Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég hef hér á þskj. 60 flutt till. til þál. um byggingu þurrkvíar á Patreksfirði á þá lund, að Alþingi feli ríkisstj. að láta gera kostnaðaráætlun fyrir kví, sem taki allt að 18 þús. smálesta skip, og áætluninni verði lokið eins fljótt og kostur verður á, og kostnaður greiðist úr ríkissjóði. Forsaga þessa máls er sú, að 1943 var samþ. á Alþ. að skipa nefnd til að athuga skilyrði fyrir byggingu fullkominnar skipasmíðastöðvar á Íslandi. N. komst að þeirri niðurstöðu, að nauðsynlegt væri að koma hér upp tveimur þurrkvíum, annarri fyrir um 4 þús. smálesta skip og hinni, sem tæki 6 þús. smálesta skip til viðgerðar. En auk þess taldi n. nauðsyn á að byggja 2 dráttarbrautir, því að þá var svo ástatt, að ógerlegt var að taka upp stærri skip landsmanna. Það var því aðkallandi 1943 að byggja þurrkví, sem gæti fullnægt þörfum íslenzka flotans. Nefndin athugaði gaumgæfilega þetta mál í samráði við hafnarstjórann hér í Reykjavík og komst m. a. að þeirri niðurstöðu, að útilokað væri að byggja þurrkví innan Reykjavíkurhafnar og að velja yrði henni stað utan Reykjavíkur. Nefndin áleit, að heppilegasti staðurinn til byggingar slíkrar kvíar væri við Elliðavoginn fyrir innan sjúkrahúsið á Kleppi, og lagði hún fram áætlun í sambandi við framkvæmd verksins. Árangurinn af þessu starfi hennar varð sá, að borið var fram frv. á Alþingi um breyt. á hafnarlögum Reykjavíkurkaupstaðar. Í þetta skipti var hafnarlögunum breytt þannig, að ákveðið var, að ríkissjóður legði fram allt að 2 millj. króna til byggingar þurrkvíar í Reykjavík, en auk þess ábyrgðist hann 2–3 millj. króna lán til framkvæmdanna. Frv. þetta var samþ. ágreiningslaust á Alþingi 1943. Síðan hefur ekkert verið gert í málinu, og situr það enn í sama horfinu og fyrir 7 árum. Þó hefur það skeð, að einstaklingar hafa komið upp nýrri dráttarbraut hér í Reykjavík, sem getur tekið allt að 1500 smál. þunga. Leituðu þeir aðstoðar Alþingis til þess að koma því í framkvæmd, og varð Alþingi við þeirri málaleitan m. a. vegna þess, að ekkert hafði verið gert í fyrrnefndu máli, en vegna nýrra skipa, sem Íslendingar höfðu eignazt, var mjög mikil þörf á nýrri dráttarbraut. Nú er ástandið raunar hið sama og 1943. Það er ekki hægt að taka hér til hreinsunar né viðgerðar neitt skip yfir 1500 smálestir, engan nýja Fossinn, ekki Heklu eða Esju nema með áhættu, og ekkert af erlendum skipum, sem sigla til landsins. Fyrir Alþingi hefur legið beiðni um að fá 3 millj. kr. ábyrgð til að byggja nýja braut fyrir 2300 smál. þunga. Var áætlað, að slík braut mundi kosta um 10 millj. króna. Hæstv. sjútvmrh. hefur látið athuga málið, hvort beri að nota slíka ábyrgð hér og þá hvort sú dráttarbraut gæti að fullu bætt úr þörfinni um lengri tíma. Niðurstöður þeirra athugana urðu þær, að það væru um 12 skip á Íslandi, sem ekki væri hægt að taka upp í braut hérlendis nú sem stæði, og þótt ný braut fyrir 2300 smál. þunga yrði byggð, þá yrðu þau að minnsta kosti 3, sem hún ekki tæki; að þegar 11 skip bætast við flotann, þá mundu skapast erfiðar aðstæður við hreinsun og viðgerð skipanna; að útilokað væri að taka upp erlend skip nema þrengja mjög að íslenzku skipunum; að mjög sé aðkallandi að byggja nýja þurrkví; að þurrkvíin geti ekki verið innan Reykjavíkurhafnar, og að stærð hennar þyrfti helzt að vera fyrir allt að 1600 smál. þunga. Enn fremur, að slíkt mannvirki mundi nú kosta tugi millj. króna. Nú er það svo, að verið er að byggja einstæða höfn á Patreksfirði. Hún er grafin á þurru landi, og á meðan byggingin stóð yfir, fékkst sú reynsla, að jarðvegurinn í botninum er svo öruggur, að enginn vandi var að halda vatninu úti á meðan gröftur fór fram. Síðan var grafinn skurður til sjávar, og er því verki nú að ljúka. Mín skoðun er sú, að þarna sé hægt að koma fyrir þurrkví, sem tekið gæti allt að 1800 smál. þunga, og að kostnaður við slíka þurrkví yrði ekki nema brot af því, sem hann yrði annars staðar. Þess vegna hef ég borið málið fram, og til þess að fá úr því skorið, hvort ekki þyrfti minna fé til slíkra framkvæmda við þær aðstæður, sem fyrir hendi eru á Patreksfirði, en annars staðar. Ég held, að það þyrfti lítið annað en reka niður tré og fylla upp með því efni, sem kemur upp úr höfninni. Þegar skip væru ekki til hreinsunar eða viðgerðar, mætti svo nota kvína sem athafnasvæði fyrir þau skip, sem væru stödd þar hverju sinni. Það hefur komið til mála að fá samastað fyrir Hæring á Patreksfirði, því að það mun einróma álit, að þar sé nægilegt vatnsdýpi og kyrrð í höfn. Þarna er og fyrir nægilegt athafnasvæði og þarf því ekki að leggja fé í að skapa nýtt svæði. Það er einnig hugsanlegt, að skipta mætti þurrkvínni í tvennt, sem síðan mætti sameina í eina fyrir stærri skip. Ég álít það óverjandi, ef þessu máli verður ekki hrundið áfram. Ég fer aðeins fram á það hér, að þetta sé rannsakað, og auðvitað er ég því ekki mótfallinn, að aðrir staðir séu athugaðir í sama tilgangi. Mér er það mikið áhugamál, að málið verði ekki svæft í önnur 7 ár. Hingað koma oft erlend skip, og það er enginn vafi á því, að ef hægt væri að taka þau upp í kví hér, þá mundi það hafa stórkostleg áhrif á vátrygginguna og mundi borga sig á skömmum tíma. Hvert það útgerðarfélag, sem sendir skip sín hingað, verður að tryggja fyrir því, að það fái þau tjón bætt, sem verða á skipum þess hér. Í því sambandi má minna á olíuskipið, sem strandaði inn við Laugarnes. Kemur þetta óstand allt niður á fólkinu í landinu í hækkuðum vátryggingargjöldum. Sé ég svo ekki ástæðu til að ræða þetta öllu lengur. Ég óska eftir því, að málinu verði að lokinni umræðu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég er samþykkur aðalefni till. og þarf því ekki að segja hér mörg orð. Ég teldi æskilegt, að gerð yrði rannsókn á því, hvaða kostur er á að gera þurrkví, sem gæti tekið öll okkar skip, og í öðru lagi þau skip, sem koma til landsins hverju sinni. Það er í því mikið öryggi að geta tekið erlend skip til viðgerðar og mjög erfitt við það að búa, að slíkt sé ekki hægt. Mér er ljóst, að hér er um mikið mannvirki að ræða, og óhætt að segja, að það muni kosta tugi millj. króna, svo að allan undirbúning þarf mjög að vanda. Og ég tel því æskilegt, að hann sé ekki svo staðbundinn við Patreksfjörð sem till. segir til um. Það má vera, að skilyrði til slíkra mannvirkja séu betri þar en annars staðar, en þó vildi ég, að málið yrði athugað á breiðari grundvelli, þannig að þeir staðir, sem til greina gætu komið, verði einnig rannsakaðir. Mér skildist einnig á hv. flm., að hann væri því fylgjandi, að rannsakaðir væru fleiri staðir. Ég sé ekki ástæðu til að flytja brtt. nú, en vil sjá fyrst, hvað nefndin gerir í málinu. En ef nefndin skyldi leggja til, að till. yrði samþ. óbreytt, þá mundi ég koma fram með brtt. þess efnis, að felld yrðu niður úr till. orðin „innan Patreksfjarðar“. Stærðin getur og orkað tvímælis. Það er að vísu rétt, að hingað koma skip, sem vega allt að 18 þús. smál., og það væri auðvitað heppilegt að geta tekið þau til viðgerðar. En mikil bót væri fengin, þótt ekki væri hægt að taka hin allra stærstu. - Ég vil svo óska, að málið verði athugað á sem breiðustum grundvelli.

