Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hér var kynnt kem ég til með að mæla fyrir nál. á þskj. 1087 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. Henni bárust margháttuð erindi og gögn. Meiri hl. n. mælir með samþykkt frv. með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Minni hl. mun skila séráliti. Við afgreiðslu Ed. á frv. var gert ráð fyrir að heildarlántökur næmu alls 9462 millj. kr. Þar af var ráðgert að afla 2393 millj. kr. innanlands og 7069 millj. kr. með erlendum lántökum. Breytingar í meðförum n. leiða til hækkunar á lántökum um 127 millj. kr. og nema því heildarlántökur 9 milljörðum 589 millj. Þær breytingar, sem lagt er til að samþykktar verði, eru eftirfarandi: Áformað var að fyrirhuguðu þróunarfélagi yrðu heimiluð 500 milljón kr. lántaka á árinu 1985. Af þessari fjárhæð hefur ríkisstj. ákvarðað að 50 millj. kr. gangi til eflingar rannsóknastarfa í landinu á vegum Rannsóknaráðs og 60 millj. kr. renni til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins til eflingar nýrra búgreina. Eftirstöðvum af fyrirhugaðri lántöku þróunarfélagsins er fyrirhugað að ráðstafa á eftirfarandi hátt: Framkvæmdasjóður vegna sjávarútvegs 50 millj. kr., Framkvæmdasjóður vegna Iðnlánasjóðs 50 millj. kr., Framkvæmdasjóður vegna fiskiræktar 50 millj. kr., útflutningslánasjóður 50 millj. kr. og þróunarfélag 190 millj. kr. Samtals eru þetta 390 millj. kr. Heildarlántökur A-hluta ríkissjóðs hækka um 120 millj. Felast þær í eftirfarandi atriðum: 1. Framlag til rannsóknastarfsemi og nýrra atvinnugreina í landbúnaði 110 millj. kr. 2. Til Kvikmyndasjóðs 10 millj. kr. Heildarlántökur B-hluta ríkissjóðs hækka um 5 millj. kr. og er það til laxeldisstöðvar í Kollafirði vegna endurbóta. Lántökur fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs hækka um 202 millj. kr. og skiptist sú hækkun þannig: Þróunarfélagið fær 190 millj. kr. og grænfóðurverksmiðjur 12 millj. kr. Í frv., eins og það kom frá Ed., voru erlendar lántökur til lánastofnana áætlaðar 1562 millj. kr. Í þeirri fjárhæð var gert ráð fyrir 500 millj. kr. erlendri lántöku vegna fyrirhugaðs þróunarfélags. Eins og fram hefur komið tekur A-hluti ríkissjóðs 110 millj. kr. af þeirri fjárhæð og 190 millj. kr. eru ætlaðar þróunarfélaginu sjálfu sem fellur undir fyrirtæki með eignaraðild ríkissjóðs. Til atvinnufyrirtækja var gert ráð fyrir 1500 millj. erlendri lántöku, en nú er lagt til að hækka þessa fjárhæð um 100 millj. kr. sem ganga eiga til skipaviðgerða. Þá er leitað eftir heimild til handa fjmrh. til að yfirtaka eða veita sjálfskuldarábyrgð á allt að 250 millj. vegna afurðalána sem skreiðarverkendur hafa fengið vegna skreiðarbirgða í árslok 1984. Hér er um að ræða aðstoð við skreiðarframleiðendur í landinu vegna söluerfiðleika á skreið til Nígeríu allt frá árinu 1982. Þá er þess að geta að Framkvæmdasjóður mun leggja Byggðasjóði 100 millj. til þess að auðvelda þeim byggðarlögum, sem eru að missa eða hafa misst skip vegna greiðsluerfiðleika, að halda þeim í heimabyggð. Sömuleiðis mun Framkvæmdasjóður lána til loðdýraræktar 50 millj. að fengnum tillögum stofnlánadeildar. Breytingar á útlánaáætlunum húsbyggingarsjóða ríkisins eru ekki gerðar á lánsfjárlögum þar sem ákveðin hefur verið viðbótarfjáröflun til lausnar á vanda húsbyggjenda og frv. þar að lútandi var afgreitt héðan úr deildinni í gær. Undir þetta nál. rituðu á Alþingi 31. maí 1985: Páll Pétursson, sem er formaður og frsm. n., Friðrik Sophusson, Þorsteinn Pálsson og Halldór Blöndal. Þessu nál. fylgja fskj. Í fyrsta lagi heildaryfirlit um erlendar og innlendar lántökur 1985, í öðru lagi lánsfjárþörf opinberra aðila 1985, í þriðja lagi Framkvæmdasjóður Íslands 1984 og 1985, í fjórða lagi útflutningslánasjóður, í fimmta lagi greiðsluyfirlit Iðnþróunarsjóðs, í sjötta lagi greiðslujöfnuður við útlönd 1983–1985 og í sjöunda lagi tafla um fjármunamyndun 1983–1985. Það hefði verið ánægjulegra að mæla fyrir nál., herra forseti, til lækkunar á lánsfjárlögum. Skuldir okkar í útlöndum keyra úr hófi og verða á þessu ári 63.6% af vergri þjóðarframleiðslu. Ég held að það sé óhjákvæmilegt fyrir okkur að staldra við og hugleiða hvernig þessar skuldir hafa myndast. Meira en helmingur af þessum skuldum er myndaður vegna orkumála. Beislun innlendrar orku, sem í sjálfu sér hefur verið mikið forgangsverkefni á undanförnum árum, hefur reynst mjög kostnaðarsöm. Þessi innlenda orka ber erlendan kostnað að mjög verulegu leyti og því miður skilar hún ekki alltaf þeim arði sem til var ætlast í upphafi. Hagkvæmni stærðarinnar hefur verið alls ráðandi og menn hafa í sumum tilfellum verið ansi mikið of stórhuga. Við búum nú við þær aðstæður að hér eru ónýttar virkjanir, en samt er haldið áfram. Að vísu hefur í meðförum Alþingis verið skorið verulega niður fé til orkumála, þ. e. til Landsvirkjunar, frá upphaflegum óskum, en það er mikil spurning í mínum huga hvort ekki hefði mátt skera meira. Úr orkugeiranum er helst eitthvað hægt að klípa. En á því voru vankantar. Það er búið að bjóða of mikið út. Það er búið að semja um framkvæmdir við verktaka. Ef átt hefði að breyta þeirri áætlun hefði það kostað að taka hefði orðið upp samninga við verktakana um að þeir féllu frá þeim verksamningum eða frestuðu verklokum frá því sem upphaflega var um samið, en vafalítið hefði þurft að greiða þeim skaðabætur fyrir. Þetta er ekki nógu gott skipulag. Fyrirtæki gerir stórhuga áætlanir og gerir síðan stórhuga verksamninga í kjölfarið á hinum stórhuga áætlunum, leggur síðan fram háar beiðnir um lántöku sem ekki er hægt annað en að verða við af því að búið er að semja um verkið. Það verður að vera í samræmi í orkunotkun og orkuöflun. Það verður að láta þetta haldast í hendur og sniða þessu þann stakk sem þjóðfélag okkar þolir. Virkjunarhraðinn má ekki verða til þess að við neyðumst til þess að selja orkuna á spottpris til erlendra stórnotenda og velta svo hallanum yfir á almenningsnotkun í landinu. Þetta er hættuleg stefna. Það er höfuðnauðsyn að söðla um. Orkumál verða að meðhöndlast af mikilli fyrirhyggju og aðgát því þeir sem meðhöndla þau hafa bókstaflega í höndum fjöregg þjóðarinnar. Ég nefni það sem dæmi að áætlanir um virkjunarhraða við Blöndu miða að því að virkjunin hefji raforkuframleiðslu 1988, verði ekki af stóriðjusamningum, sem ég tel ósennilegt að af verði og óskynsamlegt að gera nema þá að framleiðslukostnaðarverð fáist fyrir raforkuna. Þessi virkjun, sem nú er áætlað að taki til starfa 1988, þarf ekki að taka til starfa vegna almenns markaðar fyrr en 1991, þ. e. - og ég ítreka - ef ekki verður af nýjum stóriðjusamningum, og Blönduvirkjunarviðbótin dugir til aldamóta án nýrrar stóriðju. Hæfustu sérfræðingar og starfsmenn og nm. hafa verið á ferð út um veröldina með töluverðum kostnaði til þess að gera samninga og leita að kaupendum, en þeir hafa ekki fundið enn þá kaupendur sem hægt er að festa hönd á og það er ekki horfur á glæsilegum arðvænlegum samningum úr þeirra hendi á næstunni. Ég tel sem sagt að við ættum að láta okkur hægara í þessari erlendu skuldasöfnun, við getum dregið úr þessum framkvæmdum án þess að þjóðarbúið fyndi verulega fyrir því, og reyna heldur að borga niður þær virkjanir sem þegar eru komnar og koma arðsamari lagi á okkar orkubúskap. Herra forseti. Það væri sannarlega freistandi að fjalla um þetta í lengra máli. Ein af brtt. sem við leggjum til er sú að taka 10 millj. kr. til láns í útlöndum til þess að búa til kvikmyndir. Það er gott og skynsamlegt að búa til kvikmyndir, en hitt er svo spurning hvort eðlilegt er að taka lán í útlöndum til og gera það mögulegt eða til þess að gera gerð þeirra mögulega. Svona er lengi hægt að telja. En þetta er það sem við leggjum til og eins og Marteinn heitinn Lúter sagði forðum: „Hér stend ég og get ekki annað.“



