Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1139, um fundahöld, frá Brynhildi Pétursdóttur. Einnig hefur borist bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1153, um áhrif verkefnisins höfuðstólslækkun fasteignalána á starfsemi ríkisskattstjóra, frá Svandísi Svavarsdóttur.

Virðulegur forseti. Stuðningur við ríkisstjórnina og báða ríkisstjórnarflokkana eykst samkvæmt könnun Gallup sem birt var í gærkvöldi. Það þarf ekki að koma á óvart í ljósi þess efnahagsárangurs sem náðst hefur á yfirstandandi kjörtímabili. Fjármálastefna og fjármálaáætlun sem verða til umræðu á eftir staðfesta þau risaskref sem tekin hafa verið og það góðæri sem hér er. Ef menn vilja ekki hlusta á stjórnvöld og telja allt ómögulegt sem frá þeim kemur skulum við vitna í nýja hagspá ASÍ. Alþýðusambandið spáir samfelldum hagvexti hérlendis í átta ár, hann verði 4,9% á þessu ári sem er einn mesti hagvöxtur í vestrænu ríki og að jafnaði 3,8% á næsta og þarnæsta ári. Þetta helst í hendur við lítið atvinnuleysi og verðbólgu sem er undir 2%. Hagur heimilanna hefur batnað og ASÍ telur að einkaneysla muni vaxa um 6% á þessu ári sem er það mesta frá 2007. Því má bæta við að hvergi í Evrópu er jafn mikill tekjujöfnuður og á Íslandi samkvæmt nýjum tölum frá Eurostat, Hagstofu Evrópusambandsins. Við þurfum ekki að líta lengra en til Reykjavíkur til að sjá hvað mun gerast ef Samfylkingin, Vinstri grænir, Björt framtíð og Píratar komast til valda. Rekstur borgarinnar er í fullkomnum ólestri. Þannig var rekstrarniðurstaða Reykjavíkurborgar á síðasta ári 12 milljörðum kr. lakari en áætlanir gerðu ráð fyrir. Niðurstaðan er neikvæð um tæpa 5 milljarða en gert hafði verið ráð fyrir um 7,3 milljarða kr. afgangi. Þetta er einstakt afrek stjórnarandstöðuflokkanna. Slakur rekstur er síðan afsakaður með því að borgin þurfi að standa við skuldbindingar. Almenningur þarf líka að standa við sínar skuldbindingar, hvort sem það eru lán eða annað. Í næstu alþingiskosningum verður kosið á milli flokka sem sýna ráðdeild og ábyrgð í fjármálum og þeirra sem kunna ekki að fara með fjármuni. Kjósendur eru sem betur fer  
            

Hæstv. forseti. Undanfarna þingfundi höfum við rætt um skattaskjól og aflandsfélög. Ég vil segja það að sú umræða hefur verið afar gagnleg og uppbyggileg. Við höfum rætt um að meta umfang og áhrif af starfsemi slíkra félaga og úrræði og tillögur til úrbóta. Í gær ræddum við síðan róttækari tillögu sem snýr að því að beita ríki sem bjóða upp á slík skattaskjól viðskiptaþvingunum. Það er nú gjarnan með svona róttækari tillögur að þær draga fram ýtrustu sjónarmið, en markmiðin eru auðvitað þau sömu, að uppræta notkun aflandsfélaga og þá iðju að koma peningum í skjól undan sköttum. Nú er verið að vinna að samantekt í hv. efnahags- og viðskiptanefnd af opnum fundum með skattrannsóknarstjóra og ríkisskattstjóra, Seðlabanka og Fjármálaeftirliti, og draga fram tillögur að úrbótum sem komu fram á þeim fundum. Mér finnst mikilvægt að koma að þessu vegna þess að í öllu pólitísku umróti liðinna vikna og þeirri umfjöllun um Panama-lekann sem hefur svo sannarlega hrist upp í samfélagi okkar hefur þingið brugðist við með öflugum og faglegum hætti. Nú er það auðvitað verkefni að vinna úr þessari umræðu, gögnum og tillögum og samhæfa aðgerðir. Þess vegna er mjög ánægjulegt að nú hefur hæstv. ríkisstjórn brugðist við og ákveðið að tillögu hæstv. fjármálaráðherra að skipa sérstakan starfshóp sem hefur það meginverkefni að gera tillögur að breytingum á lögum, reglugerðum og verklagsreglum og það í samvinnu við embætti skattyfirvalda. Ég lít svo á að sú vinna og tillögur og umræða sem hefur átt sér stað í þinginu um þessi mál og þetta skref hæstv. ríkisstjórnar muni hraða raunverulegum úrbótum á vettvangi löggjafans.

Hæstv. forseti. Nú er mikið rætt um framboð og því fylgja þá eðlilega umræður um eftirspurn. Þeir sem hyggja á framboð telja klárlega vera eftirspurn eftir kröftum þeirra og það er í flestum tilvikum gott. Í samtölum mínum við fólk, almenning í landinu, þjóðina sem er kölluð finn ég fyrir mikilli eftirspurn eftir uppbyggilegu og jákvæðu samtali sem leiðir okkur fram á veginn og styrkir okkur sem samfélag. Hæstv. forseti. Ég ætla því að leyfa mér að vera á jákvæðum nótum hér í dag og benda á hagspá Alþýðusambands Íslands. Þar kemur fram að kaupmáttur heimilanna hefur vaxið mikið og svo ég vitni í orð Hennýjar Hinz, hagfræðings ASÍ, með leyfi forseta: „Já, þetta er mjög kraftmikill vöxtur. Það jákvæða er að hann virðist byggður á traustum grunni. Enn sem komið er byggir hann á bættri fjárhagsstöðu. Við sjáum ekki enn merki um að skuldsetning sé að aukast.“ Hæstv. forseti. Þetta eru verulega góð tíðindi fyrir heimilin í landinu og hefði verið gaman ef forustumenn ASÍ hefðu haft tök á að minnast á þau við hátíðarhöldin 1. maí. Það skiptir máli hve mikið við fáum fyrir kaupið okkar. Innihald þessarar spár á svo sannarlega erindi við okkur öll því að þar er spáð nærri 5% hagvexti í ár og 3,8% hagvexti að jafnaði næstu tvö árin. Þá er áfram spáð lágri verðbólgu. En spáin á líka erindi við okkur því að hún bendir einnig á atriði sem við verðum að standa vörð um og hópa sem við þurfum að verja. Reyndin er sú til dæmis að staða fólks á leigumarkaði er mjög þröng. Mikil hækkun fasteignaverðs hvetur mjög til þess að byggðar verði nægilega margar íbúðir til að hér rjúki ekki fasteignaverð upp úr öllu valdi. Það er því gríðarlega mikilvægt að við náum samstöðu um afgreiðslu húsnæðisfrumvarpa sem nú liggja fyrir þinginu. Hæstv. forseti. Þessari góðu stöðu fylgja miklar áskoranir því að tryggja þarf að hagstjórn næstu ára viðhaldi efnahagslegum stöðugleika. Það er því ánægjulegt að hér á eftir verður lögð fram glæsileg fjármálastefna og fjármálaáætlun til næstu fimm ára sem fela það í sér að hægt verður að búa enn betur í haginn fyrir komandi kynslóðir.

Virðulegi forseti. Samgönguáætlun til ársins 2018 er nú til meðferðar í umhverfis- og samgöngunefnd þar sem ég á sæti. Undanfarna daga og vikur höfum við rætt við Vegagerðina, sveitarstjórnarmenn víða um landið og fleiri um samgöngumál sem eru auðvitað einhver mikilvægustu mál sem við þurfum að fást við á hinu háa Alþingi og undirstaða þess að hér sé umferðaröryggi, byggðaþróun og hagvöxtur eins og við viljum sjá í þessu landi. Ljóst er að það þarf að gera stórfelldar endurbætur á samgöngukerfi landsins og verja það frekari skemmdum. Samtök atvinnulífsins hafa hvatt ríkið til að taka upp samstarf við einkaaðila um fjármögnun samgöngumannvirkja og telja einnig að smærri verkefni eins og það að fækka einbreiðum brúm geti hentað mjög vel í slíku samstarfi, sem kallast á ensku, með leyfi forseta, „public-private partnership“. Framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins er einnig mjög áfram um þessa hugmynd og bendir á að þjóðirnar í kringum okkur svo sem Norðmenn hafi nýtt sér svokallað PPP-samstarf ríkis og einkaaðila á sviði innviðafjárfestinga sem hafi heppnast afar vel. Við hljótum því að spyrja okkur hvort við Íslendingar séum allt of aftarlega á merinni þegar kemur að því að nýta okkur aðferðafræði við uppbyggingu nauðsynlegra innviða, hvort við séum föst í gömlum sporum sem við þurfum að stíga út úr. Hvalfjarðargöngin eru auðvitað skýrt dæmi um stórt verkefni af þessu tagi sem heppnaðist mjög vel og eðlilegt og heilbrigt samstarf einka- og ríkisaðila um slíkar framkvæmdir getur skilað þjóðarbúinu mjög góðu, og góðu fyrir okkur öll, landsmenn.

Forseti. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar varðandi það að Íslendingar sæki sér menntun erlendis frá? Þykir mönnum það góð hugmynd eða vond? Einhver mundi ætla að svarið lægi í augum uppi, maður skyldi ætla að það væri góð hugmynd, gott og mikilvægt mál fyrir íslenskt hagkerfi að við styddum við námsmenn erlendis svo þeir kæmu síðan heim reynslunni og þekkingunni ríkari, gerðu þannig íslenskt samfélag auðugra, víðsýnna og fjölbreyttara. Maður skyldi ætla að fólk væri almennt sammála um þetta. En ég velti fyrir mér stefnu ríkisstjórnarinnar og hvernig hún og hæstv. menntamálaráðherra sjá þessi mál fyrir sér því að undir hans stjórn hefur LÍN dregið niður lánaþakið til námsmanna erlendis um tugi prósenta. Þetta er gert að því er virðist, að minnsta kosti núna, út frá afar hæpnum forsendum, afar hæpnum heimildum sem við höfum fengið fregnir af frá nemendum og skólum erlendis að standast ekki. Fyrirtækið Analytica sem vann málið fyrir LÍN núna síðast segir í viðtali við RÚV að heimildir sínar sem liggja til grundvallar síðustu lækkun virki trúverðugar. Þurfa þær ekki að vera réttar? Er það ekki lágmarkskrafa? SÍNE, Samband íslenskra námsmanna erlendis, hefur ítrekað reynt að fá svör frá hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um þessi efni. Það hefur lagt fram gögn sem sýna að forsendur ráðgjafarfyrirtækisins, sem væntanlega hefur fengið einhverjar milljónir fyrir vinnu sína, eru ekki réttar en SÍNE fær ekki svo mikið sem eitt svar. Hæstv. ráðherra virðir sambandið ekki viðlits. Maður hlýtur að velta fyrir sér fyrir hvern sá ágæti maður vinnur, námsmenn eða einhverja aðra. Að lokum velti ég fyrir mér, af því að nú er komið sumar, hvað sé að frétta af Stjórnstöð ferðamála. Það verður fróðlegt að ræða það og fá að heyra af því í sölum þingsins áfram.

Hæstv. forseti. Í síðustu viku féllu um 50 manns að talið er í loftárás á sjúkrahús á vegum Lækna án landamæra í borginni Aleppó í Sýrlandi. Þessi árás sem sýrlenski stjórnarherinn stóð fyrir er hörmulegur stríðsglæpur. Árásir á sjúkrastofnanir eru einhver alvarlegasti stríðsglæpur sem hægt er að drýgja samkvæmt alþjóðalögum. Því miður var ekki um einstæðan atburð að ræða. Alþjóðahjálparstofnanir hafa bent á að allir stríðsaðilar í borgarastyrjöldinni hafi framkvæmt slíkar árásir. Þannig hafi á árinu 2015 verið ráðist 94 sinnum á sjúkrahús sem tengjast Læknum án landamæra í landinu. Í mörgum tilvikum var um svokallaðar tvöfaldar árásir að ræða þar sem fyrst er skotið sprengju og svo er önnur látin fylgja til að granda því fólki sem mætir á vettvang til að reyna að bjarga slösuðum. Síðasta hálfa árið hefur her Sádí-Arabíu þrisvar sinnum varpað sprengjum á sjúkrahús í Jemen. Ráðist hefur verið á spítala í Suður-Súdan og starfsfólk myrt. Í október á síðasta ári drap Bandaríkjaher meira en 40 manns í árás á sjúkrahús í Kunduz í Afganistan og lagði þar í rúst eina tæknisjúkrahús sinnar tegundar í norðanverðu landinu. Þessar fregnir ber allar að sama brunni. Virðing fyrir alþjóðalögum fer þverrandi og sífellt fleiri stríðsaðilar telja heilbrigðisstarfsfólk lögmæt skotmörk í hernaði. Ég vil nota þennan vettvang til að hvetja hæstv. utanríkisráðherra til að andæfa þessari þróun á alþjóðavettvangi og hvet þingheim allan til að láta sig málið varða.

Virðulegi forseti. Í gær hófust strandveiðar í blíðskaparveðri í flestum fjórðungum og alls staðar var fullur sjór af fiski. Í morgun var hvasst á Suðurnesjum þegar smábátar héldu til veiða út í hvítfyssandi öldurnar, brenndir af þeirri staðreynd að brælur síðustu tvö vor kostuðu svæðið 200 tonna minni úthlutun á þessu ári. Kerfið var fyrst sett upp þannig að með svæðaskiptingu væri komið í veg fyrir að þrálátar brælur á einu svæði yrðu til þess að potturinn yrði ekki veiddur á öðru svæði, en í dag er greinilega breytt áhersla. Við getum farið í excel-leik og tekið síðustu fjögur ár í stað síðustu tveggja, eins og embættismenn virðast hafa gert. Meðalafli á svæði D sem nær frá Borgarfirði að vestan og að Hornafirði að austan síðustu fjögur ár var 1.418 tonn og mest voru veidd 1.550 tonn en úthlutun á þessu ári er 1.300 tonn. Júlíafli í fyrra var 450 tonn en úthlutun á þessu ári er 195 tonn. Í ágúst í fyrra var aflinn 177 tonn en í ár er úthlutun 130 tonn. Meðalafli á bát var minnstur á svæði D árið 2015, þ.e. 171 tonn, meðan hann var um 300 tonn og upp í 400 tonn á hinum svæðunum. Meðalveiði á bát var einnig minnst á svæði D, 11,3 tonn, á meðan hún var 12,6 og upp í 15,8 tonn á öðrum svæðum. Þrátt fyrir miklu meiri fiskigengd og 400 tonna aukningu á strandveiðipotti eru í nýrri úthlutun tekin 200 tonn á svæði D og áfram gert ráð fyrir 11,3 tonna meðalveiði á bát en 15,1 og upp í 15,8 tonn á hinum svæðunum. Svo virðist sem enn séu bláeygðir stjórnmálamenn að stimpla inn hráar tölur sem excel-glaðir embættismenn leggja á þeirra borð.

Virðulegi forseti. 1. maí var haldinn hátíðlegur á sunnudaginn og var þar eðlilega minnst 100 ára sögu verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Samstaða í 100 ár - sókn til nýrra sigra, var slagorð dagsins og gleðilegt að íslensk alþýða gat fagnað mörgum sigrum á síðustu 100 árum og á trúlega eftir að fagna mörgum á næstu árum. En einkunnarorð 1. maí sem lengst hafa lifað í mínum huga eru: Frelsi, jafnrétti og bræðralag. Það var kallað eftir réttlæti í samfélaginu um síðustu helgi og við tökum undir það. Jafn falleg og þessi orð eru hvert og eitt eða sem markmið og sýn á betra líf þá velti ég fyrir mér hvernig okkur hafi tekist að láta þau rætast. Virðulegi forseti. Við heyrum af því á hverjum degi að fyrirtæki og einstaklingar feli peninga í aflandsfélögum. Íslensku bankarnir stofnuðu aflandsfélögin og áttu félögin á lager þegar fólk kom í bankann og bað um ráðleggingar eða fjárstýringu. Það voru bankarnir sem fluttu fjármunina í skattaparadísir og földu fyrir skattinum og ráku fleyg í samfélagið, opnuðu svöðusár sem er enn ógróið. Sem betur fer tóku ekki allir þátt í þeirri svörtu vinnu bankanna og stóðu heiðarlega að sínum málum. En daglega birtast fréttir í fjölmiðlum af fólki sem fékk afskrifaða milljarðatugi í bankahruninu en hefur flutt inn milljarða til að kaupa hér fyrirtæki og koma sér fyrir á ný. Þetta fé hefur verið flutt til landsins í gegnum 20%-leið Seðlabankans en enginn þarf að gera grein fyrir því hvaðan það fé kemur og þetta fólk hefur notið sérkjara umfram okkur hin. Þegar ég velti fyrir mér fallegum orðum sem við öll höfum notað við hátíðleg tækifæri, frelsi, jafnrétti og bræðralag, spyr ég hvort við lifum í þannig samfélagi. Ef við viljum sátt í samfélaginu verða bankarnir að gera viðeigandi yfirvöldum grein fyrir því hvað þeir stofnuðu mörg aflandsfélög, hverjir eignuðust þau og hvað bankarnir fluttu mikið fé af landi brott í þessi félög. Ég spyr: Þarf Seðlabankinn ekki að fá svör frá þeim sem fengu milljarðaafskriftir skulda sinna, fá svör við þeirri spurningu hvernig þeir hafi eignast 

Virðulegi forseti. Mig langar að taka undir það sem hv. þm. Björt Ólafsdóttir sagði áðan, ég er mjög hugsi yfir stöðu íslenskra námsmanna hérlendis. Nú er verið að lækka framfærslu námslána um allt að 30% á einu bretti sem þýðir að námsmaður sem fékk 1.000 evrur á mánuði er núna kominn niður í 700 evrur á mánuði. Þetta er allt of mikil lækkun sem kemur allt of hratt. Við erum ekki komin með nýjustu tölur frá LÍN en svo virðist sem íslenskir námsmenn fari í minna mæli til útlanda en áður. Aldrei áður á tíu ára tímabili hafa verið jafn fáir íslenskir námsmenn við nám erlendis. Milli áranna 2012 og 2013 og námsárin 2013–2014 fækkaði námsmönnum erlendis um 258, úr 2.333 niður í 2.075. Á sama tíma sjáum við að íslenskir námsmenn fá í sífellt meira mæli styrki frá til dæmis danska ríkinu. Mér finnst það mjög varhugaverð þróun. Við sjáum að þau námslán sem boðið er upp á hér eru einfaldlega ekki samkeppnishæf. Þau gera það að verkum að íslenskir námsmenn sjá sér ekki fært að stunda nám erlendis. Þegar maður lítur á tölurnar eru um 2.000 manns á íslenskum námslánum erlendis meðan 900 eða 1.000 íslenskir námsmenn eru á dönskum námslánum í Danmörku. Þetta er náttúrlega mjög alvarleg þróun og eitthvað sem við þurfum virkilega að athuga. Síðast þegar ég vissi vorum við hætt með Garðsstyrkinn. Það gerðist þegar við fengum fullveldið 1918. En það virðist vera að koma aftur. Það er mikill áfellisdómur fyrir þessa ríkisstjórn að hún skuli hafa leyft þessari þróun að halda svona áfram. Síðast þegar ég vissi var allt í blússandi góðæri og ekkert hrun nýskriðið yfir.

Herra forseti. Opinber hlutafélög voru leidd hér í lög árið 2006. Tilgangurinn átti að vera sá að bæta aðgengi almennings og annarra að upplýsingum um hlutafélögin. Ohf.-formið hefur að mestu verið notað þegar ríkisstofnunum hefur verið breytt í opinber hlutafélög. Þeirri breytingu fylgir meðal annars að stjórnsýslulög, þ.e. lög um upplýsingaskyldu og lög um réttindi opinberra starfsmanna, hætta að gilda um viðkomandi stofnun. Gagnrýnt hefur verið að ohf.-væðingin á ríkisfyrirtækjum geti bitnað á réttindum starfsmanna og minnkað gegnsæi í rekstrinum. Dæmi um opinber hlutafélög eru: Isavia, Rarik, Ríkisútvarpið, Orkubú Vestfjarða, Matís og Lánasjóður sveitarfélaga.

Íslandspóstur.

Í dag mun Alþingi afgreiða tillögur um stjórn RÚV sem endurspegla styrk þingflokka Alþingis. Fyrirkomulag gagnvart skipun í stjórn annarra ohf.-ríkisfyrirtækja er mismunandi. Ég kalla því eftir því að fjármálaráðherra geri þinginu grein fyrir því hvernig hann hyggst skipa í stjórn Orkubús Vestfjarða, sem heldur aðalfund sinn 12. maí næstkomandi. Verður leitað til annarra flokka varðandi tilnefningar í stjórn eða munu stjórnarflokkarnir eingöngu skipa sitt fólk? Mér finnst mjög mikilvægt að stjórnir ohf.-fyrirtækja séu lýðræðislega skipaðar og að ferlið sé gegnsætt. Ég vil líka vekja athygli á að ákvarðanir stjórnar Orkubús Vestfjarða hafa sætt mikilli gagnrýni og þingflokkar Vinstri grænna og Samfylkingarinnar hafa farið fram á úttekt Ríkisendurskoðunar á tilteknum þáttum í stjórn Orkubús Vestfjarða. Eftirlitsskylda Alþingis með góðum stjórnsýsluháttum á ekki að hverfa þó að um opinber hlutafélög sé að ræða. Því er mikilvægt að opinber hlutafélög gegni sínu hlutverki þannig að allt sé uppi á borðinu og 

Hæstv. forseti. Það er svo uppörvandi að fylgjast með umræðunni þessa dagana vegna þess að okkur gengur vel á Íslandi. Við höfum verið heppin og fengið góð spil á höndina. En það er ekki nóg að fá góð spil, t.d. eins og vöxt ferðaþjónustunnar og makrílgöngur við landið. Það verður að spila skynsamlega úr þeim. Ég verð að segja að ríkisstjórnin hefur spilað vel úr sínum spilum. Það sést vel á öllum efnahagslegum mælikvörðum. Í gær þegar ég var á leiðinni heim úr vinnunni hlustaði ég á viðtal við Henný Hinz, hagfræðing ASÍ. Hún sagði að kaupmáttur heimilanna hefði vaxið mikið og hagvöxturinn virtist byggður á traustum grunni. Alþýðusamband Íslands metur stöðuna sem svo að einkaneyslan muni aukast áfram vegna bættrar fjárhagsstöðu heimilanna. Sambandið spáir nærri 5% hagvexti í ár og 3,8% hagvexti að jafnaði næstu tvö árin. Verðbólgu er spáð lágri í ár og 6% vexti í einkaneyslu. Við þekkjum góðæri og höfum vonandi lært eitthvað af hruninu, þ.e. að ganga hægt um gleðinnar dyr. Afar mikilvægt er nú að stjórnvöld nái því að viðhalda þeim efnahagslega stöðugleika sem náðst hefur síðustu ár. Leiðrétting húsnæðislána hefur haft afar jákvæð áhrif á skuldastöðu heimilanna og áætlun um afnám hafta hefur verið vel tekið. Hvort tveggja hefur haft góð áhrif á þjóðarbúið. Við skulum því halda því til haga. Tekjujöfnuður hefur aldrei verið meiri á Íslandi en árið 2014 en þá bjó ekkert Evrópuríki við jafn mikinn tekjujöfnuð og á Íslandi samkvæmt tölum frá Eurostat, hagstofu Evrópusambandsins. Hæstv. forseti. Þó að allt gangi vel nú um stundir verðum við að hafa það hugfast að hlúa betur að þeim sem minna mega sín og halda áfram að byggja upp mikilvæga innviði samfélagsins, eins og heilbrigðiskerfið. Sú áhersla endurspeglast berlega í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar 2018–2021 en þar sjáum við um 19% hækkun á þeim liðum sem falla undir heilbrigðismál. Við hljótum að geta samglaðst yfir þeim góðu fréttum.

Hæstv. forseti. Ég sat fund efnahags- og viðskiptanefndar um daginn þar sem hluti peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands kom í heimsókn með seðlabankastjóra í forgrunni. Þeim fundi er ágætlega lýst í lítilli grein á visir.is sem heitir „Starfsviðtali klúðrað“. Þar kemur fram að seðlabankastjóri hafi verið krafinn svara á fundinum af nefndarmönnum um það hvers vegna Seðlabankinn hefur ofáætlað verðbólgu hér á landi nú í nokkur missiri, hvers vegna húsnæðiskostnaður er reiknaður inn í vísitölu hér en hvergi annars staðar í OECD-ríkjunum, hvers vegna stýrivextir hér á Íslandi eru 5,75%, eða í raun 6,5% ef marka má erlendar auglýsingar Seðlabankans, á meðan þeir eru -0,25% í Svíþjóð. Þessi lönd, Ísland og Svíþjóð, búa við svipaða verðbólguþróun, þ.e. ef hún er eins mæld, þ.e. án húsnæðiskostnaðar. Í stuttu máli sagt varð fátt um svör hjá þeim ágæta seðlabankastjóra sem við höfum, nema þegar hann var spurður hvers vegna margir málsmetandi hagfræðingar væru ósammála peningamálastefnu Seðlabankans, af hverju þeir væru ósammála því að stýrivextir væru svona háir. Þá sagði hann: Ja, við erum bara einfaldlega ósammála þessum mönnum og viljum gjarnan taka við þá debatt. Nú vil ég hvetja hv. efnahags- og viðskiptanefnd til þess að boða til opins fundar þar sem málsmetandi hagfræðingar eins og Ólafur Margeirsson, Jón Daníelsson, Marinó G. Njálsson og fleiri geta verið í símaviðtali við seðlabankastjóra þannig að þeir geti tekið þennan debatt í áheyrn þjóðarinnar. Ég held að það væri mjög fróðlegt fyrir allan almenning 

Hæstv. forseti. Þetta hefur verið mjög áhugaverð umræða. En vakið hefur athygli ný þjóðhagsspá frá hagdeild Alþýðusambands Íslands fyrir næstu tvö árin þar sem eru mjög gleðilegar tölur. Þar er gert ráð fyrir meiri hagvexti en við höfum séð í spám að undanförnu. Því ber að fagna. Það er alveg ljóst að fjárfestingar eru að aukast og útflutningstekjur okkar eru að aukast. Það er ljóst að bjart er fram undan í íslensku efnahagslífi og nú er það okkar sem hér sitjum að halda vel á spilunum þannig að við í þinginu mótum þær leikreglur sem atvinnulífið og við öll spilum eftir og að við reynum að einfalda umhverfi þeirra fyrirtækja sem eru að reyna að hasla sér völl og við reynum að halda betur utan um þá stóru atvinnugrein sem fer sífellt stækkandi sem er ferðaþjónusta. Auðvitað höfum við öll séð hversu mikilvægt það er að vera með skýrar leikreglur, t.d. hvað varðar gjaldtöku á ferðamannastöðum o.s.frv. Mig langar aðeins að koma inn á fund allsherjar- og menntamálanefndar í morgun þar sem við fengum fulltrúa frá stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna, SÍNE og menntamálaráðuneytisins til að ræða aðeins við okkur um þær breytingar sem hafa verið ræddar hér fyrr í dag varðandi námslán til íslenskra nema sem stunda nám erlendis. Unnin hefur verið mikil greiningarvinna til að reyna að komast að því hver raunframfærsluþörfin er eftir löndum. Það er stjórn LÍN sem tekur þá ákvörðun að vinna þetta mat og aðferðafræðin er ákveðin þar. Við fórum ágætlega yfir þetta í nefndinni í morgun. Það er ljóst að með þetta eins og önnur mannanna verk er alltaf eitthvað sem við þurfum að skoða betur. En stjórnin ákvað að fara þessa leið og nú höfum við fengið útskýringar á því hvernig tölurnar eru fundnar út. Við þurfum svo að fylgjast með því í framhaldinu hvernig brugðist verður við þeim athugasemdum sem nú hafa litið dagsins ljós varðandi niðurstöður af þeirri könnun. En það er alveg ljóst að lána á til framfærslu, raunframfærslu.

Herra forseti. Í dag, 3. maí, er alþjóðadagur fjölmiðlafrelsis. Það er því miður staðreynd að Ísland er á hraðri niðurleið á lista Transparency International sem metur spillingu í einstökum löndum. Ísland er í 19. sæti og langt á eftir öðrum Norðurlandaþjóðum á lista um frelsi fjölmiðla sem var gefinn út í aðdraganda þessa dags. Frjálsir og óháðir og öflugir fjölmiðlar sem standa vörð um hagsmuni almennings eru bráðnauðsynlegir til þess að tryggja gagnsæi og aðhald gagnvart stjórnvöldum og koma þannig í veg fyrir spillingu. Atburðir síðustu vikna sýna svo ekki verður um villst hversu mikilvægt það er. Vald fjármálamanna, sem hafa mjög mikla hagsmuni af skoðanamyndun og ákvörðunum stjórnmálamanna yfir áhrifamiklum fjölmiðlum á Íslandi, er mikið áhyggjuefni. Eitt öflugasta dagblað landsins er í eigu fólks sem hefur auðgast mjög mikið í krafti réttar til að nýta sameiginlega sjávarauðlind þjóðarinnar. Miklir hagsmunir eru þar af því að mæla gegn því að gjald fyrir þau afnot verði endurskoðuð í þágu almennings. Samtök atvinnugreinar sem fær mjög mikinn stuðning af almannafé og nýtur mikillar verndar hafa efni á að gefa út blað sem er dreift út um allt land þar sem rekinn er massífur áróður fyrir sérhagsmunum. Almenningur virðist því látinn kosta þá sérhagsmunagæslu. Það er lykilatriði fyrir almannahagsmuni, íslenskt samfélag og lýðræði í landinu að hafa burðugan ríkisfjölmiðil sem er hollur almenningi og engum öðrum, óháður sérhagsmunaöflum og varinn fyrir afskiptum pólitíkusa. 
             Það er mikið áhyggjuefni að sjá hvernig stjórnmálamenn, sem eru að gjamma hér fram í núna, herra forseti, hafa reynt að vega að RÚV. Þjóðin verður að hafa vit á því að standa vörð um þessa mikilvægu stofnun. Þetta snýst um almannahagsmuni, virkt lýðræði, gagnsæi hvað varðar meðferð valds og almannafjár og varnir gegn spillingu og sérhagsmunapoti sem hefur aldeilis komið hér fram á síðustu dögum og vikum. Þar hafa æðstu menn þjóðarinnar staðið fremst í flokki. Irina Bokova, forstjóri UNESCO, sagði í ávarpi í tilefni dagsins, með leyfi forseta: „Á tímum upplausnar og breytinga um allan heim hefur þörfin fyrir hágæðaupplýsingar  Stöndum vörð um RÚV og stöndum vörð um fjölmiðlafrelsi. 
            

Virðulegur forseti. Ég hef velt því mikið fyrir mér undanfarið hvað við séum nákvæmlega að gera hér á Alþingi. Nú hefur ekki farið fram hjá okkur frekar en öðrum að íslensk stjórnmál eru í gríðarlegri kreppu í kjölfar Panama-skjalanna og afsögn fyrrverandi forsætisráðherra. Við finnum það alls staðar í samfélaginu að traust á íslenskum stjórnmálum er á algerum botni. Við sjáum það í skoðanakönnunum sem sýna fylgi sveiflast á milli einhverra stjórnmálaflokka að stærsti hópurinn, 40–50%, treystir sér ekki til að styðja neinn þessara flokka. Þetta er auðvitað pólitísk krísa. Á Alþingi erum við fyrst og fremst að rífast um það hvort mitt lið sé betra en þitt lið. Hvort stjórnin sé ekki alveg frábær af því að hér mælist hagvöxtur, sem er auðvitað ekki síst í krafti aukinnar ferðamennsku og lágs olíuverðs, eða að stjórnarandstaðan sé svo fullkomlega frábær vegna þess að hún sé hlutfallslega minna í Panama-skjölunum eða ég veit ekki hvað. Nú er liðinn heill mánuður frá því að segja má að Alþingi hafi fengið séns. Ríkisstjórnarflokkarnir ákváðu að halda áfram við stjórnvölinn til þess að bjarga þjóðhagslega mikilvægum málum. En við erum enn þá eiginlega að bíða eftir því að sjá á hvað á að leggja áherslu. Í samfélaginu er verið að tala endalaust um heilbrigðismál, um málefni ungs fólks, um framtíðina, t.d. í tengslum við möguleika til náms og LÍN. Ég sakna slíkrar umræðu hér. Umræðan um aflandsfélög er mjög jákvæð og við eigum auðvitað að halda henni 

Hæstv. forseti. Ég fagna því mjög að við séum komin á þann stað að greiða við 2. umr. atkvæði um þetta mál. Hér er um að ræða ákvæði sem fela í sér styttingu á málsmeðferð fyrir kærunefnd útlendingamála og styrkingu á málsmeðferðinni allri. Það er eitt ákvæði sem við frestum umræðu um þangað til í stóra frumvarpinu sem ráðherra mælti fyrir hér fyrir nokkrum dögum og við klárum þá umræðu bara þar, en þetta er mikið fagnaðarefni og mun leiða til þess að öll umgjörðin um þessi mikilvægu mál verður betri og málsmeðferðartíminn mun styttast.

Virðulegi forseti. Ég er með á þessu máli, þ.e. sem lýtur að því að stytta málsmeðferðartíma vegna hælisumsókna og umsókna erlendra aðila um dvalarleyfi og vist í landinu. Ég vil þó vekja athygli á því að við hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir lögðum fram fyrirvara við nefndarálit við afgreiðslu þessa máls og viljum hnykkja á mikilvægi þess að hraðari málsmeðferð komi ekki niður á gæðum þjónustu eða réttarstöðu eða réttaröryggi hlutaðeigandi. Það er mjög mikilvægt en í því efni veldur hver á heldur. Það er í höndum framkvæmdarvaldsins að skilja vilja löggjafans í þessu máli. Ég greiði þessu að sjálfsögðu jáyrði mitt.

