Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þó að ég hafi tekið að mér framsögu fyrir fjhn. í þessu máli, þá get ég kannast við það, að það er ekki af neinni sérstakri ánægju með þetta mál, að ég geri það. Ég álít persónulega, að það geti ekki orkað tvímælis, að þær ráðstafanir, sem hér er verið að gera, séu nokkuð vafasamar og framlenging á þeirri braut, sem íslenzka þjóðin hefur gengið á undanfarið og ég fyrir mitt leyti álít óheillabraut. Á hitt ber þó að líta, að hér er um alvarlegt ástand að ræða, og má því skoða þessar ráðstafanir gerðar til bráðabirgða, af nauðsyn, þó að ill nauðsyn sé. Eftir að þessu frv. var vísað til hv. fjhn., um miðjan dag í dag, hefur hún svo að segja óslitið setið á fundi um málið. Meðal annars hefur hún átt viðræður við fulltrúa frá útgerðarmönnum um það. Nál., sem n. gefur út, er nú reyndar ekki svo fyrirferðarmikið, að það beri með sér, að mikið starf liggi á bak við það, en á þeim tíma, sem n. taldi rétt að afgreiða málið, hygg ég, að hún hafi þó ekki getað tekið öllu fleira til greina, en hún gerði. Svo stóð á í n., að einn nm. var veikur, hv. þm. Seyðf. (LJón), og er hann því ekki viðriðinn afgreiðslu málsins, en hinir nm. leggja til, að þetta frv. verði samþ., en þeir áskilja sér þó rétt til þess að bera fram brtt. sem einstaklingar, - og það hafa tveir af nm. gert, - eða að vera með brtt., sem fram kynnu að koma. Eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, er þetta frv. nokkuð breytt frá því, sem það var borið fram í hv. Nd. af hæstv. ríkisstj. Aðalbreyt., sem frv. tók í hv. Nd., er sú, að felld var niður heimild, sem var í 14. gr. frv., eins og það var þá, um að heimila stj. að innheimta söluskatt samkvæmt 21. gr. l. nr. 100 frá 1948 með allt að 30% af tollverði allrar innfluttrar vöru, að viðbættu aðflutningsgjaldi og áætlaðri álagningu, 10%. Fleiri brtt. voru að vísu gerðar, m.a. var sett ný gr. inn í frv., sem nú er 15. gr. þess, um að heimila ríkisstj. að veita útgerðarmönnum þeirra skipa, sem síldveiðar stunduðu fyrir Norðurlandi sumarið 1949, fyrirgreiðslu samkvæmt 2. gr. l. nr. 85 frá 15. des. 1948, enda gildi ákvæði þeirra l. um framkvæmd aðstoðarinnar eftir því, sem við á, og er ríkisstj. heimilað að taka allt að 11/2 millj. kr. lán til þess að geta innt þessa fyrirgreiðslu af hendi. Fleiri breyt. voru og gerðar á frv., t.d. eins og sú, að núverandi 6. gr. frv. var bætt inn í það. Um hana þarf ekki að fjölyrða, þar sem öldungis víst er, að ákvæði hennar koma ekki til greina. Út af þeim breyt., sem hv. Nd. gerði og þá sérstaklega aðalbreyt., að fella niður heimildina til þess að innheimta 30% gengisskatt eða, eins og þetta var orðað í 14. gr. upphaflega frv., 30% af tollverði allrar innfluttrar vöru, og með nokkrum viðauka, er það að segja, að auðvitað er fjárhagsgrundvöllurinn undir þessu frv. veikari vegna þess, að þetta ákvæði var fellt niður. En á það ber að líta, að það er svo ástatt nú, að ríkissjóður er þegar búinn að binda sér bagga, sem ekki er hægt að sjá, að unnt verði að standa undir með núverandi tekjum hans. Þess vegna mun það verða alveg óhjákvæmilegt í sambandi við afgreiðslu fjárl. eða á annan hátt að taka það til gagngerðrar endurskoðunar, athugunar og afgreiðslu, hvernig ríkið fái staðizt þau útgjöld, sem því eru lögð á herðar, bæði með því, sem áður hefur verið gert, og einnig með því, sem nú er verið að gera. Í annan stað er á það að líta, að hér er um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, og ég býst við, að n. sé sammála um það, a.m.k. er það mín fulla sannfæring, að þrátt fyrir það, þó að gert sé ráð fyrir því til vara, að aðalefni frv. geti framlengzt til 15. maí, þá sé alveg óhjákvæmileg nauðsyn, að aðrar og frekari og gagngerðar ráðstafanir séu gerðar á þeim tíma, sem frv. fyrst og fremst tiltekur, fyrir febrúarmánaðarlok nú þetta ár. Og í frv. hefur verið miðað við þetta í hv. Nd., því að það er þó a.m.k. séð fyrir í þessu frv. allverulegum áframhaldandi tekjum í sambandi við þetta til þess tíma. Það hefur því ekki af greindum ástæðum komið fram nein till. í n. um það að taka þetta ákvæði um tekjuöflun aftur upp í frv. Ég verð svo að bæta því við sem minni persónulegu skoðun, - og skal ekki um það segja, hvort ég tala þar að nokkru leyti fyrir hönd n. eða að hve miklu leyti, - að án enn frekari ráðstafana hygg ég, að það hefði kannske orðið lítið gagn að því að hafa þennan 30% viðauka, því að eftir þeim yfirlýsingum, sem fram hafa komið, t.d. frá Alþýðusambandi Íslands, er ekki annað sýnilegt, en ef slíkur skattur eða tollur hefði verið lagður á, þá hefði í kjölfar þess siglt nýjar kaupkröfur og sennilega þá í sambandi við þær ný verkföll, og er þá ekki að vita, að bátaútvegurinn hefði verið miklu nær um það að verða rekinn á þeirri vertíð, sem nú á að fara að hefjast. Mér virðist það hefði verið tilgangslaust að ákveða þennan tekjuauka fyrir ríkissjóð, nema jafnframt að gera ráðstafanir til þess, að tilkostnaðurinn við útgerðina hækkaði ekki að sama skapi. Til þess að gera slíkar ráðstafanir kunna að vera ýmsar leiðir, en ein af þeim er áreiðanlega sú og líklega sú, sem flestum mundi detta fyrst í hug, að banna kauphækkanir með l. En ég hef ekki orðið var við það, að menn væru reiðubúnir til þess að gera kröfur í þá átt. Ég leit þannig á í fyrstu, að það væri nauðsynlegt að hafa ákvæði um tekjuöflun í þeim lögum, sem hér stendur til að setja. En af þeim ástæðum, sem ég nú hef greint, hef ég meir og meir efazt um það, og ég hygg nú helzt, að það sé hin rétta afgreiðsla að afgreiða frv. á þennan hátt í aðalatriðum, sem hér liggur fyrir, m.a. auk þess, að Alþ. og ríkisstj. er með þessu móti alveg nauðbeygð til að taka þetta mál til nýrrar meðferðar og gagngerðrar endurskoðunar á næstu tveim mánuðum, hvað sem þá kann að verða upp á teningnum, og hvernig sem þá tekst að leysa málið, um það skal ég ekki spá né heldur um það, hvort tekst að leysa það með samkomulagi flokka og stétta, sem æskilegast væri, eða til þess þurfi að beita meirihlutavaldi. En ef þetta verður ekki gert, þá er það fyrirsjáanlegt, að hér stefnir til hins mesta ófarnaðar og ekki hægt að sjá fyrir endann á því. Þetta kann að þykja svartsýni, en mér virðist helzt, að þá stefni til stöðvunar atvinnulífsins að meira eða minna leyti og greiðsluþrota ríkissjóðs, og er vonandi, að gifta Alþ. og þjóðarinnar sé sú, að hægt sé á þessum tveim mánuðum eða nærri tveim mánuðum að finna leið til að afstýra þeim voða, sem gæti verið fyrir hendi og mér sýnist vera fyrir hendi. En eins og ég tók fram, þegar ég hóf þennan kafla ræðu minnar, þá er hann mæltur á eigin ábyrgð, en ekki meðnefndarmanna minna. Það kann vel að vera, að þeir, einhverjir eða allir, líti öðruvísi á þetta en ég, en sem sagt, hin sameiginlega afstaða er þessi, að mæla með frv., þó að nm. hafi ekki bundið sig við það að mæla með því algerlega óbreyttu. Um þær brtt., sem þegar eru fram komnar við frv., ætla ég ekki að ræða fyrr en hv. flm. hafa gert grein fyrir þeim.



Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fjhn. fyrir fljóta afgreiðslu málsins. Það var ekki hægt að ætlast til þess, að n. hefði skjótari vinnubrögð, en eftir atvikum tel ég það vel farið, að n. hefur sýnt svo einlægan vilja í því að leiða mál þetta til lykta sem fram hefur komið. - Um aðalatriði málsins skal ég ekki ræða hér. Ég tók það fram í framsöguræðu í öndverðu, hvað til grundvallar lægi, að þetta væri fram borið sem bráðabirgðalausn, sem ekki mætti dvelja. Ég heyrði það á framsöguræðu hv. 1. þm. Eyf., að við erum sammála í því efni, og ég tók enn fremur eftir því, að þm. tók það fram, að því er mér virtist sem sína skoðun, að hann teldi, að alveg væri bráðnauðsynlegt að reyna að hverfa af þeirri braut, sem Alþ. hefur hingað til neyðzt til að ganga í þessum efnum, og að nauðsynin væri brýn fyrir því, að áður en þetta tímabil er liðið, sem nefnt er í frv., fram að 1. marz, verði náð samkomulagi um varanlega lausn fyrir bátaútveginn og fyrir annan útveg og útflutning og útflutningsframleiðslu, og er það í fullu samræmi við það, sem ríkisstj. hefur haldið fram og vill stefna að. - Þá verður því enn fremur ekki móti mælt, að það er hverju orði sannara, sem hv. frsm. tók fram um þann fjárhagsgrundvöll, sem fyrir liggur, að það vægasta, sem um hann er hægt að segja, er það, að hann sé mjög veikur, og tel ég ekki undarlegt, að einmitt hv. frsm. fjhn. þessarar d. líti með raunsæi á þau mál. Þá lýsti hv. frsm. enn fremur því, í hvaða voða hann teldi málefni þjóðarinnar hvað þessi mál snertir, og það mundi hafa áhrif á svo að segja alla efnahagslega byggingu okkar, ef ekki tækist innan skamms tíma að ná fram heildarátaki til þess að finna aðra og heppilegri lausn, en hér liggur fyrir. Í þessum atriðum öllum er ég, og ég þori að segja ríkisstj. öll, mjög sammála hv. frsm. fjhn. Ég skal ekki að óreyndu efna hér til neinna málalenginga um þetta frv. og vil þá vona, að þetta mál fái þá afgreiðslu, núna áður en þessi dagur er með öllu liðinn, sem Alþ. þykir hlýða, því að það er betra fyrir bátaútveginn og þá, sem að honum standa, að fá að vita hið fyrsta vissu sína í þessum efnum, heldur en að bíða lengi í óvissu eftir ákvörðun Alþ. - Ég segi eins og hv. frsm., að því er snertir brtt., sem hér liggja fyrir, að ég skal ekki að svo komnu gera þær sérstaklega að umræðuefni, þar sem ekki hefur verið fyrir þeim talað. Ég lýsti því nokkuð í öndverðu, að mér hefði ekki þótt ákvæðið um sérstaka kreppuhjálp fyrir síldarflotann eiga heima í þessu frv., en það er nú komið þarna inn og búið við, að það sitji þar áfram, úr því sem komið er. - Aðrar brtt. vil ég fyrir mitt leyti ekki gera að umtalsefni að svo komnu. Ég geri ráð fyrir, að fáar þeirra muni verða að stórfelldu umræðuefni í d., og vona, að atkvæði geti á sínum tíma skorið úr um, hvað hv. d. þykir rétt að láta verða ofan á, að því er þetta mál snertir. Í rauninni hefði ég talið, að heppilegast hefði verið, að þetta mál hefði getað komizt út úr þessari d. án breyt., því að ef það þarf að fara aftur til Nd., þá veldur það nokkrum töfum og alltaf óvissa yfir því, hvað fram kann að koma af nýjum brtt., ef farið er að senda málið milli deilda. En það er vitaskuld á valdi þessarar hv. d. að ráða því, og verður ekki um sakazt, hversu sem fer, og mun ég því að svo mæltu bíða átekta.



Herra forseti. Í Nd. hefur verið fellt úr frv. þessu aðalágreiningsatriðið, sem fjallar um tekjuöflun til þess að standa undir kostnaði við þær ráðstafanir, sem felast í frv. Ég tel þetta vel farið út af fyrir sig, þar sem þær tekjuöflunartill. voru eins óréttlátar og verið gat og mundu hafa haft mjög slæm áhrif á afkomu almennings og íslenzku þjóðarinnar í heild. Það eru allir sammála um, að þetta séu aðeins bráðabirgðaráðstafanir, sem farið er fram á í þessu frv., og vitaskuld bar ríkisstj. skylda til þess að vera þegar komin fram með sínar till. um úrlausn á þessu máli til frambúðar. En ég tel það fjarri sanni, að það sé nokkur afsökun fyrir ríkisstj., að hún hafi ekki haft tíma til þess. Hún hafði á annan mánuð til stefnu síðan hún tók við, og maður skyldi ætla, að þegar fyrir kosningar hafi Sjálfstfl. verið búinn að gera sér grein fyrir meginatriðunum í sinni stefnu. Ef svo væri ekki, þá er það meira ábyrgðarleysi en flokkurinn getur staðið undir og ólíklegt, að forustumenn hans mundu vilja viðurkenna það. Ég held, að sannleikurinn sé sá, að þær ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur á prjónunum, séu svo óvinsælar, að hún vilji með engu móti, að þær komi fram fyrir bæjarstjórnarkosningarnar. Hins vegar er augljóst, að þrátt fyrir allt þetta, þó að stjórn landsins hafi brugðizt að þessu leyti hlutverki sínu, þá verður að gera ráðstafanir til þess, að bátaflotinn fari af stað, og tryggja, eftir því sem unnt er, að hann geti a.m.k. haldið út vetrarvertíðina. Í rauninni tel ég það engan veginn tryggt, þó að þetta frv. verði samþ., að rekstur útgerðarinnar sé öruggur alla vetrarvertíðina. Undanfarin 2 ár hefur tekizt að koma markaðsmálum Íslendinga í það horf, að þeir, sem kunnugastir eru, gera ráð fyrir því, að ef til vill sé ekki hægt að selja meira magn af freðfiski í ár, en rösklega helming þess magns, sem telja megi eðlilegt, að framleitt sé í meðalári, og allt í óvissu um verðið. Og ef ekki er hægt að selja fiskinn, jafnvel fyrir hvaða verð sem er, þá hætta bankarnir að lána og þá dugar hvorki ábyrgðarverð né róttækar ráðstafanir, svo sem gengislækkun. Hvað sem öðru líður, þá verður að gera ráðstafanir til þess að koma útgerðinni af stað. Ég mun þess vegna fylgja þessu frv. í því formi, sem það er nú, og er sammála þeirri afstöðu meðnm. minna í fjhn. að gera á því sem minnstar breyt. til þess að tryggja því framgang. Þó tel ég, að það sé beinlínis nauðsynlegt að gera á því nokkrar breyt., raunar nokkuð veigamiklar, til þess að það nái tilgangi sínum. Fyrst ákvæði um, að það skuli gilda ekki aðeins vetrarvertíðina, heldur allt árið í því tilfelli, að aðrar ráðstafanir verða ekki gerðar, og ef taka ætti alvarlega þann grundvallarágreining, sem er milli flokkanna samkvæmt yfirlýsingum þeirra, þá fæ ég ekki séð, hvernig það má ske, að þingið leysi vandann á þessum vetri. Þeir, sem gera ráð fyrir, að samkomulag náist á þinginu í vetur um einhvern meiri hluta fyrir ákveðinni leið, byggja þetta á því, að ágreiningur flokkanna, þeirra sem stóðu að fráfarandi stj., sé að mestu leyti uppgerður, þ.e.a.s. ágreiningur þess eðlis, sem jafnaður verði eftir bæjarstjórnarkosningarnar. En ef svo færi, að ekki yrði neitt samkomulag um svokallaða frambúðarlausn, þá mundu fiskveiðar bátaflotans stöðvast, þegar l. falla úr gildi. Annað atriði, sem ég tel einnig, að taka verði upp í frv., er, að tekin verði ábyrgð á lifrarverðinu. Um það var borin fram till. í Nd., till. um kr. 1,30 ábyrgð. Þetta er mjög mikið hagsmunamál fyrir smærri bátaeigendur og fyrir sjómenn á bátunum og er nauðsynlegt til þess að tryggja það sem bezt, að allur bátaflotinn, líka þeir smærri, fari af stað. Ég held, að ef forsvaranlega er á markaðsmálunum haldið, þá séu miklar líkur til þess, að enn megi selja íslenzka lýsið sem meðalalýsi, enda þótt Ameríkumarkaður hafi brugðizt, og ef það tekst, þá ætti það ekki að þurfa að vera mikill baggi fyrir ríkissjóð, þótt útvegsmönnum væri tryggt viðunandi verð fyrir lýsið eða lifrina. Í þriðja lagi þarf að hækka lántökuheimíld 15. gr., sem sett er í því skyni að innleysa sjóveð. Fulltrúar útvegsmanna, sem mættu á fundi fjhn., skýrðu svo frá, að þessi upphæð, sem nú er í frv. til þessara hluta, 11/2 millj. kr., væri allt of lág. Þeir skýrðu svo frá, að um 70 skip mundu vera með óleyst sjóveð, og mundi heildarupphæðin vera nokkuð á fjórðu milljón kr. Hins vegar töldu þeir, að 21/2 millj. kr. mundi nægja, og þeir bentu okkur á, að eftir að svo víðtækar ráðstafanir hefðu verið gerðar til þess að koma útgerðinni af stað eins og í þessu frv. felast, yrði að teljast illa farið, að allverulegur hluti bátaflotans stöðvaðist kannske vegna áhvílandi sjóveða, og verður slíkum rökum vissulega ekki mótmælt. Í Nd. var felld till. um að hækka upphæðina upp í 21/2 millj. kr. Ég flyt nú ásamt hv. 4. þm. Reykv. till. um að hækka nú upphæðina í 2.250.000 kr., og ætti það þá að fara langt til þess að hrökkva til, samkvæmt þeim upplýsingum, sem fyrir liggja um þetta atriði. Ég treysti því, að hv. d. vilji fallast á þessa till., eftir að þessar upplýsingar liggja fyrir, en á því getur oltið, hvort frv. nær þeim tilgangi, sem því er ætlað, þ.e.a.s. að tryggja, að bátunum sé kleift að hefja veiðar, en ég geri ráð fyrir, að um hin atriðin, sem ég nefndi, komi fram till. í d., og mun ég fylgja þeim. Nokkrar smærri breyt. tel ég enn fremur æskilegt að gera á frv., en tel ekki ástæðu til að gera þær að umtalsefni. Varðandi brtt. 201 tel ég t.d. sjálfsagt að samþ. 2. brtt. á því þskj. og tel í alla staði eðlilegt, að gr. sé orðuð eins og þar er lagt til.



