Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það um veitingu ríkisborgararéttar, sem hér liggur fyrir, hefur verið rætt á fundum allshn., en eins og að undanförnu voru þau vinnubrögð viðhöfð til að flýta fyrir afgreiðslu málsins að formönnum allshn. Ed og Nd. var falið ásamt skrifstofustjóra Alþ. að athuga frv., athuga umsóknir, sem fylgdu því, og umsóknir þær sem bárust eftir að frv. var lagt fram. Í frv. sjálfu eru till. um 18 erlenda ríkisborgara sem sækja um íslenskan ríkisborgararétt, og er n. sammála um að mæla með því að þeir fái umbeðinn ríkisborgararétt. En auk þess flytur n. á sérstöku þskj. till. um að 37 erlendum ríkisborgurum til viðbótar verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur. Ágreiningur varð ekki, hvorki í undirnefnd né allshn. Ed., um afgreiðslu umsókna. Ég tel rétt að vísa hér til þeirra reglna, sem prentaðar eru með nál. um veitingu ríkisborgararéttar, en þær reglur, sem n. hefur unnið eftir eru í stuttu máli þessar: Í fyrsta lagi hafi umsækjandi óflekkað mannorð og sé að áliti tveggja valinkunnra manna starfhæfur og vel kynntur þar sem hann hefur dvalist. Útlendingar, aðrir en Norðurlandabúar, hafi átt lögheimili í 10 ár hér á landi, en Norðurlandabúar 5. Karl eða kona, sem giftist íslenskum ríkisborgara, fær ríkisborgararétt eftir 3 ára búsetu frá giftingu, enda hafi hinn íslenski ríkisborgari haft ríkisborgararétt ekki skemur en 5 ár. Erlendir ríkisborgarar, sem eiga íslenskan ríkisborgara að foreldri, fá ríkisborgararétt eftir 3 ára búsetu ef annað foreldrið er Norðurlandabúi, annars eftir 5 ár. Íslendingar, sem hafa gerst erlendir ríkisborgarar, fá ríkisborgararétt eftir eins árs búsetu, og íslensk kona, sem misst hefur ríkisfang sitt við giftingu, en hjónabandinu slitið og hún hefur öðlast heimili hér, fær ríkisborgararétt á fyrsta dvalarári hér, enda lýsi hún því yfir að hún ætli að dveljast áfram í landinu, og gildir hið sama um börn sem hafa náð 16 ára aldri. Að öðru leyti tel ég ekki, herra forseti, ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál.



Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um frv. það sem hér er til umr. M.a. leitaði hún umsagnar bæði félmrn, og Sambands ísl. sveitarfélaga og fékk ráðuneytisstjórann í félmrn. og framkvæmdastjóra Sambands ísl. sveitarfélaga til skrafs og ráðagerða um málið. Niðurstaða n. varð sú, að hún samþ. að leggja til að frv. þessu yrði vísað til ríkisstj. Fjarstaddur afgreiðslu málsins var Steingrímur Hermannsson. Efni þessa frv., sem hér er um að ræða, er að Akureyri verði heimilað að leggja á gjald til þess að standa undir malbikun gatna hliðstætt því sem nú er ákveðið í lögum um gatnagerðargjald frá 1974, en þó með þeirri breytingu að það yrði heimilt að leggja á fasteignaskatt í þessu skyni þó að malbikaðar hafi verið fyrir meira en 5 árum þær götur sem fasteignirnar standa við, en samkv. gildandi lögum er það heimilt allt að 5 árum aftur í tímann. Hér er um að ræða í fyrsta lagi lög sem varða einungis eitt sveitarfélag, og þótti n. það nokkuð varhugavert og óeðlilegt - kannske frekar að segja það óeðlilegt - að veita einu sveitarfélagi slíka heimild og betur færi á því að heimildin væri í almennum lögum. En þá er spurningin: Hvernig á með þetta mál að fara ef þetta yrði sett í almenn lög? Í raun og veru er þetta skattlagning á fasteignir sem farið er fram á heimild fyrir. Nú höfum við fyrir almennan fasteignaskatt samkv. lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Við höfum fyrir sérstakan skatt á fasteignir sem lagður er á við byggingu þeirra vegna vega, eða gatnagerðargjald. Í þriðja lagi höfum við svo ákvæði í lögum um skatt á fasteignir vegna malbikunarframkvæmda með sérstökum hætti í lögum frá 1974. Og hér kæmi fjórða tegund skattheimtu á fasteignir. Okkur þykir að það séu skynsamleg vinnubrögð að taka þetta mál allt til endurskoðunar og rasa ekki um ráð fram í þessu efni. Og með því að nú vinnur sérstök n. að endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga, þá þótti n. ráð að sú n. tæki þetta mál til sérstakrar athugunar með það fyrir augum að það mætti finnast hagkvæm lausn á því. Með tilliti til þessa leggur n. til að frv. sé vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Ég verð að segja það í sambandi við það nál. hv. félmn. sem hér liggur fyrir að ég er ekki ánægður með þá afgreiðslu sem þetta frv. hefur hlotið hjá þeirri virðulegu n. Ég get að mörgu leyti skilið þau sjónarmið, sem fram koma í nál. og lýst var af frsm. n., hv. 3. þm. Vestf., og það getur þvælst fyrir mönnum að gæta nokkurrar varkárni við það hversu langt eigi að fara út á þá leið að heimila almenna fasteignaskatta. En eins og tekið var fram í ítarlegri grg. sem fylgdi þessu frv., bæði þegar það var lagt fram í fyrsta skipti seint á árinu 1915 og eins núna, þá gildir um þetta frv. nokkur sérstaða og að mínu mati dálítið einstök staða. Það háttar þannig til í þessu byggðarlagi, Akureyri, sem er verið að fara fram á heimild til að leggja á sérstakt gatnagerðargjald, að bak við þá ákvörðun eru almennar óskir bæjarbúa. Bæjarstjórn Akureyrar, skipuð 11 mönnum af 5 mismunandi stjórnmálaflokkum, hefur einróma lagt til að þetta frv. yrði flutt og þessarar heimildar yrði óskað. Það er sem sagt almennur vilji bæjarbúa á Akureyri að flýta eins og hægt er að gera varanlegar götur á Akureyri, og íbúar bæjarins eru reiðubúnir að taka á sig aukakvaðir í þessu sambandi. En formsins vegna er ekki hægt að verða við þessum almennu óskum íbúa bæjarfélagsins nema fá til þess lögmæta staðfestingu ríkisvaldsins. Maður heyrir það ákaflega oft á vettvangi stjórnmálanna að flokkarnir tala mikið um það í stefnuskrám sínum, að ég tala nú ekki um skömmu fyrir kosningar, að rétt sé að efla valdsvið sveitarstjórna. Þess vegna get ég ómögulega skilið hvað getur verið því til fyrirstöðu að verða við jafneindreginni ósk og hér er fram borin og er studd af almennum vilja þeirra íbúa sem skattinn eiga að gjalda og af hverju hið opinbera, í þessu sambandi löggjafinn, hið háa Alþ., bregst á neikvæðan hátt við þessum tilmælum. Ég get vel skilið það sjónarmið að mönnum sé það nokkuð til efs að skapa hin og þessi fordæmi. En ég fæ þá ekki heldur skilið að það væri mikil hætta að samþ. þetta frv. og lofa reynslunni að skera úr um það hvernig framkvæmd samkv. ákvæðum þessa frv. mundi reynast. Ef aftur bærist ósk til löggjafans frá öðrum sveitarfélögum sem vildu feta þessa sömu slóð, þá sé ég ekki að það væri nein hætta á ferðum þó það væri orðið við slíkum óskum. Sú beiðni, sem felst í ákvæðum þessa frv., er studd svo almennum vilja að mér finnst það vægast sagt hálfandhælislegt, að ekki sé meira sagt, að geta ekki orðið við þeim tilmælum sem felast í ákvæðum þessa frv., að ég tali nú ekki um þegar einnig má hafa það í huga að samþykkt þess kostar ríkissjóð ekki nokkra minnstu fjármuni. Ég get því ekki annað en lýst andstöðu minni við það nál., sem hér liggur fyrir, og mun óska þess að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Ég hafði við fyrstu athugun ímyndað mér það, þegar ég las nál. það sem hér um ræðir og heyrði framsögu með því, að hv. félmn. hefði alls ekki gefið sér neinn tíma til þess að fjalla um þetta frv. sem hér lá fyrir, þessa beiðni sem studd er í fyrsta lagi samþykki allra stjórnmálaflokka í bæjarstjórn Akureyrar,í öðru lagi rökstudd af brýnni nauðsyn og augljósri á Akureyri og í þriðja lagi svo sérstaks eðlis að tæpast kemur til greina að þarna sé um að ræða sköpun nokkurs konar fordæmis. Þá ímyndaði ég mér þetta, að hv. félmn. hefði alls ekki gefið sér tóm til þess í sívaxandi önnum þessa vetrar að fjalla um þetta frv. Nú hef ég sannfrétt það að n. hefur vissulega gert það, hún hefur fjallað um þetta frv. oftar en einu sinni og lagt í umr. um það töluverða vinnu, og því meiri furðu sætir það, að n. skuli komast að svona kolvitlausri niðurstöðu. En þetta sýnir okkur rétt einu sinni að það er ekki nein trygging fyrir því að n. gegn takmörkuðum skilningi komist að því réttari niðurstöðu, því lengur sem hún fjallar um málið, heldur e.t.v. hið gagnstæða. Nú liggur það í augum uppi og veit hver maður að lögfestar hafa verið ráðstafanir varðandi opinber gjöld í einstökum byggðarlögum annars staðar, svo sem í Reykjavík, til ákveðinna framkvæmda. Ég fæ þau svör að það hafi verið rangt að gera slíkt í Reykjavík. Ég hef það gagnsvar, að það er algjört lágmark að íbúar Akureyrar, bæjarfélagið þar, fái samsvarandi heimild til þess að gera ráðstafanir, sem eru rangar að mati hv. félmn. Ed., sama rétt til þess eins og samfélag reykvíkinga. Hér er um að ræða ákaflega sérstakt vandamál sem hefur orðið til á alllöngum tíma. Bæjarfélag akureyringa hefur komist að þeirri niðurstöðu að hægast sé og réttast að leysa þetta fjárhagsvandamál með þessum hætti. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess fyrir hv. félmn. að fara að nota þetta sérstaka mál til þess að sýna fágætlega sjaldgæfa ráðdeildarsemi við umfjöllun samsvarandi mála hér í þessari hv. d. Ég lýsi yfir óánægju minni með þessa afgreiðslu. Ég tel hana fyrir neðan allar hellur. Og ég óska, eins og síðasti hv. ræðumaður, eindregið eftir því að þetta frv. verði samþ., m.a. vegna þess að slíkt mætti verða hv. félmn. svolítil refsing fyrir flaustursleg og yfirborðsleg vinnubrögð.



