Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þegar ég gerði grein fyrir áliti fjhn. við 2. umr. þessa máls, þá láðist mér að geta þess, að n. veitti því athygli, að við prentun frv. hefur fallið niður að setja prósentumerki aftan við fyrstu töluna í f-lið 1. gr. Ég hef átt tal um þetta við skrifstofu þingsins og óskað þess, að þetta væri leiðrétt, þegar frv. verður prentað sem lög, og mun það verða gert. Hér er aðeins um smáleiðréttingu að ræða.



Herra forseti. Þar sem ég sé í þskj. málsins, að hæstv. ríkisstj. hefur orðið ásátt um að leggja til við Alþ., að þetta embætti verði stofnað, þá segi ég nei. 1. gr. samþ. með 14:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JR, KS, MJ, SÁ, SG, StJSt, ÁS, EOl, EmJ, GTh, GÞG, HV, JóhH, JÁ. nei: JörB, LJós, PÞ, PO, SkG, ÁB, EirÞ, HÁ, IngJ, JG, JPálm, JS, SB. 8 þm. (ÓTh, StgrSt, AE, ÁkJ, BÓ, EystJ, GG, HelgJ) fjarstaddir. 2. gr. samþ. með 14:9 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr.



Herra forseti. Það er fsp. til forseta, hvernig beri að skilja það, ef það verður neitað að vísa frv. til 3. umr. Verður þá atkvgr. við 3. umr. umræðulaust? Eða hvernig ber að skilja það?

Forseti (SB) : Þá er frv. að sjálfsögðu úr sögunni, ef fellt er að vísa því til 3. umr. Fellt að vísa frv. til 3. umr. með 13:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HV, HelgJ, JóhH, JÁ, JR, KS, MJ, SÁ, ÁS, EOl, EmJ, GTh, GÞG. nei: IngJ, JG, JPálm, JS, JörB, LJós, PÞ, PO, SkG, ÁB, EirÞ, HÁ, SB. SG, StJSt greiddu ekki a2kv. 7 þm. (ÓTh, StgrSt, AE, ÁkJ, BÓ, EystJ, GG) fjarstaddir. 2 þm. gerðu grein fyrir atkv.:



Herra forseti. Þar sem þetta er frv. flutt af stjórninni og heyrir sérstaklega undir einn ráðh., sem verið hefur hér inni í d., en er farinn og enginn ráðherra við, þá vil ég ekki taka þátt í þessari atkvgr. lengur og sit hjá.



Þar sem flestöll þau frv., sem hæstv. ríkisstj. hefur flutt fyrir Alþ., eru til bölvunar, þá finnst mér rétt, að þau fáu, sem til einhvers góðs horfa, séu studd af stjórnarandstöðunni, sérstaklega þegar það kemur í ljós, að enginn ráðherra sýnir sig í d. til þess að greiða atkv. með henni. Þess vegna segi ég já.



Ég vildi leyfa mér út frá venjulegum þingræðisreglum að spyrja hæstv. forseta, hvað hann áliti að þyrfti að fella mörg stjórnarfrv. á dag, til þess að ríkisstj. segði af sér.

Forseti (SB) : Út af þessari fsp. skal það tekið fram, að forseti telur sér ekki skylt að svara henni.



Herra forseti. Fjhn. hafði klofnað um þetta mál, og ég legg til, að þetta frv. sé samþ. óbreytt. Ég hef gert allýtarlega grein fyrir því í nál. á þskj. 329, svo að ég þarf ekki að flytja langt mál hér um þetta mál. Það er, eins og hv. þm. vita, um það, að bygging íbúða, sem ekki eru stærri en nú eru verkamannabústaðir, lögákveðnir verkamannabústaðir, sé gefin frjáls, sé heimil án fjárfestingarleyfis. Slíkar lagabreytingar eins og þessar hafa oft áður verið hér fyrir þessari hv. deild og hafa þá ætíð hlotið samþykki hér í deildinni, en þegar svona mál hafa verið stöðvuð, þá hefur það verið annars staðar, eins og t. d. í Ed. Ég held, að það sé öllum orðið ljóst, ekki sízt með tilliti til lánsfjárerfiðleikanna, sem nú eru, að það er það erfitt að ráðast í að byggja nú, að það er engin þörf á að hafa neitunarvald í því, a. m. k. á íbúðum, sem eru af sömu stærð og verkamannabústaðirnir mega vera eða minni. Það er engin þörf á að hafa hemil eða neitunarvald hjá fjárhagsráði á þeim byggingum, og atvinnuþörfin fyrir byggingaverkamenn er gífurleg eins og vitað er. Það getur enn fremur ekki álitizt eðlilegt, að í okkar landi, þar sem húsnæðisskorturinn er tilfinnanlegur, þá séu lagðar svona miklar hömlur af ríkisins hálfu á að byggja, en jafnframt séu á sama tíma gerðar stórfelldar ráðstafanir til þess að setja íslenzkt vinnuafl suður á Keflavíkurflugvöll til þess að byggja þar milli 500 og 900 íbúðir handa útlendingum, á meðan íslenzkt fólk sárvantar íbúð og gengur atvinnulaust, en fær ekki leyfi af ríkisstj. til þess að mega vinna að íbúðarhúsabyggingu. Niðri í Danmörku hafði fyrir nokkrum árum verið afnumið það bann, sem áður var eða þau höft, sem áður voru á byggingu íbúða, sem voru undir 130 m2, og nú nýlega er búið að afnema þar allar slíkar hömlur, þannig að þar er það svo að segja alveg frjálst orðið að mega byggja. Og þær röksemdir, sem voru 1947 fyrir því að takmarka þá og veita fjárhagsráði það vald, sem það þá fékk, eru raunverulega ekki lengur fyrir hendi. Þá var svo mikil atvinna hér heima, að það þótti stofna til erfiðleika, ef ekki væru hafðar hömlur á þessum hlutum, þ. e. of mikillar samkeppni um vinnuafl, og leiða til skorts og uppsprengds verðs á byggingarefni, ef ekki væru hafðar hömlur á. Nú er hins vegar atvinnuleysi, og sannleikurinn er, að það mundi ekki standa á innflutningi byggingarefnis, svo framarlega sem frjálst væri að flytja inn byggingarefni og mönnum væri leyft að byggja. Hitt er svo aftur vitanlegt mál og yrði að ræðast á öðrum vettvangi, að til þess að menn geti notað sér til fulls það frelsi, sem menn fengju, ef þetta frv. væri samþ., þ. e. frelsi til þess að byggja, þá þarf að breyta um stefnu í lánsfjármálunum. Það er annað, eins og ég hef minnzt á. - Ég vil þess vegna leyfa mér að vona, að hv. deild samþ. þetta mál eins og hún hefur gert áður, þegar þetta mál hefur verið hér til umræðu, og að það fái að halda áfram a. m. k. í gegnum þessa deild.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til, að máli þessu verði vísað til hæstv. ríkisstjórnar.