Virðulegi forseti. Ég veit að fólki sem greiðir atkvæði með þessu gengur gott eitt til. Markmiðið er að stytta málsmeðferðina, það er göfugt markmið. En ég er ósammála nálguninni og hef áhyggjur af réttaröryggi kærenda að því marki að ég treysti mér ekki til að greiða atkvæði með frumvarpinu. Þó vil ég þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd og formanni hennar sérstaklega fyrir það að nálgast málið mjög málefnalega, taka mark á athugasemdum og í breytingartillögu meiri hlutans eru breytingar til hins betra. Ég mun greiða atkvæði með 2. lið b í breytingartillögu og 3. lið þeirrar breytingartillögu en að öðru leyti mun ég sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Fjármálastefna og fjármálaáætlun til fimm ára á grundvelli nýrra laga um opinber fjármál eru nú í fyrsta skipti lagðar fyrir Alþingi. Tilgangur fjármálastefnu er að setja almenn markmið um þróun opinberra fjármála sem breið sátt á að geta náðst um. Fjármálaáætlunin felur í sér ítarlegri útfærslu á markmiðum fjármálastefnunnar um tekjur, gjöld og efnahag opinberra aðila. Fjármálastefnan setur kúrsinn. Fjármálaáætlunin segir til um hvernig róið verður. Með gildistöku laga um opinber fjármál nú um áramót var mikilvægt skref stigið til að treysta umgjörð opinberra fjármála og innleiða meiri aga í áætlunargerð opinberra aðila með áherslu á langtímastöðugleika í efnahagslífinu. Í lögunum er að finna strangar reglur um afkomu og skuldaþróun, svonefndar fjármálareglur. Ein markverðustu tíðindin í fjármálaáætluninni eru að góðar horfur eru á að tvö skilyrði fjármálastefnunnar, samkvæmt 7. gr. laganna, verða bæði uppfyllt á fyrstu tveimur árum áætlunarinnar, með jákvæðum heildarjöfnuði yfir allt fimm ára tímabilið og lækkun heildarskulda hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, í 30% af vergri landsframleiðslu. Slíkur árangur gefur góð fyrirheit um að það takist að skapa forsendur til að beita þeim úrræðum sem eiga við hverju sinni til að samhæfa fjármál ríkis og sveitarfélaga og bæta opinbera hagstjórn eins og stefnt er að með nýjum lögum um opinber fjármál. Munar í þeim efnum miklu um að sjálfvirk skuldasöfnun ríkissjóðs hefur verið stöðvuð, skuldir fara lækkandi og enn fremur skiptir máli hversu vel hefur tekist til við framkvæmd ráðstafana í tengslum við uppgjör slitabúa fallinna fjármálafyrirtækja og áætlun um afnám fjármagnshafta. Fyrir liggja nú til umræðu þessar tvær þingsályktunartillögur og er þeim steypt saman í eina umræðu í stað tveggja eins og mögulegt hefði verið. Það er því nauðsynlegt að geta þess hér að þessar þingsályktunartillögur eru ekki eitt og sama málið og því mun ég byrja á að reifa helstu atriði fjármálastefnunnar en koma síðar í ræðu minni inn á fjármálaáætlunina, enda er hún lögð fram á grundvelli þeirra markmiða sem koma fram í fjármálastefnunni. Virðulegi forseti. Lykilatriðin í fjármálastefnunni sem hér eru sett fram snúa að markmiðunum um þróun afkomu og skulda hins opinbera, ríkis og sveitarfélaga, eins og fram kemur í töflu fjármálastefnunnar. Sett er það markmið að næstu fimm árin verði heildarafkoma hins opinbera jákvæð sem nemur að minnsta kosti 1% af landsframleiðslu árlega, þ.e. A-hluti ríkis og A-hluti sveitarfélaga, í því skyni að viðhalda efnahagslegum stöðugleika í þjóðarbúskapnum og lækka skuldir hins opinbera niður fyrir lögbundið skuldahlutfall. Það svarar til um 170 milljarða kr. uppsafnaðs afgangs á afkomunni yfir næstu fimm árin. Í samkomulagi ríkis og sveitarfélaga, sem var undirritað þann 18. apríl síðastliðinn í aðdraganda stefnumörkunarinnar, hefur verið sammælst um að ganga út frá því að allur afgangur á afkomu hins opinbera myndist hjá A-hluta ríkissjóðs en að afkoma A-hluta sveitarfélaga verði í jafnvægi yfir tímabilið. Samkomulagið er hið fyrsta sem gert er á grundvelli nýju laganna og gildir til eins árs. Ríki og sveitarfélög eru sammála um að styðja sameiginlega við stöðugleikann með því að fylgja eftir þessum markmiðum og leggja þannig af mörkum til þess að hér verði lægri vextir, meiri stöðugleiki og hærra atvinnustig. Að því leyti til er hér um tímamótasamkomulag ríkis og sveitarfélaga að ræða. Erfitt kann að reynast að beita æskilegu aðhaldsstigi hjá fyrirtækjum í opinberri eigu á næstu árum þar sem mikil þörf hefur myndast fyrir nauðsynlega uppbyggingu í innviðum samfélagsins. Lágt viðhalds- og fjárfestingarstig undanfarin ár ásamt gríðarlegum vexti í ferðaþjónustu hefur kallað á aukna uppbyggingu í flugmannvirkjum samhliða fjárfestingum í orkuframleiðslu og raforkudreifingu. Stefna stjórnvalda er því að heildarafkoma opinberra aðila í heild verði í jafnvægi árin 2017 og 2018 en skili síðan afgangi sem nemi um 1% af vergri landsframleiðslu að meðaltali árin 2019–2021. Stjórnvöld hafa, auk afkomumarkmiðs, sett sér skuldamarkmið sem felur í sér að heildarskuldir A-hluta ríkissjóðs lækki verulega á tímabilinu, úr um 32% af vergri landsframleiðslu í árslok 2016 í um 21% af vergri landsframleiðslu í árslok 2021. Til að ná svo krefjandi markmiði þarf mun meira að koma til en afgangur á afkomu sem nemur 1% af vergri landsframleiðslu árlega. Áformuð lækkun á skuldahlutfallinu er að stórum hluta til komin vegna vaxtar í landsframleiðslu á tímabilinu en umtalsverður hluti, sem svarar til um 180 milljarða lækkunar á nafnvirði skuldanna á tímabilinu, byggist á tilteknum forsendum um ráðstöfun óreglulegra tekna á borð við arðgreiðslur, sölu á eignarhlutum í fjármálastofnunum í nokkrum mæli og ráðstöfunum í endurfjármögnun tiltekinna lána. Auk þess er lögbundið að stöðugleikaframlögum frá slitabúum bankanna verði varið til lækkunar skulda. Virðulegi forseti. Fjármálastefnan byggist á hagfelldri hagspá fyrir tímabilið. Efnahagsaðstæður hér á landi hafa farið batnandi undanfarin missiri og sýna flestir hagvísar merki um framfaraskeið um þessar mundir og næstu árin. Heildareftirspurn í hagkerfinu er á hraðri uppleið aftur eftir mikla dýfu í kjölfar bankahrunsins haustið 2008. Samkvæmt efnahagsspá Hagstofunnar frá því í lok febrúar var vöxtur þjóðarútgjalda 6,2% árið 2015, 5,8% árið 2016 og verður 4,2% árið 2017 en eftir það hægir á vextinum niður í liðlega 2,5% til loka áætlunartímabilsins. Á þessu ári er þjóðarbúið á sjötta ári samfellds hagvaxtar og gangi þessi hagspá eftir um sleitulausan hagvöxt áfram til ársins 2021 verður þetta lengsta hagvaxtartímabil í nútímahagsögu landsins. Undirliggjandi í þessari þróun er þróttmikill vöxtur einkaneyslu og enn frekar í fjárfestingu atvinnuveganna um þessar mundir. Síðast í gær kom fram hjá hagdeild ASÍ að fram undan væri kröftugur hagvöxtur og það jákvæða væri að hann byggði á traustum grunni þar sem kaupmátturinn knýr áfram vöxt einkaneyslunnar en ekki skuldsetning heimilanna. Allt ber að sama brunni. Verðbólga hefur verið undir viðmiðum Seðlabankans þrátt fyrir miklar launahækkanir í kjarasamningum, bæði á almennum vinnumarkaði og hjá hinu opinbera, sem leitt hefur til talsvert meiri kaupmáttaraukningar en gert var ráð fyrir. Hvers vegna er verðbólgan þetta lág? Ja, það skýrist að stærstum hluta af verðhjöðnun sem flutt hefur verið inn frá viðskiptalöndum, meðal annars vegna lækkandi olíuverðs og hrávöruverðs, og af því að gengi krónunnar hefur sömuleiðis verið að styrkjast. Samhliða þessu hefur atvinnuleysi minnkað mikið. Hins vegar hefur framleiðni staðið í stað og það er visst áhyggjuefni og það getur dregið úr vexti mögulegrar framleiðslu í hagkerfinu. Sú þróun hefur orðið til þess að framleiðsluslaki hefur horfið og ójafnvægi hefur tekið að myndast milli heildareftirspurnar og framleiðslugetu. Ekki virðist þó ástæða til að ætla að uppsveiflan sem hafin er verði í líkingu við góðærið á árunum fyrir hrun bankakerfisins þar sem ekki er útlit fyrir nærri jafn mikla þenslu í heildareftirspurn né eignabólur sem þenjast út á flæði af ódýru fjármagni. Þetta er ekki sami skuldsetti vöxturinn og við sáum áður, mun heilbrigðari undirstöður fyrir þessum vexti. Mikil samtímaáhrif stærri fjárfestinga og framkvæmda gætu þó magnað upp verulega spennu í byggingar- og mannvirkjaiðnaði eða eftir atvikum á einstökum sviðum. Þá má nefna að fjármálakerfið stendur traustum fótum, byggist á innlendri fjármögnun, stendur ekki lengur í áhættusamri erlendri stöðutöku og er starfsemi sem býr að sterkri eiginfjárstöðu. Staðan er því nokkuð góð heilt yfir, það er bjart á að líta fram veginn svo lengi sem ábyrg og traust hagstjórn á grundvelli raunsærrar fjármálaáætlunar lýsir hann upp. Virðulegi forseti. Ég vík máli mínu þá að sjálfri fjármálaáætluninni. Í þessari umræðu er tækifæri til þess að ræða stefnuna. Hvernig eigum við að deila byrðunum á milli opinberra aðila við að styðja við stöðugleikann? Hvernig tekur þingið við stefnu af þessum toga þar sem lagt er upp með 1% heildarafgang? Hvaða sjónarmið eru uppi varðandi skuldaþróun? Hvaða sjónarmið eru uppi um það hversu mikið meira við getum leyft ríkinu að taka til sín eða yfir höfuð opinberum aðilum við þær aðstæður sem nú eru uppi í hagkerfinu? Þetta eru grundvallarspurningar fjármálastefnunnar. En aftur að sjálfri fjármálaáætluninni. Það er mikilvægt að okkur takist að fara í gegnum þessa umræðu eins og hún er hugsuð þar sem við beinum sjónum okkar einkum að breiðu línunum og því sem er fram undan. Þetta er ekki fjárlagagerð fyrir næsta ár en við erum samt að teikna upp útlínur fjárlaganna með fjármálaáætluninni. Með því að skuldir verði greiddar niður og himinhá vaxtabyrði ríkisins lækkuð myndast á næstu árum aukið svigrúm til að byggja upp samfélagslega mikilvæga innviði, létta byrðum af vinnandi fólki með lægri sköttum og treysta til muna grunnþjónustu ríkisins, meðal annars með hærri bótum til þeirra sem höllum fæti standa, stóreflingu heilbrigðiskerfisins og meiri gæðum menntunar á öllum stigum. Þannig búum við raunverulega í haginn fyrir komandi kynslóðir og fjölgum tækifærum ungs fólks sem vill búa hér og starfa. Og um þetta fjallar þessi fjármálaáætlun í raun og veru. Hún dregur nefnilega upp mynd sem segir að í ljósi verulegra umskipta til hins betra í ríkisfjármálum á undanförnum missirum og góðrar stöðu í efnahagslífinu blasi gríðarleg tækifæri við Íslendingum til að auka velferð allra í þessu landi og nýta þau tækifæri sem eru fram undan til að byggja enn frekar upp og búa í haginn. Allir helstu hagvísar og hagtölur benda til þess að hagur fólks á Íslandi fari mjög batnandi. Skuldir heimilanna fara lækkandi. Laun fólks hækka umfram verðbólgu á sama tíma og mjög hefur dregið úr atvinnuleysi og atvinnuþátttaka eykst. Þetta eru jákvæð tíðindi fyrir heimilin í landinu. Svo mjög hafa laun hækkað á undanförnum 12 mánuðum að við höfum ekki mælt aðra eins kaupmáttaraukningu frá því að mælingar hófust árið 1989. Þetta er það sem tölurnar fyrir síðustu 12 mánuði segja okkur. Við sjáum líka á öðrum mælikvörðum sem mæla félagslega velsæld að við færumst hratt í rétta átt og skipum okkur sess með þjóðum sem eru að ná hvað bestum árangri á heimsvísu, hvort sem það er á grundvelli kannana eins og Social Progress Index, með leyfi forseta, og ég leyfi mér að vitna í aðra skýrslu sem tekin er saman af OECD, Society at a Glance. Þessar skýrslur segja okkur þessa sögu. Í skýrslu um félagsvísa 2015 kemur einnig fram að tekjudreifing árið 2014 hefur ekki verið meiri á Íslandi í tíu ár, hvort heldur sem stuðst er við Gini- eða fimmtungastuðul, og mjög dregur úr skorti á efnislegum gæðum. Nýjar tölur frá Eurostat staðfesta að hvergi var meiri jöfnuður í Evrópu en á Íslandi árið 2014. Auðvitað er það ekki svo að hver og einn sjái skuldir sínar lækka sem hlutfall af landsframleiðslu. Fæstir velta því fyrir sér yfir höfuð hvað þeir skulda sem hlutfall af landsframleiðslu en staðan heilt yfir, um heildarskuldir heimilanna sem hlutfall af landsframleiðslu, segir sögu um það hvernig staða heimilanna almennt séð er að þróast. Það sem fólk hefur fyrst og fremst áhyggjur af eru næstu mánaðamót, nánasta framtíð, hvernig gengur að láta laun og aðrar ráðstöfunartekjur duga fyrir því sem þarf þann og þann mánuðinn og það og það árið. En það er engum blöðum um það að fletta að allir þeir hagvísar sem ég hef hér vísað til segja góða sögu um að við erum að þokast í rétta átt og reyndar ekki bara þokast, okkur miðar hratt áfram þessi missirin. Við vitum líka að staða sumra þjóðfélagshópa, eins og aldraðra og öryrkja, er enn viðkvæm og fólk í neðri launaþrepunum á erfitt með að ná endum saman. Það er ekki nóg að benda á kaupmáttaraukningu eina og sér ef ekki felst í því á sama tíma sanngjörn og réttlát skipting milli allra þeirra sem leggja sitt af mörkum í samfélaginu. Það má ekki gerast að einhverjir þjóðfélagshópar verði beinlínis skildir eftir. Ég tel að þær tölur sem við erum með í dag sýni að það eru allir að taka þátt í lífskjarasókninni. Það segir ekki að við séum búin að ná endanlegum markmiðum. Verkefninu er aldrei lokið, en við þurfum áfram að hlúa betur að þessum þáttum, þeim sem minnst mega sín og hafa úr minnstu að spila. Jákvæðu tíðindin í því sem við erum nú með í höndunum í þessum þingsályktunartillögum eru þau að við erum sem betur fer, eftir tiltölulega fá ár frá falli fjármálafyrirtækjanna og þeim erfiðleikum sem því fylgdu, að komast í stöðu til að treysta enn frekar undirstöður velferðarsamfélagsins. Í þessu sambandi vil ég get þess sérstaklega að í áætluninni er að finna tölur sem sýna þróun á ýmsum bótaflokkum. Það þarf að gæta að því þegar þingsályktunartillagan er lesin að stór hluti þeirrar hækkunar sem mun birtast í almannatryggingakerfinu er inni í lið sem heitir Laun og verðlag. Það kemur til af því að bætur munu fylgja því sem hærra er af launum eða verðlagi í framtíðinni. Þetta er mikilvægt atriði. Almennt um framsetningu í þingskjalinu vil ég sömuleiðis segja að það mun án vafa taka einhvern tíma fyrir menn að glöggva sig á þessari nýju framsetningu, enda eru þetta nýlega samþykkt lög, þetta er nýtt verklag, þetta eru ný sjónarhorn sem við erum að birta á opinberu fjármálin og það er sjálfsagt og eðlilegt að menn taki tíma í að skilja það allt til fulls; og sjálfsagt að geta þess einnig að þetta mun að hluta til marka útlit fjárlaga sem koma síðan í kjölfarið fyrir næsta fjárlagaár, þessi breytta framsetning. Virðulegi forseti. Ég ætla að tæpa í stuttu máli á nokkrum helstu þáttum tekju- og útgjaldaáætlunarinnar og þar með framkvæmdaáætlunar, þeirrar sem við erum hér með í höndunum. Varðandi tekjuáætlunina sérstaklega; hún mótast af hagstæðum þjóðhagshorfum og þeim breytingum á skattkerfinu sem þegar hafa verið lögfestar. Þá á ég sérstaklega við að miðþrep tekjuskatts fellur brott um næstu áramót en 93% þeirra sem greiða tekjuskatt falla undir miðþrepið og um næstu áramót lækkar sömuleiðis neðra þrepið. Tollar falla svo brott af öllum vörum nema tilteknum matvælum. Þá hefur á tekjuhlið áætlunarinnar verið gert ráð fyrir ýmsum tímabundnum og óreglulegum tekjum sem taka breytingum á áætlunartímabilinu, svo sem bankaskatti og stöðugleikaframlögum; hér er einkum um að ræða bankaskatt og stöðugleikaframlög. Ef við berum saman undanfarin ár og horfum aðeins inn í framtíðina eru talsverðar sveiflur á tekjuhliðinni sem að verulegu leyti skýrast af tímabundnum skattstofnum eða einskiptistekjum. Tökum sem dæmi árið 2016 sem reyndar er ekki hluti af þessari fimm ára áætlun, þá erum við að horfa upp á algjörlega einstaka heildarafkomu ríkissjóðs sem á sér væntanlega engin fordæmi sem skýrist af slíkum einskiptistekjuþætti sem er stöðugleikaframlögin. Í fyrri áætlunum höfum við gert ráð fyrir að bankaskatturinn fylgdi okkur lengur inn í framtíðina og það þarf að huga að því þegar menn bera þessa langtímaáætlun saman við fyrri langtímaáætlanir; sú staðreynd að slitabúin kláruðu sína nauðasamninga seint á síðasta ári hefur áhrif á tekjuhliðina næstu tvö árin. Einnig er gert ráð fyrir nokkru svigrúmi til tiltekinna skattaráðstafana eins og lækkunar á tryggingagjaldi frá miðju þessu ári og á tekjuhliðinni koma síðan á móti áformaðar tekjuöflunaraðgerðir eins og hækkun gistináttagjalds og breyting á reglum um samsköttun hjóna. Þá að útgjaldaáætluninni. Stefnumið um útgjaldaþróun ríkissjóðs miða að því að tryggja að afkomumarkmið fjármálaáætlunarinnar um að minnsta kosti 1% afgang á afkomu náist. Aðallega er gengið út frá því að raunvöxtur útgjaldahliðarinnar verði ekki umfram vöxt landsframleiðslu fram til ársins 2021 heldur verði hlutfall frumgjalda án óreglulegra liða nær óbreytt yfir tímabilið. Sé stefnumiðunum fylgt eftir er unnt að auka talsvert svigrúm fyrir áherslumál á málasviðum ráðuneytanna. Nánari útfærsla og sundurliðun til einstakra málaflokka og til stofnana birtist síðan í fjárlagafrumvarpi hvers árs og í fylgiriti. En helstu atriðin eru þessi: Gert er ráð fyrir nálægt 14 milljarða svigrúmi fyrir árið 2017 sem dreift hefur verið niður á einstök málefnasvið. Hér erum við sem sagt að tala um viðbótarsvigrúm á útgjaldahliðinni í frumgjöldum borið saman við árið 2016. Við skiptingu svigrúmsins var annars vegar horft til sérstakra áherslumála ráðuneyta en hins vegar til veltu málefnasviða með þeim hætti að heilbrigðis-, mennta- og löggæslumál fá meiri forgang. Þessu til viðbótar er á árunum 2018–2021 gert ráð fyrir frekara árlegu útgjaldasvigrúmi sem einnig skiptist niður á einstök málefnasvið ráðuneyta út frá veltu og forgangi en þar er um að ræða um það bil 7 milljarða kr. á ári. Það viðbótarsvigrúm sem með þessu fæst ásamt öðrum vexti í helstu útgjaldaþáttum gerir okkur kleift að hafa hóflegan raunvöxt innan málefnasviðanna á tímabilinu. Samanlagt nemur uppsafnað útgjaldasvigrúm til nýrra og aukinna verkefna 42 milljörðum á tímabilinu. Þarna erum við að ræða um 42 milljarða á verðlagi ársins í ár. Þar af er reiknað með að ráðstafa um 45% af svigrúminu í ný og aukin framlög til heilbrigðismála og um 20% til mennta- og menningarmála. Af öðrum málum má geta þess að hámarksgreiðslur úr Fæðingarorlofssjóði verða hækkaðar og rekstrargrunnur framhaldsskóla styrktur, ásamt því að barnabætur og vaxtabætur, sem og frítekjumörk í kerfinu, hækka ár frá ári. Í áætluninni er gert ráð fyrir að framlög til heilbrigðismála verði aukin verulega að raungildi á næstu árum eða sem nemur ríflega 30 milljörðum uppsafnað árið 2021 og verði þar með orðin ríflega 200 milljarðar kr. Það svarar til þess að framlögin verði aukin um 18% að raunvirði yfir tímabilið. Sú aukning er fyrir utan allar launahækkanir. Við erum bara að tala um rekstrarliðina, við erum ekki með laun inni í þessum tölum, svo sem til lækna og hjúkrunarfræðinga. Það bætist þá við á tímabilinu auk annarra verðlagsbreytinga. Í því samhengi er rétt að geta þess að stærstur hluti heilbrigðisútgjalda felst í launakostnaði stofnana og samningum um kaup ríkisins á heilbrigðisþjónustu sem byggir að stærstum hluta á launaútgjöldum. Þetta er veruleg aukning og gerir okkur kleift á næstu missirum að auka mikið gæði og öryggi þjónustunnar, bæta aðstöðu starfsfólks og tryggja jafnt aðgengi sjúklinga að þjónustu um allt land. Þetta eru verkefnin fram undan í heilbrigðismálum. Virðulegi forseti. Fjármálaáætlunin felur jafnframt í sér að mögulegt verði að ráðast í ýmis fjárfestingarverkefni sem hafa verið til skoðunar eða í undirbúningi undanfarin ár en ekki hefur verið talið unnt að fjármagna og ljúka sökum hallareksturs og mikillar vaxtabyrði ríkissjóðs í kjölfar bankahrunsins haustið 2008. Nú hefur tekist að skjóta styrkari stoðum undir ríkisfjármálin og þjóðarbúskapinn og þannig er unnt að fjármagna framkvæmdirnar með verulega auknum reglubundnum tekjum ríkissjóðs. Ekki er gert ráð fyrir að óreglulegum tímabundnum tekjum ríkissjóðs verði varið til þessara verkefna. Ég nefni hér nokkur þeirra helstu: Byggingarframkvæmdir við fyrsta verkáfanga nýs Landspítala, einkum meðferðarkjarnann sem er hjartað í spítalanum og er nú verið að hanna, og rannsóknarhús. Þetta verði boðið út strax og hönnun er lokið og framkvæmdirnar fari síðan á fullan skrið í kjölfarið. Stóraukin framlög til uppbyggingar á innviðum á ferðamannastöðum eru annað dæmi. Kaup á nýjum þyrlum fyrir Landhelgisgæsluna; við þekkjum það af fjárlögum undanfarinna ára að við verjum háum fjárhæðum til að leigja þyrlur fyrir Landhelgisgæsluna. Hér er gengið út frá því að keyptar verði tvær þyrlur fyrir Landhelgisgæsluna eins og lengi hefur staðið til. Smíði nýrrar Vestmannaeyjaferju rúmast innan þessarar áætlunar til næstu fimm ára. Það verkefni er fullfjármagnað samkvæmt áætluninni. Sömuleiðis framkvæmdir við Dýrafjarðargöng sem hafa verið talsvert til umræðu að undanförnu en í sjálfu sér eru Dýrafjarðargöngin nefnd annars staðar, nefnilega í samgönguáætlun. Uppbygging á Þingvöllum, bygging nýrra hjúkrunarheimila, bygging Húss íslenskra fræða sem hefur tafist eru dæmi um slíkar fjárfestingar sem við horfum til hér. Viðfangsefnið fram undan er að ráðast í þessi og önnur mikilvæg verkefni af skynsemi og yfirvegun. Þær jákvæðu efnahagshorfur sem við blasa á næstu árum eru samt sem áður ekki alveg í hendi, og sér í lagi ekki ef við gætum ekki hófs. Það er sígandi lukka sem mun reynast best við þær aðstæður sem nú eru uppi. Það þarf að gæta að því að fjármálaáætlunin styðji við önnur hagstjórnarúrræði, eins og peningastefnuna, til að draga úr hættu á ofhitnun og óstöðugleika í hagkerfinu. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið nokkra lykilþætti áætlunarinnar og fjármálastefnunnar. Mér þætti mikilvægt fyrir framhaldið að hér tækist að skapa hefð fyrir umræðu um stefnuna sérstaklega vegna þess að hún er slíkt kjarnaatriði og bara aðeins til upprifjunar: Fjármálastefnan mun ávallt koma fram að afstöðnum kosningum og hún á þá að vera leiðarljós fyrir viðkomandi ríkisstjórn næstu árin á meðan fjármálaáætlunin verður uppfærð á hverju ári. Ég vænti þess hér að fram komi ýmis sjónarmið um að gera eigi hlutina svona en ekki hinsegin, að menn gagnrýni á einstökum málasviðum að ekki sé tryggt nægilegt fjármagn. Best væri fyrir málefnalega umræðu um grundvallarmál eins og þessi að þá kæmi um leið fram með hvaða hætti menn hygðust gera nauðsynlegar breytingar til að ná slíkum markmiðum. Í mínum huga er þetta þannig að við erum í þessari áætlun með lágmarksaðhald hins opinbera miðað við aðstæður í hagkerfinu, við erum þó að miða við 1% heildarafgang allt áætlunartímabilið. Það held ég að sé fullnægjandi en ekki er hægt að ganga mikið á afganginn til þess að mæta nýjum verkefnum. Við erum sömuleiðis að horfa á það að á fimm árum ætlum við að leyfa frumgjöldunum að vaxa um 10%. Það er ágætt að velta því aðeins fyrir sér. Ég held að það verði ekki mörg tímabil næstu áratugina þar sem við getum leyft frumgjöldunum að vaxa um heil 10% þannig að þeir sem munu taka þátt í þessari umræðu að gagnrýna að frumgjöldin vaxi ekki enn meira þurfa þá að gera grein fyrir því hvernig það ætti að vera hægt að gera til langs tíma án þess að stórauka framleiðnina á Íslandi og gera aðrar grundvallarbreytingar. Ég held að það væri gott fyrir umræðuna í heild sinni, ef menn vilja fara þá leiðina að segja að á útgjaldahliðinni sé ekki nægjanlegur vöxtur, að við tökum þá bara þá umræðu hvort það eigi að gerast þannig að menn gangi á afkomuna eða hvort menn muni leggja áherslu á að nota eignasölu til að standa undir rekstri eða hvernig annars menn ætla að fjármagna þetta. Þegar upp verður staðið tel ég að verkefnið sem við réðumst í, með því að vinna að lögum um opinber fjármál, standi og falli með því hvaða hefðir og venjur myndast hér á Alþingi í umræðum um þessi mál til lengri tíma, að við föllum ekki beint inn í eins konar fjárlagaumræðu þegar við erum að ræða þetta heldur náum að beina sjónum okkar að því hvernig breiðu línurnar líta út; og svo geta menn tekist á um það hvort eigi að vera meiri eða minni heildarafgangur, meira eða minna gert af því að greiða upp skuldir, hvort rétt sé skipt á milli málefnasviðanna. Þetta er það sem umræðan ætti að snúast um. Sú áætlun sem við teflum hér fram er hugsuð til þess að ná góðu jafnvægi á milli þessara þátta, að skila góðri afkomu sem er mikilvægt miðað við aðstæður, að greiða upp skuldir sem er mikilvægt, ekki bara vegna fjármálareglunnar heldur vegna þess að við höfum blætt allt of miklu í vaxtagjöld í of langan tíma. Við höfum þörf fyrir að koma skuldunum niður áður en næst kreppir að í hagkerfinu en á sama tíma 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina og ræðuna. Ég fagna því sannarlega að stefnan og áætlunin sé komin til þingsins en gagnrýni um leið að hún kemur allt of seint, eða mánuði of seint miðað við lög um opinber fjármál. Við í fjárlaganefnd og fleiri nefndir eigum auðvitað eftir að fara yfir stefnuna og áætlunina og spyrja spurninga. En ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í það sem fram kemur í fjármálaáætluninni um heilbrigðismál. Nú hafa tæplega 90.000 manns krafist þess með undirskrift sinni að auknum fjármunum verði varið til heilbrigðisþjónustu. Fram kemur í áætluninni að gert sé ráð fyrir að framlög til heilbrigðismála verði orðin ríflega 30 milljörðum kr. hærri árið 2021. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Eru bæði rekstur og stofnkostnaður inni í þessum 30 milljörðum kr.? Ég get ekki fundið það við lestur áætlunarinnar. Er Landspítalinn þar inni? En nýbyggingin, lagfæringar á Sjúkrahúsinu á Akureyri og hjúkrunarheimilin? Ef svo er telur hæstv. ráðherra að áætlunin nái því markmiði að auka þjónustuþörf vegna hækkandi aldurs þjóðarinnar og þeirri kröfu að heilbrigðisþjónusta verði bætt um allt land? Að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Er gert ráð fyrir því í þessari fimm ára áætlun að minnka hlut sjúklinga í heildarkostnaði við heilbrigðisþjónustuna? Við þekkjum frumvarpið sem breytir dreifingunni á sjúklingana þannig að greiðsluþátttaka þeirra sem eru langveikir lækkar. Ég spyr: Er það kostnaðarþátttaka sjúklinga í heild? Verður hún 

Virðulegi forseti. Sú hækkun til heilbrigðismála sem við ræðum hér er fyrir utan allar launahækkanir eins og ég rakti. Í því sambandi er rétt að geta þess að stærstur hluti til heilbrigðisútgjaldanna felst í launakostnaði. Meðal þeirra verkefna sem eru hluti af áætluninni eru tækjakaupaáætlun Landspítalans og Sjúkrahússins á Akureyri, tímabundin framlög, bygging sjúkrahótelsins, hönnun meðferðarkjarnans, útboð á byggingarframkvæmdum vegna sjúkrahússins, átak til að stytta biðlista, bygging og rekstur þriggja nýrra hjúkrunarheimila, styrking á daggjaldagrunni öldrunarstofnana, stóraukin framlög til S-merktra lyfja, átaksverkefni vegna lifrarbólgu C, verulega aukið óskipt útgjaldasvigrúm til málefnasviða sem falla undir heilbrigðismál á tímabilinu sem síðan á enn eftir að útfæra með hvaða hætti dreifist niður á einstaka málaflokka, stofnanir og verkefni. Ég held að það verði aldrei horft fram hjá því að bein fjárfesting í stofnkostnaði er eitt mikilvægasta framlagið sem við getum beitt okkur fyrir á næstu árum á heilbrigðissviðinu. Það er nú eiginlega alfa og omega allra umræðna um heilbrigðismál eftir að við fengum ró um málefni starfsfólksins, sem var jú í verkfalli fyrir rétt rúmu ári síðan og náðum þar langtímasamningum um kaup og kjör í stéttinni. Næst er að bæta aðstöðuna fyrir aukið öryggi og sjúklingana. Að þessu leytinu til er langstærsta einstaka framkvæmdin sjúkrahúsið. Varðandi greiðsluþátttökukerfin er ekki gert ráð fyrir sérstökum framlögum til viðbótar í greiðsluþátttökukerfin á áætlunartímabilinu, sem væru þá hugsuð til að lækka greiðsluþátttöku sjúklinga. Það liggur hins vegar fyrir að það er stefna stjórnvalda 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég skil hann svo að inni í 30 milljörðunum sé stofnkostnaður og að ekki sé gert ráð fyrir því að kostnaðarþátttaka í heild, þátttaka sjúklinga í kostnaði við heilbrigðiskerfið, verði lækkuð á þessu tímabili. Fram kemur í áætluninni að markmið með barnabótum sé eingöngu stuðningur við tekjulægstu fjölskyldurnar. Ég var hissa á því að lesa það vegna þess að ég gerði einhvern veginn ráð fyrir því að við vildum stefna með barnabæturnar meira í áttina að því sem gerist annars staðar á Norðurlöndum. Fram kemur í áætluninni að leitað sé í smiðju Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við endurskoðun á barnabótakerfinu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefði ekki verið betra að leita til Norðurlandanna og leita fyrirmynda í barnabótakerfinu þar? Það 

Virðulegi forseti. Við áætlum að um það bil 60 milljarðar fari í heilbrigðismálin á áætlunartímabilinu þegar launaliðurinn og verðlagsuppfærslur eru tekin með. Það eru um 30 milljarðar sérstaklega vegna rekstrar- og stofnkostnaðar. Stór hluti af því mun fara í að fullhanna og hefja framkvæmdir við spítalann. Varðandi barnabæturnar sérstaklega eru uppi ólík sjónarmið í þinginu um það hversu langt eigi að ganga með barnabótakerfin. Ég hef viljað skoða barnabótakerfin í samhengi við skattkerfið og önnur bótakerfi á sama tíma, svo sem vaxtabætur, svo sem húsnæðisbætur, sem nú liggja fyrir þinginu þar sem meðal annars er ætlunin að taka tillit til fjölskyldustærðar, og velta því upp, eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði í tiltölulega nýlegri skýrslu sem afhent var íslenskum stjórnvöldum, hvort aðrar leiðir séu færar til að ná til þeirra sem mesta þörf hafa fyrir aðstoð. En í gegnum tíðina hefur minna verið horft til tekna og 

Herra forseti. Ég þakka fjármálaráðherra fyrir ræðuna og tek undir að það er ágætt að þetta mál er komið fram í fyrsta sinn í þeirri framsetningu sem hér er. Mig langar að spyrja um fjármálaráð. Hér átti að vera búið að skipa fjármálaráð og frá og með deginum í dag eru fjórar vikur þangað til það á að gefa þinginu umsögn um þessa miklu stefnu og áætlun. Mér finnst því mjög sérstakt að ekki sé búið að gera það nú þegar og ég taldi að það hefði átt að vera búið að eiga einhverja aðild að þessu. Því spyr ég: Er búið að stofna það eða manna? Ef svo er ekki, hvenær gerir ráðherrann ráð fyrir að það verði gert? Hæstv. ráðherra talaði um breiðu línurnar, að við þyrftum að nálgast þær sameiginlega, en það er nú svo að við höfum mjög ólíka m.a. skattapólitík og í áætlunum ráðherrans er t.d. samneyslan í sögulegu lágmarki á næsta ári. Það er eitthvað sem við vinstri græn höfum talað gegn, að hafa hana eins lága og hér kemur fram. Það sem ég hef áhyggjur af eru undirliggjandi tekjustofnar ríkisins. Hér hefur margt verið hagfellt, olíuverðið, ferðaþjónustan, bankaskatturinn og stöðugleikaframlögin, en á meðan hafa tekjustofnar ríkisins markvisst verið veiktir og ráðherrann hyggst reka þetta áfram á einkaneyslunni. Ég vil minna á að fyrir hrun voru skattar líka í lágmarki, m.a. fjármagnstekjuskattar, en það varð þó ekki til þess endilega að menn greiddu skattinn af arði sínum heldur var farið með hann úr landi í skattaskjól, eins og við höfum heyrt af undanfarið. En ég spyr fyrst og fremst um fjármálaráð.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það hefði verið heppilegt að fjármálaráð væri nú þegar fullskipað. En til þess þurfa að berast tilnefningar, annars vegar frá forsætisráðherra og hins vegar frá þinginu. Það þarf að ljúka því. Við munum þurfa að taka tillit til þess við framgang þessa máls. Ég veit að vinna stendur yfir við að koma ráðinu saman. Það hefur verið talað við einhverja einstaklinga um hvort það mætti tilnefna þá í ráðið og ekki allir sem haft hefur verið samband við hafa verið í aðstöðu til að taka það að sér. En ég geri ráð fyrir því að fá þessar tilnefningar á allra næstu dögum í síðasta lagi. Varðandi skattapólitíkina er allt hárrétt sem hv. þingmaður segir. Það er mjög eðlilegur hluti af umræðu um þessi mál að ræða skattstefnu stjórnvalda. Ég er algjörlega ósammála því að hér hafi ríkisstjórnin verið að vinna í því að veikja skattstofnana. Ég er algjörlega ósammála því. Ef við tökum t.d. virðisaukaskattinn hefur hann mjög verulega tekið við sér eftir að við ákváðum að gera ákveðnar breytingar á prósentunum og breikka skattstofnana, fækka undanþágum með lægra almennu þrepi, því lægsta sem við höfum haft. Virðisaukaskatturinn stefnir í að verða um 200 milljarða skattstofn fyrir ríkið. Ég segi að það sama eigi við um breytingar á tekjuskattinum sem m.a. hafa skipt máli til þess að skapa frið á vinnumarkaði, svo dæmi sé tekið, vegna millitekjufólks. Það var fyrst eftir að ríkisstjórnin gerði grein fyrir áherslum sínum í tekjuskattskerfinu sem endanlega tókust samningar á almennum markaði. Ég gæti haldið áfram. En það sem einkum setur mark sitt á tekjulínuna er brottfall ýmissa tímabundinna tekjustofna ríkisins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra. Ég var minnt á að það eru reyndar aðeins tvær vikur sem við höfum en ekki fjórar því að tíminn sem fjármálaráð hefur héðan í frá var styttur í meðförum þingsins. Þetta er ekki langur tími og við verðum að hafa hraðar hendur. Ég held að það standi á ríkisstjórnarflokkunum að klára það mál. Ég held að minni hlutinn hafi tilnefnt fulltrúa sinn. Varðandi skattamálin erum við ekki sammála þar. Ég tel að einmitt virðisaukaskatturinn og fleira hafi orðið til þess að íþyngja þeim sem lægstar tekjurnar hafa. Það kemur fram hér um eldri borgara og öryrkja að gert sé ráð fyrir því að þeir geti framfleytt sér sjálfir með tekjum sínum og þurfi ekki á lífeyrisgreiðslum að halda, það sé markmiðið. Mig langar því að spyrja hvernig ráðherrann sér það fyrir sér að sérstaklega öryrkjar, en auðvitað líka eldri borgarar, geti framfleytt sér sjálfir með tekjum sínum og þurfi ekki á 

Virðulegi forseti. Ég tel ótvírætt að þarna sé verið að vísa til þess sem við höfum verið að vinna að á undanförnum áratugum, að þeir sem eru úti á vinnumarkaðnum nái yfir starfsævina að byggja sér upp það myndarleg lífeyrisréttindi að það muni síður reyna á almannatryggingakerfið þegar á lífeyristökualdur er komið. En einn vandi kerfisins sem við búum við í dag er einmitt hversu misjafnlega þetta lítur út fyrir einstaka aldurshópa. Við erum með kynslóðir sem þurfa í dag og þó nokkuð mörg ár inn í framtíðina mjög að treysta á almannatryggingakerfið til framfærslu. En á sama tíma hafa réttindin verið að breytast þannig fyrir ungu kynslóðina í landinu að engin ástæða er til að ætla að fólk sem mun leggja til hliðar alla starfsævina muni þurfa á að halda réttindum á borð við þau sem eru í almannatryggingakerfinu þegar kemur á efri ár, ekki nema menn fari út í einhverjar hugmyndir eins og borgaralaun eða annað þess háttar, að greiða fólki algjörlega óháð þörfinni fyrir framfærslustuðning. Augljóslega á þetta við með allt öðrum hætti hjá öryrkjum og þeim sem hafa tapað starfsorkunni og möguleikanum á að ná sér í sjálfsaflafé. Það er allt annað mál. Kerfin okkar eiga að vera þannig byggð upp að mínu áliti að við leggjum allt kapp á að styðja þá myndarlega sem raunverulega þurfa á stuðningi að halda. Það sé á sama tíma hvati fyrir alla til að bjarga sér sem það geta og að fyrirhyggja sé byggð inn í kerfin þannig að fólki sé gert skylt með hvötum og lagakvöð, þar sem það á við, að leggja til hliðar fyrir góðum efri árum. Alveg eins og lífeyrissjóðakerfið gerir ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Ég óska hæstv. fjármálaráðherra til hamingju með þessa fjármálaáætlun. Mér finnst mjög gott að við séum komin á þann stað að vera farin að horfa fram í tímann. Mér finnst þetta í grunninn gott plagg þótt ég sé ekki sammála pólitíkinni í áætluninni. Ég hefði samt gjarnan viljað hafa „index“ fremst. Mér finnst alltaf mega aðeins hugsa betur um að vera ekki að endurtaka sig. Ef hægt er að hafa eitthvað á 150 blaðsíðum sem nú eru 200 blaðsíður er vel þess virði að fara í gegnum skjalið, stytta það og gera aðgengilegt fyrir sem flesta. Mig langar aðeins að fara út í fjárfestingu sem vex kannski ekki mikið en þó eru mikilvæg verkefni þarna eins og ráðherra nefnir, Landspítalinn, nýr Herjólfur og ýmislegt fleira. Eftir allt sem á undan er gengið er gríðarleg þörf fyrir meiri uppbyggingu innviða, sérstaklega í samgöngukerfinu. Við erum enn með einbreiðar brýr og víða á þjóðveginum þarf að breikka hann og þar fram eftir götunum. Það vantar peninga í þetta en á sama tíma erum við hálfpartinn í þensluumhverfi þannig að þetta er áskorun. Ég velti fyrir mér hvort ráðherra sé sammála mér um að það væri gott að setja meiri peninga í fjárfestingar. Ástæðan fyrir því að það er ekki gert er kannski að einhverju leyti sú að halda aftur af þenslu. Samt er þessi ríkisstjórn alltaf til í að fara í skattalækkanir. Ein leið til að halda aftur af þenslu er að fara ekki í skattalækkanir, fara jafnvel frekar í skattahækkanir. Er ekki ástæða til þess á þessum tímum þegar við viljum hafa gott heilbrigðiskerfi, innviðina í lagi, ætlum að fara að byggja landspítala og þurfum líka að fara í framkvæmdir á Akureyri, fjórðungssjúkrahúsinu þar, og þurfum að fara í framkvæmdir á vegum og samgöngukerfinu, að horfa frekar í skatttekjur, draga úr þenslunni í gegnum einkaneysluna og fara ekki í skattalækkanir, t.d. eins og að fara í þessi tvö skattþrep? Þótt búið sé að ákveða það finnst mér það ekki endilega góð hugmynd. Er ekki nær að láta þá sem eru í efri millitekjum og 

Virðulegi forseti. Varðandi fjárfestingarstigið tek ég undir að þegar við skoðum A-hluta ríkissjóðs er það enn mjög lágt í sögulegu samhengi. Hér erum við samt að leggja upp með að hið opinbera fari upp í 1,5% á síðari hluta áætlunartímans. Til lengri tíma finnst mér líklegt að jafnvægið gæti fundist einhvers staðar nær 2% sem sýnir hversu mikið vantar upp á. Við sjáum ekki mikið svigrúm til að hækka hlutföllin þetta mikið, m.a. vegna allra þeirra fjárfestinga sem eru fyrirhugaðar í einkageiranum og það eru mjög stór verkefni, sem ég rakti í inngangi mínum, í gangi hjá fyrirtækjum í ríkiseigu, svo sem 20 milljarða fjárfesting á þessu ári við flugvöllinn í Keflavík. Landsnet er með áform um að styrkja raforkukerfið, háar tölur eru nefndar í því samhengi o.s.frv. Varðandi skatta á einstaklinga hafa okkar breytingar komið inn yfir tímabil. Við höfum lagst gegn þeim skattahækkunum sem voru boðaðar sem sérstök ráðstöfun vegna stöðunnar hjá ríkissjóði. Þegar við veltum fyrir okkur hvað það er sem einkum veldur spennu í hagkerfinu er alveg augljóst að þar er miklu meira við vinnumarkaðinn að sakast og þær gríðarlegu launahækkanir sem farið hefur verið fram á en þær breytingar á tekjuskattskerfinu sem við höfum beitt okkur fyrir. Við höfum nálgast verkefnið þannig að við vildum sanngjarnara skattkerfi. Við teljum að það sé sanngjarnara með tveimur þrepum og háum persónuafslætti en í þriggja þrepa kerfi. Ég rifja aftur upp að þessar breytingar 

Virðulegi forseti. Ég ætla í seinna andsvari aðeins að ræða um sveitarfélögin. Eins og ég les út úr tölunum virðist rekstur þeirra og skuldastaða vera í járnum eiginlega meira og minna næstu árin þó að það rofi eitthvað til undir lok tímabilsins. Það hefur verið talað um tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að hluti tilfærslna frá ríkinu til sveitarfélaga sé hvergi jafn lítill í OECD-ríkjunum og hér á landi. Sveitarfélögin hafa t.d. kallað eftir að fá tekjur af fjármagnstekjuskatti, þ.e. að þeir sem greiða fjármagnstekjuskatt greiði ekki útsvar. Eins að sveitarfélögin greiði ekki fjármagnstekjuskatt til ríkisins eða jafnvel ekki virðisaukaskatt og það eru ýmsar fleiri kröfur og auðvitað að fjármunir fylgi verkefnunum. Mig langar því að spyrja: Er eitthvað í gangi hjá þessari ríkisstjórn um að horfa í einhverjar breytingar á þessari tekjuskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga? Ég finn það ekki í áætluninni. Ég get að sumu leyti tekið undir 

Virðulegi forseti. Ég hef gert það að eins konar meginstefi í öllu sem ég hef beitt mér fyrir í fjármálum ríkisins að reyna að byggja undir frekari stöðugleika. Á meðan ríkið er með of miklar skuldir og háan vaxtakostnað er ekki staða hjá ríkissjóði til að láta sveitarfélögunum eftir mjög mikið af tekjustofnum sínum. Þegar skuldahlutföllin eru komin niður fyrir þau mörk sem við höfum sett okkur til lengri tíma og sé staðan þannig hjá sveitarfélögunum að þau eigi erfitt með að bæta afkomu sína og halda áfram skuldaniðurgreiðslu, en mörg þeirra eru mjög skuldsett, finnst mér sjálfsagt að við veltum fyrir okkur hvernig sé sanngjarnt að fara inn í frekari framtíð vegna þess að ég hef aldrei litið þannig á að ríki og sveitarfélög séu í rekstri í einhverju sérstöku hagnaðarskyni. Við erum bara að halda úti opinberri þjónustu til að bæta lífskjörin í landinu. Ef niðurstaðan er að það sé eitthvað 

Herra forseti. Samkvæmt lögum um opinber fjármál á að leggja fjármálaáætlun til fimm ára fram 1. apríl ár hvert. Við ræðum nú fyrstu fjármálaáætlun sem unnin er samkvæmt lögum um opinber fjármál og fjármálastefnuna eins og fram hefur komið. Hún kemur mánuði of seint. Ef markmið laganna um opinber fjármál eiga að nást þarf að fara eftir lögunum. Hugmyndin um fjármálastefnu og fjármálaáætlun og með þeim gildum sem tiltekin eru með lögum að eigi að ganga í gegnum hvort tveggja er góð en gagnast ekki ef stjórnvöld fara ekki eftir lögunum. Ég gagnrýni því harðlega að fjármálastefnan og -áætlunin hafi ekki komið til þingsins á réttum tíma. Sá dráttur skerðir það svigrúm sem þingnefndir hafa til að vinna með áætlunina og gera við hana athugasemdir. Samkvæmt 13. gr. laga um opinber fjármál á fjármála- og efnahagsráðherra að skipa fjármálaráð. Hlutverk fjármálaráðsins er að leggja mat á hvort fjármálastefna og fjármálaáætlun fylgi þeim grunngildum sem talin eru upp í 2. mgr. 6. gr. laganna og skilyrðum 7. gr. um fjármálareglurnar. Álitsgerðir fjármálaráðs skal birta opinberlega. Eigi síðar en tveimur vikum eftir að tillaga til þingsályktunar um fjármálastefnu eða fjármálaáætlun hefur verið lögð fram á Alþingi, eða tillaga til þingsályktunar um breytingar á gildandi áætlun, skal fjármálaráð senda Alþingi umsögn sína um hana. Herra forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er ekki enn búinn að skipa fjármálaráð sem ætti að skila umsögn sinni eigi síðar en 13. maí. Bæði drátturinn á framlagningu fjármálastefnunnar og fjármálaáætlunarinnar og það að hæstv. ráðherra hefur ekki enn skipað fjármálaráð veldur mér miklum vonbrigðum og virðist benda til þess að lítil virðing sé borin fyrir lögum um opinber fjármál og markmiðum þeirra. Í fjármálastefnunni kemur fram að efnahagsleg framvinda og horfur bendi til þess að hin hefðbundna íslenska eftirspurnarþensla með vexti þjóðarútgjalda umfram framleiðslu sé enn og aftur hafin eða í aðsigi. Við þær aðstæður sé ekki nægilegt að draga úr eftirspurnaráhrifum fjárfestinga ríkis og sveitarfélaga, ekki síður sé mikilvægt að tryggja að fyrirtæki í eigu hins opinbera auki ekki á vandann með fjárfestingum sem geti beðið og æskilegt að ráðist sé frekar í þegar um hægir. Þar er meðal annars átt við orkuöflun og framkvæmdir í samgöngum. Vísbendingar eru um að hagkerfið geti ofhitnað og verðbólga farið af stað ef ekki sé gætt aðhalds í opinberum rekstri. Þó að hagspár séu hagfelldar er það mikilvægt nú eins og við aðrar aðstæður að stefna opinberra fjármála og peningamálastefna Seðlabankans sé í takti og dragi vagninn í sömu átt en togist ekki á eins og gerðist fyrir efnahagshrunið. Þá væri voðinn vís fyrir kjör fólks og fyrirtækja í landinu. Í fjármálaáætluninni er þetta ítrekað og bent réttilega á að með beitingu fjármála hins opinbera megi draga úr hagsveiflum og þar með stuðla að stöðugleika sem er eitt meginmarkmið nýrra laga um opinber fjármál. Í kaflanum um efnahagsástæður ríkisfjármálaáætlunarinnar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Í samræmi við grunngildi nýrra laga um opinber fjármál ætti farsæl stjórn opinberra fjármála að miða að því að þau verði hagsveiflujafnandi en ekki hagsveiflumagnandi.“ Undir þetta tek ég heils hugar. Það sem ég gagnrýni hins vegar er hvernig ríkisstjórnin vill með áætlun sinni nýta sveiflujöfnunarmöguleika ríkisfjármála og hverjir það eru í samfélaginu sem eiga að taka það á sig að bera stöðugleikann uppi. Herra forseti. Skattstefna ætti að taka mið af stöðu hagsveiflunnar hverju sinni. Allt kapp ætti að leggja á að búa í haginn þannig að þjóðarbúið sé vel í stakk búið til að taka á sig næstu niðursveiflu. Þess vegna ætti ekki að lækka skatta og gjöld í uppsveiflunni eins og gert hefur verið og það er algerlega óásættanlegt að þeir sem síst þurfa á að halda fái mestan ábata af bættum hag ríkissjóðs. Með gjalda- og skattstefnu þeirri sem keyrt hefur verið eftir á kjörtímabilinu er hreint ekki farið eftir þeim áherslum sem hamrað er á bæði í fjármálastefnunni og fjármálaáætluninni. Lækkun veiðigjalda um milljarða, afnám auðlegðarskatts um annað eins og lækkun tekjuskatts einstaklinga með fækkun þrepa úr þremur í tvö eru allt aðgerðir sem gagnast þeim efnameiri í samfélaginu. Fyrir vikið verða skatttekjur ríkissjóðs lægri en ella hefði orðið. Það hefur áhrif á tekjuþróunina sem gengið er út frá í fjármálaáætlun fyrir hið opinbera á árunum 2017–2021. Ákvarðanir ríkisstjórnarinnar um skattalækkanir auka peningamagn í umferð og valda því að hagsveiflan verður meiri ef ekkert er að gert. Aðgerðir sem hæstv. ríkisstjórnin grípur til, til að minnka áhrif þess að ríkið greiði lægri gjöld og skatta, bitna á þjónustu hins opinbera við þá sem þurfa á henni að halda. Aðgerðirnar bitna á þjónustu í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu og almannatryggingum. Þjónustan verður því ekki bætt eins og brýn þörf er á. Fjárfestingar í samgöngum verða einnig minni en þörf er á. Þetta er lykilatriði í fjármálaáætlun ríkisstjórnar Sigurðar Inga Jóhannssonar, sköttum og gjöldum á þá efnameiri er haldið lágum og fyrir vikið er velferðarþjónustan ekki bætt svo hún dugi til að standa undir nafni. Bættur hagur ríkissjóðs skilar sér ekki til almennings í sama mæli og til þeirra efnameiri því að óréttlæti á samkvæmt áætlun hæstv. ríkisstjórnar að viðhalda næstu fimm árin, nái hún fram að ganga. Um barnabætur segir meðal annars í fjármálaáætlun, með leyfi forseta: „Í samræmi við markmið um einföldun skattkerfisins er stefnt að því að endurskoða barnabótakerfið til einföldunar og meiri skilvirkni. Að beiðni fjármála- og efnahagsráðherra vann Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (AGS) úttekt á tekjuskattlagningu einstaklinga og á barna- og vaxtabótakerfunum með frekari úrbætur í huga. Niðurstaða sérfræðinga sjóðsins var sú að veruleg þörf væri á endurskoðun þeirra í átt til einföldunar, auk þess að beina þessum bótum í auknum mæli til lágtekjuheimila. Því markmiði megi meðal annars ná með því að skerðingarhlutfall barnabóta verði eitt og hækki töluvert frá því sem nú er. Einnig er lagt til einungis verði greidd ein föst fjárhæð barnabóta fyrir hvert barn undir 18 ára aldri, óháð fjölskyldugerð og aldrei með fleiri börnum en þremur.“ Á öðrum stað segir um barnabætur, með leyfi forseta: „Jafnframt þarf að sníða af ýmsa agnúa sem hafa óæskileg áhrif í kerfinu. Þetta verður til að mynda gert með því að sporna við því að foreldrar barns skrái sig ekki í sambúð til að öðlast rétt til hærri barnabóta sem einstætt foreldri. Þá þarf að breyta því fyrirkomulagi að barnabætur ná í einhverjum tilvikum of langt upp tekjuskalann sem vinnur gegn því meginmarkmiði að vera eingöngu stuðningur við tekjulægstu fjölskyldurnar.“ Þar höfum við það. Meginmarkmiðið með barnabótum er að þær verði eingöngu stuðningur við tekjulægstu fjölskyldurnar í landinu. Þetta er stefna hæstv. ríkisstjórnar sem birtist í fimm ára áætluninni. Mér finnst þetta ekki ásættanlegt markmið og langt frá þeim markmiðum sem hinar Norðurlandaþjóðirnar setja sér. Annars staðar á Norðurlöndum munar ungar barnafjölskyldur um barnabæturnar. Þær eru þar til þess að jafna stöðu barnafólks við stöðu hinna sem ekki eru með börn á framfæri. Leita ætti frekar í smiðju norræna velferðarkerfisins en til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins við útfærslu á stuðningi við barnafjölskyldur hér á landi. Herra forseti. Margar ágætar setningar eru í fjármálastefnunni og fjármálaáætluninni sem hægt er að taka undir. Gallinn er bara sá að það er fátt í aðgerðaáætlunum sem er í takti við þær. Í upptalningu á ýmsum viðmiðum við mótun fjármálaáætlunar kemur meðal annars fram að brýnt sé að þegar tekjuhlið ríkissjóðs er tekin að styrkjast á hagvaxtarskeiði við hagfelldar aðstæður í útflutningsgeiranum, svo sem í sjávarútvegi og ferðaþjónustu, verði þess gætt að treysta fjárhagsstöðu ríkissjóðs og búa í haginn til þess að gera betur kleift að mæta óhagfelldari kringumstæðum þar sem vera má að fyrr eða síðar komi að því að dragi úr hagvexti eða jafnvel að samdráttur verði eins og sagan sýnir. Undir þetta getum við væntanlega öll tekið. En hvað hefur verið gert svo sem í ferðaþjónustunni í þessa veru? Ljóst er að vegna fjölgunar ferðamanna hefur álag aukist gríðarlega á vegi landsins, löggæslu, heilsugæslu og sjúkraflutninga án þess að því hafi verið mætt með auknum fjárframlögum sem duga. Í fjármálaáætluninni er aðeins gert ráð fyrir því að gistináttagjald hækki úr 100 kr. í 300 kr. Það munar ekki mikið um það til að mæta álaginu af fjölgun ferðamanna. Raunar er úrræðaleysi stjórnvalda ótrúlegt þegar kemur að þessari stóru og sístækkandi atvinnugrein sem ferðaþjónustan er hér á landi. Erlendum ferðamönnum hefur fjölgað mikið undanfarin ár. Í fjármálaáætluninni er tiltekið að ferðamönnum hafi fjölgað um 30% á milli áranna 2014 og 2015 og að Isavia spái því að fjölgunin verði allt að 37% á þessu ári. Þessi mikla fjölgun gæti haft alvarlegar afleiðingar í för með sér. Hættan sé sú að yfirskot verði í fjárfestingum í greininni með tilheyrandi vandamálum sem slíku fylgja. Miklar framkvæmdir hafa verið undanfarið í greininni og ekki síður fyrirætlanir um miklar framkvæmdir fram undan. Í fjármálaáætluninni segir um ferðaþjónustuna meðal annars, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að ná jafnvægi í efnahagslegum áhrifum greinarinnar en ekki þarf síður að huga að því að stýra fjölda ferðamanna á svæðum þar sem ágangurinn er kominn að þolmörkum.“ Og hvað ætla stjórnvöld að gera í þessu? Jú, þau ætla að hækka gistináttagjaldið úr 100 kr. í 300 kr. og það mun ekki hafa mikil áhrif til að skapa jafnvægi í efnahagslegum áhrifum greinarinnar. Í fjármálaáætluninni er talað um að endurskoðun á sköttum og gjöldum í ferðaþjónustunni geti verið sveiflujafnandi aðgerð og aðgerð til að jafna samkeppnisstöðu atvinnugreina innan lands. Ég tek undir það. Í því sambandi liggur beint við að ferðamenn greiði virðisaukaskatt af gistingu og afþreyingu í almennu þrepi en ekki lægra þrepi eins og nú. Hvers vegna ættu ferðamenn að fá undanþágur frá almennu virðisaukaskattsþrepi þegar litið er til þeirrar stöðu sem ferðaþjónustan hefur sem atvinnugrein hér á landi? Ákvörðun um 24% virðisaukaskatt á gistingu og afþreyingu fyrir ferðamenn mundi gera það sem rætt er um í fjármálaáætluninni að nauðsynlegt sé að gera, bæði að jafna samkeppnisstöðu atvinnugreina innan lands og skapa jafnvægi í efnahagslegum áhrifum greinarinnar. Fram kemur einnig í áætluninni að markaðssetning Íslands utan sumartíma hafi gengið vonum framar og fjölgun ferðamanna hafi verið mest á þeim tímum. Nýting gistirýma hafi verið mjög mikil og aukist yfir vetrarmánuðina í takt við fjölgun ferðamanna. Þannig er nýting hótela á höfuðborgarsvæðinu með því mesta í Evrópu. Aukinni eftirspurn hafi verið mætt með auknu framboði í stað þess að verð sé hækkað. Ef stjórnvöld taka ekki í taumana og stýra þróun ferðaþjónustunnar mun því miður illa fara. Mesta hættan er sú að fjárfestingar nýtist ekki og kostnaður vegna uppbyggingar greinarinnar lendi á almenningi ef illa fer. Vegir sem molna undan álagi og ekki er viðhaldið og álag á lögreglu og heilbrigðisstarfsmenn mun síðan bitna á íbúum þessa lands. Aðgerðaleysi og fyrirhyggjuleysi stjórnvalda getur hreinlega verið hættulegt heilsu manna hvað þetta varðar. Herra forseti. Í fimm ára áætluninni er mikið um fögur orð. En þau verða innantóm þegar horft er á áætlanir því að þar er ekki að finna miklar eða góðar og raunhæfar lausnir sem eru í takt við þessi fögru orð. Herra forseti. Við í fjárlaganefnd munum nú fá tækifæri til að vinna með áætlunina, spyrja spurninga og leggja til breytingar. Alþingi á samkvæmt lögum að fá umsögn fjármálaráðs 13. maí næstkomandi til þess að nota í umræðunni um stefnuna og áætlunina en ég get ekki séð að við fáum hana í hendur, enda hefur hæstv. ráðherra ekki skipað ráðið. Mér er kunnugt um að stjórnarandstaðan sé búin að tilnefna sína fulltrúa en það stendur á ríkisstjórnarflokkunum að standa við lög, nýsamþykkt lög, sem mikil sátt var um, um opinber fjármál.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að koma inn á hlutverk skatta í þessu samhengi og yfir hagsveifluna. Ég minnist þess að fyrir ekki mörgum árum þegar ég talaði fyrir því að við mundum lækka skatta og létta undir með heimilunum í landinu sögðu menn það ekki tímabært. Þeir sögðu að það væri ekki tímabært vegna þess að ríkissjóður væri of skuldsettur og vegna þess að við þyrftum fyrst að jafna okkur eftir þessi miklu áföll. Menn gengu svo langt að segja þann sem hér stendur gríðarlega óábyrgan í sinni pólitík fyrir síðustu kosningar, að tala fyrir því að lækka skatta við þessar aðstæður. Það var ekki vegna þess að það væri svo mikil þensla í hagkerfinu. Nei, það var vegna þess að við vorum ekki enn búin að ná okkur, við værum enn í sárum. Við hlustuðum ekki á þetta heldur lækkuðum skattana. Við lækkuðum gjöld, lækkuðum tolla, lækkuðum tekjuskatt og létum renna sitt skeið ýmsa tímabundna tekjustofna sem komið hafði verið á. Síðan er liðinn tiltölulega stuttur tími. Fyrir nokkru síðan fór ég að heyra að ástæðan fyrir því að ekki mætti lækka skattana væri sú að hér væri komin svo mikil spenna í hagkerfið. Þetta er enn eitt dæmi þess sem við höfum svo oft áður heyrt að það er eins og aldrei sé rétti tíminn til að létta undir með fólki, eins og það sé sérstakt markmið að halda sköttunum tiltölulega háum. Það er alltaf hægt að finna eitthvert tilefni að nýta skatttekjurnar í. Þessu vildi ég koma að. Ég vildi líka koma því að að auðlegðarskatturinn átti að vera tímabundinn. Ég man ekki betur en að hv. þingmaður hafi beinlínis tekið það fram fyrir síðustu kosningar að hann mundi renna sitt skeið. Nú er sagt að það hafi verið mistök að láta hann renna sitt skeið. Sú tekjuskattslækkun sem við höfum beitt okkur fyrir hefur einkum farið til millitekjufólks. Það er rangt sem hér er haldið fram, að þetta hafi helst farið til þeirra sem mest hafa milli 

