Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar útbýtt var á Alþingi þáltill. frá hæstv. ríkisstj. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta, komu mér í hug hin gömlu ummæli: Ill var þín fyrsta ganga, og munu hér margar illar eftir fara. Mun þó verst hin síðasta. - Ekki er það mín ósk, að þessi hin gömlu ummæli verði að áhrínsorðum á hæstv. ríkisstj., en því miður gefur starfsferill hennar tilefni til hugleiðinga, sem ekki spá neinu góðu, hvorki um upphaf né endi á ferli hennar. Er hæstv. ríkisstj. tók við völdum 20. nóv. 1959, birti hæstv. forsrh., Ólafur Thors, stefnuyfirlýsingu ríkisstj. Í stefnuyfirlýsingunni segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þá þykir ríkisstj. rétt að taka fram, að stefna hennar í landhelgismálinu er óbreytt, eins og hún kom fram í samþykkt Alþingis 5. maí 1959.“ Yfirlýsing Alþingis frá 5. maí 1959 er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Sameinað Alþingi ályktar að mótmæla harðlega brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi, nú nýlega hvað eftir annað jafnvel innan fjögurra mílna landhelginnar frá 1952. Þar sem þvílíkar aðgerðir eru augljóslega ætlaðar til að knýja Íslendinga til undanhalds, lýsir Alþingi yfir, að það telur Ísland eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi, að afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948, og að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið.“ Ályktun þessi var samþykkt einróma af öllum alþm. Enginn skyldi samt halda, að þessi ályktun hafi til orðið að undirlagi og fyrir tilverknað Sjálfstfl. og Alþfl. Um miðjan febrúar 1959 bar fulltrúi Framsfl. í utanrmn. fram formlega till. um það, að Alþingi lýsti yfir því, að ekki yrði samið um neitt fráhvarf frá 12 mílna landhelginni. Fulltrúar Sjálfstfl. og Alþfl. tóku slíkri till. mjög fálega, svo að ekki sé meira sagt, og beittu sér gegn því, að í till. yrðu nefndar á nafn 12 mílur. Það var þá fyrst, eftir að Alþb. hafði gert þessa afstöðu lýðum ljósa, að Sjálfstfl. og Alþfl. létu undan og samþykktu till. En það tók þessa flokka tvo og hálfan mánuð að ráða það við sig, hvort þeir ættu að standa að slíkri ályktun. Menn geta svo velt því fyrir sér eins og þeir vilja, hvort áhuginn fyrir málinu hefur verið sérstaklega áberandi hjá Sjálfstfl. og Alþfl. Í yfirlýsingunni frá 5. maí 1959 er mjög ákveðið og á ótvíræðan hátt tekið fram, að í engu skuli hvikað frá 12 mílna fiskveiðilögsögunni umhverfis landið. Um það voru allir hv. alþm. sammála. Vert er þó að benda á þá staðreynd, að bæði Sjálfstfl. og Alþfl. voru mjög tvístígandi í málinu frá fyrstu tíð og gerðu allt, sem þeir gátu, til þess að skjóta málinu á frest. En til þess nú að skilja hina miklu tregðu Sjálfstfl. og Alþfl. í því að ganga frá ótvíræðri yfirlýsingu í sambandi við 12 mílna fiskveiðitakmörkin og til að skilja það, sem nú er að gerast, verður að fara aftur í tímann og rifja upp afstöðu þessara flokka til útfærslu fiskveiðilínunnar úr 4 mílum í 12. Er vinstri stjórnin tók við völdum, 12. júli 1956, gaf hún út stefnuyfirlýsingu um stækkun landhelginnar. Segir í stefnuyfirlýsingunni orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. leggur höfuðáherzlu á stækkun íslenzku landhelginnar og telur, að stækkun friðunarsvæðisins í kringum landið sé nú brýn nauðsyn vegna atvinnuöryggis landsmanna, og mun því beita sér fyrir framgangi þess máls.“ Lúðvík Jósefsson, þáv. sjútvmrh., hóf þegar undirbúning málsins. 17. sept. s. á. sneri hann sér til H. G. Andersens sendiherra, en hann hafði verið einn aðalsérfræðingur Íslands í þessum málum, og óskaði eftir því, að sendiherrann legði fram tillögur sínar í málinu. Í bréfi, sem hann sendi ráðun. 15, okt., kvaðst hann ekki reiðubúinn að leggja fram neinar till., lagði til, að málinu yrði frestað fram yfir allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna, en það átti að haldast þá um veturinn. Rétt er að geta þess, að alþjóðalaganefnd Sameinuðu þjóðanna hafði þá um sumarið gert samþykkt um víðáttu landhelginnar. Laganefndin benti á m.a., að stærri landhelgi en 12 mílur væri ekki í samræmi við alþjóðalög. Í þessu áliti fólst að sjálfsögðu bein viðurkenning á því, að heimilt væri að alþjóðalögum að miða landhelgina við 12 mílur. Þá var og tekið fram í ályktuninni, að þar sem þjóð byggir afkomu sína fyrst og fremst á fiskveiðum innan sanngjarnrar fjarlægðar frá ströndum, ætti hlutaðeigandi ríki að hafa lögsögu yfir fiskveiðum innan sanngjarnrar fjarlægðar frá ströndum með tilliti til aðstæðna á staðnum, ef nauðsyn ber til, í því skyni, að íbúarnir geti notað fiskveiðarnar sér til framdráttar og lífsviðurværis. Þar með var viðurkennd sérstaða Íslands í málinu. Slík viðurkenning hafði að sjálfsögðu mikla þýðingu fyrir málstað Íslendinga. Þar sem ákveðið hafði verið, að tillögur n. skyldu ræddar á þingi Sameinuðu þjóðanna, var af ríkisstj. ákveðið að bíða með frekari framkvæmdir, þar til þeim umr. yrði lokið. Á þingi Sameinuðu þjóðanna var ákveðið að fresta frekari aðgerðum í málinu á því stigi. Þess í stað var ákveðið að kalla saman sérstaka alþjóðaráðstefnu um landhelgismálið, sem halda skyldi í Genf í marz 1958. Fulltrúar Íslands mótmæltu því, að málinu yrði skotið á frest um eitt ár, og lýstu því yfir, að þeir teldu sig ekki skuldbundna til þess að bíða með aðgerðir sínar fram yfir fyrirhugaða ráðstefnu. Um miðjan febrúar 1957 boðaði þáverandi sjútvmrh. til ráðstefnu í Reykjavík um landhelgismálið. Á þeirri ráðstefnu mættu fulltrúar frá Miðvesturlandi, Vestfjörðum, Norðurlandi, Austurlandi og Vestmannaeyjum, sömuleiðis fulltrúar frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, Alþýðusambandi Íslands og Fiskifélagi Íslands. Síðan var svo haldinn annar fundur með fulltrúum af Suðvesturlandi. Á þessum fundum komu fram ýmsar till., um breytingar á grunnlínum, stækkun landhelginnar í 12 mílur og um aukin friðunarsvæði utan 12 mílnanna. Í apríl s.l. sendi Alþb. hinum stjórnmálaflokkunum ýtrarlega grg. um málið og lagði þar til m.a., að hafnar yrðu þá þegar viðræður um útfærslu landhelginnar, þar sem reynt yrði að ná sameiginlegri niðurstöðu á milli flokkanna. Engar gagntillögur bárust frá hinum flokkunum, og fengust þeir ekki til að láta uppi ákveðnar skoðanir á því, hvernig framkvæmdum skyldi háttað. Vorið 1957 hafði H. G. Andersen verið kvaddur á fund ríkisstj. til viðræðna um málið. Lagði hann enn til, að málinu yrði frestað, og tók hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, mjög undir það, að öllu yrði slegið á frest um óákveðinn tíma. Þegar hér var málum komið, mótmæltu fulltrúar Alþb. því mjög ákveðið, að málinu yrði enn frestað um óákveðinn tíma, og kröfðust þess, að ríkisstj. segði alveg afdráttarlaust til um, á hvern hátt og hvernig hún ætlaði sér að haga framkvæmdum í málinu. Eftir allmikið þóf tókst samkomulag um, að landhelgin skyldi stækkuð þegar að Genfarráðstefnunni lokinni. Var um þetta gert skriflegt samkomulag og birt yfirlýsing um málið á Alþingi. Rétt er að geta þess, að gerðar voru ýtarlegar tilraunir til að fá Sjálfstfl. til að taka þátt í ákvörðun um landhelgismálið, en án nokkurs árangurs. Sjáanlegt var, að sá flokkur vildi hafa og hafði kápuna á báðum öxlunum og vildi ekki styðja að eða stuðla að allsherjarlausn um landhelgismálið, en vildi nota sér það í pólitískum tilgangi í átökunum við ríkisstj. Það yrði allt of langt mál að skýra að nokkru ráði frá störfum Genfarráðstefnunnar, enda er þess ekki þörf, þar sem mönnum mun í fersku minni það, sem þar gerðist. Bretar urðu þar í algerum minni hluta og beinlínis gáfust upp á því að halda fram kenningu sinni um 3 mílna landhelgi. Þess í stað báru þeir fram till. um 6 mílna fiskveiðilögsögu. Till. um 12 mílna fiskveiðilögsögu fékk meiri hluta atkvæða, en til þess að hún teldist samþykkt, þurfti 2/3 hluta atkvæða fulltrúa, svo að hún gæti tekið gildi sem alþjóðalög. Það, sem reið baggamuninn, var, að Bandaríkin sviku fyrri yfirlýsingar sínar um stuðning við 12 mílna regluna. Þess í stað gengu þau nú í lið með Bretum, en á móti vilja og hagsmunum Íslendinga. Þessa framkomu Bandaríkjanna er vert að hafa í huga nú, þegar þessi mál eru rædd. Það eru fyrst og fremst þau, sem hafa orðið þess valdandi, að við höfum orðið að standa í styrjöld við Breta út af landhelginni. Það eru þau, Bandaríki Norður-Ameríku, sem beint og óbeint hafa stutt Breta í því að beita herskipum sínum til verndar brezkum togurum til landhelgisþjófnaðar í íslenzkri landhelgi. Það voru þau, sem fluttu till. þess efnis, að landhelgin skyldi vera 6 mílur, en á 6 mílna belti þar fyrir utan skyldu strandríkin hafa einkarétt til veiða ásamt þeim öðrum ríkjum, sem hefðu stundað þar veiðar að staðaldri undanfarin fimm ár. Utanrrh. sá sér ekki annað fært en bera fram harðorð mótmæli við sendifulltrúa Bandaríkjanna út af fram kominni till., en Bandaríkin fóru sínu fram. Þrátt fyrir það náði till. þeirra ekki tilskildum meiri hluta. Þegar hér var komið málum eða nánar tiltekið 28. apríl, daginn sem Genfarráðstefnunni lauk, kallaði sjútvmrh. saman fund í landhelgisnefndinni, en hún hafði verið skipuð í byrjun Genfarráðstefnunnar. Í henni áttu sæti alþm. Karl Guðjónsson, Gísli Guðmundsson, Guðmundur Í. Guðmundsson og Sigurður Bjarnason, einn frá hverjum þingflokki. Á þeim fundi lagði ráðh. fram endanlegar tillögur um stækkun landhelginnar. Því hefur verið haldið fram, að þáv. sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson, hafi ekki viljað breyta grunnlínupunktum frá 1952. Þetta eru ósannindi. Lúðvík Jósefsson lagði til í aðaltillögunni, að grunnlínum yrði breytt. Í aths., sem fylgdu þeirri till., segir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Ég tel aðaltillöguna æskilegri. Hún ákveður nokkru meiri stækkun landhelginnar en varatillagan og nær til veiðisvæða, sem Íslendingum væri mikils virði að hafa einkarétt til að nýta. Hún er í samræmi við rökstuðning, sem Íslendingar hafa áður flutt fyrir rétti sínum til grunnlínuákvarðana á alþjóðavettvangi. Ef landhelgin yrði ákveðin eftir grunnlínureglu aðaltillögunnar, yrði landhelgislínan beinni og auðveldari í vörzlu en ella. Þó að ég telji varatillöguna nokkru lakari en aðaltillöguna svo sem áður er lýst, þá álít ég þó, að eftir að komið er í 12 mílna landhelgi, þá sé ekki frágangssök að halda óbreyttri grunnlínureglu, og mundi ég fallast á það til samkomulags, náist ekki samkomulag um aðaltillöguna, enda tel ég mikils um það vert, að innanlandssamstaða í málinu sé alger.“ En hverjir og hvaða flokkar voru á móti því, að grunnlínum yrði breytt? Ekki var það Alþb. Nei, það voru fulltrúar Alþfl. og Sjálfstfl., sem fengust aldrei til að taka neina ákveðna afstöðu um breytingar á grunnlínunum þrátt fyrir margítrekaðar fyrirspurnir þar um. Svo halda þessir herrar því fram, að Lúðvík Jósefsson, þáv. sjútvmrh., hafi ekki viljað breyta grunnlínunum frá 1952. Þessi tregða þeirra og óvilji til þess að taka ákveðna afstöðu til grunnlínubreytinganna var vitanlega í beinu samræmi við framkomu þeirra í landhelgismálinu, frá því að það kom á dagskrá hjá vinstri stjórninni. Þar réðu sjáanlega meiru flokkspólitísk sjónarmið Sjálfstfl. og þess hluta Alþfl., sem andvígur var ríkisstj., en hagsmunir íslenzku þjóðarinnar. Á þessum sama fundi lagði Lúðvík Jósefsson, þáv. sjútvmrh., til, að reglugerðin yrði gefin út 5. maí. Brátt kom í ljós, að hæstv. utanrrh. var ekki við því búinn að samþykkja það, að reglugerðin yrði gefin út 5. maí. Bar hann því við, að hann ásamt H. G. Andersen yrði að mæta á fundi með utanrrh. Atlantshafsbandalagsins, sem haldinn yrði dagana 5.–7. maí í Kaupmannahöfn. Fulltrúar Alþb. mótmæltu þessum drætti á því, að reglugerðin yrði gefin út. Töldu þeir, að eflaust yrðu gerðar tilraunir til þess að beygja Íslendinga og fá okkur til samninga, enda lá það ljóst fyrir, að aðalandstæðingar okkar væru innan Atlantshafsbandalagsins og því einskis góðs að vænta úr þeim herbúðum málinu til stuðnings. Eftir miklar umr. milli stjórnarflokkanna varð það að samkomulagi, að ekkert væri því til fyrirstöðu, að hægt yrði að gefa reglugerðina út dagana 10.–20. maí. Margt hefur sjálfsagt verið rætt á ráðherrafundi Atlantshafsbandalagsins, enda skýrði hæstv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, lítið frá þeim umræðum, annað en það, sem segir allmikið þó, að átta ráðherrar bandalagsins hefðu harðlega mótmælt útfærslu landhelgislínunnar í 12 mílur. Á sameiginlegum fundi ríkisstj. og landhelgisnefndarinnar lagði sendiherrann hjá Atlantshafsbandalaginu, H. G. Andersen, fram þá till., að landhelgin yrði stækkuð í 12 mílur og grunnlínum breytt, en erlend ríki fengju undanþágu til að veiða allt upp að 4 mílna takmörkunum um fimm ára skeið. Nokkru síðar breytti svo sendiherrann till. þannig, að erlend skip skyldu fá að veiða upp að 6 mílum um tveggja ára skeið. Ótrúlegt má teljast, að þessi sendiherra hafi fundið upp þessa till. hjá sjálfum sér. Hún hlýtur að vera runnin undan annarra rifjum. Nú var samningamakkið við fulltrúa Atlantshafsbandalagsins í fullum gangi. Margs konar skeytasendingar fóru á milli, og lét hæstv. utanrrh. formann Sjálfstfl., Ólaf Thors, hafa afrit af orðsendingunum, jafnóðum og þær bárust, en fulltrúum Alþb. var aðeins skýrt lauslega frá sumum þeirra, en afrit af þeim fengu þeir ekki þrátt fyrir mjög ákveðnar kröfur frá þeirra hendi. Rætt var nú við fulltrúa Sjálfstfl., þá Ólaf Thors, Sigurð Bjarnason og Magnús Jónsson, um málið. Í þeim umr. kom í ljós, að Sjálfstfl. taldi rétt að halda áfram viðræðum við Breta og aðrar þjóðir í Atlantshafsbandalaginu. Alþfl. hafði nákvæmlega sömu afstöðu. Framsfl. taldi sig andvígan öllum samningum um málið. En Alþb. krafðist þess, að tekin yrði endanleg ákvörðun um útgáfu reglugerðarinnar. Andstæðingar landhelgismálsins hér heima létu sinn hlut ekki eftir liggja, svo sem forustumenn togaraútgerðarmannanna, sem gerðu allt, sem þeir gátu, til að torvelda framgang málsins. Blöð stjórnarandstöðunnar skrifuðu hverja árásargreinina annarri verri gegn stækkun landhelginnar. Munu þær árásargreinar hafa verið runnar undan rifjum togaraeigenda og annarra aðdáenda Atlantshafsbandalagsins. Hinn 12. maí gekk sendiherra Bandaríkjanna á fund utanrrh, og flutti harðorð mótmæli ríkisstjórnar sinnar gegn fyrirætlunum Íslendinga um stækkun fiskveiðilögsögunnar. Áður höfðu brezki og franski sendiherrann flutt sams konar mótmæli. Í þessu sambandi er rétt að undirstrika það og minna á, að það voru aðeins þjóðir Atlantshafsbandalagsins, sem mótmæltu stækkun íslenzku landhelginnar. Á sama tíma kröfðust að sjálfsögðu verkalýðssamtökin skjótra aðgerða og lýstu fyllsta stuðningi við útfærslu landhelginnar í 12 mílur. Sama gerðu og fjöldamörg önnur samtök. T.d. gerði útgerðarmannafélagið á Akranesi svo hljóðandi samþykkt 23. maí: „Treystum heildarsamtökum vorum til baráttu fyrir 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Skorum á ríkisstj. að ákveða línuna tafarlaust og verja hana.“ Líkur benda til, að till. þessi hafi verið til komin að tilhlutan Péturs Ottesens, þáv. þm. Borgi., en hann hafði verið og er hinn ötulasti baráttumaður fyrir stækkun landhelginnar frá fyrstu tíð. Ótal áskoranir bárust frá öllum bæjarstjórnum utan Reykjavíkur, þar sem skorað var á ríkisstj. að ákveða landhelgina 12 mílur og gefa reglugerðina sem fyrst út. Fjöldi félagasamtaka sendi frá sér sams konar áskoranir. Eins og áður hefur verið bent á, hafði Atlantshafsbandalagið beitt öllum sínum áhrifum til þess að kúga Íslendinga, til að falla frá að færa landhelgislínuna út í 12 mílur. Sjálfur framkvæmdastjóri bandalagsins, Spaak, sendi forsrh., Hermanni Jónassyni, langt skeyti, þar sem hann skoraði á forsrh. vegna tilfinninga hans og umhyggju fyrir samstöðu Atlantshafsbandalagsríkjanna að fallast á, að samningum yrði haldið áfram. Áður í skeytinu bendir framkvæmdastjórinn á, að það að neita tillögum um samninga mundi hafa alvarlegar afleiðingar fyrir Ísland og bandalagið. Í skeytinu var jafnvel hótað, að þjóðir í Efnahagssamvinnustofnun Evrópu mundu hætta að kaupa íslenzkan fisk, ef Íslendingar stækkuðu landhelgi sína. Við munum eftir gömlu hótuninni, sem Spánverjar beittu við Íslendinga í sambandi við fiskkaup, ef þeir féllust ekki á að kaupa af þeim spænsku vínin. Það yrði allt of langt mál að skýra nákvæmlega frá því, sem síðar gerðist í málinu. Skv. yfirlýsingu, sem formaður Sjálfstfl. birti ríkisstj. 21. maí, sést, að hann vill áframhaldandi samningamakk við Atlantshafsbandalagið um landhelgi Íslands um 2 mánaða skeið a.m.k. og er andvígur útgáfu reglugerðarinnar um stækkun í 12 mílur, eins og málin stóðu þá. Sjálfstfl. taldi, að á miklu ylti fyrir Íslendinga, að gagnkvæm vinátta héldist með þeim og bandalagsþjóðum þeirra, þ.e.a.s. Bretum, sem allt gerðu til þess að eyðileggja það, að Íslendingar gætu fært út landhelgi sína í 12 mílur. Þannig tók Sjálfstfl. hagsmuni Breta og annarra Atlantshafsbandalagsþjóða fram yfir hagsmuni Íslendinga. Alþfl. hafði líka afstöðu til málsins og krafðist áframhaldandi samningamakks við þjóðir Atlantshafsbandalagsins. Nú töldu andstæðingar stækkunarinnar, að málinu væri lokið og stjórnin mundi segja af sér næstu daga. Bæði Morgunblaðið og Alþýðublaðið sögðu frá því, að ríkisstj. væri þegar fallin, og voru sýnilega mjög ánægð yfir þeim úrslitum. 21. maí undirritaði sjútvmrh. reglugerðina og sendi hana forsrh. Lýsti þá forsrh. því yfir, að hann mundi neyðast til að biðjast lausnar, annað hvort fyrir Lúðvík Jósefsson einan eða, allt ráðuneytið, þar sem reglugerðin hefði ekki fylgi meiri hl. Alþingis. Voru nú teknar upp enn á ný viðræður við Alþfl. um afstöðu hans til reglugerðarinnar, sem enduðu á þann veg, að Alþfl. beygði sig og féllst á að standa að útgáfu reglugerðar um fiskveiðilandhelgi Íslands, sem skyldi öðlast gildi 1. sept. 1958. 23. maí var svo gert sérstakt samkomulag milli stjórnarflokkanna um nokkur atriði viðkomandi reglugerðinni. m.a. um heimild fyrir íslenzk fiskiskip að veiða með botnvörpu innan fiskveiðitakmarkanna yfir tiltekinn tíma og á tilteknum svæðum. Fiskveiðilandhelgin skyldi verða 12 sjómílur út frá grunnlínum. Réttur til breytinga á grunnlínum var áskilinn. Reglugerðin skyldi taka gildi, eins og áður segir. 1. sept. 1958. Nú skyldi maður ætla, að blöðin hefðu fagnað hinni nýju útfærslu landhelginnar, fullur sigur hafi unnizt, langþráðu takmarki hafi verið náð. En það er eitthvað annað en svo væri. Bæði Alþýðubl. og Mbl. helltu úr skálum reiði sinnar yfir fulltrúa Alþb. Alþýðublaðið birti grein um málið, ásamt mörgum öðrum, þar sem segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þjóðin hefur verið áhorfandi nú um skeið að einum ljótasta leik, sem nokkru sinni hefur farið fram á íslenzkum stjórnmálavettvangi. Þennan leik hefur verið hægt að leika af þeirri ástæðu einni, að kommúnistar hafa verið leiddir til sætis í ríkisstj. Íslands. Hann hefði ekki átt sér stað hefðu þeir ekki setið þar. Kommúnistarnir hafa tvær línur til að fara eftir: að vinna af öllum mætti að því að slíta Ísland úr tengslum við vestrænar þjóðir og sprengja samvinnu Íslendinga við þær.“ Síðar segir í sömu grein: „Þeir stöðvuðu framhaldsumræður um efnahagsmálin fyrir hálfum mánuði. Síðan hafa þau verið í strandi á Alþingi. Jafnframt settu þeir fram kröfu um framsetningu á viljayfirlýsingu Íslendinga í landhelgismálinu, sem fyrst og fremst var miðuð við það að móðga á hinn freklegasta hátt þær þjóðir, sem við áttum í deilu við. En eitt hefur áunnizt, það er það, að enn ein sönnun hefur fengizt fyrir því, að það er ekki hægt að vinna með kommúnistum. Það eru ekki nema 3 starfhæfir stjórnmálaflokkar á Alþingi.“ Eitthvað líkt þessu sagði hæstv. menntmrh. í útvarpsumr. s.l. fimmtudagskvöld. Hann hefur sjáanlega tileinkað sér rithátt Alþýðublaðsins um þessi mál. Ekki lét Morgunblaðið sitt eftir liggja í æsingaskrifunum um málið. Eitt af því marga, sem það blað sagði, var m.a. þetta: „Öll þjóðin hefur horft upp á niðurlægjandi háttalag stjórnarinnar með örlagaríkasta utanríkismál hennar í heila viku. En hin úrræðalausa og sundurþykka vinstri stjórn hefur aðeins keypt sér gálgafrest.“ Og síðan segir: „Það er engu líkara en óðir menn hafi stjórnað skrifum Þjóðviljans um landhelgismálið.“ Þetta hafði Mbl. um málið að segja. Ég gæti óendanlega komið með ummæli eftir andstæðinga landhelgismálsins, en þau eru öll á einn veg: ógeðslegar skammir um alla þá, sem beitt höfðu sér fyrir framgangi málsins. T.d. sagði dagblaðið Vísir, að íslenzkir kommúnistar óskuðu þess, að til stórtíðinda drægi og manndráp yrðu framin í sambandi við vörzlu íslenzku landhelginnar. Þegar Bretar hótuðu að skjóta á varðskip okkar, notuðu blöð Sjálfstfl. það sem tilefni til æðisgenginna árása á þá Íslendinga, sem héldu fram rétti okkar í landhelgismálinu. Ég efast um, að hægt sé að finna þess dæmi, að nokkrir stjórnmálamenn hafi lagzt svo lágt sem forsvarsmenn Sjálfstfl. og Alþfl. hafa gert í vörn sinni fyrir hinu brezka ofbeldi. Og orsakirnar fyrir þessu ógeðslega athæfi er að finna í afstöðu þessara flokka til Atlantshafsbandalagsins. Það var því ekki við góðu að búast, þegar þessir tveir flokkar, Sjálfstfl. og Alþfl., komust til valda, enda er nú komið á daginn, hver er hin raunverulega stefna þeirra og lokatakmark í þessu máli. Allur almenningur hefur vantreyst núv. ríkisstj. til að standa á móti kröfum Atlantshafsbandalagsins. Þessum mönnum er ekki sjálfrátt, þegar það bandalag er annars vegar. Það er engu líkara en hæstv. ráðherrar verði slegnir einhverri starblindu og hætti að hugsa og tala sem Íslendingar, þegar um er að ræða hagsmuni Atlantshafsbandalagsins annars vegar og hagsmuni Íslands hins vegar. Það er t.d. tvímælalaust lífshagsmunamál fyrir Íslendinga, að allar erlendar herstöðvar hér verði lagðar niður og hinn erlendi her hverfi burt af landinu. Herstöðvar á Íslandi eru vísasti vegurinn til tortímingar íslenzkri þjóð, ef svo hörmulega vildi til, að til styrjaldar kynni að koma milli stórveldanna. Þrátt fyrir þennan augljósa sannleika er hæstv. ríkisstj. staðráðin í því að leyfa herstöðvar hér áfram vegna ímyndaðra hagsmuna þjóða Atlantshafsbandalagsins. Tilvera íslenzku þjóðarinnar er látin víkja fyrir hagsmunum erlendra aðila. Það eina, sem haldið hefur aftur af hæstv. ríkisstj. um undanlátssemi gagnvart Bretum, eru hin geysilegu og ákveðnu mótmæli, sem fólk um allt land, í öllum flokkum, hafði látið dynja yfir ríkisstj. Þessi mótmælaalda náði hámarki sínu um það leyti, sem samningaviðræður við Breta voru upp teknar á s.l. hausti. Vegna þessarar miklu mótmælaöldu hörfaði ríkisstj. í bili. Margir voru þeir, sem héldu, að hæstv. ríkisstj. mundi ekki þora að svíkja í landhelgismálinu, fallast á sjónarmið Breta. Nú liggur það ljóst fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur látið svínbeygjast fyrir hinu brezka ofbeldi. Íslenzk þjóð hefur verið svikin af sínum eigin forustumönnum, - mönnunum, sem svarið höfðu frammi fyrir alþjóð fyrir síðustu kosningar, að ekki kæmi til mála neitt undanhald í baráttunni við árásarríkið Bretland. Hvað er svo það, sem nú er að gerast í þessu stærsta lífshagsmunamáli okkar Íslendinga? Það, sem nú er að gerast, er beint áframhald af þeirri stefnu og starfsháttum, sem þessir flokkar hafa fylgt frá öndverðu og ég hef hér að nokkru lýst. Hæstv. ríkisstj. hefur lagt fram á Alþingi þáltill. um lausn á fiskveiðideilunni við Breta. Í þessari till. eru Bretar ekki einu sinni látnir viðurkenna 12 mílna landhelgi, heldur aðeins falla þeir frá mótmælunum. Í því felst vitanlega engin formleg viðurkenning af Breta hálfu um, að þeir viðurkenni rétt Íslendinga til 12 mílna fiskveiðilandhelgi, hvað sem svo líður fullyrðingum hæstv. ráðh. um, að í því felist full viðurkenning. Að falla frá mótmælum er allt annað en að Bretar viðurkenni 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands. Á þessu tvennu: að hætta að mótmæla og að viðurkenna - getur verið mikill mismunur, sem enginn getur neitt fullyrt um nú, hverjar afleiðingar kunni að hafa. Í staðinn fyrir það, að Bretar hætti að mótmæla 12 mílna fiskveiðilandhelgi, skulu þeim heimilaðar togveiðar inn að 6 mílum í 3 ár á flestum þýðingarmestu veiðisvæðunum í kringum landið allt árið, mismunandi lengi á hverjum stað. Aðeins svæðið út af Vestfjörðum er undanskilið. Fyrir Norðurlandi fá þeir að veiða á svæðinu frá Horni til Langaness á tímabilinu júní–september, þ.e. yfir aðalfiskveiðitímabilið og síldveiðitímabilið. Aðeins smápartur í kringum Grímsey er undanskilinn. Þannig eru Bretum úthlutuð veiðisvæði hringinn í kringum landið, með nokkrum frávikum fyrir Suður- og Vesturlandi. Allir Austfirðir og allt Norðurland er ofurselt brezkum og - vel að merkja annarra ríkja fiskiskipum til veiða inn að 6 mílum í 3 ár. Erlendir síldveiðiflotar fá nú óhindrað að stunda síldveiðar upp að 6 mílum fyrir Norðurlandi og Austfjörðum, að undanskildu svæðinu í kringum Grímsey. Mig skal ekki furða, þó að íslenzkir útvegsmenn eða réttara sagt landssamband þeirra hafi lýst blessun sinni og aðdáun yfir hinni farsælu lausn landhelgisdeilunnar við Breta. Skyldi ekki íslenzkum síldveiðimönnum þykja fullþröngt fyrir dyrum á síldarmiðunum fyrir Norður- og Austurlandi, þegar hundruð erlendra fiskiskipa verða að veiðum upp að 6 mílum á öllu svæðinu frá Horni og austur fyrir land, að undanskildu svæðinu kringum Grímsey? Þetta þýðir, að aðalsíldarmið okkar fyrir Norður- og Austurlandi eru í 3 ár ofurseld erlendum síldveiðiskipum, sem eiga óhindrað að fá að stunda síldveiðar upp að 6 mílum. Þetta getur þýtt eyðingu á hinum íslenzka síldarstofni um langan tíma. Öll tækni síldveiðanna hefur stóraukizt. Nú þarf síldin ekki að koma upp á yfirborð, til þess að hægt sé að veiða hana. Ef leitartækin verða síldarinnar vör, er hægt fyrir veiðiskipin í langflestum tilfeilum að ná í síldina. Nú er það mjög misjafnt frá ári til árs, hvort síldin gengur upp á grunnmiðin eða hún heldur sig lengra til hafs. Gangi síldin á grunnmiðin, fylgir veiðiflotinn að sjálfsögðu eftir, þar með værum við búnir að fá hinn erlenda veiðiflota upp að 6 mílna línunni með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Leyfi fyrir erlend veiðiskip til veiða upp að 6 mílum gæti þýtt algert veiðileysi og rothögg fyrir íslenzka síldveiðimenn, síldarsaltendur og síldarverksmiðjur. Slíkt ástand mundi svo þýða stórkostlegt atvinnuleysi í bæjum og sjávarþorpum Norðurlands og á Austfjörðum. Finnst hæstv. ríkisstj., að Norðlendingar og reyndar allir landsmenn hafi ekki beðið svo mikið og alvarlegt tjón vegna síldarleysis undanfarinna ára, að ekki sé þar á bætandi? Hafa hæstv. ráðh. gert sér það ljóst, hvað þær breytingar, sem þáltill. gerir ráð fyrir að gerðar verði á fiskveiðilandhelginni, geta kostað vissa landshluta og þá vitanlega um leið þjóðina alla? Ég dreg mjög í vafa, að svo sé. Ég held, því miður, að hæstv. ráðherrar hafi gengið til þessa verks með annarlegri sjónarmið fyrir augum en íslenzk. Mér skilst, að öll saga landhelgismálsins bendi til að svo sé. Undanfarin ár hafa þorskveiðar aukizt á miðunum fyrir Norðurlandi. Ber fyrst og fremst að þakka það útfærslu landhelgislínunnar. Af þessum sökum hafa fiskveiðar stóraukizt frá öllum sjávarþorpum norðanlands. Nú t.d. í vetur eru gerðir út margir línubátar á þorskveiðar fyrir Norðurlandi með ágætum árangri. Þetta hefur skapað mikla atvinnu fyrir verkafólkið í landi, þar sem fiskurinn er lagður upp til vinnslu í hraðfrystihúsunum. Nú á að fara að leyfa brezkum togurum og einnig annarra þjóða fiskiskipum veiðar upp að 6 mílum í marga mánuði á ári í þrjú ár og það yfir bezta veiðitímann. Vitanlega þýðir slíkt stórkostlega eyðileggingu á fiskimiðunum fyrir Norðurlandi, og má því ganga út frá því sem gefnu, að sama fiskileysi verði þar á komandi árum og var fyrir útfærslu landhelginnar. Það er sannarlega alvarlegt að leyfa erlendum togurum að fiska upp að 6 mílum í 3 ár og eyðileggja þar með lífsafkomu íslenzku þjóðarinnar að meira eða minna leyti um óákveðinn tíma. Það, sem er þó langalvarlegast í þessu nauðungarplaggi, er það atriði, að við með þessu samkomulagi við Breta afsölum þeim í hendur rétti okkar til áframhaldandi einhliða útfærslu landhelginnar, - þeim rétti, sem allar aðrar þjóðir, sem fært hafa út fiskveiðilögsögu sína, hafa tekið sér. Þess í stað skuldbindum við okkur til þess að láta brezku stjórnina vita um allar útfærslur á fiskveiðilandhelginni með sex mánaða fyrirvara, þar með taldar breytingar á grunnlínum. Rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar þess, skotið til alþjóðadómstólsins. Hér liggur málið mjög ljóst fyrir. Íslenzk stjórnarvöld skuldbinda sig til þess að láta það ríki, sem eitt af öllum ríkjum hefur beitt Íslendinga vopnuðu ofbeldi, vita um aðgerðir Íslendinga í þá átt að færa út fiskveiðitakmörkin frá því, sem nú er. Hér er ekki verið að skera hlutina við nögl sér. Árásarþjóðin skal fá hálfs árs fyrirvara, svo að hún hafi nægilegan tíma til undirbúnings gegn aðgerðum. Auk þess er svo samið um það fyrir fram, að Bretar geta skotið málinu til alþjóðadómstólsins. M.ö.o.: öll frekari útfærsla Íslendinga á fiskveiðilandhelginni skal háð úrskurði erlends dómstóls. Nú veit enginn um, hvernig þessi alþjóðadómstóll kann að verða skipaður þá. Því má samt ganga út frá sem alveg vísu, að eins og þjóðir Atlantshafsbandalagsins hafa nú beitt öllum hugsanlegum ráðum og meðulum til þess að kúga íslendinga til samninga við Breta, þá munu sömu þjóðir beita áhrifum sínum á dómendur í alþjóðadómstólnum og reyna að fá þá til þess að úrskurða Bretum í vil. Í þessu liggur aðalhættan. Svo er annað: Eftir hvaða alþjóðalögum á slíkur alþjóðadómstóll að dæma um rétt Íslendinga til nýrrar útfærslu fiskveiðilandhelginnar? Allir vita og almennt er viðurkennt, að á þeim sjóréttarráðstefnum, sem haldnar hafa verið, hefur ekkert samkomulag náðst um rétt strandríkis til fiskveiðilögsögu. Ekki eru miklar líkur til þess, að um slíkt náist alþjóðlegt samkomulag nú á næstunni. Alþjóðadómstóllinn hefur því engin lög, sem hann getur dæmt eftir. Dómur, sem alþjóðadómstóllinn dæmdi í slíku ágreiningsmáli, gæti því aldrei orðið annað en persónulegt mat dómendanna sjálfra án nokkurs stuðnings í lögum. Auk þess gæti það svo tekið dómendurna máske mörg ár að kveða upp endanlegan úrskurð. Vitanlega er þetta ákvæði sett inn til þess eins að stöðva allar frekari tilfærslur fiskveiðilandhelginnar. Allar þjóðir, sem hafa fært út landhelgi sína í 12 mílur eða meira, hafa tekið sér einhliða rétt þar til og án þess að leita þar um álits nokkurs alþjóðadómstóls. Þessum sjálfsagða hætti leggur hæstv. ríkisstj. nú til, að Íslendingar afsali sér í eitt skipti fyrir öll eða um alla framtíð. Og Mbl. leyfir sér að kalla þetta plagg, sem þetta er lagt til í, stærsta pólitíska sigurinn. sem Íslendingar hafi nokkurn tíma unnið. Hæstv. ráðherrar og blöð þeirra guma mikið af grunnlínubreytingunum og hvað Bretarnir hafi verið góðir og gjafmildir við Íslendinga að láta þá hafa svona mikið svæði með nýjum grunnlínubreytingum. Ég vil spyrja: Áttu Bretar svæðin út af Húnaflóa, Bakkafjarðarflóa, út af Faxaflóa og sneiðina af Selvogsgrunni? Ekki vildi hæstv. landbrh. viðurkenna eignarrétt Breta á Selvogsgrunni, þegar hann var spurður að því á fundi á Selfossi nú á dögunum, hvort Bretar ættu það svæði. Nei, hann sagði, að þeir ættu ekkert í því. Sannleikurinn er sá, að Bretar geta ekkert gefið Íslendingum af hafsvæðunum kringum Ísland. Að tala um slíkt er hrein fjarstæða, af þeirri einföldu ástæðu, að þeir eiga ekkert í því. Landgrunnið hringinn í kringum Ísland er hluti af Íslandi sjálfu, sem ekki verður frá því skilinn. Þetta landgrunn tilheyrir engu öðru landi en Íslandi. Því getur engin þjóð, hvorki Bretar né aðrar þjóðir, gefið eða athent Íslendingum það, sem þeir eiga ekki eða réttara sagt ráða ekki yfir. Réttinn til grunnlínubreytinga áttum við, hvenær sem við vildum notfæra okkur þann rétt, að alþjóðalögum og gátum því fært út grunnlínurnar algerlega án þess að biðja Breta eða aðrar þjóðir um nokkur leyfi. Hvernig sem menn velta þessu máli fyrir sér nú og hvað miklum blekkingum sem hæstv. ríkisstj. beitir í blöðum, útvarpi og á mannfundum, verður útkoman ætíð hin sama: Samningurinn er mesti smánarsamningur, sem Íslendingar hafa nokkurn tíma gert við erlenda þjóð. Honum verður ekki sagt upp. Hann er óuppsegjanlegur um alla framtíð, nema því aðeins að Bretarnir samþykki uppsögn samningsins. Ef við samþykkjum þetta þjóðhættulega plagg, höfum við um aldir og um alla framtíð bundið í fjötra komandi kynslóðir, en gefið Bretum, þeirri þjóð, sem beitt hefur okkur svívirðilegu, vopnuðu ofbeldi, samningsrétt um stækkun fiskveiðilandhelgi Íslands. Íslendingar voru búnir að sigra Breta í þessari deilu. Í tæpt eitt ár höfðu engar árásir brezkra herskipa átt sér stað innan íslenzkrar landhelgi. Það er því fjarstæða að halda því fram, að Bretar hefðu tekið upp fyrri aðgerðir sínar, þ.e. að láta togara sína fiska undir herskipavernd innan íslenzkrar landhelgi. Þeir voru búnir að reyna það áður, og þeir voru búnir að tapa svo miklu á slíkum veiðiaðferðum, að þeir hefðu aldrei tekið þær upp aftur. Þeir voru búnir að gefast upp. En jafnvel þó að Bretar hefðu tekið upp fyrri ránskap, hefði það aldrei staðið nema mjög takmarkaðan tíma. En Íslendingar hefðu staðið óbugaðir og komið út úr þeim hildarleik með fullri reisn, gefandi öðrum þjóðum hið fegursta fordæmi og hlotið alheimsaðdáun að launum. Ef sú þjóðarógæfa á eftir að ske, að svikaplagg það, sem hér liggur fyrir, verði samþykkt. verður þjóð vor særð sári, sem seint mun gróa. Þjóðarstolti voru væri þar með misboðið og við minnkaðir í augum alheimsins. Hamingjan forði þjóð vorri frá slíkri himinhrópandi smán og niðurlægingu. Ég skora á hv. alþm., hvar í flokki sem þeir standa, að sýna þann manndóm að greiða atkv. á móti þessu nauðungarsamkomulagi. Allir alþm. eru bundnir af loforðum og yfirlýsingum sjálfra sín og flokka sinna frá síðustu kosningum að hvika í engu frá gerðum samþykktum og framkvæmdum í landhelgismálinu. Ef þeir vilja ekki standa við marggefin loforð, væri þó það minnsta, sem hægt væri af - þeim að krefjast, að þeir samþykktu að skjóta málinu undir dóm þjóðarinnar og að fram verði látin fara þjóðaratkvæðagreiðsla um till. Slík afgreiðsla stórdeilumála er byggð á fyllsta lýðræði. Fyrir því ber að fara þá leið við endanlega afgreiðslu þessa máls.



