Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég er hér með smátilkynningu til hv. þingdeildarmanna. Útför Andrésar Eyjólfssonar fyrrv. alþm. fer fram frá Síðumúlakirkju í Borgarfirði í dag. Til heiðurs minningu þessa aldna fyrrv. þm. verður nú gert hlé á þingstörfum í eina klukkustund. Þessum fundi er frestað til kl. 3. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég verð að játa að ég hef ekki séð þessa breytingu fyrr en núna, þ.e. fyrri breytinguna á þskj. 918. Ég hef verið annars staðar á nefndarfundi síðan kl. 9 í morgun. Eins og nefndin í Nd. gekk frá frv. stóð í 5. gr.: "Siglingamálastofnun ríkisins skal skipt í deildir samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð. Heimilt er siglingamálastjóra að ráða trúnaðarmenn Siglingamálastofnunar utan höfuðborgarsvæðisins og ákveður ráðherra þeim þóknun að fengnum tillögum siglingamálastjóra." Breytingin sem hefur orðið á þessu er sú að ráðherra ræður annað starfsfólk stofnunarinnar að fengnum tillögum siglingamálastjóra. Það er að vísu ekki stórvægileg breyting, en ég hef ekki getað borið mig saman við aðra nefndarmenn. Síðari brtt. er við 6. gr. 5. málsgr. orðist svo: "Siglingamálastjóri situr fundi siglingamálaráðs ásamt þeim embættismönnum stofnunarinnar, sem hann telur ástæðu til eða ráðið óskar eftir, með málfrelsi og tillögurétti." Það verður að segjast eins og er að það var búið að ganga frá þessari till. í nefndinni en hún féll niður af einhverri ástæðu í vélritun og er þetta þess vegna raunar till. nefndarinnar.

Ég vil spyrja formann samgn. hvort hann hyggist kveðja nefndina saman til fundar nú.

Herra forseti. Ef enginn gerir athugasemd af þeim nefndarmönnum sem hér eru inni tel ég ekki ástæðu til þess.

Forseti lítur þá svo á að samgn. hafi ekkert við þessa breytingu að athuga sem gerð hefur verið í Ed.



Herra forseti. Haustið 1984 samþykkti ríkisstj. að í samráði við útflytjendur og samtök þeirra yrði hafist handa um heildarendurskoðun á útflutningsmálum og með hvaða hætti æskilegt væri að ríkisvaldið stæði að þeim málum. Hér var m.a. átt við hvort ekki væri rétt að ein og sama stofnunin, útflutningsmiðstöð, annaðist aðstoð við útflytjendur þar sem fulltrúar frá öllum greinum útflutningsins ættu aðild að ásamt fulltrúum ríkisvaldsins í sérstöku útflutningsráði. Viðskrh. ber samkvæmt réttarreglum um Stjórnarráð Íslands stjórnskipulega ábyrgð á utanríkisviðskiptum og skipaði fyrrv. viðskrh. nefnd til að athuga og gera tillögur um fyrirkomulag útflutningsmála og þá sérstaklega með hvaða hætti mætti efla samstarf útflytjenda og stjórnvalda á sviði útflutnings. Formaður nefndarinnar var skipaður Ólafur Davíðsson, framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda. Nefndin skilaði svo tillögum til mín í lok desembermánaðar og voru þær tillögur lagðar óbreyttar fyrir Ed. Alþingis, sem hefur haft þetta frv. nokkurn tíma til meðferðar, og þar var gerð á henni smávægileg breyting varðandi stjórn útflutningsráðs þannig að iðnrh. og sjútvrh. tilnefndu varamenn í stjórn útflutningsráðs og varð samkomulag um þá till. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessa ræðu ítarlegri, en legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Eins og þskj. 962 ber með sér leggur fjh.- og viðskn. Nd. til að frv. verði samþykkt. Undir þetta nál. rita Páll Pétursson, Friðrik Sophusson, Jón Baldvin Hannibalsson, Halldór Blöndal og Ólafur G. Einarsson.



Herra forseti. Ég er sammála því að nauðsynlegt er að eyða óvissu við innheimtu söluskatts í framhaldi af úrskurði ríkisskattanefndar 17. okt. 1985 sem eru aðalrökin fyrir flutningi frv. þessa. Hins vegar er ljóst að frv. þetta getur haft það í för með sér að fjmrh. ákveði að leggja söluskatt á innri þjónustu ríkisfyrirtækja, t.d. fyrirtækis eins og ríkisspítalanna svo að dæmi sé nefnt, en á vegum þeirra er um að ræða ýmsa starfsemi, þvottahús, mötuneyti o.fl., sem skv. orðanna hljóðan í þessum texta gæti orðið söluskattsskyld ef ákvæði 1. gr. frv. væru útfærð út í hörgul. Af þessum síðarnefndu ástæðum treysti ég mér ekki til að mæla með samþykkt frv. en mun ekki leggjast gegn því við meðferð málsins hér þar sem nauðsyn ber til að koma til móts við þau sjónarmið sem eru aðallega talin fram í grg. þess varðandi úrskurð ríkisskattanefndar frá 17. okt. 1985. En í tilefni af þessu, herra forseti, vil ég vekja athygli á því að í greininni er mjög rúm heimild fyrir fjmrh. til að setja reglur í þessu efni. Hún er satt að segja ótrúlega rúm. Þar stendur: "Ráðherra setur nánari reglur um hvaða eigin þjónusta og starfsemi falli hér undir og á hvaða verði hún skuli reiknuð." Það mun vera þannig samkvæmt lögum að ráðherra gæti eftir þessum texta ákveðið að hv. 2. þm. Norðurl. v. skuli borga söluskatt þegar hann gerir við dráttarvélar sínar.  Ég vil þess vegna í tilefni af þessu leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh, hvaða áform hann hefur uppi varðandi efnisatriði þeirrar reglugerðar sem gert er ráð fyrir í 1. gr. þessa frv. að hann setji. Fjmrh. (Þorsteinn Pálsson): Herra forseti. Vegna fsp. hv. 3. þm. Reykv. vil ég taka fram að það hafa engar ákvarðanir verið teknar sem lúta sérstaklega að skattlagningu á hv. 2. þm. Norðurl. v.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 3. þm. Reykv. vil ég taka fram að það hafa engar ákvarðanir verið teknar sem lúta sérstaklega að skattlagningu á hv. 2. þm. Norðurl. v.



Herra forseti. Það hafa fallið tveir hæstaréttardómar með stuttu millibili á þann veg að lög sett af Alþingi hafa ekki staðist stjórnarskrána. Það er ekki óeðlilegt undir þeim kringumstæðum að menn velti fyrir sér af og til þegar frumvörp koma hér fram hvort þau standist stjórnarskrána. Þegar það er eitt af grundvallaratriðum stjórnarskrárinnar að skattar séu lagðir á með lögum, en undantekningaratriði að það sé þannig frá því gengið að ráðherra hafi mjög rúmar túlkunarheimildir, þá hljóta menn að velta fyrir sér hvort nýafstaðinn dómur Hæstaréttar varðandi skattheimtu af þungaflutningabifreiðum eigi ekki að vera þinginu viss viðvörun í þeim efnum að gá örlítið að sér þegar þessi klásúla er sett í lög: Ráðherra má gera það sem honum sýnist. Þetta var sú stefna sem fór nánast inn í fyrsta frv. um stjórnun fiskveiða og það virðist vera sem fjh.- og viðskn. hafi gefist upp við að ganga þannig frá lögum sem þessum að réttur hins almenna manns eigi að byggjast á neinu öðru en túlkun ráðherra. Ég segi fyrir mig að mér finnst þetta léleg lagasmíð og mér finnast þetta dæmigerð vinnubrögð fyrir sérfræðinga í þjónustu ráðuneyta sem helst vilja ganga þannig frá lögum að innihaldið í þeim sé nánast ekkert annað en það: Ráðherra er heimilt að gera það sem honum sýnist. Og mér finnst það galli þegar lög eins og þessi koma fram og það liggur fyrir hæstaréttardómur á þann veg að menn þurfi að lýsa því yfir fyrir fram, ef þeir eigi að fá bætur fyrir yfirtroðslu framkvæmdavaldsins, að þeir áskilji sér allan rétt. Þá vaknar sú spurning hvort menn á næstu árum þurfi að staðaldri, ef þeir inna af hendi greiðslu t.d. á söluskatti, að taka skýrt fram að þeir áskilji sér allan rétt til að fá endurgreiðslu ef dómur Hæstaréttar félli þannig að lögin stæðust ekki. Ég vil ekki, herra forseti, tefja störf deildarinnar á þann veg að menn taki ekki efnislega afstöðu til þessa máls. Ég segi fyrir mig að miðað við þær forsendur sem ég hef getið hér um, að það hefur verið kveðinn upp af Hæstarétti dómur þann veg að það hljóti að vera miklum takmörkum háð hvað eðlilegt sé að skattheimta sé sett mikið inn í reglugerð í staðinn fyrir að hún eigi að vera í beinum lagakvæðum, þá hlýt ég að hika við að greiða atkvæði með frv. þar sem ekkert tillit er tekið til þessa dóms heldur vaðið áfram eftir sömu leikreglum.



