Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa þrjú bréf um frestun á því að skrifleg svör við fyrirspurnum berist. Frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 914, um eignarhald á bifreiðum og tækjum, frá Eygló Harðardóttur. Upplýst er að tafir verða á svari þar sem verið er að afla upplýsinga en gert er ráð fyrir að það berist eigi síðar en 23. mars. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 849, um starfsmannastefnu ráðuneytis og undirstofnana varðandi atvinnuþátttöku fatlaðs fólks, frá Helga Hjörvar. Upplýst er að tafir verða á svari þar sem verið er að afla upplýsinga en gert er ráð fyrir að það berist eigi síðar en 26. mars næstkomandi. Frá utanríkisráðuneyti: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 848, um starfsmannastefnu ráðuneytis og undirstofnana varðandi atvinnuþátttöku fatlaðs fólks, frá Helga Hjörvar. Upplýst er að tafir verða á svari þar sem verið er að afla upplýsinga en gert er ráð fyrir að það berist eigi síðar en 21. mars næstkomandi.

Til svara eru: Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og efnahags- og viðskiptaráðherra, umhverfisráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Virðulegi forseti. Fréttir af nýrri reglugerð umhverfisráðherra um sorpbrennslur hafa vakið hörð viðbrögð. Þar er lagt til að sérákvæði um starfandi sorpbrennslustöðvar verði felld úr gildi. Það hefur meðal annars í för með sér að sorpbrennslur bæði í Vestmannaeyjum og á Kirkjubæjarklaustri, þar sem stöðin er 10 ára gömul, þurfi að hætta starfsemi frá og með næstu áramótum og sveitarfélögin þurfa að leita annarra lausna við sorplosun. En þótt nýjar reglugerðir komi frá umhverfisráðuneytinu þarf eftir sem áður að losna við sorpið. Þá er spurningin: Er það virkilega betra fyrir umhverfið að sorp frá Vestmannaeyjum sé flutt með olíumengandi skipi til Svíþjóðar? Þess má líka geta að báðar þessar stöðvar nýta orkuna sem myndast við sorpeyðinguna til framleiðslu á rafmagni til húshitunar og þarf þá að finna aðrar lausnir við þá starfsemi. En skoðum aðeins málið. Eru einhverjar sannanir fyrir því að þessi starfsemi hafi haft skaðleg áhrif á umhverfið? Ef við tökum Vestmannaeyjar sem dæmi þá er eldgos mesti díoxínvaldurinn og hæsta gildi díoxíns sem mælst hefur í jarðvegi í Vestmannaeyjum mældist í 38 ára gömlu hrauni. Það er spurning hvort hægt sé að sýna fram á að sú mengun sé frá sorporkustöðinni sem hefur verið þarna frá 1991. Ég leyfi mér að efast um það. Ef við skoðum gögn Umhverfisstofnunar sjálfrar má sjá greinargerð frá 6. júlí 2011, Niðurstöður úr mælingum á díoxínum í jarðvegi. Þar segir, með leyfi forseta: „Á heildina litið er niðurstaða mælinganna sú að díoxín í jarðvegi er í öllum tilvikum undir þeim mörkum sem kalla á takmarkanir á nýtingu, hreinsun jarðvegs eða geta skapað hættu fyrir almenning og lífríki. Almenningur þarf ekki að hafa áhyggjur af því að rækta í jarðvegi, tína ber eða nýta aðrar náttúruafurðir. Búið er að loka sorpbrennslunni Funa og mun því ekki verða meiri uppsöfnun á díoxínum í jarðvegi af hennar völdum.“ Því er við að bæta að Umhverfisstofnun reiknar reglulega út heildarlosun ýmissa mengandi efna og þá kemur í ljós að áramótabrennurnar á gamlárskvöld losa 46% af öllu því díoxíni sem losnar út í andrúmsloftið hér, en allur iðnaður á Íslandi, hvort sem það er atvinnulífið, sorpbrennsla eða samgöngur, á 53% af því díoxíni sem losað er út í andrúmsloftið hér á landi á ári. Spurningin er því þessi: Hvaða vandamál ætlar hæstv. umhverfisráðherra að leysa með þessari reglugerð og hvaða vandamál skapar hún með henni?

Frú forseti. Eins og fyrirspyrjandi rakti ágætlega er það svo sem ekki nýtt mál sem um hér ræðir eins og sumir vilja vera láta, það er ekki eins og það komi eins og þruma úr heiðskíru lofti því að þegar á fyrstu dögum ársins 2011 kom tillaga frá Umhverfisstofnun um að fella þessi sérákvæði niður í ljósi þeirrar umræðu og þeirra vangaveltna sem þá voru uppi í tengslum við díoxínmengun. Á þeim fundi sátu fulltrúar bæði frá sorpbrennslustöðvunum á Klaustri og í Vestmannaeyjum með forstjóra Umhverfisstofnunar. Forstjóri Umhverfisstofnunar gerði grein fyrir því að hann hefði lagt þetta til við ráðherra á þeim tíma. En varðandi heildarsýnina á málið, sem er gríðarlega mikilvæg, að við horfum ekki bara á hvern stað fyrir sig, setjum við bráðlega í fyrsta skipti fram heildstæða landsáætlun um málefni sem varðar meðhöndlun úrgangs í landinu. Í þeirri áætlun höfum við, þ.e. stjórnvöld á landsvísu, ekki skoðun á fjölda sorpbrennslustaða eða urðunarstaða, en með auknum kröfum um að urðunarstaðir uppfylli allar reglugerðir um urðun og að brennslustöðvar uppfylli reglugerðir um brennslu er ljóst að urðunarstaðir munu stækka og ófullkomnar sorpbrennslur munu leggjast af. Það er hluti af þróun sem felur í sér metnað í þessum efnum. Lögð er áhersla á að taka í auknum mæli efnisflokka út úr hefðbundnu förgunarferli. Við leggjum áherslu á að til að mynda lífrænn úrgangur fari í sérstakan farveg og að annað sem hægt er að koma í endurvinnslu fari í þann farveg. Það er heildarmarkmið að draga skipulega úr myndun úrgangsefna, koma þeim úrgangi sem myndast í endurnotkun og endurnýtingu og að nauðsynlegri förgun verði háttað þannig að hún nái jafnvægi við umhverfi sitt á sem allra skemmstum tíma. Það er heildarviðfangsefnið. Við gerð þessarar landsáætlunar er miðað við forgangsröðun sem tekur mið af þeirri heildarsýn, þ.e. að allt sé undir, 

Virðulegi forseti. Ég gat ekki betur heyrt á hæstv. umhverfisráðherra en að ófullkomnar sorpbrennslustöðvar heyrðu sögunni til frá og með næstu áramótum en að gömlu góðu öskuhaugarnir yrðu teknir upp aftur. Mér heyrðist á henni að hér ætti að fara að urða allt upp á gamla mátann í ruslahaugum. Það er svo mikil kjánanálgun, afsakaðu frú forseti, að ræða um að leysa eitthvert vandamál með því að gera heildstæða áætlun um hitt og þetta án þess að ræða við fólkið á svæðinu og spyrja: Hvernig munum við losa sorp í framhaldinu? Hvað getum við gert til að minnka mengun? En það er nefnilega nákvæmlega það sem verið er að gera á þessum stöðum. Síðan þær mælingar sem ég vitnaði til áðan voru gerðar í Vestmannaeyjum hefur brennsludögum í sorpeyðingarstöðinni þar fækkað úr 26 í fjóra til fimm daga á mánuði með tilheyrandi minnkun mengunar. Nú er farið að flokka sorp og allt er það gott og gilt. Öll viljum við ganga vel um, öll viljum við gera hlutina betur, 

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er það ekki svo, þó að það henti ræðustíl hv. þingmanns í gífuryrðaflaumi hennar hér, að ég hafi ekki talað við heimamenn því að það hef ég gert, ég hef meðal annars átt ágæta fundi með bæði Eyjamönnum og fólki á Klaustri um þessi mál. Vestmannaeyingar voru kannski ekki svo bjartsýnir í aðdragandanum að þeirri miklu breytingu sem þeir tókust á hendur að því er varðar flokkun sorps, að það mundi ganga mjög í Eyjum, en það gekk mjög vel. Það er verulega mikið fagnaðarefni að Vestmannaeyingum hefur gengið vel að snúa við blaðinu í þeim efnum og hafa nálgast úrgangsmálin af mikilli ábyrgð. Ég mun hér eftir sem hingað til hitta sveitarstjórnarmenn til að ræða sorpmál en eftir sem áður eru sorpmál á ábyrgð sveitarfélaganna og ég hef ekki heyrt að hv. þingmaður leggi annað til. En samráðið er fyrir hendi 

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra út í Schengen-samstarfið sem við Íslendingar erum aðilar að, en það er samstarf ríkja í Evrópu. Að vísu eru Bretland og Írland ekki aðilar að því samstarfi en Schengen hefur verið gagnrýnt mjög, bæði hér á landi upp á síðkastið og eins hefur forseti Frakklands gefið það í skyn að Frakkar eigi að segja sig frá samstarfinu vegna þeirra vandamála sem af því hljótast. Þegar Íslendingar gerðust aðilar að Schengen var Schengen-svæðið ekki orðið jafnstórt og það er í dag. Stofnríki Schengen-samstarfsins á sínum tíma voru einungis Belgía, Frakkland, Holland, Lúxemborg og Þýskaland, sem réttlætir kannski þá hugmynd að fólk gæti flakkað á milli þessara landa án vegabréfa, enda löndin öll samliggjandi og tengd að því leyti. Þegar við gengum inn í Schengen-samstarfið var ekki hróflað við reglum um leyfi til dvalar og atvinnu í Schengen-ríkjum og það breytti í raun engu um tolleftirlit í Keflavík og annað tolleftirlit hér á landi, þannig að þá er sá þáttur farinn út. Þátturinn sem eftir stendur er vegabréfaeftirlit á innra svæðinu gagnvart þeim sem koma af ytra svæðinu og er í raun alveg sama hvar einstaklingur kemur inn á innri landamæri Schengen; þar fær hann vegabréfsáritun og svo er hann frjáls ferða sinna innan Schengen. Hinn þátturinn er hinn mikilvægi samningur varðandi lögregluna og samninga sem gilda um alþjóðlega glæpastarfsemi. Mig langar því að spyrja hæstv. innanríkisráðherra: Er ekki orðið tímabært að framkvæmdarvaldið á Íslandi taki undir með skoðunum hátt settra embættismanna innan lögreglunnar á Íslandi um að viðhalda lögreglusamningnum innan Schengen-samstarfsins og taka þann þátt út er lýtur að vegabréfaskoðun og að við sem sjálfstætt ríki, eyja í Norðurhafi, tökum upp okkar eigið landamæraeftirlit eins og frændur okkar Írar og Englendingar gerðu á sínum tíma?

Hæstv. forseti. Þegar Íslendingar gerðust aðilar að Schengen á sínum tíma andæfðu ýmsir í þessum sal því og þá ekki síst þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við töldum það kostnaðarsamt og íþyngjandi á marga lund og ég er enn þeirrar skoðunar að svo sé. En niðurstaðan varð sú að við gengum í Schengen og undirgengumst þar ýmsar kvaðir. Við réðumst í margvíslegar skipulagsbreytingar og því er ekki að leyna að við höfum gagn af því samstarfi á ýmsan hátt, þar vísa ég meðal annars í samstarf lögreglunnar á Schengen-svæðinu. Þar eru kostir og þar eru gallar. Þar er ýmislegt sem er mjög íþyngjandi, kostnaðarsamt, og ég tek undir ýmsar ábendingar sem fram koma hjá hv. þingmanni en ég er ekki reiðubúinn að gefa neinar yfirlýsingar að óathuguðu máli. Það er rétt og æskilegt að þingið sé með þessi mál til skoðunar. Við höfum vissulega verið með það mál til skoðunar í innanríkisráðuneytinu og mér finnst eðlilegt að þingið taki um það upplýsta umræðu. Stóra málið er náttúrlega ekki Schengen þegar kemur að frjálsu flæði mannfólksins. Það er fyrst og fremst EES-samningurinn sem opnar á frjálst flæði vinnuafls, sem var einn af þáttum fjórfrelsisins eins og við þekkjum. En ég vil taka undir með hv. þingmanni, það er mikilvægt að halda þessari umræðu á lofti og að hún fari fram 

Virðulegi forseti. Þetta var ekki svar, hæstv. innanríkisráðherra, vegna þess að ég spurði hvort ekki væri rétt að stíga þetta skref nú. Almannahagsmunir landsmanna hljóta að vera það ríkir að það verði skoðað hjá framkvæmdarvaldinu hvort ekki sé rétt að afnema og taka úr sambandi vegabréfaþáttinn í landamæraeftirlitinu, sér í lagi þegar þetta er farið að bitna hér líka á atvinnufyrirtækjum. Við heyrðum af ráninu sem var reynt að fremja í nótt í sömu skartgripabúðinni og fyrir einum og hálfum mánuði og þar komu ákveðnir aðilar við sögu. Hæstv. ráðherra var að tala um að þingmenn Vinstri grænna hefðu verið á móti því þegar Ísland gerðist aðili að Schengen en það gerðist í mars 2001. Ég bendi á að þau ríki sem hafa síðan fengið aðild að Schengen eru til að mynda Eistland, Lettland, Litháen, Pólland, Slóvakía, Slóvenía og Tékkland. Listinn er langur. Það Schengen-samstarf sem Íslendingar gengu inn í árið 2001 er allt annað en er í dag með þessi ríki innan borðs. Ætlum við, hæstv. innanríkisráðherra, að taka á þessu vandamáli nú 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður kvartaði yfir því að hafa ekki fengið frá mér svar. Það er alveg rétt, þetta voru fyrst og fremst vangaveltur á sama hátt og það voru fyrst og fremst vangaveltur sem fram komu hjá þingmanninum. Eitt er alveg víst, við tökum ekki ákvarðanir í fljótræði eða að óathuguðu máli. Auðvitað þurfum við að eiga góða umræðu um þetta mál í þinginu og það höfum við vissulega gert. Hv. þm. Árni Johnsen flutti þingmál á síðasta ári þar sem hann lagði til að við færum í allsherjarúttekt á þessu samstarfi. Ég hef látið gera skýrslu þar sem farið er í saumana á þessum málum, við höfum efnt til ráðstefnu um málið sem öllum þingmönnum var meðal annars boðið til og sumir hér í salnum sóttu þann fund. Ég held að hv. fyrirspyrjandi hafi verið þar í hópi. Ég ítreka að þetta er mikilvæg umræða en við hröpum ekki að neinum  
            

Virðulegi forseti. Á Íslandi hefur aldrei þróast norrænt velferðarkerfi sem kemur í veg fyrir fátækt meðal þeirra sem verða fyrir áfalli í lífinu. Greiðslur úr almannatryggingakerfinu duga ekki til framfærslu og markmiðið með slíku kerfi er að skapa hvata fyrir fólk til að stunda vinnu á launum sem duga ekki heldur fyrir útgjöldum. Framfærslubilið er síðan brúað hjá þessu fólki með framlögum ættingja og hjálparsamtaka og lánum í bankakerfinu. Á tímum stöðugt hækkandi eldsneytisverðs verður sífellt erfiðara fyrir fólk að kosta ferðir á milli staða og til og frá vinnu. Þetta á ekki síst við um hreyfihamlað fólk og þá sem búa utan helstu þéttbýlissvæða og þurfa að sækja vinnu þangað. Á árunum 1997–2009 kostaði lítrinn af bensíni að jafnaði 178 kr. á verðlagi dagsins í dag en kostar í dag 255 kr. Hækkunin er til komin vegna verðhækkana á heimsmarkaði og aukinnar skattheimtu ríkisins sem er um fjórðungur af hækkuninni. Virðulegi forseti. Uppbót á lífeyri til reksturs bifreiðar er í dag aðeins 12.115 kr. á mánuði og nægir þessi upphæð varla til þess að fylla bensíntank á venjulegum fólksbíl. Ég spyr því hæstv. velferðarráðherra hvernig hann hyggst bregðast við stöðu þeirra sem háðir eru bíl vegna hreyfihömlunar sinnar en þurfa engu að síður að sækja vinnu, skóla og ýmiss konar þjálfun á sjúkrastofnunum, oft um langan veg.

Hæstv. forseti. Það vekur athygli mína þegar hv. þm. Lilja Mósesdóttir byrjar ræðu sína á því að segja að hér hafi aldrei verið norrænt velferðarkerfi. Ég held að það sé kominn tími á að við setjumst hér niður, eða réttara sagt stöndum hér í ræðustól, og ræðum hvað átt er við með norrænu velferðarkerfi. Ég geri ráð fyrir því að við hv. þingmaður séum sammála um margt í því en ég hef áður vakið athygli á því úr ræðustóli að menn nota þetta hugtak ansi misvísandi. Norrænt velferðarkerfi byggir fyrst og fremst á því að taka háa skatta og endurraða þeim með millifærslukerfi til fólksins aftur þannig að við jöfnum kjör í landinu og tryggjum ákveðið öryggisnet. Það er rétt að það eru veikleikar í almannatryggingakerfinu á Íslandi. Í augnablikinu hefur þó lágmarkstryggingin hækkað frá því sem var á árinu 2007 - af því að hér var nefnt bensínverð - úr 120 þús. kr. fyrir einstakling sem býr einn í yfir 204 þús. kr. á mánuði. Þar er um að ræða gríðarlega lagfæringu, enda held ég að sá hópur hafi í sjálfu sér ekki lent í mestum vandræðum burt séð frá einstökum þáttum eins og varðandi bensínverð og eitthvað slíkt sem hér er nefnt. Hópurinn sem við erum svo aftur að fylgjast með og erum í miklum vandræðum með er atvinnuleysishópurinn sem er ekki með nema 167 þúsund. Við horfum líka upp á að lægstu laun í landinu eru enn þá einhvers staðar í kringum 190 þúsund. Að vísu eru sem betur fer ekki margir á þeim launum en það er sú tala sem boðið er upp á. Þar erum við að tala um verulega erfiðleika við að ná endum saman. Bensínverðið er eitt af þessu og menn hafa skoðað framfærsluna og stöðu fólks almennt í landinu. Sem betur fer býr Ísland við það þrátt fyrir allt og þó í samkeppni við Norðurlöndin að fátækt á Íslandi er minni en víðast hvar annars staðar, en það er augljóst að við þurfum að fylgja hlutunum eftir. Varðandi bensínverðið hækkuðum við bensínstyrki til öryrkja 

Virðulegi forseti. Ég hefði ekkert á móti því að ræða norræna velferðarkerfið við hæstv. velferðarráðherra enda hef ég meðal annars skrifað bók um einkenni þessa velferðarkerfis og annarra velferðarkerfa sem íslenska velferðarkerfið líkist meira. Til þess gefst ekki tími núna. Það sem ég vil jafnframt spyrja hæstv. ráðherra út í er hvort hann geti stutt frumvarp sem ég er að láta vinna að sem á að fela í sér sérstakan skattafslátt fyrir þá sem þurfa að ferðast um langan veg til að sækja vinnu, líkt og gert er í Danmörku og Noregi. Í Danmörku fá þeir sem keyra umfram 24 kílómetra 

Hæstv. forseti. Varðandi sérstaklega þetta frumvarp er þetta gömul umræða sem hefur oft verið tekin upp, þ.e. hvort taka ætti upp skattafslátt vegna ferða til og frá vinnu. Það hefur verið í skoðun. Ég ætla ekki að tjá mig um það, ég hef ekki séð útfærsluna. Ef ég ætti þær upphæðir sem þyrfti til hugsa ég að ég mundi frekar beina þeim í þann hóp sem hv. málshefjandi hafði í huga í byrjun, þ.e. til þeirra sem eiga hvað erfiðast hér, eru með lægstu tekjurnar og þurfa að lifa af bótum. Ég mundi nýta þá peninga þar sérstaklega. Það má taka fram um atvinnuleysistryggingarnar á Reykjanesi að þegar er búið að setja inn þann möguleika að fá ferðastyrk til að sækja vinnu innan svæðisins til að tryggja að fólk geti farið á milli staða þar. Það varðar atvinnulausa. Síðan er það sem ríkisstjórnin leggur mikla áherslu á núna, sem er valkostur í þessu og skiptir miklu máli, m.a. vegna hækkunar á bensínverði, það að auka almenningssamgöngurnar og tryggja að fólk eigi valkosti, geti komið sér á milli staða með fullnægjandi hætti. 

Virðulegi forseti. Undanfarna mánuði hafa vofað yfir okkur hótanir Evrópusambandsins um viðskiptaþvinganir vegna makríldeilunnar svokölluðu. Nú hefur það verið upplýst að á fundi sjávarútvegsráðherra Evrópusambandsins í gær hafi verið ákveðið að flýta vinnu við að koma á refsiaðgerðum gegn Íslendingum og Færeyingum. Þær refsiaðgerðir sem rætt hefur verið um í þessu sambandi og hafa komið fram í fjölmiðlum eru annars vegar að setja á bann við innflutningi á uppsjávarfiski, t.d. makríl og afurðum sem framleiddar eru úr honum, og hins vegar að setja á bann við innflutningi á tækjum tengdum sjávarútvegi og skipum. Hér er stigið mjög stórt skref og boðaðar mjög harðar refsiaðgerðir af hálfu Evrópusambandsins gagnvart Íslandi. Ef þetta verður að veruleika mun það hafa mjög mikil áhrif, annars vegar í sjávarútveginum og hins vegar í ýmsum iðngreinum hér á landi. Núna liggur með öðrum orðum grafalvarleg hótun í loftinu. Þær aðgerðir sem þegar hefur verið gripið til hafa kannski verið fremur táknrænar og ekki haft mikil áhrif hérlendis en ef þetta gerist mun það hafa mjög alvarleg áhrif. Á sama tíma segir sjávarútvegsráðherra Írlands, Simon Coveney, að makríldeilan geti líka haft áhrif á viðræður okkar og Evrópusambandsins og geti til dæmis leitt til þess að ekki verði opnaðir kaflar í sjávarútvegsmálum. Mér er kannski nokk sama um það en það sem blasir sem sagt við er að Evrópusambandið tengir með beinum hætti saman makríldeiluna og umsókn okkar að Evrópusambandinu. Hæstv. forsætisráðherra hafnaði því hér í síðustu viku en nú liggur fyrir að viðsemjendur okkar líta þannig á að þetta sé einn og sami hluturinn og tengja þetta beint. 

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta er alvarlegt mál. Í sjálfu sér var hin fræga ályktun Evrópuþingsins þar sem vikið er að þessu ekki afdráttarlaus og skiptir ekki sköpum í þessum efnum, en miklu alvarlegri eru yfirlýsingar írska sjávarútvegsráðherrans í viðtali við írska ríkisútvarpið þar sem hann fjallar um stöðu mála að afloknum fundi sjávarútvegsráðherra Evrópusambandsins og upplýsir þar, sem við reyndar vissum eftir öðrum leiðum, að tillaga Breta og Íra um að flýta því ferli sem í gangi var hjá framkvæmdastjórninni, að undirbúa refsiaðgerðir gegn Íslandi og Færeyjum, hafi verið samþykkt og því miður með stuðningi allmargra ríkja í viðbót. Það er alvarlegt í sjálfu sér en hitt er ekki síður alvarlegt að í sama viðtali upplýsir Coveney, og vísar til þess að til hafi staðið að opna sjávarútvegskaflann á næstu mánuðum, að Evrópusambandið geti ekki byrjað þær viðræður í góðri trú með makríldeiluna óleysta, eins og þar er eftir honum haft. Ég hlýt að segja á móti að við getum væntanlega sagt hið sama, það er erfitt fyrir okkur að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið í góðri trú ef Evrópusambandið tekur þetta óskylda deilumál og dregur það inn í aðildarviðræðurnar og ætlast til undanlátssemi af okkar hálfu í gríðarlega stóru og miklu hagsmunamáli til þess eins að þeir fáist til að eiga við okkur viðræður um aðskilda kafla í ferlinu með eðlilegum hætti. Það eru ekki boðlegar aðstæður og hljóta að valda uppnámi í þeim viðræðum. Varðandi hótunina sjálfa ber að aðgreina tvennt, annars vegar er ekkert við því að segja þó að Evrópusambandslönd eða önnur lönd í deilunni setji hafnbann á íslensk skip varðandi makríl, og það ber að gera ef slík deila er uppi, en að færa það yfir í viðskiptaþvinganir gagnvart framleiðsluvörum, svo ekki sé talað um óskyldar vörur, er að 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Kjarni málsins í þessu öllu saman er að hér er af hálfu Evrópusambandsins verið að tengja beint saman ágreininginn út af makrílveiðunum og aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Það liggur þá bara fyrir. Ég fagna því hins vegar sem hæstv. ráðherra sagði, að erfitt yrði að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið ef það gengi eftir sem hér er hótað. Hann vakti enn fremur athygli á að með þessu væri auðvitað ekki verið að skapa boðlegar aðstæður til þess að halda áfram viðræðum við Evrópusambandið. Þetta er mjög mikilvæg yfirlýsing og er auðvitað yfirlýsing sem íslensk stjórnvöld eiga hiklaust að koma á framfæri með beinum og formlegum hætti við Evrópusambandið, þó ekki væri nema til þess að reyna að stöðva viðræðurnar. Aðalatriðið er að hér er um að ræða mjög alvarlegt mál, þessar hótanir eru árás á okkur af hálfu Evrópusambandsins. Þegar ljóst er að ákvörðun hefur verið tekin um þetta á fundi sjávarútvegsráðherra Evrópusambandsins með fulltingi fjölmargra þjóða 

Frú forseti. Ég tel rétt að öllu sé til haga haldið og við byggjum enn sem komið er fyrst og fremst á upplýsingum í fjölmiðlaviðtölum við til dæmis írska ráðherrann. Þar talar hann við írska ríkisútvarpið til heimabrúks og við þekkjum það, íslenskir stjórnmálamenn, að menn láta oft hvína í sér í málum af slíku tagi. Við þurfum að sjálfsögðu að sjá hver verða hin formlegu viðbrögð, hver verður hinn formlegi framgangur málsins af hálfu Evrópusambandsins, en við þurfum engu að síður að taka málið mjög alvarlega. Ég hef óskað eftir því að það verði á dagskrá ríkisstjórnarfundar á föstudag þegar utanríkisráðherra verður vonandi kominn heim. Ef það gengur eftir sem hér er um rætt, að þeir muni flýta þessum aðgerðum, hlýtur það að bera í sér að þeir ætli að setja þær í framkvæmd fyrir upphaf þessarar makrílvertíðar og þá er ekki langur tími til stefnu til að takast á við það. Við munum að sjálfsögðu óháð öllu öðru, hvort sem það eru viðræður við Evrópusambandið eða deilur um makríl, aldrei sætta okkur við ólögmætar viðskiptalegar þvingunaraðgerðir. Það er grundvallaratriðið sem við hljótum að berjast gegn, óháð öllu öðru. En samhengið gerir það ekki skemmtilegra að eiga við þetta mál, 

Frú forseti. Ég kem hér upp til að ræða málefni svokallaðra glæpagengja sem eru að því er virðist að festa rætur á Íslandi, einkum suðvestanlands og staðfest er af hálfu lögreglunnar. Mjög er deilt um hvort hæstv. innanríkisráðherra hafi gengið nógu hart fram og langt til að mæta þessum svokölluðu gengjum. Ég tel að góð og örugg löggæsla sé mjög brýnn hluti af velferðarþjónustu og að við viljum, öll sem hér erum, búa í öruggu og góðu velferðarsamfélagi og þar er löggæsla góður og mikilvægur hluti af heildarþjónustunni. Ég tel að almenningur eigi í öllum tilvikum að njóta vafans þegar kemur að starfsemi svokallaðra ólöglegra glæpasamtaka sem sannarlega eru að festa sig í sessi hér á landi. Glæpagengin sjálf eiga ekki að njóta vafans. Þess vegna tel ég ráð, frú forseti, að Íslendingar fari að þeim ráðum sem aðrar norrænar þjóðir hafa gert á undanliðnum mánuðum, missirum og árum, þ.e. að náið sé fylgst með þessum gengjum, svo mjög að ekki þurfi staðfestan grun um yfirvofandi aðgerðir eða skipulagða starfsemi af þeirra hálfu. Ég tel mjög brýnt að stíga skrefið lengra en gert hefur verið vegna þess, eins og ég segi, að hér á almenningur að njóta vafans. Fyrirtæki á Íslandi eiga að njóta vafans. Heilt samfélag á að njóta vafans. Þess vegna skora ég á hæstv. ráðherra að stíga fast til jarðar og ganga skrefi lengra og horfa til þeirra aðgerða sem best hafa heppnast annars staðar á Norðurlöndunum til að eiga í fullu tré við þessa menn  
            

Hæstv. forseti. Ja, hvar skyldi best hafa heppnast á Norðurlöndunum eða þegar litið er víðar, til Evrópu, til Vesturheims? Ætli það sé ekki á Íslandi þar sem við höfum búið í ágætlega friðsælu samfélagi, að mestu leyti laus við skipulagða glæpastarfsemi af því tagi sem hv. þingmaður vísar til? Það er alveg rétt að lögreglan á Norðurlöndum býr við rýmri heimildir að ýmsu leyti en íslenska lögreglan. Það eru leyniþjónustur starfandi á Norðurlöndunum, og rúmar heimildir til að grípa til margvíslegra ráðstafana. Engu að síður eru hópar á borð við Hells Angels mjög sterkir í Danmörku, Svíþjóð, Noregi og víðar. Það sem við erum hins vegar að gera á Íslandi er að stíga fast til jarðar en við gerum það yfirvegað og markvisst. Ég hef trú á því að aðgerðir okkar séu þegar farnar að bera árangur. Alþingi samþykkti sérstakt framlag til lögreglunnar til að taka á skipulagðri brotastarfsemi fyrir ári. Þá voru 50 milljónir látnar renna til þeirrar starfsemi. Hv. formaður allsherjarnefndar, Björgvin G. Sigurðsson, hefur átt í viðræðum fyrir hönd nefndarinnar í innanríkisráðuneytinu og lýst áhuga á því að framhald verði á þessu framlagi og þar með þessari vinnu. Við áttum ágætan fund í allsherjarnefnd, fulltrúar lögreglunnar, fulltrúar innanríkisráðuneytisins og þingmenn í allsherjarnefnd, ekki alls fyrir löngu, 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra er vakandi í þessu máli. Ég tel að svo verði að vera. Við sjáum að þróunin hér á landi er að verða svipuð og annars staðar á Norðurlöndum. Ég vil hins vegar spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga, og þá fyrst hvort hann líti á þessa starfsemi sem löglega. Er sú starfsemi í sjálfu sér lögleg þegar samtök sem eru þekkt fyrir skipulagða glæpastarfsemi úti í heimi setja sig niður hér á landi með aðsetur og í sumum tilvikum svokölluð félagsheimili? Í annan stað: Hefur hæstv. ráðherra átt orðastað við Landssamband lögreglumanna og formann þess, Snorra Magnússon, og fleiri aðila þar í stjórn til að heyra sjónarmið þeirra? Það eru jú þeir, fagmennirnir sjálfir, sem vilja ganga lengra. Hefur ráðherra átt orðastað við þá ágætu herramenn 

Hæstv. forseti. Skipulögð glæpastarfsemi er eðli máls samkvæmt ólögleg og við gerum allt sem í okkar valdi stendur til að uppræta hana og vinnum að því á markvissan, yfirvegaðan og fumlausan hátt. Það þarf enginn að óttast að ekki sé verið að reyna að grípa til ráðstafana sem duga. Ég ber mikla virðingu fyrir Landssambandi lögreglumanna og hef átt gott samstarf við stjórnina og einnig við formann þeirra samtaka, Snorra Magnússon. Ég hef átt við hann viðræður og hef kappkostað að boða fulltrúa landssambandsins á alla þá fundi sem ég efni til um málefni lögreglunnar.

