Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram til hæstv. forsrh. eftirfarandi tvær fsp.: 1. Fyrirhugar ríkisstjórnin að láta fara fram heildarendurskoðun á lögum og skipan lífeyrissjóða? 2. Hyggst ríkisstjórnin beita sér fyrir sérstakri endurskoðun á lífeyrismálum æðstu embættismanna ríkisins, auk ráðherra og alþingismanna? Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, hinni svonefndu hvítbók segir á bls. 26: ,,Framkvæmd verða löngu tímabær áform um samræmingu og einföldun lífeyriskerfisins. Þannig verður lagður grunnur að sómasamlegum eftirlaunum allra landsmanna.`` Ef ég man rétt þá er það einnig staðfest í 11. gr. stjórnarsáttmálans að unnið skuli að jöfnun lífeyrisréttinda allra landsmanna. Það er því tímabært að spyrjast fyrir um það á Alþingi hvort þessi endurskoðun sé hafin og ef ekki hvernig að henni verði staðið. Það er sannarlega ástæða til að hæstv. ríkisstjórn taki þessi mál föstum tökum. Það er rétt að minna á að margar fyrri ríkisstjórnir hafa ætlað sér að takast á við þetta stóra verkefni en ekki gert það og ekki tekist. Hér hafa komið fram á Alþingi nokkrar tillögur og frv. til laga er miða í átt að þessari endurskoðun en það er mjög mikilvægt að það liggi fyrir hver stefnumörkun hæstv. ríkisstjórnar er gagnvart þessu kerfi og gagnvart þeirri vinnu sem nauðsynlegt er að fram fari. Þá vil ég sérstaklega vekja athygli á Þeim þætti málsins er snýr að endurskoðun lífeyrismála gagnvart embættismönnum ríkisins og þá fyrst og fremst hinum æðri embættismönnum ríkisins og ekki síst ráðherrum og alþingismönnum en það er löngu vitað að þessir hópar njóta sérstakra sérréttinda í lífeyrismálum. Ég lít svo á að með yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar við myndun hennar hafi m.a. verið átt við það þegar talað er um að samræma lífeyrisréttindi allra landsmanna.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, hv. 5. þm. Austurl., að í yfirlýsingu ríkisstjórnar við stofnun hennar kemur fram að vilji standi til þess að endurskoða lífeyriskerfið. Og í samræmi við það hefur um nokkurt skeið verið undirbúningur að slíkri heildarendurskoðun á lögum um skipan lífeyrissjóða. Það má reyndar segja að skipan þessara mála hafi lengi verið til skoðunar. Frv. til laga um starfsemi lífeyrissjóða var samið á árinu 1987 en ekki lagt fram. Milliþinganefnd sem skipuð var árið 1990 ræddi málið en skilaði ekki tillögum. Það varð ágreiningur uppi um ýmis efnisatriði þess frv. sem nefnt var og það var gagnrýnt af ýmsum ástæðum. Nokkrir þeirra sem að málinu komu töldu það ætti ekki ná til lífeyrissjóða sem starfa samkvæmt sérstökum lögum eða til séreignasjóða sem vafasamt væri að telja til lífeyrissjóða. En einnig var frv. gagnrýnt fyrir að ekki væri í því tekið á fortíðarvanda sjóðanna, þ.e. að eignir þeirra gætu að óbreyttu ekki staðið undir áföllnum skuldbindingum, og að ekki væri fjallað um tengsl lífeyrissjóða við almannatryggingar. Þá gagnrýndu talsmenn opinberra starfsmanna frv. sérstaklega vegna meintrar skerðingar á réttindum þeirra. Þetta frv. verður því ekki lagt fram aftur, a.m.k. ekki óbreytt. Hins vegar fer fram um þessar mundir athugun á vegum fjmrh. á málinu og það er unnið að undirbúningi almennra laga um starfsemi lífeyrissjóða. Þau lög munu að hluta til byggja á frv. frá 1987 hvað varðar ýmsa mikilvæga þætti. Það er gert ráð fyrir að frv. til allra lífeyrissjóða hvað almenn atriði snertir svo sem almenn starfsskilyrði, stjórn eftirlit og þess háttar en ekki verði breytt ákvæðum um réttindi, iðgjöld og fleira hjá þeim sjóðum sem starfa samkvæmt sérlögum. Í frv. þessu yrði að taka á ýmsum málum sem valdið hafa ágreiningi. Það þarf að skilgreina lífeyrissjóði betur en gert hefur verið, taka afstöðu til skylduaðildar að tryggingarsjóðum og þá tilteknum sjóðum, lágmarkslífeyrisréttinda og tengsla þeirra við iðgjöld og lágmarksiðgjalda, iðgjaldastofna o.s.frv. Það er ekki síður nauðsynlegt að fjalla um meginreglur um ávöxtun, áhættudreifingu, eigið fé, rekstur, stjórn, fjárhagslegt, reikningslegt og tryggingafræðilegt eftirlit, samræmdar reglur um mat á stöðu sjóðanna o.s.frv. Þá er gert ráð fyrir að tengsl lífeyris úr lífeyrissjóðum annars vegar og bóta almannatrygginga hins vegar verði athuguð sérstaklega af fjmrn. og heilbrrn. Til greina kemur við lokaundirbúning málsins að nefnd á vegum forsrh. með aðild fjmrn. og heilbrrn. kæmi sérstaklega að þessum þáttum þar sem þau tengjast auðvitað þessum tveimur ráðuneytum í mjög veigamiklum þáttum. Í annan stað, varðandi síðari liðinn, þá er gert ráð fyrir að endurskoðun á ýmsum þáttum í lífeyrissjóðum opinberra starfsmanna verði liður í þeirri athugun sem um getur í því svari sem ég gaf hér rétt áðan. Það þarf að breyta ýmsum ákvæðum til að aðlaga þau almennum ákvæðum um stjórnun, eftirlit o.fl. sem gert er ráð fyrir að verði í frv. um starfsemi lífeyrissjóða eins og ég nefndi áðan, svo og almennum ákvæðum um skylduaðild, aðildarrétt og fleira. Enn fremur er gert ráð fyrir að athuguð verði ýmis framkvæmdaratriði sem þörf er á að lagfæra svo sem aðild annarra vinnuveitenda en ríkisins að sjóðum þess, umreikning lífeyris, rétt til veru í lífeyrissjóði ríkisins við niðurlagningu stöðu, framreikning á örorkulífeyri, verðtryggingu réttinda vegna skammtímaaðildar, reglur um skiptingu makalífeyris, reglur um lífeyri sambúðarmaka og reglur um makalífeyri alþingismanna. Til skoðunar er enn fremur að í lög komi ákvæði um sérdeild við Lífeyrissjóð ríkisins er taki á móti iðgjöldum af launum umfram föst laun fyrir dagvinnu og að lífeyrisréttindi í þeirri deild miðist við aðildarréttindi og fleira sem vera þarf frábrugðið aðalsjóðnum. Varðandi lífeyrismál æðstu embættismanna ríkisins, ráðherra og alþingismanna sem eru skipaðir með sérstökum lögum, þá er auðvitað sjálfsagt að þeir lífeyrisþættir komi til sérstakrar endurskoðunar. Ég vil þó nefna í þessu sambandi að í fréttum sem voru í fjölmiðlum fyrir nokkrum vikum síðan voru mörg hundruð þúsund króna lífeyrismánaðarlaun réttlætt með því að þar væri verið að laga sig að lífeyrisréttindum ráðherra og annarra slíkra. Það er mjög orðum aukið. Lífeyrisréttindi ráðherra til að mynda, svo það sé nefnt, eru með þeim hætti að ráðherra getur eftir tæplega níu ára ráðherravist, sem er nú ekki mjög algeng, náð 50% af réttindum ráðherrahlutans sem mundi verða í tilfelli forsrh. sem er hæstur, um 70.000 kr. Þannig að þó að það sé betra en margur annar hefur þá má ekki sækja réttlætingu á mörg hundruð þúsund króna mánaðarlaunum annars staðar til þessarar viðmiðunar a.m.k. En ég ítreka það að mér finnst sjálfsagt og eðlilegt að einmitt þessir lífeyrisþættir sem fyrirspyrjandi nefndi sérstaklega komi mjög til athugunar við þessa endurskoðun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Af þeim má marka að þetta mál sé í undirbúningi í fjmrn. og einnig í heilbrrn. Ég skildi svar hæstv. forsrh. svo að það kæmi til mála að stofnuð yrði nefnd undir forsæti forsrn. með aðild heilbrrn. og fjmrn. á seinni stigum undirbúnings þessa máls. Ég vil þakka hæstv. forsrh. þá yfirlýsingu að sérstök endurskoðun skuli nú fara fram á þeim sérréttindum er þingmenn, ráðherrar og æðstu embættismenn þjóðarinnar njóta og það fært til sambærilegra réttinda er aðrir njóta í lífeyrismálum. Það er ekki meira um þetta að segja að sinni. En ég treysti því að hæstv. ríkisstjórn taki hraustlega á þessu og flýti þessum málum eins og kostur er. Ekki svo að það bitni á málsmeðferðinni sem slíkri en svo að Alþingi vinnist góður tími til að taka á málinu og koma fram réttarbótum áður en þessu kjörtímabili lýkur.

Herra forseti. Hér er gengið í það verk að svara munnlegum fyrirspurnum eins og vera ber og allt gott um það að segja. En samkvæmt þingsköpum er einnig heimilt að leggja fram skriflegar fyrirspurnir. Þær taka lítinn tíma frá þinginu og það vill svo til að það form er að mörgu leyti mjög hentugt. Ég er með fyrirspurn frá Pétri Bjarnasyni til samgrh., um leiðsögumannsstörf. Þessari fyrirspurn á að vera búið að svara. Tíminn er útrunninn. En það er þó ekki það alvarlegasta heldur að hún var einnig flutt í fyrra og þá varð tíminn útrunninn og henni ekki svarað. Þannig að ráðuneytið er búið að fá mjög ríflegan tíma til að hugsa sig um og vinna það verk. Þess vegna fer ég nú fram á það við forseta að gengið verði í það af fullri festu að krefjast svars við þessari fyrirspurn og að það svar liggi fyrir áður en þingi verður slitið. Því það er gjörsamlega ólíðandi að það geti yfir höfuð gerst að forseti þingsins samþykki skriflega fyrirspurn sem eðlilega fyrirspurn en svo svari ráðherrar ekki slíkri fyrirspurn.

Forseti skal taka athugasemdir þingmannsins til athugunar.