Herra forseti. Stjórnarandstaðan hefur nú í mörgum, löngum og ýtarlegum ræðum gert grein fyrir afstöðu sinni til málsins. Það verður ekki sagt, að í öllum þessum löngu ræðum hafi neitt nýtt komið fram. Hér hefur hver ræðumaður á fætur öðrum tuggið upp eftir fyrri ræðumanni án þess að hafa nokkuð nýtt fram að færa. En eftir að við höfum hlustað á allan þennan málflutning, verður því ekki neitað, að það liggur ekki aðeins greinilega fyrir, að stjórnarandstöðuflokkarnir báðir eru andvígir því, að samkomulag komist á milli Íslendinga og Breta út af fiskveiðideilunni, heldur hefur einnig í umr. komið svo greinilega fram sem frekast má vera, hvaða ástæður liggja til grundvallar þessari afstöðu flokkanna beggja, og það vekur óhjákvæmilega athygli, að ástæður Alþb. og ástæður Framsfl. fyrir þessari andstöðu eru að verulegu leyti ólíkar, þó að báðir komist að sömu niðurstöðu. Ég ætla fyrst að snúa mér að Alþb. Hv. þm. Einar Olgeirsson minntist á landgrunnslögin í ræðu sinni í gær. Hann sagði, að landgrunnslögin hafi verið stefnuyfirlýsing Íslendinga í landhelgismálinu. Með þeim hafi Íslendingar sagt öllum heiminum, að þeirra stefna í landhelgismálinu væri sú að friða allt landgrunnið kringum landið fyrir fiskveiðum útlendinga. Og til þess að sýna heiminum, að Íslendingum væri alvara í þessum efnum, hafi landgrunnslögin veitt ríkisstj. heimild til þess að færa fiskveiðimörkin við Ísland út að endimörkum landgrunnsins með einfaldri reglugerð. - Þetta er alveg rétt hjá þessum hv. þm. En hann hefði gjarnan mátt hafa þessa frásögn ofur lítið ýtarlegri og skýra frá vissu atriði, sem nokkru máli skiptir, þegar landhelgismálið er rætt í heild. Þegar utanrmn. á sínum tíma hafði landgrunnslögin til meðferðar og undirbúnings fyrir Alþ., lagði þessi hv. þm., sem sæti átti í nefndinni, á það megináherzlu, að þegar ríkisstjórnir í framtíðinni gripu til þess að fara fiskveiðitakmörk við Ísland út með reglugerð, þá gerðu þær það með hinni mestu varkárni, undirbyggju hvert skref, sem stigið væri, vel og örugglega, þannig að víst væri, að við stæðum á alþjóðlegum grundvelli og ekki væri gefin út reglugerð um útfærsluna, nema því aðeins að okkar aðgerðir væru áður kynntar vel og rækilega á erlendum vettvangi og leitað eftir því að fá samþykkt annarra þjóða fyrir þessu. Þessi hv. þm. lét bóka það eftir sér í fundargerð utanrmn. á sínum tíma, að jafnan yrði að athuga vel undirtektir annarra ríkja, áður en til ráðstafana væri gripið. Og þetta var alveg rétt hjá þessum hv. þm. Það var stefna Íslendinga, og það var til þess full ástæða að undirbúa vel allar aðgerðir áður en í þær væri farið, og reyna að fá fyrir því samþykki annarra þjóða. En ég vil biðja menn að hafa það í huga, að þegar þessi hv. þm. hafði slíkan áhuga fyrir varfærni í útfærslu fiskveiðilögsögu við Ísland, þá var ekkert Atlantshafsbandalag til og þá var í bili ekki þörf á neinum sérstökum ráðstöfunum til þess að stofna til árekstra og illinda á milli Íslendinga og þeirra bandalagsþjóða. Þegar vinstri stjórnin var mynduð 1956, hafði hún það á sinni stefnuskrá að vísa varnarliðinu úr landi. Atburðirnir sumarið 1956 kenndu okkur, að það var ekki tímabært að gera neinar slíkar ráðstafanir. Þess vegna ákváðu Framsfl. og Alþfl. að hætta við þetta að sinni. Alþb. undi þessu mjög illa og hafði í hótunum um að fara úr ríkisstj. Það varð hins vegar að ráði hjá bandalaginu að bíða átekta og freista þess, hvort ekki gæfist síðar tækifæri til þess að rifta samstarfi okkar og samvinnu við bandalagsþjóðir okkar innan Atlantshafsbandalagsins. Snemma á árinu 1957 ákváðu Sameinuðu þjóðirnar að halda ráðstefnu þá árið eftir í Genf, í því skyni að reyna að fá settar alþjóðareglur um víðáttu landhelgi og fiskveiðilögsögu. Á meðan beðið var eftir þessari ráðstefnu lagði þáverandi sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson, fram till. innan ríkisstj. um það, að við biðum ekki eftir ráðstefnunni, heldur færum í útfærslu strax sumarið 1957. Þessi útfærsla átti ekki að vera nein breyting á 4 mílna lögsögu við Ísland. Hún skyldi standa áfram óbreytt. Hins vegar átti að friða takmarkaðan tíma úr ári þrjú takmörkuð svæði þó nokkuð langt út fyrir 4 og jafnvel út fyrir 12 mílur. Öllum, sem sáu og heyrðu þessa till., var ljóst, að þarna var í fyrsta lagi um ófullnægjandi ráðstafanir fyrir Ísland að ræða. Í öðru lagi var greinilegt, að ef í þetta hefði verið farið sumarið 1957, þá hefðu þessar aðgerðir stórspillt aðstöðu okkar á væntanlegri Genfarráðstefnu og gert mál okkar þar miklu torsóttari. Í þriðja lagi var ljóst, að við þessa útfærslu hefði verið mjög erfitt fyrir okkur að ráða vegna þeirrar andstöðu, sem hún hefði mætt. En umfram allt var ekki á því nokkur vafi, að ef við rétt fyrir þessa alþjóðlegu ráðstefnu, sem allar þjóðir heims voru sammála um að halda til að reyna að leysa þetta mál, hefðum farið í þessar aðgerðir, þá um sumarið, hefði það kostað okkur illindi, erjur og erfiðleika við okkar bandamenn í Vestur-Evrópu innan Atlantshafsbandalagsins. Og það var máske þetta, sem hæstv. sjútvmrh. var að stíla upp á með sínum ófullnægjandi till. sumarið 1957. Það tókst þó, sem betur fer, að afstýra þessu. Síðan er Genfarráðstefnan haldin, og eins og allir vita, leiddi hún ekki til þeirrar niðurstöðu, sem ætlað var. Þá kemur upp það vandamál innan ríkisstj., hvernig skuli nú við hlutunum snúast. Um það var enginn ágreiningur innan vinstri stjórnarinnar 1958, að fiskveiðilögsagan skyldi færð út í 12 mílur. Ég lýsti því yfir á Genfarráðstefnunni, að þetta mundi verða gert að henni lokinni, hvort sem ráðstefnan leiddi til niðurstöðu eða ekki. Ég lýsti þessu líka afdráttarlaust yfir í útvarpsræðu, strax og ég kom heim af ráðstefnunni. Hitt var ágreiningsefni innan ríkisstj., hvort og hve mikill tími skyldi gefinn til þess að reyna að undirbúa þetta mál við okkar nágrannaþjóðir með það fyrir augum að reyna að afstýra árekstrum og erfiðleikum. Alþfl. og Framsfl. vildu starfa í þeim anda, sem Elnar Olgeirsson lýsti svo fjálglega 1948, þegar landgrunnslögin voru sett, að eftir skyldi starfað. Alþb. var hins vegar gersamlega búið að leggja á hilluna allar þær yfirlýsingar, sem Einar Olgeirsson hafði gefið fyrir hönd flokksins fyrir 10 árum, og vildi ekkert tóm gefa til þess að kynna öðrum þjóðum málið og reyna að brjóta andstöðuna á bak aftur. Það varð engu að síður að ráði, að viðræður voru teknar upp við grannþjóðir okkar og einmitt innan Atlantshafsbandalagsins, vegna þess að við það vorum við samningsbundnir, því miður leiddu þessar viðræður ekki til þess árangurs, sem ætlað var, enda var allt gert hér heima af hálfu Alþb. til þess að trufla viðræðurnar og koma í veg fyrir, að nokkurt samkomulag eða nokkur lausn gæti fengizt. Þó má segja það, og hef ég áður bent á það, að það var þessum viðræðum að þakka, að Bretar urðu hér einir um sínar aðgerðir 1. sept. 1958, en ekki aðrar og fleiri þjóðir með þeim. En allar aðgerðir Alþb. í sambandi við útfærsluna, bæði tilraun þeirra 1957 og framkvæmd útfærslunnar 1958, sýndu ljóslega, að það var ekki fyrst og fremst útfærslan sjálf, sem þessir menn höfðu í huga, heldur að framkvæma hana þannig, að sem mestum árekstrum, erfiðleikum og illindum ylli á milli okkar og okkar bandalagsþjóða, ef ske kynni, að út úr því gæti Alþb. fengið þann árangur, sem það fékk ekki 1956, þegar það vildi slíta okkur úr tengslum við bandamenn okkar. Ég mun síðar í ræðu minni hér á eftir koma nokkuð frekar inn á þetta og benda á enn ljósari dæmi. En það, sem ég nú hef sagt, ætti að vera alveg nægjanlegt til að undirstrika og vekja athygli á, svo að ekki verði um villzt, að grundvöllurinn undir stefnu og aðferðum Alþb. í sambandi við landhelgismálið hefur allar götur frá 1957 verið fyrst og fremst að nota það sem utanríkismál til að sundra okkur og slíta okkur úr sambandi við bandamenn okkar. Framsfl. hefur nokkuð önnur viðhorf og nokkurn annan grundvöll fyrir sinni afstöðu. Ég vil minna á, að þegar farið var í útfærsluna 1952, hafði Framsfl. forsæti í ríkisstj. Þá var útfærslan undirbúin vel og rækilega, og þegar Bretar beittu okkur ofbeldisaðgerðum til þess að reyna að kúga okkur til undanhalds, ákvað ríkisstj. að bjóða Bretum, að deilan skyldi lögð fyrir alþjóðadómstólinn í Haag og báðir aðilar skyldu una þeirri niðurstöðu. Þetta var ekki talið afsal á neinum landsréttindum þá. Þetta var talin sjálfsögð og skynsamleg lausn á erfiðri deilu. Þegar viðræðurnar voru teknar upp 1958 út af útfærslunni þá, hafði Framsfl. forustu um það, að bandamönnum okkar voru send tvö tilboð til lausnar á deilunni. Þeim var boðið upp á samkomulag um það, að ef þeir vildu fallast á 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland, þá mættu þeir veiða næstu 3 árin kringum allt land alla 12 mánuði ársins, enda fengjust vissar mjög takmarkaðar grunnlínubreytingar einnig viðurkenndar. Framsfl. þótti það skynsamlegt sumarið 1958 að leysa deiluna við Breta með samkomulagi um að leyfa þeim að veiða um takmarkaðan tíma innan 12 mílnanna. En nú er hljóðið allt annað. Nú eru það landráð að ætla sér að leysa deiluna við Breta með því að leyfa þeim að fiska um miklu takmarkaðri tíma en boðið var 1958 innan 12 mílnanna og á miklu þrengri svæðum, og það enda þótt nú eigi að fást viðurkenndar grunnlínubreytingar, sem eru margfalt meiri en það, sem farið var fram á 1958. Nú eru það landráð að ætla að láta alþjóðadómstól dæma í framtíðinni um lögmæti fiskveiðiútfærslu okkar, - þetta, sem Framsfl. hafði forustu um að bjóða 1952. Hvað er það, sem hér hefur gerzt? Jú, einfaldlega það, að 1952 og 1958 var Framsfl. í stjórnaraðstöðu. Þá var hann ábyrgur stjórnarflokkur. Í dag er hann í stjórnarandstöðu. Það, sem var gott og sjálfsagt, meðan flokkurinn stjórnaði landinu, það eru landráð og svik, ef það er gert, þegar hann er kominn í stjórnarandstöðu. Þetta er grundvöllurinn fyrir afstöðu Framsfl. Það er þannig ljóst, að þó að báðir flokkarnir í stjórnarandstöðunni komist að þeirri niðurstöðu að vera á móti öllu samkomulagi við Breta, þá er grundvöllur annars flokksins fyrst og fremst sá að stofna til illinda og viðhalda deilum á milli okkar og bandamanna okkar, en grundvöllur hins flokksins ábyrgðarleysi stjórnarandstöðunnar og tilraun til þess að reyna að gera sig góðan, þegar aðrir eru að reyna að leysa þýðingarmikil og alvarleg vandamál fyrir þjóðina. Undir umr. hefur verið rætt allmikið um orðalag þeirrar orðsendingar, sem lagt er til að Bretum verði send til lausnar á fiskveiðideilunni. Hefur þar verið farið út í hinar mestu hártoganir og rangsnúninga og það í svo ríkum mæli, að furðu gegnir. Ég get ekki farið að eltast við þessar rangfærslur í öllum einstökum atriðum, en ég vil aðeins með nokkrum orðum víkja að þeim helztu, til þess að þeim sé ekki ómótmælt. Því hefur verið haldið fram af ríkisstj., að í orðsendingunni felist endanleg og ótvíræð viðurkenning á því, að Íslendingar skuli hafa sína 12 mílna fiskveiðilögsögu. Þessu er andmælt af stjórnarandstöðunni. Í 1. tölulið orðsendingarinnar segir, að Bretar falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland. Í enska textanum er þetta ef til vill enn harðar orðað. Ríkisstj. vildi hafa veikt orðalag á þessu, til þess að hún skyldi ekki vera sökuð um það að ganga of langt í sinni þýðingu. En hvað felst í þeirri yfirlýsingu, að Bretar falli frá sínum mótmælum? Við skulum athuga, hver eru mótmæli Breta og hvernig þau hafa verið fram sett. Hinn 28. maí 1958 afhendir sendiherra Breta í Reykjavík mótmæli ríkisstj. sinnar gegn útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Í skjali þessu tekur brezka ríkisstj. fram, að fyrirhuguð reglugerð, sem geri ráð fyrir 12 mílna fiskveiðilögsögu með breyttum grunnlínum, sé markleysa samkvæmt alþjóðalögum. Frá þessum mótmælum falla Bretar fyrirvara- og skilyrðislaust, þegar þeir samþykkja nótu okkar. Í skjalinu segir enn fremur, að ekkert ríki geti með einhliða yfirlýsingu takmarkað réttindi annarra þjóða á úthafinu og geti því ekki meinað öðrum þjóðum fiskveiðar á svæði, sem lengi hafi talizt hluti af úthafinu. Frá þessu falla Bretar skilyrðis- og fyrirvaralaust. Í yfirlýsingu, sem brezka ríkisstj. gaf út 3. júní 1958, tekur hún fram, að hún muni ekki sjá sér fært að viðurkenna, að hin fyrirhugaða reglugerð um útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland muni hafa nokkurt lagagildi, ef hún verður gefin út. Einnig gerir hún fyrirvara um grunnlínur. Brezka stjórnin vekur sérstaka athygli á því, að hún muni telja það skyldu sína að koma í veg fyrir hvers konar ólögmætar tilraunir til afskipta af brezkum fiskiskipum á úthafinu, hvort sem slík afskipti fara fram á þeim svæðum, sem íslenzka ríkisstj. hefur nú í hyggju að telja sig hafa yfirráð yfir, eða ekki. Frá öllu þessu fellur brezka ríkisstj. fyrirvaralaust með því að samþ. orðsendinguna. Ef menn líta á það, sem brezka ríkisstj. hefur sagt í þessum orðsendingum sínum, og athuga hvaða mótmæli og hvaða yfirlýsingar hún er að afturkalla og falla frá fyrirvaralaust, þá er ekki nokkur leið að efast um, að í þessu felst svo fullkomin viðurkenning af Breta hálfu sem frekast má vera á því, að okkar 12 mílna fiskveiðilögsaga skuli standa áfram óhögguð og ómótmælt af þeirra hálfu. Vegna þeirra andmæla, sem hér hafa komið fram út af þessum skilningi á 1. tölulið orðsendingarinnar, leitaði hæstv. dómsmrh. til lagadeildar háskólans og bað um skilning lagadeildarinnar á orðalagi 1. gr. orðsendingarinnar. Og það er ekki um að villast, hvernig lagadeildin skilur þetta. Þar segir greinilega, með leyfi hæstv. forseta, eins og reyndar hefur tvisvar verið lesið upp áður: „Þegar réttarágreiningur er á milli tveggja aðila og annar hefur andmælt skilningi hins eða aðgerðum, en lýsir síðan yfir því fyrirvaralaust, að hann falli frá andmælum sínum, er það skýrt svo skv. almennum lagasjónarmiðum, að með því skuldbindi sá aðili sig til að hverfa endanlega frá andmælum sínum og tjói ekki að hafa þau uppi síðar. Gegnir þessu eigi síður í milliríkjaviðskiptum. Ef greint orðalag verður þáttur í samningi milli brezku og íslenzku ríkisstj., teljum við því, að samningurinn feli í sér skuldbindingu fyrir brezka ríkið um að virða framvegis 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland. Skv. þessu er það skoðun okkar, að framangreint orðalag feli efnislega í sér viðurkenningu brezku ríkisstj. á 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, ef fiskveiðideilan verður leyst með þessum hætti.“ Hér er ekkert um að villast. Hér hafa þeir aðilar á Íslandi, sem bezta þekkingu hafa á þessu máli, bezta aðstöðu hafa til að mynda sér á því skoðun, látið álit sitt í ljós, og það er tvímælalaust og afdráttarlaust á sama veg og álit ríkisstj. Það var óneitanlega dálítið broslegt að heyra hv. þm. Lúðvík Jósefsson í gær vera að reyna að vefengja þessa umsögn. Hann sagðist hafa tekið eftir því, að í umsögn prófessora háskólans væri sagt: „Þegar skýra á framangreint orðalag í orðsendingu utanrrh. Íslands, verður að hafa í huga annars vegar, að ekki er að því stefnt að kveða á um, hvor aðili hafi hér á réttu að standa, heldur að því að leysa deiluna til frambúðar, og verður þá skiljanlegt, að sneitt sé hjá að nota orðið að „viðurkenna“ í þessu sambandi.“ Þarna segir sem sagt, að prófessorarnir hafa í huga, þegar þeir láta sitt álit í ljós, að orðalagið á 1. gr. sé tekið upp með það fyrir augum að leysa deiluna. Hv. þm. Lúðvík Jósefsson hafði annaðhvort ekki fyrir því eða hann skorti ráðvendni til þess að láta það koma fram, að í sjálfri orðsendingunni til Breta, sjálfum inngangi orðsendingarinnar segir, að samkomulagið sé gert til þess að leysa deiluna. Þar stendur: „Er ríkisstj. reiðubúin að leysa deiluna á eftirfarandi grundvelli.“ Þegar prófessorarnir taka þetta upp í sína umsögn, þá byggja þeir það beinlínis á því, sem í orðalaginu stendur. En þrátt fyrir þetta leyfir þessi hv. þm. sér að demba því hér yfir hv. alþm. um hánótt, að prófessorarnir hafi í heimildarleysi búið það til, að orðsendingin sé gefin í því skyni að leysa deiluna, það finnist hvergi fyrir því stafur. Þessi hv. þm. er ekki vanur að láta sér blöskra alls konar meðferð á sannleikanum, en að spýta svona rauðu, það skal hreysti til þess. Hv. talsmaður Alþb., Einar Olgeirsson, sagði í ræðu sinni í gær, að það væri ekki nóg að vita, hvernig við Íslendingar litum á orðalag 1. gr., það væri ekki okkar skoðun á þessu atriði, sem máli skipti. Hann þyrfti endilega að fá að vita, hvernig Bretar litu á þetta, til þess að hann gæti sætt sig við það, sem við erum að semja. Ég veit, að þessi hv. þm. tekur nokkurt tillit til Breta og hefur gjarnan gert, en ég hafði ekki átt von á því, að hann teldi, að ekki væri nein lagaskýring fullnægjandi, nema hann vissi, hvernig Bretar hugsuðu um það atriði. En úr því að hann spyr, þá er sjálfsagt að svara þessu. Þegar brezka ríkisstj. skýrði neðri deild brezka þingsins frá samkomulaginu við Íslendinga, sagði sá ráðh., sem frá samkomulaginu skýrði, á þessa leið: „Eftir að þriggja ára umþóttunartímabilið er liðið, munu Bretar ekki framar hreyfa neinum andmælum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland.“ Þetta er yfirlýsing brezka ráðh. í neðri deild brezka þingsins. Sama daginn er málið og tekið fyrir í efri deild. Þar lýsir brezkur ráðh. yfir nákvæmlega því sama: Þegar þrjú árin eru liðin, mun brezka ríkisstj. ekki hafa uppi nein andmæli gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu á Íslandi. Og það eru fleiri en íslenzkir háskólaprófessorar og brezkir ráðherrar, sem hafa tekið af allan vafa um þetta. Brezk blöð eru einnig full af ummælum um þessa hluti. Alls staðar kemur það skýrt og greinilega fram, bæði í ritstjórnargreinum og eins í blaðaviðtölum við einstaka menn, að Bretar gera sér það ljóst, að 12 mílna fiskveiðilögsaga við Ísland er endanleg og engin andmæli af hálfu Breta koma þar til greina frekar. En í þessu sambandi eru tilburðir stjórnarandstöðunnar og sérstaklega Alþb. að vissu leyti dálítið athyglisverðir. Þeir hafa borið fram brtt. Í þessari brtt. vilja þeir láta færa allt það orðalag á orðsendingunni til þess vegar, að ekki sé neitt um að villast, að þeir telja. Á þetta jafnt við um 1. gr. og 3. gr. En þá leggja þeir líka til, stjórnarandstaðan, að auk þess sem við höldum í orðsendingunni yfirlýsingunni, að við munum halda áfram að vinna að útfærslu fiskveiðilögsögunnar, þá skuli sagt, að hún skuli framkvæmd samkv. íslenzkum lögum og alþjóðarétti, og orðsendinguna þannig breytta vilja þeir láta Breta samþykkja. Maður skyldi ætla, að flestir Íslendingar mundu telja, að það væri afskaplega mikill og merkilegur sigur og meiri en menn geta gert sér nokkra von um, að Bretar ekki aðeins viðurkenni grunnlínubreytingarnar og 12 mílna fiskveiðilögsöguna, sem um er talað, heldur einnig viðurkenni þeir og skuldbindi sig til þess að þola í framtíðinni, að fiskveiðilögsagan við Ísland skuli færð út samkv. íslenzkum lögum og þeir í þessum efnum verði að sæta íslenzkum lögum. Maður skyldi ætla, að ef væri hægt að fá svona samkomulag, þá mundi hver einasti Íslendingur fagna því. En hvað sagði hv. þm. Einar Olgeirsson í gær? Hann segir: Þó að Bretar samþykki þessa yfirlýsingu, þó að þeir fallist á hana, þó að þeir viðurkenni skilyrðislaust 12 mílurnar og viðurkenni skilyrðislaust í framtíðinni, að þeir muni sætta sig við útfærslu fiskveiðilögsögu við Ísland eftir íslenzkum lögum, þá vilja þeir samt láta fella samkomulagið og hafna öllum samningum við Breta. - Það er furðulegt að heyra svona orð á Alþ., og maður mundi ekki skilja það, ef maður vissi það ekki fyrir fram, að það, sem er efst í huga og hjarta þessara manna, er ekki að reyna að leysa alvarleg og þýðingarmikil vandamál fyrir þjóðina, heldur að halda uppi illindum og fjandskap. Og enn betur kom þetta jafnvel fram hjá hv. þm. Lúðvík Jósefssyni, þegar hann var að tala hér í gær. Hann komst að orði eitthvað á þá leið, að hann vildi langhelzt semja við Breta um það, að þeir héldu áfram veiðum innan fiskveiðilögsögu undir vernd herskipa. Þetta er það samkomulag, sem Lúðvík Jósefsson lýsir yfir á hv. Alþ., að hann telji æskilegast fyrir Íslendinga í deilunni við Breta. Þurfa menn frekar sannana við, ef þeir hafa verið í efa um, hvað það er, sem þjáir þetta fólk? Betur og skýrar er naumast hægt að gera grein fyrir hugarfari sínu og afstöðu sinni. Þá kemur að ræða um grunnlínubreytingarnar. Eins og upplýst hefur verið, viðurkenna Bretar útfærslu grunnlína hjá okkur, sem svarar til þess, að fiskveiðilögsagan stækki um rúma 5000 km2, og það á þeim stöðum við landið, sem þýðingarmest er fyrir okkur. Þegar þessi viðurkenning liggur á borðinu, segir stjórnarandstaðan: Þetta er einskis virði, þetta gátum við gert sjálfir, við þurftum enga um þetta að spyrja. Við skulum athuga nokkur atriði úr atburðum liðinna ára. Þegar Genfarráðstefnunni var lokið, var aðalráðunautur ríkisstjórnarinnar í landhelgismálum, Hans G. Andersen, kallaður heim til skrafs og ráðagerða við ríkisstj. Hann lagði sínar till. fyrir hana. Till. hans voru á þá leið, að við skyldum í fyrsta lagi breyta grunnlínum í mjög ríkum mæli, við skyldum í öðru lagi færa fiskveiðilögsöguna út í 12 mílur, en þannig, að seinni 6 mílurnar kæmu ekki til framkvæmda fyrr en eftir 3 ár. Með þessu hugðist þjóðréttarfræðingurinn tryggja í fyrsta lagi framgang stórfelldra breytinga á grunnlínum, tryggja þær með þeim hætti, að grannþjóðir okkar mundu una þeim á grundvelli þess, að 12 mílurnar kæmu ekki að öllu leyti til framkvæmda fyrr en eftir 3 ár. Hvernig brást sjútvmrh., Lúðvík Jósefsson, við þessum till.? Tók hann upp till. þjóðréttarfræðingsins, Hans G. Andersens, um breytingar á grunnlínunni? Hann lagði fyrir ríkisstj., Lúðvík Jósefsson, sínar till. Fyrstu till. hans gengu út á það, að grunnlínur skyldu óbreyttar, en fiskveiðilögsagan færð út í 12 mílur, og þannig sendi hann þessar till. sínar m.a. til Fiskifélags Íslands og atvinnudeildar háskólans. Undir umr. var á það bent, ekki sízt af okkur Alþfl.-mönnum, að mjög væri varhugavert að fara í þetta mál án þess að nota tækifærið til að rétta af grunnlínurnar, og við lögðum á það áherzlu. En við lögðum jafnframt áherzlu á hitt, eins og ég hef áður sagt, að okkur gæfist nokkurt tóm til að kynna þessar aðgerðir okkar á erlendum vettvangi og reyna að brjóta niður andstöðuna gegn því. Það var grundvöllurinn undir þessum aðgerðum, að okkur gæfist tóm til að kynna þær á erlendum vettvangi og reyna þannig að tryggja framgang þeirra. Alþb. vildi hins vegar ekkert tóm gefa til þessara hluta, heldur knýja málið áfram án alls þess. Þegar þannig stóð á, ákváðum við í Alþfl. að láta sjútvmrh. einan um það, hvað hann gerði í grunnlínubreytingunum. Og það varð til þess, að þegar hann gaf út reglugerðina, gerði hann enga tilraun til þess að breyta einu né neinu í grunnlínunum. Áður hefur verið á það minnzt hér á hv. Alþingi, að fyrir nokkru bar stjórnarandstaðan í Ed. fram frv. um það að lögfesta reglugerðina frá 1958 án þess að hreyfa á nokkurn hátt við grunnlínum eða gera tilraunir til að breyta þeim. Ég varaði sérstaklega við þessu, undir umr. í deildinni. Ég benti á, að mjög væri varhugavert að taka frv. og lögfesta það eins og það væri án þess að athuga gaumgæfilega um grunnlínurnar og reyna að breyta þeim. Á þetta var ekki hlustað. Og fyrir nokkrum dögum lagði stjórnarandstaðan til, að frv. yrði samþ. óbreytt. Svo koma þessir menn nú, þegar þeir eru búnir að hegða sér svona, og segja: Þær eru einskis virði, við höfum ekki fyrir neitt að þakka. þó að á það sé fallizt, að við færum út grunnlínur, því að við höfum alla tíð átt þennan rétt, - þennan rétt, sem þeir sjálfir hafa ekki hirt nokkurn skapaðan hlut um að reyna að tryggja eða halda fram. Svo kemur enn til viðbótar, að stjórnarandstaðan ber fram brtt. við orðsendingu ríkisstj. Hún vill láta breyta orðalaginu á 1. gr., hún vill láta breyta orðalaginu á 3. gr., hún vill láta breyta 4. gr. og hún vill láta breyta niðurlaginu, um alþjóðadómstólinn. En einu má ekki breyta. Eitt skal óhaggað standa. Grunnlínurnar eiga að vera eins og í okkar uppkasti að orðsendingunni. Þar á engu að breyta. En um leið og hv. þm. Lúðvík Jósefsson er að tala fyrir þessari till. sinni, þar sem hann vill ekki hreyfa við grunnlínunum, þá segir hann okkur: Við eigum rétt til 7 annarra grunnlínubreytinga. - Hvers vegna eru þær ekki komnar? Ég spyr: Af hverju skilur þessi hv. þm. þetta atriði eitt eftir úr sínum brtt., fyrst hann telur okkur eiga tvímælalausan rétt til þessa?  Þá hefur talsvert verið rætt um 3. og 4. gr. orðsendingarinnar, og í sambandi við 4. gr. er því haldið fram, að orðalagið: „á áðurgreindu þriggja ára tímabili er þó skipum, sem skráð eru í Bretlandi, óheimilt að stunda veiðar á svæðinu á milli 6 og 12 mílna innan fiskveiðilögsögunnar“, - að þetta orðalag eigi að skilja þannig, að þegar 3 ár séu liðin, þá sé Bretum heimilt að stunda þessar veiðar áfram. Þetta er algerlega röng túlkun og stafar annaðhvort af því, að menn hafa ekki lesið orðsendinguna nógu gaumgæfilega, eða þeir hafa ekki eða vilja ekki skilja hana. Ég vil í fyrsta lagi út af þessu benda á, að í 1. og 2. tölulið orðsendingarinnar kemur fram sú grundvallarregla, að fallizt er á 12 mílna fiskveiðilögsögu við Ísland með breyttum grunnlínum. Ef ekkert stæði annað en þetta í orðsendingunni, þá væri 12 mílna fiskveiðilögsagan alger og Bretum með öllu óheimilt að veiða að nokkru innan 12 mílnanna. En í 3. gr. orðsendingarinnar kemur undantekningin fram. Þar er Bretum heimilað að veiða í næstu þrjú ár, takmarkaðan hluta úr ári og á takmörkuðum svæðum við landið. Í 3. gr. eru svæðin sett upp þannig, að landshlutar - heilir, stórir landshlutar - eru teknir undir eitt, og þar tekið fram, á hve löngum tíma og hvaða mánuði úr ári Bretar megi veiða á þessum svæðum. Ef 3. gr. stæði svona, án þess að nokkuð frekar væri sagt, mundi það þýða, að Bretar mættu veiða kringum allt land á þeim mánuðum innan þessara þriggja ára, sem fram eru tekin í 3. gr. Þetta er auðvitað ekki meiningin. Meiningin er að undanskilja viss svæði á seinni 6 mílunum, sem þeir mega aldrei fiska á, hvorki á þessum þremur árum né síðar. Til þess að undantaka þessi svæði er 4. gr., og hún er að sjálfsögðu bundin við sama tíma og 3. gr., sem hún er undantekning frá. Ef menn líta á sjálfa orðsendinguna, t.d. 1. lið, þá segir þar, að á svæðinu frá Horni að Langanesi megi Bretar veiða á seinni 6 mílunum frá júní til september. Ef þetta stæði svona, þýddi það, að fyrir Norðurlandi, á þessu svæði, mættu Bretar veiða þennan tíma. En það er ekki meiningin. Undantekningin kemur fram í 4. gr., þar sem greinilega segir, að á þessu þriggja ára tímabili megi Bretar ekki veiða á svæði, sem afmarkast af línu, sem dregin er frá Siglunesi í Grímsey og í Lágey. 4. gr. er takmörkun á 3. gr., og þess vegna er 4. gr. að sjálfsögðu miðuð við sama tíma og 3. gr. En í 1. gr. kemur aðalreglan skýrt og ákveðið fram, að 12 mílurnar eru algerar og eftir 3 ár er ekki um neina veiði útlendra að tala á þeim svæðum. Þá hefur verið rætt nokkuð um alþjóðadómstólinn í sambandi við þetta mál. Því hefur verið haldið fram, að við með því að fallast á alþjóðadómstól séum að afsala okkar einhliða rétti til útfærslu fiskveiðilögsögu síðar. Þetta er algerlega rangt. Við erum ekki að afsala okkur neinum rétti. Við lýsum því yfir í upphafi þeirrar gr., sem fjallar um alþjóðadómstólinn, að Íslendingar muni halda áfram að vinna að útfærslu fiskveiðilögsögu við Ísland að endimörkum landgrunnsins. Það er skýr og ótvíræð yfirlýsing um, að þetta munum við gera. En við komum okkur saman um það við Breta, að ef ágreiningur verði um það okkar á milli, hvort okkar aðgerðir séu byggðar á alþjóðareglum eða ekki, þá ætla Bretar ekki að beita ofbeldi með herskipum til að knýja okkur til undanhalds í því máli, heldur skuli hlutlaus alþjóðadómstóll fjalla um það, hvort við höfum á réttu að standa eða ekki. Því fer að sjálfsögðu víðs fjarri, þó að eitt réttarríki fallist á það, að deilumál þess og annars ríkis skuli úrskurðuð af hlutlausum alþjóðadómi, að þá sé það þar með að afsala sér einhverjum rétti. Það væri nákvæmlega sama og að segja, að þegnar þjóðfélagsins væru réttlausir, vegna þess að þeir væru háðir dómsvaldinu í landinu. Slíkri fjarstæðu kemur auðvitað engum manni til hugar að halda fram. Við Íslendingar höfum alla tíð leitazt við að sýna það og sérstaklega þeir, sem hafa viljað sýna ábyrga afstöðu í þessu máli, að það hefur ekki verið tilgangur þeirra að færa út fiskveiðilögsögu við Ísland öðruvísi en við værum um leið öruggir um það, að við værum ekki að brjóta nein alþjóðalög. Á því hafa útfærslur okkar að undanförnu verið byggðar. Þennan vilja sinn hefur ríkisstj. Íslands sýnt 1953, þegar hún bauð upp á alþjóðadómstól. Og með öllu okkar starfi í Genf, á tveim ráðstefnum, sýndum við það líka, að við vildum ekki byggja friðanir eða útfærslu við Ísland öðruvísi upp en þannig, að við brytum ekki alþjóðareglur, og að við værum reiðubúnir til að láta alþjóðadómstóla úrskurða um ágreining um það atriði. Það hefur áður verið á það minnt, að á ráðstefnunum bæði 1958 og 1960 bárum við Íslendingar sjálfir fram till. um það, að heimilað yrði að koma á vissum friðunarráðstöfunum og vissri útfærslu út fyrir 12 mílur. En við buðum það fram í bæði skiptin, að alþjóðadómstóll skyldi um það fjalla, hvort farið væri að lögum hverju sinni eða ekki. Þetta sýndi ótvíræðan vilja okkar og stefnu í málinu. Þessar till. fengust ekki samþ., eins og kunnugt er. Aðrar samþykktir voru gerðar á báðum þessum ráðstefnum. Þær samþykktir miðuðu að því að tryggja verndun fiskimiða og fiskistofna utan 12 mílna fiskveiðilögsögunnar. Allar byggðust samþykktirnar á því, að alþjóðlegur dómstóll fjallaði um ágreininginn. Öllum þessum samþykktum fylgdum við, og þessar samþykktir hefur Ísland undirritað og staðfest og sumar af þeim í tíð vinstri stjórnarinnar. Vilji okkar og stefna í þessum málum hefur þess vegna verið alveg ótvíræð á undanförnum árum. Ef við ætlum að halda því fram, að við séum að hafa af okkur rétt með því að vilja fallast á alþjóðadómstól, og afneita honum á þeim grundvelli, þá er það nákvæmlega sama og við séum að segja, að við viljum ekki í útfærslu fiskveiðilögsögu í framtíðinni fara eftir alþjóðareglum. Nú finnst enginn maður á Íslandi, sem treystir sér til að segja það, meira að segja ekki stjórnarandstaðan hér á hv. Alþ., og lætur hún sér ekki allt fyrir brjósti brenna. Ég vek enn athygli manna á því, að í þeirri brtt., sem stjórnarandstaðan hefur borið hér fram, býður hún Bretum upp á það, að Íslendingar skuldbindi sig til þess að fara að alþjóðalögum við útfærslu fiskveiðilögsögunnar í framtíðinni. Stjórnarandstaðan beinlínis leggur það til í sinni brtt., að við bjóðum upp á þetta, þannig að a.m.k. í orði hikar ekki stjórnarandstaðan við að lýsa þessu yfir. Það hafa orðið um það nokkrar umr. hér, með hverjum hætti frekari útfærsla fiskveiðilögsögu við Ísland yrði, ef til kæmi. Orðalagið á sjálfri orðsendingunni er skýrt og greinilegt, og ætti enginn efi að þurfa að vera á um það atriði. Þar segir, að ríkisstjórn Íslands muni tilkynna ríkisstjórn Bretlands slíka útfærslu með 6 mánaða fyrirvara, og rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstóls. Ég vek athygli á því hér, að það er berum orðum tekið fram, að sjálf útfærslan skuli tilkynnt með 6 mánaða fyrirvara og ágreiningi um sjálfa útfærsluna skuli skotið til alþjóðadómstóls, ekki ákvörðun um útfærslu. Í framkvæmd yrði þetta þannig, ef ríkisstjórnin ætlaði sér að færa út fiskveiðilögsöguna, að hún gefur út reglugerð, þar sem ákveðið er, hversu mikið fiskveiðilögsagan skuli færast út. Það er ákveðið í reglugerðinni sjálfri, hvenær útfærslan skuli koma til framkvæmda. Það má ekki verða fyrr en 6 mánuðum eftir að reglugerðin er út gefin og afhent Bretum. Þessa 6 mánuði hafa Bretar til þess að snúa sér til alþjóðadómstólsins. Ef alþjóðadómstóllinn er búinn að kveða upp úrskurð, áður en 6 mánuðir eru liðnir, sem stöðvar þessa útfærslu okkar, þá er það dómurinn, sem stendur. Ef alþjóðadómstóllinn er ekki búinn að kveða upp neinn úrskurð, áður en 6 mánuðir eru liðnir, þá kemur reglugerðin til framkvæmda eftir orðanna hljóðan. Þetta er alveg skýrt og ótvírætt. Ég get látið það koma fram hér, að Bretar voru með þá hugmynd, að þeim skyldi tilkynnt ákvörðun um útfærslu 6 mánuðum áður en í framkvæmdina yrði ráðizt. Þessu neituðum við afdráttarlaust. Við stóðum fast á því, að það væri útfærslan sjálf, sem þeim skyldi tilkynnt með 6 mánaða fyrirvara, og þetta var gert af okkar hálfu til þess að tryggja, að við gætum gefið reglugerðina út, tilkynnt reglugerðina sjálfa, og ef ekki lægi fyrir úrskurður um annað frá alþjóðadómstólnum, áður en 6 mánuðir væru liðnir, þá gengi reglugerðin í gildi. Þetta er skýrt og ótvírætt og verður ekki um villzt. Það er ýmislegt dálítið spaugilegt í málfærslu stjórnarandstæðinga í sambandi við þetta mál. Því var haldið hér fram af miklum sannfæringarkrafti í haust af stjórnarandstöðunni, að það væri nákvæmlega sama, um hversu takmarkaðan umþóttunartíma við semdum við Breta innan 12 mílna fiskveiðilögsögunnar. Þeir mundu tvímælalaust koma í lok þess tímabils og krefjast þess, að tíminn yrði framlengdur. Þetta var eitt af veigamestu rökunum, sem stjórnarandstaðan færði fram þá. Þegar við vorum að ræða við Breta nú um lausn fiskveiðideilunnar, sögðum við þeim frá því, að á Íslandi væri talsverður ótti í mönnum við allt samkomulag við þá út af þessu máli, vegna þess að menn teldu, að þeir kæmu í lok umþóttunartímans og færu fram á framlengingu. Af þessum ástæðum vildum við hafa það alveg skýrt og ótvírætt frá þeim, að til slíks kæmi ekki, svo að við m.a. gátum skýrt stjórnarandstöðunni frá þessu, þegar hún nú tæki upp sínar fyrri röksemdir. Þetta leiddi til þess, að Bretar lýstu því afdráttarlaust yfir við okkur, að þeim kæmi ekki til hugar að fara fram á neina framlengingu að umþóttunartímanum liðnum. Og við höfum yfirlýsingu frá þeim, þar sem segir: „Stjórn hennar hátignar staðfestir, að hún hefur alls ekki í huga að fara fram á neina framlengingu á þriggja ára umþóttunartímanum, sem brezk fiskiskip fá að halda áfram veiðum á vissum svæðum á seinni 12 mílunum.“ Þessa yfirlýsingu fengum við frá Bretum eingöngu vegna gagnrýni stjórnarandstöðunnar. Frá þessu skýrði ég í útvarpsumr. En hvað haldið þið, að gerist? Þá sprettur stjórnarandstaðan upp á Alþingi og segir: Sjáum nú til, svo slæma samvizku hafði ríkisstjórnin, - hún hélt, að það væri verið að plata sig, - að hún þorði ekki annað en fá þessa yfirlýsingu. - Fyrst framkallar stjórnarandstaðan yfirlýsinguna, og síðan ræðst hún á ríkisstj. og segir hana hafa slæma samvizku, þegar verið er að fullnægju og mæta þeirri gagnrýni, sem uppi hefur verið höfð af hennar hálfu. Þá hefur því verið haldið fram, að óþarfi hafi verið fyrir okkur að gera nokkra samninga við Breta, því að þeir væru búnir að tapa deilunni, væru farnir í burtu með herskipin og mundu ekki leggja í að koma hingað aftur. Við vitum það öll, að Bretar héldu hér uppi látlausum ofbeldisaðgerðum fram að Genfarráðstefnunni. Þá hurfu þeir burt með skipin, og þeir lýstu því yfir, að þau væru eingöngu tekin héðan í burtu, á meðan Genfarráðstefnan stæði, þar til séð yrði, til hvers hún leiddi. Þegar ljóst var, að Genfarráðstefnan var árangurslaus, hurfu Bretar að sinni fyrri iðju við Ísland, þó að nokkurt hik væri í þeim að koma með herskipin fyrst í stað. En það var öllum ljóst á s.l. sumri, að á fiskimiðunum kringum landið var að sækja í nákvæmlega sama horfið og áður. Ofbeldisaðgerðirnar voru að byrja aftur, og við gátum búizt við stórslysi, hvenær sem væri. Stjórnarandstaðan leit svo alvarlegum augum á þetta, að hún óskaði eftir fundi í utanrmn. Formaður Framsfl. lýsti því þar yfir, að nú væri bersýnilegt, eftir að Genfarráðstefnan hefði endað án árangurs, að Bretar væru að taka upp sömu iðju við Ísland og áður, að því er ofbeldisaðgerðirnar varðaði, og ástandið væri jafnvel orðið verra en áður var, og það mætti búast við því, að á hvaða augnabliki sem væri gæti orðið hér stórslys. Þessa ræðu sína endaði formaður Framsfl. með því að krefjast þess af ríkisstj., að hún gerði einhverjar nýjar, róttækar ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að þessir árekstrar héldu áfram og til stórslysa leiddi. Þetta sýnir betur en nokkuð annað, af hvaða heilindum stjórnandstaðan er að tala nú, þegar hún vill halda því fram, að ekki hafi verið orðið neitt hættuástand á Íslandsmiðum eftir Genfarráðstefnuna og að Bretar hafi í raun og veru verið búnir að gefast upp. Hv. stjórnarandstæðingar vilja nota þá kyrrð, sem verið hefur í kringum landið, á meðan á umr. við Breta hefur staðið, til þess að reyna að telja fólki trú um, að allt sé nú komið endanlega í lag og alger sigur unninn, þó að ekkert sé við Breta samið. En áður en þessi kyrrð fékkst vegna samninganna, viðhafði stjórnarandstaðan þau orð, sem ég áðan vitnaði til úr ræðu hv. formanns Framsfl. Ég hef þá vikið að þeim helztu atriðum í þessu máli, sem ég sé ástæðu til að koma að. Í mínum augum liggur málið einfaldlega þannig fyrir: Við eigum annars vegar um það að velja að komast ekki að neinum samningum við Breta og láta deiluna halda áfram og taka þeim afleiðingum, sem hún kann að hafa. Hins vegar getum við fengið okkar 12 mílna fiskveiðilögsögu endanlega viðurkennda. Við getum fengið grunnlínur, sem enginn hefur hingað til treyst sér til að ráðast í á Íslandi. Við getum fengið Breta til þess í framtíðinni að hætta við að beita okkur ofbeldi út af útfærslum og þola úrskurð alþjóðadómstóls gegn því, að við gerum slíkt hið sama, fyrir það eitt, að þeir fái smávægilegan umþóttunartíma. Valið, sem Íslendinga bíður, er svo einfalt og auðvelt sem frekast má verða, og ég vil biðja menn að gera sér grein fyrir, hvað okkar mundi bíða, ef við framan í öllum heiminum ættum að segja við Breta: Við þeim kosti, sem þið viljið ganga að til lausnar á deilunni, viljum við ekki taka. - Ég er sannfærður um það, að eftir slíkt svar væri vegur okkar lands og okkar þjóðar á alþjóðavettvangi ekki mikill og þá væri 12 mílna fiskveiðilögsaga við Ísland og 4 mílna fiskveiðilögsaga við Ísland ekki mikils virði.



Herra forseti. Ég hef tekið eftir því alveg sérstaklega í sambandi við umr. um þetta mál til þessa, að bæði fylgismenn og mótstöðumenn þáltill., sem hér liggur fyrir, eru sannfærðir um, að hún marki tímamót í sögu landhelgismálsins. Ég er alveg á sama máli og álít, að nú sé verið að skapa mikil tímamót, og ég er viss um, að menn eiga síðar eftir að vitna til þess, sem nú er verið að gera. Með tilliti til þessara staðreynda og af því að ég hef þá trú, að landhelgismálið verði ekki að fullu skilið né heldur túlkað rétt án sögulegrar yfirsýnar, þá mun ég hér í upphafi ræðu minnar fara nokkrum orðum um sögu landhelgismálsins og stikla þó á mjög stóru. Frá upphafi Íslandsbyggðar og til loka þjóðveldistímans upp úr 1260 er ekki vitað, að neitt verulega hafi reynt á það, hversu langt íslenzkt yfirráðasvæði var talið ná undan ströndum landsins, og það er ekki fyrr en í upphafi 15 aldar, sem á þetta reynir, svo að umtalsvert sé. En hins vegar má líka fullyrða, að alla tíð síðan og allt til þessa dags hafi ákvörðun þessa yfirráðasvæðis verið eitt mikilvægasta landsmál á Íslandi, hvernig svo sem stjórn landsins hefur verið háttað, hvort heldur það var einvaldsstjórn erlendra konunga, þingbundin konungsstjórn eða lýðveldi. Upp úr aldamótunum 1400 fara erlendir fiskimenn að sækja hingað til fiskveiða, og samtímis fer að bera á árekstrum um fiskveiðiréttinn milli hinna erlendu sjómanna annars vegar og landsmanna og konungsvalds hins vegar. Konungur hélt fram rétti sínum til hafsvæðisins umhverfis Ísland, og þann rétt urðu erlendar þjóðir að virða, og skapaðist sú venja mjög brátt og hélzt svo um aldir, að enskir og þýzkir sjómenn urðu að sækja um sérstakt leyfi til þess að mega fiska á íslenzku hafsvæði. Væri brotið í bága við leyfi þessi, var því jafnan mótmælt af landsmanna hálfu og þeirra, sem gættu réttar konungs. Þannig stóðu sakir í fullar tvær aldir, eftir að fiskveiðar útlendinga byrjuðu fyrir alvöru á Íslandsmiðum. Ekki verður séð, að hinar erlendu þjóðir vinni sér á þessu tímabili neinn hefðbundinn rétt til óskoraðra fiskveiða við landið, heldur bendir allt til hins gagnstæða. Yfirvöld landsins og landsmenn sjálfir, þar á meðal Alþ., sýna allt þetta tímabil viðleitni í verki til þess að halda uppi rétti gagnvart útlendum fiskimönnum og helga Íslandi þau yfirráð yfir hafinu, sem því að réttu bar. Í upphafi 17. aldarinnar er verzlunareinokun komið á, svo sem allir þekkja, og veitir konungur síðan einstökum verzlunarfélögum einkaleyfi til verzlunar á Íslandi, og jafnframt náði einokunin yfirleitt til fiskveiði- og hvalveiðiréttinda við landið. Árið 1631 er merkilegt ár í sögu landhelgismálsins vegna þess, að þá var einokunarfélaginu gefið einkaleyfi til veiða á Íslandsmiðum og jafnframt heimilað að taka þau erlend skip, sem stunduðu veiðar innan ákveðinna marka frá landi. Mörk þessi voru miðuð við fjarlægð, sem samsvarar 16 sjómílum, þegar um ensk skip var að ræða, en 24 sjómílum, ef þau voru af öðru þjóðerni. Næstu 230 ár eða svo má fullyrða, að landhelgi Íslands sé aldrei minni en 16 sjómílur og stundum meira, 24 eða 32 sjómílur. Það var ekki fyrirhafnarlaust að verja þessa landhelgi og kostaði bæði deilur og átök. Íslendingar stóðu ævinlega á rétti sínum, eftir því sem máttur var til á þeim tíma, og gerðu allt, sem þeir framast máttu, til þess að mótmæla erlendum yfirgangi, og dönsk yfirvöld, þótt slæm væru, sýndu nokkra viðleitni til landhelgisgæzlu. Þó seig stöðugt á ógæfuhlið í þessu máli Danska stjórnin lét smám saman undan ásælni Breta og Frakka og fleiri þjóða um að opna íslenzka landhelgi fyrir fiskveiðiflota þeirra, og svo fór að lokum nokkru eftir miðja seinustu öld, 1859, að danska flotamálastjórnin tilkynnti með bréfi, að enda þótt íslenzk landhelgi hafi verið 16 sjómílur, þá sé það ekki lengur í samræmi við alþjóðlegar hugmyndir um víðáttu landhelginnar og skuli landhelgi Íslands því ákveðast 4 sjómílur eða sem því svarar, en flóar og firðir skyldu þó lokaðir fyrir fiskveiðum útlendinga. Þessi tilslökun við yfirgangsmennina á Íslandsmiðum var auðvitað löglaus með öllu, nema að því leyti sem hervald og ofbeldishótanir voru lög. Þó voru Englendingar engan veginn ánægðir með þessar lyktir, því að enn voru flóar og firðir lokaðir fyrir rányrkju þeirra, og næsta stigið í baráttu þeirra til yfirdrottnunar á Íslandsmiðum var að fá það bann úr gildi numið. Næstu 40 ár og vel það eru hvert um sig vörðuð dæmum af yfirgangi Breta við Ísland, beinni íhlutun um innanríkismál og heigulslegri undanlátssemi af hálfu danskra yfirvalda gagnvart hótunum hins brezka stórveldis. Veiðitækni fleygði stórlega fram. Í stað handfæraskipanna, sem hér fiskuðu lengst af fyrr á öldum og fram undir þennan tíma, komu gufutogarar Breta, búnir stórvirkari veiðitækjum en áður höfðu þekkzt, og skófluðu upp þeim ókjörum af fiski, að fáa hafði dreymt um, að slíkt væri mögulegt. Þessir togarar sóttu mjög til Íslands, enda var þá farið að tregast um afla í Norðursjó og öðrum heimaslóðum Englendinga vegna hinnar óskammfeilnu rányrkju, sem öll stefndi að eyðingu og uppþurrkun fiskstofnanna, sem hefur verið höfuðstefna Englendinga í útgerðar- og fiskveiðimálum í aldanna rás. Yfirgangsstefna Breta náði hámarki með nauðungarsamningnum, sem tókst að gera við Dani um landhelgi Íslands árið 1901. Í miðri þróunarsögu hinna ægilegu fiskdrápstækja tekst enskum stjórnmálamönnum og diplómötum að svipta í sundur síðustu lagaákvæðunum, sem í gildi voru til varnar fiskstofnunum við Ísland. Flóar og jafnvel tiltölulega litlir og þröngir firðir voru opnaðir fyrir brezku togurunum og um leið togurum annarra þjóða, sem réðust að bráðinni og tóku upp þá siði, sem þeir voru vanir úr sínum heimahögum, og byrjuðu að yrja upp fiskslóðirnar allt upp í landsteina. Rányrkjan á Íslandsmiðum var komin í algleyming, og henni linnti ekki eða lítið næstu áratugi. Mótmæli landsmanna voru að engu höfð, yfirgangur erlendra togara var hér óþolandi lögleysa og ofbeldi, sem ótal dæmi sanna, en landhelgisgæzlan af hálfu Dana oftast bágborin. Dansk-enski samningurinn frá 1901 er einhver hin voðalegasta stjórnarframkvæmd, sem gildi hefur haft á Íslandi. Tildrög hans voru ofbeldishótanir og nauðung og afleiðingarnar gegndarlaus rányrkja og eyðing fiskstofna og fiskveiða. Samningurinn var bæði Dönum og Bretum til hinnar mestu vansæmdar, en Íslendingum var hann hálfrar aldar kúgunarok og orsök hins versta arðráns. Það er ekki hægt að leiða neinum getum að því, hve mikið fjárhagslegt tjón Íslendingar hafa beðið af völdum þessa smánarsamnings, en hitt er víst, að tjónið er geigvænlegt. Þessi samningur hafði þó einn kost, og hann var sá, að það var hægt að segja honum upp með vissum fyrirvara, og hann gekk loks úr gildi eftir að hafa verið við lýði í 50 ár. Á gildistíma þessa samnings, 1901–1951, var landhelgi Íslands 3 sjómílur samkvæmt kröfu Englendinga, en við brottfall hans hlaut landhelgi Íslands að verða a.m.k. hin sama og hún var í reynd á árunum 1859–1901, 4 sjómílur, og firðir og flóar innan hennar, og sumir hefðu talið, að við brottfall samningsins mætti jafnvel lýsa yfir stærri landhelgi af sögulegum ástæðum einum saman. Eins og ég sagði áðan, varð reynslan af dansk-enska samningnum frá 1901 sú, að fiskmagn á Íslandsmiðum fór síþverrandi ár frá ári, svo að til stórvandræða horfði fyrir íslenzkt efnahagslíf, sem var svo mjög háð fiskveiðum. Í heimsstyrjöldunum fyrri og síðari minnkaði nokkuð um skeið ásókn erlendra togara á íslenzk fiskimið, enda brá svo við, að fiskmagnið jókst talsvert og varð þannig bein sönnun fyrir ofveiði á miðunum og að mögulegt væri að viðhalda fiskstofnunum og auka þá með skynsamlegri nýtingu og friðunaraðgerð. Að sjálfsögðu hafa hvorki Bretar né aðrir getað hnekkt þessari staðreynd, og þess vegna voru þeir nauðbeygðir til að samþykkja vissar ráðstafanir, sem miðuðu að því að sporna við ofveiði, svo sem reglur um möskvastærð, en hins vegar stóðu þeir í vegi fyrir friðun Faxaflóa, þó að aðrar þjóðir samþykktu að stuðla að þeirri friðun. Er öll okkar reynsla af viðskiptum við Breta í landhelgis- og fiskveiðimálum á einn veg, og höfum við því miður einskis annars að minnast í samskiptum við þá en óbilgirni þeirra, ágengni þeirra, lögbrota þeirra og yfirgangs þeirra. Öldum saman hefur þeim haldizt uppi með þessar aðfarir, og skákuðu þeir þar í skjóli herveldis síns og heimsdrottnunar og þeirra skoðana, sem almennt voru viðurkenndar, að hinn veiki og varnarlausi yrði að sitja og standa eins og sá stóri og sterki vildi. Meðan þessi skoðun mótaði hugarfar hins menntaða heims, var ekki við því að búast, að réttur smáþjóða væri tryggður, ef stórveldi var við að etja. Undanlátssemi Dana á 19. öld og fram á 20. við Breta og aðra útlendinga á Íslandsmiðum verður skiljanleg í ljósi þessarar staðreyndar. En hins vegar ættu hinar gömlu yfirdrottnunarþjóðir ekki að reka upp stór augu, þótt smáþjóðirnar rísi upp hver af annarri og heimti rétt sinn, þegar hugarfar heimsins er að breytast í þá átt, sem tvær heimsstyrjaldir hafa þó orkað að þoka því til. Til lengdar verður ekki haldið uppi stefnu í landsmálum eða heimsmálum, sem fer verulega í bága við almenningsálitið í heiminum. Meðan það þótti fínt og í fyllsta máta réttmætt að knýja fram réttindaafsöl gagnvart smáþjóðum í skjóli ósigrandi hernaðarmáttar, var ekkert við því að gera, þótt slíku væri beitt, enda óx orðstír yfirdrottnunarþjóðanna, því meir sem þær létu gjalda aflsmunar og færðu út áhrif sín og yfirráð. En nú, þegar heimsdrottnunarstefnan þykir hvergi fín né aðdáunarverð, þá megnar enginn mannlegur máttur - og hvað þá sá, sem öllu er ofar - að finna því réttlæti stað, sem fólgið er í að halda í gamlar leifar yfirdrottnunar- og kúgunaraðstöðu. Út frá þessum staðreyndum langar mig að ræða landhelgismál Íslendinga frá styrjaldarlokum til þessa dags. Hvað sem segja má um ógnir síðustu heimsstyrjaldar, þá verður því ekki neitað, að um margt kollvarpaði hún fyrri tíðar hugmyndum og varð til þess að skapa nýjan heim í fleiri en einum skilningi. Síðan styrjöldinni lauk, hefur hin gamla nýlendustefna algerlega orðið að láta í minni pokann, svo að þau réttindi, sem nýlenduveldin höfðu tekið sér í skjóli valds síns, hafa hrunið af þeim eins og lausagrjót úr bröttu fjalli. Þessar staðreyndir hafa reynzt mikilvægar fyrir þróun landhelgismála Íslendinga undanfarinn einn og hálfan áratug. Þó að hægt væri farið af stað í fyrstu, varð þessi þróun samt örari með hverju árinu sem leið, svo að við getum ekki annað en undrazt árangurinn. En þegar betur er að gætt, þarf þetta í sjálfu sér ekki að vera neitt undrunarefni, þar sem landhelgismál okkar hafa alla tíð markazt af viðhorfum heimsins til valds og þjóðréttinda á hverri öld. Nú er sú stefna í algleymingi að létta erlendu oki og íhlutun af þjóðum heims, og hafa tugir nýrra þjóðríkja risið af grunni undanfarin ár, og enn munu fleiri bætast í ríkjasamfélag heimsins í náinni framtíð, ef ekki verður stórbreyting á þeirri stefnu, sem nú ríkir. Íslendingum hefur smám saman tekizt að öðlast fullveldi á þessari öld, og með lýðveldisstofnuninni 1944 og breyttu mati á viðhorfum í heimsstjórnmálum eftir styrjöldina var skapaður grundvöllur undir það að vinna aftur forn réttindi yfir hafinu umhverfis landið, og má fullyrða, að um það mál hafi verið fullkomin þjóðareining. Þjóðin var fyrir löngu orðin einhuga um að vera viðbúin miklum aðgerðum, þegar samningstímanum við Breta um landhelgina lyki að undangenginni uppsögn, og einskis var látið ófreistað af yfirvaldanna hálfu til þess að undirbúa þessar aðgerðir. Fræðimenn, sem rannsökuðu íslenzk landhelgismál sögulega, komust að þeirri niðurstöðu, sem nú er alkunn og ég hef rakið hér nokkuð í stórum dráttum. Jafnframt var þeirri kenningu haldið fram, að ríki hefðu rétt til þess að ákveða landhelgi sína einhliða, þ.e. án milliríkjasamninga, þó innan skynsamlegra marka. Þessari kenningu um einhliða rétt var þó harðlega mótmælt af nokkrum ríkjum, aðallega hinum gömlu stórveldum og siglingaþjóðum, þ.e.a.s. þær vildu ekki, að nein þjóð víkkaði út landhelgi sína á þann hátt, sem við helzt kusum, til þess að ná fiskveiðiréttindum. Hins vegar stækkuðu þær eigin landhelgi sína til þess að ná yfirráðum yfir auðlindum hafsbotnsins, svo sem Bandaríkjamenn í sambandi við olíulindir við strönd sína. Þær héldu því fram, þessar þjóðir, í viðskiptunum við smáþjóðirnar, að þriggja mílna landhelgi væri gild alþjóðaréttarregla, sem ekki yrði fram hjá komizt. Íslendingar ráku sig mjög á þessa skoðun. og hafa nú um margra ára skeið barizt fyrir að eyða henni og láta hið sanna koma í ljós. Íslendingar áttu frumkvæði að því árið 1949, að allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti að fela þjóðréttarnefnd samtakanna að rannsaka ásamt fleiru allt það, er varðaði landhelgismál, og leggja álit sitt síðan fyrir allsherjarþingið. Með þessu komst nýr skriður á málið, og æ fleiri þjóðir létu þetta mál sig skipta, og átti það eftir að sýna sig, að það var hinum íslenzka málstað til mikillar styrktar. Áður en lengra er haldið að rekja þróun málsins á alþjóðavettvangi, er rétt að geta þeirra aðgerða, sem mörkuðu stefnu Íslands í landhelgismálinu. Íslendingar voru sannfærðir um rétt sinn til einhliða ákvarðana í sambandi við landhelgismálið, og þeir héldu því einnig fram, að kenningin um þriggja mílna landhelgi sem alþjóðlega réttarreglu væri ekki einasta röng, heldur væri hitt sannast, að engin almenn þjóðréttarregla væri í gildi um hámark landhelginnar. Á grundvelli þessara skoðana samþykkti Alþ. árið 1948 hin mjög svo merkilegu lög um vísindalega friðun fiskimiða landgrunnsins, en með lögum þessum heimilast ríkisstj. að ákvarða með reglugerð takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins. Jafnframt skyldi ríkisstjórninni heimilað að setja reglur, sem nauðsynlegar væru til verndar fiskimiðum á landgrunninu. Tekið er fram í lögunum, að reglum þeim, sem settar kynnu að verða í samræmi við lögin, skuli einungis framfylgt að svo miklu leyti sem samrýmanlegt sé milliríkjasamningum þeim, sem Ísland sé eða kunni að verða aðili að. Þegar lögin voru sett, voru tveir milliríkjasamningar því til fyrirstöðu, að hægt væri að framfylgja friðun á landgrunninu með einhliða ákvörðunum Íslendinga. Annars vegar var alþjóðlegur samningur um möskvastærð, og mátti segja, að þar væri um mjög minni háttar atriði að ræða, en hins vegar var sá gamli dragbítur, dansk-enski samningurinn frá 1901, sem var í rauninni eina hindrunin, og að auki má svo segja, að jafnvel þótt þessi samningur félli skjótlega úr gildi, þá væri björninn ekki að fullu unninn, meðan Bretum og öðrum stórveldum væri alvara með að halda kenningu sinni um þriggja mílna regluna til streitu með góðu eða illu. Það hlaut því að verða stefna ríkisstj. Íslands að fara með fullri gát að útfærslu fiskveiðimarka og friðunarsvæða á landgrunninu, meðan málið væri undirbúið á alþjóðafundum og hjá alþjóðlegum stofnunum. Eigi að síður var ríkisstj. það ljóst, að við brottfall dansk-enska samningsins og eftir úrslitin í deilu Norðmanna og Breta fyrir Haagdómstólnum um grunnlínuákvörðun Norðmanna var ekkert því til fyrirstöðu að færa landhelgina út í 4 mílur miðað við grunnlínur, sem dregnar væru umhverfis landið á nákvæmlega sama hátt og Norðmönnum heimilaðist samkv. Haag-dómstólnum. Útfærslan 1952 í 4 mílur heppnaðist því fullkomlega þrátt fyrir mótmæli Breta og hefndaraðgerðir þeirra, sem birtust í löndunarbanninu. Í reynd urðu Bretar að viðurkenna útfærsluna, enda undirgengust brezkir togaraskipstjórar marga sektardóma fyrir brot, sem framin voru innan hinnar nýju landhelgi. Um áhrif þessarar fyrstu allsherjarútfærslu landhelginnar á friðun íslenzkra fiskimiða skal hér ekki fjölyrt, en aðeins sagt, að þau voru mikilsverð og komu skjótlega í ljós. Varð það ekki sízt til þess að réttlæta aðgerðir Íslendinga í augum alls heimsins, og mátti segja, að við gætum vel við unað. Á meðan þessu fór fram hér heima, var unnið jafnt og þétt að landhelgismálum á alþjóðavettvangi, og var starf þjóðréttarnefndarinnar þar mikilvægast. Eftir sjö ára starf skilaði nefndin áliti til Sameinuðu þjóðanna og komst m.a. að þeirri niðurstöðu, að engin alþjóðaregla væri til um víðáttu landhelginnar, - engin ein alþjóðleg regla. Kom í ljós, að mikill minni hluti þjóða heims aðhylltist 3 mílna regluna, og var þá þegar bersýnilegt, að kenningin um algildi hennar átti sér enga stoð. Þá upplýstist það einnig, sem Íslendingar höfðu haldið fram og byggt á, þegar þeir settu landgrunnslögin árið 1948, að fjölmargar þjóðir höfðu markað sér landhelgi með einhliða ákvörðun. Við þessar upplýsingar varð Íslendingum enn ljósara en áður, hve mikilvæg landgrunnslögin voru, og flestir voru þeirrar skoðunar, að möguleikar til útfærslu á grundvelli þeirra væru enn miklir, enda var það yfirlýst stefna stjórnar Hermanns Jónassonar, sem mynduð var 1956, að vinna að frekari útfærslu fiskveiðimarkanna með einhliða ákvörðunum. En þó varð það samkomulag í stjórninni, að sjálfsagt væri að bíða með aðgerðir, þar til Sameinuðu þjóðirnar hefðu komið sér saman um einhverjar fastar reglur um víðáttu landhelginnar, ef það mætti verða á allsherjarþinginu sjálfu eða - eftir að allsherjarþingið samþykkti að kveðja saman ráðstefnu um málið - á þeim vettvangi. Sameinuðu þjóðirnar kvöddu síðan til alþjóðaráðstefnu um málið í Genf fyrri hluta árs 1958. Ráðstefnuna sóttu flestar, ef ekki allar þær þjóðir, sem aðild áttu að samtökum Sameinuðu þjóðanna, fast að 90 að tölu. Ráðstefna þessi er mönnum enn í fersku minni, og mun ég ekki rekja gang mála þar að neinu ráði. Ráðstefnan setti sér fastar starfsreglur, m.a. um það, hve mikið atkvæðamagn þyrfti, til þess að afgreidd mál yrðu skuldbindandi alþjóðalög. Þurfti til 2/3 atkv., svo að það mætti verða. Ráðstefnan lauk ýmsum málum endanlega og þótti að mörgu leyti hin athyglisverðasta, en samt var henni slitið svo, að engar reglur urðu samþykktar um víðáttu landhelgi, og var málið því jafnóleyst í lok ráðstefnunnar og það hafði verið í upphafi hennar. Eigi að síður höfðu menn skipzt á mikilvægum skoðunum um málið, og eitt staðfesti ráðstefnan, svo að ekki var um deilt, að 3 mílna kenningin var búin að vera og ekki var hægt að benda á neina fasta reglu, sem gildi hefði að alþjóðalögum um landhelgisvíðáttuna. Þá kom það líka í ljós, að fulltrúar voru almennt á þeirri skoðun, að rétt væri að greina á milli almennrar landhelgi og fiskveiðilögsögu. Tóku Íslendingar undir þá skoðun og fylgdu þeirri tillögu á ráðstefnunni, sem lengst gekk í þessu efni, till. um 6+6, sem svo hefur verið kölluð. Kváðust Íslendingar geta fylgt því, að ráðstefnan ákvæði fiskveiðilandhelgina almennt 12 mílur, en fluttu jafnframt tillögu um, að þjóðir, sem að mestu leyti byggðu afkomu sína á fiskveiðum, hefðu rétt til hafsvæðis utan 12 mílnanna, ef nauðsyn krefði að þeirra áliti. Var sérstaða Íslands sem fiskveiðiþjóðar rækilega skýrð á fundum ráðstefnunnar, og er óhætt að fullyrða, að hinum íslenzka málstað óx mikið fylgi og sérstaða landsins var almennt viðurkennd. Hafði ráðstefnan því ótvírætt gildi fyrir málstað Íslands, og mun það seint ofmetið. Íslenzku fulltrúarnir létu þess getið við lok ráðstefnunnar, og hæstv. utanrrh. hefur áréttað það nú í ræðu þeirri, sem hann hélt hér áðan, að úr því að ráðstefnan hafi ekki komizt að niðurstöðu um, hvað skyldi teljast viðurkennd landhelgi að alþjóðalögum, og þar sem margt væri í óvissu um það mál, mundi íslenzka ríkisstj. ekki fresta lengur að færa út fiskveiðimörkin með einhliða ákvörðun. Hún hefði nógu lengi beðið eftir alþjóðlegu samkomulagi, og úr því að það hefði brugðizt, væri ekki eftir neinu að bíða. Eins og hæstv. utanrrh. tók fram hér áðan, kom þetta fram í hans eigin orðum á ráðstefnunni og eins eftir að hann kom heim, og Hans G. Andersen tók þetta líka fram í lokaræðu sinni á ráðstefnunni. Aðrar þjóðir þurftu því ekki að vera í neinum vafa um, hvað mundi gerast og að Íslendingum væri alvara. Það var að vísu augljóst, að hér vorum við að stíga djarfmannlegt spor. En við höfðum almenningsálitið í heiminum með okkur, þó með einni undantekningu, eins og síðar kom í ljós. Þegar hér var komið sögu, hafði aldrei borið á minnsta ágreiningi opinberlega innanlands í landhelgismálinu milli flokka.

