Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið verður til dagskrár fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Umræðan er um málefni Stofnfisks og hæstv. landbrh. verður til andsvara. Að öðru leyti vill forseti minna á varðandi fundahaldið í dag að að loknum fyrirspurnafundinum verður settur annar fundur þar sem fram fara atkvæðagreiðslur um nokkur mál. Þá hefst utandagskrárumræðan sem fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Í upphafi verður að geta þess að tilefni þeirrar umræðu sem hér fer fram er framganga hæstv. landbrh. nú á haustdögum við að auka hlutafé í Stofnfiski hf. og hvernig hann hefur hingað til staðið að einkavæðingu þess fyrirtækis. Það hefur verið með hreinum ólíkindum, virðulegi forseti, hversu illa mér hefur gengið að afla upplýsinga og fá gögn fyrir þessa umræðu. Það er sama hvar hefur verið borið niður, hvort heldur munnlega eða skriflega, alls staðar hef ég rekist á veggi. Ráðherra og Ríkisendurskoðun hafa engar upplýsingar viljað veita um málið. Eins og alkunna er er Alþingi ætlað m.a. að hafa eftirlit með því að ráðherrar fari að lögum. Það er því mjög alvarlegur hlutur þegar svo er komið fyrir Alþingi að eiga það undir geðþóttaákvörðun einstakra ráðherra hvort það fái sinnt þessu stjórnarskrárbundna hlutverki sínu. Það þarf ekki annað en benda á nýlegar upplýsingar sem fram hafa komið um sölu SR-mjöls auk samninga sem gerðir hafa verið um eftirlaunaréttindi til að sýna fram á nauðsyn þess að þetta eftirlit Alþingis sé virkt. Stofnfiskur hf. er mjög sérstakt fyrirtæki í laxeldi. Fyrirtækið er nokkurs konar erfðabanki íslensks laxeldis sem hefur haft það hlutverk að stunda kynbætur fyrir laxeldi. Það má því fullyrða að þetta ríkisfyrirtæki og starfsemi þess sé lykillinn að því að íslenskt fiskeldi verði samkeppnisfært við fiskeldi annars staðar í heiminum í framtíðinni. Virðulegi forseti. Af þeim gögnum sem ég hef þó náð að afla mér virðist mér sem einkavæðing Stofnfisks hf. hafi átt að fara fram í kyrrþey sl. sumar en illu heilli fyrir aðstandendur félagsins og aðra velunnara tók Ríkisendurskoðun upp á því að eigin frumkvæði að krefjast þess að fram færi fjárhagslegt uppgjör á því áður en til fyrirhugaðrar hlutafjáraukningar kæmi og sölu hlutafjár í samræmi við lög og reglur um einkavæðingu. Samkvæmt heimildum mínum kemur fram í úttekt Ríkisendurskoðunar í fyrsta lagi að við samanburð á útflutningsskýrslum og tekjufærslu í bókhaldi Stofnfisks hf. hafi tekjur fyrirtækisins verið vantaldar um a.m.k. 14 millj. kr. í ársreikningi fyrir árið 1997. Aðallega var þar um að ræða sölu afurða til Chile í desembermánuði. Þetta er talsverð fjárhæð, virðulegi forseti, í ljósi þess að heildarvelta fyrirtækisins á árinu 1997 var rétt rúmlega 90 millj. Í öðru lagi segja heimildir mínar að fram komi í sömu úttekt að eignir sem félagið keypti á árinu 1997 hafi ekki verið eignfærðar sem skyldi og efnahagsreikningur fyrirtækisins því nokkuð veikari en efni stóðu til. Í þriðja lagi hafi ekki verið samræmi í áætlanagerð fyrirtækisins fyrir árið 1998 sem gerði það að verkum að erfitt var fyrir lesendur að gera sér grein fyrir niðurstöðutölum. Niðurstaða mín er sú að svo virðist sem ársreikningur Stofnfisks hf. fyrir árið 1997 hafi verið rangur og ekki gefið rétta mynd af stöðu fyrirtækisins. Hugsanlega hafi við gerð hans verið brotið gegn ákvæðum almennra hegningar- og bókhaldslaga. Um það verður þó ekki fullyrt hér. Þessi atriði gátu auðveldlega leitt til þess að fyrirtækið yrði selt á undirverði sem kaupendur hefðu væntanlega notið og þá væntanlega á kostnað ríkissjóðs. Það hefði því að mínu viti verið eðlilegra þegar skýrsla Ríkisendurskoðunar lá fyrir að hæstv. landbrh. og/eða jafnvel Ríkisendurskoðun hefði á þeim tímapunkti vísað málinu til frekari meðferðar hjá skattrannsóknarstjóra í stað þess að halda einkavæðingu þess áfram. Þá herma heimildir mínar að minnisblað sem deildarstjóri lögfræðideildar og skrifstofustjóri ráðuneytisins unnu fyrir ráðherra, dags. 30. ágúst 1998, geymi einmitt tilmæli til ráðherra um að láta rannsaka þetta mál frekar því hugsanlegt sé að landslög hafi verið brotin. Þrátt fyrir varnarorð Ríkisendurskoðunar, starfsmanna ráðuneytisins auk skýrslu sérfræðinga virðist vera sem landbrh. sendi framkvæmdanefnd einkavæðingar málið í september þar sem þess er óskað að hún haldi áfram vinnu við að einkavæða fyrirtækið. Virðulegi forseti. Það er að mínu mati nauðsynlegt í þessari umræðu að hæstv. landbrh. geri þingheimi miklum mun betri grein fyrir aðgerðum sínum í þessu máli og geri jafnframt þau gögn opinber sem ég hef í ræðu minni vitnað til og sýnt fram á hvað sé raunverulega rétt í þessum efnum. Það er algerlega fráleitt að þessum upplýsingum sé haldið frá Alþingi. Þá tel ég nauðsynlegt að hæstv. ráðherra svari því hér og nú í þessari umræðu hvort rétt sé að hann hafi verið varaður við því af starfsmönnum ráðuneytisins að halda áfram með þetta mál í einkavæðingarformi á minnisblaði, sem ég vitnaði til áðan og er dagsett 30. ágúst 1998. Það er mjög alvarlegur hlutur, virðulegi forseti, ef hæstv. landbrh. hefur látið slík varnaðarorð sem vind um eyru þjóta þegar deildarstjóri lögfræðideildar í hans eigin ráðuneyti geldur jafnmikinn varhug og mér er tjáð að hann hafi gert við því að málið haldi áfram í þessum farvegi. Virðulegi forseti. Það er auk þess algerlega óásættanlegt að fyrir Alþingi skuli nú liggja beiðni í fjárlögum frá ríkisstjórninni um að veita henni heimild til sölu á þessu fyrirtæki fyrir árið 1999 ef Alþingi á ekki jafnframt að geta fengið þær upplýsingar sem nauðsynlegt er að liggi fyrir áður en Alþingi tekur afstöðu til málsins. Virðulegi forseti. Önnur niðurstaða er gersamlega ótæk fyrir Alþingi og virðingu þess.

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig ágætt að fá tækifæri til þess í hv. Alþingi að gera nokkra grein fyrir málsmeðferð varðandi einkavæðingu eða sölu á fyrirtækinu Stofnfiskur hf. sem hefur verið mikið til umræðu að undanförnu, m.a. í fjölmiðlum, og svara því aðeins sem fram kemur í máli hv. málshefjanda að framganga ráðherra í þessu einkavæðingarmáli sé með endemum og upplýsingaaðgengi sé tregt eða jafnvel bannað og alþingismenn fái ekki aðgang að þeim upplýsingum sem þeim ber. Fyrst er rétt að rifja upp að í umræðunni um Stofnfisk og samning þann sem það fyrirtæki hefur gert formlega við landbrn. gætir nokkurs misskilnings þegar talað er um styrk sem þetta fyrirtæki fái á árabili sem samið er um upp á tugi og hundruð millj. Hins vegar er rétt að ríkið greiðir nú Stofnfiski endurgjald fyrir þjónustu samkvæmt samningi sem gerður hefur verið þar um. Fyrirtækið var stofnað árið 1991, nánar tiltekið 8. mars, og er í langstærstum hluta í eigu ríkisins eða 93--94%. Megintilgangur með stofnun félagsins var að hefja kynbætur á vatna- og sjávardýrum og var á þeim tíma gerður um það samningur, þá strax 1991, milli félagsins og landbrn. til fimm ára. Og til að tryggja mætti framhald þessa kynbótaverkefnis var gerður nýr samningur eða endurnýjaður 6. maí 1996 og síðan viðauki við hann síðar það ár sem hefur svo aftur verið endurskoðaður eins og ég kem aðeins nánar að hér á eftir. Sú staðreynd að Stofnfiskur hafði breikkað starfsgrundvöll sinn og hætt verkefni, sem gefið hafði meginhluta teknanna, gaf tilefni til þess að breyta þurfti fyrirkomulagi laxakynbótaverkefnisins. Það var tekið mið af því í þeim framlögum til verkefnisins sem eru samkvæmt samningnum. Þau voru reyndar skorin niður, lækkuð um 20% frá því sem hafði verið í upphafi. Á samningstímanum lækkar síðan greiðslan fyrir þetta verkefni um 2% á ári út samningstímann. Það er m.a. gert vegna þess að við teljum að fyrirtækið hafi með sinni útvíkkuðu starfsemi betri rekstrarmöguleika og geti veitt þessa þjónustu fyrir minni fjármuni og það tryggi bæði betri rekstrargrundvöll fyrirtækisins svo og að það veiti einnig þá þjónustu sem það veitir ríkinu með þessum samningi fyrir lægra verð og styrki rekstur félagsins í heild. Þar af leiðandi var það niðurstaða ráðuneytisins að hefja þetta einkavæðingarferli með eðlilegum hætti og einkavæðingarnefnd skrifað erindi um það og hún beðin um að annast verkefnið. Til að rekja aðeins söguna um hvernig staðið hefur verið að málinu --- það hafa verið töluverð bréfaskipti hér á milli, m.a. vegna skýrslu frá Ríkisendurskoðun sem hv. málshefjandi vitnar til --- þá var það 14. júlí sem ráðuneytinu barst aftur bréf frá einkavæðingarnefnd með fyrstu tillögunum um framkvæmd hlutafjáraukningarinnar og sölu á félaginu. Við hinkruðum með ákvörðun í því efni vegna þess að ráðuneytið vissi af því að Ríkisendurskoðun var að athuga málin og sú skýrsla eða úttekt sem Ríkisendurskoðun gerði var send ráðuneytinu og dags. 14. ágúst. Við sendum síðan þá skýrslu til stjórnar Stofnfisks þar sem hún er beðin að gera athugasemdir eða svara þeim athugasemdum sem koma fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar og það bréf barst ráðuneytinu og var sent til Ríkisendurskoðunar. Ríkisendurskoðun svaraði því bréfi 14. september þar sem stofnunin gerir ekki frekari athugasemdir en ítrekar að hún telji að endurmeta þurfi félagið áður en til sölu eða hlutafjáraukningar komi og það framsendi ég síðan til einkavæðingarnefndar 24. september eða tíu dögum síðar með þessari athugasemd Ríkisendurskoðunar. Svo ég fari hratt yfir sögu skrifaði einkavæðingarnefnd ráðuneytinu bréf 5. nóvember með tillögu að fyrirkomulagi að hlutafjáraukningu og sölu á félaginu og var í því bréfi lagt til að 6.--9. gr. kynbótasamningsins verði endurskoðaðar með tilliti til framkominnar gagnrýni. Það er síðan gert og undirrituð breyting á samningnum 17. nóvember þar sem bæði landbrn., fjmrn. og Stofnfiskur gerðu breytingar á samningnum þar sem gert er ráð fyrir strangari ákvæðum um varðveislu erfðaefnisins en hafði verið í hinum fyrri samningi þannig að ég tel að því hafi verið fullnægt. Hinn 6. nóvember skrifar ráðuneytið Ríkisendurskoðun bréf aftur vegna erindis frá einkavæðingarnefnd um söluferlið þar sem við biðjum um að tekin séu af öll tvímæli um að Ríkisendurskoðun hafi ekki frekari athugasemdir við reikningsskil Stofnfisks að gera og það svar berst ráðuneytinu 16. nóvember í erindi og bréfi frá Ríkisendurskoðun, og ég held að rétt sé að lesa upp eina málsgrein úr því svari vegna þess að gerðar eru athugasemdir um hvað hafi staðið í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þar segir, með leyfi forseta, í svari Ríkisendurskoðunar frá 16. nóvember: ,,Til svars erindinu skal tekið fram að stofnunin telur að hún hafi fengið ásættanlegar upplýsingar og skýringar á reikningsskilum Stofnfisks hf. þann 30. júní 1998. Að mati Ríkisendurskoðunar gefa reikningsskilin glögga mynd af efnahag Stofnfisks og vísast að öðru leyti til áritunar löggilts endurskoðanda félagsins en hann starfar í umboði Ríkisendurskoðunar.`` Það er afdráttarlaust og tvímælalaust tekið fram af hálfu Ríkisendurskoðunar að hún hafi engar athugasemdir fram að færa. Varðandi aðgengi að upplýsingum um málið þá verður það að koma fram að samkvæmt upplýsingalögunum er í raun ekki gerður munur á alþingismönnum og almenningi hvað upplýsingalögin varðar. Þegar um er að ræða efnisatriði sem talin eru viðskiptalegs eðlis og gætu skaðað hagsmuni félags, þá hefur ráðuneytið ekki talið rétt að afhenda viðkomandi gögn. Og beiðni Lúðvíks varðandi gögnin, sem búið var að neita öðrum sem hafði beðið um skýrslu 

Forseti minnir á ákvæði þingskapa um ávarp úr ræðustól.

Virðulegi forseti. Hér er grafalvarlegt mál á ferðinni. Satt að segja er með ólíkindum að hæstv. ráðherra skuli bjóða upp á annan eins málflutning og hann gerði áðan. Að hann skuli rekja með dagsetningum og í upptalningu ákveðin bréfaskipti, skýrslur og minnisblöð og ljúka síðan máli sínu með því að vitna orðrétt í lokaskýrslu Ríkisendurskoðunar þar sem hæstv. ráðherra virðist samkvæmt þeirra orða hljóðan vera hvítþveginn af öllum sökum. Ég geri kröfu um það hér og nú að þeir pappírar sem snerta þetta mál verði afhentir í dag. Það er krafa mín í þessu sambandi. Mér dugir ekki að hæstv. ráðherra velji einstakar setningar úr þeim gögnum og pappírum sem fyrir liggja. Ég sætti mig ekki við það og ég trúi því ekki að hv. þm. sætti sig við að þeir séu afgreiddir þannig að þeim komi ekki við hvernig mál ganga í fyrirtæki sem þjóðin á, fyrirtæki sem hæstv. ráðherra ætlar að biðja hv. þm. um heimild til að selja á næstu dögum eða vikum. Er það svo að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn ætli að halda sig við þá tillögu sem er að finna í fjárlögum um að hv. þm. rétti upp hönd og veiti heimild til að selja þetta fyrirtæki án þess að fá að vita nokkurn skapaðan hlut um hvað þar er á seyði? Er það þannig sem hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn vill ganga um dyr í þessari virðulegu stofnun? Ég segi nei og ég árétta að ég óska eftir þessum upplýsingum, þessum pappírum, öllum sem einum. Ég hef trú á því og vona að hæstv. forseti veiti mér aðstoð við að sækja þennan eðlilega og sjálfsagða rétt minn. Flóknara er málið ekki.

Herra forseti. Hvað er á seyði í íslensku þjóðfélagi? Framkvæmdarvaldið, ríkisstjórnin, raðar gæðingum í hvert embættið á fætur öðru, rakar að flokksgæðingunum hverri sporslunni á fætur annarri í ýmsum myndum. Fyrirspurnum þingmanna til framkvæmdarvaldsins er ýmist hálfsvarað, illa svarað eða ósvarað. Ég krefst þess að þingið meti hvort svör sem berast til þingsins frá framkvæmdarvaldinu séu í samræmi við fyrirspurnir. Vísvitandi eru aldraðir og fatlaðir sviptir því sem þeim ber til framfærslu sem nemur hundruðum milljóna. Ég tala ekki um ef miðað er við lægstu laun, þá vantar 1.842 millj. á árunum 1995--1998. Hvers vegna er beiðnum hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar ekki svarað? Ætlar hæstv. landbrh. að láta fara fram rannsókn á því hvort um hafi verið að ræða skattalagabrot og misferli eins og ráða má af frétt DV frá 22. október sl. varðandi þetta mál? Á að selja fyrirtækið með óbreyttri stjórn, þ.e. Stofnfisk hf., eða á að víkja stjórninni frá og selja síðan? Telur hæstv. landbrh. að einkavæðingarnefnd geti afgreitt málið eins og það er nú í ljósi umræðunnar? Hver er fjárhagslegur ávinningur ríkisins af sölunni?

Herra forseti. Síðast talaði þingmaður úr hv. fjárln. og mér sýnist einboðið að hún hljóti að taka þetta mál fyrir í einstökum atriðum af því að málið liggur á borði hennar. Í öðru lagi vil ég segja varðandi þennan úrskurð úrskurðarnefndar um upplýsingamál, þar sem neitað er um aðgang að skýrslu Ríkisendurskoðunar, að ég tel að úrskurðurinn standist ekki vegna þess að um er að ræða Ríkisendurskoðun, sem er stofnun Alþingis, og ekki er hægt að neita þingmönnum um aðgang að slíkum gögnum, það er útilokað. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni um að forsetinn kanni málið mjög rækilega og grípi til þeirra aðgerða sem hann hefur í þessum efnum sem eru þær að útvega þingmönnum skjölin. Það er síðan mál sem þarf kannski að fara yfir í þessu tilviki af samkeppnisástæðum eða öðrum hversu mikið þingmennirnir láta frá sér af þessum upplýsingum. Það er svo allt annar hlutur. En það er algerlega óþolandi að þessi úrskurðarnefnd um upplýsingamál neiti alþingismanni um þessa skýrslu frá stofnun sem heyrir undir Alþingi. Það er ekki hægt. Herra forseti, það má ekki líða það. Það er vont fyrir þingið. Ef nokkur leið er að tryggja að þingið fái aðgang að málinu með góðu þá verður að gera það.

