Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það er erfitt að rökræða við menn um fjárlagafrumvarpið þegar þeir tala ekki einu sinni um það sjálfir. Hérna nefndi hv. þingmaður varla fjárlagafrumvarpið á nafn í allri sinni löngu ræðu, ekki einu einasta orði. Hann tafsaði hins vegar um botnfrosnar fjárfestingar á Íslandi, sérstaklega í sjávarútvegi. Hvers konar rugl er þetta, virðulegi forseti? Ég get talið upp fyrir hv. þingmann fjárfestingar í sjávarútvegi á síðasta rúma ári fyrir hátt í 40 milljarða kr. og þær eru flestar í hans eigin kjördæmi. Svo er hann búinn að telja sjálfum sér trú um að fjárfestingar í sjávarútvegi séu botnfrosnar, það sé akkúrat ekkert að gerast þar. Þetta eru mestu fjárfestingar í sjávarútvegi sem átt hafa sér stað árum saman. Þvílík steypa að þetta sé allt botnfrosið. 
             Það er talað um köldu svæðin og það er talað um hvað eigi að gera fyrir ungt fólk í menntamálum. Það stendur í fjárlagafrumvarpinu sem hv. þingmaður hefur ekki lesið. Þar eru einmitt tillögur í þá veru að koma til móts við húshitunarkostnað á köldum svæðum.

175 …

Það er verið að stofna enn eina nýju framhaldsdeildina, nú á Hólmavík samkvæmt tillögu meiri hluta fjárlaganefndar sem ég ætla að vona að hv. þingmaður styðji í atkvæðagreiðslu þegar að því kemur. Það er til viðbótar þeim framhaldsskóla sem var reistur á kjörtímabilinu í hans eigin heimabyggð austur á Þórshöfn. Ég ætla rétt að vona að hv. þingmaður sé ekki að tala um að það sé verið að rífa menntamál niður. Það er langur vegur frá því. Hv. þingmaður virðist einfaldlega ekki hafa lesið fjárlagafrumvarpið sem um ræðir og ekki hafa hugmynd um efni þess. Það var ekki að heyra á ræðu hans. Það er mjög erfitt að ræða mál við þingmenn sem hafa ekki hugmynd um það. Hv. þingmaður talar gegn því að ríkisstjórnin setji fé í atvinnulífið í gegnum fjárfestingaráætlun. Í næsta orði segir hann að ríkisstjórnin hafi verið að koma atvinnulífinu í gang. Ríkisstjórnin verður náttúrlega að gera eitthvað. Hvað í ósköpunum vill hv. þingmaður 

Herra forseti. Hv. þingmanni bregst ekki bogalistin. Þetta eru kannski þessi samræðustjórnmál sem ríkisstjórnin vill viðhafa. Ég ætla ekki að svara því. Jú, ég skal svara því, að sjálfsögðu hef ég lesið fjárlagafrumvarpið. Það er reyndar með ólíkindum að hv. þingmaður skuli voga sér að bera manni það á brýn að hafa ekki lesið fjárlagafrumvarpið sem er aðalþingmál haustsins. Allir þingmenn sitja í einhverri nefnd og að sjálfsögðu lesum við fjárlagafrumvarpið. Hv. þingmaður vogar sér að halda því fram að ég hafi ekki minnst einu orði á fjárlagafrumvarpið. Svo rifjar hann reyndar upp fullt af hlutum sem ég nefndi, akkúrat um fjárlagafrumvarpið. Staðreyndin er að það þurfti hálfan milljarð vegna niðurgreiðslna á köldum svæðum en það fóru einungis 175 milljónir í það. Hv. þingmaður getur ekki sagt að það komi fjárlagafrumvarpinu ekki við. Kemur niðurskurður í heilbrigðisþjónustu fjárlagafrumvarpinu ekkert við? Kemur tekjuhlið fjárlaganna sem snertir fjárfestingu í samfélaginu fjárlagafrumvarpinu ekkert við? Það er grundvöllur fjárlagafrumvarpsins. Það er það einfaldlega ekki hægt að fara í hvern einasta lið í fjárlagafrumvarpinu. Ég fór í forsendur fjárlaganna og hvernig hlutirnir gætu verið öðruvísi en þeir eru og benti reyndar í ræðu minni á fullt af hlutum sem ég teldi að gætu horft til framfara fyrir þetta land. Þá kemur hv. þingmaður hingað upp og heldur því fram að sá sem hér stendur hafi efnislega ekki flutt neina ræðu um fjárlagafrumvarpið sem er alvarleg ásökun í sjálfu sér. Svo bítur hann höfuðið af skömminni með því að halda því fram að sá sem hér stendur hafi ekki unnið vinnuna sína og ekki lesið fjárlagafrumvarpið. Þetta er hv. þingmanni ekki til sóma.

Virðulegur forseti. Það mátti ekki ætla af ræðu hv. þingmanns áðan að hann hefði lesið fjárlagafrumvarpið. Þannig var ræða hans, m.a. um atvinnulífið og fjárfestingar í landinu. Hvað sagði Hagstofan sem gaf út þjóðhagsspá þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram og síðan nýja spá núna í nóvember? Fjárlagafrumvarpið byggist á fjárfestingum. Spá Hagstofunnar er að samkvæmt lögum um fjárfestingar í atvinnulífinu hafi þær aukist jafnt og þétt frá árinu 2011. Þær hafa aukist á þessu ári og munu aukast á næsta ári - hvar? Í sjávarútvegi, umfram allt annað. Þá segir hv. þingmaður: Það er botnfrosið, það er ekkert að gerast í sjávarútvegi, það er núll, alkul. Bendir það til þess að hv. þingmaður hafi lesið fjárlagafrumvarpið eða forsendur þess? Nei, það er ekkert sem bendir til þess. Hv. þingmaður virðist hafa áhyggjur af því hvort það sé meiri hluti á Alþingi fyrir fjárlagafrumvarpinu. Við skulum láta reyna á það. Við förum bara með það í atkvæðagreiðslu. Það þarf ekkert að deila þá um það meira, förum bara með það í atkvæðagreiðslu á morgun, athugum hvað þingið vill gera við þetta fjárlagafrumvarp sem hv. þingmaður heldur fram að feli í sér niðurskurð í heilbrigðiskerfinu. Það er algjörlega þveröfugt og undirstrikar enn að hv. þingmaður virðist ekki hafa kynnt sér meginefni fjárlagafrumvarpsins. Það er ekki gerð nein aðhaldskrafa í sjúkrahúsum eða heilbrigðiskerfinu í þessu fjárlagafrumvarpi. Núll. Breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar snúa að stærstum hluta að því að auka útgjöld í heilbrigðis- og velferðarkerfinu. Hv. þingmaður virðist ekki hafa kynnt sér það. Það er mjög erfitt að ræða þetta þegar menn halda að hlutirnir séu öðruvísi en þeir eru.

Herra forseti. Þetta er að verða eins og léleg morfískeppni hérna. Ég fór yfir það að á undangengnum árum hefur orðið blóðugur niðurskurður í heilbrigðiskerfinu. Það sagði ég oft í ræðu minni. Hv. þingmaður hefur ákveðið að leggja lykkju á leið sína í andsvarinu. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður kannast við að búið er að loka fjölmörgum sjúkrarúmum á landsbyggðinni á fjölmörgum heilbrigðisstofnunum á undangengnum árum. Hefur hv. þingmaður ekki kynnt sér það? Að sjálfsögðu er það þannig og það er ekki verið að vinda neitt ofan af því. Við skulum bara tala um hlutina eins og þeir eru heilt yfir litið. Hv. þingmaður hefur heilmikla þekkingu á til að mynda högum minnar heimabyggðar, Fjallabyggðar, og ég hefði haldið að hann hefði meiri skilning á grundvallaratriðum eins og íslenskum sjávarútvegi. Hann virðist lifa í öðrum veruleika en margir aðrir hvað þau mál snertir. Þegar kemur að atvinnuuppbyggingu á norðausturhorni landsins kemur hv. þingmaður, fulltrúi Vinstri grænna, hingað upp skipti eftir skipti og talar um að þetta sé flokkur velferðar. Ég fór yfir það hvernig fjárlagafrumvörp undangenginna ára hafa farið með grunnþjónustu víðs vegar um landið í heilbrigðismálum og löggæslumálum. Svo heldur hv. þingmaður því fram að sá sem hér stendur hafi ekki rætt um fjárlagafrumvarpið. Það er mjög erfitt að eiga vitræn samskipti þegar menn haga málflutningi sínum svona, saka þingmenn um að lesa ekki heimavinnuna. Ég hvatti menn til að fara í efnislega umræðu. Þetta er alveg gjörsamlega með ólíkindum og enn og aftur held ég að menn ættu heldur að sitja í sætum sínum en að bera svona lygi á borð.

Forseti biður hv. þingmann um að gæta orða sinna í ræðustól.

Ég held að fleiri ættu að gera það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir mjög góða ræðu og markvissar ábendingar sem sýndu fram á að það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir er hvorki fugl né fiskur. Hann rakti ýmsar skerðingar sem skipta miklu máli í samfélaginu og vega þungt og sýndi fram á það með mjög góðum rökstuðningi að víða væri pottur brotinn. Það gerði hann með umfjöllun þar sem ég leit svo á að hvert einasta orð væri um það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann um tvö atriði sem lúta að skerðingum þar sem ég tel að í báðum tilvikum hafi ríkisstjórnin gengið fram með meiri skerðingar en almennt hefur gerst hjá öðrum. Annars vegar er það íslenska þjóðkirkjan og hins vegar eldri borgarar landsins sem hafa orðið fyrir miklum skerðingum á undanförnum árum. Skömm er að því svo vægt sé til orða tekið, virðulegi forseti.

Herra forseti. Fyrst um þjóðkirkjuna. Trúlega hefur hv. þingmaður rétt eins og ég fengið fjölmarga pósta frá fólki vítt og breitt um landið þar sem verulegum áhyggjum er lýst af þeim mikla niðurskurði sem þar hefur átt sér stað sem nemur tugum prósenta í sumum tilvikum. Þetta er jafnvel farið að vega að þeirri þjónustu sem kirkjan hefur veitt. Sem þingmenn landsbyggðarinnar þekkjum við hve gríðarlega mikilvægu hlutverki kirkjan gegnir í nærsamfélaginu. Á okkar gleðilegustu stundum sem og okkar erfiðustu hefur hún mikinn tilgang fyrir okkur. Ég tel að of hart hafi verið gengið fram hvað þessi mál varðar. Varðandi eldri borgarana tel ég að menn hafi ekki sinnt þeim málaflokki nægilega vel. Ég vil líka nefna annan málaflokk, málefni öryrkja. Þar voru menn líka komnir dálítið langt með aðra hugsun, að horfa á starfsgetuna en ekki örorkuna. Menn voru komnir í spennandi vinnu hvað þau mál varðar. Því miður hefur lítið gerst þar. Þau stóru orð sem vinstri grænir og samfylkingarmenn viðhöfðu í aðdraganda síðustu kosninga, að það ætti að hlífa sérstaklega þessum hópum, öryrkjum og öldruðum, hafa ekki gengið eftir. Það geta forsvarsmenn eldri borgara vitnað um vegna þess að þessi hópur hefur orðið mjög illa fyrir barðinu á stjórnarháttunum. Ef hv. þingmaður kemur aftur upp mundi ég gjarnan vilja heyra sjónarmið hans gagnvart þeim sem hafa misst starfsgetuna og hvernig við eigum að bregðast við þeim hópi sem hefur heldur ekki farið vel út úr störfum og stefnu þessarar stjórnar.

Virðulegi forseti. Það er mitt sjónarmið að við eigum að hafa forgang í því að sinna ákveðnum grunnþáttum í samfélaginu þar sem við erum að véla um aðstöðu og fyrirkomulag hluta gagnvart öryrkjum, börnum, heilbrigðisþjónustunni og eldri borgurum. Í samfélagi okkar sem um margt er fordekrað, sem lýsir sér í því að við gerum miklar kröfur sem eru stundum djarfari og marksæknari en í mörgum þeim löndum sem við miðum okkur við, verðum við líka að horfast í augu við ákveðnar staðreyndir. Þær skerðingar sem hafa orðið hjá eldri borgurum á undanförnum árum eru með ólíkindum. Við eigum ekki að raska ró eða rugga bátnum þar sem við erum að fjalla um það fólk sem lagði grunninn að því góða samfélagi sem við eigum að geta unnið okkur upp í aftur til framtíðar litið. Við eigum að virða það fólk og taka tillit til þess en ekki sýna því lítilsvirðingu með þeim skerðingum sem hafa verið látnar ganga yfir.

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 429, um verð og álagningu á efni til raforkuflutnings, frá Jóni Bjarnasyni. Ástæður tafar eru að ekki náðist að afla nauðsynlegra upplýsinga innan þess tímafrests sem gefinn var.

Með bréfi, dags. 22. nóvember sl., hefur forseti óskað eftir því við fjárlaganefnd, samanber ákvæði 2. málsliðar 5. töluliðar 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings 2011. Með bréfi, dags. 27. nóvember sl., hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um rekstur og starfsemi dvalarheimila aldraðra.

Forseti vill koma að þeirri leiðréttingu að hv. 6. þm. Norðvest., Lilja Rafney Magnúsdóttir, er 1. varaformaður atvinnuveganefndar en ekki 2. varaformaður eins og skráð hefur verið á vef þingsins. Hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir er 2. varaformaður.

Til svara eru forsætisráðherra, atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, utanríkisráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra og innanríkisráðherra.

Frú forseti. Ég kem upp til að ræða við hæstv. forsætisráðherra um ríkisábyrgð á Íbúðalánasjóði. Eins og fram hefur komið í umræðunni undanfarna daga er kominn upp uppgreiðsluvandi hjá Íbúðalánasjóði vegna þess að vaxtastigið í landinu hefur lækkað og lánasafn Íbúðalánasjóðs er uppgreiðanlegt, þ.e. lán sem sjóðurinn hefur veitt, en skuldbindingar hans eru það ekki. Þetta setur sjóðinn í töluvert þrönga stöðu. Mig langar að inna hæstv. forsætisráðherra eftir því til hvaða aðgerða hún telur raunhæft að grípa í ljósi þessa til að lágmarka áhættu almennings af lágri eiginfjárstöðu og þar með þröngri skuldastöðu Íbúðalánasjóðs. Það sem er undirliggjandi hér er ríkisábyrgð vegna skuldbindinga sem geta, ef allt fer í óefni, verið yfir 200 milljörðum kr. Þetta gefur okkur tilefni til að taka á málinu strax, ræða það í þinginu og við stjórnvöld til hvaða aðgerða eigi að grípa til að lágmarka áhættu almennings af stöðunni. Jafnframt kalla ég eftir því hjá hæstv. forsætisráðherra að hún segi okkur hvernig hún sjái þessi mál fyrir sér til framtíðar litið, hvort til dæmis sé skynsamlegt að reka Íbúðalánasjóð, lánastofnun með nánast ekkert eigið fé, eins og lög gera ráð fyrir, en með ríkisábyrgð. Ef við eigum að draga einhvern lærdóm af því sem gerst hefur undanfarin ár er það það að veiting fasteignalánanna er ekki áhættulaus starfsemi. Þess vegna hlýtur að orka mjög tvímælis að fara fram á afskaplega lágt eiginfjárhlutfall en veita um leið ríkisábyrgð fyrir slíkri starfsemi. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvort hún telji að ekki þurfi að taka ríkisábyrgðina og þetta fyrirkomulag 

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að vandi Íbúðalánasjóðs er mjög mikill. Á honum verður að taka og það hefur ríkisstjórnin verið að gera. Hún gerði það strax 2010 með því að setja 33 milljarða ríkisframlag inn í Íbúðalánasjóð. Það fé fór bæði í að styrkja eiginfjárstöðu til að kosta þær aðgerðir sem var farið í vegna skuldugra heimila og í að greiða afskriftir hjá lögaðilum vegna leiguíbúða sem var heimilt að fjármagna hér frá 1998. Þessi vandi er kerfislægur. Hann varð til árið 2004 eins og fram hefur komið. Þær aðgerðir sem þá var gripið til af hálfu þáverandi ríkisstjórnar með nýju íbúðalánakerfi þegar húsbréfakerfið var aflagt sköpuðu opna vaxtaáhættu eða uppgreiðsluáhættu sem lýsir sér í því að skuldir sjóðsins eru óuppgreiðanlegar en útlán sjóðsins eru það ekki. Þáverandi stjórnvöld hunsuðu tillögur sérfræðinga um að taka á þessari áhættu sem var ljós alveg frá upphafi og það voru alvarleg hagstjórnarmistök. Ríkisstjórnin fjallaði um málið á fundi sínum í gær og það er þegar ákveðið, eins og menn vita, að setja í þetta allt að 13 milljarða kr. Síðan þarf að skoða vandann í heild sinni. Það þarf að skoða áhættustýringu sjóðsins. Það þarf sérstaklega að skoða hvernig á að mæta þeim uppgreiðsluvanda sem við blasir. Það þarf að skoða hvernig á að taka á þessum fullnustuíbúðum sem eru um 2.000 og er ljóst að þar mun bætast í. Þær aðgerðir sem var farið í 1998, að veita lögaðilum lán til fullnustuíbúða, eru vandamál sem við erum að taka á í dag. 
             Ég mun halda áfram að svara fyrirspurninni þegar ég kemst aftur að á eftir.

Frú forseti. Ég tel mjög mikilvægt að greina rót vandans og finna út hvernig við komumst í þessa stöðu, eins og hæstv. forsætisráðherra gerði. Ég tel reyndar að við eigum ekki að fara í miklar sakbendingar í því efni. Annars væri nærtækt fyrir mig að benda á að hæstv. forsætisráðherra gerði ekkert í málinu sem þáverandi félagsmálaráðherra eftir að ríkisstjórnarskiptin urðu 2007. Mér finnst aðalatriðið að við tökum á vandanum eins og hann blasir við okkur núna út frá hagsmunum almennings. Ríkisábyrgð er til staðar og tölurnar eru sláandi háar, jafnvel yfir 200 milljarðar samkvæmt því sem fram hefur komið. Annars vegar er verkefnið að lágmarka áhættu almennings vegna stöðunnar og hins vegar hlýtur þessi staða að kalla á umræðu um það hvernig við eigum að halda á þessum málum til framtíðar. Ég sakna þess að ráðherrann skuli ekki tjá sig um það hvort yfir höfuð sé skynsamlegt að reka Íbúðalánasjóð í því formi sem gert hefur verið undanfarin ár með ríkisábyrgð en nánast ekkert 

Virðulegi forseti. Það er rangt hjá hv. þingmanni að þegar sú sem hér stendur var félagsmálaráðherra 2007 hafi ekkert gerst í þessum málum. Eitt fyrsta verk mitt sem félagsmálaráðherra var að lækka lánshlutfallið úr 90% niður í 80%  Eins og ég segi fórum við yfir vandann í gær. Yfir þetta verður sett ráðherranefnd sem mun vinna náið með Íbúðalánasjóði, Seðlabanka og fleiri aðilum sem munu fara í vandamálið, m.a. hvernig á að hafa framtíðarskipulag sjóðsins. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það verður að gera. Við verðum þó líka að taka á þeim vanda sem er fyrir núna, sérstaklega uppgreiðsluáhættunni. Um þær fullnustuíbúðir sem eru að safnast upp hjá Íbúðalánasjóði, sem hætta er á að muni bætast í á næstunni, munum við  Það er sérstaklega þetta tvennt og að taka á áhættustýringu sjóðsins og skoða hvernig við viljum hafa húsnæðismálin og Íbúðalánasjóð til framtíðar. Ég er alveg sammála 

Frú forseti. Mig langar að beina orðum mínum til hæstv. innanríkisráðherra í tilefni af nýtekinni ákvörðun um að taka Breiðafjarðarferjuna Baldur, það skip sem hefur þjónað Vestfirðingum, og flytja til Vestmannaeyja til að þjóna Vestmannaeyingum eftir að ferjan Herjólfur varð fyrir skemmdum í Landeyjahöfn. Breiðafjarðarferjan Baldur hefur áður verið tekin til að bjarga málum í Vestmannaeyjum þegar Herjólfur hefur þarfnast viðgerða, en við vitum að Herjólfur er ekki smíðaður fyrir Landeyjahöfn og að óhöpp geta þar af leiðandi orðið fleiri og tíðari á því skipi. Matvælaframleiðendur og matvælaútflytjendur á Vestfjörðum hafa gert alvarlegar athugasemdir við þetta og vakið athygli á því, sem og sveitarstjórnir, að sú ráðstöfun að flytja Baldur fyrirvaralaust og án samráðs annað um tíma hefur valdið skakkaföllum. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Eru á borðinu áætlanir um hvernig leysa beri þessi mál? Sú hætta er ævinlega til staðar að Herjólfur verði fyrir skakkaföllum. Er þá eina planið hjá samgönguyfirvöldum að grípa alltaf til þessarar einu ferju sem Vestfirðingar hafa og senda hana suður til Vestmannaeyja til að leysa málið, jafnvel með mjög litlum fyrirvara eins og gerðist núna? Þótt maður hafi skilning á vanda Vestmannaeyinga vegna bilunar Herjólfs kom þetta sér mjög illa, sérstaklega fyrir matvælaútflytjendur vestur á fjörðum. Spurningin er: Þarf ekki að gera einhverjar varanlegri ráðstafanir til að leysa mál þegar svona óhöpp verða en að svipta einn landshluta samgöngum sínum til að bæta fyrir eitthvað sem gerst hefur annars staðar?

Hæstv. forseti. Já, þegar óhöpp verða þarf að grípa til ráðstafana. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns og fyrirspyrjanda þurfti að tryggja samgöngur við Vestmannaeyjar. Það er ekki valkostur að láta af þeim samgöngum, þær verður að tryggja með einum eða öðrum hætti. Þá er þetta það úrræði sem menn sjá helst, að fá Baldur til að fara þarna í skarðið á meðan Herjólfur er í slipp. Hvað er þá til ráða gagnvart flutningum frá Vestfjörðum? Það er alveg hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, þetta kemur til dæmis illa við ferskfisksflutninga á Patreksfirði og annars staðar af þessu svæði. Ég var í sambandi við Vegagerðina um helgina og reyndar bæjarstjórnarmenn á svæðinu og fullvissaði þá um að allt yrði gert sem unnt væri til að tryggja samgöngur, þá um landveg. Það sem greinir Vestmannaeyjar frá öðrum landshlutum er að þar er ekkert hægt að flytja landveginn. Vegagerðin er að skoða þessi mál og hefur þau jafnan á sínu borði og að sjálfsögðu með það að leiðarljósi að tryggja sem best flutninga frá þessu svæði. Það er stöðugt á borði Vegagerðarinnar. Þetta minnir okkur á hve mikilvægt það er að fá nýja ferju til Vestmannaeyja vegna þess að Herjólfur hentar ekki sem flutningaskip milli Landeyjahafnar og Vestmannaeyja. Við áttum ágætan samræðufund í gær við þingmenn Suðurkjördæmis 

Frú forseti. Vestfirðingar hafa sýnt því skilning þegar óhöpp og erfiðleikar hafa komið yfir Vestmannaeyinga eða ef eitthvað hefur komið fyrir ferjuna Herjólf, en það er auðvitað ekki ásættanlegt að Vestfirðingar séu sviptir ferjusiglingum sínum fyrirvaralaust eins og gerðist núna, ég tala nú ekki um ef það á verða ávani að í hvert skipti verði eina lausnin sem menn sjá á vanda Vestmannaeyinga að taka Breiðafjarðarferjuna Baldur. Vestmannaeyjar eru með ágæta útflutningshöfn þannig að ferskfiskútflutningur er ekki í voða þó að ferjusiglingar leggist af og þeir eru með góðar flugsamgöngur tvisvar á dag við Reykjavík. Aftur á móti er engin útflutningshöfn á Vestfjörðum sem gerir það að verkum að vandi matvælaútflytjenda er töluverður þegar slíkt á sér stað. Það sem ég legg áherslu á hér er með öðrum orðum 

Hæstv. forseti. Úr vöndu er að ráða vegna þess að við erum ekki með skip sem er tilbúið til að sigla í skarðið þegar nauðsyn ber, það er veruleikinn. Þá þarf að grípa til þeirra ráðstafana sem eru mögulegar og því er þessi lausn uppi á borðinu. Ég er alls ekki að gera lítið úr þeim vanda sem þetta skapar. Við ræddum það á helginni og höfum gert það síðan að gera þurfi allt sem í okkar valdi stendur til að tryggja sem greiðastar samgöngur við Vestmannaeyjar og þá eru menn að sjálfsögðu að horfa til færðar, ruðnings á vegum og annars slíks. Ég skil vel þær áhyggjur, ábendingar og aðfinnslur sem hér koma fram en þetta er sá kostur sem menn hafa séð í stöðunni við þessar erfiðu aðstæður.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í eitt atriði, kannski lítið atriði fyrir sumum. Fyrir nokkrum dögum lásum við það í fréttum að hluti af samningahópi um landbúnaðarmál varðandi aðildarumsókn okkar að Evrópusambandinu hefði gengið út af fundi eða hætt þátttöku á einhverjum fundi þar sem tillaga meirihlutahópsins virtist vera sú að samningsafstaðan ætti að vera þannig að ekki yrðu gerðar kröfur um að viðhalda þeim tollum sem við höfum haft á innflutningi á landbúnaðarafurðum. Eftir því sem ég veit og hef séð í bréfi sem forveri núverandi hæstv. atvinnuvegaráðherra sendi samningahópnum þá kom fram að hlutverk hópsins var meðal annars að tryggja þessa tollvernd, þ.e. að fagráðherrann gaf sem sagt þau skilaboð til þess hóps sem heyrir undir hann að það ætti að gæta þess að halda tollverndinni til haga. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi orðið breyting á þessu „mandati“, ef ég má sletta, frú forseti, þ.e. frá þessu bréfi, sem forverinn sendi samningahópnum og hvort breytingin sé sú að ráðuneytið hafi ákveðið að rétt væri að gefa eftir þessi tollamál. Ef svo er ekki, sem kann að sjálfsögðu að vera, þá spyr ég hvort ekki sé mikilvægt að ráðherra komi skýrum skilaboðum til samningahópsins um hvert það umboð er sem hann telur að samningahópurinn eigi að hafa þegar kemur að því að semja um tollamálin.

Frú forseti. Ég held að það sé óþarflega djúpt í árinni tekið að menn hafi gengið af fundi. Eins og mér var sagt frá þessu þá upplýstu tilteknir nefndarmenn að þeir teldu sig þurfa að ráðgast við sitt bakland um framhald málsins og gætu því ekki haldið áfram fyrr en það hefði verið gert. En það er auðvitað hægt að dramatísera þetta ef menn kjósa svo. Ég er ekki til frásagnar um það hvernig þetta gekk nákvæmlega fyrir sig á þessum téða fundi en svona var þessu lýst fyrir mér, að staða málsins væri einfaldlega sú að þessir nefndarmenn hefðu talið sig þurfa að ráðfæra sig við bakland sitt til að átta sig á því hvaða umboð þeir hefðu þaðan til að halda þessu starfi áfram. Það hefur engin breyting orðið á því að við viljum standa fast á hagsmunum landbúnaðarins og verja stöðu hans í þessum samningaviðræðum. Ég held að öllu sé samviskusamlega til haga haldið sem dregið hefur verið upp sem mikilvægustu hagsmunamál landbúnaðarins. Þar er tvennt sem hefur sérstaklega haft vægi, það eru vissulega varnarlínur Bændasamtakanna eins og þau hafa mótað þær, en það er þeirra gjörningur, og svo er það auðvitað nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar Alþingis sem ég fullyrði að farið er eftir í einu og öllu og reyndar gengið lengra í sumum tilvikum. Varðandi tollverndina hefur hún ekki verið gefin eftir heldur þvert á móti er áskilinn réttur til þess að hafa hana með í viðræðunum. Það er tengt þannig saman að tollamálin eru á einum stað og landbúnaðarmálin á öðrum og í drögum að samningsafstöðu er því lýst yfir af hálfu samninganefndar að þessu tvennu þurfi að ljúka saman, ekki sé hægt að loka öðrum kaflanum fyrr en niðurstaða í heild liggi fyrir. Ísland áskilur sér rétt til þess að taka tollverndarmálin upp hvenær sem er háð því hvernig viðræðum miðar um landbúnaðarkaflann.

Virðulegi forseti. Ég ætla að hafna því að sá er hér stendur sé að dramatísera eitthvað, ég vísa því bara til baka. Ég held hins vegar að mikilvægt sé að vitna í þær vefsíður sem hafa fjallað um þetta, m.a. á vef Neytendasamtakanna þar sem þetta kom skýrt fram og að ástæðan fyrir þessu upphlaupi hefði verið sú að samningsafstaðan sem var til umræðu á fundinum hefði ekki verið í samræmi við það umboð sem þessir aðilar töldu að samningahópurinn hefði haft. Því spyr ég einfaldlega: Gildir enn það umboð sem forveri hæstv. atvinnuvegaráðherra veitti samningahópnum til að semja um varðandi tollvernd?

Ég held að það sé ástæðulaust að við deilum í þingsal um mismunandi túlkun þeirra sem sátu þennan samninganefndarfund á því hvernig þetta bar nákvæmlega að. Ég held mig við þá skýrslu sem ég fékk frá fulltrúum mínum í nefndinni, að fulltrúar Bændasamtakanna sem áttu í hlut hefðu lýst því yfir á fundinum að þeir teldu sig þurfa að ráðgast við sitt bakland um framhald málsins. Umboðið til samninganefndarinnar er að standa fast á hagsmunum landbúnaðarins og setja fram og halda til haga öllum þeim mikilvægu grundvallarhagsmunum sem þarf að standa vörð um. En þetta er dýnamískt ferli, það er að sjálfsögðu verið að vinna að mótun samningsafstöðunnar þannig að bréf frá forvera mínum til Bændasamtakanna er auðvitað ekki bindandi gjörningur hvað varðar framhald málsins, það liggur í hlutarins eðli. 

Frú forseti. Í gær bárust þær fréttir að Samtök verslunar og þjónustu hefðu farið þess á leit við hæstv. utanríkisráðherra að samtökin fengju aðild að starfshóp um mótun samningsafstöðu okkar Íslendinga varðandi landbúnaðarmál. Mér finnst þetta í fyllsta máta eðlileg krafa. Ég held að í ljósi þróunar síðustu missira sérstaklega, varðandi þyngri umræðu um aukinn innflutning á landbúnaðarvörum, frelsi fyrir innflutta vöru hvort sem það er á sviði landbúnaðarvara eða á öðrum sviðum, sé mikilvægt að menn frá utanríkisráðuneytinu fari gaumgæfilega yfir þá beiðni Samtaka verslunar og þjónustu að fá aðild að þessum starfshópi. Mér finnst skipta miklu máli að í starfshópnum heyrist rödd kaupmanna og um leið neytenda til að þeim brýnu hagsmunamálum sem blasa við okkur Íslendingum verði sinnt, þ.e. að hafa aukið frelsi á innflutningi landbúnaðarvara sem og annarra vara. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann ætli að taka við umleitan Samtaka verslunar og þjónustu. Ég efast ekki um að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra muni taka vel í þessa málaleitan og styðja hæstv. utanríkisráðherra eftir allar þær breytingar sem hafa orðið á Stjórnarráðinu því að nú er hann ekki eingöngu fulltrúi landbúnaðarmála og sjávarútvegsmála heldur á hann líka að gæta hagsmuna kaupmanna, neytenda og fleiri aðila í samfélaginu. Ég trúi því ekki að mótstaða verði úr því ráðuneyti. Ég spyrja því hæstv. utanríkisráðherra hvort hann muni ekki fara vel yfir þessa málaleitan Samtaka verslunar og þjónustu og taka fulltrúa þessa hóps, sem er hagsmunaaðili fyrir gríðarlega stóran hóp landsmanna, inn í starfshóp landbúnaðarmála.

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég muni ekki fara ákaflega vel og vandlega yfir þessa ósk Samtaka verslunar og þjónustu og svarið er jú. Ég get meira að segja upplýst hv. þingmann um það að ég tel að þetta sé eðlileg ósk. Það má kannski segja að það hafi verið yfirsjón af minni hálfu og sömuleiðis Samtaka atvinnulífsins, sem ráðgast var við í upphafi máls, að hafa ekki fulltrúa úr þessum samtökum þarna inni þannig að ég er jákvæður gagnvart þessari bón þeirra. Ég hef þó ekki tekið ákvörðun um það og mun ráðgast eftir atvikum við þá aðila sem mér ber að hafa samráð við, en eins og alltaf lít ég jákvæðum augum á allar svona málefnalegar beiðnir sem berast ráðherranum.

Frú forseti. Ég þakka sérstaklega fyrir þetta snöfurmannlega og skýra svar hæstv. utanríkisráðherra. Ég fagna í rauninni efnislegu svari hans um leið og ég undirstrika það að ég skil vel að hann þurfi meðal annars að ráðfæra sig við samráðherra sína. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Ég trúi því ekki að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra fari að móast við þessari beiðni Samtaka verslunar og þjónustu. Ég fagna því að þessi samtök muni bætast í landbúnaðarhópinn og efast ekki um að við munum fá enn betri samning en ella á þessu sviði.

Frú forseti. Það var yfirlýst stefna okkar allra sem í ríkisstjórninni sátum og með málið fara að fulltrúar sem flestra samtaka sem málið varða ættu þarna sæti. Í sjálfu sér undrast ég það að þessi beiðni skuli vera fram komin svo seint en það er jákvætt að hún kemur fram, betur sjá augu en auga og það er alveg ljóst að þessi samtök eiga þarna mikilla hagsmuna að gæta. Við viljum það eitt að um þetta mál sé fjallað frá sem víðustu sjónarhorni og það er alveg klárt að viðbætur af þessu tagi gleikka sjónarhornið og gera það betra að fjalla um þetta mál. Ég er því jákvæður gagnvart þessari beiðni. Ég held líka, af góðri reynslu hv. þingmanns af hæstv. atvinnuvegaráðherra, að það sé algjörlega rétt að sá ágæti ráðherra taki með jákvæðum hætti á flestum málum sem til hans berast og er sammála hv. þingmanni um það enda er það líka mín reynsla af þeim góða ráðherra.

Frú forseti. Eftirlit eða neytendavernd á fjármálamarkaði hefur verið í skötulíki hér á landi. Mjög lítil og hefur valdið heimilum landsins ómetanlegu tjóni. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem er verkstjóri ríkisstjórnarinnar, hvar hún hyggist staðsetja neytendavernd á fjármálamarkaði, hjá Fjármálaeftirlitinu eða Neytendastofu, og hvort það sé ekki ástæða til að stórefla neytendavernd. Tilefni þeirrar spurningar er að hér hafa verið ólögleg gengistryggð lán í sjö ár án þess að neinn segði neitt, markvisst voru seld stofnbréf og hlutabréf til sparisjóðseigenda án þess að neinn segði neitt. Á sparnaði eru neikvæðir vextir sem eru meira að segja skattaðir og enginn segir neitt. 55 þús. heimili töpuðu um 80 milljörðum kr. á hlutabréfaeign og 13 þús. heimili hafa tapað á raunlækkun húsnæðis, alls um 45 milljörðum kr., og enginn segir neitt. Hér er notkun almennings á yfirdrætti, sem er skuld án gjalddaga, einsdæmi miðað við önnur lönd. Svo er í gangi hérna útgáfa lánsveða og ekki þarf að nefna hvað þau hafa valdið miklu tjóni. Að síðustu verð ég að nefna smálánafyrirtækin sem hafa komið upp á yfirborðið og við stöndum einhvern veginn varnarlaus gegn. Vandinn er sá að neytendavernd á fjármálamarkaði er á tveimur stöðum: Hjá Fjármálaeftirlitinu og Neytendastofu. Það er ekki klár verkaskipting á milli og enginn virðist sinna því af fullum hug. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra að bæta úr neytendavernd á fjármálamarkaði.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður fór vítt og breitt yfir sviðið og tók á ýmsu því sem hafa komið upp sem afleiðingar hrunsins og við höfum verið að taka á í gegnum þau þrjú eða fjögur ár sem mín ríkisstjórn hefur setið. Ég get tekið undir ýmislegt sem hv. þingmaður segir um neikvæða vexti og yfirdráttarlánin sem eru einsdæmi og o.s.frv. og hafa verið vandamál lengi. Gengistryggðu lánin þekkjum við nú öll og í þeim er verið að vinna og reyna að ná utan um það mál sem ég held að gangi vel. Þannig að neytendavernd er nú kannski víða í samfélaginu. Hún er líka hjá ríkisstjórninni vegna þess að við höfum verið að taka á því með margvíslegum hætti og erum núna að taka á því sem hv. þingmaður nefndi líka, lánsveðin sem eru stórmál sem hefur tekið allt of langan tíma að taka á. Það er fundur í dag um þau mál og fleiri sem snúa að skuldavanda heimilanna í sérstökum ráðherrahópi sem er að skoða þau. Við skulum vona að það komist einhver niðurstaða í málið. Það hefur dregist allt of lengi sökum tregðu lífeyrissjóðanna. Sama gildir um smálánafyrirtækin. Það er hér í þinginu og þar eigum við náttúrlega að ganga eins langt og hægt er til þess að koma í veg fyrir að smálánin séu bara notuð sem okurstarfsemi, eins og hefur verið reynslan. Varðandi hvar á að vista neytendaverndina. Ég tel alveg sjálfsagt að taka á því og skoða hvar það er best gert. Það hefur ekki verið nægjanlega vel gert, að mínu viti, að því er varðar í Fjármálaeftirlitinu, eins og hv. þingmaður nefndi. Hann nefndi Fjármálaeftirlitið og Neytendastofu. Síðan þurfum við að skoða betur, í ljósi þeirra breytinga sem hafa orðið á Stjórnarráðinu, hvar í því sé best að vista neytendaverndina. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Mér fannst það ekki fullnægjandi. Það á að skoða og athuga. Hefur hæstv. ríkisstjórn enga stefnu í því máli? Hvar ætlar hún að vista neytendavernd á fjármálamarkaði? Ég tel mjög brýnt að hún sé á einum stað og ég tel að Neytendastofa eigi að hafa hana á sinni könnu og eigi þá virkilega að bera ábyrgð á því. Við horfum upp á að heimili landsins hafa orðið fyrir óskaplegu tjóni. Menn hafa verið plataðir til að kaupa hlutabréf. Aldraðir hafa verið plataðir til að kaupa hlutabréf sem svo hurfu og sparnaðurinn fór. Einstaklingar nota yfirdrætti eins og að drekka vatn. Það vantar illilega neytendavernd á fjármálamarkaði, illilega, og ég sé engin merki þess, hvorki í fjárlögum né annars staðar, að það eigi að gera nokkuð af viti í þeim málum. Þannig að ég skora á hæstv. ríkisstjórn að taka sig nú á.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan erum við náttúrlega að taka á neytendamálum, raunverulega frá degi til dags. Á ótal mörgum ríkisstjórnarfundum er verið að fjalla um málefni sem snerta fjölskyldur og neytendur í landinu með einum eða öðrum hætti. Það er ekki síst skuldavandi heimilanna sem við höfum verið að taka á og gífurlega miklir peningar hafa verið settir í. Það vantar eftirlitsþátt með ýmsu í samfélaginu og við sjáum náttúrlega alveg það sem við fórum í gegnum varðandi hrunið, þar brugðust eftirlitsaðilar mjög mikið. Hv. þingmaður höfðar hér sérstaklega til neytenda og ég er alveg sammála honum í því. Hvort það á að vera Neytendastofa sérstaklega þá hefur hún unnið gott starf og mér finnst það vel koma til greina. Fjármálaeftirlitið hefur ákveðið hlutverk sem af því verður ekki tekið. Af því að ég held að hv. þingmaður sé sérstaklega að tala um eftirlit varðandi einstaklinga þá tel ég að Fjármálaeftirlitið sé alls ekki fullnægjandi í því efni. 

Frú forseti. Við sjálfstæðismenn styðjum þetta frumvarp enda erum við að uppfylla alþjóðlegar skuldbindingar á sviði lyfjaeftirlits í íþróttum og það er vel. Hins vegar vil ég vekja athygli á tveimur atriðum. Annars vegar því að í frumvarpinu, sem ég fagna sérstaklega, er ekki gert ráð fyrir sérstakri stofnun heldur að hæstv. ráðherra mennta- og menningarmála getur samið við einkaaðila eða lögaðila varðandi það að sinna lyfjaeftirlitinu. Ég tel það mikilvægt. Síðan er það hitt atriðið sem ég vildi vekja athygli á. Eins og í að ég held öllum frumvörpum sem koma til okkar vekur fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins athygli á því að það verði að forgangsraða innan ramma. Það eru engir fjármunir sem fylgja því máli, ekki frekar en öðrum. Ég ætla nú ekki að segja að málið sé andvana fætt en það er mjög laskað strax í upphafi. En við segjum já við því máli.

Virðulegi forseti. Með einhverjum óskiljanlegum hætti dagaði þessa fjarskiptaáætlun uppi í þinginu við afgreiðslu mála í vor. Þetta er annars vegar fjarskiptaáætlun 2011–2014 og hins vegar 2011–2022 þannig að það er ekki seinna vænna núna í lok árs 2012 að afgreiða þær áætlanir sem kveða á um ýmis verkefni er lúta að aðgengilegum og greiðum fjarskiptum, hagkvæmum, skilvirkum, öruggum og umhverfisvænum. Þannig að ég fagna þeirri afgreiðslu nú enda ekki seinna vænna, eins og ég segi.

Tvær tillögur um nefnd liggja fyrir, önnur frá forseta um að málið fari til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hin tillagan er frá flutningsmanni, hv. 11. þm. Reykv. n., Merði Árnasyni, um að málið fari til umhverfis- og samgöngunefndar.

Forseti. Hér er um að ræða mál sem varðar kjör alþingismanna og hver ákvarðar þau. Í málinu er það vald tekið úr höndum Alþingis sjálfs og forsætisnefndar þess til að hætta því að sum kjör séu ákveðin af kjararáði en sum af alþingismönnum sjálfum. Þetta er í þriðja sinn sem málið kemur inn í þingið, það er að vísu nokkuð breytt frá fyrstu útgáfu og nú standa að því einir tólf þingmenn ef ég man rétt. Hingað til hefur það fengið mjög slælega meðferð og má kalla óþinglega eða mjög slakþinglega og þess vegna taldi ég að rétt væri að reyna að setja málið í aðra nefnd en það hefur hingað til gengið til. Ég hef síðan átt djúpar og innilegar samræður við formann þeirrar nefndar sem forseti leggur til að málið gangi til og að loknum þeim samræðum hef ég ákveðið að draga til baka 

Þrátt fyrir atkvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta? - Svo er ekki.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013. Nefndin hefur haft frumvarpið til umfjöllunar eftir að málið gekk til fjárlaganefndar 14. september sl. Nefndin hefur haldið 19 fundi og kallað til sín fjölmarga gesti, m.a. fulltrúa allra ráðuneyta, nokkurra stofnana og sveitarfélaga. Tekið hefur verið upp breytt verklag að því leyti að ekki var sérstaklega óskað eftir álitum annarra fastanefnda þingsins á fjárlagafrumvarpinu. Nefndin hefur lokið afgreiðslu á því sem næst allra erinda sem henni bárust. Meiri hlutinn gerir breytingartillögu við tekjuáætlun frumvarpsins sem nemur 9.276,4 millj. kr. til hækkunar og einnig er breytingartillaga við sundurliðun 2, þ.e. fjármál ríkisaðila í A-hluta, sem nemur samtals 7.755,3 millj. kr. til hækkunar gjalda. Á rekstrargrunni verða því heildartekjur ársins 579,6 milljarðar kr. og heildarútgjöld 580,9 milljarðar. Nú er því gert ráð fyrir heldur minni halla á A-hluta ríkissjóðs en var í frumvarpinu, eða tæpum 1,3 milljörðum í samanburði við 2,8 milljarða sem áætlað var í frumvarpinu. Fjárlaganefnd hefur í störfum sínum leitast við að festa í sessi forsendur ríkisfjármálastefnunnar sem fram komu í frumvarpinu en til þess að markmið um hallalausan ríkisrekstur árið 2014 náist má ekki mikið út af bera. Þróun frumjafnaðar án óreglulegra tekna og gjalda er þó jákvæð og ef ekki koma til frekari áföll sem rekja má til afleiðinga hrunsins er ekki ástæða til annars en að ríkisfjármálaáætlunin geti gengið eftir. Tillögur til hækkunar tekna byggjast alfarið á endurmati fjármálaráðuneytisins á tekjum næsta árs. Arðgreiðslur eru nú áætlaðar 13,5 milljörðum kr. hærri en í frumvarpinu og munar þar langmestu um áætlaðan arð Landsbanka Íslands. Þá er áætlað að skattar á tekjur og hagnað hækki um 4,8 milljarða kr., en á móti vega 4,1 milljarðs kr. lægri vaxtatekjur, 4 milljarða kr. lækkun á söluhagnaði af eignasölu og 1,5 milljarða kr. lægri áætlun um innheimtu tryggingagjalda. Önnur frávik á tekjuhlið fjárlaga eru lægri. Á gjaldahlið munar mestu um fjárfestingaráætlun sem boðuð var í frumvarpinu og kynnt 8. nóvember sl. Gjaldaheimildir hækka um 5,6 milljarða kr. vegna áætlunarinnar, auk heimildar til þess að veita 500 millj. kr. stofnframlag til stofnunar græns fjárfestingarsjóðs. Aðrar hækkanir eru af ýmsum tilefnum. Sérstakar ákvarðanir um útgjöld vega þar þyngst, 2,2 milljarðar kr., og þar munar mest um 650 millj. kr. hækkun til tækjakaupa hjá Landspítala og Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri, auk 325 millj. kr. til að styrkja rekstrargrunn framhaldsskóla. Breyttar forsendur kalla á 2,2 milljarða kr. hækkanir, þar af vega þyngst 1 milljarður kr. í hækkun á lífeyrisskuldbindingum og 785 millj. kr. til sjúkratrygginga vegna S-merktra lyfja. Á móti hækkunartilefnum er endurskoðuð áætlun um vaxtagjöld ríkissjóðs þar sem gert er ráð fyrir 3,3 milljarða kr. lægri gjöldum en gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Þá er lagt til að nokkur ákvæði bætist við 6. gr. frumvarpsins sem varða heimildir til fjármálaráðherra um kaup og sölu eigna, auk áðurnefndrar heimildar til þess að veita 500 millj. kr. stofnframlag til stofnunar græns fjárfestingarsjóðs í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar. Loks eru lagðar til breytingar á tveimur liðum í B-hluta ríkissjóðs. Annars vegar er gert ráð fyrir að framlag Happdrættis Háskólans til Háskóla Íslands hækki um 333 millj. kr. vegna byggingar Húss íslenskra fræða. Hins vegar er gert ráð fyrir breytingum hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins vegna áforma um hækkun á áfengis- og tóbaksgjöldum og er nú miðað við að arðgreiðslur í ríkissjóð verði 1,2 milljarðar kr. og hækki því um 200 millj. kr. frá frumvarpinu. Eins og fram kemur í fjárlagafrumvarpinu byggist frumvarpið á markmiðum í áætlun ríkisstjórnar um jöfnuð í ríkisfjármálum. Sú áætlun og stefnumörkun um ríkisfjármálin var þáttur í samstarfsáætlun með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og var fyrst kynnt í skýrslu sem lögð var fyrir Alþingi í júní árið 2009. Meginmarkmið áætlunar í ríkisfjármálum er fyrst og fremst að stöðva þá skuldasöfnun sem leitt hefur af hallarekstri ríkissjóðs í kjölfar hrunsins og snúa þeirri þróun í viðunandi afgang á afkomunni til að gera kleift að grynnka á skuldastöðunni. Þar með verður hægt að draga úr gríðarlegum vaxtakostnaði og þeim miklu ruðningsáhrifum sem hann hefur óhjákvæmilega á framlög til helstu málaflokka ríkisstarfseminnar. Einungis þannig verður unnt að treysta aftur stoðir velferðarsamfélagsins til frambúðar og styrkja stöðu ríkissjóðs nægilega til þess að hann verði í stakk búinn til að mæta sviptingum á alþjóðafjármálamörkuðum, efnahagssveiflum og áföllum sem vænta má í litlu og opnu hagkerfi. Endurskoðuð þjóðhagsspá frá því í byrjun nóvember gerir ekki ráð fyrir miklum breytingum frá fyrri spá sem fjárlagafrumvarpið byggist á. Vöxtur einkaneyslu, samneyslu og fjárfestingar verður svipaður því sem gert var ráð fyrir í fyrri spá frá því í júní sl. Gert er ráð fyrir að landsframleiðsla aukist um 2,7% á yfirstandandi ári og 2,5% á árinu 2013. Einkaneysla á yfirstandandi ári eykst um 2,7% og fjárfestingar um 10,3%. Frá árinu 2014 og út spátímann er gert ráð fyrir að hagvöxtur verði að meðaltali 2,5% og einkaneysla vaxi um og yfir 3%. Til samanburðar er því nú spáð að hagvöxtur í helstu viðskiptalöndum okkar verði um 0,7% á yfirstandandi ári og 1,3% á því næsta og nálgist að vera 2,4% á árinu 2014. Samkvæmt spá Hagstofunnar er gert ráð fyrir að verðbólga hér á landi verði ríflega 4,1% á næsta ári á móti 5,3% á því ári sem senn er liðið og lækki síðan enn frekar í kjölfarið. Í spá Hagstofunnar kemur fram að efnahagshorfur í helstu viðskiptalöndum okkar hafi versnað en viðskiptakjör Íslands á yfirstandandi ári hafi þó verið stöðugri á síðari hluta árs. Laun hækkuðu mikið á miðju síðasta ári fram á mitt yfirstandandi ár og launavísitalan tók síðan kipp aftur á síðastliðnum haustmánuðum. Hagstofan gerir ráð fyrir því að laun hækki eitthvað umfram það sem felst í gildandi kjarasamningum á árinu 2013. Einkaneysla hefur aukist á síðari hluta árs 2010 eftir mikinn samdrátt tvö árin þar á undan. Mikil aukning hefur verið í einkaneyslu á árinu 2012 þó heldur hafi dregið úr henni á yfirstandandi ári. Gert er ráð fyrir að heldur hægi á einkaneyslunni á næsta ári þó ekki sé ólíklegt að mati Hagstofunnar að hún verði meiri en spáð er. Í þjóðhagsspá Hagstofunnar kemur fram að atvinnufjárfestingar hafa aukist frá og með síðasta ári og gert er ráð fyrir aukningu á næstu árum sömuleiðis. Fjárhagsstaða fyrirtækja og heimila hefur haldið áfram að batna í kjölfar afskrifta og endurskipulagningar skulda, aukins hagvaxtar og hækkandi fasteignaverðs. Hagstofan gerir ráð fyrir að útlán til fyrirtækja muni aukast í kjölfar aukinnar fjárfestingar og batnandi stöðu fyrirtækja. Forseti. Ég mun nú gera grein fyrir helstu breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar við fjárlagafrumvarpið. Gerð er tillaga um 280 millj. kr. framlag til forsætisráðuneytisins til að standa undir ýmsum verkefnum sem ráðgerð eru samkvæmt þingsályktun um græna hagkerfið. Þar er um að ræða verkefni í tengslum við fjárfestingaráætlun stjórnvalda þar að lútandi um grænkun fyrirtækja, uppbyggingu þekkingar, fjölgun grænna starfa, meðal annars í samstarfi við sveitarfélög. Einnig er gerð tillaga um 59,5 millj. kr. tímabundið framlag til að standa undir sérstöku átaki í því skyni að byggja upp innviði viðkvæmra en vinsælla ferðamannastaða á friðlýstum svæðum. Samtals eru gerðar tillögur um 250 millj. kr. til uppbyggingar á slíkum stöðum á næsta ári á nokkrum fjárlagaliðum frumvarpsins. Hér er sömuleiðis um að ræða hluta af fjárfestingaráætlun stjórnvalda. Meiri hlutinn gerir tillögu um að útgjöld til mennta- og menningarmála aukist um ríflega 3 milljarða kr. frá fjárlagafrumvarpinu. Þar er um ýmis útgjöld vegna fjárfestingaráætlunar stjórnvalda að ræða upp á rúma 2 milljarða. Þar undir eru stærstu upphæðirnar bygging Húss íslenskra fræða upp á 800 millj. kr. en áætlaður kostnaður ríkisins við þá framkvæmd eru 2,4 milljarðar. Gerð er tillaga um að 200 millj. kr. verði veitt til húsafriðunarsjóðs og 500 millj. kr. tímabundið framlag til að setja upp sýningu á vegum Náttúruminjasafns Íslands. Í samræmi við fjárfestingaráætlunina gerir meiri hluti fjárlaganefndar tillögur um 250 millj. kr. útgjöld til skapandi greina en þar undir má nefna framlög til Útflutningssjóðs tónlistar, Myndlistarsjóðs, hönnunarsjóðs, handverkssjóðs, bókmenntasjóðs, starfsemi atvinnuleikhópa og tónlistarsjóðs. Aðrir stórir liðir í breytingartillögum meiri hlutans utan fjárfestingaráætlunar eru hækkun á framlagi til Háskóla Íslands vegna 5. reikniflokks í reiknilíkani háskólans upp á 108 millj. kr. og af sömu sökum tæpar 50 millj. kr. til Háskólans í Reykjavík. Gerð er tillaga um að útgjöld til Listaháskóla Íslands hækki um 60 millj. kr. vegna fjölgunar nema í meistaranámi sem fjárlaganefnd lagði til að sett yrði af stað í fjárlögum yfirstandandi árs. Lagt er til að útgjöld til framhaldsskóla hækki um 325 millj. kr. eins og áður kom fram sem eru ætlaðar til að bæta rekstrargrundvöll skólanna og að framlag til Kvikmyndaskólans hækki um 35 millj. kr. Meiri hlutinn gerir tillögur um 213 millj. kr. útgjöld til málaflokka sem heyra undir utanríkisráðuneytið. Gerð er tillaga um 25 millj. kr. framlag til undirbúnings að stofnun aðalræðisskrifstofu í Nuuk á Grænlandi og rekstur skrifstofunnar á síðari hluta næsta árs. Gert er ráð fyrir að við skrifstofuna muni starfa einn útsendur sendifulltrúi og einn staðarráðinn ritari. Stofnun skrifstofunnar er liður í aukinni áherslu stjórnvalda á málefni norðurslóða og samskipti við Grænland. Tillagan er sett fram með vísan til þingsályktunar Alþingis frá 10. maí 2010 um samkomulag milli Íslands og Grænlands um skipti á útsendum sendifulltrúum. Meiri hlutinn gerir tillögu um 50 millj. kr. framlag til að auka fjárveitingar til Íslandsstofu vegna greiningar og markaðskynningar á grænum erlendum fjárfestingum hér á landi. Hér er um að ræða eitt af þeim verkefnum í fjárfestingaráætlun Íslands sem kynnt hefur verið. Gert er ráð fyrir um 40 millj. kr. tímabundinni fjárveitingu í eitt ár til að standa straum af kostnaði við aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið. Þetta er viðbót við þær 50 millj. kr. sem lagðar voru til í fjárlagafrumvarpinu og er því samtals gerð tillaga um 90 millj. kr. fjárveitingu til viðræðnanna. Nýjustu áætlanir gera ráð fyrir að heildarfjárþörf vegna viðræðnanna á næsta ári verði um 140 millj. kr. en gert er ráð fyrir að um 50 millj. kr. afgangur af þessum lið á árinu 2012 verði fluttur á milli ára. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um 105 millj. kr. hækkun á útgjöldum málaflokka sem heyra undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Lögð er til tímabundin fjárheimild upp á 41 millj. kr. vegna vinnu erlendrar ráðgjafarstofu í tengslum við makrílviðræðurnar. Einnig er lögð til 64 millj. kr. lækkun á greiðslum vegna mjólkurframleiðslu í samræmi við búnaðarsamning frá 28. september 2012 sem atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra og fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar gerðu við Bændasamtök Íslands. Af sömu ástæðum er lögð til 47 millj. kr. lækkun á greiðslum vegna sauðfjárframleiðslu. Lögð er til 48,3 millj. kr. hækkun á framlagi til Bændasamtakanna vegna þróunarverkefna og jarðræktar sem og 25,8 millj. kr. í Framleiðnisjóð landbúnaðarins en báðir þessir liðir eru hluti af framangreindu samkomulagi. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögur um hækkun á útgjöldum innanríkisráðuneytisins upp á rúma 4 milljarða kr. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundið framlag á árinu 2013 í samræmi við þingsályktun um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks til ársins 2014 sem samþykkt var á Alþingi í júní sl. Í ályktuninni er kveðið á um að innanríkisráðuneytið beri ábyrgð á að undirbúa fullgildingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Einnig er gerð tillaga um 30 millj. kr. fjárheimild vegna innleiðingar á lögum um breytingu á barnalögum sem samþykkt voru á Alþingi við lok síðasta þings. Gerð er tillaga um að tímabundin fjárheimild vegna sanngirnisbóta verði hækkuð um 248,1 millj. kr. Ljóst er að úrskurðaðar bætur sem greiddar hafa verið á yfirstandandi ári eru hærri en áætlanir gerðu ráð fyrir. Munar þar mestu um bætur vegna vistheimilisins Jaðars en þar voru úrskurðaðar bætur upp á 118 millj. kr. eða 68 millj. kr. hærri en áætlanir gerðu ráð fyrir. Lagt er til 32 millj. kr. framlag til ríkissaksóknara til að unnt verði að mæta auknum verkefnum embættisins og tillaga er gerð um aðrar 32 millj. kr. til lögreglustjórans á Suðurnesjum. Meiri hlutinn leggur til að fjárheimild sýslumannsins á Blönduósi verði hækkuð um 20 millj. kr. til að tryggja áframhaldandi rekstur innheimtumiðstöðvar sýslumannsins en þar er um að ræða innheimtu sektar- og sakarkostnaðar á landsvísu ásamt norrænni sektarinnheimtu. Í samræmi við fjárfestingaráætlun stjórnvalda gerir meiri hlutinn tillögu um 1 milljarðs tímabundna fjárheimild til að standa straum af kostnaði á árinu 2013 við byggingu á nýju fangelsi á Hólmsheiði. Gert er ráð fyrir að hönnunarsamkeppni og fullnaðarhönnun byggingarinnar fari fram á þessu ári en framkvæmdir verði á árunum 2013 og 2014 og fangelsið tekið í notkun á miðju ári 2015. Heildarkostnaður við framkvæmdina er áætlaður 2,5 milljarðar. Meiri hlutinn gerir tillögu um að 463 millj. kr. tímabundið framlag verði veitt til smíði á nýrri Vestmannaeyjaferju á næsta ári en hér er um að ræða hluta af fjárfestingaráætlun stjórnvalda. Einnig er gerð tillaga um tæplega 177 millj. kr. tímabundna hækkun á fjárheimild í samræmi við samgönguáætlun sem gerir ráð fyrir fjárveitingu til Landeyjahafnar og verði 510 millj. kr. á næsta ári sem einnig er hluti af fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Gerð er tillaga um að fjárheimild til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hækki um 437 millj. kr. í samræmi við endurskoðaða áætlun sem lögboðið framlag í sjóðinn af skatttekjum ársins 2013 og útsvarsstofn árið 2012 vísar til. Fjárlaganefnd leggur til að í samræmi við fjárfestingaráætlun stjórnvalda verði 200 millj. kr. veittar í sérstakt átak í því skyni að efla rafræna stjórnsýslu, þjónustu og lýðræði. Það felur í sér stofnfjárfestingu í nýjum tölvukerfum í samstarfi við stofnanir ríkis og sveitarfélaga. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um hækkun á útgjöldum velferðarráðuneytisins upp á ríflega 1,5 milljarða kr. Lagt er til að veitt verði 785 millj. kr. viðbótarheimild til S-merktra lyfja eins og áður hefur komið fram en þar af er áætlaður 325 millj. kr. halli vegna nýrra lyfja sem tekin hafa verið í notkun á árinu 2012 auk þess sem eldri lyfjum hefur verið ávísað í nokkrum mæli vegna annarra sjúkdóma þegar þau voru fyrst tekin í notkun. Lagt er til að framlag til tannlækninga verði aukið um 100 millj. kr. í því skyni að bæta tannheilbrigði barna og fyrirkomulag á tannlæknaþjónustu við börn. Er það í samræmi við áætlun sem byggist á tillögum starfshóps sem falið var að gera tillögur um hvernig bæta mætti fyrirkomulag tannlækninga barna og tannheilbrigði þeirra til framtíðar. Lagt er til að fjárheimild umboðsmanns skuldara hækki um 170 millj. kr. en með því er fallið frá fyrirhuguðum samdrætti í starfsemi stofnunarinnar líkt og gengið var út frá í forsendum fjárlagafrumvarpsins. Við yfirferð og vinnslu frumvarps til fjárlaga voru rekstraráætlanir stofnunarinnar yfirfarnar og endurskoðaðar í ljósi stóraukins málafjölda auk þess sem einstök mál reyndust mun flóknari og tímafrekari en gert hafði verið ráð fyrir. Gerð er tillaga um 20 millj. kr. hækkun framlags til Sjúkrahússins á Akureyri til að efla geðheilbrigðisþjónustu við börn og ungmenni og 12 millj. kr. hækkun til að efla sálfélagslega þjónustu á svæði Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja einnig fyrir börn og ungmenni. Að auki er gerð tillaga um 50 millj. kr. til að standa undir aðgerðaáætlun í þágu barna með ADHD-röskun. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir tillögu um 50 millj. kr. tímabundna fjárheimild í eitt ár til að kaupa og endurnýja tækjabúnað á Sjúkrahúsinu á Akureyri en það jafngildir um 70% hækkun miðað við núgildandi fjárlög. Að sama skapi gerir meiri hlutinn tillögur um 600 millj. kr. tímabundna fjárheimild í eitt ár til að kaupa og endurnýja tækjabúnað á Landspítalanum. Fjárheimildir ársins 2013 til kaupa á tækjum og búnaði verða því samtals um 1 milljarður 81 millj. kr. sem er rúmlega tvöföldun fjárheimildar samkvæmt núgildandi fjárlögum. Landspítalinn fékk enn fremur 150 millj. kr. aukna fjárheimild við 2. umr. fjáraukalaga fyrir árið 2012 og eru spítalanum því veittar 750 millj. kr. samtals í auknar fjárheimildir til kaupa á tækjum og búnaði. Meiri hlutinn gerir það að tillögu sinni að dregið verði úr aðhaldskröfum á nokkrar heilbrigðisstofnanir upp á tæpa 90 millj. kr. Einnig er gerð tillaga um 70 millj. kr. tímabundið framlag til að ljúka við hönnun breytinga á húsakosti Sjúkrahússins í Stykkishólmi. Gert er ráð fyrir að þar verði innréttað 15 rýma hjúkrunarheimili sem rekið verði í húsnæðinu ásamt heilsugæslustöð, bakdeild og bráðarýmum. Meiri hlutinn gerir tillögur um aukin útgjöld fjármálaráðuneytisins upp á 272 millj. kr. Lagt er til að skattrannsóknarstjóra ríkisins verði veitt 36 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár vegna herts skatteftirlits. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir að 107,9 millj. kr. tímabundið framlag vegna átaks í skatteftirliti og skattrannsóknum yrði framlengt að hluta til þannig að það lækkaði um þriðjung á árinu 2013 og aftur um þriðjung árið 2014 en félli síðan niður árið 2015. Gerð er tillaga um 150 millj. kr. fjárheimild til að standa undir verkefnum í tengslum við græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana. Þar af verði 85 millj. kr. varið til að endurgreiða opinberum stofnunum allt að 20% af kostnaðarverði vöru og þjónustu sem sannarlega uppfyllir nánar tilgreind skilyrði umhverfisvottunar. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir auknar útgjaldatillögur til iðnaðarráðuneytisins og málaflokka sem heyra undir það ráðuneyti upp á tæplega 1,2 milljarða kr. Gerð er tillaga um 450 millj. kr. fjárheimild vegna áætlaðra endurgreiðslna á framleiðslukostnaði við gerð kvikmynda og sjónvarpsþátta. Tillagan kemur til viðbótar við þær 400 millj. kr. sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu þannig að alls eru þessi útgjöld áætluð 850 millj. kr. á næsta ári. Umsóknir sem vilyrði hafa verið gefin fyrir og greiddar hafa verið út á árinu 2013 nema nú um 850 millj. kr. og hefur þá einnig verið tekið tillit til verkefna sem lýkur á yfirstandandi ári en verða ekki að fullu greidd fyrr en á því næsta. Lögð er til 175 millj. kr. hækkun á fjárheimild til niðurgreiðslu á flutningi og dreifingu raforku til húshitunar og nemi þar með 1,5 milljörðum kr. á næsta ári. Tillagan er í samræmi við niðurstöðu í skýrslu starfshóps um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar frá því í desember 2011 en þar er lagt til að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreidd að fullu. Gerð er tillaga um 15 millj. kr. tímabundna fjárheimild til að mæta kostnaði við kjarnasýnatöku á Gammasvæðinu. Verða rannsóknir þessar framkvæmdar í samræmi við þingsályktunartillögu um olíu- og gasrannsóknir á landgrunni Íslands undan Norðausturlandi sem samþykkt var á 139. löggjafarþingi. Gerð er tillaga af hálfu meiri hlutans um 50 millj. kr. tímabundið framlag til Byggðastofnunar í tengslum við sóknaráætlun landshluta og er framlaginu varið til sértækra aðgerða í fámennum byggðarlögum sem búa við bráðan vanda vegna fólksfækkunar, einhæfs atvinnulífs, fækkunar starfa og hækkandi meðalaldurs íbúa. Stýrinet ráðuneyta í samráði við Byggðastofnun og samráðsvettvang landshluta mun skipta fjárveitingunni. Gerð er tillaga um að Framkvæmdasjóður ferðamannastaða fái tímabundið 500 millj. kr. framlag til að standa undir þeim markmiðum sem honum er ætlað að sinna samkvæmt lögum. Samkvæmt lögum sem um sjóðinn gilda er hlutverk hans einkum að stuðla að uppbyggingu, viðhaldi og verndun ferðamannastaða í opinberri eigu eða umsjón um land allt og tryggja öryggi ferðamanna á slíkum stöðum. Þar getur verið um að ræða ferðamannastaði í þjóðgörðum líkt og á Þingvöllum eða í Vatnajökulsþjóðgarði eða á friðlýstum svæðum eins og Geysissvæði eða Friðlandi að fjallabaki svo að dæmi séu tekin. Hér er um að ræða eitt af verkefnum fjárfestingaráætlunar fyrir Ísland sem ríkisstjórnin kynnti í upphafi hausts. Meiri hluti fjárlaganefndar gerir auknar útgjaldatillögur til umhverfisráðuneytisins upp á 721 millj. kr. Gerð er tillaga um 30 millj. kr. tímabundið framlag til endurgreiðslu til sveitarfélaga vegna refaveiða. Forsenda endurgreiðslu ríkisins til sveitarfélags er að gerður verði samningur til þriggja ára í senn sem byggist á áætlun sveitarfélagsins um að lágmarka það tjón til lengri tíma sem refurinn er talinn valda á landsvæði viðkomandi sveitarfélags. Meiri hlutinn gerir allnokkrar breytingartillögur til útgjalda hjá umhverfisráðuneytinu í tengslum við fjárfestingaráætlun stjórnvalda. Gerð er tillaga um að 250 millj. kr. verði varið til að standa undir sérstöku átaki í því skyni að byggja upp innviði viðkvæmra en vinsælla ferðamannastaða á friðlýstum svæðum. Þar er meðal annars um að ræða 105 millj. kr. framlag til Umhverfisstofnunar og 57 millj. kr. framlag vegna framkvæmda í Vatnajökulsþjóðgarði. Meiri hlutinn gerir tillögur um 290 millj. kr. framlag til þriggja ára til byggingar á nýrri gestastofu Vatnajökulsþjóðgarðs í væntanlegu þekkingarsetri á Kirkjubæjarklaustri. Áætlaður heildarkostnaður við þennan hluta byggingarinnar sem ríkissjóður stendur að er um 870 millj. kr. Áætlað er að framkvæmdum ljúki árið 2015 og húsið verði opnað í júní það ár. Hér er enn og aftur um að ræða eitt af þeim verkefnum í fjárfestingaráætlun Íslands sem stjórnvöld hafa kynnt. Áætlað er að vaxtagjöld ríkissjóðs á árinu 2013 nemi 84,1 milljarði kr. og lækki þannig um 4 milljarða frá fjárlagafrumvarpinu eða um 4,5%. Í fyrsta lagi lækkar vaxtakostnaður innlendra lána ríkissjóðs um 1 milljarð frá frumvarpinu og vegna endurmats frá 2013 og í öðru lagi lækkar vaxtakostnaður erlendra lána ríkissjóðs um 3 milljarða kr. frá því sem áætlað var í frumvarpinu. Forseti. Ég hef stiklað á stóru yfir helstu breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til við fjárlagafrumvarp næsta árs. Nokkur stór mál og önnur minni bíða hins vegar 3. umr. fjárlaga. Þar má helst nefna málefni Íbúðalánasjóðs sem hafa verið til umræðu að undanförnu og fjárlaganefnd er þegar byrjuð að funda um. Eins má nefna aðkomu ríkisins að rekstri Hörpu, málefni tveggja háskóla auk þess sem fjárlaganefnd áætlar að taka afstöðu til breytingartillagna vegna reksturs Alþingis sjálfs. Meginmarkmið fjárlaga síðustu ára hefur verið að ná jöfnuði í fjármálum ríkisins í samræmi við áætlun þar um. Með það að leiðarljósi hefur verið unnið markvisst að því að draga úr útgjöldum ríkisins ásamt því að afla ríkissjóði tekna til að standa við skuldbindingar sínar. Um þau markmið er í sjálfu sér enginn ágreiningur en vissulega er deilt um leiðirnar að markinu. Ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar kaus í þessu skyni að fara blandaða leið tekjuöflunar og samdráttar í útgjöldum. Nú þegar komið er að því að ræða síðasta fjárlagafrumvarp kjörtímabilsins er ljóst að sú leið hefur reynst okkur farsæl, þ.e. að fara bil beggja og draga þannig eins og kostur hefur verið úr mesta sársaukanum í kjölfar hrunsins 2008. Þeir eru vissulega til hér í þessum sal sem hefðu gjarnan viljað ganga enn lengra og draga enn meira úr útgjöldum og umfangi samneyslunnar en gert hefur verið. Þær eru þó sem betur fer, tel ég, fleiri raddirnar sem telja að lengra verði tæpast gengið í þá áttina. Frá hruni hafa verið lögð fram og samþykkt hér á Alþingi mörg erfið fjárlagafrumvörp, fjárlög sem hafa verið brennimerkt hruninu sjálfu og afleiðingum þess. Þau reyndust mörgum okkar erfið, jafnt í stjórn sem stjórnarandstöðu, og margar þungar ákvarðanir hefur þurft að taka sem eflaust hafa margar hverjar haldið vöku fyrir fleirum en þeim sem hér stendur. En þær voru óumflýjanlegar og engin leið að komast undan þeim enda hefði það verið fullkomið ábyrgðarleysi. Því hefur jafnan verið haldið fram í umræðum um fjárlög síðustu ára að þau séu alfarið á ábyrgð þingmanna ríkisstjórnarflokkanna en aðrir geti þvegið hendur sínar af þeim og vikið sér þannig undan ábyrgð. Auðvitað er það svo að meiri hluti þingsins, hvernig sem hann er skipaður hverju sinni, ber ábyrgð á þeim ákvörðunum sem hér eru teknar. Ég kýs þó að líta svo á að þrátt fyrir hefðbundna skiptingu á milli minni og meiri hluta við afgreiðslu fjárlaga hverju sinni höfum við öll axlað ábyrgð með einum eða öðrum hætti á því sem hér hefur verið gert. Fjárlagafrumvarp og breytingar á því eiga sér langan aðdraganda og að baki er mikil vinna, ekki eingöngu af hálfu stjórnarliða heldur einnig og ekki síður af hálfu stjórnarandstæðinga. Þannig hefur fjárlaganefnd haft rúman tíma í haust til að fjalla um fjárlagafrumvarp næsta árs frá ýmsum hliðum milli umræðna hér í þingsal. Þannig hefur rökræðan orðið til þess að skerpa sýn okkar á málið sjálft og leitt til þess að frumvarpið tekur nú væntanlega breytingum í samræmi við tillögur þar um. Það fjárlagafrumvarp sem við ræðum hér um í dag, að teknu tilliti til þeirra breytingartillagna sem gerðar eru, er að mínu mati tímamótafrumvarp. Það er til marks um að við höfum náð þeim tökum á efnahagslífi þjóðarinnar sem við stefndum að. Þar með er ekki sagt að héðan í frá getum við slakað á og gefið lausan tauminn við stjórn ríkisfjármála, það er langur vegur frá því. Hrunið mun hafa áhrif á íslenskt efnahagslíf og lífskjör þjóðarinnar um langan tíma, jafnvel áratugi. Skuldir þjóðarinnar eru miklar, vaxtagreiðslur gríðarlega háar og nú fjórum árum frá hruni þarf ekki mikið út af bregða í umhverfi okkar, jafnt hér heima sem á alþjóðavettvangi, til að setja okkur út af laginu. Þótt augljós árangur hafði náðst við uppbyggingu efnahagslífsins frá hruni er pólitíski árangurinn ekki minna athyglisverður. Þrátt fyrir öll ósköpin sem á þjóðinni hafa dunið hefur tekist að halda allri meginstarfsemi samfélagsins gangandi þó að víða hafi vissulega verið hert að. Það höfðu ekki margir trú á því veturinn 2008–2009 að takast mundi að haga málum með þeim hætti. Heilbrigðis- og velferðarkerfið hefur verið varið eftir föngum, menntakerfið sömuleiðis og hvort tveggja á sinn hátt þannig orðið að hrygglengjunni í því að halda samfélaginu saman á meðan verstu áföllin gengu yfir okkur. Það var ekkert sjálfsagt mál að þannig yrði það og það þurfti ekkert endilega að gerast þannig. Því réðu pólitískar ákvarðanir stjórnvalda umfram annað. Tekjuöflun hefur verið hagað með þeim hætti að um leið og fjármuna hefur verið aflað í ríkissjóð hefur jafnhliða verið reynt að dreifa aukinni og óumflýjanlegri skattbyrði með réttlátari hætti en áður hefur verið gert og það hefur tekist betur en menn þorðu að vona. Það er reyndar þannig að á erfiðleikatímum skerpast hinar pólitísku áherslur frekar en áður og átakalínurnar í stjórnmálum verða greinilegri. Þannig hefur það verið frá upphafi kjörtímabilsins sem hefur markast af átökum um hugmyndafræði sem aðskilur meiri hluta og minni hluta á Alþingi. Það er því ánægjulegt fyrir okkur sem höfum staðið vaktina frá vorinu 2009 að geta nú lagt fram fjárlagafrumvarp sem hér um ræðir. Á þeim tíma hefur orðið meiri viðsnúningur í fjármálum ríkisins en dæmi eru um frá stofnun lýðveldisins. Við höfum fundið viðspyrnuna inn í framtíðina og erum komin upp úr því efnahagslega fúafeni sem mörg okkar töldu okkur vera að festast í til frambúðar fyrir aðeins þremur árum. Ég þykist vita að stjórnarandstaðan muni ekki vera mér sammála um þetta heldur þvert á móti telja fjárlagafrumvarp ársins 2013 vera til marks um mistök og óstjórn. En það mun verða þeim erfitt að færa haldgóð rök fyrir því. En geri þeir það er ég tilbúinn í þá rökræðu hér og nú eins og ég hef verið hingað til. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum þakka samstarfsmönnum mínum í fjárlaganefnd þá vinnu sem að baki er við að útbúa fjárlagafrumvarp næsta árs til þingsins. Ekki síður vil ég færa starfsmönnum fjárlaganefndar miklar þakkir fyrir sín störf sem hver um sig á þær svo sannarlega skilið. Undir nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar og þær breytingartillögur sem lagðar hafa verið fram og ég hef gert grein fyrir í grófum dráttum skrifa: Björn Valur Gíslason, Guðrún Erlingsdóttir, Magnús Orri Schram, Valgerður Bjarnadóttir og Lúðvík Geirsson.

Forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir hans ræðu sem um margt var athygliverð og ég get játað að ég var um margt sammála þeim áherslum, sérstaklega í lokakafla ræðunnar sem laut að þessari umgjörð ríkisfjármálanna og þeim hættum sem þar blasa við. Margt í ræðunni er þess eðlis að ég er ekki endilega sammála því. Mig langar að heyra frá hv. formanni fjárlaganefndar, Birni Val Gíslasyni, um þá þætti sem enn standa utan frumvarpsins eins og það liggur fyrir við 2. umr. Ég kalla eftir því hvort lagt hafi verið mat á þá þætti sem standa út af til útgjalda en boðaðir hafa verið, eins og Íbúðalánasjóður, áformin um Landspítalann, Hörpu, sýslumannsembætti o.s.frv. Hefur verið lagt eitthvert fjárhagslegt 

Virðulegur forseti. Það hefur ekki verið lagt á það fjárhagslegt mat umfram það sem rætt hefur verið um í fjárlaganefnd. Þau mál bíða okkar í fjárlaganefnd til að fjalla um. Við höfum þegar hafið umræðu um Íbúðalánasjóð sem er langstærsti hlutinn sem hér um ræðir auk þeirra mála sem hv. þingmaður nefndi. Það mat mun verða lagt fram í breytingartillögum væntanlega og vonandi sameiginlegum breytingartillögum og nefndaráliti fjárlaganefndar allrar við 3. umr. fjárlaga.

Forseti. Mér þykir bjartsýni hv. þingmanns hafa farið óðum vaxandi síðustu vikuna og ég fagna því sérstaklega. Það er nauðsynlegt. Ástæða þess að ég spyr er sú að nauðsynlegt er að taka þá þætti með inn í umræðuna sem við eigum við 2. umr. um fjárlög einfaldlega vegna þess að þar er um gríðarlegar skuldbindingar að ræða sem krafist er með ýmsum hætti að verði lagðar á tiltölulega fjárvana ríkissjóð að mæta. Ástæða þess, ég segi það enn og aftur, að ég nefni það hér er sú að þegar við ræðum þau markmið sem við höfum öll sameiginleg, að ná sem fyrst heildarjöfnuði, og helst jákvæðum, í rekstri ríkissjóðs þá verðum við jafnframt að hafa í huga að við eigum eftir að taka, fyrir 3. umr. og við hana, afstöðu til þeirra stóru útgjaldaliða sem við sjáum við sjónarröndina og er óhjákvæmilegt að mæta með einhverjum hætti. Þess vegna legg ég áherslu á að þegar við ræðum um fjárhagsstærðirnar í frumvarpinu eins og það liggur fyrir þá höfum við það jafnframt í huga.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni um að það hefði farið betur á því að við hefðum haft þau mál tilbúin til umræðu við 2. umr. fjárlaga. Það var meðal annars í þeim tilgangi sem ég óskaði eftir því að umræðunni yrði frestað um viku þannig að okkur gæfist rýmri tími til að fjalla meðal annars um þau stóru mál sem hv. þingmaður nefndi. Það tókst því miður ekki, eins og stefnt var að. Það náðist ekki að vinna þannig og því bíður það okkar 3. umr. Hins vegar hefði svo sannarlega farið miklu betur á því, og ég tek undir þau orð hv. þingmanns, að við værum að ræða um þau hér og draga þá upp miklu skarpari og skýrari mynd af málinu í heild sinni heldur en við þó erum að gera.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, fór yfir breytingartillögur meiri hlutans varðandi fjárlagafrumvarpið fyrir 2. umr. Ég saknaði þess nokkuð að heyra ekki minnst meira á lögreglumálin en gert var í því yfirliti hans. Einungis var nefnt að um nokkurt framlag væri að ræða til lögreglustjóraembættisins á Suðurnesjum. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt þá hafa málefni lögreglunnar og fjárskortur hennar verið til umræðu á þinginu í allt haust og raunar miklu lengur. Fyrir liggja skýrslur sem sýna verulega fjárþörf, trúlega sem nemur hundruðum milljóna, sem nauðsynlegt er að bæta í starfsemi lögreglunnar til að hún geti sinnt sínu grundvallarhlutverki. Þess vegna saknaði ég þess að hv. þingmaður nefndi þetta ekki og þess að það skyldi ekki koma fram í breytingartillögum nú við 2. umr. málsins.

Virðulegur forseti. Ég taldi upp örfá mál sem ég vísaði til að mundu bíða okkar við 3. umr. Taldi upp svona stærstu málin í því, þ.e. þyngstu póstana. Löggæslumálin tel ég vera eitt í þeim hópi og geri mér vonir um að við getum fundið flöt á þeim málum milli umræðna, þótt tími verði skammur, til að koma til móts við þá þörf sem sannarlega er fyrir hendi í þeim málaflokki og hv. þingmaður nefndi áðan. Ég vísa enn og aftur til þess að vonandi getum við staðið saman að því í fjárlaganefnd og undirstrikað samstöðu okkar í þeim málum.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeim ummælum sem féllu af hálfu hv. formanns fjárlaganefndar um að hann voni að úr því verði bætt með einhverjum hætti milli 2. og 3. umr. Það verður þó að vekja athygli formanns fjárlaganefndar á því að ekki er um nýtt eða óvænt mál að ræða, ekki nýja eða óvænta stöðu, heldur hefur verið vakin athygli á fjárskorti lögreglunnar allt þetta haust og raunar lengur. Hér hafa verið margar umræður í þinginu. Það var tekið fyrir við 1. umr. fjárlaga og hæstv. innanríkisráðherra hefur meðal annars látið útbúa fyrir sig skýrslu sem gerir mjög skýra grein fyrir þeim fjárskorti sem þarna er. Þannig að auðvitað er ekki um eitthvað nýtt eða óvænt að ræða heldur eitthvað sem hefur verið fyrirsjáanlegt allan undirbúningstíma fjárlaganna. En guð láti á gott vita, ég vona að við getum staðið saman að úrbótum í þeim efnum milli 2. og 3. umr.

Virðulegur forseti. Nei, þetta er svo sannarlega ekkert óvænt eða eitthvað sem er að koma upp í dag. Ekkert frekar en önnur mál sem við höfum verið að takast á við og gera breytingartillögur um. Ég nefni tækjakaup á Landspítalanum, framhaldsskólana, ýmislegt í velferðarmálum sem ég nefndi hér áðan. Það var ekkert óvænt og var ekki að koma upp í dag eða gær en er verið að bregðast við. Ég tek hins vegar undir orð hv. þingmanns varðandi vanda í lögreglumálum og í lögreglunni og vona að við náum að vinna einhverjar tillögur í þá átt að bæta þar úr þótt ekki væri nema að einhverjum hluta, að snúa við þeirri þróun sem þar hefur verið, á milli 2. og 3. umr. og treysti á stuðning hv. þingmanns í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir ræðu hans og samstarfið í fjárlaganefnd. Hann nefndi það í ræðu sinni að við værum sammála um margt í fjárlaganefnd, en þar færu fram átök um hugmyndafræði. Hann nefndi sérstaklega í sinni ræðu að ríkisstjórnin hefði leitast við að vernda velferðarkerfið. Nú finn ég því ekki sérstaklega stað í þeim tillögum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram undanfarin kjörtímabil. Það hafa verið haldnir fjölmargir íbúafundir víðs vegar um land til þess að mótmæla niðurskurði, sérstaklega í heilbrigðismálum. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar hvort það hafi ekki verið gengið of langt í niðurskurði til heilbrigðisstofnana víðs vegar um landið og hvort það þurfi ekki 

Virðulegur forseti. Mér þykir leitt ef hv. þingmaður finnur því ekki stað í aðgerðum ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á Alþingi undanfarin ár að reynt hafi verið að verja velferðar- og menntakerfið eftir föngum. Það þýðir ekki að þessi hluti í samneyslunni hafi ekki orðið fyrir áföllum vegna efnahagshrunsins eins og við höfum öll orðið fyrir. Það hefur verið reynt að milda áhrif þeirra eins og mögulegt hefur verið. Það hefur verið gerð helmingi minni aðhaldskrafa á velferðar- og menntakerfið en á almennan rekstur og stjórnsýslu hjá ríkinu síðastliðin þrjú ár. Með öðrum orðum hefur verið reynt að verja velferðar- og menntakerfið umfram aðra í niðurskurði og samdrætti útgjalda. Ef það hefur farið fram hjá hv. þingmanni þykir mér það leitt. Auðvitað hafa verið mótmæli. Auðvitað hafa verið mótmæli við niðurskurði í útgjöldum, þó það nú væri. Þó það nú væri að við létum það okkur varða, þjóðin öll, að hafa orðið fyrir því áfalli sem hér varð. Ég tek hins vegar undir það með hv. þingmanni að héðan í frá, og þetta fjárlagafrumvarp markar þau tímamót eins og merki eru um í frumvarpinu 

Virðulegi forseti. Ég fagna því ef vinstri flokkarnir eru reiðubúnir að ráðast í nauðsynlega uppbyggingu á heilbrigðiskerfinu. Sú uppbygging verður að fara fram með þeim hætti að bætt verði úr þeim tillögum og úr þeim kerfisbreytingum sem niðurskurður núverandi ríkisstjórnar hefur haft í för með sér. Það hafa allir skilning á því að það hafi þurft að skera niður á öllum sviðum samfélagsins. Það voru allir sammála um að vernda velferðar- og menntakerfið umfram annað. En ríkisstjórnin réðist í umfangsmiklar breytingar á heilbrigðiskerfi landsmanna í gegnum fjárlögin. Það er ástæðan fyrir því að haldnir voru íbúafundir víðs vegar um landið. Nú vil ég spyrja hv. formann fjárlaganefndar, vegna þess að það stendur til að halda 3. umr. fjárlaga núna á miðvikudaginn eftir helgi, en við eigum eftir að fjalla um einhverja stærstu framkvæmd Íslandssögunnar sem verður bygging nýs háskólasjúkrahúss. 

Virðulegur forseti. Ég hef ekki áttað mig á því hingað til á þessum þrem árum um hvað hv. þingmaður er að tala þegar hann talar um kerfisbreytingar í heilbrigðiskerfinu. Hvaða kerfisbreytingar hafa átt sér stað í heilbrigðiskerfinu? Þær hafa aldrei verið nefndar hér á nafn, þær hafa aldrei verið taldar upp. Það hafa aldrei verið færð nein rök fyrir því að ráðist hafi verið í einhverjar kerfisbreytingar í heilbrigðiskerfinu. Um hvað er þingmaðurinn að tala, virðulegur forseti? Það hefur orðið niðurskurður og það hefur verið samdráttur í útgjöldum, það er allt annar hlutur en að gera kerfisbreytingu. Í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögum meiri hlutans á því eru gerðar tillögur um aukin útgjöld til heilbrigðiskerfisins. Ég taldi upp á annan milljarð kr. til Landspítala Íslands, Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, Sjúkrahússins á Stykkishólmi og afturkallaðar aðhaldskröfur á ýmsar heilbrigðisstofnanir vítt og breitt um landið. Það hefur vonandi ekki farið fram hjá hv. þingmanni. Það er viðsnúningur í þessu frumvarpi sem við erum að tala um, sem betur fer. 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði að á átakatímum og niðurskurðartímum skerptust pólitískar línur og ég tek undir það með hv. þingmanni. Það er algjörlega kýrskýrt hver stefna og forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar hefur verið. Hún birtist mjög skýrt í fjárlagafrumvarpinu og í tillögum meiri hlutans. Þar er stóru málunum sópað undir teppið og þau geymd þar til síðar og það á að reyna að koma þeim hér í gegn, væntanlega í skjóli nætur. Það eru, eins og allir vita, málefni Íbúðalánasjóðs, bygging Landspítala og löggæslumálin eins og þau voru rædd hérna áðan. Síðan eru það gæluverkefnin, kosningaloforðin. Þeim er úthlutað á grundvelli óinnheimtra tekna og fyrirvarinn sem gerður er er átakanlegur. Með leyfi forseta: „Þar sem þessi tekjuöflun felur í sér nokkra óvissu, svo sem um afkomu sjávarútvegsfyrirtækja og fjármálafyrirtækja, er gert ráð fyrir að framlögin geti tekið breytingum við endurskoðun fyrir fjárlög hvers árs.“ Það stoppar ekki ríkisstjórnina í að henda út gæluverkefnum 

Virðulegur forseti. Þær pólitísku línur sem hafa verið á undanförnum árum hér á Alþingi hafa verið skýrar og þær hafa skýrst eftir því sem liðið hefur á kjörtímabilið. Þær liggja annars vegar frammi í þeim frumvörpum sem við erum að ræða hér, fjárlagafrumvörpum sem við höfum afgreitt undanfarin ár, því fjárlagafrumvarpi sem við erum með hér í dag og þeim breytingartillögum sem við leggjum fram. Hins vegar má finna þær í tillögum stjórnarandstöðunnar og þar á meðal Sjálfstæðisflokksins í efnahagsmálum, þar sem dregnar eru fram gömlu tillögurnar endurprentaðar og færðar „up-to-date“ frá árinu 2007 um skattalækkanir, um niðurskurð í heilbrigðiskerfinu, um niðurskurð í velferðarkerfinu, um einkavæðingu sjúkrahúsa og um aflagningu Íbúðalánasjóðs. Þetta eru þær tillögur og þetta eru þær línur sem dregnar hafa verið upp og valið stendur á milli. Íbúðalánasjóður er nú einhverjum skyldur - hér inni - og afleiðingar þess sem við erum að glíma við hér í dag. Það eru afleiðingar vegna rangra ákvarðana í löngum bunum frá upphafi tíunda áratugarins fram að hruni. Þetta er hrunafleiðing, þetta er hrunmál 

Virðulegur forseti. Það er gaman að því að hv. formaður fjárlaganefndar heldur áfram að skjóta á hæstv. forsætisráðherra eins og hann gerði á vefsíðu sinni um daginn, með tilvísun í rangar ákvarðanir sem teknar hafa verið um Íbúðalánasjóð, það er athyglisvert. Förum aðeins að forgangsröðuninni og grunninum sem þetta fjárlagafrumvarp er byggt á. Ég talaði um innstæðulausa fjárfestingaráætlun og gæluverkefni sem væri verið að úthluta. Þar er fyrirvarinn skýr af hálfu meiri hluta nefndarinnar sjálfrar. Meiri hluti nefndarinnar telur ekki einu sinni vera innstæðu fyrir þeim þannig að gæluverkefnin eru öll sett fram með fyrirvara. Tökum þá á raunverulegum vanda innan ríkisrekstrarins. Hv. þingmaður nefndi hér framhaldsskólana. Jú, það er 325 millj. kr. framlag sem er útdeilt til framhaldsskólanna samkvæmt sérstöku yfirliti. Þar get ég nefnt eitt dæmi, Fjölbrautaskóla Suðurnesja, sem fær 14,6 millj. kr. úthlutað en beiðni þeirra var um 70 millj. kr. til að geta haldið óbreyttri 

Virðulegur forseti. Eru nú fulltrúar Sjálfstæðisflokksins að koma hér upp og ræða um framhaldsskólana? 

Forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar sem að standa hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Ragnheiður Ríkharðsdóttir ásamt mér. Þetta álit er að finna á þskj. 589. Í framsöguræðu formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, kom fram að hann lítur svo á að það frumvarp sem hér er á ferðinni sé tímamótafrumvarp, sem vissulega er rétt. Þetta er tímamótafrumvarp að mörgu leyti, sérstaklega að því leytinu til að þetta er síðasta fjárlagafrumvarpið sem við ræðum áður en gengið verður til kosninga á komandi vori. Af því að ég nefni vorið má í raun ýmislegt tengja því, m.a. að á vorin ganga bændur til verka og bera á tún í von um góða uppskeru. Ég held að við getum sagt að þetta minni um margt á störf Gunnars Jónssonar, bónda á Egilsstöðum, þegar hann gengur til verka sinna og væntir góðrar uppskeru. Óneitanlega bendir margt í frumvarpinu til þess að menn séu að slaka á þeim aðhaldskröfum sem nauðsynlegar eru á þessum tíma í von um að létta af tiltekinni spennu sem óneitanlega kemur á kjörna fulltrúa í aðdraganda kosninga. Það er rétt að í máli stjórnarliða hefur á undanförnum árum komið fram það álit að þeir hafi viljað fara hina svokölluðu blönduðu leið skattahækkana og niðurskurðar, reyna að verja grunnstoðir velferðarkerfisins og draga úr þeim sársauka sem niðurskurðurinn veldur. Ég efast ekki um góða hug stjórnarliða til þessa, en er ekki þar með að segja að ég sé að öllu leyti sammála því hvernig staðið hefur verið að þessu. Óhjákvæmilegt var að taka á ýmsum þáttum, en við deilum í rauninni ekki um það. Við deilum heldur ekki um að við höfum öll sameiginlegt markmið um að koma böndum á viðvarandi hallarekstur ríkissjóðs. Við deilum heldur ekkert um það, stjórnarliðar eða stjórnarandstaða, að hlutverk stjórnarandstöðu er að veita meiri hluta á hverjum tíma aðhald í því sem hann er að gera. Við í stjórnarandstöðu leggjum rækt við það sem best við getum að beina uppbyggilegri gagnrýni að verkum stjórnarmeirihlutans hverju sinni. Ég segi að þetta sé á margan hátt kosningafrumvarp eins og það liggur fyrir við 2. umr. Af frumvarpinu er ljóst að stjórnarflokkunum hefur ekki enn tekist að koma böndum á ríkisútgjöldin eða ríkisfjármálin og í nefndaráliti okkar leiðum við ágætisrök að þeirri ályktun. Hallarekstur ríkissjóðsins er of mikill, áætlanir sem gerðar hafa verið um bata í þeim efnum ganga ekki eftir og við sjáum að þær breytingartillögur sem stjórnarmeirihlutinn gerir nú fyrir 2. umr. eru órækur vitnisburður þess að slakað er á aðhaldi. Til viðbótar leggur meiri hluti fjárlaganefndar síðan til sínar útgjaldatillögur og gerir bókstaflega allar breytingartillögur ríkisstjórnarinnar að sínum en lætur síðan breytingartillögur Alþingis bíða til 3. umr. ásamt fleiri þáttum sem eftir er að taka ákvarðanir um. Við gagnrýnum þessi vinnubrögð í áliti 1. minni hluta okkar og teljum þau ekki til fyrirmyndar. Í ljósi þess sem ég hef hér sagt ætti ekki að dyljast að ég tel meginverkefni Alþingis í vinnu við fjárlög íslenska ríkisins að eiga sem mesta samvinnu við ríkisstjórnina um endurskipulagningu á rekstri ríkissjóðs með það að markmiði fyrst og fremst að greiða niður skuldir ríkissjóðs, stækka skattstofna og auka þannig tekjur ríkissjóðs. Því miður hefur ríkisstjórnin fremur kosið að efna til átaka og standa í átökum við aðila vinnumarkaðarins og helstu útflutningsatvinnuvegi þjóðarinnar. Það kom fram í andsvörum áðan við ræðu hv. formanns fjárlaganefndar að mörg brýn verkefni og kostnaðarsöm bíða úrlausnar milli 2. og 3. umr. fjárlaga. Þar hafa verið nefnd stór verkefni á borð við áform um byggingu nýs Landspítala, fjármögnun á Íbúðalánasjóði, tónlistar- og ráðstefnuhúsið Hörpu og önnur minni mál sem eru ekki síður mikilvæg en ekki jafnfjárfrek, og þá staldrar maður við löggæsluna og fleiri þætti. Við erum upplýst um að þetta bíði til 3. umr. Að því gefnu að þessum óskum verði mætt á einhvern hátt er ljóst að það markmið sem sett hefur verið um heildarjöfnuðinn mun ekki nást nema með miklum harmkvælum, ef það er þá í raun gerlegt. Að því leytinu til er þetta frumvarp vísbending um að stjórn og aðhaldsmarkmið varðandi fjárlög og fjármál ríkisins eru farin úr þeim böndum sem þeim voru mörkuð í stefnu um opinber útgjöld og aðhaldsramma á ríkisfjármálahliðinni. Það er ekki eins og stjórnarandstaðan sé ein að kveða þennan söng. Við leyfum okkur í áliti okkar að vitna til varnaðarorða Seðlabanka Íslands sem í reglulegri útgáfu sinni á Peningamálum í nóvember gefur út álit sitt. Þar varar Seðlabankinn við auknum útgjaldaþrýstingi í aðdraganda kosninga og bendir á ýmis teikn til viðbótar sem full ástæða er til að taka alvarlega. Hann nefnir endurskoðun kjarasamninga í byrjun næsta árs og ræðir líka að í fjárlagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir áformum um byggingu nýs Landspítala. Seðlabanki Íslands telur mikla óvissu ríkja um ýmsa tekjuliði og hætta sé á því að lagt verði í ýmis útgjöld. Þó svo að þeim séu eyrnamerktir ákveðnir tekjustofnar sýni sagan að þau áform eigi mjög erfitt með að líta dagsins ljós og muni tæpast rætast. Í þessu sambandi nefnir Seðlabankinn sérstaklega fyrirhugaða eignasölu ríkisins sem áður hafi verið slegið á frest en nú er búið að blása nýju lífi í hana. Loks nefnir Seðlabankinn mikla óvissu um þróun fjármagnskostnaðar hins opinbera og ég kem raunar að þeim þætti sérstaklega síðar í ræðu minni. Samandregið má segja að Seðlabanki Íslands telji að töluverð óvissa sé um forsendur fjárlaga og álit hans er að verr muni ganga að ná jöfnuði í rekstri hins opinbera en gert sé ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu og stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í opinberum fjármálum. Ég vil í þessu sambandi nefna sérstaklega þá umræðu sem hefur verið uppi í íslensku samfélagi síðustu vikur, og tengist raunar tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins, að miklar arðgreiðslur til bankanna geta haft áhrif á áhættu ríkissjóðs af innstæðuskuldbindingum sem ríkisstjórnin hefur ábyrgst. Þar er sérstaklega átt við sérstakt skuldabréf Landsbankans til þrotabús gamla bankans sem hefur áhrif á getu félagsins til að greiða arð. Auk þess munu arðgreiðslur til erlendra eigenda bankanna reyna á gjaldeyrisforða landsins og því er ekki eðlilegt að ríkisstjórnin gangi gegn áformum Seðlabankans að því leyti. Jafnframt er rétt að vekja athygli á því að það er mat Seðlabankans að skuldabréfið milli gamla og nýja bankans sé til of skamms tíma og þrýsti um of á gengi krónunnar. Frá því að skrifað var undir þetta skuldabréf hefur legið fyrir að greiða þyrfti það til baka. Menn voru mjög bjartsýnir á sínum tíma þegar þessir samningar voru gerðir og skuldabréfið frágengið, samanber það sem kom fram í fréttabréfi fjármálaráðuneytisins á árinu 2009 þar sem ekki voru talin nokkur einustu vandkvæði á því að greiða af skuldabréfinu. Það álit gengur í raun gegn því áliti sem uppi er í dag og mati seðlabankastjóra á því að greiðslubyrði af þessu bréfi sé allt of þung og geti ógnað stöðugleikanum. Þessi andstæðu sjónarmið og þetta andstæða mat vekur að sjálfsögðu áhyggjur af því hversu takmarkaða sýn forustustofnanir í íslensku þjóðfélagi sem sýsla með opinber fjármál hafa til þessa mikilvæga máls. Rétt er að geta þess líka að vöruskiptaafgangurinn fyrstu níu mánuði ársins nam tæplega 49 milljörðum kr. sem er um 40% samdráttur frá sama tíma í fyrra. Geta þjóðarbúsins til að standa í skilum í erlendum gjaldeyri mun að óbreyttu fara minnkandi. Jafnframt er rétt að minna á þau vandamál sem tengjast svokölluðum jöklabréfum, en nú er talið að um allt að 1.200 milljarðar kr. séu bundnir í slíkum bréfum eða um 75% af þjóðarframleiðslunni. Það má gera ráð fyrir því að hluti af þessu fjármagni ávaxti sig hraðar en hagvöxturinn sem gæti leitt til enn meiri vandræða síðar. Þá má velta því fyrir sér hvert þetta fjármagn taki að leita þegar eigendur þess verða úrkula vonar um að koma því úr landi á næstu árum. Í ljósi þeirra athugasemda í upphafi nefndarálits okkar sem ég hef hér gert grein fyrir er ekki úr vegi að tengja þær því sem snýr að afkomu ríkissjóðs. Það er ljóst að hagkerfið líður mjög fyrir afar skuldsettan ríkissjóð. Þess vegna er það mat okkar sem stöndum að þessu áliti að forgangsmál sé að ná jákvæðum heildarjöfnuði í ríkisfjármálum svo að unnt sé að lækka skuldir ríkisins. Um þetta erum við í raun öll sammála, þvert á allar pólitískar línur í þinginu. Til að ná þessu fram eru tvær leiðir. Annaðhvort þarf greiðsluafkoma ríkisins að skila afgangi eða verja þarf eignum ríkissjóðs, m.a. arði eða söluandvirði eigna, til uppgreiðslu skulda. Við höfum í raun engar aðrar leiðir. Við höfum tekið saman upplýsingar sem birtast í nefndaráliti okkar sem sýna þá breytingu sem orðið hefur á afkomu ríkissjóðs undanfarin ár, þ.e. frá árunum 2009, 2010 og 2011. Við styðjumst í því efni við ríkisreikning, endurskoðað bókhald ríkisins. Af því yfirliti um afkomu ríkissjóðs má sjá að tekjur umfram gjöld, samanlagður halli á þessum þremur árum af kjörtímabili núverandi ríkisstjórnar er 352 milljarðar kr. Hallinn er rúmir 139 milljarðar árið 2009, 123 milljarðar 2010 og ríflega 89 milljarðar 2011. Bara hallinn á árinu 2011 samsvarar því að við séum að reka ríkissjóð á hverjum einasta degi með halla upp á 245 millj. kr. Þetta eru rúm 18% af skatttekjum ríkisins. Þetta eru alvarleg tíðindi, alvarlegar tölur. Þótt vissulega sé hallinn, heildarjöfnuðurinn, smátt og smátt að ganga niður, eru þetta þvílíkar stærðir að þær ber að taka alvarlega. Þetta er staðan sem við stöndum frammi fyrir sama hvar í flokki við kunnum að skipa okkur. Það er tilgangslaust fyrir okkur ef við viljum takast á við þessa stöðu að velta okkur endalaust upp úr því hverju sé um að kenna, eða hverjum, hver beri ábyrgð á þessu eða hinu. Við getum tekið þá umræðu ef við viljum. Ég er afdráttarlaust þeirrar skoðunar að hún skili okkur ekki nokkrum sköpuðum hlut í leiðum til að ná því sameiginlega markmiði að þessar tölur lækki. Ef við skoðum vaxtahlutann af þessari frammistöðu eru vaxtagjöld ríkissjóðs eins og nú er komið þriðji stærsti útgjaldamálaflokkurinn á eftir velferðarmálum og eftir heilbrigðismálum. Samkvæmt þessu frumvarpi er áætlað að vaxtagjöld á næsta ári verði 84 milljarðar kr. og vaxtatekjur þar á móti tæpur 21 milljarður. Vaxtakostnaðurinn samkvæmt þeirri töflu sem við setjum upp í áliti okkar vex ár frá ári og það má álykta með góðu móti, það þarf ekki einhvern pólitískan illvilja til heldur eru þetta bara tölur á blaði, að hann sé nánast stjórnlaus. Við höfum tölur frá ríkisreikningi um árin 2009, 2010 og 2011. Síðan höfum við tölur eftir afgreiðslu fjáraukalaga sem eru ekki nema hálfs mánaðar gamlar, úr fjárlögum fyrir árið 2012 sem Alþingi hefur samþykkt og síðan höfum við tölurnar í því frumvarpi sem við ræðum nú. Ef við horfum á þennan þátt voru vaxtagreiðslur umfram vaxtatekjur 40 milljarðar í ríkisreikningi 2009, rúmir 38 milljarðar 2010, 46 milljarðar 2011, 55 milljarðar 2012 og 63,5 milljarðar 2013. Breytingin á þessum árum samsvarar því að vaxtagreiðslur okkar hafi aukist á þessu tímabili, vaxtajöfnuðurinn hafi versnað á þessu tímabili um 23 milljarða króna. Vaxtagreiðslur í frumvarpinu sem hér liggja fyrir okkur nema með öðrum orðum um 230 millj. kr. á hverjum einasta degi ársins  Þetta er sú stærð sem við verðum að takast á við og í því verkefni verðum við að reyna svo sem kostur er að leggja til hliðar, á meðan við erum að reyna að móta okkur einhverja sameiginlega sýn til þess, þær pólitísku væringar sem menn vilja stunda í þessum slag. Þetta eru orðnar gríðarlegar fjárhæðir og það versta við þennan stabba, þessa stærð, er að áhrif ríkisstjórnar Íslands á hverjum tíma til að stýra þessu eru afar takmörkuð. Það þarf enga vísindamenn til að vita það að mjög mikil óvissa ríkir um vaxtastigið og litla breytingu þarf á því til að hreyfa til háar fjárhæðir í vaxtajöfnuði í ríkisreikningi. Í þessu ljósi hljótum við að geta verið sammála um að forgangsmál í ríkisfjármálum sé að koma böndum á þetta, byrja niðurgreiðslu skulda. Þjóðarbúið hefur ekki að okkar mati sem stöndum að þessu áliti efni á því að auka áhættu ríkissjóðs frekar á þessu sviði. Að flestra mati og meðal annars að mati Seðlabanka Íslands sem ég gat um, en hann varar við þeirri efnahagslegu stöðu sem við erum komin í, mun þessi neikvæði vaxtajöfnuður eins og hann birtist í frumvarpinu  Hæstv. utanríkisráðherra talar um að við séum á leiðinni út úr þessu  Hvert einasta brot úr prósenti í hækkun vaxta hreyfir stórar fjárhæðir á skuldahlið ríkissjóðs með þeim einu afleiðingum að það krefur kjörna fulltrúa um enn harkalegri samdrátt í opinberum útgjöldum en hingað til. Það er ágætt að taka þá umræðu við hæstv. ráðherra sem lýtur að skuldahlið ríkissjóðs og gerð er grein fyrir í áliti okkar. Samkvæmt ríkisreikningi í árslok 2011 námu langtímaskuldir, lífeyrisskuldbindingar og skammtímaskuldir ríkissjóðs 1.915 milljörðum kr. og þá er ég nota bene ekki að falla um áfallnar ábyrgðir, eins og menn kjósa að túlka sem svo, sem ríkissjóðurinn er í og hafa verið til umræðu núna síðustu daga og lúta að ábyrgð ríkissjóðs á Íbúðalánasjóði. Þar eru tugir milljarða á ferðinni sem menn ættu að taka tillit til þegar við erum að vega og meta þessa stærðir. Ef við drögum frá lífeyrisskuldbindingar sem fáir virðast vilja horfast í augu við getum við sagt að heildarskuldir ríkissjóðs séu um 1.545 milljarðar eða 95% af landsframleiðslu þessa árs. Ég vek athygli á því að í þeirri tölu er ekki tekið til óleystra þátta eins og Íbúðalánasjóðs, lífeyrisskuldbindinga né heldur hinna atriðanna sem ég innti hv. formann fjárlaganefndar eftir í andsvörum þegar hann gerði grein fyrir afstöðu meiri hlutans. Það er ekki tekið tillit til þeirra boðuðu viðbóta sem kunna að koma inn á milli 2. og 3. umr. Allt til útgjalda í þeim efnum gerir ekkert annað en að auka hallareksturinn, gera heildarjöfnuðinn óhagstæðari. Það er bara ein leið til að fjármagna það og það eru auknar lántökur. Það liggur sem sagt fyrir að skuldastaðan er ekki nægilega góð, langur vegur frá, og ekki er tekið á henni í því frumvarpi sem við erum að ræða hér heldur þvert á móti. Það er bætt við og stendur til að bæta enn frekar við. Í ríkisreikningi sem er í raun eina haldbæra gagnið sem við þingmenn höfum til að vinna með til að hafa réttar upplýsingar um raunverulega skuldastöðu er þetta ágætlega listað upp og við getum grafið í honum til þess að finna stað fullyrðingum okkar um þetta. Hér hefur hæstv. forsætisráðherra meðal annars fullyrt úr ræðustól í fyrirspurnatíma, og það er ekki lengra síðan en rétt um vika, að við værum byrjuð að greiða niður skuldir okkar. Ég sé þess ekki stað og mér er til efs að fullyrðing hæstv. forsætisráðherra, svo mjög sem ég vildi að hún væri rétt, standist nokkra skoðun, því miður. Ef við horfum á tölur í ríkisreikningi um árin 2009, 2010 og 2011 voru í árslok 2009 skuldir og skuldbindingar ríkissjóðs 1.767 milljarðar kr. Í árslok 2011 hafa þær hækkað um tæpa 150 milljarða á þeim þremur árum sem liggja hér undir og eru orðnar 1.915 milljarðar kr. Er þetta lækkun skulda? Það eru þá einhverjar aðrar reikningsæfingar en þegar manni var kennt að 2+2 væru 4. Ég held að þeir hljóti að kenna reikninginn öðruvísi en mér var kennt, þegar menn fá út úr því 3. Hér er um að ræða hækkun á skuldum upp á þessa fjárhæð sem er gríðarlega há. Ef við greinum þetta örlítið meira sjáum við til dæmis á stærð sem kallast næsta árs afborganir langtímaskulda. Þær eru að lækka verulega á milli áranna 2009 og 2010, sem þýðir hvað? Það er verið að endursemja um skuldir og ætlunin með því er að fresta greiðslum, létta á greiðslubyrðinni en skjóta verkefninu fram í tímann. Það er ekki verið að greiða niður skuldir heldur semja um þær og lofa því að greiða þær síðar. Það léttir vissulega á stöðu augnabliksins en engu að síður hverfur þetta ekki út úr reikningum ríkissjóðs né frá kjörnum fulltrúum ríkisstjórnar hverju sinni að glíma við. Ég ætla bara að nefna eitt dæmi sem er skuldbinding ríkissjóðs vegna yfirtöku Landsbankans á Sparisjóði Keflavíkur, 20 milljarðar kr. Hvernig fór með það? Það er ekki eins og það hafi verið staðgreitt. Það er ekki eins og það hafi átt að greiða það með afborgunum. Nei, á skuldabréfinu til fullnustu þessu er einn gjalddagi. 20 milljarðar á einum gjalddaga og hvenær? 2018. Það er langt í það. Það er ekki einu sinni á næsta kjörtímabili. Menn eru því að ýta á undan sér þeirri stöðu að taka á þessum þáttum og fresta óhjákvæmilegu uppgjöri, skjóta því á frest. Það væri í sjálfu sér allt í lagi að létta þannig á greiðslum ríkissjóðs ef ekki væri ekki bætt við nýjum skuldum á þessum frestunartíma. En eins og ég hef gert grein fyrir eru stjórnvöld að semja um það að skjóta afborgunum langtímaskuldanna fram í tímann á sama tíma og verið er að reka ríkissjóð með halla og bæta í þann skuldapakka sem síðar þarf að taka á. Í þeim yfirlitum sem við birtum í nefndarálitum okkar kemur ágætlega fram að stjórnvöld fara ekki eftir eigin áætlunum til að styrkja umgjörð ríkisfjármála. Þær tölur sem ég hef rakið sýna einfaldlega að umtalsverð frávik eru frá upphaflegum áætlunum um jöfnuð í ríkisrekstrinum. Niðurstaða ríkisreiknings síðasta árs, 2011–2012, sýnir að hallinn verður meiri en áætlanir gerðu ráð fyrir. Það hefur líka ítrekað komið fram í umræðu um fjármál ríkisins að ástæða þess að ekki náðust þau markmið sem að var stefnt var sú að það var einfaldlega slakað á þeim og slakað á aðhaldi undir lok síðasta árs, m.a. var samþykkt að fresta markmiðum um heildarjöfnuð um eitt ár, fram til ársins 2014. Rökin fyrir því að fresta þessu voru þau að ríkissjóður stæði betur en búist hafði verið við. Við sjáum hins vegar á ríkisreikningi fyrir árið 2011, fjáraukalögum ársins 2012 og í þeim upplýsingum sem við höfum í höndunum um fjárlög ársins 2013, að það var beinlínis röng ákvörðun að fresta þeim aðhaldsmarkmiðum eins og gert var. Hún byggði einfaldlega ekki á réttum upplýsingum. Staða ríkissjóðs er mjög erfið og það er fullt tilefni til áframhaldandi aðhalds. Sumum kann að þykja þetta mikið svartagallsraus. Ég er ekki sammála því, þetta er einfaldlega lýsing á veruleikanum eins og hann er. Við komum okkur alveg í gegnum þetta, ég hef ekki áhyggjur af því, en til að það verði auðveldara viðfangs eða ekki eins erfitt, ef ég má orða það þannig, verða menn að láta af því að vinna með ríkisfjármálin eins og gert hefur verið á þessum þremur árum og horfast í augu við veruleikann og viðurkenna bæði fyrir sjálfum sér og almenningi hver hin raunverulega staða er. Hvernig eru þá horfurnar, hvernig er útlitið á næsta ári og næstu árum? Til að reyna að leggja eitthvert mat á það annað en að reka fingurinn út um gluggann og athuga hvaðan hann blæs höfum við ýmsa aðila í samfélaginu sem reyna að spá í það. Við lítum hér í okkar áliti til þriggja aðila. Það er Hagstofan sem birtir þjóðhagsspár sínar og byggir í rauninni grunninn undir áætlanir í fjárlagafrumvarpinu. Það er Seðlabankinn og síðan Alþýðusamband Íslands sem þekkt er að því að hafa gefið út vandaðar hagspár. Í spám þessara aðila virðist hagvöxtur á árinu 2013 einkum vera drifinn áfram af aukinni einkaneyslu. Það er alvarlegt því að æskilegast væri ef hagvöxtur væri drifinn áfram af fjárfestingum á liðnum árum og allra best væri ef hann væri drifinn áfram af aukinni framleiðni í hagkerfinu. Af þessum ástæðum er ekki óeðlilegt að álykta sem svo að taka beri með fyrirvara hagspám sem byggja því sem næst eingöngu á aukningu í einkaneyslu. Sá fyrirvari sem við gerum í 1. minni hluta byggir meðal annars á hagspám þessara þriggja aðila. Hagstofan spáir til dæmis um breytingar á landsframleiðslu og spáir því að vöxtur í þjóðfélaginu á árinu 2013 dragist saman um 0,2% á milli spár sem hún gerði um mitt ár, þ.e. 5. júlí, og þeirrar nýju spár sem hún birti í byrjun nóvember, 2. nóvember. Engu að síður spáir Hagstofan hagvexti upp á 2,5% á næsta ári og það er gott, mjög gott. Við verðum samt sem áður að hafa í huga að grunnurinn undir þeirri spá er óviss. Stór hluti þeirrar spár um aukinn hagvöxt upp á 2,5% byggir á vexti í fjárfestingum upp á 4,3% á árinu 2013. Það er vissulega vöxtur en það er vöxtur af litlu. Og af því að þetta er svona lítil stærð, lítill vöxtur, verður óvissan um hana sem getið er um í hagspá Hagstofunnar þeim mun alvarlegri vegna þess að ef eitthvað fer úr skorðum er þetta svo fljótt að dragast saman. Það munaði minna um það ef við værum með miklar stærðir undir, þá yrðum við ekki fyrir eins miklum skakkaföllum. Hverjir eru fyrirvararnir í hagspá Hagstofunnar? Hún gerir vissulega ráð fyrir frekari stóriðjuframkvæmdum á árunum 2013 og 2014, sem við höfum að vísu séð mjög lengi inni í hagspám án þess að þær hafi í raun gerst. Hún gerir ráð fyrir fjölmörgum óvissuþáttum í spánni og þeir neikvæðu eru að hennar mati að stóriðjuframkvæmdir verði minni á árinu 2013 og síðar, skuldavandi heimila og fyrirtækja haldi aftur af eftirspurn á komandi missirum og það hægist á þeim bata sem menn hafi séð á vinnumarkaði. Seðlabankinn hefur birt tvær spár frá miðju ári. Hann spáir vexti, ekki samdrætti, í landsframleiðslunni upp á um 0,7%. Hagvaxtarspá hans er á svipuðu róli, hann er með 2,9% þegar Hagstofan er með 2,5%. En sömuleiðis er í Seðlabankanum gert ráð fyrir því að vöxtur einkaneyslu haldi kröftugur áfram. Fyrirvararnir eru versnandi horfur á alþjóðamörkuðum sem við hljótum að taka alvarlega. Sömuleiðis er Seðlabankinn með fyrirvara um fjárfestingu í orkufrekum iðnaði eða orkuverum, og svo að síðustu segir Seðlabankinn að horfur séu á hægari vexti innlendrar eftirspurnar á næsta ári og þar muni mest um hægari vöxt fjárfestingar. Loks ætla ég að nefna hagspá Alþýðusambands Íslands. Þar er þetta orðað svo, ef ég vitna í hana orðrétt, með leyfi forseta: „Efnahagsbatinn er brothættur og það eru blikur á lofti. Umheimurinn glímir við þrálátan efnahagsvanda sem ekki sér fyrir endann á. Þróist efnahagsmál erlendis á verri veg en spáð hefur verið mun það bitna enn frekar á okkur. Þá eru stór fjárfestingaráform, svo sem bygging álvers í Helguvík, ekki í hendi þó að líkur á þeim hafi aukist og því reiknað með þeim í spánni. Samkvæmt frávikadæmum sem birt eru með hagspánni þá mun draga verulega úr hagvexti ef ekki verður ráðist í byggingu álversins og verði frekari tafir á byggingu nýs spítala hefur það einnig áhrif á spána. Uppsafnaður hagvöxtur áranna 2013–2015 mun minnka um 2,7% og heildarverðmætasköpun okkar verða um 100 milljörðum króna minni fram til ársins 2015 gangi fjárfestingaráformin ekki eftir.“ Hagvaxtarspá ASÍ er á svipuðu róli og Hagstofunnar. Þeir hjá ASÍ fara hins vegar í svokallaða frávikaspá að því gefnu að „stóru fjárfestingaráformin“ gangi ekki eftir og þá lítur þetta verr út. Ástæða þess að við drögum þetta fram í okkar áliti er fyrst og fremst sú að við erum að vara við teiknum á lofti sem, ef þau ganga eftir, munu valda því að við lendum í enn meiri erfiðleikum gagnvart þeim tveimur stærðum sem ég ræddi um áðan. Við erum að hvetja stjórnarliða til að standa vörð um þau áform sem þessir þrír spáaðilar leggja til grundvallar sínum hagspám og beita sér fyrir því að þau gangi eftir. Það er þörf á því að þau rætist. Ef ekki, ber stjórnarliðum skylda til þess að mæta því með ábyrgum, skynsamlegum hætti og það verður ekki öðruvísi gert en að fara inn í fjárlagafrumvarpið sem þá verður í uppnámi. Hvernig byggir þá fjárlagafrumvarpið undir þessi áform, eigum við að skoða það örlítið? Hvernig leggur stjórnarmeirihlutinn þau lóð á vogarskálarnar sem þarf til að fullnusta að þessar spár gangi eftir með þeim jákvæða hætti sem við viljum öll sjá? Því miður er í fjárlagafrumvarpinu ekki að finna nauðsynlegar fjárveitingar til að styðja við uppbyggingu atvinnulífsins í landinu, og þær hagvaxtarspár sem ég var að fara yfir. Ég ætla að nefna tvö dæmi því til staðfestingar. Það liggur fyrir í Norðurþingi þar sem áform eru uppi um langþráða fjárfestingu í iðnaði að fulltrúar þess sveitarfélags geta ekki og hafa engar heimildir til að skrifa undir samning þar að lútandi við áhugasama aðila. Hver er ástæðan fyrir því að þeir treysta sér ekki til að skrifa undir þessa samninga? Jú, það liggur fyrir að í fjárlögum eru ekki tryggðir fjármunir til nauðsynlegrar uppbyggingar innviða. 

Forseti biður hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að gefa ræðumanni tækifæri til að flytja mál sitt. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur orðið.

Forseti. Ég hef ágætan frið fyrir hv. þingmönnum í salnum en hæstv. ráðherra virðist pirraður á því að geta ekki staðið við þau loforð  
            

Ég bið þingmanninn afsökunar.

Sú afsökun er tekin til greina.

Forseti ítrekar að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur orðið.

Afsökunarbeiðni hæstv. ráðherra er tekin til greina. Vissulega er sárt fyrir hann að þurfa að sitja undir þessum sannleiksorðum, en ég hvet hæstv. ráðherra, í stað þess að sitja hér á ráðherrabekkjum og reyna að halda fram rangfærslum, að bregða undir sig betri fætinum og skjótast norður til Húsavíkur, heimsækja menn þar og fara aðeins yfir málið við þá í stað þess að bítast hér í einhverjum rembingi við þingmann sem er að reyna að flytja honum þá staðreynd að hæstv. ráðherra með stjórnarliðum sínum stendur sig ekki í fjárlagagerðinni. Þetta er mjög einfalt mál. Hitt dæmið sem ég vænti að menn úr stjórnarherbúðunum hafi skýringar á lýtur að uppbyggingu og orkuöflun á Suðurnesjum. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherrar og þingmenn stjórnarmeirihlutans ætla að byggja jarðgöng þangað en ég fullyrði að þau bjarga engu fyrir Suðurnesin fremur en jarðgöng ein og sér fyrir uppbyggingu á Bakka á Húsavík. Það þarf ýmislegt fleira til. Ef við skoðum það sem snýr að tekjuhluta fjárlagafrumvarpsins er gert ráð fyrir því að tekjur aukist á milli 1. og 2. umr. frumvarpsins um 9,3 milljarða kr. Þær breytingartillögur sem lúta beint að tekjunum snúa fyrst og fremst að því að gert er ráð fyrir aukinni einkaneyslu og hún skili ríkissjóði tekjuskatti af þeim sparnaði sem einstaklingar taka út af reikningum sínum, bæði séreignarsparnaði og innlánsreikningum. Til framtíðar litið er það áhyggjuefni að svo mikið dragi úr sparnaði sem ætti að standa undir kraftmiklum fjárfestingum í atvinnulífinu. Gert er ráð fyrir því að þær úttektir á séreignarsparnaði sem væntanlega verða framlengdar með lögum núna fyrir áramótin …  
             Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur orðið. ) Forseti. Ég þakka örugga fundarstjórn og skal játa að ég sakna þess ekkert að sjá hv. þm. Mörð Árnason og hæstv. utanríkisráðherra ganga úr salnum. Það verður einfaldlega betri friður um þann boðskap sem ég flyt. Ég vil líka nefna annað varðandi þá tekjuáætlun sem fór greinilega eitthvað út undir þessa herramenn, hv. þingmann og hæstv. ráðherra. Þeir eru kannski að hlaupa til þess að fara að reyna að semja við nýju stjórnarandstöðuþingmennina, hv. þingmenn Róbert Marshall og Guðmund Steingrímsson, um skattinn á ferðaþjónustuna. Það háttar svo einkennilega til og er raunar með eindæmum að bandormurinn um breytingar á tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins er ekki kominn fram. Hvernig skyldi standa á því? Skyldi áformum um hann hafa verið frestað einfaldlega vegna þess að þegar átti að fara að birta hann og leggja hann fram lá fyrir að ekki væri þingmeirihluti fyrir fjárlagafrumvarpinu? Er það tilviljun ein að í vikunni lýsti hv. þm. Róbert Marshall því yfir að hann mundi ekki fallast á skattinn á ferðaþjónustu eins og hann var þar útfærður? Er það tilviljun að frumvarp um þennan mikilvæga þátt fjárlagafrumvarpsins er ekki komið fram á þinginu þegar við ræðum við 2. umr. fjárlög íslenska ríkisins á árinu 2013? Þetta er ekki boðlegt. Eitt atriði enn sem ég vil nefna lýtur að sölu eigna og arðgreiðslna. Nú er svo komið að stjórnarmeirihlutinn treystir sér ekki til að hækka skatta með sama beina hættinum og áður hefur verið gert, rústa tiltölulega einföldu, skilvirku skattkerfi og búa til mjög flókið, þeir treysta sér ekki lengra í þá átt. Hvað er þá til bragðs að taka? Jú, þeir segja: Förum inn í fyrirtæki ríkissjóðs, sækjum þangað fé. Er þetta ekki fyrirmynd sem menn lærðu hér á árum áður? Nú á að fara að beita þessu gagnvart ríkisfyrirtækjum; Landsbanka Íslands, Seðlabanka Íslands, Landsvirkjun, Rarik, Orkubú Vestfjarða og ÁTVR. Hvað er þangað að sækja? kann einhver að spyrja. Jú, á þessi fyrirtæki er gerð krafa um að þau greiði arð í ríkissjóð. Áður en ég kem að orkufyrirtækjunum vil ég fyrst nefna að Landsbanka Íslands er ætlað að greiða 9,6 milljarða í arð. Þetta er tala sem datt inn milli umræðna, kom bara sisvona fljúgandi utan úr loftinu. Gott og vel, látum það liggja á milli hluta. Seðlabankanum er ætlað að greiða 2,6 milljarða. Það má alveg velta því fyrir sér hvaðan sú fjárhæð á að koma. En skattlagning á Landsvirkjun upp á 2,5 milljarða, - krafa um arðgreiðslu er þetta kallað - skattlagning á Rarik upp á 310 milljónir, Orkubú Vestfjarða upp á 60 milljónir og ÁTVR upp á 1,2 milljarða er ekkert annað en bein skattlagning á almenning í nýju formi. Hvernig dettur mönnum í hug að fara þessa leið núna, t.d. varðandi raforkuna? Hvert halda menn að arðkrafa á Landsvirkjun upp á 2,5 milljarða fari? Eða arðkrafa á Rarik upp á 310 milljónir? Hvert haldið þið að krafa um 60 milljóna hækkun á Orkubú Vestfjarða fari? Og nýbirtar upplýsingar um hækkun á flutningsgjaldskrá Landsnets, hvert halda menn að þetta fari? Beint út í raforkureikning, hækkun taxta hjá almenningi í landinu, beintengt við vísitölu neysluverðs, beintengt við framfærslukostnað heimilanna í landinu. Hvers lags framkoma er þetta eiginlega? Er ekki nóg samt? Geta menn ekki undir neinum kringumstæðum unnið öðruvísi að þessu? Það er raunar grátlegt að sjá að í viðleitni sinni til að halda sér á floti og komast til þess verks að sá út að vori skuli menn fara þessa leið. Við sumt horfast menn í augu. Dregið er úr áformum um eignasölu á árinu 2013, þau eru lækkuð um 4 milljarða. Það er væntanlega gert í því ljósi að áform upp á 7,6 milljarða eignasölu í fjárlögum þessa árs gengu ekki eftir og voru bara draumsýn. Lítum síðan á útgjaldahlið frumvarpsins. Án þess að leggja dóm á þau verkefni sem þar er verið að veita fjármuni til, þetta eru allt eða flestallt hin mætustu verkefni, þá fullyrði ég að þau eru öll, velflest skal ég segja til að vera svona þokkalega mjúkur á því, þess eðlis að engin þjóðarvá er yfirvofandi ef ekki verður af þeim. Þetta snýst ekki um það. Þær fjárveitingar sem hér er dreift á tún opinbera hins vegar að stjórnarmeirihlutinn horfist ekki í augu við útgjaldaþáttinn eins og hann raunverulega er og allra síst þegar við gætum þess að fram undan eru, væntanlega eftir næstu helgi, tillögur upp á tugi milljarða kr. til útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Þetta er gjörsamlega farið úr böndunum hjá hæstv. ríkisstjórn. Til viðbótar því sem menn ekki sjá má svo nefna þann dulda halla sem lýtur að því að ríkisstjórnir áttu inni afgangsfjárheimildir þegar hrunið varð. Þær hafa gengið á þær undanfarin ár en nú er svo komið að þessi pottur er þrotinn. Þó ekki væri nema fyrir þetta er alveg augljóst að vandamálið er af þeirri stærðargráðu að nauðsynlegt er að stjórnvöld móti stefnu um opinbera þjónustu til næstu ára svo að unnt sé að ná þeim markmiðum sem sett eru í fjárlögum. Ég ætla að lokum, forseti, að ræða hér örlítið um hina svokölluðu fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Í nefndaráliti okkar köllum við það sem ríkisstjórnin nefnir fjárfestingaráætlun, skóflustungur kosningaloforða.

