Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls rakti hæstv. fjmrh. efni frv. í stórum dráttum. Sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það, sem hann sagði, enda munu allir hv. þdm. hafa kynnt sér frv. Fjhn. d., sem málinu var vísað til, ræddi það á tveimur löngum fundum í gær. Verð ég að kannast við það, að ég beitti meðnm, mína töluverðri vinnuhörku þá, en ég vona, að þeir séu þó óskemmdir af. En ástæðan til þess, að ég lagði áherzlu á að fá málið afgr. í n. og einnig að ég boðaði þennan fund í dag sérstaklega til þess að koma þessu máli áleiðis, er sú, að það er orðið mjög bagalegt a.m.k. og raunar alveg óforsvaranlegt, að skattanefndir landsins vita ekki enn þá, eftir hvaða reglum á að leggja skatta á fólkið. Að vísu ber þessi hv. d. enga ábyrgð á, hvað málið hefur dregizt. Það hefur tafizt óeðlilega í hv. Nd. En ég sé enga ástæðu til þess, að þessi hv. d. taki. sér vinnubrögð hv. Nd. til fyrirmyndar, heldur þvert á móti. Samt hefur sá hraði ekki verið hafður á, að málið hafi ekki fengið algerlega þinglega meðferð hér í þessari hv. deild. Á fundum sínum í gær fékk fjhn. ýmsa aðila, sem hafa haft afskipti af þessu máli, til viðtals og ræddi við hvern þeirra um sig þann þátt frv., sem hann varðaði sérstaklega. Frv. er að stofni til samið af n., sem Skúli Guðmundsson, hv. þm. V-Húnv., var form. í. Ræddi n, við hann sérstaklega um félagaskattinn, sem var aðaltillaga þeirrar nefndar. N. ræddi einnig við Jón Sigurðsson erindreka, form. Sjómannasambandsins, og þá sérstaklega um skattafríðindi þau, sem sjómönnum eru ákveðin í frv. Einnig ræddi n. við Karl Kristjánsson, hv. þm. S-Þ., um þau ákvæði frv., er snerta skattgreiðslu hjóna, en hann hafði veríð í n., sem undirbjó þann þátt frv. Alþingismennirnir, hv. þm. S-Þ. og hv. þm. V-Húnv., mæltu með þeim þáttum frv., sem n. ræddi við þá um. Jón Sigurðsson erindreki sagði að vísu, að fiskimenn mundu óska eftir algeru skattfrelsi, - og hvaða stétt mundi ekki gera það, ef hún væri um spurð? Hins vegar viðurkenndi hann, að skattfríðindi þau, sem sjómönnum eru ákveðin í frv. og fiskimönnum sérstaklega, væru í samræmi við loforð, sem þeim höfðu verið gefin í sambandi við kjarasamninga, og má því næstum skoða þessi ákvæði sem samning við fiskimenn, og samningum er sjálfsagt mjög varhugavert að breyta með lögum. Auk þessara manna ræddi n. við Jónas Guðmundsson, form. Sambands íslenzkra sveitarfélaga, um viðhorf bæjar- og sveitarfélaga til frv. Jónas kallaði síðan stjórn sambandsins til fundar, og sendi hún bréf síðar á fundinn. Það bréf ætlaði ég að lesa hér upp, það er mjög stutt, en því miður veit ég ekki vel, hvar það er. Ég hélt, að ég hefði haft það hér hjá mér í skúffunni. - Nú, hér er það komið prentað sem fskj, við álit hv. minni hl. n., og þarf því ekki að lesa upp, þar sem hv. þm. hafa það fyrir augum. Þessu bréfi fylgdi skrá yfir stríðsgróðaskattinn á árinu 1956. Við athugun þessarar skrár kom það í ljós, sem ég skal játa að mér kom á óvart, að sveitarfélögin missa furðulega lítils í samkv. frv. og fá það væntanlega að fullu bætt með meira gjaldþoli margra fyrirtækja, ef frv. verður samþ. Í raun og veru er þessi hluti sveitarfélaga af stríðsgróðaskatti ekki teljandi nema í Reykjavík. Í Reykjavík er hann 3 millj. og einhver hundruð þúsund króna, ef ég man rétt, og má segja að sjálfsögðu, að það muni um þá upphæð nokkuð, en þó ekki ýkja mikið í þeim háu tekjum, sem Reykjavíkurbær hefur. Hvað önnur sveitarfélög snertir, þá sé ég ekki, að það muni þau að neinu ráði. Til dæmis er sá hluti, sem Akureyrarbær, þar sem ég bý, fær af stríðsgróðaskatti, lítið hærri en útsvarið mitt, og þá geta menn getið nærri, að það mun ekki mikið muna um það. Í sumum bæjum er það miklu minna og öðrum sveitarfélögum. Ég verð að segja það, að í n. kom ekki fram mikill ágreiningur um þetta mál. Þó fór það svo, að n. fylgdist ekki að um eitt nál. Meiri hl. n., hv. 8. landsk., hv. 4. þm. Reykv. og ég leggur til, að frv. verði samþ. Við bindum okkur ekki við, að það sé endilega óbreytt, en tveir hv. nm., hv. 6. þm. Reykv. og hv. þm. N-Ísf., tóku ekki þátt í atkvgr. um málið, en sögðust mundu skila séráliti. Nú var þessu nál. þeirra útbýtt hér á fundinum fyrir augnabliki, og hef ég ekki haft tíma til að lesa það. E.t.v. bera þeir fram einhverjar brtt., þó að þær fylgi ekki þeirra nál., og sé ég ekki ástæðu til þar af leiðandi og ekki við því búinn að ræða þeirra nál, né þær brtt., sem annars staðar liggja fyrir, fyrr en flm. hafa gert grein fyrir þeim, eða þá að ég sé ástæðu til þess að gera aths., sem ekkert er víst. En það er sem sagt till. meiri hl. n., að frv. verði samþ., og er það að líkum, að meiri hl. óskar þá jafnframt eftir því, að það verði með sem allra minnstum breytingum. Og hvað sem öðru líður um breytingar, þá er nokkuð á það að líta, hve mikið liggur á því að fá þetta mál afgert, og ef það á að sendast aftur til hv. Nd., þá gæti það eftir fenginni reynslu að dæma töluvert dregizt, að úrslit á málinu fengjust.



Herra forseti. Það eru fyrst örfá orð um málsmeðferðina á Alþingi. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er stjórnarfrv., og því var útbýtt í hv. Nd. 24. febr. Það var svo afgr. þaðan 22. maí, eftir sem sagt þriggja mánaða meðferð þar. Þegar það kemur til þessarar d. í fyrradag, þá er kallaður saman fundur hér á óvenjulegum tíma fyrirvaralítið, þar sem þetta mál er tekið á dagskrá og lögð á það áherzla af fjmrh., að það sé afgr. með skyndingu, helzt jafnvel sama dag. Að vísu varð nú sú ekki raunin á, og d. samþykkti að vísa málinu til fjhn, til athugunar, þótt ætlun fjmrh. virðist hafa verið sú að ganga fram hjá n. í jafnþýðingarmiklu máli. Hins vegar hefur eftirrekstur verið það mikill á eftir þessu máli, að því fer fjarri, að nægur tími hafi fengizt til þess að athuga það ofan í kjölinn og fá allar þær upplýsingar og skýringar, sem æskilegt hefði verið. Hv. frsm. meiri hl. gat þess réttilega, að við ættum í þessari hv. d. ekki að taka okkur Nd. til fyrirmyndar. En ég vil segja, að eitthvað má nú á milli vera, einhver millivegur ætti að vera til, að liggja í þrjá mánuði yfir frv. eða krefjast þess, að það sé til athugunar í d. aðeins einn, tvo eða í mesta lagi þrjá daga, fyrir allar þrjár umr. og athugun n. Og eins og ég hef nú tekið fram við hinn virðulega forseta þessarar d., sem um leið er formaður fjhn., þá skoraði ég á hann að hafa í huga, sem hann jafnan hefur, virðingu þessarar d. með því að ætla henni nokkru rýmri tíma, en þetta til athugunar á svo þýðingarmiklu máli. Það er svo vafalaust rétt hjá honum, að það er orðið mjög aðkallandi fyrir skattanefndir að fá að vita ákveðið, eftir hvaða lögum eigi að leggja á skatta nú í ár. En þessir miklu annmarkar á meðferð málsins, of mikill dráttur í Nd. og of mikill hraði í þessari d., skrifast auðvitað fyrst og fremst á reikning hæstv. ríkisstj. eða fjmrh., sem hefur flutt málið, og hefði þá átt að athuga það í tæka tíð, áður en málið kom hingað, að það væri jafnaðkallandi fyrir skattanefndir og hv. form. fjhn. lætur nú í skína. Þessar aths. vildi ég láta koma fram hér um sjálfa málsmeðferðina. Ég vil um leið taka það fram, að hv. frsm. og form. fjhn. varð fúslega við óskum okkar í minni hl. um að reyna að afla álits eða fá til viðtals á fundi fjhn, suma þá aðila, sem við óskuðum eftir, en hins vegar fékkst ekki að ræða við alla þá aðila, sem óskað var eftir, m.a. skattstjórann í Reykjavík og fleiri þá, sem við óskuðum upplýsinga frá, - en ég vil taka það fram, að hann varð fúslega við því að ná í suma þessa aðila. Þetta frv. hefur bæði sína kosti og galla. Það er í því merkilegt ákvæði og þýðingarmikið, að því er snertir hámark eða ákvörðun á skattgjaldi félaga. Það hefur verið svo síðan 1942, þegar lögleiddur var stríðsgróðaskattur hér á landi, að stríðsgróðaskattur og tekjuskattur til samans hafa verið mjög háir og numið af tekjum, sem eru fram yfir 200 þús. kr., 90% af tekjunum. Um leið var svo ákveðið, að sveitarfélög mættu ekki leggja útsvar á þann hluta