Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samgöngumálanefndir beggja þingdeilda hafa unnið saman að athugun á frv. því til vegalaga, sem hér liggur fyrir, milli 2. og 3. umr. Það hefur orðið samkomulag í n. um nokkrar brtt, við frv., sem nú hefur verið útbýtt hér á þskj. 154. 1. brtt. n. er við 12. gr. frv. og fjallar um það, að bætt skuli inn í upptalningu síðustu mgr. gr. orðinu „félagsheimili“. 2. brtt. er við 17. gr. frv. um, að vegamálastjóri komi í stað vegagerðar ríkisins. 3. brtt. n. og sú veigamesta er við 32. gr. frv. Þar er lagt til, að árlegt framlag til lagningar þjóðvega í kaupstöðum og kauptúnum skuli nema 12½% af heildartekjum vegamála í stað 11%, eins og gert er ráð fyrir í frv. upprunalega. Í 4. brtt, er lagt til, að 2. mgr. 34. gr. frv. falli niður. Þá er einnig lagt til, að sú breyting verði gerð á upphafi 30. gr., að hún orðist þannig, að á eftir orðunum „að fengnum till. vegamálastjóra“ komi: „að svo miklu leyti sem vegáætlun mælir ekki fyrir um.“ Með þessu er það talið nægilega tryggt, að eðlileg mörk verði fundin milli þjóðvega innan kaupstaða og utan við þá. Eins og hv. þm. muna, komu fram við 2. umr. málsins raddir um, að ákvæði 34. gr. væru sérstaklega óhagkvæm einum kaupstað, þ.e.a.s. Kópavogskaupstað. Um þetta flutti hv. 1. þm. Reykn., Axel Jónsson, ýtarlega ræðu, þar sem hann gerði grein fyrir sjónarmiðum ráðamanna kaupstaðarins. Enn fremur ritaði bæjarstjórn eða bæjarráð Kópavogskaupstaðar samgmn. ýtarlegt bréf um þetta. Loks hefur hv. 4. þm. Reykn., Jón Skaftason, sent samgmn. brtt., sem hann mæltist til þess við n. að hún flytti og miðaði að því að leysa þetta vandamál. Ég vil aðeins af þessu tilefni segja það, að n. lagði sig mjög fram um að leysa þennan vanda, sem þarna er um að ræða, ræddi þetta við samgmrh., vegamálastjóra og fleiri aðila, og það er von n., að með þeim tveimur brtt., sem hún hefur flutt á þskj. 154, við 30. og 34. gr., hafi þetta tekizt. Ég tel rétt að lesa hér það bréf, sem n. barst frá bæjarstjórn að bæjarráði Kópavogskaupstaðar. Það er dags. hinn 12. des. s.l. og er á þessa leið: „Bæjarráð Kópavogskaupstaðar hefur falið mér að rita yður vegna frv. þess til vegalaga, sem nú liggur fyrir hæstv. Alþingi, til þess að leggja áherzlu á sérstöðu kaupstaðarins. Bæjarráð lítur svo á, að 2. mgr. 34. gr. frv. muni torvelda mjög lagningu þess hluta Reykjanesbrautar, sem liggur um Kópavog, nema aðrar ráðstafanir komi til. Eins og hæstv. samgmn. mun kunnugt, mun varanleg gerð Reykjanesbrautar um Kópavog kosta tugi milljóna. Óþarfi er að lýsa því í löngu máli, hve brýn þörf er á að hefja varanlega gatnagerð á þessum vegakafla, sem er langfjölfarnastur allra vega utan Reykjavikur. Með þeim greiðslum, sem gert er ráð fyrir í frv. samkv. 32. gr. og 34. gr., mun ekki séð fyrir endann á byggingu vegarins um langa framtíð. Fyrir því er það ósk bæjarráðs Kópavogskaupstaðar, að 2. mgr. 34. gr. verði felld niður eða sett ákvæði í frv., er tryggi, að sérstaða Kópavogskaupstaðar verði tekin til greina. Með von um skilning yðar og fyrirgreiðslu. Virðingarfyllst, Hjálmar Ólafsson.“ Við þessari höfuðósk, sem fram kemur í þessu bréfi bæjarráðs Kópavogskaupstaðar, hefur n. sem sagt orðið. Ég vil einnig leyfa mér að lesa brtt. þá, sem n. barst frá Jóni Skaftasyni, hv. 4. þm. Reykn. Þar var lagt til, að við 2. mgr. 32. gr. bættist: „Nú er nauðsynlegt vegna umferðar á þjóðvegi innan kaupstaðar eða kauptúns að leggja fjórfalda akbraut með varanlegu slitlagi, hraðbraut A, og skal þá viðkomandi sveitarfélag aðeins kosta helming verksins af tekjum sínum samkv. 1. mgr. 32. gr., enda sé a.m.k. helmingur umferðarinnar vegna gegnumferðar um sveitarfélagið. Hinn helmingurinn telst til kostnaðar við gerð þjóðvega utan kaupstaða og kauptúna. Með kostnaði við slíkan veg telst kostnaður við gerð brúa yfir veginn eða jarðgöng undir hann.“ Eins og ég sagði, vænti ég, að sú samkomulagsleið, sem samgmn. þingsins fundu á þessum vanda, sé fullnægjandi þessum hv. þm., sem að sjálfsögðu hafa mikinn áhuga á því að tryggja hagsmuni þessa kaupstaðar og leysa það sérstæða vandamál, sem þarna er um að ræða. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa fleiri orð um þessar brtt. samgmn. N. stendur óskipt að þeim og mælir með því, að frv. verði samþykkt svo breytt.



Herra forseti. Ég hafði í hyggju að taka til máls við 2. umr. þessa máls, en með því að dagskrá var mjög ásett þann dag, sem málið var til umr., og áherzla lögð á að ljúka umr. þá, þá frestaði ég því að taka til máls um frv. um sinn, en vildi nú leyfa mér að segja um það nokkur orð hér við 3. umr., jafnframt því sem ég geri grein fyrir brtt. nokkrum, sem ég hef leyft mér að bera fram við frv. á þskj. 152. Það er víst óhætt að segja, að á flestum þingum, síðan breyting var gerð á vegalögum síðast, 1955, hafi hv. alþm. borið fram till. um opnun vegalaganna. Síðan eru nú liðin 8 ár, og allan þennan tíma hafa vegalögin ekki verið opnuð, sem kallað er, enda þótt fyrir hafi legið fjöldi till. um að taka nýja vegi upp í tölu þjóðvega. Það eru því ekki alllítil tíðindi hér á Alþingi og í rauninni fyrir gjörvalla landsbyggðina, þegar sú stund er nú runnin upp, að ekki aðeins stendur til að opna vegalögin, heldur að setja algerlega ný vegalög, sem eru að ýmsu leyti mjög frábrugðin þeim vegalögum, sem í gildi hafa verið. Vegamál eru og hafa löngum verið hér á Alþingi meðal þeirra mála, sem öll landsbyggðin hefur fylgzt með af mestum áhuga og einna erfiðust hafa verið í afgreiðslu fyrir þm. Nú, þegar það stendur til að gerbreyta þessari löggjöf, hefði það verið mjög æskilegt, að þingið hefði haft rúman tíma til þess að sinna henni og afgreiða hana. Svo margir eru það víðs vegar um land, sem láta sig varða ákvæði þessara laga, að það hefði verið æskilegt, að þm. hinna einstöku kjördæma hefðu haft aðstöðu og ráðrúm til þess að bera sig saman við ýmsa slíka aðila víðs vegar um landið og leita álits þeirra. Jafnvel má segja, að það hefði ekki verið óeðlileg meðferð á þessu máli, að það yrði látið bíða milli þinga, eins og stundum er um skipulagsbreytingar, þannig að þjóðinni gæfist kostur á að átta sig betur á málinu. Nú er það svo, að það er ekki liðinn nema hálfur mánuður eða víst tæplega það, síðan þetta frv. var fyrst lagt fram hér í hv. d., og mikill hluti dm. var, eins og tekið var fram við 1. umr., algerlega ókunnugur málinu, vegna þess að undirbúningur hafði verið á þá leið, að það var ekki kunnugt þm, almennt. Einmitt um það leyti, sem frv, er lagt fram, stendur svo á, að þingið er að byrja að fást við lokaafgreiðslu fjárl., og að sjálfsögðu hefur tími alþm. að mjög miklu leyti gengið til þess að fylgjast með og taka þátt í þeirri afgreiðslu, sem venja er að sé aðalmál þingsins þann tíma, sem hún stendur yfir. Þar að auki hefur samgöngum verið þannig háttað í landinu undanfarið af ástæðum, sem hér þarf ekki að greina, að nokkrir erfiðleikar hafa verið á því að ná sambandi milli landshluta fyrir þm., sem það vilja við hafa. En það þarf ekki að orðlengja um það, að ástæðan til þess, að málinu er nú svo mjög hraðað og að tekizt hefur samkomulag í hv. samgmn. um afgreiðslu málsins, er vitanlega sú mikla þörf, sem nú er fyrir hendi á því að auka fé til vegaframkvæmda, en það er einmitt eitt meginatriði þessa frv. að sjá fyrir tekjum á sérstakan hátt til þess að auka fé til vegagerðar. Þetta er að sjálfsögðu ástæðan til þess, að málið er nú afgreitt hér með þessum hraða og að þetta samkomulag hefur tekizt, þessi brýna og aðkallandi þörf vegna ástands vegakerfisins. Og það gerist nú á þann hátt, þessi fjáröflun, að henni fylgir þetta stóra bákn, frv. til vegalaga, sem hér liggur fyrir. Ég hefði talið, að það hefði verið æskilegra, að afgreiðsla þessa vegamáls hefði getað orðið á þá leið, að fjár hefði verið aflað til vegagerðar, en eitthvað meira ráðrúm hefði verið til þess að spjalla um hinar mörgu breytingar á vegalöggjöfinni og endurskoðun hennar í heild, sem hér er um að ræða. Ég ætla engu að spá um það, hvernig það skipulag muni gefast, sem hér er gerð tilraun til að taka upp í vegamálum. Enda þótt það sé að sjálfsögðu æskilegt að gera áætlanir fram í tímann, bæði um þessar framkvæmdir og aðrar, bæði um kostnað, þannig að menn hafi einhverja hugmynd um eðli þeirra verkefna, sem fyrir liggja, og um annað í því sambandi, þá á það eftir að sýna sig, hvernig sú tegund áætlunar, sem gert er ráð fyrir með þessu frv., gefst. Og það er ekki nema eðlilegt, enda veit ég, að það er svo, að landsbyggðin víðs vegar um land elur nokkurn ugg í brjósti um það, að hinar miklu og dýru vegaframkvæmdir, sem nú er farið að gera ráð fyrir hér á suðvesturhorni landsins, þar sem fólksfjöldinn er mestur, sogi til sín svo sem eins og ósjálfrátt bróðurpartinn og vel það af þeim sameiginlega sjóði, sem ætlaður er til vegamála. Og ég geri ráð fyrir því, að það þurfi að hafa í huga á komandi árum, hvort ekki séu ráð til þess að koma í veg fyrir, að hlutur fámennari byggða verði um of skertur eða um of á hann gengið, þegar nú verður farið að gera áætlun á nýjan hátt um úthlutun hins sameiginlega sjóðs. Þetta vildi ég nú segja almennt um málið, og ég vil einnig segja, að það er ýmislegt í þessu frv. og þá sérstaklega í 12. gr. þess, sem fjallar um hina svokölluðu vegáætlun og skiptingu vega eftir vissum reglum, sem ég hugsa til með nokkrum kvíða, t.d. hvernig ég eigi að skýra ákvæði þessarar greinar fyrir þeim, sem um það spyrja, hvað