Vel mælt.

- Ég þakka hv. þingmanni hans frammíkall. Það liggur fyrir að þessi fjárfestingaráætlun upp á 5,6 milljarða á árinu 2013 er í raun samsafn af ákveðnum nýmælum þar sem í mörgum tilfellum eru rekstrarstyrkir nú flokkaðir sem fjárfesting. Það er augljóst að slagorð einkenna á margan hátt þessa áætlun. Ég vil minna á, forseti, að slagorð eins og „skapandi greinar“, „netríkið Ísland“, „grænt hagkerfi“, skila ekki arðsemi fyrir fram.

Betra en einkavæðing.

Velflest þessarar verkefna eru ekki þannig úr garði gerð að þau séu nauðsynleg til uppbyggingar á þeim varanlega hagvexti sem íslenskt þjóðfélag og ríkissjóður þarf svo mjög á að halda. Það liggja engar trúverðugar áætlanir að baki flestra þessara verkefna sem sýna hagkvæmni þeirra eða sannfæra skattgreiðendur um að þau gangi upp. Því er full innstæða fyrir því að segja að í þessari áætlun séu teknar skóflustungur kosningaloforða sem kjörnum fulltrúum eftir næstu kosningar í vor er ætlað að efna. Það er á engan hátt forsvaranlegt að byggja slíkar skýjaborgir á kostnað skattgreiðenda. Áætlanir þurfa að liggja fyrir um rekstur að loknum byggingartíma og því miður hafa engar áætlanir verið sýndar um þann framtíðarkostnað sem af flestum þessara verkefna leiðir. Fyrir liggja breytingar á útfærslu fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnar við 2. umr. fjárlaga og þar er að finna ýmsar tillögur eins og formaður fjárlaganefndar gat um. Ein er til dæmis um hækkun IPA-styrkja tekjumegin um 94 milljónir. Önnur sem þarf að skoða frekar er um hækkun gjalds á lánastofnanir til embættis umboðsmanns skuldara um 417 millj. kr. Ég vek athygli á því að embætti umboðsmanns skuldara er fjármagnað með gjaldtöku af fjármálastofnunum. Það er rétt að benda á þann þátt ríkisins í þessu einkennilega ferli sem felst í því að skattgreiðendur greiða gjöld til ríkissjóðs, leggja fyrir lögskipaðan sparnað í lífeyrissjóði og taka sumir hverjir lán hjá Íbúðalánasjóði. Ríkið leggur gjald á Íbúðalánasjóð og lífeyrissjóði til að fjármagna embætti umboðsmanns skuldara en þarf jafnframt að leggja Íbúðalánasjóði og lífeyrissjóðunum til fjármuni frá skattgreiðendum til að fjármagna gjaldið. Hvað lærdóm má draga af þessu? Í einu orði: Þetta er tóm hringavitleysa, þetta gengur allt í hring. Því miður er margt þessarar gerðar í frumvarpinu. Það er full ástæða til að ítreka þá skoðun mína að aga og festu skorti í ríkisfjármálum og því hefur fjarað undan markmiði stjórnvalda í ríkisfjármálum um hallalausan ríkissjóð árið 2014. Í því frumvarpi til fjárlaga sem hér liggur fyrir og breytingartillögum sem kynntar hafa verið er ljóst að kosningar eru fram undan og flestum áformum ríkisstjórnar um ábyrg fjárlög og hallaminni ríkissjóð er varpað fyrir róða. Það er ljóst að viðvarandi halli verður áfram á ríkissjóði, auknar skuldir og hærri vaxtagreiðslur munu skaða innviði samfélagsins, rýra almannaþjónustu, draga úr mætti atvinnulífsins til nýsköpunar og skerða kjör almennings. Það eru eftirmæli þessarar ríkisstjórnar. Fjárfestingaráætlun fyrir Ísland er ætlað að styðja við hagvöxt og fjölbreytni í atvinnulífi og hún byggir á að jöfnuði verði náð í ríkisfjármálum árið 2014. Flestum er ljóst að það mun ekki ganga eftir, því miður. Í áætluninni eru teknar skóflustungur kosningaloforða sem nýju Alþingi er ætlað að fjármagna að loknum kosningum í vor. Það er lítil reisn yfir slíkum verkum. Stjórnvöld verða að standa við gerða samninga, þau eiga að stuðla að aukinni fjárfestingu og fjölgun starfa en eins og ég hef rakið hér, forseti, er mikill misbrestur á því þó svo að það pirri einstaka þingmenn, stjórnarliða og hæstv. ráðherra. Þetta er forsenda fyrir því að unnt sé að vinna þjóðina út úr þeim ógöngum sem núverandi stjórnarstefna leiðir til. Það er brýn nauðsyn á að breyta stefnu við efnahagsstjórn landsins. Setja á í forgang að stækka skattstofna til að auka tekjur í stað þess að rýra þá stöðugt með þyngri skattbyrði. Það þarf að endurskipuleggja ríkissjóð með það að markmiði að veita meiri þjónustu fyrir minna fé og greiða niður skuldir til að draga úr vaxtagjöldum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir málefnalega og innihaldsríka ræðu um fjárlög næsta árs. Ég tek undir margt sem hann sagði, eins og gengur, en er ekki endilega sammála öllu því sem þar kom fram. Hann kvartaði mikið undan því að ríkisstjórnin væri að bregðast í uppbyggingarmálum en þá vil ég benda hv. þingmanni á það, kannski hefur hann gleymt því, að miklar framkvæmdir eru fram undan víða um land. Ég get fullvissað hv. þingmann um að þegar kemur að innviðum á Húsavík, varðandi uppbyggingu iðnaðarkosta á því ágæta svæði, er þegar hafinn undirbúningur að því að mæta þeim kröfum og þörfum um innviði upp á röska 2 milljarða kr. Það er þegar hafið og verður vonandi gengið frá því fljótt og vel. Þar fyrir utan er verið að leggja gríðarlega fjármuni í uppbyggingu innviða mjög víða um land. Ég get nefnt Vaðlaheiðargöng, Norðfjarðargöng, ég get reyndar líka nefnt Seyðisfjarðargöng sem eru komin á áætlun og Héðinsfjarðargöng sem voru kláruð á yfirstandandi kjörtímabili. Ég get nefnt fjölda vega, t.d. í kjördæmi hv. þingmanns, sem lokið var við á þessu kjörtímabili. Það er ekki hægt að saka hæstv. ríkisstjórn vinstri flokkanna um að hún hafi eitthvað bograð við þessi verkefni, heldur var gefið í á mörgum sviðum. Ég fullyrði að það sem aðrir gátu ekki í góðæri gerðum við í kreppu. Það er sannarlega að koma fram á þessum tíma þegar við höfum fyrst og fremst þurft að glíma við kreppu en jafnframt gefið verulega í þegar kemur að innviðum. Hv. þingmaður getur varla verið ósammála mér að því leyti að mikið hafi verið lagt 

Forseti. Ég kemst alltaf í svo gott skap þegar félagi minn og vinur, hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, reynir að verja gerðir núverandi ríkisstjórnar sem hefur verið á skilorði hjá honum í hartnær fjögur ár fyrir ýmis verk. Vissulega er það rétt að sem betur fer hafa ýmis verkefni gengið eftir í þessu ágæta kjördæmi okkar, sem við getum verið sammála um að er kjördæmi tækifæranna, en það undanskilur það ekki að þegar maður horfir til þeirra verka sem eru fram undan þá sé ég þess ekki stað í því frumvarpi sem hér liggur fyrir að sú innviðauppbygging sem okkur er svo nauðsynleg, ekki eingöngu fyrir Þingeyinga eða Norðlendinga heldur landsmenn alla, sé í þeim talnagrunni sem fyrir okkur er lagður. Ég get vel ímyndað mér að hv. þingmaður hafi í ljósi stöðu sinnar sem varaformaður fjárlaganefndar fyllri upplýsingar um það en við stjórnarandstöðuþingmenn. Mér þykir vænt um að heyra ef við getum búist við því að við 3. umr. fjárlaga verði tryggðir fjármunir til þess að ein af forsendum þeirrar hagvaxtarspár sem menn vonast til að gangi eftir verði fullnustuð og komist á rétt ról í fjárlögum næsta árs með tillögu fyrir 3. umr. Ég fagna því heiftarlega, eins og góður vinur minn norður á Dalvík hefði orðað það. Það væri mjög gott ef það gæti gengið eftir. Varðandi það sem menn gerðu í góðærinu þá var ýmislegt gott gert. Menn greiddu niður skuldir og byggðu upp innviði landsins svo skipti tugum milljarða á ári hverju. Ég ætla samt ekki að fara í neinn meting út af því hér við hv. þingmann en það sjá allir góðir menn að þá voru unnin ýmis stórvirki. Því miður glímum við 

Herra forseti. Ég þakka þetta innlegg hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar. Auðvitað erum við að byggja upp samfélagið miðað við þau efni sem við höfum. Það verður ekki gert umfram þau efni sem við höfum. Á árunum fyrir hrun var iðulega farið fram úr fjárlögum svo tugum milljarða skipti. Það var til marks um lélega stjórn ríkisfjármála að fara ítrekað fram úr fjárlögum þó að menn hefðu að einhverju leyti getað greitt fyrir það sökum ofþenslu. Ég tel að sú ríkisstjórn sem nú ríkir hafi reynt sitt ýtrasta til að koma til móts við þarfir sveitarfélaganna hringinn í kringum landið við að byggja upp innviði og halda uppi verktakaþjónustu í margvíslegum verkefnum. Það er ekki einasta hægt að staldra þar við vegi og jarðgöng og brýr heldur líka margar menntabyggingar, heilbrigðisbyggingar og svo mætti áfram telja. Þegar listinn er skoðaður, sem sýnir þær framkvæmdir sem ríkisstjórnin hefur ráðist í við minnstu efni sem nokkur ríkisstjórn hefur búið við á undanförnum árum og áratugum, þá held ég að menn geti í krafti sanngirni verið nokkuð sáttir við það sem lagt hefur verið til í uppbyggingu samfélagsins. Fyrst og síðast erum við að taka til eftir óráðsíu fyrri tíma, við erum að taka til eftir langvarandi ranga stjórnarstefnu sem gerði ráð fyrir því að allt frelsi væri öðrum megin reikningsins og völdin væru tekin af stjórnmálamönnum og færð yfir til viðskiptalífsins. Við erum enn að súpa seyðið af því en okkur hefur orðið mjög ágengt við að taka til í þessum efnum og þegar kemur að framkvæmdum þá held ég að við getum sagt að ríkið hafi staðið við sitt.

Forseti. Það er örugglega rétt hjá hv. þingmanni að núverandi ríkisstjórn er að reyna að gera sitt ýtrasta. Það er bara svo langt frá því að vera ásættanlegt að tæpast nokkur maður getur hælt því eða miklast af þeim verkum. Hið „ýtrasta“ hjá núverandi ríkisstjórn er einfaldlega með því lélegasta sem maður hefur augum barið og hefur þó ýmislegt borið fyrir. Þegar rætt er um að fjármálastjórnin hafi verið svo léleg að menn hafi ítrekað farið fram úr fjárlögum fyrr á árum er það alveg rétt, hárrétt. Þrátt fyrir það voru við hver einustu fjárlög síðustu árin fyrir hrun tillögur frá stjórnarandstöðunni um aukin útgjöld á hinum ólíklegustu sviðum. Það var ekki ein einasta tillaga, jafnvel frá þingmönnum Vinstri grænna, um aðhald eða niðurskurð. Nei, allir voru í því hér á hv. Alþingi að gera tillögur um aukin útgjöld. Það var enginn undanskilinn í því, það sátu allir við þessa potta. Munurinn á því sem þá var og nú er er sá að þá var reynt að stýra ríkisfjármálum út frá aðhaldsmarkmiðum, afkomumarkmiðum. Þegar hrunið verður taka menn upp annan hátt og reyna að stýra útgjöldum betur en áður. Það er gott. Því miður hefur það ekki gengið nægilega vel. Þetta snýst um fjármálastjórn og muninn á því við hvað er að glíma. Áður höfðu menn ekki áhyggjur af því, það var einfaldlega stanslaus vöxtur og allir reyndu að sitja við þá kjötkatla, sama hvar í flokki þeir stóðu. Þeir sem tala mest og hæst um hrunið og lélega fjármálastjórn í þeim efnum voru ekki bestu fulltrúar þess að gera kröfur um aukið aðhald.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott yfirlit yfir efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar eins og hún birtist í fjárlögum undanfarinna ára. Hv. þingmaður lýsti efnahagsstefnunni þannig að hún einkenndist af hallarekstri og frestun skuldagreiðslna fram í tímann. Ég vil í framhaldi af því spyrja hann út í hvatningu 1. minni hluta hv. fjárlaganefndar þess efnis að ríkisstjórnin breyti um stefnu og taki upp aðra sem feli í sér stækkun skattstofna. Ég geri ráð fyrir að 1. minni hluti sé að tala um að ríkisstjórnin þurfi að lækka skatta. Virðulegi forseti. Forsenda þess að skattalækkun leiði til stærri skattstofns er jú sú að fyrirtæki og einstaklingar noti ekki skattalækkunina til þess að greiða niður skuldir eða auka sparnað sinn í bankakerfinu þannig að viðbótartekjur heimila og fyrirtækja vegna skattalækkunarinnar endi ekki bara í bankakerfinu. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að skattalækkanatillögur Sjálfstæðisflokksins leiði einfaldlega til þess að meiri peningar verði í bankakerfinu. Ég mundi líka gjarnan vilja vita hvernig hv. þingmaður telur að best sé að koma í veg fyrir að slíkt gerist.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er ánægjulegt að fá tækifæri til að ræða hvernig hvatningin í nefndaráliti okkar til ríkisstjórnarinnar, um að breyta um stefnu í efnahagsmálum, er hugsuð. Fyrir það fyrsta teljum við, og bendum á það í nefndaráliti okkar, að í stað þess að vinna með aðilum vinnumarkaðarins, hvort heldur fyrirtækjum, verkalýðsfélögum eða samtökum launþega á vinnumarkaði, þá hefur ríkisstjórnin sýknt og heilagt efnt til átaka við þann grunnhóp í íslensku samfélagi sem leikur lykilhlutverk í að efla atvinnulíf í landinu. Þó að ekki væri annað en að standa við, eins og raunar Samtök atvinnulífsins og ASÍ hafa lýst yfir, þá samninga sem menn hafa gert um að taka saman höndum og reyna að búa svo um hnútana að hér verði vöxtur í almennu atvinnulífi auk annarra verkefna sem menn vilja sjá og skiptar skoðanir hafa verið um pólitískt. Þó að ekki væri nema bara þetta eitt þá væri til mikils unnið. Varðandi skattalækkanirnar. Þeir þættir sem við sjálfstæðismenn höfum verið að ræða lúta ekki að því að færa fjármagn til með þeim hætti að menn safni bara innstæðum á sjóði. Við höfum ekkert verið að ræða það. Við höfum talað fyrir því að skattalagabreytingarnar sem gerðar voru á sínum tíma, í upphafi starfstíma þessarar stjórnar og síðan sífelldar álögur, hafi skaðað innviði atvinnulífs meira en góðu hófi gegnir. Við höfum til dæmis bent á varðandi tryggingagjaldið að það geri ekkert annað en að draga úr atvinnustigi þjóðarinnar. Það eru þeir þættir sem við horfum fyrst og fremst til og höfum gert þegar við ræðum skatta, þ.e. að liðka til fyrir því að hér geti verið meiri atvinna 

Virðulegi forseti. Ég er sammála því að við höfum lagt of miklar álögur á atvinnulífið en við þurfum jafnframt að tryggja það, ef við ætlum að fara í skattalækkanir, að þær leiði til vaxtar, að þær leiði meðal annars til þess að fyrirtæki fari út í fjárfestingar eða fjölgi starfsfólki. Hugmynd Sjálfstæðisflokksins um lækkun tryggingagjalds er að mínu mati mjög góð, sérstaklega ef hún er bundin við það að fyrirtækin ráði inn fólk og fái lækkunina fyrst og fremst þess vegna. Ástæðan fyrir því að ég hef áhyggjur af því að almenn skattalækkun leiði til þess að mismunurinn lendi inni í bankakerfinu er sú að skuldsett fólk reynir að greiða niður lán og fólk á Íslandi er yfirskuldsett og notar hvern viðbótareyri til að ná skuldsetningunni niður, en þeir sem eru ekki jafnskuldsettir og geta sparað leggja mögulega peninginn bara inn í banka. Þetta er þekkt vandamál í hagfræðinni í kreppu. Mig langar líka að spyrja út í fleiri fullyrðingar sem komu fram í hvatningu hv. 1. minni hluta. Þar er talað um að meiri hlutinn eigi að endurskipuleggja ríkisreksturinn þannig að meiri þjónusta verði veitt fyrir minni pening. Ég vil biðja hv. þingmann að gefa mér dæmi um hvernig væri hægt að ná því fram. Ríkisstjórnin er líka hvött til þess að greiða niður skuldir og ég er sammála því að það hefði verið hægt að gera og hefði átt að gera strax eftir hrun með því að taka meðal annars upp tillögu frá Sjálfstæðisflokknum um að ríkið næði í skatttekjur af iðgjaldagreiðslum í lífeyrissjóð.

Forseti. Varðandi skattalækkanir og Sjálfstæðisflokkinn, áherslur okkar í þeim efnum, þá er búin til sú grýla að við séum að tala fyrir skattalækkunum til þess að færa ábata af slíku inn í tiltölulega fámennan, þröngan hóp. Það er ekki hugsun okkar, frá því er langur vegur. Við erum að hugsa þetta á svipuðum nótum og kom fram í svari mínu hér áðan og andsvari hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Við erum til dæmis þeirrar skoðunar að betra sé að lækka skattinn á Jón og Gunnu en að setja þau í þá stöðu að þurfa að taka út séreignarsparnaðinn til að greiða af skuldum sínum. Það hljóta að vera leiðir til þess að geta komið hlutunum þannig fyrir. Varðandi skattalækkanir ætla ég að nefna til dæmis veiðileyfagjaldið sem lagt hefur verið á.

Alveg frábært.

Við erum ekki á móti því að leggja gjald á nýtingu náttúruauðlinda en við teljum þetta gjald einfaldlega allt of hátt. Ég ætla að nefna eitt dæmi  Varðandi dæmi um meiri þjónustu fyrir minna fé. Við leggjum líka áherslu á að staðan sé orðin svo alvarleg að menn hringinn í kringum borðið, ekki bara á Alþingi heldur úti í þjóðfélaginu, verði að setjast niður og koma sér saman um með hvaða hætti verði tekið á málunum. Við erum þeirrar skoðunar að það hljóti að vera færi í ríkisrekstrinum 

Virðulegi forseti. Ég þakka félögum mínum í fjárlaganefnd fyrir ánægjulegt samstarf. Við höfum tekist á um ýmis atriði í fjárlagafrumvarpinu eins og gengur. Við erum ósammála um vinnubrögð. Það er ágætissamvinna og við höfum tekið okkur til og unnið saman að ýmsum hlutum, sem ég tel að séu ágætt veganesti inn í framtíðina og vonandi verða þau vinnubrögð viðhöfð seinna meir, á komandi kjörtímabili. Ég tel mikilvægt þegar við fjöllum um fjárlög hvers árs að við setjum niður fyrir okkur hvaða hugmyndafræði við viljum nota til að byggja fjárlögin á. Ég tel að samvinna og sú grundvallarhugsun að vinna sé undirstaða velferðar, eigi að vera leiðarljósið þegar við semjum fjárlög fyrir hvert ár. Ég ítreka mikilvægi samvinnunnar og þeirrar hugsjónar að við eigum að stefna að því að allir geti haft atvinnu og að meiri hluti fólks á hverjum tíma ráði. Því miður höfum við horft upp á það í sölum Alþingis að foringjaræðið er enn til staðar, en með góðum vilja, nýjum mönnum og betri vinnubrögðum verður vonandi hægt að vinda ofan af því. Ég ber þá von í brjósti að breytingar á stjórnarskránni muni hjálpa okkur í þeirri vegferð þó að ég vari fólk við að breyta núgildandi stjórnarskrá um of. Verkefnið sem núverandi ríkisstjórn réðist í var stórt og við verðum að viðurkenna að það var ærið verkefni. Hallinn var um 240 milljarðar. Það þurfti að vinna á honum með einum eða öðrum hætti. Ríkisstjórnin ákvað að fara blandaða leið niðurskurðar og skattahækkana. Það má í rauninni segja að það hafi hún gert en það voru fjölmörg atriði sem huga þurfti að áður en farið var í þá vinnu. Til að mynda varð að hækka atvinnustigið í landinu. Með einum eða öðrum hætti þurfti að auka hagvöxtinn og koma fyrirtækjum í gang sem skilað gætu raunverulegum verðmætum inn í þjóðarbúið. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr er hagkerfið okkar lítið á alþjóðlegan mælikvarða og það eru í raun fá atriði sem geta aukið hagvöxt til að standa undir velferðinni í landinu. Bara það að koma af stað stóriðjuframkvæmdum á Bakka við Húsavík og á Reykjanesi hefði getað myndað meiri hagvöxt. Með auknum hagvexti hefðum við getað varið velferðarkerfið á kjörtímabilinu. En það þurfti að vinna fleiri verkefni og eitt af þeim var að taka til í stjórnsýslunni. Við þurfum að vega og meta nauðsyn og árangur hjá hverri einustu ríkisstofnun og hjá ráðuneytum og sjá til þess að hver einasta króna sparist. Hér hefur verið vilji fyrir því að auka vægi Alþingis og þá um leið að minnka vægi framkvæmdarvaldsins. Samþykkt var þingsályktun þar sem allir þingmenn greiddu atkvæði um að styrkja löggjafarvaldið. Við skulum ekki gleyma því að þegar hrunið blasti strax við hversu veikt löggjafarvaldið í landinu er, hversu lítil ítök þess eru raunverulega jafnvel þótt almenningi í landinu finnist að það eigi að vera meira. Ég hef bent á að formenn flokka hafa haft allt of mikil völd í landinu. Ráðherrar hafa haft úr of miklum fjármunum að spila. Mér er það mjög minnisstætt þegar tvær þingkonur stigu hér í pontu haustið 2008 og sögðu að þeim liði eins og þær væru afgreiðslukonur á kassa. Við skulum hafa í huga að þessar konur voru í þáverandi meiri hluta. Þær voru ekki í stjórnarandstöðu en þær upplifðu það sem öllum var ljóst að Alþingi væri ekki þess umkomið að bregðast við þeirri kreppu sem skall á Íslandi. Ég hlustaði á félaga mína í Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni ræða áðan um það hvernig fjárlagavinna hefði farið fram, ekki bara á þessu kjörtímabili heldur líka á árunum þar á undan. Það er alveg rétt að hér var útgjaldaþensla á árunum fyrir hrun. En menn áttuðu sig á því að það leiddi til þeirrar kreppu sem svo skall á okkur með þunga haustið 2008. Engu að síður ákvað ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks að auka ríkisútgjöldin um 20%. Framsóknarflokkurinn var ábyrgur og sagði: Það gengur ekki. Jafnvel þó að það sé ekki fallið til vinsælda teljum við ekki að auka eigi útgjöldin svona mikið. Vinstri grænir voru reyndar á því að bæta mætti aðeins við og stjórnarandstaðan fyrir hrun lagði því miður oft og tíðum fram tillögur þess efnis að bæta frekar í en að staldra við. En við komumst ekkert áfram með því að rifja upp hverjir gerðu hvað heldur verðum við að læra af mistökunum. Ég held að það sé verkefnið sem fram undan er, við eigum að læra af mistökum sem gerð voru fyrir hrun og við eigum líka að læra af mistökum sem gerð voru eftir að núverandi ríkisstjórn tók til starfa. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að það sé algert lykilatriði og forgangsverkefni að koma á aga í fjármálastjórn ríkisins. Ég veit að flestir eru sammála um að það sé nauðsynlegt. Og hvort sem menn vilja halda í krónuna eða taka upp evru er það forsenda þess að hér sé hægt að reka gjaldmiðil með nauðsynlegan trúverðugleika bæði hérlendis og erlendis. En aginn gerir það líka að verkum að verðbólgusveiflur verða miklu minni. Við getum horft til Svíþjóðar og séð hvernig Svíar hafa hagað sínum málum, vegna þess að þeir lentu í svipaðri kreppu og við fyrir um 20 árum. Þeir eru að vísu í Evrópusambandinu en með sjálfstæðan gjaldmiðil. Þar hafa ráðherrar enga heimild til að ráðstafa fjármunum almennings. Þetta var það fyrsta sem Svíar gerðu þegar þeir lentu í kreppunni, það var algert forgangsatriði. Það sem við höfum hins vegar gert í krafti meiri hlutans á Alþingi er að auka við þær heimildir sem ráðherrar hafa. Í fjárlögum er nokkuð sem heitir fjárfestingaráætlun en ég get ekki betur séð en að ráðherrar hafi mikið um það að segja hvernig fjármunum er útdeilt til fyrirtækja, stofnana og einstaklinga. Það er þvert á það sem við ættum að vera að gera nú stundir til að koma á nauðsynlegum aga. Þeir sögðu líka að í Svíþjóð hvarflaði ekki að nokkrum þingmanni að lofa fjármunum til einhverra verkefna sem ekki væru innan tiltekins ramma sem ákveðinn hefði verið með góðum fyrirvara áður en fjárlögin voru samin vegna þess að peningarnir væru einfaldlega ekki til. Menn vissu að ef þeir ætluðu sér að fara út fyrir rammann í algerum undantekningartilfellum mundu þeir mjög fljótlega missa tökin á ríkissjóði. Það er ekki svo langt síðan við vorum á sama stað og Ungverjaland hvað varðar mun á frumvarpi til fjárlaga og ríkisreikningi. Það segir okkur að við höfum enn verk að vinna á þeim vettvangi. Eitt stærsta vandamál Íslands í dag er að við búum við gjaldeyrishöft. Gríðarlegt fjármagn í landinu bíður þess eins að komast úr landinu. Bent hefur verið á að Íslendingar eigi því miður ekki gjaldeyri til að losna við gjaldeyrishöftin. Það er frumskilyrði að við náum aga í ríkisfjármálum til að mynda grundvöllinn fyrir því að losa gjaldeyrishöftin, ég held að það sé forsenda þess. Eins og ég benti á áðan getur aukinn hagvöxtur komið hjóli atvinnulífsins af stað. En hvað knýr áfram þann hagvöxt sem þó er í landinu? Talið er að hann muni verða um 2,7% árið 2012 og er áætlað í spám Hagstofunnar að hann verði eitthvað svipaður á árinu 2013. En hagvöxtur er knúinn áfram af úttekt á séreignarsparnaði og hækkunum á kjarasamningum. Í raun má segja að ekki sé mikil verðmætaaukning í þeim hagvexti sem hér er. Nú var ríkisstjórnin að gefa auknar heimildir til að almenningur geti tekið út séreignarsparnaðinn sinn, væntanlega til að halda uppi þeim hagvexti sem þó er í landinu. Kjarasamningar og hækkun launa gera það að verkum að einkaneysla mun halda áfram en vandamál Íslands eru því miður það stór að við getum ekki leikið þá leiki áfram. Við verðum að koma atvinnulífinu af stað með einum eða öðrum hætti. Það er líka eitt óleyst vandamál sem ríkisstjórnin hefur heykst á að taka til hendinni í, það er vandi heimilanna. Hann er óleyst verkefni og það verður verkefni næstu ríkisstjórnar að leysa þann vanda þannig að almenningur í landinu finni það á eigin skinni að sanngirni hafi verið gætt við lausn vandans. Umræðan um fjárlög ber því miður þess merki að kosningar eru í nánd. Ekki tókst að halda vinnuáætlun fjárlaganefndar og risastór mál bíða nú afgreiðslu þar. Ég get nefnt eitt þeirra sem er bygging nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss. Áherslur Framsóknarflokksins hafa verið þær að vernda velferðarkerfið. Það er algert lykilatriði við fjárlagagerð hvers árs að við leitumst við að vernda velferðarkerfið og gæta að þeim sem minna mega sín í þjóðfélaginu, að öldruðum, öryrkjum og atvinnulausum. Ríkisstjórnin nefndi það fyrir ekki svo löngu að búið væri að setja aukið fé í velferðarmálin en þegar grannt var skoðað kom í ljós að þeir fjármunir sem fóru í Atvinnuleysistryggingasjóð voru taldir þar með. Í fjárlögum fyrir árið 2011 var gengið of nærri heilbrigðiskerfi landsmanna. Lagt var af stað í grundvallarbreytingar án þess að fyrir lægi stefna og áætlun um fyrirkomulag heilbrigðisþjónustunnar. Hvað sem mönnum finnst er það einfaldlega þannig að þegar lagt er af stað með 30% eða 40% niðurskurð á heilbrigðisstofnun munu felast í því kerfisbreytingar. Kerfisbreytingarnar áttu að fara af stað án umræðu á Alþingi. Knýja átti þær í gegn með breytingum á fjárlögum. Þó verður að viðurkennast að sá niðurskurður var mildaður eftir mikla baráttu og var hægt að standa vörð um þá heilbrigðisþjónustu sem þarf nauðsynlega að vera til staðar hringinn í kringum landið. Vinda þarf ofan af þeirri stefnu sem stjórnvöld lögðu upp með á kjörtímabilinu. Höfum eitt í huga: Þegar Framsóknarflokkurinn skilaði af sér heilbrigðisráðuneytinu árið 2007 gerði OECD úttekt á heilbrigðiskerfi landsmanna. Heilbrigðiskerfið okkar fékk hæstu einkunn og OECD nefndi að ekki væri kerfið bara lofsvert heldur ættu aðrar þjóðir að taka það sér til fyrirmyndar. Nú er staðan þannig að heilbrigðisstofnanir víðs vegar um landið eiga í verulegum rekstrarvanda og hafa þurft að grípa til erfiðra ráðstafana. Sá vandi mun með einum eða öðrum hætti lenda á ríkissjóði og við blasir að endurbyggja þarf heilbrigðisþjónustuna víðs vegar um landið. Þá bendi ég líka á að uppbygging nýs Landspítala mun taka til sín mikið fjármagn og draga til sín mörg verkefni sem nú er sinnt á landsbyggðinni. Fullyrt er að hægt sé að spara með nýbyggingunni og að sparnaðurinn komi í veg fyrir að skera þurfi niður í heilbrigðismálum landsins. Ég held að skera þurfi niður í heilbrigðismálum landsins. Ég held að hver maður sjái að útilokað er að ná fram 3 milljarða sparnaði á ári nema með fækkun starfsfólks, launalækkunum og öðrum erfiðum aðgerðum. Það mun hafa í för með sér aukinn kostnað að fara með sjúklinga í einbýli. Ef endurskipuleggja á þjónustuna þannig að hún fari fram frekar á daginn en á kvöldin og nóttunni mun hafa það í för með sér að laun starfsfólks munu lækka. Ef menn vilja fara í byggingu hátæknisjúkrahúss verða menn að minnsta kosti að viðurkenna hvað það mun hafa í för með sér. Ég hef gagnrýnt harðlega að ekki hafi verið gerð úttekt eða ítarleg grein fyrir áhrifum nýbyggingarinnar á heilbrigðisþjónustu í dreifðum byggðum landsins. Ég er þeirrar skoðunar að gera þurfi þá úttekt áður en við samþykkjum að setja nýbygginguna af stað. Við verðum líka að meta áhrif framkvæmdanna á fjárhag ríkisins til næstu ára. Það hefur ekki verið gert. Talað er um 40–60 milljarða í fyrsta áfanga, 100 í öðrum áfanga. Ljóst er að um er að ræða hvorki meira né minna en einhverja stærstu framkvæmd Íslandssögunnar í öðrum áfanga. Við skulum hafa eitt í huga. Harpa átti að kosta 6 milljarða, hún endaði í 34 milljörðum, kostnaðurinn sexfaldaðist næstum því. En það þarf ekki bara að skoða heilbrigðisþjónustuna hvað landsbyggðina varðar heldur líka mörg önnur atriði. Byggðastofnun var falið fyrir tæplega tveimur árum að vinna að úttekt á áhrifum fjárlaga á byggðir landsins. Nauðsynlegt var að skoða hvaða áhrif niðurskurðurinn í heilbrigðisþjónustunni hefði haft á núverandi kerfi. Sú úttekt sem fara átti fram liggur ekki enn þá fyrir. Það er ríkisstjórninni til vansa að hafa ekki gert þá nauðsynlegu úttekt. Ég er 1. flutningsmaður að þingsályktunartillögu þar sem þingflokkur Framsóknarflokksins leggur til að ríkisstjórnin móti stefnu um jafnan rétt fólks um allt land til nauðsynlegra þátta, til að mynda aðgengis að læknum, heilbrigðisþjónustu, samgöngum og öðrum þáttum sem stuðla að samkeppnishæfni alls landsins. Í mínum huga er nauðsynlegt að slík fullmótuð byggðastefna og jafnrétti til búsetu sé fyrir hendi áður en stórar ákvarðanir eru teknar í fjárlögum landsins sem hafa munu áhrif á lífskjör almennings til framtíðar. Ríkisstjórnin hefur sagt að náðst hafi góður árangur í stjórnun fjármála og hún hefur gagnrýnt stjórnarandstöðuna fyrir að neita að sjá þann mikla og góða árangur. Hv. formaður fjárlaganefndar hvatti stjórnarandstöðuna til að færa rök fyrir skoðunum sínum ef hún efaðist um að þær fullyrðingar ættu við rök að styðjast. Ég held að fyrsta svarið mitt sé að ríkisstjórninni væri þá nær að koma með nauðsynleg rök fyrir því að hún hafi náð þeim árangri sem stefnt var að. En þegar við metum árangur skulum við fyrst líta til þess að ríkisstjórnin setti sér sjálf markmið og áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum árið 2009 og lagði fram sérstaka skýrslu sem ég held að allir geti verið sammála um að hafi verið frekar lágstemmd og varfærnisleg en hitt. Markmiðin voru ekkert sérstaklega háleit. Ég mundi segja að ríkisstjórninni hafi í raun ekki tekist að ná þeim markmiðum sem hún setti sér. Það er hinn raunverulegi dómur um störf ríkisstjórnarinnar. Eitt af þessum markmiðum var að frumjöfnuður ríkissjóðs yrði jákvæður á árinu 2011. Annað var að heildarjöfnuður ríkissjóðs yrði jákvæður á árinu 2013 og að til lengri tíma litið yrði skuldsetning ríkissjóðs ekki meiri en sem svaraði 60% af vergri landsframleiðslu. Til að ná þessum meginmarkmiðum var gert ráð fyrir að frumjöfnuður ríkissjóðs yrði -7,7% af vergri landsframleiðslu á árinu 2009, 1,3% af vergri landsframleiðslu á árinu 2010, 3,4% af vergri landsframleiðslu á árinu 2011, 6,5% á árinu 2012 og 8,6% á árinu 2013. Í spá Hagstofunnar sem lögð var til grundvallar þessum markmiðum var gert ráð fyrir að hægt yrði að ná um 4,4% hagvexti á þessu ári sem er nú í 2,4%. Verðbólgan átti að vera komin niður í 1,6% en var 4,6%, í nóvember 2012. Samkvæmt Hagtíðindum frá 8. mars 2012, en það er rit Hagstofu Íslands, nam landsframleiðsla 2011 1,630 milljörðum kr. Miðað við þær forsendur má ætla að landsframleiðsla muni nema um 1,7 milljörðum kr. í lok árs 2013. Miðað við upphafleg markmið ætti því frumjöfnuður að nema 147,5 milljörðum kr. í stað 60,4 milljarða kr., eins og fram kemur í frumvarpinu, en það er ekki einu sinni helmingur þess árangurs sem upphaflega var gert ráð fyrir. Með því að auka skuldir ríkissjóðs á næsta ári fjarlægist ríkisstjórnin upphafleg markmið sín. Skuldsetning ríkissjóðs nemur tæplega 95% af landsframleiðslu og á því langt í land með að það markmið náist að lækka skuldirnar í 60% af vergri landsframleiðslu. Fullyrt hefur verið í ræðustól að eitt af markmiðunum hafi verið að lækka skuldastöðu ríkissjóðs og ná niður vaxtakostnaði, en eins og ég hef nefnt er ríkisstjórnin langt frá þeim markmiðum sem hún setti sér í upphafi. Við skulum þó athuga að í áætlun um ríkisfjármál, sem fjallar um ríkisbúskapinn 2012–2015, voru markmiðin endurskoðuð. Nú er gert ráð fyrir að aðlögun ríkisfjármálanna þurfi ekki að vera jafnskörp og -hröð og lagt var upp með árið 2009. Markmiðið um jákvæðan heildarjöfnuð er nú sett fyrir árin 2013 og 2014 auk þess sem nokkuð minni afgangur í byrjun er talinn nægilegur. Ríkisstjórnin setti fram nokkrar ástæður þessa endurmats á aðlögunaráætluninni. Í fyrsta lagi mat ríkisstjórnin það þannig að aðlögunarþörfin hefði verið minni en upphaflegar áætlanir höfðu gert ráð fyrir. Í öðru lagi að kom þar fram að þrátt fyrir mildara aðlögunarferli væri hallinn á ríkisjöfnuði í ár, heildarjöfnuður, áætlaður um 1% minni en samkvæmt upphaflegri áætlun Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Nú er gert ráð fyrir að hallinn verði neikvæður um um það bil 2,5% af vergri landsframleiðslu, sem veitir ríkissjóði aukið svigrúm að mati ríkisstjórnarinnar. Í þriðja lagi var það mat stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að þungvæg efnahagsleg rök hnigju að því að mikil og hröð aðlögun í ríkisfjármálum, til viðbótar við það sem þegar hefur átt sér stað, gæti haft veruleg neikvæð áhrif á efnahagslífið í heild, þ.e. að vexti hagkerfisins yrði þá stefnt í hættu. Ég hef áhyggjur af því að vandi ríkissjóðs sé töluvert meiri en fullyrt er í fjárlagafrumvarpinu. Við vitum með vissu að við þurfum að bæta við 8 eða 9 milljörðum í fjáraukalögum þessa árs út af Íbúðalánasjóði. Fyrir liggur að vandi ríkissjóðs nemur ekki þeim 13 milljörðum sem ríkisstjórnin ætlar að setja í sjóðinn á þessu ári auk þeirra 33 milljarða sem nú hafa horfið í hítina og 7–8 milljarðar hið minnsta koma fram í fjáraukalögum þessa árs. Það er ekki þannig sem fjáraukalög eru hugsuð, þau eiga ekki að fegra stöðuna við 2. umr. fjárlaga. Ég bendi á að margir áhættuþættir geta gert það að verkum að ríkisstjórnin þarf að endurmeta markmið sín. Skuldahlutfall ríkissjóðs er mjög hátt sem og erlendar skuldir þjóðarbúsins. Það getur takmarkað möguleika stjórnvalda til að takast á við áföll í náinni framtíð. Ég nefndi áðan að gjaldeyrishöftin væru einn stærsti, einstaki áhættuþátturinn sem steðjaði að þjóðarbúinu um þessar mundir. Afnám þeirra gæti haft í för með sér mikið útflæði fjármagns og óstöðugleika. Erfitt er að sjá hvort ríkisstjórnin hefur raunverulega stefnu og markmið til að vinna á þeim vanda. Margir hafa bent á að slíkt tómlæti geti leitt til þess að Íslendingar gætu þurft að búa við gjaldeyrishöft í langan tíma. Ég ítreka nauðsynlegan aga við fjárlagagerð hvers árs, hann getur skapað grundvöll til að unnt verði að afnema gjaldeyrishöftin fyrr en síðar. Matsfyrirtækið Moody's hefur bent á að ef málaferlin í Icesave-málinu fara illa geti þau haft veruleg útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð. Ég vil þó taka fram að ég tel allar líkur á því að það mál fari vel og að öll sú barátta sem háð var leiði til hagfelldari niðurstöðu fyrir Íslendinga en ef Icesave-samningarnir hefðu verið samþykktir. Það er líka rétt að benda á að bankakerfið er enn veikburða og viðkvæmt fyrir ytri áföllum. Moody's bendir á það auk fyrrgreindra þátta. Þar er kannski helsti vandinn sem ríkisstjórnin hefur ekki sinnt nægilega, þ.e. vandi heimila og fyrirtækja í landinu og hið háa vanskilahlutfall, sem veikir stöðu bankanna. Ég vara ríkisstjórnina við áformum um að sækja arðgreiðslur úr bönkunum sem veikja munu eiginfjárstöðuna. Ég hef áður fjallað um erfiða stöðu Íbúðalánasjóðs, stöðu Hörpu, erfiða fjármögnun nýs Landspítala og mætti alveg bæta við þá upptalningu ófrágengnum vandamálum löggæslunnar og heilbrigðiskerfisins auk margra annarra þátta. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra að sinni. Ég bind vonir við að fjárlaganefnd nái að ljúka við ný fjárreiðulög fyrir komandi kosningar. Ég tel að vilji sé til þess og samstaða um það í fjárlaganefnd. Ég tel nauðsynlegt að það gerist fyrir komandi alþingiskosningar vegna þess að þeir sem í henni sitja hafa unnið vel að því verkefni. Ég tel afar brýnt að það mál komi inn í þingið og að ný fjárreiðulög verði afgreidd frá Alþingi.

Forseti. Fyrir það fyrsta vil ég fá að leiðrétta hv. þingmann þegar hann segir í ræðu sinni að ekki hafi tekist að halda vinnuáætlun fjárlaganefndar. Það var samkomulag í fjárlaganefnd og sameiginleg ákvörðun hennar að fresta umræðunni um eina viku. Það var ekki svo að ekki væri hægt að standa við áætlunina, þetta var rætt í fjárlaganefnd á þeim nótum að rétt væri að fresta umræðunni í eina viku. Það hefði ekki verið neitt mál að halda hana í síðustu viku ef menn hefðu viljað það. Það var ekki svo að áætlun stæðist ekki, heldur var þetta sameiginlega rætt manna á milli á fjárlaganefndarfundi þar sem þessi ákvörðun var tekin. Mig langar að spyrja hv. þingmann um afstöðu hans, skýra afstöðu hans til byggingar nýs Landspítala. Er hv. þingmaður andvígur byggingunni eða mundi hann styðja byggingu slíks sjúkrahúss ef tillaga um hana kæmi til dæmis við 3. umr. fjárlaga? Hv. þingmaður ræddi mikið um hagvöxt sem er reyndar sá mesti í Evrópu á Íslandi, eins og kemur fram í þjóðhagsspá Hagstofunnar frá því í nóvember, 2,5–2,7%, en þriðjungur þess í öðrum löndum Evrópu og okkar samkeppnislöndum. Hagvöxturinn er drifinn áfram af samneyslu, af einkaneyslu og af fjárfestingum sem hafa verið miklar frá síðasta ári og munu aukast í ár og á næsta ári, eins og segir orðrétt í þjóðhagsspá Hagstofunnar. Hv. þingmaður sagði að taka þyrfti til í stjórnsýslunni. Hér hefur verið sameinað og endurskipulagt í stjórnsýslunni, í ráðuneytum, í stofnunum, meira en dæmi eru um áður. Ég minnist þess ekki að hv. þingmaður hafi stutt slíkar breytingar. Hv. þingmaður segir að í öðrum löndum tíðkist ekki að þingmenn leggi fram breytingartillögur við fjárlög sem sprengi þá þann ramma sem er fyrir hendi. Get ég tekið þetta sem loforð frá hv. þingmanni? Hann hefur verið öðrum þingmönnum gírugri í 

Virðulegi forseti. Ég stend við það sem ég sagði um vinnuáætlun þingsins. Því miður ber vinnan við fjárlagagerðina öll þess merki að það séu að koma kosningar. Við verðum einfaldlega að horfa til þess að komið hafa fram ýmsar breytingar sem ekki náðist að ræða fyrir 2. umr. Það er bara nákvæmlega eins og það er. Það er alveg rétt að það var ágæt samstaða um að fresta umræðunni en það var gert vegna þess að það lá fyrir að það þyrfti að fara yfir stór og mikil viðfangsefni sem ég veit að hv. formaður fjárlaganefndar er sammála mér um að hafa ekki náðst inn fyrir 2. umr. Fyrst að hv. þingmaður nefnir Landspítala – háskólasjúkrahús, þá er það einmitt eitt af þessum verkefnum sem á að koma inn fyrir 3. umr. og ég hef alltaf lýst því yfir að ég er andvígur því fyrirkomulagi að ráðast í nýframkvæmdir við þessa miklu byggingu, stærstu framkvæmd Íslandssögunnar, án þess að vita nákvæmlega hver áhrifin af byggingunni verða á heilbrigðiskerfið annars vegar og hins vegar á fjárhag ríkisins. Ég hef ekki verið reiðubúinn að samþykkja að það verði hægt að spara 3 milljarða á ári með því að byggja þetta risastóra sjúkrahús. Ég kalla eftir auknum gögnum. Ég get ekki svarað betur varðandi hagvöxtinn og stjórnsýsluna vegna þess að tími minn er að renna út, en ég bendi á að til þess að búa til raunverulegan hagvöxt þá þýðir ekki að heimila almenningi í landinu endalaust að taka út séreignarsparnað sinn og halda uppi einkaneyslu. 

Virðulegur forseti. Ég skil ekki tregðu stjórnarandstæðinga við að viðurkenna það sem alls staðar blasir við, að hagvöxtur á Íslandi er sá mesti í Evrópu. Það er bara ekki rétti hagvöxturinn. Það þarf öðruvísi hagvöxt. Eitthvað aðeins öðruvísi heldur en hann er, þó hann sé hvergi meiri en hér. Markmiðin voru ekki háleit, sagði hv. þingmaður í upphafi kjörtímabils, það var að bjarga Íslandi frá gjaldþroti. 600 milljónir á dag, var hallarekstur ríkisins vorið 2009. 600 milljónir á dag. Á hverjum einasta andskotans degi ársins 

Forseti biður hv. þingmann að gæta orða sinna í ræðustól.

Hann skal reyna það, virðulegi forseti. Auðvitað voru markmiðin háleit og markmiðin hafa náðst. Hv. þingmaður hæðist að því að það hafi þurft að fresta hér markmiðum um eitt ár. Hvers vegna? Vegna þess að þörfin var ekki eins mikil og gert var ráð fyrir. Vegna þess að það gekk betur en gert var ráð fyrir og vegna þess að það voru gerðir kjarasamningar á almennum vinnumarkaði. 

Virðulegi forseti. Sannleikurinn er sár, ég veit það, og erfitt fyrir stjórnarþingmann að viðurkenna að þau markmið sem vissulega voru lágstemmd hafi ekki náðst. Hv. formaður fjárlaganefndar viðurkenndi að það hefði þurft að fresta markmiðum en að sjálfsögðu var það ekki vegna þess að það hefði náðst svo glæsilegur árangur.

Vegna þess að það var hægt.

Það var einfaldlega vegna þess að ríkisstjórninni mistókst að ná upp þeim hagvexti sem allir aðilar, Hagstofan, AGS, ríkisstjórnin sjálf, töldu að væri hægt að ná á þessu ári. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og vildi gjarnan inna hann sérstaklega eftir tveimur atriðum varðandi fjárlagagerðina. Af því að það situr nú hér í þingsalnum mikill áhugamaður um safnliði, hv. þm. Þór Saari, væri ekki úr vegi að ræða við hv. þm. Höskuld Þórhallsson, af því að hann tekur aðeins á því í sínu áliti um breytinguna sem var gerð við úthlutun safnliða á fjárlögum. Hvert er mat hv. þingmanns á því hvernig til hefur tekist? Við gagnrýnum það í áliti 1. minni hluta hvernig farið hefur með þetta. Við sjáum þess stað í fjárlagatillögunum að það er verið að hvika frá þeim markmiðum sem menn settu sér um breytingar á verklagi við þetta og það væri mjög fróðlegt einfaldlega af þeirri ástæðu, eins og ég gat um áðan, að hv. þingmaður hefur verið dálítið mikið inni í þessu og varaði við þeim breytingum sem þarna voru gerðar. Þetta eru ekki stór atriði inni í fjárlögunum en hins vegar hefur þetta fengið mjög mikinn tíma og rúm í umræðunni, sérstaklega hér fyrr á árum og ég tala nú ekki um í aðdraganda þeirra breytinga sem verið var að gera. Það væri fróðlegt að heyra álit hans á því hvernig til hafi tekist. Hitt atriðið lýtur að meðferð upplýsinga við fjárlagagerðina og ég sé að tíminn er að renna út þannig að ég ætla að nýta það við síðara andsvar.

Virðulegi forseti. Eins og ég hef nefnt þá var eitt af mikilvægustu verkefnum fjárlaganefndar og við fjárlagagerðina að ná fram nauðsynlegum aga. Ég hef líka nefnt annað atriði, að efla löggjafarvaldið og þá sérstaklega gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það kom upp umræða um að safnliðir væru einhvers konar tæki þingmanna í fjárlaganefnd fyrir kjördæmapot. Jólasveinarnir í Dimmuborgum voru gagnrýndir, Spákonusetur og fleira var talið ónauðsynlegt, en það sem ég benti hins vegar á var að fjárveitingavaldið er hjá Alþingi og það er mjög mikilvægt að það sé þar. Það er þar samkvæmt stjórnarskránni og það er alveg sama hvert litið er, flest lönd telja mikilvægt að það sé algjörlega skýrt hverjir fara með fjárveitingavaldið. Það sem gerðist hins vegar var að ráðherrar fengu auknar heimildir til þess að útdeila fjármunum og síðan fengu sveitarstjórnarmenn tækifæri til þess að deila þeim út líka. Þá myndaðist mikil óánægja sem ég veit að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson þekkir sérstaklega af Austurlandi. Auk þess myndaðist togstreita á milli ráðuneytanna sjálfra og tillögur sveitarstjórnarmanna voru jafnvel ekki samþykktar í öllum tilvikum. Það sem skiptir öllu máli er það að þessar fjárveitingar voru fyrst og fremst hugsaðar til þess að styrkja menningarlíf á landsbyggðinni. Til þess að mynda hið raunverulega mótvægi við höfuðborgarsvæðið og til þess að koma verkefnum af stað sem aðrir hafa ekki jafngóða yfirsýn yfir, eins og þingmenn fjárlaganefndar.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Að mínu áliti er það sem stefnt var að í grunninn gott. Ég held hins vegar, og deili skoðun með hv. þingmanni í þeim efnum, að það sé nauðsynlegt að þetta verði endurmetið einfaldlega af þeirri ástæðu að mér sýnist þetta koma út með svipuðum hætti og ef lambslæri væri hent inn í stóran hundahóp og sá sterkasti og frekasti tæki lærið og hlypi með það til fjalls. Við sjáum staðfestingu þess í meðferð á þeim fjármunum sem úthlutað er til sóknaráætlunar landshlutans, 400 millj. til útdeilingar, þar sem stærsti hlutar þeirrar fjárhæðar lendir inni á höfuðborgarsvæðinu. Ég hefði þá viljað spyrja hv. þingmann að því hvort hann teldi ekki, og deildi ekki með mér skoðunum í því efni, að okkur bæri og 

Virðulegi forseti. Jú, ég deili þeim skoðunum og ég tel að það sé mjög mikilvægt að ráðist verði í þá vinnu. Ég hef heyrt einstaka þingmenn úr röðum meiri hlutans viðurkenna að þetta hafi verið röng skref og ég held að hver sé maður að meiru að standa upp og segja að kannski hafi menn farið fullgeyst í þessi verkefni. Það liggur fyrir að mörg mikilvæg verkefni úti á landi fá ekki nauðsynlegan fjárstuðning og það sem verra er, það sem átti að leiða til aukins gagnsæis hafi í rauninni haft þveröfug áhrif. Það er eitthvað sem ég hef miklar áhyggjur af.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður talar um, eins og hann hefur svo sem oft áður gert, nauðsynlegan aga í ríkisfjármálum og þar erum við algjörlega sammála, ég og hv. þingmaður. Því langar mig að spyrja hv. þingmann sérstaklega út í það sem kemur einmitt fram í varnaðarorðum Seðlabankans og áhyggjum hans gagnvart fjárlögum næsta árs, að það vanti aga. Í raun og veru er niðurstaða Seðlabankans sú að það þurfi að setja fjármálareglur fyrir Alþingi. Bara binda þær í lög eins og var gert við sveitarfélög. Við sjáum þess merki hér í þessum fjárlögum hvernig farið er með þetta, það kemur skýrt fram í frumvarpinu að ekkert muni raska jöfnuði í ríkisfjármálunum og svo gildir ekki sá texti sem þar stendur. Síðan er farið í alls konar gæluverkefni hingað og þangað. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki mikilvægt að setja fjármálareglur til þess að ná tökum á fjármálum ríkisins. Í andsvörum á milli hv. þingmanna hér áðan voru menn krafnir svara um hvort þeir styðji byggingu nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss. Mér finnst þessi spurning vera þannig að ekki sé hægt að gera kröfu til hv. þingmanna að svara henni, vegna þess að við höfum ekki séð nein gögn um það mál í mjög langan tíma. Við fengum síðast kynningu á því verkefni síðastliðið vor, lauslega. Hvernig er þá hægt að ná einhverjum aga og festu í ríkisfjármálum þegar ætlast er til þess að menn svari slíkum spurningum á hinu háa Alþingi, um stærstu framkvæmd Íslandssögunnar, án þess að geta fengið að skoða viðkomandi gögn? Það hlýtur auðvitað að vera, og það sem ég vil spyrja hv. þingmann um er hvort það þurfi ekki að setja mun strangari ferla gagnvart þeim ákvörðunum sem er verið að taka. Tillögur koma tilbúnar innan úr Stjórnarráðinu og svo á að afgreiða þær bara einn, tveir og þrír í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni og öðrum þingmönnum sem hafa komið með fyrirspurnir, fyrir spurningar þeirra. Við erum sammála, ég og hv. þingmaður, um nauðsyn þess að setja Alþingi fjármálareglur. Við höfum séð það gert varðandi sveitarfélög. Það fékk nokkra gagnrýni en ég held að flestir séu sammála um að það hafi verið bráðnauðsynlegt. Við getum ekki horft upp á það ár eftir ár að ýmis sveitarfélög geti keyrt fram úr áætlunum en fengið það svo að einhverju leyti bætt í gegnum jöfnunarsjóðinn, þá kannski á kostnað annarra sem hafa verið að standa sig vel. Það var ágætt að fá það frá Seðlabankanum, að það vantaði aga við gerð fjárlaga. Seðlabankinn hefur að undanförnu sent frá sér spár sem hafa verið ansi langt frá raunveruleikanum og í rauninni ekki gengið eftir. Ég er þeirrar skoðunar að hugsanlega bíti þetta allt í skottið á sér. Fjárlögin eru unnin í samræmi við þær spár sem koma frá Hagstofunni og fyrirliggjandi tölum frá Seðlabanka Íslands. Meðan agaleysið er staðreynd þá er mjög erfitt fyrir þessa aðila að setja fram raunverulegar spár. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það, frá því þegar fjárlaganefnd fór til Svíþjóðar, hvernig Svíar hafa gert þetta. Þeir vilja hafa öll markmið, allar spár geirnegldar og eru með mjög þétt og virkt net til þess að fá fram eins skýra og mikilvæga mynd af framtíðinni, vegna þess að það er hún sem við erum jú alltaf að vinna með. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni, við höfum verið skoðanabræður í því að hér þurfi að koma á nauðsynlegum aga.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin sem ég gat ekki skilið öðruvísi en að við værum alveg sammála um að það sé mjög mikilvægt og nauðsynlegt að setja reglur um útgjaldaramma ríkisins. Það skiptir í raun og veru engu hverjir eru í stjórn á hverjum tíma. Það er bara settur ákveðinn rammi sem menn þurfa að fylgja eftir og inn í hann þarf að raða. Ég tel það mjög mikilvægt og það endurspeglast hér í þessum fjárlögum hversu mikilvægt það er. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort það væri þá ekki skynsamlegt, eftir setu hans á þingi þennan tíma, að setja líka ákveðnar reglur um vinnubrögð. Nú þekki ég það vel úr sveitarstjórnum að gögn um þau mál sem eru á dagskrá, til dæmis bæjarstjórnarfunda, verða að hafa borist tveimur sólarhringum áður en fundur hefst. Annars má ekki fjalla um þau nema með því að leita sérstakra afbrigða, þá er nóg að einn fulltrúi af kannski ellefu neiti því. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann geti verið sammála mér í því að við þurfum að þróa þetta í þá átt að gögn séu til dæmis ekki kynnt og tekin út eftir 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt. Við verðum að setja reglur um vinnubrögð og því miður hefur maður það á tilfinningunni að sá leikur sé leikinn að kynna fjárlaganefnd mikilvægar ákvarðanir með mjög stuttum tíma. Jafnvel án þess að meðlimir í fjárlaganefnd hafi séð gögnin áður og svo er málið tekið út skömmu seinna. Nú liggur það fyrir að við erum að fara að fjalla um risastór mál fyrir 3. umr., en ég veit ekki betur en sú umræða eigi að fara fram næstkomandi miðvikudag. Ég tek heils hugar undir að það verði mótaðar reglur um vinnubrögð og ég vil bæta því við að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að almenna reglan varðandi fundi nefnda sé sú að þeir séu í beinni útsendingu 

