Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Halldór Steinsson) Meiri hluti nefndarinnar hefir ekki getað fallist á, að þetta frv. sje rjettmætt eða að það muni koma að tilætluðum notum. Hann hefir að vísu kannast við, að verðhækkunartollslögin sjeu ekki allskostar heilbrigð, eins og nú hagar til, en honum skilst svo, sem óheilbrigðara sje að undanskilja einstaka vörutegundir og koma þannig misrjetti á milli atvinnugreinanna. Jeg geng að því vísu, að þeir menn, sem fluttu þetta frv. inn á þingið, hafi búist við, að þeir mundu með því ljetta einhverri stórbyrði af landbúnaðinum. En jeg hygg, að þeir hafi ekki gert sjer nægilega ljóst, um hve mikið smáræði var hjer að ræða, og hvað bændur munaði afarlítið um eftirgjöf á þessu gjaldi. Tollurinn mundi nema einum eyri af pundi, eftir því ullarverði, sem nú er. Bóndi, sem ætti 200 pund af ull, mundi því losna við 2 krónu gjald af þessum 300 krónum, sem hann fengi fyrir ullina. Og jeg verð líka að segja bændum hjer í þinginu það til hróss, að þeir hafa ekki flutt þetta frumvarp inn á þingið og hafa ekki lagt neitt sjerstakt kapp á, að það næði fram að ganga, þó að þeim hafi ekki þótt taka því að vera á móti því. En nú er annað aðalatriðið í þessu máli, sem jeg verð að minnast á. Frumvarpið mundi alls ekki ná tilgangi sínum, þó að það yrði samþykt, þeim tilgangi sem sje, að ljetta tollinum af bændum og sporna við því, að kaupmenn geti stungið honum í sinn vasa. Margir kaupmenn eru búnir að kaupa ull, og þeir þekkja verðhækkunartollslögin eins vel og við, sem sitjum í þessari hv. deild, og vita, að þau falla úr gildi 16. sept. í haust. Sumir kaupmenn hafa ef til vill tekið tillit til tollsins, þegar þeir ákváðu verð á ullinni. Jeg segi ef til vill, því að flestir kaupmenn munu ætla sjer svo ríflegan gróða, að litlu skiftir fyrir þá, hvort hann er ½% meiri eða minni. En hinir munu fleiri, sem alls ekki hafa búist við að koma ullinni frá sjer fyrir 16. september, og því hafa ekkert tillit tekið til tollsins. Jeg var þegar sannfærður um, er þetta frv. kom fram, að það mundi ekki koma að tilætluðum notum, en þó að það sje gagnslaust, þá er naumast hægt að segja, að það sje meinlaust. Það er ekki meinlaust, sökum þess, hve mikið misrjetti kemur fram í því á milli atvinnugreinanna. Jeg vona því, að hv. deild fallist á tillögu meiri hluta nefndarinnar um að fella þetta frumvarp.

Frsm. minni hl. (Sigurður Eggerz) Þetta frv. hefir gengið í gegnum sannkallaðan hreinsunareld í hv. neðri deild. Jeg hefi heyrt sagt, að 50 ræður hafi verið fluttar um það þar. En þó að jeg játi, að það sje tæplega svo mikilsvert, að ástæða sje til að ræða svo mikið um það, þá hygg jeg, að sjálfsagt sje að lofa því að ná að ganga fram. Landssjóður missir engar tekjur við það, því að telja má víst, að engin ull verði flutt úr landi fyr en eftir 16. september, þegar verðhækkunartollslögin verða numin úr gildi. Það er þess vegna öldungis ástæðulaust að fella frv. Enda kom það skýrt fram við umræðurnar í hv. neðri deild, og jeg get þess einnig í nefndaráliti mínu, að tilgangurinn með frv. er sá einn, að ljetta lítilsháttar af bændum. Frumvarpið yrði til þess, að kaupmennirnir gætu ekki tekið verðhækkunartollinn til greina, þegar þeir ákvæðu verðið á ullinni. Fje það, sem hjer er um að ræða, er ekki mikið. Mun láta nærri 7000 krónum. Og jeg sje ekki annað en að það sje nokkuð meinlítið, þó að bændur fengju þennan litla hag, sem annars rynni í vasa kaupmanna. Hv. framsögumaður meiri hluta nefndarinnar (H. St.) mintist á það, að misrjetti mætti ekki eiga sjer stað í afskiftum þingsins af atvinnuvegum landsmanna. Jeg er honum fyllilega samdóma um þetta, og þykist hafa sýnt það frá því er jeg kom fyrst á þing, að jeg hafi leitast við að taka sem jafnast tillit til beggja aðalatvinnuvega landsins. Enda væri þá mjög illa farið, ef þess væri ekki vandlega gætt. Og jeg barðist einmitt, samkvæmt þessum skoðunum mínum, á móti verðhækkunartollslögunum, þegar þau komu fyrst fyrir þingið, vegna þess, að jeg tel það algerlega rangt að leggja skatta á framleiðsluna sjálfa. Það er sama sem að lama sjálfar líftaugar þjóðarinnar. En ef atvinnuvegirnir fá að blómgast, þá er hins vegar mjög hægt að ná sjer niðri, þar sem um einhvern verulegan gróða er að ræða. Að því er snertir tollinn af fiski þá eru kaupmennirnir nú búnir að kaupa allan fisk og hafa þegar tekið verðhækkunartollinn til greina, svo að ástæðulaust er að nema lögin úr gildi að því er fiskinn snertir, sjerstaklega þar sem þeir hafa grætt feiknalega mikið. Þeim er því enginn órjettur ger, og sjávarútvegurinn stendur nákvæmlega jafnóhöllum fæti, þó að þetta frv. verði samþykt.