Virðulegi forseti. Allt sem viðkemur Vaðlaheiðargöngum þolir dagsljósið. Öll gögn og skýrslur eiga að liggja frammi. Forsendur þurfa umræðu, og mat hlutlausra aðila á að liggja fyrir. Ég fagna því að sú sé raunin með þetta verkefni þó að mér hafi þótt skorta á sanngirni í umræðunni. Ég vonast til þess að með umræðunni í dag verði hægt að leiðrétta ýmsar fullyrðingar sem standast ekki nánari skoðun varðandi framkvæmdina. Hvað sem öðrum framkvæmdum líður verða Vaðlaheiðargöng einhver mikilvægasta samgöngubót landsins. Þau koma til með að auka samkeppnishæfni svæða sem eru köld í atvinnulegu tilliti, tengja saman byggðarlög og auka umferðaröryggi. Eftir á að hyggja voru fullyrðingar Samfylkingarinnar um „gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng strax“ fyrir kosningarnar 2007 forsmekkurinn að því sem koma skyldi. Umræðan á Alþingi og þá einkum í umhverfis- og samgöngunefnd hefur því miður verið á svipuðu plani. Ekki hefur mátt skilja annað en að framkvæmdin standi öðrum verkefnum fyrir þrifum, hún komi aldrei til með að standa undir sér og eigi að vera 100% arðbær í einkaframkvæmd. Sumar þessara fullyrðingum eru einfaldlega rangar, aðrar mjög villandi. Í fyrsta lagi stendur verkefnið um Vaðlaheiðargöng ekki öðrum verkefnum fyrir þrifum. Það liggur 100% fyrir að ekki yrði hægt að fara hraðar í aðrar framkvæmdir eins og Norðfjarðar- eða Dýrafjarðargöng þótt Vaðlaheiðargöng yrðu blásin af. Þann misskilning hefur verið erfitt að leiðrétta og ég óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra staðfesti orð mín í þá veru vegna þess að hún hefur þegar látið hafa eftir sér í fjölmiðlum að Vaðlaheiðargöng standi ekki öðrum verkefnum fyrir þrifum. Það skal ekki dregið úr mikilvægi Norðfjarðarganga og Dýrafjarðarganga. Þau eru gríðarlega mikilvægar samgöngubætur og eiga að vera á samgönguáætlun, unnin í ríkisframkvæmd og þar þarf að hefjast handa sem allra fyrst. Í öðru lagi eru allar líkur á því að verkefnið standi undir sér. Ég segi „allar líkur“ því að auðvitað eru til staðar óvissuþættir þegar lagt er út í jafnstórt verkefni og þetta. Það ber að viðurkenna. Þetta staðfestir skýrsla IFS Greiningar þar sem skýrt kemur fram að allar forsendur um umferð um göngin og umsvif á framkvæmdatíma séu réttar og þarfnist ekki frekari skýringa. Þar kemur líka fram að höfuðstóll láns vegna ganganna verði alltaf greiddur að fullu en óvissa ríki um endurgreiðslu vaxta. Þá óvissu ber að viðurkenna og auðvelt er að minnka hana með nýrri fjármögnunaráætlun, auknu eigin fé eða auknum tryggingum. Í þriðja lagi er villandi að segja að verkefnið sé unnið í hreinni og beinni einkaframkvæmd. Ástæðan fyrir því að talað hefur verið um einkaframkvæmd er að notendur ganganna munu greiða fyrir hana. Aðkoma ríkisins hefur hins vegar legið fyrir frá upphafi verkefnisins, í mörg ár og það hefur ekki breyst. Það var líka staðfest í lögum nr. 97/2010, um stofnun hlutafélaga um vegaframkvæmdir, sem samþykkt voru á Alþingi í júní 2010. Í þeim eru Vaðlaheiðargöng tilgreind. Allir alþingismenn greiddu atkvæði með þeirri aðgerð, aðeins tveir þingmenn Hreyfingarinnar lögðust gegn henni. Eins og áður hefur komið fram segir í skýrslu IFS Greiningar sem unnin var fyrir fjármálaráðuneytið að helstu forsendur um stofnkostnað og rekstur séu innan raunhæfra marka. Jafnframt er gerð grein fyrir tveimur þáttum sem rétt sé að bregðast við, annars vegar óvissu um kjör við endurfjármögnun á skammtímaláni til félagsins og hins vegar lágu eigin fé félagsins. Þessir tveir þættir eru nátengdir. Við þessum ábendingum brugðust sveitarfélög innan Eyþings og stjórn Greiðrar leiðar með fréttatilkynningu þar sem segir: „Hluthafafundur Greiðrar leiðar ehf. samþykkti í dag heimild til að auka hlutafé félagsins upp í allt að 400 milljónir króna.“ - Var þar með komið til móts við ábendingar IFS Greiningar. Í augnablikinu er málið statt hjá Ríkisábyrgðasjóði sem mun væntanlega skila af sér á næstu dögum samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið. Ég fagna því að fljótlega verði hægt að hefja framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng. Samfélagið á Norðurlandi þarf svo sannarlega á því að halda. Ég kvíði heldur ekki niðurstöðu Seðlabankans því að hvað sem öðru líður verður alltaf ódýrasti kosturinn fyrir ríkissjóð að hefja framkvæmdir við Vaðlaheiðargöng sem fyrst, án þess að missa verkefnið í hreina ríkisframkvæmd. Ég óska líka eftir því og vona að þingmenn taki mið af þeim þjóðhagslegu þáttum sem snúa að verkefninu. Þeir eru gríðarlega mikilvægir. Fyrst má nefna að ætla má að ríkið fái í sinn hlut umtalsverða upphæð í formi launaskatta og ýmissa gjalda vegna framkvæmdarinnar. Áætlað hefur verið að kostnaðurinn vegna launa nemi allt að 40% af framkvæmdakostnaði og því má gera ráð fyrir að í ríkissjóð komi tekjur upp á 2–3  Virðulegi forseti. Í framhaldi má einnig skoða hvað það þýði fyrir ríkið að ekki verði af framkvæmdinni núna. Vaðlaheiðargöng eru á jarðgangaáætlun og ætla verður að Vaðlaheiðargöng verði komin á framkvæmdastig  Virðulegi forseti. Ég átta mig á því að ég er kominn aðeins fram yfir 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk og marka máli sínu þann hæfilegan ramma.

Virðulegi forseti. Áform um gerð Vaðlaheiðarganga hafa fengið ítarlega umræðu innan þings sem utan og félag í eigu sveitarfélaganna fyrir norðan og ríkisins í gegnum Vegagerðina stendur að baki verkefninu sem gert er ráð fyrir að standi undir sér með veggjöldum eins og fram kom áðan í máli hv. málshefjanda. Göngin sjálf munu skipta miklu máli fyrir svæðið fyrir norðan, bæði vegna öruggari samgangna yfir vetrartímann og styttingar akstursleiða en einnig sem tenging á milli atvinnusvæða. Það atriði er enn mikilvægara nú vegna uppbyggingar og markaðssetningar iðnaðarsvæðisins á Bakka. Samgöngubót sem Vaðlaheiðargöng verða mun nýtast vel við þá uppbyggingu og greiða leið á milli atvinnusvæða á Norðurlandi. Kostnaðaráætlanir vegna gangagerðarinnar og spár um umferð o.fl. hafa verið rýndar af fleiri en einum greiningaraðila. Mismunandi forsendur eru að einhverju leyti gefnar fyrir hverri greiningu fyrir sig og munar þar mest um spár um umferð um göngin. Verður hún eins og gert er ráð fyrir í áætlun Vegagerðarinnar eða dregur hugsanlega úr henni? spyrja menn. Alls staðar þar sem göng eru tekin í notkun eykst umferð til muna og því er spurt: Þarf að gera ráð fyrir því að þróunin verði með öðrum hætti hvað þessi göng varðar? Framkvæmdum eins og Vaðlaheiðargöngum fylgir alltaf einhver áhætta en samkvæmt niðurstöðu IFS Greiningar mun fjárhagslega áhættan minnka um leið og eigið fé félagsins er aukið. Frumvarpið um veitingu lánsins til verkefna félagsins er tilbúið í ráðuneytinu en eins og gert er ráð fyrir óskaði fjármálaráðuneytið eftir umsögn Ríkisábyrgðasjóðs um frumvarpið og er viðbragða hans að vænta á allra næstu dögum. Frumvarpið fer fyrir ríkisstjórn þegar umsögn sjóðsins liggur fyrir og nú fer hver að verða síðastur að leggja fram frumvarp fyrir yfirstandandi þing þannig að ekki eru margir dagar til stefnu og því þarf ekki lengi að bíða eftir niðurstöðunni. Gildandi tilboð verktakans í verkið var fyrir skömmu lengt um þrjá mánuði. Vaðlaheiðargöng eru á samgönguáætlun en ekki fremst í röðinni eins og kunnugt er. Ástæðan fyrir því að mögulegt er að hefja framkvæmdina nú og skapa um leið atvinnu við samgöngumannvirkið er sú að hún er fjármögnuð með veggjöldum en ekki með framlagi úr ríkissjóði. Í því liggur munurinn. Með þessu fyrirkomulagi framkvæmdarinnar er eingöngu gert ráð fyrir því að ríkið láni til verkefnisins á framkvæmdatíma og á fyrstu þremur rekstrarárum ganganna. Að þeim tíma liðnum verður lánið endurfjármagnað. Þess vegna ætti þessi framkvæmd ekki að hafa áhrif á skuldastöðu ríkissjóðs og þar af leiðandi ekki á getu hans til að sinna öðrum lögbundnum verkefnum sínum á sviði samgangna. Fyrirkomulagið og fjármögnunin gengur út á að raska ekki tímasetningu annarra samgönguverkefna. Bygging samgöngumannvirkja er lögbundið hlutverk hins opinbera. Því má segja að með þessu fyrirkomulagi sé gert ráð fyrir að ríkissjóður fái þessa framkvæmd á 100% afslætti ef forsendur standast. Ef eitthvað fellur á ríkissjóð að lokum hefur það eitt gerst að afslátturinn hefur minnkað úr 100% í eitthvað lægra hlutfall. Áhættan er fyrir hendi, rétt eins og áhætta ríkisins yrði ef farið yrði í framkvæmdina samkvæmt samgönguáætlun. Spurningin er bara hvort hún sé ásættanleg miðað við að miklar líkur séu á að veggjöldin standi undir framkvæmdinni.

Virðulegi forseti. Vaðlaheiðargöng hafa verið gagnrýnd en Vaðlaheiðargöng eru metnaðarfullt og mikilvægt verkefni sem þarf að ná fram að ganga. Það eru fleiri verkefni í jarðgöngum sem bíða og þarf að hrinda fram, svo sem Dýrafjarðargöng, Norðfjarðargöng og Vestmannaeyjagöng. Vestmannaeyjagöng koma senn á dagskrá aftur ef menn ná ekki að tryggja aðgang að Landeyjahöfn. Nú eru menn farnir að sjá að jarðgöng milli lands og Eyja hefðu verið besti og skynsamlegasti kosturinn. En látum það bíða um sinn. Jarðgöng um Vaðlaheiði eru merkileg að því leyti að þar er á ferð frumkvæði heimamanna. Þar er reiknað með peningum frá heimamönnum og það er ekki ósvipað og hefur tíðkast hjá Vegagerðinni á undanförnum árum við sumarbústaðalönd. Ríkir sumarbústaðaeigendur hafa lagt peninga í vegagerð og fengið þá umbun fyrir að fá veg á undan öðrum. Fordæmin eru því til. Þetta þarf að leysa. Það þarf að tryggja að af þessari framkvæmd verði. Deilan um keisarans skegg heldur áfram hjá stjórnvöldum og það verður að bíða niðurstöðu hennar en fyrst og fremst er þetta merkilegt og mikilvægt verkefni fyrir það svæði þó að ekki séu allir á einu máli. Ég er til að mynda fylgjandi Vaðlaheiðargöngum en það eru ekki allir í mínum flokki eða þingmenn í öðrum flokkum. Þannig er þetta þverpólitískt mál en það þarf að leysa. Að mínu mati þarf fyrst og fremst að virkja frumkvæði heimamanna og það er alveg ljóst að ef kostnaðaráætlun gengi ekki upp fengi ríkissjóður að minnsta kosti göng mjög ódýrt.

Forseti. Vorið 2008 var samþykkt að fara með Vaðlaheiðargöng í einkaframkvæmd og var þá gert ráð fyrir því að ríkið fjármagnaði framkvæmdina að hálfu leyti. Þetta kom skýrt fram í umræðum um málið. Í almennri umræðu var málið mjög umdeilt og þeim sjónarmiðum meðal annars teflt fram að Vaðlaheiðargöng ættu að fara í almenna forgangsröðun samgönguáætlunar. Á árinu sem leið var því lýst yfir að ekki yrði ráðist í framkvæmdina nema hún stæði að öllu leyti undir sér með notendagjöldum. Þessar forsendur eiga að vera öllum ljósar. Þegar nú er spurt hvort Vaðlaheiðargöng muni hafa áhrif á aðrar framkvæmdir verður að hugsa svarið með hliðsjón af framtíðinni. Ef við tökum alvarlega skýrslur og ábendingar er augljóst að kostnaðurinn verður að hluta til fjármagnaður af ríkissjóði. Þar erum við að tala um stórar fjárhæðir sem allir sækjast eftir. Ef við gefum okkur að það verði úr sama vasa og aðrar stórframkvæmdir er gefið mál að þessi framkvæmd mun bitna á öðrum samgönguúrbótum. Samgönguáætlun byggir á áformum langt fram í tímann. Ef taka á framkvæmdafé til Vaðlaheiðarganga með lántöku ríkissjóðs þannig að það raski samgönguframkvæmdum síðar verður að ræða þessa framkvæmd í samhengi samgönguáætlunar í eðlilegri og sanngjarnri forgangsröð. Fyrirspyrjandi spyr um hagkvæmni og svarar með tilvísun í ávinning. Þessa umræðu þarf að taka um allar aðrar framkvæmdir - eða halda menn að enginn ávinningur sé af Norðfjarðargöngum? Hvers eiga Austfirðingar þá að gjalda? Eða Vestfirðingar sem réttilega krefjast Dýrafjarðarganga? Eigum við að ræða samgöngur á Ströndum eða annars staðar þar sem brýnar samgönguúrbætur hafa beðið árum og jafnvel áratugum saman? Af nógu er að taka þar sem við blasa mjög brýnar samgönguúrbætur um land allt, mun brýnni framkvæmdir en Vaðlaheiðargöng. Það er ranglátt að ýta þessari framkvæmd fram fyrir á kostnað annarra brýnni 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þeirri umræðu sem er í gangi. Þegar við ræðum samgöngumálin hugsum við eðlilega til fjármagns því að samgöngubætur kosta mikla fjármuni. Það er hins vegar mikilvægt fyrir okkur öll í þinginu að hugsa til þess að samgöngubætur, hverjar sem þær eru, eru einhverjar mestu byggðaaðgerðir sem hægt er að fara í á hverjum tíma. Þær eru líka atvinnuskapandi í flestum tilvikum og það verður að segjast eins og er, frú forseti, að verkþreyta hefur einkennt þessa ríkisstjórn meira en nokkuð annað, verkþreyta í að koma af stað framkvæmdum, hvort sem það er í vegamálum eða einhverju öðru. Það einkennir fyrst og fremst það hvernig staðið hefur verið að málum. Varðandi Vaðlaheiðargöng hefur mér sýnst vandamálið fyrst og fremst vera innan ríkisstjórnarinnar og endurspeglast í deilum um það hvaða leiðir eigi að fara varðandi þessa framkvæmd. Það er búið að lýsa framkvæmdinni sem slíkri ágætlega og ekki þarf að fara frekar út í það en ég ítreka að það er mjög mikilvægt fyrir okkur öll að fjármunir til samgöngubóta verði tryggðir, það verði hvergi slegið af, hvort sem um er að ræða jarðgöng eða aðrar vegabætur. Aðrar vegabætur skipta ekki síður miklu máli því að við sem ökum til dæmis þjóðveg 1 sjáum hversu mikil viðhaldsþörf er þar á ferðinni. Frú forseti. Það er að sjálfsögðu verksvið ráðherra ríkisstjórnarinnar að forgangsraða. Mér hefur sýnst þetta mál sem við ræðum hér einkennast meira af vandræðagangi en stefnufestu og þar er fyrst og fremst við ríkisstjórnina að sakast, ekki almenna þingmenn 

Frú forseti. Það var traustvekjandi að heyra ræðuna hjá hæstv. fjármálaráðherra áðan af því að það blasir við að mat á framkvæmdinni, áhættumat og annað, dregur mjög afdráttarlaust fram að áhættan er lítil en samfélagslegur ávinningur og ábati gífurlegur fyrir svæðið þarna og landið allt að sjálfsögðu. Það eru allar líkur á því að umferðin verði mun meiri en umferðarspár gera ráð fyrir. Umferðarspáin er varfærin, samanber orð hæstv. ráðherra áðan, og sé litið til allra fordæma um umferðarspár og vegaframkvæmdir hafa framkvæmdir eins og þessi skilað svo miklum ávinningi að umferðin verður miklu meiri. Það er sátt um gjaldtöku og einkaframkvæmd hvað varðar Vaðlaheiðargöngin og það er mikið ánægjuefni að heimamenn hafa staðið sem einn maður um þetta verkefni. Hér er um að ræða einhverja mikilvægustu samgönguframkvæmd á landinu, auk breikkunar á Suðurlandsvegi, Norðfjarðarganga og nýs Herjólfs. Þess vegna hlýtur að vera fagnaðarefni að hægt sé að taka þessa framkvæmd út fyrir hefðbundinn ríkisfjárfestingaramma þannig að hún verði ekki til þess að tefja eða fresta öðrum framkvæmdum. Auðvitað var forsendan alltaf sú að áhættan fyrir ríkissjóð yrði lítil sem engin með ábyrgðum sínum sem fram þurfa að koma og það hefur komið fram að það virðist vera að ganga eftir. Þær áhyggjur sem uppi voru fyrr í haust um það, eðlilegar og málefnalegar áhyggjur, virðast óþarfar en það er eðlilegt að þingmenn vilji hafa vaðið fyrir neðan sig þegar ríkissjóður leggur fram ábyrgðir fyrir svo stórri framkvæmd. Áhættan virðist lítil sem engin, eins og ráðherra sagði, 100% afsláttur og allt þaðan af neðar er mikill ávinningur líka fyrir ríkið. Ég held að við getum bundið vonir við að þessar framkvæmdir fari hratt og örugglega af stað.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Höskuldi Þór Þórhallssyni fyrir að taka þetta mál til umræðu en ég held að við þurfum að staldra aðeins við. Þegar ákveðið var að fara með Vaðlaheiðargöngin fram fyrir í samgönguáætlun og fara með þau í einkaframkvæmd var það gert á þeim forsendum að verkið stæði undir sér að fullu leyti með veggjöldum. Er það hafið yfir vafa? Misjafnt lesa menn í það. Núna liggja til að mynda fyrir um það þrjár skýrslur. Ég held að ég geti fullyrt að tvær þeirra séu frekar neikvæðar gagnvart því að verkið muni standa undir sér og í niðurstöðukafla skýrslunnar frá IFS Greiningu kemur fram að það sé mikil fjárhagsleg áhætta fyrir þann sem lánar fé til framkvæmdarinnar á framkvæmdatímanum. Mér finnst við oft ræða hlutina öðruvísi en þeir eru. Það var reynt að fara með þetta verkefni í einkaframkvæmd en ekki var hægt að fjármagna það í gegnum lífeyrissjóðina og þess vegna var því komið þannig fyrir að farið var að lána framkvæmdafé úr ríkissjóði í verkefnið. Það þýðir ekki fyrir menn að segja að ef það standi ekki að fullu undir sér verði afslátturinn bara aðeins minni. Auðvitað er það rétt í sjálfu sér en ræðum hlutina eins og þeir eru. Ég geri líka athugasemdir við það hvernig haldið hefur verið á málinu í þinginu. Það kom fram í hv. samgöngunefnd að 7. nóvember hafi verið óskað eftir því að gerð yrði óháð úttekt á verkinu og óskað eftir því að Ríkisendurskoðun færi í þá vinnu. Ríkisendurskoðun hafnaði þeirri beiðni og þá sendi hv. nefnd beiðni til forsætisnefndar um að fá að gera úttekt á verkinu. Því er ekki svarað í sex vikur og síðan kemur í ljós að sú stofnun sem hv. samgöngunefnd óskaði eftir að gerði úttekt á verkinu hafði þegar gert slíka úttekt. Í ljósi þeirrar þingsályktunartillögu sem margoft hefur verið vitnað í, einu þingsályktunartillögunnar sem hefur verið samþykkt 63:0 og gekk út á það að efla sjálfstæði og vanda vinnubrögð þingsins, geri ég alvarlegar athugasemdir við það að hæstv. fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytið hafi látið gera sérskýrslu. 

Forseti. Lengi hefur legið fyrir að það hefur þurft að ráðast í framkvæmdir á vegum ríkisins með óhefðbundnari hætti en gert hefur verið, allt frá hruni. Í skýrslu sem fjármálaráðherra flutti Alþingi sumarið 2009, um áætlun um jöfnuð í ríkisfjármálum, segir, með leyfi forseta: „Á næstu árum, á meðan á endurreisn efnahagslífsins stendur og rekstrargrundvöllur ríkissjóðs verður treystur, er óhjákvæmilegt að hægja á nýframkvæmdum en leitast við að veita áfram fjármagni til að viðhalda mannvirkjum, innviðum og opinberum fasteignum. Hins vegar hafa verið til skoðunar á vegum stjórnvalda, aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóða hugmyndir um að þeir komi að fjármögnun stórra verklegra framkvæmda ef unnt verður að fjármagna þær með notendagjöldum.“ Þetta er yfirlýsing sem fjármálaráðherra flutti fyrir hönd ríkisstjórnarinnar sumarið 2009 og eftir henni hefur verið unnið. Samkvæmt þessari stefnu hefur meðal annars verið ráðist í framkvæmdir á hjúkrunarheimilum víða um land, það stendur til að fjármagna væntanlega byggingu Landspítalans með þessum hætti, vegaframkvæmdir o.s.frv. Þetta á ekki að koma nokkrum manni á óvart. Ekki er verið að ýta til hliðar nokkrum framkvæmdum í vegamálum eða á öðrum sviðum. Fyrst og fremst er verið að reyna að skapa forsendur og möguleika til að geta ráðist í framkvæmdir af þessu tagi frekar en að gera það ekki. Það er það sem þetta mál snýst um. Fyrir liggja ótalmargar skýrslur um þá framkvæmd sem hér um ræðir sem flestar hverjar, að kannski tveimur undanskildum, benda til þess að þessi framkvæmd eigi að standa undir sér. Samkvæmt þeirri nýjustu sem hér hefur verið vitnað í, frá IFS Greiningu, sem birtist öðrum hvorum megin við áramót bendir allt til þess að 93% líkur hafi verið á því að framkvæmdin stæði undir sér, eins og hún var þá lögð upp. Síðan hefur eigið fé félagsins verið aukið þannig að þessi tala hefur frekar hækkað en hitt. Virðulegi forseti. Ég held að verið sé að ræða um þessa væntanlegu framkvæmd á dálítið hæpnum 

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni og sérstaklega þakka ég hæstv. fjármálaráðherra fyrir að staðfesta úr ræðupúlti Alþingis að verkefnið raski ekki framgöngu annarra vegaframkvæmda. Það er einhver áróður sem því miður hefur heyrst úr munni einstakra þingmanna, eins og við heyrðum hjá hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur. Enn var fullyrt, þrátt fyrir orð hæstv. fjármálaráðherra og annarra í ríkisstjórninni, að framkvæmdin stæði öðrum verkum fyrir þrifum. Það er ekki þannig. Verkefnið hefur aldrei verið keyrt á þeim forsendum og það á ekki að gera lítið úr öðrum vegaframkvæmdum hringinn í kringum landið, þær eru allar mikilvægar, hver á sínum forsendum. Það er alveg rétt að forsendurnar hafa verið þær að göngin standi undir sér. Samkvæmt skýrslum munu þau einnig gera það. En hver er reiðubúinn að lýsa yfir, með svona stóra framkvæmd, að hún sé ekki bundin áhættu? Ég er ekki reiðubúinn að gera það og eins og ég sagði í ræðu minni áðan eigum við að viðurkenna óvissuna. Mig langar að spyrja hv. þingmenn sem finna þessari framkvæmd allt til foráttu: Af hverju eru ekki gerðar sömu kröfur til Vaðlaheiðarganga og byggingar nýs Landspítala? Hann kostar sex til sjö sinnum meira og engar rökstuddar, óhlutdrægar skýrslur liggja fyrir um verkið.  Virðulegur forseti. Ég þakka enn á ný hæstv. fjármálaráðherra fyrir hennar orð og, eins og ég sagði áðan, fyrir að staðfesta að þessi framkvæmd standi ekki öðrum framkvæmdum fyrir þrifum. Það er algjört lykilatriði, þetta er gríðarlegt verkefni og ég veit að Norðlendingar 

Virðulegur forseti. Ríkisvaldið hefur mikilvægu hlutverki að gegna í atvinnulífinu þegar slaki er í hagkerfinu eins og nú er en skuldsetning og staða ríkissjóðs leyfir hins vegar ekki flýtingu annarra samgöngumannvirkja en þeirra sem geta að mestu borið sig sjálf. Vaðlaheiðargöng eru verkefni sem getur að öllum líkindum borið sig sjálft og því eru þau sá vænlegi kostur sem við lítum til núna. Framkvæmdin er mikilvæg fyrir þróun og markaðssetningu atvinnusvæðanna fyrir norðan og er auk þess mikil samgöngubót og eykur öryggi íbúanna sem þurfa að fara yfir Víkurskarð að vetri til. Þetta þekkjum við. Það er mikilvægt að allar greiningar og umsagnir um verkið verði rýndar vandlega áður en frumvarpið verður lagt fram. Töfin sem hv. þingmenn nefna í umræðunni stafar af því að við viljum styrkja alla umgjörð um verkið. Vaðlaheiðargöng eru eina stóra samgönguverkefnið sem mögulegt er að ráðast í á þessu ári, eins og ég sagði áðan. Þörfin fyrir atvinnusköpun er mikil og ávinningur norðursvæðisins með verkefninu er einnig mikill. Það er von mín að sátt náist og stuðningur við þetta verkefni enda sé umgjörðin það traust að fyrirheit séu um að verkefnið standi undir sér og að önnur verkefni þurfi ekki að líða fyrir það. Þær fullyrðingar standast líka.

Virðulegi forseti. Þetta þingmál, um eflingu græna hagkerfisins, hefur verið unnið í góðri samvinnu allra flokka á Alþingi síðustu tvö árin. Það er mikið fagnaðarefni að hin þverpólitíska samstaða hélst óslitin í hv. atvinnuveganefnd sem skilaði afbragðsvinnu í meðferð þessa máls undir dyggri forustu formanns nefndarinnar, Kristjáns L. Möllers. Hér er að finna tæplega 50 tillögur að aðgerðum sem geta skapað verðmæti og störf í landinu okkar samhliða því að staðinn verður vörður um íslenska náttúru. Við Íslendingar getum skapað okkur sérstöðu sem grænt hagkerfi í samfélagi þjóðanna og það fellur vel að því mikla aðdráttarafli sem íslensk náttúra hefur í hugum erlendra ferðamanna sem sækja landið heim í vaxandi mæli. Þessi dagur markar tímamót í atvinnumálum á Íslandi og ferill málsins sýnir að Alþingi getur átt frumkvæði að og staðið saman um mikilvæga stefnumótun í framfaramálum. Það er góðs viti núna þegar sótt er að þinginu úr ýmsum áttum. 
            

Frú forseti. Ég tek undir þau orð hv. þingmanns sem hér féllu, að ákveðin tímamót séu fólgin í því ef Alþingi samþykkir þessa tillögu. Í mínum huga er einna efst að þessi tillögugerð byggir á þeirri hugsun að ekki sé andstæða á milli hagvaxtar annars vegar og náttúruverndar hins vegar, að það fari saman, og verði að fara saman, að bæta kjör fólks í landinu og fara vel og skynsamlega með náttúruna. Það er grundvallaratriði fyrir land eins og Ísland, og fyrir okkar þjóð, því að hver og ein kynslóð á allt undir því að skila náttúrunni frá sér til þeirrar næstu í sem bestu ásigkomulagi.  Ég vil þó nefna, frú forseti, að ég gerði ákveðna fyrirvara við þessa tillögu. Þeir koma fram á þingskjölum 

Frú forseti. Umhverfisvernd er ekki bara nauðsynleg, hún er líka skynsamleg fyrir Íslendinga. Í umhverfisvernd og eflingu græna hagkerfisins liggja framtíðarmöguleikar okkar í atvinnuuppbyggingu og á það er lögð áhersla hér í 50 tillögum. Þessar tillögur sýna einnig að við eigum nokkuð langt í land í umhverfisvernd eins og til dæmis varðandi endurvinnslu og ýmislegt, tölur um alþjóðlegan samanburð sýna að Ísland er dálítið sóunarsamfélag. Hér er lagt til að lyfta grettistaki í þeim efnum. Hér fer sem sagt saman, og það er mikið ánægjuefni, umhverfisvernd sem er nauðsynleg og uppbygging sem er skynsamleg og nauðsynleg líka. Ég vil þakka kærlega fyrir störfin í nefndinni um græna hagkerfið. Ég sat í þeirri nefnd og vil þakka kærlega fyrir mjög gott samstarf og formaður nefndarinnar, 

Virðulegi forseti. Ég vil óska þingheimi til hamingju með þá tillögu sem liggur hér fyrir til atkvæðagreiðslu. Það er ánægjulegt að sjá að við ætlum nú að beita hagrænum hvötum til þess að ná árangri í umhverfismálum. Ef litið er til helstu útflutningsatvinnugreina þjóðarinnar sést vel að hagsmunir atvinnulífsins og hagsmunir umhverfisverndar fara mjög vel saman ef við ætlum að ná árangri til verðmætasköpunar hér á landi. Það eru hagsmunir atvinnulífsins að við náum árangri í umhverfismálum og þeir hagsmunir samtvinnast vel í þingsályktunartillögu um grænt hagkerfi. Ég vil óska forsvarsmönnum þessa verkefnis hjartanlega til hamingju og þá sérstaklega hv. þm. Skúla Helgasyni.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mjög áhugavert mál og atvinnuveganefnd fór mjög rækilega ofan í allar efnisgreinar þess og skýrði þær eins og ástæða var til. Ég vil nefna sérstaklega tvennt í þessu sambandi. Annars vegar er það varúðarreglan, en í nefndaráliti segir svo þegar vikið er að henni, með leyfi virðulegs forseta, að það sé „ljóst að slík takmörkun á stefnumótunarkostum verður alltaf háð þeirri óvissu sem ríkir um inntak reglunnar og því svigrúmi sem ríki virðast njóta við mótun stefnu og innleiðingar hennar í landsrétt.“ Þarna er sleginn mjög mikilvægur varnagli. Í öðru lagi er gert ráð fyrir í þessum tillögum að kolefnisgjald á eldsneyti hækki um þriðjung. Nefndin túlkar þetta mál þannig, og það verður þá væntanlega samþykkt Alþingis, að þessi hækkun hafi þegar átt sér stað með þeim breytingum sem voru gerðar á kolefnisgjaldinu við síðustu fjárlagagerð. Ekki á því ekki að leiða til frekari hækkana á eldsneytiskostnaði af þeim ástæðum. Þá liggur fyrir, verði þetta samþykkt, að gjaldið hefur verið hækkað, tekjurnar hafa runnið inn í ríkissjóð, og það er líka gert ráð fyrir því í þessu plaggi að þeim tekjum eigi síðan að verja til 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Skúla Helgasyni og fulltrúum allra flokka sem unnu þetta metnaðarfulla plagg og sýndu að með réttum vinnubrögðum er hægt að ná öllu þinginu saman í rétta átt. Engu að síður var það þannig að í umsögnum ýmissa umsagnaraðila kom meðal annars fram að þetta plagg hefði meiri skírskotun til Miðvestur-Evrópu en Íslands, en í meðförum atvinnuveganefndar undir ágætri stjórn hv. þm. Kristjáns L. Möllers hefur okkur auðnast í samstarfi að bæta inn sjónarmiðum er snerta skógrækt, landgræðslu, íslenskan landbúnað og fleira sem gera þetta plagg enn betra. Ég held að óhætt sé að taka undir orð þeirra hv. þingmanna sem hafa komið upp og sagt að þetta séu tímamót, við séum að ná saman um annars vegar umhverfisvernd og hins vegar eflingu atvinnulífsins þar sem það helst í hendur. Þetta er gleðilegur dagur og ég legg til að við greiðum öll þessari þingsályktunartillögu atkvæði.

Frú forseti. Það ber að fagna þessu máli, þetta er framfaraskref í atvinnumálum og umhverfismálum á Íslandi en þessi tvö atriði geta vel farið saman, það sannar þetta mál þar sem slegið er á einsleitni í atvinnulífi. Einsleitni í atvinnulífi hefur staðið Íslandi fyrir þrifum, sérstaklega í smærri byggðum víða um land, um áratugaskeið. Hér er verið að sækja fram á sviði fjölbreytni með grænu hagkerfi, þetta er vel. Þetta mál sannar, frú forseti, að þingið getur mjög vel unnið saman. Það sannaðist í hv. atvinnuveganefnd að menn geta lagst á eitt og bætt mál í staðinn fyrir að rífa þau niður. Hér fóru menn að skrifborðinu í staðinn fyrir að fara í skotgrafirnar og unnu málið vel allir saman. Svona eigum við að vinna.

Virðulegur forseti. Eins og komið hefur fram er hér um töluvert pólitísk tímamót að ræða, ekki bara fyrir þingið á Íslandi heldur fyrir íslenskt samfélag. Hér er lagt upp með þverpólitíska tillögu um nýja sýn á þróun hagkerfisins á Íslandi og ber vott um framsýni og víðsýni þeirra þingmanna sem þetta þing skipa og er ekki laust við að það veki manni von í brjósti að við getum oftar en ekki stigið skynsamleg skref inn í framtíðina. Hér er um að ræða ekki bara stefnu heldur ekki síður verkfæri. Það er kannski það allra mikilvægasta við þetta plagg, að hér er um verkfæri að ræða. Ég vil óska hv. þm. Skúla Helgasyni sérstaklega til hamingju með daginn og til hamingju með glæsilega vinnu, góða samstöðuvinnu sem er ekki heiglum hent í því pólitíska andrúmslofti sem ríkt hefur verið á þessu kjörtímabili. Að samtvinna græn sjónarmið öðrum sjónarmiðum er áskorun og það hefur tekist í þessum efnum. 
            