Herra forseti. Það eru lánsfjárlög fyrir árið 1985 sem hér eru á dagskrá. Það er 7. júní í dag. Margir hafa bent á að það hefði verið mikið eðlilegra fyrir ríkisstj. úr því sem komið er að afgreiða þau bara 31. des. því að þá yrðu tölurnar örugglega réttar og þá yrði víst fengin reynsla fyrir því að þær áætlanir eru síður vitlausar sem eru gerðar eftirá. Ég hygg að þess séu engin dæmi að lánsfjárlög hafi verið tilbúin jafnseint og hér er um að ræða og er það auðvitað enn eitt dæmið um hvernig efnahagsstjórn núv. ríkisstj. er, algerlega í ólestri. Ég hef fylgst með þróun þessara mála hér á hv. Alþingi í vetur og ég hef skráð í dagbækur mínar þróun talna í lánsfjárlagafrv. Ég hygg að ekkert stjfrv. hafi tekið jafnafgerandi breytingum hér á þinginu í vetur og stjfrv. um lánsfjárheimildir fyrir ríkið árið 1985 nema ef vera skyldi frv. um ríkisendurskoðun sem var tekið úr höndum ríkisstj. og breytt í grundvallaratriðum. Ef við tökum hér frv. til lánsfjárlaga, þá hafa tölur í því breyst til þessa fjórum sinnum, það er nú ekki meira, en þá er þess að geta, herra forseti, að það er eftir heil umr. hér á hv. Alþingi í Nd. og auk þess ein umr. í Ed. þannig að sennilega er hægt að breyta þessu svo sem eins og tvisvar í viðbót. Þetta sýnir þá festu eða hitt þó heldur sem er í vinnubrögðum ríkisstj. í efnahagsmálum. Ef við tökum fyrst erlendar lántökur samkv. 1. gr. frv., þá var fyrst gert ráð fyrir að þær væru 2489 millj. kr., það var lögð á það áhersla að þetta væri nákvæmlega niðurnjörvuð tala og bak við hana lægju hin ýtrustu efnahagsvísindi og hefðu þar komið nærri sérfræðingar Þjóðhagsstofnunar, Seðlabanka og fjárlaga- og hagsýslustofnunar og lagt sig fram um að finna hina einu sönnu tölu fyrir erlendar lántökur samkv. 1. gr. frv. á árinu 1985. En svo merkilega vildi nú til að þessi vísindi dugðu ekki nema í fáeinar vikur. Þá fór fram umr. um málin í Ed. og eftir hana var þessi tala í fyrsta lagi hækkuð og í öðru lagi lækkuð og í þriðja lagi hækkuð aftur. Þá varð hin vísindalega niðurstaða meiri hl. hér á Alþingi sú að erlendar lántökur samkv. 1. gr. þessa frv. ættu ekki að vera 2489 millj. kr., heldur nákvæmlega 2436 millj. kr. Þannig hafði talan á milli 1. og 2. umr. í Ed. lækkað um 53 millj. kr. Og nú héldu flestir að hin endanlegu efnahagsvísindi ríkisstj. væru fundin, þetta væri sú tala sem ætti að miða við. En viti menn. Þegar málið kemur til Nd. er enn þörf á því að breyta þessari tölu og ríkisstj., sem setti sér það mark að skera niður erlendar lántökur um þúsund milljónir og lækka þessa tölu í 1. gr. lánsfjárlaga, skilar inn nýrri upphæð við 2. umr. málsins í Nd. samkv. nál. 5. júní s. l. þar er gert ráð fyrir því að talan sé ekki 2489 og ekki heldur 2436, heldur 2561 millj. kr. Þannig reyndust þessi vísindi, sem Þjóðhagsstofnun og Seðlabanki höfðu sveist við að koma saman fyrir ríkisstj. í desembermánuði, á sandi byggð og þá varð að breyta tölunni tvisvar sinnum og enn er eftir að breyta henni að einhverju leyti. Nú, 7. júní hefur þessi tala breyst þrisvar eða fjórum sinnum frá því að frv. var lagt fram. Síðan kemur fyrirbæri sem heitir Landsvirkjun. Þaðan hafa menn yfirleitt sent tillögur til fjmrn. á undanförnum árum. Niðurstaðan við 1. umr. fjárlaga var 1200 millj. kr., 1.2 milljarðar, og þeir Landsvirkjunarmenn sögðu að það væri útilokað að komast af með lægri upphæð, alls ekki mætti hugsa sér að lægri tölur væru nefndar í sambandi við erlendar lánsfjárheimildir Landsvirkjunar á árinu 1985. Þá kemur til skjalanna varamaður nokkur í stjórn Landsvirkjunar, sem heitir Finnbogi Jónsson og er þar fulltrúi Alþb., og hann leggur fram grg. um stöðu virkjanamála þar sem það kemur fram að umframorka hér í landinu nemur mörg hundruð gígawattstundum á ári og bendir á að það sé alveg út í hött að keyra framkvæmdahraða áfram eins og stjórn Landsvirkjunar hafði gert grein fyrir. Hæstv. iðnrh. og Landsvirkjunarstjórnin létu sér segjast og niðurstaðan varð sú, eftir miklar vangaveltur og yfirlýsingar ríkisstj. um að ætti að skera niður erlendar lántökur um 1000 milljónir króna, að þessi tala var lækkuð úr 1.2 milljörðum niður í 884 millj. kr. Þá hefðu kannske margir haldið að hin endanlegu vísindi Landsvirkjunar væru fundin og iðnrn., en bíðið við. Þegar málið er til 3. umr. í hv. Ed. koma ný vísindi til sögunnar. Þá er þessi upphæð orðin 1036 millj. kr. og að auki 85 millj. kr. sem má bæta við ef ríkisstj. nær samningum við Swiss Aluminium um stækkun álversins í Straumsvík. Þá er forsjálnin orðin slík að það er farið að gera ráð fyrir því í lánsfjáráætlun að ef ríkisstj. skyldi ná samningum Svisslendinganna megi auka þarna við 82 millj. kr. Þegar þessi mikla forsjálni ríkisstj. var komin fram hefði maður haldið að hinn endanlegi stóri sannleikur Landsvirkjunar og stjórnarliðsins væri loksins fundinn. Þessi tala stendur enn, en eins og ég benti á áðan, herra forseti, eru tvær eða þrjár umr. eftir um málið í þinginu þannig að það er kostur á því að breyta henni tvisvar eða þrisvar sinnum í viðbót. Talan sem í upphafi var 1.2 milljarðar kr. er nú komin í 1118 millj. kr. Þetta var í sambandi við erlendar lántökur skv. 1. gr. og Landsvirkjun. Þar hefur allt verið á fleygiferð. Þessar tölur og breytingar þeirra á milli umræðna sýna að þetta er tóm vitleysa, þetta er tómt rugl. Vísindin, sem menn þykjast hafa á bak við þetta, reynast ekki standast stundinni lengur, stundum ekki einu sinni í hálfan mánuð eins og á milli 2. og 3. umr. um þessi mál í Ed., en 2. umr. fór þar fram 1. apríl og 3. umr. fór fram 17. apríl. En ekki er allt búið enn af þessari speki ríkisfjármálastjórnarinnar. Því það er undarleg skepna sem hefur gengið hér í gegnum þingsalina að undanförnu og heitir þróunarfélag. Þegar lánsfjárlagafrv. var lagt fram var gert ráð fyrir að þróunarfélagið fengi 500 millj. kr., takk. Það var ekki verið að skera það við nögl. Það var ekki verið að súta tölurnar þá eða fara í saumana á smáaurunum. 500 millj. kr. voru í lánsfjárlagafrv. Síðan hófst einhver bögglingur í stjórnarflokkunum um þetta þróunarfélag og menn voru lengi að velta fyrir sér hvað ætti að gera. Að lokum var félaginu sleppt um skeið í lánsfjárlagafrv. Við 2. og 3. umr. í Ed. var ekkert minnst á þróunarfélagið í lagatextanum. Það var hvergi nefnt. Það var engu líkara en þeirri skepnu hefði verið slátrað eins og þeirri skepnu sem einu sinni hét eignarhaldsfyrirtæki ríkisins og var reyndar einu sinni í þessu frv., en hefur nú verið slátrað að sögn, hver sem hefur slátrað því, hvort sem það var hæstv. iðnrh. eða einhver annar ráðherra. Engu líkara er en að eignarhaldsfyrirtækið sé það eina sem hæstv. iðnrh. hefur látið snýta rauðu í seinni tíð. - En bíðið við. Svo kemur 2. umr. í Nd. og þá koma fram brtt. frá meiri hl. Þá er þróunarfélagið komið af stað aftur. Draugurinn er komin upp úr stakkstæðinu. Það eru 190 millj. kr. sem þessi skepna á nú að fá, en jafnframt liggur fyrir svokallað eignarhaldsfyrirtæki ríkisins er hvergi nefnt á nafn. Það er úr sögunni. Það má nefna hér fleiri dæmi um hina undarlegu þróunarsögu lánsfjárlagafrv. Það væri kannske rétt fyrir vísindamenn að skrifa um það ritgerðir hvernig vinnubrögðin eru í ríkisfjármálum hér á landi. Þá væri alveg kjörið að fylgja eftir því máli sem hér er á dagskrá og heitir frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1985. 