Flm. (Gísli Jónason) : Herra forseti. Út af ræðu hv. þm. Hafnf. vil ég lýsa því yfir, að ef þessi till. fer til fjvn., vil ég gefa honum tækifæri til að ræða við nefndina um málið. En því tilnefndi ég Patreksfjörð í minni till. að mín persónulega skoðun er sú, að þar sé mun betri aðstaða til mannvirkja sem þessara en annars staðar. - Hef ég svo ekki fleira að segja að sinni.



Herra forseti. Um leið og ég fyrir mitt leyti vil mæla með till. þeirri, sem fram er komin á þskj. 61, vildi ég með örfáum orðum gera grein fyrir þeirri brtt., sem ég flyt við þessa till. og flutti einnig á síðasta þingi, án þess að brtt. þá gæti komið til umr. - Ég tel það til mikilla bóta að athuga, hvort unnt væri að taka upp á vélrænan hátt, eins og það er orðað af hv. flm. í till. á þskj. 61, umræður á Alþingi. Hv. fyrri flm. þessarar till. lét svo um mælt í framsöguræðu sinni, að svo væri nú um Alþt., að þau væru sama sem ekkert lesin, og þegar þau kæmu seint og síðar meir út, þá grotnuðu þau niður hjá einstökum mönnum, sem sjaldnast hefðu áhuga eða tækifæri til að líta í þessar umr. Þetta kann að mörgu leyti að vera of satt, sem hv. frsm. hefur sagt um þetta atriði. En einmitt þess vegna teldi ég ástæðu til að reyna að uppörva almenning og fólkið í landinu yfirleitt til þess að fylgjast með störfum Alþ. og láta það eiga þess kost að kynna sér ræður, sem fluttar eru á Alþ,, skömmu eftir að þær eru fluttar. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 74. Nú er það að vísu svo, að hv. flm. aðaltill. hafa látið svo um mælt í grg., að þeir hafi ekki viljað taka upp þessa brtt., að mér skilst aðallega vegna þess, að þannig mundi verða feikidýrt að prenta allan umræðupartinn og óframkvæmanlegt vegna anna í prentsmiðjunum, eins og það er orðað í grg. Nú er ég í nokkrum vafa um það, hvort það mundi verða verulega dýrara að prenta umræðupartinn á þann hátt, sem lagt er til í till. minni, að semja svo við eina eða fleiri prentsmiðjur, að þær prentuðu umræðupartinn strax eftir að umræðurnar hafa átt sér stað á Alþ. Og ég fyrir mitt leyti gæti ímyndað mér, að það yrði alls ekki dýrara heldur en sú prentun, sem framkvæmd er á umræðupartinum og þingtíðindunum yfirleitt. Það er a. m. k. órannsakað mál. Hitt er aðalatriðið, sem ég minntist á áðan, að ef unnt væri að koma því þannig fyrir, að umræður væru prentaðar ekki sjaldnar en vikulega, þá hygg ég, að nokkru meiri möguleikar mundu verða til þess, að almenningur í landinu fylgdist með störfum þingsins heldur en nú er. Og það tel ég hafa mjög mikla þýðingu. Margir menn vita það, að á þingum Engilsaxa, bæði í Bretlandi og Bandaríkjunum, er útbýtt til þeirra, sem vilja fylgjast með, umræðukaflanum frá deginum áður. Svo hafa sagt mér fulltrúar erlendra ríkja í þessum löndum, hversu ómetanlegt það væri að lesa á skrifborði sínu daginn eftir að umr. hafa farið fram í þessum þingum ræður þeirra manna, sem tekið hafa til máls á þingunum. Og þannig hafa þeir möguleika til þess að fylgjast nákvæmlega með öllu því, sem fram fer þar á þingunum. - Það er nú svo um Alþ. Íslendinga, að svo virðist sem hver sá maður, sem skýtur að því styggðaryrði, hann sé talinn sá maður, sem segi fólkinu þá réttu hluti. Ég hlustaði um daginn á þáttinn um daginn og veginn í útvarpinu, þar sem vikið var að störfum Alþ. - ekki á þann hátt, að það væri sérstaklega lofsamlegt. Ég átti daginn eftir tal við nokkra menn, sem létu í ljós þá skoðun, hvort hér væri nú einmitt ekki skýrt rétt frá um þá niðurlægingu, sem Alþingi Íslendinga væri nú komið í á seinustu tímum. Hvað sem er um virðingu Alþ. og hvað sem má segja um störf þess, þá er það áreiðanlega eitt af þýðingarmestu atriðunum í sambandi við Alþ., að fólkið í landinu, kjósendurnir, hafi tök á því að fylgjast svo nákvæmlega með því sem auðið er, hvað skeður á Alþ. Til þess að auðvelda þetta álit ég, að heppilegast væri að athuga, hvort ekki yrði framkvæmanleg sú breyt., sem ég flyt till. um sem brtt. við þessa þáltill., sem fyrir liggur. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, teldi ég það heppilegt að gera tilraun með það að taka upp á vélrænan hátt, eins og það er orðað í till., umræður á Alþ. Og ef hnigið væri að því ráði, þá ætti að vera þess kostur að hafa umræðupartinn eða þingræðurnar tilbúnar mjög stuttu á eftir að þær eru fluttar á Alþ. Það er skilyrði fyrir því, að unnt sé að prenta þessar umr. fljótt. - Nú er það svo á allra síðustu árum, og æði mörgum, að ég ætla, að fáir eru þeir alþm., sem lesa yfir þær ræður, sem þeir flytja á Alþ. Þegar þeir seint og síðar meir kunna að glugga í þessum ræðum, þá verða þeir þess kannske varir, eins og komið hefur fyrir, að umræðupartur hefur týnzt og hvergi komið fram í Alþt. Það, sem gæti breytt því, er í fyrsta lagi að taka upp ræðurnar á vélrænan hátt, eins og gert er ráð fyrir í aðaltill. hv. flm. Í annan stað mætti vekja athygli almennings á störfum þingsins þannig, að fólkið ætti þess kost að fylgjast með, með því að umr. komi fljótt út, eftir að ræðurnar eru haldnar á þinginu. Í þessu sambandi væri mjög þýðingarmikið að prenta umræðupartinn fljótt eftir að umr. hafa átt sér stað á Alþ. - Nú vitum við, sem svolítið