Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þsk. 553 flyt ég frv. til l. um stofnun og slit hjúskapar. Í því felst að lækka aldur heimildar til stofnunar og slita hjúskapar úr 20 árum í 18 ár. Fyrir Alþ. liggur nú lagafrv. um breyt. á lögum um lögræði, nr. 95/1947, þar sem sú breyting er ráðgerð að lækka lögræðisaldur úr 20 árum í 18 ár. Svo sem um getur í aths. með því frv. er eðlilegt að breytt verði við lögfestingu lækkaðs lögræðisaldurs, lagaákvæðum þar sem áskilnaður um samþykki foreldra er bundinn við 20 ára aldur. Svo er um samþykki foreldra við hjúskaparstofnun barns þeirra, sem er innan við 20 ára aldur, samkv. gildandi lögum. Er því lagt til með þessu lagafrv. að aldursmark lækki í 18 ár. Lagafrv. um lögræðisaldur er nú í þessari hv. d. og er komið til allshn. Er það í síðari deildinni. Þótti því rétt að flytja frv. það sem hér liggur nú fyrir. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. allshn. Eðlilegt er að frv. þetta hafi samflot með því frv. um lögræðisaldur sem áður gat um og þar er.



Herra forseti. Landbn. hefur athugað þetta frv., en eins og hv. alþm. vita er þetta eitt af þeim frv. sem voru í félagsmálapakkanum, sem svo var kallaður 1, des. s. l. Frv. var sent Búnaðarþingi til umsagnar og gerir Búnaðarþing till. um að breyta frv. lítillega. Varð landbn. við þeirri ósk. Brtt. er á þskj. 566 og er svo hljóðandi: „Við 3. gr. 1. og 2. málsl. 3. mgr. orðist svo: Afleysingamenn skulu hafa rétt til aðildar að Lífeyrissjóði bænda. Skulu þeir taka laun eftir sama launaflokki og viðurkenndur er af landbrn. fyrir frjótækna.“ Landbn. fannst að eðlilegra væri að vísa á launaflokkinn, en þegar það var athugað kom í ljós að frjótæknum er ekki skipað í launaflokka með opinberum starfsmönnum, heldur hefur landbrn. ákveðið flokkinn. Með tilliti til þess varð n. sammála um að brtt. væri eðlileg. Hv. þm. Bjarni Guðnason skrifaði undir með fyrirvara, en Eðvarð Sigurðsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um sérstakan hátekjuskatt. Það flytja með mér hv. þm. Vilmundur Gylfason, Bjarni Guðnason, Gunnlaugur Stefánsson og Jóhanna Sigurðardóttir. Ég vil fara í stuttu máli yfir þetta frv. og helstu atriði þess. Í 1. gr. frv. segir að „fari launatekjur einstaklings yfir 12 millj. kr. á ársgrundvelli skal innheimta sérstakan hátekjuskatt, sem nemur 85% af þeim tekjum sem eru umfram 1 millj. kr. á mánuði.“ Í 2. gr. frv. segir: „Þennan sérstaka hátekjuskatt skal innheimta mánaðarlega, þannig að ef tekjur fara yfir 1 millj. kr. á mánuði skal vinnuveitanda skylt að halda eftir 85% af því sem er umfram 1 millj. kr. og leggja það inn á sérstakan reikning ríkissjóðs. Nái tekjur launþega, sem áður hefur greitt þennan skatt, ekki millj. á mánuði síðar á tímabilinu skal endurgreiða honum af sama reikningi.“ Í grg. með frv. segir m. a.: Frá því að Alþ. samþykkti frv. til l. um viðnám gegn verðbólgu liðu ekki nema nokkrir dagar þar til launahlið frv. tók að riðlast. Í því sambandi má nefna samninga Flugleiða hf. við hóp flugmanna og lyktir þess máls. Án tillits til þess, hvaða skoðanir menn kunna að hafa á hátekjum eins og þeim sem hér um ræðir, má ljóst vera, að samningar af þessu tagi kunna að leiða til skriðu peningalaunahækkana, bæði hjá áðurnefndu fyrirtæki og hjá fjölmörgum stéttum öðrum í þjóðfélaginu. Líklegar afleiðingar eru að launahlið efnahagsfrv. standist ekki, verðbólgumarkmiðin verði að engu gerð og allt þjóðfélagið gjaldi fyrir dýru verði. Flm. þessa frv. hafa kannað möguleika á lagasetningu um frestun launahækkana í samningum Flugleiða hf. og flugmanna. Sú leið er talin ófær eða illfær, einkum vegna afturvirkni slíkra laga: Sérstakur hátekjuskattur hefur þá kosti fram yfir aðrar leiðir, að hann nær til þeirra hópa í þjóðfélaginu sem miklar tekjur hafa. Hann er því almenn regla. Í þessu frv. er lagt til að á verði lagður sérstakur hátekjuskattur er komi í stað almennra tekjuskatta, - og ég vil að þessari setningu verði veitt sérstök athygli, - „er komi í stað almennra tekjuskatta, og hann innheimtur með staðgreiðslukerfi. Gallinn við þessa aðferð er auðvitað sá, að lögin ná ekki til þeirra einstaklinga í þjóðfélaginu sem hafa haft aðstæður til að „skammta“ sér skatta á löglegan eða ólöglegan hátt. Engu að síður er það álit flm., miðað