Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta var upphaflega flutt hér í Ed. og afgr. héðan til Nd. á miðjum vetri, en við meðferð málsins í Nd. var gerð ein breyting á frv., og þess vegna er það nú komið aftur hingað til Ed. Þessi breyting er við 3. gr. frv., þar sem rætt er um verksvið Brunamálastofnunarinnar og nánar tiltekið við c-lið þessarar 3. gr., en í þessum lið er það talið sem eitt af verkefnum Brunamálastofnunarinnar að yfirfara uppdrætti af nýbyggingum, viðbótum og meiri háttar breytingum á mannvirkjum, töldum í b-lið, til þess að ganga úr skugga um, að l. og reglugerðum um brunamál sé fullnægt. Enn fremur segir í þessum c-lið: „óheimilt er að afgreiða slíka uppdrætti í byggingarnefndum eða hefja framkvæmdir, nema að Brunamálastofnunin hafi áður samþykkt uppdrættina.“ Það er þetta niðurlag c-liðar um að óheimilt sé að afgreiða slíka uppdrætti í byggingarnefndum eða að hefja framkvæmdir, nema að Brunamálastofnun hafi áður samþykkt uppdrættina, sem fellt var niður úr frv. við meðferð þess í Nd., en það var að vel athuguðu máli talið vera alltof þungt í vöfum að þurfa að bíða eftir að hefja framkvæmdir, nema að endanlegt samþykki Brunamálastofnunarinnar lægi fyrir, það yrði hægt að tryggja það með öðrum hætti, og þess vegna breytti Nd. þessu og felldi þetta út úr frv. Heilbr.- og félmn. Ed. hafði þetta frv. til meðferðar á sínum tíma, og n. hefur athugað það nú á nýjan leik, eftir að það kom aftur frá Nd., og mælir n. með því, að þessi brtt. sé samþ. og frv. afgr. eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Þrátt fyrir það, að lög um atvinnuleysistryggingar munu nú vera nálægt því 12 ára gömul, þá hefur ekki á einstök atriði þeirra reynt verulega, þ.e.a.s. varðandi fyrirkomulag bótagreiðslna, fyrr en nú á síðustu tveim árum. Við þá reynslu, sem fengin er af þessu tímabili, hafa komið ýmsir agnúar í ljós, sem áður hafði ekki reynt á, en reynslan hefur nú á þessum tíma leitt í ljós. Með hliðsjón af þeirri reynslu, sem þá var fengin, þegar samningar voru síðast gerðir í marz á s.l. ári, þá var það krafa verkalýðssamtakanna, sem ríkisstj. féllst á og fram kom í hennar yfirlýsingu að þeirri deilu lokinni, að í fyrsta lagi skyldu atvinnuleysisbætur hækkaðar. Þetta loforð ríkisstj. var framkvæmt með brbl., sem út voru gefin 31. des. s.l. og lögð hafa verið fyrir Alþ. og tekin til umr. hér í þessari hv. d., en að ósk minni var því frv. ekki hraðað, með hliðsjón af því, að ég átti von á því, að sú endurskoðun, sem einnig var lofað í lok fyrrgreindrar deilu, a.m.k. hluta hennar yrði lokið, þannig að leggja mætti frv. um þær breytingar, sem þar kynnu að koma fram, fyrir yfirstandandi þing. Þessari frumrannsókn er nú lokið, og birtast niðurstöður þeirrar rannsóknar í frv. því, sem hér er til umr. um vinnumiðlun, og frv., sem nú var útbýtt á þessum fundi um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar. Það skal skýrt tekið fram, eins og fram kemur í grg. frv., að þetta er aðeins til þess að ráða bót á sárustu tæknilegum göllum, sem taldir eru á framkvæmd þessara laga, en lög um vinnumiðlun og atvinnuleysistryggingar eru mjög samofin þessari framkvæmd. Ég vil jafnframt lýsa því yfir, að endurskoðun þessi mun halda áfram. Það var gert ráð fyrir því í upphaflegu lögunum um Atvinnuleysistryggingasjóð, að hann skyldi endurskoðaður innan tiltekins tíma, sem nú er löngu liðinn, og styður það enn að nauðsyn þess, að þessi endurskoðun fari fram, enda mun henni haldið áfram, og væntanlega verður þá hægt að leggja fram ítarlegri og rökstuddari breytingar við þessi lög á næsta hausti, þegar þing kemur saman á ný. En mikil nauðsyn er á, að bæði þessi frv. nái fram að ganga á þessu þingi, og hefur ríkisstj. fyrir sitt leyti heitið að vinna að því, og ég vænti, að um það verði ekki ágreiningur við hv. stjórnarandstæðinga. Frv. það til I. um breyt. á lögum nr. 52 frá 9. apríl 1956, um vinnumiðlun, sem hér liggur fyrir, er samið af þeirri nefnd, sem starfað hefur að endurskoðun laga um atvinnuleysistryggingar, eins og ég áðan sagði. Um þetta frv. er hið sama að segja og um frv. um breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar, sem væntanlega verður hér á dagskrá á morgun, að þær breytingar, sem í því eru, verða að skoðast sem algjörar bráðabirgðabreytingar, þar eð nefndin hefur enn ekki lokið störfum og gerir ráð fyrir að þurfa að athuga ýmis ákvæði þessara laga betur. Ég mun nú rekja stuttlega nýmæli þau, sem í þessu frv. felast, en um þau er algjört samkomulag meðal þeirra nm., sem til starfans voru skipaðir, en það voru Björgvin Sigurðsson framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands og tilnefndur af því, Eðvarð Sigurðsson alþingismaður, tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóri, tilnefndur af Sambandi íslenzkra sveitarfélaga, og Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, sem skipaður var í nefndina án tilnefningar og jafnframt hefur verið form. hennar. Helztu nýmæli þessa frv. eru, að lagt er til að sveitarfélögunum, sem hafa sameiginlegan vinnumarkað, sé heimilt að semja um rekstur einnar vinnumiðlunar, sem annast öll störf vinnumiðlunar á því svæði. Hér á höfuðborgarsvæðinu eru t.d. þrjú sveitarfélög, sem hafa slíkan sameiginlegan markað, nefnilega Reykjavíkurborg, Kópavogskaupstaður og Seltjarnarneshreppur. Notkun þeirrar heimildar, sem gert er ráð fyrir í 1. gr. frv. um sameiginlegan rekstur vinnumiðlunarskrifstofu virðist einkum geta komið til greina á þessu svæði. Augljóst er, að mikil hagræðing gæti það verið, ef öll þessi sveitarfélög gætu samið um sameiginlega vinnumiðlun, sem annaðist þá öll störf vinnumiðlunar á því svæði. Í F-lið 3. gr. núgildandi l. eru ákvæði, sem hljóða þannig, að vinnumiðlun skuli annast atvinnuleysisskráningar 1. febr., 1. maí, 1. ágúst og 1. nóv. á hverju ári. Svo virðist, sem ákvæði þetta hafi orsakað nokkurn misskilning á hlutverki vinnumiðlunar í landinu. Vegna þess að vottorð vinnumiðlunar er grundvöllur fyrir bótagreiðslum atvinnuleysistrygginga, er nauðsynlegt, að þær annist skráningu, hvenær sem atvinnulaus maður óskar eftir henni. Sumar sveitarstjórnir hafa hins vegar álitið, að nægilegt sé að auglýsa, hvenær þær ætli að skrá atvinnuleysi í sínu sveitarfélagi. Vottorði vinnumiðlunar má líkja við læknisvottorð, sem hinn slasaði fær, þegar hann verður fyrir slysi. Það er því álíka fráleitt að gefa aðeins kost á skráningu eftir auglýsingu hjá vinnumiðlun eins og læknir auglýsti, að hann á vissum dögum í hverjum mánuði liti til þeirra, sem hafa orðið fyrir slysum. Slíkt nær vitanlega engri átt. Hver sá maður, sem verður atvinnulaus, á rétt á því að geta gefið sig fram á vinnumiðlunarskrifstofu og látið skrá sig, hvenær sem er. Það er því lagt til, að umræddur F-liður 3. gr. laganna verði felldur úr gildi. Þá er lagt til að kveða nokkuð fastara á um gögn þau, sem umsækjandi um bætur vegna atvinnuleysis, eða sá, sem lætur skrá sig, leggur fram við skráningu. Hér er lagt til, að hann skuli leggja fram vottorð frá vinnuveitendum um vinnutímabil og launagreiðslur, eins og nánar er ákveðið í frv. Í samræmi við þetta er vinnuveitendum gert að skyldu að láta launþegum í té vottorð þar að lútandi, og skuli það sundurliðað eftir dagvinnu, eftirvinnu og næturvinnu á því tímabili, sem óskað er, þó innan síðustu 12 mánaða. Þá er einnig lagt til, að vinnuveitendum sé skylt að tilkynna vinnumiðlun, hverjir neita vinnu á atvinnuleysistímabilum, og að slík neitun jafngildi því, að umsækjandi neiti vinnu, sem vinnumiðlun býður honum. Ekkert ákvæði hefur verið um það í þessum lögum, hversu sá skuli fara að, sem hefur farið í fjarlægt byggðarlag að leita sér atvinnu. Rétt þótti því að kveða nánar á um þetta, eins og gert er í 4. gr. frv. Samkv. því ákvæði skal sérhver launþegi, sem óskar aðstoðar vinnumiðlunar, snúa sér til vinnumiðlunar í sínu sveitarfélagi. Dvelji hann hins vegar utan sveitarfélags síns, en þó í sveitarfélagi, sem lögin taka til, getur hann snúið sér til vinnumiðlunar, þar sem hann dvelst. Vinnumiðlun dvalarsveitar sendir síðan vinnumiðlun heimilissveitar tilkynningu um skráningu hverju sinni, sem launþegi lætur skrá sig. Á slíka skráningu skal jafnan litið svo, að umsækjandi sé að sækja um vinnu líka í heimabyggð sinni. Í þessu sambandi skal þess getið, að atvinnuleysistryggingarnar gilda í öllum kaupstöðum landsins, og öllum kauptúnum með fleiri en 300 íbúa, og þó nokkuð fleirum, sem fengið hafa undanþágu, sem heimilt er að veita samkv. lögum um atvinnuleysistryggingar, til þess að vera aðilar að tryggingunum. Loks er í frv. þessu gert ráð fyrir, að útbúið sé sameiginlegt eyðublað fyrir skráningu hjá vinnumiðlun og fyrir umsókn um bætur. Þetta mundi spara tvíverknað og vera til mikillar hagræðingar, bæði fyrir þá, sem annast vinnumiðlunina og ekki síður þá, sem eiga að annast úthlutun bótanna sjálfra. Ég sé svo ekki ástæðu til. herra forseti, að fara frekari orðum um þetta frv., en legg áherzlu á nauðsyn þess, að það nái fram að ganga, og vænti, að um það sé ekki ágreiningur, eftir þann nákvæma undirbúning, sem málið hefur fengið hjá hlutaðeigandi samtökum, sem bæði mæla með framgangi frv. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Frv. þetta til breyt. á áfengislögum, sem er allumfangsmikið mál. hefur alllengi verið til meðferðar á hv. Alþ., en það hefur nú legið svo að segja tvo vetur í Nd., hlaut ekki afgreiðslu þar á þinginu í fyrra, en nú fyrir skömmu var það afgr. úr Nd. hingað til hv. Ed. Ég hygg, að menn ættu að geta orðið sammála um, að það sé nauðsyn á að fara að ljúka þessu máli og afgreiða þennan lagabálk og kannske alls óviðeigandi að láta þetta mál vera miklu lengur til meðferðar Alþ. og mikil nauðsyn að reyna að ljúka því á þessu þingi, þó að vissulega sé ekki hægt að neita því, að Ed. hafi hér æðiskamman tíma til stefnu til þess að kryfja svo viðamikið mál til mergjar og óhjákvæmilegt sé að hraða afgreiðslunni hér og tími vinnist ekki til þess að athuga þetta mál eins gaumgæfilega og efni gætu staðið til. Auk þess, þar sem mjög er nú orðið stutt til þingslita, þá verður á það að líta, að alltaf er sá möguleiki fyrir hendi, að hér verði gerðar breyt. á þessu frv., þannig að það þurfi aftur að fara fyrir Nd., áður en málinu verður endanlega lokið. Þetta frv. er upphaflega samið af mþn., sem Alþ. kaus á árinu 1964. Það frv., sem sú n. samdi, var síðan lagt fram í Nd. af allshn., en allshn. þeirrar d. mun hafa gert einhverjar breyt. á hinu upphaflega frv. mþn., áður en það var lagt fram. Síðar hafa svo í meðförum Nd. orðið ýmsar breyt. á frv. og ég skal ekki rekja hér, hvernig og frá hvaða tíma þessar breyt. eru eða hvað upphaflega kom frá mþn., hvað frá allshn., sem breytti því, áður en hún lagði það fram, og hvaða breyt. hafi síðan orðið í Nd., ég skal ekki fara að sundurliða það hér, heldur að ræða frv., eins og það nú liggur fyrir. Þetta frv. liggur hér fyrir Ed. á tveimur þskj., þ. e. a. s. á þskj. 382 og þskj. 484. Það er vissulega nokkuð óaðgengilegt fyrir hv. dm., að menn skuli ekki hafa frv. í þeim búningi, sem það nú er, á einu skjali og verða þess vegna að lesa saman tvö skjöl til þess að átta sig á því, hvernig málið stendur. Eins og sjá má, eru hér gerðar margvíslegar breyt. á áfengislöggjöfinni. Menn geta kannske haft skiptar skoðanir um það, hvort þessar breyt. séu út af fyrir sig róttækar, og sú breyt., sem róttækust var og kom fram í Nd., var þar felld, tillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu um sterka bjórinn. Ég skal nú leitast við að gera grein fyrir því í stuttu máli, í hverju helztu breyt. frá gildandi löggjöf eru fólgnar í þessu frv. Í nokkrum ákvæðum þessa frv. er einungis um þá breyt. að tefla, að sett er inn Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins í staðinn fyrir Áfengisverzlun ríkisins, og þarf ekki að fjölyrða um þá breyt. Einnig eru nokkur ákvæði um breyt. á sektum, þar sem krónutala sekta er yfirleitt nokkuð hækkuð, og tel ég ekki þörf á að gera þau ákvæði sérstaklega að umtalsefni. En þá skal ég víkja að öðrum breyt., sem í þessu frv. felast. Það er þá fyrst 5. gr. frv., sem í sinni núverandi mynd er á þskj. 484 og er breyt. við 12. gr. gildandi áfengislaga. En í upphafi 12. gr. áfengislaga, eins og þau eru nú, segir: „Í kaupstöðum, þar sem áfengisútsala er, getur dómsmrh. veitt veitingahúsum leyfi til vínveitinga, þegar eftirtalin skilyrði eru fyrir hendi.“ - Þarna er í lögunum tekið skýrt fram: í kaupstöðum, þar sem áfengisútsala er, þannig að óheimilt hefur verið samkv. áfengislögum að veita vínveitingaleyfi veitingahúsum í kaupstöðum, þar sem áfengisútsala er ekki. Hins vegar er þessu breytt hér með 5. gr. frv. en í því segir, að dómsmrh. sé heimilt að veita veitingahúsum leyfi til vínveitinga, þegar eftirfarandi skilyrði eru fyrir hendi: að veitingahúsið hafi á boðstólum mat og fjölbreytta óáfenga drykki við hóflegu verði, og að veitingahúsið sé fyrsta flokks, að því er snertir húsakynni, veitingar og þjónustu. Þarna er sem sagt fellt niður það skilyrði, að það þurfi að vera áfengisútsala á þeim stað, þar sem veitingahúsið er. Svo kemur enn fremur í niðurlagi þessarar 5. gr. frv. ákvæði, þar sem segir, að áður en vínveitingaleyfi er veitt, skuli leita umsagnar bæjarstjórnar eða sýslunefndar í þeim kaupstað eða sýslu, er í hlut á, og ráðh. er óheimilt að veita slíkt leyfi, ef hlutaðeigandi bæjarstjórn eða sýslunefnd reynist leyfisveitingu mótfallin. Og í niðurlagi þessarar 5. gr. segir: Utan kaupstaða er einungis heimilt að veita vínveitingaleyfi á þeim árstíma, sem heimsóknir erlendra ferðamanna eru að jafnaði mestar, þ. e. á tímabilinu frá 1. júní til 30. sept. Þetta á sem sagt við utan kaupstaða. En þetta er nokkuð breytt frá gildandi lögum, því að í 12. gr. áfengislaganna segir um þetta, að það sé heimilt utan kaupstaða að uppfylltum áður greindum skilyrðum að veita veitingahúsum leyfi til vínveitinga, ef telja má, að veitingahúsareksturinn sé aðallega fyrir erlenda ferðamenn. Þá er sem sagt ekki tiltekinn í lögunum neinn sérstakur árstími, eins og er í frv. Þá er næsta breyt., sem ég vil gera hér grein fyrir. Það er 7. gr. frv. Hún er á þskj. 484, og í henni felst breyting við 14. gr. gildandi áfengislaga í fyrsta lagi varðandi lokun áfengisbúða. Í þessari gr. laganna hafa verið taldir upp þeir dagar, sem áfengisverzlanir eiga að vera lokaðar: 1. maí, 17. júní, sumardagurinn fyrsti o. s. frv., en þarna í frv. er bætt við fyrsta mánudeginum í ágúst, þ. e. frídegi verzlunarmanna. Og í C-lið 7. gr. frv. er sett fram nýtt ákvæði til viðbótar 14. gr. laganna, en í síðustu mgr. þessarar 14. gr. segir í gildandi lögum: „Lögreglustjórum er heimilt að loka áfengisútsölu eða banna vínveitingar á veitingastöðum, sem leyfi hafa til áfengisveitinga, fyrirvaralaust um lengri eða skemmri tíma, þegar sérstaklega stendur á. Áfengisverzlun ríkisins eða veitingamaður, sem í hlut á, getur skotið ákvörðun lögreglustjóra til dómsmrh.“ En hér er bætt við: „Á sama hátt er lögreglustjórum heimilt, ef sérstaklega stendur á, að banna um stundarsakir afhendingu áfengissendinga, þ. á m. úr pósti.“ Þetta ákvæði hygg ég að sé sérstaklega sett vegna verstöðvanna og síldarbæjanna, þar sem í fyrsta lagi kann nú að vera, að engin áfengisútsala sé, og í landlegum fá menn pantað vín annaðhvort í pósti eða á annan hátt, og jafnvel þar sem áfengisútsölur eru, en þeim er svo með þessu skilyrði lokað, þá vilja menn bæta sér þetta upp með því að fá sendar í skyndingu stórar sendingar, og það var talið, sérstaklega af lögreglustjórum á þessum stöðum, að það væri alveg nauðsynlegt að fá þessa viðbótarheimild til þess að þetta bann 14. gr. kæmi að fullum notum, þegar það á við. Næsta breyting, sem ég ætla að gera hér að umtalsefni, er við 16. gr. áfengislaganna, þ. e. 9. gr. frv. á þskj. 382, en í henni segir: „Áfengi má ekki afhenda né veita neinum, sem er bersýnilega ölvaður. Óheimilt er að selja þeim manni áfengi, sem sekur hefur gerzt um óleyfilega sölu eða bruggun áfengis. Skylt er að tilkynna útsölustöðum Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins jafnóðum, hverjir gerzt hafa sekir um ólöglega sölu eða bruggun áfengis.