Herra forseti. Ég er einn þeirra sem standa að því nál. sem hér er til umræðu ásamt frv. til l. sem er að finna á þskj. 742. Það hefur þegar verið rakinn aðdragandi þessa máls sem er fyrst og fremst sá að ríkisskattanefnd hefur viðurkennt að viðgerðarþjónusta ýmis annars vegar og starfsemi með lyftara hjá Eimskipafélagi Íslands sé ekki söluskattsskyld þjónusta innan fyrirtækisins. Til að koma í veg fyrir mikið tekjutap ríkissjóðs, sem mundi hljótast að því ef Hæstiréttur kæmist að sömu niðurstöðu og ríkisskattanefnd, er þetta frv. flutt. Ég held að það sé fyllilega tímabært að löggjafinn skýri betur þær reglur sem menn hafa talið að væru hér í gildi í söluskattslögunum. Sem dæmi má nefna að þegar annað skipafélag, Hafskip hf., hafði starfsemi í Reykjavíkurhöfn leigði Hafskip krana og varð að borga söluskatt af þeirri þjónustu, en Eimskipafélagið samkvæmt þessum úrskurði þarf ekki að greiða söluskatt af nákvæmlega sams konar þjónustu því að lyftarinn eða kraninn er í eigu Eimskipafélags Íslands. Mér er líka kunnugt um það sem atvinnurekanda í tómstundum að t.d. hjá frystihúsum þar sem starfandi eru bílaviðgerðarmenn þarf að telja fram til söluskatts þá vinnu sem þar fer fram við bílaviðgerðir. Það er að sjálfsögðu gert hjá þeim fyrirtækjum þar sem ég þekki til, en ég efast ekki um að það er ekki alls staðar sem slíkt gerist. Ég er viss um að í landbúnaði mun ekki vera tíundað þegar bændur gera við sínar vélar, stórar og smár, enda erum við þar kannske komin á mörk hins óframkvæmanlega. Ég tel að þetta frv., þótt samþykkt verði, leiði ekki til þess að lagður verði söluskattur á vinnu bænda, hvorki hv. 2. þm. Norðurl. v. né annarra, þegar þeir af sinni miklu kunnáttu í vélaviðgerðum leggjast undir sínar dráttarvélar og heybindivélar og gera við. Hérna er fyrst og fremst verið að ná til miklu stærri aðila sem hafa meiri þýðingu fyrir ríkissjóð. En ég stend hér upp aðallega vegna orða hv. 3. þm. Reykv. sem skoraði á hæstv. ráðh. að útbúa reglugerð á grundvelli þess lagaákvæðis sem hér er verið að fjalla um á þann veg að söluskattsskyldan næði ekki til ýmissa ríkisfyrirtækja, þar á meðal ríkisspítala. Sá sem hér stendur í ræðustól er formaður stjórnarnefndar ríkisspítala og hann skrifaði undir nál. m.a. í fullvissu þess að söluskattur verði lagður á starfsemi ríkisspítala, einkum og sér í lagi mötuneyti og þvottahús, vegna þess að aðeins með þeim hætti er hægt að ná fram jafnræði á milli þeirrar starfsemi sem fer fram innan stórfyrirtækjanna og hinna sem starfa utan við stórfyrirtækin. Ég vil nefna dæmi: Við sem störfum við ríkisspítala ákváðum á sínum tíma vegna bréfs sem við fengum frá heilbrrn. að bjóða út ákveðið mötuneyti innan ríkisspítalanna. Það var gert. Nú kemur í ljós að sá sem sér um þessa þjónustu fyrir ákveðinn þátt ríkisspítalastarfseminnar er krafinn söluskatts. Þá bresta forsendur fyrir frekari útboðum því að hjá þessu stórfyrirtæki er augljóslega hagkvæmara að bjóða ekki út. Betra er að ráða til sín starfsfólk og byggja húsnæði fremur en að versla við aðra aðila úti í bæ sem þó má telja og sýna fram á að selji sína þjónustu ódýrar en spítali mundi vera fær um að gera með sínu starfsfólki, einfaldlega vegna þess að ýmis sérhæfð fyrirtæki í þessum rekstri, þ.e. í framleiðslu á unnum matvörum, geta gert þetta betur, hafa til þess betri aðstöðu og kannske meiri leikni. Ég treysti því að með reglugerðarvaldið verði þannig farið að það komi í veg fyrir að ýmis fyrirtæki, bæði ríkisfyrirtæki og önnur fyrirtæki, ráði til sín menn til að stunda vinnu sem er söluskattsskyld annars staðar. Það er til dæmi um að eitt fyrirtæki sem er í opinberri eigu og rekur bíó í Reykjavík hafi ráðið til sín bólstrara til að bólstra sæti í bíóinu til að koma í veg fyrir að bíóið þurfi að greiða söluskatt. Þannig myndast auðvitað ójafnræði á milli starfsemi sem á sér stað í því kvikmyndahúsi og hjá öðrum sem þurfa að kaupa þjónustu annars staðar að. Það er líka nauðsynlegt að hafa í huga að ef Alþingi Íslendinga eða hæstv. fjmrh., sem hefur til þess heimild í lögunum, hver sem það verður í framtíðinni, vill fækka undanþágum sem nú eru, t.d. hjá ýmsum þjónustugreinum hjá háskólamenntuðum mönnum, t.d. hjá lögfræðingum, endurskoðendum eða verkfræðingum, þá hefur hæstv. fjmrh. heimild til að hverfa frá undanþágunum hvað varðar verkfræðinga og endurskoðendur. Reyndar er þetta lögbundið um lögfræðinga og lækna. Þetta er því aðeins hægt að gera ef það er sleginn sá varnagli, hafður sá fyrirvari, að sú starfsemi sem þá verður stunduð innan stórfyrirtækjanna, þegar þau ráða til sín lögfræðinga, endurskoðendur og verkfræðinga, verði söluskattsskyld á sama hátt og hjá þeim sem starfa úti í bæ, annars staðar en hjá þessum stóru fyrirtækjum. Það er af þessum ástæðum, herra forseti, og vegna orða hv. 3. þm. Reykv. sem ég tel nauðsynlegt að það komi fram að a.m.k. ég, sem skrifa undir þetta nál., ætlast til þess að hæstv. ráðh. fylgi eftir þeirri heimild til setningar á reglugerð sem kemur fram í þessu frv. til þess að jafnræði verði og sérhæfing geti aukist hjá íslenskum fyrirtækjum. Auðvitað er það rétt, sem fram hefur komið oft þegar þessi mál eru rædd, að ríkið ætti ekki að leggja söluskatt á sjálft sig því að það sé verið að borga þá á milli sömu vasa. Það hefur þó þá þýðingu að þegar niðurstöðutölur sjást er aðeins um samanburðargrundvöll að ræða, ef söluskattur er lagður á opinberu þjónustuna jafnt og einkaþjónustuna, og það verður enn fremur til þess að opinberir aðilar geta í ríkari mæli en hingað til sóst eftir þjónustu frá aðilum sem eru sérfræðingar á sínu sviði úti í bæ og kunna til verka og framkvæma verk oft með minni tilkostnaði en þegar ráða þarf sérstaka starfsmenn sem kannske hafa ekki nema tímabundin verkefni hjá opinberum fyrirtækjum. Þetta, herra forseti, tel ég nauðsynlegt að komi fram af minni hálfu.