Forseti (SB): Lagt hefur verið til, að frv. verði vísað til fjhn.



Herra forseti. Það urðu að vísu nokkrar umræður um þetta atriði hér á þingfundi í gær, en vegna þess, hvað fáir voru þá viðstaddir á fundi, vil ég gjarnan skýra þessa till. mína, en ég bar fram þessa till. um að vísa málinu til fjhn. Tollamál eiga að athugast í fjhn. þingdeilda, og ég benti á það þá, að það mundi þykja einkennilegt, ef t. d. fjhn. færi að flytja frumvörp snertandi iðnaðinn. við skulum segja um iðnfræðslu eða frv. til iðnaðarlaga, og slíkt mál fengi ekki athugun í iðnn. Mér finnst engu skipta, hver flytur þetta mál, það á að fá athugun í fjhn.



Herra forseti. Þar sem hv. þm. V-Húnv. fann ástæðu til að endurtaka hér ræðu sína frá í gær, þá ætla ég, að mér leyfist það líka. - Þetta mál var sent iðnn. og þess óskað, að hún flytti það. Málið var rætt þar á líklega tveimur eða þremur fundum. Hv. þm. V-Húnv., sem á sæti í iðnn., hreyfði því ekki í n., að málið heyrði ekki undir nefndina, heldur undir aðra. Varðandi það, að skatta- og tollamál heyri undir fjhn., þá vitum við þm., að það er sitt á hvað, að málum er vísað til fjhn. eða annarra n. Það liggja t. d. fyrir iðnn. ýmis mál um lánveitingar og bein framlög úr ríkissjóði til iðnaðarmála. Þessu er stundum vísað til fjhn., stundum til iðnn. Sama máli gegnir um landbn. og sjútvn. Ef öll mál, sem snerta að einhverju leyti fjármál eða skattamál, ættu að ganga til fjhn., þá ætla ég, að það yrðu harla fá mál, sem hinar n. ættu um að fjalla. Ég tel með öllu ástæðulaust að fara að vísa þessu máli til annarrar n. heldur en það er flutt af.



Ég hygg, að það megi leita í þingsögunni og það muni ekki koma í ljós, að það hafi nokkru sinni verið hér á hv. Alþ. afgr. nokkurt mál, sem hefur fjallað um tolla eða skatta til ríkissjóðs, þannig að það hafi ekki farið í fjhn. Væri þá algert einsdæmi, ef þannig væri farið að með þetta mál. Ég ætlaði þar að auki að upplýsa í gær, en gat ekki verið við umr., að það er eftir að leggja fyrir þetta Alþ. frv. um breyt. á tollskránni, einmitt um ýmis atriði, sem varða iðnaðinn, og það mun fara í gegnum fjhn., og þess vegna væri það líka eðlilegt, að þetta mál færi til fjhn. og væri skoðað þar í sambandi við hið nýja mál, sem á eftir að koma fram.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. vék að því, að það væri nýlunda um mál, sem að vísu kynnu að snerta verkahring annarra nefnda, en væru flutt af nefnd, sem ekki væri beinlínis talið að málin heyrðu undir, að þá afgr. þær eigi að síður málin og hefðu þau til meðferðar. Það er rétt að því leyti, að það eru svo óljós takmörk um ýmis málefni, að það kunna að vera áhöld um það, til hvaða n. málið á endilega að heyra. En slíku er ekki til að dreifa hér. Þetta frv. er hreint skattamál. Það er að vísu ekki hreyfing á skatteiningu, þannig að hún hækki eða lækki, en skattamál er það eigi að síður, og gerist þá þannig, að ríkissjóður á að endurgreiða samkv. frv. þessu nokkurn hluta, sem honum ber samkv. venjulegum skattalögum. Sú ákvörðun hefur það í sér fólgið að tekjur ríkissjóðsins rýrna. Þess vegna heyrir þetta beinlínis undir fjhn., og ég er undrandi á því, að þó að iðnn. geri þeim mönnum greiða, sem snúið hafa sér til hennar um flutning málsins, þá skuli hún vilja halda fast við það að hafa málið endilega áfram og það verði afgr. þannig frá þinginu. Vitaskuld er henni frjálst að gera það og halda fram þessari skoðun, en það er að hafa hausavíxl á hlutunum eigi að síður, að ætla sér að vinna svona. Og vel mætti fara svo, ef farið er að tíðka að hafa slíka afgreiðslu á málum nefnda á milli, að þá verði lítið hald í því, þó að sú löggjöf, sem þingið á að vinna eftir. gefi fyrirmæli um, hvernig flokka skuli mál til hinna ýmsu nefnda. Ég álít þess vegna, að hv. d. verði að gæta sín fyrir slíku sem þessu upp á framtíðina að gera og það sé öruggast, að þau mál heyri þeim nefndum til, sem skýlaus lagafyrirmæli eru um að þau skuli heyra til.