Herra forseti. Nýlega kom fram í fyrirspurnatíma á Alþingi að landbrn. hefði gert samning við Stofnfisk um að kaupa laxahrogn af því fyrirtæki fyrir 250 millj. kr. á næstu átta árum og að þessi samningur muni fylgja fyrirtækinu þegar það verður selt. Ég tel að það verði að huga að því við fyrirhugaða sölu á Stofnfiski hvernig þetta mál horfir við öðrum fiskeldisfyrirtækjum á Íslandi og hvað er fram undan þegar átta ára samningnum lýkur og Stofnfiskur er ekki lengur skuldbundinn til viðskipta við innlendu fyrirtækin. Stofnfiskur sér um að kynbæta hrogn fyrir fiskeldið á Íslandi og fyrirtækið var raunar stofnað til þess auk þess sem fiskeldisdeild Veiðimálastofnunar var lögð niður og flutt inn í Stofnfisk. Með samningnum hefur ríkið lagt mjög mikið fé til fyrirtækisins sem verður að nýtast til hagsbóta fyrir allt fiskeldi á Íslandi. Ég spyr því hæstv. landbrh. hvort tryggt verði við væntanlega sölu fyrirtækisins að það lendi ekki í höndum erlendra samkeppnisaðila með þeim afleiðingum að það geti ráðið yfir erfðaefninu. Þetta þarf allt að skoða í samhengi og það er mjög mikilvægt að þetta fyrirtæki sem landbrn. hefur gert svo vel við vinni í góðu samstarfi við önnur fiskeldisfyrirtæki, ekki síst ef það kemur til útflutnings á laxaseiðum. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. landbrh. hvort hugað hafi verið að því að gera ráðstafanir til að tryggja að önnur fiskeldisfyrirtæki geti keypt sig inn í Stofnfisk á viðunandi verði. Nú hefur komið fram hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að honum hefur verið neitað um upplýsingar um þetta mál og ég tel það óásættanlegt fyrir Alþingi. Það er óásættanlegt að ekki skuli fást fram allar staðreyndir málsins. Ég tel ekki eðlilegt að selja fyrirtækið meðan svo er. Alþingismenn hljóta að fá að skoða öll gögn varðandi þetta mál áður en til sölu kemur. Það er eðlilegt að spurt sé: Af hverju þessa leynd? Er eitthvað í málinu sem þolir ekki dagsins ljós? Ég er ekki að gera því skóna að svo sé en ég hvet hæstv. landbrh. til að aflétta allri leynd af málinu og reka það fyrir opnum tjöldum eins og gert hefur verið varðandi einkavæðingu annarra ríkisfyrirtækja. Það er öllum fyrir bestu.

Herra forseti. Þessi umræða er afar alvarleg fyrir Alþingi. Þingmenn eiga þess greinilega ekki lengur kost að sinna eftirlitshlutverki sínu og þetta er síendurtekið efni. Þingmenn fá ekki svör sem beðið er um, svör eru óskýr eða jafnvel röng. Nú á að selja fyrirtæki sem liggur undir gagnrýni og þá er aðgangur að upplýsingum heftur. Ráðherrann sem er kominn til að svara þingmanninum og þingmaðurinn eru ekki að tala sama tungumálið. Ráðherrann virðist koma með tilbúið svar varðandi Stofnfisk. Hann svarar ekki spurningum þingmannsins. Hann svarar því t.d. ekki hvort embættismenn hafi varað hann við með minnisblaði eins og þingmaðurinn spurði um. Við sitjum hér og hlustum á umræðuna og hún er bara sitt úr hvorri áttinni. Herra forseti. Farið er að bera á hroka sumra ráðherra í garð Alþingis. Þeir svara fyrirspurnum seint, með eftirgangsmunum af hálfu þingmanna og jafnvel að undangengnum bréfaskiptum við Ríkisendurskoðun --- stofnunina okkar. Staða Ríkisendurskoðunar annars vegar gagnvart Alþingi og hins vegar gagnvart framkvæmdarvaldinu er bara alls ekki skýr lengur í hugum þingmanna. Þingmönnum kemur greinilega ekki við hvaða gögn fara á milli Ríkisendurskoðunar og ráðherranna. Hér kemur greinilega fram að þingmaður sem biður um upplýsingar fær þær ekki. Ég spyr, herra forseti: Er verið að þróa Alþingi í þá átt að það sé að verða afgreiðslustofnun fyrir ríkjandi meiri hluta á hverjum tíma? Er það það sem er að gerast með þessa mikilvirku stofnun í þjóðfélagi okkar? Þingmenn eiga kost á svörum eins og almenningur. Ekkert annað. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvað á að gera í þessu? Ég tek undir kröfuna um að pappírarnir eiga bara að koma á borð þingmanna núna. Ég lít svo á að það sé að verða búið að við komum hér og spyrjum og spyrjum, fáum engin svör eða að okkur sé bara blakað út í loftið. Nú eiga svörin bara að koma, herra forseti.

Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði eftir því hvort innt hefði verið svara um þetta mál í fjárln. Það var gert. Það var beðið um að svara greinilega með gögnum hvers vegna ætlunin væri að selja, hver staða málsins væri og hvenær ætlunin væri að þetta færi fram. Spurt var um fjárhagslegan ávinning. Það eina sem kom sem svar frá ráðuneytinu voru drög að samningi um Stofnfisk. Punktur og basta. Þetta er gersamlega ólíðandi og af því að það var gefið tilefni til að svara þessu, þá geri ég það hér með.

Virðulegi forseti. Í inngangsræðu minni fyrir umræðunni áðan lagði ég ríka áherslu á að hæstv. landbrh. upplýsti hvort starfsmenn ráðuneytisins hefðu varað hann við að halda áfram þessum einkavæðingarmálum vegna þess að ársreikningurinn fyrir árið 1997 væri hugsanlega ranglega færður og bæri ekki rétt um það hvernig staða fyrirtækisins væri. Í rauninni var þetta kjarni málsins, hvorki meira né minna. Þess í stað kemur hann með undirbúið svar að heiman, fjallar á engan hátt um það sem máli skiptir, ekki á nokkurn hátt, og leyfir sér síðan, virðulegi forseti, að lesa í þessari umræðu upp úr völdum gögnum sem alþingismanni hafði verið synjað um að fá. Virðulegi forseti. Þess utan er best að upplýsa hæstv. ráðherra um að það sem hann las upp fjallaði um fjárhagsstöðu fyrirtækisins 30. júní 1998 en ekki 31. desember eins og ársreikningurinn gerir grein fyrir. Það er það sem kom fram í máli mínu, að ársreikningurinn fyrir árið 1997 sem er lokað þá sé rangur. Ég spurði að því hvort starfsmenn landbrn. hefðu varað hæstv. ráðherra við því að halda þessu áfram vegna þess að reikningurinn væri hugsanlega brot á landslögum. Engin svör, heldur vitnað til einhverra gagna sem hæstv. ráðherra kaus að velja úr en veitir Alþingi engar frekari skýringar á þessu máli. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti, að það er eitthvað mikið undir niðri í þessu máli sem ekki má koma upp á yfirborðið. Ég lýsi því yfir hér, virðulegi forseti, að þingflokkur jafnaðarmanna mun einfaldlega biðja um það að Ríkisendurskoðun taki þetta fyrirtæki Stofnfisk í gegn, geri á því ærlega úttekt og skili slíkri skýrslu inn til þingsins. Áður en það liggur fyrir, virðulegi forseti, kemur ekki til álita að mínu viti að Alþingi samþykki að heimila að þetta fyrirtæki verði einkavætt í skjóli myrkurs að hætti hæstv. landbrh. svo sem virðist vera meginregla í flestum þeim málum þar sem hann tekur sér fyrir hendur.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja að ég vil síst af öllu sýna Alþingi hroka og ég vona að þann tíma sem ég á eftir að vinna hér með öðrum hv. þingmönnum verði það ekki hlutskipti mitt. Ég vil ekki vinna þannig. Og ég biðst afsökunar á því hafi ég notað hér óvirðulegt ávarp áðan um hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Hafi mér orðið það á biðst ég afsökunar á því, það var heldur ekki vilji minn eða meining. Það hefur engu verið haldið leyndu í þessu máli öðru en skýrslu Ríkisendurskoðunar frá því í sumar vegna þess að um hana hafði verið beðið af aðilum utan þings og niðurstaða ráðuneytisins var sú að afhenda hana ekki viðkomandi aðilum vegna þess að í henni væru málefni viðskiptalegs eðlis sem ekki ættu erindi þaðan út. Sú synjun ráðuneytisins var staðfest af úrskurðarnefnd um upplýsingamál, eins og ég hef upplýst. Það gengur jafnt yfir alla sem hafa beðið um þessar upplýsingar, þ.e. þessa einu skýrslu. Þar sitja alþingismenn því við sama borð hvort sem þeim líkar það betur eða verr, og þess vegna var beiðni hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar um þau gögn synjað. Auðvitað eru ýmis önnur bréfaskipti og gögn í þessu máli, ég tala nú ekki um sjálfan samninginn og tillögur einkavæðingarnefndarinnar um hvernig standa eigi að hlutafjáraukningunni og söluferlinu, allt saman opið og aðgengilegt hverjum sem er og hv. fyrirspyrjanda en aðeins ekki þessi eina skýrsla. Ég vil líka upplýsa að við höfum reyndar boðið upp á það --- sem er auðvitað aðgangur þingsins að upplýsingum sem eru trúnaðarupplýsingar --- að landbrh. eða viðkomandi ráðherra og kannski Ríkisendurskoðun líka geti gefið viðkomandi nefnd, t.d. landbn. þingsins í þessu tilviki, munnlega greinargerð í trúnaði um málefnin, þ.e. þær upplýsingar sem ekki eru taldar eiga að vera hjá almenningi eða samkeppnisaðilum. Og vissulega getur hæstv. Alþingi sjálfsagt skipað rannsóknarnefnd í málið ef það telur það svo stórt eða mikilvægt. Ég tel að rétt og eðlilega hafi verið staðið að þessu einkavæðingarmáli. Vissulega hafa komið fram athugasemdir innan ráðuneytisins, eins og hv. þm. var að spyrja um.

En minnisblaðið?

Minnisblað frá embættismönnum sem hafa beint því til mín að skoða málið betur. Það hef ég gert. Ég hef sent það endurtekið til Ríkisendurskoðunar, fengið svar frá Ríkisendurskoðun sem ég leyfði mér að lesa upp áðan. Ég tel að eðlilegt hafi verið að vitna til þess til að fá botn í viðhorf Ríkisendurskoðunar til málsins. En auðvitað óska ég eftir því að málið fái sem efnislegasta og besta málsmeðferð og reyndar er það svo að í fjárlögum ársins í ár er heimild til sölunnar.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fjalla frekar um ræðu hæstv. ráðherra, það er ekki tilefni til þess, enda er þetta undir öðrum lið. En ég vil beina því til hæstv. forseta hvort honum þyki það eðlilegt eftir að þingmanni þeim sem hér stendur hafi verið neitað um upplýsingar, að hæstv. ráðherra komi síðan hér til þings og lesi upp það sem honum sýnist úr upplýsingum sem hann neitaði að afhenda og ráða því þannig alfarið sjálfur hvað fram kemur. Er það eðlilegt að hafna beiðni þingmannsins?

Það er ekki rétt að ...

Er það eðlilegt, virðulegur forseti, að hafna beiðni ... 

Forseti leggur ekki mat á það og tekur ekki þátt í umræðum úr forsetastóli. Hins vegar vill forseti geta þess að þegar hefur borist bréf til forsn. frá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni varðandi þetta mál og því bréfi verður að sjálfsögðu svarað. Þessari umræðu er lokið.

Herra forseti. Á þskj. 103 hef ég lagt fram fyrirspurn til hæstv. dómsmrh. um útköll björgunarþyrlna Landhelgisgæslunnar. Tilefni þessarar fyrirspurnar er að árin 1996 og 1997 kostaði rekstur flugflota Landhelgisgæslunnar tæpar 300 milljónir og segir mér svo hugur um að ekki muni hann verða lægri fyrir árið 1998. Að gefnu tilefni vegna mikillar umræðu í þjóðfélaginu þegar þyrlan TF Líf var keypt, þá var einatt sagt í umræðunni að verið væri að kaupa þyrlu fyrir sjómenn. Vegna þessa aðdraganda sem ég hef hér komið inn á hef ég lagt fram svohljóðandi spurningar fyrir hæstv. dómsmrh.: Hversu oft hafa þyrlur Landhelgisgæslunnar verið kallaðar út í sjúkra- eða björgunarflug frá ársbyrjun 1996: a. til sæfarenda, b. til fólks á landi?

Herra forseti. TF Sif fór í sjúkraflug á árinu 1996 34 sinnum vegna fólks á landi og tvisvar sinnum vegna sæfarenda. Árið 1997 32 sinnum vegna fólks á landi og tvisvar vegna sæfarenda, 1998 19 sinnum vegna fólks á landi og fjórum sinnum vegna sæfarenda. Samtals fór hún á þessum árum 85 sinnum vegna fólks á landi og átta sinnum vegna sæfarenda. TF Líf fór árið 1996 19 sinnum vegna fólks á landi og 6 sinnum vegna sæfarenda, 1997 28 sinnum vegna fólks á landi og tíu sinnum vegna sæfarenda, 1998 11 sinnum vegna fólks á landi og 11 sinnum vegna sæfarenda. Á þessum þremur árum var samtals farið 58 sinnum vegna fólks á landi og 27 sinnum vegna sæfarenda. Samtals hafa TF Sif og TF Líf farið á þessum árum í 178 sjúkraflug, 143 á landi og 35 á sjó. Vegna björgunarflugs fór TF Sif árið 1996 fjórum sinnum vegna fólks á landi og þrisvar vegna sæfarenda, 1997 sjö sinnum vegna fólks á landi og fjórum sinnum vegna sæfarenda, 1998 þrisvar sinnum vegna fólks á landi og þrisvar sinnum vegna sæfarenda. Samtals 14 sinnum vegna fólks á landi og tíu sinnum vegna sæfarenda. TF Líf fór árið 1996 í björgunarflug einu sinni vegna fólks á landi og sjö sinnum vegna sæfarenda, 1997 þrisvar sinnum vegna fólks á landi og níu sinnum vegna sæfarenda, og 1998 sjö sinnum vegna fólks á landi og fimm sinnum vegna sæfarenda. Samtals fór TF Líf á þessum árum 11 sinnum í björgunarflug vegna fólks á landi og 21 sinni vegna sæfarenda. Samtals eru þetta 56 björgunarflug, 25 vegna fólks á landi og 31 vegna sæfarenda. Á framangreindu tímabili í heild fóru þyrlur Landhelgisgæslunnar þannig í 234 sjúkra- og björgunarflug, þar af 66 til sjófarenda og 168 til fólks á landi, og í þessum ferðum var flogið í 498 klst. og farnar 45.300 sjómílur.

Herra forseti. Ég þakka dómsmrh. fyrir þessi svör. Það vekur hins vegar upp þá spurningu þegar litið er yfir þetta ferli hversu oft þyrlurnar fara vegna aðstoðar og björgunar fólks á landi. Við vitum að oftar en ekki er verið að fara björgunarflug á landi vegna ferðamanna uppi á fjöllum og oft erlendra ferðamanna. Hefur hæstv. dómsmrh. svör við því hvernig greiðslur koma til Landhelgisgæslunnar vegna þessara verkefna? Greiða tryggingafélög Landhelgisgæslunni kostnað útkalla vegna ferðamanna? Greiða tryggingafélög útgerða Landhelgisgæslunni vegna útkalla þegar slys á Íslendingum verða um borð í skipum á hafi úti eða þegar flogið er til móts við erlend skip til að bjarga erlendum sjómönnum eða aðstoða þá? Mér finnst þetta vera orðið nokkuð umhugsunarefni þegar litið er til þess sem dómsmrh. greindi hér frá, þ.e. mikillar slysatíðni sem virðist vera í landi. Mér finnst full ástæða til þess spyrja ef hæstv. ráðherra ætti til svör við þessu.

Herra forseti. Almennt er ekki um það að ræða að sértekjur komi vegna björgunar- eða sjúkraflugs. Ég þori ekki að fullyrða um það hvort tryggingafélög hafi í einhverjum tilvikum kostað flug af þessu tagi, ég hef ekki upplýsingar undir höndum um það. En það er að sjálfsögðu eðlilegt að óska eftir slíkum upplýsingum og koma þeim á framfæri ef það er talið nauðsynlegt.

Hæstv. forseti. Í október sl. féll dómur í undirrétti þar sem Ölgerð Egils Skallagrímssonar var sýknuð af ákæru vegna áfengisauglýsinga. Dómurinn byggðist m.a. á því að vafi sé á að auglýsingabann standist stjórnarskrána. Verði þessi dómur staðfestur af Hæstarétti, en þangað hefur honum verið áfrýjað eftir því sem ég best veit, þá hefur það veruleg áhrif á heilbrigðisstefnu íslenskra stjórnvalda og vekur upp stórar spurningar um það hvernig hægt verði að vinna að áfengisvörnum hér á landi. Þessi dómur vakti töluverða athygli og frá því hann birtist hefur verið mikið um auglýsingar, einkum á bjór, bæði í blöðum og á sjónvarpsstöðvunum. Af þessu tilefni vil ég spyrja hæstv. dómsmrh.: Hvernig hyggst ráðherra bregðast við nýlegum dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli ákæruvaldsins gegn Ölgerðinni Agli Skallagrímssyni vegna áfengisauglýsinga fyrirtækisins?

Herra forseti. Að svo stöddu kemur ekki til sérstakra viðbragða af hálfu ráðuneytisins vegna þessa dóms. Honum hefur verið áfrýjað til Hæstaréttar. Þess er hins vegar ekki að vænta að niðurstaða í Hæstarétti liggi fyrir fyrr en á næsta ári, vonandi á fyrri hluta næsta árs. En þar sem dómnum hefur verið áfrýjað þá halda gildandi lagareglur gildi sínu og yfirvöld munu fylgjast með framkvæmd þessara mála. Þess er ekki að vænta að gefnar verði út nýjar ákærur fyrr en niðurstaða liggur fyrir í Hæstarétti. Það fer svo eftir niðurstöðu Hæstaréttar hvert framhaldið verður. Verði héraðsdómurinn staðfestur er ljóst að þær lagareglur sem um þetta gilda standast ekki lengur. Verði niðurstöðunni snúið við gætu þeir sem hugsanlega reyna að brjóta lögin á þessum tíma átt ákæru yfir höfði sér. Að af hálfu yfirvalda verður því fylgst með framgangi þessara mála. Þeir sem brjóta lögin á þessum tíma gætu átt ákæru yfir höfði sér ef Hæstiréttur snýr dómnum við. En áður en niðurstaða Hæstaréttar liggur fyrir er ekki endanlega hægt að segja til um réttarstöðuna í þessu efni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni vekur dómurinn upp margar spurningar um það hvernig hægt verði að standa að áfengisvörnum ef dómurinn verður staðfestur. Það vekur líka upp spurningar um það hvað sé að gerast á þessum vettvangi úti í Evrópu og í öðrum löndum sem við berum okkur saman við. Ég hef lesið að ef eitthvað er þá er til umræðu í Evrópu að banna áfengis- og tóbaksauglýsingar líkt og hér hefur verið. Þá vaknar spurningin: Verði það gert í Evrópu, hljótum við þá ekki að fylgja því fordæmi? Ef um er að ræða brot á tjáningarfrelsi samkvæmt stjórnarskrá þá erum við auðvitað í afar erfiðum málum hvað varðar varnir gegn m.a. áfengisdrykkju. En eðlilega hljótum við að bíða þess að Hæstiréttur felli sinn dóm og bregðast síðan við í ljósi hans.