Magnús Torfason Jeg sje ekki betur en að þessi lög sjeu algerlega óþörf. Við getum víst gert ráð fyrir því, að það verði ekkert flutt út af ull fyr en eftir 16. sept., en þá eru verðhækkunartollslögin fallin úr gildi, nema því að eins, að þau verði framlengd, og enn hefir engin tillaga komið fram hjer á þingi um að framlengja þau lög. Hvað sem framlengingunni líður, þá finst mjer nóg, að hv.Nd. hefir samþ. það með 15:4 atkv. að nema þessa liði úr gildi, því að þótt verðhækkunartollslögin yrðu framlengd að einhverju leyti, þá kemur aldrei til þess, að þessir liðir haldi lífi; jeg byggi auðvitað á því, að hv.Nd.þm. greiði eins atkvæði í aðalmálinu, þar sem liðirnir koma fyrir, eins og þar sem um þá er að ræða í sjerstöku frv Jeg sje því ekki ástæðu til, að frv. þetta nái samþykki. Landbúnaðinum verður ekki íþyngt, þótt frv. þetta nái ekki fram að ganga. Það mun þegar vera ákveðið, hvert verð landbændur fá fyrir ull í, og kaupendur ullarinnar geta reitt sig á það, er þegar hefir gerst í þessu máti. Annars stendur mjer á sama um verðhækkunartollinn af ullinni. Úr því að sjávarútvegurinn hefir greitt 94% af verðhækkunartollinum, veit jeg, að hann mundi ekki hafa talið eftir sjer að greiða hin 6% líka. Óneitanlega hefði það verið skemtilegast frásagnar.

Guðjón Guðlaugsson Jeg ætla að eins að segja örfá orð, enda mun fara best á því, því að eftir skýrslu hv. 2. landsk.þm. (S. E.) er þetta 54. ræðan um þetta mál. Jeg mintist lítillega á þetta mál við 1. umr. þess, og taldi mig heldur fylgjandi frv.. þó að jeg áliti það í raun og veru bæði meinlaust og gagnslaust. En þó að málið hafi horft svo við þá, þá álít jeg engu síður rjett að fella frv. núna, eða að minsta kosti er alveg ástæðulaust að vera að ræða það frekar. Aðalatriðið fyrir mjer sem fulltrúa bænda, því að þannig er mjer ljúfast að líta á mig, er það, að þeir geri sig ekki svo smáa, að vera að fylgja því fram, sem enga þýðingu hefir fyrir framleiðendurna sjálfa. Frumvarpið var borið fram í góðum tilgangi, og ef til vill hefði orðið eitthvert gagn að því, hefði það verið gert að lögum þegar í þingbyrjun, en nú er sú ástæða, sem þá var fyrir hendi, algerlega dottin úr sögunni. Og jeg get getið þess, að jeg hefi átt tal um þetta við aðalflutningsmann frumvarpsins í hv. neðri deild (G. Sv.), og var hann nákvæmlega sömu skoðunar og taldi engan hag að því, að frv. yrði samþykt, úr því að það hefði dregist svona lengi. Jeg mun því styðja að því, að frv. verði felt, því að mjer finst það naumast sómasamlegt fyrir fulltrúa bænda að stuðla að neinu, sem virðast mætti sem bending um, að þingið vildi beita hlutdrægni við annan aðalatvinnuveg landsins.