Á hv. ræðumaður mikið eftir af ræðu sinni?

Já.

Getur hann lokið henni á 5 mínútum eða svo?

Nei, það get ég ekki.

Það eru enn þá 12 manns á mælendaskrá, og verður nú gert hlé á fundinum, fundi frestað til kl. 5.

-  Herra forseti. Ég hafði ekki lokið máli mínu, þegar fundarhlé var gert kl. 4, og mun nú halda áfram ræðu minni, þar sem frá var horfið. Seinasta atriði, sem ég ræddi um sérstaklega, var Genfarráðstefnan 1958 og þær yfirlýsingar, sem hæstv. þáv. utanrrh. og núv. utanrrh. gaf eftir ráðstefnuna um það, að Íslendingar mundu hefjast handa um útfærslu landhelginnar að loknum þessum fundi. Og ég gat þess, að þetta hefði víst mátt telja djarfmannlegt spor af okkar hálfu, en þó töldum við, að við hefðum almenningsálitið í heiminum með okkur, þó að þar mætti finna á undantekningar. Fram undir þennan tíma hafði aldrei opinberlega borið á minnsta ágreiningi innanlands í landhelgismálinu milli flokka eða stétta. Segja mátti, að þjóðin stæði einhuga, og fram að þessu hafði ríkisstj. á hverjum tíma verið treyst til þess að fylgja landhelgismálinu fram og gera þær aðgerðir, sem framkvæmanlegar væru á hverjum tíma, miðað við aðstæður að mati ríkisstjórnarinnar. Aldrei hafði það komið fyrir, að flokkar, sem væru utan stjórnar, réðust að ríkisstjórn, sem fór með landhelgismálin, með brigzlum og stóryrðum. Þaðan af síður hafði það komið fyrir, að flokkar, sem samvinnu höfðu í ríkisstjórn, væru að skattyrðast um málið opinberlega. En eftir Genfarfundinn gerist hvort tveggja. Þeir stjórnmálaflokkar, sem tóku þátt í þessum opinbera skrípaleik vordagana og fram eftir sumri 1958, á þeim tíma, þegar mest var einingar þörf, voru Sjálfstfl. og Alþb. og raunar Alþfl., sem inn í það dróst. Framsóknarmenn reyndu að miðla málum innan stjórnarinnar og tókst það, enda þurfti ekkert um það að villast eftir þær yfirlýsingar, sem fram höfðu farið, að ríkisstj. var staðráðin í að gefa út nýja reglugerð um víðáttu fiskveiðilögsögunnar, og það var því illa farið, að stjórnarflokkarnir tveir, Alþb. og Alþfl., skyldu láta sig hafa það að deila opinberlega um þau atriði, sem átti að leysa á ráðherrafundum og hægt var að leysa þar, eins og líka kom í ljós. Þó er einna verstur hlutur Sjálfstfl., því að hann gerði allt, eða hans flokksforusta, til þess að gera fyrirhugaðar ráðstafanir ríkisstj. sem tortryggilegastar, svo að Bretar, sem vissulega voru aðalandstöðumenn útfærslunnar, drógu þær ályktanir af skrifum og ræðum Sjálfstfl.-forustunnar, að íslenzka þjóðin væri klofin í málinu, þjóðareiningin búin að vera. Þetta var þó alls ekki rétt ályktað, því að sjálfstæðismenn almennt voru jafneindregnir í málinu og aðrir Íslendingar. En þessar fávíslegu deilur um landhelgismálið sumarið 1958 voru þjóðhættulegar, enda versta sundrungariðja, sem höfð hefur verið í frammi hér á landi um langan aldur. Má e.t.v. segja, að við séum nú að gjalda skuld þessarar flónsku með þeim nauðungarsamningi, sem stjórninni er nú réttur úr hendi Breta. Þrátt fyrir misvitra forustu sumra stjórnmálaflokka sumarið 1958 skapaðist þjóðareining að nýju um málið, þegar útfærsla landhelginnar í 12 sjómílur gekk í gildi 1. sept. Öll þjóðin og allir flokkar sameinuðust á þeim degi og fordæmdu ofbeldisaðgerðir brezku stjórnarinnar. Þegar hin nýja fiskveiðilögsaga hafði staðið í eitt ár, var það einróma álit blaða og stjórnmálamanna og allrar þjóðarinnar, að við ættum sigurinn vísan, aðgerðirnar hefðu heppnazt. Og má í því sambandi minna á ummæli bæði Alþýðublaðsins og Morgunblaðsins og fleiri blaða. Mikilvægustu atriðin voru þau í fyrsta lagi, að allar þjóðir nema Bretar viðurkenndu landhelgina í verki. Í öðru lagi var greinilegt, að togaramenn í Bretlandi voru ófúsir til að standa í „þorskastríðinu“, sem þeir kölluðu svo, og voru að gefast upp. Það var brezka stjórnin, sem neyddi þá til lögbrotanna. Slíkt gat auðvitað ekki staðið til lengdar. Í þriðja lagi voru veiðarnar undir herskipavernd fyrir fram gefinn taprekstur. Í fjórða lagi hafði friðunin heppnazt 80%, telja margir, þrátt fyrir aðgerðir Breta til þess að hnekkja henni með hervaldi. Og í fimmta lagi var almenningsálitið Íslendinga megin, og því betur sem málið var kynnt og lengra leið, því meira bar á fordæmingu á atferli Breta meðal annarra þjóða. Við höfðum því fyllstu ástæðu til að ætla, að tíminn ynni með okkur í þessu máli og fyrr eða síðar mundu Bretar gefast algerlega upp á þessu hlægilega „þorskastríði“, sem gerði þá að hreinu viðundri í augum alls heimsins. Hitt mátti auðvitað segja, að deila þessi væri á margan hátt bagaleg fyrir Íslendinga, m.a. væru fiskmarkaðir lokaðir í Bretlandi, og ekki er hægt að neita því, að verulegur háski gat fylgt því fyrir íslenzka varðskipsmenn, ef í odda skærist, svo að um munaði, eins og hæstv. dómsmrh. hefur oft lagt áherzlu á. En ef það mætti teljast líklegt, að við ynnum þessa deilu með seiglu og staðföstum vilja, þá sé ég ekki, að ástæða hefði verið til þess að semja um tilslakanir á aðgerðum okkar og framtíðarfyrirætlunum til þess að létta af þessu óhagræði, sem deilan við Breta kynni að valda okkur í bili. Samningafyrirætlanir ríkisstj. nú sýna undanlátssemi og vantrú á málstaðinn, sem getur ekki talizt í samræmi við vilja Alþingis né vilja íslenzku þjóðarinnar almennt. Það læðist jafnvel að manni grunur um, að einhverjar annarlegar ástæður valdi þessum samningsvilja ríkisstj., einhvers konar pressa, sem hún treystir sér ekki til að standa gegn. Ella mundi hún ekki vilja ganga að eins óhagstæðum samningi og henni virðist nú standa til boða, því að hann er verulega óhagstæður þrátt fyrir allar gyllingar stjórnarinnar á kostum hans - ef kosti skal kalla. Ég mun nú víkja aðeins að tillögunni, eins og hún liggur fyrir hér á þskj. 428, ásamt þeim athugasemdum og fylgiskjölum, sem fylgja. Efni till. er það, að Alþingi heimili ríkisstj. í fyrsta lagi að leysa fiskveiðideiluna við Breta, - það á að leysa fiskveiðideiluna við Breta. Og í öðru lagi á lausnin að vera í samræmi við orðsendingu utanrrh., sem prentuð er sem fskj. Markmiðið er því samkv. tillögugreininni að leysa deiluna, og er það vissulega mikilsvert, ef vel tekst til, og ef til vill eru það fleiri en ríkisstj., sem mundu fagna lausn landhelgisdeilunnar, ef lausnin væri byggð á þeim grundvelli, sem ótvírætt er hagstæður og leiðir til raunverulegrar lausnar, en vekur ekki upp eftirmál, jafnskjótt og búið er að undirrita samninginn. Það er vissulega einfalt verk og fljótunnið að hespa af slíka samninga. Og það ber oft við í viðskiptum einstaklinga, að slíkir vafasamningar séu gerðir. Er því þá gjarnan um kennt eftir á, að undirbúningur hafi verið ónógur og ekki nægilega vandað til ráðunauta í sambandi við samningsgerðina. Þessir alkunnu vafasamningar í einkaviðskiptum leyna oft hættulegum smugum, sem síðar koma í ljós, en samningsaðili gat ekki gert sér grein fyrir við undirskrift samningsins, annaðhvort af því, að hann var beinlínis blekktur, ellegar af því, að hann brast hæfileikann til þess að meta efnisatriðin rétt og þær skyldur, sem hann tæki sér á hendur. Þá er það líka alkunna, að sumir eru samningamenn, eins og kallað er, þ.e.a.s. eiga auðvelt með að ná samningum og virðast oft slá af sínu, en þegar betur er að gætt og nokkur reynsla er fengin af samningunum, þá kann að koma í ljós, að sá sem talinn var slá undan, tók í staðinn ýmislegt, sem gagnaðilinn áttaði sig ekki á, þegar hann gerði samninginn. Liprustu samningamenn beita oft vissum sjónhverfingum, sem sáttfúsir, ódeilugjarnir eða langþreyttir menn láta blekkjast af, svo að þeir sjá ekkert nema kostina við samningana, en ókostir samninganna og torráðið orðalag þeirra er þeim með öllu hulið. Mér dettur þetta allt í hug, þegar ég heyri menn gera mikið úr ágæti hins fyrirhugaða landhelgissamnings við Breta, enda held ég, að engir aðrir lofi ágæti þessa væntanlega samnings - fyrir utan hæstv. ráðherra auðvitað - en þeir, sem aðeins hafa lesið niður fyrir miðja síðu á bls. 1 á þskj. 428, þar sem ríkisstj, kemur með ýmsar fullyrðingar um það, hvað felist í samningnum. Ef maður les ekkert annað en það, sem þar stendur, og fyrirsagnirnar í stjórnarblöðunum, þá er þar að finna nokkur atriði, sem ástæða er til að fagna. En af því að hér er um að ræða mikilsverða samningagerð, langar mig til þess að biðja menn að hlaupa alveg yfir útskýringarnar á bls. 1 á þskj., því að þær eru ekki hlutlausar, og lesa eingöngu fskj. I á bls. 8 og 9 og draga sínar sjálfstæðu ályktanir af því, sem í því felst, og gera sér grein fyrir því, hvers konar plagg hér er um að ræða. Það er fyrst, ef maður lítur á ytri gerð plaggsins, þá er þetta kallað orðsending utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands. Þetta mundi e.t.v. merkja það, að hæstv. utanrrh. okkar sé búinn að senda kollega sínum í Bretlandi neðanskrifaða orðsendingu, en þó er það engan veginn víst, og ekki liggur fyrir svarorðsending brezku stjórnarinnar. Í öðru lagi veitir maður því athygli, að orðsendingin er ódagsett, hvað sem því veldur. En hér má segja að sé um minni háttar atriði að ræða, enda sé það efnið, sem öllu máli skiptir, og það er líka mín skoðun. En leyfist mér að segja eins og er, að við hljótum, allir þingmenn og enginn undanskilinn, að gera háar kröfur til efnis þess samnings, sem nú á að gera við Breta, ef hann er gerður á annað borð. Við erum beðnir að samþykkja þáltill. um lausn deilunnar, og lausnin á að felast í orðsendingunni á bls. 8 á þskj. En það verður undireins ljóst við lestur orðsendingarinnar, að sum þessara samningsatriða, sem talin eru að eigi að verða lausn á deilumálinu við Breta, eru einmitt allsendis laus við þá eiginleika, sem þau þyrftu að hafa, ef samningurinn er hugsaður sem lausn á deilumálum Breta og Íslendinga í framtíðinni. Hitt sýnist mér sönnu nær, að ef við gerðum samning á þessum grundvelli, eins og hér er lagt til, þá séum við að opna fyrir ný misklíðarefni milli Breta og Íslendinga, sem líklega koma til með að endast báðum þjóðum fleiri kynslóðir en hæstv. ráðherra órar nú fyrir. Hæstv. utanrrh. hélt hér ræðu áðan - langa og mikla og svaraði þar gagnrýni, sem fram hefur komið á þessa samningagerð, og m.a. tók hann fyrir orðalagið, sem er í orðsendingu hans, þar sem segir, að ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögunni. Þetta orðalag túlkar ráðherrann svo, að það þýði fortakslausa viðurkenningu Breta á 12 mílna landhelginni umhverfis Ísland. En hvers vegna er þá þetta orðalag eins og það er? Hvers vegna má þá ekki segja fullum fetum, að Bretar viðurkenni íslenzku landhelgina? Þrátt fyrir útskýringar hæstv. utanrrh. hér áðan er hvorki ég né mjög margir aðrir þingmenn sannfærðir um, að þetta sé rétt orðalag og það sé rétt, að þetta orðalag haldi sér. Þess vegna hafa framsóknarmenn og Alþýðubandalagsmenn staðið að brtt., ef svo skyldi fara, að þessi samningagerð yrði á annað borð samþykkt, - brtt., sem felur í sér breytingu á þessu orðalagi, þannig að það komi alveg fortakslaust í ljós, að um raunverlega viðurkenningu sé að ræða. Annars hlýtur mann að gruna, að þetta orðalag hafi einhverja leynda eða dulda meiningu. Í öðru lagi: Telur hæstv. ríkisstj. Breta eiga samningsrétt um það, hvaða grunnlínur gildi hér á landi? Það verður helzt ráðið af orðsendingunni, að svo sé. Það er ómögulegt annað en skilja það svo. En hæstv. utanrrh. hlýtur að viðurkenna, ef hann athugar málið, að um ákvörðun grunnlinanna þarf ekki að semja við einn eða neinn og alls ekki við Breta framar öðrum þjóðum. Í þriðja lagi: Telur hæstv. ríkisstj., að það samrýmist ákvæðum landgrunnslaganna frá 1948 að binda frekari útfærslu fiskveiðilögsögu eða friðunarsvæða við tilkynningarskyldu til Breta og málsskot til alþjóðadómstóls? Þetta atriði er vissulega mjög mikilvægt. Við höfum lagt mikið upp úr gildi landgrunnslaganna, og við hljótum að gera það enn, og það hlýtur að þurfa mikið til, áður en Alþingi samþykkir að veita ríkisstj. heimild til að gera slíkan samning við aðrar þjóðir, að raunverulega sé verið að afnema þessi lög. Í fjórða lagi: Telur ríkisstj., að hún vinni bezt að framkvæmd þáltill. frá 5. maí 1959 með því að binda hendur sínar og annarra ríkisstj. með tilkynningarskyldunni og málskotsákvæðinu? Hæstv. ríkisstj. ætti að athuga það, að margir eru meira en í vafa um, að það verði bezt gert með því móti. Meðan alþjóðlegt samkomulag er ekki fyrir hendi um víðáttu landhelginnar og fiskveiðimarkanna, er fráleitt að binda hendur sínar og annarra eftirkomandi ríkisstjórna með slíku samningsákvæði við Breta. Hæstv. ráðh. túlka þetta svo, að þarna séum við að fara að alþjóðalögum og við viljum koma fram sem réttarríki. Ég held, að jafnvel þótt við gerðum ekki slíkan samning við Breta, þá værum við áfram réttarríki, eins og Ísland hefur verið svo lengi sem ég man til, því að það er ekkert dæmi um það, að nokkur þjóð hafi skotið til alþjóðadómstóls deilu um slíkan hlut eins og hér er um að ræða, sem er hið raunverulega yfirráðasvæði landsins. Og loks: Hvers vegna þessa samninga við Breta eina? Ber að skilja það svo, að hæstv. ríkisstj. sé nú að viðurkenna það, sem hingað til hefur verið harðlegast mótmælt, að Bretar hafi í aldanna rás áunnið sér sérstök ítök á íslenzku hafsvæði? Það er rétt, að það komi fram skýrt og skorinort, ef hæstv. ríkisstj. hefur ekki áttað sig á því, að þannig liggur beinast við að túlka þetta atriði og raunar alla þessa samningagerð, eins og hún er fyrirhuguð samkv. hinni ódagsettu orðsendingu. Og hæstv. ríkisstj. ætlast til þess, að Alþingi veiti henni sérstaka heimild til samninga í þessum anda. Mér finnst þetta vera óhæfa og nokkuð langt gengið og fullmikil tilætlunarsemi af hæstv. ríkisstj. Þegar það var tilkynnt í ágústmánuði s.l., að ríkisstj. hefði ákveðið að taka upp viðræður við brezku stjórnina eða fulltrúa hennar um ástand það, sem ríkti á Íslandsmiðum, þar sem Bretar neyddu fiskimenn sína til þess að veiða innan íslenzkrar landhelgi undir herskipavernd, þá varð ég að segja það sem mína skoðun, að ég sá í sjálfu sér ekkert við það að athuga, að slíkar viðræður ættu sér stað, ef viðræðurnar snerust einvörðungu um það af Íslendinga hálfu að kynna enn nánar en þegar hefur verið gert hin íslenzku viðhorf í málinu, ef það hefði síðar mátt leiða til hinnar einu lausnar, sem við höfum leitað eftir og fengið í skiptum við allar þjóðir heims nema Breta. Og lausnin á landhelgismálinu var aldrei nema ein: óskilorðsbundin viðurkenning á rétti okkar til útfærslu í 12 mílur 1958 og viðurkenning á rétti okkar til frekari útfærslu, ef nauðsyn krefði, í samræmi við anda og bein ákvæði laga um vísindalega friðun fiskimiða landgrunnsins. Ef ríkisstj. hefði getað náð slíkri viðurkenningu úr hendi Breta, þá var sízt um að sakast, þótt viðræður færu fram, og þá tel ég, að ekki mundi hafa verið nein goðgá - heldur þvert á móti hyggileg ráðstöfun og ég hefði greitt því atkv. - að semja um þriggja ára biðtíma, ef það var eina skilyrðið, sem Bretar settu, vegna þess að slíkt ákvæði mundi að mínum dómi hafa samsvarað lausn á málinu. En það er ekki þetta, sem ríkisstj, semur um. Í stað þess að leysa málið annaðhvort strax eða með frestandi samningsákvæði, sem ég tel að hefði getað komið til greina, þá er verið að binda hendur ríkisstj. Íslands um alla framtíð, og það er verið að viðurkenna beinlínis, að Bretar hafi sérréttindi á Íslandi. Það er verið að afnema landgrunnslögin og slá striki yfir allar röksemdir okkar í landhelgismálinu undanfarin ár. Verri samning væri ekki hægt að gera, og þess vegna ber Alþingi að fella þá þáltill., sem hér er til umr., nema henni verði stórlega breytt.



Ég vil fyrst leyfa mér að vekja athygli hæstv. forseta á því, að það vantar ákaflega marga þm. í fundarsalinn, og ég vil bera fram þá ósk til hans, að hann láti kveðja þm. til fundar og þeir komi í fundarsalinn.

Ég hef nú þegar hringt til fundar.

Mundi ekki einhver vilja fara fyrir forseta og hafa samband við þingverði, vita, hvort þeir vildu ekki reyna að smala mönnum inn í fundarsalinn? Ég sé, að hér er nú annar hæstv. varaforseti staddur, og e.t.v. vildi hann aðstoða við þetta. 

Ef ræðumaður óskar eftir, getur hann beðið með sína ræðu. Ég get hleypt næsta manni að á meðan.

Ég skal doka við, herra forseti. Ég vil gjarnan einmitt komast að núna, en ég vil ítreka ósk mína, og ég vil sérstaklega taka fram, að ég er óánægður með það, hvað fáir eru hér af stuðningsmönnum stjórnarinnar. Hér eru í fundarsalnum 2 auk hæstv. forseta, - það eru 3 alls, - ég sé glitta í einn hæstv. ráðh. hér í hliðarherberginu, það eru 4 af 33. Ég hef sérstakt erindi við þessa menn öðrum fremur, stuðningsmenn ríkisstj., og ég tel, að ég hafi hér lög að mæla, að menn eigi að koma á fundinn, því að upphaf 33. gr. þingskapa vorra er þannig: „Skylt er þm. að sækja alla þingfundi, nema nauðsyn banni.“ Ég minnist þess ekki, að í upphafi fundar hér í dag væri lýst forföllum, svo að ég vil enn leyfa mér að ítreka þá eindregnu ósk við hæstv. forseta, að hann láti gera gangskör að því að kveðja menn á fundinn. Eins og ég sagði, þarf ég sérstaklega að beina máli mínu til hv. stuðningsmanna ríkisstj., og 29 af þeim eiga að vera hér einhvers staðar utan dyra enn þá.

Ég hef þegar gert ráðstafanir til þess að boða þm., sem hér eru í húsinu, á fundinn. En ég ítreka og endurtek tilboð mitt til hv. þm. um að fresta sinni ræðu, þar til fleiri eru viðstaddir þeirra þm., sem hann telur sig helzt eiga erindi við.

Já, ég þakka nú hæstv. forseta gott boð. En ég vildi mælast til þess, að ekki yrði látið við það sitja að kveðja þá til fundar, sem eru hér í húsinu. Hér er sími og símaþjónusta, og það er auðvelt að ná til manna oft, þó að þeir séu utan þinghússins, og ég tel það ekkert betra, þó að einhver annar fái að tala hér að svo mörgum fjarstöddum heldur en ég. Mönnum er skylt að sækja fundi. Þetta er að flestra dómi mjög stórt mál, sem hér liggur fyrir. Allmargir hafa þegar rætt um það, og nokkuð margir eru enn á mælendaskrá. Ég tel þetta mjög eðlilegt, þegar um slíkt stórmál er að ræða. Það getur áreiðanlega, orðið mjög örlagaríkt, hvernig fer um afgreiðslu þessarar till., sem hér liggur fyrir. Menn voru hér á fundi langt á nótt fram s.l. nótt, og eins og ég sagði, eru enn margir á mælendaskrá, þótt enginn muni enn hafa talað nema einu sinni, nema e.t.v. einhverjir af ráðh., - ég man það ekki. En ég vildi nú beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að meðferð málsins verði hér eftir hagað þannig, að menn fái að ræða um það hér að degi til, en ekki á næturþeli, þegar svo og svo margir eru fjarverandi, og ég hef enga ástæðu til að ætla annað en hæstv. forseti muni haga þessu á þann veg. Ég vildi spyrja, hvort hæstv. forseti hefði óskað eftir því, að það væri hringt til þm. og þeir beðnir að koma á fundinn.

Ef hv. þm. treystir sér ekki til að flytja sína ræðu nú, þá mælist ég til þess, að hann felli nú niður mál sitt og bíði betri tíma.

Það er langt frá því, að ég treysti mér ekki til að flytja mína ræðu, en ég tel mig eiga nokkurn rétt á því, að þeir, sem hér eiga að vera og taka þátt í fundarstörfum, séu viðstaddir. Hæstv. forseti hefur ekki svarað minni spurningu um það, hvort hann hafi óskað eftir því, að menn væru kallaðir á fund, þótt þeir séu nú um þessar mundir hér utan húss. Ég vildi mjög óska þess, að það væri gert, og er ekki til mikils mælzt við menn, þótt þeir komi á fundinn. Ég skal að vísu byrja á minni ræðu, en maður getur þá séð til, hvernig tekst með heimturnar, nokkru síðar. Þessi till., sem hér liggur fyrir, heitir till. til þál. um lausn fiskveiðideilunnar við Breta. Ég er hræddur um, að svo geti farið, að þetta reynist öfugmæli eins og ýmislegt fleira, sem komið hefur frá hæstv. núv. ríkisstj. Ég tel mikla ástæðu til þess að ætla, að þetta verði alls ekki til að leysa fiskveiðideiluna við Breta, þannig hefur verið að málinu unnið. Ég gæti vel trúað því, að deilan einmitt blossaði upp, jafnvel enn verri en áður, ef þessi till. verður samþ. Bretar voru hættir hernaði sínum hér við Ísland. Þeir hættu honum fyrir alllöngu, tímanlega á s.l. ári, og ég tel ekki líkur til, að þeir mundu hefja hingað herferðir á ný. En hins vegar lítur út fyrir, að þeir hafi getað hrætt hæstv. ríkisstj. til þess að ganga til samninga með hótunum um það, að þeir mundu senda herskip sín hingað aftur. Og þó að þeir þannig hafi kúgað ríkisstj. Íslands til samningagerðar, þá er það ekki líklegast til að leysa fiskveiðideiluna við Breta, síður en svo. Að vísu sagði hæstv. utanrrh. í ræðu sinni áðan, að í inngangi orðsendingarinnar væri eitthvað um þetta. Jú, mikið rétt. Í inngangi orðsendingarinnar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Með tilliti til þessara viðræðna er ríkisstj. mín reiðubúin að leysa deiluna á eftirfarandi grundvelli.“ En er þetta fullgild sönnun þess. að deilan leysist með orðsendingunni? Er það fullgild sönnun fyrir því, að deilan verði leyst, þó að hans háæruverðugheit, Guðmundur Í. Guðmundsson, utanrrh. Íslands, sendi utanrrh. Bretlands orðsendingu um það, að hans ríkisstj., Guðmundar Í. Guðmundssonar, sé reiðubúin að leysa deiluna á þeim grundvelli, sem segir í nefndri orðsendingu? Ég fæ ekki séð, að í þessu fellst nokkur sönnun fyrir því, að deilan leysist. Eins og ég nefndi áðan og öllum er kunnugt, héldu Bretar hér uppi hernaði á Íslandsmiðum frá því í byrjun septembermánaðar 1958 og nokkuð fram á árið 1960. Þeir sendu skip sin til veiða í íslenzkri landhelgi, vernduð af herskipum. Starfsmenn íslenzku landhelgisgæzlunnar lögðu sig vel fram á þessu tímabili við hinar örðugustu aðstæður. Þeir fylgdust með landhelgisbrotunum, stóðu lögbrjótana að verki og skráðu kærur á þá. Þegar Bretar létu undan síga og stefndu vígdrekum sínum og veiðiflota héðan burt á fyrri hluta s.l. árs eftir mjög misheppnaða útgerð að allra dómi, þá hafði safnazt fyrir hjá íslenzkum yfirvöldum mikið af kærum á brotlega brezka togaraskipstjóra. Þeir höfðu þessar rökstuddu kærur hangandi sem sverð yfir sér. En hvað gerðist svo? Dómsmálastjórnin íslenzka tók þá ákvörðun að gefa öllum þessum lögbrjótum upp sakir. Kærumálin voru dregin til baka fyrir fullt og allt. Til lítils höfðu íslenzkir varðskipsmenn unnið og sett sig í hættu til þess að sanna sakir á hendur þeim útlendu yfirgangsmönnum og lögbrjótum, sem hér voru að verki. Þetta var fyrsti leikur Íslandsstjórnar í taflinu við Breta árið sem leið. Áreiðanlega óvenjuleg taflbyrjun að leika af sér einum af sterkustu mönnum á taflborðinu þegar í upphafi skákar. Líklega vonlítið fyrir ríkisstj. Íslands að koma þessari byrjun sinni í skákfræðirit sem fyrirmynd. Framhaldið af hálfu Íslandsstjórnar er í samræmi við þetta, hver afleikurinn öðrum verri og niðurstaðan í samræmi við það. Ætli Bretar hefðu haft sama hátt á, ef þeir hefðu haft svipaðar sakir á Íslendinga? Er ekki trúlegra, að þeir hefðu fremur notað sér þá aðstöðu í samningum? Já, erfiðlega gengur. Nú eru ekki nema 5 af stjórnarliðinu hér. 28 vantar. Ég vil enn mjög óska þess við hæstv. forseta, að hann láti gera tilraun til smölunar.

Ég hef þegar gert ráðstafanir til þess að boða þingmenn á fund, og ef þeir ekki koma, þá er ekkert við því að gera.

Ég skil, að það er erfitt fyrir forseta að ráða við það. Ekki getur hann farið sjálfur úr stólnum að skipa þeim að koma á fund. En ég verð samt að láta í ljós mikla óánægju yfir þessu, og ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta að gefnu tilefni, að næst, þegar sæmilega verður mætt hér, bendi hann mönnum á þeirra þingmannsskyldur. Ég mun þá einkum ræða hér um eitt atriði í þessari orðsendingu, sem ríkisstj. ætlar að senda til utanrrh. Bretlands, en orðsendingin er prentuð hér sem fskj. með tillögunni. Það, sem ég vildi einkum minnast á, er nokkuð af því, sem stendur í 4. tölulið orðsendingarinnar. Þar er m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland, en mun tilkynna ríkisstj. Bretlands slíka útfærslu með sex mánaða fyrirvara, og rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstólsins.“ Þetta hefur oft verið lesið áður hér í umræðunum, því að þetta er veigamikið atriði og oft til þess vitnað. Mér sýnist ljóst af þessu, sem þarna er sett fram, að Bretar og Íslendingar eigi hér að vera jafnréttháir aðilar, báðir hafa jafnan rétt til málskots til alþjóðadómstólsins, báðir sama rétt. Hvað þýðir það, ef Alþingi samþykkir þetta? Mér skilst, að það þýði staðfestingu á óuppsegjanlegum samningum um, að Bretar skuli hafa sama rétt og Íslendingar á miklum hluta landgrunnsins við Ísland. Eins og bent er á í nál. 1. minni hl. utanrmn. á þskj. 448, er með þessum samningi þrengdur og skertur réttur Íslendinga til grunnlínubreytinga, og verði samningurinn staðfestur, geta Íslendingar ekki fært fiskveiðilandhelgina út um einn þumlung, nema Bretar samþykki eða alþjóðadómstóll úrskurði, að það sé leyfilegt. Hæstv. dómsmrh. flutti ræðu við útvarpsumræðuna 2. marz s.l. um þetta mál. Það var síðasta ræðan, sem flutt var við þá umræðu. Hæstv. ráðh. las upp þennan kafla úr orðsendingu utanrrh., þennan kafla, sem ég var nú að lesa, - og síðan sagði hæstv. ráðherra, samkvæmt því, sem birt er í Morgunblaðinu. - ræða hans var birt þar. Ég vil gera ráð fyrir, að hún sé þar rétt flutt, hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Með þessu bindur Ísland sig hvorki við viðurkenningu, sem fást kynni með málaleitan eða samningum við einstök ríki, Bretland eða önnur, né við alþjóðasamninga, heldur áskiljum við okkur rétt til þess að gera einhliða ákvarðanir um stækkun, jafnskjótt og við teljum, að einhver sú réttarheimild sé fyrir hendi, sem alþjóðadómstóllinn viðurkennir.“ - Það virtist vera allhátt ris á hæstv. ráðherra í þessari útvarpsræðu. Hann sagði, að Ísland byndi sig hvorki við viðurkenningu, sem fást kynni með málaleitan eða samningum við einstök ríki, Bretland eða önnur, né heldur við alþjóðasamninga. Við bindum okkur ekki við neitt af þessu, sagði hæstv. ráðherra, heldur áskiljum við okkur rétt til að gera einhliða ákvarðanir um stækkun, jafnskjótt og við teljum, að einhver sú réttarheimild sé fyrir hendi, sem alþjóðadómstóllinn viðurkennir. En er þá þessi réttur okkar tryggður í orðsendingunni til Breta? Nei, það er eitthvað annað. Það er tilkynningarskylda við Breta, og þeir geta skotið málinu til alþjóðadómstóls. Það er ekki nóg, að við teljum, að réttarheimild sé fyrir hendi, eins og hæstv. ráðherra sagði í útvarpsræðunni, - það er ekki nóg. Þarf ekki dómur alþjóðadómstólsins að hafa fallið okkur í vil, áður en útfærslan tekur gildi? Hvað segja Bretar um það, og hvað segir íslenzka ríkisstj. um það? Hæstv. dómsmrh. vék að þessu í ræðu sinni hér í gær. Hann sagði, að þjóðinni væri með þessu tryggður mikilsverður réttur. Hann sagði, að við gætum tekið einhliða ákvörðun, sem tæki gildi að sex mánuðum liðnum, ef þá væri ekki búið að hnekkja útfærslunni með úrskurði alþjóðadómstólsins. Hann sagði, að þetta væri alveg ljóst. - Um þetta er ekkert sagt í orðsendingunni, ekkert sagt um það þar. Gera mætti ráð fyrir því, að Bretar þurfi einhvern umhugsunarfrest, þegar þeim berst orðsendingin. Þó má ætla, að hann verði ekki langur, því að að fenginni reynslu af þeim góðu mönnum má ætla, að þeir mundu umsvifalaust skjóta máli til alþjóðadómstólsins, ef orðsending væri komin og ef hún fæli það í sér, að um einhverja útfærslu væri að ræða eða Íslendingar óskuðu eftir slíku. En hvað eru miklar líkur fyrir því, að alþjóðadómstóllinn verði búinn að kveða upp fullnaðardóm í slíku máli, að sex mánuðum liðnum eða jafnvel tæpum sex mánuðum liðnum, frá því að málinu var til hans skotið? Ég efast satt að segja mjög um það, að hæstv. dómsmrh. vor hér á Íslandi geti gefið dómstólnum nokkrar fyrirskipanir um það, að hann skuli hraða svo störfum, að fullnaðarúrskurður verði kominn eftir sex mánuði. Hæstv. utanrrh. talaði nokkuð um þetta áðan í sinni ræðu einnig. Hann sagði þar: Bretar geta skotið máli til dómsins, ekki ákvörðun um útfærslu, sagði hæstv. ráðherra, - ég held, að ég hafi tekið rétt eftir því, - heldur framkvæmd útfærslunnar. Og hann sagði: Ef dómurinn er ekki búinn að kveða upp sinn úrskurð innan sex mánaða, þá kemur útfærslan til framkvæmda. - Eins og ég sagði er ekkert um þetta í orðsendingunni, það vantar algerlega í samninginn, - og hvað segja Bretar um þetta atriði? Það er ekki ákvörðun um útfærslu, sem Bretar geta skotið til dómsins, heldur framkvæmd útfærslunnar, segir hæstv. utanrrh. En hvað segir hann eða ríkisstj. hér á fyrstu síðu á því þskj., sem fyrir liggur? Þar er í aths. sagt: „Þessi lausn felur í sér fjögur meginatriði.“ Og fjórða atriðið er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. Íslands lýsir yfir því, að hún muni halda áfram að vinna að framkvæmd áætlunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland og að ágreiningi um hugsanlegar aðgerðir skuli visað til alþjóðadómstólsins.“ - Þarna er talað um, að það eigi að skjóta til alþjóðadómstólsins ágreiningi um hugsanlegar aðgerðir. En nú segir hæstv. utanrrh., að það sé aðeins framkvæmd útfærslunnar, sem Bretar geti skotið til alþjóðadómstólsins. Hvað er nú rétt í þessu? Ég fæ ekki satt að segja gott samhengi í þetta. Hæstv. dómsmrh. kom hér í gær með bréf frá lagadeild háskólans, las það tvisvar yfir þingheimi, og hæstv. utanrrh. las væna glefsu úr því hér á fundi í dag. Það er síður en svo, að ég geri lítið úr því, sem þeir segja, þeir vísu menn við háskólann, í lagadeild háskólans. Það eru merkir menn þar, og það er sjálfsagt að hlýða á það, sem þeir segja, taka tillit til þess. En ég er ákaflega hræddur um, að Bretastjórn muni ekki telja sér skylt að fara eftir því, sem þessir ágætu lagamenn okkar hér segja um skilning á einstökum atriðum í orðsendingunni. Ég óttast það mjög, að hún telji sig ekki bundna af slíku. Þrátt fyrir það væri fróðlegt að fá að heyra álit þeirra í lagadeildinni um fleira viðvíkjandi þessu, eins og t.d. því atriði, sem ég var að tala um hér áðan, um hugsanlegar aðgerðir og framkvæmd, það væri eiginlega þrennt: þær hugsanlegu aðgerðir, þ.e. þegar ráðherrum dettur eitthvað í hug um þetta, það er ákvörðun um aðgerðir, og það er framkvæmd útfærslunnar. Þetta þrennt er hér allt saman á ferð í þingskjalinu og ræðum hæstv. ráðherra. Óneitanlega finnst mér, að það kæmi til álita og umhugsunar fyrir þá að skrifa nú nýtt bréf til lagadeildar háskólans og fá frá henni álit um það, hvað þetta þýði allt saman. En eins og ég sagði, það er vafasamt, að það hafi nokkurt úrslitagildi í samningum við Bretastjórn, þegar til framkvæmdanna kemur. Ég var áðan að tala um alþjóðadómstólinn í tilefni af því, sem fram hafði komið í ræðum hæstv. ráðherra. Mér sýnast eiginlega ákaflega litlar líkur fyrir því, að þeir verði það viðbragðsfljótir þar, þegar ágreiningsmáli samkvæmt þessum samningi verður til þeirra skotið, að þeir verði búnir að kveða upp fullnaðardóm í málinu að liðnum sex mánuðum. Trúlegra þætti mér, að það yrði mörgum sinnum sex mánuðir, sem þyrfti að bíða eftir þeirra úrskurði. En hitt er líka líklegt, að þeir mundu innan sex mánaða tímatakmarkanna kveða upp úrskurð um það, að allt skyldi óbreytt standa, meðan þeir væru að íhuga málið, þar til fullnaðardómur frá þeim væri kveðinn upp. Þetta þykir mér langlíklegast, og þess vegna eru það blekkingar, þegar hæstv. ráðherrar eru að gefa í skyn í ræðum sínum, að það sé trúlegt, að þannig fari, að Íslendingar geti framkvæmt útfærsluna eða hún geti komið í gildi innan sex mánaða. Það eru allar líkur til þess, að yfirleitt, - ég skal ekki segja hvað yrði í undantekningartilfellum, - en yfirleitt yrði það þannig, að Íslendingar yrðu að bíða mörgum sinnum sex mánuði eftir úrskurði frá þeim dómstóli og gætu enga breytingu fengið á fiskveiðilandhelginni þann tíma, meðan beðið væri eftir þessum úrskurði. 
             Ég teldi það nokkuð gott, ef allir flokksbræður hv. 1. þm. Vestf. tækju hann til fyrirmyndar í því að sækja fundi - því að hann lætur sig sjaldan vanta hér á fundum. Hæstv. dómsmrh. talaði í útvarpsræðu sinni 2. marz um samþykkt þá um landhelgismálið, sem Alþingi gerði 5. maí 1959, og hann sagði m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Fjórða meginatriði samþykktar Alþingis hinn 5. maí 1959 var, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948.“ Hæstv. dómsmrh. hélt því fram í þessari útvarpsræðu sinni, að með samningnum við Breta væri ríkisstj. að framkvæma þessa yfirlýstu stefnu Alþingis, að afla viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls. Þetta er einmitt þveröfugt. Með því að semja um sérstakan rétt Breta yfir miklum hluta landgrunnsins er stigið stórt spor aftur á bak, en ekki áfram, í þessu mikla réttinda- og hagsmunamáli íslenzku þjóðarinnar. Með samningnum er stigið spor aftur á bak, landhelgin er færð inn um þriggja ára skeið. Það er hörfað til baka. Hæstv. utanrrh. sagði í ræðu sinni í dag, að það hefði ekki verið talið afsal á landsréttindum 1952 að bjóðast til að vísa málinu til alþjóðadómstólsins. Við þetta er það að athuga, þennan samanburð hæstv. ráðh., að þá höfðu Íslendingar sjálfir úrskurðarvald um það, hvort mál færi til dómsúrskurðar hjá alþjóðadómstólnum eða ekki. Það var alveg á þeirra valdi. En verði þessi tillaga samþykkt, þá afsala þeir sér því valdi. Hæstv. utanrrh. fór líka að ræða um þær athuganir, sem fram fóru á vegum NATO árið 1958 um möguleika til að fá fyrir fram viðurkenningu, ekki aðeins Breta, heldur einnig annarra þjóða, á útfærslu landhelginnar, og hann vill enn sem fyrr reyna að halda því fram, að þetta sé eitthvað sambærilegt við þann kúgunarsamning, sem Íslandsstjórn er nú að gera við Breta. Ég er ekki að hafa um þetta mörg orð. Það er búið svo margsinnis að reka þetta ofan í hæstv. ráðh., að það er ekki þörf á því að gera það oftar. Það er alveg nýtt í okkar sögu að semja af þjóðinni rétt, sem hún hefur. Það sjá menn glöggt, ef þeir virða fyrir sér sjálfstæðisbaráttuna á liðnum tíma. Það er alveg rétt, sem bent er á í nál. hv. 1. minni hl. utanrmn. á þskj. 448, að allt síðan Jón Sigurðsson hóf merki hinnar stjórnarfarslegu sjálfstæðisbaráttu fyrir meira en öld, hefur þjóðin fylgt þeirri grundvallarreglu hans að afsala sér aldrei neinum rétti til frambúðar, heldur búa fremur við ofríki og valdbeitingu um stund. Með afsali hins einhliða útfærsluréttar er þessi höfuðregla Jóns Sigurðssonar þverbrotin, ef þetta verður samþykkt. Það hefur aldrei verið stigið spor aftur á bak í sjálfstæðisbaráttunni, eins og þarna er vikið að, Íslendingar hafa aldrei afsalað sér neinum rétti, ekki skilað aftur neinu af því, sem unnizt hafði, aldrei stigið skref til baka. Það eru óteljandi dæmi, sem færa má um þetta allt frá dögum Jóns Sigurðssonar. Ég skal ekki eyða löngum tíma í að nefna slík dæmi, en ég get þó ekki stillt mig um að nefna aðeins þá miklu baráttu, sem hér fór fram fyrir rúmlega hálfri öld, árið 1908. Það er lærdómsríkt fyrir okkur nú að íhuga þá sögu. Þá gerðist það snemma á því ári, að send var 7 manna nefnd af Íslandi suður til Kaupmannahafnar til þess að leita samninga við Dani um okkar sjálfstæðismál. Menn vita, hvernig þeir samningar gengu. Sex af Íslendingunum gerðu samning eða uppkast að frv. um þessi mál í félagi við dönsku nefndarmennina. Einn Íslendingur reis á móti, gerði ágreining, og í kosningunum sumarið 1908, sem eru einhverjar sögulegustu alþingiskosningar, sem hér hafa farið fram, gerðist það, að málstaður stjórnarinnar varð í mjög miklum minni hluta. Þær tillögur, sem þessi eini íslenzki nm. hafði borið fram, fengu slíkan hljómgrunn hjá þjóðinni, að þeir frambjóðendur og þeir flokkar, sem stóðu þeim megin í baráttunni, unnu glæsilegan sigur. Það voru ýmsir merkir menn, sem áttust við hér 1908. Margir menn, sem tóku þátt í þessari baráttu, þá ungir að árum, komu síðar mjög við sögu í okkar stjórnmálum. Þeir gáfu út blöð til styrktar sínum málstað. Auðvitað voru líka gefin út blöð, sem fluttu málstrað stjórnarinnar og meðmæli með því, að uppkastið svokallaða yrði samþykkt. Eitt af þeim blöðum, sem gefið var út hér um þessar mundir, hét Ingólfur. Þeir, sem þar að stóðu, börðust ákaflega hart á móti uppkastinu. Ritstjórar og eigendur þessa blaðs voru Ari Jónsson og Benedikt Sveinsson. Ég geri ráð fyrir því, að flestir þm. kannist við þessa menn, a.m.k. allir þeir eldri, og ég tel það alveg öruggt, að a.m.k. sumir ráðherrarnir kannist við þá, einkum við Benedikt Sveinsson. Í blaðinu Ingólfi, sem út kom árið 1908, er grein, sem ber yfirskriftina „Horfur“. Þar er verið að fjalla um þetta nefndarstarf, sem þá átti sér stað suður í Kaupmannahöfn, og upphaf greinarinnar er þannig með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin situr og vinnur, að því er menn þykjast bezt vita, og hún situr þegjandi að vinnu sinni.“ Það bárust líka litlar fregnir af samningum núv. Íslandsstjórnar við Bretastjórn. Þeir sátu og unnu, að því er menn bezt vissu. Þeir sátu þegjandi við vinnu sína, eins og nefndin í Kaupmannahöfn 1908. Það bárust engar fregnir af þessu fyrr en fyrir einni viku, þegar við sáum vinnuna hér á Alþingi. 10. maí 1908 kom frétt frá Danmörku í Ingólfi um, að nefndin hefði klofnað. 17. maí birti blaðið uppkastið, þ.e.a.s. till. meiri hl., og 24. maí brtt. Skúla Thoroddsens. Í Ingólfi 24. maí 1908 birtist grein um sambandslagamálið, sem ber fyrirsögnina „Vonbrigði“. Þar eru látin í ljós mikil vonbrigði yfir nefndarstarfinu, útkomunni af nefndarstarfinu. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Gamla verzlunin að selja oss nokkurn hluta þess, er vér einir áttum, fyrir þann hlutann, er vér sízt máttum án vera.“ - Gamla verzlunin að selja oss nokkurn hluta þess, er vér einir áttum, fyrir þann hlutann, er vér sízt máttum án vera. Þjóðin hafnaði þessari verzlun 1908. Það er verzlað líka núna. Bretar eru snjallir verzlunarmenn. Þeir hafa haft mikli viðskipti bæði við nýlendur og aðra á liðnum tímum. Þeir hafa haft af því mikinn ágóða. Og nú hafa þeir verzlað við Íslandsstjórn. Nú voru menn hér, sem vildu verzla. Og Bretar bjóðast til að selja Íslendingum dálítinn hluta af flóum hér við ströndina, og Íslandsstjórn guðsfegin að fá að kaupa þetta og lætur þá hafa mikilsverð réttindi í staðinn. Hvernig skyldi verða litið á það í Bretlandi núna, ef samningurinn hefði m.a. hljóðað upp á það, að Íslendingar seldu Bretum einhvern hluta af einhverjum flóa við Englandsströnd? Hvað ætli væri sagt um það úti í Bretlandi? Þeir hafa líklega aldrei hugsað svo hátt, okkar hæstv. ráðh., að bjóða Bretum að borga þeim í sömu mynt, þegar Bretar buðust til að selja þeim flóana hér við Ísland eða hluta af þeim. Mig langar að vitna svolítið meira í Ingólf, það var gott blað á sinni tíð.  „Þeir (þ.e.a.s. meðmælendur samningsins) segja, að tækifærið sé svo mikið til að þroskast undir þessu fyrirkomulagi, það verði okkur enginn þrándur í götu fyrst um sinn.“ - Heyrum við ekki þetta núna líka? Það er svo mikill sigur að fá þetta samkomulag. Þjóðin mun þroskast undir þessu fyrirkomulagi. Og Einar Hjörleifsson hélt áfram: „Þessu halda fram ýmsir góðir og þjóðræknir Íslendingar. Samt tel ég engan vafa á því, að innst í sálum þeirra sé slæðingur af þessari hugsun: Þetta hafa Íslendingar aldrei gert áður“. - Og hann heldur áfram: „Þeir hafa aldrei gefið nokkurri annarri þjóð óafturkallanlegt vald á nokkru íslenzku máli.“ - Og síðan segir hann: „Við gerum það ekki, við gerum það aldrei.“ En hvernig skyldi það vera núna? Skyldi nokkur slæðingur af þeirri hugsun komast inn í sálir þeirra, sem ríkisstj. ætlast til að samþykki þessa till., að þetta hafi Íslendingar aldrei gert áður og þetta eigi ekki að gera? Ég spyr. Í Ingólfi 14. júní 1908 segir svo um sambandslagafrv., sem þá var nú komið hingað og menn höfðu fengið tíma til að athuga nokkuð, í grein í blaðinu, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndarmennirnir sex létu svo gífurlega af ágæti þess, þegar þeir flutu á land, að ýmsum var í fyrstu erfitt að átta sig á því, að sú umsögn væri alger uppspuni og blekkingar.“ Nú fljóta menn ekki yfirleitt á land, nú fljúga menn í land, - svona hafa framfarirnar orðið miklar í samgöngumálunum, - en er þetta ekki eitthvað svipað, sem er að gerast núna? Þeir létu svo gífurlega af ágæti þess. Ætli þeir hafi getað látið nokkuð meira af því en núv. ríkisstj. af ágæti þessa samnings? Og ýmsum var í fyrstu erfitt að átta sig á því, að sú umsögn væri alger uppspuni og blekkingar. Þetta hefur rætzt hér. Í fyrstu var ýmsum erfitt að átta sig á þessu, og þess vegna gat hæstv. ríkisstj., af því að hún hafði betri aðstöðu en aðrir, af því að hún vissi allt um þetta fyrir fram, fengið stöku menn, eins og hér er vikið að í umr., til þess að lýsa blessun sinni yfir þessu. En ljóminn fer allur af því, þegar farið er að skoða málið betur, alveg eins og fór með uppkastið gamla 1908. Í Ingólfi er birt ræða fyrir minni Jóns Sigurðssonar, sem Benedikt Sveinsson flutti á samkomu 18. júní 1908. Af einhverjum ástæðum hefur samkoman ekki verið haldin 17. júní, heldur 18. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - vitna hér í fáein orð úr ræðu Benedikts Sveinssonar. Hann er þar að tala um Jón Sigurðsson og jafnframt það, sem þá er að gerast með þjóð vorri. Hann segir: „Sumir menn hafa viljað kveða niður frjálsmannlegar kröfur þjóðarinnar, af því að þessu hefði Jón Sigurðsson ekki haldið fram, eða ef eitthvert tilboðið hefur komið handan um haf með þeim skilaboðum, að meira fengist ekki, þá hafa þeir þotið upp og sagt, að þessu hefði Jón Sigurðsson efalaust fylgt.“ Benedikt heldur áfram: „En þessar fullyrðingar bera vitni um hið lúalegasta skilningsleysi, bæði á Jóni Sigurðssyni, stefnu hans og skaplyndi, og ekki síður þjóðarandanum og framþróun hans.“ Síðar í ræðunni segir Benedikt Sveinsson: „En enn þá fjarstæðara og heimildarlausara, væri þó að staðhæfa, að Jón Sigurðsson mundi nú eða nokkurn tíma í framtíð vilja fá erlendri þjóð vald yfir ýmsum vorum málum um aldur og ævi. Slíkar kenningar eru harla ósamboðnar hans minningu.“ Í Ingólfi 5. júlí 1908 er birt ræða Skúla Thoroddsens, er hann flutti 27, júní það ár í samsæti, er honum var haldið. Um sambandsmálið sagði hann m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Og um það eigum vér að hugsa samviskusamlegast í þessu máli að gera niðjum vorum ekki örðugt fyrir. Betra að allt sé samningslaust en að vér semjum af oss þau hin miklu réttindi, sem vér höfum til að verða fullveðja þjóð.“ - Betra að allt sé samningslaust en að vér semjum af oss þau hin miklu réttindi, sem vér höfum til að verða fullveðja þjóð. Það er lærdómsríkt að kynna sér sögu fyrri tíma, sögu sjálfstæðisbaráttunnar hér á landi, og það er þess vert að hyggja að henni, þegar svo stórt sjálfstæðismál liggur fyrir sem hér er á ferð. Það er lærdómsríkt og það er jafnframt ánægjulegt að kynna sér framgöngu margra ágætra manna, sem áður voru í fararbroddi í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Sé starf þeirra borið saman við aðfarir og aðgerðir sumra íslenzkra stjórnmálamanna nú á tímum, t.d. ístöðuleysi sumra nútíðarmanna gegn erlendri ásælni, þá er ekkert undarlegt, þótt að ýmsum sæki sú hugsun, að hvað stjórnmálaþroska snertir sé þjóðin ekki á framfarabraut. Yfirgangur Breta og ofbeldi er ekkert nýtt í mannkynssögunni. Þess má finna ákaflega mörg dæmi. Ég vil aðeins nefna eitt af mörgum, það er árás þeirra á Búa um síðustu aldamót. Þá var mörgum heitt í hamsi hér á landi eins og annars staðar. Þetta varð yrkisefni sumum íslenzkum skáldum. Í einu kvæði Guðmundar skálds Friðjónssonar er að þessu vikið. Það er eitt af beztu kvæðum Guðmundar á Sandi, hann nefnir það „Bréf til vinar míns“. Upphaf þess er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ertu á förum, elsku vinur, út í heiminn, vestur í bláinn.“ Hann heldur áfram að spyrja vin sinn. Síðar í kvæðinu segir hann: „Ætlarðu að .... kasta í enskinn börnum þínum: Níðinginn, sem Búa bítur, Búdda lýð til heljar sveitir, hundingjann, sem hausi veltir, hvar sem bráð á jörðu lítur.“ Þetta eru nokkuð stór orð. Þau sýna skaphita skáldsins út af óhæfuverkum Breta. Hvað hefði Guðmundur á Sandi sagt um þessar mundir, ef hann hefði enn verið á meðal vor og horft á ofbeldisaðgerðir Breta hér fyrir skömmu? Er hann ekki líklegur til þess að hafa kveðið um þeirra aðfarir enn á ný í líkum tón og áður? Hvernig hefði því verið tekið? Og hvernig hefði því verið tekið, ef gömlu baráttumennirnir í sjálfstæðismálinu frá 1908 hefðu nú verið hér enn og haldið uppi jafneinörðum málflutningi gegn útlendi yfirgangsstefnu og þeir gerðu 1908? Mér sýnist nokkuð auðveit að segja um þetta, hvernig því hefði verið tekið í sumum blöðum hér. Blöð núv. stjórnarflokka hefðu sjálfsagt nefnt þessa menn alla kommúnista eða taglhnýtinga þeirra. Ég er ekki í nokkrum vafa um það. Guðmundur skáld á Sandi, kommúnisti eða taglhnýtingur þeirra, það hljómar reyndar dálítið einkennilega í eyrum þeirra, sem þekktu skáldið eitthvað og hafa kynnzt verkum hans. Já, þeir hefðu verið kallaðar kommúnistar eða taglhnýtingar þeirra, Ari og Benedikt, Björn Jónsson og Skúli, Einar Hjörleifsson og allir hinir, sem börðust móti uppkastinu 1908, og Guðmundur skáld á Sandi líka. En allir hefðu þeir áreiðanlega staðið jafnréttir eftir þrátt fyrir þá dóma í Morgunblaðinu og Alþýðublaðinu, eins og þeir, sem fá slíka dóma nú á dögum. Það var útbýtt hér á fundi í dag till. til þál. um verndun fiskstofna við strendur Íslands. Það er einn af hv. þm. stjórnarflokkanna, sem flytur þessa till. Það bezta, sem sá hv. þm. gæti gert til þess að stuðla að verndun fiskstofnanna, væri að greiða atkv. gegn þeirri till. ríkisstj., sem hér er til umr. Flutningur þessarar till gæti líka bent til þess, að hann ætlaði að gera það, væri á móti þessum samningi við Breta. Það kemur í ljós vitanlega við atkvgr. En ef hann hins vegar greiðir nú atkv. með till. ríkisstj., þá er ég ósköp hræddur um það, að tillöguflutningur hans um verndun fiskstofnanna verði ekki haldgóð friðun samvizkunnar, þegar stundir líða fram, og ég tel líka ákaflega hæpið, að tillöguflutningurinn verði fullgild syndakvittun í augum kjósendanna. Það er alveg glöggt, hvað hæstv. ríkisstj. vill gera í því máli, sem hér liggur fyrir. En hvað gera hinir 26 alþm. stjórnarflokkanna, sem yfirleitt mega ekki vera að því að sitja á fundi. Ég hefði viljað mælast til þess við kunningja minn, hv. 1. þm. Vestf., að hann talaði til sinna manna, þegar hann kemst í færi við þá, og reyndi að fá þá til að fylgja því góða fordæmi, sem hann gefur, að mæta hér á þingfundum samkv. þeirri skyldu, sem þm. er lögð á herðar. 



