Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Áður en gengið er til dagskrár skal fram tekið að það verður settur hér annar fundur í dag til þess að á dagskrá megi koma mál frá Ed. sem væntanleg eru um Seðlabanka, viðskiptabanka og sparisjóði, og eins til þess að fram geti farið 3. umr. um lánsfjárlög og vaxtalög eins og fulltrúum flokkanna hefur verið kynnt. Þingmenn verða því að vera viðbúnir atkvæðagreiðslum annað veifið í dag og þess vegna líka að fundir geti verið fram eftir degi eða fram á kvöld, ef nauðsyn ber til, til þess að ljúka þeim málum sem hugmyndin er að ljúka hér í dag.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Á þskj. 636 liggur fyrir álit meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til lánsfjárlaga. Nefndin hefur fjallað um frv. og leggur meiri hl. til að það verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Til viðræðna við nefndina um frv. komu eftirtaldir: Halldór Árnason frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun, Þórður Friðjónsson frá Þjóðhagsstofnun, Jóhann Már Maríusson og Örn Marinósson frá Landsvirkjun, Gunnlaugur Sigmundsson og Jón Atli Kristjánsson frá Þróunarfélagi Íslands, Guðmundur B. Ólafsson frá Framkvæmdasjóði, Hinrik Greipsson frá Fiskveiðasjóði og Bjarni Bragi Jónsson og Jakob Gunnarsson frá Seðlabanka Íslands. Undir þetta rita hinn 16. mars 1989 Páll Pétursson, Ragnar Arnalds, Árni Gunnarsson og Guðmundur G. Þórarinsson. Á þskj. 637 liggja fyrir fjórar brtt. við þetta frv. en því miður eru þær ekki í endanlegu formi á þessu þskj. og það er verið að prenta það upp og því verður dreift innan skamms til deildarmanna. Fyrsta brtt. lýtur að því að heimild sé opnuð fyrir Siglufjarðarkaupstað að skuldbreyta allt að 50 millj. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Að sjálfsögðu yrði það að gerast að höfðu samráði við fjvn. og eftir að Siglufjarðarkaupstaður hefði lagt fram fullnægjandi endurgreiðsluáætlun á þessu láni. Varðandi 2. og 3. brtt. á þskj. 637 er enn fremur ætlast til að fjmrh. hafi samráð við fjvn. og verður dreift brtt. og orðalagsbreytingu þar að lútandi, en þessar greinar báðar eru heimildir handa fjmrh. til þess að ganga frá ógreiddum framlögum til jarðræktarframkvæmda og búfjárræktar frá árinu 1988 í samræmi við þann fyrirvara eða yfirlýsingu sem landbrh. gaf við fjárlagaumræðu fyrr í vetur. Fjórða brtt. er um það að fjmrh. sé fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að höfðu samráði við fjvn. Alþingis að semja við Þormóð ramma hf. um ráðstafanir til að bæta fjárhag fyrirtækisins. Þetta eru brtt. og vonast ég eftir að innan örfárra mínútna verði dreift hér breyttu þskj. með þeim texta sem gengið verður til atkvæða um.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Frv. til lánsfjárlaga var lagt fram á Alþingi 11. nóv. í haust í Ed. og var tekið til umræðu 23. nóv. Nál. frá fjh.- og viðskn. Ed. var afgreitt 17. febr. og málið afgreitt út úr Ed. þann dag og því vísað til Nd. Þar var því vísað til fjh.- og viðskn. 17. febr. og hélt nefndin fimm fundi um frv. til lánsfjárlaga og var mjög gengið á eftir nefndarmönnum að hraða sem mest afgreiðslu málsins og minnt á að það hefði fengið allítarlega meðferð í hv. Ed. Ég fyrir mitt leyti vildi ekki á nokkurn hátt annað en greiða fyrir framgangi málsins þó að margar upplýsingar vantaði og það varð því að ráði að þó að frv. yrði afgreitt frá nefndinni 8. mars þá fengju þeir nefndarmenn sem þess óskuðu einhvern tíma til þess að afla frekari upplýsinga frá stjórnvöldum. Þingflokkur Sjálfstfl. leitaði til fjmrh. um það að fá upplýsingar frá þeim ráðuneytismönnum varðandi ýmis atriði sem snerta frv. og komu þeir til fundar við okkur nokkra þingmenn og formann Sjálfstfl. þar sem við lögðum ákveðnar spurningar fyrir. Sömuleiðis voru fulltrúar frá Seðlabanka á þeim fundi og í framhaldi af því fengum við ítarlegar og góðar upplýsingar og svör við flestum okkar spurningum, eftir því sem hægt var á svo skömmum tíma. Fyrir það ber að þakka, bæði fjmrn., Fjárlaga- og hagsýslustofnun, Seðlabanka, Þjóðhagsstofnun og þeim öðrum sem til var leitað. En á því átti ég ekki von að það liðu 13 dagar frá því að nefndin afgreiddi málið þar til það er nú tekið hér fyrir til 2. umr. í hv. þingdeild. Það sýnir að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki haft hraðan á við afgreiðslu þessa máls eða stuðningslið hennar, enda má segja að það sé nú tvístrað tvist og bast, ekki eingöngu hér í þingsölum heldur einnig um gjörvalla álfuna og jafnvel í aðrar álfur og því er erfitt að ná því liði saman. Sennilega er þetta eina þjóðþing veraldar sem leggur niður störf í rúma viku vegna þess að allmargir þingmenn þess þurfa að sækja annað þing þó það sé Norðurlandaþing. Ég held að það eigi að vera metnaður þingsins og allra þingmanna að slíkt endurtaki sig ekki. Annaðhvort er þetta þing starfandi eða það er ekki starfandi. Það er ekki hægt að gera slík frávik frá þingstörfum eins og skeði hér. Við í 1. minni hl. fjh.- og viðskn., sem er auk mín hv. þm. Ingi Björn Albertsson, höfum lagt fram nokkuð ítarlegt nál. um lánsfjárlögin þar sem við rifjum upp ýmislegt það sem á dagana hefur drifið, bæði frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum og sömuleiðis er rifjað upp ástand og horfur áður. Ég tel að það sé nauðsynlegt að gera sér nokkra grein fyrir því hvað hefur verið að gerast og er að gerast í sambandi við efnahagsmál og eiginlega gang þjóðmála þegar nú eru senn sex mánuðir liðnir af valdatíma þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Frá því í byrjun október sl. hefur framfærsluvísitalan hækkað um 6,3%. Þar af hefur hækkun verið um 6% frá því í byrjun desember. Helstu ástæður hækkunar vísitölunnar eru þessar: Hækkun á innflutningsgjaldi bíla olli 7--8% hækkun á útsöluverði þeirra. Bensín hækkaði um 12% 2. jan. Hækkun vörugjalds um áramótin hefur hækkað verð á innfluttum og innlendum vörum, m.a. á matvælum. Gengisfelling um 5% í byrjun janúar og 2,5% í febrúar hafa haft áhrif til hækkunar á vöruverði. Nú nýverið hefur áfengi hækkað um tæp 13%, tóbak um rúm 15%, gjaldskrár opinberra stofnana hafa hækkað mikið, afnotagjöld Ríkisútvarpsins hækkuðu um rúm 28%, fargjöld með strætisvögnum um 25%, rafmagn og hiti um 6,8%, landbúnaðarvörur hækkuðu um 5--10% um sl. mánaðamót, gjaldskrár leigubíla hafa hækkað um 8% og hjá Verðlagsráði eru erindi um 13% hækkun á skipa- og farmgjöldum og 20% hækkun á innanlandsflugi. Þetta er aðeins lítið sýnishorn af öllu því sem við blasir í verðlagsmálum nú á þessum degi. Það eru fjölmörg önnur erindi sem fyrir liggja um hækkanabeiðnir. Allt kemur þetta á eftir þeirri verðstöðvun sem hér hefur átt sér stað og það má segja að flest hafi hækkað. Því miður verður maður að segja það eins og er að flestar hækkanir eru hæstv. ríkisstjórn að kenna. Hún fór út í það í desembermánuði sl. að gera fjölmargar skattahækkanir sem koma illa niður á almenningi í hækkuðu vöruverði. Hún fór af stað þegar þjóðin hafði tekið mjög vel verðstöðvun í langan tíma og stöðvun launa eða bindingu launa, en ríkisstjórnin reið á vaðið og hóf sína hækkunaröldu sem við erum nú að súpa seyðið af. Í hvert skipti sem einhver ráðherra talar um gengi, þá talar hann alltaf um fastgengisstefnu eins og það sé eitthvert trúaratriði að gengi erlendra gjaldmiðla eigi að vera það sama. En þrátt fyrir þessar yfirlýsingar ráðherra um að hér verði ekki hvikað frá fastgengisstefnu og erlendur gjaldmiðill verði skráður á sama verði og var, þá hafa orðið hvorki meira né minna en þrjár gengisfellingar á þessum sama tíma þrátt fyrir þessar hörðu og ákveðnu yfirlýsingar hæstv. ráðherra. Þannig hefur Bandaríkjadollar hækkað miðað við kaupgengi úr 48.140 í 52.700 eða um 9,472%. Sterlingspundið hefur hækkað á sama tíma um 11,620%, Kanadadollar um 11,916%, spænski pesetinn hefur hækkað um 17,227% og þannig mætti lengi telja. Þetta hefur verið sú gengisstefna sem hefur verið lýst að væri óumbreytanleg og mætti á engan hátt hreyfa, það væri föst ákveðin stefna ríkisstjórnarinnar. En þrátt fyrir allar yfirlýsingar hefur verið gripið til þess að breyta gengi krónunnar. Í sjálfu sér er ég ekki að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir að breyta skráðu gengi krónunnar. En ég er að gagnrýna það að á sama tíma og hún er að gera þetta hvað eftir annað eða beina tilmælum og fyrirskipunum til Seðlabankans um að breyta gengi krónunnar, þá er alltaf verið að gefa yfirlýsingar um það að ekki verði beitt neinni gengislækkun í þessu landi á meðan ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju situr að völdum. Það er þetta sem er orðið óþolandi og fólkið skilur ekki. Við spurðum seðlabankamenn að því hver áætlun væri um ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna 1988 og 1989 og sömuleiðis um þróun skuldabréfakaupa lífeyrissjóðanna af Húsnæðisstofnun ríkisins fyrstu mánuði þessa árs. Í svari bankans kemur fram að í greinargerðinnni frá 9. des., sem send var hv. fjh.- og viðskn. Ed., var gerð grein fyrir endurskoðaðri áætlun um ráðstöfunarfé lífeyrissjóða 1988 og þessa árs ásamt yfirliti um ráðstöfunarfé á tímabilinu 1983--1989. Endurskoðunin tók mið af nýjum upplýsingum annars vegar og reikningum lífeyrissjóða og dekkri horfum um launa- og tekjuþróun. Niðurstöður voru þær að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna var talið verða 13,4 milljarðar á árinu 1988 í stað 12,7 milljarða í eldri áætlun. Þetta var byggt á upplýsingum úr úrtaki sjóða fyrir fyrstu níu mánuði ársins 1988. Hins vegar var áætlunin fyrir árið 1989 lækkuð úr 16,9 milljörðum í 16,1 milljarð og var þar tekið mið af nýlegum upplýsingum um atvinnu- og tekjuþróun, m.a. minnkun yfirvinnu og styttingu vinnutíma. Nú liggja fyrir upplýsingar um þróun ráðstöfunarfjár 18 lífeyrissjóða á sl. ári. Þessir sjóðir ná yfir um 50--60% af ráðstöfunarfé sjóðanna miðað við árið 1987. Þessar upplýsingar benda til þess að hin endurskoðaða áætlun fyrir 1988 sé nærri lagi og frekar í lægri kantinum ef eitthvað er. Það virðist ekki ástæða til að endurskoða ofangreinda áætlun um ráðstöfunarrétt lífeyrissjóða fyrir árið 1989 og vísast til meðfylgjandi greinargerðar frá 9. des., sem ég áður gat um, um forsendur m.a. varðandi tekjuþróun. Rétt er þó að benda á að áætlunin byggir á sömu verðlagsforsendum og samþykkt fjárlög en ætla má að gengisbreytingar að undanförnu hafi einhver áhrif til hækkunar verðlags á þessu ári umfram það sem reiknað er með í fjárlögum. Þessi fyrirvari á að líkindum við allar þessar áætlanir, þ.e. fjárlög og lánsfjáráætlun. Samkvæmt upplýsingum Húsnæðisstofnunar ríkisins námu skuldabréfakaup lífeyrissjóðanna í janúar og febrúar sl. 670 millj. kr., þar af 170 millj. kr. í febrúarmánuði. Áætlað hafði verið að þau næmu um 1470 millj. kr. samtals þessa tvo mánuði, þar af 735 millj. kr. í febrúar, en þau urðu ekki nema 170 millj. Menn spyrja: Hvernig stendur á þessu? Svarið er það að fjmrn. og fjmrh. eiga í stríði við lífeyrissjóðina í landinu og það kemur illa niður á Húsnæðisstofnun sem og fleirum. Ég held að það sé rétt að menn reyni að ná endum saman, menn reyni að ná saman í þessum málum en standi ekki í stríði. Það er algjör misskilningur hjá hæstv. fjmrh. ef hann heldur sig geta mulið sjóðina undir sig og þeir gert allt eins og hann einn vill. Þetta eru sjálfstæðar stofnanir. Þetta eru sterkar einingar. Þeim ber að sjá um þá fjármuni sem þeim er trúað fyrir og þess vegna er það skynsamra manna háttur að ná samkomulagi og halda ekki þessu sífellda stríði áfram. Það er mikið talað núna um vextina og hefur verið á undanförnum mánuðum og það er eðlilegt. Ríkisstjórnin lýsir því yfir að hún ætli að lækka vextina með handafli, eins og sagt er. Það hefur gengið svona með ýmsu móti. Yfirlýsingar hafa verið alltíðar frá ráðherra og núna heyrir maður að sjálfur herforingi ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., ætli nú heldur betur að taka í lurginn á bönkunum í landinu. Nú veit ég ekki betur en að í ríkisbönkunum séu stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar í meiri hluta í bankaráðum. Þar af leiðandi eiga þeir að ráða ferðinni. Og ég veit ekki betur en að þeir hafi flestir hverjir samþykkt þær hækkanir sem orðið hafa á vöxtum nú að undanförnu. Ég held að það væri rétt að líta aðeins á þróun meðalvaxta á sl. ári. Þá var sú þróun á fyrsta ársfjórðungi ársins 1988 að nafnvextir voru 32,9%, ávöxtun 40,2%, verðbólgan var talin 16,9% en raunvextir 20%. Á öðrum ársfjórðungi voru tölurnar þessar í sömu röð: 32%, 39%, 37,5% og raunvextirnir aðeins 1,1%. Á þriðja ársfjórðungi voru þeir 33,1%, 40,6%, 22% og raunvextir 15,2%. Og á fjórða ársfjórðungi 16,1%, 17,7%, 2,7% og raunvextir 14,6%. Meðaltal ársins 1988 voru nafnvextir 28,5%, ávöxtun 34%, verðbólga 19,1% og raunvextir 12,5%. Á þessu ári eða til 21. mars eru nafnvextirnir 16,3%, ávöxtun 18%, verðbólga miðað við gömlu lánskjaravísitöluna 29,7% en raunvextir eru komnir niður í mínus 9,1%. Og nú spyrjum við: Á að halda áfram að knýja svo á um vaxtalækkun að þeir sem spariféð eiga fari að taka það út úr bönkunum, út úr lánastofnunum á sama tíma sem við erum að taka í ríkari mæli lán frá öðrum löndum, m.a. frá Japan, og borga sparifjáreigendum þar mun hærri vexti en við borgum þeim íslensku? Er það svona miklu verra að borga íslenskum almenningi eðlilega sparisjóðsvexti en fara með þetta meira út úr landinu? Við, eða ríkisstjórnin, erum með þessu að fara út á þá braut að hreinlega vinna að því að menn taki spariféð út úr íslenskum lánastofnunum og fari með það annað, í aðra fjárfestingu sem menn fá meira upp úr eða þá að fara í aðra lánastarfsemi sem hefur verið kallaður grái markaðurinn. Því á að stuðla að þessu? Er ekki skylda bankanna að reka þá með hagnaði? Hafa menn ekki fengið heldur betur ákúrur fyrir það ef þeir hafa verið reknir með halla? Ég held að það hafi ekki staðið á sumum þingmönnum bæði þeim sem nú eiga hér sæti og eins þeim sem eru varamenn að gagnrýna það. Menn mega því ekki falla í þennan pytt eftir allar þær predikanir sem við hafa verið hafðar á undanförnum árum og missirum. Ég ætla að snúa mér lítillega að skerðingaráformum frv. Lánsfjárlög eiga sér stoð í lögum nr. 10/1979, um stjórn efnahagsmála, sem kölluð hafa verið Ólafslög og þau tóku fyrst til ársins 1980. Frá upphafi setningar lánsfjárlaga hefur verið inni kafli um skerðingarákvæði fjárlaga. Slík skerðingarákvæði er reyndar einnig að finna í lögum nr. 20/1979, um heimild til lántöku, ábyrgðarheimildir og aðrar ráðstafanir vegna fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar 1979. Þessi skerðingarákvæði nema nú tæplega 1600 millj. kr. Lögboðin framlög til viðkomandi sjóða ættu að vera 3 milljarðar 395 millj. en eru samkvæmt frv. 2177 millj. eða skerðing 1218. Þetta var á árinu 1988. Lögbundið framlag þessa árs er upp á 3 milljarða 457 millj. kr. en samkvæmt fjárlögum 1861 millj. þannig að skerðingin er núna 1596 millj. kr. Það sjá allir að það er ekki hægt að bjóða þjóðinni það að Alþingi samþykki lög um tiltekin fjárframlög til ákveðinna sjóða og ákveðinnar starfsemi en standi svo að því árum saman að brjóta sín eigin lög. Nú er ég ekki að gagnrýna þessa hæstv. ríkisstjórn fyrir þetta því að þar eiga allir flokkar sök sem átt hafa aðild að ríkisstjórn á þessu tímabili sem ég nefndi áðan. En mér finnst fyrir mitt leyti vera kominn tími til, og þó fyrr hefði verið, að stokka upp þessi lög og lækka þessi framlög, ekki endilega í þá skerðingu sem nú er, en að lækka þau verulega. Það eru auðvitað ákvæði sem eru ferleg, sem nú eru tekin upp og ég kem að síðar, eins og Atvinnuleysistryggingasjóður, þar sem ríkið hættir greiðslum til hans og það er upp á 300 millj. kr. Bjargráðasjóður er felldur niður, á að vera með 56 millj. Ferðamál, það er tiltölulega ný löggjöf um Ferðamálasjóð. Samkvæmt henni ættu tekjur Ferðamálasjóðs að vera 109 millj. kr. en samkvæmt fjárlögum er það skorið niður í 28 millj. kr. Félagsheimilasjóður á að vera 58 millj., er skorinn niður í 21 millj. Fiskveiðasjóður er nú skorinn niður alveg, átti að vera 20 millj. og ég held að stjórn Fiskveiðasjóðs sé löngu hætt að reikna með því að ríkið leggi sjóðnum nokkurn skapaðan hlut til. Framkvæmdasjóður fatlaðra á eftir að koma hér síðar, en Framkvæmdasjóður Ríkisútvarpsins sem á að fá 140--160 millj. er skorinn niður. Framlag til jarðabóta er skorið verulega niður, úr 286 millj. í 100 millj. Framlag vegna búfjárræktarstyrkja er þurrkað út, ætti að vera 42,2 millj. og framlag vegna eyðingar refa og minka á að vera 18 millj. en er skorið niður í 8 millj. --- Það er alveg undarleg árátta þessarar ríkisstjórnar hvað hún vill leggja af mörkum til þess að þetta kvikindi, minkurinn, sé að mestu leyti óáreittur. Ég veit ekki hvaðan það er ættað. --- Hafnabótasjóður er skorinn niður úr 66 millj. í 25 millj., Iðnlánasjóður, sem ætti að vera með 90--100 millj., er þurrkaður út. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga er lækkaður úr 1660 millj. í 1275 millj. Kvikmyndasjóður úr 110 millj. í 71 millj. Og svo kemur hér einn ágætur sjóður sem allir menningarvitar Alþingis hafa lagt mikið upp úr. Það er Listskreytingasjóður ríkisins. Hann ætti að vera með hvorki meira né minna en 200 millj. en hann er skorinn niður í 6 millj. Og samt höfum við alveg einstakan menningarvita núna sem menntmrh. Menningarsjóður kemur aftur mun betur út, enda veitir ekki af því að hressa upp á menninguna, því að hann er nú með 11 millj. og ekkert skorið niður. Stofnlánadeild landbúnaðarins er skorin úr 46 í 39 millj. Samtals er þetta því niðurskurður upp á tæplega 1600 millj. kr. Nú vil ég leyfa mér að hvetja hæstv. ríkisstjórn til þess að taka sig nú saman í andlitinu og flytja frv. til laga um breytingu á þessum framlögum og miða framlögin við það sem á að standa við en ekki við þessi svik sem núna eru búin að vera, að vísu mismunandi mikil, í 10 ár samfleytt. Þá langar mig að koma hér að Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Það hefur staðið til að endurskoða þau lög alllengi. Ég leyfði mér ásamt hv. þm. Pálma Jónssyni að flytja hér á síðasta þingi frv. til laga um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins sem gerir ráð fyrir grundvallarbreytingu á starfsemi sjóðsins og við nokkrir þingmenn Sjálfstfl. endurflytjum þetta frv. núna. Þegar við fluttum þetta frv. á síðasta þingi brást hinn skapgóði og ljúfi sjútvrh. illa við og taldi í samtali við blað sitt Tímann að þetta væri alveg óstjórnleg frekja af tveimur þingmönnum samstarfsflokks að leyfa sér að flytja frv. til laga um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins því að unnið væri að endurskoðun þessara laga. Lögð var fram á síðasta þingi fsp. frá varaþm. Alþb., Þórði Skúlasyni, varðandi Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og í munnlegu svari sem sjútvrh. gaf segir hann að 27. jan. 1988 hafi hann skipað nefnd til að endurskoða gildandi lög og reglur um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Hlutverk nefndarinnar er að meta hvort verðjöfnun sé raunhæf leið til að draga úr sveiflum í afkomu sjávarútvegs miðað við núverandi verðmyndun á fiski og skipulag á sölumálum sjávarafurða og með hvaða hætti slíkri verðjöfnun verði komið fyrir með sem virkustum og hagfelldustum hætti. Síðan telur hann upp hverjir hafi verið skipaðir í nefndina og bætir því við að í skipunarbréfi nefndarinnar sé henni falið að leita í störfum sínum samráðs við samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Nefndin hefur þegar haldið fjóra fundi, segir ráðherrann, og átt viðræður við fulltrúa samtaka margra hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Á þessu stigi vil ég ekki fullyrða, segir ráðherra, hvenær vænta má tillagna nefndarinnar en tel þó ekki ólíklegt að það verði í aprílmánuði nk., þ.e. í apríl 1988. Í byrjun júní gegnir hæstv. núv. forsrh., þáv. utanrrh., starfi sjútvrh. í fjarveru Halldórs Ásgrímssonar. Hann er staddur á Ísafirði 4. júní á fundi bæjarstjórnar Ísafjarðar og þar segir hann, vegna umræðna um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, við forráðamenn rækjuverksmiðja að ríkisstjórnin hafi ákveðið að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins er bókað, það á að vera fiskiðnaðarins, yrði lagður niður og lagt yrði fyrir Alþingi frv. um málið, sem sagt á sl. hausti. Ég hrökk við þegar ég frétti þetta og spurði þáv. forsrh. hvort þetta væri rétt, að ríkisstjórnin hefði gert slíka samþykkt. Nei, hann kannaðist ekkert við það. Og á daginn hefur komið að engin slík samþykkt var gerð og þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. forsrh. hefur ekkert frv. komið fram í þessum efnum, að leggja Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins niður, sem betur fer. Hins vegar var það tekið upp af núv. hæstv. ríkisstjórn að láta eina veikustu deild Verðjöfnunarsjóðsins taka lán að upphæð 800 millj. kr., eða freðfiskurinn 750 millj. kr. lán og hörpudiskurinn 50 millj. kr. Þá er alveg horfið frá því að ríkið ábyrgist lánið í Seðlabankanum með sjálfskuldarábyrgð. Þetta er núna á yfirdráttarskuld og er bundið kaupgengi og SDR. Seðlabankinn getur skipt um lánsgrundvöll með því að afla erlends lánsfjár sem yrði grunnur yfirdráttarheimildar þessarar og síðan lán samkvæmt lánsfjáráætlun. Það er talið að skuldin eigi að endurgreiðast af tekjum deildarinnar eða deildanna fyrir frystar afurðir og hörpudisk á þremur árum. Um síðustu áramót átti freðfiskdeildin 12 millj. kr. til sem tekur 750 millj. kr. lán og þessar 12 millj. kr. eru núna miðað við 28. febr. komnar í 22,6 millj. kr., hafa hækkað vegna gengisbreytinga. Engum manni dettur í hug að þessi deild geti greitt þetta lán aftur á þremur árum. Því hefði verið miklu eðlilegra og heiðarlegra fyrir ríkisstjórnina að leggja þá þessari deild til þessa upphæð því að það vita allir menn, bæði í haust og ekki síður nú, að þessir fjármunir koma til með að falla á ríkið. Eftir afgreiðslu lánsfjárlaga er ákveðið mál að þetta lán verður tekið í erlendri mynt. Við erum m.ö.o. að taka erlend eyðslulán til þess að halda uppi útflutningsatvinnuvegum landsmanna. Undirstöðu landsmanna er haldið uppi núna með erlendri lántöku. Svo tala sömu menn um það að við ætlum að bæta afkomu útflutnings- og samkeppnisgreina. Og þeir segja í málefnasamningi sínum: ,,Ríkisfjármál og lánsfjármál fyrir næsta ár munu miðast við að draga úr þenslu sem verið hefur í þjóðarbúskapnum undanfarin missiri. Fjárlög fyrir árið 1989 verða samþykkt með tekjuafgangi. Til að ná þessu markmiði verða útgjöld ríkisins ekki hækkuð að raungildi frá því sem er á þessu ári. Auk þess verður tekna aflað í ríkissjóð m.a. með skattlagningu fjármagnstekna. Lánsfjárlög munu mótast af ströngu aðhaldi að erlendum lántökum,,, segir í málefnasamningi hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil bæta því hér við að miðað við 28. febr. er þegar búið að greiða af þessu láni úr freðfiskdeildinni 415 millj. kr. og af hörpuskelinni 22,5 millj. kr. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um fyrstu aðgerðir í efnahagsmálum frá sl. hausti kom m.a. fram að hún mundi beita sér fyrir fjórðungs lækkun á raforkuverði frystihúsanna. Samkvæmt upplýsingum frá iðnrn. er á lokastigi --- er sagt núna --- reglugerð þar sem framkvæmd þessa ákvæðis er útlistuð. Þar er m.a. gert ráð fyrir að afsláttartímabilið verði frá ársbyrjun til ársloka 1989. En í málefnasamningi segir að þetta eigi að gera strax eftir að ríkisstjórnin tók við völdum. Og heildarkostnaður ríkisins verði um 100 millj. kr. Lækkun á raforku nái til fyrirtækja í frystingu, saltfiskvinnslu og rækjuvinnslu með lágmarksnotkun raforku sem nemur 100 kwst. á ári og nýtingartíma sem nemur 2500 klst. á ári og afslátturinn aukist línulega eftir notkun og verði að hámarki 27% miðað við 3500 klst. vinnu á ári. Framkvæmdin verður með þeim hætti að rafveiturnar veita viðkomandi fyrirtækjum afsláttinn og senda iðnrn. kröfu um endurgreiðslu. M.ö.o.: Það vantar viku upp á að það sé hálft ár liðið frá því að þetta loforð var gefið og ekkert er enn búið að afgreiða. Það eru athafnamenn miklir í hæstv. ríkisstjórn félagshyggju og jafnréttis. Í fjárlögum 1989 er gert ráð fyrir endurgreiðslu á söluskatti í sjávarútvegi að fjárhæð 907 millj. kr. Nýlega samþykkti ríkisstjórnin að hækka þessa endurgreiðslu um 100 millj. kr. með það í huga að bæta rekstrarafkomu fyrirtækja í þeirri grein. Ekki liggur fyrir nein ákvörðun um hvort þessum auknu útgjöldum verði mætt með sérstakri tekjuöflun og ekkert tillit tekið til þess nú við afgreiðslu lánsfjárlaga. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um fyrstu aðgerðir í efnahagsmálum frá sl. hausti kom m.a. fram að verð á búvörum mundi ekki breytast á verðstöðvunartímabilinu og að niðurgreiðslur yrðu auknar til að halda því óbreyttu. Í fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir 3353 millj. kr. til niðurgreislu á búvöruverði. Þar af er viss fjárhæð sem tekur mið af því að halda óbreyttri niðurgreiðslu á einingu út fyrsta ársfjórðung í anda fyrrnefndrar yfirlýsingar. Að þeim tíma liðnum er áætlað að smásöluverð landbúnaðarafurða þurfi að hækka um 9--10% að meðaltali ef sú fjárhæð, sem ætluð er til niðurgreiðslna á fjárlögum, dugi út árið. Ef halda ætti óbreyttri niðurgreiðslu á einingu eins og hún var fyrsta þessa mánaðar er áætlað að um 600 millj. kr. vanti á fjárhæð fjárlaga að því er varðar kindakjöt og mjólkurafurðir og um 70 millj. kr. að því er varðar nautakjöt. Hvað verður svo ef þannig horfir með kjarasamninga að kröfur aðila vinnumarkaðarins verði þær að halda niðri óbreyttu verði á landbúnaðarafurðum? Þá er ég hræddur um að þessi upphæð eigi eftir að hækka verulega eða sennilega, ef ég man rétt, um 500 millj. kr. Ég er hræddur um að það sé farið að saxast á greiðsluhagnaðinn hjá hæstv. fjmrh. þegar í stað. Ég hugsa að ef hann lifir það að vera í þessu embætti út árið þurfi hann að flytja svipaðar ræður og hann gerði í haust, þá kostaði það að halli á ríkissjóði hækkaði um þetta 3 og 4 milljarða í hvert skipti sem hæstv. ráðherra opnaði munninn.

Nei, nei, um einn milljarð.

Og það er nú eins gott að hann fari að takmarka það að opna það undratæki.

Það var einn milljarður.

Ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju vissi hvert átti að leita þegar hún tók við völdum á sl. hausti. Miðstjórn Alþýðusambands Íslands og framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambandsins fjölluðu um þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að skerða umsamin og lögbundin framlög ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs um 600 millj. kr. við setningu bráðabirgðalaganna á sl. hausti. Það var sameiginleg afstaða samtakanna að með þessu sé ríkisvaldið einhliða að rjúfa áratuga samkomulag aðila vinnumarkaðarins, ríkisvaldsins og sveitarfélaganna um uppbyggingu og fjármögnun Atvinnuleysistryggingasjóðs. Atvinnuleysistryggingasjóður var stofnaður árið 1955 á grundvelli samkomulags um lausn vinnudeilu það ár og var ein meginforsenda að lausn þeirrar deilu. Í samkomulaginu var m.a. ákveðið hver framlög aðila til sjóðsins skyldu vera og hafa lög um sjóðinn síðan verið byggð á þessu samkomulagi. Tilgangur sjóðsins hefur frá upphafi verið að tryggja lágmarksframfærslu þeirra sem missa vinnu sína. Á síðustu árum hefur að sönnu reynt lítið á bótagreiðslur vegna atvinnuleysis. Sjóðurinn hefur á hinn bóginn borið þungar skyldur, m.a. vegna greiðslu eftirlauna til aldraðra. Þetta hefur rýrt fjárhagslega getu sjóðsins þrátt fyrir lítið atvinnuleysi. Það sætir því furðu að stjórnvöld áformi einmitt nú stórfellda skerðingu á framlögum til sjóðsins, einkum í ljósi þess að samdráttar í atvinnustarfsemi verður nú vart og því fyllsta ástæða að treysta fjárhagslega stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Samtökin telja með öllu óviðunandi að einn aðili þríhliða samnings, sem bundinn er í lögum, skuli með þessum hætti leysa sig undan fjárhagslegum skuldbindingum sínum. Samtökin gerðu þá kröfu að ríkisvaldið standi við sinn hluta samningsins og greiði að fullu umsamið og lögbundið framlag sitt til sjóðsins, ella er stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs teflt í tvísýnu. Tekjur sjóðsins á þessu ári eru 554 millj. kr., 277 millj. frá sveitarfélögum og 277 millj. sem eru í reynd iðgjöld atvinnurekenda. Tekjur af lausafé, sem eru vextir, voru á síðasta ári um 100 millj. kr. Fastar greiðslur á mánuði í eftirlaunagreiðslur eru 30 millj. eða 360 millj. á ári. Greiðslur vegna reksturs kjararannsóknarnefndar eru um 12 millj. á ári, rekstrarkostnaður vegna greiðslna atvinnuleysisbóta eru nú um 4--5 millj. á mánuði eða um 48--60 millj. Það er erfitt að áætla greiðslu atvinnuleysisbóta því að slíkt fer eftir atvinnuhorfum, en í janúar voru þessar greiðslur um 100 millj. kr. og svipaðar í febrúarmánuði. En þá var talið að þær yrðu líklega eitthvað minni í þessum mánuði. Í byrjun mars var greiðslustaðan þannig að um 395 millj. kr. voru enn til ráðstöfunar af heildartekjum sem voru 654 millj. til þess að mæta föstum útgjöldum og atvinnuleysisgreiðslum. Hvað hefði nú Alþb. sagt um þessa ráðstöfun ef það hefði verið utan stjórnar? Ég er hræddur um að það hefði heyrst í þeim. Það hefði nú lengt heldur betur þingfundi. Og eitthvað hefði Þjóðviljinn þurft að segja um málið ef Alþb. hefði verið utan stjórnar. En þessir aðilar allir þegja nú þunnu hljóði. Nú er þetta talið sjálfsagt og eðlilegt að ganga þannig á gerða samninga eins og gert hefur verið, undir því yfirskini að hér sé ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju á ferð. Sjái nú hver jafnréttið og félagshyggjuna í þessu! Ég er hræddur um að Guðmundur vinur minn Hagalín hefði sagt svei attan, ef hann hefði verið ofar foldu, yfir slíkri hræsni. Í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar um byggðamál segir: ,,Gerðar verði ráðstafanir til jöfnunar á flutningskostnaði og kostnaði síma, húshitunar og skólagöngu. Unnið verði skipulega að uppbyggingu í samgöngumálum samkvæmt langtímaáætlun.`` Ætli það sé gert með því að skera niður vegaframlögin og hafnarframlögin? Var þetta tilgangurinn með þessu? ,,Gerðar verði ráðstafanir til aukinnar valddreifingar, m.a. með því að auðvelda flutning stofnana og svæðisbundinna verkefna frá miðstjórn ríkisvaldsins út í héruð.`` Finnst mönnum að það sé verið að hverfa frá miðstýringunni hjá þessari hæstv. ríkisstjórn? Það er undarlegt þegar þessir svokölluðu vinstri flokkar ná saman í eina sæng, þá er alltaf farið að tala um valddreifingu og farið að tala um það að flytja þetta og hitt út á land til þess að styrkja landsbyggðina. Og svo meina þeir ekkert með því og hafa aldrei gert nokkurn skapaðan hlut í því og eru staðráðnir í því að gera ekki neitt. Og svo kemur hérna ákaflega sæt og góð rúsína: ,,Byggðasjóður verði efldur.`` Og að því ætla ég nú að koma síðar. ,,Unnið verði að samræmingu skipulags- og byggingarlaga. Unnið verði að því að bæta aðstöðu verslunarfyrirtækja í dreifbýli.`` Hefur verið rennt styrkari stoðum undir verslunarfyrirtækin í dreifbýlinu á þessum sex mánuðum sem félagshyggjustjórnin hefur setið að völdum? Ja, þau halda áfram að fara á hausinn hvert á fætur öðru og enginn hreyfir legg eða lið. ,,Sérstakt átak verði gert til að auka fjölbreytni í atvinnu kvenna á landsbyggðinni.`` Það var nú ekki nóg að setja þetta inn í málefnasamninginn á sl. hausti heldur fóru þó nokkuð margir þingmenn Framsfl. af stað með sérstaka þáltill. í þessu efni til þess að hressa upp á ríkisstjórnina og það var rétt eftir að hún fæddist. Jú, ,,Byggðasjóður verður efldur.`` Það stendur hérna í þessari grænu bók. Þetta er sami liturinn og Vigdís hefur, alveg nákvæmlega sami. Hvernig var hann nú efldur? Framlagið til Byggðasjóðs, 125 millj. kr., er það sama og á fjárlögum 1988, en það er tekinn lántökuskattur. Miðað við lánin sem tekin voru á árinu 1988 hefði verið tekið af þessu framlagi aftur í ríkissjóð 86 millj. kr. 23 millj. kr. hefðu verið teknar í stimpilgjöld og 10 millj. kr. í ríkisábyrgðasjóðsgjald. Eftir hefði verið af þessum 125 millj. kr. 6 millj., 6 millj. kr. sem er nettóframlag til Byggðasjóðs. Þarna er vel að verki staðið eða hitt þó heldur. En hvað hefur svo aftur gerst? Byggðastofnun á samkvæmt lögum að gegna því hlutverki að stuðla að þjóðfélagslega hagkvæmri þróun byggðar í landinu. Byggðastofnun fylgist með þróun byggðar í landinu. Stofnunin getur gert eða látið gera áætlanir um þróun byggðar og atvinnulífs í þeim tilgangi að treysta búsetu og atvinnu í byggðum landsins. Í samræmi við hlutverk stofnunarinnar veitir hún lán eða annan fjárhagslegan stuðning í því skyni m.a. að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að óæskileg byggðaröskun eigi sér stað eða lífvænlegar byggðir fari í eyði. Í staðinn fyrir að standa við fyrirheitið um að efla Byggðasjóð hefur verið dregið úr framlögum, en það hefur ekkert verið dregið úr þeirri beiðni ríkisstjórnar að sinna sífellt fleiri málum sem til þessarar stofnunar er beint. En hitt hefur aftur verið gert. Stofnunin hefur verið veikt verulega. Atvinnutryggingarsjóður var settur á, hann er settur inn í Byggðastofnun. Starfsfólk Byggðastofnunar vinnur fyrir þennan sjóð, en stjórn Byggðastofnunar hefur ekkert með að segja stjórn á þessum málum. Nú er kominn hlutabréfasjóður. Hann er líka settur þarna inn og hann heitir Hlutabréfasjóður Byggðastofnunar. Byggðastofnun eða stjórn hennar hefur ekkert með hann að gera. Það eru sem sagt komnar þrjár stjórnir yfir Byggðastofnun sem er byggð á grundvelli sérstakra laga sem Alþingi hefur sett. Í raun og veru veit enginn hvar þessi stofnun stendur eftir þetta og enginn skilur af hverju þetta er gert. Ekki er þetta gert vegna þess að stjórnarandstaðan ráði Byggðastofnuninni. Það vill nú svo til að það er sjö manna þingkjörin stjórn og þessir 32 menn sem viðurkenna að þeir styðji þessa ríkisstjórn eiga fimm af sjö í stjórninni vegna þess að einn var kjörinn í hana úr hópi stjórnarandstæðinga þegar kosið var. Það hefði því verið óhætt að fela þessum fimm að ráða fram úr þessu því að við þessir slæmu erum þá ekki nema tveir, en það er ekki gert. Mér finnst þetta algjör móðgun við þessa fimm fulltrúa sem hafa þó verið að reyna af fremsta megni eftir því sem líf og heilsa hefur hrokkið til að styðja þessa hæstv. ríkisstjórn en þetta eru þakkirnar. Ég held að það sé ekki úr vegi að fara hér nokkrum orðum um það hvernig þessi stofnun stendur svona í stórum dráttum. Efnahagur Byggðastofnunar er viðkvæmur fyrir stöðu sjávarútvegs þar sem 65,6% lánveitinga er beint til þeirrar atvinnugreinar við þau erfiðu skilyrði sem þar ríkja um þessar mundir. Það er ekki að undra að hrikti í undirstöðunni hjá Byggðastofnun. Fleiri greinar sem stofnunin hefur lánað til eiga í erfiðleikum. Heildarútlán þessarar stofnunar að meðtöldum ábyrgðum voru um síðustu áramót 6,74 milljarðar en eigið fé hennar var á sama tíma 1,85 milljarðar að meðtöldum Afskriftasjóði. Vanskil af lánum um áramót voru 525 millj. eða 8% af útlánum. Hlutfall eigin fjár af heildarútlánum var 27,4%, en það var um 33% á sama tíma fyrir ári og einnig um áramótin 1986/1987. Versnandi afkoma hefur að undanförnu verið í sjávarútvegi og þess vegna eru lán stofnunarinnar í sjávarútvegi ekki það vel tryggð vegna þess að Fiskveiðasjóður á ætíð 1. veðrétt með sín lán, bæði í skipum og fasteignum. Með auknum skuldum fyrirtækjanna er algengara að eignir séu veðsettar, bæði í viðskiptabönkum og hjá öðrum aðilum. Byggðastofnun á á ýmsum stöðum í veðröðum, enda hafa mörg fyrirtæki í greininni margoft fengið lán hjá stofnuninni og þeim stofnunum sem áður voru á undan henni. Lán sem tryggð eru með veðum í togurum eru þolanlega trygg. Lán í loðnuveiðiskipum eru flest í skilum og vel tryggð. Nokkur loðnuskip eru aftur á móti skuldsett svo að ekki má út af bera svo að þau lendi ekki á uppboði. Vegna þess eru vanskil við stofnunina að hún er með lélegar tryggingar fyrir lánum í þessari grein, allt að 90 millj. kr. Stofnunin hefur einnig lánað til endurbóta á bátaflotanum vegna skipakaupa og fjárlagslegrar endurskipulagningar. Flest þessi lán eru vel tryggð og vanskil eru lítil. Í allmörgum tilvikum er málum þannig háttað að kvóti bátanna dugir ekki til að standa undir skuldum og annað þarf þá að koma til. Og það má ætla að stofnunin sé í hættu með allt að 80 millj. kr. vegna lána bátaflotans. Það er mikið rætt um það núna að fækka frystihúsum og öðrum vinnslustöðvum. Þrátt fyrir það fjölgar þeim samt jafnt og þétt, bæði á hafi úti og í landi. Eigi að fækka frystihúsum og endurskipuleggja greinina sýnist sem úreldingarfjármagnið þurfi að koma til, einhvers staðar frá. Atvinnutryggingarsjóður útflutningsgreina hefur leyfi til að kaupa eignir í slíkum tilgangi eins og menn eflaust muna, en stjórn hans mun sennilega beita þeirri heimild mjög varlega. Vegna þess að frystihúsin eru mörg gömul og raunar sum of stór fyrir þá starfsemi sem nú fer fram í þeim má hins vegar búast við að verðtryggingar Byggðastofnunar í þeim geti verið lítils virði og sama gildir um loðnuverksmiðjur og rækjuvinnslustöðvar sem eru of margar. Byggðastofnunin má búast við fjárhagsáföllum í sambandi við gjaldþrot stórra frystihúsa. Fari svo er hætta á að stofnunin tapi einnig fé hjá þjónustufyrirtækjum ef þau verða gjaldþrota í kjölfarið. Stofnunin mun tapa einhverjum fjárhæðum á bátaflotanum, rækjuvinnslu og loðnuverksmiðjum, en þó ekki á loðnuskipum. Verulegar upphæðir mun þurfa að færa yfir í Hlutabréfasjóð í gegnum hlutdeildarbréfin. Gróft mat á því hvaða upphæðir muni tapast eða skila ekki neinum vöxtum á næstu árum eru samtals um 500 millj. kr. Þar af eru um 60 millj. vegna gjaldþrota frystihúsa eða rækjuvinnslustöðva, hjálp við skuldsett fyrirtæki og endurreisn þeirra sem verða gjaldþrota er áætluð um 400 millj. og bátaflotinn um 40 millj. Stofnunin á mikið inni hjá vinnslustöðvum landbúnaðarins eða allt að 138 millj. Þar er aðallega um að ræða eldri lán sem þó hefur bæst við vegna fjárhagslegrar endurskipulagningar á árinu. Það er mikið útistandandi í fiskeldi. Þar eru veitt lán upp á 326 millj. Byggðastofnun hefur veitt verulegum fjármunum til uppbyggingar iðnaðar á landsbyggðinni eða alls um 600 millj. kr. Bæjar- og sveitarfélög hafa fengið lán upp á 336 millj. Lán þessi verða þó að teljast tryggð þó að því beri ekki að leyna að sveitarfélög á landsbyggðinni eiga mörg hver í miklum fjárhagserfiðleikum. Til þjónustustarfsemi hafa verið lánaðar um 305 millj. kr. og er ástæða til þess að áætla að 10% af þessum kröfum séu töpuð þar sem rekstur gengur ekki og veð reynast fremur lítils virði. Það má því segja að með lækkun framlaga úr ríkissjóði til þessarar stofnunar verði stofnunin að treysta á dýrt fjármagn sem verður að borga af fulla vexti á hverjum tíma og því er ákaflega erfitt að halda áfram á sömu braut nema taka upp frekari tryggingar eða eyða eiginfjárstöðu þessarar stofnunar. Það er því ákaflega undarlegt mat hæstv. ríkisstjórnar á því hvernig hún hefur staðið að fjármögnun Byggðasjóðs og í raun og veru undarlegt hvað stjórnarþingmenn láta ríkisstjórnina bjóða sér í þessum efnum því að ég veit að meðal þeirra eru ágætir menn sem vilja gera sitt besta fyrir hinar dreifðu byggðir landsins. Í áætlun sem gerð var um ársverk í Byggðastofnun fyrir árið 1986 var reiknað með um 14% samdrætti ársverka í sjávarútvegi og 10% samdrætti ársverka í landbúnaði. Það er mjög merkilegt að gera sér grein fyrir hvað þetta kemur misjafnlega niður á byggðir landsins. Þessi samdráttur hefur áhrif, 14% í sjávarútvegi. Hann hefur áhrif á Vestfjörðum, 6,76%, en hér í Reykjavík 0,68%. Á Austfjörðum eru áhrifin 5,85%. Þessar tölur sýna betur en hvað annað hvað þessar atvinnugreinar eru alls ráðandi víða úti á landi og því verður að taka meira tillit til þess sem þar er verið að gera. En allt hefur þetta farið á þann veg að ríkisstjórnin hefur látið lönd og leið það sem skiptir landsbyggðina mestu máli. Hafnaframkvæmdir hafa verið skornar niður, Hafnabótasjóður er skorinn verulega niður, vegamálin eru skorin niður þrátt fyrir stórfellda aukningu á tekjum af vegamálum. Meira að segja innheimtar markaðar tekjur til vegagerðar eru nú komnar niður í 82,5% miðað við áætlun ársins 1989, en þær hafa allar farið undanbragðalaust til vegamála fram að þessum tíma. Ekki verður því neitað að hlutfall ríkisins af bensínverðinu hefur farið vaxandi. Verð á bensínlítra er nú 42,90 kr. Kostnaðarverðið er 13,49 kr., skattur á lítra er 29,41 kr. Þar af er veggjald 16,70, en aðrir skattar eru 12,71 kr. á hvern bensínlítra. Skattur af verði bensínlítra er því 68,6% svo að menn sjá af þessu hversu mikið fer til þess opinbera. Á sama tíma liggur hér fyrir frá fjmrn. eða hagdeild þess að tekjur ríkisins af bifreiðum nema hvorki meira eða minna á þessu ári, samkvæmt fjárlögum, en 12 milljörðum 550 millj. kr. Þar af eru tekjur af bifreiðakaupum 4,7 milljarðar, tekjur af notkun bifreiða 6,6 og aðrir skattar 1,2 milljarðar svo að það er ekki lítil upphæð sem samfélagið tekur af orkunni sem fer af umferðinni. Í 26. gr. þessa frv. eru ákvæði um að 600 millj. kr. hækkun bensíngjalds og þungaskatts skuli renna í ríkissjóð. Fyrir vikið mun Vegagerð ríkisins ekki geta staðið fyrir öllum þeim framkvæmdum á næsta ári sem henni voru ætlaðar í vegáætlun frá 1987. Þar af eru 300--350 millj. vegna vegganga í gegnum Ólafsfjarðarmúla. Það er gert ráð fyrir að tekjur af þungaskatti og bensíngjaldi verði um 3,7 milljarðar þetta ár og þar af munu 600 millj. renna í ríkissjóð. Framlagið í ríkissjóð er óháð því hverjar raunverulegar tekjur af þessum álögum verða. Verði þær minni skerðist framlagið í Vegasjóð sem því nemur og eykst ef þær verða hærri. Til þess að ná inn þeim 600 millj. sem upp á vantar til að Vegagerðin geti staðið við vegáætlun er nauðsynlegt að hækka gjaldið sem var ekki hægt vegna verðstöðvunar fyrr en núna 1. mars. Í fyrra voru 285 millj. af tekjum Vegasjóðs settar inn á sérstakan reikning. Í fjárlögum fyrir þetta ár er gert ráð fyrir því að endurgreiða Vegagerðinni 180 millj. af þessari upphæð. Ég furða mig á því að nú er að koma að páskafríi og vegáætlun hefur ekki enn verið lögð hér fyrir Alþingi. Mér er sagt að hún sé til meðferðar í stjórnarflokkunum og mér er einnig sagt að ekki sé almenn hrifning yfir þeirri vegáætlun sem þar er lögð fram, en hins vegar er nauðsynlegt að farið sé að hraða því að leggja fram þessa áætlun. Það fer ekki á milli mála að þessi hæstv. ríkisstjórn sem nú situr er afar sundurleit og samkomulag er þar ekki upp á marga fiska. Frv. bíða hér afgreiðslu. Það er reynt að koma þeim í gegnum nefndir. Síðan verða uppi alls konar upphlaup á milli stjórnarliða. Ráðherrar troða hver öðrum um tær. Enginn virðist hafa neina sérstaka löngun til þess að stunda sitt eigið ráðuneyti heldur þurfa menn að vera fyrir öðrum. Hæstv. fjmrh. fór til þess að afhenda SÁÁ tékk og hafði auðvitað sjónvarpsmenn með til að taka mynd. Hæstv. heilbrrh. sást þar hvergi. Er þetta þó mál sem heyrir undir heilbrrh. Það stendur ekki á að gefa húseignir og fleira og fleira. Hæstv. menntmrh. --- mér dettur það nú í hug af því að ég sé hann þarna í gættinni --- kom nýlega fram í sjónvarpi og sagði að hann legði á það mikla áherslu að afgreiða hin nýju útvarpslög fyrir vorið. Í þeim lögum eru mjög merkar nýjungar. M.a. á að leggja sérstakan skatt á blöðin og þá hefur sennilega menntmrh. hugsað sérstaklega til Þjóðviljans. Hann er sennilega aflögufær núna að taka á sig nýja skatta og fleiri blöð. Það er líka talað um að breyta afnotagjöldunum. Nú er það ekki visst á hlustanda heldur á að breyta um og það á að vera visst á herbergi hér eftir. Þetta eru ákaflega merkar nýjungar sem eru í þessu frv., og ég held að Alþingi verði að líta alvarlega á það og renna því ekki alveg niður umsvifalaust þó að það komi frá formanni BSRB.  Hæstv. fjmrh. mátti ekkert vera að því að vera hér heima til þess að koma lánsfjáráætluninni fram. Hann þurfti að fara til Sovétríkjanna og auka viðskipti Íslands því að hann treysti ekki samferðamanni sínum á rauðu ljósi fyrir því þó að hann fari með utanríkisviðskipti og sömuleiðis ekki viðskrh. Þeir láta sér þetta allt saman vel líka. Það er mikið verið að tala um sparnað. Í hverju er sparnaðurinn fólginn? M.a. á að draga úr heilbrigðisþjónustunni. Einu sinni datt mér það í hug sem heilbrrh. að menn sem færu inn á sjúkrahús í 10 daga gætu greitt eitthvert gjald. Það var kallað sjúklingaskattur og það var talin alveg ofboðsleg ósvífni að ætlast til þess ef ég eða aðrir sem færu á fullu kaupi inn á sjúkrahús greiddu ríflega fæðið okkar þar og bara hrein árás á þá sem voru veikir í landinu. Núna segir hins vegar ekki nokkur maður neitt um það að draga eigi úr þjónustunni og loka heilu deildunum. Það hefur aldrei verið lagt í annað eins. Það þykir sjálfsagt og m.a.s. sjálfur fjmrh. fer á fund og skammar þá alveg sundur og saman, lækna og annað lið heilbrigðisstéttanna fyrir það hvað þeir séu mikið kröfugerðarfólk og hvað þeir hafi hátt kaup, það þurfi að lækka það.

