Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Forseta hefur borist svohljóðandi bréf frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, Arnbjörgu Sveinsdóttur, dagsett í dag þann 24. apríl: „Þar sem Björn Bjarnason dómsmálaráðherra, 2. þm. Reykv. n. er erlendis í opinberum erindagerðum og getur ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 2. varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Ingvi Hrafn Óskarsson lögfræðingur, taki sæti hans á Alþingi á meðan en 1. varamaður Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Katrín Fjeldsted, getur ekki tekið sæti á þingi að þessu sinni sökum dvalar erlendis.“ Þá hefur borist svohljóðandi bréf frá 1. varamanni Sjálfstæðisflokksins í Reykv. n., Katrínu Fjeldsted, dagsett í dag: „Þar sem ég verð erlendis á næstunni get ég ekki tekið sæti á Alþingi sem varamaður Björns Bjarnasonar, 2. þm. Reykv. n., að þessu sinni.“ Kjörbréf Ingva Hrafns Óskarssonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Ingvi Hrafn Óskarsson hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Ingvi Hrafn Óskarsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Hæstv. samgönguráðherra sem flytur 4. og 5. dagskrármál hefur óskað eftir því, samanber 3. mgr. 63. gr. þingskapa, að ræða þau saman þar sem þau eru efnislega skyld.

Virðulegur forseti. Mig langar til að beina fyrirspurn til forsætisráðherra vegna þeirrar umræðu sem nú fer fram um sölu á grunnneti Símans til Orkuveitu Reykjavíkur. Ég held að þær umræður um söluna komi mörgum spánskt fyrir sjónir og margir minnist nú þeirrar umræðu sem fram fór á þingi þegar stjórnarandstaðan lagði það til að grunnnetið yrði skilið undan Símanum og ekki selt með honum heldur annaðhvort haldið í sjálfstæðu félagi á vegum ríkisins eða lagt inn í félag um öflugt grunnnet fyrir alla landsmenn. Þá voru færð fram rök gegn þessu af hálfu bæði einkavæðingarnefndar og ráðherra í ríkisstjórninni. Rökin voru aðallega þríþætt: Í fyrsta lagi væri þetta tæknilega varla gerlegt. Þetta væri flókin og kostnaðarsöm aðgerð. Nú er komið á daginn að sú er alls ekki raunin. Þetta virðist vera sáraeinföld aðgerð, þ.e. að skilja grunnnetið frá öðrum þjónustuþáttum Símans. Í öðru lagi var því haldið fram að þetta stangaðist á við lög ESB um samkeppni í rekstri grunnneta. Ef sú væri raunin tel ég að menn væru ekki að ræða það í alvöru milli Símans og Orkuveitu Reykjavíkur að reka þessi tvö öflugu grunnnet saman í einu öflugu fyrirtæki. Í þriðja lagi var því haldið fram að grunnnetið væri svo afgerandi hluti af Símanum að mun lægra verð fengist fyrir Símann en ella ef þetta væri selt. Nú er komið á daginn að grunnnet Símans er innan við þriðjungur af söluverðmæti Símans því það er verið að tala um verð sem er a.m.k. innan við 20 milljarða kr., þannig að það virðist sem ekkert af því standist sem sagt var fyrir nokkrum mánuðum og þá hlýtur sú spurning að vakna: Beittu menn vísvitandi blekkingu til þess eins að ná sér í fleiri krónur eða var eitthvað annað sem lá því til grundvallar eða trúði ráðherra og ráðherrar í ríkisstjórninni sjálfir því sem þeir voru að segja á þessum tíma?

Frú forseti. Nú þekki ég ekki þær viðræður sem eiga sér stað milli Símans og Orkuveitu Reykjavíkur. En það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir að því er varðar sölu Símans á sínum tíma að allir þeir sem leitað var til, ráðgjafar og aðrir sem komu að þessu máli, mæltu eindregið með því að fyrirtækið yrði selt í heilu lagi og til þess stæðu margvíslegar orsakir. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það hér. Hitt er svo annað mál að það er eðlilegt að þau fyrirtæki sem eru á þessum markaði leiti leiða til hagræðingar og eins og hv. þingmaður veit miklu betur en ég hefur Orkuveita Reykjavíkur lagt öflugt ljósleiðaranet á nokkuð stóru svæði suðvestanlands. Það liggur líka fyrir að net Símans er miklu eldra og úreltara og eins og ég skil málið er að um ræða að koma í veg fyrir að byggt verði upp nýtísku tvöfalt net á öllu þessu svæði með tilheyrandi kostnaði. Nú veit ég ekki hvort þessir samningar takast eða út á hvað þeir nákvæmlega ganga. En ég tel eðlilegt að þeir fari fram og það geti orðið af einhverju slíku ef það kemur ekki niður á samkeppni og ekki niður á þjónustu við neytendur og um það ætla ég ekkert að fullyrða. En það var samdóma álit allra sem ríkisstjórnin leitaði til á sínum tíma að það væri eðlilegt að staðið yrði að sölunni með þessum hætti og ég hef sannfæringu fyrir því að það verð sem fékkst fyrir Símann hefði aldrei fengist ef þetta hefði ekki verið gert. Og að sjálfsögðu, virðulegi hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, var það markmið ríkisstjórnarinnar að fá sem mest verð fyrir Símann og við köllum það ekki nokkrar krónur. Það skiptir milljörðum króna og ég vænti þess að hv. þingmaður sé því sammála.

Virðulegur forseti. Það kom ansi fátt fram í þessu svari hæstv. ráðherra, eða við skulum segja ansi fátt nýtt fram, því það lá alveg ljóst fyrir þegar verið var að ræða söluna á Símanum og grunnneti Símans á síðasta ári að um tvöföldun yrði að ræða á ljósleiðaranetinu á höfuðborgarsvæðinu, það væri annars vegar net Símans og hins vegar net Orkuveitu Reykjavíkur. Það gæti því ekki verið hagkvæmt að byggja upp tvöfalt ljósleiðarakerfi á suðvesturhorninu og það þýddi kannski fyrst og fremst að landsbyggðin mundi líða fyrir það að öll orkan færi inn á þetta svæði hér og samkeppnina á þessu svæði hérna. Nú eru þessi fyrirtæki að ná saman og ég held að það sé ágætt. Ég vona að það takist. Það er auðvitað ekki komin niðurstaða í það mál. Ég held að það sé hagkvæmt og til hagsbóta fyrir alla að reka hér bara eitt öflugt ljósleiðarakerfi. En rökin sem fram voru færð af ríkisstjórninni á þeim tíma standast ekki og það hefur ekkert nýtt komið fram í þessari umræðu.

Frú forseti. Það kom ekkert nýtt fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Það er alveg rétt að það kom ekkert nýtt fram hjá mér heldur enda er ekkert nýtt í málinu annað en það að viðræður eiga sér stað milli Orkuveitu Reykjavíkur og Símans um hugsanlega hagræðingu á þessu sviði. Ég heyri að hv. þingmaður fagnar því og er það ekki af hinu góða? Eða er það það sem hv. þingmaður vill endilega að hefði orðið í málinu að það væri eitt fyrirtæki til viðbótar á þessum markaði, væntanlega ríkisfyrirtæki með ákveðið grunnnet í samkeppni við Orkuveitu Reykjavíkur? Hefði það bætt málið? Ég botna ekki alveg í málflutningi hv. þingmanns.

Virðulegur forseti. Rökin sem færð voru fram fyrir því í umræðunni um grunnnetið á sínum tíma að aðskilja það og selja það ekki með Símanum voru þau að þar með gæfist tækifæri til að leggja þetta grunnnet inn í öflugt félag sem stæði undir þessari þjónustu, þessari gagnaflutningaþjónustu um land allt. Þá var því haldið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að það stæðist ekki lög að gera það. Hafi það ekki staðist lög þá þá stenst það væntanlega ekki lög núna en ég hef ekki heyrt ráðherra halda því fram að hér væri um einhvern ólöglegan gerning að ræða, að sameina nú það sem er inni í Símanum af grunnnetinu og það sem er hjá Orkuveitu Reykjavíkur. Ég held að það sé mikilvægt að koma í veg fyrir tvöföldun í þessu kerfi en ég tel að ríkið hefði átt að halda þessu eftir og standa þannig að málum að tryggt væri að fólk um allt land gæti notið öflugrar gagnaflutningaþjónustu í gegnum öflugt fyrirtæki á vegum ýmissa aðila.

Frú forseti. Það liggur fyrir að við fengum mjög hátt verð fyrir Símann. Það liggur líka fyrir að ákveðnum fjármunum hefur verið varið til að efla þetta net. Það er allt kapp lagt á að þessi þjónusta sé sem best og öflugust. Það liggur líka fyrir, hv. þingmaður, að við hefðum fengið allt annað verð fyrir Símann ef við hefðum selt hann með öðrum hætti. Það liggur líka fyrir að í sambandi við þá einkavæðingu sem hefur átt sér stað víðs vegar um Evrópu þá hefur það verið gert með sama hætti og var gert hérna þannig að við höfum farið nákvæmlega eins að og aðrir. Það er ánægjulegt ef þessi fyrirtæki geta náð saman. Mér sýnist það ekki alveg liggja fyrir. Svo lengi sem það stenst samkeppnislög þá er það löglegt. Það er ekki mitt að svara því. Það er samkeppniseftirlitsins að svara því hvort það stenst lög 

Virðulegi forseti. Fyrirspurnin varðar atvinnuástand á Bíldudal og ég ætla að byrja á að rekja nokkrar staðreyndir. Fólksfækkun á Bíldudal er rétt um 100 manns á síðasta áratug eða um 30% íbúanna. Þeir sem eftir eru sækja vinnu að stórum hluta annað, oft yfir tvo fjallvegi með tilheyrandi slysahættu sem hefur sýnt sig að vera veruleg. Hörpudiskveiðar voru bannaðar í firðinum fyrir nokkrum árum vegna kadmínmengunar og margir misstu þar stóran hluta af atvinnu sinni. Engar bætur urðu fyrir það. Kræklingaeldi sem á upphafsárum gekk vel, var slegið af vegna sömu ástæðna fyrir tveimur árum. Engar bætur fengust fyrir það. Rækjuveiðar hafa stórminnkað, verðið hefur hrunið á örskömmum tíma og rækjuvinnsla á staðnum hefur ekki verið í gangi núna í tvö ár og rækja flutt til Súðavíkur sem unnin var. Fyrirtækið Bílddælingur hefur verið stopp í 10 mánuði en hafði þá starfað í um eitt og hálft ár þegar að því kom og að sögn forsvarsmanna var ástæðan missir byggðakvóta, auk annars. Fyrirtækið var ekki gjaldþrota en leitaði eftir stuðningi opinberra aðila við ýmsar aðgerðir sem lagðar voru fram til að halda starfsemi sinni áfram. Þar að auki fækkar fólki á Vestfjörðum í heild stöðugt. Nú eru viðræður í gangi hjá nýjum aðilum til að reyna að koma atvinnuástandinu í betra horf, koma ástandinu í betra horf, koma hjólunum í gang aftur. Þeir hafa átt í viðræðum m.a. við Byggðastofnun og fjölmarga opinbera aðila. Það eina sem þeir hafa aðhafst undanfarna mánuði eftir því sem ég best veit er að skrifa skýrslur og fleiri skýrslur þó að ástandið hafi verið óbreytt í tíu mánuði. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hyggst hann beita sér í málefnum Bílddælinga? Vill hann beita sér fyrir sértækum aðgerðum í því skyni? Telur hann ekki að aðstæður og fólksfækkun á Vestfjörðum tengist þenslu og stóriðjuframkvæmdum annars staðar á landinu og því réttlætanlegt að svara ástandi eins og þessu með einhverju móti?

Frú forseti. Málefni á Bíldudal hafa komið til umfjöllunar nokkrum sinnum í ríkisstjórninni, sérstaklega að því er varðar hugmyndir um kalkþörungaverksmiðju þar á svæðinu. Menn binda miklar vonir við þá verksmiðju og ríkisstjórnin hefur fyrir sitt leyti stutt það með ýmsum hætti að af því gæti orðið. Það liggur fyrir að þar þarf að eiga sér stað sérstakt átak í hafnargerð og einnig er um ábyrgðir að ræða og þess vegna má flokka það undir sérstakar aðgerðir. Hvað varðar fyrirtækið sem hv. þingmaður spurði um þá á ég von á, vegna þeirra breytinga sem orðið hafa á gengi íslensku krónunnar, að útlit fyrir slíka starfsemi sé mun betra núna en var fyrir nokkrum vikum. Ég veit að það mál hefur verið til umfjöllunar hjá Byggðastofnun og það er eðlilegt að sú stofnun komi að slíku máli enda er um góðan rekstrargrundvöll að ræða. Ég hef ekki átt neinar viðræður við Byggðastofnun um málið en af þessu tilefni mun ég spyrjast fyrir um það. Ég vænti þess að þessi svör séu fullnægjandi fyrir hv. þingmann.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að koma upp en ég fékk engin svör, að ég tel, við þeim spurningum sem ég bar fram. Ég vil minna á að það er ekki ég einn sem tel að t.d. fiskveiðimálin og kvótinn hafi verið stór hluti af þessu máli og vildi gjarnan fá álit hans á því, því að Verkalýðsfélag Vestfirðinga ályktaði svo í ágúst í fyrra: „Bíldudalur er dæmi um það hvernig lögin um framsal aflaheimilda hafa svipt heilt sjávarpláss atvinnulífsafkomu sinni. Undirstaða byggðar á Bíldudal er sjávarútvegur og ekkert annað getur komið í staðinn. Fyrir 10–15 árum voru aflaheimildir Bílddælinga um 4 þúsund tonn en eru í dag 700 þorskígildistonn og mest í rækju sem unnin er í Súðavík ef hún er á annað borð er veiðanleg. Ólög sem ræna lífsbjörginni frá alþýðu manna verður að afnema og það sem fyrst.“ Ég spyr: Er ekki möguleiki á því að koma með sértækar og aðrar aðgerðir en hugsanlega það sem Byggðastofnun getur gert? Er ekki ástæða fyrir 

Frú forseti. Ég hygg að það sé rétt hjá mér að ekki sé búist við því að þessi stutta umræða í þessu formi á hv. Alþingi geti fjallað um fiskveiðistjórnarkerfið í heild sinni. Ég held að við þyrftum miklu lengri tíma í það. Það er grundvallarágreiningur um það mál á Alþingi og það er grundvallarágreiningur um það milli mín og hv. þingmanns en ég á ekki von á að við leysum það í örstuttum umræðum 

Virðulegur forseti. Ég heyri að hæstv. forsætisráðherra vill ekki ræða um atvinnumálin á Bíldudal. Ég velti fyrir mér hvort komið hafi verið við einhver kaun þar. En það þýðir ekkert að segja að hér sé verið að tala um annað mál þar sem er fiskveiðistjórnarkerfið. Það vita allir hvernig það kerfi hefur farið með sjávarbyggðirnar. Í ályktun verkalýðsfélagsins sem ég las upp áðan og vitnaði í er einmitt Bíldudalur tekinn sem dæmi, ekki sem eina dæmið heldur dæmi sem sýnir mjög glöggt og ljóslega hvernig þetta kerfi hefur verið að fara og er að fara með sjávarbyggðir landsins. Þetta er bara staðreynd, hæstv. forsætisráðherra. Atvinnumálin verða órjúfanlega tengd því á þessum stöðum sem ekki geta snúið sér annað en til sjávarins, eins og þau hafa gert um aldir, til að fá möguleika á því að framfleyta sér og sínum.

Frú forseti. Það liggur fyrir að gripið hefur verið til margvíslegra aðgerða í sambandi við fiskveiðistjórnarkerfið á undanförnum árum. 

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra vegna þeirra atburða sem eiga sér nú stað í Palestínu. Í kjölfar þingkosninga þar sem Ísraelar urðu ekki ánægðir með niðurstöðurnar hafa þeir beitt hina hernumdu þjóð efnahagslegum refsiaðgerðum sem nú eru farnar að segja mjög illa og áþreifanlega til sín. Þannig er að Ísraelar innheimta skatta og tolla fyrir hönd stjórnvalda hinnar hernumdu þjóðar og leika nú þann gráa leik að stöðva fjárstreymi til stjórnvalda. Neyðarkall berst nú innan úr ýmsum stofnunum, ekki síst sjúkrahúsum og úr heilbrigðiskerfinu almennt, enda þarf ekki að spyrja hvaða afleiðingar það hefur þegar peningastreymið er stöðvað. Bandaríkjastjórn og Evrópusambandið bæta nú gráu ofan á svart því að báðir þessir aðilar hafa stöðvað fjárstreymi til palestínskra yfirvalda og einnig það segir nú til sín. Í leiðara Morgunblaðsins í dag segir, með leyfi forseta: „Vesturlönd geta ekki unnið svona. Vestræn lýðræðisríki geta ekki hafist handa við að grafa undan niðurstöðu lýðræðislegra kosninga jafnvel þótt þeim líki ekki niðurstaðan. Þessi ríki verða að vera sjálfum sér samkvæm. Annars geta þau ekki búist við því að á þau verði hlustað.“ Hver er afstaða íslenskra stjórnvalda? Það er afstaða okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að íslenskum stjórnvöldum beri siðferðileg og pólitísk skylda til að koma Palestínumönnum til aðstoðar þó ekki væri nema með yfirlýsingu af sinni hálfu.

Virðulegi forseti. Mig minnir að það sé u.þ.b. vika síðan síðast var gerð sjálfsmorðssprengjurás í Tel Aviv þar sem fórust að mig minnir níu eða tíu manns og margir tugir særðust. Hamas-hreyfingin, sem nú hefur unnið sigur í þingkosningum í Palestínu, vildi ekki fordæma þann atburð. Það gerði forseti Palestínu hins vegar, Mahmud Abbas. Hann fordæmdi þann voðaverknað og það er auðvitað eðlilegt að gera þá kröfu til lýðræðislega kjörinna ríkisstjórna að þær fordæmi hryðjuverk. Afstaða Evrópusambandsins og vestrænna ríkja í þessu máli hefur verið sú að meðan ríkisstjórnin í Palestínu, hin nýja, neitar að fordæma hryðjuverk, neitar að viðurkenna tilverurétt Ísraelsríkis og neitar að virða gerða samninga sem gerðir hafa verið í nafni Palestínu til þessa, sé ekki hægt að eiga við hana samskipti. Þetta er sameiginleg niðurstaða Evrópusambandslandanna en einnig landa eins og Noregs og fleiri sem standa utan við Evrópusambandið, alveg óháð því í hvaða stjórnmálahreyfingum ríkisstjórnarflokkarnir sem hlut eiga að máli starfa. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að Íslendingar eru ekki með beinan fjárhagslegan stuðning og hafa ekki verið við yfirvöld í Palestínu. Við höfum veitt nokkurn stuðning til flóttamannahjálparinnar þar, að mig minnir 100 þúsund dollara á þessu ári, og því verður að sjálfsögðu haldið áfram. Aðstaða okkar er að því leyti til öðruvísi en ýmissa annarra að við höfum ekki veitt þessum aðilum stuðning þó að við höfum auðvitað reynt í gegnum alþjóðleg hjálparsamtök og með öðrum hætti að láta gott af okkur leiða á þessu svæði. En ég spyr þingmanninn: Finnst honum óeðlilegt að gera þá kröfu til lýðræðislega kjörinnar ríkisstjórnar að hún fordæmi hryðjuverk?

Hæstv. forseti. Nei, mér finnst eðlilegt að allir fordæmi hryðjuverk. Nú er það að gerast að bæði Hamas og Fatah eru komin í hár saman og það logar allt stafna á milli í þessu landi. Staðreyndin er sú að Hamas-samtökin hafa í reynd viðurkennt landamærin frá 1967, sem eru þau landamæri sem Sameinuðu þjóðirnar fylgja. Ísraelsmenn viðurkenna hins vegar ekki þessi landamæri. En ég vil þá beina spurningu til hæstv. ráðherra: Hvernig væri hann stemmdur ef hvað eftir annað hefði verið ráðist á heimili hans með eldflaugaárásum, sonur hans myrtur og eiginkona lömuð, hann hefði orðið sigurvegari í frjálsum kosningum þar sem 77% þjóðarinnar hefðu tekið þátt við mjög erfiðar aðstæður, að kosningum loknum hefði honum verið meinað að sækja þingfund og allt þetta af hálfu hernámsliðs í landi hans? 

Virðulegi forseti. Auðvitað hljóta allir lýðræðislega sinnaðir menn að fagna því að lýðræðið er að skjóta rótum í Palestínu. En þarna verður að gera ákveðnar lágmarkskröfur eins og ég hef getið hér um og eins og vestræn ríki hafa almennt haldið fram. Þetta mál var t.d. rætt nýverið á fundi utanríkisráðherra Norðurlandanna þar sem menn fóru yfir þá stöðu sem uppi er í hverju landanna fyrir sig. Ég heyri ekki betur en að samstaða sé meðal vestrænna landa um þá afstöðu sem tekin hefur verið. En ég bendi á hversu mikil undirtök Hamas-hreyfingin mundi fá í samskiptum sínum við Ísraelsmenn í hinu alþjóðlega almenningsáliti og með öðrum þjóðum ef hún bara gerði það, sem virðist vera frekar útlátalítið, að viðurkenna tilverurétt Ísraelsríkis, hafna hryðjuverkum og lýsa því yfir að hún virði gerða samninga.

Hæstv. forseti. Palestínsk yfirvöld hafa lengi viðurkennt Ísraelsríki, það gerði Arafat. Engu að síður var því jafnan lýst á þann hátt að hann væri þrándur í götu, hann stæði í vegi friðar við Ísraela. Nú er komin önnur ástæða til sögunnar. Við erum að verða vitni að hóprefsingu og við tökum undir með þeim sem styðja slíkt. Ég vitnaði í leiðara Morgunblaðsins í morgun þar sem sagt er að vestræn lýðræðisríki geti ekki komið svona fram ef þau vilja láta taka sig alvarlega. Við erum að tala um niðurstöður úr lýðræðislegri kosningu þar sem 77% landsmanna tóku þátt. Ég ítreka það, hæstv. forseti, að Ísraelar hafa neitað að viðurkenna Palestínuríki á þeim forsendum sem ákveðið var á vegum og vettvangi Sameinuðu þjóðanna árið 1949 

Frú forseti. Í framhaldi af einhliða tilkynningu Bandaríkjamanna um brotthvarf bandaríska varnarliðsins héðan af landi á dögunum komu fram ýmis viðbrögð frá hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar. Flest voru þau viðbrögð óljós og erfitt að ráða í hvað þýddu. En eitt var þó alveg skýrt sem fram kom í framhaldi af þessu og í framhaldi af fundi sem hæstv. ráðherrar áttu með sveitarstjórnarmönnum í Reykjanesbæ á Suðurnesjum. Það var sú yfirlýsing hæstv. forsætisráðherra um að skipaður yrði samráðshópur ríkis og sveitarfélaga, sjö manna samráðshópur, sem mundi skoða með hvaða hætti yrði tekið á þeirri stöðu sem upp væri komin. Í fréttum sjónvarpsins 19. mars var haft eftir forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Það þýðir ekkert að vera að tala um fortíðina í þessu sambandi og það er mjög mikið af tækifærum og niðurstaðan varð sú að minni tillögu að við settum niður samstarfshóp ríkisstjórnarinnar og samfélagsins hér, sjö manna hóp til þess að fara yfir öll þessi mál, líta á allar þær tillögur sem hafa verið uppi á borðinu með það í huga að nýta þessa aðstöðu sem best.“ Suðurnesjamenn fögnuðu þessari yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra og á fundi stjórnar Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum þann 20. mars, eða daginn eftir, var skipað í þennan samráðshóp af hálfu sveitarfélaga. Við höfum ekki heyrt af því að ríkisstjórnin hafi enn tilnefnt í þennan samráðshóp sem hæstv. forsætisráðherra gerði tillögu um og veltum því fyrir okkur á Suðurnesjum hvað dvelur orminn langa. Það er komið á fimmtu viku frá því þessi yfirlýsing var gefin. Á hverju stendur? Mér þætti vænt um ef hæstv. utanríkisráðherra gæti svarað hvort einhver ágreiningur er uppi um að fara þessa leið. Ef svo er, hvað á þá að koma í staðinn? En ef ekki er ágreiningur, hvort ekki eigi að drífa í að skipa í þennan samráðshóp.

Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að forsætisráðherra muni ljúka tilnefningum í þennan starfshóp í dag eða á morgun. Þetta hefur dregist. Það er rétt. Það er óheppilegt. Það kom fram ósk m.a. frá verkalýðshreyfingunni um að eiga aðild að þessum hópi. Ég geri ráð fyrir að við þeirri ósk verði orðið. Hópurinn verður því eitthvað stærri en upphaflega var ráðgert. En þetta mál verður vonandi klárað alveg á næstu dögum svo þessi hópur geti hafið störf.

Frú forseti. Það er gott að heyra afdráttarlaus svör hæstv. utanríkisráðherra um að ríkisstjórnin ætli að skipa í þennan samráðshóp og gera það núna á næstu dögum því eins og ég sagði eru liðnar tæpar fimm vikur frá því að Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum skipaði fulltrúa sína í hópinn. Ég get skilið ef upp hafa komið einhverjar hugmyndir um að það þurfi að útvíkka þennan hóp, að það hafi tekið einhvern tíma að velta því fyrir sér með hvaða hætti yrði brugðist við slíkum óskum. En ég legg á það mikla áherslu að ekki líði margir dagar í viðbót þangað til hægt verður að skipa í þennan hóp. Því hver einasta vika, hver einasti dagur sem líður, án þess að þetta samráð eigi sér stað, þýðir að við erum að missa af tækifærum til að hafa áhrif og jafnvel stýra einhverri atburðarás sem fram fer uppi á flugvelli eftir að varnarliðið er farið. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra í framhaldi af þessu hvort tekin hafi verið afstaða til að skipa að einhverju leyti á móti sveitarfélögunum í landskilanefnd sem færi þá yfir skil á mannvirkjum og jafnvel landsvæði ef til þess kæmi.

Virðulegi forseti. Vegna þessa síðasta atriðis sem þingmaðurinn nefndi hefur ekki verið tekin afstaða til þess enn sem komið er. Þetta er eitt af fjölmörgum málum sem upp koma í tengslum við að bandaríska varnarliðið hverfur héðan af landi brott. Þetta er auðvitað stórt mál og margþætt. Þessi þáttur sem hv. þingmaður nefndi er bara einn af mörgum sem eftir er að taka afstöðu til. Þó svo dregist hafi að skipa í þennan samstarfshóp sem þingmaðurinn spurði um upphaflega þá er það nú ekki þannig að menn hafi setið auðum höndum í ráðuneytunum út af þessu. Heldur hefur verið unnið heilmikið verk til að undirbúa framhaldið.

Frú forseti. Starf svona samráðshóps eins og hér um ræðir kemur til með að taka tíma og eins að kosta talsverða fjármuni. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort gert hafi verið ráð fyrir hvort þessi hópur gæti starfað af fullu afli og kallað til sín ráðgjafa og slíka sem þarf til að fara yfir þessi mál og með hvaða hætti best er að standa að þessu. Því það er til lítils að skipa samráðsnefndir eða starfshópa ef aflið er ekkert hvað fjármuni varðar. Að endingu lýsi ég aftur yfir undrun minni á hversu langan tíma þetta hefur tekið. Ég vona satt að segja að þau orð sem hafa fallið úr ræðustóli, að þetta gerist í dag eða á morgun, eða á allra næstu dögum þýði að ekki þurfi að taka málið upp í næstu viku heldur verði skipað í nefndina í þessari viku og það sé þá eitthvað að marka þá yfirlýsingu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að beina spurningu til hæstv. sjávarútvegsráðherra og ástæðan eru þær fréttir sem hafa borist um sjóræningjaveiðar svokallaðar á Reykjaneshrygg. En það sem er um að ræða er að skip sem skráð eru í Georgíu, Belize, Dóminíska lýðveldinu og Rússlandi stunda þar ólöglegar veiðar og er talið að úthafskarfaafli þessara skipa sé um 30.000 tonn. Til samanburðar er rétt að nefna að veiðiheimildir Íslendinga á þessu svæði eru 28.600 tonn. En veiði Íslendinga á því svæði hefur farið jafnt og þétt minnkandi og var á síðasta ári 16.000 tonn en voru árið 2004 40.000 tonn en 2003 48.000 tonn. Svo virðist vera ef marka má fréttir að nokkuð erfitt sé að stemma stigu við þessum ólöglegu veiðum og hefur framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra útvegsmanna, Friðrik J. Arngrímsson, haldið því fram að eina leiðin til að virkja úrræðin sé að færa skipin til hafnar og íslensk stjórnvöld ættu að láta á það reyna. Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem ég veit að hefur haft mikinn áhuga á þessu máli og hefur rætt þetta á opinberum vettvangi, hvernig sé best að stemma stigu við þessu, hvernig hann lítur á þá stöðu sem er komin upp í þessu máli og hvaða aðgerðum íslensk stjórnvöld muni beita til að reyna að koma í veg fyrir þessar svokölluðu sjóræningjaveiðar, sem þær vissulega eru.

Virðulegi forseti. Þetta mál sem hv. þingmaður hreyfir hér er mjög alvarlegt að mínu mati og ber tvímælalaust að flokka sem klárar sjóræningjaveiðar. Hér er um að ræða ólöglegar veiðar sem stundaðar eru af skipum sem er flaggað inn á svokölluð fánaríki til að geta í rauninni komist að við þessar veiðar. Við teljum að slíkar veiðar séu ógn við karfastofninn og eins er það þannig að þegar þessi skip hafa veitt aflann koma þau oft og tíðum með hann inn á markaðinn bakdyramegin, bjóða hann á lægra verði og trufla markaðsstarfsemi okkar og leiða til verðlækkunar á fiski. Hér er því um að ræða mjög alvarlegt mál sem hefur neikvæð áhrif á karfastofninn, sem er veikur fyrir á Reykjaneshryggnum. Við höfum verið að reyna að draga úr aflamarki okkar og það hafa þjóðir NEAFC gert sömuleiðis. Við höfum því verið að reyna að bregðast við veikari stöðu karfastofnsins með að minnka aflaheimildirnar okkar en það er til lítils á meðan þessi skip eru þarna að veiðum. Við höfum á undanförnum árum verið að reyna að þjarma að þessum skipum og jukum áhersluna á það mjög verulega núna í haust, m.a. með því að senda út dreifibréf til 2000 aðila vítt og breitt um Evrópu til að vekja athygli á hvaða skip væri um að ræða. Við höfum lista yfir þessi skip og sá listi hefur verið sendur til stjórnvalda allra ríkja og sömuleiðis hagsmunaaðila. Hins vegar er alveg ljóst mál að þarna hefur verið pottur brotinn. Þessi skip, að hluta til lágu í höfnum Þýskalands. Þau fóru yfir til Póllands og yfir til Litháens og þau ríki eru í gegnum Evrópusambandið aðilar að Norðvestur-Atlantshafsfiskveiðinefndinni. Þarna hafa þau greinilega fengið vistir sem hafa dugað þeim til þess að geta hafið þessar veiðar. Um er að ræða mjög alvarlegt mál. Þessi skip eru mörg hver að veiðum undir fánum Georgíu og það er áformað að sjávarútvegsráðuneytið og utanríkisráðuneytið muni í samvinnu reyna að taka þessi mál upp við fánaríkin, 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi áhuga á málinu. Hann hefur sýnt það í verki eins og hann fór hér ágætlega yfir áðan. Ég hvet hann áfram til að leita allra þeirra leiða sem mögulegar eru til að komast fyrir þessar ólöglegu veiðar. Ég verð að segja að mér eru það nokkur vonbrigði að vinaþjóðir okkar hjá Evrópusambandinu skuli leyfa skipunum að koma sér upp vistum áður en þau fara á veiðar á þessu hafsvæði. Þetta segir okkur að við þurfum að gæta hagsmuna okkar hvað varðar auðlindina. Það er enginn betur til þess fallinn en íslensk stjórnvöld. En ég vil spyrja ráðherra: Hvaða næstu skref koma til? Kemur til greina af hálfu íslenskra stjórnvalda að ganga lengra og 

Virðulegi forseti. Þetta mál er þess eðlis að við náum ekki að sigrast á því nema í samvinnu við önnur ríki, fyrst og fremst ríki Norðvestur-Atlantshafsfiskveiðinefndarinnar. Við erum að taka þessi mál upp þar mjög reglulega og reynum að herða á þessu máli eins og við lifandi getum. Ég hef tekið þessi mál upp við forsvarsmenn innan Evrópusambandsins, við ráðherra í Færeyjum, Noregi og Bretlandi, allt í því skyni að reyna að vekja athygli á málinu. Íslensk stjórnvöld hafa sömuleiðis tekið þessi mál upp við stjórnvöld í Þýskalandi þar sem þessi skip hafa verið. Við höfum vissulega ýmis úrræði og ekki síst sem felast í auknu eftirliti. Þegar skipin hafa fiskað í sig þurfa þau að losna við aflann. Þau gera það hugsanlega í höfnum Evrópu og þá þurfum við að fylgjast með því og koma athugasemdum okkar á framfæri við viðkomandi ríki. Því þarna er um að ræða algerlega ólöglegan afla og við verðum að koma í veg fyrir að þau geti landað honum og gert sér verðmæti úr honum. Þau hafa líka verið að landa 

Virðulegi forseti. Ég vil bara hvetja hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina áfram í þessu máli. Ég held að þetta sé mál sem við getum öll verið sammála um sem erum hér í þessum sal. Ég fagna því sem hæstv. sjávarútvegsráðherra nefndi, hvað hefur verið gert. Virðulegi forseti. Ég hvet hann áfram og ríkisstjórnina alla og ég tel að því alþjóðasamstarfi sem við þingmenn erum í, hvort sem það er á vettvangi EFTA eða annarra stofnana, þá eigum við að tala fyrir þessum málstað við vinaþjóðir okkar. Því svo sannarlega er það ein af þeim leiðum sem við verðum að fara og kannski fara fyrst áður en farið er út í róttækari aðgerðir. Hér er mikið hagsmunamál á ferðinni, virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafði frumkvæði að þessu á sínum tíma og vil að endingu og enn og aftur hvetja hann til dáða í þessu máli.

Forseti. Við stjórnarandstæðingar höfum í þessari umræðu sýnt fram á það í fyrsta lagi að ekki er í frumvarpinu um Ríkisútvarpið hf. mótuð stefna um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins sem almannaútvarps í framtíðinni. Alls óljóst er um þjónustu þess við íslenskan almenning og stöðu þess á markaði. Búast má við kárínum frá Evrópusambandinu vegna þessa og auk þess er óvíst að frumvarpið standist tilmæli Evrópuráðsins. Hætt er við að áfram haldi ófriður vegna Ríkisútvarpsins þar sem markaðsstöðvarnar sætti sig illa við ríkisstyrkt útvarp sem í dagskrá sinni dragi dám af markhópasókn auglýsenda. Í öðru lagi höfum við bent á að í frumvarpinu er ekkert aðhafst til þess að aflétta flokkspólitískum ítökum og íhlutun á Ríkisútvarpinu. Stjórnskipan þess gerir ráð fyrir að ríkisstjórnarmeirihluti endurnýjaður árlega ráði og reki útvarpsstjóra sem síðan hafi öll önnur völd í sínum höndum. Ljóst er að um þess konar fyrirkomulag skapast aldrei pólitískur friður eða sátt meðal landsmanna. Í þriðja lagi höfum við bent á hversu fáránlegt það er að ætla fyrirtækinu búning hlutafélagsins og skapa að auki innan þess sérstaka leynd með því að gera ekki ráð fyrir að um það gildi upplýsingalög. Þessi tilhögun er sérlega athyglisverð þegar hafðar eru í huga fyrri yfirlýsingar Framsóknarflokksmanna um málefni Ríkisútvarpsins. Þá höfum við bent á mikla galla nefskattsins sem fjáröflunarleiðar, dregið fram ófullnægjandi ákvæði um réttindi starfsmanna, krafist þess að gerð yrði grein fyrir eiginfjárstöðu fyrirtækisins, spurt án svara um réttarstöðu safnefnis og vakið athygli á miklu fleiri ágöllum frumvarpsins sem er alvarlega áfátt í flestum greinum þótt um einhverja helstu menningar- og lýðræðisstofnun Íslendinga sé að ræða. Tillaga stjórnarandstæðinga í áliti minni hluta menntamálanefndar er því sú að málinu verði vísað frá. Forustumenn stjórnarmeirihlutans hafa nú fallist á að taka málið fyrir á ný í nefnd eftir 2. umr. Við höfum lagt fram tilboð um verklag við vinnuna fram undan og lagt til að nefnd skipuð fulltrúum allra flokka fari yfir málið í sumar. Við bíðum svars við því tilboði. Af þessum sökum hyggjumst við kalla aftur frávísunartillögu til 3. umr. Við sitjum hjá við atkvæðagreiðslu um breytingartillögur meiri hlutans enda varða þær ekki aðalatriði máls heldur er ætlað að uppfylla formskröfur frá Eftirlitsstofnun EFTA. Við sitjum einnig hjá við atkvæðagreiðslu um einstakar greinar enda þarf að fara yfir málið allt á ný í menntamálanefnd og í þeim hópi sem vonandi verður settur til verka í sumar.

Virðulegi forseti. Við þetta frumvarp er margt að athuga. Í fyrsta lagi er nefskattur ekki betri kostur en afnotagjald þrátt fyrir annmarka á því. Afleitt er að ráðstafa almennum skatti í rekstur hlutafélags sem hvorki stjórnsýslulög né upplýsingalög ná til. Í öðru lagi er hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins leið sem vísar að arðsemiskröfu í rekstri og síðar að sölu hlutafjárins enda er hlutafélagsformið fyrst og fremst til þess að færa stofnunina í söluhæfan búning. Ég vísa til þess sem fram kom í athugasemdum með frumvarpi á síðasta vetri um Ríkisútvarpið sameignarfélag, með leyfi forseta: „Við samningu frumvarps þessa var ekki farin sú leið að stofna hlutafélag um rekstur Ríkisútvarpsins. Ástæða þess er sú að Ríkisútvarpið hefur sérstöðu, hér er um að ræða félag sem ekki er ráðgert að selja.“ Tilvitnun lýkur í greinargerð með stjórnarfrumvarpi um Ríkisútvarpið sameignarfélag. Ég get ekki ímyndað mér annað í ljósi þess að þegar hefur verið lagt fram þingmannafrumvarp um sölu Ríkisútvarpsins en að sala þess verði á dagskrá innan fárra ára. Ég er andvígur því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Ég tel að Ríkisútvarpinu eigi að breyta í sameignarstofnun og tryggja rekstur þess með sérstökum þjónustusamningi við ríkið. Ég mun því greiða atkvæði gegn 1. gr. þessa frumvarps um að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Merði Árnasyni sem gerði grein fyrir þeirri stöðu sem nú er komin upp af hálfu stjórnarandstöðunnar og árétta þá afstöðu þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að við erum algerlega andvíg frumvarpi ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið. Við erum andvíg því að Ríkisútvarpið verði gert að hlutafélagi, við erum andvíg því að Ríkisútvarpið verði tekið undan upplýsingalögum, við erum andvíg því að Ríkisútvarpið verði tekið undan stjórnsýslulögum og að réttindi starfsfólksins verði skert eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Við höfum hins vegar lagt fram frumvarp hér á þingi sem mundi styrkja Ríkisútvarpið verulega og alla þá starfsemi sem því er ætlað að rækja. Við 2. umr. málsins komu upp nýir fletir á þessu máli og nýjar upplýsingar. Ég vísa þar sérstaklega í málatilbúnað hv. varaþingmanns Atla Gíslasonar sem varpaði ljósi á ýmsa þætti sem snúa að höfundarrétttarmálum og eignum Ríkisútvarpsins. Hann vakti máls á ýmsum spurningum sem verður að fá svör við. Við í stjórnarandstöðunni fengum því framgengt og stjórnarmeirihlutinn tók þeirri ósk okkar að málið færi aftur til þingnefndar. Til að leggja áherslu á að við lítum svo á að þessu máli sé á engan hátt lokið með þessari atkvæðagreiðslu höfum við ákveðið að sitja hjá við atkvæðagreiðsluna í trausti þess að ríkisstjórnin sé að fallast á að málið fari að nýju til nefndar til að það verði skoðað þar í alvöru og reynt að leita eftir þverpólitískri sátt í þessu máli. Það er á þeirri forsendu sem við núna sitjum hjá og ég vísa aftur í málflutning hv. þm. Marðar Árnasonar þar sem hann gerði grein fyrir afstöðu okkar í stjórnarandstöðunni í þessu efni.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið hf. Það varð að samkomulagi á föstudaginn sl. að ljúka 2. umr. um þetta mál og vísa því til umfjöllunar í hv. menntamálanefnd milli 2. og 3. umr. Stjórnarandstæðingar hafa talið að í þessu máli séu einhverjir lausir endar og þeir óskuðu því eftir að málið yrði tekið til umræðu og meðferðar í nefndinni á ný og kallaðir fyrir nefndina gestir þeir sem þeir óskuðu eftir að þangað kæmu. Við höfum fallist á að kalla málið aftur inn í nefnd. Ég lít það þannig að með því séu stjórnarflokkarnir að rétta stjórnarandstöðunni sáttahönd eins og hv. þm. Einar Már Sigurðarson hefur lýst. Ég verð þó að segja að ég varð fyrir töluverðum vonbrigðum á laugardaginn, daginn eftir að þetta samkomulag var gert að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, sem óskaði eftir þessum fundi, lýsti því yfir í fréttum að þetta frumvarp væri hrákasmíð en það sem meira væri væri að hún teldi engar líkur á því að neinar sættir mundu nást. Sem betur fer hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar í hv. menntamálnefnd, hv. þingmenn Mörður Árnason, Atli Gíslason, Björgvin G. Sigurðsson og Einar Már Sigurðarson, sent mér málefnalegt bréf þar sem óskað er eftir að málið verði tekið fyrir í menntamálanefnd og þar verði einstök efnisatriði málsins yfirfarin nánar og gestir kallaðir á fund nefndarinnar. Ég fagna þessu bréfi. Málið mun því fara til nefndarinnar þar sem við munum fjalla frekar um það og afgreiða til 3. umr.

Virðulegi forseti. Annarri umræðu um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið er nú lokið. Ég hygg að það hafi verið ágætt fyrir framgöngu þessa máls að það kom hingað til 2. umr. því að 2. umr. hefur heldur betur leitt í ljós að frumvarpið er meingallað. Við hljótum að virða það við stjórnarmeirihlutann að þetta frumvarp skuli vera sent aftur til menntamálanefndar. Við í Frjálslynda flokknum viljum því sýna þessu máli ákveðinn velvilja þó að við höfum lagst gegn því að Ríkisútvarpið yrði hlutafélagavætt. Við höfum haft mjög alvarlegar efasemdir varðandi þennan svokallaða nefskatt og við höfum líka haft mjög alvarlegar efasemdir um það að réttindi starfsmanna væru að fullu tryggð í þessu frumvarpi. En eins og ég segi, virðulegi forseti, viljum við sýna þessu máli ákveðinn velvilja og af þeirri ástæðu munum við sitja hjá við þá atkvæðagreiðslu sem fer fram nú á eftir.

Frú forseti. Í því frumvarpi sem við greiðum atkvæði um er verið að stofna hlutafélag um Ríkisútvarpið. Starfsmenn þess verða ekki lengur opinberir starfsmenn. Það er jákvætt. Hins vegar vildi ég gjarnan ganga lengra. Ég hef lagt fyrir Alþingi frumvarp ásamt fleirum um að selja Ríkisútvarpið og ganga síðan þá braut til enda. Ég held að ekki sé meiri hluti fyrir því í Alþingi sem stendur að samþykkja þá leið en ég hygg að eftir svona tíu til fimmtán ár muni menn verða jafnhissa á því hér á hinu háa Alþingi að til skuli vera opinberir starfsmenn sem stunda fréttamennsku og menn eru hissa á því í dag að það hafi þurft opinbera starfsmenn til að stunda bankastarfsemi. Þar sem þetta eru ákveðin skref á þeirri leið að einkavæða RÚV segi ég já.

Forseti. Það er athyglisvert við þessa tillögu meiri hluta menntamálanefndar að þar er Ríkisútvarpinu gert heimilt að geyma frumflutt dagskrárefni sitt en jafnframt er sú heimild færð úr 3. gr. frumvarpsins sem fjallar um almannaútvarpsreksturinn, að minnsta kosti að formi til, yfir í 4. gr. frumvarpsins sem fjallar um samkeppnisreksturinn. Óljóst er hvort safnefni Ríkisútvarpsins til þessa á að hljóta sömu örlög. En þetta lýsir sérkennilegri afstöðu meiri hluta menntamálanefndar til almannaútvarps og samkeppnisrekstrar. Ef við værum ekki í svona góðu skapi gagnvart því tilboði sem eftir á svara um vinnuna hér í sumar, þá hefði ég greitt atkvæði gegn þessu. En ég mun sitja hjá í trausti þess að við náum að leiðrétta fingurbrjóta og mistök eins og þetta ber vott um í vinnu okkar í sumar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 36/1982, um Sinfóníuhljómsveit Íslands Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Val Árnason frá menntamálaráðuneyti, Þröst Ólafsson, framkvæmdastjóra Sinfóníuhljómsveitar Íslands, Hrafnkel Orra Egilsson og Sigurð Bjarka Gunnarsson frá starfsmannafélagi Sinfóníuhljómsveitar Íslands, Pál Magnússon, útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins, og Stefán Jón Hafstein frá Reykjavíkurborg. Umsagnir bárust nefndinni frá stjórn Sinfóníuhljómsveitar Íslands, starfsmannafélagi Sinfóníuhljómsveitar Íslands, útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins, Hollvinasamtökum Ríkisútvarpsins, Viðskiptaráði Íslands, Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, Íslenskri málstöð og Bandalagi íslenskra listamanna. Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið hf. og felur í sér tillögu um niðurfellingu greiðsluþátttöku Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands og einnig að greiðsluþátttaka Seltjarnarnesbæjar verði felld niður. Í kjölfar niðurfellingar greiðsluþátttöku Ríkisútvarpsins er eðlilegt að Ríkisútvarpið eigi ekki lengur fulltrúa í stjórn hljómsveitarinnar, sbr. 2. gr. frumvarpsins. Meiri hlutinn leggur einnig til breytingu á verkefnavalsnefnd skv. 7. gr. laganna þannig að stjórn Sinfóníuhljómsveitarinnar sé heimilt að skipa verkefnavalsnefnd um verkefni hljómsveitarinnar. Stjórnin ákveður nánar um skipulag og hlutverk nefndarinnar. Meiri hlutinn telur einnig að lagfæra þurfi 4. mgr. 3. gr. laganna er varðar samning milli Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins um réttindi Ríkisútvarpsins varðandi flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar. Ekki verður lengur um að ræða flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar „á móti framlagi útvarpsins“ eins og fram kemur í ákvæðinu þar sem greiðsluþátttaka Ríkisútvarpsins fellur niður og leggur því nefndin til breytingartillögu þess efnis að Sinfóníuhljómsveit Íslands og Ríkisútvarpið hf. geri með sér samning um flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar til að tryggja áframhaldandi samstarf. Nefndin hefur fengið þær upplýsingar að vilji sé hjá viðkomandi aðilum til að viðhalda samstarfi um flutning tónlistarefnis hljómsveitarinnar og frekar að auka hann en minnka Að þessu sögðu, frú forseti, leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef gert grein fyrir og gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir þetta nefndarálit rita ásamt þeim sem hér stendur, hv. þm. Sigurrós Þorgrímsdóttir, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson og Ísólfur Gylfi Pálmason.