teknanna, sem fram yfir væri 200 þús., en í staðinn skyldu sveitarfélögin fá 45% af stríðsgróðaskatti, sem til félli þar. Nú er það auðvitað ljóst, að meiri háttar atvinnurekstur getur auðvitað ekki þrifizt í landinu með slíkri skattaáþján eins og þessari. Þessi skattalög, sem gilt hafa allan þennan tíma, í 16 ár, hafa lamað stórlega atvinnureksturinn í landinu og þá fyrst og fremst allan meiri háttar atvinnurekstur, þar sem gera má ráð fyrir, að hagnaður, a.m.k. sum árin, fari yfir þessa fjárhæð, 200 þús. kr., eða nálgist þá upphæð. Það hefur því verið og er hin brýnasta nauðsyn að kippa þessum málum í lag og færa skattgjöldin af hinum hærri tekjum til ríkissjóðs í skaplegra horf til þess að veita atvinnu-. rekstrinum nægilegt svigrúm og möguleika til að þróast og dafna. En um leið og ég tel mikla nauðsyn á þessu, vil ég taka það jafnframt fram, að ég tel brýna nauðsyn til bera að lækka þær álögur, þau útsvör, sem sveitarfélögin taka af atvinnurekstrinum, sumpart með allháum útsvarsstigum og sumpart með svokölluðum veltuútsvörum. Nú er það svo, að ríkissjóður styðst ekki nema að tiltölulega litlu leyti við þessa beinu skatta, tekjuskatt og stríðsgróðaskatt. Langsamlega mestur hluti af tekjum ríkissjóðs er hinir óbeinu skattar, tollar, innflutnings- og aðflutningsgjöld, söluskattur o.s.frv., og á hinum síðari árum hefur hluti hinna beinu skatta af heildartekjum ríkissjóðs farið sífellt minnkandi. Þess vegna verka tekjuskatturinn og stríðsgróðaskatturinn ekki ýkjamikið í heildartekjum ríkissjóðs. Fyrir sveitarfélögin gegnir hér gerólíku máli. Þar eru hinir beinu skattar - útsvörin - yfirgnæfandi hluti af tekjum og starfsfé sveitarfélaganna, og hver breyting eða skerðing á þeirra möguleikum þar hefur því veruleg áhrif á framkvæmdir og fjárhag sveitarfélagsins. Útsvörin eru svo til eini tekjustofn, sem bæjar- og sveitarfélög hafa yfir að ráða, en til þess að tryggja fjárhag sveitarfélaganna og til þess um leið að gera það mögulegt, sem ég nefndi áðan, sem er líka nauðsyn, að sveitarfélögin gætu fært niður sína útsvarsstiga og dregið úr veltuútsvörunum, sem liggja þungt á atvinnurekstrinum, þá er alveg óhjákvæmileg nauðsyn að útvega sveitarfélögunum nýja tekjustofna, og það hefur verið krafa sveitarfélaganna og samtaka þeirra mörg ár og sú krafa verið flutt hér inn í Alþingi hvað eftir annað. Nefndir hafa verið settar á laggirnar með þessu hlutverki, m.a. fyrir nokkrum árum var n. skipuð af fyrrverandi ríkisstj. undir forustu Skúla Guðmundssonar, hv. þm. V-Húnv., en þrátt fyrir margra ára starf og strit varð enginn árangur af því starfi, og Alþingi hefur ekki fengið frá þeirri nefnd neinar till. um þetta, sem var annað meginhlutverk n., þ. e. að athuga nýja tekjustofna fyrir sveitarfélögin og um leið endurskoða verkaskiptinguna milli ríkis og sveitarfélaga. Inn á Alþingi hefur verið flutt nokkrum sinnum frv. í samræmi við óskir Sambands íslenzkra sveitarfélaga um það, að þau fengju hluta af söluskatti, meðan hann er innheimtur. En þrátt fyrir það þó að söluskatturinn fari nú hækkandi ár frá ári, hafi nýlega verið stóraukinn og eigi með þeim efnahagsmálatillögum, sem nú liggja fyrir Alþ., að stórhækka hann enn þá, þ.e.a.s. ekki prósenttöluna, heldur með því að reikna hana á miklu hærri grundvelli en áður, og þrátt fyrir það að söluskatturinn hefur - ég held öll árin - farið mikið fram úr áætlun fjárlaga, þá hafa þessar óskir sveitarfélaganna ekki fengið áheyrn hjá meiri hl. Alþingis og ríkisstj. Ég skal taka það fram í því sambandi, að þessar óskir og till. hafa haft mikinn hljómgrunn í þremur þingflokkanna, þ.e. Sjálfstfl., Alþfl. og Alþb., eða Sósfl. áður. Hins vegar hefur andstaðan gegn þessu jafnan komið frá Framsfl., og vegna þess að þau hafa nú verið álög á þjóðinni undanfarin ár, að Framsfl. hefur farið með fjármálin og verið í ríkisstj., þá hefur ekki fengizt lagfæring á þessum málum enn þá. Það hefur sem sagt engin leiðrétting fengizt á þessu mikla vandamáli um nýja tekjustofna fyrir sveitarfélögin. En þegar nú þetta frv., er hér liggur fyrir, er lagt fram, þá er það eitt það fyrsta, sem sést, að með því á að svipta sveitarfélögin einum tekjustofni, sem þau hafa haft, án þess að annar tekjustofn komi í staðinn, en þessi tekjustofn hefur verið um 16 ára skeið, þessi 45% af stríðsgróðaskatti, sem ríkið innheimtir, en endurgreiðir síðan sveitarfélögunum. Ég verð að taka það fyrst fram, að mér sýnist hér vera töluvert öfugstreymi, og ber vott um og sannar enn algert skilningsleysi núv. hæstv. fjmrh. á fjármálum og tekjuþörf sveitarfélaga. Í stað þess að verða við ítrekuðum óskum sveitarfélaganna og ítrekuðum óskum, sem bornar hafa verið fram á Alþingi um að reyna að finna nýja tekjustofna fyrir sveitarfélögin, þá lætur hann það eins og vind um eyrun þjóta, en leggur í staðinn fram frv. um að taka tekjustofn af sveitarfélögunum án þess að sjá fyrir nokkrum öðrum tekjustofni í staðinn. Þetta finnst mér ákaflega mikið skilningsleysi á þessu mikla vandamáli. Hv. frsm. meiri hl. fjhn. taldi, að þetta skipti í rauninni sáralitlu máli fyrir sveitarfélögin. Hann tók svo til orða, að hluti sveitarfélaganna eða sú upphæð, sem sveitarfélögin fengju af stríðsgróðaskatti, væri furðulega lítið og ekki teljandi nema í Reykjavík, og virtist svo sem þá gerði það ekki mikið til, fyrst það væri eingöngu Reykjavík, sem hefði fengið einhvern hluta af þessu. Að vísu veit ég ekki, hvort rétt er að túlka orð hv. frsm. meiri hl. þannig frá honum persónulega, en ég veit, að sá er hugurinn og andinn hjá hæstv. fjmrh., sem hefur nú flutt þetta mál inn í þingið. Á árinu 1956 varð stríðsgróðaskatturinn í heild rúmar 9 millj. kr. og hlutur sveitarfélaganna 41/2 millj. Á árinu 1957 varð hann nokkru hærri. Og ég geri ráð fyrir, að í ár mundi þetta verða alltaf um 6 millj. kr., sem félli í hlut sveitarfélaga. Það má vera, að hv. frsm. meiri hl. finnist 6 millj. ekki vera neinn peningur, en ég get sagt honum það, að öll sveitarfélög á landinu og höfuðborgina líka munar vissulega um þá upphæð. Það er að vísu rétt, að með afnámi laganna um stríðsgróðaskatt er um leið afnumið bannið við því að leggja útsvör á hærri tekjur, en 200 þús. kr. skattskyldar, en þau fyrirtæki, sem hafa slíkar tekjur, eru sárafá, þannig að útsvarstekjur af þeim nema aldrei nema litlum hluta af þeirri upphæð, sem sveitarfélögin eru þannig svipt. Þetta er viðhorfið gagnvart sveitarfélögunum, og í tilefni af því, hverju máli þetta skiptir þau, óskaði fjhn. eftir að fá formann Sambands ísl. sveitarfélaga á fund og óskaði skriflegrar umsagnar stjórnarinnar, og er hún prentuð með nál. minni hl., en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Sambandsstjórnin er og hefur jafnan verið þeirrar skoðunar, að stefna beri að því að sjá sveitarsjóðum fyrir nýjum tekjustofnum, og þar til það hefur verið gert, er hún andvíg því, að þeir tekjustofnar, sem fyrir eru, séu af þeim teknir“. M.