Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Fyrir tæpu ári skeði hér eitt hið hörmulegasta slys, sem komið hefur fyrir íslenzku þjóðina, hið svo kallaða Þormóðsslys. Rétt á eftir óskuðu eigendur skipsins eftir því, að sjódómur gengi um það mál. Og síðar var gerð fyrirspurn hér á Alþ. út af slysinu, og lýsti þá hæstv. atvmrh. yfir, að málið væri afhent sjódómnum til rannsóknar. Og nokkru síðar var enn fremur borin fram till. til þál. hér á hæstv. Alþ. um að skipa sérstaka rannsóknarnefnd í þetta mál. Nú er liðið nærri heilt ár, án þess að nokkuð hafi heyrzt um málið, þrátt fyrir það, þótt gerðar hafi verið fyrirspurnir um það á hæstv. Alþ., og þrátt fyrir það, þótt eigendur skipsins hafi persónulega snúið sér til ráðuneytisins, og þrátt fyrir það, að blöðin hafi margoft spurt um þetta mál. En það eina, sem vitað er um málið, er, að sjódómurinn mun hafa skilað gögnum sínum til ráðuneytisins í byrjun september s.l., og þeim mun hafa verið haldið þar án frekari aðgerða um 5 mánaða skeið. Nú hefur það skeð, að í dagblaðinu Vísi, í því eina blaði, sem hefur tekið að sér að verja hæstv. ríkisstjórn, - og er ég út af fyrir sig ekkert að gera aths. við það, - birtist löng grein um þetta mál með upplýsingum, sem almenningi er ekki kunnugt um, að hafi þekkzt áður. Og þar er sveigt að þeim, sem hafa látið umbyggja þetta skip, Þormóð, þannig, að þær aðgerðir og breyt., sem gerðar hafi verið á skipinu, standi í beinu sambandi við hið hörmulega slys. Í tilefni af þessu vil ég gera fyrirspurnir til hæstv. atvmrh. Í fyrsta lagi, hvort þessar yfirlýsingar hafi verið gefnar úr rannsóknarskjölum frá sjálfu ráðuneytinu eða frá sjódómnum. Og í öðru lagi, ef svo er ekki, hvort ekki sé ástæða til þess að láta kalla þetta vitni sérstaklega fyrir sjódóminn, sem svo mjög þykist vita um þessi mál, að það þykist hafa rétt til þess að birta sterkar ádeilur á ákveðna aðila, áður en nokkuð er birt um sjálft málið. Ég vil í tilefni af þessu geta þess hér, að öll rannsókn þessa máls hefur farið fram með leynd, og það svo mikilli, að beinum aðilum, svo sem aðstandendum og eigendum, hefur verið bannað að vera við réttarhöldin. Ég tel, að þetta hafi verið mjög óheppilegt og aðeins til þess að skapa þá skoðun á málinu, að hér sé verið að leyna einhverju, sem almenningur má ekki vita. En enn óheppilegra er þó það, að rannsóknarskjölunum hefur verið haldið leyndum mánuðum saman hjá ríkisstjórninni án þess að þau væru birt almenningi, svo að mönnum væri kunnugt hið raunverulega í málinu. Sem dæmi um það, hve mikil leynd hefur verið yfir rannsókninni, vil ég upplýsa, að mér er kunnugt um, að þegar vitað var, hvar flakið af skipinu var niður komið og mótorskipið Ægir var sent á vettvang til þess að reyna að ná því upp, var eigendum skipsins neitað um leyfi til að vera með í þeirri ferð, svo þeir mættu fullvissa sig um, ef kostur væri á að vita, hvort flak það, sem hér um ræðir, væri af því skipi eða einhverju öðru skipi. Það hefur ekki heldur heyrzt frá ríkisstjórninni síðan, hvar þetta flak væri niður komið, hvort það hefur þekkzt, eða neitt annað, er bent gæti á eða gefið upplýsingar um, hver tildrögin hefðu verið að hinu sorglega slysi. Ég vildi leyfa mér að benda á, að í sambandi við önnur slys og óhöpp, sem skeð hafa hér við land á síðasta ári, hafa verið harðskeyttar deilur og ásakanir, bæði í dagblöðum og einkum og sér í lagi hafa komið tvær slíkar ádeilugreinar fram í Vísi, eina stuðningsblaði hæstv. ríkisstjórnar. Fyrir skömmu var ákaflega sterk ádeilugrein í Alþýðublaðinu út af óhappi, sem kom fyrir á botnvörpungnum Rán. Var málið sett í rannsókn. Að þeirri rannsókn lokinni var kveðinn upp sá úrskurður af þeim mönnum, sem rannsóknina höfðu með höndum, að engir þeir aðilar, sem sakaðir voru í Alþbl., hefðu átt nokkra sök á því óhappi. En af því opinbera hefur engin tilraun verið gerð til þess að láta þá aðila sæta fullri ábyrgð, sem komu þeim ásökunum af stað, sem hér um ræðir. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., hvort þess sé að vænta, þegar slíkt kemur fyrir, að stórar og þungar ásakanir eru bornar á aðila og þeir svo sýknaðir með dómi af þeim ásökunum, að hæstv. ríkisstjórn láti einnig höfða mál á þá menn, sem vísvitandi og í einhverjum beinum tilgangi leyfa sér að bera fram slíkar ásakanir á saklausa aðila. Ég vil einnig leyfa mér að benda á, að það eru mjög þungar ásakanir bornar á útgerðarmenn í heild, á sjómenn og skipstjóra og ýmsa aðra aðila í sambandi við þau slys, sem urðu, er Max Pemberton og Hilmir fórust. Maður sá, sem skrifar um þetta í stjórnarblaðið, þykist vita miklu meira um orsakirnar til skipskaðans, er Hilmir fórst, heldur en nokkur annar maður hefur þótzt bær að dæma um hér á landi, og er ekkert myrkur í máli um alls konar getsakir og ásakanir. Ég ætla ekki að fara hér út í þau atriði, hvernig hrekja má ýmislegt, sem þar er sagt, og hversu fráleitar þær upplýsingar eru, sem birzt hafa í blaðinu um þetta atriði, en vil hins vegar benda á, hve hættulegt það er fyrir þjóðina, að þannig sé verið að veikja það traust, sem almenningur verður að bera til skipaskoðunar ríkisins. Einkum er það óheppilegt, að verið sé að koma fram með alls konar ágizkanir um orsakir til slysanna, á meðan verið er að athuga, hvort unnt sé að tryggja eftirlifandi erfingjum bætur frá stríðsslysatryggingunni fyrir skipshafnirnar. Ég vil því vænta þess, að hæstv. ríkisstjórn hlutist til um það, að sú n., sem nú verður skipuð til þess að rannsaka þessi ákveðnu slys. sem hafa orðið hér, verði einnig látin um leið rannsaka þessi atriði öll, þ.e. á hverju byggðar eru þær þungu ásakanir, sem stjórnarblaðið hefur í 17. og 20. tölublaði þ.á. borið á þessa aðila. sem ég hér hef minnzt á. Enn fremur vildi ég mega spyrja, hvort þess væri að vænta, í fyrsta lagi: að sú rannsókn, sem fram á að fara út af þessum síðari slysum, verði látin fara fram fyrir opnum dyrum, - því að til þess ætlast þjóðin áreiðanlega, - í öðru lagi, að ef þeir aðilar, sem deilt er á, verða fundnir sekir, hvort þeir verði látnir sæta ábyrgð fyrir það, sem vítavert hefur verið í framkomu þeirra, og í þriðja lagi, ef allir aðilar, sem bornir eru sökum. verða sýknaðir, hvort þá megi vænta þess, að hæstv. ríkisstjórn láti þá menn sæta ábyrgð, sem svo þungar ásakanir hafa borið á aðra að ósekju í sambandi við þessi slys. Ég vil einnig leyfa mér í sambandi við þetta mál að benda á, að það munu vera eins dæmi, að blað, sem telur sig stuðningsblað ríkisstjórnar, skuli ráðast svo hatramlega á ríkisstofnun eins og gert er í þessum tveimur greinum í Vísi, þ.e. skipaskoðun ríkisins, sem hæstv. atvmrh. er yfirmaður yfir og á hverjum tíma getur fyrirskipað og á að fyrirskipa að rækja starf sitt eins og vera ber. En skeytunum í Vísi er beint langsamlega hvatvíslegast að skipaskoðuninni og þar með persónulega að hæstv. atvmrh., sem ber fulla ábyrgð á þeirri stofnun.