Herra forseti. Já, við höfum of lengi búið við skattstefnu hægri flokka hér á landi. Það sem gerðist fyrir hrun varð til þess að við fórum ekki á góðum stað inn í kreppuna. Fyrir hrun voru hér miklar opinberar fjárfestingar og skattar voru lækkaðir. Það hafði áhrif á þensluna í samfélaginu og á verðbólguna. Í þessum fasa fórum við inn í hrunið. Auðvitað var ekki möguleiki á að lækka skatta þegar fjárlagagatið var upp á 216 milljarða kr. Það dettur varla nokkrum manni í hug. Það þurfti að finna þunna línu með að hækka skatta, skera niður þjónustu og passa að byrðarnar af hruninu lentu ekki á þeim sem helst þyrftu á þjónustu ríkisins að halda. Núna erum við í uppsveiflu. Þá nýtir þessi ríkisstjórn tækifærið til að lækka veiðigjöld, afnema auðlegðarskatt og taka þrepin sem ætluð eru til að jafna stöðu fólks út úr tekjuskattskerfinu. Það allt saman hefur vitaskuld áhrif á tekjur ríkissjóðs og þá opinberu þjónustu sem þeir fá sem þurfa á henni að halda. Við erum að tala um greiðsluþátttöku í heilbrigðisþjónustunni, fjöldatakmarkanir í framhaldsskólum, greiðslur til þeirra sem aðeins lifa á greiðslum frá Tryggingastofnun o.s.frv. Varðandi þrepin er það þannig að þeir sem eru með 450 þús. kr. á árinu 2017 fá 3 þús. kr. í afslátt. Það fá líka þeir sem eru með 800 þús. kr. eða meira, 

Virðulegi forseti. Varðandi það sem gerðist hér á árunum fyrir fall bankakerfisins er mikilvægt að muna að við vanmátum hagvöxtinn á árunum 2005 og 2006. Hefðum við haft upplýsingar um hversu mikill hagvöxtur var þá held ég að menn hefðu gripið til aðgerða til að slá á þensluna eins og hefði verið betra að gera akkúrat þá. Mér finnst hér talað eins og það vanti peninga í ríkissjóð, það vanti skatttekjur til að standa undir einhverjum verkefnum. Staðreyndin er samt sú að við erum með hátt á annað hundrað milljarða í afgang á næstu fimm árum. Það vantar ekki tekjur í ríkissjóð til að standa undir nýjum útgjöldum. Menn þurfa bara að ákveða hver útgjöldin eigi að vera. Sú stefna að tala fyrir hærri sköttum á fólk er væntanlega eingöngu hugsuð til þess að ná einhverjum öðrum markmiðum en tekjum í ríkissjóð. Það vantar ekki viðbótartekjur inn í þessa áætlun til að standa undir markmiðum um að veita aðhald, um að greiða niður skuldir. Það hefur lengi legið fyrir að langheppilegasta leiðin fyrir okkur til að ná frekari árangri í niðurgreiðslu skulda væri sala eigna eins og menn hafa reyndar ávallt talað fyrir, þvert á flokka. Á engu tímabili hefur meira verið tekið í veiðigjöld en síðustu þrjú árin. Við tökum tugi milljarða í veiðigjöld um þessar mundir. Það er í sjálfu sér ekki vandamál þessarar áætlunar, það er bara allt önnur pólitík. Það er spurningin um hversu langt eigi að ganga að taka hluta af framlegð útgerðarinnar til ríkisins og í sameiginlega sjóði. Mér finnst það ekki í sjálfu sér atriði sem hefur áhrif á þau markmið sem við erum að ræða hér varðandi fjármálastefnuna og fjármálaáætlunina. Upp úr stendur að ef menn tala fyrir hærri sköttum 

Herra forseti. Nú er ég svo aldeilis hissa. Mér finnst hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra tala eins og hann hafi ekki skrifað sína eigin fjármálastefnu og fjármálaáætlun. Auðvitað þurfum við að horfa á hvaða krónur eru í umferð í hagkerfinu. Ef við erum búin að lækka skatta og gjöld hjá þeim sem hafa mikið handa á milli hefur það áhrif á peningamagn í umferð. Það þarf að gera eitthvað annað annars staðar til að hér fari verðbólga ekki af stað. Það er nákvæmlega það sem stendur í efnahagsstefnunni og fjármálaáætluninni sem við erum að ræða. Við jafnaðarmenn viljum réttlátt tekjuskattskerfi sem er þrepaskipt þannig að þeir ríku beri líka sinn sanngjarna hlut í skattinum og því fé sem fer í ríkissjóð.  Ég segi enn og aftur, herra forseti, að ég er mjög hissa á þeirri ræðu sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fór með áðan og er ekki í neinum tengslum við þá stefnu sem hann talar fyrir í þinginu.

Það er engin verðbólga í …

Herra forseti. Við fjöllum um fjármálaáætlun og fjármálastefnu 2017–2021. Eins og hefur komið fram sýnist sitt hverjum. Í sjálfu sér er ágætt að geta horft fram í tímann og ég tel það nauðsynlegt. Mér fannst reyndar þegar opinberu fjármálin voru samþykkt á sínum tíma, þar sem ráðuneytum og stofnunum var gert að birta langtímaáætlun sína til þriggja ára, að það hefði átt að haldast í hendur, þ.e. að hvort tveggja ætti að vera til fimm ára. En þetta var niðurstaðan og það er eins og það er. Ég ætla aðeins að fletta í gegnum áætlunina. Eðli málsins samkvæmt erum við ekki sammála þeirri stefnu sem birtist þar að öllu leyti. Ég tek undir að það er eitt og annað ágætt í plagginu, skárra væri það ef svo væri ekki, en okkur í Vinstri grænum líkar ekki grunnhugmyndafræðin. Á fyrstu síðu í inngangi er talað um að ríkisfjármálin hafi gjörbreyst frá því að ríkisstjórnin lagði fjárlagafrumvarpið fram 2013. Það má svo sem segja að ríkisreikningur hafi verið u.þ.b. á núlli árið 2013. Ég held að hann hafi verið 700 milljónir í mínus, eitthvað slíkt. Því er gjarnan enn þá haldið fram að lífið hafi hafist eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Slitabúin og stöðugleikaframlögin eru rædd en við höfum ekki enn fengið að vita nákvæmlega hversu mikil verðmæti þetta eru og hver verðmat þessar eignir. Við höfum orð ráðherra fyrir því, og það kemur fram á glærum sem við fáum væntanlega frá ráðuneyti hans á morgun, eða honum sjálfum, að flýta skuli sölu eigna og endurheimtum eins og kostur er. Ráðherra hefur sjálfur sagt að takmarkið sé að selja sem allra mest fyrir árslok. Mér finnst það hættuleg umræða að ætla að setja það þannig af stað og tel að það geti orðið til þess að verðfella eignirnar. Mér finnst ekki mjög ábyrgt að tala með þessum hætti. Það er líka áhugavert þegar maður horfir á framsetninguna að það segir að fjárfestingarstiginu hafi verið haldið of lágu frá 2009. Ég velti fyrir mér hvort hæstv. fjármálaráðherra og fólk hans telji að það hafi verið möguleiki á einhverju öðru eftir hrun en að hafa fjárfestingarstigið lágt. Það var veruleiki sem við stóðum frammi fyrir, galtómur ríkissjóður og vel það. Það er ekki eins og að það hafi verið val. Núna er það hins vegar val hvernig ríkisstjórnin ákveður að fjárfesta. Það er gumað af miklum framkvæmdum og öðru slíku. Margt af því hefur komið fram áður, til að mynda í samgönguáætlun fyrrverandi ríkisstjórnar, sem er það sem gildir því að það er ekki búið að samþykkja áætlun af hálfu þessarar ríkisstjórnar og hún er ekki í takt við það sem hér kemur fram, miðað við fjármögnun. Það sama má segja um framkvæmdir sem voru ákveðnar m.a. í fjárfestingaráætlun, sem þessi ríkisstjórn tók og slátraði nánast á fyrsta degi. Þetta eru gömul verkefni sem nú er verið að gera, að mér finnst, að kosningamáli fyrir ríkisstjórnarflokkana, Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk. Ég hef rætt um tekjustofna ríkisins en þar er auðvitað eitt og annað undir. Hér er talað um vörugjaldaafnám og niðurfellingu tolla og lækkun tryggingagjalds og guð má vita hvað. Ég mundi vilja sjá gerða almennilega úttekt á því hvernig þessar lækkanir hafa komið neytendum að gagni, en svo hefur líka orðið matarskattshækkun, vissulega. Við höfum séð undanfarið að lækkanirnar virðast ekki skila sér á viðunandi hátt. Það væri áhugavert áður en áfram er haldið í þessum skrefum að sjá hvort þær skila sér virkilega eða hvort kaupmenn og aðrir sem eiga að skila þeim alla leið til neytenda taki það. Fjallað er um stór mál eins og menntakerfið og lánasjóðinn og ýmislegt fleira. Rætt er um að fjármagnið vegna styttingarinnar eigi að haldast í framhaldsskólunum, ef ég skil það rétt. Ég velti fyrir mér hvort það sé einhver umframstyrking, sem skólarnir þurfa svo sannarlega á að halda því að þeir eru því miður mjög sveltir til allt of margra ára. Ég tek ekki undir það sem kemur fram um að verið sé að auka menntun. Hún er auðvitað takmörkuð, bæði í gegnum aldur og í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna sem hefur verið töluvert til umræðu síðustu daga, sérstaklega í tengslum við námsmenn erlendis. Ég tek undir þau orð hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur áðan að það fari ekki saman að lækka skuldir og ætla að vera með skattalækkanir á sama tíma. Við teljum ekki að það verði til þess að viðhalda stöðugleikanum. Á bls. 10 er talað um Fæðingarorlofssjóð. Ég velti fyrir mér hvað það þýðir þegar sagt er að skoða eigi fjármögnun sjóðsins samhliða framtíðarstefnunni sem starfshópur skilaði hingað, hvað þarna sé undir. Það væri áhugavert ef ráðherra gæti svarað því. Á bls. 6 í Fjármálastöðugleika, riti Seðlabankans, kemur fram að það eru fyrst og fremst skuldir eignafólks og hærri tekjuhópa sem hafa lækkað. Það er í takt við það sem við þingmenn Vinstri grænna höfum rætt, þannig að það er svo sem ekkert nýtt í því. Eins og ég sagði áðan er samneyslan í þessu fimm ára plaggi hér algjörlega í sögulegu lágmarki og hefur hún þó verið mjög lág undanfarið. Það er kannski þar sem pólitíkin birtist, eins og við áttum orðaskipti um áðan. Það er fyrst og fremst það sem okkur greinir á um, hvort við viljum aukna eða minni samneyslu. Við höfum talað fyrir aukinni samneyslu. Það er líka talað um að fasteignaverð hafi hækkað töluvert og fjallað um bæði íbúðafjárfestingu og atvinnuvegafjárfestingu. Þessi hækkun er í sjálfu sér ekki skuldadrifin vegna þess að þeir eiga þetta sem hafa efni á því. Við vitum alveg að bæði efnafólk og fyrirtæki hafa keypt fasteignir sem hefur orðið til þess að verð hefur hækkað, en íbúðirnar fara fyrst og fremst í útleigu á Airbnb og öðru slíku. Það er það sem hefur fyrst og fremst hækkað húsnæðisverð og eru stórir fjárfestar í því. Ég velti fyrir mér fjárfestingu ríkissjóðs og hvort við förum að sjá aukna einkavæðingu í vegaframkvæmdum, skólamálum eða hverju það er sem þarf að fjárfesta í, af því að það lítur út fyrir að þessi ríkisstjórn hyggist ekki fjárfesta nema eins og hér kemur fram, fjárfestingin er lítil í upphafi áætlunarinnar og fer svo vaxandi. Það er líka komið inn á raunlaun og að þau hafi hækkað mikið, og er alltaf miðað við eitthvert meðaltal í því samhengi, og kaupmátt og annað slíkt. Samt verðum við að velta því fyrir okkur hverjir það eru sem sitja eftir. Það eru öryrkjar, eldri borgarar og láglaunafólk sem finnur ekki fyrir auknum kaupmætti. Það finnur hins vegar fyrir hækkun matarskattsins. Það er engin lausn á því, finnst mér, í þessari áætlun. Við ræddum áðan skatttekjur og hvernig við vildum fjármagna ríkissjóð og ráðherra endaði á því í andsvari áðan að fjalla um hvað það væri sem þyrfti að fjármagna. Við höfum viljað síðustu þrjú árin að byggt væri upp á annan og hraðari hátt, bæði heilbrigðiskerfið og menntakerfið t.d., og í anda og í takt við það sem var afhent hér í formi undirskrifta. Fimm ár í viðbót er langur tími, ef það verður raunin, t.d. varðandi byggingu meðferðarkjarna og lausnir fyrir Landspítalann. Það hefði verið hægt að gera á mun skemmri tíma ef tekjustofnarnir hefðu ekki verið veiktir á þann hátt sem gert var. Varðandi undirliggjandi rekstur, þetta kemur fram, eru það eins og ég sagði áðan fyrst og fremst hagfelld atriði líkt og olían, ferðaiðnaðurinn, skattarnir, bankaskatturinn og stöðugleikaframlögin og annað slíkt, sem hafa orðið til þess að ríkissjóður gerir það sem hann er að gera. Ef það hefði ekki fallið til þá veit ég ekki alveg hvar við værum stödd miðað við skattstefnu þessarar ríkisstjórnar. Á vinnumarkaðnum er talað um, og sem betur fer, að atvinnuleysi hafi minnkað. Það er m.a. vegna aðgerða fyrri ríkisstjórnar. Það er vert að minna á að ein af aðgerðum núverandi ríkisstjórnar var að skerða atvinnuleysisbótaréttinn einhliða sem er búið að dæma ólöglegan. Það geta allt að þúsund manns átt kröfu á ríkissjóð í formi endurgreiðslna. Þetta er dæmi um þau samvinnustjórnmál sem hefur mikið verið talað um. Varðandi skólamálin vil ég segja að sú hugmyndafræði frjálshyggjufólksins er óbreytt að skólarnir eiga svolítið að framleiða fólk fyrir vinnumarkaðinn á sem skemmstum tíma. Það er ekki endilega verið að hugleiða það að fólk geti leitað í þau færi sem það vill og finni farveg fyrir það sem það langar að gera, heldur snýst þetta fyrst og fremst um, og það hefur komið fram í máli menntamálaráðherra, að framleiða fyrir atvinnulífi. Þetta er stuttur tími til þess að fara í gegnum málið. Það er margt sem væri hægt að ræða en áður en ég brenn út á þessum fyrri tíma verð ég að taka undir varðandi ferðaþjónustuna. Ég sagði einmitt að hún væri einn af bjargvættum ríkisstjórnarinnar inn í hagkerfið. Hér skilar ráðherra ferðamála á núlli og hefur gert í þrjú ár. Það er svolítið eins og farið hafi verið á hugarflugsfund um hvað menn langi til að gera því að lítið er um beinar aðgerðaáætlanir þar sem við sjáum hvernig tekið er á því sem taka þarf á. Það að fresta uppbyggingu innviða, eins og samgönguáætlunin gefur til kynna, kostar meira til framtíðar. Það er alveg klárt mál. Ráðherra talaði um að jafnvægið væri nálægt 2% í fjárfestingu en það yrði í kringum 1,5 í lok þessarar áætlunar. Þar er auðvitað viðurkenning á því að það er ekki nóg að gert og hægt væri að gera betur. Það er eitt sem ég vil segja í restina. Eins og ráðherra sagði áðan virðist aldrei vera rétti tíminn til að lækka skatta. Það er akkúrat það sem við nefndum þegar við áttum í samtali vegna eldri borgara og öryrkja fyrir jólin. Það virðist heldur aldrei vera rétti tíminn til að gera verulega vel við þá sem minnst hafa, þ.e. að hækka laun þessa fólks. Það er hægt að snúa þessu á báða bóga og má velta fyrir sér hvort okkur vantar þá samkvæmt þessu einhverjar tekjur til að standa undir því. Ég kem líklega í aðra ræðu því að það er margt sem ég á eftir að segja og fara yfir í áætluninni. Þetta er 200 blaðsíðna plagg. Það er áhugavert að sjá að það kemur ekki fram nákvæmlega hvenær á að afnema höft eða ferli á losun hafta eða neitt slíkt, heldur er framsetningin svolítið loðin og án þess að fast sé í hendi hvernig og hvenær það verður gert, sem er óásættanlegt fyrir landsmenn. Það er ekki nóg að afnema fyrir aflandsfólkið. Það hlýtur að þurfa að afnema fyrir hinn almenna íbúa í landinu.

Virðulegi forseti. Það er mjög gott að sátt náðist um að ræða hér tillögu um fjármálaáætlun fyrir árin 2017–2021 og fjármálastefnu fyrir sömu ár því að málin eru það skyld. Þau eru byggð á lögum um opinber fjármál sem góðu heilli náðist að klára vinnu við á þessu kjörtímabili. Það mál var unnið í fjárlaganefnd og voru þar viðhöfð mjög fagleg vinnubrögð og án pólitíkur til þess að reyna að ná sem bestri sátt um þann ramma sem rekstur ríkisins er nú kominn í. Það var afar ánægjuleg vinna og vil ég þakka fjárlaganefnd fyrir mjög góð störf. Nú er afurð þessara laga að líta dagsins ljós í dag í þessari umræðu. Vissulega eru smábyrjendahnökrar á málinu öllu. Til dæmis á eftir að skipa í fjármálaráð. Það verður gert nú á næstu dögum. Jafnframt koma þingsályktunartillögurnar örlítið of seint fram miðað við lögin. En við gerum nú ekki mikið mál úr því vegna þess að það reynir nú á það í fyrsta sinn. Ég hefði viljað sjá tillögurnar fara í gegnum þingið án kosninga, eins og stefnt er að nú í haust, og láta reyna á þessa framkvæmd á heilum þingvetri með framlagningu fjárlaga sem yrðu svo að lögum fyrir áramót. Þau yrðu byggð á þessum þingsályktunartillögum, römmum og þessari framtíðarsýn. En það virðist ekki eiga að vera þannig. Ég hefði talið það mjög mikilvægt í ljósi þess að þetta er umfangsmikill lagabálkur sem þingsályktunartillögurnar byggja á, um opinber fjármál. En svona er það nú bara og ekkert við því að gera og allir gera sitt besta þannig að þetta verði sem best úr garði gert og að nái fram að ganga með þessum hætti. Meginbreytingin er, eins og komið hefur fram í ræðum hér, að nú ræðum við málefnasvið og framtíðarsýn á þeim til næstu fimm ára, allt til ársins 2021, og byggir það á þeim grunni sem lög um opinber fjármál byggja á. Þá er hægt að hafa frekari yfirsýn og sjá þróun ýmissa útgjaldaflokka, sem er afar jákvætt. Jafnframt er hægt að finna í þessu skjali samanburð úr fjárlögunum 2016 og frá ríkisreikningum 2014–2015 þannig að ég tel að það sé mjög mikilvægt að það sé allt saman í einu plaggi. Það hefði náttúrlega verið ákjósanlegt að hafa heildartöflu sem fylgiskjal með þessum tillögum svo þróunin sjáist allt frá árinu 2014. Það má vel vera að fjárlaganefnd fari fram á að sett verði inn í nefndarálit því að málið fer til fjárlaganefndar. Þetta er upphafsstaðan þegar þetta kemur hér fram í fyrsta sinn á grunni nýsamþykktra laga um opinber fjármál. Því ber að fagna að hér er langtum betri heildarsýn yfir opinber fjármál í heild sinni því að nú á að gera ríkið upp sem samstæðu. Nú eru fjármál sveitarfélaga komin hér undir líka, sem er afar mikilvægt því að þegar alþjóðakreppan skall á og bankarnir féllu var ríkissjóður sem betur fer vel staddur og nánast skuldlaus á meðan sveitarfélögin voru meira í myrkri og rekin sjálfstætt. Enginn vissi svo sem hvernig staða þeirra var. Sveitarfélögin stóðu sig vel þarna fyrst á eftir en standa nú mörg hver mjög illa, því miður verð ég að segja, og eru sum hver mjög skuldsett. En nú er verið að koma þessu undir einn hatt og þá munu ríki og sveitarfélög vinna saman. Það er mjög mikilvægt í ljósi atburða því að við eigum að læra af því sem miður fer. Ég tel það mjög mikilvægt að sveitarfélögin komi nú með afgerandi hætti inn í þennan samstæðureikning. Þegar við vorum að ræða frumvarpið um opinber fjármál í fjárlaganefnd á sínum tíma ræddum við mikið um að við þyrftum að sýna heildarskuldbindingar ríkisins. Ég og varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, töluðum mjög fyrir því að sýnt yrði hverjar lífeyrissjóðsskuldbindingar ríkissjóðs væru o.s.frv. Við gerðum mjög ítarlegt nefndarálit með fjárlögunum 2016 í þá veru þannig að allar skuldbindingar ríkisins, hvort sem það eru lífeyrissjóðsskuldbindingar, ríkisábyrgðarskuldbindingar eða aðrar skuldbindingar, yrðu gerðar sýnilegar í fjármálaáætlunum. Er það vel því að eins og fregnir herma eru ábyrgðir á lífeyrissjóðsskuldbindingum opinberra starfsmanna nú að verða og jafnvel komnar yfir 600 milljarða, sem er ígildi tæplega heilla fjárlaga. Þegar það er ljóst og sýnilegt tel ég að það hafi þau áhrif að fólk geri sér betur grein fyrir ríkisrekstrinum og hvað það þýðir að koma fram með óábyrg kosningaloforð, ekki síst að stuðla að eyðslu hjá ríkinu, og stuðla að yfirboðum eins og tíðkast svo oft í pólitíkinni, því miður. Þá er staðan klár og öllum ljós. Ég tel það mjög til bóta. Á bls. 5 í tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlun fyrir árið 2017–2021 kemur fram hvernig sviðunum er skipt niður og hvernig þau þróast til ársins 2021. Ég tel mjög jákvætt að frumgjöld innan ramma séu sýnd á raunvirði, raunaukning útgjalda, og jafnframt eru þau sýnd á verðlagi hvers árs. Þá er kominn mikilvægur samanburður sem snýr að raunaukningu og verðlagi hvers árs. Í umræðunni vill það stundum týnast og verða óskýrt. Það hefur skapað miklar deilur milli þeirra sem fá fjármagn frá ríkinu gagnvart þeim sem fara með fjárveitingavaldið, 63 þingmönnum. En þarna er það svart á hvítu. Þarna er það sett upp í töflu á tvennan máta þannig að nú er búið að leysa þann ágreining sem oft og tíðum hefur verið uppi þegar deilt er um fjárveitingar til hinna og þessara málaflokka. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé sýnt með þessum hætti og fagna því mjög. Í töflunni á bls. 5 er stefna ríkisstjórnarinnar til næstu fimm ára. Þegar sú tafla er skoðuð sést vel að stefnan er klár og hún heldur áfram að vera eins og hún hefur verið síðastliðin þrjú ár, þ.e. að forgangsraða til grunnþjónustunnar. Þá er um að ræða heilbrigðismál, málefni aldraðra og öryrkja, menntamál o.s.frv. Þeir flokkar sem ekki falla undir grunnþjónustuna eins og hún er skilgreind bera minna úr býtum. Það er mikið fagnaðarefni. Þess vegna er þessi framtíðarsýn svo mikilvæg til að sýna fram hver stefna ríkisstjórnar á hverjum tíma er. Þá hafa landsmenn allir og þeir sem kjósa stjórnmálaflokka í almennum alþingiskosningum skýrt val til lengri tíma og sjá hver framtíðarstefnan er. Tel ég það mjög mikilvægt. Eins er þetta plagg mikil áskorun um að halda þær fjármálareglur sem fram koma í lögum um opinber fjármál. Ég tel að það hafi verið mjög til bóta að setja þessar reglur til að reyna í fyrsta lagi að hemja ríkisreksturinn og í öðru lagi til að skapa þann stöðugleika sem við þurfum á að halda. Ekki síst er sýndur afgangur af ríkissjóði til næstu fimm ára í þessu plaggi og eru það afar góðar tölur sem ég ætla ekki að endurtaka hér því að komið hefur verið inn á það. Síðan kemur fram að erlendar skuldir eru greiddar niður, sem er okkur líka svo mikilvægt. Horfurnar eru því mjög bjartar svo ekki sé meira sagt. Það verður gaman að vinna eftir þessari áætlun og skoða málin út frá henni. Framhaldið af þessu öllu saman, því að ég reikna með og veit að málinu verður vísað til fjárlaganefndar til frekari úrvinnslu, er að fjármálaráðuneytið kemur á fund nefndarinnar og fer gróflega yfir tillögurnar. Svo er meiningin að fá á fund nefndarinnar fulltrúa frá hverju ráðuneyti fyrir sig sem fer yfir sitt svið. Þá verður fagnefndum þingsins jafnframt boðið eftir málaflokkum á fund nefndarinnar til þess að fá þessa sömu kynningu, allt eftir því hvaða svið er á dagskrá hverju sinni. Ég held að það gæti verið mjög gott fordæmi til framtíðar að gera þetta með þessum hætti. Það sparar tíma, það skapar betra samtal á milli þingmanna. Tvær nefndir eru saman á kynningarfundi með spurningar sem svarað er á sama tíma þannig að þá eru átján þingmenn á sömu blaðsíðu varðandi sviðin eftir kynninguna. Ég held að það gæti verið gott fordæmi til framtíðar og mjög til eftirbreytni að nefndir þingsins fundi meira saman, sérstaklega þegar málaflokkarnir liggja svona þétt hlið við hlið. Virðulegi forseti. Það er eitt enn sem mér finnst afar ánægjulegt; aukið er við varapott sem hægt er að grípa til ef óvæntir atburðir koma upp í samfélaginu. Sá liður fjallar líka um það ef einhverjar breytingar verða á launaþróun eða kjarasamningum og verið er að stækka hann. Svo er ég afar hrifin af því 2% svigrúmi sem hverju málasviði er úthlutað þannig að ráðherra hverju sinni þarf jafnvel ekki að biðja um að fá aukafjárveitingu inn á árið heldur hefur hann meira svigrúm til að færa fjármagn innan síns sviðs og skapar þannig aukasvigrúm. Ég tel að það sé afar þýðingarmikið. Það er rétt að geta þess að fjárlaganefnd þessa kjörtímabils, og eins síðasta kjörtímabils, fór til Svíþjóðar og kynnti sér málið því að Svíar standa mjög framarlega í fjárlagagerð og opinberum fjármálum. Hefur nefndin litið mjög til vinnu Svía í því efni. Eins og ég hef alltaf sagt á ekki að finna upp hjólið heldur líta til nágrannalandanna og taka það besta sem þau hafa upp á að bjóða og reyna að heimfæra það hér á landi. Tel ég að það hafi tekist býsna vel og lýsi því ánægju minni yfir því í fyrsta lagi að lög um opinber fjármál hafi verið samþykkt í þinginu undir stjórn þessarar ríkisstjórnar ásamt því að nú hefur afurð laganna litið dagsins ljós. Ekki síst óska ég landsmönnum til hamingju með árangurinn sem af er þessu kjörtímabili og ekki síst þann mikla árangur og framtíðarsýn sem birtist hér. Það eru virkilega bjartir tímar fram undan.

