Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Guðmundsson Ég held, að ég hafi, er umr. sleit síðast, verið búinn að svara hv.þm. V.-Húnv. og hv.frsm. meiri hl. n. að mestu leyti. Og þá vildi ég aðeins benda á nokkur atriði út af sumum aths. yfirskoðunarmanna við LR. Í sambandi við 4. aths. yfirskoðunarmanna viðvíkjandi rekstrarreikningi tók ég það fram í gær, að stj. hefði fært of lítið af útgjöldunum á rekstrarreikning og að ýmsar upphæðir tilheyrandi rekstrinum væru færðar annarsstaðar, sýnilega í þeim tilgangi, að geta sýnt betri rekstrarútkomu heldur en er í raun og veru. Sem dæmi um þetta má benda á það, að á rekstrarreikningi er ekki sýndur neinn halli af rekstri síldarbræðslustöðvar ríkisins á Siglufirði, enda þótt vitanlegt sé, að þar hefir rekstrarhallinn á árinu 1930, að viðbættum vöxtum, numið um 130 þús. kr. Það er auðvitað alveg rangt að færa þetta á stofnkostnaðarreikning verksmiðjunnar. En sé þessi upphæð sett á rekstrarreikning, þar sem hún á heima, þá kemur þar fram mismunur, sem nemur henni. Þetta nefni ég aðeins sem dæmi, en ýmsar aðrar upphæðir hefðu einnig átt að koma á þann reikning. Um þetta voru yfirskoðunarmenn ekki sammála. Ég skildi samverkamenn mína svo, að þeir væru ánægðir með þessa reikningsfærslu, eins og frá henni var gengið, en það var þvert á móti um mig. - Um húsaleigu fyrir íbúðir í Laugarnesspítala er það kunnugt, að í LR. fyrir árið 1929 voru færðar 20 þús. kr., sem notaðar voru til þess að útbúa ibúðir í Laugarnesspítala; ársvextir af þeirri upphæð eru 1200 kr., en leigan, sem ríkissjóður fær á ári fyrir þessar íbúðir, er aðeins 994,05 kr., svo að það er ekki einu sinni fyrir vöxtum af þeirri upphæð, sem lögð var í aðgerðina, og auk þess grunar mig, að þessi leiguupphæð sé fyrir lengri tíma en í ár. Við spurðumst fyrir um, fyrir hvað langan tíma þessi leiga væri reiknuð, en fengum ekkert svar við því. Þrátt fyrir þetta skilst mér, að meiri hl. fjhn. vilji ekkert athuga þetta frekar. En þó ber að taka það til greina, að þær 20 þús. kr., sem greiddar voru til endurbóta á húsinu, eru þar komnar í húseign, sem það opinbera á ekki. Það er kunnugt, að ríkissjóður á ekki þetta hús, og þessar 20 þús. kr. eru ekki afturkræfar. Það mundi þykja lítil hagsýni í því hjá einstaklingum að leggja fram tugi þús. kr. til umbóta á eignum annara manna, og fá ekki einu sinni endurgreidda vexti af þeirri upphæð, hvað þá meira. Þá kem ég að 19. aths. yfirskoðunarmanna, þar sem minnzt er á aftaldar og niðurfelldar lausaskuldir í LR. 1929. Stj. svarar þessu svo, að 1929 hafi verið taldar í lausum skuldum hjá menntaskólanum á Akureyri kr. 388,83. Upphæð þessi hafi ekki verið færð til gjalda í reikningum skólans 1930 og heldur ekki til skuldar í árslok; þess vegna virðist stj. rétt að færa hana til tekna, eins og gert hefir verið. Þegar við yfirskoðunarmenn gengum frá till. til úrskurðar um þetta atriði, þá vissum við ekki annað en að þetta mætti svo vera. En fyrir fáum dögum hringdi skólameistari menntaskólans á Akureyri mig upp í síma og sagði, að þessi upphæð væri enn ógreidd til skólans, og kvaðst mundu krefja um hana síðar. Þannig kom í Ijós, að aths. var rétt og að þessa skuld mátti ekki fella niður, því að hún verður að borgast síðar. Annars er það merkilegt, að þegar stj. svarar aths. yfirskoðunarmanna, þá skuli hún ekki grennslast eftir því, hvort búið sé að greiða þessa upphæð eða ekki. Þess vegna vil ég nú taka það fram, að þó að við í till. okkar segðum: „Má við svo búið standa“, - þá er það ekki rétt. Það er rangt að hafa þetta af skólanum, þótt gleymzt hafi að færa upphæðina á reikningum hans, og verður því að greiða hana síðar. Þessar 388 kr. eru því vantaldar í skuldum ríkissjóðs. - Þá er rétt að nefna 25. aths., um greiðslur fyrir aukavinnu í stjórnarráðinu. Sá kostnaður vex svo gífurlega frá ári til árs, að á því er ekkert hóf; hann er 30% meiri árið 1930 heldur en 1929, og árið 1929 var hann 25% hærri en árið áður. Ég tók eftir því, að hv.þm. V.-Húnv. taldi, að inni í þessari hækkun mundi vera falið nokkuð af kostnaði við alþingishátíðina. Hvað á hv.þm. við með þvi?  Um skrifstofukostnað tollstjórans í Rvík og kostnaðinn við tolleftirlitið þýðir víst ekki að ræða hér. Ég flutti frv. um það snemma á þinginu, að sá kostnaður væri lækkaður, og nál. var skilað um það frv. fyrir 2 mánuðum síðan, en þrátt fyrir það hefir frv. ekki verið tekið á dagskrá. Um vinnuhælið á Litla-Hrauni hefir hv. 4. þm. Reykv. nokkuð rætt, og skal ég ekki fara frekar út í það. En þá kem ég næst að 40. aths. yfirskoðunarmanna, um útgjöld ríkissjóðs vegna friðunar á Þingvöllum. Ég vil upplýsa það, að yfirskoðunarmönnum kom það nokkuð spánskt fyrir, að greitt hafiði verið útsvar Markúsar Jónssonar á Svartagili úr ríkissjóði. Svar stj. er, að þessi útsvarshluti sé greiddur samkv. lögum um friðun Þingvalla, en það getur ekki verið rétt, því að þessi maður býr fyrir utan hið friðlýsta svæði á Þingvöllum. Skrifstofustjórinn í fjmrn. hefir nú sagt mér, að þetta útsvar, 300 kr., sé ekki greitt fyrir Markús, heldur fyrir staðarhaldarann á Þingvöllum. Um ýmsar af aths. yfirskoðunarmanna er nú búið að ræða svo mikið, að ég skal ekki að svo komnu bæta meiru við það. En út af óánægju hv.þm. V.-Húnv. yfir hinum mikla kostnaði í sambandi við alþingishátíðina, vil ég benda á, að mér fannst hann gleyma þar einum lið, sem eigi getur talizt mjög nauðsynlegur, en það er 1000 kr. greiðsla til sýslumannsins í Strandasýslu fyrir lögreglustjórn á Þingvöllum hátíðardagana. Ég hygg, að yfirvaldið hafi ekki verið þar nema 1 eða 11/2 dag, svo að honum hefir verið býsna vel borgað fyrir þann tíma. Aftur á móti þótti hv.þm.V.-Húnv. ákaflega illa farið með fé ríkissjóðs, þar sem borguð hafði verið 1000 kr. þóknun handa fátækum manni, sem starfaði kauplaust á annað ár í alþingishátíðarn. Ég á erfitt með að finna samræmi í þessu eða sanngirni hjá hv.þm. og býst við, að svo fari fyrir fleirum. Þá er 59. aths., viðvíkjandi reikningum landhelgissjóðs. Þar reyndu yfirskoðunarmennirnir mikið að komast til botns, en gátu þó hvergi fundið 40 þús. kr. Leitaði þó hv.þm. V.-Húnv. rækilega að þeim, fór upp í skipaútgerð ríkisins og fékk að sjá reikninga hennar, en hafði ekkert upp. En svo þegar svar ráðh. kemur, stendur þar, að þessi upphæð hafi farið í kostnað við „risnu, bifreiðar, hestahald og fleira, sem greitt er að öllu úr landhelgissjóði“. Ég verð að segja, að mér ofbýður það alveg, að það skuli hafa verið á einu einasta ári bara úr landhelgissjóði notaðar 40 þús. kr. til risnu, bifreiða og hestahalds, og er ekki að furða, þótt fé landhelgissjóðs hverfi skyndilega, þegar svo er að farið. Í svari stj. við þessari aths. segir, að grg. fylgi. En sú grg. er þannig úr garði gerð, að það er ómögulegt að taka hana gilda. Yfirskoðunarmennirnir hafa því heimtað alla reikninga sjóðsins til frekari yfirskoðunar, og skoða ég þá kröfu samþ., eftir því sem orð fellu hjá hv.frsm. meiri hl. Heildarreikningarnir eru þannig úr garði gerðir, t. d. efnahagsreikningurinn, að þar er stórum liðum alveg sleppt, og þarf því að semja þá upp af nýju. Sem dæmi um reikningsfærsluna 1930 má nefna, að meðal eignanna eru taldir 2 hestar, en kostnaður við hestahaldið var 1929 talinn 4400 kr. Af þessu gæti maður haldið, að hestarnir hafi verið fleiri árið 1929 heldur en árið 1930 og að einhverju af þeim hafi verið fargað á þessu tímabili. En þá hefði átt að finnast einhver tekjuliður, sem sýndi andvirði þeirra hesta, sem seldir hefðu verið eða lógað. Ekki gátu þeir orðið að engu. En svo kemur það merkilegasta. árið 1930 er kostnaður við hestahald ennþa mörg þús. kr., þótt talið sé, að landhelgissjóður eigi einungis tvo hesta, sem virtir eru á 600 kr. Það eru þeir dýrustu hestar, sem ég hefi nokkurn tíma komizt í kynni við. Hér hlýtur annaðhvort að vera falinn á bak við einhver kostnaður, sem ekki á heima á þessum lið, eða reikningarnir eru beinlínis rangir. Hitt er útilokað, að svona mikill kostnaður hafi verið við tvo hesta á einu ári. Auk þessara 40 þús. kr., sem hafa verið notaðar úr landhelgissjóði til veizluhalda, bíla og hestahalds, hafa verið keyptir nýir bílar fyrir á 13. þús. kr., var þó áður búið að kaupa bíla fyrir landhelgissjóð. Maður skyldi halda eftir þessu, að eitt aðalstarfið við landhelgisgæzluna væri bundið við bílferðir. Þetta er náttúrlega út af fyrir sig ekki nema lítið sýnishorn af meðferð hæstv. stj. á fé hins opinbera á árinu 1930. Skal ég ekki þreyta þá fáu hv.þm., sem í d. eru, á því að telja fleiri dæmi, þótt ástæða væri til þess að fara ýtarlegar út í þetta mál, því að enn er af nógu að taka.

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) Hv. frsm. minni hl. og hv. 2. þm. Skagf. hafa nú gert allmargar aths. í sambandi við LR., sem fyrir liggur. Þær skiptast í tvennt, almennar aths., sem aðallega hafa komið frá hv.frsm. minni hl. og svo hugleiðingar um einstök atriði, sem fram hafa komið frá báðum. Okkur frsm. ber í raun og veru ekki mikið á milli um það, sem hv frsm. minni hl. sagði um málið almennt. Ég get verið honum sammáIa um margt af því, sem hann sagði, og þá fyrst og fremst um það, að stj. beri að binda sig meira við vilja þingsins um meðferð ríkisfjár heldur en gert hefir verið, bæði að þessu sinni og á fyrri árum. Það er gamalt og nýtt ólag, að stj. hafa leyft sér að verja miklu fé umfram heimildir fjárlaga og annara laga. Og þó það þyki hafa borið með mesta móti á því það ár, sem hér er um að ræða, þá liggja einnig til þess nokkrar sérstakar ástæður, eins og ég gerði nokkra grein fyrir við umr. fjáraukalaganna. Aftur erum við frsm. ósammála um það, hvernig beri að snúast við þessu ólagi. Hv. frsm. minni hl. vill byrja á því nú að synja um staðfestingu þingsins á LR. og koma þannig, að því er ég tel, aftan að stj. En afstaða meiri hl. n. er sú, að það verði að samþ. þennan LR. eins og aðra, þótt á honum séu þær misfellur, sem áður hafa verið á mörgum LR. Meiri hl. álítur að rétt afgreiðsla á málinu geti verið sú, að gefa nú stj. aðvörun fyrirfram, jafnhliða því sem reikn. er samþ., og ganga svo eftir því í framtíðinni, að gætt sé meira hófs í þessum efnum en verið hefir. Það hafa orðið hér nokkrar almennar umr. um form LR. Ég vék að því í upphafi, að ég býst við, að það nýja form, sem LR. eru nú í, sé ekki komið í svo fastar skorður, að það geti ekki staðið til bóta. Það hefir verið minnzt nokkuð á till. eins yfirskoðunarmannsins, Péturs Þórðarsonar, um form LR. Það er margt í reikningsforminu, sem gera má að álitamáli. Að vísu eru bæði formin, form Péturs Þórðarsonar og form. LR., sem fyrir liggur, nokkuð lík. Það eru þrír höfuðreikningar hjá báðum. Á LR. sjálfum er það rekstrarreikningur, reikningur yfir allar inn- og útborganir og sjóðreikningur, sem er skilgreining um sjóðeign ríkisins í ársbyrjun, þær jafnaðartölur, sem inn koma af hinum öðrum reikningum, og sýnir niðurstaðan svo, hver sjóðeignin er í árslok. Auk þessara þriggja höfuðreikninga eru svo ýmsir fylgireikningar og skýrslur þeim til skýringar. Skal ég geta um, hverjar þær eru, fyrst ég er farinn að tala um þetta á annað borð. Fyrst er skýrsla um lántökur ríkissjóðs. Önnur skýrslan er um lausaskuldir ríkissjóðs, þriðja um innstæður ríkissjóðs eða útistandandi skuldir hans. Þá er reikningur eða skilagrein yfir eignahreyfingar, skýrsla um eignir og skuldir ríkisins, skýrsla um flokkun ríkisskuldanna, sem hagstofan hefir gert, og svo loks skýrsla um ábyrgðir ríkissjóðs. Á eftir þessu koma svo fylgiskjöl eða ágrip af þeim. Í reikningsformi Péturs Þórðarsonar er líka rekstrarreikningur, sem er mjög líkur þeim, sem er í LR., er fyrir liggur. Þó munar þar einhverju á færslum, en sá munur kemur þá fram á öðrum reikningum. Svo hefir hann sjóðreikning, sem tekur yfir allar tekjur og öll rekstrargjöld ríkisins, allar lántökur á árinu og greiðslur vegna þeirra og sjóðeign í ársbyrjun og árslok. Þegar þetta allt er tekið á einn reikning, kemur út hin haa tala, sem hv. 2. þm. Skagf. nefndi, 38 millj. kr. Péur Þórðarson hefir þannig í raun og veru samið tvo af þeim reikningum, sem á LR. eru nú, reikninginn yfir út- og innborganir og sjóðreikninginn. En svo hefir hann reikning yfir eignir og skuldir ríkisins, sem ég tel formlegri heldur en skýrslur LR. um það efni. Það getur vitanlega orðið ágreiningur um það í einstökum tilfellum, hverjar útborganir á að færa á rekstrarreikning og hverjar sem eignahreyfingar. Þó ætti að vera hægt að setja um það nokkurnveginn ákveðnar reglur. Allar inn- og útborganir, sem verða til þess, að einhver eignarliður hækkar eða lækkar, svo sem kostnaður til nývirkja, sem færast upp til eignar á eignareikningi, umbætur á eignum umfram viðhald og fyrningu, sem látnar eru valda verðhækkun á eigninni og afborganir skulda, eiga vitanlega að færast sem eignahreyfingar, en aftur á móti allt, sem heyrir til rekstri og viðhaldi eigna, á rekstrarreikning. Meiri hl. af ræðum þeirra manna, sem andmælt hafa LR. eða einstökum atriðum hans, hefir snúizt um aths. yfirskoðunarmannanna, svör hæstv. stj. við þeim og till. yfirskoðunarmanna til úrskurðar. Þetta hefir allt legið skjallega fyrir öllum þingheimi síðan LR. kom út, og auk þess er nú verið að prenta það upp í einu aðalblaði bæjarins, svo að það mun allt orðið vel kunnugt. Þó vil ég ekkert sérstaklega um það fást, ef hv.þm. hafa ánægju af að lesa þetta upp hér í d. Þeir gera það sennilega sér til hugarhægðar og afþreyingar, eða í þeim ákveðna tilgangi að koma því inn í Alþt. Mun það þó óþarfi, því að ég hygg, að LR. sé lát inn fylgja Alþt. út um landið. Og þar að auki hafa mörg þeirra atriða, sem hér hefir verið rætt um, verið aðalumræðuefni blaðanna um undanfarin ár og á framboðsfundum við síðustu kosningar. Af þessum ástæðum þykir mér ekki sérstök þörf á að fara ýtarlega út í þessi einstöku atriði, og að því leyti, sem ég ætla þó að minnast á þau, geri ég það ekkert frekar til þess að andmæla því, sem um þau hefir verið sagt, þótt ég sé því ekki sammála, heldur fyrst og fremst til þess að lýsa dálítið öðrum sjónarmiðum heldur en fram hafa komið. Hv. frsm. minni hl. byrjaði á því að tala um umframgreiðslur til vegamálanna. Taldi hann nokkra vegi, sem mikið hefði verið greitt til umfram fjárl.heimild. Ég veit ekki, af hverju hann gerir þetta svo mjög að umtalsefni, því að það er ekki annað en það, sem algengt hefir verið. Ég veit ekki til, að það hafi áður verið átalið sérstaklega, þótt stj. hafi látið vinna fyrir meira heldur en tiltekið hefir verið í fjárlögum að vegagerðum og öðrum beinum umbótum á landi og landshögum, hafi fé verið fyrir hendi til þess. Til þess að sýna, að þetta er ekkert eindæmi, skal ég rifja upp, hvað greitt var til nokkurra vega umfram það, sem tiltekið var í fjárlögum árið 1926, þegar hin sparsama íhaldsstj. sat að völdum. Það er þá fyrst Kjalarnesvegur; til hans voru veittar í fjárlögum 8 þús. kr., en unnið var fyrir 31 þús. kr. Til Holtabrautar voru veitt 20 þús., unnið fyrir 28500. Til Sauðarkróksbrautar voru veittar 20000 kr., unnið fyrir 29500. Til Hróarstunguvegar voru notaðar tæpar 17000 kr. umfram fjárveitingu. Til Vaðlaheiðarvegar 4500 kr. umfram fjárveitingu. Til Norðurardalsvegar var ekki veitt ein einasta króna í fjárlögum, en unnið fyrir tæpar 30 þús. kr. Til Vestmannaeyjarvegar var heldur ekkert veitt, en unnið fyrir 2500 kr. Það er smá upphæð, en ég nefni hana aðeins með, af því að hv. 2. þm. Skagf. talaði um ýmsar smáar upphæðir. Þá var varið til byggingar í Fornahvammi 51 þús. kr., sem ekki höfðu verið veittar í fjárlögum. Engin af þessum upphæðum kom þó á LR. fyrir árið 1926, heldur voru þær allar geymdar, taldar í sjóði um áramótin og færðar til útgjalda á næsta árs reikningum. Um þá aðferð var mikið rætt í sambandi við LR. í fyrra, og var þá bannfærð af hv. stjórnarandstæðingum. Það gengur svona, að klögumálin ganga á víxl, menn gæta ekki alltaf sanngirni, þegar verið er að leita að einhverju til þess að ásaka og ámæla andstæðingunum fyrir, og gleyma oft að stinga hendinni í sinn eigin barm. Þá talaði hv.frsm. minni hl. einnig um umframgreiðslur til vegaviðhalds og brúargerða. Framkvæmd þessara mála er eins og menn vita í höndum vegamálastjóra, og ekki er ósennilegt, að það velti að einhverju leyti á honum, hverju fram fer í þessum efnum. Og benda má á það, að fjárveitingin til vegaviðhalds hlýtur að skoðast aðeins áætlunarupphæð. Það mun vera tilætlun þingsins að helztu vegum landsins sé haldið færum, hvort sem það kostar meira eða minna. En það getur verið mjög mismunandi og fer m. a. eftir veðráttunni: Þegar votviðrasamt er, þarf að kosta meiru til vega viðhalds heldur en þegar þurrviðrasamt er. - Um brúargerðirnar má e. t. v. segja, að síður sé en um vegaviðhald ástæða til að kosta meiru til þeirra heldur en tiltekið er í fjárl. Þó vil ég ekki telja það fé eftir, sem til þeirra hluta hefir verið varið, því að brúargerðir eru einhverjar þær nauðsynlegustu umbætur, sem hægt er að gera, og sem betra er, að gerðar séu í dag heldur en á morgun, ef hægt er. Auk þess má benda á, að svo getur staðið á, þegar fjárveitingin er búin, að e. t. v. margar brýr séu í smíðum, lengra eða skemmra á veg komnar. Þá er um það tvennt að velja, hvort það á að hætta og láta það, sem búið er að gera standa hálfgert og e. t. v. í hættu fyrir eyðileggingu eða skemmdum og a. m. k. ónothæft, eða hvort halda á áfram og fullgera brýrnar, þótt kostnaðurinn fari fram úr fjárveitingu fjárlaganna. Þannig mun einmitt hafa staðið á árið 1930, og ég fyrir mitt leyti tel, að hæstv. stj. þurfi ekki að taka sér það nærri, þótt hún verði fyrir ávítunum fyrir að hafa varið fé til brúargerða um fram það, sem til var tekið í fjárlögum. Þá hefir mikið verið rætt um héraðsskólann á Laugarvatni, hvað kostnaður við hann færi langt fram úr heimild. Hefi ég vikið að þessu áður, og er, eins og kunnugt er, von á sérstakri till. í því máli frá einum yfirskoðunarmanninum. Tala ég því ekki ýtarlega um það mál að sinni. Það, sem mest er átalið og ekki er hægt að neita, að rétt sé, er tvennt, að ekki hafi verið gætt skilyrðis héraðsskólalaganna um framlag á móti ríkisstyrknum, og að farið hefir verið fram úr heimild fjárlaga um framlög til skólabyggingarinnar. Það atriði, að farið hefir verið fram úr hálfu framlagi á móts við framlag annarsstaðar frá, er hægt að laga með því að krefja héraðið um það, sem á vantar helmings framlag. Hygg ég þó, að þetta myndi reynast erfitt í úrlausn, því að eftir þeim tölum, sem fyrir liggja, munu standa rúmar 100 þús. kr. upp á héraðið. Fjárveitingin umfram fjárlagaheimild er óneitanlega há, eins og ég nefndi áður. Ráða þm., hvað þeir vilja gera út af því. En það verður líka að líta á þörf og gagn héraðsins af því að fá svona mikinn og myndarlegan skóla. Verður hver og einn að ráða það við sig, hvað hann vill gera út af þessu máli, úr því sem komið er. Hv. 2. þm. Skagf. spurði mig, út af 28. aths. yfirskoðunarmannanna, sem snertir dýrtíðaruppbót til tollstjórans í Rvík, hvort það væri ekki rétt skilið hjá honum, að fjhn. fellist á till. yfirskoðenda, að þetta fé beri að innheimta. Get ég ítrekað það, sem ég sagði áður, og skilur hann það rétt, að n. álítur, að innheimta beri féð. Vilja n.menn þó ekki bera ábyrgð á því, að innheimtan takist. Ef tollstjóri álítur þetta ranglega greitt, endurgreiðir hann það eflaust fúslega. Annars verður sjálfsagt mál út af kröfunni, og veltur þá á dómi. Meiri hl. n. hefir ekkert sérstakt á móti því, að þetta sé reynt. - Viðvíkjandi greiðslunni til læknisins í Keflavík ítreka ég það, sem ég hefi áður sagt, að meiri hl. n. þykir vel mega við svo búið standa.

