Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) : Fjhn. hefur athugað þetta frv., sem er breyt. á l. um stofnun happdrættis fyrir Ísland og er samhljóða bráðabirgðal., sem gefin voru út 16. jan. þessa árs og fela það í sér að afla fjár til að standast aukinn kostnað af rekstri happdrættisins og greiða skuldir af byggingu háskólans. Eins og nál. ber með sér, hefur verð happdrættismiðanna verið hækkað um, og sagt er, að það sé vegna aukins kostnaðar við rekstur happdrættis háskólans. N. hefur kvatt rektor háskólans á fund til sín, og lagði hann þar fram bréf, er n. hefur svo látið birta í nál. Þar kemur í ljós, að byggingarkostnaður háskólans hefur orðið sem næst tveim millj. kr., og er það allmiklu meira en gert var ráð fyrir í upphafi. Stafar það mikið af því, að byggingarkostnaður jókst, þegar verið var að fullgera bygginguna, vegna þess að byggingunni var hraðað meira en ætlazt var til í upphafi, þegar fyrirsjáanlegt var, að byggingarkostnaður mundi aukast vegna dýrtíðar, ef dregið yrði að ljúka við bygginguna. Þar af leiðandi hefur þörf á tekjum af happdrættinu orðið meiri en áður til þess að geta losað háskólann úr skuldum. Skuldir, sem nú hvíla á háskólanum vegna byggingarinnar, eru 875 þús. kr. N. hefur getað fallizt á, eftir þeim upplýsingum, sem liggja fyrir í málinu, að leggja til, að frv. verði samþ., þótt hins vegar nokkrir nm. hafi talið mikinn vafa á, að brýna nauðsyn hafi borið til að gefa út þessi bráðabirgðal. Það verður líka að segjast, að röksemdafærslan fyrir bráðabirgðal. er sú, að kostnaður við rekstur happdrættis háskólans hafi aukizt. En það er ekki á rökum reist, að það sé aðalástæðan. Verðhækkun miðanna er vitanlega gerð vegna tekjuþarfar háskólans fyrst og fremst, eins og kemur í ljós eftir skýrslu þeirri, sem n. hefur verið látin í té, þegar þetta mál var tekið fyrir. Það er vitanlega ekki nema sjálfsagt og rétt að létta undir með að greiða þessar skuldir háskólans með þessu móti, því að þótt byggingarkostnaðurinn hafi farið allverulega fram úr áætlun, má telja það vel ráðið að flýta byggingunni eins og komið var, þegar sjáanlegt var, að dýrtíð mundi mjög aukast vegna styrjaldarinnar. N. hefur ekki séð ástæðu til þess að flytja neinar brtt. við þetta frv., en ég vildi láta þess getið fyrir mína hönd og vegna þeirra radda, sem komu fram í n., að þetta er eitt af þeim málum, sem vitanlega er ekki brýn nauðsyn á, að sett séu bráðabirgðal. um eftir því, hvað stjórnarskráin segir um það, hvenær bráðabirgðal. skuli gefin út.



Það eru aðeins fáein orð. Ég vildi aðeins geta þess, út af því, að það mun ekki vera alveg rétt, sem fram kom hjá hv. frsm. n., að sú hækkun á byggingarkostnaði háskólans, sem orðið hafi fram yfir það, sem áætlað hafi verið áður, sé eingöngu vegna verðhækkunar, - hún mun sem sé ekki aðallega vera vegna verðhækkunar. Þegar áætlunin var gerð upphaflega, mun hún hafa verið nálægt einni millj. kr. Nú, samkv. upplýsingum, sem fyrir liggja, mun kostnaðurinn vera orðinn um tvær millj. kr. En það liggur fyrir í bréfi húsameistara ríkisins til fjhn., að sú hækkun, sem stafar af breyttu verði, nemi 324 þús. kr., þannig að það liggur beinlínis fyrir í þessu bréfi, að verðhækkunin nemi þessu. En milli sex og sjö hundruð þús. kr. hækkun virðist stafa af því, að áætlunin virðist hafa verið gerð fjarri lagi, eða að húsbyggingunni hafi verið svo breytt frá því, sem ráðið var. fyrst.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) : Ég vildi aðeins leiðrétta það hjá hv. þm. N. Þ., að það er ekki rétt, sem hann hafði eftir mér, að ég hefði sagt, að það, sem farið hefði fram úr áætlun, hefði eingöngu verið vegna verðhækkunar. Ég sagði, að það væri vegna þess, að byggingunni var hraðað svo mjög, þegar fyrirsjáanlegt var, að dýrtíð mundi aukast. Það verður vitanlega miklu dýrara að byggja, þegar þarf að hraða byggingu svo mjög, bæði hvað vinnukraft snertir og margt fleira, sem kemur til greina, þegar þannig stendur á.