Herra forseti. Ég bar fram ákveðna fsp. til hæstv. fjmrh. hér áðan varðandi ríkisstofnanir og ríkisfyrirtæki sem hann kaus að heyra ekki og svara ekki. Hins vegar hefur hv. 2. þm. Reykv., varaformaður Sjálfstfl., tekið ómakið af þeim félögum í þessu efni og lýst því yfir að varaformaðurinn samþykki frv. í trausti þess að það hafi það í för með sér að lagður verði söluskattur á þjónustu ríkisfyrirtækja, innan sama fyrirtækis. Ég vil segja það að taki hæstv. fjmrh. undir þessi sjónarmið hv. 2. þm. Reykv. þá mun ég fyrir mitt leyti greiða atkvæði á móti þessu frv. vegna þess að þar með er í rauninni verið að kollvarpa forsendum þess. Málið er kynnt hér í Ed. og Nd. með þeim rökum að hér sé verið að leiðrétta tiltekna hluti vegna úrskurðar sem fallinn er í ríkisskattanefnd vegna ákveðins stórfyrirtækis hér á landi. Hæstv. fjmrh. nefnir það aldrei nokkurn tímann að það eigi að fara að söluskattskylda þjónustu ríkisins við sjálft sig í framhaldi af þessu frv. Síðan heyrist það í fjh.- og viðskn. Nd. að formanni stjórnarnefndar ríkisspítalanna er alveg sérstakt kappsmál að nota þetta til að skattleggja þjónustu ríkisspítalanna við sjálfa sig. Ég fer hér upp og spyr hæstv. fjmrh. Hann svarar ekki þeirri spurningu. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að hann geri grein fyrir máli sínu með skýrari hætti en hann gerði hér áðan. Ég vil einnig í þessu sambandi benda á það, herra forseti, sem hv. þm. Ólafur Þórðarson minnti á hér áðan. Það er búið fyrir fáeinum dögum að setja hér lög til þess að skýra ákveðna hluti varðandi skattlagningu sem hefur verið framkvæmd með reglugerðum hér um árabil, í lögum um fjáröflun til vegagerðar. Með þessu ákvæði eins og það er núna er verið að opna skattlagningarsvigrúm fyrir fjmrh. sem samkvæmt síðustu ræðu er í rauninni víðara en nokkru sinni hefur verið. Og það er algerlega útilokað og kemur ekki til greina að Alþingi afgreiði mál með þessum hætti með nýjum víðtækum skattlagningarheimildum hér á síðustu sólarhringunum áður en þinginu er slitið. Þá eru menn að koma aftan að Alþingi, m.a. hv. Ed. sem afgreiddi málið á allt öðrum forsendum en þeim sem 2. þm. Reykv. var að rekja hér áðan. Þetta gengur auðvitað ekki. Hver er svo tilgangurinn sem hv. 2. þm. Reykv. var að rekja hér áðan? Af hverju skyldi hann nú vera að strekkja í þessu máli? Er það til að bæta þjónustu ríkisspítalanna, bæta matinn hjá sjúklingunum, koma við betra eftirliti með gæðum þess matar sem sjúklingar á ríkisspítölunum fá? Nei. Það er smámál. Það er smámál hjá formanni stjórnarnefndarinnar. Aðalatriðið fyrir honum er það að einkaaðilar úti í bæ geti farið að bjóða í þetta vegna þess, segir hann, að þeir séu sérhæfðir í framleiðslu á þessum vörum. Ég segi: Þetta er auðvitað fullkomið rugl vegna þess að þeir eru ekki sérhæfðir í framleiðslu á þeim vörum sem sjúklingar þurfa á að halda. Þeir eru það ekki. Eini aðilinn sem getur framleitt þær vörur með skikkanlegum hætti eru eldhús spítalanna sem hafa þjálfað sig í þessum efnum um langt árabil. Og að vera að reyna að smeygja inn með einhverjum túlkunaræfingum á síðustu stundu möguleikum fyrir einhverja vildarvini íhaldsins til þess að fara að framleiða mat ofan í sjúklinga hér í landinu, á síðustu stundu meðferðar málsins hér á hv. Alþingi, þvert ofan í það sem hefur verið sagt í Ed. um málið, það eru vinnubrögð sem ganga ekkert upp. Og það er alveg ástæðulaust að láta þessi vinnubrögð ganga hér fyrir sig. Þess vegna endurtek ég það sem ég sagði áðan, og það er eins gott að hæstv. fjmrh. geri hér grein fyrir sínu máli í framhaldi af ræðu síðasta ræðumanns, ég endurtek það sem ég sagði: Þetta mál rúllar ekkert hér í gegn í einhverjum rólegheitum ef menn ætla að fara að koma við svona æfingum á síðustu dögum þingsins. Það gengur ekkert upp. Menn hafa stytt mál sitt í ýmsum málum hér síðustu daga, menn hafa hleypt í gegn án framsöguræðna stjórnarfrv. hér í Nd., aftur og aftur, til þess að greiða fyrir þinghaldinu. Við höfum lagt áherslu á það og samið um að reyna að ljúka þingi á miðvikudaginn kemur. Svo eru menn með einhverjar æfingar til þess að þjóna tilteknum ofstækishópi í hægri kanti Sjálfstfl. núna á þessum úrslitadögum þingsins! Ég blæs á svona vinnubrögð, herra forseti, þau ganga ekki hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Svo sem fram kemur í frv. sjálfu og í framsögu með því þá var tilefni þess að þetta frv. var flutt úrskurður ríkisskattanefndar sem féll á síðasta ári og leiddi til þess að þeirri framkvæmd, sem verið hefur á skattlagningu eigin þjónustu, var stefnt í verulega tvísýnu. Og það hafa komið fram af hálfu hagsmunasamtaka í atvinnulífinu mjög ákveðnar kröfur þess efnis að skattaleg aðstaða fyrirtækja verði jöfnuð með ótvíræðri lagasetningu. Auðvitað gengur ekki að setja lög sem einungis lúta að Eimskipafélagi Íslands þó að úrskurðurinn, sem var tilefni þess að flytja þetta frv. hér inn á Alþingi, gengi um söluskatt á eigin þjónustu innan þess fyrirtækis. Lög verða að kveða á um almennar reglur og hér er það gert með mjög ótvíræðum hætti og fyrst og fremst til þess að koma í veg fyrir mismunun. Það getur verið á fleiri sviðum en varðandi vélavinnu þó að úrskurður ríkisskattanefndar hafi verið um þess konar vinnu. Heimildin verður að vera almenn og taka til fleiri atvinnugreina en þeirrar einnar sem varða beint tilefni lagasetningarinnar. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv., að það er ekki unnt að bera saman kostnað við rekstur innan fyrirtækja, hvort heldur það eru einkafyrirtæki eða ríkisfyrirtæki, nema að skattlagningin sé sú hin sama. Þess vegna eru þau sjónarmið mjög skýr og þetta frv. miðar að því einu að tryggja að eins sé farið með skattlagningu, hvort heldur hún er hluti af starfsemi stærra fyrirtækis, einkafyrirtækis, eða ríkisfyrirtækis, eða innan fyrirtækis sem hefur sérhæft sig í ákveðinni þjónustu. Að því er varðar þær vangaveltur, sem hér hafa komið fram, um valdframsal að því er varðar skattlagningu, þá skal ég fyllilega taka undir það að ástæða er til að gæta þess. En í þeim tilvikum þar sem dómar hafa fallið um að Alþingi hafi framselt vald í andstöðu við stjórnarskrána, þá hefur það lotið að því að um hefur verið að ræða framsal á skattlagningunni sjálfri. Það sem hér er lagt í vald ráðherra er að takmarka skattlagninguna í þeim tilvikum þar sem vafi getur leikið á. Og í grg. frv. er greinilega skýrt út hvað við er átt í þessu efni. Hér er tekið dæmi af því að skrifstofuþjónusta yrði ekki talin tilefni til skattlagningar þó að hún sé ekki nema hluti af þeirri starfsemi sem fram fer innan stærra fyrirtækis. Það er í tilvikum sem þessum, sem auðvitað geta verið fjölmörg og af ýmsu tagi, sem ráðherra er gefið vald til þess að takmarka skattlagninguna en ekki að færa hana út. Á þessu er reginmunur og ég geri ekki ráð fyrir því að Hæstiréttur kæmist að þeirri niðurstöðu að þess konar framsal valds til ráðherra yrði talið stangast á við ákvæði stjórnarskrárinnar.



Herra forseti. Ég held að það sé óþarfi að vera að gera því skóna að hæstv. fjmrh. fari að setja reglugerð sem óbúandi sé við. Ég er t.d. ekki til viðtals um að fara að borga söluskatt af viðgerðum sem ég eða mínir starfsmenn framkvæma á búvélum mínum heima á Höllustöðum. Fjmrh. setur að sjálfsögðu ekki reglugerðarákvæði sem gera þjóðarbúskapinn óskynsamlegan. Ég vil a.m.k. ekki að óreyndu ætla honum það. Ég er ekki sammála hv. 2. þm. Reykv. um það að veitingamenn úti í bæ búi til heppilegra fæði fyrir sjúklinga en gert er á sjúkrahúsunum og mér þykir nokkuð skjóta skökku við. Það hefur illa skipt um hv. 2. þm. Reykv. sem gengur nú upp í sérfræðingahagsmunagæslu en í gær var hann akkúrat að tala á móti einkarétti sérfræðinganna í umræðum um frv. um lögverndun á starfsheiti kennara. Það er víst ekki sama hver sérfræðingurinn er. Sérfræðingar, menntaðir kennarar eru að sjálfsögðu sérfróðir í að kenna eins og sérfróðir veitingamenn í að búa til mat. Ég tel eðlilegt að gera ríkisfyrirtækjum kleift að starfa með eðlilegum hætti. Ég tel eðlilegt að reynt sé að skapa þeim grundvöll til þess að starfa með hagkvæmum hætti og ég lít svo á að nefndin hafi alls ekki verið að krefja ráðherra um það að skattleggja eldhús ríkisspítalanna. Þvert á móti. Og það er ekki krafa mín né að ég held annarra nefndarmanna að fjmrn. sé að íþyngja ríkisfyrirtækjum sérstaklega. Ég held að það hljóti að vera einfalt að reikna út og bera saman hagkvæmni einstakra útboða, hvort heldur er með eða án söluskatts. Þetta hlýtur að vera reikningsdæmi sem unnt er að leysa. Ég held að það þýði ekki heldur að lögbjóða innheimtu skatta sem ómögulegt er að fylgjast með. Í mörgum tilfellum er mjög torvelt að fylgjast með hvort staðin eru skil á skatti. Það eru gildrur, sem hæstv. fjmrh. gæti fallið í við þessa reglugerðarsetningu, en ég sé ekki ástæðu til þess að vera á þessu stigi málsins sérstaklega að búast við því að hann falli í einhverja slíka.