Herra forseti. Í fsp. hv. þm. var leitað eftir svörum við því hver væru viðbrögð vegna héraðsdómsins. Hans vegna er ekki tilefni til sérstakra viðbragða annarra en þeirra sem ég hef hér lýst. Síðan verða menn að meta málið þegar hæstaréttarniðurstaðan liggur fyrir. Fari svo að Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms eru þessi lög og lagaákvæði fallin úr gildi og ekki önnur ráð uppi, ef menn vilja takmarka eða banna alfarið áfengisauglýsingar, en að kveða skýrt á um það í stjórnarskrá. Ég minni á það álit flestra stjórnlagafræðinga að þróunin í þessum efnum í Evrópu og víðar hafi verið í þá veru að menn hafi viðurkennt að takmarkanir sem lúta að hreinum heilsuvörnum ættu rétt á sér og gætu staðist almenn mannréttindaákvæði um tjáningarfrelsi. Við höfum sett slík ákvæði í okkar stjórnarskrá þar sem heimilt er að setja lög sem geta takmarkað tjáningarfrelsið sé það til að verja heilsu manna. Mitt mat hefur verið að það ákvæði stjórnarskrárinnar heimilaði þá löggjöf sem við höfum sett. Héraðsdómur komst að annarri niðurstöðu og hér verður því að bíða úrslita í Hæstarétti.

Herra forseti. Í marsmánuði 1995 tóku gildi lög um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum. Samkvæmt þeim geta sveitarfélög fengið styrki úr ríkissjóði á tímabilinu frá 1995--2005 vegna framkvæmda við fráveitur, rotþrær, hreinsi- og dælustöðvar og útrásir. Þessi fjárhagslegi stuðningur ríkisins getur numið allt að 200 millj. kr. á ári eftir því sem nánar er ákveðið í fjárlögum. Hann er þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemur 20% af staðfestum heildarraunkostnaði, eins og segir í 4. gr. laganna. Skemmst er frá því að segja að sveitarfélög víða um land hafa látið fagmenn vinna fyrir sig skýrslur um nauðsynlegar aðgerðir í fráveitumálum til að fullnægja kröfum laga og reglugerða um meðhöndlun og hreinsun skolps og reynast þær framkvæmdir vera gríðarlega kostnaðarsamar. Samanlagður kostnaður sveitarfélaga í landinu mun nema milljörðum kr. Sem dæmi má nefna að Siglufjarðarkaupstaður mun þurfa að kosta til upphæð á bilinu 140--180 millj. Ég hef talið óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. umhvrh. nánar út í þennan kostnað, fá hann sundurgreindan eftir sveitarfélögum þannig að við getum áttað okkur á stærð þessa vanda. Flest bendir til þess að sveitarfélögunum sé ógerlegt að leggja í kostnað af þessari stærðargráðu án frekari stuðnings en gert er ráð fyrir að þau fái í gildandi lögum. Eins og ég nefndi áðan þarf Siglufjarðarkaupstaður einn að standa í framkvæmdum sem eru nokkuð á annað hundrað millj. Styrkurinn sem hann fær frá ríkinu er aðeins 30 millj. kr. þannig að menn sjá auðvitað að lítil sveitarfélög ráða ekki við þennan kostnað óstudd. Auk þess kemur inn í myndina að ríkissjóður mun hafa tekjur af virðisaukaskatti af framkvæmdunum, kannski jafngildi styrksins. Af þessum sökum hef ég lagt fram fyrirspurnir um þetta mál í fimm liðum á þskj. 296.

Hæstv. forseti. Þar sem hér er um nokkuð ítarlegt svar að ræða og töluverðan talnaupplestur þá spara ég mér að lesa upp fyrirspurnirna. Svo ég svari 1. lið þá var við setningu laganna sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til gert ráð fyrir að heildarkostnaður við fráveituframkvæmdir gæti numið 15--20 milljörðum kr. Þar af voru styrkhæfar framkvæmdir taldar alls um 10 milljarðar kr. Áætlað var að kostnaður einstakra sveitarfélaga vegna úrbóta á fráveitumálunum gæti numið 30--90 þús. kr. á íbúa. Frekari sundurgreining á kostnaði sveitarfélaga liggur ekki fyrir öðruvísi en fram kemur í styrkumsóknum og heildaráætlunum einstakra sveitarfélaga sem sótt hafa um styrk vegna framkvæmdanna og sent ráðuneytinu. Þar kemur m.a. fram að hvað Reykjavík varðar er gert ráð fyrir 4 milljörðum kr., Akureyri 900 millj., Hafnarfjörður 350, Garðabær 250, Kópavogur 200, Borgarbyggð 150, Bessastaðahreppur 130 og Sandgerði 110. Sveitarfélög þessi eru öll með kostnaðaráætlun yfir 100 millj. og allt upp í 4 milljarða. Blönduós, Eskifjörður og Rangárvallahreppur gera ráð fyrir 90 millj. kr., Seltjarnarnes 70 millj., Hólmavík 60, Hvolhreppur 50 og Neskaupstaður 30. Ljóst er að hér er um miklar fjárhæðir að tefla, að vísu misháar en fyrir hin minni sveitarfélög geta þetta verið háar upphæðir. Auk þess hafa um 20 dreifbýlissveitarfélög og minni þéttbýliskjarnar fengið styrki vegna fráveituframkvæmda. Þá er að svara 2. lið fyrirspurnarinnar. Markmiðið með setningu laga nr. 53/95, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum, var að hvetja félögin til að ljúka brýnum úrbótum í fráveitumálum á næstu tíu árum. Miðað var við að stuðningur ríkisins næmi svipaðri upphæð og tekin væri í formi virðisaukaskatts. Miðað er við að styrkhæfar framkvæmdir á tímabilinu nemi um 10 milljörðum kr. Þá er stuðningurinn um 2 milljarðar og, eins og hv. fyrirspyrjandi sagði, gert ráð fyrir því að heildargreiðslur ríkissjóðs nemi þó ekki hærri upphæð en 200 millj. kr. á ári í þessi tíu ár. Þá er spurt hvernig sveitarfélögunum gangi að standa straum af þessu. Sveitarfélög hafa heimild til innheimtu sérstaks holræsagjalds sem nemur 0,15% af fasteignamati allra fasteigna. Gjald þetta má hækka eða lækka tímabundið um 50% án sérstakrar heimildar. Sé gjaldtakan eðlileg verður ekki betur séð en að sveitarfélögin geti staðið straum af kostnaði vegna úrbóta í fráveitumálum sé litið yfir lengri tímabil. Þannig nemur holræsagjald í Reykjavík um 610 millj. kr. og á Akureyri um 100 millj. kr. á þessu ári. Sveitarfélög með hlutfallslega háan kostnað vegna fráveitumála munu líklega þurfa lengri tíma en tíu ár til að ljúka þessum úrbótum. Í 4. lið er spurt um tekjur ríkissjóðs. Miðað við að kostnaður sveitarfélaganna við fráveituframkvæmdir á tímabilinu 1995--2005 verði 15--20 milljarðar eins og gert var ráð fyrir í upphafi --- það er þó ekki komið fram enn þá að nokkru marki en tímabilinu er heldur ekki líkt því lokið --- má gera ráð fyrir að virðisaukaskattstekjur ríkisins vegna fráveituframkvæmdanna geti numið 3--4 milljörðum kr. Aðrar tekjur ríkisins vegna fráveituframkvæmda eru t.d. þungaskattur, aðflutningsgjöld, árlegir skattar af vinnuvélum og skattar starfsmanna sem vinna við framkvæmdirnar. Ekki er fráleitt að ætla að hlutfall launa geti verið um 25% af þessum 15--20 milljörðum, eða 4--5 milljarðar kr. og umræddar skatttekjur ríkissjóðs um 1 milljarður kr. á ofangreindu tíu ára tímabili. 5. liður fyrirspurnarinnar fjallar um hvort eðlilegt sé að endurskoða lögin með tilliti til þessa kostnaðar og lengja hugsanlega framkvæmdatímann. Því er til að svara að fráveituframkvæmdir sveitarfélaganna hafa á undanförnum árum ekki verið meiri en raun ber vitni. Styrkgreiðslur ríkisins til sveitarfélaga hafa því verið verulega lægri en heimilt er að hámarki samkvæmt lögunum. Þær skiptast þannig að árið 1996 námu styrkgreiðslurnar 73 millj. kr., 1997 námu styrkgreiðslurnar 76 millj. kr. og í ár er áætlað að styrkgreiðslurnar nemi 165 millj. kr. Ljóst er að stór sveitarfélög eins og Reykjavík, Kópavogur, Garðabær og Hafnarfjörður munu ljúka úrbótum í fráveitumálum á allra næstu árum. Önnur sveitarfélög eru misjafnlega vel á vegi stödd. Sum eru að vinna að framkvæmdum. Önnur eru skemmra á veg komin. Enn önnur hafa ekki hafið undirbúning og vita þar af leiðandi ekki hver kostnaður vegna úrbótanna verður í heildina. Tímabundin styrkveiting ríkissjóðs vegna framkvæmda sveitarfélaganna í fráveitumálum var hugsuð sem hvatning til sveitarfélaganna til að flýta framkvæmdum og því er ekki talið tilefni til að draga úr þeirri hvatningu með því að leggja til að umræddur framkvæmdatími verði lengdur.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa hér ákaflega brýnu máli og hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör. Ég held að þetta sé eitt þeirra mála sem fylgjast verður afar vel með á næstunni. Það er ljóst að hér er um að ræða gríðarlega stóran útgjaldaþátt í rekstri og stofnframkvæmdum ýmissa sveitarfélaga. Í máli hæstv. ráðherra kom t.d. fram að kostnaðurinn hjá Hólmavík, þessu litla sveitarfélagi Hólmavík, er áætlaður um 60 millj. kr. Hér er um að ræða gífurlega háa tölu fyrir ekki stærra sveitarfélag. Ég tel eðlilegt að menn reyni að átta sig á því hvernig skynsamlegast væri að hafa þann styrk sem sveitarfélögin fá nú til að standa undir þessum kostnaði og létta byrðar þeirra sveitarfélaga sem í mestum erfiðleikum eiga við að koma fráveitumálunum í lag. Við vitum að þetta er mjög mikilvægt viðfangsefni. Umhverfismálin eru að verða sífellt meira knýjandi í rekstri sveitarfélaga eins og öðrum rekstri. Því verður mjög horft til þess hvernig sveitarfélögin standa að því að vinna að úrbótum á fráveitumálum sínum og ljóst að sumum þeirra getur þetta orðið hreinlega fjárhagslega ofviða.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör og ágætt yfirlit yfir þann vanda sem við er að etja á þessu sviði. Hann staðfesti það sem ég hafði ýjað að í upphafi fyrirspurnar minnar, að hér væri um að ræða kostnað upp á marga milljarða kr. Hann sagði að styrkhæfar framkvæmdir væru um 10 milljarðar kr. og áætlaður styrkur mundi því verða í kringum 2 milljarða. Ráðherra benti hins vegar á það að sveitarfélögunum væri heimilt að leggja á sérstakt holræsagjald en dró í efa að ástæða væri til þess að lengja aðlögunartímann og benti á að sveitarfélögin hefðu ekki nýtt sér nema að hluta til þessar 200 millj. sem áttu að vera til ráðstöfunar á hverju ári, sum árin aðeins 76 millj. Ég held að þetta sýni að sveitarfélögin ráða illa við þetta verkefni. Ég held að einmitt sú staðreynd að þau hafa ekki nýtt þessa upphæð sýni það að verkefnið er miklu stærra en svo að hægt sé að ætlast til þess að þau glími við það með ekki hærri styrkjum en þau fá. Þess vegna tel ég óhjákvæmilegt að lögin verði endurskoðuð, að styrkupphæðirnar og framlag ríkisins verði hærra í prósentum talið og þau fái lengri aðlögunartíma en þau hafa nú. Ég heyrði það að við hæstv. ráðherra vorum ekki algerlega sammála um þetta atriði en ég held að ef menn skoða heildarumfang þessa máls og átta sig á vanda einstakra sveitarfélaga þá hljóti þeir að geta verið sammála mér um þessa niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Það er aðeins út af því sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að við værum kannski ekki alveg sammála um það hvort bæri að endurskoða lögin. Ég vil fyrst og fremst undirstrika það að lögin eiga að vera hvatning til sveitarfélaganna til að ráðast í þetta verkefni eins skjótt og mögulegt er. Hins vegar er líka ljóst af svari mínu áðan að sveitarfélögin hafa ekki verið í stakk búin til þess, ég hygg kannski fyrst og fremst fyrir það að undirbúningur hefur ekki verið það vel á veg kominn að menn hafi getað farið í þessi verkefni með fullum þunga eða þeim hraða sem kannski var gert ráð fyrir í upphafi þegar þessar 200 millj. voru afmarkaðar. Nú þykir sýnt að umsóknir um styrkgreiðslur muni fyllilega nema þeirri upphæð á næsta ári þannig að nú virðist verkefnið vera komið á fullan hraða. Það er rétt, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda og hv. þm. Einari Guðfinnssyni, að þetta er mikill kostnaður fyrir sum sveitarfélög og þau eru mjög misjafnlega sett hvað þetta varðar, ég þori ekki að segja nánast óviðráðanlegur, en gríðarlega hátt hlutfall miðað við tekjur sveitarfélaganna víða. Þess vegna er sjálfsagt að skoða það hvernig málinu vindur fram á framkvæmdatímanum, meðan þetta 10 ára tímabil er að líða. Niðurstaða mín var fyrst og fremst sú að rétt væri og nauðsynlegt að halda áfram þeim hvata sem felst í lögunum að reynt verði að hraða framkvæmdum og að stuðningurinn sé á þann hátt tímabundinn sem raun ber vitni. Þegar fram líður hins vegar og menn sjá hvað framkvæmdunum miðar, hve fljótt sveitarfélögin hafa tekið við sér og hvernig þessar 200 millj. á ári hafa nýst, þá kann að verða tilefni til að skoða málið nánar.

Herra forseti. Í síðasta mánuði sat á þingi í fjarveru minni Lilja Rafney Magnúsdóttir. Hún bar fram tvær fyrirspurnir til hæstv. samgrh., þ.e. lagði þær fram en vannst ekki tími til að mæla fyrir þeim þannig að ég geri það í hennar stað. Fyrri fyrirspurnin fjallar um lögskráningu sjómanna á bátum undir 12 brúttórúmlestum. Um lögskráningu sjómanna gilda lög nr. 43/1987. Samkvæmt þeim er skylt að lögskrá alla skipverja sem ráðnir eru til starfa á íslenskum skipum sem eru 12 rúmlestir brúttó eða stærri. Jafnframt er ljóst að ekki er skylda til að lögskrá sjómenn á báta undir 12 brúttórúmlestum. 32. þing Alþýðusambands Vestfjarða, sem haldið var í nóvembermánuði 1998, ályktaði um þetta mál. Í fyrsta lagi hafa sjómenn á bátum undir 12 brúttórúmlestum enga samningsbundna líf- og slysatryggingu af þessum sökum. Í öðru lagi njóta þeir ekki sömu réttinda og þeir sjómenn sem skylt er að lögskrá. Í þriðja lagi bendir þing Alþýðusambands Vestfjarða á að það er undir útgerð komið hvort gerður er ráðningarsamningur og hvort viðkomandi sjómaður sé tryggður eða ekki. Fyrirspurnirnar sem fram eru bornar eru í fjórum tölusettum liðum og hljóða svo, með leyfi forseta: ,,1. Hver er afstaða ráðherra til þess að sjómenn á bátum undir 12 brúttórúmlestum verði lögskráðir og þar með slysa- og líftryggðir? 2. Telur ráðherra aðrar leiðir en lögskráningu mögulegar til að tryggja öllum sjómönnum sambærilega réttarstöðu og tryggingar? 3. Hefur ráðuneytið upplýsingar um fjölda starfandi sjómanna sem ekki eru lögskráðir? 4. Njóta sjómenn á smábátum undir 12 brúttórúmlestum, sem ekki eru lögskráðir og kjarasamningar ná ekki til, réttinda samkvæmt sjómannalögum?``