Virðulegur forseti. Á þskj. 952 er ég með fyrirspurn til forsrh. um frágang stjórnarfrumvarpa og skýrslna opinberra stofnana. Fyrirspurnirnar eru reyndar þrjár og eru svohljóðandi: 1. Eru starfandi málfarsráðunautar á vegum einstakra ráðuneyta og stofnana? 2. Með hvaða hætti er reynt að tryggja að mál, sem ríkisstjórnin sendir Alþingi sem þingmál, séu skýr og hnökralaus hvað málfar og framsetningu snertir? 3. Er með markvissum hætti reynt að tryggja að skýrslur og önnur gögn í opinberri stjórnsýslu, sem almenningi eru ætluð, séu á skýru og hnökralausu máli og að öðru leyti aðgengileg almenningi? Þessi fyrirspurn á sér kannski ákveðna sögu eða orsakir. Það er rétt að ég reki þær hér. Eins og þingmenn eflaust vita hefur á undanförnum árum komið fram ný skilgreining á ólæsi. Þessi skilgreining felst í því að menn eru læsir á einstök orð, þ.e. orðin sjálf, en þeir skilja ekki samhengið sem orðin standa í og geta ekki tileinkað sér þann texta sem þeir lesa. Ég upplifði það eftir að ég fór að lesa hér þingskjöl að ég væri í rauninni ólæs á tiltekið efni. Það var dálítið nýtt fyrir mér að átta mig á því. En ástæðan er sú að stundum er texti þingmála með þeim hætti að það er ekki nokkur leið að skilja hann. Bæði kemur það stundum fyrir að í texta eru hugtök sem ekki er hægt að skilja. Ég vil nefna hér eitt dæmi. Í lögum sem hafa verið sett um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði --- ég er reyndar með hér fyrir framan mig lög frá 1989 en þau hafa verið endurflutt nánast árlega --- er í 3. gr. talað um ,,afgjaldskvaðarverðmæti`` sem er hugtak sem er held ég mjög illskiljanlegt flestu fólki og  ,,Sé fyrir hendi, við útreikning grunnlífeyris, réttur til þess að fá meðtalin framtíðarbúsetutímabil eftir lífeyrisatburð í fleiri en einu norrænu landi og skal þá í hverju einstöku landi eingöngu taka tillit til hluta framtíðarbúsetutímabilsins. Þennan hluta skal ákveða á grundvelli raunverulegs búsetutíma sem nota skal við lífeyrisútreikninginn út frá hlutfallinu milli raunverulegs búsetutíma í viðkomandi landi og samanlagðs raunverulegs búsetutíma í löndunum.`` Þessa setningu skil ég ekki og vona ég að þingmenn virði mér það til vorkunnar. En þetta var í rauninni tilefni þess að ég lagði fram þessa fyrirspurn.

Hæstv. forseti. Það var nú ekki fallega gert af hv. þm. að lesa þessa setningu sem hún las síðast og biðja menn að fylgjast nákvæmlega með, setja mann út af laginu áður en maður kemur í ræðustólinn. Ég hef ekki numið nákvæmlega hvað þetta þýddi. En sem svar við spurningunni beint þá vil ég taka fram að við undirbúning svarsins hefur verið leitað til allra ráðuneyta varðandi þessar þrjár spurningar sem fram eru bornar og eru þau svör sem ég get gefið hér byggð á þeim upplýsingum. Varðandi fyrstu spurninguna: Eru starfandi málfarsráðunautar á vegum einstakra ráðuneyta og stofnana? Þá er svarið það að ekkert ráðuneyti eða stofnun að undanskildu Ríkisútvarpinu hefur ráðið í stöðu sérstaks málfarsráðunautar en algengt er að leitað sé til íslenskumanna með einstök verkefni. Í annan stað er spurt: Með hvaða hætti er reynt að tryggja að mál, sem ríkisstjórnin sendir Alþingi sem þingmál, séu skýr og hnökralaus hvað málfar og framsetningu snertir? Svar við þessum lið er þannig: Ráðuneytin beita margvíslegum aðferðum í viðleitni sinni til að tryggja gott málfar og framsetningu á þingmálum. Þá er leitað til einstaklinga sem eru sérfróðir um málfar eða stofnana á borð við Íslenska málstöð sem starfrækt er við Háskóla Íslands og hefur lögum samkvæmt skyldum að gegna við þær ríkisstofnanir sem til hennar leita um leiðbeiningar. Þá kemur fyrir að leitað sé til útgáfudeildar Alþingis um samráð við frágang texta og athugasemdir. Almennt er reynt að tryggja vandaðan frágang þingmála með því að fela hann hæfum aðilum og er algengt að þingmál séu lesin yfir af nokkrum aðilum innan og utan ráðuneyta með tilliti til málfars. Umhugsunarefni er hvort rétt sé að leitast við að samræma frekar en nú er gert frágang og framsetningu þingmála ríkisstjórnarinnar. Vissulega er æskilegt að samræma uppsetningu og tæknilegan frágang þeirra en einnig er rétt að huga að því hvort eðlilegt væri að forsrn. mundi hafa forgöngu um að yfirfara þingmál í málfarslegu tilliti. Varðandi þriðja liðinn: Er með markvissum hætti reynt að tryggja að skýrslur og önnur gögn í opinberri stjórnsýslu, sem almenningi eru ætluð, séu á skýru og hnökralausu máli og að öðru leyti aðgengileg almenningi? Svarið við þessu er þetta: Eðlilegt er að sú krafa sé gerð til ráðuneyta og stofnana að þau gögn sem frá þeim fara séu á skýru og hnökralausu máli og þar með aðgengileg almenningi. Vafalaust er misjafnlega að verki staðið hvað þetta varðar en til eru dæmi um að innan stofnana starfi sérstakar ritnefndir sem yfirfara allt efni sem út kemur á þeirra vegum. Eðlilegt er að líta svo á að einstök ráðuneyti og stofnanir beri ábyrgð á að frágangur og málfar á skýrslum og öðrum gögnum sem ætluð eru almenningi séu viðunandi en ekki er haft sérstakt eftirlit með því að svo sé. Þetta svar þýðir á mæltu máli að það sé ekki mjög markvisst eftirlit með því að tryggja að málfar sé skýrt og hnökralaust.

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé þörf fyrirspurn sem hér hefur verið hreyft og hæstv. forsrh. hefur svarað. Ég hygg að það sé venjan í sumum ráðuneytum alla vega að halda þannig á málum að meiri háttar mál eru lesin, a.m.k. hafði ég það fyrir reglu þegar ég var í menntmrn., að láta íslenskulesa öll meiri háttar frv. sem lögð voru hér inn. En ég vil benda á það í þessu samhengi hvort ekki sé rétt að Alþingi hafi starfandi sérstakan málfarsráðunaut. Við höfum auðvitað málfarsráðunaut í hlutastarfi þar sem er Helgi Bernódusson sem er góður starfsmaður hér og hefur oft forðað ,,slemmunum`` í mörgum ljótum textum sem lagðir hafa verið fyrir þingið. En það er spurning hvort Alþingi á ekki að hafa slíkan málfarsráðunaut starfandi sem fjallar þá ekki bara um þingmannafrumvörp heldur líka um stjórnarfrumvörp áður en þau eru lögð fram svo og greinargerðir með þeim frumvörpum.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli og forsrh. fyrir að svara spurningunni svo langt sem það svar náði. Hér er um gamalt vandamál að ræða. Það hefur nú vafist fyrir Íslendingum að skilja ýmislegt sem frá ráðuneytum hefur komið alveg frá fornu fari og kansellístíll var hér tíðkaður fyrr á öldum og eimir töluvert eftir af honum enn. Ég held að það væri virðingarvert ef forsrn. tæki sér fyrir hendur að yfirfara fumvörp og skriflega gerninga frá ráðuneytunum þannig að þau væru á mæltu máli og mættu skiljast. Það er mjög mikilvægt að málfar sé þannig að sæmilega læsir Íslendingar viti við hvað er átt og setja það fram þannig að það sé mönnum vel skiljanlegt. Ég vil hvetja til þess að forsrn. taki það mál til gaumgæfilegrar athugunar.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka forsrh. fyrir svörin sem voru skýr og hnökralaus þó þau næðu ekki lengra en þau náðu, þ.e. að það sé kannski ekki mjög markvisst eftirlit haft með þessum hlutum sem ég held að þyrfti nú að reyna að koma á. Mér finnst það mörg dæmi hafa komið hér inn á borð okkar þingmanna að undanförnu og ég hef það oft heyrt ofan í þingmenn að þeir eru mjög ósáttir við það málfar sem er á ýmsum skjölum sem hingað koma að það sé orðið tímabært að skoða þessi mál og hvort það ætti að samræma yfirferð yfir þessi frv. með einhverjum hætti. Ég held að þetta sé sérstaklega mikilvægt núna og ég nefni það vegna þess að við erum sífellt að gera fleiri alþjóðasamninga. Ég nefni sérstaklega í því sambandi samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði þar sem verður sjálfsagt mun meiri þýðingarvinna heldur en verið hefur og einmitt það sem ég var að lesa hérna úr Norðurlandasamningnum er þýðing á texta sem væntanlega er skrifaður upphaflega á dönsku. Þá getur svona lagað mjög oft gerst að það er bara þýtt samkvæmt orðanna hljóðan en það er enginn skilningur á bak við það sem kemst svo á prent. Og það segir sig sjálft eins og með þetta hugtak sem ég var að nefna hér, framtíðarbúsetutímabil, hvernig getur maður fengið útreiknaðan lífeyri út frá framtíðarbúsetutímabilum? Hvernig veit hann hvar hann mun búa í framtíðinni og hversu löng tímabilin verða á hverjum stað? Þetta er bara merkingarleysa sem þarna kemst yfir. En ég þakka svörin og legg áherslu á að það verði með einhverjum hætti tekið á þessu. Ég er ekki frá því að það sé ágæt hugmynd eins og kom fram hér hjá 9. þm. Reykv. að það verði einn og sami aðilinn sem bæði skoði mál sem þá varða þingið og eins framkvæmdarvaldið.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram en ég vek athygli á því að þessi vandi tengist ekki eingöngu lagafrv. Sem betur fer er það nú svo að lagafrumvörpin fá umfjöllun í ráðuneytum, í ríkisstjórn, á þingi og í nefndum og margur rekur þá augun í hluti sem hægt er að lagfæra. Ég hef hins vegar tekið eftir því varðandi reglugerðarsetningar að þar er mjög mikill vandi á ferðum enda miklu færri sem að því máli koma. Þar er oft skrifað undir og birtur í Stjórnartíðindum texti sem er, svo ekki sé meira sagt, afkáralegur.