“ Þetta er í sjálfu sér ekki sérstakt nýmæli, sem ég hef enn lesið, en það er áframhaldið, sem segir í þessari 9. gr. frv.: „Yngri mönnum en 20 ára má ekki selja, veita eða afhenda áfengi með nokkrum hætti. Ávallt þegar ástæða er til að ætla, að kaupandi eða viðtakandi áfengis hafi ekki náð þessum aldri, skal sá, sem selur, veitir eða afhendir það, láta hlutaðeiganda sanna aldur sinn á þann hátt að sýna nafnskírteini með mynd eða á annan fullnægjandi hátt.“ Aðalbreytingin hér er sú, að aldursmörkin eru lækkuð úr 21 ári niður í 20 ár og er það að sjálfsögðu til samræmis við þær breytingar á aldursmörkum, sem gerðar hafa verið á undanförnum árum að því er varðar kosningarrétt og kjörgengi, lögræði, hjúskap og annað þess háttar, og var auðvitað talið eðlilegt, að við það aldursmark yrði einnig miðað hér, þ. e. að 21 ár yrði lækkað í 20 ár eins og undir öðrum tilvikum. Í þessari gr., sem ég las, er líka hert nokkuð á þessu, þannig að það er tekið fram, að yngri mönnum en 20 ára megi ekki selja, veita eða afhenda áfengi með nokkrum hætti. En þetta er nýmæli og kveðið þarna nokkuð fastara að orði heldur en í gildandi lögum. Þá er næsta breyting, sem ég geri hér að umtalsefni, 10. gr. frv. á þskj. 382, og það er einkum b-liðurinn, en í þessari 10. gr. felst breyting við 17. gr. áfengislaga, en við þá grein skal bæta nýrri mgr. svo hljóðandi samkv. frv.: „Áfengissendingar skulu greinilega merktar þannig, að séð verði á umbúðum, að innihald sendingarinnar sé áfengi ætlað til neyzlu. Nú leikur vafi á, hvort áfengi sé í sendingu, og skal þá hlutaðeigandi afgreiðslumaður, þ. á m. póstafgreiðslumaður, neita að taka við sendingu.“ Það er auðvitað nauðsynlegt í sambandi við það, sem áður er fram komið, að hægt er að stöðva afgreiðslu áfengissendinga úr pósti eða áfengissendinga yfirleitt, hvort sem það er úr pósti eða á annan hátt, að áfengissendingarnar séu greinilega merktar. Þá kem ég að 11. gr. frv., sem er á þessu sama þskj. 382. Í henni felst breyting við 19. gr. áfengislaga, og með þessari 11. gr. er lagt til að ný mgr. bætist aftan við l9. gr., sem hljóði þannig: „Ökumönnum leigubifreiða og annarra almenningsbifreiða er bannað að taka ölvuð ungmenni yngri en 20 ára til flutnings í bifreiðum sínum eða leyfa þeim áfengisneyzlu þar. Þó skal heimilt að flytja slík ungmenni án tafar til heimila þeirra, til lögregluyfirvalda og á sjúkrahús. Þá er ölvaður maður óskar flutnings með leigubifreið eða annarri almenningsbifreið, eða farþegi í slíku farartæki neytir áfengis í því, skal bifreiðarstjóri krefjast þess, að hlutaðeigandi sanni aldur sinn með nafnskírteini með mynd eða á annan fullnægjandi hátt, ef hann hefur ástæðu til að ætla, að hlutaðeigandi hafi ekki náð 20 ára aldri.“ Ég hygg nú, að þetta ákvæði sé upphaflega tilkomið vegna almennrar ölvunar ungmenna á útiskemmtistöðum á sumrin og menn hafi litið svo á, að þarna vantaði nauðsynlega lagaheimild til að hamla gegn þessu. Kann að vera álitamál, hvort það sé alls kostar auðvelt að framkvæma þessa lagagr., eins og hún hljóðar hér. Þá kem ég að 12. gr. frv., en í henni felast breytingar við 20. gr. laganna. Við þessa 20. gr. á samkv. frv. að bæta tveimur nýjum mgr. sem hljóða þannig: „Bannað er að bera með sér áfengi inn á veitingastað, annað en það, sem þangað er flutt til heimilla veitinga. Á sama hátt er bannað að bera með sér áfengi út af veitingastað.“ Þetta hefur ekki áður verið í lögunum, en ég geri nú ráð fyrir, að eftir slíkum reglum hafi verið farið, þó að þær hafi e. t. v. ekki stuðzt við alveg skýra lagaheimild. En það er 2. mgr. þessarar 12. gr., sem er ein þýðingarmesta breytingin við þessi lög, en í henni segir: „Ungmennum yngri en 18 ára er óheimil dvöl eftir kl. 8 að kvöldi á veitingastað, þar sem vínveitingar eru leyfðar, nema í fylgd með foreldrum sínum eða maka. Dyraverðir, eftirlitsmenn og framreiðslumenn skulu láta ungmenni, er koma á slíka staði eða dveljast þar eftir kl. 8 að kvöldi án samfylgdar foreldra sinna eða maka, sanna aldur sinn á þann hátt að sýna nafnskírteini með mynd eða á annan fullnægjandi hátt, enda sé ástæða til að ætla, að hlutaðeigandi hafi ekki náð 18 ára aldri.“ Það er þá fyrst þessi regla, að ungmennum yngri en 18 ára sé óheimil dvöl eftir kl. 8 að kvöldi á veitingastað, þar sem vínveitingar eru leyfðar. Þetta er aðalreglan eftir frv. og undantekningar einungis leyfðar, ef þessi ungmenni eru í fylgd með foreldrum sínum eða maka. Ég hygg, að á veitingastöðum hafi gilt sú regla, að það megi hleypa inn ungmennum allt niður í 16 ára aldur. Í áfengislögunum eins og þau eru nú er að vísu sagt, að ekki megi veita neinum, sem er yngri en 21 árs áfengi, en í lögunum hefur ekki, að því er ég bezt fæ séð, verið sett nein regla niður á við, sem segir, hvað menn mega yngstir koma þarna inn. Um þetta efni hefur verið farið eftir lögreglusamþykktum, sem, held ég, almennast leyfa 16 ára ungmennum og eldri að fara á veitingastaði, þó að vín sé haft þar um hönd. Að vísu munu kannske einhverjir vínveitingastaðir hafa sett sjálfir aðrar reglur og jafnvel í sumum tilfellum ekki hleypt þeim, sem eru yngri en 21 árs, inn. Þetta er auðvitað mikið vandamál, eins og allir sjá, að á veitingastað, þar sem vín er haft um hönd og vínveitingar eru heimilar, skuli reglan vera sú, að þeir, sem eru orðnir 21 árs, mega kaupa þar áfengi og neyta þess, en hinir, sem hafa rétt til að vera þar og eru yngri, hafa ekki rétt til þess að njóta þar áfengisveitinga. Það er auðvitað alveg augljóst mál, að þetta hlýtur að vera mjög örðugt í framkvæmd og fyrir þá, sem reka veitingahús og vinna við veitingastarfsemi á slíkum stöðum, má segja, að þetta hljóti eiginlega að vera nær óframkvæmanlegt að gæta lagareglnanna að þessu leyti. En það má þó segja, að miðað við það, sem verið hefur, þar sem 21 árs menn mega njóta áfengis, en 16 ára unglingar mega koma inn, sem ég hygg að sé nú aðalreglan, þó að þetta kunni nú að vera eitthvað breytilegt eftir stöðum, og ég þekki þetta nú ekki svo nákvæmlega, að ég geti fullyrt þetta alveg, þá má segja, að bilið minnkar þó anzi mikið með þessu frv., þannig að nú mega þeir, sem eru 20 ára, neyta áfengis og þeir, sem eru yngri en 18 ára, mega ekki koma inn á staðina nema alveg í sérstökum undantekningartilfellum, þegar þeir eru í fylgd með foreldrum eða maka, þannig að það má vissulega segja, að samkv. frv. sé nokkuð dregið úr vandanum, þó að hann sé alls ekki leystur að fullu. Þá vík ég að 13. gr. frv. Hún snertir eingöngu kjör áfengisvarnaráðunauts og segir þar, að hann taki laun samkv. kjarasamningum opinberra starfsmanna. Um 14. gr. er nú ekkert sérstakt að segja. Þar er einungis vitnað til laga um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra og breytinga, sem gerðar hafa verið á þeim, frá því að áfengislögunum síðast var breytt á Alþ. Í 15. gr. þessa frv. er nýmæli, sem segir, að dómsmrh. sé heimilt að fela félagsmálaráði Reykjavíkur störf áfengisvarnanefndar í Reykjavík að nokkru eða öllu leyti. Ráðh. kveður á um starfssvið í reglugerð. Skipan félagsmálaráðs, fjöldi ráðsmanna og kjörtímabil ákvarðast af borgarstjórn Reykjavíkur. Það er eðlilegt, þar sem í Reykjavík hefur verið stofnað sérstakt félagsmálaráð, sem fer með störf áfengisvarnanefndar og reyndar fleiri, þá sé þessi lagabreyting þörf og ráðinu heimilað að fara með áfengisvarnir samkv. áfengislögum. Önnur ákvæði skal ég ekki fara hér út í. Það, sem eftir er að rekja, varðar nær eingöngu brot á lögunum, þar sem krónutala sekta er hækkuð, eins og eðlilegt er, og auðvitað sett sektarákvæði við þeim nýmælum, sem í þessu frv. greinir. Þessu frv. var vísað til allshn., og ræddi allshn. það nokkuð, þó að tími væri heldur naumur til stefnu miðað við það, að þetta mál þarf helzt að afgreiðast frá þessu þingi. Ég hygg, að einstakir nm. hafi nokkuð mismunandi skoðanir á þessu frv. eða einstökum ákvæðum þess, og niðurstaðan í n. varð því sú í þessu máli, eins og oft vill verða undir hliðstæðum kringumstæðum, að n. mælti með því, að þetta frv. yrði samþ., en einstakir nm. áskildu sér þó allan rétt til þess að flytja brtt. við frv. eða fylgja brtt. við það, sem fram kynnu að koma.



