Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil geta þess í sambandi við fundahöld í dag að ætlunin er að halda áfram til kl. 4 eins og hefðbundið er og hefja síðan fund aftur kl. 5.30. Ef á þarf að halda til að klára þau verkefni sem fyrir deildinni liggja í dag verður kvöldfundur, en við sjáum, áður en það verður ákveðið, hvernig okkur vinnst með þá dagskrá sem fyrir liggur.

Frsm. heilbr.- og trn. (Guðrún Helgadóttir): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. sem liggur frammi á þskj. 991 frá heilbr.- og trn., um frv. til laga um eiturefni og hættuleg efni. Nefndin hefur fjallað um málið. Það á sér þá forsögu að með bréfi dags. 13. sept. 1984 skipaði þáv. heilbr.- og trmrh., Matthías Bjarnason, nefnd sem falið var að endurskoða lög um eiturefni og hættuleg efni. Í þá nefnd voru skipaðir Ingolf J. Petersen, deildarstjóri lyfjamáladeildar ráðuneytisins, Ólafur Pétursson, forstöðumaður mengunarvarna Hollustuverndar ríkisins, og dr. med. Þorkell Jóhannesson prófessor, formaður eiturefnanefndar. Nefndin varð sammála um að lagfæra þyrfti lög um eiturefni og hættuleg efni vegna þeirra breytinga sem orðið hafa frá því að fyrri lög tóku gildi. Kemur þar helst til tilkoma Vinnueftirlits ríkisins, Hollustuverndar ríkisins og Lyfjaeftirlits ríkisins. Enn fremur taldi nefndin að breyta þyrfti þeim þáttum sem snertu landlæknisembættið. Síðan varð breyting á meðferð þessara mála við stofnun heilbr.- og trmrn., eða heilbrigðismálaráðuneytisins eins og það hét, árið 1969. Frv. er eins og það liggur fyrir mjög svipað og nefndin lagði til að það yrði. Þó var gerð breyting á 2. gr. áður en hæstv. ráðherra lagði frv. fram. Hún varðaði 2. gr. frv. sem fjallar um flokkun efna á lista yfir eiturefni og hættuleg efni. Þær breytingar voru sérstaklega gerðar með tilliti til þess að hægt væri að hafa sama hátt á um merkingu slíkra efna og Efnahagsbandalagslöndin hafa komið sér saman um. Nefndin fjallaði um frv. Ingimar Sigurðsson, deildarstjóri í heilbr.- og trmrn., kom á fund nefndarinnar. Nefndarmenn urðu sammála um að mæla með frv. eins og það kom frá hv. Ed.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. Það var flutt þar af hv. 6. þm. Reykn. Ed. gerði örlitlar breytingar á upphaflega frv. og varð þar samstaða um afgreiðslu málsins. Frv. fjallar um að brot sem falla undir XXl. og XXll. kafla hegningarlaga um sifskaparbrot og skírlífisbrot skuli hafa forgang umfram önnur refsilagabrot hvað varðar rannsókn, ákæru og dómsmeðferð, eins og segir í frv, eftir breytinguna í hv. Ed. Allshn. hefur rætt þetta mál og mælir einróma með samþykkt þess. Álit allshn. er á þskj. 992.



Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti allshn. um frv. til laga um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála. Þetta frv. fjallar um breytingu á sektarfjárhæðum, og eins það, að ef það verður að lögum má gera ráð fyrir að ljúka megi um 300 málum með dómsátt sem skv. núgildandi lögum yrðu að ganga til dóms. Þannig felur þetta í sér mikið hagræði. Allshn. mælir einróma með að frv. verði samþykkt eins og það er komið frá hv. Ed.