Og líka í framtíðinni?

. Hér segir ekkert um það. Till. tekur aðeins til þess, sem orðið er. Þá minntist hv. 2. þm. Skagf. á 40. aths., a. og b., sem er ein af þeim aths., sem yfirskoðunarmenn hafa ekki gert beina till. út af. Hefir nokkuð verið um þetta rætt áður, þ. á m. í blöðunum, og gert mikið veður af. Hv. þm. hefir nú fengið grun um, að það myndi vera einhver misskilningur um þetta atriði. Hygg ég, að sá misskilningur sé æðimikill, og byrjar hann í hendi yfirskoðunarmanna. Hefi ég í hendi frumkvittanir fyrir þessum útsvarshlutum, sem ég hefi fengið frá fjmrn. Kvittunin fyrir útsvarshluta sr. Guðm. Einarssonar er ekki upp á 1116 kr., eins og í aths. segir, heldur 116 kr. Lítur út fyrir, að hér sé um misgáning að ræða frá hendi yfirskoðunarmanna.

Ætli það geti ekki verið prentvilla?

Kvittunin er skrifuð.

Ég á við aths.

. Getur verið, ég veit ekkert um það, en þá hefðu yfirskoðunarmenn ekki þurft að gera svona mikið veður út af þessu. Viðvíkjandi útsvarshlutanum, sem talið er, að greiddur hafi verið til Markúsar Jónssonar, hefir yfirskoðunarmönnum líka yfirsézt. Stendur hér á kvittuninni: Greitt til Markúsar Jónssonar vegna Jóns Guðmundssonar, útsvar Þingvalla. Hafa yfirskoðunarmenn því ekki lesið nákvæmlega texta kvittunarinnar, þegar þeir gerðu aths. Það má í einu orði segja um hinar mörgu aths. hv.frsm. minni hl., að þar er tínt til bæði smátt og stórt. Það, sem þykir stórt, er blásið út, en um það, sem minna þykir, er dylgjað með tvíræðum orðum, eins og: „á mjóum þvengjum - og öðru þess háttar góðgæti. Mætti benda hv.þm. á það, að slíkar dylgjur sem hann hefir haft, gætu hitt fleiri en núverandi stj., því að oftar en nú hefir verið farið einnig smávegis fram úr heimildum. Að gefnu þessu tilefni, skal ég minnast á atriði, sem ég man frá fyrri árum, meðan Björn heitinn Líndal var á þingi. Bar ég þá fram ásamt honum till. um fjárveitingu til landsfundar kvenna á Akureyri. Hún var felld. Bárum við þá till. aftur fram með lægri upphæð, og var hún líka felld. En þegar fjáraukal. komu fyrir það ár, þá var þar m. a. leitað aukafjárveitingar fyrir fjárgreiðslu til þessa landsfundar kvenna, sem Alþingi var búið að fella, ekki einu sinni, heldur tvisvar. Ég hefi áður minnzt á það, að eftir uppgerð Péturs Þóðarsonar á LR. eða till. hans til uppgerðar, er gerð grein fyrir öllum lántökum og því, hvernig lánsfenu hefir verið varið upp á eyri. Út af þessu sagði hv. 2. þm. Skagf., að heimildir myndu að vísu hafa verið til frá Alþingi, en að þingið myndi ekki hafa veitt þær, hefði það vitað fyrir, að tekjur yrðu svo miklar sem raun varð á. Veit ég ekki, fremur enn hann, hvað þingið myndi hafa gert, ef það hefði vitað, að tekjurnar yrðu svona miklar. Hér kemur að mikilsverðu atriði, og það er þetta: Hvers vegna urðu tekjur svona miklar umfram áætlun? það virðist hafa komið flatt upp á menn, sérstaklega stj.andstæðinga. Hafa þeir gripið til þeirrar skýringar, að skattar og tollar hafi verið hærri í stjórnartíð Framsóknarstj. en á tímabilinu næst á undan, tímabili íhaldsstj. því hefir verið mótmælt; að tollur hafi til uppjafnaðar verið hærri á seinna tímabilinu en því fyrra, en það hefir verið látið gott heita, að skattar og tollar hafi verið álíka háir á báðum tímabilunum. Ég fullyrði og get sannað, að skattar og tollar voru ekki að meðaltali hærri á síðara tímabilinu en því fyrra, heldur þvert á móti lægri. Þegar þess er nú gætt, að árferði var á þessum tveim tímabilum mjög líkt og sambærilegt, eins og formaður Sjálfstæðisflokksins hefir gert grein fyrir í því merka tímariti Stefni - ég ber það fyrir mig, ef þetta verður véfengt -, og að tekjustofnar voru lægri að meðaltali síðara tímabilið en það fyrra, þá hljóta að vera einhverjar sérstakar ástæður fyrir því, að tekjur urðu svona miklu meiri en áður. Þær ástæður þurfa ekki að vera torfundnar eða duldar. Í stjórnartíð núverandi stj. hefir verið betra eftirlit með öllum embættisrekstri í landinu en áður var, og er það önnur höfuðástæðan. Hin höfuðástæðan er hið aukna tolleftirlit, sem núv. stj. hefir harðlega verið ásökuð fyrir. Það er aðal „embættafarganið“, sem stjórnarandstæðingum hefir orðið svo tíðrætt um. - Vitanlega var ekki hægt að framkvæma það, án þess að það kostaði nokkurt fé, en það fé hefir komið margfalt aftur. Þessi er skýring á því, því tekjur urðu svo miklu meiri á stjórnartíma Framsóknar en Íhaldsflokksins. Ef tekjur þessara tveggja tímabila eru bornar saman, þá er munurinn ekki lítill. Tekjurnar eru um 6 millj. kr. hærri síðara tímabilið, í sambærilegu árferði, þrátt fyrir lægri tollastofna. Finnst mér, að þegar lagt er svo mikið kapp á það að áfellast núverandi stj. fyrir það, að hún hefir verið ör á fé til ýmissa aðkallandi og þarflegra hluta, þá megi líka hafa það í huga, að hún hefir átt beinan þátt í því að afla ríkisfjárins umfram áætlanir, líkur og vonir, miðað við undanfarna reynslu. Menn eru oft minnugri á það, sem þeim þykir ekki vel gert, en á hitt, sem vel er gert. Og þá ætla ég, að dómurinn sé sönnu næstur, ef tekið er tillit til hvorstveggja.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: ég þarf ekki miklu að svara hv. 2. þm. Skagf. fyrir þær sakir, að hv.frsm.n. hefir gert það allrækilega. Út af umr., sem orðið hafa út af aths. yfirskoðunarmanna LR., vil ég taka það fram, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að það var vorkunn, þótt skrifstofustjórinn í fjmrn. villtist í ákvæðum l. nr. 16, frá 1925, um breyt. á l. frá 1919 um laun embættismanna, við ákvörðun á dýrtíðaruppbót til Jóns Hermannssonar. 1. gr. laganna hljóðar svo: „Upphaf lagagreinarinnar skal orða svo: Auk hinna föstu launa fá allir embættis- og sýslunarmenn landsins, sem taldir eru í lögum þessum eða taka laun samkv. öðrum lögum, sem ekki ákveða sérstaklega um dýrtíðaruppbót, og sömuleiðis allir þeir, sem eftirlauna njóta samkv. eftirlaunalögum, eða biðlauna, til ársloka 1928 launabót, sem miða skal við verðhækkun á helztu lífsnauðsynjum“. Menn taki eftir orðunum: „eða taka laun samkv. öðrum lögum“. Um þetta er ekkert að finna í aths. við frv. annað en það, að uppbótina fái einnig þeir, sem laun taka samkv. sérstökum lögum öðrum en launalögum. Frsm. meiri hl. n., núv. hv. 4. þm. Reykv., segir: „Þá er hitt atriðið, sem farið er fram á að breyta og nær eingöngu til þeirra manna, sem laun taka eftir öðrum lögum en launalögum. En undir þetta ákvæði falla aðeins ráðh.“ Síðan talar hann mikið mál um lág laun ráðh. og ver til þess 2 dálkum í Alþt. Þessu svarar þáv. fjmrh., Jón Þorláksson: „Það gleður mig sérstaklega, að þurfa ekki að gera grein fyrir ástæðum þeim, sem liggja til grundvallar fyrir dýrtíðaruppbót af ráðherralaunum“. Þá er það orðið uppvíst, að sú eina efnisbreyting, sem gerð er á þessum lögum, er sú, að laun ráðh. skuli falla undir ákvæðin um dýrtíðaruppbót. Hefi ég áður sagt, að rétt væri að taka þetta fram í lögunum sjálfum, úr því að einungis ráðh. er bætt við. Af þessum ástæðum hefir sú meinloka slæðzt inn í stjórnarráðinu, að aðrir embættismenn en ráðh. falli líka undir þetta ákvæði. Þetta vildi ég taka fram út af orðum hv. 2. þm. Skagf. í 1. ræðu hans í gær. Virtist hann halda, að hér væri aðeins að ræða um framlengingu á þessum lögum, en það var líka um efnisbreytingu að ræða. Annars held ég, að ekki sé ágreiningur milli okkar og hv.fjhn. um þetta atriði, svo að það skiptir ekki mjög miklu máli. Þá vildi ég aðeins minnast lítillega að það, sem hv. 2. þm. Skagf. hélt fram, að það gæti ekki komið til mála, að kostnaðurinn í stjórnarráðinu hefði aukizt vegna alþingishátíðarinnar. Ég veit, að hann er svo kunnugur því, sem þar er um að vera, að hann veit það, að í sambandi við svo stórfelldar framkvæmdir út á við hljóta störfin í stjórnarráðinu að hafa aukizt stórkostlega. Og það er líka fleira en þetta, sem hefir valdið því, að störfin í stjórnarráðinu hafa vaxið. Ég vil benda á í því sambandi, að vegna allra þeirra margvíslegu ríkisstofnana, sem settar hafa verið á stofn á síðustu árum, hafa auðvitað störfin í stjórnarráðinu aukizt mikið. Þessar stofnanir standa í stöðugu sambandi við skrifstofur þær í stjórnarráðinu, sem þær heyra undir. Og þeirra vegna eru allskonar störf í stjórnarráðinu orðin aukin frá því, sem var. Ég vil taka til dæmis landsspítalann, útvarpið, ríkisútgerðina og landssmiðjuna, sem standa í stöðugu sambandi við stjórnarráðið og auka náttúrlega störfin þar. Ennfremur alla héraðsskólana og Litla-Hraun, sem talsverð vinna er við í stjórnarráðinu.

Og er þetta allt út af alþingishátíðinni?

. Nei, ég var að tala um það í sambandi við það, að störfin í stjórnarráðinu hafa farið vaxandi. En við það, að störfin í stjórnarráðinu hafi farið vaxandi, er það gefið, að kostnaðurinn við aukastörf þar hefir vaxið. Þá var það eitt lítilsháttar atriði, sem hv. 2. þm. Skagf. var að reyna að gera broslegt, það var út af formi landsreikningsins í efnahagsreikningnum. Hann hélt, að sumar eignir ríkisins, eins og t. d. húsin, mundu ekki hreyfa sig mikið, rétt eins og hann hefði búizt við, að þau mundu við og við taka sig upp og fara að spássera um götur bæjarins eða um hinar dreifðu byggðir landsins. Ég hélt, að hann hefði aldrei gert sér þá hugmynd um þennan lið, eignahreyfingarnar, að nafnið væri tilkomið af því, að eignir ríkisins væri á einhverju flakki fram og aftur, heldur af því, að eignir ríkissjóðs breytist, þannig að sjóðeign hans er breytt í þessar stofnanir, eða þá öfugt, þegar fasteignir eru seldar og þannig breytt í peninga, sem kunna svo aftur að breytast í eitthvað annað. Þetta eru eignahreyfingar. Eignabreyting mætti líka kalla það. Ég fyrir mitt leyti felli mig vel við orðið eignahreyfing. Það er ekki nema réttmætt að draga þessar eignahreyfingar út úr sjálfum rekstrinum, því annars kemur rekstrarreikningurinn til með að sýna óeðlilega útkomu, ef þessar upphæðir eru færðar á hann, sem koma rekstrinum ekkert við. Því það er eins með rekstur ríkisins eins og rekstur einstaklinga, að það má ekki rugla saman því, sem er rekstur, og því, sem ekkert kemur rekstrinum við. Það mundu allir álíta fordæmanlegt í einstaklingsrekstri. Og úr því það er fordæmanlegt í einstaklingsrekstri, þá er það líka fordæmanlegt í rekstri ríkisins. Ég skal svo ekki lengja umr. mikið úr þessu, enda er nú búið að taka margt fram af því, sem ég áleit nauðsynlegt að segja ú af ræðu hv. 2. þm. Skagf. og ræðu hv. 4. þm. Reykv. Ég vil aðeins lýsa yfir því, að það er síður en svo, að ég sé að telja eftir þessa litlu greiðslu, sem til þessa eina nm. úr alþingishátíðarn. hefir farið. Ég benti aðeins á það út af því, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði, að n. hefði unnið kauplaust, að það hefði þó mátt benda á, að hún hefði tekið kaup, því þó það væri lítið kaup, þá var það þó kaup. En ég var ekki að telja þessa greiðslu eftir fyrir að halda eitthvað á annað hundrað fundi; sjálfsagt hafa þeir ekki nað 200, því þá hefði n. haldið annað „jubilæum“ til að minnast þess.

Og veizlu

.