Herra forseti. - Ég hef áður, að gefnu tilefni, gert nokkra grein fyrir því, hvernig stóð þá með rannsókn þá, sem ég fyrirskipaði út af Þormóðsslysinu. Um leið og ég minni á það, vil ég leyfa mér hér við þetta tækifæri að endurtaka það, sem ég sagði hér fyrir nokkrum dögum, að núverandi ríkisstjórn hefur haft það fyrir reglu, og svo mun verða gert meðan ég veiti atvmrn. forstöðu, að það eigi að ganga eftir því, að sjódómur hafi rannsókn í hvert skipti í sambandi við það. þegar skipstapar verða, til þess, eins og ég sagði þá, að leita eftir því, hvort hægt er að finna orsakir til slyssins og hvort hægt er, með því að finna slíkar orsakir, að fyrirbyggja, að slík hörmuleg slys þurfi að endurtaka sig. Um Þormóðsslysið er það að segja, að af þessari ástæðu m.a. var fyrirskipuð sjódómsrannsókn út af því. Og í sameinuðu þingi við umr. um .fjárl., þegar hv. þm. Barð. (GJ) gerði fyrirspurn út af þessu máli, þá skýrði ég frá því, að rannsókn sjódómsins væri fyrir nokkru lokið, og þegar henni hefði verið lokið, þá hefði ég sem atvmrh. afgreiða málið til dómsmálaráðuneytisins til þess að það gæti athugað rannsóknina og niðurstöðu sjódómsins, með það fyrir augum að taka ákvörðun um, hvort höfða skyldi mál á móti einhverjum aðilum og þá hverjum. Síðan ég gaf þessar upplýsingar, hef ég ekkert haft með málið að gera, því að það er enn í dómsmálaráðuneytinu til athugunar. En, eins og ég tók fram þá, þá var mér kunnugt um það, að það ráðuneyti og dómsmrh. höfðu unnið að athugun sinni á málinu. Hæstv. dómsmrh. er, því miður, ekki hér við í dag. svo að það er ekki hægt að skýra frá, hvað þeirri athugun er langt komið. En ég tel víst, að hann sé fús til þess að skýra hv. þingheimi frá því, þegar hann kemur hingað næst. Ég vísa því algerlega frá mér og atvinnumálaráðuneytinu, að þetta mál hafi á nokkurn hátt verið hjá okkur tafið, og getur hv. þm. Barð. sjálfsagt fengið tækifæri til þess að kynna sér það, að það er ástæðulaust að vera með nokkrar bendingar í þá átt. Ég hef hins vegar talið það vera rétt og æskilegast fyrir málið, að það væri ekki verið að gefa neinar upplýsingar út frá atvinnumálaráðuneytinu, fyrr en dómsmálaráðuneytið hefur lokið sinni athugun á málinu. - Er þá svarað þeirri fyrirspurn, sem fram var borin, þannig að ekkert blað hefur fengið upplýsingar um þetta mál frá atvinnumálaráðuneytinu. Um hitt atriðið, hvort þessi hv. þm. (GJ) eða einhverjir aðrir telji sig þurfa að fara í málarekstur við eitthvert blað út af einhverju, sem það blað hefur sagt, og hvort einhvern tíma hafi einhver blöð eitthvað hallað á ríkisstofnanir, þá heyrir það undir dómsmálaráðuneytið, en ekki mitt ráðuneyti, og hef ég ekki ástæðu til að svara þar neinu til.