Virðulegi forseti. Mér finnst það mikið ánægjuefni að fá að taka til máls og bara vera hér á þingi þegar þessi fyrsta fjármálaáætlun, samkvæmt nýjum lögum um opinber fjármál, kemur út; og beinlínis tilhlökkunarefni að lesa skýrsluna þó ekki væri nema til að sjá hvernig þetta er í framkvæmd. Mér finnst þetta allt til mikilla bóta og það er mjög mikilvægt að við innleiðum þessi nýju lög, gerum það almennilega. Ég verð líka að minnast á það sem hér hefur verið rætt, þ.e. að ekki er búið að skipa fjármálaráð. Mér finnst það ótækt. Þetta er samkvæmt lögum. Þetta er ekki flókið verkefni. Það snýst um að meiri hluti þingsins þarf að velja eina manneskju til að gegna nefndarsetu í þessu ráði. Forsætisráðherra þarf að velja eina manneskju og minni hlutinn eina. Minni hlutinn valdi sinn fulltrúa löngu fyrir páska og hefur svo beðið eftir því að meiri hlutinn og forsætisráðherra skipi sína tvo aðila. Mér finnst þetta mjög bagalegt og ef ráðherrar og þingmenn meiri hlutans ráða ekki við að finna tvær manneskjur í ráðið þá hrýs manni eiginlega hugur við því hvernig vinnubrögðin gætu orðið í einhverju öðru því að þetta getur ekki verið flókið. Fjármálaráð hefði átt að fylgjast með þessari vinnu ef það hefði haft áhuga á því. Það hefði átt að vera að lesa þessa áætlun og leggja mat sitt á hana. En ég vona og treysti því að þetta ráð verði skipað hið fyrsta. Mig langar að fara ofan í ákveðna málaflokka. Mér finnst það jákvætt og reyndar mjög mikilvægt að framlög til framhaldsskólanna séu aukin því að staða þeirra hefur verið afar þröng. Á bls. 9 segir að stytting framhaldsskóla, úr fjórum árum í þrjú, sé stórt skref til að efla framhaldsskólanámið og muni jafnframt á komandi árum auka mjög framleiðslugetu hagkerfisins vegna þess að ungt fólk komi fyrr út á vinnumarkaðinn. Þegar við í fjárlaganefnd fáum fulltrúa úr ráðuneytunum á fund til okkar þá mun ég spyrja út í þetta. Ég er hlynnt því að stytta framhaldsskólann úr fjórum árum í þrjú, en er ekkert endilega viss um að það sé stórt skref í því að efla framhaldsskólanámið. Það fer eftir fjárveitingum og stefnu í málaflokknum þess utan. Og hvort það auki framleiðslugetu hagkerfisins gríðarlega; við getum í sjálfu sér ekkert sagt til um það enn þá. Við vitum ekkert hvað ungt fólk fer að gera, hvort þetta kallar á að ungt fólk fari í lengra nám eða hvort það fari í enn meiri mæli að taka sér ársfrí frá skóla og ferðast um heiminn eða hvað það gerir. Mér finnst miklar fullyrðingar hér, en gott að fjárframlög verði aukin. Að sama skapi sýnist mér að háskólastigið hefði líka þurft hærri fjárframlög. Ef við horfum á það hvað við setjum mikið í þessi skólastig miðað við önnur OECD-ríki þá vantar upp á hvað varðar framhaldsskólana og háskólana. Ef ég horfi á fjárlögin 2016 - undir þessum málaflokki eru háskólar, rannsóknastarfsemi á háskólastigi og stuðningur við námsmenn, sem er þá LÍN - og síðan áætlunina fyrir 2017, þá er ekki mikil aukning í þennan málaflokk. En við eigum eftir að sjá, og það er eitthvað sem við í fjárlaganefnd munum þá biðja um, hvað menn eru nákvæmlega að tala um í fjárhæðum í háskólastigið eitt og sér. Hér er bara samtalan fyrir allt málefnasviðið. Ég hef áhyggjur af háskólastiginu. Áhersla er lögð á að háskólar efli samstarf sitt. Þá er rétt að rifja upp að samstarfsnet háskóla var lagt niður, hvort það var í fjárlögum 2014, en það varð einmitt til þess að háskólar gætu eflst og starfað meira saman. Stjórnvöld höfðu ekki mikinn skilning á því, en hér er samt sem áður talað um að leggja eigi áherslu á samstarf. Einnig er talað um að skoða eigi í hvaða tilvikum sameining háskóla eða rannsóknastofnana teljist vera fýsileg leið, en mönnum hefur ekki orðið mikið ágengt í því, og hefur menntamálaráðherra haft þrjú ár til þess að grípa til einhverra aðgerða hvað það varðar. Ég nefni þetta hér til að benda á að við göngum út frá því að þetta sé stefna og þetta sé eitthvað sem eigi að fara að framfylgja, a.m.k. þessi ríkisstjórn, kæmist hún aftur til valda eða sæti áfram, og við viljum að hún sé raunhæf, að menn séu ekki að lofa einhverju sem þeir geti ekki staðið við. Mig langar aðeins að hoppa yfir í annað. Á bls. 17 er talað um brottflutning frá landinu en nú er, eins og ríkisstjórnin þreytist ekki á að benda á, hagurinn að vænkast hjá allmörgum að minnsta kosti. En það sem er að gerast á sama tíma er að töluverður hópur fólks er að flytja frá landinu. Hér segir að um óvenjumikinn brottflutning sé að ræða miðað við að við séum í uppsveiflu. Mér finnst frábært að erlendir ríkisborgarar séu að flytja til landsins. Ég held að þessi einsleita þjóð hafi bara gott af því. En ég vil helst ekki missa of marga í burtu á sama tíma. Þetta er því klárlega eitthvað sem við ættum að hafa verulegar áhyggjur af og ættum að sporna gegn. Til að vera á jákvæðum nótum þá er ég mjög ánægð með að gert sé ráð fyrir því í áætluninni að byrja aftur að greiða 5 milljarða á ári inn á B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það er gríðarlega mikilvægt. Ef það yrði ekki gert færi sjóðurinn í þrot árið 2030 og þá þyrfti ríkissjóður að greiða 13 milljarða árlega vegna bakábyrgðar. Það er því mjög mikilvægt, um leið og við höfum borð fyrir báru, að við byrjum að greiða aftur inn á þessar uppsöfnuðu lífeyrisskuldir. Það er hið besta mál. Ég er líka ánægð með að mikil áhersla er lögð á að greiða niður lán. Við erum mjög skuldsett og vaxtagreiðslur eru háar. Við í Bjartri framtíð höfum verið óþreytandi við að minna á að þessi ríkisstjórn setti 80 milljarða í skuldaniðurfellingu sem við hefðum viljað setja í niðurgreiðslu skulda. Það var ekki góð ráðstöfun að okkar áliti. Við munum eftir því varðandi málaflokkana, það er eitthvað sem þyrfti að spyrja út í, að þegar fyrrverandi forsætisráðherra tók við voru málaflokkar færðir undir ráðuneytið; ýmsir málaflokkar sem snúa að þjóðmenningarmálum voru teknir úr mennta- og menningarmálaráðuneytinu, eins Hagstofa Íslands, og rekstrarlegt umfang ráðuneytisins ríflega þrefaldaðist. Einnig voru settar á fót tvær nýjar skrifstofur, skrifstofa þjóðmenningarmála og skrifstofa þjóðhagsmála, og ný stofnun, eða hvað á að kalla það, húsameistari ríkisins. Einnig erum við með fasteignir Stjórnarráðsins þarna undir sem ég mundi telja að ættu að heyra undir fasteignir ríkisins. En spurningin er: Á þetta að vera svona áfram? Ég hafði á tilfinningunni að þetta væri kannski persónulegt áhugamál þáverandi forsætisráðherra og ekkert endilega besta tilhögunin í þessum málaflokki. Ég hefði haldið að best væri að halda málaflokkum saman sem tilheyra menningarmálum og velti því fyrir mér hvort menn ætla að breyta þessu. En miðað við þessa áætlun lítur ekki út fyrir það. Mér finnst ástæða til að minna á að allar slíkar ákvarðanir sem ráðherrar fara í, að flytja og færa málaflokka á milli, verða að vera vel ígrundaðar en ekki stafa af því að ráðherra hafi sérstakt áhugasvið og sölsi þá ákveðna málaflokka undir sig. Mér finnst þetta ekki til eftirbreytni. Miðað við það sem ég les hér virðist ekki eiga að breyta þessu. Það þurfum við kannski að skoða betur. Þegar farið er yfir málaflokkana, stefnu og markmið og áherslur og aðgerðir, finnst mér víða vel að verki staðið. Ég held að það sé mikilvægt að ráðuneytin skilgreini málaflokkana með þessum hætti og séu með stefnu til framtíðar. Þó að þetta sé eflaust mikil vinna í upphafi er gott að vinna þetta svona. En mér finnst misjafnt eftir málaflokkum hversu ítarleg stefnan er og áherslur og aðgerðir. Þetta er fyrsta áætlunin, ég tek það fram, og góð sem slík, ég geri ekki lítið úr því. En þegar ég var til dæmis að lesa um byggðamálin á bls. 120, sem ég hef áhuga á, þá eru framlög til sveitarfélaga, sem væntanlega er Jöfnunarsjóður, 21 milljarður. Síðan eru byggðamál 1,5 milljarðar. Það eru væntanlega sóknaráætlanir landshluta og Byggðastofnun og hugsanlega einhverjir vaxtarsamningar, þó að ég sé ekki alveg viss um að þeir séu undir atvinnuvegaráðuneytinu. En við þurfum, eins og hv. formaður fjárlaganefndar sagði, að fá skjölin sem liggja til grundvallar þessum tölum. Mér finnst þessar aðgerðir og þessi markmið ótrúlega veigalítil. Hér stendur um byggðaþróun: „Undirbúa, skipuleggja og fjármagna verkefni á sviði byggðaþróunar.“ Um sóknaráætlanir stendur: „Semja við landshlutasamtök sveitarfélaga um að þau vinni sóknaráætlanir hvert á sínu starfssvæði og hafa eftirlit með framkvæmd þeirra.“ Við munum að árið 2013 voru 400 milljónir settar í sóknaráætlanir landshluta. Í fjárlögum 2014 var gert ráð fyrir 15 milljónum. Það var skorið þannig niður. Svo var það hækkað upp í 100 milljónir í 2. umr. Aftur ári seinna var gert ráð fyrir 15 milljónum. Hver er stefnan hér? Mér finnst það skipta máli hvort menn eru að tala um 100 milljónir í þann málaflokk eða 500. En miðað við þær tölur sem ég sé hér þá veit ég það ekki, ég þarf að fá að sjá það. Mér finnst þetta allt svolítið opið og loðið. Um byggðaþróun segir: „Skipuleggja og vinna að atvinnuráðgjöf í samstarfi við atvinnuþróunarfélög, sveitarfélög og aðra haghafa.“ Hvað þýðir þetta? Ég hefði viljað sjá meiri og betri stefnu í þessum kafla vegna þess að ég upplifi það þannig að það sé engin byggðastefna í þessu landi. Varðandi löggæslu og dómskerfið þá er ekki að sjá að miklar breytingar séu þar eða mikil fjárútlát. Hækkun á fjárveitingum verður mest í heilbrigðiskerfið. Við getum öll verið sammála um að ekki veitir af, en það er bara svo víða þar sem annaðhvort þyrfti að auka fjárveitingar eða ná fram meiri skilvirkni og hagræðingu. Ég held að sums staðar sé það hreinlega ekki hægt, en eflaust er víða hægt að fara í kerfisbreytingar. Það er ekki mikið um slíkt í þessari áætlun. Kaflinn um ferðaþjónustu er mjög metnaðarfullur. Það er ekki seinna vænna að þessi ríkisstjórn fari að sýna á spilin hvað það varðar. Þar finnst mér meiri byggðastefna koma fram en í kaflanum um byggðaþróunina. Talað er um að fjölga ferðamönnum um allt land og ég held að það sé mjög mikilvægt. Það þarf að fara í markvissar aðgerðir til að það gerist, það gerist ekki af sjálfu sér. Það þarf til dæmis að vera fært að Dettifossi ef við ætlum að selja Dettifoss á veturna. Allt í allt þá er ég mjög ánægð með að hafa fengið þetta plagg í hendur þó að ég hafi ýmislegt við það að athuga. Ég hlakka til að fá að fylgja því eftir í fjárlaganefnd.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að tillaga til þingsályktunar um fjármálaáætlun fyrir næstu fimm ár sé loksins komin. Það hefði verið betra að fá hana inn aðeins fyrr og ég tek undir gagnrýni fyrri ræðumanna varðandi það allt saman. Hins vegar er margt gott á sama tíma og annað sem þarf að skoða betur til að fá betri yfirsýn yfir það hver raunverulega stefnan er og hvort við séum sammála þegar kemur að henni. Ég tel Íslendinga almennt vera sammála þegar kemur að stóru málunum, eins og til dæmis heilbrigðiskerfinu og menntakerfinu og velferðarkerfinu yfir höfuð. Það er eitthvað sem við viljum eyða samneyslunni í. Mig langar að byrja á að fagna því að það sé efnisyfirlit í þingsályktunartillögunni. Ég gerði mikið veður út af því við upphaf þingfundar að fjárlögin væru ekki með efnisyfirliti, þannig mér finnst gott að sú athugasemd komst til skila.  Hér er margt gott. Ég er einstaklega fegin því að sjá hvaða vægi umboðsmaður Alþingis fær í tillögunni en m.a. er lögð sérstök áhersla á að umboðsmanni verði gert kleift að sinna frumkvæðisathugunum. Þá er talað um að mjög mikilvægt sé að sérstakir starfsmenn verði ráðnir til að geta sinnt því af meiri krafti en áður hefur verið, þar sem umboðsmaður Alþingis er þannig lagað séð ekkert sérstaklega dýrt embætti en gífurlega mikilvægt fyrir íslenskt stjórnkerfi. Það er ekki gott ef eitt af mikilvægustu embættum landsins í því að tryggja lýðræði og að framkvæmdarvaldið, þingið sjálft og heimurinn í kringum okkur virki almennilega er fjársvelt. Ég vona því virkilega að þetta nái fram að ganga og að tekið verði tillit til þess að umboðsmaður Alþingis þarf jafnvel meiri fjárstuðning en áður. Við þurfum að taka það alvarlega sem umboðsmaður hefur komið á framfæri til hv. fjárlaganefndar, þ.e. að hann þurfi aukið fjármagn til að sinna frumkvæðisrannsóknum og til að bregðast við því gífurlega álagi sem hefur verið á embættinu, sérstaklega eftir hrun þar sem kvörtunum til umboðsmanns Alþingis fjölgaði gífurlega. Ég ætla ekki að tala mikið um það. Það er vert að minnast á ferðaþjónustuna og hlutverk hennar í því að greiða fyrir innviðum. Ferðamenn fá t.d. virðisaukaskattinn endurgreiddan ef þeir sækja um það sérstaklega. Þarna eru nokkur hundruð milljónir greiddar til baka. Við þurfum alvarlega að íhuga hvort það sé í raun og veru rétt meðan við erum að byggja upp innviði til að taka á móti ferðamönnum. Er ekki betra að reyna að skerða á þennan hátt í stað þess að reyna að fá það úr vösum Íslendinga? Margar þessara leiða, t.d. leiðin á Gullfoss og Geysi og það allt saman, eyðast mun fyrr en ella þar sem það er svo mikill flutningur fólks þarna á milli, sérstaklega ferðamanna. Það fara tugþúsundir ferðamanna um þennan veg á mjög skömmum tíma, sem er mun meira en vegurinn var upphaflega hannaður fyrir. Það er alveg hægt að gera einhverjar breytingar þar á til þess einfaldlega að standa straum af auknum kostnaði sem samfélagið þarf að fást við. Þarna er algerlega hægt með lítilli reglugerðarbreytingu að annaðhvort afnema þessa ívilnun til ferðamanna, þ.e. að þeir fái til baka hluta af virðisaukaskattinum, eða einfaldlega lækka þá skattprósentu. Það væri frábært ef þessir fjármunir færu til þess að styrkja þá innviði sem þarf svo að hægt sé að markaðssetja Ísland sem almennilegt land til að ferðast um, eins og við viljum öll vera láta. Að öðrum málum sem ég tók eftir í áætluninni. Ég saknaði þess svolítið að sjá ekki nógu glögglega aðgerðir þegar kemur að geðheilbrigði. Nýlega var samþykkt ákveðin geðheilbrigðisáætlun. Ég held að það sé á nokkrum stöðum minnst á m.a. að ráða eigi fleiri sálfræðinga á heilsugæslustöðvar. En við þurfum virkilega að pæla í því hvort við eigum ekki að fara að endurgreiða að hluta eða öllu leyti heimsóknir til sálfræðinga þar sem þeir eru náttúrlega hluti af velferðarkerfi okkar og við þurfum að taka þá inn í velferðarkerfið. Þeir eru mjög mikilvægir til þess að halda geðheilbrigði þjóðarinnar á góðum stað. Sama gildir um heimilislækna. Það er mjög mikilvægt að við séum með sterkt heimilislæknakerfi en á sama tíma þarf það að vera sambærilegt því sem er í ríkjum annars staðar á Norðurlöndum. Það hefur verið mikill spekileki í læknastéttinni þegar kemur að því hvort þeir vilji einfaldlega búa hér á landi. Það er mjög mikil áskorun fyrir ríkisstjórnina að bjóða upp á almennileg kjör fyrir lækna, ekki síst heilsugæslulækna ef við ætlum að fara út í þær breytingar á kerfinu sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur stungið upp á. Í því felst m.a. að heimilislæknarnir þurfa að vera fyrsta stoppistöðin. Það þurfum við að bæta. Ég mundi vilja sjá frekari áherslur þegar kemur að því hvernig við ætlum að halda í læknana okkar. Það þýðir ekkert að vera með heilbrigðiskerfi sem enginn vill vinna í. Það er mjög mikilvægt að uppfæra allan húsakostnað og þar eftir götunum. Það er eitt sem ég hefði viljað fá hæstv. fjármálaráðherra til að svara en hann getur kannski svarað mér því seinna. Ég fann ekkert í þessari fjármálastefnu varðandi stöðugleikaframlagið og það einkahlutafélag sem var stofnað, Lindarhvol. Ég hefði viljað sjá í áætluninni hver stefnan er. Kannski hefur mér yfirsést það en þess vegna hefði verið fínt að hafa hæstv. fjármálaráðherra hérna til að svara þeirri fyrirspurn. Þar sem hann er ekki í salnum efast ég um að hann geti það. Háskólarnir eru mikið í umræðu. Hér stendur, með leyfi forseta, um stuðning við námsmenn: „Námsmönnum sem taka lán hjá LÍN hefur farið fjölgandi, meðalnámstími lengst og meðalupphæð lána hækkað.“ Ég skil ekki hvernig það getur komið nokkrum manni á óvart þar sem það hefur verið stöðug fólksfjölgun undanfarna eina og hálfa öld. Við höfum aldrei verið fleiri en akkúrat núna. Ég tók nokkrar tölur til gamans. Árið 1961, sem er sama ár og Lánasjóður íslenskra námsmanna var stofnaður, voru 177.292 manns á Íslandi. Árið 1990, sem er fæðingarár mitt, hafði þeim fjölgað í 253 þúsund. Núna 2016 eru íbúarnir í 332 þúsund. Á þessu 26 ára tímabili, frá 1990–2016, hefur orðið 26% fólksfjölgun. Það var náttúrlega mikið til út af hækkun fæðingartíðni. Þetta ætti því ekki að koma nokkrum manni á óvart. Þegar ég var í leikskóla var verið að byggja við grunnskólana svo það væri pláss fyrir okkur. Ég skil ekki alveg þann rökstuðning sem kemur hérna fram. Það er eins og þetta sé eitthvert vandamál. Hins vegar þurfum við að vera með námslánakerfi sem virkar þannig að hver kynslóð geti séð fyrir sér. Mér finnst mín kynslóð líða fyrir að fólkið sem fékk námslán árið 1961 og þar á eftir hafði jafnari tækifæri til að stunda menntun en við. Þetta sést m.a. í þeim arfaslöku úthlutunarreglum sem voru að birtast þar sem framfærslukostnaður erlendra námsmanna er lækkaður um allt að 30% á einu bretti. Það er mjög sorglegt. Ég væri til í að fá heildstæðari stefnu um tilgang háskólastigsins og þá sérstaklega um námslánin. Stórar kynslóðir eru að koma inn í háskólana og viðbúið að þær taki námslán. Það má búast við fólk fari í lengra nám en áður þar sem okkur hefur verið sagt í 20–30 ár að menntun skili sér. Ef það er ekki málið, ef við þurfum meira af verkafólki eða verkmenntuðu fólki eða fólki með öðruvísi reynslu þarf bara að fara að segja það. Það er allt í lagi. Það þurfa ekki allir að vera með háskólamenntun, það er bara þannig. Ég skil ekki af hverju þetta ætti að koma á óvart. Mér finnst þetta mjög eðlilegur vöxtur og hluti af eðlilegum útgjöldum fyrir ríkissjóð að takast á við það. Til þess að ljúka máli mínu vil ég segja að það væri gott að fá almennilega stefnu í sambandi við þetta. Margt ungt fólk á erfitt með að festa kaup á sinni fyrstu íbúð nema það hafi einhvern fjárstuðning. Vandamálið þar, fyrir mig persónulega og ég hef heyrt fleiri rekast á það, er að þegar maður er námsmaður á aldrinum 20–26 ára eða 20–30 ára má maður einungis vera með um 2,5 millj. kr. í tekjur á ári án þess að það komi niður á manni sem námsmanni. Það er verið að gera fólki mjög erfitt að safna sér fyrir útborgun í íbúð með kerfinu eins og það er í dag. Mér datt í hug í fljótu bragði hvort ekki væri hægt að hafa það þannig, til að hvetja námsmenn hreinlega til að leggja fyrir, að það sem væri sett inn á sérstaka húsnæðisbók væri undanskilið framfærsluskyldu eða frítekjumarki eða eitthvað þar um bil, einfaldlega af því að margir námsmenn hafa tök á því að vinna meira með námi en hafa oft ekki tök á að festa kaup á íbúð. Þótt það hafi verið gert auðveldara með því að leyfa fólki að taka út séreignarlífeyrissparnaðinn sinn til að nota upp í íbúð breytir það því ekki að þegar tekjurnar eru aðeins tæplega milljón á ári hefur fólk ekki úr miklu að spila. Við erum að tala um að ef maður getur lagt fyrir 10 þús. kr. á mánuði tekur það um 25 ár að safna fyrir útborgun á 25 millj. kr. íbúð. Þetta er einföld stærðfræði. Því miður er hluti af þessu vandamáli það hvernig LÍN-kerfið er. Þetta er eitthvað sem þarf að bæta og hugsa miklu heildstæðara en hefur verið gert. Viljum við að ungt fólk hafi efni á að festa kaup á íbúð? Ef svarið er já get ég sagt að það er eitt sem við þurfum að laga og það er frítekjumark LÍN. Við þurfum að koma til móts við fólk, sérstaklega ungt fólk í námi, þannig að það sé með eitthvað milli handanna að loknu námi og geti fest kaup á íbúð. Þar sem ég sé að hæstv. fjármálaráðherra er hérna ætla ég að endurtaka hrós mitt frá því í byrjun um hversu frábært er að sjá góðar áherslur þegar kemur að umboðsmanni Alþingis en síðast en ekki síst að það skuli vera efnisyfirlit. Það gleður mig alveg einstaklega.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu og ætla að leggja út frá því sem hv. þingmaður ræddi í lokin. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að fara í nokkra uppstokkun þegar kemur að lánasjóðnum og taka á ýmsum hvötum þar. Ég hef svo sem alltaf verið þeirrar skoðunar, og við höfum oft náð árangri með það, að ekki eigi að letja fólk til að vinna. Ég held að það sé örugglega gengið of langt núna, eins og hv. þingmaður ræddi. En hv. þingmaður ræddi líka annað stórmál sem eru húsnæðismálin. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér hugmyndir sem framkvæmdastjóri stúdentaráðs, Kristófer Már Maronsson, hefur skrifað á netsíðuna romur.is, sem er útfærsla á því að nýta séreignarfyrirkomulagið sem við settum af stað, þ.e. að nýta viðbótarlífeyrissparnaðinn sem útborgun og til að lækka þar af leiðandi greiðslubyrðina við húsnæðiskaup. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að þetta sé leiðin sem við eigum að fara. Við getum haft ýmsar útfærslur á því. Svipaðar hugmyndir hafa komið fram frá Hallgrími Óskarssyni sem bera yfirskriftina Strax í skjól. En ég held að eina leiðin fyrir okkur til að gera það að raunhæfum valkosti fyrir ungt fólk að kaupa sér húsnæði sé að nýta þetta góða fyrirkomulag sem er til staðar núna á þann hátt sem við gerðum, með því að opna á það að fólk geti greitt niður húsnæðislánin sín í gegnum viðbótarlífeyrissparnað. En við eigum að leggja meiri áherslu á það núna að hjálpa fólki og nýta þetta fyrirkomulag svo að fólk geti keypt sér íbúð. Þetta er náttúrlega óheyrilega hentugt fyrirkomulag, sérstaklega þegar við veitum skattafsláttinn þegar það er nýtt í húsnæðiskaupin. En í ofanálag eru þarna atvinnurekendur sem hjálpa í þessu 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir góða spurningu. Ég er á þeirri skoðun varðandi fyrirkomulagið að frítekjumarkið sé allt of lágt. Ég hugsa að pælingar eins og þær sem koma fram á vefsíðunni romur.is, um að nota lífeyrissparnaðinn við húsnæðiskaup og greiða það út jafnt og þétt, sé eitthvað sem er hægt að hugsa og skoða betur en það breytir því ekki að íslenskir stúdentar mega aðeins þéna 930 þús. kr. á ári. Þetta er gert til að koma til móts við þessa þrjá til fjóra mánuði á ári þar sem þeir eru ekki á námslánum, þannig að fólki er í raun haldið við fátæktarmörk. Íslenskir stúdentar hafa tæplega 200 þús. kr. milli handanna á mánuði. Ef fólk er að reyna að koma undir sig fótunum, er að reyna að skapa sér góða framtíð, þá er þetta ekki nóg til þess að byrja að spara til dæmis. Ég reiknaði það út eftir að ég skoðaði vefsvæði Landsbankans fyrir tilviljun að það tekur einstakling fjögur ár að safna sér 100 þús. kr. ef hann leggur fyrir 10 þús. kr. á mánuði. Til þess að eiga fyrir útborgun í 25 millj. kr. íbúð þarf að eiga 3,75 millj. kr. Það þýðir að það tekur 26 ár að safna því ef fólk hefur efni á því að leggja 10 þús. kr. fyrir á mánuði. Eins og staðan er í dag fyrir íslenska námsmenn, og ég þekki það mjög vel þar sem ég var þar til nýlega íslenskur námsmaður, þá hafa námsmenn ekkert efni á þessu. Hugmyndir eins og þær sem eru inni á romur.is eru að sjálfsögðu jákvæðar en það er annað vandamál líka og það er frítekjumarkið.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg rétt að skoða þurfi frítekjumarkið sérstaklega. En þarna er ekki aðeins um að ræða það sem námsmenn leggja fyrir í háskólanámi heldur líka sparnaðinn fyrir þann tíma. Flest íslensk ungmenni vinna á sumrin meðan þau eru í framhaldsskóla og jafnvel fyrr. Sumir taka sér líka frí áður en þeir hefja háskólanám. Þetta gengur náttúrlega út á það að þegar fólk hefur lokið háskólanámi geti það nýtt þessa leið. Þetta er misjafnt eftir einstaklingum. Það eru fá þjóðfélög, held ég, sem geta boðið einstaklingum upp á það að um leið og þeir ljúka námi geti þeir keypt sér íbúð. Ég er ekki að segja að það sé algjörlega ómögulegt, en ég er ekki viss um að það sé alveg rétt að miða við það. Menn gætu hins vegar hugsað líka að það sem við viljum halda í er samtryggingin í lífeyrissjóðakerfinu en menn öðlast ekki samtryggingu nema vinna í þrjú ár samfleytt. Það má því færa rök fyrir því að við séum svolítið að snuða unga fólkið okkar sem vinnur sumarvinnu í gegnum lífeyrissjóðakerfið þar sem það ávinnur sér aldrei réttindi til örorkulífeyris, makalífeyris og barnalífeyris vegna þess að það nær ekki að vinna í þrjú ár samfleytt. Ef það væri til dæmis nýtt í séreign held ég að það hefði jákvæð áhrif og hvetti fólk til sparnaðar. Það er mikilvægt að skoða þetta í því samhengi. Ég held að við eigum að gera þetta mjög hratt og það kemur frumvarp frá hæstv. fjármálaráðherra sem snýr að viðbótarlífeyrissparnaðarkerfinu og í tengslum við húsnæðiskaupin, sem er grunnurinn að þessu. Nú reynir á okkur, hversu vel við getum unnið, því að eðli málsins samkvæmt, og við þekkjum það vandamál, á ungt fólk erfitt með að eignast þak yfir höfuðið. 

Virðulegi forseti. Þetta er náttúrlega mjög áhugaverð umræða sem vert er að taka. Ég tel að einmitt núna sé tíminn til að taka þessa umræðu, þegar við erum að ræða fjármálaáætlun fyrir framtíðina. Það er þannig að atvinnuþátttaka ungmenna, sérstaklega eftir hrun, minnkaði einfaldlega af því að það var ekki til peningur til að borga þeim fyrir vinnu. Að sama skapi virðist háskólanám ekki endilega skila sér í hærri tekjum fyrir útskrifaða námsmenn sem er líka vandamál, sem gerir það að verkum að stúdentar sem eru nýútskrifaðir úr framhaldsnámi annaðhvort fá ekki vinnu við hæfi eða fá ekki laun sem samsvara vinnunni, eins og í samanburðarlöndum okkar í Evrópu. Það kom fram í skýrslu Arion banka, minnir mig, að kaupmáttur ungs fólks hefði staðið í stað á meðan kaupmáttur þeirrar kynslóðar sem á eftir kemur, 30 ára og eldri, hefði aukist undanfarin fimm ár. Við þurfum að gera eitthvað þarna og ég held og trúi því statt og stöðugt að flestir geti tekið skynsamlegar peningaákvarðanir. Ég held að bara það að auka frítekjumarkið fyrir stúdenta mundi strax skila sér í því að auðveldara væri fyrir þá að safna sér peningum til þess að byrja lífið. Eins og staðan er núna er mjög erfitt fyrir ungt fólk að safna sér fyrir sinni fyrstu íbúð. Þá spilar ekki síst inn í hátt leiguverð á höfuðborgarsvæðinu sem fer síhækkandi, sér í lagi þar sem mikið af þessu íbúðarhúsnæði er í Airbnb, en það er auðvitað allt önnur umræða.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að taka upp þráðinn þar sem ég sleppti honum í samræðum við hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur áður en ég fer í efni máls. Ég held að nákvæmlega það sem hv. þingmaður var að ræða sýni mikilvægið í því að ræða stóra samhengið af því að leiguverð, húsnæðisverð og annað slíkt er samspil í það minnsta tveggja stjórnsýslustiga, ríkis og sveitarfélaga. Langvarandi lóðaskortsstefna meiri hlutans í Reykjavík hefur leitt af sér hækkandi kaupverð húsnæðis og sömuleiðis leiguverð. Einn þriðji af kostnaði við nýbyggingar á höfuðborgarsvæðinu er opinber, annars vegar til ríkisins varðandi eftirlitskostnað, flókna byggingarreglugerð o.s.frv. Hins vegar rukka sveitarfélög, stærsta sveitarfélagið sérstaklega, að vísu hafa sum ekki landfræðilega möguleika á að fjölga lóðum, en Reykjavíkurborg hefur því miður verið með mjög sérkennilega stefnu í skipulagsmálum sem kemur ekki bara niður á borgarsjóði heldur líka einstaklingum, sérstaklega yngsta fólkinu. Við þurfum að ræða þetta í samhengi. Þess vegna er svo mikilvægt að við séum komin með lög um opinber fjármál. Það er algjörlega frábært að hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. ríkisstjórn og sveitarfélögin séu búin að koma sér saman um markmið sem er alveg grundvallaratriði. Við munum aldrei ná árangri nema þessir aðilar spili saman. Það hefur t.d. verið vandi lengi að menn hafa ekki spilað saman milli sveitarfélaganna og ríkisins. Sem betur fer fyrir alþjóðlega bankahrunið hafði ríkissjóður greitt nokkurn veginn niður allar skuldir sínar og greitt inn á lífeyrisskuldbindingar. Ef við hefðum ekki verið búin að því, þeir stjórnmálamenn sem stóðu fyrir því fengu litlar þakkir, en ef við hefðum ekki gert það hefði verið mjög erfitt fyrir okkur að vinna okkur úr þeirri stöðu sem þarna myndaðist. Á sama tíma juku sveitarfélögin skuldir sínar með afleiðingum sem við þekkjum. Það dugar lítið að koma með fína fjármálaáætlun ef við munum ekki fara eftir henni. Eftir áratugabið erum við núna loksins komin með áætlun þar sem við erum að ræða og skoða hlutina til langs tíma. Eðli máls samkvæmt erum við ósammála í stjórnmálum, en það er lykilatriði í þessu sem og öllu öðru að líta til langs tíma, gera áætlanir til langs tíma. Það skiptir máli fyrir alla, m.a. að þeir sem stýra opinberum stofnunum viti nokkurn veginn hvað framtíðin ber í skauti sér. Það er mikilvægt að við náum þeim stað sem við viljum vera á og við í hv. fjárlaganefnd komumst að því þegar við heimsóttum Svíþjóð, það land sem við höfum borið okkur hvað mest saman við hvað þetta varðar, að þar er pólitísk samstaða um að vera með ábyrgð í opinberum fjármálum. Menn eru með mismunandi flokka og mismunandi lífsskoðanir þar eins og hér og takast á eins og við gerum, en það er algjör samstaða um það, og þar eru líka fjölmiðlarnir mikilvægt tæki, að mönnum leyfist ekki að vera með óábyrgt hjal og yfirboð þegar kemur að opinberum fjármálum. Það er grundvallaratriði. Mér finnst auðvitað, eins og öllum, að við getum ekki annað en sagt að það sé bjart fram undan. Við eigum mikla möguleika á að ná mjög miklum árangri en við erum ekki komin í mark. Stjórn Reykjavíkurborgar sýnir það, það sveitarfélag var með algjöra sérstöðu fyrir tiltölulega fáum árum og stjórnmálamenn vildu í alvöru skattleggja Reykjavíkurborg sérstaklega vegna þess að hún hafði svo mikla yfirburðastöðu. Það er hægt að koma henni á þann stað sem hún er á núna þannig að það er allt hægt. Þó að við séum með áætlanir sem líta vel út er auðvelt að klúðra þessu ef ekki er rétt á málum haldið. Ef menn skoða það kynningarefni sem er með þessu, t.d. varðandi erlenda stöðu þjóðarbúsins, vek ég athygli á að við sjáum hér alveg gríðarlega breytingu. Við erum að koma okkur á betri stað en við vorum á fyrir efnahagshrunið. Á sama hátt höfum við líka aukið kaupmáttinn verulega. Auðvitað getum við ekki náð þessu með þessum hraða áfram, en það er mjög ánægjulegt að sjá þessar breytingar. Einnig má segja það sama um skuldir heimilanna, þær hafa breyst í grundvallaratriðum og er það vel því að það er mjög mikilvægt að sem allra flestir, helst allir, séu fjárhagslega sjálfstæðir. Þeir geta ekki orðið það nema vera með litlar skuldir. Hins vegar eru ýmis hættumerki. Við getum lækkað skuldir, það er ekki sjálfgefið en við eigum alla möguleika til þess. Við vitum náttúrlega ekki um alla þætti, vitum ekki nákvæmlega hvað framtíðin ber í skauti sér. Ógnin felst m.a. í því að það er hætta á að gengi íslensku krónunnar styrkist. Það mun hafa áhrif á undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar eins og ferðaþjónustuna og aðrar útflutningsgreinar. Það getur gert okkur erfiðara fyrir að ná þeim markmiðum sem við viljum sjá. Ástæðan fyrir því að staðan er svona góð er sú að ríkið skuldar enn þá mikið, en á móti kemur að við erum út af stöðugleikaframlaginu komin með miklar eignir. Ef okkur tekst farsællega að selja þessar eignir í opnu og gagnsæju ferli og nota þá fjármuni til að lækka skuldir munum við lækka vaxtakostnað verulega. Það er nokkuð sem við verðum að gera. Ég er algjörlega á því að við eigum að gera allt hvað við getum til að það sé traust á því ferli þegar kemur að því að selja eignir, en við getum ekki setið uppi með allra handa verslun og iðnað. Við erum með lyfjaverslanir og alls konar fyrirtæki sem ríkið á, banka og guð má vita hvað, og því er ekki vel fyrir komið hjá ríkinu. Á sama tíma þurfum við líka, af því að ég nefndi banka sem eru stærstu einstöku eignirnar, að huga að því að vera með bankakerfi sem er ekki í fanginu á skattgreiðendunum. Hingað kom prófessor frá London School of Economics í boði Samfylkingarinnar, John Kay, sem fór sérstaklega í þetta, að vísu í umræðunni um aflandsfélög, sagði að fjármálakerfið hjá okkur væri orðið svo flókið. Það er allt upprunnið frá ESB, við tökum það meira og minna þaðan, og við verðum að gera hvað við getum til að lágmarka áhættu íslenskra skattgreiðenda. Þar hafa menn rætt hluti eins og að aðskilja fjárfestingarbanka og viðskiptabanka, en menn þurfa að ganga miklu lengra. Innstæðufyrirkomulagið er augljóslega meingallað. Nýjasta tilskipunin frá Evrópusambandinu, sem við megum alls ekki taka upp, gengur út á að hækka innstæðutryggingar upp í 100 þús. evrur á hverjum reikningi og í raun setja ríkisábyrgð á þá þætti. Það er nokkuð sem við megum aldrei gera. Við eigum að sjá til þess að hér séu öflugar fjármálastofnanir en þær verða að vera þannig uppbyggðar að ef illa fer tapa viðkomandi eigendur en ekki skattgreiðendur. Nú gæti einhver sagt að þetta væri sjálfgefið, en svo er ekki. Þetta er t.d. áberandi í umræðum í bandarísku forsetakosningunum, kannski ekki jafn mikið í Evrópu, en sérstaklega gömlu ríki Evrópu eru ekki búin að leysa úr vanda sínum sem kom í kjölfar alþjóðlegu fjármálakreppunnar. Þau stórjuku opinberar skuldir og hafa ekki náð að greiða þær niður vegna þess að þau voru að greiða inn í bankakerfið. Oft og tíðum voru þau að bjarga þeim sem áttu viðkomandi stofnanir. Allt þetta hangir saman. Það er líka afskaplega mikilvægt að við ræðum núna útgjaldaramma málefnasviða og lítum til lengri tíma, það er grundvallaratriði. Á bls. 5 í frumvarpinu eru útgjaldarammarnir. Þó að ég sé ánægður með stóru myndina í þessu finnst mér að margt megi betur fara þegar kemur að einstaka málaflokkum. Það vekur athygli mína, virðulegi forseti, að t.d. ráðgerð hækkun til 2021 til utanríkismála er mjög mikil, bæði í upphæðum og líka hlutfallslega. Ég held að þetta sé nokkuð sem við þurfum að skoða sérstaklega. Örugglega snýr eitt af þessu að því að uppfylla skuldbindingar okkar eða markmið varðandi þróunaraðstoð, en það hefur hækkað mikið að undanförnu án þess að við höfum gert skilmerkilega grein fyrir því. Þá á ég bæði við aðstoð við flóttamenn sem við eigum að skilgreina sem þróunaraðstoð og einnig er það að við setjum háar upphæðir í Þróunarsjóð EFTA sem við undirgengumst í tengslum við samstarfið við Evrópska efnahagssvæðið. Sá sjóður á að mínu áliti ekki að fara í neitt annað en að hjálpa þeim sem minnst hafa, á auðvitað að vera skilgreindur sem framlög til þróunaraðstoðar og á að fara til þróunaraðstoðar. Við erum hér með ferðaþjónustuna þar sem gert er ráð fyrir lækkun á framlagi. Það er vel, það er ánægjulegt þegar maður sér lækkun en vegna þess að við þurfum að fjárfesta í innviðum í tengslum við ferðaþjónustu geri ég ráð fyrir að við ætlum að ná því með öðrum hætti, þ.e. að þeir aðilar sem nýti þjónustuna greiði fyrir hana. Mér finnst það skynsamleg leið. Ég hef áhyggjur af háskólastiginu, að þar sé ekki nógu mikil aukning. Ef við ætlum að alhæfa um íslenskt skólakerfi er það einhvern veginn þannig að ef við berum okkur saman við önnur lönd eru framlögin til grunnskólans með því hæsta hér, en ef við berum okkur saman við önnur lönd á sama tíma er kerfið frekar undirfjármagnað þegar kemur að framhaldsskólunum og háskólunum. Hér var farið í styttingu á framhaldsskólanum, m.a. til að nýta fjármunina betur þar. Háskólastigið er nokkuð sem við verðum að leggja áherslu á. Vegna þess að það er mikill vandi í grunnskólunum höfum við farið í að auka framlög til nokkurs sem heitir Menntamálastofnun, sem m.a. styrkir grunnskólana með beinum hætti. Ég tel að við þurfum að hugsa það hvort við getum ekki nýtt þá peninga frekar á háskólastiginu því að það er augljóst að stærsti vandi grunnskólans er ekki skortur á fjármunum, það er eitthvað annað að þar, þegar við erum á þeim stað að við náum ekki að kenna fólki í grunnskólanum að lesa, sérstaklega ekki ungum drengjum. Reyndar held ég að í grunnskólanum sé ákveðið vandamál þegar kemur að drengjum. Ég ætla ekki að fara í það nákvæmlega núna. Annað sem ég hef áhyggjur af og sem við þurfum að líta sérstaklega á er það sem kemur að hjúkrunarrýmum. Gert er ráð fyrir verulegum fjármunum til að fjárfesta í uppbyggingu hjúkrunarrýma. Það er óhjákvæmilegt en miðað við þær áætlanir sem gert er ráð fyrir er það ekki nóg. Við sjáum mjög stóra árganga koma inn á næstu árum. Við þurfum ekki bara að byggja hjúkrunarrými, við þurfum líka að vera með skilgreinda áætlun um það hvernig við getum verið með framboð af þjónustuúrræðum eins og skammtímavistun og öðru slíku til að fólk geti búið sem allra lengst heima hjá sér. Þetta er eitt af stóru verkefnunum. Miðað við þær áætlanir sem voru til staðar þurftum við ekki bara að byggja nýjan Landspítala heldur í rauninni setja sambærilega upphæð í byggingu nýrra hjúkrunarheimila. Það er ansi dýr leið og við þurfum að líta til nágrannalandanna og skoða hvernig þau hafa leyst þennan vanda. Við búum þannig að við getum skoðað hvað þær þjóðir sem eru með öðruvísi aldurspíramída en við hafa gert til að leysa þennan vanda vegna þess að þær eru búnar að vera með aldurspíramídann eins og við erum að fara í í miklu lengri tíma. Við getum bæði lært af því sem þær hafa gert vel og skoðað það sem þær hafa gert illa og reynt að komast hjá því að fara þá leið. Það er ánægjulegt, virðulegi forseti, að sjá fjármögnuð stór og dýr verkefni eins og Landspítalann og Vestmannaeyjaferjuna því að oft hafa stjórnmálamenn lofað svolítið upp í ermina á sér þegar slíkir hlutir eru, sérstaklega þegar kemur að kosningaári, en núna erum við með þetta inni í okkar áætlun sem er grundvallaratriði. Núna erum við loksins komin með langtímaáætlun. Við erum loksins komin á þann staða að við séum að ræða þetta út frá stærri málefnasviðum í stað þess að ræða alltaf hlutina út frá mjög lágum upphæðum og þó að þær séu mikilvægar verðum við sem þjóð að líta á stóru myndina þegar við gerum áætlanir. Það er enginn vafi á að framtíðin er björt. Það er enginn vafi á að það náðist gríðarlegur árangur á þessu kjörtímabili og miklu meiri en menn þorðu að vona. Ég held að allir þeir sem hefðu talað með þeim hætti sem staðan sýnir núna fyrir síðustu kosningar eða í upphafi þessa kjörtímabils hefðu verið blásnir út af sem óraunsæisfólk. En það er líka vandi að spila úr stöðu eins og þessari. Það er auðvelt að ofreisa sig í því þegar betur árar. Það er nokkuð sem við verðum að koma í veg fyrir. Við verðum að sýna ábyrgð í fjármálum og þetta plagg er grunnur að því. Ég vona að við náum samstöðu um að vinna, ekki bara núna hvað þessa framlagningu varðar, heldur að vinna í þessum anda í nánustu og fjærstu framtíð.

Virðulegi forseti. Ríkisfjármálastefna og ríkisfjármálaáætlun til 2021 eru skjölin sem slá tóninn fyrir fjármál ríkisins og hagstjórnina á næstu fimm árum. Þetta eru auðvitað grundvallarplögg sem sýna okkur á vissan hátt inn í hugskot stjórnvalda því að um leið og dregnar eru upp helstu forsendur hagstjórnarinnar og rekstrarumhverfis ríkisins þá sjáum við líka hvernig stjórnvöld hyggjast nýta sér skilyrðin til þess að ráðstafa fjármunum ríkisins og hlúa að helstu rekstrareiningum þess. Ég segi hlúa að því að það er það sem maður skyldi ætla að væri markmiðið. Því miður fæ ég því ekki séð nægilegan stað í þessari ríkisfjármálaáætlun, eins og ég mun rökstyðja betur. Þessi stefna sem hér er kynnt byggir á grunngildum um sjálfbærni opinberra skuldbindinga og tilgangurinn er að stuðla að efnahagslegu jafnvægi og treysta þannig skilyrði fyrir hagkvæmri nýtingu mannafla, fjármagns og auðlinda eins og það er orðað. Um þau markmið skulum við ekki deila svo langt sem þau ná. Ég sakna þess þó að sjá ekki í fjármálastefnunni önnur og fleiri markmið því að þó svo að skjalið heiti fjármálastefna ætti það að sýna einhvers konar samfélagsleg markmið á borð við velferðarmarkmið byggð á tilteknum lífskjaraviðmiðum og markmið um menntunarstig og þess háttar. Sú hugsun hefur því miður ekki skilað sér inn í áætlanagerðir hins opinbera enn sem komið er. Það eru leiðirnar að markmiðum fjármálastefnunnar sem ég vil staldra við, en fyrst vil ég þó hafa nokkur orð um forsendurnar. Það vekur strax athygli að gert er ráð fyrir óbreyttu gengi næstu fimm árin. Sú forsenda hringir strax viðvörunarbjöllum varðandi það hversu raunhæfar þær áætlanir geti verið sem byggi á óbreyttu gengi næstu fimm árin. Á sama tíma er verið að hrinda af stað losun gjaldeyrishafta, sem eins og allir vita felur í sér hættu á ókyrrð í hagkerfinu. Ofan á þá hættu eru uppi viðvaranir um þensluhættu í hagkerfinu. Þess vegna skýtur skökku við að ríkisstjórnin skuli nú boða frekari skattalækkanir til viðbótar við fækkun skattþrepa og afnám auðlegðarskatts. Skattalækkanir eru þensluhvetjandi aðgerð, auk þess sem þær leiða af sér ójöfnuð og misskiptingu. En ríkisstjórnin skeytir ekki um það heldur ætlar hún að mæta þensluhættunni með því að draga úr framkvæmdum og fjárfestingum hins opinbera. Hún ætlar líka að sitja sem fastast við niðurskurðarkeip sinn sem hér er kallaður aðhald á útgjaldahliðinni. Í sömu setningu er þó gengist við því sem allir sjá, að fjárfestingarþörfin er orðin afar brýn eftir efnahagshrunið 2008. Nú skal ekki um það deilt að sem stendur er tiltekin þensluhætta til staðar í hagkerfinu. En ég tel að stjórnvöld geti engu að síður gert hvort tveggja, að fullnægja fjárfestingar- og framkvæmdaþörfinni en halda jafnframt innra jafnvægi í hagkerfinu með því að nýta betur þá tekjustofna sem nú liggja ónýttir hjá garði. Þá er ég ekki síst að vísa til auðlindagjaldsins eða veiðileyfagjaldsins sem ríkisstjórnin lækkaði á fyrstu dögum þessa kjörtímabils og afþakkaði þar með milljarða sem hefðu getað nýst til þess að lækka skuldir ríkisins eða til bráðnauðsynlegra framkvæmda í samgöngukerfinu sem ríkisstjórnin hefur, eins og við vitum, vanrækt. Þetta gera menn sér ljóst eins og sjá má á greinargerðinni með ríkisfjármálaáætluninni þar sem segir að mikil þörf hafi myndast fyrir nauðsynlega uppbyggingu í innviðum samfélagsins, einkum á sviði orku- og samgönguinnviða. Þar er líka réttilega bent á að lágt viðhalds- og fjárfestingarstig undanfarin ár ásamt gríðarlegum vexti í ferðaþjónustu hafi kallað á aukna uppbyggingu í flugumferðarmannvirkjum samhliða fjárfestingu í orkuframleiðslu og raforkudreifingu. Á sama tíma er raunveruleg hætta á því að til dæmis ferðaþjónustan gangi of nærri náttúruperlum landsins og jafnvel eigin orðspori og markaðsmöguleikum vegna þess að hún er farin að ganga á sjálfa sig og gæði þess sem hún er að selja. Þannig að fjárfestingar- og framkvæmdaþörfin er orðin brýn en henni er ekki svarað með aðgerðum í þessu plaggi. Samt fullyrðir fjármálaráðherra í ræðu sinni áðan að ríkissjóður hafi yfrið næga fjármuni, 400 milljarða kr. í afgang, svo mikla peninga að engin þörf er á meira tekjustreymi. Þau skilaboð fá þó annarlegan hljóm í ljósi þess mikla aðhalds sem er boðað í þessari áætlun, því illt er að hafa fullar hendur fjár en finna þeim ekki þarfleg verkefni. Til hvers stóðum við þá hér í síðustu fjárlagaumræðu í baráttu fyrir aukin framlög til aldraðra og öryrkja, í baráttu fyrir kjörum bótaþega og barnafólks, ef peningarnir hafa aldrei verið vandamálið? Hvers vegna er þá ekki hægt að bæta stöðu Ríkisútvarpsins sem um munar eða snara upp tíu hjúkrunarheimilum um landið allt í staðinn fyrir þau þrjú sem ríkisstjórnin ætlar að láta nægja á næstu fimm árum, öll á höfuðborgarsvæðinu? Væri ekki líka nær að efla menntakerfið og veita viðtöku fullorðnu fólki í framhaldsskólana? Hvaða þörf er á þá á því að gera þær breytingar á Lánasjóði íslenskra námsmanna sem verið er að gera til mikils óhagræðis fyrir lífsafkomu nemenda og þá sérstaklega þeirra sem sækja nám sitt erlendis? Nei, virðulegi forseti. Vera kann að milljarðarnir fljóti yfir barma ríkissjóðs og víst hefur efnahagur landsins batnað en ég gef lítið fyrir þau rök að þess vegna megi ekki taka eðlilegar arðgreiðslur af auðugum atvinnugreinum á borð við útgerð og ferðaþjónustu. Því ef ekki er hægt að fullnýta tekjulindir í góðæri hvenær þá? Sjávarútvegur og ferðaþjónusta mala gull og hafa aldrei staðið betur, en það mætti ætla að ráðamenn hefðu aldrei heyrt talað um það að safna til mögru áranna, fylla hlöðurnar og eiga í þeim. Það er annarlegt að hlífa auðugum atvinnugreinum á sama tíma og verið er að herða sultarólina í ríkisrekstrinum með þeim afleiðingum sem við sjáum nú þegar í velferðarkerfinu þar sem heilbrigðisstofnanir eru fjársveltar til skaða. Nú er gert ráð fyrir auknum fjármunum þar inn á næstu fimm árum en því miður þá er aðeins stofnkostnaðurinn þar inni, þannig að það bætist sáralítið við til aukinnar þjónustu. Framhaldsskólarnir á landsbyggðinni sjá ekki fram á bjartari tíma. Sumir hverjir fá ekki einu sinni áætlað fyrir raunverulegum nemendafjölda. Óhögguð er sú ákvörðun að beita fjárlagavaldi til að meina fullorðnum nemendum aðgengi að framhaldsskólunum. Háskólastigið býr við stefnuleysi. Ríkisútvarpið sér enn fram á mikinn niðurskurð til viðbótar við allt sem á undan er gengið og eins og ég sagði áðan eru fyrirhugaðar breytingar á lánasjóðnum. Þá er órætt um stöðu bótaþega á Íslandi, stöðu sjúklinga sem sitja uppi með þungar greiðslubyrðar sem sumar hverjar munu þyngjast enn. Okkur er þrátt fyrir þetta sagt núna að ekki vanti peninga í ríkissjóð. Það er athyglisvert. En að skoða þá fullyrðingu og bera hana saman við þá ríkisfjármálaáætlun sem hér er lögð fram sannar og sýnir að hér er ríkisstjórnin að ráðstafa fjármunum hinna mörgu og smáu í þágu hinna ríku og fáu.