Ég vildi aðeins segja það, að ég er mjög ánægður með það, ef orð þau, sem hv. frsm. lét falla áðan, mætti skilja eins og hann nú sagði, því að ég hygg það vera í samræmi við það, sem rétt er í þessu máli.

Flm. (Pétur Ottesen) : Það hefur mjög verið kvartað undan því að undanförnu og sízt að ástæðulausu, að sú sjóðsstofnun, sem fyrst og fremst ætti að vera til stuðnings og fyrirgreiðslu á því, að hægt væri að auka og bæta fiskveiðiflota landsmanna, væri þess vanmegnug að inna af hendi þetta mikilvæga hlutverk í þjóðfélaginu. Eftir því, sem lengra líður; verður þetta æ tilfinnanlegra, því eins og kunnugt er, þá er allmikill hluti af skipaflotanum orðinn mjög gamall og auk þess miklar líkur til þess, að þróunin á þessu sviði feli það í sér, að heppilegra væri að breyta til um fyrirkomulag og gerð ýmissa þeirra veiðiskipa, sem við nú notum til fiskveiða. Á þetta ef til vill ekki sízt við um stærsta og dýrasta hluta veiðiskipanna, sem sé togarana. Ég ætla, að það sé álit margra útgerðarmanna og sjómanna, að allar líkur bendi til, að stórir vélbátar, 80–150. smálesta, muni henta betur en togarar. Hvernig viðhorfið í þessu efni kann að verða eftir stríðið, veit enginn, en reynsla undanfarinna ára bendir í þessa átt. Þegar um það hvort tveggja er að ræða að fylla í skörðin fyrir þá rýrnun, sem þegar er orðin á fiskiflotanum og mikil hætta er á, að á honum verði á þessum tíma, og svo hitt, að breyta úreltri skipagerð í nýtt horf, sem betur hentar, þá er það augljóst mál, hve mikil nauðsyn er á því, að til sé fjársterk lánsstofnun, sem lagt getur fram fé í þessu skyni og þannig úr garði gerð, að lánskjörin séu við hlítandi. Til þess að þetta hvort tveggja megi takast, þarf að gera verulega mikið átak til þess að bæta aðstöðuna með því að efla fiskveiðasjóðinn. Við vitum ekkert um, hver muni verða örlög skipaflota okkar í þeim hildarleik, sem nú er háður, bæði á sjó og í lofti, en hvað sem því líður, er ekkert líklegra en að upp úr stríðinu verðum við að gera stórfelldar breytingar á flotanum til þess að geta orðið samkeppnisfærir við keppinauta okkar á erlendum markaði. Ég hef í þessu frv. lagt til, að fiskveiðasjóðsgjaldið, sem rennur í fiskveiðasjóð, sem nú er 1/8%, verði hækkað upp í 2%. Þetta er á venjulegum tímum nokkuð þungur skattur á útgerðina, eins og gera má ráð fyrir, að hagur hennar standi þá, en hins vegar er á það að líta, að verja á þessum skatti til þess að bæta. aðstöðu til þess að efla fiskiflotann. Ég er ekkert hræddur um það, að þeir menn, sem eiga að inna þessa skattgreiðslu af hendi, ef þeir á annað borð geta það, að þeir kveinki sér við því, því að þeir skilja manna bezt nauðsynina á því að efla fiskveiðasjóðinn. Þetta gjald, 1/8%, hefur náttúrlega ekki dregið sjóðinn neitt verulega miðað við þörfina. Það hefur verið um 52 þús. kr. á ári að meðaltali á 9 undanförnum árum, en miðað við núverandi ástand er það auðvitað miklum mun meira. En aftur á móti, ef gjald þetta yrði hækkað, eins og lagt er til í þessu frv., má gera ráð fyrir, eftir reynslu í þessu efni, að sjóðurinn mundi hljóta 800 þús. kr. tekjur árlega, miðað við venjulegt árferði, en auðvitað miklu meira eins og nú er. Með þessu mundi verða stigið allverulegt spor til eflingar sjóðnum frá því, sem verið hefur að undanförnu, þótt hitt sé vitað, að þetta engan veginn gerir meira en að hrökkva til, þegar tímarnir verða þannig, að hægt verður að sinna nauðsynjamálum útgerðarinnar, með því að efla og endurbæta flotann og gera þær breytingar á honum, sem reynslan sýnir að hagkvæmast er. Þá má og geta þess að svo var ákveðið í lögum um fiskveiðasjóð, að ríkissjóður ætti að leggja fram 1 millj. kr. til sjóðsins á allmörgum árum, og átti þessari greiðslu að vera lokið á yfirstandandi ári. En í stað þess er nú búið að greiða aðeins um 1/10 hluta þeirrar upphæðar, eða um 90 þús. kr., og hefur þetta hnekkt mjög starfsemi sjóðsins. Nú er þess að vænta, að þær rúmu kringumstæður, sem virðast vera í augnablikinu hjá ríkissjóði, verði notaðar til þess að inna af hendi það, sem vangreitt er af þessari upphæð. Eins og sakir standa nú, er mér tjáð af manni, sem ég hef haft samráð við um flutning þessa máls, sem er skrifstofustjóri fiskveiðasjóðs, Elías Halldórsson, að undir venjulegum kringumstæðum hafi sjóðurinn ekki haft yfir að ráða til útlána nema um 200 þús. kr. á ári. Enn skuldar sjóðurinn 1/2 milljón króna af láni, sem tekið var handa honum í Danmörku, en af því verður hann að greiða um 120 þús. kr. á ári í afborgun og vexti. Þessar greiðslur taka til sín drjúgan skerf af árlegum tekjum sjóðsins, þangað til lánið verður að fullu greitt. Mér þykir svo ekki ástæða til að fara mörgum fleiri orðum um þetta mál, að öðru leyti en því, að ég vildi benda á það, að mér skilst, að vel gæti komið til mála í sambandi við þá hækkun á þessu fiskveiðasjóðsgjaldi, sem hér um ræðir, að það væri tekið til athugunar að fella niður það gjald, sem rennur nú til fiskimálasjóðs, en það er ½% af verðmæti útfluttra sjávarafurða, með nokkrum undantekningum. Ég vil skjóta því til hv. sjútvn., að hún taki til athugunar, hvort þessi skattur gæti ekki fallið niður, því nú mun starfsemi fiskimálasjóðs snúið upp í lánastarfsemi, en að miklu eða öllu leyti horfið frá þeirri styrktarstarfsemi, sem rekin var um nokkurt skeið. Enn fremur er það einnig athugandi, ef hér þykir of hart að gengið um álögur á útgerðina, og ég viðurkenni það fyllilega, að hér er um að ræða háan skatt, að lækkaður verði skattur sá til ríkisins, sem nú er tekinn af útfluttum sjávarafurðum, en sá skattur nemur 1½%, þegar frá er dregið síldarmjöl, óverkuð síld og fiskmjöl. En sem sagt, ég vænti þess fullkomlega, að gott samkomulag geti tekizt um að efla fiskveiðasjóðinn, með hverjum hætti, sem það er gert. Það eru auðvitað til fleiri leiðir en þessi, sem hér er stungið upp á. Ég hygg, að því megi treysta, að fullur skilningur sé fyrir hendi um að gera þurfi öflugt átak til að efla þennan sjóð. Þörfin fyrir það er mjög brýn og aðkallandi. Ég geri að tillögu minni, að málinu verði vísað til sjútvn.