Frsm. minni hl. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Það er í raun og veru ekki margt, sem ég þarf að segja, svo ég gæti eiginjega algerlega látið nægja mína fyrstu ræðu. En ég skal þó aðeins drepa á örfá atriði úr ræðum hv.frsm. meiri hl. og hv.þm. V.-Húnv., en get verið stuttorður, m. a. af því, að hv. 2. þm. Skagf. hefir svarað þeim báðum mjög ýtarlega. Hv. þm.V.-Húnv. hóf fyrri ræðu sína með því að sýna fram á, að það yrði að draga ýmsar upphæðir, sem hann nefndi, frá þessum rúmu 25 millj. kr., sem reikningurinn yfir inn- og útborganir hljóðar upp á, áður en kæmi að hinu eiginlega syndaregistri stj. Það er nú auðvitað vitaskuld, að það hefir engum manni dottið í hug að telja það allt saman óheimilar umframgreiðslur. En þegar hann er búinn að draga frá fyrir fjárl. og öðru, sem löglegt var að greiða, þá vill hann líka draga frá allar greiðslur samkv. lögum og veita henni syndakvittun fyrir því öllu. En þetta er ekki rétt. Fjöldamargar greiðslur, sem taldar eru vera samkv. lögum, eru með öllu óheimilar, eins og t. d. umframgreiðslurnar til héraðsskólanna. Fyrst eru í tilsvarandi gr. í fjárl. stórkostlegar umframgreiðslur, og því næst er tekið á þriðja hundrað þús. kr., sem engin heimild var fyrir að greiða. Eins er það með síldarbræðslustöðina á Siglufirði, að sú greiðsla, sem talin er vera samkv. lögum, fer um þriðjung fram úr því, sem heimild er fyrir í lögum. Þar að auki er heimildin ekki notuð út í æsar að því leyti, að það er aðeins reist ein verksmiðja, í stað þess, að heimild var til að reisa fleiri fyrir þetta fé, sem heimilað var. Nei, það er ómögulegt að veita stj. allsherjar syndakvittun fyrir þessu fjársukki á þeim grundvelli, að hún hafi eytt fénu samkv. lögum. Hv. frsm. meiri hl. talaði um, út af því, sem ég minntist á fjárgreiðslur tilheyrandi 13. gr. fjárl., að það hefðu aldrei verið víttar af þinginu umframgreiðslur á þeirri gr. Og hann sagði, að það væri af því, að þær fjárveitingar, sem þar væru, væru svo vinsælar og þarfar, að mönnum hefði aldrei þótt neitt athugavert við það, þó þar væri af stj. veitt eitthvað umfram fjárveitingar þingsins. En ég get alls ekki tekið þessi rök hv.frsm. meiri hl. gild, hvort sem það er nú þessi stj., sem á hlut að máli eða önnur stj. Og mér þykir það mjög illa farið, að það skuli ekki hafa verið gert, því ég lít svo á, að þessar fjárveitingar eigi ekki, fremur en aðrar, að fara, svo neinu nemi, fram úr fjárveitingum þingsins. Það getur vel verið, að stjórnarandstæðingar á þingunum 1925 og 1926, sem þá áttu að vera hið vakandi auga, hafi þá verið sofandi og ekki varað sig á að finna að þessum greiðslum, en ég álít, að það hefði verið alveg rétt að gera aths. við það. En ef maður fer svo að bera saman þær umframgreiðslur, sem voru á þessum liðum 1925 og 1926, við umframgreiðslurnar núna, þá sest fljótlega, að umframgreiðslurnar þá eru ekki neitt sambærilegar við það, sem nú hefir skeð. Þær umframgreiðslur eru svo miklu minni, að þær eru ekki nema nokkur hluti af því, sem hér er um að ræða. Þó að hv.frsm. meiri hl. lesi upp dæmi úr báðum LR. um þessar umframgreiðslur, þá mundu þau bera það með sér, hvílíkur geysimunur er á þeim á þessu ári og árinu 1926. Og auk þessa, eins og ég minntist á í minni fyrri ræðu, þá voru allt aðrar ástæður 1926 en nú. Þá var ríkissjóðurinn fullur fjár og búið að greiða niður skuldir hans til mikilla muna af tekjum undanfarandi ára. Hinsvegar kemur á því ári mjög slæm atvinnukreppa, sem auðvitað olli miklu atvinnuleysi, svo það var alveg serstök ástæða til þess, að ríkissjóðurinn hlypi þá undir bagga og herti nokkuð meira á framkvæmdum en annars hefði verið rétt, til að bæta úr atvinnuleysinu, einkanlega þar sem hann hafði nóg fé í sjóði. Þarna er fullkomin mótsetning við árið 1930. Þá er búið að hrúga upp stórkostlegum lánum og eyða þeim í allskonar vitleysu, svo ríkissjóðurinn var galtómur, og hinsvegar gekk atvinnurekstur landsmanna ágætlega, svo að, eins og oft vill verða, þegar vel gengur, mesta ógengd var í öllum framkvæmdum einstaklinga, og því langt frá, að nokkur þörf væri fyrir atvinnubætur. Það væru meira hliðstæðar ástæður því, sem var 1926, að núna væri fullt fjár í ríkissjóðnum og að stj. hefði nú fé til að leggja í atvinnubætur, að hún t. d. nú gæti varið fé til brúa, vega o. s. frv. til að létta mönnum atvinnuleysið. Ég er hræddur um, að það væri þá erfiðara um síðar að koma með aðfinnslur út af því en nú út af umframgreiðslunum 1930, jafnvel þótt ég teldi samt alveg rétt að finna að því, því að stj. þarf stöðugt að hafa hitann í haldinu um að fara að vilja þingsins. Mér skildist á hv.frsm. meiri hl., að hann sæi ekkert athugavert við fjárveitingarnar til Reykjaskólans og Reykholtsskólans, en það er alls ekki rétt, að það sé ekkert athugavert við þær. En náttúrlega hverfa þær alveg fyrir ósköpunum við þriðja skólann, Laugarvatnsskólann. En þó að - já, ég veit nú ekkert um það, en mér er sagt það og ég trúi því, að við þessa tvo skóla hafi verjð fylgt ákvæðinu um að láta tilskilið framlag koma á móti - ég þykist vita, að það hafi verið gert, úr því að hv.frsm. meiri hl. segir það, og trúi því, - þá er þó ekki uppfyllt nema annað skilyrðið, sem lögin setja. Eða til hvers hefir það ákvæði verið sett í lögin um héraðsskóla, að þá skuli reisa eftir því, sem fé er veitt til þeirra í fjárl.? Það er auðvitað sett til þess að binda hendur stj. um að ráðast í slíkar framkvæmdir. Því jafnvel þó tilskilið fé komi á móti, getur staðið svo á fyrir ríkissjóðnum, að hann sé févana þá í svipinn og geti alls ekki lagt út í neinar framkvæmdir, eins og t. d. núna. Þess vegna er nauðsynlegt að setja þetta skilyrði, að stj. geti ekki ráðizt í þessar framkvæmdir, nema fé sé veitt til þeirra í fjárl. En þetta skilyrði hefir ekki verið uppfyllt að því er þessa tvo skóla snertir. Og það er alveg óhafandi. því að ég tel miklu réttara fyrir stj. að ráðast ekki í fyrirtæki fyrr en hún er búin að fá til þess fjárveitingu þingsins. Ég minnist í þessu sambandi orða hæstv. fjmrh., sem hann sagði í vetur, þegar rætt var hér um landsskattanefndina og því haldið fram, að til hennar mundi eyðast meira fé en hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir. Hann taldi það alveg öruggt, að ef það stæði í lögunum, að kostnaðurinn við nefndina skyldi ákveðinn í fjárl., þá mundi stj. ekki verja meiru fé til hennar en veitt væri í fjárl. Alveg sama er að segja um það, að þessi stj., sem ekki taldi sig bundna af ákvæði laganna um héraðsskólana, taldi sig þó bundna af samskonar ákvæði laga um sundhöll í Reykjavík. Það er langur vegur frá því, að ég sé að finna að því, að stj. taldi sig bundna við þau lög, heldur tók ég þetta fram af því, að í þessu tvennu er svo mikið ósamræmi. Við þm. Reykv. sýndum líka, að við ætluðumst ekki til, að þetta væri gert í neinu heimildarleysi, með því að bera fram till. um að leiðrétta þetta. Ég held það hafi verið alveg rétt af stj. að heimta heimild frá þinginu, ef hún átti að greiða meira en í fjárl. stóð. Viðvíkjandi lækninum í Keflavíkurhéraði vil ég svo segja nokkur orð. Afstaða meiri hl. n. er þar nokkuð einkennileg, þar sem hún vill láta við svo búið standa um það, sem búið er að greiða, en vill hinsvegar enga till. gera um, að þessari greiðslu verði hætt í framtíðinni. Afleiðingin verður auðvitað sú, að þetta verður alltaf greitt, og LR. heldur auðvitað áfram að koma eftir á, og alltaf verður þetta úrskurðað með: „má við svo búið standa“.

Já, það er bezt að láta hverjum degi nægja sína þjáning

. Já, að láta hverjum degi nægja sína þjáningu. Þetta getur maður nú kallað að leggja blessun sína yfir drýgðar og ódrýgðar syndir stj. En ég held, að það væri þó það minnsta, sem þingið gæti gert, að láta hætta þessum greiðslum. Látum nú vera, að öllum formsatriðum um þennan svokallaða flutning milli embættanna var sleppt og að það allt var einn hrærigrautur og maðurinn alls ekki fluttur á milli; og látum nú vera, að embættið, sem læknirinn fór í, er raunverulega tekjuhærra en það, sem hann sleppti; segjum nú, að þessar tvær vitleysur, sem greiðslan byggist á, séu fyrirgefnar. En þá væri það þó það minnsta, sem hægt væri að ætlazt til, að það væri nú tekið skýrt fram af þinginu, að ekki mætti halda áfram að greiða þetta. Því hér er gengið út á þá braut, að fara nú ekki einu sinni þessa venjulegu bitlingaleið til að gefa fylgismanni sínum fé, heldur að embættismönnum séu borguð beinlínis hærri laun en þeir eiga. En það er þó nokkurn veginn ljóst, að það verður að vera föst regla að borga ekki embættismönnum hærri laun en lögskipað er. Hv. þm. V.-Húnv. var að bera það fram til varnar í þessu máli, að þessi læknir hefði misst svo mikils í af venjulegum embættistekjum, vegna þeirrar andúðar, sem hann hefði mætt í héraðinu, og því væri embættið rýrara en það, sem hann hefði sleppt. Ég er nú alveg viss um það, að hvorki þessi hv.þm. eða nokkur annar lætur sér detta í hug, að ákvæði stjskr. um, að embættismaður skuli einskis missa í af tekjum sínum við flutning milli embætta, sé miðað við svona alveg sérstakt tilfelli. Til þess yrði þá að gera upp á hverju ári, hvaða laun maðurinn hefði nú haft í þessu héraðinu og hvaða laun í hinu, og taka svo meðaltal til að vita, hvaða laun fylgi hvoru embætti. Nei, það er alveg óhugsandi, að stjskr.ákvæðið geri ráð fyrir slíkum tilfellum, eða t. d. eins og því tilfelli, sem það yrði þá líka að miðast við, að læknir væri svo lélegur, að menn vildu ekki sækja hann og vildu heldur sækja lækni, t. d. til Reykjavíkur, að það gæti þá orðið til þess, að embættið teldist tekjurýrara. Nei, það er óhugsandi, að stj. geti borið það fyrir sig, að Keflavíkurhérað sé tekjuminna en Flateyjarhérað. Ég held, að ég þurfi ekki að svara hv.þm. V.-Húnv. neinu út af alþingishátíðinni, enda er hann nú ekki við. Það dró nú líka talsvert niður í honum og hann var allur mildari og vingjarnlegri í garð n. í sinni seinni ræðu. Hann gat nú ekki svarað því samvizkuspursmáli, sem ég lagði fyrir hann um það, hvort honum fyndist hátíðin hafa orðið ótrúlega dýr, en hinsvegar gat hann þess beinlínis, að hann sæi ekki eftir þeim peningum, sem í hana hefðu farið. Svo þetta, sem hv.þm. hefir verið að tala um, er svona eins og af einhverri snuddaralöngun, löngun til að finna út einhverja greiðslu, sem væri of há, af þeim mörg þúsund greiðslum, sem n. ráðstafaði - eitthvað, sem væri 1000 eða 100 krónum of dýrt. Nei, sannleikurinn er sá, að hátíðin var verulega ódýr, og alstaðar þar, sem hætta var á að lenti í sukki, þar voru einmitt hafðar strangar gætur á, að öllu væri stillt í hóf - að ekki kæmist neinn eldur í það. Og það er einmitt aðalatriðið, þar sem svona er mikið um að vera, að það komist ekki neinn eldur í búrið, því að þar, sem hann kemst í, er hann fljótur að eyða. Hv. 2. þm. Skagf. hefir nú svarað þessu með fötin og skaðabæturnar fyrir þennan eina nm., og ég býst við, að enginn hv.þm. finni neitt athugavert við það eða telji, að n. hafi ekki starfað kauplaust, af því að einn maður í n. mátti ekki við því að verða fyrir skaða vegna þeirrar tafar, sem nefndarstörfin öllu honum. þetta sýnir nú m. a., að nefndarstörfin voru nokkuð tímafrek. Nefndin hélt á fjórða ár reglulega vikufundi og hafði mörg störf með höndum par fyrir utan. Hv. 2. þm. Skagf. minnti á í þessu sambandi, að það hefðu verið greiddar 1000 kr. fyrir lögreglustjórn á þingvöllum manni, sem var þar ekki nema nokkra klukkutíma, og er þetta merkilegasta dæmið, sem hægt er að nefna um fjáreyðslu í sambandi við hátíðina, því þessi maður var alveg þarflaus og vann ekkert. En það var ekki n., sem réð hann; það var víst stj. eða dómsmrh., sem gerði þessa ráðstöfun, og er það í raun og veru gott dæmi til að nota sem samanburð á eyðslu stj. og n. þetta ár. Ég held, að það sé þá ekki fleira, sem ég kæri mig um að svara hv.þm. V.-Húnv. En það var eitt orð, sem ég vildi segja við hv.frsm. meiri hl. út af því, sem hann sagði, og vildi ég aðallega leiðrétta það, sem hann hafði misskilið hjá mér. Það var þetta, sem ég sagði: „Á mjóum þvengjum - - “, þegar ég var að tala um, að stj. hefði borgað í heimildarleysi manni fyrir að ganga í hús og skoða þau nærri 3 þús. kr. Ég hefi nú heyrt framhaldið af málshættinum á fleiri en einn hátt, sem sé þann, sem hv.frsm. meiri hl. hélt, að ég hefði haft í huga: „Á mjóum þvengjum læra menn að stela“. Ég hefi eins oft eða oftar heyrt hann svona: „Á mjóum þvengjum læra hvolpar húðir að naga“. Það á sem sé hér við eins og svo oft endranær, - og nú segi ég ennþá ljótara -, að ef maður gefur skrattanum litla fingurinn, þá tekur hann alla hendina. - Ef stj. helzt uppi að taka sér leyfi til að greiða slíkar upphæðir sem þessa, þá heldur hún áfram að gefa fylgismönnum sínum peninga tir ríkissjóðnum, þar til þetta er orðið stórfé árlega, því á mjóum þvengjum geta hvolpar lært að gleypa heilar húðir. En ég býst við, að hv.þm. hafi ætlað, að ég hefði hinn endinn á málshættinum í huga. En það var nú ekki.

Magnús Guðmundsson Ég get verið stuttorður í þetta skipti, því ég hefi litlu að svara. Hv. frsm. meiri hl. virtist undrast það, að við værum hér að tala um hluti, sem væru skjalfestir, og fannst það hreinn óþarfi að vera að nefna það hér, sem væri skjalfest. Ég veit ekki betur en að við séum hér alltaf að tala um skjalfesta hluti og að allt þingið fari einmitt í það að tala um það, sem skjalfest er í þingskjölunum. Allt tal okkar er einmitt um það, sem er skjalfest í skjölum, sem við höfum fyrir framan okkur. Það, sem við erum að „kritisera“ eða maela með, það er allt skjalfest. Ef fara ætti eftir þessari reglu hv.frsm. meiri hl., þá mundum við ekki segja hér eitt orð, heldur bara láta standa við það, sem skjalfest er, og greiða svo atkv. um það þegjandi. Annars varði hv.frsm. stj. heldur linlega í þeim atriðum, sem hann var að tala um, og tók oft fram, að hann ætlaði að segja um þau fáein orð frá öðru sjónarmiði, án þess að hann vildi mótmæla því, sem um þau væri búið að segja af halfu andstæðinganna. Ég verð því að segja, að ég hefði ekki getað kosið mér betri andstæðing. Ég veit líka, að hv.þm. er sjálfur mjög aðgætinn um fé og vill, að vel sé með það farið, og að honum er það því mjög nauðugt að gefa stj. skilyrðislausa kvittun fyrir þessum reikningsskilum, þó hann verði að gera það. Og hvað sem hann segir um það; þá veit ég að það er svo. Hann nefndi það, að á árinu 1926 hefði verið lagt fram talsvert til vega umfram það, sem veitt var til þeirra í fjárl. Þetta er alveg rétt; það var talsvert meira lagt til þeirra en veitt var, og tek ég fúslega á mig ábyrgð á því. En ég hefi heldur ekki átalið neitt - það var víst hv. 4. þm. Reykv., sem gerði það - þó þessi stj. hafi varið meira fé til vega en heimilað var. En annars vil ég benda honum á, út af því, sem hann sagði, og var það sama svar, sem hann gaf í fyrra út af því; að greiðslur til vega hafi verið fluttar milli ara, að þetta hefir líka verið gert 1927, og að landsreikningurinn fyrir árið 1927 var saminn af hans eigin stj. Það er þess vegna nákvæmlega fylgt sömu reglu bæði árin, enda hefir þetta ekkert verið átalið í reikningnum fyrir 1927. En þar sem hann nefnir, að ekki hafi verið veitt fé til að byggja fyrir í Fornahvammi, þá vil ég upplýsa það, að það var veitt 1927. En það stóð svo á, að það þurfti að kaupa jörðina 1926, og byrja á byggingunni þá, og þetta var með samþykki þingsins gert, og með þess samþykki fært á LR. fyrir árið 1927. Um laun Keflavíkurlæknisins hefir hv.frsm. minni hl. talað. En ef því verður haldið áfram að borga honum hærri laun en lög leyfa, þá get ég ekki skilið, hvernig hv.frsm. meiri hl. fer að í þessu máli, þegar LR. kemur næst. Ætlar hann þá að leggja þetta sama til, að það megi við svo búið standa í þetta sinn, og svo ekkert að segja um, hvað eigi að gera í framtíðinni? Það þýðir þá það, að á meðan læknirinn lifir verða honum borguð laun sem eru 1500–2000 kr. hærri en lög mæla fyrir, að megi greiða honum hæst. Það getur þá verið orðin álitleg fúlga, ef læknirinn verður gamall, og það getur hann vel orðið. Ég ætla að segja það, að það hefir stundum þótt ástæða til hér á þingi að gera aths. út af minni upphæð en því, sem getur numið tugum þúsunda. Þá nefndi hv.frsm. 40. aths. og þóttist þar hafa komizt í feitt; hann hafði sem sé fundið þar prentvillu upp á 1000 kr. Það var mikið lán, að hann skyldi rekast á þessa prentvillu, sem yfirskoðunarmennirnir eiga nú ekki einu sinni sök á. En mér finnst, að hv.frsm. meiri hl. hefði átt að þegja um prentvillur í þessu sambandi. Ég hefi ekki nefnt þær á nafn, en eftir þessu gefna tilefni vil ég minna á, að prentvillurnar í þessum LR. eru á milli 50 og 60, og sumar svo, að munar milljónum. Hann hefði því sízt átt að fara að hengja hatt sinn á þessa prentvillu, sem er nú ekki einu sinni yfirskoðunarmönnunum að kenna. - Hún er upp á 1000 kr. Um útsvarið stendur í LR., eða stóð í fylgiskjalinu með honum, að hér væri um útsvar Markúsar Jónssonar að ræða. Það var því ekki nema eðlilegt, að yfirskoðunin spyrði um þetta, og þegar hún fékk ekki spurningunni fullnægt með svarinu og fer að grennslast eftir þessu nánar, þá kemur það á daginn, að það er alls ekki útsvar Markúsar Jónssonar, sem hér er um að ræða. Og eftir að ég er búinn að segja þetta, þá diskar hv.frsm. meiri hl. upp með skjal til sönnunar því, sem ég hafði áður sagt. Annars er það merkileg ráðstöfun, eins og raunar allt þetta Þingvallamál er, að borga há útsvör fyrir þessar jarðir, sem engan arð gefa. - Tveimur jarðeigendum hafa t. d. verið borgaðar 15 þús. kr. fyrir að leggja niður sauðfjárrækt á þessum jörðum. og til girðingar umhverfis hið friðaða land hefir verið varið 15–20 þús. kr., og þó er landið fullt af fé eftir sem áður. Það hefir m. ö. o. verið varið 30–35 hús. kr. til friðunar landinu, og svo er það alls ekki varið, vegna þess að girðingin dugir ekki, eins og bent var á strax í upphafi. Þetta er nú eitt dæmið um meðferðina á fé ríkisins. Hv. frsm. meiri hl. vildi þakka bættu eftirliti stj. með tolla- og skattamálum á árunum 1928–1930 fyrir 6 millj. kr. auknar tekjur. Það er einkennilegt að heyra það, að í þessu sambandi hafi árferðið ekkert að segja; það þarf þá ekki að búast við því, að tekjurnar minnki nú, þó að harðni í ári; hv.þm. segir, að það hafi gilt hin sömu lög í tíð fyrrv. stj. og núv. stj. og þá geti auknar tekjur ekki legið í öðru en betri innheimtu. Ég vil minna hv.þm. á það, að árið 1926 voru gerðar miklar breytingar í þá átt að lækka tolla. Er hv. þ.m. búinn að gleyma því?