Ég á sæti í fjhn. Ég er mjög fylgjandi því yfirleitt, að mál, sem undir hana heyra, komi til hennar og séu afgr. þaðan, því að mín hugmynd um nefndir í þingi er, að þær séu til að afgr. mál. Hins vegar hefur sá háttur orðið á, að mál, sem vísað hefur verið til fjhn. fyrir tveim mánuðum, liggja hjá henni enn þá, og gengur mjög erfiðlega að fá þau afgreidd. Ég býst ekki við, að það sé tilætlun hv. d., að mál séu send í n. til þess að svæfa þau. Ef farið er að nota nefndirnar til þess að svæfa mál, þá fer að verða eins gott að láta málin ganga nefndalaust í gegnum þingið. Ég held, að fjhn. eigi það mörg mál óafgreidd. sem undir hana heyra, að þó að hún sleppti því að fjalla um þetta mál, sem formaður fjhn. hefur haft aðstöðu til þess að fjalla um í iðnn., þá gerði það ekkert til, þó að þetta mál fengi að halda áfram sína leið. - Þetta vildi ég aðeins láta koma fram vegna þess, hvernig nú stendur á, þó að ég sé því almennt fylgjandi, að mál fari til fjhn. og komi frá henni aftur.



Herra forseti. Mér þykir óhjákvæmilegt vegna furðulegra ummæla hæstv. fjmrh. og hins virðulega fyrrverandi forseta þessarar d., hv. 1. þm. Árn., að skýra nokkuð þessi atriði. Þeir halda því fram, að öll frv., sem snerta tolla- og skattamál eða fjárhag ríkisins, eigi yfirleitt að fara til fjhn. Ég vil aðeins minna á það hér, hvaða málum hefur verið vísað á þessu þingi af þessari d. mótmælalaust til iðnn. Það hefur verið vísað til iðnn. frv. á þskj. 55 um raforkulánadeild Búnaðarbankans, þar sem svo er ákveðið, að stofnfé deildarinnar skuli vera 5 millj. kr., sem ríkissjóður leggur deildinni til á næstu árum sem bein fjárframlög úr ríkissjóði. Það hefur verið vísað til n. frv. frá fjórum þm. Framsfl. um breyt. á raforkulögum, þar sem á að hækka framlög ríkissjóðs á ári úr 2 millj. upp í 5 millj. Það hefur verið vísað til nefndarinnar frv., sem heitir „Um endurgreiðslu tolla og skatta af efni til skipa, sem smíðuð eru innanlands“. Það er hreint tollamál. Það kom ekki nokkur uppástunga fram um það varðandi þessi mál, sem ég nú hef greint hér í d., að þau ættu að ganga til fjhn., heldur var samþ. einróma að vísa þeim til iðnn. Þegar þetta mál, sem hér liggur fyrir, um eftirgjöf á aðflutningsgjöldum af þessum vélum til að gera umbúðir um útfluttan fisk, var rætt í iðnn., þá, eins og ég tók fram, hreyfði hv. þm. V-Húnv., sem nú gerir till. um það, að málið fari til fjhn., aldrei andmælum á þeim grundvelli, að málið heyrði undir fjhn., en ekki iðnn. Það er því alveg ljóst, að hér er eitthvað alveg sérstakt, eitthvað nýtt, sem kemur til, að þessar háværu kröfur þeirra þremenninganna eru gerðar um, að málið gangi til fjhn. Þessar raddir hafa ekki heyrzt áður, og ef ætti að fylgja þessum skoðunum, mundi það leiða af sér, að varla nokkurt mál færi til nefnda hér í þinginu eins og iðnn., sjútvn., landbn. Ég vil aðeins benda á það, að það hljóta að vera hér einhverjar annarlegar ástæður, sem mér þykir sennilegt að séu þær, að það á að gera tilraun til þess að draga þetta mál eða svæfa.