Frú forseti. Við ræðum hér saman um fjármálastefnu og fjármálaáætlun. Það er gríðarlega mikilvæg umræða af því að í þessum plöggum er að finna stefnumótun stjórnvalda á hverjum tíma og margt af þeirri stefnumótun kemur ekki inn á Alþingi í gegnum annars konar þingmál. Mig langar að gera að umræðuefni þau mál sem eru fyrst og fremst ákveðin í gegnum fjárlög og fjármálaáætlanir á hverjum tíma en hafa samt gríðarlega mikil áhrif á landsmenn alla. Það er fyrst að segja að auðvitað hafa efnahagsmál þjóðarinnar þróast í betri átt allt frá hruni og er áhugavert að skoða myndir um þróun mála sem birtar eru fremst í fjármálaáætluninni. Þar sést að mikið vatn hefur runnið til sjávar frá hruninu 2008 og allt hefur horft til betri vegar, hvort sem horft er til jöfnuðar í ríkisfjármálum eða annarrar almennrar þróunar á sviði efnahagsmála. Hins vegar stendur ágreiningurinn fyrst og fremst um aðferðafræðina og ekki síst tekjuöflunina. Ef við skoðum myndina á bls. 29 í fjármálaáætluninni sést að ekki er gert ráð fyrir miklum afkomubata. Ég er ekki í nokkrum vafa um að ef farin hefði verið önnur leið í tekjuöflun liti þetta öðruvísi út, og um það snýst auðvitað hinn pólitíski ágreiningur. Hvað varðar auðlindagjöldin var það forgangsverkefni þessarar ríkisstjórnar að lækka veiðigjöldin þegar hún komst til valda. Það munar um minna. Það munar um þá tugi milljarða sem var þar í raun ákveðið að afhenda stórútgerðinni á kostnað samneyslunnar. Ég nefni auðlegðarskattinn sem ákveðið var að framlengja ekki. Æ meiri umræða er á hinu alþjóðlega sviði um nauðsyn þess að reka framsækna skattheimtu, þrepaskipt skattkerfi, en það er það sem ríkisstjórnin hefur horfið frá með því að fækka þrepum þó að þau séu enn þá tvö, og hins vegar sérstaka skattlagningu á hina efnameiri. Þá erum við komin að spurningunni hvort jöfnuður geti verið sérstakt markmið í svona áætlun. Jöfnuður er ekki sérstakt markmið í þessari áætlun eða stefnu. Þó að ríkisstjórnin hafi sent frá sér fréttatilkynningu í morgun um að jöfnuður hafi aldrei verið meiri kom nú á daginn að hún var leiðrétt seinna, enda miðaði hún við tölur frá árinu 2013 en ekki árinu 2014. Ég held að það verði mjög áhugavert að skoða tölur yfir hvernig jöfnuður hefur þróast hér á landi í einhverju tímalegu samhengi, því að við hljótum að sjá að það að draga úr skattheimtu á hina efnameiri í samfélaginu getur ekki leitt til aukins jöfnuðar. Vaxandi misskipting er eitthvað sem við ættum að hafa áhyggjur af, vera meðvituð um, og gera okkur far um að forðast, því að við sjáum að stjórnvaldsaðgerðir á borð við breytingar á skattheimtu hafa skilað aukinni misskiptingu og við sjáum líka að þróun efnahagsmála verður önnur og verri en þar sem jöfnuður er meiri. Í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra situr hér nýti ég tækifærið og mæli þau varnaðarorð að ef jöfnuður á að vera sérstakt markmið, sem ég tel að hann eigi að vera, bæði út frá markmiðinu jöfnuður í sjálfu sér - jöfnuður skiptir máli ef við viljum dreifa gæðunum með sem réttlátustum hætti og tryggja að allir fái tækifæri til að njóta sín, en líka af því að það eru sérstök efnahagsleg rök með jöfnuði sem nýjar rannsóknir sýna að beinlínis auki hagsæld samfélags, en að stoðirnar gætu verið sterkari. Það skýrir þá staðreynd að opinberar fjárfestingar eru í sögulegu lágmarki þó að nokkrar fjárfestingar komi hér inn á langtímaáætlun. Ég fagna að sjálfsögðu áformum um nýjan Landspítala, þó það nú væri, enda erum við margoft búin að samþykkja hér þær fyrirætlanir og vitum öll hversu mikilvæg sú fyrirætlan er. Ég nefni líka Hús íslenskra fræða sem er hér komið inn á langtímaáætlun og ég fagna því. Ég tel enn að það hafi verið mistök að hverfa frá fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem m.a. gerði ráð fyrir Húsi íslenskra fræða, en sá ágreiningur snerist auðvitað um tekjuöflun, þ.e. hvort menn væru reiðubúnir að afla tekna til þess að ráðast í uppbyggingu nauðsynlegra innviða. Svo var ekki. Þess vegna erum við ekki búin að sjá þetta hús rísa enn þá. Þó að handritin séu á heimsminjaskrá Unesco eru þau enn falin í ófullnægjandi húsnæði þar sem nú nýlega var verið að eitra fyrir meindýrum sem ógnað gætu þessum arfi sem okkur hefur verið falið að varðveita, ekki bara fyrir okkur sjálf, heldur fyrir heiminn allan. Af því að tíminn er svo óskaplega skammur langar mig að nefna sérstaklega örfá mál á útgjaldahliðinni. Í umfjöllun um málefni háskólanna er þess sérstaklega getið á bls. 174 og 175 í hinu lengra plaggi hér að það hafi verið stefna samþykkt af vísinda- og tækniráði að fjármögnun háskóla eigi að verða sambærileg við meðaltal aðildarríkja innan OECD 2016 og Norðurlanda árið 2020. Meira er ekki rætt um það markmið, sem ég veit þó að stjórnmálamenn úr öllum flokkum hafa opinberlega lýst sig samþykka, enda höfum við lengi - lengi verið eftirbátar annarra Norðurlanda og verið fyrir neðan meðaltal OECD þegar við skoðum þau fjárframlög mæld út frá hverjum nemanda til háskólastigsins á Íslandi. Ekki er hægt að sjá neitt í þessari áætlun sem bendir til þess að það sé raunveruleg ætlun að ná þessu markmiði. Það er ekki hægt að sjá það úr áætluninni að það sé ætlunin. Það er áhyggjuefni, frú forseti, af því að þegar við ræðum um fjárfestingu þá er fjárfesting í menntun líklega arðbærasta fjárfestingin, ef við tökum tungutak markaðarins og beitum því á menntun. Raunar finnst mér tungutaki markaðarins of mikið beitt á menntakerfið í þessari ágætu bók hér, því að þar má mikið lesa um styttingu framhaldsskólans. Því er haldið fram að líklega muni stytting framhaldsskólans minnka brottfall. Hún var í raun ákveðin einhliða án þess að um það hafi farið fram einhver menntapólitísk umræða á þinginu því að það er svigrúm í lögum sem skilið var þannig út frá lögskýringargögnum að framhaldsskólar hefðu svigrúm til þess að bjóða upp á nám af ólíkri lengd, af ólíku inntaki, þ.e. það var sett í hendur skólanna að ákvarða nákvæmlega inntak og lengd náms í framhaldsskóla þegar lög voru hér samþykkt sem tóku gildi 2008 í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Núverandi hæstv. ráðherra hefur tekið þá ákvörðun einhliða að stytta þetta nám. Því er slegið föstu hér að það muni skila minna brottfalli og muni skila nemendum fyrr út á vinnumarkað, sem sé líklegt til að auka hagvöxt. Ég velti því þó fyrir mér í ljósi þess að þær rannsóknir sem OECD hefur staðið fyrir í samráði við íslensk menntamálayfirvöld sýna ekki að námið sé svo langt, að þess vegna hverfi nemendur frá námi, miklu heldur eru það svokallaðar sálfélagslegar ástæður sem valda því að nemendur hverfa frá námi. Um það er ekkert fjallað hér, heldur er því bara haldið fram að stytting náms muni skila minna brottfalli. Við Íslendingar bjóðum því miður ekki upp á sömu stoðþjónustu fyrir framhaldsskólanemendur okkar og gert er víða annars staðar á Norðurlöndum. Hér í þinginu eru ágætar tillögur þótt ég segi sjálf frá því að ég er nú flutningsmaður annarrar þeirra sem snýst um að það verði hluti af lögum um framhaldsskóla að bjóða upp á annaðhvort þjónustu hjúkrunarfræðings eða sálfræðings eftir því sem aðstæður leyfa í framhaldsskólum einmitt vegna þess að við sjáum það að hinar sálfélagslegu orsakir eru langveigamestar þegar kemur að brottfalli. Síðan er hér þingsályktunartillaga frá þingmönnum Samfylkingarinnar um að skoðað verði að bjóða upp á sálfræðiþjónustu í framhaldsskólum. Hér skerum við okkur úr frá öðrum Norðurlöndum. Ég held að þarna sé í raun verið að halda einhverju fram án þess að fyrir því liggi nægjanlega ígrundaðar ástæður. Það er líka merkilegt að sjá að þarna er orðað í einni setningu á bls. 172, með leyfi forseta: „Samtímis er búist við að hlutfall fullorðinna framhaldsskólanemenda lækki en haustið 2013 voru 32% nemenda í framhaldsskólum 21 árs eða eldri.“ Þetta er sett inn í kafla um brottfall. Þess er ekki getið að fjárlögum hafi beinlínis verið beitt til að útiloka nemendur 25 ára og eldri frá námi. Þarna er einhvern veginn gefið í skyn að það sé eðlileg þróun að fullorðnum framhaldsskólanemum sé að fækka. Það er ekkert eðlileg þróun, frú forseti. Það er beinlínis ákveðið af stjórnvöldum að veita ekki fjármuni til þess að kenna hinum eldri nemendum í framhaldsskólum. Mér finnst því framsetningin dálítið merkileg þegar lesið er á milli línanna. Ég hef því miður ekki tíma til að nefna fleira, en þetta er auðvitað hápólitískt plagg. Mig langar þó að segja að lokum á þeim 20 sekúndum sem ég hef í lokin að gert er ráð fyrir að framlög til þróunarsamvinnu verði 0,26% af vergri landsframleiðslu árið 2018. Tillagan sem hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra setti fram miðaðist við 0,27%, þannig að þessi ríkisfjármálaáætlun er enn rýrari en sú rýra tillaga um þróunarsamvinnuáætlun sem hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra lagði fram. 

Virðulegi forseti. Eins og menn þekkja voru lög um opinber fjármál mörg ár í fæðingu í þinginu í tíð tveggja ríkisstjórna áður en þau voru loks samþykkt í lok síðasta árs. Lögin hafa í för með sér mikla breytingu á efnahagsumgjörðinni, t.d. samhæfingu á milli fjármála ríkis og sveitarfélaga. Gengið var frá slíku samkomulagi nýlega sem skiptir miklu máli til að geta horft á málið í heild sinni og er, held ég, tímamótaplagg í samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Lögin munu koma til með að hafa jákvæð áhrif á hagstjórnina auk aga og annarra breytinga sem er verið að vinna að um þessar mundir, svo sem eins og nýtt vinnumarkaðslíkan að norrænni fyrirmynd og stofnun þjóðhagsráðs. Í lögunum er kveðið á um að leggja skuli fram fjármálaáætlun, eins og menn þekkja, til fimm ára á vori hverju og fjármálastefnu í upphafi hvers kjörtímabils. Fjármálaáætlunin kemur þar af leiðandi árlega, uppfærð á hverju ári, til næstu fimm ára. Þetta er stórt og umfangsmikið plagg, eins og menn hafa séð, með miklum upplýsingum um opinber fjármál. Í áætluninni nú þegar hún er lögð fram í fyrsta skipti eru mörg nýmæli. Til að mynda er rekstri ríkissjóðs skipt upp í 34 málefnasvið og stefna og áherslur á hverju einstaka málefnasviði eru síðan lagðar fram og menn geta glöggvað sig á þeim í útprentuðu eintaki. Fjármálaáætlunin gefur færi á því að sjá stefnumörkun í efnahagsmálum á einstökum málefnasviðum, tekjur, útgjöld á einstökum sviðum, afkomu og skuldir. Sú fjármálaáætlun sem við erum að fjalla um hefur verið í smíðum frá því fyrir síðustu áramót. Öll ráðuneytin hafa komið að þeirri vinnu sem og Samband íslenskra sveitarfélaga og bæði ráðherranefnd um ríkisfjármál og ríkisstjórn hafa tekið þátt í gerð áætlunarinnar og samþykkt hana. Eins og hefur komið fram í umræðunum er markmið í fjármálastefnunni skýrt; að heildarafkoma hins opinbera verði 1%, þ.e. ríki og sveitarfélög, af landsframleiðslu á hverju ári 2017–2021. Samtals gerir þetta um 170 milljarða í afgang á þessu fimm ára tímabili og er ekki ætlast til þess að sveitarfélögin leggi til þar heldur haldi sig við núverandi stöðu. Það er ríkið sem leggur þar af leiðandi til afganginn. Sá afgangur leiðir til þess að heildarskuldir lækka úr 34% af landsframleiðslu, eins og hún er áætluð árið 2017, og niður í 26% árið 2021. Þar með mun ríkið ná bæði afkomu- og skuldamarkmiðum laga um opinber fjármál á tímabilinu, eitthvað sem menn töldu óhugsandi fyrir nokkrum árum, og í upphaflegum hugmyndum var verið að velta fyrir sér 45% marki sem varð að lokum í lögunum um 30%, en það næst sem sagt þegar á árinu 2018. Þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks tók við á árinu 2013 voru heildarskuldir hins opinbera samkvæmt skilgreiningu laga um opinber fjármál ríflega 60% af landsframleiðslu en nú þremur árum síðar verða skuldirnar um 500 milljörðum lægri - 500 milljörðum - eða um 40% af landsframleiðslu. Eins og ég nefndi áðan er ráðgert að á árinu 2018 verði það komið niður fyrir 30%. Á árinu 2016 stefnir í að afgangur af rekstri ríkissjóðs verði vel yfir 400 milljörðum, fyrst og fremst vegna stöðugleikaframlaganna. Þetta er auðvitað frábær árangur. Það er sá árangur sem gerir það að verkum að við eigum möguleika á að auka velferðarútgjöld á næstu árum. Horfur eru góðar á næstu árum verði rétt á málum haldið og útlit fyrir að efnahagsstaða Íslendinga, hins opinbera, heimila og fyrirtækja muni vænkast. Ég hef sagt áður að það skiptir máli í íslensku samfélagi að hér sé jöfnuður ríkjandi og jafnvel meiri jöfnuður en í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Við erum 331.000. Við erum meira og minna tengd, skyld eða umgöngumst hvert annað og sjáum hvernig aðrir hafa það í samfélagi okkar og okkur líður betur ef allir hafa það mjög gott og jöfnuður er meiri en í mörgum öðrum löndum. Það er rétt að í tilkynningu sem kom frá ríkisstjórninni í morgun voru þau leiðu mistök gerð að notaðar  Eins og ég nefndi skapast með lækkun skulda forsendur til að bæta innviði samfélagsins og ekki síst í auknum velferðarútgjöldum og fjárfestingum. Fjármálaáætlunin gerir ráð fyrir umtalsverðum raunvexti útgjalda til velferðarmála, ekki síst í heilbrigðismálum. Gert er ráð fyrir viðamiklum fjárfestingum í heilbrigðismálunum, svo sem fyrstu áföngum í byggingu nýs Landspítala, hjúkrunarheimilum, viðhaldsframkvæmdum á Landspítalanum, tækjakaupaáætlun, meðferðarkjarna, sjúkrahóteli o.fl. Það er mjög gott jafnvægi í áætluninni miðað við þær aðstæður sem uppi eru í því þensluumhverfi sem við erum með í dag. Ég hef heyrt ræður um að hin opinbera fjárfesting sé ekki nóg því að við höldum okkur við mjög lága prósentutölu, 1,3% af landsframleiðslu til opinberra fjárfestinga á fyrri hluta tímabilsins. Ástæðan er sú að það er þensla í samfélaginu. Þá verður ríkið að halda aftur af sér. En það eru líka fleiri ástæður. Opinber fyrirtæki eins og Isavia, Landsnet og Landsvirkjun eru með miklar og nauðsynlegar framkvæmdir á næstu árum. Ég veit ekki hvort einhver í þessum sal er tilbúinn til að stöðva framkvæmdirnar við Leifsstöð til að auka svigrúm til annarra fjárfestinga annars staðar á Íslandi eða fresta því að byggja upp öryggiskerfi í raforku á landinu, ég veit ekki hvort það eru hugmyndir. En það er jafnvægi í þessu. Það eru gríðarlega miklar fjárfestingar hjá opinberum aðilum þótt ríkið sjálft verði að halda aftur af sér á fyrri hluta tímabilsins, en á síðasta hluta tímabilsins er gefið í. Þá verður þenslan orðin minni samkvæmt hagspá og síðan verða þær fjárfestingar minni sem eru fyrirhugaðar hjá þeim aðilum sem ég nefndi. Þá er tækifæri fyrir ríkið til að koma sterkara inn. Hér er líka um mikla innviðafjárfestingu að ræða, raunaukningu útgjalda í heilbrigðismálum og í ýmsum velferðarmálum öðrum. Á sama tíma eru auknar fjárfestingar í ýmsum þeim samgönguinnviðum þar sem það þarf. Ég get nefnt í sambandi við önnur velferðarútgjöld að bætt er verulega í Fæðingarorlofssjóð og tækifæri til þess að innleiða þær tillögur sem nefnd fjallaði um á þessu tímabili, það er svigrúm til þess. Það þarf auðvitað að taka samtal við aðila vinnumarkaðarins um það hvernig við nýtum tryggingagjaldið til þess. Það er líka svigrúm til að fjalla um almannatryggingar og niðurstöður nefndar sem skilaði af sér á vordögum. Að því er unnið í velferðarráðuneytinu. Varðandi skólakerfið er í raun og veru verið að tryggja framhaldsskólastigið og hefja viðbótarfjármögnun í háskólaumhverfinu, sem er veruleg þörf á. Það eru ýmis önnur atriði, ég get ekki nefnt þau öll. En varðandi samgöngumálin eru líka fyrirhugaðar ýmsar fjárfestingar þar sem hefur verið kallað eftir, til að mynda Dýrafjarðargöng, þyrlur fyrir Landhelgisgæslu og sitthvað fleira nauðsynlegt viðhald sem er orðið mjög aðkallandi. Það er mjög mikilvægt að við getum farið í allar þær framkvæmdir í jafnvægi, aukið útgjöldin en staðist þá freistni sem ég veit að margir munu standa frammi fyrir, að nota yfir 400 milljarða afgang á fjármálum eins árs í útgjöld. En við erum líka búin að segja það á öðrum stað, og allir sammála um það, að stöðugleikaframlögin eigi að fara í að lækka 

Hæstv. forseti. Við ræðum í dag tvær mjög ánægjulegar þingsályktunartillögur sem eru lagðar fram í fyrsta skipti eftir samþykkt laga í desember um opinber fjármál, þ.e. tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlun fyrir árin 2017–2021 og stefnumörkun í því. Það sem er óeðlilegt er að það er árið 2016 sem við förum inn í þennan fasa, inn í svona vinnubrögð, skipulögð vinnubrögð sem eru til að setja þetta niður til fimm ára, marka stefnuna, sem er mjög gott. Ég hef stundum sagt að á Alþingi voru settar þær kröfur á sveitarfélögin að búa til þriggja ára áætlun og uppfæra hana á hverju ári en ríkið gerði ekki þær kröfur til sjálfs sín. Það er mjög ánægjulegt þegar við tölum um opinber fjármál að sveitarfélögin skuli vera komin þar inn í líka, vegna þess að auðvitað verður þetta að vinna saman, það dugar ekki að ríkissjóður greiði niður skuldir og reki sig í plús ef sveitarfélögin eru í bullandi mínus og safna skuldum, eða öfugt. Við verðum að horfa á þetta heildstætt. Að því leytinu til er mjög ánægjulegt að ræða þetta núna þó að við séum hér í fyrsta skipti, séum að fóta okkur, og margt mjög nýtt í framsetningu sem gerir manni erfiðara fyrir að fara í gegnum alla þættina. Útgjaldaramminn í 34 liðum er skemmtilega settur upp, það hvernig maður getur farið í gegnum útgjöld lið fyrir lið eftir málefnasviðum og farið þar í gegnum áherslur og aðgerðir o.s.frv. En ég spái því að það sé svolítill barnabragur á uppsetningunni núna og hún eigi eftir að taka töluverðum breytingum, bæði til þess að gera efnið aðgengilegra og auðveldara að fletta upp í því og fylgjast með. Það er stutt síðan við samþykktum lögin og kerfið hefur haft tiltölulega stuttan tíma til að setja þetta upp, samanber að þetta kemur mánuði of seint, allt í lagi með það, það verður að virða að það tekur tíma að gera svona breytingar. Það er ánægjulegt að í þessu eru niðurstöðutölur sem við getum verið ánægð með, mjög jákvæðar tölur um margt þótt auðvitað megi alltaf gagnrýna eitthvað af því og hafa öðruvísi skoðanir en hér eru settar fram af núverandi ríkisstjórn. Ég mundi vilja sem jafnaðarmaður sjá þetta í meiri átt til jöfnuðar. Ég ætla ekki að fara út í það núna, það verður verkefni fjárlaganefndar að fara í gegnum og okkar að ræða við síðari umr. þegar fjárlaganefnd hefur prjónað sig í gegnum það. Grundvallaratriðið er að við erum að gera þetta á tíma þar sem eru mjög hagfelld skilyrði í landinu fyrir því sem er verið að setja fram, ytri skilyrði eins og t.d. að það varð 75% lækkun á heimsmarkaðsverði á olíu. Hjá eins mikilli olíuinnflutningsþjóð og okkur tekur það fljótt í og lagfærir hlutina, þó að verðið hafi breyst dálítið síðustu missiri og farið að hækka. Ég segi fyrir mitt leyti að vonandi verður hækkunin ekki meiri, vonandi ná olíuríkin ekki samkomulagi um fákeppni eða hafa samráð um verðlagningu í heiminum. Ég held að þetta sé allt í lagi eins og það er í dag. Frá olíunni yfir í næsta búhnykk, getum við sagt, sem er komur erlendra ferðamanna. Það er talið að þeir verði 1,4 milljónir á þessu ári ef taldir eru með þeir sem koma með skemmtiferðaskipum. Það er ánægjuleg þróun sem skilar miklu inn í landið. Við getum lesið um það í kaflanum um ferðamál að starfsemi ferðaþjónustufyrirtækja hefur stóraukist. Ferðaþjónustan er orðin mest skapandi iðngreinin í landinu hvað varðar gjaldeyri. Því er spáð áfram og vonandi tekst okkur að halda áfram að lengja ferðamannatímabilið í báðar áttir svo að allt árið verði undir og að ferðamenn sæki ekki einungis á höfuðborgarsvæðið heldur líka á landsbyggðina, þannig að ferðamenn dreifist meira um landið og á alla mánuði ársins og haldi áfram að skapa miklar tekjur. Það má benda á í leiðinni að í gær, held ég, var sú sögulega stund að evran fór niður fyrir 140 kr. Ef ég man rétt er það í fyrsta skipti frá árinu 2007. Menn geta svo sem talað um hvort það eru jákvæð skilyrði eða neikvæð, það fer eftir því hvernig á það er litið. Ég bendi á þetta vegna þess að það getur ýmislegt gerst í hagkerfi okkar sem hefur þau áhrif að ferðamönnum fækkar. Ég held að það hafi verið hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sem hér gengur í salinn, sem nefndi einu sinni að ferðamenn gætu horfið á svipstundu, rétt eins og síldin í heimabæ mínum í gamla daga, sem hafði mikla efnahagsörðugleika í för með sér árin 1967–1968. Vonandi verður það ekki. Þriðji þátturinn sem er mjög hagfelldur hjá okkur er sjávarútvegurinn. Það er mikil veiði og hátt verð, m.a. út af gengi krónunnar en líka vegna tilkomu nýrra fiskstofna í landhelgi landsins, eins og makrílsins. Síðan má tala um hugverkasölu og hugverkaiðnaðinn o.s.frv. Hæstv. forsætisráðherra sagði rétt áðan, og það kemur fram í þessum gögnum, að afgangur á fjárlögum þessa árs yrði um 400 milljarðar kr. Það er einsdæmi en er að stærstum hluta út af stöðugleikaframlagi slitabúanna, sem er 384 milljarðar kr. sem verða tekjufærðir á þessu ári. Ég vil minna á þegar menn tala um þá gleði að það verði 400 milljarðar í afgang á þessu ári að við áttum ár þar sem þessir stjórnarflokkar voru ekki við völd, þeim var komið frá, þeir kveiktu bálið, í störfum þeirra gerðist ýmislegt 2008 þó að það hafi að mestu verið fall fjármálakerfisins um víðan völl sem olli því hér líka. Ég minni á þegar menn fagna 400 milljarða afgangi núna að þeir geta farið aftur til ársins 2009 þar sem voru 220 milljarðar í mínus út af öllu því sem hafði gerst og út af þeim áföllum sem við urðum fyrir í þessu landi.  Eins og ég segi er margt í þessu sem sýnir þau hagfelldu ytri skilyrði sem eru í þjóðfélaginu plús að hér er stöðugleikaframlaginu loksins að ljúka og það að koma inn í formi eigna sem eru að mestu til komnar vegna lauss fjár og framseljanlegra eigna frá viðskiptabönkum o.fl. Þarna er talað um að þær verði seldar eftir ákveðnu kerfi og ég vona að í því kerfi verði við söluna lögð áhersla á gagnsæi, hlutlægni, jafnræði og hagkvæmni. Mér verður hugsað til þess sem ég ræddi í gær um sölu á eignarhlut Landsbankans í Borgun, að það hefði verið betra að þessi fjögur hugtök hefðu verið komin inn þá. Virðulegi forseti. Sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hafa farið hamförum við að tala um fjármál Reykjavíkurborgar, sem ég er ekkert sérstaklega vel að mér um en veit þó að þar kemur gjaldfærsla á síðasta ári, miklar lífeyrisskuldbindingar. Í þessum gögnum er talað um 435 milljarða kr. sem eru teknir út fyrir sviga, eru uppfærslur á lífeyrisskuldum vegna aukinna lífslíkna og stærðfræðiútreikninga. Það var líka nefnt í fjárlagafrumvarpi þessa árs en var ekki sett inn og ég segi fyrir mitt leyti: Ég bíð spenntur eftir að heyra þær tölur, alveg eins og mér fannst alveg sérstaklega skemmtilegt að heyra hæstv. forsætisráðherra tala um fréttatilkynninguna sem kom frá ríkisstjórninni í morgun þar sem hún gumaði sig af því, og nokkrir stjórnarsinnar, að mestur jöfnuður 

Frú forseti. Ég geri ráð fyrir að hæstv. fjármálaráðherra sé ekki langt í burtu alla vega. Hann hefur nú kannski ekki verið duglegur við að sitja hér í salnum, en hvað um það. Það er auðvitað margt jákvætt sem hægt er að gleðjast yfir í sambandi við þróun þjóðarbúskapar okkar Íslendinga. Segja má að velflestar helstu kennitölur séu á ágætu róli. Við upplifum hér sjötta hagvaxtarárið í röð. Við upplifum bata í þjóðarbúskapnum á flesta mælikvarða, sem gekk í garð á síðasta hluta ársins 2010. Þetta er eitt samfellt ferli Íslands á leiðinni út úr hruninu. Þó að enn séu til svo litlir menn í stjórnmálum að þeir reyni að dagsetja það allt saman við upphaf stjórnarskipta í maílok 2013 þá tala gögnin sínu máli sem hér eru reidd fram. 
             Það geta allir vel við unað sem eiga hlut í því að hafa lagt af mörkum til þess að koma Íslandi upp úr alvarlegustu efnahagskreppu og mestu vá sem að okkur hefur steðjað efnahagslega frá því að við urðum sjálfstætt lýðveldi og jafnvel lengur. Sex ár með samfelldum og nokkuð góðum hagvexti þar sem árin 2011 og 2013 leggja verulega af mörkum ásamt ágætum hagvexti á síðasta ári og horfum núna. Atvinnuleysi er komið niður í um 1/3 af því sem það var þegar það var mest, undir 3% í staðinn fyrir 9%. Nýjar vaxtargreinar í íslensku atvinnulífi hafa sótt verulega í sig veðrið og hafa lagt mikið af mörkum til hagvaxtarins og atvinnusköpunar á undanförnum árum. Það athyglisverða er að það eru aðallega nýjar greinar eða vaxandi greinar sem eflast nú til hliðar við hinar hefðbundnu. Þar fer auðvitað langfremst ferðaþjónustan sem er orðin stærsta gjaldeyrisöflunargrein þjóðarbúsins. En það má líka nefna hugbúnaðar- og tæknigreinar og skapandi greinar. Með öðrum orðum, það er eitthvað annað sem kemur Íslandi í aðalatriðum út úr erfiðleikunum, efnahagslega og hvað atvinnu snertir, ef við notum gamalkunna samlíkingu þegar sú krafa var gerð til okkar margra hverra á stóriðjuslagsárunum að við nefndum þetta „eitthvað annað“ sem átti að koma í staðinn fyrir álver. Kannski man hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason eftir slíkri umræðu úr sínum heimaslóðum.

Ég man ekki neitt.

Ráðist var af hörku á alla þá sem ekki vildu álver í hvern fjörð  
             Nú hefur það einmitt gerst, hv. þingmaður, að þetta „eitthvað annað“ hefur blómstrað í íslensku atvinnulífi og leggur vel af mörkum til hagvaxtar og atvinnusköpunar. Það er gott. Ef reynslan hefur kennt okkur Íslendingum eitthvað þá er það að ganga hægt um gleðinnar dyr. Þá er það að virkilega að kunna að fóta okkur einmitt þegar við teljum að hlutirnir gangi okkur í hag. Ég verð að segja að ég hef vissar áhyggjur. Ég hef áhyggjur þegar ég heyri gagnrýnislausan sjálfbirgingshátt manna í umtali um efnahagsmál og horfur fram undan. Ég hef af því áhyggjur af því að ég hef langa reynslu af því hversu hættulegt það er. Má ég biðja um að við fáum ekki aftur forsætisráðherra eins og þann sem sagði snemma árs 2006 að það væri alveg sérstaklega öfundsvert að vera forsætisráðherra í landi þar sem allt gengi svona vel. Og ræðurnar sem við þurftum að hlusta á hér á árunum fyrir hrun um hvað allt væri stórkostlegt og dásamlegt, sem leyfðum okkur að vara við og gagnrýna - munum eftir þeim og horfum á mælana. Því miður er það auðvitað svo að þó að margt sé jákvætt, frú forseti, og horfur að ýmsu leyti ágætar, eru líka að byrja að teiknast upp hættumerki. Ég ætla að nefna nokkur þeirra. Alvarlegasti veikleiki þessa plaggs er sá að allur grunnur þess er byggður á því að hér verði samfelldur og viðvarandi hagvöxtur til 2021. Gangi það eftir verður það auðvitað stórkostlegt. En aldrei áður hefur það gerst í hagsögu Íslands að við hefðum tíu ára samfelldan hagvöxt. Það verður því alveg nýtt í okkar sögu ef þetta rætist. En vonum það besta, að sjálfsögðu. En um leið og þetta breytist að einhverju ráði þá veikjast mjög forsendur þessara áætlunargerða hér vegna þess að þær byggja á því að viðvarandi hagvöxtur auki svigrúm til framkvæmda og útgjalda og fjárfestinga allan tímann, ekki ráðstafanir sem menn ætla að gera innan ramma ríkisfjármálanna eða með tekjuöflun eða með öðrum hætti. Í öðru lagi eru gamalkunnug veikleikamerki byrjuð að sýna sig, en þau hafa ekki sömu áhrif og stundum áður, þ.e. vöruskiptajöfnuðurinn er orðinn neikvæður. Hann snerist við í fyrra og það vantaði 30 milljarða upp á að við flyttum út nægar vörur til þess að eiga fyrir því sem við fluttum inn. En afgangurinn af þjónustuviðskiptum er svo mikill og innstreymi gjaldeyris vegna þess að enn þá er viðskiptajöfnuður í heild í þokkalegu lagi. Hér áður hefðu það verið stórkostleg hættumerki og alltaf endað eins; þegar kominn var vöruskiptahalli var stutt í gengisfellingar og óáran. Í þriðja lagi er mikill veikleiki í þessu plaggi, og ég vona að hæstv. fjármálaráðherra sé einhvers staðar nálægur. Mér þykir miður að hæstv. ráðherra skuli ekki vera viðstaddur umræðuna og kannski taka við mann andsvar ef hann er ósáttur. En það er hans vandamál. Hér er verið að svelta áfram fjárfestingar í innviðum. Það gengur ekki. Þetta er ónýt áætlun hvað varðar fjárfestingaráform ríkisins næstu fimm árin. Samgönguáætlunin sem er á okkar borðum er ónýt vegna þess að það gengur ekki og það er stórslys í vændum ef við sveltum áfram innviðafjárfestinguna í landinu með þessum hætti. Þá greiðum við ekki niður skuld, að minnsta kosti ekki þá skuld, heldur bætum við við hana. Við erum að mynda risavaxna skuld inni í framtíðinni með því að láta vegakerfið grotna niður og samgönguinnviðina veikjast. Það á að halda óbreyttu fjárfestingarstigi ríkisins frá því sem það var á botni kreppunnar, 1,3% af vergri landsframleiðslu. Jú, það á að mjaka því upp í lokin, upp í 1,5%. Það er næstum því einu prósentustigi of lítið því að sagan kennir okkur að ríkið verður að meðaltali að verja að minnsta kosti 1%, 2–2,5% af vergri landsframleiðslu í fjárfestingar ef við eigum að mæta kröfum tímans. Það er stórkostlegur veikleiki í þessari áætlun sem ég get ekki sætt mig við. Það verður að leggja línurnar öðruvísi og næsta ríkisstjórn, sem verður önnur, gjörbreytt frá þessari, mun gera það sem sitt fyrsta verk, ef ég fæ einhverju ráðið, að taka upp forsendurnar, m.a. að þessu leyti. Það er líka veikleiki á þessari áætlun að afkoma sveitarfélaganna eins og hún er teiknuð hér upp er óviðunandi. Að þau verði á núlli í fimm ár, komist ekki í jákvæða afkomu allan tímann. Af hverju? Af því að tekjustofnar þeirra duga ekki og ríkisstjórnin gerir hér ekki ráð fyrir því á nokkurn hátt að rétta hlut sveitarfélaga. Öll stóru sveitarfélögin fimm í landinu juku skuldir sínar á síðasta ári - juku skuldir sínar. Ætlum við að halda því þannig áfram? Það gengur ekki. Það er líka veikleiki þessarar áætlunar að svigrúmið, sem fyrst og fremst er myndað vegna hagvaxtar og svo þó að einhverju leyti minnkandi vaxtagreiðslna í endann þegar skuldirnar verða farnar að lækka og þess er farið að gæta verulega í vaxtakostnaði, er þeim annmörkum háð að á móti því svigrúmi sem menn afmarka til útgjalda í málaflokkunum kemur hagræðingarkrafa, aðhaldskrafa upp á 1% eða 0,5% af fjárveitingum til málaflokksins. Hvað munu menn gera? Jú, í staðinn fyrir að ráðast í þau nýju verkefni sem þar eru munu menn nota hið nýja svigrúm í að mæta aðhaldskröfunni, þannig að í mörgum málaflokkum munu menn fyrst og fremst hjakka í sama farinu. Ég tel að heilbrigðismálin þurfi meira. Við mætum hér ekki kröfunum um að byggja heilbrigðiskerfið upp af einhverjum krafti. Við mætum ekki kröfunum um að draga úr kostnaðarþátttöku sjúklinga. Við mætum ekki kröfunum um að undirbúa stórkostlega fjölgun aldraðra þar sem sprengja verður í þörfinni fyrir hjúkrunarrými á árunum 2022–2024, það hafa rannsóknir sýnt. En það á að vísu að byggja þau þrjú hjúkrunarheimili sem búið er að ákveða. Ekkert meir. Það er ekki annað inni í þessari áætlun. Það dugar ekki. Ríkisstjórnin er þarna að gera mistök að mínu mati. Undarlegast er að ríkisstjórnin skuli ekki hafa látið t.d. markaðar tekjur til vegamála fylgja verðlagi undanfarin ár. Það vantar 7 milljarða upp á að svo sé af því að þessi ríkisstjórn hefur engan dug í sér þegar kemur að því að afla tekna til þarfra verkefna. Það er alltaf sama niðurstaðan, að draga það við sig, og menn halda að allt leysist með því að lækka skatta. Menn halda það. En niðurstaðan er sú, og þessi áætlun ber það með sér, að þrátt fyrir góðar hagvaxtarhorfur og svigrúm sem þær mynda er staðan mjög þröng. Um leið og slægi í bakseglið í þeim efnum eru tekjustofnar hins opinbera, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina. Fyrrverandi fjármálaráðherra er á heimavelli þegar hann ræðir um þessa áætlun, eins og venja hefur verið til. Hv. þingmaður gerði samgönguáætlun að umtalsefni en ég komst ekki í hana í tíu mínútna ræðu minni. Ég vil segja að það er mjög sérstakt að þingmönnum séu aðeins ætlaðar tíu mínútur í að ræða svona stóra áætlun, þeir geta að vísu komið einu sinni í viðbót og talað, þótt mér sýnist áhugi á að ræða áætlunina reyndar ekki vera mjög mikill hjá stjórnarliðunum. En ég vil taka undir með hv. þingmanni og spyrja hann út í samgönguáætlun. Samgönguáætlunin er nánast samgönguáætlun um ekki neitt. Ég skal taka dæmi. Á okkar svæði, svokölluðu norðursvæði, sem nær væntanlega frá Húnaflóa og allt austur að Þórshöfn, eru áætlaðar í ár 200 millj. kr. til vegaframkvæmda og 150 millj. kr. á næsta ári. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir að verið er að skera niður til að mynda afgang. Það eru alveg þekkt vísindi að það er enginn vandi að skera allt niður og skapa afgang. Það var hins vegar ekki gert í okkar tíð. Á erfiðleikaárum landsins, sennilega mestu erfiðleikaárum frá hruni síldarstofnsins með þeim áföllum sem komu þá, fjármálakreppunni, var gefið í í samgönguframkvæmdum þannig að ár eftir ár var slegið Íslandsmet í samgönguframkvæmdum. Ég spyr hv. þingmann: Ef 150 millj. kr. verður niðurstaðan á norðursvæði á næsta ári, hvernig sér hann þá vegakerfið þróast og uppbyggingu á þeim svæðum sem við höfum alltaf talað um 

Frú forseti. Ég held að við getum ekki búið við þessa samgönguáætlun og þær forsendur sem hér eru í ríkisfjármálaáætlun til fimm ára lagðar upp. Það er stórslys í vændum, neyðarástand í vændum og það er þegar orðið það í raun og veru. Síðast í dag eru á vefnum fréttir þar sem haft er eftir vegamálastjóra hvernig vegirnir eru að hrynja, burðarþolið að hverfa úr þeim og þeir að stórskemmast, sem þýðir aftur að það verður enn þá dýrara að endurreisa þá. Í samgönguáætlun, án þess að við höfum tíma til að fara langt út í hana, er líka útkoma ákveðinna svæða í henni með þeim endemum að ég hef aldrei séð annað eins á 33 ára sögu minni hér. Ég hef aldrei séð heilt landsvæði, heilan landshluta tóman með engar framkvæmdir, eins og norðursvæði Vegagerðarinnar á að vera samkvæmt samgönguáætlun á árunum 2017–2018. Ég tel að stór mistök hafi verið að láta ekki markaða tekjustofna Vegagerðarinnar, meðan þeir eru þó enn markaðir, fylgja verðlagi. Ég skil ekki af hverju ríkisstjórnin hefur ekki notað tækifærið þegar olíuverð hefur hríðlækkað og bensínlítrinn lækkað um hátt í 100 kr. til að færa hinar mörkuðu tekjur upp í topp. Það hefði enginn tekið eftir því. Þá hefðum við 7 milljörðum meira úr að spila. Það væri veruleg bót. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að það voru miklar framkvæmdir og blessunarlega margt í gangi og mikið í pípunum við hrun og það hélst mjög hátt framkvæmdarstig og við létum það ganga í gegn og færðum yfir ónýttar heimildir Vegagerðarinnar, eins og hv. þingmaður og þáverandi ráðherra man. En við verðum líka að horfast í augu við að við drógum verulega saman t.d. í viðhaldi og það var lítið annað að gera en að spara það sem hægt var að spara. Það var aldrei hugsað nema sem tímabundin ráðstöfun. Hverjum datt í hug að á sjötta ári hagvaxtar og þegar ríkissjóður er kominn í bullandi plús værum við enn að kvelja þennan málaflokk og hann væri verr leikinn en hann var á botni kreppunnar? Það hvarflaði aldrei að mér, enda voru í raun og veru áherslur okkar þær að við gáfum í strax 2013, 

Hæstv. forseti. Það er ánægjuleg upprifjun þegar þáverandi samgönguráðherra og þáverandi fjármálaráðherra settust niður til að ná samkomulagi um fjárveitingar til samgöngumála á erfiðleikaárum okkar og rétt sem hv. þingmaður og fyrrverandi fjármálaráðherra segir að þar var heldur betur gefið í og Íslandsmet slegið. Það er líka rétt að skorið var niður til viðhalds, en það má segja að þarna hafi viðhald verið fólgið í því að menn byggðu upp nýja vegi. Ef ég tek dæmi úr mínu kjördæmi þá þarf ekki mikla fjármuni til viðhalds á leiðinni til Vopnafjarðar í dag, sem var oft á tíðum ófær vegna þess að vegirnir voru eins og þeir voru annars staðar árið 1950, og má taka ýmis fleiri svæði sem dæmi í þeim efnum. Þetta var í raun og veru fyrirbyggjandi hvað það varðar og minna viðhald þegar búið var að byggja upp vegi. Viðhald getur nefnilega falist í því að byggja upp vegi til nútímans. En það er rétt að fjárskortur kemur niður á vegakerfinu í dag, við skulum einskorða okkur við vegakerfið í þessu stutta andsvari. Það má auðvitað bæta við í samgönguáætlun hvað varðar flugmál og hafnamál. Þar er nánast ekki neitt. En sem dæmi, af því að við erum að taka dæmi úr kjördæmi okkar, norðursvæðinu, sem tilheyrir líka hv. 1. þm. Norðaust., Hjálmari Boga Hafliðasyni, má nefna að þær 150 milljónir sem okkur eru áætlaðar á öllu svæðinu á næsta ári, mér reiknast til að þær dugi fyrir tæpum 2 km af nýlögðum vegi, kannski ekki nema 1,9 ef tilboðin verða eitthvað upp fyrir. Ég held að við náum ekki 2 km markmiðinu. Það var þannig, virðulegi forseti, að þegar sveitarstjórnarmenn fóru að skrifa okkur þingmönnum Norðausturkjördæmis bað ég þá að bíða rólega vegna þess að það hlytu að hafa orðið mistök við prentun á samgönguáætluninni. 

Frú forseti. Það gæti farið svo að það yrði ekki miklu meira en það, kannski einungis 1,9 km eins og hv. þingmaður segir. Eigum við ekki bara að kenna þann spotta við hv. þm. Hjálmar Boga Hafliðason, sá kílómetraspotti verði merktur honum? En svo því sé til haga haldið las ég mér til ánægju að hv. þm. Hjálmar Bogi Hafliðason, 1. þm. Norðaust., var gagnrýninn á samgönguáætlun í viðtali við mjög góðan svæðismiðil. Kannski var það aðallega til heimabrúks en engu að síður taldi hv. þingmaður samgönguáætlunina ekki góða. Við getum velt því fyrir okkur hvar við værum stödd með þessar framkvæmdir hefðu ekki verið settar í gang þær framkvæmdir sem gert var með fjárfestingaráætluninni á árunum 2012/2013, eins og Norðfjarðargöng og fleiri slíkar stórar framkvæmdir. Nú eru þær að þorna upp. Staðan er þannig í Norðausturkjördæmi, svo maður taki það þótt mér leiðist alltaf sá samanburður, að þegar þeim framkvæmdum lýkur þá þorna framkvæmdir upp í kjördæminu, það verður ekki neitt í gangi. Það er ekki hægt. Það er ómögulegt. Ég held að mestu syndirnar séu, og þær elta okkur langt til baka og bera margir ábyrgð á því, að héraðs- og tengivegakerfi landsins hefur algerlega mætt afgangi í ein 20 ár. Það er skelfilegt ástand á því. Lengsta vegakerfi óburðugra malarvega sem til eru í landinu er um norðaustanvert landið. Það er yfir 2 þús. km á sumum svæðum Vegagerðarinnar á slíkum vegum á Norðurlandi og austanverðu landinu. Það gera hinir löngu dalir og víðáttumiklu héruð eins og Héraðið og dalir Suður-Þingeyjarsýslu o.s.frv. Þarna er gríðarlega langt algerlega óviðunandi vegakerfi og við komumst ekkert áfram með að laga það. Svo tek ég undir að staða innanlandsflugkerfisins er algerlega óásættanleg. Það er bæði búið að kvelja það hvað varðar nýfjárfestingar, viðhald og svo er þjónustusamningurinn við Isavia svo magur að það gerist ekki neitt á sama tíma og við sjáum tugi milljarða setta í uppbyggingu í Keflavík. Þetta gengur ekki svona. 