Frú forseti. Aðeins varðandi nefndarálitið og stöðu þessa máls sem lýtur að Sinfóníuhljómsveit Íslands. Málefni Sinfóníuhljómsveitarinnar eru jú nátengd málefnum Ríkisútvarpsins og þau hafa fylgst að, Sinfóníuhljómsveitin og Ríkisútvarpið, og fylgst með í þjóðarsálinni einnig. Nú hefur hv. formaður menntamálanefndar lýst yfir að frumvarp um Ríkisútvarpið fari til hv. menntamálanefndar eftir 2. umr. Ég inni þá þingmanninn eftir því hvort ekki sé eðlilegt að málefni Sinfóníuhljómsveitarinnar fylgi með. Þetta er óaðskiljanlegur hluti af málum Ríkisútvarpsins og ég tel mjög eðlilegt að svo sé áfram og vil heyra hvort formaður hv. menntamálanefndar sé ekki sömu skoðunar, að þessu verði vísað til hv. menntamálanefndar fari það á annað borð í gegnum 2. umr.

Frú forseti. Ég hefði talið eðlilegra að þetta samkomulag sem gert var á föstudaginn var um að taka frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. til umræðu í hv. menntamálanefnd milli 2. og 3. umr. hefði fylgt því frumvarpi. Enda hanga þessi frumvörp saman. Þetta frumvarp hins vegar felur fyrst og fremst í sér leiðréttingu sem nauðsynlegt er að gera með hliðsjón af frumvarpinu um Ríkisútvarpið hf. Það eru að mínu mati engir lausir endar í þessu máli sem kalla á að taka þurfi það inn í nefndina aftur milli 2. og 3. umr. En við skulum bara sjá til hvort fram kemur formleg ósk um það og sömuleiðs hvort sú umræða sem hér er hafin leiðir til að slíkt sé nauðsynlegt. Að öðru leyti er þetta frumvarp einfalt og kannski ekki svo flókið að það þurfi frekari umræðu við í nefndinni.

Frú forseti. Þetta frumvarp er í sjálfu sér einfalt hvað það varðar. En varðandi stöðu Sinfóníuhljómsveitarinnar sem slíkrar er náttúrlega ekki tekið á málum hennar. Hún hefur fylgt Ríkisútvarpinu, m.a. fjármögnun, rekstur og ábyrgð á þessari starfsemi hefur fylgt þar með þó svo að skornar hafi verið mjög við nögl fjárveitingar bæði til Ríkisútvarpsins og eins til Sinfóníuhljómsveitarinnar á undanförnum árum. Það hefur ekki verið Alþingi til sóma að skera svo niður fjárveitingar til þessara stofnana. Engu að síður tel ég einboðið að þetta fylgist að. Ég er náttúrlega að vona að Ríkisútvarpið sleppi við þau dapurlegu örlög að verða hlutafélagavætt og við sjáum hvað setur í þeim efnum en einboðið er að Sinfóníuhljómsveitin og málefni hennar fylgi með í þeirri umræðu og þróun þess máls á þinginu.

Frú forseti. Það kom ekki fram í þeim andsvörum sem hv. þingmaður fór í við mig hvaða afstöðu hann tekur til efnis þessa máls. Ég bendi hv. þingmanni á að tilgangurinn með því frumvarpi sem við erum að ræða er m.a. sá að fella niður greiðsluþátttöku Ríkisútvarpsins við rekstur Sinfóníuhljómsveitarinnar. Hvað þýðir það? Það þýðir að verið er að létta álögum af Ríkisútvarpinu sem hv. þingmaður telur að séu miklar. Af hverju tekur hann þá bara ekki undir það að slíkt sé heppilegt og jákvætt? Að minnsta kosti ætti hann að gera það miðað við þau orð sem hér voru látin falla. Ég vil síðan benda hv. þingmanni á það út af því sem hér kom fram að nefndin hefur aflað sér þeirra upplýsinga og það hefur komið fram í tengslum við vinnslu þessa máls að fullur vilji er milli Sinfóníuhljómsveitarinnar annars vegar og Ríkisútvarpsins hins vegar að halda áfram því ágæta samstarfi sem þessar tvær stofnanir hafa haft á síðustu áratugum. Það hefur komið fram að menn vilja frekar auka þetta samstarf en að minnka það. Það hefur líka verið um það rætt að gerður sé sérstakur samningur um slíkt eins og greinir í nefndarálitinu. Þessi atriði ættu því að vera öll frágengin í þessu máli. Við skulum sjá, hv. þingmaður, hvað fer fram í umræðunum sem ég vona að verði málefnalegar enda sé ég að einn mjög málefnalegur hv. þingmaður er að gera sig kláran í umræðu um væntanlega þetta mál.

Forseti. Ég vil taka fram í tilefni af þessum orðaskiptum áðan að ég hef frá upphafi þessa máls litið á þetta sem sjálfstætt mál og tel að Sinfóníuhljómsveit Íslands verðskuldi að talað sé um hana á hennar eigin forsendum og ekki sem einhvern fylgifisk annarrar stofnunar eða einhverra annarra hluta. Það var þess vegna sem ég hreyfði mótmælum við því í fyrra þegar flutt voru frumvörp um Ríkisútvarpið - sem þá hét Ríkisútvarp sf., sameignarfélag, einhver kann að muna eftir því hér í salnum - og Sinfóníuhljómsveitina. Þá gerði ég athugasemd við þá ætlan ráðherra að ræða þetta í einu lagi. Síðan hefur þetta verið aðskilið þó að vissulega tengist málin því að ástæðan fyrir því að farið var að taka lögin um Sinfóníuhljómsveitina sérstaklega fyrir er auðvitað sú að menn una ekki við það lengur að Ríkisútvarpið sé einn af rekstraraðilum Sinfóníuhljómsveitarinnar. Eins og ég tók fram í 1. umr. um málið í fyrra og í 1. umr. nú erum við samfylkingarmenn í meginatriðum í grunninn sammála þeirri niðurstöðu og erum sammála bæði forustu Ríkisútvarpsins sjálfs og Sinfóníuhljómsveitar Íslands um það mál. Sinfóníuhljómsveitin á sér langa og merka sögu, 56 ár er hægt að telja og er vaninn að miðað sé við 9. mars 1950 þegar fyrstu tónleikar atvinnumannahljómsveitar Sinfóníuhljómsveitar Íslands voru haldnir. Forsagan er þó enn þá lengri og væri gaman að rifja hana upp. Það er kannski hægt að gera það í 3. umr. eða á eftir, en árið 1950 var Sinfóníuhljómsveitin stofnuð innan vébanda Ríkisútvarpsins og þannig varð það að Sinfóníuhljómsveitin var svona dóttir í foreldrahúsum allt fram til ársins 1982 þegar samþykkt voru þau lög sem nú gilda, nr. 36/1982. Það er skemmtilegt fyrir okkur jafnaðarmenn að það var í tíð Svavars Gestssonar þáv. menntamálaráðherra sem þetta var gert. Þessi lög eru auðvitað barn síns tíma en þau eru fyrstu lögin um Sinfóníuhljómsveitina og við þau má segja að Sinfóníuhljómsveitin hafi, ef við höldum líkingunni, orðið táningur, gengið undir eins konar fermingu og þar með fengið ákveðið sjálfstæði. Það er kannski kominn tími til þess núna árið 2006, 56 árum eftir hina formlegu stofnun hennar og 24 árum eftir að lögin voru samþykkt, að Sinfóníuhljómsveitin, sem eiginlega er flutt að heiman fyrir löngu, fái nú sérstakt lögheimili og fjárhagur hennar sé aðskilinn við foreldri sitt. Það er þannig að stundum verða viðskipti foreldra og stálpaðra barna eða táninga svolítið erfið og því miður hefur það verið þannig undanfarin ár að Ríkisútvarpið og Sinfóníuhljómsveitin hafa af einhverjum ástæðum ekki átt nægilega góða samleið. Kannski stafar það af þeirri nauðung sem forustumönnum Ríkisútvarpsins hefur lengi fundist að þurfa að verja tekjum sínum af afnotagjaldi, útvarpsgjaldi, og öðrum tekjum, til að taka þátt í kostnaði við Sinfóníuhljómsveitina og sérstaklega vegna þess að Ríkisútvarpið hefur, eins og aðrir rekstraraðilar auk ríkissjóðs, borgarsjóðs Reykjavíkur og bæjarsjóðs Seltjarnarness, ekki haft nema að mjög litlu leyti ákvörðunarrétt um það hver þessi kostnaður væri, því að rekstraraðilarnir borga hann eftir á, að starfsárinu loknu og geta þess vegna ekki gert ráð fyrir því í sinni eigin fjárhagsáætlun hver þessi upphæð muni verða að loknu starfsári Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég hef fylgst nokkuð með málefnum Ríkisútvarpsins og var í útvarpsráði í fjögur ár, hef líka lítillega unnið þar á gólfinu og verið í kringum það með ýmsum hætti. Ég verð að segja að bæði sem áhugamaður um það og sem hlustandi og áhorfandi hef ég ekki skilið af hverju Ríkisútvarpið hefur ekki nýtt sér þá möguleika sem það hefur samkvæmt lögunum og samkvæmt samningum við Sinfóníuhljómsveitina um að flytja meira af efni Sinfóníunnar. Það á sérstaklega við um sjónvarpið sem einhvern veginn hefur aldrei fattað það, þannig að ég tali viðeigandi mál, að sígild tónlist er gott og vinsælt sjónvarpsefni, heldur hefur nánast forðast að nýta sér þá möguleika sem það hefur haft til að flytja ódýrt, ókeypis í raun hvað Sinfóníuna varðar, efni fyrir hlustendur ýmist á besta tíma sem mögulegur er eða þá á þeim tíma sem er utan kjördagskrár, utan þess svæðis þar sem flestir horfa. Hins vegar tekur maður eftir því að sjónvarpinu líkar vel að sýna aðrar hljómsveitir sem í útlöndum starfa og virðast taka þær fram yfir. Ég verð því að segja að við þennan aðskilnað vona ég að þetta samstarf verði betra, sérstaklega milli sjónvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar. Fyrirheit eru um það, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson formaður menntamálanefndar nefndi áðan, bæði frá Sinfóníuhljómsveitinni og Ríkisútvarpinu að því er okkur skildist á mönnum í nefndinni, að þetta samstarf gæti batnað þegar þessi samskipti komast í eðlilegra horf en þau hafa verið í nokkra stund. Ég vil svo segja að það er galli á afgreiðslu þessa máls, kannski af því að það hefur þessi tengsl við Ríkisútvarpsfrumvarpið vitlausa, að þegar Sinfóníuhljómsveitin loksins flytur að heiman og fær sjálfstætt lögheimili er ekki ljóst, á þeim tíma sem 2. umr. um þetta mál fer fram, hver hinn fjárhagslegi aðskilnaður milli Sinfóníunnar og Ríkisútvarpsins er. Ég bæti við ríkissjóðs. Það er hin fræga þjóðarfiðla sem þar stendur á milli. Ríkisútvarpið segist eiga þessa fiðlu, Sinfóníuhljómsveitin segist eiga siðferðilegan rétt á þessari fiðlu og reyndar nokkrum öðrum hljóðfærum sem svipað er ástatt um en eru ekki jafnverðmikil og ekki jafndýrmæt sem slík. En fulltrúar ríkissjóðs, fulltrúar fjármálaráðuneytisins, segja að það sé ríkissjóður sem eigi fiðluna vegna þess að ekki hafi verið neinn aðskilnaður milli ríkissjóðs og Ríkisútvarpsins á þeim tíma sem hennar var aflað, þessarar merkilegu og dýrmætu fiðlu. Þetta mál var ekki skýrt þegar málið valt út úr menntamálanefnd. Ég nota af ásettu ráði ekki „tekið út úr“ eða „afgreitt út úr“, heldur valt út úr menntamálanefnd sem ég lýsi síðar. Ég tel að formaður menntamálanefndar skuldi okkur skýringu á því hvernig verði með þessa fiðlu. Er hún eign ríkissjóðs? Er hún eign Sinfóníuhljómsveitarinnar eða er hún eign Ríkisútvarpsins? Þetta skiptir auðvitað miklu máli þegar Sinfónían á að standa á eigin fótum. Skiptir Ríkisútvarpið mjög miklu máli líka vegna þess að fiðlan þarf að koma inn í hina fjárhagslegu stöðu sem við förum í gegnum á næstu dögum og í sumar til þess að Ríkisútvarpið hafi jákvæða eiginfjárstöðu þegar það verður fært að lokum í annað rekstrarform, hvort sem það verður hlutafélag eða sjálfseignarstofnun. Hér er því leiðinleg gloppa á þessu máli. Ekki er vitað um hver á fiðluna sem Guðný Guðmundsdóttir konsertmeistari, annar af tveimur, leikur á allajafna við aðdáun og hrifningu áhorfenda. Ég vil nefna líka aðra gloppu eða ég veit ekki hvað á að kalla það, ókurteisi, nánast dónaskap, sem þó er því miður dæmigerður fyrir vinnubrögðin í menntamálaráðuneytinu. Það framferði felst í því að þegar þetta frumvarp er smíðað, bæði það fyrra og það seinna, er ekki rætt við þá rekstraraðila sem samkvæmt núverandi lögum taka þátt í starfsemi og rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Fulltrúar ríkissjóðs, menntamálaráðherra og fjármálaráðherra, ræddu ekki við fulltrúa borgarsjóðs Reykjavíkur. Það kom fram í heimsóknum formanns menntamálaráðs bæði núna og í fyrra að hæstv. menntamálaráðherra hafði ekkert hreyft sig í því að sýna mönnum þá lágmarksvirðingu að ræða við þá þó að borgarsjóður Reykjavíkur standi undir 18% af rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar. Það er satt að segja alveg furðulegt að menn skuli haga sér svona. Það er ekki einu sinni sinnt sjálfsagðri tilkynningarskyldu milli aðila sem eru í samstarfi og bandalagi á þennan hátt. Það fyrsta sem borgarfulltrúar Reykjavíkurborgar og stjórnendur fá að heyra formlega af þessu máli er þegar menntamálanefnd sendir - og má nú garmurinn Ketill eiga það - beiðni um umsögn þeim rekstraraðila sem er annar stærstur eftir að þetta frumvarp yrði að lögum. Það er enn þá skrýtnara vegna þess að í lögunum sem nú gilda er sérstaklega í 2. mgr. 3. gr. minnst á samráð menntamálaráðuneytisins við rekstraraðila. Það er að vísu í öðru tilviki. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Með samþykki rekstraraðila getur menntamálaráðuneytið heimilað fleiri sveitarfélögum aðild að rekstri hljómsveitarinnar.“ En hér er löggjafinn að segja menntamálaráðherra að hann eigi að hafa almennt samráð við rekstraraðila um þær breytingar sem kynnu að verða á bandalagi í kringum Sinfóníuhljómsveitina. Það sem hefur gerst í þessum lögum hvað þessa grein varðar er að einn rekstraraðilinn hefur fallið út. Það er bæjarsjóður Seltjarnarness sem er ábyrgur fyrir einu prósenti af rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitarinnar. Það er ekki um neina eign að ræða, það er frekar öfugt. Mundu nú klárir lögfræðingar, svo sem hinn ágæti lögmaður, fyrrverandi hlýt ég að segja, því hann starfar nú við annað, Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar, hv. þingmaður, auðvitað gagnálykta á þessari 2. mgr. 3. gr. að með sama hætti hljóti menntamálaráðuneytið að leita samþykkis rekstraraðila við því að fækka í hópi rekstraraðila. Fyrir mér er þetta svo sem ekki stórmál en það sýnir þann anda sem þetta frumvarp er unnið í og það lýsir vel vinnubrögðunum í menntamálaráðuneyti Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, hæstv. menntamálaráðherra. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Ef þau ættu að vera fleiri mundu þau verða samantvinnuð þannig að menn viti af hvaða rót málfars þau orð mundu spretta. Ég segi það svo enn um þetta frumvarp að ég fagna því mjög að meiri hluta menntamálanefndar skuli, reyndar að ábendingu okkar, hafa tekist að leggja fram tillögu til að leiðrétta það frumvarp sem var lagt fram í haust. Það var nefnilega samhljóða frumvarpinu frá í fyrra að því leyti að um leið og aðild Ríkisútvarpsins var afnumin í frumvarpinu, þá nenntu þeir menn ekki að lesa lengra niður sem frumvarpið sömdu fyrir hönd menntamálaráðherrans hæstv. og skildu eftir þá klausu í 4. mgr. 3. gr. sem er svona, með leyfi forseta: „Samningur sé gerður milli Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins um réttindi Ríkisútvarpsins varðandi flutning á tónlistarefni hljómsveitarinnar á móti framlagi útvarpsins samkvæmt þessari grein og sé samningurinn miðaður við þá hefð og venjur sem í þeim efnum hafa hafa mótast á undanförnum árum.“ Í frumvarpinu gerði menntamálaráðherra þannig ráð fyrir að þarna stæði ákvæði áfram um samning milli hljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins á móti framlagi útvarpsins samkvæmt þessari grein en var þó búinn að taka út úr frumvarpinu nákvæmlega það framlag sem þarna er um að ræða. Þetta er auðvitað fingurbrjótur og mistök sem sjálfsagt er að afsaka ef þetta væri ekki í annað skipti, forseti, sem þessi mistök eru gerð. Því þetta var líka inni í frumvarpinu í fyrra. Á það var bent í 1. umr. að þetta væri inni í frumvarpinu í fyrra. Samt koma mennirnir úr menntamálaráðuneytinu, starfsmenn og þjónar hæstv. menntamálaráðherra, með þessa vitleysu í annað skipti. Eins og þetta skipti engu máli. Eins og Sinfóníuhljómsveitin sé bara einhver drusla sem ekkert þarf að vanda sig við. Það þarf bara að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og hitt er unnið með handarbökunum. Sem betur fer hefur meiri hluta menntamálanefndar og menntamálanefndinni allri, undir forustu hins glögga og djúpvitra formanns Sigurðar Kára Kristjánssonar, hv. þingmanns, tekist að laga þetta frumvarp menntamálaráðherrans hæstv. Er óskandi að frami þessa ágæta þingmanns verði enn þá meiri þó ég óski honum ekki alla leið upp í ráðherrasæti, að minnsta kosti ekki að svo stöddu. Ekki fyrr en hann gerir sjálfsgagnrýni með stóra frumvarpið - ríkisútvarpsfrumvarpið. Það er hættulegt eins og við vitum að lyfta mönnum sem eru yfirlýstir sölumenn Ríkisútvarpsins mjög hátt í þessum málaflokki. En margir aðrir málaflokkar koma til greina sem hv. þingmaður Sigurður Kári Kristjánsson getur unnið vel að og ég óska honum allra heilla í því starfi í framtíðinni. Þetta er búið að laga en ég hlaut, forseti, að minnast á þetta sem dæmi um undirbúning þessa máls og vinnubrögðin í menntamálaráðuneytinu. Áður en ég lýk máli mínu vil ég geta þess sem glöggir þingmenn og áheyrendur aðrir kunna að taka eftir, að það vantar minnihlutaálit úr nefndinni. Nefndarálitið er eingöngu nefndarálit meiri hluta menntamálanefndar. Það er undarlegt því það er venjan ef það myndast minni hluti í nefnd að hann skili áliti og skýri frá því hvað beri á milli hans og meiri hlutans. Í menntamálanefndinni hefur meðan við höfum starfað þar sem nú störfum þar fyrir stjórnarandstöðuna kapp verið lagt á að útbúa minnihlutaálit sem séu sem skýrust og gleggst og lýsi skoðunum okkar á hlutunum og þeirri niðurstöðu sem við höfum komist að. En þannig gekk nú til í menntamálanefndinni í þetta skiptið, ólíkt því sem venjulega gerist. Því enn verður að hrósa hv. þingmanni Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir lipurð og gætni við hin venjulegu störf í nefndinni. En í ríkisútvarpsmálinu er eins og meiri hluti nefndarinnar sé á lyfjum eða í einhverri skrýtinni leiðslu sem sett hafa verið á hann úr menntamálaráðuneytinu og frá forustu flokkanna tveggja. Því svo brá við í þessu máli, forseti, að málið var aldrei afgreitt út úr nefndinni. Frumvarpið um Sinfóníuhljómsveit Íslands var aldrei afgreitt út úr nefndinni heldur endaði sá nefndarfundur þar sem það hefur væntanlega átt að gerast á þannig að greidd voru atkvæði um frumvarpið um Ríkisútvarpið hf., hvort ætti að taka það út úr nefndinni. Það var samþykkt með 5 atkvæðum gegn 4. Síðan var fundi slitið. Síðan sleit hinn vaski formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, fundinum. Við gerðum enga athugasemd við það enda vorum við nokkuð móð, ekki sár að vísu en nokkuð móð eftir þennan fund og líka vegna þess að okkur þótti hann ákaflega óvenjulegur miðað við þá fundi sem í nefndinni hafa verið í vetur. Var líkari þeim starfsháttum sem viðhöfð voru í nefndinni í fyrra undir forustu þáverandi formanns og ég ætla ekki að nefna nafn hans að sinni. Enda er það viðkvæmt. Hann er í framboði í sveitarfélagi og ókurteislegt að vera að blanda honum í þetta mál. Þess vegna notaði ég áðan það orðalag að málið hefði meira oltið út úr nefndinni en verið tekið út úr henni eða afgreitt út úr henni. Við hyggjumst ekki gera athugasemd við þessa afgreiðslu mála þó sumum formalistum þætti kannski ástæða til að forseti gripi inn í og léti afgreiða þetta mál aftur út úr nefndinni. En þetta var ástæðan fyrir því að við skrifuðum ekki minnihlutaálit. Þegar athygli mín og okkar fulltrúa stjórnarandstöðunnar í nefndinni var vakin á af hverju við gerðum það ekki var ákveðið að láta þessa eyðu standa sem eins konar minnisvarða um vinnubrögð meiri hluta menntamálanefndar í þessu máli. Það má segja að kannski sé þetta það sem í útlöndum er oft kallað ljóðrænt réttlæti, að núna er til meirihlutaálit úr menntamálanefnd um þetta mál en í fyrra afgreiddi minni hlutinn álit sitt á því út frá þeirri hinni sömu menntamálanefnd. Þá stóð svo á, forseti, að meiri hluta menntamálanefndar lá mjög á að búa til álit um Ríkisútvarpið sem þá hét Ríkisútvarpið sf. að mig minnir, ég er farinn að ruglast í öllum þessum skammstöfunum stjórnarmeirihlutans á þessu góða fyrirtæki, þó sýnt væri þá að málið mundi ekki hljóta afgreiðslu á því þingi. Ég er ekki gáfaður maður, forseti, og tregur að skilja hlutina. En mér sýndist í haust þegar til þings kom á ný að þetta meirihlutaálit mundi hafa verið búið til fyrir markhópinn Eftirlitsstofnun EFTA. Og varð síðan umræðuefni á fundum sem fulltrúar þeirrar stofnunar áttu með ráðuneytum tveimur hér í bæ, menntamála- og fjármálaráðuneytum. Á þeim fundum og af þeim samskiptum spruttu hin frægu ESA-skjöl sem þurfti með nokkru harðfylgi að gera opinber í haust þegar ríkisútvarpsmálið kom til nefndarinnar. Þannig stendur á þessu og þeir sem vilja vita afstöðu að minnsta kosti okkar samfylkingarmanna til málsins og lesa það af skriflegu blaði sem heitir nefndarálit er vísað á nefndarálit okkar frá því í fyrra sem heldur nokkurn veginn fullu gildi. Að lokum þetta: Við styðjum þetta mál þótt breytingartillögur nefndarinnar séu sumar nokkuð klaufalegar, t.d. að menntamálaráðherra eigi að skipa tvo fulltrúa í stjórn Sinfóníunnar þar sem einfaldlega er settur fulltrúi menntamálaráðherra í staðinn fyrir fulltrúa Ríkisútvarpsins. Maður spyr til hvers. Af hverju tvo? Svörin eru bara þau að það þarf að breyta lögunum í hasti af því þau tengjast þessu mikla og hraðskreiða máli með Ríkisútvarpið. Það er sérkennileg tilviljun, fyrst um það er rætt, að sá fulltrúi heitir ekki fulltrúi menntamálaráðherra heldur fulltrúi menntamálaráðuneytisins. Það er að vísu ekki að kenna núverandi hæstv. menntamálaráðherra né meiri hluta nefndarinnar heldur þeim sem um þetta véluðu árið 1982, því hér er alls staðar talað um menntamálaráðuneytið en ekki menntamálaráðherra. Menntamálaráðuneytið er hins vegar ekki til sem sjálfstæður aðili. Ráðuneytið hefur engan vilja heldur er eingöngu skrifstofa ráðherra eins og þeim væri kannski sjálfum hollt að minnast þegar þeir gera ráðuneytin sín að einhverju öðru en sínum eigin skrifstofum. Ýmislegt í sögu þessa máls þessi tvö ár, ég hef farið yfir margt af því hér, sýnir ef til vill að kominn er tími til að endurskoða í heild lögin um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Við erum hér bara að taka eitt, tvö, þrjú skref en ættum að virða Sinfóníuna þess að fara sjálfstætt í endurskoðun á lögum um hana. Sinfóníuhljómsveitin sjálf er mjög að breytast. Þar er enn leikið á sömu hljóðfæri og eftir sömu lögmálum en staða hennar bæði í íslensku samfélagi og í erlendu samhengi er öll önnur en áður var. Hún er nú viðurkennd ein af betri hljómsveitum á Norðurlöndum og hróður hennar fer víða. Hún selur efni sitt á hljómdiskum víða um lönd og er eftirsótt bæði af hljóðfæraleikurum og stjórnendum, mæstróum. Ég vona að það gerist innan skamms þótt þetta séu nokkur skref í áttina. Það er full þörf á því og við styðjum þetta mál samfylkingarmenn í því trausti að það gerist á næstunni. Þó í ljósi reynslunnar, forseti, vonandi ekki fyrr en eftir næstu kosningar þegar þeim vinnubrögðum linnir sem einkenna nú nærfellt öll þau mál sem koma úr menntamálaráðuneytinu inn á þingið.

Frú forseti. Þessi ræða hjá hv. þingmanni var fyrir margra hluta sakir nokkuð snjöll. Sérstaklega fannst mér gaman að heyra útleggingar hv. þingmanns á því að málið hefði ekki verið tekið út og það væri ástæðan fyrir því að minni hlutinn skilaði ekki nefndaráliti. Það var ágætis útlegging á því og réttlæting á því að nefndarálit minni hlutans liggur ekki fyrir. En það er ágætt að heyra að hv. þingmaður ætlar ekki að gera meira úr þessu. Ég hlýt að gera athugasemd við þau orð hv. þingmanns. Ég fór hins vegar í þetta andsvar til að svara spurningum varðandi þessa fiðlu sem alltaf er verið að tala um. Spurninguna um hver á fiðluna. Hver á fiðluna? Í mínum huga er það nokkuð skýrt. Hv. þingmaður lýsti því að Ríkisútvarpið gerði eignartilkall til fiðlunnar. Sinfóníuhljómsveitin líka, taldi sig eiga fiðluna af einhverjum siðferðislegum ástæðum. Og síðan ríkissjóður. Við skulum leggja ríkissjóð til hliðar en ég lít þannig á að það sé Ríkisútvarpið sem eigi þessa fiðlu og hef alltaf litið þannig á. Ég held að við gerum ekki ágreining um það, ég og hv. þingmaður, að það var útvarpsstjóri Ríkisútvarpsins sem keypti fiðluna fyrir hönd stofnunarinnar. Ég held við getum verið sammála um það. Ég veit ekki betur en að fiðlan sé bókfærð í bókum Ríkisútvarpsins og hún verður ekkert fjarlægð þaðan á einhverjum siðferðislegum grundvelli sem starfsmenn Sinfóníuhljómsveitar Íslands hafa haldið fram. Þeir hafa hins vegar haft umráð yfir fiðlunni, það er annað, og greitt af henni tryggingariðgjöld og annan rekstur. En það veitir Sinfóníuhljómsveitinni ekki að mínu mati eignarrumráð yfir fiðlunni. En þegar allt kemur til alls er sannleikskorn í því hjá ríkissjóði að ríkissjóður 

Forseti. Það er fróðlegt að heyra skoðanir hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar á þessu. Við gætum staðið hér í allan dag og haft skoðanir á þessu máli. Það er því miður ekkert í þingmálinu sem við fjöllum um sem þetta varðar þannig að skoðanir okkar eru tiltölulega fánýtar fyrir löggjafarsamkomuna. Eftir standa yfirlýsingar þessara þriggja aðila: Sinfóníuhljómsveitarinnar, sem viðurkennir að hún á ekki fiðluna en telur sig hafa ákveðinn umráða- og nýtingarrétt, þannig að við förum nú út í þá umræðu, yfir þessari fiðlu. Ríkisútvarpið telur sig eiga fiðluna og vill fá hana greidda eigi að koma í veg fyrir að það taki fiðluna til sín og selji hæstbjóðanda. Það vill fá hana greidda annaðhvort frá Sinfóníunni, ríkissjóði eða einhverjum öðrum sem vill kaupa af henni fiðluna. Fulltrúi ríkissjóðs, fulltrúi fjármálaráðherra á fundi nefndarinnar, sagði að í raun ætti ríkissjóður þessa fiðlu. Hvaða skoðanir Sigurður Kári Kristjánsson hefur á því, það þykir mér merkilegt efni í málfund en það sem ég var að biðja um voru ekki skoðanir hans á því heldur hvort hann hefði gengið úr skugga um þetta vandamál í stjórnkerfinu, hver eigi fiðluna, hvar er hún er færð og hver hafi leyfi til að selja hana hæstbjóðanda eða að fela Sinfóníuhljómsveitinni umsjón hennar, vonandi til þeirrar eilífðar sem Sinfóníuhljómsveitin stendur frammi fyrir.

Frú forseti. Ég veit svo sem ekki hvað hv. þingmanni finnst um mínar skoðanir. Hann verður að hafa það fyrir sig. Ég skildi hann ekki betur en svo að hann varpaði til mín ákveðnum spurningum sem ég reyndi að svara. Ég sagði að í mínum huga væri morgunljóst að Ríkisútvarpið ætti þessa fiðlu. Það er nú bara þannig. Ég leit þannig á að hv. þingmaður væri að spyrja mig álits á því. Þetta er mitt álit og mín skoðun. Hún byggir á þeim upplýsingum sem fram komu í nefndinni. Auðvitað á ríkissjóður þetta allt saman á endanum, í því er sannleikskorn, meðan ríkið á Ríkisútvarpið og á og rekur Sinfóníuhljómsveitina. Þá hlýtur þetta á endanum, þegar til uppgjörs kemur, að renna inn í bækur ríkissjóðs.

Forseti. Ég ætlaði ekki að fara að þvarga við þingmanninn um þetta. Enda gefst okkur sem betur fer kostur á því á nefndarfundi strax á morgun og síðan næstu daga, að ganga úr skugga um þetta, hvernig þessi deila stendur og hver séu heppilegustu afskipti Alþingis af þessari deilu. Svo ég láti mínar skoðanir í ljós eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson lít ég svo á að Ríkisútvarpið eigi þessa fiðlu. Þess vegna tel ég það vera skyldu ríkissjóðs að kaupa fiðluna af Ríkisútvarpinu og færa Sinfóníuhljómsveitinni fiðluna að gjöf við þau tímamót sem nú verða í starfi hennar. Þetta getum við athugað betur í nefndarstarfinu því að þetta er eitt af sameiginlegum efnum Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar.

Frú forseti. Í tilefni af orðaskiptum sem hér urðu áðan milli tveggja hv. þingmanna sem ræddust við í andsvörum verð ég að segja að ég held að það hljóti að vera vitleysa hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni þegar hann heldur því fram að ríkið eigi þetta allt að lokum. Ríkið mun ekki eiga þessa fiðlu ef hún fellur í hlut Ríkisútvarpsins og hv. þm. Pétri H. Blöndal verður að ósk sinni, sem hann lýsti því yfir fyrr í dag að Ríkisútvarpið yrði selt. Það er alveg klárt. Frú forseti. Ég er ekki alveg sammála þeim tveimur þingmönnum sem töluðu áðan eins og formið skipti ekki máli. Hv. þm. Mörður Árnason upplýsti að í óðagoti og flumbrugangi við að afgreiða frumvarpið um einkavæðingu Ríkisútvarpsins úr nefnd hefði gleymst að afgreiða frumvarpið sem hér liggur fyrir til umræðu. Ég er hreinn og tær formalisti í þessum efnum. Annaðhvort eru mál afgreidd eða ekki. Þau eru ekki afgreidd úr nefnd fyrr en fyrir liggur samþykki allra eða að greidd hafa verið um þau atkvæði. Það hefur komið hér fram hjá hv. þingmanni að atkvæði hafi ekki verið greidd um þetta mál. Mig langar að spyrja hv. þingmann frekar út í tildrög þessa máls. Mér sýnist á öllu að þá kunni að vera formgalli á því að við séum að ræða málið. Það hefur ekki verið afgreitt úr nefnd sem lög kveða á um og ef einhverjir ættu ekki að brjóta lögin, hvað þá um þeirra eigin vinnustað og starfshætti, þá eru það hv. alþingismenn. Mig langar að spyrja hv. þm. Mörð Árnason: Er það virkilega svo að málið hafi ekki verið afgreitt formlega úr nefnd?

Forseti. Já, það er svo að með formlegum hætti hefur þetta mál ekki verið afgreitt úr nefnd. Málin eru tvö eins og ég vakti athygli á áðan. Fyrir nefndinni lágu tvö mál og fóru í gegnum nefndina á sama tíma, annars vegar frumvarp um Ríkisútvarpið hf. og hins vegar frumvarp um breytingar á lögum um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Undir lok síðasta fundar menntamálanefndar um Ríkisútvarpið var það mál vissulega afgreitt út úr nefndinni, gegn atkvæðum stjórnarandstæðinga eins og ég sagði frá áðan, en Sinfóníuhljómsveitarmálið ekki. Á það minntist enginn. Satt að segja held ég að það hafi ekki verið okkur efst í huga eftir þennan fund. Þá tóku við aðrir hlutir í þeim ágreiningi sem varð um hið vanbúna frumvarp um Ríkisútvarpið. Síðan er þetta mál allt í einu komið inn á dagskrá þingsins. Ég er nýliði á þingi eins og menn vita og átta mig kannski ekki alveg á því hvað er rétt að gera. En þetta þyrfti meiri umræðu, hvort við förum í raun á svig við lög með því að tala um mál sem á enn eftir að afgreiða úr menntamálanefnd. Það er svo, sem er ástæðan fyrir því að við vorum aldrei beðin um afstöðu okkar til þessa álits sem meiri hlutinn eða Sigurður Kári Kristjánsson formaður nefndarinnar hv. þm. lagði fram, að menn voru því sammála. Ég verð að segja fyrir sjálfan mig að ég er þessu áliti að mestu samþykkur, eins og fram kom í ræðu minni, þótt ég hefði viljað haga einstökum breytingartillögum á annan hátt. Ég tek ekki undir allt sem þarna er sagt og ég hefði viljað hafa orðalagið öðruvísi. En til þess gafst aldrei tækifæri. Það er því rétt, að málið var aldrei formlega afgreitt úr nefndinni. Kannski ætti bara að stöðva umræðuna og fresta henni. Málið er ekki mjög brýnt. Forseti gæti þá úrskurðað um hvort ástæða sé til að nefndin taki þetta mál fyrir á ný og afgreiði 

Frú forseti. Hv. þm. Mörður Árnason kallaði sjálfan sig nýliða í þessum sölum. Ég get ekki fellt sjálfan mig undir þá skilgreiningu. Í síðustu viku voru liðin 15 ár frá því að ég tók hér sæti. Á þeim 15 árum hef ég aldrei orðið þess áskynja, orðið vitni að því fyrr eða haft af því nokkurn pata, að mál væri til 2. umr. í þinginu án þess að hafa verið afgreitt formlega úr nefnd. Það kemur fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar að stjórnarandstaðan var ekki einu sinni spurð álits á meginviðhorfum í niðurstöðu umfjöllunar um málið. Það þýðir einfaldlega að málið er ekki afgreitt með réttum formlegum hætti úr nefnd. Ef það er svo að bókað sé í skjöl og gerðabækur hv. menntamálanefndar að málið hafi verið afgreitt kemur þá fram hver er afstaða minni hlutans? Ég vildi gjarnan spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson að því. Ég held að menn þurfi að ganga úr skugga um það. Lög eru lög. Það er einfaldlega svo að þau eru ekki afgreidd með einhverjum tæknilegum annmörkum. Það er ekki svo, frú forseti, að menn séu spurðir að því eftir á frammi á gangi hvort þeim sé sama hvort hitt og þetta mál sé afgreitt úr nefnd. Ég tel að þegar þessi staða er komin upp sé sanngjarnt að fara fram á það við hæstv. forseta að málinu verði frestað og gengið úr skugga um hvort málið hafi verið afgreitt úr nefndinni. Hér hefur komið fram hjá talsmanni Samfylkingarinnar að svo var ekki. Það hefur komið fram hjá honum líka að afstaða stjórnarandstöðunnar ætti hvergi að vera skráð í fundargerðarbækur nefndarinnar. Hún var ekki spurð að því. Málið einfaldlega gleymdist vegna flumbrugangsins og óðagotsins við að koma út þessu ólánsfrumvarpi um Ríkisútvarpið hf. Það er ekki hægt. Menn verða að fara að lögum.

Forseti. Hér talar þingreyndur formalisti. Ég heyri ekki betur en hann hafi mikið til síns máls. Ég ítreka að ég tel að forseti eigi að staldra við og íhuga hvort þetta sé ekki rétt, hvort ekki beri með einhverjum hætti að stöðva þessa umræðu og fá lagfæringu á þessu. Nefndin kemur saman á morgun. Það er auðvelt fyrir hana að lagfæra þetta mál með því að taka þetta fyrir á fundi sínum á morgun. Þeir munu verða tveir, að mér skilst á formanninum. Síðan mætti halda áfram umræðum um málið þannig að engir meinbugir séu á gagnvart þingskapalögum okkar.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og hv. þm. Merði Árnasyni um formgalla sem kann að vera á þessari umræðu. Mér finnst það ekki neitt hégómamál ef ekki er rétt staðið að umræðu um þingmál. Mér finnst rétt að stjórn þingsins íhugi þetta. Ég óska ekki eftir svörum við því á þessari stundu en áður en umræðunni lýkur finnst mér eðlilegt að við fáum einhver svör frá stjórn þingsins um þetta efni. Það er mikilvægt að við hlítum öllum reglum og lögum sem gilda um umræðuna hér á þinginu. Með þessu frumvarpi um Sinfóníuhljómsveit Íslands er klippt á þann naflastreng sem verið hefur á milli Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands. Þegar Sinfóníuhljómsveit Íslands var sett á laggirnar um miðja síðustu öld, árið 1950, hafði Ríkisútvarpið forgöngu í því efni. Allar götur síðan hafa verið náin tengsl á milli Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ástæðan fyrir því að Ríkisútvarpið beitti sér í þessu efni var fyrst og fremst sú að útvarpið vildi efla og bæta íslenskan tónlistarflutning útvarpsins. Með stofnun Sinfóníunnar var því markmiði náð, m.a. með stuðningi frá ríki og Reykjavíkurborg sem veittu fjárhagsstuðning á fyrstu árunum. Sinfóníuhljómsveit Íslands hefur átt í nokkrum fjárhagslegum erfiðleikum og var við það að komast í þrot í byrjun 7. áratugarins, eða árið 1961, en þá tók Ríkisútvarpið við rekstri Sinfóníuhljómsveitar Íslands með þeim styrkjum sem þá voru frá ríki og Reykjavíkurborg. En sú skipan hélst síðan óbreytt í um tvo áratugi eða allar götur til ársins 1982 en þá voru sett sérstök lög um Sinfóníuna og lagður sá rekstrargrundvöllur sem hún hvílir á og er enn við lýði. Þar var kveðið á um að hlutur Ríkisútvarpsins í rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitar Íslands skyldi vera 25% en á móti veitti hljómsveitin þjónustu miðað við þá hefð og venjur sem í þeim efnum höfðu mótast á undangengnum árum, þ.e. meðan stjórn hljómsveitarinnar var algerlega í höndum starfsmanna útvarpsins. Nú er það svo að ríkissjóður greiðir 56% af rekstrarkostnaði Sinfóníunnar, Ríkisútvarpið 25%, borgarsjóður Reykjavíkur 18% og bæjarsjóður Seltjarnarness 1%. Sú breyting sem er að verða með þessu frumvarpi er að hlutur Ríkisútvarpsins dettur út, 25%, og hlutur bæjarsjóðs Seltjarnarness. Þetta hefur þær afleiðingar í för með sér að ríkið kemur til með að greiða það framlag sem hingað til hefur komið frá Ríkisútvarpinu en í fjárlögum fyrir árið 2005 nemur upphæðin 123 millj. kr. og verður 138 millj. kr. miðað við forsendur í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2006. Þarna er tilflutningur á fjármunum og skýrir að forsvarsmenn Sinfóníuhljómsveitar Íslands hafa ekki lagst gegn þessum lagabreytingum. Þeir hafa fyrst og fremst horft til fjárhags hljómsveitarinnar og telja sig hafa fengið tryggingu fyrir því að ríkið komi þar í stað Ríkisútvarpsins. Spurningin er hins vegar sú hversu æskilegt og vitlegt það er fyrir Ríkisútvarpið að gera þessa breytingu á. Því það er nefnilega rétt sem hefur komið fram í málflutningi manna á borð við Jón Þórarinsson, tónskáld og fyrrum dagskrárstjóra í útvarpi og í sjónvarpi, að það er rangt að líta á Sinfóníuna eins og menn hafa gert í seinni tíð, sem einhvern ómaga eða bagga á Ríkisútvarpinu. Þá hafa menn viljað gleyma hvert framlag hljómsveitarinnar hefur verið, ekki aðeins til tónlistarlífsins í landinu heldur til tónlistarflutnings í Ríkisútvarpinu. Í grein sem Jón Þórarinsson skrifaði í Morgunblaðið hinn 11. mars á síðasta ári fer hann yfir þessa sögu. Hann segir hér m.a. í þessari grein, með leyfi forseta: „Margt er nú rætt um fjárhagsvanda Ríkisútvarpsins, m.a. í yfirgripsmikilli samantekt í Morgunblaðinu nýlega (Ríkisfjölmiðill í tilvistarkreppu, Morgunblaðið 6.3. 2005). Þar og víðar í þessari umræðu hefur verið talin hin mesta nauðsyn fyrir útvarpið að létt væri af því „framlagi“ til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, sem á þessu ári er sagt nema 118,5 millj. kr. Látið er líta svo út sem þetta sé hreinn „framfærslustyrkur“, sem útvarpið hafi verið blekkt eða kúgað til að taka á sig, og hvergi er á það minnst að neitt komi á móti „framlaginu“ eða útvarpið fái neitt fyrir snúð sinn.“ Síðan rekur Jón Þórarinsson ýmsa þætti í sögu og samskiptum Sinfóníunnar og Ríkisútvarpsins og vísar í samkomulagið sem gert var við hljómsveitina í byrjun 9. áratugarins, eða árið 1982, þegar lög voru sett um hljómsveitina og núverandi fyrirkomulag varð til. Um þetta efni segir Jón Þórarinsson, með leyfi forseta: „Samkvæmt lögunum var gerður samningur um þessa þjónustu við Ríkisútvarpið. Hann hefur síðar verið endurnýjaður og endurskoðaður, en í honum felst þetta m.a.: 1. Heimild til að útvarpa beint, eða síðar af upptökum, öllum áskriftartónleikum hljómsveitarinnar og öðrum tónleikum á hennar vegum. Innifalin er þátttaka stjórnenda og einleikara/söngvara. 2. Heimild til að sjónvarpa tónleikum eða taka þá upp fyrir Sjónvarpið til flutnings án endurgjalds. 3. Vinna við upptökur í þágu Ríkisútvarpsins, 25 vinnulotur á ári, allt að þrjár og hálf klst. hver lota, ásamt ótakmörkuðum flutningsrétti á upptökunum.“ Jón Þórarinsson heldur áfram, með leyfi forseta: „Þessi ákvæði hefur útvarpið nýtt með þeim hætti að samkvæmt 1. lið hefur verið útvarpað um 35 sinfóníutónleikum á ári eða sem svarar 80–90 klukkustundum af útvarpsefni. Tónleikarnir eru glæsilegur þáttur í íslenskum tónlistarflutningi Rásar 1 og raunar ein af helstu skrautfjöðrum dagskrárinnar. Þetta efni hefur einatt verið notað umfram ströngustu heimildir, bæði í endurflutningi og efnisskiptum við erlendar útvarpsstöðvar. Sjónvarpsheimildin samkvæmt 2. lið má heita ónýtt með öllu. Það skal viðurkennt að ekki eru allir tónleikar ákjósanlegt sjónvarpsefni. En sumir eru það. Vínartónleikar eru eftirsóttir í sjónvarpi í mörgum löndum, einnig óperutónleikar svo eitthvað sé nefnt. Oft eru einstök verk á tónleikum sem mjög gætu lífgað sjónvarpsdagskrá þótt tónleikarnir séu ekki teknir í heild. Það hefur komið fyrir að öðrum sjónvarpsstöðvum hefur verið seldur upptökuréttur að einstökum tónleikum. Verðið hefur verið lágt, á aðra millj. kr., en gefur þó hugmynd um þau verðmæti sem dagskrárstjórn sjónvarpsins hefur ekki hirt um að nýta þótt þau standi því til boða endurgjaldslaust. Upptökutími Ríkisútvarpsins var lengi vel nýttur aðallega til upptöku á nýjum verkum íslenskra tónskálda og ræktu bæði útvarpið og hljómsveitin þannig sjálfsagðar skyldur sínar við íslenskt menningarlíf. Á síðari árum hefur slaknað á þessu og stundum hefur útvarpið ekki sinnt um að nota umsaminn tíma sinn. Hefur hljómsveitin þá ráðstafað honum til annarra þarfa. Það lætur nærri að þær 25 vinnulotur sem nú eru í samningnum, upphaflega 5 vinnuvikur, séu um 10% af virkum árlegum starfstíma hljómsveitarinnar. Þær má því meta til fjár, á rétt um 52 millj. kr. Verðmæti heimildanna í 1. og 2. lið hér að ofan, nýttra og ónýttra, er erfiðara að áætla en þær eru vart metnar lægra en svo að framlag Ríkisútvarpsins mætti telja væga greiðslu fyrir þá þjónustu sem því stendur til boða. Hitt er svo hörmuleg staðreynd að Ríkisútvarpið hefur ekki hirt um að notfæra sér heimildirnar nema að nokkrum hluta en það er framkvæmdaratriði sem ætti að vera umhugsunarefni fyrir dagskrárstjórn Ríkisútvarpsins.“ Þarna vitnaði ég í grein eftir Jón Þórarinsson, tónskáld og fyrrum dagskrárstjóra hjá Ríkisútvarpinu. Hann hrósar hljóðvarpinu, hann hrósar útvarpinu en gagnrýnir sjónvarpið hins vegar harðlega fyrir að hafa ekki nýtt sér þær heimildir sem það hefur til að sjónvarpa frá tónleikum Sinfóníuhljómsveitar Íslands og færir ágætlega rök fyrir sínu máli. Þetta þykja mér vera sannfærandi rök, sannfærandi málatilbúnaður. Ég tek undir með Jóni Þórarinssyni að það er mjög undarlegt og vægast sagt vafasamt að líta á það af hálfu forsvarsmanna Ríkisútvarpsins að Sinfónían sé einhvers konar baggi á Ríkisútvarpinu. Eða ætla menn að klippa á þetta samstarf algerlega eftir þessar breytingar? Koma ekki til með að verða útvarpstónleikar frá Sinfóníuhljómsveit Íslands í útvarpi og þá hugsanlega einnig í sjónvarpi? Telja menn að þurfi ekki að greiða fyrir slíkt efni? Þannig að fjárhagslegur ávinningur Ríkisútvarpsins, ef það ætlar að rækja menningarlegar skyldur sínar á sviði tónlistar, er ekki fyrir hendi.  En ég ítreka, hæstv. forseti, að af hálfu forsvarsmanna Sinfóníuhljómsveitar Íslands er fyrst og fremst horft á þennan fjárhagsgrundvöll og þeir hafa ekki gert alvarlegar athugasemdir við þessar breytingar, einfaldlega vegna þess að því er heitið að tryggja þeim samsvarandi greiðslur úr ríkissjóði sem verða á þessu ári samkvæmt fjárlagafrumvarpi 138 millj. kr. Þeir gagnrýna ekki þessar lagabreytingar af þessum sökum. Mættu reyndar fyrir minn smekk gagnrýna þessar breytingar vegna þess að það má ætla að aðgangur Sinfóníunnar að Ríkisútvarpinu verði minni. Ég óttast það einmitt vegna þess metnaðarleysis sem menn sýna í málflutningi sínum og yfirlýsingum gagnvart Sinfóníuhljómsveit Íslands sem þeir líta á sem einhvers konar bagga á starfsemi útvarpsins. Það eru þeir sem ég gagnrýni kannski fyrst og fremst, ábyrgðarmenn Ríkisútvarpsins, hvort sem þeir eru þar innan búðar og láta þetta yfir sig ganga og jafnvel ýta undir þessar breytingar, og svo að sjálfsögðu einnig pólitíska ábyrgðarmenn í menntamálaráðuneytinu. Þar vísa ég að sjálfsögðu ábyrgðinni á hendur hæstv. menntamálaráðherra sem stendur fyrir þessum breytingum öllum saman sem ég tel vera afar illa grundaðar. Hæstv. forseti. Ég hef hér í örfáum orðum gagnrýnt þær breytingar sem þetta frumvarp hefur í för með sér. Ég ítreka að áður en gengið er til atkvæða um þetta frumvarp, hvenær sem það verður, eftir 2. umr., þá höfum við fengið úr því skorið hvort sú umræða sem hér fer fram er yfirleitt lögmæt samkvæmt þingskapalögum. Vegna þess ef svo er ekki er það góðra gjalda vert að sitja hér og spjalla um málefni Sinfóníunnar. En við eigum hins vegar ekki að líta á það sem hvert annað hégómamál hvernig menn og Alþingi umgangast þingskapalögin. Þannig að áður en gengið verður til atkvæða um þetta mál er nauðsynlegt að fá úr þeim álitamálum skorið sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson vék að áðan og hv. þm. Mörður Árnason tók undir og staðfesti héðan úr ræðustól að málinu hefði aldrei formlega verið vísað úr menntamálanefnd til umræðu í þingsal.