Virðulegi forseti. Ég sem meðflutningsmaður þessarar tillögu fagna því að sjá þá miklu samstöðu í þinginu um að samþykkja þetta mál. Ég tek undir þær breytingartillögur sem koma frá atvinnuveganefnd. Ég legg hins vegar mikla áherslu á það sem hér er verið að samþykkja, að við ætlum að ráðstafa tekjum sem jafngilda hækkun kolefnisgjalds til verkefna sem stuðla að orkuskiptum og orkusparnaði í samfélaginu. Það skiptir gífurlega miklu máli að við þetta verði staðið. Það er mikilvægt að hafa í huga að með því að tryggja að kolefnisgjaldið fari til slíkra verkefna stuðlum við að atvinnusköpun innan lands, við nýtum þá hreinu orku sem við getum búið til innan lands, við aukum sjálfbærni landsins og það er einmitt það sem við eigum að hafa í huga varðandi þetta verkefni.

Frú forseti. Þessi tillaga var ein þeirra sem ég setti fyrirvara við í vinnu nefndarinnar sökum þess að ég taldi að þrátt fyrir að tilgangurinn væri ágætur væri sú staða uppi á Íslandi að of miklar álögur væru nú þegar á bifreiðaeigendur. Ég taldi því að fara bæri mjög varlega í þessu. Ég styð aftur á móti þá útfærslu sem atvinnumálanefnd hefur lagt til, ég tel að það sé ágætisleið til að mæta þessu máli að gjaldið verði ekki hækkað frekar, og reyndar tel ég að ástæða sé til að skoða það að lækka þessi gjöld þegar til lengri tíma er litið. Núverandi álögur eru of miklar og verð á bensíni og orkugjöfum er bara of hátt fyrir almenning á Íslandi. Breytingin nú er til hins betra og ég styð hana þess vegna með atkvæði mínu.

Forseti. Ef við berum gæfu til að fylgja eftir þeirri áætlun sem hér er lögð fram gæti þetta mál orðið eitt af þeim sem seinni tíma menn munu minnast sem hinna merkustu á þessu kjörtímabili. Ég óska þeim sem hafa staðið hér að verki til hamingju og einkum að sjálfsögðu hv. þm. Skúla Helgasyni. Það sem þetta sýnir okkur kannski öðru fremur er að umhverfisvernd og náttúruvernd eru ekki einhver lúxus eins og menn töldu einu sinni, eitthvað sem flæddi út af, heldur er umhverfisvernd og náttúrvernd beinlínis kjarninn í því hagkerfi sem við ætlum að byggja upp fyrir framtíðina. Þá kemur að því, forseti, að menn þurfa að taka erfiðar ákvarðanir á milli gráa hagkerfisins og græna hagkerfisins, á milli laxveiðireksturs og orkunýtingar. Ég vona að menn sem hér hafa sagt A 

Forseti. Ég fagna þessu mikla framfaraskrefi og ég er mjög ánægð með að við höfum tekið þetta skref. Ég hefði viljað ganga aðeins lengra en þetta er þó upphafið að einhverju sem ég er sannfærð um að þeir sem koma til með að erfa Ísland verða þakklátir fyrir. Ég er ánægð með að þingið geti unnið saman að svona mikilvægu verkefni og vil þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir þá vinnu sem hann hefur lagt í þetta. Ég vona að við þingmenn berum gæfu til að vinna fleiri svona mikilvæg verkefni sameiginlega með framtíðarsýn að leiðarljósi.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta mál fái afgreiðslu á Alþingi. Markmið mitt með því að leggja málið fram var einmitt að setja skýran ramma utan um það hvernig stjórnsýslan meðhöndlar aðalskipulag. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd tók þá afstöðu að setja umhverfisráðherra ákveðinn tímaramma upp á sex vikur til að afgreiða tillögu Skipulagsstofnunar um synjun eða frestun. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Það sem maður hefur oft heyrt varðandi atvinnusköpun eða þegar fyrirtæki vilja til dæmis staðsetja sig einhvers staðar og hefja atvinnurekstur er eitt af því sem bent er á að þau vilja að sjálfsögðu fara eftir þeim lögum og reglum sem eru til staðar í landinu en vilja líka gjarnan geta gert sín tímaplön. Hið sama hefur síðan gilt 

Forseti beinir þeim tilmælum til þingmanna að þeir virði þann ræðutíma sem þeir hafa til atkvæðaskýringa.

Forseti. Ég fagna því að við skulum hafa náð samstöðu, ekki bara í umhverfis- og samgöngunefnd hinni háu heldur hér í þingsalnum um að setja hæstv. umhverfisráðherra sérstakan frest til þess að fjalla um skipulagstillögur í þeim undantekningartilvikum að Skipulagsstofnun sendir þær til ráðherra til staðfestingar. Ég held að það sé eðlilegur frestur og tek undir með hv. síðasta ræðumanni um það. Ég fagna því líka að með afgreiðslu þessa máls linni þeirri umræðu sem fram hefur farið í Suðurkjördæmi, að mér skilst, um dugleysi og slæleg vinnubrögð á Skipulagsstofnun sem rannsökuð voru í þessu máli og í ljós kemur að slíkar hugmyndir eru ekki réttar. Við getum því hér eftir 

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Farsýsluna, stjórnsýslustofnun samgöngumála, og frumvarp til laga um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála. Með frumvörpunum er lagt til að settar verði á fót tvær stofnanir, annars vegar Farsýslan, stofnun sem sinni stjórnsýslu og eftirliti á sviði samgöngumála, og hins vegar Vegagerðin, stofnun sem sinni framkvæmdum og viðhaldi samgöngumannvirkja ásamt því að fara með eignarhald og sinna rekstri þeirra. Ætlunin er að stofnanirnar verði reistar á grunni núverandi samgöngustofnana, þ.e. Siglingastofnunar Íslands, Flugmálastjórnar Íslands, Umferðarstofu og Vegagerðarinnar. Ljóst er að möguleikar til sameiningar í þessum efnum hafa um langt skeið verið ræddir á breiðum grunni og ítarlegur undirbúningur liggur að baki fyrirliggjandi frumvörpum. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar telur brýnt að sú endurskipulagning stofnana sem hér um ræðir fari fram og að allri óvissu um tilhögun þessara mála verði eytt. Sú athugasemd var gerð við 4. gr. frumvarps til laga um Farsýsluna, stjórnsýslustofnun samgöngumála, að ekki væri rétt að kveða á um að Farsýslan tæki afstöðu til tillagna sem bærust frá rannsóknarnefnd samgönguslysa þar sem frumvarp til laga um slíka rannsóknarnefnd hefur ekki verið lagt fram á Alþingi. Meiri hlutinn tekur undir þessa athugasemd og gerir þá tillögu til breytingar á greininni að stofnuninni verði skylt að taka afstöðu til tillagna sem berast frá þeim opinberu aðilum sem annast rannsókn samgönguslysa. Með því vísar meiri hlutinn til núverandi rannsóknarnefnda sjóslysa, flugslysa og umferðarslysa eða annarra þeirra opinberu aðila sem taka munu við slíkum rannsóknum komi til breytinga á þessu sviði. Í umsögnum þeirra stofnana sem ætlunin er að sameina kom meðal annars fram hvatning til þess að staðið yrði við gefin loforð um að réttindi starfsmanna þeirra yrðu ekki skert við samþykkt frumvarpanna og að þeim yrðu boðin sambærileg störf á sambærilegum kjörum hjá nýjum stofnunum auk þess sem biðlaunaréttur starfsmanna yrði tryggður. Það er skilningur meiri hlutans að með ákvæði til bráðabirgða við lögin verði þeim starfsmönnum samgöngustofnana sem sinnt hafa verkefnum sem eftir sameiningu þeirra munu heyra undir Farsýsluna eða Vegagerðina veitt trygging fyrir sambærilegu starfi á sambærilegum kjörum hjá nýrri stofnun. Meiri hlutinn áréttar jafnframt að framkvæmdarvaldinu ber að gæta þess vel að varðveita og efla þá þekkingu sem til staðar er hjá íslenskum samgöngustofnunum og búa svo um hnútana að fagþekking á sviði flugmála, siglinga, veglagningar, umferðar og á fleiri sviðum glatist ekki heldur eflist í kjölfar endurskipulagningar. Gert er ráð fyrir því í frumvörpunum að lögin taki gildi 1. júlí nk. Meiri hlutinn telur einsýnt að heppilegra sé að gefa rýmri fyrirvara á því að hrinda í framkvæmd svo umfangsmiklum breytingum. Leggur meiri hlutinn því til að gildistökuákvæðum verði breytt á þann veg að ákvæði laganna taki þegar gildi en lögin komi til framkvæmda 1. janúar 2013. Meiri hlutinn leggur til að frumvörpin verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Fylgiskjal er með þessu nefndaráliti sem er nefndarálit meiri hluta samgöngunefndar, þeirrar fyrri, því að málið hefur áður verið lagt fram og lágu fyrir fjölmargar umsagnir frá því að það var lagt fram á fyrra þingi. Þar er farið ítarlega í ýmsa þætti þessa máls. Undir þetta álit skrifa auk þeirrar sem hér stendur Ólína Þorvarðardóttir, Þuríður Backman, Róbert Marshall, Mörður Árnason og Atli Gíslason. Ég ætla ekki að hafa frekari orð um málið enda hefur það, eins og fram hefur komið, verið í vinnslu í meira en þrjú og hálft ár, ég læt því máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hv. þingmann um. Ég sé að á fundi nefndarinnar hafa einungis komið fulltrúar frá innanríkisráðuneytinu, ekki þeir umsagnaraðilar sem sendu inn umsagnirnar heldur er vitnað til þess að farið hafi verið yfir þær og þær ræddar. Síðan fylgir með í fylgiskjali meiri hlutans nefndarálit frá fyrrverandi meiri hluta sem afgreiddi málið síðasta haust. Það kom hins vegar ekki til lokaafgreiðslu þingsins. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um eru þær fullyrðingar sem koma fram í frumvarpinu um að spara megi allt að 50% í yfirstjórn sem þýðir í raun um 10–11% af heildarútgjöldum til viðkomandi stofnana. Skoðaði hv. umhverfis- og samgöngunefnd það eitthvað sérstaklega með ráðuneytinu? Á fyrri stigum málsins, því að málið hefur komið áður inn í þingið eins og kemur greinilega fram í nefndarálitinu og búið að vinna töluvert í því, hafði ég miklar efasemdir um að þetta mundi ganga eftir og óskaði ég ítrekað eftir því að fá að sjá þau gögn sem lægju þar að baki, þ.e. sem sýndu fram á raunverulegan sparnað við að fara í þessa vegferð. Ekki voru okkur kynnt þau gögn sem lágu þar að baki heldur komu fulltrúar ráðuneytisins og sögðu að þetta væri þeirra mat, en ég og fleiri óskuðu eftir því að fá að sjá gögnin en sú varð ekki raunin. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort umhverfis- og samgöngunefnd hafi fengið að sjá þau gögn sem liggja til grundvallar því að hagræðing og sá sparnaður náist fram í því formi sem lagt er til í frumvarpinu og hvort farið hafi verið sérstaklega yfir það í meðförum umhverfis- og samgöngunefndar á þessu stigi málsins.

Forseti. Því er einfaldlega til að svara: Nei, umhverfis- og samgöngunefnd fór ekki yfir þessi frumgögn. Eins og komið hefur fram tókum við hins vegar mið af þeim upplýsingum sem fyrir liggja og sem fram hafa komið um væntanlegan ávinning eða sparnað sem af þessu getur hlotist. Ég vil þá einnig vekja athygli hv. þingmanns á því að það er rétt hjá honum að við kölluðum ekki til marga gesti vegna þess að fyrri samgöngunefnd hafði farið svo ítarlega yfir málið og allar þær umsagnir lágu fyrir. Við fórum yfir þær og þingmenn sem voru í þeirri fyrri samgöngunefnd og skrifuðu undir álit á sínum tíma eru einmitt líka í meiri hluta í þeirri umhverfis- og samgöngunefnd sem nú var að afgreiða málið.

Jafnvitlaust.

Það voru þau hv. þingmenn Mörður Árnason, Ólína Þorvarðardóttir, sú sem hér stendur og svo hafa hv. þingmenn Róbert Marshall, Atli Gíslason og Þuríður Backman bæst við. Þannig að nei, ekki frekar en fyrri samgöngunefnd fórum við ekki í gegnum þessi frumgögn eða undirgögn. Án efa er hægt að gagnrýna okkur fyrir það en við verðum líka, eins og hv. þingmaður veit og gert er í mörgum tilvikum, að treysta þeirri vinnu sem fram hefur farið í þessum efnum og ætlast til að hún nái fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög greinargóð svör. Fram kom, og er mikilvægt að það komi fram í þessari umræðu, að fyrri hv. samgöngunefnd sem hafði málið til umfjöllunar á fyrri stigum málsins fór heldur ekki yfir og rýndi í þessi gögn. Af hverju skyldi ég vekja athygli á þessu? Það er vegna þess að ég hef efasemdir um að þessi sparnaðaráform gangi eftir. Ég er ekki að fullyrða að þau geri það ekki því að ég hef engar forsendur til að vefengja starfsmenn ráðuneytisins um það að það gangi ekki eftir sem þeir telja. Ég er alls ekki að því, það má ekki skilja mig þannig, en ég geri hins vegar þá kröfu til þingsins og okkar sem hér störfum að við skoðum þau undirgögn sem leiða til þeirrar niðurstöðu að slík hagræðing geti átt sér stað. Það er líka þörf ábending í umræðunni að við erum með skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem segir okkur svart á hvítu að í 85% tilfella gangi ekki eftir þau sparnaðaráform sem eiga að nást með sameiningu stofnana. Það gefur augaleið að það er vegna þess að undirbúningurinn er ekki nægilega vandaður og þess vegna tel ég mikilvægt að við vöndum vinnubrögðin hvort heldur sem er í þessu máli eða einhverjum öðrum. Þar fyrir utan tel ég reyndar og það kemur mjög skýrt fram í meirihlutaáliti fyrri samgöngunefndar við samþykkt þessa máls sem er fylgiskjal með þessu meirihlutaáliti, að þar sjá menn, og ég held að ég geti fullyrt að nánast allir hv. þingmenn í þeirri samgöngunefnd sem þar sátu sáu frekari hagræðingarmöguleika. En þá voru það þessir ráðuneytismúrar sem stoppuðu menn af, sem ég taldi að væri kannski búið að reyna að leggja niður að einhverjum hluta til en síðan þegar á reynir virðast þeir þvælast dálítið fyrir. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Kom það einhvern tímann til tals að fara í frekari sameiningar en 

Forseti. Ég deili á ýmsan hátt áhyggjum hv. þingmanns. Við eigum að reyna eftir bestu getu í þinginu að fara ítarlega í frumgögn og þau gögn sem fyrir liggja bæði í þessu máli og reyndar miklu fleiri og miklu stærri málum sem ekki er gert eins og hv. þingmaður veit. Eins og ég kom inn á er þetta mál búið að vera í mjög ítarlegri vinnu í langan tíma. Það eru ekki ýkja mörg mál sem koma hér inn þar sem að baki liggur svo mikil vinna. Mig langaði í þessu samhengi - ég held að flestir geti verið sammála um að oft koma sparnaðaráform eða hagræðing ekki í ljós alveg á fyrstu stigum heldur aðeins þegar fram í sækir. En það er gott að hafa í huga í þessum efnum að meginmarkmið þessara frumvarpa er líka, eins og hér stendur, að auka faglegan styrk, skýra verkaskiptingu, bæta þjónustu og árangur, efla, einfalda og auka gagnsæi stjórnsýslunnar og að tryggja markvissara samráð við hagsmunaaðila, efla samgönguáætlun og tryggja markvissa framkvæmd hennar og auka hagkvæmni og bæta nýtingu þeirra fjármuna sem fara til samgöngumála og samþætta þróun og rannsóknir á sviði samgöngumála. Ég tek þetta upp einfaldlega vegna þess að við erum ekki bara að tala um þetta mál út frá hagræðingu og hagkvæmni þótt það skipti vissulega máli í þessu samhengi. En það eru líka fagleg sjónarmið sem liggja þarna að baki. Varðandi það hvort til tals hafi komið innan nefndarinnar frekari skipulagsbreytingar, já, það kom til tals og var sérstaklega spurt einmitt um það, líka með tilliti til nefndarálits fyrri samgöngunefndar sem ég vakti athygli á að fjórir af þeim sem skrifa undir álitið nú skrifuðu undir það þá. 

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. nefndarformanns Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur og andsvörum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar fékk þetta mál betri umfjöllun á síðasta þingi en því sem nú stendur yfir og það sama má segja um nefndarstörfin. Það verður að segja að afgreiðsla hv. umhverfis- og samgöngunefndar var afar snöggsoðin hvað varðar þau tvö mál sem hér eru til umræðu, Farsýsluna og Vegagerðina. Að miklu leyti var stuðst við umfjöllun fyrri nefndar og litlu við bætt og mótar það með nokkrum hætti aðkomu okkar í minni hluta nefndarinnar. Við urðum í ákveðnum atriðum að styðjast við vinnu sem unnin var á síðasta þingi af hv. þm. Ásbirni Óttarssyni og fleirum varðandi þau sjónarmið sem fram koma í nefndaráliti, þannig að því sé til haga haldið. Þeir þættir sem þar er mest talað um voru fyrst og fremst til umræðu í nefndinni á síðasta þingi en ekki því sem nú stendur yfir. Eins og fram hefur komið gekk nefndarstarfið mjög hratt í þessum málum og ólíkt ýmsum öðrum málum sem tekin verið hafa mjög góðum og faglegum tökum af hálfu hv. umhverfis- og samgöngunefndar var þar um að ræða mjög snöggsoðna afgreiðslu. Ég ætla að rekja í stuttu máli helstu sjónarmið sem fram koma í nefndaráliti okkar í minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar en auk mín undirrita það nefndarálit hv. þingmenn Árni Johnsen og Ásmundur Einar Daðason. Í upphafi lýsum við því sjónarmiði að við getum tekið undir afar margt í áliti meiri hlutans um þessi frumvörp. Við teljum að ákveðin hugsun um hagræðingu og sameiningu sem þarna er lagt upp með sé af hinu góða en við erum hins vegar ósammála þeirri niðurstöðu sem meiri hlutinn kemst að, að mæla með því að málið verði samþykkt að svo stöddu. Við teljum að ekki séu komin fram nægilega sterk og sannfærandi sjónarmið sem styðji það sem er meðal helstu forsendna frumvarpsins, að hagræðing og sparnaður náist fram með þessu. Við teljum að töluvert vanti upp á að þeir þættir hafi verið skoðaðir og höldum ýmsum sjónarmiðum fram í nefndaráliti okkar sem við teljum að nauðsynlegt sé að komi fram á þessum stað í umræðunni. Í þessum efnum byggir meiri hlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd eingöngu á einhliða upplýsingum frá innanríkisráðuneytinu en ekki á neinni sjálfstæðri skoðun á þeim forsendum sem settar eru fram. Ég vek athygli á því að umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er að nokkru leyti sama marki brennd. Ekki verður annað séð en þar gangi fjárlagaskrifstofan alveg einhliða út frá forsendum innanríkisráðuneytisins og af kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins að dæma virðist ekki vera lagt sjálfstætt mat á þær upplýsingar sem hér liggja til grundvallar. Má þá velta því fyrir sér til hvers umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er ef hún gerir ekki annað en að endurtaka það sem ráðuneytið, sem flytur frumvarpið, segir um kostnaðaráhrifin. En þetta var útúrdúr. Ég nefni það bara til að það komi fram að í raun og veru hefur enginn utan innanríkisráðuneytisins lagt sjálfstætt mat á þessar upplýsingar. Ég segi eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, ég hef ekki forsendur til að halda því fram að innanríkisráðuneytið hafi rangt fyrir sér en mér finnst býsna djarft hjá Alþingi að taka forsendur ráðuneytisins sem gefnar án þess að þær hafi fengið sérstaka skoðun og ganga út frá þeim án þess að reynt sé að leggja eitthvert mat á þær. Af því að ég ræði um kostnaðarumsagnir fjárlagaskrifstofunnar má reyndar geta þess að fjárlagaskrifstofan gerir athugasemdir við að ekki liggi fyrir neinar upplýsingar um það hvar hagræðingin á að koma fram, hvernig skiptingin á að vera á milli Farsýslunnar, Vegagerðarinnar og þess háttar. Það eru atriði sem mikilvægt er að hafa í huga við þessa umræðu og er full ástæða fyrir nefndina að skoða það á milli 2. og 3. umr. Ef ráðuneytið býr yfir þessum upplýsingum finnst mér mikilvægt að við leitum leiða til að fá þær fram milli 2. og 3. umr. og leggjum sjálfstætt mat á þær vegna þess að eins og kemur fram í nefndarálitinu - ég ætla ekki að rekja það frá orði til orðs - veltum við töluvert vöngum yfir því að ekki er sjálfgefið að sameiningar stofnana eða fyrirtækja nái þeim fjárhagslegu markmiðum sem að er stefnt. Reynslan er því miður sú að það mislukkast mjög oft. Ýmsar ástæður geta verið fyrir því sem liggja í mannlega þættinum og fleiri atriðum en niðurstaðan er oftar en ekki sú að þau markmið sem að er stefnt um hagræðingu, sparnað, samlegðaráhrif og fleira þess háttar, nást ekki. Það er einmitt af þeim sökum sem við erum þeirrar skoðunar í minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar að mikilvægt sé að við leggjum eitthvert mat á upplýsingarnar áður en frumvarpið verður að lögum. Það er ekki nóg að stefna að hagræðingu, það er jákvætt, það er gott að stefna að hagræðingu, en þegar við göngum út frá því að hagræðingin náist verðum við að gera það á einhverjum forsendum og við verðum að gera það á forsendum sem byggja á einhverju öðru en bara óskhyggju. Það viljum við taka fram nú við 2. umr. um málið. Ýmsa þætti sem verður að hafa í huga, meðal annars mannlega þáttinn. Það er spurning hvernig áhrif sameiningin hefur á starfsmannahaldið, hvernig stofnanir falla saman menningarlega séð, eins og það er kallað, hvort tryggt er að lykilstarfsmenn, mannauður stofnananna, haldi áfram innan stofnana o.s.frv. Allt eru það atriði sem nauðsynlegt er að hafa í huga og ég veit að um það voru skiptar skoðanir í síðustu samgöngunefnd sem fór miklu betur yfir málið. Þess vegna finnst mér það býsna djarft hjá meiri hlutanum í hv. umhverfis- og samgöngunefnd að ganga bara út frá því að þetta gangi eftir án þess að fara í sjálfstæða skoðun á þeim þætti málsins núna. Alls ekki er hægt að ganga út frá því að sameining stofnana eða fyrirtækja skili þeirri hagræðingu sem að er stefnt. Við gerum okkur grein fyrir að óvissa er í því efni. Ef þessi frumvörp verða að lögum vonum við auðvitað að áformin gangi eftir en fyrir því er engin vissa. En við gætum hins vegar undirbyggt ákvörðun okkar töluvert betur en við höfum gert í störfum nefndarinnar og þingsins hvað þetta mál varðar fram að þessu. Eins og fram kemur í nefndarálitinu hafa komið fram fjölmargar athugasemdir frá umsagnaraðilum, bæði á þessu þingi og því síðasta, og satt að segja finnst mér hv. meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar skauta nokkuð létt yfir það. Ég ætla að nefna þætti sem gerðar eru athugasemdir við. Í fyrsta lagi kemur fram í máli ýmissa umsagnaraðila að óvissa er um að skipulagsbreytingarnar skili þeim sparnaði sem til er ætlast, eins og ég nefndi. Einnig er á það bent að ekki sé víst að það takist að viðhalda þeirri fagmennsku og þjónustustigi á sviði samgöngumála sem þessar stofnanir búa yfir nema með auknum fjárframlögum eða hækkunum á gjaldskrám. Varað er við því að stækkun stofnana og samþætting jafnvel ólíkra stofnana geti gert það að verkum að þjónustustig versni, boðleiðir lengist og sérhæfing minnki og er rétt að geta þess að þær áhyggjur hafa sérstaklega komið fram á sviði flug- og siglingamála. Ef við tölum um flugmálin sérstaklega hefur verið lýst áhyggjum af því að hagræðingaráform sem komið hafa fram í þeim efnum geti skapað erfiðleika í sambandi við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands á sviði flugmála. Síðan hafa ýmsir umsagnaraðilar vakið athygli á því, og hv. þm. Ásbirni Óttarssyni og hv. formaður nefndarinnar nefndu það líka í umræðum áðan, að í frumvörpunum sé raun ekki gert ráð fyrir þeirri stærri hagræðingu eða samþættingu sem nefnd var í skýrslu samgönguráðherra um framtíðarskipun samgöngumála frá júní 2009. Þar koma þau sjónarmið fram. Ég lýsi eftir því að hv. umhverfis- og samgöngunefnd skoði þá þætti nánar sem hér hafa verið nefndir, einkum varðandi þær forsendur sem menn gefa sér varðandi hagræðingaráhrifin og þess háttar. Ég held, hæstv. forseti, að í ljósi þess að þessir þættir hafa ekki fengið sjálfstæða skoðun í þinginu sé rétt að málinu verði vísað aftur, nema það verði þá skoðað milli umræðna, til ríkisstjórnarinnar eða innanríkisráðuneytisins en ekki afgreitt á þessu þingi.

Virðulegur forseti. Ég vil kveðja mér hljóðs til að halda því fram að þetta séu skynsamlegar ráðstafanir sem hér er verið að grípa til, enda hefur verið unnið í þeim anda allt frá því hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins sat í stóli samgönguráðherra. Það var unnið í anda þessarar hugmyndafræði þegar samfylkingarmaður var í stóli samgönguráðherra og áfram er unnið í þessum anda nú þegar þingmaður Vinstri grænna er í stóli innanríkisráðherra. Væntanlega, ef til þess kæmi að framsóknarþingmaður yrði innanríkisráðherra, yrði örugglega unnið í þessum sama  Þess vegna finnst mér ástæða til að koma hingað upp vegna þess að hér er mikið skynsemismál á ferðinni. Það er verið að sameina þekkingu á framkvæmdasviði samgöngumála, sem í grunninn eru sömu efnistökin ef svo má að orði komast, og sameinaða þekkingu og aðgerðir á sviði stjórnsýsluhluta samgöngumála. Þess vegna er skynsamlegt að gera þetta á þennan hátt. Þegar menn vitna til þess að ekki hafi verið horft til úttektar Ríkisendurskoðunar og tekið nógu mikið tillit til kostnaðar eða kostnaðarauka verður að halda því til haga að hér er jafnframt verið að fara að ráðleggingum Ríkisendurskoðunar sem fór í gegnum rekstur þessara stofnana og skoðaði það sérstaklega. Þar að auki hefur komið í ljós að þó svo að kostnaður aukist á fyrstu árum eftir sameiningu er yfirleitt alltaf um sparnað að ræða þegar til lengri tíma er litið.

Rangt.

Það er það sem máli skiptir í þessu máli.

Kratavæðing.

Hæstv. forseti. Ég vona að hv. þm. Róbert Marshall hafi rétt fyrir sér. Mér finnst hins vegar töluvert skorta á að sýnt hafi verið fram á það með sannfærandi hætti á vettvangi þingsins að þau áform um hagræðingu og sparnað sem hér er lagt upp með séu líkleg til að skila árangri. Ég held að í sjálfu sér sé ekki grundvallarágreiningur um þá meginstefnu frumvarpsins að fækka stofnunum á þessu sviði. Ég held ekki. Mér hefur heyrst í umræðum, bæði síðasta vetur og í vetur, að ágætissamstaða sé um ákveðin meginmarkmið í þessu sambandi. Menn hafa hins vegar áhyggjur af útfærslunni, að lagt sé upp í þennan leiðangur án þess að búið sé að tryggja að þau góðu markmið sem að er stefnt geti náðst. Það eru slíkir þættir sem ég vil vekja athygli á í þessari umræðu, en ekki að deila í sjálfu sér um þá meginstefnu frumvarpsins að við getum fækkað stofnunum á sviði samgöngumála.