Herra forseti. - Ég vil þakka hæstv. atvmrh. fyrir svör hans í þessu máli, þó að þau séu engan veginn tæmandi, og skýtur hann sér einkum undir meðráðh. sinn, hæstv. dómsmrh. En mínum fyrirspurnum er beint til hæstv. ríkisstjórnar allrar. Og vænti ég, að hann sem atvmrh., sem beinlínis hefur haft þetta mál með höndum, láti málið ekki tefjast hjá öðrum ráðh. lengur en þörf er á. Það eitt er ekki frambærileg afsökun, að málið sé búið að liggja hjá ráðuneytinu í 5 mánuði. Þessi rannsókn var látin fram fara til þess að upplýsa tvennt, ef hægt væri. Í fyrsta lagi, hvers vegna slysið hefði skeð, og í öðru lagi, hvort nokkuð væri hægt að læra af því fyrir framtíðina. Það á ekki að þurfa 5 mánuði, eftir að búið er að rannsaka mál, til þess að komast að niðurstöðum um þetta. - Mér virðist hæstv. atvmrh. leggja mest upp úr því, hvort hægt sé að höfða mál gegn einhverjum aðila. En það, sem fólk vill vita, er: Hefur nokkuð skeð í sambandi við þetta, sem hægt sé að setja í beint samband við slysið sjálft, og ef hægt er að vita nokkuð um þetta, hvað þá er hægt að læra af þessu. Ég vil því, að út séu gefin til þjóðarinnar, ef ekki öll þessi skjöl, þá a.m.k. útdráttur úr rannsókninni og niðurstöður dómsins. Mér er persónulega kunnugt um það, að sjódómurinn sjálfur er undrandi yfir þeirri afgreiðslu, sem málið hefur fengið í ráðuneytinu, þ.e.a.s. þeim töfum, sem það hefur orðið fyrir þar, því hér hefur því verið lýst yfir af hálfu hæstv. atvmrh., að þessi skjöl séu ekki komin frá dómsmrn. enn. Hitt er vitað, að ekki neinn aðili, sem stendur að þessu máli út á við, getur kallað fyrir þetta vitni, sem hefur skrifað í blöðin, til þess að vita, hvaðan hann hefur þessar upplýsingar. Það er þó eðlilegt, að þessi maður sé látinn koma fram, ef hann veit eitthvað meira í málinu en fram hefur komið enn þá, til þess að það verði vitað, hvort hann telur, að þessar upplýsingar, sem hann setur fram í stjórnarblaðinu, standi í sambandi við slysið. Og ég á eftir að fá svarað þeirri fyrirspurn minni, hvort hæstv. atvmrh. ætlast til þess, að sjódómurinn ætli að halda áfram þeirri skyldu sinni að rannsaka allt, sem kemur málinu við, einnig að kalla þetta vitni fyrir, sem þykist mæla af mikilli þekkingu og vissu um þetta mál. Ég á einnig eftir að heyra svar eða ástæður hæstv. atvmrh. um það, hvers vegna hann yfirleitt hefur leyft, að jafnþungar ásakanir séu bornar á stofnun, sem hann er yfirmaður yfir, og það í sjálfu stjórnarblaðinu, eins og ég benti á í fyrirspurn minni. Það er ekki lítið atriði, að sjálft ráðuneytið, sjálfur atvmrh. leyfi ekki óábyrgum mönnum að rýra þá tiltrú, sem þjóðin þarf að bera til skipaeftirlitsins, með því dag eftir dag að halda fram þungum, ósómasamlegum og óviðkunnanlegum ásökunum á þessa stofnun.



Ég vil aðeins bæta því við það, sem ég sagði áður, að sjódómur ræður því, hvaða vitni hann kallar, en ekki ég. Það er á valdi sjódóms að kalla fyrir sig ný vitni, ef einhver hafa fram komið og hann telur þess þörf. Um hitt, að ég sem atvmrh. og þar með yfirmaður skipaskoðunarinnar hafi ekki gert ráðstafanir gegn þeim sérstöku ásökunum, sem nýlega hafa komið fram í hennar garð, er það að segja, að það er nýbúið að leggja fyrir sjódóm Rvíkur að athuga þetta atriði, að ekki sé nægilegt eftirlit með hleðslu skipa. Þar til þeirri rannsókn er lokið, mun ég halda að mér höndum. Viðvíkjandi rannsókninni út af Þormóðsslysinu, þá vil ég taka fram, að þegar ráðuneytið hefur athugað sjódómsskýrsluna, þá verða niðurstöður rannsóknarinnar birtar, en ekki fyrr.