Frú forseti. Ég hyggst taka upp þráðinn þar sem hann féll úr hendi hv. þm. Ögmundar Jónassonar undir lok ræðu hans. Alþingi verður að bera virðingu fyrir sjálfu sér. Ef það sýnir það ekki í verki er ekki hægt að ætlast til þess að aðrir beri virðingu fyrir því. Við höfum sett okkur hérna ákveðnar vinnureglur. Þær eru öðruvísi en þær reglur sem aðrar stofnanir samfélagsins fara eftir að því leyti að þær eru hluti af lagarammanum sem samfélagið gengur eftir. Samkvæmt þingskapalögum er það alveg ljóst að mál koma ekki hér til 2. umr. fyrr en þau eru afgreidd úr nefnd. Það er auðvitað ýmiss konar háttur sem nefndarformenn hafa á því að skipa vinnu nefndarinnar þannig að hagkvæmast sé. Yfirleitt er það þannig í þeim nefndum sem ég hef setið á síðustu 15 árum, og ég hef setið í öllum nefndum þingsins utan einni, að fundur er boðaður með dagskrá. Á dagskránni eru tilteknir liðir sem á að ræða og þar koma fram þau mál og þau númer sem þau hafa fengið sem þingskjöl. Menn ræða því með skipulegum hætti þau mál sem eru undir á nefndarfundum hverju sinni. Sum mál eru tekin fyrir mörgum sinnum, flókin og erfið stundum, þung í vöfum, en að lyktum eru öll mál afgreidd formlega. Það hefur komið fram í umræðunni hér af hálfu talsmanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Marðar Árnasonar, í þessu máli, að þetta mál var aldrei afgreitt formlega út úr hv. menntamálanefnd. Mig langaði þess vegna til þess að spyrja formann nefndarinnar, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson hvort hann beri brigður á það. Ég tel að við getum ekki verið að ræða hér mál, hversu léttvægt sem það er - og tek það þó fram, frú forseti, að ég er ekki að halda því fram að við séum nokkru sinni að ræða léttvæg mál - nema það liggi alveg klárt fyrir að þau uppfylli öll skilyrði laganna. Skilyrði laganna eru margvísleg. Framlagning máls er háð undirskrift forseta lýðveldisins. En endurkoma máls inn í þingsalinn til 2. umr. er algjörlega háð því að það sé formlega afgreitt í menntamálanefnd af því að hér er slíkt mál undir. Ég vil spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson hvort svo hafi verið gert og hvort hann geti fullyrt það með óyggjandi hætti. Það hefur komið fram hérna hjá þingmönnum stjórnarandstöðunnar að það var ekki gert. Hv. þingmaður sem ég nefndi hér áðan, Mörður Árnason, lýsti því alveg skýrt yfir að það hefði verið af þeim sökum sem minni hlutinn skilaði ekki sérstöku áliti eins og jafnan er venjan eða eftir atvikum er þá með meiri hlutanum á áliti. Því var ekki til að dreifa í þessu máli vegna þess að málið var aldrei afgreitt út úr nefndinni. Til hvers erum við þá að ræða hér mál sem hefur ekki verið afgreitt út úr nefndinni? Það væri væntanlega hægt, þess vegna eftir öðrum leiðum að bera brigður á, ef málið verður að lokum samþykkt frá þinginu, að það sé gert með lögformlegum hætti. Þess vegna vænti ég þess að undir þessari umræðu muni koma fram kröfur um að þetta verði skoðað. Ég spyr, frú forseti, hvar er hv. formaður nefndarinnar? Hann hljóp hér eins og eldibrandur úr salnum samstundis sem honum varð hugsanlega ljóst að stjórnarandstaðan hefði rétt fyrir sér, að málið hefði ekki verið afgreitt. Ég hef ekki haft það fyrir sið að láta flytja menn í böndum hér í þingsalinn til þess að hlýða á það mál sem ég hef að flytja eða hlusta á ákveðnar spurningar ef það er óhjákvæmilegt. - En nú kippist hjarta mitt við af gleði því að hv. þingmaður og formaður nefndarinnar er mættur hér í salinn. Ég ætla ekki að halda þá ræðu sem ég hef flutt hér að honum fjarstöddum aftur …  Það eru aðrar spurningar sem ég vil líka spyrja hæstv., hv. þingmann - því að vissulega er hann ekki orðinn hæstvirtur enn þá þó að vissulega mætti halda því fram að ekki mundi hann fara verr með þann titil en ýmsir aðrir, án þess að ég ætli að nefna nein nöfn sérstök í því sambandi - en í síðustu viku vorum við hér í mikilli umræðu um Ríkisútvarpið og eitt af því sem ég gagnrýndi harkalega var að ekki lægi ljóst fyrir hver eiginfjárstaða og fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins væri. Mér fannst það heldur linkulegt af talsmönnum ríkisstjórnarinnar að geta ekki svarað til um hvernig fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins er þegar fyrir liggur að það á að fara að búa til úr því hlutafélag með lögum. Frú forseti. Ekki er undrun mín minni að sjá það nú í 2. umr. um Sinfóníuhljómsveit Íslands að það liggur heldur ekki ljóst fyrir hvort búið er að hnýta þá lausu fjárhagslegu enda sem tengjast þeim breytingum á rekstrarlegum högum hennar sem lagðar eru til í þessu frumvarpi. Sinfóníuhljómsveit Íslands eða framkvæmdastjóri hennar hefur haldið því fram með ærnum rökum fyrir nefndinni og líka opinberlega að óuppgerðar skuldir Ríkisútvarpsins við Sinfóníuhljómsveitina séu 650 miljónir. Hefur menntamálanefnd gengið úr skugga um þetta? Mig langar að spyrja hv. formann nefndarinnar: Hver er skuld Ríkisútvarpsins við Sinfóníuhljómsveitina og með hvaða hætti verður hún gerð upp? Ég spyr að gefnu tilefni vegna þess að allar ræður hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins um Ríkisútvarpið tengdust því að það þyrfti að gera það liprara á skriðnum til þess að unnt væri að spara fé og reka það með hagkvæmari hætti af því að því er féskylft eins og við vitum. Mér finnst ekki hægt þegar verið er að fjalla um Sinfóníuhljómsveit Íslands eigi að skilja við hana með sama hætti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um átökin um fiðluna miklu, Guarnerius-fiðluna. Það hefur komið fram að hún er gríðarlegra upphæða virði og þess vegna er hún eins konar tákn fyrir þá stöðu sem er komin upp í þessu máli. Hún er ákveðið tákn um vinnubrögðin og flaustrið sem er á þessu. Menn hlaupa í að gera breytingar á þessum tveimur merku menningarstofnunum íslenska samfélagsins en þeir hafa ekki fyrir því í asanum og óðagotinu að gera sér grein fyrir því hver fjárhagsleg staða þeirra er þegar verið er að skilja þessar tvær stofnanir í sundur. Því legg ég áherslu á að fá svör við því hvort menntamálanefnd hafi gengið eftir því að hinn fjárhagslegi aðskilnaður liggi alveg ljós fyrir, hver eigi hvað og hver skuldi hverjum og hve mikið. Það finnst mér vera lágmarksspurningar í þessari umræðu. Þegar maður skoðar öflugt samfélag eins og Ísland, sem býr að vaxandi höfuðborg, land sem er komið í alfaraleið, sem er sótt hingað heim af fjölda erlendra ferðamanna blasir það við að það er eðlilegt að þrjár dýrustu perlurnar í menningarfesti slíks samfélags séu stofnanir eins og sinfónía, þjóðleikhús og listdansflokkur. Við getum bætt fjórðu perlunni við sem er menningarlega sinnað ríkisútvarp. Að undirstöðum allra þessara stofnana er með einhverjum hætti vegið um þessar mundir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ekki ætla ég að eyða tímanum í að fjölyrða um örlög Listdansflokksins og þeirrar menntunar sem liggur að baki honum. Við höfum þegar tekið þátt í því fyrr á vetrinum að ræða hversu óhönduglega hæstv. menntamálaráðherra hefur tekist til þar. Ekki ætla ég heldur að fjölyrða um Ríkisútvarpið, ég ætla bara að einskorða mál mitt hér við Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ég velti því fyrir mér þegar verið er að gera breytingar á rekstrarfyrirkomulagi og högum Ríkisútvarpsins, sem beinlínis er skilgreint af hálfu þeirra sem bera málið fram í þinginu að það eigi ekki síst að verða til þess að auka menningarlegt inntak Ríkisútvarpsins, hvers vegna menn byrja þá á þessum aðskilnaði. Ég tel nefnilega að það sé ekki endilega rökrétt eða sjálfgefið og ég er ekki einu sinni viss um að það sé skynsamlegt að menn byrji þessa ferð með því að skera á tengslin milli Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins. Hver eru rökin á bak við það? Þau eru bara ein, alltaf þessi sömu rök sem koma fram varðandi nauðsynina á því að breyta Ríkisútvarpinu, það vantar fjármuni. Í rösklega 20 ára stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins í menntamálaráðuneytinu hafa fjárveitingar til Ríkisútvarpsins verið svo skornar við nögl að það er stórskuldugt og eins og fram hefur komið í umræðu síðustu vikna mundi það ekki eiga fyrir skuldum sínum ef gengið væri að því sem nýstofnuðu hlutafélagi. Ástæðan fyrir því að þetta frumvarp hér um Sinfóníuhljómsveitina er lagt fram er einfaldlega sú, eins og kemur fram í frumvarpinu, að það á að losa Ríkisútvarpið við þá kvöð að þurfa að greiða fjórðung af rekstrarkostnaði Sinfóníuhljómsveitarinnar. Vel má skilja vilja stjórnenda Ríkisútvarpsins sem búa við þann nauma fjárhag sem þeim er ætlaður af ríkisstjórninni. Vel má skilja að forstöðumenn þess og yfirmenn geri það sem í þeirra valdi stendur til þess að draga úr slíkum kostnaði. En það finnast mér ekki vera hin réttu rök og ég tel að afleiðingar slíkrar gerðar séu ekki fallnar til þess að gera Ríkisútvarpið að menningarlegri stórstofnun eins og það á að vera. Þegar við horfum til helstu höfuðborga heimsins, a.m.k. á Vesturlöndum, hefur það einkennt ákaflega margar þeirra að þar er að finna eina stóra og öfluga sinfóníuhljómsveit sem gjarnan er rekin í samstarfi viðkomandi höfuðborgar og viðkomandi ríkis og það er fullkomlega eðlilegt. Þessi háttur var hafður hér á á sínum tíma. Að vísu var það þannig, eins og fram kom hér í ræðum áðan, að forsaga þessara tengsla Ríkisútvarpsins og Sinfóníuhljómsveitarinnar var ekki síst sú að það þurfti fjármagn til þess að reka Sinfóníuhljómsveitina og þessi háttur var tekinn upp vegna þess að það var litið svo á að þarna væri um að ræða nátengdar stofnanir, það var litið svo á að Sinfóníuhljómsveitin væri partur af þeirri menningarlegu ávöxtun arfleifðarinnar sem skiptir svo miklu máli fyrir menningarþjóð eins og Íslendinga. Væri það raunverulega ætlunin að ýta undir Ríkisútvarpið sem bólvirki menningar á sviði tónlistar á Íslandi hefðu menn gert þveröfugt við það sem liggur fyrir í frumvarpinu. Þá hefðu menn frekar reynt að hnýta fastar tengslin á milli Ríkisútvarps og Sinfóníuhljómsveitarinnar. Ég er ekki eini maðurinn sem er þessarar skoðunar. Hún hefur komið fram hjá ýmsum af helstu foringjum fortíðarinnar hjá Sjálfstæðisflokknum sem enn eru á dögum og hafa af því nokkuð amstur en sennilega einnig gaman af að uppfræða þjóðina daglega um viðhorf sín, eins og fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, gerir í leiðurum blaðsins sem hann stýrir. Í nýlegum leiðara fjallar hann einmitt um tengsl Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins. Hann segir að miklu rökréttara virðist að byrja á hinum endanum, þ.e. að treysta betur þau tengsl sem eiga að hans mati að vera milli Ríkisútvarps og Sinfóníuhljómsveitar. Í leiðaranum sem ég hef leyft mér, virðulegi forseti, að vísa til segir fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, með leyfi forseta: „Hitt er óskiljanlegt hvers vegna byrja á nýjan tíma í rekstri þess með því að rjúfa þessi tengsl. Öll rök sýnast falla að hinu að auðga þau að innihaldi.“ Frú forseti. Þetta er auðvitað mergurinn málsins. Það væri Ríkisútvarpinu til framtíðar mikill akkur og fengur í að hafa sem sterkust tengsl við Sinfóníuna. Áratugum saman hefur það verið fastur liður og þó tiltölulega tíðari á árum áður að Ríkisútvarpið útvarpaði í gegnum hljóðvarpið reglulega frá sinfóníutónleikunum. Það var hluti af því endurgjaldi sem Ríkisútvarpið fékk fyrir fjórðungsframlag sitt til rekstrarfjár hljómsveitarinnar sem lög, sem hér er verið að breyta, gerðu ráð fyrir. Þetta eru svipuð tengsl og við sjáum í mörgum löndum í kringum okkur. Þar er veigamikið hlutverk sérhvers ríkisrekins almannaútvarps að miðla efni af þessu tagi. Þess vegna get ég ekki annað en tekið undir með fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins með að það er öfugsnúið að hafa þennan háttinn á, eins og hann segir svo snilldarlega í greininni sem ég vísa til sem birtist fyrir tíu dögum í Fréttablaðinu. Öll rök hníga að því að það hafi einmitt átt að auðga tengsl þessa tveggja. Það hefur komið fram að mismunandi skoðanir eru á hvort rétt sé að heimila öðru þeirra tveggja sveitarfélaga sem koma að rekstri Sinfóníuhljómsveitarinnar að skera á þau tengsl. Ég verð að segja að ég er ekki sammála öllum þeim viðhorfum sem sett hafa verið fram í því efni. Ég skil það vel að Seltjarnarnesbær vilji losna undan þessari kvöð. Ýmis rök hníga að því. Þegar Seltjarnarnesbær gekkst undir þessar skuldbindingar árið 1982 var það í þeirri trú að fleiri sveitarfélög mundu lyfta undir þennan bagga. Það gerðist ekki. Það má, eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, færa gild rök að því að eðlilegast, til að standa straum af kostnaði menningarstofnunar af þessu tagi, sé að fyrst og fremst komi tveir aðilar að verki, þ.e. ríkisvaldið og höfuðborgin. Ríkisvaldið og höfuðborgin hafa þegar öflugt samstarf á sviði menningar og lista sem kristallast t.d. í hinni ágætu Listahátíð sem hér er orðin fastur liður í þjóðlífinu. Hún hefur orðið til að draga hingað í vaxandi mæli menningarferðamenn sem koma til landsins til að bergja af menningarbrunnum þjóðarinnar. Það er óhætt að fullyrða að Sinfónían og íslensk tónlist er einn af þeim brunnum. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að þessar tvær stofnanir samfélagsins komi að þessu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson flutti afbragsgóða ræðu áðan. Sérstaklega þótti mér snilldarlegur sá kafli ræðunnar þar sem hann færði rök að því að ólíklegt væri að sá sparnaður sem fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis næðist fram. Hv. þingmaður benti á að samkvæmt upplýsingum sem þar koma fram er gert ráð fyrir á fjárlögum yfirstandandi árs spari Ríkisútvarpið 123 millj. kr., þ.e. með því að skera á þessi fjárhagslegu tengsl. Í fjárlagafrumvarpinu sem samþykkt var síðast, fyrir það ár sem nú er hafið, er þessi upphæð 138 millj. kr. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gaf sér að Ríkisútvarpið, undir nýrri forustu og hugsanlega innan nýs lagaramma, mundi ekki hverfa frá því að rækja það menningarlega hlutverk sitt að miðla klassískri tónlist fyrir tilstilli Sinfóníuhljómsveitarinnar til þjóðarinnar. Nú er ég að vísu ekki algerlega sammála hv. þingmanni. Ég er ekki viss um að það verði svo í framtíðinni. Röksemdina fyrir því sæki ég einmitt í röksemdafærslu hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Hann benti eðlilega á að ekki væri hægt að gera ráð fyrir að Ríkisútvarpið fengi afnot af flutningi og tónverkum Sinfóníuhljómsveitarinnar án endurgjalds. Miðað við það sem höfum heyrt í umfjöllun um ýmiss konar skyld mál og tengd þessu er líklegt að Ríkisútvarpið þyrfti að greiða tugi milljóna á ári hverju ef það ætlaði að halda þeim tengslum í svipuðu formi og áður. Það er hins vegar alls óvíst. Ef við horfum framan í nýja tíma þar sem búið er að háeffa Ríkisútvarpið og Sjálfstæðisflokkurinn heldur áfram að skera af því þann þrönga fjárhagslega stakk sem þrælsaumaður er utan um það í dag þá spyr ég hv. þm. Ögmund Jónasson og formann nefndarinnar, sem hefur upplýst það í þessari umræðu að hann er ákaflega menningarlega sinnaður og telur að Ríkisútvarpið eigi að gegna þessu hlutverki: Hvar á Ríkisútvarpið þá að fá fjármunina til að greiða Sinfóníunni fyrir flutning á þessum tónleikum? Það er hvergi gert ráð fyrir því. Það er alls ekki hægt að sjá nokkur merki þess í þeim gögnum sem fylgja þessu frumvarpi eða í þeim umsögnum eða skjölum sem í því koma fram.

Samningurinn tekur á þessu.

Það þarf að borga fyrir samninginn, frú forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kallar fram í að gera eigi samning um flutning þessa efnis milli Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins. En skilur ekki hv. þingmaður að það þarf að greiða fyrir það efni? Það kemur hvergi fram hvert eigi að sækja það fé. Hvert á að sækja það fé eða með hvaða hætti? Það er hugsanlegt að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson finni upp einhverja aðferð til að fjármagna Sinfóníuhljómsveitina. Hann er snjall maður. Hann hefur sýnt það á síðustu tveimur árum að hann hefur komið fram með tvær gersamlega andstæðar hugmyndir um fjármögnun Ríkisútvarpsins. Hann var með frábæra hugmynd í fyrra, sem ég skil því meir sem ég kynnist og skoða hana betur, þ.e. að Ríkisútvarpið yrði fjármagnað með tengslum við persónuafslátt tekjuskattskerfisins. Síðan sáum við að hv. þingmaður greiddi atkvæði með allt öðru, með nefskattinum. Ég hef áður látið hnútasvipu nefskattsins og röksemdafærslu hans frá því í fyrra ríða á hrygglengju hv. þingmanns og ætla ekki að angra geð hans með því frekar í dag. En það er samt rétt að rifja upp að hv. þingmaður gat í fyrra fundið 16 tölusetta liði með athugasemdum og andmælum gegn nefskattinum sem hann taldi allsendis ófæran. Hv. þm. Pétur H. Blöndal taldi hann ekki 10 aura virði. Þeir samþykktu þann skatt báðir í dag. Ég gat ekki betur séð. Hugkvæmnin sem hv. þingmaður hefur sýnt í umræðum um þessi mál er slík, að það er aldrei að vita nema hann geti dorgað úr djúpum huga síns einhvers konar aðferð til að fjármagna Sinfóníuhljómsveitina. Klárt er að minnsta kosti að í nefndaráliti sem hv. þingmaður hefur mælt fyrir er talað um að þessi tengsl eigi að halda áfram. Hins vegar er hvergi sagt hvert eigi að sækja fjármagnið til þess að greiða það. Það er allt á sömu bókina lært þegar kemur að þessum málaflokki. Það er ekki einu sinni gerð tilraun til að slá á hvað þetta kostar. Hv. þingmaður hefur ekki þreyst á að upplýsa menn um að hádegisverðurinn er aldrei ókeypis. Það er ekkert ókeypis í þessum heimi. Það er ekki hægt, af hálfu hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins, að koma með sveðjuna og skera á þessi tengsl með ýmsum rökum en ætla síðan að segja að allt eigi að vera eins og það var áður. Í reynd er hv. þingmaður að segja að kostnaðurinn vegna þessa samstarfs minnki ekkert. Það á bara að borgað með allt öðrum hætti, seinna, einhvern tímann inni í framtíðinni. Það er aldrei nein fyrirhyggja í þessum efnum. En ég ætla að vera heiðarlegur við hv. þingmann. Það er ekki honum að kenna. Hann ber enga sök á því. Hins vegar hefði hann mátt hafa svolítið meiri metnað fyrir þessum málaflokki. Það hefur örugglega komið fram í þessari umræðu að hv. þingmaður finnur sig í að vera talsmaður í menningarmálum fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Enda fyrir löngu komið að því, eins og ég sé á hæstv. félagsmálaráðherra að hann er mér algerlega sammála um, að sá flokkur kæmi sér upp einhverri menningarstefnu. Ég veit að einhvers staðar í djúpum hjarta hv. þingmanns hefur kviknað hjá honum löngun til að verða menntamálaráðherra. Það er fullkomlega eðlilegt. Hann er ekki verri en sumir aðrir sem þar hafa setið fyrir hönd hans flokks. Sennilega yrði hann miklu betri en obbi þeirra. En þá verður hv. þingmaður líka að sýna ákveðinn metnað. Því miður, ef hann ætlar að renna í slóð fyrrverandi ráðherra menntamála sem úr Sjálfstæðisflokknum hafa komið, er fortíðin þeirra ekki glæsileg til að byggja á fordæmi inn í framtíðina. Hv. þm. Ögmundur Jónasson rifjaði upp grein eftir Jón Þórarinsson, sem var listráðunautur Ríkisútvarpsins, eitt af okkar fremstu tónskáldum sem við á hinu háa Alþingi settum í heiðurslaunalistamannaflokk fyrir nokkrum árum. Hann ritaði grein í Morgunblaðið og lýsti því hvers konar metnaðarleysi hefur einkennt stefnuna, annars vegar gagnvart þessu samstarfi Ríkisútvarpsins og Sinfóníunnar og hins vegar gagnvart tónlistarlegri arfleifð landsins almennt. Í þeirri grein vakti Jón Þórarinsson athygli manna, þar á meðal mína, á hinum ágæta samningi sem átti að vera grunnurinn að samstarfi Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins. Þar kemur glöggt fram að þetta samstarf átti að vinna á báða vegu, þ.e. það átti ekki bara að vera þannig að Ríkisútvarpið greiddi fjórðunginn af kostnaði heldur kom ákveðið endurgjald til baka. Þetta endurgjald má segja að hafi byggst á tveimur höfuðþáttum. Í fyrsta lagi var heimild til að útvarpa beint eða síðar upptökum af öllum áskriftartónleikum hljómsveitarinnar og líka öllum öðrum tónleikum sem á hennar vegum voru haldnar. Hvað heldur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson að kosti í dag að fá að senda út til heillar þjóðar tónleika hjá Sinfóníuhljómsveit, þótt hún sé lítil, sem hefur samt unnið sér sess sem ein af framsæknustu Sinfóníuhljómsveitum veraldar? Hún hefur á undanförnum árum fengið margvíslegar viðurkenningar og verðlaun fyrir þá tónlist sem hún hefur framleitt og miðlað í gegnum diska. Ég þarf ekki að rifja það upp fyrir hv. þingmanni. Hann er vel að sér í menningarefnum eins og ég hef áður vottað um. Þetta var annað meginstefið í þessum samningi, að Ríkisútvarpið mátti senda beint frá öllum tónleikum. Hitt var að þeim mátti sjónvarpa líka. Man hv. þingmaður eftir að Ríkisútvarpið hafi notfært sér þennan samning svo að einhverju nemi? Þá er ég að tala um seinni liðinn, þ.e. heimildina til sjónvörpunar? Nei. Þó er það svo að Ríkisútvarp sem tekur sig alvarlega, eins og ríkisútvörpin í nágrannalöndunum gera, leggur metnað sinn í að miðla með þessum hætti tónlistararfleifðinni. Það hefur alls ekki verið gert. Það er þess vegna sem ég rifja það sérstaklega upp undir lok ræðu minnar að Þorsteinn Pálsson, sem var á sokkabandsárum hv. formanns menntamálanefndar, ljós pólitísks lífs hans. Hann komst til vits og þroska á þeim árum sem sá ágæti stjórnmálamaður veitti Sjálfstæðiflokknum forustu. Hann hefur sérstaklega gert að umræðuefni hvílíkt metnaðarleysi það er af hálfu Ríkisútvarpsins að hafa ekki notfært sér þessi tengsl. Ég get ekki annað en tekið undir það. Það er algengt í löndunum í kringum okkur að metnaðarfullar ríkisútvarpsstöðvar reki sinfóníuhljómsveitir, ekki bara að hluta eins og gerist hér á landi heldur að öllu leyti. Rökin liggja í augum uppi. Hér er um að ræða tónlist sem langlíklegast er að ríkisrekið útvarp geti skilað í ýmsu formi áfram úr tónlistarsölunum til fólksins í landinu. Ef hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og meðreiðarsveinar hans, sem hér hafa farið heldur á brokkinu í gegnum þingið við að reyna að reka þetta frumvarp í gegnum salina, meina eitthvað með tali sínu um hið nýja Ríkisútvarp, eins og það er orðað stundum, sem eigi að sinna menningarlegri hlið samfélagsins, ættu þeir auðvitað að fara í slóð Þorsteins Pálssonar. Ég tel hugsanlegt að hæstv. samgönguráðherra hefði gert það ef hann hefði verið settur yfir annað en að bæta samgöngur landsmanna, sem hann hefur reyndar gert með miklum ágætum.

Og er nú ekki lítið mál.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta frekar. Ég hef lagt tvær spurningar fyrir hv. þingmann Sigurð Kára Kristjánsson og hin fyrri er þessi: Er það rétt að þetta frumvarp sem hér er til umræðu sé komið til þingsins með formgalla sem er þess eðlis að hann stangist á við lög? Er það rétt að þetta frumvarp hafi aldrei verið afgreitt með formlegum hætti úr menntamálanefnd? Ég vænti þess, þegar hv. þingmaður svarar mér á eftir, að hann geti upplýst okkur um að niðurstaða meðferðar málsins í nefndinni hafi verið skráð í gerðarbækur nefndarinnar. Á hinn bóginn spyr ég hv. þingmann: Er búið að skilgreina til fulls hið fjárhagslega uppgjör á milli Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins, verði þetta frumvarp að lögum? Í þessari spurningu felst ósk um upplýsingar um hver skuld Ríkisútvarpsins við Sinfóníuna er í dag.

Frú forseti. Nú er komið að lokum þessarar umræðu  Ég heyri nú ekki frammíköllin hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni en ég vil þakka honum fyrir ræðuna sem hann hélt hér og hlý orð í garð míns fyrrverandi formanns, formanns Sjálfstæðisflokksins, Þorsteins Pálssonar. Ég hefði nú óskað eftir því að hann hefði fjallað um Þorstein Pálsson, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra og formann Sjálfstæðisflokksins, með sama hætti þegar við vorum að fjalla hér um bók sem forsætisnefnd þingsins ætlaði sér að gefa út um sögu þingræðisins. Þá hefðu þessar miklu mærðarræður um Þorstein Pálsson, fyrrum formann Sjálfstæðisflokksins, mátt heyrast frá hv. þingmanni eða hans meðreiðarsveinum í Samfylkingunni - um þennan ágæta mann sem tók við formennsku í Sjálfstæðisflokknum þegar ég var tíu ára gamall og stóð sig með mikilli prýði sem slíkur. Ég ætla svo sem ekki að halda hér langa ræðu en ég vil þó taka það fram út af því sem fram kemur hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, af því að hann varpaði þeirri spurningu til mín hver væri heildarskuld Ríkisútvarpsins við Sinfóníuhljómsveitina, að mér telst svo til að skuld Ríkisútvarpsins við hljómsveitina nemi u.þ.b. 626 millj. kr. Um þá skuld er það að segja að hún mun ekki fara neitt og ef menn lesa frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. kemur þar fram að hið nýja félag tekur við réttindum og skyldum, þar á meðal eignum og skuldum, þessa félags þannig að skuldin stendur og hefur ekki verið gerð upp og mun ekkert verða gerð upp í tengslum við þetta frumvarp enda fjallar það ekkert um þetta atriði málsins. Skuldin er þarna og þetta frumvarp leysir Ríkisútvarpið ekkert undan henni hvað sem síðar verður. Menn hafa velt því fyrir sér hvort þetta mál hafi verið afgreitt úr hv. menntamálanefnd með lögformlegum hætti eða þeim hætti sem fundarsköp Alþingis gera ráð fyrir. Þegar ég var yngri og var í menntaskóla tók ég þátt í alls kyns mælskukeppnum  Aðalatriði málsins er að málið var afgreitt úr nefndinni. Fjallað var um frumvörpin um Ríkisútvarpið hf. og Sinfóníuhljómsveit Íslands saman og saman voru þau afgreidd úr nefndinni. Dreift var nefndaráliti sem lagt var fyrir á fundi nefndarinnar. Því var dreift hér á þingi og það þurfi m.a.s. að prenta það upp og leiðrétta vegna þess að í upphaflegri útgáfu var tekið fram að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson væri samþykkur efni nefndarálitsins og efnislegri afgreiðslu - ég endurtek, efnislegri afgreiðslu nefndarinnar á málinu - en svo var ekki þannig að breyta þurfti nefndarálitinu með tilliti til þess. Þar fyrir utan er það náttúrlega bókað í bækur menntamálanefndar að málið hafi verið afgreitt með þessum hætti. Ég lít því á þennan málflutning hjá hv. þingmanni og reyndar fleiri þingmönnum sem hálfgert spaug frekar en efnislegt innlegg í þessa umræðu. Að svo búnu, frú forseti, lýk ég ræðu minni og vona að ég hafi svarað spurningum hv. þingmanns.

Frú forseti. Það var um margt merkilegt að hlusta á hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson lýsa upplifun sinni á fundi menntamálanefndar þegar hann telur að nefndarálit meiri hluta nefndarinnar um það frumvarp sem hér er rætt, um Sinfóníuhljómsveit Íslands, hafi verið afgreitt. Ég ætla ekki að neita því að hugsanlegt er að hv. þingmaður og þess vegna meiri hlutinn allur hafi upplifað afgreiðsluna á þennan hátt. Ég verð hins vegar að taka undir lýsingu hv. þm. Marðar Árnasonar á upplifun hans og minni um það hvernig þetta gerðist í lok fundarins. Það þarf auðvitað að taka það fram að við vorum að ræða um Ríkisútvarpsfrumvarpið á þessum fundi. Nefndarálitum var dreift, eins og hv. þingmaður nefndi, en nefndarálitið um Sinfóníuhljómsveit Íslands var aldrei rætt af þeirri einföldu ástæðu að hún kom okkur algjörlega í opna skjöldu sú tillaga sem kom fram frá formanni nefndarinnar sem var að því er okkur skildist um að afgreiða Ríkisútvarpsfrumvarpið úr nefndinni. Við upplifðum það þannig að það væri eingöngu verið að því en nú lýsir hv. þingmaður því að það hafi átt við um bæði málin. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ætíð vorum við að fjalla um þessi mál samhliða í nefndinni og það hefur trúlega valdið þessum ruglingi og þessari ólíku upplifun.  Við teljum hins vegar að þarna sé dæmi um nákvæmlega þau vinnubrögð sem við höfum fjallað töluvert um varðandi Ríkisútvarpsfrumvarpið. Það á auðvitað við um þetta líka og þetta mál hefur eiginlega lent í skugga þess. 

Frú forseti. Það er leitt að heyra og fá staðfestingu á því að einhverjir nefndarmenn, þar á meðal hv. þingmaður, hafi verið í einhverju ójafnvægi þegar málið var afgreitt úr nefndinni en eftir stendur að við afgreiðslu þessa máls var fullkomlega farið að þingsköpum. Ég hlýt að varpa spurningu fram til hv. þingmanns, hún er þessi: Hvernig í ósköpunum komst þetta mál á dagskrá ef það hefur ekki verið afgreitt úr nefndinni? Og hvernig stendur á því að nefndaráliti vegna málsins var dreift og því síðan breytt samkvæmt athugasemd frá fulltrúa eins stjórnarandstöðuflokksins í nefndinni? Gerist þetta allt saman einhvern veginn af sjálfu sér? Hvernig stendur þá á því að hv. þingmenn, sem hafa nú setið hér dögum og vikum saman undir umræðum um Ríkisútvarpið hf., gerðu ekki athugasemdir sem þessar aðeins fyrr? Hvernig stendur á því að menn létu allan þennan tíma líða ef þeir á annað borð telja sig vera að tala samkvæmt bestu vitund? Ég vildi gjarnan fá svör við þessum spurningum.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það var töluvert ójafnvægi á fundi nefndarinnar. Ójafnvægið var þó eingöngu meiri hluta megin vegna þess að það var gífurlegur þrýstingur á meiri hlutann að koma þessu máli, þ.e. Ríkisútvarpsmálinu, frá og úr nefndinni þrátt fyrir að ekki gæfist tími til að ræða það. Það er því ekkert óeðlilegt, frú forseti, eins og ég sagði áðan, að upplifun meiri hlutans hafi verið sú að þetta hafi verið í einum pakka og ég geri út af fyrir sig ekki athugasemdir við það. Við ákváðum það í minni hlutanum strax eftir fundinn að vera ekkert að gera athugasemdir við það. Við vildum hins vegar minnast á þetta til þess að sýna hvernig vinnubrögðin í nefndinni voru þegar þetta gerðist. Æðibunugangurinn var svo mikill að ekki gafst einu sinni tími til þess að vinna af formfestu. Upplifunin var þessi og við ákváðum sem sagt að gera ekki neinar frekari athugasemdir við þetta. Hv. þm. Mörður Árnason minntist á þetta hér í ræðu sinni og tók það fram að ekki væru fleiri athugasemdir og ekki yrði gert meira með málið. Hins vegar er eðlilegt að aðrir hv. þingmenn sem hér voru í salnum og heyrðu þetta hafi risið upp og talið býsna langt gengið í því að fara gegn forminu sem við göngum venjulega út frá á nefndarfundum. Við sem sátum fundinn settum þetta í eðlilegt samhengi og ákváðum þess vegna að gera ekki frekari athugasemdir við málið. Sú er auðvitað skýringin á því af hverju allt gekk fram sem hv. þingmaður var að nefna. Þetta er dæmi um það dæmalausa mál sem við höfum verið að ræða varðandi Ríkisútvarpið hvernig að því var staðið. Sinfónían geldur þess að fá ekki nægjanlega umfjöllun af því að það lá svo mikið á að koma Ríkisútvarpinu úr nefndinni. Þess vegna m.a. voru drögin að nefndarálitinu aldrei rædd neitt sérstaklega í menntamálanefnd - af þeirri einföldu ástæðu að Ríkisútvarpið var stóra málið og það var Ríkisútvarpið sem meiri hlutinn var með meirihlutavaldi sínu að taka úr nefndinni gegn vilja minni hlutans og án þess að málið væri fullrætt. Það hefur orðið til þess að við höfum hér í þingsölum þurft að ræða málið frekar. Ekki nóg með það. Á morgun munum við hefja leik að nýju í nefndinni og ræða frumvarpið um Ríkisútvarpið frekar þar.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði að jafnvel þó svo kynni að vera að þetta mál hefði ekki verið tekið formlega út úr nefndinni þá væri að minnsta kosti svo að ábendingar um slíkt væru svo seint fram komnar að þær væru ekki gildar. Mig langar að upplýsa hv. þingmann um að það eru engir sérstakir tímakvarðar á það hvenær lög eigi að gilda og hvenær ekki.

Það verður nú að upplýsa þingmenn.

Í öðru lagi þá er það svo, eins og hv. þm. Halldór Blöndal er mér örugglega sammála um, að sannleikurinn kemur aldrei of seint fram. Hv. þingmaður sagði að þetta hlyti að vera spaug. Í þessum sölum spauga menn ekki með lög. Svo einfalt er það nú. Ég vil hins vegar þakka hv. þingmanni fyrir glögg svör varðandi fjárhagsstöðuna. Það eru fullnægjandi svör að minnsta kosti fyrir mig. En það vakti eftirtekt mína að hv. þingmaður sagði að þessi skuld, 626 millj., mundi fylgja Ríkisútvarpinu hvað svo sem síðar yrði. Hvað á hv. þingmaður við? Hvernig er ætlast til að Ríkisútvarpið greiði þessa skuld? Hefur hv. formaður menntamálanefndar eitthvað velt því fyrir sér eða er þetta bara partur af þeim lausu endum sem alls staðar leka og lafa út úr þessum frumvörpum og minna helst á ullarpeysu sem hefur lent í rakstrarvél? Allt tætt í sundur. Nei.

… frá því að þú varst lítill drengur.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fara að nota þessar fáu sekúndur til að rifja upp bernskuminningar mínar en svarið er neitandi við frammíkalli fyrrverandi ágætis hæstv. forseta þingsins. Bara þetta varðandi vinnubrögðin. Það er upplýst hér. Það er meira að segja hrúgað stjórnarandstæðing á nefndarálit meiri hlutans án þess hann sé spurður að því. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson þarf að leiðrétta það sérstaklega að hann er ekki með á þessu. Er það ekki nokkuð til marks um vinnubrögðin hjá þessum ágæta stjórnarmeirihluta?

Frú forseti. Varðandi þetta með skuldir útvarpsins gagnvart Sinfóníuhljómsveitinni, þá er alveg ljóst að Ríkisútvarpið þarf einhvern veginn að greiða upp þessar skuldir og ég minni á að hvort sem það eru fyrirtæki eða stofnanir sem steypa sér í skuldir þá þurfa þau að standa skil á skuldum. Það vill hins vegar til með þetta félag að það verður rekið af skattfé og hefur frekari aðgang að tekjum en flest önnur fyrirtæki sem eru í rekstri. Þannig að ég geri nú ráð fyrir að Ríkisútvarpið muni hafa ráð á því með tíð og tíma að greiða upp skuldir sínar ef stjórnvöld taka ekki þá ákvörðun að grípa til einhverra sérstakra ráðstafana hvað það varðar. En það verður ekki gert í þessu frumvarpi eins og hv. þingmaður veit sem er nú búinn að vera hérna þingmaður kannski lengur en margir teldu ástæðu til að ætla, miðað við málflutning hans í þessu máli. En það veit hv. þm. Einar Már Sigurðarson, sem er mjög reyndur fjárlaganefndarmaður, að út í slíkar aðgerðir verður ekki farið í lagasetningu eins og þessari. Það verður gert í fjárlögum eða fjáraukalögum. Þetta veit hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem ég að öðru leyti met mikils og reyni nú yfirleitt að hlusta eftir góðum ábendingum sem frá honum koma. Þetta er því bara verkefni sem Ríkisútvarpið þarf að leysa gagnvart Sinfóníuhljómsveitinni. Þannig er það. Ég hlakka til að eiga orðastað við hv. þingmann í 3. umr. um þetta mál.