Herra forseti. Það var með hangandi hendi, að ég skrifaði undir nál., sem mælti með samþykkt þessa frv. Þó má náttúrlega segja, að það skipti ekki miklu máli, þótt fáeinum vitlausum greinum sé bætt við heimskulegustu löggjöf þessa lands, áfengislögin. Að þessu sinni kemur þó það sjaldgæfa fyrir, að ein gr. af viti er í frv. og það er hún, sem gerir það að verkum, að ég mæli með samþykkt þess. Það er nú erfitt, eins og málið er búið í hendur hv. þd., að segja, um hvaða grein maður er að tala. Það mun vera 16. gr. frv., en 33. gr. laganna, bókstafur b, 4. mgr., 1. tölul., sem orðist svo: „Flytji skip hingað ólöglega áfengi, svo að telja megi það verulegan hluta af farmi þess, er heimilt að gera skipið upptækt handa ríkissjóði.“ Þetta með heimildina er nýmæli í lögunum. Hingað til var það skylda, og einn af mínum ágætu kjósendum varð fyrir barðinu á þessu. Hann hafði leigt öðrum bát sinn til fiskveiða. Það næsta, sem hann fréttir um skipið, er, að þá er það úti í Belgíu og hlaðið af smygluðu áfengi. Mannauminginn átti engan þátt í þessu, það vissu allir, en það þurfti að náða hann af refsingu fyrir glæp, sem hann hafði aldrei framið. En skv. frv. verður nú heimilt - aðeins heimilt - að framfylgja þessum grimmdarákvæðum, og ég skil það þannig, að sú heimild verði ekki notuð, nema eigandi skipsins sé annaðhvort í vitorði með smyglurunum eða taki þátt í leik, þar sem hann, góður og skynsamur maður, hlaut að sjá, hvað væri á seyði. Annars verði þessi heimild ekki notuð. Burtséð frá þessu og þeirri raunhæfu breytingu að setja orðin „Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins“ í staðinn fyrir „Áfengisverzlun ríkisins,“ þá skipta nú hin ákvæðin ekki mjög miklu máli í framkvæmdinni. Því að vitanlega fer um þessi ákvæði eins og önnur ákvæði áfengislaganna - það dettur engum ófullum manni í hug að fara eftir þeim. Þau verða jafnmargir dauðir bókstafir eins og núv. áfengislöggjöf. Það er ekki skortur á refsiákvæðum og lagaheimildum fyrir yfirvöldin, sem gerir það að verkum, að það er tæplega komandi á veitingahús hér að kvöldi til fyrir drukknum ungmennum, sem liggja þar á gólfinu eða þvælast að borðum manna. Það er ekki það, að það skorti lögin, það skortir viljann til að framkvæma lög, sem gefa allt of víðar heimildir og órýmilegar heimildir. Ég nennti nú ekki að fara að eltast við margt í frv. en samt fannst mér ég samvizku minnar vegna verða að gera ofurlitlar aths., þar sem nú á að fara að bæta þremur flokkum við löggæzlulið þessa lands, sem sagt póstmönnum, leigubílstjórum og veitingaþjónum. Allir þessir menn eiga að geta hlaupið á eftir manni og heimtað nafnskírteini og þeir eiga að geta látið merkja sendingar, sem manni eru sendar, með leiðindaáletrunum, og einn flokkur þeirra á að geta frestað afhendingu á löglegum sendingum. Þá má ekki lengur koma drukknu ungmenni heim til kunningja þess og láta það sofa úr sér, og ég veit ekki hvað og hvað. En út af þessu öllu er ég með sex smátillögur. Sú fyrsta er við 7. gr. frv., en hún tekur í sjálfu sér einnig til 10. gr. þess. Hún segir, að í staðinn fyrir það, að þarna er gert ráð fyrir því í 7. gr., að lögreglustjórum sé heimilt, þegar sérstaklega stendur á, að banna um stundarsakir afhendingu áfengissendinga, þ. á m. úr pósti, þá vil ég takmarka þessa heimild, að það megi ekki tefja nema í einn sólarhring í senn slíkar lögmætar sendingar til manna, og ef grunur leikur á, að sending, sem ekki er merkt sem áfengissending, innihaldi áfengi, þá megi lögreglustjóri eða fulltrúi hans heimta, að sendingin sé opnuð í hans viðurvist, en ella gæti hann tafið afhendinguna. En skv. frv. eiga póstmenn að leika löggæzluvöld yfir mönnum. Þessa brtt. mína álít ég vera afar nauðsynlega til verndar persónufrelsi viðtakenda póstsendinganna. Þá kemur 9. gr. Hún er töluvert umfangsmikil, því að hún er alger umorðun á 16. gr. laganna, þar sem í dag standa margir staðlausir stafir. T. d. hefst, með leyfi hæstv. forseta, 2. mgr. 16. gr. þannig, eins og hún er í frv.: „Óheimilt er að selja þeim manni áfengi, er sekur hefur gerzt um óleyfilega sölu eða bruggun áfengis. Skylt er að tilkynna útsölumönnum Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins jafnóðum, hverjir gerzt hafa sekir um óleyfilega sölu eða bruggun áfengis.“ -Á þá að dæma þann, sem einu sinni hefur gerzt bruggari, til ævilangrar bruggunar eða ævilangs bindindis? Eða á hann að taka þátt í þeim yfirdrepsskap, sem er alls staðar kringum þessi lög, að vera með sendisvein til að fara inn í áfengisverzlunina fyrir sig? Hverjum dettur í hug, að nokkur maður hafi neitað sér um áfengi út af þessum lagabókstaf? Að þetta hafi stöðvað kaup á einni einustu flösku? Dettur nokkrum manni í hug, að nokkur útsölumaður áfengis hafi nokkurn tíma litið í þessa spjaldskrá, sem þarna er gert að skyldu að færa? Vitanlega ekki. Þetta er þvættingur, sem ekki á að hafa í lögum. Og síðan segir seinna í þessari sömu gr., að yngri mönnum en 20 ára má ekki selja, veita eða afhenda áfengi með nokkrum hætti. Það er alveg nóg að gefa þarna fyrirmæli til Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins og vínveitingahúsa. Þess vegna vil ég orða 16. gr. í heild þannig: „Útsölur Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins og vínveitingahúsa mega ekki afhenda ölvuðum mönnum áfengi. Ekki mega þessir aðilar heldur selja eða veita yngri manni en 20 ára áfengi. Ef vafi leikur á um aldur manns, verður hann að geta sannað sitt mál með nafnskírteini eða á annan fullnægjandi hátt.“ Þetta sýnist mér framkvæmanlegt. Við skulum reyna að halda okkur á jörðinni og reyna að setja lög um það, sem er framkvæmanlegt í þessum efnum. Þá kemur 10. gr. Þar vil ég fella niður seinni málsl. Það er þetta sama, sem ég var að tala um áðan með póstsendingarnar. Og 11. gr. vil ég fella niður með öllu. Það er kjánaleg hnýsni og óþarft og að mínu viti mjög heimskulegt ákvæði, sem á að fara að lögfesta. Þá er 15. gr. Það er nú meinlaust, smáhortittur, sem þarf að leiðrétta. Það stendur í henni í sambandi við félagsmálaráð í Reykjavík: „Ráðh. kveður nánar á um starfssvið í reglugerð.“ Þarna hlýtur náttúrlega að vera átt við starfssvið félagsmálaráðsins að þessu leyti, því að það er Reykjavíkurbær, sem skipar félagsmálaráðið og ákveður þess almenna starfssvið. Ég hugsa, að það geti ekki orðið ágreiningur um þessa brtt. Og þá er 20. gr. Þar er aftur verið að gera hlutina strangari að óþörfu heldur en þeir þurfa að vera, og þess vegna legg ég til að hún sé felld niður.