hún merki. Mér er t.d. ekki ljóst, hvað það merkir, að þjóðbraut skuli vera vegur, sem nær til 1000 íbúa svæðis. Mér er það ekki ljóst, hvernig það á að skýra. Og sumt, í ákvæðunum um landsbraut er einnig þannig, að mér er ekki fyllilega ljóst, hvernig á að skýra það. Hvar á t. d. að kalla vegarenda á þeim vegi, sem ekki er til, ekki hefur verið lagður? Og hvað á að kalla vegarenda á vegi, sem liggur - við skulum segja fram eftir dal og svo sem fjallvegur og yfir í annan dal? Hvar er sá vegarendi? Ég býst við, að þeir, sem mest hafa fjallað um þetta mál, hafi á þessum hlutum sínar skýringar, og uppdrættirnir, sem fylgdu þessu frv. frá vegalaganefndinni, benda nokkuð í þá átt, hvernig þeir, sem að undirbúningi málsins unnu, eða a.m.k. þeir, sem þessa uppdrætti gerðu, hafi viljað hugsa sér þessa skiptingu veganna í flokka. En hvort sú skipan, sem vegakortið sýnir, á alltaf fulla stoð í þeim ákvæðum, sem hér standa í frv., það er annað mál. Ég hef samt ekki lagt út í það að bera fram brtt. við þessi ákvæði. Það er nú svo, að síðar á þessu þingi er eftir sú hin þyngri þrautin, að semja hina margnefndu vegáætlun. Þá mun þetta sjálfsagt skýrast frekar fyrir mönnum, og ekki kæmi mér alveg á óvart, þótt við teldum þörf á því, þegar farið verður að semja hina fyrstu vegáætlun til bráðabirgða, jafnvel þá þegar, að breyta einhverjum ákvæðum í þessu frv. En í sambandi við það vil ég strax koma að brtt., sem ég hef leyft mér að bera fram og er sú 8. í röðinni á þskj. 152, en sú brtt. fjallar um, að fara skuli fram endurskoðun á þessum lögum innan skamms tíma, og um það, á hvern hátt sú endurskoðun skuli fara fram. Ég tel, að rétt sé að setja inn í lögin ákvæði um endurskoðun, sem fari fram áður en langt líður og á þann hátt, sem sú endurskoðun, sem nú er um að ræða, hefði átt að fara fram. Ég verð að segja það eins og er, að á þessum tíma, sem liðinn er, síðan frv. kom fram, hefur mér ekki tekizt að gera mér fyllilega grein fyrir öllu, sem í því stendur, og ekki heldur að afla mér upplýsinga, t.d. í tölum, um ýmis atriði, sem ég hefði viljað afla mér upplýsinga um, áður en ég tæki afstöðu til þessa máls eða ætti um það að fjalla. Og ég get vel skilið, að þeim, sem að þessu máli hafa unnið í hv. samgmn., hafi einnig reynzt tíminn nokkuð stuttur til þess að afla sér slíkra upplýsinga. Eigi að síður hef ég gert tilraun til þess að orða nokkrar brtt. við frv., sem ég hef nú leyft mér að leggja fram. Ég lagði þær fram í gærkvöld og afhenti jafnframt eintak af þeim formanni hv. samgmn., og ég sé reyndar, að n. hefur nú tekið upp í hinar nýju till. sínar efni, sem er shlj. sumum þessara till., en veit þó ógerla, hvort hún hefur fjallað um þær til hlítar, enda var henni náttúrlega ekki skylt að gera það, þar sem þær voru ekki formlega fram komnar. 1. brtt., sem ég hef leyft mér, að bera fram, er við 1. gr. og er um það, að aukið sé inn í upptalningu þeirra mannvirkja, sem teljast til vega, þar sem talað er um brýr, jarðgöng, ferjubryggjur og vetrarvegi, þá verði bætt þar inn í hliðum og vegristum á vegum. Þetta eru algeng mannvirki. Vegristarnar eru mjög algengar, þar sem um girðingar er að ræða, og vegagerðin hefur oft gert hlið á girðingar, þar sem vegir hafa verið lagðir í gegn. Mér sýnist eðlilegt, þó að það skipti ekki mjög miklu máli, að þessi mannvirki séu tekin upp á þeim stað, þar sem verið er að telja nokkuð nákvæmlega mannvirki, sem séu hluti af vegagerð. Þess vegna er þessi till. fram komin, aðeins til. þess að auka þessa upptalningu, auka inn í hana mannvirkjum, sem eru staðreynd á vegunum. Við upphaf 12. gr. hef ég gert brtt., sem er nr. 2 á þskj., en þá brtt. ætla ég að nánar athuguðu máli að taka aftur og mun ekki gera hana að umræðuefni, þ.e.a.s. a-liðinn. En í b-lið brtt. hef ég gert ráð fyrir, að félagsheimilum verði bætt inn í upptalningu þeirra staða, sem ætlazt er til að landsbraut nái til. Þessa till. hefur n. tekið upp, og ég vil því einnig taka hana aftur. C-liður þessarar till. fjallar einnig um þessa upptalningu, sem hér er í 12. gr. um landsbraut í lok þeirrar greinar segir svo: „Sömuleiðis má, þar sem aðalfjallvegur liggur upp úr byggð, telja landsbraut að innsta býli.“ Þetta er sem sé heimild fyrir vegamálastjórnina eða þá, sem fjalla um þessa áætlun, að telja landsbraut að innsta býli í byggð, þar sem aðalfjallvegur liggur upp úr byggð: Ég hef leyft mér að leggja til, að við þetta bætist: „og enn fremur að býli undir heiði, þar sem venja er að gangnamenn safnist saman til heiðasmölunar.“ Ég býst við, að í sumum héruðum landsins kunni mönnum að koma þetta dálítið ókunnuglega fyrir sjónir, þar sem afréttir eru stuttar, en þessi till er byggð á staðarþekkingu í vissum landshlutum, ef svo mætti segja. Það hagar sums staðar svo til, að menn úr einum eða jafnvel fleiri hreppum safnast saman á einn stað til þess að smala mjög stóra afrétt, - afrétt, sem getur tekið eina 2–3 sólarhringa að smala og þar sem gangnamenn liggja í kofa, sem kallað er. Þessi fjöldi gangnamanna úr einum eða fleiri hreppum safnast saman á einn stað á því býli, sem er undir heiðinni. Þetta skapar að sjálfsögðu nokkra umferð, ekki aðeins þegar göngur eru, heldur einnig á öðrum tímum, þegar þarf að vinna að ýmsum framkvæmdum í sambandi við gangnakofa og þess háttar. Mér finnst, að landsbraut megi alveg eins ná að slíkum býlum og að innsta býli, þar sem fjallvegur liggur upp úr byggð, og hef þess vegna borið fram þessa till. Þá er hér brtt. í tveim liðum við 17. gr. Í upphafi 17. gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Vegagerð ríkisins semur í samráði við sýslunefndir framkvæmdaáætlun fyrir sýsluvegi“ o. s. frv: Ég hef lagt til, að þarna komi orðið „vegamálastjóri“ í staðinn fyrir vegagerð ríkisins, og er það í samræmi við aðrar greinar í frv., eins og þær eru nú. Þessa till. hefur hæstv. samgmn. tekið upp, og tek ég hana því aftur. Í síðari mgr. þessarar greinar segir svo, að sýsluvegaáætlun öðlist gildi, þegar sýslunefnd hefur samþykkt hana og samgmrh, staðfest hana. En í frv. er gert ráð fyrir, að í þessari sýsluvegaáætlun séu sýsluvegir taldir, þannig að það er gert ráð fyrir því, að það þurfi staðfestingu rn., til þess, að sýslunefnd geti gert vegi að sýsluvegum. Sömuleiðis er í 19. gr. talað um samþykktir fyrir sýsluvegasjóði og að þær öðlist gildi, þegar ráðh. hefur staðfest þær. Þetta eru í raun og veru tvö ákvæði um svipað efni, þ.e.a.s. um sýsluvegina, hverjir þeir skuli vera, og um áætlunina, þ.e. a, s. um, hvernig fjármunum skuli varið til þessara vega. Í báðum tilfellum er gert ráð fyrir því, að rn. þurfi að staðfesta ákvörðun sýslunefndar, þ.e.a.s. áætlunina og sýsluvegasjóðssamþykktina. Mér finnst, að um ákvörðun sýsluvega og um sýsluvegaáætlun eigi að gilda svipuð ákvæði og um þjóðvegi og þjóðvegaáætlunina, hliðstæð ákvæði. Það er gert ráð fyrir því, að tveir aðilar fjalli um þjóðvegaáætlun, þ.e.a.s. vegamálastjóri og Alþingi, og að því, er sýsluvegina varðar, virðist mér, að sýslunefndin eigi að vera hliðstæður aðili við Alþingi, þannig að það eigi að nægja, að sýslunefnd og vegamálastjóri fjalli um sýsluvegaáætlun og um sýsluvegasjóðssamþykkt og að það sé óþarft að leggja slíkt undir ráðuneyti á hverjum tíma, þar sem það er ekki gert um þjóðvegina. Þetta er það efni, sem felst í brtt. við 17. gr., b-lið, og brtt. við 19. gr. Þá hef ég leyft mér að flytja brtt. við 20. gr., þess efnis. að sýsluvegasjóðurinn, sem á að annast viðhald sýsluveganna, fái endurgreiddan úr ríkissjóði eða hinu almenna vegafé 1/3 af viðhaldskostnaði. Það er alkunna, að ástand sýsluvega er víða mjög bágborið, vegna þess að sýslurnar eða sýsluvegasjóðirnir hafa haft yfir litlum fjármunum að ráða til sinna framkvæmda. Þetta fé verður nú aukið samkv. þessu frv., og er það vel. Eigi að síður óttast ég, að svo fari nú sem fyrr í þeim héruðum, sem úr minnstu hafa að spila og þar sem verkefni eru mikil, að viðhaldið verði vanrækt. Og ég vildi gjarnan, að það kæmi inn í frv. nokkur hvatning til sýslunefndanna til þess að auka viðhaldið á þann hátt, að úr hinum almenna sjóði kæmi á móti nokkurt tillag, sem ég hef hér lagt til að yrði 1/3 á móti því, sem sýsluvegasjóðurinn leggur fram til viðhaldsins. Þá hef ég gert brtt. við 45. gr. frv., en 45. gr. fjallar um kostnað við fjallvegi, að hann skuli greiðast úr ríkissjóði samkv. vegáætlun. Sums staðar á landinu, þar sem ég þekki til, hafa bændur gert nokkuð að því nú undanfarið að ryðja leiðir um afréttir. Þetta eru í rauninni ekki vegir í venjulegum skilningi, heldur eru þetta ruddar leiðir, sem færar eru dráttarvélum og jeppabifreiðum og öðrum slíkum farartækjum. Það er til mjög mikils hagræðis í fámenninu, sem sums staðar er í sveitunum, og reyndar víðar, að geta haft slík tæki til aðstoðar við smölun og rúningu í stórum afréttum, slík tæki eins og dráttarvélar eða jeppa. En þó að hér sé ekki um merkilega vegi að ræða, þá kosta þeir samt nokkurt fé, og mér finnst eðlilegt, að úr hinum almenna vegasjóði yrði lagt fram eitthvert fé, sem vegamálastjóri ætti þá að skipta til slíkra framkvæmda. Ég veitti því athygli við 2. umr. málsins, að þá var samþ. hér í hv. deild till., sem ekki kom frá samgmn., heldur var borin fram af einstökum hv. þm., um að ætla á vegáætlun einhverja upphæð til þess að gera reiðvegi, hestavegi meðfram þjóðvegum. Ég er ekki að lasta þessa framkvæmd, síður en svo. Hún getur verið gagnleg. En ég álít þó, að ástæða sé engu síður til þess að styðja þessa framkvæmd, sem nú er hér nefnd. Ég vil skýra frá því í þessu sambandi, að á síðasta búnaðarþingi var þetta mál til umr. og þar var samþ. ályktun um þetta efni, að fara fram á það, að hið opinbera veitti eitthvert fé til þessara ruddu afréttarleiða. Ég hygg, að vegamálastjóri hafi gert eitthvað að því að styðja svona framkvæmdir, en nú er verið að setja ný lög, og ég vil leggja til, að þetta verði tekið inn í þau. Ég hygg, að það mundi víða mælast vel fyrir og verða til hvatningar, og hér er ekki um stórar fjárupphæðir að ræða. Við 66. gr. frv., sem er ein af þeim greinum, sem fjalla um vegaviðhaldið, hef ég leyft mér að gera tvær brtt., sem báðar varða snjómokstur á vegum, önnur brtt. er um það, að orðin „að vetrarlagi“ falli niður. Svo háttar til á landi voru, að snjór fellur ekki eingöngu um vetur, heldur einnig um sumar. Ég sé, að hv. n. hefur tekið þetta efni upp í síðustu till. sínar, þess vegna get ég tekið a-liðinn aftur í brtt. við 66. gr. En b-liður brtt. skiptir meira máli, og um hann vil ég fara nokkrum orðum. Í 66. gr. frv. er kveðið svo að orði, að ef ástæða þykir til að halda vegi akfærum með snjómokstri að vetrarlagi, skuli telja þann kostnað með öðru viðhaldi vegarins. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er vegamálastjóra að binda slíkt vetrarviðhald því skilyrði, að allur slíkur kostnaður eða nokkur hluti hans verði endurgreiddur með framlagi úr héraði, sé um þjóðveg að ræða. Sömu heimild hefur sýslunefnd að því er sýsluvegi snertir.“ Þessum tveim málsl., sem ég nú hef lesið orðrétta, vil ég leggja til að breytt verði nokkuð. Snjómokstur á vegum er mikið vandamál. Það snjóar mikið á þessu landi og að vísu misjafnlega. Atvinnuhættir og þjóðlífshættir eru orðnir slíkir hér í landinu, að það hentar ekki, að alfaravegir, sem akfærir eru, séu lokaðir tímum saman, þannig að ekki verði um þá komizt. Þess vegna hefur ekki orðið hjá því komizt að gera sérstakar ráðstafanir til þess að moka snjó af vegum. Svo óárennilegt sem mönnum kann að hafa virzt það í öndverðu að leggja út í slíkt, þá hefur það samt reynzt óhjákvæmilegt. En ég ætla, að ég geri engum rangt til, þó að ég leyfi mér að halda því fram, að snjómokstur sá, sem fram hefur farið eða átt hefur sér stað á vegum ríkisins eða vegagerðarinnar, hafi einkum átt sér stað í þeim landshlutum, þar sem umferðin er allra mest. Og það er auðvitað ekki óeðlilegt, að mest þurfi til þeirra aðgerða að kosta, þar sem umferðin er mest og þar sem daglegs þarf að fara um vegina. En einnig á öðrum stöðum víðs vegar um landið, þótt umferð sé ekki eins mikil, þá verður þess oft og tíðum mjög brýn þörf að halda opnum vegi. Þessi þörf verður alls staðar fyrir hendi og í ríkustum mæli þar, sem mjólkurframleiðsla er aðalatvinnugrein í sveitum eða bændur almennt stunda mjólkurframleiðslu. En einnig í öðrum byggðarlögum, þar sem ekki er mjólkurframleiðsla, getur undir ýmsum kringumstæðum verið mjög mikil þörf á því, að vegum sé haldið opnum, ekki endilega daglega, heldur á sérstökum tímum, þegar flutningaþörfin verður mest. En flutningaþörfin milli byggðanna og verzlunarstaða þeirra er nú mörgum sinnum meiri en hún áður var, og það veldur oft hreinum vandræðum, ef vegir teppast til lengdar, þó að ekki sé um daglega, brýna samgönguþörf að ræða í sambandi við mjólkurframleiðslu eða þess háttar. Og ég vil segja það, að ég lít svo á, að þjóðfélagið eigi að viðurkenna þessa þörf hvar sem er á landinu. En til þessa hafa ýmis þau byggðarlög, sem fjærst eru höfuðstöðvunum hér, átt mjög undir högg að sækja um að fá vegi sína opnaða, þó að um brýna nauðsyn hafi verið að ræða, og ýmsir eru þeirrar skoðunar, að í sumum tilfellum sæti slík byggðarlög verri kjörum en hér tíðkast, þar sem umferðin er mest. Slíkt er ekki eðlilegt, á meðan við viljum hafa landið allt byggt. Ég veit, að það er erfitt að setja nákvæm ákvæði um þetta efni, en ég vil leggja til, að um þetta verði sett leiðbeinandi ákvæði, sem kalla mætti, og hef því lagt til, að þessi hluti gr. orðist svo: „Snjómokstur skal fyrst og fremst við það miðaður, að haldið sé opnum, þegar brýn þörf krefur, þjóðvegum milli byggðarlags og aðalverzlunarstaðar þess eða markaðsstaðar. Heimilt er að binda snjómokstur því skilyrði, að kostnaður sé að meira eða minna leyti endurgreiddur með framlagi úr héraði, en um endurgreiðslur skulu gilda sömu skilyrði um land allt, eftir því sem við verður komið. Um snjómokstur á sýsluvegi fer eftir ákvörðun sýslunefndar.“ Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir þeim brtt., sem ég hef leyft mér að bera fram. Fjórar till. eða tillöguliði hef ég nú tekið aftur og óska ekki eftir, að þau komi til atkv., aðallega vegna þess, að n. hefur tekið upp sams konar ákvæði. Ég hafði gert mér í hugarlund, að hv. samgmn, mundi, ef till. kæmu fram í hv. d. nú við þessa umr., gefa sér tóm til þess að taka þær til einhverrar athugunar, þegar mælt hefði verið fyrir þeim og hún hefði heyrt þau rök, sem fram kæmu. Nú vil ég mega vænta þess, að hv. n. sjái sér fyrir aðstöðu til þess að geta gert sér grein fyrir áliti sínu á þessum till., og mun ég þá á eftir taka til athugunar, hvort ég vil falla frá þeim að einhverju leyti, t.d. ef efni þeirra verði að einhverju leyti tekið upp af nefndinni.



Herra forseti. Ég tel mér skylt að færa hv. samgmn. þakkir fyrir það að hafa tekið undir erindi okkar bæjarráðsmanna í Kópavogi. Við gerðum okkur strax ljóst þar, að það væri mikil nauðsyn fyrir Kópavogskaupstað að fá viðurkennda að einhverju leyti þá algeru sérstöðu, sem við teljum að sá kaupstaður skipi varðandi samgöngumál, eins og ég drap hér lítillega á við 2. umr. þessa máls. Við gerðum okkur jafnframt grein fyrir því, að það eru vissir erfiðleikar á því að fá inn í heildarlöggjöf ákvæði, sem kveða fast á um vandamál einhvers sérstaks staðar á landinu. Því gerðum við okkur fulla grein fyrir. Við lögðum því áherzlu á, eins og fram kom hjá hv. frsm. samgmn., að fá niður fellda síðustu mgr. 34. gr., vegna þess að við litum svo á, að væri það ákvæði í gildi, þá næði 34. gr. ekki tilgangi sínum varðandi þær framkvæmdir, sem í verður að ráðast varðandi Reykjanesbrautina í gegnum Kópavog, og ef flett er upp á aths. í frv. einmitt um 34. gr., verður þetta enn gleggra, að það var mikil nauðsyn á því að fá einmitt síðustu mgr. greinarinnar niður fellda, en í aths. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Um 34. gr. Tilgangur þessa ákvæðis er að opna leið til að hraða framkvæmdum, sem bráðnauðsynlegar eru, en ekki unnt að ljúka á nægilega skömmum tíma með eðlilegum hluta viðkomandi staðar, og einnig að stuðla að hagkvæmari vinnubrögðum með því að gera kleift að láta vinna í einu lagi fyrir meira en eins árs framlagshluta, einkum ef um fámennt byggðarlag er að ræða, sem fær lága upphæð árlega.“ Við óttuðumst það, að þetta mundi verða til þess, eins og ég drap hér á við 2. umr. málsins, að hér yrði aðeins um að ræða að færa til fjármagn á hverju áætlunartímabili, þannig að hægt væri að vinna eitt ár fyrir væntanlegt framlag, sem kæmi síðan á næstu 4 árum, en í sambandi við þær framkvæmdir, sem í verður að ráðast á Reykjanesbraut gegnum Kópavog, er þetta algerlega ófullnægjandi. Við gerðum okkur ljósa grein fyrir því, eins og ég gat um í upphafi, að það væri erfitt að ná samkomulagi um að setja inn í heildarlöggjöf ákvæði, sem tryggðu beint sérstöðu ákveðinna staða, og þess vegna fórum við fram á, að síðasta mgr. 34, gr. yrði felld niður, eða eins og segir í bréfinu, annaðhvort það eða sérstaða Kópavogs yrði tryggð. Við treystum á skilning samgmrh. og vegamálastjórnarinnar á því, að sú framkvæmd, sem þarna um getur, þ.e.a.s. að leggja tvöfalda akbraut í gegnum Kópavog með viðhlítandi ráðstöfunum til þess að tryggja eðlilega samgönguhætti innanbæjar yfir brautina, að þetta sé af öllum, sem til þekkja og yfirstjórn hafa á þessum málum, talið svo brýnt verkefni, að annað verði vart látið ganga fyrir varðandi það fjármagn, sem hægt verður að deila niður til bráðnauðsynlegustu framkvæmda samkv. því, sem segir í 34. gr. Og ég vil segja það, að þær undirtektir alþm. hér og sá skilningur, sem þetta málefni á að mæta hér, þrátt fyrir það, þó að vissir erfiðleikar séu á því að fá beint ákvæði um þetta í lögum, treysti þá skoðun okkar, að þarna muni mjög bráðlega verða gengið til liðs við Kópavog um að knýja þetta nauðsynjamál fram. Og með hliðsjón af því, að við viðurkennum, að það er erfitt að ná samkomulagi um ákvæði, sem fyrst og fremst er staðbundið við einn eða örfáa staði, fá það inn heildarlöggjöfina, og með tilvísun til þeirra undirtekta og þess ágæta skilnings, sem sérstaða okkar Kópavogsbúa hefur mætt hér á hv. Alþingi, og í fullu trausti þess, að samgmrh. muni beita sér fyrir því, að ríkisvaldið gangi til liðs við okkur um að hrinda þessu nauðsynjamáli fram, þá get ég fyrir mitt leyti og í áframhaldi af því, sem bæjarráð Kópavogs óskar eftir, fallizt á þessa lausn málsins.