Herra forseti. Ég vil ekki ganga eins langt og hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Norðurl. e., að segja að félmn. hafi ekki athugað nógu vel þau gögn sem liggja frammi. Það kemur fram í nál. að félmn. Ed. hefur haft frv. til ítarlegrar umfjöllunar. En ég harma það að n. skyldi komast að þeirri niðurstöðu sem hér liggur fyrir. Í nál. segir að n. vilji vísa þessu máli til nánari athugunar ríkisstj. eða vísa því til ríkisstj. Ég veit ekki hvort n. meinar þá að vísa því til afgreiðslu ríkisstj. eða ekki. En ég vil að mörgu leyti taka undir það, sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði hér og eins undir orð hv. 2. þm. Norðurl. e. Ég tel alveg fráleitt, að samþ. ekki þessa ósk frá akureyringum, sérstaklega þegar það kemur í ljós að allir kjörnir fulltrúar fólksins á Akureyri, í byggðarlaginn sjálfu, hafa sameinast um að gera átak í gatnagerðarmálum byggðarlagsins. Ég tel fráleitt að Alþ. eða ríkisstj. ætli að fara í þessu tilfelli eins og svo mörgum öðrum að vera einhver alfaðir og ráða með tilskipunum kjörnum fulltrúum sveitarfélaganna. Það er löngu kominn tími til þess að slíkri stjórn úr fjarlægð linni. Ég leggst eindregið gegn þeirri afgreiðslu, sem félmn. leggur hér til, og mun styðja samþykkt frv. eins og það liggur hér í rammi. Ég vil segja að við eigum að ýta undir það átak sem hér hefur verið lýst af hálfu hv. 2. þm. Norðurl. e. að standi til og allir séu sammála um að gera á Akureyri, en ekki að draga úr því. Ég efast ekkert um að það sé rétt, sem hér hefur komið fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að úr því að allir pólitískir fulltrúar, kjörnir fulltrúar fólksins á Akureyri, hafa samþ. þetta, þá sé algjör samstaða í byggðarlaginu um að gera þetta átak, og ég tel það til fyrirmyndar. Ég vil sem sagt taka undir málflutning hv. 2. þm. Norðurl. e. og lýsi fullum stuðningi við óskir þeirra norðanmanna um þennan sérstaka skatt til þess að leggja varanlegt slitlag á götur Akureyrarbæjar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð varðandi þetta frv. og þá afstöðu sem ég tók í félmn, varðandi það. Þetta frv. er töluvert sérstaks eðlis. Þarna ern komnir þrír liðir: holræsagjald byggingargjald og sérstakt gatnagerðargjald á Akureyri. Ég hygg að þetta varðandi holræsagjaldið og byggingargjaldið sé óþarft, í raun og veru sé bara spurningin um það sérstaka gatnagerðargjald sem þarna er um að ræða, það sé ekki annað sem verið er að meina með þessari afgreiðslu okkar, eins og hér hefur reyndar verið lögð áhersla á að við séum að gera með þessari afgreiðslu. En út af fyrir sig er ágætt að heyra það frá fulltrúum hv. stjórnarsinna hér á Alþ. að það að vísa máli til ríkisstj. sé sama og að drepa það. Það er út af fyrir sig ágætt að heyra þá yfirlýsingu, og það var nú ekki þannig meint, enda vafasamt hvort þarna er um stjórnarsinna að ræða, að mér skilst. En varðandi þetta mál hafði ég þá sérstöðu í n. og við reyndar fleiri þar, að við töldum þetta mál nokkuð einkennilega til komið. Það vill nefnilega svo til að tvisvar með stuttu millibili hafa veríð til meðferðar hér á Alþ. frumvörp um gatnagerðargjöld almennt. Fyrst voru sett lög hér um þessi gatnagerðargjöld þar sem sveitarfélögum var heimilað að innheimta þessi gjöld með ákveðnum ákvæðum þar um. Þá man ég ekki eftir neinu erindi, þegar þetta mál var til meðferðar hér, frá Akureyri varðandi það mál, enda var það frv. borið fram af hv. varaþm. þá, Alexander Stefánssyni, o.fl. samkv. ósk ýmissa sveitarfélaga sem voru þá að ráðast í gatnagerðarframkvæmdir. Síðan kom það til, og þá var það sérstaklega vegna óska ýmissa sveitarfélaga sem höfðu verið búin að gera nokkurt átak áður í gatnagerðarmálum, þá kom fram ósk frá þeim - ekki frá akureyringum sem enn þá sváfu, að ég best veit, heldur frá ýmsum öðrum sveitarfélögum um að það yrði tryggt að hægt væri að leggja þetta gjald á þó að framkvæmdirnar væru liðnar, það væri búið að framkvæma þetta og þetta ætti að gilda fimm ár aftur í tímann. Engin aths. kom frá akureyringum um þetta. Meðan þessi frv. um gatnagerðargjöldin voru hér til meðferðar, þá sem sagt virtust þessir aðilar ekki hafa áttað sig á því að einmitt þarna var hið kjörna tækifæri fyrir þá, ef þeir þurftu á þessu að halda, að koma því að. Ég vil vísa til annarra manna, sem hafa verið í félmn. þessarar hv. d., um það hvort þeir muni eftir því að á meðan þessi frv. voru til umfjöllunar og meðan rétti tíminn, segi ég, var til þess að leiðrétta þetta hróplega ranglæti sem akureyringar eru nú að leiðrétta, meðan þessi frv. voru til umr., hvort nokkur ósk hafi frá þeim komið þá um þetta. Ég minnist þess ekki. Ég álít hins vegar að lagasetning af þessu tagi sé röng. Ef við eigum að breyta því, og það var mjög til umr., en náðist ekki samkomulag um það í n., - ef við eigum að gera það, þá eigum við að fella þetta inn í almenn lög um gatnagerðargjöld og um það skal ég vera til viðræðu þegar á því er fundið heppilegt og gott form, en það tókst okkur ekki að finna í þessu tilfelli, enda erfitt þar sem um var að ræða ekki bara gatnagerðargjaldið, heldur var þarna líka ákvæði um óskyld efni, eins og holræsagjald og byggingargjald. En þetta set ég sem sagt mest út á þetta. Við höfum verið með þessi gjöld, gatnagerðargjöldin, hér til umr. í Ed. tvívegis á s.l. árum samkv. sérstökum óskum sveitarfélaganna. Þá höfum við ekki fengið nein viðbrögð frá akureyringum um sérstaka nauðsyn þeirra í þessum efnum. Ég veit að það stendur þannig á um fleiri sveitarfélög sem þyrftu þá að koma þar á eftir. Ég álít því að ef á að leysa þetta mál fyrir akureyringa, þá verði að koma til breyting á gatnagerðargjöldum almennt og það hefði verið rétta aðferðin fyrir þá núna að finna þá leið sem líklegust hefði verið til þess að fella það inn í lög um innheimtu gatnagerðargjalda.