ö.o.: hún andmælir því, að þessi tekjustofn sé af tekinn án þess að sjá fyrir einhverju nýju í staðinn. Nú þykist ég vita, að hv. frsm. meiri hl. muni svara því til, að fjhn. þessarar deildar hafi flutt þáltill., sem væntanlega kemur til afgreiðslu strax eftir hvítasunnu, um að skora á hæstv. ríkisstj. að leggja fyrir næsta Alþingi frv. til laga um tekjustofna sveitarfélaga. En það eru náttúrlega engin rök, því þó að slík áskorun sé gerð og jafnvel þó að ríkisstj. færi eftir henni og legði fyrir næsta Alþingi slíkt frv., þá yrði það þó aldrei lögfest fyrr en á næsta Alþingi, en eitt ár fellur þá úr, sem sveitarfélögin verða svipt þessum tekjustofni, án þess að nokkuð kæmi í staðinn. En auk þess er ég ekki ákaflega bjartsýnn eftir þá reynslu, sem orðin er í þessum málum, þó að fjhn. Ed. flytji slíka áskorun, að hæstv. ríkisstj. hrökkvi þá strax við og fái lögfest strax á næsta Álþingi nýja og fullnægjandi tekjustofna til sveitarfélaga. Framburður þessarar till. fjhn. er auðvitað spor í rétta átt, en hann er engin rök í þessu máli í sambandi við sviptingu þessa tekjustofns sveitarfélaganna nú. Ég tók það fram, að það væri brýn nauðsyn að lagfæra og lækka hina háu skatta, sem eru á atvinnurekstrinum. Nú er með þessu frv. ákveðið, að félög skuli greiða 25% af sínum skattskyldu tekjum í tekjuskatt til ríkissjóðs, og að þessu leyti er frv. gagnlegt. Og eins og ég tók fram, þá verður næsta sporið að vera það, að um leið og sveitarfélögunum eru útvegaðir nýir tekjustofnar, sé hægt að færa niður skattstigana og veltuútsvörin á félögunum til að skapa atvinnurekstrinum betri skilyrði frá skattalegu sjónarmiði, heldur en verið hefur. En um leið og þetta er gert, verðum við að hafa annað í huga, og það er það, að þótt skatturinn til ríkisins sé þannig lækkaður á hinum stærri og tekjuhærri félögum, þá er hann hækkaður verulega á öllum hinum smærri atvinnurekendum. Í grg., sem fjhn. Nd. barst frá ýmsum samtökum atvinnuveganna, er gerð grein fyrir þessu. Það bréf er undirritað af Páli Þorgeirssyni f.h. Félags ísl. stórkaupmanna, Sveini Valfells f. h. Félags ísl. iðnrekenda, Eggert Jónssyni f.h. Landssambands iðnaðarmanna, Lárusi Péturssyni f.h. Sambands smásöluverzlana, Gunnari Guðjónssyni f.h. Verzlunarráðs Íslands og Björgvin Sigurðssyni f.h. Vinnuveitendasambands Íslands. Í þessu bréfi, sem er dags. 11. marz, segir svo m.a.: „Það leiðir af breytingu þeirri, sem nú er fyrirhugað að gera, að þau félög, sem hafa lágar tekjur, muni nú greiða miklum mun hærri tekjuskatt en áður“. Síðan benda þau á atriði, sem ég mun koma síðar að, hversu þetta bitnar sérstaklega á eldri félögum, sem hafa tiltölulega lágt innborgað stofnfé og hlutafé. Ég hef aflað mér útreikninga á því, hvernig þessi nýju lög verka, og höfum við hv. þm. N-Ísf. aðeins getið um dæmi í nál., en þessi athugun leiðir til þess, að ef teknar eru skattskyldar tekjur félaga, hvort sem eru hlutafélög eða sameignarfélög, þá leiðir þetta frv. af sér hærra skattgjald til ríkissjóðs heldur en gildandi lög á öllum félögum, sem hafa lægri skattskyldar tekjur,en 145 þús. kr. Ég skal taka fram, að hér er að sjálfsögðu átt við hluta ríkissjóðs af stríðsgróðaskatti nú og núgildandi tekjuskatt. Hins vegar fer svo skatturinn lækkandi samkvæmt þessu frv. Hann lækkar frá því, sem nú er, á félögum, sem hafa meira en 145 þús. kr. skattskyldar tekjur, og lækkar mjög verulega, þegar tekjurnar eru orðnar nokkuð háar. T.d. þegar félag er með 500 þús. kr. skattskyldar tekjur, þá lækkar samkvæmt frv. skatturinn úr 229.250 kr. niður í 125 þús. kr. Um leið og ég endurtek, að það er nauðsyn að lagfæra og breyta þeim fráleitu skattalögum, sem hér hafa verið um 90% af tekjum yfir 200 þús. kr., þá skulum við líka gera okkur grein fyrir, að það eru fyrst og fremst hin stærri félög með háar tekjur, sem njóta góðs af þessu frv., en ég býst við, að miklu fleiri félög hér á landi hafi tjón af þessari breytingu að því leyti, að ríkisskatturinn á þeim hækkar. Að þessu leyti er frv. að sjálfsögðu meingallað, og er furðulegt, að þessari lagfæringu á hinum stærri atvinnurekstri þurfi að fylgja svo þungar búsifjar fyrir allan þorra af hinum smærri atvinnufyrirtækjum á landinu. Eins og þetta frv. hefur verið gyllt í augum manna, bæði þingmanna, atvinnurekenda og alls almennings, af hálfu aðstandenda þess eða flm., þá skyldi maður ætla, að hér væri ríkissjóður að gefa eftir stórkostlega sínar skatttekjur af félögunum, en því fer fjarri, því að samkvæmt grg. frv. og þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, á ríkissjóður alls einskis í að missa, þó að þetta frv. verði að lögum. Það er gert ráð fyrir því, að það, sem linað er á hinum tekjuhærri félögum, verði tekið með hinni hendinni af hinum smærri atvinnurekendum. M.ö.o.: ríkissjóður ætlar engu að sleppa. En að því leyti sem á að verða gróði fyrir atvinnufyrirtækin í heild af þessu, þá á það allt að gerast á kostnað sveitarfélaganna. Þessi vinnubrögð eru með þeim hætti, að ekki verður hjá því komizt að átelja þau og átelja þau harðlega. Við í minni hl. flytjum nokkrar brtt. við frv. Þær munu ekki vera komnar úr prentun enn, enda er það svo, að allt er þetta síðbúið og prentsmiðjan hefur ekki undan, þannig að þetta mál fái þinglega meðferð, og ég vil út af ummælum hv. frsm. meiri hl. um, að málið hafi hlotið alveg þinglega meðferð, taka fram, að svo er ekki. Það er ekki hægt að segja, að málið fái þinglega meðferð, þegar ekki er einu sinni hægt að fá prentaðar brtt. og nál., áður en mál er tekið til meðferðar. Þessar brtt. eru því enn skriflegar, þar sem þær eru ekki komnar úr prentsmiðjunni, og vildi ég leyfa mér að skýra þær í örfáum orðum. 1. brtt. er við 3. gr. frv., en þar segir svo: „Félög þau, sem um ræðir í 3. gr. a. mega draga frá tekjum sínum útborgaðan arð, þó eigi meira en 8% af innborguðu hlutafé eða stofnfé.“ Nú er það svo í gildandi lögum, að slík félög mega draga frá tekjum sínum 5% af innborguðu hlutafé eða stofnfé. Þessi 5% eru hér hækkuð upp í 8%, og er það mjög eðlilegt, miðað við hækkun vaxta, sem hér hefur orðið hin síðari ár. Hitt er óeðlilegt, að binda þetta nú því skilyrði, sem ekki er í gildandi lögum, að þessi frádráttarhlunnindi koma aðeins til greina, ef arður er útborgaður. Ef fyrirtæki t.d. á byrjunarstigi eða síðar á einhverju sérstöku framkvæmda- eða útþenslustigi telur ekki rétt að borga út arð, heldur vill nota þessa sömu fjárhæð til aukningar fyrirtækisins eða til að gera það samkeppnishæfara, þá nýtur það ekki þessara hlunninda, og verð ég að segja, að ég skil ekki, hvaða rök liggja til þess, að svo er gert. Í því bréfi frá samtökum atvinnuveganna, sem ég gat um, er lögð áherzla á að fá breytingu á þessu. Þar segir: „Samtökin álíta, að þau félög, sem vilja nota arð af eigin fé í félaginu til þess að byggja það upp og treysta fjárhag þess, eigi einnig að hafa heimild til þess að draga 8% arð af hlutafé eða stofnfé, þótt hann sé ekki greiddur út sem útborgaður arður.“ Um þetta fjallar fyrsta till., og vænti ég, að hún fái áheyrn hjá hv. þdm., því að 8% frá 5% er aðeins eðlileg lagfæring vegna vaxtahækkunar, en hitt er óeðlilegt, að skerða þessi hlunnindi frá því, sem verið hefur. Þá er 2. brtt. Hún er við 4. gr., og hún er til þess að greiða fyrir fjársöfnun til ýmiss konar vísinda, menningar- og mannúðarmála. Þar segir, að fjárhæð, sem skattþegn hafi gefið einhverjum eftirgreindum aðila, þ.e. kirkjum eða félögum og stofnunum, sem vinna að vísindum, menningar- og mannúðarmálum, fari hún ekki fram úr 15% af nettótekjum gefanda, enda hafi þá skattayfirvöldum borizt tilkynningar um gjafirnar frá þeim aðilum, sem þær hafa þegið, megi draga frá skattskyldum tekjum. Hér hafa verið samþykkt á Alþingi ýmis hlunnindi og fríðindi í skattamálum í sambandi við fjársafnanir menningar- og líknarfélaga, fjársafnanir þeirra og happdrætti. Komið hefur fyrir, að með sérstökum lögum væru gjafir manna eða fyrirtækja til slíkra mannúðarmála gerðar skattfrjálsar. Hér er lagt til, að sett sé almenn regla um, að gjafir til slíkra aðila skuli frádráttarbærar, þó aldrei þannig, að gjöfin verði meira en 15% af nettótekjum gefandans. Þá er næst brtt. varðandi hjónasköttun, og er hún á þá lund, að samanlögðum skattskyldum tekjum hjóna, sem samvistum eru, skuli skipta til helminga og reikna skatt af hvorum helmingi fyrir sig, Þetta mál var rætt nokkuð við 1. umr. þessa máls af hv. þm. V-Sk. og hv. þm. S-Þ. Sú lausn, sem í frv. er gert ráð fyrir á þessu vandamáli, er ekki fullnægjandi. Þar er meginreglan sú, að aðeins þegar kona vinnur fyrir sjálfstæðum tekjum utan heimilis og við annan atvinnurekstur, en maður hennar rekur, skuli dregið frá 50% af hennar tekjum, áður en skattur er á lagður. Núverandi ástand er óviðunandi í þessum efnum og ósanngjarnt. En með þessum till. er sporið ekki stigið nema til hálfs, og er þessi skipan á ýmsa lund gölluð. Það hefði verið eðlilegra, eins og hv. þm. V-Sk. rökstuddi rækilega hér við 1. umr., að láta þær húsmæður, sem vinna störf sín á heimilinu, en ekki utan þess, njóta einnig hér nokkurra fríðinda eða þau heimili. En með þeirri skipan, sem hér