Nei

. Ef hann man eftir því, hvernig getur hann þá haldið því fram, að sömu lög hafi gilt fyrir og eftir 1928? Ég skal líka minna hann á það, að árið 1928 voru gerðar breytingar í þá átt að hækka tolla. Þess vegna eru þessi rök hv.þm. algerlega byggð á röngum forsendum. Hið rétta í þessu máli er, að tollarnir voru lækkaðir 1926, en hækkaðir 1928. þetta segir svo hv.þm., að hafi enga þýðingu. Eyðslan 1928–31, þessi 4 ár, er h. u. b. 80 millj. kr., þegar allt er talið með, eða sem næst 20 millj. kr. á ári til jafnaðar. Við hv.þm. V.-Húnv. þarf ég lítið að deila. Hann hélt, að framkvæmdirnar 1930 og alþingishátíðin væru aðalástæðurnar fyrir þessari ógurlegu aukavinnu í stjórnarráðinu. Það má vera, að eitthvað sé til í þessu, en að sú sé aðalástæðan fyrir öllum þessum aukna kostnaði, nær engri átt. Annars getur vel verið, að við fáum tækifæri síðar til að sjá það, hvort þessi kostnaður minnkar aftur eðlilega í samræmi við minnkandi umsetningu eftir 1930. Um eignahreyfingarnar á LR. hefi ég lítið að segja nema það, sem allir geta seð, að það nær ekki neinni átt að telja til stofnkostnaðar síldarbræðslustöðvarinnar á Siglufirði þann rekstrarhalla, sem varð á síldarbræðslunni 1930 og nemur ásamt vöxtum 130 þús. kr. þetta er aðeins eitt dæmi upp á það, hversu eignareikningurinn er ranglega færður.

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) Mér þykir ekki ástæða til þess að jafnkita um einstök atriði, sem ágreiningur hefir verið gerður um nú við síðustu umferð umr. um þetta mál. Það er vitanlega alltaf hægt að segja eitthvað til að vefja atriðunum inn í umr. og lengja þær, ef menn leggja stund á það. Það er rétt hjá hv.frsm. minni hl., að með frv. er verið að fara fram á einskonar allsherjarkvittun fyrir ráðsmennsku stj. þetta ár, eins og jafnan áður með slíkum frv. Hv. frsm. minni hl. vill ekki gefa þessa kvittun. Ég vil benda honum á, að þær heimildir, sem til skorti, voru veittar með samþykkt fjáraukalaganna hér í hv. d. í gær, svo um heimildina þýðir ekki að deila hér eftir, og þá ekki heldur hægt að synja um samþykkt LR. Hv. 2. þm. Skagf. taldi, að ég mundi nauðugur gefa kvittun með þessum LR., en hann veit ekkert um minn hug í því efni. Hann er ekki sá, sem getur rannsakað hjörtun og nýrun, og fer sá oft villt, sem geta skal.

Vill þá ekki hv.þm. neita minni getgátu?

. Þá vildi hv.þm. telja prentvillu í 40. aths. a.-lið. Ég veit ekki, hvað rétt er í því, en þó hygg ég, að hv.þm. hefði aldrei gert það veður út af þessari greiðslu, sem hann gerði, eða hún gerð að blaðamáli sem stórt atriði, ef þetta er prentvilla, og hann aldrei álitið upphæðina 1116 kr., heldur 116 kr. eins og hún er í LR. Þá er orðið upplýst og viðurkennt um greiðsluna, sem talin var vegna Markúsar Jónssonar á Svartagili, og að aths. vegna hennar er á misskilningi reist. Það, sem aðallega kom mér til að taka til máls, var véfenging hv. 2. þm. Skagf. á því, sem ég hafði sagt um samanburð tollteknanna árin 1925–27 og 1928–30. Ég held, að hann hafi ef til vill ekki gætt að því, að ég bar þar saman tvo tímabil, en ekki tvö ár. Breytingar urðu á þessum tímabilum á aðeins þremur tollstofnum; allir aðrir tollstofnar voru óbreyttir. Verðtollur gekk í gildi 1. apríl 1924 og gilti með ýmsum breyt. yfir bæði tímabilin. Fyrst var hann 20% á öllum verðtollsvörum og var þá líklega hæstur, sem hann hefir verið, og gaf mjög miklar tekjur. Á tímabilinu frá 1. júní 1925 til. 1. marz 1926 voru verðtollsvörur flokkaðar í 3 flokka, 30%, 20% og 10%. Gaf hann þá einnig miklar tekjur, en ég skal ekki fullyrða, hvort hann var þá raunverulega hærri eða lægri en áður. Svo var tollurinn lækkaður 1. marz 1926. Eru verðtollsvörur þá líka greindar í 3 flokka, 20%, 15% og 5%, og gilti það til 1. jan. 1927, en þá var tollinum breytt, flokkar aðeins tveir, 20% og 10%, og gilti það út fyrra tímabilið. Samhliða þessum breyt. á tollunum var alltaf verið að fella ýmsar vöruteg. alveg undan tollinum. Síðara tímabilið, 1928–30, byrjaði með sama verðtollsstofni og fyrra tímabilið endaði, en svo var hann hækkaður upp í 30% og 15% 1928, en naði alls ekki því hámarki, sem var fyrra tímabilið, til 1. marz 1926. En auk þess voru engar af þeim vörutegundum, sem felldar höfðu verið undan tollinum, gerðar aftur tollskyldar, svo það er áreiðanlegt, að tollurinn var til uppjafnaðar allmiklu hærri á fyrra tímabilinu en hinu síðara. Þá kem ég að vörutollinum, sem er annar sá tollur, er breytingum tók. Samhliða því, að verðtollur var settur á 1924, var ákveðinn 25% gengisviðauki á vörutollinn og stóð í 2 ár, en var þá felldur niður. Kolatollur var settur 1. jan. 1924 og stóð til 31. des. 1926, eða í 3 ár, 3. kr. á tonnið, og salttollur kr. 1,50 á tonnið, en voru lækkaðir 1927 í 1 kr. á tonnið á hvorri tegund. Loks var í lok fyrra tímabilsins, frá 1. júli 1926, vörutollur af korni og tunnum alveg felldur niður. Á síðara tímabilinu var aldrei neinn gengisviðauki á vörutolli, og ekki tekinn upp korn- og tunnutollur. Kolatollurinn hækkaði að vísu aftur, ekki í 3 kr. eins og hann áður var, heldur aðeins í 2 kr., svo hann nam ekki nema 2/3 af því, sem hann var meiri hluta fyrra tímabilsins, og salttollurinn var alls ekkert hækkaður og nam því ekki heldur nema 2/3 hlutum af því, sem hann var fyrri hluta hins fyrra tímabils. Af þessu er auðséð, að vörutollurinn hefir í heild orðið miklum mun lægri á seinna tímabilinu en hinu fyrra. Þá er það hvað tollalögin snertir athugunarvert, að gengisviðauki á þeim var breytilegur. Allt fyrra tímabilið var gengisviðauki innheimtur af öllum tollvörum, en á síðara tímabilinu var hann frá árslokum 1928 felldur niður á kaffi og sykri, og nemur sú niðurfelling hundruðum þúsunda króna á ári hverju. Ég hefi nú stuttlega rakið breytingarnar á þeim þremur tollstofnum ríkisins: verðtolli, vörutolli og almennum tolli, sem nokkrum breyt. voru báðir á þessum tímabilum, og niðurstaðan er sú, að í heildinni hafa þessir tekjustofnar verið mun lægri síðara tímabilið en hið fyrra.

Magnús Guðmundsson Mér þykir hv. 1. þm.N.-M. heldur vera farinn að gleyma því, sem sagt var á þinginu 1928, en af því að ég hefi ekki haft nema lítinn tíma undir hans stuttu ræðu til þess að ná í heimildir til þess að svara honum og hjálpa til betra minnis, og hinsvegar að ég hefi nú aðeins aths., þá skal ég lofa honum því, að taka ræðu hans rækilega til andsvara við 3. umr. Ég ætla að vita, hvort ég finn ekki í umr. frá 1928 hann eða flokksbræður hans halda því fram, að tollalækkunin 1929 hafi verið of mikil og þess vegna þurfi að hækka tollana.

Frsm. meiri hl. (Halldór Stefánsson) það sker ekkert úr um þetta mál, þó hægt sé að benda á, að tollarnir voru lækkaðir 1928 frá því, sem var 1926. Ég hefi ekki neitað því, að svo hafi verið. Ég rakti það í síðustu ræðu minni, hvernig tollarnir hefðu hækkað og lækkað á heim tveimur tímabilum, sem um er rætt, og sýndi fram á, að þeir hækkuðu ekki svo mikið 1928, að þeir væru til uphjafnaðar jafnháir síðara tímabilið og hið fyrra. Ég bið því óhræddur eftir heimildum hv. 2. þm. Skagf.

Magnús Guðmundsson Hv. 1. þm.N.-M. ætlar að bjarga sér út úr vandræðunum með því að halda því fram, að það sé ómögulegt að reikna þetta út.

Ó-nei-nei

. Hv. þm. hlýtur að muna, að á þinginu 1928 voru hækkaðir mikið skattar og tollar og að stj. sagði, að ástæðan væri sú, að þessir tekjustofnar hefðu lækkað of mikið 1926. nú þegar hann ber saman tímabilin 1924–27 og 1928–30, hlýtur hann að sjá, að skattastofnarnir hafa mikið hækkað frá því, sem var í lok fyrra tímabilsins. En fyrst hv.þm. viðurkennir, að tollarnir hafi verið lækkaðir 1926 og hækkaðir 1928, þá þarf ég ekki frekara um þetta að ræða, því að þá er það viðurkennt rétt, sem ég sagði, og ég þarf engra heimilda að leita fyrir 3. umr.