Herra forseti. Ég hef kannske ekki miklu við það að bæta sem frsm. félmn. hefur tekið fram og rannar síðasti ræðumaður líka. Sagan hefur verið rifjuð upp. Það voru sett lög um gatnagerðargjöld almennt og að þau mættu verka aftur fyrir sig. En eins og fram var tekið, þá átti að semja reglugerðir sem þyrftu staðfestingar rn. við um aukainnheimtu gatnagerðargjalda, og það, sem stóð í vegi fyrir því, að sveitarfélögin fengju þær reglugerðir staðfestar samkv. fyrstu lögum um þetta, var að í þeim lögum voru engin tímamörk um það hvað þau verkuðu langt aftur fyrir sig. Þess vegna komu lögin til meðferðar í annað sinn, og mig minnir að tímamark frá félmrn. hafi verið að lögin verkuðu 10 ár aftur í tímann. Það urðu miklar umr. einmitt í þessari hv. d. um það á sínum tíma, og einn alharðasti andstæðingur þess, að lögin fengju að verka 10 ár aftur í tímann, var, ef ég man rétt, hv. 12. þm. Reykv. Og niðurstaðan af því og raunar miðlunarleið var svo það ákvæði, sem í gildi er, að þetta geti verkað 5 ár aftur í tímann. Þetta fullnægir mjög mörgum stöðum sem eru svo gott sem að byrja á varanlegri gatnagerð. En vandamál Akureyrar og fleiri kaupstaða er ekki leyst með þessu 5 ára marki. Eins og í nokkrum öðrum kaupstöðum var búið að setja varanlegt slitlag á gangstéttir á nokkurn hluta þeirra byggðarlaga, sérstaklega miðbæjarkjarnanna, áður en gatnagerðargjöldin voru tekin upp, og ákvæðin um gatnagerðargjöldin núna ná ekki til þessara svæða í bæjunum. Þetta er auðvitað ástæðan til þess að Akureyri óskar eftir breytingu á þessu og nokkur sveitarfélög önnur mundu fylgja í kjölfarið. Ég skil vel þörf þeirra fyrir þetta, og það er víst réttlætismál að þetta gangi þar jafnt yfir eins og í þeim öðrum sveitarfélögum þar sem 5 ára reglan brýtur ekkert í bága við framkvæmdina í heild vegna þess, eins og ég áður sagði, að það eru fjöldamargir staðir sem byrjuðu ekki varanlega gatnagerð innan þeirra tímamarka. En með tilvísun til þess, sem félmrn. var áður búið að úrskurða vegna fyrstu lagasetningar um þetta þar sem engin tímamörk voru þá sett, þá er eðlilegt að það sé sjálfu sér samkvæmt og lýsi því yfir að það geti ekki staðfest reglugerð samkv. þessum lögum sem er ótímasett aftur í tímann. Vandinn er að finna eitthvert form sem getur fullnægt þessum fáu sveitarfélögum sem er um að ræða. Þau eru tiltölulega fá, en þurfa lengri tíma til varðandi það ákvæði, hvað þetta skuli verka langt aftur í tímann. Það er fyrst og fremst um það sem vandinn snýst. Akureyringar hafa hins vegar í fleiri tilvikum sérstök lög fyrir sinn ágæta stað. Þeir hafa sérstök lög fyrir holræsagjöld á Akureyri, sérstök lög fyrir gangstéttargjöld, sérstök lög fyrir lóðaskrárritara og þannig mætti lengur telja um það að þeir hafa nokkra sérstöðu utan Reykjavíkur hvað það snertir að vera með sérstaka löggjöf um tiltekin atriði sem eru nú á seinni tímum komin inn í heildarlöggjöf sem nær yfir sveitarfélögin öll. En vandamálið í þessu er sem sagt að finna það form að afturvirkni álagðra gatnagerðargjalda verði tímamörkuð. Hvað er hægt að ná samkomulagi um markmið í því efni, svo það dugi þessu sveitarfélagi og öðrum, það er spurningin. Þetta var það sem við í hv. félmn. stóðum andspænis, og þess vegna vildum við að leitað yrði af hálfu ríkisstj. leiða til þess að finna lausn ekki eingöngu á vandamáli Akureyrar, heldur nokkurra staða annarra sem líkt er ástatt með, að þau hófu varanlega gatnagerð fyrir meira en 5 árum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., aðeins örstutt aths. - Viðvíkjandi ummælum hv. 7. landsk. þm., Helga Seljans, út af fyrirsögn þessa frv., þá er ég ekki alveg reiðubúinn til þess að gefa fullnægjandi skýringu á því, en ég held að þetta hafi verið m.a. til þess að einfalda nafn þessa gjaldstofns. Ég held að í sambandi við það mál, sem hér er til umr., komi allmikill misskilningur fram hjá þeim hv. þm., sem tekið hafa til máls, og enn fremur hjá hv. félmn. d. þegar hún tók málið til afgreiðslu. Það var ekki beinlínis sem vakti fyrir mönnum, þegar var verið að óska eftir þessari heimild, hvort ákvæði um gatnagerðargjald verkuðu 3 ár aftur í tímann, 5 ár aftur í tímann eða eitthvað svoleiðis. Ég held að okkur sé öllum ljóst að það sé ákaflega takmarkað hvað lagafyrirmæli mega verka langt aftur fyrir sig. Það, sem hér er um að ræða, er að það er einlægur vilji bæjarbúa að taka á sig sérstakan skatt til þess að flýta framkvæmdum í gatnagerðarmálum bæjarins, og íbúarnir ætla að taka á sig þennan skatt hvort heldur þeir eru í þeirri aðstöðu að það er búið að malbika götu sem þeir búa við eða hafa byggt við jafnvel fyrir áratugum. Það er bara þessi vilji sem liggur á bak við og þessi ósk sem fram er borin af bæjarstjórn Akureyrar og nýtur stuðnings allra bæjarbúa. Þessi sérstaða, sem ég er að benda hér á, hygg ég að sé alveg einstök. Ef menn óska eftir, þá gætu þeir gert það að skilyrði fyrir því að ríkisvaldið samþykkti svona lagasetningu að jafneindregnar óskir væru að baki þeirri málaleitan. Ég vil endilega leiðrétta þetta. Það er ekki verið að ræða hér um að lögfesta einhvern gjaldstofn sem eigi að verka svo og svo mörg ár aftur fyrir sig, heldur er þetta ósk um að fá löggildingu á þeim vilja bæjarbúa að taka á sig þá byrði sem því fylgir að geta hraðað þessum framkvæmdum sem allir íbúarnir, hvar í flokki sem þeir standa, eru sammála um að sé nauðsyn að framkvæma til þess að ná sem skjótast settu marki.



Herra forseti. Það hafa verið höfð allstór orð í þessum umr. Hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði að n. hefði komist að kolvitlausri niðurstöðu, eins og hann orðaði það. Auðvitað færði hann engin rök fyrir sínu máli. Hann sagði líka að hann skoraði á menn að refsa félmn. með því að greiða atkv. á móti till. hennar í þessu máli. Ég vil benda á að það er mjög óþinglegt að taka afstöðu til mála, sem menn eiga að taka málefnalega, með tilliti til þess hvort menn séu að refsa ákveðinni n. eða verðlauna. Auðvitað hefur félmn. ekkert gert nema skyldu sína að skila áliti í þessu máli, og það getur ekki talist refsivert. Hv. 2. þm. Norðurl. e. var að tala um að líklega hefði félmn. misskilið þetta mál. Ég held að það sé ekki. Ég held að félmn. hafi ekki misskilið neitt í þessu efni og viti alveg hvað hún vill og hvað hún er að leggja til. Hv. 7. landsk. þm. og hv. 10. landsk. þm. hafa báðir rætt nokkuð efnislega um þetta mál, svo að ég skal ekki fara að lengja umr. með því að fara að gera það. En ég verð að segja að ég er mjög undrandi á þeim málflutningi sem hefur komið hér fram, bæði hjá hv. 2. þm. Norðurl. e. og hv. 12. þm. Reykv., og mér skilst að hv. 5. þm. Norðurl. e. sé í einu og öllu sammála þessum ágætu þm. og allir eru þeir ágætir. En mér finnst að þeirra málflutningur mótist ákaflega mikið af þessari ákefð sem allt of mikið verður vart, bæði í þingsölum og utan þingsala, í að lengja álögur og skatta á almenning undir öllum kringumstæðum. Og svo áhugasamir eru menn, að þeir vilja ekki einu sinni gefa eðlilegt tóm til þess að athugað sé með hverjum hætti sé þá eðlilegast að fara að því að leggja skatta og byrðar á borgarana. Við tókum ekki í félmn. efnislega afstöðu til þessa máls. Við teljum að þétta mál hljóti að fá góða athugun, því að við leggjum ekki til að því sé í kot vísað, heldur til ríkisstj. Og ríkisstj. er að láta fara fram athugun á tekjustofnalögum sveitarfélaga. Ég sagði að ég undraðist þennan áhuga hjá þessum hv. þm., þremenningum, um að leggja skatta og álögur á. Eins og ég tók fram í ræðu minni áðan, þá höfum við í tekjustofnalögunum ákvæði um fasteignaskatt á fasteignir. Við höfum í lögum um gatnagerðargjald frá 1974 ákvæði um gjald á fasteignir, um leið og byggingarleyfi er veitt, svokallað A-gjald. Við höfum annað gjald í þessum lögum um meiri gjöld á fasteignir, þriðju tegund af gjöldum á sömu fasteignir, þ.e. til þess að afla fjár til að koma slitlagi á götur. Nú er hér um að ræða fjórða ákvæðið um skatta. Því er haldið mjög á lofti að þetta sé vilji allra akureyringa, og í því efni er bent á að bæjarstjórn Akureyrar hefur samþykkt áskorun um þetta og auðvitað efast ég ekki um það. En ég leyfi mér að efast um að húseigandi, sem búinn er í mörg ár að greiða fasteignagjald samkv. lögum um tekjustofna sveitarfélaga, húseigandi, sem búinn er að greiða gjald samkv. lögum um gatnagerðargjöld, og húseigandi, sem er nú krafinn um að greiða gjald til malbikunar, þó að hann sé í mörg ár búinn að búa við malbikaða götu sjálfur, ég leyfi mér að efast um að allir slíkir menn á Akureyri hefðu samþykkt þetta ef það hefði verið borið undir þá. Eða halda menn að maðurinn, sem í mörg ár er búinn að eiga hús við malbikaða götu, hafi ekki greitt fasteignagjöld? Hefur hann ekki greitt skatta til þess að Akureyri gæti komið á götur varanlegu slitlagi? Hefur hann verið skattfrjáls, þessi maður? Ég bendi aðeins á þetta til undirstrika það sem ég sagði, að mig undrar á þeirri skattagleði sem hér ríður húsum í hv. Ed. frá hv. 12. þm. Reykv., 2. þm. Norðurl. e. og fylgt er eftir af hv. 5. þm. Norðurl. e. Ég minnist á þetta að gefnu tilefni. En ég endurtek það að bæði ég og aðrir nm. höfðu enga tilhneigingu til þess að vilja koma þessu máli fyrir kattarnef. Við töldum það þess eðlis að það væri eðlilegt að athuga það í víðara samhengi: Í fyrsta lagi vegna þess að við töldum að það væri ekki rétt löggjafaraðferð að set a sérlög um einstök sveitarfélög í þessu efni. Í öðru lagi vegna þess að það gat orkað tvímælis, hvort ætti að setja almenn ákvæði um þetta í lög um gatnagerðargjald frá 1974 eða hvort það ætti að hækka fasteignaskatt samkv. lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Og með því að þessi löggjöf er almennt til endurskoðunar, þá töldum við það væru hyggileg, skynsamleg vinnubrögð að athuga þetta mál í samhengi við þessi mál almennt. Þetta er það sem félmn. hefur lagt til. Og ég verð að segja að mér þykir það ólíklegt ef menn hafa miklar rökstuddar ástæður til þess að vera á móti slíkri afgreiðslu. Og ég treysti hæstv. ríkisstj. mjög vel til þess að láta hendur standa fram úr ermum í þessu efni, þannig að þetta geti legið fyrir í haust og þá getum við tekið til við þetta mál á nýjan leik.