við ríkjandi aðstæður á launamarkaði, að löggjafanum beri að grípa inn í í jöfnunarskyni, svo og til að hamla gegn verðbólguþróun sem nýtt launaskrið mundi hafa í för með sér. Minna má á þá þáltill. þm. Alþfl. sem gerir ráð fyrir afnámi tekjuskatts af atmennum launatekjum. Þess er fastlega að vænta, að sú þáltill. verði samþ. nú fyrir þinglok. Þar er gert ráð fyrir að tekjuskattur sé afnuminn af almennum launatekjum, sem eru skilgreindar svo, að þær séu tvöfaldar meðaltekjur verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna. Þetta er yfirlýst stefna Alþfl. Það breytir ekki hinu, að þegar laun eru orðin óheyrilega há þykir full ástæða til að skattleggja þau mikið í því skyni að koma á jöfnuði og jafnvægi í þjóðfélaginu.“ Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara miklu fleiri orðum um þetta frv. Það skýrir sig að verulegu leyti sjálft. Flm. óttast mjög að úr böndum sé að fara sú launastefna sem ríkisstj. hefur reynt að móta í tengslum við eigin efnahagsmálastefnu. Samningar þeir, sem gerðir voru við flugmenn Flugleiða hf. nýlega, hafa valdið mikilli ólgu og óánægju á launamarkaði, svo að ekki sé tekið dýpra í árinni, enda má segja að þeir hafi komið eins og hnefahögg í andlit láglaunafólksins í landinu sem ríkisstj. hefur beðið um að skerða eigin laun. Allt bendir til að þeir samningar, sem ég hef vitnað hér til, svo og ýmislegt annað, sem nú er að gerast á launamarkaði, geti valdið launaskriði sem ekki verður við ráðið. Slíkt launaskrið gæti á skömmum tíma gert að engu tilraunir til baráttu gegn verðbólgu sem hefur verið höfuðmarkmið núv. ríkisstj. Þar með gæti ríkisstj. ekki staðið við þau loforð að vernda kjör láglaunafólksins í landinu. Tilgangurinn með þessu frv. er bæði einfaldur og skýr. Hann er sá að setja raunverulegt þak á launatekjur, þ. e. að þær geti ekki farið upp fyrir 1 millj. kr. á mánuði hjá einstaklingi og ekki yfir 12 millj. kr. á ári. Því hefur verið haldið fram, að frv. feli í sér 150% skattlagningu. Þetta er auðvitað fjarstæða og kemur enda fram í grg. að um allt annað er að ræða. - Ég verð í þessu sambandi að segja að mér finnst þáttur Morgunblaðsins í fréttaflutningi af þessu frv. fyrir neðan allar hellur, en sýnu lakara þykir mér þegar ábyrgur embættismaður gerir sig sekan um að túlka frv. af þessu tagi í fjölmiðli og taka ekkert mið af grg. þeirri, sem frv. fylgir, og búa sér til tölur sem engan veginn fá staðist. Flm. er ljóst að í útfærslu frv. þarf að leysa nokkur tæknileg vandamál. Þeir treysta því hins vegar að hinum hæfu embættismönnum á sviði skattamála verði ekki skotaskuld úr því að leysa þann vanda. Þar er einkum að ræða nokkur atriði er snerta einstaklinga sem taka laun á fleiri en einum stað. Flm. hefðu vissulega kosið að ríkisstj. hefði getað gert þetta frv, að sínu, en treysta því hins vegar að þeir eigi stuðning hennar vísan í jafnsjálfsögðu máli og þessu. Hér er gert róttæk tilraun til launajöfnunar, áhrifameiri en flest það sem gert hefur verið á þessu sviði. En þetta frv. leysir hins vegar ekki stórfelldan vanda sem nú er við að stríða þar sem eru skattsvikin, bæði þau löglegu og ólöglegu. é, því sviði er nauðsynlegt að gera mikið átak svo að stöðva megi það gífurlega launamisrétti sem felst í misjafnri aðstöðu manna til að skammta sér laun, ákveða sér hlunnindagreiðslur og beita ýmsum aðferðum til að lagfæra tekjuhlið á skattframtali. Það skal ítrekað, að flutningur þessa frv. breytir í engu stefnu Alþfl. um afnám beinna skatta af almennum launatekjum. En millj. kr. laun á mánuði, 12 millj. á ári, eru ekki almennar launatekjur, heldur fjórföld til fimmföld grunnlaun verkamanns. Það er óhætt að fullyrða að launamisréttið í þjóðfélaginu sker í augu hvers manns sem vill kynna sér það. Rangt vísitölukerfi hefur að mínu mati aukið á þetta launamisrétti sem kemur hvað skýrast í ljós þegar vísitöluþakinu er lyft af launum hátekjuhópanna. Láglaunafólkið situr eftir og bilið breikkar stöðugt. Það er þess vegna mikil nauðsyn að setja raunverulegt þak á tekjur - þak sem ekki verður lyft með ákvörðun lítils hóps manna. Í þeim sviptingum, sem nú eiga sér stað í kjaramálum, verður löggjafinn að tryggja að launamisrétti verði ekki aukið frá því sem nú er. Það er oft sagt að ríkisstj. eigi ekki að blanda sér í