Frú forseti. Ég ætla á þeim tíu mínútum sem mér eru úthlutaðar í ræðutíma aðallega að einbeita mér að málasviði utanríkismála en vil þó í upphafi míns máls segja almennt um þessa þingsályktunartillögu um fjármálaáætlun fyrir árin 2017–2021 að ég hef áhyggjur af þeirri stefnu sem þar er verið að boða. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir spurði í ræðu sinni fyrr í dag hvort jöfnuður gæti verið sérstakt markmið í svona áætlun, og benti svo á að svo væri ekki í þessari áætlun. Ég hef beitt mér fyrir pólitík jafnaðar og tel þess vegna að jöfnuður ætti auðvitað að vera eitt af markmiðunum með svona áætlun. Um það greinir okkur kannski á, meiri hlutann, hæstv. ríkisstjórn hér á Alþingi. Hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir benti einnig á það í ræðu sinni að samneyslan í þessu plaggi sé í sögulegu lágmarki. Ef það er sett í samband við jöfnuð er það eitt risastórt áhyggjuefni. Fleiri hv. þingmenn hafa komið inn á ýmsa þætti sem snúa að því hvers konar framtíðarsýn um samfélag það er sem hér er verið að boða og mér hugnast hún ekki. Hægt er að taka sem dæmi orðaskiptin hér rétt áður en ég tók til máls um samgönguáætlun, sem enn eitt dæmið þar um. Eins og ég sagði ætla ég að einbeita mér fyrst og fremst að málasviði utanríkismála. Framlög til utanríkismála aukast nokkuð í þessari áætlun og líkt og rakið er á bls. 61–62 skýrist það af nokkrum ástæðum. Ég vil fjalla um nokkrar þeirra. Þar ber hæst útgjöld til þróunarsamvinnu, líkt og t.d. má sjá á bls. 99 í þingsályktunartillögunni. Þar er ágætismynd þar sem hægt er að sjá að 35% af fjármagni á fjárlögum ársins 2016 sem úthlutað var til utanríkisráðuneytisins fóru einmitt í þann málaflokk, í þróunarsamvinnu. Eins og kemur fram í þingsályktunartillögunni og lesa má um á bls. 103 styðja íslensk stjórnvöld það markmið Sameinuðu þjóðanna að iðnríkin skuli veita sem nemur 0,7% af vergum þjóðartekjum til þróunarsamvinnu. Ég veit ekki hvort ég á að leyfa mér að segja að það sé kómískt, það er nefnilega eiginlega frekar dapurlegt að heilum þremur línum neðar má sjá að það er langt í frá að vera raunin á Íslandi þó að íslensk stjórnvöld styðji það markmið. Hér má lesa að árið 2008 hafi framlög til þróunarsamvinnu numið 0,37% af vergum þjóðartekjum. Það er hæsta hlutfallið sem við höfum komist í á Íslandi. Þau framlög voru skorin niður eftir hrun en voru svo tekin að hækka aftur. Sé þingsályktunartillaga um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2013–2016 frá 141. löggjafarþingi skoðuð má sjá hvernig markmiðið var að hækka þessi framlög ár frá ári. Þau hefðu t.d. átt að vera komin upp í 0,42% árið 2016 en eru hins vegar einungis 0,25% í ár. Frá því að núverandi hæstv. ríkisstjórn tók við hefur verið horfið frá þeirri stefnu og þar birtist stefna núverandi ríkisstjórnar. Í þeirri áætlun sem við ræðum er stefnt að því að hlutfallið verði áfram 0,25% árið 2017, hækki í 0,26% árið 2018 og verði svo í því hlutfalli til loka tímabilsins árið 2021. Það finnst mér algerlega ótækt. Ástand heimsmálanna er einfaldlega þannig að aldrei hafa fleiri verið á flótta frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar. Margir eru vissulega að flýja stríðsátök en fólk er einnig að flýja loftslagsbreytingar sem gera þeim enn erfiðar fyrir sem eru í hvað verstri stöðu sökum fátæktar. Þess vegna finnst mér að við verðum að gera enn betur því að verkin skortir ekki. Það má meira að segja lesa í þessari sömu áætlun um þau mikilvægu mál sem Ísland sinnir. Ég vil nefna annað atriði sem fellur líka undir málasvið utanríkismála og lýtur að varnarmálum. Það má eiginlega segja að það sé það sem lýtur að NATO. Þar á að hækka framlögin um 400 millj. kr., m.a. til að mæta uppsafnaðri viðhaldsþörf á varnarmannvirkjum NATO á Íslandi. Fleiri þættir eru nefndir. Ég tel að þeim peningum væri betur varið í allt annað, leyfi ég mér að segja. Í áætluninni er nefnilega lagður fram langur óskalisti yfir hvers kyns endurnýjanir og uppfærslur, búnað og starfsemi á vegum NATO. Ég held að ef þeim lista væri fylgt mjög ítarlega eftir væri hægt að fara langt umfram 400 millj. kr. Ég tel miklu nær að stjórnvöld fari að stíga þau skref að segja okkur frá þátttöku í hernaðar- og árásarbandalaginu NATO, sem í eru nokkur af árásargjörnustu stórveldum heimsins. Ég tel að það væri mun betri og ódýrari stefna. Hægt væri að eyða peningunum í eitthvað annað. Svo er eitt sem nefnt er í þessu máli sem ekki er hægt að láta hjá líða að nefna í dag í ljósi frétta um leka úr TTIP-viðræðunum, sem annars hefur verið mjög mikil leynd yfir. Þar kemur til að mynda fram í þessum leka að allt að 1 milljón starfa tapist ef af þessum samningum verður. Í þeirri áætlun er einmitt hægt að lesa um það að Ísland vilji í fyrsta lagi leggja sitt af mörkum í systurviðræðum sem nefnast TiSA, og eins að greina hagsmuni Íslands þegar kemur að TTP-samningnum og TTIP-samningunum. Ég held að orku okkar hér inni væri mun betur varið ef við mundum einbeita okkur að öðrum málum. Ég sé að tími minn er búinn. Ég vil því bara endurtaka að framlögin til þróunarsamvinnu  
            

Forseti. Ég get ekki hafið þessa ræðu eins og ekkert sé. Ég sagði það líka í gær þegar ég tók til máls í óundirbúnum fyrirspurnum að ég tel algjörlega óþolandi að ekki sé búið að segja okkur í minni hlutanum hver séu áherslumál þessarar ríkisstjórnar og hvað hún vilji leggja áherslu á fram að kosningum. Það er líka óþolandi að ekkert hafi verið látið uppi um kjördag og hér kemur ríkisstjórnarmeirihlutinn fram við minni hlutann, og reyndar fólkið í þessu landi, af algjörum dónaskap. Ég get ekki hafið mál mitt hér án þess að vekja athygli á því og mótmæla eindregið framkomu ríkisstjórnarmeirihlutans og kannski ekki síst þess ráðherra sem ber fram það mál sem við tölum um í dag. Hann lýsti því klárlega yfir hér að stytta ætti þetta kjörtímabil um eitt þing. Það þýðir þá að hér á ekki að hefja nýtt þing aðra vikuna í september. Það vil ég segja áður en ég kem að því efni sem hér er til umræðu. Við ræðum hér fjármálaáætlun fyrir árin 2017–2021. Að vísu má segja um þennan dagskrárlið, ólíkt öðrum dagskrárliðum sem eru á dagskrá á eftir, að kannski er aðeins betur hægt að þola að efnt sé til þessarar umræðu vegna þess að hún er lögbundin. Þessa tekjuáætlun átti reyndar að liggja fyrir 1. apríl, held ég að sé rétt hjá mér, þannig að hún kemur seint fram, en það er lögbundið að fjalla um þetta mál og reyndar er það gert hér í fyrsta skipti í ár þannig að þetta hlýtur að vera eitt af forgangsverkum ríkisstjórnar hvað sem hún ákveður síðan. Það er skárra að tala um þetta mál hér en önnur mál sem ekki hefur verið talað við okkur í minni hlutanum um að rædd verði þar til gengið verður til kosninga. Það er mikil framför að þessi fjármálaáætlun sé lögð fram, alveg hreint eins og lögin um opinber fjármál eru mikil framför í því hvernig farið er með ríkisfjármál og var ekki vanþörf á að bæta þar úr. Eins og einhver nefndi í umræðum áðan á þetta plagg vafalaust eftir að breytast í tímans rás en þetta er fyrsta áætlunin sinnar tegundar og ber að fagna því að hún er nú komin fram. Þetta er fjármálaáætlun þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr og því er ekkert skrýtið við að hún sýni áherslur hennar. Ég er ekki sammála áherslum ríkisstjórnarinnar og þess vegna er ég ekki sammála mörgu sem fram kemur í áætluninni. Engu að síður er ágætt að fá hana fram. Þá er alveg ljóst að þegar annar meiri hluti verður í þinginu eru allar horfur á að áætluninni verði breytt og þá í anda nýs meiri hluta sem hér mun taka við, sem ég hef trú á að líti meira til jafnaðar í samfélaginu en gert er nú. Mér fannst hæstv. fjármálaráðherra í andsvörum og framsögu sinni áðan - og reyndar hæstv. forsætisráðherra líka - reyna að gera lítið úr málflutningi okkar hér. Forsætisráðherrann sagði: Dettur einhverjum í hug að koma í veg fyrir framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli? Auðvitað dettur engum það í hug. En þegar sagt er að hér þurfi meiri opinbera fjárfestingu næstu árin sem þeir segjast ekki geta ráðist í vegna þess að Isavia sé í miklum framkvæmdum á Keflavíkurflugvelli er fólk ekki að tala um að hætta við þær og það er ekki að tala heldur um, eins og hæstv. forsætisráðherra gaf í skyn, að einhverju af stöðugleikaframlögunum verði varið í fjárfestingar. Það er enginn að tala um það, við erum öll sammála um að stöðugleikaframlögin eigi öll að fara í að greiða niður skuldir. Við erum hins vegar að tala um að hægt sé að afla meiri tekna í þessu samfélagi. Það er hægt að afla meiri tekna, það er búið að afnema auðlegðarskattinn, lækka veiðigjöldin, taka af orkuskattinn, hækka matarskattinn - það allt erum við búin að telja mjög oft upp undanfarna mánuði og a.m.k. sum okkar munu ekki þreytast á því að gera það. Þannig væri hægt að afla meiri tekna til þess t.d. að fara í meiri fjárfestingu eða fara í það að auka hér jöfnuð meira en gert er. Hægt er að fara í að reisa heilbrigðiskerfið betur við en en áætlanir liggja fyrir um að gera. Þegar við segjum að við hefðum viljað gera þetta öðruvísi þá er enginn að tala um að vera eitthvað óábyrgur og eyða stöðugleikaframlögunum og þar fram eftir götunum. Það er enginn að tala um það, við erum að tala um að við höfum ólíka sýn á ríkisfjármálin og hvernig afla á tekna þar. Hæstv. fjármálaráðherra segir: Það virðist aldrei vera tími til að lækka skatta. Ja, ég er ósammála ráðherranum t.d. í því að lækka beri skatta, eins og hann hefur lagt til með að fara með tekjuskattinn í tvö þrep. Ég er bara ósammála því. Mér finnst ekki tímabært að fækka hér tekjuskattsþrepum. Síðan verða menn pirraðir og segja til að mynda að auðlegðarskatturinn hafi verið tímabundinn. Já, já, vissulega var hann settur tímabundið á, en þegar eitthvað er sett tímabundið á þýðir það ekki að ekki megi framlengja það ef þörf krefur. Það er enn þörf á því í þessu samfélagi að halda uppi fjárfestingu, eins og nefnt hefur verið. Það er enn þá fátækt í landinu, það er fólk hér undir fátæktarmörkum, ellilífeyrisþegar fá ekki sömu bætur og sömu hækkanir og við hin. Á meðan svo er er ekki tími til að lækka skatta. Ég vil líka taka það fram að auðvitað þarf að huga að því að umhverfi atvinnuveganna sé gott. Það á ekki að þrengja um of að þeim því að auðvitað eru atvinnuvegirnir ein forsenda þess að við eigum gott líf í þessu landi. En atvinnuvegirnir verða líka að axla sína ábyrgð. Ég bendi á að ferðaþjónustan, sem nú er í miklum blóma sem betur fer, er í lægra virðisaukaskattsþrepinu. Ég tel að atvinnuvegirnir eigi að axla ábyrgð og axla sína byrði, axla hinn samfélagslegan kostnað, 

Frú forseti. Við ræðum hér fimm ára fjármálaáætlun og fjármálastefnu þessarar ríkisstjórnar. Hér hefur verið spurt hvort stefnan og áætlunin byggist á jöfnuði. Ég tel svo ekki vera, þvert á móti dregur með þeim í sundur með íbúum landsins og landsvæðum. Það hefur kannski ekki verið komið mjög mikið inn á það en mér finnst mega vekja sérstaka athygli á því að sum landsvæði fara mjög halloka í áætluninni og stefnu. Hvers vegna segi ég það? Vegna þess að oftar en ekki er verið að tala um að þegar þensla ríkir á ákveðnum landsvæðum eins og á höfuðborgarsvæðinu eigi ríkið ekki að fara fram með neinar fjárfestingar, frekar að halda að sér höndum og koma inn þegar illa árar. Mér þykir að þeir hlutar landsins sem þenslan nær ekki til gjaldi þess oftar en ekki að ríkið haldi þá að sér höndum, ekki er farið í neinar fjárfestingar og beðið eftir að þenslu linni hjá einkageiranum á þéttbýlli svæðum eins og höfuðborgarsvæðinu og hjá Isavia á Keflavíkurflugvelli, svo dæmi sé nefnt. Þetta er grafalvarlegur hlutur. Við þekkjum verk ríkisstjórnarinnar undanfarin ár, hvernig hún hefur haldið á málum og rekið skýra hægri stefnu sem birtist líka í þessari áætlun. Við þekkjum matarskattinn og hvernig hefur verið komið fram við aldraða og öryrkja með að láta ekki laun þeirra fylgja launaþróun í landinu. Við þekkjum hvernig skattkerfið sem hefur gagnast láglaunafólki best hefur verið brotið niður og nú er stefnt að því að þrepin séu eingöngu tvö. Gengið hefur verið mjög hart að framhaldsskólunum og þeir eru í miklum vanda. Það að hefta aðgengi fólks að framhaldsskólunum eftir 25 ára aldur er grafalvarlegur hlutur, sérstaklega gagnvart mörgum landsvæðum. Hér hefur líka komið fram að samneyslan er í sögulegu lágmarki. Svo hreykja menn sér af því að verið sé að tala um 30 milljarða á næstu fimm árum í heilbrigðiskerfið. Gott og vel, en það þarf meira. Þó að þetta sé vissulega skref í rétta átt þarf að leggja meira fé í heilbrigðismálin og í undirskriftasöfnun hefur komið fram skýr vilji landsmanna til að nota skattana sína til að byggja upp öflugt og traust heilbrigðiskerfi um land allt. Við þekkjum hvernig ríkisvaldið ætlar núna að jafna kostnaðarþátttöku í heilbrigðiskerfinu, fyrst og fremst með innbyrðis tilfærslu en ekki með því að bæta fjármagni í kerfið til að stefna að því að gera heilbrigðiskerfið gjaldfrjálst. Nei, það kemur ekki neitt fram í áætluninni um að setja eigi fjármuni til þess að lækka kostnaðarþátttöku heldur er hér eingöngu fjallað um að með tilfærslu innbyrðis eigi að mæta þeim mikla kostnaði sem vissulega hvílir á ákveðnum sjúklingum og kominn tími til að hafa þar þak, en það er þá bara tekið af öðrum sem oftar en ekki hafa ekki burði til að standa undir auknum kostnaði. Ég vil aðeins koma inn á atvinnugreinar eins og landbúnaðinn. Sauðfjársamningurinn og búvörusamningurinn liggja hér undir í áætlun fram í tímann. Ég vil nefna varðandi þá bændur sem eru á bak við sauðfjársamninginn að ráðist er harkalega að sauðfjárbændum á veikum svæðum og þar er 20% lækkun beingreiðslna á næstu árum miðað við þá samninga sem liggja fyrir. Þetta þýðir að viðkomandi bú verða af háum fjárhæðum á ársgrundvelli miðað við það sem er í dag. Þetta verður ekki til þess að styrkja búsetu á veikum svæðum heldur þvert á móti. Menn mega minnast þess að sauðfjársamningar yfir höfuð voru hugsaðir sem hluti af byggðastefnu. Svo er ekki, það á að ganga hart að veikustu svæðunum þar sem sauðfjárbændur starfa í dag og er ég ansi hrædd um að það verði mjög erfitt hjá mörgum þeirra að halda áfram rekstri. Varðandi ferðaþjónustuna sem er sá atvinnuvegur sem vex og eflist hraðast er eingöngu verið að tala um að gistináttagjaldið hækki úr 100 kr. í 300 kr. Það er með ólíkindum að enn þá sé ekki komin nein niðurstaða í það hvernig ríkið sér fyrir sér að fjármagna innviðauppbyggingu í landinu til að mæta þeim gífurlega fjölda ferðamanna sem streymir til landsins og á bara eftir að aukast. Þá erum við auðvitað að tala um svo margt sem tilheyrir þeim málaflokki. Ég nefni samgöngurnar, ný samgönguáætlun til 2017 ber þess merki að þar er ekki nokkur metnaður á ferðinni og er hreinlega til skammar miðað við þær tekjur sem hafa komið inn af ferðaþjónustunni undanfarið. Þetta verður okkur sem samfélagi dýrt og bitnar ekki bara á ferðamönnum heldur einnig þeim íbúum landsins sem búa við skelfilegar aðstæður vítt og breitt um landið. Menn geta ekki hreykt sér af því að ná jöfnuði og greiða niður skuldir og öðru því um líku þegar þeir draga algjörlega lappirnar í allri innviðauppbyggingu í landinu hvað samgöngur heilt yfir varðar. Þá á ég jafnt við hafnir landsins, flugvelli og vegakerfið. Þetta er allt eins og menn hafi sofnað þyrnirósarsvefni í upphafi kjörtímabils og séu ekki vaknaðir af þeim draumi. Ef ég kem aðeins inn á sjávarútvegsmálin hefði ég viljað sjá að í þessari áætlun yrðu skoðaðir einhverjir möguleikar á auknum tekjum af þeirri grein. Þá er ég ekki að tala um heilt yfir, einhverja flata hækkun á greininni sem heild. Við vitum að það er eins og hjá almenningi í landinu að menn hafa mismunandi tekjur í greininni. Það hefði þurft að jafna miklu betur, taka virkilega vel til í veiðigjöldunum og horfa til þess að hækka þau í sjávarútvegi þar sem menn, gott og vel, mala gull. Er það vel. Þeir hafa verið að byggja sig upp og fjárfesta og greiða niður skuldir en þar sitja ekki allir við sama borð. Þar eru lítil og meðalstór sjávarútvegsfyrirtæki sem rísa ekki undir sömu veiðigjöldum og risarnir, sem vissulega rísa undir hærri veiðigjöldum. Það er ekkert horft til þess heldur hefur ríkisvaldið afsalað sér tekjum og ætlar sér ekkert annað næstu fimm árin. Það bitnar auðvitað á samfélaginu í heild, hvort sem er heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu eða að menn hafi burði til þess að styrkja og bæta kjör aldraðra, öryrkja og barnafólks í landinu. Menn tala um að barnabætur eigi eingöngu að vera fyrir þá tekjulægstu en þannig voru þær ekki hugsaðar í upphafi heldur eiga þær fyrst og fremst að vera til þess að mæta fjölskyldum meðan þær eru að koma börnum sínum á legg af því að því fylgir aukinn kostnaður. Það er þetta metnaðarleysi sem mér finnst skína í gegnum fjármálaáætlunina miðað við það að hér byrjaði hagvöxtur 2010. Menn njóta þess að allar ytri aðstæður hafa verið okkur hagfelldar, hvort sem er lægra olíuverð eða gífurlegur ferðamannastraumur til landsins sem hefur skapað miklar tekjur. Menn nota ekki hagvöxtinn til að bæta samfélagsinnviðina alla og velferðarkerfið og nýta fyrir almenning í landinu heldur ýta frekar undir að það séu tvær þjóðir í landinu og í raun og veru eru sum landsvæði skilin eftir 

Forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlun. Þetta eru skrýtnir tímar sem við lifum nú og í raun og veru er alveg einstaklega undarlegt að ræða áætlun inn í langa framtíð og hlýða á ráðherra fjármála og efnahagsmála mæla fyrir áætlun inn í framtíðina þegar ríkisstjórnin sem hann er í forustu fyrir ásamt forsætisráðherra er án umboðs. Ríkisstjórnin er í raun starfsstjórn þar sem hún hefur tilkynnt að hún hafi ekki í hyggju að ljúka kjörtímabilinu heldur muni hún stytta það um eitt þing. Það er nokkuð söguleg staðreynd þegar til þess er litið að hér er um að ræða tvo helstu valdaflokka Íslandssögunnar, að þeir hrekist með þeim hætti undan fordæmalausum pólitískum uppákomum sem eru stórar á alþjóðlega vísu. En á þessum degi í ólgunni miðri kemur hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Bjarni Benediktsson, og mælir fyrir fjármálaáætlun árið 2017–2021. Þessi tillaga til þingsályktunar er ekki bara tæknilegt plagg, hún er plagg sem felur í sér stefnumörkun á grundvelli þeirrar pólitíkur sem hæstv. ríkisstjórn stendur fyrir og umboð hennar er runnið út. Manni er því nokkur vandi á höndum að taka þátt í umræðunni á þeim forsendum sem gefnar eru upp, en það er okkar hlutskipti hér í hvert skiptið á fætur öðru að taka þátt í furðulegum pólitískum aðstæðum. Þetta er sannarlega ein slíkra uppákomna. Mig langar að nefna hér nokkur mál. Hér hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar farið yfir mikilvæga þætti sem lúta að því að áætlun af þessu tagi ætti að fela í sér meginmarkmið fyrir íslenskt samfélag, ekki bara fyrir íslenskan efnahag heldur ekki síður fyrir samfélagssáttmálann. Eins og kom fram í ágætri ræðu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur á jöfnuður að vera meginmarkmið og meginundirtónn í plaggi af þessu tagi og hér ættum við að sjá áætlun um að fátækt verði útrýmt á Íslandi. Hér ættum við að sjá áætlun um að horfið verði frá kostnaðarþátttöku í heilbrigðiskerfinu og hér ættum við að sjá metnaðarfullar áætlanir af því tagi þegar sannarlega er um að ræða þá stöðu að hér hefur verið efnahagsbati til lengri tíma en við höfum áður séð sem hófst við fordæmalausar aðstæður á síðasta kjörtímabili þar sem menn fengu ótrúlegt verkefni í fangið en skiluðu síðan til núverandi ríkisstjórnar viðráðanlegu verkefni sem hefur til viðbótar notið þess að á hennar fjörur hafa rekið hagstæð ytri skilyrði hver á fætur öðru; ferðamenn, olíuverð og ýmislegt því um líkt. Einhverjir hafa nefnt hér samgöngumálin þannig að ég ætla ekki að dvelja sérstaklega við þau þótt þau heyri undir þá nefnd sem ég sit í, hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Samgönguáætlun sú sem nú liggur fyrir nefndinni er ótæk með öllu vegna þess að hún felur í sér áætlun um vanrækslu lykilinnviða samfélagsins og samgöngukerfisins. Mig langar til þess að drepa á nokkra þætti sem lúta að umhverfismálum. Í fyrsta lagi langar mig að nefna afar mikilvægan lykilþátt sem heyrir undir mennta- og menningarmálaráðuneytið og umhverfisráðuneytið og ráðuneyti ferðamála í samstarfi. Fram kemur í áætluninni á bls. 149 varðandi ferðamálin að náttúran verði áfram helsta aðdráttarafl íslenskrar ferðaþjónustu og að markvisst verði unnið að verndun hennar með álagsstýringu og sjálfbærni að leiðarljósi. Allt er það gott og blessað, en hins vegar er í þessari áætlun allt til ársins 2021 ekki fjallað um byggingu náttúruminjasafns, sem er algjör lykilstofnun í því að við getum tekið á móti ferðamönnum svo bragur sé að, að ég tali nú ekki um mikilvægt uppeldis- og menntunargildi fyrir íslenskt samfélag, bæði fyrir börn, fyrir skóla, fyrir leikskóla, framhaldsskóla á háskólastigi og fyrir auðvitað allan íslenskan almenning. Það er því með öllu ótækt að náttúruminjasafn skuli ekki skipa veglegan sess í þessari áætlun. Í textanum um umhverfismál er farið nokkrum orðum um stjórnsýslu umhverfismála og fyrirkomulag málaflokksins. Þar eru raktar í nokkrum orðum þær breytingar sem urðu á síðasta kjörtímabili með tilkomu Mannvirkjastofnunar og talað um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, innleiðingu vatnatilskipunar ESB, ný lög um loftslagsmál 2012, ný efnalög snemma árs 2013 og ný náttúruverndarlög, sem tóku gildi 15. nóvember 2015 en voru auðvitað náttúruverndarlög, nr. 60/2013. Þessi kafli er einkar afhjúpandi fyrir þá staðreynd að málaflokkurinn hefur í raun og veru verið vanræktur á þessu kjörtímabili. Skýrasta dæmið um það er sú staðreynd, og það kemur fram líka hér á bls. 163, að þar eru talin upp áform um að svæði í verndarflokki rammaáætlunar verði friðlýst auk annarra svæða samkvæmt náttúruverndarlögum, nr. 60/2013. En þá mætti sannarlega að því spyrja hvaða rammaáætlun sé þar undir, því að enn er það svo að ekki hefur verið farið í friðlýsingu samkvæmt verndarflokki rammaáætlunar sem samþykkt var í þinginu í janúar 2013 þó að við séum nú með rammaáætlun 3 í kynningarferli nú þegar. Það er því umhugsunarefni að fráfarandi ríkisstjórn skuli telja hér upp einhver áform um friðlýsingar sem hún hefur algjörlega vanrækt á yfirstandandi kjörtímabili. Sú staðreynd er líka til marks um það hversu veik þessi áætlun er efnislega að hér eru ekki skref stigin í þá veru að samþætta markmið um loftslagsmál. Ekki kemur fram að til standi að auka vægi þess málaflokks. Ísland hefur undirgengist sameiginleg markmið Parísarsamkomulagsins, sameiginleg markmið Evrópusambandsríkjanna og Noregs en enn eru engin teikn á lofti um að innleiðing fari í gegnum Alþingi. Og það sem meira er, lykilmálaflokkar sem ættu auðvitað að vera þrungnir af loftslagsmarkmiðum, eins og samgöngumálin og málaflokkur umhverfismála, eru mjög veikir í þessum köflum í áætluninni, þ.e. umræðan um loftslagsmálin. Hér kemur til að mynda fram á bls. 164, þar segir, með leyfi forseta: „Unnið verður að efldum aðgerðum í loftslagsmálum til að mæta hertum skuldbindingum í Parísarsamkomulaginu.“ Það dugar auðvitað ekki. Loftslagsmálin eru slíkur burðarás í allri framtíðarskipulagningu og allri áætlanagerð inn í framtíðina að þess ætti að sjá stað bæði í málaflokki umhverfismála, samgöngumála og atvinnumála, hvort sem það eru landbúnaðarmál, sjávarútvegsmál eða önnur mál. Ef við ætlum að standa undir nafni og ef við ætlum að standa við þann samning sem við höfum gerst aðilar að ætti áætlun af þessu tagi, þ.e. tillaga til þingsályktunar um fjármálaáætlun fyrir árin 2017–2021 fyrst og fremst að einkennast af málaflokki loftslagsmála. Hann ætti að vera hér yfir og allt um kring. Virðulegi forseti. Eftir kosningar í haust, sem verða í október ef marka má orð forustu ríkisstjórnarinnar, mun ný ríkisstjórn taka við keflinu. Sú ríkisstjórn mun að öllum líkindum og vonandi fyrir Ísland leggja áherslu á jöfnuð, útrýmingu fátæktar og loftslagsmál.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér fjármálaáætlun og fjármálastefnu samhliða og er það vel. Þetta er gert á grundvelli nýrra laga um opinber fjármál sem er afar mikilvægt að hafa í huga. Þessi áætlun og stefna gildir til næstu fimm ára, eða til 2021. Það hefur lengi verið unnið að því að treysta umgjörð ríkisfjármála og má segja að það skref að samþykkja lög um opinber fjármál sem tóku gildi í janúar síðastliðinn sé einhver mikilvægasti áfangi á þeirri vegferð, vegferð sem felst í að auka aga og gefa okkur verkfæri til að vinna að markmiðum um stöðugleika. Þess vegna er það afar mikilvægt í sjálfu sér að festa þessa framkvæmd í lög og til þess fallið að hægt sé að ná þeim markmiðum sem hér eru fram sett og ekki síður fyrirsjáanleika og að auka líkurnar á stöðugleika til lengri tíma. Við erum reyndar, virðulegi forseti, að ræða fjármálastefnu og fjármálaáætlun við mjög merkilegar aðstæður. Þá er ég að tala um þær aðstæður sem eru að teiknast upp í íslensku efnahagslífi, ekki endilega í pólitíkinni. Það hafa átt sér stað gífurleg umskipti í íslensku hagkerfi og í raun hefur orðið ótrúlegur efnahagslegur viðsnúningur og endurreisn hvert sem litið er. Þegar ég tala um þennan viðsnúning þá á ég ekki við að hann hafi gerst á einum tímapunkti, heldur liggur mikil vinna að baki og við höfum gert nokkuð vel alveg frá hruni í því að vinna okkur til baka, það verður bara að segjast, og allir hagvísar sýna þess merki í dag, jákvæð merki. Efnahagsspár, sú uppfærða þjóðhagsspá Hagstofunnar sem ríkisfjármálaáætlun byggir á og aðrar spár sem hægt er að vísa til, við vísum hér til að mynda í hagspá Alþýðusambands Íslands, sýna hagvöxt í kortunum til næstu átta ára. Í slíkri stöðu eru vissulega mikil tækifæri. Í sögulegu tilliti er mikilvægt að við förum á sama tíma mjög vel með og varfærnislega, að við búum í haginn. Þess vegna tel ég að við nýtum hér mjög mikilvægt verkfæri og það má líka marka af þeim umræðum sem hafa átt sér stað í dag um fjármálaáætlun og fjármálastefnu. Þetta er hefðbundin stefnumótun þar sem við sjáum stefnu til lengri tíma og markmið sem henni fylgja. Þetta er mjög ítarlegt plagg upp á rúmlega 200 blaðsíður og í fyrri umr. ræðum við einkum forsendur áætlunarinnar og stefnumótunar, en í síðari umr. á ég von á því að útgjaldaramminn sem hér fylgir verði betur ræddur og málefnasviðin öll. Þetta verkfæri, grundvöllur laga um opinber fjármál, mun treysta alla vinnu og forsendur til að auka aga og til að ná þeim eftirsóknarverða stöðugleika sem okkur verður svo tíðrætt um og er nauðsynlegur hagkerfinu og þeim meginstoðum sem það byggja, atvinnulífinu og heimilunum. Það segir sig auðvitað sjálft þegar við ræðum stefnu og áætlun að því fylgir að ræða markmiðin sem eru kjarninn í slíkri stefnumótun. Hér er að finna mjög ítarlega úttekt og samantekt á markmiðum allra meginmálefnasviða. Lengi hefur verið kallað eftir því, virðulegi forseti, að hér sé samhæfð stjórn peningamála á Íslandi sem er á hendi Seðlabankans, ríkisfjármála og ekki bara ríkissjóðs heldur einnig sveitarfélaganna. Það eru ákveðin tímamót í þessari stefnu. Það er jafnframt mikilvægt þegar við erum að skoða þær efnahagslegu forsendur sem liggja að baki að áætlunin sé í einhverjum takti við þá hagsveiflu sem við sjáum fyrir og taki mið af henni og styðji við aðgerðir og ákvarðanir sem eru teknar, bæði á sviði sveitarstjórnarmála, ríkisfjármála og svo peningamála. Nú erum við, eins og ég kom inn á áðan, í fyrsta skipti að fylgja lögum um opinber fjármál og 7. gr. þeirra laga markar með ákveðnum hætti stefnuna, en hún segir til um svokölluð fjármálaleg skilyrði. Þau eru að heildarjöfnuður yfir fimm ára tímabil skuli ávallt vera jákvæður og árlegur halli verði ávallt undir 2,5% af vergri landsframleiðslu. Í öðru lagi að heildarskuldir að frátöldum lífeyrisskuldbindingum og viðskiptaskuldum og að frádregnum sjóðum og bankainnstæðum séu lægri en nemur 30% af vergri landsframleiðslu. Þessu skuldahlutfalli, virðulegi forseti, verður náð þegar árið 2017. Það er afar mikilvægt vegna þess að ríkisstjórnin hefur stefnt að því að lækka skuldir ríkissjóðs og draga úr vaxtabyrði til að auka svigrúm til frekari uppbyggingar og útgjalda í velferðarmálum í grunnkerfum okkar eins og menntamálum, almennri velferð og ekki síst til heilbrigðiskerfisins. Það kemur mjög ljóslega fram í áætluninni að aukið er verulega til þessara málaflokka og sérstaklega til heilbrigðiskerfisins. Við verðum auðvitað alltaf að vera raunsæ og treysta á kerfin og stefnuna. Veldur hver á heldur, og með þessari miklu kaupmáttaraukningu og batnandi atvinnustigi eru auðvitað blikkandi ljós um þenslu í kerfinu. Þess vegna má kannski segja að það sé brýn og mikilvæg tímasetning að hafa samþykkt að taka þetta verkfæri í gagnið sem fólgið er í lögum um opinber fjármál og ræða ríkisfjármálin til lengri tíma. Ég hef trú á því að það sé kannski ekki síður mikilvægt en það sem kemur fram í stefnunni sjálfri, þó að það skipti auðvitað alltaf miklu máli að stefna yfirvalda komi skýrt fram. En það er ekki síður mikilvægt að við höfum verkfærið til þess. Ég fagna því og vil nefna það sérstaklega, virðulegi forseti, vegna þess að unnið hefur verið að því lengi að koma ríkisfjármálum í þennan farveg. Það eru, eins og ég kom inn á, bjartar horfur í íslensku efnahagslífi. Fjármálaáætlunin byggir á endurskoðaðri þjóðhagsspá og við verðum að taka mið af henni. Það er mjög mikilvægt á komandi missirum og árum að tryggja stöðugleika. Sagan kennir okkur að okkur hefur oft reynst erfitt við slíkar aðstæður að missa okkur ekki á útgjaldahliðinni. Ég held þess vegna að þær fjármálareglur sem koma fram í 7. gr. laga um opinber fjármál séu mjög mikilvægar reglur fyrir löggjafann og stjórnvöld að fylgja. Ég held að það geti í það minnsta verið þverpólitísk sátt um að vinna að því að halda sig við þær fjármálareglur. Virðulegi forseti. Það er óðs manns æði að ræða ríkisfjármálaáætlun og ríkisfjármálastefnu á tíu mínútum, en 

Virðulegi forseti. Það hefur verið gaman að fylgjast með umræðunni hér í dag um fjármálaáætlun til næstu fimm ára. Hér hafa menn rætt um áætlunina vítt og breitt af mikilli þekkingu og reynslu, margir hverjir, og farið í gegnum helstu málin. Það sem mig langaði til að nota tækifærið í þessari ræðu minni til að gera er að halda mig við heilbrigðismálin. Það hefur komið fram að í þau verða lagðir 30 milljarðar á tímabilinu sem er afskaplega jákvætt. Stóra spurningin er hins vegar hvort þetta sé nóg fjármagn til að koma heilbrigðisþjónustunni í það horf sem almenningur kallar eftir og kom svo vel fram á laugardaginn síðasta þegar Kári Stefánsson, forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar, afhenti hæstv. forsætisráðherra undirskriftir 86 þús. Íslendinga sem krefjast þess að í heilbrigðiskerfið verði lögð a.m.k. 11% af vergri landsframleiðslu. Það hefur einnig komið ítrekað fram að vilji almennings stendur til þess að forgangsraðað sé miklu meira í þágu heilbrigðismála en nú er gert. Ég velti þess vegna fyrir mér hvort nóg sé að gert í þessari áætlun í þessum málaflokki. Það er kunnara en frá þurfi að segja að staðan í þessum mikilvæga málaflokki er alls ekki góð. Brýnna úrbóta er þörf og það strax. Kostnaðarþátttaka sjúklinga í heilbrigðiskerfinu hefur næstum tvöfaldast á síðustu áratugum eins og kom fram í skýrslu frá ASÍ um þessi mál og nú er svo komið að heimilin standa undir 20% af öllum útgjöldum til heilbrigðismála með beinum greiðslum fyrir heilbrigðisþjónustu. Þegar útgjöld heimila vegna heilbrigðismála eru skoðuð sem hlutfall af tekjum heimilanna er útgjaldahlutfall hæst á heimilum eldra fólks, atvinnulausra, fólks utan vinnumarkaðar, grunnskólamenntaðra, lágtekjufólks, langveikra og öryrkja. Það er glæsileg staða. Fyrir stuttu lagði hæstv. heilbrigðisráðherra fram frumvarp um sjúkratryggingar og kostnaðarþátttöku sjúklinga sem hugsanlega gæti reynst gott fyrsta skref í átt að réttlátara kerfi, en um það eru þó margir efins eins og sjá má í sumum þeirra umsagna sem borist hafa vegna þessa máls. Í einni umsögninni var vitnað í könnun sem Rúnar Vilhjálmsson, prófessor í félagsfræði við hjúkrunardeild Háskóla Íslands, vann nýverið á heilsu og lífsháttum Íslendinga. Þar kemur fram að þeir sem helst njóta góðs af þeim breytingum sem frumvarpinu fylgja eru hópar sem þurfa á mikilli heilbrigðisþjónustu að halda og því ber að sjálfsögðu að fagna. Hins vegar kemur þar fram að ganga þarf enn lengra fram til að tryggja öllum sem þurfa á aðstoðinni að halda aðgengi óháð efnahag. Enn fremur kemur fram í niðurstöðum könnunar Rúnars að tæp 22% Íslendinga höfðu á síðustu sex mánuðum fyrir þessa könnun og framkvæmd hennar frestað því að leita læknis, jafnvel þó að þetta fólk teldi sig þurfa á læknisaðstoð að halda. Af þeim sem höfðu frestað því að leita læknis sögðust tæplega 40% hafa gert það vegna kostnaðar við heilbrigðisþjónustuna. Því hærra hlutfall af tekjum heimilanna sem fór í heilbrigðisútgjöld, því algengara var að fólk frestaði þjónustunni. Af þeim sem eyddu 4% eða meira af tekjum sínum í heilbrigðisþjónustu hafði um þriðjungur frestað því að leita sér aðstoðar. Virðulegi forseti. Þó að þessi áætlun sé allra góðra gjalda verð er ljóst að gera þarf betur og leita verður aukinna tekna fyrir ríkissjóð til að mæta þeim kröfum almennings sem áður eru nefndar. Þingmenn og framkvæmdarvaldið eru kosin til að vera fulltrúar fólksins í landinu og því ber þeim, eða okkur sem hér störfum, að hlusta á raddir, jafnt veikar sem sterkar, í þessum málum. Það eru metnaðarfullar áætlanir í kaflanum um heilbrigðismál og ber að fagna að auknu fé verði varið í uppbyggingu Landspítalans og nokkurri óvissu eytt hvað það þjóðþrifamál varðar. Það eru þó fleiri sjúkrahús á landinu en Landspítalinn. Ef ég horfi til míns kjördæmis sem ég ætla að leyfa mér að gera núna er alveg ljóst að bæta þarf miklu fjármagni í rekstur t.d. Heilbrigðisstofnunar Suðurlands. Samkvæmt bréfi sem okkur þingmönnum barst frá forstjóra þeirrar góðu stofnunar horfir til mikils niðurskurðar ef ekki verður gripið strax í taumana. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í þetta bréf og nota það sem þungamiðju í mínum málflutningi næstu mínúturnar. Í því segir forstjórinn m.a. að gífurlegur vöxtur hafi orðið í klínískri bráða- og utanspítalaþjónustu á heilbrigðisstofnuninni á fyrstu þremur mánuðum þessa árs. Framkvæmdastjórn stofnunarinnar hefur lokið endurskoðun fjárhagsáætlunar að loknum fyrsta ársfjórðungi 2016. Frá því að áætlunin var upphaflega gerð í nóvember 2015 hafa orðið verulegar launahækkanir í kjölfar nýrra samninga og útfærslu á bókunum í kjarasamningi. Rekstur stofnunarinnar fyrstu þrjá mánuði ársins er í jafnvægi miðað við samþykkta áætlun velferðarráðuneytisins fyrir rekstur stofnunarinnar. Að lokinni endurskoðun launaliða annars vegar og afkomuspá ársins eftir fyrstu þrjá mánuði hins vegar er þó einsýnt að um 152 millj. kr. vantar til að rekstraráætlun stofnunarinnar haldist í jafnvægi. Miðað við sundurliðun fjárlaga á árinu 2016 fara einkum launaliðir á sjúkrasviði Heilbrigðisstofnunar Suðurlands fram úr áætlunum. Þar fyrir utan axlar HSU, Heilbrigðisstofnun Suðurlands, skuldavanda fyrri heilbrigðisstofnana á Suðurlandi með yfirdráttarláni í banka upp á 90 milljónir og skuldir upp á 100 milljónir sem hefur verið velt áfram tvo til þrjá mánuði fram að gjalddaga. Heildarrekstrarfé sem heilbrigðisstofnunina vantar nemur því að þessu samanlögðu ríflega 340 millj. kr. Þetta er óleystur vandi og er endalaust verið að ýta honum á undan sér sem gerir það að verkum að koma verður til niðurskurðar. Stofnunin er vel mönnuð starfsfólki og hefur tekið á móti vaxandi fjölda sjúklinga, m.a.s. á bráðamóttöku, til sjúkrahússdvalar eftir aðgerðir og meðferð á Landspítalanum og til göngudeildarmeðferðar í heimabyggð. Í stóra samhenginu þegar litið er til þess hvar útgjöld úr ríkissjóði falla er núverandi þjónusta heilbrigðisstofnunar skynsamlegra og ódýrara úrræði en dvöl á Landspítalanum. Niðurskurður í þjónustu stofnunarinnar mun leiða til kostnaðarauka annars staðar í heilbrigðiskerfinu. Því er skynsamlegt og áríðandi að núverandi fjárfesting í innviðum og mannauði stofnunarinnar sé nýtt sem allra best. Þeir fjármunir sem vantar að þessum hagræðingaraðgerðum loknum geta gert gífurlega mikið gagn fyrir íbúa og ferðamenn á Suðurlandi og dregið úr þeim vanda sem að óbreyttu mun ekki síst lenda hjá Landspítalanum og valda óánægju í samfélaginu á Suðurlandi. Það er alveg óhætt að segja að íbúar á Suðurlandi sætta sig ekki við það ef þarf að skera niður verulega í þjónustu stofnunarinnar og það þarf ekki að taka fram að sá aukni fjöldi ferðamanna sem hingað hefur komið á undanförnum árum hefur aukið álag á þessa stofnun gífurlega, ekki síst þar sem í þeirra umdæmi og á Suðurnesjum eru langvinsælustu og fjölmennustu ferðamannastaðirnir í landinu. Það væri óðs manns æði að ætla að skera niður til þessarar stofnunar. Ég get ekki séð að í þeirri áætlun sem hér er lögð fram eigi að auka fjárveitingar til þessarar stofnunar eða annarra stofnana. Það á vissulega að leggja peninga inn í þær en það er ekki nóg. Ég tek þetta sem dæmi til að benda á þann vanda sem er viðvarandi og núverandi. Það er ekki nóg að leggja fram áætlanir til lengri tíma, það verður að takast á við vandann eins og hann er í dag. Síðan langar mig, virðulegi forseti, að nefna að lokum málefni heilsugæslunnar sem er ætlað mun stærra hlutverk á komandi missirum. Það er vel, en er hún í stakk búin til að taka við auknum fjölda sjúklinga ef ekki verður bætt verulega miklu fjármagni í rekstur hennar? Ef heilsugæslan á að standa undir þeim kröfum sem henni er ætlað að mæta verður að fjölga heilsugæslulæknum, hjúkrunarfræðingum, sálfræðingum og næringarfræðingum í starfsliði hennar. Ef það verður gert og það fjármagn sem til þarf veitt í starfsemi hennar og auknar forvarnir mun það hafa í för með sér mikinn sparnað í heilbrigðiskerfinu. Því miður virðist vanta svolítið upp á það að líta á forvarnir og snemmtæka íhlutun í heilbrigðiskerfinu sem sparnað því að það mun skila sér mjög mikið til baka. Eins er það í geðheilbrigðismálum, þau eru í miklum ólestri og þrátt fyrir að nýlega hafi verið lögð fram fjögurra ára áætlun og stefna í geðheilbrigðismálum ríkir óánægja í samfélaginu þar sem fólk telur að leggja verði miklu meiri fjármuni í þessi mál og það strax. Það mundi líka hafa mikil og jákvæð áhrif til framtíðar litið. Það segir meira en mörg orð að um 38% þeirra sem glíma við örorku á Íslandi gera það vegna andlegra veikinda. Því miður eru geðheilbrigðismál varla nefnd í þessari áætlun sem eru þó sennilega þau mál í dag sem brýnast brenna á fólki. Við verðum að taka verulega á því. Hvað sem öðru líður verðum við að hlusta á almenning. Það er alveg ljóst hver krafa almennings er til framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins, hún er sú að leggja meiri pening í heilbrigðiskerfið og setja það í algjöran forgang. Eins og við vitum er heilbrigðisþjónusta lykilstofnanir og grunnstoð í nútímasamfélagi sem gerir það að verkum að við getum rekið hér gott samfélag sem tekur á öllum þeim kvillum. Það er af nógu að taka í þessari áætlun en ég læt þetta duga og vil nota tíma minn í að benda á að víða er pottur brotinn sem verður að takast á við strax í dag. Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég ætla aðeins að taka til máls aftur um fjármálaáætlunina. Það er stuttur tími sem við höfum og margt hérna sem þarf að ræða og auðvitað alls ekki tæmandi þó að maður hafi tækifæri á að koma aftur í ræðu. Mig langar í upphafi að fara í gegnum örfá atriði. Eftir gríðarlegt samdráttarskeið sem varð í kjölfar hrunsins er hér lagt til að sett verði þak á útgjöld til samneyslunnar sem er undir aukinni framleiðni í landinu og hefur hún þó fram til þessa verið í sögulegu lágmarki eins og ég hef áður vikið að. Við eigum sem þjóð að hafa áhyggjur af þessu, við sem aðhyllumst það að heilbrigðisþjónusta og skólamálin verði ekki sett í hendur á einkaaðilum sem því miður lítur út fyrir að taki eða verði falið að taka við hlutverki hins opinbera í auknum mæli nái þessi áætlun fram að ganga. Það er líka vert að hugsa til þess að við búum við vanfjármagnað kerfi, hvort sem við ræðum fangelsismálin eða löggæsluna. Lögreglumönnum hefur fækkað stórlega og dómskerfið er heldur ekki í lagi, t.d. miður góð aðstaða Héraðsdóms Reykjavíkur en samt er gert ráð fyrir að bæta við millidómstigi sem þýðir 500 millj. kr. viðbótarkostnað á ári, bara í það. Ég hef reyndar efasemdir um að þær tölur standist og tel kostnaðinn verulega vanreiknaðan. Á bls. 44 kemur fram að tilgangur stefnumiða í skattamálum sé margþættur og sé fyrst og fremst ætlaður til að afla ríkissjóði tekna til að fjármagna rekstur hans. Afkoman hefur verið góð en tímabundnar og einskiptistekjur hafa þó valdið miklu um það. Það er mikilvægt að greina slíka þætti frá þegar þörfin fyrir tekjuöflun í formi skatta til að fjármagna rekstur og önnur nauðsynleg útgjöld ríkisins er metin. Því má segja að skattalækkanir í því árferði sem nú er séu ekki skynsamlegar, og í raun aldrei í uppsveiflu, en á það trúir þó Sjálfstæðisflokkurinn enn og boðar í þessu plaggi. Bætur til almannatrygginga hækka um 1% umfram verðlag. Eftir mesta samdráttarskeið sögunnar er líka almennt gert ráð fyrir 1% raunvexti í velflesta málaflokkana, t.d. löggæsluna, menntamálin og heilbrigðismálin. Það er alveg ljóst að það dugar ekki til þess að rétta úr kútnum hvað þessa málaflokka varðar. Það er gert ráð fyrir 3% raunvexti í ellilífeyri sem getur hreint ekki talist nein hækkun, líklega frekar lækkun ef við tökum með hversu hratt öldruðum fjölgar. Og svo verðum við að velta fyrir okkur hvað 3% aukning í S-merktum lyfjum þýðir. Þýðir það að hægt verður að kaupa ný lyf sem einhverju nemur? Um það hef ég efasemdir. Það kom ekki skýrt fram hjá fjármála- og efnahagsráðherra fyrr í dag hvort 30 milljarðarnir sem setja á í heilbrigðismál á næstu fimm árum innihalda bæði stofnkostnað og rekstur. Ef stofnkostnaður er innifalinn í þessari viðbót er ljóst að vandinn sem við stöndum frammi fyrir í heilbrigðismálum í dag heldur áfram að vaxa og aukinheldur er ljóst að meðferðarkjarninn rís ekki við Landspítala fyrr en undir lok þessarar fimm ára áætlunar ef allt gengur eftir. Það er líka einungis talað um að vinna að undirbúningi að bættri aðstöðu við Sjúkrahúsið á Akureyri. Engar áætlanir eru um hvenær eða með hvaða hætti á að byggja þar við og þörfin er þó gríðarlega mikil. Ekki er gert ráð fyrir að greiðsluþátttaka sjúklinga verði minnkuð heldur einungis tilfærslur eins og við höfum verið að ræða hér undanfarið og er það nokkuð sem ég set mig algjörlega upp á móti að verði niðurstaðan hjá ráðherra. Ég vona að við fáum tækifæri til að breyta því. Stefna Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins er að öryrkjar og reyndar eldri borgarar geti framfleytt sér af tekjum sínum og þurfi ekki lífeyrisgreiðslur frá Tryggingastofnun. Ekki liggur fyrir hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hyggist ná þessu því að það er ekki hægt að segja að atvinnulífið hafi verið öryrkjum sérstaklega hagfellt. Það hafnar allt of oft öryrkjum sem hugsanlega geta eitthvað unnið og er tregt til að ráða öryrkja í vinnu. Metnaðarleysið er algert þegar kemur að fötluðu fólki og atvinnuþátttöku þess, en í þessu plaggi segir meðal annars að atvinnuþátttaka fatlaðra á almennum vinnumarkaði verði efld með fræðslu til atvinnurekenda. Það er bæði algert metnaðarleysi og líka virðingarleysi að það eigi að fræða atvinnurekendur, að það séu úrræðin sem ríkisstjórnin ætlar að hafa uppi á borðum gagnvart atvinnuþátttöku fatlaðs fólks. Þarna kemur fram líka að leggja eigi áherslu á aðgengi að þjónustu og úrræðum í nærumhverfi barna og unglinga. Hvað þýðir þetta? Hvernig er þetta í praxís? Það kemur ekki fram. Þetta eru góðar hugmyndir sem virðast enga útfærslu hafa fengið. Þetta er fimm ára áætlun og við höfum heyrt talað töluvert um LÍN. Hver er framtíðarsýnin? Eiga nemendur að geta haft alvöruval um nám úti um allan heim? Hvað með stefnu í skólagjöldum eða framfærslu? Það er mikið látið með að 47% lána séu styrkir og menntamálaráðherra hefur verið duglegur við að halda því fram, en það er vert að halda því til haga að um er að ræða örfáa einstaklinga sem greiða ekki námslánin sín að fullu ýmissa hluta vegna. Langstærsti hluti lánþeganna greiðir hins vegar lánin sín algerlega að fullu. Við þurfum líka að hafa í huga að stefna þess menntamálaráðherra sem nú situr við völd er að framleiða fólk til að sinna atvinnulífinu en ekki til að mennta sig alfarið á eigin forsendum. Frú forseti. Skuldir heimila hafa að mestu lækkað sem hlutfall af fasteignaverði vegna þess að fasteignaverð hefur hækkað. Skuldaleiðréttingin lækkaði skuldir þeirra sem áttu fasteign. Leigjendur fengu að sjálfsögðu enga skuldalækkun og staða þeirra sem eru í flestum tilfellum láglaunafólk, þó ekki alltaf, fer versnandi. Það þýðir að ójöfnuður hefur aukist gríðarlega. Í tillögunni er gert ráð fyrir að Íbúðalánasjóði verði lokað, enda hefur þessi ríkisstjórn haft horn í síðu hans frá upphafi. Ekki er neitt um það sagt hvað taka eigi við eða hvernig koma á til móts við íbúa á landsbyggðinni sem oft hafa ekki getað leitað annað eftir lánsfjármagni. Í byggðamálum er farið yfir söguna en afar lítið er um tillögur til úrbóta fyrir landsbyggðina. Það á að leggja fram þingsályktunartillögu að nýrri byggðaáætlun á næsta ári en ekkert er farið yfir hverju þar á að taka á enda hefur ríkisstjórnin farið fram hjá sóknaráætlunum, fyrst með því að ætla að slá þær af, síðan með því að leggja í þær lítið fé og eftir bardaga að bæta örlítið við, en síðasta verkið var að setja nokkra þingmenn meiri hlutans í að útbúa og ákveða hvaða verkefni ættu að fara fram í einu tilteknu kjördæmi fram hjá öllum hefðbundnum verkferlum. Það er kannski það sem koma skal í byggðamálum, að einhverjir þingmenn ákveði hvaða verkefni séu skynsamlegust. Hvað með að gera eitthvað með tillögur starfshópsins sem fjallaði um innanlandsflugið þannig að fólk í hinum dreifðu byggðum geti raunverulega nýtt sér flugið sem almenningssamgöngur? Talandi um hagkvæmni og sparnað, viðhald á flugvellinum í Neskaupstað, svo dæmi sé tekið, ætti að vera borðleggjandi þar sem allt of oft þarf að flytja sjúklinga fram og til baka í bíl og í sjúkraflugi frá Egilsstöðum sem skapar áhættu, óþægindi og mikinn kostnað. Hröð fjölgun ferðamanna hefur mikil áhrif á þörf fyrir þjónustu, rekstur og viðhald samgöngumannvirkja. Stefna stjórnvalda er hér sögð vera að tengja byggðir og samfélög og Ísland við umheiminn með því að styrkja búsetu og samkeppnishæfni einstakra svæða og landsins alls þannig að þau standist samanburð í lífsgæðum. Sú áætlun sem hér liggur fyrir sem og samgönguáætlun sem lögð hefur verið fram taka ekki á þessu með nokkrum hætti og við getum ekki annað en verið afar ósátt við það. Kapítalið gengur ekki upp, þ.e. að lágir skattar verði til þess að hér blómstri atvinnulífið og fólk hafi almennt meira á milli handanna. Það höfum við fengið að sjá og heyra undanfarið þar sem fyrir hrun voru til dæmis fjármagnstekjuskattar í lágmarki, eitthvað í kringum 10%, og samt fóru menn með arðinn í skattaskjól. Það er nefnilega svo, frú forseti, að hinir ríku passa alltaf sitt. Þetta er eitt af því sem er inntakið í þessari áætlun, misskiptingin sem við teljum felast í skattapólitíkinni og öðru því sem hér birtist.