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. og var samþykkt þar samhljóða. Það er samið af nefnd sem dómsmrh. skipaði í októbermánuði s.l. til þess að endurskoða lög um lögreglusamþykktir, en þar gilda nú þrenn lög. Ef þetta frv. verður að lögum er gert ráð fyrir að þau lög öll falli úr gildi og þessi komi í staðinn. Með sveitarstjórnarlögum nr. 8/1986 voru gerðar verulegar breytingar á málefnum sveitarfélaga. Sýslunefndir sem hafa m.a. það hlutverk að semja frumvörp til lögreglusamþykkta eru lagðar niður og þess vegna var nauðsynlegt að endurskoða þessi lög. Þetta frv. miðar að því að sett verði ein lög um lögreglusamþykktir í stað þessara eldri laga og að hvert sveitarfélag geti sett sér lögreglusamþykkt. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji reglugerð um lögreglusamþykktir sem verði fyrirmynd að lög reglusamþykktum sveitarfélaganna og að sú reglugerð komi í stað lögreglusamþykktar ef sveitarstjórn telur ekki þörf á að setja sérstaka lögreglusamþykkt. Allshn. þessarar hv. deildar hefur haft þetta mál til athugunar og mælir einróma með því að það verði samþykkt.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá félmn. um frv. til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum nr. 8 1986. Þetta frv. er flutt að ósk Sambands ísl. sveitarfélaga og sveitarfélaga almennt og felur í sér að nota megi jöfnum höndum orðin "kaupstaður" og "bær" um þau sveitarfélög sem náð hafa 1000 íbúum í þrjú ár samfellt enda þótt annað heitið sé notað í einstökum lögum. Þannig verði réttarstaða bæja sú sama og kaupstaða skv. sérlögum. Þetta frv. kom frá Ed. Nefndin athugaði frv. og leggur til að það verði samþykkt. Steingrímur J. Sigfússon sat fundi nefndarinnar og er samþykkur áliti þessu. Undir þetta rita allir nefndarmenn félmn. auk formanns, Birgir Dýrfjörð, Geir H. Haarde, Eggert Haukdal, Jón Kristjánsson, Óli Þ. Guðbjartsson og Kristín Einarsdóttir.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 60/1984, um Húsnæðisstofnun ríkisins. Þetta frv. kom frá hv. Ed. Hér er um að ræða breytingu á húsnæðislöggjöf að því er varðar byggingarsamvinnufélög og byggingarflokka þar sem ráðherra er heimilað eftir tillögu viðkomandi byggingarflokks, að fenginni umsögn stjórnar byggingarsamvinnufélags, að byggingarflokkur í heild segi sig úr félaginu. Slík úrsögn getur þó aldrei átt sér stað fyrr en fimm árum eftir að byggingarsamvinnufélagið hefur lokið framkvæmdum, enda hafi uppgjör byggingarflokksins farið fram og allir byggjendur hans séu skuldlausir við félagið. Þetta er skv. ósk ýmissa byggingarfélaga, ekki síst á vegum BSRB, sem hafa lent í vandamálum út af þessu ákvæði laga, að þar er engin heimild til. Nefndin hefur athugað þetta frv. og leggur til að það verði samþykkt eins og það var lagt fram og kom frá Ed. Steingrímur J. Sigfússon sat fundi nefndarinnar og er samþykkur áliti þessu. Undir þetta álit skrifa allir nefndarmenn í félmn. Nd.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá félmn. um frv. til laga um heimild fyrir Reykjavíkurborg til að taka eignarnámi hluta af landi jarðarinnar Vatnsenda í Kópavogskaupstað. Þetta mál var lagt fyrir Ed. og kemur þaðan samþykkt eins og það var lagt fram. Þetta er heimild fyrir borgarstjórn fyrir hönd borgarsjóðs að taka eignarnámi spildu af landi jarðarinnar Vatnsenda í Kópavogskaupstað til almenningsþarfa. Hér er um að ræða samkomulag milli Reykjavíkur og Kópavogskaupstaðar. Félmn. sá engan annmarka á því að samþykkja þetta frv. og leggur einróma til að það verði samþykkt. Steingrímur J. Sigfússon sat fund nefndarinnar og er samþykkur áliti þessu. Undir þetta álit skrifa allir nefndarmenn í félmn. Nd.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. menntmn. í fjarveru frsm., hv. 10. þm. Reykv., um frv. til laga um Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála. Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur einróma til að það verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá hv. Ed.