þekkjum til íslenzkra stjórnmála, sem, því miður, eru ekki á of háu menningarstigi, að það lítið, sem blöð flytja fréttir um umræður á Alþ., þá eru þær fréttir alloft litaðar. Flokksblað þessa þm. eða hins leggur sérstaka áherzlu á að skýra frá framsögu og öðrum ræðum þess flokksmanns eða annarra samflokksmanna í blaðinu, en minna verður þar jafnan úr því, að sagt verði frá andmælum andstæðinganna. Þeir, sem lesa eitt blað eða jafnvel tvö blöð, eiga þess lítinn kost að fá ábyggilegar upplýsingar um það, hvernig umr. hafi farið fram á Alþ. um tiltekin mál, sem þó er verið að skýra frá í blöðunum. Ef það væri svo, að umr. væru teknar upp á vélrænan hátt, svo nákvæmlega sem unnt er eftir því sem þm. hafa talað, og almenningur ætti þess kost að lesa skömmu á eftir þessar umr., þá væri girt fyrir það, að ætti sér stað - ég vil ekki segja þær blekkingar - heldur sú þögli, sem í flokksblöðunum er yfirleitt - og er ég ekki að ásaka sérstök blöð eða undanskilja blað Alþfl. hvað þetta snertir, því að flest blöðin eru undir þessa sök seld, - og þá ætti almenningur kost þess að losna við þá þögli, sem einkennir blöðin í frásögnum þeirra frá Alþ. Þeir mundu þá, sem áhuga hefðu fyrir því, hafa möguleika til þess að kynna sér sókn og vörn á Alþ. um þau mál, sem þar eru rædd. Og það teldi ég mjög mikils virði. Lýðræðið og þingræðið eru frá mínu sjónarmiði þeir dýrmætustu kostir, sem nú umfram aðrar þjóðir einkenna Vestur-Evrópu og Bandaríkin. Kostur þess, að fólkið, sem býr í löndunum, eigi möguleika á að vita, hvað sagt er á þjóðþingunum, samtímis og ræðurnar eru haldnar af fulltrúum á þessum þingum, sem kosnir hafa verið á lýðræðislegan hátt og eftir þeim skoðunum, sem hverju sinni eru ríkjandi meðal þjóðanna, og hvernig þessir menn flytja mál sitt, bæði til sóknar og varnar, - einmitt þetta er það allra þýðingarmesta fyrir lýðræðið og þingræðið í þeim of fáu löndum, þar sem það er í heiðri haft. Ég teldi því fyrir mitt leyti, að það væri bein uppörvun, bein vörn fyrir þingræðið og lýðræðið í landinu, að fólkið ætti þess kost að sjá, hvað er sagt á Alþ. Íslendinga. Íslenzkur almúgi, íslenzkt fólk, ekki hvað sízt í dreifbýlinu, þar sem fátt verður til þess að glepja, það vill gjarnan vita, hvað fram fer á Alþ., það vill gjarnan hafa möguleika til þess að leggja á vogarskálarnar afstöðu manna til þjóðmálanna og gera sér grein fyrir því, hver hafi bezt, röksamlegast og drengilegast flutt sitt mál. Þetta fólk alþýðan á Íslandi, á fyrst og fremst að eiga þess kost að geta dæmt um það, hvað fram fer á Alþingi Íslendinga, að svo miklu leyti sem það er háð fyrir opnum tjöldum. Einn þáttur í því er einmitt það, að fólkið eigi þess kost að lesa umræðurnar fljótlega eftir að þær eru um garð gengnar. Og þannig á það eftir umr. á Alþ. að sjá, á hvern hátt það á að taka afstöðu til málanna. Ég teldi því fyrir mitt leyti, að framkvæmd þess að prenta umræðupart Alþt. ekki sjaldnar en vikulega gæti orðið hvort tveggja í senn til þess að vekja áhuga fólksins í landinu fyrir Alþ. og störfum þess og í annan stað til þess, að fólkið í landinu ætti þess meiri kost að vega og meta málflutning fulltrúa sinna hér á Alþ. Ég vildi þess vegna vænta þess, að það yrði athugað ýtarlega, hvort þess væri kostur, án mjög mikils kostnaðarauka, að prenta umræðupartinn á þann hátt, sem ég hef nú lagt til. Ég hygg fyrir mitt leyti, að það væri unnt. Hér í Reykjavík eru gefin út fjögur dagblöð; eitt, sem er stærst, er venjulega 12 til 16 síður, hin eru 8 síður. Ég hygg, að þess væri kostur að semja við prentsmiðjur, ríkisprentsmiðjuna eða prentsmiðjur aðrar, um að prenta svo umræðupart Alþt., að hann gæti komið út ekki sjaldnar en vikulega. Þær prentsmiðjur, sem þekkja til prentunar dagblaða, vita vel, að þess er mjög góður kostur að hafa með höndum slíka prentun eins og mundi verða á umræðupartinum frá Alþ. Ég er því fyrir mitt leyti í miklum vafa um það, að það sé rétt, sem segir í grg. hv. flm. fyrir þáltill., að það mundi verða feikidýrt að prenta umræðupartinn á þann hátt sem ég lagði til. Það er áreiðanlegt mál a. m. k., - og mætti það gjarnan koma í ljós við rannsókn af hálfu forseta þingsins og ríkisstjórnar, hversu feikidýrt það væri -, að ef það væri ekki feikidýrt og ef það kannske væri ekki dýrara en núverandi prentun umræðupartsins, þá teldi ég stóra og mikla framför að því, ef unnt væri að koma á þessari breyt. Ég vildi því leyfa mér að skjóta því til hv. allshn., sem þetta mál fær til athugunar, að líta á till. mína og þau rök, sem ég hef nú með henni flutt. Og ég vildi sérstaklega vænta þess vegna góðra undirtekta þessarar hv. n. á síðasta Alþ., að hún muni líta á þetta mál þann veg, að það væri a. m. k. þess vert, að það færi fram á þessu athugun, ekki síður en á hinni vélrænu upptöku á þingræðunum. En það er að mínu viti eiginlega undirstaðan til þess, að hægt sé að framkvæma það, sem ég hef lagt til í till. minni. Ég vildi þess vegna mega vænta þess, að hv. n., sem fær málið til athugunar, og þeir aðilar, sem e. t. v. á eftir kynnu að fá það hlutverk að rannsaka málið og e. t. v. framkvæma, þeir hefðu það í huga, sem ég hef nú nefnt í þessum orðum mínum.



Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. flm. þáltill. á þskj. 61 um það, að það er mikil nauðsyn á að fá einhverja breyt. á um upptöku þingræðna frá því, sem nú er. Ég er ekki í vafa um það, að öllum hv. þm. mundi þykja það alveg óviðunandi, ef engin upptaka ræðnanna ætti sér stað. En það er óviðunandi, að upptaka ræðnanna á sér stað, sem er svo ófullkomin, að hv. þm. leggja það ekki á sig að lesa ræður sínar og leiðrétta þær. Ég álit því, að það sé tvímælalaust rétt leið að fara inn á þá braut að taka umræðurnar upp á þann hátt, sem hér er stefnt að. Og þetta hlýtur, þegar til lengdar lætur, að vera miklu ódýrara heldur en það að hafa fullkomna þingskrifara, en annað væri ekki viðunandi, ef þingskrifarar eru hafðir. Hitt er svo önnur hlið á þessu máli, sem ég tel alveg óviðunandi, og hún er sú, að umræðupartur Alþt. kemur ekki út prentaður fyrr en mörgum árum eftir að umræðurnar fara fram. Í Bretlandi eru umræður þingsins prentaðar og koma út daginn eftir. Ég álít, að það sé vel hægt hér að koma þessu í kring. Og það er ekkert viðunandi í þessu efni, nema það sé gert, þannig að umræðuparturinn komi út prentaður, eins og hv. síðasti ræðumaður tiltók, vikulega eða hálfsmánaðarlega. Ég er fullviss um það, að þessi aðferð muni hafa minnkaðan kostnað í för með sér við upptöku á þingræðum. Og ég er þess vegna ekki sérlega hræddur við þann mikla kostnað, sem hv. flm. álita, að muni leiða af slíkri útgáfu. En ég vil benda á annað, og það er það, að það er alls ekki víst, að þingið þurfi sjálft að gefa út umræðurnar. Ég hef látið mér detta í hug, að bókaútgefendur hér á landi mundu tilleiðanlegir til þess að gefa umræðupartinn út á sinn eigin kostnað, að sjálfsögðu með því að þeir fengju einkarétt á að gefa hann út. En það eru ekki útlát fyrir þingið að veita slíkan einkarétt, ef sá, sem fær hann, gefur á móti þá skuldbindingu að gefa umræðurnar út á þennan hátt. Og það væri þá fullnægt því, að umræðuparturinn er gefinn út, sem er aðalatriðið, og ríkinu sparað stórfé, sem til útgáfunnar fer eins og nú er. En ef umræðupartur þingtíð er gefinn út vikulega eða hálfsmánaðarlega, þá hafa menn allt annan áhuga fyrir umr. á Alþ. heldur en nú er, þegar þeir fá þær í hendur tveimur, þremur eða fjórum árum eftir að umr. fara fram. Ég álít því, að það eigi að athuga þessa hlið málsins líka. Og það er ekkert meiri minnkun fyrir Alþ. Íslendinga að láta gefa ræðurnar út á þennan hátt heldur en þing Breta, en ég hygg, að ég fari rétt með það, að þar sé það þannig, að þingræðurnar séu gefnar út af einkafyrirtæki, sem að vísu hefur gert það - ja, ég skal ekki segja, hve lengi - kannske í 100 ár. - Og ég vil gjarnan beina því til hv. n., sem fjallar um þetta mál, að hún taki þessa leið til athugunar.



Herra forseti. Þegar till. til þál., að mestu leyti eins og þessi till., sem hér liggur fyrir á þskj. 61, var borin fram á síðasta þingi, þá flutti ég lítils háttar brtt. við hana, sem snerti þó eingöngu tæknilega hlið málsins, þ. e. a. s. aðferðina við upptökuna á umr. hér á þingi. Með þessu móti tók ég þá undir með hv. alþm. þeim, sem voru flm. þeirrar till., að ástæða væri til að hverfa inn á nýjar leiðir í þessu máli. Og ég stend nú upp til þess aðeins að undirstrika þessa sömu afstöðu mína nú eins og þá. En hv. flm. þessarar till. hafa að efni til fellt inn í þáltill. þá brtt., sem ég flutti á síðasta þingi við till. um þetta efni. Ég vildi leggja áherzlu á, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, taki það til skjótrar afgreiðslu, einnig vegna þess, að ég hygg, að það sé miklu ofar í hugum hv. þm. nú en nokkurn tíma áður, að þetta mál verði til alvarlegrar afgreiðslu, og þá ekki aðeins í þingnefnd, heldur einnig, þegar það heldur lengra, til meðferðar forseta þingsins og ríkisstjórnar. En þetta segi ég þann veg sem ég geri vegna þess, að það hafa verið gerðar lítils háttar tilraunir um upptöku á þingræðum, sem mér virðist vera hálfgert kák og þannig fitlað við það, að mér virðist við það hafa minnkað trú sumra manna á, að þessi aðferð við upptökuna sé framkvæmanleg. En ég hef sannfæringu fyrir því, að það sé hægt á þann veg að koma á mjög fullkominni upptöku á þingræðum og þá einnig þannig, að það sé ekki kostnaðarmeira en með því fyrirkomulagi, sem við nú höfum. Brtt. hv. 8. landsk. þm. er mjög athyglisverð. En hún er því aðeins athyglisverð, að það sé farið inn á nýjar leiðir um upptöku þingræðna hér á Alþ., og tek ég þar í sama streng eins og hæstv. viðskmrh., að að svo miklu leyti sem ástæða er til að leggja áherzlu á, að Alþt. komi reglulega og fljótt út, eftir að umr. hafa farið fram, þá er náttúrlega einnig ástæða til að leggja áherzlu á það, að upptakan sé með þeim hætti, að hún sé sómasamleg. En eins og nú háttar til um upptöku þingræðnanna, er þinginu ekki gerður neinn greiði með skjótari útgáfu Alþt. heldur en verið hefur, því að ræður hv. þm. eru mjög afbakaðar og í langflestum tilfellum þannig, að þingmenn leggja ekki á sig að leiðrétta þær, enda er það oft miklu meira verk en þó að menn undirbúi sig til þess að flytja ræður hér á þingi. Ég tala þar af nokkurri reynslu sjálfs mín, og ég hygg, að flestir hv. þm. geti tekið undir það sama. Ég undirstrika og legg áherzlu á, að nauðsynlegt er, að þetta mál komist nú í þann farveg, að það fái afgreiðslu og komist til skjótra framkvæmda.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Það er í sjálfu sér að bera í bakkafullan lækinn að mæla með till., sem hér liggja fyrir, aðalþáltill. og brtt. við hana. Ég get þó ekki látið það vera, vegna þess hve ég tel þetta mál mikilsvert. - Því er hreyft hér, að það mundi verða feikidýrt að gefa Alþt. út jafnóðum, þ. e. umræðupartinn. En mér er það, sannast sagt, óskiljanlegt mál, af hverju það ætti að vera dýrara að prenta þetta jafnóðum en að gera það eftir á. Eina skýringin á því, að ódýrara væri að prenta þetta eftir á, kannske 4 til 5 árum eftir á, heldur en að prenta umr. jafnóðum, er, að þetta sé látið mæta afgangi í prentsmiðjunum og unnið að því á þeim tíma, þegar engum öðrum störfum sé að sinna þar og þetta tekið þá sem nokkurs konar búsílag fyrir prentsmiðjurnar og unnið þar fyrir lægra verð. Ég veit ekki, hvort það mundi vera af þessum ástæðum ódýrara að prenta umr. eftir á heldur en jafnóðum. En ég kem ekki auga á aðra ástæðu, sem væri fyrir því, að þarna yrði kostnaðarmunur á. En ef sá skilningur er hjá forráðamönnum á Alþ., að það sé of dýrt að prenta ræðurnar nokkurn veginn jafnóðum og því lítt framkvæmanlegt, þá finnst mér, að það ætti að leiða af sér þá ályktun að segja, að það væri óframkvæmanlegt að prenta umr. á Alþ., og ætti þá að hætta að skrifa og prenta þingræður frá Alþ. Því að það er þýðingarlaust að láta afbakaðar ræður koma prentaðar fjórum til fimm árum eftir að þær eru fluttar. Ég vil ekki deila á hæstv. forseta eða skrifstofustjóra Alþ. En mér finnst, að sá háttur, sem hefur verið hafður á þessu, hafi haldizt allt of lengi. Það er tiltölulega skammt síðan til okkar var verið að bera ræður, sem haldnar höfðu verið á Alþ. árin 1942, 1943 og 1944. Og hvaða þýðingu halda menn, að slík prentun þingræðna frá Alþ. hafi? Það getur skeð, að slík prentun þeirra komi einhverjum að gagni, sem vilja athuga meðferð mála sögulega, einum eða tveimur vísindamönnum. En þeir geta alveg eins gengið að þessu skriflegu, þannig að hægt væri að spara sér prentunina. Fyrir Alþ. hefur slík útgáfa enga þýðingu. Hins vegar hafa hv. þm. oft raun af því að sjá, hvernig ræður þeirra eru útleiknar, þannig að það eru ekki fá dæmi þess, að því er alveg snúið við í meðförum, sem hv. þm. hafa a. m. k. ætlað sér að segja. Ég veit, að þingskrifarar gera það ekki af illvilja, en þessi er staðreyndin. Og það eru ekki einstakir hv. þm., sem hafa orðið fyrir þessu, heldur er þetta það, sem hver hv. þm. segir við annan í sinn