Frú forseti. Það mun ekki lengja umræðuna mikið enda bara fimm mínútur í seinni umferð fyrir okkur þingmenn. En úr því að hæstv. fjármálaráðherra heiðrar okkur nú aftur með nærveru sinni eru nokkur atriði sem ég hefði haft áhuga á að koma að en hafði ekki tíma til í fyrri ræðu. Ég byrja þá á því sem ég er ánægður með að sjá í þessari áætlun, eins og það að nú eigi að hefja aftur inngreiðslur inn á framtíðarlífeyrisskuldbindingar sem ríkið er ábyrgt fyrir. Ég er sammála því og tel mjög mikilvægt að við hefjumst sem fyrst handa við það þó að ekki séu það kannski mjög háar fjárhæðir, en það mun muna verulega um eins og 5 milljarða á ári ef við höldum það út á næstu tíu árum eða svo, það mundi draga verulega úr högginu sem ella mundi koma á ríkið einhvern tímann á næsta áratug og auðvitað seinka því mjög að sjóðurinn þurfi á viðbótaraðstoð að halda. Ég er sömuleiðis ánægður með það, og vil taka það fram til þess að vera sjálfum mér samkvæmur vegna minnar hörðu gagnrýni á þær áætlanir sem hæstv. ráðherra lagði fram tvö undanfarin vor, að nú er orðin sú breyting á, ef ég hef lesið rétt, að ekki er lengur gert ráð fyrir beinum samdrætti frumgjalda sem hlutfalli af landsframleiðslu. Gert er ráð fyrir að það haldist nokkurn veginn í horfinu. Það er ánægjuleg stefnubreyting frá fyrri áætlunum sem gerði ráð fyrir því að draga frumgjöldin beinlínis saman um 1–1,2% af vergri landsframleiðslu, en hér erum við að tala um, ef ég hef lesið rétt, nokkurn veginn óbreytt hlutfall. Á hina hliðina er áhyggjuefni að frumtekjurnar veikjast frekar en hitt á þessum tíma og í sjálfu sér er afkoma ríkisins óbreytt, þ.e. meiningin er að reyna að loka fjárlögum á næstu fimm árum með 1% afgangi miðað við verga landsframleiðslu. Miðað við alla þá óvissu sem uppi er um spár inn í framtíðina er auðvitað ekki mikið borð fyrir báru. Ég held að menn verði að horfast í augu við það. Það sem ég tel vera veikleika þessarar áætlunar, og væri gaman að heyra hæstv. fjármálaráðherra aðeins tala um það, er að hún byggir algerlega á þeirri gefnu forsendu, sem vissulega er spáð, að hér verði viðvarandi hagvöxtur næstu fimm árin. Það svigrúm sem gefið er að menn hafi til að auka inn í málaflokka eða eftir atvikum auka eitthvað fjárfestingar á síðasta hluta tímans er fyrst og fremst bundið við það sem skapast með viðvarandi hagvexti og svo auðvitað að einhverju leyti þegar líður á tímann svigrúm sem myndast vegna minni vaxtakostnaðar eftir því sem skuldir lækka. Það er auðvitað ánægjulegt. En þetta segir okkur að áætlunin er ákaflega næm fyrir þessum forsendum og má lítið út af bera. Ef eitthvað slær í bakseglin gæti það fært þetta fljótt niður á núllið eða jafnvel niður fyrir það m.a. vegna þess, og ég veit að þar erum við hæstv. ráðherra ósammála, að hinn stöðugi, stabíli tekjugrunnur ríkisins eða hins opinbera hefur verið veiktur nokkuð. Ef það hefði ekki verið gert væri afkoman með hinum sjálfvirku margföldurum alveg prýðileg og stefndi í mikinn afgang á næstu árum, sem auðvitað þyrfti að vera, því að hvenær ætti að vera myndarlegur afgangur á ríkissjóði ef ekki þegar við erum komin langt inn í jákvæða hagsveiflu? Á sjötta, áttunda eða tíunda ári samfellds hagvaxtar hlýtur að vera ærin ástæða til þess að reyna að stilla dæmið þannig af að myndarlegur afgangur myndist á ríkissjóði og yfirleitt er þess hvort eð er þörf til þess að vinna rétt með hagsveiflunni. Ég verð að taka undir það sem hér hefur verið nefnt þegar menn horfa í fjárfestingaráformin. Í fyrsta lagi er hlutfallið allt of lágt og mun ekki ganga upp að keyra á 1,3%, eða þó að það verði 1,5% af vergri landsframleiðslu. Það er aldeilis ónóg. Það er einn allra mesti veikleiki þessarar áætlunar. Hún gengur ekki þegar kemur að fjárfestingum í innviðum, vegamálunum og fleiru, þar mun verða að auka í á næstu árum og það munu stjórnvöld þess tíma auðvitað gera. Ég sakna líka sérstaklega tveggja framkvæmda sem ég hafði vonast til að væru á listanum. Ég er ánægður með það sem þarna er; bygging fyrir Alþingi, Stofnun Árna Magnússonar og að sjálfsögðu upphaf framkvæmda við Landspítalann, en ég skil ekki af hverju Sjúkrahúsið á Akureyri er skilið eftir. Ég harma það líka að íslenska þjóðin sé ekki orðin nógu efnuð um 2020 til þess a.m.k. að hefjast handa með að undirbúa 

Virðulegi forseti. Ég ætla að koma inn á nokkur þeirra atriða sem fram komu í síðustu ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér undir lokin, en almennt vil ég segja að mér finnst hafa tekist ágætlega til í þessari fyrri umr. um fjármálastefnu og fjármálaáætlun til fimm ára. Það var við því að búast að rætt yrði um tekjulínuna og forsendur hennar og sömuleiðis að á gjaldahliðinni væri vakin athygli á einstaka málaflokkum sem menn teldu að þyrftu frekara fjármagn, eftir atvikum aðra forgangsröðun. Ég ætla að segja það alveg hreint út aftur sem ég tók fram í fyrri ræðu minni í dag að eftir að hafa legið yfir þessu í þó nokkuð langan tíma og eftir að hafa kynnt þessa áætlun fyrir ráðherrum og starfað í ríkisstjórninni með hana fyrir framan okkur og staðið að kynningu á henni, þá hef ég mjög mikinn skilning á því að þingmenn almennt þurfi dálítinn tíma til þess að glöggva sig á þessari breyttu framsetningu. Það er GFS-staðallinn, það eru málefnasviðin og að ná utan um það hvað heyrir nákvæmlega undir hvert og eitt málefnasvið og hvað fellur undir laun og verðlagsliðinn, hvaða forsendur eru að baki - þetta er heilmikið að melta í einu. Sömuleiðis vil ég halda því til haga að það er heilmikið álag á stjórnkerfið að taka saman áætlun til næstu fimm ára í einstökum málefnasviðum. Þar hafa öll ráðuneyti lagt af mörkum. Það er sjálfsagt að nota hér síðari ræðu til þess að þakka öllum þeim sem hafa komið að málinu. Aldrei hafa jafn margir í stjórnkerfinu hygg ég komið að skjali sem þessu, en að baki þessari vinnu liggur heilmikið þverfaglegt samstarf allra tengiliða í ráðuneytinu. Ég hafði aldrei væntingar um að þetta yrði fullskapað í fyrstu tilraun, en með því að við höfum lagt af stað í þessa vegferð þá erum við komin með grunn til að byggja á og í framtíðinni hef ég væntingar til þess að þetta skjal muni halda áfram að þroskast og þróast í átt til þess að verða mjög skýr framsetning á því hvers er að vænta í öllum þessum málefnasviðum á komandi árum. Það er síðan eitt sem við getum líka haldið áfram að velta fyrir okkur, það er hversu mikið við eigum að brjóta þetta upp í einstök málefnasvið. Örstutt síðan um einstök atriði sem hér hafa verið nefnd í umræðunni í dag og verða eflaust skoðuð frekar í nefnd. Ég er ánægður að heyra samstöðuna um inngreiðslur í LSR. Það er sjálfsagt að halda því líka til haga í umræðunni að það leggst ekki á okkur í heildarafkomunni að sinna inngreiðslum í LSR. Þetta birtist bara í greiðslujöfnuðinum þannig að það að taka ákvörðun um 5 milljarða inngreiðslu í LSR birtist ekki sem lakari afkoma heldur þurfum við einfaldlega að hafa fjárstreymi til þess að standa undir þeim inngreiðslum, en þetta er algjörlega nauðsynleg ráðstöfun. Frumgjöldin. Það er við því að búast að menn takist á um hvar við eigum að stilla þeim, en já, línan er örlítið flatari en við höfum haft hana í fyrri áætlunum, enda eru tekjustofnarnir aðeins sterkari og við höfum séð aðeins breyttar aðstæður, t.d. vegna stöðugleikaframlaganna sem nú eru komin í hús. Það er styrkleiki í því fyrir okkur til að geta ráðstafað þeim til að greiða upp skuldir og þar með skapað aðeins meira svigrúm á útgjaldahliðinni. Varðandi veikleika áætlunarinnar, ef hægt er að tala um þá, tel ég að í fyrsta lagi höfum við í sjálfu sér ekkert annað að byggja á en hagspárnar. Það er ekki ábyrgt að nota sér neitt annað. Það eru svo sem fyrirvarar slegnir í áætluninni um ýmislegt sem gæti þróast á verri veg fyrir okkur, en ég mundi kannski vilja segja að þetta væru óvissuþættir inn í framtíðina, þeir eru allnokkrir. Það getur haft mjög mikil áhrif á þróun mála á Íslandi hvernig gengið þróast, hvað gerist við haftaafnámið, hvernig tekst til við næsta áfanga. Og síðan í framhaldinu hvernig horft verður til okkar eftir að næstu tveimur áföngum verður hrint í framkvæmd, þ.e. hvort fjárstreymi mun verða til landsins og hvernig okkur mun takast til við að sannfæra menn um að hér sé komið umhverfi stöðugleika. Sem sagt, ytri áhrifavaldar á gengisþróunina geta haft mjög mikil áhrif. Í öðru lagi. Þróun olíuverðs getur haft mjög mikil áhrif á greinar eins og ferðaþjónustuna í báðar áttir. Við erum í dag með ytri aðstæður mjög hagstæðar okkur, það hefur hjálpað til við að halda aftur af verðbólgu og væntanlega að halda fargjöldum til landsins lágum. Ef þessir tveir þættir mundu í senn báðir þróast á verri veg, olía hækkað töluvert og gengið styrkjast, þá væri það eins og tvöfaldur löðrungur fyrir þessa grein sem er í mjög miklum vexti og alla þá sem eru núna að framkvæma mikið til þess að búa sig undir áframhaldandi vöxt. Það gæti komið afturkippur í hagspár við þetta. Sama gildir um þróun í viðskiptalöndum okkar. Það er ekki alveg útséð um það hvenær fer að birta frekar til hjá evrulöndunum, hvers er að vænta á evrusvæðinu. Það hefur ekki gengið mjög vel að kynda þar undir viðvarandi vöxt. Vextir eru virkilega lágir á evrusvæðinu og reyndar víðar. Spurning er hvernig mun úr því spilast. Mun kaupmáttur í helstu viðskiptalöndum okkar haldast sterkur eða ekki? Þetta eru bara nokkrir óvissuþættir sem ég tel að blasi við okkur og geta haft áhrif á framvinduna. Þannig að það er alveg rétt í sjálfu sér sem sagt er að tekjulínan er að töluverðu leyti háð því að spár gangi eftir. Varðandi afganginn hins vegar og spurninguna um það hvort hann sé nægjanlegur á spátímabilinu eða þessu áætlanatímabili þá verð ég að benda á að frumjöfnuðurinn er gríðarlega sterkur hjá Íslendingum í dag og hefur verið undanfarin ár, alveg feikilega sterkur. Hann er líklega einn sá mesti í gjörvallri Evrópu. Það sem kemur á móti þessum mjög svo sterka frumjöfnuði eru óvenjuhá vaxtagjöld fyrir lönd eins og okkar. Við njótum ekki enn sanngjarnra kjara, svo ég leyfi mér nú bara að segja það eins og ég upplifi það, miðað við efnahagsstöðuna almennt. Það leiðir til þess að við höfum ekki marga aðra kosti en að vinna niður skuldirnar og lækka þar með vaxtagjöldin, vegna þess að hugmyndin um að fá enn meiri frumjöfnuð, t.d. með því að sækja frekari tekjur o.s.frv., ég held að hún sé einfaldlega óraunhæf. Ég held að það sé óraunhæft að byggja á því í svona langtímaáætlun að hægt sé að hafa 10, 15, 20% meiri frumjöfnuð en við byggjum áætlunina á eins og hún liggur fyrir þinginu. Frumjöfnuðurinn er með því allra mesta sem þekkist. Ég hef tekið fram í máli mínu í dag að opinbera fjárfestingin er lág. Við höfum skýrt það í þessari áætlun hvers vegna það er. Það er lítið svigrúm til að auka hana verulega núna. Hins vegar á þeim tímum sem hagvöxtur er jafn kraftmikill og raun ber vitni þá er nafnvirði fjárfestingarinnar að aukast mjög verulega. Uppsafnað viðbótarfjárfestingarrými, ef maður getur orðað það svo, er gríðarlega mikið á áætlunartímabilinu. Svo vegna þess að menn tína til einstaka fjárfestingarverkefni sem gjarnan hefðu mátt vera inni í áætluninni vil ég vekja athygli á því að það er talsvert mikið svigrúm í áætluninni vegna óvissu. Ófyrirséðir liðir eru töluvert fyrirferðarmiklir og geta, ef við lendum ekki í neinum áföllum, orðið eins og eins konar varasjóður fyrir tímabilið til ráðstöfunar eftir atvikum ef ekkert annað óvænt kemur upp á. Þá geta komið til skoðunar einstaka framkvæmdir eða jafnvel aðrar áherslur stjórnvalda þess tíma.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna tillögu um að setja á fót nýja stofnun vegna málefna skógræktar. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefur á undanförnum missirum haft til skoðunar ýmsar sviðsmyndir varðandi sameiningar eða aukið samstarf stofnana ráðuneytisins. Í júní 2015 hófst vinna hjá starfshópi við skoðun á sameiningu alls skógræktarstarfs á vegum ríkisins í eina stofnun, þ.e. Skógræktar ríkisins og landshlutaverkefna í skógrækt; Vesturlandsskóga, Skjólskóga á Vestfjörðum, Norðurlandsskóga, Héraðs- og Austurlandsskóga og Suðurlandsskóga, auk umsjónar með Hekluskógum. Starfshópurinn, sem skilaði niðurstöðum í september síðastliðnum, vann greiningu á sameiningu alls skógræktarstarfs ríkisins um ávinning og áskoranir í kjölfar hennar. Hópurinn hafði náið samráð við Landssamtök skógareigenda og Skógræktarfélag Íslands. Niðurstaða hópsins var að sameining landshlutaverkefnanna og Skógræktar ríkisins í eina stofnun væri æskileg og skapaði tækifæri fyrir framþróun og eflingu skógræktar í landinu. Samhæfing skógræktarstarfsins gæti stuðlað að eflingu atvinnulífs og rennt styrkari stoðum undir búsetu í byggðum landsins. Þá er markmiðið að gera stjórnsýslu skógræktarmála skilvirkari, auka faglega getu og yfirsýn. Ný skógræktarstofnun hefur höfuðstöðvar á Fljótsdalshéraði og rekur starfsstöðvar í öllum landshlutum. Þannig má sameina starfsstöðvar Skógræktar ríkisins og landshlutaverkefnanna í skógrækt í landshlutunum. Meðal helstu verkefna stofnunarinnar yrðu skipulag og ráðgjöf við nýræktun skóga, umhirðu og nýtingu, umsjón þjóðskóga eins og Hallormsstaðaskógar og Vaglaskógar, rannsóknir í skógrækt, fræðsla og kynning. Ég ætla nú að gera grein fyrir hvernig staðið var að vinnu við samningu frumvarpsins með það að markmiði að skapa sem víðtækasta sátt um efni þess. Vinna við frumvarpið hófst í kjölfarið á vinnu starfshópsins sem falið var að skoða sameiningu skógræktarstarfs ríkisins í eina stofnun. Við vinnslu þess var m.a. fundað með framkvæmdastjórum landshlutaverkefnanna og skógræktarstjóra sem upplýstu starfsfólk sitt um áframhaldandi vinnu við fyrirhugaða sameiningu. Þá var haft samráð við kjara- og mannauðssýslu fjármála- og efnahagsráðuneytisins vegna ákvæða er tengjast réttindum og skyldum starfsmanna Skógræktar ríkisins og landshlutaverkefnanna. Skógræktarstjóri leiðir undirbúningsvinnu sameiningarinnar og myndaður var stýrihópur sem hann situr í ásamt framkvæmdastjórum landshlutaverkefnanna, fjórum starfsmönnum Skógræktar ríkisins og fulltrúa umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Unnið er að stefnumótun fyrir starf nýrrar stofnunar með virkri þátttöku starfsmanna Skógræktar ríkisins og landshlutaverkefna í skógrækt. Ég mun nú gera grein fyrir helstu breytingum í frumvarpinu. Breytingar á lögum um skógrækt, nr. 3/1955, eru tvenns konar. Annars vegar er um að ræða nauðsynlegar breytingar sem snúa að því að ný stofnun, Skógræktin, tekur við öllum verkefnum Skógræktar ríkisins og hins vegar er um að ræða breytingar er snúa að því að eitt af verkefnum Skógræktarinnar verður að reka landshlutaverkefni í skógrækt samkvæmt lögum nr. 95/2006. Að auki er að finna í frumvarpinu ákvæði til bráðabirgða er snýr að réttindum og skyldum starfsmanna Skógræktar ríkisins. Breytingar á lögum um landshlutaverkefni í skógrækt, nr. 95/2006, snúa einkum að yfirstjórn verkefnanna. Landshlutaverkefni í skógrækt eru lögbundin verkefni og eru fjármunir þeirra ákveðnir í fjárlögum hverju sinni. Ráðherra skipar stjórn fyrir hvert verkefni sem hefur á hendi yfirstjórn verkefnisins og samþykkir starfs- og fjárhagsáætlanir þess. Stjórn ræður framkvæmdastjóra sem annast daglegan rekstur. Við sameiningu landshlutaverkefnanna og Skógræktar ríkisins mun ný stofnun taka yfir hlutverk stjórnanna. Ekki verða lengur skipaðar stjórnir yfir verkefnunum, en í stað þess er lagt til að nýtt ákvæði um samráð við félög skógarbænda og Landssamtök skógareigenda verði bætt við lögin. Landshlutaverkefnin verða ekki lengur nefnd í lögunum, en gert er ráð fyrir að stofnunin muni sinna þeim verkefnum sem landshlutaverkefnin sinntu áður. Að auki er lagt til sambærilegt ákvæði til bráðabirgða er snýr að réttindum og skyldum starfsmanna landshlutaverkefnanna og er lagt til í breytingum á lögum um skógrækt, nr. 3/1955. Breytingar á öðrum lögum eru eingöngu nafnbreytingar þar sem lagt er til að ný stofnun, Skógræktin, taki við verkefnum sem áður voru á hendi Skógræktar ríkisins. Að lokum er í frumvarpinu lagt til að lög um viðauka við lög nr. 3/1955, um skógrækt, nr. 22/1966, falli niður þar sem fjallað er um skógræktarverkefni í lögum um landshlutaverkefni í skógrækt. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni þessa frumvarps og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hér er komið fram frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna sameiningar skógræktarstarfs á vegum ríkisins í nýrri stofnun. Ég tel að hér sé stigið mikilvægt skref að skapa grundvöll fyrir áframhaldandi þróun skógræktar og skref í átt að markvissari vinnu og stefnumótun á þessu sviði þar sem efla þarf og samhæfa starf við verndun og sjálfbæra landnýtingu. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið er mikilvægt að gera stjórnsýslu skógræktarmála skilvirkari og samræmdari og auka faglega getu og yfirsýn og styrkja byggð. Nú er staða skógræktar þannig að verkefnin á sviði skógræktar eru stöðugt að breikka þegar kemur að því að auka verðmætasköpun úr þeirra auðlind sem þegar hefur verið byggð upp samhliða því að byggja upp skógarauðlind í fjölbreyttum tilgangi, þar á meðal til kolefnisbindingar. Það er því mikilvægt að auka faglega getu og skapa möguleika á meiri sérhæfingu starfsmanna með þessari sameiningu í nýrri stofnun. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki standi yfir víðtækari endurskoðun á lagaumhverfi í skógrækt og vegna annarrar landnýtingar. Mér sýnist heildarmyndin á lagabreytingunni góð, en eins og við vitum eru lög um skógrækt komin til ára sinna og er mikilvægt að fara í þá heildarskoðun til þess að framþróun skógræktar geti haldið markvisst áfram í framhaldi af því sem hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni innilega fyrir þessi orð. Jafnframt vil ég nota tækifærið til að koma þakklæti á framfæri til hennar þar sem hún stýrði verkefnisstjórninni varðandi þessa sameiningu. Hefur hv. þingmaður unnið einstakt verk að því leyti að engin mótmæli voru uppi gagnvart þessari sameiningu. Ég held að það sé nánast einstakt.

Ég á eftir að halda mína ræðu.

Fyrirgefðu. Það er alveg rétt að aukin skógrækt er mikils virði. Það er mikil auðlegð fólgin í skógræktinni, margvísleg auðlegð. Ekki síður er kolefnisbindingin mikilvæg, finnst okkur sem viljum huga vel að loftslagsmálum. Hv. þingmaður kom með eina fyrirspurn um hvort ekki væri rétt í kjölfarið á þessu að hefja víðtækari skoðun á lagaumhverfinu. Ég get fullvissað hv. þingmann og þingheim um að það er þegar komið í vinnslu í ráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka svar hæstv. ráðherra. Eins og áður sagði tel ég að sú breyting sem hér er á ferðinni geti leitt til farsællar sameiningar þeirra stofnana sem þarna um ræðir og finnst mjög gott að heyra að þegar sé hafin frekari vinna við lagabreytingar. Ég vil þá leggja áherslu á að horft verði á sameiginleg eða samhæfð markmið á víðara sviði, svo sem í skógrækt, landgræðslu og náttúruvernd þannig að öll vinna við verndun og sjálfbæra landnýtingu hafi sameiginlega sýn og að lagaumhverfið virki betur en það gerir í dag. Nú er verið að leggja til að sameina skógrækt á lögbýlum og ég veit að skógarbændur velta fyrir sér hvernig aðkomu og samráði þeirra fulltrúa verður háttað varðandi skógrækt á lögbýlum. Eins og ráðherra kom inn á áðan gerir frumvarpið ráð fyrir að í stað ákvæðis um skipun stjórnar landshlutaverkefna verði kveðið á um samráð við félög skógarbænda varðandi áherslur og framkvæmd viðkomandi landshlutaverkefna og Landssamtök skógareigenda varðandi ákvörðun viðmiða fyrir endurgreiðslu samþykkts kostnaðar. Ákvæði um að Landssamtök skógareigenda komi að samþykkt nýrra samninga verður óbreytt. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji gott að farið verði sérstaklega yfir þá vinnu í umhverfis- og samgöngunefnd um hvað 

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í fyrri ræðu minni finnst okkur afar mikilvægt að geta skapað betra umhverfi fyrir skógarauðlindina. Hvort sem við erum að tala um að rækta fjölnytjaskóga eða skjólbelti, treysta byggð eða efla atvinnulíf er skógræktin afar mikilvæg í því sambandi. Ég vil benda á að skógur eða tré fara ekki í burtu þannig að samstarf við skógarbændur er náttúrlega gríðarlega mikilvægt. Ef eitthvað er þá stendur hugur minn og ráðuneytisins líka til að efla það starf. Við ætlum ekki að minnka getu skógarbænda eða hefta þá, þvert á móti. Mér finnst einn mikilvægasti þátturinn í þessu hafa verið sá að þetta starf er til þess fallið að bæta byggð og efla atvinnulíf vítt og breitt um landið. Skógarbændur hafa sinnt miklu og góðu starfi. Það samstarf viljum við efla eins og við getum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta frumkvæði og óska henni og mínum góðu félögum í umhverfis- og auðlindaráðuneyti til hamingju með þetta mál. Þessi sameining hefur lengi verið mér hugleikin og það vill svo til að sem gamall fjárgæslumaður ríkissjóðs er ég áhugasamur um að fé ríkissjóðs sé nýtt sem allra best og þess vegna sveið mér það lengi að það skyldu vera í öllum landsfjórðungum tveir vinnustaðir eða tvær starfsstöðvar sem í sjálfu sér voru að eiga við svipuð eða sömu verkefni. Nú er ég ekki að lasta störf þeirra ágætu manna og kvenna sem hafa unnið fyrir landshlutaverkefnin í skógrækt, síður en svo, eða stjórnirnar sem yfir þeim voru, en þetta skref hefur ekki einasta í för með sér betri nýtingu á fé með því að yfirstjórn og öll stjórnun verður á einni hendi heldur verður slagkraftur þessarar greinar miklu meiri en áður var, faglegur slagkraftur. Menn geta eftir þessa sameiningu væntanlega sinnt enn betur sínum verkefnum, fjölgað þeim, sérhæft sig, þannig að þetta mál er jákvætt hvar sem á að það er litið. Ég vil geta þess líka að með þessari breytingu tel ég alveg einsýnt að einnig verði að gaumgæfa þá samninga sem þegar eru í gangi um skógræktarverkefni í hinum ýmsu landshlutum vegna þess að upphaflega voru þetta jú samningar sem voru til þess fallnir að bændur í hefðbundnum búskap gætu lagt hann af ef þeim þannig sýndist og tekið við verkefnum á þessu sviði í staðinn. Þetta var hins vegar ekki hugsað til þess, alla vega ekki eins og ég hef skilið málið, að á lögbýlum væri stunduð skógrækt af einhverjum frístundabændum eða há-eff-um. Þess vegna vil ég hvetja eindregið til að þessari breytingu fylgi sú hugarfarsbreyting að menn muni gaumgæfa enn betur þann þátt sem snýr að lögbýlum í byggð, sem eru setin. Að öðru leyti hef ég svo skilið að samráð við þetta verkefni og samstarf hafi verið með besta móti eins og minnar ágætu samstarfskonu, hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur, er von og vísa og hún á heiður skilinn fyrir það og kemur engum á óvart sem hana þekkir að þetta hafi gengið vel hjá henni. En ég hvet aftur til þess að menn gaumgæfi landshlutaverkefnin, eins og hér segir í athugasemdum, með leyfi forseta: „Eins gerir frumvarpið ráð fyrir að í stað ákvæðis um skipun stjórna landshlutaverkefna verði kveðið á um samráð við félög skógarbænda varðandi áherslur og framkvæmd viðkomandi landshlutaverkefnis …“ Þetta er einmitt það sem ég var að ræða hér áðan, að menn hverfi aftur til þess tíma þegar fyrstu samningarnir voru gerðir. Ég tel að bráð nauðsyn sé á því að allir þeir samningar sem nú eru í gildi verði yfirfarnir með það fyrir augum að fé það sem fer til þessara framkvæmda nýtist enn betur. Góðu fréttirnar í þessu máli eru náttúrlega þær að þeir peningar sem áður fóru í að halda uppi tvenns lags stjórnunarteymum fara nú til aukinnar skógræktar sem við fögnum öll vegna þess að það hefur sýnt sig síðan skógræktin fór að beita sér og bændur við að græða skóg á Íslandi að það er vel hægt að rækta skóg á Íslandi. Ég man eftir því þegar ég kom til starfa í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu á sínum tíma og hitti skógræktarbændur þá komst maður að nýrri tímamælingu, kannski ekki alveg sömu tímamælingu og jarðfræðingar þekkja, en þegar ég lýsti þeirri skoðun minni að það væri í sjálfu sér óvinnandi vegur að rækta skóg á Íslandi, hér væri svo kalt að þetta tæki svo langan tíma, horfðu skógræktarmenn framan í mig skilningsvana og sögðu: Nei, það er ekkert erfitt að rækta skóg á Íslandi, það tekur ekki nema svona 100 ár. [Sími þingmanns hringir.] - Ég biðst afsökunar á þessu, hann vill ekki einu sinni slokkna. Þar sem ég var staddur í tímanum þá lét nútíminn náttúrlega vita af sér. Við höfum tekið eftir því að í nytjaskógum á Íslandi þá er fyrsta grisjun eftir 20 ár og við erum að fá ágætar afurðir úr skógum víða eftir 20 ár, sem er náttúrlega ótrúlega stuttur tími, og fyrir utan það eins og við öll vitum þá hefur skógrækt bæði til sveita og í borgum og bæjum breytt veðurlagi eins og skógar auðvitað gera. Þannig að það er ekkert nema jákvætt við þetta mál. Ég vona að sú nefnd sem við málinu tekur taki því vel og fari rækilega yfir það og afgreiði það fljótt og vel til þess að þetta framfaramál geti fengið fljóta og góða afgreiðslu. Ég endurtek hamingjuóskir mínar til hæstv. ráðherra og starfsfólks umhverfis- og auðlindaráðuneytis.

Herra forseti. Ég ætla sannarlega að vona að ég hafi slökkt á símanum mínum, ég sé að það er í lagi með það. Það er alveg rétt sem hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson segir, að sérstaklega framan af höfðu menn ekki endilega mikla trú á nytjaskógrækt á Íslandi og fannst skógurinn þokast frekar hægt upp og af stað. Því tengist skemmtileg saga af nóbelsskáldinu okkar sem menn hafa kannski heyrt, þ.e. því hvað trén vaxa hægt. Það var gestur hjá honum á Gljúfrasteini og þeir voru að ræða um hríslurnar þar fyrir utan og hversu hægt þær hefðu nú vaxið og hækkað og að þetta væri barningur hjá þeim í næðingnum þarna upp frá. Menn voru auðvitað alveg sammála um að skógrækt væri erfiðisstarf og þolinmæðisverk á Íslandi við þessar aðstæður. Engu að síður kvaddi nú nóbelsskáldið gest sinn með þeim orðum að hann vonaðist til að þetta yrðu orðin stór tré þegar gesturinn kæmi næst. 
             Ég vil bara segja örstutt um þetta frumvarp að ég held að hér hafi í aðalatriðum tekist ágætlega til og verkið verið vel undirbúið. Ég hef aðeins fylgst með því í gegnum ýmsa kunningja og tengiliði sem ég á í þessum geira að menn hafa í vaxandi mæli orðið ásáttir um að þetta sé skynsamleg ráðstöfun og tekist hefur að vinna þannig að þessu að það er, það ég best veit, ágætisandrúmsloft í kringum það. Það er alltaf lofsvert. Það er langt í frá sjálfgefið að svo sé og á umliðnum árum þegar menn hafa velt þessum hlutum upp og rætt möguleika á þessu hefur verið nokkur spenna og tortryggni í samskiptunum. Til dæmis var íhaldssemi ríkjandi gagnvart því að færa forræði landshlutaverkefna í skógrækt frá atvinnugreininni, eða atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu sem nú heitir, og að það færi með þessum hætti undir hatt umhverfisráðuneytisins. Hér er það væntanlega að takast og þannig að menn eru ágætlega ásáttir. Þá hefur sömuleiðis tekist mjög vel til í einu tilviki sem oft er aðalvandamálið þegar verið er að breyta verkefnum stofnana, ég tala nú ekki um og sameina þær. Hér hefur tekist ágætlega til með nafngiftina á nýju stofnuninni, öfugt við það sem stundum er þegar það hefur nánast orðið banabiti tilrauna til að sameina eitthvað að menn hafa orðið svo rífandi ósáttir eða ósammála um nafnið. Mér finnst það fínt að hið sameinaða fyrirbæri heiti einfaldlega Skógræktin. Þá vil ég í þriðja lagi fagna því sem hæstv. ráðherra sagði og er svo sem ekki ástæða til að ætla að neitt annað standi til en að höfuðstöðvar Skógræktarinnar verði áfram á Héraði. Það þykir mér vænt um því að ég stóð að því sem ráðherra fyrir um 25 árum síðan að flytja Skógrækt ríkisins frá Reykjavík og austur á Hérað. Var því fagnað þar á öndverðu ári 1991 með ógleymanlegri veislu sem ég mun muna svo lengi sem nokkur hugsun er eftir í mínum kolli hvað var mikil gleði og hvað var gaman þegar því var fagnað í Valaskjálf að Skógræktin væri komin þangað austur. Það var sömuleiðis vandasamt verk og þurfti að leysa úr ýmsum ágreiningi til að það gæti gengið fyrir sig með skaplegum hætti, sem það gerði að lokum, þannig að ég held að allir hafi orðið sáttir.

Var þetta ekki bara gott?

Það er líka sögulega séð svolítið gaman að það sé nú að gerast að landshlutaverkefnin eða héraðsverkefnin séu að renna með þessum hætti saman undir hatt Skógræktarinnar á Héraði, en fyrsta stóra landshluta- eða héraðsverkefnið í bændaskógrækt, Héraðsskógaverkefnið, var einmitt komið í gang og var á sínu fyrsta ári, árið 1990, svo maður leyfi sér nú aðeins meiri sögulega upprifjun, og var drifið áfram dálítið af þeim aðstæðum sem þá voru uppi á Héraði að þar var allt sauðfé skorið niður vegna riðu. Menn óttuðust verulegan brest í búsetunni ef menn stæðu frammi fyrir fjárleysi í þrjú ár eða svo og ekki væri að neinu öðru að hverfa. Þá var gripið á það ráð að setja fjármuni og kraft í það að starta fyrsta stóra nytjaskógaverkefninu með bændum, Héraðsskógaverkefninu, sem varð síðan fyrirmynd landshlutaverkefnanna annars staðar og vonandi sér enginn eftir því. Ég vona líka eins og var hér nefnt áðan að þessu muni tengjast stóraukinn kraftur á nýjan leik með batnandi þjóðarhag sem settur verði í skógrækt. Ég er skógræktarmaður og trúi því og sé það eins og við öll að hér er að vaxa upp ný atvinnugrein í landinu og vaxandi nytjar munu nú ár frá ári falla til vegna afurða úr skógum, fyrir utan mörg önnur rök sem fyrir því eru. Ég hef líka skilning á þeim sjónarmiðum að það er ekki endilega þannig að fylla eigi allt með trjám alls staðar. Það þarf að sjálfsögðu að skipuleggja það og plana og virða önnur sjónarmið sem geta t.d. verið þau að sums staðar eigi skógræktin síður heima og þar eigi náttúran sjálf að fá að ráða alveg þróuninni og ferðinni án þess að mannshöndin komi þar nokkuð að. Það þarf t.d. að passa vel upp á þau vistkerfi sem tengd eru hinum náttúrulegu birki- og víðiskógum með stöku reynitrjám o.s.frv. Deilurnar sem risu á sínum tíma þegar menn plöntuðu grenitrjám inn í leifarnar af birkikjarrinu sem eftir voru í landinu eru vonandi óþarfar í dag, því að í sjálfu sér er mikið land sem taka má undir nytjaskógrækt þar sem maður fer ekki inn í náttúrulegt kjarr eða skóga. Við allar þær röksemdir sem áður hafa staðið fyrir skógrækt bætast að sjálfsögðu loftslagsmarkmiðin sem hæstv. ráðherra nefndi reyndar, það kom a.m.k. fram í andsvari. Ég hef beðið svolítið eftir því frá því að Ísland kom fram með markmið sín og þátttöku og skuldbindingar í sambandi við loftslagsmarkmið Sameinuðu þjóðanna að við sæjum þess stað að menn færu að taka betur til hendinni í sambandi við möguleika sem eru til bindingar í skógrækt eða eftir atvikum með endurheimt votlendis sem Íslendingar börðust nú fyrir að fá viðurkennt á þeim vettvangi og verður nú svolítið vandræðalegt fyrir okkur sem tímar líða ef þess sér svo ekki stað að við ætlum að nota okkur þessi úrræði. En til þess að lengja ekki tímann í þessari umræðu læt ég þetta duga. Ég sé ekki annað en að hér sé hið ágætasta mál á ferð sem öll ástæða sé til að vinna að að fái framgang og nái til framkvæmda, hvort sem það næst að það gangi í gildi og verði að lögum strax núna 1. júlí sem hér er sett. Að síðustu má svo nefna, án þess að ég hafi skoðað það nákvæmlega, að mér sýnist hér betur takast til varðandi yfirfærslu réttinda starfsmanna en stundum hefur sést áður. Þessi ríkisstjórn hefur nánast aldrei notað sömu formúluna í þeim efnum og stundum verið á mjög tæpu vaði hvað varðar réttindi starfsmanna þegar svona hlutir hafa gerst. Í sumum tilvikum hefur hún farið harkalegustu leiðina sem til er þegar breytt hefur verið um starfsemi stofnana, þær sameinaðar eða lagðar niður eða fluttar eða hvað það nú er, þ.e. að einfaldlega segja öllum upp. Hér eru réttindi og skyldur færðar yfir og Skógræktin tekur jafnframt yfir ráðningarsamninga starfsmanna í landshlutaverkefnunum þannig að hagsmunir allra eiga að vera sæmilega tryggðir með því með vísan til ákvæða laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eða þá lög um aðilaskipti að fyrirtækjum. Í þessu tilviki þarf þess ekki sem því miður hefur oft þurft áður á undanförnum mánuðum og missirum, þ.e. að setja ofan í við ríkisstjórnina vegna þess að hún hafi ekki hugað að réttindum starfsmanna. Þau mistök hefur hún gert í nokkrum tilvikum og valdið miklum deilum, eins og kunnugt er, en ekki ætti að vera ástæða til slíks hér.