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um frv. til laga um Kennaraháskóla Íslands og leggur einróma til að það verði samþykkt eins og hv. Ed. gerði það úr garði.



Herra forseti. Ég vil aðeins vegna þessa frv. um Kennaraháskóla Íslands lýsa yfir ánægju minni með það að þetta frv. er á hraðri leið til samþykktar hér á þinginu. Ég tel að það sé mjög gott að tekist hefur svo mikil samstaða um þetta mál og að fá afgreiðslu þess fram hér. Málefni Kennaraháskólans hafa oft verið á döfinni hér á Alþingi og nauðsyn þess að styrkja þá stofnun, m.a. með breytingu á lögum um hana. Ég hygg að þau ákvæði sem hér er verið að lögfesta séu almennt til bóta og veiti Kennaraháskólanum svigrúm bæði til að taka upp nýbreytni í sínum störfum, svo og að þróa þar nýjar aðferðir sem gætu orðið til styrktar kennaramenntun í landinu. Ég vil nefna það í tengslum við þetta mál að snemma á þingi fluttum við nokkrir þm. Alþb. till. til þál. um framtíðarskipan kennaramenntunar. Sú tillaga hefur verið til meðferðar í hv. félmn. Sþ. og fengið út af fyrir sig góðar undirtektir margra þeirra sem fengið hafa hana til umsagnar. Hún snertir vissulega málefni kennaramenntunar innan Kennaraháskóla Íslands en einnig kennaramenntun í Háskóla Íslands og nauðsynina á að tryggja tengsl á milli menntastofnana fyrir kennara og framtíðaruppbyggingu þeirra bæði til skemmri og lengri tíma, svo og um marga þætti kennaranámsins, þar á meðal um endurmenntun kennara og betri tengsl á milli fræðslu í uppeldis- og kennslufræðum við þær námsgreinar sem verið er að kenna hverju sinni eða sem kennaraefnin ætla sér að sinna sérstaklega í sínu starfi. Eftir að samþykkt verða lög um Kennaraháskólann þarf að mínu mati einnig að huga að þessu máli, tengslunum á milli kennaramenntunar við Háskólann og kennaramenntunar innan Kennaraháskóla Íslands. Í sambandi við þessi efni hefur oft verið rætt um þörfina á því að ná fram betri tengslum þarna á milli. Ég er ekki í vafa um að sú þörf er áfram til staðar. En það frv. sem hér er verið að ræða er gott innlegg í þetta mál. Það kemur senn til lokaafgreiðslu í þinginu og þá verður hægt að taka á málinu í ljósi ákvarðana þingsins um Kennaraháskólann varðandi tengslin á milli annarra menntastofnana sem annast kennaramenntun. Auk Háskólans og Kennaraháskólans eru vissulega ýmsir sérskólar sem taka þar á einstökum þáttum, eins og Tónlistarskóli, Myndlista- og handíðaskóli, Íþróttakennaraskóli, Fósturskóli Íslands og Þroskaþjálfaskóli Íslands. Milli allra þessara stofnana þarf að takast betra samstarf og samvinna en er í dag.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá félmn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 65/1985, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Hér er um að ræða 75. mál Nd., frv. sem flutt var af hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni, 2. þm. Austurl. og hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur, 13. þm. Reykv. Þetta frv. gerði ráð fyrir því að lögsett yrði að hafa sem jafnasta tölu fulltrúa beggja kynja í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkis, sveitarfélaga og félagasamtaka. Er gert ráð fyrir því, eins og stendur í 1. gr. frv., að ekki skuli vera færri en 40% af hvoru kyni og gildir það bæði um aðalmenn og varamenn. Félmn. sendi þetta frv. til