Herra forseti. Það kom mér nokkuð á óvart hjá hv. síðasta ræðumanni, 3. þm. Vestf., forseta þessarar d., að hann skyldi grípa til hreinna ósanninda til að verja þann auma málflutning og aumu samþykkt félmn., að bera það á borð að við, þessir sem höfum mótmælt eða erum á annarri skoðun, séum einhverjir sérstakir boðberar stefnu sem er andstæð fólkinu í landinu um áframhaldandi skattpíningar. Virðingu þessarar d. er sannarlega misboðið með svona málflutningi, og ég reikna fastlega með því, þegar hv. þm. er bent á mistök sín, að hann biðji þá afsökunar. Það hefur komið hér fram frá hv. 2. þm. Norðurl. e., sem er fulltrúi þess fólks sem sækir nú á hinu háa Alþ. um leyfi til þess að búa þrifalega um bústaði sína, að það sé yfirlýstur vilji allra kjörinna fulltrúa í heimabyggðarlaginu, Akureyri, að það fái heimild til þess að gera það. Ég hef enga ástæðu til þess að ætla að kjörinn fulltrúi þessa fólks á Alþ. fari þar með rangt mál þegar hann segir að bæjarbúar á Akureyri séu yfirleitt sammála um að hreinsa til í kringum sig og gera það á þann hátt að það skilji ekki eftir sig skuldareikning sem lagður er í lófa hvers mannsbarns sem fæðist, að það standi undir kostnaði á þeim tíma sem framkvæmdir eru gerðar. Við höfum gert allt of mikið að því að koma reikningum í lófa barna í fæðingardeildum þjóðarinnar hingað til. Ég tel þetta mjög mikilsvert atriði, að hver kynslóð fyrir sig standi undir þeim framkvæmdum sem hún ákveður að fram skuli fara á hverjum tíma. Ég vil því ítreka það að ég mun styðja þetta frv., eins og það kemur hér fram, eða þær óskir, sem koma fram í frv. eins og það liggur hér fyrir frá flm., þeim Jóni G. Sólnes, Inga Tryggvasyni og Stefáni Jónssyni, og tel það til mikilla bóta, ekki bara með framkvæmdirnar í huga, heldur hugarfarið sjálft sem liggur þar að baki, að fólkið, sem er aflögufært, sem vill greiða, vill búa vel í kringum sig, það fái að gera það í stað þess að taka dýr erlend lán eða enn þá dýrari verðtryggð lán frá þjóðinni, en það er það sem ég kalla reikninginn sem lagður er í lófa hvers mannsbarns sem fæðist.



Herra forseti. Ég hef ekki mikið fylgst með þessum málum. En þegar ég verð var við að Akureyri og fulltrúar Norðurl. e. eiga hér undir högg að sækja að koma þessu máli fram vegna þess að hv. félmn. d. hefur tekið það í sig að afgreiða það með nokkuð afbrigðilegum hætti og án þess að veruleg rök séu borin fyrir þeirri afstöðu, þá get ég ekki látið hjá líða að leggja orð í belg. Mér finnst að aðalatriði málsins sé það, að á örfáum stöðum á landinu háttar svo til að búið var að leggja talsvert mikið af varanlegu slitlagi á götur og gangstéttir fyrir 1970, og þessir aðilar geta því alls ekki sætt sig við núverandi lög eins og þau eru, lög frá 7. maí 1974, með þeirri breytingu sem var gerð árið eftir. Þeir fara því fram á að fá gerða hér breytingu á og óska eftir að hægt sé að leggja á gatnagerðargjöld, jafnt á alla bæjarbúa sem eiga fasteignir í bænum, óháð því hvenær varanlegt slitlag var lagt á göturnar. Þetta verður auðvitað að teljast mjög rökrétt krafa vegna þess að þeir, sem hafa áður fengið varanlegt slitlag fyrir framan hús sin, hafa fengið fjármuni allra bæjarbúa í þessu skyni. Þetta hefur verið gert með skattlagningu á alla bæjarbúa, en ekki á þá sérstaklega. Og nú, þegar á að bæta við varanlegu slitlagi, þá er auðvitað eðlilegt að allir greiði þetta, bæði þeir, sem eiga að fá varanlegt slitlag fyrir framan hús sin, og hinir, sem voru búnir að fá það áður. Þetta er kjarni málsins. Það vorn sett lög um gatnagerðargjöld árið 1974 og þar var heimilað að innheimta af öllum fasteignum við þær götur sem bundið slitlag er sett á og þar sem gangstéttir eru lagðar. Af einhverjum ástæðum, sem hafa ekki verið dregnar nægilega sterkt fram í þessum umræðum, neitaði rn. að fallast á það að gatnagerðargjöld samkv. þessum lögum, sem ég vitnaði í, verkuðu aftur fyrir sig, a.m.k. að neinu verulegu marki. Því var flutt hér frv. og því síðan breytt þannig að niðurstaðan varð sú að þetta var þannig orðað: „Gjald má innheimta af öllum fasteignum við þær götur, sem bundið slitlag hefur verið sett á og þar sem gangstéttir hafa verið lagðar, enda sé eigi lengri tími liðinn en 5 ár frá því að slitlag var sett eða gangstétt lögð.“ Þetta finnst mér hafi verið nokkuð einkennileg afstaða hjá Alþ. og verð að játa að ég hef ekki tekið nægilega vel eftir því þegar þessi breyting var gerð. En það er nú oft svo að maður tekur ekki eftir mistökum, sem eiga sér stað hér í þinginu, fyrr en hv. kjósendur fara að kvarta og það hafa þeir gert. Akureyringar segjast ekki geta sætt sig við þessa niðurstöðu. Og úr því að Alþ. hefur eftir að hafa eytt sérstökum tíma í það að endurskoða þessi mál, eftir að Alþ. hefur afgreitt málið með þessum erfiða varnagla sem Akureyri getur ekki sætt sig við, þá segja þeir akureyringar og það með atkv. allra bæjarstjórnarmanna: Þá viljum við bara fá sérstök lög sem snerta okkur eina, úr því að ekki er nokkur leið að fá leiðréttingu á þessu hjá Alþ. eftir ítrekaðar tilraunir. - Og ég ætla aðeins að bæta því hér við, að nákvæmlega sams konar beiðni hefur borist frá Siglufirði, einnig stutt af mönnum úr öllum flokkum. Þeir telja sig alls ekki geta sætt sig við þessa niðurstöðu. Ég verð að vísu að segja það, að kannske hefði nú verið einfaldast að orðalagið á frv., eins og það var flutt í fyrra og samþ. hér í fyrra, hefði verið heppilegra, því að ég tel að það að binda sig við 5 ár aftur í tímann sé alveg fráleitt. Það er engin sanngirni í því, engin rök fyrir því. Það segir sig sjálft, það er réttlátast að það sé lagt á alla bæjarbúa, hvort sem þetta hefur verið framkvæmt eða á eftir að gera, ef þeir hafa þá ekki þegar sjálfir borgað sérstaklega fyrir það. En ég vil aðeins skjóta því að mönnum að í 3. mgr. 4. gr. frv., sem hér er til umr. og snertir Akureyri sérstaklega, segir: „Eigi er heimilt að krefjast þess hluta gjaldsins af fasteign eða hluta hennar sem áður hefur verið innheimt í byggingagjaldi.“ Það er alveg tryggilega um hnútana búið, að það er ekki verið að tvíheimta skatt af sama fólkinu eða af sömu fasteignunum. Sem sagt, ég tel að eftir þau mistök sem Alþ. hefur gert í þessum málum að minni hyggju, m.a. vegna þess að flestir áttuðu síg ekki á því að sum bæjarfélög kynnu að lenda í þessum vanda og vegna þess að gatnagerðarlögin frá 1974–1975 eru fullnægjandi fyrir langflesta staði á landinu, það eru aðeins örfáir staðir sem þessi undantekningarákvæði þurfa í sambandi við þessi lög, en með hliðsjón af því sem hefur gerst í þessu máli hér á Alþ., þá tel ég ekki stætt á neinu öðru en að samþykkja frv. um Akureyri eins og það liggur hér fyrir, enda sé ég ekki að neinn skaði sé skeður eða yfirleitt að við, sem búum í öðrum byggðarlögum, höfum nokkurn rétt til þess að vera að skipta okkur af því hvernig akureyringar vilja haga sínum málum, þegar fyrir liggur að alger samstaða er um málið í bæjarstjórn Akureyrar. Ég hefði hins vegar kosið að um staði eins og Siglufjörð, sem opinberlega hefur farið fram á það, giltu nákvæmlega sömu lög og akureyringar hafa óskað eftir að gildi um Akureyri, að þessari kröfu yrði mætt með því að bæta siglfirðingum inn í þessi lög. Ég tel að afgerandi sé hverjir biðja um þetta, hverjir ekki. Það virðast ekki vera margir staðir sem biðja um þetta sérstaklega. Ég sem sagt styð málið eindregið. Ég vil alls ekki tefja framgang þess. Ég hefði helst kosið að bæta Siglufirði þarna inn í, en vil samt alls ekki að það verði til þess að tefja framkvæmd málsins, ef hætta væri á því, þá mundi ég falla frá þeirri kröfu. Ég tel sem sagt, að krafa akureyringa eigi fyllsta rétt á sér og það sé aðalatriðið að við þeirra ósk sé orðið.