245. mál. En það er fleira sem hefur þarna breyst aftur og fram. Útflutningslánasjóður hafði ekki neitt þegar frv. var lagt fram í upphafi. Hann er kominn í 70 millj. kr við 2. umr. og er í 70 millj. kr. við 3. umr. í Ed.. en er núna komin upp í 120 millj. kr. Þegar frv. var lagt fram voru engar tillögur í því um ábyrgðarheimildir eða yfirtökur lána af hálfu ríkisins. Það var núll. Eftir 2. umr. í Ed. mundu menn skyndilega eftir því að það þurfti að bera ábyrgð á þeim lánum sem 1984 höfðu verið tekin til húsnæðislánakerfisins og þá er ákvæði um það sett inn upp á 287 millj. kr. erlend lán til húsnæðislánakerfisins 1984. Síðan eru tekin þarna inn endurlán ríkissjóðs upp á 80 millj. kr. Þannig er upphæðin alveg samfellt frá 1. apríl. Það má heita gott. Hún stendur samfellt óbreytt frá 1. apríl, enda dagsetningin ekki óheppileg miðað við allar aðstæður og til dagsins í dag. 367 millj. kr. í ábyrgðarheimildir fyrir ríkið. En þá kemur nýr vandi til skjalanna sem ríkisstj. hafði ekki gert sér grein fyrir. Þjóðin hafði að vísu gert sér grein fyrir því fyrir löngu. mörgum árum. sennilega fjölda ára, en ríkisstj. áttaði sig ekki á því hver þessi vandi var og uppgötvaði hann ekki fyrr en 5. júní 1985. Sá vandi er fólginn í því að hér hefur legið um misseraskeið nokkurt magn af skreið. Verður sú saga ekki rakin hér mjög ítarlega þó að efni væri til. Þegar frv. er hér lagt fram gerði ríkisstj. tillögur um að ábyrgjast eða yfirtaka lán vegna skreiðar upp á 250 millj. kr. Hérna hef ég lauslega, í fáum orðum, herra forseti, rakið þessa undarlegu sögu. hvernig frv. hefur verið að breytast frá því að það var lagt fram í upphafi, í desember trúi ég á árinu 1984. Það mun hafa verið lagt fram á árinu 1984. enda átti það að gilda fyrir árið 1985. Þeirri skepnu sem heitir þróunarfélag. er ætlað að fá 190 millj. kr., en það er búið að dreifa upphaflegu upphæðinni á ýmsar aðrar stofnanir og fyrirtæki. Til glöggvunar ætla ég að fara yfir hvert upphaflegu 500 millj. eru farnar. Ég vænti þess að staðgengill hæstv. fjmrh. taki glöggt eftir þessari skiptingu og leiðrétti mig ef eitthvað er rangt með farið í henni. Það er í fyrsta lagi gert ráð.fyrir að verja 50 millj. kr. til Rannsóknaráðs ríkisins. Það er í öðru lagi gert ráð fyrir að 60 millj. kr. fari til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Í þriðja lagi fari um 50 millj. kr. í Sjávarútvegssjóð. Það eru engin lög til um hann. Það er eitthvert frumvarpsslitur uppi í Ed. um þá stofnun, en það eru ekki til lög um hann sem slíkan, enda gert ráð fyrir að þetta fé staldri við í Framkvæmdasjóði. Í fjórða lagi er um að ræða 50 millj. kr. í Iðnlánasjóð. Í fimmta lagi fari 50 millj. kr. til fiskiræktar, Framkvæmdasjóð trúi ég. Og í sjötta lagi fari 50 millj. kr. til útflutningssjóðs. Í sjöunda lagi fari 190 millj. kr. til þróunarfélagsins. Samtals um hálfur milljarður kr., 500 millj. Þetta vildi ég rekja hérna, herra forseti, til þess að ég gæti borið tölurnar saman við hæstv. ráðh. sem gegnir þessa stundina fyrir hæstv. fjmrh. á hinu háa Alþingi. Í nál. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. segir svo, með leyfi forseta: „Hörmungarsaga frv. til lánsfjárlaga verður ekki rakin hér í nál. Fyrir liggur að frv. til lánsfjárlaga hefur aldrei verið afgreitt jafnseint og nú stendur til að gera. Töfin stafar af því að ríkisstj. hefur ekki komið sér saman um neitt fyrr en á elleftu stundu. Sem dæmi má nefna að hún hefur fjórum sinnum látið breyta tölum um erlenda lánsfjáröflun ríkissjóðs. Þessa ringulreið á grundvallarlöggjöf efnahagsstjórnar á Íslandi endurspeglar ráðleysi stjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum. Það er ljóst að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir ná ekki saman um neitt þó að allt sé komið í óefni. Kemur hér fram að eina úrræðið, sem þessir flokkar eru sammála um í efnahagsmálum, er að lækka kaupið. Allt annað er í fullkomnum ólestri. Stjórn ríkisfjármálanna hefur gersamlega farið úr böndum. Ríkisstj. viðurkenndi eigin uppgjöf í þeim efnum á síðasta þingi með frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Síðan er þróun þessara mála ein samfelld hörmungarsaga. 1. minni hl. mun gera nánari grein fyrir sjónarmiðum sínum í framsöguræðu auk þess sem brtt., sem fram kunna að koma frá öðrum nm., verða metnar eftir efni þeirra, en brtt., frá meiri hl. n. eru enn ekki allar komnar fram.“ Ég vek athygli á þessu atriði að brtt. frá meiri hl. n. eru enn ekki allar komnar fram. Mér skilst að það sé á döfinni hjá meiri hl. n. að flytja eina eða tvær brtt. í viðbót við 3. umr., enda er sjálfsagt að nota hverja umr. til að breyta úr því að þær eru á annað borð til staðar og til þess að halda uppteknum hætti í þeim efnum. Þannig er útilokað fyrir minni hl. að meta þessa hluti í einstökum atriðum fyrr en vitað er hvaða brtt. koma fram. „Í nefndinni hefur stjórnarandstaðan aftur og aftur rekið á eftir því að þetta mál megi hljóta afgreiðslu á Alþingi. Það hefur strandað á ósamkomulagi í stjórnarflokkunum. Sannast hér enn það, sem forsrh. hefur bent á, að stjórnarmeirihlutinn hefur tafið þingstörfin. Alþingi, 6. júní 1985. Guðmundur Einarsson. Svavar Gestsson.“ Í nál. á þskj. 1147 birtum við nokkrar upplýsingar á sérstökum fskj. Á fskj. I., sem er frá fjárlaga- og hagsýslustofnun, eru upplýsingar um hversu miklar verði skuldir þjóðarinnar í lok þessa árs. Það fskj. er á þessa leið: „Skv. upplýsingum seðlabanka Íslands er erlend skuldastaða á árinu 1985 áætluð um 63.6% af vergri þjóðarframleiðslu. Greiðslubyrði þjóðarinnar af erlendum skuldum er áætluð um 21.3% af útflutningstekjum á árinu 1985.“ Nú lýsti hæstv. fjmrh. því yfir einu sinni að hann ætlaði að segja af sér ef þetta hlutfall færi fram yfir 60%. Hann hefur hins vegar leiðrétt þessa yfirlýsingu þannig að hún hafi aðeins átt við þá stund þegar hún var mælt þannig að ef hann sæti t. d. sem fjmrh. í fimm eða sex ár í viðbót breytti það í rauninni engu þó að skuldahlutfallið færi upp í 70%. Yfirlýsingin hafi aðeins verið miðuð við árið 1984. Er þetta í rauninni athyglisverð nýjung í yfirlýsingum stjórnmálamanna, að þeir gefi í eitt skipti fyrir öll yfirlýsingu um að það sem þeir eru að segja gildi aðeins fyrir það ár sem þær eru talaðar á. Mundi það óneitanlega einfalda mörgum að taka þátt í stjórnmálastarfsemi miðað við það sem verið hefur. Einkum væri þægilegt fyrir Framsfl., vegna þess að hann er vanur að skipta um stefnu árlega, að hafa svona yfirlýsingar upp á að hlaupa.

Það eru nú fleiri.

Það eru fleiri segir hv. þm. Stefán Valgeirsson og gleðst við að hann er ekki einn um það. Síðan kemur fskj. II sem er skipting erlendra lána eftir uppruna. Það er plagg sem ég fékk frá fjmrn. 29. apríl 1985. Þar eru fróðlegar upplýsingar um það hvaðan erlend lán eru og hvernig þau skiptast eftir myntum. Menn vita að þróun dollarans hefur verið okkur nokkuð óhagstæð á undanförnum árum. Í upplýsingunum kemur fram að af erlendum skuldum þjóðarbúsins í árslok 1984 voru 54.5% í Bandaríkjadollurum, 15.3% í japönskum yenum og aðrar tölur voru mun lægri. Í þessu fskj. kemur það einnig fram hver ætla má að verði viðskiptahallinn á árinu 1985. Eitt af markmiðum ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar var að draga úr skuldasöfnun við útlönd og koma á viðunandi jafnvægi í viðskiptum við önnur lönd. Þegar stjórnin tók við voru horfur á því að viðskiptahalli það ár gæti orði 2–3%. Skv. upplýsingum frá fjmrn. dags 29. apríl 1985 er þessi tala orðin miklum mun hærri. Þar segir, herra forseti: „Viðskiptahallinn nam rúmum 4100 millj. kr. skv. bráðabirgðatölum 1984 og er áætlaður um 4500 millj. kr. á árinu 1985. Þess má geta, að vaxtagreiðslur af erlendum lánum námu 4555 millj. kr. á árinu 1984 og eru áætlaðar um 6000 millj. kr. 1985.“ Herra forseti. Lánsfjárlög eru jafnan þannig úr garði gerð að þar er annars vegar um að ræða ábyrgðarheimildir fyrir ríkið, en þar er líka um að ræða heimildir til að skerða framlög til ýmissa sjóða. Á fskj. III í nál. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. kemur fram hver skerðingin er á hinum einstöku sjóðum. Það kemur fram að Félagsheimilasjóður er skertur um 74.1%, Fiskveiðasjóður um 100%, Aflatryggingasjóður um 100%, Byggðasjóður um 85%, Bjargráðasjóður um 100%, veðdeild Búnaðarbanka Íslands um 100%, Byggingarsjóður ríkisins um 3%, Framkvæmdasjóður fatlaðra um 63% og Ferðamálasjóður um 100%. Varðandi Framkvæmdasjóð fatlaðra er þetta sýnu alvarlegast. Þar er um að ræða skerðingu sem nemur 68 millj. kr. Skv. lögum hefði sjóðurinn átt að fá á þessu ári 108 millj. kr. en fær skv. fjárlögum 40 millj. kr. Nú mun það hins vegar hafa gerst skv. upplýsingum sem mig minnir að ég hafi séð í þingtíðindum frá umr. um þessi mál í Ed. að það hafi verið aukið nokkuð við með aukafjárveitingu í Framkvæmdasjóð fatlaðra, en engu að síður er ljóst að þar er um að ræða skerðingu upp á tugi millj. kr. Í fskj. IV birtum við greiðsluáætlun Fiskveiðasjóðs fyrir árið 1985. Þar kemur fram að útborganir Fiskveiðasjóðs eru samtals 1.7 milljarðar kr. á þessu ári, þ. e. afborganir og vextir af lánum 790 millj., afborganir og vextir af innstæðum lántakenda 900 millj. og kostnaður Fiskveiðasjóðs 35 millj. Greiðsluhalli Fiskveiðasjóðs á þessu ári er talinn vera 440 millj. kr. Upplýsingar um Byggðasjóð eru á fskj. V. Þar er yfirlit yfir ríkisframlög, eigið fé, og lántökur Byggðasjóðs á verðlagi 1984 miðað við byggingarvísitölu. Þær upplýsingar eru býsna fróðlegar. Þær sýna m. a. að ríkisframlag hefur farið jafnt og þétt lækkandi um nokkurra ára skeið og staða Byggðasjóðs er nú í heild veikari en hún hefur nokkurn tíma verið. Á fskj. VII og fskj. IX koma fram upplýsingar frá Landsvirkjun. Þar kemur fram framkvæmda- og rannsóknaráætlun Landsvirkjunar fyrir árið 1985. Þar er gert ráð fyrir að í Blönduvirkjun fari 686.8 millj. kr., í Kvíslaveitu 177 millj. kr. og í Sigöldu-, Hrauneyja- og Sultartangalón 22.3 millj. kr. eða samtals í virkjanaframkvæmdir á vegum Landsvirkjunar 885.8 millj. kr. Þá eru ýmsar aðrar framkvæmdir í gangi á vegum Landsvirkjunar, þ. e. stjórnbygging upp á 36.1 millj. kr., 66 kv. spennir við Búrfell 16.2 millj. kr., stækkun og ræktun við Hrauneyjafossa 11 millj. kr. og annað upp á 20 millj. kr. síðan er gert ráð fyrir að verja til virkjanarannsókna á þessu ári 33.3 millj. kr. Í almennar rannsóknir á að verja 38.4 millj. kr. og í háspennulínur 7.3 millj. kr. Samtals er hér um að ræða áætlun hjá Landsvirkjun upp á 1 milljarð 118 millj. kr. Í framhaldi af þessum upplýsingum skrifaði ég Landsvirkjun bréf og óskaði eftir nánari skýringum á ýmsu því sem kemur fram í þessari áætlun. Halldór Jónatansson forstjóri Landsvirkjunar sendi mér bréf út af þessu, dags. 22. maí 1985, og er það bréf birt í heild í nál. þessu. Þar segir svo á bls. 9, með leyfi hæstv. forseta: „Með skírskotun til símtals okkar í dag varðandi framangreint leyfi ég mér að upplýsa eftirfarandi um tímasetningu Blönduvirkjunar og áætlaðan kostnað við framkvæmdir Landsvirkjunar 1985: a. Vegna almenns markaðar er áætlað að Blönduvirkjun þurfi að komast í notkun haust 1991.“ Vegna almenns markaðar, ef ekki koma inn neinir nýir raforkukaupendur, þá er nóg að Blönduvirkjun komist í notkun á árinu 1991. „b. Á grundvelli áætlunar um að Blönduvirkjun komist í notkun haustið 1991 er gert ráð fyrir 604.8 millj. kr. kostnaði á árinu 1985 miðað við vísitölu byggingarkostnaðar 206 stig.“ Ef Blönduvirkjun kæmi ekki í notkun fyrr en 1991 gæti talan sem í Blönduvirkjun er ætluð í frv., 687 millj. kr., lækkað niður í 605 millj. kr. Mismunurinn á þessum tölum er sem sagt liðlega 80 millj. kr. Ef það væri ákvörðun ríkisstj. að Blönduvirkjun kæmi ekki inn fyrr en 1991 vegna þess að engin stór raforkukaupandi er fyrirsjáanlegur á því tímabili enn þá mætti lækka þessa tölu um liðlega 80 millj. kr. stjórnarmeirihlutinn hefur hins vegar ekki viljað hlusta á þau rök sem fram hafa komið frá Landsvirkjun í þeim efnum, en ég bendi á þetta. Ég hef ekki flutt brtt. um þetta sérstaka efni. Ég bendi á þetta vegna þess að það hlýtur að vera til umhugsunar að hér er verið að taka inn nokkru stærri tölu en þörf krefur ef miðað er við að virkjunin komi ekki inn fyrr en 1991. „c. Áætlun um hvenær kísilmálmverksmiðja komi inn sem raforkukaupandi liggur ekki fyrir, en raforkusala til slíkrar verksmiðju gæti hafist fyrir árið 1988 ef stefnt verður að gangsetningu Blönduvirkjunar á því ári. d. Á þessu ári er auk Blönduvirkjunar áætlað að ljúka 4. áfanga Kvíslaveitu og vinna að ýmsum frágangi við fyrri áfanga hennar við Þórisós. Kostnaður vegna þessara framkvæmda er áætlaður 176.7 millj. kr. miðað við byggingarvísitölu 206 stig. Auk þess er ráðgert að vinna á þessu ári við endurbætur á stíflum og lónum á Þjórsár- og Tungnaársvæðinu fyrir um 22.3 millj. kr. Á sama verðlagi áætlast ýmsar framkvæmdir í rekstri í ár alls 83.2 millj. kr.“ Að lokum, herra forseti, eru svo fskj. X og XI. Það eru minnispunktar um stöðu innlendrar lánsfjáröflunar. Í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. eru upplýsingar um innlenda lánsfjáröflun þar sem gert er ráð fyrir að hún verði 780 millj. kr. á þessu ári. Þar af útgáfa spariskírteina 400 millj. kr. Hvernig stendur það? Hvaða horfur eru á að útgáfa spariskírteina gefi 400 millj. kr.? Skv. upplýsingum fjmrn. hafa spariskírteini til þessa selst fyrir 641 millj. kr. eða allmiklu meira en gert var ráð fyrir í lánsfjáráætlun. en þar á móti kemur að inn-. heimtufé spariskírteina er 843.6 millj. kr. Þannig er þessi liður. sem átti að gefa 400 millj. kr.. neikvæður eins og sakir standa um 200–300 millj. kr. Þetta hlýtur að verða mönnum nokkurt umhugsunarefni frammi fyrir þeirri staðreynd. Það er verið að tala um að draga úr erlendum lántökum og allt það, en svo virðist sem sparnaðarform sem einkamarkaðurinn býður séu enn þá, þrátt fyrir góð kjör sem boðin eru á vegum ríkissjóðs, að þrengja að innlendri lánsfjáröflun ríkissjóðs. Þetta held ég að hljóti að verða mönnum nokkurt umhugsunarefni. Hér segir í skjali til mín frá fjmrn. 4. júní 1985: „Minnispunktar frá fjmrn. um stöðu innlendrar lánsfjáröflunar. Skv. upplýsingum Ríkisábyrgðasjóðs lágu fyrir eftirfarandi upplýsingar um innlenda fjáröflun ríkissjóðs um miðjan maí. Innstreymi: Sala spariskírteina 713 millj. kr.“ Svona stendur það um miðjan maí, en það sem ég var að tala um áðan var til aprílloka. Innheimtufé spariskírteina er þar talið vera 212 millj. kr. Útstreymi er svo innlausn eldri spariskírteina upp á 1076 millj. kr. Ég sé ekki betur en staða innlendrar lánsfjáröflunar sé enn þá neikvæð fyrir ríkissjóð. Það hlýtur að vera ríkisstj. áhyggjuefni þegar staðan er þannig að innlend lánsfjáröflun á almennum markaði ætlar enn að bregðast. Þrátt fyrir þær tilraunir sem ríkisstj. hefur vissulega gert til að ná í sparifé á innlendum markaði hefur ríkisstj. um leið með ákvörðunum sínum hleypt af stað vaxtabrjálæði sem gerir það að verkum að það er eiginlega sama hvað ríkissjóður býður vel. Einkamarkaðurinn kemur alltaf og býður betur á eftir. Ríkissjóður verður síðan að hlaupa á eftir því og bjóða enn betur og þannig koll af kolli með óhugnanlegum afleiðingum fyrir ríkissjóð þegar fram í sækir. Ég ætla ekki, herra forseti, að fara að tefja þessa umr. að einu eða neinu leyti, enda hefur það ekki verið stjórnarandstaðan sem hefur tafið meðferð þessa máls. Ég ætla aðeins að skýra frá því að við þetta frv. er erfitt að flytja nokkrar brtt. eins og það er. Það er varla hægt að koma nálægt pappírum af þessu tagi. Það hefur komið í ljós í vinnubrögðum þingsins að þetta frv. er þannig löguð vitleysa að það er varla hægt að festa hönd á því á milli umræðna hvað þá heldur meir. Ég hef hins vegar leyft mér að flytja litla brtt. um pólitískt grundvallaratriði. Það er till. á þskj. 1146 þar sem ég legg til að 2. mgr. 3. gr. frv., eins og það kom frá Ed., falli niður. Sú mgr. gerir ráð fyrir að heimilt verði að taka lán upp á 82 millj. kr. ef samningar nást um stækkun álversins í Straumsvík. Ég held að það sé með öllu ósmekklegt og óeðlilegt að tengja lánsfjárlög með þessum hætti við samninga sem kannske nást og kannske ekki. Auk þess er svo langt liðið á árið sem,raun ber vitni um. Ég tel þess vegna að óþarfi sé að gera þessa till. Jafnvel þó að menn hafi talið eðlilegt að gera hana snemma á þessu ári verður það úr því sem komið er blátt áfram fráleitt. Þess vegna hef ég leyft mér, herra forseti, að flytja við þetta undarlega frv. þessa einu litlu brtt.