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að það hafi orðið ánægjuefni fyrir margan hv. alþm., að hæstv. ríkisstj. skyldi svo rumska í vegamálunum, að hún hefur nú lagt fram frv. til nýrra vegalaga. Hitt er svo annað mál, hversu aðfinnsluvert það er að gera það svo seint, að segja má, að stappi nærri kraftaverki, ef það tekst að afgreiða frv. frá Alþingi fyrir jól eða fyrir þann tíma, sem mjög miklu máli skiptir vegna fjáröflunarákvæða frv. Þegar á þetta er litið og að frv. er í ýmsum atriðum eða var fyrst og fremst í ýmsum atriðum meingallað, þá má telja það furðuvel gert af hv. samgmn. og öðrum þeim, sem utan þingnefndar hafa unnið að málinu, að það skuli þó hafa fengizt í gegn það mikilvægar leiðréttingar á frv., að ég geri ráð fyrir, að flestir telji eftir atvikum viðhlítandi, a. m. k. í bili. Ég vil ekki leyna því, að að mínum dómi eru enn ýmsir gallar á frv., sem ég hefði talið mjög nauðsynlegt og æskilegt að fá út úr því, og í sumum tilfellum kannske tæplega vansalaust af Alþingi að láta í þeim atriðum málið þannig frá sér fara eins og nú er ráðgert. En það þýðir sjálfsagt ekki heldur að leyna sig því, að vegna tímaskorts og annarra aðstæðna þarf varla að búast við því, að frekari leiðréttingar en orðið er fáist á frv., og þess vegna verði menn, hvort sem mönnum er það ljúft eða leitt, að horfast í augu við það að fylgja málinu eins og það er nú frá hendi hv. samgmn. eða leggja út í baráttu um einstök atriði, sem gætu kostað það, að málið tefðist svo, að það yrði ekki afgreitt fyrir jól. En þótt ég segi þetta og gefi þar með í skyn, að ég fyrir mína parta muni ekki sérlega fús að fylgja brtt. við frv., öðrum en þeim, sem samgmn. hefur orðið ásátt um, þá vil ég þó minnast á eina brtt., sem ég tel fyrst og fremst mikla nauðsyn að samþykkja, þótt hún að mínum dómi gangi of skammt. Á ég þar við brtt. hv. 5. þm. Austf., þar sem hann leggur til, að lögbundið sé, að ríkissjóður leggi fram ákveðinn hundraðshluta á móti því fé, sem eftir öðrum leiðum kemur inn í þennan væntanlega vegasjóð. Ég skal ekki fara inn á það atriði, hvernig hugsað er að afla fjár til vegasjóðsins, en ég vil þó láta ánægju mína í ljós í sambandi við það, að hæstv. ríkisstj. virðist þó nú að lokum hafa talið eldri till, okkar framsóknarmanna um fjáröflun til nýbygginga og viðhalds vegakerfisins nýtilegar. Ég á þar við þær till., sem á sínum tíma voru fram bornar af Framsfl. um, að til vegagerðar skyldi beina verulegum hluta af því fé, sem ríkissjóður innheimtir og hefur innheimt af farartækjum eftir ýmsum leiðum. Og því nauðsynlegra var vitanlega að hverfa að þessari fjáröflunaraðferð til hagsbóta fyrir vegakerfi landsins, sem það er vitað mál, hversu átakanlega samgöngukerfið hefur drabbazt niður nú á undanförnum árum. Í sambandi við till. hv. 5. þm. Austf. vil ég segja það sem mína skoðun, að eðlilegt er, að ríkissjóður leggi í vegasjóð ákveðinn hundraðshluta á móti þeim tekjum, sem í sjóðinn innheimtast eftir öðrum leiðum, og er í raun og veru skylt af ýmsum ástæðum og m.a. þar sem nú er um að ræða nýjar álögur í sambandi við benzínskatt o. fl., sem innheimtist eða leggst á farartækin, sem um veginn fara, og þá auðvitað um leið á þá aðila, sem farartækin nota. Ég geri ráð fyrir, eins og hæstv. samgmrh. vék að í framsöguræðu sinni um þetta mál, að sú skattheimta sé réttlætanleg með tilliti til þess, að féð á að nota til uppbyggingar og umbóta á því vegakerfi, sem bílaeigendur nota, og að þannig sparist viðhald á bílum vegna bættra vega og komi því eitthvað þannig á móti því, sem þessir aðilar þurfa að greiða í sambandi við hækkaða skatta af farartækjunum. Ég geri ráð fyrir því, að ég muni fyrst og fremst greiða þessari till. hv. 5. þm. Austf. atkv. mitt, þótt ég hefði í raun og veru kosið, að till. hefði náð mun lengra, og hefði gjarnan viljað, að lögbundið væri, að 50% mótframlag kæmi frá ríkinu á móti því fé, sem innheimtist til sjóðsins eftir öðrum leiðum. Ég tel, að þó að þessi brtt. hv. þm, sé of lág, þá sé samt vinningur að hafa lögfest þessa leið, því að ég er sannfærður um, að það muni sýna sig og það gjarnan og mjög sennilega strax á þessum vetri, þegar á að fara að skipta vegafénu, að það verður langt frá því að hrökkva til þess að mæta eðlilegum og nauðsynlegum kröfum. Það er m.a. á það að líta, að gert er ráð fyrir verulegri aukningu þjóðveganna og miklu betri og meiri framtíðaruppbyggingu í sambandi við nýbyggingar og stóraukið viðhald. Þegar á þetta er litið og í raun og veru fleiri atriði, gefur auga leið, að við munum komast að því fullkeyptu í vetur að koma okkur saman um, að þessi vegasjóður hrökkvi til að fullnægja því lágmarki í byrjun, sem gert verður til hans um fjárframlög. Og því frekar mun þetta atriði koma meir og betur í ljós, þegar farið verður að vinna meir að þessum málum. Eins og ég gat um, hef ég ekki borið fram brtt., þó að ég sé óánægður með ýmis atriði frv. En ég get samt ekki stillt mig um að koma að nokkru inn á einstök atriði málsins, en skal vera stuttorður. Ég vil þá fyrst nefna það, sem sumir kunna að telja meinlaust og vera má að sé ekki stórvægilegt, allra sízt ef það er borið saman við önnur atriði, sem liggja enn þá óbætt utan frv., að mér finnst skilgreining á þjóðvegum í 12. gr. frv. vera á ýmsa lund allt að því furðuleg. Það má vel vera, að það sé talið nauðsynlegt og heppilegt að skilgreina ýmsar þjóðvegagerðir, en mér finnst, að það hefði gjarnan mátt þá gerast á aðra lund. Ég kann t.d. ekki við orðið hraðbraut, og ég tel það í raun og veru nokkuð undarlega nafngift á þjóðvegi. Ég hef heyrt talað um hraðakstursbíla og hraðbáta og fleira þess háttar, m.ö.o. maður hefur skilið, að það væri farartæki, sem væri þannig úr garði gert, að það færi hraðara yfir á láði eða legi heldur en venja væri til um algeng farartæki. Ég hef eiginlega skilið það svo, að hraði tákni því óvenjulega stuttan tíma, t.d. vegfaranda á milli tveggja staða, en ekki kyrrstæða leið, eins og veginn, sem um er farið, og það sé ekki hann, sem fari hratt, heldur farartækið, sem fer um hann. Mér finnst líka svolítið undarlegt nafnið þjóðbraut. Það er gott orð, og það má vel vera, að það sé út af fyrir sig viðunandi, eins og það á að nota, en þegar sagt er, að þjóðbraut skuli vera vegur, sem liggur um hérað, sem minnst 1000 menn búa í, þá finnst mér það a. m. k, dálítið vafasamt. Ég hef vanizt því, að í þjóðbraut sé sá staður, sem er nálægt alfaraleið, hvort sem íbúarnir eru margir á bænum ellegar í næsta umhverfi. Mér finnst því, að þessar nafngiftir þjóðvega séu mjög vafasamar, eins og raunar fleiri orðtök og ýmislegt málfar í frv. Þetta segi ég ekki hv. samgmn. til lasts. Það er öllum vitanlegt, eins og ég vék að áðan, að hún hefur unnið mikið og á marga lund mjög gott starf á mjög fáum dögum, og það er engin von til þess, jafnvel þð að það væru atriði, sem hún gæti orðið sammála um, að allt sé upp tekið og til tínt. En mér finnst sem sagt, að það hafi verið ósköp frambærilegt í fyrrnefndu dæmi að nota bara gamla orðið þjóðvegur og ef þurfti að skilgreina þá eitthvað nánar, að gera það þá undir a, b o. s. frv. Ég vil þó aðeins drepa á nokkur þau einstök atriði, sem ekki fæst samkomulag um og ég tel veigamikil, og þá fyrst og fremst, að ekki skyldi verða samkomulag um, að allir sýslu- og hreppavegir, sem nú eru, væru teknir í þjóðvegatölu. Það er vitað og viðurkennt, að stefna Alþingis fram að þessu hefur verið í þá átt, að smátt og smátt kæmu þessir vegir inn í þjóðvegatölu og þar með uppbygging þeirra og viðhald borið uppi af ríkissjóði. Ég er líka óánægður yfir því, að þorp með íbúatölu undir 300 njóti ekki sama réttar og kaupstaðir og stærri kauptún í sambandi við þann hluta vegasjóðsins, sem ætlað er að gangi til uppbyggingar vega innan umdæmis kauptúns og bæjar. Þessir aðilar leggja þó fram sinn hlut í þennan sjóð, alveg eins og oftast hlutfallslega ekki minna en þeir aðilar, sem í stærri kauptúnunum og kaupstöðunum búa. Ég tel því ranglæti, að hér skuli ekki einmitt fámennustu þorpin, sem í mörgum tilfellum eru kannske sízt megnug þess að bera uppi af eigin rammleik vegakerfi sitt, fái að njóta sama réttar og stærri kauptún og kaupstaðir. Og það spor, sem hv. samgmn. hefur, eftir því sem mér skilst, stigið í áttina, að vegur innan slíks kauptúns megi teljast sýsluvegur, þá er það að vísu til bóta, en nefndin átti ekki og þurfti ekki að vera neitt hikandi í því að stíga hér fullt spor til jafnréttis við aðra aðila. Þá hefði ég talið æskilegt, að ákvæðin um fjallvegi hefðu verið öðruvísi orðuð, og á ég þar við, að þar gætí verið opin leið til þess, að vegamálastjóri gæti ákveðið eða fallizt á t.d. rudda jeppaleið upp á heiðar eða a.m.k. upp á heiðarbrúnir áleiðis til afrétta, en eins og menn vita, er það nú víðast orðið mikið vandamál að halda uppi fjallskilum og bjarga fé úr afréttum á haustin. Og þó að ekki væri hér kannske um stórvægilegt mál að ræða; þá mun það sýna sig, að það hlýtur að verða sótt á að fá viðurkennda einhverja leið, sem hjálpar mönnum í sveitunum til þess að hafa auðveldari aðstöðu í þessu efni en nú er. Ég vil ekki segja, að ég skilji hlutaðeigandi frvgr. þannig, að þetta sé vegamálastjóra óheimilt; að ákveða leiðir á þennan hátt, en ég tel, að það hefði verið æskilegra, að frv. á þessu sviði bæri það með sér, að til þess væri ætlazt, að ósk manna yrði að einhverju leyti mætt í þessu efni. Ég tel það líka mjög ósanngjarnt, að ekki skuli vera í frv., þar sem um er að ræða framlag til brúa á sýsluvegi, brúa, sem geta orðið allt að 10 m á lengd, að þar skuli ekki gilda það ákvæði, að ríkissjóði sé heimilt að leggja þar fram meir en helming á móti heimaframlagi. Ég veit það verður bent á, að með þessum ákvæðum eigi sýslusjóðirnir von á mun meiri fúlgu til vegaframkvæmda og þ. á m. til brúaframkvæmda heldur en verið hefur, en hver, sem þekkir til a.m.k. víða um sveitir, veit, að t.d. 10 m brú kostar