Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[14:18] Virðulegi forseti. Ég vildi mega byrja þessa umræðu á að rifja upp ummæli forseta vors frá því fyrr í haust um að hann óskaði að sjálfsögðu eftir góðu samstarfi við þingheim sem við teljum að hann hafi efnt í alla staði, enda samstarf gott. En þá hafði hann sérstaklega á orði að það væri nauðsynlegt að reyna að sjá til þess í ljósi reynslu að hefðbundið öngþveiti skapaðist ekki á Alþingi og það væri helst að reyna að ráða við það með því að tryggja að stór mál kæmu tímanlega fram og þeim væri gefinn sómasamlegur tími til umfjöllunar og unnt væri að fjalla um þau í samræmi við þinglegar venjur og hefðir. Nú er það svo, virðulegi forseti, að þau mál sem þingheimur er nú við að glíma eru hvert öðru stærra, að sjálfsögðu fjárlög og lánsfjárlög en ekki síst geysilega viðamikill bálkur um ríkisfjármál sem er einstæður að því leyti að hann tekur til gríðarlega margra málefnasviða í löggjöfinni. Enn fremur vill svo til að það er verið að hringla með og leggja fram breytingartillögur á seinustu stundu í hverju málinu á fætur öðru sem bendir til þess að stjórnarliðar hafi ekki lokið heimavinnu sinni. Þeir eru að koma með nýjar tillögur sem jafnvel fást ekki kynntar eða ræddar í þingnefndum sem um þær eiga að fjalla. Þannig að ef hægt er að lýsa með réttum rökum að það ríki uppnám í störfum þingsins vegna þess að stjórnarliðar hafi ekki lokið sinni heimavinnu, hafi ekki náð samkomulagi um hvert stórmálið á fætur öðru, þá held ég að það sé óhætt að lýsa því svo nú. Við erum með dagskrá þingsins og á því standa tvö mál, tekjuskattur og eignarskattur og síðan viðaukasamningur um álbræðslu. Af þessu tilefni vil ég leyfa mér að beina þeim spurningum til forseta: Getur hann upplýst þingheim nú hvernig hann hyggst halda fram þingstörfum, hvernig dagskrá þingsins verður það sem eftir er þessa dags og næstu daga eða hvaða ráðstafanir unnt er að gera til þess að tryggja að réttur þingnefnda til þess að fjalla um veigamiklar breytingartillögur á þeirra málasviði verði virtur og að tími gefist til að leita umsagna og samtala við þá aðila sem eru þolendur þessara mála? Þetta lýtur allt að spurningunni um skipulag þingstarfa og samstarf stjórnarliða og stjórnarandstöðu ef menn vilja setja sér eitthvert sameiginlegt markmið um lúkningu mála. Ég vildi leyfa mér, virðulegi forseti, að beina þessum spurningum til forseta.

[14:21] Forseti vill segja fyrst að frá hans sjónarhóli hefur samstarf milli forseta þingsins og þingmanna verið sérstaklega gott og það metur forseti mikils. Vissulega hefðu ýmis mál mátt koma fram fyrr og áttu reyndar að gera samkvæmt yfirlýsingum sem gefnar voru þegar við upphaf þings. Það hefur ekki enn komið að sök en vissulega er fyrirsjáanlegt, ef við eigum að ljúka þingstörfum í þessari viku eins og ætlunin var, raunar ætluðum við að gera það í dag, að menn verða að ná samkomulagi um afgreiðslu þeirra þungu mála sem nú eru óafgreidd. Hv. þm. spurði hvernig forseti sæi fyrir sér daginn. Forseti hafði hugsað sér að hefja núna umræðu um 2. dagskrármálið, viðaukasamning um álbræðslu við Straumsvík, 3. umr. Þegar við lukum 2. umr. um fyrra dagskrármálið, tekjuskatt og eignarskatt, á laugardaginn var, lýsti forseti því yfir að það mál færi til nefndar á milli umræðna þannig að færi gæfist fyrir hv. þm. að athuga það bæði í nefnd og ræða það við 3. umr. Forseta skilst að þeirri athugun í þingnefnd sé ekki lokið. Þess vegna er ekki hægt að hefja umræðu um það mál nú en yrði þá vonandi síðar í dag eða í kvöld eftir atvikum. Þá hafði forseti gert sér vonir um að frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, svokallaður bandormur, gæti komið til umræðu og afgreiðslu í dag. Það er sama með það að þar eru nefndarálit ekki komin þannig að það er alveg ljóst að það gerist ekki alveg á næstu klukkutstundum en forseti vonast þó enn til að það geti orðið síðar í dag eða í kvöld. Þetta er það sem forseti sér á þessari stundu. Önnur mál eru að vísu að koma frá nefndum, léttari mál en þessi sem hér hafa verið nefnd, og kynnu að koma fyrir á síðari fundi í dag eða síðar ef samkomulag verður um það. Þannig lítur málið út á þessari stundu.

[14:23] Herra forseti. Ég held að það sé ekki nema von að menn staldri aðeins við og reyni að átta sig á því hvernig staðan er varðandi lúkningu þinghaldsins ef það á að takast með einhverjum skaplegum hætti fyrir hátíðirnar. Það er skaði, herra forseti, að hæstv. forsrh. skuli ekki vera viðstaddur umræðuna því það væri eðlilegt að hann væri einnig til svara um störf þingsins sem ábyrgðarmaður málefna sem eru að koma frá hæstv. ríkisstjórn. 
             Ég held, herra forseti, að það sé óhjákvæmilegt að ræða líka í þessu samhengi ástand meiri hlutans á þingi því það vandamál sem við erum í hnotskurn að fjalla um er ekki tímaleysi og ekki skipulagsleysi í störfum hér inni á Alþingi, heldur alger upplausn í meiri hlutanum og samstöðuleysi sem birtist í því að hvert málið á fætur öðru er að koma inn í nefndir og ný og ný efnisatriði eru tekin upp þegar umfjöllun um mál er svo gott sem lokið eða menn hafa talið vera svo. Ég heyri að einn ónefndur hv. þingflokksformaður er eitthvað órólegur í salnum út af þessum orðum en ætli það geti ekki verið að við sem höfum verið að starfa í efh.- og viðskn. undanfarna daga getum sagt eitthvað frá því hvernig störfin hafa gengið fyrir sig þar. Það má t.d. upplýsa það ef hv. þingflokksformaður Framsfl. veit það ekki að nú er bandormurinn tekinn upp á því að fjölga sér. Það er sennilega kynlaus æxlun. Það er upplýst að bandormurinn hafi eignast afkvæmi sem eigi að koma inn í þingið, herra forseti, skröltormur eða pottormur eða hvað sem menn nú vilja kalla það. Þar eiga að koma til umfjöllunar í nýjum lagafrumvörpum splunkuný mál sem ekki hafa verið til umfjöllunar enn þá. Ég er, herra forseti, þeirrar skoðunar um fundahaldið nú að það væri langskynsamlegast að gefa fundahlé eða frí í dag og afhenda þann tíma meiri hlutanum til að reyna að koma sér saman um málið, til að mynda til fundahalda um stefnu sína í heilbrigðismálum þannig að menn væru ekki með mismunandi þætti almannatryggingalöggjafarinnar og heilbrigðismálanna í höndunum hér sólarhring eftir sólarhring. Gerist það ekki fljótlega að meiri hlutinn komi sér saman um lendingu í þessum efnum og átti sig á því með hvaða hætti hann vill reyna að greiða fyrir þingstörfum, er ekkert annað að gera en taka jólafrí og hittast aftur að hátíðunum loknum. Það þjónar afar litlum tilgangi að menn séu að funda nánast í lausu lofti meðan ástandið er eins og raun ber vitni hjá hæstv. ríkisstjórn. Það er aldrei að vita hvað kemur næst frá klukkutíma til klukkutíma.

[14:26] Hæstv. forseti. Hér eru menn búnir að fara með smásjá yfir fjárlagafrv. og bandorma, senda einstakar greinar út í þjóðfélagið til umsagnar eins og eðlilegt er. Úr þessu hefur spunnist mikil umræða, bæði í þingsalnum og úti í þjóðfélaginu. Það er verið að fjalla um grundvallarbreytingar, kerfisbreytingar sem snerta almannatryggingar, sem snerta bótakerfið, sem snerta innritunargjöld á sjúkrastofnanir og gjaldtöku innan veggja heilbrigðisstofnana. Nú erum við hins vegar að heyra í fréttum, hæstv. forseti, að tillögur liggi frammi um það að hækka eigi innritunar- eða komugjöld á heilsugæslustöðvar og til sérfræðinga um á bilinu 17--50%. Við heyrðum það frá ríkisstjórninni núna nýlega að fallið hefði verið frá því að setja innritunargjöld á sjúkrastofnanir. Þetta er ekkert annað en innritunargjald sem hér er verið að tala um, eitt form af því. Ég hef stutt hæstv. heilbrrh. í ýmsum góðum verkum sem hún vill hafa í frammi. Ég var sammála hæstv. heilbrrh. þegar hún féll frá því að setja innritunargjöld á sjúklinga. Hæstv. heilbrrh. hefur talað um nefskatt. Er meiningin að setja nefskatt á þá eina sem eru með brotið nef? Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Ég hef farið fram á það og krafist þess af formanni heilbr.- og trn. þingsins að nefndin verði kölluð saman þegar í stað og hæstv. heilbrrh. geri nefndinni grein fyrir þeim tillögum sem hún hefur sett fram á síðum DV og í öðrum fjölmiðlum. En ég vil taka undir þá tillögu sem hér hefur verið sett fram að hlé verði gert á þingstörfum þar til ljóst er hverjar eru raunverulegar tillögur ríkisstjórnarinnar varðandi fjárlögin og bandorminn og þau mál sem eru til umræðu.

[14:29] Herra forseti. Ég er einn af þeim sem eiga sæti í efh.- og viðskn. Við höfum reynt að starfa bæði í anda þingskapa og í anda þeirra orða sem forseti lét falla í upphafi þings. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því að ríkisstjórnin er að koma með í sínum bandormi í tengslum við fjárlagafrv. meiri háttar breytingar til langs tíma. Þarna er verið að gera grundvallarbreytingar á mjög mörgum þáttum í okkar þjóðlífi sem á að afgreiða á einni viku. Við höfum gert athugasemdir við þetta form vegna þess að hér er ekki um að ræða hina þinglegu meðferð sem mál þurfa að fá. Við höfum ekki verið að gera athugasemd á þessu stigi varðandi þennan þátt um efnisatriðin þó að vitaskuld séum við ósammála þeim. En það hefur ekki tekist samkomulag eins og oft vill verða í anda þess að setja lög með réttum hætti. Í stað þess höfum við upplifað hvað eftir annað stórar breytingar. Þær síðustu komu fram í morgun og í gærkvöldi, sérstaklega í heilbrigðismálum. Við fengum í morgun á fund nefndarinnar fulltrúa aldraðra og marga sem þekkja þar til mála. Hægt væri að hafa langt mál um þá skelfingu sem hefur gripið um sig meðal fullorðins fólks. Það hefur ekki náðst samkomulag um að breyta vinnubrögðum við afgreiðsluna. Okkur hafa verið borin þau skilaboð að það strandi á samningavilja flm. frv., sem er hæstv. forsrh. Ég vil biðja hæstv. forseta um að leitast við að setja niður ágreininginn sem er uppi innan stjórnarliðsins um málsmeðferð á þeim dögum sem eftir eru til jóla. Það er orðið óbærilegt fyrir okkur í stjórnarandstöðunni sem höfum verið öll af vilja gerð að hafa þingstörf með eðlilegum hætti að láta þetta ganga svona mikið lengur. Grípa þarf í taumana, setjast niður og finna einhverja þá sátt um meðferð þeirra mála sem eftir er að afgreiða því að svona vinnubrögð sem við gerum að umtalsefni eru, herra forseti, ekki í anda þess sem við vitum að hann óskar sér. !DOCTYPE RA SYSTEM "/usr/local/lib/sgml/ra.dtd">

[14:31] Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór þess á leit við forsetadæmið að nú yrði gert hlé á þingfundum til þess að menn gætu farið yfir heilbrigðismálin og séð hvaða tillögur liggja þar fyrir. Ég held að tillagan sé góð. Ég held að á þessum tímapunkti þinghaldsins sé rétt að hlé verði gert á þingstörfum og við förum yfir það með hverjum hætti er hægt að ljúka þinghaldi fyrir jól. Ég vil núna, herra forseti, rifja upp yfirlýsingu af forsetastóli þegar hnökrar urðu á þinghaldi síðustu viku. Þá lýsti hæstv. forseti yfir, eftir fundi með formönnum þingflokka, heilbrrh. og fjmrh., að stjórnarandstaðan og stjórnarliðið ætti í formlegum viðræðum um breytingar á bandormi. Þessi yfirlýsing kom í framhaldi af því að okkur voru gefnar væntingar um það, af munni hæstv. fjmrh., að gerðar yrðu ákveðnar breytingar á bandorminum. Ég nefni sérstaklega til þann part bandormsins sem lýtur að því að breyta lögum um miskabætur til þeirra sem lent hafa í ofbeldisgjörningum. Hins vegar blasir ekkert við á þessum tímapunkti um breytingar í þá veru sem stjórnarliðið gaf þá til kynna. Og ég spyr, herra forseti: Er þetta ekki rétt munað hjá mér, voru þetta ekki hlutirnir sem átti að ræða? Ef þetta blasir við núna hlýt ég að draga þá ályktun, herra forseti, að það sé enginn vilji hjá stjórnarliðinu til þess að uppfylla þær væntingar sem þá voru veittar. Þess vegna held ég að á þessum tímapunkti sé rétt að við setjum nú niður og ræðum hvort ekki sé rétt að fresta þinghaldi nú þegar í dag og menn komi þá frekar saman milli jóla og nýárs. Ég vil líka geta þess, herra forseti, að mér þykir undrum sæta hvernig vinnubrögð eru núna uppi í heilbrigðismálunum. Í gær kom aðstoðarmaður heilbrrh. til fundar við heilbr.- og trn. og að hans eigin frumkvæði voru okkur þá veittar ágætar upplýsingar um fyrirhugaðar breytingar á bandormi. Við fengum hins vegar ekkert að vita um það sem kom fram í fréttum um kvöldið að verið er að hugsa um að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar og greiðslur til sérfræðinga um 17--50%. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt annað en að nefndinni verði gerð grein fyrir þessum breytingum, þrátt fyrir, herra forseti, að ég skilji mætavel að ekki þarf lagabreytingar til þess. Þess vegna finnst mér krafa hv. þm. Ögmundar Jónassonar réttmæt.

[14:34] Hæstv. forseti. Á þeim tíma sem ég hef verið hér man ég sannast að segja ekki eftir öðru eins og því sem við erum nú að upplifa. Þó hefur ýmislegt gerst á undanförnum árum. Í gærkvöldi var fundur í efh.- og viðskn. Þar voru kynntar nýjar tillögur í skattamálum, nýjar tillögur til breytinga á bandorminum langa og einnig var kynntur nýr bandormur, nýtt frv. sem enn er ekki komið inn í þingsali. Hæstv. forseti er að vonast til að þessi bandormur og afkvæmi hans komi til umræðu í kvöld. Að mínum dómi er svo mikil umræða eftir um þetta mál, sem kallað er ráðstafanir í ríkisfjármálum, að vandséð er að takist að ljúka því fyrir jól. Það er ekki síst vegna þess, hæstv. forseti, að í bandorminum er að finna margfalda árás á gamla fólkið og maður hlýtur að spyrja: Hvað er eiginlega að gerast í ríkisstjórninni? Finnst hæstv. ráðherrum virkilega að gamla fólkið séu þeir einu sem hafi breið bök og geti tekið á sig allar þessar hækkanir og þær skerðingar sem á því dynja? Ætlar meiri hlutinn að láta þetta yfir sig ganga? Þetta kallar á mjög mikla umræðu. Það er augljóst að mikil viðbrögð eiga eftir að verða í samfélaginu vegna þessara breytinga. Enn eitt málið er í uppsiglingu. Háskóli Íslands er nú búinn að átta sig á niðurstöðunni eftir 2. umr. fjárlaga og er fara af stað í baráttu. Menn skulu gera sér grein fyrir því að það er mjög mikið eftir í þingstörfum. Ég tek undir að eina vitið væri að gera hlé og menn reyni að ljúka vinnu við frágang mála. Meiri hlutinn á að koma sér saman um hvað hann eiginlega ætlar að gera. Við verðum einfaldlega að bíta í það súra epli að mæta á milli jóla og nýárs. Ekki stendur á mér. En það er mikil umræða eftir.