er lögð til í frv., er fremur verið að örva og hvetja giftar konur til þess að vinna utan heimilis, í staðinn fyrir að þjóðfélagið ætti, eins og hv. þm. benti á, fremur að stuðla að því gagnstæða. Hér er lagt til, að sú regla verði lögtekin, að tekjum hjóna verði skipt til helminga, og nær þetta þá bæði til þeirra heimila, þar sem bæði hjónin vinna úti fyrir sjálfstæðum tekjum, og þeirra heimila, þar sem konan leggur fram allt sitt starf á heimilinu. Við flm. ætlum, að í þessu sé fólgin heppilegri regla fyrir þjóðfélagið og miklu réttlátari skipun. Þá er 4. till. okkar um það að breyta nokkuð skatti og álagningu og útreikningi eignarskattsins, en þvert ofan í yfirlýsingar og gefin fyrirheit um það, að fasteignamatið nýja ætti út af fyrir sig ekki að hafa áhrif til hækkunar á eignarskatti, þá er frv. þannig úr garði gert frá fjmrh., að fasteignamatið er látið hafa þar veruleg áhrif til hækkunar. Fjallar 4. brtt. um að breyta þar nokkuð skattstiganum og auk þess að við útreikning eignarskatts á eignir í árslok 1957 skuli verð fasteigna tekið eftir fasteignamatinu 1942, Þessar till. lágu einnig fyrir í hv. Nd. Loks er 5. till. um ákvæði til bráðabirgða, sem ég skal aðeins víkja að nánar. Það segir svo í hinu tilvitnaða bréfi samtaka atvinnuveganna, að þessi hækkun á skatti á hinum smærri atvinnurekstri eða tekjulægri mundi bitna alveg sérstaklega á og vera tilfinnanleg fyrir þau félög, sem stofnuð eru fyrir löngu og innborgað stofnfé eða hlutafé er lág upphæð, miðað við nútímaverðgildi krónunnar, vegna þess að þessi 8%, sem draga má frá, eru miðuð við hlutafé eða stofnfé og hjá þessum eldri félögum er oft um mjög lágar stofnfjár- eða hlutafjárupphæðir að ræða. Þessi félög njóta því alls ekki þess hagræðis, sem þeim er ætlað að hafa samkvæmt ákvæðum frv. Hér telja fulltrúar samtaka atvinnuveganna að sé hið mesta ósamræmi og misrétti á ferðinni í skattlagningu einstakra félaga, sem þurfi leiðréttingar, og leggja því til, að hlutafélögum og sameignarfélögum sé heimilt að hækka hluta eða stofnfé, sem greitt er inn fyrir mörgum árum, í samræmi við verðgildisrýrnun krónunnar, frá því að innborgað var og til þessa dags. Í 5. brtt. okkar um ákvæði til bráðabirgða er reynt að verða við þessum eðlilegu óskum þannig, að til ársloka 1959 sé hlutafélögum og sameignarfélögum heimilt að hækka hlutafé eða stofnfé félagsmanna í samræmi við eignir þeirra 31. des. 1958, þó megi hækkun hlutafjár eða stofnfjár aldrei vera meiri, en sem svarar vísitöluhækkun dagvinnukaups í almennri verkamannavinnu í Reykjavík, frá því er hlutafé eða stofnfé var greitt, o.s.frv., till. nokkru lengri, en þetta er aðalefnið. Enn fremur segir þar, að ný hlutabréf eða stofnfjárbréf, sem út eru gefin fyrir þessari hækkun í réttu hlutfalli við eign hvers hluthafa í félaginu, skuli ekki vera skattskyld sem úthlutun til félagsmanna þrátt fyrir ákvæði d-liðs 7. gr. þessara laga. Og er þetta vegna þess, að hér er aðeins um eðlilega leiðréttingu að ræða vegna breytingar á verðgildi krónunnar. Ég hef þá rakið nokkur almenn atriði í sambandi við þetta frv., bæði kosti þess og galla, og þær brtt., sem við í minni hl. flytjum hér og eru að mestu samhljóða þeim brtt., sem minni hl. hv. fjhn. Nd. flutti um meðferð málsins þar. Auk þess, sem ég hef nú getið, eru ákvæði í þessu frv. um skattfrádrátt sjómanna á íslenzkum fiskiskipum, og það er gert ráð fyrir að hækka hann lítils háttar frá því, sem verið hefur, þannig að skattfrádrátturinn nemi 1.350 kr. á mánuði fyrir sjómenn á íslenzkum fiskiskipum. Hv. frsm. meiri hl. upplýsti hér, að þetta væri samningsmál. Mér er að vísu spurn, hvaða heimild einstakir ráðh. eða hæstv. ríkisstj, hefur til þess að semja, gera bindandi samning við einstök samtök eða félög um breytingar á gildandi lögum og svo sé aðeins komið til Alþ. og sagt: Alþ. verður að samþykkja þetta, því að þetta er bindandi samningur. - Ég ætla, að ríkisstj. og ráðh. séu að fara nokkuð út fyrir sínar heimildir með slíkri samningagerð. Hitt er annað mál, að þessi aukni skattfrádráttur sjómanna er nauðsynlegur og æskilegur, og ég vil aðeins segja út af ummælum hv. frsm. meiri hl., - hann sagði, að sjómenn vildu helzt vera skattfrjálsir, en hverjir vildu það ekki, yfirleitt hvaða stétt vildi ekki vera skattfrjáls? - að þetta mál hefur fleiri hliðar, en það, sem hann ræðir hér um. Þetta eru ekki eingöngu fríðindi til þeirra manna, sem á hverjum tíma að þessu vinna, heldur er hér um þjóðfélagslegt vandamál að ræða til þess að örva menn til starfa á íslenzkum fiskiskipum. Á síðustu vertíð, þ.e.a.s. á síðasta ári, þurfti að fá erlenda fiskimenn nokkuð á annað þúsund, - ég ætla, að það hafi verið milli 12 og 13 hundruð eða þar um bil, - til starfa á íslenzkum fiskiskipum til að geta haldið flotanum úti. Að vísu var það nokkru minna á síðustu vertíð, ég ætla um 6–7 hundruð, en vitanlega ber að því að stefna, að Íslendingar sjálfir fáist til að starfa á sínum fiskiskipum. Og eitt af því, sem samtök og trúnaðarmenn sjómanna telja að væri eitt stærsta sporið í þessa átt, er einmitt það að gera þessi störf skattfrjáls. Hefur verið flutt frv. í hv. Nd. af hv. þm. Snæf. og fleirum um að gera tekjur sjómanna á íslenzkum fiskiskipum algerlega skattfrjálsar. Við í minni hlutanum höfum ekki flutt þá till. hér, vegna þess að aðrir hv. þingmenn, hv. þm. Vestm. og tveir aðrir, hafa flutt till. í þá átt, og mun hann að sjálfsögðu reifa það mál. Ég mun svo ekki hafa um þetta frv. frekari umræður að sinni, en vænti, að ég hafi skýrt í megindráttum sjónarmið okkar hv. þm. N-Ísf., sem skipum minni hl. fjhn. í þessu máli. En ég vil aðeins taka fram, að það er ákaflega illa farið, þegar inn í bráðnauðsynlega leiðréttingu á skattlagningu félaganna er blandað og tengd við óaðskiljanlega önnur atriði, sem eru skaðleg að ýmsu leyti og óheppileg og spilla fyrir málinu, að um leið og brýna nauðsyn ber til að lækka stórum og breyta núgildandi skattstiga á félögum, sérstaklega á tekjuhærri félögum, þá skuli hæstv. ráðh. og þingmeirihluti þurfa að setja það skilyrði fyrir framgangi slíks máls annars vegar, að sveitarfélögin séu svipt tekjustofnum, sem þau hafa haft, án þess að sjá fyrir nokkrum nýjum, og um leið heimta þá hækkun á öllum þorra hinna smærri atvinnurekenda. Ég segi, að það er ákaflega slæmt, þegar góðum málum er spillt með slíkum vinnubrögðum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. á þskj, 552 varðandi skattgreiðslu hjóna. Ég gat þess við 1. umr. málsins, að ég gæti ekki fellt mig við þær till. um skattgreiðslu hjóna, sem Nd. hafði samþykkt. Samkv. þeim till. er hjónum mjög mismunað. Sérstaklega kemur þetta ranglátlega niður á húsmæðrum, sem vinna innan heimilanna. Hjá þeim er engin ívilnun veitt um skattgreiðslu, Þetta tel ég svo hróplegt ranglæti, að ekki sé samboðið Alþ. að afgreiða málið þannig. Brtt. mín er millileið, og ég skoða hana sem varatill. við þá till., sem hv. minni hl. flytur og lýst var hér frá honum, þar sem hann leggur til helmingaskattgreiðslu allra hjóna. Ég tel mína till. varatill. við hana. Mín till. er, eins og ég gat um, millileið. Með henni eiga hlunnindin að ná til allra hjóna, en ná nú aðeins til þeirra húsmæðra, sem vinna utan heimilanna, og til húsmæðra í sveitum. Þó er það athyglisvert, að hlutur húsmæðra í sveitum er gerður lakari, en þeirra húsmæðra, sem vinna á „sjoppum“ hér í Reykjavík og annars staðar í kaupstöðum. Þetta finnst mér dálítið einkennilegt sjónarmið. Ég tala nú ekki um hitt, að svipta alveg þær húsmæður hlunnindum, sem vinna innan heimilanna, nytsamast starf allra húsmæðra. Ég vona, að hv. þdm. styðji mína till. og leiðrétti þetta ranglæti, sem komið er inn í þetta frv. Ég vona, að stefnan verði ekki sú hér að taka öll börn út af heimilunum og ala þau upp á barnaheimilum, setja svo húsmæðurnar út í „sjoppurnar“ eða í því um líkt starf. Ég vona, að það verði ekki, heldur verði reynt að hlúa að starfsemi húsmæðranna, svo að þær geti fengið að vinna sitt nytsama verk í framtíðinni eins og hingað til.