nú sva mikið, að það er algerlega ofviða hlutaðeigandi sýsluvegasjóði að bera þann hluta af brúarkostnaðinum, sem frv. ætlast til, jafnhliða því að byggja upp sýsluvegakerfið og halda því sómasamlega við. Brúargerðirnar eru, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, orðnar svo ofboðslega dýrar, að það er of mikið af því góða að ætlast til þess, svo að viðunandi verði, að sýsluvegasjóðirnir taki svona mikinn hlut á sig af brúabyggingum. Ég tel það einnig mjög misráðið og í raun og veru ósanngjarnt og óraunhæft, að enn skuli vera ráðgert, að haldist við í vegalögum það ákvæði, að heimilt sé að krefja sveitarfélögin um fulla greiðslu fyrir snjómokstur af vegum að vetrarlagi. Ég segi m.a.: þetta er óraunhæft, - og er kannske ekki eins alvarlegt atriði og mætti ætla í fljótu bragði, vegna þess að ég veit ekki til, að það sé gengið lengra í þessu efni en að krefjast hálfs framlags af heimabyggð í slíku tilefni. En hvers vegna að halda gömlu ákvæði, sem verður ekki hægt að framkvæma? Hvers vegna ekki breyta þessari frvgr. þannig, að vegamálastjóra sé þó ekki heimilt að krefjast framlags að heiman meira en að hálfu? Svo ætla ég ekki að fara að ræða það, hvernig snjómokstri yfirleitt er hagað, hvernig hlutföllin eru þar, að sumir fá snjó ruddan af sínum vegum án þess að þurfa að leggja nokkuð fram o. s. frv. Það getur verið í einstaka tilfelli eðlilegt, og ég skal ekki heldur tefja tímann með því að ræða um það meir. Þetta eru nokkur dæmi af þeim atriðum, sem ég er óánægður með, og ég geri ráð fyrir og veit, að það eru fleiri, sem ekki una vel öllum þeim ákvæðum, sem lítur út fyrir að hljóti nú að verða að lögum í þessu frv. En ég spái því, að það hljóti að verða fyrr en seinna, sennilega ekki langt að bíða þess, að samtök verði um það og háværar raddir rísi hér innan hv. Alþingis um að fá m.a. þeim ákvæðum breytt, sem ég hef nefnt. Ég vil svo aðeins að lokum minnast á eitt atriði í frv., sem vissulega er ekki ástæða til að óttast svo mjög í framkvæmd, en mér virðist það vera dálítið táknrænt dæmi um þá einræðishneigð, sem í raun og veru gekk sem rauður þráður gegnum allt vegalagafrv., þegar það var lagt fyrir hv. Alþingi. Það er sagt í 81. gr. frv., að óheimilt sé að tengja einkaveg við þjóðveg nema með leyfi vegamálastjóra. Það væri nú kannske ástæða til að fara dálítið út í það, að mér finnst, að ýmis ákvæði um skyldur þeirra einstaklinga, sem byggja upp, kosta þessa einkavegi, gangi nokkuð nærri þeim aðilum, sem þar um ræðir. En í sambandi við þetta atriði í nefndri frvgr. hefði ég haldið, að það hefði verið skemmtilegra orðalag, að sá, sem byggir einkaveg og þarf að tengja hann aðalvegaleiðinni á viðeigandi stað í sínu byggðarlagi, að það sé ekki gert ráð fyrir, að það sé hægt að neita manninum um að tengja hann, heldur að tengingin skuli fara fram eftir fyrirsögn vegamálastjóra. Ég skal þá ekki orðlengja meira um þetta og ekki tefja meir þessar umr., en vildi þó hafa sagt þessi orð.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls flutti ég brtt. við 89. gr. frv. Ég dró þessa till. til baka við atkvgr. um málið í von um það, að samgmn. vildi mæta því sjónarmiði, sem fram kemur í till., við nánari athugun á málinu. En það hefur nú ekki orðið, og vegna þess vil ég nú endurflytja þessa till. Ég hafði við 2. umr. málsins rætt efni till. og sé ég því ekki ástæðu til þess að fara um hana hér fleiri orðum, en ég tel miklu máli skipta, að atkvgr. fari fram um þetta mál, svo að skýrt komi í ljós, hver er hinn raunverulegi tilgangur í sambandi við fjárveitingar til vegamálanna almennt af hálfu ríkisins. Ég vil svo óska eftir því, að forseti leiti eftir afbrigðum fyrir þessari till., svo að hún megi hér fyrir koma til umr. og atkvgr.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur flutt hér nokkrar brtt. á þskj. 152. 7. till. hans er við 66. gr. frv., og er sú brtt. í tveim stafl., a og b. B-liðurinn hefst á þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Snjómokstur skal fyrst og fremst við það miðaður, að haldið sé opnum, þegar brýn þörf krefur, þjóðvegum milli byggðarlags og aðalverzlunarstaðar þess eða markaðsstaðar.“ Ég vil taka undir þau orð hv. flm., að það er mikil þörf á því að halda þessum leiðum opnum. En þess er oft einnig þörf að moka snjó af vegum milli byggðarlaga, enda hefur það oft verið gert að undanförnu. Og mér finnst því þörf á því að setja þarna inn einnig ákvæði um það. Ég vil því leyfa mér að leggja fram brtt. við þennan 1. málsl. tillgr., sem ég las, og er till. mín um það, að við þennan 1. málsl. bætist: „og einnig milli byggðarlaga“. Verði hún samþykkt, verður fyrsti málsl. till. þannig: „Snjómokstur skal fyrst og fremst við það miðaður, að haldið sé opnum, þegar brýn þörf krefur, þjóðvegum milli byggðarlags og aðalverzlunarstaðar þess eða markaðsstaðar og einnig milli byggðarlaga. Þá vil ég einnig leyfa mér að leggja fram brtt. við ákvæði til bráðabirgða í frv. Næstsíðasta mgr. í þessu bráðabirgðaákvæði er þannig: „Framkvæmdaáætlanir fyrir sýsfuvegi 1965–1969 skulu gerðar fyrir 1. júlí 1965.“ Mér finnst þetta nokkuð seint, ef ekki á að ganga frá þessum framkvæmdaáætlunum fyrr en 1. júlí 1965, en áætlunin á að gilda m.a. fyrir það ár. Af þessu mundi leiða það, að ekki verður hægt að fara að vinna í sýsluvegum árið 1965 fyrr en í júlímánuði, ef ekki verður gengið frá þessum áætlunum fyrr en um mánaðamót júní-júlí. Ég hefði því talið rétt að breyta þessu og vi1 leyfa mér að leggja fram brtt. um það, að í stað 1. júlí í næstsíðustu mgr. komi 1. júní. Mér finnst það ekki mega síðar vera, að gerð sé áætlun fyrir framkvæmdir á þessu ári, 1965. Það getur verið óheppilegt, ef ekki er hægt að byrja vinnu við sýsluvegi fyrr en komið er fram í júlímánuð. Þetta er stórt mál, sem hér er á ferð, og víst hefði verið ástæða til að ræða um ýmis atriði í frv., sem fyrir liggur, en ég ætla ekki að tefja fyrir framgangi málsins með því að fara út í þá sálma. En ég vil aðeins leyfa mér að leggja fram þessar tvær skrifi. brtt, og óska þess við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða, þannig að þær megi koma fyrir.



Herra forseti. Ég benti á það við 1. umr. þessa máls hversu ákvæði hins nýja vegalagafrv. væru óhagkvæm Kópavogskaupstað og að frv., eins og það var lagt fram, mundi, ef að lögum yrði, verða til þess að koma í veg fyrir, að bætt yrði á nógu skömmum tíma úr því umferðaröngþveiti, sem ríkir á Hafnarfjarðarvegi, þar sem hann liggur um Kópavog. Ég tel, að það megi alls ekki samþykkja á Alþingi nein þau lög, sem hafa að geyma ákvæði, sem geta dregið á langinn framkvæmdir í þessu mikilsverða máli og um leið aukið mjög á fjárhagsskyldur Kópavogsbæjar. Þetta mál, umferðaröngþveitið í Kópavogi og það, að hve miklu leyti vegurinn á því svæði er notaður af öðrum en Kópavogsbúum, hefur síðan verið rætt svo mikið og ýtarlega hér í þessari hv. d. og sameinuðu þingi, að ég tel ástæðulaust að bæta þar neinu við. Málið liggur alveg ljóst fyrir að því leyti. Ég var satt að segja farinn að gera mér vonir um, að lögin yrðu ekki samþykkt á þann hátt, að hlutur Kópavogs yrði gerður verri eftir samþykkt þeirra heldur en áður var, en ég fagna þó því, að ábendingar um sérstöðu Kópavogs skuli hafa orðið til þess, að frv. verði þó í nokkru lagfært að þessu leyti. Ég tel brtt. þær, sem fram hafa komið frá hv. samvn. samgmn., vera til bóta, en engan veginn fullnægjandi, í þá átt að gera ráð fyrir þeirri algeru sérstöðu Kópavogskaupstaðar og e.t.v. nokkurra örfárra annarra sveitarfélaga, sem um er að ræða í þessu máli. Ég hef því ákveðið að flytja við þessa umr. tvær brtt. við 32. gr. Þetta er raunverulega ein till. í tveim greinum, svo hljóðandi: „Við 32. gr. frv. bætist: Vegagerð ríkisins skal kosta og annast viðhald og nauðsynlegar endurbætur á þeim þjóðvegum í kauptúnum og kaupstöðum, sem teljast helzta umferðarleið um viðkomandi byggðarlag, hafi hún gert það fram að gildistöku laga þessara.“ Og við 2. mgr. 32. gr. bætist til samræmis við þetta: „sbr. þó síðasta málst. þessarar greinar.“ Þar er vísað til þess málsliðar, sem ég var að gera hér tillögu um. Þessar till. eru skriflegar og of seint fram komnar, og vænti ég þess, að hæstv. forseti leiti eftir afbrigðum, til þess að þær megi koma fyrir. Ég held, að till. skýri sig fullkomlega sjálfar og þurfi ekki að gera aðra grein fyrir þeim en þá, að gert er ráð fyrir að tryggja það, að hlutur engra sveitarfélaga verði með hinum nýju vegalögum verri en hann er nú. Og hitt er ekki síður mikilsvert atriði, að hér er um miklu meira en hagsmunamál Kópavogsbæjar og kröfur hans að ræða, hér er líka um að ræða kröfur allra þeirra, sem nota þennan veg, um, að ráðin verði sem allra fyrst bót á því umferðaröngþveiti, sem þar er um að ræða. En mér sýnist, að lögin, þrátt fyrir þær brtt., sem líklegt er að samþykktar verði, muni tefja framgang þess máls frá því, sem annars væri. Við 2. umr. um þetta mál fluttum við hv. 5. þm. Norðurl. e. og ég svo hljóðandi brtt., sem við tókum þá aftur til 3. umr., - hún var um það, að við 30. gr. bættist 4. liður: „Aðeins lítill hluti þjóðvegar skal tilheyra sveitarfélagi, þegar svo stendur á, að fjölfarinn þjóðvegur í kaupstað eða kauptúni er aðalumferðaræð í viðkomandi landshluta og liggur milli annarra byggðarlaga.“ Þessa till. endurflytjum við nú sem varatill. við þær till. mínar, sem ég áðan lýsti, og óskum eftir því, að hún komi til atkv., ef þær till. verða felldar.