Herra forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Norðurl. v. fyrir þær yfirlýsingar sem hann gaf hér áðan. Það er bersýnilegt að ef hæstv. fjmrh. fær að leggja söluskatt á þjónustu ríkisspítalanna t.d., þá væri ráðherrann að ganga í blóra við nefndina, eða meiri hluta hennar, og þá skoðun sem hv. 2. þm. Norðurl. v. lýsti hér fyrir hennar hönd og ég fagna því. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. sjái sóma sinn í að gæta þess vandlega að fara eftir þeim forsendum sem nefndarmenn að meiri hluta til hafa haft þegar þeir afgreiddu málið. Ég mun hins vegar, þar sem hér er um mjög opna heimild að ræða, ekki greiða atkvæði með þessu frv. en ekki leggjast gegn því, þar sem það er óhjákvæmilegt að eyða óvissu og koma í veg fyrir að ríkissjóður verði fyrir stórfelldu tekjutapi í framhaldi af þeim úrskurði ríkisskattanefndar sem nefndur hefur verið hér í þessari umræðu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að flytja hér langa ræðu. Ég ætla bara að lýsa því yfir að þær umræður sem hér hafa farið fram hafa í engu breytt minni afstöðu til þessa máls. Hv. 3. þm. Reykv. er ekki á nál. Hann mun ekki greiða atkvæði með þessu frv. og yfirlýsingar hans um það hvað felst í þessu frv. koma þess vegna málinu heldur lítið við og hann getur ekki talað fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar.

Það getur Páll Pétursson aftur á móti.

Hann er einn líka.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 934 um frv. til l. um fasteigna- og skipasölu. Allshn. hefur fjallað um málið og leggur til að það verði samþykkt óbreytt með þeim breytingum sem voru á frv. gerðar í Ed. Undir nál. skrifa Gunnar G. Schram, Guðrún Helgadóttir, Ólafur Þ. Þórðarson, Pálmi Jónsson og Friðjón Þórðarson.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að vekja athygli þingheims á brtt. varðandi þetta frv. til laga um fasteigna- og skipasölu eins og þær birtast hér á þskj. 906. Þessar brtt. eru tvær, við 6. gr. og við 14. gr. Það sem ég vil gera að umtalsefni eru brtt. við 14. gr. sem hljóða svo, seinni málsliður: "Honum [fasteignasala] er heimilt að áskilja sér þóknun fyrir tímabundna vinnu við tilraun til að selja fasteign eða skip." Og í 2. málsgr., þar er fyrst kveðið á um að ekki megi áskilja sér þóknun sem fari fram úr 2% af kaupverði, en síðan segir: "en rétt er fasteignasala að áskilja sér aukalega greiðslu fyrir útlagðan auglýsingakostnað enda hafi eign verið auglýst eftir beiðni eiganda." Síðan er áréttað: "Þóknun skal yfirleitt vera lægri ef makaskiptum er til að dreifa." Mínar athugasemdir eru þessar: Ég á bágt með að trúa því að það sé samhljóða brtt. þeirra ágætismanna sem sitja í allshn. að upp skuli taka þá reglu að fasteignasala skuli heimilt að áskilja sér þóknun fyrir tímabundna vinnu við tilraun til að selja fasteign eða skip. Fasteignasala er að sjálfsögðu áhættuviðskipti og mér finnst með öllu fráleitt að leiða inn í lög þá reglu að fasteignasala skuli heimilt að áskilja sér þóknun fyrir umsýslu, tíma eða fyrirhöfn vegna fasteignar sem hann ekki selur. Það á að vera þáttur í hans áhættu. Og sama máli finnst mér gegna að því er varðar auglýsingakostnað. Auglýsingakostnaður er einn meginþáttur í starfsemi fasteignasölu - og reyndar alkunna að fasteignasalar eru blómlegustu viðskiptavinir Morgunblaðsins og greiðslur þeirra fyrir auglýsingar vafalaust einn af máttarstólpum þess blaðs - það er partur af þeirri þjónustu sem þeir inna af hendi, partur af þeirra rekstrarkostnaði, partur af þeirrar rekstraráhættu. Og mér finnst með öllu fráleitt að leiða nú í lög að fyrir utan þá söluþóknun sem hefð og lög kveða á um, þá skuli fasteignasala heimilt að taka þennan kostnaðarlið og velta honum yfir á neytendur, og sér í lagi með öllu óviðunandi að honum skuli heimilað að áskilja sér þóknun fyrir sölu sem ekki fer fram. Ég trúi ekki öðru fyrr en ég tek á því en að þetta hafi með einhverjum hætti farið fram hjá nefndarmönnum því ég geri því ekki skóna að menn hafi orðið ásáttir um það einróma að þetta skuli í lög leiða.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 5. þm. Reykv. um ákvæði í 6. gr. frv. vildi ég gjarnan greina frá því að í núgildandi lögum um fasteignasölu, nr. 47/1938, er svohljóðandi ákvæði að finna í 6. gr. þeirra laga, sem er nákvæmlega sambærilegt því ákvæði sem er hér í frv. Ég vitna hér í núgildandi lög nr. 47/1938, 6. gr. Orðrétt segir þar: "Enn fremur getur fasteignasali áskilið sér aukalega greiðslu fyrir útlagðan auglýsingakostnað enda hafi eignin verið auglýst eftir sérstakri beiðni eiganda." Hér er sem sagt ekki um neinar breytingar að ræða frá núgildandi lögum að því er auglýsingakostnaðinn varðaði og sérstakar greiðslur fyrir hann. En hv. þm. gerði þetta atriði sérstaklega að umtalsefni. Varðandi hitt atriðið segir í 14. gr. orðrétt: "Honum er heimilt að áskilja sér þóknun fyrir tímabundna vinnu við tilraun til að selja fasteign eða skip." Má segja að nokkuð hliðstætt ákvæði sé í núgildandi lögum, þar sem segir í 6. gr. einnig, orðrétt: "Fasteignasala er þó heimilt að áskilja sér minnst 150 kr. fyrir aðstoð við sölu fasteignar." En hér er um viðbótarákvæði að ræða við ákvæðið um 2% söluþóknun af kaupverði eignar. Ég vildi aðeins vegna ummæla hv. 5. þm. Reykv. láta þessi atriði koma hér fram.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til l. um yfirtöku ríkisviðskiptabanka á eignum og skuldum Söfnunarsjóðs Íslands. Þetta mál er komið frá hv. Ed. og nefndin mælir einróma með því að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það frv. sem hér er til umræðu felur í sér heimild til þess að leyfa öðrum aðilum en Áfengis og tóbaksverslun ríkisins að framleiða áfenga drykki á Íslandi, en fram til þessa hefur Áfengis- og tóbaksverslunin ein haft leyfi til þess að framleiða hér áfenga drykki. Þetta hefur haft í för með sér að einstaklingar og fyrirtæki, sem áhuga hafa haft á að koma upp atvinnustarfsemi af þessu tagi, hafa ekki getað komið þeim áformum fram og eitt dæmi er um það að íslenskt fyrirtæki hefur orðið að setja upp framleiðslu af þessu tagi erlendis en hefur nú áhuga á að koma þessari framleiðslu heim og skapa atvinnutækifæri hér á Íslandi. Þetta frv. er flutt til þess að gera hér breytingu á. Það er ráð fyrir því gert í 1. gr. frv. að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins sé áfram heimilt að framleiða áfengi en jafnframt gert ráð fyrir því að fjmrh. sé heimilt að veita öðrum aðilum leyfi til að framleiða áfenga drykki, enda sé slík framleiðsla ætluð til útflutnings eða sölu í útsölum Áfengis- og tóbaksverslunarinnar. Ekki er þó gert ráð fyrir því að Áfengisverslunin sé skyldug til að selja áfengi sem framleitt er hér innanlands samkvæmt þessum heimildum. En samkvæmt greininni er gert ráð fyrir því að Áfengisversluninni sé heimilt að hafa samstarf við aðila sem fá leyfi til að framleiða áfengi hér innanlands og gerast eignaraðili að slíkum fyrirtækjum. Með þessu frv. er ekki stefnt að því að breyta á nokkurn veg einkarétti Áfengisverslunarinnar til þess að selja og dreifa áfengi né heldur að því er varðar innflutning á áfengi til landsins. Fyrst og fremst og eingöngu er verið að opna hér heimildir sem geta leitt til þess að hér skapist fleiri atvinnutækifæri og við getum framleitt þessa vöru til útflutnings og á þann veg bæði fjölgað störfum í iðnaði og aukið gjaldeyristekjur. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um efni frv. en legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að í þessu frv. felst alger stefnubreyting í þessum málum, þ.e. að Áfengisverslun ríkisins hefur einkaleyfi til að framleiða áfenga drykki. Þau rök, sem hæstv. fjmrh. hafði fyrir flutningi þessa frv., held ég að standist ekki vegna þess að ég held að ég muni það rétt að mér var tjáð það fyrir nokkrum vikum síðan að það hefði ekki verið farið fram á það við Áfengisverslun ríkisins að hún framleiddi fyrir þá aðila sem láta framleiða þetta úti í Bretlandi. Ég held að það væru mjög eðlileg vinnubrögð í þessu efni því að hér er verið að opna fyrir fjmrh. á hverjum tíma að veita ekki einungis þetta, heldur að veita slík leyfi eftir geðþótta. Hæstv. fjmrh. gat um það að þetta mundi auka atvinnu í landinu. Mundi það ekki gera það alveg nákvæmlega eins ef Áfengisverslunin tæki þetta að sér sem væri eðlilegast í þessu máli? Ég held að þessi rök falli alveg um sjálf sig. Það er líka rætt um það í grg. að þetta mundi skapa útflutningstekjur um 300 millj. Ég hef ekki trú á því að forstjóri Áfengisverslunar ríkisins, hinn ágæti maður Höskuldur Jónsson, geti ekki fengið jafngóða menn til þessara starfa eins og hver annar og að af þeim ástæðum ætti að rýra útflutningstekjur þjóðarinnar að það væri framleitt þar. En þetta er fyrst og fremst grundvallaratriði. Er Alþingi Íslendinga á árinu 1986 á þeirri skoðun að nauðsynlegt sé að gefa hæstv. fjmrh. heimild fyrir því að leyfa framleiðslu á áfengi eftir sínum geðþótta? Þetta er spurningin sem menn verða að velta fyrir sér og svara. Önnur rök fyrir þessu get ég ekki séð að séu tiltæk, þau falla um sjálf sig. Á síðustu dögum þessa þings hefur mér heyrst það á ráðamönnum hér að það væri annað þarfara að gera en að pexa um svona mál sem hafa enga þýðingu því að möguleikarnir eru fyrir hendi í núgildandi löggjöf ef mönnum sýnist svo. Allur málatilbúningur í kringum þetta frv. stenst ekki. Af þeim ástæðum held ég að við þurfum ekki að eyða tíma þingsins í að pexa um þetta mál. Ef þetta kemur til 2. umr. mun ég ræða þetta frv. frekar.