Pétur Magnússon Ég gat þess við 2. umr. þessa máls, að ef sú rökst. dagskrá, sem ég bar þá fram, væri felld, þá myndi ég við 3. umr. bera fram brtt. við frv. Þessar brtt. eru nú fram komnar á þskj. 735. Ég skal nú þegar geta þess, til að fyrirbyggja misskilning, að jafnvel þótt allar þessar brtt. verði samþ., þá álít ég þetta frv. samt ekki komið í það form, sem við megi una til frambúðar. Ég hefi þó flutt þessar till., af því að þær bæta allar að nokkru úr ágöllum, sem ég tel vera á frv. Hinsvegar hefi ég ekki treyst mér til að bera fram till., er bæti úr þeim ágöllum, er ég tel stærsta á frv., sem sé um sjálfa tilhögun laxveiðinnar, því að til þess þarf miklu meiri undirbúning en unnt er að framkvæma á stuttum tíma. Ég hefi í raun og veru gert grein fyrir þessum brtt. við 2. umr., þó að hér liggi ekki fyrir fyrr en nú, og skal ég því ekki vera margorður um þær að þessu sinni. Fyrsta brtt. er við 2. gr. 3. málsl. Eins og þetta ákvæði er nú í frv., er skilyrðislaust óheimilt að taka veiði undan ábúð. Ég er þeirrar skoðunar, að rétt hefði verið að fella þetta ákvæði alveg niður. Ég hefi ekki getað komið auga á neitt því til réttlætingar að taka þannig samningafrelsið af mönnum um þetta atriði, sem er vitanlega ekkert nema fjárhagsatriði. Því hefir verið slegið fram, að betur sé farið með veiðina, ef hún fylgir ábúð heldur en ef eigandi hefir hana sjálfur til umráða. Í mínum augum er þetta fáránlegasti misskilningur. Ef þetta væri rétt, þá væri mannlegt eðli öðruvísi í þessu efni heldur en það er almennt talið að vera, því að það er venjulega talið svo, að eigandinn sé líklegri til að fara vel með hlutina heldur en sá, sem hefir þá til láns. Sá, sem fær veiði á leigu, oft til mjög skamms tíma, hugsar auðvitað mest um að hafa sem mest upp úr veiðinni þann tíma, sem hann hefir umrað yfir henni. Veiðieigandinn aftur á móti ætti að hugsa mest um vöxt og viðgang fiskistofnsins, af því að hann nýtur þess, ef veiðin eykst. Auk þess verður að gæta þess, að tíðasta orsökin til þess, að veiði er tekin undan ábúð, er sú, að veiðieigandinn vill nota veiðina sem stangarveiði, annaðhvort handa sjálfum sér eða öðrum. Og um það verður varla deilt, að í fjöldamörgum laxveiðiám er stangarveiðin sú eina skynsamlega veiðiaðferð, og jafnframt sú, er mestar líkur gefur fyrir arði af ánum. En það er engin trygging fyrir því, að leiguliði noti ána fyrir stangarveiði, þó að sú veiðiaðferð væri skynsamlegust og eigandi vildi sjálfur nota ána á þann veg. Þvert á móti er mjög mikil hætta a, að margir leiguliðar hugsuðu um það eitt, að ná sem mestum laxi alveg án tillits til framtíðar verðmætis árinnar. Af þessum ástæðum hefði ég helzt kosið, að þetta ákvæði í 3. málsgr. felli alveg niður. Ég hefi þó ekki séð mér fært að bera fram till. um það, af því að ég þykist skilja af undirtektum hv.þd. undir þetta mál, að vonlaust sé, að slík brtt. yrði samþ. Ég hefi því látið mér nægja að bera fram brtt. um undanþágu frá þessu ákvæði þannig, að veiðiréttur skuli fylgja jörðinni, nema öðruvísi semjist. Ég álit það alveg fráleitt, að veiðin skuli fortakslaust fylgja jörðinni, jafnvel þótt bæði eigandi og ábúandi vilji heldur, að hún sé tekin undan. Það getur vel staðið svo á, að ábúandi telji sér hagnað í því að vera laus við veiðina, og virðist þá bein fjarstæða að neyða hann til að taka hana, þó landeigandi einnig vilji skilja hana frá ábúðinni. Nú liggja fyrir tvær brtt. við þessa till. mína. Önnur er frá hv. 3. landsk., að aftan við till. bætist: „og veiðimálastjóri samþykkir“. Hin brtt. er frá hv. 2. þm. Árn., að aftan við brtt. mína bætist: „og atvinnumálaráðherra samþykkir“. Ég verð að segja það, að ég sé ekki mikla ástæðu til, að slíkt samþykki þurfi hér að koma til. ef báðir málsaðiljar eru sammála um, að veiðin skuli undanþegin ábúðinni. Þó skal ég játa það, að jafnvel þótt þessi viðbót væri samþ., þá teldi ég þó nokkuð á unnið. Ef önnurhvor af þessum tveimur till. á að ná fram að ganga, þá vil ég fremur mæla með till.hv. 2. þm. Árn. Ég álit eðlilegra að leggja þetta undir æðstu yfirstjórn veiðimálanna heldur en undir það stjórnarvald, sem í raun og veru hefir ekki nema ráðgefandi vald um veiðimál. Ég hygg líka, að ráðh. mundi bera slík mál undir veiðimálastjóra, svo að mér virðist, að þótt brtt.hv. 2. þm. Árn. yrði samþ. þá vinnist þar með líka það, sem hv. 3. landsk. vill fá með sinni brtt. Ég býst því við, að ég greiði a. m. k., ekki atkv. á móti brtt.hv. 2. þm. Árn., og er það vitanlega eingöngu af ótta við það, að ef sú viðaukatill. fellur, þá verði mín till. felld á eftir. Ég legg áherzlu á það, að gera megi ráð fyrir, að þetta samþykki atvmrh. yrði veitt í öllum tilfellum öðrum en þeim, þegar sérstaklega athugavert þætti að taka veiðina undan ábúð. Með þeim skilningi get ég fallizt á að leggja ekki á móti þessari till. Næsta brtt. mín er við 3. gr. Þar er svo gert ráð fyrir, að þar, sem veiði hefir verið leyst frá jörð, hafi jarðareigandi innlausnarrétt á veiðinni um ótiltekinn tíma. Ég hefi áður látið þá skoðun í ljós, að þetta væri brot á stjskr., það sé ekki með rökum hægt að benda á neina þá almenningsþörf, sem geri heimilt að beita slíku eignarnámi, sem hér er um að ræða. Helmingur þessarar hv. d. var þeirrar skoðunar við ?. umr., að ekki væri ástæða til að fella þetta ákvæði niður. Til þess að bæta þó eitthvað úr þeim ágalla, sem ég tel vera á þessu, ber ég fram þá till., að ef innlausnar er ekki krafizt innan þriggja ara frá því að lögin ganga í gildi, þá falli innlausnarrétturinn niður. Ég sé ekki, hvaða sanngirni það er að játa þá, sem eignazt hafa veiðirétt án landsréttinda, bíða þannig í óvissu um ótiltekið tímabil um það, hvort þeir þurfi að játa þennan rétt af hendi. Þeir þurfa oft að gera ýmsar ráðstafanir viðvíkjandi þessum eignum sínum, og þurfa því að geta vitað eitthvað um það, hvort þeir fá að njóta eignarinnar framvegis. Það þarf ekki að benda á annað en það, hversu algengt það er, að menn, sem stunda stangarveiði, þurfa að reisa hús við þá á, sem þeir veiða í. Fylgir því ekki lítill kostnaður. Ég álít því skylt að setja hér einhver tímaákvæði og sé enga ástæðu til að hafa þann tíma lengri en 3 ár. sá tími ætti að vera nægur fyrir þann, sem innlausnarréttinn á, til þess að gera þær nauðsynlegu ráðstafanir til að innleysa veiðiréttinn aftur. Hv. 3. landsk. hefir einnig borið fram brtt. við þetta ákvæði. Hann vill ganga skemmra en ég og leggur til, að innlausnarfresturinn sé 10 ár. Mér virðist sá frestur allt of langur, en þó mun ég greiða atkv. með brtt. hans, ef mín brtt. fellur. Vil ég mælast til þess, að hæstv. forseti beri upp mína brtt. fyrst, þar sem hún gengur lengra. Næsta brtt. mín er við 16. gr. Er hún þess efnis, að veiðitíminn - annað en stangarveiði - sé styttur og nái eigi lengra en til 15. ágúst, í staðinn fyrir það, að nú er svo ákveðið í frv., að hann skuli ná til 15. sept. Ég skal taka það fram, að þetta er eina brtt., sem ég tel nokkru varða um tilhögun laxveiðinnar og sem gerði það að nokkrum mun líklegra, ef samþ. yrði, að veiðiárnar yrðu bættar. Ég lýsti því allýtarlega við 2. umr., hversu lítið gagn verður yfirleitt af haustveiðinni. Nálega allur sá lax, sem veiddur er á þessum tíma, er leginn og magur og þar af leiðandi engin verzlunarvara. Hann verður þá ekki notaður öðruvísi en í heimilið og er að engu leyti betri en hvert annað saltmeti, sem lagt er til heimilisins. Hinsvegar er það svo, að það er einmitt þessi veiði, sem er allra hættulegust fyrir laxinn. Engin veiði er eins hættuleg eins og ádráttarveiði á hrygningarstöðunum, en rað er einmitt sú veiði, sem hér er um að ræða. Ég tel því mjög mikið undir hví komið, að þessi brtt. verði samþ., því að það mundi verða til þess, að lax mundi vaxa í ánum að talsverðum mun. Þessi tilhögun mundi engu síður verða til bóta fyrir þá, sem uppi til fjalla búa og helzt njóta þessarar septemberveiði, heldur en rá, sem búa við ósana og veiða framan af sumri, því að við þessa breyt. yrðu árnar laxríkari og útgengilegri fyrir stangarveiði, og það mun undantekningarlítið vera svo, að septemberveiðin er aðeins stunduð, í þeim ám, sem aðeins ætti að nota til stangarveiði. Við þessa brtt. hefi ég borið fram varatill., að veiðitíminn skuli ná til 1. sept., ef svo kyni að fara, að aðaltill., þar sem farið er fram á, að veiði sé aðeins leyfileg til 15. ágúst, yrði felld. Þá hefi ég einnig lagt til, að sú breyt. verði gerð á þessari sömu gr., að veiðitíminn verði aðeins 2 mán., í staðinn fyrir það, að nú er gert ráð fyrir í frv., að hann sé 3 mán. Þessi brtt. þarf engrar skýringar við. Hún miðar til þess að draga út óhæfilega mikilli laxveiði og gera veiðina arðvænlegri en hún er nú. Næsta brtt. mín er við 18. gr. 3. lið. Þessi gr. heimilar ráðh. að friða heilar ár fyrir allri veiði annari en stangarveiði, ef útlit er fyrir, að ekki sé hægt með öðru móti að vernda fiskistofn þeirrar ár frá gereyðingu. Að mínu áliti gengur þetta ákvæði svo skammt, að útlit er til, að því verði sjaldan eða aldrei beitt. Það er sjaldan unnt að segja með fullri vissu, að stefnt sé til gereyðingar á fiskistofni einhverrar ár, þó óskynsamlega sé veitt. Ég vil því gera dálitla rýmkun á þessu og orða þennan lið þannig, að friða megi ár fyrir allri veiði nema stangarveiði, ef svo hagar til, að friðun sé nauðsynleg til að koma í veg fyrir storkostlega rýrnun eða gereyðingu á fiskistofni árinnar. Ef þessi brtt. væri samþ., væru nokkru meiri líkur til, að ráðh. gæti í einstökum tilfellum tekið fram fyrir hendurnar á þeim, sem stunda veiðina þannig, að líklegt væri, að það yrði til að uppræta laxinn að mestu eða öllu leyti. Brtt. við 23. gr. er leiðrétting á prentvillu. Þarf ég ekkert um það að ræða. Næst er brtt. við 30. gr. Í 28. gr. er svo ákveðið, að aldrei megi lagnet, króknet eða leiðari frá slíku neti ná lengra út í á en svo, að 2/3 hlutar af breidd ár eða óss séu utan þeirra. En í 30. gr. eru ákvæði um það, að girðingar megi ná yfir 1/3 ár, eins og netin, en ekki nema 1/4, þegar um ósa eða leirur er að ræða. Ég tel það mjög óheppilegt, að heimilt sé að lagnet nái lengra út í ósa og leirur en girðingarnar. Ég held einmitt, að girðingar séu góð og heppileg tæki til laxveiða. Þær gera mögulegt að geyma laxinn lifandi og varðveita hann þannig óskemmdan og gera hann því að ágætri verzlunarvöru. Ég held því, að hér sé farið öfugt að. Það ætti frekar að styðja ráð, að menn notuðu girðingar til laxveiða, með því að leyfa, að þær mættu ná lengra út en króknetin. Girðingar eru líklega heldur óveiðnari en króknet, en þær eru mjög hentugt veiðarfæri, vegna þess hve vel þær fara með laxinn. Ég tel því, að hér sé farið aftan að siðunum. En ég hefi þó ekki farið lengra í brtt. minni en það; að leggja til, að sama gangi yfir bæði þessi veiðitæki, netin og girðingarnar. Hv. 3. landsk. hefir nú gert brtt. við 28. gr., er kveður svo a, að ekki megi heldur leggja net yfir meira en 1/4 hluta af breidd óss eða leiru. Ég álit nú þetta hvað ósana snertir alveg ástæðulaust. Ég get ekki skilið, hvers vegna hér er verið að greina á milli oss eða ár. Ég hugsa mér t. d. Hvíta í Borgarfirði, sem ég þekki einna bezt. Eftir skilgreiningu frv. heitir þar ós, sem sjávarfalla gætir. En hvers vegna á að setja aðrar reglur fyrir þann hluta árinnar? Það er sannarlega sízt auðveldara að ná laxinum á því svæði, sem áin er vatnsmest og breiðust. Svo er þetta viðar. Það er einmitt miklu minni hætta á, að laxinn sé tekinn í ógengd neðst, þar sem áin er mikil. Ofar, þar sem áin fer minnkandi og er orðin lítil, er miklu auðveldara að ráða við að tæma hana. Ég mun því greiða atkv. gegn brtt.hv. 3. landsk., en hitt tel ég skynsamlegt, að girðingar séu leyfðar jafnlangt út í ósa eða leirur og net eru leyfð nú samkv. frv. 7. brtt., við 59. gr., er sjálfsögð leiðrétting á prentvillu eða ritvillu. Um 8. brtt., sem er við 62. gr., er heldur ekki mikið að segja. Þó er þar um nokkra efnisbreyt. að ræða. Grein þessi mælir svo fyrir, að þegar annar stofnfundur veiðifélags er haldinn - en á heim fundi skal tekin fullnaðarákvörðun um stofnun félagsins -,þá þurfi samþykki 2/3 hluta þeirra manna, er boða skal á þann fund samkv. 59. gr. frv., eða umboðsmanna þeirra, til þess að félag sé löglega stofnað. Ég tel nú óþarft að leggja slíkar hömlur á stofnun veiðifélaga, með því að heimta jafnsterkt meirihl.vald fyrir löglegri stofnun og gert er í þessari gr. Ég tel það til bóta, að veiðifélög séu stofnuð sem víðast, en þá er heldur ekki rétt að gera skilyrðin fyrir stofnun þeirra of örðug. Það er vitanlega rétt og sjálfsagt, að öllum, sem hlut eiga að máli, gefist kostur á að gæta hagsmuna sinna við stofnun slíks félagsskapar. Og fyrir því tel ég, að sé séð í frv. Ég álít, að nóg sé, að 2/3 þeirra manna, er stofnfund sækja, samþ. stofnun félagsins. Ég get varla talið það skaða, þó að þeir, sem ekki hafa meiri áhuga fyrir þessum málum en svo, að þeir sækja ekki stofnfund, hafi heldur ekki íhlutunarrétt, með því einu að vera fjarverandi, um það, hvort félagið skuli stofnað. 9. brtt. mín mun tæplega orka tvímælis. Hún ákveður, að niður falli úr frv. síðasti málsl. 82. gr., sem er um það, að ræktunarsjóður megi veita fiskiræktarfélögum lán gegn sameiginlegri ábyrgð félagsmanna. En þetta ákvæði stangast við ræktunarsjóðslögin, og kemur því ekki til mála, af þeirri ástæðu, að það verði látið standa í lögunum, ef frv. Þetta verður samþ. Ég hefi gleymt að minnast á eina brtt., sem ég a. Hún er á þskj 764 og er við 16. gr. 1. lið. Hún stendur í sambandi við það, að ég hefi lagt til, að hinn almenni veiðitími verði styttur og ekki látinn ná lengra fram eftir sumrinu en til 15. ágúst. En ég tel ekki rétt, að hið sama gildi fyrir stangarveiði. Þetta er því viðaukatill., sem heimilar þá veiði eftir þann tíma, eftir því sem ástæður þykja til. Ég sé ekki ástæðu til að setja nánari reglur í lögin um það, en tel, að það falli undir ákvæði gr. að heimila, hvenær þá veiði megi stunda. Ég hefi þá drepið á allar brtt. mínar og hv. 3. landsk. Ég vil enda mál mitt með því að láta þá ósk í ljós, að hv.þdm. greiði atkv. um þessar brtt. án alls ótta um það, þó þær verði samþ., að frv. nái ekki samþ. á þessu þingi. En sá ótti virtist miklu ráða um atkvgr. við 2. umr. Ef menn vilja gæta að því, hvaða breyt. urðu á frv. í Nd. frá því það var borið fram og til þess að það kom hingað, þá þarf ekki að óttast, að frv. falli þar, þó þessar brtt. verði samþ.

Magnús Torfason Ég stend aðeins upp til að mæla með brtt. á þskj. 749, sem ég hefi borið fram við 1. brtt. á þskj. 735, frá hv. 4. landsk. Ég get ekki séð, að sú brtt. hans út af fyrir sig, eins og hún er, eigi eiginlega nokkurn rétt á sér. Það væri þá miklu nær að þurrka 3. lið 2. gr. hreinlega út. Ábúandi og eigandi jarðar standa ekki jafnt að vígi um slíka samninga. Þegar leigutaki óskar eftir að fá jörð, þá verður hann að ganga að þeim samningum, sem jarðareigandi vill vera láta. Annars fær hann ekki jörðina. Hún verður þá öðrum leigð. Ég geri ráð fyrir því, að samningar um þetta færu þá helzt fram, þegar ábúendaskipti verða og jörðin er nýjum manni leigð. Ég get játað, eftir að hafa aflað mér æðri og betri þekkingar á þessu atriði, að það geta komið fyrir tilfelli, þar sem óþægilegt væri og enda ófært að láta veiði fylgja ábúðarrétti. Þetta getur átt jafnt við, hvort sem eigandi er einstaklingur eða jörðin er opinber eign, og á sérstaklega við um það, er eigendur geta ekki stundað ábúð á jörðinni, en vilja ekki lata veiðiréttinn af höndum. Ég lít því svo á, að rétt sé að hafa þarna vindauga til að smjúga í gegnum í þessum tilfellum, á þann hátt að leggja þetta undir samþykki atvmrh., ef skilja á veiði frá ábúð. –Brtt., sem fram hefir komið um þetta frá hv. 3. landsk., sé ég ekki, að sé til neinna bóta. Hún ákveður, að leitað sé samþykkis veiðimálastjóra um þetta. Ég tel sjálfsagt að leggja þetta undir samþykki atvmrh., sem vitanlega mundi leita álits veiðimálastjóra. Það þýðir þá, að það verða tveir menn, er um þetta fjalla, og þarf yfirleitt samþykki beggja til þess að slíkir samningar verði gerðir, enda vildi ég, að sem tryggilegast væri um þetta búið. Ég verð að vera sammála einni brtt.hv. 4. landsk. Það er 4. brtt. hans. Er htin við 3. lið 18. gr. Ég álit eins ég hann, að vald atvmrh. til að friða veiðivatn sé of takmarkað eins og frá því er gengið í frv., og því fari till. hans um að rýmka þetta vald ráðh. í rétta átt. En ég tel þó, að hún gangi ekki nógu langt. Ég mun því leyfa mér að héra fram skrifl. brtt. um það, að í staðinn fyrir orðið „stórkostlega“ komi „verulega“, sem gengur lengra í þá átt að fríða en hitt orðið. Ég þarf svo ekki að tala meira um þetta mál. Ég mun sýna það með atkv. mínu, hverjar af þeim brtt., sem fyrir liggja, ég tel rétt, að séu samþ. og hverjar ekki. Ég vil enda mál mitt með því að segja, að ég sé ekki, að það sé framin nein synd á móti stjórnarskránni - né heilögum anda -, þó að frv. verði samþ., einkum með þeim brtt., sem fram eru komnar.