Ég ætlaði bara að benda á, að þessi síðustu orð hv. þm. eru heldur barnaleg, þegar þess er gætt, sem ég upplýsti áðan, að það er eftir að koma í gegnum þingið frv. um breyt. á tollskránni, sem sumar eru sérstaklega sniðnar fyrir iðnaðinn, eiginlega flestar, og þar af leiðandi náttúrlega auðvelt fyrir þingmenn að koma fram brtt., t. d. um þetta í sambandi við það mál. Hér er því bara um það að ræða, hvort menn vilja hafa við þetta eðlileg vinnubrögð eða ekki. Það er frá mínu sjónarmiði alveg augljóst, að einu af þessum málum, sem hv. þm. minntist á, hefur verið vísað til iðnn., sem ekki á þar heima, og það er málið um endurgreiðslu á tollum. Það finnst mér að hefði átt að fara til fjhn. Mér sýnist augljóst, að til fjhn. eigi að fara öll mál, sem beinlínis snerta skatta og tolla til ríkissjóðs.



Herra forseti. Út af síðustu ummælum hv. 7. þm. Reykv. varðandi flutning þessa frv., þá vil ég geta þess, sem ég reyndar gerði hér í gær, að þegar ákveðið var í iðnn. að flytja málið, þá var ég ekki á fundi. Ég var forfallaður sökum lasleika. Það hafði að vísu verið minnzt á þetta mál áður. Rétt er það, að ég hafði ekkert á móti því, að málið væri flutt. Ef ég hefði verið á þessum síðasta fundi, þar sem ákveðið var að flytja málið, þá hefði ég að vísu lagt það til, að við nm. flyttum það persónulega, en teldum ekki nefndina flytja málið. Ég hefði talið það eðlilegra. En það má segja, að það skipti ekki miklu máli. Það hafa allir leyfi til þess að flytja mál inn í þingið, allir þm., einn eða fleiri saman, og þingnefndir að sjálfsögðu líka, en það breytir engu um það, að þau mál eiga að fá þinglega meðferð og athugun í þeim nefndum, sem málin eðli sínu samkvæmt heyra undir, hver sem flytur þau.



Herra forseti. Af því að inn í það mál, sem nú hefur verið rætt utan dagskrár, hefur blandazt meðal annars afgreiðsla mála frá nefndum, þá vildi ég nota tækifærið hér til að beina því til hæstv. forseta og meiri hluta hv. fjhn. þessarar d., að frv., sem lagt var hér fram í byrjun þings, frv. til laga um breyt. á l. nr. 35 27. apríl 1950, um verðlag, verðlagseftirlit og verðlagsdóm, var afgr. 9. eða 10. nóv. í fjhn., og við, sem skipuðum minni hl. fjhn., gáfum út nál. 11. nóv. eða fyrir röskum mánuði. Meiri hl. fjhn. hefur haft svo annríkt, að hann hefur ekki getað skilað nál. Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, hvað lengi hann ætli að bíða eftir meiri hlutanum, án þess að þetta mál sé tekið fyrir til umr. hér í hv. d. Og mér finnst, að minn kæri vinur, hv. form. fjhn., ætti, áður en hann óskar eftir fleiri málum til okkar ágætu fjhn., að hugsa um að afgr. af sinni hálfu nál. eftir mánaðartíma um mál, sem búið er að afgr. í n.



Herra forseti. Það eru ekki nema aðeins örfá orð. - Hv. 7. þm. Reykv. drap hér á nokkur mál, hvernig þeim hefði verið vísað til nefndar og hvers eðlis þau væru, og sum af þessum frv., sem hann minntist á, kæmu þó við fjármál. Það er rétt. En það er nokkuð annað, en þegar beinlínis er um skattalöggjöf að ræða. Þó að málsatriði séu þannig vaxin, að um fjármuni geti verið að ræða í þágu ýmissar starfsemi hjá þjóðinni, þá er það nokkuð annað, en þar sem er beinlínis um hreina skattalöggjöf að ræða. Þess vegna er ekki hægt að leggja það til grundvallar um málaflokka og skiptingu milli nefnda, að öllum slíkum málum skuli vera vísað til fjhn. En eitt mál, sem hv. þm. minntist á, var beinlínis skattamál. Það var um endurgreiðslu á tolli við bátasmíði, minnir mig. Það er beinlínis skattamál, og auðvitað átti það að fara í fjhn. og hefur af vangá dm., vitaskuld, verið vísað til þeirrar nefndar, sem þm. nefndi. Hv. þm. leggur einmitt áherzlu á það, að þessu máli hafi verið vísað til iðnn. Og þá fór eins og mig grunaði. Af því að hv. d. hafði orðið á sú skyssa að vísa þessu máli til annarrar nefndar en fjhn., þá á að nota það sem fordæmi til réttlætingar því að fara svona ámóta að, þó að það sé alls ekki viðeigandi. Það var einmitt það, sem ég lagði áherzlu á og mig grunaði. Eitt dæmi er hægt að nefna, sem er hliðstætt þessu, og það á að nota sem fordæmi. Hvað mun þá verða síðar meir, þegar þau fara að tíðkast? Ég ætla, að það sé þess vegna hyggilegt að halda sér við anda laganna, sem við eigum að vinna eftir um þetta efni. - Hitt, sem hann gat sér svo til, að það mundi vera af einhverjum annarlegum ástæðum, það frábið ég mér alveg, að fyrir mér vaki nokkuð annað, en að þetta mál fari nú til þeirrar nefndar, sem á að vinna að því, og hv. þm. getur alveg sparað sér svigurmæli f þeim efnum til annarra manna. „Margur ætlar mann af sér mátulega dyggan.“ Hv. 2. þm. Reykv. var mér sammála um það, hvert málinu skyldi vísa, en sakir þess, að n. hefði mörg mál og gengi seint afgreiðsla, þá fannst mér að hann mundi neyðast til að greiða nú atkvæði með, að þetta héldi áfram sem málefni iðnn. Mér þykir mikið fyrir þessu. Hann á rétt á, að mál séu tekin fyrir innan n., þó að hann sé í minni hl., og það er skylt að taka ákvörðun í n. Hann getur, þegar sú ákvörðun er fengin, gefið út minnihlutaálit, og ég veit, að hæstv. forseti brýtur ekki svo lög á honum, að hann sinni ekki ósk hans áður en löng stund líður að taka það málefni til meðferðar, úr því að nál. er komið. Meiri hl. n. hefur engan rétt á því að liggja á máli, eftir að það er komið fram í deildina, og þann rétt ætti hv. þm. að nota sér. Og ég skal styðja hann í því, ef hann þarf á liðsinni að halda, að málið komi fyrir.