Ég vil skýra hv. þm. frá því, áður en mál þetta fer til 2. umr. og n., að frv. um þetta sama efni liggur nú fyrir sjútvn. þessarar d. Það frv. var undirbúið strax í þingbyrjun. Samdi ég það og grg. fyrir því. En ég taldi heppilegast, að það kæmi inn í þingið sem algert samkomulagsmál flokkanna, svo að málinu væri, ef það kæmi fram; tryggður greiður gangur í gegnum þingið. Nú hefur sjútvn. haft þetta mál til athugunar, og nm. hafa fengið frv. fjölritað hver fyrir sig til að athuga það og ræða það í sínum flokkum og sjá, hvort nokkuð væri því til fyrirstöðu, að frv. gæti fengið stuðning allra flokka þingsins. Eftir þær litlu umr., sem þar hafa farið fram um málið, held ég, að nm. sjái enga verulega agnúa á því. Ég sé því enga ástæðu til þess að fara nú að ræða neitt sérstaklega um þessi frv. hv. þm. Borgf., enda þótt í hans frv. séu ýmis atriði, sem ég er ekki samþykkur og vildi flytja á aðra leið en þar er gert. En ég vil segja þetta vegna meðnm. minna, sem kynni að þykja undarlegt, að þetta frv. hefur komið fram, eftir að ég hafði beðið þá að taka að sér flutning frv. um sama efni. Ég get bætt því við, að hv. flm. þessa frv. var vel kunnugt um þetta, því að ég hafði að þessu talsverðan undirbúning og einnig, að sjútvn. hafði tekið við þessu frv. og haft góð orð um að flytja það.