Frsm. meiri hl. (Jón Jónsson) Við 2. umr. urðu allmiklar umr. um þetta frv. Ég lagði það þá til f. h. meiri hl. n., að frv. yrði samþ. óbreytt hér í þessari hv. deild. Gerðum við það af því, að við bjuggumst þá við, að komið væri svo nærri þinglausnum, að vafasamt væri, hvort málið fengi fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi, ef farið væri að flækja því milli deilda. Ég hefði fyrir mitt leyti helzt viljað óska þess, að frv. væri samþ. óbreytt hér við þessa umr., svo að það gæti orðið að lögum í dag. En mér virtist allt benda til þess, að svo mundi ekki verða, og hefi því borið fram nokkrar brtt., er ég tel, að bæta myndu frv., ef þær verða samþ. Eins og ég gat um við 2. umr., viðurkenndi meiri hl. n., að á frv. væru nokkur smíðalýti, sem honum þóttu þó ekki vera svo stór, að þeirra vegna væri ástæða til að flækja frv. milli deilda. Hv. 4. landsk. hefir flutt allstórar brtt. við frv. og talað fyrir þeim. Mun ég taka þær til athugunar í sambandi við mínar brtt. Í. brtt.hv. 4. landsk. er um það, að breyta 3. lið 2. gr., sem ákveður skilmálalaust, að veiði fylgi jörð, sem byggð er á leigu. Hefir hann lagt til, að bætt verði við gr.: „nema öðruvísi semjist“. - Með þeirri viðbót tel ég, að það sé algerlega lagt á vald landsdrottins, hvort veiði verður látin fylgja leigujörð eða ekki. Ég tel óheppilegt, að þannig verði frá þessu gengið. Ég tel, að bezt sé og hagfelldast, að sem mest af þeim gæðum, sem hver jörð hefir til að bera, sé látið fylgja henni. Búskapurinn er sannarlega ekki of blómlegur eða fjölbreyttur, þó að hlunnindi, sem til eru, séu látin fylgja. Og löggjöfinni ber sannarlega að styðja að því, að svo verði gert. Það hefir nóg verið að því gert, og þó frekar of mikið, að rýja jarðir hlunnindum, þó að ekki séu opnaðir möguleikar fyrir því í þessu frv. En það er einmitt það, sem þessi till.hv. 4. landsk. gerir. Ég hefi því gert viðbótartill. um, að til þess að þá samninga megi gera þurfi samþykki veiðimálastjóra. Hv. 2. þm. Árn. vill, að þessir samningar séu lagðir undir samþykki atvmrh. Það tel ég óheppilegri leið. Ráðh. hefir einatt í mörgu að snúast, og er engin ástæða til þess að bæta við hann úrskurðum á ekki stærri atriðum, en sem þó gætu oft komið fyrir. Auk þess má gera ráð fyrir því, að atvmrh. hafi ekki næga þekkingu til að dæma um þetta í hverju einstöku tilfelli. Er því réttara, að þetta sé borið beint undir veiðimálastjóra, sem á stöðu sinnar vegna að geta verið kunnugur þessum málum, og fela honum úrskurð um það. Hann mundi hvort sem er ráða mestu um þetta, og er þá bara krókaleið að fara með þetta fyrir ráðh. Að leggja þetta undir veiðimálastjóra útilokar líka frekar, að pólitík, sem margir eru nú svo hræddir við, hafi áhrif á slíka úrskurði. Ég vona því, að hv.þdm. geti samþ.brtt. mína, sem er við 1. brtt.hv. 4. landsk., og láti veiðimálastjórann eða þann, sem er í hans stað, um að samþ. Þetta. Þá er 2. brtt. mín, sem er við hina margumtöluðu 3. gr. frv., sem að dómi hv. 4. landsk. á að fela í sér eitthvert voðalegt stjórnarskrarbrot. Hann leggur þó ekki til, að gr. verði felld niður, en vill milda það með því, að sú heimild, sem í gr. felst, gildi ekki nema til 3 ára. Mér finnst nú, ef svo þröngt tímatakmark er sett, að innlausnarfrestur verði þá sama sem enginn. Það getur verið, að rétt sé að takmarka hann eitthvað, en þá verður líka að tiltaka svo rúman tíma, að hann komi að einhverju gagni. Nú eru þeir erfiðleikar í landi hér, að ef ætlazt er til, að búið verði að innleysa veiðiréttinn innan 3 ára, þá má gera ráð fyrir, að slíkt yrði til þess að útiloka alveg, að það verði gert. Ég hefi því lagt til, að þessi innlausnarfrestur á veiðinni verði ákveðinn 10 ár. Er þá farið bil beggja um þær báðar stefnur, sem uppi eru, aðra að hafa innlausnarfrestinn ótakmarkaðan og hina að gera hann að sama sem engu. Vona ég, að talsmenn þeirra beggja megi vel við una, ef brtt. mín verður samþ. Næst er 3. brtt.hv. 4. landsk. Er hún í þremur stafl. og með tilheyrandi varatill. o. fl. o. fl. A-liður till. er um það, að veiðitíminn verði styttur frá 15. sept. til 15. ágúst. Þetta held ég, að sé alveg óhæfileg takmörkun á veiðitímanum. Það mundi sama og alveg útiloka fjölda bænda, sem búa við ofanverðar ár, frá allri veiði. Silungur gengur víða ekki í arnar fyrr en seint í ágúst, og jafnvel ekki fyrr en í september eða siðar. Hér er því áreiðanlega um allt of mikla takmörkun að ræða, enda hefir hv.flm.brtt. séð þetta sjálfur, því að hann flytur strax við þetta varatill. um, að veiðin hætti 1. sept. Þetta mun vera sönnu nær. A. m. k. hygg ég, að þetta komi ekki svo mjög að sök á Norðurlandi. En mér er sagt, að á Suðurlandi sumstaðar fari veiðin ekki að ganga fyrr en í september. En mér skilst þó, að ef brtt. á þskj. 764, sem heimilar stangarveiði eftir þann tíma, verður samþ., geri það nokkra bot á þessu. Ég mun því sjá mér fært að samþ. varatill., ef brtt. á þskj. 764 verður líka samþ. Þá er b-liður sömu till. Er hún um það, að stytta laxveiðitímann yfirleitt um 1 mánuð, - úr 3 mán. niður í 2 mánuði. það má nú vera, að þetta ákvæði verði til þess að auka laxgengdina nokkuð. En ég tel, að veiðin verði takmörkuð um of með þessu ákvæði. Það er ekki svo langur tími fyrir þá, sem stunda veiðina, þó að þeim sé leyft að gera það í 3 mánuði. Ég tel því hæfilegt að klípa af þeim tíma þriðjunginn og legg áherzlu a, að þessi brtt. verði felld. C-liður brtt. stendur í sambandi við alið hennar, og hafa báðir þessir liðir samsvarandi varatill. Get ég verið með þeim, eins og ég gat um áðan. Þá er 4. brtt.hv. 4. landsk. Við hana er svo skrifl. brtt. frá hv. 2. þm. Árn. Eru þær að mínu viti tvímælalaust til bóta. Þær gefa ráðh. heimild til að ákveða meiri friðun á ám, ef hætta er a, að veiði rýrni vegna of mikillar veiði. Er ég þeim því meðmæltur og tel þær vera til bóta. 5. brtt. er leiðrétting á prentvillu í 23. gr. frv. - Gat ég hennar við 2. umr. og mæltist þá til, að hún yrði leiðrétt við endurprentun frv. En nú er ekki búið að því, og er þá gott að samþ. þessa brtt , svo hún minni á, að þetta verði leiðrétt. Kem ég þá að 6. brtt.hv. 4. landsk., sem er um það að heimila, að girðingar megi leggja lengra út en um getur í 30. gr. frv., en þar er svo ákveðið, að þær megi ekki ná yfir meira en 1/4 hluta af breidd oss eða leiru. Ég játa, að ósamræmi er á milli þessa ákvæðis og ákvæða 28. gr., sem leyfa, að net nái yfir þriðjung af breidd þessara veiðistaða. Nú hygg ég, að öruggast sé, til þess að lax geti gengið upp í árnar, að sem skemmst sé lagt út í leirur eða ósa. Ég hefi því gert brtt., sem er öfug við brtt.hv. 4. landsk., en samræmir þó ákvæðin í 28. og 30. gr. Er hún sprottin upp af þeirri skoðun minni, að réttara sé að þrengja þetta ákvæði heldur en rýmka. Ég legg því til, að ekki megi leggja netum út í leirur og ósa lengra en sem svarar mest 1/4 af breiddinni. Ég get getið þess, að ég hefi borið mig saman við Pálma Hannesson um þetta, og hann leggur eindregið til, að þessi leið verði farin. Ég legg því eindregið til, að 6. brtt.hv. 4. landsk. verði felld, en mín brtt. (3. b.) veri5i samþ. í staðinn. 7. brtt.hv. 4. landsk. er aðeins lagfæring á máli og er sjálfsögð. 8. brtt. er álitamál. Þar er gert ráð fyrir að breyta ákvæðum 62. gr. um stofnun veiðifélaga. Hv. þm. er hræddur um, að erfitt verði að ná saman fundi, ef svo margir þurfa að mæta sem gr. gerir ráð fyrir. En af því að hér er um mikil fjárréttindi að ræða, þykir mér óvarlegt að ganga svo langt sem hv.þm. vill fara. Ég vil því heldur leggja á móti þessari brtt. Síðasta brtt.hv. 4. landsk. er við 82. gr., að síðasti málsl. falli niður. Ég býst við, að ráð sé rétt, en þá rís það spursmál, hvort ekki sé rétt að tryggja lánsfé annarsstaðar frá. Sem sagt legg ég áherzlu a, að 2. brtt.hv. 4. landsk. sé felld, sömuleiðis 3.a. aðaltill., og 3.b, og loks 6, og helzt 8. Aðrar till. hans tel ég til bóta flestar, og sumar allsæmilegar.

Jón Baldvinsson Þessu máli sýnist víkja nokkuð öðruvísi við nú en við 2. umr. Þá var sá uppi að samþ. frv. óbreytt. Nú eru komnar hér fram mjög margar brtt., og er líklegt, að einhverjar verði samþ. En það hefir þá þýðingu, að frv. verður að fara aftur til Nd. Ég lít svo á, að í frv. felist réttarbætur, og var við 2. umr. búinn að sætta mig við að samþ. Það óbreytt, þótt ég hafi ýmislegt við það að athuga, til þess að verða því ekki að falli. En líkurnar fyrir því, að frv. verði hér breytt, hafa breytt afstöðu minni, og mun ég því fylgja þeim brtt., sem ég tel vera til bóta, og flytja sjálfur eina. Það er 3. gr., sem mér er mestur þyrnir í augum, eins og ég gat um við 2. umr. Það er þó ekki af því að ég telji rétt að banda við því, að veiðiréttur fylgi jörðum þeim, er að liggja, ef með því væri séð fyrir því, að veiðin þykist. En ég er hræddur um, að ef nú er krafizt innlausnar á ám, sem nú er góð veiði í, einmitt fyrir það, að þær hafa skilizt frá jörðunum og ádráttur því lagzt niður, þá verði veiðin alveg upprætt aftur. Nú sé ég, að fram eru komnar till. frá hv. 4. landsk. og hv. 3. landsk. um að takmarka innlausnarréttinn við vissan árafjölda, önnur 3 ár, hin 10 ár, eftir að lögin öðlast gildi. Ég mun fylgja þeim till., og er þetta atriði þó ekki það merkilegasta í þessu máli. Ég álit það nauðsynlegt að tryggja með einhverjum hætti, að veiðinni verði haldið við, er innlausnin hefir farið fram. Þá álít ég það fullkomlega réttmætt, að bændum sé fenginn þessi réttur. Ég álít, að þetta verði bezt tryggt með því, að bændur stofni með sér veiðifélög, og vil því leyfa mér að flytja skrifl. brtt. svo hljóðandi: „Þó er því aðeins hægt að krefjast innlausnar á veiðirétti, að veiðifélag sé stofnað til að hagnýta veiðina“. Þá fyrst er réttmætt að afhenda árnar, þegar trygging er fengin fyrir því, að farið verði vel með veiðina. Og sú trygging ætti að liggja í því, að veiðifélag sé stofnað áður en veiðin er innleyst. Ég get ekki treyst því, að sæmilega verði með veiðina farið, ef hver jarðeigandi á að innleysa sinn rétt og hagnýta hann eftir sinni vild. Það er fyrst þegar búið er að ala upp þann hugsunarhátt hjá mönnum, að meira gagn sé að ræktun fiskistofnsins en rányrkja, að óhætt er að sleppa ánum við þá. Ég sé ekki ástæðu til að ræða fleiri brtt., en mun við atkvgr. sýna afstöðu mína til þeirra.

Pétur Magnússon þessi sömu atriði, sem nú eru rædd hér, voru talsvert ýtarlega rædd við 2. umr. Ég sé því ekki ástæðu til að fara mikið út í þau nú aftur. - það eru þó fáein atriði hjá hv. 3. landsk., sem ég vil víkja að. Hann ræddi um 2. gr. og skylduna til að láta veiði fylgja ábúð á leigujörð. Hann ræddi það mál á þeim grundvelli, að það væri fyrirfram vitanlegt, að það væri hagnaður fyrir ábúanda, að veiðin fylgdi ábúðinni. Ég vil vefengja þessa fullyrðingu. Ég hygg, að það sé alveg undir hælinn lagt, að ábúanda verði að þessu hagur. Ég geri ráð fyrir því, að eftirgjald jarðarinnar hækki um sannvirði veiðinnar. En það er engan veginn víst, að abúandi hafi sannvirði upp úr veiðinni. Hann getur verið illa lagaður fyrir veiðiskap eða skort getu til að hagnýta sér hana eins og hægt væri. Ég hygg, að ábúanda geti orðið hagnaður að því að vera laus við veiðina í eins mörgum tilfellum og hitt. Hitt er þó aðalatriðið í mínum augum, að ekki verði sett ákvæði í lögin, er geta fyrirgirt það, að veiðin verði notuð á hinn skynsamasta hátt. Það er stærsta atriðið, að veiðin verði notuð svo, að hún gefi sem mestan heildararð. Þá taldi hann sér ekki fært að fylgja brtt. minni um að takmarka veiðitímann við 15. ág. í stað 15. sept., vegna þess að í ýmsar ár gengi silungur ekki fyrir þann tíma og myndi því silungsveiði verða með öllu útilokuð þar, ef brtt. væri samþ. Ég vil þó benda a, að samkv. 16. gr. getur ráðh. heimilað að veiða lengur göngusilung. Í ýmsar ár gengur silungur heldur ekki fyrr en eftir 15. sept. Mér er kunnugt um það, að í Borgarfirði gengur silungur ekki fyrr en í sept. – okt. Aðalsilungsveiðin ofanvert við Hvítá er stunduð frá veturnóttum og fram á jólaföstu. En það er vitanlega gengið út frá því, að ráðh. veiti undanþágu þar, sem svona stendur á. Ég get því ekki séð, að þetta sé nokkur mótbára gegn brtt. minni. Þá taldi hann tveggja mánaða veiðitíma vera svo mikla skerðingu á veiðirétti margra manna, að hann gæti ekki verið slíku ákvæði fylgjandi. Þetta fer nú eftir því, hvernig á málið er litið. Neðan til við árnar stendur veiðitíminn ekki miklu lengur en 2 mán. - laxinn er þá genginn upp. Ofan til í ánum er stangarveiðin undanskilin. Það verður því aðeins ádráttarveiði á hrygningarstöðvunum, sem takmörkuð verður. En ég tel það bættan skaða, þótt hún sé eitthvað takmörkuð. Hún er engum til sóma og ætti sem fyrst að hverfa með öllu úr sögunni. Ég er sannfærður um, eins og ég hefi drepið á, að veiðimálin komast ekki í sæmilegt horf fyrr en hún er lögð niður. Út af 3. brtt. minni vil ég geta þess, að ég hefi rekið mig á, að stöku þdm., sem þó telja sjálfsagt að setja einhvern frest, þykir frestur minn vera helzt til stuttur, þótt þeim þyki hinsvegar fresturinn verða of langur samkv. till.hv. 3. landsk. Ég mun því bera fram skrifl. brtt., varatill. við brtt. mína, og fara meðalveginn, 5 ár. Það mun verða erfitt að sýna fram á, að þeir, sem innlausnarréttinn eiga, hafi nokkra sanngirniskröfu til lengri umhugsunarfrests. Ég álít brtt.hv. 2. landsk. vera til bóta. Ég held, að það sé í allan stað sanngjarnt og skynsamlegt að reyna að setja einhver ákvæði um þessar ár, sem margar eru nú með beztu veiðiám landsins, til að koma í veg fyrir, að þær verði gereyðilagðar á skömmum tíma. Ég held, að brtt. miði í þá átt, og geri mér vonir um, að veiðifélögin verði til þess að koma betra lagi á veiðiskapinn en verið hefir.

Frsm. meiri hl. (Jón Jónsson) Ég játa, að brtt.hv. 2. landsk. hefir nokkuð til síns máls. Þó finnst mér hún gera helzt til mikla takmörkun á rétti jandeigenda samkv. 1. mgr., og ég sé ekki beina ástæðu til að setja svona skilyrði. En sérstaklega vil ég mælast til þess við hv.flm., að hann breyti „veiðifélagi“ í „fiskiræktarfélag“. Mér skilst, að hugmyndin sé sú, að tryggja það, að eins vel verði séð fyrir fiskirækt og áður, og það verður bezt tryggt með stofnun fiskiræktarfélags. Ég vona, að hv.flm. fallist á þessa breyt., annars mun ég sjálfur bera fram brtt. þessa efnis við brtt. hans. Þá vil ég víkja að hv. 4. landsk. Út af 1. brtt. sinni hefir hann nú sjálfur komizt á þá skoðun, að frestur sinn sé helzt til stuttur, og hér því sjálfur fram brtt. við sína fyrri till. um að hafa hann 5 ár. Þetta er vitanlega til bóta. En hitt er þó öruggara, að hafa frestinn 10 ár. Það er sjálfsagt að veita mönnum nægan frest til innlausnar, og hann þarf að vera nokkuð langur, fyrst og fremst vegna kreppunnar nú og í öðru lagi vegna þess, að fiskirækt öll er í framför og skilningur á henni fer vaxandi og því ekki víst, að menn bregði svo skjótt við. Þá minntist hann á brtt. sína, 3.a, um takmörkun haustveiða. Hann hélt því fram, að ég hefði einungis talið hana bagalega vegna silungsveiðanna. En það er ekki rétt. Það er ekki síður vegna laxveiðanna. Lax gengur víða ekki upp í árnar fyrr en síðast í ágúst, bæði hér austanfjalls og eins uppi í Borgarfirði. Það er því óhæfa vegna eigenda slíkra vatnsfalla að takmarka veiðina svo mjög. Efast ég um, að þetta sé rétt, að því er tekur til alls landsins. Ég þekki ósabændur, sem veiða 3 mánuði, og fyllilega það stundum, og væri æskilegt, að þeir veiddu ekki lengur, en hinsvegar veitir þeim, sem ofar búa, ekki af að fá að stunda veiðina lengur, því að það hefir viljað ganga svo, að uppbændurnir hefðu litla laxveiði fyrr en hinir eru hættir. Hv talaði hv.þm. um það, að ekki væri nein hætta í því fólgin, þó að lagt væri svo langt út í ósana. Hefi ég að vísu ekki nóga þekkingu á þessum hlutum, því að ég hefi ekki stundað ósaveiðar, en mér hefir þó skilizt það, að um því meiri takmörkun væri að ræða, því lengra sem lagt væri út í ána, og sá maðurinn, sem mest hefir haft með þetta að gera, leggur mikla áherzlu á það, að þetta sé ekki takmarkað meira en nú er í frv. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en vil aðeins að lokum endurtaka þau tilmæli mín til hv. 2. landsk., að hann setji „fiskiræktarfélag“ í stað „veiðifélags“ í brtt. sinni.

Halldór Steinsson Ég vil aðeins leggja það til, að þetta mál gangi áfram nefndarlaust, bæði vegna þess, að liðið er á þingið og málið er svo sjálfsagt, að það þarf ekki neina athugun í n. Frv. fer fram á að ákveða laun tveggja lækna. Ákvæði um þetta þurfa að komast inn í gildandi launalög.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Eins og hv.þdm. sjá, eru komnar fram allmargar brtt. við ábúðarlagafrv., en ég mun lítið á þær minnast fyrr en flm. þeirra hafa talað fyrir þeim. Þó vil ég aðeins með fáum orðum minnast á nokkrar brtt., sem landbn. flytur á þskj. 758. 1. flytur þá brtt. við 1. gr., að það skuli vera nokkru nánar ákveðið, hvað átt skuli við með jörð í lögunum, og er ákvæði brtt. á þá leið, að jörð teljist hvert það býli, sem fleyti minnst 6 kúgildum. Það getur náttúrlega verið álitamál, hvaða lágmark skuli sett um þá minnstu áhöfn, sem jörð getur fleytt, en það er hinsvegar nauðsynlegt að setja einhver takmörk um það, hvað býli megi vera minnst samkv. lögunum, svo að jörð geti talizt, en um það varð samkomulag í n. að hafa lágmarkið 6 kúgildi, og virðist ekki ástæða til að setja það lægra. Einnig leggur n. til., að við ákvörðun hugtaksins „jörð“ sé ekki lagt til grundvallar mat samkv. fasteignamatsbók, eins og nú er í frv., heldur sé miðað við fasteignamat almennt. Virðist réttara og eðlilegra að miða við þetta, því að ella gæti svo farið, að býli kæmust ekki undir ákvæði l. fyrr en nýtt allsherjarfasteignamat hefir fram farið, en slíkt er auðvitað ekki meiningin. 2.–5. brtt.n. eru aðeins leiðréttingar og lagfæringar, sem ekki þurfa skýringar við, og sama er að segja um 6. brtt., en við hana hefir hv. 2. þm. Reykv. flutt sérstaka brtt. á þskj. 761, þar sem hann vill taka upp lítið eitt breytt orðalag frá því, sem er á þessari brtt.n., og get ég viðurkennt það, að brtt.hv.þm. sé til bóta, og hygg, að ég mæli þar fyrir hönd n., er ég legg til, að þessi brtt.hv. 2. þm. Reykv. verði samþ. Um aðrar brtt. þessa hv.þm. mun ég ekki margt ræða að svo stöddu, né heldur um þær brtt., sem hv. 1. þm.N.-M. hefir borið fram við frv. Ég vil þó taka það fram, að n. hefir ekki haft aðstöðu til að athuga þessar brtt., svo að það, sem ég segi um þær, er frá eigin brjósti talað, en ekki fyrir hönd n. Hefi ég litið lauslega yfir þessar brtt., og sýnist mér sem sumar þeirra séu til bóta, en um aðrar má segja, að þær orki nokkrum tvímælum, þó að ég muni ekki sjá mér fært að fylgja þeim, en ég skal ekki fara meira inn á það að sinni, og geymi mér það, þar til flm. þeirra hafa reifað þær. Á eina af brtt.hv. 1. þm.N.-M. verð ég þó að drepa lítið eitt nánar í sambandi við þá brtt.n., sem ég á eftir að minnast á, og n. flytur sérstaka á þskj. 765. Samkv. frv., eins og það nú er, er hámark leiguliðabótarinnar ákveðið 1% af steinbyggingum og 2% af byggingum úr öðru efni. Við nánari athugun hefir n. komizt að raun um, að þetta muni vera fullhátt, og leggur því til, að hámarkið verði lækkað um 50%. Verður þetta ekki sízt nauðsynlegt, ef sú brtt., sem hv. 1. þm.N.-M. flytur viðvíkjandi ráðstöfum leiguliðabótarinnar, verður samþ., en hann leggur til, að leiguliðabótin verði látin renna í sérstakan sjóð, sem varið verði til að endureisa byggingar á leigujörðum. Hefir þessi till.hv.l.þm.N.-M. að vísu ekki verið rædd í n., en ég hygg þó, að mér sé óhætt að segja, að n. sé till. fylgjandi, enda hafði uppástunga um þetta komið fram í n. frá hv. 2. þm. Skagf., eins og ég gat um við 2. umr., og n. leizt vel á hugmyndina, þótt ekki yrði úr því, að hún bæri fram till. í þessa átt. Það er hinsvegar ljóst, að hámark leiguliðabótarinnar yrði alltof hátt, ef þetta væri upp tekið, eins og hámarkið er nú í frv., því að frv. gerir jafnframt ráð fyrir, að helmingur leiguliðabótarinnar standi vaxtalaust hjá leiðuliða, unz leiguliðaskipti verða eða til endurbyggingar kemur. Samkv. brtt.hv. 1 þm.N.-M. yrði leiguliði aftur á móti að greiða leiguliðabótina alla út árlega, og er þetta tvennt mjög ólíkt. Sé og gert ráð fyrir því, að leiguliðabótin sé ávöxtuð með 41/2% vöxtum, eins og hún er ákveðin í frv., mundi verða hægt að endurnýja steinbyggingar á 38–39 árum og aðrar byggingar á 27 árum. Sjá allir, að ekki nær nokkurri átt, að vandaðar steinbyggingar endist ekki lengur en þetta, og að því muni óhætt að hækka hámarkið. Leggur n. til, að hamark leiguliðabótarinnar verði ákveðið 1/2% af steinbyggingum, sem svarar til þess, að hægt sé að endurbyggja þær á 50–60 árum og 1% af öðrum byggingum, sem þannig yrði hægt að endurreisa á 36–40 árum. Auk þess er á það að líta, að með því að hafa hámarkið eins hátt og það er í frv., er gefið undir fótinn með það að ákveð leiguliðabótina óhóflega háa, ef sá háttur er uppi, og sýnist sízt vera ástæða til þess.