Þú ættir að láta Framsókn setja þig í nefndina.

Það er nú um seinan á þessu þingi. - Ég vil því vænta, að hv. deild fari ekki að taka upp nýjan sið um afgreiðslu mála og hvernig unnið er að þeim.

Forseti (SB): Þessum umræðum um þingsköp er lokið. Ég vil aðeins endurtaka það, að sú till. hv. þm. V-Húnv. að vísa málinu til annarrar n. en flytur það er fyllilega þingleg. Það er svo hv. þm. að skera úr um það í þeirri atkvgr., sem fer fram um till., hvert þeirra álit sé. Till. um að vísa frv. til fjhn. felld með 15:13 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PÞ, SkG, StgrSt, ÁB, EirÞ, EystJ, GG, HÁ, HelgJ, JG. JS, JR. JörB. nei: SÁ, SG, StJSt, ÁS, EOl, EmJ, GTh, GÞG, HV, IngJ, JóhH, JPálm, JÁ, KS, LJós. MJ, SB greiddu ekki atkv. 5 þm. (ÓTh, PO, AE, ÁkJ, BÓ) fjarstaddir.



Herra forseti. Á síðasta Alþingi flutti ég frv. um stofnlánadeild landbúnaðarins og lagði þar til, að gerð yrði tilraun með það, að þeirri deild yrði leyft að taka á móti sparifé, án þess að það væri talið fram til skatts eða væri skattskylt. Þetta var að vissu leyti fellt út úr frv. hér í þessari hv. deild á þann hátt, að það var tekið inn, að þótt leyft yrði að taka þetta fé inn í deildina, án þess að það væri skattskylt, þá yrði að telja það fram. Var talið, að ef ætti að fara inn á þessa leið, þá yrði það að gilda um allt sparifé. Í hv. Ed. var á síðasta þingi einnig flutt frv. af hv. þm. S-Þ. um skattfrelsi sparifjár, en í því var sá sami ágalli, að það var ákveðið samkvæmt því, að þetta skattfrjálsa sparifé skyldi teljast fram, og frá því sjónarmiði mundi það ekki hafa komið að því gagni, sem nauðsyn ber til, vegna þess að þá voru um leið ótæmandi tækifæri til þess að leggja á það önnur gjöld, en tekju- og eignarskatt. Nú hef ég leyft mér ásamt hv. 1. þm. Rang. að flytja þetta mál hér fyrir hv. deild í annarri og nýrri mynd, og þetta frv., eins og ég þykist vita að hv. þm. hafi veitt athygli, er á þskj. 426. Samkvæmt þessu frv. er til þess ætlazt, að allt sparifé í landinu, sem stendur inni í bönkum og sparisjóðum og öðrum stofnunum, svo sem innlánsdeildum samvinnufélaga, sé skattfrjálst og það sé ekki skylt að telja það fram til skatts, svo framarlega sem það hefur staðið inni lengur en eitt ár. Það takmörkunarákvæði er í frv. sett til þess, að það sé ekki hægt að braska með þetta á þann hátt að leggja inn um nýár sparifé og taka það út aftur innan skamms og það sé í raun og veru ekki standandi fé inni í viðkomandi innlánsstofnun. Um einstök atriði í frv. skal ég ekki fara öllu fleiri orðum að þessu sinni, því að það skýrir sig nokkurn veginn sjálft og tilgangur þess er nokkuð skýrður í grg. En ég vil segja örfá orð um málið í heild sinni. Tilgangurinn með þessu frv. er fyrst og fremst sá að koma í veg fyrir það, að haldið sé áfram að örva eyðsluhneigð þjóðarinnar, því að það hefur óhjákvæmilega orðið til þess að örva eyðsluhneigð meðal þjóðarinnar, að fólkið í landinu hefur tapað að mjög miklu leyti trúnni á það, að það hefði verulegt gildi að eiga peninga inni í lánsstofnunum. Þetta hefur átt sér stað á þann hátt, að allt verðlag, öll laun og allt annað, en peningar, hefur hækkað margfaldlega á síðustu 10–20 árum og allra mest nú á síðustu 12 árum. Enn fremur er það kunnugt, að það hefur hvað eftir annað verið til þess gripið af ríkisvaldinu í nauðvörn að lækka gengi okkar krónu, til þess að ekki yrði alger stöðvun á útflutningsframleiðslunni. Allt er þetta frá mínu sjónarmiði sprottið af þeim öfgum, sem eiga rót sína að rekja til vísitölulaganna og þeirrar skrúfu, sem vísitalan hefur skapað í okkar þjóðfélagi. Það hefur verið, er og verður - frá mínu sjónarmiði - tiltölulega þýðingarlítið að tala um að stöðva dýrtíðarflóðið, sem svo er kallað, meðan sú regla er í gildi að reikna út vísitölu, hvort sem það er mánaðarlega eða á þriggja mánaða fresti, og borga upp í topp öllum launþegum í landinu, sem hefur haft þær afleiðingar í för með sér, að framleiðslustéttirnar hafa gripið til nauðvarna til þess að verða ekki alveg troðnar undir í þessum skrúfugangi. Nú mætti segja, að þetta frv., sem hér er flutt um skattfrelsi sparifjár, ætti lítinn rétt á sér, vegna þess að það væru ríkir menn, sem ættu peninga í bönkum og sparisjóðum landsins, en það sanna er, að þeir, sem almennt í umræðum manna á milli og hér á Alþingi eru kallaðir ríkir menn, þ. e. verzlunarmenn, verzlunarerindrekar, iðnrekendur. útgerðarmenn, efnaðri bændur o. s. frv., eiga yfirleitt ekki sparifé. Þeirra eignir eru í allt öðru. Þær eru í