Herra forseti. Það er vitaskuld ákaflega furðulegt að sú umr. sem fer hér fram um lánsfjárlög skuli eiga sér stað að fjmrh. fjarstöddum. Ég get ekki komist hjá að gagnrýna það. Ég tel að það sé í rauninni lágmark að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur umr. um svo veigamikinn þátt í ríkisbúskapnum sem lánsfjárlögin eru. Ég hef skilað sérstöku áliti og tillögum eins og kemur fram á þskj. Mig langar hins vegar til, herra forseti, að byrja á því að vekja athygli hv. Nd. á nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. á bls. 7, þar sem heitir fskj. IV, greiðslujöfnuður við útlönd. Þar eru allhrikalegar tölur eins og meiri hl. hefur gengið frá þessu nál. og eins og búningur lánsfjárlaganna og þeirrar stefnumörkunar sem þeim fylgir virðist nú eiga að vera. Í fyrsta lagi kemur þar fram að langar lántökur, sem svo eru nefndar, innkomin löng lán alls eiga að vera 7200 millj. kr., en í annan stað er talað um stuttar fjármagnshreyfingar nettó upp á 2900 millj. kr. Þetta gerir samtals heildarlántökur upp á 10 100 millj. kr. í nýjum lánum á árinu 1985. Talan 7200 er á svipuðu róli að vísu og gert var ráð fyrir þegar lánsfjáráætlun var lögð fram, en talan 2900 er ný af nálinni og þar hafa heldur betur orðið umskipti frá því sem gert var ráð fyrir þegar lánsfjáráætlun var lögð fram. Sé litið á bls. 23 í lánsfjáráætlun þar sem er samsvarandi tafla, þá kemur í ljós að þar hefur verið gert ráð fyrir að stuttar fjármagnshreyfingar nettó yrðu ekki 2900 millj. kr., eins og hér er nú boðað, heldur 1200 millj. kr. Hér skeikar 1700 millj. kr. En það sem meira er, þessi tala í lánsfjáráætluninni ber sérstakt merki um það að við þessar 1200 millj. kr. hafi menn sérstaka athugasemd að gera sem síðan kemur fram neðanmáls. Og þar stendur varðandi 1200 millj. kr.: „Þetta nettóinnstreymi gæti hæglega orðið minna, en það mundi jafnframt rýra gjaldeyrisstöðuna enn frekar.“ Þegar lánsfjáráætlun var lögð fram var m. ö. o. gert ráð fyrir því að stuttar lántökur nettó yrðu 1200 millj. kr. en þó að líkindum minni. En nú er gert ráð fyrir því að þessi lántaka fari upp í 2900 millj. kr. Ég hlýt að vara alveg sérstaklega við þessu gífurlega stökki í skammtímalánum. Sannleikurinn er sá að þó að við Íslendingar séum skuldugir upp fyrir haus og skuldugasta þjóð veraldar pr. íbúa, þá hefur okkur þó tekist að bjargast nokkurn veginn frá því að lenda í greiðsluvandræðum af því að lán okkar hafa verið til langs tíma. Aðrar þjóðir, sem hafa búið við svipaða skuldastöðu eða jafnvel þó nokkuð miklu skárri en við, hafa lent í umtalsverðum greiðsluerfiðleikum vegna þess að lán þeirra voru til skamms tíma og þess vegna réðu þær ekki við afborganirnar. Aukning skammtímaskulda er þess vegna vísasti vegurinn til glötunar, vísasti vegurinn til þess að lenda í greiðsluerfiðleikum. Þessi stefnumörkun kemur hvergi fram í lánsfjárlögunum. Þessi stefnumörkun ríkisstj. er ekki efni í lagasetningu og þess vegna get ég heldur ekki flutt brtt. við þessa tölu. En í þessari sakleysislegu tölu, og þetta er eini staðurinn þar sem þessi tala birtist og ekki stafkrókur um þetta neins staðar annars staðar, þessi tala er mjög varasöm og ég hlýt að vara alveg sérstaklega við henni. Í starfi fjh.- og viðskn. spurðist ég fyrir um þetta atriði og málið var tekið til umfjöllunar og fengnir fulltrúar frá viðskrn. og Seðlabanka af þessu tilefni. Og þeir voru spurðir: Hvað veldur þessum umskiptum í stjórnarstefnunni, að auka hér skammtímalán í upp undir 3 milljarða kr., sem hvergi hefur verið rætt og hvergi hefur komið fyrir og hvergi hefur birst fyrr en nú? Svörin hjá þessum fulltrúum voru sitt á hvorn veginn. Fulltrúar viðskrn. svara með einum hætti, fulltrúi Seðlabankans með öðrum hætti. En nú vill svo til að yfirmaður þeirra beggja, yfirmaður peningamála, hæstv. viðskrh., er hér staddur þó að hæstv. fjmrh. sé fjarstaddur og þess vegna hlýt ég að beina máli mínu til hans varðandi þetta atriði. Í máli fulltrúa Seðlabankans kom fram að nauðsynlegt væri að auka þessar skammtímalántökur okkar vegna þess að nú væru afurðalánin að flytjast yfir til bankanna og bankarnir þyrftu að taka erlend lán. Í þessu svari fulltrúa Seðlabankans fólst að við ætluðum sem sagt að auka erlendar lántökur af því að breytt hefði verið afurðalánakerfinu. En vitið þið hvað fulltrúi viðskrn. sagði? Fulltrúi viðskrn. sagði að vitaskuld hefði viðskrh. skrifað bönkunum af þessu tilefni og fengið loforð frá Seðlabankanum, að því er mér skildist, um það að þessi breyting, sem hér væri verið að gera á afurðalánum og heimild viðskiptabankanna til erlendrar lántöku í því sambandi, ætti ekki að verða til þess að auka þenslu innanlands, ætti ekki að verða til þess að auka heildarlántökur íslensku þjóðarinnar erlendis, vegna þess að vitaskuld væri gert ráð fyrir því að þegar viðskiptabankarnir færu yfir í þessa lántöku mundi lántökuþörf Seðlabankans minnka að sama skapi. Nú hlýt ég að spyrja hæstv. viðskrh.: Er ekki með þessu verið að svíkja það fyrirheit sem viðskrh. var gefið af hálfu Seðlabankans um það að sú breyting sem gerð var á afurðalánunum og heimildin til viðskiptabankanna til þess að taka lán erlendis til þess að mæta því? Er ekki verið að svíkja það fyrirheit að það verði ekki til að auka þenslu hér innanlands? Er ekki verið að svíkja það fyrirheit að það eigi ekki að verða til þess að auka skuldir íslensku þjóðarinnar? Ég get ekki betur séð. Ég get ekki betur séð en að bankavaldið í landinu sé hér að hafa orð og óskir viðskrh. að engu. Og síðan gerist það að á vegum ríkisstj., hugsanlega að hæstv. viðskrh. óvitandi, liggur nú sú stefnumörkun fyrir að auka eigi skammtímalán upp á u. þ. b. 3 milljarða kr. Ég óska eftir því að hæstv. viðskrh. geri grein fyrir þessu. Menn geta haft það til samanburðar að á s. l. ári var dregið úr skammtímalánum, að vísu ekki mikið, en það var þó viðleitni í þá áttina að hrapa ekki í þá gryfju sem ýmsar aðrar skuldugar þjóðir heims hafa lent í. Herra forseti. Heildarlántaka á þessu ári upp á 10.1 milljarð kr. er í rauninni til skammar. Það verður ekki annað um það sagt. Hér hefur hver ráðh. á fætur öðrum staðið upp og lýst því yfir að erlendar skuldir megi ekki aukast. Það eru ekki nema fáeinir dagar síðan hæstv. forsrh. sagði að þær mættu ekki, ættu ekki og gætu ekki aukist. En hér liggur tillaga ríkisstj. og stjórnarflokkanna fyrir um nýjar erlendar lántökur upp á 10.1 milljarða kr.; um nettóaukningu langtímalána upp á 2.6 milljarða kr. og um aukningu skammtímalána upp á næstum 3 milljarða kr. Hæstv. fjmrh. hefur marglýst því yfir að það sé ekki tækt að auka við erlendar skuldir þjóðarinnar. Einu sinni setti hann höfuðið eða réttara sagt stólinn að veði fyrir því að erlendar langtímalántökur færu ekki yfir 60% af vergri þjóðarframleiðslu. En skv. þeim tillögum sem hér liggja fyrir eiga erlendar lántökur í löngum lánum að aukast enn frá u. þ. b. 62% sem það var á s. l. ári og upp í hátt í 64%, eða 63.6% eins og útreikningurinn er talinn vera núna. Maður getur ekki afsakað þessa menn með því að þeir viti ekki hvað þeir eru að gera. Þeir eru ekki blindir. Þeir hafa gert þetta að umræðuefni. En þeir eru að svíkja sín eigin heit og þeir eru að læðast aftan að þjóðinni með því að halda því fram öllum stundum að það verði að takmarka erlendar lántökur og þeir séu að vinna að því að þeir séu að minnka skuldsetningu þjóðarinnar í útlöndum, en standa svo að hinu þveröfuga, nefnilega því að vera sífellt að auka erlendar skuldir. Þeir eru ekki blindir, þeir hafa ekki það sér til afsökunar, en þetta eru svik á eigin orðum og þetta eru svik við þjóðina. Á sérstöku fskj. geri ég till. um það að þessar erlendu lántökur verði skornar niður. Ég geri till. um að þær verði skornar niður um 940 millj. kr. Auðvitað er það ekki sársaukalaust. Auðvitað kemur það við marga. En ég tel það nauðsynlegt. Ég geri reyndar líka tvær aðrar till. sem ég mun gera grein fyrir síðar. Önnur varðar ábyrgðarheimild vegna lántöku hjá Norræna fjárfestingalánasjóðnum sem ég tel nauðsynlega. Hin varðar hugmyndir um vegamál og greiðslufyrirkomulag í þeim efnum. Áður en ég vík að því skulum við hins vegar líta á hvað hefur verið að gerast í erlendum lántökum okkar á undanförnum árum. Í nýlegu hefti sem út er komið frá fjárlaga- og hagsýslustofnun og ber heitið „Yfirlit um erlendar lántökur 1976–1984“ eru einkar fróðlegar upplýsingar sem ég vil leyfa mér að vitna til, með leyfi hæstv. forseta. Við skulum líta á hvernig staðan er þegar litið er fram á veginn, hvernig staðan er í fyrsta lagi á árinu 1985, þessu herrans ári, hvað við höfum veðsett okkur mikið, hvað það er stór hluti af okkar útflutningstekjum, hvað það eru háar fjárhæðir sem við erum skuldbundin til að greiða útlendingum. Það eru 4.6 milljarðar kr. sem við eigum að borga í afborganir, en þar að auki ber okkur að greiða 5.4 milljarða kr. í vexti. Þetta eru samtals 10 milljarðar kr. sem við eigum að greiða í atborganir og vexti á árinu 1985. Er þetta þá ekki óvenjulega erfið staða? Mun ekki strax létta á okkur þegar fram í sækir? Nei, ekki aldeilis. Á árinu 1986 eru skuldbindingar okkar þannig. úður en við tökum ákvarðanir um þau lán sem nú er verið að ákveða, að samtals eigum við að greiða 9.9 milljarða kr. í afborganir og vexti. Þar af á ríkið að greiða 6 milljarða. Ekki léttist það heldur 1987, því að skv. þessu yfirliti mun það enn fara vaxandi á árinu 1987 og vera komið upp í 10.6 milljarða kr. Eru þetta tölur á gengi í árslok 1984, báðar þær tölur sem ég hef hér rakið. Þær eru þess vegna ívið of lágar og skeikar þar sjálfsagt um 400-500 millj. kr. ef við miðum við gengið eins og það er núna og þær tölur sem ég rakti fyrir árið 1985. Og áfram mun þetta vera eins á árinu 1988. u. þ. b. 10 milljarðar. 