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. gat þess í útvarpsumr. um þetta mál, að hann hefði með höndum bréf frá Bretum, sem tryggði það, að þeir færu ekki fram á framlengingu þess að mega veiða í íslenzkri landhelgi. Fyrir áskoranir, sem fram komu við umr. hér á Alþingi, las hann upp kafla úr bréfi áðan til þess að færa sönnur á, að hann hefði ekki farið með staðlausa stafl. En það er augljóst, að bréf þetta var mun lengra en það, sem hæstv. ráðh. las. Nú getur ekki verið um það að ræða, að nokkur hluti þessa bréfs sé einkabréf. Stjórn hennar hátignar Englandsdrottningar skrifar varla þvílík bréf. Og það er nú krafa mín fyrir hönd Framsfl., að hæstv. ráðh. láti prenta nú þegar þetta bréf sem þskj., vegna þess að efni þess getur haft áhrif á afstöðu í þessu máli. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. telji sjálfsagt að verða við þessari kröfu. Ég tel vafalaust, að hann eigi ekki þetta bréf, heldur Alþingi eða Íslendingar. Þegar verið var að undirbúa útfærslu landhelginnar 1957 og 1958, fékk vinstri stjórnin, sem kölluð var, nefnd sér til ráðuneytis í undirbúningi málsins. Sú nefnd var skipuð fulltrúum allra flokka. Þá var réttilega þannig á litið af þeim, sem fóru með völd, að nauðsynlegt væri að skapa þjóðareiningu um þetta þýðingarmikla lífsbjargarmál Íslendinga, sem er sannarlega vandmeðfarið. Fulltrúi Sjálfstfl., sem þá var einn í stjórnarandstöðu sem flokkur, var þögull, að mér er sagt, í þessari nefnd og forðaðist að taka afstöðu. Þegar kom að sjálfri framkvæmdinni, voru Sjálfstfl. og Alþfl. á móti því að hrófla við grunnlínum, eins og margupplýst hefur verið í þessum umr., og til þess að stofna ekki til sundrungar um það var frestað útfærslu grunnlínanna og reglugerð um 12 mílur gefin út án grunnlínubreytinga, enda hafði þá hafréttarráðstefna skapað grundvöll fyrir grunnlínubreytingum sérstaklega, þegar henta þætti. Með þessu var því enginn réttur úr hendi sleginn. Eftir að reglugerðin kom út, gaf Morgunblaðið í skyn, að rangt væri að farið, og lagði Bretum til nóg efni í þá skoðun, að þjóðareining væri alls ekki um málið. Sú afstaða blaðs stærsta stjórnmálaflokksins má segja, að boðið hafi Bretum upp á samvinnu við stærsta stjórnmálaflokkinn í landinu um að hnekkja útfærslu landhelginnar, eins og hún hafði verið gerð. Þessi afstaða, sem vitanlega var lesin af Bretum, hlaut að hvetja þá til mótmæla í verki. Sennilega hefur þetta verið óviljaverk hjá Sjálfstfl., - sennilega, - en afleiðingar þess, þótt óviljaverk væri, eru hinar sömu og viljandi hefði verið gert. Afleiðingarnar eru auðvitað fyrst og fremst þær, að Bretar komu til veiða undir herskipavernd innan landhelginnar, og seinna, að það samningsuppkast, sem hér liggur fyrir, niðurlægjandi og svikum blandið, er fram komið. Þeir flokkar, sem frá upphafi voru deigir og tregir í landhelgismálinu, fengu það hlutverk að taka við framkvæmd í landhelgismálinu, þegar aðeins var herzlumunur eftir í skiptunum við Breta, ef nokkuð var í raun og veru eftir nema sýna sjálfstæði nokkur augnablik. Auðvitað fóru Bretar að sækja á mennina um viðræður og afsláttarsamninga, - mennina, sem höfðu gefið í skyn, að þeir væru ekki ánægðir með útfærslu landhelginnar, eins og hún hafði verið gerð. Þetta var mjög eðlilegt. Og þá var það, að reyndi á veikustu þolrifin í varðsveitum stjórnmálanna á Íslandi. Viðbrögðin hafa líka verið í samræmi við það. Nú var ekki leitað samstarfs við aðra flokka, eins og gert hafði verið 1957 og 1958, til þess að skapa þjóðareiningu. Nú voru hafin myrkraverk í málinu. Allt, sem gerðist, var falið fyrir nálega hálfu Alþingi og þjóðinni, og ef spurt var um, hvað væri að gerast, var beitt vífilengjum í svörum og blekkingum. Sannarlega sýnir þó þessi samningur, sem hér liggur fyrir, að þessum aðilum, sem voru svo linir í leggjum sem þeir hafa reynzt, hefði ekki veitt af að hafa stuðning frá þeim, sem ákveðnari voru í málinu og upphaflega höfðu hafið þá sókn, sem sigur veitti. Ég tel við eiga að benda á eina af mörgum sönnunum þess, að blekkingar hafa verið hafðar í frammi. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir í upphafi þessa þings, að samráð yrði haft við Alþingi. Hinn 6. febr. s.l. svaraði hæstv. utanrrh. fsp. um þetta mál. Og á sunnudaginn var kom svo nokkurs konar skýrsla um gang málsins í blaði hæstv. utanrrh., Alþýðublaðinu. Mér finnst við eiga til hægðarauka fyrir þá, sem athuga kunna sögu þessa máls með því að lesa Alþingistíðindi síðar meir, að lesa hér upp aðalatriði úr svörum hæstv. utanrrh., sem voru grg. hans til Alþ., og einnig þá að lesa upp skýrslu blaðs hans, Alþýðublaðsins. Þá standa þó þessar merkilegu heimildir hlið við hlið í Alþt. Það var hv. 4. þm. Austf., sem spurði ráðh. 6. febr. um þetta mál, og ráðh, svaraði: „Út af öllum þessum fyrirspurnum þykir mér rétt að skýra frá því, að í sambandi við fund Atlantshafsbandalagsins í París í desembermánuði átti ég nokkrar viðræður við utanrrh. Breta um málið, bæði í París og eins á heimleiðinni í London. Þessar viðræður fóru fram í því skyni að reyna að glöggva sig sem bezt á því, með hvaða hætti tök kynnu að vera á því að leysa málið, og sérstaklega leita eftir því, hvort hægt væri að finna einhvern þann flöt, sem við gætum talið aðgengilegan fyrir okkur. Í þessum viðræðum kom ekki fram nein till. eða neitt tilboð af Íslands hálfu um lausn málsins, og við höfum ekki heldur síðan sett fram neina slíka till. Strax eftir heimkomu mína gaf ég ríkisstj. skýrslu um málið. Jólafrí var þá að byrja og þingið ekki saman komið, og varð því lítið úr framhaldsumr. innan ríkisstj. En síðan hefur málið verið þar til athugunar og engin ákvörðun verið tekin og ekki gengið frá neinni tillögu eða neinu tilboði“. Þetta er aðalatriðið úr svarræðu hæstv. utanrrh. 6. febr. s.l. Svo er það, að á sunnudaginn var eða 5. marz ritar einn af ritstjórum Alþýðublaðsins, hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Grönda, venjulegan þátt „Um helgina“ í Alþýðublaðið. Að þessu sinni var þátturinn skýrsla um gang þessa máls, landhelgismálsins. Þessi skýrsla er dálítið skemmtileg. Hann, rithöfundurinn, hefur erfðarétt á sérstökum stíl, sem kalla mætti, þegar svona ber undir, að líkist Heljarslóðarorrustustílnum hjá Benedikt skáldi. En auðvitað er sá stíll, eins og hann kemur þarna fram, lagaður eftir nútíðinni, og gamli maðurinn mundi náttúrlega á sumum stöðum hafa komizt talsvert mikið öðruvísi að orði, þykist ég vita. Greinin, að því leyti sem ég ætla að lesa hana, en ég les hana samfellt fram að síðasta kafla, hljóðar - með leyfi hæstv. forseta - á þessa leið: „Fimm mánaða starf á bak við luktar dyr liggur að baki þeirri lausn landhelgismálsins, sem nú er fengin. Síðan í byrjun október í haust hafa farið fram viðræður í Reykjavík, London og París. Orðsendingar hafa gengið á milli og fundir verið haldnir. Aðeins ríkisstj. og sárafáir embættismenn og þm. stjórnarflokkanna vissu, hvað var að gerast. Þannig varð þetta að vera hjá okkur ekki síður en öllum öðrum þjóðum, sem reyna að leysa deilumál sín.“ Ég vil skjóta því inn í, að ritstjórinn er vitanlega mjög fróður, hvernig svona mál eru leyst hjá öðrum þjóðum, a.m.k. fullyrðir hann sem fróður maður. Það er kannske nóg á þeim bæ að fullyrða. „Hagsmunir þjóðarinnar lögðu þá skyldu á herðar ráðh. að fara hljótt með málið, unz yfir lyki og þeir gætu skýrt frá, hvort árangur hefði náðst eða ekki. Þá kom röðin að Alþ. að fjalla um málið og taka endanlega ákvörðun. Þegar brezka sendinefndin kom hingað til lands, hófust í ráðherrabústaðnum gamla við Tjarnargötu viðræður um málið. Var farið vandlega yfir allar hliðar þess, og báðir aðilar skýrðu sjónarmið sín. Síðan héldu Bretar heim og gáfu stjórninni í London skýrslu. Nokkru síðar voru þeir Hans G. Andersen og Davíð Ólafsson sendir til London til framhaldsviðræðna. Þeir fengu að heyra viðhorf brezku stjórnarinnar og hugmyndir hennar um hugsanlega lausn deilunnar. Hans og Davíð fluttu boðin heim til Reykjavíkur. Ríkisstj. settist á rökstóla og komst fljótlega að þeirri niðurstöðu, að viðhorf Breta á þessu stigi skapaði ekki grundvöll til samkomulags, sem Íslendingar gætu sætt sig við. Nú gengu orðsendingar á milli eftir diplómatískum leiðum um sinn, og leið fram á jólaföstu. Var skipzt á skoðunum um þau atriði, sem á milli bar. Hinn 16. des. átti að hefjast í París utanríkisráðherrafundur Atlantshafsríkjanna, og var Guðmundur Í. Guðmundsson helzt að hugsa um að láta ambassador mæta þar fyrir sig, þar eð fjárlagaafgreiðsla stóð yfir og mikið var að gera á heimavígstöðvum stjórnmálanna. Landhelgisviðræðurnar virtust ætla að verða árangurslausar. Þá var von á skýrslu frá London fimmtudaginn 15. des., sem sennilega mundi leiða í ljós, hvort þýddi að halda áfram viðræðunum. Skeytin komu seint um kvöldið. Var þegar byrjað að þýða þau með dulmálslyklum.“ - (Þetta er hvorki undirstrikað né tvítekið í greininni þótt undarlegt sé!) - „Og beið Guðmundur eftir þeim fram eftir nóttu. Er skeytin voru fullþýdd um miðja nótt, sýndist Guðmundi sem líkur á viðunandi lausn hefðu vaxið, og hann ákvað að fara í skyndi til Parísar. Snemma morguninn eftir steig hann upp í flugvél og kom til Parísar undir kvöld, en ráðherrafundurinn hafði verið settur fyrr um daginn.“ Ég skýt því inn í, þó að auðvitað þurfi ekki fyrir áheyrendur, að skýrslan er mjög nákvæm. Þá er fyrirsögn, sem er á þessa leið: „Guðmundur hittir Home lávarð.“ „Í hinni nýju byggingu Atlantshafsbandalagsins S Boulogne-skógi í París hitti Guðmundur Home lávarð, utanrrh. Breta. Þar hittust tveir hávaxnir og grannir kollegar, annars vegar enski aðalsmaðurinn, sem Macmillan hafði tekið nær óþekktan og gert að utanrrh., og hins vegar íslenzki lögfræðingurinn, sem hafði lyft sér upp í stjórnmálum með því að vinna flókið kjaramál fyrir sjómenn á Suðurnesjum fyrir 20 árum og orðið einn snjallasti samningamaður sinnar þjóðar. Guðmundur hafði margsinnis rætt landhelgismálið við fyrirrennara Homes, Selwyn Lloyd, en aldrei við Home. Macmillan er sjálfur nákunnugur landhelgismálinu. Þegar deilan reis vorið 1958, greip hann um skeið inn í málið í London til að reyna að leysa það, og síðan hafði hann rætt ýtarlega við Ólaf Thors á Keflavíkurflugvelli. Hann hefur vafalaust sett hinn nýja utanrrh. sinn inn í málið, auk þess sem brezku ráðuneytin hafa fjölda sérfræðinga á þessu sviði. Milli NATO-fundanna í París ræddust þeir Guðmundur og Home þrisvar sinnum við og fóru enn yfir þau atriði, sem íslenzka ríkisstj. lagði mesta áherzlu á. Urðu þeir ásáttir um að hittast aftur í London strax eftir helgina. Á mánudag hittust þeir ráðherrarnir í þinghúsbyggingunni á Thames-bökkum í London og snæddu saman hádegisverð í húsakynnum lávarðadeildarinnar. Tveir síðari fundir voru haldnir í utanríkisráðuneytinu í Downing Street, og á þessum fundum varð til sú lausn deilunnar, sem nú er fjallað um. Enda þótt kjarni málsins væri leystur, var allmikil vinna eftir við frágang málsins, auk þess var þingið farið í jólafrí, þegar Guðmundur kom heim, og því ekki unnt að ræða endanlega við þm. stjórnarflokkanna fyrr en eftir miðjan janúar. Þannig dróst málið, enda ærin ástæða til að skoða hvert smáatriði undir smásjá, áður en yfir lyki.“ Ekki þarf að efast um það, að þessi skýrsla hlýtur að vera gerð í samráði við hæstv. utanrrh. Ekki mundi blaðið flytja skýrslu um þetta mikilsverða mál nema hafa borið hana undir ráðh. áður. Og sízt mundi hv. 5. þm. Vesturl. vera líklegur til að vilja fara rangt með um þessi efni. Af þessari glöggu skýrslu, - ég segi glöggu, þó að það gæti verið, að Benedikt skáld hinn forni hefði farið dálítið nákvæmar út í sum atriði, t.d. þætti mér líklegt, eftir því sem hann skrifar Heljarslóðarorrustu og um Þórð í Hattardal, að hann hefði sagt frá því, hvað á borðum var þarna í London í húsakynnum lávarðadeildarinnar, en nútímamenn eru orðnir svo veizluvanir, að þeir geta gizkað á það, og það veit höfundurinn vitanlega, - af þessari glöggu skýrslu er ljóst, að lausn deilunnar fæddist ekki á Íslandi, heldur í Downing Street. Hún er nefnilega ekki fæddur Íslendingur. Og annað er líka ljóst, sem er mjög mikilsvert í þessu sambandi, að hún á fæðingardag í vikunni fyrir jólin. Og þegar menn svo bera þessa skýrslu saman við svör hæstv. ráðh. frá 6. febr., þar sem segir, að þá hafi ekki neitt boð komið fram af hálfu Íslands um lausn málsins og að Íslendingar hafi ekki heldur sett fram neina till. um málið, þá er augljóst, þá er fullsannað, að hæstv. ríkisstj. hefur í þessu máli gengið um á Alþingi á refaklóm og sagt ósatt.

Á hv. þm. mikið eftir af ræðu sinni?

Já.