Virðulegi forseti. Það er vissulega gott mál að bæta texta sem lagðir eru fram hér á hinu háa Alþingi. En verði ráðinn málfarsráðunautur til þess væri ekki úr vegi að fenginn væri maður sem eitthvað kynni fyrir sér í framsagnarlist þannig að það skildist sem lesið væri upp úr frv. og þeim þingskjölum sem lögð eru fram hér á hinu háa Alþingi. Það þarf stundum meira en skarpa heyrn til að heyra hvað hv. þm. eru að segja að ég nú ekki minnist á framburðinn sem fundinn hefur verið upp hér og er nýjung í íslenskri málfarssögu, að menn eru hér hættir að leggja áherslu á fyrsta atkvæði orða. Menn eru hér í Alþýðubanda-laginu og í Framsóknar-flokknum. 

Virðulegur forseti. Fyrir rúmu ári síðan var samþykkt hér á Alþingi svohljóðandi þáltill.: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd til þess að kanna stöðu samkynhneigðs fólks á Íslandi. Nefndin skal skipuð fulltrúum dómsmálaráðuneytis, menntamálaráðuneytis, félagsmálaráðuneytis og hagsmunasamtaka samkynhneigðs fólks. Skal nefndin kanna lagalega, menningarlega og félagslega stöðu þess og gera tillögur um úrbætur og nauðsynlegar aðgerðir til þess að misrétti gagnvart samkynhneigðu fólki hverfi hér á landi.`` Þetta var samþykkt þann 19. maí 1992 og þegar fór að líða á veturinn skildist mér að lítið hefði orðið úr skipan þessarar nefndar. Ég hafði samband við forsrn. um áramót og þá hafði í rauninni ekkert gerst, það er kannski ekki rétt að segja ekkert því það var búið að tilnefna í nefndina en það vantaði formann og virtist eitthvað ganga illa að koma þessu afkvæmi Alþingis á koppinn ef svo má segja. Nú ekki veit ég hvort seinvirkni er um að kenna eða hreinlega því sem mér datt nú kannski frekar í hug, ákveðnum tepruskap. En ég hef ekkert heyrt um það enn þá hvernig þetta mál stendur og því spyr ég á þskj. 967: 1. Hverjir eiga sæti í þeirri nefnd sem samþykkt var á síðasta löggjafarþingi að fela ríkisstjórninni að skipa til að kanna stöðu samkynhneigðs fólks á Íslandi? 2. Hvað líður störfum nefndarinnar?

Hæstv. forseti. Hv. 10. þm. Reykv. hefur borið fram svohljóðandi fsp.: 1. Hverjir eiga sæti í þeirri nefnd sem samþykkt var á síðasta löggjafarþingi að fela ríkisstjórninni að skipa til að kanna stöðu samkynhneigðs fólks á Íslandi? 2. Hvað líður störfum nefndarinnar? Í nefndinni eiga sæti Sigurður Júlíus Grétarsson, sálfræðingur og dósent við Háskóla Íslands, en hann er jafnframt formaður nenfdarinnar, Margrét Harðardóttir, deildarsérfræðingur í menntmrn., tilnefnd af menntmrh., Ingi Valur Jóhannsson, deildarstjóri í félmrn., tilnefndur af félmrh., Guðni Baldursson viðskiptafræðingur og Guðrún Gísladóttir deildarstjóri, bæði tilnefnd af Samtökunum 78. Þál. um skipun nefndarinnar var samþykkt í maí 1992. En eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda dróst að skipa í þessa nefnd. Þann seinagang má rekja til þess að ráðuneytin höfðu mjög misjafnan skilning á eðli verkefna nefndarinnar og þar af leiðandi hvar bæri að vista hana. Þetta er í sjálfu sér skiljanlegt enda verður að segjast að verkefni nefndarinnar, að kanna lagalega, félagslega og menningarlega stöðu samkynhneigðra, er mjög víðfeðmt og ekki á sviði neins eins ráðuneytis. En forsrn. hefði kosið að dóms- eða félmrn. hefði skipað nefndina sem þau töldu að ekki væri rétt af þeim ástæðum sem ég áðan rakti. Því urðu lyktir málsins þær að ég ákvað að nefndin skyldi starfa á vegum forsrn. og var leitað til Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands eftir ábendingum um hæfan einstakling til að gegna formennsku í nefndinni. Nefndin var skipuð í síðasta mánuði og ég vænti góðs af störfum hennar.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessi svör. Það kemur í ljós að allar tilnefningar eru komnar og það er búið að tilnefna formann nefndarinnar. Ég get út af fyrir sig verið sátt við það að sá formaður sé samkvæmt ábendingu frá Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands, það gæti tryggt ákveðin fagleg vinnubrögð. En nefndin starfar engu að síður á ábyrgð og vegum forsrn. En úr því að búið er að ganga frá þessum málum þá vænti ég þess að nefndin taki nú til starfa og skili af sér skýrslu þar sem hún komi þá með tillögur um það hvernig standa megi að málum til að bæta stöðu þessa hóps í þjóðfélaginu og að sú vinna taki ekki langan tíma. Og þó það hafi dregist í heilt ár að koma nefndinni á laggirnar þá verði það ekki vísbending um það sem koma skal, þ.e. að nefndin starfi mjög hægt. Ég þakka svörin.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að bera fram tvær fyrirspurnir til hæstv. umhvrh. um pappírsnotkun þjóðarinnar er hljóða svo: 1. Hver er hlutur endurunnins pappírs í heildarpappírsnotkun þjóðarinnar að magni og kostnaði? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir sérstökum aðgerðum sem draga úr pappírsnotkun þjóðarinnar og auka notkun endurunnins pappírs? Ég held að það sé samdóma álit að aukin pappírsnotkun sé verulegt áhyggjuefni. Það er alkunna að við erum að ganga á takmarkaðar birgðir skóga jarðarinnar og þar með súrefnisbirgðirnar sjálfar sem mannlífið nærist og þrífst af. Ef við horfum okkur nær hér í þingsalinn þá blasir við okkur gegndarlaus sóun á pappír. Mér verður stundum hugsað til þess að ef jarðarbúar fetuðu í fótspor Alþingis Íslendinga í sambandi við sóun og notkun á pappír þá yrði þess tæpast að vænta að líf á jörðunni mundi þrífast mjög lengi. Ég held að þetta sé stærra mál en margan býður í grun og í öðru lagi held ég að það sé þörf á því að reyna að skapa hér vitund um að við erum að taka af takmarkaðri auðlind. Þess vegna hef ég leyft mér að bera þessar fyrirspurnir fram til hæstv. umhvrh. og vænti svara.

Til máls tekur hæstv. iðnrh., starfandi umhvrh.

Frú forseti. Í fyrsta lagi spurði hv. fyrirspyrjandi hver væri hlutur endurunnins pappírs í heildarpappírsnotkun þjóðarinnar að magni og kostnaði. Því miður er ekki hægt að sjá það af tollskrám né öðrum tölulegum upplýsingum sem tiltækar eru hver hlutur endurunnins pappírs er í heildarpappírsnotkun þjóðarinnar. Um þetta má þó hafa nokkrar vísbendingar. Á árinu 1992 voru flutt til landsins 3.774,3 tonn af prent- og skrifpappír. Á sama ári er vitað að a.m.k. 500 tonn voru flutt inn af pappír sem hafði fengið norrænt umhverfismerki en sá pappír er nær allur endurunninn. Ég tel líklegt að hlutur endurunnins pappírs liggi á milli 500 og 1.000 tonna. Þetta er að sjálfsögðu ágiskun en ekki töluleg staðreynd. Þótt ekki séu tiltækar tölur um notkun á endurunnum og svokölluðum umhverfisvænum pappír þá er ljóst að notkun hans fer vaxandi hér á landi. Sem dæmi um þetta má nefna að umhvrn. veit að á síðasta ári flutti eitt fyrirtæki, sem að vísu er umsvifamikið á þessu sviði, inn 583,3 tonn af slíkum pappír. Einnig má nefna að það verður stöðugt algengara að fyrirtæki og stofnanir setji sér þá reglu að nota einungis endurunninn eða annan umhverfisvænan pappír. Ég nefni enn sem dæmi að í umhvrn. er nær eingöngu notaður endurunninn pappír. Það litla sem notað er af pappír sem unnin er úr nýju hráefni uppfyllir allar þær kröfur sem gerðar eru til þess að hljóta norræna umhverfismerkið. Á síðasta ári var svo tekin upp flokkun á pappír í umhvrn. og nýtanlegur úrgangspappír sendur til endurvinnslu. Á árinu 1992 fóru tæp 320 kg af notuðum pappír frá umhvrn. til endurvinnslu. Þetta eru vísbendingar um svör við fyrstu spurningu hv. fyrirspyrjanda. Síðara málið sem fyrirspyrjandi hreyfði var spurningin hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir sérstökum aðgerðum sem draga úr pappírsnotkun þjóðarinnar og auka notkun endurunnins pappírs. Í því sambandi vil ég nefna að á síðasta ári beitti umhvrn. sér fyrir því í samráði við landbrn. að íslenskir eggjabændur notuðu íslenska eggjabakka sem framleiddir eru úr endurunnum pappír hér á landi. Ráðuneytið hefur á ýmsum öðrum sviðum hvatt til notkunar á vörum framleiddum úr endurunnum pappír. Ég get látið þess getið hér að iðnrn. hefur líka beitt sér í þessu máli. Þar má reyndar vísa til búvörulaganna þar sem sú skylda er lögð á búvöruframleiðendur og þá sem vinna úr búvörum vegna verndarinnar sem þeir njóta að þeir noti einkum innlend aðföng. Á því hefur verið mikill misbrestur. Ísland er eins og kunnugt er aðili að norræna umhverfismerkinu og mun væntanlega gerast aðili að evrópsku umhverfismerki þegar það verður að veruleika. Pappír sem hlotið hefur norræna umhverfismerkið er framleiddur úr hráefni úr ræktuðum nytjaskógum og framleiðsluferlið þannig uppbyggt að mengun er haldið í lágmarki. Umhvrn. átti þátt í því að hvetja íslensk fyrirtæki til að efla innra eftirlit á sviði umhverfismála sem m.a. felur í sér reglur um pappírsnotkun og er sérstaklega að þessu vikið í stefnu ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum sem ber heitið: Á leið til sjálfbærrar þróunar. Nú er í ráði að hvetja önnur ráðuneyti sérstaklega og opinberar stofnanir til að auka notkun á endurunnum pappír þar sem það er mögulegt. Jafnframt er æskilegt að dregið verði úr pappírsnotkun, m.a. með samtengingu tölvukerfa. Nú er unnið að því að tengja tölvur Stjórnarráðsins saman og koma þar á tölvupóstkerfi sem gefur möguleika á pappírslausum samskiptum innan Stjórnarráðsins. Pappírslaus samskipti, m.a. í sambandi við tollafgreiðslu á varningi fara nú mjög vaxandi í viðskiptalífinu og ég bind vonir við að það geti miðað að því marki sem hv. fyrirspyrjandi hér setti fram að draga úr pappírsnotkun almennt. Ef maður svipast hér um borðin og sér þau svigna undir pappírsbunkunum þá sér maður að sú stofnun sem við erum starfandi í gæti vafalaust reynt að draga úr pappírsnotkun eins og fyrirspyrjandi nefndi í máli sínu.