Herra forseti. Við fjöllum hér um fjárlög íslenska ríkisins árið 2013. Þegar þessum fjárlögum er flett og viðbótartillögur skoðaðar getur maður verið bjartsýnn. Aga hefur verið beitt við fjárlagagerðina á undanliðnum árum og árangurinn er að skila sér. Að mati þess sem hér stendur er hann að skila sér með glæsilegum hætti. Það var tekið á vandanum strax í byrjun með afgerandi hætti án hiks og niðurstaðan skilar sér í því að við erum að ná heildarjöfnuði á örfáum árum. Niðurskurðinum er lokið, herra forseti, stjórnvöld þurfa ekki að skera frekar niður, og það er vel, þar á meðal í viðkvæmustu greinum og málaflokkum sem ríkið heldur úti. Viðspyrnan er hafin. Það er vel. Ástæða þess að viðspyrnan er að hefjast er einmitt sú að það var gengið hratt og vel og skipulega til verks. Við eigum, getum og verðum að vera nokkuð stolt af þeim fjárlögum sem nú blasa við. Þótt efalítið megi gagnrýna einhverja liði eins og gengur og gerist með alla fjárlagagerð og reyndar öll mannanna verk geta menn varla verið annað en sammála um að árangurinn sé að skila sér og viðspyrnan sé hafin. Menn eiga að geta glaðst sameiginlega yfir því að niðurskurðartímabilinu eftir ein erfiðustu ár í íslensku samfélagi er lokið. Horfum aðeins um öxl. Við getum lært mikið af fortíðinni. Við eigum ekki endalaust að dvelja í henni en við eigum að læra af henni. Sú ríkisstjórn sem nú er við völd tók við gríðarlega erfiðum verkefnum, sennilega einhverjum þeim erfiðustu sem nokkur ríkisstjórn hefur fengið í veganesti við upphaf valdatöku sinnar en hún hefur að mati þess sem hér stendur leyst þau vel af hendi. 216 milljarða kr. halli blasti við stjórninni við upphaf valdatökunnar, 600 millj. kr. halli á hverjum einasta degi sem ætti að vera ofviða mörgum stjórnvöldum en reyndist það ekki í þessu tilviki. Eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar var strax farið í heildstæðar aðgerðir. Það þurfti að afla nýrra tekna, það hlýtur að vera óumdeilt. Það þurfti að hagræða og skera niður, það hlýtur jafnframt að vera óumdeilt. Menn hafa úr þessum ræðustól nefnt að breikka hefði mátt skattstofna, það hefði ekki þurft að skera svona mikið niður, það hefði ekki þurft að afla svona mikilla tekna. Ég er því algerlega ósammála, ég held því fram að þeir sem segja að einungis hefði þurft að breikka skattstofna, gefa í, hafi farið fram með lýðskrumi. Fjögur af hverjum fimm fyrirtækjum á Íslandi voru svo löskuð eftir oflánastefnuna og eftir að vald Alþingis var fært út til viðskiptalífsins að þau áttu enga möguleika á að taka þátt í að breikka skattstofna fyrstu árin eftir hrun. Þau voru löskuð eftir einhverja ömurlegustu tilraun sem gerð hefur verið á samfélaginu, þ.e. þegar frjálshyggjan fékk öll völd. Þess vegna varð að afla nýrra tekna, þess vegna varð að hagræða í ríkisrekstrinum sem hafði þanist verulega út á árunum fyrir hrun eins og þar væri af endalausum efnum að taka. Menn héldu nefnilega fyrir hrun að þeir gætu endalaust lifað um efni fram. En þessi fjárlög, eins og þau sem komu þar á undan, sýna að við lifum best með því að lifa í samræmi við efni. Ég held að allir sem skoði það af einhverri sanngirni hljóti að sjá að það varð að fara þá leið sem stjórnvöld fóru í, með mikilli hagræðingu og öflun nýrra tekna. Hin leiðin var aldrei fær, hin leiðin var ekkert annað en lýðskrum. Herra forseti. Ég er hins vegar afskaplega stoltur af því hvaða leið var farin út úr hruninu þegar fjárlagagerðin er annars vegar. Hér var farin leið jöfnuðar. Hér var farin leið nýs og afgerandi aga í fjármálum og fjárlagagerð og hér var farin að mörgu leyti leið samstöðu eins og lýsir sér í ágætri eindrægni allrar fjárlaganefndar sem viðhafði ný vinnubrögð við fjárlagagerð, með eftirfylgni og eftirliti og tókst á margan hátt að vinna mjög vel saman við að endurreisa fjárhag ríkisins. Það er vel og það ber að þakka fyrir það góða samstarf, þann einhug sem lengst af, ef ekki allan tímann, hefur ríkt í hv. fjárlaganefnd. Við þurftum á þessu samstarfi að halda, þessari samvinnu og þessum einhug. Fyrir það þakka ég enn og aftur. Leið jöfnuðar var ekki sjálfgefin. Aðrar þjóðir í kringum okkur hafa ekki endilega valið leið jöfnuðar út úr hruninu. Ég get nefnt Íra sem dæmi sem hafa hlutfallslega lagt miklu meiri álögur á efnaminna fólk út úr sínu hruni en varið að mörgu leyti þá sem eru efnamestir. Þannig hafa verið lagðar tvöfalt meiri byrðar á efnaminnstu hluta írsku þjóðarinnar miðað við það sem gengur og gerist með þá sem eru efnamestir. Við í stjórnarmeirihlutanum lögðum til aðra leið. Okkur fannst sanngjarnt, a.m.k. sanngjarnara, að leggja meira á þá efnameiri og sem allra minnst á þá efnaminnstu. Reyndar komum við þeim í skjól með því að draga hreinlega úr skattheimtu þegar kemur að efnaminnsta fólkinu eins og rannsóknir sýna. Þessi leið jöfnuðar út úr hruninu hefur reynst farsæl og sömuleiðis sú sem farin var, að reyna framar öllu að verja störf. Illu heilli þurfti að segja upp einhverjum hluta starfsfólks víða um land sem vinnur hjá ríkinu, en það hefur verið í lágmarki og það hefði eflaust verið freistandi að sækja meir inn í starfsmannamálin. Það var hins vegar látið vera af þeim augljósu ástæðum að það ber að reyna að verja störfin við þessar aðstæður. Fjárlögin sem nú blasa við okkur sýna að það er tækifæri til viðspyrnu. Niðurskurðinum er lokið. Heildartekjurnar nema 579,6 milljörðum en heildarútgjöldin um 580,9 milljörðum. Við sjáum að upphaflegi hallinn sem var 2,8 milljarðar er kominn niður í 1,3 milljarða þannig að hallinn er að lækka miðað við þær tillögur sem nú liggja fyrir við breytingar á fram komnu fjárlagafrumvarpi. Það er vel, enda þótt við blasi að 3. umr. fjárlaga sé eftir og ef til vill þarf að taka tillit til einhverra óska í viðbót. Þær verða vitaskuld teknar fyrir í hv. fjárlaganefnd og skoðaðar í þaula, en sá sem hér stendur telur að tekið hafi verið tillit til margra helstu þáttanna. Það er rík krafa um umframeyðslu nú um stundir í samfélaginu. Það er rík krafa um að eyða um efni fram og hv. fjárlaganefnd hefur þurft að vera á bremsunni. Við ætlum ekki aftur að eyða um efni fram. Við ætlum að eyða í samræmi við efni. Ég tel að það fjárlagafrumvarp sem hér er til umfjöllunar hjá hinu háa Alþingi sé til vitnis um að við erum að reyna að færa aga inn í fjárlögin, við erum að fara frá tíma agaleysis þegar kemur að ríkisfjármálum og reyna að eyða í samræmi við efni. Auðvitað er freistandi að verða við margs konar hugmyndum um eyðslu. Auðvitað er freistandi að gjalda jáyrði við óskum margra viðkvæmra félagasamtaka sem biðja um meira fé og telja að illa hafi verið skorið niður í rekstri sínum á undanförnum árum. Auðvitað væri mjög æskilegt að geta hækkað laun, ég nefni laun margra kvennastétta hjá ríkinu. Auðvitað er freistandi að fara í enn meiri framkvæmdir en hér er lagt til. Það er margt freistandi við fjárlagagerðina, en það verður að standast margar þessar freistingar því að þó að viðspyrna sé hafin og niðurskurðinum lokið er engin ástæða til að fara að eyða aftur um efni fram, það er nær að eyða í samræmi við efni. Eins og ég gat um er gert ráð fyrir því að hallinn á fjárlögum verði 1,3 milljarðar samkvæmt fyrirliggjandi viðbótartillögum við fjárlagafrumvarpið. Hann var áður 2,8 milljarðar. Hallinn hefur verið meginvandi fjárlagagerðarinnar. Eins og fram hefur komið eru vaxtagjöld ríkissjóðs þriðji stærsti útgjaldaliður fjárlaganna og hefur verið á undanliðnum árum. Vaxtagjöld ríkissjóðs eru núna rösklega 80 milljarðar kr. Þetta hefur vitaskuld verið eitt af meginverkefnum fjárlagagerðarinnar því að þessum peningum er ekki varið í velferð, þeim er einfaldlega varið í að borga umframeyðslu síðustu ára sem leiddi til efnahagshruns og síðan gengishruns í kjölfarið. Hvað felur þetta fjárlagafrumvarp í sér? Að uppistöðu til erum við að koma til móts við barnafjölskyldur, svo dæmi sé tekið, en í viðbótartillögunum komum við líka til móts við kröfu um frekari fjárfestingar í samfélaginu. Fjárfestingaráætlunin sem samkvæmt viðbótartillögunum nemur rösklega 5,6 milljörðum kr. er gott dæmi um það og sést hér í tillögum. Hér eru einar 245 viðbótartillögur og fylgja 2. umr. fjárlaganna. Um 10% af þeim tillögum lúta að fjárfestingaráætluninni og hún mun hjálpa til við uppbyggingu atvinnulífs, við innviðagerð, mjög víða um land. Auk þess er í henni lögð áhersla á nýjar og skapandi greinar og að víkka atvinnusvið landsmanna sem ég tel mjög mikilsvert. Íslendingar hafa einhverra hluta vegna dvalið um of við einhæfni atvinnulífs og í þessum fjárlögum er gert ráð fyrir því að við reynum að víkka atvinnusviðið, sækja inn á og sækja fram á fleiri sviðum en gert hefur verið. Eins og flestir vita sem hér sitja og á hlusta hefur atvinnulíf Íslendinga á mörgum stöðum á landinu verið allt of einhæft. Það hefur verið megingalli á samfélagsgerð Íslendinga hversu mikil einhæfnin hefur verið mikil og viðvarandi í atvinnulífinu á mörgum stöðum hringinn í kringum landið. Þess vegna ber að leggja áherslu á að víkka atvinnusviðið fremur en að þrengja það og það er einmitt verið að gera með þeim tillögum sem hér eru til umfjöllunar vegna fjárlaga ársins 2013, þ.e. að víkka atvinnusvæðið, fara inn á svið sem augljóslega taka á móti meginhluta þeirrar fjölgunar, þeirra 1.600 manna sem árlega koma nýir inn á markaðinn. Við verðum að taka tillit til þess hóps í fjárlagagerð vegna þess að fjölgunin kemur ekki við sögu í gömlu greinunum. Við þekkjum það að í sjávarútvegi hefur á undanliðnum árum eðlilega orðið fækkun vegna tækniframfara. Hið sama á við um landbúnaðinn, þar hefur orðið tiltölulega mikil fækkun, reyndar mjög mikil, t.d. 40% fækkun kúabúa bara á Austurlandi á undanliðnum fimm árum svo dæmi sé tekið. Sakir tækniframfara verður ekki fjölgun í þessum gömlu greinum sem eru að fækka fólki. Fjölgunin verður ekkert endilega í hinni opinberu þjónustu á komandi árum þó að þar hafi orðið mikil fjölgun á undanliðnum árum. Það er ekkert sjálfgefið að hún verði þar. Þess vegna þurfum við að horfa meira á hin skapandi svið. Ég nefni kvikmyndagerð, ég nefni alls kyns forritun á margvíslegum sviðum sem hafa leitt af sér þróttmikil og áhugaverð fyrirtæki á undanliðnum árum og kallað til sín fjölda fólks með mikla menntun. Við megum hins vegar ekki gleyma því að þar er ekki einu framfarasóknina að finna í íslensku atvinnulífi. Við þurfum jafnframt að nýta okkar grænu orku vel inn í framtíðina, við þurfum að huga að fjölbreyttum iðnaði sem andlagi þeirrar orku sem er að finna í iðrum jarðar og árfarvegum. Þar eigum við líka að sækja fram af miklum metnaði þegar að fjölbreytni kemur því að dæmin sanna að það er óheppilegt að setja öll eggin í sömu körfu. Því er ákaflega gleðilegt að sjá núna nýjustu hugmyndir um sókn okkar í atvinnumálum, t.d. á Þingeyjarsvæðinu þar sem menn horfa til fjölþætts iðnaðar í stað þess að setja eggin enn og aftur í sömu góðu, þröngu körfuna. Fjárfestingaráætlunin er meðal meginatriða þeirra tillagna sem liggja fyrir við 2. umr. fjárlaga. Það er hægt að fara vel og rækilega ofan í þær tillögur sem þar koma fram, en ég tel að þær hugmyndir sem þar eru settar á blað séu allar mjög áhugaverðar og geti fjölgað störfum hér á landi að mun, aukið og víkkað atvinnusviðið og gert íslenskt atvinnulíf á margan hátt áhugaverðara en verið hefur. Við erum í samkeppni þegar kemur að unga fólkinu okkar hvað áhugaverða vinnustaði varðar. Unga fólkið horfir á allan heiminn sem sitt heimili og þeir sem áður fluttu úr sveitum á mölina eru núna í borginni og eru farnir að hugsa sér til hreyfings um alla Evrópu og lengra og horfa einfaldlega á þau störf sem eru áhugaverðust á hverjum tíma. Ef Ísland getur ekki boðið upp á breitt svið af áhugaverðum störfum mun það smám saman skreppa saman. Þess vegna er þetta upplegg í tillögum til 2. umr. fjárlaga mjög metnaðarfullt og heppilegt að mati þess sem hér stendur því að við þurfum á þessum nýju störfum að halda. Eins og ég gat um er fjárfestingaráætlunin að andvirði rösklega 5,6 milljarðar kr. Beinar tillögur frá ríkisstjórninni sem er að finna í þessum tillögum eru um 2,2 milljarðar. Í þriðja lagi er um að ræða tillögu frá meiri hluta fjárlaganefndar upp á 519 millj. kr. Samtals gerir þetta um 7,8 milljarða kr. í aukaútgjöld. Á móti koma hins vegar tekjur. Þar er áhugavert að horfa til farinna leiða. Við erum að veita nýásett veiðigjald í innviðagerð víða um land. Það er vel, það er skýr skoðun þess sem hér stendur að veiðigjaldinu eigi einmitt að verja að stórum hluta til þeirra svæða sem veita frumlagið í þeim efnum, auk þess sem það á náttúrlega með einhverjum hætti að fara til allrar þjóðarinnar, enda er um þjóðarauðlindina að ræða. Veiðigjaldinu er beitt einmitt með þeim hætti í fjárfestingaráætlunina sem mun bæta innviði, m.a. úti á landi og í atvinnusköpun á öllu landinu. Við mætum jafnframt þessum aukaútgjöldum með arðgreiðslum úr fyrirtækjum í eigu ríkisins, þar á meðal úr Landsbanka Íslands sem ríkið á rösklega 80% í, 81,3% ef ég man rétt. Arðurinn úr Landsbankanum ásamt sölunni nemur 9,6 milljörðum kr. og arður frá Seðlabanka Íslands nemur um 2,6 milljörðum kr., ef ég man rétt, og aukinheldur erum við að taka arð út úr Landsvirkjun sem nemur 700 millj. kr., Rarik 310 millj. kr., ÁTVR um 200 millj. kr. og Orkubúi Vestfjarða um 60 millj. kr. Ég vek hins vegar sérstaka athygli á því að það er ekki eins og þetta hafi verið ástundað í ríkum mæli. Það var gert þriggja ára hlé á útgreiðslu arðs úr Landsvirkjun til þess að hún gæti mætt þeim áföllum sem það góða og mikla fyrirtæki varð fyrir í kjölfar hrunsins þannig að fyrst núna er verið að taka arð út úr því fyrirtæki. Aukinheldur hefur ekki áður verið tekinn arður út úr Landsbankanum til ríkisins, en samtals nema þessar sölur á hluta úr ríkisfyrirtækjum og arðgreiðslur um 13,5 milljörðum kr. sem koma til móts við þau aukaútgjöld sem ég nefndi áðan. Menn geta eflaust, hafa og mega mín vegna gagnrýna þessar arðgreiðslur og sölu á hluta úr þessum fyrirtækjum, þar á meðal úr Landsbankanum. Sá sem hér stendur er á þeirri skoðun að ríkið eigi að eiga ráðandi hlut og ríflega það í Landsbankanum um ókomin ár. Reynslan kennir okkur að við eigum að eiga að minnsta kosti eina bankastofnun hér á landi sem er að einhverju leyti í eigu ríkisins fremur en að veita þetta allt yfir til einstaklinga og hins frjálsa viðskiptalífs. Það þarf að vera burðarstoð í þessum efnum sem menn geta ekki leikið sér með að eigin vild, heldur þarf að haga málum með þeim hætti að ríkið eigi að minnsta kosti gildan hlut í einum banka. Ég vona að svo verði um ókomin ár. Ber að líta svo á að það sé hættulegt að taka arð út úr þessu fyrirtæki og öðrum? Hv. fjárlaganefnd skoðaði þetta mál rækilega. Það er einmitt hlutverk hennar að gæta að því hvort arðgreiðslur geti reynst þessum fyrirtækjum og stofnunum skeinuhættar. Bankasýsla ríkisins tjáði sig afdráttarlaust um þetta efni og taldi að arðgreiðslurnar út úr til að mynda Landsbankanum væru innan skynsemismarka og gaf grænt ljós á þessa aðferð. Söluhlutinn var minnkaður en arðgreiðsluhlutinn stækkaður og fulltrúar Landsbankans sjálfs töldu þá leið eðlilega og skynsamlega. Rétt er að endurtaka að Bankasýsla ríkisins var sammála því mati. Þessi leið var skoðuð með fulltingi sérfræðinga úr bankanum sjálfum og hjá Bankasýslu ríkisins og grænt ljós gefið á þessa leið. Þetta atriði var vel skoðað og farið yfir það og þess vegna tel ég og fleiri hv. meðlimir fjárlaganefndar þessa leið raunhæfa og að hún geti sannarlega mætt þeim aukaútgjöldum sem lögð eru til í fjárlagafrumvarpinu. Við hefðum ekki getað farið þá leið að auka útgjöld enn frekar nema við hefðum til þess fjármuni sem sannarlega kæmu á móti gjöldunum. Eins og ég gat um eru sérfræðingar sammála um að sú leið sem hér er farin sé innan skynsemismarka og fyllilega raunhæf og verði ekki viðkomandi fyrirtækjum að neinu leyti til tjóns. Það er vel. Herra forseti. Ég hlýt að fagna því sérstaklega að þessar tillögur við 2. umr. fjárlaga komi til móts við, getum við sagt, nokkur þau helstu neyðaróp sem hafa verið utan dyra Alþingis á undanliðnum vikum og mánuðum. Það ber að hlusta á þau óp. Það ber að hlusta á þá neyð, hún er víða. Við gjöldum enn fyrir efnahagshrunið. Það mun taka okkur mörg ár að ná aftur endum saman, en árangurinn er engu að síður að skila sér. Mörg félagasamtök og margar stofnanir hafa þurft að glíma við mikinn niðurskurð og ríkt aðhald, m.a. í launum og framlögum til mjög mikilsverðra og viðkvæmra málaflokka. Þar hef ég nefnt sérstaklega fjögur atriði sem þarf að koma til móts við í meira mæli en gert er í fjárlagafrumvarpinu sem lagt var fram á nýliðnu hausti. Ég hef nefnt þar sérstaklega geðheilbrigðismálin, ekki síst geðheilbrigðismál ungmenna. Þar er um lífshættulega hluti að ræða. Við þurfum að heyra og nema þau neyðarköll sem berast úr þeim hópi. Það er tekið á þessum málum. Við veitum meiri fjármuni til sálgæsluverkefna, t.d. á Suðurnesjum þar sem er að finna brýn og lífsnauðsynleg verkefni af þessu tagi. Eins og menn þekkja hafa Suðurnesin orðið illilega fyrir barðinu á atvinnuleysi og öðrum þáttum sem urðu til vegna efnahagshrunsins. Neyðarópið þaðan er sterkt og skýrt og þess vegna eru meiri fjármunir veittir til þessara aðila. Hér eru líka veittir meiri fjármunir til geðheilbrigðisþjónustu á Akureyri svo dæmi sé tekið og til ADHD-samtakanna sem hafa lagt ríka áherslu á að komið sé til móts við þann hóp fólks og áfram mætti telja. Í annan stað vil ég nefna að ég er sérlega stoltur af því að bæði í fjáraukalögum og fjárlagafrumvarpinu er komið til móts við neyðaróp innan úr sjúkrahúsunum, þá sérstaklega frá Landspítalanum og FSA, sjúkrahúsinu á Akureyri, sem eru tvær helstu endastöðvarnar þegar kemur er heilbrigðisþjónustu. Það er tekið af röggsemi á þeirri beiðni sem nemur hundruðum milljóna króna, bæði í fjáraukalögunum og fjárlögunum. Samtöl mín við innanbúðarfólk, bæði á Landspítalanum og FSA, sýna að þær fjárheimildir sem eru að verða að veruleika munu lyfta grettistaki í tækjamálum á báðum þessum mikilvægu sjúkrahúsum, þeim tveimur sem ríkið heldur hvað mest úti og eru sannarlega einu hátæknisjúkrahúsin á Íslandi. Ég vil líka nefna í þriðja lagi að hér er komið mun betur til móts við framhaldsskólana en verið hefur. Það skal fúslega viðurkennt hér og nú að aðhaldskrafan til framhaldsskólanna var orðin of mikil. Auðvitað þurftu allir að taka á sig meiri byrðar en líklega voru framhaldsskólarnir orðnir of illa skornir niður í fjárheimildum. Við þekkjum dæmi þess víða utan af landi að varla var hægt að halda úti eðlilegustu greinum eins og íslensku og stærðfræði, þá náðu endar ekki saman. Gripið var til aðgerða til að mæta fámennustu skólunum, ég nefni Framhaldsskólann á Húsavík sem fékk nýjan samning um ákveðið gólf í fjárframlögum þannig að það hefur verið tekið á ýmsum vanda í framhaldsskólakerfinu á undanliðnum árum þrátt fyrir aðhaldskröfur. Nú sér þess stað í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar og ríkisstjórnar, þar er lagt til að gefa enn frekar í á þessu sviði og lagðar til um 300 millj. kr. til að mæta helstu kröfunum í framhaldsskólakerfinu. Við þurfum að hlúa betur að menntun. Við þurfum að hlúa betur að heilbrigðismálum og það er unnið að því. Í fjórða lagi vil ég nefna að ég hef verið talsmaður þess að koma betur til móts við löggæsluna í landinu sem ég tel hluta af velferðarþjónustunni, reyndar einn veigamesta og mikilvægasta hluta velferðarþjónustunnar til að halda uppi lögum og reglu í samfélaginu á tímum þegar ofbeldi hefur farið vaxandi, á tímum þegar skipulögð glæpastarfsemi hefur verið að festa rætur hér á landi, á tímum þegar innflutningur alls kyns fíkniefna, þar á meðal mjög harðra, hefur farið vaxandi og á tímum þegar lögreglan sjálf hefur þurft að glíma við meira ofbeldi og hótanir í eigin garð. Þess vegna tel ég að koma þurfi betur til móts við þennan hóp opinberra starfsmanna og vil þar sérstaklega nefna að löggæsla í víðfeðmustu svæðunum er svo að segja horfin. Það er miður því að það er mjög mikilvægt að haldið sé uppi eðlilegri löggæslu og eftirliti á vegum úti. Engu að síður hefur verið komið til móts við til dæmis lögregluna á Suðurnesjum og lögregluna á höfuðborgarsvæðinu, herra forseti, til að mæta þessum auknu verkefnum. Það er vel. Ég nefni sérstaklega, herra forseti, þessa fjóra þætti sem mér finnst kalla á aðgerðir og aukaheimildir og það er gert í þeim tillögum sem hér eru til umfjöllunar um fjárlög ársins 2013. Það er vel. Það er mjög mikilvægt að þingmenn hlusti á raddir þjóðarinnar, það er mjög mikilvægt að hv. fjárlaganefnd hlusti og tali við þá sem til hennar leita. Það hefur verið reynt af fremsta megni. Ég nefni sem dæmi Íþróttasamband Íslands, ÍSÍ, sem oftsinnis kom að máli við hv. fjárlaganefnd, gott ef ekki alla nefndarmenn. Við getum ekki komið til móts við allar þeirra kröfur, það stóð aldrei til og það var aldrei hægt, ekki frekar en hægt var að koma til móts við kröfur svo margra annarra. Íþróttahreyfingin heldur uppi miklu og góðu starfi, þar á meðal forvarnastarfi, og það er mikilvægt að allir landsmenn geti tekið þátt í því. Þess vegna vil ég sérstaklega nefna að hér er hlutur Ferðasjóðs ÍSÍ lagaður sem nemur 17,6 milljónum, ef ég man rétt. Þá vil ég geta þess að Afrekssjóður ÍSÍ er einnig bættur að nokkrum hlut. Þetta er viðleitni til að gera betur, en ég ítreka að það er ekki hægt að koma til móts við óskir allra og svo verður um komandi ár. Við getum ekki varið endalausum fjárhæðum til allra hópa í samfélaginu. Við munum áfram þurfa að forgangsraða, ekki bara á næsta ári, heldur þarnæsta og árunum 2015, 2016, 2017 og 2018. Það tekur okkur dágóðan tíma að koma okkur út úr þeim ógöngum sem við lentum í fyrir fjórum árum. Ég vil líka sérstaklega nefna eitt dæmi um litla ósk sem barst hv. fjárlaganefnd frá hinu ágæta félagi KFUM & K. Það fór ekki fram á mikið, vissi sem var að aðhald yrði áfram í fjárlagagerð á Íslandi en bað náðarsamlegast um að starfi við sumarbúðir í Vatnaskógi fyrir börn með hegðunarvandamál, ADHD-börn og fleiri yrði þyrmt og það er hér gert. Ég er mjög stoltur af því. Ég er mjög stoltur af því að geta numið mörg þau neyðarópa sem berast úr samfélaginu og þó að erfitt sé að velja á milli margra verkefna ber að hlusta betur á sumar raddir en aðrar. Þess vegna er ég sérlega stoltur af því að hv. fjárlaganefnd hafi lagt til að þessu starfi yrði þyrmt og það fengi að halda áfram með stuðningi úr ríkissjóði. Herra forseti. Það fjárlagafrumvarp sem hér er til umfjöllunar mun vonandi standast tímans tönn, en auðvitað er óvissa töluverð. Það er ekkert víst í þessum heimi og veikleikar hljóta að vera á þessu fjárlagafrumvarpi eins og öllum öðrum. Þar hljótum við að staldra við vextina, þeir þurfa lítið að breytast til að fjárlagafrumvarpið verði að veruleika innan þess ramma sem það gerir ráð fyrir. Hækkun vaxta á innlendum markaði getur haft sín áhrif. Aukin útgjaldakrafa getur líka haft sín áhrif. Hér hefur verið nefndur Landspítali – háskólasjúkrahús og krafan um að reisa hann. Hér hefur verið nefndur Íbúðalánasjóður sem þarf illu heilli, vegna herfilegra pólitískra mistaka frá árinu 2004, svo að segja að endurreisa og leggja til eina 33 milljarða kr. svo hann komist í 5% eiginfjárhlut. Hér eru reyndar lagðir til um 13 milljarðar kr. vegna næsta árs sem kallar á sennilega 500–600 millj. kr. vaxtagjöld þegar á næsta ári. Auðvitað er óvissa í þessu dæmi og ekkert öruggt í heimi hér, eins og ég gat um áðan. Vafalaust koma fleiri útgjaldakröfur er varða margar stofnanir. Ég nefni Landhelgisgæslu Íslands og þjóðkirkjuna, áður hafði ég nefnt löggæsluna, Hólaskóla norður í landi og Bifröst að ógleymdri Hörpu sem enn þarf sitt í hítina, 700 milljónir á síðasta ári og ef til vill um 150 milljónir á þessu ári. Þar var farið af stað án þess að menn reiknuðu dæmið til enda. Útgjaldakrafan við 3. umr. verður efalítið þung og mikil en sá sem hér stendur vill að niðurstaðan verði eftir sem áður innan þeirrar tölu sem fyrst var nefnd, 2,8 milljarðar, að ekki verði farið umfram þá tölu. Þess vegna þarf vafalítið að hafna einhverjum þeirra krafna um aukin útgjöld sem fram koma á næstu dögum. Við höfum einfaldlega ekki efni á þeim. Við ætlum að reyna að ná hér frumjöfnuði og heildarjöfnuði þar á eftir. Eins og menn hljóta að vera sammála um, bæði innan stjórnar og stjórnarandstöðu, er meginverkefni þeirra fjárlaga sem hér eru til umfjöllunar og hefur verið meginverkefni fjárlaga áranna eftir hrun að ná vaxtagjöldunum út úr þessum bókum, ná vaxtagjöldunum sem mest niður til að geta breytt þeim vöxtum í velferð. Það hlýtur að vera meginverkefnið og menn hljóta að vera sammála um það. Ég held, herra forseti, að þessi fjórðu fjárlög sem fram undan eru í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur sýni að vinstri flokkunum er treystandi til fjárlagagerðar. Vinstri flokkunum er ef til vill 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég get þó ekki sagt að ég hafi verið sammála öllu því sem kom fram í máli hans.  Hv. þingmaður byrjaði með miklum eldmóð og sagði orðrétt: Við getum verið bjartsýn eftir lestur frumvarpsins þegar árangurinn blasir við og megum og eigum að vera stolt. Niðurskurðartímabilinu er lokið og leið jöfnuðar farin í tíð þessarar ríkisstjórnar, það var ekki sjálfgefið. Síðan sagði hv. þingmaður líka að komið væri til móts við barnafjölskyldur og þeim hlíft, niðurskurðinum væri lokið og viðspyrna hafin. Mig langar að spyrja hv. þingmann því nú blasir sá dapurlegi veruleiki við íbúum Snæfellsbæjar að aðra hverja helgi er heilsugæslustöðinni lokað í 1.800 manna sveitarfélagi og fólki sem þar býr ber að sækja læknisþjónustu til Grundarfjarðar. Eins og hv. þingmaður veit, og þekkir til á því svæði, er oft ófært á milli þeirra staða. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé stoltur af þeim árangri og hvort hann sé að tala um þann árangur, að það sé komið þannig fram við íbúa þessa sveitarfélags. Íbúarnir sem þarna búa, og ég er nú á meðal þeirra, fólkið skilur þetta ekki. Það er kannski ósanngjarnt að biðja hv. þingmann að útskýra það í stuttu andsvari en ég hvet hann til að halda aðra ræðu til að útskýra fyrir fólkinu sem þarna býr hvort það sé í raun og veru bara vinnudýr fyrir ríkissjóð því að á sama tíma og verið er að loka heilsugæslunni aðra hverja helgi er verið að taka nokkur hundruð milljónir út úr sveitarfélaginu í formi auðlindagjalds til að skaffa hér í hítina. Síðan kom hv. þingmaður inn á fjárfestingaráætlunina, sem ég mun auðvitað fara yfir í minni ræðu, 

Herra forseti. Ég er ekki talsmaður þess að loka heilsugæslunni, þvert á móti, ég vil að allir landsmenn hafi jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu og annarri opinberri þjónustu. Ég er reyndar talsmaður þess að áður en við jöfnum vægi atkvæða á landinu jöfnum við vægi opinberrar þjónustu. Við jöfnum ekki vægi atkvæða fyrr en að hinu uppfylltu að mati þess sem hér stendur, menn geta verið ósammála mér. Vitaskuld varð að grípa til aðhaldsaðgerða strax eftir hrun og það var farið í að mörgu leyti harkalegar aðgerðir til þess að koma til móts við þann raunveruleika sem ríkissjóður bjó við. Það var ekkert sérstaklega þægilegt að fara í þá vegferð. Að standa á fjölmennustu fundum sem haldnir hafa verið, t.d. á Húsavík þar sem í 5.000 manna samfélagi komu um 1.500 manns og mótmæltu harkalega niðurskurðaráformum á sjúkrahúsinu þar. Ég vænti þess að álíka samkomur hafi verið haldnar á þeim tíma á Vesturlandi, fólki er annt um þá þjónustu. Þess vegna hefur sá sem hér talar oftsinnis bent á mikilvægi þess að landinu verði skipt niður í skilgreind byggða- og þjónustusvæði þar sem þjóðarsátt ríki um lágmarksþjónustu og það ber að gera. Niðurskurðartímabilinu er að mínu mati lokið. Við þurftum að grípa til erfiðra aðgerða á þeim pósti sem annars staðar. Við reyndum hins vegar að verja störfin innan heilbrigðisgeirans, innan framhaldsskólageirans, og það tókst þokkalega. En nú eigum við að nota þá viðspyrnu sem 

Virðulegi forseti. Ég er auðvitað sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að við tryggjum grunnþjónustuna. Það er hins vegar mjög sérkennilegt að hlusta á ræðu hv. þingmanns um að niðurskurðinum sé lokið og viðspyrnan sé hafin þegar þær staðreyndir blasa við manni að í 1.800 manna sveitarfélagi þurfi að loka heilsugæslustöðinni sem er grunnþjónusta, þetta er bara heilsugæslustöð - bara heilsugæslustöð - aðra hverja helgi og láta fólkið sækja þjónustuna til Grundarfjarðar. Eins og hv. þingmaður veit er því miður oft ófært þarna á milli og það er bara þannig að þegar fólk býr við þær aðstæður, við þennan ótta og óöryggi, þá lítur það á sig sem eins konar vinnudýr fyrir ríkissjóð sem eiga að afla tekna og skapa gjaldeyri en eiga ekki einu sinni að fá grunnþjónustu. Það er þetta sem ég er að tala um hér. Hv. þingmaður nefndi þá fjölmennu fundi sem voru haldnir víðs vegar um land þegar þessar brjáluðu tillögur ríkisstjórnarmeirihlutans voru lagðar fram um að fara í einmitt sömu vegferð og þarna er verið að fara, að skera niður hvort heldur sem var á Norðurlandi, Austurlandi, Vestfjörðum, eða hvar sem það var. En ríkisstjórnarmeirihlutinn var auðvitað hrakinn til baka með þær af íbúum svæðanna því við vitum auðvitað að ef grunnþjónustan er ekki í lagi úti á landsbyggðinni, og hvar sem er, er ekki hægt að ætlast til að fólk búi þar. Og hvað ætla menn að gera þegar vinnudýrin eru ekki til þess að skaffa gjaldeyrinn og tekjurnar, hvað gera menn þá? Þetta er auðvitað ekki boðlegt. Því miður er það svo að þegar búið er að senda svona skilaboð inn í samfélögin verður fólk mjög óöruggt með sig og sína. Það gefur auðvitað augaleið að ef fólk hefur ekki aðgang að grunnþjónustunni þarf það enga aðra þjónustu, það segir sig alveg sjálft. Þess vegna er svo mikilvægt að tryggja grunnþjónustuna og um það eru ekki deilur en samt eru verkin með öðrum hætti.

Herra forseti. Hv. þingmaður og góður félagi minn í hv. fjárlaganefnd nefnir brjálaðar aðgerðir. Það varð engu að síður að fara í mjög viðamiklar aðgerðir og þær komu til af kolbrjáluðu ástandi. Þær komu til af kolbrjálaðri vegferð sem farin var þegar viðskiptalífið tók völdin af löggjafanum. Ég ætla að nefna nokkrar tölur. Við þurftum að fara í miklar aðgerðir en hvar hafa þær helst skilað sér? Uppsafnaður niðurskurður á framlögum til heilbrigðisstofnana úti á landi er einhvers staðar á milli 17–18%. Það er mikið en hann varð mestur í Reykjavík, þar á meðal á Landspítalanum, nokkuð yfir 20%, ef ég man nákvæmlega rétt var hann 23%. Það er því ekki eins og ríkisstjórnin hafi farið með beittasta hnífinn út á land heldur skar hún meira niður á meginsjúkrahúsi landsmanna en á sjúkrahúsum og heilsugæslum úti á landi og það er vel vegna þess að ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að aðgangur landsmanna, sem eru að afla þjóðarbúinu mikilvægra gjaldeyristekna, að lykilþjónustu eins og heilbrigðisþjónustu og menntaþjónustu verður að vera tryggur. Það er einmitt kannski þess vegna sem minna var skorið niður á heilbrigðisstofnunum úti á landi, þótt það hafi verið erfitt, en hér í höfuðborginni. Ég held að það hafi á sinn hátt einmitt verið leið jafnaðar út úr vandanum, að skera hlutfallslega meira niður á þeim stöðum sem gátu tekið meira á móti niðurskurði í krafti stærðar en á þeim stöðum sem gátu það síður í krafti smæðar.

Forseti. Ég hegg eftir því að í umræðunni um frumvarpið sem hér liggur fyrir er reynt að verja það, eins og hv. þingmaður Sigmundur Ernir gerir, með því að nú sé viðspyrnu náð og menn hafi staðið í niðurskurði á grundvelli jafnréttis, hlíft veikum stöðum o.s.frv. Fyrst varðandi það að auðveldast sé að skera niður í útgjöldum til þeirra sem mest hafa undir í veltu. Þrátt fyrir það stöndum við uppi með að búið er að skera niður læknisþjónustu á sumum stöðum úti um land. Það er bara búið að segja: Sjoppunni er lokað. Það er alvarlegt og enginn jöfnuður fólginn í slíku, það er bara langur vegur frá því og væri hægt að tiltaka ýmis dæmi. Ég hjó eftir því, og vil gera að sérstöku umræðuefni hér, að hv. þingmaður nefndi að ekki yrði farið fram úr halla upp á 2,8 milljarða. Þá geri ég ráð fyrir því að skorið verði niður á milli 2. og 3. umr. í fjárlögum fyrir þeim útgjöldum sem á eftir að taka inn í frumvarpið, m.a. vegna Íbúðalánasjóðs upp á 13 milljarða, áforma um Landspítalann, Hörpu, löggæsluna, háskólana o.s.frv. Er það réttur skilningur hjá mér? Ég bið hv. þingmann að svara mér hvort við megum þá eiga von á niðurskurðartillögum á móti þeim boðuðu útgjöldum, sem koma væntanlega fram um eða eftir helgi, fyrir lokaafgreiðslu fjárlaga.

Herra forseti. Ég get lofað hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni því að við munum ekki hafa tillögur hv. ungra sjálfstæðismanna, sem leggja til að skorin verði niður u.þ.b. 30 þúsund störf á landinu, sem fyrirmynd í þeim efnum. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður er endilega sammála því enda væri mjög áhugavert út af fyrir sig að heyra hvort hann væri algjörlega ósammála þeim hugmyndum eða ekki. Ég hef staldrað við þá tölu, 2,8 milljarða, ég vil ekki fara fram úr henni. Ef það koma fram mjög þróttmiklar tillögur í útgjaldaveru þurfum við einfaldlega að skera niður á móti, það gefur augaleið, eða afla nýrra tekna sem er ekkert endilega skárri leið. Ef til vill fer það svo að einhver af þeim tekjuáformum sem lögð eru til í þeim hluta fjárlagafrumvarpsins ganga ekki eftir og þá þarf að afla nýrra tekna, e.t.v. með meiri aðhaldskröfu og millifærslu. Ég tel að í fjárlagafrumvarpinu hafi verið tekið tillit til margra viðkvæmustu óskanna. Margar stofnanir krefjast meiri fjármuna en það er ekki sjálfgefið að verða við öllum þeim óskum. Ég tel reyndar að það séu mjög fáar, e.t.v. teljandi á fingrum annarrar handar og varla það, sem þarf að koma til móts við í frekari mæli eftir 2. umr. fjárlaga. Ég útiloka samt ekkert í þeim efnum en bind mig við þá tölu. Við höfum ekki efni á meiru, við getum ekki haldið áfram í hallarekstri ríkissjóðs. Við erum að ná 

Forseti. Þá liggur fyrir að halli á heildarjöfnuði upp á 2,8 milljarða er útgjaldamarkmið fjárlaganna. Þó svo að hv. þingmaður hafi dregið inn tillögur Sambands ungra sjálfstæðismanna er ekki hægt að gera lítið úr þeim, þótt menn séu ekki sammála þeim eru þær þó tilraun til að nálgast ákveðinn vanda. Ég hef ekki séð neinar tillögur enn þá frá hv. fjárlaganefnd og meiri hluta hennar í þá veru til að lækka útgjöldin inni í frumvarpinu eins og það er, til að mæta þeim tugum milljarða kr. sem er boðað að komi inn á milli 2. og 3. umr. Maður skyldi ætla að meiri hluti fjárlaganefndar taki mark á tillögum ríkisstjórnarinnar. Hún hefur boðað, gerði það í fréttum, að hún ætlaði að leggja 13 milljarða inn í Íbúðalánasjóð. Ég vænti þess þá að meiri hluti fjárlaganefndar sé byrjaður að forma með einhverjum hætti hvernig eigi að skera niður útgjöldin upp á 11,7 milljarða kr. til að mæta því ef það á að halda sig í þeim ramma sem nú þegar liggur fyrir. Ég deili alveg áhyggjum hv. þingmanns varðandi það að það verður erfitt verkefni en ég óska þeim svo sannarlega góðs í því, við skulum liðsinna þeim með það. Af því að hv. þingmaður nefndi að það yrði að standast freistingar í þeim efnum ætla ég að nefna eitt verk úr þessari makalausu skóflustunguáætlun. Það er ætlunin að veita hálfan milljarð í náttúruminjasafn. Getur hv. þingmaður upplýst mig um hvaða samningar liggja þar að baki á milli ríkis og borgar? Hvernig kostnaðarhlutföllin eru ætluð í þeim efnum og hvernig rekstri þeirrar væntanlegu byggingar verði háttað í framtíðinni. Það háttar svo til að ég hef ekki séð þau gögn.

Herra forseti. Hér er spurt að mörgu, það er vel. Það er í sjálfu sér ánægjulegt að hafa verið vitni að því góða starfi sem hefur farið fram í hv. fjárlaganefnd á undanliðnum árum. Þar hefur samstarf verið gott og umfram allt málefnalegt og umræðan í dag hefur verið málefnaleg. Ég held mig við þessa tölu, 2,8 milljarða, og ef fara á fram með frekari útgjöld verður vitaskuld að skera niður á móti. Hv. þingmaður nefnir sérstaklega Íbúðalánasjóð sem ef til vill kallar á 13 milljarða kr. Það verður þá væntanlega í formi skuldabréfs og gjöldin af því eru, ég hef heyrt tölu alveg upp í 710 millj. en sennilega er það einhvers staðar á milli 500 og 600 millj. kr. sem er þó dágott og mundi þá fara yfir töluna sem ég nefndi áðan. Það verður að gera með því að skera niður á móti og það má þá ef til vill vera téð náttúruminjahús sem áform eru uppi um. Samningar milli ríkis og sveitarfélaga í þá veru eru ekki að baki og eftir því sem ég veit best hefur oftsinnis ríkt sá andi milli borgar og ríkis að báðir aðilar deili kostnaði svo sem eins og með Hörpu þar sem, ef ég man rétt, ríki og borg deila með sér langmestum kostnaðinum. Ef ég man rétt er hlutfallið þar 60:40, herra forseti, en sú tala kann að vera röng. Ég leiðrétti hana þá síðar. Þessu vil ég til svara: 

Frú forseti. Óhætt er að fullyrða að það fjárlagafrumvarp sem hér er til umfjöllunar marki nokkur tímamót. Staðan í ríkisfjármálum hefur tekið stakkaskiptum á kjörtímabilinu, eins og rakið hefur verið í ágætum framsöguræðum hjá formanni og 1. varaformanni fjárlaganefndar. Fjárlögin marka þau skil að jafnvægi hefur verið náð í ríkisrekstri. Niðurskurðarárunum erfiðu er lokið og hér er ráðist í mörg mikilvæg fjárfestingarverkefni í innviðum samfélagsins. Ég ætla að stikla á nokkrum af þeim helstu sem mjög ánægjulegt er að ná hér inn í frumvarp til fjárlaga fyrir 2. umr. og tæpa einnig á nokkrum af þeim sem bíða 3. umr. Fyrst vildi ég þó mæla fyrir og nefna og kynna breytingartillögu við frumvarpið frá allsherjar- og menntamálanefnd sem var afgreidd út úr þeirri nefnd í gær. Þá tillögu flytja auk mín hv. þingmenn Skúli Helgason, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Birgitta Jónsdóttir og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Það er breytingartillaga vegna heiðurslauna listamanna. Nú í vor voru sett sérlög um heiðurslaun listamanna og var það í fyrsta sinn sem þeim var markaður sérstakur og skýr rammi og fylgdu því nokkrar breytingar. Ein var sú að sett var þak á fjölda listamanna sem geta verið heiðurslaunaþegar. Þeim hafði fjölgað nokkuð á síðasta áratug eða svo og eru nú 27. Við settum þak um að þeir yrðu ekki fleiri en 25 með sérstöku ákvæði um að hópurinn héldist óbreyttur eins og hann er nú en í framtíðinni yrðu heiðurslaunaþegar aldrei fleiri en 25. Auk þess voru settar sérstakar kríteríur um hvernig valið yrði á þennan lista. Við breyttum einnig umbúnaði heiðurslauna á þann veg að þau miðast nú við starfslaun listamanna. Þar með hækka þau umtalsvert og því fylgja útgjöld. Samkvæmt frumvarpinu eru þetta 43,4 millj. kr. en breytingin hefur í för með sér 38,5 millj. kr. að auki þannig að tillagan er upp á 81,9 millj. kr. Þessa breytingartillögu flytur nefndin við fjárlögin þannig að þeir 27 listamenn sem einnig hlutu heiðurslaun á því fjárlagaári sem nú er yfirstandandi, og er senn liðið, haldi sínum heiðurslaunum en þau hækki um það sem við ákváðum í sérlögum um heiðurslaun listamanna á Alþingi nú í vor. Annars vildi ég nefna að það frumvarp sem við ræðum hér í dag er gríðarlega mikilvægur pólitískur áfangi fyrir Alþingi og íslenskt samfélag allt í heild sinni. Það er auðvitað ekki sterkt til orða tekið að það marki, eins og ég sagði áðan, þáttaskil í ríkisfjármálum að jafnvæginu sé náð á nýjan leik og niðurskurðartímanum erfiða lokið. Vonandi taka við ár uppbyggingar þar sem hægt verður á næstu árum að leggja aukið fjármagn til brýnustu velferðarmála, löggæslu, menntunar, heilsugæslu og heilbrigðismála, samgöngumála og þessara gríðarlega þörfu samfélagslegu innviða sem hefur þurft að ganga á og skera niður um allt að fimmtung að raungildi á síðustu þremur árum. Nú er sem betur fer ekki verið að leggja til niðurskurð heldur er annaðhvort verið að halda í horfinu eða bæta í á mörgum sviðum og leggja fé til ýmissa góðra og brýnna verkefna. Ég vil vekja athygli á einu sérstöku ánægjuefni. Það fellur undir fjárfestingaráætlunina, sem var kynnt hér sérstaklega, en er auðvitað ekkert annað en partur af ríkisfjármálunum og þeim fjárfestingartillögum sem lagðar eru til í fjárlagafrumvarpinu - þær komu sérstaklega inn í frumvarpið núna og þar er að finna mörg stór atriði. Ég ætla að nefna nokkur þeirra. Eitt af því er þekkingarsetur og tengist rekstri Vatnajökulsþjóðgarðsins austur á Kirkjubæjarklaustri. Þar er ákveðið að setja 290 millj. kr. af þeim 870 millj. kr. sem þekkingarsetrið kostar uppbyggt í að reisa - í fyrra voru settir nokkrir tugir milljóna í að undirbúa verkefnið en nú er það formlega sett á laggirnar þannig að um þriðjungur heildarfjármagns sem kostar að reisa þekkingarsetrið er hér lagður til. Það er mjög mikill áfangi fyrir þetta samfélag. Eins og við höfum rætt hér í þinginu nú og á síðustu árum hafa þessi sveitarfélög, Mýrdalshreppur og Skaftárhreppur, verið í mikilli vörn. Fólki hefur fækkað í þessum sveitarfélögum um fjórðung á 14 árum. Það er fljótt að segja til sín í fámenninu. Skólar sem áður hýstu rúmlega 100 börn hýsa nú liðlega 40 börn o.s.frv. Þannig að samfélagið er í miklum erfiðleikum og miklum samdrætti og góð ráð dýr. Það er ekki þannig að þessi eina aðgerð snúi vörninni í bullandi sókn en þetta er mikil viðspyrna og var mikið áhersluatriði sveitarfélaganna á þessu svæði að ráðist yrði í þetta verkefni. Eins og sveitarstjórinn sagði fyrir nokkrum dögum í samtali við Sunnlenska fréttablaðið þá skiptir gífurlega miklu máli fyrir Skaftárhrepp að farið sé í þetta stóra og mikla verkefni sem getur skapað mörg störf og mikla iðu og ákveðinn samfélagsklasa sem tengist menntun, menningu, ferðaþjónustu, rannsóknum og ýmsu öðru. Þetta er því mikið ánægjuefni og tengist fjárfestingaráætlun. Þá má nefna framlög til fangelsismála. Milljarður í nýtt fangelsi á Hólmsheiði, fjármagn til uppbyggingar, öryggismála og fleiri þátta á Litla-Hrauni og Sogni; búið vel um þau og bætt þar verulega í. Einnig má nefna Íslenska ættleiðingu sem hefur átt í erfiðleikum með að sinna sínum verkefnum. Það er félagsskapur sem hefur mikla stjórnsýslulega ábyrgð og stjórnsýslulegt hlutverk í ættleiðingarferli barna til Íslands. Fjármunir til hennar voru langt undir því að hún gæti sinnt settum markmiðum en félagið var að semja um það við innanríkisráðuneytið hvaða þætti það ætti að inna af hendi í ferli frá því að foreldrar sækja um og þar til þeir sækja barnið til útlanda. Hér er markmiðum félagsins náð. Lagður var til 15 milljóna kr. auki í tillögum ríkisstjórnar og fjárlaganefnd bætti 10 milljónum kr. við, þannig að hér eru lagðar 25 milljónir króna í aukningu til Íslenskrar ættleiðingar svo að félagið geti sinnt þeim stjórnsýslulegu skyldum og því félagslega ábyrgðarhlutverki sem það hefur með höndum með sóma. Ég tel að þetta marki það að félagið geti sinnt þessu og er mikið ánægjuefni að þetta mikilvæga mál sé leitt í þennan farveg. Þá má nefna nýja ferju á milli lands og Vestmannaeyja, nýjan Herjólf og umbætur í Landeyjahöfn. Í fjárfestingaráætlun er lagður um hálfur milljarður í það verkefni þannig að farið verður af stað við að búa til nýja ferju á milli lands og Eyja. Þarna er nýr Herjólfur sem passar við þá miklu framkvæmd sem Landeyjahöfn var og markaði mikil tímamót í samgöngum milli lands og Eyja. Núverandi skip er ekki til þess hannað og smíðað. Það er of stórt og djúprist o.s.frv. Nú er hægt að fara í að smíða nýjan Herjólf sem gerir að verkum að höfnin mun nýtast svo gott sem allt árið um kring, kannski með einhverjum örfáum undantekningum, einhverjum vikum í desember, janúar og febrúar þegar mestu veðrin ganga yfir. Það er mjög ánægjulegt að Herjólfur skuli komast inn á fjárlög og þetta stóra mál ganga fram. Það er líka brýnt byggðamál rétt eins og þekkingarsetrið sem ég nefndi hérna áðan. Þá er auknu fjármagni varið til Útlendingastofnunar, um 18 millj. kr., þannig að hún geti ráðið tvo lögfræðinga í viðbót og þannig sinnt verkefnum sínum og unnið á þeim biðlistum sem þar hafa skapast. Eitt gott verkefni sem 10 millj. kr. eru settar í eru Hekluskógar, mikið landbótaverkefni, verið að rækta upp það gríðarlega mikla svæði sem var skilgreint fyrir nokkuð mörgum árum sem Hekluskógar en hefur setið á hakanum um hríð. Var sótt mjög á að fá framlög til að geta haldið því áfram og hér er gerð tillaga um 10 millj. kr. tímabundið framlag til Hekluskóga í því skyni að auka útbreiðslu og endurheimt birkiskóga í samræmi við stefnumótun og áherslur stjórnvalda. Það er mjög ánægjulegt að þessu verkefni skuli vera ýtt aftur af stað með þessu framlagi og vonandi að því verði fylgt eftir á næstu árum. Nokkur mál, eins og formaður fjárlaganefndar nefndi í umræðunni fyrr í dag, bíða til 3. umr. og eru enn í vinnslu og skoðun í nefndinni. Eitt af þeim, sem við ræddum töluvert í þinginu fyrir skömmu, eru löggæslumálin. Það er alveg ljóst, eftir yfirferð fjárlaganefndar með sveitarfélögunum hringinn í kringum landið, að löggæslan úti á landsbyggðinni er í erfiðleikum. Í fámennum liðum hefur fækkun leitt til þess að erfitt er að manna vaktir og ekkert má út af bregða þannig að starfið nánast falli saman á tímum. Til dæmis hefur staðan verið tekin á sýslumannsembættinu á Selfossi þar sem fyrir nokkrum árum voru 28 lögreglumenn en eru nú 24. Ef embættið þarf að vinna á uppsöfnuðum halla þarf að fækka enn frekar í liðinu sem á að sinna 15 þús. manna stóru samfélagi þar sem við bætast 10–20 þús. íbúar meira og minna allar helgar allan ársins hring - fyrir utan þá 700 þús. ferðamenn sem í gegnum svæðið fara á hverju einasta ári. Þarna verða að koma til fjármunir þannig að hægt sé að halda í horfinu og mæta uppsöfnuðum halla með framlögum frá Alþingi en ekki með því að fækka enn í fámennu liði. Fleiri slík dæmi mætti nefna norðanlands og norðvestanlands og víðar þar sem eru stór og strjálbýl samfélög með fáum löggæslumönnum. Hæstv. innanríkisráðherra hefur talað fyrir því að til þurfi að koma 300 millj. kr. pottur til að mæta vanda grunnlöggæslunnar á landsbyggðinni. Ég tek undir það, og hef gert áður hér í ræðustóli, að við þurfum að leiða þetta mál til lykta fyrir 3. umr. fjárlaga. Þetta er eitt af því sem við þurfum að skoða sérstaklega og var rætt á fundum fjárlaganefndar að yrði gert áður en 3. umr. færi fram. Eitt annað mál vil ég nefna sem mjög ánægjulegt og gott er að geta lagt fjármuni í: Hér er gerð tillaga um 12 millj. kr. framlag til Rannsóknarmiðstöðvar Háskóla Íslands í jarðskjálftaverkfræði til að efla starfsemi miðstöðvarinnar vegna tíðra jarðskjálfta á suðursvæðinu, þar sem hún er staðsett, og hlutverks hennar í tengslum við Almannavarnir, sem er náttúrlega mjög mikið. Þessi stofnun hefur skilað mikilvægu hlutverki á síðustu árum og miklum og merkilegum rannsóknum og hér eru lagðir til verulega auknir fjármunir til hennar þannig að hún ætti að geta sinnt verkefnum sínum betur en oft áður. Þá er lagt til tímabundið framlag úr ríkissjóði að fjárhæð 800 millj. kr. til byggingar Húss íslenskra fræða. Er áætlað að framkvæmdakostnaður nemi 3,4 milljörðum og þar af verði hlutur ríkisins 2,4 milljarðar eða 70% en hlutur Háskóla Íslands um 1 milljarður. Þar af er miðað við 333 milljónir á árinu 2013 og verði sá hluti fjármagnaður með ráðstöfunarfé skólans frá Happdrætti Háskóla Íslands sem færist á tekjulið ríkissjóðs. Beinar greiðslur úr ríkissjóði vegna framkvæmdar á næsta ári nema því um 467 milljónum kr. Búið er að hanna verkið og það er tilbúið til útboðs þannig að þetta er heilmikil framkvæmd. Hönnunarkostnaður nam um 300 millj. kr. og var sá hluti fjármagnaður með fjárveitingu á fjárlögum fyrir árið 2008. Heildarkostnaður er því áætlaður 3,7 milljarðar að hönnuninni meðtalinni. Um er að ræða verkefni úr fjárfestingaráætlun sem ég nefndi áðan. Þau eru fjármögnuð annars vegar með sérstakri tekjuöflun af veiðigjaldi á auðlindaarð sjávarútvegs og hins vegar með tekjum af arðgreiðslum og söluhagnaði af eignasölu. Þar sem þessi tekjuöflun felur í sér nokkra óvissu, svo sem vegna afkomu sjávarútvegs- og fjármálafyrirtækja, er eðlilega gert ráð fyrir að framlögin geti tekið breytingum við endurskoðun fyrir fjárlög hvers árs. En það er gott að geta ýtt þessu stóra verkefni úr vör og þetta er eitt af stærstu verkefnunum á fjárfestingaráætlun. Mikið hefur verið rætt um að sérstaklega þurfi að efla framhaldsskólastigið og verk- og starfsnám og hafa komið fram mjög róttækar tillögur í þá veru undanfarið. Í því sambandi má nefna að hér er lagt til að framhaldsskólar almennt, í óskiptum lið, fái 325 millj. kr. framlag til að styrkja rekstrargrundvöll sinn en á síðustu árum hefur staða margra framhaldsskóla þrengst nokkuð og umtalsverður halli myndast í rekstri margra þeirra þó að hann hafi verið lægri en í mörgum öðrum málaflokkum. Í þessu sambandi gætir einnig áhrifa af því að með lögum um framhaldsskóla, sem samþykkt voru árið 2008, var komið á fræðsluskyldu fyrir alla 18 ára og yngri. Það hefur að sjálfsögðu leitt, sem betur fer, til fjölgunar nemenda yngri en 18 ára ásamt því að aukin fjölbreytni innan nemendahóps hefur kallað á fjölbreyttari þjónustu. Þá hefur fötluðum nemendum fjölgað við skólana, sem betur fer sækja þeir þangað í ríkari mæli og kostnaður vegna þjónustu við þá hefur aukist í samræmi við það. Hins vegar eru ekki horfur á að nemendafjöldi í framhaldsskólum verði umfram forsendur fjárlaga þannig að hér er lagt til að skólarnir fái þetta til að bæta í sína starfsemi. Þá var það eitt af sérstökum vinnumarkaðsúrræðum á sínum tíma að opna framhaldsskóla fyrir þá sem áður höfðu hætt þar námi, til að fá fólk inn í skólana. Margir þeirra eru þéttsetnir og búið að nýta allar mögulegar leiðir til að taka á móti öllum þeim nemendum sem þangað sóttu - sem betur fer, enda hefur margoft verið sýnt fram á að hver nemandi sem bætir við sig ári í framhaldsskóla og lýkur þaðan prófi skilar miklum ábata út í samfélagið, bæði í sínu eigin lífi og svo til samfélagsins í heild sinni. Þannig að það er mjög gott að geta lagt til aukna fjármuni til framhaldsskólanna eins og hér er gert. Þá er lagt til að 470 millj. kr. framlag verði veitt til Kvikmyndasjóðs til eflingar á framlögum til skapandi greina. Það er mjög kærkomin innspýting og fjárfesting í þeirri miklu sprotagrein sem kvikmyndagerðin er. Hún þurfti að sæta miklum skerðingum á tímabili og hér er svo sannarlega komið verulega til móts við greinina nú þegar svigrúm skapast til þess vegna fjárfestingaráætlunar. Þar er um að ræða eitt af verkefnunum sem sett voru á þá áætlun og ríkisstjórnin hefur kynnt og verða fjármögnuð, eins og áður sagði, með sérstökum hætti. Þetta aukna framlag til Kvikmyndamiðstöðvar Íslands og Kvikmyndasjóðs getur skipt miklu máli til að standa undir því. Þá er lagt til 5 millj. kr. framlag til hækkunar Kvikmyndamiðstöðvar Íslands til að unnt verði að styðja frekar við það myndarlega og mikla framtak sem alþjóðlega kvikmyndahátíðin, alþjóðlegar hátíðir, heimildamyndahátíðir og stuttmyndahátíðir eru. Við fjölluðum sérstaklega um það í aðdragandanum og þetta varð niðurstaðan í því máli. Var mjög ánægjulegt að geta mætt því. Annað verkefni sem er ekki stórt í sniðum en skiptir máli fyrir menntun og menningu, og er sett hér inn fyrir 2. umr. og var í fjárlögunum í fyrra, er Tónlist fyrir alla og er gerð tillaga um 6 millj. kr. tímabundið framlag til þess verkefnis þannig að hægt sé að halda því metnaðarfulla og ljómandi vel heppnaða verkefni áfram. Margt annað má nefna menningartengt: 15 millj. kr. hækkun á framlagi samnings við Akureyrarbæ um menningarstarfsemi vegna endurnýjunar á menningarsamningi við bæinn. Þá er gerð hér 6 millj. kr. tímabundin hækkun á framlagi til Listahátíðar í Reykjavík vegna endurnýjunar á samningi og ríki og Reykjavíkurborg standa sameiginlega að rekstri þeirrar hátíðar. Þannig mætti lengi telja upp mörg góð og þörf samfélagsleg málefni í menningu, menntun og velferðarþjónustu sem eru hér lögð til inn í fjárlögin við 2. umr., og er þá ekki allt talið. Ég vildi líka nefna annað atriði: Lögreglustjóraembættið á Suðurnesjum lagði mikla áherslu á að fá auknar fjárheimildir til að mæta þeim mikla farþegafjölda sem fer um Keflavíkurflugvöll. Farþegum hefur fjölgað frá árinu 2009 og árið 2011 var fjölgunin það ár eitt og sér um 18%. Í ár er gert ráð fyrir að þessi fjölgun verði um 10%. Frá árinu 2009 hefur hlutfall farþega til og frá löndum utan Schengen hækkað úr 38% í rúmlega 42% af heildarfjölda farþega um völlinn. Þegar horft er til framtíðar er ljóst að þetta hlutfall mun ekki fara lækkandi miðað við áform flugrekstraraðila. Við kölluðum þessa aðila sérstaklega á fund allsherjar- og menntamálanefndar í haust til að fara yfir þessa stöðu þar sem þau lögðu áherslu á að fá auknar fjárheimildir til að bæta í sinn rekstur þarna og koma í veg fyrir að biðraðir myndist og ófremdarástand skapist. Nýir áfangastaðir munu opnast í beinu flugi árið 2013 og þá er gert ráð fyrir auknu flugi til og frá Kanada á næstu árum, til viðbótar við aukið flug til Bandaríkjanna og Bretlands, allt svæði utan við Schengen. Farþegaspár fyrir völlinn gera ráð fyrir að farþegar til og frá löndum utan Schengen verði orðnir 1.632 þús. árið 2018 samanborið við eina milljón liðlega árið 2011 sem svarar til 55% aukningar. Þannig gerir spáin ráð fyrir 7% aukningu á milli ára til ársins 2016. Tvö síðustu ár hafa verið mjög erfið í landamæravörslu á vellinum vegna mannfæðar og fyrir liggur að lögreglan mun ekki geta annað auknum umsvifum nema fjölgað verði störfum í flugstöðvardeild embættisins. Ég nefndi áðan að miklum fjármunum er varið á fjárfestingaráætlun til nýs fangelsis á Hólmsheiði og þá er lagt hér til næst framlag til öryggisfangelsis á Litla-Hrauni en 50 milljónir kr. voru veittar í fyrra til að bæta öryggisaðstöðu í kringum fangelsið. Hér er lagt til annað eins, plús 8 millj. kr. til að bæta við stöðugildi fangavarðar til að annast öryggisgæslu sem stórbatnar; þeir eru afskaplega vel nýttir þeir fjármunir sem þarna eru lagðir til. Ég held að það sé mikið fagnaðarefni að hægt sé að bæta þarna ár frá ári alla aðstöðu og umbúnað um leið og nýtt fangelsi, sem tekur við af fangelsum hér á höfuðborgarsvæðinu, er reist uppi á Hólmsheiði. Stóru línurnar eru þær sem ég nefndi í upphafi míns máls að staðan í ríkisfjármálum hefur tekið þátta- og stakkaskiptum, jafnvægi hefur verið náð og erfiðu niðurskurðartímabili lokið. Hér er því hægt að ráðast í brýn samfélagsleg málefni og miklar fjárfestingar í innviðum samfélagsins upp á nýtt. Ég hef tæpt á örfáum þeirra og mætti hafa langt mál um ýmis fleiri umbótamál sem hér er lagt til að verði að veruleika. Eins og fram hefur komið bíða nokkur mál 3. umr. fjárlaga eins og löggæslumálin sem ég nefndi áðan.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini Sigurðssyni fyrir hans ágætu ræðu. Ég vildi að ég tryði þeirri glansmynd sem hann og félagar hans í hv. fjárlaganefnd draga upp af stöðu ríkisfjármálanna. Það er auðvitað freistandi að spyrja þingmanninn hvort hann telji að staðan verði jafngóð þegar málið kemur til 3. umr. og búið verður að taka tillit til þeirra stóru þátta sem vitað er að munu koma til skoðunar milli 2. og 3. umr. Og hvort það mundi ekki hugsanlega borga sig að spara aðeins stóru orðin þegar ljóst er að það á eftir að taka inn í fjárlögin milljarða eða jafnvel tugmilljarða útgjaldaskuldbindingar. Eins væri freistandi að spyrja hv. þingmann hvort hann teldi að tekjuforsendur frumvarpsins væru traustar. Við erum nú í þeirri stöðu að vera að ræða fjárlög við 2. umr. og það er ekki búið að leggja fram tekjuöflunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar í málinu. Það er ekki endanlega ljóst hygg ég, hæstv. forseti, hvernig þau munu líta út en hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson getur kannski upplýst mig um það. Ég ætlaði hins vegar fyrst og fremst, af því að hv. þingmaður er formaður allsherjarnefndar auk þess að eiga sæti í fjárlaganefnd, að spyrja hann út í löggæslumálin. Hann nefndi að til stæði að taka þau fyrir milli 2. og 3. umr. Ég fagna því og vona að hann geti gert eins og hv. formaður fjárlaganefndar, ýtt undir vonir um að bætt verði úr þeim vanda sem er vissulega fyrir hendi. Það er mikill vandi hjá ýmsum embættum úti á landi, eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson nefndi, en einnig hjá stærri embættunum og embættunum á höfuðborgarsvæðinu þar sem fækkun almennra lögreglumanna hefur verið mikil á undanförnum árum og er mikið áhyggjuefni. Ég vona að hv. þingmaður geti staðfest að 