fasteignum, skipum, vörubirgðum o. s. frv., þeim hlutum, sem nauðsynlegir eru til þess að geta rekið framleiðsluatvinnuvegina. Flestir þessir menn, sennilega með örfáum undantekningum, eru stórskuldugir, skulda bönkum og sparisjóðum og ýmsum öðrum stofnunum, en þeirra efnahagur byggist á því, hve eignirnar eru miklar umfram skuldirnar. Þeir, sem eiga sparifé í stofnunum landsins, eru fjöldi annarra manna, sem hafa sparað saman af þeim tekjum, sem þeir hafa öðlazt. Er þar fyrst að telja þá menn, sem eru komnir á efri ár og hættir eru atvinnurekstri og hafa selt eignir sínar, en lagt þær fyrir í peningaeign. Þeir, sem þannig stóð á um, áður en verðbólgan skall yfir í þessu landi, hafa orðið fyrir þeim ægilegu óhöppum, að þessar eignir þeirra hafa verið gerðar nálega verðlausar samanborið við allt annað, og ef unnt væri að rétta þessum mönnum ofur litla hjálparhönd, þá er það vissulega skylt og réttmætt. Það var gerð lítils háttar till. í sambandi við afgreiðslu gengislaganna á árunum, en sú till. er nú ekki komin að fullu leyti til framkvæmda enn. Aðrir þeir menn, sem eiga sparifé, eru fjöldi manna, sem eru í launastéttum, fastlaunamenn, verkamenn, iðnaðarmenn o. s. frv., og nokkrir menn einnig meðal sveitamanna. sem ekki hafa eytt sínum tekjum eða lagt þær í framkvæmdir. Það er þess vegna ekki þannig að skilja, að það séu þeir menn, sem almennt eru kallaðir ríkir menn eða stóreignamenn, sem eiga sparifé í landinu og hér er farið fram á að veita þau hlunnindi, að þetta sé ekki talið fram til skatts og sé undanþegið þeim gjöldum, sem nú hvila þungt á öllum almenningi. En eins og tekið er fram í grg. fyrir þessu frv., þá er aðaltilgangur þess að stuðla að því, ef verða mætti, að draga ofur lítið úr þeim hugsunarhætti, sem nú er mjög ríkjandi í okkar þjóðfélagi, að eyða bara hispurslaust öllu, sem aflað er. Ég man ekki betur, en að það stæði í einhverju áreiðanlegu riti nú í vetur, - ég man ekki, hvort það var í Hagtíðindunum eða annars staðar, - að á s. l. ári hefði verið eytt 17 millj. í erlendum gjaldeyri í ferðalög erlendis, og hvað halda hv. þm. að hafi farið margar millj. eða tugir millj. í ferðalög, þörf og óþörf, innanlands? Við vitum líka, að þótt ekki séu teknar aðrar vörutegundir en áfengi og tóbak, þá er eytt í það nærri 200 millj. á ári hverju síðustu árin. Svona mætti halda áfram að telja, og allt þetta sýnir, að það er ákaflega takmörkuð trú orðin meðal almennings á því, að það hafi nokkuð að þýða að eignast peninga í bönkum og sparisjóðum, vegna þess að þeir verði þá og þegar gerðir verðlausir og þar að auki séu vextirnir að miklu leyti teknir í skatta. Það er breyting á þessu, sem fyrir okkur flm. vakir með flutningi þessa máls, og ég vil mega vænta þess, að hv. þdm. og alþm. yfirleitt hafi það glöggan skilning á því, hvað hér er á ferðinni, að þeir vilji taka þessu máli með fullum velvilja. - Að lokinni þessari umr. legg ég til, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég er sammála því, sem fram kom hjá hv. frsm., hv. þm. A-Húnv., að bráðnauðsynlegt er að gera einhverjar ráðstafanir til þess að rétta hlut sparifjáreigenda í landinu. Þeir hafa orðið óeðlilega hart úti í verðbólguþróun síðastliðins áratugs rúms. Þeir hafa orðið harðara úti en nokkur önnur einstök stétt, ef þá mætti kalla stétt, og það hefur dregizt allt of lengi að gera skynsamlegar og raunhæfar ráðstafanir til þess að rétta hag þessa fólks, sem margt er ekki efnað, þó að það sé sparifjáreigendur. Margt af því er einmitt þannig stætt, að það hefur treyst á sína sparifjársöfnun til þess að geta lifað áhyggjulausu lífi í elli sinni, sett traust sitt á sparifé sitt sem eins konar varasjóð gegn áföllum, sem það kynni að verða fyrir. Sú hugsun, sem liggur til grundvallar þessu frv., er því heilbrigð að mínum dómi. Hitt er svo annað mál, hvort hér er gripið á vandamálinu á hinn æskilegasta hátt, og í því sambandi vildi ég mega beina einni fyrirspurn til hv. flm. og frsm., þ. e. a. s: hvernig beri að skilja ákvæðið í 1. gr., sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta, að allt sparifé í peningastofnunum skuli undanþegið eignarskatti og hvers konar öðrum sköttum og gjöldum til hins opinbera, þ. á m. eignarútsvari til sveitarfélaga. Mér leikur forvitni á að víta, hvort flm. ætlast til, að það fé, sem sparað er. sé einnig undanþegið tekjuskatti og útsvari, eða hér sé einvörðungu um að ræða undanþágu undan eignarskatti. - Þetta langar mig til að fá upplýst, áður en ég kynni að segja örfá orð til viðbótar um málið.