9.5 milljarðar á gengi í árslok 1984, og þá u. þ. b. 10 milljarðar miðað við gengið eina og það er núna. Og enn á árinu 1989 er upphæðin svipuð. Í þessum tölum er ekki farið að reikna með þeim lántökum sem eru teknar eða á að taka ákvörðun um að Íslendingar taki á þessu ári. Og allan þennan tíma er það svo, að 2/3 upphæðinnar er vegna opinberra aðila. Það er fróðlegt að skoða þá þróun sem hefur átt sér stað í erlendum lántökum og samsetningu þeirra á undanförnum árum. Sé litið á hana. og hún kemur einkar glöggt fram í þessu yfirliti líka, þá er ljóst að það eru ekki atvinnuvegirnir sem hafa verið að skuldsetja sig upp fyrir haus, það er opinberi geirinn. Og nú er upp tekin sú stefna að reka ríkissjóð á erlendum lánum. Það er óheillastefna og út úr þeim farvegi verðum við að komast. Þær tölur sem hér eru nefndar eru m. a. ávöxtur af þeirri stefnu. Menn muna kannske eftir því að á s. l. ári voru tekin erlend lán til þess að greiða barnsmeðlög. Svo langt gengu menn á því ári. En sú stefna sem fylgt er varðandi árið 1985 er í rauninni ekkert betri, því við getum alveg eins haldið því fram að við séum að reka skólakerfið og sjúkrahúskerfið á erlendum lánum, þegar íslenska ríkið er gert upp með þeim gífurlega halla sem nú er og því er mætt með erlendum lánum. Sú var tíð að greiðslubyrði okkar af erlendum lánum í hlutfalli við tekjur af útfluttum vörum og þjónustu var u. þ. b. 10%. Nú er þetta komið yfir 20%. Allar götur fram til 1974 voru þessar tölur í kringum 10 % . Á árunum 1975–1979 voru þessar tölur í kringum 13%. u. þ. b. 13% af útflutningstekjum fóru til þess að standa undir greiðslubyrði af erlendum lánum. Á árinu 1981 fer að hrökkva í hágírinn, þá er hrokkið yfir 14%. En það kastar fyrst tólfunum árið 1982. því að þá er þetta hlutfall komið yfir 20%, komið í 21.3%. Og á árinu 1984 var það komið í 24.3%, en seinustu prósentustigin þar, 2–3 a. m. k., voru vegna sérstaklega hárra vaxta á því ári. Það verður okkur þó ekki til afsökunar á árinu 1985 því að vextir hafa lækkað og enn eigum við samt að vera milli 21 og 22% samkv. opinberum útreikningi. Erlendar skuldir hafa auðvitað vaxið í krónutölu í samræmi við þetta. Í árslok 1984 er talið að þær hafi verið 42.5 milljarðar kr, á árslokagengi þess árs. Ætli þær verði ekki komnar yfir 56 milljarða kr. í árslok 1985 á árslokagengi ársins 1985? Ekki verður annað séð af þeim gögnum sem fram hafa verið lögð. Það er sama uppi á teningnum ef við gerum samanburð við verga þjóðarframleiðslu. Fyrir 1974 voru erlendar skuldir innan við 25% af vergri þjóðarframleiðslu. Núna eru tölurnar komnar yfir 60% eins og ég hef rakið. Þær sigu upp í 30–35% á árunum 1975–1981, en á árinu 1982 stukku þær upp undir 50% og síðan yfir í 60% á árinu 1983, árinu sem fjmrh. ætlaði að segja af sér ef erlendar skuldir færu yfir 60%, sem hluti af vergri þjóðarframleiðslu. Þetta er hörmuleg mynd. Við þessa þróun getum við ekki unað og það er í þessu ljósi og í ljósi þeirra yfirlýsinga sem menn hafa gefið sem ég hef flutt þær brtt. sem koma fram á þskj. 1172. Núna verður að spyrna við fótum. Það verður ekki hjá því komist að spyrnt verði við fótum. Það verður að snúa þessari þróun við, stöðva aukningu erlendra skulda og síðan á næstu árum að leitast við að lækka þær. Ég tel að við verðum öll sem þjóð að setja okkur þetta markmið og aðrar langanir verði þá að víkja. Við getum ekki skuldsett þjóðina frekar. Við getum ekki forsvarað það fyrir börnum okkar að velta sífellt stærri og þyngri byrðum yfir á þau. Og við getum ekki heldur varið það fyrir forverum okkar, sem unnu þessu landi sjálfstæði, að við skulum með þessum hætti stofna lýðveldi og sjálfstæði okkar í hættu með taumlausri skuldasöfnun. Niðurskurður af því tagi sem ég geri hér tillögu um þýðir vitaskuld að margir fá ekki það sem þá langar til, að framkvæmdir verði að bíða og það verði að velja og hafna innan þrengri ramma en við höfum tamið okkur á undanförnum árum, en það er þjóðarnauðsyn að hér sé spyrnt við fótum og fyrir þeirri þjóðarnauðsyn verður kröfugerð einstakra aðila eða óskir þeirra hreinlega að víkja. Og það er hlutverk Alþingis að marka stefnuna fyrir hönd þjóðarheildarinnar. Alþingi má ekki leiða þetta verk hjá sér, Alþingi á að marka rammann og síðan að velja og hafna innan þess. En það er einmitt undan þessu viðfangsefni sem ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hafa vikið sér, þessu langafdrifaríkasta verki sem Alþingi hefur að vinna. Það stoðar lítt að ráðherrar, bæði forsrh. og fjmrh., svo að dæmi séu tekin, flytji yfirlýsingar um að erlendar skuldir megi ekki aukast en flytji jafnframt tillögur um það að auka hin nýju erlendu lán um 10.1 milljarð kr., þ. e. 7200 millj. til langs tíma og 2900 millj. í formi skammtímalána. Samkvæmt þessari stefnu, eins og hún birtist nú af hálfu stjórnarflokkanna, ætla menn að bæta á þjóðina upp undir 30 millj. á dag í nýjum erlendum lánum, hvern einasta dag allan ársins hring, virkan dag sem helgan. Þannig ætla fulltrúar ríkisstj., fjmrh. og bankavaldið undir umsjá hæstv. viðskrh., að fara til útlanda, sækja til útlanda 28 millj. kr. upp á hvern einasta dag allan ársins hring 1985. Svona hrikalegt er nú þetta dæmi. Það er skoðun okkar Alþfl.-manna að þetta megi ekki svo til ganga og það er í samræmi við þessi sjónarmið og með það að markmiði að erlendar lántökur, erlendar langtímaskuldir aukist ekki sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, sem þær brtt. eru fluttar sem ég hef hér vitnað til og sjá má á sérstöku þskj. Þessar brtt. fela það í sér að erlendum lántökum verði skorinn sá stakkur að þær verði tæpum milljarði eða 940 millj. kr. lægri en tillögur stjórnarflokkanna í fjh.- og viðskn. gera ráð fyrir. Nettólántökur erlendis yrðu samkvæmt þessum tillögum mínum 1660 millj. kr., en það er 36% lægri tala en í tillögum stjórnarflokkanna. Vitaskuld hefði maður gjarnan viljað ganga lengra, en með þessu móti verða þó erlendar lántökur næstum því óbreytt hlutfall af þjóðarframleiðslu á árinu 1985 miðað við árið 1984. En svigrúmið til lækkunar er vitaskuld takmarkað af því að það hafa þegar verið afgreidd fjárlög með verulegum halla og þessum halla verður að mæta og þess vegna hlýt ég í þessum tillögum mínum að ganga út frá því að fjárlögin fái að standa. Vitaskuld takmarkar það mjög svigrúmið til þess að draga frekar úr erlendum lántökum sem þó hefði verið mjög æskilegt. Það markmið að draga úr erlendum lántökum er ekki barasta vegna sjálfstæðis þjóðarinnar, er ekki barasta vegna þess að tölurnar séu orðnar svo háar, er ekki einasta vegna þess að greiðslubyrðin sé svo mikil, því á þessu máli eru margar hliðar. Lánsfjáröflunin, erlenda skuldasöfnunin er ein af lykilstærðunum í efnahagsbúskap okkar, í efnahagslífinu sjálfu. Ef þessar tillögur mínar yrðu samþykktar og sú stefnumörkun sem ég tel að nauðsynleg sé varðandi skammtímalánin, þ. e. að auka þau ekki um 2900 millj. heldur hið mesta um a. m. k. milljarðinum minna, þá mundi viðskiptahallinn ekki verða eins geigvænlegur og hann er hjá ríkisstj., þá mundi viðskiptahallinn verða 500–1000 millj. minni en gert er ráð fyrir í áformum ríkisstj. Í hennar áformum og áætlunum er gert ráð fyrir viðskiptahalla upp á 4500 millj. kr. Það er aukning á viðskiptahalla frá s. l. ári um um það bil 350 millj. ef ég man rétt. Samkvæmt þessum tillögum væri þróuninni líka snúið við í þessu efni og viðskiptahallinn mundi fara minnkandi og verða minni en hann var á árinu 1984 og lægra hlutfall af útflutningstekjum og lægra hlutfall af þjóðarframleiðslu en hann var á árinu 1984 í stað þess að fara vaxandi. Hann mundi ekki verða nema um 4% af vergri þjóðarframleiðslu eða innan við það. Það er líka önnur hlið á þessu máli sem ég vil vekja athygli á. Hver stjórnmálamaðurinn á fætur öðrum, hver hagfræðingurinn á fætur öðrum stendur upp og fordæmir þá miklu spennu sem sé hér í þjóðfélaginu, einkum á höfuðborgarsvæðinu, og það misvægi sem sé komið upp í efnahagslífinu. Allir fordæma þessa spennu. En ef þessar tillögur mínar yrðu samþykktar, þá mundi draga úr þessari spennu og það mundi hafa veruleg áhrif til þess að skapa aukið jafnvægi í efnahagslífinu og bæta skilyrði sjávarútvegsins til framleiðslu, sjávarútvegsins sem nú á í margþættum erfiðleikum, m. a. þeim að fá ekki fólk til þess að vinna í dýrustu pakkningar, sem þýðir það að útflutningsframleiðslan verður verðminni heldur en ella og það bitnar síðan á lífskjörum allrar þjóðarinnar og afkomu þjóðarbúsins. Líka af þessum ástæðum er nauðsynlegt að stíga það skref sem hér er gert ráð fyrir í þessum tillögum og hamla gegn og draga úr erlendum lántökum frekar en spenna og eyða eins og stjórnarflokkarnir gera. Á meðan stjórnarflokkarnir fylgja fram þessari stefnu sem felst í frv., eins og það liggur fyrir og eins og meiri hluti fjh.