Herra forseti. Mitt erindi hingað í ræðustólinn er aðallega til að minnast á þann þátt frv., sem snertir skattgjald hjóna, en þó vil ég að gefnu tilefni frá hv. 6. þm. Reykv. í leiðinni minnast örlítið á það, sem hann sagði um vöntun sveitarfélaga á tekjustofnum. Ég er honum alveg sammála í því, að það er ákaflega æskilegt fyrir sveitarfélögin að fá nýja, öruggari og ekki sízt vinsælli tekjustofna en, þau hafa nú. En það má minna á það, að sjálfsagt verður torvelt að finna tekjustofna, sem ekki koma að einhverju leyti allþungt við gjaldendurna. Það má vafalaust samt finna reiðing, sem liggur betur á heldur en þeir reiðingar, sem nú eru á lagðir. Hv. 6. þm. Reykv. er genginn úr deildinni um stundarsakir vonandi - en ég ætla samt ekki að láta niður falla að segja það, sem ég ætlaði honum þó að heyra, en það er það, að ég tel, að meðan sveitarfélögin hafa ótakmarkaða heimild til að leggja á útsvar eftir efnum og ástæðum, þá sé minni ástæða fyrir þau að kvarta. Og með þessu frv., sem nú liggur fyrir, er rýmkaður álögurétturinn. Hann sagði, hv. þm., að það hefði verið n. starfandi undir forustu Skúla Guðmundssonar, sem átti að gera till. um nýja tekjustofna, en hún hefði ekki flutt neinar till., og það var að heyra á honum, að það hefði jafnan verið svo á Alþ., að Framsfl. hefði lagzt á móti till. í þá átt, aðrir flokkar hefðu virzt hafa þar aðra afstöðu. Ég get upplýst það, af því að ég var í þessari n., að ég flutti þar till. einmitt um það, að sveitarfélögin fengju hluta af söluskatti, en það er till., sem hv. 6. þm. Reykv. hefur hreyft hvað eftir annað hér á Álþingi, og í n. var það svo, að sízt tóku sjálfstæðismennirnir þeirri till. bezt. Mér fyndist þess vegna það vera alröng ályktun og vil mótmæla henni, að það sé Framsfl., sem standi þarna á móti, þó að menn úr honum hafi ekki viljað ganga inn á það hér á Alþ. að afhenda hluta af söluskattinum, nema því aðeins að séð væri fyrir, að ekki skertist tekjuöflun ríkissjóðs. Það hefur þá komið í hlut Framsfl. að standa þar sem ábyrgur einmitt af því, að fjmrh. hefur verið framsóknarmaður, eins og hv. 6. þm. Reykv. drap á, en alls ekki af því, að flokkurinn hafi verið mótfallinn því, að sveitarfélögin fengju aukna og nýja tekjustofna. Mér hefur virzt aftur á móti, að þeir, sem undir það hafa tekið með tillöguflutningi, að sveitarfélögin fengju hluta af söluskattinum, vanræki að sjá fyrir því, að ríkissjóður missti þar ekki nauðsynlegan tekjustofn, og þess vegna hafi þeir leikið þar ábyrgðarleysisafstöðuna, sem aldrei er hrósverð. Hv. minni hl. hefur lagt fram skriflegar brtt. Ein þeirra snertir tekjuskattgjald hjóna, og till. er einfaldlega um það að skipta samanlögðum tekjum hjóna í tvennt og skattleggja hjónin sem tvo einstaklinga. Það út af fyrir sig eru hugmyndir, sem fram hafa komið áður, en þeim fylgja annmarkar. Sérstaklega virðist mér í fljótu bragði mega benda hv. minni hl. á það, að sú till., sem hann flytur hér er, að því er mér virðist, - en ég hef nú ekki haft tækifæri nema rétt til að líta á hana og heyra hana einu sinni upp lesna, - ekki rétt rímuð við frv., sem fyrir liggur. Og það er vegna þess t.d., að samkv. skattalögunum eru tvenns konar skattstigar, og annar þeirra er fyrir hjón. Ef sá skattstigi gildir áfram, hygg ég, að svo færi, að hjónin sem tveir einstaklingar kæmust langt niður fyrir það, sem tveir einhleypingar greiða, og kæmust þá niður fyrir það, sem ég hugsa að flutningsmenn ætlist til. Og enn fremur virðist mér samkv. tillögublaðinu ekki gert ráð fyrir því, að niður falli ákvæði úr frv., sem brjóta í bága við nýja ákvæðið. Mér virðist þess vegna um þessa till. formlega það að segja, að hún hitti ekki í mark, ja, sé eitthvað líkt því, sem fornmenn kölluðu að höggva klámhögg. Af því að ég var í nefnd þeirri, sem vann að endurskoðun á ákvæðunum um skattamál hjóna, og tók þátt í að semja þann þátt í frv., sem fjallar um þau efni, þá tel ég rétt að skýra frá því, að n. lagði allmikið verk í að kynna sér það, sem fram hefur komið í þessum málum hér á Alþ., og enn fremur að tala við það fólk, sem að undanförnu hefur aðallega lýst óánægju yfir gildandi ákvæðum um skattgjöld hjóna, en það hafa fyrst og fremst verið samtök kvenna, kvenfélagasambönd, og svo einstakar áhugakonur. Til fundar við nefndina komu margir fulltrúar frá kvennasamtökunum og einstakar áhugakonur, og þær lýstu sínum sjónarmiðum um annmarka á gildandi löggjöf, og þær gáfu sínar bendingar um það, hvað þær teldu rétt til úrlausnar. Og til þess að stytta mál mitt, þá get ég sagt það, að ég veit ekki betur, en að með þeim till., sem í frv. eru um skattgjöld hjóna, séu sættir fengnar við þá aðila, sem óánægðastir hafa verið með reglur þær, sem gilt hafa. Það er enginn vafi á því, að þetta fólk, sem hefur óánægjunni lýst, hefur haft rök að mæla, og því meira hefur verið um misbresti á því, að löggjöfin ætti við, sem lengri tímar hafa loðið, því að atvinnuháttarbreytingar í þjóðfélaginu hafa hnigið í þá átt, að konur haga nú á allt annan hátt vinnubrögðum sínum, en áður. Utan heimilanna er á boðstólum fyrir konur í þéttbýlinu margháttuð atvinna, sem þeim er hagfellt að sinna og þær geta betur sinnt, en nokkurn tíma áður vegna þess, hvað tækni heimilanna hefur farið mikið fram og heimilisstörfin eru fljótunnari og léttari, en þau áður voru. Og þó að segja megi, að það sé þjóðfélagslega og menningarlega og uppeldislega ákaflega þýðingarmikið, að konan annist heimili sitt og uppeldi barna sinna á heimilinu, þá er ekki hægt að neita því, að það er líka þjóðfélagslega mikilsvert, að vinnukraftur konunnar notist fullkomlega og komi til tekjuöflunar fyrir þjóðfélagið. Og það má segja, að það geti líka einmitt verið hættulegt fyrir menningu heimilanna og kvennanna sjálfra, eins og nú er komið á fólksfáum heimilum, þar sem heimilisstörfin eru ekki mikil, ef þær hafa ekki tækifæri til þess að vinna utan heimilanna, telja það ekki borga sig fjárhagslega, heldur taka það upp, sem konurnar sjálfar hafa kallað „slæpingsIíf“. Ég held þess vegna, að það eigi að taka fullt tillit til þessarar þróunar í þjóðfélaginu og þeirrar óánægju, sem hefur verið mjög áberandi á undanförnum árum. Og sem sagt: í frv. er tekið þannig tillit til þessara atriða, að ég hygg, að konur muni vel við una, enda áttu þær fulltrúa í þessari nefnd. Hins vegar er það svo, að ef till. minni hl. yrði samþ. og þó að hún yrði nú samræmd frv., svo að hún félli inn í það eðlilega, þá væri rofið það samræmi, sem reynt hefur verið að skapa með þessum tillögum og n. reyndi