Herra forseti. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta mál í heild eða frv. sjálft, eins og það liggur fyrir. Þetta er ekki í fyrsta sinn, sem Alþ. mætir því um áramót að eiga tveggja kosta völ. Annaðhvort að gera þá í skyndi sérstakar ráðstafanir, sem kosta ríkissjóð allmikið fé, eða mega vænta stöðvunar á bátaútveginum að öðrum kosti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er í rauninni aðeins um að afla sér nokkurs gálgafrests, ef svo mætti segja, og tryggja útveginum um tveggja mánaða skeið ákveðið verð fyrir afurðir sínar og gefa honum fyrirheit um, að slíkt hið sama skuli gilda áfram til 15. maí, ef ekki er fyrir lok febrúarmánaðar komin fullkomin löggjöf um þetta efni. Einnig nú stendur svo á, að Alþ. á ekki nema um tvennt að velja, þ.e. að gera eitthvað líkt því, sem gert var fyrr, eða horfa á bátaflotann stöðvast um svo og svo langan tíma. Ég get ekki látið vera að taka undir það, sem kom fram í Nd. og nokkuð örlar á hér í Ed., að undirbúningur þessa máls hjá ríkisstj. hefur tekið æði langan tíma, ef litið er til þess frv., sem hér liggur fyrir eingöngu, og vil ég ekki heldur leyna því, að mér finnst það að sumu leyti nokkuð furðulegt, þar sem svo er að heyra, sem ríkisstj. gangi með upp á vasann efnislega nokkurn veginn fullgerðar till. til löggjafar, sem leysi til frambúðar rekstrarvandamál bátaútvegsins, þá finnst mér furðulegt, að ríkisstj. skuli ekki láta neitt uppi um það, hverjar þessar till. eru. Tími til undirbúnings hefur verið allmikill og tveir af ráðh. ríkisstj., hæstv. atvmrh. og hæstv. utanrrh., eru báðir gagnkunnugir þessum málum af setu sinni í ríkisstj. Um þetta tjáir þó ekki að sakast, og verður að mæta því ástandi, sem nú er. Ég er því sammála öðrum hv. þm. um það, að einhverja lausn til bráðabirgða verður að finna. En ekki get ég látið hjá líða að drepa á það, að mér þykir það næsta undarlegt, að í sambandi við allar þær miklu umr. um ástand bátaútvegsins, sem fram hafa farið í þinginu nú og við áramót undanfarið, gætir þess lítt, a.m.k. af hálfu ríkisstj., að nokkur önnur leið sé fær til þess að bæta aðstöðu hans en sú, að ríkisstj. gangi í ábyrgð fyrir ákveðið afurðaverð. Ég hefði þó haldið, að það væri a.m.k. fullkomið athugunarefni, hvort ekki væri unnt að gera einhverjar þær breyt. á rekstrarfyrirkomulagi þessa þýðingarmikla atvinnuvegar, sem gæti létt honum baráttuna. Ég hygg, að varla verði um það deilt, að með ýmsum hætti mætti færa til betri vegar rekstrarfyrirkomulag bátaútvegsins og sameina þar ýmislegt og tryggja bátaútgerðinni sjálfri í ýmsum tilfellum milliliðakostnað, sem öðrum er greiddur, og fleira mætti til tína, en ég hirði ekki að tala um það nú. Ég vil aðeins benda á, að þetta er fullkomið athugunarefni, sem ég vil leyfa mér að óska, að ríkisstj. taki til athugunar í sambandi við till. sínar um varanlega lausn til frambúðar í þessum málum. Svo vil ég víkja að þeirri brtt., sem ég flyt á þskj. 201. Fyrri brtt. er við 6. gr. frv., en 6. gr. er þess efnis, að ríkisstj. ábyrgist kjötframleiðendum verðlagsárið frá 31. ágúst 1949 til 1. sept. 1950 það, sem á kann að vanta, að þeir fái fyrir útflutt kjöt, sem til hefur fallið á því tímabili, það verð, sem lagt er til grundvallar í verðlagningu landbúnaðarvara það verðlagsár, sbr. l. nr. 94/1947. Ég vil fyrst segja um þessa till., að mér finnst hún koma eins og skrattinn úr sauðarleggnum inn í þetta frv. Það frv., sem ríkisstj. lagði fyrir Alþ., var eingöngu um bátaútveginn, og hefði ég talið æskilegra, að þetta væri flutt sérstaklega, en ekki í sambandi við þetta mál. Í öðru lagi er mér sagt, að flm. þessarar till. í Nd. hafi aðallega fært fram þau rök fyrir till., að hún væri skaðlaus, því að engin líkindi væru til, að kjöt yrði flutt út á þessu ári, miðað við reynslu síðasta árs. Mun þetta vera rétt. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir því, að sérstök ákvæði gildi um þessa ábyrgð. Á hún að gilda allt verðlagstímabilið, jafnvel fyrir kjöt af þeim skepnum, sem slátrað er til 1. sept., en till., sem ég flyt, nær ekki nema yfir 2 mánuði. Tillaga mín er sú ein, að sömu tímatakmörk verði látin gilda að því er varðar ábyrgð á kjöti og ábyrgð á fiski, því að ég sé ekki ástæðu til að láta ekki sömu ákvæði gilda um báðar þessar vörutegundir. Ég held því nánast, að þessi gr. sé óþörf, og mun ekki greiða atkv. með því, að hún verði í frv. Þá flyt ég brtt. við 13. gr., sem er þess efnis, að niður falli úr gr. orðin „að dómi ríkisstjórnarinnar“, en eftir gr., eins og hún er nú, er það á valdi ríkisstj. að meta það, hvort löggjöf, sem Alþ. kynni að setja fyrir febrúarlok um þau málefni, sem frv. fjallar um, er fullnægjandi til þess að leysa til frambúðar rekstrarmál bátaútvegsins. Ég tel fjarri öllum sanni, að Alþ. veiti nokkurri ríkisstj. slíkt vald sem hér er gert ráð fyrir. Við Alþýðuflokksmenn fluttum um það till., að þessi gr. yrði felld niður, og hefði ég talið það alveg eðlilegt, eftir að búið var að fella úr frv. öll ákvæði um tekjuöflun til að mæta útgjöldunum eftir febrúarlok, því að útvegsmenn eru engu bættari, þó að gr. standi með þeim ákvæðum, sem nú eru, ef ekki eru líka gerðar ráðstafanir fyrir tekjum og til að mæta þeim útgjöldum, sem af þessu leiðir. Ég flyt þó ekki brtt. um að fella gr. niður, en legg til, að sú breyt. verði á henni gerð, sem ég nefndi áðan, að það verði á valdi Alþingis eins að ákveða með löggjöf um það, hvort sú löggjöf, sem sett er, fullnægir því, sem ætlazt er til í gr. Ég er ekki stuðningsmaður ríkisstj. og minn flokkur ekki heldur, og ég fyrir mitt leyti get ekki greitt því atkvæði að veita henni það vald, sem ætlazt er til með gr., eins og hún nú er í frv. Ég skal að lokum geta þess, að ég hef talið rétt að stuðla að því, að málið fengi sem skjótasta afgreiðslu í fjhn., og hef þess vegna unnið að því með öðrum nm., að málið yrði afgreitt úr n. með hraða, og ég mun fylgja frv., þó að till. mínar nái ekki samþykki, þar sem hér er um svo skamman tíma að ræða, sem þetta gildir, væntanlega ekki lengri, en næstu tvo mánuði.



Herra forseti. Ég skal ekki gera þetta frv. að umtalsefni almennt, til þess er það of mikil handaskömm. Gegnir furðu, að fyrir skuli liggja yfirlýsingar um það, að tveir hæstv. ráðh. hafi setið með sveittan skallann, ekki aðeins virka daga, heldur líka helgidaga og jólafríið, til þess að koma því saman, því að venjulegir meðalmenn mundu hafa komið þessu saman á einum eða tveimur dögum, þar sem farnar eru troðnar slóðir, aðeins sett dýpri eymdar- og ólundarspor, en áður. Ef ég vissi, að með þessu frv. væri tjaldað til aðeins einnar nætur, mundi ég ekki koma með neinar brtt. við það, en ég þekki stjórnina að því að vera handónýta í sínum störfum og hef reynslu af því, að það, sem hún telur sig ætla að gera, gerir hún yfirleitt ekki, og þess vegna tel ég ekki óhætt að treysta því, að fyrir 1. marz fáist lausn á þessu máli, og getur þá verið, að þetta frv. verði framlengt, sbr. till. á þskj. 188, um svokallaðar frílistavörur. Ríkisstj. tók upp á því í fyrra að láta vörur á þennan frílista, hafandi til þess enga heimild frá Alþ. eða í íslenzkum l., og er það eitt af þeim verkum, sem ríkisstj. gerir í blóra við Alþ. og án þess að hafa til þess heimild í l. Var þetta gert í fyrra, þegar þinghléið stóð, og ekki einu sinni haft það við að segja þm. frá því. Þessi brtt., sem ég tel, að ekki þurfi að lesa, fer fram á það að færa þessar frílistavörur í sama form og ríkisstj. samþykkti þær upphaflega í fyrir réttu ári síðan, þegar hún var að gefa út þessi fríðindi, sem útgerðarmenn töldu sig til að byrja með geta sætt sig við. Var þá meiningin, að sá gjaldeyrir, sem kæmi inn fyrir þessar frílistavörur, gengi til bankanna og yrði meðfarinn eins og annar gjaldeyrir, sem þangað kæmi, nema þeir þurftu að fá visst álag, eftir því hvaða vörur um var að ræða. En í reyndinni hefur þetta orðið allt öðruvísi. Reyndin hefur orðið sú, að þegar gjaldeyririnn kemur til bankanna yfirleitt - að vísu eru til undantekningar í stað þess, að upphaflega var ætlazt til af ríkisstj., að síðan fengju þessir menn, sem fluttu inn gjaldeyrinn, þennan gjaldeyri með vissu álagi, þá hafa útgerðarmenn sjálfir fengið þennan gjaldeyri. Þeir hafa síðan gengið á milli manna og sagt: Nú á ég svo og svo mikinn gjaldeyri fyrir hrogn. Hvað viljið þið gefa mér mikið fyrir hann? - Út úr þessu hefst svo svartamarkaðssala og á þennan hátt hefur þessi frjálsi gjaldeyrir orðið til þess að hækka þær vörur, sem keyptar hafa verið fyrir hann, að vísu misjafnt eftir því, með hvaða kjörum þeir innflytjendur, sem fengu hann, hafa keypt hann af útgerðarmönnum. Auk þess hefur þetta haft það í för með sér, að þær vörur, sem fyrir voru, hafa hækkað, eftir að sams konar vörur keyptar fyrir hrognagjaldeyri voru komnar í búðirnar. Ég ber sem sagt ekki það traust til hæstv. ríkisstj., að hún verði búin að finna neina frambúðarlausn á vandamálunum fyrir 1. marz, heldur býst ég við, að helzta fangaráð hennar yrði þá bara að taka lán, þannig að ég ber ekkert traust til hennar. Ef hæstv. ríkisstj. gæti fullvissað mig um það, að hún eftir tvo mánuði yrði búin að finna lausn, mundi ég ekki bera fram neinar brtt., en af því að ég treysti því á engan hátt, legg ég hér fram brtt., sem ég afhendi nú hæstv. forseta.

Forseti (RÞ): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. 1. þm. N-M. (PZ), svo hljóðandi: [Sjá þskj. 207]. Brtt. þessi er of seint fram komin og auk þess skrifleg, og þarf því tvöföld afbrigði, til þess að hún megi koma fyrir, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða þetta mál almennt, en vegna þess að ég á hér brtt., vil ég segja nokkur orð. Þessi brtt. er samhljóða till., sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) flutti í Nd. í gær. Það er mitt álit, að frv. það, sem hér liggur fyrir, sé aðeins bráðabirgðalausn og þar að auki mjög svo gallað og ætti ekki að gilda lengur, en til þess skemmsta tíma, sem gert er ráð fyrir, eða til 1. marz. Mér skilst, að ef svo fer, að ekki verði tekin ábyrgð á lifrarverðinu, þá sé það haft í hyggju að taka gjaldeyri þann, sem fæst fyrir þorskalýsið, inn á svokallaðan frílista. Af þessu tvennu tel ég ábyrgðina heppilegri, vegna þess fyrst og fremst, að ég tel að sú leið tryggi betur hag sjómanna og útgerðarmanna almennt og að hagnaðurinn af þessum ráðstöfunum komi á þennan hátt jafnara niður en ef lýsisgjaldeyririnn væri tekinn á frílista. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál í hv. d., af þeirri einföldu ástæðu, að hv. þm. hafa sjálfsagt markað afstöðu sina til þess og er það þegar kunnugt. Þessi till. var felld þegar hv. þm. V-Húnv. flutti hana í Nd., en að mig minnir með jöfnum atkv., og einhverjir þm. voru fjarverandi. Mér þykir þess vegna ekki fullreynt með fylgi hennar í þ. og ber hana því fram hér í þessari hv. d. - Ég vil svo að lokum undirstrika það, að ég tel frv. vera gallað, en mun samt greiða því atkv. í trausti þess, að Alþ. taki þessi mál öll til langtum ýtarlegri meðferðar og varanlegri úrlausnar núna alveg á næstunni.