- og viðskn. vill ganga frá því, þá hafa þeir engan rétt til þess að kvarta undan því að það sé spenna í þjóðfélaginu, vegna þess að þeir hafa það í hendi sér hver þessi spenna er. Þeir hafa ákveðið samkvæmt þessu að hún skuli vera og þá geta þeir ekki undan henni kvartað. Þessar tillögur mínar gefa líka svigrúm til þess að bæta kjör vinnandi fólks vegna þess að með aðhaldi í fjárfestingu, sem er auðvitað það sem felst í þessum tillögum, eykst vitaskuld svigrúmið til kjarabóta hjá vinnandi fólki. Svigrúmið til þess að bæta við einkaneysluna eykst ef menn svo kjósa. Mig minnir að ýmsir hafi gefið yfirlýsingar um það, ekki bara úr stjórnarandstöðunni heldur líka úr stjórnarliðinu, að kjörin væru óbærileg og að það ætti ekki síst við um fólkið í fiskvinnslunni. Og menn hafi lýst vilja sínum til að bæta þessi kjör. Hvernig væri þá að skapa sér svigrúm til þeirra hluta frekar en að spenna hér allt þannig í fjárfestingu að það er allt of þröngt um til þess að bæta kjör fólksins í landinu? Röng fjárfesting hefur vafalaust rýrt lífskjör okkar á undanförnum árum. Það hafa margir tekið undir það að þessi ranga fjárfesting væri eitt af því sem stæði hagvexti á Íslandi fyrir þrifum og þar með kjarabótum. Nýlega var haldin ráðstefna á vegum landsmálafélagsins Varðar. Hún var haldin í Valhöll hinn 1. des. 1984 og hét „Fjárfestingar á Íslandi“. Á þessari ráðstefnu voru haldin ýmis gagnmerk erindi sem í sjálfu sér er ástæða til að benda á. M. a. hélt Ólafur Björnsson prófessor erindi á þessari ráðstefnu. Menn hafa sýnt þann myndarskap að gefa þessi erindi út í hefti sem ég trúi að hafi verið dreift til allra þm. Í þessu erindi prófessors Ólafs Björnssonar, þar sem hann fjallar um afleiðingar fjárfestingarmistaka, koma fram sjónarmið sem ég tel eðlilegt og rétt að vitna hér eilítið til, með leyfi hæstv. forseta. Ólafur Björnsson prófessor segir m. a. í þessu erindi sínu: „Þegar talað er um mistök í fjárfestingu getur slíkt haft tvenns konar merkingu. Annars vegar þá að skipting þjóðarframleiðslunnar milli neyslu og fjárlestingar sé röng, þannig að of mikið eða of lítið sé fjárfest og neysla þá að sama skapi of lítil eða mikil. Hins vegar getur verið átt við það, að sú fjárfesting sem á sér stað sé ekki svo hagkvæm sem æskilegt væri. Algengast mun að það sé síðari merkingin, sem í það er lögð, þegar talað er um mistök í fjárfestingunni. Hitt er þó í rauninni ekki síður mikilvægt fyrir efnahagslega velferð þjóðarinnar, að réttar ákvarðanir séu teknar um skiptingu þjóðarframleiðslunnar milli fjárfestingar og neyslu. Ákvarðanir um þetta. hvort heldur þær eru teknar af einstaklingum eða opinberum aðilum, byggjast á mati á því hvort mikilvægari sé fullnæging þarfa líðandi stundar eða framtíðarinnar. Ef gert er ráð fyrir því að öll framleiðsluöfl þjóðfélagsins séu nýtt verður fjárfesting, eða aukning framleiðslutækjanna alltaf á kostnað neyslunnar. Verður þá að meta það hvort sú framleiðsluaukning, sem fjárfestingin skapar skilyrði fyrir, sé verð þeirra fórna sem leiða af minni neyslu meðan á fjárfestingunni stendur. Hvað er vert að fórna miklu í þágu aukins hagvaxtar? Í fljótu bragði virðist e. t. v. sem svo, að því meiri sem fjárfestingin sé, því meiri verði hagvöxturinn og því betra. Ef betur er að gáð ætti þó að vera ljóst að þetta er fjarstæða, því að ef við hugsum okkur að öllum þjóðartekjunum væri ráðstafað til fjárfestingar, þá dæju allir úr hungri og það jafnvel þó eingöngu væri um skynsamlega fjárfestingu að ræða í þeirri merkingu, að hún skapaði skilyrði fyrir aukinni framleiðslu síðar.“ Síðan fjallar prófessor Ólafur Björnsson nokkuð um það, sem hann telur vera eðlilega viðmiðun og menn hafi sýnt fram á í þessum efnum og kemst að þeirri niðurstöðu að fjárfesting sé hér miklu meiri en eðlilegt sé að gera ráð fyrir í íslensku þjóðfélagi og reyndar, eins og kunnugt er, meiri að hlutfalli við þjóðarframleiðslu heldur en hjá flestum grannlöndum okkar. Hann bætir síðan við: „Ein af fleiri skýringum á þeim átökum á vinnumarkaðinum. sem hafa átt sér stað undanfarnar vikur.“ - þetta segir hann 1. des. s. l. -„er vafalaust sú, að fólk vill ekki bera þær byrðar sem hin mikla fjárfesting leggur því á herðar.“ Í framhaldi greinarinnar bendir hann líka á að mistökin séu í því fólgin að fjárfestingin hafi ekki skilað þeim arði sem nauðsynlegt sé. Þannig heldur prófessor Ólafur Björnsson því fram að ekki einasta sé fjárfestingin óeðlilega mikil heldur líka að hún skili ekki þeim arði sem eðlilegt sé. Að nákvæmlega sömu niðurstöðu kemst Vilhjálmur Egilsson, hagfræðingur Vinnuveitendasambandsins, í erindi sem hann flutti á þessari ráðstefnu og í erindi sem dr. Pétur Blöndal flutti á hinni sömu ráðstefnu er niðurstaðan hin sama, fjárfestingarmistök hafa verið okkur dýr. Þó það væri vissulega hollt að rekja þessi erindi frekar ætla ég að stilla mig um það að þessu sinni. En það er eitt sem ég hlýt að vekja sérstaka athygli á í sambandi við fjárfestingu og fjármögnun hennar. Það er vaxandi tilhneiging til þess að taka erlend lán í verkefni sem menn treysta sér ekki til að nota skattfé í. sem menn treysta sér ekki til að leggja skattá borgarana til að greiða. Með þessum hætti læðast fjárfestingarmistökin áfram í íslensku efnahagslífi. Og í þessu efni ber Alþingi ríka ábyrgð. Ég sagði áðan. herra forseti. að tillögur mínar gerðu ráð fyrir því að erlendar lántökur yrðu 940 millj. kr. lægri en meiri hlutinn gerir ráð fyrir. Í nál. er rakið hvernig þessi frávik eru. Ég ætla hér að rekja þessa lækkun í fáeinum atriðum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að lán ríkissjóðs vegna A- og B-hluta verði 96 millj. kr. lægri en gert er ráð fyrir í tillögum meiri hluta fjh.- og viðskn. Ég geri ráð fyrir því að í það verkefni sem hefur verið kallað vegna rannsóknarverkefna og nýrra atvinnugreina í landbúnaði verði upphæðin 70 millj. kr. lægri en í tillögum meiri hlutans. Það felur í sér að það framlag sem ætlað er til landbúnaðar sérstaklega verði ekki 60 millj. heldur verði það skorið niður og í annan stað að með tilliti til þess hversu langt er liðið á árið láti menn sér nægja 40 millj. til svonefndra rannsóknarverkefna. enda hafa reglurnar um það hvernig þessu fé eigi að verja ekki enn þá séð dagsins ljós. Ég geri líka ráð fyrir lækkun hjá Byggðasjóði um 26 millj. kr. af þeirri einföldu ástæðu að þegar menn standa frammi fyrir því að vinna það verk sem vinna þarf í því að draga úr erlendri skuldasöfnun þá kemur það auðvitað við alla. Og þeirra á meðal verður Byggðasjóður að vera. Ég geri jafnframt tillögur um það að hjá fyrirtækjum með eignaraðild ríkissjóðs verði lántökur lækkaðar um 294 millj. kr. frá því sem er í tillögum meiri hl. Mestu munar þar um Landsvirkjun þar sem ég geri ráð fyrir lækkun upp á 230 millj. kr. frá tillögum meiri hl. Vitaskuld þýðir það að Landsvirkjun verður að gera nýja samninga um þau verkefni sem eru í gangi. En ég tel að á meðan við getum ekki selt orkuna og meðan við höfum mikla umframgetu í raforkuframleiðslu þá sé með öllu ótækt að auka erlendar skuldir með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Við stöndum einfaldlega frammi fyrir því verkefni að við getum ekki tekið á okkur svona gífurlega vaxtabyrði og það verður að endursemja um þessar framkvæmdir og draga úr framkvæmdahraðanum. Menn geta spurt: Stendur hér á einhverjum ákveðnum áfanga hjá Landsvirkjun? Nei, það gerir það ekki. En áramót eru ekkert merkilegri dagur en einhver annar dagur í verktakastarfsemi. Og hér er um það að ræða að draga úr framkvæmdahraða og stilla hann af þannig að þessu markmiði verði náð. Ef hins vegar hv. þm. Birgi Ísl. Gunnarssyni og nefnd hans skyldi takast að selja raforku, þá tel ég að sé nægilegt svigrúm til þess að auka framkvæmdahraða, því að sú verksmiðja sem þá yrði selt til rís ekki á einni nóttu, hún er mörg ár í byggingu. Í annan stað geri ég ekki ráð fyrir neinum framlögum til grænfóðurverksmiðja. Þar munar um 24 millj. kr. Menn segja að þessar verksmiðjur hlaði upp birgðum, þær geti ekki selt vörur sínar. Þær verða þá að gera samkomulag sín í milli um verkaskiptingu. En við skulum ekki fara sömu leið með grænfóðurverksmiðjurnar og Áburðarverksmiðjuna. Hún er nánast sett á hausinn og henni stefnt í vandræði með erlendum lánum. Ég geri jafnframt ráð fyrir heldur lægri lántöku til þróunarfélagsins en gert er ráð fyrir í tillögum meiri hl. Þar skeikar um 40 millj. Ég geri ráð fyrir 150 millj. á sama tíma og meiri hl. gerir ráð fyrir 190 millj. Á hinn bóginn geri ég ráð fyrir að þessa lánsfjár verði aflað á innlendum markaði, enda tel ég að þegar um svo gott og þarft verk er að ræða sem þetta þróunarfélag er, sem á að verða hér til atvinnusköpunar, þá eigi menn að geta fengið innient fé til þeirra