Herra forseti. Með lögum um lögskráningu sjómanna, nr. 43/1987, er skylt að lögskrá alla skipverja sem ráðnir eru til starfa á íslenskipum skipum sem eru 12 rúmlestir brúttó eða stærri. Við lögskráningu er miðað við að fyrir liggi yfirlýsing frá viðkomandi tryggingarfélagi um líf- og slysatryggingu skipverja og á skráningarstjóri að ganga úr skugga um að þær séu í samræmi við gildandi lög og kjarasamninga. Lög um lögskráningu sjómanna kveða á um að ef útgerðarmaður vanrækir að hafa líf- og slysatryggingu í gildi þá sé hann ábyrgur fyrir viðkomandi bótagreiðslum. Reynist útgerðarmaður ekki fær um greiðslu slíkra bóta ber ríkissjóður fulla ábyrgð á greiðslu þeirra. Samkvæmt ákvæðum siglingalaga ber útgerðarmaður ábyrgð á kröfum vegna lífs- eða líkamstjóns þeirra sem ráðnir eru í skiprúm hjá honum hafi slys borið að höndum er hlutaðeigandi var staddur á skipi eða vann í beinum tengslum við rekstur skips enda þótt slysið eða tjónið verði ekki rakið til bilunar á tækjum eða ónógra öryggisráðstafana né heldur yfirsjónar þeirra er starfa í þágu skips. Lækka má fébætur eða láta þær niður falla ef sá, sem fyrir slysi eða tjóni varð, sýndi vítavert gáleysi sem leiddi til slyssins eða tjónsins. Skylt er útgerðarmanni að kaupa tryggingu fyrir dánarbótum og slysabótum er á hann kunna að falla samkvæmt ákvæðum laganna eftir því sem nánar er kveðið á um í lögum. Samkvæmt lögum um almannatryggingar eru allir launþegar sem starfa á íslenskum skipum slysatryggðir samkvæmt ákvæðum laganna sem og útgerðarmenn sem sjálfir eru skipverjar. Bætur slysatrygginga eftir almannatryggingalögum eru sjúkrahjálp, dagpeningar, örorkubætur og dánarbætur eftir því sem lögin kveða nánar á um. Þá er rétt í þessu sambandi að vekja athygli á lögum nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, en samkvæmt þeim er öllum launamönnum og þeim sem stunda sjálfstæðan atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi rétt og skylt að tryggja sér lífeyrisréttindi með aðild að lífeyrissjóði. Eins og hér hefur komið fram eru útgerðarmenn á bátum 12 brúttórúmlestir og minni slysatryggðir samkvæmt almannatryggingalögum. Engin lagaskylda hvílir á þeim að líf- og slysatryggja sig frekar. Samkvæmt upplýsingum frá Landssabandi smábátaeigenda hefur sambandið rekið mjög mikinn áróður fyrir því að félagsmenn kaupi sérstaka líf- og slysatryggingu m.a. með greinum í fréttabréfi og kynningum hvers konar og er talið að mikill meiri hluti útgerðarmanna hafi keypt líf- og slysatryggingu til hagsbóta fyrir sjálfa sig verði þeir fyrir slysum við störf í sínu skipi. Ég tel mjög brýnt að málefni smábátasjómanna séu skoðuð að þessu leyti, einkum þeirra útgerðarmanna sem jafnframt starfa á bát. Í því efni kemur að sjálfsögðu til skoðunar hvort rétt sé að breyta ákvæðum laga um lögskráningu skipa á þann veg að skylt sé að lögskrá á öll skip sem notuð eru í atvinnuskyni óháð stærð þeirra og gera kröfu um að fyrir liggi yfirlýsing frá tryggingafélagi um líf- og slysatryggingu skipverja. Þegar spurt er hvort ráðherra telji aðrar leiðir en lögskráningu mögulega til að tryggja öllum sjómönnum sambærilega réttarstöðu og tryggingar er á það að líta að eftirlitsskyldu ríkisins verður ekki við komið nema með lögskráningu. Það er skylda að lögskrá alla báta 12 brúttórúmlestir og stærri. Með hliðsjón af framansögðu tel ég óhjákvæmilegt að vinna að því að lögskráð verði á öll fiskiskip og verður á næstu dögum skipuð nefnd með fulltrúa frá Landssambandi smábátaeigenda til að vinna að þessu máli og vil ég vona að frv. þar að lútandi verði lagt fyrir Alþingi síðar í vetur. Spurt er: Hefur ráðuneytið upplýsingar um fjölda starfandi sjómanna sem ekki eru lögskráðir? Ráðuneytið hefur ekki upplýsingar um fjölda starfandi sjómanna sem ekki eru lögskráðir. Nokkur dæmi eru fyrir því að lögskráð hafi verið á skip sem ekki er skylt að lögskrá á. Samkvæmt upplýsingum frá Siglingastofnun Íslands eru alls um 1.600 bátar á skipaskrá undir 12 brúttórúmlestum sem notaðir eru í atvinnuskyni. Samkvæmt upplýsingum frá Landssambandi smábátaeigenda eru félagsmenn um 1.700 en miðað er við að þeir geti verið félagsmenn sem eiga báta 12 brúttórúmlestir og minni. Á árinu 1997 lönduðu afla 1.185 bátar 10 brúttórúmlestir og minni og áætla má að 60 bátar 10--12 brúttórúmlestir hafi landað afla og því samtals 1.245 bátar á árinu 1997 sem voru ekki lögskráningarskyldir samkvæmt lögum um lögskráningu sjómanna. Af ofangreindum upplýsingum má áætla að á þeim 1.245 bátum sem lönduðu afla á árinu 1997 hafi verið um 1.100 útgerðarmenn þar sem tekið er tillit til báta sem leigðir eru og þar sem ráðnir eru verktakar til reksturs bátanna og 800 menn sem störfuðu sem launþegar um borð. Spurt er: Njóta sjómenn á smábátum undir 12 brúttórúmlestum, sem ekki eru lögskráðir og kjarasamningar ná ekki til, réttinda samkvæmt sjómannalögum? Samkvæmt 1. gr. sjómannalaga, nr. 35/1985, gilda þau um alla sjómenn á íslenskum skipum. Hins vegar njóta útgerðarmenn sem jafnframt eru skipverjar ekki réttinda samkvæmt sjómannalögum.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir greinargóð svör og fagna yfirlýsingu hans um skipun nefndar á næstu dögum til þess að endurskoða þetta ákvæði í umræddum lögum. Ég hvet ráðherrann til þess að hraða þeirri endurskoðun þannig að nást megi það markmið sem hann gat um að frv. yrði lagt fram síðar í vetur.

Herra forseti. Á þskj. 231 hefur verið borin fram fyrirspurn til samgrh. um samgöngur á Vestfjörðum. Fyrirspurnin er í tveimur liðum, svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,1. Verða jarðgöng undir Hrafnseyrarheiði til tengingar norður- og suðurhluta Vestfjarða í endurskoðaðri vegáætlun? 2. Hvaða úrræði sér ráðherra til að bæta samgöngur í heild á Vestfjörðum?`` Ég vil bæta því við, herra forseti, málinu til frekari skýringar að samgöngum er þannig háttað á Vestfjörðum að þeir eru eitt af fáum svæðum landsins sem eru algerlega aðskilin stóran hluta ársins vegna fjallvega sem ekki eru færir yfir vetrarmánuðina. Nokkuð hefur áunnist á undanförnum árum og áratug og má þar helst nefna jarðgöng undir Breiðadals- og Botnsheiðar sem opnuðu norðanverða Vestfirði sem eina samgöngulega heild og hefur mikið munað um þá framkvæmd. Vestfirðinga þyrstir mjög í að knýja á um framhald á þessari braut og er mikill áhugi þar fyrir því að haldið verði áfram suður á bóginn og hugað að því að tengja saman norður- og suðurhluta Vestfjarða. Ljóst er að til þess að svo megi verða þarf að grafa jarðgöng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar og beinist áhugi manna að því á þessu stigi málsins að rannsóknir verði gerðar á hugsanlegu jargangastæði og tekin ákvörðun um hvar það megi best verða og síðan að því loknu farið að huga að því að koma framkvæmdinni inn á vegáætlun.

Herra forseti. Spurt er: Verða jarðgöng undir Hrafnseyrarheiði til tengingar norður- og suðurhluta Vestfjarða í endurskoðaðri vegáætlun? Í greinargerð með tillögu að langtímaáætlun um vegagerð sem lögð var fram á Alþingi á síðasta vetri segir svo um jarðgöng, með leyfi forseta: ,,Í þessari áætlun er ekki fjallað um framkvæmdir við jarðgöng. Ef til slíkra framkvæmda kemur á áætlunartímabilinu er gert ráð fyrir að það verði samkvæmt sérstakri ákvörðun stjórnvalda þar sem einnig verði tekin afstaða til fjármögnunar.`` Áætlunin nær yfir tímabilið frá 1999--2010 og var hún afgreidd á Alþingi sl. vor. Í henni er veitt nokkuð fé til jarðgangarannsókna. Á undanförnum árum hafa verið fluttar nokkrar till. til þál. um stefnumótun og áætlunargerð um heilsárstengingu milli norður- og vestursvæðanna á Vestfjörðum. Í framhaldi af því var á síðasta vetri gerð lausleg rannsóknaráætlun um frumrannsóknir sem dugði þó til að meta mögulegar lausnir og gera tillögur um stefnumótun varðandi samgöngur milli svæðanna. Í sumar var efnt til loftmyndatöku af svæðinu milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar en það er fyrsta skref í rannsóknaráætluninni. Heildarkostnaður við rannsóknirnar var metinn á 15 millj. kr. og munu þær standa í nokkur ár. Hefur verið litið svo á að nægur tími væri til stefnu fyrir þessar rannsóknir, samanber svar við spurningu 2 um stefnumörkun í vegamálum á Vestfjörðum. Þar er spurt: Hvaða úrræði sér ráðherra til að bæta samgöngur í heild á Vestfjörðum? Í áðurnefndri langtímaáætlun er miðað við að lokið verði við þá stofnvegi sem tengja norðursvæðið við hringveginn, þ.e. veg um Ísafjarðardjúp, Steingrímsfjarðarheiði og svo annaðhvort veg suður Strandir eða yfir Tröllatunguheiði. Þá er einnig gert ráð fyrir að ljúka þeim stofnvegum sem tengja suðursvæðið við hringveginn, þ.e. Barðastrandarvegi og Vestfjarðavegi frá Flókalundi og austur um Barðastrandarsýslur. Þessi forgangsröðun verkefna er í samræmi við þá stefnu sem mótuð var á 8. áratugnum og hefur verið höfð að leiðarljósi síðan. Sú stefna fólst í því að leggja mesta áherslu á tengingu innan svæðanna fyrst. Síðan bæri að tengja svæðin við hringveginn, en tenging milli svæðanna komi síðast. Ég vil, herra forseti, í framhaldi af þessu rifja það upp að með þeirri vegáætlun sem samþykkt var á síðasta þingi var í fyrsta skipti mörkuð sú stefna að setja tímamörk um það hvenær komið yrði bundnu slitlagi frá hringveginum á alla þéttbýlisstaði þar sem væru 200 íbúar eða fleiri. Með þessu eru auðvitað mörkuð þáttaskil í samgöngumálum, með því að hægt er að setja sér slíkt takmark, og þetta var raunar líka í fyrsta skipti sem langtímaáætlun í vegagerð var samþykkt á Alþingi. Öllum þingheimi var ljóst að þessum markmiðum væri ekki hægt að ná ef menn settu sér það einnig fyrir að reyna að tengja öll svæði innbyrðis, ég tala nú ekki um með jarðgöngum. Þetta var fyrsta skrefið og ég hygg að flestir þingmenn séu sammála um að það hafi verið mjög mikilsvert. Það liggur síðan fyrir að reyna að gera sér grein fyrir því hver næstu skref verða og hlýtur það að koma til álita, auðvitað innan langtímaáætlunar, þegar vegáætlun verður endurskoðuð að ári og síðan þegar kemur til endurskoðunar á langtímaáætlun, hvaða verkefni og hvaða ný markmið menn vilja þá setja sér. Loks hlýtur það að koma til ákvörðunar þess þings sem kjörið verður á vori komanda hvort menn treysti sér til þess að ráðast í jarðgöng. Þá vil ég minna á að ýmsir hv. þm. hafa flutt þáltill. eða varpað fram fyrirspurnum um þau efni, raunar víðar en milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, á Austurlandi og fyrir vestan. Að mörgu er því að hyggja og óhjákvæmilegt fyrir næsta þing að marka sér stefnu í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að fagna þeirri umræðu sem hér fer fram um vegamál og samgöngumál á Vestfjörðum. Þetta er mjög þýðingarmikið mál og það kom á daginn í umræðu fyrir vestan að vaxandi áhugi er á því að efla þessi tengsl milli suður- og norðurhluta Vestfjarða og fyrir því eru margvísleg rök. Samskipti atvinnulífsins eru mikil á þessum svæðum og stjórnsýslan er að langmestu leyti staðsett á Ísafirði þannig að það er mjög eðlilegt að þessi krafa sé uppi af hálfu íbúa Vestfjarða. Eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra er ekki gert ráð fyrir því í gildandi langtímaáætlun að ráðist verði í jarðgöng. Ef til þess kemur þá þarf um það sérstaka sjálfstæða ákvörðun og sérstaka viðbótarfjármögnun. Það er öllum ljóst og ég vil í því sambandi sérstaklega vekja athygli á því að gert er ráð fyrir því í þessari langtímaáætlun að unnið verði að rannsóknum á jarðgangakostum á þremur stöðum á landinu, þar á meðal á því að gera jarðgöng á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar. Það er mjög þýðingarmikið sem fram kom í máli hæstv. ráðherra að búið er að setja upp rannsóknaráætlun í þessum efnum og byrjað á því að skoða þessa kosti því að það er mjög mikilvægt þegar að því kemur, sem verður vonandi innan skamms að við tökum pólitíska ákvörðun um frekari jarðgangagerð í landi, að allar upplýsingar liggi þá fyrir um möguleikana sem þar eru til staðar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans. Ég vil segja að ég er almennt sammála því að jarðgangaframkvæmdir séu settar í sérstakan framkvæmdaflokk. Það fé sem ákveðið hefur verið að verja til samgöngubóta eða vegaframkvæmda á næstu tólf árum er ekki það mikið að ef af því yrði tekið til þess að standa undir jarðagangaframkvæmdum sem þarf að ráðast í á nokkrum stöðum á landinu, þá mundi það bitna mjög harkalega á vegaframkvæmdum. Ég er ekki stuðningsmaður þess að ganga á þann lið. Ég tek því undir það að litið verði á jarðgöng sem sjálfstæðan málaflokk í þessu efni og unnið að því að ná pólitískri samstöðu um að afla fjár til þessa verkefnis. Það er ýmislegt hægt að gera á þeim tíma sem mun líða þar til málið kemst í höfn því ég trúi því að það muni verða að lokum. Ég vil þó segja að pólitíska ákvörðun um að ráðast í jarðgöng á milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar verður að taka á næsta kjörtímabili, sér í lagi ef það mun verða sem að er stefnt og kjördæmaskipaninni breytt, þá er það að mínu mati algjörlega óhjákvæmilegt að pólitísk ákvörðun liggi fyrir áður en sú breyting nær fram að ganga. Það er nokkuð hægt að gera til þess að bæta vegasamgöngur á milli norðan- og sunnanverðra Vestfjarða. Það er hægt að auka snjómokstur og það er hægt að styrkja og taka upp samgöngur á milli þessara svæða með flugi og með siglingum. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að skoða þá möguleika. Ég veit að nokkuð hefur verið gert í því að auka snjómokstur og lengja þannig opnunartímann. Ég hvet til þess að þetta verði frekar athugað en nú er.

Herra forseti. Ég vil aðeins segja að ég skil vel að knúið skuli vera á um að reyna að finna leiðir til að tengja betur suðurfirðina og Ísafjörð en ég hygg samt sem áður að það hafi verið rétt áhersla sem lögð var með langtímaáætlun að reyna að bæta úr frumþörfunum fyrst. Síðan kemur að því að menn verða að gera sér grein fyrir því á hverjum tíma hvaða ráð þeir hafi á að leggja meira fjármagn fram og þá að gera sér grein fyrir því í hvaða forgangsröð verkefni skuli fara. Ég geri ráð fyrir að til þess kunni að koma að nokkur ágreiningur geti orðið milli kjördæma um slíkt.

Herra forseti. Á þskj. 220 hef ég beint fyrirspurn til samgrh. um verðmun á leigulínum um ljósleiðara. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Eru aðgerðir á döfinni til þess að jafna verðmun á milli landshluta á leigulínum Landssíma Íslands hf. um ljósleiðara?`` Fyrirspurnin er til komin vegna þess að bylting í upplýsingatækni er eitt af því sem ætti að styrkja stöðu landsbyggðarinnar í samkeppni við þéttbýlli svæði landsins. Breytingarnar upphefja vegalengdir og hraðfara þróun er í þessum málum hérlendis. Vitna má til breytinga sem varða fjarkennslu sem dæmi um þetta en þróunin á þeim vettvangi er mjög hröð. Þar við má bæta að fyrirtæki í upplýsingatækni eru nú að hasla sér völl á landsbyggðinni og eðlis starfseminnar vegna ættu þau að eiga bjarta framtíð og mynda öflugan þátt í atvinnulífinu og skapa störf sem sárlega er þörf fyrir, sérhæfð störf. Hins vegar hefur gjaldskrá fyrir leigulínur Landssímans fyrir myndflutning verið þessum fyrirtækjum þung í skauti og skerðir samkeppnishæfni þeirra. Þessi gjaldskrá er reiknuð samkvæmt kílómetragjaldi. Fyrirspurnin er til komin vegna þess að á síðasta þingi flutti ég álíka fyrirspurn og þá svaraði hæstv. samgrh. því að þessi mál væru í endurskoðun og sagði á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Ég vil bæta því við að öll þessi mál eru vitaskuld í endurskoðun og athugun með hliðsjón af því að allt landið er orðið eitt gjaldsvæði, sem vekur auðvitað ýmsar spurningar, og skýrist eftir að framkvæmdin er hafin.`` Ég vil því beina þessari fyrirspurn, sem ég hef þegar farið yfir, til hæstv. samgrh.