Frú forseti. Ég held einmitt að ég hafi varast það áðan að draga upp nokkra einustu glansmynd af stöðu ríkisfjármála. Við vorum að fara yfir staðreyndirnar sem eru nákvæmlega þær að nokkru jafnvægi hefur verið náð í ríkisrekstrinum þannig að ekki var talin þörf á að skera frekar niður í grunnþjónustu og innviðum samfélagsins sem skiptir miklu máli. Tekjustofnarnir eru traustir og það verður væntanlega tíundað í umræðu hér á morgun, ef ég hef skilið það rétt að hæstv. fjármálaráðherra mæli þá fyrir þeim hluta, þannig að við fáum betri tíma til að fara í gegnum það við þá umræðu. Það er ekki um að ræða tugmilljarða aukningu fyrir 3. umr. Ef ég hef skilið það rétt er verið að tala um útgáfu á skuldabréfi vegna Íbúðalánasjóðs, einhvern hundruð milljóna vaxtakostnað vegna þess, og síðan útgjöld til Hörpunnar, löggæslumála og nokkurra annarra þátta. Ég held að verið sé að tala um nokkur hundruð milljónir frekar en tugi milljarða vegna þess að Íbúðalánasjóðsmálið er skuldabréf þar sem vaxtaþátturinn kemur beint inn í útgjaldahliðina. Annað stórt mál sem hv. þingmaður spurði um áðan snýr að löggæslunni. Ég get staðfest að við höfum rætt það töluvert bæði í fjárlaganefnd og sérstaklega í allsherjar- og menntamálanefnd í vetur að taka þurfi sérstaklega á almennu löggæslumálunum úti á landsbyggðinni þar sem eru mjög fámenn lið. Það er öðruvísi á höfuðborgarsvæðinu þar sem eru fjölmennari sveitir og hægt að mæta því öðruvísi. Frekari samdráttur í fámennum liðum úti á landi þýðir einfaldlega að starfið fellur nánast saman á fámennum vöktum. Ég get því staðfest að það stendur til að leggja til löggæslumálapott fyrir 3. umr. þannig að hægt sé að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin um löggæslumálin. Ég er sammála honum um að vandinn er auðvitað alvarlegastur hjá fámennari embættunum þar sem fækkun um einn mann getur gersamlega riðlað öllu starfinu. Ég verð hins vegar að taka fram að staða stærri embættanna, þar á meðal á höfuðborgarsvæðinu, er líka slæm hvað það varðar. Það er líka mikilvægt að gengið verði í að bæta úr því. Vonandi getur hv. þingmaður útskýrt fyrir mér af hverju það hefur vafist svona fyrir meiri hlutanum í fjárlaganefnd að koma með tillögur í þeim efnum. Mér vitanlega hafa komið tillögur frá innanríkisráðuneytinu. Mér vitanlega hefur umræðan átt sér stað mánuðum saman. Það er ekki eins og sá vandi hafi átt sér stað eða komið upp núna í nóvember. Þetta er búið að liggja á borðinu mánuðum saman og hefur verið til umræðu hérna mánuð eftir mánuð og hv. þingmaður hefur meðal annars tekið þátt í þeirri umræðu og lagt gott til málanna. Þess vegna hefur það verið mér alveg óskiljanlegt að ekki væri hægt að koma til móts við þær þarfir með frekari fjárframlögum og alveg furðulegt að tillöguflutningur þar um hafi dregist jafnmikið og raun ber vitni. Á sama tíma er verið að flytja tillögur um alls konar verkefni sem ég verð að leyfa mér að segja að eru síst merkilegri. Ég hef vissulega trú á mörgum þeim verkefnum sem nefnd eru í svokallaðri fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, það eru mörg ágæt verkefni þar. Þau eru ekki öll brýn, langt í frá. Þau munu ekki öll skila tekjum, langt í frá. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að meðan menn treysta sér til að leggja til mörg hundruð milljónir í verkefni, sem mér liggur við að segja að séu gæluverkefni en hafa á sér einhverja græna slikju og njóta einhverrar pólitískrar velvildar af þeim sökum, 

Frú forseti. Það er alveg rétt að það má lengi velta fyrir sér forgangsröðun hlutanna í ríkisfjármálagerð en auðvitað reynum við að ná sæmilegu jafnvægi á milli einstakra þátta. Ég get til dæmis nefnt sérstaklega mál sem ég tel mjög brýnt og er byggðamál, umhverfismál og margt annað í senn og það er þekkingarsetrið á Kirkjubæjarklaustri, sem ég nefndi áðan. Þar eru lagðar til tæplega 300 millj. kr. í fyrsta áfanga af þremur. Það er svipuð upphæð og ég tel, og innanríkisráðuneytið hefur talað fyrir, að þurfi í óskiptan löggæslupott sem það deilir út til lögregluembættanna úti á landi til að koma í veg fyrir að ganga þurfi frekar á lögregluliðin þar. Ég held að það sé ekki spurning um eitt umfram annað. Það var hins vegar ákveðið að bíða með löggæslumálin til 3. umr. þar sem ekki var komin sérstök eða endanlega tillaga frá ríkisstjórn um það mál. Það má vel vera að hún hafi verið afgreidd út af ríkisstjórnarfundi núna áðan eða það verði gert á eftir þegar honum lýkur. Það er alveg prýðileg samstaða um það í nefndinni að þar þurfi að taka á og bæta við. Þannig að í rauninni var það ekki spurning um hvort farið væri í að bæta stöðu almennu löggæslunnar úti á landi heldur hvað þyrfti mikla fjármuni, hvernig, hvað væri nóg og hverju sú upphæð kæmi nákvæmlega til leiðar. Eins og kom fram í ágætri umræðu utan dagskrár rétt fyrir 2. umr., þegar hv. þm. Jón Gunnarsson ræddi við innanríkisráðherra um hver staða löggæslumálanna væri, hefur margt mjög gott verið gert þar. Við samþykktum líka vorið sem leið að framlengja sérstakt átak gegn skipulagðri glæpastarfsemi þar sem lögreglan hefur náð frábærum árangri. Ég held að það sé alveg prýðileg samstaða um að sá löggæslupottur komi til fyrir 3. umr. en það var bara einfaldlega ekki búið að 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að inna hann eftir því eða leita upplýsinga hjá honum um þann þátt sem lýtur að forsendum hagvaxtarspár. Ég átti í orðaskiptum við hæstv. utanríkisráðherra þegar ég flutti framsögu fyrir nefndaráliti 1. minni hluta um eina af forsendunum sem liggja til grundvallar spám frá Hagstofunni, Seðlabankanum og ASÍ, bygging við kísilverið, stórorkunotenda norður á Bakka við Húsavík. Þess sér ekki stað í fjárlagafrumvarpinu að fjárveitingar séu til styrkingar innviða svo að unnt sé að ganga frá samningum þar að lútandi. Þar sem ég veit að hv. þingmaður ber málin mjög fyrir brjósti þætti mér vænt um að heyra afstöðu hans til þess og hvort hann geti upplýst mig um væntingar til fjárveitinga svo að þau verkefni komist á. Sveitarstjórnarmenn nyrðra segja mér að það skorti til að þeir geti gengið frá sínum samningum. Ég kemst heldur ekki hjá því að nefna við hv. þingmann, sem formann allsherjar- og menntamálanefndar, þskj. 580 varðandi heiðurslaun listamanna. Þar gerum við tillögu um að einn hv. þingmaður njóti jafnframt heiðurslauna listamanns. Ég met hann mikils, sérstaklega sem kvikmyndagerðarmann, en við erum þar komin með einn tiltekinn listamann á tvöföld laun og heiðurslaunin hækka um 126% á milli ára. Hvernig getur það gengið upp?

Frú forseti. Það er mjög mikilvægt, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, til að forsendur hagvaxtarspár gangi eftir, og jafnvel að þær verði vonum og spám framar, að orkunýtingaráform gangi eftir, t.d. hér sunnan heiða í Helguvík þar sem líka hafa verið áform um kísilver. Það frestaðist að sinni þrátt fyrir að stjórnvöld væru búin að rúlla út rauða teppinu fyrir verkefnið af því að þeir sem stóðu á bak við það, bandarískir fjárfestar, gengu út úr verkefninu. Vonandi verður það að veruleika. Við fengum til dæmis þær ágætu fréttir í morgun að sveitarstjórnin í Vogum væri búin að samþykkja skipulag sem sneri að línumálum sem liggja til grundvallar allri orkunýtingu suður með sjó. Hvað varðar styrkingu innviða á norðaustursvæðinu mundi ég kannski vilja biðja þingmanninn að vera nákvæmari í spurningunni. Ég var einn af þeim til dæmis sem barðist mjög fyrir því fyrr á þessu ári að Vaðlaheiðargangaverkefnið gengi fram og var mjög ánægður þegar Alþingi samþykkti málið. Það er mjög mikilvægt fjárfestingarverkefni og snýr beint að innviðastyrkingunni á norðaustursvæðinu, orkunýtingunni á Þeistareykjasvæðinu og allri uppbyggingu þar, og aftur nálægðinni og aðgengi að Eyjafjarðarsvæðinu og rennslinu þarna á milli. Hvað varðar aðra innviðastyrkingu vona ég að hún gangi fram en ætla ekki að fara að fullyrða um það sem ég hef ekki nákvæmar upplýsingar um. Varðandi heiðurslaunin er það einfaldlega óbreyttur listi frá fyrri árum. Fólk er ekki tekið út af þeim listum þótt það fari að starfa tímabundið við eitthvað annað þannig að ég blanda mér ekki í það hvernig einstakir listamenn - ég meina, Björk og alls konar fólk sem hefur verið á listunum hefur unnið ýmis önnur störf tímabundið og 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin en vil þó segja til áréttingar því sem ég nefndi varðandi heiðurslaunin, að viðkomandi einstaklingur er á launum hjá skattgreiðendum sem þingmaður. Þarna er um að ræða tvöfalda greiðslu frá skattgreiðendum til sama einstaklings fyrir mismunandi hlutverk. Ég hef staðið í þeirri meiningu, og hef stutt og studdi hækkun heiðurslistamannalauna en mér finnst sá gjörningur stangast á einhvern veginn. Ég spyr hvort það séu einhverjar reglur sem kalla á að þetta þurfi að vinnast þannig og vek athygli á því við hv. formann allsherjar- og menntamálanefndar að það er algjör stílbrjótur og gengur að minni hyggju þvert gegn anda þeirra laga sem sett voru um heiðurslaun listamanna. Varðandi styrkingu innviðanna, af því að hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson gengur hér í salinn, þá gaf hann það til kynna í ræðu fyrr í dag að þess væri að vænta að við 3. umr. fjárlaga kæmi fram tillaga sem styddi að hægt væri að undirrita þá samninga í Norðurþingi, sem ég gat um, til stuðnings því að þau verkefni sem eru mikilvæg forsenda í hagvaxtarspám hér á landi gætu gengið fram. Ég inni hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson eftir því hvort hann hafi sömu upplýsingar og aðrir fjárlaganefndarmenn um tillögurnar sem þar eru í bígerð.

Frú forseti. Ég vísa í orð hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar þar að lútandi. Ég hef sömu upplýsingar og hann um þau mál og efast ekki um að það gangi fram eins og um var rætt. Það er sjálfsagt að reka á eftir því og draga það sérstaklega fram hérna í umræðunni, enda mikilvægt að það sem liggur  Ég nefndi áðan að eitt stærsta samgönguverkefni sem við höfum um nokkurt skeið ákveðið á Alþingi að ráðast í, Vaðlaheiðargöngin, voru samþykkt hérna fyrir nokkrum mánuðum síðan, sem betur fer. Ég held að það skipti mjög miklu máli að verkefnið verði að veruleika og hafi mikil og jákvæð áhrif. Hvað varðar heiðurslaunin er það einfaldlega svo að Alþingi samþykkir á hverju ári listann yfir þá sem eru á heiðurslaunum. Vinnureglan hefur verið sú að þeir sem eru settir á listann eru á honum þó svo að þeir stundi tímabundið einhver önnur störf á meðan. Skattgreiðendur geta valið einhvern af þeim einstaklingum á þing í nokkur ár og þeir veljast til ýmissa annarra starfa. Þarna er hægt að nefna einstaklinga sem hafa ýmis störf með höndum, það hefur ekkert með það að gera. Það er fyrst og fremst um heiðurinn að ræða, launin eru algjört aukaatriði, þannig að heiðurinn er það sem máli skiptir en ekki tímabundin störf einstakra listamanna við eitthvað annað en list sína.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja í upphafi ræðu minnar að það er alltaf sama stemningin þegar við erum að ræða fjárlögin. Hér eru einungis örfáir hv. þingmenn í salnum og ég hef ekki orðið var við einn einasta hæstv. ráðherra við umræðuna í dag. Það er kannski spurning um …  Ég verð þá að segja í upphafi máls míns að ég hef dálitlar áhyggjur eins og hefur oft komið fram þegar ég ræði fjármál ríkisins. Miðað við þær ræður sem hv. stjórnarliðar hafa flutt í dag verð ég að viðurkenna að mér finnst að menn geri heldur lítið úr vandanum fram undan. Þeir hafa sagt að hér sé niðurskurði lokið og viðspyrnu náð og ekkert nema hagsæld og blóm í haga fram undan. Það er því miður ekki þannig, a.m.k. ekki að mínu mati. Ég hef af þessu töluverðar áhyggjur. Ég geri mér ekki grein fyrir hvort þessir hv. þingmenn fluttu ræður sínar af svona mikilli innlifun eða eru bara að að fara að ganga til kosninga. Trúa þeir þessu í raun og veru? Hér erum við að ræða fjárlagafrumvarpið við 2. umr. og það hefur komið fram að það standi til að klára 3. umr. í næstu viku, jafnvel hefur verið talað um miðvikudaginn sem ég lít á sem hálfgerðan brandara. En hvað um það, það vantar tekjuhlið frumvarpsins. Þær breytingar sem þarf að gera á tekjuhliðinni hafa ekki verið lagðar fram, ekki einu sinni sem þingskjal. Ég hefði helst viljað að við færum ekki aftur inn í þá umræðu sem við áttum í fyrrahaust um að tekjuhlið frumvarpsins hefði ekki verið skoðuð vegna þess að menn vissu ekki hver átti að gera það eftir að þingskapalögunum var breytt. Mjög skiptar skoðanir voru uppi um það. Það eru ekki boðleg vinnubrögð. Ég gekk út frá því sem vísu að við þyrftum ekki að deila um það við þessi fjárlög líka. Það er mjög dapurlegt. Síðan hefur komið fram í fréttum, eins og allir vita, að jafnvel sé ekki stuðningur við sumar af þeim tekjutillögum sem er ætlað að standa undir þeim útgjöldum sem hér er verið að ræða. Það kannski segir allt um þá virðingu sem borin er fyrir þessari vinnu. Ég hef áhyggjur af því hvernig sumir hverjir hæstv. stjórnarliðar tala. Í andsvörum við mig hélt hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson því fram að við gætum verið bjartsýn. Fleiri hafa talað á sömu nótum og hafa ekki sparað stóru orðin. Þingmaðurinn segir að árangurinn blasi við þegar menn lesa frumvarpið og síðan sé niðurskurðartímabilinu lokið og viðspyrnan hafin. Þá langar mig að setja okkur aðeins inn í núið eins og maður segir stundum, þá stöðu sem er núna í einu sveitarfélagi, Snæfellsbæ. Þannig er málum háttað þar núna, í tæplega 1.800 manna sveitarfélagi, að heilsugæslustöðin er lokuð aðra hverja helgi. Er það vegna þess að verið sé að spara mjög stórar upphæðir? Nei, ég held að það sé ekki vegna þess. Það mun ekki spara mjög stórar upphæðir að loka heilsugæslustöðinni aðra hverja helgi. Þetta segir mér þvert á móti að forsvarsmenn Heilbrigðisstofnunar Vesturlands séu búnir að leita það mikið í heystakknum að ekkert sé orðið eftir. Það er í raun farið að skrapa niður fyrir botninn. Íbúum Snæfellsbæjar er gert að sækja heilsugæslu til Grundarfjarðar aðra hverja helgi. Það vantar ekki að það er góð heilsugæslustöð á Grundarfirði, það er ekkert að henni, en sú um það bil 30 kílómetra vegalengd sem þarf að fara er því miður oft ófær og veður válynd. Ég spyr mig og hef verið spurður hvernig í ósköpunum standi á þessu, hvort fólk á hinu háa Alþingi sé orðið endanlega vitlaust. Ég hef engin svör nema að stjórnarmeirihlutinn er að taka kolvitlausar ákvarðanir. Það er hið augljósa svar, það gefur augaleið. Ég held að fólk þurfi eiginlega að líta svo til að þeir sem búa úti á landsbyggðinni, eins og í þessu sveitarfélagi, séu einhvers konar vinnudýr fyrir ríkissjóð. Það þarf að skapa tekjur fyrir ríkissjóð, skaffa gjaldeyri, og þarna er fólkið sem gerir það. En það fær ekki grunnþjónustu, það er ekki nógu gott til þess. Nei, það fólk skal bara skapa gjaldeyrinn, fara út á sjó, veiða fiskinn, vinna hann og skapa gjaldeyri. Síðan á hann að koma hingað í hítina. Það eru þau skilaboð sem felast í svona tillögu, niðurskurði og staðreyndum eins og þær blasa við fólki. Það er ekkert annað. Á sama tíma eru tekin nokkur hundruð milljóna út úr sveitarfélaginu í svokölluðu auðlindagjaldi eða umframhagnaði í sjávarútvegi. Þetta eru ömurleg skilaboð inn í svona samfélag. Það er gert ráð fyrir því að á þessari heilsugæslustöð séu tveir starfandi læknar en núna er hún bara lokuð aðra hverja helgi. Svo koma hv. stjórnarliðar og segja: Þetta blasir við, hér er árangurinn, hér er jafnaðarstefnan, hér er réttlætið, við erum að verja barnafjölskyldurnar í landinu. Ég skil þetta ekki og þarf frekari útskýringar á því þegar verkin eru með þessum hætti. Það er óskiljanlegt að gera þetta svona. Við vitum alveg hvað það þýðir að senda svona skilaboð inn í þessi samfélög, að þau eigi ekki einu sinni rétt á grunnþjónustunni. Fólk spyr: Ef við fáum ekki grunnþjónustu, hvaða þjónustu fáum við þá? Af þessu hafa hv. stjórnarliðar hreykt sér. Þetta eru verkin. Svo segja hv. stjórnarliðar: Hér er hin mikla fjárfestingaráætlun. Hér eru verkin sem tala. Ég bið einhvern hv. stjórnarliða að koma hingað upp og svara mér spurningunni um hvernig hægt er að leggja í að byggja Hús íslenskra fræða fyrir tæpa 4 milljarða kr. á sama tíma og verið er að vinna svona verk. Eða að setja upp náttúruminjasýningu fyrir 500 millj. kr.  Það væri líka ágætt að rifja upp síðustu verkin sem voru gerð þegar menn lokuðu E-deildinni á Akranesi í fyrrahaust, ráku þar 25 konur út úr húsinu. Þannig eru verkin og ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir hv. stjórnarliða að gera sér grein fyrir því. Það er sama hvað er sagt hér, það er tekið eftir því sem er gert. Þess vegna hvet ég hv. stjórnarliða til að fara yfir þetta milli 2. og 3. umr. til að bregðast við þeim hættum sem steðja að í grunnþjónustu landsins. Verkefnið fram undan er gríðarlega mikilvægt. Við drögum það upp í nefndarálitinu frá 1. minni hluta og ég mun auðvitað fara yfir einstaka kafla. Ég lít á verkefnið sem mjög brýnt og mjög stórt. Menn getur greint á um hvort náðst hafi svona mikill árangur eða aðeins minni árangur eða aðeins meiri árangur. Ég vil helst komast upp úr þessum pólitísku hjólförum og ræða verkefnið fram undan, eingöngu verkefnið fram undan sem er yfirskuldsettur ríkissjóður með gríðarlega miklum vaxtagreiðslum sem munu á næsta ári nema um 84 milljörðum. Það er þriðji stærsti útgjaldaliður fjárlaga. Þar fyrir utan eru öll önnur verkefni sem snúa að gjaldeyrisjöfnuði o.fl. Þess vegna er ég og hef verið með ákveðið ákall um að við stígum upp úr þessum hjólförum sem við höfum verið í og snúum okkur að því að leysa þennan brýna og mikla vanda áður en við höldum fagurgalaræður um hvað hafi verið gert vel og hvað ekki. Mín persónulega skoðun er að mönnum ætti að vera skylt að takast á við skuldsetningu ríkissjóðs og verkefnin fram undan þverpólitískt. Það er eina vitið. Og ekki bara það, auðvitað þarf að fá fleiri að því verkefni, hvort sem það eru Samtök atvinnulífsins, Alþýðusamband Íslands eða aðrir aðilar sem nauðsynlegt er að fá í þetta verkefni. Gjaldeyrisjöfnuðurinn dregst mjög mikið saman, hann minnkaði um 40% á einu ári. Við erum með 48 milljarða í afgang og ég spyr: Hvernig ætlum við að standa skil á öllum þessum útgreiðslum á gjaldeyri? Það eru um það bil 3 þús. milljarðar í eigu erlendra kröfuhafa, tæplega 2 þús. milljarðar til í gjaldeyri og 1.200 milljarðar í svokölluðum jöklabréfum. Það hefur verið í umræðunni á undanförnum dögum að það verður vandasamt að leysa þennan vanda en það verður að sjálfsögðu að gera það. Þess vegna segi ég: Við megum ekki detta í þann farveg að pexa og rexa um hvort árangurinn hafi verið örlítið meiri eða minni nema menn ætli að ganga út í vorið og kosningar til að berja sér á brjóst. Ég hræðist mjög að það sé með þeim hætti. Af því að ég á sæti í hv. fjárlaganefnd er ég mjög hugsi yfir því að ég hafi heyrt það fyrst í fréttum þegar seðlabankastjórinn sagði að það væri gríðarlega mikilvægt hvernig haldið yrði á greiðslum út úr skiptingu á þrotabúinu í gömlu bönkunum. Það er hárrétt og gefur augaleið en þegar menn tala um að það ógni fjármálastöðugleika landsins og forustumenn í Seðlabankanum segja að hafa þurfi áhyggjur af því er maður auðvitað mjög hugsi yfir því að hv. þingmenn í fjárlaganefnd þurfi að heyra það í fréttum, að menn skuli aldrei hafa komið fyrir hv. fjárlaganefnd til að gera henni grein fyrir þessari stöðu eða ræða hana á nokkurn hátt. Þessi vinnubrögð verðum við að leggja af. Ég veit eiginlega ekki hvernig þetta fer fram því að nú starfar svokallaður ríkisfjármálahópur. Ég veit ekki hvort hann er í einhverri samvinnu við Seðlabankann um það hvernig staðið er að þessu, en eins og maður getur skilið þetta er það algjörlega í höndum Seðlabankans. Þegar þessi verkefni eru hugsanlega ekki unnin í mjög nánu sambandi við stjórnvöld veltir maður auðvitað fyrir sér hvernig þetta sé. Þau eru að minnsta kosti ekki unnin í nánu samstarfi við hv. fjárlaganefnd. Það getur vel verið að málin séu rædd við hæstv. ríkisstjórn, en hvert er þá hlutverk hv. fjárlaganefndarmanna? Hvað þurfa þeir að fara djúpt í málin og hvað eiga þeir að bera inn í þingið? Ég verð að viðurkenna, og geri það fúslega, að ég átta mig ekki alveg á heildarmyndinni. Ég vona að ekki sé gerð krafa um það miðað við þær upplýsingar sem við höfum að við skiljum heildarmyndina. Við verðum að ræða þessi mál af skynsemi í stað þess að vera með upphrópanir. Ég tel það líka skyldu okkar að snúa bökum saman til að ráðast í þessi verkefni og vinna þau faglega. Það er mín skoðun að hér mætti taka mjög góðan tíma til að fela hv. fjárlaganefnd að vinna að þessum verkefnum í nánu samstarfi við stjórnvöld og kalla líka aðra að. Skammtímaminnið er dálítið - eða ég veit ekki hvað maður á að segja, það er eins og menn þurfi ekki að fara nema yfir ein, tvenn áramót og þá eru þeir búnir að gleyma því sem hafði gerst á undan. Ég sagði í umræðunni um fjáraukalögin að það kæmi mér ekkert sérstaklega á óvart að eftir tvö, þrjú ár, eða eitt ár jafnvel, yrði hér annað hrun. Ég verð þá að segja, svo ég snúi mér að einstaka atriðum í frumvarpinu sjálfu, að það er mjög sérkennilegt að við erum með mjög stór mál sem eiga eftir að koma til 3. umr. Svo öllu sé til haga haldið hefur verið haldinn einn fundur í hv. fjárlaganefnd til að fara yfir málefni Íbúðalánasjóðs og það er búið að boða fund í fyrramálið til að fara frekar yfir þau. Það er auðsjáanlega mál sem kemur inn við 3. umr. Ég geri athugasemdir við að Íbúðalánasjóður skuli vera búinn að vera í sambandi við velferðarráðuneytið í tæpt ár til að gera grein fyrir vanda sjóðsins en að ekkert hafi gerst í málinu fyrr en skipaður var starfshópur í september. Við erum búin að vera með bréf frá sjóðnum í hv. fjárlaganefnd í mjög langan tíma þar sem varað er við öllum þessum hlutum, að lánshæfismatið verði fellt og allt þetta, en síðan er einhvern veginn ekkert gert í því og það er tekið á því með krampaköstum.

Það var settur peningur inn.

Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson kallar: Það var settur peningur inn. Það hefur ekki verið settur peningur inn í Íbúðalánasjóð síðan 2010, um 33 milljarðar, en bréfið frá Íbúðalánasjóði sem ég er að vitna í er síðan í desember 2011. Bréfið sem hv. fjárlaganefnd fékk er síðan í júlí í sumar þannig að allir hafa verið meðvitaðir um þetta. Það er mjög umhugsunarvert hvernig stendur á því að við skulum þurfa að gera þetta í þessu krampakasti. Ég hefði talið eðlilegra og æskilegra að vinna það með mun meiri fyrirvara þannig að við hefðum rýmri tíma. Það er auðséð að það vantar inn miklu fleiri hluti en þessa. Menn eru að ræða þá sín á milli. Það hefur að minnsta kosti verið reynt á undanförnum árum, það getur hafa verið áður fyrr en ég þekki það ekki, að menn hafi litið á 3. umr. fjárlaga sem einhvers konar uppsóp, að öll stærstu og þyngstu málin væru komin í gegnum 2. umr. sem væri þunga umræðan og 3. umr. væri frekar uppsóp, eins og stundum hefur verið sagt, með fullri virðingu fyrir þeim verkefnum sem þar koma inn. En því er ekki þannig háttað núna. Við erum hér við 2. umr. og það eru ekki einu sinni komnar fram þær breytingar sem þarf að gera á tekjuhlutanum. Og í fréttum hefur komið fram að jafnvel hluti af því öllu sé í uppnámi. Síðan skulum við fara í það sem snýr að því sem auðsjáanlega vantar líka, eins og Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Það er hægt að telja upp endalaust, t.d. lögregluna, og margt hefur meira að segja komið fram í umræðunni í dag sem þarf að koma inn í fjárlögin. Auðvitað hefði verið betra að það hefði verið gert fyrr. Löggæslumálin eru dæmi um mál sem hafa verið rædd við nokkrar umræður, meira að segja ekki í eintölu heldur fleirtölu. Það hefði auðvitað verið betra að ræða fyrr um stöðu lögreglunnar. Síðan eru líka teikn á lofti sem geta haft áhrif á að þetta gangi eftir eins og við vonumst til. Það kemur fram í varnaðarorðum þeirra sem hafa verið með hagvaxtarspána, hvort heldur sem það er Seðlabankinn, Alþýðusambandið eða Hagstofan. Það sem er merkilegt við það og blasir við er að alltaf er verið að draga úr væntingunum, það er alltaf verið að minnka, alveg sama hvort við förum í árið í fyrra eða núna, hagvaxtarspárnar eru alltaf réttar aðeins aftur til baka þegar frá líður, þegar spáin er endurskoðuð. Það er áhyggjuefni sem óþarft er að gera lítið úr að hagvöxturinn er drifinn mikið áfram á einkaneyslu og þessum litlu fjárfestingum sem fram undan eru. Það þarf ekki að rífast mikið um það nema menn vilji vera í einhverjum pólitískum debatt um að auðvitað væri miklu skynsamlegra og betra ef hagvöxturinn stafaði af atvinnusköpun. Það segir sig sjálft, auðvitað vita það allir. Við erum að ganga á framtíðarsparnaðinn. Við erum nú þegar búin að taka um 80 milljarða út úr séreignarsparnaðinum og nú er ein af tekjutillögunum að opna aftur á úttekt séreignarsparnaðar frá og með 1. janúar 2013. Það segir okkur að við erum að ganga á framtíðartekjur ríkissjóðs. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er að spá í það að ég er hér með mjög þykka bunka og er enn á fyrstu síðu. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, ég á eftir að halda nokkuð margar ræður. Það er gríðarlega mikilvægt að við tölum um þessa hluti og þess vegna sagði ég áðan að það væri að mínu mati lífsnauðsynlegt að menn settust niður og færu yfir málið. Þó tek ég undir það sem kemur fram í varnaðarorðum Seðlabankans. Ég hef sagt áður að ég held að það sé mjög mikilvægt að Alþingi setji sér fjármálareglur. Þá er ég ekki að tala um akkúrat þennan stjórnarmeirihluta eða einhvern annan, það skiptir bara engu máli. Ég held að við verðum að setja okkur ákveðnar reglur, við verðum að fara að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Ég hef áhyggjur af því að það er ekki verið að hugsa um það, það blasir við manni hér. Í umræðum um fjárlögin er alltaf verið að tala um að þegar heildarjöfnuði verður náð verði áfanganum náð. Það er mikilvægt skref, en þá erum við ekki farin að ræða neitt um að við þurfum að hafa jákvæðan heildarjöfnuð til að geta farið að greiða niður skuldirnar. Það er gríðarlega mikilvægt. Þetta er það sem Alþingi setti sjálft í hendur sveitarfélaganna. Mér finnst hljóðið hafa batnað í mörgum sveitarstjórnarmanninum sem ég hef heyrt í eftir að fjármálareglurnar voru settar. Efasemdir þeirra sem höfðu þær mestar finnst mér hafa minnkað mjög mikið. Í fyrsta lagi er markmiðið að veita aðhald. Í öðru lagi veitir þetta líka ákveðna vernd. Þetta gerir mun meiri kröfur til hv. þingmanna um að raða inn í rammann. Það á að ákveða að það eigi að vera þetta mikill afgangur af ríkissjóði og síðan verða menn bara að raða inn í rammann. Það er krefjandi verkefni án þess að ég sé að gera neitt lítið úr þeim verkefnum sem hafa verið unnin, það má ekki skilja mig þannig. Ég tek heils hugar undir þetta af því að það kemur fram hjá Seðlabankanum að hann hafi áhyggjur af þessu, það séu að koma kosningar og það sé slaki. Síðan varar bankinn við, eins og ég rakti áðan, ákveðnum þáttum. Það eru markaðsmál í Evrópu og þar fram eftir götunum sem ég ætla ekki að eyða tíma í að telja upp hér. Það er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því. Í sambandi við gjaldeyrisjöfnuðinn kom ég aðeins inn á það áðan hvernig við eigum að standa skil á öllum þessum gjaldeyri. Ég hefði talið það mjög eðlileg og æskileg vinnubrögð að hv. fjárlaganefnd væri upplýst um það nákvæmlega og það yrði unnið í meira samstarfi við þingið eins og mörg önnur mál. Framkvæmdarvaldið matar þingið allt of mikið. Við eigum að vera miklu sjálfstæðari. Við höfum sýnt ákveðið frumkvæði í hv. fjárlaganefnd og eflaust í fleiri nefndum. Ég þekki bara til þar enda á ég bara sæti í henni. Þar höfum við sýnt ákveðna samstöðu og ákveðið frumkvæði og við þurfum að þróa það frekar. Það er komið að þeim tímapunkti að það sé ekki nóg að tala um að gera breytingarnar heldur fari þær að sjást í framkvæmd, meira en verið hefur. Við sjáum aðvaranir frá mörgum, síðast í blöðunum í morgun, um það hve margir hafa áhyggjur af þessum gjaldeyrisjöfnuði. Þetta höfum við til að mynda ekkert rætt eða stúderað að ráði í hv. fjárlaganefnd. Við hefðum átt að gera miklu meira af því. Við sjáum að sérfræðingar á þessu sviði tala um að við þurfum að gera samninga um að þrotabúin fái hugsanlega bara greitt út í íslenskum krónum og gjaldeyririnn verði færður inn í Seðlabankann með afföllum þannig að menn eru að fara yfir þessi vandamál. Síðan verðum við að vara við því, því að það er reynslan, hinn blákaldi veruleiki, að á undanförnum tveimur árum - ég skal ekkert fara aftar, tökum bara síðustu tvö ár þar sem við erum að ræða fjárlög - hef ég orðið að líta þannig á að fjárlög séu í raun bara væntingar. Ákveðinn halli er innbyggður í fjárlögin og við vitum af honum. Hann er ekki leiðréttur, það eru mörg dæmi um það, upp á marga milljarða. Hallinn er byggður inn í fjárlög og ekki tekið á honum. Síðan kemur það fram í ríkisreikningi þegar hann verður birtur. Tökum bara tvö síðustu ár. Þegar meira að segja var búið að samþykkja fjáraukalögin í lok hvors árs, bæði 2010 og 2011, var gert ráð fyrir því að á árinu 2011 yrði hallinn 46 milljarðar. Niðurstaðan varð 90 milljarðar. Á árinu 2010 var gert ráð fyrir að hallinn yrði 70 milljarðar. Hann varð 123 milljarðar. Þetta eru engar smátölur og það má ekkert bregða út af. Við sjáum það í þróuninni. Það kemur mjög skýrt fram í áliti 1. minni hluta hvernig vaxtajöfnuðurinn er að breytast, þ.e. mismunurinn á milli vaxtatekna og vaxtagjalda. Hann var 46 milljarðar á árinu 2011. Hann fer á árinu 2012 í 55 og á næsta ári fer hann í 63 milljarða en samt erum við í skjóli gjaldeyrishafta. Vextir á hinum alþjóðlega markaði eru líka í algeru lágmarki, a.m.k. mjög lágir. Það er mjög mikilvægt að átta sig á skuldsetningu ríkissjóðs. Nú skuldar ríkissjóður með lífeyrisskuldbindingum upp undir 2.000 milljarða og skuldirnar eru að aukast. Það sjá allir, vita og eiga að vita að örlítil hreyfing er ekkert smáræði. Það hleypur strax á milljörðum og jafnvel tugum milljarða. Hvað þarf að gera þá? Skera niður eða reyna að auka tekjur. Það liggur alveg fyrir, mjög lítil hreyfing færir þessa tölu alveg svakalega. Þess vegna verðum við og eigum að taka á þessu. Síðan verða menn að átta sig á því að þegar skuldir ríkissjóðs eru komnar í 1.900 milljarða með lífeyrisskuldbindingunum þýða örlitlar breytur mjög háar upphæðir. Síðan geta menn pexað og rexað um hvort skynsamlegt hafi verið að fresta jöfnuði í ríkisfjármálum um eitt ár. Ég lít svo á að það hafi verið mistök en verð að segja að mér finnst að við eigum að horfa á það eitt sem er fram undan. Hættum að pexa um það sem er liðið, gerum okkur grein fyrir fjallinu fram undan og hugsum um hvernig við ætlum að klífa það. Hættum að rífast um hvort ríkisstjórnin hafi farið ranga leið eða rétta leið, við erum bara stödd hérna og horfum á þetta verkefni sameiginlega. Þetta er ekki ríkissjóður Samfylkingar og Vinstri grænna eða einhverra annarra, þetta er ríkissjóður okkar allra. Síðan geta menn pexað og rexað um það. Varnaðarorð hjá þeim aðilum sem ég nefndi áðan sem gera hagvaxtarspána eru eðlilega bara vegna ástandsins á hinum erlendu mörkuðum. Við sjáum til að mynda það sem er að gerast í Evrópu. Við heyrðum síðast í gær frétt um 20% verðlækkun á þorski. Hvaða áhrif hefur það? Margir hafa sagt að svokölluð sjávarútvegsvísitala eða viðmiðin sem eru tengd við sjávarútveginn í hagspá Hagstofunnar séu allt of há. Síðan kemur annað til viðbótar, á sama tíma eru Norðmenn að bæta við veiðiheimildir sínar í þorski sem eru jafnmikið og heildarkvóti Íslendinga. Á síðasta ári gerðu þeir nánast það sama. Það segir sig sjálft að það er að koma miklu meira magn plús að markaðsaðstæður eru að verða erfiðari. Auðvitað eru samt sóknarfæri. Ég held ekki öðru fram. Það má ekki skilja mig þannig að það sé bara svart fram undan. Ég er að reyna að fá umræðu um það hvert verkefnið er og við eigum ekki að pexa og rexa um þetta með þessum pólitíska hætti. Ég er búinn að fara yfir það sem snýr að hagvaxtarspánni og varnaðarorðunum í henni. Síðan er það sem kom fram áðan í andsvörum hv. þingmanna og hefur verið bent á. Það kom líka mjög skýrt fram á fundi fjárlaganefndar þegar forustumenn í Norðurþingi komu á fund fjárlaganefndar. Það er ákveðinn grunnur í hagvaxtarspánni um uppbyggingu í stóriðju, þar á meðal að sjálfsögðu á Bakka eins og allir vita. Það vantar 2,6 milljarða af hálfu ríkisins til að sveitarfélagið geti skrifað undir samningana í vor. Það verður ekki skrifað undir samningana öðruvísi. Þessu var mjög skýrt komið á framfæri í hv. fjárlaganefnd. Það er enginn vafi og ég meira að segja spurði um það sérstaklega þannig að ég væri alveg öruggur á því. Og það var alveg skýrt, sveitarfélagið mun ekki skrifa undir neina samninga nema þetta verði tryggt sem vantar inn í innviðina. Það er alveg klárt. En það er grunnur og stoð í hagvaxtarspánni. Ég talaði í upphafi um hvernig eiginlega væri litið á, eins og ég sæi það fyrir mér og margir aðrir, suma staði á landsbyggðinni og jafnvel alla, að þar væru í raun og veru vinnudýr til að skapa gjaldeyri. Núna virðist manni að það sé verið að leita í allar holur, að með því að breyta eignasölunni og arðsölunni sé farið að leita í allar holur. Ég hef það á tilfinningunni að það verði að ná aðeins meiru hér og miklu þar og meira að segja var farið inn í Orkubú Vestfjarða og þar teknar út 60 milljónir. Við vitum hvert þetta fer, það blasir við okkur, það fer út í raforkuverðið, gefur augaleið. Þó að það sé kannski ekki arðgreiðslunni út úr þessu að kenna er Landsnet að fara að hækka verðskrána á sama tíma. 10% af þjóðinni búa við þau skilyrði að borga upp undir þrefalt meira en þeir sem búa við gjaldskrá hitaveitunnar sem er dálítið sérkennilegt þegar maður fer að skoða það. Það eru Vestfirðingar sem versla við Orkubú Vestfjarða. Leikum okkur aðeins að því að setja þetta í tölulegt samhengi. Ef maður tekur Rafmagnsveitur ríkisins annars vegar og Orkubú Vestfjarða hins vegar þýðir þetta gjald upp á tæpar 7 þús. kr. á hvern íbúa á Vestfjörðum en þetta er mun lægra á Stór-Reykjavíkursvæðinu, innan við 1 þús. kr. Það sjást alveg förin á þessu. Síðan verð ég að segja að ég gef ekki mikið fyrir þessa fjárfestingaráætlun. Ég deili ekki á verkefnin sem slík, þetta eru allt ágætisverkefni, en á meðan erum við með ástandið sums staðar í ólestri. Við þurfum meiri grunnþjónustu og ég nefndi dæmi sem ég þekki vel úr mínum heimabæ þar sem þarf að loka heilsugæslustöðinni aðra hverja helgi og fólki er gert að sækja þjónustuna þar sem stundum er því miður ófært vegna vályndra veðurskilyrða. Þar þarf að fara veg sem liggur hátt. Á sama tíma byggjum við Hús íslenskra fræða fyrir 3,4 eða 3,7 milljarða. Það kom fram á fundi fjárlaganefndar að kostnaðurinn væri áætlaður 3,4, það væru 2,4 úr ríkissjóði og 1 úr happdrættinu sem má kalla eitt og hið sama, en síðan væru áhöld um 300 milljónir í undirbúningskostnað sem væru viðbótarkostnaður. Við erum að tala um 3,7 milljarða. Þetta er kapítuli út af fyrir sig og ég held að við höfum, því miður, ekki efni á að fara í svona framkvæmdir núna. Það mun ekkert gerast þótt við frestum þessari byggingu um eitt ár eða tvö. Það mun ekkert gerast. En mun alvarlegri hlutir geta gerst ef við byggjum ekki innviðina. Það eru ekki pólitískar deilur um að reyna að hlífa velferðarþjónustunni. Markmiðin sem eru skrifuð inn í fjárlögin um jöfnuðinn í ríkisfjármálum eru þannig að ekki verður hvikað frá þeim en það er strax farið að gera það þó að það standi pósitíft ákvæði í fjárlögunum. Það er ekki talað um reksturinn. Svo á að fara að setja upp sýningu fyrir Náttúruminjasafn Íslands fyrir 500 milljónir. Á sama tíma erum við að fjalla um það hér að það verði að bæta við framlögin til Hörpu. Síðan kemur skýringin að setja þurfi upp sýninguna og svo á aðgangseyririnn að standa undir rekstrinum. Næsta tillaga þar á eftir er um að bæta nokkrum hundruðum milljóna inn í Hörpu. Ég spyr mig bara: Getum við alltaf sett hendurnar einhvern veginn fyrir bæði augun? Ég er mjög hugsi yfir þessu. Virðulegi forseti. Ég sé að það gengur mjög hratt á tíma minn en mig langar að fjalla aðeins um svokallaða safnliði. Þar varð ég fyrir afskaplega miklum vonbrigðum og ég verð að játa mig sigraðan. Ég hafði rangt fyrir mér. Sú ákvörðun var tekin að færa svokallaða safnliði sem búið er að pexa og rexa um í mörg ár og setja í svokallaðan faglegan farveg, setja inn í sjóði, inn í menningarsamninga og þar fram eftir götunum, reyna að gera þetta þannig að það væri ekki duttlungum háð hver fengi hvað. Það var hugmyndin og hugsunin. Ég varði þessa hugmynd mjög einarðlega og talaði fyrir henni í mínum þingflokki, en sumir hv. þingmenn vöruðu mig við. Ég sagðist bara ekki trúa því að þetta yrði gert eins og blasir við mér akkúrat núna. Núna er akkúrat farið í þveröfuga átt. Hv. meiri hluti fjárlaganefndar er farinn að úthluta sérstaklega sjálfur inn í safnliði og líka einstaka ráðherrar. Trú mín á verkefnið, það að menn gerðu þetta eins og að var stefnt, að það yrði tekið úr höndum hv. fjárlaganefndar og sett í þennan faglega farveg, er brostin. Hugsunin var að setja þetta inn í menningarsamninga og aðra þá sjóði sem gætu haldið utan um þetta og fært inn í heimabyggðina. Ég viðurkenni að ég hafði of mikla trú á þessu verkefni miðað við það sem hér kemur á daginn. Auðvitað ber ég þá von í brjósti að menn snúi ekki endanlega af brautinni en ég hræðist það mjög, því miður. Ég tel það akkúrat merki um það að fara í þveröfuga átt, sem ég hef talað lengi fyrir hér, að vinna betur faglega þverpólitískt og hætta þessu karpi. Við getum haft einhverja klukkutíma í viðbót þar sem menn geta verið í pólitísku argaþrasi og tekið svo aðra þingfundi í að ræða eitthvað faglega og almennilega þar sem eru þó einhverjir til að taka þátt í umræðunum en ekki tómur salur. Svo þegar þarf að afgreiða - hálftómur, hér sitja einstaka hv. þingmenn svo ég geri ekki lítið úr því - pínulítil mál þurfa menn að ryðjast upp í ræðustól í þrjú korter í atkvæðaskýringar og um atkvæðagreiðsluna til að minna á sig. Þetta kalla ég ekki fagleg vinnubrögð.  Það vil ég segja að lokum, virðulegi forseti, að yfir margt þarf að fara betur í þessu fjárlagafrumvarpi og ég mun gera það í þeim ræðum sem ég mun halda í framhaldinu, taka einstaka þætti fyrir, en ég ætla að enda á þeirri yfirlýsingu að ég varð fyrir mjög miklum vonbrigðum með þá breytingu sem var gerð núna, það stílbrot sem varð á því samkomulagi og þeirri sátt um breytingar á safnliðunum sem var ekki staðið við. Ég hafði of mikla trú á verkefninu þannig að það gefur augaleið að ég harma að það skuli gert með þessum hætti. Mín skoðun er sú að þeir ættu að vera í þeim faglega farvegi sem stóð til að setja þá í.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir framlag hans til fjárlagaumræðunnar og það góða samstarf sem við höfum átt í hv. fjárlaganefnd. Mér fannst hv. þingmaður nokkuð gáttaður á því hvernig þessi ríkisstjórn tók við stöðu mála. Menn geta ekki leyft sér það að mínu viti vegna þess að það þurfti að taka til í ríkisranni eftir hrunið mikla, það þurfti að beita ríkissjóð aðhaldi, það þurfti hagræðingu, það þurfti að afla nýrra tekna. Það var ekki einfaldlega hægt að ætlast til þess að fyrirtækin í landinu færu á fullan skrið á nýjan leik ofurskuldsett langflest og með böggum hildar. Það er rétt hjá hv. þingmanni að við þurfum að beita okkur aga á næstu árum, næstu missirum, til þess að fara ekki aftur að eyða um efni fram, það er mjög mikilvægt. Við þurfum að taka á vaxtamálum sem verður ella ekki breytt í velferð. Mig langar að inna hv. þingmann eftir því hvar hann vill staldra við þegar og ef kemur til niðurskurðar. Mér heyrist að sjálfstæðismenn vilji, ef þeir komast til valda, skera niður enn frekar til þess að ná vöxtunum niður og hvar á þá að gera það? Í velferðarráðuneytinu, sem tekur jú stærstan hluta af ríkistekjunum, um 233 milljarða, í mennta- og menningarmálaráðuneytinu sem tekur 66 milljarða, í innanríkisráðuneytinu sem tekur 66 milljarða sömuleiðis, samtals 366 milljarðar af 580 milljarða kr. tekjum ríkissjóðs, bara þessi þrjú ráðuneyti? Eigum við að henda burt Fæðingarorlofssjóði upp á 7,8 milljarða? Eigum við að henda út þjóðkirkjunni upp á 1,6 milljarða? Eigum við að henda út Hörpunni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hv. þingmaður talaði um að ég hefði talað með miklum ótta og væri jafnvel að gera lítið úr því verkefni sem hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn stóðu frammi fyrir hér þegar þau tóku við völdum. Ég held ég hafi sagt það ábyggilega oftar en einu sinni og oftar en tvisvar í ræðu minni að mér finnst verkefnið sem er fram undan gríðarlega stórt og mikil áskorun. Þess vegna sagði ég oftar en einu sinni og oftar en tvisvar: Byrjum bara hér, verkefnið er þarna, hættum að rífast um það sem ríkisstjórnin hefur verið að gera og annað. Ég notaði engan tíma í minni ræðu í það að tala um skattstefnu ríkisstjórnarinnar eða neinar niðurskurðartillögur, ég hefði getað gert mikið meira af því og get tekið það sem hvatningu frá hv. þingmanni að halda nokkrar svoleiðis ræður. Svo kemur þetta útspil sem heyrist stundum: Hvar ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að skera niður? Ætlar hann að skera niður í heilbrigðisþjónustu? Við höfum áhyggjur af því. Ég vil bara rifja það upp að fyrir ári síðan lögðum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins fram tillögur um það að skera ekki niður í heilbrigðismálum. Við komum með útfærðar tillögur um það að skera niður annars staðar á móti, við jukum ekki útgjöld ríkissjóðs. Og það kom mjög skýrt fram í ræðu minni og það eru ekki deilur um það og við megum ekki búa til deilur um það, að við þurfum auðvitað að hlífa velferðarþjónustunni, grunnstoðunum, löggæslunni, velferðinni. En ég vara við því að á sama tíma og er verið að loka heilsugæslustöð aðra hverja helgi, þá erum við að fara að byggja hús íslenskra fræða fyrir tæpa 4 milljarða og svo koll af kolli. Ég vara við að fara í frekari svoleiðis framkvæmdir því að það gerist ekkert þó að það bíði og það má sko alveg bíða.

Frú forseti. Sjálfstæðismenn biðja um meiri framkvæmdir. En ef stungið er upp á meiri framkvæmdum er það gagnrýnt. Sjálfstæðismenn verða að vera sjálfum sér samkvæmir og ekki eilíflega að gagnrýna það sem þeir eru sjálfir að biðja um. Ég sagði það fyrr í dag við fjárlagaumræðuna að heilbrigðisstofnunum úti á landi hafi að vissu leyti verið hlíft miðað við það sem gerðist í Reykjavík. Helsti niðurskurðurinn í heilbrigðismálum fór fram á Landspítalanum þar sem vissulega var af mestu að taka, stofnunin ver 35 milljörðum kr. árlega til sinna mála. Þar er vitaskuld af meiru að taka, uppsafnaður niðurskurður hjá Landspítalanum er um 23% á meðan hann er 17% hjá stofnunum úti á landi, þannig að þeim var hlíft. Auðvitað var ömurlegt og leiðinlegt og sárgrætilegt að þurfa að taka þátt í þessum niðurskurði. En það varð að gera það og við erum sammála um að ástæðan fyrir því að nauðsynlegt var að fara í þessa hagræðingu er einfaldlega sú að við viljum ekki borga of mikla vexti inn í framtíðina. Þessum vöxtum á að breyta í velferð. Ég verð engu að síður að inna hv. þm. Ásbjörn Óttarsson eftir frekari svörum við því hvar sjálfstæðismenn vilja skera niður, hvaða þætti báknsins vilja þeir burt til þess að geta tekið á vaxtavandanum? Hv. þingmaður nefnir heilbrigðismálin, hann biður um að þeim verði hlíft. Gott og vel, þar erum við að mörgu leyti sammála, en hvar á þá að skera niður annars staðar? Launasjóður listamanna 506 millj. kr., ég nefni hann sem dæmi, en hvar annars staðar? Það dugar nú ekki upp í nös á ketti. Hvar annars staðar? Það er mjög mikilvægt í þessari umræðu, þegar líður á kosningavetur, að heyra skoðanir flokkanna um það hvernig þeir ætli að taka á ríkisfjármálavandanum, vegna þess að hann er enn ekki leystur, 

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mjög sérkennileg umræða hjá hv. þingmanni. Hann kallar eftir því að menn nefni hér einstakar tillögur. Ég bendi á það að Sjálfstæðisflokkurinn hefur í þrígang lagt fram efnahagstillögur í heild sinni, sem bæði snúa að niðurskurði og tekjuöflun. Það er eins og sumir hv. stjórnarliðar - þó að ég saki ekki hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson um það - skilji ekki að það er hægt að auka tekjur með því að fara í framkvæmdir og með því að  Hv. þingmaður, við þurfum ekki að eyða miklum tíma í það að við viljum hlífa grunnþjónustunni. Hv. þingmaður segir: Jú, auðvitað verður að taka á þessum vanda að leysa vaxtagjöld ríkissjóðs. Við erum algjörlega sammála um það. Síðan koma hv. stjórnarliðar og hv. þingmaður þar á meðal og segja: Við erum að ná tökunum, viðspyrnan er hafin og þetta er allt saman komið í fínt lag, en samt eru vaxtagjöld ríkissjóðs áætlaðir 84 milljarðar á næsta ári, 84 milljarðar. Erum við búin að ná tökum á vandanum? Nei, ekki að mínu mati. Og á meðan við erum að borga 84 milljarða í vexti finnst mönnum sjálfsagt að fara að byggja hús íslenskra fræða fyrir 4 milljarða eða setja upp einhverja náttúruminjasýningu fyrir 500 milljónir eða einhverja stofnun fyrir 900 milljónir. Það er auðvitað ekki boðlegt að gera þetta með þessum hætti. Það er bara eintóm vitleysa og það er ekkert reiknað með neinum rekstri. Svo koma menn og segja: Fjárfestingaráætlunin, hver á að framkvæma hana? Þetta er fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Hún mun í besta falli taka nokkrar skóflustungur, klippa á nokkra borða, svo verður það annarra að koma áætluninni í framkvæmd eða stoppa þessa vitleysu af.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir afskaplega góða og ítarlega ræðu. Nú vil ég ekki tefja þessa umræðu en mér fannst hv. þingmaður ekki ræða nægilega vel um agann í ríkisfjármálum. Þá á ég við að ríkisreikningur er iðulega öðruvísi en fjárlög og fjáraukalög, þ.e. það munar verulega miklu á útgjöldum aðallega, ekki á tekjum. Ég vil spyrja hv. þingmann sem situr í fjárlaganefnd hvort þetta hafi verið rætt sérstaklega í nefndinni og hvort menn hyggist grípa til aðgerða til þess að segja upp einhverjum forstjóra ríkisstofnunar sem fer fram úr. Þegar ríkisreikningurinn sýnir hærri gjöld en fjárlög eða fjáraukalög segja til um er það brot á stjórnarskrá. Þá hefur einhver greitt út peninga sem ekki má greiða út samkvæmt stjórnarskránni. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur verið skoðað í nefndinni að þessar greiðslur séu settar upp á borðið, hvaða stofnanir eða ráðuneyti fóru umfram og hver ber ábyrgð á því að brjóta stjórnarskrána? Ég reyndi að giska á það um daginn, þetta voru um 40 milljarðar hvort árið sl. tvö ár. Ég vil spyrja hv. þingmann um þetta, hvort menn hafi hugleitt það í nefndinni að beita eða koma á meiri aga í ríkisfjármálum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir andsvarið. Ég fór ágætlega yfir agann í ríkisfjármálunum og hvernig niðurstaðan hefði verið en ég á eftir að halda fleiri ræður og mun þá flytja sérstaka ræðu um þetta, sem er auðvitað hárrétt ábending hjá hv. þingmanni. Það er dregið upp í áliti okkar, áhyggjurnar af þessu með hvernig niðurstaðan af ríkisreikningi er. Hv. þingmaður nefndi tvö sl. ár og ég sagði áðan í ræðu minni: Ég lít orðið á fjárlög sem væntingar og það er orðið einhvern veginn sjálfgefið að hafa innbyggðan halla í fjárlögum sem er vitað af. Það er vitað af innbyggðum halla, en samt er hann hafður, það er ekki tekið á honum. Þetta á við um margar, margar stofnanir. Sú sem ég man eftir í augnablikinu sem er með mestan uppsafnaðan halla er með 3 milljarða, bara ein stofnun, Landspítalinn. Þetta er allt innbyggt inn í kerfið og það er ekki tekið á því. Sumar stofnanir eru meira að segja þannig að fjárframlagið þeirra er jafnmikið í mínus í höfuðstól á ríkisreikningi eins og heildarframlagið til stofnunarinnar er. Það á í raun og veru bara að læsa öllu 1. janúar, bang. Þetta er sama sagan, þetta er blekking og við verðum að hætta þessu. Hv. þingmaður nefndi niðurstöðu ríkisreiknings og fjárlaga. Á síðustu tveimur árum, 2011 og 2010, við skulum ekkert fara aftar, og ég tók það einmitt í minni ræðu áðan að þá var gert ráð fyrir því að hallinn á ríkissjóði, t.d. 2010, yrði 70 milljarðar. Niðurstaðan var 123 milljarðar, 53 milljarðar umfram. Á árinu 2011 var gert ráð fyrir að það yrðu 46 milljarðar en niðurstaðan var 89 milljarðar, þar eru 43 milljarðar til viðbótar. Við erum því að tala um tæpa 100 milljarða í mínus í niðurstöðu ríkisreiknings og fjárlaga á síðustu tveimur árum. Það er því auðvitað gríðarlega mikilvægt að við horfum á þetta verkefni sem fram undan er og reynum að einhenda okkur í að leysa það með þeim hætti sem verður að gera.

Frú forseti. Ég ætla nú ekki að tefja umræðuna en ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar upplýsingar, þetta er nefnilega kjarni málsins. Eftir höfðinu dansa limirnir og þegar ríkissjóður leyfir sér að vera með 100 milljarða í útgjöld sem ekki má greiða út samkvæmt stjórnarskrá, hvað skyldu menn þá hugsa í sveitarstjórnunum? Hvað skyldu menn hugsa í fyrirtækjum? Hvað skyldi einstaklingurinn hugsa? Það er ekki bara verið að brjóta lög, það er ekki bara verið að brjóta skattalög eða fjárlög eða eitthvað slíkt, það er verið að brjóta stjórnarskrána, sem menn ræða mikið um að hafi mikið gildi. Hv. þingmaður nefndi þarna eitt dæmi og það væri kannski áhugavert að fá frá fjárlaganefnd lista yfir þær stofnanir ríkisins og ráðuneyti sem hafa farið umfram fjárlög í ríkisreikningi.

Virðulegi forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það. Við erum og höfum verið það lengi, sammála um hversu mikilvægt er að taka á þessum vanda. Ég minntist á það áðan að nú skuldar ríkissjóður tæpa tvö þúsund milljarða og við erum í gjaldeyrishöftum. Samt erum við að fara að greiða vexti upp á 84 milljarða á næsta ári. Það blasir auðvitað við, þetta mikla, stóra verkefni. Þess vegna er ég áhyggjufullur af því, eins og ég sagði, að menn komi hér upp og segi: Hér er bara allt komið í fínasta stand. En hvað er að gerast? Vaxtajöfnuður ríkissjóðs er t.d. að breytast mjög hratt. Árið 2011 vorum við með vaxtamun í mínus 46 milljarða, árið 2012 er reiknað með að hann verði 56 milljarðar, en á árinu 2013 er gert ráð fyrir að hann verði rúmir 63 milljarðar, þannig að þetta er í þessari þróun. Hv. þingmaður veit það örugglega mun betur en ég og gerir sér grein fyrir því vegna menntunar sinnar, að bara örlítið brot í vaxtaprósentu til eða frá þýðir ekki bara nokkur hundruð milljónir, það þýðir nokkra milljarða, jafnvel tugi milljarða sem liggur fyrir að þurfi að fara í niðurskurð eða tekjuöflun á móti. Það er því gríðarlega mikilvægt að menn átti sig á umfangi þess sem er fram undan og hætti að tala um að það sé allt í lagi. Fara í einhverjar loftkastalabyggingar og skóflustunguáætlun, eins og ég sagði áðan, að fara að byggja einhver glæsihýsi sem við höfum ekkert með að gera fyrr en við erum búin að ná tökum á þessum vanda. Það er alveg gríðarlega mikilvægt. Hv. þingmaður veit það líka og gerir sér grein fyrir því örugglega mun betur en ég að við erum með 3.000 milljarða - við tökum á því í álitinu - í gjaldeyri sem erlendir kröfuhafar eiga. Hvernig ætlum við að leysa það? Hvernig eigum við að leysa það? Er verið að ræða það eitthvað hér? Það held ég að sé allt of lítið rætt, þó að verið sé að ræða það örlítið í einstaka nefndum.