Herra forseti. Ég er að vísu ekki mjög fróður um atvinnuhætti þessarar þjóðar en þó þykir mér einsýnt að hér sé um iðnaðarframleiðslu að ræða og nota til þess útilokunaraðferðina að þetta muni ekki vera sjávarútvegur og þetta sé ekki hugsað sem landbúnaður, sem það gæti þó verið, þ.e. ef sykurrækt yrði upp tekin í landinu eða rabarbari notaður. En með vísan til þess að úrvinnsla landbúnaðarafurða telst til iðnaðar virðist einsýnt að hér sé um iðnaðarframleiðslu að ræða. Þar sem ég er ekki viss um að það breyti mjög þeim mönnum sem munu fjalla um málið hvort það fer til hv. viðskn. eða iðnn. þykir mér einsýnt að það geti ekki verið ástæðan. En ég legg eindregið til að málinu verði vísað til iðnn. þingsins. Frv. vísað til fjh.- og viðskn. með 19:4 atkv.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir 413. máli Ed. á þskj. 762, um þjóðarátak til byggingar þjóðarbókhlöðu. Þrátt fyrir góðan vilja og heitstrengingar um byggingu þjóðarbókhlöðu hafa mál staðið þannig að ekki var séð hvenær byggingu hennar lyki. Nú síðast við undirbúning fjárlaga fyrir árið 1986 var fjárveiting til bókhlöðunnar skert verulega svo að ekki þótti ástæða til annars en að fella hana alveg niður og leita nýrra leiða til að ljúka byggingunni á sem skemmstum tíma. Frv. það, sem liggur hér fyrir, gerir ráð fyrir því að byggingu þjóðarbókhlöðunnar ljúki á þremur næstu árum með tekjum af sérstökum eignarskatti sem rennur óskertur til byggingarsjóðs þjóðarbókhlöðu. Eignarskattsviðauki þessi er aðeins lítið brot af eignarskatti, sbr. 2. gr. þessa frv. Allt frá því á vordögum 1968 hefur bygging þjóðarbókhlöðu verið á dagskrá, en í bréfi dagsettu í mars 1969 til dr. Bjarna Benediktssonar forsrh. frá þjóðhátíðarnefnd 1974, segir að á fundum með þingflokkunum vorið 1968 hafi nefndarmenn orðið varir við mikinn stuðning þm. við byggingu þjóðarbókasafns. Ítrekaði nefndin síðar að þjóðarbókhlaða yrði væntanlega helsta gjöfin sem þjóðin færði sjálfri sér á 1100 ára afmæli byggðarinnar í landinu. Hinn 30. apríl 1970 samþykkti Alþingi síðan þáltill. um byggingu þjóðarbókhlöðu, svohljóðandi: "Alþingi ályktar að í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar skuli reist þjóðarbókhlaða er rúmi Landsbókasafn Íslands og Háskólabókasafn." Laugardaginn 28. jan. 1978 var fyrsta skóflustungan tekin að þjóðarbókhlöðunni. Vilhjálmur Hjálmarsson menntmrh. tók skóflustunguna að viðstöddum Geir Hallgrímssyni forsrh., byggingarnefnd bókhlöðunnar og fleiri gestum. Við þetta tækifæri og oftar var nefnd dagsetning þegar byggingu hússins átti að ljúka. Nefnt var árið 1982. Árið 1978 voru 340 þúsund bindi í Landsbókasafni og á annað hundrað þúsund bindi í Háskólabókasafni. Í hinni nýju bókhlöðu uppkominni er hægt að geyma eina milljón bóka. Frá upphafi þessa máls hefur verið litið svo á að þjóðarbókhlaða væri helsta gjöfin sem þjóðin gæti fært sjálfri sér á 1100 ára afmæli mannlífs og menningar í landinu. Þjóðarbókhlaðan er enn þjóðargjöf þótt komið sé fram yfir afmælið. Af þeim ástæðum er leitað til þjóðarinnar um lausn bókhlöðumálsins svo að það dragist ekki um ófyrirsjáanlegan tíma að þjóðin geti nýtt sér þessa gjöf. Ástæða þykir til að viðurkenna það sérstaka framlag sem frv. gerir ráð fyrir með því að láta fylgja hverju framlagi sérstaka viðurkenningu. Þar verður tekið fram um greitt fé hvers einstaklings til þjóðarbókhlöðunnar með það fyrir augum að hið góða framtak og handtak hvers og eins megi geymast innan fjölskyldna og ætta um ókomnar tíðir. Ég vil taka það sérstaklega fram að þessi hugmynd hefur mætt gagnrýni og andstöðu og í samstarfsflokki Sjálfstfl., Framsfl., er dregið mjög í efa að rétt sé að málum staðið með þessum hætti. Ég hlýt því að skjóta þessu fram sem hugmynd því að hún er eingöngu bundin við það að enginn verði afskiptur í þessu átaki. Auðvitað getum við ekki lagt skatta á öryrkja og ellilífeyrisþega, aldrað fólk eða ungmenni. En hugmynd okkar og mín var einvörðungu sú að allir gætu átt þess kost að taka þátt í þessu átaki þannig að enginn yrði afskiptur og með því móti að skattlagning, eins og þetta er, næði ekki til allra, þá gætu hinir, sem vildu rétta hönd fram til stuðnings þessu mikilsverða málefni, keypt sér skuldabréf eða viðurkenningarbréf upp á 1000 kr. t.a.m., eins og hugmyndin var, til þess að enginn þyrfti þess vegna að sitja auðum höndum þegar þetta mikilsverða málefni verður á dagskrá. En ég ítreka, og beini orðum mínum sérstaklega til formanns þingflokks Framsfl., honum hefur ekki þótt þetta skapfellileg aðferð, að mér er þetta ekki fast í hendi í framkvæmd ef frekari andmæli koma fram við hugmyndina. Frv. til að ljúka byggingu þjóðarbókhlöðu með sæmd og með samhentu átaki landsmanna er í samræmi við hugmyndir ágætra manna á Alþingi sem hrundu þessu máli af stað fyrir margt löngu og munu ekki hafa talið að tvo áratugi þyrfti til að Íslendingar gætu eignast sína þjóðargjöf. Þjóðarbókhlaðan er engin tildurbygging. Okkur er mikil nauðsyn á að sameina Landsbókasafn og Háskólabókasafn og koma að auki fyrir sérsöfnum vegna fræða okkar, menntunar og vísinda. Húsnæðismál tveggja fyrrgreindra bókasafna standa okkur fyrir þrifum, enda takmarkað hvað hægt er að auka bókakost þessara safna við núverandi aðstæður. Það er því komið að þeirri stund að ekki verður lengur unað því sinnuleysi sem ríkt hefur um byggingu þjóðarbókhlöðu. Með þjóðargjöf landsmanna tekst að ljúka á næstu þremur árum þessari byggingu, sem svo mjög er miðuð við brýnar þarfir okkar, og er að auki verðugt og sjálfsagt húsrými fyrir stóran hluta af þeirri menningu sem bundin er við bækur. Fjáröflun sú, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, felst í álagningu sérstaks eignarskatts í þrjú ár. Heildarfjárhæðin, sem tekur mið af kostnaðaráætlun um þær framkvæmdir sem eftir eru við byggingu þjóðarbókhlöðu, er áætluð 360 millj. kr. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til fjh.- og viðskn. enda þótt að sínu leyti ætti þetta erindi til menntmn. En þar sem þetta er að verulegu leyti skattlagning legg ég eigi að síður til að málinu verði vísað til fjh.- og viðskn. í hendur Páls Péturssonar hv. 2. þm. Norðurl. v., þar sem því verður vel fyrir komið, og að það verði einnig samþykkt að þessu máli verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir að vísa þessu frv. til okkar og yfirleitt fyrir að flytja þetta frv. og áhuga hans á því að hrinda á veg byggingu þjóðarbókhlöðunnar. Ég tek til máls út af grg. sem mér finnst að sumu leyti ófullkomin. Það er að sjálfsögðu mikilvæg vitneskja að þáv. forsrh. Geir Hallgrímsson var viðstaddur þegar þáv. menntmrh. Vilhjálmur Hjálmarsson tók fyrstu skóflustunguna en síðan gerðist fremur lítið nema að það var grafin hola. Það vantar nefnilega í frásögnina að hæstv. forseti deildarinnar byggði þessa bókhlöðu, þ.e. það sem af henni er til orðið. Ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens hafði byggingu þjóðarbókhlöðu á stefnuskrá sinni og í ráðherratíð hv. þm. Ingvars Gíslasonar var unnið af krafti við þessa byggingu á árunum 1980-1983. Þá er ekki getið um það í grg. að forseti Íslands lagði hornstein að þjóðarbókhlöðunni við hátíðlega athöfn 23. sept. 1981. En þann dag voru 75 ár liðin frá því að Hannes Hafstein lagði hornstein að Safnahúsinu við Hverfisgötu. Ég held að það sé tímabært að gera skynsamlega framkvæmdaáætlun og reyna að standa við hana. Um þessa áætlun þarf að ríkja eining ríkisstjórnar og Alþingis. Það er ekki verið að biðja um að allt annað sé látið sitja á hakanum. Það er ekki verið að taka ákvörðun um það með því að samþykkja þennan skatt. Ég held að það sé ekki vansalaust að láta þetta menningarmál sitja á hakanum. Það er of rík tilfinning hér á Alþingi að telja eftir það fé sem fer til menningarmála og ónotast út í allt sem kenna má til menningar. Þegar allt kemur til alls er íslensk menning það sem gefur þessari þjóð tilverurétt í samfélagi þjóða. Vegleg og virðuleg umhirða menningarverðmæta er þáttur í þessa. Ég styð þetta frv. úr því að hæstv. fjmrh. þarf ekki að nýta þennan skattstofn fyrir ríkissjóð. Ég vil gera athugasemd í framhaldi af því, sem hæstv. menntmrh. tók réttilega fram, að þegar frv. þetta var til umræðu í þingflokki Framsfl. var það krafa okkar að sú málsgr. í grg. yrði felld út sem hljóðar svo: "Ástæða þykir til að viðurkenna það sérstaka framlag sem frv. gerir ráð fyrir með því að láta fylgja hverju framlagi sérstaka viðurkenningu. Þar verður tekið fram um greitt fé hvers einstaklings til Þjóðarbókhlöðunnar með það fyrir augum að hið góða handtak hvers og eins megi geymast innan fjölskyldna og ætta um ókomnar tíðir." Ég er ekki að hafa á móti því að hæstv. menntmrh. láti af hendi viðurkenningu fyrir frjáls framlög sem innt kunna að verða af hendi til byggingar þessarar þjóðarbókhlöðu. En þegar málið var til meðferðar í þingflokki Framsfl. var það okkar krafa að þessi málsgr. yrði felld út úr grg. en fyrir einhver mistök fórst það fyrir en ákvörðun framsóknarmanna stendur. Það er fjarstæða að fara að gefa út einhver verðlaunaskjöl til að geyma innan fjölskyldna og ætta um ókomnar tíðir fyrir skil á skatti. Sú viðurkenning er ekki fyrir neitt "gott handtak" sérstaklega "hvers og eins" í þágu íslenskrar menningar heldur væri það viðurkenning fyrir að hafa átt eignir er námu einhverju tilteknu mati árið 1986, 1987 og 1988. Það er að mínum dómi ekki í sjálfu sér verðlauna virði. Það er að vísu rétt að til þess að geta látið rita veglega skinnbók þurftu menn að eiga marga kálfa forðum eða a.m.k. komast yfir mörg kálfskinn. Að öðru leyti hefur íslensk menning aldrei verið einkaeign ríkra manna sem betur fer. Ég styð þetta frv. og ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir ráðsnilld í þessu máli.