Herra forseti. Það væri nú kannske í rauninni ástæða til að segja ýmislegt um það stjfrv., sem hér er til afgreiðslu, og þá meðferð, sem það hefur hlotið fram að þessu, en ég mun þó ekki fara út í það og eyða þannig tíma d., eins og málinu nú er komið, heldur víkja nokkrum orðum að þeim atriðum, sem ég tel verulegu máli skipta, eins og málið nú liggur fyrir. Því er haldið fram, að ef þetta frv. verði samþ., geti vetrarvertíðin hafizt með eðlilegum hætti og hægt verði að nota alla þá framleiðslukrafta, sem fyrir hendi eru, til að afla bjargar í bú og þjóðinni gjaldeyristekna. En ég er því miður dálítið hræddur um það, og í raun og veru má fullyrða, að þær ráðstafanir, sem felast í þessu frv., þær eru einar áreiðanlega engin trygging fyrir því, að bátafloti landsmanna í heild geti starfað svo sem vera þarf. Þær ráðstafanir, sem felast í þessu frv., eru fyrst og fremst þær, eins og hv. þdm. er kunnugt, að tekin er ábyrgð á ákveðnu fiskverði bátaflotans um takmarkaðan tíma. Hins vegar er öllum hv. þdm. einnig kunnugt um það, að þetta eitt út af fyrir sig mun alls ekki nægja til þess að vertíðin hefjist og framleiðslutækin verði notuð af fullum krafti. Það liggja fyrir alveg ákveðnar kröfur af hendi útvegsmanna, sem ganga lengra, en þessu nemur. Í frv. felast ákvæði um það, að ef ekki hafi verið gerðar nýjar ráðstafanir fyrir 1. marz, skuli þessi ábyrgðarheimild framlengd til vetrarvertíðarloka. Það er hugsanlegt, að útgerðarmenn á Suðurlandi láti sér nægja þessi ákvæði um ábyrgð út af fyrir sig, en ég vil í þessu sambandi minna á það og vildi gjarnan, að hæstv. atvmrh. veitti því athygli, að það eru allmiklu fleiri útgerðarmenn starfandi hér á landi, en aðeins útgerðarmenn hér við Faxaflóa, og þó að bátaflotinn hér við Faxaflóa sé stór, er það þó ekki nándar nærri allur bátafloti landsmanna. Ég held, að ekki sé rétt að lita fram hjá því við afgreiðslu slíkra mála sem þessa, að einnig verði að taka tillit til þeirra útvegsmanna og sjómanna, sem starfa að þessari framleiðslu annars staðar í landinu, en við Faxaflóa. Og það er víst, að þau ákvæði um ábyrgð ríkisins á fiskverði, sem felast í þessu frv., fullnægja ekki þeim sjómönnum og útgerðarmönnum, sem starfa utan þess svæðis, sem vertíðin við Faxaflóa nær til, enda hafa komið fram raddir frá þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli, þar sem þeir telja þetta ófullnægjandi og að í því felist engin trygging, sem stuðli að því, að þeir geti haldið starfsemi sinni áfram hvað þetta snertir. Mér hefur borizt símskeyti frá fundi útgerðarmanna á Akureyri og við Eyjafjörð, og þó að mér sé ekki kunnugt um það, geri ég ráð fyrir, að þessi fundur hafi einnig sent ríkisstj. þetta símskeyti, en í þessari samþykkt felst það, að til þess að þeir telji sér nokkra tryggingu í þessu, verði þetta ábyrgðarverð að gilda, ekki aðeins til 1. marz eða 1. maí, heldur fyrir allt árið. Og það hlýtur að liggja í augum uppi, að þessum mönnum eru ekki sköpuð nein skilyrði til áframhaldandi starfs í frv. eins og það nú er. Ég álít þess vegna, eins og líka kom fram við meðferð málsins í hv. Nd. og líka hefur þegar verið bent á í þessari hv. d., að það sé nauðsynlegt að breyta ákvæðunum um fiskábyrgðarverðið þannig, að ábyrgðin gildi allt árið, ef ekki hafa verið gerðar aðrar ráðstafanir, sem koma að sama eða betra haldi og þær ráðstafanir, sem hér um ræðir. Því er að vísu haldið fram í sambandi við þetta, að þær ráðstafanir, sem gerðar séu með þessu frv., eigi aðeins að vera til bráðabirgða og sé ætlun ríkisstj. að leggja fyrir þingið og afgreiða frá því fyrir 1. marz aðrar aðgerðir, sem eigi að tryggja áframhaldandi starfsemi bátaflotans og þá til frambúðar. En það hefur komið fram frá ýmsum þm., að þeir eru vantrúaðir á það, að þessar ráðstafanir verði komnar í kring fyrir 1. marz, og ég er einn í hópi þeirra, sem draga það nokkuð í efa, að svo muni verða. Meira að segja sjálf ríkisstj. virðist ekki vera meira en svo trúuð á það, að hún verði búin að koma þessu í kring fyrir 1. marz, og setur þann varnagla, að ef þetta verði ekki gert, skuli ábyrgðin framlengd til vertíðarloka, og hún hefur sagt, að það sé skilyrði af hálfu fiskimanna við Faxaflóa fyrir því, að þeir hefji vertíðina, að slíkt skilyrði sé í frv., sem sagt, að þeir séu tryggðir með það að hafa þetta ábyrgðarverð út sína aðalvertíð, og sýnir það, að þeir þora ekki að treysta á það, að þessi framtíðarlausn verði komin í kring fyrir 1. marz. Ég held því, að þegar litið er á allt þetta, verði að viðurkenna, að tryggingin fyrir því, að þessi framtíðarlausn verði komin eftir tvo mánuði, sé svo lítil, að ekki sé hægt að byggja afkomu þeirra útvegsmanna, sem búa annars staðar á landinu, á því, að þessi lausn yrði komin, því að ef svo færi, að ekki yrði samkomulag um þessa svokölluðu framtíðarlausn, þá ræki að því, að þeir, sem stunda útgerð annars staðar en við Faxaflóa og hefja ekki útgerð sína fyrr en þessari aðalvertíð er lokið, hafa enga ábyrgð við að styðjast og geta ekki gert út. Það hníga því öll rök að því, að ekki sé forsvaranlegt af hinu háa Alþingi að afgreiða þetta frv. án þess að breyta því þannig, að ábyrgðin verði látin gilda allt árið, nema þá að aðrar lausnir hafi verið fundnar á vandamálum útvegsmanna. Ef slík frambúðarlausn fengist, þá fellur ábyrgðin niður, og þá er engin áhætta fyrir ríkissjóð, þótt hún sé látin gilda allt árið, en ef slík lausn fæst ekki, þá er óhjákvæmilegt að hafa ábyrgðina í gildi árið um kring. Því mun ég leggja fram brtt. þess efnis, að niðurlag 13. gr. hljóði þannig, að ef ekki hafi fengizt frambúðarlausn þessara mála fyrir 1. marz, þá framlengist ábyrgðin til ársloka og enn fremur, að framlagið skv. 5. gr. hækki hlutfallslega við það, sem ábyrgðin er lengur í gildi. En eins og ég gat um áðan, þá er þessi ábyrgð ein ekki nægileg til þess að tryggja rekstur útgerðarinnar, hvorki hér við Faxaflóa né annars staðar, enda er það ein krafa útvegsmanna, að samkomulag náist um frílista þann, sem L.Í.Ú. hefur lagt fyrir ríkisstj., en með honum er átt við það, að útvegsmenn fái frjálsa ráðstöfun á gjaldeyri fyrir vissar vörutegundir, sem þeir framleiða. Um þetta eru engin ákvæði í frv. og ekkert liggur fyrir Alþingi um það, hvaða vörur útvegsmenn hafa óskað eftir að fá á þennan frílista, og álít ég þó, þar sem hér er um að ræða eitt höfuðskilyrði þess, að nokkur árangur verði af samþykkt þessa frv., að það sé lágmarkskrafa til hæstv. ríkisstj., að Alþingi fái að vita, hverjar kröfur útvegsmanna í þessu sambandi eru og hvað ríkisstj. hefur ákveðið að ganga inn á. Í raun og veru ætti ákvæði um þetta að koma inn í frv., svo að það sé Alþingi, sem kveður á um, fyrir hvaða vörur sé leyfður þessi svo kallaði frjálsi gjaldeyrir. En það minnsta, sem Alþingi getur krafizt, er að fá að vita, hvers útvegsmenn krefjast og hvað ríkisstj. ætlar að samþykkja af þeim kröfum. Ég bendi á þetta atriði sérstaklega af því, að skv. þeirri reglu, sem undanfarið hefur gilt um frílistann, þá er eingöngu miðað við þarfir og kröfur útvegsmanna hér við Faxaflóa og í Vestmannaeyjum, þar sem aðalvertíðin að vísu er, en það er svo þýðingarmikil framleiðsla utan þessa svæðis, að hæstv. ríkisstj. má ekki sjást yfir það, og í sambandi við þennan frílista þá held ég, að fram hafi komið mikið misræmi og ég vil segja ósanngirni í garð útvegsmanna annars staðar á landinu, en hér suðvestanlands. Það má t.d. nefna frjálsa gjaldeyrinn fyrir Faxasíldina, sem s.l. sumar og haust var veigamikill þáttur í starfsemi útvegsmanna hér við Faxaflóa og afgerandi þáttur í afkomu þeirra. En ég sé enga ástæðu til þess, að þeir fái allt að helmingi hærra verð fyrir sína hrásíld en útvegsmenn á Norðurlandi, en þetta er staðreynd, að þeir fengu allt að því helmingi hærra verð, en það er vegna þess, að þeir fengu frjálsan gjaldeyri fyrir sína Faxasíld. Þegar rætt er um frílistann og hann settur sem skilyrði af hálfu útvegsmanna fyrir því, að þeir hefji útgerð, þá má ekki líta fram hjá þeim útvegsmönnum, sem annars staðar, en hér við Faxaflóa, veiða síld og það miklu betri síld. Þeir eiga siðferðiskröfu til þess að fá a.m.k. ekki lægra verð, en hinir fá fyrir verri vöru. Því er að vísu haldið fram, að Faxasíldin hefði tæpast verið veidd eða nýtt, ef ekki hefði fengizt fyrir hana frjáls gjaldeyrir, og má vera, að þetta sé rétt, því að þegar fengið er fyrirheit um frjálsan gjaldeyri fyrir einhverja vöru, þá leggja menn miklu meira kapp á að afla hennar en ella. Verður þetta til þess að auka aðstreymi að tilsvarandi atvinnugrein og bæta hag þeirra, er hana stunda. Og vitanlega gildir það sama í þessum efnum sunnan lands og norðan. Ef útvegsmenn á Norðurlandi hefðu fengið að ráðstafa frjálst gjaldeyrinum fyrir sína saltsíld, þá hefði miklu meira kapp verið lagt á að salta síld, en gert var, því að ef saltsíldin hefði verið á frílista, þá hefði verið boðið miklu meira verð í hrásíldina, og þannig hefði afkoma útvegsmanna batnað, svo að þeir þyrftu nú mun minni aðstoð hins opinbera, en raun ber vitni. Auk þess hefði slík verkunaraðferð á síld skapað meiri erlendan gjaldeyri. Það gegnir því alveg sama máli um Norðurlandssíldina og Faxasíldina í sumar, og því held ég, að í sambandi við frílistann sé það algert ranglæti að líta fram hjá þörfum og aðstöðu útvegsmanna annars staðar, en við Faxaflóa, eins og hæstv. ríkisstj. virðist hafa gert, enda þótt útvegsmenn annars staðar hafi ekki þá aðstöðu að geta sífellt verið að ræða við hæstv. ríkisstj. og sett henni stólinn fyrir dyrnar, ef þeir fá ekki vilja sínum framgengt að öðrum kosti. Slíkt má ekki verða til þess, að fram hjá þörfum þeirra sé litið, og því held ég, að það sé bezt að láta Alþingi fjalla um þessi mál, svo að það geti miðlað þessum fríðindum milli útvegsmanna í stað þess, að þeir eigi allt að sækja undir hæstv. ríkisstj., sem virðist aðeins sjá útvegsmennina við Faxaflóa og þarfir þeirra. Ég mun þó ekki bera fram brtt. þess efnis, að valdið í þessum málum verði hjá Alþ., því að mér þykir sýnt, að slík till. mundi ekki ná samþykki hv. d., en það minnsta, sem hægt er að krefjast, er það, að hæstv. ríkisstj. gefi d. skýrslu um það, hverjar kröfur útvegsmanna í sambandi við frílistann eru og hve langt ríkisstj. ætlar sér að ganga til móts við þær, hvort t.d. hæstv. ríkisstj. hugsar sér að binda sig við þær vörur, sem á frílistanum voru s.l. ár, eða hvort hún ætlar að bæta einhverjum við og þá hverjum, og þá kemur í ljós, hvort tekið verður tillit til útvegsmanna á Norðurlandi á sama hátt og útvegsmanna við Faxaflóa. Hér hefur komið fram brtt. frá hv. 1. þm. N–M. (PZ), en sú brtt. var áður flutt í Nd., og er þar gert ráð fyrir að lögfesta frílistann, en með nokkuð öðrum hætti, en verið hefur. Í till. felst það, að ríkisstj. sé heimilt að ákveða, að gjaldeyri, er fæst fyrir tilteknar vörutegundir, megi selja með álagi, sem ákveðið er af ríkisstj. sjálfri. Ég álít þetta ekki réttu leiðina. Ég væri með því, að ákvæði væri sett inn í frv. um, hvaða vörur skyldi setja á frílistann, en ég tel ekki rétt að taka upp þetta álag á gjaldeyrinn og leggja það alveg á vald ríkisstj., hve mikið það skuli vera og hvernig það verði lagt á innflutninginn. Þetta yrði í framkvæmdinni bein gengislækkun og þessu yrði jafnað niður á innflutninginn, sem fengist fyrir frílistavörurnar, án þess að þeir, sem aflað hafa gjaldeyrisins, hefðu nokkur áhrif á það, hverjir fengju hann, hvað væri gert með hann og hvaða álag yrði sett á innflutningsvöruna. Þetta yrði, eins og ég sagði, gengislækkun, en mundi ekki ýta undir aukna framleiðslu eða hvetja menn til að leggja aukið fé í framleiðsluna til þess að fá aftur aukinn gjaldeyri, en slíkt er aðalatriðið í þessu máli og það, sem réttlætir frílistaaðferðina, sem sýnt hefur raunar marga galla. Því geri ég ráð fyrir, að ég geti ekki fylgt þessari till. hv. 1. þm. N–M. Ýmisleg fleiri atriði í sambandi við afgreiðslu þessa máls væri ástæða til að ræða, en að sinni skal ég ekki eyða tíma hv. d. í lengri umr. Ég tel aðalatriðið, að ábyrgðin verði látin gilda allt árið, ef ekki hafa aðrar ráðstafanir verið gerðar, og ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. taki tillit til fleiri útvegsmanna en þeirra, sem búsettir eru hér suðvestanlands, þegar hún tekur ákvarðanir um það, hvaða vörur hún setur á frílista.



Herra forseti. Mér þykir rétt að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls og þeirra brtt., sem fram eru komnar. Þá vil ég fyrst benda á, að í árslok 1946, þegar byrjað var á að fara inn á þessa braut, þá benti ég á, að ef ríkissjóður ábyrgðist verð á bátafiski, þá mundi sá víxill aldrei verða greiddur með öðru, en gengisfalli. Á hverju ári síðan 1946, þegar þessi mál hafa verið til umr., hef ég á þetta bent, en meiri hluti Alþingis hefur ekki viljað á skoðanir mínar fallast, þótt reynslan sanni nú, að svo mun fara, að þessi ábyrgð verður ekki greidd á annan veg. Ég hef því alltaf verið mótfallinn þessari stefnu, þegar af þessari ástæðu. Í öðru lagi er ég á móti ábyrgðinni vegna þess, að hún ber í sér dauðann fyrir atvinnuveginn, sem á að styrkja með henni. Ég sá þetta bezt, er ég s.l. ár starfaði í 6 vikur svo að segja nótt og dag með hæstv. ríkisstj. til þess að reyna að finna lausn á þessu vandamáli. Þá sá ég bezt, að ábyrgðin er ekki siður skaðleg fyrir útveginn sjálfan, en fyrir ríkissjóð. Í fyrra var aflað upplýsinga um það, hver meðalafli bátaflotans væri. Eftir að hann var fundinn út, þá var fiskverðið ákveðið miðað við það, að meðalafli gæfi ákveðnar tekjur, og tók svo ríkissjóður ábyrgð á því verði. Ef hæsti hlutur er 20 þús. kr. og lægsti 10 þús. kr., sem ekki mun fjarri lagi, þá er meðalaflahlutur 15 þús. kr. og við það er miðað verðlag á aflamagni, en þá er stjakað burt öllum, sem eru fyrir neðan meðallag. Þeir verða að hætta, því að þeir geta ekki starfað lengur undir þessu kerfi, og af þessu skýrist, hvers vegna menn eru alltaf að koma síðar til ríkissjóðs og biðja um nýjar bætur, svo að ríkissjóður hefur orðið að verja milljónum á ári til þess að bjarga þessum mönnum. Eftir 3 ár er meðalaflinn svo orðinn það hár, að hann nálgast hámarksafla fyrsta árið, svo að þá er kerfið búið að drepa í sér alla nema toppmennina. Þetta sýnir, að kerfið er mjög hættulegt fyrir útveginn, og er raunar furðulegt, að útvegsmenn skuli ekki hafa neitað að starfa undir því, en það, sem veldur því, að þeir hafa ekki gert það, er það, að þeir hafa haft aðgang að öðrum bótum úr ríkissjóði. Fyrir því er ég mótfallinn þessu kerfi og hefði verið andvígur þessu frv., ef hér væri ekki um bráðabirgðalausn að ræða, sem aðeins á að gilda til 1. marz. Ég tel því, að það sé ekkert meginatriði, hvort horfið er að þessari stefnu hálfum mánuði fyrr eða síðar. - Í þriðja lagi vil ég benda á, að ég tel hverja hækkun á ábyrgðarverðinu torvelda að mun möguleikann til þess að leysa úr þeim vandamálum, sem nú bíða úrlausnar. Þetta er ekki í fyrsta skipti, sem ég hef bent á þetta, en alþm. hafa ekki viljað hlusta á þau rök. Það er nýlega búið að samþ. hér á Alþingi þáltill., sem hefur í för með sér 15 millj. kr. ný gjöld á framleiðsluna, því að beint eða óbeint hljóta þau gjald að lenda fyrr eða síðar á framleiðslunni, en helztu rökin fyrir réttmæti þessarar kröfu voru einmitt þau, að uppbót hefði verið greidd á fiskframleiðsluna og þeir, sem að henni unnu, því fengið hærra kaup, en þeir aðilar, sem hér áttu hlut að máli. Þetta er því glöggt dæmi um þá hringrás eða hringavitleysu, sem átt hefur sér stað og valdið því öngþveiti, sem nú er verið að glíma við. Ég benti í upphafi á, að þessi stefna leiddi til ófarnaðar, en var þá í minni hluta. Nú sér ekki aðeins minni h lutinn, að þessi leið er ekki fær lengur, heldur allir, og þess vegna hefur hæstv. ríkisstj. ákveðið að leggja fram till. um aðrar leiðir fyrir 1. marz n.k. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er því eingöngu bráðabirgðalausn, sem ekki er ætlað að gilda nema til 1. marz, svo framarlega sem Alþingi ber þá gæfu til að ná samkomulagi um lausn út úr ógöngunum. Ég skal því ekki tefja þetta bráðabirgðamál með frekari gagnrýni á meginefni þess. En það er annað, sem ég vil leyfa mér að benda á, sem er þessu máli skylt og hefði verið þörf á að leysa, en frv. nær ekki til. Það er vandamál 17 togara af eldri gerð, sem liggja bundnir við festar í stað þess að afla tekna fyrir einstaklinga og þjóðina í heild. Það er nú upplýst í sambandi við kröfur útvegsmanna, að þessi veiðifloti gæti aflað fyrir 20% lægra verð, en þessi fiskábyrgð gerir ráð fyrir. Þessi floti mundi líka flytja gífurlegar tekjur í þjóðarbúið og það í erlendum gjaldeyri. Mig undrar því, að ekki skuli vera stafkrókur í þessu frv. um lausn á þessu máli. En þetta verður sjálfsagt líka að afsakast með því, að hér sé einungis um bráðabirgðalausn að ræða, sem aðeins eigi að gilda til 1. marz, en þá verði þessi mál öll tekin til úrlausnar. Í trausti þess mun ég ekki flytja brtt. um lausn á þessu vandamáli. Það eru líka harla einkennileg vinnubrögð hjá hv. Nd. að setja inn í frv. algerlega óskylt ákvæði, það er 6. gr., sem er ábyrgð á allt annarri vöru, en þar er ekki svo mikið sem minnzt á þetta mikilvæga atriði. Það hljóta að liggja einhverjar aðrar ástæður fyrir slíkum ráðstöfunum, en einber umhyggja fyrir lausn á því máli, sem hér er til umræðu, því að allir sjá, að innskot eins og þetta gerir málið torleystara. Þessu frv. hefur nokkuð verið breytt frá því það var lagt fram af ríkisstj., t.d. hefur 14. gr. þess, eins og það þá var, verið felld niður. Í því sambandi er rétt að benda á, að þennan leik átti líka að leika fyrst, þegar l. um fiskábyrgðina voru til umr. 1946, en þá hafði þessi d. nægan þrótt til þess að koma í veg fyrir slík skemmdarverk og fékk málinu breytt. Annars hafa vinstri flokkarnir alltaf viljað fella niður allar tekjuöflunarleiðir, en hins vegar flutt hverja till. eftir aðra um aukna ábyrgð. Með slíkum vinnubrögðum er auðvitað kippt burtu möguleikum til þess, að hægt sé að veita nokkra ábyrgð, en um það hefur yfirleitt lítið verið hugsað. Nú hefur þessi barátta verið endurtekin af vinstri flokkunum og hafa þeir fellt úr þessu frv. allar tekjuöflunarleiðir í Nd. Væri hér ekki um bráðabirgðalausn að ræða, hefði ég tekið upp baráttu fyrir því að fá tekjuliði tekna inn í frv., því að í raun og veru er það engin lausn öðruvísi. En þar sem viðkomandi aðilar, sem fellt hafa tekjuliðina niður, hljóta að gera ráð fyrir að geta fallizt á væntanlegar till. ríkisstj. um varanlega lausn þeirra vandamála, sem með þessu frv. á aðeins að leysa til bráðabirgða, þá mun ég ekki taka upp slíka baráttu nú. Ég get ekki séð aðra skýringu á því, að felldir hafa verið niður allir tekjuliðir frv. Þessir menn eru ekki svo skammsýnir, að þeir sjái ekki, að ábyrgðina er ómögulegt að greiða, nema aflað sé fjár til þess. Annars ætla ég ekki að ræða þetta atriði frekar, en vil hins vegar drepa á nokkur atriði í sambandi við þær brtt., sem fram hafa komið. Í sambandi við ábyrgðarverð á lýsi hefur komið fram sú skoðun, að auðvelt væri að selja það fyrir það verð, sem hér er gert ráð fyrir, ef vel væri haldið á markaðsmálunum. Ég verð að álíta, að þessi staðhæfing stafi af þekkingarskorti á þessum málum, og vil því leyfa mér að upplýsa ástæðurnar fyrir verðfallinu á lýsi. Á styrjaldarárunum var geysimikil þörf fyrir lýsi í heiminum og þar af leiðandi mikil samkeppni um að fá það. En framleiðslan fullnægði ekki eftirspurninni, og var þá hafizt handa um að finna efni, sem gætu komið í staðinn fyrir lýsið. Þetta tókst, og nú er sú framleiðsla komin á það stig, að gerviefnin, sem koma í staðinn fyrir lýsið, eru miklu ódýrari en lýsið sjálft. Þetta hefur svo valdið verðlækkun á lýsinu, og nú erum við að súpa af því seyðið. Það er því ekki rétt að ásaka þá, sem séð hafa um sölu á lýsi, fyrir það verðfall, sem orðið hefur. Á þskj. 201 er brtt. frá 4. þm. Reykv. (HG), sem hann hefur lýst. Ég hef áður minnzt á, að heppilegt væri að fella 6. gr. niður, eins og þar er lagt til, en hins vegar tel ég það ekki skipta verulegu máli; hvort gr. er samþ. eða ekki, og til þess að tefja ekki afgreiðslu málsins mun ég fylgja því óbreyttu. Út af ummælum þessa sama þm. í sambandi við rekstur útvegsins og einkum það, að auðvelt væri að draga úr rekstrarkostnaðinum, þá vil ég geta þess, að ég hef átt sæti í nefnd, sem sérstaklega var falið að rannsaka þessi mál, og m.a. var flokksbróðir þessa hv. þm., 3. landsk. (GÞG), líka í n. Og niðurstaða okkar var sú, að ekki væri hægt að benda á leiðir, sem drægju verulega úr rekstrarkostnaði. Það er ekki þar með sagt, að allt sé eins og það bezt getur verið, og auðvitað er hægt að benda á ýmislegt smávegis, sem betur má fara. Slíkt má finna í öllum rekstri, og mætti benda á sérleyfisleiðina til Hafnarfjarðar sem dæmi, þar sem einhverju virðist ábótavant. Þá ætla ég að minnast á till. hv. 1. þm. N-M. (PZ) og það, sem fram kemur í henni. Það er líka rétt að taka strax fram, að þetta, sem hér hefur komið fram hjá þessum hv. þm., er ekki einsdæmi um hans sannleiksást. Það kom nefnilega seinast fyrir hann í Sþ. í dag að verða ber að ósannindum. Hann hélt því fram, að 7. þm. Reykv. (GTh), borgarstjórinn í Rvík, hefði fengið 2.000 kr. fyrir að starfa í ákveðinni nefnd. Sannleikurinn var hins vegar sá, að þessi upphæð hafði skipzt á milli 3 nm. Þm. lagði nefnilega vísitölu á sannleikann, og væri gott, ef hann temdi sér hóflegri álagningu næst. En af þessu dæmi sést, að það er vissara að taka fullyrðingar þessa hv. þm. með varúð.