verka og það eigi að vera innlent fé. Þá er það hlutverk stjórnvalda að vekja þjóðina til vitundar um það að í þetta verkefni verði að afla innlends fjár. Afgangur tillagna minna varðar sjóðakerfið. Ég geri ráð fyrir heldur lægri framlagi til Stofnlánadeildar landbúnaðarins en gert er ráð fyrir í tillögum meiri hl. Þar skeikar 40 millj. kr. Ég geri ráð fyrir heldur lægra framlagi til Iðnlánasjóðs. Þar skeikar 190 millj. kr. Ég geri ráð fyrir 10 millj. lægra framlagi til Verslunarlánasjóðs og 10 millj. kr. lægra framlagi til Stofnlánadeildar samvinnufélaganna og til Sjávarútvegssjóðs 50 millj. kr. lægra og til Stofnlánadeildar vegna loðdýraræktar 50 millj. kr. lægra. Þetta er hugmynd að lánaúthlutun Framkvæmdasjóðs sem er 350 millj. kr. lægri en gert er ráð fyrir í tillögum meiri hl. Engu að síður mun Framkvæmdasjóður skv. þessum tillögum mínum hafa rúmlega 400 millj. kr. meira fé til ráðstöfunar en á lánsfjárlögum 1984 þannig að engu að síður er um að ræða frá árinu 1984 mjög verulega aukningu á framlögum til hinna ýmsu greina sem Framkvæmdasjóður leggur til. Árið 1984 voru þetta 1112 millj. kr. en skv. áætlun minni eru það 1532 millj. kr. Loks geri ég ráð fyrir að Útflutningslánasjóður láti sér nægja 70 millj. kr. í stað 120 millj. kr., en á síðasta ári var hann með langtum lægri tölu. Hér er um margföldun á framlagi að ræða sem ekki verður séður rökstuðningur fyrir. Þetta er meginefni tillagnanna. Hafi menn hug á að bera þær saman við frv. eins og það liggur fyrir deildinni, eins og Ed. gekk frá því, þá er slíkan samanburð einnig að finna í nál. mínu á þskj. 1171. Ég skal ekki rekja þann samanburð þó að ég teldi rétt að láta hann fylgja með með tilliti til þess að það er út frá þeirri gerð lánsfjárlánafrv. sem deildin vinnur. Ég hef í þessum tillögum mínum jafnframt gert ráð fyrir því að sá liður sem venjulega er nefndur Til atvinnufyrirtækja og var 1500 millj., þegar Ed. gekk frá honum, hækki í 1600 millj. Það er sama tillaga og meiri hl. nefndarinnar gerir og þá er tekið mið af nýjum upplýsingum sem varða lántökuáform þessara aðila. Þessu nál. fylgir jafnframt fskj. I sem sýnir heildaryfirlit yfir lántökur skv. þessum tillögum, sundurliðaðar erlendar og innlendar lántökur. Í fskj. II. er lánsúthlutun til opinberra aðila sundurliðuð með sama hætti og venjulega er gert í lánsfjáráætlun og í þriðja lagi er í fskj. III lánsfjáráætlun Framkvæmdasjóðs skv. þeim tillögum sem ég hef hér rakið. Ég hef nú, herra forseti, gert allnokkra grein fyrir þeim tillögum sem varða einstakar tölur í þeim lánsfjárlögum sem hér eru til umfjöllunar. Ég hef líka bent á fáein atriði sem fella rök að því að nauðsynlegt sé að það skref verði nú stigið að draga úr lántökum eftir því sem frekast er unnt eða a. m. k. að ná þeim áfanga sem ég geri hér ráð fyrir um það að erlend lán okkar vaxi ekki sem hlutfall af þjóðarframleiðslunni milli áranna 1984 og 1985. Það er það markmið sem sett hefur verið með þessum breytingum. En auk þessa, herra forseti, flyt ég tvær aðrar till. sem eru á sérstökum þskj. Á þskj. 1173 flyt ég till. ásamt Svavari Gestssyni. Sú till. gerir ráð fyrir sérstakri nýrri grein sem bætist við lánsfjárlögin. Þessi till. fjallar um það að fjmrh. fái heimild til þess að gefa út á árunum 1985 og 1986 verðtryggð ríkisskuldabréf, en án vaxta, sem nýta megi til þess að flýta verkáföngum sem gert hefur verið ráð fyrir að vinna síðar skv. vegáætlun. Gjalddagi bréfanna yrði á því ári sem verk það, sem fyrir var greitt, skyldi unnið skv. vegáætlun. Notkun þessarar heimildar er bundin því skilyrði að fengnar hafi verið tillögur frá Vegagerð ríkisins og samþykki fjárveitinganefndar. Þessi heimild er um allt að 150 millj. kr. og tekur bæði til áranna 1985 og 1986. Ég tel að með þessu ákvæði mundu skapast auknir möguleikar til þess að nýta slaka í verktakastarfsemi til þess að vinna að vegagerð. En verktökunum yrði hins vegar einungis greitt fyrir slík verk sem yrði flýtt með þessum skuldabréfum og þau yrðu að bjóða í verkin út frá því. Það má segja að hér sé í rauninni um að ræða nokkra útvíkkun á því fyrirkomulagi sem hefur viðgengist varðandi það að verktakar hafa flýtt verkum milli ára þótt greiðsla ríkissjóðs bærist ekki fyrr en síðar. Í öðru lagi er till. á þskj. 1174 um heimild til fjmrh. til að veita einfalda ríkisábyrgð vegna lána fiskeldisstöðva hjá Norræna fjárfestingarsjóðnum. Það er tillaga mín að lánsfjárlögin verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef hér rakið. Ég tel að með þeim hætti megi ná auknu jafnvægi í efnahagslífinu og stuðla að því að skapa sjávarútveginum þá um leið betri rekstrarstöðu. Við værum þá ekki að hætta efnahagslegu sjálfstæði okkar með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í tillögum meiri hl. og við værum að vinna að betri lífskjörum á Íslandi jafnframt því að auka svigrúm til kjarabóta með því að draga úr fjárfestingu. Vitna ég um þetta atriði m. a. til þess erindis sem Ólafur Björnsson prófessor hélt nýlega og ég rakti hér fyrr. Ég hef nú, herra forseti, rakið þessar tillögur allar og rökstuðning fyrir þeim. En ég vil að lokum geta þess varðandi tvær hinar síðari tillögur sem ég reifaði hér, varðandi ábyrgðarheimild vegna lántöku hjá Norræna fjárfestingarsjóðnum vegna lána sem fiskeldisstöðvar geta þar fengið, og eins varðandi heimild til að gefa út ríkisskuldabréf til þess að flýta verkáföngum í vegáætlun, að ég hyggst draga þessar tillögur til baka, eins og sagt er, til 3. umr.



Herra forseti. Iðnn. Nd. hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á orkulögum nr. 58/1967, með síðari breytingum. Frv. fjallar um tvö meginatriði. Annars vegar sé Orkustofnun sett stjórn, en um það hafa ekki verið ákvæði í lögum áður, heldur hefur stjórn starfað við Orkustofnun skv. sérstakri ákvörðun ráðh. Hitt meginatriðið er að iðnrh. sé heimilt að stofna hlutafélag til að markaðsfæra erlendis þá þekkingu sem Orkustofnun ræður yfir á sviði rannsókna, vinnslu og notkunar jarðhita, vatnsorkurannsókna og áætlunargerðar í orkumálum og á öðrum sviðum eftir því sem fært þykir. Eru nánari ákvæði í lagafrv. um hvernig að slíkri hlutafélagastofnun verði staðið. Nefndin hefur fjallað um þetta frv., eins og ég sagði áðan, og varð sammála um að leggja til að það verði samþykkt. Undir nál. rita Páll Pétursson, Guðrún Agnarsdóttir, Ingvar Gíslason, Friðrik Sophusson, Gunnar G. Schram, Hjörleifur Guttormsson og Birgir Ísl. Gunnarsson.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 107 frá 1973, um þörungavinnslu við Breiðafjörð. Iðnn. hefur haft frv. til meðferðar og leggur til að það verði samþykkt, en samstaða varð um málið í hv. Ed. Það hefur komið í ljós á síðustu vikum að félagið, sem um getur í 1. gr., þ. e. hlutafélag heimamanna, hefur verið stofnað. Hlutafé hefur verið safnað og sú söfnun stendur enn yfir. Það er ríkjandi áhugi heimamanna á því að halda þessari starfsemi áfram og nýta aðstæður á staðnum til annarrar starfsemi. Undir þetta rita allir nm. sem viðstaddir voru afgreiðslu málsins. Tveir þeirra hafa fyrirvara. Mér er kunnugt um að fyrirvari Páls Péturssonar, hv. þm. og formanns nefndarinnar, byggist á því að hann óttast að hér sé veikburða byggðarlag að reisa sér hurðarás um öxl. Hann virðist þannig líta í anda hinn vaska flokk vestfirska alþm. þegar þeir koma og krefjast þess að ríkið hlaupi undir bagga með verksmiðjunni. Þá hefur hv. þm. Hjörleifur Guttormsson einnig skrifað undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Það er alltaf gaman þegar heimaaðilar vilja taka að sér atvinnurekstur. En það sem er að hjá þessu fyrirtæki er fyrst og fremst það að markaðsfærsla og stjórnun eru of veikburða. Þetta fyrirtæki mun hvorki rísa undir sér né nafni nema því verði breytt. Það er ekki fyrirsjáanlegt og verður ekki séð, af því sem upplýst er um þetta mál, að sú grundvallarbreyting, sem nauðsynleg er til þess að fyrirtækið fái staðist, muni eiga sér stað með samþykkt þess lagafrv. sem hér er til umr. Þess vegna óttast ég það, herra forseti, að málið sé jafnóleyst og jafnerfitt þó þetta frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Frv. það sem hér er flutt var flutt í Ed. og hefur verið samþykkt þar. Það fjallar um breytingu á tryggingu vaxtabréfa sem veðdeild Búnaðarbanka Íslands gefur út. Í gildandi lögum er um að ræða þessar tryggingar: veðskuldabréf sem veðdeildin fær frá lántakendum, varasjóð veðdeildarinnar og ábyrgð ríkissjóðs. Þriðja ákvæðinu er breytt úr ábyrgð ríkissjóðs í ábyrgð Búnaðarbankans. Er það sambærilegt við það sem gerist hjá veðdeildum annarra banka. Þetta frv. er flutt sem samkomulagsfrv., samið og unnið af nefnd sem fjallaði um þessi mál og var undir forustu núverandi bankastjóra Búnaðarbankans Stefáns Pálssonar. Mér er enn fremur kunnugt um ábendingar frá bankastjórninni um aðrar breytingar í sambandi við lögin um veðdeildina. Það er ósk mín að sú nefnd sem fjallar um þessi mál skoði þær þannig að hægt væri að koma þeim breytingum fram við 2. umr. þessa máls sem ég á ekki von á að valdi neinum ágreiningi. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.