almenna kjarasamninga. Undir það get ég tekið. En þegar að því stefnir að baráttan gegn verðbólgunni verði að engu gerð vegna aðgerða fárra einstaklinga eða fyrirtækja verður löggjafinn að grípa inn í, hvort sem honum þykir það betra eða verra. Ríkisstj. verður að standa við loforð sín um að tryggja kjör láglaunafólks og verja þau nýrri verðbólguholskeflu sem kann að ríða yfir á næstu missirum. Í sambandi við þessi orð get ég ekki stillt mig um að láta þá skoðun mína í ljós, að afskiptaleysi þessarar virðulegu stofnunar af margvíslegum veigamiklum málum hafi valdið því, að þingræðið hefur verið á undanhaldi síðustu áratugi. Aðrar stofnanir hafa haft meiri völd. Þessari þróun verður að snúa við og það strax. Geti Alþ. haft áhrif til meiri launajöfnunar á það að beita valdi sínu til þess. Þetta frv. er launajöfnunarfrv. fyrst og fremst. Herra forseti. Ég mun ekki fara fleiri orðum um þetta frv., en vænti þess, að umr. lokinni verði því vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég hef fullan skilning á viðleitni hv. flm. sem standa að frv. því sem hér er til umr. Það er afar skiljanlegt að þeir vilji reyna að stemma stigu við þeim ójöfnuði sem ríkir í launamálum í þessu þjóðfélagi, og er það að sjálfsögðu í anda þeirrar stefnu sem þeir eru fulltrúar fyrir. En þó er ástæða til að skoða þetta mál örlítið frá nokkrum hliðum. Ég er hræddur um að þegar það verður gert í n., en málið fer þangað til athugunar, komi í ljós að ýmsir erfiðleikar hljóta að verða á framkvæmd þessa máls. Ég þarf ekki annað en minnast á að það eru tvær fyrirvinnur í fjölmörgum fjölskyldum og tekjur manna frá einum tíma til annars eru ákaflega misjafnar. Það má m. a. s. setja upp dæmi, til þess að nefna eitthvað, sem gefur til kynna um tvær fyrirvinnur: Við getum hugsað okkur að ráðh. væri giftur lækni, sem er tekjuhár, eða hæstaréttardómara, svo að tekin séu einhver dæmi sem hægt er að ímynda sér að gætu gerst. Þá lendir þessi skattur ekki á þeim aðilum, því að þeir fara ekki hvor um sig yfir það mark sem um er að ræða. Ýmis slík tilvik geta komið upp og geta gert tilgang frv. að litlu eða engu. Þetta frv. held ég sé þess vegna fyrst og fremst tilraun til kattarþvottar - tilraun til þess að láta líta út fyrir að Alþfl. beri ekki ábyrgð á þeirri launastefnu sem ríkisstj. hefur fylgt, ef stefnu skal kalla. Hv. 1. flm. sagði að tilgangurinn væri að setja þak á laun manna. Þá vakna ýmsar spurningar, eins og t. d.: Hvers vegna fauk launaþakið af? Hvers vegna fóru Flugleiðasamningarnir eins og þeir fóru? Og af hverju er ríkisstj. í vandræðum með launamálin? Svörin eru afskaplega augljós. Þeim var reyndar komið á framfæri við hv. þd. á sínum tíma þegar hæstv. forsrh. lýsti yfir að forsendur þess, að þakið fauk af í dómi Kjaradóms, væru að sjálfsögðu þær að Reykjavíkurborg samdi þannig við starfsmenn sína og það sama gerði t. d. Íslenska álfélagið. Þetta er tekið fram í forsendum þess dóms og þess vegna er ríkisstj. í þessum vandræðum. En hverjar voru svo ástæður þess, að Reykjavíkurborg samdi eins og raunin varð á? Þær eru að finna í kosningabaráttu Alþfl. og Alþb. og þá einkum og sér í lagi Alþb., sem gerði það að sínum helstu kosningamálum að samningarnir færu í gildi. Það er því alfarið þessum flokkum tveimur að kenna - eða þakka - hvernig málum er nú háttað á launamarkaðinum hér á landi. Þetta ber okkur að hafa í huga. Þetta ber okkur að ítreka hér í þingsölum þannig að það fari ekki milli mála. Og ég leyfi mér að koma upp í ræðustól á hv. Alþ. til þess að rifja upp ummæli hæstv. forsrh. í þessu máli þannig að á framfæri komist hin beina viðurkenning hans á því, hvernig þessum málum er komið. Sökin er ríkisstj. Að ríkisstj. standa þrír flokkar, þ. á m. Alþfl., og í Alþfl. eru hv. flm. þessarar till. sem nú ætla með þessu frv. að þvo hendur sínar. Það er í sjálfu sér skiljanleg afstaða þeirra sem ekki þora að takast á við afleiðingar eigin gerða. Maður verður að skilja slík viðhorf. En það breytir ekki því, að till. eins og þessi eru fyrst og fremst settar fram til þess að slá ryki í augu fólks. Þær eru ekki settar fram til þess að þær fáist samþykktar á þessu þingi. Það er ekki heil hugsun á bak við frv. Ég held að afgreiðsla þingsins á þessu máli verði í stíl við það hvernig til var stofnað.