Ég vísaði þm. í dag á frumgögn málsins, og þar er hægt að kynna sér, hvernig vinnubrögð n. hafa verið.

Hv. 1. þm. N-M. sagði, að frílistavörurnar hefðu verið seldar á svörtum markaði, án þess að færa frekari rök fyrir því. Ég veit ekki um þennan svarta markað, en það kann að vera, að S.Í.S. hafi náð í eitthvað af þessum vörum og selt þær á svörtum markaði. Í þeim herbúðum mun þm. kunnugastur, og talar því ef til vill af eigin reynslu. Það ganga þær sögur, að miðstöð svarta markaðarins sé í Sambandinu, en ekki skal ég segja um, hvort þær sögur eru sannar. Um sjómannagjaldeyrinn er það að segja, að hann er greiddur sjómönnum erlendis og er varla mikið fram yfir nauðsynlegt uppihald og ef til vill fyrir eitthvað smávegis handa þeirra eigin heimilum, enda virðast sjómenn ekki illa að slíku komnir. Hitt, að þessi gjaldeyrir haldi uppi svörtum markaði hér heima, trúi ég ekki að sé rétt. Þá sagði þm., að hann treysti ekki, að ríkisstj. gerði neitt í þessum málum, en hún tæki hins vegar lán í leyfisleysi, og nefndi í því sambandi togarakaupin. Það var rætt um þessa lántöku ríkisstj. í dag og sýnt fram á, að um fullkomna heimíld var að ræða, svo að í því máli er líka hin venjulega vísitöluálagning á sannleikann hjá þessum hv. þm. Út af brtt. 2. þm. S-M. (VH), á þskj. 192, um ábyrgð á lifrarverðinu kr. 1,30 pr. kg., vil ég gera þá aths., að það er harla einkennilegur hugsunarháttur að vilja nú bæta inn ábyrgðarliðum í frv., þegar búið er að fella niður tekjuliðina á þeirri ábyrgð, sem fyrir er. Nú má ef til vill afsaka þennan hv. þm. með því, að hann sé nýr í starfi hér á Allþingi, og sennilegt þykir mér, að þm. hafi flutt till. að órannsökuðu máli í skjóli þess, að hún var flutt í Nd. af þaulvönum þm., þm. V-Húnv. (SkG), og er það óskiljanlegt, að hann skyldi leyfa sér slíkt ábyrgðarleysi. - 2. þm. S–M. sagði, að frv. væri mjög gallað og alls ekki hægt að samþykkja það nema til bráðabirgða, en hann taldi það ná tilgangi sínum og þess vegna mundi hann greiða því atkv. Út af þessum ummælum hv. þm. vil ég benda honum á þá staðreynd, að undirstaðan í því, að frv. nái tilgangi sínum, er sú, að ríkisstj. hafi fé til þess að greiða ábyrgðarverðið. En hans flokkur hefur farið þannig með þetta mál, að þetta nauðsynlega atriði er numið brott úr frv. Ég ætla þá að minnast á till. hv. 4. landsk. (StgrA) og ummæli hans. Hann benti á, að þessi ráðstöfun væri aðeins einhvers virði fyrir þá, sem gera út við Faxaflóa. Ef hann telur, að unnt væri að láta þessar ráðstafanir ná til Norðurlands, þá hefði hann og hans flokkur ekki lagt blessun sína yfir, að því væri kippt burt úr frv. að afla tekna til að standa straum af ábyrgðinni allt árið, en það er nauðsynlegt. Hann ætlar að láta samþykkja ábyrgð, sem er einskis virði, aðeins til að narra menn út á sjóinn, en síðan geta menn ekki selt aflann fyrir hálfvirði og ekki heldur gengið í ríkissjóðinn, af því að flokkur þessa hv. þm. hefur brugðizt þeirri skyldu að sjá um tekjur til að standa straum af ábyrgðinni. Og þegar hv. 4. landsk. var að ásaka ríkisstj. fyrir að láta ekki frílistann ná einnig yfir Norðurlandssíldina, þá var hann að langmestu leyti að ásaka sjálfan sig fyrir þá skammsýni að hafa barizt á móti því, að gjaldeyririnn væri seldur á réttu verði. Þetta er ekkert annað en gengisfall, og þó að þessir menn hafi alltaf barizt á móti því, á viðurkenna þeir, að það sé til að örva útgerðina við Faxaflóa, og eins yrði fyrir norðan. Ég mun greiða atkvæði með frv. eins og það liggur fyrir, með tilvísun til þess, að hér sé aðeins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, og greiða atkvæði á móti öllum brtt., sem fram hafa komið hér í málinu.

Forseti (RÞ): Mér hefur borizt hér skrifleg brtt. frá hv. 4. landsk., þannig: [Sjá þskj. 208]. Till. er bæði skrifleg og of seint fram komin, og þarf því að leita tvöfaldra afbrigða.



Virðulegi forseti. Ég þarf ekki margt að segja fyrir hönd fjhn. og þá meðfram sökum þess, að hér hefur engin brtt. komið fram, sem n. hafði ekki tekið afstöðu til. Mér skildist á hæstv. atvmrh. í hans ræðu, að hann teldi 15. gr. óþarfa, og er ég því sammála og vík að því síðar, að ef menn vilja hafa það ákvæði í lögum, sem 15. gr. fjallar um, er hægt að setja það inn í annað frv., sem liggur hér fyrir deildinni. Eins og ég gat um í framsöguræðu. minni, var n. óslitið á fundi milli þingfunda í dag, og hafði ég því ekki neinn tíma til að búa mig undir mína framsöguræðu. Af því leiddi m.a., að ég gleymdi að geta þess, að n. bárust tilmæli um bjargráð þeim til handa, er stunduðu veiðar við Grænland í sumar. N. sá ástæðu til að sinna því sem brtt. við annað frv. en hér er til umræðu, og í sambandi við það vil ég taka fram, að ég lít svo á, að brtt. á þskj. 202, frá hv. 1. landsk. og 4. þm. Reykv., ætti, ef menn vilja ganga inn á hana efnislega, að koma inn í það sama frv., en ekki samþykkjast hér. Ég hefði talið eðlilegast að fella niður 15. gr., en taka efni hennar annars staðar upp í löggjöf. Um brtt. á þskj. 201, frá 4. þm. Reykv., er það að segja, að ég tel þær þýðingarlausar með öllu, og ef fara á að breyta frv. á annað borð, sýnist mér sama, hvort þær verða samþykktar eða felldar. En ef frv. yrði ekki breytt að öðru leyti, teldi ég alls ekki rétt að samþykkja þær, því að þær eru svo þýðingarlausar, en samþykkt þeirra yrði hins vegar til að tefja málið, og yrði það þá að fara aftur til Nd. Fyrri brtt. á þessu þskj. er um ábyrgðarverð á útfluttu kjöti. En það vita allir, að til hennar kemur ekki. Það verður að sjálfsögðu nú eins og undanfarið, að allt kjöt verður selt innanlands, og þetta er því mjög þýðingarlítið. Ég geri ráð fyrir, að það hafi vakað fyrir hv. flm. í Nd., að þetta ákvæði hafi áður verið í slíkum lögum sem þessum. En á yfirstandandi tíma hefur þetta alls enga praktíska þýðingu, hvað sem verða kann í framtíðinni, og samþykkt slíkrar till. má ekki tefja málið. Sama er að segja um 2. lið á þskj. 201, en það er brtt. við 13. gr. Ég álít hana þýðingarlausa. Mér skilst, að eina breytingin, sem hún gerir á 13. gr., sé sú að fella niður orðin „að dómi ríkisstjórnarinnar.“ Nú, ef svo færi, að engin löggjöf yrði sett, yrði auðvitað einhver að leggja dóm á það, hvort löggjöf hefði verið sett, og hver ætti að gera það nema ríkisstjórnin? Þessi orð fela ekki í sér neitt traust til ríkisstj., því að þingið getur látið þessi lög falla úr gildi jafnframt því, að ný lög taka gildi, ef það vill. Ég hef svo ekki umboð n. til að segja fleira, því að um hinar skriflegu brtt. hefur n. ekki fjallað, og óski hv. d. eftir, að n. fjalli um þær, þarf að fresta fundi til morguns, eða um tíma, á meðan n. fjallar um þetta. En ég geri það ekki að tillögu minni og hygg sannast að segja, að það breytti litlu, því að þm. eru búnir að mynda sér skoðun í þessu máli. Ég get ekki sagt neitt um þessar tillögur fyrir n. hönd, en einstök atriði úr ræðum í sambandi við þær skal ég minnast á. Í fyrsta lagi er það ekki rétt hjá hv. 1. þm. N-M. (PZ), að þm. hafi ekki vitað um frílistann. Hann hefur ekki vitað um hann, en margir þm. hafa vitað þetta frá upphafi, það er mér kunnugt um. Nú er hér fram komin till. um að ákveða í lögum vörur á frílista. En frílistinn hefur aldrei verið tekinn í lög, mér vitanlega, og ég efast mjög um það, að rétt sé að fara að telja upp ákveðna vöruflokka í lögum. Ekki vegna þess, að ég sé á móti frílista, en ég er bara hræddur um, að frílisti verði þá eins og vegalög, og allir vita gang þeirra mála á. Alþ. Hvað snertir brtt. hv. 2. þm. S-M., um ábyrgðarverð á lýsi, álít ég, að ef nokkur brtt. á hér rétt á sér, þá sé það helzt sú till. Lýsi er í svo lágu verði, að það er eitt af þeim atriðum, sem gerir útgerðinni ómögulegt að starfa, og engin trygging er fyrir því, að lýsi verði tekið á frílista, því að þótt stjórnin lýsti yfir því, að það væri hennar ætlan, þá vita allir, að hún er minnihlutastjórn og ekkert er vitað um lífdaga hennar. Og þá er a.m.k. engin trygging fyrir því, að næsta ríkisstj. setji lýsi á frílista. Því sé ég, að það er trygging í því fyrir útveginn, að ábyrgðarverð sé á þessari vöru. Hitt er satt hjá hv. þm. Barð. (GJ), að það þarf aukið fé eða tekjur á móti, ef þessum gjöldum verður bætt á ríkið, og kem ég að því síðar. Hv. 4. landsk. talaði um kröfur útvegsmanna, sem hefðu gengið lengra en þetta frv., og þótti honum það ganga of skammt. Vildi hann taka fleiri vörur á frílista og að hjálpað yrði frekar til að leysa af sjóveð. Já, það er um þessar kröfur. Sumir líta svo á, að sé krafa gerð, þá sé sjálfsagt að verða við henni. Ég get hins vegar ekki tekið það gilt, þótt komið hafi fram kröfur um frekari aðgerðir. En um sjóveð er það að segja, að það ætti frekar heima í öðru frv., sem liggur fyrir þessari hv. d. En svo veik hv. 4. landsk. að öðru atriði, sem ég er honum sammála um, að rökstuðningi til, þótt við komumst ekki að sömu niðurstöðu, og það var um aðstöðu þeirra, sem veiða utan Faxaflóa, bæði fyrir norðan og austan og vestan. Það er auðvitað rétt, að útgerð fyrir Norðurlandi, og ég hygg Austurlandi, byrjar um það leyti, sem síðustu leifar þessarar ábyrgðar falla úr gildi. En hér er um það að ræða, sem hefur verið margtekið fram, að ætlunin er, að þetta verði aðeins bráðabirgðalausn til að koma vetrarvertíðinni af stað. Það er í rauninni það, sem frv. fjallar um. Færi nú svo, að Alþ. léti undir höfuð leggjast eða réði ekki við að gera frambúðarráðstafanir, þá lít ég svo á, að bæta yrði við bráðabirgðaráðstöfunum, að því er sumarútgerðina snertir. En ég viðurkenni ekki, að hugsanlegt sé, að til þess eigi að koma. Ég hefði viljað, að þetta frv. væri þannig úr garði gert, að ábyrgð væri aðeins veitt til 1. marz og lengur ekki. Að ég geng þó inn á framlengingu, er einungis vegna þess, að útgerðarmenn lýstu yfir því, að þeir hæfu, ekki vetrarvertið nú nema með fyrirheiti um ábyrgð til 15. maí. Hér var því um það að ræða, hvort vetrarvertíð ætti að hefjast eða ekki, en útgerð á ekki að hefjast fyrir norðan og austan á þessum tíma árs, svo að þar gegnir öðru máli. Ég tel það skyldu að hafa gert frambúðarráðstafanir til viðréttingar útgerðinni fyrir 1. marz, og a.m.k. fyrir 15. maí að sjálfsögðu. Nú ætla ég að lokum að minnast á ræðu hv. þm. Barð. Við erum sammála um margt í þessu máli. Hann er á móti ábyrgðinni yfirleitt, og í raun og veru get ég sagt það sama. Þegar ábyrgðin var fyrst veitt hér á Alþ., var ég ekki viðstaddur, og ég hygg, að ég hefði aldrei verið með henni, þótt ég hefði verið viðstaddur. Ég álít, að sú stefna hafi gert mikið tjón, einkum vegna þess, að með fiskábyrgðinni hefur slaknað á eigin ábyrgð þeirra, sem hlut eiga að máli. Síðan ábyrgðin kom til sögunnar, hefur kaup hækkað og allur tilkostnaður hækkað við útgerðina. Ég er ekki frá því, að útgerðarmenn hafi staðið vægar í móti hækkuðum tilkostnaði vegna þess, að ábyrgðin var í gildi. Vegna hennar gátu þeir komið til ríkisstj. og sagt, að þeir þyrftu að fá hækkað ábyrgðarverð fyrir hækkuðum tilkostnaði. Ábyrgðin hefur svo verið hækkuð með því að leggja á nýja tolla fyrir þeirri hækkun. Nýir tollar hafa svo aftur leitt til nýrra kauphækkana, og þannig hefur skrúfan gengið áfram. Þetta ber í sér dauðann fyrir útveginn, eins og hv. þm. sagði, og er ég því sammála. Og eins og ég hef þegar tekið fram, þá sé ég ekki annað ráð vænna nú en að sú skipan verði á þessu, máli höfð, sem fyrr hefur verið samþ. í þinginu, að samþ. þetta frv. til bráðabirgða. En þegar ég gef þessu frv. samþykki mitt, geri ég það með þeim hug, að hér sé aðeins um bráðabirgðalausn að ræða. Ég hef ekki trú á því, sem hv. þm. sagði um 6. gr. frv., að það ákvæði torveldi lausn þessa máls, því að þetta er atriði, sem vart kemur til greina. Undanfarið hefur allt kjötið selzt innanlands, og skil ég því ekki, að ákvæði 6. gr. geti torveldað lausn málsins. Þá var hv. þm. að tala um, að Samband íslenzkra samvinnufélaga væri svartamarkaðsbæli eða svartamarkaðsmiðstöð. Ekki veit ég, hvernig sá orðrómur er til kominn, en ég get fullyrt, að það fer engin svartamarkaðsverzlun fram í Sambandinu, hvað þá að Sambandið sé miðstöð svartamarkaðsverzlunar. Þá kem ég að þungamiðju þessa máls, að það sé með öllu óforsvaranlegt að ákveða ekki tekjur á móti gjöldunum, sem frv. ber með sér. Ég er þessu sammála að sumu leyti, en það táknar ekki, að áætlaðir tekjustofnar þurfi að vera í sömu l. og þau útgjöld, sem gert er ráð fyrir, að frv. hafi í för með sér. Ég álít það skyldu allra þeirra þm., sem samþ. ábyrgðarheimildina, að finna og samþ. tekjustofn, sem þarf til að standa undir þessum l., en með því er ekki sagt, að slíkt þurfi að gerast í sömu lögum, enda hefur Alþingi sett fjölda l. um útgjöld, en teknanna til þeirra aflað með sérstökum skattalögum. Og ég fullyrði, að á undanförnum árum hafi Alþingi samþykkt nægar fjárveitingar til að standa undir fiskábyrgðinni, en féð hefur verið notað í annað. Það er því ekki meiri ástæða til að setja tekjuöflunarákvæði í þetta frv. en ýmis önnur frv., að því er mér finnst. Þó skal ég taka það fram, að ég hef engan sérstakan áhuga fyrir því að fella niður tekjuáætlanirnar, sem frv. gerði upphaflega ráð fyrir. En eins og ég gat um áðan, hefur það verið svo, að l. hafa verið sett um milljónaútgjöld fyrir ríkissjóð, án þess að gerð hafi verið sérstök grein fyrir tekjum á móti. Og þetta þing, sem nú situr, hefur samþykkt stórkostleg útgjöld úr ríkissjóði án þess að flm. orðuðu, hvaðan tekjur kæmu til að mæta útgjöldunum. Munu þó vera nokkur takmörk fyrir því, að slíkt geti staðizt til lengdar án aukinna tekna ríkissjóðs. Það verður að taka afkomu ríkissjóðs og fjárhagsaðstæður þjóðarinnar til nákvæmrar athugunar á næstunni. Þess vegna sé ég ekki betur, en tekjuöflunarliðir til að standast útgjöld á þessu frv. geti komið inn í heildarlögin, fjárlögin, eins og önnur útgjöld ríkisins. N. sá að vísu ekki ástæðu til þess, að svo komnu máli, að hefja neitt stríð á milli deilda um að koma slíku ákvæði aftur inn í frv.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr., en það voru tvö atriði, sem ég vildi minnast á. Í fyrsta lagi vil ég minna á, að í l. nr. 97/1946, sem eru fyrstu fiskábyrgðarlögin, að kalla má, þá var sett í 9. gr. l. eftirfarandi ákvæði: „Ríkisstjórnin skipar fjögurra manna nefnd, eftir tilnefningu þingflokkanna, til þess að gera tillögur um, á hvern hátt verði komið í veg fyrir, að dýrtíðin í landinu vaxi, og skal nefndin skila áliti sínu. fyrir 1. febrúar 1947.“ Við þetta er það að athuga, að ráðh. hefur algerlega vanrækt að skipa þessa n. Hún hefur aldrei verið skipuð. Þess vegna er ég hræddur um, að enn muni ganga illa að fá varanlega lausn þessara mála. Þessi l. eru frá 28. des. 1946 og náðu samþykki á milli jóla og nýárs það ár. Nú fer sami maður með embætti forsrh. og þegar l. voru sett, og býst ég því varla við varanlegri lausn nú, frekar en sýndi sig í fyrri stjórnartíð hans. - Í öðru lagi vil ég benda á í sambandi við ræðu hv. 1. þm. Eyf. (BSt), að t.d. vegalögum má ekki breyta nema á Alþingi. Hins vegar hefur það tíðkazt, að vegir hafa verið lagðir, þó að þeir væru ekki á vegalögum, og þó að Alþingi hafi ekki séð möguleika fyrir auknum fjárveitingum til vega, þá hefur raunin orðið sú, að ríkissjóður hefur lagt vegi, þótt þeir væru ekki á fjárlögum. Þetta vil ég minna á í sambandi við frílistann, og veitir því ekki af, að reynt verði að hafa einhvern hemil á þeim undanþágum. Ég treysti þessari ríkisstj. ekki of vel, og hún hefur nú verið í 11/2 mánuð að semja þetta frv., sem er þó ekki betur úr garði gert en raun ber vitni.