umsagnar, m.a. til allra ráðuneytanna, Samtaka kvenna á vinnumarkaði, Jafnréttisráðs, Kvenréttindafélags Íslands, Kvenfélagasambands Íslands og Sambands ísl. sveitarfélaga. Umsagnir hafa borist frá flestum þessum aðilum, þó ekki öllum. Þeir sem hafa sent umsögn eru samþykkir því markmiði sem ætlunin er að ná með frv., að auka hlutdeild kvenna í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum ríkis, sveitarfélaga og félaga, en efast hins vegar um að það verði gert með því að lögbinda ákveðið kynjahlutfall á þann hátt sem frv. gerir ráð fyrir. Í þessu sambandi vil ég aðeins bera niður í umsögn frá félmrn. sem barst nefndinni. Þar segir m.a., með leyfi forseta: "Þetta markmið er einnig að finna í jafnréttislögum og framkvæmdaáætlun um Jafnréttisráð. Hins vegar telur ráðuneytið heppilegra að reyna aðrar leiðir að þessu markmiði en að ákveða með lögum að ekki skuli vera færri en 40% af hvoru kyni í nefndum, stjórnum og ráðum sem skipuð eru beint af ráðuneytinu eða á vegum opinberra stofnana og fyrirtækja." Bent er í þessu sambandi á 3. gr. jafnréttislaga, en í henni er heimild til tímabundinna aðgerða til hagsbóta konum. "Þessa heimild mætti hugsanlega nýta til að ná þeim markmiðum sem hér er lýst. Félmrh. hefur óskað eftir því við Jafnréttisráð að það geri tillögur um það hvernig 3. gr. jafnréttislaga verði nýtt og er þetta mál nú til skoðunar hjá Jafnréttisráði." Enn fremur hefur komið fram í máli hæstv. félmrh. að það er verið að vinna á hennar vegum og ráðuneytisins af fullum krafti að þessu máli. Með hliðsjón af þessu kemur fram í nál. að nefndarmenn eru sammála því grundvallarsjónarmiði sem býr að baki þessa frv., að eðlilegt sé að konur séu valdar til starfa í stjórnum og ráðum til jafns við karla. Þetta markmið er í núgildandi jafnréttislögum og framkvæmdaáætlun um jafnréttismál. Það hefur komið fram að unnið er að þessu máli á vegum ríkisstjórnar og Jafnréttisráðs. Telur nefndin því rétta málsmeðferð að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Steingrímur J. Sigfússon sat fund nefndarinnar og er samþykkur þessu áliti. Undir þetta skrifa auk formanns Birgir Dýrfjörð, Geir H. Haarde, Eggert Haukdal, Jón Kristjánsson, Kristín Einarsdóttir og Óli Þ. Guðbjartsson.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig gott að mál þetta er komið hér aftur til hv. þingdeildar með því áliti sem hér liggur fyrir frá hv. félmn. Kosið hefði ég sem 1. flm. þessa máls og við flm. auðvitað að frv. þetta fengi jákvæðari undirtektir en felast í þeirri málsmeðferð sem hér liggur fyrir, að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Frv. er flutt vegna þess að við teljum að æskilegt sé og raunar nauðsynlegt að binda í lögum ákvæði um þessi efni til að ná fram því markmiði sem þarna er um að ræða sem fyrst. Ég þakka hins vegar nefndinni fyrir jákvæðar undirtektir við málið í þessu nál. og vænti þess að það verði til þess að fastar verði róið í þessum efnum af hálfu framkvæmdarvaldsins og þeirra sem þarna eiga hlut að máli, bæði ríkisstjórnar og sveitarstjórna, heldur en verið hefur á undanförnum árum þrátt fyrir ákvæði laga frá 1976 um jafnrétti karla og kvenna og ákvæði sem tengjast sérstaklega nefndum, stjórnum og ráðum í lögunum frá 1985. Ég bíð að sjálfsögðu spenntur eins og margir aðrir eftir að sjá breytingu frá