Þú varst mér hjartanlega sammála í því samt.

Í hverju?

Í því að skamma þá fyrir þetta.

Nei, ef menn gera samninga, hvort sem það eru læknar eða einhverjir aðrir, þá gera þeir ekki einir samning. Þeir gera samning við annan aðila. Og þá verður að skamma báða aðila ef þeir hafa gert ómögulegan samning. Þessir samningar voru gerðir af núv. menntmrh. þegar hann var heilbrrh. og fjmrh. var úr flokki núv. fjmrh. svo að það dugar ekki fyrir fjmrh. að vera að skamma læknana á Borgarspítalanum eða starfsfólkið þar. Það verður að taka þessa tvo líka með og skamma þá fyrir að hafa gert þessa samninga. En það er kannski fullseint. Aðalatriðið er þá að segja upp samningum og semja að nýju. Ég er alveg sammála mörgu því að það hefur verið gengið allt of langt fyrir ákveðnar stéttir í landinu. En þetta er ekki leiðin, að draga úr þjónustunni og láta fólk bíða eftir aðgerðum, að loka heilu deildunum eins og nú stendur til að gera. Forsrh. boðar aðgerðir gegn bönkum. Ég spyr: Hvað er orðið af þessum stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar í bankaráðum? Af hverju eru þeir að gera hluti þvert ofan í það sem herrarnir í Stjórnarráðinu vilja? Er verið að boða hertar aðgerðir gegn þessu fólki? Er verið að boða aðgerðir gegn Lúðvík Jósepssyni? Það væri nú þakklæti sem honum væri sýnt frá hendi Alþb. ef þeir telja hann vera óábyrgan gjörða sinna í bönkunum.  Það er nú einhvern veginn þannig að fólk er að missa trúna á stjórnarherrunum og það fer sífellt minnkandi álit almennings á ríkisstjórninni. Ég held að langlundargeð þingmanna stjórnarliðsins sé líka að verða búið. Þingmenn geta ekki látið bjóða sér allt þó að þeir vilji ýmislegt fyrir sína ráðherra gera. Þetta frv. til lánsfjárlaga var illa undirbúið. Lántökurnar frá frv. hækka ef ég man rétt um 109% undir meðferð málsins og það sýnir að það hefur verið kastað til þess höndunum, hæstv. fjmrh. Við sjálfstæðismenn og fulltrúi Borgfl. í fjh.- og viðskn. flytjum ekki brtt. um hækkun á frv. Við flytjum heldur ekki brtt. um afnám ,,þrátt fyrir`` ákvæðanna sem svo eru kölluð vegna þess að við teljum nógu langt gengið þrátt fyrir þetta. Við teljum að það verði að sýna í alvöru gætni og aðhald, en með þeim hætti að við stígum ekki skref aftur á bak eins og nú er verið að gera í heilbrigðismálum.

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Í fjarveru hv. þm. Kristínar Halldórsdóttur mæli ég fyrir nál. á þskj. 633 um frv. til lánsfjárlaga. Það er frá 2. minni hl. fjh.- og viðskn. ,,Annar minni hl. telur að þetta frv. byggi á vanáætlunum og röngum forsendum og getur því ekki staðið að afgreiðslu þess með þeim hætti sem meiri hl. leggur til. Rökin eru eftirfarandi: Kjarasamningar eru nú fram undan hjá þorra launafólks sem hefur mátt búa við langvarandi samningsbann, launafrystingu og hrapandi kaupmátt. Ríkisstjórnin á stærstan þátt í því hvernig kaupmáttur hefur þróast með skattahækkunum og verðhækkunum, þrátt fyrir lögboðna verðstöðvun. Um leið og þeirri verðstöðvun var aflétt dundu svo yfir frekari gjaldskrárhækkanir og verðhækkanir sem ríkisvaldið stóð að. Það sýnir því hvorki sanngirni né raunsæi að gera ráð fyrir því að launafólk sætti sig við samninga sem fela í sér svipaðan kaupmátt og á fyrsta ársfjórðungi þessa árs eins og ríkisvaldið stefnir að. En á því m.a. er byggð sú verðbólguspá sem er forsenda þessa frv., þ.e. að verðbólgan verði aðeins 13,5% frá upphafi til loka ársins. Með tilliti til þess að á síðasta ári stefndi ríkisvaldið að 10% verðbólgu innan ársins, en uppskar 19,4%, þrátt fyrir launastöðvun og verðstöðvun í orði, virðist raunsæi víðs fjarri öllum áætlunum. Þá virðist ríkisvaldið gjörsamlega ætla að loka augunum fyrir vaxandi atvinnuleysi sem auk annarra alvarlegra afleiðinga gæti leitt til þurrðar í Atvinnuleysistryggingasjóði. Í byrjun mars var greiðslustaða sjóðsins þannig að um 395 millj. kr. voru enn til ráðstöfunar til þess að mæta föstum útgjöldum og greiðslum atvinnuleysisbóta. Föst útgjöld eru um 35--36 millj. kr. á mánuði, þ.e. rekstrarkostnaður, eftirlaunagreiðslur og greiðslur vegna rekstrar kjararannsóknarnefndar. Atvinnuleysisbætur námu um 100 millj. kr. í janúar og svipaðri upphæð í febrúar, en búist er við heldur lægri upphæð í mars. Mikla bjartsýni þarf til að gera ráð fyrir snöggum umskiptum í þessum efnum. Það er því augljóst að verulega kreppir að sjóðnum eins og vænta mátti þegar ríkisstjórnin, með stuðningi nokkurra þingmanna utan stjórnar, ákvað að ráðstafa lögboðnu framlagi ríkissjóðs til annarra nota. Með tilliti til gífurlegs viðskiptahalla og erfiðrar stöðu útflutnings- og samkeppnisgreinanna er óhugsandi annað en að grípa verði enn einu sinni til efnahagsráðstafana til þess að rétta þá stöðu og það fyrr en síðar. Þess sér þó ekki stað í þessu frv. Þvert á móti er gert ráð fyrir óbreyttu gengi og miklu minni lántökum en reyndin varð á síðasta ári þegar erlendar lántökur urðu um 80% umfram áætlun. Ekkert bendir til þess að aðhald verði virkara á þessu ári, enda æpandi þörf fyrir stóraukið fjármagn til atvinnuveganna. Þá er heldur ólíklegt að gæslumönnum ríkissjóðs takist eitthvað betur en á síðasta ári þegar stór hluti aukinnar lántöku var einmitt vegna hallareksturs ríkissjóðs. Mjög erfitt er að gera sér grein fyrir réttmæti áætlana um innlenda lánsfjáröflun. Sem stendur eru hagstæð skilyrði á innlendum fjármagnsmarkaði og minni spenna en verið hefur um langt skeið. Forsenda þess að svo verði áfram er sú að ekki verði gripið inn í þróunina með stórfelldum breytingum á helstu þáttum efnahagsmála og kynt undir eftirspurn eftir fjármagni, en eins og áður er sagt er þó næsta víst að það verður gert. Stærsti óvissuþátturinn er til kominn vegna þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að breyta grundvelli lánskjaravísitölunnar í janúar sl. í algjörri andstöðu við t.d. aðstandendur lífeyrissjóðanna sem voru nýbúnir að gera samninga við ríkisstjórnina um kaup skuldabréfa þegar breytingin var tilkynnt. Þeir hafa nú ákveðið að höfða mál á hendur ríkisvaldinu vegna þessa og halda að sér höndum, og er það meginskýringin á slakanum á fjármagnsmarkaðnum. Þrátt fyrir allt þetta er gert ráð fyrir miklum kaupum lífeyrissjóðanna á skuldabréfum ríkissjóðs. Sala spariskírteina er einnig mikilli óvissu háð. Reynsla fyrstu vikna þessa árs gefur ekki tilefni til bjartsýni þar sem innlausn spariskírteina hefur numið u.þ.b. þrefaldri sölu þeirra og kennir þar vafalaust áhrifa frá hvoru tveggja minnkandi kaupmætti og þróun vaxtakjara. Þannig rekur sig hvað á annars horn. Annar minni hl. flytur brtt. við frv. þess efnis að fella brott II. kafla þess, en þar eru í 19 greinum ómerktar fyrri ákvarðanir löggjafarvaldsins um framlög til einstakra málaflokka svo að munar a.m.k. 2 milljörðum kr. Þessi háttur hefur verið látinn viðgangast árum saman og nokkur dæmi eru þess að aldrei hafi verið staðið við lögboðið framlag eins og t.d. til ferðamála. Þessi þróun er afleit og grefur undan trausti almennings til Alþingis og veikir ábyrgð þess á lagasetningu. Annar minni hl. er þeirrar skoðunar að endurskoða beri þau lög sem Alþingi treystir sér ekki til að standa við í stað þess að líða vinnubrögð af þessu tagi árum saman.`` Virðulegi forseti. Það er vonum seinna að ræða frv. til lánsfjárlaga sem samkvæmt öllum góðum venjum hefði átt að afgreiða jafnhliða fjárlögum eða því sem næst. Það var heldur ekki svo lítill þrýstingur við 1. umr. á að málinu yrði hraðað. Um nefndastörf get ég ekki dæmt þar sem ég á ekki sæti í fjh.- og viðskn., en mér skilst að þar hafi talsvert óðagot verið í meðferð frv., umsagnaraðilar mjög fáir og umfjöllun lítil. Fulltrúar stjórnarandstöðu voru reyndar á þingi bæði skilningsríkir og samvinnufúsir því þeim var vel ljóst hversu lá á að festa lánsfjárheimildir í lögum. Þó var þeim nóg boðið þegar afgreiða átti málið í hálfgerðu flaustri til þess að hægt væri að koma því frá fyrir vikuhléið vegna Norðurlandaráðsþings. Hins vegar var ekkert því til fyrirstöðu af þeirra hálfu þegar að því hléi loknu. Seinagangurinn eftir það er að fullu og öllu á ábyrgð stjórnarflokkanna og kann ég ekki að skýra þær tafir að öðru leyti en því að vitanlega var engin leið að ræða málið hér á þingfundi að hæstv. fjmrh., ábyrgðarmanni frv., fjarstöddum og hlýt ég að lýsa undrun minni og hneykslun á þeirri forgangsröð mála hjá hæstv. ráðherra að taka friðarfund í útlöndum fram yfir áríðandi skyldustörf hér heima. Með því er ég ekki að gera lítið úr ötullegu starfi hæstv. ráðherra að friðarmálum né þeim fundum sem hann sótti á þessum tíma, en störf, sem tvímælalaust eru á hans könnu sem fjmrh., hljóta og eiga að ganga fyrir. Þær tafir sem orðið hafa síðan hæstv. ráðherra kom heim úr friðarför sinni kann ég ekki að skýra, en óneitanlega bendir margt til erfiðrar sambúðar á stjórnarheimilinu, hvaða einstök atriði sem þar svo eru sem tafið hafa endanlega afgreiðslu þessa máls. Eins og fulltrúi Kvennalistans sagði við 1. umr. um þetta frv. er hér engum nýjungum fyrir að fara heldur allt með hefðbundnu sniði og aðstæður í efnahags- og atvinnulífi landsmanna gefa síður en svo tilefni til að ætla að betur takist til en undanfarin ár með aðhald í lántökum. Miklar breytingar hafa orðið á frv. síðan það var fyrst lagt fram. Flestar eru óhjákvæmilegar þar sem fjármagni hefur þegar verið ráðstafað. Alvarlegast er hve stór hluti erlendrar lántöku fer í það eitt að fjármagna hallarekstur ríkissjóðs. Þær meginreglur hljóta að gilda að erlend lán séu helst eingöngu tekin til arðbærra framkvæmda eða um sé að ræða endurgreiðslu eldri lána með nýjum lánum á hagstæðari kjörum. Það er enn fremur mikið áhyggjuefni að þrátt fyrir þá aukningu lántökuheimilda sem orðið hefur í meðförum nefnda er bersýnilegt að lántökur fara í reynd langt fram úr áætlun. Sem rök fyrir þeirri fullyrðingu nægir í rauninni að benda á þá ástæðu eina að jafnvel þau fyrirtæki sem fengið hafa mikla fyrirgreiðslu úr Atvinnutryggingarsjóði eiga við verulegan rekstrarvanda að stríða og þurfa bersýnilega á nýrri aðstoð að halda, mörg hver, áður en langt um líður. Ekki bætir stöðu þeirra nýleg fiskverðshækkun innan lands og ekkert sérstakt tilefni er til bjartsýni um hækkun verðs á erlendum mörkuðum en allar líkur benda til hækkunar olíuverðs. Flestar greinar fiskvinnslu búa nú við taprekstur á heildina litið og er deginum ljósara að kalla verður eftir meira fé í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins en ráðstöfunarfé hans þrýtur innan tveggja mánaða. Þá er ekki gert ráð fyrir neinu fjármagni til þess að efna loforð ríkisstjórnarinnar um lækkun raforkuverðs til fiskvinnslunnar. Og enn má benda á það að ekki er séð fyrir öllu í landbúnaðargeiranum. Enn er viðkvæmt ástand bæði í loðdýrarækt og fiskeldi, en þyngst vegur að ef ekki verður lagt meira fé en ætlað er til niðurgreiðslna á verði búvara munu þær hækka verulega á næstunni. Ástæða þess að ekki er tekið á þessum þætti er að öllum líkindum sú að ríkisstjórnin vill hafa lækkun matvöru sem skiptimynt í komandi samningum. Það er reyndar eftirtektarvert að lækkun matvöru og hugsanleg lækkun matarskatts er nú notuð sem skiptimynt þannig að helst mætti ætla að þessi hækkun bæði matvöru og álagning matarskattsins hafi verið samningsatriði við launþegahreyfingarnar í fyrra. Margt fleira mætti benda á til vitnis um vanáætlanir í þessu frv. og í nál. 2. minni hl. er farið sérstökum orðum um stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs sem er verulegt áhyggjuefni. Við kvennalistakonur lögðumst alveg frá upphafi gegn þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að ráðstafa lögboðnu framlagi ríkisins til Atvinnuleysistryggingasjóðs til Atvinnutryggingarsjóðs og mótmæltum því æ ofan í æ með þeim rökum að þessi sjóður væri eign launafólksins sem ekki mætti hrófla við og auk þess sérstaklega varhugavert með tilliti til atvinnuástandsins. Fulltrúar ríkisstjórnarinnar töldu þessa ráðstöfun hins vegar rétta einmitt með tilliti til atvinnuástandsins þar eð fjármagnið færi til þess að hindra atvinnuleysi. Staðreyndirnar tala hins vegar sínu máli. Sjóðurinn er að tæmast og nú stefnir í það að í maílok verði ráðstöfunarfé hans uppurið og þá kemur til kasta ríkissjóðs að greiða atvinnuleysisbætur sem hann er ábyrgur fyrir, en þess sér hvergi stað í þessu frv. Þá vil ég fara nokkrum orðum um brtt. Kvennalistans á þskj. 634 þar sem við leggjum til að II. kafli frv., ,,þrátt fyrir kaflinn`` svokallaði verði felldur brott. Það er að sönnu mjög róttæk tillaga og fremur ólíklegt að margir treysti sér til þess að styðja hana að þessu sinni. Við gerum okkur fyllilega grein fyrir því að samþykkt þessarar tillögu þýddi verulega aukningu útgjalda úr ríkissjóði og væntanlega dettur einhverjum í hug að bregða okkur um ábyrgðarleysi. En hvar var ábyrgð Alþingis þegar það samþykkti þau lög sem hér er í raun verið að ógilda? Árum saman hefur sá háttur viðgengist hér á Alþingi að samþykkt eru lög um hin margvíslegustu málefni sem mörg hver hafa í för með sér fjárútlát og reyndar er í sumum tilvikum sýnd sú lofsverða forsjálni að gera ráð fyrir hvernig þessa fjár skuli aflað svo að ekki verði nú gengið á rétt annarra. Svo var t.d. um ferðamálin sem við kvennalistakonur höfum margsinnis gert að umtalsefni, en sú saga er með eindæmum hrapalleg því að Alþingi hefur aldrei, ekki í eitt einasta skipti, staðið við lögboðið framlag til ferðamála sem er 10% af árlegri vörusölu Fríhafnarinnar í Keflavík. Og ekki nóg með það heldur sýndi hv. Alþingi þá lofsverðu forsjálni að leggja aukalega þessi 10% á vöruverð Fríhafnarinnar þegar lögin tóku gildi til þess að tryggja þennan tekjustofn án þess að ganga á fé til annarra hluta. Sú fyrirhyggja dugði skammt eða raunar alls ekki því að Ferðamálaráð hefur aldrei fengið þetta lögboðna framlag og í ár nemur þessi skerðing a.m.k. 81 millj. kr. samkvæmt áætlun. Ríkisstjórnin virðist þannig harðákveðin í að þrengja að þessari atvinnugrein sem hún frekast getur. Ferðamálaráð fær aðeins 28 millj. til starfsemi sinnar eða sömu krónutölu og á síðasta ári. Áður er minnst á skerðingu framlagsins til Atvinnuleysistryggingasjóðs sem á að vera jafnhátt iðgjaldagreiðslum atvinnurekenda og nemur hátt í 300 millj. kr. Aðrir stórir liðir eru t.d. Félagsheimilasjóður sem er skertur um 37 millj. kr., Jöfnunarsjóður sveitarfélaga sem er skertur um 385--725 millj. kr., eftir því hvaða forsendur eru gefnar, Hafnabótasjóður um 41 millj. kr., Kvikmyndasjóður um 39 millj. kr. og Listskreytingasjóður ríkisins um heilar 201 millj. kr. Hlýtur maður nú að spyrja hver sé eiginlega meiningin að láta slík lög standa ef vilji Alþingis er ekki meiri til þess að hafa þau í heiðri? Væri ekki heiðarlegra að breyta lögunum í átt við raunveruleikann í stað þess að gera þau að eins konar fyrirheitum ef einhvers staðar skyldi birta til í efnahagsþokunni? Fleira má hér tína til og raunar ástæða til að fara sérstökum orðum um alla þessa liði, en ekki verður hjá því komist að fjalla um þá ráðstöfun sem birtist í 27. gr. frv. þar sem kveðið er á um að þrátt fyrir ákvæði 22. og 23. gr. laga nr. 68/1985, útvarpslaga, skuli tekjur á árinu 1989 vegna aðflutningsgjalda af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum renna í ríkissjóð. Þarna er Ríkisútvarpið enn einu sinni svipt þeim tekjustofni sem á samkvæmt útvarpslögum að renna óskiptur í Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins. Framkvæmdasjóðnum á að verja til húsnæðis, tækjakaupa og dreifikerfis. Þessi upphæð mun samkvæmt áætlun nema um 140--160 millj. kr. Þetta gerist ár eftir ár á sama tíma og Ríkisútvarpið er að flytja í nýtt húsnæði, endurnýjunarþörf á tækjakosti því mikil ásamt stórfelldum bótum á dreifikerfi. Fé til þessa hefur Ríkisútvarpið því orðið að taka af öðru rekstrarfé og jafnframt hefur Ríkisútvarpið þurft að mæta vaxandi samkeppni við einkastöðvar sem hafa ekki sambærilegar kvaðir á sér að uppfylla lögboðnar skyldur við landsmenn. Fáir hefðu trúað því að Alþfl. og Alþb. mundu standa að ráðstöfun sem þessari, en þingmenn þessara flokka lögðust mjög hart gegn henni þegar þeir voru í stjórnarandstöðu á sínum tíma. Að vísu hafði fækkað í kórnum á sl. ári þegar Alþfl. var kominn í ríkisstjórn og nú hefur kórinn þagnað. Nú finnst þeim réttmætt að svipta Ríkisútvarpið þessum tekjustofni og réttlæta það með því að öðruvísi verði séð fyrir hlutunum. Jafnvel þótt nú standi yfir endurskoðun útvarpslaga er ekki séð fyrir endann á því starfi, auk þess sem þau bæta ekki orðinn skaða. Þannig stendur nú framkvæmdarvaldið að framkvæmd laga sem Alþingi hefur sett. Virðist því löngu tímabært að breyta um vinnubrögð í samræmi við raunveruleikann þannig að hinar ýmsu stofnanir og sjóðir viti fyrir víst hvaða fjárhagsaðstæður þeim eru búnar. Og þó þeir sem II. kaflinn eða ,,þrátt fyrir kaflinn`` bitnar helst á séu ýmsu vanir væri endurskoðun þessara vinnubragða miklu heiðarlegri. Það er Alþingi síst til álitsauka að vera ómerkt gert með lánsfjárlögum ár hvert. Að lokum ítreka ég efasemdir um að þetta frv. standi fastari fótum en mörg fyrri. Tölur um stöðu efnahagsmála breytast jafnharðan og þær eru settar fram og engar áætlanir standast, efnahagsaðgerðir ekki heldur. Má þá spyrja hvort ónákvæmni og óraunsæi af því tagi sem frv. til lánsfjárlaga byggir nú á sé nokkrum til framdráttar. Það veikir löggjafarvaldið að samþykkja lög sem framkvæmdarvaldið tekur ekki alvarlega sökum þess hve allar forsendur eru ótraustar og vanáætlaðar. Það gefur framkvæmdarvaldinu lausari tauminn um framkvæmd laganna eins og reynsla undanfarandi ára hefur sýnt með ótvíræðum hætti.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Eins og ég gat um í framsögu minni fyrir þessu nál. lágu ekki á borðum þingmanna brtt. í endanlegu formi sem meiri hl. fjh.- og viðskn. gerir og ég kveð mér hljóðs til að greina ofurlítið nánar frá þeim, en þær eru endurprentaðar upp á þskj. 637 og mun ég gera ofurlitla grein fyrir þeim enn og aftur. 1. brtt. er við 5. gr. þar sem talin eru upp mörg fyrirtæki og sveitarfélög þar sem heimilað er að taka lán vegna skuldbreytinga og við teljum eðlilegt að fjmrh. sé heimilt að gera þetta, en bætum við ,,að höfðu samráði við fjvn. Alþingis`` eins og þar segir. Við leggjum til í b-lið 1. brtt. að 7. töluliður 5. gr. orðist svo sem þar segir: ,,Aðrar skuldbreytingar vegna greiðsluvandkvæða, lán á árinu 1989 að fjárhæð alls allt að 100 millj. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt.`` Um þessa breytingu er það að segja að við föllum frá þeirri brtt. sem kynnt var fyrr í dag um að binda 50 millj. af þessu formlega við Siglufjörð. Breytingin frá fyrri hugmynd er sú að þetta er opnað fyrir öðrum sveitarfélögum í greiðsluvandræðum einnig. En það ber hins vegar ekki að skilja það svo að við höfum fallið frá því að ætla Siglufirði 50 millj. kr. af þessu og það gerum við að sjálfsögðu enn. Í 2. brtt. er fjmrh. heimilt að höfðu samráði við landbrh. og fjvn. Alþingis að semja um uppgjör ógreiddra framlaga til jarðræktarframkvæmda á árinu 1988. Þetta er að sjálfsögðu gert í tengslum við þá endurskoðun sem stendur yfir varðandi jarðræktarlög þannig að sjálfvirk greiðsluskylda ríkissjóðs verði numin úr lögum, þ.e. að það er verið að endurskoða bæði jarðræktarlög og búfjárræktarlög í því skyni að koma bættu skipulagi á framlög ríkisins til þessara málaflokka og það er unnið að því og stefnt að því að afgreiða lög fyrir þinglok um bæði jarðrækt og búfjárrækt þannig að það sé í takt við tímann og breytta framleiðsluhætti. Sá vandræðahali sem skapaðist á jarðræktarlögunum eða fjárveitingum til jarðræktarframkvæmda var búinn til eða til hans var stofnað með breytingu á jarðræktarlögum 1986. Þar var það ákveðið að framlög til loðdýraræktar skyldu veitast af jarðræktarlögum. Ef þessi aukabaggi hefði ekki verið hengdur á jarðræktarlögin frá 1986 hefði þessi hali aldrei myndast, en vegna gífurlegra framkvæmda við loðdýragarða skapaðist þarna hali umfram fjárveitingar sem menn hafa verið að vandræðast með og verður að semja einhvern veginn um uppgjör á. Það sama á við um 3. brtt. Hún er liður í endurskoðun búfjárræktarlaga. Ég held að ég hafi, herra forseti, gert fullnægjandi grein fyrir þessum brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. og eins og í nál. segir leggjum við til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem við leggjum fyrir á þskj. 637, þ.e. þskj. sem er endurprentað upp.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir að lánsfjárlögum er einhver augljósasti vottur um hvernig núv. hæstv. ríkisstjórn hefur með öllu mistekist stjórn sín á ríkisfjármálum og lánsfjármálum og efnahagsmálum yfirleitt. Ég hygg að fáir fjármálaráðherrar hafi sýnt með meðferð lánsfjárlaga á hinu háa Alþingi annar en núv. hæstv. fjmrh. að þeir hafi með öllu á svo skömmum tíma misst tök á því verkefni sem meiri hluti Alþingis hefur trúað þeim fyrir. Enginn fjmrh. hefur fengið stærri falleinkunn á jafnskömmum tíma og núv. hæstv. fjmrh. Það hefur komið fram að við meðferð málsins hér á hinu háa Alþingi hafa lántökur ríkissjóðs aukist um meira en 100% og það kemur fram að erlendar lántökur þjóðarbúsins verða 50% meiri en upphaflegt frv. gerði ráð fyrir. Það var gert ráð fyrir því að þjóðarbúið mundi taka erlend lán upp á rúma 14 milljarða kr. á þessu ári. Við meðferð málsins á hinu háa Alþingi hefur hæstv. ráðherra misst svo öll tök á stjórn ríkisfjármála og lánsfjármála að þessi tala hefur hækkað um 50% og er nú komin upp í 21 milljarð. Ég held að það fari ekki á milli mála að hér er á ferðinni einsdæmi um lausatök við stjórn ríkisfjármálanna, einsdæmi um það hvernig einn ráðherra hefur á jafnskömmum tíma með öllu misst stjórn á því verkefni sem honum hefur verið trúað fyrir. Það hefur oft áður komið fram að hæstv. fjmrh., sem er verkstjóri efnahagsmála hjá þessari hæstv. ríkisstjórn, er mesti gengisfellingarráðherra stóryrða í stjórnmálasögunni. Enginn ráðherra hefur hvorki fyrr né síðar tekið jafnmikið upp í sig og enginn þurft að viðurkenna jafnmikið gengisfall stóryrðanna á jafnskömmum tíma. Meðferð þessa frv. er reyndar eitt af fjölmörgum dæmum um að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki einasta misst tök á ríkisfjármálum og lánsfjármálum heldur hefur hún enga stjórn á vegferð mála hér á hinu háa Alþingi. Þegar þing kom saman í haust var gefin út starfsáætlun um hvernig ríkisstjórnin ætlaði að koma sínum málum fram, hvernig þingið skyldi starfa í vetur. Satt best að segja hefur ekkert staðist í starfsáætlun hæstv. ríkisstjórnar um meðferð mála hér á hinu háa Alþingi. Jafnvel fyrsta mál hæstv. ríkisstjórnar, sem hún lagði fyrir fyrst allra mála í þingbyrjun, er ekki enn orðið að lögum. Og hv. 1. þm. Norðurl. v., formaður fjh.- og viðskn., hefur lýst því yfir að hann ætli að tefja framgang þess þangað til hann hefur tryggt með hrossakaupum að samstarfsflokkarnir standi að afgreiðslu einhverra annarra mála sem hann hefur áhuga á að ná fram. Efnahagslöggjöfin sem ríkisstjórnin flutti í kjölfar efnahagsyfirlýsingarinnar þegar hún tilkynnti hinar varanlegu og endanlegu lausnir á efnahagsvanda þjóðarinnar, þessi lög eru ekki enn komin í gegnum Alþingi og komið fram að páskum. Það er að vísu ekki nýlunda að seinagangur sé í störfum Alþingis, en ég hygg að það sé fátítt að nokkur ríkisstjórn hafi þurft að horfa fram á slíkt verkstjórnarleysi og skipbrot í framgangi mála, enda kemur tortryggnin á milli stjórnarflokkanna fram í hverju málinu á fætur öðru og skýrir það hver ástæðan er fyrir því að mál dragast á langinn og raunverulegar ákvarðanir eru ekki teknar í hinum mikilvægustu málum. Lánsfjárlög endurspegla um margt betur en ýmislegt annað efnahagsstefnu og árangur ríkisstjórna við stjórn efnahagsmála. Oft er það svo að endurmat á lánsfjárlögum sýnir árangurinn kannski enn betur. En að þessu sinni þurfa menn ekki einu sinni að bíða loka ársins í þeim tilgangi að frv. að lánsfjárlögum sé gert upp. Menn hafa það fyrir augum eftir meðferð frv. á hinu háa Alþingi að ríkisstjórnin hefur með öllu misst tök á þessu verkefni og erlendar lántökur þjóðarbúsins verða nú um 50% meiri en fyrir aðeins örfáum mánuðum þegar þetta mál kom inn á Alþingi. Þetta er árangurinn af starfi fjmrh. stóryrðanna. Þetta er gengisfellingin á stóryrðunum sem hæstv. ráðherra er nú orðinn frægur fyrir. Þegar ríkisstjórnin tók við völdum voru sett skýr og ákveðin markmið. Það átti að bæta afkomu atvinnuvega, það átti að ná niður verðbólgu, það átti að reka ríkissjóð með umtalsverðum tekjuafgangi og það átti að lækka vexti svo að um munaði. Nú sjá menn fyrir hver hefur orðið árangur af þeim markmiðum sem ríkisstjórnin setti sér og lýsti með stóryrðum að hún mundi nú loksins ná. Hv. 3. þm. Norðurl. e. vekur athygli á því þegar hann gengur í þingsalinn að þingmenn stjórnarflokkanna hafi ekki meiri áhuga á því að fylgja ráðherra sínum að málum að þeir sitja ekki í þingsalnum hvað þá heldur að þeir taki þátt í umræðum til þess að styðja ráðherra sinn. Þeir flýja hver á fætur öðrum og ráðherrar stjórnarflokkanna, bæði úr Alþfl. og Framsfl., geta auðvitað ekki setið undir umræðum um lánsfjárlög. Þeir þola ekki þessa umræðu. Og það er athyglisvert og þakkarvert að hv. 3. þm. Norðurl. e. skuli vekja athygli á þessari aumu ásjónu ríkisstjórnarinnar sem sýnir kannski betur en flest annað gengisfall stóryrðanna, sýnir kannski betur en flest annað hvernig þingmenn stjórnarflokkanna hafa viðurkennt og viðurkenna í raun gengisfall stóryrðanna, sýnir kannski betur en flest annað það, sem hv. 1. þm. Vestf. var að vekja hér athygli á, að þingmenn stjórnarflokkanna eru farnir að ókyrrast undir árangursleysi þessarar hæstv. ríkisstjórnar, ráðleysi þessarar hæstv. ríkisstjórnar.

Enginn hlustar á ræðu formanns Sjálfstfl. Það er enginn þingmaður Sjálfstfl. til að fylgja foringjanum þó að þrír séu mættir hér af skyldu.