Virðulegi forseti. Það væri fróðlegt í tilefni af þessari fsp. að láta kanna hversu oft Hallormsstaðaskógur í heild fellur af pappírsnotkun Alþingis á ári hverju og gera á því alveg sérstaka úttekt. Í annan stað vil ég spyrja í tilefni af þessari fsp. hæstv. iðnrh. vegna þess að í síðustu ríkisstjórn var samþykkt tillaga frá menntmrn. um að auka notkun ráðuneyta og ríkisstofnana á endurunnum pappír, hún var samþykkt, og ráðuneytunum var falið að vinna eftir þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar á sínum tíma. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig og hvort unnið hafi verið eftir þessari ályktun ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. starfandi umhvrh. fyrir svörin. Í hans svari kemur í ljós að allmikið starf hefur verið lagt af mörkum í umhvrn. til að leggja þessu máli lið, að draga annars vegar úr pappírsnotkun þjóðarinnar og sérstaklega opinberra stofnana, og síðast en ekki síst það að auka hlut endurunnins pappírs. Það er ekki annað að heyra á svari hæstv. ráðherra en að þarna sé verið að reyna að vinna starf eins og frekast má. En eins og ég vék að í upphafsorðum mínum þá er kannski ráð að við alþingismenn lítum okkur nær varðandi þá spurningu sem hv. þm. Svavar Gestsson spurði hér, hversu oft Hallormsstaðaskógur fellur undan skjölum og pappír þeim sem við notum hér í Alþingishúsinu, þá hef ég bent á það í forsætisnefnd áður að mér blöskrar þessi gegndarlausa pappírssóun í þessu húsi. Ég hef lagt á það áherslu þar að það sé tæpast hægt að taka mark á hvatningarorðum umhvrn. um að draga úr pappírsnotkun og auka hlut endurunnins pappírs á meðan Alþingi Íslendinga fer jafnfrjálslega með skóga heimsins og raun ber vitni. Hérna þarf Alþingi að ganga á undan með góðu fordæmi til þess að þjóðin geti tekið mark á að feta í slík fótspor. Hér er um stórt mál að ræða og fjölmargir telja að hér þurfi að grípa til aðgerða. Þess vegna bar ég fram þessar fyrirspurnir.

Virðulegi forseti. Ég get mjög vel tekið undir það að gera mætti meira af því hér á hinu háa Alþingi að nota endurunninn pappír, t.d. í þingskjöl og annað slíkt. Ég get hins vegar ekki tekið undir það að persónulega fái ég pappír sem ég ekki þarf að nota hér á hinu háa Alþingi. Ég reyni að lesa það sem að mér er borið og ég vildi ekki missa neitt af því. En það sem ég held að skipti máli í þessari umræðu er að um opinber skjöl og plögg af öllu tagi ber auðvitað að fara með gát vegna geymslugildis og það verður auðvitað að gera skýran greinarmun á pappír sem er notaður daglega og er síðan kastað burt eins og t.d. þingskjölum, því síðan eru þau jú prentuð í þingskjalahuta þingtíðinda, og skjala eins og er í ráðuneytum, bréfaskipti og annað slíkt sem að mínu viti verður auðvitað að gæta mjög vel að hafi geymslugildi og þoli tímans tönn. Ég held því að þarna þurfi að hafa skjalaverði og sérmenntað fólk í þeim efnum til þess að marka stefnu í þeim málum. 

Frú forseti. Sú umræða sem vakin er af fsp. hv. 5. þm. Austurl. um pappírsnotkun er þörf. Vegna spurningar hv. 9. þm. Reykv. um eftirfylgd við samþykkt ríkisstjórnarinnar um aukna notkun á endurunnum pappír í ráðuneytunum þá ég hef þegar komið nokkuð að því máli í því sem ég lýsti hér fyrir hönd umhvrh. Ég get líka látið það koma fram að í kjölfar þeirrar samþykktar var aukin flokkun á pappír og það sem sent er til endurvinnslu er núna miklu meira en áður. Skipulag á gagnaeyðingu hefur líka haft þetta í för með sér þótt e.t.v. hafi aukning á frumnotkun endurunnins pappírs ekki orðið sú sem ætlað var þegar þáv. menntmrh., núv. 9. þm. Reykv. gerði þessa tillögu sem samþykkt var. En það hefur sannarlega verið unnið að málinu. Það væri sérstaklega athyglisvert og þarft verkefni fyrir hv. umhvn. þingsins með atbeina hv. 4. þm. Austurl. að kanna það hversu oft á ári Hallormsstaðaskógur fellur fyrir hendi penna- og pappírsglaðra þingmanna. Ég hygg að þar leggi margir drjúgan skerf til verka. Það væri ágætt mál að hv. 5. þm. Austurl. beitti sér fyrir því í samvinnu við hv. 4. þm. Austurl. að kanna þetta mál til hlítar. Þá kem ég að því sem hv. 14. þm. Reykv. sagði sem er sannarlega rétt að það þarf að velja pappír við hæfi. Margur endurunninn pappír hefur takmarkað geymsluþol og reyndar mun það gilda um allan nútímapappír að hann endist verr og prentmálið á honum miklu síður en áður var. Þetta leiðir hugann að því að það þurfi að huga að því hvernig best sé að varðveita skjöl og efni sem máli skiptir og þess vegna er það alveg rétt hjá hv. 14. þm. Reykv. að það að nota endurunninn pappír er ekkert allsherjarhjálpræði. Það er líka ástæða til að leiða hugann að því að margir hafa bent á það að orkujöfnuðurinn við notkun á endurunnum pappír kunni að vera umhverfinu óhagstæður.

Virðulegi forseti. Eins og flestum er kunnugt er Þingvallavatn ein af merkilegustu perlum í íslenskri náttúru. Vatnið er sérstakt fyrir þá sök að þar hafa í rás 10 þúsund ára þróast fjórar gerðir af bleikju sem nefnar hafa verið sílableikja, murta, kuðungableikja og síðan dvergbleikja sem er eins konar undirafbrigði af kuðungableikju og líka stundum kölluð svartbleikja. Þessar bleikjur búa þarna saman og þetta er eina vatnið í öllum heiminum þar sem hægt er að nefna fjórar gerðir af bleikju. Það er mjög mikilvægt að ekkert sé gert sem geti svipt þessar merku bleikjugerðir undirstöðunni, en eigi að síður er það svo að þær eru sumar í nokkurri hættu staddar vegna verka af mannsins völdum. Þessar bleikjur eru sérstakar. Þær eru þannig gerðar að þær eru aðlagaðar að mismunandi líferni. Murtan og sílableikjan eru aðlagaðar að hröðu sundi, þær eru jafnmynntar eins og hv. formaður þingflokks sjálfstæðismanna sem hér brosir framan í mig, og eru til þess lagaðar að hrifsa bráð sína. Kuðungableikjan og dvergbleikjan eru hins vegar allt öðruvísi. Þær eru lagaðar að hægu botnlífi. Þær hafa mjög breiða kviðugga, þær hafa ekki þessa sömu straumlínulögun og sílableikjan og murtan og þær lifa fyrst og fremst á kuðungum sem er að finna á hörðu undirlagi á grunnu vatni í Þingvallavatni. Þær tína þessa kuðunga upp og lifa eingöngu að segja má á þeim. Kuðungarnir hins vegar hafa verið í nokkurri hættu staddir. Þegar virkjunin brast þjóðhátíðardaginn 1959, þá lækkaði yfirborð vatnsins á einum degi um 1--1,5 m og þá var höggvið mjög breitt skarð í kuðungastofninn og því er haldið fram að síðan hafi kuðungableikjan aldrei náð sér. Í dag er hún miklu minni að vöxtum en aðrar bleikjugerðir í vatninu. Það er talið að ekki sé nema vel innan við milljón kuðungableikjur. Síðan er henni líka búin önnur hætta af mannsins völdum. Þannig er að örar breytingar á yfirborði vatnsins geta leitt til þess að kuðungar lenda á þurru og deyja og þar með er takmarkað það búsvæði sem kuðungableikjan hefur yfir að ráða. Náttúrulegar sveiflur áður fyrr í vatninu námu e.t.v. 20--30 sm og urðu á löngum tíma, þ.e. á tveimur til þremur mánuðum. Nú er það svo að vegna raforkuframleiðslu er leyfilegt að breyta sveiflum vatnsins þannig að það má lækka það um 10 sm á einum degi 10 daga í röð, þ.e. allt að einum metra. Nú er að vísu farið mjög sparlega með þetta og Landsvirkjun hefur mikinn skilning á þessu máli. Eigi að síður hef ég lagt hér fram fsp. til hæstv. umhvrh. um hvort hann hyggist beita sér fyrir því að reglur sem takmarka þessar yfirborðssveiflur vegna raforkuframleiðslunnar verði hertar til þess að vernda betur búsvæði þessarar bleikju sem er í hættu.