að skapa í samræmi við vilja þeirra kvenna, sem mest hafa túlkað þessi sjónarmið og bezt sett sig inn í þau. Lækkun skatta hefur sem sé ekki verið aðalatriðið í ádeilunni á skattgjaldsreglurnar. Aðalatriðið má segja að hafi verið, að komið væri á samræmi milli skattgjalds hjóna annars vegar og einhleypinga. En það er langt frá, að það hafi verið, eins og nál. sýnir í tölum, og líka, að komið væri á samræmi milli skattgjalds hinna einstöku heimila, og í því sambandi má telja, að skipta megi heimilunum í 3 flokka til skýringar. í fyrsta flokki og þeim, sem talið er að hafi orðið harðast úti - þess vegna tel ég hann 1. flokk - eru heimili þeirra giftu kvenna, sem afla mikilla peningatekna með vinnu utan heimilisins. Heimill þeirra hafa orðið að greiða, - ja, það er sýnt í dæmum í frumvarpsgreinargerðinni, - kannske upp undir 20 þús. kr. meira, en heimill manns og konu, sem búið hafa saman án þess að vera gift. Í öðru lagi, af því að tekjur þessara hjóna hafa verið lagðar saman, peningatekjur konunnar bætzt ofan á tekjur mannanna, þá hafa þessi heimili orðið harðara fyrir skattgjaldinu, en heimili þeirra kvenna, sem verja allri sinni vinnu til að byggja upp heimilið og spara útgjöld þess, af því að slík vinna er skattfrjáls, ekki talin fram, en hefur alveg sama gildi fyrir heimilið og öflun tekna til að borga þau útgjöld, sem hún sparar. Þá eru einnig konur, sem eru nokkuð hliðstæðar þeim, sem ég nefndi fyrst, konur, sem vinna að fyrirtækjum með mönnum sínum. Þær hafa náttúrlega verið að nokkru leyti rangindum beittar, miðað við þær konur, sem vinna bara að húshaldi og eru á ýmsan hátt hliðstæðar konunum, sem afla tekna utan heimilis síns. Frv. reynir að gera samræmi á milli þessara giftu kvenna, nefnilega að gefa konum þeim, sem fyrst voru taldar, rétt til 50% frádráttar af tekjum, sem þær afla utan heimilis. Þá er með því móti gert ráð fyrir því, að þær fái skattlinun sambærilega við þá skattinum, sem konurnar, sem vinna heima, fá með því að hafa vinnu sína skattfrjálsa. 50% frádrátturinn svarar til skattfrelsis heimavinnu konunnar, og 50% af matsverði af sameiginlegum hreinum tekjum hjónanna, sem afla teknanna saman, - matshluti konunnar úr þeim tekjum er líka hliðstæða, og á þennan hátt reynir frv. að setja alla þessa þrjá flokka við sama borð. En ef tekjum hjónanna væri skipt til helminga, eins og minni hl. gerir ráð fyrir, þá væri þarna ekki lagað ósamræmið á milli þessara flokka, heldur aðeins lækkaður skatturinn, en það er ekki það, sem konurnar hafa út af fyrir sig beðið um, heldur réttlætið og samræmið innbyrðis. Hv. þm. V-Sk. hefur lagt fram sérstaka till. og lýsti yfir nú, að hún sé varatill., sem komi til greina á eftir till. minni hl. fjhn. Sú till. út af fyrir sig, hefur þann stóra galla að skapa ekki samræmi, og á margan hátt rýfur hún einmitt samræmið freklega og það frekar, en skiptingin í tvennt. Það hefur verið bent á það í rökræðum um þetta mál, hvað eftir annað, í blöðunum og á mannamótum, að sumar konur séu þannig settar, að þær séu sá aðilinn, sem aðallega aflar tekna fyrir heimilin. Það er bent á það, að býsna mörg heimili séu þannig sett, að það sé konan, sem vinni aðallega fyrir hinum skattskyldu tekjum, og þá er nefnd kona námsmannsins, kona sjúka mannsins og kona óreiðumannsins eða óreglumannsins. Ég vil nefna dæmi um það, hvernig till. hv. þm. V-Sk. skapar ósamræmi í þessu sambandi, og dæmið vil ég setja þannig upp: Við skulum segja, að slík kona, sem vinnur fyrir öllum tekjum heimilisins, hafi 60 þús. kr. í launatekjur. Ég nefni 60 þús. kr., bæði af því, að það getur vel staðizt, og líka af því, að það eru samkv. brtt. hámarkslaun, sem eiga að fá frádrátt. Eftir frv, á þessi kona, sem fær 60 þús. kr., að fá helming þeirrar upphæðar skattfrjálsan, eða 30 þús. kr., en eftir till. hv. þm. V-Sk. aðeins fjórða part eða 15 þús. kr. Þetta er mikill munur og sýnir, hvað brtt. skákar málinu inn á skakkan grundvöll. En gerum líka samanburð á heimili þessarar konu og annarrar konu, sem vinnur eingöngu að húshaldi, en maður hennar aflar hinna skattskyldu tekna. Hann hefur líka 60 þús. kr. í tekjur. Það eru hinar skattskyldu tekjur heimilisins; eins og fyrrnefnda konan hafði. Frádráttur verður á heimili hans enginn samkv. frv., enginn sérstakur frádráttur, en samkv. till. hv. þm. V-Sk. 15 þús. kr. og auk þess vinna konunnar innan heimills við spörun teknanna. Þannig mundi brtt. verka og rjúfa samræmi og jöfnuð, sem frv. er grundvallað á. Þessar till., sem í frv. felast um skattgjald hjóna, eru áreiðanlega byggðar á allrækilegri athugun og íhugun og gerðar í samræmi við fólk, sem hefur hugsað mikið um þessi mál, og einnig í samvinnu, þ.e.a.s. fræðilegri samvinnu, við skattstofu ríkisins. Og það er varla von, að hægt sé að skjóta svona skyndigerðri till. inn í slík mál, án þess að hún verði eins og fleygur, sem rífur og umturnar, og ég vara þá, sem vilja þessu máli vel, við því að greiða þessari till. atkv. Ég vara þá líka við að greiða atkv. till. um helmingaskipti teknanna, vegna þess að það er ekki það, sem fólkið hefur beðið um, sem hefur verið óánægt með lögin. Það hefur beðið um jafnrétti og réttlæti, en ekki sérstaklega skattalækkun. Auk þess vil ég endurtaka, að till. rímar áreiðanlega ekki við frv., svo að það yrði vanskapningur, ef hún yrði samþ. Hv. þm. V-Sk. hefur lagt áherzlu á það, að það sé ranglæti gagnvart konunni, sem vinnur heima, að heimili hennar fái ekki skattaívilnun. Hann byggir þetta, að mér finnst, á því, að hann metur ekki fullkomlega, hversu mikils virði fjárhagslega vinna hennar er fyrir heimilið, og finnst mér honum farast þá í því efni dálítið líkt og fólki, sem lítur svo á, að þeir, sem í landinu framleiða vörur, sem neytt er innanlands, afli ekki þjóðartekna, sem séu jafnverðmætar tekjum af framleiðsluvöru, sem flutt er út og fenginn er fyrir erlendur gjaldeyrir. Það er eitthvað svipaður misskilningur, sem gerir það að verkum, að afstaða hv. þm. V-Sk. er eins og hún er. Það er vitanlega jafnverðmætt peningalega fyrir heimilið, það sem aflað er handa heimilinu innan þess eða sparað, eins og peningar, sem fengnir eru fyrir vinnu utan heimilisins til að kaupa fyrir sams konar þarfir, alveg eins og það er eins þýðingarmikið fyrir þjóðfélagið, að framleidd sé vara, sem er nauðsynleg til neyzlu innanlands, eins og vara, sem flutt er út til að fá erlendan gjaldeyri fyrir, því að ef ekki hefði verið framleidd varan innanlands til neytenda, þurfti vitanlega á erlendum gjaldeyri að halda til að geta fengið hana.