Herra forseti. Ég vildi aðeins, áður en umr. lýkur, segja hér nokkur orð í tilefni af því, sem á góma hefur borið við þessa 3. umr., og ég vil þá einnig enn á ný nota tækifærið og þakka samvinnunefnd samgöngumála fyrir það, að hún hefur náð samstarfi og samstöðu í öllum meginatriðum um þetta mikilsverðu mál, og það er út af fyrir sig ómetanlegt, því að án þess var vitanlega vonlaust að koma málinu í gegn fyrir jól, eins og vonir standa til að megi verða. Þetta tel ég dæmi um, að það má ná miklu með samstarfsvilja og góðri forustu, eins og samvn. samgm. hefur haft. Hv. þm. hafa eðlilega ekki verið að öllu leyti sammála um frv., - og hvernig ætti það að geta verið? Þetta er stór lagabálkur, - og hvernig mætti það vera öðruvísi en sitt sýnist hverjum að einhverju leyti? En í megindráttum og því, sem mestu máli skiptir, eru menn sammála, og á þeim forsendum má ætla, að þetta frv. verði gert að lögum á mettíma. Það er í sambandi við brtt., sem hér hafa verið fluttar. Hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG) gerir hér aths. við það, að vegáætlun um sýsluvegi eigi samkv. frv. að taka gildi 1. júlí 1965, og þykir það heldur seint. Ég get verið hv. þm. sammála um, að það er heppilegra, að vegáætlunin gæti verið tilbúin 1. júní, og ég held, að það verði ekkert til fyrirstöðu að samþykkja þessa till. Hitt er svo vitað mál, að það er mikið verk að undirbúa vegáætlanir og þá sýsluvegaáætlanir líka, og það er nú ætlazt til þess, að sýslunefndirnar undirbúi vegáætlanir, og stundum eru nú sýslufundir ekki haldnir fyrr en í maí, stundum jafnvel ekki fyrr en í júní. Það er náttúrlega undir þeim komið. Það mætti segja, að ef dagurinn væri færður fram, þá ýtti það undir sýslumennina að hafa sýslufundina fyrr, a.m.k. það ár. Ég geri ráð fyrir því, að það væri til bóta, að vegáætlun gæti verið tilbúin mánuði fyrr en gert hefur verið ráð fyrir, og tel, að það sé sjálfsagt að taka til athugunar, hvort nokkur mæli því í gegn að samþykkja þessa till. En seinni till., um snjómoksturinn, er vitanlega allmiklu hæpnari. Það er vitanlega eðlilegt, að menn séu viðkvæmir fyrir því með snjómokstur, því að allir vilja komast sína leið, og það er alltaf vont, þegar snjórinn teppir leiðina. En ég vil taka það fram, að það var ekki rétt, sem haldið var fram hér í kvöld, að sveitarfélög hafi verið krafin um að greiða snjómokstur að fullu. Vegamálastjóri hefur sagt mér, að það hafi ekki komið fyrir, að það hafi verið krafið um meira en helming greiðslu af sveitarfélagi. En það hefur komið fyrir, að það hefur verið krafizt fullrar greiðslu af einstaklingum, sem hafa farið af fullkomnu fyrirhyggjuleysi upp á reginfjöll og skilið þar eftir bíla sína í ófærð og kallað síðan á vegagerðina til þess að sækja farartækið. Undir slíkum kringumstæðum hefur verið krafin full greiðsla, sem og sjálfsagt var. En um það, hvar eigi að moka og hvað eigi að láta mikið eftir af þeim sköflum, sem koma, það náttúrlega verður að vera hverju sinni eftir því, sem möguleikar eru til, og ég hygg, að meðalvegurinn hafi verið farinn í þessu efni, eftir því sem mögulegt hefur verið, og þegar féð er takmarkað til viðhalds vega og vegamála yfirleitt, þá náttúrlega eru takmörk fyrir því, hversu miklu fé má eyða í snjómokstur. Ég held, að hvað snjómokstrinum viðkemur, þar verði tæplega lengra gengið en vegalaganefnd hefur gert ráð fyrir, ekki a.m.k. að svo komnu máli, þangað til við erum orðnir efnaðri og höfum úr meira að spila. Hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) var að tala hér um fjallvegina og hefur flutt brtt, um þá. Þar er gert ráð fyrir því, að aðalfjallvegir verði teknir í vegáætlun, og það er einnig gert ráð fyrir því, að nokkurt fé verði áfram, eins og verið hefur, til þess að láta í aðra fjallvegi, eftir því sem efni og möguleikar eru til. Það hefur verið gert talsvert að því að ryðja vegi, jafnvel smalavegi til afrétta, en vitanlega í of litlum mæli, vegna þess að fjármunir hafa ekki verið fyrir hendi. Við skulum vona, að það geti nú orðið eitthvað meira en verið hefur við það, að fjárráðin verða nú meiri en áður var. Hv. 10. landsk. þm. (GeirG) flutti hér tvær brtt. varðandi Kópavog, aðaltill. og varatill.. eins og hann orðaði það. Hv. þm. viðurkennir, að brtt. samgmn. séu til bóta hvað Kópavog snertir, en nái ekki nógu langt, og telur, að sú till., sem hann flytur, tryggi hagsmuni Kópavogskaupstaðar betur. Ég satt að segja er í miklum vafa um það, og ég held, að samvn. samgm. hafi hitt naglann á höfuðið og tryggt Kópavogskaupstað mjög vel með því, sem hún leggur til í þeim till., sem hér eru fluttar á þskj. 154, og það er með því að fella 2. mgr. niður og gera þannig mögulegt, að Kópavogskaupstaður, sem allir telja nú að eigi nú eiginlega að ganga fyrir, fái framlag af 10% framlaginu án frádráttar í því framlagi, sem kaupstaðurinn ætti að fá samkv. höfðatölureglunni. Og ég held, að það verði tæplega betur fyrir málum Kópavogskaupstaðar séð að sinni heldur en með þessu, um leið og yfir er lýst, að Kópavogskaupstaður verði eiginlega að hafa að miklu leyti forgang að þessu fé, sem 10% gefa, en það eru rúmlega 3 millj. kr. á ári. Og ég hef engan hv. þm. talað við, sem viðurkenni ekki sérstöðu Kópavogs og þörfina á því að byrja á því sem allra fyrst að bægja hættunum frá, sem af umferðinni stafa, eins og nú er þarna, enda hafa þar orðið mjög alvarleg slys. Frv. 5. þm. Austf. endurflytur till. sína um það, sem hann kallar að tryggja, að framlag á fjárl. úr ríkissjóði verði a.m.k. hlutfallslega jafnhátt eftirleiðis og ætlazt er til að það verði á árinu 1964. Það má segja, ef þessi till. væri samþ., fljótt á litið, að það væri einhver trygging í henni. En ef við förum að athuga reynslu undanfarinna ára og gerum okkur grein fyrir því, að það er meiri hl. Alþingis hverju sinni, sem ræður fjárframlögum til vegamála og annarra framkvæmda í landinu, þá er ekki nokkur trygging í þessu, þótt þetta væri samþykkt, því að þótt þetta ákvæði væri í vegalögum, þá gagnar það ekki, ef meiri hluti Alþingis vill ekki halda þessu hlutfalli og vill draga úr því framlagi, sem ríkissjóður á að greiða, því að þá getur meiri hl. Alþingis breytt þessu ákvæði í vegal., og kemur þess vegna ekkert að gagni, ef meiri hl. Alþingis vill ekki stuðla að því, að fjárframlög til vegamála haldist hlutfallslega jafnhá og nú er gert ráð fyrir að leggja til þeirra. Og ég held, að reynslan kenni hv. þm. þarfa lexíu um þetta allt saman, því að, þótt allir hafi kvartað undan of litlu framlagi til vegamála á undanförnum árum, hafa framlögin þó alltaf stöðugt farið hækkandi, stöðugt hækkandi á öllum fjárl., og þess vegna er ég sannfærður um, að það verður ekki barátta um það, hvort þessi útgjaldaliður fjárl. eigi að lækka í framtíðinni, heldur snýst baráttan um það, hversu mikið hann eigi að hækka. Og það mætti vel segja mér það, að þótt hv. 5. þm. Austf. telji það nú vel í lagt að tryggja að ¼ framlag úr ríkissjóði, þá mætti segja mér það, að eftir tiltölulega fá ár þætti ¼ ekki ríflegt framlag, og ég mundi þess vegna segja, að þessi till. og þetta spor, sem þessari till. er ætlað að marka í vegal., gæti orðið miklu frekar til skaða heldur en gagns, vegna þess að með þessu er ætlazt til, að það sé ákveðið, að framlagið skuli vera a.m.k. ¼, vegna þess að það þykir ríflegt. Ef svo kæmi í ljós eftir örfá ár, að þetta framlag væri of lítið, þá yrði vitnað til þess höfðingsskapar, sem sýndur var á Alþingi 1963 með því að ákveða með þessari till. framlagið, úr því að það hefði verið svona rausnarlegt 1963, þá hljóti þetta a.m.k. að vera nægilega mikið á árinu 1965. - Að öllu þessu athuguðu tel ég hyggilegast, að þessi till. verði dregin til baka, vegna þess að hún er óþörf, algerlega óþörf. Ég veit að hv. þm. meinar vel með því að flytja hana, hann meinar það að tryggja, að framlög til vegamála minnki ekki og þau gjöld, sem nú eru lögð á, benzín-, gúmmí- og þungaskattur, skuli raunverulega allt leggja til veganna. Þetta meinar hann. En þegar hann athugar málið niður í kjölinn, athugar, á hvaða forsendum þetta er allt saman byggt og reynslu undangenginna ára um framlög til vegamála, þá er ég sannfærður um, að hv. þm. áttar sig á því, að það er bezt, að till. komi ekki undir atkv., það er bezt fyrir vegamálin. Ég tel svo ekki ástæðu til að fara nánar út í einstakar brtt., sem fluttar hafa verið, eða ræða um málið frekar. Það hefur verið allýtarlega rætt. Eins og ég áðan sagði, hafa hv. þm. sameinazt um kjarna málsins, og það er áreiðanlegt, að ef það tekst að gera þennan lagabálk að lögum á hálfsmánaðartíma og menn sameinast um það að auka gjöldin um 100 millj. kr., þótt til þarfra hluta sé, þá er það alger nýlunda og ég vil segja til fyrirmyndar og ástæða til að fagna því.



Herra forseti. Vegna þeirra ummæla áðan hjá hv. 10. landsk., að þetta frv. bæri að skoða jafnvel sem spor aftur á bak varðandi hagsmunamál okkar Kópavogsbúa, vil ég láta í ljós gagnstæða skoðun. Þrátt fyrir það, þó að sú till., sem hann flytur hér, næði fram að ganga, er ekki séð fyrir því, að Kópavogsbúum væri betur borgið í dag eigum við ekki nema siðferðislega kröfu á ríkissjóð til þess að leggja þennan veg þarna í gegn, og við teljum þá kröfu vissulega sterka. Hvort sem frv. verður samþ. með þeim till., sem hv. samgmn. leggur til, eða hvort samþykkt yrði till. hv. 10. landsk., þá yrði Kópavogur í þessum efnum áfram að sækja undir stjórn vegamála um það að fá þessu verki hrundið í framkvæmd. Við verðum ávallt að sækja undir skilning vegamálastjórnarinnar á nauðsyn þess að hrinda þessu máli fram, þannig að það er kjarni málsins, hver sem lagagreinin verður. Ég er þeirrar skoðunar, að hv. samgmn. hafi séð þarna vel fyrir lausn okkar vandamáls, og ég færði henni hér fyrr á fundinum þakkir fyrir það að hafa tekið undir erindi bæjarráðs Kópavogs varðandi þetta efni. Ég fagna að vísu hverri þeirri rödd, sem styður okkur í lausn þessa máls. En umfram allt og sérstaklega fagna ég því, þegar menn ganga til samstarfs um að leysa þennan vanda, og tel það meira virði en till., sem þegar er reynt á, að ekki næst samkomulag um. Ég gat þess í upphafi, að við yrðum hér eftir sem hingað til að sækja undir stjórn vegamála um skilning á nauðsyn þessara framkvæmda. Þess vegna vil ég að endingu alveg sérstaklega þakka hæstv. samgmrh. fyrir þau orð, sem hann lét hér falla nú rétt áðan um algera sérstöðu Kópavogsbæjar varðandi umferð hér suður á Reykjanes.



