Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram þetta frv. um að ríkisstj. verði heimilað að selja sveitarsjóði Grýtubakkahrepps í Suður-Þingeyjarsýslu sex eyðijarðir, sem ríkið á þar í hreppi. Þetta hef ég gert eftir ósk hreppsnefndar Grýtubakkahrepps, eins og útdráttur úr fundargerð hreppsnefndarinnar sýnir, sem prentaður er með frv. sem fskj. Allar þessar sex jarðir eru í svonefndum Fjörðum, en þeir eru landssvæði nyrzt á skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfanda við Hvalvatnsfjörð, Þorgeirsfjörð og Keflavík. Þetta svæði er fjöllum lukt að kalla má á þrjá vegu inn frá hafinu, en tengt þó aðalbyggð Grýtubakkahrepps, Höfðahverfi, með Leirdalsheiði, sem er að vísu há, en þó slakki milli aðalfjalla, sem raða sér í samfellu að austan og vestan heiðarinnar langs eftir skaganum þarna allt frá Fjörðum og suður á móts við Höfðahverfi og þorpið Grenivík, sem þar er við Eyjafjörð. Í Fjörðum var mannmargt fyrrum og margir rekja ættir sínar til fólks, sem þar átti heima. Þar var stutt á fiskimið og gott til matfanga, þegar fiskgengd var á miðunum, gróðursælt, ef vel viðraði á sumrum, en vetrarríki venjulega mjög mikið og einangrunin óskapleg. Skáldkonan Látra-Björg, sem uppi var á 18. öld og átti heima á Látrum, sem er næsti bær við Fjörðu, en flakkaði annars og fór víða og kynntist mörgum sveitum, gaf byggðinni, Fjörðum, þessa einkunn: Fagurt er í Fjörðum þá frelsarinn gefur veðrið blítt heyið grænt í görðum, grös og heilagfiski nýtt. En er veturinn að þeim tekur sveigja, veit ég enga verri sveit um veraldarreit, menn og dýr þá deyja. Ég kann ekki gagnorðari lýsingu á þessu gamla byggðarlagi, sem þær sex jarðir tilheyra, sem um ræðir í frv. Í Fjörðum er talið, að hafi verið 16 býli, þegar flest var, en fimm þeirra hurfu til annarra jarða, svo að nú eru þar 11 eyðijarðir, sjálfstæðar, ef svo má að orði komast um eyðijarðir. Síðustu jarðirnar þrjár voru yfirgefnar 1944. Þær jarðir voru kirkjustaðurinn Þönglabakki í Þorgeirsfirði, Botn í sama firði og Tindriðastaðir í Hvalvatnsfirði. Síðan 1944 hefur enginn maður átt heima í Fjörðum, en bændur Grýtubakkahrepps hafa síðan rekið þangað norður fé sitt til sumarbeitar, því að sumarhagar eru þarna vel grónir og féð unir sér þar ágætlega, en hreppsbúar annars afréttarlandslitlir, sóttu áður afréttarnot til Fnjóskdæla og á Flateyjardalsheiði, Svo afskekktir eru Firðirnir og inniluktir, að varla slæðist þangað kind úr öðrum sveitum en Grýtubakkahreppi. Ekki er því líklegt, að aðrir fari fram á að fá þar beitarnot. Ég sagði áðan, að í Fjörðum væru nú taldar 11 sjálfstæðar eyðijarðir. Styðst ég þar við bókina Byggðir og bú, sem Búnaðarsamband Suður-Þingeyjarsýslu gaf út 1963 og ætti að vera góð heimild. Fjórar þeirra jarða á sveitarsjóður Grýtubakkahrepps nú þegar, er búinn að kaupa þær af fyrrverandi eigendum. Eru það eyðijarðirnar Kaðalstaðir, Kussungsstaðir og Eyri, allar þrjár í Hvalvatnsfirði, en sú fjórða er Hóll í Þorgeirsfirði. Ríkið á þarna sex jarðir, Gil, Tindriðastaði og Brekku í Hvalvatnsfirði, Þönglabakka og Botn í Þorgeirsfirði og Keflavík vestan Þorgeirsfjarðar en austan Gjögra við samnefnda vík. Ein eyðijörðin er þó ótalin, en það er Þverá í Hvalvatnsfirði. Hún er í einkaeign. Nú vill hreppsnefnd Grýtubakkahrepps, að sveitarsjóðurinn kaupi þessar tilgreindu sex jarðir af ríkinu. Þær hafa að vísu án samninga verið notaðar til sumarbeitar af hreppsbúum, því að þar eru engar girðingar og sauðfé virðir ekki óvarin landamerki. En hreppsnefndin telur þó miklu viðkunnanlegra og eðlilegra, að hreppurinn eignist lönd þessi til óumdeilanlegra frjálsra afnota og fullra umráða. Ekki get ég séð, að það brjóti í bága við hagsmuni eins eða neins, þó að Grýtubakkahreppur fái þessar afskekktu eyðijarðir í sínu umdæmi til eignar. Ég sé ekki betur t.d. en það sé í fullu samræmi við anda þann, sem er í stjfrv. því, sem hefur verið lagt fyrir þetta þing um jarðeignasjóð ríkisins. Þar segir í 6. gr.: „Jarðeignir, sem ríkið eignast samkv. 