Sjódómurinn hefur fyrir 5 mánuðum skilað skjölum sínum út af rannsókninni á Þormóðsslysinu. Ég vil benda á, að ráðuneytið getur hvenær sem er skipað framhaldsrannsókn, og það er það, sem ég fór fram á, vegna þess nýja vitnis, sem komið hefur fram. Það er ekki nóg að segja. að skýrslan verði birt, þegar búið sé að athuga hana í ráðuneytinu. Hún er nú þegar búin að vera þar í 5 mánuði. Ég á kröfu á því, að þetta sé ekki dregið, bæði sem þm. og sem aðili í málinu. Ég vil enn fremur, í sambandi við ásakanir í garð skipaeftirlitsins, benda á, að það voru bornar á það þungar sakir út af atviki, sem kom fyrir á Rán, þegar ráðuneytið hafði gefið almenningi yfirlýsingu um, að engin ástæða hafi verið fyrir hendi til slíkra saka á hendur neinum aðila, - hvers vegna var þá ekki um leið fyrirskipuð málshöfðun af ráðuneytinu út af svo veigamiklum og þungum ásökunum og þeim, sem komið hafa fram í Vísi, án þess að höfundur væri fær um að sanna þær eða yfirleitt að bera fram nokkuð sér til málsbóta? En nú er mér sagt, að greinin í Vísi hafi verið birt með vitund og vilja hæstv. fjmrh. Ég veit ekki, hvort það er satt, en það væri gott, að hann upplýsti það. Það verður ekki hikað við að kafa til botns í þessu máli. Hér er um svo alvarlegar ásakanir að ræða í garð skipaskoðunarinnar, útgerðarmanna og jafnvel sjálfra sjómannanna, að þess verður að krefjast, að rannsókn fari fram opinberlega og niðurstöðurnar verði birtar, hvort sem sökin er hjá þeim ásökuðu eða þeim, sem ásaka.



Mér finnst ekki viðeigandi af hv. þm. að blanda mér inn í þetta mál. Og auk þess er það ekki rétt. En ég vil segja út af því, sem hann sagði, að þessar áminnztu greinar hafa ekki verið bornar undir mig, sem ekki var heldur við að búast. Þess vegna hef ég hvorki gefið samþykki mitt né synjun um birtingu þeirra. Hitt er annað mál, hvort ég er sammála því, sem í þeim stendur, og þykist ég ekki þurfa að standa hv. þm. Barð. skil á því.



Ég hjó í það áðan, að atvmrh. hefði lýst yfir, að réttarrannsóknin yrði birt, þegar rannsókn væri lokið. Ég spyr því: 1) Hvers vegna fór rannsóknin fram fyrir luktum dyrum? og 2 ) Hvers vegna eru ekki niðurstöður hennar birtar? Við hvaða lagastaf styðst það, að rannsókn er látin fara fram fyrir luktum dyrum? Hvort er það samkvæmt ákvörðun dómsins sjálfs, sem sú leynd hefur verið við höfð, eða hvort er fyrirskipunin komin frá dómsmrn., eða er það atvmrh., sem farinn er að skipa fyrir um, hvaða háttur er hafður á réttarhöldum hér á landi, og að almenningur skuli ekki geta fylgzt með því, sem gerist fyrir dómstólunum? Og hvort er það atvmrh., sem farinn er að segja fyrir um það, hvort réttarrannsókn, sem lokið er fyrir fimm mánuðum, skuli birt? Það gat átt sér stað, ef grunur var um glæpsamlegt athæfi, að rétt væri að láta réttarrannsókn vera dulda, á meðan á henni stóð, en hitt væri óheyrt, að láta það, sem fram kom, liggja sem leyniskjöl í marga mánuði. Og að atvmrh. standi á fætur og segi, að hann ráði því, hvenær slík skjöl eru birt, það hefur ekki áður heyrzt. En hann hefur þarna gamlan forseta sjódómsins sér við hægri hönd, sem gæti hvíslað að honum, hverjar reglur gilda um leynd dómsmála. Þar að auki, telji atvmrh., að óréttlátum ásökunum sé beitt gegn sjódóminum, þá hefur hann talið sig hafa slíkt vald, að hann mætti mælast til þess við dómsmrh., að höfðað væri mál gegn þeim, sem þannig fara að ráði sínu. En hér dugar ekki tæpitunga eða leynd um þessi mál lengur. Það sýnist svo, að atvik bendi á, að eitthvað sé áfátt um íslenzka flotann. Við værum allir sökudólgar, ef við lokuðum augunum fyrir þeirri staðreynd. Það hvílir vissulega á ráðuneytinu skylda til að komast til botns í því, í hverju þetta er fólgið. Stjórnin ein hefur aðstöðuna til þess, en almenningur á tvímælalausan rétt á að fá upplýsingar um slíkt stórvægilegt slys sem Þormóðsslysið. Ég vil fullyrða, að hvar annars staðar sem er, mundi sú rannsókn hafa farið fram fyrir opnum dyrum, og slík hneyksli verður ekki þolað, að ráðuneytin hendi málinu á milli sín, e.t.v. í leit að manni, sem hægt sé að klína sökinni á.