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 623 brtt. við þetta frv. og vil gera grein fyrir efni þessara brtt. með nokkrum orðum. Þetta frv. sem hér er nú til 2. umr., hefur fengið mikinn undirbúning og á sér nokkuð langan aðdraganda. Ég ætla, að upphaf þessa máls hafi verið það, að á þinginu 1965 komu fram nokkrar till., sem snertu áfengismál og miðuðu að því að veita aukið aðhald um áfengisneyzlu, einkum meðal ungmenna, en menn höfðu það fyrir augum, að áfengisnautn virtist fara vaxandi bæði á samkomustöðum og í hópferðum úti í náttúru landsins og höfðu orðið óhöpp af þessum sökum. Ein af þeim till., sem flutt var í þessu efni, var frá Magnúsi Jónssyni, núv. hæstv. fjmrh., þar sem hann lagði til, að skipuð yrði nefnd sjö alþingismanna til þess að endurskoða áfengislöggjöfina. Þessi till. var samþykkt og mþn. kosin. Og þetta frv. er árangur af starfi þessarar mþn. Þegar frv., sem hún samdi, var fyrst flutt á þinginu 1966, fylgdu því mörg fskj., þar sem rökstuðningur fyrir efni frv. og upplýsingar um mörg mikilvæg atriði, sem mþn. hafði aflað sér af hálfu manna, sem eru mjög kunnugir þessum málum og framkvæmd þeirra. Eitt af þeim ákvæðum, sem höfundar frv. tóku upp, var það, að ungmennum innan tiltekins aldurs skyldi óheimil dvöl eftir kl. 8 að kvöldi á veitingastað, þar sem vínveitingar eru leyfðar, nema í fylgd með foreldrum sínum eða maka. Segja má, að þetta ákvæði skerði nokkuð frelsi ungmenna til þess að njóta skemmtunar á 1. flokks veitingahúsum í kaupstað, sem fengið hafa vínveitingaleyfi. En til þess að koma nokkuð til móts við það sjónarmið, var einnig í frv. mþn. ákvæði þess efnis, að hvert veitingahús, sem vínveitingaleyfi hefur, skuli halda uppi fullkominni þjónustu án vínveitinga a. m. k. eitt laugardagskvöld af hverjum fjórum eftir kl. 8 síðdegis samkv. reglum, er ráðh. setur að fengnum till. áfengisvarnaráðs. En við meðferð málsins í hv. Nd. var þetta ákvæði fellt niður úr frv. mþn. Nokkrir hv. þm., sem sæti eiga í Nd., hafa í sambandi við afgreiðslu málsins á þessu þingi beitt sér fyrir því að taka þetta ákvæði inn í frv., en það náði ekki nægu fylgi í hv. Nd. til þess að það yrði samþ. Ég hef leyft mér að taka þessa till. upp og vil freista þess að leita eftir vilja þessarar hv. þd. um hana og vona, að hún taki hv. Nd. fram í þessu efni og samþykki þetta ákvæði, sem stóð í hinu upphaflega frv., sem mþn. samdi, eins og ég hef áður sagt. Þá flyt ég brtt. við 9. gr. Það er, að við gr. bætist svo hljóðandi ákvæði: Verði ungmenni innan 20 ára aldurs uppvíst að ölvun, skulu viðkomandi lögregluyfirvöld þegar í stað rannsaka, hver selt hafi eða veitt því áfengi og skulu hinir seku sæta refsingu skv. 45. gr. þessara laga. „Á skal að ósi stemma“ er fornt orðtak, og það er að sjálfsögðu mjög nauðsynlegt að setja reglur, sem reisa skorður við því, að áfengi verði ungmennum að fótakefli. En eitt af því, sem þarf að gefa gætur í því efni að mínum dómi, er að fylgjast með því, hvar ungmenni, sem ekki hafa leyfi til þess að fá áfengi keypt skv. ákvæðum þessa frv., kunna að hafa fengið aðstöðu til að ná í það og neyta áfengisins. Og miðar þetta ákvæði, sem ég nú mæli fyrir, að því að auðvelda rannsókn á því, hver selt hafi eða veitt áfengið og að greiða fyrir því, að sá, sem slíkt hefur gert, sæti refsingu fyrir skv. nánari ákvæðum 45. gr. Ég vil loks gera að umtalsefni með nokkrum orðum 5. gr. frv., eins og hún er nú á þskj. 484, en þar er um að ræða breytingu á 12. gr. áfengislaga. Hv. frsm. allshn. rakti nokkuð, í hverju þessar breytingar eru fólgnar frá gildandi lögum, og þarf ég því ekki að fara langt út í það efni. En ég vil aðeins drepa á það, að eins og lögin eru nú, er áfengisútsala leyfð einungis í kaupstað, og áður en áfengisútsölu er komið á fót, þarf almenna atkvæðagreiðslu í því sveitarfélagi eða í þeim kaupstað, sem í hlut á, og áfengisútsala verður því aðeins sett á fót í kaupstaðnum, að meiri hl. atkvæða hafi fallið á þann veg, að slíkt leyfi skuli veitt. Og í lögunum, eins og þau eru nú, er samhengi að þessu leyti þannig, að vínveitingaleyfi er einungis hægt að veita húsum, veitingahúsum, á stöðum, þar sem áfengisútsala hefur verið leyfð, og ef atkvæðagreiðsla er síðan endurtekin og þar verður samþykkt að leggja áfengisútsölu niður í kaupstað, skal vínveitingaleyfi veitingahúss, sem þar starfar og hefur áður fengið umrætt leyfi, falla úr gildi. Frá þessu er aðeins ein undantekning, sú, að ef veitingahús hefur aðallega þá starfsemi með höndum að veita erlendum ferðamönnum, geti það veitingahús fengið sérstakt leyfi til þess að hafa vínveitingar um hönd, meðan þjónustan er aðallega bundin við erlenda ferðamenn. Með þessari 5. gr. frv. er gerð sú breyting á þessari skipan, að það á að vera heimilt að veita vínveitingaleyfi veitingahúsum utan kaupstaða á stöðum, þar sem áfengisútsala hefur ekki verið leyfð. Til þess þarf ekki skv. frvgr. atkvæðagreiðslu kosningarbærra manna í sveitarfélaginu, sem í hlut á, heldur einungis samþykki sýslunefndar, og þessi leyfi á ekki að binda við það, að það veitingahús, sem í hlut á, veiti aðallega þjónustu erlendum ferðamönnum, en að sönnu á leyfisveitingin að gilda á þeim árstíma, þegar heimsóknir erlendra ferðamanna eru að jafnaði mestar, þ. e. frá 1. júní til 30. sept. Þetta sýnist mér vera miklu rýmra ákvæði en það, sem nú er í gildandi lögum. Samkv. gildandi lögum getur eitt tiltekið veitingahús sótt um leyfi, ef það færir með umsókninni sönnur á, að þjónustan sé eingöngu eða aðallega vegna erlendra ferðamanna, en samkv. ákvæðinu, eins og það er nú í frvgr., má veita veitingahúsum víðs vegar úti um land vínveitingaleyfi á tímabilinu 1. júní - 30. sept., svo framarlega sem samþykki hlutaðeigandi sýslunefndar liggur fyrir. Ég tel, að með þessari frvgr. sé gengið lengra en góðu hófi gegnir, og ég mun því, þegar greinar frv. verða bornar upp, greiða atkv. móti 5. gr. frv., eins og hún hljóðar nú á þskj. 484. Það geri ég með þeim skilningi, að verði þessi gr. í frv. felld, stendur eftir 12. gr. laganna, eins og hún er nú, og ég vil heldur framkvæmdina í því formi, sem 12. gr. laganna mælir fyrir um, en 5. gr. þessa frv.