Virðulegi forseti. Vegna ummæla hv. þm. Róberts Marshalls skal á það minnt að innan tíðar sest framsóknarmaður í innanríkisráðuneytið, en ekki er þar með sagt að við munum fylgja því skipulagi sem er í frumvarpinu, einfaldlega vegna þess að þetta sýnir fyrst og fremst hver ræður í samgöngumálunum. Það eru ekki endilega hinir pólitísku flokkar, heldur langtum frekar embættismenn í ráðuneytinu vegna þess að ríkisstjórnarskipti hafa verið mjög tíð. Þingmaðurinn talaði hér um að nú sæti vinstri grænn í ráðuneytinu, áður hefði það verið samfylkingarráðherra - dugði bara í tvö ár vegna þess að Samfylkingin hafði ekki betri tök á stjórn landsins en það, og þar áður sjálfstæðismaður. Þannig að svona rök, frú forseti, eiga ekki við neitt að styðjast. En þetta er nú einmitt viðkvæmt hjá Samfylkingunni vegna þess að hér erum við komin með enn eitt kratafrumvarpið inn á borð hjá okkur þar sem hreinlega er verið að kratavæða ríkisstofnanir að óþörfu. Hér er verið að skera niður best reknu ríkisstofnunina, sem er Siglingastofnun, skera hana niður við trog og setja inn í aðrar stofnanir. Ég nefni Vegagerðina sem dæmi, það er ekki vel rekin stofnun, frú forseti, og hér er verið að styrkja hana með bestu bitunum úr Siglingastofnun. Ég veit ekki alveg á hvaða braut framkvæmdarvaldið er, en þetta er svo mikil vitleysa. Það er líka fáheyrt að í greinargerð með frumvarpinu, fylgiskjali frá fjármálaráðuneytinu, er hvergi minnst á hvort þetta sé hagkvæmt eður ei. Hér er verið að vísa í gamlar tölur eins og farið hefur verið yfir í ræðum. Svo er mesta vitleysan í þessu frumvarpi að frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er vísað í annað frumvarp sem er hér á dagskránni og er ekki orðið að lögum. Eins og segir í niðurlagi frumvarpsins á bls. 22: „Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála og er að öðru leyti vísað til umsagnar um það frumvarp.“ Hér þurfum við þingmenn að vera að blaða á milli frumvarpa til að komast að því hver endanlegur kostnaður við umræddar breytingar er. Þetta eru vinnubrögð, frú forseti, sem ég hef verið að gagnrýna frá því ég tók sæti á Alþingi, hversu illa unnin málin koma hingað inn í þingið. Það er ólíðandi hvernig haldið er á málum og sérstaklega í ljósi þess þegar hinar raunverulegu upplýsingar, sem liggja að baki málunum, liggja ekki fyrir í frumvarpsformi. Það dugar mér ekki að þetta hafi verið rætt nánast óbreytt á síðasta þingi og þarsíðasta þingi. Það dugar mér ekki að sjálfstæðismaður, samfylkingarmaður og vinstri grænn hafi verið ráðherra þegar þær umræður áttu sér stað. Ég vil fá rökin fram í þessu máli sem og öðrum. Ég vil fá nákvæma kostnaðargreiningu fram. Ég vil sjá rökin fyrir hinum ímyndaða sparnaði sem á að eiga sér stað. Það kom fram í máli hv. þm. Róberts Marshalls hér áðan - sem er nú fyrrverandi starfsmaður í samgöngumálaráðuneytinu, mig minnir að hann hafi verið aðstoðarmaður samgöngumálaráðherra á sínum tíma - að vel gæti verið að mikill kostnaðarauki yrði í upphafi, en með tíð og tíma kæmi sparnaðurinn í ljós. Þetta eru rökin, frú forseti, fyrir nánast öllum þeim frumvörpum sem eru afgreidd í þinginu og hvergi fylgir kostnaðargreining. Svo er sagt: Í framtíðinni sparast peningar. Allar þessar ríkisstofnanir, sem starfræktar eru samkvæmt lögum, eru mjög mannmargar. Eins og Samfylkingin og Vinstri grænir hafa haldið á málum eru einu störfin sem skapast innan ríkisapparatsins, en sem betur fer er samkvæmt lögum einungis eitt ár í kosningar og ég bið um það á hverjum degi að sá tími verði enn styttri. Við þurfum kosningar sem fyrst til að stoppa alla þá vitleysu sem þessi ríkisstjórn stendur fyrir. Út af fyrir sig er mér annt um Siglingastofnun sem stofnun. Þetta er ríkisstofnun til fyrirmyndar, hún er kannski of góð til að vera til að mati framkvæmdarvaldsins. Hún er rekin innan fjárhagsramma og hefur staðið að mörgum nýsköpunarverkefnum. Ég vil til dæmis nefna tilraunir með repjurækt. Hvað verður um það tilraunaverkefni? Þingið var að samþykkja hér áðan þingsályktunartillögu um grænt hagkerfi. Hvert á umsjón með því verkefni að fara? Ég vil minna á að Siglingastofnun hefur verið mjög virk í því að stunda rannsóknir á norðurslóðum, fylgjast þar með mengun og bráðnun íss og annað. Hvert fara þau verkefni? Ekki er upplýst um það í frumvarpinu. Ég vil því benda hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundi Jónassyni, á að þetta eru líklega þeir ásar, kóngar og drottningar, norðurslóðaverkefnin sem Siglingastofnun hefur stundað rannsóknir á, sem hæstv. utanríkisráðherra ætlar að eiga upp í jakkaermi sinni þegar samið verður við Evrópusambandið. Ráðherrann er hér í húsi, hann situr hér í hliðarsal. Það væri mjög æskilegt að hann gæti svarað þeirri spurningu sem ég hef fram að færa í andsvari hér á eftir. Þarna er um gríðarlega hagsmuni að ræða, málefni sem eru skilin eftir í lausu lofti og ekki er gerð grein fyrir í frumvarpinu. Einhver hluti Siglingastofnunar fer undir Umhverfisstofnun og umhverfisráðuneytið, en annað er skilið eftir í tómarúmi. Þetta er það sem mér finnst skipta mestu máli í þessu varðandi málaflokkana, hvað um þá verður og hvernig á að nota þá í framtíðinni þjóðinni til hagsbóta. Eins og flestir vita er ég mikill talsmaður sjálfstæðis okkar á norðurslóðum og stofnunin hefur skýra framtíðarsýn um það hvernig þeim málum skuli hagað. Ég get ekki hugsað mér að sú þekking verði ekki nýtt eða að henni verði fórnað á altari ESB-umsóknarinnar sem skiptimynt. Það má ekki gerast, frú forseti. Mig langar líka að benda á hlutverk Siglingastofnunar. Hún sér um að vinna að öryggi og aukinni velferð sjófarenda. Siglingastofnun vinnur að hagkvæmnissiglingum, sjávarútvegi og samgöngum. Siglingastofnun rekur öflugustu upplýsinga- og leiðsöguþjónustu í Norður-Atlantshafi. Siglingastofnun starfar sem viðurkennd þekkingar- og rannsóknarmiðstöð á sviði siglinga og hafnarmála. Þetta eru engin smáverkefni sem stofnuninni eru falin. Nú er verið að ráðast á þetta og, frú forseti, það er ekki tilviljun að þessi skref skuli vera stigin nú. Hverjum er það til hagsbóta að leggja niður þessa stofnun? Hvers vegna er verið að veikja þennan mikilvæga hlekk okkar á norðurslóð? Jú, ég hef komið að því hér í ræðu minni. Fyrir liggur umsókn Íslands að Evrópusambandinu og fyrst þarf að brjóta niður og síðan að byggja upp á nýjum grunni. Ég veit að hæstv. innanríkisráðherra er mjög andvígur aðild okkar að Evrópusambandinu og telur að hag Íslands sé betur borgið fyrir utan sambandið, en ég er ekki viss um að ráðherrann hafi áttað sig á því hvað þetta þýðir í raun og veru. Eins og venjulega eru þau frumvörp sem fram koma, og snerta þær breytingar sem Evrópusambandið krefst af okkur varðandi þá umsókn, mjög sakleysisleg og hvergi er minnst á það í greinargerð að um þá kröfu sé að ræða, en inn á milli línanna má alltaf finna þessar ástæður sem liggja að baki. Meginmarkmið Siglingastofnunar er líka að veita viðskiptavinum öfluga og fyrsta flokks þjónustu og hafa á að skipa ánægðu og vel menntuðu starfsliði, byggja reksturinn á góðri nýtingu fjárheimilda, öflugri áætlunargerð og eftirfylgni og að innra starf stofnunarinnar sé skilvirkt. Þessu hefur stofnunin sinnt og er framúrskarandi að því leyti. Það er því einkennilegt að ráðist skuli vera með þessum hætti á bestu stofnunina sem hér um ræðir, því verið er að sameina nokkrar stofnanir í stórt kratabatterí sem skipta á í tvennt, í stjórnsýslu annars vegar og rekstur hins vegar. Mér er sagt að upphaflega hafi hugmyndin verið góð, en svo hafi komið svo miklar breytingar fram í frumvarpinu á þeim árum sem þetta hefur verið til umræðu að málið hafi tekið á sig aðrar og skrýtnari myndir sem endurspeglast í þessu frumvarpi. Mér er til dæmis sagt að fyrirsjáanlegur sé stórkostlegur húsnæðisvandi verði frumvarpið að lögum vegna þess að flytja þarf stofnanirnar, sameina þær. Ég minni á að sameiningarkostnaður ráðuneytanna er á bilinu 300–400 milljónir nú þegar eftir að þessi verklausa vinstri stjórn tók við völdum - 300–400 milljónir, þetta eru engir smápeningar einungis við að uppfylla gæluverkefni, sameina ráðuneyti og flytja til stofnanir, nefndir og ráð. Þetta er alveg ótrúleg stjórn sem ríkir í þessu landi, en þetta eru áherslur sem þessi kratastjórn hefur tileinkað sér. Einhver kallar þessa ríkisstjórn kommúnistastjórn, en ég kýs að kalla hana kratastjórn, vegna þess að verið er að kratavæða öll mál. Umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er tvær blaðsíður og það eru tvær blaðsíður um ekki neitt. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins á að gera kostnaðarmat á frumvörpum, það er hennar hlutverk. Í þessu sambandi minni ég enn og aftur á að við þyrftum að hafa lagaskrifstofu Alþingis sem gæti tekið frumvörp af þessu tagi og sent þau heim til sín. En að geta skrifað heilar tvær blaðsíður í frumvarpi um ekki neitt er merkilegur hlutur, því að hér er ekki einu sinni hálfsannleikur. Settar eru fram einhverjar rekstrartölur frá hverri stofnun. Verið er að ýja að því hvað þetta kostar hugsanlega, verið að ýja að því hvað þetta kostar hugsanlega til framtíðar, en engar fastar tölur og engir útreikningar liggja að baki á því hvað framkvæmd þessa frumvarps kostar. Það er líklega vegna þess að ráðherrar í ríkisstjórn líta svo á að ríkistékkinn sé opinn, ríkissjóður sé opinn, og hægt sé að setja aukakostnað sem til fellur á fjáraukalög. Þetta eru vinnubrögð sem ég hélt að við værum öll sammála um að leggja af eftir bankahrunið. Þetta eru vinnubrögð sem ég kann ekki að meta eftir bankahrunið, sérstaklega í ljósi þess að frumvörp hafa verið að fara í gegnum þingið sem standast ekki stjórnarskrá, samanber dóminn sem féll á ríkisstjórnina um daginn varðandi gengislánin. Þetta er sett fram með svo miklum kæruleysistón að við það verður ekki unað. Þetta leiðir líka í ljós að á Alþingi þyrfti að vera einhvers konar fjárlagaskrifstofa. Þeim frumvörpum sem liggja fyrir, um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála, og hina svokölluðu Farsýslu, er ekki treystandi. Framkvæmdarvaldið getur ekki svarað sjálfu sér því hvað þetta muni kosta. Framkvæmdarvaldið getur ekki svarað sjálfu sér því hvað þetta muni kosta til framtíðar. Og framkvæmdarvaldið, fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins, reynir ekki einu sinni að gera rekstraráætlun. Frú forseti. Það er kennt í menntaskóla að gera rekstraráætlanir ef nemendur eru á verslunarbraut. Hér erum við að tala um fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Hvað segir þetta okkur? Þetta eru vinnubrögð til skammar, þessi slælegu vinnubrögð batna ekkert. Þegar maður gagnrýnir frumvörp er maður neikvæður, þá er maður illa upplagður og hvað þetta heitir allt hjá ríkisstjórnarflokkunum. Einn kallaði hér úti í sal áðan: Áttu ekki afmæli í dag, ertu ekki glöð? Svona er nú málflutningurinn á hinu háa Alþingi þegar þessi verklausa vinstri stjórn er að reyna að stjórna landinu. Ég óska eftir því að þetta mál fari aftur til nefndar því að það er ekki fullrætt eins og það er. Það hafa komið mjög margar viðvaranir við þessu frumvarpi og frumvarpinu hinu síðara um Vegagerðina sem verður að skoða betur. Ég sé ekki hvers vegna sett er í asagírinn í þessu máli, sérstaklega í ljósi þess að þegar um gildistökuákvæði er að ræða er farið fram yfir þau tímamörk sem varða þessar stofnanir. Ég vil því að þessi mál verði skoðuð betur og þetta komi aftur til nefndar. Fyrst og síðast verður að svara því hvað verður um norðurslóðastarf og rannsóknir Siglingastofnunar og alþjóðlega starfið sem þeir sinna fyrir okkur. Hvert á að setja það, hæstv. innanríkisráðherra? Við getum ekki látið þetta fara svona í gegnum þingið. Ég hvet þingmenn til að kynna sér málin betur, því að um alvarlegt mál er að ræða. Ég segi það enn: Hér er verið að ráðast á og búta niður eina best reknu ríkisstofnunina, en líklega eru þær kröfur sem stofnunin hefur gert til sjálfrar sín of miklar fyrir þessa ríkisstjórn, virðist vera, vegna þess að það er ráðist á hana, þeir vilja helst hafa alla á hnjánum og láta ríkisstarfsmenn biðja um brauðmola frá sér. Ég vísa þessu máli á bug og óska eftir að það fái betri umræðu. Frumvarpið getur ekki orðið að lögum eins og það er.

Frú forseti. Ég ætla að taka þátt í umræðu um þau tvö frumvörp sem hér eru til umfjöllunar, annars vegar um Farsýsluna, stjórnsýslustofnun samgöngumála, og hins vegar Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála. Þannig háttar til að ég hef tekið þátt í umræðum um þetta mál á fyrri stigum þegar það hefur verið til umfjöllunar í þingsal, í hv. samgöngunefnd á sínum tíma, sem ég átti sæti í, og eins í þingflokki mínum. Það er skemmst frá því að segja að ég hef miklar efasemdir um málið eins og það liggur nú fyrir. Það er ekki vegna þess að ég óttist það sem hv. ræðumaður sem talaði um hér á undan mér, einhverja sérstaka kratavæðingu eða að verið sé að veifa einhverju framan í Evrópusambandið - ég veit satt að segja ekki hvort málflutningur af því tagi hjálpi málinu í sjálfu sér. Ég er sammála þeim meginsjónarmiðum sem lagt var af stað með þegar farið var í vinnu af þessum toga, að reyna að ná fram meiri hagræðingu í rekstri opinberra stofnana. Okkur veitir ekkert af því. Almennt má segja að stofnanir hér á landi séu litlar og veikburða og að það þurfi að styrkja þær, en það verða auðvitað líka að vera réttar efnislegar forsendur fyrir þeim ákvörðunum sem teknar eru um sameiningu stofnana og ekki síður faglegur ávinningur. Það er ekki hægt að leggja bara fjárhagslegan mælikvarða á það hvort skynsamlegt sé að sameina stofnanir eða ekki. Það verður líka að vera faglegur ávinningur. Ég tel að hann geti verið í þessu tilfelli að hluta til en ekki að öllu leyti. Ég er mjög ósammála þeirri meginniðurstöðu sem frumvörpin byggja á, að taka Siglingastofnun með þeim hætti sem gert er og leggja hana inn í þessar nýju stofnanir. Reyndar skil ég alls ekki og get ekki fundið neitt í gögnum málsins um opinbera hlutafélagið Isavia sérstaklega. Í fljótu bragði er ekki að finna neina umfjöllun um það í nefndarálitinu eða í greinargerð með frumvarpinu hvernig eigi að fara með það fyrirtæki, það opinbera hlutafélag, og af hverju það er ekki með í öllum pakkanum eins og ég hef gerst getað skilið, því botna ég ekki í. Ég ætla að nota tíma minn aðallega til þess að fjalla um siglingamálin og hafið. Ég nálgast þau mál út frá þeim forsendum að talsverður eðlismunur sé á hafinu og öðrum þáttum sem þessi frumvörp lúta að, þ.e. skipulagi samgangna á landi og í lofti annars vegar og hins vegar hafinu. Ríki sem er eyland eins og okkar og byggir afkomu sína á auðlindum sjávar á allt undir því að við stöndum vel að öllum þeim málum sem varða rannsóknir og eftirlit með hafsvæðum okkar. Það hefur umfram allt verið verkefni Siglingastofnunar, Landhelgisgæslunnar og að hluta til stofnana á vegum umhverfisráðuneytisins, að því er varðar mengun sjávar, og á hendi stofnana eins og Hafrannsóknastofnunar og Fiskistofu. Lengi hafa verið býsna háir múrar á milli ráðuneyta hér á landi þegar kemur að sameiningu stofnana. Menn hafa aldrei treyst sér yfir þá múra, nema kannski með örfáum undantekningum. Má nefna þegar mengunarvarnadeild Siglingastofnunar var lögð undir umhverfisráðuneytið fyrir 20 árum eða þar um bil. Þess vegna batt ég miklar vonir við það þegar ákveðið var að sameina dómsmálaráðuneytið og samgönguráðuneytið í eitt innanríkisráðuneyti að þá skapaðist tækifæri til að skoða einmitt þetta mál á nýjum forsendum. Þegar frumvarp þáverandi hæstv. samgönguráðherra, Kristjáns Möllers, náði ekki fram að ganga á þinginu hafði ég reiknað með því að við stofnun innanríkisráðuneytis yrði farið í að skoða þetta mál á nýjan leik. Ég hafði þau sjónarmið uppi og ég gat ekki betur heyrt en það væri góður vilji til að láta á það reyna og skoða á nýjan leik. Þannig var umræðan þegar málið var í þinginu. Ég fæ hins vegar ekki sé af gögnum málsins - ég hef að vísu ekki tekið þátt í starfi þeirra nefnda sem fjalla um þetta núna - að það hafi verið gert nema síður sé, heldur kemur málið meira og minna óbreytt hingað inn. Ég ætla að leyfa mér að vísa í nokkrar umsagnir um þetta mál sem eru einmitt gagnrýnar á þennan þátt málsins. Það er t.d. eindregið hvatt til þess í umsögn Flugmálastjórnar Íslands að fyrir liggi nákvæm greining á kostum þess að Flugmálastjórn verði lögð niður og sameinuð Farsýslunni. Þetta segir í umsögn frá 23. febrúar 2012. Ég fæ ekki séð að slík greining liggi fyrir. Í umsögn Hafnasambands Íslands um þetta mál er sérstaklega fjallað um siglingamálin. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Af hálfu Hafnasambands Íslands er ekki lagst gegn því að stjórnsýslu á sviði samgöngumála verði komið fyrir í einni stofnun ef það leiði til hagræðingar, betri yfirsýnar um samgöngumál og markvissari stefnu við samgönguáætlun. Sú þróun er einnig víða að aðskilja stjórnsýsluverkefni frá öðrum hlutverkum einstakra stofnana, m.a. til þess að forðast hagsmunaárekstur og óskýr mörk eftirlits og framkvæmda. Því gerir hafnasambandið ekki athugasemdir við frumvarpið um Farsýslu, stjórnsýslustofnun samgöngumála.“ Síðan segir, með leyfi forseta: „Varðandi frumvarpið um Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála, þá ítrekar Hafnasamband Íslands fyrri ályktanir sínar og hafnasambandsþinga um að brýnt sé að verja þá sérþekkingu á hafnamálum sem er að finna innan veggja Siglingastofnunar. Í greinargerð með báðum framangreindum frumvörpum er þess getið að samgönguráðherra hafi skipað nefnd um framtíðarskipan stofnana í samgöngumálum. Fram kemur einnig í greinargerðum frumvarpanna að nefndin hafi skilað skýrslu sinni Framtíðarskipan stofnana samgöngumála – Greining og valkostir í lok júní 2009 þar sem kynntir voru fimm valkostir um stofnanaskipan, auk tillagna og ábendinga um meiri samhæfingu í samgöngumálum.“ Í skýrslu nefndarinnar segir, með leyfi forseta: „Mikil samlegð er milli verkefna Siglingastofnunar, Landhelgisgæslu og Fiskistofu og afmarkaðra verkefna annarra stofnana, svo sem Umhverfisstofnunar og Hafrannsóknastofnunar.“ „Það er skoðun Hafnasambands Íslands“ - segir áfram, með leyfi forseta: „að innan stofnunar hafs og stranda mundi þjónusta við hafnir og sérþekking á málefnum hafna geta verið af þeim gæðum sem verið hefur innan Siglingastofnunar. Stjórn Hafnasambands Íslands telur samhliða þessu að hagsmunum hafna og mikilvægis þeirra fyrir samgöngukerfi landsins verði ekki vel skipað í framkvæmdastofnun sem hafi vegagerð sem meginverkefni. Þau rök eru færð fyrir þessari fullyrðingu að verkefni vegagerðar annars vegar og hafntengd verkefni hins vegar eru um flest óskyld og ekki til þess fallin að eiga samleið. Í þeim efnum er bent á fyrirkomulag í nágrannalöndum Íslands þar sem víða er lögð áhersla á öfluga stofnun á sviði hafs og strandar þar sem sérþekkingu í hafnargerð, öldu- og sjómælingum, rannsóknum, mengunarvörnum, öryggismálum og almennu eftirliti á hafinu er safnað saman í öfluga einingu. Reynslan innan lands sem erlendis sýnir að mikil þörf er fyrir íslenskt samfélag að hafa örugga og trausta skipan þessara mála.“ Meginrök fyrir stofnun hafs og strandar eru eftirfarandi: „Þjóð sem umlukin er hafi sækir stærstan hluta efnahags síns til auðlinda hafsins og treystir að mestu á aðföng og útflutning með skipum er afar mikilvægt að eiga og reka stofnun með sérþekkingu á hafi og strönd. Ætla má að sameinuð verkefni og starfsemi stofnana, sem vinna að rannsóknum á hafinu, eftirliti nær og fjær ströndinni, bráðaaðgerðum, rekstri leiðsögu-, vöktunar-, eftirlits- og upplýsingakerfa og framkvæmdum, eigi að leiða til hagræðingar í rekstri og aukinna gæða.“ Ég er algjörlega sammála þessari niðurstöðu í áliti Hafnasambands Íslands. Ég tel að þegar þetta mál hlaut ekki brautargengi á síðasta þingi hefði innanríkisráðuneytið átt að taka það til gagngerrar skoðunar með þetta að markmiði. Ég tel að út frá sjónarmiðum umhverfis- og náttúruverndar hefði einmitt verið mikilvægt að skoða hagkvæmni þess að skipa málum hafs og stranda saman í eina stofnun. Af því norðurslóðamál voru sérstaklega nefnd af einum ræðumanni hér áðan get ég tekið undir það að þau mál eru þess eðlis að allt sem snertir eftirlit með siglingum á hafsvæðinu kringum Ísland, með auðlindunum, björgunarmálum, leitarmálum og öðru slíku, eftirlit með hafi og veðurfarsbreytingum, lýtur að umgengni um okkar dýrmætu auðlind. Ég fæ ekki séð að það sé skynsamlegt að taka þau mál öll og setja með verkefnum í brúargerð og vegagerð í landinu. Ég óttast að hér sé á ferðinni mál sem hefur bara fengið að ganga sinn veg innan ráðuneytis, fyrst samgönguráðuneytis og síðan innanríkisráðuneytis, án þess að menn hafi í raun lagst yfir þennan þátt málsins. Því miður. Þrátt fyrir það að þetta sjónarmið hafi komið hér fram í umræðu og verið sagt að það megi að sjálfsögðu skoða er hvergi í gögnum málsins að finna neina umfjöllun um það. Í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar er birt nefndarálit meiri hluta samgöngunefndar frá síðasta þingi. Í því áliti segir, þar sem vísað er til umfjöllunar um niðurlagningu Varnarmálastofnunar, með leyfi forseta: „Þá tekur meiri hlutinn“ - þá er vísað í meiri hluta utanríkismálanefndar - „undir með starfshópnum um möguleika á frekari endurskipulagningu og sameiningu þeirra stofnana sem heyra munu undir hið nýja innanríkisráðuneyti. Sérstaklega kemur fram sú framtíðarsýn hópsins að eftir endurskipulagningu á verkefnum Landhelgisgæslunnar, Vaktstöðvar siglinga og ríkislögreglustjóra fari undirstofnun innanríkisráðuneytisins með framkvæmd öryggismála, þar með talið þeirra sem áður voru falin Varnarmálastofnun. Í þessu sambandi telur meiri hlutinn að sérstaklega beri að meta hagkvæmni þess að samþætta eða sameina starfsemi Landhelgisgæslunnar, Siglingastofnunar og Vaktstöðvar siglinga og kanna eins og fyrr sagði möguleika á staðsetningu þessarar starfsemi, a.m.k. að hluta, á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli.“ Undir þetta nefndarálit ritaði ég sem framsögumaður málsins og hv. þáverandi þingmaður í utanríkismálanefnd og núverandi hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundur Jónasson, meðal annarra. Ég fæ ekki skilið af hverju þetta hefur ekki verið skoðað. Í nefndaráliti núverandi meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar er bara vísað í þetta álit, en þessum rökum er hvergi svarað með einu orði. Það kann vel að vera að þau séu einhvers staðar á sveimi í ráðuneytinu, en þau koma hvergi fram í gögnum málsins. Ég sakna þess mjög. Ég er ósáttur við það. Ég vísa líka í umsagnir sem hafa komið frá Siglingastofnun sjálfri sem benda á nauðsyn þess að sameina og samþætta þau málefni sem ég hef sérstaklega gert að umtalsefni hér. Starfsmenn Siglingastofnunar hafa á starfsmannafundum ályktað um þetta efni með sama hætti. Mér finnst ekki skynsamlegt að fara af stað í sameiningu af þeim toga að taka fyrir þrjár stofnanir þar sem bersýnilegt er að ein stofnunin telur að þeirri starfsemi sem henni er ætlað að sinna sé ekki vel fyrir komið með þeim hætti og væri hægt að gera miklu betur með annars konar sameiningu, ekki vegna þess að stofnunin sé á móti því að starfsemin sé sameinuð einhverju öðru heldur vegna hagsmuna þeirra málefna sem hún þarf að takast á við og sinna. Þetta finnst mér sem sagt alls ekki hafa verið gert, frú forseti. Ég gagnrýni það. Eins og ég sagði hér í upphafi er ég ósáttur við að ekki hafi verið reynt að ná utan um málið með þeim hætti. Nú má vel segja að það sé hugsanlegt að gera það í framhaldinu, en finnst mönnum sennilegt að ef þessi stofnun verður til - Vegagerðin með öllum þessum þremur stofnunum saman - fari menn strax í framhaldinu að skoða hvernig megi brjóta hana upp og taka hluta af henni yfir í eitthvað annað? Það er ekki líklegt að það verði gert. Ég tel að menn séu að missa af tækifæri til þess að taka málefni hafsins, málefni stranda, umhverfis- og náttúruverndarmál, umgengni um okkar dýrmætu auðlind í hafinu, eftirlit og björgunarmál á hafsvæðunum í kringum Ísland í einn sterkan og öflugan málaflokk undir eina öfluga og sterka stofnun sem yrði stofnun hafs og stranda. Í því felst sem sagt ekki sú afstaða að ég sé andsnúinn sameiningu stofnana per se, heldur sú sannfæring að fyrir þetta málefni, sem ég ber mjög fyrir brjósti og veit að margir þingmenn gera, sé þessi niðurstaða ekki góð. Mér finnst niðurstaðan lykta dálítið af því að vera gamaldags vega- og brúargerðartækniverkfræðilausn sem á ekki heima í umræðu um málefni hafsins, mengunarmál, náttúruverndar- og umhverfismál, eftirlits- og öryggismál á hafsvæðunum í kringum okkur. Mér finnst ráðuneytinu hafa brugðist bogalistin. Mér finnst þeim spurningum sem þetta mál allt hefur varpað fram ekki vera svarað af hálfu nefndarinnar sem um það hefur fjallað. Ég efast ekki um að menn hafi gert það sem þeim hefur þótt rétt. Ég virði það að sjálfsögðu að menn séu annarrar skoðunar en ég hvað þetta efni varðar, en ég get ekki látið hjá líða að láta sjónarmið mín koma fram í þessu máli. Ég hef mjög sterka sannfæringu hvað þetta varðar og vonast til þess að málið gangi á nýjan leik til nefndar á milli 2. og 3. umr. til frekari umfjöllunar. Að óbreyttu get ég ekki stutt þau frumvörp sem hér liggja fyrir.

Forseti. Ég tel rétt að það komi fram, vegna þess að ég hafði ekki hugsað mér að flytja sérstaka ræðu - ég geymi það til 3. umr. sem verður væntanlega mjög spennandi hér eftir páska - að þegar menn ræða um þau nefndarálit sem út hafa verið gefin í þessu máli og öðrum er rétt að þeir muni að ég er ekki flutningsmaður annarrar af þeim tillögum sem síðast komu fram í umhverfisnefnd og varðar einmitt þá viðbót sem lögð var til við frumvarpið um að haldið yrði áfram sameiningaráformum í þá átt sem síðasti hv. ræðumaður lagði til. Ég er ósköp einfaldlega ekki sannfærður, við skulum hafa það orðalag á hlutunum, um að þessi hugmynd um sameiginlega stofnun hafs og stranda sé gæfuleg. Ég vil að minnsta kosti ekki fórna þeim áföngum sem hér eru í boði með hinni nýju Vegagerð og hinni nýju Farsýslu samkvæmt almennum nútímaprinsippum í stjórnsýslu fyrir óljósa hugmynd um sameiginlega stofnun hafs og stranda. Ég held, alveg öfugt við hv. ræðumann, að þetta væri skref aftur á bak, skref aftur á bak til þeirra stjórnsýslutíma sem við lifum því miður að einhverju leyti enn þá, þegar menn litu á tiltekin svið sem nánast eins og lén eða jarlsdæmi, ríktu yfir þeim seint og snemma og embættið gekk nánast í erfðir, ef ekki eftir ættum þá að minnsta kosti eftir pólitíkusum og skólum í stjórnsýslu og verkfræði. Ég tel að þetta sé heillaskref sem við erum að stíga núna vegna þess að væntanlega verður af því sparnaður en ekki síður vegna þess að ég tel að stjórnsýslan batni við það. Spurning mín til hv. þingmanns er sú: Er hann reiðubúinn til að fórna þessum áfanga í málinu fyrir óljósa hugmynd um einhverja stofnun hafs og 

Herra forseti. Ég tel nú að þessi ummæli hv. þingmanns hafi verið frekar ómakleg í minn garð. Ég ætla bara að ítreka það sem ég sagði. Ég tel að það sé þessu málefni til heilla að draga saman á einn stað allt sem lýtur að málefnum hafs og stranda. Ég var alls ekki að tala um það að hér ætti bara að vera eitthvert eitt lén, helst óbreytt og gengi í erfðir eins og hv. þingmaður sagði, alls ekki. Ég er að tala um mikilvæga hagsmuni hafsins í kringum Ísland. Ég tel ekki að þó að hægt sé að fá einhvern fjárhagslegan ávinning af sameiningu stofnana eigi ekki að horfa á hinn faglega ávinning líka. Hann verður að sjálfsögðu að vera með í myndinni. Ég tel að farið sé aftur á bak faglega með því að setja málefni hafsins undir Vegagerðina eins og hér er lagt til og skilja svo aðra þætti hafsins eftir einhvers staðar annars staðar. Ég tel sömuleiðis að menn hafi ekki nýtt þau tækifæri sem gáfust þegar málið var ekki afgreitt á síðasta þingi til að fara rækilega yfir það. Hv. þingmaður segir: Þetta er óljós hugmynd um stofnun hafs og stranda. Af hverju hefur ekki verið gerð úttekt á því þegar í skýrslum liggur fyrir að þetta sé einn af þeim kostum sem ætti að skoða sérstaklega? Það hefur ekki verið gert, það er það sem ég er að gagnrýna. Þegar spurt er hvort ég vilji fórna þessum ávinningi þá tel ég ekki að um ávinning sé að ræða hvað þennan þátt málsins snertir. Og ég er ekki reiðubúinn til að styðja málið að óbreyttu eins og það liggur fyrir af þeim sökum. Ég held að það sé nokkuð skýrt.

Forseti. Hv. þingmaður má ekki fyrtast við þó að ég lýsi forsendum efasemda minna um að hætta eigi við þetta mál og tefla því í tvísýnu vegna þess að menn hafa uppi hugmyndir úr skýrslum um sérstaka stofnun hafs og stranda. Ég tel að stjórnsýslan eigi ekki að skiptast eftir gerðum heimsins, eftir því hvort átt er við hið blauta Ísland eða hið fasta Ísland, heldur eigi hún að skiptast eftir verkefnum og að hér sé komið skref í áttina, því að ég hefði viljað hafa það stærra. Ég hefði til dæmis viljað að Flugmálastjórn væri inni í Farsýslunni, ég hefði talið það algjörlega eðlilegt og skil ekki af hverju það var ekki gert og hafði athugasemdir við það á fyrri stigum málsins. En við skulum bara virða, forseti, hvor annan og hver annan í þessu. Ég hef mínar forsendur og hv. þingmaður hefur sínar og hann hefur svarað því til heiðarlega og eðlilega sem ég spurði hann um, að hann sé ekki reiðubúinn að styðja málið óbreytt. Þá þurfum við að skoða í nefndinni hvort eitthvað sé hægt að sinna skoðunum hv. þingmanns í þessu. Mín skoðun er sú að við eigum að taka þetta skref núna, láta Flugmálastjórn bíða og skoða þá betur þessa hugmynd um stofnun hafs og stranda sem ég hef sumsé efasemdir um en lýsi ekki andstöðu við. Efasemdir mínar byggja á því sem ég sagði um sögu stjórnsýslu á Íslandi. Ég er því miður ekki til svara um af hverju þetta var ekki skoðað betur í sumar og ég held að það verði að bíða eftir þeirri ræðu sem við öll vonumst til að heyra á eftir frá hæstv. innanríkisráðherra, hann situr þarna og er að semja hana sýnist mér með sinni snilld og gáfum.

Herra forseti. Ég sagði líka í ræðu minni að menn gætu auðvitað haft aðrar skoðanir á þessu máli en ég og ég virti að sjálfsögðu að menn hefðu aðrar skoðanir. Ég hef rakið mín sjónarmið, ég byggi þau meðal annars á umsögnum sem liggja fyrir í málinu og er lítið fjallað um í nefndaráliti, sjónarmið sem koma frá Siglingastofnun sjálfri, frá Hafnasambandi Íslands, frá starfsmönnum o.s.frv. Mér finnst þau viðhorf í raun ekki hafa fengið næga umfjöllun. Það kann að vera að um þau sjónarmið hafi verið rædd sérstaklega á nefndarfundum eða að gestir hafi komið fyrir nefndina og fjallað um þau þar og menn hafi skipst á skoðunum um þau á þeim vettvangi, það er ég ekki til frásagnar um. Mér finnst að minnsta kosti að þeim röksemdum sé ekki mætt í nefndaráliti, ég fæ ekki séð það og þess vegna sakna ég þess að menn hafi ekki fjallað sérstaklega um þetta. Varðandi það að hafa stofnanirnar stærri þá get ég alveg tekið undir að þær mættu jafnvel vera stærri og þess vegna hef ég verið að tala um siglingamálin, málefni sem heyra undir Landhelgisgæsluna, að hluta til undir Hafrannsóknastofnun eða Umhverfisstofnun, Fiskistofu, Vaktstöð siglinga o.fl. sem að mínu mati ættu heima í einni stofnun. Að tala hins vegar bara um að sameina sameiningarinnar vegna og ekki eigi að skilja á milli þess sem er blautt og þess sem er þurrt - þá má auðvitað fara um víðan veg í stjórnkerfinu og segja að margar stofnanir mættu heyra þarna undir, ef það væri eini tilgangurinn en ég lít ekki svo á. Að sjálfsögðu þarf að vera efnahagslegur ávinningur af þeim ráðstöfunum sem gerðar eru en ekki síst þarf að huga að hinu faglega. 