Herra forseti. Hér er hreyft ákaflega þýðingarmiklu máli sem landsmenn allir eru með hugann við um þessar mundir, einkum og sér í lagi þó í framhaldi af þeim samningum sem gerðir voru við flugmenn á sínum tíma. Það er mjög eðlilegt að menn velti fyrir sér með hvaða hætti á að bregðast við samningum af því tagi. Ég er þeirrar skoðunar, að meðferð mála í svipaða veru og gerð er till. um hér í frv. hv. þm. Alþfl. eigi að koma til skoðunar. Hins vegar er flókið mál að koma því fyrir og það þarf að vanda slíka lagasmíð. Veit ég að hv. þm. hafa fullan skilning á slíku. Ég kem hér sem sagt fyrst og fremst til að undirstrika stuðning minn við þá meginhugsun sem mér skilst að liggi á bak við þetta frv., en ég undirstrika jafnframt að á því eru verulegir tæknilegir ágallar sem þarf að lagfæra. Ég held að nauðsynlegt sé að þannig verði að staðið að tæknilegir ágallar verði ekki til að afla jafnþörfu máli óvinsælda og skapa því óánægju meðal landsmanna að óþörfu, sbr. þann áróður sem þegar er hafinn gegn þessum þanka í stjórnarandstöðublöðunum, einkum og sér í lagi í Morgunblaðinu. Við hv. 5. landsk. þm. hef ég í sjálfu sér ekki margt að segja. Þetta var venjulegt nöldur af hálfu stjórnarandstöðunnar. Hann flutti auðvitað engar till. um eitt eða neitt í þessum efnum, var með getsakir á ríkisstj. og stjórnarflokkana út og suður sem engu breyta og engin áhrif hafa á mig frekar en aðra þm. stjórnarflokkanna í þessum efnum. Ég bið menn að hafa það í huga í sambandi við þetta mál, að ekki má blanda því að óþörfu og á ótímabæran hátt saman við þá kjaradeilu sem nú stendur yfir af hálfu yfirmanna á farskipum og útgerðarfélaga þeirra. Ég held að skynsamlegt sé að láta reyna á það til þrautar hvað séu eðlilegust viðbrögð og vinnubrögð, láta reyna á til þrautar hvort menn geta þar náð samkomulagi. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef þaðan, tel ég að það þurfi alls ekki að vera útilokað. Öll ótímabær afskipti af slíku, jafnvel yfirlýsingar einstakra ráðh. um þau mál, geta spillt fyrir frekar en greitt fyrir. Það sýnir reynslan okkur frá undanförnum mánuðum. En erindi mitt í ræðustólinn var það eitt að lýsa viðhorfum mínum til þess meginsjónarmiðs sem ég tel koma fram í frv. þeirra hv. þm. Alþfl.