Frú forseti. Ég get þá glatt hv. þingmann Sigurð Kára Kristjánsson með því að ég hyggst halda nokkuð yfirgripsmikla og djúpa ræðu um það mál þegar sú stund rennur upp. Hv. þingmaður hefur þá eitthvað til að hlakka til. En ég er ekki viss um að vegna þess að ríkið og Ríkisútvarpið hafi aðgang að skattpeningum almennings þá muni það standa fljót og greið skil á skuld sinni við Sinfóníuhljómsveitina. Ég óttast það miklu fremur að þingmenn eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, Birgir Ármannsson og Pétur H. Blöndal muni nota þessa miklu skuld, 626 millj. til að taka enn einn snúning á þumalskrúfunni sem þeir nota með því að fjársvelta Ríkisútvarpið, til að knýja það í sölu. Leiðtogi þessara þrílembinga, frú forseti, ég tek þessi orð aftur því þau eru óvirðuleg. En leiðtogi þessara virðulegu þremenninga, Pétur H. Blöndal kom hér upp í dag og sagði að hann samþykkti frumvarpið vegna þess að það væri leið að einkavæðingu. Ég hef fært rök að því áður að ef þessir menn komast til þeirra valda og áhrifa sem hugur þeirra bersýnilega girnist þá er það einmitt fjárþröng Ríkisútvarpsins sem þessir herramenn munu nota til að pína það inn í farveg bútasölunnar sem ég tel að bíði Ríkisútvarpsins. En að öðru leyti ætla ég ekki að lengja þessa umræðu en vil aðeins segja hv. þingmanni að ég, eins og hann, tók þátt í umræðum í menntaskóla. Á þeim fundum voru yfirleitt haldnar fundargerðir og þar skrifuðu menn það sem fór fram á fundum en ekki eftir á eftir einhverju sem er óáþreifanlegt eins og upplifun. En þessi ágæti þingmaður virðist lifa í einhverjum draumheimi og hann dreymir hverjir eru með á meirihlutaálitinu og hvort álit séu yfir höfuð formlega afgreidd. Svo kemur að því að hann vaknar og þá felast timburmennirnir í að hann þarf að fara að leiðrétta sjálfan sig. Eða aðrir fyrir hann eins og hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson þurfti að gera.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður ætti að fara varlega í yfirlýsingum sínum og kannski ástæða til að hann taki eitthvað af orðum sínum aftur umfram það sem hann hefur þegar gert, vegna þess að ég heyrði ekki betur en að hv. þingmaður væri að dylgja að því að ég og aðrir í meiri hlutanum hefðum verið að semja söguna eftir á.  Að lokum vil ég óska hv. þingmanni innilega til hamingju með að hafa haldið þessa ræðu og farið í öll þau andsvör sem hann hefur farið í án þess að hafa reifað sína efnislegu skoðun á þeim efnisatriðum sem fram koma í frumvarpinu. Hv. þingmaður hefur hér farið vítt og breitt yfir sviðið og fjallað kannski meira um önnur frumvörp sem við höfum rætt hér á síðustu vikum. En það er ástæða til að hrósa hv. þingmanni fyrir málflutning hans í þessu máli.

Frú forseti. Ég ætlaði ekki að lengja þessa umræðu. En hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson taldi að ég hefði ekki farið efnislega yfir afstöðu mína í þessu máli. Ég flutti hér í löngu máli, að því mér þótti skilmerkilega málafærslu fyrir því að ég tel að það sé röng byrjun á þessum umskiptum á högum Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins að byrja á því að skilja þau með þessum hætti í sundur. Ég er þeirrar skoðunar að ef hér á að byggja upp menningarlega framsækið Ríkisútvarp þá hefðu menn átt að byrja á því að efla þessi tengsl. Þetta er sama skoðun og Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hefur sett fram. Að öðru leyti, frú forseti, ætla ég ekki að fjölyrða um þetta, af einskærri virðingu fyrir hæstv. samgönguráðherra sem á eftir að flytja hér mál sín og hefur beðið þolinmóður lengi dags eftir því. En þetta var meginkjarninn í mínu máli. Hv. þingmaður virtist svo sár yfir því að ég léti að því liggja að meiri hlutinn hefði skáldað upp það sem fram fór á þessum fundum. Ég lét ekkert að því liggja. Ég sagði það hreint út og ástæðan fyrir því að ég sagði það ekki fyrr, af því hv. þingmaður innti mig eftir því, var einfaldlega sú að ég varð þess ekki áskynja fyrr en í dag þegar þingmenn úr menntamálanefnd upplýstu um framgang málsins í nefndinni, að þetta hefði átt sér stað. Ég tek það ekki jafnlétt og hv. þingmaður að menn afgreiði á einhverjum handahlaupum mikilvæg mál eins og Sinfóníuhljómsveit Íslands út úr nefnd, með þeim hætti að helft þingmanna sem eru viðstaddir gerir sér ekki grein fyrir að það hafi gerst. Það eru álíka vinnubrögð og þau að setja þingmann á nefndarálit án þess að hafa einu sinni fyrir því að spyrja hann. Það var það sem gerðist. Það var það sem hv. þingmaður sagði að hefði gerst hér varðandi einn kollega hans úr Frjálslynda flokknum. Svo ég held að hv. þingmaður þurfi ekkert að móðgast yfir þessu. Hugsanlega voru þetta bara mistök. Gott og vel. Allir gera mistök. Jafnvel tilvonandi dýrlingar eins og þessir ungu tyrkir Sjálfstæðisflokksins. Hitt liggur alveg ljóst fyrir að þetta er í andstöðu og stangast á við lögin um það hvernig mál eigi að fara fram. Mér væri í lófa lagið að krefjast þess af hálfu hæstv. forseta að umræða um þessi mál og afgreiðsla yrði stöðvuð þangað til það hefði fengið formlega afgreiðslu í nefndinni. En ég ætla ekkert að leggja stein í götu þessa máls sérstaklega. Ég vil bara segja að lokum að afstaða mín kom algerlega skýrt fram í þessu máli. En það hefur hins vegar aldrei komið fram nein afstaða af hálfu hv. þingmanns og formanns menntamálanefndar um það af hverju á að skilja þetta tvennt að. Né heldur hefur hann lýst viðhorfum sínum til þess hvort það sé æskilegt fyrir Ríkisútvarpið eða Sinfóníuhljómsveitina. Það má meira að segja færa rök fyrir því frá fjárhagslegu sjónarmiði að þetta kunni að vera æskilegt fyrir Sinfóníuhljómsveitina vegna þess að ríkið mun greiða hlut Ríkisútvarpsins í rekstrinum. Ríkið mun líka þurfa greiða kannski fast að 100 millj. kr. fyrir þá þjónustu sem Sinfóníuhljómsveitin þarf að veita því. Hv. þingmaður hefur lýst hér yfir fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að þau tengsl verði áfram hin sömu. En það kostar peninga. Þannig að þegar upp er staðið þarf ríkið að greiða meira til Sinfóníuhljómsveitarinnar en áður og hún fær aukin verkefni. Þannig að það er alveg ljóst að þetta þarf ekkert að vera fjárhagslega slæmt fyrir sinfóníuna. En þetta getur orðið menningarlega erfitt fyrir almannaútvarp sem á að sinna því hlutverki að miðla tónlistarlegri arfleifð. Það er nú bara eitt af því sem segir beinlínis í frumvarpinu um Ríkisútvarpið. Þetta er mergurinn málsins en það er eins og með flest annað í þessu máli að það er ekki hugsað til þrautar, menn láta rekast og hrekjast undan stormviðrunum og stormurinn sem geisar í málefnum þessara stofnana er fjárhagsleg meðferð Sjálfstæðisflokksins á þeim. Í 20 ár hafa ráðherrar Sjálfstæðisflokksins svelt Ríkisútvarpið og þeir hafa svelt Sinfóníuhljómsveitina. Og nú koma þeir og reyna að bjarga einhverjum málum. Og hver er björgunin? Hún felst í að það á að háeffa Ríkisútvarpið og síðan á að beita áfram þessu fjárhagssvelti til að þröngva því inn á slóð bútasölunnar. Þeir byrja á að selja Rás 2 hér með frumvarpi á næstu árum. Láta þingið standa andspænis því að hið nýja hlutafélag eigi ekki fyrir skuldum og það eigi ekki fyrir rekstri og nota þá grein frumvarpsins sem segir að það megi leggja einstaka þætti Ríkisútvarpsins í hlutafélag með öðrum. Þá leggja þeir Rás 2 inn í hlutafélag með 365-miðlum. Svo þegar menn standa andspænis blankheitunum koma þeir með frumvarp og segja: Ríkisútvarpið stendur svo illa að það verður að selja þetta hlutafélag. Það er svona sem þetta gerist. Það er hugsanlegt að hv. þingmaður hafi ekki hugsað þetta til þrautar. Hitt er alveg ljóst að hann er ekkert ósammála því. Hann er beinlínis alinn upp í því heimatrúboði innan Sjálfstæðisflokksins að það eigi að selja Ríkisútvarpið. Hann hefur sjálfur mörgum sinnum tekið þátt í því á þingum Heimdallar og Sambands ungra sjálfstæðismanna að leggja fram og mæla fyrir tillögum um að það eigi að selja Ríkisútvarpið. Það var þess vegna sem leiðtogi lífs hans í þessum efnum kom hér í atkvæðagreiðslu í dag og sagðist samþykkja þetta frumvarp sem við afgreiddum hér í dag, gegn atkvæði mínu þó, vegna þess að hann taldi að þetta væri skref að sölu. Það er þingmaður sem stendur ekki víðs fjarri hv. formanni menntamálanefndar sem hefur einmitt lýst nákvæmlega þessu sama í grein nýlega. Það var ég. Ég lýsti því að þetta frumvarp væri nákvæmlega það sem Pétur H. Blöndal hv. þingmaður sagði hér í dag, skref að einkavæðingu. Ekki orð um það meira.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir tveimur frumvörpum til nýrra laga, annars vegar frumvarpi til laga um stofnun hlutafélags um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur og hins vegar frumvarpi til laga um Flugmálastjórn Íslands ásamt breytingu á lögum nr. 60/1998, um loftferðir. Með frumvörpum þessum er lagt til að núverandi skipulagi flugmála verði breytt og leiðir það til nokkurrar uppskiptingar á starfsemi Flugmálastjórnar Íslands frá því sem er í dag. Lagt er til að þjónusturekstur stofnunarinnar, þ.e. flugleiðsöguþjónustan að alþjóðaflugþjónustunni meðtalinni svo og rekstur flugvalla, verði tekinn út úr stofnuninni og stofnað verði um hann sérstakt hlutafélag. Þá er lagt til að sett verði sérstök lög um starfsemi Flugmálastjórnar Íslands sem eftir breytingarnar takmarkast einkum við verkefni er varða stjórnsýslu og eftirlit á sviði flugmála. Helstu markmiðin sem stefnt er að með breytingunum eru eftirfarandi: Að skilja stjórnsýslu og eftirlit Flugmálastjórnar frá þjónustustarfsemi stofnunarinnar í samræmi við innlendar og erlendar kröfur um skýr skil milli þessara þátta, að auka gagnsæi, skilvirkni, sveigjanleika og stuðla að betri stjórnsýsluháttum stjórnsýsluhlutans, að auka skilvirkni þjónustustarfseminnar og ekki síst samkeppnishæfni flugumferðarþjónustunnar í sínu alþjóðlega umhverfi, að færa verkaskiptingu varðandi flugmál í sambærilegt horf og þekkt er í ríkjunum í kringum okkur. Virðulegi forseti. Við Íslendingar höfum mikla sérstöðu í flugmálum samanborið við nágrannalöndin. Við eigum flugfélög og tengda starfsemi ásamt flugleiðsöguþjónustu sem er margföld að umfangi miðað við það sem íbúafjöldi og stærð landsins gefur tilefni til. Við erum reyndar stór á þessu sviði óháð þeim mælikvarða sem við viljum nota til þess að bera okkur saman við aðrar þjóðir. Hvers vegna? Jú, það skýrist að stórum hluta af góðu rekstrarumhverfi sem hefur m.a. áunnist vegna aðildar okkar að EES-samningnum. Með EES-samningnum var losað um skilyrði fyrir aðgangi að mörkuðum sem íslenskir flugrekendur njóta góðs af. Jafnframt höfum við hvergi slakað á við að innleiða öryggisreglur alþjóðasamfélagsins og gætt þess að halda uppi ströngu eftirliti til þess að tryggja að innlendir flugrekstraraðilar uppfylli alþjóðlegar reglur um starfsemina. Þetta hefur tryggt íslenskum flugrekstraraðilum gagnkvæma viðurkenningu á starfseminni og auðveldar aðgang að mörkuðum. Þá erum við með eitt stærsta flugstjórnarsvæði í heimi þar sem veitt er flugleiðsöguþjónusta í fremstu röð. Þjónusta á hluta þess svæðis er veitt samkvæmt umboði Alþjóðaflugmálastjórnarinnar en einnig samkvæmt samningi við Dani varðandi þjónustu yfir Grænlandi. Fjármögnun þjónustunnar er samkvæmt ákvæðum alþjóðasamnings þar um og er að mestu borin uppi af þjónustugjöldum. Þessi góða staða íslensks flugrekstrar er ekki sjálfgefin og við getum ekki gengið að því vísu að halda henni. Mikil samkeppni ríkir í því alþjóðlega umhverfi sem íslenskur flugrekstur starfar í og ekki síst á sviði þeirrar flugþjónustu sem Flugmálastjórn veitir. Samkeppnin hefur aukist mjög mikið í kjölfar markaðssóknar samkeppnisaðila bæði í austri og vestri. Þessir samkeppnisaðilar eru einkavædd fyrrum ríkisfyrirtæki og eru þau að sækja inn á ný svið, þar með talin þau sem við stjórnum. Við þessu verðum við að bregðast, m.a. með því að flugþjónustan starfi ekki við lakari aðstæður en sambærileg þjónusta í ríkjunum næst okkur. Þetta gildir bæði um gæði og öryggi þjónustunnar og ekki síður hið rekstrarlega umhverfi. Starfsemin þarf að búa við sveigjanleika og snerpu til að bregðast við alþjóðlegri samkeppni. Við verðum nú sem fyrr að halda vöku okkar í sívaxandi alþjóðlegri samkeppni og styrkja grunninn svo að við getum haldið stöðu okkar og jafnvel sótt fram. Séu skilyrði fyrir frumkvæði og framsækni fyrir hendi efast ég ekki um að það takist og flugþjónusta verði áfram mikilvæg atvinnugrein hér á landi sem skapi fjöldamörg hálaunastörf. Með þessum frumvörpum er haldið áfram á þeirri braut að færa skipulag flugstarfseminnar og rekstrarlegt umhverfi til samræmis við það sem viðtekið er í alþjóðaumhverfinu. Markmiðið er m.a. að losa um hömlur og takmarkanir núverandi skipulags og leysa úr læðingi krafta til þess að takast á við aukna alþjóðlega samkeppni á þessu sviði sem blasir við og er staðreynd í dag. Virðulegi forseti. Á flugþingi árið 2003 kynnti ég ákvörðun mína um skipun stýrihóps til að skoða framtíðarskipulag flugmála hér á landi. Markmið hópsins var m.a. að fara yfir starfsemi, skipulag og verkefni Flugmálastjórnar og skilgreina hvaða rekstrarform mundi henta fyrir þá starfsemi Flugmálastjórnar sem lýtur að rekstri og þjónustu við flugið og þá sérstaklega hvort hlutafélagaformið teldist henta til þeirrar starfsemi eða hluta hennar. Hópurinn skilaði skýrslu til samgönguráðuneytisins í mars 2005. Í skýrslunni kom fram að miklar breytingar hafa orðið á rekstrarumhverfi á sviði flugmála á undanförnum árum. Þessar breytingar eru afleiðingar af aukinni áherslu stjórnvalda á öryggi flugsamgangna annars vegar og samkeppni hins vegar. Í þessu felst m.a. krafa um gagnsæjan og hagkvæman rekstur og að greinin sé sjálfbær. Þá hafa örar tækniframfarir á sviði flugmála leitt til mikilla breytinga sem enn er ekki séð fyrir endann á. Flugmálin eru í eðli sínu alþjóðleg og hefur Alþjóðaflugmálastofnunin ICAO gegnt mikilvægu hlutverki við stefnumótun á því sviði og þar með þróun undanfarinna ára. Þá hafa flugmál skipað háan sess innan EES-samningsins og gerðumst við t.d. fullgildir aðilar Flugöryggisstofnunar Evrópu 1. júlí 2005. Sú stefna sem flugmál hafa tekið undanfarin ár, ekki síst fyrir tilstilli aðgerða Evrópusambandsins, hefur leitt til þess að mörg ríki hafa endurskoðað fyrirkomulag flugmála sinna og ráðist í skipulagsbreytingar á því sviði. Samgönguráðuneytið fylgdist vel með þessari þróun og var því stýrihópurinn skipaður á sínum tíma. Hópurinn benti á að til að uppfylla alþjóðlegar kröfur þyrfti að breyta skipulagi eftirlits og þjónustu Flugmálastjórnar. Það samræmdist ekki góðum stjórnsýsluháttum að sama stofnun hefði með höndum stjórnsýslu og eftirlit með þjónustu sem sama stofnun veitti. Til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra var talið nauðsynlegt að aðskilja faglega yfirstjórn eftirlits annars vegar og þjónustustarfsemi Flugmálastjórnar hins vegar. Flugmálayfirvöld verða að gera sömu kröfur í öryggismálum og önnur ríki sem við berum okkur saman við. Þá þurfum við að styðja við útrás íslenskra flugrekenda með skilvirkri stjórnsýslu sem er hluti af því rekstrarumhverfi sem flugrekendum er búið og hefur áhrif á möguleika þeirra í samkeppninni. Í ljósi þess að samkeppni er hafin í flugleiðsöguþjónustu var það m.a. mat stýrihópsins að bregðast þyrfti við þannig að íslenskri flugleiðsöguþjónustu yrðu sköpuð skilyrði til þess að eflast og takast á við aukna samkeppni og breyttar aðstæður. Þá er þrýstingur á fækkun flugstjórnarsvæða og aukna skilvirkni flugleiðsöguþjónustunnar. Breytingar hafa verið gerðar á skipulagi flugmála í nágrannalöndum okkar sem miða að því að auka samkeppnishæfni flugumferðarþjónustu. Það var mat stýrihópsins að bregðast þyrfti við þessari þróun og haga málum þannig að íslenskri flugumferðarþjónustu séu sköpuð skilyrði til að eflast enn frekar. Það liggur fyrir að flugstjórnarmiðstöðvar beggja vegna Atlantshafsins sækjast eftir - og vil ég biðja hv. þingmenn að taka sérstaklega eftir þessu - að fá að taka yfir umrætt flugstjórnarsvæði. Því er mikilvægt að sú þjónusta sem veitt er hér á landi sé samkeppnishæf og örugg. Að öðrum kosti kann sú hætta að vera fyrir hendi að þjónustan hverfi úr landi. Stýrihópurinn lagði til að valinn yrði sá kostur að skilja þjónustustarfsemi og rekstur Flugmálastjórnar frá stjórnsýslu og eftirliti þar sem þjónustustarfsemin og flugvallareksturinn yrðu færð til hlutafélags sem yrði í eigu ríkisins. Meginkostir þeirrar tillögu voru taldir þeir að stjórnsýsla og eftirlit eigi samleið og aðgreining eftirlits og þjónustu með þessum hætti uppfylli kröfur um gagnsæi opinberrar stjórnsýslu. Jafnframt að hlutafélagavæðing þjónustunnar veitti þann sveigjanleika sem nauðsynlegur sé til þess að takast á við fyrirliggjandi verkefni og fyrirsjáanlega samkeppni. Þjónusta við flug þurfi að vera samkeppnishæf í þessu tilliti. Til lengri tíma litið er gert ráð fyrir að hlutafélagavæðing þjónustustarfseminnar leiði til sveigjanleika sem og greiði fyrir nýtingu mögulegra sóknarfæra. Auðveldara er að stofna til samstarfs við erlend og innlend hlutafélög við markaðssetningu þjónustu og stoðþjónustu erlendis. Það er einnig í samræmi við þróun á hinum Norðurlöndunum og annars staðar í Evrópu. Virðulegi forseti. Ljóst er að breytingar sem hér hafa verið kynntar kröfðust vandaðs undirbúnings. Skipaður var sérstakur umbreytingahópur árið 2005 sem hafði það hlutverk að hrinda í framkvæmd breytingum í samræmi við tillögur stýrihópsins sem ég hafði fallist á. Frumvörp þessi eru samin af umbreytingahópnum og þar er gert ráð fyrir breytingum á starfsemi og skipulagi Flugmálastjórnar með það að markmiði að stofna sérstakt hlutafélag í eigu ríkisins um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar en að stjórnsýslustarfseminni, þar með talinni eftirlitsstarfsemi Flugmálastjórnar, yrði sinnt af sérstakri stofnun, Flugmálastjórn Íslands, með sérstökum lögum þar um. Við undirbúning frumvarpsins var leitað eftir athugasemdum frá hagsmunaaðilum, flugrekendum og stéttarfélögum og Flugmálastjórn, auk þess sem drögin voru kynnt á netinu. Haldnir hafa verið nokkrir fundir með starfsmönnum, stéttarfélögum og fulltrúum lífeyrissjóða starfsmanna ríkisins þar sem þessi mál hafa verið kynnt. Flugráð hefur fjallað um málið á öllum stigum þess. Frumvörpin voru tekin fyrir í ráðinu sem fagnaði þeim breytingum sem hér eru lagðar til og telur að þær séu til bóta. Auk þess séu tillögurnar til þess fallnar að auka á sveigjanleika og samkeppnishæfni í þessari starfsemi. Vil ég þá gera grein fyrir frumvarpinu um stofnun hlutafélagsins sérstaklega. Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir, eins og fyrr hefur verið sagt, að ríkisstjórninni verði heimilað að stofna hlutafélag um þjónustustarfsemi Flugmálastjórnar Íslands. Til félagsins verða lagðar ýmsar eignir og réttindi og félaginu gert að taka yfir skuldir og skuldbindingar sem tilheyra framangreindum rekstri. Hlutafé í félaginu verður í eigu ríkisins en samgönguráðherra fer með hlutafé og ákveður hvaða eignir og réttindi, skuldir og skuldbindingar fylgja félaginu. Ríkisendurskoðandi staðfestir matið og stofnfé félagsins verði miðað við 1. janúar 2007. Tilgangur félagsins skal vera að annast rekstur og uppbyggingu flugleiðsöguþjónustu og rekstur flugvalla hér á landi, auk annarrar skyldrar starfsemi. Gert er ráð fyrir að félaginu verði falið með samningum við ríkið að annast uppbyggingu og rekstur flugvalla og flugleiðsöguþjónustu og félaginu verði falið að tryggja þjónustu á sviði flugleiðsögu og rekstur flugvalla sem á hverjum tíma er talið nauðsynlegt. Þá er gert ráð fyrir að heimilt sé að fela félaginu að fara með afmörkuð réttindi og skyldur íslenska ríkisins samkvæmt alþjóðasamþykktum og alþjóðasamningum og gert ráð fyrir að félaginu verði falið að fara með réttindi og skyldur íslenska ríkisins vegna alþjóðaflugþjónustunnar. Í 1. gr. frumvarpsins er, í samræmi við það sem áður er sagt, gert ráð fyrir því að ríkisstjórninni verði heimilað að stofna hlutafélag um þjónustustarfsemi Flugmálastjórnar Íslands, þ.e. flugleiðsöguþjónustu, þar með talið flugumferðarþjónustu, fjarskipta- og leiðsögukerfi svo og flugvallarekstur Flugmálastjórnar. Skal ríkisstjórninni heimilað að leggja til félagsins ýmsar eignir og réttindi og gera félaginu að taka yfir skuldir og skuldbindingar sem tilheyra framangreindum rekstri Flugmálastjórnar að frátöldum fasteignum á flugvöllum, þar með talið flugbrautum, umferðarsvæðum flugvéla og flughlöðum. Markmiðið með frumvarpinu er að stofna sterkt og lífvænlegt hlutafélag um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar Íslands. Ljóst er að fara verður vandlega í gegnum eignir og skuldir Flugmálastjórnar og ákveða hvað eðlilegt sé að færist yfir í hlutafélagið. Eiginfjárstaðan verður að vera sérstaklega traust og endurspegla öruggan rekstur og sterkan efnahag því að allur rekstur tengdur flugrekstri er áhættusamur og sveiflukenndur eins og menn þekkja. Ég treysti því að þetta markmið um traust félag náist enda er engin önnur niðurstaða ásættanleg þegar lagt er út í þessar breytingar. Hlutaféð verður í eigu ríkisins samkvæmt 2. gr. og er sala þess og ráðstöfun óheimil. Samgönguráðherra skal fara með hlutafé ríkisins í félaginu og fara með forræði hluthafans í samræmi við ákvæði hlutafélagalaga. Ráðherra ákveður hvaða eignir og réttindi, skuldir og skuldbindingar það eru sem lagðar eru til félagsins samkvæmt 3. gr. en þær verða metnar til stofnhlutafjár í félaginu. Samkvæmt 5. gr. frumvarpsins er tilgangur félagsins að annast rekstur og uppbyggingu flugleiðsöguþjónustu eins og fyrr er getið og rekstur flugvalla hér á landi en einnig erlendis eftir atvikum auk annarrar skyldrar starfsemi sem geti styrkt framangreinda kjarnastarfsemi. Gert er ráð fyrir að félagið muni annast rekstur núverandi flugleiðsöguþjónustu Flugmálastjórnar, þar með talið Alþjóðaflugþjónustuna, og muni að auki taka að sér annan rekstur fjarskipta og leiðsögukerfa sem Flugmálastjórn annast nú. Einnig er gert ráð fyrir því í frumvarpi þessu að félagið taki að sér rekstur á þeim flugvöllum sem heyra undir Flugmálastjórn. Í 7. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að um réttarstöðu starfsmanna sem nú starfa hjá Flugmálastjórn á sviði flugleiðsöguþjónustu og flugvallareksturs, sem gert er ráð fyrir að flytjist yfir til hlutafélagsins, fari samkvæmt almennum ákvæðum laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og laga um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. Ekki er gert ráð fyrir sérákvæðum í tilefni þessara breytinga. Í þessu felst m.a. annars að engum starfsmanni verður sagt upp störfum vegna þessarar breytingar einnar saman. Þeir starfsmenn sem falla undir 5. mgr. ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, fyrirgera ekki rétti sínum til biðlauna þó þeir hafni boði um að starfa áfram hjá félaginu, en um biðlaunaréttinn fer að öðru leyti eftir ákvæðum starfsmannalaga, m.a. um að frá biðlaunum dragast hvers konar launatekjur á biðlaunatímanum. Þá gilda kjarasamningar starfsmanna við Flugmálastjórn áfram hjá hinu nýja félagi í samræmi við 9. gr. Samkvæmt 8. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að félagið verði stofnað, því kosin stjórn og það skráð nokkru áður en félagið hefur starfsemina en ljóst er að stjórn félagsins þarf að sinna ýmsum undirbúningsverkefnum áður en eiginleg starfsemi félagsins hefst. Ekki er gert ráð fyrir því að stjórnarmenn séu tilnefndir af öðrum til setu í stjórn félagsins en miðað er við að í stjórnina veljist að sjálfsögðu hæfir menn á þessu sviði. Lagt er til í 9. gr. að félagið taki yfir flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar 1. janúar 2007. Samhliða er gert ráð fyrir að Flugmálastjórn hætti þeirri starfsemi sem færist yfir til hlutafélagsins. Þá er kveðið á um að breyting veiti viðsemjendum Flugmálastjórnar ekki sérstaka heimild til að segja upp fyrirliggjandi samningsböndum. Er þá m.a. átt við verk- og þjónustusamninga sem í gildi eru vegna þeirrar starfsemi sem flyst til hlutafélagsins. Samkvæmt 10. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að félagið taki að sér að annast núverandi flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar eins og fyrr er getið og félagið muni annast uppbyggingu og rekstur flugvalla og flugleiðsöguþjónustu í samræmi við eftirspurn eftir slíkri þjónustu á hverjum tíma. Fyrirliggjandi er að mikilvægir þættir í þeirri starfsemi munu ekki standa undir stofnkostnaði eða undir kostnaði við reksturinn. Þessi starfsemi er eftir sem áður mikilvæg hér á landi með sama hætti og önnur samgöngukerfi landsins. Það er því gert ráð fyrir að íslenska ríkið muni fela félaginu að annast rekstur tiltekinna flugvalla og flugleiðsögukerfa á grundvelli uppbyggingar og þjónustusamninga sem munu á hverjum tíma taka mið af stefnumótun og markmiðum í samgöngumálum hér á landi, m.a. með tilliti til samgönguáætlunar. Af þessu leiðir að eftir stofnun félagsins munu verða gerðir samningar við félagið um rekstur flugvalla og flugleiðsöguþjónustu hér á landi sem tryggja mun að uppbygging, þjónusta og rekstur sé í samræmi við núverandi og framtíðarmarkmið stjórnvalda og stefnumótun í samgöngumálum. Þetta er mjög mikilvægt atriði fyrir þingmenn að átta sig á. Þá er gert ráð fyrir því í 11. gr. frumvarpsins að heimilt sé að fela félaginu að fara með afmörkuð réttindi og skyldur íslenska ríkisins samkvæmt alþjóðasamþykktum, alþjóðasamningum eða tvíhliða samningum við önnur ríki eftir því sem samræmist tilgangi félagsins á hverjum tíma. Sérstaklega er gert ráð fyrir að heimilt sé að fela félaginu að fara með réttindi og skyldur íslenska ríkisins vegna alþjóðaflugþjónustunnar. Loks er í 14. gr. frumvarpsins gert ráð fyrir þeirri breytingu á nokkrum ákvæðum í lögum um loftferðir og lögum um rannsókn flugslysa sem leiðir af hinu breytta skipulagi. Þá vil ég, virðulegi forseti, víkja að frumvarpi um Flugmálastjórn. Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir að sérstök lög verði sett um Flugmálastjórn Íslands sem komi í stað núgildandi 2. kafla laga um loftferðir, nr. 60/1998. Með þessu er m.a. verið að styrkja Flugmálastjórn í breyttu umhverfi og skilgreina betur hlutverk og starfsemi stofnunarinnar og fela henni algerlega ný og óbreytt verkefni miðað við það sem er í dag. Niðurstaða fyrrnefnds stýrihóps um framtíðarskipun flugmála, sem skilaði af sér skýrslu í febrúar 2005, var sú að skynsamlegt væri að eftirlitsstarfsemi Flugmálastjórnar færðist undir B-hluta fjárlaga. Reglur A-hluta draga mjög úr viðbragðsflýti við nýjum verkefnum sem hafa aukin útgjöld í för með sér. A-hluta reglur gera kröfur um að sótt sé um auknar útgjaldaheimildir á aukafjárlögum sem eru afgreidd undir lok viðkomandi árs fyrir auknum kostnaði við verkefni, jafnvel þótt þjónustugjöld standi að fullu undir kostnaði. Mikilvægt var að mati stýrihópsins að opinberir aðilar geti stutt við og þjónað vaxandi atvinnugreinum með góðu móti. Í raun hafa þjóðir mikla hagsmuni af því að hafa flugvélar á skrá því þeim fylgir mikill efnahagslegur ábati vegna starfa. Stýrihópurinn taldi sannað að flugöryggissvið Flugmálastjórnar Íslands taki beint eða óbeint þátt í mikilli samkeppni á þessu sviði þó svo að það megi aldrei koma niður á öryggismálum. Með hliðsjón af þeirri samkeppni sem ríkir á milli þjóða á þessu sviði er það mat stýrihópsins, og er ég algerlega sammála því, að framtíðarskipun flugmála væri mun heppilegri ef hún væri undir B-hluta reglunni. Ég tek undir þessi sjónarmið eins og ég nefndi fyrr. Jafnframt er það ljóst að eftirlitsstofnanir eins og Póst- og fjarskiptastofnun, Fjármálaeftirlitið og Samkeppniseftirlitið eru allar í A-hluta. Jafnframt er bent á lögin um fjárreiður ríkisins. Í þeim er tiltekið að í B-hluta séu eingöngu stofnanir sem afla fjármuna til rekstrar með þjónustugjöldum frá einstaklingum á markaði og selja þjónustu sína á markaði. Hér er því á ferðinni skilgreiningaratriði sem úrskurða þarf um. Ég treysti því að ríkisreikningsnefnd, sem um þetta þarf að fjalla verði frumvarp þetta að lögum, taki faglega afstöðu til málsins þannig að niðurstaða fáist um heppilegt rekstrarform Flugmálastjórnar strax í byrjun. En ég vil undirstrika það alveg sérstaklega vegna þessara verkefna Flugmálastjórnar á flugöryggissviðum að það þarf að tryggja eðlilega framvindu og tryggja eðlilega fjármuni til þessarar starfsemi. Í frumvarpi þessu er fjallað um skipulag stofnunarinnar, yfirstjórn hennar og stöðu gagnvart ráðuneytinu, auk þess sem kveðið er á um stöðu flugmálastjóra og heimildir hans til að ráða til stofnunarinnar annað starfsfólk. Þá er í frumvarpi þessu kveðið á um breytt hlutverk flugráðs en ráðinu er ætlað að vera ráðherra og flugmálastjóra til ráðuneytis um tiltekin mál sem undir það falla. Hlutverk flugráðs er að nokkru takmarkað frá því sem nú er en gert er ráð fyrir að ráðið hafi eftir sem áður mikilvægu ráðgefandi hlutverki að gegna. Í frumvarpinu er gerð grein fyrir helstu verkefnum Flugmálastjórnar. Kveðið er á um almennar eftirlitsheimildir stofnunarinnar og að auki er kveðið á um heimildir hennar til leyfissviptinga og önnur þvingunarúrræði sem er nauðsynlegt. Einnig er kveðið á um sérstakt þagnarskylduákvæði og ákvæði sem lýtur jafnframt að afhendingu gagna sem stofnunin aflar í starfsemi sinni. Þá er það nýmæli í frumvarpinu að gert er ráð fyrir að stofnunin taki til athugunar kvartanir frá notendum loftferðaþjónustu en slíkt ákvæði er sett til að efla eftirlitshlutverk stofnunarinnar. Kveðið er á um gjaldskrá stofnunarinnar og gjaldtökuheimildir en miðað er við að ráðherra staðfesti gjaldskrá sem taki mið af kostnaði við að veita þjónustuna. Í frumvarpinu er mælt fyrir um að Flugmálastjórn Íslands sé sérstök stofnun sem heyri undir samgönguráðherra og hún hafi með að gera stjórnsýslu á sviði loftferða hér á landi og eftirlit á því sviði. Gert er ráð fyrir að flugmálastjóri sé skipaður til fimm ára í senn og hann fari með stjórn stofnunarinnar í samræmi við það sem nú er. Þá er nýmæli í greininni um að flugmálastjóri ráði til stofnunarinnar annað starfsfólk þar með talið yfirmenn einstakra deilda eða sviða en það er breyting frá núgildandi lögum sem kveða á um að samgönguráðherra skuli ráða framkvæmdastjóra einstakra sviða. Með 3. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir nokkrum breytingum á hlutverki flugráðs. Ráðið verði eftir sem áður skipað sex mönnum og ekki gert ráð fyrir breytingum á tilnefningum í ráðið frá því sem nú er. En samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að núverandi tilnefningar vegna þriggja flugráðsmanna og varamanna haldist óraskað en ekki verði gert ráð fyrir frekari bundnum tilnefningum til ráðsins. Samkvæmt greininni verður flugráð ráðgefandi fyrir ráðherra og flugmálastjóra og verða helstu verkefni ráðsins að fjalla um stefnumótun í flugmálum, veita ráðherra umsögn um tillögur samgönguráðs um samgönguáætlun og veita umsagnir um lagafrumvörp, tillögur að reglum er varða flugmál, auk annarra mála sem ráðherra kýs að senda ráðinu. Ráðið hefur því aðeins ráðgefandi hlutverk eftir breytinguna en er ekki ætlað að hafa afskipti af stjórnsýslu eða eftirlitsverkum Flugmálastjórnar. Því er ekki ætlað að veita umsögn um rekstraráætlun Flugmálastjórnar eða gjaldskrártillögur en slíkt er ekki talið samræmast breyttu hlutverki ráðsins og því umhverfi sem Flugmálastjórn er ætlað að starfa í. Í 4. gr. frumvarpsins eru tilgreind helstu verkefni Flugmálastjórnar og meginhlutverk hennar. Í 5. gr. frumvarpsins er fjallað almennt um eftirlitsheimildir Flugmálastjórnar en ákvæðinu er ekki ætlað að raska tækum heimildum sem stofnuninni eru veittar í öðrum lögum, einkum loftferðalögum. Hér er kveðið á um eftirlitsskyldu Flugmálastjórnar, heimildir hennar til að kanna rekstur eftirlitsskyldra aðila, aðgang að starfsstöðvum og loftförum, heimildir til að framkvæma vettvangsathuganir, úttektir og skoðanir auk þess sem kveðið er á um upplýsingaskyldu eftirlitsskyldra aðila og annarra. Þetta er afar mikilvægt að skilgreina skýrt því þarna liggja valdheimildir stofnunarinnar. Í 6. gr. frumvarpsins er fjallað almennt um heimildir Flugmálastjórnar til leyfissviptingar auk heimildar stofnunarinnar til að fella úr gildi leyfi ef leyfisbundnum skilyrðum er ekki fullnægt. Í 7. gr. frumvarpsins er kveðið á um þagnarskyldu starfsmanna Flugmálastjórnar. Ákvæðið er til fyllingar almennu þagnarskylduákvæði starfsmanna laganna. Er kveðið á um að starfsmenn Flugmálastjórnar skuli gæta þagmælsku gagnvart óviðkomandi um það sem þeir komast að í starfi sínu og leynt á að fara, m.a. varðandi rekstur og viðskipti aðila sem þeir hafa eftirlit með. Þá nær ákvæðið einnig til þeirra sjálfstæðu sérfræðinga sem starfa á vegum stofnunarinnar. Sérstaklega er kveðið á um að með gögn og aðrar upplýsingar sem aflað er af hálfu Flugmálastjórnar skuli fara með sem trúnaðarmál. Í 3. mgr. er kveðið á um heimild stofnunarinnar til að safna saman, vinna úr og birta tölfræðilegar upplýsingar um loftferðir og krefja þá sem stunda leyfisbundna starfsemi um upplýsingar. Í 4. mgr. 7. gr. er fjallað um heimild stofnunarinnar til að veita eftirlitsstjórnvöldum annarra ríkja, eða eftirlitsaðilum á vegum viðurkenndra alþjóðasamtaka sem Ísland er aðili að, upplýsingar sem samkvæmt grein þessari kunna að vera háðar þagnarskyldu. Enda sé slíkt liður í eftirlitsstarfsemi ríkja og nauðsynlegt til að framfylgja lögmæltu eftirliti. Er ákvæðið sett til að tryggja alþjóðlegt eftirlit með leyfisskyldum aðilum en ljóst er að það er mjög mikilvægt í því alþjóðlega umhverfi sem flugið er að samstarf eftirlitsaðila sé skilvirkt og traust. Í 8. gr. frumvarpsins er nýmæli um að telji notandi loftferðaþjónustu eða aðrir að leyfisskyldur aðili brjóti eða hafi brotið gegn skyldum sínum samkvæmt loftferðalögum, reglum settum gegn starfsleyfum sínum, geti viðkomandi beint kvörtunum til Flugmálastjórnar. Er gert ráð fyrir að slík athugasemd eða kvörtun fái viðeigandi rannsókn Flugmálastjórnar eftir því sem tilefni er til. Er ákvæðinu ætlað að styrkja eftirlit Flugmálastjórnar með leyfisbundnum aðilum sem er afar mikilvægt. Í 9. gr. frumvarpsins er síðan heimild til að innheimta gjöld vegna starfsemi stofnunarinnar vegna leyfisveitinga og halda uppi lögbundnu eftirliti. Ákvæðið er í samræmi við þá meginreglu að heimild til að taka gjöld fyrir opinbera þjónustu skuli vera lögbundin. Er hér gert ráð fyrir að þeir sem njóta leyfa og sæta eftirliti skuli að meginstefnu greiða fyrir leyfisveitingar og lögbundið eftirlit. Sama gildi varðandi aðra þjónustu sem veitt er á vegum stofnunarinnar, svo sem þegar eftirlit fer fram utan Íslands eða þegar um önnur frávik er að ræða frá hefðbundinni stjórnsýslu hér á landi. Gjaldskrá taki mið af kostnaði við að veita umrætt leyfi, sinna eftirliti eða veita viðkomandi þjónustu. Gert er ráð fyrir að gjaldskráin verði staðfest af ráðherra og að gjöldin njóti beinna aðfararheimilda. Þá er kveðið á um það nýmæli í 2. mgr. 9. gr. að Flugmálastjórn sé heimilt að hafa tekjur af þjónustu og verksamningum svo og af rannsóknarstarfsemi og þróunarverkefnum. Ekki er hér gert ráð fyrir sérstakri gjaldskrá enda ekki um að ræða hefðbundin lögmæt stjórnsýsluverkefni. Þóknun fyrir slík verkefni yrði í samræmi við samninga í hverju tilviki. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir þessi tvö frumvörp og meginefni þeirra og legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvörpunum báðum vísað til hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Hér er um nokkuð viðamikið mál að ræða sem hæstv. samgönguráðherra hefur farið yfir í framsögu sinni. Ég geri fastlega ráð fyrir að ekki eigi að afgreiða þetta mál nú í vor. Varla dettur nokkrum manni í hug að þetta verði afgreitt hér á fimm dögum, eins viðamikið mál og um er að ræða. Ég vænti þess að því verði svarað í þessum andsvörum. Það eru nokkur atriði við fyrstu yfirferð sem mig langar að inna hæstv. ráðherra nánar eftir. Í frumvarpinu um stofnun hlutafélagsins segir að samhliða þeirri þróun sem orði hafi í löndunum í kringum okkur hafi mörg ríki endurskoðað fyrirkomulag flugmála sinna og ráðist í skipulagsbreytingar á því sviði. Mig langar að vita hvaða ríki það eru helst sem hafa farið í þær skipulagsbreytingar og hvenær þær hafi þá verið gerðar til þess að fá einhvern samanburð um það, nánar en þann sem er hér í greinargerðinni. Þá er því einnig haldið fram að samfara þeirri þróun sem orðið hafi, og m.a. vegna reglugerðar Evrópusambandsins sem kallast Single European Sky, hafi í auknum mæli verið þrýst á um fækkun flugstjórnarsvæða og aukna skilvirkni í flugumferðarstjórn. Ég mundi gjarnan vilja fá nánari útskýringar á því hvað hér er átt við og hvaðan þessi þrýstingur komi. Og í þriðja og síðasta lagi er sagt að það liggi fyrir að flugstjórnarmiðstöðvar beggja vegna Atlantshafsins muni sækjast eftir að taka yfir flugstjórnarsvæði Íslands. Hvar liggur það fyrir? Hvar hefur það komið fram?

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi geta þess að ég geri ráð fyrir að við eigum að geta afgreitt þessi frumvörp nú á þessu góða vori. Samgöngunefndin er afkastamikil og málið er afskaplega vel undirbúið. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að ljúka afgreiðslu málsins og gera það að lögum. Hvaða ríki hafa gert breytingar? Það eru nágrannaþjóðirnar sem hafa verið að gera þessar breytingar. Þær hafa gengið mismunandi langt. Í sumum tilvikum hafa flugvellirnir algerlega verið einkavæddir og hlutafélögin jafnvel seld. En Norðurlandaþjóðirnar hafa verið að þróa þessa starfsemi í þá veru sem við erum að gera hér tillögu um. Við horfum aðallega til nágranna okkar á Norðurlöndunum um þetta skipulag. Fækkun flugstjórnarsvæða og hverjir þrýsta á? Það er alveg ljóst að nágrannar okkar hér við Norður-Atlantshafið, án þess að ég nefni þá nákvæmlega, hafa mikinn áhuga á þessari starfsemi. Okkur Íslendingum var með sérstökum samningi við Alþjóðaflugmálastofnunina trúað fyrir því að sinna þessari þjónustu hvað varðar yfirflugið. Það er mikill vilji til þess hjá ýmsum þjóðum að taka þetta yfir og það hefur ekkert farið á milli mála að svo er.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin svo langt sem þau ná. Ég hygg þó að þau gefi tilefni til mjög ítarlegrar yfirferðar í hv. samgöngunefnd. Ég vil mjög gjarnan fá nánari upplýsingar um það hvernig kaupin gerast á eyrinni í þessum málum, hver þróunin hefur verið í nágrannalöndunum og með hvaða hætti nákvæmlega þetta hefur verið útfært. Eins og fram kemur í frumvarpinu voru skoðaðar að minnsta kosti fjórar leiðir til að ná þessum aðskilnaði, þjónustu annars vegar og eftirlits- og stjórnsýslu hins vegar. Ég vil taka fram, frú forseti, að ég hygg að sá aðskilnaður þurfi að vera fyrir hendi. Hins vegar er það náttúrlega spurning hvort hann þarf að vera nákvæmlega með þessari útfærslu og yfir það þurfum við að fara nákvæmlega í samgöngunefnd. Við höfum svo sem áður í hv. samgöngunefnd rætt svipaða hluti og þar hefur þróunin, t.d. hvað varðar Vegagerðina, sem þó vissulega er ekki alþjóðleg - þar hefur fleira verið fært til Vegagerðarinnar hvað varðar eftirlit og stjórnsýslu og þjónustu og þar ægir öllu saman. Það má kannski skoða samanburðinn á milli þessara þátta þó að þeir séu ekki að öllu leyti sambærilegir. Grundvallarhugsunin hygg ég að sé góð og nauðsynleg. Hins vegar verður að fara mjög nákvæmlega yfir það með hvaða hætti sé best að gera það. Það verður ekki gert, frú forseti, nema nefndin hafi þann tíma sem þarf. Hún þarf að senda eftir umsögnum, fá fólk til ráðslags og fara yfir þessi frumvörp með þeim hætti sem er nefndinni og þinginu til sóma.

Frú forseti. Þetta eru gríðarlega viðamikil mál sem hæstv. samgönguráðherra hefur hér mælt fyrir, um grundvallarbreytingu á umhverfi flugmála, flugleiðsagnar og rekstri flugvalla. Þetta eru gríðarlega stór mál og verið er að umbylta þeim, að mér sýnist, í grundvallaratriðum. Ég vil hér fyrst staldra við þetta frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar. Þegar hlutafélag er stofnað er verið að stofna nýjan lögaðila sem lýtur allt öðrum lögum og reglum og starfar í allt öðru umhverfi en opinberar stofnanir gera eins og við þekkjum. Þetta er einkavæðing á þessari starfsemi, starfsemin lýtur þá lögum og reglum sem kveðið er á um í rekstri fyrirtækja í hlutafélagaformi. Þá staldra ég við greinar eins og 9. og 10. gr. og vildi heyra hjá hæstv. ráðherra hvort ég skilji það rétt sem stendur þar: „Félagið skal yfirtaka flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar Íslands ásamt tilheyrandi réttindum.“ Hvaða flugvelli er hér um að ræða sem á að færa undir hlutafélagsform í rekstri? Ég hef skilið það svo að flugvellirnir séu hluti af hinu almenna samgöngukerfi. Þeir séu hluti eða þáttur af grunnneti samgöngumála. Ég trúi ekki að ætlunin sé að færa flugvelli landsins almennt undir rekstur hlutafélags sem lýtur allt öðrum lögum og reglum en verkefni í þágu hins opinbera, eins og samgöngur eru, eiga að gera.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að hér er gert ráð fyrir að tiltekinn hluti af starfsemi þeirri sem nú er hjá Flugmálastjórn verði færður til hlutafélags. Ástæðan fyrir því er sú að það er mat mitt að sú starfsemi, svo sem eins og alþjóðaflugþjónustan þar sem við erum í samkeppnisumhverfi, sé betur komin í hlutafélagi. Hvaða flugvellir fara inn í hlutafélagið? Því er til að svara að það eru allir flugvellirnir sem reknir eru á vegum Flugmálastjórnar, hvort sem þeir eru í Grímsey eða á Gjögri, á Akureyri eða á Egilsstöðum. Ég tel fullkomlega eðlilegt að gera það með sama hætti og við þekkjum með hið stóra samgöngumannvirki Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem er rekin á vegum hlutafélags. Því fylgja engin vandkvæði. En það er alveg skýrt og skilmerkilega tekið fram að uppbygging og rekstur flugvallanna sem eru á vegum þessa hlutafélags á að sinna á grundvelli almennrar stefnumörkunar stjórnvalda og með sérstökum samningi um uppbyggingu og rekstur þessara tilteknu flugvalla sem verður síðan í höndum þeirra sem stjórna hlutafélaginu. Þannig að ég tel að þetta geti fallið mjög vel saman.