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að blanda mér í umræðu síðustu tveggja hv. þingmanna áður en ég byrja ræðu mína. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni um að við hefðum átt að nýta tímann í sumar til að skoða, eins og klárlega kemur fram í nefndarálitinu sem var lagt fram í maí á síðasta ári af þáverandi meiri hluta samgöngunefndar, þá vörðuðu leið sem þar er sett fram og vitnað er til svokallaðrar Gíslanefndar eða skýrslu sem var unnin fyrir samgönguráðuneytið á sínum tíma um frekari sameiningar en rætt er um hér. Ég tek líka heils hugar undir það að þá hefðum við skoðað þann möguleika sem hv. þingmaður viðraði í ræðu sinni um að skoða það sérstaklega að hafa haf- og strandsvæðin í sérstofnun. Ég þarf ekki að þylja upp þau rök sem hv. þingmaður fór yfir til að ná utan um það hvað það varðar, hvort heldur sem snýr að auðlindamálum, umhverfismálum, mengunarmálum eða öðru. Ég er því þeirrar skoðunar að við eigum að ganga lengra í sameiningum. Við ræðum hér um samgöngustofnanirnar tvær, annars vegar Farsýsluna, stjórnsýslustofnun samgöngumála, og hins vegar Vegagerðina, framkvæmdastofnun samgöngumála. Þær stofnanir verða reistar á grunni fjögurra núverandi stofnana. Ég hef miklar efasemdir um að fara í þessar sameiningar. Það er ekki vegna þess að ég sé á móti sameiningu stofnana, ég er alls ekki á móti því, en ég held hins vegar og það er mín bjargfasta trú og skoðun að skynsamlegra sé að fara aðrar leiðir en þær sem hér er lagt upp með. Það hefur komið fram í umræðunni og við þekkjum það í gegnum tíðina að þegar verið er að ræða um sameiningu stofnana er fyrirséð, og það sjá allir, að á fyrstu árum sameiningarinnar mun hagræðingin ekki koma fram strax heldur kemur hún fram á seinni stigum eða seinni árum. Skýrsla frá Ríkisendurskoðun segir einmitt að í 85% tilvika hafi þetta ekki gengið eftir og það sé vegna þess að undirbúningurinn sé ekki nægilega góður í stærstum dráttum. Við þekkjum líka þær eftiráskýringar, ef ég má orða það svo, að ef hagræðingin hafi ekki náð fram að ganga sé þjónustustigið betra. Þetta eru svona þær eftiráskýringar sem heyrast oft. Við erum með nýleg mál sem ég ætla að fara yfir á eftir sem benda akkúrat í þá veru að við höfum því miður allt of lítið lært og ekki tekið tillit til ábendinga frá til dæmis Ríkisendurskoðun um hvernig við eigum að standa að sameiningu stofnana áður en farið er af stað. Ég velti þeirri spurningu upp að þegar verið er að fara í sameiningu stofnana eru hafðar rýmri fjárheimildir á fyrstu árum til að mæta þeim einskiptiskostnaði sem er alveg fyrirséður og ekki neinar deilur um það, þetta kæmi fram eftir fjögur eða fimm ár - en mætti þá ekki velta þeirri spurningu upp hvort ekki væri sjálfsagt að fara fram á eðlilegar hagræðingarkröfur í þeim stofnunum sem um ræðir og nota kannski frekar þennan stofnkostnað eða einskiptisaðgerð til þess að hlífa velferðarkerfinu. Það mætti líka taka þá umræðu í staðinn fyrir að segja: Hagræðingin mun bara koma seinna, þá verðum við vonandi farin að rétta úr kútnum. Það er hægt að fara mjög djúpt í þessa umræðu. Það sem ég hef efasemdir um - ég er ekki með fullyrðingar, ég hef engar forsendur til að fullyrða að þessi hagræðing muni ekki ganga eftir en ég hef mikinn fyrirvara á því. Ég fór yfir það í andsvörum við hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur áðan að þau gögn sem liggja að baki því að sú hagræðing náist fram, sem talað er um í frumvarpinu og er í raun og veru markmiðið að ná, hefur þingið í þessu tilfelli ekki skoðað og rýnt nægilega vel og ekki yfir höfuð skoðað. Frá ráðuneytinu komu upplýsingar um, eins og kemur fram í textanum, að spara megi 50% í yfirstjórnunarkostnaði, sem lækkar um 11% í heildarkostnaðinum. Ég er ekki að halda því fram að ráðuneytið hafi ekki rétt fyrir sér, en af hverju get ég ekki fengið að sjá gögnin? Það er ég sem þarf að taka ákvörðun eins og aðrir hv. þingmenn. Hvers vegna fáum við ekki að rýna gögnin? Hvers vegna fáum við ekki að meta og skoða hvar í raun og veru hagræðingin og sparnaðurinn á að eiga sér stað? Hér er bara almennur texti. Ef ég má, með leyfi forseta, vitna í textann þá stendur orðrétt þar: „Þó að ávallt sé álitaefni hvaða forsendur skuli notaðar við mat á mögulegri hagræðingu, bendir framangreind greining til þess að ekki sé óvarlegt að áætla að möguleikar á beinni innri hagræðingu við myndun Farsýslunnar séu a.m.k. 10–15% af rekstrargjöldum.“ Þessi texti er skrifaður inn í frumvarpið. Þetta er forsendan fyrir því að menn ætla að fara að fækka stofnunum og sameina stofnanir. En ég vek athygli á því að í sama frumvarpi er annar texti sem kveikir enn fleiri viðvörunarljós gagnvart þessum hluta. Þar kemur fram, af því nú er verið að búa til tvær stofnanir, og orðrétt segir: „Ekki liggur þó fyrir áætlun um það hvernig hagræðingin muni skiptast á milli Farsýslunnar og Vegagerðarinnar.“ Þá hljóta spurningar að vakna þegar ekki liggur fyrir, ef ætlunin er að spara um 10–11% í heildarhagræðingu með því að fara þessar breytingar og búa til tvær stofnanir, hversu mikið og hvernig hvor stofnun á að spara. Þetta hlýtur að gera kröfu til hv. þingmanna og hv. umhverfis- og samgöngunefndar að skoða þessa hluti frekar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að markmiðin eru oft göfug þegar menn tala um að með faglegu starfi verði betri þjónusta. En þá bendi ég á og ætla ekki að hafa langa ræðu um það að miklar efasemdir eru nefnilega um það líka að það muni ganga eftir. Það er nefnilega svo. Það er ekki sjálfgefið að menn geti hlaupið í skjól og sagt: Það spöruðust ekki peningar en þjónustan er auðvitað betri, markvissari og skynsamlegri. - Við verðum að staldra aðeins við, virðulegi forseti. Fram kom á fundi hv. samgöngunefndar hinnar fyrri, sem ég átti sæti í og tók þátt í að fjalla um málið þá þó að ég eigi ekki sæti í umhverfis- og samgöngunefnd núna, að bara hjá einni stofnuninni er 200 millj. kr. biðlaunaréttur. 200 milljónir í biðlaunarétt hjá einni stofnun af þessum fjórum. Ég velti fyrir mér hvort þetta allt sé tekið inn eða hvort eftiráskýringar komi þegar hagræðing gengur ekki eftir. Af hverju skyldi ég hafa svona miklar efasemdir um þetta? Ég ítreka að ég er ekki með fullyrðingar um neitt en ég vil undirstrika eitt við síðustu sameiningu sem gerð var með sameiningu ráðuneytanna. Við munum öll eftir því. Af mörgum hverjum þóttu það nú vönduð vinnubrögð í stjórnarmeirihlutanum sem talaði fyrir þeirri sameiningu og þeirri vinnu. En það var auðvitað ekki þannig og það vissu allir. Þetta var ákveðið með skömmum fyrirvara, hent út á örfáum vikum og ráðuneytin látin sameinast. Ég tel reyndar að það hafi verið kraftaverk hjá því ágæta fólki sem starfar í ráðuneytunum að hafa þó komið því til leiðar. Eitt af því sem gert var í þeirri vegferð var að sameina tvö ráðuneyti, þ.e. innanríkisráðuneytið og velferðarráðuneytið. Við munum að þegar það var gert fengu þessi tvö ráðuneyti minni niðurskurð á sumum stöðum, eins og á aðalskrifstofunum, til þess einmitt að bregðast við þeim einskiptiskostnaði sem er viðurkenndur og allir gera sér grein fyrir. Á fundi fyrir hálfum mánuði í hv. fjárlaganefnd gerði fulltrúi frá fjármálaráðuneytinu grein fyrir þeim veikleikum sem voru í fjárlögum 2011 og væntanlega í fjárlögum 2012. Þá kom eitt áhugavert dæmi upp, það er aðalskrifstofa velferðarráðuneytisins. Hún var sem sagt neikvæð á síðasta ári, 2011, um 46 milljónir. Það stefnir í sama á þessu ári, samt var forsendan fyrir hagræðingunni sú að auðvitað hefði stjórnsýslan og framkvæmdarvaldið þann vilja að geta sjálft tekið til í eigin ranni áður en ætlast er til að aðrir fari að gera það. En hver er síðan niðurstaðan? Niðurstaðan er aukin fjárútlát. Það er niðurstaðan í þessu tilfelli. Við skulum því fara hægt og vera ekki með miklar fullyrðingar um hvort þetta muni ganga eftir. Ég tel það bara vera eðlilega kröfu til þingsins og hv. þingmanna sem ætla að greiða atkvæði um þetta mál, hvort sem það er þetta eða eitthvað annað, að menn vandi vinnubrögðin. Ekki er vanþörf á því að ekki er um það deilt, alla vega ekki mikið í þinginu, að brýnasta verkefni okkar er að ná tökum á ríkisfjármálum. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, án þess að ég ætli að detta í eitthvert svartsýnisraus, að ég hef miklar áhyggjur af því að það muni verða mjög erfitt að loka því gati sem eftir er þar. Síðan skulum við ræða aðeins um það sem ég hef nefnt hér, ég vil fara í frekari sameiningar. Núverandi hv. umhverfisnefnd hefur eiginlega byggt niðurstöður sínar, tel ég, að mestu leyti á vinnu fyrri samgöngunefndar, enda sjáum við að einungis fulltrúar frá ráðuneytinu komu á fund umhverfis- og samgöngunefndar við afgreiðslu málsins núna. Farið er jú yfir umsagnir annarra aðila og síðan er nefndarálitið sem fylgdi við fyrri afgreiðslu málsins látið núna fylgja með sem fylgiskjal þar sem farið er mjög vandlega yfir atriði. Því er mjög athyglisvert að átta sig á því að þar kemur einmitt fram álit meiri hlutans, hann tekur undir þau varnaðarorð sem ég hef verið að flytja, og segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur hagræðingarmarkmið frumvarpanna líkleg til að ganga eftir.“ Líkleg til að ganga eftir. Meiri hlutinn á þeim tíma var ekki sannfærðari en svo að hann taldi þau líkleg. Síðan hnykkir þáverandi meiri hluti einmitt á því atriði að það megi ekki staldra við þarna heldur verði að stíga skrefið lengra, vegna þess að ég held að ég geti fullyrt það að allir hv. þingmenn sem áttu sæti í samgöngunefnd hafi einmitt séð frekari möguleika til að draga úr ríkisútgjöldum og fara í enn frekari sameiningar. Það var skilningur flestra, ég ætla ekki að alhæfa að það hafi verið allra. Enda má lesa það út úr meirihlutaálitinu á sínum tíma að þetta væri fyrsta skrefið af tveimur eða fyrra skrefið af tveimur alla vega, ef ekki fleirum. Það kemur einnig fram í því nefndaráliti að meiri hlutinn taldi á þeim tíma ekki hægt að ganga lengra vegna þess að þetta gangi þvert á ráðuneyti. Það stendur skrifað í meirihlutaálitinu, það sé í raun og veru réttlætingin á því að stíga þetta fyrsta skref og síðan muni innanríkisráðuneytinu og hæstv. ráðherra verða falið að stíga frekari skref. Það er meira að segja orðað með þeim hætti að það eigi að varða leiðina og vísað til þeirra skýrslu sem ég fór yfir áðan frá svokallaðri Gíslanefnd að fara í frekari sameiningar. En þá velti ég því fyrir mér: Er það virkilega svo að þessir ráðuneytismúrar séu enn þá? Ég hef það oft á tilfinningunni að það séu í rauninni svona tíu fjármálaráðuneyti, eins og ráðuneytin eru mörg, sem séu einhvern veginn að verja sig en ekki sé stefnt að sameiginlegum hagsmunum, sérstaklega hvað snýr að ríkisfjármálunum. Það virðist vera niðurstaða þingsins, ef það er svo, að ekki sé hægt að sameina frekar vegna þessara múra eða girðinga sem eru á milli ráðuneyta. Mér finnst það algjörlega óviðunandi. Ég sé marga möguleika á að sameina enn frekar. Það er meira að segja sett inn í nefndarálitið til að undirstrika þetta algjörlega, að sett er inn breytingartillaga með ákvæði til bráðabirgða við afgreiðsluna 31. maí af hálfu meiri hlutans sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Eigi síðar en 1. febrúar 2012 skal innanríkisráðherra leggja fyrir ríkisstjórn og Alþingi áætlun um frekari sameiningu ríkisstofnana og drög að samkomulagi við viðeigandi ráðherra ríkisstjórnarinnar þess efnis að áætlun ráðherrans megi fram ganga. Skal framangreind áætlun miða við að sameiningu ríkisstofnana verði að fullu lokið fyrir lok árs 2013. Hvað sameiningarkosti varðar skal í áætlun ráðherra einkum litið til kafla 5.5 í skýrslu nefndar samgönguráðherra um framtíðarskipan stofnana samgöngumála – greining og valkostir.“ Það er því algjörlega kristaltært að meiri hlutinn í samgöngunefnd á þeim tíma var algjörlega á þeirri línu, eins og ég hef farið yfir í ræðu minni, að miklir möguleikar væru til þess að sameina stofnanir og fá frekari samlegðaráhrif og sparnað í ríkisfjármálum. Það er alveg skýrt og hægt er að lesa það út úr nefndarálitinu. Þetta undirstrikar það að ákvæðið til bráðabirgða er sett til þess akkúrat eins og kemur fram í nefndarálitinu að varða leiðina fyrir hæstv. innanríkisráðherra. Það væri skilyrði fyrir því að samþykkja þessi frumvörp á þeim tíma sem er núna óbreyttur til umræðu hér. Þess vegna tel ég að það hafi verið mikil mistök að ekki hafi verið skipaður hópur til að fara yfir þessi mál núna, yfir sumarið og fram á haust, sem hefði einmitt skoðað atriði og eins þá tillögu sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson benti á áðan, að koma á fót stofnun hafs og stranda. Skynsamlegra hefði verið að gera það og ná meiri sátt um þetta. Við vitum að það er algjör sjálfsblekking að halda því fram og segja: Jú, jú, þetta er bara fyrsta skrefið, svo förum við fljótlega í næstu skref. Það verður ekki þannig. Ef það yrði þannig væri það svo arfavitlaust vegna þess að ef menn ætla að taka þessar stofnanir núna í öllu því húsnæði sem þær eru í, leiguhúsnæði - ég held ég fari rétt með að það sé einungis Siglingastofnun sem eigi húsnæðið - og keyra þær inn í eina stóra stofnun og ætla svo að fara eftir einhvern stuttan tíma að búa til eitthvað enn meira og tvístra því. Auðvitað mun það ekki gerast. Það væri alla vega ekki skynsamlegt. Þá væri verið að henda peningum í svona vitleysu á sama tíma og verið væri að skera niður í heilbrigðiskerfinu og öðrum hlutum. Ég hef verið verulega pirraður yfir því í gegnum tíðina þegar rætt er um til dæmis 6. greinar heimild í fjárlögum til Vegagerðarinnar að stækka húsnæðið og flytja úr Borgartúninu. Hvers vegna má ekki nýta húsnæðið á landsbyggðinni sem búið er að skera niður, hvort heldur sem er hjá Siglingastofnun eða Vegagerðinni? Því má ekki styðja við það? Þar standa húsin tóm en alltaf þarf að auka og stækka báknið í Reykjavík. Þá kemur alltaf sama skýringin: Það er ekki heppilegt að gera það núna, við skulum gera það næst, einhvern tímann seinna. Gerum það bara næst. Það eru léleg rök og haldlítil finnst mér. En það er alltaf sama sagan, það má ekki styrkja og styðja við þessar stofnanir. Af því að ég veit að hæstv. innanríkisráðherra kemur hingað og heldur ræðu á eftir væri ágætt að hann færi yfir það hvort hann sæi einhverjar hömlur á því að hægt væri að styrkja þessar starfsstöðvar úti á landsbyggðinni. Þær standa margar hverjar tómar, hvort heldur er hjá Vegagerðinni eða hjá Siglingastofnun. Það er hægt að færa frekari verkefni til þeirra stofnana. Þær stofnanir hafa staðið sig mjög vel í þeirri þjónustu sem þær hafa verið að veita. Mig langar að nefna eitt sem menn höfðu miklar efasemdir um. Þegar útibúið á Ísafirði hjá Siglingastofnun fékk það verkefni að gefa út öll haffærisskírteini fyrir skip á Íslandi fannst mönnum það alveg svakalega flókið, það væri eitthvað sem gæti ekki gerst að einhver stofnun vestur á Ísafirði ætti að fara að senda skírteinin um allt land en ekki héðan úr Reykjavík. Hver er reyndin? Reyndin er nefnilega mjög góð og það starfsfólk sem þar hefur starfað hefur staðið sig einstaklega vel. Það á líka við um margar þær stofnanir hjá Vegagerðinni þar sem klárlega er hægt að færa til aukin verkefni. Þetta minnir mig dálítið á þegar við samþykktum sameininguna á landlækni og Lýðheilsustöð. Verið er að bruðla með peninga í flutninga og húsnæði, þó að einhver einskiptiskostnaður sé, á sama tíma og verið er að skera niður í heilbrigðisþjónustunni, í velferðarmálunum, úti á landsbyggðinni og náttúrlega alls staðar, það er ekki bara þar. Þetta er vitlaus forgangsröðun. Þetta virðist vera fyrir einhverja pólitíkusa að geta sagt: Við fækkuðum ríkisstofnunum. Það var markmiðið. En hvort það hefur einhvern sparnað í för með sér er kannski ekki svo gott að fullyrða um fyrr en mörgum, mörgum árum seinna, en þá kæmi eftiráskýringin: Sparnaðurinn var kannski ekki aðalmarkmiðið heldur að auka og bæta gæði þjónustunnar. 
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tvö mál sem eru í raun af sama meiði eða snúast um það sama, þ.e. að sameina stofnanir. Ég vil í upphafi, herra forseti, vitna að hluta til til ræðu sem flutt var hér fyrr um þessi mál af hv. þingmanni Ásmundi Einari Daðasyni þar sem hann velti því upp, úr því að verið væri að hringla í þessu, hvort ekki væri rétt að færa einhverjar af þessum stofnunum út á land, hann nefndi þar Vegagerðina sérstaklega. Ég held að það sé vel þess virði að halda því á lofti í þessari umræðu að sú leið verði skoðuð, ef þetta á að allt að ná fram að ganga og úr því að fara á að rugga bátum starfsmanna. Þess ber að geta að í þeim tilvikum sem verkefni og stofnanir hafa verið fluttar út á land hefur það gefist mjög vel og gengið vel og skipt miklu máli á þeim stöðum þar sem þær hafa verið settar niður. Hér er lagt til að settar verði á fót tvær stofnanir, annars vegar Farsýslan, sem á að sjá um stjórnsýslu og eftirlit á sviði samgöngumála, og hins vegar Vegagerðin, sem á að hafa umsjón með framkvæmd og viðhaldi mannvirkja og þess háttar. Eflaust býr góður hugur að baki, en ég tek undir með þeim sem hér hafa talað um að forsendur séu heldur óljósar og vafamál að þær forsendur sem í það minnsta eru kynntar hér og miðað er við gangi og geti gengið eftir. Í áliti minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar eru dregnar saman ákveðnar athugasemdir við málið allt og fjallað nokkuð um álit umsagnaraðila en þeir voru nokkrir sem skiluðu inn athugasemdum. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að fjalla aðeins um tvö álit, þ.e. álit Flugmálastjórnar og Siglingastofnunar. Í bréfi Flugmálastjórnar, sem dagsett er 13. febrúar, er meðal annars vitnað til fyrri umsagna sem voru lagðar fram í mars 2011. Það vekur athygli að Flugmálastjórn telur ástæðu til að benda sérstaklega á að engir útreikningar hafi verið lagðir fram sem styðji þá fullyrðingu að fjárhagslegur ávinningur geti orðið af stofnun Farsýslunnar. Við hljótum að setja spurningarmerki við það ef rétt er að ekki hafi verið sýnt fram á slíkt með rökstuddum hætti. Það kemur líka fram hjá Flugmálastjórn að margt bendi til þess að kostnaður vegna stjórnsýslu eftirlits flugmála muni aukast. Þá veltir maður fyrir sér hver muni borga fyrir þann aukna kostnað. Er það ekki þannig að notendur eða viðskiptavinir þessarar stofnunar muni á endanum greiða kostnaðinn? Ef ekki liggur fyrir hversu mikill hann er, hversu mikill hann verður, held ég að málið þurfi frekari skoðunar við og frekari rökstuðnings. Stofnunin bendir einnig á að ef fylgja á plani ráðuneytisins eftir og þetta eigi að koma til framkvæmda 1. júlí, sé tími til undirbúnings mjög lítill. Það er vitanlega heldur ekki gott að gera hluti sem þessa í einhvers konar spreng, ef má orða það þannig, menn þurfa að gefa sér góðan tíma til að vinna þetta á sem gleggstan og vandaðastan hátt. Í athugasemdum Flugmálastjórnar frá því í mars 2011 sem ég nefndi áður, koma fram miklar áhyggjur af starfsemi flugsins. Sama má segja um álit það sem kemur frá Siglingastofnun. Þar eru, svo maður taki varlega til orða, miklar efasemdir uppi um að þetta sé farsælast til að tryggja sem besta starfsemi og aukið vægi þess sem snýr að verkefnum Siglingastofnunar og hafsins. Ég vil því taka undir þær hugmyndir sem komu hér fram áðan, meðal annars hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, um stofnun hafs og strandsvæða, eða hvað sem hún muni kallast, að það sem snerti hafið verði frekar sett í eina sterka og góða stofnun sem muni sinna því. Enda held ég að hagsmunir okkar á því sviði muni frekar aukast en hitt á næstu árum. Mér er kunnugt um að í gangi sé vinna um heimskautasiglingar þar sem meðal annars er fjallað um þetta. Þar er lagt til að horft sé til þess að setja á fót sérstaka stofnun sem hafi með málefni hafsins að segja frá A til Ö, og í ljósi breytinga og mögulegra áhersluþátta varðandi norðurskautið og norðursvæðið og hafsvæðið allt sé mikilvægt að málið verði tekið til endurskoðunar, þ.e. það mál sem við fjöllum um hér, uppskiptingu þessara stofnana. Ég held að það sé í raun mjög skynsamlegt, eftir að hafa kynnt sér þær vangaveltur sem hér eru uppi, að setjast aftur yfir málið, því það kemur einnig fram í áliti Siglingastofnunar að hér sé ekki farið eftir þeim tillögum sem lagðar voru fram af nefndinni 2009 og þóttu hvað heppilegastar. Þar mælti nefndin einmitt með því sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi hér, að stofnun hafs og stranda yrði skoðuð sérstaklega. Undir það vil ég taka. Hér erum við með vegamál, flugmál og siglingamál. Það má fullyrða að ýmislegt í þessum þáttum öllum sé líkt að einhverju leyti, en það er líka mjög margt ólíkt í eðli allra þessara þátta. Vegagerðin fer með umferðaröryggi að einhverju leyti og flugmálayfirvöld með flugöryggi og svo er það öryggi á sjónum. Það má velta því fyrir sér hvort það sé ekki hreinlega betra upp á framtíðina að vera með ákveðna sérfræðiþekkingu í hverri stofnun fyrir sig í stað þess að fara þá leið sem hér á að fara. Í það minnsta hef ég miklar efasemdir um hana. Í nýlegu bréfi Siglingastofnunar, dagsettu 7. febrúar, er áréttað að mikilvægt sé að heildstæð kostnaðaráætlun og samrunaáætlun liggi fyrir vegna þessarar uppstokkunar sem hér er fjallað um. Ég á reyndar ekki sæti í umhverfis- og samgöngunefnd sem fjallar um þetta, en ég gat nú ekki séð slíka áætlun í þeim fylgigögnum sem ég gat nálgast. Ég held að það sé nauðsynlegt að slíkt liggi fyrir áður en lengra er gengið. Virðulegi forseti. Í athugasemdum minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar er fjallað um þau álit sem ég nefndi hér og einnig eru forsendur sameininganna gagnrýndar, þ.e. lýst efasemdum um að helmingslækkun kostnaðar náist. Það virðist byggja á því að það vanti hreinlega rök sem skýri nákvæmlega hvernig eigi að ná þessum sparnaði. Er það vitanlega áhyggjuefni ef það er rétt. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi hvort ekki mætti nýta húsnæði úti á landi. Það snertir í raun það sama og ég nefndi áðan að úti á landi er víða hægt að sinna verkefnum á sviði þessara stofnana. En að sama skapi verður að sjálfsögðu að fara mjög varlega, því að á bak við þessi störf er fólk og ekki spurning að huga þarf að því öllu saman. Herra forseti. Minni hlutinn endar álit sitt á því að leggja til að málinu verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar. Ég held að það sé í sjálfu sér vel athugandi að gera það, vegna þess að mér sýnist að málið þurfi frekari skoðunar við. Ég velti því upp hvort ekki sé rétt að endurtaka þá vinnu sem farið var í 2009 og skoða hvernig við viljum sjá þetta til framtíðar. Áherslan til dæmis á hafið og norðurskautið o.s.frv. hefur aukist mjög mikið frá 2009 og þar af leiðandi held ég að sé mjög skynsamlegt að skoða þetta sérstaklega. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni. Ég mælist eindregið til þess að málið verði skoðað betur. Það er margt sem hefur verið gagnrýnt í þessu og er gagnrýnivert. Það er vissulega svolítill tími liðinn frá því að byrjað var að skoða þetta og rétt, í ljósi þeirra hugmynda sem hér hafa komið fram og mögulega nýrra upplýsinga eða skýrslna sem verið er að vinna að, að málið verði skoðað á ný af framkvæmdarvaldinu.

Virðulegi forseti. Mig langar að fara aðeins yfir þá möguleika sem ég tel að séu á frekari sameiningum en hér er lagt til. Ég náði ekki að gera það í fyrri ræðu minni þar sem ég hafði ekki tíma til þess. Þar vil ég nefna þrjár stofnanir: Fiskistofu, Hafrannsóknastofnun og Landhelgisgæsluna. Verkefnin sem unnin eru í þessum stofnunum mundu henta vel mjög vel öðrum stofnunum. Þá gætum við farið í frekari breytingar og gert þetta með öðrum hætti. Rætt hefur verið að einnig mætti taka Varnarmálastofnun og fleiri ágætar stofnanir inn í dæmið en ég ætla aðallega að fjalla um þessar þrjár stofnanir. Það eru þó ef til vill fleiri stofnanir sem þetta á við um. Ef við förum aðeins yfir verksvið Siglingastofnunar má sjá að það skarast við verksvið Fiskistofu. Á Fiskistofu eru gefin út veiðileyfi undir skipaskrárnúmerum fyrir öll skip í landinu. Siglingastofnun gefur út haffærisskírteini fyrir öll skip í landinu og það er líka gert eftir skipaskrárnúmerum. Ef það væri gert á sama staðnum yrðu þar augljós samlegðaráhrif. Grunnurinn er sá sami, þarna er verið að gefa út annars vegar haffærisskírteini og hins vegar veiðileyfi fyrir skipaflotann, hvort tveggja eftir skipaskrárnúmerum. Síðan gætum við skoðað verksvið Fiskistofu og Landhelgisgæslunnar. Það sem fyrst kemur upp í huga minn er eftirlit á sjó sem er að hluta til á hendi Fiskistofu og að hluta hjá Landhelgisgæslunni. Þar tel ég að gætu náðst fram samlegðaráhrif með því að nýta kraftana betur. Síðan er nokkuð sem ég hef talað lengi fyrir, ég byrjaði að ræða það strax árið 2009 en hef ekki fengið mikinn hljómgrunn hingað til, það eru samlegðaráhrifin með samvinnu Hafrannsóknastofnunar og Landhelgisgæslunnar við að reka skipaflota. Í dag eru hafrannsóknaskipin undir Hafrannsóknastofnun og þar er jafnframt reksturinn á þeim. Síðan er Landhelgisgæslan með þyrlurnar og skipin eins og við þekkjum. Ég hef verið þeirrar skoðunar - ég lagði það árið 2009 til en fékk litlar þakkir fyrir, reyndar fékk ég ekki skammir frá öllum en frá nokkuð mörgum - að við ættum að skoða þann möguleika að selja nýja varðskipið og nýta nýja hafrannsóknaskipið til að sinna störfum varðskipsins. Það þóttu ekki gáfulegar tillögur, en skipið kostar rúma 5 milljarða. Þá spyr ég: Hvaða gagn er að því að hafa stór og mikil skip, hvort sem það er nýlega hafrannsóknaskipið og nýja varðskipið okkar, þegar við getum ekki verið með þau í rekstri og þurfum að binda þau við bryggju? Af því að ég hef verið lengi til sjós hef ég oft horft upp á það að einn daginn kemur varðskipið siglandi til að fylgjast með því sem gerist á miðunum þar sem bátarnir eru, eftirlitsmenn koma um borð og skoða, gera ýmsar úttektir og sinna öryggismálum í leiðinni. Síðan kemur hafrannsóknaskipið siglandi sömu leið daginn eftir, næsta dag eða þar næsta dag í sömu erindagerðum til að skoða og rannsaka. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu við þær aðstæður sem nú eru að nýta til að mynda nýja hafrannsóknaskipið í hvort tveggja, að færa það undir Landhelgisgæsluna og hafa þar annars vegar fiskiskipstjóra og það vísindasamfélag sem því fylgir og hins vegar eftirlit á sjó. Það er ekkert sem mælir gegn því að mínu mati, það er bara viðhorfsbreyting. Ég sé mikil samlegðaráhrif í því. Auðvitað vitum við núna hversu dýrt það er að gera út skipin hvað varðar eldsneytið og annað. Þarna yrðu ákveðin samlegðaráhrif. Ég vildi að sjálfsögðu að við gætum verið með hvort tveggja en um það er ekki val núna því að á sama tíma þurfa þeir sem stýra landinu á þessum erfiðu tímum að taka mjög stórar ákvarðanir, til að mynda að skera mjög harkalega niður í heilbrigðisþjónustu og loka líknardeildum. Það er hægt að halda marga svona ræður en það er spurning um forgangsröðun í ríkisfjármálum. Ég tel að þarna yrðu ákveðin samlegðaráhrif fyrir utan það að þá væri rekstur allra skipanna á einum stað en ekki tveimur og er töluverður sparnaður í því, ég er alveg sannfærður um það. Við gætum því náð fram meiri hagræðingu að ýmsu leyti. Ég ætla að segja það eina ferðina enn þó að ég muni fá skammir fyrir það, að stærð varðskipanna hefur mjög lítið með öryggismál sjómanna að gera. Þegar þær aðstæður koma upp sem bregðast þarf að við, til dæmis að bjarga skipi í sjávarháska, er það alltaf skipið sem næst er sem mun verða að gera það. Eitt stórt skip siglandi í allri þessari lögsögu mun ekki geta bjargað einhverjum skipum langt í burtu. Það er alltaf það skip sem næst er sem mun gera það. Ég vil taka það fram að mér finnst Landhelgisgæslan hafa staðið sig framúrskarandi vel í þeim verkefnum sem hún hefur leyst við erfiðar aðstæður  Það er líka mikilvægt að taka það inn í umræðuna að fjölgun ferðamanna til landsins og fleiri útköll vegna þess sem fólk lendir í vandræðum hafa sitt að segja í þessum efnum. Það eru ekki nema örfáir dagar síðan við sáum hvað Landhelgisgæslan stóð sig vel við að bjarga tveimur mönnum uppi á jökli, en þetta er ekki lengur boðlegur lengur, það vantar fjármuni til verkefnanna. Það er búið að reyna að bregðast við og ég veit að hæstv. innanríkisráðherra, og þar með talið ráðuneytið, gerir allt sem hann getur til að bregðast við þessum málum en auðvitað fjallar þetta fyrst og fremst um ákvörðun Alþingis um að veita fé til verkefnanna. Þess vegna hef ég talað fyrir því að menn skoði þann möguleika að samnýta til dæmis skipaflotann og nota sparnaðinn til að sinna þeim brýnu verkum sem við sinnum klárlega ekki með fullnægjandi hætti í dag. Það er algerlega óboðlegt hvernig við stöndum að þessum málum núna. Ég vil spyrja hv. innanríkisráðherra í lok ræðu minnar, vegna þess að ég veit að hann á eftir að koma hingað upp og halda ræðu, hvernig honum lítist á þær hugmyndir að skipa starfshóp til að fara yfir allar þær bollaleggingar sem fram hafa komið í umræðunni í dag frá mörgum hv. þingmönnum. Í umsögnum um málið kemur fram að hugsanlegt sé að skoða aðrar leiðir. Er ef til vill einhver möguleiki á því að ná samstöðu um að fara aðrar leiðir, alla vega að skoða kosti þeirra og galla, rýna betur í tillögurnar og vinna eftir því sem meiri hluti nefndarinnar leggur til núna og eins á fyrri stigum málsins? Ég tel að höfum tapað dýrmætum tíma þegar málið dagaði uppi í þinginu í haust. Er möguleiki á að skoða frekari sameiningar og að þetta sé bara fyrsta skrefið af mörgum, alla vega tveimur? Hvernig tekur hæstv. ráðherra í það að skipa starfshóp sem færi yfir þá hluti sem við ræðum hér þar sem við gætum mögulega náð fram enn meiri sparnaði og hagræðingu - ekki veitir ríkiskassanum af - og skapa sátt um málið? Þá yrði gert samkomulag um að klára málið á þessu ári og eins við þá sem hafa efasemdir um að fara þessa leið. Ég skil vel að það er verst fyrir starfsfólkið sem starfar í þessum stofnunum að þurfa að búa við óvissu ár eftir ár. Það er í raun ekki hægt að bjóða upp á það mikið lengur.