Forseti (BSt) : Ég skil ekki, að hv. þm. N-Ísf. þurfi að tala um þingsköp. Ég veit fyrir fram, hvað hann vill segja eða í hvaða átt það muni ganga, og ég býst við að verða fyrir fram við hans óskum. Sumir hv. þdm. hafa kvartað yfir því að halda áfram fundi hér seinni partinn í dag, sökum þess að Hvítasunnan er nú á morgun. Að vísu er laugardagurinn fyrir hvítasunnu ekki neinn helgidagur, svo að ég viti til, og ég vandist því sem ungur maður að vinna jafnvel 10 tíma á laugardaginn fyrir Hvítasunnu eins og aðra daga. Samt sem áður vil ég nú ekki vera að þreyta menn hér og vænti þá, að menn sýni stundvísi og röggsemi á næsta fundi. Er því umr. frestað og málið tekið út af dagskrá.



Herra forseti, Þetta frv. fjallar um breytingar á 5. kafla laga nr. 66 frá 1946, um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum, en í þeim kafla er kveðið á um réttindi vélamanna á mótorskipum eftir því, hvaða námi þeir hafa lokið í sérgrein sinni og hvaða starfsreynslu þeir hafa að baki. Skv. þessum lögum öðlast þeir menn réttindi til vélstjórnar á mótorskipum með allt að 250 hestafla vélum, sem lokið hafa hinu minna mótorvélstjóraprófi Fiskifélags Íslands og uppfylla tiltekin skilyrði um starfsreynslu og starfstíma sem vélamenn. Í næsta réttindaflokki koma svo þeir, sem lokið hafa hinu meira mótorvélstjóraprófi Fiskifélagsins, og geta þeir unnið sig upp í þau hámarksréttindi að mega stjórna vélum í mótorskipum með allt að 600 hestafla vélum. Loks koma svo þeir, sem lokið hafa hinu meira vélstjóraprófi við vélskólann í Reykjavík og hafa einnig staðizt próf í rafmagnsfræði fyrir vélstjóra við þann skóla. Þessir menn hljóta réttindi til vélstjórnar á mótorskipum með yfir 600 hestafla vélar að tilskildum nokkrum öðrum skilyrðum um starfstíma o. fl. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir þeim breytingum á réttindum, að hið minna mótorvélstjórapróf Fiskifélagsins geti veitt rétt til vélstjórnar á skipum með allt að 400 hestafla vélum í stað 200 áður, og einnig, að hið meira mótorvélstjórapróf Fiskifélagsins veiti réttindi til stjórnar allt að 900 hestafla véla 1 stað 600 áður, hvort tveggja að uppfylltum hliðstæðum skilyrðum og þó allmiklu strangari um starfsreynslu og annað en þau, sem nú eru í gildi. Loks er gert ráð fyrir, að sú viðbót komi aftan við 34. gr. laganna, að hver sá, sem hefði rétt til að vera undir- eða yfirvélstjóri á fiskiskipum með allt að 400 hestafla vél, skuli hafa sömu réttindi til vélstjórnar við vél, sem stærri kann að vera, ef um er að ræða vélstjórn á skipi, sem er 115 rúmlestir að stærð eða minna. Þegar núgildandi lög um atvinnu við siglingar voru sett fyrir 12 árum, voru réttindi skipstjórnarmanna og vélstjóra að sjálfsögðu bundin við þá skipa- og vélastærð, sem þá tíðkaðist í fiskibátaflota þjóðarinnar. Síðan hefur þróunin orðið á þá lund, sem öllum er kunnugt, að bæði skipa- og vélastærð hefur breytzt mjög til stækkunar. Af þeim ástæðum hefur reynzt nauðsynlegt að auka réttindi skipstjórnarmanna á fiskibátum og auðvelda þeim námsmöguleika. Var þetta gert, eins og hv. þm. muna, með löggjöf frá síðasta Alþingi. Allar aðstæður eru þó þannig, að þær knýja síður en svo minna á um breytingar á lagaákvæðum um réttindi vélstjóra. Það er alkunnugt, að vélakraftur bátanna hefur aukizt stórkostlega í hlutfalli við stærð þeirra. Geta vélarskipti í einum bát þannig orðið til þess, að vélstjóri, sem um margra ára skeið hefur stundað starf sitt á honum við ágætan orðstír, hefur vegna þessa glatað réttindum sínum til þess að stjórna nýrri vél í þeim sama bát, sem hann hefur unnið á, þótt hann hafi til þess næga reynslu og þekkingu. Reynslan hefur orðið sú, að þær takmarkanir á réttindum þeirra manna, sem aflað hafa sér þeirrar þekkingar, sem talin var nægjanleg vélstjórum á bátaflotanum, er núgildandi lög um atvinnu við siglingar voru sett, eru nú farnar að kreppa svo að bæði útveginum og atvinnuöryggi vélstjórastéttarinnar á fiskiflotanum, að ekki er við það unandi. Stór hluti bátaflotans er nú í dag mannaður vélstjórum, sem ekki hafa lagalegan rétt til að stjórna vélum af þeirri stærð, sem í bátunum eru. Hið hvimleiða undanþágufargan, sem veitir mönnum, að því er sumir telja með vafasömum lagarétti, atvinnurétt í þessari starfsgrein til sex mánaða í senn, er í fullum gangi. Af þessu leiðir öryggisleysi, sem oft og tíðum ýtir mönnum af bátunum til atvinnu í landi, og aukin vandkvæði útgerðarmanna á að fá næga hæfa menn til starfa, en undanþágurnar eru að óbreyttum lögum eina úrræðið til þess að forða verulegum hluta bátaflotans frá stöðvun, sem aftur mundi leiða af sér stórfellt framleiðslutap fyrir þjóðina. Með þessu frv. er ætlunin sú að draga, svo sem kostur er á, úr undanþáguvandræðunum, á þann hátt sem bezt þykir samrýmast eðlilegum kröfum um öryggi. Þannig er, jafnframt því sem réttindin eru nokkuð rýmkuð, krafizt tvöfalds starfstíma eða tveggja ára, til þess að vélstjórar fái réttindi til yfirstjórnar á 100–400 hestafla vélum og einnig hvað við kemur bæði undir- og yfirvélstjóraréttindum á 400–900 hestafla vélum. Það má því segja, að aðalbreytingin sé fólgin í því, að starfsaldur og reynsla er í vissum tilfellum metin til jafns við nám á skólabekk. Sjútvn. hefur haft þetta frv. til athugunar og kynnt sér þau gögn, sem fram komu við athugun málsins í hv. Nd. Meðal þeirra er umsögn Landssambands íslenzkra útvegsmanna, sem er frv. mjög hliðholl, en bendir á atriði, sem betur mættu fara, og hefur þegar verið tekið tillit til þeirrar ábendingar í meðferð hv. neðri deildar. Þá er erindi Fiskifélags Íslands, sem telur, að sú réttindaaukning, sem í frv. felst, sé í samræmi við þá þróun, sem orðið hefur á vélarstærð í bátaflotanum. Þá hefur n. einnig athugað sameiginlega álitsgerð Vélstjórafélags Íslands og Mótorvélstjórafélags Íslands, þar sem lögð er áherzla á, að aðalatriði þessa máls sé að endurskipuleggja allt vélstjóranám og koma á auknum tengslum innan þess. Telja þessi samtök, að þetta frv. sé engin framtíðarlausn á þeim vanda, sem við er að fást. Það er tvímælalaust rétt, sem fram kemur í álitsgerð þessara samtaka, að framtíðarlausnar á menntun vélstjóra er ekki að vænta nema með mjög breyttri löggjöf um allt það námskerfi, sem að henni lýtur, og skynsamlegri samtengingu á námstigum vélfræðinnar. Hitt er aftur á móti upplýst, að n. þeirri, sem um langt skeið hefur unnið að endurskoðun laga um menntun og réttindi vélstjóra, hefur ekki tekizt að bræða saman ólík sjónarmið, sem uppi eru í þeim málum, og mun af því leiða, að nokkur undirbúningsvinna verði enn að vinnast, til þess að ný heildarlöggjöf um þessi efni verði sett. Þetta frv. fjallar hins vegar ekki um þann þátt málsins, sem við kemur framtíðarlausn á menntun vélstjórastéttarinnar, heldur eingöngu um réttindi þeirra manna, sem starfað hafa á flotanum til þessa, eykur nokkuð rétt þeirra í samræmi við hina miklu aukningu vélakrafts í bátunum og skapar þeim, sem nú eru þar starfandi, atvinnuöryggi til frambúðar. Sá vandi er hins vegar látinn bíða nauðsynlegs undirbúnings, að koma bættu framtíðarskipulagi á sjálft menntunarkerfið, en um það eru hins vegar sett ákvæði til bráðabirgða, að þeim undirbúningi verði lokið fyrir næsta reglulegt Alþ. og þá í samráði við viðkomandi stéttarfélög og félög atvinnurekenda. Sjútvn. flytur nokkrar brtt. við frv., og eru þær allar gerðar að ósk Vélstjórafélags Íslands, Helztu breytingarnar eru þær, að í nokkrum greinum frv. er orðið fiskiskip sett í stað orðsins mótorskip. Hefur Vélstjórafélag Íslands lagt áherzlu á þessa breytingu með tilliti til þess, að ekki væri neinn skortur vélamanna til starfa á farmskipunum og því væri ekki ástæða til að rýmka réttindi þeirra, sem nám hafa hlotið á námskeiðum Fiskifélags Íslands, til starfa annars staðar, en á fiskiflotanum, í öðru lagi er sú breyting gerð, að réttindi þeirra, sem nám hafa hlotið við Vélskóla Íslands, eru aukin í allmörgum tilfellum. Er sú breyting í samræmi við aukningu vélastarfa, sem nú er orðin og er að verða algeng í hinum stærstu mótorskipum flotans, þ. e. a. s. dísiltogurunum. Aðrar brtt., sem n. flytur, eru allar bein afleiðing af þessum tveim breytingum, sem ég hef nú nefnt. Rétt er að geta þess, að Vélstjórafélag Íslands hefur fremur mælt með því, að afgreiðslu þessa frv. yrði frestað, en mun hins vegar, eins og fram kemur í grg., sem frá því félagi liggur fyrir, sætta sig sæmilega við frv. að gerðum þeim breytingum, sem það telur nauðsynlegt að á því séu gerðar með tilliti til hagsmuna þeirra, sem menntun sína hafa sótt í Vélskóla Íslands. Sjútvn. hefur lagt sig fram um að samrýma ólík sjónarmið, sem fram hafa komið undir meðferð málsins, og orðið sammála um þá afgreiðslu, sem fyrir liggur á þskj. 553. Ætla ég, að um leið og frv. tryggir verulega atvinnuréttindi vélstjóra á fiskiflotanum og honum lífsnauðsynlega starfskrafta, þá munu aðrir, sem mál þetta snertir, eftir atvikum sætta sig við frv., eins og sjútvn. leggur nú til að það verði.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að ræða þetta mál efnislega. Það hefur mikið verið um það rætt í sjútvn. og m. a. gefizt tækifæri til þess að ræða við fulltrúa frá þeim félagssamtökum, sem þessi mál snerta hvað mest, samtök vélstjóra og mótorista. Það er sameiginleg skoðun þeirra manna allra, að í þessu frv. felist engin framtíðarlausn eða frambúðarákvæði um það efni, sem það fjallar um. Undanfarið hefur n. verið starfandi að því að endurskoða þessa löggjöf, en hún hefur ekki lokið störfum. Það hafa því verið eindregin tilmæli samtaka vélstjóranna, að afgreiðslu þessa máls yrði frestað a. m. k. til haustsins og málinu vísað til ríkisstj. í trausti þess, að lokið yrði þeim undirbúningi að endurskoðun löggjafarinnar, sem unnið hefur verið að undanfarið. Ég hef ekki séð ástæðu til þess, að Alþ. hlypi fram fyrir skjöldu í þessum málum. Það hafa ekki verið leidd rök að því, að svo knýjandi nauðsyn bæri til þess að setja þá löggjöf, sem þetta frv. fer fram á, að ég hafi talið mér rétt eða skylt að fylgja þessu frv. Þess vegna leyfi ég mér án þess að fara að ræða málið efnislega að taka upp þá till. samtaka vélstjóra, að málinu verði vísað til ríkisstj. til frekari undirbúnings og athugunar, og vænti, að hæstv. forseti beri þá till. mína upp.

Sjútvmrh. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Það var aðeins í tilefni af þeirri till., sem hv. þm. N-Ísf. flutti hér nú varðandi afgreiðslu á þessu máli. Ég teldi mjög miður farið ef hv. þd. samþykkti slíka till. Ég hélt satt að segja, að það væri öllum ljóst, að það er orðin knýjandi nauðsyn á því að fá fram slíka lagabreytingu eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. eða samkvæmt þeim brtt. á því, sem nú liggja hér fyrir frá sjútvn. þessarar deildar. Það er kunnugt, að þau lagaákvæði, sem í gildi eru um réttindi vélstjóra, eru gersamlega orðin úrelt og ástandið er þannig, að segja má, að á meiri hluta fiskibátaflota okkar séu menn með undanþágur, og í rauninni er svo komið, að á þessu er ekki hægt að hafa neitt eftirlit. Undanþágur ráðuneytisins í sambandi við vélstjóraréttindi skipta orðið mörgum hundruðum á hverju ári, og stappar þá orðið nærri því, að eins gott sé að líta á það, að engin lög um þetta gildi, eins og að hafa slíka framkvæmd á. Ég tel því, að mjög sé aðkallandi að breyta þeim ákvæðum, sem um þetta eru í lögum, a. m. k. í samræmi við það, sem hér er gert í þessu frv., og vil benda á það, að þetta þótti óhjákvæmilegt einnig að gera viðvíkjandi skipstjóraréttindum, og það hefur Alþ. afgreitt hér áður, að fara svipaða leið með breytingu á réttindum manna þar með tilliti til þess, sem reynslan hefur sýnt að er alveg óhjákvæmilegt. Að ætla enn þá að skjóta þessu máli á frest, svo aðkallandi sem það er, vegna þess að milliþn. hafi átt að athuga um framtíðarfyrirkomulag á öllum kennslumálum í sambandi við vélfræði, er alveg fráleitt, þegar það liggur nú fyrir, að sú n. er búin að starfa í óheyrilega langan tíma og hefur ekki aðeins af einum ráðh., heldur mörgum, og ekki í einni ríkisstj., heldur fleirum, verið innt eftir því, að n. lyki störfum. Og loksins, þegar hún lýkur störfum, þá dettur hún í nokkurn veginn jafnmarga parta og hún gat dottið í. Það er vitanlega ekkert annað, en víkja sér alveg undan þessu verkefni, og ég tel, að þótt málið sé nú leyst á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., þá komi það ekki á neinn hátt í veg fyrir það, að sett verði löggjöf, þegar fram líða stundir og samkomulag getur orðið um það, um vélfræðikennsluna alla sem heild. En hér er sem sagt glímt við það að koma í viðunandi lagaform, sem mætti standa á, því, sem aðkallandi er að leysa í þessu máli, og ekki er kunnugt um, að verulegur ágreiningur sé um að leysa þó a. m. k. þennan þátt. Ég skal svo ekki ræða um efnishliðar málsins að öðru leyti, en vil eindregið mæla með því, að brtt. sjútvn. verði samþykktar og málið nái afgreiðslu á þessu þingi, og veit, að það er brýn þörf á því, að málið fái þá lausn.