1. gr. þessara l, má selja sveitarfélögum eða upprekstrarfélögum, sem jörðin heyrir til.“ Það skal fram tekið, að engin hús eru lengur nothæf á hinum umsóttu jörðum nema skipbrotsmannaskýli tvö, annað á Þönglabakka og hitt í Keflavík, en þau eiga slysavarnafélög, og ekki mun hreppurinn amast við þeim. Ég leyfi mér samkv. áður sögðu að vænta þess, að hv. þd. geti samþ. frv. og legg til, að eftir þessa umr. verði því vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af hv. 4. þm. Austf. ásamt mér, og er efni þess, að inn í jarðræktarlögin verði tekinn nýr liður um framlag til vatnsveitna til heimilis- og búsþarfa, 1/3 hluti af samþykktum stofnkostnaði. Um alllangt skeið hefur ríkið veitt aðstoð við vatnsveitur samkv. l. nr. 93 frá 1947. Samkv. þeim l. veitir ríkið sveitarfélögum eða sérstökum vatnsveitufélögum styrk til vatnsveitna, þ. e. til stofnæða, vatnsgeyma, jarðborana og til dælukaupa, allt að helmingi kostnaðar. Á fjárl. fyrir yfirstandandi ár eru veittar í þessu skyni 6.8 millj., en þar að auki eru veittar til 10 heimila sérstakar upphæðir, allt frá 15 þús. kr. og upp í 60 þús. kr., og nema þessar fjárveitingar samtals 295 þús. kr. Um þetta er gott eitt að segja, og þegar er komið fordæmi í þessum efnum, eins og ég hef þegar lýst, og þar með grundvöllur fenginn til þess að færa út kvíarnar og gera alla jafna að lögum, sem leggja í kostnaðarsamar vatnsveitur. Ríkið veitir bændum framlög til ýmissa framkvæmda samkv. 10. gr. jarðræktarlaganna. Okkur flm. finnst að athuguðu máli, að bezta lausnin í þessum efnum sé sú að taka upp ákvæði um vatnsveitur inn í jarðræktarl., enda hefur Búnaðarfélag Íslands með framkvæmd þeirra að gera og það hefur líka sérfróðum mönnum á að skipa á þessu sviði, sem og fjölmörgum öðrum sviðum, sem tilheyra starfsemi félagsins. Það má líka á það benda, að þetta leiðir til þess, ef Búnaðarfélagið hefur þessi mál með höndum, að þá verður allur undirbúningskostnaður minni fyrir ríkisvaldið en ella mundi verða, auk þess sem það verður hentugra fyrir bændur að fá þær upplýsingar, sem þeim er nauðsynlegt. Um nauðsyn vatns fyrir hvert heimili þarf ekki að fjölyrða hér. Það er vitað mál, að ekkert heimili getur án þess verið. Það er líka vitað mál, að eftir veturinn 1965–1966 hefur margur þurft að leggja í kostnaðarsamar framkvæmdir til vatnsöflunar, því að þá kom það betur í ljós en oft áður, hversu mikils virði örugg vatnsból eru og hve þýðingarmikið það er að ganga vel frá vatnsleiðslum. Það lætur nærri, að kostnaður við 1 km vatnsleiðslu í tommuplaströrum sé nálægt því 30 þús. kr. Vel frágengið vatnsból kostar varla undir 10–20 þús. kr., og skurðgröftur og mokstur yfir vatnsleiðslur kostar allmikið, ég þori ekki að nefna þær upphæðir, því að þær eru sjálfsagt mjög misjafnar eftir því, hvernig landið er, en það er ekki fjarri lagi að áætla þann kostnað á km nálægt 10 þús. kr., svo að það er fljótt að koma upp í nokkurra tugþús. kr. kostnað, þó að ekki sé nema um litla vatnsveitu að ræða. Það virðist því vera full þörf á því og ekki heldur frekt af stað farið, þótt ríkið taki á sig 1/3 hluta af kostnaði vatnsveitna til heimilis- og búsþarfa, þegar það er haft í huga, að ríkið tekur að sér allt að helming kostnaðar hjá sveitar- og vatnsveitufélögum við þær framkvæmdir, sem þau félög hafa með böndum. Ég vænti því þess, að hv. þm. sýni máli þessu skilning og samþykki þetta frv., sem hér liggur fyrir, og að lokinni þessari umr. óska ég eftir því. að því verði vísað til 2. umr. og landbn.