Herra forseti. Það eru nokkur orð í sambandi við ummæli hæstv. samgmrh. um þá brtt., sem ég flyt. Hæstv. ráðh. notar enn þau kynlegu rök, að það sé engin trygging fyrir því um það, sem nú yrði sett í þessi lög um lágmarksskyldur ríkisins til þess að greiða fé til vegamála, að ekki verði vikið frá því, sem nú verði ákveðið í lögum, og vegna þess að Alþingi hafi vald til þess að breyta því, sem nú yrði samþykkt, þá hafi þetta sáralítið gildi. Á nákvæmlega sama hátt mætti segja: Það hefur ekkert gildi að vera að samþykkja það að leggja á svona mikinn benzínskatt, næsta Alþingi getur breytt öllu saman. Til hvers er verið að gera áætlun um 4 ára framkvæmdir, byggðar á þeim tekjustofni, sem Alþingi getur breytt eftir eitt ár? Slíkt eru auðvitað engin rök. Reynslan hefur hins vegar sýnt, að það, sem búið er að binda í lögum af framlögum til nauðsynlegra mála, er allajafna reynt að standa lengi við, en hins vegar gengur ekki eins vel að fá inn nýjar samþykktir og binda ríkinu skyldu, sem það hefur ekki verið bundið til þess að standa undir áður. Þetta eru því auðvitað engin rök og ekki sæmandi fyrir hæstv. ráðh. að vera að endurtaka annað eins og þetta. Nákvæmlega sama er að segja um það, að reynslan hafi sýnt á undanförnum árum, meðan allar fjárveitingar til vegaframkvæmda í landinu voru ákveðnar gegnum fjárlög, þá hafi þessar fjárveitingar smám saman farið hækkandi, og vegna þeirrar reynslu muni verða sama reynsla á því nú, þegar tekur við allt annað kerfi, þegar búið er að byggja upp kerfi, þar sem vegaframkvæmdir í landinu eiga að hafa sjálfstæðan tekjustofn, en aðeins gert ráð fyrir því, að Alþingi bæti þar eitthvað við, eftir því sem Alþingi ákveður hverju sinni. Vitanlega þurfa engar sérstakar líkur að benda til þess, að ríkið haldi áfram að hækka sitt framlag, t.d. á sama tíma sem þessir tekjustofnar fara vaxandi, sem ákveðnir hafa verið í frv. Nei, mér sýnist þvert á móti allt benda til þess, að sé þetta hlutfall ekki ákveðið nú, séu langmestar líkur til þess, að framlag ríkisins fari minnkandi, og ég skal færa að þessu nokkuð frekari rök. Samkv. þessu frv. á að gera framkvæmdaáætlun um vegagerðir í landinu til fjögurra ára og þar á að leggja til grundvallar það fjármagn, sem úr er að spila til vegagerðarmálanna, og þá verður vitanlega fyrst og fremst áætlað: Hvað eiga þessir föstu tekjustofnar að gefa miklar tekjur, fyrst á árinu 1965, síðan á árinu 1966, svo á árinu 1967 og 1968. Vitanlega þarf að gera ráð fyrir þessu öllu saman á áætluninni, hvað miklar tekjur muni koma úr þessum tekjustofnum á þessu tímabili. Og síðan er auðvitað ákveðið á áætluninni jafnframt, í hvaða vegaframkvæmdir þetta fé eigi að fara. E.t.v. hafa menn sett á þessa áætlun eitthvert hugsanlegt framlag á fjárl., þó að fjárlög hafi auðvitað ekki verið ákveðin fyrir fjögurra ára tímabil. Við skulum samt sem áður gera ráð fyrir því, að í algeru heimildarleysi geri þeir, sem gera till. um vegáætlanir fram í tímann, þó ráð fyrir einhverju fé, sem muni koma í gegnum fjárlög, áður en fjárlög hafa verið samþykkt. En svo verður bara reynslan sú, eins og oft áður, að tekjustofnarnir af benzínskattinum og gúmmískattinum skila miklu meira fé. Áætlaðar tekjur fyrir fyrsta árið, 1965, fara kannske 10 millj. kr. fram úr áætlun, af þessum tekjustofni, og fyrir næsta ár þar á eftir fara tekjurnar e.t.v. 20 millj. fram úr áætlun. Þetta er í fullu samræmi við það, sem við þm. höfum horft á hér um áætlanir af hálfu ríkisins um ýmsa tekjustofna. Og hvað svo? Búið var að semja áætlun, þar sem gert hafði verið ráð fyrir tilteknum útgjöldum til tiltekinna framkvæmda. Tekjustofnarnir, sem eiga að standa undir framkvæmdum, reynast miklu drýgri. Þá er nú rétt sem ég sjái þá. fjmrh., sem ég hef kynnzt til þessa, segja á eftir: Ætli það sé nokkur þörf á því að fara að raska þeirri áætlun, sem gerð hefur verið, og fara að auka framlög ríkisins fram yfir það, sem þarf, til þess að hægt sé að framkvæma áætlunina, ef benzínskatturinn gefur meira fé en við höfðum áætlað til fjögurra ára? Þá er alveg ástæðulaust að vera að fara fram á það, að ríkið leggi hér fram meira fé. - Ætli það sé ekki af þessu, sem andstaðan kemur einmitt nú, að menn vilja hafa þennan enda lausan? En eins og ég hef sagt hér áður í þessum umr., tel ég það vera svo stórt mál, ef á að leggja nú á landsmenn nýjan skatt, sem nemur um 100 millj. kr. á ári, með þeirri meginröksemd, að þessi nýi skattur skuli allur ganga til viðbótarframkvæmda í vegagerðarmálum fram yfir það, sem hingað til hefur verið gert í þessum efnum, þá á líka að tryggja það með lagasetningu um leið, að við þetta verði staðið, að ríkið haldi áfram að leggja beint af hinum almennu tekjum sínum til vegagerðarmálanna í svipuðu hlutfalli og það gerir nú, en að hlutfall ríkisins minnki ekki, en á sama tíma verði byggt meir og meir á þeim tekjustofnum, sem tilfærðir eru í þessu frv. Það á að slá þessu föstu fyrir fram. Og það er alveg augljóst mál, að það hlýtur að vera einhver ástæða til þess, að menn vilja ekki hafa það bundið í lögum, að það skuli gilda lágmarksákvæði í þessum efnum. Einhverjar ástæður hljóta að liggja til þess. Ég vil ekki gera það að mínum orðum, sem hæstv. samgmrh. hafði hér yfir áðan, að framlagið nú, þessar 47.1 millj., sem gert er ráð fyrir að komi til vegagerðarmála í gegnum fjárlög, að það sé sérstaklega ríflegt, höfðinglegt, rausnarlegt eða annað þess háttar, eins og hæstv. ráðh. sagði. Ég tel þetta framlag í rauninni ekkert af þessu, síður en svo. Hér er aðeins um að ræða, að það er verið að tryggja það með þessu framlagi, þessum 47.1 millj. kr., á árinu 1964, - það er verið að tryggja það með því að veita þetta fé til vegagerðarmála, að nýja gjaldið eða nýju gjöldin, sem nú er verið að leggja á, skuli að öllu leyti ganga til vegagerðarmála. Það er verið að tryggja það með þessari upphæð. Ef upphæðin væri minni en 47 millj., þá væri raunverulega nokkur hluti af þessu nýja gjaldi að ganga á óbeinan hátt til ríkissjóðs. Þetta veit hæstv. samgmrh. mætavel. Talan 47.1 millj. er einmitt fundin þannig, að hún á aðeins að tryggja þetta, að nýja gjaldið renni allt á árinu 1964 til viðbótarframkvæmda í vegagerðarmálum, en ef framlagið á fjárl. væri minna en 47 millj., mundi það ekki gera það. Ég álít líka, að það sé í raun og sannleika óframkvæmanlegt að gera á nokkuð raunhæfan hátt áætlun 4 ár fram í tímann um vegagerðarframkvæmdir og fjármuni í því sambandi, ef ekkert hefði verið sagt um það, hvert á að vera lágmarksframlag ríkissjóðs. Á meðan málið stendur eins og það er uppsett nú í frv., er í rauninni ekki hægt að gera áætlun til fjögurra ára fram í tímann nema miða við þá tekjustofna, sem eru bundnir í lögum. Það er ekki hægt að gera áætlun 4 ár fram í tímann um einhverjar væntanlegar fjárveitingar gegnum fjárlög, sem enginn veit, hvað eiga að vera miklar. Það er því í rauninni alveg nauðsynlegt að ákveða fyrir fram, hvert eigi að vera framlag ríkisins sem lágmark. Og ef hlutfallið á milli þess, sem veitt er á fjárlögum, og þess, sem áætlað er að komi út úr tekjustofnunum, er orðið fast, þá vitanlega kemur af sjálfu sér að taka inn sem áætlað fjármagn komandi frá ríkissjóði beint ¼ hluta, eins og ég hef lagt til í minni till., miðað við það, sem áætlað er að komi út úr tekjustofnunum. Ég skal svo ekki eyða lengri tíma í umr. um þetta. Þegar atkv. hafa fallið um mína till., kemur alveg greinilega í ljós, hverjir það eru, sem vilja, um leið og þessi hái skattur er lagður á, slá því föstu í löggjöfinni, að nýi skatturinn skuli að öllu leyti fara sem viðbótarframlag til vegagerðarmála. Þeir, sem ekki vilja samþykkja þessa till. og láta 89. gr. frv. standa eins og hún stendur enn, vilja hafa allt á lausu með það, hvað þeir láta í þessi mál, þeir vilja. hafa það allt á lausu. Og þá er engin trygging fyrir því, að þessi nýi skattur renni ekki á óbeinan hátt til ríkisins, því að það mundi hann auðvitað gera, ef ríkið kippir að sér hendinni með framlög í þessum efnum. Ég vona svo, að hv. d. sjái sér fært að samþykkja mínar tillögur.