Ef svo er, þá verður fundi frestað. og hefst hann á ný kl. hálfníu

. - Fundarhlé. Herra forseti. Þegar ég lauk máli mínu, áður en matarhlé var tekið, hafði ég sannað með tilvitnun í opinskáa og sannferðuga skýrslu Alþýðublaðsins um gang undirbúnings þeirrar till., sem hér liggur fyrir, að hún hafi orðið til fyrir jólin í Downing Street í Englandi og að hæstv. utanrrh. hafi komið með hana heim fyrir jólin, en af því að þm. voru þá farnir í jólafrí, hafi ekki verið hægt að sýna hana þingflokksmönnum stjórnarflokkanna, fyrr en þeir komu úr jólafríinu 15. jan., en þá höfðu þeir farið að athuga hana, og vitanlega hafði þá hæstv. ríkisstj. farið að umþófta þá í málinu. Með þessu hafði ég sannað það líka, að þegar hæstv. utanrrh. gaf þinginu svör við fsp. hv. 4. þm. Austf. 6. febr. og sagði, að ekkert frásagnarvert hefði gerzt, engar till. komið fram, þá var það ekki sannleikanum samkvæmt. Tel ég svo, að meira þurfi ekki um þetta að tala. Hæstv. dómsmrh. sagði í Ed. í vetur, í nóvember, þegar landhelgismálið var þar rætt út af till., sem stjórnarandstæðingar í deildinni fluttu þar um að lögfesta reglugerðina frá 1958, þar sem landhelgin var færð út í 12 mílur: „Landhelgismálið er leyst,“ sagði hæstv. dómsmrh., „landhelgismálið er leyst, 12 mílurnar er búið að vinna.“ Þetta var laukrétt hjá hæstv. dómsmrh. Hvað var þá eftir? Hæstv. dómsmrh. sagði: „Deilan við Breta er enn fyrir hendi.“ Undarleg skilgreining þetta: Deilan við Breta er enn fyrir hendi. Bretar, sem höfðu farið að veiðum inn fyrir 12 mílurnar, inn fyrir 4 mílurnar, og verið verndaðir af herskipum Bretlands, þeir voru farnir heim, þeir voru hættir slíkum veiðum, þeir höfðu ekkert haft upp úr þeim veiðum fjárhagslega nema tjón, og þeir höfðu haft upp úr þeim ámæli umheimsins fyrir að beita vopnlausa, fámenna þjóð vopnavaldi. En hæstv. dómsmrh. leit svo á, að deilan væri enn fyrir hendi, og það spratt vitanlega af því, sem ég sagði í kvöld, að Bretarnir vissu um bilbuginn, sem hafði komið fram í skrifum Morgunblaðsins 1958 og ýmsum ummælum flokksforustunnar um það leyti, og þeir vissu líka, að Alþfl. var deigur í málinu, og þeir sóttu á. Þeir sóttu á þá eftir diplómatískum leiðum. Hæstv. dómsmrh, sagði í þessu sambandi: Það er hægt að slá sigurinn úr hendi sér. - Hvernig var það hægt? Það var varla hægt, eins og komið var, með því að standa áfram fast á réttinum og gefa í engu eftir við Breta, ljá ekki máls á neinum undanslætti, ekki einu sinni að ljá máls á umræðum um samninga. Og Bretar verðskulduðu ekki annað af Íslendinga hálfu, - eina þjóðin, sem hafði beitt ofbeldi vopnavalds við vopnlausa þjóð. Með geðlinku er auðvitað alltaf hægt að slá sigur úr hendi sér. Geðlinkan, hugleysið, finnur sér alltaf einhverjar afsakanir til undanhalds, sem það kallar hyggindi. Nú hefur hæstv. ríkisstj. stofnað til þess með þeirri till., sem hér liggur fyrir og er afsprengi viðræðna og samningagerðar við Breta, að Íslendingar slái að mjög miklu leyti sigri úr hendi sér. Þetta hefur hæstv. ríkisstj. gert. Enn eru ekki hv. alþm. í stjórnarliðinu búnir að gera það opinberlega, og ég minnist þess, að við síðustu alþingiskosningar töldu frambjóðendur stjórnarflokkanna ganga glæpi næst af okkur hinum, ef við létum orð falla um það, að við treystum ríkisstj. ekki til að halda á rétti Íslands í landhelgismálinu, - teldum, að verið gæti, að hún semdi við Breta um réttindi fyrir þá innan 12 mílna lögsögunnar. Liðsmenn ríkisstj. úti um land töldu slíkar getsakir í garð forustuliðs Alþfl. og Sjálfstfl. fordæmanlega ósvífnar. Ég er viss um það, að ef kjósendur hefðu þá séð, hvað nú er fram komið, þá hefðu hæstv. ráðh. ekki setið í ráðherrastólunum nú, þá hefðu stjórnarflokkarnir ekki fengið meiri hluta, því að frambjóðendur þeirra hefðu hrunið fyrir þeirri skörpu andúð, sem almenningur hafði á öllum undanslætti við Breta, - almenningur í öllum flokkum. Það er því óyggjandi sannleikur, sem menn hafa sagt hér, að lið stjórnarinnar og þar með stjórnin sjálf hefur ekkert umboð frá þjóðinni til þess að semja við Breta, eins og stjórnin hefur lagt grundvöll að með till. þeirri, sem hér liggur fyrir. Þessir menn hafa raunverulega ekkert umboð til þess. Það er hægt með orðhengilshætti að vitna í stjórnarskrá um það, en það má líka segja á móti því, sem hæstv. dómsmrh. hefur t.d. sagt, þegar hann hefur vitnað í stjórnarskrána í þessu sambandi, að alþm. eru skyldugir að fara eftir sannfæringu sinni, og það væri undarlegt, ef á þeim tíma, síðan þeir buðu sig fram, væri búið að umþófta svo sannfæringu þeirra, að þeir vildu nú í hennar nafni greiða atkvæði með þeirri till., sem hér liggur fyrir. Það hefur glöggt komið í ljós hér í ræðum hæstv. ráðh., að þeim segir, hvað Bretar eru voldug og stór þjóð og mikils megandi samanborið við okkur. En þetta er missýning, Bretar eru ekki stórir í þessu máli. Framkoma þeirra í þessu máli hefur ekki verið á þann veg, að þeir séu stórir í því. Stærð þjóðar fer nefnilega ekki alltaf, sem betur fer, eftir því, hver mannfjöldinn er eða ríkidæmið. Stærðin fer eftir drengskap og vali málstaðar og eftir því, hvernig á málstað er haldið. Íslenzka þjóðin óx af landhelgismálinu í augum heimsins. Íslendingum tókst að halda þannig á því máli fram undir þetta, að þeir hlutu virðingu af. Meira að segja þeir hafa gegnt forustuhlutverki á alþjóðavettvangi í þessu máli. Ég hygg, að það sé óhætt að álykta það, að Norðmenn hafi náð samningum við Breta í skjóli þess, sem Íslendingar voru búnir að gera. Þeir sigldu í vök, sem Íslendingar höfðu brotið. Íslendingar héldu nefnilega á þessu máli með einurð, með þolgæði og festu og drengskap og hófsemi. Þetta gerðu þeir, sem stóðu fyrir málum hjá þjóðinni, þegar landhelgin var víkkuð, og þetta gerðu þeir, sem vernduðu landhelgina á miðunum, landhelgislið þjóðarinnar. Bretar hafa aftur á móti minnkað af málinu, minnkað af þessum viðskiptum við Íslendinga. Með samningi þessum, sem hér liggur fyrir í ályktunarformi og varð til úti í Englandi, er hæstv. ríkisstj. að lítillækka þjóð sína, smækka hana. Það er ljótur leikur, sem óprýðir sögu Íslands um aldur og ævi, ef ekki tekst að eyða þeim leik. Þessir atburðir minna um margt á það, sem gerðist á Sturlungaöld, þegar Gissur Þorvaldsson sat veizlu hjá Hákoni Noregskonungi og taldi sér og þjóð sinni með því sóma sýndan. Þar voru gerðir samningar, sem Gissur fór með heim. Hver varð svo sómi Gissurar í sögunni? Það er sagt, að sagan endurtaki sig. Hvers vegna ætli hún endurtaki sig? Hún endurtekur sig af því, að fram kemur svipaður hugsunarháttur, sem leiðir af sér svipaða atburði. Gissur Þorvaldsson var svo sem ekki að öllu leyti fús að reka erindi Hákonar á Íslandi, og hann dró það, en Hákon sendi menn til að líta eftir honum og reka eftir honum. Hann sendi Sigurð silkiauga til að gefa honum auga, og hann sendi Hallvarð gullskó. Ég held því alls ekki fram, að hæstv. ríkisstj. hafi verið fús til að fallast á þessa samninga, sem hér er verið að ræða. Ég veit þvert á móti, að hún hlýtur að hafa gert það nauðug. Við höfum svo sem orðið þess vör, að Bretar hafa sent hingað sína fulltrúa, sinn Sigurð silkiauga og sinn Hallvarð gullskó. Þeir komu, ráku eftir. Hvað felst þá í þessum samningi? Eins og fram hefur komið, liggur það alls ekki í augum uppi. Samningurinn var því tilvalinn til þess að útvarpa honum með áróðri í fyrstu lotu. Það vantar mikið á, að talað sé berum orðum í þessum samningi, eins og þó á í hverjum samningi að gera, eftir því sem hægt er. Hæstv. fjmrh. viðurkenndi það í útvarpsræðu sinni, að það væri ekki talað berum orðum. Hæstv. ríkisstj. útleggur samninginn í fjórum liðum á 1. síðu þskj. Þessi útlegging er vitanlega bjarta hliðin á tunglinu, því að sól áróðursins skín á þennan annars dimma hnött, skín á þessa hlið hans. Fyrsti liðurinn hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Bretar viðurkenna nú þegar 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands.“ Við teljum, að þessarar viðurkenningar, sérstöku viðurkenningar, hafi alls ekki þurft við. 31 þjóð hefur tekið sér 12 mílna landhelgi. Allar þjóðir aðrar en Bretar höfðu viðurkennt landhelgina í verki, og Bretar höfðu gefizt upp á sinni verklegu mótstöðu. Þar að auki er svo viðurkenningin ekki með berum orðum, þegar til kemur og farið er að athuga samninginn sjálfan, en að því kem ég síðar. Annar liðurinn er: „Bretar viðurkenna þýðingarmiklar breytingar á grunnlínum á fjórum stöðum umhverfis landið, en af því leiðir aukningu fiskveiðilögsögunnar um 5065 km2.“ Þessa viðurkenningu þurftum við ekki sérstaklega að sækja til Breta. Við gátum fært út grunnlínurnar, þegar okkur þótti hentugt, samkvæmt okkar eigin lögum og samkvæmt reglum, sem viðurkenndar hafa verið á alþjóðavettvangi, en það er látið heita svo í túlkun hæstv. ríkisstj., að Bretar séu með þessu móti að borga fyrir aðra undanlátssemi. Áttu Bretar sérstaklega þessar sneiðar, sem þarna er um að ræða? Að sjálfsögðu ekki. Þessi túlkun er eina og túlkun væri á því, að maður borgaði öðrum manni fyrir sig með peningi, sem hann tæki úr vasa hans sjálfs. Þriðja: „Brezkum skipum verður heimilað að stunda veiðar á takmörkuðum svæðum á milli 8 og 12 mílna og takmarkaðan tíma á ári næstu þrjú árin.“ Með þessu móti eru Bretar aftur leiddir inn í íslenzka landhelgi, og Bretar einir fá samkvæmt þessum samningi réttinn. Hins vegar liggur það ljóst fyrir, að ef Bretum verður leyft að fara inn í landhelgina með slíkum samningi, þá er ekki hægt að standa á móti því, að þær þjóðir, sem veiddu áður á þessum miðum, en viku heiðarlega, þegar Ísland færði út sína landhelgi, fái sama rétt, og mér fyndist alveg nauðsynlegt, að hæstv. ríkisstj. upplýsti, á hvern hátt hún ætlar að framkvæma samninginn, að því er þetta snertir, þannig að heiðarlegt sé gagnvart þessum þjóðum, þessum fiskveiðiþjóðum, sem hér höfðu veitt, en tóku tillit til útfærslu Íslendinga á landhelginni. Hún er skyldug að segja frá því, því að eins og bent hefur verið á hér í umr., þá er hér um að ræða spursmál, sem getur komið til framkvæmda með mörgu móti og valdið miklum vandræðum. Svo er það í þessu sambandi að athuga, að eins og samningurinn hljóðar, þá er hugmyndin að láta Breta hafa veiðiréttinn á þeim tímum á hverjum stað, sem fengsælastir eru og um leið bagalegast fyrir Íslendinga, að útlendingar séu þar að veiðum. Og ég vildi spyrja um það í þessu sambandi, hvort ekki hafi komið til mála og verið af Íslands hálfu leitað eftir samningi á þá leið, að takmarkaður væri sá skipafjöldi, sem mætti veiða hverju sinni á þessum svæðum. Fjórða: „Ríkisstjórn Íslands lýsir yfir því, að hún mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland og að ágreiningi um hugsanlegar aðgerðir skuli vísað til alþjóðadómstólsins.“ Já, sú er nú líkleg, hæstv. núv. ríkisstj., til þess að halda áfram að vinna, svo að um munar, að útfærslu íslenzkrar landhelgi! Mikið er það fyrirheit, sem hún gefur í þessu sambandi! En jafnhliða því, að hún gefur þetta fyrirheit, sem maður hlýtur að meta mjög lítils eftir reynslunni, vill hún, að Ísland afsali sér rétti til þess að færa út einhliða, - þeim rétti, sem einn hefur dugað hingað til við útfærsluna. Svo er þá líka samningurinn sjálfur, eins og hann er settur upp á þskj.. á bls. 8. Samkvæmt fyrsta lið á ríkisstj. Bretlands að lýsa yfir, að hún „falli frá mótmælum“ sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, sem mæld er frá grunnlínum o.s.frv. Hún á að lýsa því yfir, að hún „falli frá.“ Um þetta orðalag hefur mikið verið rætt, og það er í raun og veru furðulegt, að það skuli þurfa að orka tvímælis, það orðalag, sem Íslendingar setja í slíkan samning, því að samningurinn virðist að forminu til, þó að hann sé útlendingur að ætt, vera settur upp sem út gefinn af Íslandsstjórn. Hæstv. dómsmrh. sá, er athugasemdirnar komu fram við þetta orðalag, að við svo búið mátti ekki standa, og sneri sér til lagadeildar háskólans til þess að fá úr því skorið, hvað þetta þýddi eiginlega. Hann las hér upp í nótt sem leið álit þeirra manna í lagadeild, sem tóku þátt í því að gefa út álit, og taldi það vera á þá leið, að þarna væri um það að ræða að falla endanlega frá mótmælum gegn útfærslu landhelginnar, gegn 12 mílna landhelgi Íslands, þótt ekki væri talað um, að það væri endanlega. En þegar hann var spurður að því, hvort hann teldi ekki heppilegra, að þar væri skýrara orðalag og óumdeilanlegt, svaraði hann því ekki með öðru en lesa aftur upp álitsgerð lögfræðinganna í lagadeildinni, og hæstv. utanrrh. las svo upp þessa álitsgerð í þriðja sinn í dag. Maður gæti ætlað, að það verði haldið áfram að lesa þessa álitsgerð upp um aldur og ævi, eins og samningurinn á að gilda. Hún var líka lesin upp í útvarpi í kvöld, heyrði ég. Þórbergur Þórðarson, einn allra snjallasti rithöfundur okkar, ritaði einu sinni mjög skemmtilega, skilmerkilega og fróðlega grein, þar sem hann sagði, að flokka mætti í þrjá flokka höfuðágalla á framsetningu á íslenzku. Hann taldi, að það mætti flokka ágallana í þrjá höfuðflokka, og nefndi þessa flokka: lágkúru, ruglandi og uppskafningu. Ég sé ekki betur en samningurinn sé mjög hlaðinn bæði lágkúru og ruglandi, en aftur á móti áróðurinn fyrir honum, blaðaskrifin og ræður hæstv. ráðh. fullar af uppskafningu. Þetta atriði, sem hér um ræðir, „að falla frá mótmælum“, það flokkast áreiðanlega undir lágkúru. Lágkúra er, þegar ekki er sagt skilmerkilega það, sem segja á, og þetta er tvenns konar lágkúra, sem þarna kemur. Það er lágkúra málsins og lágkúra höfundanna, því að sýnilegt er, að þeir hafa ekki þrek til gagnvart Bretum að ætlast til, eð þeir viðurkenni landhelgina berum orðum, að þeir falli að minnsta kosti endanlega frá mótmælum gegn 12 mílunum. 2. liður orðsendingarinnar er svo um það, að Íslendingar færi út grunnlínur á nokkrum stöðum. En áður en ég sný mér að þeim, finnst mér rétt að segja það, að mér finnst sanngjarnt að viðurkenna það, að hæstv. utanrrh. las hér upp ummæli eftir enskum þm., sem bentu til þess, að þeir teldu, að með 1. liðnum féllu Bretar endanlega frá mótmælum gegn 12 mílna landhelginni. Hitt verð ég þó að segja, að það hefði verið miklu viðkunnanlegra, að þetta stæði beint í samningnum eða a.m.k. í því bréfi, sem hæstv. ráðh. hefur frá stjórn hennar hátignar, drottningarinnar í Englandi, og vera má, að eitthvað sé um þetta þar. Við skulum vona, að þetta komi í ljós, þegar bréfið verður birt sem þskj. eða fylgiskjal með þessum samningi, því að það hlýtur að verða gert. Ég flutti kröfu um það í upphafi máls míns, og mér dettur nú í hug að leyfa mér að beina því til hv. 1. þm. Vestf., sem er formaður utanrmn., ekki aðeins fyrir flokk sinn, heldur fyrir okkur alla, að leggja lið sitt til þess, að þetta bréf verði birt. Ég tel, að hann vegna stöðu sinnar eigi að gera það, eða það sé rétt að snúa sér til hans með það, og ég þekki hann að þeirri röggsemi, að ég treysti honum vel til að gefa ekki eftir, þar sem hann leggst á.  Um grunnlínuútfærsluna vildi ég segja þetta til viðbótar því, sem ég sagði áðan um, að við hefðum rétt til útfærslunnar, að það er raunverulega hörmulegt, að þegar hæstv. ríkisstjórn fer að beita sér fyrir grunnlínuútfærslum, þá gerir hún upp á milli landshluta. Það var sýnt mjög rækilega fram á það í nótt sem leið, að Austurland og Norðausturland og Suðurland að nokkru leyti bera þar mjög skarðan hlut í aðgerðunum. Ég t.d. sem maður frá Skjálfanda harma það mjög, að ekki skyldi vera færð út grunnlínan í Grímsey, af því að það lá afar beint fyrir og af því að það er ákaflega þýðingarmikil aðgerð vegna sjósóknarinnar á þessum stöðum. Nú hafa verið settar fram till. til lagfæringar á þessu, sem ég vildi vona, að hæstv. ríkisstj. beitti áhrifum sínum til að samþykktar yrðu. Mér er það eiginlega furða, hvers vegna hæstv. ríkisstj. tók ekki upp grunnlínur til Grímseyjar. Grímsey átti þó sérstaklega að geta minnt hana á það, að hún átti að vera mikill fulltrúi landsins, vegna þess að við Grímsey er bundin saga um einn þann mann, sem staðið hefur bezt og skynsamlegast fyrir rétti Íslands, sem sé Einar Þveræing. Þetta minnir á það, hvaða reginmunur er á þeim hugsunarhætti, sem stendur á bak við þennan samning, og þeim hugsunarhætti, sem sagan geymir í orðum Einars Þveræings. Ég tel ekki ástæðu til þess að ræða hér um þennan samning miklu meira í einstökum liðum, að öðru leyti en því, að ég vil minnast á ákvæðið, þar sem stendur, að ríkisstjórn Íslands muni halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþ. frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland og tilkynna ríkisstjórn Bretlands slíka útfærslu með 6 mánaða fyrirvara, og „rísi ágreiningur um slíka útfærslu, skal honum, ef annar hvor aðili óskar, skotið til alþjóðadómstólsins.“ Fyrir utan það, að þessi málsgr. inniheldur það, sem er voðalegast við þennan samning, sem sé afsal réttarins til einhliða útfærslu, þá er þessi málsgr. full af því, sem Þórbergur kallaði ruglandi. Það er ómögulegt að lesa út úr henni það, sem hv. frsm. meiri hl. utanrmn. taldi að í henni fælist, og ekki heldur þó að til viðbótar kæmu skýringar hæstv. utanrrh. í dag um það, hvernig bæri að skilja hana. Ég held, að það veitti ekki af því að athuga, hvort ekki væri í bréfinu eitthvað, sem eyddi þessari ruglandi, sem þarna er. Að lokum vil ég vekja athygli á síðustu málsgr. Það er 1. málsgr. á bls. 9 í þskj. Þessi málsgr. hljóðar þannig: „Ég leyfi mér að leggja til, að þessi orðsending og svar yðar við henni, er staðfesti, að efni hennar sé aðgengilegt ríkisstjórn Bretlands, verði skrásett hjá framkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna samkvæmt 102. gr. í stofnskrá Sameinuðu þjóðanna og að samkomulag á þessum grundvelli gangi þegar í gildi.“ Ég vil vekja athygli á þeim undirlægjuhætti. sem kemur fram í þessum orðum, að Bretar eiga að staðfesta, að efni hennar „sé aðgengilegt“ fyrir sig. Fyrr má nú vera! Það er eins og ég heyri eitthvað á þessa leið: Dear Sir Home, ertu ekki ánægður? Ef þér finnst þetta ekki aðgengilegt, þá verðum við að taka það til athugunar og bæta úr því. Með þessum samningi, sem ég hygg að sé einsdæmi, samningi sem er óuppsegjanlegur, samningi um afsal réttinda, sem snerta lífsafkomu þjóðarinnar eins mikið og fiskveiðarnar Ísland, er spurt: Eruð þið Bretar ekki ánægðir? Ég hugsa, að slíkt sé einsdæmi í samningum þjóða á milli, og óska, að upplýst sé, ef það er rangt hjá mér. Bretar eru nú óðum að tapa nýlendum sínum, eins og aðrar herraþjóðir, sem kallaðar hafa verið í því sambandi. Þessar þjóðir eru að tapa nýlendunum, vegna þess að breytt lífsskoðun, jafnréttis og frelsis, fer sigrandi um heiminn. Fyrir Íslendinga er það hörmulegt og í raun og veru algerlega í mótsögn við þá menningu og þá frelsisást, sem við teljum að þjóðin ali með sér, að einmitt nú eiga Bretar að ná nokkurs konar nýlendutaki á Íslandi. Með þessum samningi er afhentur réttur til herraþjóðar óafturkallanlega. Það er að vísu ekki búið að gera þetta, en það er búið að leggja grundvöli að því. Það er eftir að samþ. þennan samning. En það verður ekki annað heyrt af ræðum hæstv. ráðh. en þeir gangi út frá því, að stuðningsmenn stjórnarinnar samþ. samninginn. Ég veit ekki, hvort það er rétt ályktað hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég vildi vona, að svo væri ekki. Það hefur enginn úr hinu svonefnda stjórnarliði enn þá talað í þessu máli nema hv. frsm. utanrmn. Þess vegna er ekkert í ljós komið frá hverjum einstökum um þetta. Ég þykist þess fullviss, að margir menn stjórnarliðsins hljóti að taka nærri sér að greiða þessum samningi atkv. Ég veit um mann, sem hefur sérstaklega verið beðinn af ýmsum stuðningsmönnum sínum að standa á móti öllum undanslætti. Hv. 1. þm. Norðurl. v. minnti hér í dag á kvæði eftir Guðmund Friðjónsson frá Sandi og las upp erindi úr því, og hann spurði á þessa leið: Hvað mundi Guðmundur á Sandi hafa sagt og gert, ef hann hefði verið staddur hér á meðal vor? - Nú er Guðmundur því miður ekki staddur hér á meðal vor beinlínis, en sonur hans er staddur hér. Hvað gerir sonur hans? Og svo mætti spyrja um marga aðra. Það var í upphafi umr. þessa máls talað töluvert um það, sem vitað væri um afstöðu þjóðarinnar til málsins, og ég verð að lýsa því yfir, að mig tekur það sárt, að til skuli vera menn, sem hafa í flimtingum, þegar þegnar þjóðfélagsins, hverjir sem þeir eru, taka afstöðu gegn þessu máli, - máli, sem snertir alla þegna þjóðfélagsins. Mér finnst skammarlegt fyrir blað hæstv. utanrrh. að fara með flimt um þessa menn, en það hefur verið hægt að lesa í Alþýðublaðinu. Þar var háðulega frá því sagt, að stúlkur í mjólkurbúðum hafi þegar mótmælt samningnum við Breta, og frétt sé, að félag skattstjóra og bændafundur á Tjörnesi muni gera hið sama. Þeir vita það kannske ekki, þessir menn, að bændur á Tjörnesi sækja sjó. Þeir vita það kannske ekki, að bændur á Tjörnesi sjá til Grímseyjar. Þeir vita það máske ekki, að Tjörnes er sveit, sem hefur mikla samvinnu við Húsavík, og á Húsavík búa á fimmtánda hundrað manns og Húsavík hefur sem aðalatvinnuveg sjávarútveg og Húsvíkingar eru þekktir sjómenn, ötulir, aflasælir og áhugamiklir sjómenn, sem verstöðvar sækjast mjög eftir að fá. Að gefnu þessu tilefni vil ég lesa hér upp skeyti, sem mér barst frá Húsavík í gærkvöld. Það er á þessa leið: „Samvinnufélag útgerðarmanna og sjómanna, Húsavík, mótmælir því harðlega, að skert verði í nokkru 12 mílna fiskveiðilandhelgi Íslands, og krefst þess, að Alþingi haldi fast við fyrri einróma samþykktir í þessu máli.“ Undirskrift: Helgi Kristjánsson, en hann er formaður þessa félags. Í þessu félagi er maðurinn, sem Morgunblaðið birti frásögnina eftir og sagði aðeins frá því, hvað aflinn hefði glæðzt, eftir að landhelgin var færð út, og hann hefði aldrei aflað betur en á þessum vetri. Ég sé í huganum, hvað hann hefur haft gaman af því að upplýsa fréttaritara Morgunblaðsins um þetta, þegar hann var spurður um afstöðuna til landhelgismálsins, og ég er sannfærður um það, að þessi maður, Þórarinn Vigfússon, hefur tekið þátt í að samþ. þessa ákveðnu áskorun, sem ég nú var að lesa upp, frá sjómönnum og útgerðarmönnum í Húsavík eða samtökum þeirra. Það var frétt í hádegisútvarpinu í dag, sem vakti athygli mína. Það var einkaskeyti frá Lundúnum, sem hljóðaði þannig: „Félag yfirmanna á togurum frá Hull hefur samþykkt með miklum meiri hluta að krefjast tryggingar brezku stjórnarinnar fyrir því, að Íslendingar færi ekki út landhelgina eftir 3 ár. Fáist ekki trygging Soames fiskimálaráðherra, munu yfirmennirnir berjast gegn öllum íslenzkum fisklöndunum í Bretlandi. Félag yfirmanna á togurum frá Grímsby ákvað á fundi að athuga betur samkomulag Breta og Íslendinga næstu viku, meðan málin væru að skýrast.“ Hvað upplýsir svona skeyti? Út úr því má lesa, að sömu menn, sem hófu löndunarbann gegn aðgerðum íslendinga í landhelgismálinu 1952, hóta nú hinu sama. Þá reis ekki Bretastjórn gegn, taldi sig ekki geta gert það. Ætli hún geti það enn? Mér sýnist þess vegna ekki víst, að landhelgisdeilan sé að fullu leyst, þó að þessi samningur komist á, - eða er máske eitthvað í bréfinu frá stjórn hennar hátignar, sem tryggir þetta? Bretar eru óánægðir með þessa útfærslu, og það hafa hæstv. ráðh. talið vott þess, að þeir hafi sigrað Bretann. Þessu hefur verið rækilega svarað og sýnt fram á, að hér er ekki um neina slíka sönnun að ræða, ekki slíkan vott að ræða. Það er ekkert óeðlilegt, þó að Bretar séu óánægðir yfir því að mega ekki veiða upp að 3 mílum áfram, því birtist óánægjan yfir því í heild. En þeir vita samt, hvað þeir hafa unnið, og þeir segja, að „raunverulegt inntak samningsins sé afsal réttindanna til frekari útfærslu“. Þeir segja það alveg eins og við. Það er inntak samninganna, 3 ár líða, fiskimiðin yrjast, það getur tekið langan tíma, að fyrir það bætist. En sá tími líður, en afsal réttindanna á að vera eilíft, svo að ég noti orð þau, sem hæstv. dómsmrh. hafði í útvarpinu um það, að útfærsla grunnlínanna ætti að vara um alla eilífð. Þetta afsal er satt að segja eitt af mestu furðum veraldar á sínu sviði. Fyrir fram hefði ég aldrei getað látið mér detta í hug, að íslenzkir menn gætu fallizt á að gefa slíkt afsal. Íslendingar hafa, eins og hefur verið margtekið fram, með einhliða útfærslu aflað sér viðurkenningar á 12 mílna fiskveiðilandhelginni, og ég fullyrði, að í samþykktinni frá 5. maí 1959 fólst ekki annað en að Íslendingar héldu áfram að afla sér viðurkenningar á útfærslu með þeim sterkasta hætti, sem þeir áttu, og ég hygg, að a.m.k. flestir alþm. hafi lagt þann skilning í ályktunina, og enginn mundi þá hafa a.m.k. þorað að opinbera þann skilning, að í henni ætti að felast það, að Íslendingar semdu við Breta á þann hátt, sem nú hefur gert verið. Ef Íslendingar hefðu ekki haft einhliða aðferðina, þá hefðu þeir enn aðeins þriggja mílna landhelgi. Sú aðferð hefur verið eina vopn þeirra, sem bitið hefur gagnvart Golíötunum, sem þeir hafa átt í höggi við. Nú eiga þeir að afhenda þetta vopn um alla framtíð. Afsal réttarins til einhliða útfærslu er svo sem ekki til þriggja ára og ekki til 10 ára, afsalið er um alla eilífð. Íslendingar eiga hér eftir að tilkynna Bretum með 6 mánaða fyrirvara, hvort sem verður á 20. eða 40. eða 100. öldinni, ef þeir ætla að færa fiskveiðilögsögu sína út. Þannig er tillagan, hvort sem einhverjir atburðir kunna að gerast, sem beri þá giftu með sér, að Íslendingar geti losnað við þennan samning, ef þeir undirgangast hann. Menn gæti þess, að með því að skuldbinda sig til málskotsins til alþjóðadómstólsins er ekki um sambærilega gagnkvæma hagsmuni að ræða, af því að skuldbindingin til að leggja málið fyrir alþjóðadómstól felur ekki annað í sér en það, sem Íslendingar gætu gert, hvenær sem þeim þætti henta, því að Bretar mundu að sjálfsögðu verða því mjög fegnir hverju sinni, ef Íslendingar vildu skjóta málinu til dómstólsins. Íslendingar buðu upp á þetta að vísu 1952. En þá stóð svo sérstaklega á, að þeir höfðu framkvæmt sína útfærslu nákvæmlega í þeim stíl, sem féll undir úrskurð alþjóðadómstólsins, Haagdómstólsins, í máli Norðmanna. Þeir höfðu þrætt nákvæmlega þá línu, sem dómurinn úrskurðaði Norðmönnum. Þeir höfðu meira að segja haft aðallögfræðinginn, sem Norðmenn höfðu fyrir sig í þessu máli í Haag, til ráðgjafar. Það var þess vegna, sem Bretar vildu þá ekki undirgangast það að skjóta deilunni til Haagdómstólsins, af því að vitað var fyrir fram, að hann hlaut að dæma Íslendingum í vil, því að hann þurfti ekki annað en kveða upp sama dóm og hann hafði kveðið upp í deilu Norðmanna. Að skuldbindingunni er allur ávinningurinn Breta megin, enda telja þeir hana, eins og ég sagði, inntak samningsins fyrir sig. Ég hafði gert mér grein fyrir því, að hæstv. ríkisstj. lítur stórt á sig. En aldrei datt mér í hug, að hún teldi sér leyfilegt að gera samning sem þennan um eilíft afsal einhliða útfærsluréttarins. Mér hugkvæmdist ekki, að hún teldi sig svo forvitra, að hún vissi, hvað hentar um alla framtíð, eða hún væri svo purkunarlaus glanni að gera bindandi samning um aldur og ævi fyrir hönd þjóðarinnar. Manni dettur helzt í hug, að hún sé farin að líta á hugtakið „eilífð“ sem umþóttunartíma fyrir sig. Ég endurtek það, sem ég sagði áðan, að mér þætti fróðlegt að heyra, hvort hægt væri að benda á nokkra þjóð, sem samið hefur um fiskveiðirétt á þennan hátt. Það hefur verið vitnað í, að Norðmenn hafi samið við Breta. Er nokkurt slíkt ákvæði í þeim samningi? Það hefur verið vitnað í, að Danir sömdu vegna Færeyinga við Breta. Er nokkurt ákvæði sambærilegt í þeim samningi? Það hefur jafnvel verið gengið svo langt að vitna til Rússa. Dettur nokkrum í hug, að slíkt ákvæði sé í þeim samningi? Auðvitað er hæstv. ríkisstjórn í kröggum og hefur verið, síðan hún tók við framkvæmdum í þessu máli. Hún hefur komið sér í þær kröggur. Bretar hafa tekið hana á því, sem þeir höfðu lesið í Morgunblaðinu 1958 og heyrt eftir forustumönnum Sjálfstfl. og Alþfl. Hana hefur skort þol og þrek í taflínu við Breta, sem buðu til veizluhalda, eins og upplýst hefur verið, af mikilli rausn og með vinmælum, en hótuðu á hinu leitinu hernaði á Íslandsmiðum og vafalaust hörðum kostum í öðrum viðskiptum líka og vinslitum. Enn fremur hefur hæstv. ríkisstj. komið þjóð sinni í mikla efnahagslega erfiðleika á stjórnartíð sinni og þarf á því að halda, að einhver gefi henni „gull í tá“ og það meira en lítið, því að Grímur er víst kominn að því að taka þær flestar eða allar, eins og segir í hinu kunna kvæði. Stjórninni hefur vitanlega verið áhugamál að koma sér ekki út úr húsi hjá þeim veldum, sem vilja, að Ísland hliðri til við Breta. Segja má, að eins og nú er komið, þegar hæstv. ríkisstj. hefur samið um afslátt fyrir sitt leyti og lagt samninginn fyrir Alþ., þá hafi verið gengið svo langt, að erfitt sé fyrir hana gagnvart Bretum að snúa aftur af sjálfsdáðum. Hún er búin að koma brezka ljóninu aftur í vígahug og hefur gefið því blóð á tönn með þessu samningsuppkasti. En það er skylda Alþ. að leysa hæstv. ríkisstj. úr kröggunum. Það er skylda Alþ. vegna Íslands. Og Alþ. getur gert þetta. Það getur gert þetta með því að fella samningstillöguna, og það er einfaldast. En Alþ. getur líka gert það með því að láta till. ganga undir þjóðaratkvgr. Sú afgreiðsla málsins væri í fullu samræmi við það, sem allir vita, að samþykkt samningsins væri gagnstæð því umboði, sem alþm. fengu í landhelgismálinu í síðustu kosningum. Þá vorum við allir, sem nú sitjum á Alþ., kosnir að því er þetta mál snertir út á yfirlýsingar okkar um að slaka í engu til við Breta. Undarlegt er, ef liðsmenn hæstv. ríkisstj. vilja ekki fallast á þá till. að láta þjóðaratkvgr. skera úr. Sú afstaða sannar það, að tal þeirra um ánægju þjóðarinnar með samningana er tal sem þeir vita að stenzt ekki. Allt er þetta raunar mjög undarlegt: efnisatriði samningsins, orðalag hans, óljóst og tvírætt, og óuppsegjanleiki hans, enn fremur ósveigjanleiki hæstv. ríkisstj. og fylgismanna hennar í því að vilja engar lagfæringar leyfa. Alls engu virðist mega hagga. Það er eins og ófrjálsir menn haldi á þessum málum. Þeir þora ekki vegna Breta að breyta. Þó þykist ég vita, að þeim líður illa sem Íslendingum. Annað getur ekki verið. Hér hefur ógæfusamlega til tekizt. Hér er sem sé um nauðungarsamning að ræða. Ef meiri hl. Alþ. samþykkir þann samning, gera þeir menn það án þess í raun og veru að hafa umboð til þess. Að lokum vil ég lýsa yfir því fyrir hönd Framsfl., að hann lítur á samning þennan við Breta um lífsbjargarmál íslenzku þjóðarinnar sem nauðungarsamning, ef hann kemst á, og telur, að meta beri samninginn í framtíðinni samkvæmt þeim skilningi, að hann sé nauðungarsamningur, og mun flokkurinn nota fyrsta tækifæri, sem getast kann, til að leysa þjóðina undan oki samningsins.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns leyfa mér að gefa yfirlýsingu varðandi samning þennan fyrir hönd Alþb., og að því gefnu tilefni, sem hér liggur fyrir, þá lýsir þingflokkur Alþb. því yfir, að þar sem samningur sá, sem fyrirhugað er að gera við ríkisstjórn Bretlands, á rót sína að rekja til ofbeldisaðgerða og hervaldsbeitingar brezkrar ríkisstj., en er gerður af ríkisstjórn, sem ekkert umboð hefur frá þjóðinni til að skuldbinda hana um aldur og ævi, þá er íslenzk þjóð um alla framtíð óbundin af því réttindaafsali, sem í þessum samningi felst, og mun Alþb. beita sér fyrir því, að þjóðin framfylgi lögum sínum og rétti án tillits til hans. Þessi yfirlýsing kemur að sjálfsögðu í kjölfar þess, að ríkisstj., sem situr, er studd af meiri hl. Alþ., sem í síðustu kosningum lýsti því yfir, svo að segja mann fyrir mann, að í landhelgisdeilu Íslendinga og Breta yrði hvergi hvikað. Hún hefur að sjálfsögðu ekki að réttu og ekki með neinu siðferði rétt til þess að gera samning á borð við þann, sem hún fyrirhugar nú. Í umr. hér hefur komið skýrt og greinilega fram, að samningurinn er allur hugsaður út frá því, að við eigum einskis annars kost, ella séu hér uppivaðandi brezk herskip á okkar miðum, ella sé hér hætta á því, að slys verði á hafinu af brezkum byssukjöftum eða vígdrekasiglingum. Þar af leiðandi verðum við að gefa Bretum eftir af okkar landhelgi. Þetta er rökstuðningur ríkisstj. slíkur samningur getur aldrei skoðazt öðruvísi en sem nauðungarsamningur, og nauðungarsamninga verða menn að halda að því leyti, sem annað er ómögulegt. En þegar við bætist, að hér á að skuldbinda þjóðina um alla framtíð, þá liggur það einnig fyrir, að þar er beitt valdi af hálfu íslenzkra stjórnarvalda. þar er beitt valdi á óborna niðja þessarar þjóðar, sem með engum siðferðisrétti er hægt að telja að liggi á valdsviði þeirrar stjórnar, sem hér stendur að málum. Herra forseti. í þeim umr., sem hér hafa farið fram, hafa þeir talsmenn ríkisstj., sem mælt hafa fyrir þessum samningi, haldið því fram, að við andstæðingar hans viljum ekki fara að alþjóðalögum og við viljum einskis virða alþjóðadómstólinn í Haag. Hér eru fullyrðingar gersamlega út í loftið. Hvorugt þetta verðum við sakaðir um með réttu. Við höfum aldrei lagt til, að gerðar yrðu neinar þær ráðstafanir um landhelgi Íslands, sem brjóta í bága við alþjóðalög. En við vitum fullvel af þeirri staðreynd, að alþjóðalög um landhelgismál eru býsna takmörkuð og að það er viðurkennt af fjölmörgum vel menntuðum og vel metnum lögfræðingum á þessu sviði, að um víðáttu landhelginnar eru engin alþjóðalög gildandi. Þar af leiðandi höldum við því fram, að það sé okkur heilladrýgst að halda okkur að okkar landgrunnslögum og færa út víðáttu okkar landhelgi eftir því, sem við sjáum möguleika til á hverjum tíma. ekki þvert ofan í alþjóðalög, heldur svo langt sem við komumst án þess að brjóta þau, þar sem þau kunna að liggja fyrir. Því hefur verið ágætlega lýst af einum ráðherra, hæstv. fjmrh., í þessum umr., við fyrri umr. málsins, að alþjóðadómstólnum er einnig ætlað að fella dóma í tilfellum, þar sem engin lög eru til um það efni, sem hann fjallar um. Þá á hann að dæma, eins og segir og eins og ráðh. tók fram, eftir sanngirni og réttlæti. En nú vitum við það, að sanngirni og réttlæti eru ærið teygjanleg hugtök, og við vitum það, að í deilunni um yfirráðin yfir íslenzku fiskimiðunum hafa Bretar talið allt aðra hluti vera réttlæti en við teljum vera réttlæti, og þeir hafa einnig talið allt aðra hluti vera sanngirni en það. sem við getum fallizt á að sanngirni sé. Nú hagar málum svo til, að um skipun alþjóðadómstólsins ræður mestu stofnun, sem við höfum aldrei átt neinn fulltrúa í, þ.e.a.s. alþjóðadómstóllinn er skipaður af öryggisráðinu. Þar eiga Bretar fulltrúa, við eigum þar ekki fulltrúa. Þar eiga Bandaríkjamenn, sem bezt hafa stutt við bakið á Bretum til þess að þjappa að rétti okkar í þessu máli, líka fastan fulltrúa, og þannig mætti áfram telja. Réttlæti alþjóðadómstólsins og sanngirni hans er þess vegna engan veginn óyggjandi. Þar sem hann hefur ekki lög til þess að dæma eftir, þar höfum við ekki ástæðu til þess að sækjast eftir því að skjóta málum okkar undir hann. Í þessum umr. hefur sitt hvað komið fram, sem fróðlegt er ýmist að rifja upp eða athuga nokkru nánar. Hér hefur t.d. verið rætt um þá 3 mílna landhelgi, sem íslendingar bjuggu við fyrra helming þessarar aldar, eða frá 1901 til 1952. 3 mílna landhelgin var okkur með öllu ófullnægjandi. Hún var aldrei sett með okkar þarfir fyrst og fremst fyrir augum. Hún var sett, á meðan við vorum nýlenduþjóð og gátum ekki sjálfir ráðið okkar málum. Það var þrengt og margþrengt að íslendingum í landhelgísmálunum, og sú eftirgjöf var notuð þeirri herraþjóð, sem við bjuggum þá undir, Dönum, til framdráttar í verzlunarsamningum við Breta. Það er margsannað í alþjóðlegum skýrslum, að hér var um nær stöðuga ofveiði að ræða á okkar fiskimiðum, þegar liða tók nokkuð á öldina og eftir að hin stórvirkari fiskiskip, eins og togarar, komu til sögunnar, og hefur t.d. hæstv. sjútvmrh., Emil Jónsson, sýnt fram á það og raunar fleiri í fyrri umr. þessa máls, að líklegt er, eð fiskveiði við Ísland hefði verið stórlega skert um ófyrirsjáanlegan tíma, ef ekki hefðu komið nokkrar eyður í veiðarnar hjá þeim stórþjóðum, sem á fjölda stórvirkra fiskiskipa sóttu okkar mið, á styrjaldartímunum tvennum, sem gengu yfir einmitt á þessu tímabili og stöðvuðu að verulegu leyti veiðarnar, svo að fiskstofnarnir við Ísland gátu nokkuð rétt við í þeim hléum og gerðu það líka. Ég ætla, að um þessa skoðun sé enginn ágreiningur meðal þeirra manna, sem hafa lagt orð í belg um þessi mál, heldur séu þetta viðurkenndar staðreyndir. Á þessu tímabili var fiskveiðilögsagan, sem við að nafninu til áttum að njóta, eða landhelgin tæplega 25 þús. km2 að stærð af sjávarfletinum næst ströndum landsins. En raunverulega var þetta svæði ekki friðað, vegna þess að landhelgisgæzla var mjög ófullkomin fram eftir öldinni, fyrstu áratugi hennar og reyndar má segja allan tímann, þótt nokkuð brygði þar til hins betra horfs, eftir að íslendingar tóku þessi mál í eigin hendur og lögðu meiri rækt við þau en áður hafði verið gert, á meðan þau voru í höndum Dana, enda þótt vanefna Íslendinga gætti þar um lengi. Það var þess vegna enginn ágreiningur hjá Íslendingum um það, að hér þurfti að spyrna við fæti. hér þurfti að fá viðurkennd stærri hafsvæði við landið sem sérréttindasvæði Íslendinga sjálfra, og af þeirri nauðsyn voru hér á Alþingi sett landgrunnslögin 1948. Þau lög lýstu yfir því, að Íslendingar teldu sig eiga rétt til yfirráða á landgrunninu við Ísland, - landgrunninu, sem Ísland stendur á. Hæstv. fjmrh. skilgreindi það nokkuð hér í sinni ræðu við fyrri umr. þessa máls. hvað landgrunnið væri, það væri hjalli eða hilla, sem næði út frá landinu, mismunandi langt á hinum ýmsu stöðum, en í aðalatriðum hefði það lögun landsins sjálfs, með flestum þeim stærri fjörðum og flóum, sem inn í landið ganga. Lengi vel hafa verið nokkuð á reiki hugmyndir manna um, hvað telja ætti landgrunnið ná út á mikið dýpi. En nú mun það vera nokkuð almenn skoðun, að telja beri, að landgrunnið nái allt út á 200 m hafdýpi. 3 mílna landhelgin okkar náði hvergi neitt nálægt brúnum landgrunnsins. Það var þess vegna langur vegur fyrir hendi, þegar íslendingar settu lög um að helga sér landgrunnið, ná yfirráðum yfir því, ná að skipuleggja nytjar íslendinga af því, og það var einnig vitað, að á þeim vegi mundu verða mörg ljón, svo sem þegar er komið á daginn og allir vita. Engu að síður vil ég minna á það, að á grundvelli landgrunnslaganna og með einhliða aðgerðum hafa allar þær aðgerðir, sem Íslendingar til þessa hafa gert í landhelgismálinu og nú hafa um það bil þrefaldað stærð fiskveiðilandhelginnar, - allar þær ráðstafanir hafa verið gerðar með einhliða ráðstöfunum. Og það er allsendis ósannað, hvort við hefðum fengið nokkurn ferþumlung til viðbótar 3 mílunum undir okkar lögsögu, ef við hefðum eingöngu blínt á þá leið, sem í samningi þeim eða samningsuppkasti, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að farin verði í framtíðinni, og mun ég máske síðar að því víkja nokkru nánar. Það væri synd að segja, að Íslendingar hefðu farið að því með ofstopa að bæta úr hinni brýnu þörf sinni fyrir stærri fiskveiðilögsögu, þegar hafizt var handa og þegar samningur Dana og Breta um 3 mílna landhelgina við Ísland rann út árið 1951. Við tókum okkur nokkurn umþóttunartíma, og það var ekki fyrr en á árinu 1952, að hafizt var handa, og þá var hafizt handa með þeim hætti, að fiskveiðilögsagan var stækkuð um í sjómílu, hún var færð út um á milli 1600 og 1700 metra. Það er svo sem eins og lengdin á tveimur netatrossum. En raunverulega stækkaði þó landhelgin meira, vegna þess að um leið og 4 mílna landhelgin var innleidd, var einnig dregin grunnlína fyrir firði og flóa, sem áður höfðu staðið opnir. Þessi ráðstöfun stækkaði landhelgina úr 25 þús. km2 í 43 þús. km2 og var þess vegna veruleg stækkun, enda mátti fljótt á sjá, að hún gaf miklum mun betri árangur fyrir íslenzku veiðiskipin en áður hafði náðst, enda þótt stækkunin væri ekki meiri en svo, að eftir hana höfðum við yfirráð á 43 þús. km2 af hafsvæðinu við strendur landsins. En einnig þá voru til þjóðir, sem vildu ekki una því, að íslendingar fengju neina stækkun á landhelginni. Bretar mótmæltu 4 mílna landhelginni, þeir höfðu uppi mótmæli í mörgum liðum. Þeir töldu þetta vera mjög slæma meðferð á brezka ríkinu, og á harmatölum þeirra ekki síður þá en nú hefði næstum mátt skilja, að þetta væri það rothöggið, sem mundi verða þess valdandi, að Bretaveldi liði undir lok. Og þeir sýndu ekki minnsta skilning á þörfum okkar Íslendinga til þess arna. Þeir virtu það líka að engu, þótt samhliða þessari útfærslu væri ákveðin sérstök friðun bæði á þeim hafsvæðum, sem þarna bættust við okkar landhelgi, og einnig hinum, sem höfðu verið landhelgi okkar áður. Við bönnuðum Íslendingum sjálfum ýmsar veiðar á 4 mílna svæðinu. Við bönnuðum allar togveiðar á því, og við bönnuðum einnig dragnótaveiðar á því, líka Íslendingum sjálfum. Það kom líka í ljós, að eftir þessar friðunarráðstafanir tóku ýmsir þeir fiskstofnar, sem áður höfðu verið ofveiddir við landið, að rétta við og stækka, og það kom ekki bara okkur að gagni, það kom líka þeim að gagni, sem fiskuðu fyrir utan okkar landhelgi, og það voru ekki við einir. Þar áttu stærsta hlutinn að Bretar sjálfir, og þeir fengu að sjá það eftir nokkur ár, að þessi ráðstöfun okkar var ekki einasta okkur í hag, heldur líka þeim. Og þar kom að lokum, eftir að þeir höfðu rekið við okkur viðskiptastyrjöld um margra ára skeið, svikið á okkur gerða milliríkjasamninga og bannað okkur, þó með óformlegum hætti og að forminu til án tilskipana stjórnarvaldanna þar í landi, að landa ísvörðum fiski í mörg ár í sínu landi, sem við höfðum þó skv. milliríkjasamningi skýlausan rétt til, - sem sagt, Bretar uppgötvuðu að lokum, að þessi ráðstöfun okkar kom einnig þeim að góðu gagni, því að það væri mikill misskilningur, ef Bretar héldu, að það væri einhver þeirra hagur að ganga svo nálægt fiskstofnunum við Ísland, að þeir gætu engar nytjar af sér gefið. Og nú kom að því, að þeir féllu frá mótmælunum gegn 4 mílna landhelgi. Enn líður tíminn og okkar fiskifloti tekur að þróast mjög ört á áratugnum milli 1950 og 1960. Skipin bæði stækka og þeim fjölgar, og veiðihæfni þeirra fer vaxandi. En allt þetta kallaði auðvitað á það, að þau fengju stærra athafnasvæði á Íslandsmiðum, því að enn voru þau mjög aðþrengd, þrátt fyrir það að landhelgin hefði verið stækkuð í 4 mílur. Það var þess vegna öllum ljóst, er tímar liðu fram, að við hlutum að halda áfram á þeirri braut að helga okkur stærri hluta af hafsvæðunum við landið, til þess að við gætum nýtt okkar fiskiskipastól og til þess að áfram þróaðist okkar fiskiðnaður, sem einmitt hafði risið upp og þróazt mjög til hagsbóta fyrir land og þjóð á árunum, sem Bretar neituðu að taka við fiskinum sem hráefni upp úr okkar skipum í brezkum höfnum. Til Alþingis tóku fljótlega eftir útfærsluna 1952 að berast tillögur frá einstökum þingmönnum, oftast nær gerðar í samráði við hagsmunasamtök útgerðar- eða sjómanna, um stækkun landhelginnar. Það komu fram till. um stækkun landhelginnar út af Vestfjörðum. Það komu fram till. um réttingu á grunnlínunum, og hafði þáv. ríkisstj., ríkisstjórn sú, sem tók við stjórn hér árið 1953, stjórn Ólafs Thors, þá gefið alveg sérstakt tilefni til þess, að slíkar till, kæmu fram. Hún hafði sem sagt, þó að hún legðist á allar slíkar till., gefið út merkilegt rit um landhelgismál Íslendinga, hvita bók. Sú bók var aðallega til þess ætluð að eyða ýmiss konar firrum, sem fram höfðu komið í fullyrðingum Breta um það, að Íslendingar væru að brjóta alþjóðalög, því að auðvitað lágu Íslendingar þá undir þeim orðrómi frá Bretum, alveg eins og stjórnarandstaðan hér á þingi liggur nú undir þeim ásökunum af stjórnarinnar hálfu að vilja ekki virða alþjóðalög. Bretar báru það sem sagt á okkur, að við hefðum brotið ýmiss konar alþjóðalög með útfærslunni 1952. Ríkisstjórn Ólafs Thors, sú sem sat frá 1953 til 1956, gaf út rit, sem mótmælti þessu, og sýndi fram á það með tilvitnunum í ýmsar samþykktir frá alþjóðaráðstefnum, að þessu væri alveg öfugt farið, Íslendingar hefðu hvergi brotið alþjóðalög, þeir hefðu þvert á móti látið hjá líða að taka til sín allan þann rétt, sem alþjóðareglur í rauninni gæfu þeim fylista rétt á. Og þar var alveg sérstaklega tiltekið, að það væri enginn vafi á því, að íslenzka ríkisstjórnin hefði haft fullan rétt á því að draga lengri grunnlínur á nokkrum tilteknum stöðum og hafa grunnlínupunktana færri, með þeim afleiðingum, að landhelgislínan hefði færzt út og fiskveiðilögsaga okkar stækkað. Ég minnist þess, að ég flutti eitt sinn á Alþingi till. um það, að allar þær grunnlínubreytingar, sem í þessari hvítbók ríkisstj. voru taldar heimilar, yrðu gerðar. Og þegar ríkisstj. stóð frammi fyrir því, að hún þurfti að taka afstöðu til þess, hvort hún ætti að framkvæma nauðsynlega stækkun á fiskveiðilögsögunni, - stækkun, sem hún sjálf hafði í riti sínu talið fullkomlega heimila. þá að vísu komst hún í nokkurn vanda, og hún leysti þann vanda með því að láta þessa till., ásamt reyndar fleiri till. til stækkunar á landhelginni, aldrei koma til afgreiðslu þingsins. Þær voru jarðaðar í ruslakistum ríkisstj. og fengu enga þinglega afgreiðslu. En þó að ríkisstj. legðist á till. stjórnarandstæðinga með þessum hætti, sem ég vildi einna helzt flokka undir lágkúru og þykir eiga þar vel heima, af því að þrátt fyrir allt hafði hún of mikla samúð með Bretum, til þess að hún hefði dug til að framfylgja rétti Íslendinga, þegar Bretar áttu í hlut annars vegar, þá breytti það ekki því, að vaxandi fiskifloti kallaði á stækkaða landhelgi. Og þegar þessi ríkisstj., sem ég nefndi, ríkisstj. Ólafs Thors, sem sat á árunum 1953–56, var öll, þá var gerður nýr stjórnarsáttmáli, sáttmáli vinstri stjórnarinnar, en eitt af aðalatriðunum í honum var ákvæði um það, að fiskveiðilandhelgi Íslands skyldi stækkuð. Og nú kom til Teits og Siggu. Þegar framkvæma átti þetta stjórnarsáttmálaatriði, er því ekki að leyna, að um það reyndist vera þverbrestur í ríkisstj. Alþfl. neitaði að vísu ekki útfærslu, en hann bað um frest á frest ofan, og honum voru veittir ýmsir frestir. Það var beðið eftir því, hvernig fiskveiðilögsögu eða landhelgismálum reiddi af á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 1957. Sú afgreiðsla var með þeim hætti, eins og menn máske muna, að allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna komst ekki að neinni niðurstöðu, annarri en þeirri að vísa málinu til sérstakrar hafiagaráðstefnu. Sú ráðstefna var haldin árið eftir, árið 1958. Og enn fékk Alþfl, því ráðið, að engar hreyfingar voru gerðar á íslenzku landhelginni, heldur öllu slegið á frest fram yfir þá ráðstefnu. Allan þennan tíma lá það auðvitað skýrt og greinilega fyrir, að við hefðum ekki brotið nein alþjóðalög, þótt við hefðum fært út fiskveiðilögsöguna á þessu tímabili, og alveg sérstaklega lá það fyrir óhrakið, að við höfðum beinlínis rétt til þess að breyta grunnlínunum á þessu tímabili. En hvað vantaði þá? Jú, það vantaði viljann í ráðherra Alþfl. í vinstri stjórninni til þess að framkvæma grunnlínubreytingar eða landhelgisstækkun með öðrum hætti. Forsrh., sem þá var, Hermann Jónasson, var að sjálfsögðu í nokkrum vanda með stjórn sína, sem þannig var sjálfri sér sundurþykk í þessu máli, og hann tók þá afstöðu, sem ég vil ekki lá honum, að ekki væri hægt fyrir ríkisstj. að standa að öðrum landhelgisstækkunum en þeim. sem hún ætti þingmeirihluta fyrir. Nú var það alkunnugt. að Alþb. og Framsfl., sem að málinu vildu standa, höfðu ekki þá frekar en nú meiri hluta hér á Alþingi. Þar af leiðandi varð að skera úr því, hvort Alþfl. eða þá Sjálfstfl. vildi styðja frekari stækkun landhelginnar, og eftir mikið þóf voru þeir beinlínis píndir til þess, Alþýðuflokksmennirnir, eins og síðan hefur verið margupplýst, m.a. í ræðum Bjarna Benediktssonar, sem gerla veit, hvað gerist í Alþfl. Því var af hans hálfu lýst yfir á landsfundi Sjálfstfl., að Alþfl. hefði verið píndur í þessu máli. og mér vitanlega hefur Alþfl. eða nokkur meðilmur hans ekki reynt að neita þessu nokkru sinni, eða hafi þeir gert það, þá hefur það a.m.k. farið fram hjá mér. Og hafi þeir gert það, þá er það ekki heldur sannleikanum samkvæmt, því að þeir urðu mjög nauðugir að standa að þeirri landhelgisstækkun, sem gerð var haustið 1958. En þeir virðast líka sýnu viljugri til þess að minnka þá landhelgi nú. Að því leyti má það kannske teljast óvenjulegt um Alþfl., að hann er sjálfum sér samkvæmur í þessu máli. En þrátt fyrir tregðu Alþfl. var landhelgin stækkuð í 12 mílur hinn 1, sept. 1958, og varð þá stær8 fiskveiðilögsögu um 70 þús. km2 af haffletinum við strendur landsins. Þannig hefur landhelgin verið í 21/2 ár. Það er að vísu ekki langur reynslutími, það skal ég játa, en ég held nú samt, að það sé svolítið vert að leiða hugann að því, hvernig þessi landhelgisstækkun hefur gefizt íslenzku þjóðinni. Segja má að vísu, að Íslendingar hafi ekki notið þessarar landhelgi alveg óskorað. Bretar hófu hér ránskap undir vernd sinna herskipa og undir vernd sinna fallbyssukjafta í landhelginni okkar. En þeim varð svo furðulega lítið ágengt, að það má segja, að árangurinn hafi ekki verið meiri eða stórkostlegri en þótt risa tækist að rota flugu. Þeir gátu aldrei hersetið samtímis nema örlitla bletti at landhelgisstækkuninni. Það hefur verið gizkað á, að stærstu reitirnir, sem þeir gátu helgað sér yfirráð á hverju sinni, hafi máske numið um 2 þús. km2. En ef við lítum til þess, hvað Íslendingar drógu úr sjó, áður en þessi landhelgisstækkun fór fram, og hvað þeir hafa fengið úr sjó, eftir að landhelgin stækkaði, þá skulum við líta á tvö ár. Árið 1957 er síðasta heila árið, sem Íslendingar stunda veiðar sínar með 4 mílna landhelginni. Það ár varð heildarafli íslenzkra skipa 436 þús. tonn. Árið 1957, síðasta árið fyrir landhelgisstækkunina í 12 mílur, var heildarafli íslenzkra fiskiskipa 436 þús. tonn. Fyrsta heila árið eftir landhelgisstækkunina, þ.e.a.s. árið 1959, sem reyndar er eina heila áríð eftir landhelgisstækkunina. sem fiskveiðiskýrslur þær, sem birtar hafa verið opinberlega, ná yfir, veiddu íslenzku fiskiskipin afla úr sjó, sem samtals nam 564 þús. tonnum. Heildarafil Íslendinga á þessum tveim árum, frá 1957 til 1959, óx um 156 þús. tonn, en það er á milli 29 og 30%. Það væri því rangt að segja, að íslenzka þjóðarbúinu hafi ekki áskotnast góður búhnykkur, þegar landhelgin var stækkuð í 12 mílur. Ef litið er til þess, hvað skeður í verðmætum þjóðarframleiðslunnar á þessu sama tímabili, kemur í ljós, að á árunum 1958 og 1959 vex verðmæti íslenzkrar framleiðslu - þjóðarframleiðslunnar um 13.2%. en það er með því mesta, sem þekkist í þjóðarframleiðslu um eitthvert árabil. Þetta gat herskipafloti Breta ekki hindrað. Hann gat ekki hindrað það, að fiskafli Íslendinga óx um 29–30% og að verðmæti íslenzkrar þjóðarframleiðslu óx á sama tíma um 13.2%. Þá vantaði ekki viljann til þess að hersetja íslenzka landhelgi, en svo óverulegt var það, sem þeim varð ágengt, afl þrátt fyrir ránveiðar þeirra gerðust þeir hlutir, sem ég hér hef lýst. Frammi fyrir þessum staðreyndum, sem einmitt voru að þróast, þegar dró að því, að íslenzka þjóðin ætti að kjósa til Alþingis og frekar tvisvar en einu sinni á árinu 1959, vildu ýmsir, sem lítið komu við sögu til stuðnings íslenzkum málstað, þegar landhelgin var stækkuð í 12 mílur, eiga sinn hlut í dýrðinni, og þá vildu þeir ekki liggja undir því, að þeir sætu á svikráðum við landhelgina, sem var að gefa okkur þann árangur, sem ég hef lýst. Þeir stóðu einnig í því, sem tregastir voru og mótsnúnastir 12 mílna landhelginni, þegar hún var sett, að samþykkja till. á Alþingi hinn 5. maí 1959. Sú tillaga var reyndar stefnuyfirlýsing allra þeirra, sem í framboð fóru árið 1959. og yfirlýsing þeirra til kjósenda um það, hvar þeir stæðu í landhelgismálinu, og með leyfi forseta vil ég leyfa mér að lesa upp þá tillögu orði til orðs, til þess að það fari ekkert á milli mála, hverju þjóðinni var lofað. Till., sem samþykkt var með öllum greiddum atkv. á Alþingi, var þannig: „Alþingi ályktar að mótmæla harðlega brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi, nú nýlega hvað eftir annað jafnvel innan 4 mílna landhelginnar frá 1952. Þar sem þvílíkar aðgerðir eru augljóslega ætlaðar til að knýja íslendinga til undanhalds, lýsir Alþingi yfir, að það telur Ísland eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi og afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948, og að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið.“ Berum þessa samþykkt saman við það, sem nú er að gerast hér á Alþingi og búið er að gerast hjá hæstv. ríkisstj. í samningum eða samningaumleitunum við Breta. Í upphafi þessarar ályktunar segir: „Alþingi ályktar að mótmæla harðlega brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi.“ Þetta er fyrsti liðurinn í þessari ályktun. Ég er hræddur um, að það hafi einhverjir fallið frá mótmælum í þessu efni. En það eru ekki Bretar. Það er íslenzka ríkisstjórnin. Hún „mótmælti brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi“. Frá þessu hefur íslenzka ríkisstj. fallið, og ég efast ekkert um það, að hún hefur ekki fallið frá þessu til þriggja ára, hún hefur fallið frá þessu um alla framtíð, þessi ríkisstj. Vera má einnig, að ég komi að því svolítið síðar, að hún hefur sýnt það fráhvarf sitt rækilega í verki. Það, sem fyrst liggur því fyrir í þessu máli, er, að það var íslenzka ríkisstjórnin fyrst og fremst, sem féll frá mótmælum, mótmælunum gegn því, að Bretar hersætu landhelgina. Hún féll frá því að gera það, sem þm. voru kosnir út á að gera og þeir lýstu yfir allir í síðustu kosningum og í síðustu tvennum kosningum. Annað efnisatriðið er það, að Bretar eru einnig ásakaðir fyrir það að brjóta 4 mílna landhelgina, sem þeir voru fallnir frá mótmælunum við. Það rifjast upp fyrir manni, að hæstv. dómsmrh. sendi eitt sendibréf suður í Háskóla Íslands til þess að spyrja þá vísu menn þar, prófessora lagadeildarinnar, hvernig bæri að skilja orðalag í samningi, sem ráðh. sjálfur var rétt að ljúka við að gera. Hann virtist ekki lengur botna í því sjálfur, hvernig bæri að skilja þetta. A.m.k. kallaði hann til prófessora, sem enn voru starfandi. Hann hefur sjálfsagt talið, að sjálfur hann, sem er gamall lagaprófessor, gæti kannske ekki alveg treyst á það, hvað honum fyndist, hann væri eitthvað farinn að ryðga í fræðunum. En þá kallaði hann til prófessora lagadeildarinnar og spurði þá, hvernig ætti að skilja þetta ákvæði í samningi, sem hann sjálfur hafði gert. Það er auðvitað ósköp mannlegt að spyrja aðra um slíkt, þegar menn hafa ruglazt sjálfir. En það er náttúrlega ekki alveg örgrannt, að það geti ekki fleiri ruglazt. Þessir prófessorar gáfu ráðh. yfirlýsingu, sem hann hefur lesið nokkrum sinnum hér á þingi, rétt eins og hann stæði hér í málþófi, sem hann þó ber aðallega á aðra, og hann hefur látið ríkisútvarpið, sem íhaldið virðist eiga og notar nokkurn veginn eftir sinni vild, - látið lesa þessa yfirlýsingu prófessoranna í útvarpið, af því að hann heldur, að hún hafi eitthvert áróðursgildi. Það getur vel verið, að einhverjir haldi það, að prófessorar séu merkilegri menn en annað fólk. En ég verð að segja það, að í þeirri yfirlýsingu, sem þeir þarna hafa gefið, þá finnst mér, að þeir eigi eftir spöl ógenginn til þess að skynja veruleikann eins og hann liggur fyrir. Þeir góðu prófessorar hefðu gjarnan mátt leiða hugann að því, að það eru til fordæmi um það, hvernig fráhvarf frá mótmælum gegn ákveðinni landhelgislínu hafa staðizt. Bretar sem sagt hurfu frá mótmælunum gegn 4 mílna landhelginni. En það vita flestir, nema þá uppgjafaprófessorar og þá líka starfandi prófessorar, að Bretar hafa með togskipum sínum vaðið inn fyrir þessa línu, og það datt víst engum í hug, nema þá kannske prófessorum, að það væri hægt að stöðva þær aðgerðir Breta með bréfi eins og lagadeild háskólans hefur nú sent dómsmrh. Íslands. A.m.k. prófaði dómsmrh. það ekki að stöðva þær aðgerðir Breta með slíku bréfi. Að öðru leyti segir í þessu plaggi prófessoranna. að þeir hafi kannske ekki nógu góða þekkingu á ensku máli, en þeim virðist vera nokkur blæbrigði á enska og íslenzka textanum, og þeir virðast vera alveg ruglaðir í því, eftir hvorum þeirra þeir eigi að fara, og það virðist ríkisstj. sjálf vera líka. Það er ekki hægt að sjá, hvor textinn á að vera frummálið, hvor textinn á að gilda. Ég sé engin ákvæði um það, hvor textinn sé gildandi, en einhvern veginn hafði maður ætlað það, að frumtextinn væri íslenzkur, þegar í hlut á íslenzka utanrrn., en reyndar er nú svo komið málum, að margur er farinn að efast um það. Ég vil samt ekki segja, þrátt fyrir allt, að þetta blað prófessoranna við lagadeild háskólans sé að öllu ómerkilegur pappír. Ég held, að ráðh. hefði máske getað haft af honum einhver not, ekki þau, sem hann reynir að hafa. Ég held, að hann hefði átt að reyna að nota þann pappír til þess að sýna hann Bretum og segja þeim, að úr því að íslenzku háskólaprófessorarnir kvæðu upp þann úrskurð, sem hér hefur verið gerður, þá skyldu Bretar hætta að þrjózkast við það að taka inn í samninginn það orðalag, að þeir viðurkenndu landhelgina. En það gæti máske verið, að prófessorinn hafi ekki trú á því, að Bretar taki mark á íslenzkum háskólaprófessorum. Þeir góðu menn, sem það plagg gáfu út. virðast ekki einasta hafa lent út úr sinni fræðigrein, að því er varðar hina ensku þýðingu, þar sem þá skorti sérfræðinga, heldur virðast þeir að verulegu leyti byggja úrskurð sinn eða álit á einhverju sérstöku sálarástandi, sem ríkjandi sé hjá brezku ríkisstj. í málinu. Máske hafa þeir kallað sér til aðstoðar einhverja sálfræðinga, - mér er kunnugt um það, að einn sálfræðingur hér í bæ hefur lítið mjög að útvegsmálum nú að undanförnu, og það má vel vera, að þeir hafi leitað álits hans um sálarástand brezku ríkisstj., - en samt sem áður leyfi ég mér að efast um, að það mat á því sálarástandi. sem sá sálfræðingur mundi gera eða sálfræðingar yfirleitt, sé samhljóða því, sem háskólaprófessorarnir í lagadeild virðast gera að sinni forsendu. Ég gat um það áðan, að hæstv. dómsmrh., sem er landhelgisráðherra, sem hefur með að gera þann þátt landhelgismálsins, sem varðar víðáttu lögsögunnar og að sjálfsögðu einnig dómsmál í sambandi við landhelgisbrot, reyndi ekki að stöðva Breta með þessum hugmyndum sínum og annarra prófessora. Hann þvert á móti gaf Bretum upp sakir, einnig fyrir þau brot, sem þeir höfðu framkvæmt innan við 4 mílna landhelgina. Það liggur í augum uppi. að slík plögg sem hér um ræðir binda á engan hátt Breta til þess að skilja sinn milliríkjasamning með einum eða neinum hætti. Það eina, sem máli skiptir í þessu, er auðvitað það, hvaða skilning Bretar leggja sjálfir í þetta og hvernig ætla þeir að framkvæma það. Þegar enginn mótstöðukraftur virðist í íslenzkum stjórnarvöldum til þess að hamla gegn neinu, sem Bretar ákveða, þá er auðvitað ekkert, sem máli skiptir í þessu, nema það, hvað Bretar ætla sér sjálfir. Ef við höldum áfram og lítum á þriðja efnisatriðið í yfirlýsingunni frá 5. maí, sem var stefnuyfirlýsing allra þingmannsefna og væntanlega hefði átt að vera þingmanna líka, þótt svo reyndist nú ekki, þá er það það, að í till. er lýst yfir, að Íslendingar eigi ótvíræðan rétt til 12 mílna landhelginnar. Og ef maður lítur á efnisatriðið, sem er lokaefnisatriði till., þá er það ákveðið, að ekki komi til mála minni landhelgi við Ísland en 12 mílur frá grunnlínunum. En það skýtur heldur skökku við varðandi þennan samning, því að hér er einmitt ráðgert að hleypa Bretum inn í okkar landhelgi og reyndar ekki bara Bretum, heldur öllum öðrum, sem þess kunna að krefjast. Og þá er það auðvitað orðinn orðaleikur, sem er óraunhæfri ríkisstj. einni samboðinn, að kalla það íslenzka landhelgi, sem allar aðrar þjóðir mega gera sér að góðu eftir vild, þær sem vilja hagnýta sér þær reglur, sem settar hafa verið þar um, eða stunda þar fiskveiðar á vissum tímum og á vissum svæðum. Eitt efnisatriði er enn þá ótalið í þessari samþykkt frá 5. maí, en það er það efnisatriði, að íslenzka ríkisstj. eða íslenzk stjórnarvöld ætli að leita eftir viðurkenningu annarra þjóða. til réttar síns yfir landgrunninu. Í samningi þeim, sem hér liggur fyrir, er greinilega horfið frá þessu með því að ákveða, að Bretar og þeir aðrir, sem kynnu að gerast aðilar að þessum samningi, geti skotið öllum slíkum ágreiningi fyrir alþjóðadómstólinn. Og nú er það upplýst, að alþjóðadómstóllinn hefur engin lög til að dæma eftir í þessu efni. þ.e.a.s. það á þá að leggja tilkall okkar til fiskveiðilögsögunnar undir það, sem kalla mætti sanngirni og réttvísi þeirra dómenda, sem í alþjóðadómstólnum sitja. En þetta er auðvitað víðs fjarri því að fá viðurkenningu annarra þjóða fyrir yfirráðarétti okkar yfir landgrunninu og allt annað, og hér er hlaupizt frá málinu og reyndar dálítið verra en það, því að jafnvel þótt við fengjum viðurkenningu einhverra þjóða fyrir yfirráðarétti okkar yfir öllu landgrunninu, þá á það þó að standa eftir, að ef við vildum nota okkur þann yfirráðarétt, þá værum við að samningi þessum skyldugir til þess í fyrsta lagi að tilkynna hann öðrum, rétt eins og þeir væru aðilar að málinu, með ákveðnum fyrirvara, og síðan að leggja málið undir alþjóðadómstólinn. Hér er því greinilega í efnisatriðunum vikið algerlega frá því, sem var stefnuyfirlýsing þingflokkanna allra við síðustu kosningar, og í framhaldi at því verður að Álykta: Þeir alþm., sem hér sitja, hafa sagt kjósendum sínum það, að þeir ætluðu ekki að veita Bretum nein réttindi í landhelginni, þeir ætluðu að mótmæla öllu þeirra ofbeldi, en ekki falla frá mótmælunum o.s.frv., en hér eru þeir að mynda sig til þess að gera einmitt hið gagnstæða. Ég hef hér lýst því nokkuð, hvernig aðgerðir okkar í landhelgismálum á undanförnum árum hafa þróazt og hver árangur hefur orðið af þeim. Alltaf hingað til hefur verið reynt af þeim ríkisstj., sem með málið fóru hverju sinni, að hafa samráð og samstöðu við þjóðina og stjórnmálaflokkana á sem breiðustum grundvelli. Sú hæstv. ríkisstj., sem nú situr, er sú fyrsta, sem hverfur algerlega frá þeirri reglu. Sú regla var gildandi allt fram undir þetta. Og þótt þeir aðilar, sem að þessari ríkisstj. standa. hafi fyrir nokkru setzt að leynisamningum við Breta um þetta mál og farið þar á bak við andstæðinga sína, þá var þessum klofningi, sem hún þannig var að koma af stað, ekki lengra komið en svo, að við val fulltrúa á aðra hafiagaráðstefnuna, sem haldin var í Genf 1960, treystist stjórnin ekki til annars en hafa í sendinefnd á þeirri ráðstefnu einnig fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna. Sú ráðstefna, Genfarráðstefnan 1960, var að ýmsu leyti lærdómsrík fyrir Íslendinga. Þar kom það greinilegar í ljós en á nokkurri ráðstefnu áður hafði gert, enda þótt farið væri að örla á því áður, að allar þær ríkisstj., sem ráða fyrir ríkjum, sem við erum í bandalagi við, Atlantshafsbandalagsþjóðirnar, Atlantshafsbandalagsríkisstjórnirnar, þær voru í einum samblæstri á móti hagsmunum okkar Íslendinga. Þær stóðu að því að flytja þar tillögur. sem okkur voru svo óhagkvæmar, að jafnvel Morgunblaðið hafði á sinni tíð kallað þær rýtingsstungu í bak Íslendinga. Á þessari ráðstefnu reyndu Bandaríkin að beita öllum sínum áhrifum til þess að fá þær þjóðir, sem hún hafði eitthvað saman við að sælda með þeim hætti, að hún taldi sig hafa á þeim einhver tök, til þess að ganga á móti okkur í málinu. Það var dálítið sorgleg saga fyrir íslenzku ríkisstj., sem elskaði þarna óvini sína, en var lítið um hina gefið, sem veittu henni lið, - það var dálítið sorglegt fyrir hana að sjá það, hvernig málin snerust, að hún var umkringd af sendinefndum þeirra ríkisstj., sem hún var í bandalagi við, en þær voru í samsæri gegn okkur. Þar á móti byggðist okkar von öll á því, að þær þjóðir, sem íslenzku ríkisstj. var minnst um gefið eða jafnvel íslenzka ríkisstj. vildi gjarnan eiga í útistöðum við, voru þær líklegustu til að vernda okkur frá því að lenda í gini úlfsins og gerðu það líka. Í þessu samkvæmi var íslenzka ríkisstj. svo illa haldin, að hún vissi ekki, til hverra ráða hún átti að grípa. Hún prófaði það að hafna samstöðu við þær þjóðir, sem við áttum greinilega samstöðu með í þessu málí, þjóðirnar, sem vildu stóra landhelgi. Hún hafnaði samstöðu við þær. En til þess að reyna að réttlæta afstöðu sína með einhverjum hætti, samdi hún till. um það, að Ísland hefði algera sérstöðu og yrði að líta á það sem slíkt. Þessa till. mun íslenzka ríkisstj. hafa gert sér einhverjar vonir um, að hún fengi bandalagsþjóðir sínar til þess að fallast á. En einnig þar brugðust henni vonir þær, sem til vinanna stóðu. Þeir gengu einnig á móti henni, og hún var felld með geysilega miklum atkvæðamun. þannig að því var slegið föstu á alþjóðaráðstefnu, að ráðstefnan vildi ekki taka tillit til Íslands sem ríkis, sem hefði sérstöðu í landhelgismálum. Ég er hér með eina blaðsíðu úr Morgunblaðinu frá 15. júní 1960. í því blaði segir frá því, þegar ritstjóri blaðsins gekk á fund brezka fiskimálaráðherrans, sem þá var nú reyndar annar en nú skipar þann ráðherrastói. - John Hare hét hann, sá sem þá var fiskimálaráðherra Breta. Ritstjórinn á við hann allmerkilegt samtal, og þar kemur að lokum, að ritstjóri blaðsins fer fram á það að fá að heyra álit ráðh. um það, hvernig hann telji, að málstaður Breta standi gagnvart Íslendingum. Ráðherrann svarar, - hann er reyndar að svara spurningunni um það, hvort samningar þeir, sem þá stóðu fyrir dyrum við Noreg um fiskveiðilandhelgi Noregs, mundu hafa áhrif á stöðu Breta gagnvart Íslandi, - ráðherrann svarar, með leyfi forseta: „Slíkir samningar mundu sýna, að það geta allir komizt að skikkanlegu samkomulagi við okkur, sem það vilja,“ sagði John Hare. „Slíkir samningar yrðu ykkur siðferðilega í óhag,“ þ.e.a.s. samningar Breta við Noreg. „Þið áttuð undir högg að sækja í Genf. Þar fenguð þið alvarlegt áfall, þegar till. ykkar var felld,“ segir brezki fiskimálaráðherrann. Það skyldi þó aldrei vera, að íslenzka ríkisstj., sem umfram allt vildi semja við Breta, en hafði ekki aðstöðu til þess vegna eindrægni þjóðar sinnar, hafi verið með þeim tillöguflutningi, sem hún hafði uppi á Genfarráðstefnunni 1960 í andstöðu við sendinefndarmenn Alþb. og Framsfl., - það skyldi þó aldrei vera, að íslenzka ríkisstj. hefði með því að láta fella þá till. þar verið að fá sér aðstöðu gagnvart Íslendingum sjálfum til þess að sýna Bretum linkind, eftir að búið var að fella það á alþjóðaráðstefnu, að litið skyldi á sérstöðu Íslands í málinu? Á þessari ráðstefnu kom til atkvæða till. sú, sem andstæðingar okkar voru búnir að gera allt, sem þeir gátu, til þess að fá þar samþykkta með 2/3 atkv., þ.e.a.s. till. um 12 mílna fiskveiðilandhelgi með undanþáguákvæði upp að 6 mílum fyrir þær þjóðir, sem stundað hefðu veiðar á undanförnum árum á þeim slóðum, sem um ræddi. Þessi till. fékk ekki það atkvæðamagn. sem hún þurfti til þess að fá stoð sem alþjóðleg samþykkt, og það áttum við ekki vinum okkar að þakka, þ.e.a.s. þessum gæsalappavinum okkar, sem við erum í bandalagi við og ævinlega hafa reynzt okkur verst allra þjóða. þegar við höfum þurft á að halda á alþjóðaráðstefnum um þetta mál. Við áttum það þeim ríkjum að þakka sem íslenzku ríkisstj. er minnst um getið að gjalda þakkir sínar fyrir eitt eða neitt. Síðan lauk þessari ráðstefnu. En þróun mála hélt áfram. Íslenzki dómsmrh., sem sæti hafði átt á ráðstefnunni, kom hingað heim í mýflugumynd, settist hér augnablik niður, - ég er ekki viss um, að hann hafi stanzað meira en einn sólarhring, - og hann átti erindi. Og hvert var nú erindið? Jú, það var að tilkynna það opinberlega, að brezkum ræningjum væru endanlega gefnar upp allar þær sakir, sem á þá höfðu hlaðizt við þjófnað úr okkar landhelgi. Þetta var framkvæmd hans á samþykktinni frá 5. maí 1959 um að mótmæla harðlega ofbeldisaðgerðum Breta í íslenzkri landhelgi. Ég gat um það, að hann hefði ekki stanzað lengi hér heima, hann hefði komið til þess arna og einskis annars. Og hann hélt þegar á burt að þessu loknu, og nú var löng ferð fyrir höndum. Hann hélt allt suður til Miklagarðs, en þar átti þá að hefjast einhver samkunda á vegum Atlantshafsbandalagsins, þar sem búast mátti við því, að þessi mál yrðu rædd. Á þeirri samkundu varð víst eitthvað styttra í umr. en til stóð, sökum þess að landslýður þar hafði risið upp gegn þeirri stjórn, sem ætlaði að vera „vertinn“ í þessu samkvæmi Atlantshafsbandalagsins, og það voru víst ýmsir ráðamennirnir, sem styttu mál sitt meir en til hafði staðið, til þess að ráðstefnunni gæti lokið, áður en landsmúgurinn þar gerði upp reikningana við sína ríkisstj., sem hafði boðið bæði okkar ríkisstj. og öðrum heim til vinafunda, enda máttu þeir ekki öllu seinni vera. því að forsætisráðherra þess ríkis var rétt upp úr þessu gripinn af þjóð sinni og færður í fangelsi, þar sem hann situr enn þá, sakaður um fjölmarga glæpi, og bíður dóms. Og til allrar hamingju sluppu ráðherrar okkar og þeir aðrir, sem ráðstefnuna sóttu, við það að lenda í þessu uppgjöri hjá Tyrkjum. Sakaruppgjöfin til handa Bretum var sjáanlega gerð í því skyni, að ráðherrar okkar gætu slegið sig til riddara suður í Miklagarði á því að tilkynna þar, hversu eðallyndir þeir væru, að nú væru þeir búnir að gefa upp sakirnar öllum sínum þjófum. En þar í landi var ekki góður markaður fyrir sakaruppgjöf, þar voru menn frekar á þeim buxunum að gera upp sakirnar við þá, sem sökótt áttu, og það varð eitthvað minna úr dýrðinni en til stóð. Engu að síður stendur það, að Bretar, sem hafa rænt og ruplað á okkar miðum að undanförnu, geta nú í skjóli dómsmrh. íslenzka komið inn í íslenzkar hafnir og fengið gert við, - ég veit ekki beinlínis, hvort þeir fá gert við götin á botnvörpunum, sem þeir hafa rifið á botninum á íslenzku landhelginni, en þeir geta a.m.k. fengið alla þá fyrirgreiðslu, sem þeir þurfa, aðra en þá, ef þeir geta þá ekki fengið hana líka. Með þessu hefur þeim náttúrlega verið gert langtum auðveldara en áður að sækja okkar mið, og ég vil taka það alveg sérstaklega fram, að þegar talað er um okkar mið, þá á það við stærra hafsvæði en það. sem liggur innan 12 mílna landhelginnar. því að við eigum einnig enn þá dýrmæt fiskimið utan hennar. En því er nú eitt sinn þannig varið, eins og segir í ljóðinu, að þeim mun stærri sem landhelgin okkar er, þeim mun erfiðara eiga þeir erlendu aðilar, sem á okkar mið vilja sækja, með að nýta einnig þau mið, sem liggja utan landhelginnar. En nú stendur sem sagt til að opna fyrir þeim inn að 6 mílum á ýmsum stöðum og auka þannig olnbogarými þeirra og gera þeim mögulegra en áður var að stunda sínar veiðar á íslenzku miðunum. Þrátt fyrir alla sakaruppgjöf og þrátt fyrir það, að allir vissu það orðið, að setið var að samningum við Breta, þá var íslenzka ríkisstj. lengi vel að reyna að þræta fyrir þetta, og það var ekki fyrr en í ágústmánuði á s.l. sumri, að hún viðurkenndi það, að nú væri efnt til samningaviðræðna við Breta um landhelgi Íslands, en hún tók það fram, um leið og hún gaf út þessa tilkynningu, að íslenzka ríkisstj. mundi að sjálfsögðu halda fast við samþykktina frá 5. maí 1959. Ég hef þegar rakið það, hvernig hún hefur staðið við þá samþykkt, og það er reyndar ekkert meira, þó að hún gæfi út þessa tilkynningu um, að hún mundi halda sig við þau efnisatriði, sem samþykktin hljóðaði upp á, heldur en það, að hún er að burðast við það enn hér á þingi, eftir að samningurinn liggur fyrir, sem sýnir það ljóslega, að öll efnisatriði þeirrar till. eru niður tætt, ef þetta samningsuppkast nær fram að ganga sem milliríkjasamningur. Það voru fleiri sólarmerki, sem sýndu það, að hér stóð ekki til að halda sig við samþykktina frá 5. maí, eftir að setzt hafði verið að samningaborði. Viðurkennt var, má segja, að að verulegu leyti hafi íslenzka ríkisstj. hætt að verja íslenzku landhelgina fyrir Bretum. Á haustmánuðum síðastliðnum, - ég get ekki tilkynnt mánaðardag núna, það skiptir ekki öllu máli, það atriði kom, þegar eftir að það hafði gerzt, til umr. hér í þinginu, - þá varð fjöldi sjómanna áheyrendur að því í talstöðvum báta sinna eða hlustunartækjum báta sinna, að íslenzkt varðskip tilkynnir, að brezkur togari sé langt innan við landhelgismörkin að veiðum austur með landi, og spyr landhelgisgæzluna, hvað gera skuli. Landhelgisgæzlan biður varðskipsforingjann um að bíða eftir frekari fyrirmælum. Varðskipsforinginn elti togarann, meðan á biðinni stóð, og að því er síðar varð upplýst, komst hann alveg að síðu hans, og hann sá hvað eina, sem á þilfari togarans var, og hann gat greint einkennisstafi hans og hann þekkti hann að öllu. En þá kom fyrirskipunin, þegar átti að fara að taka hann. Og hvernig var fyrirskipunin? Var hún ekki í samræmi við samþykktina frá 5. maí um það, að við hefðum ótvíræðan rétt til 12 mílna landhelginnar og að við mótmæltum öllum aðgerðum Breta í landhelginni? Nei. Hún var ekki í þeim anda. Hún var á þessa leið: Hættið að skjóta. Hættið að elta. Reynið að slæða upp vörpuna hans. - Þá fékk varðskipið þó verkefni, sem tryggði, að það væri ekki að ónáða brezka togarann frekar. Þegar svona framkvæmd verður alþjóð kunn. þegar svona framkvæmd á vörnum okkar landhelgi er augljós, þá er það auðvitað líka augljóst, að hér eru maðkar í mysunni. Hér er verið að svíkjast um að láta íslenzku landhelgisgæzluna framkvæma þá skyldu, sem á hennar herðar á að vera lögð, af einhverjum annarlegum ástæðum. Og það er vissulega rétt, að þegar þessar frásagnir urðu kunnar hér í þingi, þá byrjaði ráðherra, sem var beðinn um skýringar á þessu, á þeim alkunna sið íslenzku ráðherranna nú á dögum að sverja og sárt við leggja, að hann vissi ekki neitt um atburðinn, hann hefði aldrei heyrt þetta fyrr, hann vissi ekkert um þetta. Guðmundur Í. Guðmundsson vissi ekki til þess heldur, að það hefði komið nein tillaga fram um lausn landhelgisdeilunnar við Breta, hinn 6. febr. s.l. Það hefur sem sagt verið leikur íslenzku ráðherranna í öllu þessu máli að telja sig ekkert vita og þykjast vera miklum mun fávísari en allir vissu að þeir voru. Auðvitað var þessi atburður engin tilviljun. Hann stafaði af því, að það var þegar búið að gera einhvers konar samkomulag við Breta um það, að þeir skyldu ekki truflaðir hér við land. Sjálfsagt hefur það verið meðan á samningum stóð, sem eitthvert slíkt samkomulag hefur verið. Það er út af fyrir sig, þótt gert sé vopnahlé, á meðan ákveðnir samningar fara fram. En það er ekki mikil virðing fyrir Alþingi íslendinga, að ráðherrar skuli hvað eftir annað í þessu máli koma hér upp í ræðustól, neita að gefa upplýsingar um mál, sem liggja fyrir í staðreyndum, en skjóta sér á bak við það, sem þó er ósatt og í ljós kemur síðar, að þeir viti ekkert um málin. Þegar við stöndum frammi fyrir þessu samningsuppkasti, sem hér liggur fyrir, þá er það útskýring ríkisstjórnar Íslands, sem leggur samningsuppkastið fyrir í þáltill.-formi, að nú sé aðeins um tvennt að ræða fyrir Íslendinga, þ.e. að fá brezka flotann á miðin með gífurlegri hættu á átökum og skothríð og manntjóni eða semja um það, sem hér liggur fyrir. Ríkisstjórnin virðist sem sagt ekki hafa komið auga á það, að Bretar í hermennsku sinni hér um slóðir hafa engum árangri náð, sem teljandi sé, í þau 21/2 ár, sem þeir hafa reynt þessa aðferð sína. Íslenzka ríkisstj. virðist líta fram hjá því, að Bretar eru að gefast upp á þessari aðferð, af því að hún gagnar þeim ekki. Íslenzka ríkisstj. virðist hafa misst sjónar á því, að við vorum búnir að sigra Breta í þessari deilu. En látum það vera. þótt íslenzka ríkisstj. líti fram hjá þessu öllu. Og við skulum bara segja það, að hún trúi því sjálf, að málin standi með þeim hætti, sem hún vill vera láta, þannig að nú sé um tvennt að ræða: annars vegar að semja við Breta um að hleypa þeim inn í landhelgina með þeim hætti, sem samningurinn gerir ráð fyrir, eða fá brezku vígdrekana með uppspenntar fallbyssur á mið okkar með gífurlegri hættu á átökum og skothríð og manntjóni. Vill þá ekki íslenzka ríkisstj., ef hún trúir þessu, sem hún segir hér á Alþingi, útskýra það fyrir okkur hér á þingi, hvernig í ósköpunum það má ske, að slíkur nauðungarsamningur, sem hér er kynntur, skuli vera stórsigur Íslands í málinu? Er það stórsigur nokkurs aðila að beygja sig fyrir spenntum fallbyssukjöftum, - beygja sig til þess að hleypa þeim hinum sömu ófriðarseggjum inn í þá landhelgi, sem ríkisstj. hefur sjálf lýst yfir, að við höfum ótvíræðan rétt til? Ég veit ekki. hvernig ríkisstj. setlar að koma því heim og saman, að hér sé hvort tveggja í senn, að við séum að láta undan ofbeldi, og hitt, að þetta sé um leið stórsigur Íslands í landhelgismálinu. Ég hygg, að Þórbergur mundi flokka þetta undir það að vera ruglandi. Nei, þetta getur ekki hvort tveggja verið, sigur Íslands og nauðungarsamningur Íslendinga við Breta um að hleypa þeim inn í landhelgina. Það vantar fleiri skýringar, til þess að hægt sé að kyngja þeim vísdómi. Ef litið er aðeins á efnisatriðin í þessum samningi í ljósi þess, sem hér hefur fram komið í umr. varðandi þau, þá langar mig, með leyfi hæstv. forseta, að fara nokkrum orðum um þau. Í fyrsta efnisatriðinu stendur: „Ríkisstjórn Bretlands falil frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, sem mæld er frá grunnlínum samkv. 2. gr. hér á eftir, og er þá eingöngu átt við fiskveiðilögsögu.“ Þar kemur enn þetta atriði, sem hér hefur mjög verið deilt um, og kannske engin atriði meira deilt um en þetta: Ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu. Þýðir þetta, að Bretar viðurkenni íslenzku fiskveiðilögsöguna? Við skulum athuga, hvað hér hefur verið sagt um þetta og hvað meta má samkvæmt því. Ég hef áður minnzt á það, að háskólaprófessorar lagadeildar telja, að þetta jafngildi viðurkenningu. Hæstv. utanrrh. sagði hér í umr. um málið, að brezkir ráðherrar hefðu tekið það fram í brezka þinginu, - það er reyndar um annað atriði, - að það mundi ekki verða leitað endurnýjunar á þessum samningi. Ég vil víkja hér aðeins að því sérstaklega, hvað það þýðir, að Bretarnir falli frá sínum fyrri mótmælum. Ég hef áður minnzt á, hvernig það reyndist í framkvæmd, að þeir féllu frá 4 mílna landhelginni. Í framkvæmd reyndist það þannig, að þeir óðu inn í hana, þegar þeim þótti það sér henta, og töldu sig algjörlega óbundna af því, þó að þeir hefðu fallið frá mótmælum. En hér skiptir það í rauninni alls engu máli, hvað ráðherrar hér álíta um þetta atriði og ekki heldur hvað prófessorar hér álíta um þetta atriði. Það eitt skiptir máli, hvað í samningnum stendur, því að af því einu telja Bretar sig bundna. þegar fram líða stundir, það má öllum ljóst vera.

Væri ræðumanni það mikið á móti skapi að gera örstutt hlé á ræðu sinni, það þarf að leita afbrigða fyrir tveimur till.?

Sjálfsagt. [Frh.]