Hæstv. forseti. Hv. 17. þm. Reykv. spyr um vatnsborð og búsvæði bleikjunnar í Þingvallavatni. Hann spyr hvort umhvrh. hyggist beita sér fyrir því að reglurnar sem nú takmarka yfirborðssveiflur í vatninu vegna raforkuframleiðslunnar verði hertar til þess að vernda betur búsvæði fiska. Það er frá því að segja að Þingvallavatn hefur um langt skeið verið nýtt sem miðlunarlón vegna raforkuvinnslu sem hefur haft í för með sér reglubundnar breytingar á vatnsborðinu. Auðvitað geta slíkar breytingar haft neikvæð áhrif á vistkerfi í vatninu, m.a. á lífsskilyrði og hrygningu vatnafiska, svo sem urriða og bleikju. Reglubundnar breytingar á vatnsborði miðlunarlóna geta einnig valdið því ásamt ísmyndun að laus jarðvegur og set skolist burt sem síðan getur haft í för með sér landbrot og aukna hættu á foki. Það er því rík ástæða til þess að reyna að halda vatnsborðinu eins stöðugu og kostur er. Því hefur verið haldið fram að há vatnsstaða og miðlun vatns í Þingvallavatni hafi haft neikvæð áhrif á lífríki vatnsins og þar með á bleikjustofna þess, sem komi m.a. fram í landrofi og þverrandi veiði. Einmitt vegna þessara áhyggjumála kannaði umhvrn. sérstaklega hvað gert hefði verið til þess að stemma stigu við sveiflum á vatnsborðinu. Samkvæmt upplýsingum sem borist hafa frá Veiðimálastofnun og Landsvirkjun hefur verið gert samkomulag milli veiðibænda við vatnið, Veiðimálastofnunar og Landsvirkjunar um að halda vatnsborðinu stöðugu í sem næst 100,6 m yfir sjávarmáli. Það hefur tekist að halda vatnsborðinu stöðugu í þessari hæð undanfarin ár með fráviki sem nemur 5 eða 10 sm til eða frá og með vísan til þess sem fram kom hér í máli hv. 17. þm. Reykv., eru náttúrlegar sveiflur 20--30 sm. Í reynd hefur verulegu vatnsmagni því verið hleypt niður farveg Sogsins í leysinga- og rigningatíð en dregið aftur úr rennsli í þurrkatíð eins og aðstæður hafa leyft. Þegar þetta efni er skoðað, þá hefur umhvrn. ekki séð ástæðu til þess að gera nú kröfu um hertar reglur sem takmarki enn frekar yfirborðssveiflurnar í Þingvallavatni vegna raforkuframleiðslu. Reglurnar eru strangar og þeim er vandlega fylgt. Hitt er svo annað mál, að það hefur komið til umræðu að Landsvirkjun kanni möguleika á því að hleypa vatni aftur í efsta hluta Sogsins til að freista þess að endurskapa náttúrleg tímgunarskilyrði fyrir urriðann sem beið mikinn hnekk þegar Sogið var virkjað. Þetta er mál óskylt því sem hér er rætt um búsvæði bleikjunnar, en auðvitað er það mjög mikilvægt að þær viðamiklu rannsóknir á lífríki vatnsins, sem fram hafa farið undir stjórn Péturs M. Jónassonar prófessors og annarra og rannsóknar Veiðimálastofnunar, verði fylgt eftir. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda að Þingvallavatn er ein af perlunum í náttúru Íslands og við verðum að umgangast það af mikilli varfærni og freista þess að viðhalda lífinu þar eftir því sem við frekast getum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir það svar sem hann gaf hér. Málið er honum skylt í tvennum skilningi, hann er iðnrh. og yfirmaður raforkuframleiðslu í landinu og jafnframt á hann sæti í Þingvallanefnd þannig að ég veit að hæstv. ráðherra er umhugað um að halda lífríki Þingvallavatns í sem bestu lagi. Ég vil leggja á það áherslu að þetta er auðvitað partur af þeim arfi sem við tökum við frá gengnum kynslóðum og okkur ber skylda til þess að koma honum í góðu lagi til framtíðarinnar. Ég lít svo á að þetta sé engu minni hluti af menningararfinum heldur en sögurnar. Ég vil sérstaklega þakka hæstv. iðnrh. fyrir þann þátt í máli hans sem laut að Soginu þó að það sé nokkuð óskylt þessu máli. Það er mjög mikilvægt að hér hefur komið fram yfirlýsing frá iðnrh. um það að verið sé að íhuga það að hleypa aftur vatni á efri hluta Sogsins til þess að koma þar upp urriðastofninum. Ég er sannfærður um að verði það gert mun það taka tiltölulega skamman tíma að ná aftur upp einum merkasta urriðastofni sem er að finna í Evrópu. Hæstv. ráðherra gat þess einnig að frávikið í yfirborði vatnsins væri einungis 5--10 sm. Ég fagna því að þær upplýsingar komi fram en vil hins vegar geta þess að þær upplýsingar, sem ég hef frá þeim líffræðingum sem hafa staðið fyrir rannsóknum í vatninu, þar á meðal prófessor Pétri M. Jónassyni, sem hæstv. ráðherra gat sérstaklega um í sínu svari, eru þess eðlis að ég hygg að menn viti ekki af þessu. Þeir eru þeirrar skoðunar að þarna sé um að ræða þrefalt til sexfalt meiri sveiflur heldur en ráðherrann segir að hafi verið, en ég tók eftir að hann sagði ,,að jafnaði``. En það eru einmitt meðaltölin sem ekki gilda vegna þess að það þarf ekki nema nokkra daga til þess að fara niður um 20 eða 30 sm til þess að nokkur hluti af kuðungastofninum sé tekinn úr umferð, deyi. Ég vil undirstrika það að það er ekki hægt að bera náttúrulegu sveiflurnar saman við þessar skjótu sveiflur. Náttúrulegu sveiflurnar verða eins og ég sagði á tveimur til þremur mánuðum. Þessar sveiflur verða hins vegar dag frá degi. Því er haldið fram af líffræðingum að það hafi komið fyrir á nokkrum árum að yfirborðið hafi lækkað um 30 sm á örfáum dögum. Þá erum við að taka í burtu stóran hluta af fæðulind þessarar bleikjugerðar. En að öðru leyti, virðulegi forseti, vil ég þakka ráðherranum fyrir þann skilning sem hann hefur sýnt þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. 17. þm. Reykv. að við höfum skyldur við framtíðina. Lífríkið í Þingvallavatni er líka hluti af menningararfleifð þjóðarinnar. Við eigum að reyna að tryggja það að bleikjustofnarnir fjórir geti áfram lifað í Þingvallavatni og dafnað þar þannig að þá megi nýta með eðlilegum hætti af þeim sem við vatnið búa og öðrum sem heimsækja þann stað. Ég vil taka það fram að ég veit að umhvrh. leggur mikla áherslu á eftirlit með breytingum á fiskstofnunum í þessum vötnum, að eftirlitið verði eflt og hann treystir á að Veiðimálastofnun sjái um það í samvinnu við veiðibændur og aðra sem hlut eiga að máli að þessu sé stranglega framfylgt. Vegna þess sem hv. fyrirpsyrjandi hreyfði hér um hvers eðlis breytingarnar á vatnsborðinu væru og hvernig þær hefðu verið á undanförnum árum, þá lýsi ég því yfir að um það mál þarf alveg greinilega að hafa samráð því að ég hef það eftir öruggum heimildum að þessar sveiflur séu ekki nema 5--10 sm frá þessu marki sem að er stefnt að halda vatnsborðinu í, 100,6 m yfir sjávarmáli.

Að jafnaði.

Nei, ég sagði ekki að jafnaði. En ég tek það fram að þar hef ég staðreyndirnar eftir heimildum umhvrn. en það er sjálfsagt að hafa þar það sem sannara reynist og meta það jafnframt hvort jafngildar sveiflur eru þarna á ferðinni. Ég vil að endingu, virðulegi forseti, ítreka það sem ég hef áður sagt að það skortir ekki á af hálfu umhvrn. að vandlega verði með þessu máli fylgst og ég þakka hv. fyrirspyrjanda enn á ný að hreyfa því máli sem hér er til umræðu.

Hæstv. forseti. Ég vil að það komi fram að nú um tveggja ára skeið hafa staðið yfir aðgerðir sem grundvallast á tillögum sérfræðinga Veiðimálastofnunar sem ganga í þá átt að draga úr sveiflum í Þingvallavatni. Þessar aðgerðir eru unnar í fullu samkomulagi við vatnabændur sem raunar sneru sér upphaflega til landbrn. út af þessu máli og hefur landbrn. vitaskuld beitt sér fyrir því að draga úr þessum sveiflum. Á hinn bóginn er það auðvitað fjárhagslegt mál hversu langt er gengið í því að knýja Landsvirkjun til þess að hætta að nota Þingvallavatn sem miðlunarlón og er auðvitað sjálfsagt að athuga það nú, ekki síst þegar orkubúskapnum er háttað eins og nú er, hvort ekki sé hægt að hætta því með öllu. Í fljótu bragði virðist svo vera og mun ég að sjálfsögðu ræða það mál við Landsvirkjun.

Virðulegi forseti. Fsp. mín er til hæstv. samgrh. um vörugjaldskrá hafna, hún er á þskj. 844 og er svohljóðandi: ,,Hvaða ástæður eru fyrir háu vörugjaldi til hafna á útflutningsvörum eins og mjöli og lýsi og mun lægra vörugjaldi á innflutningsvörum, svo sem olíum og bensíni, sbr. 12. gr. reglugerðar nr. 462 frá 22. des. 1992?`` Í þeirri reglugerð segir svo, með leyfi forseta: ,,Vörur skal flokka til vörugjalds eftir því sem vörugjaldskrá tiltekur og gjaldið greiðist eins og þar segir: 1. fl.: Gjald kr. 106,00 pr. tonn: Bensín, brennsluolíur, kol, laust salt, vikur og sement. 2. fl.: Gjald kr. 221,00 pr. tonn: Þungavarningur, svo sem sekkjavörur, óunnið járn og stál, útgerðarvörur, smurningsolíur, sjávarafurðir, landbúnaðarafurðir, iðnaðar- og byggingavörur`` o.s.frv. Hér munar meira en helming eftir tegundum vöru og því er spurt: Hver eru rökin fyrir því að skipta vörum í þessa tvo flokka með meira en helmingsmun á gjaldi? Í hærra verðgjaldi eru fiskimjöl og lýsi en slíkar vörur eru fluttar út í miklu magni með mikla þyngd eins og aðrar sekkjavörur. Frystar afurðir aftur á móti koma miklu betur út úr þessu þar sem umfang og þyngd vörunnar er miklu minna miðað við það útflutningsverðmæti sem fyrir hana fæst. Dæmi: Greiðsla fyrir frystar afurðir með útflutningsverðmæti upp á á annan milljarð, 700 þús. kr. í vörugjald en útflutningsvörur eins og loðnumjöl upp á 450 millj., 5 millj. vörugjald. Ég er hér með útreikninga frá Félagi ísl. fiskimjölsframleiðenda sem sýna hversu geysilegur munur það væri ef mjöl og lýsi væru í gjaldskrá 1. flokki í stað 2. flokks. Flutt voru út á árinu 1992 162.548 tonn af fiskimjöli og 75.610 tonn af fiskilýsi. Miðað við 2. flokk gjaldskrár frá 22. des. 1992 þurftu útflytjendur á mjöli og lýsi að greiða tæplega 53 millj. en ef mjöl og lýsi væru í 1. flokki hefði upphæðin orðið samtals um 25 millj. Mismunurinn er upp á 27 millj. Þetta er æðimikill munur, sér í lagi þegar á það er litið að verð á loðnumjöli hefur ekki hækkað til langs tíma. En einhver rök hlýtur hæstv. samgrh. að hafa fyrir þessum mismun sem ekki liggja ljós fyrir. Þessi mismunur er ekki einungis baggi á fiskimjölsverksmiðjum á landinu heldur hlýtur þetta að koma niður á launum loðnusjómanna en laun þeirra hafa ekki hækkað til nokkurra ára. Nægjanlegt er að þurfa að búa við þá duttlunga sem loðnan sýnir þó að ekki þurfi að búa við þá órökstuddu duttlunga sem þarna kemur fram í vörugjaldi. 