Ég hélt, hæstv. fjmrh., að hér væru til umræðu lánsfjárlög hæstv. ríkisstjórnar og maður hefði kannski vænst þess að það væru heldur þingmenn stjórnarflokkanna sem tækju þátt í þeirri umræðu og reyndu að styðja hæstv. ráðherra. En ég skil mætavel að hann ákalli þingmenn stjórnarandstöðunnar og kannski vænti þess helst að þaðan komi eitthvert lið. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að þessi lánsfjárlög og stefna ríkisstjórnar Íslands væru með öðrum hætti ef þeir sætu við stjórnvölinn og því ætti hæstv. ráðherra að gera sér grein fyrir og viðurkennir greinilega með taugaveikluðum frammíköllum sínum. Staðreyndin er nefnilega að um öll þessi höfuðverkefni, að því er varðar öll þessi höfuðmarkmið hefur ríkisstjórnin engum árangri náð. Þvert á móti hefur í öllum tilvikum sigið á ógæfuhliðina. Í umræðum um fjárlög í kringum áramótin hélt ríkisstjórnin því fram að nú væru nýir tímar í vændum, verðbólgan á hinu nýja ári yrði eins stafs tala. Ég man eftir því að í þeim umræðum vakti ég á því athygli að fyrir lægi að verðbólgan á fyrstu þremur mánuðunum yrði meira en 20%, jafnvel 22--23%, og þeir stóðu hér upp, ráðherrarnir, hver á fætur öðrum, hæstv. fjmrh., hæstv. viðskrh. og hæstv. forsrh., og náðu varla upp í nefið á sér af hneykslan að svona hrakspár skyldu fluttar inn á Alþingi Íslendinga því að sannarlega yrði nú annað uppi á teningnum. En hver er staðreyndin? Hvaða fréttir eru birtar í dag þegar lánsfjárlög eru til 2. umr. í Nd. Alþingis? Að verðbólgan sé komin upp í 27% og hún stefni í yfir 30% á næstu vikum. M.ö.o.: þau varnaðarorð sem hér voru viðhöfð af minni hálfu í kringum áramótin voru varfærnisleg. Verðbólgan náði ekki einu sinni þeim tölum sem ég nefndi þá, 22--23%. Það eru birtar verðbólgutölur í dag upp á 27% og hún fer hækkandi. Er nema von að hæstv. forsrh. segi í viðtali við Morgunblaðið í dag: Það sem hér hefur farið úrskeiðis er verðbólguholskeflan sem hefur dunið yfir í miklu ríkari mæli en mér hafði verið talin trú um. Verðbólguholskeflan sem hefur dunið yfir í miklu ríkari mæli en mér hafði verið talin trú um, segir hæstv. forsrh. Hver taldi honum trú um eitthvað annað? Hver var það nú sem var að ,,plata`` hæstv. forsrh.? Var það hæstv. fjmrh.? Var það hæstv. fjmrh. sem enn einu sinni var að ,,plata`` hæstv. forsrh. sem segir nú í viðtali við Morgunblaðið að honum hafi verið talin trú um allt annað? Það er von að hæstv. forsrh. víki sér undan því að vera viðstaddur umræður sem þessar og kjósi að senda meðráðherrum sínum skeyti af þessu tagi í dagblöðunum því að auðvitað eru það einhverjir aðrir ráðherrar úr ríkisstjórninni sem bera ábyrgð á þessari verðbólguholskeflu sem honum hafði verið talin trú um að ætti ekki að dynja yfir. Það er verið að senda hæstv. fjmrh. smáskeyti. Það er verið að senda verðlagsráðherranum og vísitöluráðherranum, sem treystir sér heldur ekki til þess að vera viðstaddur þessa umræðu, smáskeyti. Hæstv. forsrh. er að segja m.ö.o.: Það er sama hvort ég er utanrrh. eða hvort ég er forsrh. Þegar hlutirnir ganga úrskeiðis, þá hef ég verið plataður og þá ber ég enga ábyrgð og er í hálfgildings stjórnarandstöðu. Ég hygg að það sé kannski um margt sannmæli að hæstv. forsrh. hafi ekki fengið að ráða því sem hann hafi óskað í þessari hæstv. ríkisstjórn því að viðurkennt er af öllum að þar hefur hæstv. fjmrh. haft verkstjórn á hendi í flestum efnum. Og hæstv. forsrh. heldur auðvitað áfram að skjóta í þessu Morgunblaðsviðtali, með leyfi forseta. ,,Þar að auki eru bankarnir mjög óhagkvæmar og illa reknar einingar.`` Það er á ábyrgð hæstv. viðskrh. ,,Og hvernig í ósköpunum``, segir hæstv. forsrh., ,,getið þið verið með minnkandi sjávarafla og minnkandi þjóðartekjur`` og hefur eftir einhverjum Norðmanni sem hann hitti í útlöndum seinast. Síðast hitti hann Svía sem spurði sömu spurningar, þar áður hitti hann Þjóðverja sem spurði sömu spurningar: Hvernig í ósköpunum getið þið verið með verðtryggingu við þessar aðstæður? Það er auðvitað að kenna hæstv. vísitöluráðherra. En hæstv. forsrh. ræður engu um þetta. Kjarni málsins er svo auðvitað ekki að því er varðar verðbólguna að það lá ljóst fyrir þegar ríkisstjórnin hafði tekið sínar fyrstu ákvarðanir, þegar hún tók ákvarðanir um biðleikinn, að efnahagsstefna hennar mundi leiða til aukinnar verðbólgu. Það hefur verið rakið hér með mjög skilmerkilegum hætti æ ofan í æ og nú síðast af hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni að meginhluti þeirrar auknu verðbólgu verður rakinn beint til aðgerða núv. hæstv. ríkisstjórnar. Núv. hæstv. ríkisstjórn er fyrsta ríkisstjórn í sögu lýðveldisins sem gripið hefur til verðstöðvunaraðgerða og talið að hún sjálf gæti brotið þær aðgerðir ein allra í þjóðfélaginu og ekki aðeins unnið þannig gegn efnahagslegum markmiðum heldur brotið niður almennt siðferði í landinu, brotið gegn almennri siðferðisvitund í landinu. Það er þetta sem hefur gerst. Hér er hægt að minna á þær miklu skattahækkanir sem ríkisstjórnin lagði til. Hækkanir á opinberri þjónustu, sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir, nær alla verðbólguholskefluna sem hæstv. forsrh. er svo undrandi á að skuli hafa skollið yfir og honum var talin trú um að mundi ekki skella yfir, má rekja til ákvarðana núv. hæstv. ríkisstjórnar og fyrst og fremst þeirra ákvarðana sem hæstv. fjmrh. hefur beitt sér fyrir og haft forustu um innan stjórnarinnar. Svo spyrja menn auðvitað: Hvers er að vænta í framhaldinu? Ég óttast að verðbólgan muni heldur halda áfram að vaxa en hitt. Flestir þeir óvissuþættir sem eiga eftir að koma fram benda í þá veru. Í Þjóðviljanum í dag segir svo, með leyfi forseta, í frásögn af kjarasamningum: ,,Í áliti starfshóps um verðlagsmál segir að ljóst sé að verðbólga verði mikil á næstu mánuðum, jafnvel þó laun hækki ekki og gengi haldist stöðugt, og kaupmáttur muni því halda áfram að rýrna.`` Jafnvel þó að gengið verði stöðugt og kaup hækki ekki og kaupmáttur haldi áfram að rýrna gera aðilar vinnumarkaðarins, launafólkið í landinu ráð fyrir því að verðbólgan muni aukast. Hvar eru nú stóru orðin, hæstv. fjmrh.? Er ekki kominn tími til að skýra svolítið út hvers vegna ekkert af stóryrðunum varð að veruleika þegar jafnvel Þjóðviljinn í fréttaskýringu af samningafundum vinnuveitenda hefur þennan spádóm um verðbólguþróunina á næstu mánuðum? Ég ætla ekki að vera að vitna til stjórnarandstæðinga eða einhverra aðila á fjármagnsmarkaðnum. Nei, þetta er úr áliti starfshóps sem hefur verið að vinna að gerð kjarasamninga sem Þjóðviljinn segir frá í dag. Vaxandi verðbólga miðað við óbreytt gengi og engar launahækkanir og rýrnandi kaupmátt. Ég hygg að það séu nær engin dæmi um það að með svo afgerandi hætti hafi ríkisstjórn misst tök á stjórn efnahagsmálanna. Það verður ekki sagt að þessar verðhækkanir hafi komið vegna þess að atvinnulífið hafi þrýst fram kostnaðarhækkunum. Þvert á móti blasa nú við þær staðreyndir að atvinnulífið hefur tekið á sig kostnaðarhækkanir en ekki ýtt þeim út í verðlagið og það hefur hæstv. fjmrh. viðurkennt. Því meiri er niðurlæging hans við að missa svo gersamlega tökin á þróun efnahagsmálanna. Af sjálfu leiðir að vextir fara hækkandi. Það var ekki talað svo lítið um að núv. hæstv. ríkisstjórn ætlaði að keyra niður vexti. En nú hækka þeir frá einni viku til annarrar og samt er það svo að nafnvextir eru nú neikvæðir eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Vestf. Þrátt fyrir þær miklu hækkanir sem hafa orðið á nafnvöxtum á undanförnum vikum eru þeir neikvæðir í dag. Þeir halda ekki í við vaxandi verðbólgu. Auðvitað skapar þetta mikla hættu. Auðvitað er það rétt, sem hér hefur verið bent á, að með þessu er hæstv. ríkisstjórn að þjóna erlendum sparifjáreigendum. Auðvitað er hæstv. ríkisstjórn að grafa undan innlendum fjármagnsmarkaði. Auðvitað er hæstv. ríkisstjórn með þessu að grafa undan möguleikum íslensks atvinnulífs sem getur ekki byggt sig upp, þróast og tæknivæðst nema íslenska þjóðin spari. Raunvextir á verðbréfamarkaði hafa á hinn bóginn lækkað lítið eitt, að vísu innan við 1%, frá því um áramót að því er mér er tjáð. En hver er skýringin á þessu? Skýringin er sú að hæstv. ríkisstjórn hefur verið í miklum slagsmálum við lífeyrissjóðina, slagsmálum sem einstök eru í viðskiptum ríkisvalds og lífeyrissjóða, með þeim afleiðingum að lífeyrissjóðirnir hafa mjög dregið úr kaupum á ríkisskuldabréfum. Af þeim sökum hefur verið meira framboð af lánsfjármagni á verðbréfamörkuðunum. Þetta ætti kannski að sýna hæstv. ríkisstjórn að það er skynsamlegasta leiðin til þess að ná niður vöxtum að losa um hömlur og draga úr hólfaskiptingu á fjármagnsmarkaðnum. En það vill ekki svo vel til að þetta sé stefna hæstv. ríkisstjórnar. Nei, þetta er afleiðing af alveg einstæðum slagsmálum hæstv. fjmrh. við forustumenn lífeyrissjóðanna, afleiðing af því að hæstv. fjmrh. hefur ekki treyst sér til þess að standa við eigin samning sem líka er einsdæmi í sögunni, að fjmrh. geti ekki staðið við eigin samning sem hann hefur gert við lífeyrissjóðina í landinu. Aukið framboð á lánsfjármagni lífeyrissjóðanna inn á verðbréfamarkaðinn stafar sem sagt af þessum ástæðum en ekki því að hæstv. ríkisstjórn hafi fallið frá hugsjón sinni um reglugerðarhagkerfið og hólfaskiptingu á fjármagnsmarkaðnum, því miður. En þetta ætti kannski að kenna henni hvaða leið er vænlegust til þess að ná hér jafnvægi á fjármagnsmarkaðnum og ná niður vöxtum. Spariskírteini ríkissjóðs seljast ekki með þeirri afleiðingu að ríkissjóður þarf í vaxandi mæli að leita annarra leiða til að fjármagna það sem fjármagna þarf á þessu ári. Auðvitað leiðir það til aukinnar erlendrar lántöku. Auðvitað er það enn eitt dæmið um skipbrot stjórnarstefnunnar. En sýnu alvarlegastur er þó sá ágreiningur sem nú er uppi milli lífeyrissjóðanna og fjmrn. sem fyrst kom til vegna þess að hæstv. fjmrh. gekk á bak orða sinna í samningi sem hann gerði við lífeyrissjóðina skömmu fyrir áramót um skuldabréfakaup þeirra á fyrstu mánuðum þessa árs. Lífeyrissjóðirnir hafa leitað lögfræðilegra álitsgerða um þetta efni og í nýlegu fréttabréfi þeirra segir svo, með leyfi forseta, um þetta álitaefni: ,,Niðurstaða lögfræðinganna er ótvíræð. Hvorki er heimilt að taka upp beina viðmiðun við launabreytingar á grundvelli lánskjaravísitölu né er hægt að breyta efni verðtryggingar í gildandi lánssamningum. Þrátt fyrir ítrekaðar samningsumleitanir af hálfu fulltrúa lífeyrissjóðanna hafa stjórnvöld ekki sýnt neinn samkomulagsvilja. Ýmsar tillögur samtaka sjóðanna þar að lútandi hafa verið lagðar fram, m.a. að vísa málinu í sérstakan gerðardóm. Harmar sambandsstjórnarfundurinn þann ósveigjanleika sem fram hefur komið af hálfu stjórnvalda sem leiddi til þess að ekki fannst viðunandi lausn á málinu. Jafnframt lýsir fundurinn yfir fullum stuðningi við hvernig unnið hefur verið að lausn þess af hálfu framkvæmdastjórnar Sambands almennra lífeyrissjóða. Í ljósi þess að stjórnvöld hafa hafnað öllum samkomulagsleiðum telur sambandsstjórnin nauðsynlegt að lífeyrissjóðir láti á málið reyna fyrir dómstólum og er framkvæmdastjórn SAL falið á grundvelli fyrri samþykkta og álitsgerða lögfræðinga samtaka sjóðanna að fylgja málinu eftir.`` Þetta er harður dómur forustumanna launþega yfir núv. hæstv. fjmrh., formanni Alþb., í samskiptum hans við lífeyrisþegana í landinu. Í þessu fréttabréfi kemur einnig fram að ástæðan fyrir því að lífeyrissjóðirnir hafa dregið svo úr kaupum sé að hæstv. fjmrh. hafi ekki staðið við það ákvæði sem hann skrifaði undir um verðtryggingarskilmála í samningum sem gerðir voru skömmu fyrir áramót. Þetta hefur ýmsar afleiðingar í för með sér, ekki einungis það hversu mikið áfall það er þegar fjmrh. í ríkisstjórn Íslands gengur þannig á bak samninga sem hann hefur gert og hvílíkt gengisfall það er fyrir ríkisstjórn Íslands að innan hennar skuli vera fjmrh. sem þannig starfar. Þetta hlýtur að hafa áhrif á fjárhag húsnæðisstjórnar. Nú óska ég eftir því að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir þeim afleiðingum sem þessi framkoma hans hefur haft fyrir húsnæðisstjórn, að hann geri hér í umræðunni grein fyrir því hvernig hún ætlar að fjármagna starfsemi sína á þessu ári ef fram heldur sem horfir í samskiptum hæstv. fjmrh. við lífeyrissjóðina. Það væri rétt, herra forseti, að hæstv. félmrh. væri viðstaddur þessa umræðu. Ég óska eftir því að hann verði kallaður til fundarins því það er einnig nauðsynlegt. ( Forseti: Ég vil minna á að það voru settar hér verklagsreglur í deildinni þess efnis að það væri ekki gerðar kröfur um nærveru annarra ráðherra en þess sem málið heyrði undir öðruvísi en í upphafi fundar. Að sjálfsögðu verður orðið við óskinni engu að síður, en ég vænti þess að ræðumaður haldi áfram ræðu sinni.) Það skal ég gera, herra forseti. Ég hélt kannski að hæstv. félmrh. hefði meiri áhuga á fjármögnun húsnæðislánakerfisins en raun ber vitni og hefði þess vegna hug á að taka þátt í þessari umræðu og knýja fram hagsmuni húsnæðislánakerfisins, en á því virðist hafa verið nokkur skortur. En það er óhjákvæmilegt að hæstv. ráðherrar fjármála og félagsmála geri grein fyrir því í hvert efni stefnir ef fram heldur sem horfir varðandi samskipti fjmrh. og lífeyrissjóðanna. Nú segja lífeyrissjóðirnir að mjög hafi dregið úr kaupum og fyrir dyrum standa umfangsmikil málaferli. Þess má af þeim sökum vænta að húsnæðissjóðirnir eigi ekki á næstu missirum aðgang að því fjármagni sem lög gera ráð fyrir til útlána og því þurfi að leita annarra leiða. Hefur verið leitað annarra leiða og þá í hverjum mæli? Hvernig verður málið leyst ef þetta ástand verður til langframa? Hefur hæstv. félmrh. sætt sig við og samþykkt afstöðu hæstv. fjmrh. í viðskiptum hans við lífeyrissjóðina? Er þetta sameiginleg afstaða hæstv. félmrh. og hæstv. fjmrh.? Það er mjög mikilvægt að fá það staðfest við þessa umræðu hvort afstaða hæstv. fjmrh. er einnig afstaða hæstv. félmrh., hvort það er hans afstaða að það eigi að koma fram við lífeyrissjóðina með þessum hætti og hvort stefna eigi samskiptum ríkisvaldsins og þeirra í langvarandi, kannski margra ára málaferli og hvort hæstv. ráðherra félagsmála telur það vera vænlegustu leiðina til að leysa úr þeim mikla vanda sem húsnæðismálin og fjárhagsstaða húsnæðissjóðanna eru í í dag. Er það skoðun og afstaða hæstv. félmrh. að þetta sé vænlegasti kosturinn til að greiða úr fjárhagsvanda húsbyggingarsjóðanna? Það er einnig nauðsynlegt að fá fram hvaða áhrif þessi framkoma hæstv. fjmrh. muni hafa á réttindi sjóðfélaga því ef það er rétt, sem hér segir í fréttum frá Sambandi almennra lífeyrissjóða, að mjög hafi dregið úr kaupum sjóðanna vegna stríðsástandsins á milli þeirra og fjmrn., vaknar upp spurningin um réttindi sjóðfélaganna. Húsnæðislöggjöfin gerir ráð fyrir að þeir einir eigi rétt á lánum sem eru í lífeyrissjóðum sem hafa fullnægt kaupskyldu samkvæmt lögunum. Ef þetta stríðsástand leiðir til þess að sjóðirnir treysta sér ekki til að eiga áframhaldandi viðskipti við ríkissjóð Íslands hvaða áhrif mun það þá hafa á réttarstöðu þeirra sem eru að sækja um lán? Ef ríkissjóður eða húsnæðissjóðirnir neyðast til þess að leita annarra leiða til fjármögnunar mun það þá skerða lánsréttindi sjóðfélaganna eða þarf að breyta lögum um Húsnæðisstofnun í þeim tilgangi að þetta stríðsástand skerði ekki réttindi þeirra sem sækja um lán? Ég óska eftir því að hæstv. félmrh. geri ítarlega grein fyrir þessu í umræðunni því hér er um veigamiklar spurningar að tefla sem snúa að hagsmunum húsbyggjenda, almennings í landinu. Það verður auðvitað ekki við það unað að valdhroki og þrákelkni hæstv. fjmrh. stefni hagsmunum þessa fólks í óefni og a.m.k. nauðsynlegt að fá fram hvort það er sameiginleg afstaða þeirra ráðherra sem fara með fjármál og félagsmál. Það hefur komið fram að mjög verulega skortir á að gert hafi verið ráð fyrir öllum fyrirsjáanlegum útgjöldum ríkisins og ríkissjóðs á þessu ári. Stærsta atriðið í því efni er lántaka Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sem er að verða eitt aðalaðhlátursefni fyrir hæstv. sjútvrh. vegna þess að hann hafði lýst því yfir á fundi með sjómönnum að ríkissjóður tæki á sig þetta lán, en hann hefur ekki komist fet með þá yfirlýsingu vegna þess að hæstv. fjmrh. neitar að bókfæra þetta lán á ríkissjóð. Hæstv. sjútvrh. er af þessum sökum að verða aðhlátursefni í sjávarplássunum víðs vegar um land, en hæstv. fjmrh. hreyfir sig hvergi og kætist því meir sem fólkið í sjávarplássunum brosir að hæstv. sjútvrh. fyrir að koma ekki yfirlýsingu sinni um þetta efni fram. Eigi að síður hefur Þjóðhagsstofnun framkvæmt útreikninga á afkomu sjávarútvegsfyrirtækja á þeirri forsendu að ríkissjóður hafi tekið þetta lán og beri þennan kostnað. Nú veit ég ekki á hvaða forsendum Þjóðhagsstofnun gerir þetta því að lögin eru alveg skýr um að sjávarútvegurinn á samkvæmt þeim að bera þessa lántöku sjálfur. En Þjóðhagsstofnun hefur reiknað þetta á annan veg og þetta ekki leiðrétt. Lánið er í raun og veru hvergi bókað. Það er ekki bókfært í afkomuútreikningum Þjóðhagsstofnunar á sjávarútveginn og það er ekki bókfært í bókhaldi ríkisins á ríkissjóð. Og nú spyr ég hæstv. fjmrh.: Er ekki full ástæða til að gera þessa tilraun á fleiri sviðum? Ef það er hægt að taka erlend lán til að reka sjávarútveginn og bókfæra það ekki á ríkissjóð og ekki á sjávarútveginn, láta lánið vera í lausu lofti og reka sjávarútveginn þannig, er ekki hægt að leysa vandamál Ríkisútvarpsins og byggingarsjóðanna, getur ekki hæstv. félmrh. fengið heimild til þess að taka erlent lán af þessu tagi fyrir húsnæðissjóðina án þess að það sé bókfært sem skuld húsnæðislánasjóðanna og án þess að það sé bókfært á ríkissjóð, það hangi bara einhvers staðar ofar skýjum? Það er spurning sem ég óska eftir að hæstv. fjmrh. svari hvort honum hafi ekki dottið í hug að beita þessari einstöku hagfræði á fleiri sviðum efnahagsstarfseminnar. Ef þessi hagfræði gengur upp, ef það er hægt að reka þjóðarbúskapinn á þessari hagfræði og það kemur í ljós þegar upp verður staðið, þá ætti hæstv. ráðherra að fá nóbelsverðlaun að minnsta kosti ofan á öll verðlaunin sem hann hefur fengið til þessa í útlöndum. En kjarni málsins er auðvitað að það er búið að ákveða þessa lántöku. Það er verið að reka sjávarútveginn á þessum lánum og hvað sem líður valdhroka og þrákelkni hæstv. fjmrh. er þetta lántaka ríkissjóðs. Hvaða loftfimleika sem hann ætlar sér í bókfærslu og erlendum lánum, hversu sniðugur sem hann heldur að hann sé að taka erlend lán án þess að bókfæra þau nokkurs staðar, þá lendir þetta á ríkissjóði. Það eru 800 millj. kr. sem ríkissjóður er að greiða með sjávarútveginum fyrstu mánuði þessa árs og það eru útgjöld ríkissjóðs hvað sem hæstv. fjmrh. þykist kunna fyrir sér í bókfærslu eða loftfimleikum bókfærslunnar. Hæstv. fjmrh. hefur heldur enga grein gert fyrir því hvernig hann ætlar að fjármagna 100 milljónir í viðbótarendurgreiðslu á söluskatti sem dugar fram á vormánuðina. Hæstv. fjmrh. verður við þessa umræðu að gera grein fyrir því hvernig á að afla þessa fjár og hann verður einnig við þessa umræðu að gera grein fyrir því hvert framhald á að vera á þessum útgjöldum þegar komið er fram í maímánuð. Á þá að taka ákvarðanir um áframhaldandi endurgreiðslur á uppsöfnuðum söluskatti í samræmi við þessar 100 millj. og á þá að taka nýtt 500 millj. kr. lán til að halda sjávarútveginum gangandi fram á haustið eða á að fara í gengisbreytingu? Það er ekki hægt að ljúka umfjöllun um lánsfjárlög nema hæstv. ráðherra svari því hvað á að taka við þegar þessum greiðslum lýkur í maímánuði. Þá hefur einnig komið fram að hæstv. ráðherra hefur enga grein gert fyrir því hvernig á að fjármagna 100 millj. kr. niðurgreiðslu á raforkuverði til frystihúsa og það hefur komið fram að það vantar 670 millj. kr. til þess að ríkisstjórnin geti staðið við fyrirheit sitt um óbreytt niðurgreiðslustig út þetta ár. Hér í umræðunni hefur verið gerð grein fyrir brtt. sem stjórnarmeirihlutinn flytur við þetta frv. þar sem lagt er til að fjmrh. að höfðu samráði við landbrh. og fjvn. geti samið um ógreidd framlög til jarðræktarframkvæmda og ógreidd framlög til búfjárræktar vegna ársins 1988. Hér eru engar upphæðir tilgreindar, en þetta er enn eitt dæmið um vinnubrögðin þar sem Framsfl. samþykkir að standa að afgreiðslu fjárlaga með því að takmarka þessar greiðslur, kemur svo þegar búið er að afgreiða fjárlögin og segir: Nú krefjumst við þess að þetta mál verði leyst, og þá er skotið hér inn við afgreiðslu lánsfjárlaga þegar komið er fram undir páska heimild til hæstv. fjmrh. að gera samninga þar sem engar takmarkanir eru varðandi fjárhæðir. Þetta er dæmi um alkunn vinnubrögð þingflokks framsóknarmanna í þessum efnum. Auðvitað er það svo að menn verða að standa við skuldbindingar sínar, en var þá ekki nær að horfast í augu við það við afgreiðslu fjárlaga? Auðvitað liggur það fyrir í hvaða skuldbindingum ríkissjóður er að því er varðar þessa tvo þætti. Þær tölur liggja alveg klárt fyrir. Það var hægt að setja þær inn í fjárlög við afgreiðslu þeirra fyrir þá sem vildu standa við sínar skuldbindingar. Nú er opnuð heimild. Hún er án takmarkana. Hún getur þess vegna verið núll og hún getur þess vegna verið hvað sem er þar fyrir ofan. En það liggur alveg fyrir hvaða tölur hér er um að ræða. Það væri nauðsynlegt og er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra geri grein fyrir því hverjar þessar skuldbindingar eru og hvaða áform hann hefur í þessu efni og það er einnig nauðsynlegt að hv. formaður fjvn., sem á að hafa umsagnaraðild um þetta, geri nánari grein fyrir þeim fjárskuldbindingum sem með þessu er verið að leggja á ríkissjóð. Það er líka nauðsynlegt að hér komi fram vegna nýlegra samþykkta ríkisstjórnarinnar um Arnarflug hvaða heimilda ríkisstjórnin hæstv. ætlar að afla í því efni. Hún hefur gert þar um skýra samþykkt sem m.a. lýtur að heimild til erlendrar lántöku. Ætlar hæstv. ríkisstjórn ekki að afla heimilda til þessarar lántöku við afgreiðslu lánsfjárlaga? Er það svo rétt að einstakir þingmenn Framsfl. hafi samkvæmt þessu baksamkomulagi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar heimild til að flytja brtt. um allt önnur skilyrði varðandi lánveitingar til Arnarflugs en ríkisstjórnin gaf út í þeirri samþykkt sem hún kynnti opinberlega? Eru einhverjir slíkir baksamningar og má vænta þess að einhverjir þingmenn Framsfl. flytji tillögur af því tagi við þessa umræðu eða 3. umr. þessa máls og ætlar ríkisstjórnin að flytja tillögur af þessu tilefni? Allt hefur þetta áhrif á heildarútkomu lánsfjárlaga og skuldbindingar ríkissjóðs og með hliðsjón af þeim samþykktum sem hafa verið gerðar er eðlilegt að hæstv. ríkisstjórn geri grein fyrir áætlunun sínum að því er þetta varðar. Ég vil einnig að því er varðar einstök atriði í frv. inna hæstv. fjmrh. eftir því hvað hann ætlar að gera varðandi lántökuheimildir Herjólfs, en um nokkurt skeið hefur Alþingi lýst yfir vilja sínum til þess að það fyrirtæki taki erlent lán til að byggja nýja ferju. Það hefur strandað á hæstv. fjmrh. að fyrirtækið fái þá heimild. Hæstv. samgrh. hefur verið þess mjög fýsandi og lýst því margsinnis yfir að hann telji að tími sé kominn til að ráðast í þær framkvæmdir, en enn sem komið er hefur hæstv. fjmrh. staðið þar í vegi og ég inni hæstv. ráðherra eftir því hvort hann ætlar að láta af þeirri andstöðu. Þegar litið er á aðeins örfáa af þeim þáttum sem hér hafa verið dregnir fram og valda óvissu, þá er ljóst að það er ekki gert ráð fyrir 800 millj. sem ríkissjóður verður að taka á sig varðandi Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og auðvitað ekkert um þær 500 millj. sem þarf að taka ef halda á þessu áfram. Það er ekki gerð grein fyrir 100 millj. vegna niðurgreiðslu á raforkuverði. Það er ekki gerð grein fyrir 100 millj. vegna endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti. Það er ekki gerð grein fyrir tæplega 700 millj. vegna fyrirheita ríkisstjórnarinnar um óbreytt niðurgreiðslustig á búvöru. Og það er ekki tekið fram hvað þessar nýju heimildir varðandi jarðræktarframlögin og búfjárræktarframlögin koma til með að auka útgjöld ríkissjóðs. Mér sýnist í fljótu bragði, aðeins eftir að hafa litið á þessa örfáu liði, að það séu a.m.k. 2 milljarðar kr. sem þarna eru í uppnámi, það bendi allt til þess að nú þegar liggi það fyrir að hallarekstur ríkissjóðs verði 2 milljarðar kr. og mun þá láta nærri að þetta ár fari eins og hið fyrra, að í hverjum mánuði bæti hæstv. fjmrh. einum milljarði við halla ríkissjóðs. Þetta er sú staða sem hér blasir við og hæstv. ráðherra hefur enga grein gert fyrir hvorki í fjárlögum né heldur með hvaða hætti hann ætlar að afla fjár, þá sennilega lánsfjár, til að standa undir þessum kröfum. Þá liggur fyrir að hæstv. fjmrh. hefur ekki enn gengið frá, þó að lög mæli fyrir um að það skuli gert fyrir lok þessa mánaðar, yfirdráttarskuldum ríkissjóðs í Seðlabankanum um sl. áramót. Það liggur líka fyrir að yfirdráttarskuldin er nú komin í tæpa 10 milljarða kr. Yfirdráttarskuld ríkissjóðs í Seðlabankanum er nú þegar í marsmánuði og var reyndar komin í febrúarmánuði í 10 milljarða kr. Ég hygg að þessi einfalda tala skýri einkar vel þau lausatök sem nú eru á stjórn ríkisfjármálanna, sýni á einfaldari hátt kannski en flest annað að hæstv. ráðherra hefur með öllu misst tök á stjórn ríkisfjármálanna þegar yfirdráttarskuldin er í lok febrúarmánaðar komin upp í 10 milljarða kr. Þá geta menn spurt hvers er að vænta í árslok ef hæstv. ráðherra á að halda áfram á sömu braut. Við allar þessar aðstæður búa atvinnuvegirnir svo enn við verulegan hallarekstur, bæði sjávarútvegur og iðnaður. Með uppbóta- og styrkjakerfinu, sem hæstv. viðskrh. hefur verið aðaltalsmaður fyrir eftir að hann beitti sér fyrir kollsteypu Alþfl. í efnahagsmálum, er auðvitað verið að falsa gengisskráninguna með svipuðum hætti og vinstri stjórnin, sem gafst upp á rólunum 1958, gerði, að vísu ekki enn í jafnríkum mæli en vinnubrögðin og aðferðirnar eru þau sömu. Auðvitað bitnar þetta á sjávarútveginum, en þó með enn meiri þunga á iðnaðinum. Hæstv. sjútvrh. hefur verið ólatur við að minna á að þetta komi með enn meiri þunga niður á iðnaðinum, þessi aðferð við stjórn efnahagsmála. Skyldi hann kannski vera að senda hæstv. iðnrh. og hæstv. fjmrh. smáskeyti með þessum yfirlýsingum? Ætli hann sé að senda þeim smáskilaboð um að það sé nú ekki víst að þeir góðu herrar sem ráða ferðinni í ríkisstjórn séu á réttri leið? Þrátt fyrir allt búum við þó við mjög góð ytri skilyrði í þjóðarbúskapnum. Það er mokveiði um allt land, loðnuvertíðin hefur gengið vel og hvar sem er á landinu er mokveiði. Það fiskast alls staðar vel. Og hæstv. forsrh. hefur margsinnis lýst því yfir að á næstu vikum sé að vænta stórfelldrar hækkunar á erlendum mörkuðum Íslendinga. Ég man ekki betur en að þegar hann kom af Norðurlandaráðsþinginu hafi hann tíundað það að Schluter, forsætisráðherra Danmerkur, hafi staðfest þetta. Þó að mér sé ekki kunnugt um það frá fyrri tíð að forsætisráðherra Danmerkur hafi mikið að segja um verð á íslenskum sjávarafurðum erlendis eru þetta þó þær yfirlýsingar sem forsrh. hefur gefið um ytri aðstæður í þjóðarbúskapnum. M.ö.o.: við erum samkvæmt hans orðum að horfa fram á verulegar hækkanir á fiskverði og betri aflabrögð en um langan tíma. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir þessi hagstæðu skilyrði er sjávarútvegurinn rekinn með verulegum halla og iðnaðurinn með enn meiri halla og stefnir í enn meira óefni ef fram heldur sem horfir þrátt fyrir þetta. Og þrátt fyrir þetta geta aðilar vinnumarkaðarins ekki gert kjarasamninga til nokkurra mánaða af því að allt er í óvissu um efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar. Þrátt fyrir þessi hagstæðu skilyrði, sem hæstv. forsrh. hefur lýst svo, er ekki hægt að ljúka gerð kjarasamninga. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir hér á hinu háa Alþingi fyrir jólaleyfi þingmanna að hann ætlaði þegar í stað á milli jóla og nýárs, eins og hann orðaði það, að hefja viðræður við aðila vinnumarkaðarins til þess að leggja grundvöll að endurnýjun kjarasamninga. Ég geri ráð fyrir að hann hafi staðið við þessi orð. Og ég geri ráð fyrir að svokallað samráð hafi staðið síðan. Ég óskaði þá eftir því að hann gerði grein fyrir því á hvaða grundvelli þetta samráð ætti að fara fram, hvað það væri sem hæstv. ríkisstjórn ætlaði að leggja á borðið fyrir aðila vinnumarkaðarins, launþega og vinnuveitendur. Ég skildi það svo á þeim tíma að hæstv. forsrh. hafi þá ekki verið búinn að bera sig upp við hæstv. fjmrh. og hann gat þess vegna ekki gefið skýr svör um samráðsgrundvöllinn sem ríkisstjórnin ætlaði að leggja fram. Nú hafa aðilar vinnumarkaðarins verið á löngum samningafundum og fréttir hafa borist af því að hæstv. ríkisstjórn hafi setið á löngum fundum, helgarfundum, til þess að ræða þau viðfangsefni. Það er nauðsynlegt vegna þess að það hefur bein áhrif á lánsfjárlögin, á fjárlögin, hvaða afstöðu ríkisstjórnin tekur í þessum efnum að fá hér skýr svör frá þeim ráðherra sem mótar efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, hvernig og hvað hæstv. ríkisstjórn hefur lagt á borðið í þessu samráði og hvað hún er tilbúin að gera. Það hefur verið upplýst að aðilar vinnumarkaðarins koma að nýju saman til funda á þriðjudag eftir páska. Þá verður Alþingi í leyfi og þess vegna skýlaus krafa að hæstv. ríkisstjórn geri annað en að vera með fæturna uppi á ráðherrastólunum í þinginu heldur geri Alþingi grein fyrir afstöðu sinni til þessara samninga, til þess hvað hún hefur lagt á borðið í þeim efnum og hvaða áhrif það hefur á fjárhag ríkisins og lánsfjárlög. Í frétt Þjóðviljans í dag þá segir svo, með leyfi forseta, um þessi efni: ,,Gerir starfshópurinn tillögur um að fyrstu skref stjórnvalda til að liðka fyrir kjarasamningum verði eftirfarandi: 1. Reynt verði að efla verðskyn neytenda með auknu verðlagseftirliti og aukinni og opnari samkeppni. Sýnt verði aðhald í verðlagningu á opinberri þjónustu á árinu 1989. Verð landbúnaðarafurða verði óbreytt út árið, endurskoðun á verðlagningu og skipulagi á sölu landbúnaðarafurða, þar með töldum kartöflum, grænmeti, eggjum og kjúklingum. Hugað verði að lækkun eða afnámi söluskatts á matvæli í tengslum við upptöku virðisaukaskatts, endurskoðun á vörugjöldum. Eins og hér sést [segir svo Þjóðviljinn] er alla vega tekið á málum og krafan um óbreytt verð á landbúnaðarafurðum hlýtur að gerast annaðhvort á kostnað ríkissjóðs eða bændanna sjálfra.`` Síðan segir: ,,Skattamálahópur hefur rætt um hluti eins og hækkun skattleysismarka, lækkun skatta fyrirtækja, afnám eða lækkun matarskattsins og þá í tengslum við upptöku virðisaukaskatts.`` Hér er á einfaldan og skýran hátt greint frá því hvað aðilar vinnumarkaðarins og þá einkanlega verkalýðshreyfingin telja vera samráðsgrundvöllinn í þeim samningum sem nú standa fyrir dyrum, hvað þessir aðilar telja vera lágmark þannig að unnt verði að gera kjarasamninga við þessi þó hagstæðu skilyrði í þjóðarbúskapnum sem hæstv. forsrh. hefur verið að lýsa með ávísunum á hækkandi markaðsverð og í ljósi góðs afla. Hér er fyrst spurt að því. Ríkisstjórnin hefur gefið sjálf yfirlýsingar um að niðurgreiðslustig eigi að vera óbreytt. Það kostar 670 millj. kr. Hér kemur fram krafa um að landbúnaðarverðið sjálft verði óbreytt út allt árið. Óskað er eftir því að hæstv. ráðherra svari hvað það kostar til viðbótar við þessar tæpu 700 millj. og óskað er eftir því að hæstv. ráðherra svari hvort hæstv. ríkisstjórn ætli að verða við þessari kröfu. Þá væri einnig fróðlegt, þó að það komi ekki beint við umræðu um lánsfjárlög, að fá að heyra hvaða afstöðu hæstv. ríkisstjórn tekur til þeirrar kröfu sem hér er sett fram um endurskoðun á verðlagningu og skipulagi á sölu landbúnaðarafurða. Þá segir hér einnig að endurskoða þurfi vörugjöld. Hæstv. ríkisstjórn viðurkenndi reyndar í efnahagsyfirlýsingu sinni í byrjun febrúar að hún hefði gert alvarleg mistök við setningu laganna um vörugjöld þar sem hallað hefði á hagsmuni íslensks iðnaðar á kostnað innflutnings og því þyrfti að bæta úr í því efni. Enn sem komið er hefur ekkert frv. verið lagt fram í samræmi við þessa yfirlýsingu. Ætlar hæstv. fjmrh. að leggja þetta frv. fram? Ef svo er, hversu mikla leiðréttingu á að gera? Á hún að vera í samræmi við þau fyrirheit sem hæstv. ráðherrar hafa greinilega gefið forustumönnum iðnaðarins í landinu? Í nýlegu fréttabréfi Landssambands iðnaðarmanna segir svo: ,,Landssamband iðnaðarmanna hefur fengið það staðfest hjá iðnrh. og forsrh. að hér sé ekki einungis átt við þá nauðsynlegu lagfæringu á framkvæmd laganna sem felst í nýsettri reglugerð um þau heldur jafnframt að skattskyldu samkvæmt lögunum verði breytt þannig að hagstæðara verði fyrir íslenskan iðnað.`` M.ö.o.: Hér hefur Landssamband iðnaðarmanna upplýst að bæði iðnrh. og forsrh. hafi gefið um það alveg klár og skýr fyrirheit að yfirlýsingin frá því í febrúar þýði endurskoðun á vörugjöldunum, lækkun vörugjaldanna til að mæta hagsmunum íslensks iðnaðar. Um þetta stóðu verulegar deilur á Alþingi fyrir jól þegar hæstv. ráðherra var að berjast fyrir skattahækkunum sínum. Á þessa galla var bent með mjög skýrum rökum. En hæstv. fjmrh. sló þá höfðinu við steininn. Nú hefur ríkisstjórnin gefið út yfirlýsingu og tveir ráðherrar, hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh., gefið samtökum iðnaðarins í landinu klár fyrirheit um hvað í þessu felst. Hvers vegna hefur hæstv. ráðherra ekki komið með þetta frv. inn á þingið enn þá? Hvað veldur þeim drætti? Er það kannski ætlun ráðherrans að smeygja sér undan því að efna þetta fyrirheit? Þá er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra geri grein fyrir öðrum skattabreytingum sem aðilar vinnumarkaðarins virðast leggja til grundvallar í þessum umræðum, ekki síst hvað varðar hækkun skattleysismarka. Það var ein meginádeilan á hæstv. ráðherra í skattaumræðunni fyrir jól hversu freklega hann gekk fram í því að hækka skattleysismörk. Nú koma launþegasamtökin og gera það að höfuðkröfu til þess að kjarasamningar geti tekist til aðeins örfárra mánaða að hæstv. fjmrh. breyti um stefnu, komi hér og iðrist þess sem hann gerði fyrir jól og breyti skattalögunum, eti ofan í sig öll stóru orðin sem hann hafði hér í skattaumræðunni fyrir jól og breyti skattalögunum á ný. Ætlar hæstv. ráðherra að gera þetta? Það kemur einnig fram að atvinnurekendur gera ráð fyrir að samráðsgrundvöllurinn feli í sér lækkun á sköttum fyrirtækja. Hvað er hæstv. ráðherra tilbúinn að gera í því efni? Er hann reiðubúinn að falla frá nýju afskriftarreglunum? Er hann reiðubúinnn að lækka skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði til viðbótar þeirri augljósu kröfu að breyta vörugjöldunum? Það er útilokað annað í ljósi yfirlýsinga hæstv. forsrh. frá því fyrir sl. áramót, að hann ætlaði þá þegar að hefja samráð við aðila vinnumarkaðarins um lausn kjaradeilnanna, að nú þegar komið er á þennan tímapunkt í samningunum, eftir að þetta samráð hefur staðið frá því um áramót fyrir forgöngu hæstv. forsrh., geri hæstv. ríkisstjórn nú þegar grein fyrir þessum viðræðugrundvelli því að það er svo augljóst hver áhrif hann hefur á afkomu ríkissjóðs og lánsfjárlögin. Hæstv. ráðherra getur ekki vikið sér undan að svara nema að svo sé að þrátt fyrir margra mánaða samráð hæstv. forsrh. hafi ekkert gerst og ríkisstjórnin hafi ekki komist að neinni niðurstöðu, nema það sé svo að aðilar vinnumarkaðarins geti í engu treyst þeim stóru orðum sem hér voru höfð af hæstv. forsrh. um þetta mikla samráð sem hann ætlaði að beita sér fyrir. Annaðhvort er að ríkisstjórnin er í ráðleysi, veit ekki hvað hún á að gera ellegar hún hefur aldrei meint neitt með þeim orðum sem um þetta hafa verið látin falla. En það verður eftir því tekið hvaða greinargerð hæstv. ráðherra gefur Alþingi nú. Það liggur fyrir að viðræður aðila vinnumarkaðarins hefjast þegar eftir páska. Þá verður Alþingi í fríi og þess vegna er það þingræðisleg skylda hæstv. ráðherra, með tilliti til hins langa aðdraganda og þeirra brýnu hagsmuna sem í húfi eru og með tilliti til þess hvernig þessi mál tengjast augljóslega lánsfjárlögunum, að gera nú Alþingi skýra grein fyrir samráðsgrundvellinum og hvað ríkisstjórnin er tilbúin að gera í þeim efnum og hvað það muni kosta ríkissjóð. Þá er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra geri hér nokkra grein fyrir þeim deilum sem staðið hafa í ríkisstjórninni að undanförnu um meginstefnuna í fjármálum. Það er kunnara en frá þurfi að segja að hæstv. fjmrh. setti fyrirvara við efnahagsáætlun Norðurlanda að því er varðaði fjármálakafla hennar. Hæstv. viðskrh., sem er jafnframt samstarfsráðherra Norðurlanda, hefur sætt sig við þennan fyrirvara, en lýst því jafnframt yfir að hann væri óskynsamlegur og það sé í raun og veru ekki stjórnarstefnan að fylgja fyrirvaranum. Eigi að síður stendur fyrirvarinn og hefur ekki verið afturkallaður. Á nýlegum fundi Fríverslunarbandalagsins mun hæstv. forsrh. hafa sett mjög skýra fyrirvara á blaðamannafundi a.m.k. um það að íslenska ríkisstjórnin stæði ekki að hugmyndum um frjálsan fjármagnsmarkað og þingflokkur Alþb. hefur gefið út sérstaka yfirlýsingu um að þessi blaðamannafundarfyrirvari sé jafnframt stefna þess flokks sem ráðið hefur ferðinni í efnahags- og fjármálum og hugmyndir hæstv. viðskrh. í þessu efni séu að engu hafandi. Nú er það svo að umræður af þessu tagi gera kannski ekki mikið til heima hjá okkur. Við þekkjum þá sem hér eiga hlut að máli. Við erum kannski orðin vön því að taka mátulegt mark á yfirlýsingum af þessu tagi. En í ljósi þess að Íslendingar eru að taka þátt í viðræðum um þá þróun sem nú á sér stað í Evrópu er útilokað að ríkisstjórn Íslands tali tveimur tungum með þessum hætti ef við eigum ekki að glata allri virðingu í samskiptum við aðrar þjóðir. Og hvernig á hæstv. utanrrh. að vera í forustu fyrir Fríverslunarsamtökum Evrópu í viðræðum við Efnahagsbandalagið þegar þeir tveir flokkar sem ætla að ráða ferðinni í þessu efni hafa svera og gilda fyrirvara um meginatriði í þeim viðræðum sem fram eiga að fara og telja að ríkisstjórn Íslands geti ekki og eigi ekki að taka þátt í þeirri þróun? Hér er verið að standa að verki með þeim hætti sem augljóslega getur skaðað álit og virðingu Íslendinga í samskiptum við aðrar þjóðir. Væri æskilegt að hæstv. ráðherra gerði nokkuð frekari grein fyrir þeim einkennilegu deilum sem fram hafa farið á milli ráðherra um þetta efni. En að lokum, herra forseti, ítreka ég óskir mínar til hæstv. ráðherra og hæstv. félmrh. um að þeir geri grein fyrir þeim atriðum sem óskað hefur verið eftir.