Frú forseti. Sú hlutafélagavæðing á þjónustustofnunum ríkisins sem hefur hertekið ríkisstjórnina er náttúrlega alveg með eindæmum. Þetta er orðin fullkomin þráhyggja. Það hefur þó alltaf komið skýrt fram hjá þeim sem gerst þekkja til að markmið með hlutafélagi er að stofna félag um samkeppnisrekstur. Hlutirnir geta líka í sjálfu sér gengið kaupum og sölum. Ég vitna meira að segja í ágæta grein Þorsteins Pálssonar, fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, sem segir þetta einmitt um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Ég held það væri hollt fyrir hæstv. samgönguráðherra að lesa sér aðeins til um hvað Þorsteinn hefur að segja um markmiðið með stofnun hlutafélaga. Mér finnst það alveg með endemum ef fara á að einkavæða rekstur á flugvöllum vítt og breitt um landið, færa hann undir rekstrarform sem geti síðan gengið kaupum og sölum. Annað markmið með hlutafélagi er líka að geta kallað eftir arði og að fjármagnið sem í því er bundið fari sjálft að skila arði sem slíkt, ekki starfsemin. Ekki það að þeir sem njóta samgangnanna eigi að njóta góðs af því. Hingað til höfum við alltaf litið svo á að grunnþættir samgöngumannvirkja séu þjónusta við almenning og atvinnulíf í landinu, að rekstur samgöngumannvirkja eigi ekki í sjálfu sér að vera arðgefandi atvinnustarfsemi og skila arði til eigenda þess fjármagns sem í honum er bundið. En með þessu er verið að færa samgöngur yfir í það form. Það er hitt markmiðið með hlutafélaginu. Ég spyr. Eru framsóknarmenn virkilega sammála því að einkavæða með þessum hætti flugvelli landsins eins og hér er verið að leggja til? Ég þekki sjónarmið 

Virðulegi forseti. Því er til að svara að hér er verið að fjalla um stjórnarfrumvarp og stjórnarflokkarnir eru tveir. Aðeins út af þessari bábilju hv. þingmanns sem alltaf kemur upp þegar verið er að ræða um hlutafélög. Það er nú þannig að í núgildandi lögum er Flugmálastjórn heimilt að stofna hlutafélag. Það hefur gefist býsna vel. Í eigu Flugmálastjórnar eru tvö hlutafélög. Ég man ekki eftir að hv. þingmaður hafi fett fingur út í þá starfsemi. Annars vegar eru það flugfjarskipti. Það er hlutafélag í sameign Flugmálastjórnar og Háskóla Íslands meðal annars. Það hlutafélag er að þróa kerfin sem þarf að nota m.a. í flugumsjón. Annað félag sinnir flugfjarskiptunum sem eru náttúrlega geysilega mikilvægur þáttur í þessu öllu saman, það er hlutafélag. Við höfum verið í samstarfi á þeim vettvangi við Íra t.d. til þess að þróa áframhaldandi starfsemi flugfjarskipta hér á Norður-Atlantshafi. Það gengur býsna vel. Arðurinn felst ekki einungis í því að krónum sé skilað til hluthafa heldur fyrst og fremst í þeirri mikilvægu og góðu starfsemi sem hefur náð að skjóta rótum innan hlutafélagsins. Hv. þingmenn eiga ekki að vera svona aftur í grárri forneskju og halda sér dauðahaldi í þann bjarghring, sem þeir halda, að vera á móti hlutafélagavæðingu. Við verðum að laga okkur að þessu umhverfi. Við erum í bullandi samkeppni hér á Norður-Atlantshafinu í flugrekstri og flugstarfsemi og þjónustu á sviði 

Að gefnu tilefni óskar forseti eftir því að þingmenn og ráðherrar haldi sig við tilskilinn ræðutíma.

Hæstv. forseti. Þetta er mjög fróðleg umræða. Hæstv. ráðherra er byrjaður að upplýsa okkur um ýmsa þætti sem tengjast Flugmálastjórn og flugvallarekstri á Íslandi. Hann er að segja okkur frá hlutafélögum sem hér hefur verið stofnað til. Flugkerfi og flugfjarskipti heitir annað, nokkuð sem Alþingi mun án efa vilja setja sig vel inn í áður en gengið verður frá þessum frumvörpum. Þau eru afskaplega vel undirbúin, segir hæstv. samgönguráðherra og gefur í skyn að það hljóti að verða lítið mál fyrir Alþingi að kyngja þessum frumvörpum. Síðan koma náttúrlega röksemdirnar. Hlutafélagaformið er vel þekkt form, og síðan hið gullvæga: Allir eru að gera það. Norðurlandaþjóðirnar eru að gera það, Bretar eru að gera það, Nýsjálendingar eru að gera það. Hvers vegna ekki við líka? Þetta er röksemdafærslan í hnotskurn fyrir hlutafélagavæðingu og þeir sem leyfa sér að andæfa eða setja fram efasemdir og spurningar eru komnir aftan úr grárri forneskju. Þetta eru röksemdir eða staðhæfingar sem við hreinlega kaupum ekki. Eitt vil ég segja í upphafi máls míns. Ég minnist stundum frásagnar fyrrverandi póst- og símamálastjóra, Ólafs Tómassonar, þegar hann sagði frá fundum sem símamálastjórarnir á Norðurlöndum hefðu átt sín í milli um samstarf póst- og símaþjónustustofnana á Norðurlöndum og hvernig þær hefðu veitt aðstoð sín í milli og nefndi ýmis framfaramál sem Íslendingar hefðu m.a. notið mjög góðs af. Síðan hefði þessum stofnunum verið breytt í hlutafélög. Eftir að það var gert varð andinn allt annar á þessum fundum. Í stað þess að menn reyndu að rétta fram hjálparhönd þá var hún yfirleitt bak við bakið og rýtingur uppi í erminni vegna þess að nú voru þarna saman mættir til leiks samkeppnisaðilar. Þetta er tónninn í röksemdafærslu ríkisstjórnarinnar fyrir hlutafélagavæðingu opinberra stofnana. Ég vil vekja athygli á því að hér erum við að tala um hluta af samgöngukerfi þjóðarinnar. Við erum að tala um flugvelli landsins. Við erum að tala um flugumferðarstjórnina. Ég hefði haldið að þetta teldist allt til grunnþjónustu í einu samfélagi. En nú erum við komin inn á markaðstorgið, segir hæstv. ráðherra. Við erum í alþjóðlegri samkeppni og við erum í samkeppni almennt. En er það nú svo? Er þetta svo óskaplega mikil samkeppni? Hver er það sem gerir samninga fyrir hönd flugumferðarstjórnar um gjaldtöku, svo dæmi sé tekið? Það er ríkisvaldið. Allt er þetta gert á ábyrgð ríkisvaldsins og með forgöngu þess. Innan lands er talað um að rekstur flugvallanna í landinu sé á hendi eins aðila, a.m.k. til að byrja með. Hann á hins vegar að innheimta gjöld fyrir veitta þjónustu. Þar er engin samkeppni. Flugvellirnir eru allir á einni hendi, það er engin samkeppni. Þegar hins vegar um það er að ræða að opinberir aðilar fái aðgang, hvort sem er að skatthirslum almennings eða gjaldtöku þar sem þeir eru einráðir, hefur samfélagið hingað til orðið ásátt um að slík starfsemi eigi að heyra undir tiltekin lög. Það eru stjórnsýslulög, það eru upplýsingalög, það eru lög sem eiga að gæta þess að aðilar njóti jafnræðis og að það sé farið þannig með skattfé almennings eða notendanna, sem nauðugir viljugir eru viðskiptamenn, að ásættanlegt sé. Þess vegna skortir svolítið á að hæstv. ráðherra sannfæri mig og ég kaupi það ekki að mér sé vísað inn í einhverja gráa forneskju þegar ég leyfi mér að setja fram efasemdir um þetta. Ég minni á að í öllum þeim undirbúningi sem hér hefur verið vísað til, og þar hafa margir ágætir einstaklingar komið við sögu, þó að ég sé ekki sammála þeirri pólitísku ákvörðun sem hæstv. samgönguráðherra er ábyrgur fyrir að velja þann kost sem varð ofan á, sem er hlutafélagaformið, þá var rætt um þrjá aðra kosti. Hefur það verið skoðað? Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki sé hægt að svara þeim kröfum, þeim markmiðum sem menn vilja ná t.d. með því að gera þessar stofnanir að B-hluta stofnunum. Hafa menn skoðað þetta? Nefndirnar sem ígrunduðu þessi mál bentu á fleiri valkosti í stöðunni. Að sjálfsögðu kemur það núna til kasta Alþingis að skoða þessa valkosti vegna þess að valkosturinn um hlutafélagavæðingu er pólitískt val og þetta hér er pólitísk samkoma sem hlýtur að taka til skoðunar alla þá pólitísku valkosti sem eru í stöðunni nú. Að sjálfsögðu hljótum við að íhuga þá alla. Varðandi réttindamál starfsmanna sem er atriði sem við eigum að sjálfsögðu eftir að fara mjög rækilega í saumana á þá vek ég athygli á einu, þ.e. hve mismunandi frumvörpin eru sem koma frá ríkisstjórninni hvað þennan þátt varðar. Ég sé ekki betur en þetta frumvarp sé ívið skárra en frumvarpið sem við höfum verið með til umræðu um Ríkisútvarpið vegna þess að í 7. gr. þessa frumvarps, ef ég man rétt, er vikið að réttindum starfsmanna og þar sérstaklega að biðlaunaréttinum og sagt að hans skuli menn njóta hafni þeir starfi hjá hinni nýju stofnun. Það er meira en gert er í frumvarpinu um Ríkisútvarpið. Ég er fyrst og fremst að taka þetta til að varpa ljósi á mismunandi aðkomu framkvæmdarvaldsins að þessum þætti, þetta er nokkuð sem ég á að sjálfsögðu eftir að skoða betur. Í Ríkisútvarpsfrumvarpinu er talað um biðlaunarétt til ársloka 2008 og hann er einnig háður takmörkunum og fólk á þeim bænum á ekki að eiga tilkall til biðlauna hafni það starfi hjá Ríkisútvarpinu hf. Ef ég skil málið rétt, sem ég á eftir að grandskoða, er þessi þáttur ívið betri, þó að ég sé þeirrar skoðunar og styð það niðurstöðum í dómsmálum, að starfsmenn eigi að njóta biðlaunaréttar og það eigi ekki að koma til frádráttar þó að þeir afli sér launatekna á öðrum sviðum. Ég er að vísa þar í niðurstöður í dómsmáli sem ég hygg að hafi verið gegn Hitaveitu Suðurnesja á sínum tíma, ef ég fer rétt með. Hæstv. forseti. Við erum hér við 1. umr. þessa máls. Ég hef mjög miklar efasemdir um þetta mál. Ég ætla að leyfa mér að vísa til bréfs sem samgönguráðuneytinu var sent undir lok janúarmánaðar frá BSRB þar sem fjallað var um drög sem þá lágu fyrir að þessum frumvörpum. Bréfið er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Fyrir liggja drög að lagafrumvörpum annars vegar um Flugmálastjórn Íslands og hins vegar um stofnun hlutafélags um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarrekstur Flugmálastjórnar Íslands. Leitað er eftir áliti BSRB á frumvarpsdrögunum sem enn hafa ekki verið lögð fyrir Alþingi. Ljóst er að hvatinn að breytingartillögum er annars vegar breytingar á alþjóðlegum kröfum sem íslensk stjórnvöld verða að taka mið af og hins vegar mat á því sem hefur verið kallað breytt samkeppnisumhverfi. Skýrsla stýrihóps um framtíðarskipan flugmála er notuð sem ákveðið grunngagn við lagasmíðina og sagt að ákvörðun ráðherra um að fara hlutafélagaleiðina sé byggð á þeirri skýrslu. Í skýrslunni eru hins vegar dregnir upp fjórir valkostir sem allir fullnægja þeim formlegu og lagalegu kröfum sem eru meginforsendur þess að ráðist var í lagasmíðina. Það er ljóst af lestri skýrslunnar að það er álitamál hvaða leið af þessum fjórum má telja heppilegasta og fer það eftir því hvaða hagsmunir eru hafðir í fyrirrúmi og hvaða framtíðarsýn eða framtíðarspá er gefið mest vægi. Það er því ljóst að ákvörðun um að fara leið fjögur er byggð á pólitískum forsendum fremur en af faglegri nauðsyn. BSRB bendir á að fulltrúum stéttarfélaga gáfust litlir sem engir möguleikar á að taka þátt í þeirri undirbúningsvinnu þar sem grunnmöguleikum var skipt upp og einn síðan valinn úr. Benda má á að aðrir möguleikar eru fyrir hendi varðandi skipulag flugmála en sú leið sem hér er valin. Kom fram á kynningarfundi sem fulltrúi BSRB sat að menn hefðu verið meðvitaðir um slík rekstrarform en ekki haft áhuga á að skoða þau frekar. Þau orð voru látin falla, að það var bara ákveðið að fara hlutafélagaleiðina, það hefur reynst ágætlega hér á Íslandi. Þetta telur BSRB sérstök og ófullnægjandi vinnubrögð en á alveg eftir að kanna hvaða möguleikar aðrir kunna að vera fyrir hendi til að koma til móts við þær þarfir flugumferðarþjónustu að hafa sveigjanlegri fjárumsvif og hvort ekki megi finna lausn á því vandamáli í samvinnu við Alþingi, fjármálaráðuneytið og ríkisstjórn. Það er ljóst af áðurnefndri skýrslu að það koma a.m.k. þrír aðrir möguleikar til greina, aðrir en að breyta þjónustuþættinum í hlutafélag. Eins er ljóst að eðlilegt og æskilegt er, ekki síst með hliðsjón af fenginni reynslu, að eftirlitsþátturinn verði með einhverjum hætti aðskilinn öðrum stjórnsýsluþáttum. Hvaða leiðir eru bestar í þeim efnum er hins vegar eðlilegt að sé rætt á opinberum vettvangi, að hagsmunaaðilar fái að segja álit sitt sem og hvaða leiðir eru bestar í framtíðarþróun þessa mikilvæga þáttar samgöngu- og öryggismála. Flugumsjón er í eðli sínu einokunarstarfsemi og er þáttur sem er ómissandi í nútímaþjóðfélagi. Það mun því ætíð vera á ábyrgð ríkisins að sjá til þess að þessari þjónustu sé fullnægt og að fyllsta öryggis sé gætt. Sagan sýnir að þrátt fyrir fögur orð og fyrirheit hafa flest ríkisfyrirtæki sem breytt hefur verið í hlutafélög verið seld einkaaðilum. Þeir einkaaðilar sem fengju þessa þjónustu í hendur mundu því vera í aðstöðu til að krefjast nægilegra fjárframlaga af ríkinu til að halda uppi lágmarksþjónustu jafnvel þó að illa gengi með reksturinn. Það er ekki æskileg staða fyrir ríkissjóð. Benda má á dæmi um þessa þróun erlendis, t.d. NATS á Bretlandi, National Air Traffic Services, þar sem ríkið átti 46% hlut á móti starfsmönnum 5% og einkaaðilum. BSRB leggur því til að samgönguráðherra bíði með framlagningu þessara frumvarpa því að það er ljóst að sú leið sem þar er farin er aðeins ein af mörgum mögulegum en umræða á grundvelli frumvarpanna mun takmarka umræðuna um framtíð flugumferðarþjónustu á Íslandi með þeim hætti að líkur eru á að betri lausnir komi aldrei til umræðu. BSRB mun því ekki gera athugasemdir við einstök atriði frumvarpanna á þessu stigi, þó að vissulega sé þar rík ástæða til, samanber athugasemdir FÍF og Félags flugmálastarfsmanna ríkisins sem BSRB getur efnislega tekið undir, heldur gerir kröfu um að aðrir hagsmunaaðilar fái aðgang að umræðu um hvaða kostir eru bestir í stöðunni og telur óásættanlegt og ólýðræðislegt að stillt sé upp einum mjög varhugaverðum valkosti. Ýmislegt sem fyrirfinnst í þessari skýrslu sem fyrir liggur stingur óneitanlega í augu svo sem að það skuli talið til galla í leið eitt að „samskipti við starfsmenn lúti lögum um ríkisstarfsmenn“.“ Það er ekki undarlegt að BSRB, sem er hagsmunagæsluaðili fyrir starfsmennina, veki athygli á því að það er talið til sérstakra kosta við leið 1, hlutafélagaleiðina, að samskipti við starfsmenn lúti ekki lögum um ríkisstarfsmenn. Hvað er verið að tala um þarna? Er verið að tala um rétt atvinnurekanda til að segja mönnum upp störfum skýringarlaust, er það það? Ég held að hæstv. ráðherra verði að skýra nánar hvað átt er við með þessu. Gagnrýnin sem hér kemur fram snýr ekki að frumvarpinu sem slíku sérstaklega heldur þeirri staðreynd að menn komi of seint að vali á þeim kosti, þeirri grundvallarleið sem farin er. Ég ítreka að það kann hins vegar að vera ýmislegt í þessu frumvarpi varðandi réttindi starfsmanna sem er jafnvel ívið skárra en í öðrum samsvarandi frumvörpum sem komið hafa frá ríkisvaldinu að undanförnu. Það segi ég með fyrirvara því að sjálfsögðu á eftir að skoða það mjög gaumgæfilega. Það stendur ekki til að selja, verður okkur eflaust sagt. Ríkisflugvellirnir verða í ríkiseigu. Jú, jú, við heyrðum þetta með Póst og síma á sínum tíma. Símann átti aldrei að selja, svo var hann seldur. Við heyrðum þetta með bankana, svo voru þeir náttúrlega seldir. Við heyrum þetta núna með Ríkisútvarpið. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sté í ræðustól í dag og sagði á þá leið að það væri gaman og gott að fá Ríkisútvarpið í söluvænlegri umbúðir, sá tími rynni upp von bráðar að því yrði hrint út á markaðstorgið. Það voru ekki hans orð en það var inntakið í því sem hann nefndi. Framan af verða flugvellirnir á Íslandi eflaust á einni hendi. Það er þó allt opið fyrir það að þeim verði sundrað. Þá minnist ég ágætrar umræðu sem við áttum einhvern tíma hér í hliðarsal, ég og hæstv. samgönguráðherra, sá sem nú situr á stóli þess embættis. Við vorum að tala um heimildir hafnanna á Íslandi til að gerast hlutafélög. Hæstv. ráðherra vildi fullvissa mig um að hann vildi hag hinna smáu hafna sem bestan. Ég efast ekkert um hans ásetning í því. Ég benti hins vegar á að sá tími gæti runnið upp að hann hefði ekki vald yfir þeirri stöðu, hann fengi engu um það ráðið hvernig mismunað yrði gagnvart höfninni í Reykjavík og höfninni á Blönduósi einfaldlega vegna þess að með því að færa starfsemina í form hlutafélags væri hún komin undir annan eftirlitsaðila, inn í annað umhverfi, lyti tilsögn samkeppnisyfirvalda svo dæmi sé tekið, þar sem ekki má mismuna á markaði. Við eigum ekki að halda inn í þetta umhverfi með grunnþjónustuna í samfélaginu. Ég hefði haldið að núna, eftir að bandaríski herinn er að fara af landi brott, sem er mikið fagnaðarefni, vildu menn endurskoða afstöðu sína til grundvallaröryggisþátta sem flugvellirnir og flugumferðarstjórnin almennt er. Það er nokkuð sem menn eru farnir að gera í Bandaríkjunum, þar sem menn reyndar eru helteknir þessari öryggisumræðu, bara skrúfa á sálinni, kemst ekkert annað að. Þar er talað um að snúa til baka ýmsum einkavæðingaráformum. Ég veit ekki hvort það er nákvæmlega á þessu sviði, ég held að það lúti reyndar meira að öryggiseftirliti hvers kyns á flugvöllum, en ég hefði haldið að það ætti að horfa á alla þessa þjónustu, alla þessa grunnþjónustu sem snertir öryggi einnar þjóðar. Hvað gerist þá? Þá streyma hér inn í þingsali háeff-frumvörpin. Flugvellirnir á Íslandi verða að vera hlutafélög. Þeir verða að vera fyrirtæki. Landhelgisgæslan hf., það á líka að fara með hana inn á þessar brautir. Þá erum við komin að þeim punkti sem ég byrjaði á: Það eru allir að gera það. Þetta er röksemdin. Einu sinni voru allir á támjóum skóm, muna menn eftir því? Síðan komu þykkbotna skór og ekkert annað fékkst í búðunum. Hvers vegna? Vegna þess að það voru allir að gera það. Það var tískan í það skiptið. Nú er tískan að setja háeff fyrir aftan allar opinberar stofnanir í landinu, þar á meðal flugvellina á Íslandi. Það finnst mér miður og ég er ansi hræddur um að við eigum eftir að ræða það talsvert áður en það verður að veruleika.

Virðulegur forseti. Ég er á því að meginmarkmið þessa frumvarps sé fullkomlega eðlilegt og ástæða til að leiða fram þær breytingar sem þar eru boðaðar, þ.e. að skilja á milli stjórnsýslu og eftirlitsþáttar annars vegar og þjónustu og rekstrar hins vegar. Það er þróun og aðgerð sem má segja að við sjáum í samfélaginu jafnt og þétt og á við hér eins og annars staðar, að stofnun á að sjálfsögðu ekki að hafa eftirlit með sjálfri sér þannig að þetta meginmarkmið er að mínu mati alveg hárrétt. Ég er líka sammála því sem kom fram í máli hæstv. samgönguráðherra að hér er um ákaflega mikilvægt mál að ræða. Það er mjög mikilvægt að flugumferðarstjórn og flugumsjón öll, öryggismálin séu í fullkomnu lagi og njóti fyllsta trausts. Ég hugsa að flestum sé þannig innan brjósts þegar við heyrum fréttir af því einstaka sinnum að hættulega stutt hafi verið á milli flugvéla eða einhver atvik hafi komið upp sem ógna flugöryggi, að ég tali ekki um í þau fáu skipti sem slys hafa orðið, þá verði okkur öllum illa við, enda ef slys verða í flugi þá er yfirleitt um mikið manntjón að ræða. Þessi þáttur er mjög mikilvægur fyrir okkur Íslendinga og það er mikilvægt að við höldum þessum þætti í okkar höndum. Það hefur komið fram í umræðunni að nágrannaþjóðir okkar séu að ásælast þennan þjónustuþátt sem við sinnum nú, þ.e. stjórninni á flugumferðarsvæði Íslendinga. Mér þætti forvitnilegt að vita hvaða stöðu þessar nágrannaþjóðir okkar hafa í rauninni til að ásælast þetta hlutverk okkar og á meðan við sinnum þessum málum vel, eins og við höfum gert hingað til, hvort einhver ástæða sé til að halda að nágrannaþjóðir okkar hafi aðstöðu til, eða hvort líkur séu á því að þetta verði frá okkur tekið. Ráðherra sagði að markmið laganna væri að hér yrði samkeppnishæf og örugg þjónusta á þessu sviði. Ég tel reyndar að hún sé örugg eins og hún hefur verið veitt fram á þennan dag. Samkeppnishæf veit ég ekki, samkeppnishæf þá við aðrar þjóðir væntanlega. En samkeppnishæf á hvaða sviðum? Er verið að tala um fjármál? Er verið að tala um gæði? Hvað er verið að tala um? Er verið að tala um þetta allt saman? Jafnframt minntist hæstv. ráðherra á að einkahlutafélag veitti meiri sveigjanleika en núverandi rekstrarform. Mig langar til að vita hvað ráðherrann á við í því efni og hvort eitthvað er í núverandi rekstrarformi sem hefur komið í veg fyrir að þjónustan hér á landi þróaðist eins og æskilegast væri. Ég get ekki séð að einkahlutafélag sé í rauninni neitt sveigjanlegra fyrir þessa starfsemi en það form sem við höfum í dag. Það kemur fram í öðru hvoru frumvarpinu að ríkisvaldinu sé heimilt að semja við einkahlutafélagið, þ.e. í rauninni við sjálft sig af því að einkahlutafélagið á að vera í eigu ríkisins samkvæmt þessu frumvarpi, því það er bannað að selja þetta einkahlutafélag og við verðum að treysta því að svo komnu máli. Það á að hafa leyfi til að semja um þjónustu við minni flugvelli og þá er væntanlega verið að tala um flugvelli úti á landi. Ég verð að segja að þetta veldur mér nokkrum áhyggjum, umhugsunin um minni flugvelli úti á landi af því að það er svo víða verið að tala um samkeppnishæfni í þessum lagatexta og við sem búum úti á landi vitum það öll að það er mjög mikilvægt að flugvellirnir séu til taks og þeim sé vel sinnt. Þetta veldur mér ákveðnum áhyggjum. Einnig hef ég velt því fyrir mér hvort þetta tal um samkeppnishæfni geti hugsanlega verið boð um aukinn kostnað fyrir flugrekendur. Þar sem rekstur flugvalla úti á landi stendur væntanlega ekki undir sér þar mun ríkið þurfa að koma að með styrki eða stuðning, geri ég ráð fyrir. Ráðherra minntist á að það væri gefin heimild til þess í frumvarpinu að tekinn yrði að sér rekstur erlendis. Mig langar líka að vita hvað verið er að hugsa um í því efni. Er verið með einhver ákveðin dæmi í huga? Er þarna verið að tala um eitthvað svipað eins og þegar íslenskir flugumferðarstjórar tóku að sér reksturinn á flugvellinum í Kabúl eða hvað? Hvað er verið að opna fyrir í þessu tilefni? Það eru mörg atriði í þessu frumvarpi sem eru mjög áhugaverð og umhugsunarverð. Það hefur komið fram í máli manna að það eru ýmis hliðstæð dæmi um rekstur flugumsjónarsvæða og flugvalla erlendis og það eigum við í samgöngunefnd eftir að skoða gaumgæfilega því ég hef heyrt misjafnar sögur af því hversu vel tekst til um reksturinn þar sem þetta hefur t.d. verið sett í hendur einkaaðila. Ég ætla að lýsa þeirri skoðun minni hér að það sé afar hæpið að þetta frumvarp náist fram fyrir þinglok í vor og ég harma það hversu seint þetta er komið fram. Það eru aðeins eftir fimm þingdagar til þingloka samkvæmt starfsáætlun þingsins og þetta er eitt af þeim málum sem þingmenn munu örugglega vilja senda út til umsagnar og fá gesti á sinn fund og skoða gaumgæfilega, því eins og hefur komið fram í máli manna í dag og ég held að okkur sé öllum ljóst þá er mjög mikilvægt að þetta fari eins vel frá okkur búið og nokkur kostur er. Og þó ég sé ekki á nokkurn hátt að vantreysta þeim sem lagt hafa hönd á plóg við að semja þetta frumvarp þá er það þó sómi okkar þingmanna að leggja sjálfir mat á það sem frá okkur fer sem lög frá Alþingi og við verðum að taka okkur þann tíma sem til þess þarf og ég tel að fimm dagar séu of fáir í það verk. Eins og ég sagði áðan hlýtur að vera aðall svona mála að því fylgi traust og traustið fæst með því að vinna verkin vel þannig að ekki þurfi að taka þau upp og breyta jafnvel stuttu eftir að lagasetningu hefur verið lokið. Ég legg áherslu á það, virðulegi forseti, að það er slæmt hversu seint þetta er komið fram og kannski sérstaklega með tilliti til þess að það er gert ráð fyrir því að starfsemi samkvæmt þessum lögum hefjist í byrjun næsta árs og það er tiltekið í greinargerð með þessu frumvarpi að áður en starfsemi geti hafist liggi fyrir mikið verk við að meta eignir og skuldbindingar og hvar hlutirnir eigi að lenda við skiptingu niður á þessi tvö embætti, eða samkvæmt þessum tveim frumvörpum sem hér liggja fyrir. Þannig að það veitti svo sannarlega ekki af þeim tíma sem eftir er fram að áramótum til að vinna það verk. En hugsanlega er hægt að ráðast í það að einhverju leyti þó að þessu máli verði endanlega lokið á haustþingi.

Frú forseti. Hérna hefur verið fjallað um tvö frumvörp sem hæstv. samgönguráðherra flytur, annars vegar um stofnun hlutafélags um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarekstur Flugmálastjórnar Íslands og hins vegar frumvarp til laga um Flugmálastjórn Íslands. Þessi mál koma inn í þingið á síðustu dögum þess. Allir dagar eru jafngóðir hvað það varðar í sjálfu sér að mál komi fyrir þingið. Ég held að það sé mjög skynsamlegt að leggja þessi frumvörp fram áður en þingi lýkur til að hægt sé að hafa þau til skoðunar fyrir næsta þing. Menn geta borið fram ákveðnar spurningar. Ákveðin atriði er þá hægt að vinna betur þannig að mér finnst alveg hárrétt hjá ráðherra að koma málinu fram hér þó síðan verði ekki unnið meira í því formlega í þingsölum því þinginu fer senn að ljúka. Ég er í hv. samgöngunefnd og þar kemur þetta mál til meðferðar. Ég vil því minnast á örfá atriði sem komu fram í máli ráðherra þegar hann mælti fyrir frumvarpinu. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að nú um nokkurn tíma hefur verið talið nauðsynlegt að skilja að almenna rekstrarþætti sem lúta að flugleiðsögumennsku og jafnvel rekstri flugvalla annars vegar og stjórnsýsluþátt eftirlitsins hins vegar. Ég er ekki alltaf sannfærður um að það sé nauðsynlegt. Ég segi það alveg eins og er. Í litlu landi eins og Íslandi eigum við ekki að vera svona ofboðslega upptekin af því að þurfa alltaf að skilja hægri höndina frá vinstri hendinni. Það ætti bara oft og tíðum að taka á hlutunum saman með báðum höndum. Ég geri það að minnsta kosti oft.  Ég held að hæstv. samgönguráðherra sé þarna ekki í góðum félagsskap. Ég held að hann ætti að huga að því að ræða við góða og gegna sjálfstæðismenn og af nýja skólanum eins og Vilhjálm Þ. Vilhjálmsson og Þorstein Pálsson sem hefur einmitt í ágætum blaðagreinum undanfarið sett ofan í við hlutafélagsþráhyggju hægri aflanna í Sjálfstæðisflokknum. Til dæmis í blaðagrein 20. apríl síðastliðinn og víkur hann að þessari þráhyggju hægri mannanna um hlutafélagavæðingu, þ.e. reyndar um Ríkisútvarpið. Það er um Ríkisútvarpið en nákvæmlega hið sama gildir í raun um almannaþjónustu sem lýtur að flugvöllum landsins og flugþjónustunni sem er grunnþjónusta sem hér á að einkavæða. Hann segir þar, með leyfi forseta: „Það má vel vera rétt að krafan um að almennar reglur um meðferð almannafjár gildi um Ríkisútvarpið hf. rétt eins og aðra opinbera aðila, þjóni hagsmunum eigenda ... Algjörlega ... Það hefur einfaldlega ekki þýðingu varðandi gildi röksemdafærslunnar.“ Á öðrum stað vitnar hann til svara hæstv. menntamálaráðherra þar sem hann svarar gagnrýni ritstjórans og segir að hann sé bara að ganga erinda Fréttablaðsins, þ.e. alveg nákvæmlega sömu svör og hæstv. ráðherra gaf hér áðan um að þetta væru rök aftan úr grárri forneskju, segðu ekki neitt, en sýndu ákveðna rökleysu. Ég held að það væri mjög þarft fyrir þá sjálfstæðismenn sem vilja vera nútímasjálfstæðismenn að fylgjast með skrifum Þorsteins Pálssonar í þessum efnum en slá ekki um sig með gamaldags forneskjubröndurum eins og hæstv. ráðherra áðan. Víkjum svo að þessu frumvarpi. Ég vil sérstaklega staldra við stofnun hlutafélagsins um flugleiðsöguþjónustuna. Hæstv. ráðherra gat þess að nauðsynlegt væri núna að einkavæða flugleiðsöguþjónustuna vegna breytts umhverfis í flugleiðsögumálum, það væri mikil aukning á umferð um íslenska lofthelgi og ásókn í að fá þau verkefni sem þar þyrfti að sinna. Ég held að einmitt nú sé mikilvægt að sýna traust og staðfestu og fara ekki út í einkavæðingarflipp eins og hér er verið að leggja til. Sem betur fer er herinn að fara og sú starfsemi sem honum fylgdi sem fólst í ýmiss konar eftirliti með loftumferð á þessu svæði og við ætlum okkur að taka hana yfir eftir því sem ég hef skilið og vil gjarnan að við gerum, þ.e. að axla aukna ábyrgð í eftirliti og þjónustu við alla umferð hvort sem hún er á lofti eða legi hvað þetta varðar. Ég tel að við ættum að ganga mun ákveðnar fram og bjóða það fram að setja hér upp stóra og öfluga eftirlits- og björgunarstöð fyrir umferð á sjó og í lofti á því stóra loft- og hafsvæði sem er í kringum okkur og, þá byrjum við ekki á því að veikja samningsstöðu okkar, öryggi okkar eða stöðu okkar með því að vera á einkavæðingarflippi. Nei, þá bjóðum við staðfestu. Við bjóðum upp á það að hér verði rekin sterk, traust, opinber stofnun sem annist þessi verkefni og geti boðið þau fram sem slík. Alveg eins og Þorsteinn Pálsson rekur í þessari ágætu grein og reyndar líka í leiðara sem hann skrifaði skömmu áður í Fréttablaðinu þá stofnar maður hlutafélag um samkeppnisrekstur til að geta meðal annars kallað eftir arði. Það eru tvö meginmarkmið með stofnun hlutafélags, annars vegar að hlutirnir geti gengið kaupum og sölum - Annars værum við ekki að stofna hlutafélag eða hlutarfélag eins og hæstv. samgönguráðherra leggur til þegar ekki er búið að búa til hlutafélag heldur hlutarfélag af því að hluturinn er bara einn - og hins vegar til þess að kalla eftir arði. Maður stofnar því ekki hlutafélag um almannaþjónustu. Maður ætlar ekki að kalla eftir arði út úr almannaþjónustu. Maður ætlar ekki að selja bréfin ef um almannaþjónustu er að ræða. Þess vegna tek ég undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar þegar hann kallaði eftir hinum valkostunum sem voru nefndir og hægt er að skoða við rekstur á þessari starfsemi. Hér er bara lagt til hlutafélagaformið. En hv. þingmaður nefndi það að reka hér ríkisstofnun sem er mjög vel skilgreind og örugg umgjörð. Hins vegar má finna einhver önnur form á þessu. Hérna hafa stundum verið nefnd sameignarfélög, sjálfseignarstofnanir eða annað. En án raka leggur hæstv. ráðherra fram þetta frumvarp um að þetta sé eini valkosturinn sem skoða beri í stöðunni. Það finnst mér ekki vera góð vinnubrögð. Ég held að við verðum að leggja áherslu á það að í hv. samgöngunefnd verði líka stillt upp öllum hinum valkostunum í þessari stöðu. Ég minntist á það í andsvari aðeins áðan að fara á að hlutafélagavæða rekstur á flugvöllum vítt og breitt um landið og láta þá fara að lúta lögum um arðsemiskröfur, láta þá fara að lúta almennum hlutafélagalögum. Hvaða flugvellir eru þetta? Á að fara að hlutafélagavæða rekstur Akureyrarflugvallar, rekstur Grímseyjarflugvallar, rekstur Gjögurflugvallar, rekstur flugvalla sem eru hluti af grunnalmannasamgöngukerfi landsins, hluti af grunnnetinu? Þetta er sko svo fráleitt og af því að hæstv. ráðherra nefndi áðan gráa forneskju þá held ég að ég geti tekið undir þá afstöðu sem hefur komið fram til dæmis í grein Þorsteins Pálssonar um að þessi afstaða sé í raun aftan úr grárri forneskju og svo fullkomlega ekki í takt við tímann að það er dapurlegt að þetta skuli gert. Ég trúi því raunar ekki að hæstv. samgönguráðherra, sem ég hef reynt að því að vera um margt vel meinandi við að standa vörð um almannaþjónustu landsins þó að honum hafi orðið þar fótaskortur eins og þegar samþykkt var að selja Símann o.s.frv., láti undan þrýstingi hægri aflanna í Sjálfstæðisflokknum og fari að hlutafélagavæða almannaþjónustu eins og rekstur flugvalla landsins. Ég tel að það væri rétt hjá hæstv. ráðherra og öðrum sjálfstæðismönnum að fylgjast með Vilhjálmi sem leiðir lista sjálfstæðismanna í Reykjavík. Hann er um margt mætur maður hvort sem hann vinnur nú þessar kosningar eða ekki. En flokkurinn hans, málgagnið hans, Morgunblaðið hælir honum fyrir að hann skuli vera að yfirgefa þessa hægri stefnu, þessa einkavæðingarstefnu og færa sig yfir á miðjuna. Það hælir honum fyrir að standa vörð um samfélagsþjónustuna og telur að til séu þau verðmæti í almannaþjónustunni sem ekki eigi að hlutafélagavæða og ekki eigi að einkavæða. Þetta er honum talið til tekna. Hann er meira að segja farinn að mæla mjög ákveðið með gjaldfrjálsum leikskóla sem engum hefði dottið í hug fyrir nokkrum missirum síðan eða vikum síðan að a.m.k. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hér innan sala tækju sér í munn. En þetta sýnir einmitt hvernig það er. Í fullri vinsemd vil ég hvetja þá sjálfstæðismenn sem halda að þeir geti unnið þjóð sinni gagn með þessari hægri villu sem þeir keyra hér fram að snúa af þeirri braut. Hlutafélagavæðing eða einkavæðing flugvalla landsins er alveg fáránleg. Drottinn minn dýri þegar farið er að lenda á Gjögurflugvelli og segja: ,,Heyrðu, jæja, nú er ég búinn að stofna hlutafélag sem hefur með rekstur á flugvellinum á Gjögri að ræða.“ Það er með ólíkindum að hugsa sér þetta. Hér kemur hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem ég er viss um að er mér alveg hjartanlega sammála í þessu máli. Þetta kemur nú fyrir samgöngunefnd og það verður gott að skoða þessi frumvörp bæði fyrir næsta vetur. Ég vil ljúka máli mínu á því að segja að samgöngunefnd ber að skoða alla valkosti en ekki grípa bara hráan þann fornaldarhugsunarhátt samgönguráðherra að allt þurfi að fara í hlutafélag. Það ber að skoða hina möguleikana líka. Við vegum svo og metum alla þessa kosti saman á hlutlausan hátt.

Virðulegi forseti. Það var ánægjulegt að hlusta á hversu mjög hv. þm. Jón Bjarnason dáist að sjálfstæðismönnunum þeim Þorsteini Pálssyni og Vilhjálmi Þ. Vilhjálmssyni og vill gera þá að leiðandi ljósi kannski ekki alveg lífsskoðana sinna en alla vega þeirra skoðana sem snúa að rekstri og er þá af mörgu til að taka. Þar sem einhver grundvallarmisskilningur er varðandi þetta hlutafélagsform sem hér hefur verið rætt um þá er það náttúrlega ekki algilt né einhlítt heldur er aðeins um að ræða heimildir til að fara þessa leið ef svo ber undir. Hins vegar er líka rétt að huga að einmitt Flugmálastjórn og hv. þingmaður man ábyggilega það hörmulega flugslys sem varð í Skerjafirði. Þá var einmitt mjög deilt á Flugmálastjórn hversu samtengdir margir eftirlitsþættirnir voru starfseminni sjálfri, þ.e. Flugmálastjórn. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir talaði réttilega um að eðlilegt væri og rétt að skoða þessa þætti og skipta þeim upp. Varðandi aftur það sem kemur að hlutafélaginu verð ég að segja að ég hef oft velt vöngum yfir því þegar ríkisbankarnir voru gerðir að hlutafélögum, hvort það geti verið að þar hafi aldrei verið opnaðir gluggar meðan þetta voru ríkisbankar. Hafði fólk ekki sjálfstæða hugsun á meðan það var að starfa fyrir ríkið, fyrir hönd Alþingis því þegar ríkið tók hendur sínar af þessum rekstri gerast þau stórmerki og undur að þessir bankar fara að blómstra og eiga mikil viðskipti úti í hinum stóra heimi og hafa bara gert það gott. Ég held að nauðsynlegt sé að skoða þetta af fullri alvöru og auðvitað kemur þetta fyrir samgöngunefnd þar sem ég og hv. þm. Jón Bjarnason og fleiri, munum skoða þetta mál af alvöru.

Frú forseti. Ég minnist vel þessa atviks sem hv. þingmaður var að vitna til um þann skoðanamun og jafnvel deilur sem sköpuðust út af því að Flugmálastjórn færi bæði með eftirlits- og rekstrarþætti hvað þetta varðar. Við komumst aldrei hjá því að gjörðir okkar geti verið umdeilanlegar og þurft að svara fyrir þær fyrir dómstólum, það er alveg klárt. Vafalaust eru rök fyrir því að skilja hér á milli og ég ætla ekkert að gera lítið úr þeim. Það sem ég lagði áherslu á var að þetta þarf samt ekki að vera svo algilt að við eigum að falla fyrir þessu sem einum og algildum rökum. Eins og nefnt var fyrr er Vegagerðin bæði með eftirlit á vegum og sér líka um viðhald þeirra og eftirlit með umferðarhluta. Þótt segja megi að það gæti stangast á eru líka rök fyrir því að það sé hagræðing og rétt að gera það eins og það frumvarp sem nú liggur fyrir hv. samgöngunefnd um öryggi á þjóðvegum þar sem er verið að færa þessa þætti saman. Það hefur sín rök og líka sín mótrök. En varðandi hlutafélagavæðinguna þá þarf umgjörð hlutafélagavæðingarinnar að vera í samkeppni og það verður engin samkeppni um að reka flugvöllinn á Gjögri, jafnvel ekki Akureyrarflugvöll, jafnvel ekki Grímseyjarflugvöll. Það verður ekki samkeppni um slíkan rekstur, þetta er grunnalmannaþjónusta og á þess vegna að lúta þeim lögum. Ég vil spyrja hv. formann samgöngunefndar hvort hann muni ekki beita sér fyrir því í nefndinni að hinir kostirnir verði skoðaðir líka. Að þetta verði áfram ríkisstofnun með þeim lagfæringum sem nauðsynlegt er að gera til að hún uppfylli þau skilyrði sem setja 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason beindi til mín fyrirspurn varðandi vinnu í samgöngunefnd um að skoða aðra þætti sem hér hafa verið nefndir og vitnað hefur verið til fyrr í kvöld. Ég tel eðlilegt og að það gerist af sjálfu sér þegar við förum að skoða þessi frumvörp að við munum kalla aðila til viðtals og heyra hvernig þessi mál eru. Eins og samgöngunefnd hefur alltaf unnið, hratt og vel, og við höfum átt þar ágætt samstarf allir nefndarmenn. Ég á ekki von á öðru en það verði með ágætum áfram. Varðandi þá hlutafélagagryfju sem hv. þingmaður talaði um held ég að hún sé grunn og hættulaus og auðvitað eigum við að skoða hana.