Herra forseti. Í einum af sínum þekkilegu blaðagreinum nú nýverið í Morgunblaðinu 17. apríl rifjar forseti vor upp forsögu þessa máls, sem er vægast sagt harmkvælasaga. Það er saga um stór loforð og litlar efndir, fögur fyrirheit en innistæðulausar ávísanir mestan part hingað til með þó einni meiri háttar undantekningu. Þá er um að ræða þær framkvæmdir sem urðu við að koma þessu húsi undir þak á menntamálaráðherraárum hæstv. forseta. Ekki ætla ég að staldra lengi við forsögu málsins, en það á skráða sögu til ársins 1956 eða 1957. Nefndir hafa verið skipaðar, þáltill. samþykktar, hátíðlegar yfirlýsingar gefnar um að í tilefni af stórafmælum þjóðarsögunnar skuli þjóðarbókhlaðan verða afmælisgjöf þjóðarinnar til sjálfrar sín. Þannig hefur þetta mál velkst í 35 ár og nú er svo komið að hæstv. menntmrh., nýtekinn við embætti, unir því ekki lengur og vill taka á sig rögg og lúka málinu með þriggja ára áætlun og leggur fram frv. hér til fjáröflunar um það mál. Í framhaldi af þessari forsögu vil ég í sem skemmstu máli lýsa því yfir að ég og mínir félagar í þingflokki Alþfl. viljum leggja okkur fram um að þessi vanefndakrónika verði ekki öllu lengri. Við tökum undir það, sem hér hefur verið sagt, að það er kominn tími til að Alþingi reki af sér slyðruorðið og standi við gefin fyrirheit og samþykktar þáltill. í þessu efni. Spurningin er hins vegar fremur sú, eins og reyndar kemur fram í grein hæstv. forseta, að það liggur ekki endilega á borðinu að menn séu allir sáttir við hugmyndir hæstv. menntmrh. um hvernig að málinu skyldi staðið. Í þessari blaðagrein segir forseti, með leyfi hans sjálfs: "Núverandi menntmrh. hefur sýnt áhuga á að koma þessu máli á hreyfingu á ný. Deila má um fjáröflunar hugmyndir hans og hvernig þar er að verki staðið. Mörgum sýnist að hugmyndir hans séu ekki líklegar til að sameina almenning og stjórnmálamenn um þetta mál eða auka skilning landsmanna á mikilvægi þess. Um það ætla ég ekki að dæma." Ég vil aðeins vekja athygli manna á því að hér er verið að leggja fram tillögur um fjáröflun sem fyrst koma til framkvæmda árið 1987 og væntanlega til þriggja ára, 1987, 1988 og 1989. Skv. því er ráðrúm fyrir hæstv. ráðh. og þann þingmeirihluta sem hér er að undirbúa sína tillögugerð um fj áröflun með öðrum hætti og ganga frá þeim með eðlilegum og þinglegum hætti fyrir afgreiðslu fjárlaga í haust án þess að þetta mál tefjist af þeim sökum frá því sem þegar er orðið. Ég vil leyfa mér að rifja það upp að við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1986 var flutt till. um fjáröflun til byggingar þjóðarbókhlöðu. Það var ein till. af þeim 74 sem við Alþýðuflokksmenn fluttum. 21. brtt. við fjárlög hljóðaði svo: "Við 4. gr., nýr liður, Þjóðarbókhlaða, 25 millj. kr." Ef þessi till. hefði verið samþykkt hefðu a.m.k. verið fjármunir til að undirbúa næsta áfanga nú þegar á þessu ári. En svo undarlega vill til að hæstv. menntmrh. og flokksbræður hans allir og reyndar allur stjórnarmeirihlutinn sýndi þessu máli ekki meiri skilning eða áhuga þá en svo að þessi till. var felld. Það þýðir ekki að svara því til að þetta hafi verið ónóg vegna þess að þessi till. fjallar ekki um neitt fyrr en árið 1987. Hún var vissulega nægileg - ef málið hefur legið í láginni á undanförnum árum eða í tíð forvera hæstv. menntmrh. - til að taka upp þráðinn og til að tryggja að undirbúningur málsins væri vel á veg kominn, þannig að hægt væri að taka til hendinni við framkvæmdir á árinu 1987 þegar rýmri fjárlagaheimildir lægju fyrir. En sá menntmrh., sem vill beita sér fyrir þessu, ætti væntanlega einnig að hafa skilning á því að ef við viljum fá aukið olnbogarými innan ramma fjárlaga til að leggja fram myndarlega til verklegra framkvæmda, ekki hvað síst við þarfar menningarlegar framkvæmdir eins og byggingu þjóðarbókhlöðu, þá þarf um leið að vera vilji fyrir því að færa til fé innan ramma fjárlaga og til þess er svigrúm. Við fluttum till. um bæði sparnað og niðurskurð, um nýja tekjuöflun sem gerði þetta kleift, og auðvitað er það hinn eðlilegi framgangsmáti. Það er þess vegna ekki úr sérlega sterkri taflstöðu sem hæstv. menntmrh. snýr sér t.d. til stjórnarandstæðinga, sem málinu eru velviljaðir, nú þegar hann er búinn að fella fyrir okkur till. um fjárveitingu til málsins, en kemur síðan að því verki loknu og fer fram á það að nú samþykkjum við auknar skattálögur til að verja fé til þessara framkvæmda sem hæstv. ráðh. sjálfur hafði fellt. Þá er á það að líta að hér er lögð fram till. um að skattstofninn, sem nýttur verður í þessu skyni, verði sérstakur eignarskattsauki. Það er kunnara en frá þurfi að segja að við jafnaðarmenn höfum í tvígang lagt fram till. um að sá skattstofn skuli nýttur og röksemdafærsla okkar fyrir því er kunn. Ég ætla ekkert að endurtaka þá röksemdafærslu hér. Seinast fluttum við þær till. við gerð seinustu fjárlaga, um sérstakan stigbreytilegan eignarskattsauka á stóreignir, einkum og sér í lagi félaga, þegar um er að ræða skuldlausan eignarskattsstofn af verulegum fjárhæðum. Skv. þeim till. okkar var um að ræða tekjustofn upp á hálft sjötta hundrað millj. kr. Það er líka kunnara en frá þurfi að segja að úr röðum þeirra sjálfstæðismanna hefur komið oft og tíðum hin harðasta andstaða við þessa skattlagningaraðferð. Sér í lagi minnist ég þess að formaður Sjálfstfl., hæstv. fjmrh., hefur hvað eftir annað haft allt á hornum sér um þennan skatt, talið hann skatta óréttlátastan og með öllu ólíðanlegan og komi ekki til greina út frá grundvallarsjónarmiðum sjálfstæðismanna að samþykkja hann. Enda er því haldið fram að hér sé um að ræða tvísköttun þó að þau rök standist ekki þegar við lítum til baka til þess með hvaða hætti eignamyndun hefur orðið hér í landi í skjóli óðaverðbólgu og neikvæðra vaxta á umliðnum árum.