Herra forseti. Ég ætla að koma inn á tiltekin atriði í 2. umr. um fjárlagafrumvarpið. Ég vil fyrst segja að það er ánægjulegt að margt er að leggjast með okkur í þróun efnahagsmála og þar af leiðandi fjármála ríkisins. Það eru meiri tekjur sem koma inn en jafnvel var búist við. Atvinnulífið er sterkara og stöðugra en margur gat átt von á við efnahagshrunið sem varð 2008, 2009. Þess sér líka stað í því fjáraukalagafrumvarpi sem hér hefur verið lagt fram og er til umræðu. Þá hafa einnig verið lagðar fram við 2. umr. fjárlaga allmargar breytingartillögur af hálfu meiri hlutans í fjárlaganefnd við það frumvarp sem upphaflega var lagt fram sem miða að því að styrkja og bæta tiltekna þætti í rekstri ríkisins og stofnana þess og þeim verkefnum sem það ber ábyrgð á. Þá er jafnframt boðað að fyrir 3. umr. verði gerðar leiðréttingar á tilteknum fjárlagaliðum, bæði stórum og smáum, sem við getum rætt frekar við 3. umr. Ég ætla fyrst og fremst að koma inn á tiltekin atriði sem ég vil leggja áherslu á við þessa umræðu, ekki hvað síst til að geta skoðað þau frekar fyrir 3. umr. Ég vil í upphafi minnast á litlar tölur í þeim breytingartillögum sem hér eru lagðar fram við 2. umr. sem skipta samt miklu máli. Þó svo að stóru tölurnar og stóru verkefnin ráði langmestu um niðurstöðutölur eru það engu að síður hin minni verkefni sem skipta almenning, einstaka byggðir og stofnanir miklu máli. Ég vil nefna sem dæmi að nú kemur inn við 2. umr. fjárlaga framlag til sýslumannsembættisins á Blönduósi til að það geti haldið áfram tilteknum innheimtum fyrir stofnanir sem það hefur sinnt. Það skiptir miklu máli fyrir þau verkefni sem þar eru unnin og hefur gengið mjög vel með. Þá vil ég líka nefna eflingu framhaldsnáms í heimabyggð og gleðst yfir því af því að það er verkefni sem ég barðist einmitt fyrir þegar ég kom inn á þing 1999. Eitt fyrsta þingmálið sem ég flutti þá, nýkominn á þing, var að ungt fólk gæti stundað nám í heimabyggð til 18 ára aldurs og að möguleikar fólks til að stunda framhaldsskólanám heiman að frá sér, hvar sem það byggi á landinu, yrðu auknir eins og kostur væri. Fyrsta tillaga mín var um framhaldsskóla á Patreksfirði, man ég, á Snæfellsnesi, á Hólmavík og við utanverðan Tröllaskaga. Nú er þetta flest orðið að veruleika eða er að verða það. Stofnaður hefur verið framhaldsskóli á Snæfellsnesi, framhaldsdeild á Patreksfirði í Vesturbyggð sem sækir stuðning sinn til framhaldsskólans á Snæfellsnesi í Grundarfirði. Það er komin framhaldsdeild í Fjallabyggð eða við utanverðan Eyjafjörð og nú í haust var að hefjast nám við framhaldsdeild á Hvammstanga í tengslum við Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki. Það var mjög ánægjulegt og gleðilegt að vera viðstaddur fyrir skömmu síðan þegar það verkefni var formlega sett í gang, þótt að það hafi farið af stað í haust, og var mikil ánægja með það. Einnig sé ég í fjárlagafrumvarpinu núna fjárveitingu, þó að ekki sé hún mikil, 5 millj. kr., til að ungt fólk á Hólmavík og í nágrenni geti sótt framhaldsnám heiman frá sér við Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki. Það fer í vinnslu í vetur og verður vonandi komið til framkvæmda næsta haust. Það er mjög ánægjulegt að ýmis atriði af þessu tagi skuli vera orðin að veruleika. Ég vil nefna þetta því að það eru einmitt þessi atriði sem skipta ekki hvað síst máli. Fleiri atriði mætti nefna í fjárlagafrumvarpinu sem ástæða væri til að vekja athygli á. Herra forseti. Þau atriði sem ég ætla að vekja athygli á við 2. umr. eru verkefni sem ég tel að bæði Alþingi og hv. fjárlaganefnd eigi að skoða mjög vandlega á milli umræðna, fyrir 3. umr. Ég vil fyrst nefna stöðu íslensku þjóðkirkjunnar en það er alveg ljóst, að minnsta kosti mér og ég veit fjölmörgum öðrum, að starf þjóðkirkjunnar vítt og breitt um landið skiptir gríðarlegu máli, ekki aðeins fyrir trúarlíf og trúariðkun heldur ekki síður fyrir menningarlíf og vegna þeirra mörgu og mikilvægu samfélagsverkefna sem kirkjan og kirkjustarfið stendur fyrir, byggir upp og rekur. Gríðarlegt sjálfboðaliðastarf tengist þessum verkefnum. Við þekkjum vel safnaðarstarfið, við þekkjum kórastarfið, barnastarfið og margháttuð félagsleg störf sem kirkjan og söfnuðirnir standa að vítt og breitt um landið. Þess vegna er mjög alvarlegt þegar nú er áfram gengið á grundvallartekjustofna þjóðkirkjunnar eins og raun ber vitni. Ríkið innheimtir sóknargjöld fyrir hönd sóknanna til að þær geti starfað og sóknargjöld eru eins konar félagsgjöld meðlima þjóðkirkjunnar sem renna beint til sóknanna vítt og breitt um landið. Alls eru um 270 sóknir. Sóknargjöldin standa undir margháttaðri starfsemi í þjónustu við almenning og starfsemi kirkjunnar miðar einmitt að uppbyggingu samfélagsins og þeirra þátta sem helst stuðla að andlegri velferð, þar á meðal hin mörgu samfélagslegu verkefni, eins og ég nefndi Þess vegna er mjög alvarlegt þegar sóknargjöldin, gjöldin sem renna til þessarar starfsemi kirkjunnar, eru enn skert. Kirkjan tók á sig skerðingar við hið erfiða efnahagsástand fyrir tveimur árum en þá var því jafnframt lofað að þetta yrði leiðrétt svo skjótt sem verða mætti og staðið við þá samninga sem gerðir hafa verið við þjóðkirkjuna. Þessi ítrekaða skerðing á tekjustofnum kirkjunnar skiptir hundruðum milljónum króna, er jafnvel upp á annan milljarð króna, skerðing á tekjustofnum sem hún hefur samið um og byggt starfsemi sína á. Þetta er mjög alvarlegt og ég skora á hv. fjárlaganefnd að skoða málefni þjóðkirkjunnar, skoða samninga sem ríkið hefur gert við þjóðkirkjuna um þær tekjur sem eru grundvöllur fyrir starfsemi hennar. Herra forseti. Ég verð að segja að þetta er mér hjartans mál og ef ekki koma fram leiðréttingar á framlögum til kirkjunnar við 3. umr. frá hv. fjárlaganefnd tel ég einsýnt að Alþingi verði að taka á málinu með beinum hætti. Herra forseti. Þá vil ég næst ræða atriði sem lýtur að öðrum verkefnum á landsbyggðinni, en hinar dreifðu byggðir eru miklu viðkvæmari fyrir niðurskurði og fjárvöntun í skipulagðri þjónustustarfsemi en þéttbýlið. Ég vil fyrst nefna raforkumálin og þar er um mikla mismunun að ræða hjá fólki eftir búsetu. Sum heimili eru á svokölluðum köldum svæðum. Veitt er framlag upp á tæpar 200 millj. kr. til að jafna húshitunarkostnað á köldum svæðum, en sú upphæð sem þarf til að koma á fullkomnum jöfnuði eins og lofað hefur verið er um 500 millj. kr. Orkan til að hita hús í landinu er jú sameiginleg og það er mikið kappsmál að þessi kostnaður sé jafn, óháð því hvar menn búa. Hið sama gildir um dreifikostnað rafmagns. Við vorum bara í dag að heyra að Landsnet ætli að hækka dreifikostnað sinn, og hvert fer hann? Jú, hann lendir fyrst og fremst á hinum almennu notendum því að samningar við stórnotendur, álverin og þess háttar, eru bundnir þannig að ekki er hægt að ganga svo greitt þar inn. Því var lofað við innleiðingu raforkutilskipunar Evrópusambandsins fyrir nokkrum árum að ríkið mundi tryggja jöfnuð í þessum efnum. Herra forseti. Ég leyfi mér að vitna til ágætrar greinar sem góður félagi og fyrrverandi alþingismaður og forseti þingsins, Árni Steinar Jóhannsson, skrifaði í Morgunblaðið 20. september síðastliðinn, en hann er stjórnarformaður Rariks. Greinin er skrifuð meðal annars í tilefni af þeim miklu hremmingum sem við lentum í í óveðrinu í september og hvað skiptir einmitt máli að vera með öfluga innviði, enda heitir þessi ágæta grein Árna Steinars Jóhannssonar: Traustir innviðir eru gæfa hverrar þjóðar. Þar segir, með leyfi forseta: „Þær hremmingar sem við höfum farið í gegnum nú gefa tilefni til þess að vekja umræðu um það stóra mál sem kostnaður við dreifingu rafmagns í landinu er. Allir sem þekkja til eru sammála um að það er herfileg misskipting á sameiginlegum gæðum, að það skuli vera hlutskipti notenda á dreifiveitusvæði Rariks og Orkubús Vestfjarða að standa straum af þeim gríðarlega kostnaði sem felst í því að afhenda orku í hinum dreifðu byggðum landsins.“ Áfram segir í ágætri grein Árna Steinar Jóhannssonar, með leyfi forseta: „Í orði er löggjafinn sammála þessu vegna þess að með nýrri skipan raforkumála voru samþykkt sérstök lög nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu á raforku. Markmið þeirra laga er að stuðla að jöfnun kostnaðar við dreifingu á raforku til almennra notenda. En eins og við vitum þá er eitt í orði og annað á borði. Fjárveitingavald Alþingis hefur aldrei frá setningu laganna komið inn með þá fjármuni sem til þarf til þess að jafna þennan kostnað. Á fjárlögum fyrir 2013 þurfa þessar niðurgreiðslur að hækka um 800 milljónir króna.“ Segir stjórnarformaður Rariks, Árni Steinar Jóhannsson, og áfram segir: „Annar handleggur er að niðurgreiðslur til húshitunar á köldum svæðum hafa staðið í stað um áraraðir. Iðnaðarráðuneytið skipaði starfshóp til þess að gera úttekt á þeim málum. Skýrslu starfshópsins um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar var skilað í desember 2011. Þar kemur fram að niðurgreiðslur til húshitunar þurfa að aukast um 500 milljónir króna.“ Ég tek svo sannarlega undir það sem segir í grein stjórnarformanns Rariks, Árna Steinars Jóhannssonar. „Traustir innviðir eru aðalsmerki hverrar þjóðar. Í nútímasamfélagi er dreifing og afhending raforku einn af stórum hornsteinum nauðsynlegra innviða. Landið verður ekki nýtt, það verður ekki um það farið og í því verður ekki lifað og starfað án þess að afhending á raforku sé örugg og í boði á viðráðanlegu verði. Með breytingu á raforkulögum ákvað Alþingi að jöfnun á kostnaði við dreifingu á rafmagni í dreifbýlinu skuli gerð með framlögum í fjárlögum ár hvert. Við þessa ákvörðun verður að standa þar til önnur eða betri leið verður fundin í þessum efnum.“ Lokaorð Árna Steinars Jóhannssonar eru, með leyfi forseta: „Að óreyndu verður ekki öðru trúað en að þingmenn taki þetta stóra mál dreifbýlisins til alvarlegrar umræðu og að viðunandi niðurstaða fáist hvað varðar á niðurgreiðslu til almennra nota á raforku í dreifbýlinu og jöfnunar á húshitunarkostnaði á köldum svæðum.“ Herra forseti. Ég held að litlu sé að bæta við þessa ágætu grein. Þetta er málið í hnotskurn. Þessu var lofað af hálfu stjórnvalda þegar innleiðing á raforkutilskipuninni var gerð en eins og rakið er í greininni hafa stjórnvöld ekki staðið við það. Þetta er kannski ein alvarlegasta mismununin sem landsmenn verða að búa við, ekki síst í hinum dreifðu byggðum inn til sveita þar sem raforkan er jafnvel líka bara einfasa og erfitt er að nota þar nýjustu tækni. Þeir íbúar þurfa að borga miklu hærri dreifingarkostnað en gert er annars staðar. Herra forseti. Ég skora á hv. fjárlaganefnd að skoða þetta mál og gera sér grein fyrir því að ábyrgð Alþingis er mikil. Þetta er loforð sem gefið var íbúum hinna dreifðu byggða. Það er líka umhugsunarefni í þessu sambandi að viðbrögðin í fjárlagafrumvarpinu eru þau að í stað þess að koma inn með fjármuni þá eru þessi þjónustufyrirtæki, Rarik og Orkubú Vestfjarða, krafin um arðgreiðslur til ríkisins, arðgreiðslur sem eru eitthvað á fjórða hundrað milljónir kr. að því er nefnt hefur verið hjá Rarik. Ég hef ekki töluna á hraðbergi hjá Orkubúi Vestfjarða en tilsvarandi krafa er gerð þar. Ég mótmæli því að verið sé að taka fé út úr þeim almenningsfyrirtækjum eins og tillögur eru gerðar um. Það er miklu nær að þeir fjármunir séu nýttir og þjónustufyrirtækin fái tækifæri til að nýta þá fjármuni til að byggja upp innviði sína, eins og stjórnarformaður Rariks bendir svo rækilega á, til að leggja nýja strengi, til að auka þrífösunaröryggi í flutningi rafmagns, svo dæmi séu tekin. Herra forseti. Það að ætla ekki að standa við það loforð sem gefið var við innleiðingu raforkutilskipunarinnar um að jafna dreifikostnað og gera í staðinn arðsemiskröfur til ríkisins á þau þjónustufyrirtæki er eitthvað sem gengur ekki upp. Ég bið hv. fjárlaganefnd að skoða málið á milli umræðna. Maður horfir til þeirra verkefna sem eru tilfinnanleg, ekki síst fyrir landsbyggðina og sem þarf að taka á á milli umræðna. Herra forseti. Ég vil næst nefna innanlandsflugið. Það er alveg ljóst að innanlandsflugið er gríðarlega mikilvægt fyrir samgöngur og almannaþjónustu í landinu, enginn deilir um það. Fyrir marga staði er það mikilvægasta og kannski eina samgönguleiðin tímunum saman, fyrir utan að stytta vegalengdir og tengja saman atvinnu- og þjónustulíf. Við sjáum að menn geta farið frá Reykjavík til Akureyrar og kennt í háskólanum og komið svo til baka aftur, svo dæmi sé tekið. En flug til sumra staða ber sig ekki fjárhagslega og þykir mönnum fargjöldin vera orðin býsna há, ég nefni til dæmis Gjögur, Höfn í Hornafirði, Ísafjörð og Bíldudal. Nú hefur það áætlunarflug verið sett í uppnám vegna þess að ekki eru fjárveitingar til að veita þann nauðsynlegan stuðning sem þarf í því flugi. Talið er að um 100 millj. kr. þurfi, svo einhver tala sé nefnd, til að standa undir lágmarkskröfum í því sambandi. Það er óþolandi að innanlandsflugið sé látið vera í þeirri óvissu sem það hefur verið í. Það þarf að vera alveg tryggt að nægilegt fjármagn sé í fjárlögum til að hægt sé að reka það. Ég minnist þess að í fyrra var einmitt tekist á um flugið á Sauðárkrók. Talið var að fé hefði verið lagt fram til að tryggja flug á Sauðárkrók. Svo reyndist ekki vera og flug á Sauðárkrók lagðist af. Vonandi verður það tekið upp aftur nú um áramótin, ég vona það. En það byggir á því að veittur sé grunnstuðningur til þess til að halda þeim flugleiðum opnum og gangandi sem ekki bera sig ef horft er til arðsemi. Þetta er hluti af samgöngumannvirki þjóðarinnar og á að skoða sem slíkt. Sama gegnir líka um viðhald á ýmsum flugvöllum, ekki hvað síst á hinum minni flugvöllum. Þó svo að flug verði tryggt er ekki víst að flugvellirnir uppfylli lengur þau skilyrði og öryggiskröfur sem gerðar eru til þeirra vegna þess að viðhaldið á þeim er vanrækt. Þetta eru grunnatriði í samgöngumálum þjóðarinnar. Ef ekki er stutt við þær byggðir sem liggja afskekkt og eru kannski á ýmsan hátt í veikri stöðu þá bitnar það bara á þeim og það má ekki vera hlutskipti Alþingis að láta það viðgangast. Þá er kannski rétt að víkja að Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Jöfnunarsjóði var komið á til að jafna tekju- og aðstöðumun sveitarfélaga vítt og breitt um landið. Sum sveitarfélög hafa slíka starfsemi, fyrirtæki og ríka íbúa að geta staðið undir nauðsynlegum þjónustuverkefnum sem sveitarfélaginu ber skylda til. Önnur hafa það ekki. Önnur hafa ekki álverksmiðju, án þess að ég ætli að fara að mæla með því að koma þeim upp í hverri byggð, en það er mjög misskipt hvað varðar fyrirtæki, fjarlægðarkostnað og fleira. Jöfnunarsjóður er því til að jafna þetta. Það hefur aldrei ríkt ágreiningur um að það væri hlutverk hans. Hins vegar verður hann náttúrlega að fá sína skilgreindu tekjustofna eða hlutdeild í tekjuöflun ríkisins og hann þarf líka að fá fjármagn til að geta staðið undir þeim verkefnum. Nú skortir verulega á. Það skortir á að sérstakt framlag komi, eins og hefur verið, sem getur gengið til þeirra sveitarfélaga sem hafa búið við fólksfækkun og hafa búið við tekjuskerðingar á milli ára vegna þess. Það er nánast ekkert framlag til þess núna. Önnur sveitarfélög eru einnig mjög skuldug og hafa lent í miklum fjárhagsvandræðum og þá er gengið á tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til að koma til móts við þær miklu skuldir, hvernig svo sem þær eru til komnar, hvort þær hafa komið til á sanngjarnan hátt, hvort þær framkvæmdir hafi bara verið til þess að skekkja samkeppnisstöðu og lífsskilyrði í byggðarlögum. Þá fer fjármagnið úr jöfnunarsjóðnum til þess að draga þau skuldugu sveitarfélög á flot og það tekið frá minni sveitarfélögunum sem þurfa þá að lenda illa í þeirri tekjuskerðingu sem þau búa við. Það vantar aukið framlag í jöfnunarsjóðinn til að mæta þeim skyldum sem hvíla á sjóðnum hvað það varðar. Þetta eru ekki háar upphæðir, það eru kannski um 200 millj. kr. að lágmarki sem þarf. Ég skora á hv. fjárlaganefnd að yfirfara þau mál. Ég vil líka vekja athygli á stöðu heilbrigðisstofnana, sérstaklega á landsbyggðinni, sem hafa lent í miklum niðurskurði á undanförnum árum, mátt skera niður starfsemi, mátt búa við óöryggi sem fylgir því að halda læknum og sérhæfðu starfsfólki og misst það á sumum stöðum vegna hins mikla niðurskurðar sem hefur verið á þeim. Heilbrigðisstofnanirnar úti um land eru ein af grunnstoðum viðkomandi samfélaga. Heilbrigðisþjónustan ræður því að stórum hluta hvort fólk vill búa á viðkomandi stöðum eða ekki. Þess vegna er þetta svo viðkvæmt og því ber ríkinu skylda til þess að styðja vel við heilbrigðisþjónustuna. Þó að nú sé vissulega minni niðurskurður og varðandi sumar heilbrigðisstofnanir er að minnsta kosti látið í veðri vaka að ekki sé niðurskurður frá fyrra ári, þá veit ég þó um tilvik þar sem um það er að ræða. Ég hef þess vegna kallað eftir upplýsingum frá heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um landið um hver sé staða þeirra vegna þess að því hefur verið lofað að við þessi fjárlög eigi ekki að skerða starfsemina frá því sem hún hefur verið nú á þessu ári. Ég gæti nefnt Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki þar sem ég veit að skerðingin er meiri. Og miðað við óbreytt fjárlög, eins og er núna í fjárlagafrumvarpinu, er fjármagn ekki nægjanlegt til að halda óbreyttri starfsemi. Þetta er mjög mikilvægt og þess vegna nefni ég það. Þetta eru ekki neinar háar tölur en þær skipta þjónustustig samfélaganna vítt og breitt um landið mjög miklu. Þá vil ég nefna landbúnaðarháskólana. Ég vil nefna Hólaskóla sem hefur búið við mikil fjárhagsvandræði síðan honum var breytt í háskóla með þeim kröfum sem því fylgdi. Með samþykkt þess frumvarps var einmitt skýrt tekið fram af hálfu fjárlagaskrifstofunnar, sem kostnaðarmetur hlutina, að sú breyting mundi hafa verulegan kostnað í för með sér og tilgreindi upphæðir í því sambandi. Það aukna fjármagn hefur ekki skilað sér til skólans. Þegar hann var færður á milli ráðuneyta, frá landbúnaðarráðuneytinu og yfir til menntamálaráðuneytisins, var því líka lofað að tekið skyldi á þeim fjárhagsvanda sem þar hafði skapast en við það hefur ekki verið staðið. Síðan hefur á hverju ári undanfarin ár verið talað um að nú ætti að leysa fjárhagsvanda og koma til móts við hann, og enginn efast um og allir undirstrika hið góða starf sem þar er unnið. Þess vegna er svo mikilvægt að ríkið standi við þær yfirlýsingar sem það gefur og fari að lögum sem það sjálft setur varðandi þær stofnanir. Ekki er hægt að setja það á starfsmenn eða forustumenn viðkomandi stofnana að reyna að ganga gegn þeim lögum sem ríkið hefur sjálft sett varðandi starfsemina. Alla vegana hefur ekkert verið gert enn í þessu máli og það er komið á mjög alvarlegt stig. Það er alveg ótrúleg þrákelkni af hálfu ríkisins hvað það varðar og svoleiðis getur ekki gengið lengur. Ef ekki kemur af hálfu hv. fjárlaganefndar fyrir 3. umr. klár leiðrétting og fjármagn inn í rekstrargrunn þessara stofnana þá verður Alþingi að taka á málinu með beinum hætti. Ég held að enginn vilji sjá að starfsemi þeirra stofnana sé sett í það mikið uppnám að ekki sé ljóst eða tryggt að þær geti starfað áfram. Við leggjum mikla áherslu á eflingu græna hagkerfisins, við leggjum áherslu á nýsköpun sem tengist einmitt slíkri starfsemi, ferðaþjónustu og sjálfbærum greinum atvinnulífsins í hinum dreifðu byggðum. Og þeir skólar eru einmitt uppsprettan og stuðningurinn við það. Það er því í hróplegu ósamræmi við stefnu stjórnvalda, stefnu sem ég fagna og allir eru mjög ánægðir með, þ.e. þær áherslur sem lagðar eru á svokölluð græn verkefni, sjálfbær náttúrutengd verkefni, en þá verðum við líka að fylgja þeirri ábyrgð eftir með því að setja ekki fjárhag þeirra stofnana í uppnám. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál, ekki aðeins fyrir þær stofnanir sem við berum ábyrgð á heldur og fyrir samfélagið allt, bæði nærsamfélagið og þjóðfélagið allt. Ég vil líka nefna Háskólann á Bifröst sem stendur frammi fyrir vanda sem ekki hefur verið tekið á. Ég treysti því og skora á hv. fjárlaganefnd að taka á þeim málum fyrir 3. umr. Herra forseti. Þetta voru ákveðin tilgreind mál sem ég vildi vekja athygli á milli 2. og 3. umr. sem ég legg þunga áherslu á að verði leiðrétt. Að lokum vil ég aðeins víkja að þeim þáttum í fjárlagafrumvarpinu sem eru mér síst að skapi. Margt er gott í fjárlagafrumvarpinu eins og ég gat um áðan og sýnir sterka stöðu ríkissjóðs og undirstrikar margt gott í stefnu þeirra flokka sem mynda ríkisstjórnina. En eitt atriði er þó sem gengur þvert á það, held ég, sem þjóðin óskar eftir, alla vega það sem ég óska eftir. Það er það fjármagn sem fer til umsóknar að Evrópusambandinu. Sú vegferð með umsókn að Evrópusambandinu, án þess að þjóðin hafi verið spurð um hvort við viljum fara út í þá vegferð, er á fullu skriði og hún kostar fjármagn. Hún kostar bæði bein fjárframlög og óbein og gríðarlega mikla vinnu hjá ráðuneytum, stofnunum, félagasamtökum og hjá samtökum sveitarfélaga. Fjöldi fólks, ætli það séu ekki hundruð manna, leggur gríðarlega vinnu í það sem tengist Evrópusambandsumsókninni, sem Alþingi samþykkti naumlega að setja í gang. Ég samþykkti það ekki eins og allir vita. Það eru ekki bara þeir fjármunir sem tilgreindir eru í fjárlagafrumvarpinu, beint og óbeint. Þar er líka tilgreint fjármagn sem Evrópusambandið leggur hingað inn sem þróunarstyrki til að undirbúa og aðlaga íslenskt samfélag, íslenskt stofnanakerfi að Evrópusambandinu, svokallaðir IPA-styrkir. Þetta eru kannski hinir svörtu blettir, hin svörtu svæði, í fjárlagafrumvarpinu sem eru hvað alvarlegastir. Ekki er síður alvarlegt að mikið af þeim kostnaði og fyrirheitum sem gefin eru varðandi vinnu, breytingar á íslensku stofnanakerfi og búnaði eru gefin Evrópusambandinu tímasett án þess að þeirra sé getið í fjárlögum. Úr því að Alþingi vill vera með þá umsókn í gangi - sem ég tel reyndar að afturkalla eigi sem allra fyrst því að í rauninni er ekkert nýtt í því, við verðum að undirgangast lög og reglur Evrópusambandsins og hraðinn ræðst af því hversu hratt við getum breytt og orðið við kröfum þess - þá eru mörg loforð gefin um að ráðast í þessa og hina vinnu, í þessar og hinar fjárfestingar án þess að þess sé getið á fjárlögum. Það gengur einfaldlega ekki. Ég hef þess vegna tekið saman og lagt spurningar fram á Alþingi varðandi þann kafla sem lýtur að skattamálum, 16. kafla í þessum viðræðum, þar sem nýlega hefur verið lögð fram samningsafstaða Íslendinga í skattamálum. Við verðum að athuga það að skattkerfi Íslendinga er ekki hluti af EES-samningnum heldur er það sérstakt. Þær breytingar sem verður að gera á íslensku skattkerfi, búnaði og tækjum eru fyrst og fremst til að þóknast kröfum Evrópusambandsins. Ég nefni þetta sem dæmi en í textanum segir, með leyfi herra forseta: „Ísland mun hafa innleitt allt útistandandi regluverk og sett upp nauðsynlegan stofnanaramma og fyllilega rekstrarhæf tölvukerfi sem gera samhæfingu og samtengingu við viðkomandi kerfi Evrópusambandsins mögulega við aðild.“ Í textanum er einnig vísað til þess að lögð verði fram tímasett áætlun sem Evrópusambandið þarf síðan að taka afstöðu til. Þess vegna hef ég lagt fram spurningar varðandi þennan eina kafla og tek sem dæmi, herra forseti, eftirfarandi spurningar: Hver er kostnaðurinn við aðlögunarvinnu íslenskra stjórnvalda að Evrópusambandinu vegna breytinga á tölvukerfum á sviði vörugjalda vegna 16. samningskafla aðildarviðræðnanna um skattamál? Hver er kostnaðurinn við að efna þetta loforð sem íslensk stjórnvöld gefa Evrópusambandinu? Hver er kostnaðurinn við að skipta út núverandi tölvukerfi sem uppfyllir ekki kröfur Evrópusambandsins um gagnaskiptakerfi? Sama hvaða skoðun við höfum á þessu, þó að ég sé alveg á móti þessu í verki, ef íslensk stjórnvöld eru að lofa að gera svona innan tímasettra marka, þá verður samt að gera grein fyrir því í fjárlögum. Ég legg áherslu á það Síðan eru fleiri spurningar: Hver er kostnaðurinn við að efla stjórnsýslugetu embættis ríkisskattstjóra og tollstjóra vegna þessara verkefna á sviði tölvukerfa með ráðningum og þjálfun starfsmanna? Þetta er allt tíundað í þeim loforðum sem gefin eru Evrópusambandinu í þeim kafla. Ég undirstrika að þessi kafli er ekki hluti af EES, þess vegna er þetta algjörlega í þágu krafna Evrópusambandsins. Mér finnst þetta mjög alvarlegt sem er í gangi við Evrópusambandsumsóknina. Menn geta haft á ólíkar skoðanir, verið á móti henni eða með, ég virði það. En kostnað vegna umsóknarinnar, kostnað vegna aðlögunar, kostnað vegna innleiðingar á búnaði, tækjum og vinnu á að tilgreina í fjárlagafrumvarpinu en ekki vera með neinn feluleik í því sambandi. Þessi feluleikur í Evrópusambandsviðræðunum um kostnað, vinnu, framlög og það allt saman er gjörsamlega óþolandi, herra forseti. Þetta 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir ræðu hans. Þar var margt ágætt þótt ég sé ekki sammála öllu sem kom fram. Ég ætlaði fyrst að koma aðeins inn á sameiginlegt áhugamál okkar hv. þingmanns sem er Evrópusambandsumsóknin og aðlögunarferlið sem hann greindi réttilega frá í ræðu sinni. Ég fæ ekki betur séð en að í breytingartillögum meiri hlutans í fjárlaganefnd sé gerð grein fyrir verulega auknum styrkjum frá Evrópusambandinu vegna aðildarumsóknarinnar. Ég er að velta fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi áttað sig á því. Auðvitað var gert ráð fyrir nokkur hundruð milljónum, ég man ekki hvort það voru 300 eða 350 milljónir eða hvað það var, í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram í haust. Í breytingartillögum meiri hlutans kemur fram að styrkir frá Evrópusambandinu vegna aðildarumsóknar Íslands hækki um 806 milljónir. Sennilega er sú tala niðurstöðutala. Það er alla vega um að ræða verulega breytingu og verulega aukningu frá því sem fram kom í fjárlagafrumvarpinu og ég vildi inna hv. þingmann eftir áliti hans á því atriði. Hitt atriðið sem ég ætlaði að minnast á snertir þjóðkirkjuna og ég tek eindregið undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. þingmanni vegna þess. Það er auðvitað um að ræða, eins og hefur áður verið rætt í þinginu, að ríkið ætlar enn að ganga gegn því samkomulagi sem var fyrir hendi og hefur verið fyrir hendi við kirkjuna frá 1997. Það er ætlunin, bæði samkvæmt fjárlagafrumvarpi og samkvæmt nýframkomnum bandormi, að staðfesta skerðingu á sóknargjaldinu til kirkjunnar, þ.e. innheimta á sóknargjaldið af fullum þunga en skila bara hluta til kirkjunnar og annarra safnaða. Ég vildi inna þingmanninn eftir því 

Virðulega frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að IPA-styrkirnir sem Evrópusambandið veitir hér inn til að aðlaga íslenska stjórnsýslu að Evrópusambandinu eru í samræmi við þá samþykkt sem Alþingi gerði í sumar um að taka við styrkjunum. Eðlilega verða þeir að koma inn í fjárlög. Við tókumst á um styrkina í sumar og ég var þeim mjög andvígur. Ef við erum að sækja um aðild að Evrópusambandinu gerum við það með fullri reisn en eigum ekki að þurfa að fá til þess einhverja gullkálfa frá Evrópusambandinu til að fara yfir hina íslensku sjálfstæðismúra. Ég er jafnmikið á móti IPA-styrkjunum nú eins og þá, eins og hv. þingmaður er líka það ég best veit. Varðandi kirkjuna fagna ég því sem hv. þingmaður sagði um að trúlega væru þingmenn í flestöllum flokkum, ef ekki öllum, sem vilja standa að baki kirkjunni. Það skortir á að ríkið standi við sína samninga í þeim efnum. Ég vil bara minna á, frú forseti, að ein af hinum ánægjulegu útkomum úr þjóðaratkvæðagreiðslu, eða þeirri skoðanakönnun sem átti sér stað um breytingar á stjórnarskránni, var afstaðan til þjóðkirkjunnar. Eitt það ánægjulegasta við það var að afgerandi meiri hluti þeirra sem tók þátt í atkvæðagreiðslunni vildi áfram öfluga og sterka þjóðkirkju. Það voru líka skýr skilaboð til Alþingis hafi einhverjir hér verið að efast um vilja þjóðarinnar í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason gerði grein fyrir því í ræðu sinni að það væri margt í fjárlagafrumvarpinu sem hann styddi en ýmislegt sem hann gerði athugasemdir við. Sennilega á það nú við um okkur flest og auðvitað er það þannig að þegar fjárlög heils ríkis eru til umfjöllunar erum við hvorki með öllu né á móti. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann að var afstaða hans til fjárlagafrumvarpsins í heild, hvort um væri að ræða stuðning af hans hálfu við fjárlagafrumvarpið eða hvort stuðningur hans væri skilyrtur með einhverjum hætti.

Frú forseti. Hv. þingmaður ætti nú að vera það þingreyndur að vita að ekki eru öll kurl komin til grafar í þeim efnum og til þess höfum við 3. umr. við fjárlög. Það hefur einmitt verið boðað, bæði af formanni hv. fjárlaganefndar og hér í umræðunum, að þar yrði tekið á tilgreindum málum. Tilgangur minn var að koma í ræðustól og tilgreina þau atriði sem ég tel að standi verulega út af. Það er áskorun mín til fjárlaganefndar sem fær málið milli 2. og 3. umr. og þingmanna í umræðunni að taka undir og árétta þannig að það geti þá skilað sér við 3. umr. Það var tilgangur minn og við skulum bara vona að við 3. umr. verði tekið á málunum sem ég hef nefnt.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir ræðu sem var mjög beinskeytt á vissan hátt. Mig langar fyrst til að spyrja hann um aga í ríkisfjármálum og af því að hann situr í hv. fjárlaganefnd vildi ég spyrja hann …  
             Það er annað sem hv. þingmaður sagði. Hann sagði: Alþingi á að taka á fjárveitingum til sjálfbærra, náttúrulegra verkefna. Hann sagði að það yrði að gera breytingu á því þannig að hann samþykkti fjárlagafrumvarpið. Nú er hv. Alþingi í þeirri stöðu að ríkisstjórnin er með minni hluta á Alþingi. Við erum líka í þeirri stöðu að það er kosningavetur. Á slíkum vetrum lofa menn gjarnan ýmsu hingað og þangað. Við erum eiginlega í þeirri stöðu að sérhver stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar hefur neitunarvald á fjárlögum. Það geta því komið upp mjög skrautlegar kröfur einmitt í 2. umr. eða utan þingsalar um að þetta og hitt verkefnið verði að samþykkja, annars samþykki viðkomandi þingmaður ekki fjárlagafrumvarpið og þar með fellur ríkisstjórnin því hún stendur og fellur með fjárlagafrumvarpinu. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Hversu harður er hann á því að fjárveitingar til þeirra verkefna sem hann talaði um verði auknar? Sér hann fyrir sér að svo sem eins og 20 aðrir þingmenn komi með kröfur um aukin verkefni í hitt og þetta? Hvernig reiðir þá fjárlagafrumvarpinu af, sérstaklega þegar við horfum til þess að það er kosningavetur?

Frú forseti. Aftur verð ég að vísa til þingreynslu hv. þingmanns sem hefur nú heldur betur og oft verið með sínar eigin skoðanir á tilgreindum málum sem hafa verið til umræðu í þinginu þó svo að hans flokkur og ríkisstjórn hafi jafnvel verið á allt annarri skoðun. Ég tel það einmitt vera skyldu þingmannsins í þingsal að vekja athygli á þeim atriðum sem hann ber fyrir brjósti. Ég get alveg viðurkennt að framtíð og stöðu Hólaskóla á Hólum í Hjaltadal og Hólastaðar, sem ég vék að í því sambandi, ber ég svo sannarlega fyrir brjósti. Ég treysti því líka að það þurfi ekkert að vera að draga í einhverja flokka hvað það varðar að treysta framtíðarstöðu Hóla. Ég treysti því að þar komi allir flokkar að og þess vegna var ég að nefna það, frú forseti. Ég vona að hv. þm. Pétur H. Blöndal styðji það líka að starfsemin á Hólum í Hjaltadal fái fjármagnið sem hún þarf til að geta haldið eðlilegri starfsemi og þeirri reisn sem verið hefur á henni undanfarin, sem ég var einmitt að víkja að í ræðu minni.

Frú forseti. Ég er ekkert viss um að ég styðji svona verkefni. Það vantar peninga úti um allt. Það vantar peninga í lækningatæki. Það vantar peninga í alls konar verkefni þannig að menn geta ekki haldið einhverri reisn einhvers staðar. Hv. þingmann sagði að þessi fjárlög sýni sterka stöðu ríkissjóðs. Ég vil spyrja hann: Er staða ríkissjóðs virkilega sterk þegar í ljós kemur að ríkisreikningur er langt yfir 100 milljarðar umfram fjárlög á síðustu tveimur árum? Skuldir ríkissjóðs eru meira en 100 milljörðum meira en til stóð í fjárlögum og fjáraukalögum.

Frú forseti. Það er einmitt þess vegna sem við komum hér upp í ræðustól, til að halda fram skoðunum okkar og viðhorfum. Ég ber fulla virðingu fyrir því að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi allt aðra skoðun á forgangsröðun en ég og að hann komi í ræðustól og tali fyrir þeirri forgangsröðun og þeim atriðum sem hann leggur áherslu á. Ég tala fyrir áhersluatriðunum sem ég vil koma að í umræðunni og það hef ég gert. Varðandi stöðu ríkissjóðs sem hv. þingmaður minntist á þá viðurkenni ég alveg að hún þyrfti að vera betri. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að kannski halda aðeins áfram með það sem hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Jón Bjarnason voru að ræða hér á undan og snýr að Hólaskóla. Nú liggur alveg fyrir að ef ekki verða gerðar breytingar á fjárlögum fyrir árið 2013 er í raun og veru verið að skrúfa fyrir súrefni til viðkomandi stofnunar, Háskólans á Hólum. Það er hægt að segja að þá sé búið að dæma skólann til dauða, ef ég nota það orð þótt það sé ekki fallegt. Það liggur þá líka fyrir, þær upplýsingar sem hafa komið fram, að forsvarsmenn skólans munu grípa til þeirra aðgerða að nánast loka skólanum. Það er bara þannig. Auðvitað er því mikilvægt að útlistað verði með skýrum hætti hvernig staðið verður að málunum. Mig langaði líka að spyrja hv. þingmann, af því að hann hefur nú verið samkvæmur sjálfum sér og verið að rifja upp kosningaloforð stjórnarflokkanna, eða svik frekar á kosningaloforðum, þar sem hann fór mjög vel yfir það sem snýr að niðurgreiðslunni eða flutningnum á raforku. Hv. þingmaður vitnaði í góða grein sem fyrrverandi hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson skrifaði. Þar kemur fram að það vantar um 600 millj. kr. til að standa við samkomulagið sem stjórnarflokkarnir lofuðu í kosningunum og hann fór hér yfir. Því vil ég líka spyrja hv. þingmann hvaða væntingar hann hefur um að við því verði orðið. Kannski eru það fá kosningaloforð sem hv. ríkisstjórnarflokkar eiga eftir að svíkja að þetta er það eina. Auðvitað er mikilvægt að eitthvað verði til viðbótar. Hv. þingmaður nefndi líka Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki og ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns hvað það varðar. Ég vil spyrja hann: Er skynsamlegt þegar svona er komið fyrir grunnstofnunum úti á landsbyggðinni að fara að setja 500 millj. kr. í að opna náttúrugripasýningu í Reykjavík?

Frú forseti. Varðandi Hólaskóla þá tek ég undir það hjá hv. þingmanni að á því máli verður að taka. Sá sem hér stendur varð skólastjóri 1981. Þá hafði skólanum verið lokað í tvö ár og var óvissa um framhaldið. Þegar ég var ráðinn 1. apríl 1981 var ég eini starfsmaður skólans. Skólinn hefur vaxið og dafnað og ég held að við öll séum stolt af því. Ég fór þaðan 1999 en þar hefur verið vel haldið á spöðum alveg til þessa dags og mikill metnaður. Það er bara fullkomin ósvinna hvernig stjórnvöld koma fram við skólann og þessa landbúnaðarskóla, Hólaskóla og Hvanneyri, í þeim efnum. Ég treysti á þingmeirihluta í því. Hver og einn þingmaður ber þar ábyrgð og það er í þingsalnum sem málum er endanlega ráðið. Sama gildir um Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki og víðar. Ég vil kalla eftir upplýsingum frá heilbrigðisstofnunum um landið því það liggur fyrir loforð um að við þessi fjárlög skuli frekari starfsemi ekki vera skorin niður og hún frekar styrkt en hitt, hringinn í kringum landið. Við þekkjum þá miklu mótmælaöldu sem kom alls staðar að af landinu í fyrra við þann gríðarlega niðurskurð sem þá átti að keyra fram. Sem betur fer var horfið frá því. Þingsalurinn og ræðustóllinn er til þess að við berum fram þau mál, ræðum þau og skiptumst á skoðunum um þau. Ég legg þau fram hér og fagna undirtektum hv. þingmanns. Ég treysti á Alþingi til að taka skynsamlega á málum og ég tala nú ekki um að fara að mínum ágætu tilmælum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Við erum svo sem miklir skoðanabræður í því að auðvitað þarf að koma málum á hreint gagnvart þeim stofnunum sem um ræðir. Hv. þingmaður náði reyndar ekki að svara síðustu spurningu minni sem snýr að því að á sama tíma og við erum að ræða málin með þessar grunnstofnanir í uppnámi skuli verið að setja 500 millj. kr. í að opna eina sýningu í Reykjavík. 500 millj. kr. er margfalt það fjármagn sem þarf. Því vil ég spyrja hv. þingmann aftur að því sem hann náði ekki að svara, hvort hann sé ekki sammála mér um að á meðan ástandið er svona er það algjört bruðl og vitleysa. Ég vil líka gefa hv. þingmanni tækifæri til að tjá sig um það að síðustu helgi var byrjað á því að loka Heilsugæslustöðinni í Snæfellsbæ aðra hverja helgi til að spara örfáa þúsundkalla eða tugi þúsunda. Á sama tíma er ríkisstjórnin að fara í svona vegferð. Ég vil spyrja hv. þingmann um skoðun hans á því máli.

Frú forseti. Að sjálfsögðu snýst það um forgangsröðun. Heilbrigðisþjónustan er svo ofboðslega viðkvæm, ekki síst á landsbyggðinni, eins og hv. þingmaður minntist á með heilbrigðisstofnunina og þjónustuna í Snæfellsbæ. Það er svo gríðarlega viðkvæmt, um leið og maður fer að skera niður þjónustuna verður líka erfiðara að halda fagmenntuðu starfsfólki þannig að þetta rekur sig hvað á annars horn. Þess vegna legg ég áherslu á það. Ég hef ekki sérstaka skoðun á þessari sýningu en ég nefndi hér, og þar veit ég að við hv. þingmaður erum sammála, þær hundruð milljóna kr., ef það eru ekki milljarðar, sem fara í umsóknina um Evrópusambandið. Væri ekki nær að taka þá peninga til að styrkja og standa að baki velferðarþjónustunni, heilbrigðisþjónustunni, menntamálunum og því og hætta þeirri vitleysu sem er jú engum til góða? Ef hún heldur svona áfram miðar hún að því að við framseljum okkar fullveldi sem við erum algjörlega andvígir, við stöndum vörð um íslenskt fullveldi.

Virðulegi forseti. Það er um margt ólíkar aðstæður sem Alþingi stendur nú frammi fyrir við umræður um fjárlög fyrir árið 2013 og afgreiðslu fjárlaga sem bíður okkar á næstu dögum en þær aðstæður sem þingið hefur staðið frammi fyrir undanfarin þrjú ár. Hvers vegna skyldi staðan vera sú að við erum hér í mjög breyttu umhverfi að mörgu leyti og við breyttar aðstæður frá því fyrir einu, tveimur, þremur árum? Hvers vegna skyldi afstaðan vera þessi í ræðum meiri og minni hluta í þingsal við umræðurnar í dag? Endurspeglast staðan ekki í óskinni, væntingunum og kröfunni um aukin framlög til hinna margvíslegu málaflokka, í þjónustu, í framkvæmdum, í uppbyggingu, í nýjungum og hverju sem telja má? Jú, er það ekki vegna þess að við höfum náð árangri? Er það ekki vegna þess að það hefur tekist að koma ákveðnum böndum á þá skelfilegu stöðu ríkissjóðs sem samfélagið stóð frammi fyrir eftir hrun? Hér hafa fallið mörg þung orð í umræðum undanfarinna ára um niðurskurð, atlögu að grunnstoðum samfélagsins, heilbrigðisþjónustu og annarri velferð. Menn hafa tínt til dæmi úr ýmsum áttum. Það er auðvitað margt sem má til sanns vegar færa því að við höfum skorið niður og víða inn að beini. Þjóðin hefur fundið fyrir því, ekki bara á landsbyggðinni heldur um land allt. Það hefur tekið á að ganga í gegnum þær þrengingar og erfiðleikana sem við höfum staðið frammi fyrir. Við fengum líka þau heilræði frá ráðamönnum erlendis frá, sem þekktu til slíkra mála, höfðu gengið í gegnum slíkar sviptingar, eins og frá Göran Persson sem var gestur hjá okkur hér á dögunum. Hann sagði þegar hann kom hingað stuttu eftir að hrunið hafði átt sér stað að menn yrðu að þora að horfast í augu við veruleikann og taka á vandanum strax, það yrðu engin vandamál leyst með því að bíða og bíða og halda að málin leystust af sjálfu sér. Það væri sársaukaminnst að ganga strax í harðar aðgerðir með niðurskurði, hagræðingu, uppstokkun og endurskoðun á hlutskipti okkar ef við ætluðum að komast í gegnum þessi erfiðu mál fyrr en síðar. Það var gert. Þeim sem hafa staðið í fararbroddi fyrir þeim verkum hefur minnst verið fagnað og þakkað fyrir þeirra hlut, líkt og þeim sem tekur til eða sér um uppvaskið er sjaldnast þakkað fyrir að halda heimilinu hreinu. Þessi verk varð að vinna og við erum að uppskera í samræmi við það. Því göngum við nú inn í umræður um fjárlög á allt öðrum forsendum og allt öðrum nótum en við höfum gert undanfarin ár. Það þýðir ekki að allur vandi sé fyrir bí og ekki sé við neitt að etja sem ástæða sé til að hafa áhyggjur af, langt því frá. Við verðum hins vegar að horfa á það af sanngirni að við erum í annarri stöðu og við getum leyft okkur að horfa til ýmissa hluta sem við höfðum ekki nokkurt svigrúm til fyrir einu, tveimur, þremur árum. Það er allt útlit fyrir að við náum jákvæðum frumjöfnuði í rekstri á næsta ári. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að frumjöfnuður verði jákvæður um rúmlega 60 milljarða. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir því að heildarjöfnuður verði neikvæður um aðeins tæpa 3 milljarða á næsta ári. Það er auðvitað mjög mikilvægt að geta náð árangri í þá veru með fjárlagafrumvarp sem er byggt á þeim forsendum að það geti staðið. Við skulum ekki loka augunum fyrir því að ýmis erfið vandamál blasa við, óleystir hlutir, en við höfum verið að sigla skútunni í rétta átt. Greiðsluuppgjör ríkisins fyrir fyrstu tíu mánuði ársins sýnir að handbært fé frá rekstri hefur batnað á milli ára, var neikvætt um 37 milljarða kr. samanborið við nærri 59 milljarða á sama tímabili á síðasta ári. Tekjur reyndust rúmlega 40 milljörðum hærri en á sama tíma í fyrra, meðan gjöldin jukust um 15,6 milljarða. Þetta er betri niðurstaða en í áætlunum þar sem gert var ráð fyrir því að handbært fé frá rekstri yrði neikvætt um rúma 56 milljarða. Eins og ég nefndi áðan er það auðvitað mikið fagnaðarefni að við erum að sigla í rétta átt. Við erum að skapa svigrúm til framfarasóknar og aukinnar velferðar. Þetta er árangur af markvissri og skynsamlegri vinnu og ábyrgri stefnu í fjármálum. Það er miður að ekki hafi verið meiri samstaða um þau verk sem við höfum þurft að ganga í því að ég er sannfærður um að ef þingheimur hefði staðið betur saman og farið saman í gegnum þá skafla sem við höfum þurft að vaða á undanförnum árum þá værum við í enn betri stöðu í dag en raun ber vitni. Mikill tími hefur farið í þjark og þref. Við höfum tapað dýrmætum tíma í óþarfa málalengingar og átök um eitthvað sem skipti minnstu máli í staðinn fyrir að einblína saman á þau verk sem þarf að vinna. Engu að síður hefur okkur tekist að vinna okkur nokkuð hratt og örugglega upp úr þessum djúpa öldudal. Við höfum sótt tekjur til þeirra sem hafa haft eitthvað aflögu og varið stöðu þeirra sem lakar eru settir. Þessi íslenska leið hefur sannað sig og er horft til hennar sem mikilvægrar fyrirmyndar víða um lönd þar sem þjóðir takast á við erfiðleika af sömu stærðargráðu eða jafnvel enn þyngri en þá sem við þurftum að glíma við. Þróunin hefur verið skýr og meira og minna öll í sömu átt. Það sýna hagtölur sem við höfum horft til síðustu mánuði og missiri. Landsframleiðsla fyrstu sex mánuði þessa árs jókst um 2,4% að raungildi borið saman við fyrstu sex mánuði ársins 2011, á sama tíma jukust þjóðarútgjöld um 4,2%. Einkaneysla jókst um 4% og fjárfesting um 19,3% og atvinnuvegafjárfesting um 27,1%, þar af íbúðafjárfesting um 7,7%. Samneysla dróst hins vegar saman um 0,7%. Útflutningur jókst um 4,9% en innflutningur um 8,8%. Þar erum við auðvitað að glíma við ákveðinn vanda. Landsframleiðslan jókst um 2,6% að raungildi árið 2011, samkvæmt endurskoðuðum þjóðhagsútreikningum Hagstofunnar. Sá vöxtur kemur í kjölfar mikils samdráttar árin þar á undan, eða heil 4% á árinu 2010 og 6,6% á árinu 2009. Menn hafa rætt hér um svigrúm og möguleika varðandi hagvöxt og litið til þeirra spátalna sem stofnanir hafa birt að undanförnu. Samkvæmt þeim spám sem nýjastar eru spáir Seðlabankinn 2,5% hagvexti í ár en Hagstofan 2,7%. Seðlabankinn spáir 2,9% hagvexti á næsta ári, Hagstofan 2,5%. Seðlabankinn spáir 3,5% hagvexti á árinu 2014 og Hagstofan 2,9%. Allar þessar tölur eru innan eðlilegra marka varðandi viðmið og er rétt að horfa til þeirra sem slíkra, en það sem skiptir þó meira máli er að þær vísa allar í rétta átt. Við erum á stöðugri siglingu í rétta átt. Það er auðvitað það sem skiptir máli. Maður heyrir það hér í umræðunni að margir stjórnarandstæðingar telja að ekki sé nóg að gert, þörf sé á að keyra hagvöxtinn enn hraðar upp og ná enn meiri drifkrafti út úr samfélaginu með þeim hætti. Það má alveg taka undir þær væntingar, en við verðum að horfa til þeirrar stöðu sem við erum í og hve raunhæft er að sækja fram í þeim efnum, horfa til stöðunnar í atvinnumálum þar sem við höfum þó verið að ná mjög mikilvægum árangri. Atvinnuleysi hefur stöðugt farið niður á við og við sjáum fram á að geta verið komin með atvinnuleysi niður fyrir 4% á næsta ári, horfandi til þess að við höfum verið að takast á við aðstæður og ástand í atvinnumálum sem á sér í raun og veru enga hliðstæðu í þjóðarsögu okkar. Kaupmáttur launa hefur á síðustu tveimur árum aukist um rösklega 4% og enn meira hjá þeim sem hafa lægstu launin. Samkvæmt tölum Hagstofunnar hækkuðu laun um 9,2% milli annars ársfjórðungs 2011 og sama tíma í ár og laun á almennum vinnumarkaði hækkuðu um 9,3%. Þetta eru mjög gleðilegar og mikilvægar tölur miðað við það ástand sem við höfum verið að takast á við í samfélaginu. Það sýnir sig líka af álagningartölum ríkisskattstjóra vegna ársins 2011 að það hefur orðið algjör viðsnúningur í afkomu heimilanna, verðmæti fasteigna hefur verið að aukast og skuldir heimilanna að minnka, samkvæmt skattframtölum. Virðulegi forseti. Það hafa skapast tækifæri til nýrrar sóknar. Við skulum samt ekki horfa fram hjá því að vandinn sem við stöndum frammi fyrir í dag felst ekki síst í því að skuldir ríkissjóðs eru gríðarlega miklar. Mér dettur ekki í hug að reyna að halda öðru fram, enda blasa staðreyndirnar við. Fjármagnskostnaðurinn er mikill að sama skapi. Vaxtagjöld á næsta ári eru þó áætluð minni en á þessu ári, eða um 94 milljarðar kr. Lykilatriðið er að skuldir sem hlutfall af vergri landsframleiðslu eru í raun að lækka í fyrsta sinn frá hruni. Það er ekki síður mikilvægur áfangi. Það er búið að ná jafnvægi milli útgjalda og tekna og með aðhaldssamri ríkisfjármálastefnu í kjölfar bankahruns hefur það skilað markverðum árangri allt þetta kjörtímabil. Í þessu samhengi er rétt að rifja upp fyrir þeim sem eru kannski búnir að gleyma hver staðan í ríkisfjármálunum var á árinu 2008, þegar fjárlagahallinn var upp á 216 milljarða kr., að hallinn var kominn í 140 milljarða ári síðar 2009, 120 milljarða á árinu 2010, tæpa 90 milljarða í fyrra og er áætlaður um 20 milljarðar á þessu ári. Við stefnum að því að ná nánast jöfnuði í þessum efnum með fjárlagafrumvarpi árið 2013. Við verðum auðvitað að horfa á alla þessa hluti í samhengi og hvert verkefnið hefur verið. Lykilverkefnið hefur verið að ná jafnvægi í fjárlagadæminu sjálfu, ná hér niður á þriðja hundrað milljarða fjárlagahalla. Það er afrek að hafa náð því fram sem blasir við í þeim efnum. Eins og ég nefndi áðan eru ýmis önnur verkefni sem taka við og bíða í framhaldinu. Um leið og hafa skapast aðstæður til þess að hafa tekjuafgang af rekstri verður svigrúm til að setja fjármuni í það sem þörfin kallar á. Ég hef ekki heyrt annað í umræðunni hér í dag en að þingmenn úr öllum flokkum kalli eftir auknum framlögum í velferð og þjónustu og atvinnuuppbyggingu í landinu. Við hljótum að vera sammála um að það séu þau forgangsverkefni sem við þurfum að horfa til. Okkur getur greint á um einstaka liði í þeim efnum, hvort eigi nákvæmlega að fara í þessa framkvæmd eða einhverja aðra og hvernig eigi að deila út fjármunum til styrkingar og eflingar á grunnstoðum velferðar okkar, en við erum loksins eftir hrun í þeirri stöðu í dag að hafa svigrúm og getu til þess, sem við höfum ekki haft undanfarin þrjú ár, að bæta við og setja fjármuni í velferð, í atvinnuuppbyggingu og í framkvæmdir í stað þess að standa hér blóðug upp fyrir axlir í niðurskurði á þeim þáttum sem enginn hefur óskað sér að þurfa að takast á við með þeim hætti sem við urðum þó að gera. Þetta er auðvitað algjör viðsnúningur á þeirri stöðu sem þingið hefur staðið frammi fyrir. Ég geri mér alveg grein fyrir því, og auðvitað þingheimur allur, að það eru líka önnur verkefni sem þjóðin þarf að takast á við, eins og að greiða niður þann skuldapakka sem fylgir þeirri stöðu sem við höfum þurft glíma við undanfarin ár. Hann greiðist ekki niður af sjálfu sér. Það þarf að skapa tekjur og afgang af rekstri ríkissjóðs til að ganga í þau verk. Við þurfum að setja skýra og markvissa áætlun um það hvernig við göngum til þeirra verka. Ég tek undir þær tillögur sem hafa verið nefndar hér, að ríkissjóður og ríkisvaldið þurfi að setja sér skýrar fjármálareglur og viðmið í þeim efnum. Ef við teljum okkur vera færa um að setja sveitarfélögum landsins það viðmið sem á að gilda á þeim bæjum varðandi fjármálarekstur og ákveðin gildisviðmið í fjármálum og skuldsetningu og rekstri þá hlýtur sama gildismat að eiga að vera uppi á borðum gagnvart rekstri ríkissjóðs. Það verður að ná fram aga og festu í ríkisfjármálum þannig að stjórnvöld hverju sinni, hver svo sem þau eru, starfi innan þess ramma sem við höfum komið okkur saman um að sé eðlilegur og skynsamlegur. Auðvitað er svigrúm í slíkum ramma til að fara fram með ákveðna stefnumörkun, hvort heldur er í framkvæmdamálum, skattamálum eða með öðrum hætti. Það ákveða stjórnvöld hverju sinni, en ramminn þarf að vera nokkuð skýr og markviss að öðru leyti til að tryggja að við höldum utan um rekstur ríkissjóðs af ábyrgð og festu. Ég kalla líka eftir sanngirni í umræðunni, sanngirni í því hvernig við ræðum um þá stöðu sem er uppi í ríkisfjármálum horfandi til þeirra aðstæðna sem við höfum verið að takast á við. Í hvaða verkum hafa stjórnvöld staðið undanfarin ár og þingheimur allur? Hvers vegna var gripið til harkalegra aðgerða? Hver er uppskeran og árangurinn af því sem við höfum þurft að ganga í gegnum? Hvar stöndum við í dag og hver eru okkar næstu verkefni? Það hefur verið gagnrýnt hér í umræðunni að stjórnvöld hafi ekki bara sett milljarða í velferð, eins og barnabætur, húsnæðisstuðning, fæðingarorlof, heilbrigðiskerfið og aðra velferðarþjónustu sem við viljum bjóða núna og gefa okkur svigrúm til að byggja upp, heldur hafi líka verið lögð fram ákveðin útfærð fjárfestingaráætlun til að ýta undir meiri breidd í íslensku atvinnulífi. Ég hef heyrt þá gagnrýni að þetta sé eyðslufjárfestingarstefna sem muni ekki skila einu eða neinu. Við erum auðvitað að reyna að marka breiðari vídd í atvinnusköpun samfélagsins og horfa til framtíðar í þeim efnum þannig að við séum ekki bundin á klafa við atvinnulíf í þrengstu skilgreiningu, eins og við höfum lifað við á umliðnum árum og áratugum, heldur horfum til víðsýni og breiddar í þeim efnum þar sem vaxtarsprotar, tækifæri og möguleikar skapa nýjar tekjur fyrir samfélag okkar. Þannig skapast svigrúm til þess að ná nýju fjármagni í velferð og til að mæta þeim kostnaði sem við stöndum frammi fyrir vegna skuldsetningar þjóðarbúsins. Þetta snýst um sóknarleik á breiddina, að spila á alla breiddina í tækifærum okkar til að sækja fram. Mér finnst þingmenn Sjálfstæðisflokksins boða hér í umræðunni áherslur á eitthvað allt annað en við, þar sem fyrst og fremst er rætt um fagnaðarerindið um lækkun skatta sem maður getur ekki lesið öðruvísi út frá viljayfirlýsingum forráðamanna atvinnulífsins en að beinist að hátekju- og stóreignafólki. Forustumaður og formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst því héðan úr ræðustóli að það sé engin innstæða fyrir auknum framlögum til velferðar og þjónustu við barnafólk og þá sem minnst mega sín. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lýst því yfir að eina raunhæfa leiðin til að vinna hratt úr skuldavandanum samhliða því að lækka skatta sé að skera niður í ríkisbúskapnum. Gott og vel, þá skulum við bara leggja öll spilin á borðið og ræða allar þær niðurskurðartillögur. Hvaða þjónustu, hvaða velferð, hvaða starfsemi, hvaða stofnanir og hvaða rekstur er undir í þeirri umræðu? Ef menn ætla að fara þá leið verður auðvitað að leggja allt upp á borðið sem máli skiptir í þeim efnum. Frumvarp til fjárlaga árið 2013 ber með sér nýja stefnumörkun og nýjar áherslur ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum. Þar er verið að auka framlög til samgöngumála um 2,5 milljarða kr. í samræmi við fjárfestingaráætlunina sem ég minntist á hér áðan. Það er verið að auka framlög til samkeppnissjóða og setja 1 milljarð í endurgreiðslur til fyrirtækja sem stunda rannsóknir og þróun og 1,3 milljarða til að styrkja rannsóknir og tæknisjóði. Allt eru þetta liðir í því að ýta undir og efla nýsköpun og ný sóknarfæri í atvinnulífi okkar. Það er áhersla á nýsköpun og þekkingariðnað að virkja hugvit landsmanna enn frekar og styrkja nýsköpun í atvinnulífinu, skjóta styrkari stoðum undir framtíðarhagkerfi okkar og vera ekki með öll eggin í sömu körfunni eins og hefur því miður allt of lengi verið ráðandi hugsunarháttur í atvinnuuppbyggingu hér á landi. Við erum að sækja fram og styrkja á ný þá þætti velferðarkerfisins sem urðu fyrir niðurskurði eftir hrunið 2008. Það er verið að stórauka framlög til barnafjölskyldna með barnabótaviðbót upp á 2,5 milljarða kr., með tæpum 1 milljarði í styrkingu fæðingarorlofskerfisins og með 1 þús. millj. kr. viðbótarframlagi í húsaleigubætur til þess hóps sem hefur staðið verst að vígi, með þyngstu byrðarnar á húsnæðismarkaðnum, og vill oft gleymast í umræðunni þegar við ræðum þann mikla húsnæðisvanda sem samfélagið hefur staðið frammi fyrir og auknum kostnaði. Við höfum verið upptekin, alls ekki að ósekju, vegna þess að vandi hefur blasað við mörgum sem hafa farið illa út úr hruninu með eigið húsnæði. En sá hópur sem hefur verið á leigumarkaði hefur búið við þyngstu aðstæðurnar og þurft að bera mesta kostnaðinn varðandi húsnæðismál undanfarin ár. 1 þús. millj. kr. framlag til viðbótar í húsaleigubótakerfið mun hafa veruleg áhrif til að tryggja þeim sem hingað til hafa ekki átt nokkurn kost á stuðningi vegna húsnæðiskostnaðar síns tækifæri til að ráða betur við framfærslu sína og styðja og styrkja við aðrar fjölskyldur sem hafa verið með takmarkaðan rétt í húsaleigubótakerfinu. Virðulegi forseti. Ég ætlaði ekki að halda hér ræðu fram eftir öllu kvöldi þó að ég hafi leyfi til að tala í lengri tíma. Mér finnst það skipta máli að menn noti tíma sinn til að koma á framfæri þeim lykilatriðum sem snúa að þessum málum og að fleiri komist að í umræðunni. Ég vil að lokum segja: Það fjárlagafrumvarp sem við erum með í höndum fyrir árið 2013 er fagnaðarefni. Nú eru kaflaskil og við horfum til nýrrar og bjartari framtíðar. Vissulega eru ýmis mál óleyst sem hafa komið upp í umræðunni og blasa við okkur sem viðfangsefni fyrir afgreiðslu 3. umr., Íbúðalánasjóður og ýmsir aðrir þættir sem við eigum enn eftir að takast á við og eru afleiðingar af hruninu sem enn eru að koma upp á yfirborðið og við munum þurfa að takast á við á næstu árum. Ég heyrði það í ræðu hér fyrr í dag frá einum ágætum þingmanni sem situr í salnum að hættan væri sú að innan örfárra ára stæðum við jafnvel frammi fyrir öðru hruni. Það má meira en vel vera að sú hætta sé fyrir hendi ef við erum ekki reiðubúin til að takast á við allan þann vanda sem blasir við og leysa úr þeim málum með samstilltu átaki. Ég held að það sé öllum hollt sem eru í þeirri stöðu að afgreiða fjárhagsmál ríkissjóðs að gera sér grein fyrir þeirri áhættu sem er uppi hvað þetta snertir. Að mínu mati erum við hins vegar komin yfir verstu hindranirnar en staðreyndin er sú að ýmis erfiðleikamál eru enn að koma fram í dagsljósið, sem við eigum eftir að takast á við. Íbúðalánasjóður er eitt af þeim stóru verkefnum. Það skiptir miklu að við náum utan um það mál af festu og alvöru og tryggjum að hægt verði að horfa til þess af ábyrgð þannig að þær kynslóðir sem eru núna að fara á íbúðamarkaðinn og stofna fjölskyldur hafi tækifæri og alvörumöguleika til að koma yfir sig þaki án þess að þurfa að leggja allt sitt að veði og eiga það á hættu að sitja uppi með gjaldþrot og eignamissi í stórum stíl, eins og við höfum því miður þurft að horfa upp á í kjölfar hrunsins sem yfir okkur gekk. Rekstur ríkissjóðs er að komast í jafnvægi. Við nýtum sóknarfæri til uppbyggingar. Náðst hefur mikill árangur, en hann hefur kostað fyrirhöfn og fórnir. Við megum ekki missa sjónar af framhaldinu. Við megum ekki fara út af brautinni. Við erum í betri stöðu nú en áður. Við getum horft jákvæð til næstu ára, til uppbyggingar og framfara í velferð og atvinnulífi. Það er sá verðmæti og mikilvægi afrakstur sem við höfum nú á hendi eftir ábyrga og trausta og farsæla fjármála- og efnahagsstjórn núverandi ríkisstjórnar á síðustu árum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Lúðvík Geirssyni, 2. varaformanni hv. fjárlaganefndar, fyrir ræðuna. Í þýsku er til hugtak sem heitir „Zweckoptimismus“, þ.e. bjartsýni með tilgangi, bjartsýni sem er ætlað að búa til bjartsýni. Mér fannst ræða hv. þingmanns helgast af því. Ég vil spyrja: Átti ríkissjóður ekki að vera hallalaus árið 2013 samkvæmt samkomulagi ríkisstjórnarinnar við AGS? Er það ekki akkúrat það ár sem við erum að ræða hér? Stenst það? Það er heilmikið af líkum í lestinni. Ég þarf ekki að nefna Íbúðalánasjóð. Hér hefur lítið verið rætt um A-deild LSR þar sem vantar 47 milljarða, frú forseti, það er nú kannski svona bitamunur en ekki fjár. Þeir 47 milljarðar hverfa ekki neitt, þeir munu detta á okkur fyrr eða seinna. Ég minni á B-deild LSR, ég ætla ekki að tala mikið meira um hana, þar eru þvílík ósköp. A-deildin átti að standa undir sér, en hefur ekki gert það. Síðan vantar fjöldamörg önnur atriði sem menn hafa verið að ræða. Getur ekki verið að þetta séu ákveðin pótemkintjöld, þ.e. fögur ytri tjöld til þess að sýna stöðu sem er ekki raunveruleg? Eru menn ekki raunveruleikafirrtir þegar hv. þingmenn segja að þetta sé stöðug sigling í rétta átt? Mig langar að spyrja varaformann fjárlaganefndar hvort nefndin hafi rætt fjárreiðulögin, sérstaklega 49. gr. sem segir að forstöðumenn beri ábyrgð á því að fjárhagur stofnunarinnar standist fjárlög.