Frú forseti. Mér finnst mest ámælisvert við þessi frumvörp sem lögð eru fram að það skuli vera kostað til stórfé og vinnu í sérfræðinga sem skila síðan bara einu áliti, einni leið sem hæstv. samgönguráðherra velur og gerir að sinni og sem er pólitísk. Ef sérfræðingar eru fengnir til að vinna svona verk þá stilla þeir upp þeim valkostum sem í boði eru þannig að þingið fái að sjá þá valkosti. Þess vegna vil ég kalla eftir því hvort þessi sérfræðinganefnd, sem sumir taka svo hátíðlega að þeir bukka sig og beygja fyrir og það sé hinn algildi sannleikur, sem ég geri ekki, hafi ekki stillt upp fleiri valkostum. Annars er þetta engin sérfræðinganefnd ef hún bara vinnur einn valkost samkvæmt pólitískri skipan ráðherra. Ég vil sjá fleiri valkosti setta upp og hvort þessi nefnd hafi ekki unnið fleiri valkosti sem megi nýta í vinnu málsins. Annars er þetta bara pólitískur einleikur og pólitískt glapræði og hefur enga þýðingu að vera að skipa sérfræðinganefnd til að útfæra einhvern beinan og einstrengingslegan pólitískan vilja ráðherra. Þá er þetta engin sérfræðinganefnd að mínu mati. Varðandi síðan það sem hv. þingmaður sagði um þá Þorstein Pálsson og Vilhjálm Þ. Vilhjálmsson ítreka ég það sem ég sagði að fyrir hönd Sjálfstæðiflokksins, sem er til hvort sem okkur líkar betur eða verr, er verið að benda á að nú sé einmitt tíminn til að snúa frá þessari hægri villu, hún sé orðin forneskja í flokknum, og snúa sér til mýkri gilda, til samfélagslegra gilda. En við höfum hér ráðherra sem enn þá eru hluti af þessari forneskju en ég vona að þarna verði stefnubreyting á.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu sem hér hefur farið fram. Hún er af hinu góða og í fyllsta máta eðlilegt að hér séu sett fram sjónarmið þeirra sem taka þátt í þessari umræðu, pólitísk sjónarmið að sjálfsögðu. Fátt kemur á óvart í þeim efnum. 
             Hv. þm. Jón Bjarnason hefur gert Þorstein Pálsson ritstjóra að leiðtoga lífs síns og hefði þurft að gera það fyrr satt að segja. En batnandi manni er best að lifa og ég tel það ágætis innlegg en það er hins vegar ekki á dagskrá. Hér erum við að ræða mjög alvarlegt málefni sem ég tel að megi ekki setja upp í einhverja kreddufestu sem nú birtist í því að allt skuli vera af hinu vonda sem tilheyrir hlutafélagastarfsemi í landinu. Ég tel þetta miklu alvarlegra mál en svo að þingmenn geti leyft sér að ganga þannig fram á hinu háa Alþingi. Við erum í alþjóðasamstarfi við eina af stofnunum Sameinuðu þjóðanna, Alþjóðaflugmálastofnunina sem fer með málefni sem við höfum fengið að sinna og er á grundvelli þessa samnings um alþjóðaflugþjónustuna. Við ráðum ekki þeirri för ein. Hv. þingmenn Vinstri grænna geta sett upp öll þau skilyrði sem þeim dettur í hug um löggjöf hér en það er ekki víst að það falli inn í þá samninga sem við verðum að gera við alþjóðastofnanir. Við verðum þess vegna að horfa á þetta í því ljósi í hvaða veröld við erum. Það er þess vegna m.a. sem við erum að ganga í þessar breytingar. Við erum að ganga í þessar breytingar til að uppfylla þær kröfur sem til okkar eru gerðar í samningum við alþjóðastofnanir. Það er mergurinn málsins og vegna þess að samkeppnin í flugstarfseminni er orðin svo hörð í dag og kröfurnar svo miklar frá samtökum flugfélaga í veröldinni í IATA að við verðum að leita þeirra leiða sem reynast okkur hagstæðastar til að standast samkeppnina. Það er í þessu ljósi sem við erum að gera þessar breytingar að lögum. Ég fagna alveg sérstaklega mjög málefnalegri ræðu sem hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir flutti í dag. Hún hefur kynnt sér þetta mál afskaplega vel og fór málefnalega yfir kosti og galla allra þessara hluta. Hún spurði spurninga. Hún vildi vita hvers vegna við þyrftum að standa fyrir þessum breytingum, hvers vegna þessar þjóðir væru að ásælast þessi verkefni og hvort það væri í raun og veru svo. Jú, það er í raun og veru svo og ég tel einmitt mjög mikilvægt að hv. samgöngunefnd fari yfir það og fái til sín sérfræðinga þannig að það sé ekki einungis ráðherrann sem fer yfir þau mál í ræðu heldur fái samgöngunefndin til sín sérfræðinga Flugmálastofnunarinnar og flugfélaganna sem fá þessa þjónustu til að samgöngunefndin fái fyllstu upplýsingar um hvað hér er um að ræða. Það er mikil samkeppni í þessari þjónustu, það blasir alveg við. Aðrir þjóðir hafa lýst sig tilbúnar til að sinna þessari þjónustu og jafnvel látið að því liggja að þær gætu gert það fyrir lægra verð en við Íslendingar gerum samkvæmt samningnum sem við höfum gert við ICAO. Þetta er því mjög alvarlegt mál sem við erum að fjalla um og við verðum að sameinast um það á Alþingi að fara þær leiðir sem tryggja okkar hagsmuni í fluginu, tryggja hagsmuni starfsmanna sem vinna að þessum verkefnum á vegum Flugmálastjórnar og annarra félaga og fyrirtækja sem sinna þessari þjónustu. Það eru hagsmunir þeirra og sameiginlegir hagsmunir okkar Íslendinga síðan allra. Það er mikilvægt verkefni og hluti af þessu breytingaferli sem við erum að leggja til að leita leiða til að standast þessa samkeppni. Við höfum staðið okkur afskaplega vel tæknilega og við erum með mjög gott starfslið sem hefur verið að vinna í þessari alþjóðaflugþjónustu þannig að við stöndum að því leyti mjög vel að vígi. Þess vegna þurfum við að búa um þetta umhverfi til að tryggja hagsmuni þess fólks sem vinnur við þessa þjónustu. Okkur gengur ekkert annað til í ríkisstjórninni og stjórnarflokkunum en að fara þá götu til enda. Kostir hlutafélags í þessu tilviki eru augljósir. Við erum í samstarfi, eins og hefur margsinnis komið fram, við aðrar þjóðir í þessu og við erum í útrás. Við erum að sinna margs konar verkefnum, t.d. eins og ég nefndi fyrr í kvöld á vettvangi hlutafélags í eigu Flugmálastjórnar, Flugfjarskipti, og ég fór yfir nánar en ég tel ástæðu til að gera að umræðuefni aftur. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir nefndi það hvort innanlandsflugvellirnir verði áfram styrktir, flugvellirnir sem eingöngu sinna innanlandsfluginu. Það er augljóst að við erum að stilla upp fyrirkomulagi þar sem er um að ræða eitt hlutafélag sem á að sinna allri flugvallastarfseminni á flugvöllunum á Íslandi annarra en Keflavíkurflugvallar. Það er ekki um það að ræða að flugvallarreksturinn í Grímsey verði í sjálfstæðu hlutafélagi heldur ætlum við að reka þetta allt saman á vegum eins hlutafélags. Það er alveg ljóst að tryggja þarf ríkisframlög til uppbyggingar og rekstrar að einhverju leyti með sérstökum samningi á milli ríkisins og hlutafélagsins þannig að við getum haldið úti flugstarfsemi á Íslandi á grundvelli ákvörðunar Alþingis. Alþingi mótar stefnu í uppbyggingu og þjónustu flugvallanna og þessu hlutafélagi verður ætlað að sinna því verkefni. Ég get tekið undir það sem fram kom hjá hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur að frumvarpið er seint fram komið og það gerir þar með meiri kröfur til hraðrar vinnu í þinginu. Auðvitað hefði verið æskilegt að ljúka þessari vinnu fyrst. Það er bara þannig og verður að viðurkennast en þetta var framvindan og því verður ekki breytt. Spurt var um starfsemi erlendis, hvað væri um að ræða. Við teljum eðlilegt að þessu hlutafélagi verði ætlaður sá möguleiki að geta farið í samstarf við önnur félög sem eru í sams konar starfsemi annars staðar. Það er alþekkt. Við erum með flugfélög sem eru í rekstri um allar jarðir og væri ekkert ómögulegt að þetta ágæta hlutafélag sem rekur flugumferðarstjórnina og flugvellina gæti tekið að sér að reka flugvelli þess vegna í öðrum löndum og skapa þannig okkar vel menntaða og hæfa og reynda fólki ný tækifæri. Úti um alla Evrópu er verið að endurskipuleggja flugvallastarfsemi og flugumferðarþjónustustarfsemi og ég tel alveg kjörið verkefni til útrásar að hafa þann möguleika. Við mundum ekki gera það það forsendum ríkisstofnunar. Ég tel að það sé ekki fær leið og þess vegna m.a., lít ég þá alveg sérstaklega til hv. 9. þm. Reykv., þurfum við að sameinast um leiðir til að skapa atvinnutækifæri fyrir Íslendinga. Við megum ekki vera svo föst í fordómum okkar gagnvart kerfum að við getum ekki hugsað okkur að koma á hlutafélagaformi í þeim tilgangi að skapa útrás fyrir hámenntaða Íslendinga. Það er í þessu ljósi sem þetta frumvarp er flutt, skapa möguleika, skapa okkur betri stöðu til samkeppni.  En aðalatriðið er að við séum raunsæ og við leggjum okkur fram um að gera hlutina vel og sem betur fer er það staðreyndin að til þess er tekið hvað okkur Íslendingum hefur gengið vel í starfsemi í fluginu.  Ég get út af fyrir sig tekið undir það sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að við megum ekki veikja samkeppnisstöðu okkar. Ég tel að með þessu frumvarpi séum við að styrkja samkeppnisstöðu okkar þegar kemur að því að við þurfum að endurnýja samninginn við Alþjóðaflugmálastofnunina. Við verðum þá með sterkari einingu, einingu sem verður hagkvæmari og við eigum að geta staðið betur að vígi þegar kemur að framtíðarþjónustu í þessu tilliti. Ágæti og virðulegi forseti. Ég ætla að láta þessu lokið. Ég tel að þau sjónarmið sem hafa komið fram bæði hjá stjórn og stjórnarandstöðu verði til athugunar hjá hv. samgöngunefnd. Ég tel afar mikilvægt að samgöngunefndin fái tækifæri til þess eins og ég sagði fyrr að kalla til alla þá sérfræðinga hjá Flugmálastjórn og ráðgjafafyrirtækjum og þeim fyrirtækjum sem starfa á vettvangi flugsins til að draga enn betur upp þessa mynd sem við stöndum frammi fyrir og hefur leitt til þess að ríkisstjórnin telur algerlega nauðsynlegt að ganga til þessara breytinga sem hér er verið að leggja til.

Frú forseti. Ég er um margt sammála hæstv. ráðherra um tilgang, að við séum öflug í þessari starfsemi, við getum gengið öflug til samstarfs við aðra aðila, við getum verið með hagkvæman rekstur, stundað útrás á þessum sviðum og allt þetta. Eins og ég sagði áðan að ég teldi einmitt að við ættum að bjóða fram það að við byggðum hér upp öfluga þjónustu og eftirlitsmiðstöð fyrir umferð á sjó og í lofti. Við erum sammála í meginatriðum hvað það varðar. En þessi þráhyggja að það skuli þurfa að byggja um það hlutafélag, þar held ég að hæstv. ráðherra sé á kolrangri braut því eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan mun t.d. rekstur flugvalla að stórum hluta áfram vera styrktur af ríkinu, eðlilega því þeir eru í sjálfu sér ekki arðgefandi sem slíkir. Ég leyfi mér aftur að vitna til greinar Þorsteins Pálssonar - því mér finnst hún um margt góð. Þar segir, með leyfi forseta: „Nú veit útvarpsstjóri eins vel og hver annar að hlutafélagaformið hefur ekkert að segja varðandi rekstrarhagkvæmni fyrirtækja.“ Annars staðar segir hann í greininni: „Mörg hlutafélög eru illa rekin og nýta tekjur sínar illa. Almennt er viðurkennt að verst séu þau hlutafélög rekin sem að meira eða minna leyti byggja afkomu sína á ríkisstyrkjum“ og áfram segir í greininni að í slíkum tilfellum eigi hlutafélagaformið ekkert við. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. ráðherra: Vill hann ekki endurskoða það að við a.m.k. skoðum önnur rekstrarform?

Virðulegur forseti. Það er að sjálfsögðu ólíku saman að jafna Ríkisútvarpinu, sem á að vera íslensk menningarstofnun, og svo aftur félagi sem að stærstum hluta þegar litið er á veltu er að sinna verkefnum í mikilli samkeppni á alþjóðavísu. Þó að tilvitnun í merkan ritstjóra geti verið skemmtiefni í pólitísku skaki þá er þetta svo gersamlega ósambærilegt að það er fráleitt að nota þetta sem röksemd fyrir því að við eigum að hanga á því formi að hafa ríkisstofnun sem ætti að sinna þessum verkefnum á vettvangi flugsins. Ég tel því að hv. þingmaður sé að fara algerlega ranga leið í sínum röksemdafærslum. Ég undirstrika að hér er um mjög mikilvægt verkefni að ræða, mjög viðkvæma rekstrarstarfsemi þar sem við erum að fara með mikla fjármuni og sinna mikilli og mikilvægri þjónustu þar sem við þurfum að fara eftir mjög ströngum alþjóðareglum og við þurfum að sæta því að ná samningum við alþjóðastofnun um þjónustu. Til viðbótar er svo þetta verkefni að reka innanlandsflugið sem er þegar litið er á upphæðir mjög lítill hluti af þessu heildarkostnaðardæmi en verður auðvitað að líta til. Ég held að hv. þingmaður muni átta sig á þessu í samgöngunefndinni þegar hann fer betur yfir þetta og er ekki í sjónvarpsmyndavélunum.

Frú forseti. Ég frábið mér þá umsögn hæstv. ráðherra að ég sé að tala léttúðlega um þetta mál, alls ekki. Ég tel þetta í sjálfu sér stórmál og það sé frekar léttúð hæstv. ráðherra ef hann ætlar að halda því stíft fram að hlutafélagsformið sé það eina sem komi til greina. Það finnst mér ekki ábyrgt. Þess vegna kallaði ég eftir því við hæstv. ráðherra í fyrsta lagi að hann færði rök fyrir því að breyta þurfi þessu í hlutafélag til þess einmitt að standa í samkeppni, standa í samskiptum við erlenda aðila um þessi verkefni. Engin rök hafa komið fram fyrir því að nauðsynlegt sé að það skuli vera hlutafélag. Ég benti á að þaðan af síður væru rök fyrir því að stofna hlutafélög um rekstur flugvalla vítt og breitt um landið, alveg fráleitt, sem eru hluti af grunnneti samgangna og það ætti síst við. Í frumvarpinu er fjallað um að stýrihópur og sérfræðingahópur hafi unnið þessar tillögur og þessi tillaga um hlutafélagaformið hafi orðið ofan á og uppskiptin sem þarna eru lögð til. Ég kalla áfram eftir því hvort hæstv. ráðherra hafi undir höndum afrakstur einhverrar vinnu sem hægt væri að notast við til að bera saman þessa valkosti. Ég tel þetta mikið alvörumál og menn eigi ekki að hrapa að t.d. hlutafélagavæðingu bara hlutafélagavæðingarinnar vegna, bara vegna þess að menn hafa fest í einhverri þráhyggju að það skuli vera hlutafélag. Það finnst mér mikil þráhyggja og þess vegna kalla ég eftir þeirri vinnu sem hlýtur að hafa verið lögð í það að stilla þessu upp og bera saman kosti og galla hinna mismunandi rekstrarforma á þessari mikilvægu almannaþjónustu.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki svo að ég sé að skjóta mér á bak við sérfræðinga úti í bæ vegna þessa frumvarps. Frumvarpið er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og ég hef flutt það sem samgönguráðherra. En fjölmargir hafa komið að þessu verkefni, þ.e. undirbúningi frumvarpsins og m.a. tveir sérfræðingahópar. Annars vegar hópur sem fékk það verkefni að huga að framtíðarskipan flugmála á Íslandi í þeim tilgangi að styrkja stöðu okkar á vettvangi flugsins, tryggja þá atvinnustarfsemi og tryggja atvinnuöryggi þeirra sem vinna við flugið á öllum sviðum. Sá hópur skilaði tillögum og síðan var settur annar hópur yfir það að undirbúa verkefnið í hendurnar á ráðuneytinu, svokallaður umbreytingahópur. Þar voru sérfræðingar á fjölmörgum sviðum, þar á meðal fyrrverandi starfsmaður Alþjóðaflugmálastjórnarinnar sem gerþekkir þetta umhverfi, gerþekkir þessar aðstæður allar, fyrir utan einstaklinga sem tengjast fluginu í dag á Íslandi. En aðalatriðið er að frumvarpið er á mína ábyrgð og ábyrgð ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna. Bara hlutafélag. Það er svo fjarri lagi að hægt sé að tala með þeim hætti sem hv. þingmaður gerir að hér sé verið að leggja til lagabreytingar bara vegna þess að okkur hugnist vel hlutafélagaformið. Það er niðurstaða ríkisstjórnarinnar að þessi leið sé affarasælust fyrir þjóðina. Við færum margvísleg rök í greinargerðinni með frumvarpinu og í þeim skýrslum sem að baki þessu liggur og er ekki hægt að fara ofan í þau í andsvari. Við færum fullgild og mjög góð rök fyrir þessum tillögum.

Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að vara hæstv. ráðherra við því að væna okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um að vera í einhverjum sýndarleik frammi fyrir sjónvarpsvélum. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að við erum að ræða mjög alvarlegt mál. Við erum að tala um einkavæðingu á flugvöllunum á Íslandi sem eru grunnþáttur í samgöngukerfi þjóðarinnar og við erum að tala um þetta mál af mikilli alvöru. Við erum hins vegar að reyna að átta okkur á því hvað vakir fyrir hæstv. ráðherra. Hann talar mikið um samkeppni. Ég sé að sjálfsögðu, og við gerum það, samkeppnina við aðrar flugumferðarstjórnir. Það eru hins vegar stjórnvöld á hverjum stað sem annast samningaviðræðurnar sjálfar þannig að við erum að tala þarna um opinbera starfsemi þótt framkvæmdaraðilinn kunni að verða hlutafélag eins og hér er lagt til og þá vegna þess að það hefur meiri sveigjanleika og meiri snerpu eins og hæstv. ráðherra orðaði það. Hvað er það sem kemur í veg fyrir snerpuna og sveigjanleikann núna? Eru það ekki stjórnvöld? Ef sá fulltrúi stjórnvalda sem hér situr, hæstv. ráðherra, kysi að draga sig í hlé og koma ekki í veg fyrir hin snöfurmannlegu og snörpu viðbrögð mætti ekki gera það þá með bæði slíkri afstöðu og þá hugsanlega lagabreytingu, t.d að gera þessa stofnun að B-hluta stofnun? Í annan stað á ég erfitt með að átta mig á þessari útrásarhugmynd hæstv. ráðherra í rekstri flugvalla. Ég leyfi mér að vara við slíkri hugsun. Þar sem farið hefur verið út á slíkar brautir eins og í Bretlandi, ég þekki það mjög vel af lestri fagtímarita frá breskri verkalýðshreyfingu, hefur verið varað við því og sýnt fram á að einkavæðing þessarar þjónustu hefur leitt til uppsagna á starfsfólki og minnkandi öryggis.

Virðulegur forseti. Já, hv. þingmaður dregur fram dökka mynd af vettvangi flugvallarstarfsemi í Bretlandi. Ég er ekki viss um að það sé algilt. Ég held að afar mikilvægt sé fyrir okkur að átta okkur á því að veldur hver á heldur. Það á bæði við í ríkisrekstri og í einkarekstri í formi einkahlutafélaga eða annars konar hlutafélagastarfsemi. Veldur hver á heldur. Við erum að fjalla um frumvarp þar sem við erum að leggja til breytingar á þessari starfsemi, svo ég endurtaki það, í þeim tilgangi annars vegar að tryggja hagsmuni okkar inn á við, tryggja hagsmuni okkar hvað varðar rekstur allra flugvallanna á Íslandi, hvað varðar það að tryggja rekstur Alþjóðaflugmálastofnunarinnar, sem við höfum tekist á hendur þá ábyrgð að sinna, og við erum að leggja til að koma á skipulagi sem gæti leitt til þess að við tryggðum fleiri störf á vettvangi flugumsjónar og flugvallarstarfsemi og hvers konar þjónustu við flugfélög. Þar gildir veldur hver á heldur. Við Íslendingar höfuð staðið okkur býsna vel á vettvangi hvers konar flugþjónustustarfsemi og ég hef mikla trú á því að okkur gæti tekist að sinna því jafn vel að standa fyrir rekstri á vettvangi flugstarfsemi erlendis með sama hætti og okkar ágætu Íslendingar sem eru í flugfélagaþjónustu eru að gera það mjög gott á vettvangi erlendis. Ég hika ekki við að fullyrða að við eigum að geta gert þetta.

Hæstv. forseti. Við eigum að geta gert þetta og erum að gera þetta. Við erum að gera þetta ágætlega og erum að leita leiða til að bæta þessa þjónustu og horfa jafnframt til skuldbindinga sem við höfum gert gagnvart öðrum þjóðum í margvíslegum alþjóðasamningum. Eftir því sem okkur er sagt komu til álita fjórar leiðir, fjórir valkostir sem allir fullnægja þeim formlegu og lagalegu kröfum sem eru meginforsendur þess að ráðist var yfirleitt í þessa lagasmíð. Við erum að vísa til þessara fjögurra valkosta og við erum að leggja áherslu á að þessir grundvallarkostir verði teknir til umræðu á Alþingi vegna þess að þeir fjalla um pólitíkina, um grundvöllinn sem á síðan að reisa á. Hæstv. ráðherra talar um nauðsyn þess að tryggja samkeppnishæfni okkar, tryggja öryggi og stöðu starfsmanna. Væri þá ekki ástæða til að hlusta á hvað starfsmennirnir eru að segja og þeirra samtök? Getur hæstv. ráðherra áfellst þá fyrir að sperra við eyrun þegar það kemur fram í undirbúningshópi sem starfar á vegum hæstv. ráðherra að helsti annmarkinn við þá leið að reka þessa starfsemi sem B-hluta stofnun sé að samskipti við starfsmenn lúti þá lögum um ríkisstarfsmenn. Þar er vísað sérstaklega í réttindi og skyldur sem opinberir starfsmenn búa við. Og heldur hæstv. samgönguráðherra að þetta færi fram hjá Alþingi og hagsmunasamtökum órætt? Það sé ekkert við því að gera, þetta komi fram á allra síðustu mínútum þinghaldsins í vetur.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður vitnar í bréf sem hann las upp fyrr í kvöld í ræðu sinni þar sem gert er að aðalatriði og vitnað í greinargerð vinnuhóps sem vann að undirbúningi. Við erum að fjalla um frumvarp sem er stjórnarfrumvarp. Ég get ekki ímyndað mér að hann finni þessa setningu nokkurs staðar í þeirri greinargerð sem fylgir með því frumvarpi. Mér finnst það mjög einkennilegt af hálfu almannasamtaka, eins og BSRB sem vitnað er í þarna, að slíta út eina setningu úr greinargerð hóps sem vann að undirbúningi málsins  Það er alveg hárrétt að við þurfum að velja á milli kosta. Þessi undirbúningshópur stillti upp valkostum. Valkostirnir voru skoðaðir í ráðuneytinu og ríkisstjórninni og niðurstaðan er þetta frumvarp. Það er annars vegar ríkisstofnun, Flugmálastjórn Íslands sem sinnir flugöryggiseftirlitinu og hins vegar hlutafélag sem fer með rekstrarstarfsemina og þá starfsemi sem er á grundvelli samnings við alþjóðastofnunina. Það er þess vegna alls ekki verið að hafna því að á þessu sviði geti verið heppilegt að hafa hreina ríkisstofnun. Við höfum valið það og frumvarpið gerir ráð fyrir því þannig að ég kaupi a.m.k. ekki þá skýringu hjá hv. þingmanni að ég 

Frú forseti. Strax í upphafi vil ég byrja á því að gefa hæstv. ráðherra einkunnir. Hann fær ákaflega háa einkunn fyrir tvennt hjá mér. Í fyrsta lagi fyrir alveg prýðilega ræðu sem hann flutti áðan og var innblásin af hugsjónaþrótti Snæfellsfrumkvöðuls. Andstætt því sem hv. þingmenn hafa talað úr röðum Vinstri grænna er ég sannfærður um að sú starfsemi sem þetta fyrirtæki á að sinna í framtíðinni gæti leitt til útrásarmöguleika. Flugstarfsemi á Íslandi er þekkingariðnaður og flug almennt er þekkingariðnaður og Íslendingar hafa með langri reynslu heyjað sér mikillar þekkingar á þessu sviði. Íslendingar eru fengnir til að sinna flugstörfum mjög víða um veröldina. Þetta er að verða ákaflega mikilvæg atvinnugrein í samfélaginu. Ég er alveg sannfærður um að sú reynsla sem Íslendingar búa yfir við það að reka flugvelli og sinna flugleiðsögu við erfið skilyrði gæti í framtíðinni reynst vel fallin til útflutnings enda er í frumvarpinu og greinargerðinni rætt töluvert um að horfa skuli til lengri tíma. Hitt sem hæstv. ráðherra fær prik fyrir hjá mér og það er nú eiginlega stærra, er það hugrekki sem býr í þessu frumvarpi og svo bjartsýnin. Þá á ég við að hæstv. ráðherra skuli á síðasta lokaspretti þingsins koma með frumvarp um hlutafélagavæðingu vitandi að hér eru dýrvitlausir menn í salnum í hvert einasta skipti sem slíkt frumvarp kemur fram. Svona frumvarp er líklegt til að reisa mikla andstöðu en vonin og bjartsýnin sem leiftrar af ráðherranum birtist í því að hann talaði um eins og það væri sjálfsagt mál að þetta mál yrði afgreitt með töluverðu hraði gegnum þingið. Ég er alveg sannfærður um að hans ágætu vinir í stjórnmálaflokknum Vinstri hreyfingunni – grænu framboði munu leggjast á sveif með hæstv. ráðherra í þessu. Ég er þeirrar skoðunar að hlutafélagaformið sé rekstrarform sem menn megi alls ekki útiloka við viss skilyrði. Ég hef lagst harkalega gegn hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins en þar eiga allt önnur lögmál við en hér. Ég hef almennt fylgt þeirri reglu þegar ég skoða þessi mál að ef um er að ræða grein eða fyrirtæki, stofnun sem er klárlega í samkeppni og fær sitt rekstrarfé að uppistöðu til fyrir eigið frumkvæði, þ.e. sjálfsaflafé, sé alveg sjálfsagt að skoða það til þrautar hvort ekki sé heppilegt að reka slíkt ríkisfyrirtæki í formi hlutafélags. Hitt er svo annað mál að þegar þessi ríkisstjórn hefur háeffað stofnanir þá hefur hún haft mikla tilhneigingu til að selja hana tiltölulega hratt í kjölfarið. Það er væntanlega það sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eiga við þegar þeir tala um mögulega einkavæðingu og líkur á að þessi starfsemi verði seld. Ég er tiltölulega óhræddur við það. Ég held að það gerist ekki. Hins vegar sé ég fyrir mér að svona starfsemi gæti vel tekið að sér ákveðin verkefni í gegnum önnur hlutafélög sem þetta fyrirtæki mundi stofna eða taka þátt í erlendis. Ég sé ekkert slæmt við það. Með þessu er ég þó ekki að lýsa blessun minni yfir þessu frumvarpi heldur er ég reiðubúinn til að skoða það opnum huga. Hin gerð fyrirtækja sem ríkið rekur og á og ég tel að hlutafélagaformið falli ekki vel að eru stofnanir eins og sú sem hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson þekkir manna best og rekur fyrir hönd okkar skattborgaranna, stofnanir eins og hjúkrunarheimili, öldrunarheimili sem fá og sækja sitt rekstrarfé nánast að öllu leyti frá hinu opinbera. Um það gilda allt aðrar reglur og ekki orð um það meir. Hins vegar fannst mér hæstv. ráðherra vera fullsakleysislegur í framan þegar hann hélt því fram gagnvart þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hafa andæft hlutafélagshugmyndinni að þetta væri niðurstaða stýrihóps og nefndar sem hefði skoðað mismunandi valkosti. Af máli hæstv. ráðherra mátti skilja að ekki hefði sá andvaralausi og saklausi maður sem gegnir embætti ráðherra núna með nokkrum hætti ýtt hlutafélagsforminu að stýrihópnum. Þó kemur það sérstaklega fram í greinargerðinni að þessum hópi var falið það verkefni að kanna með hvaða hætti ætti að reka þessa starfsemi í framtíðinni en honum var líka falið annað. Honum var falið alveg sérstaklega að kanna hvort hlutafélagaformið ætti ekki við. Af því að ég hef gegnt stöðu ráðherra eins og hæstv. samgönguráðherra Sturla Böðvarsson þá þekki ég pínulítið hvernig svona gengur fyrir sig. Það er einfaldlega þannig að þegar ráðherra kallar til sín menn sem hann velur til vandasamra verka og segir við þá, hvort heldur er af hendingu, tilviljun eða undir einhverju yfirskini að það væri æskilegt eða ekki ótilhlýðilegt að niðurstaðan yrði ekki fjarri einhverjum tilteknum leiðarenda sem hann hugsanlega getur teiknað upp fyrir viðkomandi hóp þar sem þeir sitja í sófanum rauða í skrifstofunni hjá honum. Ég held að hæstv. ráðherra hafi kannski gert sér upp fullmikið sakleysi í þessu efni. Ég kem hér þó aðallega til að spyrja út í tvennt. Annað er svo sem ekki veigamikið en það er talað sérstaklega um það í greinargerðinni og það speglar hversu vönduð hún er að ýmsu leyti, að það er verið að aðskilja tvenns konar starfsemi, m.a. til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra. Önnur er skilin eftir hjá ríkinu og hin er gerð að hlutafélagi sem að vísu ríkið á. Það er undirstrikað sérstaklega að þetta er gert til að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra. Ég hegg eftir því að í 14. gr. þar sem verið er að leggja til ákveðnar breytingar á loftferðalögunum sem tengjast þessu er reifuð sú staða sem kynni að koma upp. Ef sá sem rekur flugleiðsögu eða flugvelli þarf á landi að halda og það land er ekki falt, það sem í boði er í frjálsum samningum, þá á að grípa til eignarnáms eins og eðlilegt er við þær aðstæður en þá eru hagsmunaárekstrarnir ekki lengur nein fyrirstaða. Sá sem á að kveða upp úrskurð er handhafi hlutabréfsins. Það er handhafi hins eina hlutabréfs sem er hæstv. samgönguráðherra í þessu máli en það þarf samþykki hans fyrir eignarnáminu. Ekki skiptir þetta kannski neinu meginmáli varðandi grundvallaratriði í þessu frumvarpi en mér finnst ákaflega hæpið að það sé samgönguráðherra sem kveður upp slíkan úrskurð. Af því gæti maður gagnályktað að það væri óæskilegt að hæstv. samgönguráðherra, hver sem hann er hverju sinni, færi með handhöfn hlutabréfsins. Ég hygg að það sé nákvæmlega þessi staða sem hugsanlega getur komið upp sem veldur því að til skamms tíma var það reglan af hálfu Sjálfstæðisflokksins og ríkisstjórna, m.a. ríkisstjórnar sem ég sat í með Sjálfstæðisflokknum, að það væri fjármálráðherrann sem færi með hlutabréfin. Það er beinlínis gert til þess að komast hjá m.a. hagsmunaárekstrum af þessu tagi. En þessi ríkisstjórn hefur náttúrlega villst svo illilega og langt af leið að hún er löngu búin að missa sjónar  Hitt er annað sem er að finna í þessari sömu grein, h-lið 14. gr. Þar brýst einkavæðingarvillidýrið í Sjálfstæðisflokknum fram í allri sinni nekt og hroða. Þar er verið að greina frá því að við þurfum með einhverjum hætti að geta starfrækt leitarstarfsemi við ákveðin skilyrði þegar í nauðir rekur. Þetta þekkjum við Íslendingar allir. Þetta er eitt af því sem hefur einkennt okkar samfélag. Við lifum í návígi við háska, við erum sæfarendur og flugfarendur og við búum við erfið náttúruskilyrði. Og við erum fámenn þjóð. Það þýðir að við höfum þurft að reiða okkur á þátttöku almennings og almannasamtaka sem af fórnfúsum og einlægum huga hafa lagt mikið starf af höndum við að byggja upp björgunarsveitir til að leita að fólki í nauð. Ekki hef ég tölu á þeim fjölda mannslífa sem þetta framtak og þessi samvinna, sem ég auðvitað vil kenna við jafnaðarhugsjónina, hefur bjargað. Það kemur fram í þessum málslið að inn í lögin um loftferðir og lög um rannsókn flugslysa á að skjóta að tillögu hæstv. ráðherra svofelldu ákvæði, með leyfi forseta: „Flugmálastjórn getur með samningi falið félagasamtökum eða fyrirtækjum að hafa umsjón með framkvæmd leitarstarfa að hluta til eða öllu leyti.“ Þetta kemur mér býsna spánskt fyrir sjónir. Ég hef auðvitað ekkert á móti þeirri árangursríku hefð sem felst í því að við tilteknar aðstæður eru það félagasamtök sem taka að sér skipulag og framkvæmd björgunarstarfa. En ég hnýt óneitanlega um það þegar kemur inn þessi setning með fyrirtækjum. Ég veit ekki alveg hvað í því felst. Hugsanlega er það einhvers konar samræming af hálfu annars hlutafélags sem nú þegar er til ef ég man rétt undir stjórn hæstv. samgönguráðherra eða félaga hans í ríkisstjórninni og heitir Neyðarþjónustan, ég man ekki hvað hún heitir. Að minnsta kosti er verið að fara inn á nýjar brautir. Þýðir þetta að hægt sé að bjóða út leitarstörf, framkvæmd björgunarstarfa og hugsanlega einkavæða hana? Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra skýrði það í stuttu máli hér á eftir. Vonandi er niðurstaðan og svarið ekki með þeim hætti að það geri hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs alveg spinnegal en þetta er hráefni í það sýnist mér.

Frú forseti. Þetta var mjög góð og gagnmerk ræða sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson flutti eins og hans var von og vísa og fínt innlegg inn í þessa umræðu finnst mér. Það sem ég vildi heyra hjá honum var afstaða hans til þess að verið sé að stofna hlutafélag sem lýtur umgjörð hlutafélagalaga o.s.frv. sem taki að sér rekstur á flugvöllum, hvort sem það er Alexandersflugvöllur á Sauðárkróki eða Gjögurflugvöllur eða Grímseyjarflugvöllur. Nú eru þetta samgöngumannvirki og hluti af grunnneti samgangna innan lands. Það brýtur í blað í rekstri grunnsamgöngumannvirkja að fela það hlutafélagi. Við getum séð hvað mundi gerast ef samgönguráðherra yrði svo óheppinn að halda áfram á slíkri braut. Ný og ný grunnsamgöngumannvirki þjóðarinnar í mundu færast eigu hlutfélags sem lýtur lögum um hlutafélög og er hægt að selja þess vegna ef út í það er farið. Hvað segir hv. þingmaður? Finnst honum þetta vera rétt stefna og rétt þróun? Ég get skilið orð hans varðandi samkeppnisrekstur við flugleiðsögufyrirtæki í öðrum heimsálfum þó ég sé ekki sammála honum í hugsanlegum niðurstöðum sem hann var að draga þetta saman í. En að setja vissa flugvelli úti um land, sem eru hluti af grunnsamgöngukerfi landsmanna, í þennan einkavæðingarferil sem þarna er verið að leggja til. Ég óska eftir að hv. þingmaður leiði okkur aðeins inn í hugskot sitt hvað þetta varðar.

Frú forseti. Mér fannst hæstv. samgönguráðherra færa nokkuð sannfærandi rök fyrir því að það kynni að vera heppilegt rekstrarform að setja flugleiðsögustarfsemina í hlutafélag. Mér fannst sérstaklega rök hans um hvernig það svið er að verða æ opnara undir samkeppni á alþjóðlega vísu nokkuð sannfærandi. Ég staldra við varðandi þann þátt sem lýtur beinlínis að rekstri flugvalla en ég vil samt ekki leggjast gegn því á þessu stigi málsins. Þetta er mál sem ég vil gjarnan skoða þó gæti vel verið að hjá stærri þjóð væri heppilegra að hafa slíkan rekstur þá í enn einni stofnuninni. En við erum lítil þjóð og verðum að laga okkur að aðstæðum þannig að ég segi það og hryggi kannski hv. þingmann með því að ég er þessari hugmynd ekki algerlega frábitinn. Ég mundi hins vegar vera það ef um væri að ræða heimild í þessu frumvarpi til að búa til hlutafélög um einstaka flugvelli. Sömuleiðis ef um væri að ræða að flugvellirnir sjálfir þ.e. flugbrautirnar væru færðar undir hlutafélag af þessu tagi. Ég skil þetta frumvarp svo að það sé ekki þannig. Að því leyti til er þetta t.d. frábrugðið þeirri hugmynd sem hæstv. utanríkisráðherra, sem messar hér á eftir, hefur sett fram varðandi rekstur á Keflavíkurflugvelli. Þetta er alla vega skilningur minn á þessu stigi málsins. Ég hef einungis hlustað á þessa umræðu. Ég hef lesið þetta frumvarp en hef ekki brotið það til mergjar enda ekki hægt að ætlast til þess í 1. umr. sem er ekki beinlínis sú umræða sem menn koma endilega fram með fastmótaða skoðun eftir að hafa þaulrannsakað málið. Það hef ég ekki gert.

Frú forseti. Á vissan hátt hryggði hv. þm. Össur Skarphéðinsson mig með því að ljá máls á því að til greina komi setja að flugvelli innan lands sem eru hluti af hinu almenna samgöngukerfi landsins, hluti af grunnþjónustu landsins, í hlutafélög. En ég virði honum það til vorkunnar að eins og hann sagði var hann ekki búinn að setja sig það vel inn í málið. Til dæmis sé ég ekkert í þessum texta sem hindrar að þetta gæti gerst eins og hann var að tala um. Það hefur verið talinn einn af kostunum við það að stofna hlutafélög að hægt sé að selja út úr þeim eða láta afhenda hluti út úr því fyrirtæki. Í rauninni er það bara hlutaféð sjálft sem ekki má selja eða láta af hendi nema með sérstökum lögum en ekkert annað í sjálfu sér sem getur bannað það. Ég vona að hv þingmaður verði sammála mér í því að ekki komi til greina að vera að einkavæða grunnsamgöngumannvirki landsins eins og hér er verið að leggja til.

Frú forseti. Ég er sammála því að ekki komi til greina að einkavæða grunnsamgöngukerfi landsins. Ég lít svo á að ekki sé verið að gera það með þessu. Ég alla vega skil frumvarpið og þær ræður sem hér hafa verið haldnar í kvöld með þeim hætti að ekki sé hægt að fara þessa leið sem hv. þingmaður nefndi. Ég skil a.m.k. viðkomandi greinar frumvarpsins þannig að þá þyrfti sérstaka lagabreytingu til að það yrði gert. Það þarf t.d. ekki að mínu viti að byrja bútasölu á Ríkisútvarpinu með tilteknum hætti eins og ég hef áður farið yfir. Nálgun mín er öðruvísi en hv. þingmanns að því leyti til að ég er ekki í grundvallaratriðum á móti hlutafélagaforminu. Það þarf hins vegar að uppfylla ákveðin skilyrði og mér sýnist hugsanlegt, m.a. með hliðsjón af því hvaðan rekstrarfé og tekjur þessa félags mundu koma, að hlutafélagaformið eigi alveg við um þetta, andstætt t.d. Ríkisútvarpinu.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vakti athygli á 14. gr. þessa frumvarps þar sem m.a. er fjallað um eignarnámsákvæði sem er mjög mikilvægt atriði einmitt í sambandi við slíka mannvirkjagerð í þágu almennings í landinu sem flugvellir eru. Þetta er landfrek starfsemi. Það þekkjum við úr þessum sóknum sem við erum hér í. Ég lít svo á að það ógni út af fyrir sig ekki hagsmunum þeirra sem fyrir eignarnáminu verða þó að samgönguráðherrann í þessu tilviki heimili eignarnámið vegna þess að lögin um eignarnám eru mjög skýr og aðferðafræðin við eignarnám er afskaplega nákvæm og mikilvæg jafnframt. Ég tel út af fyrir sig að það ákvæði, b-liður 14. gr., ætti ekki að þurfa að leiða til þess að samgönguráðherra geti ekki farið með hlutabréfið í þessu hlutafélagi og rétt að árétta það sem kom fram hjá hv. þingmanni að til þess að breyting verði á þarf sérstaka lagabreytngu. Sala á þessu hlutafé er óheimil samkvæmt 1. gr. frumvarpsins - og vantar nú hv. þm. Jón Bjarnason til að hlusta á það.

Nei, nei, ég er hérna.

Hvað varðar h-lið 14. gr. um samninga við félagasamtök eða fyrirtæki vegna leitarstarfsemi er það rétt athugað hjá hv. þm. að m.a. vegna þess að tryggja þarf að 

Hæstv. forseti. Aðeins til að fyrirbyggja allan misskilning þá er ég mjög hlynntur hlutafélagaforminu. Ég tel hlutafélagaformið afbragðs form á fyrirtækjarekstri þar sem það á við. Það auðveldar eigendaskipti, það auðveldar sölu og áður en hér urðu til hlutafélög í einhverjum mæli þá reyndist oft erfitt að selja fyrirtæki því það var annðhvort eða. Eftir að þau urðu að hlutafélögum var hægt að selja þau í pörtum og eignaskiptin gengu greiðlega fyrir sig. Hlutafélagaformið er líka afbragðsgott form þegar hluthafar, eigendur fyrirtækja, þurfa að hafa eftirlit með sínum eignum, sjá til þess að fyrirtækið sé vel rekið, skili þeim arði og þeim markmiðum sem þeir hafa sett sér að ná. Í slíkum skilningi er hlutafélagsformið afbragðs form. Þegar hins vegar um hitt er að ræða að hlutabréfið er eitt og undir afturendanum á einum hæstv. ráðherra, þegar ekki stendur til að selja hlutina þá virkjum við ekki þá kosti sem er að finna í þessu formi. Það er mergurinn málsins. Þetta segi ég af tilefni þeirra ástarjátninga sem við heyrðum í garð hlutafélaga frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir stundu. Ég ætla að gera athugasemd við athugasemd sem fram kom frá hæstv. samgönguráðherra áðan í minn garð. Hann gagnrýndi að ég skyldi gera að umtalsefni greinargerð sem send var stéttarfélögum á sínum tíma til skoðunar og ráðherra síðan grundvallaði sitt val á þegar hann ákvað að fara hlutafélagsleiðina. Það sem ég vísaði þar til laut að réttindamálum starfsmanna þar sem litið var á það sem sérstakan ókost að fara þá leið að réttindi starfsmanna væru réttindi opinberra starfsmanna. Það væri ókostur að þeir byggju við réttindakerfi opinberra starfsmanna. Að sjálfsögðu vek ég athygli á slíku. Síðan hitt varðandi útrás og útrásarmöguleika. Auðvitað er ég því fylgjandi að við færum út kvíarnar og íslensk fyrirtæki færa út kvíarnar eins og þau hafa verið að gera. Fyrirtækið Össur, önnur fyrirtæki sem hafa verið að hasla sér völl á erlendri grundu, auðvitað gleður það hjarta mitt eins og annarra á sama hátt og það hryggir mig þegar þau flytja starfsemi sína alfarið út úr landinu eins og við erum að verða vitni að með önnur fyrirtæki: Flögu, Marel o.s.frv. En ég gleðst ekki yfir útrás á hvaða forsendum sem er. Og þegar íslensk fyrirtæki eru að sölsa undir sig eignir annarra þjóða, hugsanlega fátækra þjóða eins og gerðist t.d. í Búlgaríu þar sem íslenskir fjárfestar sölsuðu undir sig búlgarska símann, beittu þrýstingi í samvinnu við bandaríska sendiráðið og bandaríska fjárfesta til að þröngva og þrýsta á búlgarska þingið að einkavæða símann. Ég fylgdist mjög vel með þessu á sínum tíma. Ekki gladdist ég yfir þessu. Ég held að það hefði komið svipur á Íslendinga ég tala nú ekki um fyrr á tíð þegar við vorum fátæk þjóð ef erlendur auðhringur hefði komið hingað til lands og haft í hótunum við íslensk stjórnvöld að ef þau ekki einkavæddu grunnstarfsemi af þessu tagi skyldum við finna fyrir því á öðrum sviðum. Hér er ég að vísa í hótanir bandaríska sendiherrans í Búlgaríu á sínum tíma þegar Íslendingar voru að reyna að ná eignarhaldi á búlgarska símanum. Þetta var mjög umdeilt mál á búlgarska þinginu. Hér heyrðum við lítið af slíkum deilum heldur glöddust menn einfaldlega yfir árangri okkar manna. Ég gerði það ekki. Ég gagnrýndi það og ég gagnrýni það þegar alþjóðafjármagnið, hvort sem það er íslenskt eða erlent eða hvaðan sem það kemur, er að þvinga sérstaklega fátækar þjóðir til að láta af eignum sínum. Og það er okkar sannfæring í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að þegar kemur að grunnþjónustu samfélagsins og velferðarþjónustunni þá eigi hún að vera á vegum samfélagsins. Ein leiðrétting beint til hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um einkavæðinguna og kosti þess að fara þessa leið eða hlutafélagsvæðinguna varðandi flugvellina og flugumferðarstjórnina. Hann segir að ekki sé saman að jafna Ríkisútvarpinu annars vegar sem fái greiðslur úr hirslum almennings, úr skatthirslunum, og hins vegar flugvöllunum og flugumferðarstjórninni sem verði rekin fyrir sjálfsaflafé. Hér hefur komið fram að þetta sjálfsaflafé byggir í reynd ekki á neinni alvörusamkeppni. Það er íslenska ríkisstjórnin og ríkisvaldið sem kemur fram fyrir hönd Íslendinga - ekki hlutafélagsins sem slíks heldur okkar í samningum um flugumferðarstjórnina. Það er framkvæmdin sem er á vegum hlutafélagsins. Eins er það með flugvellina og rekstur þeirra því það mun aðeins vera reksturinn sem um er að ræða sem fer inn í hlutafélagið, hann hefur nánast sjálfdæmi um hvernig hann ber sig að við gjaldtökuna eða hvað? Það er ekki samkeppni fyrir að fara á því sviði. Þetta eru nauðugir viljugir viðskiptaaðilar. Við erum ekki þarna að tala um einhverja alvörusamkeppni þannig að þetta held ég að sé misskilningur hjá fulltrúa Samfylkingarinnar við þessa umræðu, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Þetta voru atriði sem ég vildi nefna við þessa umræðu jafnframt því sem ég legg áherslu á að að sjálfsögðu þurfum við að taka til umfjöllunar þær fjórar leiðir allar sem okkur er sagt í skýrslum og skjölum sem koma frá vinnunefndum hæstv. ráðherra að fullnægi þeim formlegu og lagalegu kröfum sem eru meginforsendur þess að ráðist er í þessa lagasmíð.