Hæstv. forseti. Með bréfi hinn 17. mars 1992 óskuðu samtök fiskvinnslustöðva eftir því að fá lækkun á gjaldskrám hafna varðandi loðnuafurðir, mjöl og lýsi. Það erindi var sent Hafnasambandi sveitarfélaga sem lagðist gegn slíkum breytingum. Þegar þessi fsp. barst nú, sendi samgrn. hana til umsagnar Hafnarsambandinu og barst bréf hinn 4. maí sl. varðandi þessa fsp. sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Gjaldskrá fyrir íslenskar hafnir er sett samkvæmt núgildandi hafnalögum, nr. 69/1984. Gjaldskrá er staðfest af samgrh. að fengnum tillögum hafnaráðs og Hafnasambands sveitarfélaga. Samkvæmt 11. gr. er lagt vörugjald á vörur sem umskipaðar eru, lestaðar eru eða losaðar í höfn. Í gjaldskrá er vörugjaldi skipt í þrjá flokka auk aflagjalds eftir tegund vöru og eðli þeirra flutninga sem um er að ræða. Við flokkun í 1. flokk vörugjaldskrár er miðað við vörur sem eru fluttar í miklu magni í hverjum farmi og nýta því viðlegukant í tiltölulega stuttan tíma á einingu í farmi skips. Þá er einnig í 1. flokki bensín og brennsluolía sem í mörgum tilvikum er dælt á land úr skipum sem liggja við festar á hafnarsvæðinu og nýta því ekki hafnarmannvirki að öðru leyti. Í 2. og 3. flokki vörugjaldskrár eru vörur sem þurfa við lestun og losun verulegt rými á hafnarbakkanum og fast viðlegupláss fyrir skip og því meiri þjónustu og afnot af hafnarmannvirkjum en þau skip sem flytja vörur sem eru í 1. flokki. Gjaldskrá hafnanna tekur tillit til eðlis flutninga en ekki þess, hvort um er að ræða útflutning eða innflutning á vörum sem fara um hafnarsvæðið. Að öðru leyti er vísað til þess að gjaldskráin hefur verið sett fyrir allar hafnir landsins. Hefur ríkt bærileg sátt um hana milli hafnarstjórna og notenda hafnanna þó jafnan megi deila um verðlagningu almennt. Þá skal þess getið að aðilar vinnumarkaðarins hafa ekki leitað eftir viðræðum um lækkun hafnargjalda frá því að fulltrúar frá Félagi fiskvinnslustöðva leituðu eftir því á síðasta ári að færa hluta sjávarafurða í 1. flokk. Þeirri ósk var hafnað af stjórn Hafnasambandsins eftir ítarlega athugun á málinu í samráði við þær hafnarstjórnir sem málið varðaði einkum.`` Svo mörg voru þau orð. Ég hef ekki öðru við þetta að bæta en því að þessi breyting, ef úr henni yrði, mundi hafa mjög mismunandi áhrif á loðnuhafnir. Í sumum tilvikum eru tekjur vegna loðnuútflutnings verulegar og mundu skekkja fjárhagsstöðu einstakra hafna.

Virðulegi forseti. Vegna ræðu hv. fyrirspyrjanda og þeirra athugasemda sem komu fram frá hjá hv. þm. þá vil ég mótmæla því sem þar kom fram að gjaldskrá hafna sé byggð á órökstuddum duttlungum. Ég vek athygli á því að þessi gjaldskrá er sett af höfnum landsins þar sem hafnarstjórnir fjalla um gjaldskrána og viðkomandi bæjarstjórnir staðfesta þannig að það er ansi breiður hópur sem stendur að baki þessari ákvörðun. Ég vil því vísa þessu á bug, enda kemur fram í svari hæstv. ráðherra að hér er um faglegt mat að ræða sem byggt er á flutningatækni en ekki spurningunni um það hvort um sé að ræða innflutning eða útflutning. Auðvitað ber að reyna að draga úr kostnaði við útflutningsafurðir eins og kostur er, en það tel ég að gerist ekki með því að breyta þessari flokkun í gjaldskrá hafnanna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. svörin. Hann vísaði þessu aftur til Hafnasambandsins, en ég verð að segja alveg eins og er að ef ég hef verið undrandi áður en ég spurði þá er ég nú alveg hissa eftir svörin hjá hv. 1. þm. Vesturl. vegna þess að hann sagði að það hefði farið fram faglegt mat á þessu. Ég sagði hér áðan í minni framsögu um þetta mál að ef verðmæti útflutnings væri á annan milljarð á frystri afurð, þá væru greiddar 700 þús. Ef aftur á móti um loðnumjöl er að ræða og útflutningsverðmætið er 450 millj., þá eru greiddar 5 millj. Þarna er nú um alveg merkilegt, faglegt mat að ræða að mínu mati. Ég held því að það hafi verið óvitar sem fjölluðu um þetta, ég verð að segja alveg eins og er. En vegna þess að hér er sífellt verið að tala um offjárfestingu í sjávarútvegi og menn halda hér langar ræður um það og er eflaust hægt að rökstyðja það, þá eru sífellt gerðar meiri kröfur til fiskimjölsverksmiðja varðandi mengunarvarnir. Við höfum heyrt það t.d. hvað Reykvíkingar kvarta undan vondri lykt hér og ég ætla að taka sem dæmi hvað kostar að gera verksmiðjur reyklausar að Vestmannaeyingar eru að gera eina af sínum verksmiðjum reyklausa og það kostar 250 millj. kr. Það verður því að ríkja einhver skilningur þarna á milli aðila, sem um þessi mál fjalla.

Hæstv. forseti. Ég er alveg sammála fyrirspyrjanda um að mál af þessu tagi hljóta ávallt að vera til endurskoðunar áfram, en ég álít að það sé líka nauðsynlegt að sveitarfélögin sem eiga mestra hagsmuna að gæta geri málin upp við sig. Það eru þau sem bera ábyrgð á og gera tillögur um gjaldskrá og ég hef ekki að svo komnu treyst mér til annars en að fara eftir þeim tillögum. En vitaskuld er þetta mikið álitamál sem hér er fjallað um og ekki einfalt einmitt með hliðsjón af því sem hv. fyrirspyrjandi sagði.

Virðulegi forseti. 11. maí 1988 samþykkti Alþingi svohljóðandi þál. um íþróttir, æskulýðs- og tómstundastarfsemi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta kanna áhrif og mikilvægi íþrótta, æskulýðs- og tómstundastarfs. Leitað verði samstarfs við íþróttahreyfinguna um mótun íþróttastefnu til ársins 2000.`` Upphaflega var þessi þáltill. flutt af þeim sem hér stendur og fleiri hv. alþm. Nú er hins vegar langt um liðið síðan þessi þál. var samþykkt. Hún hefur lengi verið í meðförum menntmrn. Niðurstöður af a.m.k. stefnumótuninni hafa enn ekki birst og því spyr ég hæstv. menntmrh.: ,,Hvað líður framkvæmd þingsályktunar um íþróttir, æskulýðs- og tómstundastarfsemi frá 11. maí 1988?`` Það eru fáir orðnir í þessu samfélagi sem efast um gildi íþrótta. Mikill fjöldi kannana hefur verið gerður á undanförnum árum um mikilvægi íþróttanna og áhrif á ungmenni og allar þessar niðurstöður ber að sama brunni. Þau ungmenni sem stunda íþróttir neyta síður ávana- og fíkniefna heldur en þau ungmenni sem ekki stunda íþróttir og ég hef heyrt að nú sé nýlokið könnun á þessu sviði og hana einmitt ber að nákvæmlega sama brunni. Það er margt fleira, virðulegi forseti, sem hér mætti nefna sem jákvæð áhrif íþrótta í þessu samfélagi, en ég ætla að láta þetta nægja. En þetta staðfestir það að mínu viti að það er mikilvægt að sem allra fyrst verði framkvæmd sú þál. sem samþykkt var 11. maí 1988 og leitað verður samstarfs við íþróttahreyfinguna eins og þál. gerði ráð fyrir um þessa stefnumótun.