því ástandi sem nú ríkir í þessum efnum. Næstu missiri og ár skera auðvitað úr um það hvort þarna næst árangur með einhverjum þeim öðrum leiðum sem hæstv. félmrh. og fleiri hafa mælt fyrir og talið æskilegri en að lögbinda það hlutfall sem gert er ráð fyrir í frv. okkar hv. 13. þm. Reykv. Ég ætla að sýna nokkra biðlund í þessum efnum og sjá hver reyndin verður áður en ég tek þetta mál aftur upp í þinginu, ef ástæða þykir til. Við skulum vona að þess verði ekki langt að bíða að við sjáum aðrar niðurstöður í þessu máli en komu fram í þessari könnun Jafnréttisráðs sem fylgir frv. okkar sem fskj. og sýndi hversu mjög hallar á eðlilega þátttöku kvenna í nefndum, stjórnum og ráðum, bæði á vegum ríkis en einnig á vegum flestra sveitarfélaga þó að vissulega sé misjafnlega að þessum málum staðið hjá einstökum aðilum. Verið er að þrýsta á um að nýta 3. gr. jafnréttislaganna með ýmsum hætti. Það hefur komið fram hér mikill áhugi hjá einstökum þm. í því efni, m.a. með tillöguflutningi. Ég minni á till. til þál. sem liggur fyrir þinginu frá nokkrum þm. - ég hygg að 1. flm. sé hv. 12. þm. Reykv. - um að mótaðar verði tillögur og áætlun sem lögð verði fyrir þingið um þau efni. Hæstv. félmrh. hefur marglýst því yfir að það sé verið að vinna að þessu á sínum vegum. Við skulum því vona að uppskeran verði góð úr því starfi. Við verðum að vænta þess og bíða eftir að sjá hverju reynslan skilar.



Herra forseti. Ég hef litlu við orð hv. 2. þm. Austurl. að bæta. Hitt vil ég benda á að við höfum hér á landi lög um jafnan rétt karla og kvenna. En eitthvað er bogið við kynningu á þeim þegar þau undur geta gerst sem lýst er í Morgunblaðinu í gær, þriðjudaginn 3. maí. Þar skrifar ung kona, Ásta M. Ásmundsdóttir efnafræðinemi, grein sem lýsir hvernig fór fyrir henni er hún sótti um atvinnu í efnaverksmiðjunni Sjöfn á Akureyri. Ég held að það væri hollt fyrir hv. þm., hafi þeir ekki lesið þessa grein, að ég fengi að lesa smábrot úr frásögn Ástu, með leyfi forseta. Stúlkan lýsir því að hún sótti um starfið ásamt nokkrum jafnmenntuðum einstaklingum sem allir voru karlkyns og frétti síðan að haft hefði verið samband við þá en ekki hana. Hún segir síðan, með leyfi forseta: "Hér koma nokkrar helstu ástæður til fróðleiks fyrir ykkur, ungar og kappsfullar konur á leið út á vinnumarkaðinn. a. Þar sem viðkomandi starf var í málningardeildinni var talið æskilegra að ráða karlmann því karlmenn hefðu yfirleitt meiri reynslu af húsbyggingum og hefðu frekar staðið í slíku en konur. b. Auk þess hefðu karlmenn frekar unnið í byggingarvinnu með náminu og hefðu því meira innsæi í þessa hluti. (Rétt er að taka það fram að það var staða efnafræðings sem var til umræðu.) c. Það væri ekkert líklegra en að ef kona væri ráðin, þá yrði hún fljótlega ófrísk og yrði frá vinnu vegna veikinda ungra barna sinna. (Aðalsteinn - en það er forstjóri verksmiðjunnar - hafði svo sem gefið konum tækifæri og hafði af því slæma reynslu.) e. Ef um hefði verið að ræða starf í snyrtivörudeildinni hefði málið horft allt öðruvísi við. (Kvenlegt innsæi líklega komið að góðum notum við framleiðslu dömubinda, það er að segja ef konan væri þá ekki ólétt.) Önnur rök komu fram í samtali annars aðila frá fyrirtækinu og bekkjarbróður míns. Það var að viðkomandi efnafræðingur þyrfti að umgangast starfsmenn í Slippstöðinni