Herra forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í umr. um þetta mál nú, en vil vísa til þess, sem ég hef áður sagt á undanförnum þingum um þetta mál, fiskábyrgðina. Þar þarf ég engu við að bæta og ekkert frá að draga, og sé ég ekki ástæðu til að endurtaka þau ummæli. Ég vil þó í sambandi við þetta mál minna á, að er ríkisábyrgðin var samþ. 1946, þá var svo fyrir mælt í l., að skipuð skyldi n., sem gera skyldi till. í dýrtíðarvandamálunum og bera fram till. til úrbóta. Svo var og ráð fyrir gert, að ríkisábyrgðin mundi ekki standa nema stuttan tíma, einn mánuð eða svo. Með það loforð í huga greiddu ýmsir þm. atkv. með ábyrgðinni. Og til þess að fyrirbyggja drátt á raunhæfum aðgerðum, var 9. gr. sett í l., sem hv. 1. þm. N-M. minntist á áðan. Afstaða mín til frv. er sú, að ég hef ekki treyst mér að greiða atkv. með ábyrgðinni, og geri ég ráð fyrir, að margir af þeim þm., sem greiða þessu frv. jáyrði sitt, geri það með þeim hætti, að þeir líti svo á, að þeir geri þjóðinni minna tjón með því að samþ. frv. en gera það ekki, því að þá mundi útgerðin stöðvast um ófyrirsjáanlegan tíma. Hér er því um að ræða val á milli tjóna. Ég er þó í vafa um það, þó að ég rökræði það ekki frekar, hvort meira tjón yrði af, þótt frv. þetta yrði fellt og útgerðin stöðvaðist um stund og Alþingi yrði neytt til þess að leysa þetta mál á annan veg og til frambúðar. Það er ekki hvað sízt ástæða til þess að tala um þetta nú. Að vísu er nú svo komið, að nú fylgir því hvað minnst ábyrgð að greiða þessu máli atkvæði, því að ekki verður unnt fyrir ríkissjóð að halda ábyrgðinni lengur áfram, en 2 mánuði. En ég skal nema staðar og ekki blanda mér miklu meir inn í þessar umr. En eins og ég tók fram 1948 í þinginu og utan þings, þá er það nú að koma í ljós, sem við framsóknarmenn sögðum, að þetta gengi ekki lengur, en til ársins 1950. Nú er svo komið, að vart verður lengra gengið í álögum á landsfólkið, og ef áfram á að halda sem á undanförnum árum, þá er ekki annað af fólkinu að taka, en skattleggja lífsnauðsynjar enn meir en verið hefur. Slíkt mundi svo aftur leiða af sér, að dýrtíð mundi enn vaxa að miklum mun og skerða tekjur almennings að verulegu leyti. Ég vil líka benda á annað í þessu sambandi, sem skiptir verulegu málí, og það er, ef heimilt er án sérstakra laga að selja vöru og láta svo framleiðendur fá gjaldeyrinn og selja hann svo með vissu álagi. Og ef við nú samþykkjum þetta, þá hlýtur hæstv. ríkisstj. með sömu röksemdafærslu að hafa heimild til að bæta fleiri vöruflokkum á þennan lista. Við þurfum því, ef við ætlum að fyrirbyggja þennan möguleika, að taka ákveðið fram, hvaða vörur eiga að vera á þessum frílista. Að þessu athuguðu get ég þess vegna ekki greitt till. atkvæði, nema að fengnum fyllri skýringum á henni. Ég skal svo ekki fara að lengja umr. frekar og get látið máli mínu lokið, því að ef ætti að fara að ræða þetta miklu nánar, mundi það verða svo langt mál.



Herra forseti. Hv. þm. hafa nú talað vítt og breitt um málið, sem vera ber, sumpart fyrir brtt. og sumpart ekki. Það er ekki ástæða fyrir mig að eltast við allt, sem fram hefur komið, því að hv. þm. Barð. tók af mér ómakið viðvíkjandi sumu, t.d. um það, sem hv. 1. landsk. (BrB) sagði, og er ég hv. þm. Barð. þar í flestu sammála. Það var upphaf á ræðu hv. 1. landsk., að hann taldi vel farið, að allar till. til að standa undir fiskábyrgðinni hefðu verið felldar, aðallega af því, að allar þessar till., sem felldar voru í hv. Nd., hefðu verið sama og gengislækkun. Það má að vísu segja, að aukning eða hækkun á innflutningsgjöldum sé gengislækkun, því að pá hækkar varan. En þá má og segja með sömu röksemdafærslu, að öll hækkun á vöru, þjónustu, vinnulaunum o.fl. sé gengislækkun. Er það gott, að slíkt kemur fram hjá hv. 1. landsk., og vona ég, að slíkt sé einnig skoðun flokks hans. En ég býst fastlega við, að flokkur hv. þm. sé á móti gengislækkun, þótt hann þrátt fyrir það hafi ötullega stutt margar þær aðgerðir, sem styðja að undirbúningi á falli peninganna. Ég skal svo ekki dvelja lengur við ræðu hv. 1. landsk., en flokksbróðir hans, hv. 4. landsk. (StgrA) beindi til mín nokkrum fyrirspurnum í sinni ræðu, sem ég vildi svara. - Það fyrsta, sem ég vildi drepa á, er það, að mér fannst kenna um of hjá hv. 4. landsk., að honum fannst landsfjórðungunum vera mismunað, þar sem ábyrgðinni er einungis ætlað að ná yfir vetrarvertíðina og þar sem á hinum svokallaða frílista séu einungis vörur, sem framleiddar eru hér sunnanlands. Að því er snertir fyrra atriðið, þ.e.a.s. ábyrgðina, hefur hv. 1. þm. Eyf., sem er úr sama landsfjórðungi og hv. 4. landsk., svarað því svo rækilega og með svo glöggum rökum, að ég þarf engu við að bæta. Ég vil þó taka það enn fram, að við, sem sömdum frv., ætluðumst til, að það gengi jafnt yfir alla, og vona ég, að hv. þingmaður og þingmenn trúi því. - Hvað frílistann áhrærir, vil ég taka eftirfarandi fram: Hvað Faxasíldina snertir, þá var hún náttúrlega af eðlilegum ástæðum veidd hér sunnanlands, og skýrir það sig sjálft. En hvað aðrar vörutegundir á frílistanum snertir, þá koma þær einnig að mestu leyti mönnum í öðrum landsfjórðungum til góða, a.m.k. þeim, sem stunda hér atvinnu á vertíðunum. Hvað flatfiskinn snertir, kemur hann öllum, sem þær veiðar stunda, jafnt til góða. Og þannig er það með flest á þessum frílista. Ég vil líka benda hv. þm. á, að frílistinn var ekki búinn út með annað fyrir augum, en að hann kæmi öllum landsmönnum að sem beztum notum. - Skal ég svo ekki dvelja lengur við það efni. Þá spurði hv. þm., hvort útvegsmenn hefðu gert einhverjar fleiri kröfur. Jú, þeir nefndu bæði þorskalýsi og ísvarinn bátafisk. Þá minntust þeir einnig á, að reknetasíldin yrði sett á frílista. Nú er það svo, eins og komið hefur fram í ræðum hv. þm., bæði hér og í hv. Nd., að hinn svokallaði frílisti hefur verið úthrópaður mjög að óverðskulduðu. Þessi frílisti er þannig til kominn, að eftir að við höfðum horft upp á það um langan tíma, að hrognum og öðrum verðmætum sjávarafurðum var fleygt, þá kom mér í hug að gefa útvegsmönnum einhver fríðindi í sambandi við þessar tegundir, til þess að koma í veg fyrir ónýtingu þeirra og skapa þannig gjaldeyri fyrir þjóðina og atvinnu fyrir landsmenn. Á þetta sjónarmið var fallizt, og bættust síðan smátt og smátt ýmsar aðrar lítt seljanlegar vörutegundir við, t.d. skrápur og annað, sem varla getur heitið seljanleg vara. Fram að síðastliðnu hausti voru á þessum lista aðeins fáar vörur, og ekki gat heitið, að um stórar upphæðir væri þar að ræða, en ég hef þó vissu fyrir því, að útvegsmenn töldu sér þetta töluverða hjálp í þrengingum sínum. En allan tímann hafa verið til menn, sem hafa séð ofsjónum yfir þessu og úthrópað á alla lund, t.d. búið til alls konar Gróusögur um misnotkun útvegsmanna á gjaldeyrinum. Svo er það á þeim tíma, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. sat, að Faxasíldin komst inn á þennan frílista, og var það ekki álitið stórt atriði, þar eð ekki hafði veiðzt svo mikið af henni. En svo ber það við á síðastliðnu hausti, að töluvert magn af þeirri síld veiðist, og ber ekki að harma það. Ég hef einnig fyrir mér álit fróðra manna í því, að ekki hefði verið hægt að selja þær 40 þús. tunnur, sem var það magn af Faxasíld, sem aflaðist á liðnu hausti, nema þessi háttur hefði verið á hafður. Ég gerði í hv. Nd. í gær grein fyrir reglunum, sem hæstv. fyrrv. viðskmrh. setti um þennan frjálsa gjaldeyri, og gat sannað með rökum, sem enginn treystist til að mótmæla, að þessi gjaldeyrir hefur verið undir ströngu eftirliti verðlagsyfirvaldanna. Útvegsmönnum hefur verið skammtað álagið á gjaldeyrinn af verðlagsyfirvöldunum og þeir síðan skilað honum til bankanna. Ég vil taka það skýrt fram, að það er alveg rangt og styðst ekki við nein sannindi, að útvegsmenn hafi gengið um og reynt að selja hann hæstbjóðanda. Ég vissi til þess í haust, að útvegsmenn gerðu með sér samlag, þar eð bankarnir voru latrækir á að lána rekstrarfé, og seldu þeim fyrirtækjum gjaldeyrinn, sem vildu veita þeim nokkurn styrk. Ég veit að vísu ekki, hverjir það voru, sem þannig fengu þennan gjaldeyri. Ég keypti engan sjálfur né mín fyrirtæki, en mér er sagt, að S.Í.S. hafi keypt mikið af þessum gjaldeyri, og harma ég það ekki, því að þetta er stór aðili. Ég hygg, að þeir, sem kasta oftast hnútum að verzlunarstéttinni og einstökum kaupmönnum, muni ekki vilja vanvirða S.Í.S. fyrir þetta. - Ég vil svo taka það enn fram; að allt tal um svartan markað á þessum umrædda gjaldeyri er sagt út í bláinn. Ég skýrði frá því í hv. Nd., eftir ósk frá hv. 1. þm. S-M. (EystJ), hvaða vörutegundir það væru, sem keyptar eru fyrir hrognapeningana, og gat fæst af því kallast lúxusvarningur. Þó má vera, að eitthvað smávegis af þeim vörum megi nefnast því nafni, en ef þær tegundir hefðu ekki verið fluttar inn fyrir þennan gjaldeyri, er alveg víst, að notaður hefði verið til þess venjulegur gjaldeyrir. Þá held ég, að hv. þm. hafi spurt, hvort ég hefði í hyggju, að bæta við frílistann. Ég lýsti því í hv. Nd., hvað fyrrv. hæstv. ríkisstj. hefði fallizt á, og einnig lét ég í það í ljós, að ég teldi rétt að bæta á frílistann þorskalýsinu. Ég skal og láta þess getið, að um það hefur komið krafa frá útvegsmönnum. Allt þetta kemur til af því, að menn eru að reyna að bæta útvegsmönnum það í munni með frílistanum, að gjaldeyririnn, sem þeir skapa, hefur verið tekinn af þeim fyrir allt of lágt verð. Þessa staðreynd veit ég, að við viðurkennum allir í hjarta okkar. Ég er t.d. alveg viss um, að ekki hefði þurft að koma eins fljótt til ábyrgða, hvað þá til frílistans, hefði útvegsmönnum verið reiknað hærra verð fyrir útflutningsvöru sína, en sá gjaldeyrir, sem þeir hafa skapað, ekki verið tekinn af þeim á skráðu gengi og fenginn í hendur mönnum, sem hvergi hafa komið nærrí við raunverulega öflun hans. - En ég ætla ekki að dvelja lengur við þetta. Ég hef gefið hv. þm. eins góð svör og ég hef getað og bætt við nokkru. Ég get einnig sagt það, að ég er hv. 4. landsk. eiginlega sammála hvað viðvíkur reknetasíldinni. En hvað heldur hv. þm., að sumir kollegar okkar hér í hv. d. mundu segja, ef öll reknetasild ætti að takast á frílista? En ég vil segja, að öll meðferð þessara mála eigi rétt á sér, svo fremi að það verði til þess að auka atvinnu, bæta afkomumöguleika útgerðarinnar og síðast en ekki sízt til að skapa gjaldeyri fyrir þjóðina. Það sýndi sig bezt með Faxaflóasíldina s.l. haust, hvaða verðmæti náðust inn í landið vegna beinnar tilstuðlunar frílistans, og ætti þetta dæmi að nægja til að sanna, að frílistinn á rétt á sér. Ég tel það alveg fullkominn óþarfa, eins og stungið hefur verið upp á, að taka inn í lögin grein, er kveði á um, hvaða vörur það séu, sem á frílistanum eigi að vera. Það hefur aldrei komið til mála að víkka hann svo, að hv. þm. þurfi nokkuð að óttast í því efni. Hingað til hefur það líka verið skilningur hæstv. ríkisstj., að þetta væri fullkomið framkvæmdaratriði eða verðlagsatriði, ekkert ólíkt verðlagningu á kjöti og mjólk. Er það mín skoðun, að sjómenn eigi alveg eins rétt á að fá sína framleiðslu verðlagða og bændur. Hv. þm. Str. (HermJ) benti á atriði í þessu varðandi lögfestingu. Það er ekki skoðun mín né annarra þeirra, sem að frílistanum standa, að hann eigi að haldast, ef allt væri fellt og útgerðin gæti staðið á eigin fótum. Hér er því aðeins um að ræða stundarfyrirbrigði, þar sem reynt er að létta undir með útgerðinni, þar til varanleg lausn er fengin. Ég er því sammála hv. þm., að ekki eigi að vera að setja þetta á lög. Ég mundi hvorki sem þm. né útvegsmaður leggja til, að nokkur hlutur væri á frílista, ef afkoma útvegsins væri slík, að þess þyrfti alls ekki með og útvegsmenn fengju sinn gjaldeyri reiknaðan á sómasamlegu verði, en það hafa þeir ekki fengið. Hv. 2. þm. S-M. (VH) hefur flutt hér brtt. varðandi þorskalifur. Hann vill taka hana beinlínis inn í ábyrgðina. Brtt. þessi átti upptök sín í hv. Nd. og var fram borin þar af flokksmanni hv. 2. þm. S-M., hv. þm. V-Húnv. (SkG), og hún var felld þar í hv. þd. Ég er ekki alveg viss um, að þessir tveir hv. þm. og þeir, sem kunna að samþ. þessa brtt. með þeim, geri sér ljóst, hvað þeir eru að bera hér fram. Lifrin er í fyrsta lagi ósambærilegur hlutur, eftir því, hvar við landið hún er veidd. Það er gersamlega ósambærileg vara vetrarvertíðarlifur hér syðra og t.d. sumarlifur fyrir norðan og e.t.v. fyrir austan. Ég veit ekki, hvort hún er fyrir austan alveg eins slæm og fyrir norðan. En, sem sagt, sumarlifur og vetrarlifur er sitthvað. Og lengi var sumarlifur í mörgum veiðistöðvum hreint og beint fleygt. Til skýringar fyrir þá, sem ekki gera sér ljóst, hvers vegna að er, skal ég taka fram, að það kemur miklu meira lýsi úr vetrarlifur en úr sumarlifur. En nú vill hv. 2. þm. S-M. láta alls staðar vera sama verð fyrir lifrina, jafnt verð fyrir beztu vöruna og verstu vöruna, og það eru dálítið nýstárlegir verzlunarhættir, sem hann vill taka upp með því móti. Ætli mönnum fyndist það ekki einkennilegt, ef sama verð ætti að borga fyrir I. og III. flokk af ull eða því um líkt? Ég benti á það, að útvegsmenn hefðu óskað eftir því hér í viðræðum við ríkisstj., að bátalifrin kæmist á frílista, vegna hins lága verðs, sem er á lýsinu. En útvegsmenn hafa aldrei beðið um, að ríkissjóður yrði látinn taka ábyrgð á lifrarverðinu. Í fundarsamþykkt L.Í.Ú. eru taldar upp þær vörur, sem þeir óskuðu tekna ábyrgð á. En engar óskir hafa komið frá útvegsmönnum um, að ríkissjóður ábyrgðist þeim lifrarverð, hvorki hátt né lágt. Lifur er ekki nefnd þar. Nú eru menn ákaflega óánægðir með ábyrgðarlögin yfir höfuð, og ég held, að ekki neinir af hv. þm. hafi bannsungið ábyrgðina á fiskinum kröftuglegar en einmitt Framsfl.-menn. Þeir hafa lag á að koma vel orðum að því, hve ábyrgðin sé óheppileg, og má vel vera, að þetta sé rétt. Hún er af mörgum talin ekki æskileg og ekki heldur af mér. Og þá finnst mér kátbroslegt, að sá flokkur, sem fordæmt hefur ábyrgðina, sem útvegsmenn hafa talið sér nauðsynlegt að fá á fiskverðinu, gerir nú ítrekaðar tilraunir til þess að troða upp á útvegsmenn ábyrgð á vöru, sem þeir hafa ekki beðið um. Hvað gæti orðið um að ræða sem aukakostnað af þessari ábyrgð, skal ég ekki fullyrða. En mér skilst, að yfir vetrarvertíðina mundi þessi hækkun, sem hv. 2. þm. S-M. og flokksbræður hans lýsa sig fylgjandi, geta numið eitthvað frá einni og hálfri upp í tvær millj. kr., og ef um allt árið væri talað, þá frá tveimur og hálfri upp í þrjár millj. kr., sem þetta kostaði ríkissjóð. Og ég vil biðja hv. þm. að gæta að því, að um það bil allir, sem eiga von á að fá kr. 1,30 fyrir lítrann af hvaða lifur sem um væri að ræða, mundu leggja stund á að hirða allt, sem lifur heitir, handa ríkissjóði til að bræða. Af því, sem ég hef tekið fram, mótmæli ég því, að þessi brtt. verði samþ. Hún bakar ríkissjóði að óþörfu milljónaútgjöld, ef hún verður samþ. og framkvæmd. Hún er enn fremur ekki fram komin að vilja útvegsmanna, heldur á móti þeirra vilja. Og hún skapar misrétti í afurðaverðinu, þar sem þeir, sem framleiða beztu vöruna, eiga að fá nákvæmlega jafnt verð og þeir, sem framleiða verstu vöruna. Ég gerði það svona að gamni mínu að sýna hv. 2. þm. S-M. fram á þetta. En hann hafði nú þau orð, þegar hann rökstuddi sitt mál, að það mundi vera óþarfi að tala mikið um þetta, því að það væri ákveðið, að ríkisábyrgð yrði tekin á lifrarverðinu„ svo að mér skildist, að hann væri ekki kominn til þess að láta sannfærast. En ég gat ekki stillt mig um að benda á þetta, öðrum til athugunar. Hv. þm. Barð. (GJ) minntist hér á 15. gr. og nauðsyn þess, að endurskoðun yrði framkvæmd á henni, ef til kæmi. Ef það fellur í minn hlut að líta eftir framkvæmdum í þessum efnum, þá hef ég fullan vilja á því, að svo fremi að misbrestur sé á orðinn á síðasta ári við þessa framkvæmd, þá hef ég enga löngun fyrir mitt leyti til þess, að slíkt endurtaki sig. Hitt er annað mál, að ég veit ekki enn, hvort sönnur hafa verið færðar á, að misbrestur hafi orðið einhver hjá skilanefnd. En um það getum við rætt, ég og þeir, sem hafa haft framkvæmd þessa með höndum á sínum tíma, og er ég fús til þess að ræða um þetta við þá, ef það fellur í minn hlut að framkvæma í þessum efnum. Ég tel þá, að öllu athuguðu, enga nauðsyn á því, heldur til spillis, að fara að lögfesta þennan svo kallaða frílista. Hann er ekki svo merkilegur, að það taki því. Og ég tel síður en svo nauðsyn á að bæta lifrinni ofan á ábyrgðina, því að það er eiginlega að leggja algerlega öfugt á, því að það kæmi þvert ofan í allt annað, sem gerzt hefur í þessum ábyrgðarmálum, og það er ekki samkv. óskum þeirra, sem eiga að njóta þessara laga. Ég vil út af ræðu hv. 4. landsk. þm. benda honum á t.d., að það er svo fjarri því, að menn utan Faxaflóa hafi verið neinar hornrekur viðkomandi þessum ábyrgðum, að svo miklu leyti sem ég hef við ráðið. Og í tíð fyrrv. ríkisstj. þá var með mínu samþykki og með minni ábyrgð haldið uppi sérstökum stuðningi við útgerð á Hornafirði, með því að ríkið lánaði þeim fisk flutningabát, og var ekki veitt öðrum slík hjálp. Ég bendi bara á þetta til þess að sýna, að það var ekki tilhneiging til þess að gera upp á milli landsfjórðunga. Hv. 1. þm. N-M. (PZ) hefur barið sér mjög á brjóst og haft eiginlega mestan hávaða í frammi um hinn svo kallaða frílista. Mér þykir leiðinlegt, að hann skuli ekki hafa heyrt það, sem ég sagði um frílistann 