Herra forseti. Ég vil aðeins til fyllingar fyrri ræðu minni, þar sem ég fjallaði um þau sjónarmið sem ég hef í þessu máli, gera að umtalsefni þá vinnu sem lögð var til grundvallar áður en þetta mál fór af stað, sem var vinna nefndar samgönguráðherra um framtíðarskipan stofnana samgöngumála þar sem fjallað er um allmarga valkosti varðandi sameiningar stofnana á þessu sviði. Rétt er að hafa í huga að sú vinna fór fram áður en dómsmálaráðuneytið og samgönguráðuneytið voru sameinuð í innanríkisráðuneyti en hún fjallar um nokkra valkosti, fimm meginvalkosti, um sameiningu stofnana, eða leiðir sem unnt væri að fara. Í fyrsta lagi fjallar hún um óbreytta stofnanaskipan, í öðru lagi heildarsameiningu allra samgöngustofnana, í þriðja lagi svokallað hlutverkaskipulag, en það er sú leið sem farin er í þeim frumvörpum sem hér eru til umfjöllunar, í fjórða lagi sérfræði- og sérgreinaskipulag og í fimmta lagi hlutverkaskipulag á sviði stjórnsýslu en sérfræðiskipulag á öðrum sviðum, þ.e. fimmti valkosturinn í þeim tillögum sem nefndin hafði til umfjöllunar. Í niðurstöðum nefndarinnar segir um þá leið sem farin er í þessum frumvörpum, með leyfi forseta: „Kostir og gallar hlutverkaskipulags eru teknir saman í töflu 17. Taflan sýnir umtalsverða kosti en einnig að slík endurskipulagning er flókin og felur í sér talsverða áhættu. Nefndin mælir ekki með þessum valkosti en hins vegar er sá þáttur sem tengist sameiginlegri stjórnsýslustofnun hluti af valkosti 5.“ Um þann valkost segir síðan í skýrslu nefndarinnar, með leyfi forseta: „Nefndin mælir með þessum valkosti og telur hann best til þess fallinn að stuðla að hagræðingu og bættum árangri í samgöngumálum samhliða því sem lögð verði áhersla á markvissara hlutverk samgönguráðuneytis og samgönguráðs varðandi stefnumótun og forgangsröðun verkefna.“ Þetta er leið sem er nefnd leið 5.5 í þessari skýrslu og þegar málið var til umfjöllunar á síðasta þingi afgreiddi þáverandi samgöngunefnd frá sér tillögu um breytingu á frumvarpinu þar sem gert var ráð fyrir að við bættist eftirfarandi, með leyfi forseta: „Eigi síðar en 1. febrúar 2012 skal innanríkisráðherra leggja fyrir ríkisstjórn og Alþingi áætlun um frekari sameiningu ríkisstofnana og drög að samkomulagi við viðeigandi ráðherra ríkisstjórnarinnar þess efnis að áætlun ráðherrans megi fram ganga. Skal framangreind áætlun miða við að sameiningu ríkisstofnana verði að fullu lokið fyrir lok árs 2013. Hvað sameiningarkosti varðar skal í áætlun ráðherra einkum litið til kafla 5.5 í skýrslu nefndar samgönguráðherra um framtíðarskipan stofnana samgöngumála – greining og valkostir.“ Það varð sem sagt niðurstaða nefndarinnar þá að leggja það til við innanríkisráðherra að farið yrði í frekari vinnu hvað þetta snertir, sérstaklega með tilliti til þeirrar leiðar sem var kölluð 5.5 og ég gerði grein fyrir áðan. Þess vegna sakna ég þess að sú vinna virðist ekki hafa farið fram og mér vitanlega hefur engin skýrsla eða engin greinargerð verið lögð fyrir ríkisstjórn eða Alþingi um þetta efni eins og meiri hluti samgöngunefndar ætlaðist til að yrði gert. Ég hlýt að inna hæstv. innanríkisráðherra eftir því hvernig á því stendur að ráðuneytið hafi ekki nýtt tímann til undirbúnings þessu máli með því að fara í þá vinnu og líka að leita eftir viðhorfum til þess að fara þá leið almennt sem gerð er grein fyrir í þessari skýrslu og kölluð er leið 5.5. Í skýrslu nefndarinnar virðist hún hafa langflesta kosti og fæsta galla þó að réttilega sé tekið fram að hún geti verið flókin, einkum vegna þess að þar var um að ræða sameiningu verkefna þvert á ráðuneyti. Nú hafa ráðuneyti verið sameinuð og Landhelgisgæslan er undir sama ráðuneyti og Siglingastofnun. Mér finnst, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, að tíminn hafi ekki verið vel nýttur hvað þetta varðar. Ég mundi telja að það væri gagn að því ef umhverfis- og samgöngunefnd mundi milli umræðna fjalla aðeins um það og hugsanlega leita einhvers konar samkomulagsleiðar þannig að málið gæti fengið afgreiðslu með breiðari samstöðu, að leita einhverra leiða eins og meiri hluti samgöngunefndar lagði til á síðasta þingi, að það yrði þá haldið áfram við að skoða sérstaklega þessa leið sem nefnd samgönguráðherra lagði til sem sína tillögu. Í skýrslu þeirrar nefndar er formlega lagt til að komið verði á fót öflugri og samhæfðri stjórnsýslustofnun sem taki til allra samgöngugreina. Að mynduð verði sameinuð stofnun hafs og standa með sameiningu Siglingastofnunar, Landhelgisgæslu og Fiskistofu og tilfærslu verkefna frá öðrum stofnunum, svo sem Umhverfisstofnun og Hafrannsóknastofnun. Að stjórnsýsluverkefni Vegagerðar verði færð til sameiginlegrar stjórnsýslustofnunar en að öðru leyti verði starfsemi stofnunarinnar svipuð og nú er. Og að rekstur stærri flugvalla, flugstöðva og flugleiðsögu verði áfram í formi opinbers hlutafélags. Ég hlýt að velta því fyrir mér hvort nefndin getur skoðað hvort hægt sé að leita eftir og ná fram breiðari samstöðu með því að bæta þá inn í frumvörpin einhvers konar bráðabirgðaákvæði eins og gert var við afgreiðslu málsins á síðasta þingi til að halda megi áfram að vinna þetta mál fyrst og fremst með hagsmuni þeirra málefna og málaflokka sem hér eru undir í huga. Eins og komið hefur fram í máli ýmissa ræðumanna í þessu efni þá er ekki gott að búa við mikla óvissu um langa hríð um framtíðarskipulag þessara mála og það er heldur ekki gott að fara af stað með svona viðamiklar stjórnkerfisbreytingar ef um þær er ekki þokkalega góð samstaða.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram. Eðli máls samkvæmt eru það einkum þeir sem eru málinu andvígir, eða hafa einhverja gagnrýni fram að færa, sem láta að sér kveða í umræðu um þingmál á þessu stigi en hinir þá fjarri sem eru málinu samþykkir, sem eru mjög margir vegna þess að þær kerfisbreytingar sem lagðar eru til njóta almennt mikils stuðnings og þykja vera framfaraskref. Ég verð að viðurkenna, hæstv. forseti, að ég hélt að farið væri að ræða um eitthvað allt annað mál þegar ég hlýddi á hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrr í dag þegar hún fjallaði um vinnubrögðin við frumvarpssmíðina. Reyndar hafa ýmsir aðrir haft uppi stór orð um hroðvirknisleg vinnubrögð. Þetta eru mjög ómakleg ummæli í garð þess starfsfólks innanríkisráðuneytisins og þeirra stofnana sem í hlut eiga og hafa komið að smíði þessara frumvarpsdraga. Ég er að vísa í vinnu sem hefur farið fram í mörg ár. Vinnunefndir hafa komið þar að og starfshópar sem hafa skoðað einstaka verkþætti í málinu. Ekki er þar með sagt að allir séu á einu máli um hver niðurstaðan eigi að vera en eftir mikla og ítarlega umræðu, mikla gagnasöfnun, er þetta niðurstaðan. Því er haldið fram við umræðuna að það hafi ekki verið gaumgæft í sumar, eða frá því að þing kom síðast saman, hvort eigi að ráðast í annars konar breytingar en hér eru lagðar til, t.d. stofnun hafs og stranda. Þetta er alrangt. Þetta hefur verið rætt í innanríkisráðuneytinu í sumar. Kallaðir hafa verið til sérfræðingar og við höfum farið gaumgæfilega yfir þessi mál og þetta er niðurstaðan. Síðan er það þingsins að taka ákvörðun um hvað það vill gera. Þegar við skoðum stjórnsýsluna þá skiptir máli hvaða sjónarhól við veljum okkur til að horfa á samfélagið og þar með stjórnsýsluna. Við höfum verið að ræða skipulagsbreytingar á Stjórnarráðinu.  Menn hafa til dæmis verið að ræða um samgöngur á Ströndum og þá hafa menn horft sérstaklega á vegina þegar við þurfum um leið að hafa hliðsjón af því sem býðst í loftinu, flugvöllurinn á Gjögri, ég nefni það sem dæmi. Við sitjum yfir því langar stundir nú í innanríkisráðuneytinu að finna með hvaða hætti við getum leyst samgöngurnar við Vestmannaeyjar um Landeyjahöfn. Hverjir koma að þeirri vinnu? Hverjir sitja við það vinnuborð? Það eru sérfræðingar og fulltrúar Vegagerðarinnar annars vegar og Siglingastofnunar hins vegar. Þeir eru að fást við sameiginlegt verkefni. Þegar látið var af fjárstuðningi við flugvöllinn á Sauðárkróki, sem er mjög umdeilt mál, var það meðal annars gert með hliðsjón af því hvað gerðist í vegakerfinu á landinu vegna þess að það er sameiginlegt verkefni að koma fólki og vörum frá einum stað á annan. Að sjálfsögðu þurfum við að hafa þarna heildarmyndina undir og það er þetta sem við erum að gera, að láta stjórnsýsluna spegla hin raunverulegu viðfangsefni. Við megum ekki vera svo íhaldssöm að við treystum okkur aldrei til að gera breytingar á stjórnsýslunni. Og það er engu líkara en ýmsir trúi því að með breytingum á stofnanakerfinu sé þar með verið að leggja af þau verkefni sem þær stofnanir sem í hlut eiga sinntu, hvort sem það eru rannsóknir á norðurslóðum eða eitthvað annað. Við erum fyrst og fremst að ræða það núna frá hvaða hæð í stjórnsýslubyggingunni Íslandi þessum verkefnum er stýrt. Það er verkefnið sem við erum að fást við og þá spyrjum við: Hvað er hagkvæmast að gera í þessum efnum? Sú nefnd sem hér hefur verið vísað til, og gerði frumdrögin að þessum breytingum, varð sammála um eitt: Að Farsýslan væri góður kostur. Það sem ágreiningur hefur verið um hefur legið í hinni stofnuninni, Vegagerðinni, og hvort við erum að setja of mikið, of marga þætti, undir þann hatt. Þá hafa menn horft sérstaklega til tiltekinna þátta á verksviði Siglingastofnunar; rekstur og viðhald vita og sjómerkja, rekstur og viðhald leiðsögu, vöktunar, upplýsinga- og eftirlitskerfa. Hvar var ég að lesa þetta? Ég var að lesa þetta úr 6. gr. í frumvarpi um Vegagerðina þar sem …  En það kemur líka fram í þeirri grein að unnt sé að fela öðrum stofnunum tiltekna verkþætti. Við erum ekkert búin að gefa okkur um alla framtíð hvar vistun þessara þátta verður. Við heyrðum vangaveltur um þetta áðan. Þar var talað um, eins og ég gat um fyrr, stofnun hafs og stranda þar sem undir hatt Landhelgisgæslunnar yrði færður rekstur vita og leiðsögu á sjó, Vaktstöð siglinga sem er í Skógarhlíðinni, eftirlitsstöð Fiskistofu og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson bætti Hafrannsóknastofnun við. Þetta eru vangaveltur, menn gætu sameinast og orðið sammála um einhverja tiltekna þætti en ekki endilega alla. Síðan var bent, réttilega tel ég vera, á flugvellina, á Isavia. Hvers vegna er Isavia ekki undir þessum hatti? Mér finnst þetta góð ábending. Mér finnst þetta alveg raunverulegur kostur að íhuga, enda segir í 6. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Vegagerðinni er heimilt að taka að sér uppbyggingu, rekstur og viðhald flugvalla samkvæmt samningi við þar til bæra aðila.“ Það er verið að opna á það að innanlandsflugið og innanlandsflugvellirnir fari undir þessa stofnun. Við erum ekkert að gefa okkur í þessum efnum. Við erum hins vegar núna að skapa rammann og síðan ætlum við að þróa stjórnsýsluna áfram. Hún á eftir að breytast. Þetta er engin endanleg gerð en þetta er hagkvæmari rammi um vinnsluborðið, teljum við vera. Þá kemur að spurningunni um fjárhagslegan ávinning. Ég tek undir þá gagnrýni sem komið hefur fram hvað þetta snertir og vísa þá til 1. umr. um málið. Ég hlýddi á þá gagnrýni sem fram kom þá og tók undir hana og hv. formaður samgöngunefndar vísaði einnig í umræðu um þessi mál, sem væru á ábyrgð innanríkisráðuneytisins sem hefði reitt þessar upplýsingar fram. Þetta er líkindareikningur, það er rétt. Og menn eru að gefa sér að þegar til framtíðar er litið muni verða af þessu verulegur fjárhagslegur ávinningur þótt meginmarkmiðið sé að styrkja þá starfsemi sem fram fer innan þessara stofnana og þá án þess að það þýði meiri fjárútlát og hafi þann ávinning í för með sér sem þarna greinir frá. En þetta er háð ýmsum háttum. Það er nefnilega stundum svolítið dýrt að vera fátækur. Ef við hefðum verulega fjármuni á milli handa gætum við náð miklu meiri ávinningi með kerfisbreytingunum en við getum gert með lítið handa á milli. Hvers vegna? Til dæmis vegna þess að við getum ekki ráðist í dýrar breytingar á húsnæði, nokkuð sem við gætum gert í einu vetfangi ef við værum svolítið múruð. Það erum við bara ekki núna. En með hraðvirkum breytingum af því tagi, á húsnæðinu og allri aðstöðu, þá er hægt að ná fram miklum sparnaði. Þetta er nánast svona á öllum sviðum. Ef við gætum tölvuvætt og rafvætt alla stjórnsýsluna í einu vetfangi, það mundi kosta okkur mikla peninga en það mundi gefa okkur mikinn fjárhagslegan ávinning, þetta er allt spurning um tíma hvað þetta snertir. Ég segi: Við skulum ekki tefja þessa framþróun. Við skulum láta þessar kerfisbreytingar ná fram að ganga, skapa þessa umgjörð um starfsemina. Ég er sannfærður um að hún er til góðs, ég er sannfærður um að enginn mun bíða skaða af þessu. Þetta er bara til góðs. Við erum ekki heldur að loka neinum dyrum á frekari framþróun. Við erum ekki að loka á það að tilteknir þættir, sem falla samkvæmt þessari löggjöf undir Vegagerðina, gætu ekki færst annað, við erum ekki að segja það. Við ætlum að þróa þessa umræðu áfram en við verðum að létta óvissunni sem yfir þessu ríkir núna. Ef við ekki klárum þetta mál nú í vor þá spái ég því að á næsta ári, kosningaári, verði enn frekari frestun á þessu. Það er engum til góðs en mörgum til ills.

Virðulegi forseti. Ég undrast að mörgu leyti þessa ræðu ráðherrans. Hann talar um að ekki sé verið að loka neinum dyrum. Auðvitað er verið að loka hér öllum dyrum þegar heilu stofnanirnar eru lagðar niður eða sameinaðar öðrum stofnunum, þær tættar í sundur og ekkert hugað að innra skipulagi eða málaflokkum sem undir stofnanirnar heyra. Auðvitað er verið að skella hér fast á eftir sér. Ég vil byrja á því að benda ráðherranum á það. Raunverulega kallaði ég eftir svörum frá ráðherranum í ræðu minni hér áðan þegar ég spurði um málefni norðurslóða og þeirrar rannsóknarvinnu sem liggur hjá Siglingastofnun, hvert þeir málaflokkar ættu að fara. Jú, jú, ráðherrann fór yfir það að þeim yrði fundinn einhver staður í framtíðinni, þetta væri bara byrjunarstig og svo ætti að sjá til, en ég spyr: Á að setja framhald skipunar þessara mála með reglugerð? Er verið að ráðherravæða hér enn eitt frumvarpið? Hvers ætlast ráðherrann til? Hvert eru þessir málaflokkar að fara? Hvert fer rannsóknarþáttur stofnunarinnar? Mér finnst mjög einkennilegt hvernig haldið er á þessu máli. Hingað upp hafa komið þingmenn og lýst áhyggjum af því, meira að segja skoðanabróðir ráðherrans í pólitík, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, hefur deilt þessum sömu áhyggjum og við í stjórnarandstöðunni. Ég spyr á ný: Hvað verður um þá starfsemi Siglingastofnunar sem ekki er kveðið á um í frumvarpi þessu? Er verið að setja hana inn í utanríkisráðuneytið eins og heyrst hefur á götum úti eða hvar lendir sá þáttur stofnunarinnar?

Hæstv. forseti. Rannsóknarstarfsemi sem hv. þingmaður vísar til fer til Vegagerðar. Þar er að finna rannsóknir og þróun. Það er ekki verið að loka neinum dyrum. Það er heldur ekki verið að ráðast í breytingar og segja: Síðan ætlum við bara að sjá til. Alls ekki. Þetta eru mjög markvissar breytingar.

Rangt.

Ég er hins vegar að segja að allt opinbert kerfi, öll stjórnsýsla eigi stöðugt að sæta endurskoðun. Hún á að svara nýjum kröfum tímans á hverjum degi. Við erum með þessu að búa til lagaumgjörð sem ég tel að muni gagnast okkur mjög vel. Þótt hér hafi komið fram ákveðnar gagnrýnisraddir, og ég hlusta á þær og við gerum það, þá eru þeir miklu fleiri sem eru mjög sáttir við þessar breytingar. Ég segi fyrir mína parta að ég er fremur íhaldssamur þegar ráðist er í grundvallarbreytingar á stofnanakerfi. Það tók mig nokkurn tíma að fara í saumana á þessu en ég er orðinn fullkomlega sáttur við þetta og tel það verða til framfara. Ég er algerlega sannfærður um að svo verður.

Virðulegi forseti. Nú er svarið enn undarlegra. Hvað hefur Vegagerðin að gera með að taka við rannsóknarverkefnum á norðurslóðum? Jú, það stendur hér í 9., 10. og 11. gr. að Vegagerðin taki þátt í alþjóðlegu samstarfi á starfssviði sínu eftir því sem kveðið er á um í lögum, alþjóðasamningum eða með ákvörðun ríkisstjórnar. Vegagerðin taki þátt í að annast rannsóknir, greiningu og þróun á starfssviði sínu og stofnuninni sé heimilt að framselja eða fela öðrum framkvæmd einstakra verkefna eða verkþátta á starfssviði stofnunarinnar. Gerir ráðherrann sér grein fyrir því að með þessu lagafrumvarpi frá Alþingi verið að framselja vald ríkisins til alþjóðastofnana, m.a. til Evrópusambandsins? Þar að auki kemur fram í 10. gr. að um mikla ráðherravæðingu er að ræða. Herra forseti. Þetta frumvarp verður að koma aftur til nefndar og til frekari umræðu því að ég held að ráðherrann átti sig ekki á hvað í því felst.

Hæstv. forseti. Hvað skal segja? Vegir eru ekki bara á landi niðri, vegir liggja víða.

Þetta er …

Vegir drottins eru órannsakanlegir en þeir eru líka rannsakanlegir og Vegagerð er nýtt heiti yfir þá stofnun sem tekur til samgöngumála almennt. Í þeirri stofnun munu fara fram rannsóknir og rannsóknarvinna sem snýr að samgöngumálum. Þannig er það. Ég man ekki hvað annað hv. þingmaður nefndi. Ráðherravæðingu, já, 

… Evrópusambandið.

Ef hv. þingmaður skoðar þetta þingmál, þetta frumvarp, vel kemur á daginn að þar er að finna stóra kafla sem eru teknir úr núgildandi lögum. Það er ekki verið að ráðast í þær grundvallarbreytingar sem má ráða af  
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Mig langar, af því að hæstv. ráðherra sagðist gera athugasemd við málflutning hv. þingmanns og nefndi hann á nafn, sagði síðan að fram hefði komið í máli sumra annarra einhver gífuryrði um hroðvirknisleg vinnubrögð ráðuneytisins, að inna hæstv. ráðherra eftir því þar sem voru ekki mjög margir í þessari umræðu hvort honum hafi nokkuð verið hugsað til mín þegar hann nefndi það. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi fulla trú á því að markmið um sparnað náist, sérstaklega í ljósi þess sem kemur fram í frumvarpinu sjálfu um að ekki sé alveg vitað hvernig þetta eigi að skiptast á milli þessara tveggja stofnana. Svo vil ég líka inna hæstv. ráðherra eftir því sem hann kom inn á í ræðu sinni þegar hann sagði að það væri oft dýrt að vera fátækur og vitnaði þá einmitt til þess hvað væri hægt að gera í sambandi við húsnæðismál, þ.e. ef menn hefðu nóga peninga væri hægt að fara í ákveðnar breytingar. Mig langar að kalla eftir svari frá hæstv. ráðherra við því hvernig hann sjái þetta fyrir sér, hvort við nýtum hugsanlega einhver núverandi húsnæði í þessa starfsemi eða hvort farið verði í tvö ný húsnæði og hvort fyrir liggi upplýsingar um hvernig það muni ganga. Að lokum langar mig að bæta við þriðju spurningunni. Hún er sú hvort hæstv. ráðherra sjái möguleika á frekari hagræðingu og þar af leiðandi frekari sparnaði en hér er lagt til með Vegagerðina og stofnun Farsýslu og ganga þá skrefi lengra, eins og komið hefur fram í máli margra hv. þingmanna í umræðunni hér í dag.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi: Nei, ég átti ekki við hv. þingmann þegar ég talaði um gífuryrði en það voru margir hér við umræðuna sem voru gagnrýnir um of, fannst mér, að ósekju í garð þeirra sem hafa komið að smíði þessara frumvarpa. Mér fannst það vera ósanngjarnt og ég vísaði þar ekki síst í ummæli hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur hér áðan. Mér finnst að starfsmenn ráðuneyta eigi ekki að þurfa að sitja undir svona tali af hálfu alþingismanna ef það er að ósekju. Varðandi húsnæðismálin er þetta nokkuð sem við höfum rætt en það er augljóst að við verðum að fara hægt í sakirnar. Það sem við munum gera eftir að frumvarpið verður að lögum, sem ég vona að verði sem allra fyrst, er að setjast niður, ráðnir verða forstjórar hinna nýju stofnana og hafist verður handa við undirbúningsvinnu. Það verður síðan að ráðast af fjármunum sem við höfum handa á milli hve hratt við getum farið í sakirnar í þeim efnum. Hvað varðar frekari hagræðingu sé ég það ekki í hendi mér. Ég ítreka að ég hef ákveðnar efasemdir um það sem fram kemur hvað þann þáttinn varðar. Ég tel að við höfum verið of bjartsýn þegar við settum þessar spár niður vegna þess einfaldlega að við höfum of litla peninga handa á milli til að flýta þeirri þróun sem mundi færa okkur fjárhagslegan ávinning. Ég ítreka að þá þætti, sem helst hafa verið gagnrýndir hér og snúa að hafinu og sjónum, vil ég alls ekki slá út af borðinu, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég heyri að hæstv. ráðherra setur ákveðinn fyrirvara við þann sparnað sem muni hugsanlega nást fram með markmiðum laganna og ég held að við séum algjörlega sammála þar. Mig langar að koma með ábendingu til hæstv. ráðherra, fremur en spurningu. Ég geri mér grein fyrir því, eins og hæstv. ráðherra sagði, að það verða kannski ekki miklir fjármunir til þegar þessar stofnanir verða sameinaðar. Því vil ég benda hæstv. ráðherra á að skoða það mjög ítarlega sem ég kom inn á í ræðu minni áðan hvort hægt verði að nýta starfsstöðvar Vegagerðarinnar og Siglingastofnunar á landsbyggðinni, færa til og nýta það húsnæði sem fyrir hendi er og styrkja þá starfsemi sem fyrir er. Það mundi einmitt flýta fyrir því að ná þeirri hagræðingu sem hér er stefnt að, að nýta það húsnæði 

Hæstv. forseti. Ég segi ekki annað en að þetta er ábending sem við munum taka til greina og koma áfram.

Frú forseti. Ég ætla að nefna aðeins tvennt eða þrennt í framhaldi af ræðu hæstv. ráðherra. Hann sagði í máli sínu að hér hefði komið fram að menn væru á móti breytingum en stjórnsýslan þyrfti einmitt að vera í sífelldri endurskoðun. Ég veit ekki hvort hann var að vísa í mitt mál, það var ekki alveg ljóst af ræðu hans en ég vil þó undirstrika það að í máli mínu kom alls ekki fram að ég væri á móti breytingum á þessu sviði nema síður væri. Ég tók sérstaklega fram að ég teldi að það ætti að gera breytingar á þessu stofnanakerfi en ég væri ekki sammála þeirri leið sem valin væri. Ég vísaði þar sérstaklega í skýrslu nefndar um framtíðarskipan þessara mála og tel synd að ekki hafi strax í upphafi verið farið eftir þeirri leið sem sú nefnd mælti sérstaklega með. Ég tel að hún hefði skilað meiri árangri og hagræðingu og betri samfellu í störfum eins og nefndin segir sjálf og kemur fram í skýrslu hennar. Hitt var annað sem ég gerði athugasemdir við og það var að í framhaldi af því sem kom fram í nefndaráliti meiri hluta samgöngunefndar á síðasta þingi hefðu aðrar leiðir ekki verið skoðaðar. Ráðherrann sagði það ekki rétt vera og það hefði ítarlega verið skoðað í innanríkisráðuneytinu. En þess sér hvergi stað í gögnum málsins. Þess sér ekki stað í frumvarpinu sem var lagt fram í haust, í greinargerð með frumvarpinu er ekki fjallað um að það hafi verið skoðað eða rökin fyrir þeirri leið sem valin var og þess sér heldur ekki merki í nefndaráliti umhverfis- og samgöngunefndar að það hafi verið gert. Er nema von að menn spyrji: Af hverju fór þessi vinna ekki fram? Ráðherrann segir: Jú, hún fór fram. En þau rök eru ekki reidd fram við þessa umræðu og 

Hæstv. forseti. Þessi umræða fór fram, ég held að hv. þingmanni sé alveg óhætt að trúa mér að ég sé ekki að fara með rangt mál þegar ég segi það. Þetta var rætt í innanríkisráðuneytinu og þessa sér stað í því frumvarpi sem við erum að ræða núna. Ég hef talað um og lagt áherslu á að til álita hafi komið og komi enn að flytja vissa þætti undir Landhelgisgæsluna, og nú hefur verið að koma fram í máli mínu með hvaða hætti sé hægt að meðhöndla þessi ágreiningsefni. En við teljum og ég tel mjög brýnt að fá þetta frumvarp samþykkt núna, þessa lagaumgjörð. Ég er alveg sannfærður um að ef það verður ekki gert verður hjakkað hér í sama farinu allt næsta ár og ef til vill fleiri ár. Það er engum til góðs en þessari starfsemi sannarlega til ills og ég ítreka: Það er ekkert að finna í þessu frumvarpi sem kemur í veg fyrir að við höldum inn á þær brautir sem sumir og þar á meðal hv. þingmaður tala fyrir.

Frú forseti. Jú, ég trúi því mætavel þegar hæstv. ráðherra segir að þessi mál hafi verið rædd í ráðuneytinu. Ég er bara að segja að þess sér ekki stað, við sem erum að fjalla um þetta í þinginu sjáum það ekki. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur oft orðað það þannig að menn þurfi að hafa öll gögn í málinu og hafa sannfæringu fyrir því að verið sé að fara rétta leið. Ég hef sem sagt ekki séð þau hvað þetta snertir. En látum það liggja á milli hluta. Hitt er þá spurningin: Er hægt að vinna áfram að málinu? Hæstv. ráðherra gaf í skyn í lok andsvars síns að ekkert kæmi í veg fyrir að það yrði gert. Mín spurning er í lokin: Er þá hægt að búa einhvern veginn þannig um hnútana við afgreiðslu þessa máls að það verði gert og menn hafi sannfæringu fyrir því að það verði að minnsta kosti ígrundað í framhaldinu?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur mín orð fyrir því að við erum tilbúin að skoða þetta áfram í innanríkisráðuneytinu. Það eru mín orð, síðan er það þingmannsins að meta hvað hann gefur mikið fyrir þau.

Forseti. Mig langaði bara til að koma rétt í lokin og þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur átt stað. Ég hef hlustað af mikilli athygli á allt sem hér hefur verið sagt og ég vil bara taka örstutt á örfáum punktum í lok þessarar umræðu. Í fyrsta lagi hefur mikið verið bent á og vitnað í álit fyrri samgöngunefndar. Þá vil ég minna á þá einföldu staðreynd að málið var ekki afgreitt frá þinginu. Það fékkst ekki afgreitt. Eins og ég nefndi í upphafi máls míns voru fjórir af þeim sex nefndarmönnum sem skrifuðu undir fyrra álit fyrri samgöngunefndar í málinu á þessu nýja nefndaráliti. Sú vinna sem áður hefur verið unnin hefur því nýst og við sem stöndum að þessu áliti erum þeirrar skoðunar að brýnt sé að afgreiða þetta mál eins og það stendur nú, og að það komi ekki í veg fyrir, eins og hér hefur komið fram, að áfram sé unnið með frekari breytingar innan stjórnsýslunnar. Það kemur ekki í veg fyrir það. Spurningin sem fólk verður í reynd að gera upp við sig í þessum sal fyrir vorið hvað þetta mál varðar er að mínu viti: Vill það óbreytt ástand, algjörlega óbreytt ástand eða vill það samþykkja þennan ramma utan um skipulagsbreytingar og svo í framhaldinu viðurkenna að að sjálfsögðu eru enn þá opnir gluggar fyrir áframhaldandi þróun stjórnsýslunnar? Þetta er mjög mikilvægt atriði sem mér finnst rétt að komi fram. Það er alveg ljóst að málið mun fara aftur til nefndar og þar munum við fara yfir helstu atriði sem hér hafa komið fram og ræða þau og taka í framhaldinu ákvörðun um hvort við leggjum til einhverjar frekari breytingar eða setjum fram tilmæli um tiltekna skoðun á málinu. Ég vil ítreka enn og aftur þá afstöðu okkar sem stóðum að fyrra áliti og sem standa að álitinu núna, auk þeirra hv. þingmanna Þuríðar Backman og Atla Gíslasonar, að það sé afar mikilvægt að afgreiða þetta mál núna. Annars stefnum við því í voða og stefnum í áframhaldandi óvissu um nokkrar málalyktir í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað, nr. 15/2005, með síðari breytingum. Allsherjar- og menntamálanefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur frá innanríkisráðuneyti. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ákvæði í lög um Stjórnartíðindi og Lögbirtingablað um hvernig skuli staðið að útgáfu lagasafns. Með frumvarpinu er brugðist við athugasemdum umboðsmanns Alþingis um hvernig útgáfu lagasafns skuli háttað. Kveðið er á um það í frumvarpinu að ráðherra sjái um útgáfu lagasafns og taki jafnframt ákvörðun um hvort það verði í prentuðu formi, að fenginni tillögu ritstjórnar sem hann skipar til fimm ára í senn. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Þráinn Bertelsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta rita Björgvin G. Sigurðsson, formaður, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Magnús Orri Schram, Árni Páll Árnason, Eygló Harðardóttir, Þuríður Backman, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Birgitta Jónsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég vildi spyrja hv. framsögumann nefndarálitsins, hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, hvort eitt atriði hefði verið rætt í nefndinni í tengslum við þetta mál. Það varðar varðveislu gagna sem eingöngu eru gefin út með rafrænum hætti. Þetta tengist því að við í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd höfum nú til meðferðar frumvarp til upplýsingalaga og þar veltum við fyrir okkur nákvæmlega þessu: Hvað um þau gögn sem eingöngu eru gefin út með rafrænum hætti, t.d. Stjórnartíðindi, Lögbirtingablað og annað þess háttar, og eftir atvikum lagasafn? Hvernig er gengið úr skugga um að það sem gefið er út með slíkum hætti sé þannig frágengið að því sé ekki unnt að breyta eftir á? Ég er að velta fyrir mér hvort þetta atriði hefur komið til skoðunar vegna þess að það er þekkt stjórnunaraðferð í miður geðfelldum ríkjum að breyta fortíðinni. Fræg dæmi um það eru meðal annars úr bókinni 1984 eftir George Orwell þar sem stór deild í sannleiksráðuneytinu vann við að breyta fréttum fortíðarinnar til að láta það passa við atburði samtímans. Ég velti fyrir mér: Hefur þetta atriði með einhverjum hætti verið rætt á vettvangi hv. allsherjarnefndar í tengslum við þetta mál?

Virðulegur forseti. Ég vil lesa það sem stendur í athugasemdum við frumvarpið: „Í frumvarpi því sem hér er lagt fram er lagt til að innanríkisráðherra verði falið að skipa ritstjórn lagasafns sem beri ábyrgð á og hafi umsjón með útgáfu lagasafns, hvort heldur í prentuðu formi eða á rafrænu formi. Í gildi er samningur um útgáfu lagasafns í rafrænu formi frá 28. júní 1996 þar sem þáverandi dómsmálaráðherra fól skrifstofu Alþingis að taka að sér uppfærslu rafræns lagasafns. Er ekki gert ráð fyrir að því fyrirkomulagi verði breytt, en ráðherra þó veitt heimild til að semja við aðra aðila sem kynnu að vilja gefa út og selja aðgang að rafrænu formi lagasafns svo sem tíðkast hefur annars staðar á Norðurlöndum.“ Að öðru leyti var ekki formlega rætt um hvernig varðveita ætti hin rafrænu gögn með öðrum hætti en hér er gert og í þeim samningi sem þegar er í gildi.