hóp. Svo að ég tel í rann og veru, að ekki sé um nema tvennt að ræða, annaðhvort að hætta alveg að skrifa ræðurnar, sem fluttar eru á Alþ., og láta þá blöðin og fréttamenn óháða Alþ. um það, hvað berst til þjóðarinnar af þeim ræðum, eða að taka þann hátt upp, að ræður í þinginu verði, á einn eða annan veg, tryggilega rétt skrifaðar niður og svo prentaðar alveg jafnóðum. Og ég tel, að þó að það yrði eitthvað dýrara að prenta ræðurnar jafnóðum, sem ég legg höfuðáherzluna á í þessu sambandi, að sé gert, þá yrði það mun ódýrara í framkvæmd í raun og veru, vegna þess að nú er því mikla fé, sem varið er til þingskrifta og prentunar umræðuparts Alþt., í raun og veru alveg kastað á glæ. Það kemur ekki að neinu gagni, svo teljandi sé, sá mikli kostnaður. Ef hins vegar væri tryggilega frá þessu gengið og almenningi gefinn kostur á að fylgjast með þessu jafnóðum, þá mætti segja, að þetta mikla fé, sem greiða verður fyrir upptöku ræðnanna og útgáfuna, kæmi að gagni, ef þetta væri í sæmilegu horfi, fremur en það mikla fé gerir, sem greitt er fyrir þetta nú, til þess að hafa þetta í ólagi. Því að þetta fé kæmi að miklu gagni, ef það yrði til lærdóms og nytja. Það er sennilega ekki hægt að gera í þessu breyt. á þessu þingi. Það getur skeð, og er sennilegast, að það þurfi, ef á að taka upp vélræna skrift á ræðum í Alþ., að gera slíkar breyt. hér innan húss, að það sé erfitt að gera það meðan þing situr. En lengur en þetta þing má núverandi ástand ekki haldast. Ég vil þess vegna mjög eindregið skora á hv. n. að taka þetta mál til skjótrar afgreiðslu og á hæstv. forseta að láta síðan málið koma hér til umræðu og fylgja því eftir með framkvæmdum. Og ég tel, að með því móti einu sé hægt að bæta upp þá miklu skömm, sem af því stafar, hvernig þessi mál eru komin.



Ég vildi aðeins segja það, að ég er þessari till. fyllilega samþykkur. En þegar verið er að ræða um, hvernig ræður eru úr garði gerðar, þá er alls ekki rétt að halda fram, að allar ræður séu þannig, að þær séu ekki leiðréttanlegar, eins og einn hv. þm. komst að orði hér. Og þegar verið er að bera saman væntanlega vélræna upptöku á þingræðum við það að handskrifa þær niður að öðrum kosti, þá verður að gæta þess að bera það saman við verk fyrsta flokks hraðritara. Við höfum haft hér í þinginu um margra ára skeið fyrsta flokks hraðritara, sem hafa skilað ræðum hv. þm. þannig, að þar hefur ekki þurft að breyta einum stafkrók. Einnig höfum við haft við þingskriftir menn, sem ekki hafa kunnað neina hraðritun, og það eru vitanlega þeir skrifarar, sem hv. þm. kvarta undan, þegar þeir kvarta undan því, hvernig ræðum sé skilað af hálfu þingskrifara. Það væri eins konar lokun á þinginu, ef hætt væri að prenta ræður hv. þm. En eins og mikill hluti af þingræðunum er nú látinn fara í prentun, sýna þær ekki rétta mynd af því, sem gerist í Alþ. Þetta er þinginu og forsetum þess ekki til sóma, og væri gott, ef samtök tækjust um það milli alþm. yfirleitt og forseta þingsins að kippa þessu í lag. En umfram alla muni, viðkomandi vélrænu upptökunni: Berum saman þingræður, sem fyrsta flokks hraðritarar skila, og árangurinn af því verki, sem þeir geta skilað, annars vegar, og hins vegar árangurinn af því, sem við getum fengið út úr því að nota vélar við upptöku þingræðnanna. Og það má segja, að það hafi verið ákaflega illa farið, að ekki skuli hafa verið litið betur eftir því en gert er, að til þingsins veljist þingskrifarar, sem séu starfi sinn vaxnir, og er það illa farið, að ekki hafa valizt eingöngu úrvalsmenn til þingskriftastarfsins, svo sem við höfum haft kost á á undanförnum árum.



Herra forseti. Það virðist svo, að margir séu þeirrar skoðunar, að ástand það, sem nú ríkir um útgáfu þingræðna, sé ekki viðunandi. Það hefur upplýstst í umr., að nú orðið líði jafnvel 5–6 ár frá því að ræða er flutt og þar til hún er prentuð. Hæstv. utanrrh. komst svo að orði hér í umr. áðan, að ekki væri nema um tvennt að gera í þessum efnum, annaðhvort að hefja vélræna upptöku þingræðna eða að hætta með öllu að skrifa ræðurnar og prenta þær. Þeir hv. þm., sem hér hafa talað, virðast þeirrar skoðunar, að taka beri upp nýjar aðferðir til að tryggja, að ræðurnar séu réttar; jafnframt hefur sú till. komið frá sumum, að taka beri upp það fyrirkomulag að prenta ræðurnar vikulega. Ég geri ráð fyrir, að till. verði vísað til n. að lokinni þessari umr., þar sem hún verði athuguð nánar. En áður en svo verður, þá vil ég láta koma fram mína skoðun á málinu, því að hún er nokkuð önnur en annarra hv. þm., sem hér hafa tekið til máls. Ég held sem sé, að réttasta leiðin sé sú að hætta að skrifa niður umr. og prenta þær. Það hefur verið minnzt á það, að nauðsynlegt væri, að þingið væri opið, svo að almenningur gæti fylgzt með, hvað hér væri að gerast. Nú má segja, að þingið sé ekki miklu opnara, þó að gefnar séu út 5–6 ára gamlar þingræður. En nú hafa á seinni árum opnazt ýmsir möguleikar fyrir almenning til að fylgjast með þingstörfum, sem ekki voru áður fyrir hendi. Nú eru alloft útvarpsumr. og hugsanlegt er að auka slíkt, og einnig mætti breyta nokkuð tilhögun á þeim, þannig að í stað þessara umr. yrði öðru hverju útvarpað heilum þingfundum með venjulegu sniði. Útvarpið hefur þannig ýmsa möguleika til að opna þingið fyrir almenningi. Ég held, að það sé rétt, sem saft hefur verið hér, að þingtíðindi séu minna lesin en áður var, bæði sökum þess, hve seint þau koma út, og hins, að menn fá vitneskju um, hvað í þinginu er að gerast, á annan hátt. Hins vegar er mjög mikill kostnaður samfara núverandi fyrirkomulagi, og jafnframt munu ræður þær, sem birtast í þingtíðindum, ekki vera algerlega eins og þegar þær voru fluttar. Hins vegar er sjálfsagt að prenta skjalapartinn og atkvgr., og vil ég þá minnast á eitt mikilsvert atriði. Það er það, að mér finnst, að meira megi vanda til þskj. af hálfu þm. og n. heldur en nú er gert. Ef svo er gert, þá er hægt á einfaldan hátt að koma í þingtíðindin meginrökunum fyrir hverju máli. Ég held því, að við ættum að stefna að því að vanda meira til þskj. og láta rök með og móti málunum koma í þskj. - Ég vék að því áðan, að komið hefði fram í umr., að hinar prentuðu ræður væru ekki eins og þær hefðu verið fluttar, og hafa sumir undrazt þetta. Ég held satt að segja, að ekki sé hægt að gera ráð fyrir, að prentuð ræða sé nákvæmlega eins og ræða er þegar hún er flutt. Það hentar ekki alltaf að prenta talaðar ræður óbreyttar. Ég held því, að væru allar ræður prentaðar óbreyttar, þá mundi það ekki þykja alls kostar heppilegt. Ég er ekki með þessu að halda því fram, að ræðurnar séu svona lélegar, heldur hitt, að ritað mál verður alltaf dálítið öðruvísi en talað. Ég veit ekki, hvernig hv. flm. hafa hugsað sér að hafa þetta, en að mínu áliti er óhjákvæmilegt að breyta ræðunum eins og þær koma af stálþræðinum nokkuð áður en þær eru prentaðar. - Ég skal ekki lengja þessar umr., en vildi aðeins láta þetta koma fram. Það ætti að hætta að skrifa ræðurnar niður og gefa þær út. Af skriftunum er mikill kostnaður og enn meiri af útgáfu ræðnanna, og ég er ekki í vafa um, að sá kostnaður mundi aukast verulega, ef um vikulega útgáfu umræðupartsins væri að ræða. Það gefur auga leið, að svo yrði, þar sem við útgáfa ræðnanna yrði fast starfsfólk, og svo er það þannig hér í þinginu, að fundir eru oft mjög langir, og ef ætti að gefa þær umr. út vikulega, þá yrði að bæta við starfsfólki, og það hefði í för með sér mikinn aukakostnað. Útgáfukostnaður yrði minni, ef ekki liggur mikið á og útgáfan gæti að skaðlausu dregizt nokkuð. Ég mun svo ekki hafa mál mitt lengra, en ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ég teldi það til mikillar bótar, ef þm. almennt vildu leggja meiri áherzlu á að vanda til þskj. heldur en nú er, og held, að það gæti að miklu leyti komið í staðinn fyrir umræðupartinn í því formi, sem hann er nú.