[14:36] Hæstv. forseti. Ég vil bara leiðrétta þann misskilning ef einhver hefur staðið í þeirri meiningu að ekki væri samstaða hjá meiri hlutanum í efh.- og viðskn. um afgreiðslu bandormsins. Þar standa allir saman. Eins vil ég geta þess að meiri hlutinn hyggst flytja frv. með þremur efnisatriðum sem hafa verið nefndarmönnum í efh.- og viðskn. vel kunn. Við afgreiddum í gærkvöldi lánsfjáráætlun, frv. til lánsfjárlaga, og eins lukum við vinnunni við bandorminn, að undanteknum þremur til fjórum atriðum frá heilbr.- og trn. sem við kláruðum í morgun. Hins vegar stóð ég í þeirri meiningu eftir fund efh.- og viðskn. í morgun að fulltrúar minni hlutans í nefndinni þyrftu tíma til að ljúka nál. og þyrftu að leggja mikið á sig til í þeirri vinnu þannig að ekki væri hægt að ræða málið fyrr en nokkuð væri liðið á daginn. Ég sé núna og það kemur á óvart að þeir hafa allt í einu hafa tíma til að þrasa um mál utan dagskrár um stjórn þingsins.

Þeim ber skylda til að sitja þingfundi.

Þú hefur kannski ekki gert þér grein fyrir því.

[14:38] Herra forseti. Ég tek undir það að nauðsynlegt er að heilbr.- og trn. komi saman og ræði þá atlögu, þá aðför sem nú er gerð að öldruðum og öryrkjum í fjárlögum og bandormi. Ég hef tekið saman að í tíu atriðum er ráðist á gamla fólkið.  Í gærkvöldi kom fram að það ætti að hækka gjöld á heilsugæslustöðvum og hjá sérfræðingum. Í gær fékk heilbr.- og trn. upplýsingar um að það eigi að skerða grunnlífeyri hjá öryrkjum og ellilífeyrisþegum. Það mun hafa í för með sér allt að 84% skerðingu á lífeyrisgreiðslum til hjóna á vissu tekjubili og 62% skerðingu lífeyrisgreiðslna til einstaklinga. Fleira en það sem kemur fram hér og hefur komið fram í fjölmiðlum tel ég skylt að upplýsa heilbr.- og trn. um áður en þingstörfum verður haldið áfram.

[14:40] Virðulegi forseti. Það eru nokkuð sérkennilegar fréttir sem eru að berast núna á öldum ljósvakans. Er það rétt að hæstv. heilbrrh. ætli að hækka sjúklingaskattana sem hún er á móti? Það eru mjög athyglisverð tíðindi. Er þá nokkur maður hissa á því að nefndir þingsins vilji ræða nýja stöðu sem upp er komin? Verið er að fjalla um heilbrigðismál í þremur nefndum þingsins, í efh.- og viðskn., í fjárln. en síst í heilbrn. Það á auðvitað að gera þá kröfu að heilbrn. fái yfirlit yfir breytingar sem ætlunin er að gera á heilbrigðisþætti fjárlaganna frá því að fjárlagafrv. var lagt fram. Það hefur enginn, --- ég endurtek enginn --- yfirlit yfir það í nefndum þingsins eins og sakir standa. Það er ekki hægt að ljúka þessu máli öðruvísi en þetta yfirlit verði tekið saman og menn geri sér grein fyrir hvert hæstv. ríkisstjórn er að fara, sérstaklega þegar þingið stendur frammi fyrir þeim vanda að hæstv. heilbrrh. er greinilega með allt aðra skoðun á þessum málum en hún var fyrir örfáum sólarhringum. Þá var hún á móti því að leggja á innritunargjöld en ætlar núna að hækka sjúklingaskatta eins og fram hefur komið. Í öðru lagi veit ég ekki betur en að ríkisstjórnin sé stöðugt að breyta sínum eigin tillögum og ég spyr, hæstv. forseti: Verður frv. um tekju- og eignarskatt tekið fyrir til 3. umr. núna? Það mun vera fyrra málið á dagskránni sem liggur fyrir. Verður það tekið fyrir? Verði það ekki tekið fyrir, hæstv. forseti, af hverju er það? Er það vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki komið sér saman um breytingar sem hún ætlar að gera á því frv. við 3. umr. málsins? Er það vegna þess? Eða er það af einhverjum öðrum ástæðum? Að lokum vil ég segja við hv. þm. Vilhjám Egilsson sem hann virðist ekki hafa uppgötvað og kemur engum á óvart í salnum nema honum. Það er skylt samkvæmt lögum fyrir alþingismenn að sækja þingfundi.

[14:42] Herra forseti. Forseti sagði áðan í svörum sínum við spurningum mínum að hann hefði gert sér vonir um að unnt væri að taka á dagskrá þings frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum, með öðrum orðum bandorm. Nú er upplýst að í gærkvöldi gerðist það að fréttir bárust frá aðstoðarmanni hæstv. heilbrrh. um að heilbrrh. hefði uppi áform um að ganga enn lengra í skerðingum á bótagreiðslum lífeyrisþega, fella niður sumar skilgreindar bætur en skerða aðrar enn frekar. Jafnframt var upplýst að um þetta hefði engin efnisleg umræða farið fram í heilbrn. og í rauninni var til þess ætlast að afgreiða þetta bara ganske pent í efh.- og viðskn. án þess að málið hefði fengið nokkra eðlilega og sómasamlega þinglega umfjöllun. Að sjálfsögðu neituðum við því og a.m.k. var orðið við þeirri kröfu að við fengjum til samtala t.d. fulltrúa aldraðra, fulltrúa Félagsmálastofnunar Reykjavíkur og fleiri aðila í morgun, til þess að fá a.m.k. frumupplýsingar um þetta mál. Síðan er það að efh.- og viðskn. var á fundum í hádegi. Það er reyndar svo að tíðir fundir þar hafa orðið til þess að menn hafa orðið að skipta með sér verkum til sækja þá fundi. Ef forseti býst við að unnt sé að taka þessi mál á dagskrá þannig að fyrir liggi brtt. og nál. að því er varðar bandorminn sjálfan og skröltorminn, afkvæmi hans, tekju- og eignarskattsfrv., lánsfjárlög, tekjugrein fjárlaga o.s.frv. þá er það til of mikils mælst. Ég veit að jafnþingreyndur maður og hann veit, öfugt við það sem hv. formaður efh.- og viðskn. var að gefa í skyn áðan, að með þessum hætti ganga mál ekki. Fyrir utan að verið er að sniðganga starfsreglur þingsins um eðlileg vinnubrögð nefnda er verið að bjóða heim stórkostlegri slysahættu í löggjöf og það er ekkert smávegis sem er undir. Það eru nokkurn veginn meginþættirnir af gervallri velferðarríkislöggjöf Íslendinga sem eru undir þessa fáeinu daga. Niðurstaðan er því einfaldlega sú tillaga sem fram er komin um að menn staldri við, líti á þessi vinnubrögð, reyni að gera hvað þeir geta til þess að forða stórslysum í löggjöf og geri hlé. Meiri hlutinn sem að þessum málum stendur getur þá ráðið ráðum sínum og tekið almenna afstöðu til þess hvort hann ætlar að standa sómasamlega að vinnubrögðum við afgreiðslu mála.

[14:45] Forseti óskar samvinnu við hv. þingmenn um framgang mála í dag en fer ekki fram á meira á þessari stundu en að umræðan um 2. dagskrármálið geti hafist.

Af hverju ekki fyrsta?

Forseti hafði þegar gert grein fyrir því í upphafi fundarins að þegar við lukum 2. umr. á laugardaginn var, var fallist á það í góðri samvinnu milli forseta og þeirra fáu þingmanna sem voru í salnum að hv. efh.- og viðskn. gæfist tími til að fara frekar yfir málið og það yrði ekki tekið til 3. umr. fyrr en þeirri athugun væri lokið. Og forseta hefur skilist að það sé eitthvað eftir. Þess vegna sagði hann í upphafi fundar að það yrði ekki hafin umræða um það mál. Forseti lét þess líka getið í upphafi fundar að hann gerði ráð fyrir öðrum fundi í dag þar sem rædd yrðu mál frá nefndum og þá sérstaklega ráðstafanir í ríkisfjármálum. Sá fundur verður ekki settur fyrr en tími hefur gefist til að halda fund með þingflokksformönnum og aðrir sem þar koma að geti ræðst við. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom með þá tillögu að nú yrði fundi frestað og þingið kæmi saman á milli jóla og nýárs. Forseti telur að ákvörðun um það sé ekki tímabær hér og nú, það verði að ræðast í hópi þingflokksformanna í forsætisnefnd og við ríkisstjórnina. Það þykist ég vita að allir hv. þingmenn skilji. Forseti fer fram á það að í sátt verði nú hafin umræða um 2. dagskrármálið.