Hæstv. forseti. Ég tek orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur góð og gild í þessu sambandi en vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli á því sjónarmiði sem hefur komið fram í málsmeðferð innan stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar út af öðru þingmáli, að það er mikilvægt, hvernig sem að málum af þessu tagi er staðið, hvort sem um er að ræða prentaða útgáfu, rafræna útgáfu og kannski enn þá frekar þegar um rafræna útgáfu er að ræða, að þannig sé gengið frá gögnum að óvandaðir aðilar geti ekki síðar breytt þeim í þessu sambandi. Það getur haft gríðarlega mikla þýðingu varðandi sönnunarfærslu í málum, hvort sem er dómsmálum eða stjórnsýslumálum eða öðru slíku. Þetta eru því gríðarlega mikilvæg gögn og mikilvægt að þau séu varðveitt með þeim hætti að ekki sé unnt að eiga við þau eftir á, hvorki þannig að það geti gerst af hálfu utanaðkomandi óprúttinna aðila né í því stjórnarfari sem ég vísaði til í dæmaskyni í fyrra andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Nú er að hefjast umræða um breytingar á lögum um náttúruvernd. Þetta frumvarp er því marki brennt að það felur í sér mjög miklar og opnar heimildir til hæstv. umhverfisráðherra að setja hér reglugerðir. Það er raunar sérstaklega fjallað um það og vakin athygli á því í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að þetta sé sú þróun sem sé varðandi löggjöfina, sérstaklega á umhverfissviðinu. Það gerir það að verkum að til að þessi umræða geti gengið fram þarf að óska eftir því að hæstv. umhverfisráðherra sé hér viðstaddur. Það má út af fyrir sig segja sem svo, sem við þekkjum að er hið klassíska svar við óskum af þessu taginu, að þess þurfi ekki vegna þess að málið sé á forræði Alþingis. Þetta er ekki alveg svona einfalt í þessu tilviki vegna þess að eins og þetta frumvarp er úr garði gert, og með þeim breytingartillögum sem þar eru gerðar, er verið að veita mjög miklar reglugerðarheimildir til hæstv. ráðherra þannig að forræði málsins fer að svo miklu leyti úr höndum Alþingis eftir að lögin hafa verið sett vegna þess að framkvæmdin og raunar útfærsla laganna ræðst algjörlega af 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir athugasemdir hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar og hvet forseta til að koma því á framfæri við hæstv. umhverfisráðherra að ráðherrann sé við þessa umræðu. Ég tek undir það að við lestur frumvarpsins veltir maður því fyrir sér hvort þetta sé hálfunnið allt saman og ráðherra eigi bara að klára þetta þegar tækifæri gefst til. Í það minnsta held ég að ráðherra hafi gott af því að sitja hér og heyra þær athugasemdir sem munu þá koma fram því að það er ýmislegt í frumvarpinu, og þeim nefndarálitum sem lögð eru fram, sem kalla á að ráðherrann heyri þær athugasemdir sem settar verða fram. Auk þess er mjög sérstakt að helstu álitaefnum - auðvitað er það persónubundið hver menn telja þau vera - sé nánast vísað til ráðherrans eins og ég skil málið.

Forseti mun koma þessum ábendingum og óskum þingmanna á framfæri við hæstv. ráðherra.

Forseti. Mér þykir algjörlega nauðsynlegt að fulltrúar þeirra flokka sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson og Einar K. Guðfinnsson eru í, fulltrúar þeirra í umhverfisnefnd, séu viðstaddir þessa umræðu því að þeir hafa greinilega vanrækt að koma upplýsingum til sinna manna í þingflokkunum og ég bið um að þeir séu kallaðir til. Það er hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, eini fulltrúi Framsóknarflokksins í umhverfis- og samgöngunefnd - hann er ekki hér, og mér þykir það miður. Hefur hann fjarvist og af hvaða sökum er það? Síðan vantar hér hinn skelegga og vörpulega hv. þingmann Suðurk. og Sjálfstæðisflokksins, Árna Johnsen, sem mikilvægt er að hafa í þessari umræðu. Hann hefur unnið þróttmikið gagn með störfum sínum í umhverfis- og samgöngunefnd að hv. þm. Birgi Ármannssyni ólöstuðum sem þar hefur líka mætt mjög vel og lagt margt gott til einmitt þessara mála.

Hæstv. forseti. Það má skilja orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Marðar Árnasonar, á þann veg að nokkuð breið samstaða sé um það í salnum að ekki sé hægt að láta umræðuna fara fram að svo búnu, en það verður forseti auðvitað að meta. Ég vildi hins vegar í tengslum við þetta, af því að hér var nefnt að hæstv. umhverfisráðherra þyrfti helst að vera viðstaddur þessa umræðu, geta þess að í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar er að finna veigamiklar breytingar um önnur efnisatriði en þau sem voru í hinu upphaflega frumvarpi og þær breytingartillögur voru ættaðar frá umhverfisráðherra og voru ekki til umræðu þegar umhverfisráðherra var viðstaddur hér við 1. umr.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að hv. þm. Mörður Árnason saknar þingmanns Framsóknarflokksins í umhverfis- og samgöngunefnd vil ég upplýsa þingmanninn um að þingmaðurinn er veikur heima hjá sér, hjá veiku barni. Ég vona að hv. þingmaður taki það til greina.

Virðulegi forseti. Ég vil áður en þessi umræða hefst að það sé að minnsta kosti greint frá því hvort það verði þannig að hæstv. umhverfisráðherra komi til þessarar umræðu. Jafnan er það svo að þegar ráðherra hefur flutt mál og málið er komið til 2. umr. og um er að ræða veigamikið mál eins og þetta er það bara sjálfsagður siður, og þarf í sjálfu sér ekkert að ganga eftir því almennt talað við ráðherra, að þeir séu þá viðstaddir hina efnislegu umræðu sem fer síðan fram um frumvarpið lið fyrir lið eins og jafnan er nú um 2. umr. Við tókum til dæmis eftir því hér áðan að þá var verið að ræða mál hæstv. innanríkisráðherra. Hæstv. innanríkisráðherra var hér viðstaddur, tók þátt í umræðunni, tók þátt í andsvörum, tók síðan þátt í umræðunni að öðru leyti. Mér finnst það bara sjálfsagður hlutur að hæstv. umhverfisráðherra sé hérna, bæði af þessum ástæðum og síðan því sem ég nefndi hérna áðan að verið er að opna gríðarlega miklar reglugerðarheimildir sem eru að mörgu leyti óskilgreindar og enn fremur hitt, sem hv. þm. Birgir Ármannsson 

Forseti hefur komið ábendingum og óskum hv. þingmanna á framfæri við hæstv. ráðherra sem er á leið í hús.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um náttúruvernd, nr. 44/1999, með síðari breytingum, frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Nefndin hefur haldið fjölda funda um málið og kallað til sín fjölda fólks eins og lesa má í þessu nefndaráliti. Forsögu frumvarpsins má rekja til nefndar sem umhverfisráðherra skipaði í nóvember 2009 um endurskoðun laga um náttúruvernd, nr. 44/1999. Nefndin skilaði ráðherra skýrslu í mars 2010 og lagði til að verkinu yrði skipt í tvo áfanga, þ.e. að fyrst yrði unnið að tillögum að breytingum á nokkrum þáttum laganna sem brýnast væri að bæta úr og að því loknu tæki við vinna við heildarendurskoðun laganna. Tilgangur frumvarpsins er tvíþættur, annars vegar eru gerðar breytingar á ákvæðum um akstur utan vega og hins vegar er kveðið á um sérstaka vernd tiltekinna jarðmyndana og vistkerfa. Þar að auki er kveðið á um heimild fyrir Umhverfisstofnun til að taka gjald fyrir útgáfu leyfa samkvæmt náttúruverndarlögum. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að við 3. gr. laga um náttúruvernd bætist fjórar nýjar orðskýringar, þ.e. skilgreiningar á hugtökunum framandi lífverur, innflutningur lifandi lífvera, líffræðileg fjölbreytni og vegur. Við meðferð frumvarpsins hjá nefndinni kom fram hjá nokkrum umsagnaraðilum að skilgreiningin á hugtakinu framandi lífverur væri ekki nægjanlega skýr og afmörkuð, þá sérstaklega er varðar orðalagið „að koma náttúrulega fyrir“. En með því er átt við lífverur sem hér voru til staðar við landnám og lífverur sem síðan hafa borist til landsins af eigin rammleik og haslað sér völl í lífríki þess án íhlutunar manna. Fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að þessi aðgreining sé ekki ótvíræð og að áfram kunni því að vera uppi óvissa um hvort tiltekin tegund hafi borist til landsins af eigin rammleik eða flust með varningi eða á annan hátt. Það var álit meiri hlutans að nauðsynlegt væri að skilgreining á hugtakinu væri nægjanlega skýr og ítarleg. Meiri hlutinn leggur því til breytingar þessu að lútandi en skilgreiningin sem nefndin leggur til tekur einnig til lífvera sem færðar eru til innan lands. Hugtakið vegur er ekki skilgreint í núgildandi náttúruverndarlögum en byggt hefur verið á skilgreiningu hugtaksins í umferðarlögum, nr. 50/1987, en þar telst vegur vera vegur, gata, götuslóði, stígur, húsasund, brú, torg, bifreiðarstæði eða þess háttar, sem notað er til almennrar umferðar. Þegar fjallað er um náttúruvernd og akstur utan vega hefur þessi rúma skilgreining á hugtakinu ekki nýst sem skyldi og reynst hefur erfiðleikum bundið að afmarka hvenær akstur telst óheimill. Þetta hefur leitt til þess að í málum þar sem hefur verið ákært fyrir utanvegaakstur hefur ákæran sjaldnast leitt til sakfellingar. Það er mat meiri hlutans að nauðsynlegt sé að lagalegt umhverfi um þetta sé skýrt og skilvirkt. Utanvegaakstur er alvarlegt náttúruverndarmál og fagnar nefndin því að hugtakið vegur sé nú skýrt sérstaklega í náttúruverndarlögum. Fossum og umhverfi þeirra í allt að 200 metra radíus frá fossbrún er veitt sérstök vernd í 3. gr. frumvarpsins. Í umsögnum og máli gesta hefur verið fundið að því að ekki sé í frumvarpinu, eða í lögum, að finna skilgreiningu á fossi. Án þess að fara í langt mál, frú forseti, um nákvæmlega þetta atriði hafa náttúrufræðingar ekki fengist mikið við þetta en þó má nefna almenna leiðbeiningu í riti Sigurðar Þórarinssonar um fossa á Íslandi. Þá bendir meiri hlutinn einnig á að sú nefnd sem fjallaði um endurskoðun laga um náttúruvernd ræddi sérstaklega um hvort nauðsyn bæri til að skilgreina þetta hugtak nánar. Niðurstaða þeirrar nefndar varð að það gæti reynst erfiðleikum bundið að skilgreina hugtakið foss þar sem líta þyrfti til margra þátta, svo sem vatnsmagns. Betur færi því á að skoða hvern foss í hverju tilfelli fyrir sig. Við meðferð frumvarpsins kom einnig fram að Náttúrufræðistofnun Íslands treystir sér til að skrá fossa á Íslandi sem falla undir 37. gr. án þess að hafa stífa skilgreiningu til hliðsjónar og telur stofnunin ekki ástæðu til að setja inn slíka skilgreiningu. Meiri hluti nefndarinnar vísar að öðru leyti í þær leiðbeiningar sem er að finna í riti Sigurðar Þórarinssonar um fossa á Íslandi. Það er samdóma álit meiri hlutans að utanvegaakstur sé alvarlegt náttúruverndarmál. Ljóst er að með auknum fjölda ferðamanna hingað til lands og þeim mikla fjölda Íslendinga sem leggur leið sína yfir óbyggðir og fjöll er afar mikilvægt að lagaumhverfi er lýtur að náttúruspjöllum sé skýrt og að upplýsingar um ökuleiðir séu aðgengilegar. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að skerpt sé á reglum um akstur utan vega og á vegslóðum. Kveðið er á um þá meginreglu að bannað er að aka vélknúnum ökutækjum utan vega en lagt til að reglan haldist óbreytt frá gildandi náttúruverndarlögum. Áfram er gert ráð fyrir því að heimilt sé að aka slíkum tækjum á jöklum og snævi þakinni jörð en það er einungis heimilt ef það er augljóst að slíkt valdi ekki náttúruspjöllum. Það er skilningur meiri hlutans að hér sé um að ræða þrönga undantekningu frá meginreglunni. Lagt er til að tvær nýjar málsgreinar bætist við 17. gr. náttúruverndarlaga um akstur utan vega, annars vegar um skyldu ráðherra til að setja reglugerð um gerð kortagrunns þar sem merktir skulu vegir og vegslóðar sem heimilt er að aka vélknúnum ökutækjum um og hins vegar að útgefendum vegakorta verði eftir útgáfu kortagrunns gert skylt að sjá til þess að upplýsingar á kortum þeirra séu í samræmi við grunninn. Meiri hlutinn bendir á að í samstarfi við sveitarfélög hefur um nokkurt skeið verið unnið að því að greina og kortleggja vegslóða á miðhálendinu. Gert er ráð fyrir því að kortagrunnur um vegi og vegslóða hvað varðar hálendi Íslands liggi fyrir eigi síðar en 1. janúar 2014 og kortagrunnur hvað varðar láglendi liggi fyrir eigi síðar en 1. júlí 2016. Nefndin fagnar þessu en leggur áherslu á mikilvægi þess að þessari vinnu verði hraðað sem kostur er. Við mat á því hvort tilteknir slóðar skuli merktir inn í kortagrunninn skal sérstaklega líta til þess hvort akstur á þeim sé líklegur til að raska viðkvæmum gróðri, valda uppblæstri eða hafa að öðru leyti í för með sér náttúruspjöll. Hér er meðal annars vísað til sjónrænna þátta við matið. Einnig er heimilt að líta til þess ef um greinilega eða varanlega vegslóða er að ræða eða löng hefð er fyrir akstri á tilteknum vegslóðum. Meiri hlutinn telur mikilvægt að skýra þetta þröngt og áréttar að náttúran fái alltaf notið vafans við mat á því hvort heimila beri akstur á tilteknum slóðum. Til áréttingar þessu leggur meiri hlutinn til breytingartillögu sem felur í sér að líta verður til þess hvort um greinilega og varanlega vegslóða sé að ræða. Í 3. gr. frumvarpsins er lögð til breyting á 37. gr. laga um náttúruvernd um sérstaka vernd tiltekinna jarðmyndana og vistkerfa. Þessar breytingar miða að því að gera ákvæðið skýrara og stuðla að vandaðri málsmeðferð innan stjórnsýslunnar. Gert er ráð fyrir tveimur breytingum á þeim verndarflokkum sem taldir eru upp í ákvæðinu, annars vegar er lögð til breyting á stærðarmörkum verndaðra votlendissvæða og hins vegar er lagt til að nýr verndarflokkur bætist við ákvæðið, þ.e. birkiskógar og leifar þeirra. Hjá umsagnaraðilum kom fram nokkur gagnrýni á þessar breytingar. Meiri hlutinn bendir á að núverandi stærðarmörk votlendis ná einungis til um 60% óraskaðs votlendis en eftir breytingarnar mun verndin ná til um það bil 95% af óröskuðu votlendi. Meiri hlutinn áréttar að minna votlendi er oft mikilvægur hluti af stærri heild og þýðing þess ekki minni en stærri svæða fyrir líffræðilega fjölbreytni og afkomu ýmissa lífvera. Fram kom hjá nokkrum umsagnaraðilum að engin rök stæðu til þess að fella birkiskóga undir sérstaka vernd náttúruverndarlaga þar sem hlutverk Skógræktar ríkisins sé að vernda, friða og rækta skóga og skógarleifar í landinu, samanber lög um skógrækt. Meiri hlutinn vill í þessu sambandi árétta að birkiskógar teljast til lykilvistkerfa á Íslandi og hefur endurheimt birkiskóga í för með sér endurreisn líffræðilegrar fjölbreytni. Ljóst er að birkiskógar landsins eru meðal fjölsóttustu útivistarsvæðanna og eru birkigróin lönd eftirsóknarverð. Því er það álit meiri hlutans að rétt sé að veita þeim sérstaka vernd en við leggjum til þá breytingartillögu að skylt verði að óska umsagnar Skógræktar ríkisins vegna fyrirhugaðrar röskunar á birkiskógum og leifum þeirra. Lagt er til að þær framkvæmdir sem fela í sér röskun verði háðar framkvæmdaleyfi eða eftir atvikum byggingarleyfum, samanber skipulagslög og lög um mannvirki. Einnig er lögð til sú breyting að leitað verði umsagnar Náttúrufræðistofnunar Íslands, náttúruverndarnefndar viðkomandi sveitarfélags og eftir atvikum fagstofnana á viðkomandi sviði áður en leyfi er veitt. Hjá umsagnaraðilum kom fram að með þessu væri verið að víkka út hlutverk Náttúrufræðistofnunar sem væri rannsóknarstofnun en ekki stjórnsýslustofnun. Meiri hlutinn telur hins vegar ekki ástæðu til að breyta þeim hlut Náttúrufræðistofnunar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu og telur eðlilegt að fela stofnuninni umsagnarhlutverk í 3. gr. frumvarpsins enda ráði hún yfir nauðsynlegri fagþekkingu til að inna slíkt verkefni af hendi. Hinn 9. desember 2009 samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um náttúruverndaráætlun fyrir árin 2009–2013. Lagt var til í tillögunni að unnið yrði að friðlýsingu 12 svæða á árunum 2009–2013 en tilgangur heildstæðrar náttúruverndaráætlunar er að koma upp neti friðlýstra svæða sem tekur til helstu tegunda vistgerða og vistkerfa, svo og jarðmyndana hér á landi. Í tillögunni var þó aðaláherslan lögð á sjaldgæfar plöntutegundir og tegundir í hættu og uppbyggingu heildstæðs nets verndarsvæða með áherslu á svæði sem skipta máli fyrir verndun plantna og búsvæði þeirra. Ekki er að finna í núgildandi lögum um náttúruvernd ákvæði sem samsvara þessari þingsályktunartillögu og af þeim sökum leggur meiri hlutinn til eftirfarandi breytingar á lögum um náttúruvernd. Lagt er til að hugtakið vaxtarstaðir verði skilgreint sérstaklega. Hugtakið er ekki skilgreint í núgildandi lögum en við friðlýsingu plantna, fléttna og mosa, sem og tiltekinna dýrategunda, þarf að tryggja að friðunin nái einnig til vaxtarstaða þeirra enda telur nefndin einsýnt að friðun komi að litlu haldi ef tegundin sem slík er eingöngu friðlýst. Meiri hlutinn bendir á að samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. 53. gr. núgildandi náttúruverndarlaga skal friðlýsa svæði í kringum náttúrumyndanir, svo sem fossa, eldstöðvar, hella og dranga, svo og fundarstaði steingervinga, sjaldgæfra steinda, bergtegunda og bergforma sem mikilvægt er að varðveita sakir fræðilegs gildis þeirra, fegurðar eða sérkenna. Það er mat meiri hlutans að hið sama verði að gilda um svæði í kringum lífverur. Meiri hlutinn leggur einnig til að vísun í náttúruminjaskrá í 7. tölulið 3. gr. verði felld brott. Ekki er raunhæft að krefjast þess að í tilvikum þar sem um er að ræða lífverur, vaxtarstaði og búsvæði þeirra, vistgerðir og vistkerfi, skuli áður en til friðlýsingar kemur setja hlutaðeigandi lífverur á náttúruminjaskrá enda gildir það ekki um aðrar náttúruminjar samkvæmt lögum. Meiri hlutinn leggur einnig til breytingar á 58. gr. laganna er kveður á um undirbúning friðlýsingar. Samkvæmt ákvæðinu annast Umhverfisstofnun undirbúning friðlýsingar og ber stofnuninni að hafa samráð við ýmsa aðila við þann undirbúning. Ákvæðið gerir hins vegar ekki greinarmun á því hvort um svæðafriðlýsingu er að ræða eða friðlýsingu á landsvísu, en nefndin hefur fengið þær upplýsingar að erfitt sé að framfylgja þessari skyldu um samráð við friðlýsingu á landsvísu. Meiri hlutinn áréttar að almennt hefur verið litið svo á að friðlýsing sem tekur til landsins alls, t.d. friðlýsing plöntutegundar, samanber 3. tölulið 1. mgr. 53. gr. náttúruverndarlaga, feli ekki í sér bótaskylda skerðingu eignarréttar í ljósi þess að um almenna skerðingu á eignarrétti er að ræða sem byggist á ríkum almannahagsmunum. Það er því mat meiri hlutans að ekki séu sömu rök fyrir ríku samráði í tilviki friðlýsingar á landsvísu og þegar um er að ræða friðlýsingu á tilteknu afmörkuðu landsvæði. Meiri hlutinn bendir einnig á að það getur verið erfiðleikum bundið í þessu sambandi að skilgreina tiltekna hagsmunaaðila við undirbúning slíkra friðlýsinga. Meiri hlutinn leggur til að undirbúningi friðlýsingar á landsvísu verði hagað þannig að ráðherra, að fengnum tillögum eða áliti Umhverfisstofnunar og Náttúrufræðistofnunar Íslands, leiti umsagnar Sambands íslenskra sveitarfélaga um tillögu að friðlýsingu og auglýsi hana jafnframt í Lögbirtingablaðinu. Með þessu móti geta þeir sem telja sig eiga sérstakra hagsmuna að gæta gert athugasemdir við fyrirhugaða friðlýsingu, komið fram mótmælum og hugsanlega gert bótakröfur til ráðherra, en einnig er kveðið á um slíkt ferli við svæðafriðlýsingu sem ekki næst samkomulag um. Þessar tillögur meiri hlutans kalla einnig á breytingu á 59. gr. núgildandi náttúruverndarlaga í þá veru að sú grein taki eingöngu til friðlýsingar þar sem Umhverfisstofnun annast undirbúninginn. Samkvæmt c-lið 1. mgr. 60. gr. náttúruverndarlaga skal í friðlýsingu meðal annars kveða á um að hve miklu leyti framkvæmdir eru takmarkaðar. Það er mat meiri hlutans að í vissum tilvikum sé hins vegar æskilegra að framkvæmdum sé stjórnað með leyfisveitingu Umhverfisstofnunar og þá jafnvel með tilteknum skilyrðum. Í ljósi þess að ákvæði c-liðar 1. mgr. 60. gr. hefur ekki kveðið skýrt á um slíka heimild leggur meiri hlutinn til að við ákvæðið verði bætt heimild ráðherra til að kveða í friðlýsingu á um að tilteknar framkvæmdir, sem eftir atvikum eru byggingar- eða framkvæmdaleyfisskyldar, verði háðar leyfi Umhverfisstofnunar. Einnig leggur meiri hlutinn til að ráðherra geti kveðið á um heimildir stofnunarinnar til að binda slík skilyrði leyfum. Meiri hlutinn leggur til breytingar á 7. gr. frumvarpsins, nánar tiltekið 2. tölulið, er lýtur að breytingu á öðrum lögum. Meiri hlutinn telur og rétt til samræmis við frumvarp til breytinga á lögum um mat á umhverfisáhrifum að landsvæði í verndarflokki verndar- og orkunýtingaráætlunar samkvæmt lögum nr. 48/2011 verði bætt við ákvæðið. Það er rétt, frú forseti, sem kom fram undir liðnum um fundarstjórn forseta rétt áðan að það síðasta sem ég fór yfir, friðlýsing annarra náttúruminja á landi, var ekki í hinu upphaflega frumvarpi. Eins og kemur hins vegar fram í nefndaráliti meiri hlutans liggur fyrir samþykkt náttúruverndaráætlun frá þinginu en þar er ekki að finna þau tæki sem þarf til að framfylgja henni og þess vegna teljum við rétt að bregðast svo skjótt við í þessum efnum. Að öðru leyti vísa ég til álitsins um aðra þætti sem ég hef ekki vikið sérstaklega að í máli mínu sem og þeirra breytingartillagna sem fyrir liggja á þskj. 1008. Undir þetta álit skrifa auk þeirrar sem hér stendur þau Ólína Þorvarðardóttir, Þuríður Backman, Atli Gíslason, Mörður Árnason og Róbert Marshall.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. framsögumanni fyrir ræðu hennar sem var mjög ítarleg enda málið mjög flókið. Fram hefur komið og kemur meðal annars fram í greinargerð með frumvarpinu að nú standi yfir heildarendurskoðun á náttúruverndarlögum. Ég vil spyrja hv. þingmann: Af hverju var þeirri heildarendurskoðun ekki leyft að klárast, af hverju er verið að taka þessa tilteknu þætti út fyrir sviga núna í stað þess að leggja fram þessar breytingar þegar sú endurskoðun liggur fyrir? Hefði ekki verið nærtækara að koma með þetta allt saman í einu plaggi? Varðandi friðlýsingarbreytinguna sem kemur inn í meðförum nefndarinnar og á rætur sínar að rekja til umhverfisráðuneytisins þá fór hv. þingmaður yfir að hún byggði á náttúruverndaráætlun frá 2009–2013. Sú náttúruverndaráætlun lá væntanlega fyrir þegar frumvarpið var samið og því vil ég spyrja: Af hverju var hún ekki inni í upphaflega frumvarpinu?

Forseti. Það er hárrétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að fyrir liggur heildarendurskoðun á náttúruverndarlögum og út er komin hvítbók um náttúruvernd sem er gríðarlega mikilvægt og áríðandi plagg að mörgu leyti. Það var niðurstaða nefndarinnar sem unnið hefur með þessi mál að þessir tveir liðir væru brýnastir, þ.e. akstur utan vega og sérstök vernd. Meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar tekur heils hugar undir hversu brýnt sé að bæta úr stöðunni í þessum efnum sérstaklega. Akstur utan vega er stórkostlegt náttúruverndarmál sem allir flokkar á Alþingi ættu að taka á og líta á sem sitt hagsmunamál. Eins og kom fram í máli mínu eru engan veginn til næg úrræði til að taka á akstri utan vega sem eyðir náttúrunni, og sama má segja um 37. gr. laga um náttúruvernd, hún hefur ekki reynst eins sterk vörn og við hefðum kosið. Eins og hér kemur einmitt fram þarf sérstaklega að huga að votlendinu. Vernd votlendissvæða er eitt af þeim brýnu alþjóðlegu umhverfismálum sem við stöndum frammi fyrir sem og birkiskógurinn. Varðandi friðlýsinguna sérstaklega get ég auðvitað ekki svarað því hvers vegna hún var ekki í upphaflega frumvarpinu. Hæstv. ráðherra getur kannski svarað því síðar. Hins vegar þegar komu fram ábendingar og tillögur frá ráðuneytinu til nefndarinnar um að gera bragarbót á þessu fórum við í gegnum það og kölluðum eftir gestum, og einmitt vegna þess að þetta er eins og ég sagði áðan tæki til að framfylgja þegar samþykktri náttúruverndaráætlun 

Virðulegi forseti. Ég treysti því að hæstv. ráðherra, þar sem hún er komin á staðinn, útskýri þetta frá sjónarhóli ráðuneytisins, en mig langar til að bæta einni spurningu við til hv. þingmanns. Nú fáum við væntanlega rammaáætlun fljótlega, vonandi, ef hún kemst einhvern tíma út úr ríkisstjórn og út úr þingflokkum stjórnarflokkanna. Hefur þessi kafli og þetta frumvarp einhver áhrif á röðunina í rammaáætluninni? Þarna er um að ræða friðlýsingar og takmarkanir á framkvæmdum. Er ekki óeðlilegt að koma með þetta frumvarp inn í þá vinnu sem er núna fyrir höndum við rammaáætlun? Er ekki verið að breyta leikreglunum í miðju ferli?

Forseti. Nei, þetta frumvarp hefur ekki áhrif á röðunina í rammaáætlun eða það starf sem fer fram við hana. Við komum inn á rammaáætlunina í nefndarálitinu að því leyti að við teljum rétt að landsvæði sem falla í verndarflokk verndar- og orkunýtingaráætlunar sé hér inni, en þetta hefur engin áhrif á vinnuna við rammaáætlun. Góðu heilli ætti þetta frumvarp hins vegar að hafa þau áhrif að við munum styrkja þó nokkuð stöðu íslenskrar náttúru gegn ágangi þeirra sem fara illa með hana, eins og með akstri utan vega, og vernda sérstaklega þau svæði sem okkur ber ekki bara sem Íslendingum heldur á alþjóðavísu að vernda enn frekar en við gerum en allt of veik vörn hefur reynst í gildandi náttúruverndarlögum. Ég ítreka að þetta hefur ekki áhrif á þá vinnu sem fer fram innan rammaáætlunarinnar.

Virðulegi forseti. Þær umsagnir sem liggja fyrir í þessu máli eru langflestar mjög gagnrýnar á efni þessa frumvarps. Meðal annars er gagnrýnt að þarna sé mögulega verið að vega að eignarréttinum og í einni umsögninni, ég hygg frá Landssambandi veiðifélaga eða Landssamtökum landeigenda, er talað um að þetta hafi í för með sér skerðingu á eignarrétti. Þegar svona alvarleg athugasemd kemur frá hagsmunaaðilum sem skipta mjög miklu máli þegar kemur að þessu frumvarpi hefði maður getað vænst þess að leitað hefði verið eftir því hjá sérfróðum aðilum, til dæmis úr háskólasamfélaginu, hvort með þessu frumvarpi og þeim breytingartillögum sem fyrir liggja af hálfu meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sé verið að vega að eignarréttinum í landinu. Þegar ég lít síðan yfir listann um þá sem hafa komið til nefndarinnar og skoða þau gögn sem fyrir liggja fæ ég ekki séð að í raun hafi verið gerð nein alvarleg tilraun til þess að skoða réttmæti þeirrar gagnrýni sem hefur verið sett fram af hagsmunaaðilum sem hafa mikla lögvarða hagsmuni og benda auðvitað á hluti sem eru mjög alvarlegir. Sé það svo að frumvarpið feli í sér skerðingu á eignarrétti og brjóti mögulega í bága við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar eða mannréttindasáttmála Evrópu, eins og einnig er vikið að í umsögnum umsagnaraðila, þá hefði ég talið það einnar messu virði fyrir samgöngunefnd að fara yfir þau mál með sérfróðum aðilum. Ekki verður séð að það hafi verið gert heldur er það bara mat meiri hluta nefndarinnar að frumvarpið feli ekki í sér skerðingu á eignarrétti landeigenda. Ég skal játa að mér er ekki mikið rórra við það þó ég heyri þetta pólitíska mat meiri hluta nefndarinnar. Þetta er bara mat hins pólitíska meiri hluta og ég get ekki séð af upptalningunni, 

Forseti. Hv. þingmaður spurði hvort fulltrúar landeigenda hefðu komið á fund nefndarinnar og þeir gerðu það reyndar. Ef þeir eru ekki taldir upp eru það mistök sem ber að leiðrétta. Þeir voru reyndar fyrst og fremst kallaðir til til að fara yfir þættina er vörðuðu friðlýsingu en fengu kost á að tjá sig einnig almennt um frumvarpið. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson segir að honum sé ekkert sérstaklega rótt þó að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar telji að hér sé gengið á eignarréttinn eða hann skertur. Þá get ég upplýst hv. þingmann um að mér er ekkert sérstaklega órótt þó að hann lýsi þeirri pólitísku skoðun sinni að hér sé ef til vill verið að ganga á eignarréttinn. Við teljum, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, að ekki sé verið að skerða stjórnarskrárbundinn eignarrétt manna. Það sem þetta snýst um og vantar mun dýpri umræðu um almennt bæði í þessum þingsal og í samfélaginu, er að það fylgir því ábyrgð að eiga land hvort sem er í eigu þjóðarinnar eða eigu einstakra einstaklinga og það er ekki sama hvernig með það er farið. Það fylgir því ábyrgð að keyra um á hálendinu og það má ekki skemma náttúruna með akstri utan vega sem brýtur gróflega gegn náttúrunni og veldur spjöllum. Þetta snýst um að það er sama hvort land er í eigu þeirrar sem hér stendur eða einhvers annars, ég get ekki farið með það eins og hverja aðra verslunarvöru sem ég get hent eða gengið um eins og mér sýnist. Þar koma til einmitt hagsmunir náttúrunnar sem ekki getur talað heldur þurfum við að passa 

Virðulegi forseti. Spurning mín laut kannski ekki að sálarró okkar hv. þingmanns heldur fyrst og fremst að því hvort meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar og eftir atvikum nefndin sjálf hafi ekki farið ofan í það hvort þær athugasemdir sem fram hafa komið frá aðilum sem við hljótum að taka mark á um að þetta frumvarp kunni mögulega að varða við stjórnarskrá og það feli í sér einhvers konar skerðingu á stjórnarskrárvörðum eignarréttindum. Þess vegna spurði ég eftir því hvort ekki hefði verið reynt að leita álits sérfróðra manna í þessum efnum. Ég met það auðvitað mjög mikils að nefndin hafi skoðun á þessu og það er ekkert undan því að kvarta. En sú skoðun ætti auðvitað að styðjast við mjög vandlega athugun þeirra sem þekkja best til í þessum efnum og með fullri virðingu fyrir nefndinni hefði ég talið að í þessu sambandi hefði verið eðlilegt, þegar vélað er um hluti sem snúa að eignarréttinum, að athuga hvort frumvarpið fæli í sér skerðingu á eignarrétti. Um það snýst þetta mál. Síðan eru það vangaveltur hv. þingmanns um það hvernig landeigendur fara með land sitt. Það skiptir miklu máli og bændur og landeigendur eru auðvitað bestu vörslumenn lands okkar eins og við þekkjum og þeir hafa almennt farið vel með það. Ég held að það sé einmitt eignarrétturinn sem gerir það að verkum að bændur hafa mikla hagsmuni af því að fara vel með landið sitt, að eyðileggja það ekki í höndunum á sér, eyðileggja ekki þá eign, þau verðmæti sem eignarrétturinn á landinu færir þeim. Þess vegna er það mín skoðun að ég treysti mjög vel bændum og landeigendum almennt til að fara vel með landið sitt og þó að auðvitað þurfi að setja ákveðnar umgengnisreglur mega þær ekki vera svo íþyngjandi að þær gangi á eignir manna og varði þannig við stjórnarskrána sem við höfum öll svarið eið að.

Forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að við í meiri hlutanum sáum ekki ástæðu til að kalla til sérstaka fræðinga um eignarrétt stjórnarskrárinnar í samhengi við þetta frumvarp enda sé ég satt best að segja ekki alveg í hvað hv. þingmaður er nákvæmlega að vísa. Ég get að sjálfsögðu tekið undir það og ég held að það sé mjög brýnt að við reynum af fremsta megni að vinna saman með vörslumönnum landsins. Meðal annars var komið inn á það í nefndarálitinu hversu brýnt það væri því að auðvitað vilja landeigendur og bændur upp til hópa fara vel með land sitt. Og ef það er svo hljóta þeir hinir sömu að fagna þessu frumvarpi vegna þess að í því er nákvæmlega verið að taka á illri meðferð lands, annars vegar er varðar akstur utan vega og hins vegar er varðar afar mikilvæga þætti í náttúru Íslands sem ber að vernda og sem við höfum því miður haft of fábrotin tæki til að framkvæma með nógu góðum og skilmerkilegum hætti. Satt best að segja eigum við enn þó nokkuð langt í land og í raun þurfa að koma fram ýmsar aðrar breytingar til þess við stöndum okkur eins vel og við ættum að gera á alþjóðavísu. Við getum þar margt lært af öðrum ríkjum. Ég held að stærsta spurningin sé ekki sú sem lýtur að eignarréttindum heldur sú hvort við getum tekið höndum saman með vörslumönnum landsins við að passa upp á landið og fara með það eins vel og hægt er.

Hæstv. forseti. Þau láta ekki alltaf öll mikið yfir sér málin sem við fjöllum um hérna en þegar við förum að rýna í þau og umsagnaraðilar senda inn umsagnir sínar kemur oft meira í ljós. Ég held að hér sé eitt slíkt mál á ferðinni. Sá sem hér stendur er ekki í umhverfis- og samgöngunefnd en hefur stundum komið þar við til að sinna einstökum málum og málaflokkum. Ég hef mikinn áhuga á þessum málaflokki, bæði hvað varðar umhverfisvernd og nýtingu lands. Það voru áhugaverðar umræður áðan og ég tók eftir því að hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar, hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, spurði: Hvað erum við að tala um hér? Ég held að menn séu almennt alveg sammála um að stöðva eigi utanvegaakstur á hálendi Íslands. Í fyrirsögn frumvarpsins er talað um náttúruvernd, utanvegaakstur og að herða tök stjórnsýslunnar á þeim sem sannarlega eru sekir um utanvegaakstur svo hægt sé að taka á þeim málum. Það held ég að allir séu meira og minna sammála um og getur þá farið, eins og við ræddum hér í dag varðandi eflingu græna hagkerfisins, að allir þingmenn í salnum séu sammála um að fara í þá vegferð. Hvernig eigum við að gera það? Hvernig stöndum við að því að herða ákvæði um utanvegaakstur og hvaða atriði önnur eru í frumvarpinu sem ekki eru í fyrirsögn þess og maður kynnir sér betur þegar maður les frumvarpið og allar umsagnirnar? Þá kemur ýmislegt annað í ljós. Ég prentaði út umsagnalistann og listann yfir þá sem talið var upp að komið hefðu sem gestir. Þetta er langur listi og þarna eru talsvert margar umsagnir. Langflestir fengu tækifæri til að gefa umsögn og var kallað eftir þeim á fund nefndarinnar. En þeir sem ekki komu voru, samkvæmt nefndarálitinu: Landssamband veiðifélaga, Landssamtök landeigenda, sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir upplýsti reyndar um að hefðu komið vegna einhvers annars og hefðu þá fengið tækifæri til að fjalla um þetta mál, Landsvirkjun, Skipulagsstofnun og Auður Sveinsdóttir landslagsarkitekt. Allir aðrir sem sendu inn umsagnir komu fyrir nefndina og auk þess fulltrúar frá umhverfisráðuneyti. Það er ekkert óeðlilegt við að umhverfisráðuneytið hafi komið þarna að málum eða fulltrúi frá nefnd um endurskoðun náttúru. Þeir voru kallaðir fyrir nefndina án þess að hafa sent inn umsagnir. Jafnframt komu fulltrúar frá Ferðaklúbburinn 4x4, Útivist og Ferðafélagi Íslands sem gestir á fund nefndarinnar án þess að hafa sent inn umsagnir. Þá fer maður að velta fyrir sér: Af hverju var ekki haft meira samráð við landeigendur ef ekki var einungis verið að tala um utanvegaakstur á hálendi heldur var líka blandað þarna inn utanvegaakstri á landareignum? Af hverju er verið að sá þeim tortryggnisfræjum hjá til dæmis Bændasamtökum Íslands, sauðfjárbændum og Landssamtökum landeigenda eða Landssamtökum veiðifélaga, að hér þurfi sérstaka reglugerð og heimild frá ráðherra eftir tillögu Umhverfisstofnunar til að mega fara um sitt eigið land? Er það vegna þess að meiri hluta nefndarinnar finnst það vera vandamál? Er það hið pólitíska mat að utanvegaakstur á landareignum bænda sé stórkostlegt vandamál? Er sú raunin, og þess vegna þurfi að setja það vald til ráðherra? Af hverju var ekki hægt að hafa samráð við þessa aðila? Samband íslenskra sveitarfélaga tekur það sérstaklega fram í umsögn sinni að samráð það sem haft var um málið hafi verið lofsvert. Af hverju gátu Bændasamtök Íslands og Landssamtök landeigenda ekki lokið slíku lofsorði á samráðið?  Á að setja inn GPS-mæli á túnveginn? Vill landeigandinn það? Vilja menn að Landmælingar Íslands skilgreini túnveginn sem slóða, án samráðs við skipulagsvald sveitarfélaga, sem hver og einn sem skoðar kort geti síðan keyrt þar um og sagt: Það er almannaréttur minn að keyra eftir þessu korti? Allir eru sammála um að skynsamlegt sé, og það hefur verið gert núna um alllangt skeið í samráði sveitarfélaga og ríkis og frjálsra félagasamtaka, að reyna að kortleggja slóða á hálendi Íslands setja þá slóða á kort sem menn eru sammála um að eigi að vera merktir sem slíkir og fækka slóðum á hálendinu. Það er gert í samráði við skipulagsvald sveitarfélaganna. Einkaaðilar hafa gefið út kort og síðan hafa ýmsir aðilar nýtt sér þau og sagt: Hér er kort, hér er slóði, það stendur á þessu korti að ég megi fara þennan slóða, og svo aka menn eftir honum á fjórhjólum og vélhjólum og alls kyns tækjum og tólum. Það er búið að vera vandamál, það þarf að stoppa. Það er eitt af því góða sem er í frumvarpinu. Af hverju þurfti að víkka út reglurnar og láta þær ná til landeigenda? Af hverju þurfa mál sem snúa að landeigandanum að heyra undir Umhverfisstofnun? Náttúrufræðistofnun á að veita umsagnir um slíka hluti og annað í þeim dúr, af hverju? Var einhver tilgangur með því? Er einhver forsenda í áliti meiri hlutans sem leiðir til þess að landeigendum er ekki treyst til að fara um sitt eigið land til smalamennsku? Þarf reglugerðarheimild ráðherra til þess að smala kindum eða til uppgræðslu lands? Ég þekki fjölmarga bændur sem hafa lagt mikið á sig bæði í eigin landi og á hálendi Íslands til að græða upp land og fara um á stórvirkum tækjum. Landið hefur gjörbreyst, það er komin græn slikja og fjölbreyttur gróður á það sem áður var örfoka land. Eiga þessir aðilar nú á hættu að í hvert sinn sem boðað er til slíkrar ferðar inn á hálendið eða í hvert sinn sem þeir ætla að græða upp land á sinni eigin jörð, að þurfa að fara í sérstakt leyfisferli til umhverfisráðherra? Eru þeir háðir mati einhverra embættismanna hjá Umhverfisstofnun sem leggja það til við ráðherra að reglugerðin verði hert og henni breytt á morgun eða eftir tvö eða tíu ár? Á hvaða slóðum erum við? Hvers vegna var verið að sá þessum tortryggnisfræjum í frumvarpið þegar við erum öll sammála um það hér inni að stöðva þarf utanvegaaksturinn á hálendi Íslands þar sem ferðaþjónustan og ýmsir aðilar hafa farið um nokkuð frjálslega og keyrt um á alls kyns tækjum og tólum? Við þekkjum öll dæmi þess. Lögregla hefur átt í erfiðleikum að ná til þessa fólks og jafnvel þó að það náist er erfitt að sekta það eða koma fram refsiábyrgð. Þarna er þó einhver þáttur sem við erum öll sammála um, hitt vekur bara tortryggni. Til hvers er verið að þessu? Hægt er að vísa í fjölmargar umsagnir sem fjalla einmitt um þetta atriði. Hægt er að hártoga þetta fram og til baka. Er það virkilega þannig að bóndi sem ætlar út á tún að snúa þurfi til þess sérstaka reglugerðarheimild ráðherra og þarf virkilega að GPS-mæla hringinn á túninu sem bóndinn ekur við bústörfin? Það veldur fólki hugarangri en það hlær líka að þessu. Hvaða vitleysa er þetta? Því spyr ég nefndina og eins hæstv. ráðherra, sem er viðstaddur umræðuna: Af hverju var ekki farin sú leið sem Landssamtök landeigenda lögðu til, að gerður yrði greinarmunur á umferðarrétti landeigenda og síðan óviðkomandi aðila? Þá gæti það gilt bæði um eignarlönd og þjóðlendur og um akstur óviðkomandi. Ef það var niðurstaða löggjafans, meiri hluta nefndarinnar, að breyta 17. gr. laganna um náttúruvernd, af hverju var það ekki lagt til í sjálfum lagatextanum með afdráttarlausu ákvæði í þá veru að lögin tækju ekki til hefðbundins landbúnaðar og aksturs utan vega vegna nýtingar landeigenda á landsréttindum? Er það vegna þess að það er mat og vilji meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að taka þann rétt af landeigendunum? Erum við komin út fyrir meðalhófið, eins hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spurði í andsvörum við hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur? Er farið að brjóta á stjórnarskrárvörðum rétti fólks? Fer stjórnsýslan hér offari? Af hverju var ekki hlustað á þessi rök? Af hverju var ekki farið að þessum tillögum til þess að skapa víðtæka sátt um þennan einstaka þátt frumvarpsins, sem ég held að sé víðtæk sátt um í þingsalnum? Síðan eru nokkur önnur atriði í frumvarpinu og nefndarálitinu sem ég rek augun í og velti fyrir mér af hverju séu þar og hvernig túlka eigi það sem þar kemur fram. Til að mynda spyr Samband íslenskra sveitarfélaga varðandi skilgreiningarkafla frumvarpsins um vegina, af hverju verið sé að blanda Náttúrufræðistofnun inn í ýmislegt sem þar er, af hverju Náttúrufræðistofnun sé gerð að meiri stjórnsýslustofnun þegar samkomulag hafi verið um það fyrir einhverjum árum að hún yrði meiri rannsóknarstofnun og Umhverfisstofnun færi með stjórnsýsluhlutverkið, af hverju farið væri í hina áttina. Á köflum er verið að gera skipulagsvald sveitarfélaganna tortryggilegra og erfiðara en ástæða er til. Er ekki eðlilegt við skilgreiningu á þessum vegum og vegslóðum að það sé á verksviði sveitarfélagsins og hluti af aðalskipulagi þess að merkja inn slóða í stað þess að fela það Landmælingum Íslands og ýmsum ríkisstofnunum? Viljum við til dæmis setja inn alla veiðislóða, þegar búið verður að gefa út slíkt kort, þannig að hver og einn túristi, innlendur sem erlendur, geti ekið eftir þeim slóðum? Þeir eru oft hluti af túnvegum einstakra jarða og stundum frá einhverju veiðifélagi sem heimilar mjög takmarkaða umferð. Oft er ekið í gegnum skepnuhópa og það þarf að opna og loka hliðum. Viljum við að slíkir slóðar séu settir inn á kort hjá Landmælingum Íslands og að hver og einn geti sagt: Það er almannaréttur minn að keyra þennan veg, það stendur á kortinu? Það hefur gerst, eins og ég nefndi í upphafi, að menn hafa farið eftir meingölluðum kortum sem gefin hafa verið út af einkaaðilum og veifað síðan kortinu þegar þeir voru stöðvaðir. Það eru slóðar sem enginn opinber aðili hefur sett inn, heldur einhverjir einkaaðilar. Viljum við ganga svo langt að þessir slóðar verði settir þarna inn? Ég efast um það og ég held að það sé ekki skynsamlegt. Varðandi 3. gr. eru ýmis náttúrufyrirbæri sem eiga að njóta sérstakrar verndar tilnefnd í 37. gr. laganna, votlendi er þar til að mynda minnkað úr þremur hekturum niður í einn. Gegn því mæla fjölmargir, meðal annars Samband íslenskra sveitarfélaga, Landssamtök landeigenda sem og Bændasamtök Íslands. Hjá Bændasamtökum Íslands er til að mynda bent á í umsögninni að nýræktun á Íslandi sé mjög lítil og eigi sér fyrst og fremst stað á landi sem þegar hefur verið afmarkað til ræktunar með framræslu af einhverri gerð, það eru kannski einn eða tveir hektarar eftir af mýri sem var eitt sinn mun stærri. Bændur hafa verið hvattir til að draga úr beitarálagi á úthaga og afrétti snemma vors og seint á hausti, sem er skynsamlegt til að leyfa náttúrunni að eflast í þeirri góðu tíð sem verið hefur núna á síðustu árum, og jafnframt þarf fleiri leiðir til að afla aukins fóðurs af ræktarlandi. Í umsögn þeirra segir: „Landbúnaður er mikilvæg atvinnugrein sem skapar fjölþætta atvinnu og tryggir fæðuöryggi þjóðarinnar.“ Frjósamasta og besta ræktarlandið er einmitt á vel framræstu mýrarlandi. Bent er á að framræsla þessi geti í sumum tilvikum verið til þess fallin að tryggja velferð dýra sem ganga á landinu, þ.e. að koma í veg fyrir hættur sem þeim eru búnar á ofangreindum svæðum. Allir sem til þekkja vita um dæmi þar sem skepnur hafa farið í pytti í mýrum. Það getur því verið skynsamlegt að ræsa þær fram til að tryggja að dýr drepist þar ekki. Ég tek alveg undir hugmyndafræðina á bak við það að draga úr framræslu votlendis, sumar litlar mýrar og mýrarflákar eru mjög mikilvæg, en af hverju má það vald ekki vera áfram hjá sveitarfélögunum? Þá yrði sett hverfisvernd á þau svæði, þeim lýst og valdar úr þær mýrar sem ekki á að ræsa fram. Af hverju ætlar löggjafinn að koma að málinu og segja: Nú ætlum við að minnka svæðin úr þremur hekturum niður í einn, og takmarka þar með möguleika mjög margra jarða til að stækka ræktarland um akkúrat þennan eina og hálfa hektara sem til þurfti? Er skynsamlegt að taka allar mýrar til hliðar bara eftir stærð, alveg óháð öðru mati á þeim? Síðan er það a-liður, um eldvörp, eldhraun, gervigíga og hraunhella, fossa og 200 metra radíus að fossbrún, hveri og birkiskóga. Nú spyr ég: Á þetta við um alla fossa, alla hveri, alla birkiskóga, alla hraunhella óháð stærð, óháð mati á mikilvægi þeirra o.s.frv.? Er skynsamlegt að setja inn í lagatexta að það sé allt þarna inni? Votlendið er þó skilgreint og við getum þá tekist á um hversu stórt votlendið á að vera - en allir hraunhellar, allir fossar? Hvað er foss? Það kemur líka fram í umsögnum ýmissa umsagnaraðila að þarna vanti skilgreiningu. Hvað er foss? Fer það eftir því hversu mikið vatn rennur úr vatnsfallinu, hvað það er hátt? Er foss með 200 metra radíus, foss sem kemur bara í vorleysingum? Á að vernda það svæði? Það vantar algjörlega skilgreiningu á því. Ég tel að þetta sé allt of víðtækt, það þurfi mun nánari skýringu á því sem fjallað er um. Í nefndarálitinu fjallar meiri hlutinn um að sú staðreynd sé alþekkt, svo ég vitni til nefndarálitsins, með leyfi forseta: „… að löggjafarþróun síðustu áratuga hefur einkennst í ríkari mæli af því að öll nánari útfærsla lagasetningarvalds hefur í stórum stíl verið flutt í hendur framkvæmdarvaldsins í formi reglugerðarheimilda eða leyfisveitinga.“ Þetta er sem sagt rammalöggjöf. Nú spyr ég: Er það góð þróun? Er þetta skynsamlegt? Fyrir einum eða tveimur áratugum átti að setja rammafjárlög, ég held að það megi kenna það við fyrrverandi fjármálaráðherra Friðrik Sophusson sem kom inn með nýsköpun í ríkisfjármálum. Ég held að það hafi verið skynsamlegt og við tölum um að setja rammafjárlög á vorþinginu vegna næsta árs. En er skynsamlegt að taka hugmyndafræði frá fjárveitingavaldinu og úr fjárlögum og yfirfæra hana á öll önnur lög og segja: Við ætlum að setja rammalöggjöf um allt og svo færum við bara reglugerðarvaldið og allt vald til ráðherranna eða afhendum jafnvel löggjafarvaldið í lögum til einhverra annarra stofnana, undirstofnana ráðherranna. Er það skynsamlegt? Er það góð þróun? Ég efast um að svo sé, þó að meiri hlutinn segi að sú staðreynd sé alþekkt að þróunin sé þessi er hún ekki endilega skynsamleg. Nú sé ég að tími minn er að verða búinn, frú forseti, þannig að ég enda ræðu mína nú þótt ég hafi ekki lokið við að fara yfir málið, ég tel að hér séu margir þættir sem ræða þarf mun betur og fá frekari svör við áður en við getum afgreitt málið. Ég ítreka beiðni mína til nefndarinnar og hæstv. ráðherra, sem er í salnum, um að taka málið til sín aftur, taka þá þætti sem við erum meira og minna sammála um að laga og ná samstöðu um þá og vera ekki að hreyfa og hræra í öðrum hlutum sem valda hreinlega 

Virðulegi forseti. Það sem einkennir þetta frumvarp og er í raun og veru áréttað í nefndaráliti meiri hlutans er að það felur í sér gríðarlega mikið valdaframsal frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins gagnstætt því sem menn hafa verið að tala um úr ræðustóli Alþingis að þurfi að gerast. Vakin er á því athygli í áliti meiri hlutans, með leyfi forseta, þar sem segir: „Meiri hlutinn bendir á að alþekkt er sú staðreynd að löggjafarþróun síðustu áratuga hefur einkennst í ríkari mæli af því að öll nánari útfærsla lagasetningarvalds hefur í stórum stíl verið flutt í hendur framkvæmdarvaldsins í formi reglugerðarheimilda eða leyfisveitinga.“ Hérna er þetta sem sagt sagt skýrt. Þetta hefur kallað fram mikla gagnrýni víða. Lögspekingar - og ég vek sérstaka athygli á því að umboðsmaður Alþingis hefur mjög gagnrýnt að þetta framsal á löggjafarvaldinu til framkvæmdarvaldsins hafi opnað fyrir alls konar hluti sem eru óæskilegir. Við í atvinnuveganefnd höfum t.d., og síðast í morgun, fjallað um slík mál þar sem verið er að reyna að lögfesta viðmið með miklu skýrari hætti en gert hefur verið vegna athugasemda umboðsmanns Alþingis. Nú er hins vegar, á þessum sama degi, verið að fjalla um frumvarp sem felur það í sér að opna fyrir þessar miklu almennu heimildir og ekki bara það heldur er eins og meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar fagni því eða telji að minnsta kosti að þannig eigi þetta að vera og bætir í með þessum opnu heimildum. Þetta finnst mér vera mikið áhyggjuefni í ljósi þess sérstaklega sem hv. þingmaður nefndi áðan, þ.e. hvernig í raun og veru er verið að opna fyrir heimildir sem geta leitt til þess að eignarréttur eða eignir skerðist. Þá vaknar óhjákvæmilega sú spurning hvort verið sé að ganga svo langt að farið sé í bága við sjálfa stjórnarskrá Íslands. Þetta er atriði sem hv. þingmaður kom inn á. Ég verð að biðja hv. þingmann að bregðast við þessum hugleiðingum mínum og því hvort hann telji þetta vera 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir andsvarið og vangavelturnar kannski frekar en beina fyrirspurn eða athugasemd. Ég var einmitt að reyna að koma því fram í máli mínu að um leið og ég tel skynsamlegt, eins og til stendur í þinginu, að vinna rammafjárlög og byrja á því áður en menn fara í nákvæmari hluti í lagasetningunni þá tel ég - þrátt fyrir að það komi fram í nefndarálitinu og ég vísaði einmitt til þess og hv. þingmaður gerði það líka að það sé viðurkennt og alþekkt að svoleiðis hafi það verið - að það sé ekki góð þróun, það sé röng þróun, að við séum sem sagt á rangri leið og það sé verið að framselja mikið vald frá Alþingi, frá löggjafanum, yfir til framkvæmdarvaldsins, til ráðherranna. Það verður bara að segjast eins og er að það þýðir að á hverjum tíma verður það ráðherrann á hverju kjörtímabili sem ræður í raun og veru túlkun á lagatexta. Ég held að það sé nokkuð sem við hérna á þinginu þurfum að staldra við og velta fyrir okkur hvort við getum ekki spornað við. Það er alla vega mín skoðun að þetta sé röng stefna, röng leið. Og þegar við erum komin út í það núna, eins og við ræddum hérna áðan, að það sé háð mati og tillögum Umhverfisstofnunar sem leggur til við ráðherra umhverfismála á hverjum tíma hvernig reglugerð sú verði og hvaða leyfi landeigendur fái til að fara um sín eigin eignarlönd til hefðbundins landbúnaðar, veiða eða hvað það er, uppgræðslu, þá finnst mér hlutirnir vera gengnir of langt og stór spurning hvort það varði við stjórnarskrá. Ég er ósammála því mati sem kemur fram í nefndarálitinu að bótaréttur komi þar aldrei til greina.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég hef verið að velta þessu máli fyrir mér á mjög svipuðum nótum og hv. þingmaður hefur gert. Við sjáum á þessu frumvarpi að gert er ráð fyrir því að settar séu inn og opnað fyrir tilteknar undanþágur frá þeirri meginreglu sem verið er að innleiða. Við vitum að tilefnið er mjög mikill vandi sem að okkur steðjar vegna utanvegaaksturs og er enginn ágreiningur um það að við viljum taka á því og óæskilegum áhrifum hans. En eins og frumvarpið er úr garði gert mun það líka hafa afleiðingar í för með sér fyrir venjulega umferð landeigenda og bænda, alveg eins og hv. þingmaður rakti hér með mörgum ágætum dæmum. Nú er sem sagt verið að setja inn í þetta frumvarp heimild til ráðherrans til að veita tilteknar undanþágur. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um það að skynsamlegra hefði verið, úr því að það er vilji að veita sérstakar undanþágur fyrir landeigendur og bændur til að fara um landið, að setja skýrar undanþágur í lagatextann, þ.e. undanþiggja bændur og landeigendur með tilteknum hætti til að koma í veg fyrir þá tortryggni sem óhjákvæmilega vaknar. Þó að núverandi hæstv. umhverfisráðherra sé allur af vilja gerður að fara með þetta reglugerðarvald sitt af gætni þá vitum við ekkert hvað framtíðin ber í skauti sér og þegar svo almennar, opnar og víðtækar heimildir eru til staðar er alltaf sú hætta fyrir hendi að þær verði misnotaðar þannig að það komi niður á eignarrétti og eignum bænda og landeigenda. Þetta eru þær áhyggjur sem ég var að viðra, m.a. í andsvari hér áðan og líka með þeim orðum sem ég hef flutt í þessu andsvari.

Hæstv. forseti. Ég ætla bara að ítreka það sem kom fram í ræðu minni og kannski skýra, ef ég hef verið óskýr, að ég tel einmitt vera víðtæka samstöðu um þann hluta þessa frumvarps sem lýtur að utanvegaakstri á hálendi Íslands og allir vilji gera það sem gera þarf til að stöðva hann og að skynsamlegt sé að setja þar inn skýrari ákvæði og setja inn þessa slóða í samstarfi við sveitarfélögin, sem hafa skipulagsvald á viðkomandi svæðum, og þar með sé ljóst hvaða slóða megi fara og hvaða slóða megi ekki fara. Um leið og við erum farin - og það gerir frumvarpið - að draga eignarlönd fólks og bænda inn í sama hugsanakerfi þá kviknar tortryggni. Til hvers er verið að því? Er það vegna þess að menn telja það stórkostlegt vandamál? Ég tel að svo sé ekki. Ég tel að sú leið sem Bændasamtökin benda á en ekki síst Landssamtök landeigenda hefði verið skynsamlegri, að fara inn með skýrt undanþáguákvæði um að þetta gilti ekki um eignarlönd og landbúnað og slíkt en utanaðkomandi aðilum væri jafnóheimilt að fara þar um eins og um þjóðlendur. Þá væri búið að taka á því, því að sumar jarðirnar eru gríðarlega stórar, við þekkjum það, og ná jafnvel upp að afréttarlöndum og heiðarlöndum, með því að skilgreina að öllum utanaðkomandi aðilum væri óheimilt að keyra þar utan vega en hefðbundinn landbúnaður og umsýsla lands og veiði væri þar undanþegin. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætar spurningar og vandaða reifun tiltekinna mála sem varða rétt landeigenda, einkum bænda. Það er sjálfsagt að ræða það betur í almennum ræðum hér af hálfu þeirra sem í nefndinni eru og ég tek fram að ég sakna nokkurra þeirra hér í salinn, fulltrúa Framsóknarflokksins, t.d. Ásmundar Einars Daðasonar,  Athugasemdir hv. þingmanns beinast einkum að þessum eina lið og hann ætti kannski að halda sig við hann því að ég verð að segja að athugasemdir hans um 37. gr. eru ekki mjög réttmætar. Hv. þingmaður virðist ekki hafa áttað sig á því að 37. gr. er ekki ný heldur er hún gömul sem sé og það er verið að endurbæta hana. Helstu breytingarnar eru þær að votlendi eru gerð miklu betri skil en áður var og þar að auki er bætt við birkiskógi. Votlendi er mjög mikilvægt, eins og hv. þingmaður nefndi, og það eru nefnd hér sem sérstök rök í greinargerðinni með frumvarpinu sjálfu, athugasemdunum, að þriggja hektara svæði nær aðeins til 60% óraskaðs votlendis nú en eins hektara svæði mundi ná til 95% óraskaðs votlendis. Svo má alltaf spyrja: Af hverju einn hektari, af hverju þrír hektarar, af hverju ekki bara tíu hektarar? Það er vegna þess að við stefnum að því að bæta 

Hæstv. forseti. Eins og ég kom inn á í upphafi máls míns láta ekki öll mál mikið yfir sér en eru mun stærri þegar maður fer að skoða þau. Þetta er eitt þeirra og ég sagði í ræðu minni að ég hefði talið að þetta snerist fyrst og fremst um utanvegaakstur, enda var það í fyrirsögn frumvarpsins og hefur verið það gegnumgangandi hér í þinginu, en þegar ég fór að kynna mér það betur voru þar fleiri hundar grafnir, skulum við segja. Hv. þingmaður hlýtur að hafa verið fjarverandi þegar það var upplýst áðan, eftir að hann hafði orð á því að hann saknaði þess að fulltrúi Framsóknarflokksins í nefndinni væri ekki hér, að hann væri veikur heima með veikt barn og væri þess vegna ekki viðstaddur umræður í dag svo að því sé þá komið á framfæri í annað sinn við hv. þingmann, frú forseti. Varðandi 37. gr. og votlendið er það alveg rétt, sem kemur fram hjá hv. þingmanni, að núverandi verndaráætlun gagnvart þriggja hektara svæðinu, að það nái til 60% votlendis, en ef menn fara niður í einn hektara eru það 95% - það var einmitt það sem ég var að segja og taka undir umsögn, meðal annars Bændasamtakanna, að sennilega væri það allt of stórt, það væri verið að ná til allt of mikils af votlendinu vegna þess að hluti af því votlendi er eitt besta ræktunarland sem við þurfum til að viðhalda vexti í landbúnaði, til að tryggja fæðuöryggi í landinu, vegna þess að ekki eru allir hektarar af votlendi sama votlendið. Sumt votlendi er mjög mikilvægt að vernda og ég hef bent á að hægt sé að viðhalda því kerfi sem verið hefur, að sveitarfélögin geti í aðalskipulagi sett á það hverfisvernd og viðhaldið því. Það sama má segja að gildi um birkiskógana og ég spurði: Af hverju á að skilgreina það þannig að vernda eigi alla 

Forseti. Ég taldi óþarft að geta þess að að sjálfsögðu tek ég mark á því að það sé lögmæt fjarvist, væri samt kannski betra að hún væri tilkynnt, að menn séu veikir og með veikt barn heima. Þá spyr ég: Var hv. þm. Ásmundur Einar Daðason alltaf veikur og alltaf með veikt barna heima þegar þessi störf fóru fram í nefndinni? Það er auðvitað óþægilegt fyrir vinnubrögð á þinginu að menn standi sig ekki í nefndunum, að flokkarnir standi sig ekki í nefndunum, þannig að ég sé ekki að persónugera málið, og þess vegna komi vandamálin fram í 2. umr., þau viðhorf sem eðlilegt er að fulltrúar einstakra flokka hafi. Í þessu tilviki verð ég að segja að af sögulegum sjónarhóli, og er alls ekkert ókurteislegt eða óviðkunnanlegt og algjörlega eðlilegt, að fulltrúi Framsóknarflokksins, gamla bændaflokksins, hafi áhyggjur af hagsmunum bænda og landeigenda. Það er algjörlega eðlilegt en það hefði verið betra að það hefði komið fram í nefndinni, það er það sem ég er að tala um. Um votlendið er það að segja að þá bara kemur það fram að hér er pólitískur ágreiningur á ferðinni. Ég tel að það sé rétt árið 2012 að vernda 95% af því votlendi sem ekki hefur verið raskað, sem er allt of mikið. Öll 20. öldin fór í það að grafa skurði á Íslandi, að ryðja votlendinu burt, af því að það þóttu framfarir á þeim tíma. Við verðum að virða þá sem að baki því stóðu en ég tel að nú verðum við að snúa við. Hv. þingmaður telur að það sé nóg að vernda 60% votlendis og síðan séu þessi 35% í viðbót, að það eigi að fara eftir smekk og behag í einstökum sveitarstjórnum og meðal einstakra landeigenda. Við erum bara ósammála um þetta og það kemur í ljós hér í atkvæðagreiðslu að lokum. Um birkiskógana er það að segja að hv. þingmaður, vegna þess að hann hefur ekki notið aðstoðar fulltrúa síns í nefndinni, fer enn villur vegar í því. Ekki er verið að tala um að vernda alla birkiskóga, það er ekki þannig, heldur er verið að tala um að vernda, með leyfi forseta, beint upp úr frumvarpi til laga, þá birkiskóga: „sem einkennast af náttúrulegri nýliðun og aldursdreifingu, þar sem eru m.a. gömul tré og þar sem vex dæmigerður botngróður birkiskóga, sem og leifar þeirra.“ Það er því verið að tala um tiltekna birkiskóga og það er rétt að menn hafi það algjörlega á hreinu áður en þeir fara hér með staðlausa gagnrýni á frumvarpið.

Frú forseti. Hv. þm. Mörður Árnason heldur áfram ómaklegri gagnrýni á einstaka þingmenn  Þá spyr ég hv. þingmann, ég veit hann getur ekki komið og svarað því núna, hann svarar því þá í ræðu sinni: Hvað er gamalt tré og hver leggur mat á þessa birkiskóga? Þetta hljómar í textanum eins og um sé að ræða alla birkiskóga, allflesta, skulum við segja, sem geta náð til þessa hlutar. Ég bara spurði: Er þetta skynsamlegt? Og mér finnst það rökmæt fyrirspurn. Varðandi það að þessi sjónarmið hafi hvergi komið fram, og að eðlilegt sé að fulltrúi framsóknarmanna leggi þau fram hér frá Landssamtökum landeigenda og bænda, þá er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er fullkomlega eðlilegt að fulltrúi Framsóknarflokksins geri það. En það kom svo sannarlega fram í umsögnunum sem nefndinni bárust. Það er líka spurning af hverju þeir aðilar sem veittu þær umsagnir fengu þá ekki tækifæri til að koma á fund nefndarinnar og skýra mál sitt. Hin spurningin er auðvitað mun stærri: Af hverju var ekki hlustað á eitt einasta af þeim atriðum sem þeir lögðu til í umsögnum sínum,