Herra forseti. Mig óraði ekki fyrir því, þegar við í félmn, vorum að fjalla um þetta frv. á fundi eftir fund, að sú afstaða eða sú ákvörðun, sem n. tók, leiddi til þvílíkra umr. sem hér hafa orðið. Ég tel þess vegna rétt aðeins að koma fram með afstöðu mína til þessa máls, sem er á stuttu máli sú, að ég tel óeðlilegt að setja mörg lög um sama efni, um skattheimtu sem er lögð á sama gjaldstofninn. Ég tel það algeran óþarfa, og ég tel það ekki vera til annars heldur en gera stjórnunarkerfi hvers byggðarlags erfiðara heldur en vera þyrfti. Ég er ákveðið þeirrar skoðunar að sveitarstjórnir eigi að hafa sem rýmstar hendur um ákvarðanatöku um framkvæmdir og þá um leið fjáröflun til þeirra. Ég vefengi á engan hátt þörf Akureyrarbæjar fyrir þá gjaldtöku sem hér er stefnt að að ná. En ég tel að þeirri gjaldtöku væri miklu auðveldara að ná með því einu að veita í lögum sveitarfélögum heimild til þess að hækka álag á fasteignaskatt meira en gert er, því að ef lesnar eru 4. og 5. gr. þessa frv., þá er nákvæmlega það sama sem liggur til grundvallar þessu gjaldi og þar sem fasteignaskattur er lagður á innan sveitarfélaga. Og með því að nú er að störfum nefnd sem á að gera till. um verkefni sveitarfélaganna og þá að sjálfsögðu um leið um tekjustofna þeirra, þá studdi ég það heils hugar að þetta mál gengi til hennar, því að ég tel það ekki alveg sjálfsagt að þn. fallist á hverja þá till. sem sveitarstjórn gerir, þrátt fyrir það að hún sé gerð samhljóða, vegna þess að það getur leitt til hluta sem í öðrum sveitarfélögum er ekki æskilegt. Og ég tel það ekki æskilegt að leggja á slíkt gatnagerðargjald að það þurfi að hafa fjóra reiti fyrir það á skattseðlinum.



Herra forseti. Ég minntist einmitt á það í minni fyrri ræðu að ég væri undrandi yfir afstöðu hv. 12. þm. Reykv. nú miðað við afstöðu hans í fyrra þegar mál þetta var til afgreiðslu hér í Alþ. En þá voru það tveir hv. þdm., hann og hæstv. utanrrh., sem voru andvígir því að lög um gatnagerðargjöld verkuðu nokkuð aftur í tímann. Ég ætla - með leyfi forseta - að lesa hér hina örstuttu ræðu hv. 12. þm. Reykv. undir þeim umr. sem þá fóru fram, en hann sagði svo, með leyfi forseta: „Ég tel eðlilegt að gatnagerðargjöld séu innheimt til að standa undir hluta af kostnaði við gatnagerð og þá endanlegt slitlag á bæði vegi, götur eða þá lagningu gangstétta. En ég tel óeðlilegt að sveitarstjórnum sé veitt heimild til þess að innheimta nú gjöld aftur í tímann eins og gert er ráð fyrir í frv. til l. er hér liggur fyrir. Ég tel að útsvör og opinber gjöld, eins og þau eru lögð á hverju sinni, hafi verið lögð á til þess að standa undir framkvæmdum hvers tímabils, og ég vil því lýsa því yfir að ég mun ekki greiða þessu frv. atkv. mitt, eins og það liggur fyrir, þó að ég sé hlynntur því að gatnagerðargjöld séu lögð á.“ Efnislega sagði hæstv. utanrrh. nokkuð á svipaða leið, enda fór atkvgr. þannig að þetta var samþ., eins og hér stendur, með 9:2 atkv. Það var vegna þessarar hörðu afstöðu hv. 12. þm. Reykv. í fyrra gagnvart 5 ára ákvæðinu sem ég varð undrandi á málflutningi hans nú þegar hann vill samþykkja ótímabundið ákvæði um hvað þetta verki aftur fyrir sig. Mér finnst þarna ekki gæta fyllsta samræmis. Ég viðurkenni að sveitarfélögin, eins og ég raunar tók fram við umr. í fyrra, sé vandi á höndum varðandi sína tekjuöflun, m.a. til þessara framkvæmda. Ég veit að Akureyrarkaupstaður hefur nýtt allar álagningarheimildir til fasteignaskattsálags til fulls, og þannig er það með kaupstaðina flesta. Ég endurtek ekki það sem ég sagði um tilurð gatnagerðargjaldsins í þessu formi. Við kópavogsbúar erum höfundar að því að hafa lagt á gatnagerðargjöld, við byrjuðum 1958 án þess að það væru nokkur lög fyrir því, það var samningsbundið gagnvart hverjum þeim sem fékk lóð úthlutað. Síðan hefur það þróast upp í það að um þetta hafa verið sett lög og reglugerðir, og ég endurtek: það strandaði á því ákvæði að reglugerð samkv. fyrstu lögum um þetta efni fól ekki í sér neina tímamörkun á hvort þau mættu verka aftur í tímann eða ekki. Þess vegna kom 5 ára markið, og hv. 12. þm. Reykv. var mjög andvígur því fyrir ári að þetta næði 5 ár aftur í tímann, hvað þá lengra. Það var þetta sem ég var undrandi yfir, að hann skyldi nú vera orðinn allt annarrar skoðunar heldur en við umr. um þetta mál hér á hv. Alþ. fyrir ári.



Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að vekja athygli hv. þm. á 5. gr. frv. þess sem hér um ræðir, og þá fyrst og fremst vil ég vekja athygli hv. nm. á þessari 5. gr., sérstaklega þeirra sem hafa haldið því fram að fasteignagjöld gætu komið í staðinn fyrir það sem hér um ræðir. En mér virðist á máli þeirra að þeir hafi ekki lesið 5. gr., kannske ekki hinar gr. heldur. En einmitt í 5. gr. felst skýring á því að fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna í bæjarstjórn Akureyrar urðu sammála um efni þessa frv. og nauðsyn þess sem hér um ræðir. 5. gr. hljóðar svo: „Við ákvörðun gjalda samkv. 2, gr. og 4. gr. laga þessara skal miðað við lóðarstærð og stærð bygginga, eftir því sem nánar er ákveðið í gjaldskrá um byggingargjald og samþykkt um sérstakt gatnagerðargjald. Gjöldin má ákveða mismunandi eftir notkun fasteignar, svo sem hvort um er að ræða verslunar- og skrifstofubyggingar, iðnaðarhúsnæði, íbúðarhúsnæði o.s.frv. Ennfremur mega gjöldin af íbúðarhúsum vera mismunandi eftir því hvort um er að ræða einbýlishús, raðhús, fjölbýlishús o.s.frv.“ Ef hv. þm. og þó umfram allt hv. nm. fengjust nú til þess að skyggnast dýpra í 5. gr. frv., þá mætti þeim e.t.v. auðnast að renna í það grun að það, sem vakir fyrir bæjarstjórn Akureyrar, sé að láta þá aðila, sem bolmagnið hafa mest og fjárhagsgetuna, um það áð bera meginþungann af fyrirhuguðum álögum. Ég ítreka enn að mér þykja margar umr. á mörgum fundum hv. félmn. alls ekki sanna okkur það að fjallað hafi verið af alúð um frv. eða af skilningi. Frv. var lagt fyrir í fyrravetur og hefði því verið hægt að athuga það betur. Hér er um það að ræða, að akureyringar fái að borga það fé sem þeir sjálfir vilja. Þetta virðast hv. félmn: menn ekki skilja. Erfiðleikar þeir, sem þessu valda, eins og nm. virðast halda, stafa ekki af skorti ákvæða um afturvirkni álagðra gatnagjalda. Nú vildi ég að ónefndir þm., sem ég þekki, hikuðu jafnmikið framvegis við að leggja gjöld á þá menn sem vilja það ekki.



Herra forseti. Það hafa verið sögð hér æðistór orð um afgreiðslu félmn. á þessu máli og þess vegna vildi ég með örfáum orðum gera grein fyrir afstöðu minni til þess. Í þessu frv. er lagt til að Akureyrarbæ verði veitt heimild til þess að leggja á ákveðið gatnagerðargjald. Eins og við vitum, þá eru hér á landi á þriðja hundrað sveitarfélög. Og ef það væri farið út á þá braut að búa til lög fyrir hvert einasta sveitarfélag, mismunandi lög um hvert einasta gjald, þá held ég að lögin hér frá Alþ. yrðu nokkuð mörg. Þess vegna er lagt til í þessu nál. að það verði reynt að samræma þetta þannig að lagasetning um slíkt gjald gæti gilt fyrir fleiri sveitarfélög, gæti orðið algild. Það er þetta sem n. leggur til að verði athugað og skírskotar til þess að verið er að endurskoða lög um tekjustofna sveitarfélaga. Og þörfin fyrir þetta kom einmitt fram í máli hv. 5. þm. Norðurl. v. þar sem hann sagði: Siglfirðingar hafa þörf fyrir þetta líka. - Og gæti það ekki verið að það væru fleiri staðir sem hefðu þörf fyrir þetta ? Það er verið að tala um það hér, m.a. af hv. 5. þm. Norðurl. e. sem hér talaði síðast, að akureyringar eigi að fá að borga það sem þeir vilja. Ég get tekið alveg undir það. En þá finnst mér að lagaheimildir eigi að vera þannig að þær veiti sveitarfélögum rétt til að leggja á slík gjöld, það sé algilt fyrir öll sveitarfélög, en ekki verið að taka eitt einstakt út úr og búa til sérstök lög fyrir hvert sveitarfélag í landinu.



Herra forseti. Það sagði einhver að ég væri búinn að tala tvísvar og það er rétt. Ég skal vera mjög stuttorður. Þetta eru, eins og hér var sagt af einhverjum áður, miklu meiri umr. heldur en við áttum von á sem stöndum að þessari till. hv. félmn. Ég skal ekki fara hér út í efnisumr. um þörf og ástæður fyrir þessari tekjuöflun á Akureyri. Ég vil aðeins endurtaka það sem ég sagði áður, að í afstöðu n. og till. n. felst ekkert um það að n. leggist á móti því að það sé leyst úr þeim þörfum sem liggja að baki óskum akureyringa. Þvert á móti leggur n. til að málið verði sett í þær færustu hendur sem hún telur að til séu til þess að fjalla um málið með það fyrir augum að það hljóti góð málalok. Hv. 5. þm. Norðurl. e. kafaði djúpt að eigin sögn í 5. gr. frv., og mér fannst hann kafa svo djúpt að ég missti eiginlega af því hvað hann var að fara. En í sambandi við 5. gr. held ég að hann hafi ekki uppgötvað neitt sérstakt sem öllum ætti ekki að vera ljóst, því að í skýringum við 5. gr. er tekið fram að þessi gr. sé nær shlj. 5. gr. l. nr. 51 frá árinu 1974, þ.e. 6. gr. í l. um gatnagerðargjöld. Þetta er allt sama tóbakið, ef svo mætti segja. Það, sem hér hefur komið fram, eins og ég hef áður bent á, er að það eru ferns konar tegundir af gjöldum sem eru að þvælast fyrir okkur. Okkur finnst að við þurfum að finna hagkvæma lausn á þessu til þess að það sé hægt að fullnægja þeim þörfum, sem vafalaust eru þarna fyrir hendi. Og ég tek undir það sem hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði mjög málefnalega um þetta mál. Við þurfum að leysa þetta mál. En það er eins og hann sagði og síðasti ræðumaður, hv. 4. þm. Suðurl., undirstrikaði, að það eru fleiri en akureyringar sem þarf að líta til í þessu efni. Þetta er meginástæðan fyrir því að við teljum að það sé eðlilegt að setja almenna löggjöf um þetta. Þetta er nú svo einfalt. Svo talaði hér hv. 12. þm. Reykv. Mér þykir mjög miður hvernig hann hefur talað í þessu máli. Mér finnst að hann hafi lítið rökrætt það. Hann hefur hins vegar haft stór orð og sagði að ég hefði farið með ósannandi. Það eru nokkuð stór orð að segja það að menn fari með ósannindi, og ég ætla ekki að láta slíku ómótmælt. Ég sagði að mér fyndist afstaða þessara tveggja og raunar þriggja góðu vina minna bera dálítinn keim af skattagleði í þessu máli, og mér kæmi það á óvart um tvo þeirra. Ég tek ekkert til baka af því sem ég hef sagt um afstöðu þeirra í þessu máli. Ég ætla ekki heldur að taka til baka að mér hafi komið það á óvart, vegna þess að ég tel að þetta sé ekki í samræmi við þá stefnu sem þessir ágætu menn hafa almennt í skattamálunum. Og ef hv. 12. þm. Reykv. kallar það ósannandi, þá hann um það. Hann var að tala um að ég ætti að biðjast afsökunar. Ég frábið mér allar leiðbeiningar frá honum um hegðun hér í þessum þingsal. Og ef verið er að tala um afsökun, þá gerði hann náttúrlega vel í því að biðjast afsökunar á því frumhlaupi sínu að hafa þessi orð í sambandi við það sem ég sagði um málið.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa mörg orð, en ég get ekki látið ómótmælt þeirri meginröksemd sem hér kemur fram aftur og aftur gegn samþykkt þessa frv., en hún er fagurfræðilegs eðlis. Hér stendur hver maðurinn upp á eftir öðrum og heldur því fram að það sé ekki hægt að samþykkja þetta mál því að þá eigi menn á hættu að lagasafnið verði allt útbíað í lögum um málefni einstakra sveitarfélaga, þar af leiðandi verði að gera aðeins ein lög um þetta efni. Ég vildi upplýsa menn um að það eru til þrenn lög um þetta efni. Í fyrsta lagi eru til almenn lög um gatnagerðargjöld sem gilda um öll sveitarfélög í landinu, samþ. 1974 með breytingu 1975. Í öðru lagi eru til sérstök lög um gatnagerðargjöld í Reykjavík. Og í þriðja lagi eru til sérstök lög um gatnagerðargjöld á Akureyri. Þessi lög eru til. eru nr. 87 frá 1970, og það er gert ráð fyrir því að þau detti út úr lagasafninu og falli úr gildi um leið og þessi lög verða samþykkt, þannig að ég sé ekki að alþm. væru neitt að flækja málið meira en það er orðið þó að þeir samþykktu þetta frv. Lög um gatnagerðargjöld yrðu alveg jafnmörg og þau eru nú. Ég vildi bæta því við í sambandi við ,þá röksemd að hyggilegt væri að leita að hagkvæmari lausn undir forustu félmrn. í sumar, þannig að tækifæri gæfist til að leggja fram annað frv. næsta haust. Það út af fyrir sig er ekkert óeðlileg leið sem oft er farin. En við verðum bara að athuga það hvað er lengi búið að tefja þetta mál. Lög um gatnagerðargjöld voru samþ. hér 1974 og síðan eru sem sagt liðin tvö ár. Alþ. hefur gert mistök í þessum málum, og ég lít svo á að rn. hafi líka gert mistök í þessum málum með því að hafa ekki forustu um mótun stefnu sem sveitarfélögin gætu öll sætt sig við og samrýmdist þörfum þeirra og kröfum. Þetta er ekki stórpólitískt mál, og hefur sýnt sig í bæjarstjórnum úti á landi að hægt er að ná fullkominni samstöðu milli allra flokka um lausn þess. Þess vegna tel ég að það sé búið að tefja þetta mál of lengi. Það er búið að forklúðra málið nógu mikið þó að við förum ekki að tefja það enn frekar með einhverjum fagurfræðilegum röksemdum um það að í lagasafninu megi ekki vera sérstök lög um þau fáu sveitarfélög - og ég undirstrika það: þau eru örfá sem hafa sérstöðu í þessum efnum, sem þurfa að fá sérstaka löggjöf um sín mál. Það er Akureyri, það er Siglufjörður og kannske einn eða tveir aðrir staðir í landinu. Ég veit ekki um það, ég hef ekki heyrt óskir frá fleiri en þessum tveimur. 