Halldór Stefánsson Ég hefi flutt brtt. við þetta frv. á þskj. 756, og skal ég nú gera grein fyrir þeim með nokkrum orðum. 1. brtt. mín er aðeins orðabreyt., skal ég eiga það algerlega undir tilfinningum þdm. fyrir réttu máli, hvernig um þessa brtt, mína fer. 2. brtt. mín fer fram á það, að jörð þurfi ekki að afhendast til eignar nánustu venzlamönnum jarðareigandans, til þess að hann megi taka hana úr áábúð þeim til handa, eins og 9. gr. frv. ákveður. Mér þykir það óeðlilegt, að jarðareigandi skuli ekki mega losa jörð sína úr ábúð fyrir nánustu ættingja og venzlamenn nema með því móti, að þeir kaupi jörðina, en sé óheimilt til að selja þeim jörðina á leigu. Ég óttast það, að þetta geti leitt til þess, að farið verið í kringum l. á þann hátt, að fram verði látin fara málamyndasala á slíkum jörðum, og er þá verr farið. 3. brtt. mína skal ég ekki fara neitt inn á, enda hefir hv. 1. þm. Skagf. þar tekið af mér ómakið, og 4. brtt. mín er aðeins orðabreyt., sem ég skal láta algerlega á valdi hv. d., hvernig fer um. Kem ég þá að 5. brtt. minni, sem er aðalbrtt. mín við frv. - Aðalhugsun þessarar löggjafar er að bæta og rýmka kjör leiguliða á jörðum, en mér þykir of lítið tillit tekið til þessarar aðalhugsunar í 25. gr. frv., því að ákvæði þeirrar gr. þrengja kosti leiguliðanna ekki lítið, og alveg að óþörfu. Ég viðurkenni það, að setja verður þau skilyrði, að leiguliði sitji jörð ekki svo, að hún gangi úr sér um ræktun og annað, en þegar þeim skilyrðum er fullnægt, álit ég, að leiguliði eigi að hafa eins frjálsar hendur og unnt er, og ég tel mjög óréttmætt að meina leiguliða að selja hey af jörð sinni, eins og gert er með ákvæðum 25. gr., enda er þetta ástæðulaust með öllu. hér getur verið um að ræða sölu á töðu eða útheyi. Þegar um úthey er að ræða, þá verður að teljast, að jörð sé því betur notuð og ræktuð, því meira af landi jarðarinnar sem notað er til slægna. Þess eru mörg dæmi, að land, sem ekki var slegið, hefir fallið í rórækt: þó að á því hafi verið talsvert rubb eða sinujúði, hefir slíkt ekki komið að neinu gagni, þar sem engin skepna hefir viljað líta við því. Því er einnig oft svo farið, að fyrir fátækan leiguliða er eini möguleikinn til að geta haldið jörðinni að afla sér tekna með heysölu. Hann getur bjargazt með lítinn bústofn, ef hann má selja hey, og vegna þeirrar aðstöðu getur hann e. t. v. smátt og smátt komið sér upp hæfilegum bústofni. Skiptir að vísu nokkuð öðru máli um sölu á töðu eða ræktuðu heyi, en nú eru þó mjög breyttar ástæður um það frá því, sem áður var, þegar þau ákvæði voru upprunalega sett að leiguliði mætti ekki selja hey af jörð. sinni. Þá var ekki möguleiki til að selja ræktað hey, án þess að ræktun jarðarinnar gengi úr sér, þar sem salan hafði í fór með sér áburðartap fyrir jörðina, en nú horfir þetta öðruvísi við, því að nú má halda við ræktun jarðarinnar með tilbúnum áburði, og er því engin nauðsyn framar jarðarinnar vegna að meina leiguliðum heysölu. 6. brtt. mín er aðeins afleiðing af 5. brtt., og þarf ég því ekkert um hana að ræða. Ég vil geta þess að lokum, að ef 2. brtt. mín verður samþ., ættu orðin: „eignar og“ einnig að falla niður í 10. gr., og mun ég e. t. v. bera fram brtt. í þá átt, en ég tel þó, að þetta megi eins leiðrétta, þegar frv. verður prentað upp eftir umr.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Ég vil segja nokkur orð út af brtt.hv. 1. þm.N.-M., þegar hann nú hefir talað fyrir þeim, en ég tek það fram, og hefi þó reyndar gert það áður, að ég tala fyrir sjálfs mín reikning, en ekki f. h. n. Um 1. brtt. hefi ég ekkert að segja. Hún er aðeins orðabreyt., og get ég vel sætt mig við hana, en tel þó, að sama sé, hvort orðið er notað. 2. brtt. er hinsvegar allmikil efnisbreyt., þótt lítið láti yfir sér, og get ég alls ekki fylgt henni. Fer till. fram á það, að landsdrottni sé heimilað að taka jörð úr ábúð og leigja hana síðan nánustu skyldmennum sínum, en samkv. frv. er þetta bundið því skilyrði, að hann láti þeim hana af höndum til fullrar eignar, og er þetta skilyrði sett til þess að tryggja leiguliða fyrir því, að honum sé byggt út, en jörðin þó aðeins afhent að nafninu til, þannig t. d., að landsdrottinn taki hana úr ábúð handa barni sínu að yfirvarpi, og ráðstafi jörðinni síðan eins og honum sýnist. Ég álít því mjög varhugavert að samþ. þessa till., því að með henni er sú trygging felld niður, sem frv. setur fyrir því, að þessum ákvæðum verði misbeitt. Mun ég því greiða atkv. á móti þessari brtt. Um 3. brtt. hefi ég áður talað og skal ekki endurtaka það, en vísa til þess, sem ég hefi áður sagt í því efni. Ég vil aðeins bæta því við það, sem ég sagði þá, að það kom fram í n., að eðlilegast væri, að landsdrottinn legði eitthvað fram á móti tillagi leiguliða í endurbyggingarsjóðinn, t. d. nokkurn hluta jarðarafgjaldsins, en þar sem þetta er síðasta umr. málsins hér í d., verður till. í þessa átt sennilega ekki komið við, og hefir enda ekki fengið nægilega athugun enn. 4. brtt.hv. 1. þm.N.-M. er aðeins orðalagsbreyt., og get ég vel fellt mig við hana. Kem ég þá að 5. brtt., sem hv. þm taldi aðalbreyt. sína við frv. Skal ég játa, að margt af því, sem hv.þm. sagði út af henni, er á fullum rökum reist, en það mun þó tæplega rétt, að með ákvæðum 25. gr. frv. sé leiguliða bannað að selja hey. Þetta er ekki bannað, en aðeins áskilið, að hann kaupi jafngildi þess í áburði. Það er hinsvegar rétt, að það getur verið óþægilegt og enda rangt að óheimila leiguliða að selja hey í burtu, ef hann kaupir ekki jafngildi þess í áburði. Það geta verið þær aðstæður fyrir hendi, t. d. þar sem áveituengjar eru, að ekki sé rétt að krefjast slíks. Breyttar aðstæður gera það á margan hátt að verkum, að breyt. á hinum fornu lagaákvæðum í þessu efni hafa við mikil rök að styðjast, og að því er mig snertir, mun ég greiða atkv. með þessari till. Hygg ég og, að engu þurfi að vera stefnt í voða, hvað þetta snertir, því að svo er um búið, að úttektarmenn eiga að meta það sem annað, að ekki sé of langt gengið á þessu sviði. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessar brtt.hv. 1. þm.N.-M. Ég mun greiða atkv. á móti 2. brtt. og hefði að vísu kosið dálitlar breyt. á 3. brtt., en mun þó greiða henni atkv. eins og hún er, og enda hinum öðrum brtt.hv. 1. þm.N.-M.

4063Halldór Stefánsson: Þegar ég minntist hér á brtt. mínar áðan, gleymdi ég annari aðalbrtt., sem sé 3. brtt. á þskj. Hún ræðir um það fyrningargjald, sem frv. gerir ráð fyrir. Sú nýja hugsun kemur fram í frv., að ákveða fyrningargjald af húsum og mannvirkjum. Þetta út af fyrir sig tel ég eðlilegt. Sú meðferð er ætluð á fyrningargjaldinu, að það verði í vörzlum landeiganda og ábúanda, að hálfu hjá hvorum, og er til þess ætlazt, að það verði tiltækilegt, þegar endurreisa þarf hús. En eftir þessari meðferð þykir mér hætt við, að svo geti farið, að fyrningargjaldið verði ekki tiltækt, þegar til þess þarf að taka, ef það gengur inn í reksturinn og viðskiptaveltu þessara aðilja, leigusala og abúanda. Með brtt. mínum er ætlað, að fyrningargjaldið haldist óbreytt, en þær gera einungis ráð fyrir breyttri tilhögun með geymslu á því. Þær gera ráð fyrir, að leiguliðabótin skuli öll falla í sérstakan sjóð, sem sé settur á vöxtu í Búnaðarbankanum og sé þar undir stjórn bankastjórnarinnar og yfirstjórn atvmrn., til þess að tryggja það, að þessi nytsami sjóður sé til, þegar til þarf að taka og að honum verði réttilega varið. Það verður þá miklu léttara að endurbyggja híbýlin á leigujörðum, ef sjóðurinn er alltaf tiltækur, enda þótt hann verði ekki nægilega mikill og einhverju þurfi að bæta við hann. Það má e. t. v. segja, að ekki séu ýtarlegar eða nægilegar þær reglur og ákvarðanir, sem settar eru hér í brtt. um geymslu og meðferð fyrningarsjóðsins, en það er þá líka ætlazt til, að nánari reglur geti orðið um þetta í reglugerð. En í till. er fyllilega tekið fram um meðferð, ávöxtun og vörzlu sjóðsins, og það er aðalatriðið. - Það liggur fyrir till. frá landbn. um að lækka hámark fyrningargjaldsins. Hv. frsm.n. gerði nokkra grein fyrir því, að það mundi vera óþarflega hátt sett í frv. Það á vitanlega að fara þar meðalhófið og ég get fallizt á, að lækka megi hamarkið, og því fremur, ef sjóðurinn er settur í örugga vörzlu, eins og ég geri till. um. Það er vitanlegt, að það getur komið til álita, að bæði landsdrottinn og leiguliði leggi í þessa fyrningarsjóði. En ég hygg, að það sé meira form- en efnismunur. Því að ef landeiganda væri ætlað að leggja í sjóðinn þannig, að það mætti skoðast sem hluti af réttlátu fyrningargjaldi, þá mundi hann vilja áskilja sér þeim mun hærri leigu eða vel ráð. Ég álít fara vel á því að ætla einungis ábúanda að leggja fram fyrningargjald. Það er eðlilegt, að sá, sem með fjármunina fer, skili þeim í jafngildu standi og hann tók við þeim. Það hlýtur að koma niður á ábúanda engu að síður, þótt svo væri ákveðið, að landsdrottinn skyldi leggja fram hluta af fyrningargjaldinu á móti honum: Þar sem hv.frsm.n. tók mjög vinsamlega í þá hugsun, sem felst í þessari till. minni, vænti ég þess, að hún mæti yfirleitt velvild í hv. d. og geti náð fram að ganga.

Magnús Guðmundsson Það er út af seinustu orðum hv. 1. þm.N.-M., að ég vildi segja örfá orð. Spurningin er um, hvort bæði leigutaki og jarðeigandi skuli leggja fram fé til endurbyggingar húsa á þeigujörðum. Mér finnst það vera nauðsynlegt, að eigendur leggi líka fram fé. Það má þó að vísu segja, að þetta komi í einn stað niður, því að þegar eigandinn eigi að leggja til hús, þá verði hann að greiða þann mismun, sem verður á endurbyggingarkostnaðinum og því, sem lagt hefir verið fram af hálfu leiguliða. En ég álít betra fyrir eigendurna að leggja fram ákveðinn hluta af eftirgjaldinu á hverju ári og safna þannig í sjóð, sem á að fylgja jörðinni við kaup og sölu, og notast til að byggja upp, þegar með þarf. Þykist ég þá sjá í hendi mér, að með þessu geti safnazt öflugir sjóðir, án tilfinnanlegrar byrði fyrir leiguliða eða jarðeiganda. Þá má og búast við sæmilegri hýsingu á jörðunum, þegar byggja þarf, en ég tel það eitt hið mesta mein, hve jarðir, sérstaklega leigujarðir, eru illa hýstar. Ég er sannfærður um, að ef þetta fyrirkomulag hefði staðið nú um 40–50 ára skeið, þá væri mikill munur á byggingum í landinu frá því, sem er, og það er eitt af aðalatriðum, sem keppa ber að, að á sveitabýlum verði reistar byggingar úr varanlegu efni og svo góðar, að vel megi teljast viðunandi. En eins og nú er, er það svo mjög víða á landinu, að byggingar eru svo slæmar, að ekki geta talizt viðunandi. Ég er því ekki ánægður með brtt.hv. 1. þm.N.-M., og vildi óska, að hann gæti gengið inn á að láta framlagsskyldu einnig ná til jarðeiganda.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Ég ætla ekki að ræða um málið sjálft, en verð að óska þess f. h. landbn., að málið verði tekið út af dagskrá til morguns. Það eru komnar svo margar brtt. við frv., sem n. vildi fá tækifæri til að líta á og athuga áður en til atkvgr. kemur.

Halldór Stefánsson Það er aðeins fyrirspurn til hv. 2. þm. Skagf. um það, hvort hann meini, að landeigandi eigi að leggja fram hluta af fyrningargjaldinu, og ábúandi þá þeim mun minna, eða hvort hann ætlast til, að jarðeigandi leggi í fyrningarsjóðinn á móti fullu fyrningargjaldi frá ábúanda og það taki þá þeim mun styttri tíma að safnast í sjóðinn Hvort ég get fallizt á þá hugsun, sem kemur fram hjá hv.þm. veltur á því, hvort hann ætlast til, að landeigandi eigi í raun og veru að bera nokkuð af fyrningarkostnaðinum eða hvort hann á að leggja það fram í því praktíska augnamiði að eiga þar fé, sem hægt sé til að taka þegar endurreisa þarf híbýlin.

Magnús Guðmundsson Mín hugsun var, að eigandinn legði fram jafnmikið og ábúandinn, en framlag hins síðarnefnda verði full leiguliðabót, yrði svo, að sjóðurinn safnaðist þeim mun fyrr.

Þá fellst ég á það

. Það vakir fyrir mér, að þetta komi sem fyrst að notum. Það er alltaf hægt að færa niður gjaldið hjá báðum eða öðrumhvorum, ef það sýnir sig, að óþarflega fljótt ætli að safnast í sjóðinn.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Út af umr., sem orðið hafa um 3. brtt. á þskj. 756 frá hv. 1. þm.N.-M., vil ég taka það fram, að mér sýnist dálítið hæpið að leggja þá kvöð á jarðeigendur að leggja fé í þennan sjóð, því að vel getur komið fyrir, að jörðin komist í leiguábúð, og þá er enginn slíkur sjóður til. Það er þó virðingarvert af Alþingi að vilja tryggja viðhald bygginga á þeim leigujörðum, sem nú eru. Þó er það ekki nema nokkur hluti þessa máls, því að alltaf getur breytzt með ábúð á jörðum. Annað veifið eru þær í sjálfsábúð, en hitt í leiguábúð. Annars sé ég ekki, hver munur getur verið á því, að leiguliði og landsdrottinn greiði þetta gjald báðir eða að gera öðrum þeirra að skyldu að greiða það, því að ef landsdrottinn á að greiða það, þá setur hann afgjald jarðarinnar heim mun hærra, sem því nemur. En sé leiguliðans að greiða það, þá borgar hann sem því svarar minna eftirgjald. Það er því með öllu ástæðulaust að vera að skipta þessu. Hitt er athugavert, hvort ákvæði þetta æti ekki að ná til annara jarða en þeirra, sem eru í leiguábúð.

Magnús Guðmundsson Það er alveg rétt hjá hv.þm. V.-Húnv., að, jarðir eru til skiptis í leiguábúð og sjálfsábúð. Má því vel taka til athugunar, hvort ekki sé hægt að láta þetta ákvæði ná einnig til jarða, sem eru í sjálfsábúð. En því verður ekki neitað, að það er síður hætt við, að þær jarðir, sem eru í sjálfsábúð, komist í niðurníðslu, heldur en hinar, sem eru í leiguábúð. Annars er ætlazt til, að sjóð þennan megi ekki skerða, þó að jarðir, sem eru í leiguábúð, komist í sjálfsábúð, nema ef byggt er upp á þeim. Ég get ekki verið sammála hv.þm. um, að það skipti ekki mali, hvor aðilinn, leiguliði eða jarðeigandi, greiði þetta gjald, því að það eru sett ákvæði um þetta í frv., hvert afgjald skuli vera af jörðum, og getur landsdrottinn því ekki sett það eftir vild. Mér finnst því réttlatt að skipta þessu og láta leiguliða borga eðlilega fyrningu og landsdrottin jafnmikið á móti af eftirgjaldinu. En þegar endurbyggt er, á hann að láta allt, sem til vantar. Ég er því viss um, að það kemur sér betur fyrir hann að láta árlega lítinn hluta af landskuldinni. Það safnast þegar saman kemur. Ég þykist þess fullviss, að verði þetta skref tekið, þá verði fyrir framtíðina ráðin bót á því stóra og vandasama spursmáli, sem er hýsing jarðanna.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Í 12. gr. frv. er gert ráð fyrir, að leiguliði eigi að borga 1–2% af verði jarðarhúsanna, sem falli í þennan sjóð, og geri ég ráð fyrir, að það sé það, sem talið er hæfilegt fyrningargjald, en eigi svo að bætast við önnur eins upphæð, þá sýnist mér, að gjald þetta sé óþarflega hátt, a. m. k. þar sem góðar og dýrar byggingar eru, og því hart að skylda jarðeiganda til þess að festa fé sitt þannig.