Ég kom því samt fram.

Þar er einmitt komið mínu máli, hæstv. menntmrh., að það er ástæða til að fagna því út af fyrir sig, þeim sinnaskiptum sem nú hafa orðið í málflutningi sjálfstæðismanna. Þótt í litlu sé þýðir þessi till., sem ég skil svo að hafi farið í gegnum þingflokk Sjálfstfl., að Sjálfstfl. hafi hér með látið af andstöðu sinni við eignarskattsauka -  Í framhaldi af því vil ég taka fram að ef niðurstaðan verður sú eftir umfjöllun í nefnd að við þm. Alþfl. föllumst á þetta nú, ef hún verður sú, þá er það ekki hvað síst vegna þess að þar með teljum við að Sjálfstfl. hafi staðfest fylgi sitt við þessa skattlagningaraðferð og fallið frá allri andstöðu sinni við það að þessi skattstofn verði nýttur til þarfra mála. Þá á ég ekki hvað síst við t.d. að við höfum á þessu þingi flutt till. enn einu sinni um húsnæðismál þar sem er hugmyndin um kaupleiguíbúðir, þ.e. lausn á húsnæðisvanda láglaunafólks í landinu. Skv. þeim till. þarf að verja til Byggingarsjóðs verkamanna um 550 millj. kr. á þessu ári. Þar af er þegar gert ráð fyrir að í samkomulagi við lífeyrissjóðina sé varið 200 millj. kr. Þar vantar því á rúmlega 300 millj. kr. Við höfum hingað til lagt til að til þessara verkefna til að leysa húsnæðisvandann verði einmitt farin sú leið, sem hæstv. menntmrh. leggur hér til að því er varðar þjóðarbókhlöðu, þ.e. með eignarskattsauka. Ég vildi þá mega vænta þess af hæstv. menntmrh. að hann í framhaldi af þessum tillögum sínum styðji við bakið á okkur um það að þessi lausn verði einnig látin ganga til þess að leysa láglaunavandann og þar með skapist þá meiri samstaða meðal þingheims um að fara þessa leið. Herra forseti. Ég ætlaði ekki að svo stöddu að hafa um þetta fleiri orð. Ég árétta það að í ljósi sögu og eðlis þessa máls eru ég og mínir flokksbræður, það ég best veit, allir af vilja gerðir að greiða götu þess. Við viljum leggja menntmrh. lið við að reka slyðruorðið af Alþingi í þessu máli. Við höfum uppi vissar efasemdir um að þetta mál eitt verði leyst með því að nýta þennan tekjustofn. En þó kann það að vega þungt í okkar huga ef fyrir liggur að þar með láti Sjálfstfl. sem slíkur af andstöðu sinni við þessa skattlagningaraðferð sem við teljum réttláta og eðlilega miðað við aðstæður í íslenskum þjóðarbúskap. Þar með viljum við ganga út frá því sem gefnu að þeir láti þá af andstöðu sinni við það skattlagningarform þegar kemur að öðrum þörfum málum sem brýnt er að hrinda fram og stuðla að tekjujöfnun og félagslegu öryggi í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Ég hélt nú að formanni mínum væri ljóst hvaða afstöðu ég hefði haft í þessu máli. Hann þyrfti því ekki að tala hér í þeim dúr, að því er mig varðar, um afstöðuna til þessa máls. Ég þykist þó vita að ýmsum menningarfrömuðum hér í hv. deild líki ekki að einhver komi hér upp og andmæli þessu máli. Eigi að síður skal það nú gert. Það er ekki vegna andstöðu við þjóðarbókhlöðuna sem slíka. Hún er út af fyrir sig þarft fyrirtæki og hefði kannske löngu átt að vera búið að hrinda því í framkvæmd að koma henni upp. En það er fullt af öðrum fyrirtækjum í landinu, það er fullt af öðrum verkefnum sem þarf að vinna að ekkert síður en þjóðarbókhlöðunni og þarf peninga til. Ég er ekkert sannfærður um það - hvað sem hæstv. menntmrh. segir - að hæstv. fjmrh. sé að fallast á eignarskattinn. Mér þætti gaman að heyra hæstv. fjmrh. lýsa því yfir sem formann Sjálfstfl. að þeir væru hættir við fyrri stefnu að því er þessi mál varðar. Ég á eftir að sjá og heyra slíka yfirlýsingu og bið um hana frá hæstv. fjmrh., sé hann í grennd og heyri mál mitt eða lesi það einhvers staðar. Mér þykir þetta einkennileg málsmeðferð - og það kom hv. þm. Jón Baldvin hér inn á áðan - eftir það sem á undan er gengið, þó að ekki sé lengra síðan en í desembermánuði þegar hæstv. menntmrh. virðist hafa gengið fram í því að fella framlög til þjóðarbókhlöðu. Auðvitað getur mönnum yfirsést og menn eiga heimtingu á því að skipta um skoðun ef svo er, það er ekkert við því að segja nema gott. En mér þykir þetta einkennilegt líka vegna þess - ég vildi helst að hæstv. samgrh. færi ekki út alveg strax - mér þykir þetta einkennilegt og vildi gjarnan heyra skoðanir hæstv. samgrh. á því hvað honum finnist um þetta málefni. Finnst honum alveg sjálfsagt að láta 125 millj. á næstu þremur árum í þjóðarbókhlöðuframkvæmd þegar ástandið er eins og það er núna í hafnamálum, í flugmálum, í skólamálunum og svona mætti lengur telja upp. Að því er ég best veit fara um 20 millj. kr. í ár til framkvæmda í höfnum. Ég veit að hæstv. samgrh. er ekki ánægður með slíkt.

Það er miklu meira sem fer til framkvæmda.