Birgir Ísl. Gunnarsson Herra forseti. Þessi umræða um frv. til lánsfjárlaga hefur nú staðið hér í allnokkurn tíma og verið gripið á ýmsu er snertir stjórn efnahagsmála í landinu, enda er það svo að frv. til lánsfjárlaga er annað af tveimur meginfrumvörpum, sem hæstv. ríkisstjórn á hverjum tíma leggur fram, sem markar efnahagsstefnu viðkomandi ríkisstjórnar. Þar er auðvitað um að ræða fjárlögin og svo lánsfjárlögin. Það er ekki síður ástæða til að ræða dálítið almennt um efnahagsmálin nú þegar lánsfjárlögin hafa verið skilin jafnrækilega frá fjárlögunum og raun ber vitni. Sú verklagsregla var orðin nokkuð rík á hv. Alþingi að lánsfjárlög væru afgreidd fyrir áramót, en nú er út af því brugðið hjá hæstv. ríkisstjórn og lánsfjárlögin afgreidd fyrst tæpum þremur mánuðum eftir að fjárlög voru afgreidd og því ástæða til að ræða efnahagsmálin. Ég hafði hins vegar ekki hugsað mér að standa hér mjög lengi í ræðustól að þessu sinni. Ég geri fyllilega ráð fyrir því að hæstv. fjmrh. verði við þeim áskorunum sem að honum hafa beinst hér í þessari umræðu um að svara allmörgum spurningum sem til hans hefur verið beint. Það er að sjálfsögðu útilokað að þessari umræðu ljúki án þess að hæstv. fjmrh. komi í stólinn og geri ítarlega grein fyrir þeim atriðum sem hann hefur verið spurður um, atriðum sem snerta verulegar gloppur í þessu frv. til lánsfjárlaga sem hér liggur frami og sýnt hefur verið rækilega fram á hér í umræðunni og reyndar í nál. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. og ýmsir ræðumenn hafa ítrekað hér í dag. Það verður að vísu að segjast eins og er að þetta frv. til lánsfjárlaga verðskuldar ekki ítarlegar eða langar umræður, líti maður á frv. eitt út af fyrir sig, ef maður hefði það ekki í huga að hér væri um að ræða annað meginfrumvarp um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Frv. er greinilega óraunsætt, það er gloppótt, og það liggur alveg ljóst fyrir af þeim gögnum sem þegar eru fyrir hendi að þetta frv. mun á engan hátt standast ef það verður að lögum óbreytt eins og það lítur út nú eftir meðferð fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Engu að síður vil ég nota þetta tækifæri og drepa hér á nokkur atriði. Það er nú bráðum hálft ár liðið frá því að þessi hæstv. ríkisstjórn var mynduð og þegar hún var mynduð var sú yfirlýsing gefin að það væri hennar fyrsta verkefni og aðalverkefni að vinda bráðan bug að því að grípa til róttækra aðgerða í efnahagsmálum. Það mátti engan tíma missa. Það var talað um daga frekar en vikur sem aðgerðirnar yrðu að vera tilbúnar á. Sex mánuðir eru sem sagt liðnir og lítið hefur gerst. Engin frv. um efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar, um heildstæða efnahagsstefnu, liggja hér fyrir eða hafa verið afgreidd og allt stefnir í mikið óefni, bæði í atvinnu- og efnahagslífi. Það er eiginlega sama hvar gripið er niður í þær yfirlýsingar sem ríkisstjórnin gaf upphaflega, að allt hefur brugðist sem þessi hæstv. ríkisstjórn setti sér í upphafi. Tökum t.d. vaxtamálin sem hafa verið eitt aðalumræðuefni þessarar hæstv. ríkisstjórnar alveg frá upphafi í margvíslegu formi. Það eru fáir málaflokkar sem ríkisstjórnin hefur verið eins yfirlýsingaglöð í eins og einmitt vaxtamálin. Ég var að skoða hér fréttabréf um verðbréfaviðskipti sem gefið er út af Samvinnubankanum og þar er fjallað um stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum. Ég vil nú segja ,,bragð er að þá barnið finnur`` þegar Samvinnubankinn sem er jú annar angi af Framsfl. eins og Samband ísl. samvinnufélaga lætur frá sér fara grein sem birtist í þessu fréttabréfi. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í þetta fréttabréf. Fyrirsögnin er ,,Raunvextir lækka ekki með einfaldri samþykkt ríkisstjórnarinnar.`` Þar segir: ,,Í samþykkt ríkisstjórnarinnar 6. febrúar sl. um peninga- og vaxtamál segir: ,,Með samræmdu átaki verði unnið að því að lækka raunvexti þannig að vextir af verðtryggðum ríkisskuldabréfum verði ekki hærri en 5% og raunvextir af öðrum fjárskuldbindingum lagi sig að því. Vaxtamunur hjá bönkum og sparisjóðum og öðrum lánastofnunum minnki frá því sem nú er. Starfsskilyrði fjármálastofnana verði samræmd með breytingum á reglum um bindi- og lausafjárskyldu og hvað varðar heimildir til tímabundinnar íhlutunar um ávöxtunarkjör. Skipulag bankakerfisins verði bætt og samkeppni aukin á lánamarkaðinum.`` Þetta er sótt í fylgiskjal með frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands. Í fylgiskjali þessu er bent á mörg mikilvæg atriði sem gætu stuðlað að umbótum í peninga- og vaxtamálum, lægri raunvöxtum og betra jafnvægi á lánamarkaði svo sem: 1. Ríkisstjórnin hefur veitt Seðlabanka heimild fyrir fram til að hækka bindiskylduhlutfall innlánsstofnana. 2. Ríkissjóður mun neyta stöðu sinnar sem stærsti lántakandi á innlendum markaði til þess að ná fram hóflegum raunvöxtum. 3. Lagt er að Seðlabankanum að beita sér fyrir endurskoðun á ávöxtunarkjörum viðskiptaskuldabréfa, viðskiptavíxla og skiptikjarareikninga. 4. Beðið er eftir tillögum sérstakrar nefndar um lækkun vaxtamunar. 5. Seðlabankanum verða gefnar nokkuð víðtækari heimildir til að blanda sér í vaxtaákvarðanir lánastofnana en nú er. 6. Skilgreining á lausu fé innlánsstofnana verði með markvissari hætti en áður. 7. Bindi- og lausafjárskylda nái til ráðstöfunarfjár innlánsstofnana en ekki eingöngu innlána eins og nú er, þ.e. veðdeildir verði teknar með. Í þessari upptalningu fer ekki mikið fyrir handaflinu umtalaða sem betur fer. Þetta bendir til þess að viðskrh. hafi takmarkaða trú á þeirri leið. Það vekur ekki síður athygli hvað er látið ósagt í greinargerðinni með frumvarpinu. Í fyrsta lagi: Ekki er minnst á jafnvægi í þjóðarbúskapnum í heild, þ.e. framboð og eftirspurn á öðrum mörkuðum en peningamarkaðinum. Það skiptir sköpum hvað er að gerast á vinnumarkaðinum og vörumörkuðum því markmið um atvinnustig eða viðskiptahalla verður að skoða í samhengi við markmið í peningamálum. Í öðru lagi: Hvergi er minnst á verðbólguna berum orðum. Þess er getið að veita verði sérstakt aðhald þegar verðstöðvun sleppir. Í þriðja lagi: Gengisstefnan hlýtur að skipta sköpum varðandi verðbreytingar en ekki er minnst á samspil gengisþróunar og peningamagnsbreytinga, hvað þá að þetta séu samningsatriði við ákvörðun fiskverðs. Í fjórða lagi: Treyst er á ýtrasta aðhald í ríkisrekstrinum þannig að ekki þurfi að hafa áhyggjur af ríkishalla. Hvort tveggja er að hann virðist alltaf vera vanmetinn og falin skekkja í fjárlögum auk þess sem kjarasamningar eru á næsta leiti sem ráða úrslitum um framvindu efnahagsmála á næstunni. Maður fær það á tilfinninguna að verið sé að villa um fyrir lesandanum á ýmsan hátt. Látið er í veðri vaka að Seðlabankinn geti lækkað raunvexti með sölu á spariskírteinum ríkissjóðs gegn 5% raunvöxtum óháð verðbólgu og væntingum fólks. Ríkissjóður getur auðvitað náð þessu markmiði fyrir sitt leyti með því að gefa út skírteini sem seljast ekki. Raunvextir lækka hins vegar ekki fremur en verðbólga með einfaldri ríkisstjórnarsamþykkt. Það er verið að ruglast á orsök og afleiðingu og finna sökudólga í lánastofnunum og Seðlabanka fyrir háum raunvöxtum. Til þess að raunvextir lækki þarf að snúa dæminu við, það verður að byrja á því að ákveða fjárlög og áætla erlendar lántökur og peningaframboð í landinu í heild með tilliti til þess að heildareftirspurn í þjóðfélaginu sé í samræmi við heildarframboð þannig að ákveðnu markmiði í verðlagsmálum sé náð. Þetta gerist með því að breyta peningaframboði af hálfu Seðlabankans með reglum um bindiskyldu og lausafjárhlutfall og með sölu spariskírteina við þeim vöxtum sem með þarf til þess að ná tilteknum sölumarkmiðum. Á venjulegum markaði getur fyrirtæki annaðhvort ákveðið verð vöru sinnar eða það magn sem það vill selja á tilteknu verði. Ef bæði verð og magn er ákveðið er nánast um tilboð að ræða fremur en markaðsstarfsemi en það er einmitt þess vegna sem svo mörgum stjórnmálamönnum er illa við markaðinn, það er erfitt fyrir þá að ráða yfir honum eða ákveða með lögum að hann skuli láta að vilja þeirra. Hérna lýkur tilvitnun í þetta fréttabréf um verðbréfaviðskipti sem gefið er út af Samvinnubankanum, sem sagt þessu útibúi Framsfl., og það er ekki há einkunn sem hvorki núv. hæstv. fjmrh. og því síður núv. hæstv. forsrh. fá hjá þessu fyrirtæki samvinnumanna um efnahagsstjórn í landinu enda rekur sig hvað á annars horn í þessu stefnuleysi sem er rétt að nefna svo heldur en í stefnu ríkisstjórnarinnar. En það er á einu sviði sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið mjög rösklega til hendinni í stjórn efnahagsmála og það er í skattaálögum. Það höfum við auðvitað rætt hér á hv. Alþingi fyrr í vetur eða þegar hin dæmalausu skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar voru til meðferðar og auðvitað var bent á það af hálfu okkar sjálfstæðismanna t.d. að á sama tíma og atvinnuvegirnir stynja undan miklum erfiðleikum, rekstrarhalla, þá eru álögur, skattaálögur, stórauknar. Og á sama tíma og kaupmáttur almennings, kaupmáttur launa og heimilanna hefur lækkað, þá var efnt hér til af hálfu ríkisstjórnarinnar stóraukinna skattaálaga á heimilin í landinu. Við höfðum í þessari umræðu auðvitað ekki raunhæf dæmi fyrir okkur þá, skattframtöl lágu ekki fyrir, því var erfitt að hafa upp aðrar tölur en þær sem byggðust á spám sem byggðust þá aftur á ákveðnum forsendum sem menn þurftu þá að gefa sér. Nú liggur hins vegar fyrir fyrsta athugun sem gerð er af þessu tagi, hvaða áhrif þessar skattahækkanir hafa á atvinnulífið og það er fróðlegt fyrir hv. Alþingi að kynnast þeim niðurstöðum sem hér liggja fyrir, en þær eru birtar í fréttabréfi sem ég fékk inn um bréfalúguna hjá mér í dag, þ.e. fréttabréfi sem Vinnuveitendasamband Íslands gefur út og heitir ,,Af vettvangi``. Þar eru birtar niðurstöður af athugun þar sem könnuð var skattlagning fyrirtækja. Tekin voru 50 fyrirtæki í landinu og upplýsingarnar unnar úr skattframtölum 1988 um rekstur ársins 1987. Markast niðurstöður mjög af rekstrarskilyrðum þess árs og mismunandi afkomu atvinnugreina og einstakra fyrirtækja, eins og segir í fréttabréfinu. Í þessu úrtaki voru 10 fyrirtæki í sjávarútvegi, 8 fyrirtæki í samkeppnisiðnaði, 6 í byggingarstarfsemi, 11 í verslun og 15 fyrirtæki í ýmsum rekstri. Þessi fyrirtæki voru mismunandi stór. Það voru 9 fyrirtæki mjög stór eða með veltu yfir 600 millj., 23 fyrirtæki með veltu á bilinu 100--600 millj. og 18 fyrirtæki með veltu undir 100 millj. Samtals var velta fyrirtækjanna í þessu úrtaki um 30 milljarðar árið 1987. Síðan er skýrt hvernig þessi athugun er framkvæmd, birtar ýmsar töflur sem skýra niðurstöður þessarar athugunar en að lokum eru niðurstöðurnar dregnar saman og ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í þessar niðurstöður: ,,Verulegar skattahækkanir á fyrirtækjunum voru samþykktar á Alþingi í desember sl. Þær fólust einkum í hækkun tekjuskattshlutfalls, minnkun afskrifta, helmingun á mögulegu framlagi í fjárfestingarsjóð og hækkun eignarskatta. Skattkerfisbreytingin kemur mjög mismunandi niður á atvinnugreinum. Er beinlínis stefnt að slíkri mismunun með sérstökum skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Á sama tíma og skattstofninn er stækkaður er skatthlutfall hækkað og er það í hrópandi ósamræmi við stefnu stjórnvalda í helstu samkeppnisríkjum okkar. Helstu niðurstöður samanburðar á skattgreiðslum samkvæmt núgildandi og síðastgildandi skattalögum miðað við rekstrarafkomu úrtaks 50 fyrirtækja á árinu 1987 leiðir í ljós að tekjuskattsgreiðslur hefðu að jafnaði orðið 62% hærri samkvæmt nýju lögunum, eignarskattsgreiðslur 46,5% hærri og skattgreiðslur samtals 56,5%. Stór fyrirtæki bera meginhluta skattbyrðarinnar og er skattahækkunin mest á þeim. Við samanburð á atvinnugreinum er skattahækkun mest á sjávarútvegi [og taki menn nú eftir, sjávarútvegi, þ.e. þeirri atvinnugrein sem hvað verst hefur borið sig og sem nýtur nú sérstakra styrkja úr ríkissjóði eins og hér hefur áður komið fram í þessum umræðum]. Virkur skattur, þ.e. tekjuskattsgreiðslur sem hlutfall af tekjuskattsstofni, hækkar úr 33,6% að jafnaði í 48,3% eða um næstum því helming. Skattbreytingin jafngildir því að tekjuskattshlutfall hefði hækkað úr 48% í 69% að öðru óbreyttu. Meiri hluti ávöxtunar fyrirtækja er tekinn í skatta. Samkvæmt 50 fyrirtækja úrtakinu tekur ríkið á bilinu 53% til 62% af ávöxtun fyrirtækjanna. Það er umhugsunarvert hve slæm afkoma íslenskra fyrirtækja var á árinu 1987 sé það haft í huga að hagvöxtur var mikill, nálega 9%, en afkoma að líkindum lakari en árið áður. Það virðist því sem mikill vöxtur sé ekki það sem íslenskt atvinnulíf þurfi fyrst og fremst á að halda en miklum vexti fylgja jafnan mikil verðbólga og sveiflur í raungengi og eftirspurn. Það sem fyrirtækin þurfa á að halda er sem stöðugast umhverfi sem leyfir þeim að vaxa og byggja sig upp. Óvissa í efnahags- og skattamálum hefur verið fyrirtækjunum erfið og gert allar áætlanir marklitlar. Heildarskattlagning þar sem 55--60% af ávöxtun fyrirtækjanna eru tekin frá þeim ýtir undir að arður sé greiddur út í stað þess að nota arðinn til uppbyggingar en lán tekin í staðinn. Ekki leikur nokkur vafi á að skattalögin séu veigamikill þáttur í skýringu á lakri eiginfjárstöðu og smæð íslenskra fyrirtækja.`` Þetta var tilvitnun í þetta sérstaka fréttabréf þar sem birtar eru fyrstu athuganir sem framkvæmdar hafa verið, að því er mér er best kunnugt um, á áhrifum þeirra hinna nýju skattalaga á íslensk fyrirtæki og íslenskt atvinnulíf. Það er alveg augljóst að þessi skattastefna, þessi þáttur í efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar, dregur úr mætti fyrirtækjanna til að efla sig, dregur úr mætti þeirra til þess að framleiða meiri verðmæti og skapa meiri atvinnu í landinu og því er það nú svo að atvinnuleysi er hér meira en þekkst hefur um árabil. Og þetta gerir auðvitað það að verkum að fyrirtækin í landinu eiga í miklum erfiðleikum með að koma til móts við þær kaupkröfur sem nú eru uppi í þjóðfélaginu en þær kaupkröfur eiga auðvitað að verulegu leyti rætur að rekja til óstjórnarinnar í efnahagsmálum og til þeirrar miklu skattabyrðar sem lögð var á almenning með ákvörðunum ríkisstjórnarinnar og hæstv. Alþingis nú fyrr í vetur. Þetta hefur kallað á mikla óvissu á vinnumarkaði og það sem er kannski óvanalegt við þær vinnudeilur sem nú eru uppi er hvað þær beinast nú í ríkum mæli að ríkisstjórninni. Þá á ég ekki við það að opinberir starfsmenn hugsa sér mjög til hreyfings og hver hópurinn á fætur öðrum boðar nú til verkfalls þann 6. apríl nk., stórir hópar eins og kennarar í Hinu íslenska kennarafélagi t.d., heldur hitt að það virðist vera nokkuð samdóma álit bæði Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands að aðgerðir ríkisstjórnar í efnahagsmálum það sem af er þessum vetri kalli raunverulega á að ríkisstjórnin taki verulegan þátt í þessum kjarasamningum með einum eða öðrum hætti, t.d. með því að gefa til baka eitthvað af þeim skattahækkunum sem dundu yfir í vetur, bæði hjá einstaklingum og hjá fyrirtækjum. Það er því allt í óvissu í efnahagsmálum þjóðarinnar á þessu augnabliki. Það er mikil ringulreið innan ríkisstjórnarinnar varðandi þessi mál og raunar veit vinstri höndin ekki hvað sú hægri gerir í þeim efnum. Ég tók það fram, herra forseti, að ég mundi ekki flytja langa ræðu að þessu sinni, ég vil gjarnan hleypa hæstv. fjmrh. að þannig að hann geti svarað þeim spurningum sem til hans hefur verið beint en ég ítreka að frv. sem er til umræðu er dæmi um ótrúlegan slappleika þessarar ríkisstjórnar. Það hefur verið bent á það hér að lántökuheimildir samkvæmt frv. hafa hækkað um rúmlega 100% frá því að það var lagt fram og erlendar lántökur samkvæmt frv. hafa hækkað um 50% í meðförum Alþingis frá því það var lagt fram. Það sýnir auðvitað hvað hér hefur verið illa að verki staðið og að þessi hæstv. ríkisstjórn virðist gjörsamlega hafa misst öll tök á öllum þeim málum sem snerta efnahagsmál og hún getur haft vald yfir.

Matthías Á. Mathiesen Herra forseti. Það var þegar forsetinn sagði hér úr forsetastól: ,,Fleiri hafa ekki ... ,, og ég þóttist átta mig á því hvað á eftir skyldi koma að ég kvaddi mér hljóðs. Hér í dag hefur farið fram 2. umr. um lánsfjárlög sem lögum samkvæmt átti að vísu að fara fram í desember. Lánsfjárlög voru fyrst samþykkt á Alþingi, ef ég man rétt, haustið 1975 og voru þá afgreidd með fjárlagafrv. og talið eðlilegt að slíkt væri gert. Ég minnist þess að þeim sem tóku við af ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar, þar sem þessi vinnubrögð voru viðhöfð, fannst þetta ekki alveg nógu öruggt og töldu því eðlilegt að þetta yrði lögfest. Síðan held ég að það hafi ekki oft gerst að lánsfjárlögin hafi verið samþykkt samferða fjárlögunum. Þó gerðist það í tíð fyrri ríkisstjórna. En við erum nú komin fram í marsmánuð og erum að ræða þennan hluta af fjárlögum ríkisins. Hér hefur fulltrúi 1. minni hl., gert grein fyrir nál. sínu og fulltrúa Borgfl., en þeir mynda 1. minni hl. fjh.- og viðskn. Í því nál. er vikið að lánsfjárlögunum, hver staða þeirra var í upphafi og hver staða þessara mála er í dag. Frsm. 1. minni hl., hv. 1. þm. Vestf., hafði ýmsar athugasemdir og fyrirspurnir til hæstv. fjmrh. og til annarra ráðherra sem þetta mál kom við en hér hafa engin svör komið. Hv. 1. þm. Suðurl. Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl., hefur í allítarlegri ræðu reifað stöðu efnahagsmála, vikið að einstökum þáttum sem mikla þýðingu hafa í dag þegar verið er að gera grein fyrir þessum hlutum, þ.e. að menn vita nánast ósköp lítið, hafa kannski ekki áhyggjur af nema morgundeginum. Hér hefur hv. 1. þm. Suðurl. varpað fram fjölmörgum spurningum til hæstv. fjmrh., spurningum sem alþingismaður á rétt á að fá svarað, spurningum sem Alþingi á rétt á að hæstv. fjmrh. svari. Hér hefur verið vikið að efnahagsmálunum samhliða því að lánsfjárlög eru til 2. umr. Hæstv. forsrh. hefur ekki talið ástæðu til að vera hér viðstaddur. Það er kannski vegna þess að hann á það á hættu að hann verði allt í einu kominn hér upp í ræðustól, því hann er nú fljótari til að tala en ýmsir aðrir, og sé þá kominn í mótsögn við það sem hans samráðherrar hafa verið að halda fram á öðrum vettvangi. Kannski er hann að forðast það --- sem nú er að gerast og við erum vitni að --- að sú ringulreið sem er á stjórnarheimilinu, það ástand sem þar er komi fram hér á hv. Alþingi. Það kannski kýs hann ekki. Vill í dag eða á morgun geta siglt í páskafrí og komið til þings þegar því er lokið og tekið upp umræður miðað við stöðu mála eins og þær verða þá. Hér kom hv. 2. þm. Reykv., Birgir Ísl. Gunnarsson. Hann varpaði fram fyrirspurnum til hæstv. fjmrh. og vék að atriðum sem hafa þýðingu, mikla þýðingu við afgreiðslu þeirra. Þá var vikið að því í ræðu hv. 1. þm. Suðurl. hvernig mjög stangast á það sem ráðherrar hafa sagt um einstaka þætti í sambandi við lánsfjárlög, í sambandi við lánamál og fyrirgreiðslu þá sem núv. ríkisstjórn stundar. Hv. þm. vék sérstaklega að því láni sem fjmrh. segir að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins hafi fengið en hæstv. sjútvrh. þeim fjármunum sem ríkissjóður hafi rétt Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins og verði þaðan aldrei greiddir aftur. Það er ekki hægt að fá svar hér af hálfu ráðherra. Á það hefur verið bent að jafnvel í bókhaldskerfi Stjórnarráðsins og þeirra stofnana sé ekki hægt að koma þessum 800 millj. fyrir vegna þess að ráðherrar hafi ekki komið sér saman. Menn vita hins vegar að nú á næstu vikum verður búið að eyða þeim. Og að menn komi hér til að segja hvað við tekur í þeim efnum, það er af og frá. Ég hafði þá vitneskju að það væri ætlan forseta að koma þessu máli áfram, ljúka 2. umr. og jafnvel þeirri þriðju. En ef þeir ráðherrar sem flytja mál telja að það sé líklegast til þess að þau gangi fram með nokkuð eðlilegum hætti að þeir séu hér --- ja, einn í mesta lagi og hann þá í símavörslu fyrir Alþingi í hliðarherbergjum --- þá vil ég segja að þá hef ég alltaf skilið hlutverk ráðherra með allt, allt öðrum hætti en hér sýnist vera gert. Það er að sjálfsögðu enginn vandi að setja á langar ræður. Efniviðurinn er svo margbreytilegur, ástandið svo erfitt að það tekur að sjálfsögðu langan tíma ef menn vildu ræða það undir þessum kringumstæðum. En ég kom hér upp til þess að undirstrika þær fyrirspurnir, sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson og hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson komu með og þær fyrirspurnir sem fram komu í ræðu frsm. 1. minni hl. til hæstv. fjmrh., hæstv. sjútvrh., hæstv. félmrh. og hæstv. forsrh. Hæstv. viðskrh. var að sjálfsögðu með í þessum hópi, en ég veit að hann er í hv. Ed. þar sem verið er að ræða frumvörp og reiknar sjálfsagt með því að aðrir ráðherrar séu hér til þess að svara þeim fyrirspurnum sem til þeirra hefur verið beint. Það er auðvitað auðvelt, eins og ég sagði, að setja á lengri ræður og koma með allar þessar fyrirspurnir aftur og það liggur alveg í augum uppi að það verða menn að gera. En ég vildi gjarnan spyrja forseta hvort hann vildi ekki ganga úr skugga um það við hæstv. fjmrh. að hann muni reyna --- það ætlast enginn til þess að hann geti svarað þessu öllu, ég er þess meðvitandi --- en hvort forseti vildi ekki ganga úr skugga um það hvort hæstv. fjmrh. hyggist ekki koma hér í ræðustólinn til þess að svara því sem til hans hefur verið beint hér við 2. umr. lánsfjárlaga. Ég mundi kannski skilja það ef hæstv. fjmrh. gæti staðið hér upp og sagt að það væri bara verið að teygja og toga, við værum komnir á seinustu umræðu þessa frv. og vildum ekki koma málinu áfram, 3. umr. væri kannski komin að lokum, að ég skildi hann þá. En ég get ekki fengið þetta skilið og vil gjarnan spyrja virðulegan forseta hvort hann vilji ekki ganga úr skugga um þetta. ( Forseti: Eins og hv. ræðumaður sér, sem er í beinu sjónmáli við hæstv. fjmrh., þá nemur hæstv. fjmrh. þessa orðræðu ræðumannsins. Mælendaskráin er vitaskuld opin og eins og nú standa sakir er enginn á mælendaskrá á eftir hv. ræðumanni. Þess vegna er málið augljóst að fjmrh. er fullkomlega heimilt að taka til máls þegar honum hentar.) Ég verð, virðulegi forseti, að segja að ef forseta er með einhverjum hætti annt um að hér sé unnið með þeim virðuleik sem þessi stofnun krefst og ef hann hyggst reyna að koma svo fyrir málum að þau gangi fram að þá beiti hann áhrifum sínum til þess við hæstv. fjmrh. að hann kveðji sér hljóðs og svari þeim fyrirspurnum sem til hans hefur verið beint og Alþingi á rétt á að fá svarað. Ég get auðveldlega staðið hér í stólnum á meðan. Ég veit að hæstv. fjmrh. er léttur á sér og gæti komið hér og gert forseta viðvart hvernig hann hyggst standa að þessum málum.

Að ósk hv. ræðumanns verður þessa leitað við hæstv. fjmrh. --- Forseti hefur komið þessum tilmælum til hæstv. fjmrh. og fengið þau svör að þegar dregur að lokum þessarar umræðu þá hyggist fjmrh. að venju kveðja sér hljóðs.

Úr því að forseti hefur gengið úr skugga um þetta og þar kom skýrt fram að þar sem dregur að lokum þessarar umræðu og hér er enginn á mælendaskrá þá mun ég ekki standa í vegi fyrir því að hæstv. fjmrh. geti fengið plássið hér í ræðustólnum.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Það er nú verið að ræða hér frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1989 þegar næstum því þrír mánuðir eru liðnir af árinu. Ég hefði nú talið að hér væri um mál að ræða sem þingmenn almennt hefðu áhuga á, þyrftu að fylgjast með umræðum og jafnvel taka þátt í umræðum. Hér inni í salnum er einn framsóknarþingmaður og hér er einn alþýðuflokksmaður, að vísu varaþingmaður sem á hér sæti inni, hinir láta ekki sjá sig inni í þingsalnum. Hæstv. fjmrh., formaður Alþb., kemst núna hérna í dyrnar. Þegar svo er komið að það hafa margar fyrirspurnir verið lagðar fram sem menn vilja fá skýr svör við en ekki verið að halda uppi hér neinu málþófi, þá hefur það tíðkast hingað til að ríkisstjórn svarar eða ráðherra svarar fyrirspurnum. Og það hefur ekki þurft að fara bónarveg að þeim og biðja um að forseti deildar fái þá til viðtals til þess að taka til máls. Og mér þykir það alveg sérstaklega undarlegt, þar sem hæstv. fjmrh. hefur verið afskaplega ólatur maður við að koma í ræðustól, að það þurfi nú á þessum síðustu og verstu tímum að fara bónarveg að honum að svara hér nokkrum spurningum. Ég hefði talið að sjútvrh., sem hér hefur verið mikið vitnað til, eins og í sambandi við lántökuna til frysti- og hörpudisksdeildar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, mundi verða hér við umræðuna og svara fyrirspurnum. Hann hefur látið hafa það eftir sér að þetta lán verði aldrei borgað af Verðjöfnunarsjóði eða þessari deild af þeirri einföldu ástæðu að þessi deild á ekkert til og getur ekkert borgað. Þetta er beint ríkislán. Að það væri skýrt hér fyrir Alþingi, ég tel að það sé skylda ráðherra og ríkisstjórnar að koma með eina niðurstöðu í þessu máli en lýsa því ekki yfir sitt á hvað eftir því hvort menn eru sjútvrh. eða fjmrh. Það hefur verið vitnað hér mjög oft í forsrh. og hans yfirlýsingar, sérstaklega í sambandi við bankakerfið. Hann sést ekki hér í allan dag. Hér hefur verið vitnað í viðskrh. Hann hefur gildar ástæður fyrir því að vera ekki hér í deildinni vegna þess að hann er að tala fyrir málum í Ed. og við því er ekkert að segja. Ég tel að samgrh. þyrfti að vera hér líka. Hér hefur verið rætt allmjög um vegamálin, framlagningu vegáætlunar sem er að vísu skylt mál þessu frv. sem hér er til umræðu og afgreiðslu. Menn er farið að lengja eftir því að sjá framlagningu þáltill. að vegáætlun og skýringar í sambandi við það. Ég minnist þess ekki allan þann tíma sem ég hef átt sæti á hv. Alþingi að stjórnarliðið væri alveg orðið mállaust. Mér er alveg ljóst að það eru fáir þingmenn stjórnarinnar sem treysta sér lengur til að verja hana og ég er ekkert að átelja þá fyrir það því að það má þurfa heldur betur sterk bein og óskammfeilni ef það eru til nokkrir þingmenn sem vilja lengur verja þessa ríkisstjórn. En það er komið að því að a.m.k. þessi ríkisstjórn sjálf svari fyrir sig og svari þinginu og sýni þinginu þá kurteisi að svara þeim fyrirspurnum sem til hennar er beint.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Af því að mér skilst að hæstv. fjmrh. ætli að vera svo hógvær að svara einhverju langar mig til að spyrja hann aftur sömu spurningar og ég spurði hann síðast þegar þetta mál var til umræðu. Hún var á þá leið hvaða athuganir hefðu farið fram varðandi það hvaða áhrif sú lánsfjáráætlun sem hér er til umræðu hefði á íslenskan lánamarkað. Hefur einhver athugun farið fram varðandi það? Hvernig má vera að Alþingi Íslendinga láti sér detta til hugar að samþykkja lánsfjáráætlun eins og núna árar í þjóðfélaginu án þess að skoða hvaða áhrif það hefur á íslenska fjármagnsmarkaðinn? Hver eru áhrif lánsfjáráætlunar á íslenska lánsfjármarkaðinn? Vill hæstv. fjmrh. vera svo hógvær núna af því að hann ansaði þessu ekki síðast að svara þessu? Þetta er ekki mjög flókin spurning. Hann getur svarað henni með annaðhvort já eða nei svo að ekki þarf að fara langur tími í það. Hefur athugun farið fram á því hvaða áhrif þessi lánsfjáráætlun hafi á íslenskan lánamarkað? Og hefur einhver athugun farið fram á því hvað gegndarlaust innstreymi á erlendu lánsfé hefur á fyrirtæki í útflutnings- og samkeppnisiðnaði eins og núna árar þar á bæ? Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, en ég hefði gjarnan viljað fá þessari spurningu svarað.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að það hafa farið hér fram í dag nokkuð ítarlegar umræður um lánsfjárlög. Þær umræður hafa aðallega einkennst af ýmsum almennum pólitískum athugasemdum fulltrúa stjórnarandstöðunnar sem eru að mörgu leyti sjálfsagðar og eðlilegar við þetta tækifæri. Síðan hafa verið bornar fram ýmsar spurningar, m.a. frá hv. síðasta ræðumanni, sem ég hafði vikið að fyrr í vetur og er í sjálfu sér ekkert nýtt um það að segja. Þeim hefur verið svarað áður. Síðan hafa verið nokkrar nýjar fyrirspurnir. Sumar þeirra eru þess eðlis að það liggur ekki beint við að veita svör við þeim. Aðrar eru þannig að það er hægt að veita við þeim ákveðin svör.

Hafa þessar athuganir þá farið fram?

Það var spurt að því hvað tæki við í maí eða júní þegar hinar sérstöku aðgerðir sem ákveðnar voru í þágu sjávarútvegsins á síðasta ári og fyrir nokkrum mánuðum renna út. Ég veit að þeim hv. þm. sem að þessu spyrja er kunnugt að það fer töluvert eftir því hvert ástand er á mörkuðum fyrir íslenskar afurðir og hver rekstrarstaða sjávarútvegsfyrirtækjanna er á þeim tíma. Það eru ýmsir kunnáttumenn í sjávarútvegi hérlendis og erlendis sem telja að á næstu mánuðum muni verða allverulegar verðhækkanir á íslenskum afurðum. Við skulum vona að þær spár séu réttar og það mun koma í ljós í sumar hvort það reynist rétt eða ekki. Það er út af fyrir sig ekkert nýtt þegar við búum við jafnsveiflukenndan grundvallaratvinnuveg og sjávarútvegurinn er að menn taki mið af þeirri þróun og það er ljóst að fiskverð hefur um nokkurn tíma verið mjög lágt. Enn fremur er með vissum hætti ánægjulegt að fiskvinnslan kaus við síðustu fiskverðssamninga að semja um hærra fiskverð við kaupendur en rætt hafði verið um á vettvangi ríkisstjórnar og af hálfu oddamanns og það er vissulega ánægjulegt að fiskvinnslan skyldi við ákvörðun síðasta fiskverðs treysta sér til að semja um hærra fiskverð en oddamaður var reiðubúinn að semja við hana um og kaus frekar að gera samninginn við seljendur. Það gefur til kynna að í verki hafi forsvarsmenn fiskvinnslunnar talið að hún gæti borið þá hækkun. Það var enn fremur spurt að því með hvaða hætti yrðu fjármagnaðar niðurgreiðslur á raforku og endurgreiðslur á söluskatti, um það bil 100 millj. hvor ákvörðun, sem ríkisstjórnin hefur ákveðið. Svarið við því er í raun og veru mjög einfalt. Það mun vera gert með svipuðum hætti og fjármögnun annarra slíkra ákvarðana sem teknar eru af hálfu ríkisstjórnar á líðandi ári þegar í ljós kemur hver afkoma ríkissjóðs verður fyrir árið í heild. Eins og ég vakti athygli á þegar við gengum frá fjárlögum var það mikilli óvissu undirorpið hver þróun ríkisfjármálanna yrði á árinu 1989, bæði vegna þess að á síðustu mánuðum ársins 1988 varð mikið fall í tekjum ríkissjóðs og það gat enginn, hvorki stjórnmálamaður né sérfræðingur, sagt fyrir um hvort það fall héldi áfram, hvort það yrði stöðugt á því stigi sem það hafði fallið eða hvort um tekjuauka yrði að ræða. Þær áætlanir sem gerðar voru um tekjur og gjöld ríkissjóðs fyrir fyrstu tvo mánuði þessa árs hafa staðist, en það er ekki þar með sagt að svo verði allt árið. Mat ríkisstjórnar og þings á því hvað gert verður af tilefni þessara ákvarðana, sem ég nefndi hér áðan, fer auðvitað eftir því hver þróun ríkisfjármálanna verður um miðbik og seinni hluta ársins. Þá var einnig spurt að því hvaða ákvarðanir hefðu verið teknar varðandi nýbyggingu skips fyrir Herjólf og vitnað til þess að í ákvæðum lánsfjárlaga væri kveðið á um að um nýtt skip ætti að vera að ræða. Ég held að ég fari alveg rétt með það, hv. þm. Þorsteinn Pálsson, að það stendur ekki í lánsfjárlögum fyrir árið 1988 að um nýtt skip eigi að vera að ræða heldur átti að fara fram athugun á því hvort um nýtt eða eldra skip væri að ræða. Staða þessa máls er á þann veg að ég taldi ekki rétt að taka ákvörðun um heimild fyrr en lánsfjárlög sem nú eru hér til meðferðar væru afgreidd. Það yrði að bíða þessara lánsfjárlaga sem nú eru hér til umfjöllunar að taka slíka ákvörðun. Mér fannst eðlilegt og rétt að gera það. Þegar ég hins vegar komst að því að það voru nokkuð mismunandi sjónarmið þeirra embættismanna sem fráfarandi ríkisstjórn, ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, hafði falið að meta hvort um nýtt skip ætti að vera að ræða eða eldra og forsvarsmanna fyrirtækisins varðandi það hvert hefði verið eðli og niðurstaða þeirrar athugunar sem fram fór á möguleikum þess að fá eldra skip keypt, þá ákvað ég á sameiginlegum fundi með fulltrúum Vestmanneyinga og þessara embættismanna að nota tímann þar til Alþingi hefði afgreitt lánsfjárlög til að láta fara aftur yfir það dæmi svo að enginn ágreiningur yrði milli embættismannanna sem þetta verk unnu, í þeim hópi er m.a. vararíkisendurskoðandi, og forsvarsmanna fyrirtækisins í Vestmannaeyjum. Ég taldi mikilvægt að það færi ekkert á milli mála af hálfu beggja aðila hvers eðlis könnunin hefði verið og hvort hún væri fullnægjandi. Það er þess vegna misskilningur, sem m.a. kemur fram í grein eftir Árna Johnsen, varaþingmann Sjálfstfl., í Morgunblaðinu í dag, að það sé verið að vinna gegn þessu máli. Þvert á móti tel ég að það sé verið að nota þennan tíma til að eyða óvissu og hugsanlegum ágreiningi um málið vegna þess að eins og hv. alþm. vita þarf fjvn. að fjalla um málið áður en það kemur endanlega til afgreiðslu. Ég vænti þess, virðulegur forseti, að ég hafi þar með svarað flestum af þeim spurningum sem hér var til mín beint og þau svör geti greitt fyrir framgangi málsins.