Hún var ekki til þá, þessi ríkisstj.

, það, að hatturinn var svo dýr. Það hefði verið að mínum dómi heppilegast, ef hægt hefði verið að afgreiða þetta frv. frá þessari hv. d. án breyt. Og ég get ekki séð, að það geti verið mjög mikið kappsmál fyrir þá, sem bera hér fram brtt., að halda þeim til streitu. Það er ekkert af þeim brtt., sem hér hafa komið fram, sem ég tel nauðsynlegt að lögfesta í þessum bráðabirgðaráðstöfunum. Hv. frsm. fjhn. flutti eina af sínum rökföstu ræðum í þessu máli, og ég get verið honum sammála, er hann sagði, að ábyrgðin gæti gert mikið tjón. Og það er vitanlegt, ef ekki er hægt undir henni að standa. En þá virðist mér óeðlilegt, að hann vilji auka ábyrgðina að áþörfu með því að samþ. viðaukatill. við hana hér, án þess að þess sé óskað af útvegsmönnum. Að lokum vil ég segja, að umr. hér í hv. Ed. og líka í hv. Nd. um þetta mál, þær sýna glögglega, að það eru svo margir hv. þm., sem láta orð falla þannig og tala flestir með allsterkum orðum um það, að þessi ábyrgð sé fánýt, hún sé jafnvel skaðleg, og að það sé rík nauðsyn á öðrum gagngerðum og raunhæfum aðgerðum. Ég vil álíta, að hv. þm. mæli þetta af fullri sannfæringu. Sjálfur er ég líka þeirrar skoðunar, og ríkisstj. hefur lýst sig þessarar skoðunar. Þegar nú annars vegar er í húfi svo að segja höfuðframleiðsla landsmanna til að standa undir verzlunarjöfnuðinum við útlönd og þar með hag alls almennings í landinu, þá finnst mér, þegar athugaðar eru skoðanir manna á þeirri leið, sem hér er verið að stinga upp á að fara til bráðabirgða, að þá hljóti þjóðin að geta vænzt þess, að þessir ágætu hv. þm., sem láta í ljós þetta álit sitt í sambandi við þetta mál, muni þá freista þess að finna aðra leið og happadrýgri til þess að leysa útflutningsvandamál þjóðarinnar. Og ég tel, eins og þeir, sem um þetta hafa rætt hér í hv. þd., að þessi nauðsyn sé mjög brýn. Og þá kemur til kasta þeirra sömu manna, sem svo álíta, að horfa beint á ástandið eins og það er og draga þar af réttar ályktanir, - það kemur þá til þeirra kasta að láta smávægilegan kryt og flokkadrátt víkja fyrir þeirri höfuðnauðsyn að sameina sig um þann höfuðgrundvöll, sem líklegur mætti verða til þess að koma að varanlegu gagni í þessu efni. Ég segi varanlegu, að svo miklu leyti sem það er okkur áskapað að geta séð, hvað er varanlegt eða ábyggilegt í þessum efnum. Öllum virðist bera saman um, að það, sem við hér erum að leitast við að samþykkja sem bráðabirgðalausn, eigi ekki að vera nema stundarfyrirbrigði. Og þess vegna vil ég vona, að þegar fram verða lagðar till. til úrræða, sem eru í undirbúningi um heilbrigðari lausn á þessum málum, þá megi hv. meiri hl. Alþ. bera gæfu til þess að standa saman um viðunandi og varanlega lausn vandamálanna, til hagsbóta fyrir þjóðina í heild.



Herra forseti. Ég vildi, út af því sem hefur komið hér fram í sambandi við brtt. frá hv. 2. þm. S-M., leyfa mér að benda á, auk þess sem hæstv. ráðh. réttilega hefur bent á, að ég tel alveg ógerlegt að samþ. þá brtt. eins og hún liggur fyrir og ekki nema bætt sé aftan við till. ákvæðum um, hversu mikið lýsisinnihald skuli vera í hverjum lítra lifrar til þess að verð á honum verði bætt upp, og þá miðað við tiltekið verð, eftir lýsisinnihaldinu. Og einmitt þess vegna vil ég beina því til hv. form. n., 1. þm. Eyf., hvort honum þætti ekki ráðlegast, að brtt. þessi yrði tekin aftur við þessa umr., svo að n. gæti átt kost á að athuga hana með tilliti til þess, sem ég hef sagt nú. Sum lifur inniheldur allt að því 60% lýsi, sem er vetrarlifur, og yrði hún því í 1. gæðaflokki, og lýsið er í því tilfelli 100% verðmætt. Aftur á móti er lýsi úr t.d. steinbít gersamlega ónýtt. En eftir því, sem brtt. liggur hér fyrir nú, ætti að greiða jafnt verð fyrir lifrina til framleiðenda, hvernig sem lifrin er. Eins fer það, hversu mikið lýsismagn fæst úr lifrinni, eftir því, með hvaða tækjum lýsið er unnið úr henni. Það er í þessu efni mikill munur á nýtízku tækjum og aftur hinum eldri og ófullkomnari. Lakasta lifur getur farið niður í 30% lýsismagn, kannske 10%, og sum lifur getur verið svo rýr að lýsisinnihaldi, að lýsið borgi ekki vinnslukostnaðinn. Ég tel af þessum ástæðum alveg nauðsynlegt að bæta aftan við brtt. ákvæði um lýsismagn lifrarinnar. Ég tek þetta fram nú vegna þess, að ég hef heyrt frá hv. form. n., að hann hafi sjálfur tilhneigingu til þess að styðja þessa brtt. eða vatill. við brtt. hv. 2. þm. S-M. Eins heyrðist mér á hv. þm. Str. (HermJ), að hann mundi greiða henni atkv., og hefur verið lýst meira fylgi hér í þessari hv. d. við þessa brtt. en við nokkra aðra brtt., sem hér hefur fram komið í málinu. Ég held, að ef brtt. hv. 2. þm. S-M. væri samþ., án þess að bæta þessu ákvæði við, þá yrði það til þess að þvinga ríkisstj. til þess að fara með þessa vöru inn á sérstakan frílista, til þess að forða ríkissjóði frá því gífurlega tapi, sem yrði á þessari vörutegund fyrir hann, þannig að það yrði bókstaflega að selja gjaldeyrinn fyrir þessa vöru á því verði, sem yrði til þess að borga kostnaðinn. Ég vil svo í sambandi við ummæli hv. 1. þm. N-M., þar sem hann gerði að umtalsefni 9. gr. l. frá 1946, benda honum á, að Sjálfstfl. og sú stjórn, sem þá var við völd, tilnefndi mann í þessa nefnd. Og ég hygg, að það hafi staðið á öðrum flokkum um að tilnefna mennina eða að það hafi verið gert svo seint, að sú ríkisstj. hafi ekki getað skipað mennina, af því að hún fór frá litlu síðar. Og það mun eingöngu hafa stafað af stjórnarskiptunum, að þetta var ekki framkvæmt eftir lögunum, svo að hæstv. forsrh. hefur ekki rétt þar sök á. - Þetta vildi ég taka fram til leiðréttingar.