Virðulegi forseti. Til að forðast misskilning tel ég ástæðu til að vekja athygli á því að sá partur ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar þar sem hann fjallaði um framvindu og framgöngu í Búlgaríu á ekkert erindi út af fyrir sig í þessa umræðu um frumvarp til laga um Flugmálastjórn Íslands og hlutafélag vegna okkar starfsemi. Ég vona að hv. þingmaður sé ekki að láta að því liggja að við séum að skapa eitthvert sérstakt umhverfi til að auðvelda slíka framvindu. Það er fjarri öllu lagi enda leggjum við Íslendingar áherslu á að eiga gott samstarf við aðrar þjóðir og á því byggist þessi starfsemi okkar á vettvangi flugsins. Það byggist allt á miklum trúverðugleika, trausti, öryggi, fagmennsku og mikilli þekkingu. Það er það sem við höfum í rauninni selt í gegnum þennan alþjóðasamning við Alþjóðaflugmálastofnunina. Hvað það varðar hins vegar að það sé ekki samkeppni þá nær flugstjórnarsvæðið sem við höfum með að gera í umboði Alþjóðaflugmálastofnunarinnar ekki yfir allan hnöttinn og flugfélögin eiga val. Þau geta valið að fara aðrar leiðir, fara fram hjá íslenska flugstjórnarsvæðinu. Ef við stöndum okkur svo illa og kostnaðurinn er svo mikill af þessari þjónustu sem við veitum að flugfélögin treysti sér ekki til að fara inn á svæðið þá eigum við ekki nein viðskipti. Út á það gengur málið. Við verðum því að gæta þess að koma á því skipulagi, hafa starfsemina þannig hjá okkar hlutafélagi að við séum samkeppnisfær, að kostnaðurinn verði ekki óyfirstíganlegur þannig að samtök flugfélaga í veröldinni neiti 

Hæstv. forseti. Fyrst um Búlgaríuútrásina. Hún var sett fram til að varpa ljósi á umræðu um málefnið almennt en ekki sérstaklega það sem hér er til umfjöllunar, aðeins í víðara samhengi. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að auðvitað byggir þetta fyrst og fremst allt saman á trausti og góðu samstarfi. Það held ég hins vegar að sé hægt að ná fram við núverandi skipulag í öllum grundvallaratriðum og spyr sjálfan mig hvort það geti verið að hæstv. ráðherra og ríkisstjórn telji að þurfi að svipta starfsmenn réttindum til að svo megi verða á sem ákjósanlegastan hátt. Því þessi breyting gerir það óneitanlega, hún skerðir réttindi starfsmanna. Og það er meira að segja, og ég ítreka það aftur, vísað í það sérstaklega í gögnum sem unnin voru á vegum samgönguráðuneytisins að einn af ókostum þeirrar leiðar sem hefur verið við lýði fram til þessa, opinber rekstur, sé að starfsmennirnir njóti réttarstöðu opinberra starfsmanna. Þetta er hlutur sem við hljótum að þurfa að ræða. Hæstv. ráðherra talar um nauðsyn þess að draga úr kostnaði við þessa starfsemi. Ég er því fylgjandi að þessi starfsemi sem önnur sé rekin á hagkvæman og markvissan hátt. En ég held að það væri æskilegt að hæstv. ráðherra skýrði nánar fyrir þinginu hvað hann nákvæmlega á við með þessu. Telur hann að það þurfi að fækka starfsmönnum? Þarf að lækka launin? Hvað er það sem þarf að ná fram í þessu efni sem ekki er hægt að gera við núverandi aðstæður eða lítillega breytt rekstrarform?

Hæstv. forseti. Enn vitnar hv. þingmaður í þessa setningu sem dregin var fram í áður umræddu bréfi. Ég vil bara minna á að hér erum við að fjalla um að áfram verði ríkisstofnun sem verður rekin undir nafni Flugmálastjórnar Íslands. Þar hafa starfsmenn öll þau réttindi sem ríkisstarfsmenn hafa. Í þessum frumvörpum um hlutafélagið og Flugmálastjórn Íslands er sérstaklega tekið fram að það skuli ráða alla starfsmenn sem eru starfandi á vegum Flugmálastjórnar Íslands áfram og gefa þeim færi á að starfa áfram, og tekið alveg sérstaklega fram og ítrekað, og það gerði ég í ræðu minni, að við þyrftum að tryggja hagsmuni starfsfólksins. Mér finnst því ekki ástæða til þess að hv. þingmaður reyni að gera það tortryggilegt. Þegar ég tala um að draga úr kostnaði og að við verðum að standast samkeppnina er mikilvægasti þátturinn í því hæfni starfsmannanna og hæfni þeirra til þess að búa svo um hnútana að kerfin sem notuð eru verði sem hagkvæmust, vísindin séu nýtt og þekkingin sé nýtt til þess að draga úr kostnaðinum en ekki endilega að fækka starfsmönnum. Yfirleitt er það nú þannig að þeim mun meiri sem tæknin verður, og ég tala nú ekki um á sviði upplýsingatækninnar, verða fleiri starfsmenn að sinna mikilvægari og markvissari störfum þannig að við munum fyrst og fremst leggja áherslu á að nýta upplýsingatæknina, nýta þekkingu starfsmannanna til þess að gera þjónustuna ódýrari. Það er hið mikilvæga verkefni okkar og þess vegna eru fyrirtæki eins og hlutafélögin, sem eru núna í eigu Flugmálastjórnar eins og fyrir fjarskipti svo mikilvæg. Þar er hópur af hámenntuðum sérfræðingum 

Hæstv. forseti. Ég er að velta því svolítið fyrir mér þegar hæstv. ráðherrar og þingmenn koma fram og vara okkur við kreddum, hvað þeir raunverulega eigi við þegar hið margumrædda hlutafélagaform er annars vegar. Mér virðist einhvern veginn eins og slík sé ofurtrú þeirra á þessu rekstrarformi að eftir að það er komið til sögunnar breytist allt. Í þessu tilviki eigi það að vera sömu starfsmennirnir sem fari skyndilega að vinna á einhvern allt annan veg eftir að þeir eru orðnir háeffaðir. Þetta verður sama fólkið. Væri það t.d. til góðs að starfsmenn hæstv. ráðherra í samgönguráðuneytinu yrðu háeffaðir? Mundu þeir starfa eitthvað betur fyrir þá breytingu eina? Er þetta ekki sama fólkið? Það verður sama fólkið þarna líka. Það sem hins vegar breytist er að réttarstaða þessa fólks verður lakari en hún var áður og það er óumdeilanlegt.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breyting á ýmsum lögum vegna breytts fyrirkomulags á skráningu og þinglýsingu skipa. Frumvarpið er afrakstur samvinnu samgönguráðuneytis og dóms- og kirkjumálaráðuneytis auk sýslumannsins á Ísafirði og Siglingastofnunar Íslands. Markmið frumvarpsins er að auka skilvirkni og einfalda kerfi varðandi skráningu og þinglýsingu skipa með því að koma á fót samræmdum gagnagrunni á tölvutæku formi sem gildir fyrir landið allt. Með þessum hætti er jafnframt stuðlað að auknu samræmi milli aðalskipaskrár og þinglýstra heimilda um skráningarskyld skip. Auk þessa eru með frumvarpinu lagðar til breytingar á ýmsum lögum vegna breyttra viðmiða við mælingu skipa. Með því að taka upp samræmdan gagnagrunn fyrir skráningu og þinglýsingu skipa er stuðlað að auknu réttaröryggi þar sem upplýsingum um skráningarskyld skip verður safnað saman miðlægt á einum stað. Gagnagrunnurinn er tekinn upp í gegnum Landsskrá fasteigna sem er gagna- og upplýsingakerfi á tölvutæku formi en Fasteignamat ríkisins annast rekstur þess. Skráningu og þinglýsingu skipa er þannig háttað í dag að þinglýsingabækur eru handfærðar hjá flestum sýslumannsembættum landsins. Einungis fjögur sýslumannsembætti hafa tekið upp rafræna skráningu og þinglýsingu skipa í tölvukerfum sínum. Þetta fyrirkomulag hefur augljóslega ýmsa ókosti í för með sér. Til dæmis mætti nefna aukna hættu á mistökum við afgreiðslu veðbókarvottorða sem getur valdið aðilum talsverðu tjóni. Með breytingunum sem lagðar eru til í frumvarpinu mun skráning allra þinglýstra skjala fara fram rafrænt á einum stað. Þetta á jafnt við um kaupsamninga, afsöl, veðbönd, kvaðir o.fl. Lagt er til í frumvarpinu að framkvæmd verksins verði falin einu sýslumannsembætti, þó þannig að öll sýslumannsembætti á landinu geti annast móttöku skjala til þinglýsingar eftir sem áður. Á þennan hátt er unnt að tryggja betri yfirsýn og þar með samræmingu við framkvæmd verksins. Auk þess er með breytingunni stuðlað að aukinni sérhæfingu og sem bestri nýtingu sérfræðiþekkingar. Skráning og þinglýsing skipa er í eðli sínu flókið verk og vandasamt og krefst sérfræðiþekkingar sem að mínu mati er best tryggt með því að gera einn aðila ábyrgan fyrir framkvæmdinni. Með því að fela framkvæmdina einu embætti er stuðlað að betri framkvæmd auk þess sem minni hætta verður á mistökum. Veruleg hagræðing verður að því að ekki mun lengur þurfa að senda frumrit skipaskjala milli embætta við sölu þeirra milli skráningarumdæma verði frumvarpið að lögum. Með því að fela verkið einum aðila er stuðlað að einfaldari framkvæmd við skráningu og þinglýsingu skipa auk þess sem réttaröryggi þeirra sem málið varðar er að mínu mati sem best tryggt. Ástæður þess að farin var sú leið sem í frumvarpinu er lögð til, þ.e. að fela sýslumannsembættinu á Ísafirði að fara með verkið, eru í raun margvíslegar. Staðreyndin er sú að skráning og þinglýsing skipa er verk sem unnið er í nánu samstarfi við skipaskráningu Siglingastofnunar Íslands. Miðað er við að þinglýsingargrunnurinn verði samtengdur aðalskipaskrá Siglingastofnunar. Umdæmisskrifstofa Siglingastofnunar á Ísafirði sér um skráningu skipa í aðalskipaskrá. Sú skrifstofa er staðsett í sama húsnæði og embætti sýslumannsins á Ísafirði þannig að augljóst hagræði er að nálægð embættisins og stofnunarinnar við framkvæmd verksins. Framkvæmd þinglýsingar skipa verður því einfaldari þar sem ekki verður lengur nauðsynlegt að senda tilkynningar um breytta skráningu skipa frá Siglingastofnun til annarra sýslumannsembætta og frá sýslumannsembættum til Siglingastofnunar. Sýslumaðurinn á Ísafirði getur lagt til sérfræðiþekkingu með löglærðum fulltrúum sínum auk þess sem rými er til frekari verkefna innan embættisins. Með þessu móti er stefnt að því að upplýsingar um skip verði ekki skráðar hjá mörgum opinberum aðilum og er það mjög til bóta að mínu mati. Jafnframt er þetta fyrirkomulag í fullu samræmi við það markmið ríkisstjórnarinnar að styrkja byggðarlögin úti á landi með því að færa til þeirra verkefni. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að eftir sem áður geti hvert og eitt sýslumannsembætti á landinu gefið út veðbókarvottorð fyrir skip og báta jafnvel þótt þinglýsingin sjálf fari fram á Ísafirði. Gert er ráð fyrir því að sýslumaðurinn á Ísafirði geti móttekið skjöl með rafrænum hætti sem send eru frá öðrum sýslumannsembættum. Þau skjöl yrðu færð í dagbók á grundvelli rafrænna gagna. Eftir sem áður er jafnframt miðað við að útskrift úr aðalskipaskrá og afgreiðsla útstrikunarvottorða geti farið fram á skrifstofu Siglingastofnunar í Kópavogi. Tilgangur þessa fyrirkomulags er að gera þjónustuþega jafnsetta án tillits til búsetu en eigendur skipa eru búsettir um landið allt eins og kunnugt er. Með því að koma skráningu og þinglýsingu skipa fyrir á einni hendi er jafnframt stuðlað að einfaldari framkvæmd nauðungarsölu á skráðum skipum. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu að sýslumaðurinn á Ísafirði annist alla uppboðsmeðferð á skráðum skipum. Sýslumaðurinn á Ísafirði getur þó ákveðið að lokasala skipa fari fram í öðru sýslumannsembætti fallist það embætti á að taka við sölumeðferðinni. Í frumvarpinu er lagt til að breytt verði viðmiðun á mælingu skipa úr brúttólestum í brúttótonn. Mismunandi reglur gilda um stofnun og rétt eignarhafta á skrásettum skipum eftir því hvort þau eru fimm rúmlestir eða stærri eða minni en fimm rúmlestir. Ekki er um að ræða neina efnisbreytingu í gildandi reglum og munu þær því taka til svipaðs fjölda skipa og verið hefur. Helsta ástæða breyttrar viðmiðunar er einkum sú að mælieiningin rúmlestir er á undanhaldi með tilkomu nýrrar alþjóðasamþykktar um mælingu skipa og er því eðlilegt að taka upp þessa breytingu í löggjöfinni. Virðulegur forseti. Ég vil leggja til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hæstv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Í fyrsta lagi varðandi þessa tillögu um að vista þetta verkefni hjá sýslumanninum á Ísafirði þá hygg ég að það sé ágætisákvörðun. Ég velti aðeins fyrir mér hvar þessi verkefni hafi hingað til verið vistuð. Hafa hinir ýmsu sýslumenn um landið annast þetta? Er nú verið að færa þetta til eins aðila? Ég náði því ekki alveg hjá hæstv. ráðherra hvar þessi mál væru vistuð í dag eða hvernig þau væru unnin. Í öðru lagi um það sem lýtur að skráningu á skipum þá eru þetta náttúrlega bara íslensk skip, þetta gildir ekkert fyrir öll skip í eigu íslenskra aðila, heldur einungis um skip sem eru skráð hér á landi, ef ég skil þetta rétt. Það er því ekki gert ráð fyrir að þetta embætti safni upplýsingum um kaupskipin sem eru ekki lengur skráð hér. Mig langar aðeins að heyra hjá hæstv. ráðherra hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að hér sé eingöngu verið að fjalla um þau skip sem eru í reynd skráð hér með heimilisfesti.

Virðulegur forseti. Fyrst er til að taka vegna fyrirspurnar hv. þingmanns að hér er að sjálfsögðu um að ræða íslensk skráð skip í hinni íslensku skipaskrá. Við veðsetjum væntanlega ekki hér hjá sýslumannsembættum skip sem eru skráð hjá erlendum aðilum og eru eign þeirra þannig að það er ekki um það að ræða. Að hinu leytinu er það þannig að skip eru yfirleitt skráð þar sem eigendur þeirra eru þannig að þau eru bara á siglingu milli embætta í dag þannig að það er ekki hægt að staðsetja skipin hjá einu embætti fremur en öðru. Eitt árið geta verið mörg skip sem tilheyra tilteknu sýslumannsembætti og næsta ár kannski ekkert þannig að það hefur ekki verið á vísan að róa með það verkefni hjá sýslumannsembættunum að sinna þessum skráningum. Með þessari breytingu er verið að reyna að einfalda, gera þetta öruggara og staðfesta þetta verkefni hjá einu ákveðnu embætti. Ég tel að það sé af hinu góða, að einfalda hlutina og gera þá öruggari eins og kom fram í ræðu minni og ég tel að sýslumannsembættið á Ísafirði eigi heiður skilinn fyrir frumkvæði sitt og ábendingar um þetta skynsamlega fyrirkomulag og ástæða er til þess að vekja sérstaklega athygli á því og athygli á því góða samstarfi sem þarna er á milli Siglingastofnunar og sýslumannsembættisins um að koma á þessari breytingu og eins og kom fram hjá mér hafa bæði dóms- og kirkjumálaráðuneytið og samgönguráðuneytið unnið að þessu í góðu samstarfi við þessi embætti. Ég tel því að þetta sé mjög skynsamleg og góð aðgerð.

Virðulegi forseti. Mér sýnist að með þessu frumvarpi sé lögð til mjög mikil og áreiðanlega tímabær breyting í átt að nútímanum hvað varðar skráningu skipa Íslendinga. Það er þannig í dag að 27 sýslumannsembætti fara með skráningu skipanna, samkvæmt því sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu. Af þessum 27 embættum eru aðeins fjögur sem tölvuskrá skipin í sínu umdæmi. Með þessu frumvarpi er lagt til að búinn verði til miðlægur gagnagrunnur og hann staðfestur og skráningin verði í höndum sýslumannsins á Ísafirði, og vil ég fagna því sérstaklega. Það er verið að efla opinbera starfsemi á Ísafirði. Það hlýtur þá að fylgja að það dragi að einhverju leyti úr opinberri starfsemi hjá öðrum sýslumannsembættum af því skráning hefur verið hjá öllum sýslumannsembættum á landinu þar sem skip eru til staðar. Eftir því sem fram kemur í greinargerðinni hafa einungis fjögur embætti tölvufært skráningu sína og er það orðað svo að víðast hvar hafi verið skráð í lausblaðabók. Vinnubrögðin sem tíðkast virðast því mjög forn. Nú er hins vegar hægt að senda skjöl með rafrænum hætti á milli embætta auk þess sem frumrit verða send í pósti þar sem þörf er á til að þau verði jafnframt til staðar á Ísafirði til frambúðar. Ég álít því að þetta frumvarp sé til mikilla bóta og komi í veg fyrir það sem fram kemur hér í fylgiskjali með þessu, en þar segir með leyfi forseta: „Oft ber aðalskipaskrá Siglingastofnunar og skipabókum sýslumanna ekki saman um eignarheimild svo vikum og mánuðum skiptir.“ Með þessu frumvarpi, þar sem öllum heimildum verður haldið á sama stað, er verið að koma í veg fyrir slíkar uppákomur. Ég vil lýsa ánægju minni með frumvarpið. Ég á reyndar erfitt með að sjá fyrir mér hvernig eitt atriði gengur upp. Í 5. gr. segir að nauðungarsala á skráðum skipum skuli alfarið vera hjá sýslumanninum á Ísafirði. Skipin eru eðli málsins samkvæmt væntanlega vítt og breitt um landið en það er kannski ekkert nauðsynlegt að hafa eignina til staðar þegar hún er boðin upp. Samkvæmt þessu virðist það ekki eiga að vera. Við fáum væntanlega skýringar á því í samgöngunefnd hvernig þetta á að fara fram. Ég hefði haldið að menn þyrftu að geta skoðað eignina þegar hún er boðin upp en kannski er hægt að gera það áður en til uppboðsins sjálfs kemur. Almennt hefði ég þó haldið að uppboðshaldarinn og eignin þyrftu að vera svona nokkurn veginn á sama stað. En mér líst, herra forseti, vel á þetta frumvarp.

Herra forseti. Þetta frumvarp til laga, um breyting á ýmsum lögum vegna breytts fyrirkomulags á skráningu og þinglýsingu skipa, sem hér er flutt, er sjálfsagt um margt hið besta mál við fyrstu yfirsýn. Þarna er verið að færa þætti saman og gera þá skilvirkari, eftir því sem hæstv. ráðherra lýsti því. Við fyrstu sýn sýnist mér alveg hægt að taka undir þau orð ráðherra. Vitnað var í þetta verkefni hjá sýslumanninum á Ísafirði og ég hygg að það sé hið besta mál. Ég tel að sýslumaðurinn á Ísafirði geti vel gert þetta og þetta verði til að efla opinber störf þar án þess ég geri mér nokkra grein fyrir hvort þetta hafi einhver áhrif á starfsemi annarra embætta. Í fljótu bragði sýnist mér að þessi atriði geti tæknilega séð vel verið á réttri braut. Ég vil hins vegar draga athyglina að öðru atriði í sambandi við skráningu skipa og inna hæstv. ráðherra eftir því. Ég vil vekja athygli á því að líklega er ekki nokkurt kaupskip nú skráð hér á landi. Ég hygg að svo sé ekki. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvað sé verið að gera varðandi kaupskipaútgerðina hér á landi. Hún hefur nú á síðustu mánuðum og missirum verið að fara með skráningu sinna skipa úr landi. Nú síðast, 1. mars, held ég að ákveðið hafi verið að síðustu skipin færu endanlega burt héðan. Þessi tvö aðalskipafélög okkar hafa skráð skip sín í Færeyjum en að öðru leyti eru skip skráð hingað og þangað um heiminn. Það væri kannski æskilegra að sýslumaðurinn á Ísafirði fengi það hlutverk að skrá þessi íslensku kaupskip. Við höfum fjallað um kaupskipaskráninguna, bæði í umræðum hér á Alþingi og í hv. samgöngunefnd. Þar hefur komið fram að einhver þvergirðingur sé af hálfu fjármálaráðuneytisins í að ganga til nauðsynlegra samninga á lagalegum grunni kaupskipaskráningar, á rekstri kaupskipaútgerðarinnar og einnig að því er lýtur að ýmsum starfskjörum sjómanna eða farmanna á kaupskipum. Hvorki gengur né rekur í samgöngunefnd með þetta mál. Fyrir skömmu kom hingað fulltrúi frá sænska verkalýðssambandinu eða þeim aðilum sem fara af hálfu verkalýðshreyfingarinnar þar með málefni starfsmanna á kaupskipaflotanum. Hann lýsti því hvernig þetta hefði verið gert í Svíþjóð. Þar hefðu þeir breytt um stefnu því kaupskipin voru öll að fara úr landi með skráningu sína og heimilisfesti. Þá var tekin þar upp breyting sem virkaði þannig að hægt og bítandi komu kaupskipin til baka. Það var allra hagur, bæði sænska ríkisins, sænskra skattborgara og einnig skipafélaganna og farmanna sem á skipunum unnu. Þar giltu sömu lög og sami réttur gagnvart skipverjunum óháð þjóðerni. Önnur útfærsla er svo í öðrum löndum. Í Færeyjum er notuð önnur útfærsla. Sömuleiðis í Noregi og í Danmörku og Finnlandi. En allar þessar þjóðir eru með aðgerðir í gangi til að tryggja að heimilisfesti kaupskipaflota síns sé skráð í landinu. Menn vitna stundum til þess að þeir séu aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og ESA-dómstólnum og þess vegna megi ekki grípa til ívilnandi aðgerða í fyrirtækjarekstri en einmitt varðandi rekstur kaupskipaútgerðar hafa Evrópusambandið og Evrópska efnahagssvæðið, stjórnunaraðilar þar, hvatt til að ríki taki upp ívilnandi aðgerðir til að tryggja heimilisfesti kaupskipaflotans í sínu landi. Það hlýtur að vera hið alvarlegasta mál sem við stöndum frammi fyrir að við, þessi eyþjóð, þar sem allir meginflutningar til og frá landinu eru sjóleiðis, skulum ekki eiga eitt einasta kaupskip skráð hér. Það er búið að leggja niður strandflutningana, illu heilli, sem við vildum líka taka upp. 
             Það er dapurt, herra forseti, hvað hæstv. samgönguráðherra hefur reynst slappur í þeim efnum.  Í næsta máli er verið að tala um réttindi og kröfur sem á að gera til skipstjórnarmanna. Kröfur sem á að gera til náms í stýrimannaskóla og í sjómannaskóla. Staðreyndin hefur orðið sú að í hinum og þessum löndum, sem hafa lent í svipuðu og við erum að lenda í, er ekki einu sinni grundvöllur til að reka sjómannaskóla. Noregur er kominn með sinn sjómannaskóla alla leið til Filippseyja. Það er ekki lengur sjómannaskóli í Noregi. Við gætum staðið frammi fyrir því sama hér, að við hefðum ekki grundvöll til að reka hér skóla fyrir okkar sjómenn og okkar yfirmenn á kaupskipum eða fiskiskipum ef svo heldur fram sem horfir. Þetta er eitt brýnasta málið varðandi rétt og skyldur kaupskipa og reyndar allrar skipaútgerðar hér að fundinn sé grundvöllur svo við höldum skipunum hér í landi. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra, sem fer með þennan málaflokk fyrir hönd Alþingis, hvernig þessi mál standa. Ég hef heyrt hann fara hér á Alþingi um það fögrum orðum að hér þurfi að vera það skipulag að kaupskipin eigi hér heimilisfesti. Þau orð hafa ekki orðið neins megnug heldur þvert á móti. Það er ekkert kaupskip eftir núna. Við höfum líka rætt þetta í samgöngunefnd og ég vil heyra hvað hv. formaður samgöngunefndar, Guðmundur Hallvarðsson, sem ítrekað hefur tekið þessi mál upp þar og á Alþingi, og lagt áherslu á að eitthvað verði að gera í málunum, hefur að segja. En þetta er líklega annað eða þriðja árið sem þetta hefur verið rætt á þessum grunni og ekkert gerist. Ég er hér t.d. með bréf, dagsett 7. júlí 2004, sem er stílað á Geir H. Haarde, þáverandi fjármálaráðherra, Sturlu Böðvarsson samgönguráðherra og Guðmund Hallvarðsson, formann samgöngunefndar Alþingis, sem er undirskrifað af Samtökum atvinnulífsins, Sjómannafélagi Reykjavíkur, Félagi skipstjórnarmanna og Vélstjórafélagi Íslands. Bréfinu lýkur á þessum orðum, með leyfi forseta: „Skorað er á íslensk stjórnvöld að grípa til ráðstafana til að styrkja grundvöll rekstrar kaupskipa á Íslandi og óska Samtök atvinnulífsins og stéttarfélög sjómanna eftir fundi með samgönguráðherra og fjármálaráðherra sem allra fyrst þar sem þetta málefni og þeir möguleikar sem þar eru verða ræddir.“ Í bréfinu eru síðan raktir stuttlega þeir gríðarlegu hagsmunir sem eru í húfi fyrir utan öryggi í samgöngum þjóðarinnar og réttindum og kjörum starfsmanna á fiskiskipum. Það hefði nú verið huggulegt ef hæstv. samgönguráðherra hefði getað lagt það fram hér um leið og þetta frumvarp, að ekki væri einungis verið að leggja fram hér þetta litla plagg um skráningu og þinglýsingu skipa. Það hefði ekki verið amalegt að í hóp þessara skipa sem á að skrá á Ísafirði gætu bæst 40–50 kaupskip sem nú sigla á vegum íslenskra aðila en eru með heimilisfesti og skráningu í öðrum löndum. Herra forseti. Þetta er mikið alvörumál, mikið þjóðþrifamál, sem ekkert virðist gerast í. Ég vil því nota tækifærið og spyrja ráðherra hvar þessi mál standa.

Virðulegi forseti. Ég vildi byrja á að segja um frumvarpið sem hér er um að ræða, um fyrirkomulag við skráningu og þinglýsingu skipa, að ég tel að það sé af hinu góða að það skuli komið fram. Einkum hef ég þar í huga hversu erfitt hefur verið að halda góðri reglu um skráningu skipa, eins og m.a. kom fram hjá hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur, þar sem hún vitnaði hér greinargerðar og misvísandi skilaboð milli Siglingastofnunar og annarra opinberra aðila sem eiga að sjá um skráningu skipanna. Það er hins vegar eitt sem rifjast upp þegar þessi texti er lesinn. Það eru ekki mörg ár síðan ég flutti þingsályktunartillögu um að gerð yrði breyting á merkingu þilfarsskipa og sú tillaga var samþykkt. Ísland er eina landið sem skráir fiskiskip með einkennisstöfum, t.d. NK fyrir Neskaupstað eða RE. En alls staðar annars staðar í heiminum eru skipin skráð samkvæmt kallmerki. Eins og bent er á í 18. gr. er talað um að öll loftför séu skráð með sama hætti, þ.e. íslenska kallmerkinu TF og þau síðan skráð í Reykjavík. Segja má að dálítinn tíma hafi tekið að breyta skráningu bifreiða, að færa hana úr R, G eða A og yfir í þau skráningarmerki sem nú eru við lýði. Ég veit ekki annað en að menn séu nokkuð sáttir við þau. Þess vegna held ég að það væri eðlilegt, til að einfalda þetta kerfi enn frekar, en með þessu frumvarpi er stigið stórt skref í átt að því, að fiskiskip væru merkt einkennisstöfum sínum. Líka í ljósi þess að stærstu fiskiskip eru að veiðum djúpt úti af Íslandi og innan um erlend skip. Ekki væri það verra, t.d. ef óhapp yrði um borð í íslensku skipi og erlendar leitarvélar ætluðu að aðstoða. Þá væri skráning og merking á skipunum þannig að auðvelt væri að átta sig á hvaða skip væri um að ræða. Ég fagna þessu frumvarpi. Það er vissulega af hinu góða þótt ég hafi alltaf verið þeirrar skoðunar að það sé umhugsunarefni þegar tiltekið er í frumvarpi til laga hvar starfsemi eigi að vera, hvar hún eigi að fara fram. Hér er sérstaklega tekið fram að það skuli vera á Ísafirði. Mér finnst það óeðlilegt að því leyti að það er ekki víst að það verði hagstætt um aldur og ævi. Þá þarf að kalla eftir frumvarpi aftur á Alþingi ef flytja á starfsemina til. Varðandi það sem hv. þm. Jón Bjarnason kom inn á varðandi kaupskipin, sem hann tengdi þessu frumvarpi, þá er ekkert íslenskt kaupskip skráð hér að undanskildu einu litlu olíuflutningaskipi sem heitir Laugarnes. Vandamálið er, eins og við höfum margoft rætt um í samgöngunefnd, hið skattalega umhverfi á Íslandi sem ekki hefur enn verið tekið upp eins og annars staðar á Norðurlöndunum. Skattar af áhöfnum eru nánast notaðir til að niðurgreiða laun. Menn hafa talað um að mikil þörf sé á að byggja álver vegna þess að það skapi svo og svo mörg störf. Eitt álver skapi 250 störf, auk afleiddra starfa, þ.e. að auk 250 starfa í álveri þá verði til miklu fleiri þegar grannt er skoðað. Það hefur líka komið fram í fréttum að innan 10 ára muni álframleiðsla á Íslandi verða 1,6 millj. tonna. Hvað þýðir það? Það þýðir að það þarf að margfalda þessa tonnatölu með 2,4 vegna aðflutninga. Til landsins þarf að flytja um 4 millj. tonna til að framleiða 1,6 millj. tonn af áli, fyrir utan alla aðra flutninga. Mér þykir hart að það skuli ekki enn hafa náðst fram sambærileg skattaleg rekstrarskilyrði fyrir íslenska kaupskipaútgerð og komið hefur verið á víðast hvar annars staðar. Menn leggja mikið upp úr því að skapa atvinnutækifæri í gegnum álver en auðvitað eigum við heldur ekki að sleppa atvinnutækifærum sem skapast, sérstaklega vegna flutninga frá álverunum en einnig við flutning á aðföngum fyrir álverin. Ég veit að þetta mál hefur lengi verið í umræðu á milli samgönguráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins. Hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst því yfir við mig að unnið sé að þessu máli í fjármálaráðuneytinu og það skoðað af mikilli alvöru. Ég treysti því að svo sé. Ég vildi geta þessa svo umræðan á Alþingi gæfi ekki til kynna að ekkert væri að gerast í málinu. Ég get hins vegar alveg tekið undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni að þetta gengur of seint. Nú er svo komið, eins og hv. þingmaður gat réttilega um, að líklega tengjast um 60 skip íslenskum kaupskipaútgerðum með einum eða öðrum hætti. Þar af eru líklega átta skip í Færeyjum. Þar er tekinn 35% tekjuskattur af áhöfninni en Færeyingar skila útgerðinni aftur 28% sem útgerðin notar til að greiða niður laun og síðan eru 7% eftir í Færeyjum sem er um 200 millj. Ég tel að það hefði verið betra fyrir íslensk stjórnvöld að halda eftir 200 millj. Ég lærði í barnaskóla að það væri meira en 0. Eins og hv. þingmaður kom líka inn á kom frá Brussel samþykkt um að Norðurlöndin og Evrópa leggi sig fram um að eiga kaupskipaflota til að vera ekki öðrum þjóðum háð hvað varðar flutninga og aðdrætti. Það hljóta náttúrlega allir að sjá að er eðlilegt. Ég vildi aðeins geta þess sem kom fram í viðræðum mínum við fjármálaráðherra. Ég veit að samgönguráðherra hefur lýst yfir áhuga á þessu máli og trúi ekki öðru en að slíkar breytingar fari að sjá dagsins ljós. Hins vegar stöndum við frammi fyrir þeim vanda að þetta er orðinn hlutur. Bæði Eimskip og Samskip hafa flutt starfsemi sína til Færeyja, þ.e. skráningu áhafna. Það þarf að koma til eitthvað meira og betra á Íslandi en það sem Færeyingar bjóða upp á til að þeir komi aftur. Auðvitað væri gott að öll þau skip sem þar eru gerð út, upp undir 60 eins og fram hefur komið í fréttum, væru skráð hér. Það er eins með þau og álverin, að fyrir hvert eitt starf sem skapað er fyrir farmann þá má segja að tvö og hálft starf verði til í landi.

Herra forseti. Þótt ég deili ekki umhyggju hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar um flutninga á áli til og frá landinu þá sé ég vel mikilvægi þess að kaupskipaflotinn sé skráður hér, hafi hér heimilisfesti og sjómenn og aðrir starfsmenn sem tengjast þeim félögum njóti starfskjara og félagslegra réttinda um leið og íslenskt samfélag njóti krafta þeirra, samfélagslegra áhrifa og tekna sem starfsemin færir inn í samfélagið. Það hlýtur að vera gríðarlegt umhugsunarefni fyrir eyþjóð eins og okkur að ekkert kaupskip skuli skráð hér á landi. Ég vil ég spyrja hv. þm. Guðmund Hallvarðsson, formann samgöngunefndar, hvort hann muni ekki beita sér fyrir því, ef ég legg fram kröfu um að fjármálaráðuneytið og samgönguráðuneytið komi á næsta fund samgöngunefndar og geri grein fyrir stöðu mála. Þeir komu á fund til okkar fyrr í haust og þá skildist mér að allt ætti að fara í gang og að unnið yrði í málinu. En einhvern hef ég á tilfinningunni að ekkert hafi gerst. Væri ekki rétt hjá okkur að krefjast þess að þessir aðilar komi inn á fund samgöngunefndar og geri grein fyrir stöðu málsins, hvað þeir hafi gert síðan í haust, hvernig málin standa og hvað gera þurfi til að snúa þróuninni við.

Virðulegi forseti. Varðandi skráningu kaupskipaflota á Íslandi er staðan þannig að Samskip eiga tvö skip sem þau skrá í Færeyjum. Olíudreifing er með eitt olíuskip og skráir það í Færeyjum. Eimskip er hins vegar með skip á svokallaðri þurrleigu, þ.e. leigir skipið en sér sjálft um áhafnirnar. Þessi skip eru undir fána Panama og fleiri fánum sem kallast þægindafánar. Af hálfu Eimskips er því aðeins áhafnaskráningin í Færeyjum. Þannig gæti orðið erfiðara en menn ætla að ná skipaskráningunni til Íslands. En ég tel eðlilegt að við mundum a.m.k. leggja okkur fram um að áhafnaskráning fari fram á Íslandi svo íslenska ríkið fái skatta og hafi skyldur af sjómönnunum. Varðandi það að kalla fulltrúa samgönguráðuneytis og fjármálaráðuneytis á fund samgöngunefndar þá skal ég ræða við hæstv. ráðherra beggja þeirra ráðuneyta, um hvort ekki sé eitthvað í pípunum sem gæti leitt okkur í sannleikann um hvernig málin standa varðandi þá vinnu. Það er rétt að þeir komu til okkar á fund á haustdögum. Þá var afstaða ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins til þessara mála afgerandi en síðan er kominn nýr fjármálaráðherra sem hefur unnið að þessum málum á annan hátt en við fengum upplýsingar um í haust.

Herra forseti. Það er sjálfsagt hárrétt hjá hv. formanni samgöngunefndar að erfitt getur verið að vinna þessi til mál til baka. En staðan sem upp er komin varð til fyrir fullkomið kæruleysi af hálfu stjórnvalda, þ.e. að skráning áhafna og skipa er komin úr landi. Ég minntist í ræðu minni á fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar í Svíþjóð sem átti fund með samgöngunefnd, fjárlaganefnd og fleiri aðilum. Þar var staðan einmitt sú að skipin voru eiginlega öll komin úr landi en þeir hafa smám saman unnið þau til baka. Hann benti á leið sem orðið hefur til að þeir hafa náð árangri. Sú aðferð sem þar var notuð virðist mér a.m.k. í fljótu bragði geta orðið til fyrirmyndar. Ég held að það sé óþolandi að ekkert sé gert í málinu af hálfu stjórnvalda, óforsvaranlegt og óafsakanlegt. Ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins kom eins og réttilega var nefnt fyrir samgöngunefnd í haust og var lítið hrifinn af málinu og hafði sjálfsagt sínar tæknilegu ástæður fyrir því. En þetta er pólitísk spurning líka. Aðrar þjóðir hafa leyft þetta. Til þessa er hvatt af Evrópusambandinu. Þjóðir eru hvattar til að tryggja heimilisfesti áhafna og kaupskipa í viðkomandi landi. Ekki er hægt að bera við ESA-dómstólnum. Sumir ráðherrar gera það, stundum hæstv. iðnaðarráðherra og viðskiptaráðherra þegar henni hentar. Það er ekki hægt í þessu tilviki. Ég hvet því eindregið til að fulltrúar ráðuneytanna komi á fund samgöngunefndar og geri grein fyrir stöðu málsins.

Frú forseti. Mér þóttu það merkilegar ræður og merkilegar upplýsingar sem formaður samgöngunefndar flutti áðan. Ég hef fylgst með honum berjast í þessum málum árum saman en það hefur ávallt verið við ramman reip að draga. Þar eru einhverjir duldir skrifræðisberserkir, hugsanlega stjórnmálamenn, sem ekki vilja veita þessu máli sinn atbeina. Það kom fram hjá hv. þingmanni að vilja hæstv. samgönguráðherra skorti ekki. Málið, eins og ég réð af orðum hans, er strand í fjármálaráðuneytinu. Þetta varð mér nokkurt umhugsunarefni. Síðan sagði hv. þingmaður, í andsvari við hv. þm. Jón Bjarnason, að ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins væri á móti þessu máli. Er þetta rétt skilið hjá mér? Er það svo að fjármálaráðuneytið standi gegn þessu? Ég er alveg sammála bernskri reikningskúnst hv. þingmanns, að 200 millj. kr. eru snöggtum hærri upphæð en núll kr. Við höfum horft á þessa starfsstétt flytjast úr landi. Hv. þm. rifjaði upp að helstu skipafélögin okkar eru farin að skrá þau skip sem þau eiga eða reka í Færeyjum. Það þýðir að við verðum að bregðast við ef við viljum halda þessari stétt á lífi sem starfsgrein innan Íslands. Hæstv. samgönguráðherra lagði áðan fram frumvarp sem hann sagði að hefði m.a. þann að höfuðtilgang að efla samkeppnishæfni þeirrar greinar sem hann mælti þá fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Finnst honum ekki dálítið undarlegt, ef það er bæði vilji þingheims og hæstv. samgönguráðherra, ef mál strandar á embættismönnum í fjármálaráðuneytinu?

Virðulegi forseti. Ég er ekki að uppljóstra neinu leyndarmáli. Við kölluðum fulltrúa allra hagsmunaaðila, útgerðar, sjómanna, samgönguráðuneytis og fjármálaráðuneytis og fórum yfir stöðu mála í haust. Þá kom berlega í ljós að embættismaður fjármálaráðuneytisins, ráðuneytisstjórinn, taldi að við færum á skjön við íslenskt skattakerfi með því að ætla að breyta skattalegu umhverfi íslenskrar kaupskipaútgerðar líkt og önnur Norðurlönd hafa þegar gert. Eins og ég sagði áðan er síðan kominn nýr fjármálaráðherra og í viðtali við mig lýsti hann því yfir að aðilar í ráðuneytinu væru að skoða þetta mál með það í huga að finna möguleika á að fara sömu leið og hin Norðurlöndin hafa farið. Það hefur orðið stefnubreyting í fjármálaráðuneytinu og ég vænti þess að þeir aðilar sem þar ráða og halda um stjórnvölinn innan fjármálaráðuneytisins, þ.e. ráðuneytisstjórinn sjálfur og aðrir, hafi fengið þær upplýsingar að rétt væri að stíga á stokk og skoða þetta til hlítar.

Frú forseti. Það má leggja út af orðum hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar með ýmsum hætti. Ég fæ ekki séð að það skipti nokkru máli þótt embættismaður í fjármálaráðuneytinu sé á móti tilteknum breytingum. Þetta er spurning um vilja stjórnmálamannanna, vilja meiri hluta sem kjörinn er á þing. Andspænis þeim vilja skiptir það engu máli þótt þverlundaður og stífur embættismaður í ráðuneyti telji að hugsanleg breyting stríði gegn skattalögum. Hefur ekki Alþingi leyfi til að breyta lögum eða setja lög eins og það vill? Mér finnst þetta alveg fráleitt. Það sem þetta mál varpar ljósi á er hið undarlega samband hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra og þessa embættismanns. Yfirleitt hefur það verið þannig að ráðherrarnir stýri embættismönnunum. Af lýsingu hv. formanns samgöngunefndar virðist sem embættismennirnir í fjármálaráðuneytinu hafi stýrt starfi núverandi formanns Sjálfstæðisflokksins meðan hann gegndi embætti fjármálaráðherra. Ég vil einungis ljúka þessu, herra forseti, með því að segja að ég vona að í þeim ólgusjó sem er fram undan í utanríkismálum Íslendinga, ekki síst í samskiptum við Bandaríkjamenn, hafi þessi vinnubrögð ekki flust úr fjármálaráðuneytinu með nýjum ráðherra yfir í utanríkisráðuneytið. Ég bið sannarlega til allra góðra máttarvalda um að ekki verði einhverjir embættismenn, hversu góðir sem þeir eru, í utanríkisráðuneytinu til að stýra störfum hæstv. utanríkisráðherra, eins og virðist hafa verið af þessari lýsingu á dvöl hans í fjármálaráðuneytinu. Ég skora á hv. þingmann að sameinast mér og öðrum góðum mönnum um að berja upp kjark og vilja hæstv. utanríkisráðherra til að standa í lappirnar. Saman skulum við líka reyna að vinna á þeim hugsanlegu ljónum sem verða á vegi þessa ágæta máls í öðrum ráðuneytum.