Herra forseti. Ég hef oft dáðst að snerpu Framsóknarflokksins við að krafsa sig út úr vandræðum, en þó hef ég aldrei séð annan eins vaskleika og áðan þegar kom fram hversu gríðarlega góð samvinna er á millum þingmanna Framsóknarflokksins þegar einn þeirra lenti í því óláni í ræðustól að síminn hans hringdi og óðara þeytti hann símanum út í loftið og þar kom hv. 1. þm. Norðaust. og greip hann á lofti. Þetta var lífsreynsla sem ég hefði ekki viljað vera án og verð að segja að ég hef sjaldan séð menn vera jafn snögga til þess að koma sér upp úr pyttinum og hér. En þetta er nú hin notalegasta umræða og varð m.a. tilefni míns góða vinar, hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, til að rifja upp partí sem hann getur ekki gleymt frá því fyrir 25 árum síðan. Ég segi það nú, hafandi verið í mörgum mannfögnuðum með hv. þingmanni sem er einn mestur gleðimaður sem ég hef á dögum verið með, að mikið sé ég eftir því að hafa ekki verið kominn til þeirra mannvirðinga á þeim tíma að hafa getað tekið þátt í þeim mikla fagnaði, sem ég ætla nú ekki að rifja upp fyrir hv. þingmanni en var ekki jafn mikið fagnað alls staðar. En þar sem þeir hafa þá verið saman, Jón Loftsson og hv. þingmaður, trúi ég að hafi verið kátt á hjalla. Hér hafa menn líka nánast fallið grátbólgnir um hálsinn hver á öðrum, einkum þó framsóknarmenn, og óskað hver öðrum til hamingju með að hafa bjargað skógræktinni. Þegar maður rekur sig eftir þeim ræðum kemur í ljós að það er hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir sem segja má að hafi með glæsilegum fræknleik sínum í forustu nefndarinnar, sem vann þetta frumvarp, eiginlega bjargað því og þá vil ég ekki vera öðrum mönnum síðri hér. Ég hef átt afskaplega gott samstarf við hv. þingmann um flest nema skógrækt, en ég vil eigi að síður óska Framsóknarflokknum til hamingju með hana og henni til hamingju með flokkinn og öllum til hamingju með þennan mikla áfanga. Ég kem hér aðallega upp sem talsmaður landbúnaðarvængs Samfylkingarinnar til að lýsa því yfir að ég tel að þetta sé hið besta mál og mun styðja það af öllum þeim vaskleik sem mér er búinn. En án nokkurs gríns, því að þetta er náttúrlega stund alvöru, er ég þeirrar skoðunar að hér sé verið að stíga mjög heilladrjúgt skref. Mér hefur alltaf verið raun að því að sjá skógræktina í þessum litlu pörtum, þ.e. annars vegar nokkuð volduga stofnun á íslenskan mælikvarða og síðan þessi landshlutaverkefni sem mér hefur þótt á köflum hálfmunaðarlaus og ekki getað náð þeirri samlegð sem felst í því að starfa í skjóli móðurstofnunar eins og Skógrækt ríkisins hefur vitaskuld verið. Það þekki ég manna best, hafandi farið með framkvæmdarvald, að þar hafa ráðið fyrst og fremst smákóngasjónarmið í héraði. Ég tel því að þetta sé ákaflega gott skref sem hæstv. ráðherra er hér að taka eins og í svo mörgum öðrum efnum og eins og ég sagði mun ég styðja það eftir megni. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni sem hér talaði áðan um að það eru töluvert miklu meiri möguleikar í skógrækt en menn töldu hér í árdaga. Ég verð að gera þá játningu að ég var sjálfur í þeim hópi, á mínum sokkabandsárum í stjórnmálum, sem taldi að ekki væri eftir miklu að slægjast. En ég hef aflað mér þekkingar og lesið mér til um þetta og farið á fundi, fyrir nú utan það að ég hef setið með alls konar landbúnaðarpostulum í landbúnaðarnefndum Alþingis í gegnum tímann, og það sem kemur mér kannski mest á óvart er að Ísland er þrátt fyrir sína hnattstöðu ekki eitt á þeim báti að hafa verið norðlæg þjóð nánast án skógar. Við sem heimsótt höfum grannlönd okkar eins og Skotland og Írland höfum þá ímynd að þau séu skógi vaxin, þetta eru græn lönd, en fyrir 150 árum voru þau á svipuðu stigi og Ísland er í dag og hefur verið svona fram á þessa daga. Þar höfðu menn rutt skóga, eytt þeim, notað til eldiviðar í köldum árum og skógar hurfu. Það tók 90–100 ár að græða aftur upp og rækta þá skóga sem við sjáum núna gefa af sér mikil verðmæti í þessum löndum. Það sama er hægt að gera á Íslandi. Eins og alls staðar annars staðar þarf tvennt til. Það þarf stundum atbeina ríkisins til að hjálpa nýrri grein til þess að staulast af stað og fikra sig fyrstu sporin og vitaskuld var það hlutverk ríkisins að leggja til fjármagnið til þess að koma skógrækt í það horf á Íslandi að geta átt von til þess að verða atvinnugrein. Nú tala menn um skógarauðlindina. Hitt sem þarf líka eru rannsóknir. Það er sú stoð sem menn hafa af vísindunum. Það verður að segjast eins og er að Skógrækt ríkisins og reyndar ýmsar stofnanir sem henni tengjast, háskólastofnanir sem hafa átt í samvinnu við hana, hafa unnið alveg stórkostlegt starf á þessu sviði. Ég held að í dag séum við komin í þá stöðu að reynslan sýnir, eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson og fyrrverandi landbúnaðarráðherra röktu áðan, að menn eru byrjaðir að fletta við, menn eru byrjaðir að skapa beinhörð verðmæti úr því sem margir í árdaga töldu að gæti aldrei orðið að nokkurri atvinnugrein. Menn tala um skógarauðlindina í dag. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, fyrir utan að segja alveg óborganlega, að ég ekki segi ódauðlega, sögu af nóbelsskáldinu sem hafði djúpa tvöfalda, jafnvel þrefalda, merkingu benti á það, eins og reyndar að ég hygg hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson, að tímatal skógræktarinnar er allt annað en nokkurra annarra greina. Þar hugsa menn og leggja áætlanir ekki bara í tugum ára heldur kannski í öldum. En samt er staðreyndin sú að það sem frumkvöðlar skógræktar sem atvinnugreinar á Íslandi sögðu í upphafi hefur allt gengið eftir. Skógræktin er í dag komin á þann stað sem menn höfðu spáð og eftir 40–50 ár verður hún farin að skila töluverðu magni af auði inn í samfélagið. Það sem skiptir kannski meira máli er sú staðreynd að skógrækt sums staðar hefur orðið til þess að styrkja gisnar byggðir. Ef það er einhver byggð sem mér þykir vænna um en aðrar er það náttúrlega minn ástkæri Dýrafjörður. Þar er skógrækt einmitt að komast á legg og sætir undrum hversu vel sú grein hefur þar tekið við sér. Ég vonast eftir því að svona í þann mund sem mínir fætur hafa kaldir verið hugsanlega í nokkurn tíma, þá skipti það máli á þeim stað, á fjörðum vestur, að menn höfðu burði og frumkvæði að því að ráðast í skógrækt. Það sem skiptir máli fyrir okkur þegar við erum að hugsa um nýjar atvinnugreinar í dag á Íslandi þar sem ríkir velsæld, þar sem er nóg atvinna, er að velta því fyrir okkur hvaða atvinnugreinum er hægt að koma á legg sem geta úti um landið treyst gisnar byggðir, treyst veikar byggðir, vegna þess að Ísland er lítils virði nema það sé í byggð. Hér talar eðalkrati, og þeir hafa nú ekki alltaf verið þekktir fyrir það að elska landbúnað út af lífinu, en ég segi það: Ástæðan fyrir því að ég er reiðubúinn til þess að styðja að skattborgarar styrki landbúnað og ástæðan fyrir því að ég hef verið reiðubúinn til þess að ljá minn atbeina að því að ríkið komi til stuðnings skógrækt er nákvæmlega þessi, að það skýtur nýrri stoð undir veikar byggðir. Til einhvers er þá lifað ef menn hafa þá á sínum ferli stutt slíkt. Ég er þeirrar skoðunar að það skref sem hér er stigið hjálpi mjög til vegna þess að það eflir þrótt greinarinnar að búa til eina stofnun í kringum skógræktina, sameina móðurstofnunina við þessi litlu munaðarlausu verkefni sem í reynd hafa verið allt of lítil til þess að geta staulast áfram, a.m.k. farsællega til framtíðar. Það er miklu betra að hafa þetta svona. Þetta er hugmynd sem lengi hefur verið á kreiki. Ég hef náttúrlega í ræðu minni farið svo svakalega fögrum orðum um Framsóknarflokkinn að rétt er að rifja líka upp að þegar menn voru á síðasta áratug að tala um nákvæmlega þetta, að sameina skógræktina og landshlutaverkefnin, voru það helst einstöku framsóknarmenn sem risu upp, m.a. í þessum sölum, og brúkuðu furðu mikinn munn til þess að mótmæla því. Þeir voru ekkert betri en ýmsir sjálfstæðismenn í því að halda við merki smákónganna. En eins og ég segi núna í annað skipti á þremur dögum er batnandi flokkum best að lifa og Framsóknarflokkurinn er þrátt fyrir allt að batna, a.m.k. í þessum efnum. Þá segi ég, af því að ég er náttúrlega maður Jónasar frá Hriflu, það er vel,  
            

Virðulegi forseti. Það er sérstaklega ánægjulegt að koma upp eftir þessar þrungnu ræður stórhöfðingja hér á Alþingi. Mig langar til þess að grípa boltann þar sem síðasti ræðumaður hætti og segja að það sem er sameiginlegt með skógræktinni og Framsóknarflokknum er að hér áður fyrr var talað um að það þyrfti 100 ár til þess að búa til góðan skóg, og Framsóknarflokkurinn verður eflaust algjörlega á toppnum vona ég - í desember  Mig langar til að þakka enn og aftur fyrir þessa prýðilegu umræðu og segja að mér finnst hafa verið mjög vel að verki staðið hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að hafa flutt höfuðstöðvarnar austur. Ég gerði það að algjöru skilyrði þegar ég og við í ráðuneytinu vorum að ráða nýjan skógræktarstjóra að búsetan yrði að vera bundin þar þannig að við hv. þingmaður höfum sameiginlegt sjónarmið þar. Það hefur tekist að rækta skóga og það þarf sem sagt ekki alveg 100 árin til þess að koma í ljós, því að þegar ferðast er núna um Austfirði sér það hver maður og þarf ekki að vera neinn sérfræðingur til að sjá hverju Héraðsskógaverkefni hefur komið til leiðar. Sá árangur blasir þar við hvert sem litið er. Ég kom þar síðastliðið sumar og þá fór reyndar svolítið um mig, en í hverri stétt eru notuð ákveðin orð, þegar menn vildu endilega sýna mér bilun eða bilunina. Ég vissi ekki af hverju þyrfti að sýna mér slíka hluti, en það er orðið sem menn nota um fyrstu grisjun, það er að bila. En svona lærir maður smám saman. Ég held að orðið sem féll hjá hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni hafi verið rétta orðið, það er slagkraftur. Það er það sem við þurfum að setja aftur í gang, slagkraft í skógrækt. Ég bið hv. þm. Össur Skarphéðinsson aðeins að hlusta vegna þess að ég ætla að taka undir með honum um Vestfirði, og ég er einmitt að læra af Vestfirðingum. Ég ætla að lána honum ágæta grein sem er um skógrækt bænda í hans kæra Dýrafirði og Önundarfirði, og hvernig þeir hófust handa þar. Ég er að læra af því en þeir töluðu m.a. um búskaparskógrækt. Það orð hefur ekki verið þjált, en það var sett fram af Vestfirðingum. Það finnst mér dálítið spennandi verkefni að vinna að, að við vinnum núna að búskaparskógrækt. Skógrækt er ákveðin tegund búskapar, en búskaparskógrækt þýðir líka annað, hefur tvöfalda merkingu eins og það sem skáldið sagði, að menn stundi annan búskap samhliða. Þá get ég sagt ykkur frá því að Landssamtök sauðfjárbænda eru mjög áhugasöm um að vera í samvinnu og það var bara í síðustu viku sem stjórn þeirra mætti á fund í ráðuneytinu til að velta vöngum um hvernig við gætum sameiginlega unnið að því verkefni að skógrækt væri líka stunduð á sauðfjárjörðum. Þetta segir mér að fólk er farið að hugsa allt öðruvísi hvað varðar skógrækt. Ég hef því mikla trú á að okkur takist þetta, að við getum treyst búsetu í byggðum landsins, hvort sem við köllum þær gisnar byggðir eða annað, en tek jafnframt undir þau varnaðarorð að vitaskuld verðum við að huga að skipulagi. Ég er ein af þeim sem gerðu ekki nógu mikið af því og gróðursetti sjálf fyrir ágætisútsýni, en af öllu lærum við. - En enn og aftur vil ég þakka innilega fyrir þessa ágætu umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Vatnajökulsþjóðgarð, nr. 60/2007. Lög um Vatnajökulsþjóðgarð tóku gildi 1. maí 2007. Í ákvæði til bráðabirgða í lögunum er kveðið á um að ákvæði laganna um stjórnfyrirkomulag þjóðgarðsins skuli eigi síðar en 1. janúar 2013 endurskoðuð í samstarfi ríkis og sveitarfélaga. Stjórnfyrirkomulagið var nýjung í stjórnun friðlýstra svæða í landinu og byggist á valddreifðu fyrirkomulagi með virkri aðkomu sveitarstjórna og félagasamtaka. Vegna stærðar þjóðgarðsins, en hann er um 14% af flatarmáli landsins og sá stærsti í Vestur-Evrópu, var stjórnun hans óhjákvæmilega mjög viðamikið verkefni þar sem fjölbreyttir hagsmunir og ólík sjónarmið eru viðfangsefni. Í janúar 2013 skipaði þáverandi umhverfis- og auðlindaráðherra starfshóp til að fara yfir stjórnfyrirkomulag þjóðgarðsins og gera tillögur til breytinga ef þurfa þætti til samræmis við bráðabirgðaákvæði laganna. Starfshópurinn vann að sinni úttekt í víðtæku samráði og efndi til opinna funda innan rekstrarsvæða þjóðgarðsins í sinni vinnu. Starfshópurinn skilaði greinargerð til ráðherra í ágúst 2013 sem jafnframt var kynnt öllum þeim átta sveitarstjórnum sem aðild eiga að þjóðgarðinum. Frumvarp það sem ég mæli nú fyrir er byggt á tillögum hópsins, auk þess sem litið er til ábendinga Ríkisendurskoðunar er fram koma í skýrslu stofnunarinnar um rekstur og stjórnskipulag þjóðgarðsins frá ágúst 2013. Að auki eru í frumvarpinu lagðar til aðrar breytingar á lögunum með hliðsjón af rekstri þjóðgarðsins frá gildistöku laganna. Er þar einkum um að ræða breytingar vegna samspils laganna, reglugerðar og stjórnunar- eða verndaráætlunar Vatnajökulsþjóðgarðs. Jafnframt eru lögð til ný ákvæði um leyfisveitingar vegna ýmiss konar atburða, framkvæmda og starfsemi innan þjóðgarðsins auk annarra lagatæknilegra breytinga. Ég mun nú gera grein fyrir þeim breytingum sem lagðar eru til á stjórnfyrirkomulagi þjóðgarðsins. Starfshópur um endurskoðun stjórnfyrirkomulags Vatnajökulsþjóðgarðs kannaði viðhorf helstu aðila til stjórnfyrirkomulags þjóðgarðsins með því að óska eftir afstöðu þeirra til ákveðinna atriða. Spurningar sem lagðar voru fyrir viðkomandi aðila voru: 1. Hvernig finnst þér hafa tekist með stjórnun Vatnajökulsþjóðgarðs? 2. Mundir þú vilja leggja til breytingar á núverandi fyrirkomulagi stjórnunar Vatnajökulsþjóðgarðs? 3. Aðrar ábendingar til starfshópsins varðandi stjórnfyrirkomulag Vatnajökulsþjóðgarðs. Til að tryggja aðkomu almennings voru sömu spurningar settar á vef umhverfis- og auðlindaráðuneytisins þar sem almenningi gafst færi á að senda inn svör. Í niðurstöðum kemur fram að valddreift stjórnfyrirkomulag þjóðgarðsins hafi í meginatriðum reynst vel, samstarf hafi verið náið á milli ríkis og sveitarfélaga og hagsmunaaðilar haft mikla aðkomu að ákvörðunum sem hafa verið teknar. Starfshópurinn komst að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að skýra betur nokkra þætti, þá sérstaklega hvað varðar verkaskiptingu, valdmörk og ábyrgð einstakra aðila innan stjórnkerfisins. Tengist það valdmörkum sjö manna stjórnar sem hefur yfirumsjón með rekstri þjóðgarðsins, framkvæmdastjóra, þjóðgarðsvarða og svæðisráða. Í ljósi þessa og með hliðsjón af ábendingum Ríkisendurskoðunar er því í frumvarpinu lagt til að kveðið verði skýrar á um skipun framkvæmdastjóra þjóðgarðsins í lögunum. Hlutverk hans verði að annast daglegan rekstur í umboði stjórnar, auk þess sem hann mun bera ábyrgð á að þjóðgarðurinn starfi í samræmi við lög og stjórnvaldsfyrirmæli, ábyrgð á fjárreiðum þjóðgarðsins og yfirstjórn starfsmannamála. Hlutverk þjóðgarðsvarða verður áfram að annast daglegan rekstur, starfsmannahald og stjórn viðkomandi rekstrarsvæðis í samráði við framkvæmdastjóra. Að auki er í frumvarpinu kveðið á um að eitt af hlutverkum þjóðgarðsvarða verði að vinna rekstrar- og framkvæmdaáætlanir fyrir viðkomandi rekstrarsvæði í samráði við framkvæmdastjóra, en það er nýtt ákvæði í lögunum. Áfram er tryggt að valddreifða stjórnfyrirkomulagið haldi sér en á sama tíma að skýrar verði kveðið á um að ábyrgð á fjármálum og starfsmannamálum muni á endanum liggja hjá framkvæmdastjóra. Aðrar breytingar á stjórnfyrirkomulagi eru m.a. þær að kveðið verði á um að annar fulltrúi umhverfis- og auðlindaráðherra í stjórn skuli hafa fagþekkingu á verksviði þjóðgarða. Krafa um fagþekkingu á verksviði þjóðgarða er eðlileg, en ekkert í stjórnskipulagi þjóðgarðsins tryggir að slík fagþekking sé til staðar innan þess. Vil ég þó benda á að fagþekking telst ekki eingöngu þekking á rekstri þjóðgarða heldur getur verið um að ræða þekkingu á skipulagsmálum, ferðaþjónustumálum, náttúruverndarmálum og öðrum málum sem tengjast daglegum rekstri og starfi í þjóðgarðinum. Til að viðkomandi fagþekking nýtist í starfi þjóðgarðsins verður að telja að hún falli undir fagþekkingu á verksviði þjóðgarðsins. Ég vík nú að öðrum breytingum í frumvarpinu sem varða ekki stjórnfyrirkomulag þjóðgarðsins. Þær tillögur sem liggja fyrir um breytingar á öðrum ákvæðum laganna en II. kafla eru lagðar fram í kjölfar þeirrar reynslu sem skapast hefur frá því að lögin tóku gildi árið 2007, m.a. breytingar er lúta að samspili reglugerðar og verndaráætlunar Vatnajökulsþjóðgarðs. Verndaráætlunin hefur í raun stöðu reglugerðar sem stjórn vinnur einna mest eftir. Þá hefur reynsla síðustu ára dregið fram að nauðsynlegt er að kveða skýrara á um hvaða háttsemi, starfsemi og atburðir eru háðir leyfisveitingu stofnunarinnar. Full þörf er því á að skýra ákvæði um gjaldtöku varðandi atburði, framkvæmdir og starfsemi innan þjóðgarðsins. Í frumvarpinu eru lögð til ný ákvæði um leyfisveitingar vegna skipulagðra viðburða og verkefna sem kalla á aðstöðu, mannafla eða meðferð tækja inna þjóðgarðsins. Að auki er kveðið á um að þjónustuaðilar sem hyggjast reka starfsemi í þjóðgarðinum skuli gera samning um það og verður að setja þau skilyrði fyrir starfseminni að verndarmarkmið þjóðgarðsins sé haft í huga. Með auknum fjölda ferðamanna hefur aðsókn ferðaþjónustuaðila í að reka starfsemi innan þjóðgarðsins aukist svo um munar. Einstök náttúra svæðisins laðar ferðamenn að með tilheyrandi álagi og gæðin eru takmörkuð. Því er ljóst að nauðsynlegt er að vernda svæðið með hliðsjón af verndarmarkmiðum þjóðgarðsins. Verður það haft að leiðarljósi og eðlilegt skref að kveða á um það þegar sótt er um leyfi. Aðrar breytingar í frumvarpinu leiða af þeim breytingum sem ég hef nú rakið hér í stuttu máli. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni þessa frumvarps og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Herra forseti. Ég fagna því að við séum að fara í gegnum endurskoðun á lögunum og uppfærslu á þeim. Það er nauðsynlegt að endurskoða þessi lög frá 2007 því að þetta er lifandi skjal þar sem við erum að fjalla um 14% af landinu og ég hvet ráðherrann til að hafa veg og vanda af því að styrkja garðinn sem mest hann má því að þarna eru mikil tækifæri. Í 2. gr. er markmið númer 4 að styrkja byggð og atvinnustarfsemi og þar sem fjallað er um stjórnskipulag garðsins segir að framkvæmdastjóri og öll umsýsla verði staðsett á heimasvæði garðsins. Ég geri að tillögu minni að ráðherrann beiti sér fyrir því að framkvæmdastjórinn verði staðsettur á heimasvæði garðsins, ef við getum sagt sem svo, á einhverju af þessum fjórum eða fimm svæðum sem garðurinn skiptist í með því þá að styrkja byggð og atvinnustarfsemi á svæðinu. Ég held að af því gæti orðið talsverð hagræðing því að ég held að það sé nauðsynlegt að vera hluti af því umhverfi sem maður stýrir. Í 8. gr. segir að dagleg framkvæmdastjórn verði í höndum framkvæmdastjóra. Þá liggur beinast við að framkvæmdastjórinn sé staðsettur á því svæði sem hann er að stýra dagsdaglega, rétt eins og í málinu hér á undan þar sem við vorum að fjalla um nýja stofnun, Skógræktina. Eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór yfir í sinni ræðu er þar kveðið skýrt á um að hún skuli vera staðsett á Héraði. Við eigum bara að setja inn í 8. gr. að ráðherra skipi framkvæmdastjóra til fimm ára í senn og skuli hann staðsettur á heimasvæði garðsins eða hvernig sem við orðum það.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir þessi orð hv. þingmanns. Ég mun skoða það og gott að vísa því líka með til nefndarinnar. Það er ekki bara Steingrímur J. Sigfússon sem sagði þetta, við endurskoðun á Skógræktinni tókum við undir það og settum þessa festu varðandi höfuðstöðvar Skógræktarinnar. En það er sjálfsagt að koma því fyrir og ég tek undir hvert orð sem þingmaðurinn viðhafði hér. Ég held að það sé mun betra að framkvæmdastjóri sé á heimasvæði og verður það eflaust tekið til skoðunar næst þegar ráðinn verður framkvæmdastjóri. Heimasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs er mjög víðfeðmt og nær yfir 14% landsins eins og við höfum getið um þannig að það getur líka skapað dálítinn óróleika hvort framkvæmdastjóri á að sitja fyrir norðan, austan eða sunnan í þjóðgarðinum.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir það svar að framkvæmdastjóri garðsins skuli staðsettur á heimasvæði. Ég held að við getum hins vegar ekki sett það sem skilyrði að hann búi á norður-, austur- eða suðursvæði. Við getum hins vegar kannski sett það sem skilyrði að hann sé búsettur á heimasvæði garðsins og ég fagna því að ráðherrann ætli að beita sér fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég fékk ábendingu um að stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs getur þegar ákveðið hvar framkvæmdastjórinn situr. Það þarf ekki að breyta lögum til þess.

Herra forseti. Ég ætla að leggja örfá orð í belg um þetta mál sem ég geri engar sérstakar efnislegar athugasemdir, aðallega vegna þess að ég fagna því að niðurstaða starfshópsins sem birtist áfram í frumvarpinu er í raun og veru sú að hrófla í aðalatriðum ekki við stjórnfyrirkomulagi eða skipulagi við Vatnajökulsþjóðgarð eins og lagt var upp með það á sínum tíma. Þá á ég fyrst og fremst við hið valddreifða fyrirkomulag með virkri aðkomu heimamanna, sveitarstjórna og félagasamtaka og því jafnvægi sem var byggt upp í því fyrirkomulagi strax frá byrjun og ég kannski vík aðeins að á eftir. Tilurð Vatnajökulsþjóðgarðs, stofnun hans, var mikil tímamót í þessum málum á Íslandi. Ekki aðeins var þarna um að ræða langstærsta þjóðgarð sem hér hafði verið stofnaður, heldur var það og þannig að hann var stofnaður á stóru og fjölbreyttu landsvæði þar sem ýmist er um að ræða almenninga, þjóðlendur, sem eftir atvikum lá á þeim tíma ekki í öllum tilvikum fyrir, eða land í einkaeigu. Sömuleiðis er garðurinn öðruvísi en aðrir þjóðgarðar höfðu verið hvað varðar það að innan vébanda hans eru mjög mismunandi verndarstig, allt frá því að um alfriðuð náttúrugersemi sé að ræða, sem höfðu verið það jafnvel fyrir, og yfir í svæði þar sem hefðbundnar nytjar ganga sinn vanagang, hvort sem um er að ræða beit, veiðar eða annað. Í þriðja lagi var stofnun þjóðgarðsins tímamót hvað varðar stjórnsýsluna eða fyrirkomulagið. Það á sér þann bakgrunn sem ætti að vera orðið feimnislaust að rifja upp núna. Sannfæring mín er að án þessa fyrirkomulags hefði Vatnajökulsþjóðgarður einfaldlega ekki orðið til, hefði a.m.k. orðið miklu minni en tókst að gera hann á sínum tíma. Ég var svo heppinn að sitja í sérstakri undirbúningsnefnd um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs á tveggja, þriggja ára tímabili í umhverfisráðherratíð Sivjar Friðleifsdóttur og þekki þetta þar af leiðandi ágætlega sem nefndarmaður í þeirri nefnd. Í henni sátu ásamt mér m.a. hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem nú hefur vikið sér frá en væri annars alveg vís til að halda hér skemmtilega ræðu og rifja jafnvel upp ferðasögur úr starfi þjóðgarðsnefndarinnar. Í henni var líka fyrrverandi hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir og fleira gott fólk. Við gerðum víðreist og heimsóttum allt svæðið, ekki bara það sem fyrir lá að menn væru að hugsa um, Vatnajökul sjálfan og jaðra hans, heldur líka aðliggjandi svæði. Það leiddi ásamt með öðru til þess að við reyndum að teygja mörk þjóðgarðsins út. Það er alveg hægt að segja frá því að t.d. heimsókn nefndarinnar í Vonarskarð gerbreytti eiginlega viðhorfum þeirra sem höfðu efasemdir um að vitanlega ætti Vonarskarð að vera í Vatnajökulsþjóðgarði sem og svæðið þar í kring, t.d. Torfajökull. Hið sama gerðist í raun þegar við, nefndin og okkar sérfræðingar og ráðgjafar sem með okkur voru, komum í Suðurárbotna. Þá urðu allir sammála um það sem litu það náttúruundur og höfðu ekki gert áður, sem var að vísu í mínu tilviki, að auðvitað vildum við sjá vesturjaðar Vatnajökulsþjóðgarðs ná þangað. Það var alveg ljóst að það var mikil jafnvægislist að ná góðu andrúmslofti í þetta gagnvart heimamönnum, bæði landeigendum sem slíkum og sveitarstjórnum og fleiri aðilum í héraði. Stemningin var ekkert alltaf mjög góð í fyrstu umferð og á fyrstu fundum með heimaaðilum. Talsverð tortryggni var uppi. Náttúruverndarráð og þjóðgarðar eða þau friðlýstu svæði sem voru til staðar höfðu, sumpart ómaklega að mínu mati, fengið á sig það orð að það að verða að þjóðgarði þýddi að allt yrði lokað og læst, ekkert mætti gera o.s.frv. Það þurfti miklar umræður og heilmikla fræðslu og upplýsingu um hvernig hægt væri að hafa þetta, m.a. að erlendri fyrirmynd og fá menn til að treysta því að þannig yrði það, til að mynda að taka inn víðáttumiklar afréttir upp frá byggð inn í þjóðgarðinn sem voru hluti af upprekstrarlandi bænda, höfðu verið nytjaðar frá fornu fari sem beitarland eða til veiðimennsku eða annarra slíkra hluta, að hægt væri að stofna þjóðgarð án þess að hrófla við þessu. Heimamenn höfðu efasemdir eftir sem áður og það leiddi okkur í nefndinni smátt og smátt inn á það spor að eina leiðin til að ná utan um þetta, ná samkomulagi og fá gott andrúmsloft í þetta væri að heimamenn yrðu sjálfir mjög ráðandi, sterkir í stjórnsýslu garðsins og hefðu mikið um það að segja hvernig með málin væri farið á þeirra svæði. Þannig fæddist smátt og smátt í vinnunni hið valddreifða stjórnunarfyrirkomulag Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég endurtek að það er mitt mat að án þessa hefði garðurinn ekki orðið til í þeirri mynd sem hann er í í dag. Þar af leiðandi og vegna þess að ég tel að þetta hafi gefist vel, að ekki hafi orðið nein sérstök vandamál eða óyfirstíganlegir árekstrar vegna þessa fyrirkomulags, er mjög mikilvægt að varðveita þetta. Það gæti að sjálfsögðu súrnað í samskiptunum aftur ef menn færu að bakka á einhvern hátt út úr þessu og það mætti kalla það a.m.k. vissar vanefndir á þeim fyrirheitum sem mönnum voru gefin í byrjun um að svona yrði þetta til frambúðar. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt og farsælt að hér er lagt upp með það. Varðandi staðsetningu framkvæmdastjórans eða hugsanlegrar stjórnsýslumiðstöðvar garðsins er ágætt að ræða það í þessu samhengi. Það er eitt af því sem að sjálfsögðu var mikið rætt. Á að ákveða að höfuðstöðvar Vatnajökulsþjóðgarðs verði á einhverjum tilteknum stað innan svæðisins, á einni af svæðismiðstöðvunum? Það hefði a.m.k. ekki verið auðvelt að fara af stað því að það hefði strax orðið viðkvæmt. Liður í því að ná þessu öllu vel saman var að svæðin yrðu öll jafn rétthá og það er ansi hætt við því að mönnum hefði fundist þeir vera settir skör neðar ef menn hefðu ákveðið strax frá byrjun að í einni miðstöð yrðu höfuðstöðvar þjóðgarðsins, jafn eðlilegt og það sjónarmið er frá ýmsum öðrum sjónarhóli að þessi starfsemi, atvinna og störf tilheyri svæðinu. Ég held að staðan sé breytt í dag. Ég mundi veðja á að menn væru miklu síður viðkvæmir fyrir þessu núna en þeir hefðu getað orðið þá. Eitt ágætt fyrirkomulag gæti vissulega verið þegar kæmi að framtíðarráðningum í þessum efnum að einfaldlega kveða á um að starfsstöð framkvæmdastjórans skyldi vera einhvers staðar innan svæðisins á einhverri af starfsstöðvum þjóðgarðsins. Það gæti orðið eftir vali. Það þyrfti ekki að vera eins í öllum tilvikum. Það gæti ráðist af aðstæðum og óskum þess framkvæmdastjóra sem ráðinn yrði. Þá held ég að menn mundu í sjálfu sér allir una því vel. Að síðustu finnst mér ekki hægt að ræða hér um Vatnajökulsþjóðgarð öðruvísi en að nefna inn í það samhengi áform um miðhálendisþjóðgarð. Er ekki orðið tímabært að leggja af stað í næsta skref sem hefur orðið mikil og jákvæð þróun gagnvart hvað viðhorf snertir og stuðning við? Um það höfum við vísbendingar úr skoðanakönnunum að það sé orðinn meirihlutavilji þjóðarinnar að miðhálendið í heild sinni fari undir svona fyrirkomulag. Ég held að tíminn til að gera það sé núna. Þar með mætti útkljá að einhverju leyti annars illvígar deilur sem gætu verið í farvatninu um að fara með mannvirkjagerð inn á sjálft miðhálendið. Má ég þá upplýsa - það er ekki oft sem ég er alveg hjartanlega sammála hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, jú, jú, gerist auðvitað af og til - að óskaplega þótti mér vænt um að heyra hann segja í gær úr þessum ræðustóli að hann gæti ekki hugsað sér háspennulínur yfir miðhálendið. Það get ég ekki heldur. Ég vil ekki sjá háspennulínur eða uppbyggðan veg yfir miðhálendið, hjarta hálendisins. Ég held að því sé best borgið í einu samræmdu skipulagi sem voldugur Vatnajökulsþjóðgarður er nú á heimsvísu. Það yrði enn þá magnaðra fyrirbæri ef allt miðhálendi Íslands út undir hálendisbrúnirnar yrði að einum risavöxnum þjóðgarði með fjórum jöklum og eiginlega öllu því sem hægt er að finna á jörðinni sem tengist eldvirkni, jarðhita og ótrúlegum fyrirbærum öðrum, eina af nyrstu eyðimörkum heimsins o.s.frv. Má ég þá segja við hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem hefur því miður boðað okkur að hún hyggi ekki á áframhaldandi þátttöku í stjórnmálum bak næstu alþingiskosningum að mikið óskaplega væri það fallegur svanasöngur hjá hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra að leggjast á árar og taka upp eindregna baráttu fyrir því að áformum um miðhálendisþjóðgarð verði hrint í framkvæmd. Ég held að hæstv. ráðherra gæti ekki reist sér glæsilegra minnismerki en það ef það gæti orðið að veruleika. Það mundi að sjálfsögðu muna mjög mikið um það ef hæstv. umhverfisráðherra og ráðuneyti hennar tækju forustu eða einhentu sér í baráttuna með þeim sem að þessu vilja vinna og/eða hafa lagt þetta til. Það þarf ekki að sækja vatnið yfir lækinn. Það liggur hér fyrir og er til skoðunar í nefnd það ég best veit prýðilega útbúin tillaga um nákvæmlega þessa grundvallarákvörðun sem að sjálfsögðu væri eðlilegt að hefja með því að Alþingi tæki af skarið fyrir sitt leyti og samþykkti að að því skyldi stefnt, alveg eins og gert var á sínum tíma með Vatnajökulsþjóðgarð.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs, og lögum nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Frumvarpið var unnið í samvinnu við stofnanir ráðuneytisins, auk þess sem það fór í umsagnarferli. Meginmarkmið frumvarpsins er að tryggja að lög um meðhöndlun úrgangs samrýmist þeim skuldbindingum sem Ísland hefur undirgengist með EES-samningnum, þ.e. innleiðing EES-gerða og lagfæring á ákvæðum er varða þegar innleiddar EES-gerðir. Þetta eru í fyrsta lagi tilskipun 2012/19/ESB, um raf- og rafeindatækjaúrgang, sem gerir m.a. kröfu um að bannað verði að farga ómeðhöndluðum raf- og rafeindatækjaúrgangi. Í öðru lagi er reglugerð ESB nr. 660/2014, um flutning úrgangs, sem hefur það að aðalmarkmiði að efla eftirlit með flutningi hans. Í þriðja lagi er innleiðing ákvörðunar 2013/727, um snið fyrir upplýsingagjöf vegna stefna um úrgangsmálefni, sem lýtur að upplýsingagjöf vegna þeirra. Er því lagt til að sveitarfélög verði skyldug til að senda Umhverfisstofnun upplýsingar um útgáfu og veigamiklar endurskoðanir á svæðisáætlunum um meðhöndlun úrgangs. Í fjórða lagi er frumvarpinu ætlað að undirbúa innleiðingu á reglugerð ESB nr. 1257/2013, um endurvinnslu skipa, sem stefnt er að að verði tekin upp í EES-samninginn á næstu mánuðum. Lagðar eru til lagabreytingar sem fela í sér skilgreiningu á endurvinnslu skipa og útgáfu starfsleyfa vegna þessarar starfsemi auk þess sem gert er ráð fyrir nánari útfærslu í reglugerð ráðherra. Í fimmta lagi hafa nýlegar athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA gefið tilefni til að lagfæra lög um meðhöndlun úrgangs vegna innleiðingar rammatilskipunar 2008/98/EB um úrgang. Vegna athugasemdanna er lagt til að bætt verði við skilgreiningu á seljanda og miðlara og gerð krafa um starfsleyfi þessara aðila, auk þess sem bætt er við ákvæði um ábyrgð á úrgangsstjórnun. Annað meginmarkmið frumvarpsins er að leggja til nauðsynlegar breytingar á sviði úrgangsmála. Fyrst ber að nefna að í frumvarpinu er lagt til að Umhverfisstofnun fái heimild til að leggja á stjórnvaldssektir vegna brota á lögum um meðhöndlun úrgangs. Þetta er í samræmi við tilmæli Ríkisendurskoðunar enda mikilvægt að viðurlögum vegna brota á lögunum sé beitt. Við útfærslu á ákvæðum um stjórnvaldssektir var tekið mið af ákvæðum efnalaga frá 2013. Í öðru lagi er lagt til að 19. gr. laganna, um opinbera birtingu skýrslna rekstraraðila, verði lagfærð til að ákvæðið samrýmist samkeppnislögum. Í þriðja lagi er lagt til að kæruheimild laganna til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála verði lagfærð til samræmis við önnur lög á málefnasviði ráðuneytisins. Talið er nægjanlegt að almenningi sé heimilt að kæra ákvarðanir stjórnvalda er varða réttindi hans og skyldur, þ.e. svokallaðar stjórnvaldsákvarðanir, en kæruheimild gildandi laga er mun víðtækari. Í fjórða lagi er gerð tillaga um að lögum nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, verði breytt til að heimila álagningu umsýsluþóknunar á ál. Undanfarin missiri hefur álverð farið lækkandi og því er komin upp sú staða hjá Endurvinnslunni hf. að tekjur vegna áls, þ.e. sala álumbúða, eru minni en kostnaður fyrirtækisins við meðhöndlun álsins. Er því talið rétt að leggja til að umsýsluþóknun verði tekin fyrir álumbúðir en fjárhæðinni verði stillt í hóf. Virðulegur forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga. Megintilgangur frumvarpsins er að innleiða tilskipun 2014/35/ESB, um samræmingu laga aðildarríkjanna um markaðssetningu raffanga sem notuð eru innan ákveðinna spennumarka, og tilskipun 2014/30/ESB, um samræmingu laga aðildarríkjanna um rafsegulsamhæfi. Til viðbótar eru í frumvarpinu lagðar til lítils háttar lagfæringar á lögunum í ljósi reynslunnar og snúa þær annars vegar að skyldum rafverktaka til yfirferðar eigin verka og hins vegar að skilgreiningu helgunarsvæða raflína. Markmið þeirra breytinga er að styrkja lagagrundvöll framkvæmdar sem þegar er til staðar. Frumvarpið var samið í samvinnu við Mannvirkjastofnun auk þess sem aflað var umsagna hagsmunaaðila sem og annarra með opnu umsagnarferli. Hvað varðar innleiðingu á umræddum tilskipunum felur frumvarpið í sér tillögu um tiltekinn lagaramma sem mun skapa grundvöll fyrir setningu reglugerða til að innleiða að fullu þessar gerðir. Frumvarpið fjallar þannig annars vegar um öryggi raffanga sem notuð eru innan ákveðinna spennumarka, þ.e. 50–1.000 volt AC og 75–1.500 volt DC. Tilgangurinn er að tryggja að rafföng á markaði uppfylli tilteknar grunnkröfur sem er ætlað að vernda heilbrigði og öryggi manna, húsdýra og eigna, auk þess að tryggja starfsemi innri markaðarins. Gert er ráð fyrir að skilgreindu samræmismati sé beitt til að tryggja samræmi við grunnkröfur og er skylt að festa CE-merki á öll eintök viðkomandi raffangs því til staðfestingar, auk þess sem gefin er út svokölluð samræmisyfirlýsing. Frumvarpið fjallar hins vegar um tæki og fastan búnað sem valdið getur rafsegultruflunum eða orðið fyrir áhrifum af slíkum truflunum. Hér er tilgangurinn einnig sá að tryggja starfsemi innri markaðarins með því að kveða á um fullnægjandi rafsegulsamhæfi. Í tilskipuninni eru því skilgreindar þær grunnkröfur sem búnaðurinn skal uppfylla. Beita skal skilgreindu samræmismati til að tryggja samræmi tækja við grunnkröfur og festa á CE-merki því til staðfestingar, auk þess sem gefin er út samræmisyfirlýsing. Umræddar tilskipanir fela í sér endurgerð á eldri tilskipunum. Frumvarpið felur þó ekki í sér umfangsmiklar breytingar á fyrirkomulagi markaðseftirlits hér á landi frá því sem verið hefur en skerpt er þó á ákveðnum atriðum og lagt til að stofnuninni verði veitt heimild til beitingar nýrra úrræða, þ.e. beitingar stjórnvaldssekta í stað hefðbundinna refsinga. Virðulegur forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um brunavarnir. Tilgangur frumvarpsins er að innleiða tilskipun 2014/34/ESB, um samræmingu laga aðildarríkjanna varðandi búnað og verndarkerfi sem eru ætluð til notkunar í hugsanlega sprengifimu lofti. Um er að ræða reglur sem varða markaðssetningu vöru sem hefur áhrif á brunaöryggi, þ.e. vöru sem notuð er í hugsanlega sprengifimu lofti, og hafa reglurnar það að markmiði að takmarka sprengihættu við notkun hennar. Frumvarpið er samið í samvinnu við Mannvirkjastofnun, auk þess sem aflað var umsagna hagsmunaaðila sem og annarra með opnu umsagnarferli. Frumvarpið felur í sér tillögu um tiltekinn lagaramma í lögum um brunavarnir sem mun skapa grundvöll fyrir setningu reglugerða til að innleiða að fullu umrædda gerð. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þær grunnkröfur sem skal uppfylla séu skilgreindar eftir því hversu mikil sprengihættan er. Beita skal skilgreindu samræmismati til að tryggja samræmi við þessar grunnkröfur, festa CE-merki á vöruna og sérstakt merki sem gefur til kynna „sprengivörn“ því til staðfestingar, auk þess að gefa út skriflega samræmisyfirlýsingu. Tilskipun 2014/34/ESB kemur í stað eldri tilskipunar sem var innleidd á sínum tíma með reglugerð nr. 77/1996, um búnað og verndarkerfi til notkunar á sprengihættustöðum með stoð í þágildandi lögum, nr. 60/1979, um Rafmagnseftirlit ríkisins. Þar sem um er að ræða reglur sem hafa það að markmiði að takmarka sprengihættu er eðlilegt að tilskipunin sæki lagastoð sína í lög um brunavarnir fremur en rafmagnsöryggislöggjöf, samanber lög nr. 146/1996, um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, enda eru búnaðurinn og verndarkerfin sem um ræðir ekki í öllum tilvikum rafmagnsbúnaður. Í 25. gr. gildandi laga um brunavarnir eru ákvæði um brunaöryggi vöru og eru lagðar til breytingar á því ákvæði til samræmis við þá þróun sem verið hefur í löggjöf á þessu sviði undanfarin ár. Frumvarpið felur hvorki í sér miklar breytingar á því eftirliti sem verið hefur hér á landi með markaðssetningu á þeim hluta búnaðar og verndarkerfa sem falla undir áðurnefnda tilskipun og teljast rafföng né þeim reglum sem um markaðssetninguna gilda. Hins vegar er stór hluti þess búnaðar sem fellur undir tilskipunina ekki raffang og heyrir því ekki undir lög nr. 146/1996, um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, og hefur markaðseftirlit með þeim hvorki verið á hendi Mannvirkjastofnunar né annarrar stofnunar. Sérþekking á því sviði er ekki til staðar hjá stofnuninni, t.d. hvað varðar heilbrigðiskröfur, og er því um að ræða útvíkkun á markaðseftirliti stofnunarinnar. Virðulegur forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.