Herra forseti. Ég vildi aðeins minnast með örfáum orðum á hinn svo kallaða frílista, án þess að gera því mál þau skil, sem þyrfti, því að ef það ætti að gera frílistamálinu full skil, þá brestur mig í fyrsta lagi kunnugleika á hinum mörgu hliðum þess máls, og þar að auki yrði það of langt mál að rekja það hér. En ég minnist á þetta atriði hér vegna þess, að ég vil ekki, að atkvgr. mín um þetta mál verði skilin svo, að ég sé meðmæltur því, að haldið sé áfram með hinn svo kallaða frílista, heldur þvert á móti, og í öðru lagi til þess að láta koma fram rödd um það hér í hv. þd., hvernig a.m.k. sumir þm. líta á þennan frílista, og að ekki sé með þögninni alveg goldið samþykki þeirri yfirlýsingu, sem hér kom fram hjá hæstv. atvmrh. Hann bætti því við í sinni ræðu, að þetta ástand, sem þessar bráðabirgðaráðstafanir eru liður í, væri að vísu bráðabirgðaástand, sem ekki væri á neinn hátt æskilegt, og ég er honum samþykkur um, að hann hafi ekki tekið þar of djúpt í árinni. En ég ætla með örfáum orðum að benda á nokkur atriði. Þá er það fyrst, að heimildin fyrir þessum frílista er meir en lítið vafasöm, og mun þó vera talin eiga stoð í gjaldeyrisl., því að þar er heimilað að setja ýmis skilyrði fyrir innflutningi. Og þetta hefur verið teygt þannig, sem ég skal ekki dæma um, en ég hygg, að flestir séu sammála um, að sé of teygt í l., sem sé að binda innflutninginn því skilyrði, að gjaldeyririnn sé seldur með svo og svo miklu álagi. Ef t.d. vara er flutt út fyrir 100 þús. kr., þá er heimild til þess að selja gjaldeyrinn fyrir hana með svo eða svo miklu álagi, sem getur komizt í 120%. Og það er m.ö.o. verið að fella íslenzku krónuna í þessu tilfelli sem þessu nemur. Þetta álag hefur verið mjög misjafnt, ég veit, að það hefur verið frá 30% og jafnvel upp í 120%, að mér hefur verið sagt. Heimildin til þess að gera þetta er mjög vafasöm, og var byrjað á þessu í sambandi við hrognin. Það var þá sagt sem svo: Hrognin verða ekki nýtt, nema þau fáist seld með þessu móti og síðan sé sett þetta innflutningsálag á þennan gjaldeyri. Þetta þarf að gera, til þess að framleiðslan svari kostnaði. - Nú vil ég vekja athygli hv. þm. á því m.a., hvert þetta leiðir. Þetta leiðir oft til þess - og þarf ekki að vekja athygli á því -, að erlenda varan, sem fyrir þessa útflutningsvöru er keypt, hún verður þeim, sem hana kaupa, stundum þeim mun dýrari sem álaginu nemur en sama vara flutt inn á annan h átt. Og þess vegna er það, sem gert er hér það má kalla það söluskatt, sem getur verið 30% og upp í 120% á vöruna. Og það má segja, að í framkvæmdinni sé þetta sama og að fella gengi íslenzku krónunnar, að því er þessu við kemur, eftir því sem þarf við sölu hverrar vöru, til þess að það fáist greiddur framleiðslukostnaðurinn á útfluttu vörunni. Við skulum segja, að það séu seld hrogn og sett 50% álag á gjaldeyrinn. Sjá allir, hvaða gengisfelling það er. Þess vegna er það, að þegar við athugum, hvaða stefnu þetta mál hefur tekið, þá er hér um meira en lítið alvarlegan hlut að ræða, ef athugað er jafnframt, hvað mikill ágreiningur er um það hér á Alþ., hvort eigi að breyta genginu eða ekki. Þegar talað er um að breyta genginu, þá er talað um að lækka gengið í samræmi við það, sem þarf til þess, að í aðalatriðum fáist jafnmargar íslenzkar krónur og framleiðslan þarf, til þess að hún beri sig á því augnabliki, sem gengið er fellt. Og nú hefur einmitt á þessum mjóu þvengjum, sem þarna er gripið til í gjaldeyrisl., verið veittur innflutningur á vissum vörum með geysilegri gjaldeyrisálagningu. Þetta hefur leitt til þess, að með hrognin var þá komið inn á þetta, sem nú er rætt um að lögfesta: 1. Söltuð og reykt Faxasíld. 2. Fryst Faxasíld. 3. Vetrarsíld frá öðrum veiðisvæðum. 4. Smásíld. 5. Gellur. 6. Kinnfiskur. 7. Sundmagi. 8. Hákarls- og háfsskrápur. 9. Hákarls- og háfslýsi. 10. Alls konar fiskroð. 11. Reyktur fiskur. 12. Grálúða, witches, megrin og frystur háfur. 13. Hrogn. Og nú var rætt um það í 14. lagi að taka lýsi, sem ekki fyrir löngu var okkar gull af gjaldeyri. Og nú spyr ég hv. þm., þegar verið er að ræða um gengisfellingu eða ekki gengisfellingu: Ber sig nokkuð verr framleiðsla á lifur en lýsi og freðfiski? Vantar nokkuð meira á, að það verð fáist fyrir lifur, sem þarf til þess að svara framleiðslukostnaði, heldur en á vantar, að það verð fáist fyrir frosinn fisk til þess að svari framleiðslukostnaði? Nú er talað um þorskalýsið, okkar gull, sem var selt fyrir dollara fyrir seinustu styrjöld. Hvar eru takmörkin? Er ekki alveg eins hægt, ef ríkisstj. hugsar sér að taka lýsið, að taka helminginn af freðfiskinum. Nú er talað um, að hætta sé á því, að erfitt verði að selja freðfiskinn, og mjög talað um, að útlitið sé ekki glæsilegt. Því ekki að taka helminginn af freðfiskinum og setja hann á frílista? Og ef freðfiskurinn er tekinn, hvers vegna þá ekki að taka mikið af saltfiskinum? Og fyrst búið er að taka fjórtándu útflutningsvöruna núna, hvar eru þá takmörkin fyrir því, sem ekki má taka? M.ö.o., við erum þess vegna að leggja í hendur ríkisstj. að breyta genginu, ekki eftir föstum reglum, heldur að breyta genginu eftir því, sem hún sjálf álitur nauðsynlegt um leið og hver vara er seld. Það er orðið það óbundnasta gengi, sem til er í nokkru landi í veröldinni. Þannig mætti halda áfram, því að hver vill standa upp hér ag segja, að það mætti taka þorskalýsið sem fjórtándu tegundina, en ekki taka frosinn fisk, og eftir að frosni fiskurinn væri tekinn, að það mætti ekki taka í fimmtánda lagi saltfiskinn? Ef ríkisstj. er heimilað að taka 14 tegundir og breyta genginu að því er þær snertir, hvers vegna má þá ekki taka 15 eða 20 tegundir? Hér erum við komnir út í algert öngþveiti. Ef ríkisstj. treystir sér til þess að afhenda þetta vegna annarra hagsmuna, þá getur hún eftir þessum röksemdum gert það. Það er af þessum ástæðum, að þeir menn, sem alls ekki eru hrifnir af ábyrgðinni, kjósa heldur að taka ábyrgð á lifrinni þennan stutta tíma, en að láta bæta við lifrinni, sem til skamms tíma var aðalútflutningurinn, inn á frílistann. Ég er ekki að segja, að sjómenn séu ekki vel að þessu komnir; því skal ekki neitað, ég veit vel um þeirra hag og margir þeirra eru mínir umbjóðendur, en það er aðeins spurningin um það, hvort við erum að bæta okkar hag með þessu, að ætla að ganga inn á þessar ógöngur, sem verið er að ganga inn á og við erum í rauninni komnir inn á. Það þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þm., hvaða afleiðingar þetta hefur að öðru leyti, að bæta við á hverju ári nýjum og nýjum vörutegundum, sem gæti endað með því, að búið væri að framkvæma gengisbreytingu í flestu, án þess að þingið hefði nokkuð um það að segja, vegna þess að búið er að sleppa beizlinu þarna fram af. En við sjáum, hvaða áhrif þetta hefur. Þegar seld er vara með þessu móti, þá hefur seljandinn enga sérstaka hagsmuni af því að reyna að selja vöruna fyrir hátt verð erlendis, og þetta getur dregið á eftir sér margs konar dilka, því að maður getur sagt Þetta verð ég að fá, þetta kostaði að framleiða vöruna. - Síðan verður gengisálagið þeim mun meira, sem varan er seld fyrir lægra verð. Ég er ekki að segja, að þetta sé misnotað, en það sjá allir, hvaða tilhneigingar þessi leið getur haft í för með sér, ef um óráðvendni er að ræða. Síðan er verzlað með þetta. - Svo er eitt atriði í sambandi við verðlagseftirlitið, sem ég vil benda á. Það hefur verið tekið hér dæmi um hatta. Hver vill segja um það, hvort þessi eða þessi hattur eða þessir sokkar eru keyptir fyrir gotupeninga eða fyrir annan gjaldeyri með engri álagningu? Öllu verðlagseftirliti er kippt upp með þessu móti, því að það getur enginn maður sagt um það, ef fluttar eru inn sömu vörutegundir, hvort þær eru keyptar fyrir frjálsan gjaldeyri, sem kallaður er, með 30–40–60% álagi, og verði þess vegna að selja vöruna fyrir þetta hærra verð. Svo eru fluttar inn vörur fyrir gjaldeyri með venjulegu móti, og vitanlega er í lófa lagið, ef seljandi vill, að nota sér að selja sömu vörutegund, hvort sem það eru hattar eða annað, með því verði, sem sett er á þær vörutegundir, sem eru keyptar fyrir svo kallaðan frjálsan gjaldeyri eða álagsgjaldeyri. Þannig kippir þetta fyrirkomulag undirstöðunni undan allri heilbrigðri verzlun, eða getur gert, meðan það byggist á því, að vöruskortur sé, og verður að halda uppi verðlagseftirliti. Ég sagði áðan, að ég ætlaði aðeins að benda á örfá atriði, og ég ætla að láta hér staðar numið. En ég get ekki stillt mig um að leiða enn á ný athygli hv. þm. að því, hvar þetta lendir og hvaða leið við erum raunverulega komnir á, ef á að fara að bæta lýsinu við sem fjórtándu vörutegundinni, þar sem gengið er skráð eftir því, sem ríkisstj. ákveður, hver sem hún er, á þeim tíma sem ákvörðun er tekin. Ég skal ekki draga úr því, að vanda till., sem hér koma fram, svo sem till. um lifur. Ég vil ekkert draga úr þeim rökum, sem koma fram um þetta atriði. Annað er það, að ef við gerum ráð fyrir því, sem við allir gerum, að þessi mál verði tekin til endurskoðunar og varanlegrar úrlausnar fyrir 1. marz, þó að ábyrgðin gildi til 15. maí, til þess að útvegsmenn geti treyst hliðstæðum ráðstöfunum, þá er þannig frá frv. gengið, að ekki er hægt að komast hjá því að taka málið fyrir, fyrir 1. marz. Þess vegna virðist mér um þessar fræðilegu upplýsingar, mismun á lifrinni að vetri til og að sumri, að það atriði geti ekki komið til greina þessa tvo mánuði, og ég geri ráð fyrir því, að við það sé einmitt miðað með flutningi þessarar till. í Nd. og jafnframt af flm. till. hér, hv. 2. þm. S-M. Hins vegar skal ég ekki á neinn hátt draga úr því, að till. sé athuguð í n., en vil aðeins benda á þetta atriði, að það er ekki líklegt, að þau fræðilegu rök, sem komið hafa fram gegn till., eigi við um þetta tímabil, sem ætlazt er til, að ábyrgðin nái yfir. Ég skal svo láta staðar numið, en vildi, eins og ég sagði í upphafi, ekki láta hjá líða að benda á, á hvaða leið við erum komnir með þennan svo kallaða frílista, og ég bið hv. þm. að hugleiða það mál, því að ég held það sé alvarlegra, en þm. hafa álitið til þessa.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að benda á, að þegar hæstv. ráðh. fer að tala hér á móti föstu ábyrgðarverði á lýsi, þá gengur hann alveg ákveðið út frá því, að þetta gildi um sumarlýsið líka. Hann hefur ekki sjálfur trú á því, að ríkisstj. geti komið með till. fyrir 1. marz. Þetta sýnir, á hve sterkum rökum mín grg. er reist, en hún er sú, að því er ekki treystandi, að hæstv. ráðh. verði búinn að koma með endanlega lausn í málinu fyrir 1. marz. Hæstv. ráðh. upplýsir þetta sjálfur og gefur í skyn, að nauðsynlegt sé að koma með till. um að fá þetta sett á frílista. En ég hef skilið það svo, að þegar upptalning er í l., þá sé óleyfilegt að fara út fyrir það. Í þessari gr. er upptalning, þar sem talað er um það, hvað leyfilegt sé að leggja á háan gjaldeyrisskatt eða selja fyrir hærra gengi en venjulega. Hæstv. ráðh. hefur sýnt það, að hann vantreystir ríkisstj. til að koma með till. nógu snemma, og þess vegna telur hann nauðsynlegt að setja lýsið inn á frílistann, sem ekki þarf, ef þetta gildir aðeins 2 mánuði.



Herra forseti. Ég mun enn halda mig aðeins við brtt., en ekki ræða málið í heild. Það gætir nokkurs misskilnings hjá hæstv. ráðh. út af þeim ummælum mínum, að ég sæi ekki ástæðu til að fjölyrða um till. Mér skildist hann taka ummæli mín þannig, að ég teldi ekki ástæðu til að fjölyrða um till. vegna þess, að ég áliti, að þegar væri það ákveðið, að þessi ríkisábyrgð á lifrinni yrði tekin. En það, sem fyrir mér vakti, var það, að ekki væri ástæða til langra ræðuhalda vegna þess, að þm. hefðu þegar gert sér grein fyrir viðhorfinu í einstökum atriðum þessa máls. Það hefur verið talað dálítið um mismunandi gæði lifrarinnar, bæði af hæstv. ráðh. og hv. þm. Barð. Þegar bent er á mismunandi gæði lifrarinnar á vetrarvertíð og öðrum árstímum, þá vil ég taka fram, að ég álít ekki koma til mála, að þetta fyrirkomulag gildi nema yfir vetrarvertíðina, og þá kemur ekki heldur til álita um þennan mismun. Hv. þm. Barð. benti hins vegar á það, að gæði lifrarinnar væru yfirleitt mjög misjöfn. Þetta er að vissu leyti rétt, svo langt sem það nær. Ég hygg þó, að viða sé lifrin á vertíðinni gerð upp í einum gæðaflokki. Mig brestur að vísu kunnugleika til að fullyrða það, en ég hygg, að þetta sé svona víða. Ég hef ekkert sérstakt við það að athuga, þó að þessu atriði sé skotið til n. til athugunar, en hygg þó, að eins og málið liggur fyrir, sem algerð bráðabirgðalausn miðað við hluta af þeirri vetrarvertíð, sem nú fer í hönd, þá sé þetta atriði, um mismunandi gæði lifrarinnar, ekki stórvægilegt. Hæstv. atvmrh. lét í ljós undrun yfir því, að þeir menn, sem tala miður vingjarnlega um frv. og ábyrgðina, skuli samt flytja till. á borð við þá, sem hér um ræðir. En að slíkar till. koma fram frá þessum mönnum, er vegna þess, að af tvennu illu, ábyrgð á lifrarverði eða lýsisgjaldeyri á frílista, þá telja þeir ábyrgðina þó skárri. Um nánari rökstuðning fyrir því vil ég leyfa mér að vísa til ræðu hv. þm. Str. Enn fremur vil ég undirstrika það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að ég tel, að með ábyrgðinni verði betur tryggðir hagsmunir sjómanna og útgerðarmanna almennt, þannig að hagnaður af ráðstöfunum þeim, sem gerðar verða, komi jafnast niður með því móti.

Forseti (BSt): Út af því, sem hér hefur komið til orða, að n. taki til sérstakrar athugunar brtt., sem hér liggur fyrir, milli umr., skal ég geta þess, að ég hef hugsað mér, eftir ósk ríkisstj., að reyna að ljúka þessu máli í nátt, ef þess er nokkur kostur, og þess vegna býst ég ekki við, að n. eigi þess kost að athuga þessa till. á þann hátt, sem hefur verið minnzt á. Vildi ég, áður en umr. lýkur, bæði heyra frá ríkisstj., hvort hún óskar þess, og eins hvort hv. flm. till. vil] taka hana aftur við þessa umr. í þessu skyni. Ef hvorugt er fyrir hendi, þá sé ég mér ekki fært annað en halda málinu áfram, ef tími vinnst til, nema því aðeins, að d. með atkvgr. óski þess, að n. taki till. til athugunar.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. sýndi nokkurn lit á því að svara í ræðu sinni áðan þeim fyrirspurnum, sem ég beindi sérstaklega til hans, bæði í sambandi við verkanir fiskábyrgðarinnar og í sambandi við þær vörur, sem hugsað væri að taka á þennan svo kallaða frílista, og er ég honum þakklátur fyrir þau svör, svo langt sem þau náðu. Hins vegar finnst mér, að þau svör séu engan veginn fullnægjandi í sambandi við hagsmuni þeirra aðila, sem ég sérstaklega ræddi um í minni fyrri ræðu. Hæstv. ráðh. drap fyrst á það, að það væri ætlun ríkisstjórnarinnar, að ábyrgðin, ef hún á annað borð yrði framlengd, næði jafnt til allra landsmanna. Hann útskýrði þetta því miður ekki frekar, en vísaði til þess, að hv. 1. þm. Eyf. (BSt) hefði fært fyrir þessu skýr og óyggjandi rök í ræðu hér á fundinum. Því miður heyrði ég ekki þessa ræðu hv. 1. þm. Eyf., því að það vildi svo til, að meðan hann talaði, var ég í boði hans sem forseta d. að drekka kaffi niðri í Kringlu. En ef hann hefur fært rök fyrir því, að ákvæðin í þessu frv. um ábyrgð á fiskverðinu séu fullnægjandi fyrir t.d. útgerðarmenn norðanlands, þá harma ég mjög að hafa ekki heyrt þau rök. En að svo komnu get ég ekki séð, með hverjum hætti það á að vera. Frv. gerir ekki ráð fyrir öðru en því, að þessi ábyrgð á fiskverðinu standi í fyrsta lagi aðeins til 1. marz.

Ég lét þá trú í ljós, að önnur ákvæði yrðu komin fyrir þann tíma.