Virðulegi forseti. Bjartsýni skiptir máli vegna þess að með bjartsýni sækja menn fram. Ég hafði hins vegar allan varann á þegar ég talaði um bjartsýni hér áðan, vegna þess að ég benti á að það eru ýmis boðaföll sem við sjáum fram undan. Við þurfum að fara samtaka í gegnum þau verkefni. Hér var talað um að það væri stefnt að hallalausum fjárlögum fyrir árið, hvað, 2011, ekki rétt?

2013.

2013, það er rétt, það var markmiðið sem menn settu sér. Við vitum öll ástæðuna fyrir því að það hefur ekki tekist, en við skulum ekki gera lítið úr þeim árangri sem hefur náðst og því sem hefur tekist í að ná jöfnuði í rekstri ríkissjóðs. Það er ekkert lítið sem við höfum náð saman í þeim efnum. Það er dálítið sérstakt að hér hafa menn verið tilbúnir að gagnrýna hástöfum það að gripið sé til aðgerða, að skorið sé niður, að reynt sé að hagræða, að tekið sé á vandanum sem blasir við. En að sama skapi eru menn tilbúnir að koma upp og segja: Það bara gekk ekkert, ykkur tókst ekki að gera þetta, þið náðuð ekki öllum ykkar árangri. Sömu aðilar og gagnrýna meira og minna allar aðgerðir sem var farið í af því þær voru ómögulegar, af því það var verið að skera einhvers staðar niður, það var einhver að finna fyrir því, það var einhvers staðar verið að taka á hlutunum. Við verðum að vera svolítið samkvæm sjálfum okkur í því hvernig við mætum þessari umræðu.

Frú forseti. Samkvæmt stjórnarskrá má ekki greiða fé úr ríkissjóði nema þess hafi verið getið í fjárlögum eða fjáraukalögum. Samt kemur það í ljós aftur og aftur þegar ríkisreikningur birtist að það vantar ekki bara einn eða tvo milljarða, heldur tugi milljarða, samanlagt langt yfir 100 milljarða á síðustu tveimur árum. Er eitthvert útlit fyrir að það stoppi á þessu ári? Og er einhvers staðar reiknað með þessu í fjárlögum eða fjáraukalögum? Svo eru menn hissa á því að skuldir ríkissjóðs vaxi og vaxtagreiðslurnar vaxi stöðugt upp í himininn. Ég vil spyrja hv. þingmann: Þekkir hann kenningu um að skattstofnar séu tengdir skattlagningu, þ.e. að þegar maður eykur skattlagningu óhæfilega minnki skattstofninn og jafnvel tekjur ríkissjóðs af viðkomandi skattstofni? Þekkir hv. þingmaður slíkar kenningar? Getur verið að stefna ríkisstjórnarinnar að skattleggja annars vegar og skerða hins vegar, í atvinnuleysi þegar menn fara af launaskrá hjá ríkinu og beint inn á launaskrá hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, sé röng stefna? 
            

Virðulegi forseti. Auðvitað er ákveðinn ballans í því hvert menn geta teygt sig í skattlagningu upp á það að hámarka tekjurnar, en það er jafn vitlaust að halda því fram að eftir því sem skattarnir eru lægri verði tekjurnar hærri. Það þýddi að ef menn væru með nánast enga prósentu í skatti væru þeir með mestu tekjurnar. Maður gæti stundum skilið umræðuna á þann veg. Varðandi agann í fjármálum nefndi ég það áðan að hér vantar skýrar fjármálareglur. Það nær engu tali að við séum á hverju hausti að afgreiða fjárauka upp á stórar fjárhæðir til að mæta umframkeyrslu. Að sumu leyti hefur hún auðvitað átt rétt á sér og annað er eitthvað sem menn hafa ekki haft neina stjórn á. Staða og hlutverk fjárlaganefndar er í raun og veru ekkert í þeim efnum. Ég tek undir t.d. þær tillögur að nýrri stjórnarskrá þar sem fjárlaganefnd hefur það í hendi sér að það fari engar greiðsluheimildir út umfram það sem samþykkt hefur verið í fjárlögum, öðruvísi en það hafi verið afgreitt 

Virðulegi forseti. Einn þingmaður stjórnarflokkanna sagði í ræðu í dag að niðurskurðartímanum væri lokið, nú þyrfti ekki að skera meira niður. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að ekki þurfi að skera meira niður. Ég hef áhyggjur af svona yfirlýsingu vegna þess að mér sýnist að sumar tillagnanna sem verið er að leggja fram kalli á frekari útgjöld. Þau geta á endanum leitt til þess að það þurfi einmitt að skera meira niður, því við höfum ekki enn séð hvernig þessir ágætu stjórnarflokkar sem nú halda um stjórnartaumana ætla sér að greiða fyrir allt það sem á að gera. Það hlýtur að vera forsenda þess að geta aukið skuldbindingar að geta greitt fyrir þær. Það er til dæmis lagt til að það komi arður frá Seðlabanka Íslands. Mig langar að spyrja hvernig sá arður verður til. Ég er líka að velta fyrir mér hvað af verkefnum í fjárfestingaráætlun skila arði eftir nokkur ár til ríkissjóðs? Mér sýnist þetta aðallega vera verkefni sem eru fyrst og fremst gjalddagaliðir, það er verið að setja styrki í ákveðin verkefni sem eru svo sett inn í fjárfestingaráætlun. Þar með er ég ekki að segja að þetta séu slæm verkefni, þannig að því sé haldið til haga, heldur eru þau einfaldlega á röngum stað. Þau eru ekki fjárfestingarverkefni að mínu viti. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvað sé gert til að auka tekjur. Hvar er hvatinn til þess að við fjölgum störfum og eflum hér atvinnulífið? Ég fæ ekki séð að það sé mikill hvati í þessu frumvarpi, því það er enn þá verið að innheimta alla þá skatta sem búið er að leggja á og slíkt. Auðvitað vantar okkur tekjuöflunarfrumvörpin, þau koma nú seint eins og venjulega. Mig langar að vita hvaðan tekjurnar eiga að koma því við sjáum það, og það sjá það allir, að það eru meiri líkur en minni á að tekjur ríkissjóðs, 

Virðulegi forseti. Ég geri greinarmun á því sem heitir annars vegar niðurskurður og hins vegar hagræðing. Ég sagði áðan að þeim sára, erfiða niðurskurðartíma sem við höfum þurft að ganga í gegnum eftir hrun er lokið. Það þýðir ekki að ekki sé ástæða til að halda áfram uppi aga varðandi eðlilega hagræðingu í rekstri samfélagsins. Það á ávallt að vera það vakandi leiðarljós sem stjórnvöld og fjárlagayfirvöld horfa til hverju sinni. Varðandi tekjuramma og arðgreiðslur vísa ég til þess að ríkisendurskoðun hefur yfirfarið tekjuramma fjárlaga og talið að þær forsendur sem þar eru lagðar upp standist allar og að það sé frekar varlega farið heldur en hitt, þannig að ég hef ekki áhyggjur af þeim þætti. Ég hef miklu meiri áhyggjur af útgjaldaþættinum vegna þess að það er hann sem hefur brostið í fjárlögum, frekar en tekjuramminn. Það er spurt um hvaða hvati og tekjur liggja fyrir í þeim fjárfestingarramma sem lagt er upp með í þessum fjárlögum. Sá hvata- og tekjurammi liggur í því að verið er að efla tækifæri til nýsköpunar, nýþróunar og tækniþróunar í samfélaginu. Það er verið að veita milljarða til þess að efla, styrkja og breikka atvinnurammann sem við þurfum að hafa í samfélaginu. Við þurfum að horfa til framtíðar í þeim efnum. Það skiptir miklu að í samfélagsþróuninni horfum við til tækni og framfara, eins og þjóðin hefur sýnt með dugnaði sínum og elju og þátttöku í því nýja atvinnusamfélagi sem við búum við í dag. Þar erum við í fremstu röð 

Virðulegi forseti. Ef ég hef skilið svar hv. þingmanns rétt eru atriði í tillögum til fjárfestingaráætlunar til þess að breikka tekjurammann eða auka tekjur ríkissjóðs. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að ég átta mig ekki á hvernig liðir eins og húsafriðunarsjóður, Netríkið Ísland, Græn skref og Vistvæn innkaup ríkisstofnana, Hönnunarsjóður, Myndlistarsjóður o.s.frv. auka tekjur ríkissjóðs til að standa undir sér. Það þarf örugglega að setja meiri fjármuni í þessi verkefni. Það sem ég var að reyna að spyrja hér að, fáum við tekjur af þeim? Ég átta mig ekki alveg á hvernig, en þau kunna hugsanlega að leiða til einhvers góðs í framtíðinni ef þau eru styrkt. Ég spyr aftur: Seðlabanka Íslands er ætlað að greiða arð. Hvaðan kemur sá arður? Hér er gert ráð fyrir að Rarik, flutningur á raforku, greiði arð til ríkisins. Er það ekki þannig að á endanum eru 

Virðulegi forseti. Samfélagslegar stofnanir ríkisins sem eru reknar þannig að þær standi undir sér og skili hagnaði eiga auðvitað að skila arði til ríkisins með eðlilegum hætti. Nákvæmlega á sama hátt og þau fyrirtæki sem sveitarfélögin halda úti, hvort sem það eru veitufyrirtæki eða annars konar rekstur í B-hluta. Það eru heimildir fyrir því að slíkur rekstur greiði allt að 7% arð til sveitarfélaganna. Auðvitað þarf það allt að vera í hófi og innan eðlilegra marka, en það er ekkert nema eðlilegt að stofnanir, hvort sem það eru bankar sem ríkið á hlut í eða aðrar mikilvægar þjónustustofnanir, sem eru reknar þannig að þær standi undir sér og eiga auðvitað að gera það, skili hluta af hagnaði sínum sem arði til samfélagsins. Við notum hann svo aftur til þess að útdeila í 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem mér fannst afskaplega gott innlegg í þá rökræðu sem við eigum að eiga hér í þingsal. Hv. þingmaður fór yfir marga áhugaverða hluti. Hann gerði að umtalsefni að hefðum við staðið betur saman og unnið meira saman hefðum við náð betri árangri, því er ég algjörlega sammála hv. þingmanni. Ég vil nefna að t.d. þegar við í þingflokki Sjálfstæðisflokksins höfum lagt fram efnahagstillögur í þrígang, hef ég sagt að það væri auðvitað mjög æskilegt að fá gagnrýni á þær, en það var því miður mjög lítil þátttaka í umræðunni. Ég ítrekaði í þeirri umræðu að ég væri ekki alveg sannfærður um að þetta væri allt alveg 100% rétt, þess vegna væri mjög mikilvægt að hafa gagnrýnar umræður. Ég heyrði að hv. þingmaður tók undir ákveðna hluti sem ég kom inn á í minni ræðu, sem snúa að því að setja fjármálareglur. Ég held að það sé mjög mikilvægt við þessar aðstæður. Hv. þingmaður talaði líka um að það væri mikilvægt að fara að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því að við þyrftum að setja okkur fjármálareglur þar sem við hefðum ákveðinn ramma sem við röðuðum inn í með það að markmiði að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Svo gætum við hugsanlega víkkað rammann þegar komið væri niður fyrir ákveðið skuldaþak, gætum haft reglurnar breytilegar eða endurskoðað þær. Ég vil kalla eftir því hjá hv. þingmanni hvort hann sé sammála því. Ég tek líka undir að það skiptir nánast ekki máli hvaða stjórnarflokkar eru við völd á hverjum tíma. Ég held að þetta sé áskorun sem við þurfum að takast á við, sérstaklega meðan staða ríkissjóðs er með þeim hætti sem hún er. Ég held líka að þetta sé mikilvægt í ljósi þess að þetta eru akkúrat þær reglur sem Alþingi setti sveitarfélögunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir viðbrögð hans og jafnframt fyrir ræðuna í dag, mér fannst hún málefnaleg og snerta umræðuna á svolítið breiðari og víðari grunni heldur en stundum vill verða í svona karpi hér í þingsal. Mér finnst að fjárlagaumræðan sé ákveðinn eldhúsdagur og að menn eigi að gefa sér tækifæri og tíma til þess að ræða þessi mál á breiðari grunni frekar en þrengri. Við höfum öll þessi gögn um tölur og atriði sem eru í einstaka fjárlagatillögum, það er alveg óþarfi að eyða öllum tímanum í upptalningu á því. Við ættum að einbeita okkur frekar að stóru myndinni og því verkefni sem blasir við. Fjármálareglur eru einn af þeim þáttum sem mann undrar að hafi ekki verið til sem stjórntæki í fjárlagagerð og mann undrar einnig að það þurfi heilt hrun, efnahagslegt hrun samfélagsins, til þess að menn fari að ræða það. Það var kannski öðru líkt að ríkisvaldið varð fyrst til þess að sjá að það þyrfti að setja slíkar reglur fyrir einhverja aðra en það sjálft. Það væri nú rétt að byrja á sveitarfélögunum og setja skýrar fjármálareglur fyrir þau og svo ýmsa aðra aðila, en menn hér ætla að vera síðastir til þess að horfa í eigin lendur í þeim efnum. Ég tel að það sé mjög eðlilegt varðandi fjármálareglur að sett séu tímamörk við að ná eðlilegu jafnvægi í skuldastöðu ríkisins. Þar séu sett ákveðin viðmið, það sé gengið út frá því að það sé ákveðið hlutfall af tekjuafgangi sem beri að setja til niðurgreiðslu hverju sinni á meðan menn eru að ná jafnvægi og að það þurfi að setja nokkuð strangar og stífar reglur í þessum efnum til þess að við náum árangri, frekar á skemmri tíma en lengri. Það verður líka að horfa til þess að eftir þann erfiða og þunga niðurskurð sem við gengum hér í gegnum varðandi ýmsar grunnstoðir í samfélaginu er ekki óeðlilegt, þegar losar aðeins um mestu spennu, að menn gefi sér 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri að við erum nokkuð sammála um mikilvægi þess að setja fjármálareglur. Ég var að hugsa, meðan hv. þingmaður var að svara mér, að kannski sé það vegna þess að við komum úr sveitarstjórnargeiranum. Þar er þetta með þeim hætti sem hv. þingmaður hefur lýst og ég hef gert hér margsinnis. Við þurfum að ná einhverri samstöðu um að leysa málin og taka tillit til sjónarmiða hver annars. Mér finnst allt of lítið gert af því hér. Það er nefnilega þannig í sveitarfélögum að þegar kosningarnar eru búnar fara sveitarstjórnir í langflestum tilfellum, auðvitað ekkert öllum, að vinna sem ein heild. Þó það sé ákveðinn meiri hluti hefur minni hlutinn alltaf mjög mikið vægi og það er hlustað á gagnrýni hans. Þannig að ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann geti ekki tekið undir það að þetta væru betri vinnubrögð að þróa inn í framtíðina því við erum öll í sama liði og markmiðið er það sama, að ná tökum á halla ríkissjóðs.

Virðulegur forseti. Ég tek heils hugar undir þessi orð hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar. Ég held að Alþingi gæti lært ýmislegt af því sem sveitarfélögin hafa lagt sig fram um, ekki síst á síðustu árum. Það þekkja þeir sem hafa starfað í sveitarstjórnarmálum, að þar er meiri áhersla lögð á samráð, samvinnu og samtakamáttinn, ekki síst þegar reynir á í erfiðum og þungum málum. Auðvitað er ágreiningur þar uppi líka eins og gengur og gerist og er eðlilegt, en það sýndi sig eftir hrunið, sveitarfélögin voru öll í mjög þungri stöðu, misþungri að vísu, að það var ekki eingöngu innan sveitarfélaganna sjálfra sem menn voru að reyna að ná breiðri samstöðu, heldur líka á milli þeirra. Þá tóku menn á með samhentum hætti til að ná fram hagræðingu innan skólakerfisins, sem tekur 60% af öllum rekstri sveitarfélaganna. Það skiptir máli að menn sýndu samhug í 

Virðulegi forseti. Það er ekki auðvelt fyrir þingmenn sem ekki eiga sæti í fjárlaganefnd að taka þátt í umræðu um fjárlagafrumvarp stjórnarmeirihlutans. Frumvarpið er afar óaðgengilegt hvað það varðar að fá yfirsýn yfir útgjöld einstakra málaflokka og þá sérstaklega hvernig þau hafa þróast frá því að núverandi ríkisstjórn komst til valda. Í raun má segja að uppsetning fjárlagafrumvarpsins hvetji til rörsýnar þegar kemur að mati á útgjaldaþróun en slík rörsýn eykur hættuna á mistökum í meðförum þingsins. Frumvarpið fór ekki til umsagnar í öðrum þingnefndum eins og venja hefur verið og því hafa aldrei jafnfáir þingmenn komið að umfjöllun um einstaka málaflokka þess. Frumvarpið er því að öllu leyti á ábyrgð stjórnarmeirihlutans og ber vitni um bæði efnahags- og velferðarstefnu hans. Ekkert mat fylgir frumvarpinu á áhrifum útgjaldabreytinga á þá hópa sem munu til dæmis ekki njóta sömu þjónustu á þessu ári og fá skertar bætur á næsta ári. Á árinu 2009 var frítekjumark vegna atvinnutekna lækkað og tekjutengingar auknar sem skertu verulega kjör aldraðra og öryrkja. Ekkert mat lá til grundvallar þeim breytingum á fjölda þeirra sem ekki hefðu bætur eða lífeyri sem dugar til framfærslu. Það er óásættanlegt og löngu orðið tímabært að tryggja þessum hópum sambærilega tekjuaukningu og þá sem launafólk hefur borið úr býtum. Að lokum er hægt að finna útgjaldaliði í fjárlagafrumvarpinu eins og ófyrirséð útgjöld fjármálaráðuneytisins sem þarf að útskýra betur. Í fjárlagafrumvarpinu 2012 var þessi liður rétt rúmir 3 milljarðar, en í fjárlagafrumvarpinu 2013 5 milljarðar. Síðan hækkaði meiri hluti fjárlaganefndar þennan lið um 721 milljón í breytingartillögum sem lagðar voru fram fyrir þessa umræðu. Ófyrirséð útgjöld fjármálaráðuneytisins verða á næsta ári tvisvar sinnum hærri en á þessu ári. Virðulegi forseti. Ég óska eftir útskýringu hv. formanns fjárlaganefndar þar sem skýring í frumvarpinu er ekki trúverðug. Litlar líkur eru á því að gengisbreytingar, verðlagsbreytingar og náttúruhamfarir á næsta ári muni krefjast mun meiri útgjalda fjármálaráðuneytisins en á þessu ári. Ég hef allt frá því ég kom inn á þing gagnrýnt þá efnahagsstefnu sem birtist í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnar sem kennir sig við norræna velferðarkerfið. Hv. formaður fjárlaganefndar talaði í ræðu sinni fyrr í dag um að á erfiðleikatímum skerptust hinar pólitísku áherslur frekar en áður. Það var einmitt von mín og margra annarra sem tóku þátt í búsáhaldabyltingunni að hrunið mundi leiða til umskipta í íslenskri pólitík, að hrunið mundi fleyta flokkum til valda sem notuðu fjárlög markvisst til að draga úr efnahagsáfallinu og til að forgangsraða í þágu velferðar í stað fjármagnseigenda. Það varð hins vegar ekki raunin því að hin svokallaða norræna velferðarstjórn hafði ekki hugrekki til að snúa af braut kreppudýpkandi áætlunar AGS í ríkisfjármálum á árunum 2009 og 2010. Hver hefði trúað því að flokkur eins og Vinstri græn tæki U-beygju og gerðist einn besti stuðningsmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Fjármálakreppan varð því ekki til þess að skerpa hinar pólitísku línur heldur afhjúpaði þvert móti að enginn pólitískur áherslumunur er á hinum svokölluðu vinstri og hægri flokkum. Norræna velferðarstjórnin nýtti ekki tækifærin á árunum 2009 og 2010 til að spyrna gegn kreppunni með því að hafna hávaxtastefnu AGS og kreppudýpkandi aðhaldsáætlun sjóðsins í ríkisfjármálum. Gjaldeyrishöftin, sem voru sett á í nóvember 2008, gáfu okkur einstakt tækifæri til að keyra vaxtastigið niður án þess að þurfa að óttast fjármagnsflótta úr landi. Vextir voru ekki lækkaðir við upptöku gjaldeyrishafta heldur var haldið fast við að setja heimsmet, eða alla vega Evrópumet, í vaxtastigi og nettóvaxtakostnaður ríkissjóðs undanfarin fjögur ár hefur verið um 181 milljarður eins og fram kemur í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar. Afleiðingar kreppudýpkandi efnahagsstefnu AGS eru meðal annars minni hagvöxtur frá hruni en AGS reiknaði með í fyrstu áætlun sinni. Á árinu 2010 gerði AGS til dæmis ráð fyrir því að hagvöxtur yrði enginn en kreppudýpkandi efnahagsstefna sjóðsins og ríkisstjórnarinnar færði hann niður í mínus 4%. Heimilin í landinu björguðu þjóðinni frá enn frekari samdrætti efnahagslífsins með því að taka út séreignarsparnaðinn sinn, krefjast almennra skuldaúrræða sem svarað var með greiðslu sértækra vaxtabóta og málaferlum vegna gengislána. Allt frá hruni hef ég talað um nauðsyn verulegrar vaxtalækkunar til að hraða efnahagsbatanum og til að verja velferðarkerfið gegn niðurskurði til að fjármagna vaxtagreiðslur eins og nú er raunin. Ég lagði jafnframt til að ríkið sækti skattgreiðslur sínar inn í lífeyrissjóðina og notaði þær til að fjármagna hægari niðurskurð hallans sem myndaðist í hruninu vegna hruns í skattgreiðslum. Ég lagði líka til að þessar skattgreiðslur ríkissjóðs hjá lífeyrissjóðunum yrðu notaðar til að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Á þetta var ekki hlustað þrátt fyrir að ég væri hluti af stjórnarmeirihlutanum, heldur keyrt á kreppudýpkandi efnahagsstefnu AGS. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir 2011 sagði ég meðal annars eftirfarandi: „Það eru mikil vonbrigði að varnaðarorð um að fjárlögin muni dýpka kreppuna hafi ekki verið tekin alvarlega og að haldið sé dauðahaldi í efnahagsáætlun AGS þrátt fyrir að hagvaxtarforsendur hennar séu brostnar. Niðurskurður ríkisútgjalda við slíkar aðstæður mun stækka fjárlagafrumvarpið á næsta ári.“ Þessi varnaðarorð reyndust rétt og ríkisstjórnin neyddist til að hægja á niðurskurðaráætlun AGS á árinu 2011. Við höfum búið við hagvöxt undanfarin tvö ár en sá hagvöxtur hefur verið mun minni en áætlanir AGS gerðu ráð fyrir á. Hagvöxtur hefur verið keyrður áfram af einkaneyslu þeirra sem fengu innstæður sínar að fullu tryggðar og úttekt viðbótarlífeyris þeirra sem barist hafa í bökkum við að ná endum saman. Fjárfesting tók ekki við sér fyrr en eftir að Seðlabankinn hóf vaxtalækkunarferli. Fjárfestingar eru enn, og verða í nokkur ár, undir langtímameðaltali að mati Seðlabankans. Nú hefur Seðlabankinn hafið vaxtahækkunarferli þrátt fyrir að stöðugt fleiri heimili lendi í vanskilum með lán sín og þrátt fyrir að stýrivaxtahækkun styrkir ekki gengið og dregur ekki úr verðbólgu, eins og segir í hagfræðiskólabókum, heldur veikir gengið og eykur verðbólgu þar sem vaxtagreiðslur til erlendra aðila, hrægammasjóða, aukast en þær má senda úr landi þrátt fyrir gjaldeyrishöft. Útstreymi þeirra lækkar gengið sem þýðir þá verðhækkanir á innfluttum vörum og aukin verðbólga. Í stað þess að slá skjaldborg um skuldsett heimili í kjölfar hrunsins eins og stjórnarflokkarnir lofuðu kjósendum sínum voru fjármagnseigendum tryggðar fullar innstæður, verðtrygging og gefið veiðileyfi á skuldsett heimili. Flokkar sem kenna sig við jöfnuð viðhéldu misskiptingunni í samfélaginu í nafni lífeyris gamla fólksins. Nú er svo komið að Íbúðalánasjóður þolir ekki misskiptinguna í samfélaginu og skattgreiðendur eru látnir leiðrétta halla sjóðsins með útgáfu ríkisskuldabréfa, sem nema um 43 milljörðum. Erfiðleikar sjóðsins eru afleiðing þeirrar stefnu „norrænu velferðarstjórnarinnar“ að gera ekkert til að jafna byrðar þeirra sem fengu innstæður sínar að fullu tryggðar og hinna skuldsettu sem voru látnir taka á sig verðbólguskot hrunsins á sama tíma og laun lækkuðu, kaupmáttur rýrnaði og fasteignaverð lækkaði. Innstæðutryggða fólkið greiðir upp lán hjá Íbúðalánasjóði og nýtir sér betri kjör í bankakerfinu á sama tíma og þeir skuldsettu lenda í vanskilum og missa fasteignir sínar til Íbúðalánasjóðs. Í stað þess að leiðrétta stöðuna áður en skuldsettar fjölskyldur lenda á götunni var ákveðið að gera ekkert og aðstoða síðan Íbúðalánasjóð með því sem hæstv. forsætisráðherra hefur úthrópað sem töfralausn eða útgáfu ríkisskuldabréfs, en það er einmitt leiðin sem er farin í peningamillifærsluleiðinni til að leiðrétta skuldir heimilanna sem ekki er greiðslugeta fyrir. Nú ætlar ríkisstjórnin að draga efnahagsþrengingar almennings á langinn með því að bregðast ekki við þeirri staðreynd að við búum ekki lengur við bankakreppu heldur skuldakreppu. Sífellt fleiri heimili sjá fram á gjaldþrot vegna verðbólguskota. Margir óttast líka framtíðina þar sem ríkisstjórnin virðist ekki hafa kjark til að koma fram með lausn á snjóhengjuvandanum sem tryggir hagsmuni almennings en ekki áhættufjárfesta og hrægammasjóða. Allir vita að aðeins tvær leiðir eru mögulegar. Önnur leiðin felur í sér lánalengingu og takmarkanir á innflutningi. Ef sú leið verður fyrir valinu verður þjóðin hneppt í skuldafangelsi og margir munu forða sér úr landi, ekki síst unga fólkið okkar. Hin leiðin felur í sér að skuldir verða skrifaðar niður með því meðal annars að skylda þrotabúin til að greiða út í íslenskum krónum og borga þær eignir síðan út úr þrotabúunum en þó þannig að tekinn er skattur, annaðhvort í formi venjulegs skatts ríkissjóðs eða í gegnum mismunandi skiptigengi þegar við tökum upp nýkrónu. Slíkur skattur, í formi skattheimtu eða upptöku nýs gjaldmiðils á mismunandi skiptigengi, er leiðin sem þarf að fara til að skrifa niður þessar eignir. Hún mun einnig tryggja að ríkissjóður hafi gjaldeyrisforða til að verja gengi krónunnar og jafnframt til að tryggja greiðslur af erlendum lánum þjóðarbúsins. Margir stjórnarþingmenn hafa hreykt sér af hörku sinni við að skera niður ríkisútgjöld á erfiðum tímum og tala um að nú séum við að njóta afraksturs þess. Í mínum huga hefði verið mun aðdáunarverðara ef stjórnarþingmenn hefðu sýnt hugrekki til að snúa af braut aðhaldsfjárlaga á samdráttartímum og þenslufjárlaga á þenslutímum eins og raunin hefur verið allt frá lýðveldisstofnun; ef þeir hefðu sýnt hugrekki til að innleiða á árunum 2009 og 2010 þensluhvetjandi fjárlög sem hefðu verið fjármögnuð með skatti sem hið opinbera á í lífeyrissjóðum, en sjóðirnir hafa verið í vandræðum með að finna arðbær fjárfestingartækifæri og átt mikið fé á bankabókum. Slík fjárlög hefðu gert þörfina á niðurskurði minni 2011 og 2012. Auk þess værum við sennilega komin með svigrúm fyrir skattalækkanir. Það er eitt af uppáhaldsorðum Sjálfstæðisflokksins en fleiri geta tekið sér það orð í munn í en sjálfstæðismenn. Virðulegi forseti. Fjárlög síðustu ára voru fjárlög hinna glötuðu tækifæra, fjárlög þar sem velferð var skorin niður fyrir vexti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil taka undir þá athugasemd sem hv. þingmaður gerði í upphafi máls síns um að fjárlagafrumvarpið sem slíkt, sem gagn, væri í raun mjög óaðgengilegt, ég tala nú ekki um fyrir þá hv. þingmenn sem eiga ekki sæti í fjárlaganefnd. Eitt er að eftir sameiningar ráðuneyta og breytingar í Stjórnarráðinu - það er alltaf verið að breyta Stjórnarráðinu eins og hv. þingmaður veit - er enn verra að átta sig á frumvarpinu og hvernig hlutirnir eru að þróast. Þetta hefur oft verið rætt og það er meira að segja pósitífur texti í frumvarpinu þar sem segir að gera eigi breytingar og færa þetta meira yfir í Stjórnarráðið fyrir 2. umr. til að þingið geti átt markvissari og meira upplýsandi umræðu um fjárlögin og geta áttað sig betur á þeim. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að frumvarpið sé óaðgengilegt og því þarf að breyta. Og það er ekki flókið, það þarf bara viljann. En kannski vilja menn ekki hafa það svo aðgengilegt að allir geti áttað sig almennilega á því. Hv. þingmaður nefndi líka þann lið sem heitir Óviss útgjöld í fjármálaráðuneytinu. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé skynsamlegt að hafa þennan lið, en ég tek undir það sem hv. þingmaður segir að það þarf auðvitað að setja mun skýrari ramma utan um hann. Ég hef reyndar fylgst með þessu töluvert. Ég tel að í raun hafi ekki neitt farið í hann sem ætti ekki að vera þar. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir um frumvarpið, að það sé óaðgengilegt, og það þarf að laga svo menn geti áttað sig betur á því. Ég mun spyrja hv. þingmann frekari spurninga í öðru andsvari.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er mjög bagalegt hversu óaðgengilegt fjárlagafrumvarpið er, ekki síst fyrir okkur sem eigum sæti í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, en sú nefnd fjallar um tekjuöflunina sem þarf að fara í til þess að fjármagna fjárlagafrumvarpið. Ég lít á það sem skyldu mína að vera vel inni í breytingum á fjárlögum ríkisins til að vera í færum til að meta skattalagabreytingar ríkisstjórnarinnar. Það getur verið ótrúlega mikil vinna að setja sig inn í fjárlagafrumvarpið og sérstaklega þær breytingar sem lagðar eru til, en ég hef ásamt hv. þm. Atla Gíslasyni alltaf reynt að gefa mér tíma til að fara í gegnum fjárlagafrumvarp hvers árs. Atli Gíslason hefur verið einstaklega iðinn við að fara ofan í hvern einasta fjárlagalið þó svo hann sitji ekki í hv. fjárlaganefnd. Ég vil geta þess að við munum leggja fram breytingartillögu fyrir 3. umr. um fjárlög sem byggja ekki bara á fjárlagafrumvarpinu sjálfu heldur líka á þeim breytingartillögum sem hafa verið lagðar fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hv. þingmaður nefndi í svari sínu að það væri bagalegt hversu óaðgengilegt frumvarpið væri og kom inn á vinnu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem rýnir tekjuhluta frumvarpsins. Vinnubrögðin við fjárlagafrumvarpið í fyrra fyrir árið 2012 voru þannig að tekjuhlutinn var ekki rýndur af hv. efnahags- og skattanefnd, sem þá hét svo. Núna var verið að leggja fram tekjuhlutann í frumvarpinu, breytingarnar á sköttunum, eftir að 2. umr. hófst, þannig að það er ekki einu sinni byrjað að funda um það í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta eru auðvitað forkastanleg vinnubrögð. Mig langar að spyrja hv. þingmann um áhugaverðan hlut sem hv. þingmaður hefur reyndar mjög oft tekið upp í þingsölum. Ég hygg að hv. þingmaður hafi verið sá fyrsti sem gerði það þegar hún fór að ræða um eignir þrotabúanna eða hrægammasjóðina eins og þeir eru stundum kallaðir. Ég man það mjög vel að ég upplifði það þannig að það færi kliður um salinn og það væri verið að gefa í skyn að það sem hv. þingmaður var að segja væri í raun og veru bara tóm vitleysa. Þetta snerist um snjóhengjuna og hvernig menn ætluðu að koma þessum gjaldeyri út úr landi. Ég held að það hafi hins vegar komið í ljós á undanförnum vikum og mánuðum, jafnvel dögum, að margir eru farnir að taka undir þá skoðun hv. þingmanns að þetta sé gríðarlega mikið vandamál og verði að leysa með þeim hætti sem hv. þingmaður hefur nefnt. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún geti ekki tekið undir með mér að það sé óviðunandi að við hv. þingmenn allir, hverjir sem þeir eru, skulum heyra það til að mynda í fréttum að Seðlabankinn hafi áhyggjur af fjármálastöðugleika landsins vegna skuldabrasksins milli nýja og gamla bankans. Hvers konar upplýsingagjöf er þetta til þingsins?

Virðulegi forseti. Á umbrotatímum þarf maður oft að hugsa út fyrir rammann. Í raun og veru er ég mjög íhaldssamur einstaklingur, en tímarnir sem við lifum á og hafa ríkt á meðan ég hef setið á þingi hafa verið afskaplega óvenjulegir og ég hef látið hugann reika svolítið út fyrir það sem hefur verið viðtekið og reynt að finna lausnir í hverju máli sem tryggja hagsmuni almennings. En fólk er misopið fyrir öðruvísi hugmyndum, öðruvísi lausnum. Ég verð að segja að ég hef orðið fyrir afskaplega miklum vonbrigðum þau þrjú ár sem ég hef setið á þingi með það hversu erfitt er að fá aðra stjórnmálamenn til að ræða og rökræða við mig um óvenjulegar hugmyndir að lausnum, t.d. á snjóhengjuvandanum. Ég skal viðurkenna það að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með seðlabankastjóra í umræðum okkar um lausnir á snjóhengjuvandanum. Ég spurði seðlabankastjóra hvort Seðlabankinn mundi beita sér fyrir því að greitt yrði út í krónum þegar þrotabúin hæfu útgreiðslur. Þá var svarið að það mundi mögulega skerða eignarrétt kröfuhafa. Bíddu, mögulega skerða eignarrétt kröfuhafa? Eru það hagsmunir kröfuhafa sem skipta hér máli eða hagsmunir almennings? Hvernig getur það skert eignarréttinn þegar Íslendingar búa við það að þeir þurfa að skila inn 

Hæstv. forseti. Áður en ég kem að meginefni ræðu minnar vil ég taka undir það sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. þm. Lilju Mósesdóttur, að það er oft erfitt að átta sig á fjárlagafrumvarpinu eins og það er fram sett og á það ekki síður við um breytingartillögur sem fram hafa komið. Fyrir okkur sem ekki eigum sæti í fjárlaganefnd er þetta töluvert meiri hausverkur en fyrir þá sem þar sitja sem eðlilegt er því að málið er viðamikið, en ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram um að það mætti huga að framsetningu þannig að hún væri skýrari. Nóg um það. Ég ætlaði reyndar að geta þess, sem með vissum hætti varðar auðvitað framsetninguna líka, sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kom inn á í ræðu sinni áðan. Það varðar fyrirheit um að breyttrar ráðuneytaskipunar mundi sjá stað í frumvarpinu við 2. umr. Hv. þingmaður vísaði til orða í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu en rétt tæpti á því og ætla ég, með leyfi forseta, að lesa það sem þar stendur um það efni. „Gert er ráð fyrir að frumvarpinu verði breytt við 2. umr. til samræmis við nýja verkaskiptingu og verða verkefni og fjárveitingar þeim tilheyrandi þá færðar á milli ráðuneyta. Með því að gera breytingarnar við 2. umr. fæst heildaryfirlit yfir nýja skipan og þingmönnum gefst kostur á að ræða viðeigandi breytingar á fjárheimildum efnislega. Þá verður meðferð fjárlagafrumvarpsins í meðförum Alþingis markvissari þar sem allur samanburður á milli ára og við fyrri ár er auðveldari.“ Þetta var auðvitað ekki gert. Það er enn þá haldið við fyrri ráðuneytaskipun og fyrir því eru ábyggilega skýringar, einhverjar ástæður sem ekki hafa komið skýrt fram hér, kannski tímaskortur eða eitthvað annað, en a.m.k. er afleiðingin sú að framsetningin leiðir ekki nægilega skýrt í ljós hvernig útkoman verður varðandi einstök ráðuneyti á næsta ári. Ég nefni þetta meðal annars vegna þess að í breytingartillögum meiri hlutans er á nokkrum stöðum gert ráð fyrir t.d. auknum fjárveitingum til aðalskrifstofa ráðuneyta. Ég held að ég hafi talið að á þremur eða fjórum stöðum sé gert ráð fyrir að aðalskrifstofur ráðuneyta fái aukið fjármagn til reksturs síns miðað við breytingartillögur meiri hlutans. Í einu tilviki er um að ræða lægri fjárveitingu, en það er erfiðara að átta sig á því hvernig þetta kemur til með að koma út í raun og veru þegar enn er haldið við gömlu ráðuneytaheitin en hin nýju sameinuðu ráðuneyti eru ekki sérgreind eða tekin saman, ef svo má segja, í frumvarpinu eins og það lítur nú út. Rétt er að hafa þetta í huga. Fyrst ég nefni hér aukin framlög til aðalskrifstofa ráðuneyta er auðvitað ekki um að ræða háar upphæðir sem hafa áhrif á heildarafkomuna en það er ánægjulegt að sjá að fjárlaganefnd hefur séð ástæðu og fundið peninga til að setja meiri fjármuni í aðalskrifstofur ráðuneyta þegar önnur atriði, önnur verkefni, hafa ekki hlotið sömu náð fyrir augum nefndarinnar. Ég ætla eins og fleiri ræðumenn í dag að vekja athygli á því að stórir liðir eru ekki komnir inn í frumvarpið nú við 2. umr. Það er ljóst að verulegar breytingar geta orðið á fjárlagafrumvarpinu áður en það kemur til 3. umr. Hér í umræðunni hefur komið fram að að engu sé getið byggingar nýs Landspítala, fjárveitingar vegna Íbúðalánasjóðs, fjárveitingar vegna Hörpu, aukins fjármagns vegna löggæslumála, strandsiglinga og margra annarra þátta sem nefndir hafa verið. Hættan er auðvitað sú að útgjaldahliðin verði töluvert bólgnari þegar kemur að lokum fjárlagaafgreiðslunnar í þinginu en nú virðist vera. Því má með réttu halda því fram að fjárlagafrumvarpið eins og það lítur út í dag sé sett þannig fram að það sýnist vera aðhaldssamara og ábyrgara en það kann að verða þegar upp verður staðið. Að minnsta kosti virðast þessir óvissuþættir sem ég hef nefnt og aðrir hv. þingmenn hafa nefnt í umræðunni vera til þess fallnir að auka, jafnvel stórauka útgjöld ríkisins á ýmsum sviðum og ekki er útlit fyrir að tekjuhliðin breytist með sama hætti. Það er því fyrirséð, hygg ég, að fjárlögin verði afgreidd með meiri halla en hér lítur út fyrir. Ég endurtek: Þarna er um að ræða stóra liði, mikilvæga liði. Við höfum heyrt talað um áform um byggingu nýs Landspítala en við höfum lítið séð sem hönd á festir í þeim efnum. Við höfum heyrt upphæðir nefndar í sambandi við Íbúðalánasjóð en meiri hluti fjárlaganefndar treysti sér ekki til að setja fram neinar tölur um það fyrir 2. umr. Við vitum að það verður meiri kostnaður vegna Hörpu. Varðandi löggæslumálin er allgóð samstaða um að auka fjárveitingar til lögreglumála, miðað við umræðu fyrr í kvöld. Þá var reyndar aðallega talað um lögregluembættin úti á landi en ég og fleiri höfum líka vakið athygli á stöðu löggæslumála á höfuðborgarsvæðinu sem þurfa meiri fjármuni. Við erum því enn ekki farin að sjá til lands með það. Hér hefur í umræðunni stundum verið látið í veðri vaka að við þingmenn stjórnarandstöðunnar sem höfum gagnrýnt einstaka þætti í þessu sambandi, gagnrýnt skattahækkanir eða einhver útgjaldaáform, stundum á þeirri forsendu að um of lítil útgjöld sé að ræða, séum fullkomlega óábyrg og nefnum ekki liði sem hægt væri að spara á móti. Ég hafna því sjónarmiði og vísa til þess sem hér hefur áður komið fram, m.a. hjá hv. þingmönnum Ásbirni Óttarssyni og Pétri H. Blöndal nýlega í umræðunni í kvöld, að til þess að renna styrkari stoðum undir tekjuöflun ríkisins er ekki endilega málið að hækka skatthlutföllin sem mest eða reyna að skammta ríkinu sem stærsta sneið af þeirri köku sem til skiptanna er. Málið snýst um að reyna að stækka kökuna, reyna að auka verðmætasköpunina í samfélaginu, reyna að auka útflutninginn, auka framleiðsluna og framleiðnina, reyna að tryggja að það verði meiri verðmæti til, kakan stækki og það verði meira til skiptanna. Þetta er auðvitað lykilatriði. Ef við snúum frá þessum almennu sjónarmiðum og veltum fyrir okkur hvar ríkisstjórnarmeirihlutinn á þingi telur sig hafa svigrúm til að auka útgjöld hljótum við líka að spyrja spurninga. Ég leyfi mér til dæmis að velta fyrir mér ýmsum atriðum í fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar eins og hún liggur nú fyrir. Þingmenn hafa margir hverjir keppst við að segja: Þetta eru allt góð verkefni og við hljótum að styðja þau öll, allt er þetta jákvætt og gott, en ég vil setja fyrirvara við ýmsa þætti í þessu sambandi. Ég geri það vegna þess að mér finnst ekki hafa verið nægilega vel útskýrt hvað menn eiga við, hvernig menn ætla að nýta þá fjármuni sem þarna er um ræða, 5 milljarða kr. eða 6 á næsta ári. Menn hafa ekki sýnt fram á að mínu mati hvernig þessir fjármunir eiga að nýtast til að auka verðmætasköpun eins og lofað hefur verið. Ég hef eins og margir fulla trú á því að það væri gott og gaman að eignast sem allra fyrst nýtt hús íslenskra fræða. En er þetta rétti tíminn til að leggja 800 milljónir í slíkt verkefni? Ég efast um það. Verkefni á borð við græna hagkerfið hljóma ágætlega en hvað er á bak við þetta slagorð? Ég veit það ekki. Ég hef ekki í kynningunni á fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar og heldur ekki í fjárlagaumræðunni sem við eigum hér í dag og í kvöld fundið mikið handfast í þeim áformum sem kennd eru við græna hagkerfið og birtast í mörg hundruð milljóna kr. útgjöldum miðað við breytingartillögur meiri hlutans. Ég játa að eins og flestum finnst mér það hafa frekar jákvæðan blæ þegar talað er um að verja 150 milljónum í græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana. Þegar ég les skýringartextann sem birtist í meirihlutaáliti fjárlaganefndar fæ ég afskaplega lítið út úr því, ég fæ afskaplega litla leiðsögn eða leiðbeiningu um það hvað nákvæmlega í þessu felst. Mér finnst þetta aðallega vera - og ég vona að ég særi engan þó að ég taki þannig til orða - einhvers konar froðusnakk, mér finnst ekkert vera handfast í þessu. Má ég, með leyfi forseta, lesa aðeins um græna hagkerfið, ýmis verkefni, 280 milljónir, sem eiga að vera til ráðstöfunar hjá forsætisráðuneytinu? Skýringartexti meiri hluta fjárlaganefndar, væntanlega beint frá ríkisstjórn, hljóðar einhvern veginn á þessa leið, með leyfi forseta: „Gerð er tillaga um 280 milljóna framlag til að standa undir ýmsum verkefnum sem ráðgerð eru samkvæmt þingsályktun um græna hagkerfið.“ Ég sleppi hér úr, og hef svo aftur lesturinn, með leyfi forseta: „Hér er um að ræða óskiptan lið sem ætlað er að fjármagna tillögur sem lúta meðal annars að grænkun fyrirtækja, uppbyggingu þekkingar og fjölgun grænna starfa, m.a. í sambandi við sveitarfélög. Þar á meðal verði endurgreiðslur á hluta af kostnaði fyrirtækja vegna fjárfestinga, rannsókna og þróunar sem hafa það að markmiði að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum af starfsemi þeirra.“ Með leyfi forseta, finnst mér þetta ekki vera mjög skýrt eða handfast. Þegar talað er um þetta sem fjárfestingu og lið í fjárfestingaráætlun leyfi ég mér að setja spurningarmerki við það. Ég leyfi mér að efast um að þetta sé mjög líklegt til þess að skila okkur miklum arði í náinni framtíð. Ég held að menn þyrftu að minnsta kosti að orða tillögurnar aðeins skýrar og hafa aðeins gleggri mynd af því hvað þeir ætla sér þegar talað er um að verja 280 milljónum í þetta. Þetta eru 280 milljónir. Til gamans má geta að talað hefur verið um að brýnasta þörfin fyrir aukna löggæslu á landsbyggðinni kosti álíka upphæð, kannski 300 milljónir. Ég þykist vita að því sé farið með fleiri eins og mig að telja sig sjá meiri árangur af því að verja upphæðunum í slík verkefni frekar en þetta. Sama mundi ég segja um annan lið, sem reyndar breytist ekki í meðförum meiri hluta fjárlaganefndar nema að litlu leyti, en það er sóknaráætlun fyrir landshluta. Ég sá ekki betur en að fjárlagafrumvarpið gerði ráð fyrir 400 milljónum í verkefni í tengslum við hana. Ég verð að játa það, hæstv. forseti, að ég hef ekki haft mikla trú á þessari sóknaráætlun fyrir landshluta eða Ísland 20/20 eða hvað þessar áætlanir heita allar. Mér hefur aðallega fundist að sú verkefnavinna á vegum ríkisstjórnarinnar og sérstaklega forsætisráðherra í þessum efnum sé fyrst og fremst framleiðsla á pappírum. Ég óttast að svo verði áfram. En það eru til peningar í þetta, það er gleðilegt að menn telja að hægt sé að verja 400 milljónum í sóknaráætlun landshluta og 150 milljónum í græn skref og vistvæn innkaup ríkisstofnana og 280 milljónum í ýmis verkefni tengd græna hagkerfinu. Það eru til peningar í þetta og það er ánægjulegt. Samt velkist fjárlaganefnd enn í vafa um hvort hægt sé að styrkja löggæsluna á landsbyggðinni, það er enn þá vandamál að finna peninga í það. Það hefur ekki verið hægt þrátt fyrir að vandamálin á því sviði hafi verið í umræðu í þinginu, ekki bara í haust og ekki bara allt þetta ár heldur miklu lengur. Þar er um að ræða mjög áþreifanleg verkefni og ef menn eru að hugsa um landsbyggðina þá eru þetta áþreifanleg verkefni sem nýtast landsbyggðinni allri. Löggæslan vítt og breitt um landið hefur þurft að þola skerðingar á undanförnum árum og það hefur gengið afskaplega illa að finna peninga í það verkefni. En menn eru tilbúnir að skjóta á að rétt sé að láta forsætisráðherra fá 280 milljónir í græna hagkerfið án þess að það sé nokkuð útskýrt hvernig eigi að verja þeim peningum, eða 150 milljónir í græn skref og vistvæn innkaup, sem ábyggilega er hið besta mál en erfitt að lesa úr þeim textum sem fylgja hvað nákvæmlega er átt við í því sambandi. Það eru ekki til peningar í sum verkefni en það eru til nógir peningar í önnur verkefni. Það er nægur peningur til að setja í það sem nýtur að því er virðist pólitískrar velvildar af hálfu ríkisstjórnarinnar. Svokölluð fjárfestingaráætlun virðist aðallega vera útgjaldaáætlun til verkefna sem hafa á sér grænan blæ eða menningarlegan blæ og allt gott um það að segja, en hins vegar eru ekki til peningar til að standa vörð um grunnþjónustu á sviði löggæslumála. Vonandi breytist það milli 2. og 3. umr. Það er óneitanlega athyglisvert að meiri hluti fjárlaganefndar treystir sér til að taka þessa tiltölulega óljósu og þokukenndu liði um græna hagkerfið inn í fjárlagafrumvarpið á þessu stigi en treystir sér ekki til að setja inn tiltölulega skýrar og afmarkaðar tillögur um aukið fé til löggæslumála. Það er óneitanlega sérstök forgangsröðun sem ég held að fleiri en ég hljóti að gera athugasemdir við. Ég ætlaði að geta þess líka, sem ég kom reyndar inn á í stuttu andsvari við hv. þm. Jón Bjarnason áðan, að mér sýnist sem svo að svokallaðir IPA-styrkir vegna umsóknar Íslands um aðild að Evrópusambandinu hafi bólgnað nokkuð út milli umræðna. Mér sýnist í fljótu bragði að sú fjárhæð sem gert er ráð fyrir að Evrópusambandið borgi til íslenska ríkisins vegna umsóknarinnar fari úr rúmlega 300 milljónum í yfir 800. Það er töluverð bólga í því. Ég sakna þess svolítið að sá liður skuli ekki hafa fengið meiri umfjöllun og ekki hafi verið gerð betri grein fyrir honum við þessa umræðu. Þarna er um að ræða verulega fjármuni og ég verð að játa það að ég hef óþægilega tilfinningu, skulum við segja, gagnvart því að við séum að taka við fjármunum frá Evrópusambandinu vegna undirbúnings að aðild Íslands að Evrópusambandinu þegar ólíklegt er að nokkurn tíma verði af þeirri aðild. Þegar meiri hluti þings og þjóðar er í raun og veru á móti aðild finnst mér ekki beinlínis heiðarlegt að taka við þessu fé. Þó að sum verkefnin sem verja á þessum peningum til séu án efa ágætisverkefni hef ég á tilfinningunni að ekki sé heiðarlegt gagnvart öðrum þjóðum að taka við peningum sem eru til þess ætlaðir að undirbúa okkur undir aðild sem aldrei verður. Ég hef ekki góða tilfinningu fyrir því. Sumum finnst kannski í lagi að taka við svona peningum og segja: Það er sama hvaðan gott kemur og við tökum bara við þessum peningum og sjáum svo til hvort við verðum einhvern tíma aðilar eða ekki. En mér finnst eiginlega að við séum að taka við þessum fjármunum á fullkomlega röngum forsendum, eiginlega óheiðarlegum forsendum, miðað við það í hvers konar ógöngum aðildarumsóknin og aðlögunarferlið er. Nóg um það. Ég hef nefnt ýmsa einstaka þætti í ræðu minni og hægt væri að fara ítarlega yfir einstaka liði í frumvarpinu, en ég ætla ekki að gera það að þessu sinni. Vegna þess að meiri hluti fjárlaganefndar gerir ráð fyrir verulega auknum útgjöldum í tillögum sínum vegna hinnar svokölluðu fjárfestingaráætlunar ríkisstjórnarinnar fyndist mér rétt að áður en þessari umræðu lýkur yrði nánari grein gerð fyrir því hvað í þeim verkefnum felst sem þar er um að ræða. Ég held að það væri heppilegt vegna þess að það var ekki gert þegar fjárfestingaráætlunin sem þessar tillögur eru byggðar á var sett fram. Ég teldi líka rétt að við ræddum nánar og fengjum nánari skýringar á ýmsu sem varðar tekjuliðina í fjárlagafrumvarpinu. Ég vek athygli á því eins og aðrir að meiri hluti fjárlaganefndar telur að hægt sé að krækja sér í töluvert meira eyðslufé með því að sækja inn í ríkisfyrirtæki og stofnanir og taka meiri arð út úr þeim. Eins og aðrir þingmenn sem hér hafa talað hef ég áhyggjur af því. Ég hef áhyggjur af því að verið sé að taka arð út úr fyrirtækjum sem standa ekkert endilega of vel. Ég vildi gjarnan fá nánari skýringar á því hvernig menn fá út þær tölur, t.d. varðandi Landsbankann, Seðlabankann og fleiri stofnanir sem á að taka peninga út úr, og hvernig menn rökstyðja að hægt sé að ná þessum fjármunum út úr þeim. Hvaða peninga er til dæmis verið að taka út úr Seðlabankanum? Er það hlutdeild í einhverjum hagnaði Seðlabankans? Hvaðan kemur sá hagnaður? Mér finnst að við þurfum að spyrja þessara spurninga. Hér hafa núverandi stjórnarflokkar og stjórnarliðar gengið um ganga í mörg ár og talað um að Seðlabankinn hafi á einhverjum tímapunkti verið gjaldþrota. Er hann bara allt í einu hættur að vera gjaldþrota? Er hann allt í einu farinn að skila þannig gróða að hægt sé að taka milljarða í arð út úr honum? Hvernig er hugsunin í þessu sambandi? Og Landsbankinn, ég er ekkert einn um að hafa áhyggjur af stöðu hans miðað við hvernig hún er, svo sem stöðunni milli nýja bankans og gamla bankans. Ég er ekki viss um að það séu forsendur til að taka 9,6 milljarða út úr honum eins og hér er gert ráð fyrir. Rétt er að minna á, eins og gert var fyrr í dag, dæmi frá öðrum stað að t.d. fjárvana borgarsjóður Reykjavíkur taki arð út úr Orkuveitu Reykjavíkur án þess að nokkur innstæða væri fyrir því ár eftir ár. Tekinn var arður út úr Orkuveitu Reykjavíkur til að láta borgarreikninginn líta betur út. En það hafði auðvitað bara þau áhrif að fjárhagsstaða Orkuveitunnar til lengri tíma veiktist. Þetta var ekki skynsamlegt. Ég óttast að menn séu svolítið að fara sömu leið hér, að taka fjármuni, milljarða króna, út úr ríkisfyrirtækjum sem muni þá með sambærilegum hætti veikja stöðu þeirra, veikja þau innan frá, bara til þess að láta ríkisreikninginn líta aðeins betur út. Hæstv. forseti. Þá ætla ég að fara örfáum orðum um tekjuöflunaráform sem birtast í fjárlagafrumvarpinu og birtast með sínum hætti líka í frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem dreift var fyrr í kvöld. Þar hefur maður áhyggjur af ýmsum þáttum. Ég spyr mig, eins og margir hljóta að gera, hvað verði um virðisaukaskattinn af hótel- og gistiherbergjum og annarri gistiþjónustu sem ljóst virðist að ekki er meiri hluti fyrir hér á Alþingi en á að skila milljarði miðað við hugmyndir fjárlaganefndar. Hvar ætlar ríkisstjórnin að sækja stuðning fyrir þessari breytingu sem hefur áhrif á útkomu fjárlaganna? Auðvitað má segja að það getur leiðrést í 3. umr. ef niðurstaða þessa virðisaukaskattsmáls verður önnur en hér er gert ráð fyrir, en það verður að koma í ljós. Ég hef fyrst og fremst áhyggjur af þessu vegna áhrifanna á ferðaþjónustuna í landinu. Ég hef áhyggjur af fleiri þáttum í þessu sambandi, t.d. breytingunni á tryggingagjaldinu sem hér er boðuð. Eins og hv. þingmenn þekkja var það fyrirheit ríkisstjórnarinnar við gerð kjarasamninga að lækka svokallað atvinnutryggingagjald. Ef við horfum bara á a-lið 3. gr. í II. kafla frumvarps til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum má segja að gert sé ráð fyrir lækkun atvinnutryggingagjaldsins, en í staðinn á að hækka umtalsvert hið almenna tryggingagjald. Ég held að öllum sé ljóst að aðilar í atvinnulífinu gerðu ekki ráð fyrir að sú yrði raunin, hvorki atvinnurekendur né launþegasamtök. Menn gerðu ráð fyrir að atvinnutryggingagjaldið yrði lækkað og þar með mundi tryggingagjaldið lækka sem því næmi. En hæstv. ráðherrar hafa með einhvers konar hártogunum reynt að útskýra að þeir hafi bara átt við atvinnutryggingagjaldið í þrengsta skilningi og þeir hafi ekki gefið nein fyrirheit varðandi önnur atriði, tryggingagjaldið. En út af fyrir sig má fyrirtækjunum sem borga tryggingagjaldið kannski standa nokkuð á sama hvernig tryggingagjaldið skiptist, það sem þau horfa á hlýtur að vera fjárhæðin sem þau borga, kostnaðurinn sem þau verða fyrir vegna þessarar gjaldtöku, hvort sem hlutur almenna tryggingagjaldsins er aukinn og atvinnutryggingagjaldsins minnkaður eða eitthvað annað. Þarna er um að ræða fullkomnar hártoganir af hálfu ráðherranna í sambandi við þessi mál og augljós svik ríkisstjórnarinnar á fyrirheitum gagnvart aðilum atvinnulífsins þegar kjarasamningar voru gerðir. Fleiri atriði eru þess eðlis að maður hlýtur að setja mikla fyrirvara við þau. Þar á meðal eru ákvæðin sem varða svokallaða umhverfis- og auðlindaskatta þar sem manni sýnist að einnig sé verið að ganga á bak fyrirheitum gagnvart orkufyrirtækjunum. Gert var sérstakt samkomulag við þau fyrir þremur árum út af fyrirframgreiðslu skatta og öðrum slíkum ráðstöfunum sem fólu í sér að stóriðjufyrirtækin tóku á sig aukna skattbyrði tímabundið gegn því að fallið yrði frá því á einhverjum tímapunkti, borguðu fyrirframskatt o.fl. Þetta var víðtækt samkomulag má segja en þær breytingar sem mér sýnist vera boðaðar í frumvarpinu og eru á sinn hátt hluti af forsendunum fyrir tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins fela í sér svik við þessi fyrirtæki að þessu leyti. Fyrr í umræðunni nefndu þingmenn Samfylkingarinnar, hv. þingmenn Sigmundur Ernir Rúnarsson og Lúðvík Geirsson, að stefna núverandi ríkisstjórnar gengi út á það að fjölga stoðunum í atvinnulífinu. Það mátti skilja þá þannig að fjölga ætti stoðum atvinnulífsins, auka fjölbreytnina, og þess vegna ætti ekki að leggja slíka áherslu á gömlu atvinnugreinarnar eins og það var orðað heldur styrkja nýjar greinar, grænar greinar, tæknigreinar, nýsköpunargreinar og allt heitir þetta mjög fínum nöfnum. Þarf stefnumörkunin þá að felast í því að vega sérstaklega að þeim greinum sem eru þungavigtargreinar í útflutningi okkar í dag? Geta menn ekki reynt að auka fjölbreytni í atvinnulífinu og ýta undir nýsköpun og annað án þess að ráðast á þær greinar sem eru mikilvægastar í útflutningi okkar og verðmætasköpun í landinu? Er sérstakt keppikefli að hjóla í atvinnugreinar þegar þær, vegna einhverra aðstæðna, eru farnar að ganga betur? Ferðaþjónustan hefur vissulega átt að mörgu leyti góða daga vegna fjölgunar ferðamanna og að sumu leyti vegna hagstæðra gengisskilyrða og þess háttar. Er þá tilefni til að hjóla sérstaklega í ferðaþjónustuna eins og hér er gert? Reyndar á ekki að gera það eins harkalega og upphaflega stóð til, en engu að síður er gert ráð fyrir verulegum skattahækkunum á ferðaþjónustuna. Og varðandi stóriðjuna, sem er mjög mikilvæg útflutningsgrein fyrir okkur, skilar okkur miklum tekjum - það á enn að kreista meira út úr henni. Og umræðuna um sjávarútveginn þekkjum við auðvitað, hann hafi búið við betri skilyrði en oft áður, og þá er ástæða til þess að ráðast sérstaklega á hann með sértækri skattheimtu og ekki enn farið að sjá fyrir endann á því hvaða afleiðingar það hefur. Það er því orðið dálítið áhyggjuefni ef atvinnugreinar eru farnar að ganga vel því að þá eru þær komnar í skotlínuna hjá núverandi ríkisstjórn. Það leiðir mig að því sem ég vil kannski gera að lokaorðum í ræðu minni: Forsenda þess að við getum byggt betri og traustari undirstöður undir þau sameiginlegu verkefni sem við viljum standa að, hvort sem er á sviði heilbrigðismála, velferðarmála, menntamála, löggæslumála, samgöngumála eða á öðrum sviðum er að við höfum öflugt atvinnulíf. Forsendan er sú að við höfum fyrirtæki sem skila arði, hafa afl til að ráðast í fjárfestingar, hafa afl til að ráða fólk í vinnu og borga því sæmileg laun. Við þurfum að hafa fyrirtækin í því standi að þau geti verið sú aflvél fyrir samfélagið sem þörf er á. Þar, hæstv. forseti, er útlitið alls ekki nógu gott. Eins og hv. síðasti ræðumaður, Lilja Mósesdóttir, vék að og fleiri hafa gert í þessari umræðu er sá litli hagvöxtur sem nú mælist byggður á annarri forsendu en þeirri að vel gangi í atvinnulífinu, því miður. Einkaneysla sem er að mörgu leyti byggð á ótraustum grunni, útgreiðslum úr séreignarsjóðum og fleiri slíkum tímabundnum aðgerðum, er drifkrafturinn á bak við þann litla hagvöxt sem sést. Spár um aukinn hagvöxt á næstu árum byggja meðal annars á virkjunarframkvæmdum, stórverkefnum á slíku sviði í orkufrekum iðnaði sem er alls óvíst að nokkurn tíma verði að veruleika, því miður. Við höfum séð verkefni á borð við álver í Helguvík frestast ár eftir ár og sama á við um mörg önnur stórverkefni af því taginu. Hversu oft er ekki búið að tala til dæmis um uppbyggingu í Þingeyjasýslu rétt handan við hornið? Og enn í umræðunni fyrr í dag kom fram að þetta væri rétt handan við hornið, en því miður sér ekkert til lands í þeim efnum. Forsendurnar fyrir þeim hagvexti sem hér er gert ráð fyrir og fjárlagafrumvarpið byggir á eru mjög ótraustar. Fjárfesting í atvinnulífinu er allt of lítil og horfur á mörgum mikilvægum sviðum eru því miður alls ekki nægilega góðar, horfur á erlendum mörkuðum ekki nægilega góðar. Þess vegna, hæstv. forseti, get ég ekki annað en dregið þá ályktun að með frumvarpinu eins og það lítur nú út, með tilliti til þróunar þjóðhagslegra stærða og með tilliti til þess hve margir og mikilvægir liðir eiga eftir að koma inn í það og boðað er að muni koma inn í frumvarpið á síðari stigum, séum við fyrst og fremst með einhvers konar glansmynd í höndunum en ekki raunhæfa áætlun um fjármuni og fjármál ríkisins á næsta ári.