Það er ekki framkvæmt fyrir meira, hitt var skuld. Hitt var skuld frá fyrri árum. Ég veit að hæstv. samgrh. er mjög óhress yfir þessum málum og ég botna ekkert í honum ef hann er stuðningsmaður að þessu frv. án þess að eitthvað meira eigi þá að fylgja með. Ef svo er vil ég gjarnan fá að heyra það: Á eitthvað meira að fylgja eftir með þessu máli til framkvæmda við aðra þætti í verkefnum? Það er fullt af skólum sem standa nánast auðir og ekki er hægt að starfrækja vegna fjármagnsleysis. Menn hefðu þegið að fá 125 millj. á ári næstu þrjú árin til viðbótar í vegamálin og menn hefðu þegið að fá það í flugmálin. Þannig mætti lengi telja upp. Ég er ekki þeirrar skoðunar að þetta mál eigi eitt og sér að taka út úr og láta það í forgangsröð, fyrir utan hitt að það er nægjanlegt að fjalla um framlög til þessa máls við afgreiðslu fjárlaga á hausti komanda. Það verður ekkert gert í framkvæmd fyrir þetta mál fyrr en á næsta ári, árinu 1987. Ég skil hæstv. menntmrh. afskaplega vel, jafnröskan mann og duglegan - hann vill láta verkin tala. En á þessu máli er hálfgerður flumbruháttur. Ég veit líka að hæstv. menntmrh. er mér sammála um að það er fjöldinn allur af öðrum mikilvægum málum sem þarf að taka inn í þessa mynd og þarf að hrinda í framkvæmd. Ég hygg að þetta mál, þó gott sé, geti beðið til afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1987. Ef menn hafa fleiri ráð til að framkvæma í öðrum málum vil ég gjarnan fá að heyra slíkt því að ég tel önnur mál nauðsynlegri. Þó að þetta mál sé nauðsynlegt tel ég önnur mál nauðsynlegri. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu máli við afgreiðslu.



Herra forseti. Ég er alveg himinlifandi yfir því að þessi sinnaskipti hafa orðið á Sjálfstfl. í sambandi við eignarskattinn. Við vorum að berjast í því í vetur að reyna að fá eitthvað í opinberar framkvæmdir. Við vorum að berjast í því að reyna að bjarga höfnum sem t.d. liggja undir skemmdum eða byggðarlögum sem eru algerlega í vandræðum vegna þess að hafnirnar eru þannig að þær geta ekki með neinu móti þjónað þörfinni. Ég ætla ekki að fara að telja þessar hafnir upp, þær eru svo margar. Það er blátt áfram neyðarástand sums staðar í hafnamálum út um allt land. Ég er því mjög feginn þessum sinnaskiptum því að það mátti ekki minnast á það í vetur við afgreiðslu fjárlaga að leggja á eignarskatt. En við framsóknarmenn lögðum þunga áherslu á að það yrði gert til að bjarga eitthvað þessum málum. Ég skal svo sannarlega styðja menntmrh. í þessu máli með því nú að auka þennan skatt. Ég legg til að þessi skattur verði a.m.k. tvöfaldaður á næsta ári og helmingurinn fari í að reyna að bjarga eitthvað þeim höfnum sem eru verst settar. Ég held að a.m.k. viti það allir landsbyggðarþingmenn - og ekki síður hæstv. menntmrh. en aðrir - hvernig ástandið er í þessum málum. Ég treysti því að hann taki mjög undir mína till. að þessu leyti. Hitt er annað mál að það kann að vera að það þyki betra að geyma þessi mál öll til haustsins. En það skal ekki standa á mér að greiða þessari till. atkvæði með þessu skilyrði þó.



Herra forseti. Ég þakka þær undirtektir sem þetta mál hefur fengið. Sérstaklega vil ég taka undir orð síðasta hv. ræðumanns, 3. þm. Norðurl. e., sem vakti athygli á máli sem er að verða þjáningarmál á okkur, hvernig hafið er að éta upp hafnirnar okkar hringinn í kringum landið, hafnir sem við leitum skjóls í og öll framfærsla okkar byggist á. Ekki mun ég af mér draga í fylgi við að ná vopnum í þessu mikilsverða máli. En eitt er í senn og líka það að við eigum hér byggingu vestur á Melum upp á 200 millj. kr., ónýtta, vannýtta, einskis virði fyrr en við ljúkum verkinu. Það liggur fyrir að Háskóli Íslands þarf og hlýtur að taka þátt í og vinna með atvinnulífinu í uppbyggingunni á næstu árum. Og heilinn í honum er í slíku bókasafni. Því er það að ekki kemur annað til greina, ef ég á að vera í þessu embætti sem nú gegni ég, en að sinna þessu og gegna þessu og lúka þessu sem þar liggur fyrir. Ég þakka undirtektir.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, eins og það liggur fyrir eftir afgreiðslu Ed. á málinu. Í frv. felst heimild til að leggja verðjöfnunargjald á innfluttar kartöflur. Þar sem það getur verið erfitt ef á sama tíma er verið með innlendar kartöflur og erlendar á miklu lægra verði þarf að hafa þarna heimild til verðjöfnunar. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Meginákvæði íslenskra laga um dráttarvexti er 5. gr. laga frá 1960 um bann við okri, dráttarvexti o.fl., sbr. lög frá 1965. Lög frá 1979, um stjórn efnahagsmála o.fl., hafa einnig að geyma ákvæði um dráttarvexti af verðtryggðum skuldbindingum, sbr. 39. gr. þeirra laga. Skv. þessum tveimur lagaákvæðum gildir sú meginregla hér á landi að Seðlabankinn ákveður dráttarvexti og gilda ákvarðanir bankans bæði innan og utan innlánsstofnana. Auk þessara lagaákvæða er að finna ýmis sérákvæði í lögum um dráttarvexti. Má þar einkum nefna lög um dómvexti, en þau lög gilda einungis um vexti af kröfum sem dómstólar dæma og þá aðeins fyrir tímabilið frá birtingardegi stefnu til greiðsludags kröfu. Í íslenskum rétti hafa lengi verið ákvæði um dráttarvexti, en fyrstu raunverulegu ákvæðin er sennilega að finna í tilskipun frá 1859 um leiguburð af peningum o.fl. Þetta ákvæði tilskipunar gilti áfram sem hin almenna regla um dráttarvexti þar til tilskipunin var afnumin 1933, en þau lög hétu "Lög um bann við okri, dráttarvexti o.fl." Ákvæði þessara laga um dráttarvexti hélst óbreytt til ársins 1965, er lögtekin var breyting á ákvæði 5. gr. laganna frá 1960. Það ákvæði hefur nú að geyma meginreglu íslenskra laga um dráttarvexti. Á liðnum árum hafa ýmis atriði valdið vafa og jafnvel deilum varðandi dráttarvexti. Má þar nefna hæð dráttarvaxta, en í lögum er t.d. ekki nein ákvæði um það við hvað Seðlabanki Íslands skuli miða dráttarvaxtaákvarðanir sínar og hafa ákvarðanir bankans borið þess merki að mismunandi sjónarmið hafa ráðið ríkjum frá einum tíma til annars. Þess ber þó að geta að ákveðnar umbætur hafa orðið í þessu efni að undanförnu. Það orkar jafnframt tvímælis að gera mun á því eftir tegundum krafna hversu háir dráttarvextir falli á kröfu. Einnig vantar reglur um margvísleg álitamál sem risið geta varðandi upphafstíma dráttarvaxta, svo og reglur um dráttarvexti að því er varðar kröfur í erlendri mynt. M.a. með hliðsjón af þessum atriðum er nauðsynlegt að setja lagareglur um dráttarvexti og eru settar fram í þessu frv. tillögur að slíkum lagareglum. Frv. er samið að Benedikt Sigurjónssyni fyrrv. hæstaréttardómara, og Viðari Má Matthíassyni hdl. í náinni samvinnu við starfsmenn viðskrn. og Seðlabanka. Við samningu frv. var nokkur hliðsjón höfð af frv. til laga um verðgildisbætur og dráttarvexti sem samið var af Jóni Steinari Gunnlaugssyni og Baldri Guðlaugssyni hæstaréttarlögmönnum. Jafnframt var litið til erlends réttar á þessu sviði, einkum danskra laga um dráttarvexti. Ég ætla ekki að fara yfir einstakar greinar frv. þó að það hefði að mörgu leyti verið full þörf á því. En í lokaákvæði frv. er gert ráð fyrir að felld verði úr gildi 5. gr. laga nr. 58/1960, um bann við okri, dráttarvexti o.fl., sbr. lög nr. 71/1965 um breytingu á þeim lögum. Jafnframt er gert ráð fyrir að lög um dómvexti verði felld úr gildi. Þá verður einnig nauðsynlegt að breyta ýmsum öðrum lögum þegar frv. þetta hlýtur samþykki Alþingis. Hér er um að ræða lög um lausafjárkaup, víxillög, tékkalög, lög um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda og lög um vátryggingarsamninga. Er þess að vænta að á næsta þingi verði þessi frv. lögð fram í samvinnu við hlutaðeigandi fagráðuneyti. Herra forseti. Ég hef aðeins lítillega farið yfir þetta frv. sem hér er lagt fram. Mér er ljóst að til þess vinnst ekki tími að afgreiða það á þessu þingi en í samvinnu við formann fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar lagði ég á það áherslu að frv. færi hér í gegnum 1. umr. þannig að nefndin gæti sent það til umsagnar nú í sumar og tekið þá mið af því þegar ákvörðun verður tekin um framlagningu málsins að hausti. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.