Frsm. meiri hl. (Halldór Steinsson) Mig furðar á því, hvað hv. 2. landsk.þm. (S. E.) er sljóskygn í jafnglöggu máli. Hv. þm. virðist ekki geta sjeð neitt misrjetti í þessu frv., sem þó liggur í augum uppi. Honum finst öðru máli að gegna um fiskinn, því að verð á honum sje þegar ákveðið. Þetta er þó eigi alveg rjett. Mikið af fiskinum er óselt enn og jeg hygg, að ekki verði tekið tillit til tollsins, er verð á honum verður ákveðið, þar sem kaupmenn búast ekki við því að geta sent hann út úr landinu fyrir 16. sept. næstkomandi. Hv. þm. (S. E.) segir í áliti minni hlutans á þgskj. 233: „Minni hlutinn telur rjett, að frv. verði samþykt, enda bíði landssjóður engan tekjuhalla við það, þar sem fyrirsjáanlegt er, að ull verður ekki flutt út fyrir 16. september næstk., en þá eru verðhækkunartollslögin úr gildi. Tilgangur frumvarpsins er því að eins að koma í veg fyrir, að kaupmenn og kaupfjelög taki tollinn til greina, er þau ákveða ullarverðið, svo að bændur fái minna verð fyrir ullina. Með þessu frumvarpi er því á engan hátt hallað jafnvæginu, sem á að vera á milli atvinnuveganna“. En í fyrri málsgreininni sjest ekkert, er hægt sje að draga þá ályktun af. Hæstv. atvinnumálaráðh. (S. J.) kvaðst styðja álit minni hlutans og hugði, að það myndi verða hagur fyrir bændur, ef frv. næði fram að ganga. Jeg þóttist hafa sýnt fram á það með rökum, að hjer gæti ekki verið um neinn hagnað að ræða. Hæstv. atvinnumálaráðh. hlýtur að vera kunnugt um það, að flestir kaupmenn hafa ekki búist við að geta flutt út ull sína fyrir 16. sept. og hafa því alls ekki tekið tillit til verðhækkunartollsin. Hæstv. ráðh. (S. J.) kvað rjett að leyfa frv. að ganga til 3. umr., með því að annað frv. um verðhækkunartoll væri á ferðinni. Mjer er ekki kunnugt um, að neitt slíkt frv. liggi fyrir þinginu. Aftur á móti liggur fyrir frv. um framlenging vörutollslaganna. Það er ástæðulaust að láta þetta frv. ganga lengra, að eins til að tefja tímann.