Virðulegi forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þingmanns og fleiri þingmanna Sjálfstæðisflokksins í kvöld. Ég velti fyrir mér, ef Sjálfstæðisflokkurinn kemst til valda, hvort lesa megi það úr ræðum þingmanna að fyrsta verk þessa ágæta flokks verði að lækka skatta einn, tveir og þrír og bregðast þannig við þeirri óáran sem þessi ríkisstjórn hefur vissulega lagt á þjóðina og fyrirtækin með gífurlegum skattahækkunum. Ástæða þess að ég spyr er að ég held að ekki sé hægt að gera það einn, tveir og þrír, ég tel að það þurfi að gera varlega og í smáskömmtum því að við þurfum að hafa tækifæri til að fá tekjur inn á móti. Ég segi það líka vegna þess að mér hefur sýnst að stjórnarþingmenn tali bæði óvarlega um útgjöld núna fyrir kosningar og aðrir velta þá kannski fyrir sér hvort hægt sé að standa við þau útgjöld öllsömul. Aðaláhyggjuefni mitt er að búið sé að koma þannig málum fyrir að ekki verði hægt að afnema skattana alla á fyrstu sex mánuðunum, það þurfi aðeins lengri tíma vegna þess að við verðum að fá tekjur annars staðar. Nú er hv. þingmaður reyndari í þingstörfum en sá er hér stendur og kann því að vita meira um þá aðferðafræði sem notuð er. Þetta er sú spurning sem ég vil leggja fyrir hv. þingmann.

Hæstv. forseti. Þeirri spurningu verð ég eiginlega að svara með þeim orðum að reynslan er því miður sú að það er miklu auðveldara að koma á nýjum sköttum en að afnema þá sem fyrir eru. Þess vegna óttast ég að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér að því leyti að ekki yrði hægt að afnema alla skatta vinstri stjórnarinnar á fyrstu sex mánuðum nýrrar ríkisstjórnar. Ég þori ekki að fullyrða hversu langan tíma þyrfti en það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ekki er hægt að gera það einn, tveir og þrír, það yrði að gerast í áföngum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það yrði ábatasamt fyrir þjóðfélagið og efnahagskerfið í heild og almenning í landinu að afnema þá skatta í áföngum sem núverandi ríkisstjórn hefur komið á og eru sumir skattarnir alveg víðáttuvitlausir. Á sumum sviðum mætti jafnvel ganga lengra og skera meira niður í þeirri skattheimtu sem lengi hefur þvælst fyrir á mörgum sviðum, eins og til dæmis í vörugjaldakerfinu og víða annars staðar þar sem auðvitað er bara um að ræða skattheimtu sem bitnar á neytendum í landinu. Við erum með gríðarlega flókið vörugjaldakerfi sem ég held að gott væri að skera upp. Við náðum reyndar nokkrum árangri í því að einfalda vörugjaldakerfið og lækka vörugjöld á árunum fyrir hrun, eins og sagt er, en það var með fyrstu verkum núverandi ríkisstjórnar að snúa því öllu til baka. Ég mundi telja það mjög mikilvægt. Ég held líka að þó að við viðurkennum að ekki verði hægt að breyta um skattstefnu á einni nóttu eða þegar í stað við ríkisstjórnarskipti 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svarið. Ég held að það sé rétt að það muni taka einhvern tíma að snúa skipinu en það verðum við að sjálfsögðu að gera af varkárni og raunsæi. Áhyggjuefnið er vitanlega það að ríkisstjórnin hefur notað þessi fjögur ár til að byggja grunninn að tekjum ríkissjóðs með skattahækkunum fyrst og fremst, ekki með því að örva atvinnulífið eða með því að gera fyrirtækjum kleift að skapa meiri tekjur sem ríkissjóður nyti þá góðs af í gegnum skatta af þeim tekjum. Meira að segja voru auknar álögur á helstu útflutningsgreinar okkar, eins og varðandi raforkuskattinn á álframleiðsluna og það allt saman, á meðan hallar undan fæti á mörkuðum fyrir þær greinar og ekki er staðið við gerða samninga við aðrar. Við heyrum af því að sum fyrirtæki í sjávarútvegi spá því að verð á ákveðnum saltfiskmörkuðum í Suður-Evrópu lækki um 25–30% eftir áramót, svo dæmi sé tekið, sem hefur beinar afleiðingar hingað heim takist ekki að afla nýrra markaða. Á sama tíma stórauka Rússar og Norðmenn framleiðslu sína í ríkisstyrktum sjávarútvegi. Sú samkeppni sem við eigum í er því ekki jöfn, hún er í rauninni alveg rammskökk, svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Ég held að mikilvægt sé að við séum ófeimin við að ræða hvaða útfærslur hægt er að nota þegar kemur að því að fara að vinda ofan af þeirri stefnu sem verið hefur við lýði hér allt of lengi. Ég ítreka það sem ég sagði, að þegar farið verður í að breyta skattkerfinu til baka eftir þær 170–200 breytingar sem gerðar hafa verið á þessum fjórum árum, tekur það vitanlega tíma og þarf að ráðast í það af skynsemi.

Hæstv. forseti. Það eru hárrétt sjónarmið hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, sumar skattahækkanir eru meira áríðandi en aðrar. Miðað við það ástand sem nú er fyrir hendi mundi ég telja afar mikilvægt að efna þau loforð sem gefin voru við gerð kjarasamninga um lækkun tryggingagjalds. Þá á ég við raunverulega lækkun tryggingagjalds en ekki færslu milli mismunandi liða tryggingagjaldsins eins og ríkisstjórnin boðar nú. Ég held að það skipti verulegu máli vegna þess að þar með er með tiltölulega stuttum fyrirvara hægt að lækka kostnað fyrirtækja við að hafa fólk í vinnu og ýta þar með undir að fólk verði ráðið í vinnu. Það fólk fer síðan af atvinnuleysisskrá og ávinningurinn verður tvöfaldur. Í staðinn fyrir að hafa fólk á atvinnuleysisskrá er það komið í launaða vinnu og borgar skatta af tekjum sínum. Ég held að slíkar aðgerðir hljóti að vera mjög framarlega í röðinni. Hvað varðar hins vegar ríkisfjármálin almennt megum við heldur ekki horfa á það þannig að núverandi ríkisstjórn hafi náð einhverjum stórkostlegum eða ævintýralegum árangri í sparnaði því að því miður er sá sparnaður sem birtist okkur í fjárlögum undanfarinna ára allt of mikið sparnaður í framkvæmdum, bæði innan einstakra stofnana og einstakra ráðuneyta. Menn hafa ekki farið í reksturinn heldur hafa þeir miklu frekar sparað sér framkvæmdir, sparað að kaupa nýjar tölvur á skrifstofurnar, sparað að kaupa nýjar vélar, sparað að gera við húsin, sparað að laga vegina o.s.frv. Menn hafa ýtt slíkum hlutum á undan sér úti um allt kerfið. En hins vegar er mikil vinna óunnin í því að fara í gegnum 

Virðulegi forseti. Þegar maður stendur frammi fyrir raunhæfum valkostum sem byggjast á rökum, reynslu og verksviti er eðlilegt og æskilegt að ræða um mál í fullri alvöru og með fullri tillitssemi. Þegar maður stendur hins vegar frammi fyrir því að reyna að lesa úr fjárlagafrumvarpi hæstv. ríkisstjórnar stendur maður frammi fyrir bögglauppboði sem nánast er ekki hægt að lesa í og vitað er fyrir fram að margir pakkar eru tómir og sumir þeir stærstu galtómir. Það er náttúrlega skelfilegt fyrir eina þjóð. Það er skelfilegt að búa við það að hafa eytt núna nær fjórum árum til ónýtis. Það er alveg sama hvert litið er, hvort sem um er að ræða nýja liðsmenn hæstv. ríkisstjórnar eða gamla refi eins og hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, er skelfilegt að vita að þeir sitja allir í sömu súpunni, 

Ekki ég.

Þeir taka þátt í þessum samkvæmisleik sem skilar engum árangri en fitlar og gælir við geðþóttaákvarðanir, sýndarmennsku og hégóma. Það er ekki það sem þjóðfélag okkar á að byggjast á og ekki það sem það þarfnast, hvorki fyrr né síðar. Hv. þm. Lúðvík Geirsson ræddi í kvöld um að ástæða væri til að breikka atvinnurammann. Ég er búinn að vera lengi hér innan dyra 

Það er ekki rétt.

Stjórnleysi, metnaðarleysi og getuleysi og það er verst.

Stjórnmála … Stjórna með …


             Það er enginn agi, það er agaleysi og aumingjaskapur. Og það er fallegt orð eins og ég túlka það hér.

Þetta er ekki rétt.

Það er vægt í sakirnar farið á miðað við hina raunverulega merkingu á bak við það orð. 
             Sigga Vala bjó í Stórhöfða. Hún kom askvaðandi í bæinn einu sinni og var mikið niðri fyrir, það hafi verið svakalegt ástand með hann Árna í Höfðanum því að hann væri svo veikur að hann lægi milli himins og jarðar og kæmi ekki upp nema öðru hverju orði. Ríkisstjórn Íslands í dag er í rauninni eins farið. Hún liggur milli himins og jarðar, en það sem er enn þá verra er að hún kemur ekki neinu orði upp sem gefið getur von, bjartsýni og þor fyrir íslenska þjóð inn í framtíðina. Það er nú bara þannig og speglast vel í fjárlagafrumvarpinu að íslenskt sjálfstæði rambar nú á barmi örlaganornarinnar. Það er tiplað á eggjum og ekki ræktað neitt sem heitir íslenskur metnaður, sjálfstæði eða möguleikar og það er ekkert skrýtið þó að sumir hv. stjórnarsinnar hristi hausinn. Einhvern tíma orðaði hæstv. utanríkisráðherra það þannig að hægt væri að heyra þegar vinstri menn hristu hausinn og það er alveg rétt.

Til hvers skyldi það nú vera?

Það er alveg rétt, næmir menn geta heyrt það  Ég nefni dæmi: Hér á að eyða á 500 millj. kr. í að setja upp eina sýningu á náttúrugripum. Ætli það væri ekki nær að fara að undirbúa það að byggja safn fyrir íslenska náttúrugripi sem eru um 6 þús. talsins? Það er til skammar að ekki skuli vera búið að byggja það safn síðan byrjað var á því á ofanverðri 19. öld, en nú er ekki besti tíminn til að setja vængi á þá hugmynd. Talað er um 800 millj. kr. í íslenskt fræðasetur. Allt sem lýtur að íslensku virði ég og met en í þeirri stöðu sem nú er er ekki skynsamlega að verki staðið. Verið er að draga peninga til að mynda frá verstöðinni Vestmannaeyjum, stærstu verstöð landsbyggðarinnar, verið er að draga peninga til að byggja hallir í Reykjavík. Er ekki nóg komið með Hörpu, þó að það sé glæsilegt hús og fallegur vottur um metnað? En var það ekki svolítið burgeisalegt að gera það eins og á stóð? Var það ekki svolítið eins og Jeppi á Fjalli hefði verið að ganga til verka í sínu besta stássi? Og svo sitja menn uppi með skerðingar á landsbyggðinni, á eldri borgurum, á heilbrigðiskerfinu, á löggæslunni o.s.frv. Áætlaðir eru 3,7 milljarðar í fræðasetrið, það kostar. Það er ágætissumma sem tekin er frá stærstu verstöð landsins sem er um leið sett í sjálfheldu þar sem ekki er hægt að færa út kvíarnar, ekki hægt að styrkja það sem fyrir er, endurnýja, lagfæra, breyta og bæta til að skila íslenskri þjóð tekjum sem eru grunnurinn að því að við getum búið í þessu landi sem sjálfstæð þjóð. Daðrið, undirlægjuhátturinn við erlendar þjóðir er skelfilegt. Það kemur fram til að mynda í fjárlagafrumvarpinu þar sem treyst er á IPA-styrki sem eru til einnar mestu skammar Íslandssögunnar, að stjórnvöld skuli leyfa erlendu ríki að gróðursetja hluti í íslenskum jarðvegi sem stuðla eiga að því að slátra íslensku samfélagi. Menn ráðast á lúpínuna. Hún er höfuðóvinur umhverfissinna í landinu, þessi yndislega jurt, holla jurt með himinblámann í kjöl sínum. Nei, hún er óvinurinn. En Evrópusambandið? Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að láta þetta ganga svona áfram án þess að brýna hnífana og taka upp þann stíl sem var háttur Sturlungaaldar, þó að við eigum sjálfsagt að nota orð en ekki eggvopn í þeim slag, og það verður gert. Fyrr stöndum við einir eftir á jöklinum, á Íslandi, áður en Ísland gengur í Evrópusambandið, einir eftir á jöklinum. En það er ekkert. Íslendingar hafa metnað, þeir hafa hjartalag, þeir hafa blóðstreymi og þeir láta ekki gabbast þótt gylliboðin komi í einhverjum styrkjum frá Evrópuþjóðunum, eigendum Evrópubandalagsins, Frökkum, Þjóðverjum sem hafa öldum saman nuggast á minni þjóðum um allan heim og reynt að tyggja þær í skro. Þær þjóðir hafa aldrei staðið með lítilmagnanum eða minni ríkjum í samfélagi þjóðanna og munu ekki gera það. Nóg vitum við af reynslunni til þess. Nei, þetta fjárlagafrumvarp er því miður sýndarmennska. Ég hef víða farið og víða komið. Ég hef aldrei á ævi minni smakkað áfengi, aldrei reykt tóbak en ég hef oft lent í alls konar samkvæmum og veislum hér og þar um heiminn þar sem mikið vín hefur verið haft um hönd. Það gæti í sumum tilvikum kallast kófdrykkja og engin hófdrykkja. Það er alveg eins og fjárlagafrumvarpið í dag hafi verið samið í kófdrykkju. Það er svo mikil rökleysa, þar rekst hvað á annars horn, það er engin rökrétt tenging í hlutum. Svo koma allt í einu fínir blómvendir fyrir gáfaða fólkið sem byggir þessi fjárlög. Það er svo gáfað að það telur sig spræna gáfum. Gallinn er bara sá að það rennur ekki neitt. Það er auðvitað erfitt að eiga við það ef við ætlum að vinna til árangurs þegar maskínan virkar ekki nema að einhverjum hluta. Skerðingar eru settar á allt, skattar, skattar og skattar í stað þess að við vinnum okkur út úr því vandamáli sem við búum við, vinnum okkur til árangurs, til hagsældar fyrir íslenska þjóð. Ég tók á sínum tíma viðtal við Gísla á Uppsölum. Það var eina viðtalið sem var tekið við hann í blað, Morgunblaðið, á sínum tíma. Það var langt viðtal, fimm síðna. Margir höfðu gaman af því og lærðu af því líka. Í því viðtali gekk ég m.a. með Gísla að sækja vatn nokkur hundruð metra leið og það var gaman að ganga með þessum rótgróna og einhverjum besta framsóknarmanni Íslandssögunnar og sækja vatn. En ég veitti því athygli að alla leiðina að læknum lá slanga. Hún var í sundur á einum stað. Ég spurði Gísla af hverju hann tengdi ekki slönguna í stað þess að ganga alltaf eftir vatninu. Nei, hann taldi það ekki að ganga. Ég spurði hvers vegna það væri. Ég sagðist skyldu tengja slönguna ef hann vildi og koma þessu í horf. Nei, það var ekki hægt. Hann átti ekki slönguna. Sigurður bróðir hans heitinn hafði átt slönguna og var fallinn frá fyrir mörgum árum. Hægt er að bjóða upp á svona sérvisku og sérstakan stíl í einkalífi, persónu sem er samkvæm sjálfu sér, en það er ekki hægt að bjóða upp á svona lagað í vinnubrögðum ríkisstjórnar Íslands. Hún er þannig í dag að hún er búin að slíta tenginguna, hún er búin að slíta slöngurnar við æðakerfi þjóðarinnar, við sjávarútveginn, við landbúnaðinn, við ferðaþjónustuna, við stóriðjuverin, við alla stóru þættina sem skipta máli og skapa grunninn fyrir okkur til að hafa fjármagn til að vinna okkur áfram en ekki aftur á bak. Ég hef átt sæti í fjárlaganefnd í 16 ár, ég var á sama tíma í menntamálanefnd og yfir 20 ár í samgöngunefnd þannig að skólinn er orðinn ærinn. Að meðaltali vinnur fjárlaganefnd um 4.000 mál á ári. Nú hefur sú breyting orðið á að mál koma unnin inn í fjárlaganefnd úr þröngum hópum embættismanna og í raun er búið að taka tenginguna í fjárlagagerðinni frá fjárlaganefnd í dag vegna þess að meiri hluti fjárlaganefndar tekur við ljósritum og skýrslum og hlýðir ráðuneytunum. Þessi ríkisstjórn, undir forustu hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar, er meira að segja búin að henda út öllum litlu atriðunum, öllum verkefnunum sem fólkið í landinu hefur verið að vinna í öllum landsfjórðungum, 100, 200 verkefni á ári, lítil en spennandi og metnaðarfull, á sviði menningar og margháttaðrar starfsemi, sem er gersemi út af fyrir sig. Nei, nú er því slátrað af því að meiri hluti fjárlaganefndar nennir ekki að tala við venjulegt fólk. Hann nennir ekki að hlusta á sjónarmið sveitarstjórnarmanna, tillögur og hugmyndir eða sjónarmið stofnana og félaga sem unnið hafa að metnaðarfullum málum, þeir nenna því ekki. Mig minnir að einhver sem stóð í Icesave-samningum á sínum tíma hafi sagt að hann nennti ekki að standa í þeim samningum lengur. Þá var bara hægt að gleypa hvað sem var, bein og allt í heilu og vera ekkert að skirrast við það. Ég nefni dæmi af hlutum sem á að vinna í fjárlaganefnd. Í fyrsta lagi á fjárlaganefnd að vera í sambandi við fólkið í landinu, sveitarstjórnirnar, þau verkefni sem það vinnur hér og þar. Ég nefni dæmi þar sem fjárlaganefnd tók af skarið og fór fram fyrir ráðuneyti og leysti ákveðin mál sem skipt hafa miklu máli og verið mikils virði. Þau dæmi sem ég nefni eru tilkynningarskylda sjómanna. Hún var afgreidd frá A til Ö í fjárlaganefnd. Uppbygging krabbameinsdeildar Landspítalans var afgreidd frá A til Ö í fjárlaganefnd fram hjá kerfinu. Það eru hlutir sem skipta miklu máli. Það verður að vera svigrúm til að bregðast við þegar mikil ástæða er til svo hlutirnir snúi áfram en ekki aftur á bak. Margt í þeim efnum er þannig í dag að menn vita hvorki upp né niður. Menn vita eiginlega ekki hvort þeir eiga að byrja á því að taka til taumanna af því að þráðaflækjan er svo mikil, flækjufæturnir slíkir að það nær engu tali. Það er alveg dæmigert þegar maður fjallar um svona mál að þá situr til að mynda hæstv. utanríkisráðherra í hliðarherbergi og blaðrar og blaðrar og nennir ekki að hlusta á það sem er fjallað um í þingsal. Þannig er ríkisstjórnin sjálf. Hún nennir ekki að fjalla um það sem er rætt í þingsal enda eru hér auðir stólar, galtómir stólar  Tilkynningarskylda sjómanna er eitt dæmið um framtakssemi fjárlaganefndar á sínum tíma. Hún var afgreidd frá A til Ö í fjárlaganefnd. Þarna er ég búinn að nefna þrjú dæmi; fjarnám, tilkynningarskylduna, krabbameinsdeildina við Landspítalann og hundruð verkefna sem verið hafa blómin í hlíðum byggða landsins, lítil verkefni sem kostað hafa tiltölulega lítið. En nú er því hent út í hafsauga, hent inn í ráðuneytin þar sem menn nota sömu orðin og segja: Þetta verður unnið faglega. Hver er reynslan af þessu faglega? Reynslan er sú að þegar embættismenn taka orðið „faglega“ sér í munn þá gera þeir ekki neitt og vita ekki neitt. Það er hart að segja það en þannig er það. Síðasta dæmið: Boðið var út sjúkraflug fyrir landið allt, sem er ágætt út af fyrir sig. En sjúkraflugið var boðið út fyrir eitt fyrirtæki, miðað var við vélar fyrirtækisins, fyrirkomulag, tímasetningu. Það var tekið með stuttum fyrirvara. Það á að vera tilbúið til afgreiðslu 17. desember og viðkomandi á að taka við því 1. janúar nk. Hvers konar útboð er það? Það er sýndarmennska. Svo mátti ekki bjóða í tiltekin landsvæði sem búa við sérstöðu, til að mynda Vestmannaeyjar þar sem aftur er komin sjúkraflugvél en þeim var hafnað að fá að taka þátt í útboðinu, hafnað. Þar var fullbúin vél, skýli, allar aðstæður en því er hent fyrir borð. Það þýddi björgun margra mannslífa að sjúkraflugvél skyldi einmitt staðsett í Vestmannaeyjum um langt árabil. En þá varðar ekkert um það. Ég nefndi það við einn embættismann í velferðarráðuneytinu og vakti athygli á því. Þá var sagt: Ætli það hafi nú verið margir? Hvað er að þessu fólki? Hvað er að stýringu ráðuneytanna sem leyfa svona sinnuleysi, dónaskap og virðingarleysi við mannslíf þegar menn eru að reyna að tryggja öryggi um landið allt. Frumvarpið dregur mjög dám af því þar sem allt leikur enn lausum hala. Það dregur mjög dám af því að það er byggt upp eins og brjálæði bankanna sýnir nánast dag hvern enn þá og það er ekkert betra en það var fyrir það sem við köllum hrun. Í rauninni leika bankarnir það nú vísvitandi að brjóta leikreglur í skjóli ríkisstjórnar Íslands og menn segja bara ha og hú og uss og svei og sei, sei og gera ekki neitt. Heimilunum er stungið ofan í skúffu, atvinnulífið er tekið kverkataki og svo vilja menn ræða mál sem engin sérstök tímapressa er á, ekki nokkur. Gott dæmi er stjórnarskrá Íslands, sem sjálfsagt er að lagfæra og snyrta og breyta og bæta en það tekur tíma, það á að byggjast á sáttafyrirkomulagi. Það er annað sem er mikið áhyggjuefni fyrir íslenska þjóð og Alþingi Íslendinga. Það er það verklag sem tíðkast hefur upp á síðkastið í nefndum þingsins. Nú tíðkast það að menn taki ekki tillit til eðlilegra og slípaðra leikreglna í vinnubrögðum. Núna koma inn sjálfskipaðir snillingar með orður á brjóstinu en það rennur ekkert frá þeim. Þeir halda að þeir séu að finna upp hjólið í stað þess að vinna skipulega og markvisst miðað við verklag sem tíðkast hefur árum saman á hv. Alþingi og tekið hefur ákveðnum breytingum í tímans rás eins og eðlilegt er miðað við aðstæður og kröfur í nútímasamfélagi. Á því byggist það. Það er alveg sama hvað við sem reynum að vinna til sátta gerum, það er hunsað, því er hent. Undanfarin þrjú ár hefur þingflokkur sjálfstæðismanna skilað yfir 40 tillögum hvert ár um markvissar aðgerðir í mörgu er lýtur að því að leiðrétta, laga og bæta stjórnsýslu okkar og fjármálakerfi af því að það þarf að vera grundvöllurinn fyrir því að við getum siglt áfram án þess að lenda í þrotum og vandamálum, uppi á skeri, uppi á sandi eða úti í móa. Virðulegi forseti. Við búum að vísu við verstu ríkisstjórn íslenska lýðveldisins. Senn líður að leiðarlokum í þeim efnum og þó að rigni í flekkinn styttir alltaf upp um síðir. Við skulum vona, af því að við Íslendingar erum bjartsýn þjóð, að við náum striki og stefnum í rétta átt. Eina markmiðið sem hæstv. ríkisstjórn hefur náð á þessum fjórum árum er að stuðla að því að Íslendingar verði leiðinleg þjóð vegna þess að hér er sem aldrei fyrr pirringur, þreyta, uppgjöf og vantrú á því að það borgi sig að reyna að halda sjó, sem er það eina sem borgar sig í öllum málum því að alltaf rennur sólin til nýs dags og alltaf rætist úr ef menn vilja vinna í þeim efnum. Má ég biðja virðulegan forseta að skrúfa fyrir málæði stjórnarsinna í hliðarherbergi þar sem maður heyrir varla í sjálfum sér fyrir blaðrinu sem þaðan kemur. Það væri gott að vekja athygli á því.

Hv. þm. Árni Johnsen hefur orðið.

Takk fyrir það. Ég vék að hinum mörgu stóru liðum sem eru óklárir í fjárlagagerðinni. Lögreglan er að sumu leyti fótalaus í samfélaginu í dag, hún sem er burðarásinn og ankerið í daglegu lífi okkar Íslendinga. Hún sem nýtur mikils trausts og vinnur mjög markvert verk. Ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um nýja Landspítalabyggingu en allt er það mál á brauðfótum. Ég vék fyrr að Hörpu en það erfiðasta, viðkvæmasta og óskynsamlegasta er að láta sjávarútveg Íslendinga vera í sjálfheldu, vera í svelti, í bjarginu og að standa í vegi fyrir eðlilegri endurnýjun, uppbyggingu, markaðssetningu, trausti á dýrustu mörkuðum heimsins, skemma í þeim efnum og láta heldur geðþóttaákvarðanir innan ríkisstjórnarflokkanna ráða ferð. Við stöndum enn á byrjunarreit frá því fyrir fjórum árum þegar 25 manna nefnd allra helstu aðila sem koma að sjávarútvegi til sjós og lands, bæði úr atvinnulífinu, stjórnmálakerfinu og félagsþáttum samfélagsins, komst að niðurstöðu um samningsleið í viðkvæmu deilumáli sem aldrei verður fullkomin sátt um því að það eru allt of miklir hagsmunir í húfi. En nefndin fann samkomulagsleið til að skapa frið um þann atvinnuveg sem er vagga og fjöregg íslensks samfélags. Án öflugs sjávarútvegs erum við ekki þjóð. Án íslensks sjávarútvegs erum við melagöngumenn á Jótlandi, þorpsbúar í Tyrklandi eða þaðan af verra. Það er ekki metnaður sem við viljum, Íslendingar. Þess vegna vill þorri Íslendinga losna við hæstv. núverandi ríkisstjórn og koma skikk á málin, koma hlutunum í eðlilegt horf, horfast í augu við vandann, takast á við hann, snúa vörn í sókn með djörfung og dug. Til þess þarf að taka áhættu, til þess þarf að taka ákvarðanir sem ekki eru endilega vinsælar en þær skila okkur áfram. Unnið er til árangurs. Það er alveg eins og með íþróttaafreksmennina okkar, þeir þurfa að æfa vel til að ná árangri þegar á hólminn er komið. Þeir eyða orku, tíma og hafa ótrúlegan vilja og þannig eiga íslensk stjórnmál einnig að vera. Við eigum að byggja á hugsjónum til að ná árangri, hugsjónum í þágu Íslands en ekki undirlægjuhætti við suðrænar þjóðir. Við eigum ekki samleið með þeim nema að hluta. Öll heimsbyggðin á samleið að hluta til á vettvangi markaða og það er sérmál, ekki á vettvangi framsals, sjálfstæðis eða yfirstjórnar einhverra klíkna í til að mynda 27 ríkja bandalagi Evrópusambandsins. - 27 ríkja. Samfylkingin vinnur að því hörðum höndum, og hefur dregið marga núverandi stjórnarsinna með sér á asnaeyrunum, að setja Íslendinga í þau spor að við höfum einn til tvo þingmenn í Evrópuþinginu af 750 þingmönnum. Grímseyingar búa í öflugu byggðarlagi, þeir eru duglegt, yndislegt, metnaðarfullt og kærleiksríkt fólk, þeir bjarga sér sjálfir af því að þeir fá frið til þess. Þeir njóta verndar íslensks sjálfstæðis en þeir hafa ekki mikil áhrif á Íslandi. Svo eru menn að bjóða upp á að við höfum einhver áhrif í Evrópusambandinu. Við erum hlutfallslega jafnmörg í Evrópusambandinu og Grímseyingar eru margir miðað við fjölda Íslendinga. Af hverju er boðið upp á svona vitleysu? Af hverju er verið að ala á þessu sýknt og heilagt? Þegar saga fréttastofu Ríkisútvarpsins, málstofu Samfylkingarinnar, verður skrifuð í framtíðinni verður hún ekki falleg. Margir munu telja að það þurfi að rannsaka hana. Ég nefni bara eitt dæmi. Fréttastofa Ríkisútvarpsins talar ekki við framsóknarmenn. Hún talar við einn og einn sjálfstæðismann, hún talar aðallega við samfylkingarfólk og vinstri græna sem eru hlýðnir forsætisráðherra, ekki aðra. En hún talar ekki við framsóknarmenn. Það eru bara tveir flokkar á Íslandi sem hafa getað stjórnað þessari þjóð til árangurs, að því leyti sem það er hægt, og þeir eru hvorugur í ríkisstjórn. Það segir margt um ríkisstjórnina þegar við fjöllum um fjárlög sem unnin eru eins og bögglauppboð. Allt er komið í óefni í tækjabúnaði heilbrigðisþjónustunnar. Ég nefndi sem dæmi hvernig fjárlaganefnd tók á sínum tíma af skarið og lét byggja krabbameinsdeild Landspítalans, sem var eitt stórkostlegasta verkefni sem unnið hefur verið í heilbrigðisþjónustu á Íslandi. Nú er allt látið reka á reiðanum, látið drabbast niður og menn taka upp hanskann fyrir gæluverkefni. Íslenskt fræðasetur er mögnuð hugmynd, hún kemur bara á vitlausum tíma. 

Allt í grænum sjó.

Einhverjar klíkur Samfylkingarinnar.

Það ætla ég rétt að vona.

Hún er fræg af því að þetta endurspeglar það sem hún er, bögglauppboð íslenskra fjárlaga í ár er eins og Samfylkingin sjálf sem er pólitískt bögglauppboð sem sýnir aldrei í pakkana og hefur engu skilað nema hrossakaupum innbyrðis. Svo koma einhverjar krúsídúllur, 

Viltu hafa það rautt?

Menn vita það ekki einu sinni. Allt í einu kemur gáfufólkið sem núna er í nefndunum og potar í einhvern og segir: Nei, heyrðu, grænt hagkerfi. Það er flott. Komum með grænt hagkerfi, það er alveg nýtt. En hvað er það?

Viltu hafa það rautt?

Það er enginn fótur fyrir því, það eru engar leikreglur, það er engin viðmiðun. Þetta eru bara frönsk snobborð og byggist á því að Frakkar hafa um langt árabil verið einstaklega klókir að ná peningum frá Þjóðverjum. Út á það hafa þeir styrkt valdastöðu Þjóðverja í Evrópusambandinu en fengið túttur og súkkulaðimola í staðinn sem engu hafa skilað. Virðulegi forseti. Með þöglu myndunum þurfti texta. Ríkisstjórnin hefur ekki einu sinni texta með því sem hún er að reyna að gera. Hún er textalaus. Hver nennir að horfa á kvikmynd sem hefur engan texta, hvað þá orð? Hvað eigum við að þola lengi þessa ríkisstjórn sem getur ekki einu sinni skilað raunhæfum fjárlögum í stærstu dráttum, virðulegi forseti?

Herra forseti. Það er erfitt að koma upp í ræðu á eftir hv. þm. Árna Johnsen sem var með ansi beitta ræðu. Hann reiddi hátt til höggs í mjög yfirgripsmiklu máli sínu. Ég hefði haldið að væri einhver döngun og eitthvert sjálfstraust í stjórnarliðinu hefði að minnsta kosti einn þingmaður veitt andsvar við ræðu hv. þm. Árna Johnsens en því er ekki til að dreifa. Nú sé ég að hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar, Björn Valur Gíslason, Ólafsfirðingurinn knái, er mættur í salinn -  Mér finnst í raun og veru hrópandi metnaðarleysi og áhugaleysi stjórnarliða við að verja það frumvarp sem við ræðum hér. Hingað hafa stjórnarandstæðingar komið með mjög málefnalegar spurningar og ábendingar er varða bæði verklagið og frumvarpið sjálft, en oftar en ekki talað fyrir daufum eyrum. Þá á ég við það að hv. þingmenn stjórnarliðsins skuli ekki í það minnsta bera hönd fyrir höfuð sér í umræðunni og reyna að koma svörum sínum og málefnum á framfæri. Því er ekki að heilsa í þessari umræðu.

Þú hefur bara ekkert verið hér í dag.

Ég hef fylgst með þessari umræðu í dag og hún hefur því miður verið ansi daufleg, hefur mér fundist. Mér hefur fundist vanta þann kraft sem ætti að einkenna til að mynda málflutning hv. þm. Björns Vals Gíslasonar. Oft dregur hann ekki af sér þegar verja þarf störf og stefnu ríkisstjórnarinnar. Öðruvísi mér áður brá. Enda er það svo að við erum að ræða við 2. umr. um fjárlög ríkisins viku á eftir áætlun sem sýnir okkur þann hringlandahátt sem einkennir störf ríkisstjórnarinnar, hins svokallaða meiri hluta á þingi, núna þegar þetta kjörtímabil er senn á enda. Það er ekki ljóst hvort í raun sé meiri hluti innan þingsins á bak við þetta fjárlagafrumvarp. Fyrst ríkisstjórnin er viku á eftir áætlun með umræðuna hefðum við kannski átt að taka nokkra daga til viðbótar til að við fengjum á hreint hvort það sé raunverulegur stuðningur við það frumvarp sem við ræðum hér. Af hverju segi ég það? Við höfum heyrt yfirlýsta stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, tvo hv. þingmenn stjórnmálaflokksins Bjartrar framtíðar, lýsa verulegum efasemdum sínum um fyrirhugaða skattlagningu á ferðaþjónustu, a.m.k. tímasetninguna þar, og þar með var meiri hlutinn falinn fyrir því máli. Í öðru lagi nefni ég innlegg hv. þm. Jóns Bjarnasonar fyrr í kvöld þar sem hann kom með fjölmarga fyrirvara sem snerta einstök atriði þessa frumvarps sem verða ekki skildir öðruvísi en svo að verði ekki farið að þeim vilja sem kom fram í orðum hv. þingmanns styðji hv. þingmaður það ekki. Það er mjög vandræðalegt að hlusta á umræðuna hér, sérstaklega þá máttlitlu sókn sem stjórnarliðar reyna að hafa hér uppi til að fylgja þessu frumvarpi úr hlaði og algjörlega óljóst hvort þetta frumvarp nýtur meiri hluta Alþingis eða ekki. Mig langar að ræða örlítið um grunninn, hvernig við eigum að reka íslenskt samfélag og hvaða tækifæri við höfum haft til að bæta úr. Það er alveg rétt sem hv. þm. Björn Valur Gíslason hefur oft nefnt í ræðum sínum, það varð hrun árið 2008, efnahagslegt og jafnvel siðferðilegt hrun sem þurfti að bregðast við. Við framsóknarmenn höfum að hluta til tekið undir með ríkisstjórninni í því að að einhverju leyti þurfti að grípa til aðhaldsaðgerða hvað varðar opinberan rekstur og að einhverju leyti þurfti líka að auka álögur á heimili og fyrirtæki. Við teljum að í báðum þessum atriðum hafi ríkisstjórnin gengið allt of langt. Þá spyrja menn okkur framsóknarmenn: Ja, hvað vilja menn gera? Það er ekki bæði hægt að halda og sleppa í þessum efnum. Þá gleyma menn þriðja atriðinu sem er aukin verðmætasköpun í samfélaginu. Nær engin þjóð á jafnmikil tækifæri og við Íslendingar til að auka verðmætasköpun í samfélaginu. Við höfum mikinn mannauð, við erum ein menntaðasta þjóð í heimi. Við höfum náttúruna okkar sem laðar að sér fjöldann allan af ferðamönnum. Við eigum gríðarlegar orkuauðlindir þar sem felast mörg tækifæri til að fjölga störfum. Ég get nefnt til að mynda á norðausturhorni landsins og á Suðurnesjum þar sem heimamenn hafa beðið í mörg ár eftir því að úr rættist og hægt væri að nýta auðlindir þar til að auka atvinnu og um leið styrkja búsetugrundvöll á þeim svæðum. Við höfum líka gjöful fiskimið sem skapa þjóðarbúinu heilmikla fjármuni. Þannig ættum við í raun og veru, 320 þús. manna þjóð, að hafa öll tækifæri til að vera búin að auka snarlega tekjur ríkissjóðs, sveitarfélaga og kannski ekki hvað síst heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Þetta hefur ekki gengið eftir enda hafa þeir álitsgjafar sem hafa farið yfir fjármál íslenska efnahagskerfisins bent á að fjárfesting hér á landi er í sögulegu lágmarki. Það liggur við að það megi nota það orð að það sé botnfrosið í fjárfestingu í íslensku atvinnulífi og þess vegna eru tekjur ríkissjóðs og þær tekjur sem birtast í þessu fjárlagafrumvarpi svo lágar sem raun ber vitni. Þá má benda á að við þurfum að bregðast við vegna þessara lágu tekna með því að fara í mikla skattpíningu gagnvart fjölskyldum og fyrirtækjum í landinu eða vega að grunnstoðum velferðarkerfisins eins og í heilbrigðismálum eða löggæslumálum. Þetta er það sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir og við framsóknarmenn höfum mótmælt mjög harðlega frá fyrsta degi. Ég ætla að fara yfir það síðar í ræðu minni. Mér finnst þetta ákveðið grundvallaratriði við 2. umr. fjárlaga þegar stjórnarliðar koma hér upp og spyrja: Hvað vilja menn gera? Vilja menn skera meira niður eða vilja menn hækka skattana meira? Við segjum: Það er einfaldlega komið nóg af því. Við þurfum að útbúa hér umhverfi þar sem verðmætasköpun fer að eiga sér stað í landinu. Við þurfum að fjölga störfum á ný vegna þess að sú sveltistefna sem rekin hefur verið á undangengnum þremur árum hefur gengið sér til húðar. Störf þessarar ríkisstjórnar þegar kemur að grundvallarþáttum í íslensku atvinnulífi, eins og í sjávarútvegsmálum, hafa leitt það af sér að fjárfesting í íslenskum sjávarútvegi hefur verið í algjöru lágmarki á undangengnum árum. Þannig hefur störfum fækkað, ekki bara í sjávarútvegi heldur líka í tengdum atvinnugreinum, sprotafyrirtækjum sem hafa lífsviðurværi sitt af því að þjónusta sjávarútveginn. Fjárfestingin hefur því miður verið hverfandi vegna þess að óljós skilaboð frá ríkisstjórninni um gríðarlega mikla skattheimtu eða fyrningu á aflaheimildum eða hvað mætti nú nefna sem hefur komið úr herbúðum sérstaklega Samfylkingarinnar, og reyndar Vinstri grænna líka, hafa orðið til þess að menn halda að sér höndum. Með nýlegu veiðigjaldi var gengið of hart fram gagnvart þessari atvinnugrein, að mínu viti. Við skulum ekki gleyma því að eins og sakir standa núna er afurðaverð lækkandi í fiskiðnaði vegna þess að Norðmenn og Rússar eru farnir að veiða meira. Það eru blikur á lofti og þess vegna er sú óvissa sem ríkir gagnvart þessari atvinnugrein ekki á hlutina bætandi. Á meðan ríkisstjórnin situr við sinn keip hvað þessi mál varðar fjölgar hvorki störfum í þessari atvinnugrein né öðrum þeim sem þjónusta sjávarútveginn. Í öðru lagi mætti nefna iðnaðaruppbyggingu. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því að við eigum að nýta orkuauðlindir okkar, sama hvort við erum að tala um norðausturhorn landsins eða suðvesturhornið. Við þekkjum þá raunasögu, til að mynda á Bakka við Húsavík, hvernig stjórnvöld hafa lagt sig fram um að þvælast fyrir þeirri atvinnuuppbyggingu sem þar hefði getað verið farin af stað. Því miður er það veruleikinn. Endalausar yfirlýsingar og blaðamannafundir frá ríkisstjórninni um að eitthvað sé í nánd þegar viljinn er ekki meiri en raun ber vitni hafa leitt það af sér að sáralítið hefur gerst hvað þau mál varðar. Vonandi mun rætast þar úr en við erum því miður orðin mörgum árum á eftir áætlun þegar kemur að þessari mikilvægu uppbyggingu. Af því að ég hef setið í efnahags- og viðskiptanefnd á undangengnum árum er skattkerfið mér hugleikið og þær fjölmörgu breytingar sem ráðist hefur verið í þar í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þar hafa helstu hagsmunaaðilar verið sammála um að þær breytingar hafi verið illa ígrundaðar og lagðar fram með allt of stuttum fyrirvara. Þannig hefur atvinnulífið skaðast allverulega af því sem og orðspor Íslands af því að við erum endalaust að tala um erlenda fjárfestingu, hvernig við getum fengið aðila til að koma með fjármagn inn í hagkerfið til að byggja upp atvinnu. Þess vegna hafa menn haldið aftur af sér þegar kemur að þessum mikilvæga þætti í því að afla ríkinu tekna. Við vitum að með fjölgun starfa aukast tekjur ríkissjóðs til mikilla muna. Örar breytingar á skattkerfinu, ég held að þær séu vel á annað hundrað, hafa gert það að verkum að atvinnutækifærum hefur ekki fjölgað sem skyldi. Tækifærin eru til staðar. Við erum ekki nema 320 þús. manna þjóð og við ættum að geta búið til það umhverfi hér sem hvetur til fjárfestingar í atvinnulífinu fremur en letur. Því miður hefur ríkisstjórninni misheppnast þetta verkefni og í raun er frekar sorglegt að sjá það verklag sem menn hafa viðhaft á þessum undangengnum þremur árum þegar kemur að breytingum á skattkerfinu. Margar breytingar sem hafa gengið í gegn hafa verið á þá leið að nær allir hagsmunaaðilar hafa gert athugasemd annaðhvort við það með hvaða hætti ætti að innleiða viðkomandi breytingar eða gagnvart breytingunum sjálfum yfir höfuð, en ekkert hefur verið á það hlustað. Kannski er ástand mála líka þannig í samfélaginu og lítið traust á milli aðila. Ef við horfum á samskipti ríkisstjórnarinnar við Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands til að mynda sést að traust þar á milli er nær ekki neitt. Hvernig var það í tíð Steingríms Hermannssonar þegar þjóðarsáttin var innleidd? Þar voru menn leiddir að borðinu, fulltrúar bænda, verkalýðs, atvinnulífs og stjórnmálaflokka. Menn settust niður og komust að ákveðinni sátt, þjóðarsátt um það hvernig við ættum að koma okkur út úr þeim erfiðleikum sem blöstu við Íslendingum þá. Þetta hefur ekkert verið reynt. Að minnsta kosti hefur þá reyndin verið sú að hinn svokallaði stöðugleikasáttmála sem gerður var, að mig minnir árið 2009 frekar en 2008, hefur í fjölmörgum ákvæðum verið þverbrotinn. Núna hefur Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, minnt ítrekað á það að undanförnu að ríkisstjórnin standi ekki við gerða samninga. Það erum ekki bara við í minni hlutanum á Alþingi sem gagnrýnum framgöngu ríkisstjórnarinnar, ekki bara á þessu þingi heldur á undangengnum tveimur, þremur árum. Það erum ekki bara við, það eru aðrir helstu hagsmunaaðilar í samfélaginu. Það er ljóst að þessari ríkisstjórn hefur ekki tekist að sinna því hlutverki sínu að vera sameiningartákn. Þvert á móti hafa fulltrúar ríkisstjórnarinnar oftar en ekki komið fram með þann málflutning sem elur á sundrungu eins og gagnvart sjávarútveginum. Þar er bara talað um „okkur“ og „þá“. Svo er sett fram mynd af forríkum mönnum. Það eru örugglega efnaðir menn í þessari grein en hundruð eða þúsundir einstaklinga hafa líka lífsviðurværi sitt af íslenskum sjávarútvegi, margar smábátaútgerðir. Við sjáum núna sem dæmi að nýlegt veiðigjald bitnar sérstaklega á minnstu og meðalstóru útgerðunum. Við heyrum sögur af því að menn ræða um að selja rekstur sinn til þeirra stóru sem núna eru innan kerfisins. Maður veltir fyrir sér: Var hugmyndin með því að leggja veiðigjaldið á sérstaklega sú að vega að litlum og meðalstórum útgerðum sem skipta mörg byggðarlög hringinn í kringum landið gríðarlega miklu máli? Enn ætla ég að halda áfram að tala um hringlandahátt ríkisstjórnarinnar, nú varðandi ferðaþjónustuna. Nú vita ferðaþjónustuaðilar ekki hver skattlagning verður á næstu árum í þeirra atvinnugrein. Við höfum fengið sögur af því að menn hafa hætt við uppbyggingu á nokkrum stöðum á landinu, hætt við að byggja hótel á mörgum stöðum vegna þeirrar óvissu sem ríkisstjórnin hefur sett á í þeirri ört vaxandi atvinnugrein sem ferðaþjónustan er. Við erum þar á alþjóðlegum samkeppnismarkaði og ef mönnum er alvara með að setja íslenska ferðaþjónustu í hæsta skattþrep í heimi þegar kemur að álagningu á ferðaþjónustu held ég að menn séu ekki alveg jarðtengdir. Þeir eru ekki að hugsa um hagsmuni íslensks almennings vegna þess að mjög margir vinna við og hafa lífsviðurværi sitt af íslenskri ferðaþjónustu. Þetta eru dæmin, sjávarútvegurinn, iðnaðurinn, breytingar á skattkerfi, málefni ferðaþjónustunnar og nær ekkert samkomulag við helstu aðila á vinnumarkaði, um þann hringlandahátt sem hefur einkennt störf og stefnu ríkisstjórnarinnar á kjörtímabilinu. Svo standa menn hér og eru hissa á að ekki skuli vera meiri innkoma í ríkissjóð en raun ber vitni. Málið er að vegna þessarar stefnu og vegna þessara starfa ríkisstjórnarinnar eru tekjur ríkissjóðs svo lágar sem raun ber vitni. Hverjir gjalda fyrir það? Þessi norræna velferðarstjórn hefur markvisst vegið að velferðarþjónustu á landsbyggðinni. Ófáir íbúafundir hafa verið haldnir víða um land þar sem fólk hefur slegið skjaldborg um heilbrigðisstofnanir í byggðarlögum sínum vegna þess að ótrúlegar hugmyndir um niðurskurð á þessari grunnvelferðarþjónustu hringinn í kringum landið áttu að verða að veruleika. Það var reyndar hægt að draga aðeins í land en vegna þessarar stefnu ríkisstjórnarinnar er nú því miður svo komið sem raun ber vitni. Það er líka þannig með löggæsluna á landsbyggðinni. Það heyrir orðið til tíðinda á sumum landsvæðum ef það sést lögreglumaður á ferð. Mörg byggðarlög hafa orðið fyrir því að lögreglumönnum hefur verið sagt upp störfum og auðvitað segir það sig sjálft að þessir laganna verðir sem eiga að gæta öryggis borganna þurfa að vera starfandi hringinn í kringum landið. Nú er svo komið að á fjölmörgum stöðum er nær engin löggæsla. Þessu þurfum við að breyta. Ef við erum jafnaðarmenn, félagshyggjumenn eins og við framsóknarmenn, hljótum við að tala fyrir jöfnum tækifærum fólks, sama hvar það býr á landinu. Fólk á að hafa jafnan rétt til heilbrigðisþjónustu, gagnvart löggæslumálum, menntamálum - og húshitun. Hugsið ykkur, samkvæmt þessu frumvarpi stefnir allt í að húshitunarkostnaður fólks á köldum svæðum verði enn þá í hrópandi ósamræmi við þá sem búa við heitt vatn. Við erum að tala um 10% íbúa landsins sem þurfa áfram að sætta sig við þennan ójöfnuð. Vegna hækkunar á gjaldskrá Landsnets fyrir flutningsdreifingu á netinu sem tilkynnt var í dag munu þær breytingar sem þar voru kynntar bitna mun harðar á fólki á köldum svæðum. Þetta er prósentutala sem leggst ofan á ákveðna fasta tölu sem er mun hærri á köldu svæðunum. Það kostar fólk jafnvel heil mánaðarlaun á ári að kynda húsin sín á köldu svæði samanborið við hin 90% af heimilum landsins. Þetta er náttúrlega ekkert réttlæti. Hvernig högum við okkar málum gagnvart ungu fólki og því að koma til móts við þann kostnað sem 16 ára ungmenni hefur af því að sækja framhaldsskólanám fjarri heimili sínu? Sem betur fer höfum við á undangengnum árum fjölgað stöðum á landinu, eins og Fjallabyggð, Snæfellsnesi og Þórshöfn, þar sem fólk hefur þessi grunnréttindi. Jú, það er ekki nægilega gengið fram til að styrkja ungt fólk til náms vegna þess að þetta á víst að snúast um jöfn réttindi sama hvar menn búa á landinu. Við þingflokkur Framsóknarflokksins hittum Félag hjúkrunarfræðinga um daginn. Ég man að við ræddum það mál í þingsal og meðal annars tók hv. þm. Árni Johnsen þátt í þeirri umræðu. Það var dálítið merkilegt að upplifa málflutning félagsins, í fyrsta lagi um það hvernig kjör þeirra hafa þróast og þegar þær sögðu okkur - þær, segi ég af því að 96% af þessari stétt eru konur - þegar okkur var sagt frá því hvers lags flótti er að verða úr þessari stétt. Norðmenn eru markvisst farnir að sækja inn á þennan markað. Það er gríðarlegt álag hjá þessari heilbrigðisstétt og reyndar öllum heilbrigðisstéttum. Þegar talið barst að framlögum til velferðarmála sögðu þær: Það er alveg rétt, það er búið að skera alveg blóðugt niður á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. En hvernig er með hinn geirann, einkageirann, í heilbrigðiskerfinu? Það hefur ekki verið mikill niðurskurður þar, þvert á móti. Kostnaður hefur aukist þar þannig að það er þessi norræna velferðarstjórn, vinstri stjórnin, sem hefur stuðlað að því að verkefni hafa flust út af Landspítalanum yfir í einkageirann. Öðruvísi mér áður brá.  Frú forseti. Það má trúlega segja - 

Afsökunarbeiðnin er að þessu sinni tekin til greina.

Ég heyrði á slættinum í bjölluna að forseta mislíkaði þetta verulega þannig að þetta mun ekki endurtaka sig hér. Ég ætlaði að ræða um fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, herra forseti.

Það verður ánægjulegt að hlýða á.

Það er margt jákvætt í henni, ég ætla ekkert að draga úr því. Ég verð samt að játa að mér finnst ýmislegt í henni lykta af kosningum og í raun og veru finnst mér varhugavert að við leggjum í miklum mæli, eins og staðan er, til fjármuni úr ríkissjóði til atvinnuuppbyggingar þegar við horfum upp á bankakerfið stútfullt af peningum. Það er fullt af tækifærum til að koma þessum peningum í vinnu. Ég sé að hv. þm. Björn Valur Gíslason hlustar af athygli. Ég vona að hann hafi náð þeim hluta ræðu minnar þar sem ég fór yfir skattstefnu ríkisstjórnarinnar og það umhverfi sem ríkisstjórnin hefur skapað atvinnulífinu sem hefur leitt það af sér að fjárfesting er í algjöru lágmarki hér á landi. Atvinnusköpunin er mjög lítil og við höfum horft upp á það að fólk hefur flutt héðan til Noregs í leit að atvinnu. Ríkisstjórnin gumar sig af minna atvinnuleysi, en hvernig ætli standi á því? Jú, það eru sérstök verkefni í gangi með Vinnumálastofnun í samstarfi við sveitarfélögin þar sem atvinnulaust fólk fer í vinnu sem er þá skilgreind sem ákveðin vinna. Í öðru lagi hefur fólk misst réttindi sín hjá Atvinnuleysistryggingasjóði vegna þess að það er búið að vera í ákveðið langan tíma atvinnulaust þannig að það er komið á framfærslu sveitarfélaganna. Þessir tveir þættir gera það að verkum að atvinnuleysi er orðið miklu minna í þessu samfélagi en tölur Atvinnuleysistryggingasjóðs gefa til kynna. Nei, frú forseti, þetta einfaldlega ber glöggt - 

Þingmaðurinn hét því fyrir nokkrum mínútum að mismæla sig ekki í þessu efni og forseti áminnir þingmanninn.

Það væri ágætt, herra forseti, að gefa mér tækifæri til að fresta ræðunni til morguns. Ég skyldi glaður ávarpa hann með réttum hætti í fyrramálið, en ég skal samt gera mitt besta til að klára ræðuna án þess að rangnefna herra forseta. Herra forseti. Við þurfum að breyta um kúrs. Ég ætla ekki að draga dul á það að auðvitað var verkefnið erfitt sem þessi ríkisstjórn tókst á hendur. Við framsóknarmenn höfum lagt fram fjölmargar tillögur í þinginu í skuldamálum heimilanna. Ég ætla ekki að fara yfir þær, við höfum rætt þær svo oft hér. Þær voru slegnar út af borðinu á fyrstu fimm mínútunum eftir að við lögðum þær fram snemma árs 2009. Við höfum lagt fram fjölmargar tillögur í atvinnumálum. Því miður hefur lítið verið hlustað á þær. Við höfum lagt fram fjölmargar tillögur í efnahagsmálum en þessi ríkisstjórn hefur ekki viljað hlusta á ráðagóðar tillögur okkar, ekki frekar en á tillögur aðila vinnumarkaðarins. Þetta er akkúrat kjarninn í því sem ég sagði í upphafi ræðu minnar, við þurfum öðruvísi ríkisstjórn, við þurfum ríkisstjórn sem talar í lausnum. Við þurfum líka ríkisstjórn sem talar kjark í fólkið í landinu, talar um framsýni og tillögur líkt og við framsóknarmenn höfum gert á Alþingi Íslendinga. Hins vegar skulu menn ekki gleyma því að hlutverk stjórnarandstöðunnar, eins og ég hef verið að benda á - það er svo margt hér sem hægt er að benda á sem því miður hefur ekki farið nægilega vel - að halda stjórnvöldum við verkið. Það er líka hlutverk ríkisstjórnar og stjórnvalda, eins og ég sagði, að tala þannig um hlutina, til að mynda um gjaldmiðil landsins, að aðilar erlendis fái traust á okkur þannig að þeir vilji horfa hingað í leit að fjárfestingarkostum. Við höfum oft horft upp á ummæli í erlendum fréttaveitum valda því að traust manna á íslensku efnahagskerfi hefur orðið mjög takmarkað. Hvers vegna? Kannski vegna þess að forustumenn í ríkisstjórn Íslands hafa meðal annars dregið upp mjög dökka mynd af stöðu gjaldmiðilsins. Ég ætla ekki að tala um ummæli um Íbúðalánasjóð á dögunum á Bloomberg-stöðinni þar sem stöðva þurfti viðskipti með skuldabréf Íbúðalánasjóðs vegna ummæla eins stjórnarþingmanns. Á meðan ræddi ríkisstjórnin um málefni sjóðsins á lokuðum fundi og tilkynnti reyndar skömmu síðar um ákveðin úrræði í því. Menn þurfa að haga störfum sínum þannig að við njótum trausts. Þetta eru síðustu fjárlögin sem ég mun ræða hér, a.m.k. í bili, og ég vonast til þess að við förum að sjá betur til sólar í störfum stjórnvalda hér á landi þegar kemur að kosningum. Það er ljóst að við höfum gríðarleg tækifæri, nær óþrjótandi vil ég segja. Við erum eins og smábær í Danmörku en samt með allar þessar auðlindir við útidyrnar, liggur mér við að segja, þannig að við eigum að geta gert hér mikla og góða hluti í framtíðinni. Vonandi verður það þannig á næsta ári að við sem þjóð berum gæfu til þess að hér verði mynduð starfsöm ríkisstjórn. Þá er mikilvægt að í slíka ríkisstjórn veljist flokkar sem hafa lagt fram tillögur og hafa skýra framtíðarsýn í atvinnumálum Íslendinga sem og í efnahagsmálum og um skuldavanda heimilanna. Eins og ég hef bent á þurfum við nauðsynlega að fjölga störfum í samfélaginu. Með því að auka eftirspurn eftir störfum fara launin að hækka. Það er líka eitt meinið í dag að vegna launaþróunar hafa margir átt mjög erfitt með að borga af lánum, m.a. vegna íbúðakaupa. Og það er ekkert endilega óráðsíufólk. Við þurfum að breyta um kúrs og það er alveg ljóst að sú stefna sem ríkisstjórnin hefur haft í þessum grundvallarmálum þjóðarinnar er ekki leiðin til lífsins. Ég tel að ríkisstjórnarflokkarnir verði að horfa í eigin barm og viðurkenna staðreyndir málsins, að það eru miklir erfiðleikar í íslensku samfélagi. Við gætum verið búin að skapa miklu meiri verðmæti í samfélaginu og þannig aukið tekjur ríkissjóðs. Þess vegna ættum við ekki að þurfa að tala um að á mörgum stöðum á landinu sé engin lögregla að störfum eða það sé verið að loka heilu deildunum á mjög mikilvægum heilbrigðisstofnunum. Við eigum ekki að þurfa að standa í þessu. Ég sat í salnum áðan og hlustaði á ræðu hv. þm. Árna Johnsens sem efnislega var kannski á svipaða lund og sú sem ég flyt hér nema það voru mikil tilþrif í henni. Eins og ég sagði reiddi hann hátt til höggs en samt veitti enginn stjórnarþingmaður andsvar við neinu af því sem hv. þingmaður lagði fram. Það er alveg með ólíkindum. Ég hef setið margar fjárlagaumræður og menn voru settir á vaktina til að reyna að svara einhverju af því bulli, eins og þá var sagt, sem stjórnarandstaðan lagði fram. Þetta er náttúrlega mjög málefnalegt, herra forseti, sem hér hefur komið fram en andleysið er algjört og sýnir að sjálfstraustið og eigum við að segja stöðugleikinn á bak við þetta frumvarp er af skornum skammti. Það hefur komið í ljós í umræðunni í kvöld þar sem meðal annars hv. þm. Jón Bjarnason, stjórnarliði, hefur gert ýmsar athugasemdir við frumvarpið. Það veit enginn hvernig þetta frumvarp mun líta út við 3. umr. Ýmislegt er víst óafgreitt þar þannig að við skulum vona að menn nái að gera einhverja bragarbót á þessu. Tilefni þessarar ræðu minnar er að benda á að við þyrftum ekki að vera í þessari stöðu. Við framsóknarmenn höfum lagt fram ítarlegar tillögur í samráði við hagsmunaaðila í atvinnulífinu til þess eins að auka tekjur þjóðarbúsins, ríkissjóðs, sveitarfélaga, heimilanna og fyrirtækjanna. Það hlýtur að vera markmið okkar, við getum ekki endalaust hækkað skatta og haldið áfram að skera niður því að þannig endum við í spíral sem ég veit ekki hvar endar. Vonandi upplifum við það á nýju ári að sjá starfsama ríkisstjórn sem mun snúa vörn í sókn. Það veitir ekki af.