Hæstv. forseti. Það er spurt hvað líði framkvæmd þál. um íþróttir, æskulýðs- og tómstundastarfsemi frá 11. maí 1988. Alþingi ályktaði þá að fela ríkisstjórninni að láta kanna áhrif og mikilvægi íþrótta-, æskulýðs- og tómstundastarfsemi og leitað yrði samstarfs við íþróttahreyfinguna um mótun íþróttastefnu til ársins 2000. Þann 23. sept. 1988 skipaði þáv. menntmrh., Birgir Ísl. Gunnarsson, nefnd til að vinna að þessu máli. Þeirri nefnd gafst ekki ráðrúm til þess vegna stjórnarskiptanna haustið 1988 þar sem nýr menntmrh., Svavar Gestsson, leysti þá nefnd frá störfum þann 3. okt. Ráðherrann óskaði þá eftir tilnefningum frá stærstu æskulýðs- og íþróttasamtökum landsins og Sambandi ísl. sveitarfélaga í nefnd sem skyldi vinna að endurskoðun þeirra þátta æskulýðsmála sem menntmrn. lætur sig varða, endurskoða gildandi lög um æskulýðsmál og kanna áhrif og mikilvægi íþrótta, æskulýðs- og tómstundastarfsemi. Jafnframt skyldi nefndin gera tillögu að stefnumótun í íþrótta-, æskulýðs- og tómstundamálum fram til ársins 2000. Þessi nýja nefnd skilaði viðamikilli tillögu að íþrótta-, æskulýðs- og tómstundastefnu til ársins 2000 þann 22. apríl 1990. Sú könnun á áhrifum og mikilvægi íþrótta og æskulýðs- og tómstundastarfsemi sem Alþingi ályktaði að fela ríkisstjórninni að láta gera var ekki gerð, en í nefndarálitinu kom fram að nauðsyn var talin á því að slík könnun yrði gerð. Þegar ég kom í menntmrn. lagði ég áherslu á að samspil þessara og fleiri þátta í lífi ungs fólks yrði tekið til sérstakrar athugunar. Haustið 1991 var viðamikil rannsókn á högum ungs fólks undirbúin á vegum Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála, m.a. með stuðningi menntmrn., dómsmrn., Reykjavíkurborgar og Byggðastofnunar. Töluverður hluti þeirrar könnunar var helgaður áhrifum íþrótta- og tómstundastarfs á aðra þætti í lífi ungs fólks. Könnunin var lögð fyrir nær alla skólanemendur á aldrinum 13--20 ára vorið 1992. Þegar hefur verið unnið úr ýmsum þáttum þessarar viðamiklu rannsóknar og er sérstakrar skýrslu um áhrif íþrótta- og tómstundastarfs á líðan og lífshætti ungs fólks að vænta á næstu vikum. Þá vil ég geta þess að þann 15. maí nk. verður haldið málþing á vegum íþróttanefndar ríkisins og menntmrn. um gildi íþrótta þar sem kynntar verða nokkrar niðurstöður umræddrar rannsóknar. Við mótun framtíðarstefnu í þessum málaflokkum verður m.a. byggt á niðurstöðum umræddrar rannsóknar og fyrrnefndri tillögu að íþrótta-, æskulýðs- og tómstundastefnu til ársins 2000.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Ég sé það af svari hæstv. ráðherra að unnið hefur verið að málinu. Það hefur hins vegar tekið lengri tíma en menn kannski hefðu búist við að það þyrfti að taka í upphafi. Eftir svari ráðherrans liggur fyrir þessi viðamikla rannsókn sem gert er ráð fyrir að fram hafi átt að fara í þál. Það verður fróðlegt að sjá niðurstöður hennar, en þá er sá þáttur eftir sem lýtur að stefnumótuninni fyrir íþróttahreyfinguna í landinu. Þegar sú stefnumótun fer fram hljóta, eins þál. gerir ráð fyrir, að verða þar til kallaðir aðilar eins og Ungmennafélag Íslands og Íþróttasamband Íslands sem eiga að sjá um að framfylgja þeirri stefnu sem mótuð er. En við slíka stefnumótun hlýtur að þurfa að taka tillit til tveggja meginþátta. Í fyrsta lagi þess hvert á að vera hlutverk og til hvers er ætlast af þeim fjöldahreyfingum eins og Íþróttasambandi Íslands og Ungmennafélagi Íslands sem hafa með höndum skipulag og framkvæmd þessarar starfsemi í landinu, en um leið þarf auðvitað að taka tillit til þess hvað, hvar og hvernig á að fjármagna starfsemi þessara hreyfinga og um leið allra íþróttafélaganna til þess að geta staðið undir þeim skyldum sem á þessi fjöldasamtök hljóta að verða lagðar þegar slík stefnumótun fer fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu vegna þess að gildi íþrótta er öllum ljóst og það er ekki nóg að gera kannanir. Það þarf svo auðvitað fjármagn til að framfylgja þeim könnunum. Mig langar af því tilefni að spyrja hæstv. menntmrh.: Ætlar hann að efla Íþróttasjóð ríkisins? Það eru 12 millj. á fjárlögum þessa árs til íþróttamála frá ríkinu. Ætlar hæstv. ráðherra að efla þennan sjóð í framtíðinni?

Hæstv. forseti. Ég tek undir þakkir til hv. 11. þm. Reykv. en ég vil aðeins vekja athygli á einu atriði í allri þessari umræðu um almenningsíþróttir og nauðsyn þess að börn og unglingar taki þátt í íþróttum þegar það færist nú æ meira í vöxt að það kostar mikla peninga. Nú er það svo hér í Reykjavík að litlir krakkar geta ekki fengið að vera í íþróttafélagi, knattspyrnufélagi eða handboltafélagi án þess að það kosti allt upp í 15 þús. kr. á ári fyrir hvert barn. Og það eru áreiðanlega til fjölskyldur í þessari borg sem hafa engin ráð á þessu. Ég held að það sé komið mál til að stjórnvöld marki þá stefnu hvort aðgangur að íþróttum sem þessum eigi að vera ókeypis eða ekki. Fyrir utan þessi gjöld sem foreldrar greiða eru börnin látin standa í sölu alls kyns vöru og grunur minn er sá að töluvert af þeim fjármunum fari til hinna fullorðnu sem eru þá orðnir eins konar atvinnumenn á launum. Ég held að það sé tími til kominn að við horfumst í augu við það hvort öll börn og unglingar eiga aðgang að íþróttum í þessu landi eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér nú aðallega hljóðs út af þessum síðustu orðum hv. 14. þm. Reykv. en þetta er verulegt vandamál í þessu byggðarlagi, Reykjavík, hvernig fjármálum íþróttahreyfingarinnar er háttað og hvað það kostar gífurlega fjármuni að taka þátt í íþróttastarfi. Ég vil einnig þakka hv. 11. þm. Reykv. fyrir að hreyfa þessu máli og bendi á það sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra að að þessum málum var unnið rækilega í tíð ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar. En ég vil svo segja það að lokum að hæstv. menntmrh. er nokkur vandi á höndum í þessum málum. Fyrir fáeinum árum ákvað Alþingi með samhljóða atkvæðum að taka íþróttastarfsemina af ríkinu algjörlega og afhenda hana sveitarfélögum og það virtust menn gera með opnum augum --- eða hvað? Hver einasti þingmaður hér greiddi glaður atkvæði með þessari margumtöluðu verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, a.m.k. sýndist mér flestir gera það þó það ætti ekki við undirritaðan. Það verður auðvitað að taka þessi íþróttamál upp á ný. Ég held að það hafi ekki verið heillaspor að slíta þarna algjörlega í sundur samstarf ríkis og sveitarfélaga.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram, m.a. hjá fyrirspyrjanda, að stefnumótunin sjálf er eftir og eins og ég sagði í mínu svari verður niðurstaða könnunarinnar og skýrslan sem unnin var af nefnd fyrrv. menntmrh. lögð þar til grundvallar. Mér þykir einsýnt að til þessa verks verði kallaðir til fulltrúar frá þessum fjöldasamtökum, Íþróttasambandi Íslands og Ungmennasambandi Íslands og því verði þá jafnframt svarað við þessa stefnumótun hvert hlutverk þessara hreyfinga er á þessu sviði öllu og þá einnig hvernig eigi að fjármagna þessa starfsemi. Hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir spurði hvort ég ætlaði að efla Íþróttasjóð ríkisins. Það er mál sem kemur að sjálfsögðu til meðferðar hér við afgreiðslu fjárlaga. Hv. þm. talaði hér fyrir tillögu fyrir skömmu um eflingu Íþróttasjóðs, en þetta verður að skoða í sérstöku samhengi við það sem hv. þm. Svavar Gestsson kom hér einmitt inn á í sinni ræðu, að sveitarfélögunum hefur verið falið þetta viðfangsefni og til þess fengu þau vissulega tekjustofna með hinum nýju verkaskiptalögum. Það má vel vera að þessi ákvörðun þarfnist endurskoðunar, um það ætla ég ekki að dæma. Ég var fylgjandi því að sveitarfélögin fengju aukin viðfangsefni og ég er það áfram og þar á meðal þetta. Ef þau hins vegar ekki standa sig í stykkinu, þá kallar það vafalaust á endurskoðun í þessu efni.

Virðulegi forseti. Í þingskapalögum segir í 49. gr. um fyrirspurnir: ,,Ef óskað er skriflegs svars sendir ráðherra forseta það að jafnaði eigi síðar en tíu virkum dögum eftir að fyrirspurn var leyfð.`` Á haustþingi 1991 lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um hlunnindatekjur af ríkisjörðum. Sú fyrirspurn lá allt það þing og fram á vor 1992. Ég lagði hana aftur fram í haust og er hún 68. mál þessa þings, lagt fram 2. sept. Svar við þeirri fsp. hefur ekki borist. Hins vegar hefur fjmrn. þó haft samband við mig til þess að láta mig vita að þetta sé gífurleg vinna og það sé verið að taka þessar upplýsingar saman. En fullkomið svar get ég því miður ekki heldur fengið fyrir þinglok núna ef miðað er við það að þing skuli fara hér heim eftir örfáa klukkutíma með öll þau stóru mál óafgreidd sem eru sjálfsagt mörg hver og öll stærri en fyrirspurnirnar mínar, þá erum við nú á leiðinni heim engu að síður. En ég hef þó verið látin vita að þetta væri mikil vinna og þeir gætu því miður ekki svarað. 29. okt. lagði ég fram fsp. til menntmrh. um starfsemi Menningarsjóðs útvarpsstöðva. Það er 182. mál þingsins og síðan eru liðnir 189 dagar. Þessi fsp., sem ég hélt að væri tiltölulega auðvelt að svara, var í sex liðum. Í fyrsta lið var aðeins spurt um hlutverk Menningarsjóðs útvarpsstöðva. Í öðru lagi hverjar hefðu verið heildartekjur sjóðsins 1991, sem fyrir löngu síðan hlýtur að liggja fyrir í ársreikningum. Síðan var spurt um hverjir skipa stjórn og úthlutunarnefnd þessa sjóðs. Í fjórða lagi hverjir hlutu styrk úr sjóðnum 1991 og 1992, hversu háan og til hvaða verkefna. Allt eru þetta upplýsingar sem hljóta að liggja fyrir eftir ákvarðanatöku og fundi sjóðs eða úthlutunarnefnda. Í fimmta lagi hvernig hafi verið staðið að auglýsingum eftir styrkumsóknum almennt og á þessu ári sérstaklega, þ.e. 1991. Og að lokum var spurt hvernig háttað sé skilagreinum um þau verkefni sem veitt hefur verið til. Þetta er fsp. sem ég lagði hér inn 29. okt. Starfsfólk Alþingis hefur aftur og aftur haft samband við menntmrn. og ævinlega fengið þau svör að svarið við fsp. mundi berast á næstu dögum. Þetta hefur verið gert ítrekað frá áramótum. Hins vegar hefur svarið ekki borist enn mér vitanlega og ég vil því spyrja menntmrh.: Hvað líður þeim svörum sem ég átti að fá? Miðað við dagsetningar átti ég að fá þau í nóvemberbyrjun. Og eins spyr ég forseta þingsins: Hvert er eftirlit forsætisnefndar með því að skriflegum fyrirspurnum sé svarað? Er það tekið fyrir á fundum forsætisnefndar þegar farið er yfir stöðu mála hér í þinginu hvort staðið hefur verið við það sem ákveðið var í lögum um þingsköp?