hf., sem flestir eru karlmenn og því æskilegra að viðkomandi væri karlmaður." Lýkur hér tilvitnun í þessa furðulegu frásögn Ástu M. Ásmundsdóttur efnafræðinema og væri verulega skemmtilegt verkefni að skilgreina þann þankagang sem að baki liggur. En forstjórinn, Aðalsteinn Jónsson hjá efnaverksmiðjunni Sjöfn á Akureyri, lætur sér hvergi bregða í viðtali við Morgunblaðið í dag. Það er ógerlegt að sjá að sá maður viti að til eru í landinu lög um jafnan rétt karla og kvenna. Hann segir, með leyfi forseta: "Ég held að flestir sem til þekkja viti að það er sannleikur í þessum orðum. Það eru yfirleitt meiri fjarvistir hjá kvenfólki, sérstaklega ungu kvenfólki, sagði Aðalsteinn Jónsson forstjóri efnaverksmiðjunnar Sjafnar á Akureyri er hann var spurður út í grein sem Ásta M. Ásmundsdóttir efnafræðinemi ritaði í blaðið í gær. Í grein sinni ber Ásta Aðalstein fyrir því að karlmenn séu hæfari en konur til að starfa sem efnafræðingar við fyrirtæki það sem hann veitir forstöðu." Þá segir Aðalsteinn, með leyfi forseta: "Þó að einstaka kona hafi unnið á þessum vettvangi og þær geti spjarað sig ágætlega, þá er það ekki hin algilda regla. Maður verður að reikna með meðaltalinu, sagði Aðalsteinn. Af reynslu liðinna ára vitum við að konur hafa komið miklu minna nálægt vinnu við málningu heldur en karlmenn og það þarf ekki annað en að fara í fagbækur til þess að gá að því. Þar sést það greinilega að konur hafa ekki lagt þetta fyrir sig. Það er misjafnt hvað kynin leggja fyrir sig. Þetta er bara reynsla liðinna ára og það þarf ekki tölfræði til." Hann er spurður: "Ertu þá þeirrar skoðunar að karlkyns efnafræðingur hafi meiri þekkingu á málningarframleiðslu en kona sem lokið hefur sama námi frá sama skóla? Það er mitt álit. Starfið felst ekki eingöngu í að vinna á rannsóknarstofu. Viðkomandi verður að geta fylgt sínum vörum út á markaðinn og kennt mönnum að fara með þær, legið í gólfum" - Ég bið þingheim að taka eftir, konur eru ekki taldar geta legið í gólfum - "og lagt gólfefni og annað slíkt. Það er það sem maður verður oft að taka sér fyrir hendur." Ég bið þingheim að lesa þessar tvær greinar, þetta er með hreinum ólíkindum. Að svona lagað skuli geta gerst mörgum árum eftir að lög um jafnan rétt karla og kvenna voru sett hér á Alþingi bendir ekki til að þau hafi haft mikil áhrif eða félmrn. séð um að þau væru kynnt þannig að önnur eins ósköp eins og þetta gætu ekki átt sér stað. 



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 13. þm. Reykv. fyrir ágætan texta sem hún var að lesa upp og þó enn þá betri upplestur. Hins vegar sló það mig mjög alvarlega í lokin að hún kom því sérstaklega á framfæri að viðkomandi væri ættaður úr Hafnarfirði. Ég er að brjóta um það heilann hvort hún telji að það séu einhver sérstök umhverfisáhrif frá því svæði sem geti haft svona neikvæð áhrif á viðhorf manna. Mér finnst það ákaflega hæpið hjá hv. þm. að hlaupa héðan úr ræðustól án þess að útskýra öllu betur hvað í þessari seinustu athugasemd fólst, hvort þar sé eitthvert efnisatriði sem hún hafi í sinni þekkingarsmiðju sem þingheimi sé ekki kunnugt um. Því alveg eins og það er ekki gott að vera með fordóma gagnvart kynjum, þá er það heldur ekki gott að vera með fordóma gagnvart hellum kaupstöðum.

Hafnfirðingar eru þekkt fólk að vitsmunum, herra þingmaður.