Herra forseti. Ég ætla ekki að gera að umtalsefni frv., breytingu á áfengislögum, almennt. Ég skrifaði undir það nál. okkar í allshn. með þeim fyrirvara, að ég hefði leyfi til þess að flytja eða fylgja brtt., sem fram kynnu að koma. Það mun ég gera. Ég ætla hér að mæla fyrir svolítilli brtt. við 14. gr. frv. 14. gr. frv. fjallar um það, eins og hv. þm. hafa fyrir framan sig, að af ágóða Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkisins skuli árlega leggja í Gæzluvistarsjóð framlag, eins og ákveðið er í lögum um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra frá 1964, og skuli fara um meðferð þessa fjár eftir ákvörðun heilbrigðisstjórnar eins og þau lög segja fyrir um. Nú vil ég geta þess, að fyrr á þinginu flutti ég ásamt hv. 4. þm. Sunnl. frv. á þskj. 268 um það að hækka það framlag til Gæzluvistarsjóðs, sem samkv. lögum um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra á að renna þangað, en það er eins og menn muna, 2½% af tekjum af áfengissölu. Þetta frv. mitt og hv. 4. þm. Sunnl. hefur nú verið til meðferðar hjá hv. heilbr.- og félmn. þessarar d. og eftir þeim fregnum, sem ég hef haft af afdrifum þess þar, kemur það í ljós, að n. er ekki á einu máli um afstöðu sína til þessa frv., þar sem hv. meiri hl. vill vísa því til ríkisstj., en minni hl. vill samþykkja frv. Nú ber ég fyllsta traust til hæstv. ríkisstj. að því leyti, að ég tel, að hún hljóti að sjá það, að þetta framlag til meðferðar ölvaðra manna og drykkjusjúkra, sem á fyrst og fremst að renna til þess að byggja nýjar sjúkradeildir, er orðið allt of lágt. Það var ákveðið nokkuð ríflega á árinu 1964, þegar það fyrst var tekið upp, 7½ millj. kr., en með þeirri verðrýrnun peninganna, sem orðið hefur síðan, hljóta allir að sjá, og þá hæstv. ríkisstj. einnig, að hér er orðið langtum of lítið framlag. Þess vegna hef ég út af fyrir sig fyllstu trú á því, að lagfæringar verði á þessu gerðar, en þessi málsmeðferð hv. n. þýðir þó a. m. k. eins árs frest, að þetta framlag hækki, og það finnst mér ekki mega. Mér finnst ekki mega fresta því með hliðsjón af ástandi þessara mála, eins og ég reyndi að lýsa því hér við 1. umr. um frv. á þskj. 268. Í þessum sjóði, Gæzluvistarsjóði, er nú um 9 millj. kr. óráðstafað, eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað fengið nákvæmastar. En það er aðkallandi nauðsyn að byggja sjúkradeild fyrir þessa menn, sem lögin eiga sérstaklega að vernda, og sú bygging hefur verið til athugunar í rn. lengi, eftir því sem mér er tjáð, og nauðsyn þessa er þar ljós, en fjármagnið vantar. Og það hefur ekki verið talið fært að hefjast handa um byggingu slíkrar deildar með svo lítið fjármagn sem 9½ millj. kr. er. Þessi brtt., sem ég er hér að mæla fyrir, er örlítið breytt frá frv. Í frv. var talað um 2½% framlag af tekjum af áfengissölu. Ég hef nú breytt þessu þannig og við flm., að framlagið skuli á árinu 1969 eigi vera lægra en 15 millj. kr., þ. e. breytt í tiltekna fjárhæð. Það höfum við gert til þess að koma til móts við þá, sem hér hafa látið uppi efasemdir um það, að það væri óheppilegt, bæði í þessu tilfelli og öðrum, að ákvarða fjárframlög af tilteknum tekjustofnum miðað við hundraðshluta, og talið, að það væri betra, svo menn vissu, að hverju verið væri að ganga, að ákveða tiltekna fjárhæð, en miðað við þær tekjur af áfengissölu, sem varð t. d. á s. l. ári, eru þessar upphæðir mjög áþekkar, 2½% af áfengissölunni á s. l. ári mundi hafa numið eitthvað nálægt 15 millj. kr., og þess vegna er þessi upphæð sett þarna. Ég vil aðeins segja frá því í þessu sambandi, að málefni ölvaðra manna og drykkjusjúkra, þ. e. drykkjusjúklinga, voru til umræðu í borgarstjórn Reykjavíkur ekki alls fyrir löngu. Þar var einróma samþykkt áskorun, sem hefur verið lögð fram hér á lestrarsal, til hv. Alþingis að samþykkja það frv. sem ég og hv. 4. þm. Sunnl. lögðum fram um aukið framlag til Gæzluvistarsjóðs, annaðhvort í því formi, sem frv. er, eða einhverju öðru formi, sem kæmi að svipuðum notum, og sá fyrirvari hygg ég að hafi lotið að því, að menn voru með efasemdir um það, að heppilegt væri að ákveða framlagið í prósentum og vildu frekar hafa það í ákveðinni fjárhæð. Ég er fús til þess, ef mönnum þykir of fljótt, menn eru ekki alveg tilbúnir kannske til að greiða atkvæði um þessar till. við 2. umr. - væri ég fús til þess, ef óskir kæmu fram, að taka till. aftur til 3. umr. Ég mun þó ekki gera það, nema óskir komi fram um það, en að öðru leyti leyfi ég mér að leggja þessa brtt. fram hér skriflega og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða, þannig að hún megi koma fyrir, en brtt. er svona: Brtt. við frv. til l. um breyt. á áfengislögum nr. 58 24. apríl 1954 frá Einari Ágústssyni og Birni Fr. Björnssyni. Við 14. gr. frv. bætist ákvæði til bráðabirgða svo hljóðandi: Á árinu 1969 skal framlag til Gæzluvistarsjóðs, skv. 1. mgr. þó eigi vera lægra en 15 millj. kr. Ástæðan til þess, að við flytjum þessa till. um bráðabirgðaákvæðið er einfaldlega sú, að við ætlum þessu aðeins að gilda á yfirstandandi ári, í trausti þess, að fyrir næsta fjárlagaár hafi hæstv. ríkisstj. lokið þeirri endurskoðun, sem deildin, og þá væntanlega Alþ., ætlar að fela henni á þessum málum öllum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 594 að flytja brtt. við frv. Mín brtt. er ofur einföld og er efni hennar það, að aftan við 15. gr. frv. komi ákvæði um heimild til handa dómsmrh. til að fela félagsmálaráði, ef sveitarstjórn utan Reykjavíkur ákveður að koma slíku á stofn hjá sér, störf áfengisvarnanefndar að nokkru leyti. Á s. l. hausti var haldin ráðstefna Sambands ísl. sveitarfélaga um félagsmál, og þar var samþykkt ályktun, þar sem því var beint til stjórnar sambandsins, að hún ynni að því, að gerðar yrðu þær breytingar á lögunum, sem nauðsynlegar væru til þess að sveitarstjórnir fengju heimild til að fella undir eina stjórn meðferð félagsmála í sveitarfélögunum með stofnun sérstaks félagsmálaráðs, og falla þá að sjálfsögðu störf áfengisvarnanefndar undir þann flokk mála, félagsmál, og er þessi brtt. flutt að beiðni stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Hv. síðasti ræðumaður, 11. þm. Reykv., flutti hér skriflega brtt. áðan, og eins og kom fram í hans ræðu, - ég kom nú reyndar ekki í þd. fyrr en eitthvað var liðið á ræðuna, - þá lét hann þess getið, að í þd., sem hefur til meðferðar frv., sem hann er 1. flm. að, þar sem lagt er til, að framlag til Gæzluvistarsjóðs verði ákveðið sem hundraðshluti af tekjum Áfengisverzlunarinnar, þar hef ég lýst mig fylgjandi því, að þeirri till. yrði vísað til ríkisstj., og get ég þegar lýst því yfir í samræmi við þá afstöðu mína þar, að ég mun ekki sjá mér fært að greiða hans till. atkv., og skal ég ekki fjölyrða frekar um það.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Nd. og var þar samþykkt samhljóða, eftir að menntmn. hafði einróma og í samráði við menntmrn. og rektora og menntaskólakennara gert nokkrar minni háttar breytingar á frv. Þeir aðilar, sem látið hafa í ljós skoðun sína á þessu máli, fyrst og fremst kennarar og nemendur menntaskólanna í landinu, hafa talið, að hér væri um merka laganýjung að ræða og mikið framfaraspor í málefnum menntaskólanna. Þess vegna var lögð á það áherzla af hv. menntmn. Nd. að hraða málinu í hv. Nd., og tókst það. Vildi ég leyfa mér að beina því til hv. menntmn., sem ég vona að fái mál þetta til meðferðar að lokinni þessari 1. umr., að hún athugi, hvort hún treysti sér ekki til þess að hafa hliðstæð vinnubrögð um hönd og afgr. málið frá sér, þannig að það geti komið til lokaafgreiðslu nú á þessu þingi. Þær breytingar, sem urðu á frv. í Nd., lutu fyrst og fremst að því, að í frv. ríkisstjórnarinnar hafði verið gert ráð fyrir, að menntaskólar skyldu vera svo margir sem þörf sé á að dómi menntmrh. og kostnaður við stofnun og rekstur menntaskóla greiðist úr ríkissjóði, eftir því sem fé sé veitt til á fjárlögum. Áhugamenn um stofnun menntaskóla á Vestur- og Austurlandi töldu, að í þessu orðalagi 1. gr. frv. kynni að eiga að felast breyting á þeirri stefnu, sem Alþ. hefur markað með því að taka í lög ákvæði um, að menntaskólar skuli vera starfræktir á Vestfjörðum og Austurlandi, þegar fé sé veitt til þess í fjárl. Ég lýsti yfir, að ekkert slíkt hefur vakað fyrir höfundum menntaskólafrv. né heldur fyrir mér né ríkisstj. og þess vegna mætti mín vegna gjarnan taka ákvæði gildandi laga upp í 1. gr. frv., ef það gæti orðið til þess, að allri tortryggni yrði eytt í þessum efnum. Um það varð samkomulag, að svo skyldi gert, og þannig gekk hv. Nd. frá frv. M. ö. o.: eins og það er nú frá hv. Nd., eru sömu ákvæði í þessu frv. og nú eru í