Þá hef ég misskilið hæstv. ráðh., og þó rekur að því sama, sem ég talaði um í minni fyrri ræðu, að ákvæði frv. í þessum efnum eru ófullnægjandi og ná alls ekki til þessara manna eða annarra þeirra útgerðarmanna, sem stunda vertíð á öðrum tímum en vetrarvertíðinni suðvestanlands og suðaustanlands. Ákvæðin um ábyrgðina gilda til 1. marz. Ef þá er ekki búið að gera þessar ráðstafanir, sem ríkisstj. er alltaf að tala um, að hún hafi á prjónunum, þá skal ábyrgðin að vísu framlengd, eins og hæstv. ráðh. talaði um, en ekki nema í lengsta lagi til 15. maí. Hvað getur svo leitt af þessu? Ekkert annað en það, að ef ekki næst samkomulag í þinginu um aðgerðir, - sem engin vissa er fyrir að náist og útgerðarmenn suðvestanlands þora ekki að treysta á, að verði, og þess vegna er þessi varnagli settur í frv. vegna þeirra, - þá er engin fiskábyrgð til eftir 15. maí og þeir, sem þá eiga eftir að stunda sína vertíð, fá enga fiskábyrgð. Það er einmitt þetta ákvæði, sem ég tel ófullnægjandi og óverjandi af Alþ. að afgreiða þannig, að slíkt geti komið til mála. Þess vegna verður að hafa þann varnagla að framlengja þetta þannig, að það nái til alls ársins. Hins vegar liggur í augum uppi, eins og ég sagði áðan, að ef samkomulag næst í þinginu um aðrar aðgerðir, þá kemur ekki til þess, að ábyrgðin gildi seinna á árinu fyrir aðra landsmenn heldur, þannig að í því að framlengja þetta til ársins er engin áhætta fyrir ríkissjóð fram yfir það, sem óhjákvæmilegt er að gera, ef tryggja á rekstur bátaflotans ekki aðeins á Suðurlandi heldur á landinu öllu, og það hlýtur að vera höfuðtilgangur þessa frv., og fram hjá þeim höfuðtilgangi má ekki ganga í afgreiðslu málsins. Þetta atriði liggur þess vegna fyrir mér algerlega óbreytt, þrátt fyrir svör hæstv. ráðh. um þetta atriði. Þá vék hann að hinu atriðinu, sem ég talaði um, að þessi svo kallaði frílisti, sem er alls ekki minna atriði í sambandi við þetta mál en sjálf fiskábyrgðin, þó að það atriði sé ekki sett inn í frv., - hæstv. ráðh. vék að því, að það væri ekki heldur rétt, að hann væri sérstaklega sniðinn með sérhagsmuni Sunnlendinga fyrir augum. Og hæstv. ráðh. leitaðist við að benda á viss atriði þessari fullyrðingu sinni til stuðnings. Hann hélt því fram, að á þessum frílista væru vörur, sem aðrir landsmenn heldur en þeir, sem hér eru í verstöðvum á Suðvesturlandi, hefðu aðstöðu til að framleiða og njóta þá þeirra hlunninda, sem í þessu felast. Hann nefndi í því sambandi reyktan fisk. Það kann að vera, að möguleikar séu fyrir menn í öllum landshlutum að framleiða reyktan fisk. En sú framleiðsla hefur verið í ákaflega smáum stíl, og ég held, að sá liður hafi ekki verið neitt afgerandi atriði í sambandi við þennan frílista og hafi ekki úrslit um afkomu bátaútvegsins, hvorki hér sunnanlands né annars staðar. - En svo nefndi hann annað atriði, sem hefur verið og er töluvert atriði í þessu sambandi, sem eru hrognin. Þau eru ein af þeim vörum, sem hafa orkað talsvert miklu um þetta mál, að gjaldeyrir var gefinn frjáls fyrir þau. En ég held bara, að hæstv. ráðh. hafi sézt yfir nokkuð þýðingarmikið atriði í þessu sambandi, þegar hann talaði um, að Norðlendingar og menn í öðrum landshlutum gætu notað sér þessa hrognapeninga á sama hátt og verstöðvar hér við Faxaflóa, og þetta atriði er það, að það vill svo undarlega til, að þorskurinn hrygnir hér við Suðvesturland og gengur ekki norður fyrir land á veiðisvæði þar, fyrr en eftir hrygninguna. Þannig að Norðlendingar og aðrir landshlutar hafa ekki sömu aðstöðu og Sunnlendingar til þess að framleiða vöru úr hrognum til þess að fá gjaldeyri fyrir til frjálsra afnota. - Önnur atriði voru það ekki, sem hæstv. ráðh. nefndi í þessu sambandi. Það stendur því óhrakið, að þær vörur, sem á frílista eru teknar, eru alveg miðaðar við framleiðslu á Suðvesturlandi og til hagsbóta útgerðinni hér við Suðvesturland, umfram aðra landshluta. Þá minntist hæstv. ráðh. á Faxasíldina á síðasta hausti og undirstrikaði sérstaklega það, sem ég tók fram í minni ræðu síðast, hversu mikla þýðingu það hefði fyrir framleiðslu á henni og gjaldeyrisöflun með henni, að gjaldeyrir fyrir hana hefði verið gefinn frjáls. Hann tók meira að segja svo djúpt í árinni, að þær 40 þús. tunnur Faxasíldar, sem veiddar og saltaðar voru hér á síðasta hausti, mundu alls ekki hafa verið veiddar og saltaðar, ef ekki hefði verið gefinn frjáls gjaldeyrir fyrir þessa síld. Og ég býst við, að þetta sé nokkuð rétt. En mundi það ekki gilda alveg eins um Norðurlandssíldina, eins og ég líka minntist á áðan? Hvað heldur hæstv. ráðh., að hefði verið saltað mörgum tugum þús. tunna meira af Norðurlandssíld í sumar, ef þeir, sem hana veiddu, hefðu notið sömu hlunninda í þessu efni og þeir, sem veiddu Faxasíld? Það er ekki hægt að nefna þetta í tölum, en ég held, að það hefði numið tugum þúsunda tunna, sem þá hefði verið saltað meira af þeirri síld, en það hefði þýtt það, að gjaldeyrisöflunin hefði orðið miklu meiri en hún var, og afkoma þeirra, sem síldveiði stunduðu á síðasta sumri, hefði þá orðið miklu betri en hún var og þá minni þörf þeirra aðgerða, sem nú er verið að bollaleggja til handa þeim mönnum, sem síldveiði stunduðu, á síðasta sumri. Hæstv. ráðh. viðurkenndi þetta líka að nokkru leyti í sinni ræðu og lét í ljós, að hann persónulega væri að verulegu leyti þeirrar skoðunar, að krafa útgerðarmanna um það t.d. að fá alla netasíld á frílista væri eðlileg og að hann hefði tilhneigingu til að styðja hana. En svo spurði hann bara í sambandi við það, hvert við mundum komast, ef við héldum áfram á þessari braut, sem við þó höfum komizt inn á, og virðist hræddur við að ganga mjög miklu lengra inn á þessa braut, en gert hefur verið. Ég vil ekki draga dul á það, að ýmsir agnúar og hættur eru í sambandi við þessa leið. Hitt er þó meginatriðið í þessu sambandi, að með þessu ýtum við fyrst og fremst undir mjög aukna framleiðslu á gjaldeyrisvörum. Og það er nokkurs virði, að gert sé, ekki sízt í sambandi við vandamál útvegsins, að ýtt sé undir það, að framleiðslan sé aukin og að meira fé sé veitt inn í þessa framleiðslu, sem skapar gjaldeyri, heldur en aðra óarðbærari atvinnuvegi. Ég veit, að á þessari leið eru ýmsir agnúar og að sennilega er hægt að finna fleiri leiðir til þess að ýta undir þessa framleiðsluaukningu. En ég býst við, að eins og sakir standa nú, þá sé þetta helzta leiðin til þess að ýta undir og gera mönnum kleift og vekja áhuga manna á því að afla gjaldeyris inn í landið. Og ég hygg, að með þessu móti væri hægt að koma í veg fyrir, að kröftum þjóðarinnar væri beitt meira til þess að eyða gjaldeyrinum en til að afla hans. Ég drap á það líka áðan, að ég teldi, að þeir, sem stunda síldveiði fyrir norðan á sumrin, væru beittir misrétti, í samanburði við þá, sem stunda síldveiði við Faxaflóa á haustin, með því að gera ráðstafanir til þess, að sú síld, sem veidd er við Faxaflóa og er lakari en Norðurlandssíldin, verði greidd miklu hærra verði en Norðurlandssíldin. Og ég hygg, að ekki verði því mótmælt með rökum, að þarna er mjög mikið misræmi og mjög óeðlilega gert upp á milli aðstöðu manna, sem stunda þennan veiðiskap, annars vegar hér syðra og hins vegar fyrir norðan. Og hæstv. ráðh. drap á rök, sem styðja mjög mína skoðun í þessu efni, þegar hann ræddi um þorskalifur og hélt því fram, að mjög væri óeðlilegt að borga 3. flokks lifur á sama verði og 1. flokks lifur. Þetta væri hliðstætt því að borga jafnháu verði 1. flokks og 3. flokks ull. Og hvers vegna á þá að borga Faxasíld jafnháu verði og Norðurlandssíld, þó að Faxasíldin sé 3. flokks síld á móts við Norðurlandssíld? Hvers vegna eiga þeir að fá lægra verð fyrir sína síld fyrir norðan, sem veiða 1. flokks síld, heldur en þeir, sem framleiða lakari vöru með síldarframleiðslu sinni? Nei, ég held, að allt bendi til þess, að rétt sé, sem ég hélt fram í sambandi við þetta, að ríkisstj. megi ekki á þann veg halda áfram, að gerður sé slíkur greinarmunur í sambandi við frílistann eftir landshlutum og árstíðum eins og hér er gert, heldur verði hæstv. ríkisstj. að líta alvarlegum augum á hagsmuni þeirra manna, sem þennan þýðingarmikla atvinnuveg stunda, alveg eins hvar sem er á landinu, en binda þetta engan veginn á þann hátt, sem gert hefur verið og enn virðist eiga að gera, sem sé alveg sérstaklega við hagsmuni þeirra manna, sem útgerðina stunda hér á Suðvesturlandi. Þá svaraði hæstv. ráðh. einnig fyrirspurn minni um það í fyrsta lagi, hvaða kröfur útvegsmenn hér hefðu gert um fleiri vörutegundir á frílista, og nefndi þar, að þeir hefðu óskað eftir að fá þorskalýsi og ísvarinn bátafisk á þennan frílista. En um afstöðu hæstv. ríkisstj. til þessara krafna útvegsmanna, þá skildist mér, að hún væri sú, að ríkisstj., eða a.m.k. hæstv. atvmrh. persónulega, vildi taka þorskalýsið til viðbótar á þennan lista, en ekki hinar aðrar vörur, sem útvegsmenn hefðu farið fram á.  Ég held, að það sé ekki fleira, sem ástæða er fyrir mig að taka fram í þessu efni. Ég vil aðeins undirstrika það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að ég tel, að ákvæði frv. um fiskábyrgðina séu ófullnægjandi, eins og þau eru, en það verði að vera sá varnagli um ábyrgðina, að hún nái til alls ársins og allra landshluta, ef ekki verður búið að gera aðrar ráðstafanir. Og ég hygg, að þær upplýsingar, sem fram hafa komið, bendi til þess, að þær þýðingarmiklu ívilnanir, sem útgerðinni er ætlað að njóta með þessum svo kallaða frílista, séu allt of mikið takmarkaðar við þennan eina landshluta, Suðvesturland, og þessa einu vertíð, vetrarvertíðina á Suðvesturlandi. Og ég vil vonast til þess, að þegar hæstv. ríkisstj. tekur endanlega ákvörðun sína um það, þá verði betur gætt, en verið hefur undanfarið, hagsmuna útvegsmanna annars staðar á landinu einnig. Með öðru móti, en þessu tvennu held ég, að ekki verði tryggt á neinn viðunandi hátt, að bátaútvegurinn verði starfræktur svo sem nauðsynlegt er allt árið og á landinu öllu, eftir því sem skilyrði eru fyrir hendi á hverjum stað.



Herra forseti. Það er nú orðið svo framorðið, að ég vil ekki lengja umr., en ætla aðeins að gera aths. - Hæstv. atvmrh. hafði það eftir mér, að ég hefði sagt, að hækkun á söluskattinum, eins og lagt var til í frv. upprunalega, væri í raun og veru ekki annað en gengislækkun. Og hann féllst á það, að þetta væri rétt. Ég minnist þess nú ekki, að ég hafi sagt þetta. En hins vegar er það rétt. Slík ráðstöfun sem þessi, sem þar var lögð til, að hækka söluskattinn í 30%, jafngildir gengislækkun, þ.e.a.s. hefur a.m.k. alla ókosti hennar, hvað sem öðru líður. En út frá þessu vildi hæstv. ráðh. draga þá ályktun, að öll hækkun á kaupgjaldi væri líka sama sem gengislækkun. Þetta er vitaskuld fjarstæða. Kauphækkanir geta haft þau áhrif að skipta þjóðartekjunum þannig, að þeir, sem vinna og framleiða, beri meira úr býtum, án þess að það þó eigi nokkuð skylt við gengislækkun. Hins vegar eru þær kauphækkanir, sem orðið hafa á undanförnum árum, þannig til komnar, að þær hafa verið gagnráðstafanir gagnvart verðhækkunum  En hvorki hæstv. ráðh. né hv. þm. Barð. (GJ) gátu svarað því, hvernig á því stendur, að hæstv. ríkisstj. hefur enn þá ekki lagt fram till. sínar um hina svo kölluðu framtíðarlausn vandamálanna, né heldur einu sinni fengizt til þess að skýra þinginu frá, hverjar þessar till. væru, sem hæstv. ríkisstj. samt sem áður telur sig hafa á hendinni. En við þessu hefði maður þó helzt vænzt svars. En hv. þm. Barð. hélt því fram, að það væri ekki lengur til neinn markaður í heiminum fyrir meðalalýsi. Og í raun og veru hefur þetta mál, verðlag á lýsi og lifur, verið rætt á þessum grundvelli. Þetta held ég, að sé ekki rétt.  
             Ég held, að þessar fullyrðingar séu út í bláinn. Hvernig getur þessi hv. þm. ætlazt til þess, að þetta sé tekið gilt? Hann mun að vísu hafa heyrt einhvern orðasveim um nýjar aðferðir í Bandaríkjunum, og það verður til þess, að þessi hv. þm. kemur með fullyrðingar um, að ekki aðeins í Bandaríkjunum, heldur alls staðar í heiminum sé það svo, að ekki sé hægt af þessum ástæðum að selja meðalalýsi á svipaðan hátt og áður. 



Herra forseti. Mér þykir rétt að víkja með nokkrum orðum að brtt., sem hér hafa komið fram. Skal ég fyrst drepa á brtt. hv. 1. þm. N-M. um frílistann. Fyrst vildi ég segja það, að mér finnst, að þessi brtt., eins og hún er orðuð, beri vott um nokkru meira traust hv. 1. þm. N-M. á ríkisstj. en ætla mætti eftir orðum hans hér í hv. d., því að hann ætlast til þess eftir brtt., að það sé alveg á valdi ríkisstj. að verðleggja þær krónur, sem þar koma til greina, og mismunandi eftir því, um hverjar vörutegundir er að ræða. Ég tel þetta ekki lítið traust á réttlátri framkvæmd þessa máls í höndum ríkisstj. Ég get ekki greitt þessari brtt. atkv. mitt. Ég tel það ákaflega hæpna leið, sem farin hefur verið í þessum efnum til þessa, og að ógerlegt sé að veita ríkisstj. lagalegan eða siðferðislegan stuðning í þessum efnum. Ég skal játa, að það getur verið ástæða til að beita þessum aðferðum í þeim tilfellum, þar sem um er að ræða vörur, sem annars mundu ekki verða veiddar eða hagnýttar, að viðhafa svona frílista, þannig að í þeim tilfellum séu sköpuð ný verðmæti, sem annars yrðu ekki til. Umfram þetta tel ég varla fært og ég vil segja enda óheimilt fyrir ríkisstj. að ganga í þessum efnum. Það má segja, að ef framleiðsla á hrognum og öðru, sem hér er nefnt, falli niður að öðrum kosti, þá geti verið rétt að gera petta. Hins vegar stendur að minni hyggju allt öðruvísi á um lifrina. Meðan fiskur er veiddur á annað borð, fellur lifrin til. Og með þeim tækjum, sem nú eru til, dettur engum í hug, að henni verði fleygt. Ég tek fram sem mína skoðun, að ég teldi óráð og lengra gengið, en rétt væri að taka lýsi inn á þennan frílista. Ég tel, að ekki sé heldur gerlegt að lögum að veita ríkisstj. það vald, sem ætlazt er til með þessari brtt. Auk þess tel ég alls ekki víst, eins og þessi brtt. er orðuð, að hún geti fyrirbyggt, að ríkisstj. gangi lengra í þessu efni, en brtt. gerir ráð fyrir. Hér hafa komið fram frá hv. 4. landsk. þm. (StgrA) tilmæli til ríkisstj. um það, að bætt yrði þennan frílista Norðurlands-sumarsaltsíld. Þá bættist ekki lítið við, og þá væri búið, ef það væri gert, að taka svo og svo mikið af vörum inn á þennan lista, sem ekki gæti fallið undir þá réttlætingu á þessum lista, sem er í því fólgin að hafa vörurnar á þessum frílista til þess að þær væru framleiddar og til þess að fyrirbyggja gjaldeyristap, sem kæmi fram, ef þær væru ekki framleiddar, miðað við, að þær væru ekki framleiddar, ef gjaldeyrir fyrir þær væri ekki frjáls. Ég áskil mér rétt til þess, hvenær sem ríkisstj. gengur lengra í þessum efnum, en ég tel rétt vera, að hreyfa málinu við þingið, þannig að það taki afstöðu til þess, hve langt megi ganga í þessum efnum. Ég get um rökstuðning í þessu efni vísað til ræðu hv. þm. Str. Ég mun einnig greiða atkv. gegn brtt. hv. 2. þm. S-M. um að ábyrgjast fast verð á lifur, eða söluverð á lýsi, sem gefi einnar kr. og þrjátíu aura verð fyrir hvern lítra af lifur. Það hefur oft verið bent á það hér, að fyrst og fremst er ekkert fyrirsjáanlegt um það, hvað þetta mundi kosta, og í öðru, lagi, að hér er vara, sem er mjög mismunandi mikils virði eftir magni og mundi gefa mjög mismunandi mikið lýsi. Auk þess tel ég, að svo langt sé gengið til móts við óskir útvegsmanna yfirleitt, að ég fæ ekki trúað öðru en hæstv. ríkisstj. eigi þess kost að koma útgerðinni af stað án þess að gera viðbótarfyrirgreiðslu í þessu efni. Brtt. hv. 4. landsk. þm. (StgrA) um að framlengja ábyrgðina til ársloka með verðákvörðun, sem gildi í framkvæmdinni, án þess þó að gera nokkuð til þess að afla fjár upp í ábyrgðina, get ég ekki greitt atkv., og liggur í augum uppi, hvaða ástæður valda því. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þessar brtt. En út af þeim orðum, sem í sambandi við þetta mál hafa í umr. fallið hjá hv. 1. landsk. þm. (BrB) um, að í raun og veru væri nú búið með alls konar skattaálögum að fella gengi íslenzku krónunnar mjög mikið, þá vil ég segja, að þótt í þessu kunni að vera eitthvert sannleiksbrot, þá er þetta ekki nema að mjög litlu leyti rétt, því að enda þótt í einstaka tilfelli hafi með tolla- og skattaálögum á vörum verið lækkað verðgildi peninga þeirra, sem varið er til kaupa á þeim, þá er mjög mikill hluti brýnustu lífsnauðsynja ekki það mikið skattlagður, að kalla megi gengislækkun. Skattar og tollar eru jafnframt helzt lagðir á þær vörur, sem ekki teljast til lífsnauðsynja. Króna, sem varið er til matvælakaupa, hefur litið eða ekkert verið verðfelld, en króna, sem notuð hefur verið til að kaupa óhófsvörur, svo sem tóbak og áfengi, hefur verið verðfelld geysilega. Í þessu liggur munurinn á því, sem áður hefur verið gert, og því, sem hæstv. ríkisstj. leggur nú til, því að söluskattur nær til allrar innfluttrar vöru, til hvers sem nota skal, og þýðir því verðfellingu á öllum krónum. Þetta vildi ég láta koma fram. Ég vil svo beina því til hæstv. ríkisstj., að ákaflega æskilegt væri, að hún drægi ekki almenning lengi á ráðum sínum til að tryggja varanlega frambúðarlausn á þessum málum, eins og hún hefur komizt svo hógværlega að orði. Mér er ekki grunlaust um, að ekki óverulegur þáttur í þeirri tilhneigingu að heimta hærra kaup stafi af óttanum við gengisfall, og vilji menn því hrifsa sem mest til sin, áður en slíkt verður gert, og er hætt við, að sá órói muni enn aukast, ef ekki verður sem fyrst skýrt frá því, hvað fyrirhugað er í þessum efnum. Það er því vinsamleg bending mín til hæstv. ríkisstj., að hún birti sem fyrst hin gullnu úrræði, sem hún geymir í pokahorninu.



Með óskiptu fylgi Framsfl. hefur verið bætt nýrri till. inn í frv., svo að frv. verður aftur sent til Nd. Ég er raunverulega á móti þessari grein í frv., þar sem þetta er óskylt mál. Ég sé því ekki ástæðu til að taka þátt í atkvgr. og sit hjá. 7.–12. gr. samþ. með 13 shlj. atkv. Brtt. 201,2 felld með 8:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: HG, HermJ, PZ, RÞ, StgrA, VH, BrB, FRV. nei: GJ, JJós, KK, LJóh, ÞÞ, BBen, EE, BSt. 1 þm. (GÍG) fjarstaddur. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Með skírskotun til þess, sem ég hef sagt hér í deildinni, að ég tel þetta algert hégómamál og að Alþ. hafi þetta á valdi sínu, þó að það sé óbreytt, segi ég nei. Brtt. 208 felld með 10:3 atkv. 13. gr. samþ. með 11:2 atkv. 14. gr. samþ. með 9 shlj. atkv. Brtt. 202 felld með 8:4 atkv. 15.–16. gr. samþ. með 10 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 13:1 atkv.