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns leyfa mér að gefa yfirlýsingu varðandi samning þennan fyrir hönd Alþb., og að því gefnu tilefni, sem hér liggur fyrir, þá lýsir þingflokkur Alþb. því yfir, að þar sem samningur sá, sem fyrirhugað er að gera við ríkisstjórn Bretlands, á rót sína að rekja til ofbeldisaðgerða og hervaldsbeitingar brezkrar ríkisstj., en er gerður af ríkisstjórn, sem ekkert umboð hefur frá þjóðinni til að skuldbinda hana um aldur og ævi, þá er íslenzk þjóð um alla framtíð óbundin af því réttindaafsali, sem í þessum samningi felst, og mun Alþb. beita sér fyrir því, að þjóðin framfylgi lögum sínum og rétti án tillits til hans. Þessi yfirlýsing kemur að sjálfsögðu í kjölfar þess, að ríkisstj., sem situr, er studd af meiri hl. Alþ., sem í síðustu kosningum lýsti því yfir, svo að segja mann fyrir mann, að í landhelgisdeilu Íslendinga og Breta yrði hvergi hvikað. Hún hefur að sjálfsögðu ekki að réttu og ekki með neinu siðferði rétt til þess að gera samning á borð við þann, sem hún fyrirhugar nú. Í umr. hér hefur komið skýrt og greinilega fram, að samningurinn er allur hugsaður út frá því, að við eigum einskis annars kost, ella séu hér uppivaðandi brezk herskip á okkar miðum, ella sé hér hætta á því, að slys verði á hafinu af brezkum byssukjöftum eða vígdrekasiglingum. Þar af leiðandi verðum við að gefa Bretum eftir af okkar landhelgi. Þetta er rökstuðningur ríkisstj. Slíkur samningur getur aldrei skoðazt öðruvísi en sem nauðungarsamningur, og nauðungarsamninga verða menn að halda að því leyti, sem annað er ómögulegt. En þegar við bætist, að hér á að skuldbinda þjóðina um alla framtíð, þá liggur það einnig fyrir, að þar er beitt valdi af hálfu íslenzkra stjórnarvalda, þar er beitt valdi á óborna niðja þessarar þjóðar, sem með engum siðferðisrétti er hægt að telja að liggi á valdsviði þeirrar stjórnar, sem hér stendur að málum. Herra forseti. Í þeim umr., sem hér hafa farið fram, hafa þeir talsmenn ríkisstj., sem mælt hafa fyrir þessum samningi, haldið því fram, að við andstæðingar hans viljum ekki fara að alþjóðalögum og við viljum einskis virða alþjóðadómstólinn í Haag. Hér eru fullyrðingar gersamlega út í loftið. Hvorugt þetta verðum við sakaðir um með réttu. Við höfum aldrei lagt til, að gerðar yrðu neinar þær ráðstafanir um landhelgi Íslands, sem brjóta í bága við alþjóðalög. En við vitum fullvel af þeirri staðreynd, að alþjóðalög um landhelgismál eru býsna takmörkuð og að það er viðurkennt af fjölmörgum vel menntuðum og vel metnum lögfræðingum á þessu sviði, að um víðáttu landhelginnar eru engin alþjóðalög gildandi. Þar af leiðandi höldum við því fram, að það sé okkur heilladrýgst að halda okkur að okkar landgrunnslögum og færa út víðáttu okkar landhelgi eftir því, sem við sjáum möguleika til á hverjum tíma, ekki þvert ofan í alþjóðalög, heldur svo langt sem við komumst án þess að brjóta þau, þar sem þau kunna að liggja fyrir. Því hefur verið ágætlega lýst af einum ráðherra, hæstv. fjmrh., í þessum umr., við fyrri umr. málsins, að alþjóðadómstólnum er einnig ætlað að fella dóma í tilfellum, þar sem engin lög eru til um það efni, sem hann fjallar um. Þá á hann að dæma, eins og segir og eins og ráðh. tók fram, eftir sanngirni og réttlæti. En nú vitum við það, að sanngirni og réttlæti eru ærið teygjanleg hugtök, og við vitum það, að í deilunni um yfirráðin yfir íslenzku fiskimiðunum hafa Bretar talið allt aðra hluti vera réttlæti en við teljum vera réttlæti, og þeir hafa einnig talið allt aðra hluti vera sanngirni en það, sem við getum fallizt á að sanngirni sé. Nú hagar málum svo til, að um skipun alþjóðadómstólsins ræður mestu stofnun, sem við höfum aldrei átt neinn fulltrúa í, þ.e.a.s. alþjóðadómstóllinn er skipaður af öryggisráðinu. Þar eiga Bretar fulltrúa, við eigum þar ekki fulltrúa. Þar eiga Bandaríkjamenn, sem bezt hafa stutt við bakið á Bretum til þess að þjappa að rétti okkar í þessu máli, líka fastan fulltrúa, og þannig mætti áfram telja. Réttlæti alþjóðadómstólsins og sanngirni hans er þess vegna engan veginn óyggjandi. Þar sem hann hefur ekki lög til þess að dæma eftir, þar höfum við ekki ástæðu til þess að sækjast eftir því að skjóta málum okkar undir hann. Í þessum umr. hefur sitt hvað komið fram, sem fróðlegt er ýmist að rifja upp eða athuga nokkru nánar. Hér hefur t.d. verið rætt um þá 3 mílna landhelgi, sem Íslendingar bjuggu við fyrra helming þessarar aldar, eða frá 1901 til 1952. 3 mílna landhelgin var okkur með öllu ófullnægjandi. Hún var aldrei sett með okkar þarfir fyrst og fremst fyrir augum. Hún var sett, á meðan við vorum nýlenduþjóð og gátum ekki sjálfir ráðið okkar málum. Það var þrengt og margþrengt að Íslendingum í landhelgismálunum, og sú eftirgjöf var notuð þeirri herraþjóð, sem við bjuggum þá undir, Dönum, til framdráttar í verzlunarsamningum við Breta. Það er margsannað í alþjóðlegum skýrslum, að hér var um nær stöðuga ofveiði að ræða á okkar fiskimiðum, þegar líða tók nokkuð á öldina og eftir að hin stórvirkari fiskiskip, eins og togarar, komu til sögunnar, og hefur t.d. hæstv. sjútvmrh., Emil Jónsson, sýnt fram á það og raunar fleiri í fyrri umr. þessa máls, að líklegt er, að fiskveiði við Ísland hefði verið stórlega skert um ófyrirsjáanlegan tíma, ef ekki hefðu komið nokkrar eyður í veiðarnar hjá þeim stórþjóðum, sem á fjölda stórvirkra fiskiskipa sóttu okkar mið, á styrjaldartímunum tvennum, sem gengu yfir einmitt á þessu tímabili og stöðvuðu að verulegu leyti veiðarnar, svo að fiskstofnarnir við Ísland gátu nokkuð rétt við í þeim hléum og gerðu það líka. Ég ætla, að um þessa skoðun sé enginn ágreiningur meðal þeirra manna, sem hafa lagt orð í belg um þessi mál, heldur séu þetta viðurkenndar staðreyndir. Á þessu tímabili var fiskveiðilögsagan, sem við að nafninu til áttum að njóta, eða landhelgin tæplega 25 þús. km2 að stærð af sjávarfletinum næst ströndum landsins. En raunverulega var þetta svæði ekki friðað, vegna þess að landhelgisgæzla var mjög ófullkomin fram eftir öldinni, fyrstu áratugi hennar og reyndar má segja allan tímann, þótt nokkuð brygði þar til hins betra horfs, eftir að Íslendingar tóku þessi mál í eigin hendur og lögðu meiri rækt við þau en áður hafði verið gert, á meðan þau voru í höndum Dana, enda þótt vanefna Íslendinga gætti þar um lengi. Það var þess vegna enginn ágreiningur hjá Íslendingum um það, að hér þurfti að spyrna við fæti, hér þurfti að fá viðurkennd stærri hafsvæði við landið sem sérréttindasvæði Íslendinga sjálfra, og af þeirri nauðsyn voru hér á Alþingi sett landgrunnslögin 1948. Þau lög lýstu yfir því, að Íslendingar teldu sig eiga rétt til yfirráða á landgrunninu við Ísland, - landgrunninu, sem Ísland stendur á. Hæstv. fjmrh. skilgreindi það nokkuð hér í sinni ræðu við fyrri umr. þessa máls, hvað landgrunnið væri, það væri hjalli eða hilla, sem næði út frá landinu, mismunandi langt á hinum ýmsu stöðum, en í aðalatriðum hefði það lögun landsins sjálfs, með flestum þeim stærri fjörðum og flóum, sem inn í landið ganga. Lengi vel hafa verið nokkuð á reiki hugmyndir manna um, hvað telja ætti landgrunnið ná út á mikið dýpi. En nú mun það vera nokkuð almenn skoðun, að telja beri, að landgrunnið nái allt út á 200 m hafdýpi. 3 mílna landhelgin okkar náði hvergi neitt nálægt brúnum landgrunnsins. Það var þess vegna langur vegur fyrir hendi, þegar Íslendingar settu lög um að helga sér landgrunnið, ná yfirráðum yfir því, ná að skipuleggja nytjar Íslendinga af því, og það var einnig vitað, að á þeim vegi mundu verða mörg ljón, svo sem þegar er komið á daginn og allir vita. Engu að síður vil ég minna á það, að á grundvelli landgrunnslaganna og með einhliða aðgerðum hafa allar þær aðgerðir, sem Íslendingar til þessa hafa gert í landhelgismálinu og nú hafa um það bil þrefaldað stærð fiskveiðilandhelginnar, - allar þær ráðstafanir hafa verið gerðar með einhliða ráðstöfunum. Og það er allsendis ósannað, hvort við hefðum fengið nokkurn ferþumlung til viðbótar 3 mílunum undir okkar lögsögu, ef við hefðum eingöngu blínt á þá leið, sem í samningi þeim eða samningsuppkasti, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að farin verði í framtíðinni, og mun ég máske síðar að því víkja nokkru nánar. Það væri synd að segja, að Íslendingar hefðu farið að því með ofstopa að bæta úr hinni brýnu þörf sinni fyrir stærri fiskveiðilögsögu, þegar hafizt var handa og þegar samningur Dana og Breta um 3 mílna landhelgina við Ísland rann út árið 1951. Við tókum okkur nokkurn umþóttunartíma, og það var ekki fyrr en á árinu 1952, að hafizt var handa, og þá var hafizt handa með þeim hætti, að fiskveiðilögsagan var stækkuð um í sjómílu, hún var færð út um á milli 1600 og 1700 metra. Það er svo sem eins og lengdin á tveimur netatrossum. En raunverulega stækkaði þó landhelgin meira, vegna þess að um leið og 4 mílna landhelgin var innleidd, var einnig dregin grunnlína fyrir firði og flóa, sem áður höfðu staðið opnir. Þessi ráðstöfun stækkaði landhelgina úr 25 þús. km2 í 43 þús. km2 og var þess vegna veruleg stækkun, enda mátti fljótt á sjá, að hún gaf miklum mun betri árangur fyrir íslenzku veiðiskipin en áður hafði náðst, enda þótt stækkunin væri ekki meiri en svo, að eftir hana höfðum við yfirráð á 43 þús. km2 af hafsvæðinu við strendur landsins. En einnig þá voru til þjóðir, sem vildu ekki una því, að Íslendingar fengju neina stækkun á landhelginni. Bretar mótmæltu 4 mílna landhelginni, þeir höfðu uppi mótmæli í mörgum liðum. Þeir töldu þetta vera mjög slæma meðferð á brezka ríkinu, og á harmatölum þeirra ekki síður þá en nú hefði næstum mátt skilja, að þetta væri það rothöggið, sem mundi verða þess valdandi, að Bretaveldi liði undir lok. Og þeir sýndu ekki minnsta skilning á þörfum okkar Íslendinga til þess arna. Þeir virtu það líka að engu, þótt samhliða þessari útfærslu væri ákveðin sérstök friðun bæði á þeim hafsvæðum, sem þarna bættust við okkar landhelgi, og einnig hinum, sem höfðu verið landhelgi okkar áður. Við bönnuðum Íslendingum sjálfum ýmsar veiðar á 4 mílna svæðinu. Við bönnuðum allar togveiðar á því, og við bönnuðum einnig dragnótaveiðar á því, líka Íslendingum sjálfum. Það kom líka í ljós, að eftir þessar friðunarráðstafanir tóku ýmsir þeir fiskstofnar, sem áður höfðu verið ofveiddir við landið, að rétta við og stækka, og það kom ekki bara okkur að gagni, það kom líka þeim að gagni, sem fiskuðu fyrir utan okkar landhelgi, og það voru ekki við einir. Þar áttu stærsta hlutinn að Bretar sjálfir, og þeir fengu að sjá það eftir nokkur ár, að þessi ráðstöfun okkar var ekki einasta okkur í hag, heldur líka þeim. Og þar kom að lokum, eftir að þeir höfðu rekið við okkur viðskiptastyrjöld um margra ára skeið, svikið á okkur gerða milliríkjasamninga og bannað okkur, þó með óformlegum hætti og að forminu til án tilskipana stjórnarvaldanna þar í landi, að landa ísvörðum fiski í mörg ár í sínu landi, sem við höfðum þó skv. milliríkjasamningi skýlausan rétt til, - sem sagt, Bretar uppgötvuðu að lokum, að þessi ráðstöfun okkar kom einnig þeim að góðu gagni, því að það væri mikill misskilningur, ef Bretar héldu, að það væri einhver þeirra hagur að ganga svo nálægt fiskstofnunum við Ísland, að þeir gætu engar nytjar af sér gefið. Og nú kom að því, að þeir féllu frá mótmælunum gegn 4 mílna landhelgi. Enn líður tíminn og okkar fiskifloti tekur að þróast mjög ört á áratugnum milli 1950 og 1960. Skipin bæði stækka og þeim fjölgar, og veiðihæfni þeirra fer vaxandi. En allt þetta kallaði auðvitað á það, að þau fengju stærra athafnasvæði á Íslandsmiðum, því að enn voru þau mjög aðþrengd, þrátt fyrir það að landhelgin hefði verið stækkuð í 4 mílur. Það var þess vegna öllum ljóst, er tímar liðu fram, að við hlutum að halda áfram á þeirri braut að helga okkur stærri hluta af hafsvæðunum við landið, til þess að við gætum nýtt okkar fiskiskipastól og til þess að áfram þróaðist okkar fiskiðnaður, sem einmitt hafði risið upp og þróazt mjög til hagsbóta fyrir land og þjóð á árunum, sem Bretar neituðu að taka við fiskinum sem hráefni upp úr okkar skipum í brezkum höfnum. Til Alþingis tóku fljótlega eftir útfærsluna 1952 að berast tillögur frá einstökum þingmönnum, oftast nær gerðar í samráði við hagsmunasamtök útgerðar- eða sjómanna, um stækkun landhelginnar. Það komu fram till. um stækkun landhelginnar út af Vestfjörðum. Það komu fram till. um réttingu á grunnlínunum, og hafði þáv. ríkisstj., ríkisstjórn sú, sem tók við stjórn hér árið 1953, stjórn Ólafs Thors, þá gefið alveg sérstakt tilefni til þess, að slíkar till, kæmu fram. Hún hafði sem sagt, þó að hún legðist á allar slíkar till., gefið út merkilegt rit um landhelgismál Íslendinga, hvíta bók. Sú bók var aðallega til þess ætluð að eyða ýmiss konar firrum, sem fram höfðu komið í fullyrðingum Breta um það, að Íslendingar væru að brjóta alþjóðalög, því að auðvitað lágu Íslendingar þá undir þeim orðrómi frá Bretum, alveg eins og stjórnarandstaðan hér á þingi liggur nú undir þeim ásökunum af stjórnarinnar hálfu að vilja ekki virða alþjóðalög. Bretar báru það sem sagt á okkur, að við hefðum brotið ýmiss konar alþjóðalög með útfærslunni 1952. Ríkisstjórn Ólafs Thors, sú sem sat frá 1953 til 1956, gaf út rit, sem mótmælti þessu, og sýndi fram á það með tilvitnunum í ýmsar samþykktir frá alþjóðaráðstefnum, að þessu væri alveg öfugt farið, Íslendingar hefðu hvergi brotið alþjóðalög, þeir hefðu þvert á móti látið hjá líða að taka til sín allan þann rétt, sem alþjóðareglur í rauninni gæfu þeim fyllsta rétt á. Og þar var alveg sérstaklega tiltekið, að það væri enginn vafi á því, að íslenzka ríkisstjórnin hefði haft fullan rétt á því að draga lengri grunnlínur á nokkrum tilteknum stöðum og hafa grunnlínupunktana færri, með þeim afleiðingum, að landhelgislínan hefði færzt út og fiskveiðilögsaga okkar stækkað. Ég minnist þess, að ég flutti eitt sinn á Alþingi till. um það, að allar þær grunnlínubreytingar, sem í þessari hvítbók ríkisstj. voru taldar heimilar, yrðu gerðar. Og þegar ríkisstj. stóð frammi fyrir því, að hún þurfti að taka afstöðu til þess, hvort hún ætti að framkvæma nauðsynlega stækkun á fiskveiðilögsögunni, - stækkun, sem hún sjálf hafði í riti sínu talið fullkomlega heimila, þá að vísu komst hún í nokkurn vanda, og hún leysti þann vanda með því að láta þessa till., ásamt reyndar fleiri till. til stækkunar á landhelginni, aldrei koma til afgreiðslu þingsins. Þær voru jarðaðar í ruslakistum ríkisstj. og fengu enga þinglega afgreiðslu. En þó að ríkisstj. legðist á till. stjórnarandstæðinga með þessum hætti, sem ég vildi einna helzt flokka undir lágkúru og þykir eiga þar vel heima, af því að þrátt fyrir allt hafði hún of mikla samúð með Bretum, til þess að hún hefði dug til að framfylgja rétti Íslendinga, þegar Bretar áttu í hlut annars vegar, þá breytti það ekki því, að vaxandi fiskifloti kallaði á stækkaða landhelgi. Og þegar þessi ríkisstj., sem ég nefndi, ríkisstj. Ólafs Thors, sem sat á árunum 1953–56, var öll, þá var gerður nýr stjórnarsáttmáli, sáttmáli vinstri stjórnarinnar, en eitt af aðalatriðunum í honum var ákvæði um það, að fiskveiðilandhelgi Íslands skyldi stækkuð. Og nú kom til Teits og Siggu. Þegar framkvæma átti þetta stjórnarsáttmálaatriði, er því ekki að leyna, að um það reyndist vera þverbrestur í ríkisstj. Alþfl. neitaði að vísu ekki útfærslu, en hann bað um frest á frest ofan, og honum voru veittir ýmsir frestir. Það var beðið eftir því, hvernig fiskveiðilögsögu eða landhelgismálum reiddi af á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 1957. Sú afgreiðsla var með þeim hætti, eins og menn máske muna, að allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna komst ekki að neinni niðurstöðu, annarri en þeirri að vísa málinu til sérstakrar haflagaráðstefnu. Sú ráðstefna var haldin árið eftir, árið 1958. Og enn fékk Alþfl. því ráðið, að engar hreyfingar voru gerðar á íslenzku landhelginni, heldur öllu slegið á frest fram yfir þá ráðstefnu. Allan þennan tíma lá það auðvitað skýrt og greinilega fyrir, að við hefðum ekki brotið nein alþjóðalög, þótt við hefðum fært út fiskveiðilögsöguna á þessu tímabili, og alveg sérstaklega lá það fyrir óhrakið, að við höfðum beinlínis rétt til þess að breyta grunnlínunum á þessu tímabili. En hvað vantaði þá? Jú, það vantaði viljann í ráðherra Alþfl. í vinstri stjórninni til þess að framkvæma grunnlínubreytingar eða landhelgisstækkun með öðrum hætti. Forsrh., sem þá var, Hermann Jónasson, var að sjálfsögðu í nokkrum vanda með stjórn sína, sem þannig var sjálfri sér sundurþykk í þessu máli, og hann tók þá afstöðu, sem ég vil ekki lá honum, að ekki væri hægt fyrir ríkisstj. að standa að öðrum landhelgisstækkunum en þeim, sem hún ætti þingmeirihluta fyrir. Nú var það alkunnugt, að Alþb. og Framsfl., sem að málinu vildu standa, höfðu ekki þá frekar en nú meiri hluta hér á Alþingi. Þar af leiðandi varð að skera úr því, hvort Alþfl. eða þá Sjálfstfl. vildi styðja frekari stækkun landhelginnar, og eftir mikið þóf voru þeir beinlínis píndir til þess, Alþýðuflokksmennirnir, eins og síðan hefur verið margupplýst, m.a. í ræðum Bjarna Benediktssonar, sem gerla veit, hvað gerist í Alþfl. Því var af hans hálfu lýst yfir á landsfundi Sjálfstfl., að Alþfl. hefði verið píndur í þessu máli, og mér vitanlega hefur Alþfl. eða nokkur meðilmur hans ekki reynt að neita þessu nokkru sinni, eða hafi þeir gert það, þá hefur það a.m.k. farið fram hjá mér. Og hafi þeir gert það, þá er það ekki heldur sannleikanum samkvæmt, því að þeir urðu mjög nauðugir að standa að þeirri landhelgisstækkun, sem gerð var haustið 1958. En þeir virðast líka sýnu viljugri til þess að minnka þá landhelgi nú. Að því leyti má það kannske teljast óvenjulegt um Alþfl., að hann er sjálfum sér samkvæmur í þessu máli. En þrátt fyrir tregðu Alþfl. var landhelgin stækkuð í 12 mílur hinn 1. sept. 1958, og varð þá stærð fiskveiðilögsögu um 70 þús. km2 af haffletinum við strendur landsins. Þannig hefur landhelgin verið í 21/2 ár. Það er að vísu ekki langur reynslutími, það skal ég játa, en ég held nú samt, að það sé svolítið vert að leiða hugann að því, hvernig þessi landhelgisstækkun hefur gefizt íslenzku þjóðinni. Segja má að vísu, að Íslendingar hafi ekki notið þessarar landhelgi alveg óskorað. Bretar hófu hér ránskap undir vernd sinna herskipa og undir vernd sinna fallbyssukjafta í landhelginni okkar. En þeim varð svo furðulega lítið ágengt, að það má segja, að árangurinn hafi ekki verið meiri eða stórkostlegri en þótt risa tækist að rota flugu. Þeir gátu aldrei hersetið samtímis nema örlitla bletti af landhelgisstækkuninni. Það hefur verið gizkað á, að stærstu reitirnir, sem þeir gátu helgað sér yfirráð á hverju sinni, hafi máske numið um 2 þús. km2. En ef við lítum til þess, hvað Íslendingar drógu úr sjó, áður en þessi landhelgisstækkun fór fram, og hvað þeir hafa fengið úr sjó, eftir að landhelgin stækkaði, þá skulum við líta á tvö ár. Árið 1957 er síðasta heila árið, sem Íslendingar stunda veiðar sínar með 4 mílna landhelginni. Það ár varð heildarafli íslenzkra skipa 436 þús. tonn. Árið 1957, síðasta árið fyrir landhelgisstækkunina í 12 mílur, var heildarafli íslenzkra fiskiskipa 436 þús. tonn. Fyrsta heila árið eftir landhelgisstækkunina, þ.e.a.s. árið 1959, sem reyndar er eina heila árið eftir landhelgisstækkunina, sem fiskveiðiskýrslur þær, sem birtar hafa verið opinberlega, ná yfir, veiddu íslenzku fiskiskipin afla úr sjó, sem samtals nam 564 þús. tonnum. Heildarafli Íslendinga á þessum tveim árum, frá 1957 til 1959, óx um 156 þús. tonn, en það er á milli 29 og 30%. Það væri því rangt að segja, að íslenzka þjóðarbúinu hafi ekki áskotnast góður búhnykkur, þegar landhelgin var stækkuð í 12 mílur. Ef litið er til þess, hvað skeður í verðmætum þjóðarframleiðslunnar á þessu sama tímabili, kemur í ljós, að á árunum 1958 og 1959 vex verðmæti íslenzkrar framleiðslu - þjóðarframleiðslunnar um 13.2%. en það er með því mesta, sem þekkist í þjóðarframleiðslu um eitthvert árabil. Þetta gat herskipafloti Breta ekki hindrað. Hann gat ekki hindrað það, að fiskafli Íslendinga óx um 29–30% og að verðmæti íslenzkrar þjóðarframleiðslu óx á sama tíma um 13.2%. Þá vantaði ekki viljann til þess að hersetja íslenzka landhelgi, en svo óverulegt var það, sem þeim varð ágengt, afl þrátt fyrir ránveiðar þeirra gerðust þeir hlutir, sem ég hér hef lýst. Frammi fyrir þessum staðreyndum, sem einmitt voru að þróast, þegar dró að því, að íslenzka þjóðin ætti að kjósa til Alþingis og frekar tvisvar en einu sinni á árinu 1959, vildu ýmsir, sem lítið komu við sögu til stuðnings íslenzkum málstað, þegar landhelgin var stækkuð í 12 mílur, eiga sinn hlut í dýrðinni, og þá vildu þeir ekki liggja undir því, að þeir sætu á svikráðum við landhelgina, sem var að gefa okkur þann árangur, sem ég hef lýst. Þeir stóðu einnig í því, sem tregastir voru og mótsnúnastir 12 mílna landhelginni, þegar hún var sett, að samþykkja till. á Alþingi hinn 5. maí 1959. Sú tillaga var reyndar stefnuyfirlýsing allra þeirra, sem í framboð fóru árið 1959, og yfirlýsing þeirra til kjósenda um það, hvar þeir stæðu í landhelgismálinu, og með leyfi forseta vil ég leyfa mér að lesa upp þá tillögu orði til orðs, til þess að það fari ekkert á milli mála, hverju þjóðinni var lofað. Till., sem samþykkt var með öllum greiddum atkv. á Alþingi, var þannig: „Alþingi ályktar að mótmæla harðlega brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi, nú nýlega hvað eftir annað jafnvel innan 4 mílna landhelginnar frá 1952. Þar sem þvílíkar aðgerðir eru augljóslega ætlaðar til að knýja Íslendinga til undanhalds, lýsir Alþingi yfir, að það telur Ísland eiga ótvíræðan rétt til 12 mílna fiskveiðilandhelgi og afla beri viðurkenningar á rétti þess til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með lögunum um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948, og að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið.“ Berum þessa samþykkt saman við það, sem nú er að gerast hér á Alþingi og búið er að gerast hjá hæstv. ríkisstj. í samningum eða samningaumleitunum við Breta. Í upphafi þessarar ályktunar segir: „Alþingi ályktar að mótmæla harðlega brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi.“ Þetta er fyrsti liðurinn í þessari ályktun. Ég er hræddur um, að það hafi einhverjir fallið frá mótmælum í þessu efni. En það eru ekki Bretar. Það er íslenzka ríkisstjórnin. Hún „mótmælti brotum þeim á íslenzkri fiskveiðilöggjöf, sem brezk stjórnarvöld hafa efnt til með stöðugum ofbeldisaðgerðum brezkra herskipa innan íslenzkrar fiskveiðilandhelgi“. Frá þessu hefur íslenzka ríkisstj. fallið, og ég efast ekkert um það, að hún hefur ekki fallið frá þessu til þriggja ára, hún hefur fallið frá þessu um alla framtíð, þessi ríkisstj. Vera má einnig, að ég komi að því svolítið síðar, að hún hefur sýnt það fráhvarf sitt rækilega í verki. Það, sem fyrst liggur því fyrir í þessu máli, er, að það var íslenzka ríkisstjórnin fyrst og fremst, sem féll frá mótmælum, mótmælunum gegn því, að Bretar hersætu landhelgina. Hún féll frá því að gera það, sem þm. voru kosnir út á að gera og þeir lýstu yfir allir í síðustu kosningum og í síðustu tvennum kosningum. Annað efnisatriðið er það, að Bretar eru einnig ásakaðir fyrir það að brjóta 4 mílna landhelgina, sem þeir voru fallnir frá mótmælunum við. Það rifjast upp fyrir manni, að hæstv. dómsmrh. sendi eitt sendibréf suður í Háskóla Íslands til þess að spyrja þá vísu menn þar, prófessora lagadeildarinnar, hvernig bæri að skilja orðalag í samningi, sem ráðh. sjálfur var rétt að ljúka við að gera. Hann virtist ekki lengur botna í því sjálfur, hvernig bæri að skilja þetta. A.m.k. kallaði hann til prófessora, sem enn voru starfandi. Hann hefur sjálfsagt talið, að sjálfur hann, sem er gamall lagaprófessor, gæti kannske ekki alveg treyst á það, hvað honum fyndist, hann væri eitthvað farinn að ryðga í fræðunum. En þá kallaði hann til prófessora lagadeildarinnar og spurði þá, hvernig ætti að skilja þetta ákvæði í samningi, sem hann sjálfur hafði gert. Það er auðvitað ósköp mannlegt að spyrja aðra um slíkt, þegar menn hafa ruglazt sjálfir. En það er náttúrlega ekki alveg örgrannt, að það geti ekki fleiri ruglazt. Þessir prófessorar gáfu ráðh. yfirlýsingu, sem hann hefur lesið nokkrum sinnum hér á þingi, rétt eins og hann stæði hér í málþófi, sem hann þó ber aðallega á aðra, og hann hefur látið ríkisútvarpið, sem íhaldið virðist eiga og notar nokkurn veginn eftir sinni vild, - látið lesa þessa yfirlýsingu prófessoranna í útvarpið, af því að hann heldur, að hún hafi eitthvert áróðursgildi. Það getur vel verið, að einhverjir haldi það, að prófessorar séu merkilegri menn en annað fólk. En ég verð að segja það, að í þeirri yfirlýsingu, sem þeir þarna hafa gefið, þá finnst mér, að þeir eigi eftir spöl ógenginn til þess að skynja veruleikann eins og hann liggur fyrir. Þeir góðu prófessorar hefðu gjarnan mátt leiða hugann að því, að það eru til fordæmi um það, hvernig fráhvarf frá mótmælum gegn ákveðinni landhelgislínu hafa staðizt. Bretar sem sagt hurfu frá mótmælunum gegn 4 mílna landhelginni. En það vita flestir, nema þá uppgjafaprófessorar og þá líka starfandi prófessorar, að Bretar hafa með togskipum sínum vaðið inn fyrir þessa línu, og það datt víst engum í hug, nema þá kannske prófessorum, að það væri hægt að stöðva þær aðgerðir Breta með bréfi eins og lagadeild háskólans hefur nú sent dómsmrh. Íslands. A.m.k. prófaði dómsmrh. það ekki að stöðva þær aðgerðir Breta með slíku bréfi. Að öðru leyti segir í þessu plaggi prófessoranna, að þeir hafi kannske ekki nógu góða þekkingu á ensku máli, en þeim virðist vera nokkur blæbrigði á enska og íslenzka textanum, og þeir virðast vera alveg ruglaðir í því, eftir hvorum þeirra þeir eigi að fara, og það virðist ríkisstj. sjálf vera líka. Það er ekki hægt að sjá, hvor textinn á að vera frummálið, hvor textinn á að gilda. Ég sé engin ákvæði um það, hvor textinn sé gildandi, en einhvern veginn hafði maður ætlað það, að frumtextinn væri íslenzkur, þegar í hlut á íslenzka utanrrn., en reyndar er nú svo komið málum, að margur er farinn að efast um það. Ég vil samt ekki segja, þrátt fyrir allt, að þetta blað prófessoranna við lagadeild háskólans sé að öllu ómerkilegur pappír. Ég held, að ráðh. hefði máske getað haft af honum einhver not, ekki þau, sem hann reynir að hafa. Ég held, að hann hefði átt að reyna að nota þann pappír til þess að sýna hann Bretum og segja þeim, að úr því að íslenzku háskólaprófessorarnir kvæðu upp þann úrskurð, sem hér hefur verið gerður, þá skyldu Bretar hætta að þrjózkast við það að taka inn í samninginn það orðalag, að þeir viðurkenndu landhelgina. En það gæti máske verið, að prófessorinn hafi ekki trú á því, að Bretar taki mark á íslenzkum háskólaprófessorum. Þeir góðu menn, sem það plagg gáfu út, virðast ekki einasta hafa lent út úr sinni fræðigrein, að því er varðar hina ensku þýðingu, þar sem þá skorti sérfræðinga, heldur virðast þeir að verulegu leyti byggja úrskurð sinn eða álit á einhverju sérstöku sálarástandi, sem ríkjandi sé hjá brezku ríkisstj. í málinu. Máske hafa þeir kallað sér til aðstoðar einhverja sálfræðinga, - mér er kunnugt um það, að einn sálfræðingur hér í bæ hefur lítið mjög að útvegsmálum nú að undanförnu, og það má vel vera, að þeir hafi leitað álits hans um sálarástand brezku ríkisstj., - en samt sem áður leyfi ég mér að efast um, að það mat á því sálarástandi. sem sá sálfræðingur mundi gera eða sálfræðingar yfirleitt, sé samhljóða því, sem háskólaprófessorarnir í lagadeild virðast gera að sinni forsendu. Ég gat um það áðan, að hæstv. dómsmrh., sem er landhelgisráðherra, sem hefur með að gera þann þátt landhelgismálsins, sem varðar víðáttu lögsögunnar og að sjálfsögðu einnig dómsmál í sambandi við landhelgisbrot, reyndi ekki að stöðva Breta með þessum hugmyndum sínum og annarra prófessora. Hann þvert á móti gaf Bretum upp sakir, einnig fyrir þau brot, sem þeir höfðu framkvæmt innan við 4 mílna landhelgina. Það liggur í augum uppi, að slík plögg sem hér um ræðir binda á engan hátt Breta til þess að skilja sinn milliríkjasamning með einum eða neinum hætti. Það eina, sem máli skiptir í þessu, er auðvitað það, hvaða skilning Bretar leggja sjálfir í þetta og hvernig ætla þeir að framkvæma það. Þegar enginn mótstöðukraftur virðist í íslenzkum stjórnarvöldum til þess að hamla gegn neinu, sem Bretar ákveða, þá er auðvitað ekkert, sem máli skiptir í þessu, nema það, hvað Bretar ætla sér sjálfir. Ef við höldum áfram og lítum á þriðja efnisatriðið í yfirlýsingunni frá 5. maí, sem var stefnuyfirlýsing allra þingmannsefna og væntanlega hefði átt að vera þingmanna líka, þótt svo reyndist nú ekki, þá er það það, að í till. er lýst yfir, að Íslendingar eigi ótvíræðan rétt til 12 mílna landhelginnar. Og ef maður lítur á efnisatriðið, sem er lokaefnisatriði till., þá er það ákveðið, að ekki komi til mála minni landhelgi við Ísland en 12 mílur frá grunnlínunum. En það skýtur heldur skökku við varðandi þennan samning, því að hér er einmitt ráðgert að hleypa Bretum inn í okkar landhelgi og reyndar ekki bara Bretum, heldur öllum öðrum, sem þess kunna að krefjast. Og þá er það auðvitað orðinn orðaleikur, sem er óraunhæfri ríkisstj. einni samboðinn, að kalla það íslenzka landhelgi, sem allar aðrar þjóðir mega gera sér að góðu eftir vild, þær sem vilja hagnýta sér þær reglur, sem settar hafa verið þar um, eða stunda þar fiskveiðar á vissum tímum og á vissum svæðum. Eitt efnisatriði er enn þá ótalið í þessari samþykkt frá 5. maí, en það er það efnisatriði, að íslenzka ríkisstj. eða íslenzk stjórnarvöld ætli að leita eftir viðurkenningu annarra þjóða til réttar síns yfir landgrunninu. Í samningi þeim, sem hér liggur fyrir, er greinilega horfið frá þessu með því að ákveða, að Bretar og þeir aðrir, sem kynnu að gerast aðilar að þessum samningi, geti skotið öllum slíkum ágreiningi fyrir alþjóðadómstólinn. Og nú er það upplýst, að alþjóðadómstóllinn hefur engin lög til að dæma eftir í þessu efni, þ.e.a.s. það á þá að leggja tilkall okkar til fiskveiðilögsögunnar undir það, sem kalla mætti sanngirni og réttvísi þeirra dómenda, sem í alþjóðadómstólnum sitja. En þetta er auðvitað víðs fjarri því að fá viðurkenningu annarra þjóða fyrir yfirráðarétti okkar yfir landgrunninu og allt annað, og hér er hlaupizt frá málinu og reyndar dálítið verra en það, því að jafnvel þótt við fengjum viðurkenningu einhverra þjóða fyrir yfirráðarétti okkar yfir öllu landgrunninu, þá á það þó að standa eftir, að ef við vildum nota okkur þann yfirráðarétt, þá værum við að samningi þessum skyldugir til þess í fyrsta lagi að tilkynna hann öðrum, rétt eins og þeir væru aðilar að málinu, með ákveðnum fyrirvara, og síðan að leggja málið undir alþjóðadómstólinn. Hér er því greinilega í efnisatriðunum vikið algerlega frá því, sem var stefnuyfirlýsing þingflokkanna allra við síðustu kosningar, og í framhaldi at því verður að álykta: Þeir alþm., sem hér sitja, hafa sagt kjósendum sínum það, að þeir ætluðu ekki að veita Bretum nein réttindi í landhelginni, þeir ætluðu að mótmæla öllu þeirra ofbeldi, en ekki falla frá mótmælunum o.s.frv., en hér eru þeir að mynda sig til þess að gera einmitt hið gagnstæða. Ég hef hér lýst því nokkuð, hvernig aðgerðir okkar í landhelgismálum á undanförnum árum hafa þróazt og hver árangur hefur orðið af þeim. Alltaf hingað til hefur verið reynt af þeim ríkisstj., sem með málið fóru hverju sinni, að hafa samráð og samstöðu við þjóðina og stjórnmálaflokkana á sem breiðustum grundvelli. Sú hæstv. ríkisstj., sem nú situr, er sú fyrsta, sem hverfur algerlega frá þeirri reglu. Sú regla var gildandi allt fram undir þetta. Og þótt þeir aðilar, sem að þessari ríkisstj. standa, hafi fyrir nokkru setzt að leynisamningum við Breta um þetta mál og farið þar á bak við andstæðinga sína, þá var þessum klofningi, sem hún þannig var að koma af stað, ekki lengra komið en svo, að við val fulltrúa á aðra hafiagaráðstefnuna, sem haldin var í Genf 1960, treystist stjórnin ekki til annars en hafa í sendinefnd á þeirri ráðstefnu einnig fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna. Sú ráðstefna, Genfarráðstefnan 1960, var að ýmsu leyti lærdómsrík fyrir Íslendinga. Þar kom það greinilegar í ljós en á nokkurri ráðstefnu áður hafði gert, enda þótt farið væri að örla á því áður, að allar þær ríkisstj., sem ráða fyrir ríkjum, sem við erum í bandalagi við, Atlantshafsbandalagsþjóðirnar, Atlantshafsbandalagsríkisstjórnirnar, þær voru í einum samblæstri á móti hagsmunum okkar Íslendinga. Þær stóðu að því að flytja þar tillögur, sem okkur voru svo óhagkvæmar, að jafnvel Morgunblaðið hafði á sinni tíð kallað þær rýtingsstungu í bak Íslendinga. Á þessari ráðstefnu reyndu Bandaríkin að beita öllum sínum áhrifum til þess að fá þær þjóðir, sem hún hafði eitthvað saman við að sælda með þeim hætti, að hún taldi sig hafa á þeim einhver tök, til þess að ganga á móti okkur í málinu. Það var dálítið sorgleg saga fyrir íslenzku ríkisstj., sem elskaði þarna óvini sína, en var lítið um hina gefið, sem veittu henni lið, - það var dálítið sorglegt fyrir hana að sjá það, hvernig málin snerust, að hún var umkringd af sendinefndum þeirra ríkisstj., sem hún var í bandalagi við, en þær voru í samsæri gegn okkur. Þar á móti byggðist okkar von öll á því, að þær þjóðir, sem íslenzku ríkisstj. var minnst um gefið eða jafnvel íslenzka ríkisstj. vildi gjarnan eiga í útistöðum við, voru þær líklegustu til að vernda okkur frá því að lenda í gini úlfsins og gerðu það líka. Í þessu samkvæmi var íslenzka ríkisstj. svo illa haldin, að hún vissi ekki, til hverra ráða hún átti að grípa. Hún prófaði það að hafna samstöðu við þær þjóðir, sem við áttum greinilega samstöðu með í þessu máli, þjóðirnar, sem vildu stóra landhelgi. Hún hafnaði samstöðu við þær. En til þess að reyna að réttlæta afstöðu sína með einhverjum hætti, samdi hún till. um það, að Ísland hefði algera sérstöðu og yrði að líta á það sem slíkt. Þessa till. mun íslenzka ríkisstj. hafa gert sér einhverjar vonir um, að hún fengi bandalagsþjóðir sínar til þess að fallast á. En einnig þar brugðust henni vonir þær, sem til vinanna stóðu. Þeir gengu einnig á móti henni, og hún var felld með geysilega miklum atkvæðamun, þannig að því var slegið föstu á alþjóðaráðstefnu, að ráðstefnan vildi ekki taka tillit til Íslands sem ríkis, sem hefði sérstöðu í landhelgismálum. Ég er hér með eina blaðsíðu úr Morgunblaðinu frá 15. júní 1960. Í því blaði segir frá því, þegar ritstjóri blaðsins gekk á fund brezka fiskimálaráðherrans, sem þá var nú reyndar annar en nú skipar þann ráðherrastói. - John Hare hét hann, sá sem þá var fiskimálaráðherra Breta. Ritstjórinn á við hann allmerkilegt samtal, og þar kemur að lokum, að ritstjóri blaðsins fer fram á það að fá að heyra álit ráðh. um það, hvernig hann telji, að málstaður Breta standi gagnvart Íslendingum. Ráðherrann svarar, - hann er reyndar að svara spurningunni um það, hvort samningar þeir, sem þá stóðu fyrir dyrum við Noreg um fiskveiðilandhelgi Noregs, mundu hafa áhrif á stöðu Breta gagnvart Íslandi, - ráðherrann svarar, með leyfi forseta: „Slíkir samningar mundu sýna, að það geta allir komizt að skikkanlegu samkomulagi við okkur, sem það vilja,“ sagði John Hare. „Slíkir samningar yrðu ykkur siðferðilega í óhag,“ þ.e.a.s. samningar Breta við Noreg. „Þið áttuð undir högg að sækja í Genf. Þar fenguð þið alvarlegt áfall, þegar till. ykkar var felld,“ segir brezki fiskimálaráðherrann. Það skyldi þó aldrei vera, að íslenzka ríkisstj., sem umfram allt vildi semja við Breta, en hafði ekki aðstöðu til þess vegna eindrægni þjóðar sinnar, hafi verið með þeim tillöguflutningi, sem hún hafði uppi á Genfarráðstefnunni 1960 í andstöðu við sendinefndarmenn Alþb. og Framsfl., - það skyldi þó aldrei vera, að íslenzka ríkisstj. hefði með því að láta fella þá till. þar verið að fá sér aðstöðu gagnvart Íslendingum sjálfum til þess að sýna Bretum linkind, eftir að búið var að fella það á alþjóðaráðstefnu, að litið skyldi á sérstöðu Íslands í málinu? Á þessari ráðstefnu kom til atkvæða till. sú, sem andstæðingar okkar voru búnir að gera allt, sem þeir gátu, til þess að fá þar samþykkta með 2/3 atkv., þ.e.a.s. till. um 12 mílna fiskveiðilandhelgi með undanþáguákvæði upp að 6 mílum fyrir þær þjóðir, sem stundað hefðu veiðar á undanförnum árum á þeim slóðum, sem um ræddi. Þessi till. fékk ekki það atkvæðamagn, sem hún þurfti til þess að fá stoð sem alþjóðleg samþykkt, og það áttum við ekki vinum okkar að þakka, þ.e.a.s. þessum gæsalappavinum okkar, sem við erum í bandalagi við og ævinlega hafa reynzt okkur verst allra þjóða, þegar við höfum þurft á að halda á alþjóðaráðstefnum um þetta mál. Við áttum það þeim ríkjum að þakka sem íslenzku ríkisstj. er minnst um getið að gjalda þakkir sínar fyrir eitt eða neitt. Síðan lauk þessari ráðstefnu. En þróun mála hélt áfram. Íslenzki dómsmrh., sem sæti hafði átt á ráðstefnunni, kom hingað heim í mýflugumynd, settist hér augnablik niður, - ég er ekki viss um, að hann hafi stanzað meira en einn sólarhring, - og hann átti erindi. Og hvert var nú erindið? Jú, það var að tilkynna það opinberlega, að brezkum ræningjum væru endanlega gefnar upp allar þær sakir, sem á þá höfðu hlaðizt við þjófnað úr okkar landhelgi. Þetta var framkvæmd hans á samþykktinni frá 5. maí 1959 um að mótmæla harðlega ofbeldisaðgerðum Breta í íslenzkri landhelgi. Ég gat um það, að hann hefði ekki stanzað lengi hér heima, hann hefði komið til þess arna og einskis annars. Og hann hélt þegar á burt að þessu loknu, og nú var löng ferð fyrir höndum. Hann hélt allt suður til Miklagarðs, en þar átti þá að hefjast einhver samkunda á vegum Atlantshafsbandalagsins, þar sem búast mátti við því, að þessi mál yrðu rædd. Á þeirri samkundu varð víst eitthvað styttra í umr. en til stóð, sökum þess að landslýður þar hafði risið upp gegn þeirri stjórn, sem ætlaði að vera „vertinn“ í þessu samkvæmi Atlantshafsbandalagsins, og það voru víst ýmsir ráðamennirnir, sem styttu mál sitt meir en til hafði staðið, til þess að ráðstefnunni gæti lokið, áður en landsmúgurinn þar gerði upp reikningana við sína ríkisstj., sem hafði boðið bæði okkar ríkisstj. og öðrum heim til vinafunda, enda máttu þeir ekki öllu seinni vera. því að forsætisráðherra þess ríkis var rétt upp úr þessu gripinn af þjóð sinni og færður í fangelsi, þar sem hann situr enn þá, sakaður um fjölmarga glæpi, og bíður dóms. Og til allrar hamingju sluppu ráðherrar okkar og þeir aðrir, sem ráðstefnuna sóttu, við það að lenda í þessu uppgjöri hjá Tyrkjum. Sakaruppgjöfin til handa Bretum var sjáanlega gerð í því skyni, að ráðherrar okkar gætu slegið sig til riddara suður í Miklagarði á því að tilkynna þar, hversu eðallyndir þeir væru, að nú væru þeir búnir að gefa upp sakirnar öllum sínum þjófum. En þar í landi var ekki góður markaður fyrir sakaruppgjöf, þar voru menn frekar á þeim buxunum að gera upp sakirnar við þá, sem sökótt áttu, og það varð eitthvað minna úr dýrðinni en til stóð. Engu að síður stendur það, að Bretar, sem hafa rænt og ruplað á okkar miðum að undanförnu, geta nú í skjóli dómsmrh. íslenzka komið inn í íslenzkar hafnir og fengið gert við, - ég veit ekki beinlínis, hvort þeir fá gert við götin á botnvörpunum, sem þeir hafa rifið á botninum á íslenzku landhelginni, en þeir geta a.m.k. fengið alla þá fyrirgreiðslu, sem þeir þurfa, aðra en þá, ef þeir geta þá ekki fengið hana líka. Með þessu hefur þeim náttúrlega verið gert langtum auðveldara en áður að sækja okkar mið, og ég vil taka það alveg sérstaklega fram, að þegar talað er um okkar mið, þá á það við stærra hafsvæði en það, sem liggur innan 12 mílna landhelginnar, því að við eigum einnig enn þá dýrmæt fiskimið utan hennar. En því er nú eitt sinn þannig varið, eins og segir í ljóðinu, að þeim mun stærri sem landhelgin okkar er, þeim mun erfiðara eiga þeir erlendu aðilar, sem á okkar mið vilja sækja, með að nýta einnig þau mið, sem liggja utan landhelginnar. En nú stendur sem sagt til að opna fyrir þeim inn að 6 mílum á ýmsum stöðum og auka þannig olnbogarými þeirra og gera þeim mögulegra en áður var að stunda sínar veiðar á íslenzku miðunum. Þrátt fyrir alla sakaruppgjöf og þrátt fyrir það, að allir vissu það orðið, að setið var að samningum við Breta, þá var íslenzka ríkisstj. lengi vel að reyna að þræta fyrir þetta, og það var ekki fyrr en í ágústmánuði á s.l. sumri, að hún viðurkenndi það, að nú væri efnt til samningaviðræðna við Breta um landhelgi Íslands, en hún tók það fram, um leið og hún gaf út þessa tilkynningu, að íslenzka ríkisstj. mundi að sjálfsögðu halda fast við samþykktina frá 5. maí 1959. Ég hef þegar rakið það, hvernig hún hefur staðið við þá samþykkt, og það er reyndar ekkert meira, þó að hún gæfi út þessa tilkynningu um, að hún mundi halda sig við þau efnisatriði, sem samþykktin hljóðaði upp á, heldur en það, að hún er að burðast við það enn hér á þingi, eftir að samningurinn liggur fyrir, sem sýnir það ljóslega, að öll efnisatriði þeirrar till. eru niður tætt, ef þetta samningsuppkast nær fram að ganga sem milliríkjasamningur. Það voru fleiri sólarmerki, sem sýndu það, að hér stóð ekki til að halda sig við samþykktina frá 5. maí, eftir að setzt hafði verið að samningaborði. Viðurkennt var, má segja, að að verulegu leyti hafi íslenzka ríkisstj. hætt að verja íslenzku landhelgina fyrir Bretum. Á haustmánuðum síðastliðnum, - ég get ekki tilkynnt mánaðardag núna, það skiptir ekki öllu máli, það atriði kom, þegar eftir að það hafði gerzt, til umr. hér í þinginu, - þá varð fjöldi sjómanna áheyrendur að því í talstöðvum báta sinna eða hlustunartækjum báta sinna, að íslenzkt varðskip tilkynnir, að brezkur togari sé langt innan við landhelgismörkin að veiðum austur með landi, og spyr landhelgisgæzluna, hvað gera skuli. Landhelgisgæzlan biður varðskipsforingjann um að bíða eftir frekari fyrirmælum. Varðskipsforinginn elti togarann, meðan á biðinni stóð, og að því er síðar varð upplýst, komst hann alveg að síðu hans, og hann sá hvað eina, sem á þilfari togarans var, og hann gat greint einkennisstafi hans og hann þekkti hann að öllu. En þá kom fyrirskipunin, þegar átti að fara að taka hann. Og hvernig var fyrirskipunin? Var hún ekki í samræmi við samþykktina frá 5. maí um það, að við hefðum ótvíræðan rétt til 12 mílna landhelginnar og að við mótmæltum öllum aðgerðum Breta í landhelginni? Nei. Hún var ekki í þeim anda. Hún var á þessa leið: Hættið að skjóta. Hættið að elta. Reynið að slæða upp vörpuna hans. - Þá fékk varðskipið þó verkefni, sem tryggði, að það væri ekki að ónáða brezka togarann frekar. Þegar svona framkvæmd verður alþjóð kunn, þegar svona framkvæmd á vörnum okkar landhelgi er augljós, þá er það auðvitað líka augljóst, að hér eru maðkar í mysunni. Hér er verið að svíkjast um að láta íslenzku landhelgisgæzluna framkvæma þá skyldu, sem á hennar herðar á að vera lögð, af einhverjum annarlegum ástæðum. Og það er vissulega rétt, að þegar þessar frásagnir urðu kunnar hér í þingi, þá byrjaði ráðherra, sem var beðinn um skýringar á þessu, á þeim alkunna sið íslenzku ráðherranna nú á dögum að sverja og sárt við leggja, að hann vissi ekki neitt um atburðinn, hann hefði aldrei heyrt þetta fyrr, hann vissi ekkert um þetta. Guðmundur Í. Guðmundsson vissi ekki til þess heldur, að það hefði komið nein tillaga fram um lausn landhelgisdeilunnar við Breta, hinn 6. febr. s.l. Það hefur sem sagt verið leikur íslenzku ráðherranna í öllu þessu máli að telja sig ekkert vita og þykjast vera miklum mun fávísari en allir vissu að þeir voru. Auðvitað var þessi atburður engin tilviljun. Hann stafaði af því, að það var þegar búið að gera einhvers konar samkomulag við Breta um það, að þeir skyldu ekki truflaðir hér við land. Sjálfsagt hefur það verið meðan á samningum stóð, sem eitthvert slíkt samkomulag hefur verið. Það er út af fyrir sig, þótt gert sé vopnahlé, á meðan ákveðnir samningar fara fram. En það er ekki mikil virðing fyrir Alþingi Íslendinga, að ráðherrar skuli hvað eftir annað í þessu máli koma hér upp í ræðustól, neita að gefa upplýsingar um mál, sem liggja fyrir í staðreyndum, en skjóta sér á bak við það, sem þó er ósatt og í ljós kemur síðar, að þeir viti ekkert um málin. Þegar við stöndum frammi fyrir þessu samningsuppkasti, sem hér liggur fyrir, þá er það útskýring ríkisstjórnar Íslands, sem leggur samningsuppkastið fyrir í þáltill.-formi, að nú sé aðeins um tvennt að ræða fyrir Íslendinga, þ.e. að fá brezka flotann á miðin með gífurlegri hættu á átökum og skothríð og manntjóni eða semja um það, sem hér liggur fyrir. Ríkisstjórnin virðist sem sagt ekki hafa komið auga á það, að Bretar í hermennsku sinni hér um slóðir hafa engum árangri náð, sem teljandi sé, í þau 21/2 ár, sem þeir hafa reynt þessa aðferð sína. Íslenzka ríkisstj. virðist líta fram hjá því, að Bretar eru að gefast upp á þessari aðferð, af því að hún gagnar þeim ekki. Íslenzka ríkisstj. virðist hafa misst sjónar á því, að við vorum búnir að sigra Breta í þessari deilu. En látum það vera, þótt íslenzka ríkisstj. líti fram hjá þessu öllu. Og við skulum bara segja það, að hún trúi því sjálf, að málin standi með þeim hætti, sem hún vill vera láta, þannig að nú sé um tvennt að ræða: annars vegar að semja við Breta um að hleypa þeim inn í landhelgina með þeim hætti, sem samningurinn gerir ráð fyrir, eða fá brezku vígdrekana með uppspenntar fallbyssur á mið okkar með gífurlegri hættu á átökum og skothríð og manntjóni. Vill þá ekki íslenzka ríkisstj., ef hún trúir þessu, sem hún segir hér á Alþingi, útskýra það fyrir okkur hér á þingi, hvernig í ósköpunum það má ske, að slíkur nauðungarsamningur, sem hér er kynntur, skuli vera stórsigur Íslands í málinu? Er það stórsigur nokkurs aðila að beygja sig fyrir spenntum fallbyssukjöftum, - beygja sig til þess að hleypa þeim hinum sömu ófriðarseggjum inn í þá landhelgi, sem ríkisstj. hefur sjálf lýst yfir, að við höfum ótvíræðan rétt til? Ég veit ekki, hvernig ríkisstj. ætlar að koma því heim og saman, að hér sé hvort tveggja í senn, að við séum að láta undan ofbeldi, og hitt, að þetta sé um leið stórsigur Íslands í landhelgismálinu. Ég hygg, að Þórbergur mundi flokka þetta undir það að vera ruglandi. Nei, þetta getur ekki hvort tveggja verið, sigur Íslands og nauðungarsamningur Íslendinga við Breta um að hleypa þeim inn í landhelgina. Það vantar fleiri skýringar, til þess að hægt sé að kyngja þeim vísdómi. Ef litið er aðeins á efnisatriðin í þessum samningi í ljósi þess, sem hér hefur fram komið í umr. varðandi þau, þá langar mig, með leyfi hæstv. forseta, að fara nokkrum orðum um þau. Í fyrsta efnisatriðinu stendur: „Ríkisstjórn Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu umhverfis Ísland, sem mæld er frá grunnlínum samkv. 2. gr. hér á eftir, og er þá eingöngu átt við fiskveiðilögsögu.“ Þar kemur enn þetta atriði, sem hér hefur mjög verið deilt um, og kannske engin atriði meira deilt um en þetta: Ríkisstj. Bretlands falli frá mótmælum sínum gegn 12 mílna fiskveiðilögsögu. Þýðir þetta, að Bretar viðurkenni íslenzku fiskveiðilögsöguna? Við skulum athuga, hvað hér hefur verið sagt um þetta og hvað meta má samkvæmt því. Ég hef áður minnzt á það, að háskólaprófessorar lagadeildar telja, að þetta jafngildi viðurkenningu. Hæstv. utanrrh. sagði hér í umr. um málið, að brezkir ráðherrar hefðu tekið það fram í brezka þinginu, - það er reyndar um annað atriði, - að það mundi ekki verða leitað endurnýjunar á þessum samningi. Ég vil víkja hér aðeins að því sérstaklega, hvað það þýðir, að Bretarnir falli frá sínum fyrri mótmælum. Ég hef áður minnzt á, hvernig það reyndist í framkvæmd, að þeir féllu frá 4 mílna landhelginni. Í framkvæmd reyndist það þannig, að þeir óðu inn í hana, þegar þeim þótti það sér henta, og töldu sig algjörlega óbundna af því, þó að þeir hefðu fallið frá mótmælum. En hér skiptir það í rauninni alls engu máli, hvað ráðherrar hér álíta um þetta atriði og ekki heldur hvað prófessorar hér álíta um þetta atriði. Það eitt skiptir máli, hvað í samningnum stendur, því að af því einu telja Bretar sig bundna, þegar fram líða stundir, það má öllum ljóst vera.

Væri ræðumanni það mikið á móti skapi að gera örstutt hlé á ræðu sinni, það þarf að leita afbrigða fyrir tveimur till.?

Sjálfsagt. [Frh.]