[14:47] Virðulegi forseti. Við 2. umr. þessa máls óskaði hv. þm. Hjörleifur Guttormsson eftir frekari upplýsingum um nokkur atriði, m.a. varðandi skilmála Landsvirkjunar um sölu á ótryggðu rafmagni. Í máli sínu bar hann saman sölu Landsvirkjunar á ótryggðu rafmagni og afgangsorku sl. ár og áætlaði afhendingu afgangsorku frá Landsvirkjun árin 1998--2004 og lýsti áhyggjum sínum af því að ekki yrði unnt að mæta eftirspurn eftir ótryggðri orku. Með vísan til óska hv. þm. var aflað upplýsinga frá Landsvirkjun og ég vitna hér til bréfs Landsvirkjunar sem mér barst í dag. Þar segir m.a. undir lið 2, Skilmálar varðandi sölu Landsvirkjunar á ótryggðu rafmagni: ,,Um sölu Landsvirkjunar á ótryggðu rafmagni gilda almennir skilmálar sem settir voru af stjórn fyrirtækisins á sínum tíma og hafa gilt síðan 1. janúar 1991 og komu í stað skilmála um sama efni sem höfðu gilt frá 1. janúar 1977. Samkvæmt núgildandi skilmálum gildir eftirfarandi að því er snertir almenn skilyrði um viðskipti þessi, afhendingu og verðlagningu hins ótryggða rafmagns.`` Bréfinu fylgir minnisblað um afhendingu á afgangsorku og ótryggðu rafmagni árin 1998 og 2004. Þar kemur fram að unnt væri að afhenda að meðaltali rúmlega 82% af samanlagðri hámarksnotkun samkvæmt samningnum um sölu á afgangsorku og ótryggðu rafmagni í meðalvatnsári að meðaltali 72--95%. Eins og fram kom í bréfi Landsvirkjunar er lágmarkstími sem ótryggt rafmagn skal vera tiltækt miðað við sölu í þrepum 1, 2 og 3 76% á fimm ára tímabili. Miðað við framangreint tímabil og meðalvatnsár gerir Landsvirkjun ráð fyrir að unnt verði að afhenda a.m.k. 81% af samanlagðri hámarksnotkun samkvæmt ofangreindum samningum á hverju 5 ára tímabili á umræddu árabili. Í lélegum vatnsárum yrði unnt að afhenda minna og í góðum vatnsárum meira. Kaupendur hafa, eins og áður kom fram, engar skyldur til að kaupa þá orku sem tilgreind er í samningnum, hvað þá hámarksnotkun. Því er mjög ólíklegt að allir kaupendur óski eftir að kaupa hámark á sama tíma. Reynslan hefur raunar sýnt að svo er ekki. Það er því líklegt að framangreint hlutfall um afhendingu sé vanmetið. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafði áhyggjur af því að skerðing á sölu ótryggðs rafmagns kæmi niður á ylrækt. Svo er ekki, því það hafa ekki verið gerðir samningar um sölu á ótrtyggðu rafmagni til ylræktar. Forgangsorka er í sumum tilfellum seld sem víkjandi orka samkvæmt gjaldskrá almenningsrafveitna. Varðandi aðra starfsemi sem nýtir ótryggt rafmagn eða afgangsorku er, eins og fram kom í bréfi Landsvirkjunar, gerð krafa um að þeir sem nota ótryggt rafmagn skuli setja upp og reka á eigin kostnað olíukyndingu eða annað varaafl sem nægir til eðlilegra afkasta þegar skerða þarf afhendingu rafmagns eða þeir gefi yfirlýsingar um að þess sé ekki þörf. Þar sem ótryggt rafmagn er notað til hitunar á vatni hjá hitaveitum yrði gripið til þess að kynda með svartolíu meðan skerða þarf. Sama á við um fiskimjölsverksmiðjur og aðra sem nota ótryggt rafmagn til framleiðslu gufu. Nokkuð hefur verið rætt um áhrif breytinga á samningnum á afkomu Landsvirkjunar og orkuverð til almenningsveitna. Í umsögn forstjóra og aðstoðarforstjóra Landsvirkjunar um samninginn segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Samkvæmt útreikningum Landsvirkjunar verður núvirtur hagnaður af fjórða viðaukanum við rafmagnssamninginn um 8 milljarðar kr. miðað við grundvallarforsendur og um 80% líkur á því að arðsemi af nauðsynlegum fjárfestingum Landsvirkjunar vegna viðaukans verði 15% eða meira og nánast engar líkur á því að fjárfestingin skili lægri arði en 5,5%. Það er því sameiginlegt mat okkar að viðauki sá sem hér um ræðir sé Landsvirkjun verulega hagstæður og hafi mjög jákvæð áhrif á afkomu fyrirtækisins.`` Það er því ljóst að samningurinn auðveldar fyrirtækinu að lækka raforkuverð til almenningsrafveitna, en um það atriði segir í bréfi fyrirtækisins sem er dagsett í dag og ég hef áður vitnað til. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Þróun heildsöluverðs Landsvirkjunar á rafmagni til almenningsrafveitna. Í fjárhagsáætlunum sínum til lengri tíma litið gerir Landsvirkjun ráð fyrir því að meðalverð forgangsrafmagns frá Landsvirkjun til almenningsrafveitna verði óbreytt að raungildi til loka ársins 2000 en raunverðið lækki síðan árlega um 3% þar til það verði komið í 1,75 kr. á kwst. á árinu 2014 sem er jafnt hinu svonefnda langtímajaðarkostnaðarverði og hafi þá lækkað úr 2,95 kr. á kwst. eins og það er í dag eða alls um 41%. Auknar tekjur Landsvirkjunar vegna sölu á rafmagni til stækkunar Ísals samkvæmt rafmagnssamningi Landsvirkjunar og Ísals, dags. 16. nóvember 1995, gerir umrædda verðlækkun auðveldari en ella. Almenn skilyrði. Ótryggt rafmagn má selja til hvers konar nota, einkum þar sem rafmagn kemur í stað annarra orkugjafa. Gerð er krafa um að notandi ótryggðs rafmagns geti á annan hátt séð fyrir rafmagnsþörf sinni ef afhendingu rafmagnsins er hætt, nema þegar um er að ræða framleiðslu sem getur lagst niður tímabundið meðan skerðing varir. Uppsett afl þess búnaðar sem nýtir ótryggt rafmagn skal að lágmarki vera 100 kw, eða með áætlaða ársnotkun að lágmarki 500 mwst. Viðkomandi kaupandi og Landsvirkjun sem seljandi skulu gera með sér rammasamning um viðskipti með hið ótryggða rafmagn. Verð á slíku rafmagni skal vera samkvæmt heildsölugjaldskrá Landsvirkjunar á hverjum tíma. Samningar um endanlega sölu ótryggðs rafmagns eru síðan gerðir milli kaupanda og einstakra notenda og eru þeir háðir staðfestingu Landsvirkjunar. Í þeim samningum skal koma fram til hvaða starfsemi ótryggða rafmagnið skal notað og um hve mikið magn er að ræða. Forstjóra Landsvirkjunar er heimilt að gera samninga um sölu á ótryggðu rafmagni á grundvelli hinna almennu skilmála Landsvirkjunar um sölu ótryggðs rafmagns og heildsöluverðskrár Landsvirkjunar eins og hún er á hverjum tíma. Afhending ótryggðs rafmagns. Landsvirkjun skuldbindur sig til að afhenda frá kerfi sínu ótryggt rafmagn allt að umsömdu afl- og orkumagni. Í samningi kaupanda og notanda ótryggðs rafmagns skal eftirfarandi vera tilgreint: Samningsbundið afl (meðaltal á klst.). Samningsbundin orka á almanaksári. Landsvirkjun ákveður hvaða gjaldskrárþrep skuli gilda á hverjum tíma í viðskiptum með ótryggt rafmagn og þá út frá stöðu og horfum í vatnsbúskap fyrirtækisins. Landsvirkjun er heimilt hvenær sem er að breyta verði milli gjaldskrárþrepa með minnst 7 daga fyrirvara. Landsvirkjun er enn fremur heimilt að skerða eða rjúfa algerlega afhendingu samningsbundins ótryggðs rafmagns eftir stöðu og horfum í vatnsbúskapnum svo fremi að slík skerðing eða rof stytti ekki, að teknu tilliti til hugsanlegrar þrepaskiptingar þann tíma sem orka er tiltæk í heild á neinu einu almanaksári eða samanlagt yfir lengri tíma niður fyrir tiltekið lágmark sem gerð verður grein fyrir hér á eftir. Landsvirkjun mun að jafnaði ekki beita skerðingu eða rofi nema um sé að ræða: a) Vatnsskort í vatnsmiðlunum Landsvirkjunar. b) Nauðsynlegar afltakmarkanir til að koma í veg fyrir yfirálag. c) Truflanir í veitukerfi Landsvirkjunar og óviðráðanleg öfl. Landsvirkjun mun aðvara kaupanda með þeim fyrirvara sem við verður komið hverju sinni þegar ætla má að skerðing eða rof sé yfirvofandi og upplýsa eftir því sem unnt er hvað gera megi ráð fyrir að skerðingin eða rofið verði víðtækt eða langvinnt. Ef vatnsskortur (a) veldur skal fyrirvarinn ekki vera skemmri en 72 klukkustundir en í öðrum tilvikum (b) og (c) skal hann ekki skemmri en ein klukkustund, ef mögulegt er. Landsvirkjun ábyrgist að ótryggt rafmagn sé tiltækt að lágmarki í eftirtalinn tíma í viðkomandi verðþrepum: Lágmarkstími sem ótryggt rafmagn er tiltækt á þrepi 1: Á einu ári: Ekkert lágmark (0%). Á 5 ára tímabili: 770 dagar (42%). Lágmarkstími sem ótryggt rafmagn er tiltækt í þrepum 1 og 2: Á einu ári: 36 dagar (10%). Á 5 ára tímabili: 1.330 dagar (73%). Lágmarkstími sem ótryggt rafmagn er tiltækt á þrepum 1, 2 og 3: Á einu ári: 110 dagar (30%). Á 5 ára tímabili: 1.390 dagar (76%). Landsvirkjun mun stefna að því að langtímameðaltal tiltæks ódýrs rafmagns verði eftirfarandi: Samkvæmt verðþrepi 1: 237 dagar á ári (65%). Samkvæmt verðþrepum 1 og 2: 318 dagar á ári (87%). Samkvæmt verðþrepi 1, 2 og 3: 328 dagar á ári (90%). Notandi ótryggða rafmagnsins skal setja upp og reka á eigin kostnað olíukyndingu eða annað varaafl sem nægir til eðlilegra afkasta þegar rafmagnið er tekið af, nema fyrir liggi skrifleg yfirlýsing frá honum til hlutaðeigandi kaupanda um að þess sé ekki þörf. Verð ótryggðs rafmagns er tilgreint í gjaldskrá Landsvirkjunar og skiptist í þrjú verðþrep. Verðið breytist í samræmi við þróun á almennu orkuverði og er tekið tillit til samkeppnisstöðu ótryggða rafmagnsins gagnvart olíu.`` Í ræðu sinni við 2. umr. málsins spurði hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hvaða ríki væru keppinautur Íslendinga varðandi fyrirhugaða álverksmiðju Columbia Aluminium. Hann nefndi í því sambandi Venesúela og Kanada. Þessi ríki vinna raforku, eins og hv. þm. nefndi, einkum með vatnsorku. Í Kanada er þó ríflegur þriðjungur af allri raforku sem þar er framleidd unnin með öðrum hætti, kolum, olíu, jarðgasi eða kjarnorku og í Venesúela um fjórðungur með olíu og jarðgasi. Ríki við Persaflóa var einnig í myndinni hjá Columbia Aluminium, en það eru ekki bara þessi lönd sem eru keppinautar Íslands varðandi orkufrekan iðnað. Á þessu ári var tekið í notkun stórt álver í Suður-Afríku þar sem kol voru notuð til raforkuframleiðslunnar. Gert er ráð fyrir að framleiðsla þess verði um 65 þús. tonn á þessu ári, um 300 þús. tonn á næsta ári og um 460 þús. tonn árið 1997. Kol sjá einnig fyrir mestum hluta af raforkuþörf álvera í Ástralíu og fleiri ríkjum. Við Persaflóa er raforka til álvera framleidd með jarðgasi. Á árinu 1990 var einn þriðji raforkunnar sem notaður var við framleiðslu áls í heiminum unnin í orkuverum sem notuðu jarðefnaeldsneyti. 1990 var þetta 33,6% jarðefnaeldsneyti, 6,2% kjarnorka og um 60,2% vatnsaflsnotkun. Ísland og Noregur hafa sérstöðu varðandi nýtingu endurnýjanlegra orkulinda til raforkuvinnslu. Í Noregi er nánast eingöngu notuð vatnsorka en hér á landi sjá vatnsorkan og jarðhitinn fyrir 99,9% af orkuþörfinni. Til samanburðar vil ég nefna að þessar orkulindir sjá fyrir um 19% af raforkuvinnslunni í heiminum, kjarnorkan um 17% en jarðefnaeldsneyti, kol, jarðgas og olía um 64%. Í OECD-ríkjunum í Evrópu sér jarðefnaeldsneyti fyrir rúmlega helmingi raforkunotkunar. Það er því ljóst að Ísland hefur sérstöðu hvað þetta varðar. Möguleikar á aukinni framleiðslu á raforku með endurnýjanlegum orkulindum með því að nýta vatnsorku til framleiðslu á orkufrekum afurðum, t.d. áli, dregur úr þörfinni á að nýta jarðefnaeldsneyti og kjarnorku til raforkuvinnslu. Slík nýting okkar hreinu orkulinda stuðlar að því að lokamarkmiði rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar verði náð. Því losun koldíoxíðs vegna álframleiðslu sem nýtir rafmagn framleitt með vatnsorku er einungis tíundi partur af því sem losað er með rafmagni sem unnið er í kolorkuveri. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson gerði einnig ákvæði samningsins um tækni og söluþóknun að umræðuefni. Það er rétt að það komi fram að með þeim viðaukasamningi sem hér er rætt um er ekki verið að breyta þessum ákvæðum. Algengt er að semja um sérstök sölu- og tækniaðstoðargjöld milli dótturfélags og aðaleiganda þegar móðurfélagið sér alfarið um sölumál og veitir rekstrar- og tækniaðstoð. Er þetta svo í þeim samningum sem gerðir hafa verið hér á landi við járnblendiverksmiðjuna, Kísiliðjuna og Steinullarverksmiðjuna. Söluþóknun sem Ísal greiðir Alusuisse nemur um 1,5% af veltu og hefur verið svo frá upphafi. Alusuisse sér um sölu á allri framleiðslu Ísals og veitir samkvæmt sérstökum aðstöðusamningi alla aðstoð við sölu og dreifingu. Sala á áli hefur tekist mjög vel og má geta að uppbætur til Ísals voru um 11% umfram heimsmarkaðsverð á áli á árinu 1994 og stefnir í það sama nú. Þessar uppbætur koma til vegna hreinálsframleiðslu og vegna sérvöru sem framleidd er. Þessi þóknun er eðlileg og verður óbreytt við gerð þessa viðaukasamnings. Til samanburðar má geta þess að Kísiliðjan greiðir Celite Corporation 12% söluþóknun. Hlutdeild járnblendiverksmiðjunnar í sölukostnaði er um 2% af veltu. Tækniaðstoðargjald hefur frá upphafi verið 2,2% af veltu og er það endurgjald til Alusuisse fyrir að láta Ísal í té að staðaldri fjárhagslega og stjórnunarlega aðstoð svo og tæknilega aðstoð og sérkunnáttu vegna rekstrar. Gjald þetta er nokkuð rætt í viðræðum nú en niðurstaðan varð sú að gjaldið hélst óbreytt. Hafa ber í huga að þessi heildaraðstoð tekur til allra helstu rekstrarþátta, þar með talið innkaupa á hráefnum. Gjald þetta er sambærilegt við það sem aðrar verksmiðjur greiða hér erlendum samstarfsaðilum. Nefna má að Kísiliðjan greiðir 2% gjald, Steinullarverksmiðjan greiðir 1,5% af veltu í tækniaðstoðargjald. Járnblendiverksmiðjan greiddi í upphafi 3% af veltu í tækniaðstoðargjald. Í tengslum við samning um fjárhagslega endurskipulagningu árið 1991 var þeirri tilhögun þó breytt og er gjaldið nú fallið niður en þátttaka í sameiginlegum rannsóknarverkefnum tekin upp í staðinn. Með hliðsjón af þessu verður að telja tækniaðstoðargjald Ísals eðlilegt. Í Atlantsálssamningunum var gert ráð fyrir heildarþóknun fyrir sölu og rekstur og tækniþekkingu að fjárhæð 4% af veltu. Þetta má bera saman við 3,7% samanlögð gjöld sem Ísal greiðir. Vegna umræðna um skattamál og mat á heildarávinningi Íslands af viðaukasamningnum er rétt að hafa í huga að orkusamningurinn er beinn viðskiptasamningur milli Landsvirkjunar og Ísals og hefur ávinningur af honum að sjálfsögðu verið metinn í ljósi aðstæðna Landsvirkjunar og á grundvelli þeirra ákvæða Landsvirkjunar í landsvirkjunarlögunum sem gilda um raforkusölu til stóriðju. Það mat liggur ljóst fyrir að samningurinn er óumdeilanlega hagstæður fyrir Landsvirkjun. Skattasamningurinn hefur tekið mið af þróun skattlagningar á Íslandi sem reyndar hefur þróast að mörgu leyti á sama veg og í OECD-ríkjum. Í samningnum um skatta koma íslensk yfirvöld fram sem stjórnvald og samningarnir um skatta eru fyrst og fremst að tryggja að heildarskattbyrði Ísals sé sambærileg því og fyrirtækið verði skattlagt samkvæmt íslenskum lögum. Viss sérákvæði hafa þó verið talin eðlileg vegna stærðar og umfangs þessa rekstrar. Útreikningar sem lagðir hafa verið fyrir iðnn. sýna að heildarskatttekjur af stækkuðu álveri munu aukast verulega sérstaklega eftir að meginafskriftartíma fyrirtækisins er lokið. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að ég hafi svarað þeim helstu fyrirspurnum sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson lagði fyrir mig við 2. umr. þessa máls.

[15:11] Virðulegur forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Norðurl. v., Stefáni Guðmundssyni, formanni iðnn., fyrir þá greinargerð sem hann flutti hér og svör við ýmsum álitaefnum sem ég kom að við 2. umr. málsins. Ég hafði að vísu óskað eftir því að hv. iðnn. tæki málið til sérstakrar athugunar milli umræðna þegar ég ræddi um þetta fyrir skömmu til þess að nefndin gæti sameiginlega farið yfir þessi efni sem varða vissulega miklu í sambandi við mat m.a. á raforkusamningnum. Það virðist þó ekki hafa verið gert heldur er hv. þm. að kynna álit Landsvirkjunar eftir minnisblaði sem þingmaðurinn las upp fyrir okkur. Ég ætla ekki að vanvirða að það sé kynnt hér, síður en svo. Mér finnst það mjög góðra gjalda vert að þessar tölur komi fram og sjónarmið Landsvirkjunar í málinu. En ég hefði talið eðlilegt að iðnn. í heild tæki málið til skoðunar að fengnu þessu minnisblaði. Ég skýt því til hv. iðnaðarnefndarmanna að athuga hvort ekki sé ástæða til þess, áður en þessari umræðu lýkur, að nefndin fari yfir þetta minnisblað frá Landsvirkjun alveg sérstaklega þar sem það varðar efni sem ekki virðist hafa verið tekið mikið fyrir við skoðun málsins í hv. iðnn. Þessari ábendingu kem ég á framfæri og vænti þess að hún verði metin af hv. formanni nefndarinnar og einstökum nefndarmönnum svo að sem best verði farið yfir efnisþætti málsins. Ég vil þá koma að nokkrum atriðum í ljósi þess sem fram hefur komið hjá hv. formanni iðnn. og fjalla í upphafi sérstaklega um raforkuþátt málsins, raforkusamninginn og upplýsingar sem fram hafa komið frá Landsvirkjun og reiddar voru fram í svörum við fyrirspurnum af minni hálfu varðandi stöðuna að því er snertir svonefnda afgangsorku og ótryggða orku í raforkukerfinu á næstu árum. Tilefni þess að um er spurt eru m.a. þeir sérsamningar sem Landsvirkjun hefur gert ýmist beint við stóriðjufyrirtæki eða einstakar rafveitur sem nota þessa orku til framhaldssölu á sínum vegum til ýmissa þátta sem eru mjög mikilvægir í okkar atvinnulífi og hafa farið vaxandi á undanförnum árum. Ég segi sem betur fer vegna þess að það var auðvitað langt frá því að það væri í lagi hvernig haldið var á markaðsfærslu innlendrar orku meðan sannanlega var af nógu að taka í raforkukerfinu. Þannig hefur orðið veruleg aukning á einstökum þáttum sölu á ótryggðu rafmagni á undanförnum árum og tekin upp sala sem ekki var áður eins og m.a. til fiskimjölsiðnaðarins, fiskimjölsframleiðslu í loðnuverksmiðjum sem við köllum svo þar sem um nokkra sölu er að ræða og vafalaust hægt að auka hana mjög verulega á næstu árum ef þessi ótryggða orka er þá til ráðstöfunar. Nú heyrðum við það í máli hv. 3. þm. Norðurl. v. að það væri ekki ástæða til þess, ef marka mátti túlkun hans á erindi frá Landsvirkjun, að hafa sérstakar áhyggjur í þessum efnum. Ég er ekki alveg viss um að það sé hægt að líta svo til að þetta mál liggi skýrt fyrir í þessu sambandi. Ég held að sú tala sem reidd var fram af Landsvirkjun um heildarmagn afgangsorku og ótryggðrar orku í raforkukerfi landsmanna eins og fram kom í svari við fyrirspurn minni á þskj. 257, um afgangsorku í kerfi Landsvirkjunar, sé verulega ofmetin og þar kom fram að þessi afgangsorka hefði árið 1994 numið 1.510 gwst. og hækkað úr 820 gwst. á árinu 1990. Ég tel mig vita það að staðan í miðlunarkerfi Landsvirkjunar á þessu ári sem ekki er reitt fram í svörum við þessari fyrirspurn hafi verið með því allra lakasta sem gerst hefur, að vatnsstaða í Þórisvatni hafi sjaldan verið lakari en sl. vor, en slík þróun hefur ákvarðandi áhrif á þá afgangsorku sem hægt er að selja sem ótryggða orku. Þegar litið er til þessa atriðis held ég að það sé mjög varlegt að taka þær áætlanir, sem fram koma í tilvitnuðum tölum Landsvirkjunar og raunar komu fram í svörum hæstv. iðnrh. við fyrirspurnum mínum, sem gilda vöru án þess að betur sé yfir það farið. Ég held að mat ýmissa þeirra sem fylgjast með rekstri Landsvirkjunar og stöðunni í kerfinu sé í rauninni mun varkárara en það sem hér kemur fram og menn hafi af því verulegar áhyggjur að það geti orðið þröngt í búi að gerðum þeim samningi sem hér er um að ræða og jafnvel án hans að nokkrum árum liðnum í sambandi við orku til ráðstöfunar. Það kom líka fram í svörum hæstv. iðnrh. á sínum tíma að það sé metið nauðsynlegt að fara í frekari orkuöflunaraðgerðir fyrir hinn almenna markað að gerðum samningi við Ísal um frekari orkuafhendingu og þær aðgerðir beinast m.a. að Nesjavallavirkjun sem gæti komið í gagnið upp úr aldamótum og sérstöku miðlunarlóni við Háganga sunnan Sprengisands. Þetta eru atriði sem liggja fyrir. Hver staðan í þessu verður nákvæmlega er auðvitað ómögulegt að segja um því að þetta er undir árferði komið og vatnsbúskap í landinu að því er varðar varðar raforkuvirkin og þess vegna er eðlilegt að mínu mati að það sé litið til ekki aðeins meðaláferðis heldur einnig til lakra ára í vatnsbúskpanum til þess að meta þessa stöðu. Í rauninni þyrfti að skoða lökustu árin sem reynsla er fyrir í þessum efnum. Ég hefði talið eðlilegt, virðulegur forseti, af tilefni þessa máls að hv. iðnn. kæmi saman og fengi til viðræðu þá aðila sem mest fjalla um og fylgjast með vatnsbúskapnum hjá Landsvirkjun og þurfa að sjá þar um reksturinn frá ári til árs til þess að heyra í þeim hljóðið og fá þeirra mat því að ég hef ástæðu til að ætla að hér geti verið um bjartsýnni áætlanir að ræða í þeim gögnum sem fram hafa verið leidd í málinu en raunverulega er ástæða til að ætla að geti orðið niðurstaðan. Ég er ekki að fullyrða neitt um það að hér séu rangar upplýsingar í því samhengi að ræða. Það skiptir auðvitað máli inn í hvaða samhengi er verið að tala, á hvaða forsendum er byggt, og þessar niðurstöður eru auðvitað fengnar að ákveðnum forsendum gefnum. En vissulega er ekki ólíklegt að það sé haldið fram frekar hinu bjartsýna af hálfu fyrirtækis sem er að ráðast í samning sem getur verið á tæpu vaði að því er varðar þá sérsamninga sem gerðir hafa verið. Þá skulum við koma að því hvers eðlis þessir sérsamningar eru um ótryggða orku sem snerta hitaveitur, mjólkurvinnslu, steinullarframleiðslu, fiskimjölsframleiðslu, ullariðnað, fóðurframeiðslu, ölgerð og einnig fiskvinnslu, fyrir utan síðan sölu afgangsorku til stóriðjufyrirtækja eins og Ísals og Íslenska járnblendifélagsins. Þessir samningar byggjast á sérstökum skilmálum sem hv. þm. vitnaði til og koma fram í minnisblaði Landsvirkjunar. Ég hef þá raunar handa á milli eins og þeir eru gefnir út, þessir gildandi skilmálar Landsvirkjunar um sölu ótryggðs rafmagns. Af þessum gögnum blasir við að eins og samningarnir eru gerðir geta viðkomandi fyrirtæki þurft að taka á sig mjög verulegar skerðingar að því er varðar raforkukaup og samkvæmt yfirliti Landsvirkjunar um ábyrgðir varðandi ótryggt rafmagn, þá segir varðandi þrep 1 í þessum skilmálum að ekkert lágmark sé samkvæmt 1. þrepi, ekkert lágmark á einu ári. Þetta las hv. þm. upp og ég vænti þess að hv. þm. átti sig á því hvað í þessu felst. Það er ekkert lágmark sem tiltækt sé samkvæmt þessu þrepi og á einu ári. Það er sem sagt hægt að taka út, það er hægt að fella niður orkuafhendingu í heilt ár samkvæmt þessu þrepi. Hins vegar gilda gilda ákveðnar prósentur fyrir meðaltöl á ákveðnu tímabili. Á fimm ára tímabili eru skerðingarheimildirnar samkvæmt þrepi 1 42%. Og það er að sjálfsögðu ekki lítið. Auðvitað á að vera tekið tillit til þessara þátta í sambandi við mat á verðlagningu. En hver er þá verðlagningin samkvæmt þessum samningum og hvernig ætli það verð sé borið saman við það verð sem stóriðjufyrirtækjum er ætlað að greiða og hér er verið að semja um næstu árin? Ég held að það sé fróðlegt fyrir hv. þm. að líta á það og nú veit ég að hv. 3. þm. Norðurl. v. má ekkert segja um það hvaða verð sé lágmarkið miðað við söluna til næstu átta ára eða svo, til 2004. Hann er bundinn þagnarskyldu að segja ekki orð um það úr þessum ræðustól hvert se lágmarkið. En mér þætti ekki ósennilegt að það lágmark sé ekkert mjög fjarri því sem verið er að semja um í þessum sérsamningum. Hvert er það lágmark? Hvert er það verðlágmark sem samið er um samkvæmt þessum sérsamningum? Það eru 0,73 aurar á kwst. eða um 11 mill, heldur lægra fyrir það sem fengið er frá rafveitunum en til stóriðjunnar, 0,63 aurar meðalverðið til rafveitna og meðalverðið til orkufreks iðnaðar 0,78. Meðaltalið úr þessu er sem sagt 0,73 eða um 11 mill. Þetta eru 10 mill til rafveitnanna og um 12 mill sem stóriðjan greiðir fyrir þessa ótryggðu orku. Ef við gefum okkur það að í sérsamningunum fáist álíka verð og það útsöluverð sem ég hef kallað svo og fleiri sem verið sé að semja um til Ísals næstu átta árin eða svo, er þá eðlilegt nema spurt sé, er það sjálfgefið að ganga til slíkra samninga sem hér er um að ræða og taka áhættu um það eins og hér er verið að gera ...