Ég undrast ræðu hv. 6. þm. Reykv., þar sem hann spurði, hvort atvmrn. hefði fyrirskipað rannsókn fyrir luktum dyrum. Honum ætti að vera kunnugt, að dómurinn sjálfur ákveður, hvernig háttað skuli um rannsóknina. Um hitt, að ráðuneyti mitt leyfi sér að ákveða, hvenær niðurstöður sjódómsins skuli birtar, er líka undarlegt, að hann skuli spyrja. Það hefur verið venja að birta ekki slík gögn, fyrr en ráðuneytið hefur athugað þau. Um það, að ráðuneytin séu að velkja málinu á milli sín, þá vísa ég því frá, því að atvmrn. afgreiddi það til dómsmrn., þegar sjódómurinn taldi sig ekki geta lengur haldið rannsókn málsins áfram. Viðvíkjandi því, að aðgerðir þurfi til bóta skipaflotanum, þá er það rétt. En fyrst þarf málið athugunar við og rannsóknar. Það eru nú þrír dagar síðan ég fól sjódóminum að athuga, hvort öryggi skipa væri teflt í hættu vegna breytinga á þeim og ofhleðslu. Þetta er nú í rannsókn. Þegar niðurstöður sjódómsins eru fyrir hendi, mun ráðuneytið fyrirskipa þær aðgerðir, sem niðurstöður rannsóknarinnar gefa tilefni til.



Ég vil einungis upplýsa, að viðvíkjandi fyrirspurn minni um það, hvaða rétt hann hefði til að liggja á skjölum frá sjódóminum, - hefur hæstv. ráðh. nú lýst því yfir, að hann hafi til þess enga heimild, og hefur hann þá borið sig saman við fyrrv. forseta sjódómsins. Það er ljóst samkvæmt hans eigin yfirlýsingu, að hann telur sig ekki hafa heimild til að varpa leynd á málið. Um hitt umræðuefnið, hvort það, að rannsókn var fyrir luktum dyrum, var runnið frá sjódóminum sjálfum eða ekki, hygg ég, að upplýstst hafi, að það var runnið frá hæstv. ráðh. Þá hefur hann upplýst, að hann hafi nú skipað rannsókn á nýju slysi, en samkvæmt lagalegri skyldu á sjódómurinn að láta slíka rannsókn fara fram, án þess að hana þurfi sérstaklega að fyrirskipa. Hitt er rétt, sem hann sagði, að fyrr en rannsóknum er lokið, verður ekki dreginn lærdómur af þeim slysum, sem orðið hafa. En hitt mun þingheimur sammála um, að ef lærdóm ætti að draga af Þormóðsrannsókninni, þá væri ekki líklegasta leiðin til þess. sú, sem tekin hefur verið, að hæstv. atvmrh. lætur hana frá sér fara án þess að gera nokkrar ráðstafanir þar um, og lætur hana liggja hjá dómsmrn. í því skyni að athuga, hvort ekki sé hægt að höfða mál gegn einum eða fleiri mönnum. Mér dettur ekki í hug að ásaka hann um illvilja eða, eins og komizt er að orði í einu blaði höfuðstaðarins, að „myrða íslenzka sjómenn í fjárgróðaskyni.“ Slík ummæli eiga ekki við og eru vítaverð, og sýnist ástæða til, að ábyrgð sé komið fram gegn slíkum orðhákum. Hitt er ljóst, að sú aðferð, sem ráðuneytið hefur haft, þarfnast endurbóta við frá því, sem verið hefur.