Herra forseti. Vegna þess máls sem hér er til umr., um sérstakan hátekjuskatt á sérstaklega háar tekjur, vil ég fyrst segja það við hæstv. viðskrh., Svavar Gestsson, sem var að fara úr ræðustól, að ég er honum sammála um að til sérhvers verks, sérhvers frv., beri auðvitað að vanda svo sem frekast er kostur, en hins vegar mega þessi vöndunarrök ekki verða í þá veru að svo vel skuli vanda, svo vel skuli hugsa sig um og svo lengi að engar framfarir verði í landinu. Ég er honum m. ö. o. innilega sammála um að til þessa frv., eins og allra annarra frv. og helst allra annarra verka sem við vinnum, skulum við vanda svo sem kostur er, en slíkt má hins vegar ekki standa málum fyrir þrifum. Einhvern veginn hafði ég á tilfinningunni eftir að hafa á hann hlýtt, að svo gæti farið að þær miklu vöndunaraðferðir, sem hann var að lýsa, stæðu máli eins og þessu svo fyrir þrifum að úr framkvæmdum yrði ekki. Það er ljóst hvað við í Alþfl. hugsum um þessi mál og hvernig við viljum þessi mál afgreiða. Við vonum að orðið gæti samvinna á milli stjórnarflokkanna - auk okkar Alþb. og Framsfl. - ef menn ætla ekki að vanda sig svo vel í þeim tveimur ágætu flokkum að þeir fáist ekki til að gera nokkurn skapaðan hlut. Ég vil m. ö. o. vara mjög við því að leggja málið fyrir starfshópa sem kannske yrðu vikur eða mánuði að velta því á milli sín og svo yrði ekkert úr neinu. Það munu ekki vera nema u. þ. b. 4 vikur eftir af starfstíma þessa þings. Ef við tökum þá pólitísku ákvörðun að skattur á hátekjur, sem fara hjá einstaklingi yfir 12 millj. kr. á ári, sé réttlætanlegur svo hár sem hér er lagt til, 85% að viðbættu útsvari og sjúkragjaldi sem samanlagt færir skattinn upp í 98% - m. ö. o. er verið að setja þak á laun sem svo há eru - og ef um það er pólitískt samkomulag við Alþb. og einnig Framsfl. getum við á fáum dögum gert það að lögum. Ef hins vegar á að fara í þennan skoðunarleik er þar með verið að drepa þetta mál. Ég vona - ég veit það ekki, en ég vona að slíkt hafi ekki vakað fyrir og muni ekki vaka fyrir hæstv. viðskrh. Það er sem sagt kjarni þessa máls, að verið er að leggja til að setja þak á laun, sem svo hátt fara að nemi 12 millj. kr. á ársgrundvelli, og koma þannig í veg fyrir að einstakir samningshópar geti rifið sig út úr launþegaheildinni og sprengt sig upp með þessum hætti og valdið óánægju og óumflýjanlegu launaskriði þegar neðar í launastigann er komið. Það er auðvitað rétt, sem kom fram hjá hv. frsm. og þm. Árna Gunnarssyni og svo hjá öðrum þeim sem hér hafa talað, að á þessu eru nokkrir framkvæmdaörðugleikar. En engu að síður taka þeir framkvæmdaörðugleikar einungis til mjög fárra launþega. Það eru erfiðleikar gagnvart þeim sem taka slík laun úr fleiri en einni átt, tveimur eða þremur kannske. En þetta eru varla nema örfá hundruð manna. Þegar um stórmál eins og þetta er að ræða megum við ekki sjá ofsjónum yfir framkvæmdaerfiðleikum gagnvart örfáum hundruðum manna og ætla þar með að drepa fyrst málinu á dreif og drepa síðan málið af þeim sökum. Þann tón þóttist ég skilja í máli hæstv. viðskrh. og vara við því mjög eindregið. Hófleg íhaldssemi og varfærni er ágæt, en óhófleg er afleit hins vegar. Það er svo enn annað mál, sem er kjarni þessa og auðvitað var sérstaklega áberandi, að eftir samninga Flugleiða hf. við hóp flugmanna er launabilið í landinu orðið óþolandi. Það er óþolandi þegar munur á hæstu og lægstu launum innan launþegahópsins er jafnvel orðinn sex- eða sjöfaldur, eins og hér er orðið í hinum ítrustu tilfellum. Og þá er það ekki orðin hagræn spurning með hverjum hætti launabili er háttað, heldur er það og orðin siðræn spurning - mórölsk spurning. Ég er þeirrar skoðunar, að það algera launaþak eða því sem næst, sem hér er verið að leggja til, sé móralskt mál fyrst og síðast. Þegar talað er til varnar þessari hugmynd verður ekki hjá því komist að minnast á að kannske er ekki einkennilegt þó að flokksblað stjórnarandstöðunnar, Morgunblaðið, snúist gegn þessari hugmynd. En hitt er heldur dapurlegt, þegar blaðið dregur fram á síður sínar óreyndan skattstjóra í Reykjavík, mann sem fyrir aðeins nokkrum mánuðum hóf þau störf, og fær viðkomandi til að segja í stórri baksíðufrétt að hér sé verið að leggja til 150% skatt. Væntanlega segja því lesendur Morgunblaðsins að hér sé um svo illa unnið mál að ræða að því sé varla hægt að fylgja í neinni alvöru a. m. k. Skattstjórinn ungi gerði sig sekan um að láta flokksblaðið nota sig til þessara verka. Mér er ekki kunnugt um hvort nokkrar almennar hegðunarreglur gilda um embættismenn, en ég held