Herra forseti. Ég hef fallizt á í sjútvn. að fylgja fram þessu máli, vegna þess að aðkallandi þörf er á ýmsum breytingum varðandi vélstjórana, sem eru taldar í frv. Hins vegar verð ég að játa það, að hér liggur fyrir nokkurs konar bráðabirgðaúrlausn, þar sem í Nd. var samþ. ákvæði til bráðabirgða, þar sem óskað er, að ríkisstj. endurskoði ákvæði laga um menntunarréttindi vélstjóra og sé þeirri endurskoðun lokið fyrir næsta reglulegt Alþ. Svo eru taldir upp aðilar, sem á að hafa samráð við, þessir venjulegu, að ég held, Fiskifélag Íslands, Alþýðusamband Íslands, Vélstjórafélag Íslands, Mótorvélstjórafélagið og Landssambandið. Hæstv. sjútvmrh. var hér að lýsa sínu áliti á þessari löggjöf og sinni andúð á, að frv. væri vísað til stjórnarinnar, og taldi, að brýn nauðsyn væri á þeim breytingum, sem hér er um að ræða. Ég vil nú ekki mótmæla því, sem hæstv. ráðh. segir í þessu efni, en ég vil minna hann á það, að 16. jan. þ. á. fékk hann mjög vel rökstutt bréf frá Vélstjórafélagi Vestmannaeyja, þar sem það leyfði sér að fara þess á leit við sjútvmrh., að hann hlutaðist til um, að lögum um atvinnu við siglingar yrði breytt hvað snertir réttindi á fiskiskipum. Svo leið og beið, og það varð enginn var við, að hæstv. ráðh, tæki neitt tillit til þessa bréfs, sem á sínum tíma var í afriti sent til mín og hv. 2. landsk. Við fengum svo þetta til meðferðar. Ég valdi þá leið að fara hinar troðnu götur, sem farnar voru, þegar hafizt var handa um að endurbæta og lagfæra réttindi siglingarfróðra manna á fiskiskipaflotanum, og flutti till. til þál. hér á þessu þingi á þskj. 245, þar sem ég fór fram á endurskoðun gildandi lagaákvæða um réttindi vélstjóra á fiskiskipum. Þessari till, var þegar mætt við 1. umr., ekki af hæstv. sjútvmrh., heldur af hæstv. menntmrh., þann veg, að það væri næsta óþarft að flytja till. til þál. um endurskoðun, af því að hún stæði yfir og mundu bráðlega verða lögð þess háttar ákvæði fyrir Alþ. Nú hefur liðið og beðið mánuðum saman, og frá hæstv. ríkisstj. hefur ekkert heyrzt í þessu efni. Svo tók hv. landsk. þm. sig til, Karl Guðjónsson, og flutti það frv., sem hér um ræðir. Ég vissi það af undangenginni reynslu, að það er alltaf dálítið hæpið fyrir einstaka þm. að fara að hafa þá aðferð að flytja beinlínis frv. um réttindi fagmanna, hvort sem er til sjós eða lands. Það rísa þar ýmsir á móti, eins og vant er og hefur orðið líka núna raunin á, og ég hafði reynsluna t. d. fyrir mér, hversu affarasælt það reyndist með lagfæringu réttinda siglingafræðinga eða skipstjóra og stýrimanna á bátunum, sem fyrst var þannig á haldið af minni hálfu, að ég hafði í hyggju að leggja fram frv., og bar mig saman við ýmsa góða menn í þessari hv. d. um það, hversu þeir tækju því, en með ráðum þeirra beztu manna í hv. Ed, hallaðist ég að því og gerði það raunar með þeirra tilstyrk að flytja þáltill. í þessu tilfelli, þegar um var að ræða stýrimenn og skipstjóra, með mjög góðum árangri og hafði hugsað mér að halda þeirri aðferð áfram hvað snertir réttindi vélstjóranna í þetta sinn. En ég fékk sem sagt það í fangið hjá hæstv, ríkisstj., þegar ég flutti það mál, að það væri alveg óþarfi fyrir mig að vera að flytja þessa þáltill., vegna þess að hæstv. ríkisstj. væri að koma með þetta nál. og erindi inn á þingið, sem síðan hefur ekki komið. Mér þykir það eiginlega hafa verið furðuleg vinnubrögð hjá hæstv. ríkisstj. eftir orðum hæstv. sjútvmrh. núna að dæma, eftir því, hvað hann leggur mikla áherzlu á, að nauðsynlegar lagfæringar fáist í þessu efni, sem ég ekki vefengi, heldur hefði viljað gera mig að talsmanni fyrir. Mér virðist þess vegna, að hæstv. sjútvmrh. hefði átt að sjá um það, að niðurstaða þeirrar n., sem sett var til að rannsaka þetta mál á sínum tíma, hefði legið fyrir eða þá skipuð hefði verið önnur n., þegar búið væri að hreyfa því með till. til þál. hér á hv. Alþ. En vinnubrögðin gagnvart henni voru þau, að henni var af hv. allshn. Sþ. vísað til ríkisstj, með rökstuddri dagskrá, sem segir þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem sérstök n. hefur fjallað um endurskoðun laga um réttindi vélstjóra og hefur lokið störfum og í trausti þess, að ríkisstj. leggi fljótlega fyrir Alþ. frv. um málið, tekur þingið fyrir næsta mál á dagskrá.“ Henni er sem sagt vísað til ríkisstj. á þessum forsendum. Mér virðist, að ríkisstj. hafi að sínu leyti ekki gefið málefnum vélstjóranna né þeirra þörfum nægilegan gaum, þar sem í þessu tilfelli, sem ég nefndi, rökstudd till. og bænarskrá frá Vélstjórafélagi Vestmannaeyja var í höndum hæstv. sjútvmrh. í miðjum janúar þessa árs. Hæstv. ríkisstj. hefur svo hallazt að hinu að styðja þetta frv., sem fyrir liggur, og skal ég ekki lasta það, en þykir þó leitt, að í það hefur verið settur sá kafli í Nd., að það má segja, að þó að það sé samþ., sem í því stendur núna, er þar ekki tjaldað nema til einnar nætur, ef sá kafli verður virtur af ríkisstj., sem ekki ber að efast um, þar sem heitið er endurskoðun á ákvæðum þessara laga núna á næstunni, á að verða lokið fyrir næsta reglulegt Alþingi, og má þá ætla, að taka verði tillit til þeirra mótmæla að einhverju leyti, sem komið hafa fram frá Vélstjórafélagi Íslands og fleiri aðilum við meðferð þessa máls. Ég vil benda á, að það getur haft þær afleiðingar í för með sér, að þessi réttindi verði kannske ekki að gagni, og er þar eingöngu um að kenna hæstv. ríkisstj., sem ekki hefur sinnt þessu máli á réttan þinglegan hátt, eins og það hefur verið fram borið og fram lagt, og hvergi nærri í samræmi við yfirlýsingar hæstv. menntmrh. og viðbrögð hans, þegar till. mín til þál. var lögð fram í fyrsta sinn hér á þingi, og verður þetta enn þá undarlegra, þegar hæstv. sjútvmrh. lýsir yfir sinni sannfæringu um endurbætur á þessu máli, sem kom fram í hans ræðu hér áðan. Ég vildi láta þessar athugasemdir koma fram, um leið og ég bendi á það, að ég er einn af þeim, sem mæla með, að frv. verði samþ. með breytingum. Ég vildi láta þessar aths. koma fram til skýringar þessu máli og þeim vinnubrögðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur haft til að koma málinu í rétta átt.

Sjútvmrh. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Það var aðeins örstutt aths. - Eins og hv. þm. Vestm. (JJós) veit eflaust manna bezt, þá var þessum málum þannig fyrir komið, að það má segja, að þessi mál séu nokkuð tvíþætt. Annars vegar er löggjöf um menntun vélstjóra, kennslumál öll, sem lúta undir menntmrh., og það var í tíð fyrrv. ríkisstj., sem sú n., sem hann vitnaði í, var skipuð til þess að endurskoða þá löggjöf, og það er málefni menntmrn. Það er talsvert umfangsmikið og flókið mál að koma sér þar niður á heildarskipulag í öllum kennslumálum í sambandi við vélfræðikennslu. Það er sem sagt mál, sem ekki flokkast undir mig og ég hef ekkert með að gera og hef ekki haft áhrif á, þó að ég hafi m. a. samkvæmt áeggjan hv. þm. Vestm., sem hefur verið sérstakur áhugamaður um það að fá þær leiðréttingar fram, sem í þessu frv. felast, engu síður, en í sambandi við réttindi skipstjórnarmanna, - að þá hef ég innt eftir því, hvort þessi n, á vegum menntmrn, skilaði ekki störfum og hvort ekki væri hægt að taka þetta mál fyrir þannig sem heild. En þetta hefur ekki gengið, vegna þess að þarna hefur verið flókið og umfangsmikið mál og mikill ágreiningur uppi. En hinn þáttur þessa máls er svo aftur sá, sem snýr beinlínis að atvinnu við siglingar og kemur fram í því og flokkast þar með undir mig, að til skulu þó jafnan vera menn, sem hafa réttindi til þess að stjórna t. d. okkar fiskibátum, bæði vélum þeirra og svo aftur með skipstjórnarréttindum, og það fellur undir mitt rn. að hafa með það að gera að veita undanþágur, þegar það reynist óhjákvæmilegt, af því að það er ekki hægt að manna skipin mönnum með full réttindi, eins og komið er. Það er ekkert launungarmál, að það hefur ekki aðeins komið frá Vélstjórafélagi Vestmannaeyja bréf til rn. varðandi þetta öngþveitisástand, sem hefur lengi verið ríkjandi varðandi réttindi vélstjóra á fiskibátum. Það hafa komið bréf frá mörgum fleiri aðilum víða á landinu, sem hafa fundið, í hvers konar óefni þetta er komið, og það, sem ég legg því áherzlu á í þessu efni, er það sama og var í sambandi við skipstjórnarréttindin, að eins fljótt og kostur er á verði gerð breyting varðandi réttindi vélstjóranna, einkum fyrir fiskiskipin, svo að hægt sé að hafa þar eitthvað eðlilegt eftirlit á, en það er ekki eins og nú er. Auk þess verður maður að segja það, að þetta undanþágufargan, eins og það er, getur í mörgum tilfellum komið mjög óréttilega út. Það hefur verið sá háttur á að veita mönnum undanþágu til þess að mega vera vélstjórar á fiskibát í tiltekinn tíma, 3 eða 4 mánuði. Þannig hefur þetta oft verið veitt fyrir viðkomandi vertíð, en svo allt í einu býðst einhver maður með meiri réttindi eftir þann tíma, og þá verður að flæma þann mann frá starfinu, t. d. að aflokinni vetrarvertíð, sem mátti vera á bátnum með leyfi stjórnvalda yfir háveturinn, þegar mest á reyndi, en er svo aftur flæmdur af sama báti rétt á eftir eða í lok vetrarvertíðar, þegar einhver annar kemur. Hið eðlilega er vitanlega að breyta gildandi ákvæðum í þessum efnum, eftir því sem reynslan hefur sannað og sýnt að er þörf á og eðlilegt, og af því held ég, að ekki sé eftir neinu að bíða með að lögfesta þessi ákvæði, sem þetta frv. felur í sér. Hitt er svo aftur að vinna að því áfram, eins og líka bráðabirgðaákvæði í þessu frv. gerir ráð fyrir, að reynt verði að hraða þeim undirbúningi, sem í gangi hefur verið, að lagt verði hér fram frv, á Alþ. um kennslumál vélstjóra almennt og það þá tekið til afgreiðslu, en samþykkja eigi að síður þá brtt., sem þetta frv. gerir ráð fyrir, sem leysir þar með hjá okkur allverulega mikinn vanda.

Ég er þeirrar trúar, að eins og valdhafarnir hafa daufheyrzt við á undanförnum árum hinum ýmsu röddum, sem fram hafa komið um nauðsyn öflunar tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög, muni þeir lítt rumska, þó að hér sé gerð í þessari hv. deild áskorun til stjórnarvalda um að hefjast handa eitthvað í þessu skyni. Það er orðinn margra áratuga svefn, sem liggur yfir framkvæmdum í þá átt að gera sveitarfélögunum eitthvað bærilegra að standa víð sínar skuldbindingar. En hins vegar hafa valdhafarnir af öllum flokkum svo að segja á hverju þingi íþyngt þessum aðilum, bæjar- og sveitarfélögum landsins, með nýjum byrðum, en ekki fengizt til þess að hreyfa hönd eða fót til að - (Forseti: Ég bið hv. ræðumann að afsaka. Á hann langt eftir af ræðu sinni?) Ég var rétt að byrja, hæstv. forseti.

Þá held ég, að ég verði að biðja hann að gera svo vel að fresta framhaldi ræðunnar.

Já. - [Frh.]