Það er ekki tilgangur minn að lengja þessar umræður, en mér finnst satt að segja hv. 6. þm. Reykv. hafa notað nokkuð stór orð, þar sem hann hefur ásakað atvmrh. um að „hafa legið á leyniskjölum.“ Annars stend ég upp vegna þess, að ég sem fyrrv. formaður sjódóms Reykjavíkur kann skil á því, hvernig þar er með mál farið. Svoleiðis hefur gangurinn verið, að það, sem ekki hefur verið beinlinis lögskipað, að sjódómurinn tæki til meðferðar, hefur atvmrh. lagt fyrir hann að fara með. Um Þormóðsslysið var álitamál, hvort sjódómurinn færi með það. Það þótti heppilegast að fela það sjódómi Rvíkur. Hann lauk aðalrannsókninni í septembermánuði, að ég hygg. Þá býst ég við, að atvmrh. hafi hegðað sér alveg á venjulegan hátt, með því að vísa málinu til dómsmrn., ef hann hafði hugmynd um, að sá opinberi ákærandi í þessu landi, dómsmrh., kynni að telja ástæðu til að fyrirskipa málshöfðun gegn einum eða öðrum. Það var fyrirhugað af sjódómnum að gera einhverjar frekari rannsóknir (ég hef heyrt það utan að), og dómsmrh. hefur því ekki tekið sínar ákvarðanir eins fljótt og hann hefði annars gert. En þessi staðhæfing, að ráðh. „liggi á leyniskjölum,“ finnst mér ekki eiga við, á meðan dómsmrh. er ekki búinn að ákveða, hvað gera skuli í málinu. En ég veit ekki til, að slík rannsóknarskjöl geti talizt opinber eða geti verið til opinberunar, fyrr en annaðhvort hefur verið ákvörðuð málsókn eða ákveðið að láta hana falla niður. En því verður dómsmrh. að svara, hvort rannsókn málsins í ráðuneyti hans hefur dregizt lengur en þurfti. En þó að Þormóðsrannsókninni sé ekki að fullu lokið, finnst mér það mál ekki koma við málinu um togarana. Þormóður var flutningaskip. Að minni hyggju er ekki hægt að setja rannsókn um togarana í samband við Þormóðsslysið, því þar er fjallað um hleðslurúm togaranna. Annars er ég ekki fagmaður í þeim sökum og skal því ekkert um það mál segja, að því órannsökuðu. En mér þótti rétt að taka fram það, sem ég hef sagt, vegna þess að dómsmrh. er ekki viðstaddur.



Það var út af ummælum hv. 6. þm. Reykv., sem ég vildi segja fáein orð. Mér þykir það furðulegt, þegar tugir manna fara í sjóinn og talið er mögulegt, að það sé af orsökum, sem við getum ráðið við. Þá er það hið fyrsta, sem menn láta sér detta í hug, að þá eigi að sækja að lögum, sem gagnrýna skipaeftirlitið. Það er almælt, að slík breyting hafi verið gerð á togurunum og öðrum skipum, að þau séu ósjófær, ef nokkuð ber út af, og þegar slíkt er orðið almæli, þá er það allalvarlegt mál. Og það eru fleiri en Halldór Kiljan Laxness, sem tala um skipulögð morð. Mikill hluti sjómannastéttarinnar talar um hið sama í þessu sambandi. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um, að við fáum aldrei fullkomið skipaeftirlit, fyrr en sjómennirnir sjálfir taka það í sínar hendur og það verður framkvæmt af fulltrúum, sem þeir treysta. Og það er þetta, sem ég tel, að nú eigi að gera, að bæta eftirlitið og gera þegar þær breytingar á skipunum, sem þörf krefur, en ekki hitt, að lögsækja menn fyrir að gera kröfur um aukið öryggi. Enn fremur vildi ég óska, að ríkisstjórnin upplýsti, hvað hún hefur í hyggju að gera í þessu máli, en hitt tel ég óverjandi, hvað hún hefur dregið að birta niðurstöðu: frá rannsókn Þormóðsslyssins, ef af þeim mætti nokkuð ráða um það, hvaða áhrif breytingar á skipunum hafa haft og geta haft.



Ég vildi benda hv. 5. þm. Reykv. á það, að þegar talað er um morð, þá er átt við það, að maður vísvitandi og af ráðnum hug verði öðrum að bana. Og ég er sannfærður um, að hv. 5. þm. Reykv. ætlar engum þann hug ti1 íslenzkra sjómanna. En þá kem ég að því, sem hæstv. ráðh. sagði. Rannsóknin á Þormóðsslysinu mun hafa leitt það í ljós, að sú breyting, sem gerð hefur verið á íslenzkum skipum, er á þá leið, að jafnvel hin beztu skip má telja lítt sjófær eftir hana. Og sé þetta rétt, þá átti að upplýsa það strax. Það má vera, að ég með þessu geri mig sekan um að ljóstra upp úr leyndarskjölum ríkisstjórnarinnar, en ég tel, að þetta sé mál, sem hefði átt að ræða fyrr.