Ólafur G. Einarsson Herra forseti. Sú var tíðin að ekki þurfti að draga hæstv. núv. fjmrh. upp í þennan ræðustól og hæstv. forseti þessarar deildar þurfti ekki að senda starfsmenn þingsins til að bjóða hæstv. fjmrh. svona í allri auðmýkt orðið, hvort hann mundi ekki vilja stíga niður úr sínu hásæti og niður í þennan ræðustól til að svara þeim fyrirspurnum sem til hans hefði verið beint. En þetta gerðist nú og er út af fyrir sig nokkuð athyglisverður atburður. Hæstv. fjmrh. kom sem sé hingað í ræðustólinn en þótt hann segði í lok ræðu sinnar að hann teldi sig hafa svarað flestum þeim fyrirspurnum sem til hans hefði verið beint fer því auðvitað víðs fjarri. Því fer víðs fjarri að hæstv. ráðherra hafi svarað öllu því sem hann var spurður um. Það verður kannski að teljast fullreynt úr því að 2. umr. er að ljúka að hæstv. ráðherra muni svara meiru. Ég geri ekki ráð fyrir því, jafnvel ekki þó starfsmenn þingsins væru sendir til hans og hann spurður hvort hann vildi koma aftur til þess að svara fleiru.  Mér finnst ræða hæstv. fjmrh. sýna niðurlægingu hæstv. ríkisstjórnar og ráðherrans sjálfs. Þetta sýnir auk þess ákveðna fyrirlitningu á Alþingi. Það eru ákveðin orð sem leika hæstv. fjmrh. oft á vörum. Það eru orðin lýðræði og þingræði, að enginn ráðherra hafi hvorki fyrr né síðar að mér skilst haft eins náin og góð samskipti við þingið og nefndir þess. Mér sýnast þetta vera hálfgerð öfugmæli hjá hæstv. ráðherra þegar hann telur sig hér í ræðustól rétt á undan mér hafa svarað öllu því sem til hans hefur verið beint. En eins og ég segi: Ég held að það hljóti að teljast fullreynt að ráðherrann muni ekki svara frekar. En ég vek athygli á því að það hefur verið beint fyrirspurnum til fleiri ráðherra en hæstv. fjmrh. Þeir láta ekkert sjá sig í hv. deild. M.a. var beint ákveðnum fyrirspurnum til hæstv. félmrh. af hv. 1. þm. Suðurl. í dag. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra skrifaði það hjá sér sem spurt var að, en hvarf síðan úr salnum. Ég held að við verðum að reikna með því, því miður, að 3. umr. um þetta mál standi kannski nokkru lengur en við reiknuðum með fyrst hæstv. ríkisstjórn ætlar að reyna að koma sér svona undan málunum. Ég held að við hljótum að gera þá kröfu að við 3. umr. mæti þeir ráðherrar sem menn hafa beint sérstaklega orðum til. Við hljótum að gera þá kröfu. Við skulum reyna að ljúka 2. umr., en við 3. umr. verður að endurtaka þær spurningar sem hafa verið bornar fram og knýja fram svör. Annað er óvirðing við þingið og þingið á ekki að sætta sig við slík vinnubrögð hjá nokkurri ríkisstjórn.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Niðurlæging þessarar hæstv. ríkisstjórnar er með eindæmum. Ég hygg, eins og hér hefur verið bent á, að það hafi ekki gerst í annan tíma að í umræðu um það stjfrv. sem er í raun og veru umgerð efnahagsstefnunnar gerist sá atburður fyrst að hæstv. fjmrh. ætlar þegar umræðunni er lokið og enginn er á mælendaskrá að víkja sér undan því að svara áleitnum spurningum og það er ekki fyrr en að gerðum mjög stífum kröfum, sem hafa leitt til þess að forseti þessarar hv. deildar sendir þingvörð á fund hæstv. fjmrh. í hliðarherbergi, að hæstv. fjmrh. ljær máls á því að stíga í stólinn að lokinni þessari umræðu. Ég hygg að hér sé um að ræða einsdæmi í þingsögunni varðandi umfjöllun um svo veigamikið mál og það sé rétt ábending, sem hv. 1. þm. Vestf. kom með, að jafnvel ráðherrarnir í hæstv. ríkisstjórn treysta sér nú ekki til að taka til málsvarnar fyrir stjórnarstefnuna hvað þá heldur hv. þm. stjórnarflokkanna. Það er auðvitað laukrétt að eins og málum er komið getur enginn ætlast til þess að þeir beri þá þungu byrði hér að gerast málsvarar stjórnarstefnunnar. En meðan ríkisstjórnin situr er það lágmarkskrafa að ráðherrarnir svari hér fyrirspurnum. Það er hluti af lýðræðislegri skyldu þeirra. Jafnvel austur í Sovétríkjunum eru menn að færa stjórnarhætti í átt til aukins þingræðis, en þá gerist það um sömu mundir að formaður Alþb. verður allsráðandi í ríkisstjórn Íslands og þingræðið hefur aldrei verið vanvirt meir í annnan tíma. Nánast í öllum umræðum um þingmál hér sem hæstv. fjmrh. hefur borið fram hefur hann færst undan að svara. Það hefur þurft með ágengni að fá hann til að svara fyrirspurnum og þá hefur það verið gert með einhverjum yfirborðskenndum hætti án þess að taka á nokkrum hlut. Sumir kunna kannski að segja að það stafi af því að hæstv. ráðherra viti ekki í raun og veru um hvað þau mál snúast og kunni ekki svörin við þeim spurningum sem fram eru bornar. Ég held að það sé af öðrum ástæðum. Ég trúi því ekki að ástæðan sé sú að hæstv. ráðherra kunni ekki svörin. Því miður held ég að ástæðan sé miklu hryggilegri og hún er vanvirða hæstv. ráðherra við Alþingi, lítilsvirðing hans við þingræðið í landinu. Menn minnast þess þegar hæstv. ráðherra kom fram í sjónvarpi og sagði: Ég þarf ekki lög til að gera það sem ég geri. Það er nóg að ég lýsi því yfir að ég ætli að flytja frv. að lögum til þess að ég geti gert það sem mér sýnist, og vitnaði svo í einhverja lögfræðinga Seðlabankans sér til halds og trausts í þessu efni en hefur að vísu ekki þorað að nafngreina þá aðspurður í ræðustól á hinu háa Alþingi. Því miður hygg ég að þessi lítilsvirðing á þingræðinu ráði mestu um að hæstv. fjmrh. færist undan að svara fyrirspurnum, ekki í fyrsta sinn í þessari umræðu heldur með áhrifameiri hætti en nokkru sinni fyrr og lítilmannlegri hætti en nokkru sinni fyrr. Hæstv. ráðherra sagði eftir að hafa verið dreginn hér upp: Það liggur ekki beint við að veita svör við þeim fyrirspurnum sem bornar voru fram. Það liggur ekki beint við. Alþingi kemur það ekkert við. --- Það er verið að gefa það í skyn. Hér var dregið fram að það vantaði inn í fjárlög ríkisins mjög veigamikla þætti. Það vantaði bókhaldslegar ákvarðanir um yfirlýstar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar um óbreytt niðurgreiðslustig sem kostar 670 millj. kr. Það var bent á niðurgreiðslu á raforku og það var bent á endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti. Það var bent á þær brtt. sem stjórnarmeirihlutinn flytur og gefur hæstv. fjmrh. og fjvn. heimild til að semja um lagalegar skuldbindingar ríkissjóðs varðandi búfjárræktarframlög og jarðræktarframlög. Niðurstaðan af allri upptalningunni var sú að hallinn á ríkissjóði virðist vera kominn upp í 2 milljarða og er þá ekki verið að tala um viðbótargreiðslur sem kunna að þurfa að koma til vegna áframhaldandi endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti eftir maímánuð og hugsanlega áframhaldandi uppbótarkerfi í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Þessar tölur hrakti fjmrh. ekki í sinni ræðu og gerði enga tilraun til að sýna fram á annað en að þarna væri gat í fjárlagagerðinni og það er athyglisverð staðreynd. En það er til þess ætlast að ríkisstjórn sem hefur lýst því yfir að hún ætli að halda niðurgreiðslustiginu óbreyttu svari því hvort hún ætlar að standa við þá ákvörðun eða ekki og sýni það þá í verki annaðhvort í fjárlögum eða með því að taka lán og geri hinu háa Alþingi grein fyrir því. Þetta er lágmarkskrafa. Hæstv. ráðherra getur svarað svona fyrirspurnum mjög einfaldlega. Hann þarf hvorki að vísa til spádóma um fiskverð eða rekstur sjávarútvegsins til að svara fyrirspurn af þessu tagi. Þetta er yfirlýst ákvörðun en það vantar það sem við á, annaðhvort að færa þetta inn í fjárlög ríkisins eða inn í lánsfjárlög. Hæstv. ráðherra hlýtur á þessu stigi að geta svarað svo einfaldri og skýrri spurningu nema hann ætli að dylja og leyna Alþingi hvaða ákvarðanir hæstv. ríkisstjórn hefur tekið og hvaða áform hún hefur í þessu efni. Kannski er það ástæðan að hæstv. ráðherra svarar hér ekki að hann ætlar sér að leyna Alþingi og fela fyrir Alþingi það sem ákveðið hefur verið til að láta einhverja pappíra um lánsfjárlög og fjárlög ríkisins líta betur út. Er á meðan er, hugsar ráðherra. Það er þá allt í lagi að sýna fjárlagahallann í haust. Auðvitað á nákvæmlega það sama við að því er varðar lántöku Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Ríkisstjórnin hlýtur að geta svarað því hvernig á að bókfæra það lán. Hæstv. sjútvrh. hefur gefið þar um yfirlýsingar. Fulltrúar fiskvinnslunnar hafa margítrekað að hann standi við þær en ekkert gerist. Það á að taka lán án þess að bókfæra það nokkurs staðar. Og hæstv. ráðherra getur engu svarað. Að því er varðar lántöku Herjólfs lá það fyrir löngu fyrir áramót að könnun sem fram fór um það hvort hagkvæmara væri að kaupa nýtt skip var lokið og það var hægur vandi áður en þau lánsfjárlög runnu úr gildi að veita stjórn Herjólfs heimild til að fara af stað með nýbyggingu skips eins og Alþingi hafði heimilað að gert yrði. Hér var því um augljósan tafaleik að ræða af hálfu ráðherra og enn fást í raun og veru ekki skýr svör um það hvort hann ætlar skilyrðislaust að leyfa fyrirtækinu að hefjast handa við þessar framkvæmdir eftir að Alþingi hefur nú samþykkt lánsfjárlög. Það er nauðsynlegt að ráðherra tali þar alveg skýrt og segi alveg skýrt út hvort hann ætlar að standa áfram í vegi fyrir þessari framkvæmd eða veita heimildina svo sem Alþingi hefur mælt fyrir um. Að gefnu tilefni vegna ummæla hæstv. fjmrh. er nauðsynlegt að hæstv. sjútvrh. taki þátt í umræðu áður en þessi hv. deild afgreiðir þetta mál frá sér. Hér kemur hæstv. fjmrh. og segir að vafi leiki á hver rekstrarafkoma sjávarútvegsins verði eftir örfáar vikur og heldur því fram að með fiskverðsákvörðun hafi forustumenn fiskvinnslunnar lýst því yfir að þeir geti bara ekki aðeins borið fiskverðshækkun heldur gaf hann í skyn að það væri kannski enginn vandi fram undan. Það þyrfti hvorki að breyta gengi í maí né heldur að halda uppbótakerfinu áfram vegna þess að með fiskverðsákvörðun hefðu forustumenn fiskvinnslunnar lýst því yfir að það væri allt í lagi í sjávarútveginum. Þegar forustumaður um efnahagsmálastjórn ríkisstjórnarinnar talar á þennan veg er óhjákvæmilegt að hæstv. sjútvrh. geri grein fyrir því hvort hann er sammála þessum yfirlýsingum, hvort það er stefna stjórnarinnar að láta þessar uppbætur renna út í maí án nokkurra annarra aðgerða, án þess að nokkuð taki annað við. Hallarekstur þrátt fyrir þetta uppbótarkerfi verður auðvitað enn meiri þegar því lýkur og vandi iðnaðarins augljós vegna gengisfölsunar eins og hæstv. forsrh. hefur margsinnis bent á. Á þetta bara að renna svona út í maí án þess að nokkuð eigi að gera? Ætlar ríkisstjórnin ekki að afla neinna heimilda við afgreiðslu lánsfjárlaga til þess að geta tekið á þessu máli í maímánuði? Það er nauðsynlegt að hér fáist skýr svör. Það voru bornar fram mjög ákveðnar fyrirspurnir til hæstv. félmrh. og hér voru að gefnu tilefni bornar fram fyrirspurnir til hæstv. fjmrh. vegna samráðsins sem ríkisstjórnin boðaði fyrir jól við aðila vinnumarkaðarins og hlýtur að vera komið á nokkurn endapunkt þegar kjarasamningar eru á því viðkvæma stigi sem þeir eru í dag. Það stóð ekki á því að hæstv. forsrh. boðaði samráð fyrir jól og sagðist ætla að hefja það milli jóla og nýárs. Hann gat þá ekki svarað neinu um það hver viðræðugrundvöllur ríkisstjórnarinnar á að vera. En nú hefur það nokkrum dögum fyrir páska verið upplýst í Þjóðviljanum hvað það er sem verkalýðshreyfingin leggur áherslu á og lítur svo á að sé umræðugrundvöllur í þessu samráði við ríkisstjórnina. Þar er ekki einungis krafan um að ríkisstjórnin standi við fyrirheitið um að niðurgreiðslustigið á landbúnaðarvörum verði óbreytt heldur að landbúnaðarvöruverðið hækki ekki og breytist ekkert það sem eftir er af árinu. Hér er spurt: Hvað kostar það til viðbótar? Hvaða afstöðu hefur ríkisstjórnin til þessa atriðis eftir allar yfirlýsingar hæstv. forsrh. um samráðið? Og það er spurt að því hvaða afstöðu ríkisstjórnin ætlar að taka til þeirrar kröfu sem hér er sett fram um að breyta vörugjaldinu og tveir hæstv. ráðherrar hafa gefið forustumönnum iðnaðarins í landinu ótvírætt til kynna að feli í sér að þeir ætli að lækka vörugjaldið aftur. Það þurfa að fást svör við þessu. Og hæstv. fjmrh. þarf að svara því hér hverju hann ætlar að svara launþegasamtökunum um hækkun skattleysismarkanna. Þetta eru allt atriði sem lúta beint að fjárlögum og lánsfjárlögum. Ríkisstjórnin hefur setið á fundum til að fjalla um þessi mál undanfarna daga og svo ætlar hæstv. fjmrh. að ljúka 2. umr. lánsfjárlaga í hv. Nd. án þess að svara einu einasta orði um þessi efni. Það er gersamlega útilokað að svona geti viðgengist. Hér er þar að auki um að ræða mjög viðkvæm mál. Hæstv. forsrh. hefur ekki stært sig svo lítið af samráðinu sem hann boðaði fyrir jól, gat þá ekki greint frá umræðugrundvelli hæstv. ríkisstjórnar. Nú ætlar hæstv. fjmrh. að skjóta sér undan því að svara hver þessi umræðugrundvöllur er þegar fyrir liggur að fjölmörg áhrifamikil félög opinberra starfsmanna hafa boðað verkfall innan ekki langs tíma og launþegasamtökin í landinu hafa sýnt meiri skilning við gerð kjarasamninga en dæmi eru til um í langan tíma. Þar eru ekki nefndar kröfur um kaupmáttaraukningu vegna þess að verkalýðshreyfingin vill taka tillit til þess hvaða afleiðingar vinstristjórnarstefnan hefur haft á atvinnulífið í landinu. En hún gerir ákveðnar kröfur um að það samráð sem hæstv. forsrh. bauð upp á fyrir jól skili einhverjum árangri. Það er lágmarkskrafa að hæstv. fjmrh. svari nú og geri grein fyrir þeim grundvelli áður en þessari umræðu lýkur.

Albert Guðmundsson Herra forseti. Ég er bæði stirður og raddstirður af því að hlusta á umræður frá því að þær hófust snemma í dag á réttum fundartíma Alþingis. Nú er klukkan bráðum korter yfir sex og að sjálfsögðu fylgist maður svo náið með þessum umræðum vegna þess að þær eru stór liður í rekstri þjóðfélagsins og margar efasemdir hafa komið í ljós, engin þó frá stjórnarliðum. Margar spurningar hafa verið lagðar fyrir fjmrh. og það eru svörin við þessum spurningum sem ég hefði haldið að væru eins konar laun fyrir að bíða eftir svörunum. Ég er ekki í neinum vafa um að hæstv. fjmrh. svarar öllum þeim spurningum sem lagðar hafa verið fram. Mér finnst það svo sjálfsagt að ég geri það ekki einu sinni að umræðuefni. En það sem ég er að undra mig á er að hér liggur frammi tillaga sem er dæmigerð um ný vinnubrögð í ríkisstjórninni sem ég vil gjarnan fá skýringar á. Nú segir hér, með leyfi forseta, og ég bið forseta sérstaklega að taka eftir vegna þess að ég ætla að biðja hann um annaðhvort nú þegar úr forsetastól eða í framhaldi af 2. umr., því að ég reikna ekki með að henni ljúki í kvöld eða nærri strax, að skera úr um hvort tillögur, sem dæmi tek ég tillögu á þskj. 637, eru þinglegar samkvæmt þingsköpum. Í þingsköpum segir um nefndir, 15. gr. á 10. blaðsíðu: ,,Fjvn. fjallar um frumvörp til fjárlaga og fjáraukalaga og þáltill. sem til hennar kann að vera vísað og fara fram á útgjöld úr ríkissjóði.`` Síðan segir á næstu blaðsíðu: ,,Fjvn. getur ákveðið að skipa úr sínum hópi undirnefnd til starfa milli þinga að sérstökum verkefnum.`` Og neðar undir upptalningu um nefndir Alþingis eða fastanefndir í deildum segir: ,,Hver fastanefnd þingsins kýs sér formann, varaformann og fundaskrifara. Fastanefndir þingsins skulu leitast við að skipa afgreiðslu þingmála í tímaröð svo að verkefni þingfunda í sameinuðu þingi og þingdeildum megi, eftir því sem við verður komið, dreifast sem jafnast á þingtímann.`` Þetta er allt sem sagt er um fjvn. í þingsköpunum. Þetta er afmarkað verkefni fjvn. og frá þessu verður ekki breytt nema með lögum. Því vil ég fara í þskj. 637, sem er brtt. við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1989, en með leyfi forseta segir í lið nr. 1: ,,Við 5. gr. a. Upphaf greinarinnar orðist svo: Heimilt er, að höfðu samráði við fjvn. Alþingis, að taka lán vegna skuldbreytinga sveitarfélaga og fyrirtækja þeirra sem hér segir: b. Á eftir 6. tölul. komi nýr töluliður er orðist svo: Siglufjarðarkaupstaður, lán á árinu 1989 að fjárhæð allt að 50 millj. kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt.`` Þessu hefur svo verið breytt á enduruppprentuðu skjali í 100 millj. Nú vil ég spyrja hæstv. forseta: Er þetta samkvæmt þingsköpum? Ég hef ekki vitað til þess, hvorki sem þingmaður síðan 1974 né heldur sem fjmrh., að það sé hlutverk nefnda Alþingis, hvort sem það er fjvn. eða aðrar nefndir, að taka lán né heldur að veita heimild. Jafnvel efast ég um að Alþingi sem slíkt geti framselt fjárveitingavald sitt, lántökuvald til einstakra nefnda, til ákveðins hóps þingmanna sem kjörnir eru til að gegna skyldustörfum fyrir þingið í heild --- innbyrðis, ekki út á við. Ég vil gjarnan vita hvort þessi breyttu vinnubrögð, sem virðast vera komin á, eins konar eftirlit með fjmrn., eftirlit með fjmrh., séu framkvæmd á vilja Alþingis. Framkvæmdarvaldið er ekki lengur eitt. Það er orðið fjmrn. plús fjvn. sem ég dreg í efa að sé samkvæmt þingsköpum Alþingis leyfilegt eða rétt að staðið. Ef það er tilfellið að fjvn. er eins konar eftirlitsaðili með framkvæmd ákvarðana Alþingis á vegum fjmrn. þurfum við að kanna hvers vegna svo er orðið, hver sé ástæðan. Ég sé enga aðra ástæðu í þessu en þá að hér ríki algjör tortryggni á milli framkvæmdaaðila annars vegar og þeirra í stjórnarliðinu sem mynda þann meiri hluta sem ég er að gera að umræðuefni. Ég mun reyna að koma í veg fyrir að slík vinnubrögð verði tekin upp. Ég treysti fjmrh. á hverjum tíma til að framkvæma vilja Alþingis eins og hann er á hverjum tíma. Annar liður í þessari brtt. á þskj. 637 hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við 28. gr. bætist nýr málsl. er orðist svo: Þó er fjmrh. heimilt, að höfðu samráði við landbrh. og fjvn. Alþingis, að semja um uppgjör ógreiddra framlaga til jarðræktarframkvæmda á árinu 1988.`` Nú vil ég líka spyrja: Er það, hæstv. forseti, samkvæmt þingsköpum að fjmrh. er bundinn samráði við aðra ráðherra, í þessu tilfelli landbrh., og fjvn. aftur til að semja um uppgjör ógreiddra framlaga til jarðræktarframkvæmda á árinu 1988? Hvers vegna þetta stranga ,,kontról``, það stranga eftirlit með fjmrn. nú? Hver er ástæðan? Er ekki nóg að Alþingi feli framkvæmdarvaldinu? Þarf það að fela öðrum aðilum að hafa eftirlit með réttu framkvæmdarvaldi? Hér er fjmrh. með myllustein um hálsinn, sem er bæði fjvn. Alþingis og landbrh., til að gera upp jarðræktarframkvæmdir 1988. Ég vissi ekki betur en það hefði verið samþykkt á sínum tíma þegar ég var fjmrh. að jarðræktarframkvæmdir yrðu ekki greiddar nema að það lægi fyrir fyrir fram, áður en farið er út í framkvæmdir, kostnaðaráætlun samþykkt af fjmrn. Reikningarnir voru óútfylltir ef það var ekki. Virðulegur forseti. Þriðji liður, með leyfi, hljóðar svo: ,,Við 29. gr. bætist nýr málsl. er orðist svo: Þó er fjmrh. heimilt, að höfðu samráði við landbrh. og fjvn. Alþingis, að semja um uppgjör ógreiddra framlaga til búfjárræktar á árinu 1988.`` Hér er enn þá sama eftirlitið á fjmrn., sömu nýju aðilarnir á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins sem þingsköp Alþingis gera alls ekki ráð fyrir og sömu rök eiga við þriðja lið tillögunnar og það sem ég sagði um annan lið. Síðan kemur fjórði liðurinn sem er út af fyrir sig furðulegur. Með leyfi forseta, segir þar svo: ,,Á eftir 43. gr. komi ný grein er orðist svo: Fjmrh., fyrir hönd ríkissjóðs, er heimilt að höfðu samráði við fjvn. Alþingis, að semja við Þormóð ramma hf. um ráðstafanir til að bæta fjárhag fyrirtækisins.`` Ég satt að segja skil ekki hvað hér er átt við. Hvað er upphæðin stór? Þormóður rammi hefur verið rekinn með miklu tapi í mörg ár og margbúið að gera ráðstafanir til að lagfæra reksturinn. Mér finnst þetta orðalag benda til þess að fjmrh., alltaf undir sama ,,kontróli``, alltaf undir sama eftirliti fjvn., sé hér með heimilað að láta fyrirtækið hafa það fé sem fyrirtækið óskar eftir eða þarf. Það er margbúið að reyna að koma því á laggirnar með því að veita fé í reksturinn, en framleiðslan gefur bara ekki af sér til að standa undir fyrirtækinu. Ég skil ekki hvað þessi vinnubrögð eiga að þýða, en vil þó í aðalatriðum beina orðum mínum áfram eða a.m.k. draga ekki athygli hæstv. forseta frá þeirri staðreynd að ég er hér að gera athugasemdir um vinnubrögð sem að mínu mati eru ekki samkvæmt þingsköpum. Í fjórða lið er á sama hátt fjmrh. fyir hönd ríkissjóðs heimilt að höfðu samráði við fjvn. Alþingis. Ég fyrir mína parta sem þingmaður veiti fjvn. Alþingis enga heimild til að taka lán, hvorki innlent né erlent, fyrir mína hönd, enga. Við heyrðum í ræðu hv. 1. þm. Suðurl. áðan þegar hann fullyrti að yfirdráttur ríkissjóðs í Seðlabankanum væri um 10 milljarðar. Ég trúi að hv. þm. hafi farið rétt með tölur. Allt þetta sem við erum að tala um hér, bara á þessu eina þskj., er viðbótaryfirdráttur í Seðlabankanum. Við vitum ekkert hvað Þormóður rammi þarf að fá. Við vitum ekkert hvað uppgjör ógreiddra framlaga til búfjárræktar fyrir árið 1988 er stór upphæð. Við vitum ekkert hvað ógreidd framlög til jarðræktarframkvæmda á árinu 1988 eru mikil. Við vitum að skuldbreytingar hafa hækkað á milli prentaðra skjala úr 50 millj. í endurprentað 100 millj. á einum sólarhring eða á einum degi. Það er kannski betra að samþykkja lánsfjárlög sem allra, allra fyrst til að hækka ekki með þessum hraða áfram. Þetta skiptir áreiðanlega mjög stórum upphæðum sem samkvæmt þessu eina skjali eru til umræðu og ég spyr: Er þetta þinglega rétt fram sett? Ég efast um það. Virðulegur forseti. Mér finnst vera heldur niðurlægjandi fyrir framkvæmdarvaldið, í þessu tilfelli fjmrh., að taka við svona samþykkt frá Alþingi Íslendinga. Eina sem ég get ímyndað mér að geti orðið til þess að svona orðaðar tillögur komi fram er hið algjöra vantraust á milli manna í ríkisstjórn Íslands og ef það kemur í ljós er það stóralvarlegt mál. Við getum deilt hver á annan. Við getum haft þá skoðun að við hver og einn séum betri ráðherrar en þeir sem eru ráðherrar hverju sinni, en við getum ekki sýnt ráðherrum okkar slíkt vantraust sem felst í þeim skjölum sem hér hafa verið til umræðu í minni ræðu. Hæstv. forseti. Ég óska sem þingmaður eftir því að fá skýrt úr því skorið hvort hér sé rétt að staðið. Í öðru lagi vil ég segja, það er algjört aukaatriði en rétt að það komi fram, að hæstv. forseti kynnti dagskrá, sagði að hún væri samkvæmt samkomulagi við þingflokkana. Það er samkomulag sem ég hef ekki heyrt um fyrr en forseti minntist á það.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Af þessu tilefni skal tekið fram varðandi hið síðara atriðið að forseti hefur haft þann hátt á að hafa samband við fulltrúa úr öllum flokkum og kynna þeim hvernig dagskrá mundi líta út. Ég hef ekki beinlínis orðað það svo að það væri samningur eða samkomulag en að um það hefði verið talað. Dagskrá er að sjálfsögðu ævinlega á ábyrgð forseta. Varðandi hið fyrra atriði sem hv. þm. ítrekaði mun forseti taka það til vinsamlegrar athugunar og íhugunar.

Pálmi Jónsson Herra forseti. Ég skal ekki flytja langa ræðu um það mál sem hér er á dagskrá, frv. til lánsfjárlaga, við þessa umræðu. Það væri enda tæpast viðeigandi þar sem ég hef verið fjarverandi í dag. Þrátt fyrir að ég legði af stað heiman að frá mér kl. 7 í gærmorgun kom ég til bæjarins rétt fyrir kl. 6 í dag. Enn þá er það svo að Vetur konungur tekur af okkur völdin þegar við viljum ferðast stöku sinnum og svo er að þessu sinni. Mér þykir þó nauðsynlegt við þessa umræðu að fara örfáum orðum um tvær af þeim brtt. sem birtast á þskj. 637 frá meiri hl. fjh.- og viðskn., brtt. við 28. og 29. gr. Við afgreiðslu fjárlaga var ákveðið af ríkisstjórninni og stuðningsliði hennar að framlög ríkisins vegna jarðræktarframlaga skyldu á þessu ári eigi fara fram úr 100 millj. kr. og í samræmi við það er 28. gr. í frv. til lánsfjárlaga sem hér liggur fyrir þar sem segir að þrátt fyrir ákvæði 10. gr. laga nr. 56/1987 skuli framlag ríkisins til jarðabóta eigi fara fram úr 100 millj. kr. á árinu 1989. Sambærileg skerðing og öllu meiri þó var í 29. gr. lánsfjárlagafrv. og í samræmi við afgreiðslu ríkisstjórnarinnar og meiri hl. Alþingis, þ.e. stjórnarflokkanna, að því er varðar búfjárræktarlög. Þar segir að þrátt fyrir ákvæði búfjárræktarlaga skuli framlag ríkissjóðs vegna búfjárræktarstyrkja falla niður á árinu 1989. Þessar skerðingar hlutu harða andspyrnu og hörð mótmæli fulltrúa úr minni hl. fjvn., einkum þó fulltrúa Sjálfstfl., okkar hv. þm. Egils Jónssonar, og ýmissa annarra þingmanna úr stjórnarandstöðunni, og við afgreiðslu fjárlaga flutti formaður fjvn. yfirlýsingu sem gaf í skyn að samið kynni að verða um þessi mál á þessu ári, þ.e. greiðslu þessara framlaga. Nú eru komnar brtt. sem sýna að stjórnarliðið er að hopa í þessu máli. Þar segir varðandi jarðræktarframlög að við 28. gr. bætist nýr liður, en svo segir í brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. að við 28. gr. bætist nýr málsl. er orðist svo: ,,Þó er fjmrh. heimilt, að höfðu samráði við landbrh. og fjvn. Alþingis, að semja um uppgjör ógreiddra framlaga til jarðræktarframkvæmda á árinu 1988.`` Sambærilegur texti er að því er varðar búfjárræktarlög. Nú vil ég í fyrsta lagi spyrja --- og ég tek það fram að ég bað þingvörð að leita að formanni fjh.- og viðskn., hv. þm. Páli Péturssyni, sem ekki er hér við: Hvað þýðir þessi texti? Það er nokkuð óglöggt. Þýðir þessi texti að það sé mögulegt að semja um að ríkið greiði framlög vegna jarðabóta á árinu 1988 eða þýðir hann að til viðbótar við þær 100 millj. sem eru í fjárlögum sé mögulegt að semja um að ríkissjóður greiði á þessu ári framlög vegna þeirra jarðabóta sem unnar voru árið 1987 og ekki var greitt framlag til árið 1988? Allt er þetta óglöggt eftir þeim texta sem hér liggur fyrir. Sömu sögu er að segja um brtt. varðandi búfjárræktarlögin, þ.e. 29. gr. Í fyrsta lagi vil ég spyrja: Hvað táknar þetta? Táknar þetta að til viðbótar við 100 millj. kr. framlag samkvæmt fjárlögum geti fjmrh., landbrh. og fjvn. samið eins og þar segir ,,um greiðslu framlaga samkvæmt jarðabótum sem unnar eru á árinu 1988`` og þær 100 millj. sem eru í fjárlögum fari í fyrsta lagi til að greiða það sem á vantaði vegna jarðabóta 1987 og duga þær raunar ekki nema rúmlega fyrir þeirri fjárhæð, en það vantar til þess að ég ætla 77 millj. kr.? Ef ber að skilja textann með þessum hætti, þá er mér spurn: Hvers vegna þá ekki að fella þessar tvær greinar niður, ganga hreint til verks og fella 28. og 29. gr. frv. niður? Ég lýsi því hér með yfir að ég er reiðubúinn að styðja hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar til að koma því fram. Þar væri hreinlega að verki staðið. Ef það fæst hins vegar ekki og meiningin er að þeir aðilar sem hér eru upp taldir, þ.e. hæstv. fjmrh., hæstv. landbrh. og fjvn. Alþingis, eigi að semja eins og það er orðað um greiðslu þessara fjármuna við bændur er mjög einkennilega að verki staðið. Bændur sem eiga rétt á þessum bótum samkvæmt lögum eru trúlega 3--4 þúsund talsins og það tekur einhvern tíma að kalla þá alla fyrir þá aðila sem hér eru nefndir til samninga um greiðslu framlaga úr ríkissjóði, samninga um fé sem þeir eiga rétt á samkvæmt lögum. Þetta er eins klúðurslegt og ruglingslegt og hægt er að hugsa sér. Ef hæstv. ríkisstjórn treystir sér ekki til að standa á því sem hún hefur þegar afgreitt samkvæmt fjárlögum á hún vitaskuld að fella niður þessi skerðingarákvæði og greiða það fé sem hér er samkvæmt lögum og ekki vera með vafninga í þessu. Hvers vegna vafninga? Hvers vegna þarf vafninga ef á að greiða féð? Það hljóta að vera vafningar vegna þess að meiningin sé þrátt fyrir að slá fram texta sem eigi að varpa ryki í augu einhverra þeirra bænda sem eiga stórfé inni hjá ríkinu samkvæmt þessum lögum. Það eigi þrátt fyrir allt ekki að greiða. Þetta háttalag er ekki geðfellt og ég ætla ekki við þessa umræðu að fara út í þetta fleiri orðum þrátt fyrir að mér þyki nauðsynlegt áður en þessar greinar ganga til atkvæða að vekja á þessu athygli, en með tilliti til þess að greinarnar eru í fyrsta lagi óljósar eins og ég hef vakið máls á og nauðsynlegt að skýra hvað þær þýða og í öðru lagi afar einkennilegt að stofna til samninga við kannski 3--4 þúsund bændur um fé sem þeir eiga rétt á samkvæmt lögum, þá er það mín tillaga við þessa umræðu til meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. að kalla þessar tvær tillögur til baka til 3. umr. og okkur gefist þá tóm til að koma þessu í það horf að það a.m.k. liggi fyrir hvað lagasetningin þýðir og e.t.v., sem best er, að fella þau skerðingarákvæði niður sem eru í 28. og 29. gr. frv. til lánsfjárlaga. Ég hvet því hv. meiri hl. fjh.- og viðskn. til að verða við þessum tilmælum mínum og ég sé hér hæstv. landbrh. og hvet hann til að beita sér fyrir því að þessar tillöpgur verði kallaðar til baka til 3. umr. og við getum þá fjallað um þetta á þann hátt að það liggi skýrt fyrir hvað við er átt. Er hér um það að ræða að ríkissjóði er ætlað að greiða þetta fé eða er hér um yfirvarp að ræða sem er verra en ekki? Ég ætla ekki að gera því skóna að það sé slíkt yfirvarp fyrr en ég fæ einhver svör, en til þess að komast að hinu rétta í þessu máli teldi ég ákjósanlega málsmeðferð að kalla þessar tvær brtt. til baka til 3. umr. Ég skal svo, herra forseti, þó ærið efni liggi fyrir, stytta mína ræðu og geyma það til 3. umr. eftir því sem mér þykir þá við horfa.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að fá að spyrja hæstv. fjmrh. aftur. Er hann einhvers staðar nálægur?

Það verður gengið úr skugga um það.

Hæstv. forseti. Ég spurði hæstv. fjmrh. að því áðan hvaða athuganir hefðu farið fram á áhrifum lánsfjáráætlunar á íslenskan fjármagnsmarkað og hann kom hér og sagði að hann hefði verið búinn að svara þessari spurningu. Ég hef spurt þessarar spurningar áður, en hann hefur aldrei svarað henni. Mér finnst það ómerkilegt af hæstv. fjmrh. að halda því fram að hann hafi svarað spurningunni þegar hann hefur ekki gert það. Ef hann vill hins vegar ekki svara þessari spurningu er ég að hugsa um að óska eftir því að hv. formaður fjvn. svari því hvort einhver athugun hafi farið fram á því hvaða áhrif lánsfjáráætlun hefði á lánamarkaðinn um þessar mundir. Til þess að útskýra örlítið hvað ég á við er ég hérna með splunkunýtt fréttabréf frá verðbréfaviðskiptum Samvinnubankans. Þar stendur svo, með leyfi forseta: ,,Raunvextir lækka ekki fremur en verðbólga með einfaldri ríkisstjórnarsamþykkt. Það er verið að ruglast á orsök og afleiðingu og finna sökudólga í lánastofnunum og Seðlabanka fyrir háum raunvöxtum. Til þess að raunvextir lækki þarf að snúa dæminu við. Það verður að byrja á því að ákveða fjárlög og áætla erlendar lántökur og peningaframboð í landinu í heild með tilliti til þess að heildareftirspurn í þjóðfélaginu sé í samræmi við heildarframboð þannig að ákveðnu markmiði í verðlagsmálum sé náð.`` Þetta er splunkunýtt fréttabréf verðbréfaviðskipta Samvinnubankans og er nú gott fyrir framsóknarmenn að heyra þetta. En það er þessi spurning sem ég er að spyrja: Hvert er heildarframboð fjármagns í þjóðfélaginu? Er heildareftirspurn í samræmi við heildarframboð? Og hvað gerðist um síðustu áramót? Kvóti var dreginn saman um 10%. Hvað þýðir þetta upp á heildarframboð á fjármagni á Íslandi? Halda menn að þetta hafi engin áhrif? Geta menn sett áætlanir ef þeir hafa ekki hugmynd um hvar þeir eru staddir? Getur skipstjóri náð landi á skipi sínu ef hann hefur ekki hugmynd um hvar hann er? Getur hann reiknað út sjókort ef hann veit ekki hvar hann er? Ég skil satt að segja ekki svona vinnubrögð og þau eru Alþingi Íslendinga ekki til sóma, að ekki skuli fara fram athugun á áhrifum lánsfjáráætlunar á íslenskt atvinnulíf og áhrif þess þar af leiðandi á lífskjörin í landinu og hugsanleg gjaldþrot fyrirtækja. Í öðru lagi sagði hæstv. fjmrh. áðan að fiskverð hefði verið ákveðið og fiskkaupendur hefðu ábyggilega gert sér grein fyrir hvað þeir þyrftu að borga þegar þeir ákváðu fiskverð. Þetta finnst mér ekki mjög merkileg framkoma hjá hæstv. fjmrh. vegna þess að fiskverð var ákveðið í samráði við ríkisstjórnina eftir því sem mér er best kunnugt um. Síðan hélt hann því fram að það væru miklar líkur fyrir því að fiskverð á erlendum mörkuðum mundi hækka. Ég vil fá að vita hvaða heimildir þetta eru. Á ekki þjóðþingið rétt á því að fá að vita, þegar verið er að halda því fram að þjóðin eigi von á meiri tekjum, að það sé meira en orðin tóm? Hvaða menn eru það sem hæstv. fjmrh. er að vitna í? Það er ekki hægt að halda svona löguðu fram í málstofu Alþingis öðruvísi en hafa eitthvað til síns máls og ég skora á hann að koma upp og rökstyðja hvað hann er að fara. Það er ekki síst ómerkilegt að halda þessu fram vegna þess að atvinnulífi landsmanna er haldið gangandi í nokkurs konar öndunarvélum þar sem stofnaðir eru sjóðir hver á fætur öðrum. Hvað verður næst? Verður það einhver rekstraröryggissjóður, verður það næsti sjóður, til að þykjast vera að gera eitthvað meðan verið er að drepa atvinnulífið niður? Verður það næsta öndunarvélin hjá þessari hæstv. ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju? Ég get ekki látið hjá líða að mótmæla svona ómerkilegum vinnubrögðum.

Ólafur G. Einarsson Herra forseti. Við höfum nú í góðu samkomulagi hjálpast við að koma tveimur frumvörpum í gegnum 2. umr. og atkvæðagreiðslur hafa yfirleitt fallið þannig að greinarnar hafa verið samþykktar með þetta 17--18 atkvæðum og misjafnlega mörgum mótatkvæðum og þar hafa sumir meira að segja greitt atkvæði dálítið öðruvísi en þeir höfðu hugsað sér til að ná einhverjum tilskildum meiri hluta þeirra sem þátt taka í atkvæðagreiðslunni. Ég ætla ekki að gera beina athugasemd við þetta, en mig langar til að beina því til hæstv. forseta að hann athugi nú á milli umræðna eina tiltekna grein þingskapa. Mér er mætavel kunnugt um að þetta hefur oft gerst hér á hv. Alþingi og meiri háttar lagabálkar jafnvel verið samþykktir með minni hluta já-atkvæða, ef ég má svo orða það, í hv. deildum Alþingis. En í 45. gr. þingskapa segir svo í 2. mgr.: ,,Engin ályktun er lögmæt nema meira en helmingur fundarmanna, þeirra sem atkvæðisbærir eru, greiði atkvæði með henni.`` Mín spurning til hæstv. forseta er sú: Hverjir eru atkvæðisbærir? Ég hef ákveðna skoðun á því hverjir það eru og ef mín skoðun er rétt nægja ekki 17 eða 18 atkvæði með, alveg burtséð frá því hversu margir greiða atkvæði á móti. Það er sem sagt mín spurning til hæstv. forseta hvernig beri að túlka þessa grein og hefði kannski mátt spyrja þessarar spurningar miklu fyrr, jafnvel nokkrum árum fyrr.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Út af þeirri fyrirspurn sem hv. 2. þm. Reykn. bar hér fram varðandi 2. mgr. 45. gr. þingskapanna, þá er það svo að ákvæði þessarar nefndu 2. mgr. 45. gr. hefur ævinlega verið skilið svo að orðið ,,atkvæðisbærir`` merkti þar þeir sem greiða atkvæði. Atkvæðisbær merkir sá sem ber atkvæði. Sá sem ekki greiðir atkvæði ber ekki fram atkvæði sitt og er því ekki atkvæðisbær við þá atkvæðagreiðslu. Réttur hans til að greiða atkvæði er hins vegar ótvíræður og um leið samkvæmt núgildandi þingsköpum að gera það ekki, þ.e. að bera ekki fram atkvæði sitt. Eins og hv. þingdeildarmönnum flestum mun kunnugt er fyrir þessari túlkun löng hefð og ótal fordæmi.

Ólafur G. Einarsson Ég þakka hæstv. forseta þessa skemmtilegu útskýringu. Ég ætla ekki að gera þetta mál frekar að umræðuefni hér, en mun gera það þegar betur stendur á í hv. þingdeild.