Herra forseti. Ég vil nú þakka hv. 3. landsk. þm. fyrir vinsamleg orð í sambandi við þetta frv., því að mér skildist á ræðu hans, að hann skildi rétt tilgang þess og nauðsyn. Varðandi þá fyrirspurn hans, sem hann bar hér fram, hvort það væri tilgangurinn, að spariféð væri líka undanþegið útsvari, eignarútsvari, þá er auðvitað ekki hægt að leggja útsvar á eign, sem engin bæjarstjórn eða hreppsnefnd veit hver er, vegna þess að það er tilgangurinn, að það sé ekki skylt að telja fram þessa eign. Hins vegar má gera ráð fyrir því, að hreppsnefndir úti um land og bæjarstjórnir í kaupstöðum hafi einhverja hugmynd um það, ef það eru einhverjar eignir, sem þessi og þessi á, þó að þær hafi það ekki fast. Og ef hlutaðeigandi yfirvöld hafa þannig einhverja hugmynd um það, þá kemur það eðlilega undir það ákvæði í okkar útsvarslögum, að það séu ástæður, sem hlutaðeigandi yfirvöld geti þá tekið til greina, því svo sem kunnugt er á að leggja á útsvar eftir efnum og ástæðum. En um leið og það væri lögfest, að það sparifé, sem stendur í peningastofnunum lengur en eitt ár, sé ekki talið fram, þá er eðlilega ekki hægt að leggja á það útsvar sem fasta eign.