Menn verða að horfa fram í tímann.

Hæstv. iðnrh., virðulegur forseti, er framsýnn maður, ég fullyrði að hann sé framsýnn ef ég hef tekið rétt eftir. Menn verða að horfa fram í tímann, sagði hæstv. ráðherra, og það er vafalaust rétt að hæstv. ráðherra er að reyna að horfa fram í tímann. Hæstv. ráðherra var m.a. með spádóma uppi um það að það væri að vænta margra, margra milljarða í skattgreiðslu eftir 2004. Hann fór með tölur í því sambandi og telur sig vera framsýnan. Þessar áætlanir byggjast á gefnum forsendur um verðþróun á áli á þessu tímabili og ætli hæstv. ráðherra sé í nokkuð betri færum að spá um það heldur en sá sem hér talar. Hann byggir auðvitað á einhverjum sérfræðingum sem eru að selja þjónustu sína og við þekkjum það ósköp vel á liðinni tíð og það er nú fróðlegt, virðulegi forseti, að fara yfir þau efni, spádóma sérfræðinga sem reiddir hafa verið fram í sambandi við margar af þeim hugmyndum sem uppi hafa verið hér á landi svo að ekki sé farið víðar í sambandi við líklega verðþróun á áli og það sem menn hafa verið að leiða af líkum í því sambandi. Þá held ég að komi út úr því dæmi, virðulegi forseti, að það sé heldur hæpið að treysta einhverjum spám eða byggja á spám eins og hæstv. iðnrh. er að gera í sinni málafylgju hér í þinginu. Ég held að það sé fróðlegt fyrir hv. þm. að líta til veruleikans að því er varðar skattgreiðslurnar frá Ísal á þeim tíma sem liðinn er frá 1985 að um þær var samið og menn voru með miklar væntingar uppi um arðgreiðslur frá fyrirtækinu á grundvelli þeirra breytinga sem þar voru gefnar. En hver ætli hafi orðið niðurstaðan í því efni? Það er svo að það hefur verið að jafnaði um skattgreiðslur að ræða frá Ísal á þeim tíma umfram það lágmarksframleiðslugjald sem í gildi hefur verið frá 1975 og hefur farið lækkandi frá ári til árs vegna þess að það er óverðtryggt og er aðeins helmingurinn af því eða alls ekki meira en helmingurinn af því eða lægra en samið var um 1975. Ætli þetta hafi verið spádómarnir sem reiddir voru fram í umræðum á Alþingi í nóvember og desembermánuði 1985? Ónei, það er ekki og þetta geta menn skoðað með því að fara í gegnum þingtíðindi um þessi efni og gögn málsins sem lögð voru fram. Að sama skapi skulu menn gæta þess að treysta varlega þeim sjóðum sem verið er að reifa á þinginu sem eigi að koma til skila eftir átta ár eða svo. En fyrir liggur það mat efh.- og iðnn. þingsins að ekki sé að vænta neinna tekjuskattsgreiðslna í formi skatta af fyrirtækinu á þessu tímabili, næstu átta árin eða svo og ég kem að þessu aðeins síðar. Ég fór út í að nefna þessi atriði vegna ummæla hæstv. iðnrh. og frammíkalls sem mér þykir ágætt að fá frá hæstv. ráðherra sem telur sig vera framsýnan. Þess vegna vil ég segja það í sambandi við raforkuverðið sem við vorum að ræða að menn hljóta að horfa á þann veruleika að verið er að bjóða raforku til Ísals á svipuðu verði og gert er ráð fyrir sem lágmarki í þeim samningi sem verið að gera, ef marka má það sem fram hefur komið um málið. En eins og allir vita er það eiðsvarið að ekki megi birta heildarupplýsingar um málið á Alþingi Íslendinga. Þannig er frá þessu gengið af hálfu stjórnar Landsvirkjunar og hæstv. iðnrh. sem hefur tekið undir hennar sjónarmið í þessu máli. Það kann sem sagt þannig að fara að það reyni á skerðingarákvæðin gagnvart sérsamningum um það leyti sem hin nýja viðbót, stækkunin við Ísal, fer í gang og fyrstu árin þar á eftir. Ekki vill hæstv. iðnrh. virkja til að standa við þessa sérsamninga. Ég hef tekið fram að ég legg það ekki til. Það verður samt að líta á málið ef verið er að afhenda forgangsorku, eins og hér er um að ræða, og á að samningsbinda með samþykkt þessa frv. og samþykkt þessarar stækkunar. Þá er verið að samningsbinda sölu forgangsorku til Ísals á ekki ólíkum kjörum og verið er að selja til þeirra aðila sem heimilt er að skerða orkuna hjá, jafnvel að klippa algerlega á afhendingu í heilt ár, ef svo ber undir, samkvæmt þessum sérsamningum. Í staðinn taki menn í not varaaflið sem sagt er að skuldbundið sé að hafa samkvæmt samningunum, þ.e. þeim aðilum sem notfæra sér sérkjör frá Landsvirkjun er gert að setja upp varaafl, þá í formi olíu eða annars eldsneytis, til þess að geta gripið til þess ef Landsvirkjun hentar að grípa til skerðingarinnar. Ég rifja það aftur upp að um er að ræða húshitun landsmanna, m.a. á Vestfjörðum, margháttaðan iðnað, úrvinnslu landbúnaðarfurða, steinullarframleiðslu og úrvinnslu sjávarfangs. Þetta er því ekkert smámál og það er fátt sem lýsir því betur hvers konar samning verið er að gera um raforkusölu en að á næstu árum mun verðið sem á að taka fyrir forgangsorkusölu til Ísals ekkert verða hærra en það sem hægt er að selja afgangsorku á. Við skulum líka taka eftir því að ekki er gert ráð fyrir að auka sölu orku á þessum sérkjörum sem væri þó ekkert óeðlilegt því að það hefur reynst markaður fyrir afgangsorku í landinu í vaxandi mæli. Það hefur reynst vera aukinn markaður fyrir svonefnda ótryggða orku á þessum kjörum, álíka kjörum og verið er að tryggja þessu stóriðjufyrirtæki í Hafnarfirði. En það er ekki gert ráð fyrir því í þeim útreikningum sem fram eru reiddir, heldur að það verði óbreytt ástand í þessum efnum, ekki verði boðin fram aukin orka á þessum kjörum fyrir innlendan iðnað. Því er hér um að ræða stórt mál. Ég býst við því að þeir sem samþykkja samninginn verði minntir á, ef til þess kemur eins og gerðist t.d. árið 1979 ef ég man rétt. Þá þurfti, flestum að óvörum, að hefja stórfellda framleiðslu á raforku með eldsneyti til þess að halda uppi þjónustu. Ég held að hæstv. iðnrh. ætti að kynna sér hvaða staða var í Þórisvatni sl. vor, hvernig staðan var þá. Það er ekki innifalið í því svari sem hér var reitt fram. Hvað ætli væri mikið af afgangsorku fyrirliggjandi miðað við að Ísal væri komið inn og með þeirri viðbótarorkuöflun sem um er að ræða ef vatnsstaðan væri svipuð og hún var sl. vor í kerfinu.

Nú hefur mikið rignt.