Jón Kristjánsson Herra forseti. Það er kannski farinn dampurinn úr þessari umræðu sem fór fram á föstudaginn var um það mikilvæga mál sem hér er fram borið, frv. til l. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Það er svo að húsnæðismál hafa ætíð verið fyrirferðarmikill málaflokkur í okkar þjóðfélagi. Það er ekki síst af því að við kostum miklu til við byggingu húsnæðis og af nauðsyn vegna okkar óblíðu veðráttu. Það hefur því alltaf þótt nauðsyn í gegnum tíðina að þjóðfélagið veitti aðstoð sem miðaði að því að allir byggju í mannsæmandi húsnæði. Í því skyni höfðum við komið upp Húsnæðisstofnun og þar með opinberu húsnæðiskerfi. Það hafa verið tíðar breytingar á þessu kerfi seinni árin, kannski of tíðar segja sumir, og nú liggur fyrir enn eitt frv. um breytingu á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins. Ég vil áður en frv. fer til nefndar, en ég á reyndar sæti í þeirri nefnd sem um það fjallar, segja örfá orð um afstöðu þingflokks Framsfl. til frv. því að við umræðuna á föstudaginn í hv. Alþingi var hún nokkuð til umræðu. En aðeins vil ég fyrst drepa á það kerfi sem við búum við nú. Því var komið á í tíð Alexanders Stefánssonar sem félmrh. og það voru merkar breytingar á sínum tíma. Það var tekið upp nýtt húsnæðislánakerfi sem fól það í sér að stilla saman krafta lífeyrissjóða landsmanna og húsnæðislánakerfisins. Það var samið við lífeyrissjóðina um að kaupa skuldabréf af Húsnæðisstofnun fyrir 55% af ráðstöfunarfé sínu. Hlutfall lána hjá Húsnæðisstofnun stórhækkaði. Þetta voru merk þáttaskil í húsnæðismálum og það er ástæðulaust að dæma þetta kerfi óalandi og óferjandi. Þetta kerfi byggðist á trúnaðarsambandi við verkalýðshreyfinguna og lífeyrissjóðina í landinu og varast þarf það í þeirri vinnu sem nú fer í hönd við nýtt frv. um nýskipan húsnæðismála að spilla því sambandi. Núv. félmrh. gagnrýndi þetta kerfi harðlega á sínum tíma og sú vinna sem unnin hefur verið í húsnæðismálum undir hans stjórn hefur að hluta til eða öllu leyti byggst á því að finna nýtt kerfi sem leyst gæti þetta kerfi af hólmi. Vinna okkar framsóknarmanna að þessum málum hefur miðað að því og helgast af þeirri skoðun að það sé alls ekki tímabært að kasta því húsnæðiskerfi sem nú er fyrir róða. Við erum á móti því. Örar breytingar í húsnæðismálum valda ójafnvægi og óöryggi meðal húsbyggjenda og margt bendir til þess að það kerfi sem nú er leiti smám saman jafnvægis. Það hefði því mátt ræða þá leið og það má færa rök að því að hún hafi verið eðlileg að sníða af því þá vankanta sem komið hafa í ljós, en nokkur sjálfvirkni er í því og tekur ekki tillit til þess hvaða ástæður umsækjandi um lán hefur og vaxtaniðurgreiðsla er í kerfinu til allra nokkuð óháð efnahag og ástæðum. Þetta er m.a. ástæðan til biðraðarinnar sem mönnum hefur orðið tíðrætt um í kerfinu, en hefur nú minnkað að mun. Það frv. sem hér er til umræðu byggist á starfi nefndar sem skipuð var í maí á sl. ári. Meiri hluti nefndarinnar lagði til í áliti sínu að tekið væri upp svokallað húsbréfakerfi en tveir nefndarmenn, þeir Guðmundur Gylfi Guðmundsson og Ásmundur Stefánsson, skiluðu séráliti og sáu ekki ástæðu til að breyta núverandi húsnæðiskerfi í aðalatriðum. Auk þeirra létu aðrir nefndarmenn fara frá sér ýmsar bókanir í sambandi við þetta mál þannig að það er greinilegt á því nál. sem fyrir liggur að menn hafa haft ýmsa fyrirvara. Það er rétt, sem hæstv. félmrh. hefur lýst, að frumvarpsdrögin hafa verið til meðferðar í stjórnarflokkunum alllengi. Það verður þó að taka það fram að málið er alls ekki smátt í sniðum og við sem höfum starfað í félmn. fyrir Framsfl. ásamt þingmönnum og ráðherrum flokksins höfum viljað gera okkur sem gleggsta grein fyrir þessu máli og ræða það sem ítarlegast við þá sem hafa sérþekkingu á húsnæðismálum. Það er ekkert gamanmál að stökkva úr einu kerfinu í annað og þess vegna reynist nauðsynlegt að undirbúa málið sem allra best þannig að þau skref sem tekin eru séu ekki mislukkuð og verr af stað farið en heima setið. Þá er eins og ég minntist á fyrr í ræðu minni áríðandi að spilla ekki því trúnaðarsambandi við verkalýðshreyfinguna sem skóp gamla kerfið. Þess vegna lagði Framsfl. höfuðáherslu á það í meðferð málsins að ekki kæmi til mála að leggja af núverandi kerfi heldur yrðu húsbréfaviðskipti tekin upp sem tilraun við hliðina á núverandi kerfi. Þetta er grundvallaratriði í okkar afgreiðslu á þessu máli. Við framsóknarmenn viljum að sjálfsögðu líta til nýrra leiða í húsnæðismálum. Þess vegna höfum við fallist á framlagningu þessa frv. þó að ekki beri því að leyna að um það eru mjög skiptar skoðanir. Við teljum rétt að láta gera þessa tilraun og láta á það reyna hvort hún getur vísað okkur leiðina til einfaldara og réttlátara húsnæðiskerfis þar sem aðstoð þjóðfélagsins kemur til þeirra sem þurfa hennar með. Þetta er eðlileg afgreiðsla þingflokksins og ég vísa á bug orðum hv. 1. þm. Suðurl. í ræðu hans sl. föstudag þar sem hann sagði að Framsfl. hefði unnið að þessum málum með vafasömum hætti og lét að því liggja að þetta væri dæmigert fyrir Framsfl. Einstakir þingmenn hafa hér lýst sinni afstöðu, en það er ekkert einsdæmi. Ég minnist þess frá síðasta þingi að hér voru mjög spennandi atkvæðagreiðslur um stór mál, t.d. fiskveiðistefnuna, þar sem þingmenn Sjálfstfl. snerust gegn stjórnarfrumvörpum. Ég held að sá réttur þingmanna að fara eftir samvisku sinni sé ótvíræður. Sá réttur er ótvíræður samkvæmt þingsköpum og það er ekkert óheiðarlegt við það þó að þetta frv. hafi verið afgreitt með venjulegum fyrirvörum um að flytja eða fylgja brtt. og einstakir þingmenn hafi lýst sinni afstöðu hér á hv. Alþingi. Þetta frv. verður að sjálfsögðu að athuga mjög vandlega í nefnd og það væri æskilegt í þeirri vinnu sem fram undan er að það væri athugað sérstaklega hvort unnt er að örva íbúðarbyggingar á landsbyggðinni, en landsbyggðin hefur staðið mjög höllum fæti hvað íbúðarbyggingar snertir á undanförnum árum. Það kæmi m.a. til greina að þeir landsbyggðarmenn sem nú eru í biðröð hjá Húsnæðisstofnun hefðu forgang. Hér á höfuðborgarsvæðinu hefur verið byggt gífurlega á undanförnum árum og einhvern tímann hlýtur að koma að því, og það hlýtur að vera hagkvæmt fyrir höfuðborgarsvæðið, að hægt sé á þessari fjárfestingu hér og menn beiti sér að nýtingu og viðhaldi þess húsnæðis sem fyrir er. Á fjölmörgum stöðum á landsbyggðinni stendur húsnæðisskortur atvinnulífi og uppbyggingu fyrir þrifum. Í nóvember sl. kom út skýrsla um könnun Félagsvísindastofnunar á húsnæðismálum á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu sem tekin var saman að beiðni Húsnæðisstofnunar ríkisins og átti að leggja sérstaka áherslu á húsnæðismál landsbyggðarinnar. Í skýrslunni komu fram mjög athyglisverðar upplýsingar. M.a. komu fram þær upplýsingar, með leyfi forseta, að tæp 70% landsbyggðarbúa og rúm 50% höfuðborgarbúa væru hlynntir sérstökum ívilnunum fyrir landsbyggðina í gegnum húsnæðiskerfið. Innan við 20% landsbyggðarbúa eru mótfallnir síkum hugmyndum en rúm 30% höfuðborgarbúa. Ég held því að það sé vilji fyrir því í landinu að þessi mál verði skoðuð mjög alvarlega. Hv. 1. þm. Vesturl. gerði í ræðu sinni hér sl. föstudag grein fyrir fyrirvörum Framsfl. varðandi framlagningu þessa frv. Þeir fyrirvarar voru þeir, ef ég rifja það upp, að húsbréfakerfið nái aðeins til eldri íbúða fyrsta árið, vextir verði þeir sömu og á spariskírteinum ríkissjóðs og skattaleg meðferð sú sama, þeir sem eru í biðröð gangi fyrir, a.m.k. til bráðabirgða í sex mánuði, húsbréfadeild verði í Húsnæðisstofnun, tilraunin verði endurmetin að tveimur árum liðnum og kaupskylda lífeyrissjóðanna verði óbreytt en heimilt verði að verja allt að 10% upphæðarinnar til kaupa á húsbréfum. Þetta ákvæði verði endurskoðað að sex mánuðum liðnum. Þetta er mikið grundvallaratriði í afgreiðslu okkar á þessu máli. Á þessu byggist að við viljum leyfa framlagningu þessa frv. og gera tilraun með þetta kerfi við hliðina á núverandi húsnæðislánakerfi. En ég vil undirstrika það að sú skoðun á mikið fylgi okkar á meðal að það sé óráð að skrúfa nú frá og setja meiri peninga inn í þetta kerfi að sinni. Það kann að vera að við getum gert það síðar, en það er óráð annað en að gera þessa tilraun nú vegna þess að við höfum fjárfest mikið í húsnæðismálum og við getum trauðla fjárfest mikið meira og dregið fé frá atvinnulífinu í landinu inn í þennan málaflokk fremur en orðið er. Ef þetta kerfi getur orðið til þess að spara okkur útgjöld í húsnæðismálum, ef þarna verður innri fjármögnun, þá er það af hinu góða, en slík mál verður að endurmeta að stuttum tíma liðnum. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að vera að fjölyrða um þetta mál eða eyða tíma þessarar hv. deildar á kvöldfundi, þar sem mörg mál liggja fyrir til þess að fjölyrða um, þótt margt mætti ræða um þennan mikilvæga málaflokk. Þetta mál fer að sjálfsögðu til félmn. Nd. þar sem það mun auðvitað fá vandlega skoðun. Ég mun að sjálfsögðu taka þátt í henni af heilum huga. Ég vil undirstrika það að lokum að verði farið út í þessa breytingu, sem er mikilvægt, sem er afdrifaríkt skref, þá verðum við að sjá fram á það að þessi breyting takist og hafi ekki óheillavænleg áhrif á okkar vanþróaða peningamarkað. Það er einmitt það atriði sem þarf að athuga sérstaklega í nefndinni, það þarf að athuga mjög vandlega hvaða áhrif þessi breyting hefur á peningamarkaðinn í landinu. Það hefur að sönnu verið gerð greinargerð um það af sérfræðingum ríkisstjórnarinnar, en ég held eigi að síður að það sé hollt fyrir framgang málsins að kalla í þá menn sem vinna úti á akrinum í þessum verðbréfamarkaði og fá þeirra álit á þessu máli. Ég mun auðvitað stuðla að því fyrir mitt leyti að þetta mál fái meðferð og að unnið verði í því sem vandlegast en ég vildi eigi að síður láta þessi orð koma fram nú við 1. umr. málsins. Ég vil undirstrika það að við framsóknarmenn höfum á engan hátt unnið með óeðlilegum hætti að þessu máli. Það eru um þetta mál mjög skiptar skoðanir og einstakir þingmenn hafa lýst sínum sjónarmiðum. En að sjálfsögðu munum við vinna að málinu með eðlilegum hætti í þingnefndum þannig að málið fái þá vandlegu skoðun sem það þarfnast.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Síðan 2. umr. lauk hefur verið unnið að brtt. sem kallaðar voru aftur til 3. umr. hér við 2. umr. málsins. Ég óska því eftir að það verði gert andartaks hlé á þessari umræðu áður en henni lýkur, þannig að tími gefist til að dreifa brtt. sem samkomulag hefur orðið um að flytja í kjölfar á þeirri afgreiðslu brtt. sem kallaðar voru til baka við 2. umr.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Hér fyrir nokkrum dögum síðan var mælt fyrir breytingum á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins og gerð grein fyrir nýju kerfi sem ákveðið hefur verið að innleiða á þeim vettvangi. Liður í þeim breytingum er að taka upp vaxtabætur samkvæmt því frv. um breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem ég mæli hér fyrir. Í raun og veru má segja að þetta frv. sé eins konar fylgifrumvarp með því frumvarpi sem hér var mælt fyrir af hæstv. félmrh. og var við þá umræðu gerð þó nokkur grein fyrir þeim vaxtabótum sem hér eru gerðar tillögur um. Ég sé því ekki ástæðu til þess að vera að fjalla um það ítarlega hér á þessu stigi því í raun og veru má segja að öll ákvæði þeirra lagagreina sem hér kveður á um skýrist af samhengi við það frv. sem hæstv. félmrh. hefur mælt fyrir. Að ýmsu leyti má segja að það séu þingtæknilegir erfiðleikar því samfara að óhjákvæmilegt er að flytja þetta frv. hér sem breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og samkvæmt þingsköpum að vísa því til hv. fjh.- og viðskn. Ég vil hins vegar mælast til þess að hv. fjh.- og viðskn. muni ásamt þeirri nefnd sem fær hitt frv. til meðferðar fjalla um þetta lagafrv. í tengslum við það. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að vera að reifa hér ítarlega efnisatriði þessa máls, en hægt er að gera það nánar við 2. umr. þegar fjallað hefur verið um það meginfrumvarp sem hér er enn til umræðu í deildinni. Ég mælist til þess að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Mig langar til þess að leggja á það sérstaka áherslu við hv. fjh.- og viðskn., sem fær þetta frv. til meðferðar, að í nefndinni og frá nefndinni, þegar hún skilar af sér, komi miklu ítarlegri úttekt á áhrifum þessara breytinga og raunverulega því sem að er stefnt, að það verði hægt að sýna fram á það hvernig þetta kerfi virkar miðað við núgildandi kerfi og miðað við það sem fram undan er bæði í sambandi við húsbréfakerfið væntanlega, ef það verður samþykkt hér á hv. Alþingi, og eins í sambandi við þær breytingar aðrar sem gerðar eru á húsnæðiskerfinu. Ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að þessi vinnubrögð verði viðhöfð vegna þess að eins og þetta frv. hefur verið lagt fram, þá er alls ekki hægt að líta á þær töflur eða það sem því fylgir í grg. sem viðhlítandi útskýringar á því hvernig þessi breyting virkar í raun og veru á hinn almenna mann sem þarf að njóta þessara bóta um langan tíma og miðað við það sem að talað er um að þurfi að koma fram í þeirri skattabreytingu sem hér er lögð til. Herra forseti. Ég skal ekki hafa meiri efnislegar umræður um þetta nú. En ég treysti því að þessi athugasemd verði tekin til greina þannig að hv. fjh.- og viðskn. deildarinnar afli sér nákvæmra útreikninga á ýmsum liðum í þessu frv. sem ég tel að sé ekki nægjanlega útskýrt eins og það liggur fyrir miðað við hvernig það kemur til með að virka á hinn almenna húsbyggjanda sem er með mismunandi aðstæður og verður með mismunandi aðstæður til að njóta þessara bóta eins og fyrir liggur.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Hér er nú lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Hér er verið að leggja fram enn eitt nýtt frv. þar sem verið er að taka sjálfsforræði einstaklinganna inn á ríkisjötuna og verið að deila og drottna. Þetta frv. gengur algjörlega gegn þeirri stefnu að gera einstaklingana sem ábyrgasta og kerfið þannig að þeir þurfi ekki að vera að þiggja af ríkinu sífelldar bætur á öllum sviðum. Þessar svokölluðu vaxtabætur eru náttúrlega sýndarleikur og eru eftir öðru sem þessi ríkisstjórn leggur fram því að það er alveg einhlítt að vaxtabætur sem borga á eftir þessu eru náttúrlega engar vaxtabætur, hreint engar. Þetta er sýndarleikur og hlægileg skopsýning sem hæstv. fjmrh. stendur hér fyrir. Það er verið að reyna að slá ryki í augun á almenningi í landinu sem þegar er orðinn þreyttur á þeim skattaálögum sem lagðar hafa verið á þjóðina og hér er verið að ganga berhögg við sjálfsforræði einstaklingsins. Það er verið að draga fjárhagslegt sjálfstæði úr höndum manns með gífurlegum skattaálögum á öðrum sviðum og moka svo út einhverjum smáslettum sem í þessu tilfelli kallast vaxtabætur. Ég á von á því að næst verði borgaðar út menningarbætur ef menn geta ekki búið nógu nálægt leikhúsum eða öðru slíku. Þetta er alveg furðuleg samsetning. Á sama tíma í fyrra voru alþýðuflokksmenn og þeir menn, sem stóðu þá í forsvari hér í þinginu, að tala um einfaldara, réttlátara og skilvirkara kerfi, en núna er hellt inn frumvörpum sem öll eru í þá veru að það er verið að gera skattakerfið og lífið fyrir einstaklingana miklu flóknara og erfiðara en þyrfti að vera. Það er verið að gera kerfið ómanneskjulegra og það er raunverulega óframkvæmanlegt fyrir venjulegt fólk að vita hvernig það á að sækja um þessar eða hinar bæturnar og hvernig það á að fara að. Enda kemur m.a. fram í grg. með frv. að í ljós kom að árið 1988 voru greiddar út 400 millj. í húsnæðisbætur til 9500 aðila. Af þeim töldu 30% ekki fram nein vaxtagjöld. Það sýnir best að fólkið veit ekki hvernig það á að haga sér í þessu flókna kerfi sem er verið að gera æ verra og með þeim hætti að menn þurfa að vera með heilan bunka af eyðublöðum og þarf sífellt að vera að sækja um hinar bæturnar og aðrar bæturnar í staðinn fyrir að reyna að létta af mönnum sköttum, hækka tekjurnar með þeim hætti og létta þeim t.d. róðurinn í sambandi við tekjuskattinn og aðra skatta sem eru lagðir á, en ekki vera að gera það með þessum hætti sem er bara sýndarmennska. Hæstv. fjmrh. er að reyna að slá sig til riddara og segja fólkinu: Sjáið þið hvað ég er góður. Ég er góði maðurinn, friðarengillinn frá Moskvu, maðurinn sem er að gefa ykkur vaxtabætur. Hann er nýbúinn að leggja á þjóðina skatta sem eru margfalt meiri en þetta. Þetta er nú öll viskan í þessu. Það hefði verið nær að hækka tekjuskattsstigið, það hefði verið nær að hækka launin til fólksins með þeim hætti að það þyrfti ekki að vera að leggja fram svona vitleysisfrumvörp. Ég verð að segja það að þessi stefna, sem þessi flækjufótur er að leggja hér fram, er algjörlega í grundvallaratriðum röng stefna. Það er verið að ganga í þá veru að það er verið að gera þjóðfélagið ómanneskjulegra og gera fólki ókleift að vita hver réttur þess er og hvernig það á yfirleitt að standa að málum. Þessar vaxtabætur eru alfarið einn hlutinn af því að koma fólki í enn einn vanda, það á að sækja um alla vega bætur. Svo eru hér töflur með alla vega tölulegum upplýsingum um þessa vitleysu --- sem er hægt að lesa upp og hæstv. fjmrh. er náttúrlega afskaplega fróður í því --- og fólkið skilur ekki neitt í þessu, enda að sjálfsögðu ekki von til þess. Það er verið að leika sér með fjármuni einstaklinganna, fjármuni sem er búið að taka af þeim og rífa af þeim í skattana, sem síðan á að fara að gefa þeim aftur og segja: Ég er góði maðurinn, nú ætla ég að gefa ykkur hérna smávaxtabætur fyrir alla skattana sem ég er búinn að taka af ykkur. Það er greinilegt að það er verið að ganga einmitt í þá veru sem vinstri menn eru svo afskaplega hrifnir af, og þeir hafa nú séð árangurinn af því þar sem þeir hafa fengið að ráða, þar sem fólkið hefur það alverst. Það er verið að ganga til þeirrar veru og þetta er alröng stefna.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Ég ætla að ræða nokkuð þær brtt. sem hér hefur verið dreift á þskj. 686 og varða 28. og 29. gr. lánsfjárlagafrv. Þannig háttar til að þegar fjárlög voru afgreidd í vetur, þá var ljóst að fjárveitingar mundu ekki duga til að greiða styrki til jarðræktarframlaga og búfjárræktarframlaga eins og lög kveða á um og var þá sett í frv. til lánsfjárlaga skerðingarákvæði sambærilegt við það sem verið hafði hið næsta ár á undan. Jafnframt var þess getið við 3. umr. um fjárlög í framsöguræðu formanns fjvn. að fyrir dyrum stæði endurskoðun jarðræktarlaga og búfjárræktarlaga þar sem breytt yrði ákvæðum um styrki ríkisins til þessara mála og að í tengslum við þær lagabreytingar yrði sérstaklega tekið á og gengið frá uppgjöri á þeim framlögum sem ógreidd væru vegna framkvæmda frá fyrri árum. Hér er átt við jarðræktarframkvæmdir á árinu 1988 og búfjárræktarframlög á sama ári. Þessi endurskoðun laganna stendur nú yfir. Til athugunar er hjá þingflokkum stjórnarliðsins frv. til jarðræktarlaga og er það jafnframt til meðferðar á búnaðarþingi. Unnið er að endurskoðun búfjárræktarlaga og ætlunin er að leggja fram nýtt frv. til búfjárræktarlaga, a.m.k. þess hluta þess lagabálks sem snýr að búfjárræktarstarfinu sjálfu, hér á þessu þingi og afgreiða ef kostur er fyrir vorið. Það hefur síðan orðið að samkomulagi og í beinu samræmi við og framhaldi af afgreiðslu ríkisstjórnarinnar, afgreiðslu fjárlaga og þess fyrirvara eða þeirra upplýsinga sem fram komu í framsöguræðu formanns fjvn., að ákveðið er að afla lagaheimilda til að semja um uppgjör og tilhögun greiðslna vegna ógreiddra jarðræktarframlaga og búfjárræktarframlaga frá árinu 1988 í tengslum við afgreiðslu nýrra laga á þessum sviðum. Rétt er að taka það skýrt fram og undirstrika að að sjálfsögðu er ætlun að ríkissjóður standi að fullu við greiðsluskyldur sínar vegna gildandi laga á þessum sviðum. Hins vegar verður það að ráðast af getu hversu mikið verður unnt að greiða á þessu ári og hvernig greiðslunum verður hagað á næstunni en ekki er unnt að gefa um það endanleg svör hér á þessari stundu hversu hratt verður unnt að greiða upp þessar skuldir vegna framkvæmda frá fyrri árum. Nú kann það að fara svo, herra forseti, að dreifa þurfi þessari brtt. á þskj. 686 að nýju og þá prentaðri upp þar sem það er í athugun hvort minni háttar prentvilla hafi slæðst inn í textann. Mun ég þá gera grein fyrir því ef svo er og kveðja mér þá hljóðs að nýju ef með þarf. En að sjálfsögðu legg ég svo til, herra forseti, að þessar tillögur verði samþykktar.

Pálmi Jónsson Herra forseti. Við 2. umr. gerði ég athugasemd við tillögu frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Í fyrsta lagi athugasemd um það að texti þeirra tillagna væri óskýr og nauðsynlegt væri að vita hvað í þeim tillögum fælist þar sem talað var um að heimila það að fjmrh. í samráði við landbrh. og fjvn. Alþingis fengi heimild til að semja um uppgjör ógreiddra framlaga til jarðræktarframkvæmda á árinu 1988. Sambærileg brtt. fjallaði um ógreidd framlög vegna búfjárræktarlaga. Ég lagði þá til að tillögurnar væru kallaðar aftur og teknar til athugunar á milli umræðna. Á þetta var fallist og nú hefur hæstv. landbrh. flutt hér nýjar brtt. um þetta efni. Ekki veit ég hvort hæstv. landbrh. hefur notað tímann vel milli umræðna og ókunnugt er mér um það hvort til að mynda formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur verið til kvaddur, þar sem hann var ekki hér við atkvæðagreiðslu og hann sést ekki hér enn í þingsalnum, en mér kemur ekki neitt á óvart það sem hæstv. landbrh. sagði í lok sinnar ræðu, að það kynnu að leynast í þessum tillögum prentvillur og ástæða gæti verið til að prenta þær upp einu sinni enn. Þessar tillögur sem hæstv. landbrh. hefur nú mælt fyrir skýra málið að vísu lítillega. Sú hin fyrri er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við 28. gr. bætist nýr málsliður er orðist svo: Þó er fjmrh. heimilt, að höfðu samráði við landbrh. og fjvn. Alþingis, að ganga frá uppgjöri og ákveða tilhögun greiðslna vegna ógreiddra framlaga ríkissjóðs til jarðræktarframlaga árið 1988 í framhaldi af afgreiðslu nýrra laga um greiðsluskyldu ríkissjóðs vegna slíkra framkvæmda.`` Sambærilegt orðalag er í hinni nýju brtt. við 29. gr. er varðar búfjárræktarframlög. Þetta þýðir það, ef það er skýrt eins og orðanna hljóðan liggur fyrir --- og er nú enn dreift hér nýju uppkasti sem ég hef ekki enn lesið --- að efna á til samninga um uppgjör og tilhögun greiðslna á ógreiddum framlögum ríkisins vegna jarðræktarframkvæmda og búfjárræktarlaga sem bændur eiga samkvæmt lögum. En þetta er skilyrt, er háð því skilyrði að áður hafi verið sett ný jarðræktarlög og ný búfjárræktarlög sem væntanlega, ef ætla má af orðum hæstv. ráðherra, fela í sér skerta greiðsluskyldu ríkisins þessa vegna. Það sem sé felur í sér að það skal áður setja lög --- og enginn veit hvenær það verður gert --- og ekki hreyfa þessar greiðslur fyrr en ný lög hafa verið sett á hinu háa Alþingi. Með því er verið að setja þvingun á Alþingi og þvingun á þá sem vilja standa á rétti bænda í þessu máli. Þetta fyrirkomulag, sem hæstv. ráðherra hefur hér mælt fyrir, er því þvingunarfyrirkomulag og með þessu móti á að þvinga þá, t.d. væntanlega einhverja hv. þm. Framsfl., sem kynnu að vilja standa á rétti bænda í þessu máli. Áður en farið væri að greiða það sem bændur eiga inni hjá ríkissjóði vegna þessara laga á að þvinga þá til að afgreiða ný lög sem fela í sér skerta greiðsluskyldu ríkisins og minni rétt bænda. Þetta er það sem lesa má út úr hinni nýju tillögu hæstv. ráðherra. Vonandi er að í henni felist prentvillur eins og hæstv. ráðherra gaf í skyn og nú er rétt að ég lesi enn nýja útgáfu af þessari tillögu sem hér er komin og viti hvað kunni nú að felast í henni. Sú tillaga við 28. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við 28. gr. bætist nýr málsl. er orðist svo: Þó er fjmrh. heimilt, að höfðu samráði við landbrh. og fjvn. Alþingis, að ganga frá uppgjöri og ákveða tilhögun greiðslna vegna ógreiddra framlaga ríkissjóðs til jarðræktarframkvæmda árið 1988 í tengslum við afgreiðslu nýrra laga um greiðsluskyldu ríkissjóðs vegna slíkra framkvæmda.`` Þarna hefur því einu verið breytt að það er hér fengin heimild til að hefja greiðslur ógoldinna framlaga ríkisins í tengslum við nýja lagasetningu í stað, sem fyrri útgáfa sagði, í framhaldi af nýrri lagasetningu og munar þá ekki stórkostlega miklu þar frá. Þetta er eina breytingin á hinni síðustu útgáfu. Nú hlýt ég að mælast til þess, úr því að hér hefur á svo sem 7 eða 8 mínútum verið dreift tillögum af hálfu hæstv. landbrh. þar sem er verið að breyta tillögu meiri hl. fjh.- og viðskn. sem nauðsynlegt var að skýra a.m.k. og fá að vita hvað þýddi því að hún var svo óljóst orðuð, að þessari umræðu verði frestað og að hv. fjh. og viðskn. taki þetta mál til athugunar og að það sé ekki verið að kasta hverri vitleysunni á fætur annarri inn á borð hv. þm. og í miðri umræðu og það við 3. umr. og ætla sér síðan að afgreiða málið á þann máta eins og hér hefur verið lýst hvað þetta þýðir. Þetta eru þvingunarákvæði og ekkert annað. Ég hlýt að telja að geð þeirra hv. þm. sé næsta lítið í þessum þingsal og teljast til stjórnarliðsins sem vilja láta það yfir sig ganga að slík þvingunarákvæði séu sett við afgreiðslu lánsfjárlaga er varða allt annað og óskylt efni, þ.e. landbúnaðarlöggjöfina. Ég hlýt að undrast það vegna þess að ég veit að í þeim hópi eru þó menn sem vilja standa vörð um hagsmuni bændastéttarinnar í þessu máli. Ég undrast það ef það skal svo ganga fram að þeir láta sér það lynda að fá yfir sig slík þvingunarákvæði sem hæstv. landbrh. hefur hér mælt fyrir og mælir með að verði samþykkt. Ég endurtek því þá eindregnu ósk mína og tillögu að umræðunni verði frestað og hv. fjh.- og viðskn. verði kölluð saman til fundar þar sem hún taki þetta mál fyrir að nýju. Það hlýtur að teljast hrein ósvífni, ég tek svo stórt til orða, að taka þetta mál upp og flytja um það nýja og allt aðra tillögu, þvingunartillögu, í fjarveru formanns fjh.- og viðskn. sem þó hafði flutt og mælt fyrir brtt. sem áður var á dagskrá hér, brtt. sem að vísu var þannig úr garði gerð að það var ómögulegt að skilja hvað þar var átt við. Þess vegna hlýt ég að fara þessa mjög eindregið á leit og verði það ekki gert beini ég máli mínu til þeirra hv. þm. sem hér kunna þó að vera og vilja ekki sætta sig við að á þá séu sett þvingunarákvæði í lánsfjárlögum, þvingunarákvæði sem tákna að þeir skuli gangast undir það jarðarmen að afgreiða nýja löggjöf um jarðræktarlög, um búfjárræktarlög, sem er væntanlega í því formi að þrengja mjög hag bænda, áður en hægt væri að hugsa sér að greiða út þá peninga sem bændur eiga lögum samkvæmt. Þessu hlýt ég að beina ekki síst til hæstv. landbrh., en þó ekki síður þeirra annarra þingmanna stjórnarliðsins sem hér hirða þó um að vera við 3. umr. um lánsfjárlög.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég leyfi mér sem fulltrúi í fjh.- og viðskn. Nd. að gagnrýna þá brtt. sem hér er fram sett jafnseint og raun ber vitni og leyfa mér að taka undir þá kröfu hv. þm. Pálma Jónssonar að umræðu verði nú þegar frestað og hv. fjh.- og viðskn. Nd. verði nú þegar kölluð saman.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Ég held að menn tali sig upp í óþarflegan hita og noti kannski stærri orð en efni standa til. Einkum fannst mér það eiga við hv. 2. þm. Norðurl. v. Ég held að það verði varla sagt með fullum rökum að hér sé sérstakur níðingsskapur eða þvingunaraðgerðir á ferðinni. Hér er ósköp einfaldlega verið nákvæmlega og orðrétt að festa í lög heimildarákvæði í samræmi við löngu kynnta afgreiðslu ríkisstjórnarinnar á þessu máli og því til sannindamerkis vil ég, með leyfi forseta, lesa upp úr framsöguræðu formanns fjvn. við 3. umr. fjárlaga sem hugsast kann að hv. 2. þm. Norðurl. v. hafi einnig hlýtt á á sínum tíma. Þar var sérstaklega gerð grein fyrir afgreiðslu ríkisstjórnarinnar á þessu máli, bæði hvað snerti lánsfjárlög og ákvörðun um að hefja endurskoðun þessara laga. Svo segir í dálki 2845 í þingtíðindum við umræður 5. janúar, 10. hefti: ,,Þessi afgreiðsla [þ.e. skerðing á þessum framlögum] á sér fordæmi frá afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1988 [og það er mjög athyglisvert og rétt fyrir hv. 2. þm. Norðurl. v. að minnast þess að fordæmið er sótt til þeirrar ríkisstjórnar sem hann studdi sérstaklega]. Í sambandi við þessar afgreiðslur er rétt að taka fram að landbrh. hyggst láta endurskoða lög um jarðræktarframlög og einnig búfjárræktarlög. Gert er ráð fyrir því að þær breytingar sem sú endurskoðun hefur í för með sér dragi úr útgjöldum vegna nýframkvæmda sem tengjast hefðbundnum búgreinum. Í tengslum við endurskoðun og afgreiðslu nefndra lagabreytinga er ætlunin að ganga frá uppgjöri á skuldum vegna þegar tilkominna framkvæmda samkvæmt gildandi jarðræktar- og búfjárræktarlögum og leita samkomulags um greiðslu þeirra á tilteknu tímabili.`` Í tengslum við afgreiðslu þessara laga, segir þarna í framsöguræðu formanns fjvn., og nákvæmlega og samkvæmt orðanna hljóðan er því orðalag brtt. haft á þann veg sem nú gefur að líta brtt. á þskj. 686 eins og hún hefur verið prentuð upp, en þar segir: ,,Þó er fjmrh. heimilt að höfðu samráði við landbrh. og fjvn. Alþingis, að ganga frá uppgjöri og ákveða tilhögun greiðslna vegna ógreiddra framlaga ríkissjóðs til jarðræktarframkvæmda árið 1988 í tengslum við afgreiðslu nýrra laga um greiðsluskyldu ríkissjóðs vegna slíkra framkvæmda.`` Sú endurskoðun laganna er nú í gangi og stendur yfir og nýtt frv. hefur bæði verið til umfjöllunar á búnaðarþingi og í þingflokkum stjórnarliðsins og mun væntanlega birtast á Alþingi innan fárra daga þannig að hér er í raun um nákvæmlega orðrétta afgreiðslu á þessari löngu samþykktu ákvörðun ríkisstjórnarinnar að ræða. Um skerðingarnar þarf ekki að fara mörgum orðum. Þær eru þingreyndum mönnum mjög vel kunnar, m.a. þeim sem hafa staðið að afgreiðslu lánsfjárlaga um árabil á Alþingi eins og hv. 2. þm. Norðurl. v. Hann kannast mætavel við að því miður hefur það orðið svo að margir góðir málaflokkar hafa mátt sæta því að lögbundin framlög hafa verið skert með svonefndum ,,þrátt fyrir ákvæðum`` í lánsfjárlögum. Langir dálkar slíkra skerðingarákvæða hafa því miður verið niðurstaðan í hverju lánsfjárlagafrv. á fætur öðru og hafa ýmsir viðkvæmir málaflokkar eins og Framkvæmdasjóður fatlaðra verið skertir ár eftir ár þannig að hér er ekki nýmæli á ferðinni hvað það snertir. Ég get út af fyrir sig tekið það fram ef einhverjum finnst það fréttnæmt að þetta er ekki endilega óskaniðurstaða eða óskaafgreiðsla landbrh. á þessum málaflokki, en mér dettur ekki í hug að fara með einhverjum lítilmótlegum hætti að skjóta mér undan ábyrgð í þessu efni. Ég stend að sjálfsögðu fyllilega ábyrgur fyrir því sem ríkisstjórnin hefur ákveðið í þessum efnum og skammast mín ekki fyrir að flytja þessa brtt. í framhaldi af því. Ég endurtek að hversu hratt tekst síðan að greiða upp þessar skuldir verður að ráðast af aðstæðum eins og jafnan þegar slíkt á í hlut. Ég vil svo undirstrika að hér er verið að afla heimildarákvæðis til að gera þessar skuldir upp og það mætti hv. 2. þm. Norðurl. v. hugleiða að eins og lánsfjárlagafrv. hefur litið út fram að þessu hafa alls engin heimildarákvæði af þessu tagi verið þar inni þannig að hér er þó verið að afla heimilda til að ganga í að gera upp þessar skuldir. Ég hefði haldið að hann, hv. þm. sem gerði sig að sérstökum talsmanni og verndara bænda og að mér skildist í hans ræðu nánast sá eini sem nú stæði uppi eftir á Alþingi í þeim hópi sem einhvers mæti bændastéttina og vildi veg hennar einhvern, ætti að fagna því, hv. 2. þm. Norðurl. v., að hér er þó verið að afla heimildarákvæða til að gera upp þessar skuldir hverjar ekki voru fyrir í frv. eins og það liggur fyrir. Ég verð að segja það alveg eins og er að fyrr vil ég afgreiða frv. svo breytt, hafandi þó þessa heimild inni, en hafa hana alls ekki þannig að alls engin heimildarákvæði séu til að stofna til útgjalda í þessum efnum innan fjárlagaársins. Ég legg eindregið til að þessi brtt. verði samþykkt og ég sé ekki sérstaka ástæðu til að fresta þessari umræðu vegna þess að þessi tillaga hefur verið flutt í samráði við fulltrúa meiri hlutans í fjh.- og viðskn. og ég hygg að því verði ekki á móti mælt að hún sé í einu og öllu í samræmi við löngu ákveðna afgreiðslu ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans á þessu máli.

Jón Kristjánsson Herra forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta að hér voru dregnar til baka til 3. umr. tillögur sem meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. flutti og það mun ekki hafa verið haldinn fundur í nefndinni milli umræðna. Ég tel eðlilegt að fundur sé haldinn í hv. fjh.- og viðskn. vegna þessara tillagna og ég hef gert ráðstafanir til þess að formaður fjh.- og viðskn. mæti hér. Hann er væntanlegur innan stundar þannig að ég vildi beina því til hæstv. forseta að þessari umræðu yrði frestað um stund til þess að við fengjum örlitla stund til að líta yfir þessar tillögur. Ég teldi það eðlilegri afgreiðslu málsins að gera það á þann hátt án þess að ég sé með því nokkuð að kasta rýrð á tillögur hæstv. landbrh. Ég vildi fara fram á það við forseta að hann gefi nefndinni tóm til að líta á málið, en formaður nefndarinnar er væntanlegur á næstu mínútum.

Forseti (Hjörleifur Guttormsson) Það hafa komið tilmæli um það frá fulltrúa í fjh.- og viðskn., hv. 3. þm. Austurl., að málinu verði frestað til að nefnd geti litið á framlagðar brtt. Það sýnist vera skynsamlegt og til hagræðis fyrir störf í þingdeildinni að verða við þeim óskum og verður umræðunni nú frestað. En forseti leggur áherslu á að nefnd hraði störfum þannig að málið komi sem fyrst aftur hingað til umræðu í þingdeildinni.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. 1. mál á dagskrá deildarinnar í dag er frv. um verðbréfaviðskipti. Svo vill til að þetta er 1. mál þingsins, mál sem var undirbúið af fyrrv. ríkisstjórn, vandlega undirbúið og lagt fram af núv. hæstv. ríkisstjórn sem 1. mál þessa Alþingis. Það hefur ekki enn komið til lokaafgreiðslu. Við umræðuna hafði komið fram að hv. 1. þm. Norðurl. v., formaður fjh.- og viðskn., óskaði eftir því að afgreiðsla málsins yrði tafin til þess að unnt væri að tengja hana afgreiðslu annars máls sem hann ber fyrir brjósti og var þá til meðferðar í Ed. Alþingis og ég hygg að sé þar enn. Það kom hins vegar fram í máli hæstv. viðskrh. að hann sæi ekki ástæðu til að tefja framgang þessa máls með þessum hætti og ég tek mjög eindregið undir þá skoðun hæstv. viðskrh. Það er ekki vansalaust hversu það hefur dregist að afgreiða þetta mál. Hv. fjh.- og viðskn. hefur haft nægan tíma til að fjalla um málið frá því að það kom síðast til umræðu í deildinni þannig að þau rök eiga ekki lengur við. M.ö.o., herra forseti: það eru engin málefnaleg rök lengur fyrir því að tefja lokaafgreiðslu og lokaumfjöllun hér og ég mælist eindregið til þess að málið verði útrætt og afgreitt þegar á þessum fundi, enda engin málefnaleg rök til annars.

Páll Pétursson Herra forseti. Því miður hefur fjh.- og viðskn. deildarinnar ekki unnist tími til að athuga þetta mál enn þá og þess vegna verð ég að óska eftir því að enn verði dregin lokaafgreiðsla málsins þangað til nefndinni hefur unnist tími til að fara yfir það.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Að vísu er það ekki gild afsökun að hv. fjh.- viðskn. skuli ekki hafa komið saman til fundar til að fjalla um þetta mál með því að formaður nefndarinnar bað sérstaklega um að nefndin fengi svigrúm til þess, en nú skilst mér að gera eigi hlé til þess að hv. nefnd geti komið saman til fundar og þá er sérstök ástæða til að óska eftir því að það hlé verði notað í þeim tilgangi að fjalla um þetta mál þannig að það verði hægt á síðari fundi hér að taka þetta mál til afgreiðslu.

Páll Pétursson Herra forseti. Ég verð að áminna hv. 1. þm. Suðurl. um það að hann hefur lækkað í tign og á ekki lengur sæti í fjh.- og viðskn. þessarar deildar og hefur lent í öðru. Þannig er mál með vexti að við komum til með að ræða á fundi í fjh.- og viðskn. annað mál sem líka er mjög brýnt. Ég veit ekki hvort okkur gefst tími til að eyða tíma í þetta mál. Ég reikna hins vegar með því að taka það fyrir á fundi í fyrramálið og ég bið hv. deild að hafa biðlund þangað til.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Ég kem upp eingöngu til að lýsa yfir furðu minni á því að eins þingvanur þingflokksformaður skuli taka til orða þegar hann ávarpar félaga sinn og starfsbróður eins og hann gerði. Það er dónaskapur sem ekki á að eiga sér stað.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Sem betur fer vannst fjh.- og viðskn. tími til að fara yfir þetta mál og gott samkomulag varð um það að meiri hl. leggur til að þær breytingar sem Ed. gerði á þessu frv. verði teknar gildar, enda liggur það fyrir að efnisbreytingin kemur inn í annað frv. sem einnig hlýtur afgreiðslu. Meiri hl. leggur til við deildina að fallast á að samþykkja frv. eins og Ed. gekk frá því.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst fagna því að hv. fjh.- og viðskn. sá sér fært að fjalla um þetta frv. og ekkert er lengur til fyrirstöðu að afgreiða þetta mál, enda er 1. mál hæstv. ríkisstjórnar reyndar eina frjálshyggjumálið sem hún hefur borið fram. Öll önnur mál hafa svo lotið að því að auka miðstýringu og höft í íslenskum efnahags- og fjármálum. En með því að þetta er eina frjálshyggjumálið sem hæstv. ríkisstjórn hefur borið fram fagna ég því sérstaklega að engin fyrirstaða er lengur af hálfu stjórnarflokkanna að afgreiða málið frá hinu háa Alþingi sem lög.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég er ákaflega ánægður yfir því að hv. 1. þm. Suðurl. skuli geta verið stoltur af einhverju og legg til að við samþykkjum þetta frv. ,,uden videre``.