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. flutti hér alllanga ræðu við umr. í dag og reyndi að verja þá ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar og væntanlega meiri hluta Alþingis að samþ. þáltill. þá, sem hér hefur verið lögð fram. Þessi ræða hæstv. utanrrh. sýndi venjulegt undanhald í réttinda- og sjálfstæðismálum þjóðarinnar og bar einkenni undanhaldsmanna á öllum tímum og öldum. Það var hræðsla við verkefnin, það var ótti við eitt og annað, sem fram undan væri, við yrðum að láta undan, stórslys gætu verið fyrir höndum, og það væri alls ekki víst, að 12 mílna landhelgin, ekki einu sinni 4 mílna landhelgin, yrði viðurkennd, nema þessi þokkalega þáltill. yrði samþ. Öll þessi ræða bar þess merki, að stjórnarliðið er á hröðu undanhaldi í málinu. Hvar væru sjálfstæðismál Íslendinga í dag, hefði alltaf verið haldið á málunum eins og þarna er, í stað þess að gefa aldrei neitt eftir, sem unnizt hefur, en sækja jafnt og þétt fram úr nýju vígi, sem náðst hefur í sjálfstæðisbaráttunni? En út yfir tekur þó, þegar hæstv. ráðh. fer að lesa upp úr bréfi drottningarinnar, sem minnzt hefur verið á hér á undan. Hann sagði frá því í útvarpsræðu um daginn, að hann hefði þetta plagg í höndum. Hann neitar í utanrmn. að sýna þetta plagg, og þó er utanrmn. æðsta trúnaðarstofnun þingsins í utanríkismálum. Í dag leyfir þessi ráðherra sér að koma með plaggið, og hann gall fram í fyrir síðasta ræðumanni og sagði: „Ég las þetta upp.“ En þarna segir hæstv. utanrrh. ósatt framan í öllum þm. Ég sá þetta plagg hér í næsta sæti, og það var meira en hann las, því að það voru tvær stórar vélritaðar síður á folíópappír, og hann las lítið brot af því. Hann las aðeins, að það væri frá Bretadrottningu eða stjórn hennar til ríkisstjórnarinnar og að hún mundi telja orðalagið svona og svona, en meira var það ekki. Það er skilyrðislaus krafa allra þm., að hæstv. ráðh. láti prenta þetta skjal og útbýti því sem þskj., eins og gerð hefur verið krafa um áður, og það er ekki hægt undir neinum kringumstæðum að láta fara fram atkvgr. um þessa þáltill., fyrr en þetta bréf drottningarinnar liggur fyrir öllum alþm. Það er eitthvað gruggugt við þetta mál, fyrst þarf að fara svona með það: Fá vottorð frá prófessorum um vissan skilning, í staðinn fyrir að fá samþykki Bretastjórnar fyrir orðalaginu. Hins vegar þarf að fá íslenzka lagaprófessora sem millilið eða tengilið á milli brezku og íslenzku ríkisstjórnanna? Það ber vott um slæman málstað, en verst er þó að þora ekki að lesa upp bréfin frá brezku stjórninni, sem eiga að vera viðbót við þennan samning. Þetta er í samræmi við það, að þetta mál skuli vera rætt á næturfundum í staðinn fyrir að ræða það á daginn, þegar þm. yfirleitt eru viðstaddir.  Þá var annað atriði í ræðu hæstv. utanrrh., sem hann er búinn að margtaka fram í umr. að undanförnu, byrjaði í útvarpinu, tók fram í dag, og ég held, að hæstv. dómsmrh. hafi minnzt á þetta líka. Það er það, að Framsfl. og Alþb. hafi viljað láta lögbinda 12 mílna fiskveiðilögsöguna með frv., sem liggur fyrir Ed., án þess að hirða frekar um grunnlínur, rétt eins og þessir hæstv. ráðh. geri ráð fyrir því, að hafi eitthvað verið tekið í lög núna, þá sé aldrei hægt að breyta slíku. Ég veit ekki betur en hér á dagskrá sé nú fyrir Alþ. breyt. á bankalöggjöfinni. Þó var henni breytt fyrir fáeinum árum. Ekki hefur sú breyting þýtt, að bankalöggjöfin ætti að vera þannig um aldur og ævi. Í sambandi við fræðslumál, tryggingamál og annað þess háttar eru stöðugar breytingar, og þetta er bara gangur lífsins, að lögum er breytt með misjafnlega löngu millibili, og það er þess vegna undarlegt, ef ekki væri hægt að breyta þessum lögum strax, þegar ástæður þykja til. Nei, ástæðan var önnur, og það veit hæstv. ráðh. Hún var fyrst og fremst sú að koma í veg fyrir það, að ríkisstjórnir gætu með einfaldri reglugerð, jafnvel á bak við Alþ., breytt fiskveiðilögsögu landsins. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hversu þjóðinni hefur fjölgað mjög á undanförnum árum. Við, sem nú erum miðaldra, munum það, að það voru rúmlega 100 þús. íbúar í þessu landi. Nú munu þeir vera milli 170 og 180 þús. Það er mikil nauðsyn á því, þegar þjóðinni fjölgar svo, að auka framleiðsluna og skapa fjölbreyttara atvinnulíf. Sjávarútvegurinn hefur verið burðarásinn í atvinnulífi Íslendinga á undanförnum árum og hefur gefið um 95% af útflutningsverðmæti þjóðarinnar. Samningurinn við Dani, sem gerður var 1901 og var til 50 ára, var verulegur hemill á því, að Íslendingar gætu notið þeirrar auðlegðar, sem hafið í kringum landið geymir. Upp úr 1940 kemst landhelgismálið á dagskrá, miðað við það, að þessi 50 ára illræmdi samningur var þá senn úr gildi. Stríðsárin voru mikil friðunarár fyrir íslenzkt landgrunn, og kom það greinilega í ljós, að eftir stríðsárin hafði fiskurinn aukizt mjög og fiskgengdin. En veiðin jókst stöðugt. Þegar togarar, brezkir, belgískir og þýzkir, komu í stórhópum á miðin og þegar kom fram um 1950, eða fáum árum eftir að stríðinu lauk, þá var sjáanlegt, að horfði til auðnar. Rányrkja jókst stórkostlega, enda fleygði veiðitækni mjög fram frá því, sem áður hafði verið. Þess vegna var það, að hin svonefndu landgrunnslög voru samþykkt 1948, og þegar samningurinn 1951 rann út, var samþykkt að færa fiskveiðilögsögu landsins í 4 mílur eða stækka fiskveiðilögsöguna um 18375 km2, og þar í voru flóar og firðir, sem mest munaði um. Þetta hafði strax nokkur áhrif, nema sízt á Vestfjörðum og við Austurland. Bretar mótmæltu þessu, svo sem kunnugt er, og svöruðu með löndunarbanni á íslenzkan fisk, sem stóð 1952–56, en þá gáfust Bretar hreinlega upp á löndunarbanninu, svo sem kunnugt er. Íslendingar töpuðu ekkert á þessu, nema síður sé. Þeir tóku til að verka togarafiskinn sjálfir með ýmsum hætti, og skapaði þetta mjög aukna atvinnu í landinu. Það má þess vegna segja, að þetta löndunarbann Breta í þessi fjögur ár hafi verið til þess að efla atvinnulífið og íslenzkan fiskiðnað. Þessi áfangi, sem gerður var með 4 mílunum 1952, var ekki neitt lokatakmark, og um það voru allir sammála. En það voru einnig allir sammála um það, sem að þessum málum stóðu, að það væri óhjákvæmilegt að taka útfærslu landhelginnar í áföngum. Sjálfstæðisbarátta Íslendinga var ekki unnin á einum degi, og eins er það með landhelgismálið. Það er ekki heldur sigrazt í því á einum degi. Þar þarf að fara marga áfanga á sama hátt og í sjálfstæðismálum þjóðarinnar. Árið 1952 var Ólafur Thors sjútvmrh. Hann var þá mjög djarfur í ummælum sínum um Breta og virtist þá vera alls ósmeykur við þá. Og ef þið lesið Morgunblaðið fyrsta þriðjudag í júnímánuði ár hvert á þessum árum, þá er hægt að kynnast afstöðu hans mjög rækilega. Það var nefnilega siður, og sá siður helzt enn, að sjútvmrh. eða nánar tiltekið siglingamálaráðherra talar á sjómannadaginn, fyrsta sunnudag í júní, og Ólafur Thors lýsti áhuga sínum í landhelgismálinu yfirleitt í þessum ræðum meira og minna. Ég vildi aðeins - með leyfi hæstv. forseta - minna á eina slíka ræðu, sem Ólafur Thors hélt, en það var í fyrsta skipti, að hann talaði á sjómannadegi, eftir að 4 mílna landhelgin var ákveðin, og það er fróðlegt og nauðsynlegt að bera þessi ummæli Ólafs Thors saman við það, sem nú er að gerast hjá hæstv. ríkisstj. og stuðningsliði hennar. Það er það fyrsta, að Ólafur Thors segir, að íslenzka stjórnin hafi reynt að hafa áhrif á ákvörðun brezku stjórnarinnar í sambandi við löndunarbannið. sem var afleiðing fiskveiðilandhelginnar. „Enn hefur það þó ekki borið árangur,“ segir Ólafur Thors, „sem raun ber vitni um. En íslenzka ríkisstj. vill að það liggi ljóst fyrir, að það er vegna þess, að brezka stjórnin hefur valið þann kostinn að sætta sig við málstað og baráttuaðferð brezkra útgerðarmanna fremur en að taka á sig þann vanda að hefja til vegs siðferðilegan og lagalegan rétt Íslendinga, að enn hefur ekki tekizt að koma á umr. um það, með hverjum hætti þessi þjóðhættulega deila skuli lögð fyrir alþjóðadómstólinn. Enn segja menn: Er þá víst, að kröfur Íslendinga séu ekki svo fjarri sanni, að brezka stjórnin geti með engu móti við þær unað? Þessari spurningu er margsvarað í þeim einörðu og rökföstu orðsendingum, sem utanrrh. Íslands hefur fyrir hönd íslenzku ríkisstj. sent utanrrh. Bretlands, en þar er réttur Íslendinga studdur óbifanlegum rökum. Þau rök skulu ekki endurtekin hér. Hins vegar má nú svara þessum spurningum með því að spyrja: Við hvað á stjórn Bretlands, þegar hún í síðustu orðsendingu sinni segist fús til að taka til athugunar hvers konar raunhæfar tillögur, sem íslenzka ríkisstj. kynni að vilja gera um lausn málsins? Hvað er það, sem stjórn Bretlands á við með raunhæfum tillögum? Hún hlýtur að eiga við tillögur, sem leiða til friðar og fullra sætta í málinu, þannig að forn vinátta og viðskipti þjóðanna hefjist á ný. En væri það þá raunhæft, ef stjórn Íslands tæki upp þá till. stjórnar Bretlands að leggja Faxaflóalínuna eina fyrir Haagdóminn, nú eftir að brezkir útgerðarmenn neita að fallast á að aflétta einkalöndunarbanni sínu, þótt samkomulag náist um málsmeðferð, og stjórn Bretlands hefur lýst yfir því, að löndunarbannið sé löglegt og utan umráðasviðs ríkisstj. Bretlands? Við skulum alls ekki reikna með því, að nokkuð það komi fyrir í málarekstri eða dómsniðurstöðu, sem gefur brezkum útgerðarmönnum byr í seglin, heldur ganga út frá því, sem líka ætti að mega treysta, að dómstóllinn staðfesti ákvörðun Íslendinga um Faxaflóalínuna. En mundu ekki brezkir útgerðarmenn eftir sem áður neita að aflétta banninu? Mundu þeir ekki krefjast, að næst dæmdi dómurinn um 4 mílna línuna? Og segjum, að einnig það mál vinni Íslendingar. Mundu þá ekki brezkir útgerðarmenn fá önnur málsatriði sannprófuð? Segjum, að við vinnum einnig þessi mál.“ Svo kemur niðurstaða Ólafs Thors, og berum hana saman við það, sem nú er sagt um alþjóðadómstólinn og það starf. Hann spyr hérna: „Hvað yrði mikið vatn runnið til sjávar, áður en allir þeir dómar yrðu gengnir, og hversu margar milljónir hefði sá málarekstur kostað Íslendinga?“ Þarna víkur hann að tveimur atriðum: Það getur orðið endalaus dráttur í sambandi við alþjóðadómstólinn, og slíkur málarekstur getur kostað Íslendinga margar milljónir. Það var sagt frá því í haust, að hæstv. forsrh. hafi átt viðtal við Macmillan forsrh. Bretlands um landhelgismálið. Það er þess vegna fróðlegt að skýra frá því, hvað hæstv. sjútvmrh. 1952–53, Ólafur Thors, sagði við brezku stjórnina þá um þetta mál, og það er fróðlegt að bera þetta álit hans saman við afstöðu núv. ríkisstj. í málinu, og ég held að það mætti ýmislegt af þessu læra, sem hæstv. núv. forsrh., þá sjútvmrh., segir um þetta, en hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta. „Þegar ég lagði málið fyrir Alþingi hinn 6. nóv. s.l., mælti ég m.a. á þessa leið: „Það er málinu sjálfu og öllum aðilum þess fyrir beztu, að ekki sé farið dult með þá staðreynd, að núv. ríkisstj. Íslands mun halda fast á málstað Íslendinga. Ef henta þykir, mun stjórnin ekki hika við að flytja málið með fullri einurð á sérhverjum erlendum vettvangi, þar sem rödd Íslands heyrist. Stjórnin mun hvergi hopa, heldur sækja fram til sigurs með öllum löglegum ráðum. Íslendingar munu aldrei þola ríkisstj. sinni undanhald í málinu. Rík þjóðarþörf og einhuga þjóðarvilji er slagbrandur fyrir öllum útgöngudyrum til undanhalds í þessu mikla velferðarmáli Íslendinga.“ Og loks sagði ég í viðræðum, er ég átti um síðustu áramót við stjórn Bretlands, að hvorki núv. ríkisstj. Íslands né nein önnur vildi víkja í þessu máli. Það gæti heldur engin íslenzk ríkisstj. gert, þótt hún vildi. Sú stjórn, sem það reyndi, yrði ekki lengur stjórn Íslands, hún yrði að láta sér nægja að vera fyrrv. ríkisstj.“ Og að lokum segir Ólafur Thors: „Tillögur ríkisstj. liggja ljóst fyrir. Þeim verður ekki breytt. Það fyrirheit tel ég mig geta gefið íslenzkum sjómönnum á þessum hátíðisdegi þeirra, enda treysti ég því, að sérhverri stjórn, sem reynir að bregðast hagsmunum Íslendinga í þessu máli, muni tafarlaust vikið frá völdum.“ Það er fróðlegt að bera þessi ummæli hæstv. núv. forsrh., sem þá var sjútvmrh., saman við þau vinnubrögð, sem höfð hafa verið við þennan síðari áfanga í landhelgismáli þjóðarinnar. Þetta var fyrsti áfanginn, 4 mílna útfærslan. Næsti áfanginn var 12 mílna útfærslan. Sumarið 1958 gerðist margt meira, og hefur það verið rakið hér af ýmsum ræðumönnum áður. Ég vil þó aðeins drepa á það, að Sjálfstfl. sagði: „Haltu mér, slepptu mér.“ Í öðru orðinu virtist hann vilja vera með málinu, og að hinu leytinu reyndi hann að spilla fyrir málinu, eins og hann gat. Þeir, sem muna skrif Morgunblaðsins allt sumarið, muna mjög greinilega, að þar bar mest á umsögnum erlendra blaða, sem voru íslenzkri ríkisstj. óhagstæð, og það var talað um það þá eins og nú, að íslenzka stjórnin væri að stíga mikið óhappaspor með útfærslu sinni í 12 mílurnar. Og það var líkast því, að ritstjórn Morgunblaðsins væri þá stjórnað af brezkum togaraútgerðarmönnum. Það var þeirra málstaður, sem var fyrst og fremst túlkaður allt sumarið, auk þess sem Sjálfstfl. fékkst ekki til þess að hafa samstarf við þáv. ríkisstj. um málið. Bergmál af því, sem skeði þetta sumar, - það má segja bergmál af skrifum Morgunblaðsins þetta sumar var hin fræga ræða, sem Pétur Benediktsson bankastjóri flutti í Hafnarskógi. Ég vil - með leyfi hæstv. forseta - gefa aðeins sýnishorn af þessari ræðu, því að það má segja, að þar endurspeglist starfsaðferðir og vinnubrögð Sjálfstfl. í þessu máli. Samkv. því, sem Morgunblaðið segir 26. ágúst, en ræðan var flutt sunnudaginn 24. ágúst, - þá stendur þar eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Það voru ójafnir samningsaðilar, sem að Hræðslubandalaginu stóðu. Alþýðuflokknum hefði verið hollt að hafa í huga hið fornkveðna, að jafnar kvígur draga beztan arð.“ Þetta átti nú Alþýðuflokkurinn. „Framsókn notar hvert tækifæri til að sýna, að hún metur kommúnista meira en Alþýðuflokkinn. Við sáum, hver viðbrögðin voru, þegar þessum tveim samstarfsflokkum Framsóknar lenti saman út af landhelgismálinu fyrir tveimur mánuðum. Þá var Alþýðuflokkurinn svínbeygður undir ok kommúnista. Hvers vegna lét hann fara svona með sig? Sú saga gekk í Reykjavík, að Eysteinn Jónsson hefði kallað foringja Alþýðuflokksins fyrir sig og tjáð þeim, að ef til kosninga kæmi út af þessari deilu, þyrftu þeir einskis stuðnings að vænta, heldur fulls fjandskapar frá Framsókn og SÍS. Ég var ekki viðstaddur þetta samtal og veit ekki sönnur á því. Það er ekki heldur aðalatriðið, hvort Eysteinn Jónsson hafi haft þetta form á. Hitt skiptir mestu, að það er þessi hótun, sem alltaf hangir yfir Alþýðuflokknum eins og sverð á mjóum þræði, meðan hann kýs það hlutskipti að leika rangindaleikinn með Framsókn.“ Síðan veittist ræðumaður hart að ríkisstj. fyrir frammistöðu hennar í varnarmálunum, þar sem hún gerði varnir landsins að verzlunarvöru, og hélt áfram: „Eftir frammistöðuna út á við í þessu máli er von, að viðbrögð útlendinga við ákvörðunum okkar um stækkun landhelginnar hafi verið með nokkuð sérstökum hætti. Það er auðséð á erlendum fréttaskeytum,“ - fréttaskeytum, takið þið eftir, - „að víða hefur sama spurningin vaknað: Hvað kostar það margar milljónir dala að fá íslenzku ríkisstj. til þess að renna þessum kröfum niður?“ - Já, það kostar margar milljónir dollara. Það er von, að maðurinn spyrji. - „Ég minntist á landhelgismálið. Allir Íslendingar eru sammála um nauðsyn þess að vernda fiskimiðin, og enginn flokkur getur öðrum fremur eignað sér kröfuna um 12 mílna fiskveiðilögsöguna frá grunnlínum. En það er með þetta mál sem önnur fleiri, að veldur, hver á heldur. Meðan sjálfstæðismenn höfðu stjórn þessara mála, var stefnt sigurvisst að marki. Núv. utanrrh. hélt upptekinni stefnu í málinu, oft í fullu trássi við kommúnista. Á Gefnarráðstefnunni í vetur var málstaður Íslands í hinum beztu höndum. Þótt ráðstefnan færði okkur engan fullnaðarsigur, var það allra manna mál, að við hefðum þar unnið stórkostlega á og taflið stæði betur fyrir okkur en nokkru sinni fyrr. En nú urðu þáttaskil. Utanrrh. missti,“ - það er hæstv. núv. utanrrh. - „a.m.k. í bili alla forustu í málinu í hendur kommúnistum. Þeim er þetta mál hið mesta kappsmál, því að þeir ætla sér að slá tvær flugur í einu höggi, skapa sér vinsældir með því að látast vera eindregnari í málinu en aðrir, sem er fáránlegasta skröksaga, en jafnframt að ná öðru enn æðra marki: að spilla vinfengi Íslendinga við vestrænar þjóðir og helzt koma okkur úr NATO. Vonandi tekst að afstýra þessum áformum. En allt er þetta mjög á huldu, því að um þetta mál er sama laumuspilið og flest annað. Ríkisstj. hefur neitað að verða við kröfum sjálfstæðismanna að birta gögn málsins, svo að helztu fregnirnar koma frá útlöndum og bera oft á sér hviksögublæ. Þó er eitt engin hviksaga. Meðan Lúðvík Jósefsson sjútvmrh. átti að vera á fundi með félögum sínum á Norðurlöndum og skýra þeim frá málstað Íslands, svo að við gætum betur notið fulltingis þeirra, sat hann að fagnaði í Moskvu og kom heim með digran sjóð, 50 millj. kr., úr því ferðalagi. Það er erfitt að bera virðingu fyrir þeirri ríkisstj., sem í alþjóðaviðskiptum þarf að kaupa til þess að gera það, sem rétt er, og það er varasamt að treysta henni, þegar hún er í eilífri fjárþröng. Á tveimur árum hafa nær 20 millj. dollara fengizt að láni hjá Bandaríkjum og Vestur-Þýzkalandi, allt með veði í áhuga fyrir vestrænni samvinnu, en hítin er óseðjandi. Hvað tákna þessar 50 milljónir, sem Rússar eru að rétta að okkur með óeðlilega lágum vöxtum? Samkv. blaðaskrifum þykir fréttin um þetta rússneska lán ískyggileg meðal vestrænna þjóða. Hafi útlendingar ástæðu til tortryggni af þessum sökum, þá höfum við það ekki síður sjálfir. Rússar gáfu aldrei neitt án þess að hyggja til launa, þótt síðar yrði. Sannleikurinn er sá, að þáttur Rússa í utanríkisviðskiptum Íslands er nú þegar hættulega mikill, og full ástæða er til að vera á verði, þegar þeir fara að færa okkur gjafir, og hafa hugfast, að margur tók við mútunni og missti frelsið. Í sambandi við þetta mál kemur tvennt fram: Landhelgismálið átti að vera fyrst og fremst málefni kommúnista, og íslenzka ríkisstj. átti að vera tilbúin, hvenær sem væri, að taka við mútum frá útlendum þjóðum til þess að falla frá öllum kröfum sínum í málinu.“ Það hefur flogið fyrir, að höfundur þessarar greinar hafi verið í leit að láni í Bandaríkjunum og ekkert lán fengið þar. Það hefur líka flogið fyrir að bankastjóri Framkvæmdabankans hafi leitað fyrir sér um lán í Þýzkalandi upp á síðkastið og engin lán fengið. Og þeim var alls staðar góðfúslega bent á það: Eyðið fyrst deilunni við Breta, svo skuluð þið tala við okkur. Og þá er spurningin: Hvað kostar það margar milljónir dollara fyrir útlendar þjóðir að fá íslenzku ríkisstj. til þess að ganga frá samningum og leggja fram þáltill. eins og hér hefur verið gert? Þessi ræða átti sér eftirköst, sem voru þau, að einum af tilheyrendum hennar í Hafnarskógi, Pétri Ottesen, þáv. þm. Borgf., leizt ekki á bilkuna, þegar hann heyrði, hvernig flokksbróðir hans talaði um landhelgismálið, sem var honum heilagt mál. Hann kallaði því saman fund útvegsmanna og Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Hafþórs á Akranesi og fékk þar samþykkta ályktun á fundi 27. ágúst, eða þrem dögum síðar, sem var beint til ríkisstj., og kvað við annan tón hjá Pétri Ottesen en þessum flokksbróður hans, sem hafði haldið hina frægu ræðu í Hafnarskógi. Þessi till., sem er runnin undan rifjum Péturs Ottesens og samþykkt var af þessum aðilum, hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af því, að óðum líður að þeirri stund, að úr því fáist skorið, hvort tilraun verði gerð til að hindra þá framkvæmd Íslendinga, sem er lífsvarðandi fyrir þá nú og í framtíðinni, að færa út fiskveiðimörkin við strendur landsins úr 4 sjómílum í 12 sjómílur, viljum vér, með tilliti til þeirra ógnana og hótana, sem fréttir herma að uppi séu með nokkrum fiskveiðiþjóðum, einkum Bretum, um aðgerðir hér að lútandi, skora alvarlega á ríkisstjórnina að hopa hvergi frá settu marki um útfærslu fiskveiðitakmarkanna. Vér lítum svo á, að réttur vor til slíkra óhjákvæmilegra sjálfsbjargarákvarðana sé skýlaus, enda í fullu samræmi við ákvarðanir ýmissa annarra þjóða, sem ótaldar eru, bæði að því er snertir fiskveiðar og hagnýtingu náttúruauðæfa, er fólgin kunna að vera undir hafsbotni. Viljum vér láta í ljós þá skoðun vora, að ef það kæmi á daginn, að erlend þjóð gerði alvöru úr því að fremja slíkt óhæfuverk að hindra að einhverju leyti framkvæmd vora á hinni nýju fiskveiðareglugerð, þá beri ríkisstj., ef vér ekki af eigin rammleik höfum mátt til að hrinda slíku ofbeldi, að snúa sér tafarlaust til forráðamanna bandaríska varnarliðsins hér á landi og krefjast þess af þeim, að þeir veiti oss til þess í tæka tíð fulltingi, er nægi til að verja rétt vorn og hrinda slíkri árás á sjálfsbjargarviðleitni þjóðar vorrar. Vér lítum svo á, að á því geti ekki leikið vafi, að forráðamenn varnarliðsins hér telji það beina skyldu sína að sinna fljótt og greiðlega slíkum tilmælum, enda slægi það miklum skugga á þær öryggisvarnir, er vér höfum talið oss trú um, að tengdar væru við það að hafa lánað land vort til varnaraðgerðar og varnarliðsdvalar um árabil, ef oss brygðist nauðsynleg aðstoð og vernd á slíkri örlagastund. Mundi slíkt fyrirbæri að sjálfsögðu ærið tilefni til nýrrar athugunar á afstöðu vorri til Atlantshafsbandalagsins.“ Pétur Ottesen var ekki aðeins baráttumaður fyrir því, að Íslendingar helguðu sér allt landgrunnið, heldur vildi hann einnig, eins og kunnugt er, að Íslendingar helguðu sér Grænland, og lagði fram um það ýmsar tillögur og gerði um það kröfur. Það var ekki nóg allt landgrunnið, heldur og Grænland, og mér er sem ég sjái Pétur Ottesen í þessum þingsölum núna að hlusta á þær vælukenndu undanhaldsræður, sem hv. stjórnarsinnar hafa haldið í þessu máli. Ég vænti þess, að hárin hefðu risið á honum. En hvað skeður svo? Pétur Ottesen biður Morgunblaðið um að birta þessa samþykkt, og Morgunblaðið neitaði því fyrst. Það neitar að birta samþykktina. En Pétur Ottesen hættir ekki fyrr en hann fékk Morgunblaðið loksins til þess að birta hana á eins lítið áberandi stað og mögulegt var. Og það var vegna þess, að Morgunblaðið var alls ekki með málinu síðustu dagana í ágúst 1958 og vildi ekkert fyrir það gera. En þessi samþykkt varð þó til þess að koma Sjálfstfl. um stund á rétt spor. Keflvíkingar og fleiri, sem mikilla hagsmuna hafa að gæta í sambandi við þetta mál, gerðu nú rækilegar samþykktir, og þetta varð allt saman til þess, að 31. ágúst 1958 féllst Morgunblaðið á það að standa með útfærslunni í 12 mílur. Fyrst svo er komið, þá segir Morgunblaðið, að það sé bezt að reyna að gera það skásta úr því, sem hægt sé að gera, og nú sé nauðsynlegt, að þjóðin standi saman. Þetta hafði breytzt, og ég fullyrði, að þessi samþykkt frá Akranesi, sem ég las hér áðan og oft hefur verið vitnað til, átti mjög veigamikinn þátt í því að sýna Sjálfstfl., að við svo búið gat ekki staðið, sem verið hafði undanfarið. Það, sem næst gerist svo í þessum málum, er það, svo sem kunnugt er, að allar þjóðir fallast á 12 mílna landhelgina nema Bretar. Sumar þjóðir viðurkenna hana, aðrar láta þetta gott heita, mótmæla að vísu, en fóru ekki inn í landhelgina, eins og Þjóðverjar og jafnvel Belgar, en Bretar einir fóru með hernaði inn í landhelgina, svo sem kunnugt er. Þá er þess einnig vert að minnast, að fyrstu dagana í september var haldinn fjölmennur fundur á Lækjartorgi, og þar voru ræðumenn frá öllum stjórnmálaflokkum. Þar talaði fyrir hönd Sjálfstfl. Sigurður Bjarnason ritstjóri Morgunblaðsins og þáv. þm. N-Ísf., og hann sagði m.a., að íslenzka landhelgin væri sama fyrir Íslendinga og brezku kolanámurnar væru fyrir Breta, og mig langar aðeins til þess að sýna dæmi um, hvernig sá maður túlkaði málið þá, gefa smásýnishorn af slíku - með leyfi hæstv. forseta. Sigurður Bjarnason segir eftirfarandi í þessari ræðu 4. sept.: „Þegar baráttan stóð sem hæst fyrir sex árum fyrir rétti Íslendinga til þess að loka flóum og fjörðum og setja 4 mílna fiskveiðitakmörk, var mér af mikilli gestrisni boðið niður í brezka kolanámu. Mér þótti það ákaflega merkileg heimsókn. Kolanámur hafa um aldir verið meðal aðalnáttúruauðæfa Bretlands. Í skjóli þeirra hefur þróazt brezkur iðnaður, Íslendingar nota mikið af kolum og þurfa mjög á þeim að halda. En hvað mundu þeir Bretar segja, ef við einn góðan veðurdag krefðumst þess að mega hefja kolanám hér í Kent? spurði ég leiðsögumann okkar. Manninum leizt auðvitað ekkert á þessa fyrirspurn. En sannleikurinn er sá, að það er engin fjarstæða að nefna þetta tvennt í sömu andránni: Íslenzk fiskimið og brezkar kolanámur. Fiskurinn er hyrningarsteinn íslenzks þjóðarbúskapar, og kolin hafa um langt skeið skapað þjóðarauð Breta. Hvor tveggja náttúruauðæfin eru hlutar af sjálfum löndunum.“ Sigurður Bjarnason er ekkert myrkur í máli og segir síðar: „En hvað um alþjóðalög um landhelgina? Standast 12 mílna fiskveiðitakmörkin ákvæði þeirra? Það eru engir alþjóðlegir samningar eða lög til varðandi það, hvernig landhelgin skuli ákveðin. Flest ríki hafa ákveðið landhelgi sína með einhliða ákvörðunum. Við höfum þess vegna ekki brotið nein alþjóðalög nú með útfærslu fiskveiðitakmarka okkar. Við höfum aðeins stigið skref, sem við höfum verið ákveðnir í að stíga, allt frá því að landgrunnslögin voru sett 1948, og fyrsta og stærsta sporið var stigið árið 1952 með lokun flóa og fjarða og mörkun hiklausrar og rökstuddrar íslenzkrar stefnu í landhelgismálinu.“ Það var því ekki um að villast, að Sigurður Bjarnason taldi, að þetta væri sjálfsögð og örugg leið, og sagði að lokum í þessari ræðu sinni: „Landhelgismálið og vernd fiskimiðanna er snar þáttur sjálfstæðisbaráttu þjóðar okkar. Við höfum háð þá baráttu með rök ein að vopni. En við skulum samt ekki láta hugfallast. Æðruleysið og stefnufestan, sem ég minntist á í upphafi að hefði mótað baráttu íslenzkra sjómanna, verður að móta baráttu okkar í dag. Þá munum við ná landi, og þá munum við vinna sigur í baráttunni fyrir rétti okkar til þess að lifa, og þá mun rétturinn sigra í viðureigninni við vopnavaldið.“ Það, sem gerist svo næst haustið 1958, það var, að áskoranir komu, samþykktir voru gerðar víðs vegar um landið, ofbeldi Breta var mótmælt, landhelgisgæzlunni voru þökkuð ágæt störf, og það má segja, að það hafi aldrei verið haldinn fundur svo eða mót, að ekki væru samþykktir gerðar um landhelgismálið. Alls konar landssambönd, bæjarstjórnir, sveitarstjórnir, allar tegundir af félögum, stór sem smá, öll kepptust þau við að mótmæla ofbeldi Breta, þakka landhelgisgæzlunni ágætt starf og skora á forustumenn þjóðfélagsins að standa fast við 12 mílna landhelgina. Með öllu þessu var hér myndaður sterkur þjóðarvilji. Hér hafði skapazt eining í einhverju mesta hagsmuna- og sjálfstæðismáli þjóðarinnar. Friðun íslenzkra fiskimiða var 90–95% að sögn fiskifræðinga. Þó að Bretar væru að veiða í herskipavernd, gátu þeir tiltölulega lítið aðhafzt, og fiskifræðingar voru sammála um, að friðunin væri hér um bil alger þrátt fyrir það. En Bretum þótti lífið erfitt við Íslandsstrendur í veðráttunni, eins og hún oft er hér að vetrinum, ekki hægt að fá viðgerðir hér við land, ekki hægt að fá læknishjálp nema með ærinni fyrirhöfn o.s.frv., og fyrst og fremst, það var hlegið að Bretum um víða veröld fyrir baráttu þeirra við íslenzku landhelgisgæzluna. Afli íslenzkra báta óx svo næstu árin, en brezkir útgerðarmenn báru sig mjög illa. 12 mílna landhelgin var tekin upp af mörgum þjóðum, og Bretar virtu hana alls staðar nema hjá Íslendingum. Bretar notuðu svo tækifærið að gefast upp við herskipaveiðar sínar í sambandi við Genfarráðstefnuna 1960 og hættu þá veiðum í íslenzkri landhelgi. Þeir vildu reyna íslenzku stjórnina og sjá til, hver afstaða hennar yrði, og settu fram ýmsar kröfur, og þeir vissu, að mennirnir frá sumrinu 1958 voru nú komnir í stjórn, og brezki þráinn er jafnan samur við sig. Þegar það svo spurðist í fyrrasumar, að viðræður væru hafnar milli íslenzku ríkisstj. og þeirrar brezku, hófst ný mótmælaalda um landið. Þá hófst mótmælaaldan frá haustinu 1958 og var endurtekin. Nú var samþykkt um allt land í félögum og samböndum og alls konar stofnunum áskorun til ríkisstj. að semja aldrei við Breta um landhelgismálið, og stjórnarliðið sór þetta allt af sér og sagði, að það stæði ekki til að gera nokkra samninga. Jafnvel þm. úr stjórnarliðinu risu upp og vitnuðu um það ákveðið, að það kæmi aldrei til greina, - þetta væru bara getsakir vondra manna, að það ætti að fara að semja við Breta eða færa inn íslenzka landhelgi. Ríkisstj. og skrifstofu Alþingis hafa borizt firnin öll af þessum samþykktum í allan vetur, og þegar það dróst, að þetta mál kæmi aftur á dagskrá, voru margir farnir að halda, að þetta hefðu bara verið getsakir illra manna, að það ætti að fara að semja við Breta um þetta lífshagsmunamál þjóðarinnar. Ég minnist þess t.d., að allir skipstjórar og stýrimenn á Akranesi, hver og einn einasti, sem þar er búsettur og starfar á vélbátaflotanum og til náðist, 44 að tölu, þeir sendu frá sér um áramótin svo hljóðandi áskorun, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af viðræðum þeim, sem að undanförnu hafa staðið yfir milli Íslendinga og Breta og standa enn yfir, viljum við undirritaðir mótmæla því eindregið, að samið verði við Breta um fiskveiðiréttindi handa þeim innan 12 mílna fiskveiðilögsögu Íslands. Að öðru leyti viljum við vísa til og ítreka samþykkt okkar frá því í ágústmánuði 1958 um landhelgismál Íslendinga.“ - Það er einmitt samþykkt sú, sem ég minntist á hér áðan. Þegar Morgunblaðið ætlaði svo á dögunum í sinni áróðursherferð að ná til skipstjóra á Akranesi, þá fékk það viðtal við einn einasta af þessum skipstjórum, sem er starfandi skipstjóri, og það, sem hann sagði, voru fjögur orð í spurningarformi, sem ekkert sögðu. Þannig voru undirtektirnar í því máli. Það er enginn vafi á því, að almenn andstaða gegn öllu því, sem heitir samningar um landhelgina, var eindreginn þjóðarvilji. Þess vegna fór stjórnin að öllu með leynd í vetur, enda hafa stjórnarsinnar víðs vegar úti um land verið alveg fram undir þetta að samþykkja mótmæli gegn því, að samið yrði við Breta um þessi mál og landhelgin færð inn. Þeir fullyrtu til skamms tíma, háttsettir stjórnarsinnar, að það kæmu aldrei neinir samningar til greina. Svo kemur orðsending utanrrh. Íslands til utanrrh. Bretlands fyrra mánudag, svo sem kunnugt er, og um leið og hún er sett fram, þá er sett á svið sú stórfelldasta blekkingaherferð, sem þekkzt hefur í nokkru máli. Erlend fréttaskeyti dynja yfir, viðtöl eru höfð við menn frá ýmsum byggðarlögum, eftir að þeir hafa fengið einhliða upplýsingar, það eru jafnvel höfð eftir ýmsum mönnum ummæli, sem þeir hafa aldrei sagt, sbr. ummæli höfð eftir skipstjóra vestur í Ólafsvík o.s.frv. Ég ætla svo að fara örfáum orðum um málið sjálft og skal nú fara fljótt yfir sögu og undirstrika það, sem oft hefur verið tekið hér áður fram, að með þessu viðurkenna Bretar ekki neina 12 mílna landhelgi. Það verður að gera kröfu til þess, að í samninginn verði sett, að þeir viðurkenni landhelgina, en falli ekki frá mótmælum. Það er krafa, sem á hinn fyllsta rétt á sér. Grunnlínubreytingarnar gátu Íslendingar sjálfir gert, þegar þeim þótti það hagkvæmt, samkvæmt samþykkt sjóréttarráðstefnunnar í Genf 1958, er lýsti fullum rétti strandríkja til einhliða útfærslu á landgrunnslínum, án þess að spyrja einn eða neinn. Bretinn átti ekki Selvogsbanka, Húnaflóa, Bakkaflóa og gat því ekki notað þessi svæði í skiptum fyrir önnur innan 12 mílna fiskveiðilandhelgi. Bretinn hefur leikið á Íslendinga með því að selja þeim þeirra eigin eignir. Það, sem hefur svo skeð hér, er að togararnir eru settir í kringum landið á þessi þriggja ára svæði - og kannske lengur. Í sambandi við þessi svæði er hin fáránlegasta blekking sett fram í grg. ríkisstj., þar sem mánaðarútreikningurinn er, og það er af þeirri einföldu ástæðu, að Bretinn hefur valið sér þessi svæði til að veiða á, þegar fiskurinn er mestur á hverju svæði. Þess vegna skiptir það mestu máli fyrir Breta að fá að veiða á hverjum stað, þegar fiskgangan er þar, sbr. að fá norðanverðan Faxaflóa, Kolluál og Breiðafjörð einmitt mánuðina marz, apríl og maí, þegar fiskigengdin er mest, fá að vera úti fyrir Norðurlandi allan síldveiðitímann, júní, júlí, ágúst, september, og síðan fyrir austan land langsamlega mestan hluta ársins og geta valið þar um þau svæði, sem honum sýnist. Þetta þýðir, að fiskaflinn er tekinn á tiltölulega stuttum tíma, á einmitt þeim árstíma, sem þeir vita sjálfir að langþægilegast er að ná þar til aflans, og það lítur út fyrir það, t.d. hér norðanvert við Snæfellsnes, í Kolluálnum, að þar hafi þetta verið reiknað út af þaulkunnugum mönnum, því að þar er langsamlega bezta svæðið, aðalnetasvæði þorpanna á Snæfellsnesi, svæði, sem fiskurinn gengur yfir, þegar hann fer inn í Breiðafjörð, tekið fyrir veiðar handa brezku togurunum. En hvað ætlar ríkisstj. að gera, þegar sú staðreynd blasir við á þessu svæði, í Faxaflóa og Breiðafirði, eins og vafalaust annars staðar í kringum landið, að sjómennirnir tapa ekki aðeins aflanum, heldur verða veiðarfærin einnig af þeim tekin? Þegar þeir koma með net sín á þessi svæði, þá segja vitanlega þeir brezku og aðrir togarar, sem þar eru: Þetta er okkar sjór. Utanríkisráðherra Íslands hefur gefið okkur ávísun á þetta veiðisvæði. - Sjómenn við Faxaflóa og Breiðafjörð hugsa til útlendra togara núna með hryllingi og sjá fram á, að það er stórháski á ferðum á yfirstandandi vertíð. Og svo er það undarlegt, af hverju gilti ekki sama reglan yfirleitt fyrir allt landið, því gilti ekki sama reglan t.d. við Vestfirði og Austurland, hvers vegna gilti ekki sama reglan fyrir Vesturlandi, að dreifa þessum opnu svæðum um allt Vesturland? Nei, því er ekki að heilsa, það eru teknir 2/3 af Faxaflóa norðanverðum og beztu svæðin í Breiðafirði. Síðan kemur op bæði fyrir Vestfjörðum og eins út af Reykjanesi eða sunnanverðum Faxaflóa. Þar stendur, að ríkisstj. muni ekki hindra veiðar í næstu þrjú ár frá dagsetningu samningsins. En hver tryggir það, að samningnum verði lokið eftir þrjú ár? Ég hygg, að það verði ekki margir Íslendingar, sem treysti því, að þessum tíma ljúki, ef núv. ríkisstj. fer þá með þessi mál. Það kom í útvarpinu í dag fréttaskeyti, sem hv. 1. þm. Norðurl. e. las upp, og það sýnir eins glöggt og verið getur, að yfirmenn á brezkum togurum reikna með því, að þetta þriggja ára tímabil verði framlengt. Skeytið ber það alveg með sér, að brezkir yfirmenn á togurum reikna með því að þriggja ára tímabilið verði framlengt, en þeir óska bara eftir að fá staðfestingu brezku ríkisstj. á því, að það verði gert. Og þá er spurningin: Hvað verður gert í þessu? Verður þetta látið bíða, þangað til Alþingi er búið að samþykkja þáltill., eða hverju verður brezkum yfirmönnum lofað í þessu sambandi? Fréttin ber það með sér, að þeir standi í þeirri meiningu, að það sé mjög auðveit að fá framlengingu á þessum þrem árum, en óska aðeins eftir því, að ákveðið svar liggi fyrir um það strax. En það er kannske eina vonin í þessu sem öðru, að núv. ríkisstj. hafi ekki aðstöðu til þess að ráða málinu að þrem árum liðnum, en tímatakmarkið bendir til þess, að hún ætli sér það. Það er dálítið grunsamlegt að því leyti, að eftir tvö ár eiga að vera kosningar, og þá er aðeins eitt ár eftir, og ef stjórnin hugsaði sér, að hún gæti setið annað kjörtímabil til, þá gæti margt skeð á fyrsta ári þess kjörtímabils. Og eitt er víst, að þessum mönnum væri fullkomlega treystandi til þess að framlengja samninginn að þrem árum liðnum. Þetta eru sömu mennirnir sem sóru það í tvennum kosningum 1959 og við ýmis tækifæri allt til þessa dags, að landhelgin skyldi aldrei færð inn aftur, og nú kalla þeir nauðungarsamning, sem verið er að ræða hér, stórsigur, og það bendir ýmislegt til þess, að stjórnin gæti hugsað sér að gera þetta. Í grg., sem fylgir þáltill., er einmitt bent á fordæmi Rússa í þessum efnum. Þeir gerðu fimm ára samning við Breta, og sá samningur var framlengdur um næstu fimm árin, og í blöðum Sjálfstfl. í vetur var það höfð sem aðalröksemd, að það væri ekkert meira, þó að Íslendingar semdu við Breta um landhelgismálið, heldur en Rússar hefðu gert það fyrir nokkrum árum. Það atriði, sem áreiðanlega vekur mestan ugg hjá öllum hugsandi mönnum, er ekki framannefnt. Það má segja, að þetta sé allt bundið við stuttan tíma og Íslendingar geti haft í valdi sínu framkvæmdina og framhaldið á því. Það, sem skiptir langmestu máli hér og er alvarlegasti hluti málsins, er afsalið, sem í þessari þáltill, felst. Það er það, að ofbeldi Breta á undanförnum árum skyldi verða til þess, að Bretar fái viðurkenningu að vera samningsaðili um alla framtíð um íslenzkt landgrunn og útfærslu íslenzkrar landhelgi. Íslendingar eru þeir einu, sem Bretar hafa beitt slíku ofbeldi, og Bretar eru þeir einu, sem Íslendingar hafa talað um að gera samning við um þessi mál. Bretar viðurkenna þetta líka sem mesta árangur af samningaviðræðunum. Það kemur ljóslega fram í brezkum blöðum, að þau telja höfuðatriðið það, að nú sé loksins búið að bremsa Íslendinga um frekari útfærslu, að þetta taugastríð um stöðuga útfærslu á íslenzkri fiskveiðalögsögu sé nú loksins stöðvað, að þessi einhliða útfærsla, sem Íslendingar hafa talið sig hafa fullan rétt til að gera og hafa gert á undanförnum árum, geti ekki lengur átt sér stað, að Íslendingar geti ekki lengur fært landhelgi sína út á eigin landgrunni. Það er engum vafa bundið, að það er mikil nauðsyn á því að hafa þennan möguleika, og næsti áfanginn, þegar allar grunnlínur hafa verið færðar út, er að stækka landhelgina úr 12 mílum og eitthvað meira. Takmarkið verður vitanlega allt landgrunnið, og þar sem vitað er, að veiðitækni fleygir mjög mikið fram, þá er grundvallarskilyrði fyrir Íslendinga að hafa þennan möguleika og nota það fordæmi, sem Íslendingar hafa gert á undanförnum árum með einhliða útfærslum á grunnlínum. S.l. sunnudag var mjög fjölmennur og samhuga fundur í þessu máli vestur í Ólafsvik, og þar voru ekki aðeins þeir 100 menn, sem á fundinum mættu, og allir nema tveir greiddu atkvæði með ákveðnum mótmælum í þessu máli, heldur voru lagðar fram á fundinum áskoranir frá svo til hverjum einasta sjómanni og skipstjóra á öllum bátaflotanum í Ólafsvík, en hann hafði einmitt róið þennan dag. Á þessum fundi sagði greindur maður, sem tók til máls, að það virtist vera svo, að ártölin 60 væru hálfgerð óhappaártöl í sögu þjóðarinnar. Hann benti á 1262, og hann benti á 1662 og svo 1961. M.ö.o.: nú þessi árin eða á næsta ári eru 300 ár liðin frá erfðahyllingunni í Kópavogi, þegar Friðrik III. var svarið einveldi á Íslandi, og 700 ár frá því, að Íslendingar gengu á hönd Hákoni Noregskonungi. En það eru ekki aðeins ártölin, það er margt annað, sem er líkt í þessum efnum. Þegar Gamli sáttmáli var gerður, voru Íslendingar þar ekki að koma landi og þjóð undir Noregskonung. Nei, það var ekki alveg það. Þeir voru að tryggja frið á Íslandi, og þeir voru að skapa Íslendingum ákaflega mikil réttindi í Noregi. Þetta átti að vera til þess að tryggja sjálfstæði landsins, það hét það, og það er að því leyti líkt með þáltill. og samningnum við Breta. Hann á að vera til þess að tryggja frekari útfærslu á fiskveiðilínunni, þó að hún sé færð inn á sama tíma, en samkvæmt Gamla sáttmála voru tekin fram alls konar atriði, sem Íslendingar fengu fyrir það að játa konungi land og þegna, ævilangan skatt, en konungur hét þeim aftur á móti að láta Íslendinga ná friði og íslenzkum lögum, að sex skip skuli ganga af Noregi til Íslands tvö sumur hin næstu, en þaðan frá sem konungi og hinum beztu bændum þykir hentast landinu. Enn fremur segir, að erfðir skuli upp gefast íslenzkum mönnum í Noregi, hversu lengi sem staðið hafa, að landaurar skuli upp gefast og loks að Íslendingar skuli hafa slíkan rétt í Noregi sem þeir hafa beztan haft. Þetta þótti Íslendingum mjög mikið atriði, að hafa eins mikinn rétt í Noregi og þeir hafa hann beztan haft áður, og allt var þetta gert til þess að skapa Íslendingum sem bezta aðstöðu og sem mest frelsi. Íslendingar lýstu því jafnframt yfir, að þeir vildu hafa jarlinn yfir sér, meðan hann héldi trúnað við konunginn, en frið við landsmenn. Og að lokum lofa þeir í niðurlagi sáttmálans fyrir sína hönd og sinna erfingja að halda allan trúnað við konung, meðan hann og hans erfingjar haldi sáttargerðina, en lausir, ef hún rýfst að beztu manna yfirsýn. Og þetta: beztu manna yfirsýn, það heitir núna alþjóðadómstóll. Þetta er ákaflega keimlíkt allt saman, enda er við þetta afsal 1262, 1662 og 1961, þegar Íslendingar afsala erlendum þjóðum eigum sínum og umráðarétti, andinn yfirleitt sá sami, jafnvel þótt 700 ár liði á milli. En það var sagt, að með þessu ákvæði, að þeir skyldu vera lausir, ef hún rýfst að beztu manna yfirsýn, að með þessari niðurlagsklausu hafi landsmenn auðsjáanlega ætlað sér að slá varnagla við ágangi af hálfu konungsvaldsins, og leiddi framtíðin í ljós, að eigi var vanþörf á slíku. Nokkrum árum síðar gerðist það, að maður er sendur til Íslands, og þessi maður minnir mjög á vinnubrögð núv. hæstv. utanrrh. Var þetta nákvæmlega fyrir 680 árum, eða 1281. Þessi maður hét herra Loðinn leppur. Hann færði Íslendingum Jónsbók. Það var lögbók, sem stóð um margar aldir. Hún ber nafn eftir höfundi sínum, sem hét Jón Einarsson, lögmaður. Þar er svo sagt frá því, að þegar hann kom á Alþingi Íslendinga 1281, var það ráð tekið, að bókin var athuguð, og þá vildi enginn lögtaka þessa bók, og er sagt, að þá hafi ýmsar stéttir ritað skoðanir sínar á henni. Það, sem þeir vildu samþykkja og játa, var mjög lítið af því, sem í bókinni stóð. Biskupar og klerkar gerðu sínar játningar, í annan stað handgengnir menn og í þriðja stað bændur, og síðan gengu menn til lögréttu, og létu þeir allir uppi skoðanir sínar. Herra Loðinn leppur varð við þetta mjög æstur, að menn skyldu hafa skoðanir á þessum málum, og spurði, hvers vegna búkarlar gerðust svo digrir, að þeir færu að hugsa sér að skipa lögum í landi, þar sem konungur einn ætti að ráða, og hann heimtaði, að þeir játuðu allir bókinni undantekningarlaust. En þeir svöruðu í móti, að það mundu þeir eigi gera og tapa svo frelsi landsins við það. En herra Loðinn leppur sagði þá, að þeir ættu fyrst að játa bókinni og biðja síðan konung og ráð hans miskunnar um þá hluti, sem nauðsyn þætti til standa, og kvað þá mundu reiði sæta, sem öðruvísi gerðu. Sótti hann nú málið fast, og kom svo að lokum, að bókin var öll lögtekin utan nokkrir kaflar, sem handgengnir menn vildu að stæðu til konungsúrskurðar og erkibiskups, og gilti hún síðan sem lög í landi hér um langan aldur og fram á síðustu tíma, með þeim afleiðingum, sem öllum ætti að vera ljóst. Það, sem gerðist á þessu herrans ári, 1281, var að maður er sendur með þessi lög og Íslendingar taka þessu mjög illa, og þetta endaði með þeim hætti, að þeir fengu að velja nokkur ákvæði, sem þeir gengust ekki undir. Nú hefur hæstv. utanrrh. og hæstv. ríkisstj. verið á þönum vikum og mánuðum saman að berja það inn í sína þingmenn, að þeir yrðu að fylgja þessu samningsuppkasti, sem þeir allir í öndverðu höfðu andstyggð á, sem þeir voru búnir að sverja í tvennum kosningum, að þeir mundu aldrei ljá máls á, og samþykki þeirra manna víðs vegar um landið stóð einnig til þess. En hvað hefur skeð? Það lítur út fyrir, þótt það sé ekki komið í ljós, að þessir menn hafi játað þessari lögbók greinalaust. Það lítur út fyrir, að hæstv. utanrrh. og hæstv. ríkisstj. hafi að þessu leyti gengið lengra en herra Loðinn leppur, að þeir hafi ekki fengið að ráða neinu um orðalag, ekki einu sinni orðalagi þessarar orðsendingar, eða þá um breytingar, sem neinu máli skipti. Það kemur í ljós við atkvgr, um þær brtt., sem hér liggja fyrir, og við atkvgr. í málinu, hvort þetta eigi ekki eftir að rætast. Og nákvæmlega sami hugsunarhátturinn kemur fram hjá hæstv. utanrrh. og hæstv. ráðherrum eins og kom fram í erfðahyllingunni í Kópavogi 1662, þegar Íslendingar gáfu Friðrik III. Danakonungi einveldi. Þá skeði það, að Brynjólfur biskup ætlaði að neita að skrifa undir, en höfuðsmaðurinn, Henrik Bjelke, benti honum á menn, sem stóðu í kringum hringinn, - það voru vopnaðir dátar, sem stóðu með byssur sínar, - og sagði við Brynjólf biskup: „Sjáið þá þessa.“ Dátarnir kinkuðu kolli framan í biskupinn og lyftu aðeins byssuskeftum sínum, og þetta varð til þess, að biskupinn, foringi klerkavaldsins í landinu, skrifaði undir. Og síðan skrifaði Árni Oddsson lögmaður grátandi undir, foringi hins veraldlega hluta þjóðarinnar. Þessir menn segja stöðugt: Sjáið hættuna á hafinu, sjáið brezku herskipin. Eigum við að halda þessum leik áfram? - Og, þeir segja við þingmenn eins og utanrrh. í ræðu sinni í dag: Sjáið, hvað brezku herskipin geta gert. Þau geta skotið niður íslenzk skip, grandað mannslífum. - Er þetta ekki nákvæmlega sami hugsunarhátturinn og hjá Henrik Bjelke, þegar hann sagði í Kópavogi 1662 við Brynjólf heitinn Sveinsson: Sjáið þá þessa? Það er ákaflega margt líkt með þessu, enda er eðlið ósköp svipað í öllum þessum tilfellum. Íslendingar eru nú að afsala erlendri þjóð réttindum yfir hluta af landgrunninu, sem á að vera og er íslenzk eign og íslenzkt umráðasvæði. Þetta er afsal. Þetta er afsal eins og gert var í Kópavogi fyrir 300 árum og gert var við Hákon Noregskonung fyrir 700 árum. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að þó að búið sé að ganga hart eftir stuðningi þingmanna stjórnarliðsins við þetta mál, þá hefur enginn þeirra rétt til þess gagnvart kjósendum sínum eða siðferðilegan rétt að greiða þessu atkvæði. Ég minnist þess t.d. úr Vesturlandskjördæmi frá kosningunum 1959, að þeir, sem þá hlutu kosningu fyrir stjórnarflokkana, þingmenn Vesturlandskjördæmis nr. 2, 4 og 5, sóru þess allir dýran eið í kosningunum, þegar einhver minntist á, að þeir væru ekki tryggir í landhelgismálinu, að þetta væru allt saman getsakir, það kæmi aldrei til mála að semja við Breta um að minnka íslenzka fiskveiðilögsögu. Hvað haldið þið líka, að fólkið hefði sagt í þorpunum á Snæfellsnesi og byggðinni hér við Faxaflóa, hefðu þessir hv. frambjóðendur sagt: „Það, sem við ætlum að berjast fyrir, þegar við erum komnir á þing, er að minnka fiskveiðilögsöguna niður í 6 mílur um nokkur ókomin ár og gefa Bretum samningsrétt um frekari útfærslu landhelginnar“? Skyldi þetta hafa verið sigurstranglegt kosningaloforð? Það er sitt hvað orð eða efndir. En þetta sýnir bara eitt með öðru, hversu fráleitur málatilbúnaður og fráleit vinnubrögð þetta eru, sem alþingismönnum hér er boðið upp á og íslenzku þjóðinni er boðið upp á að taka á móti. En þó að stjórnin keyri málið í gegn núna, er hlutur þjóðarinnar eftir, því að sú stund kemur, að valdið er í höndum hennar, og þá hefur hún tækifæri til að kvitta fyrir þau mestu svik, sem Alþingi hefur framið við þjóðina um langan tíma, svik, sem koma niður á núverandi kynslóð og óbornum kynslóðum í þessu landi. Landgrunnið við Ísland er okkar kolanámur. Um lífsbjörg þjóðarinnar og möguleika til betri nýtingar með vaxandi fólksfjölda eigum við ekkert að eiga undir alþjóðadómstólnum. Sjálfstæði þjóðarinnar hefði aldrei fengizt, hefði það verið sótt undir alþjóðlegar stofnanir. Saga landsins, myndun landsins og lífsbarátta þjóðarinnar í þúsund ár eru þau vopn, sem við höfum í réttindabaráttunni. Ég vil þess vegna skora á hv. alþm., þ.e.a.s. þm. stjórnarflokkanna, að láta það ekki á sannast, að þeir hafi verið fengnir til þess að ganga á þau helgu loforð, sem þeir hafa gefið íslenzkum kjósendum og eru skilyrðislaust bundnir af, og það má segja, að velferð og heiður þjóðarinnar veiti á því, að þeir sjái sóma sinn í því að stöðva málið.