Nú hefur mikið rignt, já. Drottinn hefur skilað einhverju til baka, einhverju niður, ég nota ekki verri orð um slíkan gjörning í þessum ræðustól. Hæstv. ráðherra ætlar að treysta á það, en það er nú háð sveiflum eins og annað sem verið er verið að semja um. Við ráðum litlu um úrkomuna og veðurfarið, hæstv. ráðherra, en við getum ráðið því hvort við önum út í samningsgerð sem kann að vera tvísýn eða óráðleg. Við getum tekið ákvarðanir um það en ekki hvað af himni fellur. Mér er fyllilega ljóst að bæði hæstv. ráðherra og margir fleiri sem eru að prísa þennan samning á Alþingi hafa tilhneigingu til þess að hafa ekkert fyrir því að fara ofan í stöðu mála. Þetta atriði sem nú er loks uppi við 3. umr. málsins hefur bara ekkert verið til skoðunar. Iðnn. þingsins hefur ekkert verið að hafa fyrir því. Það er fyrst í svörum við fyrirspurnum að þetta er dregið fram. Þar eru gefnar mjög bjartsýnar forsendur og menn segja: Það stefnir ekki í að það þurfi að brjóta samninga sem gerðir hafa verið, þá sem í gildi eru núna. Ég er ekki að vefengja að það standi ekki til að brjóta þá samninga. Þeir eru bara háðir þeim ströngu skilmálum afgangsorkusölunnar að hægt sé að skerða þetta í heilt ár, samkvæmt fyrsta þrepi, án þess að nokkuð komi fyrir gagnvart þeim fyrirtækjum sem þurfa þá að grípa til annarra ráða, olíukyndingar eða annars, til þess að tryggja stöðu sína. Ég endurtek, virðulegur forseti, ég held að það væri mjög gagnlegt að iðnn. athugaði hvernig aðstæðurnar voru, t.d. í vatnsári eins og var sl. vetur. Það kom líka fram í því sem lesið var af hv. 3. þm. Norðurl. v. að Landsvirkjun hafi heimildir til þess, umfram það sem verið var að gera skóna að væri stefna Landsvirkjunar, jafnvel heldur rýmri en ströngustu skilmálar samninga. En auðvitað hefur fyrirtækið tryggt sig fyrir því við þessa sérsamninga að geta klippt á ef um vatnsskort er að ræða, til nauðsynlegra afltakmarkana eða vegna truflana í veitukerfinu. En þessu er ekki svo farið í sambandi við forgangsorkusölusamninginn sem hér er til umræðu. Þar er þröngt skorinn stakkur og ólíku saman að jafna, eins og ekki þarf að hafa mörg orð um. Nú kom fram hjá hv. 3. þm. Norðurl. v. talsverður lestur, upplýsingar um stöðuna í sambandi við...  1 / 4 eða 1 / 3 , sé framleiddur með slíkum hætti eru menn í þeim löndum og mörgum fleiri ekki að ráðgera að byggja upp áliðnað til þess að keppa með jarðeldsneyti. Þannig að hér væri í rauninni ekkert annað á ferðinni en staðfesting á því sem bent var á við 2. umr. Auðvitað er það svo að lönd sem búa tiltölulega ríkulega, ef hafa má það orð um jarðeldsneyti sem er endanleg auðlind, Austurlönd nær, sem búa yfir tiltölulega miklu jarðeldsneyti, eru vissulega að eyða ógætilega þessari endanlegu auðlind sinni. Svo er um marga fleiri, t.d. nágranna okkar Norðmenn. Henni er eytt miklu hraðar en öll skynsemi býður með tilheyrandi mengun með koldíoxíði Þessi lönd hafa verið að koma sér upp iðnaði, ekki aðeins að selja þetta sem eldsneyti á heimsmarkaði til almennra nota, heldur komið sér upp iðnaði heima fyrir, byggðum á þessari endanlegu auðlind. Þetta er eitt dæmið um mikla skammsýni sem við verðum mjög víða vitni að í sambandi við meðferð endanlegra auðlinda. Menn ganga fram af fullkomnu ábyrgðarleysi gagnvart komandi kynslóðum og eyða efnum sem geta verið mjög verðmæt fyrir jarðarbúa almennt séð til annars en að nota þau í iðnaði eða í samgöngum eins og gert er og er það önnur saga. Ég tel því að ekkert nýtt hafi að þessu leyti komið fram í upplýsingunum sem komið var með. Það er ágætt að þær skuli vera fram reiddar og lesnar upp. Það er ekki nema gott um það að segja. Ég vil aðeins minna á varðandi raforkusamninginn, virðulegur forseti, á hvaða bláþræði hann er reistur á heildina litið. Hann er reistur á bláþræði þess mats um þróun heimsmarkaðsverðs á áli sem er meginforsendan í sambandi við tekjurnar sem eiga að skila sér. Þar gefa menn sér ákveðin meðaltöl eins og í slíkum útreikningum og við getum ekki annað en beðið til ársins 2010, 2014 eða 2024 til þess að fá niðurstöðuna úr því, samanburðinn af þeim áætlunum sem reiddar eru fram og því sem raunverulega verður. Þetta sýnir með öðrum orðum hversu erfitt er að ræða þessi mál þegar um er að ræða samningagerð til svo langs tíma, hversu erfitt er að fullyrða. Það gildir jafnt um þá sem eru með bjartsýnina uppi eins og hina sem gefa sér svartsýnar forsendur. Menn verða að vega og meta hvort er skynsamlegra. En ætli sé ekki ráðlegt fyrir okkur að líta öðru fremur til næstu ára? Ætli sé ekki vert að hafa í huga alla þá orka sem við erum að binda til lengri tíma? Einhvern tíma var sagt að gefa ætti 21 mill eða svo þegar kæmi fram á næstu öld, þ.e. nokkurn veginn framleiðslukostnaðarverð orkunnar sem þá gæti verið að vænta. Ætli ekki sé betra að líta á það sem horfir til næstu framtíðar í þessum efnum? Er nokkuð gefið að við eigum ekki völ á því að fá betra verð fyrir þá orku sem hér á að fara að virkja með hagstæðustu virkjunarkostum Íslendinga, þegar þar að kemur? Þetta er hin stóra óvissa þessa máls. Við erum að beisla allra hagkvæmustu virkjunarkosti landsmanna í von um að fá eitthvað nálægt framleiðslukostnaðarverði fyrir orkuna á næstu öld, eftir 2004 en ætlum að gefa hana þangað til, svona langt til. Ég held að það séu valtar stoðir undir viðskiptum af þessum toga og hugsun sem þar liggur að baki. Ég held að það hafi verið nefnt af hæstv. ráðherra sem ekkert má segja, einhver nefndi það hér að það væru svona 16 mill yfir heildina sem ættu að fást út úr þessu, jafnað út yfir samningstímann, eitthvað nálægt 16 mill. Það er alveg ljóst að það liggur undir jaðarkostnaðarverði nýrra virkjana í landinu eins og það hefur verið metið á liðnum árum þótt ekki sé tekið til virkjunarkostnaðar Blönduvirkjunar og stofnkostnaðar þeirra virkjana sem hér um ræðir. Árið 1982 gaf Landsvirkjun það út og það þóttu tíðindi þegar Landsvirkjun fór að gefa það út að langtímaverð eða virkjunarkostnaður nýrra virkjana til lengri tíma litið væri áætlaður af fyrirtækinu 22 mill, margfölduð með tveimur, virðulegi forseti, sú tala sem er lágmarkið í þeim samningi sem hér er verið að efna til. Það vantar svona helminginn upp á að það nái þeirri tölu sem Landsvirkjun áætlaði fyrir 13 árum síðan. Og ætli virkjunarkostnaður og annar tilkostnaður hafi farið lækkandi á þeim tíma? Síðan höfum við í gangi alþjóðlega verðbólgu og eina verðtryggingin sem á að vera er álið, sveiflurnar á áli, verðsveiflurnar á áli sem eiga að vera tryggingin undir þessum búskap. Nei, virðulegur forseti, Það er auðvitað hægt að láta gyllast af útreikningum af þeim toga sem ég veit að hæstv. iðnrh. hefur fengið í hendurnar og þeir sem eru að reyna að bakka upp þennan samning fullyrða að hér séu kostakjör á ferðinni. Ég held að menn ættu jafnframt að leggja hlustir við þegar Alusuisse hefur talað í þeim efnum um hversu afbragðs og afburða góður samningur hafi verið gerður út frá sjónarhóli fyrirtækisins. Auðvitað voru þeir líka með skattana þá í huga, skattana. Ég heyrði ekki betur en hv. 3. þm. Norðurl. v. hefði einmitt verið að víkja að sköttunum og endurtaka það rugl sem sagt hefur verið um þau efni að hér væru hagstæðir samningar á ferðinni. Menn hafa verið að segja að það sé mjög jákvætt að skattasamningurinn hafi verið færður nær íslenskri skattalöggjöf. Það er eitt af því sem hefur verið sagt í þessu máli að sé svo gott við þessa samninga að því er skattana varðar að þeir hafi verið færðir nær íslenskri skattalöggjöf. Það er ekki svo að þeir hafi verið sniðnir að henni alveg, ónei. Þá skulum við aðeins líta á það, virðulegur forseti, hver þróunin hefur verið í skattlagningu fyrirtækja á Íslandi undanfarin ár. Það er rétt. Þessi samningur gerir ráð fyrir því að skatthlutfall Ísal verði ekki stighækkandi eins og var hinum gamla samningi heldur hafi verið miðað við skatthlutfallið 33%, almennt hlutfall sem greiðslu fyrirtækja í landinu af arði sem hefur verið lækkað svo miklu nemur á undanförnum árum á sama tíma og skattbyrði hefur verið flutt frá fyrirtækjum yfir á almenning í stórfelldum mæli. Og þá var komin röðin að því að veita Alusuisse sérstakan glaðning, virðulegi forseti. Þegar svo var komið að fyrirtæki á Íslandi voru komin niður á þetta stig varðandi skattgreiðslur, var komið tilefni til þess að fara að taka upp íslenskar reglur fyrir Ísal en jafnframt og það fylgir þessari sögu og meira að segja styðst við mat efh.- og viðskn. þingsins, mun ekkert á þetta reyna á afskriftatíma fjárfestingarinnar. Það er ekki að vænta neinna skattgreiðslna frá þessu fyrirtæki á afskriftatíma. Og í sama vetfangi og þessi samningur er gerður eru lágmarksgreiðslur fyrirtækisins í formi svonefnds framleiðslugjalds lækkaðar um helming. Framleiðslugjald sem hefur verið óverðtryggt frá 1975 og farið hríðlækkandi síðan af þeim sökum að það er óverðtryggt og verður áfram óverðtryggt, er að nafnvirði fært niður sem viðmiðun úr 20 Bandaríkjadölum í 10. Og þá geta menn auðvitað haldið því fram að það verði svona svipað sem gæti væntanlega komið út úr þessu í tekjum af því að fyrirtækið er að auka framleiðslu sína. En það nær nú ekki einu sinni því og auk þess er engin verðtrygging þarna á bak við. Síðan, virðulegur forseti, ætla ég aðeins að koma að þessu sölu- og tæknigjaldi sem hv. 3. þm. Norðurl. v. vék að í sínu máli og gekk í gildru, hv. þm., ég verð að segja því miður og skjöplast svo þótt skýr sé eins og stendur einhvers staðar. Ég held að það hljóti að hafa verið vangá hjá hv. þm. að fara í það afleita hlutverk að réttlæta þetta ákvæði, sölu- og tækniþóknun Ísals samkvæmt aðalsamningi Alusuisse og íslenskra stjórnvalda. Þetta hefur, virðulegur forseti, alltaf verið talinn, einnig af málsvörum samningsins, mjög neikvæður þáttur í honum, enda segir það sig sjálft. Hér er um að ræða ákvæði sem menn gengust undir 1966 við gerð aðalsamningsins og létu sig hafa það sem stóðu að þeim samningi. Það var ekki Framsfl. sem gerði það. Ég held að það væri fróðlegt að fara yfir þingtíðindin og heyra hvað þingmenn Framsfl. á þessum tíma höfðu að segja um sölu- og tæknigjaldið í aðalsamningi ríkisstjórnarinnar og Alusuisse um fyrirtækið Ísal. Þá held ég að komi talsvert annað upp á borðið en það sem mátti heyra hjá hv. formanni iðnn. sem gekk í það hlutverk að réttlæta þetta gjald.

Þarf ég að skipta um skoðun þó þeir hafi sagt þetta?

Ég var ekkert að biðja hv. þm., virðulegur forseti, um að skipta um skoðun. Það væru nú meiri afarkostirnir ef ég ætti að gera þingmanninum að skipta um skoðun. Það verður að vera hans ákvörðun. Það geri ég ekki fyrir hv. þm. Ég var aðeins að benda á það að ólíku væri saman að jafna, málflutningi framsóknarmanna á fyrri tíð og því sem ég held að þingmaðurinn hafi, virðulegi forseti, tekið upp af tómri vangá við umræðuna. Ég áttaði mig ekki á hvort þingmaðurinn í ræðu sinni tók undir rökstuðning frá Landsvirkjun. Mér finnst það frekar ólíklegt að hún sé farin að ræða skattamál.

Ekki frá Landsvirkjun.

Ekki frá Landsvirkjun, segir hv. þm. en ég hef grun um það að hv. þm. hafi fengið einhver minnisblöð, virðulegur forseti. Kannski ofan úr ráðuneyti, einhver minnisblöð þar sem menn láta sig hafa það að setja fram skoðanir sem ganga þvert á íslenska hagsmuni í máli sem þessu og taka ekki einu sinni tillit til þess að botninn er dottinn úr þeirri röksemdafærslu sem þó var reidd fram og kannski gat staðist eitthvert mál hér áður fyrr á meðan hluti af þessu máli, þessari sölu- og tækniþóknun svo að ég tali um þetta tvískipta gjald undir einu, þegar því fylgdi sú kvöð samkvæmt aðalsamningi að Alusuisse bæri að tryggja Ísal kaup á aðföngum á bestu kjörum. Þetta átti að vera þóknun fyrir það ákvæði í aðalsamningi vegna þess að það var reynt að tryggja framan af að fyrirtækið, þessi samtengdi risi sem Alusuisse er sem eigandi allrar myllunnar frá upphafi til enda, allt frá báxíti til hrááls sem framleitt er í Straumsvík, er eigandi á framleiðsluferlinum, skuldbindi sig til að útvega dótturfyrirtæki sínu hráefni til úrvinnslu í Straumsvík á bestu kjörum. Og fyrir þetta ákvæði átti að greiða ákveðna söluþóknun. Það fór hins vegar svo að fyrirtækið notaði þessi ákvæði í aðalsamningi ekki með þeim hætti sem samningar stóðu til um og braut samninga á Íslendingum gróflega með þeirri svikamyllu sem afhjúpuð var 1980 og kennd er við ,,hækkun í hafi``. Ég ætla ekki að fara út í þá sögu, virðulegi forseti, hún er löng en hún er líka merk því að hún leiddi til þess að það var hægt að opna annars bundinn raforkusölusamning við fyrirtækið þannig að það tók það frekar á sig að greiða nær tvöfalt hærra verð fyrir raforkuna að lágmarki frá því sem verið hafði til þess að losna undan dómsáfellingu fyrir að hafa brotið samninga á Íslendingum. Það var það sem við höfðum upp úr því að afhjúpa þetta. Það var að vísu um nokkra endurskoðun að ræða 1984 en aðalendurskoðunin á skattákvæðunum var gerð með samþykkt á sérstökum viðauka á Alþingi í árslok 1985 og þá voru teknar upp allt aðrar viðmiðanir varðandi verðlagningu og tekið út úr samningnum skuldbindandi ákvæði um það að tryggja dótturfyrirtækinu í Straumsvík aðföng á bestu kjörum. En við söluþóknuninni var ekki hróflað, megingrunninum undan söluþóknuninni sem nú er haldið fram árið 1995, 10 árum síðar á Alþingi, að sé ofureðlilegt. Ég verð að segja það að mér finnst hörmulegt, virðulegi forseti, að hv. 3. þm. Norðurl. v. skuli af vangá detta ofan í þann pytt hér á þingi að lýsa því yfir að það séu eðlileg viðskipti að heimila fyrirtækinu frádrátt á 3,7% af veltu, þar af 2% ef ég man rétt í söluþóknun og minnka þar með líkur á tekjuskattsgreiðslum ef einhvern tíma til kemur því þetta er fyrir skatta, eftir að hin raunverulegi rökstuðningur fyrir þessum ákvæðum er kominn fram fyrir löngu síðan. Ég ætlaði að reyna að hafa þennan lestur við 3. umr. ekki mjög langan en ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt samt, virðulegi forseti, af þessu tilefni og til upprifjunar og upplýsingar fyrir hv. 3. þm. Norðurl. v. að rifja upp matið á stöðunni varðandi þetta ákvæði 1985, ekki bara mitt mat heldur mat íslenskra stjórnvalda á þeim tíma. Með leyfi forseta vil ég lesa upp úr nefndaráliti sem lagt var fram af 1. minni hluta iðnn. á þskj. 226, 108. löggjafarþingi um þetta efni og ég veit að hv. þm. leggur við hlustir. Þar stendur: ,,Felld voru niður ákvæði um bestu kjör á aðföngum frá Alusuisse til Ísals sem voru meðal grundvallaratriða hins upphaflega samnings frá 1966 og höfðu reynst sérstaklega þýðingarmikil fyrir Ísland í mati á verði aðfanga, svo sem súráli og rafskautum,`` --- Hvar er hæstv. iðnrh., virðulegur forseti?

Forseti skal gera ráðstafanir til þess að iðnrh. hæstv. verði kallaður í salinn.

Mér þykir mjög miður ef ég þarf að endurtaka það sem ég er að flytja vegna þess að hæstv. iðnrh. er hlaupinn úr sal. Það er alveg dæmalaust, virðulegur forseti, að forræðisaðili málsins skuli ekki haldast við í þingsal. Ef ekki hefði komið til þessarar fyrirspurnar af minni hálfu væri málið farið frá hv. 3. þm. Norðurl. v., formanni iðnn., en hv.þm. var svo vinsamlegur að taka til athugunar ýmis atriði sem um var beðið.

Hæstv. iðnrh. er genginn í salinn.

Hæstv. ráðherra er kominn hér. Það er ánægjuefni. Þá vil ég bara til að hæstv. ráðherra nái þræði því að ég hafði ekki veitt því athygli að ráðherrann var kominn úr þingsal.

Bara hlusta.

Bara hlusta, segir hæstv. ráðherra. Það er verst, virðulegi forseti, að ég get ekki tekið hæstv. ráðherra upp hér til að hlýða honum yfir til að tryggja þetta. En ég trúi hæstv. ráðherra í þessu efni þó að ég trúi honum ekki um margt annað sem hann er að flytja. En aðalatriðið í því sem ég var að byrja að segja er þetta. Rökin fyrir því að halda sérstakri söluþóknun til Ísal féllu fyrir borð fyrir 10 árum síðan, 1985. En þau voru því miður endurflutt af formanni iðnn. Alþingis sem lenti í þann pytt að lesa upp eitthvert minnisblað sem stungið hafði verið að hv. formanni iðnn.

Af hverju segir þú þetta?

sem rök fyrir þessari þóknun. 
            

Ekki samtal úr sal.

Virðulegur forseti. Vafalaust kemur þingmaðurinn með heimildir sínar á eftir og ég hlusta þá að sjálfsögðu á það. Ég er að gera því skóna 

Formaður iðnn. ókyrr.