Þetta er hámark gjaldsins

. Ég veit það, en ég hefi hvergi séð, eftir hvaða reglum eigi að ákveða gjaldið. Ef það eru úttektarmennirnir, sem eiga að ákveða fyrningargjaldið, þá ákveða þeir eðlilega raunverulega fyrningu og það á leiguliði að borga. En þá bætist við, samkv. brtt.hv. 1. þm.N.M., annað eins, en þá skilst mér, að sjóðurinn verði aukinn fram yfir það, sem nauðsynlegt er til viðhalds og aukningu húsanna. Mér finnst ekki nema eðlilegt, að ábúandi borgi fyrningu húsanna. Hann notar húsin og á því að borga hana.

Magnús Guðmundsson Mér finnst eins og hv.þm. V-Húnv. gangi út frá því, að þetta gjald frá leiguliða nægi til þess að byggja upp á jörðunum, miðað við þær kröfur, sem gerðar verða í framtíðinni til húsa á sveitabýlum. Kröfurnar hljóta að vaxa og eiga að vaxa, því að það eru hreinustu vandræði að sjá margar byggingar til sveita. Þeim er mörgum hróflað upp af vanefnum og fátækt. Til þess að bæta úr þessu og svo að hægt sé að byggja upp eins og kröfur tímans heimta, vil ég, að eigandinn sé skyldur að leggja fram á eignarjörð sinni vissan hluta af afgjaldinu árlega.

Sveinn Ólafsson Frsm. sjútvn. er að þessu sinni fjarverandi sökum sjúkleika; verð ég því fyrir hans hönd að minna á erindi þetta, er hér liggur fyrir. Eins og sjá má af nál. á þskj. 721, leggur n. til, að máli þessu verði vísað til stjórnarinnar. Samkynja erindi hafa tvisvar legið fyrir Alþingi áður, um að staðbinda varðskipin yfir lengri eða skemmri tíma við vissa landshluta, en það hefir farið á sama veg með þær kröfur og nefndin leggur til að fari með þessa till., þeim hefir verið vísað til aðgerða stjórnarinnar. Á einni verstöðinni er að vísu eitt strandgæzluskipanna staðbundið, nefnil. við Vestmannaeyjar, en það er af góðum og gildum ástæðum, enda greidd árlega ákveðin upphæð fyrir þá gæzlu. Er vertíð þar mjög harðviðrasöm tíðast frá áramótum og nokkuð fram á útmánuðina. Þess vegna er líka sérstök þörf eftirlits þar. Það er nú að vísu svo, að vertíð er að vetrarlagi á fleiri stöðum en sunnanlands, svo er og t. d. á Vesturlandi. En þar gegnir öðru máli um leiðir og lendingar. Þar eru hafnir bæði margar og góðar og því að jafnaði öruggt að leita þar lands, en suðurströndin er, sem kunnugt er, hafnlaus og hættuleg, þó að nú megi telja Vestmannaeyjahöfn brúklega þegar henni er náð. Þá er og kunnugt, að nú í seinni tíð er vetrarvertíð á Suðausturlandi og jafnvel á Norðausturlandi líka. Frá þessum stöðum hafa komið óskir um sérstakt gæzluskip, en þær hafa enga áheyrn fengið aðra en þá, að varðskipin skuli á ferðum sínum kringum landið hafa sérstakar gætur á, hvernig ástatt er með fiskibáta á hverjum stað. Ef fara ætti að staðbinda varðskipin fram yfir það, sem nú er gert, má ætla, að strandgæzlan sjálf færi að meira eða minna leyti út um þúfur við það. Skipin yrðu ekki eins tiltækileg þegar bregða þarf við í lengri eða skemmri ferðir til strandvarna við fjarlæga landshluta. Gæti það því leitt til þess, að landhelgivörnin yrði bæði stopulli og minni. Ef taka ætti það upp að staðbinda varðskipin við ákveðin svæði, þá virðist t. d. fullt eins mikil ástæða til þess að staðbinda eitt skipið við Suðausturlandið, og jafnvel Norðausturlandið líka, eins og við Vesturland. Þess vegna er það, að sjútvn. telur ekki rétt að ákveða frekar um þetta en gert hefir verið, en vill leggja áherzlu á það, að útgerðarstjórn skipanna hafi vakandi augu á því hverju sinni, hvar þeirra sé mest þörf, svo skipin geti samhliða gæzlunni litið eftir bátunum. Af þessum ástæðum leggur n. líka til, að till. verði vísað til stjórnarinnar.

Vilmundur Jónsson Ég hefði kosið betri og ákveðnari undirtektir undir till. þessa, en verð að sjálfsögðu, úr því sem komið er, að sætta mig við þau örlög hennar, að henni verði vísað til stj. Ég er því miður ekki svo heppinn, að nokkur úr hæstv. stj. sé viðstaddur nú, svo ég geti spurzt fyrir um það, hvað hún muni treysta sér til að gera í þessu máli. Ég get ekki látið vera að mótmæla því hjá hv. 1. þm. S.-M., að það sé eins hættuleg sjósókn fyrir Austur- og Norðurlandi eins og Vesturlandi. Allir, sem kunnugir eru sjósókn í þessum landshlutum, vita það ofurvel, að hún er langhættulegust fyrir Vesturlandi, enda hefir reynslan sýnt það, að þar verða sjóslysin flest og stórkostlegust. Það er að vísu erfitt að sækja sjó frá Vestmannaeyjum, en á engan hátt erfiðara eða hættulegra en frá Vestfjörðum. En sem sagt, úr því að sjútvn. tók á þennan veg í þetta nauðsynlega mál, þá verður sennilega við þá afgreiðslu að sitja, sem hún leggur til, þótt ómakleg og óréttlát sé.

Jón Auðunn Jónsson Ég vil leyfa mér að mótmæla því, sem hv. 1. þm. S.-M. sagði, að það væru áhöld um það, hvar á landinu væri mest þörf fyrir eftirlit með fiskibátum, því að það er vitanlegt öllum, sem til þekkja, að slíks eftirlits er langmest þörf fyrir Vesturlandi. Það er vitanlegt, að sjósókn er hvergi stunduð í skammdeginu hér við land eins og fyrir Vestfjörðum. Bátarnir þurfa að sækja þar á haf út um 24 sjómílur undan landi, og það einmitt á þeim tíma árs, sem verst eru veður og mest myrkur, enda er sjósókn á Vestfjörðum þá hættulegust. Hér á Suðurlandi, t. d. í Vestmannaeyjum og á Akranesi, eru fiskiveiðarnar stundaðar til þess að gera skammt undan landi, en fyrir vestan hefir jafnan orðið að sækja fiskinn ákaflega langt, svo að varla hefir verið hægt að sækja á þessi mið án þess að bátarnir yrðu að liggja úti á nóttunni. Slys hafa einnig orðið þar tiltölulega meiri en nokkursstaðar annarsstaðar hér við land. Ekki færri en 8 stórir bátar hafa farizt þar á 14 árum, og af þeim hafa allir, nema einn, farizt á tímabilinu nóv.-des. Sjósóknin er svo hættuleg á þessum tíma, að vafi getur leikið á, hvort stunda eigi sjó á þessum tíma, sé ekkert gert til öryggis mönnum og skipum, þótt þörf bæði sjómanna og þeirra, sem í landi vinna, krefjist þess, að sjór sé sóttur. Ég veit, að allir hljóta að viðurkenna, að þörfin á björgunar- og eftirlitsstarfsemi sé hvergi eins brýn og einmitt á þessum slóðum. Það er algengt, að veiðiskipin hrekjast frá Djúpi og vestur á firði og norður á víkur, af því að þau verða að sækja svo langt á haf út, þar sem straumar eru harðir og sjóar vondir, þótt hafnir séu víðast hvar góðar. Auk manntjónsins má geta þess, að menn hafa undanfarin ár misst veiðarfæri fyrir þúsundir og tugi þúsunda kr. af völdum togara, einkum erlendra, sem toga yfir veiðarfærin og eyðileggja þau og veiðiskapinn. Hér getur því mætavel farið saman björgunarstarf og landhelgigæzla. Þegar varðbátur, þótt ómerkilegur væri, hefir verið á þessu svæði fram í sept., hafa menn varla séð togara í landhelgi, af því að togararnir hafa vitað af varðbátnum á þessu svæði á þeim tíma.

Sveinn Ólafsson Ég hefi að sönnu ekki mörgu að svara, en verð þó að víkja lítið eitt að ræðu hv.þm.N.-Ísf. Mér fannst hann fullyrða heldur mikið, er hann sagði, að hvergi væri eins hættuleg sjósókn og frá Vestfjörðum. Ég verð að minna hann á það, að þar eru þó alstaðar góðar hafnir, eins og hann reyndar tók fram sjálfur, og það getur ekki talizt lítils virði. Hinsvegar get ég einnig bent honum á eina stóra veiðistöð á Suðausturlandi, sem enga þrautalendingu eða höfn hefir, nema þegar vel stendur á sjó og veður er kyrrt, og getur sú höfn orðið öllum skipum ófær á fárra stunda fresti. Þessi veiðistöð er Hornafjörður, og ætla ég, að engum blandist hugur um það, að þar sé hættan enn meiri en jafnvel fyrir Vestfjörðum og við Vestmannaeyjar. Fyrir Austfjörðum hefir þessi gæzla bátanna aldrei verið, nema þegar varðskipin hafa verið þar á ferð af tilviljun, og hafa þau þá ef til vill einstaka sinnum leiðbeint fiskiskipum, en aldrei þurft að bjarga þeim úr sjávarháska. Að sjósókn á haf út sé lengri vestanlands en annarsstaðar, held ég vera ofmælt hjá hv.þm. Hann sagði, að sjómenn vestra sæktu 24 sjómílur á haf út eða 6 mílur danskar. Ég get sagt honum, að ég þekki af eigin reynd miklu meira langræði en þetta.

Í skammdeginu?

. Að vísu er sá munur á, að veiði er stunduð meira í nóvember og desember vestanlands en austan, en þó er nóvember sjálfsagður fiskimánuður á Austurlandi og algengt að fara þar í fiskileitir 32 sjómílur á haf út. Ég ætla, að yfirleitt hendist á munum vegalengd og viðhorf til sjósóknar á Vesturlandi og Austfjörðum, en þó eru hafnir betri og öruggari vestra en sunnarlega með Austfjörðum, eða sunnan Berufjarðar. Hv. þm. sagði, að saman gæti farið strandgæzla og eftirlit með fiskiskipum. Ég veit, að þetta tvennt getur oft farið saman, en þó ætla ég, að þurfi varðskipið að liggja yfir bátum 24 sjómílur frá landi, þá geti oft svo farið, að togarar sjái sér fært að skreppa inn fyrir landhelgilínuna, sem er 3 sjómílur undan landi, sérstaklega þegar kunnugt er um staðbindingu varðskipsins. Hinsvegar getur þetta eftirlit báta og strandvörn oft farið saman og fer oft saman, þar sem varðskipin eru á flakki kringum landið. Hefir oft verið reynt að taka tillit til óska verstöðva og héraða um eftirlit með fiskibátum og varðskipin einkum látin halda sig þar eða fara um þær slóðir, þar sem báta hefir verið von, þegar þess hefir verið kostur: Ég tel því allra aðilja vegna langbezt að fela framkvæmdarvaldinu og útgerð varðskipanna að hafa vakandi auga á þessu björgunarmáli bátanna vegna, en staðbinda ekki skipin frekar. Slíkt getur hreint og beint orðið til þess að veikja strandvörnina mikið og jafnvel aftrað björgun einmitt þar, sem mest liggur á, er umferðarsvæði hvers varðskips minnkaði vegna staðbindingar.

Pétur Ottesen Það rekur að því, að ekki verður komizt hjá því að taka tillit til óska frá veiðistöðvunum um það, að fiskiskipaflotinn njóti meira öryggis og verndar en verið hefir. Eftir því sem útgerðin vex og fiskiveiðar eru stundaðar af meira kappi, einkum um háveturinn, eykst slysahættan og sú hætta jafnframt, sem veiðarfæri eru undirorpin af völdum togaranna. Þetta hvorttveggja gerir þörf á björgunar- og eftirlitsstarfsemi aðkallandi fyrir sjómenn. Vestmannaeyjar hafa notið slíkrar verndar í mörg ár, enda mun það mála sannast, að þorsknetaveiðar hefðu ekki getað átt sér stað þar nema með föstu eftirlitsskipi. Að öðrum kosti hefði sá atvinnuvegur verið dauðadæmdur. Enda hafa Vestmannaeyingar lagt í mikinn kostnað vegna þessa eftirlits, fyrst lagt fram fé til skipakaupa og síðan lagt út fé til rekstrar árlega. En þörfin er víðar mikil en í Vestmannaeyjum. Við Faxaflóa eru á annað hundrað bátar, sem sækja sjó í svartasta skammdeginu. Á þessum slóðum er sjór stundaður frá því í nóvember og fram í maí. Á þessum tíma, og þó einkum í janúar, febrúar og marz, er mestur afli. Sjósóknin í hvert skipti tekur allt að því sólarhring, ef vont er veður. Mér er kunnugt um, að á Akranesi fara bátar á sjó venjulega kl. 11–12 að kvöldi og koma aftur að, ef sæmilega gengur, kl. 5–7 daginn eftir, en eru sólarhring úti, ef illt er sjóveður. Þessari sjósókn hlýtur því að fylgja mikil hætta. Togarar eru sem kunnugt er margir á Faxaflóa, og veiðarfærum sjómanna stafar hin mesta hætta af þeim. Ég hefi hér í höndum bréf frá 18 formönnum í Sandgerði, þar sem þeir skora á þing og stjórn að láta eitt varðskip vera á verði í Faxaflóa um veiðitímann. Þeir segja svo í þessu bréfi um hættu þá, er veiðarfærum stafar af völdum togara: „Togarar hafa á undanförnum vertíðum gert mikil spjöll á veiðarfærum báta hér, og hefir það farið í vöxt, en virðist þó aldrei hafa verið eins mikil brögð að því sem nú, þar sem nú er orðið nokkuð sama hvar línan er lögð í sjó á þessum venjulegu fiskimiðum okkar, þá er maður aldrei óhultur um veiðarfærin fyrir togurum, og er fyrirsjáanlegt, að veiðistöðinni er stórhætta búin, verði ekkert að gert í þessu máli“. Sömu sögu er að segja frá Keflavík, Njarðvíkum og Akranesi. Allar þessar veiðistöðvar eru undir sömu sökina seldar. Hafa verið samþ.till. á þingmálafundum á Akranesi, er ganga í þessa átt. Ég veit, að erfitt er að verða við þessum óskum öllum og fella ákveðna dóma um, hvar hættan er mest, því að hún er alstaðar mikil, einkum í háskammdeginu. En þörfin er svo brýn, að ekki verður til lengdar komizt hjá að sinna henni. Ég held, að eins og málið horfir við nú, sé það heppileg leið, sem sjútvn. hefir lagt til, að farin yrði, að fela stj. og Fiskifél. að rannsaka, hvaða leiðir séu heppilegastar í þessu máli. En menn verða að skilja, að svo stór sem fiskiflotinn er orðinn og sjósókn löng og djörf; er ekki hægt að komast hjá því að veita mannslífunum aukið öryggi og tryggja veiðarfæri manna fyrir ágangi togaranna. Það fer vitanlega saman, að fiskibátarnir og togararnir sækja þangað, sem fiskurinn er á hverjum tíma, og þetta eykur auðvitað hættuna fyrir veiðarfæri manna af völdum togaranna. Ég vænti þess, að stj. og þeir aðilar, sem með þetta mál eiga að fara, finni heppileg ráð til þess, að öryggi manna og veiðarfæra verði betur tryggt en verið hefir.

Jón Auðunn Jónsson Ég verð að segja, að mér er ekki kunnugt um, að fiskveiðar séu stundaðar á Austurlandi í nóv. og des. Ég átti nýlega tal við mann nákunnugan þessum efnum, Jóhann Magnússon af Norðfirði, og tjáði hann mér, að sjósókn væri venjulega hætt þar eystra síðast í október. Í Hornafirði er sjór ekki sóttur fyrr en í febrúar og marz, en þá er dag mjög farið að lengja. Það ætti heldur ekki að þurfa að draga úr eftirliti þar, þótt varðskip væri haft fyrir Vestfjörðum frá nóv. og fram í janúar. Skipið gæti eftir þann tíma tekið að sér eftirlit þar eystra. Ég er hræddur um, að litið verði úr framkvæmdum í þessu máli, ef því er vísað til stj. og Alþingi lætur ekki heyra ákveðnari raddir en þetta.

Flm. (Magnús Jónsson) [óyfirl.]: Ég skal ekki tefja með langri inngangsræðu um þetta mál. Eins og öllum er kunnugt, sem kunnugir eru hér á landi, þá eru hér ýmsir staðir, sem skaði væri að raska og því þörf að vernda. Þar til má nefna ýmsa sögustaði, t. d. þar sem vorþing voru háð. Það gæti komið fyrir, að menn vildu t. d. reisa á þeim hús og spilla þeim þar með. Einnig eru til merkir staðir frá jarðfræðilegu sjónarmiði. Slík löggjöf, sem hér er farið fram á að setja, kvað vera til hjá flestum þjóðum, og er hún talin nauðsynleg, svo að hægt sé að grípa til hennar til verndar þessum frægu stöðum, ef á þarf að halda. Það eru nokkur félög hér, sem gengizt hafa fyrir því að reyna að fá þessa löggjöf, og eftir óskum þeirra hefi ég flutt frv. þetta. Það er og samið af þeim, en ég hefi vikið nokkru við og fært til betra forms. Þar sem frv. er borið svona seint fram, að það kemur ekki til umr. fyrr en síðustu daga þingsins, dettur mér ekki í hug, að það nái fram að ganga nú, en þar sem í því felst nýmæli, þótti mér rétt, að því yrði útbýtt nú, svo það kæmist í skjalapart þessa þings, svo menn yrðu kunnugri því þegar það kemur fram næst. Vildi ég svo óska, að hv.þdm. vildu leyfa því að ganga til 2. umr., en til n. sé ég enga ástæðu að vísa því nú.