Herra forseti. Hér er um flókið mál að ræða sem tekur á tæknilegum atriðum og ógerningur er að svara ítarlega á svo skömmum tíma sem mér er hér ætlaður. Eigi að síður vil ég gera tilraun til þess. Verðlagning á leigulínum hefur verið til umræðu vegna samkeppnisstöðu internetsfyrirtækja á landsbyggðinni. Rétt er að fram komi að þeir sem vilja tengjast internetinu eiga fleiri kosti en leigulínu. Internetsþjónusta Landssímans er tvíþætt. Annars vegar er svonefnd gáttarþjónusta, internetsgátt símans, sem felst í því að síminn leigir fyrirtækjum aðgang að internetslínu sinni til Bandaríkjanna. Eitt annað fyrirtæki veitir sams konar þjónustu hér á landi, Intís. Hins vegar er almenn internetsþjónusta, síminn-internet, sem er aðallega veitt til heimila og smærri fyrirtækja. Rúmlega tíu önnur fyrirtæki veita þjónustu af þessu tagi. Internetsgátt símans er staðsett í símstöðinni Múla og geta viðskiptavinir sem hyggjast veita almenna internetsþjónustu tengst henni með tvennum hætti, með leigulínu og með háhraðaneti. Helstur munur þessara tveggja tenginga felst í talsvert hærri kostnaði við leigulínur. Viðskiptavinur sem fær leigulínu til tölvusamskipta hefur alla flutningsgetu línunnar til ráðstöfunar, þ.e. ákveðinn hluti fjarskiptakerfisins er frátekinn fyrir þennan eina viðskiptavin og þessa einu tengingu. Leigulínur eru í flestum tilfellum aðeins nýttar að hluta til. Viðskiptavinur greiðir hins vegar fyrir línuna án tillits til hver nýtingin er. Dæmi um þetta er tveggja megabita tenging milli Reykjavíkur og Akureyrar. Ef meðalnýting línunnar er 10% liggja 90% flutningsgetunnar ónotuð. Enginn annar getur heldur notað þessi 90%. Þetta er helsti ókostur leigulína til tölvusamskipta, þ.e. of mikill búnaður í fjarskiptakerfinu er bundinn miðað við nýtingu og kemur það óhjákvæmilega fram í verði. Hinn kosturinn er háhraðanet en það er kerfi sem er sérstaklega hannað til tölvusamskipta og samnýtir leigulínur í þeim tilgangi. Í flestum tilfellum hentar háhraðanetið jafn vel til tölvusamskipta og um leigulínu væri að ræða. Háhraðanetið byggir á tveimur þáttum, tengistöðvum --- hnútum í símstöðvum víða um land --- og leigulínum sem tengja hnútana saman. Háhraðanetið er sjálfstæð rekstrareining innan Landssímans og tekur á leigu línur af grunnneti fyrirtækisins. Stærsti kostnaðarliður í rekstri þess eru leigulínur og ræður því að miklu leyti hver gjaldskrá þess er. Í háhraðanetinu er t.d. tveggja megabita leigulína milli Reykjavíkur og hnúts á Akureyri. Allir notendur netsins og þó sérstaklega fyrirtæki á Akureyri samnýta þessa línu. Það er þessi samnýting sem endurspeglast í gjaldskrá háhraðanetsins sem er mun lægri en gjaldskrá leigulína. Viðskiptavinir símans geta tengst internetsgáttinni með leigulínum eða um háhraðanetið. Kostnaðarliðir þessara tenginga er eftirfarandi: Leigulínur, þ.e. notendalína, yfirleitt 2 til 3 km, langlína, internetsgátt. Háhraðanet, þ.e. notendalína, langlína getur komið til viðbótar, háhraðanet og internetsgátt. Kostnaðarmunur þessara tveggja aðferða liggur fyrst og fremst í langlínu eða háhraðaneti og á sérstaklega við um tengingar úti á landi. Tengingar við internetsgátt Intís eru með sama hætti. Fljótlega eftir að síminn hóf rekstur gáttar sinnar tók Intís þá stefnu að taka ekki við viðskiptavinum með tengingu um háhraðanetið. Í upphafi voru forsvarsmenn Intís hins vegar ánægðir með það framtak sem síminn sýndi með uppbyggingu netsins. Landsíminn telur tengingu um háhraðanetið ekki síði að gæðum en tengingu með leigulínu. Landssíminn gerir ráð fyrir að taka í notkun á fyrri hluta næsta árs svokallað APM-net sem hefur margfalda afkastagetu á við núverandi kerfi. Gera má ráð fyrir að stór hluti alls gagnaflutnings, þar á meðal internetsumferð, fari um APM-netið. Gert er ráð fyrir að gjaldtaka fyrir afnot af APM-netinu verði ekki fjarlægðarháð fremur en gjaldtaka fyrir háhraðanetið. Þó nokkur fyrirtæki bæði á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi veita eins þjónustu og Landssíminn veitir með síminn-internet. Fyrir þessa þjónustu er notaður sérstakur innhringibúnaður. Búnaður þessi hefur tvær tengingar við símkerfið og internetsgáttina. Aðgangur að þjónustunni fer þannig fram að heimilistölvan tengist ofangreindum búnaði með tengingu um símkerfið og er í engu frábrugðið venjulegu símtali nema að símtalið er tölvutal. Eftir að tengingin er komin á geta internetssamskipti átt sér stað um það samband sem búnaðurinn hefur við internetsgáttina. Internetsþjónusta annarra fyrirtækja er byggð upp á sama hátt, þ.e. rekstur innhringibúnaðar og tenging, annaðhvort við internetsgátt símans í Múlastöð eða internetsgátt Intís í Tæknigarði. Þar sem landið er eitt gjaldsvæði breytir engu fyrir einstaka notendur hvar á landinu þessi fyrirtæki eru með tilliti til símtenginga en ýmsir valkostir eru fyrir hendi vegna tenginga við internetsgáttir eins og skýrt var að framan. Ég hef beðið um að tekin séu dæmi um hvað það muni kosta að reka fyrirtæki t.d. á Höfn í Hornafirði og í Breiðholtshverfi í Reykjavík. Þá kemur í ljós að ef tengt er með leigulínu nemur kostnaður samtals á mánuði ef miðað er við 256 kílóbit 484.867 kr., en ef háhraðanet er notað 183.127 kr. Í Breiðholtshverfi í Reykjavík er sambærilegur kostnaður með leigulínu 186.517, með notendalínu sem er 5 km, en ef notendalínan er 2 km og notað er háhraðanet 183.127 kr. Kostnaður er sá hinn sami hvar sem slíkt fyrirtæki er rekið á landinu, eins og ég skil það, ef háhraðnetið er notað.

Hæstv. forseti. Hér er hreyft einhverju mesta hagsmunamáli landsbyggðarinnar og réttlætisins. Íslenska þjóðin á ljósleiðarann og það hlýtur að vera skýlaus krafa landsbyggðarinnar að hún hafi sama aðgang og fyrir sama verð að þessum ljósleiðara. Það er óásættanlegt að tala um byggðastefnu þegar það kostar þjónustufyrirtæki sem er staðsett úti á landsbyggðinni 700--800 þús. kr. meira að kaupa þjónustu af þessu fyrirtæki en ef það væri staðsett á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna þarf ekki að ræða málið lengi og ítarlega. Ef það er skoðun ríkisstjórnarinnar, sem ég ætla að sé, að hér beri að halda uppi byggðastefnu er engin leið jafnörugg til árangurs og að jafna aðganginn að ljósleiðaranum, að allir hafi sama aðgang. Það mun þýða að menn munu fremur staðsetja fyrirtæki sín úti á landsbyggðinni í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Auðvitað fagna ég því að þessi fyrirspurn skuli vera komin fram, hún er gott innlegg í það að rifja upp þetta mál. Ég vil hins vegar benda skýrt á að í þeirri till. til þál. um byggðamál sem fyrir liggur er kveðið á um að fullur jöfnuður skuli ríkja í þessum efnum þannig að um leið og við höfum afgreitt þá tillögu með þeim texta sem fyrir liggur kemur jöfnuður á alla þessa þjónustu.

Virðulegi forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér er hafin og þakka það frumkvæði sem hv. fyrirspyrjandi hefur sýnt með þessu og svör hæstv. ráðherra. Aðalatriði málsins er auðvitað það að hinn breytilegi kostnaður við að reka ljósleiðarakerfið er ekki kílómetratengdur, hann er ekki fjarlægðaháður, eins og hæstv. ráðherra komst áðan að orði. Það er aðalatriði málsins. Þetta kom mjög skýrlega fram þegar sú ákvörðun var tekin á Alþingi með breytingu á fjarskiptalögum að jafna símakostnaðinn. Sú ákvörðun ein og sér hafði mikið að segja fyrir hinar dreifðu byggðir. Til að mynda leiddi það í ljós að almennur símakostnaður á Vestfjörðum lækkaði við þessa aðgerð um 11% sem er gríðarlega mikið. Menn voru eiginlega að spara sér símareikning einn mánuð á ári við þessa ákvörðun eina og sér. Við sjáum af þessu að þetta skiptir mjög miklu máli enda gengur þetta sem rauður þráður í gegnum alla byggðaáætlunina sem hæstv. forsrh. hefur þegar mælt fyrir og þess vegna skiptir mjög miklu máli að okkur takist að stíga frekari skref í átt að því að jafna fjarskiptakostnaðinn sem er auðvitað mjög þýðingarmikið sem innlegg inn í byggðaumræðuna og mjög þýðingarmikið eins og hefur verið bent á svo hægt sé að staðsetja margs konar atvinnustarfsemi og fyrirtæki úti á landi sem eru nú í Reykjavík.

Herra forseti. Hér er vissulega hreyft brýnu máli og hv. þm. Jón Kristjánsson á heiður skilið fyrir að halda því vakandi hér á Alþingi. Það kom fram í máli hv. þm. að um þetta sé fjallað í tillögu til byggðaáætlunar og var helst að skilja að ef sú tillaga yrði samþykkt gerðust hlutirnir nánast af sjálfu sér. Bingó! Jöfnuður kominn á. Þetta er ekki svo einfalt, herra forseti, eins og við vitum og þess vegna er mjög brýnt að þeirri spurningu sem hér er varpað fram sé svarað, þ.e. hvort aðgerðir séu á döfinni til að jafna verðmun milli landshluta. Þær aðgerðir þarf að fara í, ekki síst ef tillaga til byggðaáætlunar á að hafa þau áhrif sem menn binda vonir við. Mér fannst, herra forseti, ráðherra fyrst og fremst gera okkur grein fyrir möguleikum tækninnar og verðmismun eftir því hvaða tækni menn teldu sig þurfa eða vildu nota en það kæmi ekki nógu skýrlega fram hvort aðgerðir væru yfir höfuð í gangi til að jafna þann mun sem menn hafa bent réttilega á að er svo brýnt að verði jafnaður.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin. Hann svaraði því til hvaða tæknilegir möguleikar væru á því að jafna þennan kostnað. Mér finnst mergurinn málsins að möguleikar tækninnar, sem ég hef hvorki tíma né þekkingu til að fara út í á þessum vettvangi, verði notaðir til að jafna kostnaðinn, en hér er um að ræða myndflutning. Þegar er búið að jafna símakostnað og annan kostnað, en hér er um að ræða hina nýju möguleika á myndflutningi. Sem dæmi má t.d. nefna fréttasendingar utan af landsbyggðinni og möguleika landsbyggðarinnar til að gera sig gildandi á ýmsum sviðum þar sem þessi nýja tækni er notuð. Ég fagna því auðvitað og vissi að byggðaáætlunin, sem er til umræðu og í nefnd núna á Alþingi, geri ráð fyrir þessu og það er viljayfirlýsing þingsins þá að þetta verði gert. Mér finnst það undirstrika vilja þingsins í þessum efnum og allt ber að sama brunni að þessu verður að hrinda í framkvæmd og nota til þess þá tæknilegu möguleika sem til eru en eins og kom fram í svari hæstv. samgrh. eru þeir vissulega fyrir hendi.

Herra forseti. Ekki er um það að ræða að ljósleiðari Landssímans sé óþrjótandi auðlind sem hægt er að ganga í eins og manni sýnist. Það er nú ekki svo og auðvitað verður að vera verð fyrir notkunina og ákveðnar skorður eru settar við því. Það sem er aðalatriðið er að fyrirtæki í upplýsingaiðnaði sem sett eru upp á landsbyggðinni eins og internetsfyrirtæki geta verið rekin á sambærilegu verði og í Reykjavík og það er ekki dýrara. Eina leiðin til að ganga úr skugga um það er að viðkomandi fyrirtæki biðji um tilboð, annars vegar frá Intís og hins vegar frá Landssímanum til að ganga úr skugga um hvort verð sé ekki hið sama. Ég vil jafnframt endurtaka það sem ég sagði áðan að á fyrri hluta næsta árs verður svokallað APM-net tekið í notkun sem hefur þá miklu kosti, eins og ég skil það, að viðkomandi notandi getur tryggt sér það rými sem hann óskar eftir í háhraðanetinu --- ég er nú ekki nógu góður í þessum tækniorðum --- eða á ljósleiðaranum þannig að engin hætta á að verða á því að það skerðist. Eins og nú standa sakir er umferðin um ljósleiðarann, um háhraðanetið þannig að gengið er út frá því að kannski í 1% tilvika kunni að verða einhver töf á afgreiðslu. Þó er reynt að passa upp á það, t.d. milli Reykjavíkur og Akureyrar, að til slíks geti alls ekki komið þannig að tæknimenn segja mér að enginn munur sé á gæðum háhraðanetsins og leigulínunnar þegar við erum að tala um internetsþjónustu og verðið er fullkomlega sambærilegt ef háhraðanetið er notað. En hitt, að vera stöðugt að tönnlast á því að landsbyggðin sitji við verra borð að þessu leyti, hefur valdið því að menn hafa verið hikandi við að setja slík fyrirtæki upp úti á landi og hef ég mjög nýlegt dæmi um það að villandi upplýsingum var haldið fram þannig að ég óskaði eftir því við viðkomandi aðila að þeir leituðu tilboða hjá internetsfyrirtækjum til þess að ganga úr skugga um hvað sé til boða.

Herra forseti. Það þarf ekki að segja frá því hér að verð á orku í stóriðjusamningum er venjulega tengt við verð á þeim afurðum sem verið er að framleiða. Þannig hefur það verið hér á landi og þannig er það líka í flestöllum samningum um orkuverð til stóriðju. Þetta veldur því að gífurleg sveifla er á verði á orku og núna að undanförnu hefur verð á áli lækkað mjög verulega. Verð á áli komst upp í um 1.900 til 2.000 dollara tonnið um tíma en núna í sumar fór verð á áli, einu sinni sá ég var, niður fyrir 1.300 dollara tonnið. Ég held reyndar að það hafi staðið skamma hríð en þetta sýnir hvað sveiflan er gífurleg og þetta hefur áhrif á tekjur Landsvirkjunar. Eftir því sem álverðið er lægra, eftir því eru tekjur Landsvirkjunar lægri og þar með eru möguleikar Landsvirkjunar bæði til þess að leggja línur og lækka verð minni en ella væri. Af þessum ástæðum, herra forseti, hef ég flutt eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. iðnrh.: 1. Hvert er verðið á hverju tonni af áli á síðasta fjórðungi þessa árs? Hvað hefur verðið lækkað mikið miðað við afkomuáætlanir Landsvirkjunar í upphafi ársins 1998? 2. Hver eru áhrifin af lækkun álverðs á orkuverð sem stóriðjufyrirtækin greiða til Landsvirkjunar, a. alls, b. á hverja kílóvattstund að meðaltali á þriggja mánaða tímabili? 3. Hver yrði tekjulækkunin af sölu Landsvirkjunar á raforku til stóriðju á næsta ári ef verðið héldist það sama út allt árið 1999 í samanburði við þær tekjur sem Landsvirkjun hafði af sölu á orku til stóriðju á árinu 1997? Það ár var í raun og veru metár. 4. Telur ráðherra tilefni til að endurskoða verðlagsviðmiðanir stóriðjufyrirtækja? 5. Telur ráðherra ástæðu til að endurskoða fyrri áætlanir um lækkun raforkuverðs til almennings? Eins og kunnugt er hafa gengið yfir allmiklar breytingar á þessu sviði á undanförnum missirum. Meðal annars hafa þær birst í því að álverið í Straumsvík hefur verið stækkað. Það hefur birst í að tekin hefur verið ákvörðun um stækkun járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga og það hefur birst í að byggt hefur verið tiltölulega lítið álver í Hvalfirði sem heitir Norðurál. Þessi fyrirtæki búa núna öll við talsverðan vanda vegna óvissu, bæði í hráefnisverði og í orkuverði í heiminum og þetta blandast allt saman inn í hugmyndir stórra erlendra fyrirtækja um að koma upp stóriðju á Íslandi. Ég held að það verði að viðurkenna og horfast í augu við eins og er, að líkurnar á því að stór erlend iðnfyrirtæki verði byggð upp hér á landi á næstunni hafa minnkað mjög verulega á undanförnum missirum án þess að útilokað sé að til slíks þurfi að koma. Af þessum ástæðum, herra forseti, hef ég borið fram þá fyrirspurn til hæstv. iðnrh. sem ég greindi frá áðan.

Herra forseti. Á þskj. 117 beinir hv. þm. Svavar Gestsson til mín eftirfarandi fyrirspurn um lækkun álverðs og lækkun orkuverðs. Í fyrsta lagi spyr hv. þm.: Hvert er verðið á hverju tonni af áli á síðasta fjórðungi þessa árs? Hvað hefur verðið lækkað mikið miðað við afkomuáætlanir Landsvirkjunar í upphafi ársins 1998? Álverð á þriðja ársfjórðungi ársins 1998 var 1.344 dollarar á tonnið og er þá miðað við þriggja mánaða LME-verð. Verð á fjórða ársfjórðungi liggur ekki fyrir en gera má ráð fyrir að verðið verði mjög svipað og á þriðja ársfjórðungi eða um 1.350 dollarar á tonn. Á þessum forsendum verði meðalverð ársins 1998 1.374 dollarar á tonnið. Í áætlunum Landsvirkjunar var miðað við að LME-álverðið verði 1.500 dollarar á tonn á árinu 1998 að meðaltali. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Hver eru áhrifin af lækkun álverðs á orkuverð sem stóriðjufyrirtækin greiða til Landsvirkjunar, a. alls, b. á hverja kílóvattstund að meðaltali á þriggja mánaða tímabili? Með leyfi forseta og vonandi með leyfi hv. þm. líka langar mig til af því að þetta er viðamikil fyrirspurn að fá að svara annarri og þriðju spurningu saman. Í þriðju spurningu spyr hv. þm.: Hver yrði tekjulækkunin af sölu Landsvirkjunar á raforku til stóriðju á næsta ári ef verðið héldist það sama út allt árið 1999 í samanburði við þær tekjur sem Landsvirkjun hafði af sölu á orku til stóriðju á árinu 1997? Miðað við álverð eins og það var á árinu 1997 eða 1.619 dollarar á tonnið og álverð um 1.350 dollarar á tonnið verður munurinn á tekjum á árinu 1999 í Bandaríkjadollurum 6,6 millj. eða íslenskum krónum 450 millj. kr. Þannig reiknað nemur lækkun á rafmagnsverði á kílóvattstund vegna rafmagnssölu til álvera að meðaltali um 1,9 millum á hverja kílóvattstund. Í fjórða lagi spyr hv. þm.: Telur ráðherra tilefni til að endurskoða verðlagsviðmiðanir stóriðjufyrirtækja? Ekki er grundvöllur fyrir endurskoðun á verðlagsviðmiðunum stóriðjufyrirtækja vegna gildandi rafmagnssamninga sem allir eru tiltölulega nýgerðir og gilda í 20 ár frá undirritun. Ákvæðum sem þessum verður vart breytt nema til komi ófyrirsjáanlegar og langvarandi breytingar á verði öðrum hvorum samningsaðilanum til verulegs tjóns umfram það sem við má búast vegna eðlilegra sveiflna í efnahags- og viðskiptamálum heimsins. Hins vegar hefur Landsvirkjun að undanförnu unnið að undirbúningi samninga við fjármálastofnanir sem hefðu það í för með sér að minnka áhættu fyrirtækisins vegna sveiflna í álverði og eru það samningar sem eru vel þekktir, að menn geta keypt sér tryggingu fyrir miklum breytingum á því. Það vekur svo aftur á móti upp spurningar um hvort svo stór hluti af raforkusölu eins fyrirtækis, eins og Landsvirkjunar í þessu dæmi, eigi að vera bundinn við álverð að svo stórum hluta sem raun ber vitni. En eftir því sem betri tækifæri gefast til þess að tryggja sig fyrir slíkum sveiflum er öryggið meira. Í fimmta lagi spyr hv. þm.: Telur ráðherra ástæðu til að endurskoða fyrri áætlanir um lækkun raforkuverðs til almennings? Samkvæmt ákvörðun eigenda Landsvirkjunar var haustið 1996 gert ráð fyrir að heildsöluverð fyrirtækisins til almenningsveitna yrði óbreytt að raungildi til ársins 2000 og síðan lækkaði það um 2--3% árlega á árunum 2001--2010 eða um 20--30% að raunvirði á þessu tíu ára tímabili. Afkoma áranna 1996 og 1997 varð verulega hagstæðari en áætlað var. Horfur fyrir árin 1998 og 1999 eru aftur á móti nokkuð lakari. Samkvæmt upphaflegri áætlun eigendanna var gert ráð fyrir að hagnaður yrði að meðaltali 400 millj. kr. á ári þessi ár. Raunveruleg niðurstaða ef tekið er tillit til mun lakari afkomu áranna 1998 og 1999 gæti orðið um 1.100 millj. kr. Það gefur því ekki tilefni til að endurskoða fyrri áætlanir um raunlækkun raforkuverðs nema ef vera kynni í þeim tilgangi að flýta lækkunarferlinu sem fyrirhugað var á sínum tíma.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svörin. Það sem skiptir mestu máli í bili er náttúrlega síðasta svarið þar sem hann lýsir því yfir að hann telji enga ástæðu til að hægja á því lækkunarferli sem var ákveðið af eignaraðilum árið 1996. Þvert á móti segir hann fullum fetum að það geti jafnvel komið til greina að flýta þessu lækkunarferli þrátt fyrir þau áföll sem Landsvirkjun er greinilega að verða fyrir á árunum 1998 og 1999. Það sem er hins vegar athyglisvert í svarinu að öðru leyti er það að fyrirtækið er að verða fyrir gríðarlegu höggi núna miðað við fyrri áætlanir sínar. Afkoma Landsvirkjunar versnar bersýnilega um 450 millj. kr. á næsta ári frá því sem gert hafði verið ráð fyrir. Það er gríðarlega mikil breyting. Kannski sést breytingin enn þá betur í því að talið er að þessi lækkun eða skerðing á afkomu fyrirtækisins og lækkun á álverði hafi það í för með sér að greiðslur stóriðjufyrirtækjanna til Landsvirkjunar lækki að meðaltali um nærri 2 mill á kílóvattstundina. Það er langt yfir 10% af því orkuverði sem þessi fyrirtæki eru að borga. Hvað það er nákvæmlega mikið skal ég ekki segja á þessu stigi málsins en það er langt yfir það. Þetta sýnir auðvitað að óhjákvæmilegt er að ef nýir stóriðjusamningar verða gerðir þá verður að tryggja að teknar verði inn aðrar viðmiðanir. Það er útilokað fyrir þjóðarbúið, jafnlítið þjóðarbú og okkar, að miða allar orkuverðsformúlur við verð á áli eins og við gerum. Jafnvel þó út í það yrði farið að byggja nýtt álver t.d. á Austurlandi eða hvar sem væri, þá væri rangt að miða verðið þar á orkunni við verð á áli. Þjóðarbúið þolir ekki meiri skakkaföll af því tagi sem þessi tíðindi segja okkur í raun og veru, sem hæstv. ráðherra var að upplýsa okkur um, að við erum komin hættulega langt í þessum efnum. Ég vil hins vegar taka undir það með hæstv. ráðherra að mjög mikilvægt er að Landsvirkjun kaupi sér þessa tryggingarsamninga, þessa verðbreytingatryggingarsamninga og auðvitað hefði fyrirtækið átt að vera búið að því fyrir löngu.