Herra forseti. Ég er einn af þeim þm., sem les ræður mínar, þegar það er hægt, en það er ekki ævinlega hægt. Skrifarar þeir, sem hingað veljast, eru mjög misjafnir, þó að ég efist ekki um, að reynt sé að velja þá eins góða og hægt er, og hér áður fyrr voru þeir látnir ganga undir hæfnispróf, en því mun nú vera hætt. Það er mikill munur að lesa ræður, sem varla þarf að breyta nokkrum stafkrók í, eða lesa í ræðum eftir sig hluti, sem aldrei hafa verið sagðir. T. d. voru hjón austur á landi, sem hétu Sigríður og Sölvi og ég minntist á í sambandi við sölu kristfjárjarða, orðin í meðförum skrifara að Sigurði og Sólveigu, og þetta kom ekki aðeins einu sinni fyrir í kaflanum, heldur þrisvar sinnum. En þetta er ekki það versta, því að slíkt er hægt að leiðrétta, en hitt er verra, þegar maður fær aldrei ræðurnar, af því að búið er að glata þeim. 4 eða 5 dögum fyrir þetta þing var komið til mín og ég beðinn að skrifa upp ræðu, sem ég hafði haldið á síðasta þingi. Ég reyndi að semja þarna inn í og fletti í því sambandi upp í umr. um málið, og kom þá í ljós, að þar vantaði einnig inn í ræður, sem þeir hv. þm. Barð. og hv. þm. Dal. höfðu haldið, en ekki er mér kunnugt um, hvort einnig hefur verið komið til þeirra í þessum erindum eða hvort þeir hafa samið upp sínar ræður. Þá er ekki enn búið að númera allar ræðurnar frá síðasta þingi, en slíkt er með öllu ómögulegt, og eiga forsetar og skrifstofa að sjálfsögðu sök á því. Til að fyrirbyggja allt þetta þarf vélræna upptöku þingræðna. Hæstv. utanrrh. sagði, að slíkt mundi ekki vera mögulegt á þessu þingi, þar sem gera þyrfti hér allmiklar breytingar, svo að slíkt væri mögulegt. Ég er ekki viss um, að þetta sé rétt. Ef hver maður talar úr sínu sæti, þá þarf eðlilega að gera hér allmiklar breytingar, en ef talað er úr ræðustól, þarf ekki miklar breytingar og er miklu ódýrara, og ætti að vera hægt að koma þessu í framkvæmd nú á þessu þingi, ef tækin eru þá til í landinu, sem mér cr ekki kunnugt um. Hv. þm. N-Þ. taldi óþarfa að prenta þingræður og taldi að allt, sem máli skipti, gæti komið fram í grg. Svo gæti orðið með frv., en ekki brtt. Mér vitanlega hefur aðeins einu sinni komið fram prentuð grg. með brtt., en hún var frá hv. 2. þm. Rangæinga við fjárl. um fjárframlag til Handíðaskólans. Ég ætlaði einu sinni að fá prentaða grg. með brtt., en var neitað um það. Það mundi því vanta rökstuðning fyrir brtt., ef þessi háttur væri á hafður. En það er slæmt, að ekki skuli vera leyft að prenta grg. með brtt., því að oft koma t. d. fram við afgreiðslu fjárl. brtt., sem eru algerlega sjálfstæðar og þyrfti því grg. fyrir. Ég held því ekki, að hægt sé að ná þeirri opnun á þinginu og kynningu til alþjóðar á störfum þingsins, sem menn eru sammála um að þurfi, nema með prentun umræðnanna daglega eða vikulega, eins og nú er lagt til, en slíkt fyrirkomulag mundi algerlega breyta sniði á prentun þingtíðinda frá því, sem nú er. Nú er hvert mál prentað út af fyrir sig sem heild, en með því móti að prenta þingtíðindin vikulega, kæmi ekkert mál í heild. Fyrir mann, sem síðar þyrfti að athuga gang málanna, yrði þetta miklu erfiðara en nú er, en samt sem áður tel ég slíkt enga frágangssök, en mikils um vert að fá umr. fljótt prentaðar og komið til almennings. En af því leiðir aftur það, að óhjákvæmilegt er fyrir menn utan þingsins, sem fylgjast vilja með umr., að hafa till. þær og frv., sem fram koma. Það þarf því að athuga, hvort ekki sé þörf á að prenta meira en ræðurnar sjálfar, því í þeim er oft aðeins vitnað í þskj., sem sá, er ræðurnar les, hefur þá ekki handa á milli. Ég vona, að n. ýti á forseta, að þeir láti gera tilraun með vélræna upptöku þingræðna og láti gera kostnaðaráætlun um það og eins með vikulega útgáfu þingtíðinda, því að sé það ekki dýrara en núverandi fyrirkomulag, þá tel ég slíkt ákaflega mikinn ávinning, svo að kjósendur geti fylgzt með gangi mála hér á Alþingi. En meðan þingfréttir eru ekki öðruvísi en nú er, þá er ákaflega erfitt fyrir menn utan þingsins að gera það svo, að vel sé. Út af því, sem hv. 8. landsk. þm. sagði, vildi ég segja það, að ég tel mikla von á því, að fengi bæjarfólkið vikulega nákvæmar fréttir af því, sem væri að gerast innan veggja þingsins, þá mundi það ekki múgsefjast, en athuga málin af meiri skynsemi, en hrópa ekki „hallelúja“, þó að einhverjir lýðskrumarar haldi yfir því æsingaræður eins og við höfum dæmi um.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þetta mál, en vegna þess að till. er beint til forsetanna, að þeir taki þessi mál til athugunar, þá finnst mér ekki skaða að geta þess, að forsetarnir hafa haft þessi mál til athugunar, og mundi svo hafa verið, þó að þessi till. hefði ekki komið fram, þó að ég sé engan veginn að átelja, að hún skuli hafa komið fram. Hér hefur margt verið sagt um þetta mál og deilt á núverandi fyrirkomulag og ekki hvað sízt það, hve umræðupartur þingtíðindanna kæmi seint. Þá er að játa það, að á stríðsárunum fór prentun þingtíðinda að verða á eftir tímanum, og ágerðist það eftir því, sem tímar liðu, og var orsökin sú, að prentsmiðjan annaði ekki prentuninni. Orsakirnar til þess kunna að vera ýmsar, svo sem að annað efni hafi þurft að prenta í prentsmiðjunni. En meginástæðuna til þess tel ég þá, að á þessum árum fóru þingin að verða svo löng, og svo hefur verið á hverju ári síðan 1942. Og held ég, að þetta hafi sitt að segja um það, að prentun er orðin svo mjög á eftir tímanum. En nú get ég upplýst, að þetta atriði er að lagast. Búið er að prenta umræðupartinn frá þinginu 1946–47, eitthvað töluvert af umr. næsta þings á eftir og farið er að prenta umr. 1948–49. Ef svo heldur áfram eins og verið hefur nú um sinn, má búast við, að útgáfa þingtíðinda komist brátt í sitt gamla horf, að umræðuparturinn komi út fljótlega eftir hvert þing. Það eru sjálfsagt einhver rök fyrir ádeilum þeim, sem þingskrifarar hafa orðið hér fyrir um slæman frágang á þingræðum og eins fyrir það, að þeir skiluðu seint, en þeir hv. þm., sem lesa ekki yfir ræður sínar, geta að sjálfsögðu lítið um þetta sagt, að því er mér skilst. Út af tilfelli