Magnús Kristjánsson Jeg finn ástæðu til að taka til máls, vegna þess, að nú er farið að ræða verðhækkunartollslögin í heild sinni. Jeg er ekki sammála minni hluta, er hann gengur út frá því, að verðhækkunartollslögin muni verða numin úr gildi á þessu þingi. Jeg geri ráð fyrir, að það verði ekki. Það er því meiri ástæða að segja nokkur orð, þar sem hv. 2. landsk. (S. E.) hefir viðhaft bæði sterk og óviðeigandi orð, svo sem: „Þessi atvinnumáladraugur..... þessi óviturlegu lög, sem öllum er illa við...“ Jeg leyfi mjer að mótmæla því, að þessi ummæli sjeu á rökum bygð. Landinu hafa komið vel þær tekjur, sem því hafa hlotnast vegna þeirra laga. Mætti með sanni snúa orðum hv.þm. við og segja, að þessi lög hafi verið einhver viturlegustu. Því að þótt þau hafi ekki gefið af sjer nema eina miljón, þá hafði landið fyllilega þörf fyrir það fje. Þau hafa ekki komið þungt niður á einstökum framleiðendum, því að þegar um er að ræða að leggja á beinan framleiðsluhagnað, getur slíkt ekki skoðast sem neinn sjerlega ósanngjarn skattur, en það er svo að heyra, að hv. 2. landsk.þm. (S. E.) telji það mestu óhæfu að leggja skatt á hreinan arð, og þá fer hans skattamálastefna að verða mjer óskiljanleg. Jeg vil sjerstaklega nefna tekjuskattslögin. Það er að eins örlítill hluti af gjaldendum, sem þau ná til. Þessi lög gera ofurlítið jafnvægi að því leyti og eru því beinlínis nauðsynleg. Um einstök atriði frv. er það að segja, að því hefir verið haldið fram, að ekkert verði flutt út af ull fyrir 16. sept. næstk. Jeg efast um, að nokkur geti fullyrt það eða um það sagt með vissu. Mjer er nær að ætla, að eitthvað hafi þegar verið flutt út af ull. Áhersla hefir verið lögð á það, að mikill hagnaður muni renna í vasa kaupmanna, ef lögin fá að standa. Jeg get ekki skilið þá rökfærslu. Mikill hluti ullarinnar er alls ekki seldur kaupmönnum, og ætti hv. atvinnumálaráðherra því ekki að vera að byggja alrangar ályktanir um milliliðahagnað á þessu atriði tolllaganna, sem hjer liggur fyrir. Það ætti að mega finna eitthvað annað, sem betur ætti við, til þess að koma mönnum í skilning um skaðsemi kaupmannastjettarinnar fyrir þjóðfjelagið. Kaupfjelögin flytja út mikinn hluta af ullinni, og rennur þá þetta gjald ekki úr vasa framleiðenda til kaupmanna. Það er því að eins um þann litla hluta að ræða, sem eftir væri, og er ósannað, að nokkurt verulegt tillit hafi verið tekið til tollsins við þá verðlagningu. Hæstvirtur atvinnumálaráðherra skildi svo ummæli hv.þm. Snæf. (H. St.), að kaupmenn legðu vanalega mjög ríflegan hagnað á innlendu vöruna. Jeg skildi orð hv.þm. öðruvísi. Reynslan hefir og sýnt það um margra ára skeið, að kaupmenn láta sjer nægja mjög lítinn hagnað af innlendri vöru, en leggja aftur meira á útlendu vöruna. Því hefir verið haldið fram, að öðru máli væri að gegna um fiskinn. Hann sje þegar seldur stórkaupmönnum og verð hans ákveðið með tilliti til verðhækkunartollsins. Jeg verð að mótmæla, að þetta sje rjett. Að vísu kann töluvert af fiski að vera selt hjer í Reykjavík, en slíkt á sjer alls ekki stað úti um land. Er þá sama máli að gegna um fiskinn sem um ullina, og ætti því eitt að ganga yfir báðar þessar vörutegundir. Það skiftir ekki máli, þó að gjaldið af ull sje hverfandi í sambandi við tollinn af fiski. Jeg er ekki að fárast um þessar fáu krónur, sem ullartollurinn gefur af sjer, þótt þær gengju undan, en samræmisins vegna verður sama að gilda um þetta gjald eins og annan verðhækkunartoll. Verðhækkunartollslögin ætti að endurbæta þannig, að undirstöðuverðið væri miðað við framleiðslukostnaðinn, og vona jeg, að svo rætist úr með atvinnuvegina, að tollurinn samt sem áður gefi landinu talsverðar tekjur.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg skil ekki, hvernig hv.þm. Ak. (M. K.) getur fengið það út, að jeg hafi dregið skakka ályktun út úr forsendunum. Jeg talaði hvergi um neinn ákaflega mikinn gróða kaupmanna á ullinni. Þvert á móti. Annars vona jeg, að þingritararnir hafi náð ræðu minni, svo að menn geti sjeð það í þingtíðindunum á sínum tíma, hvort jeg hafi dregið skakkar ályktanir eða ekki, og hins vegar, hversu haldgóðan stað hv. þm Ak. (M. K.) hefir fundið orðum sínum um þetta atriði.

Frsm. minni hl. (Sigurður Eggerz) Jeg vil enn taka fram ástæður mínar fyrir því, að jeg vil nema vörutollslögin úr gildi. Í fyrsta lagi er með þeim lagt á atvinnuvegina sjálfa, og álít jeg það rangt. Í öðru lagi er það, sem jeg tók ekki fram í fyrri ræðu minni, að það er mjög óheppilegt að hafa jafnóábyggileg skattalög. Verði engin verðhækkun, sem oftast á sjer stað í vondum árum, gefur hann landinu heldur engar tekjur. Verðhækkunartollurinn er því bæði „principielt“ ranglátur og óábyggilegur. Þegar hagur landsins stendur sem verst, er ógerningur að reiða sig á hann. Hins vegar er rjett að leggja á beinan tekjuskatt; sá skattur nær til alls stórgróða. Jeg skal ekki þrátta um það, hvort allur fiskur sje þegar keyptur upp. En mjer hefir verið sagt, að margir hafi þegar selt allan sinn fisk eða lofað honum. Og allur sá fiskur er í höndum stórkaupmanna, er hafa grætt afskaplega mikið á honum, og þola því þennan toll mjög vel. Það er sjálfsagt, að vaka yfir jafnvægi á milli atvinnuveganna. En hitt er líka ilt að vera ofafbrýðissamur yfir hverri krónu, sem veitt er til hvors atvinnuvegarins. Það er hvorttveggja, óholt og ógagnlegt. Því miður hefir brytt ofmikið á þessari afbrýðissemi. Hún hefir jafnvel gengið svo langt, að ef sumir menn heyra, að veittar sjeu nokkrar krónur öðrum atvinnuvegi en þeirra, þjóta þeir upp sem nöðrur. Það væri langaftarasælast, að hvor aðalatvinnuvegurinn um sig styddi hinn, og myndi þá hvortveggi blómgast. Vil jeg svo enda 59. ræðuna, sem haldin er í þessu máli, í þeirri trú, að hún verði til þess, að málið nái fram að ganga.