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að óska þess að ég fái nægilegan tíma til þess að svara fyrir mig. Ég skal reyna að gera það í eins stuttu máli og mér er unnt. Ég vil ítreka að ég tel það óeðlilegar og ósanngjarnar fullyrðingar frá hv. 3. þm. Vestf. þegar hann bendlar mig og þá, sem hann minntist á í sínum málflutningi og geta varið sig sjálfir, við einhverja sérstaka skattpíningarstefnu í þessu máli eða einhverju öðru. Ef hann gæti nefnt eitt mál sér til stuðnings - eitt, þá væri ég honum afskaplega þakklátur, þar sem hann gæti rökstutt að ég hafi í þessu máli eða einhverju öðru haft uppi skattpíningarstefnu. Í þessu máli er ég að taka undir óskir íbúa á Akureyri sem bornar eru hér fram af réttkjörnum fulltrúum þeirra og hafa verið samþykktar einróma af öllum pólitískum fulltrúum í bæjarstjórn. Ég er að taka undir þær óskir, en ég er ekki að flytja hér neinn persónulegan boðskap. Ég vil þá beina svörum mínum til hv. 10. landsk. þm. Ég tel að það sé mikil framför og það sé heilræði frá minni hlið að óska eftir því að hann vitni miklu oftar í mínar ræður miklu oftar. Það gæti eflaust bætt málflutning hans verulega, ef hann slítur það ekki úr samhengi. Það var engin samstaða í borgarstjórn Reykjavíkur um að láta gatnagerðargjöld verka aftur fyrir sig 5 ár eða lengur eða skemur, það er langt frá því, og það verður aldrei samstaða um það, meðan borgarstjórn er skipuð eins og hún er skipuð í dag, að láta gatnagerðargjöld verka aftur fyrir sig. En hitt er annað mál og það er rétt, að ég mótmælti því á sínum tíma sem borgarstjórnarmaður. En ég vil svara honum á sama hátt og hv. 3. þm. Vestf., að ég er að taka undir óskir bæjarstjórnar Akureyrar, ég ítreka það, þar sem samstaða hefur náðst með öllum pólitískum fulltrúum fólksins um að gera hreint í kringum sig með sérstöku átaki með sameiginlegum sjóði. Ég hef ekki neina ástæðu til þess að rengja það hjá hv. 2. þm. Norðurl. e., að það sé ekki rétt með farið þegar hann segir að það sé samstaða um það. Ég vil taka undir það og ég ítreka það. En hvað varðar framlag hv. 4. þm. Suðurl. til þessa máls, að það sé varhugavert að búa til lög um hvert einstakt atriði í þágu sveitarfélaga. Ég tel að það sé rangt af löggjafanum að búa til allsherjarbúning allra sveitarfélaga. Það er svo misjafnt hvað sveitarfélögin vilja gera sínu byggðarlagi til hagsbóta og í hvaða röð þau vilja gera það. Og ég vil leggja á það áherslu að það verði ekki búin til einhver algild regla um sveitarfélög, að eitt sveitarfélag geti ekki dregið sig út og gert eitthvað annað en öll sveitarfélögin hafa rétt til þess að gera. Það á að vera eftir mati kjörinna fulltrúa á staðnum í hvaða framkvæmdaröð þau vilja búa að sínu byggðarlagi, en ekki eftir lögum frá Alþ., í hvaða röð þau eigi að taka verkefnin. Það er líka mismunandi hvaða verkefni eru aðkallandi á hverjum stað fyrir sig, og ég lýsi enn þá meiri stuðningi við þetta frv. en ég gerði áðan.

Axel Jónsson; Herra forseti. Ég mótmæli því að ég hafi slitið orð hv. 12. þm. Reykv. nokkuð úr samhengi þegar ég vitnaði til ræðu hans í fyrra og las hana orðrétt frá upphafi til enda. Ég hélt einmitt þessu sjálfur fram í fyrra. Ég var hlynntur því að þessi 5 ára regla væri samþykkt, það væri sett á vald hverrar sveitarstjórnar um sig að ákveða hvort hún notfærði sér það eða ekki, en það vildi hv. 12. þm. Reykv. ekki samþykkja.



Herra forseti. Það er aðeins vegna orða hv. 12. þm. Reykv. áðan. Það er rétt að okkur virðist greina þarna á. Ég vil setja lög sem geta gilt fyrir öll sveitarfélög, þannig að þau hafi nokkurt svigrúm til þess að ákveða sjálf hvernig þau vilja haga málum sínum, en ekki setja lög sem binda hvert einstakt sveitarfélag, þannig að það verði í einu og öllu að hlíta forsjá löggjafarvaldsins, en hafi ekkert forræði sjálft.



Herra forseti. Mér fannst vel til hlýða að ég segða hér örfá orð þar sem ég er einn af flm. þess frv. sem hér er til meðferðar í hv. d. Mér finnst aðalatriði þessa máls vera einfaldlega það, að það verður ekki annað séð en akureyringar hafi komið sér saman um aðferð til þess að fjármagna ákveðið verkefni hjá sér. Það er ekki heimild til þess í gildandi lögum að þeir fari þá leið sem þeir sjálfir óska. Það hefur ekki komið fram, svo að ég hafi heyrt, í þessum umr. að út af fyrir sig væru hv. alþm. ósamþykkir aðferðunum sem akureyringar hyggjast notfæra sér þarna, þó að þar kunni að vera einhver meiningarmunur á aðferðum og er ekki undarlegt. Þess vegna lít ég þannig á að fyrst Alþ. hefur ekki gert þá breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem þm. virðast vera margir sammála um að þurfi að gera og er eðlilegt að gera, þá sé óeðlilegt að tefja akureyringa í því að framkvæma þessi verkefni sem eru þeim mjög brýn með því að tefjist heimild í lögum til þess að þeir megi standa þannig að þessum málum sem þeir vilja. Það getur vissulega verið álitamál hversu stuðla beri að því að einstök byggðarlög fái sett lög um ákveðna þætti verkefna sem mörgum sýndust að væri heppilegast að fylgdust að um landið allt. En ég hygg að þetta sé ekki einsdæmi og ekki einu sinni einsdæmi í þessari hv. d., að hv. dm, samþykki sérstök lög fyrir ákveðna landshluta sem ýmsum að vísu sýndist að ættu að vera þáttur í heildarlöggjöf. Ég endurtek það, að ég tel að akureyringar hafi staðið að þessu á þann veg sem þeim var einfaldastur og eðlilegastur, að fá viðurkennda aðferð sína til að leysa þetta brýna mál. Og þar sem ekkert hefur komið fram sem bendir til þess að ósamkomulag sé á Akureyri um þessa fjáröflunaraðferð, þá finnst mér eðlilegt að hv. Alþ. standi ekki í vegi fyrir því að nefnt sveitarfélag geti notað þá fjáröflunarleið sem það telur heppilega til þessara framkvæmda.



Herra forseti. Þetta frv. hefur sem kunnugt er veríð samþ. í Nd. og fór til n. í hv. d. Meiri hl. n. mælti með frv. 2. umr. hefur beðið hér um stund af þeirri ástæðu að æskilegt þótti að reyna að ná samkomulagi við bæjarstjórn Hafnarfjarðar um hluta Hafnarfjarðar af framleiðslugjaldi vegna álbræðslunnar. Að undanförnu hafa átt sér stað viðræður við fulltrúa hafnfirðinga, og er nú komin sú niðurstaða sem ríkisstj. og bæjarstjórn hafnfirðinga eru sammála um. En aðalatriðið í þessu máli hefur verið að reyna að tryggja að hlutur Hafnarfjarðarkaupstaðar yrði frá hans sjónarmiði fyllilega viðunandi, að við þær breytingar, sem verða á framleiðslugjaldinu með þessum nýja samningi, verði hlutur Hafnarfjarðar ekki lakari en hann hefur áður verið. Það samkomulag, sem nú hefur orðið, er á þá leið að af árlegri heildarfjárhæð framleiðslugjaldsins skuli jafnvirði 240 þús. Bandaríkjadala renna til Hafnarfjarðarkaupstaðar, upphæð þessi skuli hækka í jafnvirði 250 þús. Bandaríkjadala á ári frá og með afhendingardegi rafmagns til 3. stækkunar bræðslunnar ef til hennar kemur samkv. aðalsamningnum. Í öðru lagi að til Hafnarfjarðarkaupstaðar skuli renna 18% af árlegri heildarfjárhæð gjaldsins. Að öðru leyti er svo óbreytt það sem renna skal til Iðnlánasjóðs, 4.1% af árlegri heildarfjárhæð gjaldsins, og að öðru leyti renni gjaldið í ríkissjóð er ráðstafi hlut sinum til greiðslu á skuldbindingum sínum gagnvart Byggðasjóði samkv. lögum á hverjum tíma. Þá er þriðja atriðið, sem snertir Hafnarfjörð, það að rætt var mjög um endurskoðun eða verðtryggingu á þessu gjaldi til Hafnarfjarðar, og samkomulag varð um að upphæð þá, er renna skal til Hafnarfjarðarkaupstaðar, megi endurskoða með hliðsjón af þróun fasteignaskatta á tveggja ára fresti, í fyrsta skipti 1. jan. 1979, með samningum milli ríkisstj. og Hafnarfjarðarkaupstaðar, og getur hvor aðili um sig óskað endurskoðunar hennar. Þetta er meginefni þess samkomulags sem ríkisstj. og bæjarstjórn Hafnarfjarðar hafa fallist á. Ég vænti þess að þar sem þetta liggur nú fyrir þá geti frv. fengið greiða göngu í gegnum þessa hv. deild.