Flm. (Pétur Ottesen) : Mér er það gleðiefni, að sjútvn. skuli hafa hafið undirbúning að því að taka mál þetta til meðferðar. Að því leyti, sem þær tillögur, sem nefndin kann að hafa á prjónum, stefna að sama marki og frv. mín og gefa ekki lakari raun fyrir sjóðinn, þá get ég sjálfsagt tekið undir þær, þó að þær kunni að vera að einhverju leyti á annan veg. Því fleiri, sem leggja sig fram um að finna heppilega lausn á þessu aðkallandi nauðsynjamáli, því meiri líkur eru til, að viðunandi lausn fáist á því. Það er alveg rétt, að ég átti tal við hv. 5. þm. Reykv. í þann mund, sem ég var að afgreiða þetta frv. inn í þingið, og þá sagði hann mér, að hann væri að vinna að frv., sem hann ætlaði að leggja fyrir sjútvn., en þá ekki lengra komið en það, að hann væri ekki farinn að ræða það mál í n. Ég hélt því áfram með flutning þessa frv. og vænti, að framkoma þessara frv. geti orðið til þess að greiða götu þessa máls, og ég ber engan kvíðboga fyrir því, að ekki geti tekizt gott samkomulag milli mín og hv. nm. um heppilega lausn þessa máls.



Ég skal aðeins geta þess, eins og hv. 5. þm. Reykv., að ég hef verið í sambandi við sjútvn. um þetta mál. Ég hafði rætt við þrjá menn úr n., og var það samkomulag allra þeirra, að n. undirbyggi þetta mál og legði það síðan fram fyrir d., ef allir gætu orðið sammála, sem varla var að efa. Er gott til þess að vita, ef samkomulag getur þannig orðið um málið, og gæti það orðið til þess, að fiskveiðasjóður verði styrktur að mun. Nú er það svo, að fiskveiðasjóður hefur í flestum tilfellum getað fullnægt sanngjörnum beiðnum samkvæmt þeim reglum, sem hafa gilt um starfsemi hans, en þær reglur eru allt of þröngar, og sérstaklega hefur borið á því eftir þá breyt., sem orðið hefur á hugmyndum manna um, hvaða skipastærð væri heppilegust. Er því nauðsynlegt að breyta reglum sjóðsins og þá líka að sjá honum fyrir meiri fjárframlögum. Hv. þm. Borgf. minntist á þá milljón, sem fiskveiðasjóður átti upphaflega að fá, en ekki verið greidd nema að 1/10 hluta. Það hefur verið rætt um þetta mál við hæstv. fjmrh., en ég hygg, að stj. telji sér ekki fært að borga út þessa milljón, nema um það kæmu einhver sérstök tilmæli frá þinginu. Ég hygg, að hægast væri að fullnægja þessari greiðslu með því, að ríkissjóður tæki að sér að sjá um lán það, sem nefnt hefur verið í þessum umr., og borga út mismuninn á láninu og þeirri upphæð, sem lofað var. Með þessu móti yrði þetta ekki tilfinnanlegt fyrir ríkissjóð og hann þyrfti ekki að greiða í peningum nema um 400 þús. kr. Allir eru sammála um, að fiskveiðasjóð megi ekki skorta fé, því að hann er nokkurs konar veðdeild sjávarútvegsins, og má ekki standa á honum að lána út á 1. veðrétt, ef ekki vantar fé að öðru leyti.