Herra forseti. Eins og kom fram í svari mínu áðan var gert ráð fyrir því að á árunum 1996--1999 yrði hagnaður Landsvirkjunar í kringum 400 millj. kr. að meðaltali á þeim árum. Hagnaður áranna 1996 og 1997 er langt umfram þetta sem betur fer. En þegar tekið er tillit til þeirra skakkafalla sem fyrirtækið verður fyrir núna, bæði vegna minni raforkusölu og lækkunar álverðs, er engu að síður gert ráð fyrir að hagnaður fyrirtækisins á þessu tímabili verði 1.100 millj. kr. að meðaltali í staðinn fyrir 400 millj. kr. Árin 1996--1997 hafa því skilað hagnaði umfram þær áætlanir sem menn voru með á sínum tíma. Eins og menn muna frá nokkuð snarpri umræðu á sínum tíma var samkomulag um að vera með óbreytt raunverð raforku frá 1996 til ársins 2000. Hvað eiga menn hins vegar við með óbreyttu raunverði? Jú, að það héldi í við verðlagshækkanir í landinu. Hvernig á að mæla þær? Það voru engin ákvæði í þeim samningi um hvaða vísitölu skyldi nota, hvort skyldi nota byggingarvísitölu eða neysluverðsvísitölu. Frá 2001--2010 var gert ráð fyrir að um 2--3% lækkun yrði að ræða eins og hér hefur komið fram. Ef við horfum til næstu áramóta, því venjan hefur verið sú að hækka verðið á raforkunni um áramót, og hækkað yrði samkvæmt byggingarvísitölu, sem ég vil taka skýrt fram að hefur ekki verið gert á undanförnum árum, menn hafa ekki alltaf farið nákvæmlega eftir henni, þá ætti að hækka taxtana um 2,5% um næstu áramót. Stjórn Landsvirkjunar hefur enga ákvörðun tekið um slíka hækkun þannig að allar líkur eru á því að raforkuverðið verði ekki hækkað um næstu áramót a.m.k. Ef menn nota hins vegar neysluverðsvísitöluna er gert ráð fyrir að hækkunin verði 0,6%. Vísitalan skiptir því þarna verulega miklu máli. Ef menn nota neysluverðsvísitöluviðmiðunina, sem er miklu eðlilegra að nota en byggingarvísitöluna vegna þess að hún mælir miklu frekar útgjöld heimilanna en byggingarvísitalan nokkru sinni, þá fyndist mér í raun og veru ekki taka því fyrir fyrirtækið að hækka taxtana um áramót, enda er það orðið fullseint úr því sem komið er vegna þess að dreififyrirtækin þyrftu í sjálfu sér að vera búin að fá vísbendingar um það miklu fyrr ef til hækkunar kæmi.

Virðulegi forseti. Að undanförnu hefur orðið töluvert mikil umræða um þá fólksfækkun sem hefur átt sér stað á ýmsum landsvæðum og þá sérstaklega í dreifbýlinu og talið er að um 13% þjóðarinnar búi í sveitarfélögum þar sem sjá megi hættumerki hvað varðar þróun í búsetu. Þessu hefur að hluta til verið svarað með aukinni kröfu um stefnu stjórnvalda í byggðamálum og nýsköpun í atvinnulífi í dreifbýlinu. Í nýlokinni kjördæmaviku þar sem þingmenn ferðuðust um kjördæmin og ræddu við sveitarstjórnarmenn og þá sem hafa staðið fyrir nýsköpun í atvinnulífi kom það ítrekað fram t.d. á Suðurlandi og fleiri landsvæðum að grunnforsendan fyrir nýsköpun í atvinnulífi, sérstaklega í dreifbýlinu og þar sem bændur sem hafa búið við mjög mikinn samdrátt í sinni atvinnugrein og hafa leitast við að koma með einhverja nýsköpun inn í atvinnulífið, að grunnforsendurnar vanti fyrir því að hægt sé að byggja upp öflugt atvinnulíf á landsbyggðinni. Það vantar þriggja fasa rafmagn. Rafmagnið tekur ekki við því aukna álagi sem nýsköpun í atvinnulífi fylgir. Rafmagnið þolir heldur ekki álagið sem fylgir þeirri kröfu sem gerð er um hagræðingu og nýsköpun innan landbúnaðarins. Þar eru menn að tækjavæða og þurfa að leggja í verulegan kostnað vegna þess að þriggja fasa rafmagn vantar í sveitum landsins. Við heyrðum hér áðan rætt m.a. um ekki nógu góða þjónustu símkerfisins og ljósleiðara. Helstu athugasemdir sem gerðar hafa verið eru þó varðandi þrífösunina á rafmagni. Einu sinni var í gangi stefna og samningur við Orkusjóð, stefna sem nú þegar er búið að framkvæma, þar sem Orkusjóður lagði ákveðna fjárhæð ár hvert í endurnýjun á raflögnum þannig að um þriggja fasa rafmagn yrði að ræða. Nú hefur mér skilist að um sé að ræða nýjar greiðslur í Orkusjóð sem ekki var áður gert ráð fyrir, upp á fjórða hundrað millj. kr. sem Landsvirkjun er að greiða í Orkusjóð samkvæmt upplýsingum sem komu fram fyrir stuttu. Skuldabréf þar sem um er að ræða greiðslur fyrir verk sem unnin voru fyrir þó nokkrum árum. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra hvort þessir peningar eigi að renna í þau verkefni sem áður voru hjá Orkusjóði, t.d. endurnýjun rafmagns. Á þskj. 218 ber ég fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. ráðherra: ,,Hvaða svæði landsins eru enn án þriggja fasa rafmagns? Hver er staðan hjá Rafmagnsveitum ríkisins í hverju umdæmi fyrir sig? Hve miklu fé hefur verið veitt til þessa verkefnis síðustu fimm ár og hve stórum áfanga hafa þær fjárveitingar skilað, sundurliðað eftir árum? Hver er áætluð heildarfjárþörf til þess að ljúka verkefninu? Hefur iðnaðarráðuneytið mótað stefnu í þessum málum og sett ákveðin tímamörk? Ef svo er, hver er stefnan og hvenær er áætlað að verkinu ljúki? Hverjar eru áætlaðar árlegar fjárveitingar til þess?``

Herra forseti. Á þskj. 218 spyr hv. þm. Margrét Frímannsdóttir um áætlanir í raforkumálum. Í fyrsta lagi spyr hv. þm.: ,,Hvaða svæði landsins eru enn án þriggja fasa rafmagns? Hver er staðan hjá Rafmagnsveitum ríkisins í hverju umdæmi fyrir sig?`` Í sveitum landsins er meiri hluti íbúa eingöngu með aðgang að einfasa rafmagni. Það er ekki bundið við ákveðin svæði eða landshluta heldur er kerfið þannig uppbyggt að út frá aðveitustöðvum liggja þriggja fasa meginlínur og strengir um þéttbýlustu svæðin. Þeir sem búa í námunda við slíkar þriggja fasa dreifilínur hafa margir hverjir fengið þriggja fasa rafmagn. Til að meta aðgengi notenda Rafmagnsveitna ríkisins eftir landshlutum er best að líta á fjölda þriggja fasa spennistöðva. Hlutfall þriggja fasa spennistöðva í einstökum umdæmum Rafmagnsveitna ríkisins eru sem hér segir: Í Kjós 5,6%, á Vesturlandi 12,8%, á Norðurlandi vestra 11,3%, á Norðurlandi eystra 25,6%, á Austurlandi 7,4% og Suðurlandi 18,2%. Að meðaltali eru 15,2% spennistöðva í sveitum þriggja fasa og í þriggja fasa línu. 11,7% spennistöðva eru einfasa en staðsettar í þriggja fasa línum þannig að aðeins þarf að skipta um spennistöð óski notendur eftir þriggja fasa rafmagni. Hins vegar eru 3.280 spennistöðvar, eða 72,6% einfasa í einfasa línum. Í öðru lagi spyr hv. þm.: ,,Hve miklu fé hefur verið veitt til þessa verkefnis á síðustu fimm árum og hve stórum áfanga hafa þær fjárveitingar skilað, sundurliðað eftir árum.`` Á undanförnum fimm árum hefur á vegum Rafmagnsveitna ríkisins verið varið um 790 millj. kr. til styrkingar og endurnýjunar á rafdreifikerfinu til sveita. Auk þess hafa notendur lagt fram 65 millj. kr. í heimtaugagjöld. Á árinu 1995 gerðu ríki og Rafmagnsveitur ríkisins samning með sér sem tók m.a. til styrkingar og endurnýjunar á dreifikerfi í sveitum. Í ár verður 123 millj. kr. varið til þessa verkefnis en í frv. til fjárlaga fyrir árið 1999 er talan 150 millj. Framlagið fer því hækkandi. Ekki hafa fyrr verið settir jafnmiklir fjármunir á svo skömmum tíma til styrkingar og endurnýjunar á dreifikerfi í sveitum. Stærstum hluta þessa fjármagns hefur verið varið til lagningar á 11 og 19 kw. jarðstrengjum, alls um 350 km. Þessir strengir eru nær eingöngu þriggja fasa og auka möguleika á þriggja fasa rafmagni þar sem þeir eru lagðir. Hafa ber í huga að við val á verkefnum til strenglagna er í fyrsta lagi horft til þess að raforkukerfið hafi næga flutningsgetu. Í öðru lagi er horft til þess hvar bilanir verða helst vegna ísingar, veðuráraunar og hrörnunar. Í þriðja lagi er leitast við að auka þrífösun þar sem álag er mest. Með því fjármagni sem verið hefur til ráðstöfunar hefur orðið að leggja megináherslu á tvo fyrri liðina. Í þriðja lagi spyr hv. þm.: ,,Hver er áætluð heildarfjárþörf til þess að ljúka verkefninu?`` Ef þrífasa á þá 4.500 km af dreifikerfinu hjá Rafmagnsveitum ríkisins sem eru einfasa þarf að setja upp 3.810 þriggja fasa dreifistöðvar hjá þeim notendum sem ekki hafa möguleika á þriggja fasa rafmagni í dag. Þar er um verulega fjármuni að ræða. Samkvæmt upplýsingum Rafmagnsveitna ríkisins er kostnaður vegna þessa verkefnis lauslega metinn á um 8,6 milljarða kr. Hann skiptist þannig að 6,7 milljarðar eru vegna lína og 1,9 milljarðar vegna spennistöðva. Í fjórða lagi spyr hv. þm.: ,,Hefur iðnaðarráðuneytið mótað stefnu í þessum málum og sett ákveðin tímamörk? Ef svo er, hver er stefnan og hvenær er áætlað að verkinu ljúki? Hverjar eru áætlaðar árlegar fjárveitingar til þess?`` Þann 1. nóvember 1990 sendi orkuráð frá sér ályktun um styrkingu rafdreifikerfisins á Íslandi. Gerði hún ráð fyrir að á árunum 1991--1997 yrði lokið við það sem eftir er af styrkingu rafdreifikerfa í sveitum landsins svo þau gætu borið það álag sem á þeim yrði á næstu árum. Með þeim hætti yrði unnt að veita raforkunotendum í strjálbýli eins góða þjónustu og nú er veitt í þéttbýli eftir því sem yfirleitt er mögulegt vegna kostnaðar. Í ályktun ráðsins kemur fram að heildarkostnaður við styrkingu rafdreifikerfisins í sveitum næmi rúmum milljarði kr. Í forsendum þeirrar ályktunar er gert ráð fyrir að ekki skuli þrífasa línur nema þar sem það er nauðsynlegt af öðrum ástæðum en þeirri einni að útvega þriggja fasa rafmagn. Þannig skuli beita þrífösun til að auka flutningsgetu og jafna álag á fasa. Þannig skuli koma upp þrífasa línum til að viðhalda hringtengingarmöguleikum þar sem álagsþéttleiki er það mikill að heildarkostnaður notenda og rafveitu verði lægri með þriggja fasa kerfi. Skal þó miða við þrífösun á aðallínum enda þótt þess gerist ekki þörf vegna spennu. Þrífösun á álmum og aðallínum með litlu álagi fellur hins vegar utan áætlunarinnar. Þriggja fasa rafmagn er yfirleitt ekki lagt í íbúðir í þéttbýli. Þá er yfirleitt ekki þörf á því í sveitum. Þess er ekki þörf vegna rafhitunar og almennra búnota því að unnt er að fá tæki og búnað sem notað getur einfasa rafmagn. Nú er að hefjast endurskoðun á rekstrarsamningi Rafmagnsveitna ríkisins, iðnrn. og fjmrn. og við þá endurskoðun gefst tækifæri á að leggja línurnar í rekstri og fjárfestingu fyrirtækisins fyrir næstu ár.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Það sem upp úr stendur er að samtímis því að hæstv. ríkisstjórn er að hvetja til nýsköpunar í atvinnulífi í dreifbýlinu og í farvatninu eru tillögur um enn frekari samdrátt í landbúnaði, þá erum við með á bilinu 4.500--5.000 km langar línur sem eftir á að endurnýja þar sem um einfösun er að ræða en ekki þrífösun. Um 123 millj. kr. eiga að fara í þetta verkefni í ár og 150 á næsta ári. Það segir okkur að hægt yrði að leggja eða endurnýja um 300 km. Ef við héldum sama framkvæmdahraða og verið hefur þá mun taka næstu 40--50 ár að leysa verkefnið. Þessi samningur sem gerður hefur verið er aðeins um að hluti af þeim arðgreiðslum sem Rarik er gert að greiða í ríkissjóð á að renna í þetta verkefni, það er ekki öll arðgreiðslan. Meðan þannig er haldið á málum stöndum við ósköp einfaldlega frammi fyrir því að verði ekki farið í sérstakt átak á þessu sviði, þá verðum við næstu 40 árin að koma þessum grunnþætti fyrir atvinnulífið á landsbyggðinni í lag. Meðan við getum ekki boðið þeim sem vilja taka þátt í nýsköpun í atvinnulífi, t.d. ferðaþjónustu í dreifbýlinu, þriggja fasa rafmagn eru það nánast orðin tóm að tala um fjarvinnslu, hagræðingu, ný atvinnutækifæri úti á landi o.s.frv. Ég held að við hljótum að leggja sérstaka áherslu á að frá þessum málum verði gengið ef ríkisstjórnin ætlar að breyta rekstrarfyrirkomulagi orkufyrirtækjanna í landinu. Það verður að liggja fyrir áætlun í þessum efnum áður.