Ja, það finnst mér. Ég er aðeins að fara yfir atriði að gefnu tilefni, hv. 3. þm. Norðurl. v. Og það var ekkert sjálfgefið mál að um leið og tekið var út úr aðalsamningi ríkisstjórnarinnar og Alusuisse 1985 að Alusuisse væri ekki lengur skuldbundið að útvega dótturfyrirtækjum sínum aðföng, hráefni á bestu fáanlegum kjörum eins og það heitir á enskunni ,,at arms length`` þannig að um væri að ræða eins og viðskipti milli óháðra aðila. Þetta er fellt út. Ég var að vitna til ummæla í áliti 1. minni hluta iðnn. á þeim tíma. Það er reyndar samið af þeim sem hér stendur og þar get ég kannski upplýst hv. 3. þm. Austurl. hvaðan tilvitnunin kemur: ,,Felld voru niður ákvæði um bestu kjör á aðföngum frá Alusuisse til Ísals sem voru meðal grundvallaratriða hins upphaflega samnings frá 1966 og hafði reynst sérstaklega þýðingarmikill fyrir Ísland á mati á verði aðfanga, svo sem súráli og rafskautum, á liðnum árum og skeinuhætt fyrir Alusuisse í gerðardómsmálinu í New York á árinu 1984. Krafa um að fella þetta ákvæði út var gerð að úrslitaatriði fyrir undirskrift samningsins 5. nóv. [1985, undanskilið ártalið], aðeins degi áður en Sverrir Hermannsson hélt til Zurich til að undirrita samkomulagið. Fyrir iðnn. neðri deildar viðurkenndi ráðherrann að hér væri um að ræða ,,stóra veikingu á þessum ákvæðum`` gildandi samninga. Samt var á þessa kröfu fallist sem sett var fram af fáheyrðri óskammfeilni að kröfu Alusuisse á síðustu stundu. Hjörtur Torfason hrl. greindi frá því fyrir iðnn. 5. des. 1985 að umræðan um bestukjaraákvæðin hafi verið ,,mikill fleinn í holdi Alusuisse`` og Ragnar Aðalsteinsson hrl. lagði áherslu á gildi þessa ákvæðis í málflutningi fyrir gerðardómi vegna skattadeilna 1984. Þetta ákvæði átti þátt í þeirri niðurstöðu gerðardómsins í New York að Alusuisse bæri að opna bókhald sitt og leggja fram frumreikninga sem sönnuðu sakargiftir af Íslands hálfu um ,,hækkun í hafi`` og skattsvik Ísals. Á dómsniðurstöðu reyndi hins vegar ekki þar eð íslenska ríkisstjórnin féllst á beiðni Alusuisse um sáttargerð í skattadeilunni gegn greiðslu 3 millj. Bandaríkjadala um (125 millj. íslenskra króna) og algera sakaruppgjöf. Eftir að aðilar höfðu orðið ásáttir um slíka málsmeðferð í júlí 1984 varð fyrst afráðið í september 1984 að undanskilja samninga um breytingu á skattkerfi og láta þá bíða síðari tíma. Þar með skapaðist sú staða sem íslenskir samningamenn þurfa að vinna við á þessu ári, [1985], og gat talist óskastaða fyrir Alusuisse.`` Virðulegur forseti. Þetta var ástæða til að rifja upp vegna þess að hv. 3. þm. Norðurl. v. fór að réttlæta að þrátt fyrir að verið væri að taka upp ákvæði um skattlagningu fyrirtækisins væri inni í aðalsamningi þessi meðgjöf til fyrirtækisins látin standa eftir sem er algerlega óeðlileg eins og málum er háttað í þessu samþætta fyrirtæki sem á allan framleiðsluferilinn eins og menn þekkja. Hér er verið að færa á milli vasa peninga sem lítið sem ekkert kemur fyrir til þess að létta skattgreiðslur fyrirtækisins. Auðvitað láta menn hafa sig í það eins og fleira í samningnum --- og er nú hluti af ríkisstjórninni farinn að taka upp samræður í salnum, virðulegur forseti. Ég legg það í dóm forseta hvort eðlilegt sé að fimmti hluti ríkisstjórnarinnar sé að halda fund í þingsal undir umræðu þessara alvarlega máls.

Forseti biður hæstv. ráðherra að gæta þingskapa.

Við 2. umr. málsins hafði ég rætt um skattahliðina og ég held að því hafi ekkert verið hnekkt hér. Það er mitt mat að hér sé um vondan samning að ræða að því er varðar skattana, hér hafi Alusuisse halað inn verulega í málinu sem auðvitað er ætlað til að vega á móti þeim þáttum sem þeir telja að sé útgjaldahlið af þeirra hálfu og er ekki víst að það sé mjög íþyngjandi en það er raforkusamningur. Þar er í rauninni gamla dæmið á ferðinni sem a.m.k. hæstv. félmrh. kannast við, þingreyndur maður og margreyndur úr glímunni við þetta fyrirtæki um aðferðina að gefa og þiggja á móti, give and take á enskunni, sem verið hefur ein meginreglan í þessu og verið notað sem aðferð við upptöku samninga til þess að íslenskir valdamenn geti borið sig borginmannlega að samningum gerðum og aðallega með því að vísa í einhverja raforkuverðshækkun. Nú er málið þannig vaxið að það er ekki einu sinni hægt að flagga henni opinberlega heldur eru hafðar uppi hálfkveðnar vísur en á móti kemur sá afsláttur í sambandi við endurskoðun skattákvæða sem um er að ræða og haldið inni nýlenduákvæðinu um sölu- og tækniþóknun þessa samþætta fyrirtækis. Það er von að þeir heiðursmenn sem undirrituðu samninga með hæstv. iðnrh., mig minnir að það hafi verið 7. eða 9. nóv. sl., bæru sig vel og teldu sig hafa gert afar góðan samning frá sjónarhóli fyrirtækisins. Virðulegi forseti. Ég hef þá að gefnu tilefni fjallað um nokkur atriði sem hv. þm., formaður iðnn., vék að í máli sínu og ég ítreka þakkir til hv. þm. fyrir það að taka á þessum efnum. Ég vænti þess að metið verði hvort ekki sé ástæða til þess af hálfu iðnn. þingsins að líta á málið í ljósi þess minnisblaðs sem kom fram og kannski minnisblaða sem hv. þm., formaður nefndarinnar, var að vitna til, en iðnn. hefur ekki litið á sérstaklega. Því fæ ég að sjálfsögðu ekki ráðið og treysti því að það verði metið af nefndinni og formanni hennar hvað menn vilja gera í þeim efnum. Umhverfisþáttur málsins var ræddur ítarlega við 2. umr. Hann barst lítillega inn í þessa umræðu vegna mengunar, þ.e. koldíoxíðmengunar frá fyrirtækjunum í sambandi við loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna. Að öðru leyti hafði ég ekki ætlað mér að taka þann þátt upp frekar. Ég minni aðeins á að hér er um að ræða mjög slæman þátt í þessu máli þó að erfitt sé að vega það og meta upp á móti hinum þáttunum, þ.e. hinum fjárhagslega þætti málsins, en að mínu mati er það þáttur sem snertir almenna stefnu í umhverfismálum og hætt er við að hafi fordæmisgildi þó að hinu beri að halda til haga að hæstv. umhvrh. hefur sagt opinberlega á Alþingi að þessi gjörningur hafi ekki fordæmisgildi. Auðvitað hljótum við að minna á það ef og þegar til samninga um önnur stóriðjufyrirtæki kemur og ég er raunar nokkuð viss um að sú umræða sem fram hefur farið um þetta mál hlýtur að verða stjórnvöldum til umhugsunar og væntanlega til einhvers aðhalds í framtíðinni. Menn hafa átt fullt í fangi með að réttlæta þennan gjörning sinn og það er mjög langt frá því að eðlilega sé haldið á máli að mínu mati í mörgum greinum og ég vænti þess að því verði haldið til haga sem hér hefur fram komið ef til einhverra viðlíka samninga kæmi í framtíðinni og þeirra sem hér er verið að vinna að. Ég nefni einnig í þessu sambandi það sem er verulegur þáttur í þessu máli en enginn, sem styður samningana, virðist taka alvarlega þ.e. hversu Ísal er í rauninni vanbúið tæknilega, hversu mikil óvissa tengist því fyrir samkeppnisstöðu fyrirtækisins í framtíðinni að búa ekki yfir betri tækni en raun ber vitni. Þessi tækni veldur því að umhverfisþáttur málsins er miklu lakari en ella væri. Þetta er ekki aðeins ábending sem ég hef komið með og þeir sem eru að horfa til umhverfismálanna sérstaklega heldur þeir sem gjörla mega vita eins og Pálmi Stefánsson sem um langt árabil var framarlega hjá fyrirtækinu í Straumsvík og starfar nú enn í áliðnaði sem sérfræðingur. Það ættu menn að hafa í huga í sambandi við málið. Ég vil líka nefna þau rök sem fram eru færð að því er varðar aukna í atvinnu af völdum þessa samnings. Mér finnst menn vera að fara þar í geitarhús að leita ullar þegar litið er til þess hversu óverulegur sá þáttur er miðað við þá fjármuni sem um er að ræða og miðað við það að þá fjármuni mætti nýta á margan hátt til þess að ná hliðstæðum árangri í atvinnulífi en samkvæmt spádómum er talað um að þetta gæti þýtt samdrátt í atvinnuleysi upp á 0,3% eða þar um bil. Meira er það ekki sem þarna er um að ræða. Ég átti svo sem ekki von á því að hæstv. iðnrh. færi að taka undir með okkur alþýðubandalagsmönnum í sambandi við áhrif þessa máls á samfélagið með því að styðja eða stuðla að því að tekið yrði á málum eins og við höfum verið að leggja til. Ég átti ekki von á því. Framsfl. virðist því miður nokkuð heillum horfinn í þessum efnum. Undir forustu hans er verið að undirbúa stórframkvæmdir á Faxaflóasvæðinu meiri en orðið hafa hér fyrr og síðar ef eftir gengur með þeim hrikalegu afleiðingum sem slíkt mun hafa fyrir byggðina í þessu landi. Ekki aðeins þær byggðir sem munu tapa mannafla af þeim sökum heldur einnig fyrir alla stöðu byggðar í landinu, þar á meðal á höfuðborgarsvæðinu margnefnda. Það er ekki lítill þáttur sem tengist þessum áformum sem eru á borðinu á sama tíma og við erum að ræða um staðfestingu á samningnum. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð hér af minni hálfu nú. Ég hef varað við samningnum, ég hef gert það sem ég hef getað til að lýsa inn í samhengi hans og síðan verður framtíðin og reynslan að skera úr um það vegna þess að ég heyri að það eru ekki margir á Alþingi sem deila áhyggjum mínum með mér út af samningnum. Framtíðin verður síðan að skera úr um það hvernig reynist og hver hafi á réttu að standa í mati á þessu máli.

[16:18] Virðulegi forseti. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ræddi um orkubúskapinn og taldi þar um verulegt ofmat að ræða og að iðnn. hefði ekki kynnt sér þetta mál sem skyldi. Ég vil bara að það komi fram að þetta er ekki rétt því iðnn. fór mjög ítarlega yfir þetta atriði á fundi með Landsvirkjun sem ég vitnaði í þegar ég talaði fyrir málinu. Þá fórum við mjög ítarlega yfir þetta atriði og ég trúi því nú, hv. þm., að hjá Landsvirkjun og Orkustofnun séu þær bestu og öruggustu upplýsingar sem hægt er að fá um orkubúskap okkar Íslendinga og þar sé vitneskjan miklu meiri en hér hjá ákveðnum þingmönnum þótt þeir viti sjálfsagt eitthvað um þessi mál. Hvað samninginn sjálfan varðar og álit mitt á honum þá er það nú svo að það eru fleiri á hinu háa Alþingi sem hafa trú á honum. Ég vitna til orða fyrrv. formanns Alþb. sem hann viðhafði hér í gær í atkvæðagreiðslu. Þá sagði Ólafur Ragnar Grímsson, með leyfi virðulegs forseta: ,,Sá samningur sem hér liggur fyrir er á margan hátt mjög góður samningur.`` Þetta voru orð hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, fyrrv. formanns Alþb.

[16:20] Virðulegur forseti. Hvað var hv. þm. að segja í andsvari sínu? Hann var að segja að menn ættu bara að treysta því sem fram kæmi hjá sérfræðistofnunum sem eru spurðar í sambandi við þetta mál og þær byggju yfir öllu viti. Það væri svo sem ekkert vit að hafa úr heilabúum þingmanna á Alþingi Íslendinga. Ég ætla ekki að vanmeta það sem kemur frá þessum stofnunum. En ég ætla aðeins að vekja athygli á því að það er ekkert sem hægt er að byggja á sem einhverjum endanlegum sannleik. Það er því miður ekki, það hefur reynslan sýnt okkur. Það hefur m.a. komið fram í sambandi við orkuspár fyrr á tíð sem hafa orðið býsna afdrifaríkar þar sem allt annað kom á daginn en þeir spádómar sem voru reiddir fram í digrum skýrslum frá fulltrúum, m.a. frá þeim stofnunum sem áttu aðild að orkuspárnefnd á sínum tíma. Ég nefni þetta vegna þess að það hafði auðvitað verulegar afleiðingar fyrir áform í orkubúskap okkar. Ég felli ekki neina dóma vegna þess. Ég vil einnig nefna það sem gerst hefur í sambandi við vatnsbúskapinn á Íslandi og hvað menn hafa verið ógætnir oft á tíðum í sambandi við áætlanir þar að lútandi og snertir með beinum hætti það efni sem hér er til umræðu. Ég nefni einnig það sem varðar þjóðhagslega þætti þessara mála að svo miklu leyti sem sérfræðistofnanir, það eru fleiri en Þjóðhagsstofnun sem hafa komið að slíkum málum, hafa verið fallvaltir dómar. Menn ættu að gæta sín að draga sem víðast að upplýsingar og hafa eigið hyggjuvit einnig vel virkt í sambandi við mat á þessum hlutum. Hv. þm. getur leitað fanga í stuðningi við þetta mál hvert sem er og í hvaða flokk sem er sem styður þetta mál. Það breytir engu varðandi það mat sem ég hef fengið á þessu máli sem byggir á þeirri þekkingu sem ég tel mig hafa á því. Samningurinn verður ekki betri þó fleiri styðji hann á fallvöltum forsendum.

[16:22] Virðulegi forseti. Hv. þm. spurði: Hvað var þingmaðurinn raunverulega að segja? Það sem ég var að segja, hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, var það að ég trúi því að bestu upplýsingar sem við höfum um orkubúskap okkar Íslendinga liggi hjá þessum tveimur stofnunum. Annars vegar Landsvirkjun og hins vegar Orkustofnun og hjá starfsmönnum þessara stofnana. Mér finnst það ekki maklegt sem hv. þm. sagði gagnvart þeim starfsmönnum sem þarna vinna. Ég trúi því að það sé hægt að byggja á þeim upplýsingum sem þeir gefa þingnefndum Alþingis um þessi mál. Ég trúi því. Ég trúi því að haldbetri upplýsingar um þessi mál liggi ekki annars staðar. Ég vil frekar fara í smiðju til þeirra til að fá haldbærar upplýsingar um þessi mál en til hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar.

[16:23] Virðulegur forseti. Það er óskaplega dapurlegt þegar þingmenn koma með málflutning af þessum toga og eru í rauninni að segja að ef menn efast um að byggt sé á bestu upplýsingum sem hægt væri að fá þá séu menn að vanvirða upplýsingar sem fram hafi komið. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að ég vitnaði til fortíðar og benti á að mönnum getur skjátlast, einnig þeim sem starfa hjá þessum stofnunum. Ég veit ekkert hvernig unnið er í stofnunum eins og Landsvirkjun. Ég veit ekkert hverjir sitja þar á fundum til að reiða fram þær matsgerðir sem um er að ræða. En ég er ansi smeykur um að nokkuð skorti á varfærnina þegar verið er að meta stöðuna í núverandi kerfi Landsvirkjunar að því er varðar öryggi, rekstraröryggi, að því er varðar vatnsbúskapinn, að því er varðar á hversu tæpt vað skuli tefla. Það þurfa margir að koma að slíku mati. Hv. þm. kom og las eitthvert minnisblað, hann hefur ekki haft fyrir því að upplýsa hvaða minnisblað það var, þar sem hann réttlætti sölu- og tækniþóknunina til Ísals. Ég held að hv. þm. hefði betur skyggnst um gáttir áður en hann kom með það mat sitt hér inn í umræðuna sem sitt mat. Það er eitt af þessu sem reitt er fram af mönnum í ofurkappi sem eru að fóðra alþingismenn á rökum til að fá þá til að samþykkja þennan samning. Þannig ganga hlutirnir fyrir sig. Það væri betur að menn legðu sig fram um það á Alþingi Íslendinga, þeir tækju sér þann tíma sem til þess þarf að fara ofan í saumana á stórum málum, þá hefði ýmislegt farið öðruvísi í sambandi við fjárfestingar á Íslandi. 

[16:26] Herra forseti. Hv. þm. beindi engum spurningum til mín við þessa umræðu enda met ég það svo að flest af því hafi komið fram við 2. umr. sem hefur verið farið yfir í dag. Ég vil þó við lok umræðunnar gera athugasemdir við síðustu ræðu hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar þar sem hann segir að þessi umræða hafi orðið til þess að stjórnvöld hafi kannski áttað sig á að menn þyrftu að vanda sig örlítið betur næst ef til fleiri samninga kæmi. Þessu er ég algjörlega ósammála, hv. þm., einfaldlega vegna þess að samningurinn er ekkert sem menn þurfa að skammast sín fyrir. Hann virkar sem vítamínsprauta inn í íslenskt efnahags- og atvinnulíf. Samkvæmt spám Þjóðhagsstofnunar um þjóðarbúskapinn á næsta ári förum við nú upp fyrir að meðaltali OECD-ríkin í hagvexti, sennilega upp í 3,2%. Af hverju er það? Einfaldlega vegna þess að það tókst að gera þennan samning um stækkun álversins. Hagvöxtur mun núna fara yfir 3% og það hefur ekki gerst svo árum skiptir. Hann mun leggja grunn að bættum lífskjörum hér í framtíðinni fyrir þjóðina. Hv. þm. leggst gegn þessum hlutum og það er auðvitað grafalvarlegt. Við erum með þessum samningi að fara út úr þeim vítahring, þeirri kyrrstöðu sem hefur ríkt hér á undanförnum árum. Samningurinn mun skapa ný störf fyrir þjóðarbúið. Hann mun draga úr því atvinnuleysi sem hér hefur verið á undanförnum árum enda er það svo að aðeins einn hv. þm. á Alþingi leggst gegn þessum samningi og það er alvarlegt.