Það er ekki rétt hjá hv. þm. Borgf., að þetta mál hafi ekki komið til umr., þegar hann lagði sitt frv. fram. Ég skýrði hv. þm. þá frá því, að ég væri búinn að leggja frv. fram og n. hefði tekið mjög líklega í að flytja það. Þetta hefur ekki mikla þýðingu, en ástæðan til þess, að ég tók til máls, er sú, að það getur komið mönnum ókunnuglega fyrir sjónir, þegar þm. kemur til þeirra eins og ég og óskar eftir, að n. flytji mál, til þess að samkomulag flakkanna fáist um það, og svo kemur næsta dag samflokksmaður þessa manns og flytur sérstakt frv. um það sama. Það getur valdið misskilningi og litið svo út, að verið sé að leika á nm., en það var ekki mín meining, og þess vegna taldi ég mér skylt að gera grein fyrir þessu máli við þessa umr. Um frv. það, sem hv. þ.m. Borgf. flytur, var mér vel kunnugt, því að ég hafði tekið það til samanburðar við mitt frv. og enn fremur hefur málið verið rætt á flokksfundum okkar. Ég vona., að það verði enginn metingur milli flokka um þetta mál, þar sem við höfum nú samvinnustj. í landinu og þetta er sameiginlegt hagsmunamál fyrir allt þjóðfélagið.

Flm. (Pétur Ottesen) : Ég vil út af þessum orðum hv. 5. þm. Reykv. taka fram, að mér var ekki kunnugt um, að hann væri að vinna að þessu máli fyrr en kvöldið, sem ég lagði fram mitt frv., en hafi hann hreyft þessu máli á flakksfundi, þá hef ég ekki verið þar viðstaddur. Annars vil ég segja, að mér virðist koma fram dálítil afbrýðisemi hjá hv. þm. í sambandi við þetta mál, slíkt er með öllu ástæðulaust, því mér virðist ekki nema gott að komi úr sem flestum áttum áhugi fyrir málinu og till. til umbóta.



Ég vænti þess, að engin óheppileg afbrýðisemi komi upp milli þm. út af þessu máli. Mér skilst, að það sé ákaflega nauðsynlegt að nota þennan tíma til þess að efla fiskveiðasjóð, og er þá nærtækt, eins og stungið er upp á í þessu frv., að taka til þess útflutningsgjald af sjávarafurðum: Þó er þess að gæta, að þetta gjald er mjög misjafnt og kemur ákaflega misjafnlega niður vegna stríðstímanna, þannig að ég held, að það sé varla farandi af stað með það eins og nú standa sakir að taka 2% útflutningsgjald í fiskveiðasjóð af hvaða sjávarafurðum sem er, án tillits til þess útflutningsgjalds, sem hvílir nú á sjávarafurðum. Sem dæmi má nefna síldarmjöl. Á það er nú lagt 10 kr. gjald á hvert tonn. Með því að setja nú þar ofan á 2% útflutningsgjald, yrði þetta óhæfilegur skattur: Umbúðir um síld og síldarmjöl eru nú óeðlilega dýrar vegna stríðstímanna. Ég held, að það yrði nokkuð mikið til að þjaka þessum atvinnuvegi, síldarsöltuninni, að leggja á hann 2% skatt, án tillits til þess. hvað umbúðir eru nú óhæfilega dýrar. Þetta er aðeins aths. á fyrsta stigi. Ég þori að fullyrða, að þetta mál fær góða athugun í sjútvn. og velvilja allra nm., og vonandi verður það nú úr, að fiskveiðasjóður verði efldur svo, að um muni, því að á því er mikil nauðsyn.

Flm. (Pétur Ottesen) : Út af þessari aths., sem fram kom hjá hv. þm. Ísaf., þá hef ég bent á leiðir til að fella niður skattinn til fiskimálan. annars vegar og hins vegar að lækka útflutningsgjaldið til ríkissjóðs. Þetta er nú sjálfsagt að athuga, og ég viðurkenni fullkomlega rök hv. þm. Ísaf., að hér er um allverulega þungan skatt að ræða fyrir útgerðina.

Flm. (Pétur Ottesen) : Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er í nánu sambandi við frv. það, er var hér síðast til umr. (frv. til 1. um breyt. á l. um fiskveiðasjóðsgjald), og kemur fram sem afleiðing af því. Það gengur eingöngu út á að rýmka lánsskilyrði úr sjóðnum, sem eru allt of þröng, en hægt er að rýmka samkv. því sem hér er lagt til, ef frv. mitt um fiskveiðasjóðsgjald verður samþ. Mér þykir ekki ástæða til að rekja hér, í hverju þessi rýmkun felst, því að frv. sjálft ber það greinilega með sér og er þar að auki tilgreint í grg. þess. Frv. þetta er sem sagt í órofasambandi við frv. um fiskveiðasjóðsgjald, en það nær ekki tilgangi sínum nema það frv. verði samþ. eða þá að aðrar hliðstæðar tekjur falli sjóðnum í skaut með öðrum hætti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til sjútvn.