Herra forseti. Það er nú svo langt liðið frá því að ég kvaddi mér hljóðs í sambandi við afgreiðslu þessa frv. að ég verð að biðja afsökunar á því að þetta verður víst allslitrótt hjá mér, mál mitt í sambandi við meðferð málsins hér í dag. Ég var að mínu mati með allfrjóa og góða ræðu í kollinum þegar ég kvaddi mér hljóðs fyrir eitthvað mánuði, en það hefur hagað svo til að þetta ætlar að verða einhvern veginn allt óaðgengilegra fyrir mig nú þegar ég sæki á heilasellurnar til notkunar við ræðuflutning minn nú. Ég var einn af þeim aðilum í hv. iðnn. sem skipuðu þann meiri hl. sem mælti með samþykkt þessa frv. Ég held að staðreyndir séu þannig að hvort sem okkur líkar betur eða verr, þá er í gildi samningur við íslenska álfélagið um sölu á orku á föstu verði, samningur sem upphaflega hafði gildistíma 25 ár. Það er langt tímabil eftir af þeim samningi og samkv. ákvæðum þess samnings er verð orkunnar fastbundið. Það hefur verið oftsinnis og ítrekað við umr. þessa frv. fundið að því hvernig staðið var á sínum tíma að þessum samningi, og skal ég ekki fara að lengja umr. eða málalengingar í því sambandi. Ég get verið sammála samt sem áður þeim skoðunum sem komið hafa fram, að í svona máli getur það orkað ákaflega mikið tvímælis hversu lengi maður getur bundið slíka orkusölu föstu verði. Slíka gífurlega orku eins og hér er um að ræða og um svo langt tímabil, þá finnst manni ekki óeðlilegt að ákvæði væru í samningum um endurskoðun. En það kemur eiginlega ekki við þessu máli sem hér er verið að ræða um. Hvort sem okkur líkar betur eða verr, þá er þessi samningur í gildi. Í sambandi við allar þær aths. og aðfinnslur sem komið hafa fram út af þessum margumrædda samningi, þá finnst mér rétt að það komi einnig fram, að mér skilst að þrátt fyrir allt hafi forsendan fyrir þeirri miklu framkvæmd sem Búrfellsvirkjunin var á sínum tíma, verið að þessi samningur við Swiss Aluminium var fyrir hendi. Þessu megum við ekki gleyma. Og við megum ekki heldur að hinu leytinu líta fram hjá því, að þó áð orkuverðið hafi sýnt sig síðan vera með lægra móti, þá er ýmislegt sem komið hefur í kjölfar þessara framkvæmda sem áttu sér stað þegar íslenska álverið var reist. Ég er þeirrar skoðunar að margt væri nú erfiðara og öðruvísi í okkar þjóðfélagi ef við hefðum þó ekki notið þess hagnaðar sem til að mynda verður við kaupgreiðslur frá þessu fyrirtæki, skatta og gjöld þess fólks sem hefur verið í þjónustu fyrirtækisins, fyrir utan allar þær geysilegu miklu upphæðir sem hafa verið inntar af hendi í sambandi við ýmisleg verkkaup og þjónustugjöld. Þegar sú staðreynd blasir við manni að maður situr uppi með gerðan hlut sem maður að vissu leyti er ekki ánægður með og vildi gjarnan fá lagfæringu á, hvað eru þá eðlileg viðbrögð? Freista menn ekki að gera allt sem hægt er til að fá slíkum samningi eða slíkum skuldbindingum breytt? Og það er einmitt það sem ég held að hafi verið gert með því frv. sem hér er til umr. Hefur að mínu mati fyrir mjög gott starf þeirra manna, sem unnið hafa að þessum málum, fengist endurskoðun á þeim kjörum sem okkur hafa aðallega verið þyrnir í augum, en það var gjaldið fyrir orkuna til álversins. Þess vegna finnst mér það hrein markleysa þegar verið er að halda því fram, eins og gert hefur verið af sumu hv. þm. sem hafa rætt þetta mál hér, að við séum verr settir og tap okkar, eins og þeir hafa viljað orða það, sé aukið með þessum nýju samningum. Ég held að það dyljist engum, sem vill ræða þessi mál af sanngirni, að það hefur veríð náð veigamiklum hagsbótum fyrir þjóðfélagið í heild með þeirri endurskoðun og þeim ákvæðum sem felast í því frv. sem hér er til umr. Hitt er svo annað mál, að þegar maður er farinn að ræða slík mál eins og þessi, þ.e. samskipti okkar við erlenda aðila, hvort sem þeir eru stórir eða smáir, þá bendir það okkur ljósast á af hve mikilli varfærni og nærgætni maður þarf að fara í sambandi við frv. um stofnun járnblendiverksmiðjunnar. Öll slík samskipti þurfa geysilega mikillar yfirvegunar við. Það getur vel verið að tal mitt hér mótist af því að ég hef ekki mikla reynslu af þingstörfum, en ég held að það þyrfti að efla stöðu einstakra þn. Mér finnst bera of mikið á því og það mun vera of áhrifamikið eða réttara sagt afdrifamikið um meðferð mála í þinginu að n. er skammtað ákveðið veganesti og ákveðin stefna frá framkvæmdavaldinu, hverjir sem það skipa í það og það skiptið, og oft er sú stefna mörkuð af hinum og þessum embættismönnum. Ég er ekki að kasta neinni rýrð á starf slíkra manna. Hér er oft um mjög mæta og mikla hæfileikamenn að ræða. En hins vegar finnst mér að það verði aldrei lögð nógu mikil áhersla á það, að í svona málefnum, svona stórpóltískum málefnum sem snerta samskipti þjóðarinnar við stórkostlega sterka fjármálaaðila erlenda, eru það fyrst og fremst kjörnir fulltrúar þjóðarinnar sem bera þar veigamesta ábyrgð á. Því geri ég þetta að umræðuefni hér nú að það hefur komið upp í huga minn að mér fyndist ekki óeðlilegt að vissum nefndum þingsins væri gefinn betri og meiri aðstaða um skoðanakönnun og ákvarðanatöku í sambandi við slík mál. Á ég þá við að þær gætu jafnvel haft til umráða nokkurt fé, ef þeim byði svo við að horfa í það og það skiptið. Ég teldi t. d, alls ekki útilokað að í stórmálum eins og hér er um að ræða gætu þn. algerlega sjálfstætt skipað undirnefnd sem starfaði eingöngu á vegum hlutaðeigandi nefndar, en til þess að slíkt væri framkvæmanlegt þyrfti að sjálfsögðu að vera á þann veg um hnútana búið að slíkar n. hefðu nokkurt fé til umráða. Ég skýt þessari hugmynd hér fram vegna þess að ég er ekki í nokkrum vafa um að hún á rétt á sér. Ef vel tækist til um þá tilhögun, þá held ég að það væri oft hægt að komast hjá mistökum sem hafa orðið í sambandi við samningsgerð og framkvæmdir einmitt um samskipti okkar sem þjóðar og einstaklinga við erlenda aðila, eins og til að mynda er að ræða um í sambandi við afgreiðslu þess frv. sem hér er til umr. Herra forseti. Að öðru leyti hef ég ekki meira um þetta mál að segja, en lýsi því yfir að ég styð afgreiðslu þessa frv. eins og mælt er með í áliti meiri hl. hv. iðnn.



Herra forseti. Ég vil aðeins, vegna þess að ég bar þá ósk fram við 2. umr. þessa máls að umr. yrði frestað þar til gengið hefði verið frá samkomulagi við bæjarstjórn Hafnarfjarðar, lýsa ánægju minni og færa fram þakkir mínar fyrir að við þessari ósk var orðið. Það er trú mín að sá tími, sem hv. þd. hefur tekið sér í það að gefa þessu máli tóm til að þróast utan þings, hafi máske stuðlað fremur að því að ná þeirri farsælu samkomulagslausn sem orðin er, þar sem samkomulagið var samþykkt með 11 shlj. atkv. í bæjarstjórn Hafnarfjarðar að viðhöfðu nafnakalli.