gildandi lögum um það, hvar starfrækja skuli menntaskóla, en auk þess er menntmrh. heimilað að fjölga menntaskólum, eftir því sem fé er veitt til í fjárl. hverju sinni, og þá kveða á um staðsetningu þeirra. En engin ástæða er til, að Alþ. taki ákvörðun um stofnun menntaskóla hverju sinni með öðrum hætti en verið hefur um aðra framhaldsskóla, gagnfræðaskóla, barnaskóla, iðnskóla o. s. frv. Kjarni þessa frv., er, að það felur í sér almenna lagaumgjörð um menntaskóla og stöðu þeirra í skólakerfinu, hlutverk, kennslu, starfslið og starfshætti. Ef frv. verður að l., sem ég vona, verða þau lög fyrst og fremst rammalöggjöf. Fjölmörgum atriðum, sem um er fjallað í frv., þarf að gera frekari skil í reglugerð, og um sum þarf að skipa þar að stofni til. Er því augljóst, að mjög þarf til reglugerðar samkvæmt þessum l. að vanda, og tel ég sjálfsagt að hafa við setningu þeirrar reglugerðar samráð við forustumenn og kennara menntaskólanna, sem og forustumenn nemenda. Meginbreyt., sem gerð er á menntaskólakennslunni og menntaskólunum með þessu frv., ef að l. verður, er sú, að ákvæði gildandi l. um námsefni menntaskólanna og kennsluna felast í skrá um þær greinar, sem kenna skal, og heimild til að fjölga greinum eða fækka þeim. Að baki þessum gömlu ákvæðum liggur sú hugmynd, sem á sér langa sögu og langa hefð, að almenn menntun felist umfram allt í kynnum af tilteknum námsgreinum, og jafnframt, að tilteknar námsgreinar hafi almennt menntunargildi umfram aðrar greinar. En reynslan hefur sýnt, að hagfelldara og skynsamlegra er að fella greinar af menntaskránni og taka upp aðrar í þeirra stað, einkum og sér í lagi vegna breyttra hagnýtra þarfa. Grundvallarhugmyndin hefur þó lítið breytzt. Merkasta breyt., sem orðið hefur á undanförnum áratugum, er sú, sem fram kemur í skiptingu menntaskóla í mála- og stærðfræðideild og nú nýverið í þriðju deild hér á landi - í náttúrufræðideild, auk þess sem Verzlunarskóli Íslands og Kennaraskóli íslands brautskrá stúdenta með nokkuð sérstöku námsefni. En í þessum deildum öllum er gert ráð fyrir samhliða, jafngildum námsbrautum, en á hverri braut um sig er eftir sem áður hvert spor ófrávíkjanlega fyrirskipað. Um nokkurt skeið undanfarið hafa þeir menn, sem sérstaka þekkingu hafa á málefnum menntaskólanna og kennslu þar, komizt að þeirri skoðun, að nauðsynlegt væri að fjölga slíkum námsbrautum innan menntaskólanna og jafnframt velta menntaskólanemendum aukið valfrelsi um það, hvaða greinum þeir helga sig sérstaklega, það sé því ekki rétt að hafa námsbrautina svo ósveigjanlega sem hún hefur verið fram að þessu, heldur sé æskilegra að gera hana sveigjanlegri, einmitt til þess að hægt sé að sinna misjöfnum þörfum og hæfileikum nemenda að því marki, sem réttmætt og nauðsynlegt má teljast. Þess vegna er í þessu frv. lagt til, að felld sé á brott úr l. skrá um námsgreinar skólanna og tekin upp í hennar stað ákvæði, sem myndi almenna umgjörð um námsefni, námsmagn og námskröfur skólanna, en settar í þessum efnum starfsemi þeirra þær skorður einar, sem nauðsynlegar þykja til að tryggja, að markmiði þeirra verði jafnan náð. Í samræmi við þessa grundvallarhugsun kveða lögin svo á, ef þetta frv. nær fram að ganga, að námsefni menntaskóla skuli framvegis greinast í þrennt, þ. e. kjarna, kjörsvið og frjálsar valgreinar. Kjarnanum svokallaða er ætlað að vera grundvöllur hinnar almennu menntunar nemenda. Á kjörsviðinu er ætlazt til, að þeir búi sig undir sérnám í háskóla, og í frjálsum valgreinum fær hver og einn menntaskólanemi nokkurt svigrúm til að fullnægja einkaþörfum sínum o. s. frv. En jafnframt er lögð rík áherzla á samhengið milli hinna þriggja þátta námsefnisins. Sú almenna menntun, sem í kjarnanum felst, er að sjálfsögðu jafnframt almennur undirbúningur undir háskólanám. Rækileg kynni af einhverju einu þeirra sviða mannlegrar þekkingar, sem kjörsviðin eiga að vera fulltrúar fyrir, eru ómissandi þáttur almennrar menntunar. Og þótt svo sé til ætlazt, að hinar frjálsu valgreinar geti orðið allsundurleitar, er þó öllum ætlað, hverri á sinn hátt, að efla andlegan þroska nemenda. Hlutverk kjarnans er tvíþætt: annars vegar á að þjálfa nemendur í meðferð vitsmunalegra tækja, umfram allt móðurmálsins, og kenna þeim vitsmunaleg vinnubrögð. Kjörsviðin hafa einnig sérstöku hlutverki að gegna og rýra, eins og ég sagði áðan um mikilvægi kjarnagreina, á engan hátt gildi þeirra. Þau hljóta öll að vera efnislega tengd kjarnagreinum. Hlutverk frjálsra valgreina á m. a. að vera það að auka fjölbreytni námsefnisins. En það er ekki efnisinnihald greinanna, sem skilur einhverjar hinna frjálsu valgreina frá kjarna og kjörsviði. Að sjálfsögðu er til þess ætlazt, að meðal hinna frjálsu valgreina séu greinar, sem hvorki er að finna í kjarna né á kjörsviðum, og telja höfundar frv. því næsta lítil takmörk sett, hvers konar námsefni kynni hér að reynast boðlegt og eftirsóknarvert. Stundum hefur sá ótti verið látinn í ljós, að aukið valfrelsi í skólum og þá sérstaklega í menntaskólum kunni að hafa í för með sér, að slegið verði af námskröfum, að gildi fullnaðarprófa rýrni og los komist á hugmyndir manna um markmið skólanna. Höfundar frv. telja, að auk þess sem hlutur frjálsra valgreina í námsefninu á að vera tiltölulega lítill, þá eru með ákvæði um kjarna og kjörsvið reistar öflugar skorður gegn því, að slík upplausn eigi sér stað. Að því er varðar hæfni nemenda til þess að velja sér sjálfir námsefni, - sumir hafa dregið í efa, að um nægilega slíka hæfni sé að ræða, - má á það benda, að samkv. gildandi 1., velja nemendur menntaskólanna hömlulaust um deildir, og hefur hingað til ekki verið talinn skaði að því. Þessi ákvæði um breyt. á námsefni og kennslutilhögun, þ. e. þessi þrískipting efnisins í kjarna, kjörsvið og frjálsar greinar, eru í raun og veru meginefni frv. Auk þess er rétt að geta sérstaklega þeirra breyt., sem frv. gerir ráð fyrir á skólastjórn menntaskólanna. Samkv. gildandi l. er hún fyrst og fremst í höndum kennarafunda, en reynslan hefur sýnt, að skólastjórar menntaskóla þurfa oft og einatt að taka ákvarðanir um fjölmörg atriði, sem lögum samkvæmt heyra undir kennarafund, en reynsla sýnir, að óhjákvæmilegt er, að skólastjórinn taki afstöðu til og marki stefnu í. Þess vegna er sú breyt. hér gerð á, að skólastjóri er gerður forstjóri skólans, en hefur sér við hlið skólaráð, þar sem bæði eiga sæti fulltrúar kennara og nemenda. Ákvæði um skólaráð eru algert nýmæli, og sérstaklega er ákvæðið um fulltrúa nemenda í skólaráði, þ. e. aðild nemenda að stjórn menntaskólanna, algert nýmæli, sem ég hygg þó, að sé til mikilla bóta. Það hefur reynslan af aðild stúdenta í stjórn háskólans sýnt, að sú aðild hefur verið til mikilla bóta, bæði fyrir háskólann sjálfan og fyrir stúdentana, og ég efast ekki um, að nái þessi ákvæði fram að ganga, muni reynslan af því vera hliðstæð og orðið hefur á háskólastiginu. Hef ég raunar hugsað mér, ef þessi ákvæði ná samþykki hins háa Alþ., að koma á hliðstæðum breyt. í öðrum hliðstæðum framhaldsskólum, en til þess tel ég, að ekki þurfi lagabreyt., það tel ég hægt að gera án sérstakrar lagaheimildar. Að síðustu skal ég láta þess getið, að þetta frv., sem hefur verið mjög rækilega undirbúið, hefur verið í samningu síðan snemma árs 1963, og eru höfundar þess Kristinn Ármannsson rektor menntaskólans í Reykjavík, sem var fyrsti form. n., Ármann Snævarr háskólarektor, Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri, dr. Broddi Jóhannesson skólastjóri Kennaraskóla Íslands, Jóhann S. Hannesson skólastjóri menntaskólans að Laugarvatni, dr. Jón Gíslason skólastjóri Verzlunarskóla Íslands og Þórarinn Björnsson skólameistari menntaskólans á Akureyri. Árni Gunnarsson fulltrúi í menntmrn. var ritari n. Sumarið 1964 var Magnús Magnússon prófessor skipaður varamaður háskólarektors, og gegndi hann því starfi þangað til í jan. 1966. 