að rétt sé að fram komi úr þessum stól, að það er auðvitað afar skaðlegt þegar óreyndur embættismaður lætur flokksblað nota sig í þessum tilgangi. Augljóslega hafði viðkomandi varla eða ekki lesið það frv. sem um var að ræða. Það er kannske ekki um stórmál að ræða, þetta er ungur maður og á efalítið eftir að öðlast meiri reynslu í starfi, en það er vont að láta plata sig og verst af öllu að láta Moggann plata sig eins og pilturinn gerði! Allt um það er hér verið að leggja til að stigið sé alvarlegt spor í launajöfnunarátt í þessu landi. Við vitum að launþegahreyfingin hefur stundum haft blendnar hugmyndir um með hvaða hætti sé æskilegt að koma á launajöfnuði og með hvaða hætti sé rétt af löggjafa að grípa inn í launamál. Það hefur stundum verið feimnislega talað um að gera slíkt með því að hafa áhrif á vísitölukerfið, en oft verið miklu opnari hugur að gera slíkt með skattalegum hætti, eins og hér er lagt til. Ég trúi því ekki fyrr en á þarf að taka að til sé nokkur sá forustumaður í launþegahreyfingunni eða í hinum stærstu félögum launþegahreyfingarinnar sem ekki sé samþykkur þeirri meginhugsun, að þegar launamisrétti er orðið svo mikið og hæstu laun orðin svo há sem hér um ræðir sé það ekki aðeins rétt, heldur bókstaflega skylt að grípa í taumana. Þessu máli verður væntanlega vísað til n. í dag. Stjórnarflokkarnir hafa í hendi sér að taka höndum saman við Alþfl. til þess að forðast þá efnahagslegu óáran sem af mundi leiða ef ekki verður gripið inn í það launaskrið sem annars verður. Ég hygg því að ábyrgð okkar allra, sem í ríkisstj.-flokkunum erum, sé mikil. Það er mikið í húfi að við aðhöfumst skjótt og gerum þetta mál, kannske með einhverjum tæknilegum breytingum ef mönnum sýnist slíkt vera rétt, að lögum á ekki löngum tíma. Landið yrði þá betra land og hér yrði réttlátara þjóðlíf. Það má svo minna á það að lokum, að við erum á engan hátt að ganga gegn hinni almennu hugmynd okkar um afnám tekjuskatta af almennum launatekjum. Séu þær tvær till. lagðar saman, hátekjuskattur af þessu tagi, þ. e. a. s. því sem næst fullkomið launaþak á tekjur sem fara yfir tiltekið mark hjá einstaklingi, og svo afnám tekjuskatta af almennum launatekjum hygg ég að löggjafinn hafi komið betri skikkan á launamálin í þessu landi en hér hefur verið um alllangt - jafnvel margra ára skeið.



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja örfá orð um það frv. sem fimm Alþfl.-menn hafa flutt hér. Ég vil þá byrja á því að endurtaka það, sem ég hef oft sagt hér, að mestu máli skiptir í mínum huga að menn haldi eftir nægilegu af launum til þess að geta lifað góðu lífi. Ég er ekki á móti því að þeir, sem hafa hærri tekjur en til þarf til þess, gjaldi skatta til ríkis og sveitarfélaga. Þess vegna vil ég að þetta frv. fái eðlilega og sanngjarna meðferð í þinginu. Hitt er svo annað mál, sem auðvitað er mjög bagalegt og leitt til að vita, að ýmsir þjóðfélagsþegnar virðast komast upp með að hafa tekjur án þess að gjalda af þeim skatta. Ég legg enn þá einu sinni ríka áherslu á að gert verði allt sem unnt er til þess að skattalögin nái til allra þegna þjóðfélagsins og enginn sé þar undanskilinn. Ég veit að ýmsar tilraunir hafa verið gerðar í þessa átt og nokkrar hafa heppnast. En enn þá mun vera svo ástatt hjá okkur að fjöldi manna þarf ekki eða kemst hjá að greiða skatta af þeim tekjum sem hann aflar. Það er ósanngjarnt og veldur því áreiðanlega fyrst og fremst að hátekjumenn eru tregir til að fallast á þá skattaleið sem hér er farið fram á. Í mínum huga er það ævinlega aðalatriðið hverju menn halda eftir, hvað menn þurfa til að lifa af, hvað menn komast af með, en ekki hitt, hvers menn afla. Það er algert aukaatriði í mínum huga. Og ég er sammála hv. síðasta ræðumanni um að það er mikil ábyrgð sem hvílir á okkur, sem fylgjum stjórnarflokkunum, að jafna niður réttlátlega gjöldum á fólk. Ég vænti þess, að hv. 7. þm. Reykv. virði skattstjóra vorum það til vorkunnar að hann er ungur að árum. Það eru fleiri ungir og þeir hafa sinn fulla rétt á því að tala og segja það sem þeim finnst - og gera það, að mér finnst, alveg óspart. Það er líka alveg sjálfsagt. Það er ekkert nema gott um það að segja. Eins held ég að skattstjórinn í Reykjavík hafi fullan rétt á því að tjá sig um það mál sem hér er um að tefla. Það, sem ég vildi sagt hafa hér, er það, að ég vænti þess að frv. fái rækilega og góða athugun í þeirri n. sem það á að fara til. Hugmyndin er ágæt, finnst mér. En hvort útfærslan er eins góð verður að koma í ljós. Ef hún er það ekki verður að lagfæra hana.