Herra forseti. Ég vona að ég hafi talað nógu skýrt fyrir hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Ég sagði að það væri ekki neitt leyndarmál þegar ég upplýsti að þessi ágæti embættismaður hefði komið í heimsókn til samgöngunefndar og lýst yfir andstöðu sinni við málið. Hvort hann var að túlka skoðanir þáverandi fjármálaráðherra læt ég ósagt um en hins vegar var þetta hans afgerandi skoðun um hvernig fara ætti með skattalegt umhverfi íslenskra kaupskipaútgerða. Ég var ekki að segja að þessi embættismaður hefði stýrt fjármálaráðherra með einum eða neinum hætti. Þetta var hins vegar afgerandi skoðun hans. Jú … 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um áhafnir íslenskra fiskiskipa og annarra skipa. Frumvarp þetta er samið í samgönguráðuneytinu og hjá Siglingastofnun Íslands að höfðu samráði við hagsmunaaðila, þ.e. sjómenn og útvegsmenn. Megintilgangur frumvarpsins er að efla öryggi íslenskra skipa og áhafna þeirra. Með frumvarpinu er jafnframt stuðlað að auknum vörnum gegn mengun sjávar. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á lögum um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum, nr. 112/1984, með síðari breytingum, og lögum um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum, nr. 113/1984, með síðari breytingum. Verði frumvarpið að lögum koma þau í stað þessara laga. Með frumvarpi þessu eru ákvæði alþjóðasamþykktar um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafna fiskiskipa frá 1995 innleidd í íslenska löggjöf, en Ísland er eitt sex ríkja sem fullgilt hafa samþykktina. Með alþjóðasamþykktinni er stuðlað að samræmingu bindandi lágmarksstaðla um menntun og þjálfun áhafna fiskiskipa 24 metra að skráningarlengd og lengri. Af þessu leiðir að þeir sem gegna tilteknum störfum um borð í þeim íslensku fiskiskipum sem mælast 24 metrar eða lengri skulu að lágmarki lúta þeim kröfum sem gerðar eru í samþykktinni til menntunar og þjálfunar þeirra sem mega gegna viðkomandi störfum. Þó svo að samþykktin hafi enn ekki öðlast gildi alþjóðlega þykir eðlilegt að við endurskoðun laga sé litið til þeirra viðmiða alþjóðasamþykktarinnar sem Ísland hefur fullgilt. Með því eru opnuð ný atvinnutækifæri fyrir íslenska sjómenn til starfa á alþjóðlegum vettvangi. Á sama tíma er tilefni til þess að stuðla að samræmingu atvinnuréttinda til starfa á kaupskipum annars vegar og á fiskiskipum og öðrum skipum hins vegar. Helstu breytingar samkvæmt frumvarpinu eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi er lagt til að skírteini skipstjórnarmanna miðist við lengd skipsins í metrum í stað brúttórúmlestatölu skipsins. Framkvæmdin í dag, þ.e. gildandi löggjöf um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna, byggist á brúttórúmlestamælingu skipa. Sú aðferð við mælingu skipa er byggð á alþjóðasamþykkt sem nú hefur verið aflögð. Breyting sú sem lögð er til í frumvarpinu er í samræmi við alþjóðasamþykktina auk þess sem mæling skipa í brúttórúmlestum er að leggjast af. Í nýjum alþjóðasamþykktum er miðað við að skip séu mæld eftir brúttótonnum eða skráningarlengd. Frumvarpið tekur mið af því fyrirkomulagi. Í öðru lagi er lagt til að lágmarksfjöldi skipstjórnarmanna á fiskiskipum taki mið af skráningarlengd skipsins í stað brúttórúmlesta til samræmis við nýja skírteinaflokka skipstjórnarmanna sem taka mið af skráningarlengd skipsins og útiveru þess. Gildandi lög um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum kveða nokkuð skýrt á um lágmarksfjölda skipstjórnarmanna háð brúttórúmlestatölu þess. Reglur um mælingu skipa hafa síðan tekið þeim breytingum að mæling skipa í rúmlestum hefur vikið fyrir nýrri aðferð til mælinga á stærð skipa. Stærð skipa mælist nú í brúttó- og nettótonnum í stað brúttó- og nettórúmlesta áður. Í þriðja lagi er lagt til í frumvarpinu að atvinnuréttindi og lágmarksfjöldi vélstjórnarmanna á fiskiskipum taki mið af afli aðalvélar í kílóvöttum og útiveru skipsins á svipaðan hátt og í gildandi lögum. Sett eru fram skýr viðmið um lágmarksfjölda vélstjórnarmanna um borð í fiskiskipum. Áskilið er að lágmarksfjöldinn skuli einnig hafa hliðsjón af úthaldi skips og ákvæðum 64. gr. sjómannalaga, nr. 35/1985, um vinnu- og hvíldartíma skipverja. Lagt er til í frumvarpinu að lægsta réttindastigið gildi fyrir afl aðalvélar sem er 750 kW og minna í stað 375 kW og minna samkvæmt gildandi lögum. Framangreind breyting tekur mið af þróun í skipagerð og sjósókn undanfarinna ára. Hún er gerð í þeim tilgangi að einfalda menntunarkröfur og skráningarskírteinisútgáfu vegna vélstjórnarmenntunar og vélstjórnarréttinda. Í fjórða lagi er með frumvarpinu lagt til að Siglingastofnun Íslands verði falin útgáfa atvinnuskírteina til skipstjórnar- og vélstjórnarmanna. Samkvæmt gildandi lögum hefur útgáfa atvinnuskírteina til skipstjórnar- og vélstjórnarmanna verið hjá sýslumönnum á landsvísu og tollstjóranum í Reykjavík. Tillagan er sett fram með það að markmiði að unnt sé að einfalda núverandi kerfi og stuðla að auknu samræmi við útgáfu skírteina. Talið er heppilegra að útgáfa atvinnuskírteina sé á einni hendi, þ.e. hjá Siglingastofnun sem hefur yfir að ráða starfsmönnum með mikla sérfræðiþekkingu á sviðinu. Siglingastofnun Íslands fer samkvæmt gildandi lögum með útgáfu alþjóðlegra skírteina og hefur sett upp gæðakerfi til útgáfu slíkra alþjóðlegra skírteina. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir því að gæðakerfið verði jafnframt notað við útgáfu þeirra skírteina sem hér um ræðir. Í fimmta lagi er lagt til það nýmæli í frumvarpinu er varðar stjórnendur skráningarskyldra skemmtibáta. Með skemmtibátum er í frumvarpinu átt við þá báta sem skrásettir eru sem skemmtiskip samkvæmt lögum um skráningu skipa. Hér er um að ræða þá báta sem mælast sex metrar á lengd eða lengri mælt milli stafna. Lagt er til að stjórnendum skemmtibáta verði gert skylt að afla sér grunnþekkingar á öryggisþáttum sem tengjast siglingum og skipstjórn skemmtibáta. Hér er hugmyndin sú að stjórnendum skemmtibáta verði gert skylt að sækja þar til gerð námskeið af þessu tilefni. Að námskeiði loknu er í frumvarpinu gert ráð fyrir að nemendur hafi aflað sér fullnægjandi þekkingar og þjálfunar til skipstjórnarréttinda skemmtibáta og öðlast þar til gert skipstjórnarskírteini. Lagt er til í frumvarpinu að sömu skilyrði eigi við um þá aðila sem stjórna erlendum skemmtibátum. Með erlendum skemmtibátum er átt við skemmtibáta sem skrásettir eru erlendis óháð því hvort þeir séu í eigu Íslendinga eða erlendra aðila enda séu þeir notaðir að staðaldri í íslenskri landhelgi. Skulu slíkir aðilar vera handhafar þar til gerðs skipstjórnarskírteinis eða annars sambærilegs erlends skírteinis. Engin ákvæði eru í gildandi lögum varðandi þær kröfur sem gera skuli til stjórnenda skemmtibáta um menntun og þjálfun. Eins og staðan er í dag eru um 400 skemmtibátar í íslenskri skipaskrá og fer fjölgandi. Áhugi manna á þessari tegund siglinga er því mjög mikill og virðist fara vaxandi. Víða erlendis hafa í mörg ár gilt ítarlegar reglur um menntun og þjálfun þeirra sem stjórna skemmtibátum. Ljóst er að það krefst kunnáttu og þekkingar að stjórna skemmtibáti eins og öðrum bátum. Margir þeirra sem eiga skemmtibáta hafa nú þegar aflað sér nokkurrar menntunar á þessu sviði. Mikilvægt er að stjórnendur slíkra báta þekki siglingareglur á umferðarleiðum til þess að fyllsta öryggis sé gætt. Einnig er mikilvægt að þeir geti brugðist rétt við hættu á neyðarstundu. Auknar líkur eru á mistökum ef kunnáttan er lítil. Að teknu tilliti til öryggissjónarmiða og þeirra miklu hagsmuna sem í húfi eru er það mat mitt að brýnt sé að gera bragarbót á því tómarúmi sem í dag er ríkjandi varðandi þessa tilteknu tegund báta. Lagt er til í frumvarpinu að ákvæðið taki gildi 1. janúar 2007. Eftir þann tíma verði allir sem stjórna skráningarskyldum skemmtibátum í íslenskri landhelgi að hafa aflað sér tilskilinnar menntunar og þjálfunar og hafi fengið útgefið þar til gerð skírteini. Í sjötta lagi er gerð er krafa um að kröfur til atvinnuréttinda skipstjórnarmanna verði samræmdar. Samræmingin felst í því að um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á fiskiskipum sem eru styttri en 24 metrar að skráningarlengd gildi aðeins eitt réttindastig. Þessi breyting er komin til fyrst og fremst vegna breyttra aðstæðna. Þau viðmiðunarmörk sem þessi atvinnuréttindi miðuðust við hafa stöðugt færst ofar. Nú er svo komið að skip sem mælast undir 30 brúttórúmlestum eru að veiðum á sömu miðum og mun stærri fiskiskip. Þrátt fyrir það eru kröfur til menntunar og þjálfunar skipstjórnarmanna mjög frábrugðnar og hafa í för með sér talsverða mismunun. Með vísan til þeirrar þróunar sem orðið hefur í útgerð minni fiskiskipa, úthaldi þeirra og búnaði þykir fullt tilefni til þess að þeir sem gegna stöðu skipstjóra á þessum bátum hafi sömu eða sambærilega menntun og þjálfun og þeir sem gegna sömu stöðu á mun stærri bátum á sömu miðum. Samhliða framangreindri breytingu er lagt til að samgönguráðherra sé heimilt í reglugerð að setja reglur um útgáfu skírteina til skipstjórnarmanna á fiskiskipum sem eru allt að tíu metrar að mestu lengd til siglinga á takmörkuðu hafsvæði. Þessi tillaga er sett fram þar sem breyting atvinnuréttinda, eins og frumvarpið mælir fyrir um, hefur ekki að markmiði að setja auknar álögur á þá sem hafa með höndum skipstjórn á trillum og litlum fiskiskipum sem eingöngu eru notuð til innfjarðarveiða eða veiða á mjög afmörkuðum svæðum. Aðstæður við strendur landsins eru með þeim hætti að tilefni er til að gera sömu kröfur til allra þeirra sem öðlast vilja rétt til að gegna stöðu skipstjóra á skipum lengri en 24 metrar að skráningarlengd. Ljóst er þó að endurskoða þarf námskrá og nám skipstjórnarmanna með hliðsjón af nýjum forsendum samkvæmt frumvarpinu. Á sama hátt og gildir um lágmarksfjölda vélstjórnarmanna er áskilið að lágmarksfjöldi skipstjórnarmanna skuli taka mið af úthaldi skips og ákvæðum 64. gr. sjómannalaga og um vinnu- og hvíldartíma skipverja. Þó er gerð sú lágmarkskrafa að á hverju fiskiskipi skuli vera skipstjóri auk þess sem áskilnaður er gerður um fjölda stýrimanna á skipum tiltekinnar stærðar að teknu tilliti til útiveru. Í sjöunda og síðasta lagi eru í frumvarpinu skilgreind nokkur hugtök - auk þess er þar skilgreining sem ekki er ástæða til að fjölyrða frekar um - en þau eru í samræmi við ákvæði alþjóðasamninga. Virðulegur forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til hv. samgöngunefndar.

Herra forseti. Ég mæli í fjarveru iðnaðar- og viðskiptaráðherra fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um lausafjárkaup, lögum um þjónustukaup og lögum um neytendakaup, en því er ætlað að koma í stað bráðabirgðaákvæðis sama efnis í lögum nr. 50/2000, um lausafjárkaup, lögum nr. 42/2000, um þjónustukaup og lögum nr. 48/2003, um neytendakaup, en það féll úr gildi hinn 31. desember 2005. Á Alþingi voru samþykkt árið 2000 annars vegar ný lög um lausafjárkaup og hins vegar um þjónustukaup. Vegna innleiðingar á tilskipun 1999/44/EB um tiltekna þætti í sölu neysluvara og ábyrgð þar að lútandi reyndist nauðsynlegt að setja hér á landi sérstök lög sem gilda um lausafjárkaup þegar annar aðili að viðskiptunum er neytandi, sbr. lög nr. 48/2003, um neytendakaup. Við þinglega meðferð framangreindra mála og að tillögu efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis var ákveðið að setja inn ákvæði til bráðabirgða þar sem kveðið væri á um að viðskiptaráðherra skyldi skipa til fimm ára kærunefnd lausafjár- og þjónustukaupa. Í samræmi við ákvæði laganna nær starfsheimild framangreindrar nefndar aðeins til ársins 2005 og því er nauðsynlegt nú að tryggja með lagabreytingu eins og hér er gert áframhaldandi starfsemi þessarar kærunefndar. Á þeim fimm árum sem nefndin hefur starfað hefur hún fengið um eða yfir tuttugu mál til umfjöllunar og fellt alls þrettán úrskurði. Lagaúrræði þar sem unnt er að fara með ágreiningsmál fyrir kærunefnd með þeim hætti sem kveðið er á um í framangreindum lögum er bæði skjótvirk og ódýr leið til að leita úrlausnar á lögfræðilegum deilum í tengslum við þau viðskipti sem fjallað er um í framangreindum lögum. Reynslan af starfsemi nefndarinnar þau fimm ár sem hún hefur starfað að úrlausn slíkra ágreiningsmála sem hafa komið upp í viðskiptum hefur verið góð og er hér því lagt til að þetta réttarúrræði verði framlengt og verði eðlilegur þáttur í þeim þremur lagabálkum sem hingað til hafa boðið upp á þetta úrræði. Nefndin hefur auk þess á undanförnum fimm árum verið vistuð hjá viðskiptaráðuneytinu. Á árinu 2005 voru hins vegar samþykkt ný lög um Neytendastofu og talsmann neytenda. Það er talið eðlilegt í framhaldi af þessari breytingu að nefndin verði framvegis vistuð hjá Neytendastofu en ekki ráðuneytinu. Í frumvarpinu er að finna það nýmæli að framvegis verði móttaka erinda sem beint er til nefndarinnar og vistun gagna nefndarinnar hjá Neytendastofu en að öðru leyti er öll efnisleg meðferð mála og á ábyrgð hjá kærunefndinni. Samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir, eins og áður hefur verið, að viðskiptaráðherra skipi formann kærunefndarinnar án tilnefningar og skal formaðurinn fullnægja skilyrðum til að vera héraðsdómari. Hina tvo fulltrúana skipar ráðherra annars vegar eftir tilnefningu Neytendasamtakanna og hins vegar eftir tilnefningu Samtaka atvinnulífsins. Ákvæði frumvarpsins eru annars efnislega óbreytt frá þeim ákvæðum til bráðabirgða sem nú er að finna í framangreindum tveimur lagabálkum. Ég vil síðan leggja til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.


             Herra forseti. Ég heyri að hér er um áhugaverðara mál að ræða ef marka má viðbrögð í salnum en hér er samt, held ég, um tiltölulega lítið mál að ræða. Það er frumvarp til laga um breytingu á lögum um heimild til samninga um álbræðslu á Grundartanga, með síðari breytingum. Í ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA frá 1. júní 2005 kemur fram það mat stofnunarinnar að íslenskum stjórnvöldum beri að grípa til viðeigandi aðgerða til að gæta þess að samningar við Norðurál ehf. feli ekki í sér óeðlilega mismunun á ríkisstyrkjum til aðila. Stofnunin taldi að breytinga væri þörf bæði á fjárfestingasamningi íslenskra stjórnvalda og Norðuráls ehf. sem og á lögum nr. 62/1997 og í ljósi þessa úrskurðar er lagt til að felldur verði niður B-liður 1. mgr. 6. gr. laganna sem fjallar um álagningu fjármagnstekjuskatts á arð, en í gildandi lagaákvæði er kveðið á um að 5% tekjuskattur skuli lagður á arð sem greiddur er hluthöfum í félögunum að því tilskildu að þeir séu búsettir í OECD-ríki og að 25% af hlutafé í félaginu séu í eigu hluthafans á skattári fyrir greiðslu arðs. Það hefur ekkert reynt á þetta ákvæði í framkvæmd en niðurfelling þess leiðir til þess að framvegis munu gilda um þetta mál almennar skattareglur eða þá ákvæði tvísköttunarsamninga eftir því sem við á. Það er einnig lagt til að orðið „útflutningur“ falli niður í fyrirsögn 9. gr. enda eru hvorki tollar né vörugjöld lögð á útflutning. Eins og fram kemur í athugasemdum frumvarpsins hefur í kjölfar samningaviðræðna um stækkun Norðuráls komið fram ósk frá fulltrúum fyrirtækisins um breytingar á samningi sem kallar á breytingar á lögunum. Annars vegar er um að ræða breytingu á rekstrarformi, en Norðurál er nú einkahlutafélag en ekki hlutafélag. Hins vegar er lagt til að lögunum verði breytt til samræmis við ákvæði laga um álverksmiðju á Reyðarfirði, en þar er kveðið á um að félagið skuli undanþegið breytingum sem kunna að verða á skattalagaákvæðum um frádrátt vaxtakostnaðar. Með þessari breytingu er aðstaða félaganna jöfnuð hvað þetta varðar. En að mínu mati er það svo að vaxtakostnaður hlýtur ávallt að vera frádráttarbær hjá fyrirtækjum í atvinnurekstri. Þannig eru alþjóðlegar reglur og við hljótum að miða við það. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara frekar orðum um þetta frumvarp og legg til að frumvarpinu verði að þessari umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Herra forseti. Íslensk stjórnvöld hafa á undanförnum árum stefnt að aukinni þátttöku í friðargæslustörfum á erlendri grundu. Í nóvember 2000 skilaði starfshópur sem ríkisstjórnin skipaði tillögum um aukna þátttöku Íslands í friðargæslu á vegum alþjóðastofnana sem Ísland er aðili að. Aukin þátttaka Íslands í alþjóðlegum friðargæsluverkefnum er í samræmi við þá stefnu íslenskra stjórnvalda að Íslendingar taki í meira mæli á sig ábyrgð gagnvart umheiminum og alþjóðasamfélaginu. Á liðnu ári störfuðu að jafnaði um 25 Íslendingar á vegum utanríkisráðuneytisins að friðargæslustörfum í Afganistan, Írak, Srí Lanka, Bosníu og Hersegóvínu og Kosovo-héraði. Opinber þátttaka Íslendinga í friðargæslustörfum á alþjóðavettvangi hófst fyrir rúmum 50 árum þegar tveir íslenskir lögreglumenn fóru til starfa á vegum Sameinuðu þjóðanna í Palestínu á árunum 1950 og 1951. Frá þeim tíma hafa íslenskir sérfræðingar starfað að friðargæslu og uppbyggingarstarfi á átakasvæðum á vegum íslenskra stjórnvalda víða um heim, einkum á vegum Sameinuðu þjóðanna, en undanfarin ár einnig á vegum Atlantshafsbandalagsins, Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu og Evrópusambandsins, auk norræna eftirlitsverkefnisins á Srí Lanka, Monitoring Mission. Frá árinu 1994 hafa á annað hundrað Íslendingar starfað að friðargæslu erlendis. Íslenskir friðargæsluliðar eru borgaralegir sérfræðingar og hafa einkum komið úr röðum lögreglumanna, lækna og hjúkrunarfræðinga. Einnig hafa farið til starfa verkfræðingar, fjölmiðlafólk, lögfræðingar, sagnfræðingar, flugumferðarstjórar og slökkviliðsmenn. Umsjón með íslensku friðargæslunni hefur verið í höndum sérstakrar skrifstofu í utanríkisráðuneytinu. Markmiðið með lagafrumvarpi þessu, virðulegi forseti, er að skjóta styrkari lagastoðum undir þátttöku Íslands í alþjóðlegri friðargæslu og kveða skýrt á í lögum um ýmis atriði sem til þeirrar starfsemi heyra, m.a. réttarstöðu friðargæsluliða. Rétt er að vekja athygli á því að frá umboðsmanni Alþingis hafa borist ábendingar um að rétt sé að setja sérstök lög um þessa starfsemi. Við samningu frumvarpsins var m.a. höfð til hliðsjónar löggjöf um friðargæslu í öðrum norrænum ríkjum. Um margt eiga þó eðlilega sérsjónarmið við um íslenska friðargæsluliða enda tekur löggjöf um friðargæslu annars staðar á Norðurlöndum mið af því að þar er starfræktur her en ekki hér á landi. Grunnhugmynd friðargæslu er að bregðast við ófriði eða ófriðarblikum með margþættum aðgerðum, bæði áður en átök brjótast út og eftir að stillt hefur verið til friðar. Friðargæsla tekur þannig til ýmiss konar fjölþjóðlegra aðgerða sem miða að því að koma í veg fyrir átök, koma á friði og skapa skilyrði til að varanlegur friður megi ríkja. Framangreindar aðstæður á starfsvettvangi friðargæslu móta inntak ákvæða þessa frumvarps. Herra forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að gera hér grein fyrir málinu og vil beina til hans spurningu um þær takmarkanir sem hann teldi vera í þeim heimildum sem honum eru veittar með þessu frumvarpi. Það er rétt að um þessa starfsemi hafa ekki gilt nein lög, því miður, og tímabært og þakkarvert að fram skuli vera komið frumvarp þar að lútandi. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þær takmarkanir sem eru á valdi hans samkvæmt lögum þessum til að senda menn til friðargæslu til annarra landa. Takmarkast það við aðgerðir alþjóðastofnana, svo sem Sameinuðu þjóðanna eða Atlantshafsbandalagsins, eða telur hann sig með frumvarpi þessu, verði það að lögum, hafa heimildir til að senda íslenska friðargæsluliða til hvaða alþjóðlega friðargæslustarfs sem vera skal og þá auðvitað að gefnu tilefni? Telur hann, að þessu frumvarpi samþykktu, utanríkisráðherra t.d. hafa heimildir til að senda íslenska friðargæsluliða í verkefni á vegum hóps þjóða sem tækju sig saman um aðgerðir utan samþykkta Sameinuðu þjóðanna og utan Atlantshafsbandalagsins, t.d. með líkum hætti og gerðist í Írak og kynni sannarlega að gerast aftur í tengslum við þá þróun sem nú er uppi í Íran?

Herra forseti. Í sjálfu sér eru engar sérstakar takmarkanir í þessu lagafrumvarpi um það við hvers konar friðargæsluverkefni þátttaka Íslendinga kynni að takmarkast. Hér stendur einvörðungu í 1. gr. að utanríkisráðuneytinu sé heimilt að taka þátt í alþjóðlegri friðargæslu og senda fólk til starfa við friðargæsluverkefni í því skyni og síðan er það útlistað nánar. En ég tel rétt að benda á, eins og ég gat um í framsögu minni, að miðað við þá reynslu sem fengin er, er langlíklegast að þessi verkefni takmarkist við starfsemi á vegum ÖSE, Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, NATO, Evrópuráðsins, Evrópusambandsins, norræns samstarfs og fleira þess háttar, þó að ekki sé hægt að útiloka fyrir fram neitt sérstakt annað. Ég vek athygli á því, eins og ég gat um í framsöguræðu minni, að íslenskur friðargæsluliði hefur verið í Írak.

Virðulegur forseti. Því er ekki að leyna að það er skoðun þess sem hér stendur að þau hörmulegu mistök, að ég tel, sem ríkisstjórn Íslands urðu á með því að gera okkur að einni hinna viljugu þjóða í tengslum við innrásina í Írak gefa ekki það traust á ríkisstjórnina eða tilefni til þess að Alþingi samþykki fyrirvaralausar og takmarkalausar heimildir til handa hæstv. utanríkisráðherra að senda Íslendinga til átakasvæða, jafnvel undir vopnum, eins og er greinilega skilningur hæstv. utanríkisráðherra á þessu frumvarpi. Hann vísaði líka til þess að á okkar vegum hafi verið friðargæsluliðar, m.a. í Írak. Ég vil því nota tækifærið og spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Á vegum hvaða alþjóðastofnunar og í hvaða samhengi voru þar t.d. íslenskir sprengjuleitarmenn sérstaklega að störfum? Ég vil líka spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort ekki ætti að vera fullnægjandi að Alþingi framseldi valdheimildir þessar hvað varðaði verkefni á vegum Sameinuðu þjóðanna og Atlantshafsbandalagsins þar sem við höfum þegar gengist undir ákveðnar alþjóðlegar skuldbindingar, en ef fara ætti út fyrir starf á vegum þessara stofnana, eins og t.d. í nýju bandalagi viljugra þjóða, þyrfti sérstakt samþykki Alþingis fyrir því. Og hvort ekki væri jafnvel til íhugunar, þar sem við höfum ekki komið að friðargæslustarfi með skömmum fyrirvara hingað til heldur haft ágætt ráðrúm til þess, að það þyrfti í raun og veru sérstakt samþykki Alþingis fyrir hverju verkefni. Hér er jú verið að tefla á tvær hættur og senda menn inn  
            

Herra forseti. Ég tel ekki fært að binda þessar heimildir í lögum við friðargæsluverkefni á vegum Sameinuðu þjóðanna og NATO eins og hv. þingmaður lagði til, að mér skildist. Ég nefndi hér Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu og norrænt samstarf en þar erum við í sérstöku verkefni núna á Srí Lanka, sem hefur reyndar verið töluvert í fréttum. Einnig höfum við tekið þátt í verkefnum á vegum Evrópusambandsins. Við höfum lítið sem ekkert verið í verkefnum enn sem komið er á vegum Sameinuðu þjóðanna, þó að það standi til að fara út í það í ríkari mæli. Mér finnst eðlilegt að um þetta sé settur almennur rammi en ég tel óeðlilegt að þrengja hann frekar en gert er ráð fyrir í þessum frumvarpsdrögum. Upp geta komið aðstæður þar sem kann að þurfa bregðast skjótt við. Hins vegar er líka nauðsynlegt að hafa það í huga að við höfum ekki verið að senda okkar fólk inn á svæði þar sem áhætta er mest. Við höfum reynt að takmarka verkefnin þannig að okkar fólk, sem er auðvitað borgaralegir sérfræðingar, sé ekki á mestu hættusvæðunum heldur annars staðar þar sem það getur gert gagn með sérþekkingu sinni við uppbyggingu og friðarumleitanir af öllu mögulegu tagi.

Hæstv. forseti. Ég vil leggja nokkur orð í belg við 1. umr. um frumvarp til laga um íslensku friðargæsluna og þátttöku hennar í alþjóðlegri friðargæslu. Fyrir hartnær fimm árum, fimm árum í haust, var íslenska friðargæslan sett á stofn formlega, mig minnir að það hafi verið 10. september 2001, en eins og hv. þingmenn vita höfðu Íslendingar tekið þátt í einhvers konar friðargæsluverkefnum fram að þeim tíma, þó ekki í miklum mæli. Frá því að skrifuð var og gefin út af utanríkisráðuneytinu skýrsla um þessi málefni árið 2000, hefur mikill vöxtur orðið í íslensku friðargæslunni. Það sést kannski best á því að á yfirstandandi fjárlagaári er varið 573 millj. kr. til friðargæslunnar, ég held að rétt sé hjá mér, rúmlega hálfum milljarði króna. Þetta eru gífurlegar upphæðir ef maður horfir bara á þær einar. Mig minnir einnig að það hafi verið áætlun utanríkisráðuneytisins að á þessu ári yrðu íslenskir friðargæsluliðar orðnir 50 talsins. Ég held að þeir séu 25 núna þannig að þeirri tölu hefur ekki verið náð en það kemur væntanlega í ljós við nánari umfjöllun um frumvarpið í nefndinni hvernig þau mál standa. Hæstv. forseti. Margt hefur gerst í sögu íslensku friðargæslunnar á umliðnum tæpum fimm árum og mjög tímabært að setja einhvers konar lagaramma um starfsemi hennar. En eins og hæstv. utanríkisráðherra tók fram í framsögu sinni miðast löggjöf annars staðar, og væntanlega í nágrannaríkjum okkar, um þetta málefni, um málefni friðargæslu, við það að þau ríki hafa yfir her að ráða. Eins og margoft hefur komið fram í umræðum um málefni friðargæslunnar á hinu háa Alþingi er að mörgu leyti nokkuð augljóst að upphaflega, þegar friðargæsluverkefnin voru kannski einfaldari en þau eru í dag, voru verkefnin sem þarna var um að ræða verkefni hermanna. Ég hef leyft mér að orða það svo að friðargæslan geti verið hin hliðin á hermennskunni vegna þess að til hennar þurfi oft og tíðum mjög svipaða þjálfun og svipaðan grunn til að standa á. Hins vegar er það svo að á síðustu árum, sérstaklega síðustu 10, 15 árum eftir lok kalda stríðsins hefur umhverfi friðargæsluverkefna breyst mjög mikið og ég held að segja megi að nú sé um miklu flóknari verkefni að ræða en voru á árunum og áratugunum eftir seinni heimsstyrjöldina. Það þýðir í raun að verkefnin sem hægt er að fást við fyrir þau ríki sem vilja leggja eitthvað af mörkum á þessu sviði eru mjög fjölbreytileg og því hægur vandi fyrir stjórnvöld og þau ríki sem vilja leggja til mannafla og framlög til þess að stuðla að friði, efla friðargæslu eða stuðla að uppbyggingu eftir átök, að velja verkefni við hæfi. Það hefur einmitt verið umræðan um verkefnaval íslensku friðargæslunnar sem við þingmenn Samfylkingarinnar höfum helst gert athugasemdir við á liðnum missirum. Okkur hefur þótt að sú áhersla sem lögð hefur verið á verkefni á vegum Atlantshafsbandalagsins hafi ekki í raun verið verkefnaval sem hæfir íslenskri þjóð, ef þannig má að orði komast, og að það sé í raun miklu nærtækara fyrir íslensk stjórnvöld að velja friðargæsluverkefni, eða velja það að starfa innan friðargæsluverkefna sem eru undir hatti annarra stofnana, ekki hernaðarbandalags heldur annarra stofnana og þá ekki síst stofnana Sameinuðu þjóðanna, hinna fjölmörgu stofnana Sameinuðu þjóðanna sem stuðla að þróun og uppbyggingu víða um heim eftir átök eða á hamfarasvæðum eða þar sem mikil neyð ríkir og þar er um auðugan garð að gresja. Með starfsemi sinni koma stofnanir Sameinuðu þjóðanna víða að í uppbyggingu eftir átök og reyna einnig að koma í veg fyrir að átök brjótist út. Þess vegna finnst mér athyglisvert að í 1. gr. frumvarpsins, þar sem talin eru upp friðargæsluverkefni ýmiss konar, segir, með leyfi forseta: „Til friðargæsluverkefna heyra m.a. eftirfarandi aðgerðir: a. Aðgerðir til að koma á friði með viðveru og starfi friðargæsluliða og skapa friðvænleg skilyrði til framtíðar á átakasvsæðum. b. Aðgerðir til að halda hættuástandi á átakasvæðum í skefjum. c. Aðgerðir til að tryggja stöðugleika og starfa með heimamönnum á átakasvæðum í því skyni að koma í veg fyrir að átök brjótist út. d. Verkefni borgaralegra sérfræðinga sem stuðla að uppbyggingu stjórnmála- og efnahagslífs í þeim tilgangi að koma á varanlegum friði.“ Síðan er liður, þar sem segir: „e. Mannúðar- og neyðaraðstoð við flóttafólk og fórnarlömb átaka eða náttúruhamfara.“ Ég hefði haldið að d-liðurinn, þau verkefni borgaralegra sérfræðinga sem stuðla að uppbyggingu stjórnmála- og efnahagslífs í þeim tilgangi að koma á varanlegum friði væri kannski sá liður sem Íslendingar ættu að leggja mesta áherslu á, því að þó svo að hinir liðirnir þrír, a, b og c, séu almennt orðaðir þá felst það í orðanna hljóðan að aðgerðir til að koma á friði með viðveru og starfi friðargæsluliða eða aðgerðir til að halda hættuástandi í skefjum eða eins og segir hér í c-lið „aðgerðir til að koma í veg fyrir að átök brjótist út“ eru kannski að stærstum hluta aðgerðir og verkefni sem kalla á að friðargæsluliðar beri vopn, að friðargæsluliðar séu ekki í borgaralegum verkefnum. Það er alla vega minn skilningur á því sem hér er sagt í 1. gr. frumvarpsins en við munum að sjálfsögðu fara vel yfir í hv. utanríkismálanefnd nákvæmlega hvað hér er undir og hvernig sú forgangsröðun eigi að vera og má vel vera að þingnefndin hafi um það aðrar hugmyndir en þær sem hér eru. Að lokum, e-liðurinn, „Mannúðar- og neyðaraðstoð við flóttafólk og fórnarlömb átaka eða náttúruhamfara“, vissulega mjög mikilvæg starfsemi en þó ber að hafa í huga að þá aðstoð veita Íslendingar ekki síst á vettvangi frjálsra félagasamtaka í samstarfi við þau hvort heldur við erum að tala um starf Íslands innan Alþjóðarauðakrossins, Hjálparstarfs kirkjunnar eða annað slíkt. En ég útiloka að sjálfsögðu ekki að það geti líka verið inni á verkefnasviði friðargæslunnar með einhverjum hætti. Tvö önnur atriði vil ég minnast sérstaklega á hér við 1. umr. en í 7. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Íslenskir friðargæsluliðar skulu gangast undir siðareglur um störf sín sem utanríkisráðuneytið semur.“ Ég hef áður spurst fyrir um þessar siðareglur hér í þessum sal og þá voru svörin þau að þær væru í mótun, það væri verið að skrifa þær. Mig langar til að inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hvort þessar siðareglur liggi fyrir, hvort þær hafi verið birtar eða kunngjörðar með einhverjum hætti og hvernig friðargæsluliðum sé uppálagt að fylgja þeim, hvort þeir séu t.d. beðnir um að undirrita þær eða hvernig þeim sé framfylgt með öðrum hætti, þ.e. sé búið að skrifa þær og ráðuneytið farið að fylgja þeim eftir. Annað atriði varðar líka verkefnavalið og varðar það sem kallað hefur verið kynjasjónarmiðin í þessu starfi öllu. Það vita allir sem hafa kynnt sér það að við uppbyggingu, sérstaklega á stríðshrjáðum svæðum og eftir átök, skiptir mjög miklu máli og er í raun algjört grundvallaratriði í slíku starfi að rödd kvenna fái að heyrast og að sjónarmið þeirra séu höfð til hliðsjónar í öllu uppbyggingarstarfi. Birna Þórarinsdóttir, fráfarandi framkvæmdastjóri UNIFEM á Íslandi skrifaði góða skýrslu um þessi mál sem kom út á síðasta ári, að mig minnir, um kynjasjónarmiðin innan friðargæslunnar. Þar kom í ljós að með þeirri áherslu sem lögð hefur verið á verkefnin innan NATO hefur hallað á þann veginn í friðargæslunni að minni áhersla hefur verið lögð á þau verkefni þar sem í raun væri hægt að vinna betur að réttindum kvenna, barna og að þeim kynjasjónarmiðum sem skipta mjög miklu máli í svona starfi. Verkefni sem Ísland hefur styrkt á vegum UNIFEM í Kosovo er ágætis dæmi um hvernig verkefni er hægt að setja undir þennan hatt. Ég hygg að við ættum og við gætum lagt miklu meiri áherslu á þessa tegund verkefna í starfi friðargæslunnar, þar með líka fengið fleiri konur til starfa í friðargæslunni. Ég held að það hafi gildi í sjálfu sér að fleiri konur komi þar til starfa og ekki síður hefur það mjög mikið gildi í öllu alþjóðastarfi sem íslensk stjórnvöld taka þátt í að sjónarmið kvenfrelsis og kvenréttinda séu þar ofarlega á blaði, helst efst að mínu viti, og séu höfð að leiðarljósi í verkefnavali og öðru, því eins og allir vita eru langflest fórnarlömb stríðsátaka og þeirra hörmunga þeim fylgja konur og börn. Það eru konur og börn sem eru hrakin á flótta, misþyrmt, nauðgað og fótunum kippt undan þeim með margvíslegum hætti. Það eru einmitt þessir hópar sem þurfa mestrar aðstoðar við í uppbyggingu eftir átök og í raunverulegri friðaruppbyggingu. Ég vil því geta þess hér við 1. umr. að mér fyndist það líka við hæfi í þeim ramma sem hér er verið að móta utan um starfsemi friðargæslunnar að þess væri getið með einhverjum hætti í markmiðsgreininni að það væri stefna íslenskra stjórnvalda að sinna þessum málum sérstaklega og leggja sérstaklega áherslu á verkefni sem stuðla að bættum hag kvenna og barna eftir átök og stuðla að þátttöku þeirra í samfélaginu. Í fljótu bragði, hæstv. forseti, eru ekki fleiri atriði sem ég vil koma inn á hér við 1. umr. nema kannski eitt í lokin. Það hefur verið frá því sagt einhvers staðar að íslenska friðargæslan hafi stefnt að því að taka þátt í fleiri verkefnum á vegum Sameinuðu þjóðanna, eins og hæstv. ráðherra reyndar minntist á lauslega. Þar hefur m.a. verið talað um World Food Program, Matvælahjálp Sameinuðu þjóðanna. Ég vil þá nota tækifærið til að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort slíkt starf væri komið af stað eða undirbúningur að þátttöku í því og þá að hnýta við það hvort fleiri verkefni eða önnur verkefni á vegum stofnana Sameinuðu þjóðanna sem íslenska friðargæslan hefði áætlanir um að taka þátt í væru í farvatninu.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp við 1. umr. um málið. Eins og fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra var þetta til umfjöllunar í utanríkismálanefnd þingsins og kom að því búnu hingað aftur inn í þingsal, en ég vil aðeins vekja athygli á örfáum atriðum. Í fyrsta lagi er mikilvægt að setja lög um réttindi starfsmanna sem ráðast til friðargæslunnar. Í 13. gr. frumvarpsins er kveðið á um að íslenskir friðargæsluliðar skuli vera tryggðir vegna slysa sem þeir kunna að verða fyrir í starfi og utan starfs á erlendri grundu meðan ráðningarsamningar við þá eru í gildi. Við munum öll eftir því hvað henti okkar menn í Afganistan á sínum tíma þegar álitamál varð uppi um tryggingar þeirra. Síðan er hitt sem við hljótum að þurfa að skoða, það er ekki aðeins vikið að réttindum heldur einnig réttindamissi í þessu frumvarpi því að það er kirfilega tekið fram í nokkrum lagagreinum að ákvæði um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum gildi ekki um störf íslenskra friðargæsluliða á erlendri grundu og verkafallsrétt eiga þeir aldeilis ekki að hafa. Þetta er náttúrlega atriði sem við eigum eftir að taka til skoðunar. Síðan ef menn fara að slá á létta strengi þá verð ég að vera aðeins ósammála hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur þegar hún lagði áherslu á að við ættum að sinna d-liðnum í 1. gr. laganna þar sem vikið er að því að Íslendingar stuðli að eða leggi fram sérfræðikunnáttu um uppbyggingu stjórnmála- og efnahagslífs í þeim tilgangi að koma á varanlegum friði. Ég ætla bara að vona að ekki verði sendir fulltrúar úr núverandi ríkisstjórn til að kenna mönnum efnahagsstjórn. En að öllu gríni slepptu er hér háalvarlegt mál á ferðinni. Fram kom réttilega í máli hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur að við verjum rúmum hálfum milljarði til þessa málaflokks á ári hverju og ég lít svo á að við eigum að láta til okkar taka í friðar- og uppbyggingarstarfi um heiminn en við eigum að vanda vel til verkefnanna. Ég tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar að því leyti að það er eðlilegt að slíkt komi til ákvörðunar á Alþingi hverju sinni hvaða verkefni eru valin. Hvers vegna skyldi það nú vera? Jú, það hefur viljað brenna við og meira en brenna við, það er nánast viðtekin regla að Íslendingar, íslenska ríkisstjórnin og núverandi ríkisstjórn vill helst að við gerumst eins konar hreinsunardeild hjá NATO og Bandaríkjaher. Þetta er bara staðreynd sem ég geri mjög alvarlegar athugasemdir við. Ég minnist þess þegar ekki stóð á fjárframlögum til verkefna á vegum NATO að þá var skammtað úr hnefa til fórnarlamba jarðskjálftanna í Pakistan, það er ekki langt um liðið frá þeim atburðum. Þetta eru þau atriði sem ég vil helst nefna og síðan náttúrlega hitt að þótt staðhæft sé í athugasemdum með frumvarpinu að Íslendingar hafi fyrst og fremst starfað sem borgaralegir sérfræðingar og einvörðungu sem borgaralegir sérfræðingar, komið úr röðum lögreglumanna, lækna og hjúkrunarfræðinga, þá hafa mörkin verið harla óljós á borgaralegu starfi annars vegar og hervæddu starfi hins vegar. Við höfum öll séð myndir af íslenskum friðargæsluliðum búnum vopnum, þungvopnuðum á flugvellinum í Kabúl í Afganistan. Ég held að við minnumst öll slíkra mynda. Við erum því komin ansi nærri því að setja hér á fót her og ekki síst þegar þessu liði er beitt í tengslum við hernaðaraðgerðir eins og var í Afganistan og Írak, það voru a.m.k. fyrirheit um það á sínum tíma að við tengdumst svokölluðu uppbyggingarstarfi á vegum Bandaríkjahers í Írak. Þetta kom til umfjöllunar hér á þinginu. Ég ítreka, hæstv. forseti, það er mjög mikilvægt að Íslendingar láti til sín taka í uppbyggingarstarfi, í friðarstarfi og það er alveg hárrétt sem hér hefur verið bent á við umræðuna að þar eru, mér liggur við að segja því miður, sorglega margir valkostir. Við eigum að sjálfsögðu að láta til okkar taka á þeim sviðum þar sem við höfum sérþekkingu, við höfum lækna og hjúkrunarfræðinga, og það eru margvísleg uppbyggingarstörf sem þess vegna gætu tengst vatnsveitum, hitaveitum og störfum af slíku tagi, auk að sjálfsögðu hvers kyns mannúðar- og neyðaraðstoðar við flóttafólk og fórnarlömb átaka eða náttúruhamfara sem reyndar er tiltekið sem eitt af verkefnum friðargæslunnar. Ég ætla að láta þessari ræðu minni lokið, þetta eru aðeins örfáar athugasemdir hér við 1. umr. um málið sem síðan á án efa eftir að fá góða og vandaða umfjöllun í utanríkismálanefnd þingsins.

Virðulegur forseti. Hv. 4. þm. Suðvest., Þórunn Sveinbjarnardóttir, hefur gert ágætlega grein fyrir helstu áherslum okkar í Samfylkingunni hvað þessu máli viðvíkur. Ég treysti því að það muni fá vandaða umfjöllun í utanríkismálanefnd þingsins og treysti því jafnframt í ljósi þess að nú eru aðeins tíu dagar til þingloka að það sé sannarlega ekki ætlun hæstv. utanríkisráðherra að afgreiða jafnmikilvægt og mikilsvert lagafrumvarp í gegnum þingið að þessu sinni heldur sé það fyrst og fremst tekið hér til kynningar og ætlunin sé að taka það til afgreiðslu á næsta vetri. Mér þætti vænt um að fá viðbrögð hæstv. utanríkisráðherra við því. En ég held að við hljótum öll að geta verið sammála um að mikilvægt sé að utanríkismálanefnd fari vel yfir málið og standi hér sem best að verki. Það sem rak mig hins vegar í ræðustólinn, þrátt fyrir ágæta ræðu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur og hv. þm. Ögmundar Jónassonar um þetta efni, voru satt að segja áhyggjur af áhyggjuleysi hæstv. utanríkisráðherra í andsvörum við mig áðan þegar hæstv. ráðherra lýsti því yfir að við gættum þess að senda friðargæsluliða okkar ekki á hættulegustu svæðin um leið að hann gat þess að við værum að vísu með friðargæsluliða í Írak. Ætli það séu nú til öllu hættulegri staðir í heiminum um þessar mundir til að vera á þar sem tugþúsundir manna hafa fallið á umliðnum missirum í kjölfar hins ólögmæta árásarstríðs sem ríkisstjórn Íslands lýsti stuðningi við? Ég hlýt þess vegna að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort hann telji Írak ekki til hættulegustu svæða og hvort ekki sé ábyrgðarhlutur að senda menn þangað, og árétta spurningu mína frá því í andsvörum áðan um það á hvers vegum sprengjuleitarmenn okkar voru í Írak. Var það á vegum Sameinuðu þjóðanna, var það á vegum Atlantshafsbandalagsins, var það á vegum innrásarliðsins eða á hvers vegum voru þeir þar niður frá og voru þeir undir vopnum? Ef friðargæsluliðar okkar eru þar undir vopnum, skilur hæstv. utanríkisráðherra þá lagaheimildir sínar þannig að honum sé, að gildandi lögum, heimilt að senda vopnaða menn án sérstakra samþykkta inn á átakasvæði og í kjölfar ólögmætra innrásaraðgerða eins og í Írak, og á grundvelli hvaða heimilda telur hæstv. ráðherra sig hafa það vald? Verði hæstv. utanríkisráðherra falið það vald að ákveða að senda friðargæsluliða á hverja þá staði í veröldinni sem hann telur rétt, ef þannig á um hnútana að binda tel ég algerlega óhjákvæmilegt að skylt sé í þessum lögum að lagt verði formlegt áhættumat á þau verkefni sem fyrir valinu eiga að verða þannig að það sé alveg tryggt og lögbundið að farið sé yfir þá áhættu sem í því felst að senda menn inn í tiltekin lönd við tilteknar aðstæður og að það sé sannarlega vandað til undirbúningsins hvað viðvíkur áhættunni því að auðvitað erum við að senda okkar fólk inn í erfiðar aðstæður og oft og tíðum viðsjárverðar. Ég held að það væri líka þarflegt við þessa umræðu ef hæstv. utanríkisráðherra gæti upplýst okkur um stöðu þessara mála í Afganistan, að hve miklu leyti friðargæslan er þar að störfum núna og á hvaða svæðum og hvernig hann metur þá hættu sem þar er nú í kjölfar þeirra atburða og vaxandi rósturs sem virðist vera þar í landi. Þá er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvernig á því stendur að það er sérstaklega tiltekið í frumvarpinu og farið í það að undanskilja ráðningar friðargæsluliða auglýsingum um opinber störf. Í fljótu bragði verður ekki annað séð en að jafnmikilvægt sé um þessi störf eins og önnur störf í þágu ríkisins að til þeirra fáist bestu menn sem völ er á á hverjum tíma og opnasta og gagnsæjasta leiðin til þess hlýtur að vera sú að auglýsa þau störf og að þar sé ráðið eftir verðleikum og eftir þeim lögum sem um þau efni gilda í starfsmannamálum ríkisins. Verður ekki séð að það séu neinar sérstakar aðstæður sem kalli á að heimila ráðherra að víkja frá því að auglýsa þessi störf eða að það sé nokkurt sérstakt tilefni til þess að fela utanríkisráðuneytinu einhvers konar geðþóttavald um ráðningar í friðargæsluna, heldur séu þetta einmitt ákaflega veigamikil og viðkvæm störf sem mikilvægt er að vel og faglega sé staðið að ráðningu í. Þess vegna inni ég hæstv. ráðherra eftir skýringum á þessum ákvæðum í frumvarpinu. Okkur gefst nú væntanlega gott tækifæri til að fjalla um þetta mál við 2. umr. eða næst þegar málið kemur inn í þingið að hausti, en ég vildi að lokum, kannski fyrir forvitni sakir, spyrja fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra um undanþáguákvæðin í lögum þessum varðandi skattskyldu þessara tilteknu starfsmanna ríkisins og hvort þessir starfsmenn séu í dag undanþegnir sköttum og skyldum og þá á grundvelli hvaða laga það er, ef svo er. Hvers vegna ráðherrann sé að sækja um sérstakar skattundanþágur fyrir starfsmenn sína og hvort það sé ekki plagsiður sem verið er að reyna að hverfa frá hvarvetna í löggjöf og opinberum rekstri, að afnema sérstakar undanþágur og flækjur í okkar annars ágæta skattkerfi.

Virðulegi forseti. Ég vil víkja nokkrum orðum að ræðu hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur sem kom með nokkrar athugasemdir og spurningar. Fyrst varðandi það sem þingmaðurinn nefndi um konur og friðargæsluna og þá vil ég leyfa mér að taka undir þau sjónarmið svona í aðalatriðum sem þar komu fram um að friðargæslan eigi að vera opin bæði konum og körlum og verkefnin sem hún tekur að sér eigi að vera þess eðlis að þau henti bæði konum og körlum. Það má vel vera að rétt sé að huga að orðalagi í þessu frumvarpi og væntanlegum lögum sem geri þetta skýrt. Hvað varðar siðareglurnar þá eru þær reglur ekki tilbúnar en ég geri ráð fyrir að þær verði sýndar í utanríkismálanefnd þingsins þegar það gerist. Varðandi önnur verkefni en þau sem nú hefur verið sinnt, þ.e. verkefni á vegum Sameinuðu þjóðanna, t.d. matvælaaðstoðarinnar, þá eru það hlutir sem eru í undirbúningi. Það hefur t.d. verið nefnt að senda fólk til Darfúr í Súdan þar sem þörfin er brýn og neyðin mikil en ekki hefur verið gengið frá því enn sem komið er. Varðandi aðrar spurningar sem komið hafa fram í umræðunni þá er hægt að fá upplýsingar um stöðu einstakra friðargæsluverkefna þegar málið kemur til meðferðar í utanríkismálanefnd sem og nánari skýringar á einstökum greinum þessa frumvarps.