1. sept. 1965 skipaði menntmrh. í n. þá Einar Magnússon rektor, er hafði tekið við stöðu rektors menntaskólans í Reykjavík, og Guðmund Arnlaugsson, rektor hins nýstofnaða menntaskóla við Hamrahlíð. Og loks tók Steindór Steindórsson sæti í n. haustið 1967, er hann hafði verið settur skólameistari menntaskólans á Akureyri. Ég tel ástæðu til þess, eins og ég gerði í hv. Nd., að láta í ljós sérstakt þakklæti til höfunda frv. fyrir það, hversu vel og rækilega og ýtarlega þeir hafa undirbúið málið og hversu framfarasinnaðar till. þeir hafa sent frá sér í þessu frv. og með þessu frv. Það kom í ljós við störf hv. menntmn. í Nd., að frv. hafði verið óvenjulega vel undirbúið, þannig að í ljós kom, að öll vinnubrögð að frv. gátu gengið miklu hraðar, en ég held að flesta hafi grunað, áður en þeir kynntu sér málið. Ég vona, að hv. menntmn. þessarar d. komist að sömu niðurstöðu og meti og athugi fyrir sitt leyti hið ágæta verk höfunda þessa frv. Að svo mæltu leyfi ég mér, herra forseti, að óska þess, að málinu verði vísað að lokinni þessari 1. umr. til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma um þetta frv., en ég sé það, að í 1. gr. eru taldir upp ákveðnir staðir í frv. Ég get ekki varizt því að sakna þess, að Reykjanesumdæmið er ekki talið með. Það er þó hverfi, sem hefur brátt talsvert yfir 30 þús. manns, og sannarlega væri ekki úr vegi að athuga það gaumgæfilega, að þörfin á næsta menntaskóla þar er mest. Hafnarfjörður er áreiðanlega kjörinn staður fyrir næsta menntaskóla, sem rís hér á Íslandi. Hann er miðsvæðis, og góðar vegasamgöngur eru frá Keflavík til Hafnarfjarðar, einnig frá Garðahverfi í Hafnarfjörð, og það virðist ekkert óeðlilegt, fyrst verið er að telja upp staði á Íslandi, að þessi staður fljóti með, það er mín skoðun. Að vísu stendur í frv.: „Menntaskólar skulu vera svo margir sem þörf er á, þ. á m. tveir í Reykjavík“ o. s. frv. En þó er talið upp: „einn á Ísafirði og einn á Austurlandi.“ Það hafa komið raddir frá þessum stöðum, og ég hef ekkert á móti því. En það er ekki nóg að samþykkja, að skóli skuli vera á staðnum, það þarf kennaralið, og það þarf margt fleira. Ég tel, að Hafnarfjörður hafi mikla yfirburði yfir þessa staði, að þeim gjörsamlega ólöstuðum. Nemendafjöldi er fyrir hendi, og mér segir svo hugur um, að það sé ekki langt í kennaralið líka frá Hafnarfjarðar-staðsetningu. Ég vænti þess, að þó að Hafnarfjörður yrði valinn í Reykjanesumdæminu, þá yrði ekki togstreita af hálfu Kópavogs eða Garðahrepps, vegna þess að svæðið liggur vel við. Ég vildi vekja athygli á þessu. Það er ekki minni ástæða til að tala um það svæði en eitthvað annað. Það vakti líka athygli mína, að það hefur komið frv. fram, var lagt á borðið hjá okkur í dag, um Kvennaskólann í Rvík, að hann fái að njóta réttinda til að brautskrá stúdenta. Í 3. gr. þess frv. segir: „Kostnaður við menntadeild kvennaskólans greiðist úr ríkissjóði.“ Þarna á að lauma inn einum í viðbót, og þá fer ég nú að vera enn harðari á því, að Reykjanesið sitji að sínu ekki síður því að grundvallarskoðun í frv., sem á lof skilið, er, að skólarnir skuli vera fyrir pilta og stúlkur, samkv. 4. gr. Það getur verið mál út af fyrir sig að fara að stofna sérskóla fyrir sitt hvort kynið, en það er ný stefna á Íslandi í framhaldsmenntun. Að öðru leyti mætti fjalla um þetta frv. varðandi námssvið og annað, og það væri ekki úr vegi að beina þeim menntaskóla, sem kæmi vonandi sem fyrst í Hafnarfjörð, nær þjóðlífinu sjálfu. Það vantar sannarlega, að menntaskólarnir séu nær raunveruleikanum, eins og íslenzkt efnahagslíf er í dag. Ein mesta fiskvinnsla fer fram á þessu svæði og talsverður iðnaður og á eftir að vaxa verulega, og það væri því ekki úr vegi, að þarna væri sérstakur raunvísindamenntaskóli, sem legði sérstaka áherzlu á slík fræði. Það er sannarlega í tengslum við það, sem er að koma á Íslandi og hefur verið á þessu svæði. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu. Ég veit ekki, hvort menntmn. vill breyta einhverju hér um eða hvort ríkisstj. telur, að þetta svæði, Reykjanesumdæmið, eigi völ á sínum skóla. Ég gat ekki látið hjá líða að minna á þetta, að þarna er svæði, sem á fullkomlega sanngjarna kröfu til, að eftir því sé munað, ekki síður en önnur svæði.



Herra forseti. Menntmrh. lét í ljós þá ósk, að frv. þetta yrði afgr. á þessu þingi. Hann beindi jafnframt þeim tilmælum til þessarar hv. d., að hún afgr. málið með hliðstæðum hætti og Nd. Ég vil nú leyfa mér að benda á, að það er nokkur aðstöðumunur milli d. að þessu leyti. Þetta frv. er 166. mál þingsins. Það hefur verið alllengi á leiðinni gegnum Nd., svo að það er augljóst mál, að sá tími, sem Ed. er skammtaður til þess að fjalla um þetta mál, er miklu naumari en Nd. hefur haft til umráða, þannig að það getur í raun og veru ekki verið um það að tefla, að það sé hægt að tala um, að málið fái hér afgreiðslu með hliðstæðum hætti og í Nd. En þetta brennur nú við um fleiri mál, að þau eru, að því að mér virðist, nokkuð lengi að velkjast sum hver í hv. Nd. og hv. Ed. er ætlaður nokkuð skammur tími til að afgreiða málin, þó að stór mál séu. En þrátt fyrir það, þó að þessu sé þannig háttað og tíminn naumur, sem ætlaður er þessari hv. d. til að fjalla um þetta mál, þá vil ég lýsa því yfir og get lýst því yfir fyrir minn flokk, að við viljum vinna að því, að þetta mál fái afgreiðslu á þessu þingi, og munum greiða fyrir því, eftir því sem í okkar valdi stendur. Ég á sæti í þeirri n., sem fær málið til meðferðar, og skal ég ekki fara að ræða það sérstaklega. Ég vil þó aðeins segja það, að ég álít þetta frv. hafa að geyma umbætur á eldra skipulagi, og ég felli mig vel við þá meginhugsun, sem það er byggt á, þ. e. a. s. að opna fleiri námsbrautir, ef svo má segja, og auka valfrelsi í þessum greinum. Ég verð að segja það eins og er, að mér hefur staðið stuggur af og mér stendur stuggur af því að binda okkar menntunarkerfi í svo fastar skorður, að eiginlega sé verið að kenna öllum svo að segja það sama og að það sé verið að steypa alla einstaklinga í sama mótið. Ég held, að við þurfum einmitt að sníða okkar kerfi við það að vinna heldur að því að koma sérhverjum einstökum einstaklingi til nokkurs þroska. Þess vegna fagna ég einmitt þeirri grundvallarhugsun, sem mér virðist þetta frv. byggt á, og skal svo ekki frekar fara út í það að ræða efni þess og þau atriði, sem hv. menntmrh. vék að. En ég tel sem sagt frv. til bóta og tel sjálfsagt að greiða fyrir því, að það fái afgreiðslu á þessu þingi. Það er líka svo, eins og gerð var grein fyrir, að það er ekki nema rammalöggjöf, sem þarna er um að tefla, og það verður að fylla út í hana með reglugerðum eða öðrum fyrirmælum framkvæmdavaldshafa, og fer auðvitað mikið eftir því, hvernig til tekst um þau fyrirmæli, hvernig gengur. En í sambandi við meðferð þessa máls í Nd. var sett fram ósk af hálfu Kvennaskólans í Reykjavík um það að fá réttindi til þess að útskrifa stúdenta. Mér hefði þótt eðlilegast, að ákvæði um það hefðu verið tekin upp í þetta frv. Það sjónarmið var þó ekki ríkjandi í menntmn. hv. Nd., heldur sneri hún sér með málaleitan í þessu sambandi til menntmrh. og gerði honum grein fyrir málinu, og árangurinn af því hefur í stuttu máli orðið sá, að nú í dag hefur einmitt verið lagt fram frv., sem flutt er að vísu af menntmn. Nd., um réttindi Kvennaskólans í Reykjavík til þess að útskrifa stúdenta. Ég er því eindregið fylgjandi, að kvennaskólanum verði veitt þessi réttindi. Ég álít, að það sé eðlilegt, að þau réttindi séu veitt honum nú, vegna þess að það stendur nokkuð sérstaklega á í því sambandi, og skólinn mun innan skamms eiga merkisafmæli, og væri ánægjulegt, ef hann á því merkisafmæli gæti útskrifað sína fyrstu stúdenta. Eins og ég áður sagði, er frv. flutt af menntmn., en ekki af stjórninni, eins og þetta menntaskólafrv., en ég álít eðlilegt, að þessi mál verði samferða eða að kvennaskólafrv. verði a. m. k. ekki neinn eftirbátur menntaskólafrv. Þess vegna og vegna þess, hvernig á stendur og tíminn er svo naumur, svo sem við allir vitum, að það þarf nokkuð sérstaka fyrirgreiðslu, úr því sem komið er, til þess að mál, sem flutt eru nú á þessum tíma, nái fram að ganga, þá vil ég leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., hvort bann muni ekki beita sér fyrir afgreiðslu kvennaskólafrv. á þessu þingi og hvort hann telji það ekki eðlilegt, að kvennaskólafrv. verði samferða, að því leyti sem unnt er, þessu menntaskólafrv. Og mér er óhætt að lofa stuðningi míns flokks við þetta kvennaskólafrv. Ef vilji stjórnarinnar er einnig til þess, að frv. nái fram að ganga, þá sýnist mér, að afgreiðsla á því ætti að vera tryggð, þrátt fyrir þótt það sé seint fram komið.



Herra forseti. Ég er fylgjandi því, að frv. það, sem lagt hefur verið fram um, að kvennaskólinn fái rétt til þess að brautskrá stúdenta, nái fram að ganga, og alla tíð talið eðlilegt, að það verði samferða menntaskólafrv. Eins og það frv. var lagt fram, leit ég þannig á í samræmi við skoðun menntaskólanefndar, að í því fælist heimild til þess að veita kvennaskólanum slík réttindi, og hafði hugsað mér að leita eftir fjárveitingu í því skyni á næstu fjárl. og nota síðan heimildina. Niðurstaða menntmn. Nd., sem að vísu var fallizt á, var hins vegar sú, að eðlilegt væri, að sérstök lög yrðu látin gilda um kvennaskólann, sem er einn af gagnfræðaskólum landsins. Þess vegna var þetta frv. flutt, en ég tel sjálfsagt, að þessi frv. fylgist að.