[16:28] Virðulegur forseti. Það er mjög gaman að fylgjast með hæstv. iðnrh. þegar hann fer með himinskautum í mati á þeim gjörningi sem hann lagði fyrir Alþingi Íslendinga. Hann gleymdi að vísu því lýsingarorði sem honum er tamast þegar hann ræðir málið, það er orðið gríðarlegt. Það kom ekki fyrir núna í þessu andsvari en hins vegar ýmislegt annað af stórum einkunnum sem hæstv. ráðherra var að skreyta sig með. Hann telur það grafalvarlegt mál að ég skuli standa gegn þessum samningi. Ég skil það vel að hæstv. ráðherra líkar ekki að það skuli ekki vera almennt klappað á Alþingi Íslendinga fyrir þessum gjörningi. Ég met það nokkurs að hæstv. ráðherra tekur eftir því. En ég held að hitt sé jafnljóst að þau ummæli sem ráðherrann hefur uppi um þennan samning eru mjög óraunsæ og þær væntingar sem hæstv. ráðherra gefur þjóðinni í tengslum við þennan samning eru mjög fjarri því að eiga stoð í veruleikanum. Ég skil vel að ráðherra úr liði Framsfl. sé að reyna að efna upp í eitthvað af kosningaloforðum flokksins í sambandi við ný störf. En það sem hangir á spýtunni er ekki nema 90 manns eins og meðal fiskvinnslufyrirtæki sem fá með beinum hætti atvinnu af stóriðjunni í Straumsvík. Hinu vill svo hæstv. ráðherra gleyma að þessi samningur er dæmalaus að því er varðar umhverfisþáttinn því þar er ekki einu sinni reynt að verða við þeim skuldbindingum sem við Íslendingar höfum gert varðandi nýja stóriðju eins og hér er verið að efna til með nýjum kerskála í Straumsvík þar sem gengið er gegn eðlilegum viðhorfum í umhverfismálum þannig að það mundi í engu vera undir það tekið í grannlöndum okkar. Það er framlag sem á eftir að hitta okkur Íslendinga fyrir og er miklu alvarlegra en það sem varðar krónur og aura og tengist þessu máli.

[16:30] Herra forseti. Það hefur nú margoft komið fram við þessa umræðu að umhverfisþáttur samningsins var löngu frágenginn þegar umræðan hófst á Alþingi. Frá þeim þætti hefur verið gengið samkvæmt íslenskum lögum og reglum. Hv. þm. átti þátt í að setja þau lög á Alþingi, lögin um umhverfismat. Af þeim þætti stafar engin hætta. Aðrir þættir sem eru til umfjöllunar hafa fengið rækilega umræðu í þinginu. Þingheimur hefur sannfærst og sæst um skattamálin og orkumálin, að öðru leyti en því að einn þingmaður hefur ekki getað sætt sig við niðurstöðuna sem þar fékkst. Allir aðrir þingmenn sem hér hafa mælt og talað fyrir þessum samningi hafa bent á að þessir þættir, orkumálin og skattamálin, séu í mjög góðu lagi. Framtíðin ein mun hins vegar skera úr um hvernig samningurinn reynist þjóðinni. Fyrstu vísbendingar um þá framtíð erum við að fá í Þjóðhagsspá fyrir árið 1996 þar sem segir að hagvöxtur muni aukast, framleiðsluverðmætin í þjóðfélaginu munu aukast og draga muni úr atvinnuleysi. Að því erum við auðvitað að stefna, hv. þm.

[16:32] Virðulegur forseti. Hæstv. iðnrh. segir að í sambandi við umhverfismál hafi verið farið í öllu eftir íslenskum lögum og reglum. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að minnast þess hvernig hann hélt leyndu fyrir þeim sem áttu að vinna eftir lögum um mat á umhverfisástæðum því mati sínu að komið gæti til greina að auka álvinnslu í Straumsvík upp í 300 þús. tonn. Hann tók undir aðvaranir Ísals sem komu fram eftir á, eftir að starfsleyfi hafði verið veitt, um að óráðlegt sé að færa byggð í Hafnarfirði nær álbræðslunni. Þetta er að halda upplýsingum sem varða mikilvæga þætti leyndum. Enda hefur heyrst í Hafnfirðingum í sambandi við þetta atriði málsins. Það sem hæstv. ráðherra segir nú breytir heldur engu um eðli þessa máls. Þar verða menn að fara yfir einstaka þætti. Við útgáfu starfsleyfis hefur sú skylda verið brotin að halda málinu opnu og veita almenningi aðgang að því. Það mál er enn fyrir sérstakri úrskurðarnefnd. Dómsvaldið fjallar um það efni, hæstv. ráðherra. Sú málsmeðferð er ekki til fyrirmyndar. Hún er þvert á móti til skammar og gengur gegn eðlilegum viðhorfum til þróunar á umhverfisrétti. Um hinn þátt málsins, hinn þjóðhagslega þátt, þá er málinu varið eins og ég hef vikið að. Það er sýnd veiði en ekki gefin, enda byggist hún á því að arðurinn sem menn eru að vænta hangir algerlega á því hvað gerist í verðþróun á áli eftir að því tímabili lýkur sem við Íslendingar færum fyrirtækinu stórfé með orku á undirverði, þannig að ekki er skilað nema í mesta lagi hálfvirði af framleiðslukostnaði, og með því að slá stórlega af þeim skattaákvæðum sem í gildi voru áður en samningurinn var gerður, fyrirtækinu til hagsbóta. Það er von að þeir séu glaðir. Hitt er alvarlegra að meiri hluti á Alþingi Íslendinga skuli láta blekkjast.

[16:35] Andsvörum er lokið. Vegna orða hv. 4. þm. Austurl. um að forseti hafi barið í bjöllu vegna efnisatriða í svari hv. þm. þá vill forseti taka fram að það er rangt. Forseti stjórnar fundi samkvæmt lögum og í 56. gr. þingskapa segir: ,,Andsvari má einungis beina að máli ræðumanns en ekki öðru andsvari. Hvert andsvar má ekki taka lengri tíma en tvær mínútur og skal ræðumanni heimilt að svara því á tveimur mínútum.``

[16:35] Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þennan upplestur. Það er alltaf þarflegt að lesa upp úr þingsköpunum. Ég tók einmitt eftir að það var sérstaklega góður hljómur í bjöllunni þegar forseti sló í hana eftir að ég hafði nefnt Framsfl. í sambandi við offjárfestingu. Það er aldeilis prýðilegt að slegið sé undir slíkt með fögrum hljómum úr bjöllu forseta. Ég þakka forseta fyrir ábendinguna.

Forseti notar bjölluna eftir því sem honum ber að gera.

[16:36] Herra forseti. Erindi mitt hingað er fyrst og fremst að ræða lítillega einn afmarkaðan þátt þessa máls við hæstv. forsrh. Eins og ég boðaði við 2. umr. þá undi ég satt best að segja og uni enn illa svörum hæstv. iðnrh. Ég óska eftir að hæstv. forsrh., sem fyrir skömmu var hér í húsi, verði gert aðvart um að ég óski eftir viðveru hans sem yfirmanns byggðamála í landinu. Meðan við bíðum hingaðkomu hæstv. forsrh. kemst ég ekki hjá því að gera athugasemdir við málflutning hæstv. iðnrh. áðan. Ég held að hæstv. iðnrh. eigi ekkert að vera að túlka orð manna sem fallið hafa í umræðunum heldur leyfa mönnum að tala fyrir sig sjálfa. Þó að honum þyki halla á sig í rökræðum við hv. 4. þm. Austurl. er alveg ástæðulaust að afflytja sjónarmið og skoðanir sem komið hafa fram. Ég hef til að mynda aldrei tekið mér þau orð í munn að ég telji ákvæði þessa orkusölusamnings í góðu lagi. Ég hef þvert á móti gert orð leiðarahöfundar Dagblaðsins að mínum að þarna sé um að ræða útsöluverð á orkunni á afsláttartímanum og þriðjaheimsbragur sé á frágangi umhverfismála. Ég dró fram þennan ágæta leiðara og las upp úr honum hér við 1. umr. málsins og hvika ekki frá því að færa má rök fyrir þeim sjónarmiðum. Um skattamálin er það að segja að bæði sterkir og veikir hlekkir eru að mínu mati í þeirri keðju. Það er eðlilegt að reynt sé að færa skattskil þessa fyrirtækis nær því sem gerist með íslensk fyrirtæki en á móti kemur að sá fasti tekjustofn sem af álverinu hefur verið, framleiðslugjaldið, er lækkaður um helming og fyrir liggur að afkoma fyrirtækisins hefur verið þannig að það á gífurlega mikið óuppsafnað tap, fær miklar fyrningar vegna nýrra fjárfestinga, þannig að það er nú alllangt úti við hafsbrún að þetta fyrirtæki fari að borga tekjuskatt. Ef menn minnast þess hvernig afkoman hefur verið þá hefur tekist þannig til að sá hluti ,,anleggsins`` sem er hér uppi á Íslandi hefur af einhverjum ástæðum átt afar erfitt með að skila góðri afkomu. Fyrr á tíð var nú talið að það væri vegna hinnar margumræddu hækkunar í hafi en á seinni árum hafa aðstæður í áliðnaði verið óhagstæðar um alllangt skeið, þannig að útkoman er sú að afkoman hefur verið mjög léleg. Allir vita hvað það þýðir í sambandi við tekjuskattsgreiðslur slíks fyrirtækis. Þótt ekkert annað kæmi til en þessar forsendur í málinu þá liggur það auðvitað fyrir að í því dæmi eru bæði plúsar og mínusar fyrir íslenska ríkið. Það kann vel að vera og guð láti gott á vita að afkoman í iðnaðinum verði þannig á komandi tímum, í fyllingu tímans, eins og útvarpsstjóri segir stundum þegar hann tekur hvað hátíðlegast til orða, að þarna verði gullöld og gleðitíð og gróði mikill og fyrirtækið skili myndarlegum tekjuskatti í ríkissjóð. En mér sýnist að það sé ekki fyrr en út við ystu hafsbrún að undir það hilli. Á næstu árum þýðir þetta væntanlega minni skatttekjur til ríkisins en ella hefði getað orðið. Í öðru lagi er alveg fráleitt af hæstv. iðnrh. að gera að stórum hluta í rökstuðningi sínum og máli að það segi eitthvað um langtímaáhrif og gæði þessa samnings þótt til verulegra áhrifa í efnahagslífi okkar komi á byggingar- og framkvæmdatímanum. Það held ég að allir hafi viðurkennt og alltaf vitað. Skárra væri það nú. Þegar fjárfesting af þessu tagi kemur inn í landið og farið er í stórframkvæmdir á stuttu árabili þá eru skammtímaáhrifin af því að sjálfsögðu jákvæð, umtalsverð og jákvæð. Hitt er lakara að langtímaáhrifin eru minni vegna þess að ekki skapast mjög mörg störf til lengri tíma litið. Þetta er þvert á móti feiknarlega dýr fjárfesting á hvert ársstarf til frambúðar, jafnvel þótt margföldunaráhrif séu tekin inn í myndina. Glöggir menn hafa reiknað að dýr mundi Hafliði allur ef svo skyldi hver limur, þ.e. ef jafnmikið kostaði að skapa hvert af 12 þús. nýjum störfum Framsfl. og í þessu tilviki þar sem kannski 70--80 varanleg störf kosta fjárfestingu af stærðargráðunni 12--15 milljarðar kr. eða hvað það nú er. Skammtímaáhrifin eru auðvitað jákvæð og umtalsverð, t.d. verða þau væntanlega allveruleg á verktakamarkaðnum. Það er gott því þar hafa verið erfiðleikar og samdráttur. Að sjálfsögðu er það einn af jákvæðum þáttum þessa máls, um það er ekki deilt. En mér leiðast satt best að segja þessar tilraunir manna til að stilla hlutunum upp í svart og hvítt. Þeim mun eldri sem ég verð og hef hugsað meira um tilveruna þeim mun vitlausara finnst mér alltaf þegar menn taka eitthvert ofstækisfullt, trúarbragðalegt viðhorf til hlutanna og sjá ekki nema helminginn af litrófinu. Allt sé hvítt og fullkomið og fallegt. Hæstv. iðnrh. má vel vera hreykinn af sjálfum sér og því sem hann hefur sjálfsagt réttilega afrekað í þessu máli. Eftir sem áður er honum ekki til vegsemdar að fallast ekki á að í litrófinu geti ferið fleiri litir og enn síður að tala með þeim hætti að aðrir eigi ekki rétt á öðrum skoðunum en hann sjálfur. Rýrir það gildi skoðana manns eða, svo ekki sé nú talað um, réttar manns til að hafa sínar skoðanir þó að hann standi einn með þeim? Ætli það gæti ekki farið þannig að það eigi einmitt eftir að gefa þeim meira gildi þegar frá líður að viðkomandi einstaklingur hafi haft bein í nefinu til að standa á sinni sannfæringu og sínum sjónarmiðum, jafnvel þótt hann réri þar móti straumnum. ,,Hún snýst nú samt`` var einu sinni sagt af manni sem stóð á móti býsna þungum straumi fordóma og fáfræði á þeim tíma. Það kom í ljós nokkrum hundruðum ára síðar að jörðin snerist, þótt það kostaði viðkomandi mann næstum lífið að láta þau orð út úr sér. Hún snýst enn. Við skulum því reyna að umgangast sjónarmið og viðhorf hvers annars með virðingu Mér falla það ekki sem rök, hvort sem það er hæstv. iðnrh. sem lætur þau falla eða aðrir menn í viðtölum við fjölmiðla, að reyna að gera lítið úr sjónarmiðum manna vegna þess að þeir hafa sérstöðu í málum. Ég til að mynda hef búið við það alllengi og flokkur minn að hafa umtalsverða sérstöðu í tilteknum málum í íslenskri pólitík, varðandi afstöðu til erlendrar hersetu o.s.frv., og ég tel það ekki rýra gildi þeirra sjónarmiða þótt aðrir flokkar hafi haft aðrar skoðanir og hana nú. Svo ætla ég að lokum að segja við hæstv. iðnrh. að ég tel að hann hafi ekki vaxið af málflutningi sínum í þessum umræðum sem snúa að Alþb. Hæstv. iðnrh. hefði betur tekið á því sem hlut sem á sér eðlilegar skýringar að uppi geta orðið mismunandi sjónarmið í þessum máli. Ég tel að það sé fullkomlega skiljanlegt. Ég get þar talað frá eigin brjósti að fyrir mér er þetta mál langt í frá þannig rakið í eina áttina eða aðra að það hafi verið fyrir fram sjálfgefið hvar afstaða mín mundi endanlega leggjast í málinu. Það ræðst meðal annars umtalsvert af kringumstæðum í málinu, sem ég hef reynt gera að umtalsefni en gengið nokkuð erfiðlega því að menn vilja afgreiða þetta ofan í einhverri lokaðri skúffu, þar sem ekkert kemst að nema hinar jákvæðu röksemdir. Herra forseti. Ég vona að hæstv. iðnrh. verði ekki með meira skítkast í garð Alþb. í þessu máli. Þá er það spurningin um hæstv. forsrh., hæstv. forseti. Ég hafði óskað eftir því við 2. umr. að hæstv. forsrh. yrði viðstaddur þá þriðju vegna þess að ég vildi fá að eiga orðastað við yfirmann byggðamála í landinu áður en málinu yrði lokið. Ég held að einhvern tímann hafi nú að minna tilefni verið hóað í eins og eitt stykki hæstv. forsrh. Ég held ég geri bara hlé á máli mínu þangað til leitinni lýkur og upplýsingar berast um hvernig hæstv. forsrh. hefur það. Hefur forseti einhverjar upplýsingar um hæstv. forsrh.?

Mér er tjáð að hæstv. forsrh. sé væntanlegur innan tíðar. Ég veit ekki nákvæmlega hversu langt er í það.