Albert Guðmundsson Herra forseti. Eftir þessar efnismiklu ræður, sem tveir af forustumönnum stærstu stjórnmálaflokkanna á Alþingi hafa haldið, tel ég ástæðu til þess að fagna þeim gríðarlega áfanga sem náðst hefur á svo stuttum tíma sem nefndin starfaði.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. deildarinnar vannst einnig tími til að athuga þær breytingar sem Ed. gerði á þessu frv., sem voru reyndar ekki miklar heldur var hér einungis um orðalagsbreytingar að ræða, og við föllumst á að þarna sé a.m.k. jafngilt orðalag ef ekki betra og leggjum til að frv. verði samþykkt í þeirri mynd sem Ed. gekk frá því.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskh. (Páll Pétursson): Herra forseti. Fjh.- og viðskn. fjallaði um þetta mál á fundi sínum og við komumst að þeirri niðurstöðu, meiri hl. nefndarinnar, að rétt væri að halda sig við upphaflegar brtt. eins og þær eru á þskj. 637, blaði sem er merkt endurprentað upp. Þær brtt. sem fram höfðu komið og athugasemdir voru vegna þess að menn höfðu ekki verið viðstaddir umræðuna. Að sjálfsögðu var búið að taka það fram að þessi afgreiðsla var liður í lagabreytingu sem fyrirhuguð er á jarðræktarlögunum annars vegar og á búfjárræktarlögum hins vegar þannig að það þarf ekkert að taka það fram í lagatexta og um það er gott samkomulag í ríkisstjórnarliðinu að afgreiða endurskoðuð jarðræktarlög og búfjárræktarlög áður en þessu þingi lýkur. Þar af leiðir að það þarf ekki að taka fram í lagatexta nein fyrirheit þar um, enda voru þau komin fram í framsögu minni. Varðandi það orðalag að ganga frá uppgjöri og að semja um uppgjör sáum við ekki ástæðu til að kippa okkur neitt upp við það. Þetta merkir nákvæmlega það sama. Að semja um uppgjör felur í sér að það verði gengið frá málinu að hluta til kannski á þessu ári og að hluta til á síðari tíma. Ég legg til að menn fallist á að láta þetta standa eins og brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. lagði til.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) Herra forseti. Á hinum stutta en árangursríka fundi sínum hefur hv. fjh.- og viðskn. leitt mörg mikilvæg mál til lykta eins og við höfum nú þegar fengið að heyra í ræðum hv. frsm. nefndarinnar og eitt af þeim er atriði sem vafðist nokkuð fyrir mönnum fyrr á fundinum. Nú hefur það orðið að ráði hjá meiri hl. nefndarinnar að halda sig við orðalag upprunalegu brtt. eins og hún var flutt af meiri hl. fjh.- og viðskn. Það get ég mjög vel sætt mig við. Það hefur sýnt sig að tilraunir til að orða sama hlutinn með öðrum hætti, sem hér voru uppi hafðar af mér og fleirum í því skyni að reyna að skýra betur hluti sem ýmsum þóttu óljósir, hafa ekki skilað betri árangri en upphafleg tillaga fjh.- og viðskn. eða meiri hl. hennar. Þá legg ég að sjálfsögðu til að menn haldi sig við það og dreg til baka brtt. mína á þskj. 686, vísa að nýju til umræðna sem um þetta hafa orðið og skýringa á ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá því í vetur, sérstaklega framsöguræðu formanns fjvn. frá 5. jan. sl. sem í raun skýrir með fullnægjandi hætti það sem hér er efnislega á ferðinni þannig að út af fyrir sig þarf ekki að setja á langar ræður um endanlegt orðalag heimildarákvæðanna sem hér eru sett inn í lánsfjárlög.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 671 um frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1989 sem er flutt af mér ásamt hv. þm. Inga Birni Albertssyni og Albert Guðmundssyni. Hún fjallar um að 31. gr. falli brott, en það eru skerðingarákvæði um fjáröflun til vegagerðar sem gera ráð fyrir því að 680 millj. af hækkun bensíngjalds og þungaskatts renni í ríkissjóð. Við umfjöllun um þetta mál hjá fjh.- og viðskn. Ed. og einnig í Nd. kom fram að það ákvæði að 680 millj. af bensíngjaldi og þungaskatti skuli renna í ríkissjóð verði til þess að Vegagerð ríkisins geti ekki staðið fyrir öllum þeim framkvæmdum á næsta ári sem henni var ætlað í vegáætlun frá 1987. Það vantar upp á það um 600 millj. og þar munu vera á milli 300 og 350 millj. vegna vegaganganna í gegnum Ólafsfjarðarmúla. Í vegáætlun 1987 var ekki gert ráð fyrir þessum göngum. Það er því mikilvægt að þetta sé ekki dregið út og þessum fjárhæðum haldið inni í vegáætlun því annars verður að draga verulega úr vegaframkvæmdum á öðrum sviðum. Það hefur verið gert ráð fyrir að þetta séu nú 680 millj. og við leggjum því til hér að þetta verði fellt út samkvæmt þessari brtt. Ég held að það sé ekki spurning um að það liggur á því að það sé lagt bundið slitlag sem víðast um landið. Að taka fjármagn til þess að leggja í aðra hluti og að draga úr þessari áætlun núna er mjög slæmt. Ég vil því leggja til að þetta ákvæði verði fellt niður. Þá leggjum við til að skerðingarákvæði í 31. gr. falli brott einnig, en það fjallar um framlag ríkissjóðs til Félagsheimilasjóðs sem er ætlað samkvæmt þessum lögum 21 millj. á árinu 1989. Á næsta ári er áætlað að til Félagsheimilasjóðs komi um 50 millj. þannig að það er verið að skerða framlög til sjóðsins um 29 millj. á árinu 1989. Eins og allir vita er Félagsheimilasjóði ætlað að styrkja nýframkvæmdir við félagsheimili og eru styrkir úr honum í kringum 40% af byggingarkostnaði og hluta af kostnaði við búnað. Nú skuldar sjóðurinn framlög til 51 félagsheimilis að upphæð 63 millj. kr. Þar af eru nokkuð stór félagsheimili sem eru í byggingu. Ég nefni hér félagsheimilin á Selfossi og í Ólafsvík. Það liggur nokkuð ljóst fyrir að þeir aðilar sem hafa farið út í byggingu félagsheimila hafa gert ráð fyrir framlögum á fjárlögum. Sá dráttur sem hefur orðið á þessum framlögum veldur verulegum vandræðum og rýrir mjög þá fjármuni sem ætlaðir eru til þessarar starfsemi en þeir eru ekki verðbættir. Ég held að það sé mjög brýnt, og hafa reynar margir þingmenn tekið til máls síðan ég settist á Alþingi um þennan sjóð og talið að framlög til hans þurfi að vera hærri þannig að hann geti staðið við þær skuldbindingar sem hann á að standa undir og menn fái ekki til baka miklu verðminni peninga en þeir hafa lagt í kostnað við byggingu á félagsheimilum. Ég ætlaði ekki að hafa þetta mjög langt að öðru leyti, en vil aðeins minnast á þá tillögu sem hér var til umræðu fyrr í dag á þskj. 686 sem nú hefur verið dregin til baka og ég fagna því. Sérstaklega vil ég fagna því í því sambandi að þar er gert ráð fyrir að þetta sé bundið afgreiðslu nýrri laga sem getur ekki talist þingleg meðferð og mjög vafasamt að taka upp þvílík vinnubrögð hér á þinginu. Það er hins vegar svo að hér eru ekki nefndar neinar tölur. Það hefði verið hægur vandi fyrir landbrh. að hafa á takteinum þær upphæðir sem eiga að fara til þessara hluta og samþykkja að fjmrh. megi afgreiða þessi framlög til jarðræktarframkvæmda og til búfjárræktar á árinu 1988. Ef ríkið stendur að samningum um slíka hluti verður það að standa við þá. Bændastéttin er ekkert öðruvísi en aðrar stéttir í þjóðfélaginu. Þegar hefur verið gerður samningur við þá um ákveðna hluti verður það að standa við það því að það er erfitt að vera búinn að framkvæma og ganga út frá fjárframlögum sem koma svo ekki með þeim hætti sem til stendur. Ég vil líka gera að umræðuefni þá brtt. sem var samþykkt hér áðan og er á þskj. 637 því að hún verður að teljast mjög vafasöm. Hér er opnað fyrir það að taka lán vegna skuldbreytinga sveitarfélaga og fyrirtækja eftir þörfum. Hér er byrjað með 100 millj. og enginn veit hvar það getur endað. Það er miklu nær að sveitarfélögin leiti til sinna viðskiptabanka og fái ábyrgð hjá þeim en það sé gert með þessum hætti. Þetta opnar fyrir alveg nýja afgreiðslu sem hefur ekki verið tíðkuð hér áður og verður að telja að þetta sé mjög vafasöm leið. Ég ætla ekki að gera þetta að öðru leyti að umræðu, en hefði getað sagt ýmislegt um lánsfjárlögin sem slík. Það er orðið áliðið nætur og við erum búin að standa á fundi alllengi í dag og mun ég því láta það nægja sem hv. 1. þm. Vestf. sagði í nál. fyrir 1. minnihlutaáliti um lánsfjárlög. Það held ég að hafi verið mjög ítarlegt og gott og tel að öðru leyti að ég láti þetta nægja að sinni.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 670 við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1989. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Hreggviður Jónsson og Albert Guðmundsson. Tillagan er sú að 22. gr. falli brott, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. málsgr. 8. gr. og 26. gr. laga nr. 79/1985, um skipulag ferðamála, skal framlag ríkissjóðs til Ferðamálasjóðs og til sérstakra verkefna Ferðamálaráðs samkvæmt fyrrnefndum lögum eigi nema hærri fjárhæð en 28 millj. kr. á árinu 1989.`` Í lánsfjárlögum er Ferðamálaráði ætluð sama upphæð og í fyrra en skerðingin á framlagi ríkisins til ráðsins er nú meiri en þá. Tekjur Ferðamálaráðs skulu vera 10% af tekjum Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli af seldu áfengi og tóbaki og í fjárlögum fyrir 1989 er gert ráð fyrir að þær verði rúmlega 1 milljarður eða 1010 millj. kr. þannig að framlag til ráðsins ætti í raun og veru að vera 101 millj. kr., en verður þess í stað 28 millj. Lögin um tekjustofn Ferðamálaráðs tóku gildi 1976, en framlagið til ráðsins hefur ætíð verið skert. Skerðingin hefur að jafnaði numið um 60%. Með þessu er rekstrarfé Ferðamálaráðs skert verulega og þriðja árið í röð mun ráðið ekki geta veitt neinu fé til umhverfismála. Bróðurparturinn af rekstrarfé ráðsins mun renna til landkynningarverkefna, en auk þess er gert ráð fyrir að verja fé til að ýta undir ferðalög Íslendinga innan lands. Það væri athugandi, hæstv. forseti, að gera samanburð á framlaginu úr ríkissjóði til Ferðamálasjóðs og t.d. ferðakostnaði bara ráðherranna einna. Mig grunar fastlega að sá liður yrði allverulega hærri en framlag til sjóðsins. Það er í rauninni sorglegt að slíkur tekjustofn sem ferðamannaiðnaður er skuli vera jafnvannýttur og illa sinnt og raun ber vitni. Hér eru möguleikar á tekjum upp á fleiri milljarða króna ef vel væri að staðið. Á síðasta þingi flutti ég ásamt hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni afskaplega svipaða tillögu þar sem það var að vísu skilyrt að ákveðinn hluti hækkaðra framlaga til sjóðsins skyldi vera skilyrtur því að ákveðin krónutala skyldi renna til umhverfismála. Nú er það að vísu kannski ekki eðlileg málsmeðferð að skilyrða framlag sem slíkt, enda eiga Ferðamálaráð og Ferðamálasjóður að deila út sínum peningum eins og þeir telja að best sé gert. En ég get ekki látið hjá líða að vitna aðeins til orða núv. hæstv. samgrh. sem fer með þessi mál og mælti fyrir þessari brtt. okkar á síðasta þingi, en þar segir hann m.a., með leyfi forseta: ,,Ég hygg að enginn liður sem höggvið er að í þessari lánsfjáráætlun sé jafnhlálega og hróplega í ósamræmi við hátíðarræður ýmissa manna og þessi framlög til ferðamálanna. Það er alkunna að það er vinsælt á tyllidögum að lofsyngja ferðamannaiðnaðinn eins og það er kallað núna þó það heyri víst ekki undir iðnrh. eins og halda mætti.`` Og síðar í sömu ræðu: ,,Ég tel því að sú niðurstaða sem verður hvað fjárveitingar til þessa verkefnaflokks varðar ef tillögur meiri hlutans verða hér knúnar í gegn og brtt. minni hlutans ná ekki fram að ganga sé nánast svívirða við landið, fóstru okkar, Ísland.`` Þetta voru orð, hæstv. forseti, núv. hæstv. samgrh. fyrir ekki ári. Nú er freistandi að spyrja hæstv. ráðherra hvað hefur breyst svona mikið á þessum skamma tíma. Hefur hann algjörlega kúvent í skoðunum varðandi þennan málaflokk? Til að ljúka tilvitnun í ræðu hæstv. ráðherra vil ég lesa, með leyfi forseta, eftirfarandi: ,,Ég tel þetta, herra forseti, einhverja hneykslanlegustu og aumingjalegustu niðurstöðu að mörgum slíkum ljótum hjá hæstv. ríkisstjórn.`` Er ekki ástæða til að ætla að hæstv. ráðherra mundi slást í hópinn með okkur og styðja nákvæmlega sama mál og hann lagði sjálfur fram hér í fyrra? Ég trúi ekki öðru. Ef ekki vænti ég þess að hæstv. ráðherra skýri frá sinni afstöðu og hvernig hans viðhorf hafa breyst á þessum stutta tíma. Hæstv. forseti. Á þskj. 634 liggur frammi brtt. frá hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur sem gerir ráð fyrir að II. kaflinn eins og hann leggur sig falli brott. Þessi tillaga fékk fá atkvæði fyrr í dag, sjálfsagt af skiljanlegum ástæðum. Ég greiddi henni hins vegar atkvæði vegna þess að mér finnst fáránlegt að setja lög sem í upphafi á greinilega alls ekki að fara eftir. Það er skammarlegt að kveikja vonir hjá aðilum og stofnunum og fyrirtækjum og hverra sem gera sér vonir vegna slíkrar lagasetningar og svíkja þær síðan. Það er mikið hreinlegra að ganga beint til verks og fella þessi lög alfarið niður og ákveða þá fasta fjárveitingu hverju sinni. Þess vegna studdi ég þessa tillögu og má kannski segja að það hafi verið ákveðin mótmæli gegn því fyrirkomulagi sem hér er viðurkennt ár eftir ár og er í rauninni þinginu til háborinnar skammar. En síðan koma upp menn talandi fyrir ákveðna málaflokka og fara fram á að þar séu ,,þrátt fyrir ákvæðin`` í undantekningartilfellum felld niður. Auðvitað á að stíga skrefið til fulls og fella þennan kafla alfarið út. Sú brtt. sem hæstv. landbrh. lagði fram og olli smáfjaðrafoki fyrr í kvöld á þskj. 686 og hefur aftur verið breytt í fyrra form er vítaverð fyrir það hversu seint hún kemur fram, en ég vildi spyrja ráðherra til að fá það þá staðfest hvort þetta gildi ekki einnig um eldri skuldbindingar fyrir árið 1986 og 1987 og eins hvort það sé fordæmi fyrir því í lánsfjárlögum að svona sé að málum staðið. Mér heyrðist það á nefndarfundi hjá fjh.- og viðskn. að það væru sennilega engin fordæmi fyrir slíku og þá er kannski rétt að spyrja hæstv. forseta hvort það sé þinglega að staðið. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að eyða frekari tíma þingsins. Ég legg að sjálfsögðu til að þær tillögur sem ég og hæstv. núv. samgrh. fluttum á síðasta þingi og eru endurfluttar í kvöld verði samþykktar og þar með samþykki og atkvæði hæstv. ráðherra.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Sú umræða sem hér hefur farið fram lýsir mætavel handarbakavinnubrögðunum og ráðleysinu sem einkennir störf þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Ég held að brtt. við 2. umr. hafi bæði verið prentaðar upp og endurprentaðar upp og svo fluttar í þremur útgáfum við 3. umr. þegar hæstv. ríkisstjórn loks kemur sér saman um hvernig á endanlega að afgreiða þær af hennar hálfu frá hinu háa Alþingi. Þetta er eitt dæmi um hvernig vinnulagið er og afraksturinn er auðvitað í samræmi við þetta. Hér er verið að afgreiða lánsfjárlög ríkisstjórnar sem hafði stór orð um að draga úr erlendum lántökum en hefur aukið erlendar lántökur í meðferð frv. á hinu háa Alþingi um 50%. Þetta er niðurstaðan af stóryrðunum. Auðvitað mun þetta hafa sín áhrif út í þjóðarbúskapinn. Auðvitað mun þetta svo smám saman auka á spennu og þenslu. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir að það hefði komið honum algjörlega á óvart hversu verðbólgan var orðin mikil og það hefði verið allt annað en honum hefði verið tjáð að þessi verðbólguholskefla skyldi hafa riðið yfir. Við 2. umr. þessa máls kom það á daginn, kom að vísu fæstum á óvart, að hæstv. fjmrh. gat engin svör veitt við einföldum en skýrum spurningum sem afhjúpa rekstur ríkissjóðs og fjármálastefnu þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Hann gat ekki hrakið að þegar komið er á þriðja mánuð þessa árs skuli vera komið gat upp á nálega 3 milljarða kr. eða hátt í 3 milljarða kr. Það gat hæstv. fjmrh. ekki hrakið. Hæstv. fjmrh. gat enga grein gert fyrir því hvernig hann ætlaði að afla tekna, hvort hann ætlaði að gera það með lánum eða nýrri tekjuöflun að því er varðar ný útgjaldaáform ríkissjóðs. Og hæstv. ráðherra gat engin svör veitt við því hvernig ríkisstjórnin ætlaði að mæta skýrum ákvörðunum sem hún hefur tekið til að mynda í verðlagsmálum. Þess er ekki að vænta að hæstv. fjmrh. geti fremur við 3. umr. veitt svör við þessum spurningum, hvorki Alþingi né fólkinu í landinu, og þó hefur þessi lokaumræða um lánsfjárlögin dregist þetta langt fram á þetta ár þannig að hæstv. ráðherra á að hafa haft sæmilegan tíma til að undirbúa sig undir þessa umræðu. En ég geri ekki ráð fyrir að það hafi breyst frá því í dag og nú fram á kvöldið. En það væri ástæða til þess vegna þess að hæstv. fjmrh. gat við umræðuna í dag ekki heldur svarað neinu um þann samráðsgrundvöll sem hlýtur að liggja fyrir í viðræðum stjórnvalda við aðila vinnumarkaðarins. Hér er um að ræða mál sem er búið að vera á döfinni mánuðum saman hjá hæstv. ríkisstjórn. Hæstv. forsrh. upplýsti í lok síðasta árs að hann hefði ákveðið að efna til þessa samráðs, en gat þá ekki svarað einu einasta orði um það hver viðræðugrundvöllur hæstv. ríkisstjórnar yrði. En hann hafði um það stór orð að nú yrði þetta samráð hafið og ég man ekki hversu marga leiðara ég hef lesið í Tímanum sem hafa hlaðið lofi á hæstv. forsrh. fyrir allt þetta samráð og þá miklu gæfu sem því fylgir. En nú er komið að páskaleyfi Alþingis og hæstv. fjmrh. gat ekki við umræðu um lánsfjárlög svarað einni einustu spurningu um þetta efni og þó lúta þær allar að fjárlögum ríkisins og lánsfjárlögum. Þess vegna óska ég eftir því að hæstv. forsrh. geri tilraun til að svara þeim spurningum sem hér eru uppi og óska eftir því, herra forseti, að hann verði viðstaddur þessa umræðu í þeim tilgangi að gefa nokkur svör við þessu því að ég trúi ekki að það sé staðreynd máls, þegar viðræður hafa farið fram um langan tíma milli Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambandsins um endurnýjun kjarasamninga og ríkisstjórnin hefur samkvæmt fréttum setið dögum saman á fundum til að ræða samráðsgrundvöllinn og dagblaðið Þjóðviljinn hefur birt það sem verkalýðshreyfingin leggur höfuðáherslu á, að hæstv. forsrh. geti ekki svarað einni einustu spurningu um það fremur en hæstv. fjmrh. Það hlýtur að vera eðlilegt og rétt krafa Alþingis áður en það fer í páskaleyfi að við þessu séu veitt ákveðin svör. Hér er um að ræða spurningar sem lúta að því hvort hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að ræða í þessu samráði eins og fram kemur af hálfu Alþýðusambandsins að búvöruverð verði óbreytt á þessu ári, en fram hefur komið að það mun kosta 670 millj. til viðbótar við fjárlög ef halda á niðurgreiðslum óbreyttum. En við þá upphæð má bæta nokkur hundruð milljónum í viðbót ef verða á við þessari kröfu sem fram hefur komið af hálfu launþegasamtakanna. Það er nauðsynlegt þegar lánsfjárlög eru rædd að það komi fram hvað ríkisstjórnin ætlar sér í þessum efnum, enda nokkuð ljóst að lánsfjárlagafrv. er marklaust plagg með öllu ef hæstv. ríkisstjórn getur engu svarað um þetta efni. Það er líka nauðsynlegt að það komi fram hvort hæstv. ríkisstjórn og hvort hæstv. forsrh. getur svarað því sem hæstv. fjmrh. gat ekki um hækkun skattleysismarka, en dagblaðið Þjóðviljinn segir frá því í dag að krafan um hækkun skattleysismarka sé eitt af grundvallaratriðunum í samráðinu við hæstv. ríkisstjórn. Þar kemur enn fremur fram að það er lagt til að breyting verði á vörugjöldum og í fréttabréfi Landssambands iðnaðarmanna er nýlega greint frá því að bæði hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh. hafi gefið forustumönnum iðnaðarins alveg ótvírætt til kynna að það ætti að gera meira en að breyta reglum að þessu leyti, hér ætlaði ríkisstjórnin sér að breyta þeirri skattheimtu sem ákveðin var fyrir jólin mjög svo til óhagræðis fyrir íslenskan iðnað. Í sama fréttabréfi kemur fram mjög skýr krafa af hálfu forustumanna Landssambands iðnaðarmanna um það að hæstv. iðnrh. og hæstv. forsrh. standi við þessar yfirlýsingar. Hæstv. fjmrh. gat í umræðunni í dag engu svarað um þetta efni, átti engin svör um þetta atriði. Það væri fróðlegt að vita hvort hæstv. forsrh. gæti einhverju svarað um þetta eða hæstv. iðnrh. En það er greinilegt að þeir hafa gefið forustumönnum iðnaðarins í landinu ákveðnar yfirlýsingar sem forustumenn iðnaðarins túlka á einn veg og rétt að fá úr því skorið hvort þær yfirlýsingar sem forustumenn iðnaðarins hafa gefið í þessu efni eru réttar eða ekki. Ætlar ríkisstjórnin að koma til móts við iðnaðinn í landinu með því að breyta vörugjaldinu? Það liggur fyrir í fyrsta lagi að tveir ráðherrar hafa gefið fyrirheit um þetta samkvæmt frásögn í fréttabréfi Landssambands iðnaðarmanna og það liggur fyrir í öðru lagi að dagblaðið Þjóðviljinn hefur upplýst að þetta er eitt af þeim atriðum sem aðilar vinnumarkaðarins leggja til grundvallar eða vilja leggja til grundvallar í samráðinu við ríkisstjórnina. 
             Það er ekki venja að hæstv. forsrh. sé viðstaddur mikilvægar umræður um efnahags- og fjármál, enda eru þau mál á forræði annars ráðherra í þessari hæstv. ríkisstjórn og lúta verkstjórn hæstv. fjmrh. Ég hafði óskað eftir því samkvæmt nýjum reglum sem settar hafa verið varðandi óskir þingmanna um viðveru ráðherra að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur þessa umræðu og bar fram þá ósk samkvæmt hinum nýju reglum fyrir upphaf fundar, en ég geri út af fyrir sig enga athugasemd um fjarveru hæstv. forsrh. Hún breytir ákaflega litlu. Ég geri ekki ráð fyrir því að hann eigi nokkur svör og þykist reyndar vita að fjarvera hans stafi af því að hann á engin svör við þessum spurningum og lýsir það kannski best hvernig málum er komið. Eigi að síður hlýtur að vera eðlilegt að Alþingi kalli eftir þessum svörum. Aðilar vinnumarkaðarins og fólkið í landinu mun svo taka eftir því að hér var enginn forsrh. til þess að svara slíkum spurningum og hæstv. fjmrh. getur engu orði komið upp varðandi þessi efni. Þau skilaboð munu að sjálfsögðu berast út til fólksins í landinu og út til þeirra sem mestra hagsmuna eiga að gæta. Það voru fleiri atriði sem komu til umræðu þegar þetta mál var hér til 2. umr. M.a. var fjallað um það alvarlega ástand sem hefur skapast vegna valdhroka og þrákelkni hæstv. fjmrh. í samskiptum við lífeyrissjóðina í landinu, þann einstaka ruddaskap sem fram hefur komið af hálfu ríkisvaldsins í þeim samskiptum. En upphaf þess máls er það að hæstv. viðskrh. breytti lánskjaravísitölu án lagagrundvallar þó að fyrir lægi yfirlýsing hæstv. forsrh. í athugasemdum með frv. að nýrri launavísitölu að ekki væri hægt að breyta grundvelli lánskjaravísitölu fyrr en lög hefðu verið sett. Yfirleitt hefur það verið á þann veginn að hæstv. forsrh. hefur verið þekktur fyrir það að taka hinar flausturslegri ákvarðanir, en hæstv. viðskrh. hefur verið þekktur fyrir að vilja vanda undirbúning mála, fara að engu óðslega og fara að réttum lögum. En í þessu tilviki hafa hæstv. ráðherrar hlutverkaskipti því að það er hæstv. forsrh. sem segir skýrt og skorinort í athugasemdum með frv. að það sé ekki hægt að breyta lánskjaravísitölunni fyrr en lög hafi verið sett um launavísitölu. En þrátt fyrir þessa skýru yfirlýsingu hæstv. forsrh. rýkur hæstv. viðskrh. í það að breyta lánskjaravísitölunni með þeirri afleiðingu að hæstv. fjmrh. ákveður að ganga á bak orða sinna í samningum við lífeyrissjóðina. Þetta hefur svo aftur leitt til þess að lífeyrissjóðirnir hafa mjög svo dregið úr kaupum á skuldabréfum ríkisins, einkanlega auðvitað að því er varðar kaupskyldu þeirra á bréfum vegna húsnæðislánasjóðanna. Nú standa fyrir dyrum, samkvæmt yfirlýsingum talsmanna lífeyrissjóðanna í landinu, umfangsmikil málaferli við ríkisvaldið vegna þessara einstæðu samskipta og er athygli vert að það skuli einmitt vera formaður Alþb. sem hefur forustu fyrir þessari framkomu gagnvart lífeyrissjóðunum í landinu. En nú hafa lífeyrissjóðirnir dregið úr kaupum á skuldabréfum húsnæðislánasjóðanna. Það þýðir auðvitað að bregðast verður við með einhverjum hætti. Ég óskaði eftir því að hæstv. félmrh. yrði viðstaddur þessa umræðu og vil nú inna forseta deildarinnar eftir því hvort hæstv. félmrh. sé ekki viðstaddur. --- Nú sé ég að ráðherra skundar í salinn. Í fyrsta lagi óska ég eftir því að hæstv. félmrh. geri grein fyrir afstöðu sinni til framkomu hæstv. fjmrh. gagnvart lífeyrissjóðunum. Ég vil inna hæstv. félmrh. eftir því hvort hann sé sammála aðför hæstv. fjmrh. að lífeyrissjóðunum og því stríðsástandi sem hann hefur komið á í þeim samskiptum; hvort hæstv. félmrh. telur að það sé rétta leiðin til þess að taka á þeim erfiðleikum sem húsnæðislánakerfið á í í dag; hvort það sé líklegasta leiðin til þess að bæta úr því ófremdarástandi sem þar ríkir. Í annan stað vil ég inna ráðherrann eftir því hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að útvega fjármagn með öðrum hætti ef mál eiga að halda áfram í þeim farvegi sem verið hefur að undanförnu, víðtæk málaferli og enn muni draga úr kaupum lífeyrissjóðanna. Í þriðja lagi vil ég inna hæstv. ráðherra eftir því hvaða áhrif það muni hafa á réttindi sjóðfélaga sem sækja um lán hjá Húsnæðisstofnun. En samkvæmt lögum um Húsnæðisstofnun eru réttindi til lána bundin því að sjóðirnir kaupi skuldabréf samkvæmt kaupskylduákvæðum laganna. Nú hefur hæstv. fjmrh. gert það að verkum með því að brjóta samninga við lífeyrissjóðina að þeir geta ekki haldið þessum viðskiptum áfram samkvæmt þeirra eigin yfirlýsingum. Hvaða áhrif mun það hafa á réttindi sjóðfélaga? Þetta eru allt spurningar sem nauðsynlegt er að fá svör við vegna þess að hér eru miklir hagsmunir í húfi. Hér er valdahroki hæstv. fjmrh. á ferðinni og hann hefur ekki einungis áhrif á þá sem eru stjórnarmenn og forustumenn lífeyrissjóðanna. Hann getur haft afleiðingar fyrir fjölskyldurnar í landinu sem eru að sækja um og bíða eftir úrlausn í húsnæðislánakerfinu. Þetta mál er því miklu stærra í sniðum og alvarlegra en svo að hæstv. ráðherra geti litið á það sem einhvern hrokaslag milli sín og forustumanna lífeyrissjóðanna. Þess vegna er nauðsynlegt áður en þessari umræðu lýkur hér um lánsfjárlög að hæstv. félmrh. geri grein fyrir því hvort hann er sammála stefnu hæstv. fjmrh. í þessu efni og telur hana leiða til góðs og svari svo auk þess öðrum spurningum sem að þessu lúta. Vegna þess að hæstv. forsrh. er kominn í salinn ætla ég ekki að lengja mál mitt, en vil ítreka þær spurningar sem ég hef áður borið fram varðandi umræðugrundvöll ríkisstjórnarinnar í samráði hennar við aðila vinnumarkaðarins sem hæstv. forsrh. lýsti yfir fyrir lok sl. árs að hann ætlaði að hefja þá þegar, hafði að vísu ekki þá á takteinum hver væri umræðugrundvöllur ríkisstjórnarinnar. En nú sýnist eftir nálægt þrjá mánuði að hæstv. ráðherra ætti að hafa haft tóm til þess að hugsa hvað hann vildi að ríkisstjórnin legði fram og þegar ljóst er að kjarasamningar eru komnir á það stig sem raun ber vitni um og aðilar vinnumarkaðarins eru búnir að birta fyrir sitt leyti það sem þeir telja vera nauðsynlegan grundvöll í slíku samráði, að þá geri hæstv. forsrh. grein fyrir því. Ég hef dregið hér fram spurningarnar um það hvort þar komi til krafan um hækkun á skattleysismörkum, krafan um breytingu á vörugjöldum sem bæði hæstv. forsrh. og hæstv. iðnrh. hafa gefið forustumönnum Landssambands iðnaðarmanna fyrirheit um, en hæstv. fjmrh. hefur engu svarað. Jafnframt hvort í þessum grundvelli verði þær kröfur, sem fram hafa komið af hálfu launþegasamtakanna, að búvöruverð verði óbreytt sem mun kosta nokkur hundruð millj. ofan á þær tæpu 700 millj. sem vantar á fjárlögin til þess að ríkisstjórnin geti staðið við þá ákvörðun sem hún hefur tekið í þeim efnum. Og hvort inn í þetta geti komið aðrar umræður um breytta skatta í þágu atvinnufyrirtækjanna en það hefur verið dregið fram hér í þessari umræðu að skattabreytingar ríkisstjórnarinnar komu með mestum þunga niður á fiskvinnslufyrirtækin í landinu. Ég vil ítreka þessar spurningar og vænta góðra svara af hálfu hæstv. forsrh. við þeim.

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Herra forseti. Hv. þm. vísaði til þess að ég sagði hér á þingi þegar þing kom saman aftur, og hafði reyndar sagt það í desember, að ríkisstjórnin mundi reiðubúin til þess að ræða við aðila vinnumarkaðarins um kjara- og efnahagsmál á breiðum grundvelli. Ég hef átt fjölmarga fundi með forustumönnum sérstaklega launþega, bæði opinberra starfsmanna og einnig innan vébanda ASÍ. Ég hef einnig átt fundi með fulltrúum vinnuveitenda. Sumir þessir fundir hafa verið með mér einum, en á mörgum þessum fundum hafa einnig verið hæstv. fjmrh. og viðskrh., og í fjarveru þeirra þá aðrir ráðherrar. Á þessum fundum höfum við lagt áherslu á að við værum tilbúnir að ræða öll þau mál sem hafa komið fram í samþykktum aðila vinnumarkaðarins og þar á ég þá að sjálfsögðu fyrst og fremst við launþega því að samþykktir hafa ekki komið eins frá hinum þótt sannarlega hafi þeir vakið athygli á erfiðri stöðu atvinnuveganna. Hv. þm. taldi að þetta hefði dregist. Það hefur ekki dregist af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við áttum fund með forustu ASÍ strax og hún tjáði sig reiðubúna til að halda slíkan fund. Sá fundur var haldinn föstudaginn fyrir um það bil 10 dögum eða annan föstudag hér frá litið aftur í tímann. Á þeim ágæta fundi, þar sem farið var yfir breitt svið, var sérstök áhersla lögð á það af hálfu fulltrúa ASÍ að ræða atvinnuöryggi, að ræða jöfnun lífskjara, að ræða verðlagsmál og vaxtamál. Þessir fjórir málaflokkar voru sérstaklega ræddir þar þótt minnst væri á fjölmarga fleiri eins og t.d. hugsanlegar aðgerðir í félagsmálum, bæði fyrir þá hópa sem búa við lakari kjör, eins og t.d. einstæða foreldra, þroskahefta o.s.frv. Á þeim fundi var boðið upp á það að myndaðir yrðu viðræðuhópar um þá málaflokka sem ASÍ óskaði eftir. Eftir að sá fundur var haldinn gerðist það, eins og allir þekkja, að ASÍ, VSÍ og Vinnumálasamband samvinnufélaganna ákváðu að setjast niður og freista þess að gera samning. Að þeirra ósk frestaðist það því að ríkisvaldið kæmi inn í þessa vinnuhópa. Það stendur að sjálfsögðu opið enn. Við höfum átt fundi með bæði vinnuveitendum og fulltrúum ASÍ eftir að þessar viðræður hófust. Þær hafa verið mjög almenns eðlis og það hafa engar kröfur komið fram frá hvorugum aðilanum. Þeir hafa gert grein fyrir stöðu mála, mjög þröngri stöðu atvinnulífsins, ekki síst fiskvinnslunnar en reyndar iðnaðarins líka. Það hafa engar kröfur komið fram. Þeir hafa vakið athygli á því að breyting verður á kjörum frystingarinnar þegar greiðslu úr Verðjöfnunarsjóði lýkur. Þeirri greiðslu lýkur ekki að öllum líkindum fyrr en í byrjun júlí. Það virðist vera að þær 750 millj. sem voru útvegaðar í frystideild Verðjöfnunarsjóðs muni endast til þess tíma. Kunnáttumenn á þessu sviði telja að á vormánuðum muni verða hækkun á fiskverði erlendis vegna mjög mikils samdráttar í afla í Evrópu og að sjálfsögðu er þess beðið að það komi betur í ljós þó að það séu vissulega merki um það. Ég held að ég megi fullyrða að allar þessar viðræður hafi verið mjög jákvæðar. Ég vek athygli á því að forseti ASÍ sagði í fjölmiðlum, þegar ákveðið hafði verið að ósk ASÍ að fresta frekari viðræðum um kjaramál fram yfir páska, að hann hefði ekkert undan viðbrögðum ríkisstjórnarinnar að kvarta í þessu sambandi, enda eins og ég segi voru þessar viðræður mjög almennar og ekki komu fram neinar beinar kröfur. Í raun get ég ekki sagt meira á þessu stigi um málið. Ég vísa því fremur til fjmrh. sem hv. þingmaður kann að vilja ræða um málefni opinberra starfsmanna og vona að ég hafi þá svarað eins og ég get þeim spurningum sem fram komu hjá hv. þingmanni.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Herra forseti. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson beindi til mín ákveðnum spurningum varðandi samskipti stjórnvalda og lífeyrissjóðanna. Eins og hv. þm. veit hefur það komið í hlut hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh. að ræða við lífeyrissjóðina um þann ágreining sem uppi hefur verið. Ég hef vitanlega verið upplýst jafnharðan um gang þeirra viðræðna sem fram hafa farið milli þessara aðila og ég hef ekki gert athugasemdir við það hvernig haldið hefur verið á málum af hálfu hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh. Ég veit að þeir hafa haldið þannig á málum að það skaði ekki hagsmuni lántakenda hjá byggingarsjóðunum eða umbjóðenda lífeyrissjóðanna. Það hlýtur einu sinni að vera svo að það hlýtur að vera sameiginlegt hagsmunamál forsvarsmanna lífeyrissjóðanna og stjórnvalda að þannig sé haldið á málum að það skaði ekki þá sem taka lánin hjá byggingarsjóðum ríkisins, en það eru félagar í þessum lífeyrissjóðum. Varðandi það, ef lífeyrissjóðirnir halda að sér höndum varðandi kaup á skuldabréfum byggingarsjóðanna, hvort það skerði þá lánsréttindi þeirra sem leita lána hjá Byggingarsjóði ríkisins, þá er hv. þm. auðvitað kunnugt um það að lánsréttur viðkomandi hjá byggingarsjóðunum helst í hendur við kaupskyldu lífeyrissjóðanna. Ef lífeyrissjóðirnir uppfylla ekki sína kaupskyldu, þá er heimilt að skerða lán til viðkomandi sem því nemur. Á þetta hefur ekki reynt enn þá. Að vísu er það svo að það hefur verið erfitt að fylgjast með reglubundið hvort lífeyrissjóðirnir hver og einn uppfylli sína kaupskyldu vegna þess að uppgjörin koma yfirleitt á eftir. Ég get nefnt sem dæmi, ég held að ég muni þá tölu rétt, að um síðustu áramót mun hafa vantað um 800 millj. upp á það að lífeyrissjóðirnir hefðu uppfyllt sína kaupskyldu að því er varðar árið 1988. En eins og ég sagði hefur þetta ekki komið niður á lántakendunum enn þá og þarf vonandi ekki að gera það. Þegar samningarnir voru gerðir við lífeyrissjóðina í desembermánuði, þá var það einmitt eitt samningsatriðið að koma betri reglu á það, að fá upplýsingar um það hvernig lífeyrissjóðirnir stæðu við sínar skyldur að því er varðar kaupskylduna þannig að væntanlega verður hægt að fylgjast með því betur hér eftir en hingað til. En auðvitað segir það sig sjálft að ef lífeyrissjóðirnir ætla að halda alveg að sér höndum varðandi það að gera sín skil til sjóðanna, ef þangað koma ekki inn peningar frá lífeyrissjóðunum, þá hlýtur það óhjákvæmilega fyrr en seinna að bitna á sjóðfélögunum. Það segir sig sjálft. Um það eru ákvæði í húsnæðislöggjöfinni. En það verða væntanlega teknar upp viðræður við lífeyrissjóðina fljótlega og ég vil ítreka að það hlýtur að vera hagsmunamál bæði stjórnvalda og lífeyrissjóðanna að þannig sé haldið á málum að ekki skaði þá sem fá lánafyrirgreiðslu hjá byggingarsjóðunum.