því, sem hv. 1. þm. N-M. minntist á, þá get ég upplýst það, að sá skrifari, sem þar átti hlut að máli, starfar nú ekki hér. Þegar ég var ungur, man ég það, að umræðupartur þingtíðindanna þótti skemmtilestur, a. m. k. meðal greindari manna, og ég tel engan vafa á því, að menn mynduðu sér þá sjálfstæðari skoðanir um þjóðmál en nú er gert, og gæti ég haldið, að það ætti þátt í því, að lestur þingtíðinda var þá almennari en nú; en þar kemur líka til greina, að mál voru þá fábrotnari en nú er orðið. Ef lýðræði á að gilda í landinu og menn eiga að geta myndað sér skoðun um það, hvernig menn eigi að nota kosningarrétt sinn, þá sé ég ekki betur en það sé nauðsynlegt, að þjóðin fái glögg skil á því, hvað fram fer á Alþingi. Á þessu hefur orðið misbrestur á síðari árum. Það er ekki einasta, að dráttur hafi orðið á prentun Alþt., heldur er það nú af lagt, sem tíðkaðist áður, að blöðin flyttu ýtarlegar frásagnir af gangi mála á Alþingi. Það rétt aðeins kemur fyrir - eins og t. d. nú um friðun rjúpunnar. En þó að stórmál ýmis séu til meðferðar, þá er e. t. v. ekki á þau minnzt einu orði. Eitt er athugavert í þessu sambandi, og virðist mér það muni sífellt fara í vöxt, að það er eins og almenningur geri engan greinarmun á afstöðu þingmanna og þingflokka til mála; hann skammar þannig allt þingið fyrir afgreiðslu óvinsælla mála og eins þá, sem barizt hafa á móti þeim. Þetta kemur m. a. til af því, að menn eiga þess nú ekki kost að fylgjast eins vel með gangi þingmála og áður var. Það er líka sagt, að Alþingi njóti ekki sömu virðingar lengur meðal þjóðarinnar sem það hafði áður. Þetta mun vera rétt, þrátt fyrir það, að Alþingi er að mínu áliti alveg eins virðuleg stofnun og áður var. En það skyldi nú ekki vera, að orsökin sé fyrst og fremst sú, að menn viti nú minna um störf Alþingis en áður? Ég sem sagt held því fram og er sammála því, að það sé nauðsynlegt að gefa fólki kost á því að fylgjast með málum á Alþingi nógu tímanlega, svo að áhugi manna sé ekki löngu kulnaður, er þeir fá þau gögn í hendur, sem til þarf. - Hvort þetta er hægt með vélrænni upptöku á þingræðum og með því að koma ræðunum með einhverjum hætti mjög bráðlega út, eða með einhverju öðru móti, skal ég ekki segja að svo stöddu; en ég get lofað því fyrir hönd forseta Alþingis, að þetta mál verði af þeirra hálfu tekið til rækilegrar athugunar. Eins og ég sagði í upphafi, er þetta í athugun, og gerð hefur verið tilraun með vélræna upptöku á stálþráð í efri deild í hitteðfyrra. Eftir því sem ég gat um dæmt við hlustun síðar, þá tókst sú tilraun vel. En töluverðan útbúnað þurfti að hafa til þess að þetta væri hægt. Ég hef svo ekki á þessu stigi meira um þetta mál að segja, en vildi aðeins láta þetta koma fram.



Herra forseti. Hér er til umræðu að breyta kerfi því, sem tíðkazt hefur um upptöku á þingræðum, og taka upp annað í þess stað. Ég álít því alveg nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, hvernig bæði kerfin vinna, það sem við höfum nú og hitt, sem gert er ráð fyrir, að upp verði tekið. Við höfum hér nokkra þingritara ráðna. Um eitt skeið var það siður, að þeir gengju undir próf, svo að vitneskja fengist um hæfni þeirra til starfsins. Nú á síðari árum hafa þessi próf verið lög niður, og eftir hverju sem þingritarar hafa nú annars verið ráðnir, þá hefur ekki verið athugað, hvort þeir væru hæfir til starfsins eða ekki. Þetta hefur svo orðið til þess, að ágætir starfsmenn og raunar allur hópurinn og kerfið í heild hafa legið undir gagnrýni vegna fárra einstaklinga. Það er ætlazt til þess af þingriturum, að þeir taki ræðurnar orðréttar, svo að ekki þurfi að breyta þar stafkrók, hreinriti þær innan ákveðins tíma og skili til skrifstofunnar, sem flokkar þær niður. Með kerfi því, sem nú er gert ráð fyrir að taka upp, á að taka ræðurnar orðréttar á stálþráð. En þar á eftir kemur líka til kasta fólks, sem hlýtur að hafa misjafna hæfni í starfi; vélritunarstúlkur geta líka verið misjafnar; og það verður að ráða fólk, sem hefur til að bera öryggi og leikni í þessu starfi ekki síður en við skriftirnar. Og með hliðsjón af fenginni reynslu vil ég þá leyfa mér að bera brigður á það, að hér verði breytt um til batnaðar. En ég vil beina því til n., sem fær þetta mál til meðferðar, að þarna þurfa að koma til margir starfsmenn líka, sem greiða þarf laun - og sennilega misjafnlega mörgum eftir annríki á þinginu -, og þetta veldur því, að ég tel vafasamt, hvað ofan á verður um sparnaðinn af þessum ráðstöfunum. Enn fremur tel ég óvíst, að allir þingmenn vildu fremur kannast við sumar ræður sínar orði til orðs ritaðar heldur en handrit, sem þingritarar hafa lagt alúð við. Ræðumenn eru misjafnir, ekki síður en ritarar. Og sögð er sú saga af einum þingmanni, að hann hafi leiðrétt eftir sig ræðukafla, en þingritarinn tók svo hinn leiðrétta kafla og vélritaði eins og þm. hafði þá gengið frá honum; en þegar þingmaðurinn sá vélritið, tók hann það aftur og leiðrétti sem ólesið. Þetta segir sína sögu, og vitaskuld er margt að athuga, bæði af hálfu ræðumanna og ritara, og alveg eins þótt þetta nýja kerfi verði upp tekið. Ef horfið verður að því að gefa þingtíðindi út vikulega, þá hlýtur meiningin að vera sú, að ræðurnar séu prentaðar eins og þær koma fyrir, vélritaðar eftir stálþræðinum; en þá veltur ekki lítið á þeim, sem vélrita eftir hinu nýja kerfi, og engu trúlegra að það verði ekki vanrækt af forráðamönnum að ráða til þess hina hæfustu menn; en það er staðreynd, að þetta hefur verið látið undir höfuð leggjast og góðir skrifarar hafa oft ekki verið teknir, heldur miður hæfir menn, og þeirra vegna hefur kerfið svo verið dæmt óhæft. Það er nú upplýst af hæstv. forseta, að útgáfa þingtíðinda hafi ekki dregizt af völdum skrifara. Ég vil nú leyfa mér að efast um, að þetta færi betur, þó að þingræður væru vélritaðar af stálþræði. Úr því útgáfan hefur hingað til dregizt annarra orsaka vegna, gæti svo farið enn þá. - Þetta vildi ég biðja menn að athuga og leggja betur niður fyrir sér málið frá byrjun til enda, áður en ráðizt er í breytingar á því kerfi, sem tíðkazt hefur til þessa.