Hæstv. forseti. Já, það ber að biðja afsökunar á því hversu lengi hefur dregist að svara þessari skýrslubeiðni. Ég held að ég fari rétt með að það séu tveir eða þrír dagar síðan handriti var skilað og ég hlýt að vænta þess að í dag geti þessari skýrslu um starfsemi Menningarsjóðs útvarpsstöðva verið dreift hér í þinginu, en ég skal kanna það nú strax á eftir. Það breytir ekki því að þetta hefur tekið of langan tíma og fyrir því eru ástæður sem ég gæti rakið en skipta kannski ekki máli og duga sjálfsagt ekki til þess að afsaka þennan langa drátt sem hefur orðið á svarinu, en svarið kemur.

Forseti vill taka fram að eins og fram kom í máli hv. þm., þá reka starfsmenn þingsins á eftir svörum þegar of langt er liðið frá því að fsp. var lögð fram, en að öðru leyti mun forseti taka til athugunar þær athugasemdir sem komu fram hjá þingmanninum.

Frú forseti. Ég verð nú að segja það að ég er mjög undrandi á þessari málsmeðferð hjá menntmrn., hvernig í ósköpunum stendur á því að menn draga það að svara svona einfaldri spurningu. Það getur verið afsökun fyrir drætti að mikið verk sé að taka svarið saman, en það getur ekki verið í þessu tilfelli. Það er hálfgerð yfirhylmingarlykt af svona málsmeðferð sem ég veit náttúrlega að hæstv. menntmrh. fellir sig ekki við og ég hlakka til að sjá þetta svar. Ef hér hefði verið samþykkt tillaga sem ég flutti ásamt nokkrum öðrum hv. alþm. um rannsóknarnefnd fyrir nokkrum dögum síðan, þá hefði sú rannsóknarnefnd getað samkvæmt umboði í stjórnarskrá sótt þessar upplýsingar til ráðuneytisins en sú tillaga var felld. Fjárln. hefur tekið málið upp á sína arma og ég bíð spenntur eftir niðurstöðu hennar og Ríkisendurskoðunar. Svona mál er eðlilegt að upplýsa, svona mál verður að upplýsa. E.t.v. hefur það einhver áhrif á þessa tregðu hverjir hafa veitt þessum sjóði forstöðu og hvernig fjármunum hans hefur verið varið. Ég held að það sé nauðsynlegt að þessar upplýsingar komi fram. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir það að reka á eftir svarinu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að skoðaðar verði í forsætisnefndinni þessar reglur. Það er greinilegt að það er ekkert farið eftir þeim og ég vil beina því til þeirra hv. þm. sem hér eru úr forsætisnefnd að það verði íhugað hvort þetta verði ekki athugað betur því að þetta gengur auðvitað ekki. Við erum að bera hér fram fyrirspurnir og beiðnir um skýrslur og þetta dregst og dregst. Það getur vel verið að á þessu séu fullkomlega eðlilegar skýringar, praktískar eðlilegar skýringar og þá er það bara þannig og þá kemur það í ljós. En þá eiga menn ekki að hafa í þingsköpunum ákvæði sem eru með þeim hætti að þau séu brotin oft á vetri. Ég hef ekki tölu á því hversu oft þessi ákvæði þingskapa hafa verið brotin á þessum vetri. En ég hygg að það sé í ein 10--20 skipti þar sem það hefur dregist úr hófi að svara bæði skýrslubeiðnum og skriflegum fyrirspurnum eins og þeirri sem hv. 4. þm. Suðurl. nefndi. Varðandi það sérstaka mál sem hv. þm. nefnir, þá verð ég að segja það eins og er að ég er alveg gáttaður á því að svarið skuli ekki vera komið fyrir löngu. Það hlýtur að hafa villst í pósti inni í ráðuneytinu eða eitthvað hafa gerst sem er eignlega óskiljanlegt fyrir utanhússmenn í þessu efni. Hæstv. ráðherra kaus að skýra það ekki nánar og sjálfsagt á hann sín rök fyrir því. Ég ætla ekkert að þýfga hann frekar um skýringar á málinu en segja það að vinnubrögðin í kringum þennan sjóð að undanförnu hljóta náttúrlega að vekja upp alveg sérstakar spurningar um Menningarsjóð útvarpsstöðva. Stjórnarformaður hans er núna framkvæmdastjóri sjónvarpsins, nýlega skipaður með umdeildum hætti af hæstv. menntmrh. Þessi sjóður kaupir umdeilda mynd af Baldri Hermannssyni fyrir nokkru fyrir 8,9 millj. kr. Einn af þeim sem gerir myndina er varaframkvæmdastjóri sjónvarpsins sem gerir samning um kaup á myndinni af --- ja, mér liggur við að segja sjálfum sér fyrir hönd íslenska sjónvarpsins þannig að það er bersýnilega nauðsynlegt að sú könnun sem átti að gera og fjárln. er að vinna að, beinist að þessum sjóði í heild jafnvel þó að fyrirspurnirnar verði þaulunnar sem koma frá hæstv. menntmrh.

Hæstv. forseti. Höfuðástæðan fyrir því hversu lengi hefur dregist að svara þessu er fjarvera framkvæmdastjóra Menningarsjóðs útvarpsstöðva. Og bara svo að menn viti það, þá liggur menntmrn. ekki með upplýsingar um þennan sjóð. Þetta er sjálfstæður sjóður sem hefur sjálfstæða stjórn og sérstakan framkvæmdastjóra og þessar upplýsingar eru ekki til á hverjum tíma í menntmrn. Það er engin yfirhylmingarlykt af þessu, alls engin. Það er ekki verið að hylma yfir neitt og það verður skýrt nákvæmlega hvernig úthlutun hefur farið fram úr þessum sjóði. Vegna þess að hv. þm. Svavar Gestsson sagði hér að stjórnarformaður sjóðsins nú væri framkvæmdastjóri sjónvarpsins, þá er það ekki rétt. Hann var það, hann var stjórnarformaður þar til hann tók við sínu starfi hjá Ríkisútvarpinu. Ég hef hins vegar ekki gengið frá skipan nýs formanns en um það var rætt að núverandi framkvæmdastjóri sjónvarps hætti sem formaður þegar hann tæki aftur við starfi, að vísu dagskrárstjóra var þá talað um. En hann hefur verið formaður undangengin tæp tvö ár. Þetta mál á ekkert skylt við þá tillögu sem hv. þm. Páll Pétursson flutti hér um sérstaka rannsóknarnefnd um daginn, það á ekkert skylt við hana og allt varðandi Menningarsjóð útvarpsstöðva verður upplýst alveg burt séð frá þeirri tillögu. Hún skiptir engu máli því samhengi. Aðeins að lokum vegna þess hve oft hefur dregist að svara skýrslum, þá er það alveg rétt og má vel vera að það þurfi að endurskoða ákvæði þingskapalaga um þann tíma sem líða má frá skýrslubeiðni og þar til skýrslu er skilað. En sannleikurinn er sá að margar beiðnir hafa í för með sér gífurlega mikla vinnu fyrir ráðuneytin. Ekki það að ég sé að tala um að það eigi ekki að svara þeim heldur er oft og tíðum ekki nokkur lifandi leið að svara þeim innan þess tíma sem þingskapalög ákveða. Það á ekki við í þessu tilviki, ég tek það fram. Það eru aðrar ástæður fyrir því. Við höfum rætt hér áður um aðra skýrslu sem beðið er eftir frá mér og hv. þm. Svavar Gestsson bað um. Hún er varðandi vísinda- og tæknistefnu ríkisstjórnarinnar. Það sama á við um hana að ég vonast til að þeirri skýrslu verði dreift nú, en það eru allt aðrar ástæður fyrir því hversu lengi sú skýrsla hefur beðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þá vinsamlegu ábendingu sem fólst í áherslu hennar á orðinu þingsköp og ég skal reyna að þreyta ekki þolinmæði hennar eða annarra þingmanna um of og segja það að ég fagna því að framkvæmdastjóri sjónvarps hefur látið af störfum sem formaður Menningarsjóðs útvarpsstöðva. Það má út af fyrir sig segja að það sé einfalt mál vegna þess að sjóðurinn er galtómur þegar hann skilur við hann.

Frú forseti. Það er að vísu hárrétt hjá hæstv. menntmrh. að þetta er sjálfstæður sjóður, en hann er nú á vegum menntmrn. og samkvæmt tillögutextanum á till. til þál. um skipan rannsóknarnefndar skv. 39. gr. stjórnarskrárinnar á þskj. 953 er einmitt rætt um það að rannsóknarnefndin eigi að kanna fjárhagsleg tengsl við stofnunina, þ.e. útvarpið, og menntmrn. og starfsemi á vegum þess. Þetta tekur að sjálfsögðu yfir þennan sjóð eins og aðra starfsemi á vegum menntmrn. Það er því ekki rétt hjá hæstv. menntmrh. að hér séu engin tengsl við þessa tillögu. Það er að vísu skynsamlegt að skipta um stjórnarformann í þessum sjóði en það er verið að spyrja um verk fyrrverandi stjórnarformanns. Það er um það sem málið snýst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans hér. Ég fæ vonandi svör við mínum spurningum inn á borð í dag. En ég vil líka ítreka það við hæstv. forseta að þegar við leggjum fram fyrirspurnir sem þessar og prentuð er út hér staða þingmála, sem við fáum alltaf af og til, þá sé það hlutverk forsætisnefndar að fylgjast með framgangi mála og þingmenn þurfi ekki sjálfir að kveðja sér hljóðs um þingsköp til þess að reka á eftir. Ég nefndi áðan fyrirspurn sem ég hafði beint til fjmrh. 1991 og lá allt það þing og ég legg fram hér í haust 2. sept. og liggur enn, að vísu með þeim útskýringum ráðuneytis að þetta sé mikil vinna. Það er þá náttúrlega líka orðin spurning hvort ekki á að ræða við þingmenn ef búið er að eyða heilum tveim vetrum í að vinna úr þessari fsp. minni um hlunnindatekjur af ríkisjörðum, hvort ekki er þá orðin ástæða til þess að ræða það við þingmann að hann falli frá málinu vegna þess að slíkt hlýtur að hafa í för með sér gífurlegan kostnað fyrir ríkið, vinnan fyrir ári og svo aftur í vetur.