Herra forseti. Í 1. gr. laga um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948 er svo fyrir mælt, að sjútvmrn. skuli með reglugerð ákveða takmörk verndarsvæða við strendur landsins innan endimarka landgrunnsins, þar sem allar veiðar skuli háðar íslenzkum reglum og eftirliti, enda verði friðun á landgrunninu á engan hátt rýrð frá því, sem verið hefur. Síðan segir, að ráðuneytið skuli einnig ákvarða allar þær reglur, sem nauðsynlegar eru til verndar fiskimiðunum á landgrunnssvæðinu. Og í lok greinarinnar segir svo, að reglugerðin skuli endurskoðuð, eftir því sem vísindalegar rannsóknir gefi tilefni til. Í þeim umr., sem hafa orðið um þá þáltill., sem er hér til umr., hefur margoft verið sýnt fram á með skýrum rökum, að sjálf landgrunnslögin, sem hafa verið hvort tveggja í senn grundvöllur og leiðarmerki í sókn okkar í landhelgismálinu allt frá 1948 og fram til þessa dags, eru raunverulega ógilt og afnumin með samþykkt þessarar till. Þau nótuskipti, sem gert er ráð fyrir að fram fari milli Íslands og Stóra-Bretlands, munu því í fyrsta lagi ómerkja heimild laganna til handa ráðh. til þess að breyta í einu eða neinu sjálfri stærð verndarsvæðanna í þrjú næstu ár, og hygg ég, að sú staðreynd sé viðurkennd af öllum, líka þeim, sem að þessari þáltill. standa. En eftir árin þrjú mundi rétturinn til reglugerðarbreytinga í átt til aukinnar fiskverndar stranda í fyrsta lagi á 6 mánaða tilkynningarskyldu gagnvart Bretum og þar á eftir á málarekstri fyrir Haagdómstólnum, sem upplýst er að taka mundi fjölda ára. Og engin vissa gæti auðvitað verið fyrir því, hvort úrskurðir hans yrðu í samræmi við þær breytingar, sem ráðgerðar væru eða skylt væri að gera af íslenzkum ráðherra í samræmi við íslenzk lög. Hæstv. dómsmrh. sagði í útvarpsumr. hér á Alþ. 2. þ. m., að hið þýðingarmesta af öllu í sambandi við þennan samning væri það, að Ísland haldi áfram að vera réttarríki, undir því væri gæfa þjóðarinnar komin, og á því gæti sjálfstæði hennar oltið. Og hann hélt áfram: Með samþykkt þessarar tillögu er allt þetta tryggt. Slegin er skjaldborg um lífshagsmuni íslenzku þjóðarinnar, sagði ráðh., og fáni laga og réttar, frelsis og full veldis hennar dreginn að hún. - Hafa menn heyrt öllu öfgafyllri öfugmæli en þessi? Og hvernig er sá málstaður, sem neyðir einn helzta og jafnvel snjallasta talsmann sinn til þess að gripa til slíkra upphrópana? Orðstíllinn er þannig, að ef maður þekkti ekki til alvöru málsins og viðkomandi persónu. þá gæti maður ímyndað sér, að þessi ráðh. væri genginn í Hjálpræðisherinn. Eða er það meining þessa ráðh., að þegar gefizt er upp fyrir ofbeldinu, þá sé fáni frelsis og fullveldis dreginn að hún, þegar íslenzk lög og réttur er gerður að samningsmáli við Bretland eða lagður í gerð erlends dómstóls, þá sé verið að tryggja hér réttarríki, þegar íslenzkum lífshagsmunum er fórnað og efnahagslegu sjálfstæði stefnt í voða, þá sé verið að slá skjaldborg um lífshagsmuni íslenzku þjóðarinnar og tryggja gæfu hennar? Og það er vissulega íhugunarefni, að slíkt skuli vera mælt af munni æðsta manns laga og réttar í landinu. Þegar landgrunnslögin voru sett 1948, var Íslendingum ljóst, að fyrir fram yrði ekki með neinni vissu vitað, hve mikil útfærsla verndarsvæða fiskimiðanna innan landgrunnsins yrði nauðsynleg á hverjum tíma. Takmarkið var sett um verndun miðanna á öllu landgrunninu og því slegið föstu, að þar ætti íslenzk lögsaga að gilda og fram yrði sótt, til þess að Ísland gæti notað þennan rétt, eftir því sem vísindalegar rannsóknir sýndu að nauðsynlegt væri hverju sinni, og sú lagaskylda beinlínis lögð á herðar sjútvmrh. hverju sinni að endurskoða útgefnar reglugerðir, eftir því sem vísindalegar rannsóknir sýndu að ástæða væri til, og þá að sjálfsögðu til stækkunar, því að frá upphafi var augljóst, að með bættri veiðitækni og aukinni veiðiásókn hlyti þörfin fyrir frekari vernd að vaxa. Alveg óumdeilanlega var svo komið 1958, þegar fiskveiðilögsagan var færð út í 12 mílur frá grunnlínum, að vísindalegar rannsóknir á fiskistofnunum sönnuðu brýna nauðsyn bæði fyrir okkur Íslendinga og einnig fyrir aðrar þjóðir, sem hafa nytjar af fiskistofnunum undan ströndum landsins, að hún var fyrir hendi fyrir þeirri ráðstöfun, sem þá var gerð, og jafnvel þótt meiri hefði verið. Útfærslan þá var þess vegna byggð á grundvelli þessa ákvæðis landgrunnslaganna, sem ég nefndi, og íslenzk stjórnarvöld voru aðeins að framkvæma skyldu sína gagnvart þeim lögum með framkvæmd hennar. Skerðing á þessari útfærslu, hvort sem hún yrði gerð um takmarkaðan eða ótakmarkaðan tíma, hlýtur því óhjákvæmilega að verða tvöfalt brot á landgrunnslögunum: Í fyrsta lagi á því ákvæði þeirra, sem að því lýtur, að sótt verði að því marki, að við ákvörðum lögsögu yfir landgrunninu öllu, og í öðru lagi á því skýlausa ákvæði þeirra, að friðunarsvæðin verði ákveðin, eftir því sem vísindarannsóknir gefa tilefni til, því freklegra brot á landgrunnslögunum verður sú skerðing á 12 mílna mörkunum, sem nú er fyrirhuguð, þar sem reynslan og staðreyndirnar sanna sífellt betur vaxandi þörf fyrir aukna vernd. Aflatregða togaraflotans nú og á síðasta ári sérstaklega, miðað við það, sem áður hefur verið, er eitt viðvörunarmerkið um nauðsyn aukinnar verndar. Alþjóðleg ofsókn á síldarstofnana er annað hættumerkið. En miklu fleira kemur þó hér til. Víðtækar tilraunir hafa á undanförnum árum farið fram á vegum fiskveiðistórveldanna - og með árangri - um nýjar veiðiaðferðir, m.a. með rafmagn sem aðalhjálpartæki, - tilraunir, sem líklegt er að á næstu árum skapi alveg ný og áður óþekkt viðhorf, þannig að um verði að ræða miklu stórvirkari og fiskistofnunum hættulegri aðferðir við veiðar en nokkurn hefur órað fyrir fram undir þessa tíma. Samtímis er það að gerast mjög víða um heim og m.a. meðal allra fiskveiðiþjóða Vestur-Evrópu, að veiðar með ströndum fram fara síminnkandi og skila nú víðast aðeins broti af þeim árangri, sem enn er unnt að ná við Íslandsstrendur. Það er þegar vitað og liggur fyrir, hvernig þessar þjóðir hyggjast mæta vaxandi tregfiski á heimamiðum sínum. Það hyggjast þær gera með því jafnvel að margfalda úthafsflota sinn og senda hann á fjarlægari mið, hvar sem veiði er að hafa, en draga jafnframt úr strandveiðum sínum á smærri farkostum. Þannig hafa Bretar t.d. að undanförnu haft uppi ráðagerðir um að koma upp miklum móðurskipum fyrir togaraflota sinn, m.a. með því að taka til þeirra nota flugvélamóðurskip, sem ekki er lengur þörf á í hernaði og breytt yrði til þeirra þarfa. Norðmenn telja það nú vera eitt helzta viðfangsefni sitt í sjávarútvegsmálum að byggja upp flota sinn með togurum og öðrum stórskipum, sem keppt geti um veiðimöguleika hvar sem er á heimshöfunum. Vestur-Þjóðverjar og reyndar Austur-Þjóðverjar líka og fleiri stefna að því að stórauka verksmiðjuskipaflota, sem halda má úti mánuðum saman á fjarlægum miðum. Sovétríkin auka og hafa aukið úthafsflota sinn gífurlega síðustu árin og hafa nú, að því er fullvíst er talið, a.m.k. 1000 skip að veiðum á Norður-Atlantshafi. Það þarf ekki mikið hugmyndaflug til þess að sjá, hvað þessi þróun þýðir fyrir okkur Íslendinga, - sjá, að hún leiðir til slíkrar ásóknar á fiskimiðin undan ströndum landsins, þau sem opin standa, að allt, sem við höfum reynt í þeim efnum á umliðnum árum og jafnvel öldum, verður lítilfjörlegt til samanburðar. Ég hygg ekki ofmælt, að lífshagsmunir okkar Íslendinga, sjálfstæði og frelsi séu undir því komin, að við gerum okkur fulla grein fyrir þeim framtíðarhorfum í þessum efnum, sem við blasa, og við reynumst menn til þess að mæta þeim með fullnægjandi gagnráðstöfunum, ekki eftir að við erum ofurseldir voðanum, heldur áður en hann er skollinn yfir. Með þessum milliríkjasamningi við Breta, sem nú er fyrirhugað að gera eða ákveðið, er því óumdeilanlega slegið föstu, að við afsölum okkur með öllu dýrmætum rétti innan 12 mílna markanna, rétti, sem við höfum þegar hlotið alþjóðlega viðurkenningu á, og þetta réttindaafsal á að gilda í 3 ár a.m.k. og raunverulega gagnvart öllum þjóðum og öllum hugsanlegum veiðarfærum. Þó að ekkert annað né meira réttindaafsal fælist í þessari þáltill., sem hér er rædd, þá væri slíkt afsal glæpur gagnvart íslenzkum hagsmunum, jafnvel þó að fulltryggt væri, að réttindaafsalið að þessu leyti yrði endurheimt eftir þrjú ár, sem þó verður að teljast mjög vafasamt, eins og ég mun víkja lítillega að síðar. Útfærslan 1958 var lágmarksaðgerð á þeim tíma til verndar fiskimiðunum og að sjálfsögðu miðuð við þær aðstæður sem þá voru fyrir hendi. Enginn getur fullyrt um það nú, að sú útfærsla reyndist nægileg íslenzkum hagsmunum næstu 3 ár, eins og útlitið er nú um ný viðhorf og ég hef lauslega drepið á. Þrjú ár eru kannske ekki langur tími, en á tímum svo örrar þróunar á öllum sviðum tækni, jafnt í fiskveiðum sem öðru, geta á skemmri tíma orðið slíkar gerbyltingar á þeim sviðum, sem hér skipta máli, að þær geti valdið miklum umskiptum. Á næstu þremur árum gætu auðveldlega skapazt nýjar þarfir til viðbótar þeim, sem fyrir eru, fyrir stórfelldum aðgerðum af okkar hálfu í landhelgismálunum. En hæstv. ríkisstj. hikar ekki við að binda hendur okkar, svo að þær verða hvergi hreyfðar í næstu framtíð, jafnframt því sem hún minnkar stórkostlega verndarsvæði, - verndarsvæði, sem sannað var að voru óhjákvæmileg nauðsyn fyrir tveimur og hálfu ári, og gerir með þessu þjóðina varnarlausa gegn yfirvofandi hættum af völdum ofveiði. Enda þótt svo færi gegn öllum líkum, að við kæmumst vel, miðað við það, sem efni standa til, út úr þeim stórfelldu vandamálum og hættum, sem þessi samningur mundi stefna okkur út í á næsta þriggja ára tímabili, og jafnvel þótt svo færi, að Bretar vikju út að 12-mílna mörkunum að þeim tíma liðnum, þá mundu samt standa eftir háskalegustu atriði þessa samnings, sem binda hendur okkar að meira eða minna leyti um ófyrirsjáanlega framtíð og geta hæglega leitt það af sér, að við stöndum uppi sem bónbjargarmenn, en helzti þjóðarauður okkar verði upp étinn af erlendum veiðiflotum. Með næstsíðustu málsgrein hinnar fyrirhuguðu nótu hæstv. utanrrh. til utanrrh. Bretlands er öllum rétti til einhliða aðgerða í útfærsluátt af okkar hálfu afsalað um alla framtíð, þrátt fyrir það, að sú staðreynd blasir við, að allar þjóðir, sem mestan rétt hafa helgað sér um fiskveiðilögsögu og allar með fullkomnum árangri, hafa hingað til farið þá leið til þess að ná markmiðum sínum, og þrátt fyrir það, að það er þessi leið einhliða aðgerða, m.a. okkar Íslendinga, sem skapað hefur og þróað alþjóðarétt, að svo miklu leyti sem hann er til varðandi fiskveiðilögsögu. Það lýsir nokkuð eðli þessa mikilvægasta og hættulegasta ákvæðis fyrirhugaðs samnings, að Bretar lýsa því nú yfir, að þeir hafi öllu fremur óttazt, að 12 mílna útfærslan yrði aðeins fyrsta skrefið af mörgum, sem mundu ná hámarki með því að bægja brezkum togurum frá hinu umfangsmikla svæði íslenzka landgrunnsins, eins og orðrétt stendur í brezka blaðinu „The Guardian“ 1. þ.m., og blaðið hélt áfram: Sú tillaga, sem nú hefur verið borin fram, ætti að létta þessum áhyggjum af Bretum. - Það liggur einnig fyrir, að samband brezkra togaraútgerðarmanna sættir sig við a.m.k. eða styður tillöguna á þeim grundvelli, að Íslendingar hafi afsalað sér réttinum til að færa fiskveiðimörkin út enn frekar án samninga. Margir brezkir stjórnmála- og blaðamenn hafa jafnvel tekið enn dýpra í árinni og fullyrt, að raunverulegt inntak samninganna væri það, að ekki væri síðar unnt fyrir okkur að færa mörkin út fyrir 12 mílur, eins og einn þm. í brezka þinginu komst að orði nú fyrir fáeinum dögum. Ef við lítum raunsætt á ákvæði samningsins og reynum jafnframt að gera okkur grein fyrir viðhorfunum, eins og þau kunna að verða að þrem árum liðnum, þá fer varla hjá því, að í bezta falli hypja Bretar sig út að 12 mílna mörkunum, en samtímis verður orðin miklu ríkari nauðsyn á nýjum útfærsluaðgerðum en nokkru sinni áður. Margt bendir til þess, eins og ég hef áður drepið á, að þá og kannske fyrr verði 12 mílna beltið orðið jafnvel litlu meiri vernd fyrir okkur en þriggja eða fjögurra mílna friðunin var okkur á sínum tíma. Líf okkar sem þjóðar kann því að liggja við, að stórfelld ný friðunarsvæði verði mynduð og margvíslegar reglur um veiðiaðferðir og fleira verði settar bæði utan og innan hinnar eiginlegu fiskveiðilögsögu. En hvernig yrði aðstaðan til slíkra aðgerða, jafnvel fyrir þjóðholla og dugmikla ríkisstj., ef þessi samningur væri á annað borð talinn hafa eitthvert gildi? Líklegt væri, að fyrst hæfust hálfs árs samningar við Breta samkvæmt ákvæðum þessa samnings og þeir færu fram jafnvel undir þrýstingi af nýjum ofbeldishótunum og heitingu vopnavalds, því að ekkert ákvæði þessa samnings bindur hendur þeirra í því efni. Að þessu hálfa ári liðnu yrðum við þess vegna engu nær, og væri þá tvennt fyrir hendi, í fyrsta lagi að gefast upp, annað að skjóta málinu til Haagdómsins og hafast ekki að, meðan beðið væri úrskurðar hans, sem gæti orðið margra ára bið, og að honum fengnum að lúta þeim úrskurði, hver sem hann yrði, hvort sem hann tryggði okkur sigur eða dæmdi okkar lífsnauðsynlegu aðgerðir ólögmætar og hindraði þannig, að Íslendingar gætu tryggt efnalegt sjálfstæði sitt. Menn geta auðvitað haft misjafna trú á réttdæmi alþjóðadómstólsins, eins og hann er skipaður nú, og menn geta líka leitt misjafnlega vafasamar getur að ágæti hans að mörgum ókomnum árum liðnum. En hitt er jafnvíst, að sú trú má vera mikil og studd meiri líkindum en nokkrum manni er fært að færa fram nú, sem gerir það verjandi að leggja alla velferð og framtíð heillar þjóðar á eitt spil, eins og hér er verið að gera. Stórveldin ráða mestu um skipun Haagdómsins, eins og hér hefur verið sýnt fram á, og Bretland er eitt þeirra. Það gæti því farið svo, því að ekki eru allir dómendur í dómum sammála, að þegar að því kæmi, að við ættum allt undir þessum dómstóli, réði eitt brezkt eða brezksinnað atkvæði þar úrslitum um framtíð okkar og um líf okkar. Engin þjóð, engir ábyrgir stjórnmálamenn í nokkru landi mundu láta sér til hugar koma að leggja slíkt lífshagsmunamál eins og landhelgin og rétturinn til fiskimiðanna er okkur Íslendingum undir neinn dómstól, hversu vel sem hann væri skipaður, hvað þá undir dómstól, sem enginn veit, hvernig skipaður verður, þegar að degi dómsins kemur. Og engin þjóð hefur heldur áður gert slíkt í sögunni. Þjóð, sem á í lífsháska, hefur aldrei og mun aldrei leggja það í gerð eins eða neins, hvort hún megi lifa eða ekki. Hún gerir þær ráðstafanir sér til bjargar, sem hún getur, og tekur síðan því, sem að höndum ber. Þetta hefur líka verið lífsregla okkar Íslendinga í landhelgismálinu, og án þess að fylgja henni hefðu ekki unnizt þeir sigrar, sem við höfum unnið til þessa í því máli. En nú á að taka upp nýjar aðferðir, undanhald fyrir ofbeldishótunum og leik með fjöregg þjóðarinnar af erlendum valdsmönnum, og sjálfu Alþingi Íslendinga er nú ætlað að létta ábyrgðinni af slíku óafturkallanlegu svikræði af herðum upphafsmannanna, hæstv. ráðh., og taka hana á sig, - taka hana á sig umboðslaust frá hendi kjósenda sinna og gegn aðvörunum yfirgnæfandi meiri hl. þjóðarinnar. Það er erfitt að trúa því að óreyndu, að hv. þm. stjórnarliðsins láti hafa sig til slíkra verka, og það er enn erfiðara að trúa því, að þeir standi gegn því, að málið verði lagt undir þjóðaratkvæði. Það er erfitt að trúa því, að jafnvel menn, sem kannske trúa því, að óhætt sé að leggja framtíð landhelgismálsins í dóm erlendra manna, láti hafa sig til þess að synja sinni eigin þjóð um atkvæðisrétt um þetta mesta lífshagsmunamál sitt. Í umr., sem urðu um landhelgismálið í hv. Ed. fyrr í vetur, sagði hæstv. dómsmrh., að við lausn fiskveiðideilunnar við Breta yrði þess vandlega gætt að meta réttilega hagsmuni hvers landshluta fyrir sig og sjá þeim borgið, svo að fyrir öllum verði jafnvel séð. Þetta voru ekki kannske alveg orðrétt ummæli ráðh., en efnislega voru þau þessi örugglega. Það fer ekki hjá því, að þessi loforð hæstv. ráðh. komi upp í hugann, þegar hlutskipti okkar Norðlendinga er athugað í þeirri þriggja ára áætlun, - undanhaldsáætlun, sem hér liggur fyrir. Ef svo er, að aðrir landshlutar verði jafnilla úti, þá verður það ekki málstað hæstv. ríkisstj. til framdráttar, svo mikið er víst. En sé gert á okkar hlut umfram annarra, þá eru það enn ein brigðmælin innan um stóru svikin. En grg. þáltill. virðist bera það með sér, að samvizkan sé ekki alveg hrein gagnvart Norðlendingum, því að þar er gripið til beinna falsana til þess að bera í bætifláka fyrir fyrirhugaðri skerðingu landhelginnar fyrir Norðurlandi. Þar segir, að á vestra Norðurlandssvæðinu, frá Djúpavík til Grenivíkur, veiðist aðeins 8.9% af heildaraflamagni bátaflotans og á eystra svæðinu, frá Grímsey til Þórshafnar, aðeins 2.5%. Það er sem sagt alveg sleppt þeim hluta af aflamagninu, sem fólginn er í síldveiðunum, en sé hann tekinn með, þá gerbreytist auðvitað allur þessi samanburður við aðra landshluta, þar sem meginið af sumarsíldveiðinni hefur oftast fengizt á þessum svæðum og fyrir austan landið, og þó miklu oftar nær eingöngu á þessum Norðurlandssvæðum. En landhelgin hefur ekki síður áhrif á þær veiðar en aðrar og ég hygg jafnvel enn þá afdrifaríkari. Þessi fölsun mun eiga að afsaka meðferðina á Norðlendingum. Þá segir einnig á bls. 5, í grg.: „Enn fremur er svæðið á milli Grímeyjar og lands að mestu lokað.“ Og ókunnugir gætu fengið það á tilfinninguna, að a.m.k. hér hefði eitthvert stórt afrek verið unnið til hagsbóta fyrir Norðlendinga. Það rétta er, eins og allir mega sjá, sem líta á kortið, sem fylgir með till., að alla leiðina frá Horni og að Langanesi og reyndar aftur þaðan og suður með allri austurströnd landsins er landhelgin minnkuð inn að 6 mílum, að því er allt Norðurlandssvæðið frá Horni til Langaness áhrærir, yfir mánuðina júní til september á hverju ári. Það er rétt, að frá þessu er sú undantekning ein, að á svæðinu á milli Grímseyjar og lands er ekki alveg lokað. Það er skilinn eftir örlítill geiri suður af eynni, en Bretum og öllum öðrum hins vegar tryggðar veiðar nefndan árstíma vestan hennar, norðan og austan og nokkuð til suðuráttar, beggja vegna. Ég held, að einmitt valið á þessu litla svæði suður af Grímsey sem bannsvæði sé táknrænt fyrir val hinna svonefndu bannsvæða, sem að vísu eru öll smávægileg nema fyrir Vestfjörðum. Það er nefnilega þannig, að lokaða svæðið við Grímsey er öllum togurum einskis virði. Þar er hraunbotn, þar getur ekki nokkur togari fiskað með árangri, og lína er þar sjaldan lögð eða ekki. Þess vegna mátti auðvitað banna Bretum ásókn á þetta svæði og hæla sér yfir því. En á hinn bóginn eru allgóð togmið bæði vestan og austan Grímseyjar, og þar voru einu hólfin, sem brezkir togarar reyndu að fiska á fyrir öllu Norðurlandi, á meðan þeir sóttu með herskipafylgd hér á Íslandsmiðum. Einu svæðin, sem Norðlendingar höfðu að segja af togurum fyrir öllu Norðurlandi, allan tímann frá því að Bretar hófu innrás sína í landhelgina, voru á svæðunum vestan og austan við Grímsey, en þar náðu þeir líka verulegum árangri, og þar er þeim hleypt inn núna, enda hefur það að sjálfsögðu verið þeirra krafa, að þeir fengju aftur afnot af þessum svæðum. Og það stóð ekki á hæstv. ríkisstjórn: Alveg sjálfsagt, bara fara ekki inn á svæðið, þar sem ekkert er að hafa nema rifið troll. En þá kem ég að hinu: Er það þá ekki alveg einstök vernd fyrir Norðlendinga, að veiðar skuli vera bannaðar frá októberbyrjun til maíloka? Það sanna í því er þetta: Alveg fram að þeim tíma, þegar útfærslunnar 1958 fór að gæta fyrir Norðurlandi, hófst vertíð þar ekki fyrr en í maí og stóð fram á haust. Vaxandi fiskgengd í skjóli 12 mílna útfærslunnar á undanförnum 21/2 ári hefur leitt til þess, að vetrarveiðar hafa verið reyndar þar og þó ekki teljandi fyrr en í vetur. Slíkar vetrarveiðar eru dauðadæmdar, eftir að mörkin hafa verið á ný færð inn að 6 mílum yfir aðalveiðitímann og á meðan fiskurinn gengur á miðin. Verndin yfir 8 mánuðina er alveg hliðstæð við það, að bóndi leyfði granna sínum sumarbeit á túninu sínu, gegn því að hann lofaði því að beita ekki á túnið, á meðan allt væri hulið snjó og gaddi. En þannig hygg ég að þetta sé líka alls staðar annars staðar, nema þá fyrir Vestfjörðum. Brezki togaraflotinn og í kjölfar hans togarar allra annarra þjóða fá að elta fiskigöngurnar inn að 6 mílna mörkunum allan ársins hring, því að það er enginn tími undanskilinn, sem brezkir togarar mega ekki veiða inn að 6 mílum einhvers staðar á landinu. Svæðaskiptingin, þar sem þeir mega veiða á hverjum tíma, er hnitmiðuð við það, að þá sé veiðivon, en bannsvæði við það, að þá sé lítið eða ekkert að hafa á þeim. Allur sá útreikningur sem hafður hefur verið í frammi og á að sanna, að raunveruleg innfærsla landhelgislínunnar sé eitthvað minna en þeir 14500 km2, sem hún raunverulega nemur, eru því blekkingar einar. Allur sá brezki togarafloti, sem sótt hefur á Íslandsmið á síðari árum, getur óhindrað stundað hér veiðar innan eða utan við 12 mílna mörkin, eftir því sem hann kýs, eins og áður, að öðru leyti en því, að nú má hann að sjálfsögðu ekki fara inn fyrir 6 mílna mörkin. Sumarsíldveiðin fyrir Norður- og Austurlandi er, eins og kunnugt er, einn af mikilsverðustu þáttum íslenzkra fiskveiða, en til þeirra veiða er haldið úti allt að 250 fiskiskipum. Norðmenn senda hartnær sömu tölu einnig til þessara veiða. Og margar fleiri þjóðir senda hingað nokkurn fjölda skipa. T.d. gera Sovétríkin nokkur hundruð skipa út til síldveiða með reknet og flotvörpur á Norður-Atlantshafi, - flota, sem fylgist með fullkomnum tækjum með göngu síldarinnar til Íslandsstranda. Það er nú talin full vissa fyrir því, m.a. af beztu sérfræðingum Norðmanna, að um mikla ofveiði sé að ræða á síldarstofnunum, og Norðmenn a.m.k. reikna með minnkandi veiði, jafnvel næstu áratugi fram í tímann. Það veltur því áreiðanlega á miklu og kannske öllu fyrir framtíð síldveiða fyrir Norður- og Austurlandi, að hinum gífurlega stóru veiðiflotum Norðurlandaþjóðanna og Sovétríkjanna sé bægt frá þeim veiðum eins og frekast má verða. Þau stórhögg, sem þessar þjóðir höggva í síldarstofnana og síldargöngurnar á leiðinni upp að landinu, eru vissulega ærin, þó að þeim sé bægt frá þeim svæðum, sem við getum bægt þeim frá. Þegar síldin er gengin á miðin við Norður- og Austurlandið, staðnæmist hún þar oftast nær aðeins í örstuttan tíma og hefst við á mjög takmörkuðum svæðum, og jafnvel þó að þar komi enginn að nema 250 íslenzk fiskiskip, þá er keppnin um hverja torfu alveg gífurleg. Menn ættu því að geta gert sér í hugarlund, hvernig ástandið verður á þessum miðum, þegar kapphlaupið um síldina stendur yfir og hundruð og jafnvel mörg hundruð skipa, jafnvel mörgum sinni fleiri en allur íslenzki síldveiðiflotinn, renna sér inn að 6 mílna mörkunum og taka upp keppnina um þessa takmörkuðu veiði ásamt íslenzka flotanum og það á stórum svæðum, sem þeim hefur verið bægt frá á undanförnum árum, og á sama tíma mundu svo togarar Breta, Íslendinga og sjálfsagt margra annarra þjóða skarka og skafa á sömu slóðum. Það er vissulega engin furða, þó að menn spyrji: Vita þeir menn, sem að þessu standa, hvað þeir eru að gera? Síðan útfærslan í 12 mílur var framkvæmd fyrir röskum tveim árum, hafa nýjar vonir glæðzt fyrir Norðlendingum og Austfirðingum um það, að hægt væri að bjarga fiskimiðunum á þessum slóðum og jafnvel að nýtt uppgangstímabil væri fram undan fyrir sjávarþorpin, sem öll byggja tilveru sína og lífsvon á fiskveiðunum. Og vonirnar voru að byrja að rætast. Aflinn hefur vaxið, bátar hafa verið byggðir og keyptir, aðstaða til vinnslu á sjávarafla hefur verið bætt, verksmiðjur hafa verið reistar, og það má segja, að jafnvel samdráttarstefna núv. ríkisstjórnar, „viðreisnin“, hafi ekki megnað að drepa niður framfaravilja, framfarakjark og bjartsýni fólksins, sem þessa staði byggir. Þessi samningur kemur því vissulega eins og reiðarslag yfir þetta fólk. Það veit, hvers virði útfærslan 1958 var fyrir afkomu þess og lífsskilyrði, og það veit, hvað herrarnir í ríkisstj. eru að gera, þó að þeir viti það kannske ekki sjálfir, og það er ekki heldur búið að gleyma svardögum þingmanna sinna allra frá tvennum kosningum 1959, að þeir mundu aldrei hvika frá ákvörðun Alþ. um óskerta 12 mílna fiskveiðilögsögu. Ég drap áðan á það, að óhjákvæmilega sæktu að manni grunsemdir um það, sem í veðri er látið vaka eða fullyrt af sumum, að Bretar hverfi þó allténd út fyrir 12 mílna mörkin eftir 3 ár og að engin hætta sé á, að þeir sækist eftir þeim fríðindum, sem þeim nú eru tryggð, þegar þar að kemur. Við Íslendingar erum nú orðnir slíkum brigðmælum vanir í samskiptum við stórveldin, að við getum ekki leyft okkur að vera auðtrúa á neitt, sem ekki er fast í hendi og efna á af þeirra hálfu, og við höfum líka mjög takmarkað af góðri reynslu varðandi skilaboð, sem borin eru á milli okkar og þeirra. Þar hefur oftsinnis farið svo mikið á milli mála, að hvítt hefur orðið svart á leiðinni. Og loks hlýtur það svo að verða ofraun fyrir trúgirni okkar margra að treysta fullkomlega þeim hæstv. ráðh. okkar, sem oftast hafa verið staðnir að ósönnum fullyrðingum, bæði hér á hv. Alþ. og frammi fyrir þjóðinni allri, m.a. í þessu máli. Í mínum augum a.m.k. er það ekki afsökun, sem einn hæstv. ráðh. færði sér til málsbóta undir þessum umr., þegar hann játaði, að Alþ. hefðu verið gefnar rangar upplýsingar um þetta mál. Þessi hæstv. ráðh. sagði, að það hefði ekki samræmzt hagsmunum Íslands að skýra rétt frá gangi samninganna. Það var sem sagt logið af hreinni þjóðhollustu. Það hefur sjálfsagt líka verið logið af einskærri þjóðhollustu af þeim hv. þm., sem hyggjast nú samþ. þennan samning, þegar þeir sóru það frammi fyrir þjóðinni í síðustu kosningum, að þeir skyldu aldrei víkja frá 12 mílna mörkunum. En a.m.k. á sú þjóðhollusta þeirra eftir að sannast við afgreiðslu málsins. En það eru líka fleiri ástæður, sem við höfum til þess að gruna jafnvel hið versta, heldur en reynslan í þessum efnum í öðrum málum. Í orðsendingunni, sem fyrirhugað er að senda, segir hvergi berum orðum, að Bretum séu óheimilar veiðar innan 12 mílna markanna að þrem árum liðnum. Það segir hvergi berum orðum. Í 4. gr. orðsendingarinnar segir aðeins: „Á áðurgreindu þriggja ára tímabili er þó skipum, sem skráð eru í Bretlandi, óheimilt að stunda veiðar á svæðinu milli 6 og 12 mílna innan fiskveiðilögsögunnar, sem um getur í 1. og 2. gr., á eftirgreindum svæðum“ o.s.frv. Ef allt er eins og hér er sagt, hvers vegna er þá bannið við veiðum Breta hér aðeins tiltekið til þriggja ára, hafi meiningin verið sú af beggja hálfu, að um bann fyrir alla framtíð ætti að vera að ræða? Ef það er ótvírætt, að samningar hafa verið gerðir með þeim skilningi, að Bretum yrði undir öllum kringumstæðum óheimilt að veiða innan 12 mílna að 3 árum liðnum, því í ósköpunum mátti það ekki standa skýrt og ótvírætt í orðsendingunni, heldur á einhverju leyniplaggi, sem hæstv. utanrrh. segist hafa í fórum sínum, en þorir ekki að sýna þm.? Slíkt orðalag, sem er í einu og öllu á orðsendingunni, getur ekki verið samið af neinum Íslendingi, ekki einu sinni hæstv. utanrrh. Hver einasti maður, sem hefði haft snefil af íslenzkum hagsmunum í huga, hefði orðað þar öll atriði á annan veg, þannig að sá réttur, sem hæstv. ríkisstjórn telur Íslendinga þó eiga samkvæmt samningnum, væri þar skýr og ótvíræður. Sókn Breta á hendur okkar í þessu máli, ofbeldi þeirra og ofbeldishótanir og að síðustu þessir samningar, sem hér eru ræddir, minna okkur á margan hátt óhugnanlega á annan svikasamning, sem á óheillastund var þröngvað upp á þjóðina af erlendu valdi og innlendum umboðsmönnum þess, þ.e.a.s. Keflavíkursamninginn 1946. Meðan verið var að svíkja hann upp á þjóðina, var henni sagt, að hann væri - þessi samningur - óhjákvæmilegt spor að því marki að losna við her og herstöðvar af íslenzku landi, alveg eins og okkur er nú sagt, að þessi undanhalds- og svikasamningur sé þjóðarnauðsyn nú, til þess að við getum losnað við brezkt ofbeldi og brezka ásókn í íslenzkri landhelgi. Og forsagan er ekki heldur með öllu ólík kosningunum 1946 sóru allir frambjóðendur og verðandi þm., að þeir skyldu aldrei samþ. herstöðvakröfu Bandaríkjanna, alveg á sama hátt og frambjóðendur og verðandi þm. voru látnir sverja landhelgismálinu fullan trúnað 1959. Í október 1946 sviku 37 alþm. svardagana frá kosningunum um vorið og samþ. herstöðina í Keflavík.  Þessi samningur er eins konar nýr Keflavíkursamningur, að sínu leyti sízt betri en hinn fyrri. Hann á að gera í skjóli hótana um ofbeldi, alveg eins og hinn samninginn. Hann er gerður þvert gegn öllum loforðum allra íslenzkra stjórnmálamanna, alveg eins og hinn fyrri. Hann er gerður í fullkominni óþökk og í fullkomnu umboðsleysi frá hendi þjóðarinnar, alveg eins og hinn fyrri. Hann er gerður í þeim tilgangi að skapa yfirgangsstórveldinu nýja og betri aðstöðu til valds yfir alíslenzkum málum, alveg eins og hinn fyrri. Og hann boðar ný svik og nýtt undanhald, alveg eins og hinn fyrri. En í einu mikilvægu atriði er nýi svikasamningurinn þá frábrugðinn Keflavíkursamningnum frá 1946. Þeim samningi gátu Íslendingar sagt upp að tilteknum tíma liðnum, en þessum samningi geta Íslendingar aldrei sagt upp. Hann, að svo miklu leyti sem hann verður talinn löglegur gerningur, á að gilda, þar til báðir aðilar koma sér saman um annað. Einsdæmin eru verst, var einu sinni sagt. Aldrei, jafnvel á mestu niðurlægingartímum þjóðarinnar, bundu Íslendingar sér og óbornum kynslóðum slíka fjötra um ákvörðunarrétt sinn í eigin málefnum. Ég held það hafi verið hæstv. menntmrh., sem sagði hér í útvarpsumr. 1. þ. m., að með þessum samningi væru Íslendingar ekki að afsala sér neinu, í þessu máli ættum við engan rétt nema alþjóðalög og hefðum því engu að afsala okkur. Samkvæmt hans skilningi og þekkingu á alþjóðarétti býður sá réttur okkur að láta undan fyrir ágangi Breta og hleypa þeim inn að 6 mílna fiskveiðimörkum fyrir svo til allri strandlengju landsins, meðan 31 þjóð önnur hefur 12 mílna landhelgi eða enn þá stærri. - En sleppum því og athugum nánar, hvort það er rétt, að við höfum engum rétti að afsala okkur að öðru leyti. Með samningnum á að gefa alþjóðadómstólnum eilífðarvald til að ákveða fiskveiðilögsögu Íslands. Það mætti þess vegna ætla, að þeir, sem þennan samning vilja gera, hefðu fyrir fram gert sér fulla grein fyrir því, eftir hvaða lögum dæmt yrði. En þá blasir við sú staðreynd, að allar tilraunir til þess að skapa óyggjandi alþjóðalög um víðáttu fiskveiðilögsögu hafa farið út um þúfur hingað til. Alþjóðalögin, sem hæstv. menntmrh. og reyndar margir aðrir hafa sagt að væru okkar eini réttur, eru ekki til í dag og verða það ef til vill ekki enn um ófyrirsjáanlega framtíð. Það er því vissulega rétt, sem hv. 4. þm. Austf. o.fl. hafa sagt, að dómur Haagdómsins í landhelgismáli okkar yrði ekki annað en persónuleg atkvæðagreiðsla þeirra, sem dóminn skipa, um vilja þeirra eða þess ríkis, sem þeir eru fulltrúar fyrir. Hitt má segja með réttu, að alþjóðaréttur um þessi mál sé í deiglunni, og það er að sjálfsögðu von okkar Íslendinga, að þegar hann er fullskipaður, sem verður fyrr eða síðar, þá tryggi hann okkur fullan og ótvíræðan rétt til allra fiskimiða á íslenzka landgrunninu og jafnvel út fyrir það, ef nauðsyn krefur. Þróunin til slíkrar áttar hefur verið að fara fram og á vonandi eftir að halda áfram að fara fram. En hvað er það, sem hefur ýtt réttri þróun þessara mála fram á leið á alþjóðavettvangi? Ég held, að á því leiki enginn vafi, að þar sé fyrst og síðast um að ræða þær einhliða aðgerðir, sem margir tugir þjóða og þar á meðal við Íslendingar hafa á liðnum árum gert til verndar fiskimiðunum. Með aðgerðum okkar í landhelgismálinu, með landgrunnslögunum 1948, með útfærslunni 1952 og 1958 og með rökum okkar á alþjóðavettvangi í mörg ár höfum við verið að leggja fram okkar skerf til þess, að skapast mætti slíkur alþjóðaréttur, að við ættum þaðan styrks og verndar að vænta, og til þess að helgur réttur okkar sem smáþjóðar, sem á líf sitt að verja, yrði virtur, en sá réttur hlýtur alltaf að verða öllum öðrum rétti æðri í okkar augum a.m.k. Með þessum samningi á ofan á allt annað að fórna fyrir fullt og allt rétti okkar til þess að halda áfram að styðja að því, að alþjóðaréttur þróist á þá leið, sem við bindum vonir við. Svo mikil er niðurlæging okkar, einu sjálfstæðu þjóðar heimsins, sem á allt sitt undir fiskveiðum, undir eignarréttinum á fiskimiðunum, að við eigum að verða fyrstir til að afsala okkur rétti, sem allar aðrar þjóðir hafa og notfæra sér eftir þörfum. Verður lengra komizt eða dýpra sokkið? Þannig erum við ekki aðeins svínbeygðir og brotnir niður, heldur einnig látnir styrkja og styðja að því, að þróun alþjóðaréttar verði á þá lund, sem höfuðfjendur okkar helzt kysu. Réttindaafsal okkar er þess vegna margfalt, margfalt meira og alvarlegra en nokkurn gat órað fyrir að reynt yrði. Í fyrsta lagi sviptir samningurinn okkur rétti, sem við höfum helgað okkur með einhliða aðgerðum að hætti annarra þjóða og er þegar viðurkenndur, ýmist formlega eða í reynd, af öllum þjóðum nema Bretum, þ.e.a.s. rétti til 12 mílna fiskveiðilögsögu frá grunnlínum. Í öðru lagi sviptir samningurinn okkur a.m.k. um fjölda ára rétti, sem við eigum samkvæmt alþjóðasamningi um grunnlínur. Í þriðja lagi sviptir samningurinn okkur öllum rétti til útfærslu núgildandi friðunarsvæða með einhliða aðgerðum, hversu mikla nauð sem til slíkra aðgerða ber síðar og jafnvel þótt tilvera þjóðarinnar lægi við. En þennan rétt eigum við, eins og allar aðrar þjóðir, meðan óyggjandi alþjóðalög eru ekki til um stærð fiskveiðilögsögu. Í fjórða lagi sviptir samningurinn okkur áhrifavaldi á þróun alþjóðaréttar, en styrkir áhrifavald höfuðandstæðinga okkar frá fyrstu tíð á sköpun þeirra laga, sem eiga að ákvarða rétt okkar um alla framtíð. Til þess að gera þetta margfalda brot, þetta margfalda réttindaafsal, sem stefnir efnahag og jafnvel sjálfstæði þjóðarinnar í voða, er svo til þess ætlazt og til þess mælzt af hæstv. ríkisstj., að hv. alþm. í fyrsta lagi þverbrjóti og eyðileggi landgrunnslögin frá 1948, - lögin, sem öll barátta okkar í landhelgismálinu hefur grundvallazt á síðan. Í öðru lagi, að þeir rífi í tætlur yfirlýsingu sína frá 5. maí 1959 um það, að ekki komi til mála minni fiskveiðilandhelgi en 12 mílur frá grunnlínum umhverfis landið. Í þriðja lagi, að þeir gangi þvert gegn margyfirlýstum vilja íslenzku þjóðarinnar, eins og hann hefur mótazt í algerðri þjóðareiningu um landhelgismálið í nærri 3 ár. Í fjórða lagi, að þeir rjúfi orð sín og eiða, sem þeir hafa flestir margsinnis og allir einhvern tíma gefið kjósendum sínum um það að standa fast á þeim rétti, sem þjóðin hefur þegar aflað sér til fiskimiðanna. Og í fimmta lagi, að þeir synji þeim kröfum, sem áreiðanlega eiga að baki sér allan þorra íslenzku þjóðarinnar, um það, að hún fái að greiða atkvæði - þjóðaratkvæði - um þetta lífshagsmunamál sitt á örlagastund þess. Er til nema eitt svar við þessum tilmælum hæstv. ríkisstj. af hálfu þingmanna? Er til nema eitt svar, sem sæmir nokkrum Íslendingi? Nei, þetta skal aldrei verða. Líklega á engin þjóða veraldar orð á sinni tungu, sem nákvæmlega feli í sér hið sama og okkar íslenzka orð - landhelgi. Þetta orð býr yfir einhverju, sem er stærra og meira í ætt við háleitt markmið heldur en hliðstæð orð á öðrum tungum. Og þetta er ekki tilviljun, heldur rökrétt afleiðing af því viðhorfi, sem íslenzka þjóðin hefur um hundruð ára mótað sér gagnvart þjóðréttindum sínum á þeim hluta landsins, sem sjó er hulinn, - þjóðréttindum, sem eru okkar þjóð hvort tveggja í senn helgari og dýrmætari en nokkurri annarri þjóð er hliðstæður réttur, vegna þess að undir þeim er líf okkar og sjálfstæði komið, vegna þess að á grunnsævi lands okkar er okkar þjóðarauður, sem við verðum að geta verndað og notið, ef þjóð okkar á að vera lífvænt í þessu landi sem sjálfstæðri þjóð. Þess vegna eru réttindi okkar til fiskimiðanna á landgrunninu heilög réttindi, að þau eru bundin órjúfandi böndum við frelsi og sjálfstæði þjóðarinnar, og þess vegna hefur annar meginþáttur sjálfstæðisbaráttu okkar fram til þessa dags verið háður á grundvelli réttar okkar til fiskimiðanna, - réttar, sem byggzt hefur og byggist fyrst og síðast á því sögulega hlutverki okkar þjóðar að skapa hér sjálfstætt menningarríki á þeim slóðum, sem hún hefur frá upphafi byggðar helgað sér með öllum gögnum þeirra og gæðum. Meira en 500 ár eru nú liðin, frá því að erlendir menn hófu ásókn sína á íslenzk fiskimið sér til auðgunar, en þjóð okkar til miska og tjóns. Í allan þann langa tíma getur sagan greint frá óslitinni röð rána, gripdeilda, manndrápa og hvers konar annarra lögbrota, sem framin hafa verið gegn þjóð okkar varnarlausri, vanmáttugri og kúgaðri af erlendu valdi, allt í þeim tilgangi að hrifsa af okkur lífsbjörg okkar, skrapa til botns í þeirri gullkistu Íslandsmiða, sem erlend áþján gerði okkur lengst af vanmáttuga að nytja nema að litlu leyti og þá helzt til hagsbóta þeirri þjóð, sem við urðum að lúta sem réttlaus nýlenda. Loks urðum við svo að þola þá smán árið 1901, að Danir seldu Englendingum, sem frá upphafi höfðu haft forustuna um ránin og óhæfuverkin gegn okkur, seldu þeim landhelgina - íslenzku landhelgina - inn að 3 sjómílum, í þeim tilgangi að fá í staðinn öruggari markað fyrir kjötframleiðslu sína. En áður hafði landhelgin verið talin lengst af 16 og jafnvel upp í 24 sjómílur. Um líkt leyti og þó nokkru fyrr komu botnvörpungar til sögunnar og alveg nýjar hættur sköpuðust á því, að miðin yrðu gereyðilögð, enda varð sú raunin á víða í skjóli hinnar þrengdu landhelgi og algerrar vanrækslu dönsku löggæzlunnar, að togarar Breta skröpuðu miðin upp að landsteinum, þar til ekkert kvikt lifði eftir, en íslenzkir fiskimenn sátu bjargarlausir eftir. Því hefur verið réttilega lýst í umræðunum um þetta mál, að dönsku samningarnir frá 1901 hefðu óefað gereytt íslenzku miðunum, ef ekki hefði komið til tímabil tveggja heimsstyrjalda, sem hlífðu þeim um hríð og björguðu þeim í bili. Mörg þung orð hafa fyrr og síðar verið höfð um þennan samning Dana, og hann hefur með réttu verið talinn eitt mesta ógæfuspor, sem stigið hefur verið í okkar málum. En ég tel mikinn vafa á því, að þessi samningur, sem okkur er nú boðið upp á, sé í nokkru betri, miðað við breytta tíma og breytt viðhorf, en um margt eru þeir hliðstæðir. Ég hef áður í ræðu minni leitt að því líkur, að svo kunni að fara, að þau verndarmörk, sem nú á að skammta okkur, hvernig sem aðstæður breytast, geti orðið okkur jafnvel minni vernd en samningurinn 1901 var, og að svo geti farið, að ekki aðeins fiskimenn okkar standi uppi sem bónbjargarmenn, heldur og þjóðin öll, ef þessi samningur verður gildandi. Með fullgildingu samningsins frá 1901 braut konungur Dana stjórnarskrá landsins frá 1874. Í dag ætla íslenzkir valdsmenn að brjóta íslenzk lög og íslenzkan rétt til þess að gilda nýjan afsalssamning. Árið 1901 voru landsréttindi okkar seld fyrir svínakjötsmarkað. Nú á að fórna þeim á altari Atlantshafsbandalagsins - hernaðarbandalags vestrænna stórvelda. Árið 1901 var hörfað af dönskum stjórnarvöldum fyrir árhundraða ofbeldisverkum Breta í íslenzkri landhelgi. Nú ætla íslenzk stjórnarvöld að svínbeygja sig fyrir ofbeldishótunum, sem vitað er þó að Bretar þora ekki lengur að framkvæma, hve fegnir sem þeir vildu. Ég get sparað mér að draga ályktanir af þessum samanburði, því að þær liggja augljósar fyrir hverjum og einum. Það er skylda hv. Alþingis að fella þessa smánartill. ríkisstj. eða leggja hana undir þjóðaratkvæði ella. Það er heilög skylda þess við lýðræði og þingræði, skylda þess við þjóðina alla og hennar framtíð.



Herra forseti. Þannig hagar til, að ég hugðist ræða nokkuð í minni ræðu um gerðir og orð hæstv. forsrh. í landhelgismálinu fyrr og síðar og einnig koma nokkuð við villukenningar, sem hæstv. fjmrh. hefur haft hér í frammi í umr. um þetta mál, og er það því eindregin ósk mín til hæstv. forseta, að hann sjái svo um, að þessir virðulegu hæstv. ráðh. komi hér og gegni þingskyldu sinni í nótt.

Ég vil benda hv. þm. á, að það er að vísu skylda þm. að sitja þingfundi, en það varðar ekki öðru en vítum, og það er ekki hægt að knýja þá gegn vilja þeirra til þess að koma.

Er nokkuð vitað um vilja þeirra?

Þeir sýna hann í verki.

Ég óska þess, að hæstv. forseti sýni það réttlæti að heimta ekki, að ég og þeir þm., sem hér eru, gegni okkar þingskyldum, en sleppi öðrum frá því. Ég þarf að tala við þessa menn og á rétt á því.

Ef hv. þm. vill geyma ræðu sína til morguns, - það eru margir aðrir á mælendaskrá, - þá er það innan handar, ef hann óskar eftir því.

Ég er reiðubúinn til að halda mína ræðu.

Gott og vel.

En ég vil hafa þá menn hér, svo að ég sé ekki neyddur til að baktala þá. Ég bíð hér í ræðustóli, - mér hefur verið gefið orðið, - ég bíð hér í ræðustóli, þangað til þeir herrar koma, sem ég þarf að tala við, þó að það verði til morguns, þó að það verði til hádegis. Ég hef orðið.

Ég skal hringja, þannig að þeir, sem hér eru viðstaddir í húsinu -

Ég krefst þess, að fundi sé frestað og umr. látnar bíða, þangað til þessir menn geta brugðið blundi. 

Ef hv. þm. treystir sér ekki til að halda áfram ræðu sinni, þá geri hann svo vel og víki úr ræðustóli. Hér eru margir á mælendaskrá.

Forseti hefur ekkert fyrir sér í því, að ég treysti mér ekki til þess að flytja ræðu mína. Ég treysti mér mætavel til þess. Það er misskilningur hans. Ég er að bíða hér eftir þeim mönnum, þingmönnum, þingbræðrum mínum, sem hér eru skyldugir til að vera og ég þarf að tala við. 

Ég bið um svar við því, sem ég spurði um.

Ég er hér í ræðustóli reiðubúinn til að flytja mín:a ræðu, þegar ég fæ aðstöðu til þess. Ég vil ekki láta, bjóða mér það, að ég þurfi að baktala tvo hæstv. ráðh., sem eru nú fjarverandi. Ég hef ekki óskað annars af forseta en hann kalli þá hingað til þess að gegna þingskyldu sinni.

Það verður 10 mínútna hlé.

Ég vænti þess, að tíminn verði notaður til þess að nálgast þessa menn. Ég vænti þess. - 

Forseti (FS): Fundi verður fram haldið. Ég bið hv. þm. að víkja úr ræðustól. Til máls tekur hv. 2. þm. Sunnl.

Leyfist mér að spyrja hæstv. forseta, hvort ráðstafanir hafi verið gerðar að minni beiðni til þess, að hinir fjarstöddu hæstv. ráðherrar gegni þingskyldu sinni og komi hér, því að ég vilji við þá tala.

Hv. þm. getur fengið tækifæri til þess að tala á morgun, og þá geri ég ráð fyrir, að ráðherrarnir verði viðstaddir.

Er þá ekki eðlilegra, að þm. sé gefinn kostur á því að sinna ekki lengur þingstörfum nú, þegar ráðherrarnir eru ekki fáanlegir? Væri það ekki eðlilegra?

Það er atriði, sem ég ætla ekki að ræða um við hv. þm., en hann víki nú úr ræðustól.

Ég mun ekki gera það. Hér er ofsalegu ranglæti beitt, og ég vitna til þeirra þm., sem hér eru, að ég hef eingöngu farið fram á sanngjarna hluti.

Ég bendi enn á, að ég mun gefa hv. þm. kost á að flytja ræðu sína á morgun.

Ég vænti, að ég þurfi ekki að fá neina heimild til þess, en ég hef hér ekkert af mér brotið, - hef tjáð forseta. að ég sé reiðubúinn að flytja mína ræðu, en hef óskað eftir, að hann gerði ráðstafanir til þess, að aðrir menn gegndu hér þingskyldu sinni, meðan þingskyldu er krafizt af þeim, sem hér eru staddir.

Ég hef áður bent hv. þm. - 

Hverjir eru hér þá víttir, mig langar til að vita það?

Ætlar hv. þm. að óhlýðnast skipun forseta?

Ég er hér í ræðustóli tilkvaddur af forseta.

Ég spyr. Sé svo, þá er það vítavert.

Ég er hér tilkvaddur af forseta. Er ég þá einn víttur, en ekki hinir sofandi ráðherrar? Við skulum fá að vita það.

Hv. þm. er viðstaddur, og ég víti hann fyrir óhlýðni. 

Ég er sífellt að hugsa um það, hvort hæstv. forseti sé nú að gera skyldu sína að kveðja þessa menn til.

- 

Forseti (FS): Fundi verður enn fram haldið. Ég spyr hv. þm., hvort honum hafi ekki snúizt hugur, hvort hann vill víkja úr ræðustól og láta af því að hindra eðlileg störf þingsins?

Það er fjarri því, að ég vilji hindra eðlileg störf þingsins. Ég vil greiða fyrir þeim. Mér finnst þingstörfin ekki ganga fyrir sig með eðlilegum hætti. nema með því, að þeir menn, sem maður þarf að ræða við, séu viðstaddir og forseti geri einhverja tilraun til þess að kveðja þá til.

Hefur hv. þm. kannske aldrei verið fjarstaddur þingfund?

Jú, komið hefur það fyrir, en oftast nær hef ég beðið forseta leyfis. Ég hef sjaldan verið í leyfisleysi fjarverandi frá þingfundi. En ef forseti vill bera fram á mig ákærur út af því, að ég sæki öðrum þm. verr þingfundi og hafi verið hér án leyfis fjarverandi af fundum, þá er ég reiðubúinn til þess að ganga undir þann dóm. En það hygg ég að sé ekki rétt.

Þar sem hv. þm. hefur með einstæðum hætti hindrað eðlileg störf þingsins, sem ég ætla að muni vera einsdæmi í þingsögunni jafnvel, þá verður umr. um málið frestað og það tekið af dagskrá og fundinum slitið. Næsti fundur verður boðaður með dagskrá á venjulegan hátt.