Herra forseti. Hv. frsm. svaraði því miður ekki fyrirspurn minni, sem var um það, hvort hann ætlaðist til þess, að sparað fé væri einnig undanþegið tekjuskatti og útsvari, en ekki einvörðungu eignarskatti til ríkisins og eignarútsvari. Sannleikurinn er sá, að 1. gr. er ekki nákvæmlega orðuð hvað þetta snertir. Ég hygg þó, að greinin mundi verða skilin þannig, að þar væri ekki ætlazt til þess, að sparað fé, sem lagt væri inn í peningastofnanir, væri undanþegið tekjuskatti og útsvari, tekjuútsvari. En ef það er rétt, og ég tel eiginlega ómögulegt að skilja frv. öðruvísi en þannig, með sérstöku tilliti til 3. gr., þar sem sagt er, að vaxtatekjur af skattfrjálsu sparifé skuli vera undanþegnar opinberum sköttum og gjöldum, þá hlýtur maður af því að draga þá ályktun, að sjálft hið sparaða fé eigi hvorki að vera undanþegið tekjuskatti né útsvari. Sé þetta rétt skilið, þá vildi ég benda á, að samþykkt þessa frv. mundi hafa allt of litla þýðingu til þess að rétta hlut þeirra, sem spara fé sitt, því að eignarskatturinn og eignarútsvarið eru svo lág, að sparifjáreigendur mundi ekki muna verulega um þetta. Þess vegna er það, að ég tel, að athuga þyrfti þetta mál betur og rækilegar. Það, sem sérstaklega kemur til greina í því sambandi, álít ég vera till., sem mjög hefur verið uppi í ýmsum nágrannalandanna, t. d. á Norðurlöndum, að undanþiggja þann hluta af tekjum, sem tekjuhafi sparar, tekjuskatti og þá ef til vill líka útsvari, m. ö. o. gera mönnum ekki skylt að greiða tekjuskatt og útsvar af þeim hluta tekna sinna, sem þeir spara, eða greiða a. m. k. ekki skatt af hinum spöruðu tekjum eftir sama skattstiga og þeir greiða af hinum eyddu tekjum. Þetta er hugmynd, sem ég tel mjög athyglisverða. Hún hefur að vísu ekki náð fram að ganga í neinu nágrannalandanna, þó að hún hafi verið rædd þar í mörg ár, en hana tel ég vera umræðuverða. Og ég vil benda þeirri hv. n., fjhn., sem málið fær til athugunar, á að kynna sér þær umræður, sem farið hafa fram um þetta mál í nágrannalöndunum, og hugleiða, hvort hún treysti sér til þess að taka slíkar ráðstafanir hér til athugunar. Það mundi verða til þess að ýta mjög undir sparnað í framtíðinni, sem vissulega er nauðsynlegt, eins og hv. frsm. tók skýrt fram. Eitt af því, sem mest háir okkur í okkar efnahagslífi, er einmitt það, hversu sparnaður er lítill. Það má vel vera, að takast mætti að auka sparnað verulega með því annaðhvort að undanþiggja skatti eða létta skatta á þeim hluta tekna, sem er sparaður, en ekki eytt, og um það mundi sparara og sparifjáreigendur muna mjög verulega og margfalt meira en að undanþiggja það sparifé, sem nú er fyrir hendi, undan eignarskatti og eignarútsvari einvörðungu.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. taldi ekki, að ég hefði svarað nægilega hans fyrirspurn viðvíkjandi gjaldi af vöxtum af hinu skattfrjálsa sparifé, en ég þóttist taka það nokkurn veginn skýrt fram og vil ítreka það, að það er til þess ætlazt samkvæmt þessu frv., að einnig vaxtatekjur séu skattfrjálsar, enda er það greinilega tekið fram í 3. gr. frv., því að þar segir: „Sparifé, sem samkvæmt ákvæðum laga þessara er undanþegið opinberum sköttum og gjöldum, er ekki framtalsskylt til skatts, og sama gildir um vaxtatekjur af slíku fé.“ Það er hvorugt framtalsskylt, og um leið er ætlazt til þess, að einnig vaxtatekjurnar séu hvorki skattskyldar til tekjuskatts né útsvars. Nú verð ég að segja það, að það er mitt álit og hefur lengi verið, að vextir væru óþarflega háir. Og það er sannarlega miklu sanngjarnari leið og kemur betur við framleiðsluna, að vextir, sem eru mikil byrði á framleiðslunni. séu ekki mjög háir í bönkum og sparisjóðum heldur en að hafa þá háa og taka þá svo af sparifjáreigandanum með skatti og útsvari. - Að öðru leyti vænti ég, að hv. þm. misskilji ekki, hvað það er, sem hér er um að ræða, og taki frv. með fullri vinsemd.



Herra forseti. Hv. þm. A-Húnv. hefur ekki enn áttað sig á, hver var mergur þess máls, sem ég ræddi hér í upphafi. Mér er það alveg ljóst, að í frv. er fram á það farið, að sparifé, sem menn eiga nú, skuli undanþegið eignarskatti og eignarútsvari, og jafnframt, að til þess er ætlazt, að vaxtatekjur af slíku fé skuli undanþegnar tekjuskatti og útsvari. Það, sem ég sagði, var, að þetta eitt væri ekki nóg, hvorki til þess að rétta hlut sparenda og sparifjáreigenda né heldur til þess að ná þeim tilgangi, sem frv. er annars ætlað að ná. Það, sem hér þarf að taka til athugunar til viðbótar, er, hvort ekki eigi að létta skattgreiðslu af þeim hluta tekna, sem menn spara á ákveðnu ári. Ég tel, að í raun og veru eigi að koma til alvarlegrar athugunar, hvort ekki eigi, hafi maður t. d. 40 þús. kr. árstekjur, spari af þeim 5 þús. kr. og myndi þannig sparifjáreign upp á 5 þús. kr., að létta honum skattgreiðsluna af þessum 5 þús. kr., en ekki einvörðungu að láta hann sleppa við eignarskatt af þessum 5 þús. kr. og tekjuskatt og útsvar af vöxtunum af 5 þús. kr. Það er væntanlega öllum ljóst, að á þessu er mjög mikill munur, og spara mundi muna miklu meira um það, ef hann fengi ívilnun í skattgreiðslu af því fé, sem hann sparar, en ekki einvörðungu ívilnun af vöxtunum af því fé, sem hann sparar eða hefur sparað. Það er þetta, sem ég vildi beina til hv. fjhn. að taka til nokkurrar athugunar. Um það eru til miklar heimildir frá Norðurlöndunum og Bretlandi, sérstaklega Norðurlöndunum, þar sem þetta mál hefur nú þegar verið rætt í nokkur ár, án þess þó að vísu, að löggjöf hafi verið um það sett.