Herra forseti. Varðandi Framleiðni- og orkusjóð er það rétt sem hv. þm. sagði, að áætlaðir eru viðbótarfjármunir 50 millj. kr. á næsta ári og síðan 50 millj. kr. á ári næstu fimm árin. Þeir fjármunir eru tryggðir m.a. með því að Landsvirkjun greiðir fyrir þann kostnað sem ríkið hefur orðið fyrir vegna Fljótsdalsvirkjunar á næstu fimm árum með endurgreiðslu í Orkusjóð. Þeir fjármunir eru hins vegar ekki ætlaðir til að standa undir kostnaði við þetta. Þar eru aðrir fjármunir til ráðstöfunar. Þeir fjármunir eru ætlaðir til að viðhalda stöðugleika og árlegu framlagi til rannsókna á virkjunarkostum víða um land. Hugsunin sem þar liggur að baki er örlítið öðruvísi. Til arðgreiðslna frá Rafmagnsveitum ríkisins hefur enn ekki komið í ríkissjóð. Þeir fjármunir hafa fyrst og fremst verið notaðir til nýsköpunar í atvinnulífinu og til að fjármagna lagningu nýrra strengja til að styrkja m.a. þrífösunina í landinu. Það sem eftir stendur, eða eins og hv. þm. orðaði það í upphafi seinni ræðu sinnar, það sem upp úr stendur er: Á sama tíma og ríkisstjórnin hvetur til nýsköpunar í atvinnulífinu er hún jafnframt að framkvæma verkefni sem aldrei hefur verið meira lagt í en í tíð þessarar ríkisstjórnar, þ.e. að greiða fyrir þeim möguleikum að menn geti haft aðgang að tryggu og nægu rafmagni til nýsköpunar í atvinnulífinu, m.a. með strenglagningunni og þrífösuninni.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. félmrh. um niðurstöðu nefndar um kynferðislegt ofbeldi gagnvart þroskaheftum. Þetta er í annað sinn sem ég ber fram þessa fyrirspurn. Hún var lögð fram á þinginu í vor en þá gafst ráðherra ekki tóm til að svara henni. Í október 1996 skipaði hæstv. ráðherra þriggja manna nefnd til að taka saman upplýsingar um kynferðislegt ofbeldi gagnvart þroskaheftum. Nefndin var síðan endurskipuð í mars 1997. Sú nefnd skilaði skýrslu í október 1997, fyrir rúmu ári síðan, en ekkert hefur heyrst af því hvað fólst í skýrslunni né af tillögum nefndarinnar. Eins og menn þekkja hafa þessi mál verið í verulegum ólestri. Tiltölulega nýlega hófst umræða um kynferðislegt ofbeldi gagnvart þessum hópi sem á reyndar undir högg að sækja í samfélaginu. Kynferðisleg misnotkun á þroskaheftum viðgengst því miður víða og samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni einnig á ákveðnum stöðum, svo sem skemmtistöðum. Það er mjög mikilvægt að brugðist verði við og okkur ber að gera það. Brýnt er að heyra hverjar niðurstöður umræddrar nefndar voru. Rúmt ár er liðið síðan hún skilaði af sér án þess að nokkuð hafi heyrst af vinnu hennar. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: ,,Hverjar voru helstu niðurstöður nefndar sem skipuð var í október 1996 og tók saman upplýsingar um kynferðislegt ofbeldi gagnvart þroskaheftum? Hyggst ráðherra gera niðurstöður hennar opinberar og ef svo er, hvenær? Kalla niðurstöður nefndarinnar á aðgerðir af hálfu yfirvalda?`` Þar sem nokkuð langt er síðan þessi fyrirspurn kom fram, þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra í viðbót: Hafa yfirvöld gripið til aðgerða nú þegar í kjölfar vinnu þessarar nefndar?

Herra forseti. Spurt er um helstu niðurstöður nefndar sem hér var til umræðu. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr samantekt starfshópsins, með leyfi forseta: ,,Hérlendis er lítið vitað um tíðni kynferðislegs ofbeldis gegn þroskaheftum. Engar rannsóknir hafa verið gerðar á því sviði. Almennt er talið að lögregluskýrslur segi ekki alla söguna um umfang þessara brota þar sem fjölmargar rannsóknir benda til þess að aðeins lítill hluti kynferðisbrota sé kærður til lögreglu. Að auki skráir lögregla ekki með skipulegum hætti andlegan þroska brotaþola sem þangað leita með kærur. Ítarlegustu upplýsingar um kynferðislegt ofbeldi gegn þroskaheftum er sennilega að finna hjá neyðarmóttöku Sjúkrahúss Reykjavíkur. 300 einstaklingar hafa leitað til neyðarmóttökunnar á þeim fjórum árum sem hún hefur verið starfrækt og þar af voru 16 þroskaheftir. Þá hefur komið fram í viðtölum við sérfræðinga sem starfað hafa með þroskaheftum og fulltrúa hagsmunasamtaka þroskahefta að algengara sé en marga gruni að þroskaheftir verði fyrir kynferðislegu ofbeldi. Til að draga úr tíðni kynferðislegs ofbeldis gegn þroskaheftum þarf að framkvæma markvissar forvarnaaðgerðir. Forvarnir ættu að beinast gegn þremur hópum, þ.e. þroskaheftum sjálfum, fjölskyldum þroskaheftra og starfsmönnum sem vinna með fólki með fötlun.`` Önnur spurningin lýtur að því hvort ég hafi hugsað mér að gera niðurstöður skýrslunnar opinberar. Við höfum ekki sent fjölmiðlum þessa skýrslu. Við í ráðuneytinu teljum að hér þurfi að fara með mikilli gát þar sem um er að ræða viðkvæm mál sem hætta er á að verði mistúlkuð og leiði til alhæfinga sem virkað geti niðurlægjandi fyrir þennan hóp. Jafnframt þarf að gæta þess að ekki sé hægt að rekja upplýsingar. Það er auðvelt að setja upplýsingarnar þannig fram að virkað geti niðurlægjandi fyrir þroskahefta. Skýrslan er að sjálfsögðu opinbert plagg í skilningi upplýsingalaga. Við höfum látið hana úr ráðuneytinu til fagfólks og þeirra sem hafa óskað. Allmargir hafa hana í höndum. Við höfum ekki tekið ákvarðanir um dreifingu á skýrslunni en hún er til í ráðuneytinu og verður afhent þar ef menn óska. Spurt var hvort niðurstöður nefndarinnar kölluðu á aðgerðir af hálfu yfirvalda. Það gera þær sannarlega. Nefndin setti fram tillögur til úrbóta í sex liðum: Í fyrsta lagi að þroskaheftum verði boðin fræðsla um kynferði sitt og kynhlutverk. Í öðru lagi að ungu þroskaheftu fólki verði boðin fræðsla um kynlíf og barneignir. Í þriðja lagi að aukin verði fræðsla fyrir foreldra og aðstandendur um kynlíf þroskaheftra. Í fjórða lagi að starfsfólk og aðrir þeir sem veita þroskaheftum þjónustu búi yfir þekkingu og færni til að bregðast við kynferðislegu ofbeldi gegn þroskaheftum. Það sem við höfum gert í þessu máli er að ég hef haft samband við Þroskahjálp. Þroskahjálp hefur látið vinna efni sem ég held að sé það besta fáanlega í þessu efni. Í undirbúningi er að gera samning við Þroskahjálp um að annast dreifingu og útgáfu þessa fræðsluefnis. Að sjálfsögðu erum við tilbúnir að leggja peninga í það verkefni. Fimmta tillagan er að framkvæmd verði heildstæð rannsókn á kynferðislegu ofbeldi gegn þroskaheftum á Íslandi. Sú rannsókn hefur ekki verið sett í gang. Sjötta tillagan er að þroskaheftir þolendur kynferðisbrota eigi lögvarinn rétt á aðstoð löglærðs talsmanns. Í dómsmrn. er í undirbúningi frv. um réttindagæslu og það mundi væntanlega gagnast þroskaheftum ekki síður en öðrum. Ég hygg að það frv. komi til afgreiðslu á Alþingi innan örfárra vikna og ég vænti þess að þar verði tekið á þeim þætti.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við þessari fyrirspurn. Ég fagna því að tekið skuli á þessum málum. Það er gott að heyra að Þroskahjálp ætli að taka að sér kynfræðslu fyrir þroskahefta. Ég tel að það þurfi einnig að fara í fleira en að dreifa efni, það þurfi að koma á námskeiðum fyrir bæði aðstandendur og þroskahefta sjálfa, varðandi kynfræðsluna og kynlíf þeirra. Ég hefði viljað heyra að farin væru af stað námskeið fyrir starfsfólk á stofnunum fyrir þroskahefta um þessi mál. Það er mjög mikilvægt að það verði gerð könnun eða rannsókn, eins og hópurinn leggur til, á kynferðislegu ofbeldi gagnvart þessum hópi. Það þarf að kanna ástandið í þessum málum. Ég óttast að það sé mun alvarlegra en marga grunar. Við þurfum því að gera rannsókn eins og þessi starfshópur leggur til og ég vonast til að ráðherra beiti sér fyrir því að sú vinna fari í gang. Mér fannst alvarlegt að heyra að af 300 manns sem komu á neyðarmóttökuna væru 16 þroskaheftir. Við vitum auðvitað, eins og fram hefur komið, að þeir sem lenda í þessu fara ekki allir á neyðarmóttökuna, síst þeir sem eru í þessum hópi. Ég virði líka þá niðurstöðu að fara ekki með þessa skýrslu í fjölmiðla. Auðvitað eru þetta mjög viðkvæm mál en eins og fram kom hjá ráðherra er þetta opinbert plagg og menn geta skoðað það. Nefndin á þakkir skildar fyrir þessa vinnu. Hvað varðar réttargæsluna þá á maður eftir að sjá frv. sem kemur í þingið um þau mál. Ég þakka fyrir það sem gert hefur verið en kalla eftir því að gerð verði rannsókn, haldin námskeið fyrir starfsfólk og kynfræðslu fyrir þroskahefta komið á sem fyrst.

Herra forseti. Samstarfið við Þroskahjálp er ekki fullmótað. Við eigum eftir að gera samning þar um. Ég bíð einmitt þessa dagana eftir samningsdrögum frá Þroskahjálp um þetta efni. Þar er vel hægt að hugsa sér að hafa ákvæði um þau atriði sem hv. fyrirspyrjandi lagði áherslu á. Hvað rannsóknina varðar gefur auga leið að hún muni kosta eitthvað. Hún kostar bæði vinnu og tíma. Ég held að við getum á grundvelli þessarar skýrslu gefið okkur það að um alvarlegt ástand sé að ræða, þ.e. ástand sem við verðum að bregðast við. Ég vil fremur leggja áherslu á að reyna að hrinda í framkvæmd fyrirbyggjandi aðgerðum þannig að ekki verði skaði í framtíðinni fremur en að safna tölfræðilegum upplýsingum, þó þær geti verið fróðlegar. Ég tel að skýrslan gefi okkur tilefni til þess að draga þá ályktun að úrbóta sé þörf og á þeim grundvelli vil ég bregðast við.

Virðulegi forseti. Í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna sem Alþingi samþykkti á síðasta þingi er í kafla II sérstaklega fjallað um verkefni ríkisstjórnarinnar sem ekki varðaði sérstök ráðuneyti. Þar er fjallað sérstaklega um mikilvægi þess að jafnréttismál séu samþætt allri opinberri stefnumörkun og ákvarðanatöku. Í því samhengi eru fjögur verkefni sérstaklega tilgreind. Í ljósi þess að fyrri framkvæmdaáætlanir hafa yfirleitt ekki komist í framkvæmd nema að hluta þætti mér fróðlegt að heyra hvort þau mikilvægu verkefni sem hér um ræðir séu komin á framkvæmdastig og hvort nægilegir fjármunir séu ætlaðir til þeirra í ljósi þess að samkvæmt fjárlagafrv. virðist ætlunin ekki að verja of miklu fjármagni til jafnréttismála. Samkvæmt mati Fjárlagaskrifstofunnar, þegar framkvæmdaáætlunin var samþykkt, var gert ráð fyrir að öll framkvæmdaáætlunin kostaði 7--10 millj., þ.e. frá og með árinu 1998--2001. Af þessu tilefni hef ég lagt fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. félmrh. á þskj. 301: ,,1. Er hafin framkvæmd á eftirfarandi verkefnum ríkisstjórnarinnar, sbr. II. kafla framkvæmdaáætlunar til fjögurra ára til að ná fram jafnrétti kynjanna: a. að í öllum tölfræðilegum samantektum og skýrslum verði upplýsingar greindar eftir kyni, b. að kannað verði hvort opinber stefnumörkun taki mið af jafnrétti kynjanna, c. að stuðlað verði sérstaklega að jafnrétti hjá ríkisstofnunum? 2. Ef svo er, hvað hefur þegar verið gert? Ef svo er ekki, hvenær mun framkvæmdin hefjast? Hve mikið fé er ætlað í hvert verkefni á næsta ári?``

Herra forseti. Framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna er metnaðarfull og í takt við þann vilja ríkisstjórnarinnar að taka myndarlega á í jafnréttismálum. Stýrihópur sem fylgja mun eftir verkefnum í framkvæmdaáætluninni hefur verið skipaður og formaður hans er Sigríður Lillý Baldursdóttir skrifstofustjóri í félmrn. Með henni í stýrihópnum eru Arnbjörg Sveinsdóttir alþm. og Magnús Stefánsson alþm. Verkefninu sem um er spurt, þ.e. að í öllum tölfræðilegum samantektum og skýrslum verði upplýsingar greindar eftir kyni, er lýst svo í framkvæmdaáætluninni: ,,Ráðuneytum og ríkisstofnunum verður sent umburðarbréf þar sem kynnt verður sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að í öllum tölfræðilegum samantektum og skýrslum verði upplýsingar greindar eftir kyni. Hagstofa Íslands mun vinna með stofnunum ríkisins að framkvæmd þessa verkefnis. Skrifstofa jafnréttismála mun kanna framgang þess þegar liðin eru tvö ár frá gildistöku áætlunarinnar.`` Í frv. til nýrra jafnréttislaga sem unnið er að og ég vona að verði lagt fyrir Alþingi alveg á næstu dögum er tekið sérstaklega á söfnun upplýsinga, úrvinnslu og birtingu hvað varðar aðgreiningu eftir kyni. Söfnun og meðferð upplýsinga um stöðu kynjanna í samfélaginu er hornsteinn markviss jafnréttisstarfs. Þegar frv. verður að lögum hefur því verið skapaður traustari grunnur fyrir frekara starfi að verkefninu. Mér þykir rétt að bíða afgreiðslu þess áður en farið verður í þær aðgerðir sem fjallað er um í umræddu verkefni sem er alveg á næsta leiti. Spurt var um könnun á því hvort opinber stefnumörkun taki mið af jafnrétti kynjanna. Verkefninu er þannig lýst í framkvæmdaáætluninni: ,,Ríkisstjórnin mun skipa nefnd sem verður falið að kanna hvort og með hvaða hætti opinber stefnumótun taki mið af jafnrétti kynjanna. Nefndin mun í upphafi verks leggja fyrir ríkisstjórn starfsramma og gera þar tillögur að þeim málaflokkum sem sérstaklega verða skoðaðir.`` Ég hef beðið stýrihópinn að móta tillögur um hvernig staðið verði að því að höndla þetta verkefni. Ég vænti þess að nefndin sem fær þetta skilgreinda verkefni geti tekið til starfa innan tíðar. Þriðja spurningin var um hvort stuðlað verði sérstaklega að jafnrétti hjá ríkisstofnunum. Verkefnið heitir í framkvæmdaáætluninni Jafnrétti hjá ríkisstofnunum og er lýst sem hér segir: ,,Í árangursstjórnunarsamningum milli ráðuneyta og stofnana verði sérstaklega vikið að 6. gr. laga um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna sem m.a. tekur til jafnréttismála. Þá verði í erindisbréfum forstöðumanna stofnana sérstaklega minnt á að stuðlað skuli að jafnrétti kynjanna í starfsemi stofnunarinnar.`` Ráðuneytin vinna nú að árangursstjórnunarsamningum við undirstofnanir sínar og ráðgert er að þeirri vinnu verði lokið fyrir áramót. Stýrihópur vegna framkvæmdaáætlunar ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum mun senda öllum ráðuneytum bréf þar sem sérstaklega verður minnt á þessa ákvörðun ríkisstjórnarinnar um ákvæði í árangursstjórnunarsamningum og í erindisbréfum til forstöðumanna.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin sem valda mér þó verulegum vonbrigðum. Það kostar ekki mikið að koma í framkvæmd þessum verkefnum. Samt sem áður hefur það ekki verið gert. Umburðarbréf hefur ekki verið sent til ráðuneyta og ríkisstofnana vegna verkefnis I þó ekki geti það kostað mjög mikið. Þar er vísað í væntanlegt frv. til þess að fá lagastoð fyrir málinu. Í gildi eru jafnréttislög og framkvæmdaáætlun sem Alþingi hefur samþykkt, samt er vísað í einhver væntanleg jafnréttislög til þess að geta framkvæmt liðinn. Varðandi lið 2 er það sama upp á teningnum. Í þessum lið framkvæmdaáætlunarinnar er talað um að nefnd þá, er skipa á til að kanna hvort opinber stefnumörkun taki mið af jafnrétti kynjanna, eigi að skipa eigi síðar en 1. maí 1998. Nú á að biðja stýrihópinn um ráð um hvernig eigi að standa að þeirri nefndarskipan. Ég get ekki verið ánægð með þessi svör, hæstv. forseti. Í þriðja lagi, varðandi jafnrétti hjá ríkisstofnunum, væri fróðlegt að vita hversu margir forstöðumenn hafa fengið tilmæli þess efnis að þeim beri að virða jafnrétti innan stofnana sinna eins og skýrt er tekið fram í þessum lið, en enn er vísað í stýrihópinn. Herra forseti. Ég tel að hér sé um mjög mikilvæg verkefni að ræða og var ánægð að sjá þau inni í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar. En það þarf að fylgja þeim eftir. Það er ekki nóg að hafa fögur orð á blaði. Ég tel mér skylt að veita ríkisstjórninni aðhald í þeim efnum og geri það með þessum fyrirspurnum. Ég vona svo sannarlega að framkvæmdin verði betri í framtíðinni en nú þegar. Það hefði ekki þurft að kosta mikið fé að hefja þessi verkefni eins og ráð er fyrir gert í tillögunum.

Herra forseti. Ég get út af fyrir sig tekið undir það hjá hv. fyrirspyrjanda að æskilegra hefði verið að vinna hraðar. Í ráðuneytinu er hins vegar mikið vinnuálag og mörgu að sinna. Þetta verkefni má þó að sjálfsögðu ekki sitja á hakanum. Stefnan er ítarlegar mörkuð í lögunum en í framkvæmdaáætluninni þannig að það er meiri styrkur og þungi af því að fá það lögfest en sett fram með ályktun. Varðandi skipun nefndarinnar sem skipa átti fyrir 1. maí í vor og ekki hefur verið skipuð enn er því til að svara að í fyrsta lagi var framkvæmdaáætlunin ekki afgreidd fyrir 1. maí. Sú dagsetning var því orðin úrelt þegar Alþingi ályktaði um málið. Þetta mun þó gert á næstunni. Nú vita forstöðumenn ríkisstofnana að þeir eiga að virða jafnrétti og ef þeir gera það ekki eru þeir að brjóta lög. Hins vegar er það kannski ómaksins vert, og það verður gert, að skrifa til þeirra og minna þá á þessa skyldu. Ég vona nú reyndar að þeir muni allir eftir henni.