Frsm meiri hl. (Halldór Steinsson) Hv. 2. landsk.þm. (S. E.) mintist á afbrýðissemi andmælenda þessa frv. gagnvart einni stjett. Jeg get ekki sjeð, að þetta nafn sje heppilegt. Jeg vil heldur gefa því annað nafn og kalla það ekki afbrýðissemi, heldur sanngirni. Sanngirni gagnvart einni stjett, að koma í veg fyrir, að hún sje misrjetti beitt. Hv. þm. (S. E) heldur því fram, að kaupmenn muni ekki enn hafa ákveðið ullarverð. Jeg efast um, að það sje rjett. Jeg hefi nýlega átt tal við kaupmann, sem hefir keypt tugi þúsunda kg. af ull, og kvaðst hann fyrir löngu hafa ákveðið kaupverð á ull þeirri, er hann kaupi. Að endingu vil jeg mælast til þess, að hv. deild felli frv. við þessa umr. og láti það ekki ganga lengra.

Magnús Kristjánsson Jeg skildi ekki vel ummæli hv. 2. landsk.þm. (S. E.) um þá menn, er altaf væru á verði og þytu upp sem nöðrur, þegar um hagsmunamál annara atvinnuvega væri að ræða en þeirra, er þeir einkanlega bæru fyrir brjósti, og sæju ofsjónum yfir velgengni annara atvinnuvega og væru afbrýðissamir. Jeg þekki alls ekki þessa menn, og þætti mjer fróðlegt að heyra nöfn nokkurra þeirra. Þetta getur ekki náð til mín, og jeg veit ekki heldur til, að það geti náð til framkomu nokkurs í þessari hv. deild. Jeg veit ekki heldur til þess, að þetta geti átt við þm. í háttv. neðri deild, að minsta kosti ekki til þeirra þm„ er jeg þekki, en jeg hefi ekki haft tækifæri til að kynnast ýmsum nýjum þm., og gæti þetta því aðeins átt við þá. Hv. 2. landsk.þm. (S. E.) ætti að gefa skýringu á því, við hverja hann átti. Því að öðrum kosti verða þessi ummæli skoðuð sem ómerk orð.

Frsm. minni hl. (Sigurður Eggerz) Jeg verð að halda fast við það, er jeg sagði áðan. Í raun og veru er ekki hallað jafnvæginu milli landbúnaðar og sjávarútvegs með frv. þessu, og á jeg þar við allan fjölda þeirra manna, er þá atvinnu stunda. Það er ekkert misrjetti gagnvart öllum fjölda þeirra manna, er sjávarútveg stunda, þó að afnuminn sje verðhækkunartollurinn á ull. Fiskurinn er þegar seldur, og græða framleiðendur ekkert á því, þótt verðhækkunartollurinn á honum sje ekki afnuminn. Öðru máli er að gegna um ullina. Hún er að miklu leyti óseld og ullarverð ekki enn fastákveðið. Það væri því smáhagur fyrir bændur, yrði frv. samþykt. En ef hægt er að sýna fram á það, að ekki sje búið að taka tillit til verðhækkunartolls á afurðum sjávarútvegsins, þá vildi jeg helst, að öll þessi vitlausu verðhækkunartollslög væru feld úr gildi. Þar sem jeg vil leggja áherslu á það, að frv. þetta verði samþykt, er það ekki einungis vegna þess smáhagnaðar, er bændur geta haft af því, heldur vakir annað fyrir mjer. Verði þetta frv. samþykt, væru verðhækkunartollslögin úr sögunni og þessi atvinnumáladraugur þar með kveðinn niður. Og því fremur er mjer ant um frv., sem jeg heyri hv. atvinnumálaráðherra skýra frá, að ný verðhækkunartollssuða sje á ferðinni. Jeg vil sem fyrst kveða niður þessi óviturlegu lög, sem öllum er illa við. Öll þjóðin er þeim andvíg og kann þinginu 1915 sannarlega engar þakkir fyrir að hafa samþykt þau.