Herra forseti. Ég vil eingöngu þakka þær yfirleitt góðu undirtektir sem þetta frv. hefur fengið hér á þingi, og ég vænti fastlega að menn fari ekki að greinast í flokka, deildir og sveitir, þ. á m. með tilliti til þess, hver flytur þetta frv. Þetta frv. á að geta verið frv., að ég held, okkar flestra sem hér sitjum. Ég veit að hv. þm. Friðrik Sophusson er í hjarta sínu samþykkur þessu. Hann kann að finna á þessu annmarka ýmsa, sem ég get tekið undir með honum að séu fyrir hendi. Hins vegar skulu menn ekki ætla að við hendum þessu frv. inn á Alþingi án þess að hafa borið undir skattfróða menn, sem hafa sérstaka aðstöðu til þess að hafa þekkingu á þeim málum sem hér er um fjallað, þeim tæknilegu örðugleikum sem hér hefur verið minnst á. Slíkir örðugleikar eru eingöngu af þeim toga spunnir að orðið gæti erfitt í framkvæmd að ná til þeirra sem þiggja laun á fleiri en tveimur eða þremur stöðum. Það er ágalli sem ég get fallist á, að ekki er gerð grein fyrir því í frv. hvernig til þessara launa skuli náð, en sá ágalli er smáræði miðað við það sem frv. gæti áorkað. Ég met það mikils að hæstv. viðskrh. skyldi taka svo einarðlega undir með okkur flm., og eins vil ég þakka fyrir orð hv. þm. Einars Ágústssonar. Ég er sannfærður um að stjórnarflokkarnir eru sammála um að frv. af þessu tagi er af hinu góða og tilgangurinn er sá. Ég held að við hljótum einnig að geta verið sammála um að skattamál hér á landi eru þess eðlis að þar ber að gera stóra hluti til þess fyrst og fremst að ná til þess fólks sem hefur aðstöðu til þess að koma fjármunum sinum undan og greiða ekki keisaranum það sem keisarans er. Ég vænti þess fastlega að núv. ríkisstj. geri verulegt átak í þeim efnum, því að það er vægast sagt mjög gremjulegt að sjá það ár eftir ár, þrátt fyrir ný skattalög, þrátt fyrir breytingar sem eiga að ná til þessara manna, að misréttið á þessu sviði er stöðugt að aukast, en ekki að minnka.



Herra forseti. Við höfum haft til athugunar í allshn. þessarar hv. d. frv. til l. um þingfararkaup alþm. Við urðum ekki sammála um efnið og meiri hl., sem ég tala fyrir. telur að ekki eigi að fallast á þá till. sem lögð var fram. Þeir nm., sem fluttu frv. og styðja þann flokk - Alþfl. - sem stóð að því, vildu gjarnan fá þetta mál samþ., en við, sem undirskrifum álitið á þskj. 336, teljum að Kjaradómur sé ekki betur til þess fallinn en við, sem erum þó kjörnir fulltrúar þjóðarinnar, að ráða þessum málum til lykta. Þess vegna leggjum við til að frv. verði fellt.



Herra forseti. Minni hl. allshn., sem skipuðu Vilmundur Gylfason, Árni Gunnarsson og Friðrik Sophusson, leggur til að frv. verði afgreitt með eftirfarandi breytingum: 1. Síðasta mgr. 1. gr. frv. falli niður, en þar er kveðið á um að ráðh., sem ekki er alþm., eigi rétt á þingfararkaupi og njóti að öllu leyti þeirra fríðinda sem alþm. eru ákveðin í lögum þessum. Við leggjum sem sagt til að sú mgr. verði felld niður. 2. Í 1., 2., 3. og 4. gr. frv. falli niður orðalagið „að fengnum till. þfkn.“ M. ö. o. verði Kjaradómi falið að ákveða kjörin, en sleppt því, sem um hafði verið fjallað, að það þyrfti að vera að fengnum till. þfkn. Þegar þessar tvær breytingar hafa verið gerðar, sú síðari er raunar mjög í anda breytinga sem hv. þm. Eggert Haukdal flytur á þskj. 337, leggjum við til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil lýsa furðu minni á því nál. sem fyrir liggur frá meiri hl. allshn. um þingfararkaup alþm. Eins og öllum er kunnugt hafa launakjör þm. sætt mikilli gagnrýni og er sú gagnrýni fyllilega réttmæt, miðað við að það hlýtur að vera mjög óeðlilegt, svo að ekki sé sterkara til orða tekið, að þm. hafi einhliða ákvörðunarvald til að skammta sér laun og hlunnindi sjálfir og hækka þau að vild þegar þeim býður svo við að horfa. Því ættu þm. að fagna því frv. sem fram er komið um að launakjör þm. verði framvegis ákveðin af utanaðkomandi aðilum, eins og Kjaradómi, þannig að þeir verði hafnir yfir allan grun um að þeir séu að skammta sér óeðlileg laun eða hlunnindi. Er ég með þessu ekki að gefa í skyn að svo sé, heldur tel ég að með frv. sé í eitt skipti fyrir öll girt fyrir efasemdir sem uppi hafa verið í þessu máli. Þau forréttindi, sem alþm. hafa umfram aðra þegna þjóðfélagsins með því að hafa einhliða ákvörðunarvald í launamálum sínum, er brýnt að afnema. Þess vegna er þetta frv. tímabært og þarft og mun koma í veg fyrir tortryggni almennings í garð þm. vegna launamála þeirra. Ég held að fáir kunni að meta eða taka undir þá afstöðu sem kemur fram í nál. meiri hl. allshn., að ákvörðun um launamál þm. sé betur komið hjá kjörnum fulltrúum þjóðarinnar sem, eins og segir í nál. meiri hl. allshn., taka á sig það álag, auk þess að skipa málum manna af fyllsta drengskap og réttsýni, að ákveða laun sín sjálfir og skorast ekki undan gagnrýni í því efni. Þetta er furðuleg ástæða miðað við tortryggni almennings vegna einhliða ákvörðunar þeirra um launakjör sín. Ég styð þetta frv. og tel til bóta þær brtt. sem koma fram í nál. minni hl. allshn.