Flm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Ræður þessar hafa nú staðið um stund, og ég sé ekki ástæðu til að lengja mikið umræður. Hæstv. forseti Ed. gat þess, að forsetar Alþ. hefðu þetta mál til athugunar og ættu þeir að geta verið fljótir að ganga frá málinu. Og ef hv. allshn. skilar því fljótlega frá sér, þá geri ég ráð fyrir, að það tæki ekki langan tíma, unz hægt verður að byrja með þessa tilhögun í annarri deildinni nú þegar á þessum vetri. Þegar hefur verið gerð tilraun með þetta í efri deild og hún riðið þannig á vaðið, og án þess ég vilji fara út í nokkurn meting á milli deildanna, þá tel ég eðlilegt, að hið nýja fyrirkomulag verði tekið upp þar fyrst, þar sem líka er minna starf og auðveldara að koma tækjunum þar fyrir. Þetta mætti gera þegar á þessum vetri og spara með því kostnað við þá deildina. - Annars hefur lítið verið talað um till. okkar. Þó hneykslaðist hv. 8. landsk. mjög á því, að við segðum að það væri dýrt að prenta umræðupart Alþt. Ég er nú þó ekki horfinn frá þeirri skoðun, sannast að segja. Eftir því sem ég kemst næst, mun nú kostnaður við þá prentun vera kominn á annan milljónarfjórðunginn, þótt ég geti ekki nefnt þar nákvæmar tölur, og við smábændur teljum það enn þá nokkurt fé. Annars vil ég segja, að hugmynd mín var sú, að það væri nauðsynlegt, að fólk gæti fylgzt með því, sem gerist á Alþingi, og fengi í hendur þingtíðindi þannig úr garði gerð, að þau yrðu lesin. En ef langar ræður reka hver aðra, þá lesa menn þær ekki yfirleitt. Hitt mundi mönnum þykja árennilegra og fremur festa sér í minni, ef menn fengju í hendur ágrip af þingræðum vel gerð og mundu þá fylgjast betur með þingstörfum en ella. Ég játa, að það væri nokkur vandi að gera slíkan útdrátt úr ræðum þingmanna, en ef það tækist sæmilega, hygg ég, að stórt spor væri þar með stigið í þá átt að venja þjóðina á að lesa þingtíðindin. Annars er það svo um ýmis stærri mál, eins og þegar þingmenn fara í eldhúsið eða stjórnarbyltingar verða tvisvar á þingi, að þessu er þá útvarpað og menn hafa ókeypis aðgang að ræðum þingmanna og heyra þá einnig rödd þeirra, og þetta útvarp gerir það að verkum, að menn verða heldur minna áfjáðir í að lesa þingtíðindi en ella mundi, svo óaðgengilegt og síðbært lesmál sem þau eru. Hins vegar gæti ég trúað, að ef útdráttur væri gerður af þingtíðindum, þá væri það ekkert óaðgengilegt fyrir útgefendur að fá rétt til að gefa þau út svo gerð, og sú útgáfa kostaði þannig ekkert fyrir ríkissjóðinn. En hitt er ég í vafa um, hvort bókaútgefendur vildu taka öll þingtíðindin upp á sína arma. Þetta liggur vitaskuld fyrir hv. n. að athuga eins og annað. Hv. þm. N-Þ. sagði m. a. í ræðu sinni, að það væri annað að skrifa niður ræðu eða tala. Þetta fer nú raunar stundum saman, því að ég álít, að samvizkusamir þingmenn hafi það til að skrifa niður framsöguræður sínar, sem þannig eru svo haldnar sem upplestur á rituðu máli; en á framsöguræðum byggist líka oft skilningur þingmanna á ýmsum vafasömum atriðum mála. - Ég ætla annars ekki að fara að deila við menn um þetta mál; en ég vil endurtaka þá ósk mína, að málinu verði vísað til hv. allshn. að umr. lokinni.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég er enn sömu skoðunar og áðan, að réttast sé að spara þessa milljón, sem það kostar að gefa út ræðupart þingtíðinda, að því er hv. flm. upplýsti.

Ég sagði á annan milljónarfjórðung.

Já, hvort sem það er nú ½ milljón eða 1 milljón. Ég held nú annars, að milljón hljóti að vera of lágt áætlað. En hvort sem er, þá held ég, að réttast væri að spara það fé, þar sem árangur af útgáfu Alþingistíðinda er ekki meiri en raun er á. En um það virðast flestir sammála, að ræður manna í þingtíðindum séu lítið lesnar í landinu. Það kann að vera von um, að þær yrðu lesnar af fleirum, ef þær væru teknar á stálþráð og þingtíðindin gefin út fyrr en nú tíðkast; en ég hef samt ekki mikla trú á, að menn læsu þær almennt nú, þótt svo væri á 19. öld. Hv. 1. þm. N-M. sagði m. a., að þingskjöl, svo sem grg. fyrir frv. og nál., gæfu ófullkomnari hugmynd um málin en þingræðurnar, sumpart vegna þess, að það tíðkaðist ekki, að greinargerðir fylgdu með brtt. - Ég sé nú ekki, hvað ætti að vera því til fyrirstöðu að taka upp þann hátt, að grg. séu látnar fylgja brtt. Sjálfsagt yrði að setja einhverjar reglur um lengd þeirra grg. En þetta ætti að vera vel framkvæmanlegt og mundi ekki lengja skjalaplöggin nema um brot af ræðupartinum. Annars er það eitt, sem mér kemur til hugar í sambandi við þetta, en það er um aðra röðun á þingskjölum en nú tíðkast. Nú er skjalapartur Alþt. gefinn út jafnóðum, og skjölin þar í þeirri röð, sem þau fá við framkomu á þinginu. Hitt væri þó, hygg ég, aðgengilegra, að raða þeim eftir málum, þannig að öll þingskjöl í sama. máli væru á sama stað. Svo raða t. d. þingmenn málskjölum á borðum sínum í þingsölum. Þetta þýðir að vísu, að ekki er hægt að prenta þennan hluta þingtíðinda fyrr en þingi er lokið, en ég sé ekki, að það saki mikið. Og ég er þeirrar skoðunar, að skjalaparturinn ætti að geta verið fullnægjandi sem þingtíðindi, en fella beri niður prentun þingræðna.