Herra forseti. Í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar til fjögurra ára er í kafla II fjallað um verkefni ríkisstjórnarinnar á sviði jafnréttismála, verkefni sem ekki fjalla undir einstök ráðuneyti heldur ríkisstjórnina í heild. Þar er í 4. lið talað um að skipa skuli nefnd sem leggja muni fyrir ríkisstjórn tillögu að rannsóknarverkefni um efnahagsleg völd kvenna og karla og hvar þau liggja í íslensku samfélagi. Því ber sannarlega að fagna að ríkisstjórnin hafi metnað til þess að setja inn í framkvæmdaáætlun ákvæði af þessu tagi. Í Noregi hefur slík greining átt sér stað. Nú er önnur nefndin af því tagi að hefja störf og mikið rætt um að þar verði hugað betur að því en fyrr að greina frá sjónarmiði kynjanna nákvæmlega. Áður var þetta almenn valdagreiningarnefnd. Þess má geta að nýlega var fjallað um málið í fréttabréfi frá Rannsóknarstofu í kvennafræðum frá Óslóarháskóla og mikill spenningur er fyrir starfi nefndarinnar. Í Svíþjóð hefur þegar verið gerð úttekt á skiptingu efnahagslegra valda og efnahagslegra verðmæta á milli kvenna og karla. Rannsóknin þar var gífurlega umfangsmikil og stóð yfir í fjögur ár. Að henni komu tugir vísindamanna úr ólíkum fögum og árangurinn er 13 skýrslur og lokaniðurstöður birtust nýlega í skýrslu SOU 1998 nr. 8 undir yfirskriftinni ,,Þinn er mátturinn --- Mýtan um hið rökræna. Atvinnulíf og jafnréttið í Svíþjóð.`` Af þessu tilefni hef ég borið fram eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. félmrh.: ,,Hefur ríkisstjórnin skipað nefnd sem geri tillögu að ,,rannsóknaverkefni um efnahagsleg völd kvenna og karla og hvar þau liggja í íslensku þjóðfélagi`` í samræmi við framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar til fjögurra ára til að ná fram jafnrétti kynjanna (sbr. II. kafla)? Sé svo, hvernig er hún skipuð? Ef svarið er nei, hvenær verður það gert? Hver er tilgangur fyrirhugaðs verkefnis? Verður tekið mið af sambærilegum rannsóknum á Norðurlöndum? Hve miklu fjármagni verður varið til verkefnisins á næsta ári?``

Herra forseti. Vegna fyrri spurningarinnar vil ég segja þetta: Framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til að ná fram jafnrétti kynjanna tekur til fjögurra ára. Svo að meta mætti kostnaðaráhrif áætlunarinnar var verkefnunum ákveðinn tími á þessu tímabili. Eins og fram kemur í kostnaðarmati með þáltill. var ráðgert að fara í umrætt verkefni á síðari hluta tímabilsins, þ.e. á síðari tveimur árum þess. Því hefur enn ekki verið skipuð nefnd til að vinna þetta verkefni. Í kostnaðarumsögn fjmrn. sem fylgdi tillögunni er gert ráð fyrir að nefndin verði þriggja manna og kostnaður vegna starfs hennar verði hálf til 1 millj. kr. Það gefur auga leið að fyrir þá peninga er ekki hægt að vinna 13 skýrslur en minna má nú gagn gera. Síðan er spurt hver tilgangur fyrirhugaðs verkefnis sé og hvort tekið verði mið af sambærilegum rannsóknum á Norðurlöndum. Tilgangur verkefnisins, eins og kemur fram í athugasemdum með þáltill., er að stuðla að því að rannsakað verði hvar og hvernig efnahagslegir valdaþræðir liggi í samfélaginu. Oft hefur verið haft á orði að ríkjandi staða karla, þegar efnahagsleg völd eru annars vegar, komi í veg fyrir að konur geti notið frelsis og jafnréttis. Raunar hefur því einnig verið haldið á lofti að félagsleg völd kvenna inni á heimilunum geri körlum stundum erfitt fyrir í einkalífi þeirra, valdsvæði kynjanna séu með nokkrum hætti aðgreind sem er náttúrlega ekki gott. Það getur haft slæmar afleiðingar fyrir líf beggja kynja og jafnréttið í samfélaginu. Enn liggja ekki fyrir nægilegar rannsóknir á því hvernig hin efnahagslegu völd liggja og verkefnið lýtur að því að skipa nefnd sem leggi fyrir ríkisstjórn tillögu að rannsóknarverkefni í þessa veru. Ég tel einboðið að nefndin styðjist m.a. við það sem gert hefur verið á hinum Norðurlöndunum. Mér finnst það sjálfsagt. Að mörgu leyti búum við við svipaðar aðstæður og önnur Norðurlönd. Við erum skyld þeim í menningu og hugsunarhætti. Ég tel alveg sjálfsagt að reyna að nýta það starf sem unnið hefur verið þar. Það getur líka stytt okkur leiðina.

Hæstv. forseti. Margar af þessum rannsóknum hafa einmitt leitt í ljós að t.d. eignir og annað eru yfirleitt skrifaðar á karlinn. Sé heildareign skoðuð á heimsvísu hefur komið fram að innan við 10% eigna eru skrifaðar á konur. Þetta mál er því mjög brýnt, ekki eingöngu sem rannsóknarverkefni heldur líka sem upplýsingaverkefni. Konum er oft og tíðum ekki ljós réttarstaða sín, t.d. áhrif þess að skrá húseignir og aðra hluti á bæði hjónanna. Upplýsingarnar eru ekki nægar og þyrfti að efla verulega framtak á þeim vettvangi. Ég tek því undir að þetta verði kannað og bætt jafnvel við slíkum upplýsingaverkefnum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin og láta í ljós vonbrigði með að ætlunin sé að fresta þessu til síðara tímabils áætlunarinnar. Ég tel að hér sé um mjög mikilvægt málefni að ræða þar sem margt virðist benda til að um leið og konur komast að völdunum, þá fara þau þaðan, hvort heldur um er að ræða sveitarstjórnir, Alþingi eða laun. Um leið og konur komast í meiri hluta í viðkomandi starfsstéttum þá lækka launin. Þess vegna er mjög mikilvægt að svona nefnd sé vandlega skipuð og að henni komi færustu kvenna- og kynjafræðingar eins og gerst hefur á Norðurlöndunum. Ég held að óhætt sé að segja að niðurstöðurnar í Svíþjóð hafi komið mjög á óvart. Skemmst er frá því að segja að þar hafa komið fram ómetanlegar upplýsingar sem hafa stórlega breytt hugmyndum um jafnréttislandið Svíþjóð. Mýtur um jafnrétti innan fjölskyldna, á vinnumarkaði, í sænsku menntakerfi, í efnahagsmálum, velferðarkerfinu og í stjórnmálum hafa reynst blekking. Það er í stuttu máli niðurstaða þessara skýrslna. Ný þekking um misrétti á milli kynjanna hefur þegar skilað sér inn í stjórnmál og stjórnkerfi í Svíþjóð. Því miður er ekki nóg, hæstv. félmrh., að hafa falleg orð á pappír. Það þarf pólitískan vilja og fjármagn. Það þarf að vinna þetta faglega þannig að við getum nýtt til hins ýtrasta þá þekkingu sem fyrir liggur á Norðurlöndum. Ég vona svo sannarlega að reyndin verði sú og skora á ríkisstjórnina að flýta verkefninu og veita til þess nægjanlegt fjármagn.

Herra forseti. Það hefur alltaf legið fyrir að ekki yrði farið í þetta verkefni strax. Það var tilgreint í þingskjölum á sínum tíma og tímasett á síðari tveimur árum áætlunarinnar. Ég vænti þess hins vegar að farið verði í verkefnið á tilsettum tíma. Ég get tekið undir með hv. fyrirspyrjanda að þarna er um mikilvægan fróðleik að ræða sem sjálfsagt er að reyna að vanda vinnubrögðin við að afla. Varðandi það sem hv. 15. þm. Reykv. sagði þá get ég tekið undir það. Þetta er t.d. mjög sláandi í landbúnaði. Búin eru oftast á kennitölu bóndans og það eru hlutir sem við þurfum að laga. Vera kann að ekki hafi verið vakin næg athygli á því að þetta sé í ólagi hjá okkur. Vera kann að konur hafi ekki borið sig eftir þessu, þ.e. að nöfn þeirra og kennitölur kæmu fram með eðlilegum hætti. En þetta er atriði sem þarf að bæta úr, eitt af mörgum.

Herra forseti. Umræður um skattlagningu á menningarstarfsemi og þá ekki síst óbeina skatta á menningu, listaverk, listiðnað og fleira því um líkt eru vel þekktar. Listamenn og margir fleiri eru þeirrar skoðunar að til að hlúa að þessari starfsemi þá eigi að hlífa henni við skattlagningu eins og nokkur kostur er og helst a.m.k. undanskilja hana með öllu óbeinum sköttum eða veltusköttum, þ.e. virðisaukaskatti eins og hann heitir um þessar mundir á Íslandi. Því miður hafa þessi sjónarmið ekki náð fram að ganga nema að litlu leyti. Þekktar eru umræður um bókaskatt og virðisaukaskatt á bókaútgáfu. Þó eru menningarstarfsemi og listaverk undanþegin þessum sköttum að hluta á grundvelli sérstakra undanþægra ákvæða í lögum. Þannig er til að mynda um listaverk og aðgöngueyri að tilteknum listviðburðum o.s.frv. Áhugafólk um að efla hér handverkslist, handverksiðnað og handverksframleiðslu hefur barist fyrir því um árabil að þess konar framleiðsla, til að mynda ýmsir minni gripir, minjagripir og munir, verði einnig undanþegin virðisaukaskatti. Það er ekki síst liður í því að efla atvinnustarfsemi í strjálum byggðum og meðal kvenna t.d. í sveitum sem menn hafa borið þetta mál fyrir brjósti. Mikið af þessari framleiðslu, þ.e. hinum innlenda hluta hennar sem lengi hefur verið allt of lítill, er unninn af handverkshópum, hópum kvenna sem hafa tekið sig saman um slíka framleiðslu. Stærsti markaðurinn er meðal erlendra ferðamanna á sumrin. Svo bagalega vill til að gagnvart þessari skattalegu meðferð eru konur í sveitum eða hvar sem er í raun og veru, þ.e. framleiðendur yfirleitt, misjafnlega settir í skattalegu tilliti eftir því hvort viðkomandi aðilar hafa með höndum aðra virðisaukaskattsskylda starfsemi eða ekki. Ef ekki er um virðisaukaskattsskylda starfsemi að ræða gilda vissar undanþágur upp að ákveðnu þaki í heildarverðmæti framleiðslunnar. Hins vegar er öll framleiðsla skattlögð að fullu ef viðkomandi er svo ,,óheppinn`` að vera þannig settur í skattalegu tilliti að stunda aðra virðisaukaskattsskylda starfsemi, t.d. reka búskap. Þetta misræmi og svo auðvitað það að mér finnst að almennt eigi að styðja við bakið á þessari starfsemi með því að undanþiggja hana virðisaukaskatti hefur leitt til þess, herra forseti, að ég hef leyft mér að spyrja hæstv. fjmrh. eftirfarandi spurninga: 1. Hefur komið til skoðunar að fella niður virðisaukaskatt af framleiðslu handverksfólks, svo sem minjagripum og munum, sem ber slíkan skatt nú? 2. Hvaða aðgerðir aðrar telur ráðuneytið mögulegar til að gera alla sem framleiða slíkar vörur jafnsetta við skattlagningu óháð því hvort þeir stunda aðra virðisaukaskattsskylda starfsemi?

Herra forseti. Ég svaraði fyrirspurn á síðasta vori um þetta efni eða náskylt efni og leyfi mér að vísa til þess sem þar kemur fram. Í aðalatriðum er svarið það að auðvitað hefur það komið til skoðunar og verið rætt í tengslum við virðisaukaskattskerfið að gera þar ákveðnar breytingar á. En niðurstaðan er ævinlega sú að ekki sé rétt að gera það, hvorki að því er varðar þessa starfsemi, innlenda handverksframleiðslu, eða aðra þætti sem menn iðulega bera fyrir brjósti. Staðreyndin er sú að það getur verið álitamál fyrir framleiðandann hvort það er betra fyrir hann að vera innan eða utan kerfisins. Menn hafa vissar undanþágur ef menn eru með litla veltu í þessu eins og hv. fyrirspyrjandi gat um. Það mun vera um 220 þúsund um þessar mundir. Þeir sem eru inni í kerfinu, t.d. í sambandi við búrekstur, fá ákveðinn frádrátt á innskatti eins og kunnugt er. Á móti kemur að skattur er lagður á þeirra verðlagningu. Svo má ekki gleyma því að ef þessar vörur eru seldar í gegnum verslanir til erlendra aðila eða úr landi þá er hægt að fá þennan útskatt sem leggst ofan á vöruverðið dreginn frá þannig að það á ekki að skemma fyrir samkeppnisstöðunni. Hins vegar er sá möguleiki líka fyrir hendi að ef litlir aðilar vilja komast inn í virðisaukaskattskerfið, sem eru þar fyrir utan og fá ekki innskatt sinn frádreginn, þá er það heimilt ef þeir reka atvinnustarfsemi í hagnaðarskyni og þá þurfa þeir ekki að gera upp skattinn nema einu sinni á ári. Þarna eru því ákveðnir möguleikar fyrir hendi fyrir þá sem vilja geta hagnýtt sér innskattsmöguleikana í þessu kerfi. Auðvitað er æskilegt að í atvinnustarfsemi af þessum toga, sem er ekki kannski ýkja umfangsmikil eða flókin, séu reglur einfaldar og auðvelt fyrir fólk að standa skil á opinberum gjöldum og ég hygg að reynt hafi verið að koma til móts við þessa aðila í því sambandi. Til hvaða annarra aðgerða væri mögulegt að grípa til þess að gera alla sem framleiða slíkar vörur jafnsetta? Það er náskylt því sem ég hef verið að segja. Menn geta reynt að koma sér inn í kerfið ef þeir telja sér það hagfelldara til þess að geta notið innskatts. En ekki er við því að búast að það geti gengið upp að allir þessir aðilar geti fengið útskattinn niðurfelldan og það er ekki heldur í samræmi við markmið virðisaukaskattskerfisins um að hafa sem mest samræmi á framleiðsluvörum óháð því hvar og hvernig vörur eru búnar til. Þetta er það sem um málið er að segja. Það er ekki sjálfgefið að það sé til hagsbóta fyrir þessa aðila að vera fyrir utan kerfið og bera sinn eigin innskatt, en svo kann að vera í einhverjum tilfellum. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, herra forseti, en vísa til þess sem ég svaraði á Alþingi í maímánuði sl. um þetta efni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Mér var ljóst að þetta mál hefur áður verið á dagskrá en ástæða þess að ég kaus að leggja þessa fyrirspurn aftur fyrir var sú að mér er kunnugt um að eftir þessu hefur verið leitað sérstaklega og það hefur verið til umræðu og skoðunar meðal handverkshópa sem m.a. hafa snúið sér til þingmanna sinna kjördæma og leitað úrlausna í þessum efnum. Auðvitað er hægt að líta á þetta frá ýmsum hliðum eins og hæstv. ráðherra gerði í svörum sínum og ljóst er að það þarf ekki endilega að vera einhliða neikvætt fyrir aðila að borga þennan skatt, í einhverjum mæli kemur þá frádráttur á móti og öfugt fyrir þá sem ekki eru með uppgjör, þeir geta þá ekki nýtt sér frádrátt. Engu að síður er það mat þess fólks sem í þessari framleiðslu stendur að núverandi ástand sé óheppilegt og það virki letjandi. Eitt af því sem kemur upp er að þessir ólíkt settu aðilar gagnvart skattinum starfa gjarnan hlið við hlið og selja sína vöru á sömu mörkuðum, á einum sameiginlegum vettvangi. Einnig eru menn kannski misjafnlega --- ég veit ekki hvort við megum orða það svo --- misjafnlega vel að sér eða misjafnlega útfarnir í því að nýta sér þá frádráttarmöguleika og komast að einhverju leyti undan skattinum hvað það snertir. Mér er ekki ljóst í hve miklum mæli endurgreiðsla á virðisaukaskatti til erlendra ferðamanna tekur til innkaupa á þess konar varningi. Ég efast satt best að segja um að það sé í miklum mæli þegar komið er niður í mjög lágar upphæðir sem keyptar eru á mörkuðum hér og þar um landið eða jafnvel af framleiðendum beint. Þó þekki ég það ekki nákvæmlega. Ég hvet hæstv. ráðherra til að láta ekki staðar numið hér. Ég er sannfærður um að þörf er á því að fara betur yfir skattalega meðferð þessara mála og þeirra gráu svæða sem þarna eru á ferðinni. Það er ekki í öllum tilvikum mikill munur á því sem flokkað er sem listaverk og er þar af leiðandi undanþegið skattinum í dag, og ýmiss konar vandaðri framleiðslu á gráa svæðinu þar nálægt þegar um handverk, handverksiðnað og annað því um líkt er að ræða. Helst af öllu hefði ég viljað sjá að hæstv. fjmrh. bryti í blað hvað varðar menningarlega viðleitni í fjmrn. og tæki þar upp jákvæðari stefnu gagnvart því að styðja við menningarstarfsemi í landinu og iðnað af þessu tagi með því að beita skattkerfinu pósitíft í þeim efnum.

Herra forseti. Ég tek undir það sem ræðumaður sagði um nauðsyn þess að þetta kerfi sé einfalt og ekki þannig úr garði gert að það geri fólki verulega erfitt fyrir sem vill standa í skilum með sín gjöld, að það þvælist ekki fyrir fólki að því leyti til. Það er alveg hárrétt að við eigum ekki að búa það þannig úr garði að fólk fælist það að ganga rétt frá sínum uppgjörum. Ég vildi gjarnan bæta því við sem ég sagði áðan, og kem að því leyti til móts við sjónarmið fyrirspyrjanda, að það er ætlun mín að setja á laggirnar á næstunni sérstaka nefnd til að yfirfara allt virðisaukaskattskerfið, þar með talinn eftirlitsþáttinn, þar með talda skattskylduna og þar með talda fjölda annarra þátta sem menn hafa verið að ræða að undanförnu og sem bent hefur verið á að gæti verið þörf á að endurbæta. Þetta skattkerfi hefur nú þjónað okkur í u.þ.b. átta ár. Það er flókið og þar er margt álitaefnið. Ég hef hugsað mér að farið verði í þessa athugun, og hún verði nokkuð umfangsmikil, af færustu sérfræðingum og þá verður þetta eitt af því sem kemur til skoðunar, bæði varðandi sjálfa gripina og svo hins vegar ýmislegt sem lýtur að framkvæmdinni og þeim mörkum sem um er að ræða að því er varðar lágmarksveltu og margt fleira sem full þörf er að líta á. Ekki bara vegna þessara aðila og þeirrar ágætu starfsemi sem þetta fólk stundar heldur líka vegna fjölmargra annarra atriða sem upp hafa komið á undanförnum átta árum.