Herra forseti. Hv. þm. hefur flutt till., og það er mannlegt, að hann vilji ekki gefast upp við það að reyna að færa rök fyrir því, að það hafi verið nauðsynlegt að flytja þessa till. til þess að tryggja það, að vegamálin fái eftirleiðis a.m.k. ekki minna frá ríkissjóði en nú er ætlað. En ég hygg, að hv. þm., sem hlustuðu á ræðu hv. 5. þm. Austf. áðan, hafi fundið, að hv. ræðumaður stóð ekki föstum fótum, þegar hann var að reyna að draga sín rök fram. Hv. þm. virtist hafa mestar áhyggjur af því, að tekjustofnarnir mundu gefa meira en áætlað væri í byrjun áætlunartímabilsins og það mundi þá e.t.v. verða til þess, að það yrði minna, sem ríkissjóður væri látinn greiða. Ég held, að það vanti talsvert af heilbrigðri hugsun í þetta, því að það er enginn vafi á því, að nú, þegar framlag til vegamála er aukið, eins og nú verður gert, kallar það á miklu örari og meiri framkvæmdir en nokkru sinni áður. Og við getum þess vegna verið alveg sannfærðir um, að það verður ekki of mikið, sem tekjustofnarnir gefa, heldur miklu frekar of lítið, miðað við þær áætlanir, sem gerðar hafa verið, og þótt áætlanirnar séu gerðar til 4 ára, ber að endurskoða þær á tveggja ára. fresti. Og það er enginn vafi á því, að eftir tvö árin kemur í ljós, að það er þörf á meira fé og það þykir nauðsynlegt að taka inn í áætlun eftir tvö ár það, sem ekki þótti fært að taka inn í byrjun tímabilsins. Þetta mun nú áreiðanlega verða þróunin. Og hv. þm. sagði hér áðan eina setningu, sem staðfestir einmitt það, sem ég var að segja áðan. Hann segir, að það sé ómögulegt að gera áætlun til 4 ára nema vita, með hverju eigi að reikna. Og við skulum samþykkja það, að ómögulegt sé að gera áætlun til 4 ára, nema við vitum með hverju má reikna a.m.k. í byrjun áætlunartímabilsins verður áreiðanlega reiknað með framlagi frá ríkissjóði a.m.k. jafnháu og því, sem byrjað er með. Og er það þá ekki staðfesting á því og trygging fyrir því, að vegamálin fái a.m.k. þá upphæð, þegar áætlunin í fyrstu er byggð á því, að ríkisframlagið verði a.m.k. þetta? Hv. þm. kannske vill endurtaka það, sem hann ætlaði að halda fram áðan, að tekjustofnarnir gefi meira en áætlað var og þess vegna þurfi ekki eins mikið ríkisframlag. Það er enginn vafi á því, að þegar áætlunin verður gerð, verður hún vitanlega byggð á ákveðnu framlagi, þeim tekjustofnum, sem gjöldin gefa, annars vegar og hins vegar á því, sem ríkisframlagið veitir. Og einmitt vegna þess er engin hætta á því og alveg útilokað, að ríkisframlagið verði lækkað. Það er alveg útilokað. Og þörfin fyrir aukið vegafé frá ríkissjóði verður fyrir hendi, þótt vegamálunum hafi verið tryggt fé með benzíngjaldi, gúmgjaldi og þungaskatti. Einmitt vegna þess, að meiri skriður kemur á framkvæmdir í hinum ýmsu byggðarlögum og það nálgast meira en áður að fá sæmilegar samgöngur, þá verður enn meira rekið á eftir en áður að fullgera það, sem vantar kannske tiltölulega lítið til þess að ljúka. Og það er vitanlega heilbrigð og eðlileg þróun. Mér þykir það einkennilegur spádómur hjá hv. þm. að láta sér detta í hug, að sú nægjusemi færist nú yfir þjóðina, að hv. þm. hætti að halda uppi kröfum til aukins fjármagns í samgöngumálin. Það er dálítið undarlegt. Og þegar ég fullyrði það, að jafnvel þótt till. hv. þm. væri samþykkt, þá tryggi hún ekki framlag frá ríkinu, ef meiri hl. þings vildi ekki láta það af hendi, þá er það náttúrlega ekkert sambærilegt við þá líkingu, sem hv. þm. nefndi hér í sambandi við þau gjöld, sem nú er verið að lögfesta, því að hann sagði, að það mætti þá alveg eins afnema þessi gjöld á næsta ári, ef meiri hl. þings vildi breyta vegalögunum og fella úr þann lið, sem gerir ráð fyrir greiðslu úr ríkissjóði til vegamálanna. Þetta er ólíkt, vegna þess að í öðru tilfellinu er um gjöld að ræða úr ríkissjóði, en hins vegar er um gjöld að ræða, sem ekki koma ríkissjóðnum við, og gjöld, sem allir hv. þm. virðast vera sammála um að sé nauðsynlegt að leggja á til þess að fá aukið fé til samgöngubóta. Þess vegna er það nokkuð, sem ekki gæti komið fyrir, að þessi gjöld, sem nú er verið að lögfesta, yrðu afnumin, hvorki á næsta ári né næstu árum. Ég er viss um, að það verður ekki gert, vegna þess að það verður - það er of mikið að segja eilífðarmál, en það verður mál málanna næstu áratugina að gera vegakerfið á Íslandi betra en það er og fullkomna það. Við erum svo skammt á veg komnir í þessum málum, að það má segja, að þótt við förum á ökutækjum um landið allt, þá eigum við eftir að leggja vegina um landið. Fjárþörfin verður þess vegna vaxandi, og þessi gjöld, sem við nú erum að lögfesta, eru undirstaðan undir því, sem við ætlum að gera. En ég er sannfærður um, að við höldum uppi kröfum um það, að ríkissjóður auki framlög sín úr þessum 47 millj. til mikilla muna, vegna þess að við verðum sammála um þessar miklu þarfir, sem bíða hvarvetna. Ég hef svo ekki ætlað mér að fara að karpa við hv. þm. um þessa till. Hann hefur flutt hana og hann vill ekki draga hana til baka, og það má kannske segja, að það sé mannlegt. Ég er viss um, að í fyrstu, þegar hann skrifaði till., þá trúði hann því, að hann væri að gera gott með henni. En ég hafði búizt við, að þessi hv. þm. að athuguðu máli sannfærðist um, að það er ekki gagn að till., hún tryggir ekki fé til vegamálanna, hún miklu fremur markar spor, sem gæti verið erfitt að afmá, með því að till. gefur það í skyn, að þetta sé talsvert framlag, og ég vil ekki gera það að minni skoðun, að þetta sé nokkurt höfðinglegt framlag. Ég álykta sem svo, að hv. 5. þm. Austf. telji þetta ríflegt, úr því að hann hefur ekki gert till. um, að framlag ríkissjóðs verði hækkað. Ef hv. þm. hefði talið, að þetta væri ekki ríflegt til viðbótar þeim gjöldum, sem nú er verið að lögfesta, hefði hann gert till. um aukið framlag frá ríkissjóði. En ég skil það nú eftir þá ræðu, sem hv. þm. flutti hér áðan, af hverju hann taldi ekki þörf á því og taldi, að þetta væri gott í bili, og það geri ég líka. Þó að ég telji það ekkert sérstaklega ríflegt, þá tel ég það gott í bili, miðað við það, sem áður hefur verið. En hv. 5. þm. Austf. vildi halda því fram, að vegna þess að tekjustofnarnir, sem er verið að lögfesta, mundu gefa miklu meira en áætlað væri, þá mundi hv. Alþingi eða meiri hl. þess leiðast í freistni með að lækka þetta framlag ríkissjóðs eða jafnvel afnema það. En það er ég alveg sannfærður um, að verður ekki gert, vegna þess að þrátt fyrir það, þótt við aukum fjárframlög til vegamálanna nú á einu ári um 100 millj. kr., þá stöndum við frammi fyrir því eftir 1–2 ár, að við höfum of lítið til þessara mála og verðum að fá meira til þeirra með einhverjum hætti.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það er auðvitað með öllu gagnslaust að vera að karpa hér við hæstv. ráðh. um málið á þessum grundvelli. Það vitanlega útskýrir ekkert í þessu máli, þó að hann sé að tala um það, að ég hafi sérstakar áhyggjur af því, að þessir tekjustofnar muni gefa of mikla peninga, eða eins og hann sagði, að það verði of mikið fé til ráðstöfunar. Þetta eru auðvitað hreinir útúrsnúningar og ekkert annað. Hæstv. ráðh. skilur mætavel, hvað um er að tefla. Ég vil, að ríkissjóður leggi áfram jafnmikið úr sínum almenna sjóði til vegagerðarmála og hann hefur gert, og að nýi skatturinn, sem nú á að leggja á, komi allur til viðbótar til vegagerðarframkvæmda. Þetta vil ég tryggja. Um þetta snýst málið, ekki um neitt annað. Mér er það ljóst, að ef þetta er ekki tryggt í löggjöfinni, þá er veruleg hætta á því, að þetta hlutfall glatist fljótlega og það sé engin viðmiðun til og menn segi: Já, þessir tekjustofnar hafa nú gefið það drjúgan pening og meira en menn gerðu ráð fyrir í upphafi, að það er hægt að standa undir áætluninni með þessum tekjustofni. Og þannig kippir ríkið að sér hendinni, og þá hefur framkvæmdin ekki orðið sú, sem til var ætlazt, að nýi skattstofninn, sem nú er verið að búa til, komi allur sem viðbótarframlag við það, sem ríkið hefur lagt fram til þessara mála, og auki þannig við framkvæmdirnar. Um þetta snýst málið. Ég hef engar sérstakar áhyggjur af því, að það komi of mikið fé út úr þessum tekjustofnum. Mér er alveg ljóst, að það er mikil þörf á því að hafa mikið fé til umráða til vegagerðarmála. Hæstv. ráðh. viðurkennir líka, enda ekki annað hægt að gera, að það er auðvitað ekki hægt að gera með nokkrum sanni framkvæmdaáætlun fjögur ár fram í tímann án þess að vita um það, hvað ríkissjóður á að leggja mikið fram til viðbótar við tekjustofnana. Þetta er í rauninni óvinnandi verk, nema þá að áætla upphæðina eitthvað út í bláinn. Þetta viðurkenndi hæstv. ráðh. En hann sagði: Það verður í byrjuninni reiknað með sömu upphæð. - Jú, það er búið að slá því föstu, það á að reikna með upphæðinni 47.1 millj. á árinu 1964, en það er ekki búið að slá neinu föstu um það, með hvaða upphæð á að reikna í næstu fjögurra ára áætlun. Ég vil slá hlutfallinu föstu, svo að það sé hægt að miða við eitthvað. Hæstv. ráðh. segir: Sláum engu föstu, höfum allt saman á lausu. Þó að hægt sé að segja, að það sé mikil þörf á því að leggja fram mikið fé til vegamála, og það sjá allir, að það sé þörf á því, að ríkið leggi meira, en ekki minna, þá er það vitanlega engin trygging fyrir því, að féð verði lagt fram. Það hefur fyrst verið þörf á því að leggja meira til vegamálanna en gert hefur verið. Þörfin hefur verið fyrir hendi. Það hefur ekki verið gert, vegna þess að á það hefur verið bent, að ríkið þyrfti í fleiri staði að líta en bara til vegagerðarmála. Mér kemur ekki heldur til hugar, að þm. hætti að halda uppi kröfunni um það, að fé verði lagt fram á fjárl. til vegagerðarmála. Það kemur mér ekki til hugar. Ég veit það líka, að þm. hafa allan þann tíma, sem ég hef verið á þingi, alltaf verið að leggja til, að það væri lagt meira til vegagerðarmála en ríkisstj. hefur samþykkt. Þó að alþm. haldi áfram að berjast fyrir því, þá er það ekki trygging fyrir því, að féð komi. Og svo er þessi endurtekning enn einu sinni, að það sé engin trygging í því, þótt þetta sé sett í lög nú, þetta hlutfall, Alþingi geti breytt því síðar. Hafði hæstv. ráðh. þetta í huga, þegar hann var að tryggja stofnlánasjóðum landbúnaðarins ákveðið framlag í lögum og montaði mjög af því, með 14 eða 20 ára útreikningi, hvað sjóðurinn yrði stór í lok áætlunarinnar, að það þýddi auðvitað ekkert að vera að binda svona árlegt framlag í lögum, því að næsta Alþingi gæti alltaf breytt upphæðinni? Hafði hann þetta í huga, þegar hann var að tryggja framtíð stofnlánadeildar landbúnaðarins? Ég held ekki. Ég held, að hann hafi ekki haft þetta í huga. Ég held, að þetta eins og fleira sýni, að hæstv. ráðh. hefur borið upp á sker í þessum efnum. Þetta er vitanlega alveg vonlaust, að ætla að rökstyðja sitt mál á þennan hátt. Mitt sjónarmið er ekki á neinn hátt byggt á því, að það, sem nú er gert ráð fyrir að leggja fram á fjárlögum fyrir árið 1964, þessar 47.1 millj., að það sé ríflegt framlag, heldur aðeins hitt, að með því er því slegið föstu fyrir árið 1964, að allur nýi skatturinn skuli fara sem viðbótarframlag, og ég vil slá þessu föstu fyrir framtíðina líka sem lágmarki. Ég skal svo ekki eyða lengri tíma í þetta, það er tilgangslaust. Ég hygg, að málið liggi alveg ljóst fyrir, það skilji allir hv. þm., um hvað er að tefla í þessum efnum, og þeir hafi líka áttað sig á því, hvernig á því stendur, að hæstv. ráðh. og ýmsir fleiri vilji ekki slá neinu föstu í þessum efnum, þeir vilji hafa þetta allt óákveðið. Til þess liggja auðvitað ákveðnar ástæður.



Herra forseti. Efni þessa frv. er mjög einfalt. Í gildandi lögum um náttúruvernd er svo fyrir mælt, að bæði formaður ráðsins og varaformaður skuli vera embættisgengir lögfræðingar. Nú stendur svo á, að sá, sem verið hefur formaður náttúruverndarráðs frá upphafi, Ásgeir Pétursson sýslumaður, hefur sagt af sér formennsku í ráðinu, vegna þess að hann hefur tekið við starfi utan Reykjavíkur, og þarf nú að skipa formann í hans stað. En þar sem ekki er talin þörf á, að bæði formaður og varaformaður séu embættisgengir lögfræðingar, þá er talið rétt, að í þessu sambandi sé gerð sú breyting á gildandi lögum, að annaðhvort formaður eða varaformaður skuli vera embættisgengur lögfræðingur. Og það er eina efni frv., sem hér er um að ræða. Þar eð ég hafði hugsað mér að láta skipun nýs formanns í náttúruverndarráði taka gildi frá áramótum, frá 1. jan. n. k., vildi ég mjög mælast til þess, þar sem hér er um einfalt mál að ræða, að hið háa Alþingi sæi sér fært að afgreiða þessa litlu breytingu á gildandi náttúruverndarlögum, áður en þingið fer heim, tekur sér jólaleyfi nú í lok þessarar viku. Eru það því vinsamleg tilmæli mín til hv. n., sem fær málið til meðferðar, að hún miði afgreiðslu sína við, að það verði unnt, ef sú samstaða næst um þessa breytingu, sem ég vona að náist í hv. n. og síðan í hinni hv. deild. Ég leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.