Herra forseti. Það er vissulega að bera í bakkafullan lækinn að fara að lengja þær umr. sem staðið hafa á þinginu í vetur um kjör þm. Ýmist hefur verið rætt um biðlaun, skattfríðindi eða frv. sem hér er á dagskrá, og má segja að nær sé að snúa sér að öðrum viðfangsefnum. Út frá því mætti e. t. v. segja að ég, sem hér stend, hefði ekki átt að bera fram þær brtt. sem liggja fyrir á þskj. 337 og verða aðeins til að lengja umr. En minni hl. n. hefur nú tekið upp þessar till. mínar að hluta, eins og kom fram áðan hjá frsm. minni hl. Tilgangurinn með flutningi þessara till. er að hjálpa eða aðstoða öllu heldur siðbótamenn að samræma orð og athafnir, en mér virðist að þeim, eins og kannske okkur hinum, reynist stundum fullerfitt að feta sig eftir vandrötuðum stig loforða sinna. Eins og kemur fram í grg. flm. þessa frv. hefur m. a. sú leynd, sem umlykur kjör þm., verið gagnrýnd og m. a. og ekki síst af ýmsum frambjóðendum Alþfl. í kosningabaráttunni s. l. vor. En ef sjálft frv. er skoðað virðist þar ekki um aðra raunverulega breytingu að ræða en þá, að stimpill Kjaradóms verði settur á gerðir þfkn. Mér virðist því þetta frv., í því formi sem það er lagt fram, vera skrautlegar umbúðir utan um afskaplega lítið. Í ljósi þess og út frá því sem áður er sagt, lagði ég fram þær brtt. sem hér liggja fyrir og löngu eru fram komnar, að niður falli orðin úr öllum greinum frv. „að fengnum til. þfkn.“, þannig að kjaradómur fái þetta vald alfarið. Þá flyt ég aðra brtt. um laun ráðh. Verði þm. ráðh. falli niður hálft þingfararkaup hans frá sama tíma. Þar vil ég á sama hátt undirstrika eins og áður og vísa til grg. flm., en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðh. fá há laun, sem bætast við laun þm. Er sú regla vafasöm, svo ekki sé meira sagt.“ Svo mörg eru þau orð hv. flm. Ég get tekið undir þetta, að farið geti eins og segir í grg., og vil því hjálpa flm. að útfæra þessa skoðun í lögum. Ég lít einnig svo á, að bæði þessi störf séu það viðamikil að erfitt sé fyrir einn mann að rækja þau samtímis. Það mætti e. t. v. hugsa sér, þegar menn tækju við ráðherrastörfum, að annar maður tæki sæti þeirra á þingi. Kostnaðarauki af því þyrfti enginn að vera ef hver héldi aðeins launum sínum. Ráðherralaun ein út af fyrir sig eru nægjanleg með þeim fríðindum sem þeim fylgja, og mætti raunar bæta við: plús þær miklu hækkanir sem nú hafa gengið yfir hjá öllum hálaunahópum þessa þjóðfélags. Það voru fleiri en flugmenn sem fengu hækkanir um daginn, og mætti m. a. út frá þeirri umr., sem hér er nýlokið í þinginu um hátekjuskatt, ræða þá sýndarmennsku sem að baki því frv. liggur, miðað við að þetta mál var allt hægt að taka inn í frv. ríkisstj. um daginn, stöðva af háu launin, til flugmanna, ráðh. og þm., og festa þakið á, og þá hefði frv. um efnahagsmál verið bitmeira í baráttunni gegn verðbólgunni en raun er á. Ég vil svo að lokum láta koma fram þá skoðun mína, að alþm. og ráðh. eigi að hafa góð kjör. En áframhaldandi hráskinnaleikur í kringum kjaramál þm., eins og frv. óbreytt leiðir af sér, er afskaplega hvimleiður, vekur upp tortryggni og rekur óþarfa fleyg á milli þings og þjóðar.