Pálmi Jónsson Herra forseti. Fyrir lok 2. umr. gerði ég tvær greinar þessa frv. sem hér er á dagskrá að umtalsefni, þ.e. 28. og 29. gr. frv. Við þessar tvær greinar, sem fjalla sú hin fyrri um skerðingu á jarðræktarframlögum og hin síðari um niðurfellingu á framlögum til búfjárræktar, voru fluttar brtt. á þskj. 637 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Mér þóttu þessar brtt. óljósar, óskaði eftir því að þær væru skýrðar, og lagði til að þær væru kallaðar til baka til 3. umr. þannig að það mætti þá koma í ljós hvað þessi texti sem þar er á blað festur þýddi. Og ef svo kynni að fara að eitthvað verulega stæði á bak við þennan texta þá sæju auðvitað allir að það væri hægt að fella þessar tvær greinar frv. niður, þ.e. 28. og 29. grein. Síðan hefur það gerst í meðferð þessara mála að hæstv. ríkisstjórn og stuðningslið hennar hefur farið heilan hring á nokkrum klukkutímum. Í fyrsta lagi með því að kalla til baka þær brtt. við 28. og 29. grein á þskj. 637 með því að hæstv. landbrh. flytur nýja tillögu og hæstv. landbrh. flytur síðan aðra tillögu, þ.e. tillögu sem er ljósprentuð upp með breyttu orðalagi. Síðan gerist það að báðar þær útgáfur af tillögu hæstv. landbrh. eru dregnar til baka og tillagan eins og hún er í síðustu útgáfu á þskj. 637 er flutt að nýju. Þar með var hringnum lokað og á örfáum klukkutímum fór stjórnarliðið hér í þessari hv. þingdeild heilan hring. Undanfari þess hringsóls var, eins og kom fram í máli hv. 1. þm. Suðurl., að brtt. á þskj. 637 höfðu verið fluttar, þær höfðu verið prentaðar upp og þær höfðu verið endurprentaðar upp. Allt gefur þetta til kynna að hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarliðar hér í hv. deild séu ekki mjög ákveðnir í því hvert halda skuli, það hafi a.m.k. vafist fyrir þeim frá einum degi til annars og frá einum klukkutíma til annars, jafnvel frá einum tíu mínútum til næstu tíu mínútna, hvernig skuli móta brtt. við þessar tvær greinar frv. sem ég gerði að umtalsefni í lok 2. umr. Nú er það svo að hv. 1. þm. Norðurl. v., frsm. og formaður fjh.- og viðskn., mælti fyrir endurfluttri brtt. við 28. og 29. gr. við þessa umræðu og sannast sagna var ekki ákaflega mikið á þeirri framsögu að græða. Ég vil rifja það upp, sem ég gerði raunar við 2. umr., að í fjárlögum er gert ráð fyrir 100 millj. kr. til jarðræktarframlaga. Og á fjárlögum er ekki gert ráð fyrir einni einustu krónu vegna búfjárræktarframlaga. Lánsfjárlagafrv. kveður á um það eins og það er flutt upphaflega að framlögin skuli samkvæmt þessu skert varðandi jarðræktarframlög og að búfjárræktarframlög séu felld niður. Við þær brtt., sem hér eru enn endurfluttar, segir textinn, með leyfi hæstv. forseta, að við bætist nýr málsl. er orðist svo: ,,Þó er fjmrh. heimilt, að höfðu samráði við landbrh. og fjárveitinganefnd Alþingis, að semja um uppgjör ógreiddra framlaga til jarðræktarframkvæmda á árinu 1988.`` Sambærilegur texti er varðandi 29. gr. er varðar búfjárræktarlög. Nú hlýt ég að endurtaka mína spurningu: Hvað þýðir þessi texti? Þýðir þessi texti að þessi framlög verði greidd á þessu ári? Ef sá er skilningur og það er túlkun hv. frsm. og formanns fjh.- og viðskn., þá vil ég að það sé sagt hér berum orðum. Og sé það svo að það sé túlkun nefndarinnar á þessum texta, þá liggur það alveg ljóst fyrir að það ber að fella niður skerðingarákvæðin í upphaflegum 28. og 29. gr. Allt annað væri óþinglegt og farið gjörsamlega aftan að siðum við meðferð mála hér á hinu háa Alþingi eins og hv. þm. Ingi Björn Albertsson benti réttilega á. Ef það er á hinn bóginn ekki meiningin að borga þessa peninga út sem bændur eiga, þá er þetta tilgangslaust yfirvarp að engu hafandi. Þess vegna tel ég það afar nauðsynlegt áður en þessari umræðu lýkur að fá við þessu skýr svör og það er enginn til þess fær frekar að flytja þau svör en hv. formaður og frsm. þeirrar nefndar, fjh.- og viðskn., sem um málið hefur fjallað hér í hv. deild. Ég fagna því að hann skuli vera hér viðstaddur. Það er svo einn þáttur þessa máls að hér er settur upp óvenjulegur texti að því leyti að veitt er heimild fyrir því að semja um uppgjör ógreiddra framlaga til jarðræktarframkvæmda á árinu 1988, þ.e. að semja við bændur um framlög sem þeir eiga rétt á lögum samkvæmt. Það er mjög óvenjulegt að gera ráð fyrir því í lagatexta að samið sé um það sem einhver aðili í þjóðfélaginu á lagalegan rétt til. Og ég held að það verði býsna erilsamt hjá hæstv. fjmrh., hæstv. landbrh. og hjá hv. fjvn. að kalla til sín 3000--4000 bændur til slíkra samninga. Allir sjá að þetta er vitleysa. Þetta gengur ekki. Ég hefði auðvitað tilefni til þess að fara um þetta mörgum fleiri orðum en mér leikur mikil forvitni á að heyra svör hv. þm. Páls Péturssonar. Séu þau á þann máta að þessi framlög verði greidd samkvæmt þessum lagatexta þá er jafnljóst að við þurfum að gera nýtt hlé á þessari umræðu til þess að gefa færi á því að flytja nýja brtt. til þess að fella út skerðingarákvæðin í 28. og 29. gr. þannig að þá gefst okkur tækifæri til að halda þessari umræðu áfram. Ég vænti þess og vonast auðvitað fastlega eftir því að niðurstaða nefndarinnar sé sú að þannig verði á málum haldið. Ég heiti fullum stuðningi mínum við það að fella niður þau skerðingarákvæði sem hér hafa verið sett í upphaflegt frv. í 28. og 29. gr. Ég dreg það enn fram að við meðferð þessara mála í fjvn. Alþingis og við afgreiðslu fjárlaga þá ræddum við þetta mál mjög ítarlega fulltrúar stjórnarandstöðunnar og gagnrýndum harðlega hvernig þessi mál væru sett fram í þeim þingskjölum. Sú gagnrýni varð til þess að birt var loðin yfirlýsing frá hæstv. ríkisstjórn við 3. umr. fjárlaga eins og hér hefur í umræðum verið vitnað til. Nú er það væntanlega komið fram að hæstv. ríkisstjórn og hennar liðsmenn hér í þessari hv. deild treysta sér ekki til annars en að láta bændur búa við lög í þessum efnum og þá getum við hrundið þeim skerðingarákvæðum sem 28. og 29. gr. fela í sér. Herra forseti. Ég hefði fulla ástæðu til þess að fjalla um þetta frv. í heild sinni og í ýmsum atriðum, a.m.k. í mörgum atriðum. Ég gerði það lítillega við 1. umr. Hér hefur verið ítarleg umræða í dag, sem ég hef nú ekki getað fylgst með nema að hluta, en ég mun láta það liggja á milli hluta til þess að drepa ekki á dreif þeim þýðingarmiklu skýringum, sem ég á von á frá hv. 1. þm. Norðurl. v., að fara að fjalla um önnur atriði þessa máls, sem í heild sinni er vitaskuld allt hið þýðingarmesta, sem eru lánsfjárlög fyrir þetta ár. Og það lánsfjárlög, sem eru ekki neitt smásmíði, sem mér sýnist að feli í sér heimildir til lántöku fyrir ríkissjóð, opinbera sjóði, sveitarfélög og hálfopinber fyrirtæki sem nemi líklega allt að 40 milljörðum kr., eða sem svarar hálfum fjárlögum ríkisins. Það er ekkert smásmíði. Og það er vitaskuld ástæða til þess að slík lánsfjárlög séu ítarlega rædd þó nokkuð sé liðið á kvöld. En ég læt það liggja á milli hluta og drep ekki þessu máli á dreif, heldur vænti svara frá hv. 1. þm. Norðurl. v.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Það er mikill misskilningur ef hv. 2. þm. Norðurl. v. Pálmi Jónsson telur að við höfum farið heilan hring. Við höfum farið beina leið þó að nokkur töf hafi orðið á. Mér þykir það afar slæmt ef hv. þm. Pálmi Jónsson er á móti þessum brtt. meiri hl. nefndarinnar eða reynir að bregða fæti fyrir þær með útúrsnúningum eins og hann var með hér í ræðustól áðan. Ég kem til með að rifja það upp í kjördæmi okkar ef honum tekst að klúðra þessu. Ég vil fá þessar brtt. samþykktar svo sem þær eru hér prentaðar á þskj. 637, endurprentaðar upp. Ég er reyndar margsinnis í dag búinn að skýra frá hvernig þessu er háttað, en hv. þm. hefur verið á ferðalagi og ekki verið viðstaddur umræðuna. Það sem við ætlumst til þess að gert verði er þetta: Við erum ekki að gefa forskrift um að allt skuli endilega verða greitt upp á þessu ári heldur verði komist að samkomulagi um hvernig greiðslum skuli hagað og hvenær þeir peningar verði reiddir af hendi sem bændur eiga hjá ríkinu lögum samkvæmt. Árið 1988 hafa fallið meiri greiðslur á ríkissjóð en segir til um í fjárlögum og lánsfjárlögum og út úr þessu verðum við að komast með þeim hætti sem hér er lagt fyrir. Þetta eru peningar sem ríkið skuldar bændum og við viljum að það komist á hreint hvernig og hvenær þeir verði greiddir. Varðandi það sem eftir stóð frá árinu 1987 þarf ekki að taka sérstaklega fram um það, væntanlega yrði það forgangsverkefni af þeim peningum sem þegar eru settir á af þeim 100 millj. sem þegar er búið að taka frá til þess arna. Ég vil biðja hv. þm. að vera ekki með útúrsnúninga eða getsakir. Þessu máli er skynsamlega fyrir komið hér í brtt. og fjmrh. fær heimild til þess í samráði við landbrh. og fjvn. og bændasamtökin --- því það er náttúrlega ekkert nema útúrsnúningur að vera að gera því skóna að það verði farið að semja við hvern einstakan bónda --- þessir aðilar fá heimild til þess að ganga frá þessu uppgjöri sem hér er fyrir okkur og gera það með skynsamlegum hætti þannig að allir aðilar geti vel við unað.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Ég bað nú um orðið hér fyrr í kvöld en af einhverjum ástæðum hefur það fallið niður. Ég vil aðeins taka fram í sambandi við þetta mál sem hér er til umræðu að við 1. umr. fjárlaga kom fram yfirlýsing frá m.a. mér um það að þessu ákvæði í sambandi við jarðræktarlögin og búfjárræktarlögin væri ekki fullnægt í fjárlagafrv., það var alveg ljóst þá strax, og það yrði að taka á þessu máli. Í framhaldi af því var því beint til ríkisstjórnarinnar að gefa yfirlýsingu um það hvernig ætti að standa að þessu máli á árinu 1989. Sú yfirlýsing sem kom fram frá hæstv. landbrh. birtist í ræðu hv. formanns fjvn. við 3. umr. fjárlaga, eins og hv. þingmönnum er kunnugt. Hins vegar var það alveg ljóst að framhald þurfti á þessu að verða og þess vegna undraðist ég þegar ég sá afgreiðslu Ed. sem gerði ekkert í sambandi við lánsfjárlögin varðandi yfirlýsingu hæstv. landbrh., varðandi uppgjör jarðræktarlaga og búfjárræktarlaga 1988. Ég tel að brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 637 séu fullnægjandi þrátt fyrir það að ég hefði frekar kosið að það orðalag sem var í brtt. hæstv. landbrh. hefði verið notað, þ.e. ,,að ganga frá uppgjöri og ákveða tilhögun greiðslna``. Það er ákveðnara orðalag en er í tillögu nefndarinnar, ,,að semja um uppgjör`` o.s.frv. En það skiptir ekki meginmáli. Ég legg þann skilning í þessar brtt. og yfirlýsingu hæstv. landbrh. að staðið verði við fullnaðargreiðslur til bænda 1988 í samræmi við gildandi lög. Til þess þarf að sjálfsögðu fjármagn og samninga eða samninga sem fullnægja greiðslunni að öðru leyti. Ég geri ráð fyrir því að bændasamtökin í landinu muni ganga eftir því að svo verði gert því svo mikilvægt er málið. Ég vil taka það fram að minn skilningur er sá að ný lög, sem sett kunna að verða í sambandi við þessi mál, bæði jarðræktarlög og búfjárræktarlög, breyti ekki í neinu tilfelli greiðsluskyldu til bænda samkvæmt gildandi lögum. Það er alveg augljóst mál sem þarf ekki að ræða. Ég vil aðeins segja það, vegna þess að ég tel mig hafa verið einn af þeim sem hafa verið í baráttu fyrir því að bændur landsins næðu rétti sínum í sambandi við þessi mál samkvæmt gildandi lögum, að ég mun fylgja þessari afgreiðslu fast eftir og það skulu vera mín lokaorð.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Af því að hæstv. forsrh. er svo vinsamlegur að vera hérna, þá má ég til með að sýna honum nýtt fréttabréf um verðbréfaviðskipti frá Samvinnubanka Íslands sem ég komst yfir í dag. Þar stendur á forsíðu: ,,Raunvextir lækka ekki með einfaldri samþykkt ríkisstjórnarinnar.`` Þetta er nú ansi fróðlegt plagg og með því betra sem ég hef séð um efnahagsmál. Þar er nefnilega tekið á kjarna málsins sem ómögulegt er að fá ræddan hér. Ein setning úr þessu ágæta fréttabréfi: ,,Til þess að raunvextir lækki þarf að byrja á því að ákveða fjárlög og áætla erlendar lántökur og peningaframboð í landinu í heild með tilliti til þess að heildareftirspurn í þjóðfélaginu sé í samræmi við heildarframboð þannig að ákveðnu markmiði í verðlagsmálum sé náð.`` Svo einfalt er það. Ég spyr hæstv. fjmrh. að því hvort einhver athugun hafi farið fram á því hvað heildarframboð af fjármunum sé mikið. Kannski getur hæstv. forsrh. upplýst okkur um það. Hefur einhver athugun farið fram á því hvort það verði samræmi í heildareftirspurn og heildarframboði á lánsfjármarkaði? Það er með ólíkindum að menn skuli á Íslandi árið 1989 ætla að leggja niður vestrænar aðferðir við hagstjórn. Og taka hvað upp? spyr ég. Hvað er það sem á að taka upp í staðinn? Á að fara að sanna hér einhver ný efnahagsundur af þessari hæstv. ríkisstjórn? Ætlar hæstv. ríkisstjórn að fara að láta vatnið renna upp í móti? Fáum við að vita það á morgun? Heildareftirspurn eftir lánsfé á Íslandi er alltaf langt umfram heildarframboð. Þess vegna eru vextir allt of háir. En þetta vilja menn ekki ræða. Seinast í fyrrnefndri grein í sambandi við vextina stendur: ,,En það er einmitt þess vegna sem svo mörgum stjórnmálamönnum er illa við markaðinn. Það er erfitt fyrir þá að ráða yfir honum og ákveða með lögum að hann skuli lúta vilja þeirra.`` Það var nefnilega ákveðin 10% aflaskerðing um áramótin. Það hlýtur að draga stórkostlega úr framboði á lánsfé því að það er heilmikill fastur kostnaður við rekstur fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtækja. Það er breytilegur kostnaður og fastur kostnaður. Fastur kostnaður breytist ekki þannig að það minnkar framboð. Hefur þetta verið athugað? Hvað minnkar mikið framboð við það að þorskaflinn dregst saman um 10%? Hefur verið athugað hvað skattahækkanirnar sem ákveðnar voru um síðustu áramót hafa áhrif á minnkandi framboð á peningum? Hvaða áhrif hefur það að minnka peningaframboð í landinu? Hafa menn hugmynd um það hvað þeir eru að gera? Ég bara spyr. Greiðsluhalli er og eiginfjárrýrnun í undirstöðufyrirtækjum landsmanna, sjávarútvegi, útflutnings- og samkeppnisiðnaði. Það þarf að fjármagna þennan halla. Hallarekstur í framleiðslunni er fjármagnaður með vanskilum og nýjum lánum. Og hvaða áhrif hefur það á heildareftirspurn eftir lánsfé? Allt eykur þetta eftirspurn eftir lánsfé. Hvaða áhrif hefur nýja húsbréfafrv.? Hvaða áhrif hefur það á heildareftirspurn? Hefur einhver athugað það? Og hvaða áhrif hefur bindiskylda á lífeyrissjóðina á heildareftirspurn? Og þvingað fjárstreymi eins og ákveðið er í lánsfjárlögum? Hvaða áhrif hefur síðan áframhaldandi taprekstur undirstöðuatvinnugreinanna sem soga til sín fjármagn? Hvaða áhrif hefur það? Er ekki kominn tími til að menn staldri við og reyni að finna út hvar þeir eru staddir? Menn komast aldrei á áfangastað ef þeir hafa ekki hugmynd um hvar þeir eru staddir. Menn tala um að lækka vexti. Nú hækka þeir vikulega. Aðalmarkmið þessarar ríkisstjórnar var að lækka fjármagnskostnað og vexti. Nú hækka þeir vikulega. Það sýnir það að sjúklingurinn verður ekki læknaður af 41 stigs hita og óráði með því að dýfa honum ofan í kalt vatn þangað til mælirinn sýnir 37. Það væri fróðlegt að fá að vita hvort hæstv. forsrh. vill upplýsa það hvort leitað hefur verið eftir svörum við þessum spurningum áður en lánsfjáráætlun er endanlega samþykkt. Fer ekki fram nein fagleg vinna í sambandi við lánsfjáráætlun? Ákveða menn þetta bara út í loftið, svona í þykjustunni? Ég verð að segja það að þessi dagur er búinn að vera fróðlegt upplifelsi. Hafði ég grun um það að þetta væru ekki allt of fagleg vinnubrögð við lánsfjáráætlun og reksturinn á ríkissjóði. En það sem maður hefur orðið vitni að hér í dag er mun verra en maður gat nokkurn tíma ímyndað sér.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Við 2. umr. þessa máls fluttum við kvennalistakonur brtt. við frv. sem fram kemur á þskj. 634. Þar lögðum við til að II. kafli frv. félli brott en sú tillaga var felld. Við höfum því ákveðið að flytja brtt. við þessa umræðu málsins við nokkrar greinar frv. sem eru í þessum II. kafla sem við lögðum til að yrði felldur brott. Það er í fyrsta lagi brtt. við 22. gr. en sú grein hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1. og 2. mgr. 8. gr. og 26. gr. laga nr. 79/1985, um skipulag ferðamála, skal framlag ríkissjóðs til Ferðamálasjóðs og til sérstakra verkefna Ferðamálaráðs samkvæmt fyrrnefndum lögum eigi nema hærri fjárhæð en 28.000 þús. kr. á árinu 1989.`` Við leggjum til að í stað 28 millj. komi 50 millj. Einnig leggjum við til að nýr málsliður komi inn í þessa grein sem orðist svo: ,,Upphæð þessari skal varið til umhverfismála.`` Við teljum að allt of litlu fé hafi verið varið til umhverfismála og teljum að stærri hluta af því sem Ferðamálasjóður fær til umráða skuli vera varið til umhverfismála. Fjárveiting til Ferðamálasjóðs hefur eingöngu nægt til kynningar, en það þýðir lítið að vera að kynna landið og auglýsa landið til ferðalaga ef ekki er hugsað um að bæta umhverfið. Það þarf ekkert að tíunda það hér hversu ástandið er alvarlegt á mörgum ferðamannastöðum á landinu og er tómt mál að tala um að vera að laða hingað fólk því að það eina sem gerist er að það verður meiri eyðilegging en nú þegar er orðin. Þess vegna höfum við lagt til þessa brtt. Við leggjum einnig til að 26. gr. frv. falli brott, en í þeirri grein er lagt til að heildarframlag ríkissjóðs til Atvinnuleysistryggingasjóðs verði skert. Við kvennalistakonur höfum margoft talað um það og lagst gegn þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá upphafi að ráðstafa lögboðnu framlagi ríkisins til Atvinnuleysistryggingasjóðs og höfum mótmælt því æ ofan í æ með þeim rökum að þessi sjóður væri eign launafólks sem ekki mætti hrófla við og auk þess sérstaklega varhugavert með tilliti til atvinnuástandsins. Fulltrúar ríkisstjórnarinnar töldu þessa ráðstöfun hins vegar rétta einmitt með tilliti til atvinnuástandsins þar eð fjármagnið færi til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Staðreyndirnar tala sínu máli. Talað hefur verið um að í maílok verði ráðstöfunarfé sjóðsins uppurið þannig að þá er erfitt að sjá hvers vegna þarf að leggja til að framlagið skerðist þar sem ríkissjóður hlýtur að koma þarna til með framlag ef þær spár rætast að fé sjóðsins verði uppurið í maí. Við leggjum einnig til að 27. gr. frv. falli brott, en sú grein varðar framlag eða reyndar tekjur Ríkisútvarpsins. Við leggjum til að tekjur Ríkisútvarpsins verði samkvæmt lögum, þ.e. að aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum ásamt fylgihlutum renni til Ríkisútvarpsins en ekki til ríkissjóðs eins og gert er ráð fyrir í þessum lögum. Það þarf varla að fara mörgum orðum um þetta, svo oft sem við höfum talað um það hér á Alþingi. Það er vandséð hvernig Ríkisútvarpið á að geta sinnt þeim margvíslegu skyldum sem á það eru lagðar með því að skerða stöðugt tekjur þess.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherrum fyrir þau svör sem þeir gáfu hér í umræðunni, sérstaklega að hæstv. forsrh. skyldi hér undir miðnætti gefa sér tíma til að taka þátt í þessari umræðu. Hjá hinu fer þó ekki að svör hæstv. ráðherra ollu verulegum vonbrigðum. Þeir staðfesta m.ö.o. að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki enn mótað neina stefnu af sinni hálfu varðandi það mikilvæga samráð sem hæstv. forsrh. lýsti undir lok síðasta árs að ætti að hafa af hálfu ríkisstjórnarinnar við aðila vinnumarkaðarins. Það kom fram í ræðu hæstv. forsrh. að í engu atriði hefur hæstv. ríkisstjórn mótað stefnu af sinni hálfu að því er varðar þetta samráð. Engum spurningum, sem fram hafa komið í fjölmiðlum af hálfu aðila vinnumarkaðarins, var svarað í þessari ræðu. Sérstaka athygli vakti að hvorki hæstv. forsrh. né hæstv. iðnrh. hafa svarað fyrirspurnum um það hvort yfirlýsingar þeirra gagnvart forustumönnum Landssambands iðnaðarmanna um vörugjaldið hafi við rök að styðjast eða ekki. En í nýútkomnu fréttabréfi Landssambands iðnaðarmanna er vitnað í yfirlýsingar þessara tveggja hæstv. ráðherra og fram tekið að þeir hafi með ótvíræðum hætti gefið fyrirheit um að breytingar yrðu gerðar á vörugjaldinu, ekki bara framkvæmd á innheimtu þess, heldur á skattheimtunni sjálfri til hagsbóta fyrir íslenskan iðnað. Það hefur verið gengið eftir því hvort forustumenn iðnrekenda í landinu hafi skilið ráðherrana rétt eða hvort þeir hafi misskilið þá eða hvort ráðherrarnir ætli að koma sér undan því að efna þessa yfirlýsingu. En það hefur líka komið fram í Þjóðviljanum í dag að þetta er eitt af þeim atriðum sem starfshópur á vegum aðila vinnumarkaðarins hefur talið að ættu að liggja til grundvallar í samráðsviðræðunum. En það vekur auðvitað athygli að hvorugur þessara hæstv. ráðherra hefur á nokkurn hátt getað fjallað um þessa yfirlýsingu eða skýrt hvað þar liggur að baki. Um yfirlýsingu hæstv. félmrh. er fátt að segja. Það var sannarlega ekki mikill sannfæringarkraftur í stuðningi hennar við málsmeðferð hæstv. fjmrh., en það vekur líka sérstaklega athygli sem hæstv. félmrh. upplýsti að hæstv. fjmrh. hefði verið falið að annast málið í samráði við hæstv. viðskrh. en ekki hæstv. félmrh. sem fer þó með hagsmunagæslu gagnvart Byggingarsjóði ríkisins og er auk þess vinnumarkaðsráðherra. En af einhverjum orsökum hefur Alþfl. teflt fram öðrum ráðherra í þessum viðræðum. Augljóst er þó af þessum yfirlýsingum að hæstv. ríkisstjórn hefur engar ráðstafanir gert til þess að mæta fyrirsjáanlegum vanda byggingarsjóðanna í þessu efni. Hæstv. ríkisstjórn hefur engar línur lagt til þess að greiða úr þeim ógöngum sem samskiptavandamál ríkis og lífeyrissjóða eru komin í eftir gerræðisákvarðanir hæstv. fjmrh. Þetta stendur óhaggað eftir ræðu hæstv. félmrh. og ég þykist þess alveg fullviss að hæstv. félmrh. beri meiri umhyggju fyrir húsbyggingarsjóðunum í raun og veru en fram kom í stuðningsræðu hennar við hæstv. fjmrh. Niðurstaðan er enn þessi: Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki náð neinum tökum á ríkisfjármálunum. Hæstv. ríkisstjórn hefur ekki getað svarað neinum spurningum um stöðu þeirra. Hæstv. forsrh. hefur ekki getað fest neitt upp á andlit hæstv. fjmrh. í þeim efnum og engum spurningum svarað með skýrum hætti um stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í því samráði sem nú stendur fyrir dyrum við aðila vinnumarkaðarins.

Pálmi Jónsson Herra forseti. Hv. þm. Páll Pétursson sagði hér að úr því yrði skorið samkvæmt þessum texta hvernig og hvenær greidd yrðu þau framlög sem bændur eiga samkvæmt lögum og hér hefur verið fjallað um. Þótt orð hans væru óljós hlýt ég að meta þetta sem svo að það sé hans meining að þessir fjármunir verði greiddir. Hv. þm. sagði að ég hefði verið með útúrsnúninga og getsakir og hann mundi segja frá því eða rifja það upp í okkar kjördæmi. Það er honum að sjálfsögðu velkomið. Hann hefði eins átt að taka eftir því að ég var einmitt að hjálpa honum til þess að koma hér á framfæri nógu skýlausum skýringum á þessum texta og geri honum hátt undir höfði með því að láta það koma alveg skýrt fram í ræðu minni hér áðan að ég tæki meira mark á því sem hann segði í þessum ræðustól en nokkur annar í þinginu vegna þess að hann væri formaður þessarar nefndar sem um málið hefði fjallað og þess vegna giltu hans orð. Hann átti því að bregðast afskaplega vel við og vera mér þakklátur fyrir hvað ég gerði sér hátt undir höfði en ekki að setja undir sig hausinn og vera með hálfgert hnot í mig fyrir þetta. Það var mjög einkennilega að verki staðið. Hann þarf líka sjálfsagt að rifja upp fyrir sér hvernig er bein lína í meðferð mála og hvernig hringurinn er. Hann hefur eitthvað ryðgað í þeim fræðum. Ég vil hins vegar þakka fremur hv. 1. þm. Vesturl. fyrir hans túlkun á þessu máli, sem var býsna afdráttarlaus, og miklu afdráttarlausari en túlkun hv. þm. Páls Péturssonar. Hv. þm. Alexander Stefánsson sagði: Það verður staðið við greiðslur sem bændur eiga rétt á og til þess þarf fjármagn. Hann tók líka réttilega fram að ný lög taka ekki af rétt manna samkvæmt eldri lögum. Þetta er auðvitað hárrétt. Ég lít því svo til að það sé a.m.k. vilji hv. þm. Alexanders Stefánssonar og ekki annað að skilja en einnig hv. formanns fjh.- og viðskn. að gert verði upp samkvæmt þeim klúðurslega lagatexta sem er settur á blað í brtt. við greinar nr. 28 og 29, en það þýðir jafnframt að það er ekki þinglegt að þessar greinar hefjist á skerðingarákvæðum. Og hvort sem ríkisstjórnarliðið samþykkir það þannig eða ekki held ég að allir hljóti að viðurkenna að það er ekki þinglegt heldur ætti texti greinanna að hefjast með orðunum ,,Fjármálaráðherra er heimilt`` o.s.frv. Það hefur oft gerst að framlög samkvæmt lögum eru ekki að fullu greidd á því ári sem til stendur og þarf kannski að grípa til þess að draga eitthvað af því til næsta árs og það hefur gerst í þessum efnum og til þess þarf engin skerðingarákvæði. Ég beini því þess vegna til ríkisstjórnarliðsins að rétt meðferð þessara mála væri sú, ef þið viljið hafa þann texta sem hér er settur upp, að þá hæfist greinin með þessum orðum: ,,Fjármálaráðherra er heimilt`` o.s.frv.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég gerði athugasemd við brtt. sem hefur verið hvað mest á dagskrá í kvöld á þskj. 637 við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1989 og beindi orðum mínum fyrst og fremst að forseta og lagði fyrir hann ósk um það að hann léti kanna þegar í stað hvort þessi tillaga væri þinglega fram sett eða ekki. Ég hef ekki fengið svar við því. Ég vona að við berum svo mikla virðingu hvor fyrir öðrum að þegar við erum í okkar störfum fyrir þá sem hafa kosið okkur, fyrir þjóðþingið, þá fáum við svör. Þegar þingmaður dregur í efa að rétt sé að staðið hlýtur þingforseti að verða við þeirri beiðni að láta kanna þegar í stað hvort hann er að brjóta eða ekki brjóta þingsköp.

Mætti ég biðja hv. ræðumann að nefna númerið á viðkomandi þingskjali.

Ég gerði það í upphafi máls míns, en ég skal endurtaka það. Ég er hér að ræða brtt. á þskj. 637 við frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1989. Þetta voru mín upphafsorð. Aðalforseti er ekki staddur hér. Ég óska eftir því að hann verði sóttur, hann er í húsinu, og látinn skýra frá því hvort hann hafi hugsað sér að gefa þær upplýsingar sem ég bað um eða ekki. En ég ætla þó að bæta við það sem ég sagði fyrr í kvöld í máli mínu þegar ég dró í efa, vefengdi, allt að því fullyrti að hér væri rangt að staðið þar sem fjmrh. er gert með þeim hugmyndum sem hér eru á blaði að starfa í samráði við tvo aðra aðila, annars vegar landbrh. og hins vegar fjvn., í fleiri en einu og fleiri en tveimur tilfellum. Hér er verið að skerða framkvæmdarvaldið og við vitum að ríkisstjórnin er ekki fjölskipað vald. Orðum mínum til stuðnings og sem frekari rök fyrir máli mínu vil ég benda á að til að breyta framkvæmdarvaldinu á einhvern hátt, hvað lítið sem það er, þarf skv. 26. gr. þingskapa Alþingis á bls. 15 annað og meira til. Með leyfi forseta ætla ég að lesa upp þá grein. Þar segir: ,,Lagafrumvarp, er felur í sér tillögu um breytingu á stjórnarskránni eða viðauka við hana, skal í fyrirsögninni nefnt frumvarp til stjórnskipunarlaga. Hafi það eigi þá fyrirsögn vísar forseti því frá. Breytingartillögu, sem felur í sér tillögu um breytingu á stjórnarskránni eða viðauka við hana, má aðeins gera við frumvarp til stjórnskipunarlaga. Sé hún gerð við annað frumvarp vísar forseti henni frá.`` Það er ekki í nokkrum tilfellum heimilt að breyta frá því sem stjórnarskráin segir um löggjafarvaldið, framkvæmdarvaldið né dómsvaldið nema eftir ákveðnum settum reglum. Það er tekið fram í 26. gr. nákvæmlega hvað forseta ber að gera ef brtt. við stjórnsýslu landsins kemur fram í öðrum frumvörpum en þar er um getið. Ég óska eftir því, virðulegur forseti, að þessi tillaga á þskj. 637 verði ekki afgreidd fyrr en þar til bærir aðilar hafa skorið úr um hvort ég fer með rétt eða rangt mál. Ég á afskaplega bágt með að sætta mig við það sem þingmaður að það skuli ekki tekið meira tillit til óska af þessu tagi frá hvaða þingmanni sem það kann að koma en gert hefur verið í dag. Ég endurtek: Það er ekkert eftir þessum leiðum sem gefur flm. þessarar tillögu, meiri hl. hv. fjh.- og viðskn., heimild til að leggja þessa tillögu fram. Mér þætti, virðulegur forseti, afar miður ef ég er ekki tekinn alvarlega í ræðustól. Ef svo er ekki óska ég eftir orðinu aftur og þessi fundur verður ekkert búinn í nótt. Ég les þá bara upp úr einhverri bók þangað til ég er búinn að fá svar við þessu.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Í tilefni af fyrirspurn frá hv. 5. þm. Reykv. hefur forseti skoðað þetta mál og borið sig saman við nokkra aðila um það. Það er ótvírætt í þeim greinum sem hér um ræðir að valdið til lántökunnar er framselt fjmrh. í öllum tilvikum. Valdið er ævinlega hjá fjmrh. þótt tilgreint sé að hann skuli hafa samráð við aðra aðila áður en hann beitir valdi sínu. Það felur því ekki í sér breytingu á valdi ráðherrans til að taka ákvörðun um lánið þótt hér sé tilgreint að hann skuli hafa uppi samtöl við tiltekna aðila áður en til lántökunnar kemur. Það mál líta á þetta sem viðleitni til þess að þau samtöl geti farið fram sem menn telja eðlileg og tryggja það, en ekki ber að líta á þetta þannig að vald hafi verið tekið af fjmrh.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Ég þakka forseta fyrir að hafa aflað sér svara við þeim spurningum sem ég lagði fram, en ég óska eftir að forseti nafngreini þá aðila sem komust að þessari niðurstöðu við þessar umræður til þess að þeim geti lokið því að það fer ekkert á milli mála í mínum huga að hér er verið að skilyrða framkvæmdarvaldið, hér er verið að skilyrða lántökur og störf fjmrh. sem ég sé ekki að sé heimilt eftir þeim leiðum sem farnar eru í þessu tilfelli. Ég óska eftir því að þeir sérfróðu menn sem komust að þessari niðurstöðu verði nafngreindir til þess að þeirra nöfn séu skráð í þingsöguna. Ég mun að sjálfsögðu leita mér upplýsinga sjálfur sem þingmaður úr því að ég fæ ekki svör sem fullnægja mér sem slíkum. Mér þætti leitt ef sú vinna mín gæti hugsanlega orðið til þess að störf Alþingis yrðu að hluta gerð ómerk. Það segir sig sjálft að það er það sem skeður ef það reynist rétt sem ég hef farið með hér. Ég óska eftir því og tel það nægja mér í bili að þeir sem hafa komist að þessari niðurstöðu og forseti gat um verði nafngreindir á sama hátt og ég sem fyrirspyrjandi er nafngreindur.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Af þessu tilefni vil ég biðjast velvirðingar á því út af því að hv. þm. taldi að dregist hefði að hann fengi svör við þessum fyrirspurnum sínum, en það hefur verið í ýmsu að snúast. Ég bið samt velvirðingar á því að hann hafi ekki fengið svör við þessum fyrirspurnum sínum fyrr. Varðandi það hvort menn geti verið ánægðir með svörin eða ekki, þá er það auðvitað svo að skoðanir sem eru ekki í samræmi við það sem menn hafa kannski ímyndað sér sjálfir eða þær skoðanir sem menn hafa þykja mönnum kannski stundum verri en þau svör sem þeir eru samþykkir. En þetta er að yfirveguðu ráði. Hins vegar vænti ég þess að hv. þm. skilji að ég get ekki farið að nafngreina menn sem ég hef rætt við þegar ég hef ekki aflað neins leyfis frá þeim og ég tel að það sé ekki mergur málsins. Að hinu leytinu skal ég heita hv. þm. því að að morgni skal ég skoða þetta mál nánar. Ég hef áður gert það hér í þinginu þegar um álitamál hefur verið að ræða að skoða þau nánar og reyndar skipt þá um skoðun í einu tilteknu máli sem ég vona að hv. þm. muni eftir. Ég mun skoða þetta með opnum huga, en ég sé ekki að ég geti það fyrr en að morgni því að þeir sem ég mundi bera mig saman við hafa væntanlega tekið á sig náðir um þetta leyti og ég mundi ekki kunna því vel að fara að vekja þá upp. Ég er sem sagt reiðubúinn til þess að skoða þetta mál nánar að morgni og láta þá í ljós frekara álit eftir því sem tilefni gefst til.

Albert Guðmundsson Virðulegi forseti. Ég þakka forseta fyrir sanngjarna lausn á þessu máli. Ég geri mér ljóst hver rök forseta eru fyrir því að bíða með að kanna málið nánar og þau eru fullkomlega samþykkjanleg frá minni hálfu. En ég vil þá óska eftir því að frekari afgreiðslu á þskj. 637 verði frestað þangað til það liggur fyrir hvað er rétt og hvað er rangt í þeim málum sem ég hef flutt.

Forseti (Kjartan Jóhannsson) Varðandi ósk hv. þm. stendur svo á að boðaður hefur verið fundur í Ed. með hliðsjón af því að gert var ráð fyrir að þetta mál yrði afgreitt héðan í kvöld þannig að ég get ekki heitið fresti fram yfir morgundaginn að svo stöddu, en ég mun á eftir kanna nánar stöðu þess máls og greina hv. þm. frá því.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Herra forseti. Ég stend upp til að þakka fyrir þær umræður sem hafa orðið um þetta mál, bæði í dag og eins þær umræður sem urðu fyrir helgi, sl. föstudag, um þetta mál. Ég held að í heildina tekið sé óhætt að segja að þetta mál hafi fengið jákvæðar umræður hér og umfjöllun við þessa umræðu og þó að ýmsir hafi haft ákveðna fyrirvara við einstök atriði í frv. og vilji fá nánari skýringu á því við umfjöllun málsins í nefnd og í þinginu tel ég að í heild tekið megi segja að umræðurnar hafi verið jákvæðar og gefi vonir um að frv. geti orðið að lögum á yfirstandandi þingi. Fram kom ákveðin fyrirspurn frá hv. 1. þm. Suðurl. sem ég svara. Hann ræddi nokkuð um kaupskyldu lífeyrissjóðanna og taldi nauðsynlegt að hún lækkaði samfara því að það yrði tekið upp húsbréfakerfi. Ég er sammála því sem liggur að baki því sem hv. þm. ræddi um. Hv. þm. taldi um það frv. sem nefndin skilaði af sér og hafði að geyma ákvæði um að kaupskyldan skyldi lækka úr 55% í 47% að breyting sem var gerð þegar málið var lagt inn í þingið væri ekki til bóta. Hún fól það í sér að lífeyrissjóðunum væri heimilt að uppfylla að hluta til kaupskyldu sína með kaupum á húsbréfum. Ég held að í því samkomulagi sem gert hefur verið á milli stjórnarflokkanna sé gengið lengra en upphaflegt frv. gerði ráð fyrir og nefndin skilaði af sér, þ.e. að lífeyrissjóðirnir megi uppfylla kaupskyldu sína með 10% af þessum 55%. Ég tel að hér sé að hluta til lengra gengið. En að öðru leyti er um það ákvæði í 1. gr. frv. að um það verði settar nánari reglur hvernig lífeyrissjóðirnir geti uppfyllt þessa kaupskyldu sína með húsbréfum. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa um þetta lengra mál. Ég mun sjá til þess að nefndin sem fær málið til umfjöllunar fái ýmis gögn sem unnin hafa verið í þessu máli, m.a. um áhrif húsbréfakerfisins á fasteigna- og peningamarkaðinn. Að öðru leyti, herra forseti, þakka ég þær umræður sem hafa orðið um þetta mál.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir stjfrv. um breytingu á lögum nr. 36/1986, um Seðlabanka Íslands, eins og það kemur frá hv. Ed. Brtt. í þessu frv. eru byggðar á þeirri reynslu sem fengist hefur af framkvæmd seðlabankalaganna á gildistíma þeirra, en þessi reynsla hefur sýnt að nauðsynlegt er að skýra betur og skerpa nokkur ákvæði í þessum lögum til að ná markvissari stjórn í peninga- og vaxtamálum. Í 1. gr. frv. er fjallað um laust fé innlánsstofnana. Í ljós hefur komið að endurbæta þarf ákvæði laganna varðandi skilgreiningu á lausu fé. Í júní í fyrra setti Seðlabankinn nýjar reglur um þessa skilgreiningu, en varð að hverfa frá henni um síðustu áramót þar sem lagagrundvöllur fyrir henni reyndist ekki ótvíræður. Um þetta efni vísa ég til fyrsta fylgiskjals með frv., en þar gerði Seðlabankinn grein fyrir málinu ásamt áformaðri breytingu á framkvæmd bindiskyldu lánsfjár sem er framkvæmd á grundvelli 1. mgr. 8. gr. þessara laga. Í greinargerð Seðlabankans kemur fram að fyrirhugað sé að bindiskyldan reiknist framvegis af ráðstöfunarfé í heild í stað innlánanna einna eins og nú er. Þessi breyting mun, að mati Seðlabankans, koma sér vel fyrir þá banka sem mesta fyrirgreiðslu veita fyrirtækjum í útflutningsgreinum vegna þess að undanskilin verða frá ráðstöfunarfénu endurlán erlendra lána vegna afurðalána. Á sama hátt mun þessi breyting líka fela í sér að bindiskyldan nái framvegis, ef þessi breyting verður framkvæmd, til útgáfu bankabréfa og til veðdeildarstarfsemi bankanna sem hingað til hefur verið undanskilin í grunni bindiskyldunnar. Miðað við síðustu áætlanir Seðlabankans úr reikningum bankanna mundi þessi breyting bæta að mun stöðu Landsbankans en einnig Búnaðarbanka og Útvegsbanka. Breytingin ætti því að auðvelda þessum bönkum að veita útflutnings- og samkeppnisgreinum betri fyrirgreiðslu en ella. Í 1. gr. í þessu frv. er einnig lagt til að Seðlabankinn hafi heimild til þess að setja innlánsstofnunum reglur um gengisbundnar eignir og skuldir og um endurlánajöfnuð sem ætlað er að koma í veg fyrir hættu á gengisbreytingum. Hér er um mikilvægt öryggisatriði að ræða fyrir íslenska bankakerfið að girða þannig fyrir gengisáhættu eftir því sem kostur er. Þá er líka í 1. gr. þessa frv. eins og það kemur frá hv. Ed. lagt til að í 8. gr. seðlabankalaganna komi ákvæði um heimild til Seðlabanka Íslands að láta sömu reglur eða jafngildar reglur gilda um verðbréfasjóði og settar eru innlánsstofnunum hvað varðar bindiskyldu. M.a. með kaupskyldu á öruggum verðbréfum, einkum ríkisskuldabréfum. Ákvæði þessa efnis var upphaflega í frv. til laga um verðbréfafyrirtæki og verðbréfasjóði en þykir betur fara samkvæmt sínu efni í þessu frv. eins og þegar hefur reyndar verið rætt ítarlega í þessari hv. þingdeild í tengslum við 1. mál þingsins sem samþykkt var sem lög frá þessari deild fyrr í kvöld. Þá kem ég að 2. gr. frv., en þar er lagt til að 9. gr. laganna verði breytt á þann veg að Seðlabankinn geti með samþykki viðskrh. betur tryggt en nú er kostur að raunvextir útlána í innlánsstofnunum verði hóflegir og að jafnaði ekki hærri en í helstu viðskiptalöndum okkar. Þá er einnig lagt til að Seðlabankinn geti bundið vaxtaákvarðanir innlánsstofnana takmörkunum til þess að draga úr óhæfilegum vaxtamun inn- og útlána að teknu tilliti til annarra tekna innlánsstofnana. Með þessum breytingum er í reynd áréttuð og skýrð heimild Seðlabankans til að veita vaxtaákvörðunum innlánsstofnana aðhald. Hér er fyrst og fremst verið að skerpa þennan íhlutunarrétt Seðlabankans án þess að raskað sé í meginatriðum því fyrirkomulagi vaxtaákvarðana sem í gildi hefur verið, þ.e. um valddreifingu í þessum viðskiptum. Hins vegar tel ég að reynslan hafi sýnt að það sé erfitt að meta nákvæmlega raunvexti til samanburðar á milli landa og þá er einnig matið á vaxtamun inn- og útlána ekki síður vandasamt. Þess vegna er eðlilegt að gefa Seðlabankanum færi á huglægu mati á því hvað hóflegt geti talist í þessum efnum og þá ekki síður hvað varðar raunvexti en vaxtamun, en áður var slíkt mat lagt í hendur bankans hvað varðar vaxtamuninn. Þá er lagt til í 2. gr. frv. eins og það kemur frá Ed. að í 9. gr. seðlabankalaganna verði bætt nýrri málsgr. er veiti Seðlabankanum heimild til að binda ávöxtunarkröfur og annað endurgjald fyrir fjármagn í viðskiptum eignarleigufyrirtækja, verðbréfafyrirtækja og verðbréfasjóða takmörkunum, enda hafi Seðlabankinn áður hlutast til um vexti hjá innlánsstofnunum á grundvelli þessarar greinar laganna. Hér er um hliðstæðu við það að ræða sem ég áður lýsti um innlánsbindingu, þ.e. efni þessarar greinar var áður í frv. um verðbréfasjóði og fyrirtæki en hefur nú verið fært til föðurhúsanna í seðlabankafrv. Þá er í 3. gr. frv. lagt til að endurskoðun hjá Seðlabanka Íslands skuli framkvæmd af Ríkisendurskoðun og skoðunarmanni er ráðherra skipar og er sú breyting í samræmi við lög nr. 12/1986, um Ríkisendurskoðun, og er til þess hugsuð að einfalda fyrirkomulag endurskoðunar í Seðlabankanum eftir að til eru komin lögin um þessa stofnun þingsins, Ríkisendurskoðun. Þá kem ég að 4. gr. frv. En í henni er gerð tillaga um þá breytingu að viðurlög skv. 41. gr. seðlabankalaganna skuli renna að *y3/4*y hlutum í ríkissjóð. Samkvæmt lögum og reglugerð um Seðlabankann hefur bankinn heimild til þess að innheimta viðurlög ef hlutfall lausafjár er fyrir neðan sett mörk eða ef ekki er staðið við skyldu til innlánsbindingar. Þessi viðurlög eru mjög mikilvæg til þess að tryggja að settum reglum sé fylgt í þessum efnum sem er grundvallaratriði fyrir framkvæmd allrar stefnu í peningamálum. Það er betra að mínu áliti og verður ekki hjá því komist að hafa slík viðurlög í lögum, en því er ekki að neita að há viðurlög sem einstakar stofnanir þurfa að greiða hafa oft og tíðum leitt til óánægju og þrýstings á bankann og á stjórnvöld að lina þessi tök og draga úr viðurlögunum. Það væri illa farið því að það er til lítils að hafa slík ákvæði án viðurlaga og hætt við að þá hefði bindiskylda og lausafjárkvöð litla stoð. Hér er lagt til að viðurlögin renni til ríkissjóðs að *y3/4*y hlutum strax árið eftir að þau hafa myndast. Með því er ljóst að Seðlabankinn hafi ekki lengur beinan verulegan hag af þessum viðurlögum sem ætti þá að kveða niður kröfur á hendur honum um að láta af hendi þetta fé. Að endingu er svo í 5. gr. laganna lagt til að lögfest verði ákvæði til bráðabirgða sem mælir fyrir um að innheimta viðurlaga á árinu 1988 greiðist þegar að *y3/4*y hlutum til ríkissjóðs á árinu 1989. Ég vil upplýsa hv. þingdeild í þessu sambandi um það að innheimt viðurlög á síðasta ári námu samtals 335,8 millj. kr., en samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu sem hér er gerð tillaga um mundu 251,8 millj. kr. koma í hlut ríkissjóðs á þessu ári sem eru tekjur sem ekki hefur verið reiknað með á fjárlögum. Hæstv. forseti. Ég lýk máli mínu með því að óska þess að þetta mál hljóti skjóta en vandaða meðferð í deildinni. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Þetta frv. fjallar um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands sem eru ekki nema tæplega þriggja ára. Ég ætla ekki að ræða ítarlega efnislega um þetta frv. eða þær breytingar sem gerðar voru á frv. í hv. Ed., en ég vil ítreka það, sem kom raunar fram í máli mínu í dag í framsögu um frv. til lánsfjárlaga, að ég kom þá inn á að meðalvextir víxillána, nafnvextir, voru á sl. ári 28,5%, ávöxtun 34% og verðbólga 19,1%, en raunvextir voru að meðaltali 12,5% á því ári. Miðað við meðalvexti víxillána viðskiptabanka og sparisjóða frá áramótum og til 21. mars eru meðalnafnvextir 16,3%, ávöxtun 18% og verðbólga miðað við gömlu lánskjaravísitöluna 29,7%, en raunvextir eru neikvæðir um 9,1%. Mér er sagt að það hafi orðið verulegur halli á sumum bönkum fyrstu tvo mánuði þessa árs og segja mér fróðir menn að sá halli muni nema jafnvel um 300 millj. kr. Ég vil því spyrja hæstv. viðskrh. að því hvort hann telji fært að fara svo neðarlega með vexti að við stefnum í það og ætlum að viðhalda neikvæðum raunvöxtum. Ég tel að það sé afar hættulegt að stefna að því marki. Hins vegar er sjálfsagt að stefna að því að draga úr verðbólgunni og koma henni aftur niður, en hún er bara á rjúkandi ferð í þveröfuga átt við það sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér. Það fylgja hér með, eins og hæstv. ráðherra gat um, fylgiskjöl, m.a. er fylgiskjal II, samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 6. febrúar um peninga --- og vaxtamál. Í nýútkomnu fréttabréfi um verðbréfaviðskipti, sem Samvinnubankinn gefur út, er þessi samþykkt, sem er með þessu frv., prentuð upp og síðan segir að í þessu fylgiskjali sé bent á mörg mikilvæg atriði sem gætu stuðlað að umbótum í peninga- og vaxtamálum, lægri raunvöxtum og betra jafnvægi á lánamarkaði. Í fyrsta lagi hefur ríkisstjórnin veitt Seðlabanka heimild fyrir fram til að hækka bindiskylduhlutfall innlánsstofnana. Ríkissjóður mun neyta stöðu sinnar sem stærsti lántakandi á innlendum markaði til að ná fram hóflegum raunvöxtum. Lagt er að Seðlabankanum að beita sér fyrir endurskoðun á ávöxtunarkjörum viðskiptaskuldabréfa, viðskiptavíxla og skiptikjarareikninga og beðið er eftir tillögum sérstakrar nefndar um lækkun vaxtamunar. Seðlabankanum verði gefnar nokkru víðtækari heimildir til að blanda sér í vaxtaákvarðanir lánastofnana en nú er. Skilgreining á lausu fé innlánsstofnana verði með markvissari hætti en áður. Bindi- og lausafjárskylda nái til ráðstöfunarfjár innlánsstofnana en ekki eingöngu innlána eins og nú, þ.e. veðdeildir verði teknar með. ,,Maður fær á tilfinninguna``, segir í þessu fréttabréfi, ,,að verið sé að villa um fyrir lesandanum á ýmsan hátt. Látið er í veðri vaka að Seðlabankinn geti lækkað raunvexti með sölu á spariskírteinum ríkissjóðs gegn 5% raunvöxtum óháð verðbólgu og væntingum fólks. Ríkissjóður getur auðvitað náð þessu markmiði fyrir sitt leyti með því að gefa út skírteini sem seljast ekki. Raunvextir lækka hins vegar ekki fremur en verðbólga með einfaldri ríkisstjórnarsamþykkt. Það er verið að ruglast á orsök og afleiðingu og finna sökudólga í lánastofnunum og Seðlabanka fyrir háum raunvöxtum.`` Ég spyr hæstv. viðskrh. hvort hann telji að bankaráð Seðlabankans hafi brugðist skyldum sínum. Ég spyr hæstv. viðskrh. að því: Telur hann eðlilegt að raunvextir séu neikvæðir? Telur hann það vera til góðs fyrir lánakerfið, fyrir bankana, sparisjóðina, að hætta þannig á að sparifjáreigendur taki fé út úr lánastofnunum og fari með það í framkvæmdir sem jafnvel teljast ekki þá allar þær allra nauðsynlegustu eða fari jafnvel inn á hinn ,,gráa markað``? Ég held að það verði að gæta hófs í þessum efnum og það sé ekki hægt að ganga þannig eins og samþykkt ríkisstjórnarinnar frá 6. febrúar ber með sér. Hún er barnaleg samþykkt að mínum dómi, þessi samþykkt frá 6. febrúar. Ég held að það sé sama hvar sé talað við menn í bankakerfinu og hvar sem þeir eru í flokki, einnig þá sem fylgja þeim flokkum sem standa að núv. hæstv. ríkisstjórn. Þeir telji það skyldu sína að reka bankakerfið með þeim hætti að bankarnir hagnist frekar en tapi. Það hefur nú verið heldur betur sungið hér í sölum á hæstv. Alþingi þegar hafa orðið töp í bönkum og þá er stjórnendum kennt um. Ég held að við getum ekki með einfaldri samþykkt og handauppréttingu í ríkisstjórn gjörsamlega horfið frá því markaðskerfi sem við hljótum að verða að lúta í þessum efnum. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég hef heitið því að hraða því að standa að afgreiðslu þessa máls á morgun í hv. fjh.- og viðskn. og hef þegar óskað eftir ákveðnum mönnum á fund nefndarinnar og skal ekki, þó að ég sé að mörgu leyti andvígur því sem fram kemur í þessu frv. og þeim breytingum sem urðu í Ed., reyna að lengja meðferðartíma málsins í nefndinni og mun standa að því að nefndin geti afgreitt frv. frá sér á morgun eins og óskað hefur verið eftir.