Oft kemur góður þá getið er.

Það er styttra en ætlað var.

Eigum við ekki að hafa það þannig að oft komi góður þá getið er.

Eða hitt.

Ja, það verður hæstv. forsrh. þá að velja sjálfur. 
             Þannig er mál með vexti, herra forseti, að ég vildi ræða nokkuð við 2. umr. málsins áhrif þessara framkvæmda og þá kannski ekki síður annarra stórframkvæmda sem áform eru uppi um að ráðast í hér á næstunni. Þær eru því miður, leyfi ég mér að segja, allar því marki brenndar að fyrirhuguð staðsetning þeirra er á einu og sama atvinnusvæðinu við sunnanverðan Faxaflóa. Það hefur komið fram að líklegt er talið að skrifað verði undir framkvæmdasamning um jarðgöng undir Hvalfjörð á næstu dögum og aðgerðir séu í undirbúningi til að stækka járnblendiverksmiðjuna á Grundartanga og bæta þar við ofni. Líklegt er að í slíka fjárfestingu verði ráðist. Áhugasamir Ameríkumenn eru líklega með eitt stykki álver í handraðanum, þeir hafa áhuga á að skoða aðstæður til að setja það upp á Grundartanga. Fyrir liggur að búið er að ganga frá staðsetningu álvers á Keilisnesi í samstarfi við svonefndan Atlantsáls-hóp og mögulegt að þau áform vakni upp á nýjan leik á næstunni. Enn fremur er í frv. því sem hér er til umræðu heimild til frekari stækkunar álversins í Straumsvík en nú er verið að ákveða. Ber þar allt að sama brunni. Enn munu vera fleiri iðnaðarkostir í athugun eins og magnesíum-vinnsla og eitthvað því um líkt miðaðir við staðsetningu hér á sama svæðinu. Nú er það auðvitað svo að við fögnum því að fjárfestingar og framkvæmdir komi til sögunnar hér eins og annars staðar í landinu ef þær eru þannig úr garði gerðar að þær séu arðgefandi og þeim fylgi jákvæð áhrif í efnahagslífi okkar. En hitt er alveg jafnljóst að það jafnvægi sem við búum við í þessum efnum á vinnumarkaði, fjármagnsmarkaði o.s.frv. er afar viðkvæmt í okkar litla og lokaða hagkerfi og á okkar fámenna vinnumarkaði. Sérstaklega er það hættulegt með tilliti til þess ef öll umsvif verða á einu landshorni. Við höfum langa og bitra reynslu af því að því fylgir mikið jafnvægisleysi og röskun sem er öllum landsmönnum afar óhagstæð og dýr hvort sem menn búa hér við Faxaflóann eða annars staðar. Herra forseti. Eins og ég hef reynt að rökstyðja í umræðum um þetta mál bæði fyrr og nú tel ég mikið ábyrgðarleysi að horfa ekki með einhverjum hætti á þennan hluta málsins. Ég sætti mig til að mynda afar illa við að hæstv. forsrh., yfirmaður byggðaþróunar og byggðamála í landinu, skuli a.m.k. ekki með einhverjum hætti lýsa sjónarmiðum sínum í þessu efni. Viðbrögð hæstv. iðnrh. voru því miður algjörlega ófullnægjandi og ollu hér miklum vonbrigðum. Breytingartillaga fulltrúa minni hlutans í iðnn., sem var nánast eins og orðrétt upp úr áherslum Framsfl. í sambærilegu máli fyrir 4--5 árum síðan, var felld með sérstakri hvatningu frá hæstv. iðnrh. Ekki einn einasti framsóknarmaður sýndi minnstu tilburði til að muna eftir byggðamálum í þessum efnum. Enda er þegar alveg borðleggjandi og sannað að byggðamál eru eingöngu til þess hugsuð af hálfu Framsfl. að krafsa saman einhver atkvæði úti á landsbyggðinni rétt fyrir kosningar. Síðan má bara gleyma þeim. Ég hef þess vegna sagt það opinberlega að sá maður einn sem ég set eitthvert traust á í þessum efnum er hæstv. forsrh. Ég geri minna en ekki neitt með marklausar yfirlýsingar framsóknarmanna í þessum efnum. Þeir eru að mínu mati niðurlægðir með svo margvíslegum hætti í sambandi við þessi mál hvað varðar harkalegan niðurskurð á framkvæmdum til samgöngumála og margt því um líkt að það er varla fleiri orðum á þá eyðandi. En ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh., sem mælti hér t.d. fyrr í haust fyrir skýrslu um byggðamál og ársskýrslu Byggðastofnunar, hvort það sé virkilega svo að hæstv. forsrh. sem yfirmaður byggðamála í landinu hafi ekkert leitt hugann að þessari stöðu. Og í öðru lagi hvort hæstv. forsrh. sé tilbúinn til að beita sér fyrir aðgerðum sem gefi a.m.k. einhverjar vonir um að hæstv. ríkisstjórn ætli að sýna lit í þessum efnum. Sú staða sem nú blasir við er að byggðaröskunin, flutningarnir af landsbyggðinni umfram þá sem þangað flytja, eru talsvert á annað þúsund. Sú staða sem nú blasir við er að byggðaröskunin, flutningarnir af landsbyggðinni umfram þá sem þangað flytja, eru talsvert á annað þús. manns núna á milli ára. Og reyndar er landflótti einnig í gangi. Og það er alveg borðleggjandi að sú byggðaröskun er líkleg til að stóraukast ef það verður að veruleika sem ég hef verið að ræða hér. Það er óhjákvæmilegt að nefna í þessu samhengi hinn mikla niðurskurð opinberra framkvæmda sem bitnar þungt á framkvæmdastiginu á landsbyggðinni. Það er t.d. alveg ljóst að niðurskurður í almennri vegagerð upp á um 1 milljarð kr. hlýtur að bitna mjög harkalega á framkvæmdum þar. Nú er það svo að þeir aðilar sem væntanlega fá mesta vinnu í tengslum við stóriðjuframkvæmdir eða framkvæmdir í tengslum við virkjanir eru hin stærri verktakafyrirtæki í landinu. Vissulega munu þau þá í einhverjum mæli draga sig út af verktakamarkaði fyrir smærri verk í almennri vegagerð. En eftir stendur að minni verktakar í öðrum landshlutum fá væntanlega ekki mikið að gera í tengslum við þessar virkjanaframkvæmdir, eða þeir verktakar sem hafa bolmagn til að bjóða í minni háttar nýbyggingar í almennri vegagerð en hafa hvorki tækjakost, þekkingu né aðstöðu til að bjóða í 100 millj. kr. verk við stóriðjuframkvæmdir. Það væri hægt að hafa veruleg áhrif á jafnvægið í þessum málum ef til kæmu annars vegar auknar framkvæmdir á einhverjum völdum sviðum, t.d. í samgöngumálum, og hins vegar áherslubreytingar. Kynni ekki svo að vera, herra forseti, að það væri beinlínis efnahagslega skynsamlegt að draga úr einhverjum framkvæmdum hér eða hægja t.d. á framkvæmdum í samgöngumálum hér á suðvestursvæðinu og auka þær þess í stað úti á landi til þess að forðast óæskilega þenslu og kollsteypu á þessu svæði og þar með í grófum dráttum okkar efnahagsmálum? Það örlar ekki á neinni slíkri viðleitni af neinu tagi. Þvert á móti er hér verið að afgreiða fjárlög með harkalegum niðurskurði í samgöngumálum sem bitnar mjög þungt á framkvæmdum á landsbyggðinni samtímis því að stórframkvæmdir koma til með að stórauka umsvif hér á þessu svæði. Ef þetta verður niðurstaðan, herra forseti, þá er ekki hægt að lesa út úr því nema eitt, þ.e. meðvitaða ákvörðun stjórnvalda um að standa þannig að málum að í kjölfarið verði stóraukin byggðaröskun. Landsmenn geta ekki misskilið þau skilaboð. Forsvarsmenn sveitarfélaga, fjórðungssambanda og aðrir þeir sem eru að reyna að sinna atvinnuþróunarmálum og byggðamálum úti um landið geta ekki misskilið þessi skilaboð. Þeir geta ekki tekið þetta öðruvísi en þannig að þeir standi einir og gleymdir í baráttunni og stjórnvöldum sé sama hvað um þá verði, hvort byggðarlög eða heilir landshlutar hrynji í kjölfarið á þessari miklu byggðaröskun. Herra forseti. Að lokum langar mig að upplýsa að ég spurðist fyrir um það hjá Hagstofu Íslands hvenær væri að vænta talna um byggðaþróun í landinu eftir það ár sem nú verður gert upp miðað við 1. desember sl. Það var upplýst af Hagstofunni að í fyrsta lagi mundu þær tölur berast á morgun. Því miður ná þær þar af leiðandi ekki inn í þessa umræðu sem ég hefði gjarnan viljað. En betur en ekki ef þær verða eftir sem áður orðnar opinberar áður en þing lýkur störfum og fjárlagafrv. verður afgreitt. Ég óttast því miður að þar muni menn sjá grafalvarlega hluti eins og mikla fólksfækkun á Vestfjörðum sem er þó sá landshluti sem síst mátti við slíku. Mér finnst satt best að segja ekki vansalaust hversu lítill áhugi er að verða á þessum viðfangsefnum hér. Maður virðist tala fyrir daufum eyrum, jafnvel þeirra manna sem með þessi mál eiga að fara. En vonandi heyrum við hér eitthvað jákvætt frá hæstv. forsrh. um þessa hluti og ég lýk því máli mínu og gef honum kost á því að svara.

[16:55] Herra forseti. Vegna þeirra þátta sem tengjast álmálinu og hv. þm. vék að í ræðu sinni, vil ég fyrst nefna að það er hið almenna atvinnuástand sem skiptir sköpum um þróun byggðar í landinu. Jafnvel frekar en einstakar framkvæmdir, tímabundnar eða jafnvel varanlegar, eins og álversstækkun er að hluta til. Varanlegi þátturinn í álversstækkuninni er þó ekki jafnstórbrotinn og virðast mætti af umræðum um þann þátt. En varðandi það sem hv. þm. gat um síðast virðist stundum ekki algjört samhengi í þessum efnum. Hann nefndi það sem við vitum að það hefur orðið fólksfækkun á Vestfjörðum. En þar er atvinnulífið nú samkvæmt tölum með bestum og mestum blóma í landinu. Samkvæmt skrám sem ríkisstjórnin var með í morgun hygg ég, það kann að vera að ég fari ekki með það nákvæmlega, að atvinnuleysi á Vestfjörðum hafi mælst 0,7% eða eitthvað svoleiðis sem er sennilega samkvæmt venjulegum tölum minna en ekkert atvinnuleysi. Þar virðist samhengið sem við tölum báðir um og ég byrjaði á að tala um í ræðu minni ekki alveg ganga upp. Atvinnuástand er sem sagt best á Vestfjörðum, mun best samkvæmt þessum tölum af landinu öllu. Við sáum fyrir skömmu viðtal við forsvarsmenn fyrirtækja á Vestfjörðum þar sem þeir sögðu að þar vantaði mannskap í fjölmargar greinar atvinnulífsins. Þrátt fyrir þessa athugasemd held ég að við getum sameinast um að meginmálið fyrir byggðir í landinu sé að hið almenna grundvallaratvinnulíf sé í lagi. Það er allþokkalegt um þessar mundir þrátt fyrir það að við förum enn mjög varlega í veiðar á mikilvægustu fisktegund okkar, þorskinum. Samt hefur sjávarútvegurinn á undanförnum árum verið rekinn réttu megin við núllið, sumar greinar vel réttu megin við núllið, aðrar aftur á móti, því miður, nokkuð á hina hliðina. Í heild hefur sjávarútvegurinn, grundvallaratvinnugreinin, verið í þokkalegu standi, jafnvel í sæmilegu standi á undanförnum árum. Það er mikilvægt. Þegar álver var reist á sínum tíma fyrir 30 árum í Straumsvík var mjög um það fjallað hvaða áhrif það verk hefði á byggðaþróun í landinu. Reyndar var gripið til tiltekinna aðgerða og samþykkta í tengslum við uppbyggingu þess. Þá skulum við hafa í huga að þessi stækkun nú, sem er auðvitað mikilvæg, er þó mjög ólík því sem þá gerðist. Atvinnulífið á Íslandi var þá miklu einhæfara. Það hefur styrkst og byggst upp og orðið fjölbreyttara á þessum 30 árum, hér eins og annars staðar í veröldinni hið næsta okkur. Í annan stað urðu menn þá að byggja mjög hratt upp virkjunarmöguleikana í tengslum við uppbyggingu álversins. Nú horfir málið öðruvísi við. Bæði er þessi stækkun miklu minni að vöxtum en þá var, hafnaraðstaða er til staðar og ýmsir þess háttar hlutir sem ekki var til að dreifa í upphafi. Umframraforka er til staðar. Þótt nokkuð þurfi að bæta við upp á framhaldið er það óverulegt miðað við það mikla átak sem bygging Búrfellsvirkjunar var samhliða byggingu álsvers, hafnaraðstöðu og öllu þess háttar. Þetta er því ekki alveg sambærilegt við það sem nú er. Í annan stað hefur það gerst að landið er orðið meira ,,hómógen``, það er heildstæðara en þá var.  Sama gildir miklu fremur um Hvalfjarðargöng sem ég vona auðvitað að verði af því þau eru mjög mikilvæg fyrir landið allt. Þar mun koma til töluverð vinna um stundarhríð en engin störf sem tengjast þeirri framkvæmd sérstaklega þegar fram í sækir. Hv. þm. nefndi aðra kosti sem ræddir hafa verið og tengjast þessum hluta landsins. Hann nefndi þar hugmyndir sem hafa verið ræddar um stækkun eða aukningu ofna járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga. Jafnvel álver á svipuðum slóðum ef hið keypta álver Columbia-fyrirtækisins kæmi hingað. Áformin um Keilisnes eru enn þá uppi á borði en engu að síður er raunsætt að meta það að þau séu nokkuð langt undan enn og hvergi nærri komið að ákvörðunum í þeim efnum. Ég get verið hv. þm. sammála ef allir þessir þættir, eða jafnvel flestir þeirra, kæmu til nú á skömmum tíma. Þá yrðum við að hugsa um það hvort þær væru til þess fallnar að sporðreisa landinu í atvinnulegu tilliti. Ég tel einsýnt að ríkisstjórnarþingmenn ættu að skoða með hvaða hætti væri rétt að bregðast við því máli. Hinn sálræni þáttur er einnig mikilvægur í þessum efnum gagnvart íbúum þessa lands sem búa annars staðar en hér á suðvesturhorninu. Ég get tekið undir með hv. þm. að ef uppbyggingin verður sú sem hv. þm. nefndi hér, sem auðvitað mundi koma öllu landinu til góða, þá þarf engu að síður að horfa sérstaklega til annarra byggða í landinu við þær aðstæður. Ég held að það væri óraunhæft að gera það ekki og tek undir þau sjónarmið sem hann hafði í frammi í þeim efnum. Ég legg áherslu á og undirstrika að allir þessir þættir, öll þessi fjárfesting mun gagnast landinu öllu til lengri tíma. Bara viðbótarstækkun álversins mun þýða vegna afkomubata Landsvirkjunar að landsmenn geti vænst þess eftir fáein ár að búa hér við lægra raforkuverð en þeir gera nú. Lægra og lækkandi ár frá ári. Það er mikilvæg bót fyrir alla landsmenn. Það er bót sem er líka til þess að efla atvinnulífið. Efla möguleika minni iðnfyrirtækja sem hafa verið í sókn hér á landi á undanförnum árum. Ég er þeirrar skoðunar að þau sjónarmið sem Kvennalistinn hefur haft uppi um mikilvægi lítilla fyrirtækja og vaxtarmöguleika þeirra séu rétt sjónarmið og sjónarmið sem eiga vaxandi skilningi að mæta á Vesturlöndum. Svo við nefnum hið stóra ríki kapítalismans, Bandaríkin, en þar binda menn vonir við uppbyggingu meðalstórra eða smærri fyrirtækja. Þá er ekki vafi á því að almennt lækkandi raforkuverð í landinu mundi stórstyrkja samkeppnisstöðu slíkra fyrirtækja gagnvart fyrirtækjum í umheiminum sem þau væru í samkeppni við. Hv. þm. nefndi að það væri nöturlegt að skera niður framkvæmdir í vegamálum á sama tíma og þessi uppbygging ætti sér stað á þessum slóðum. Ég tel áríðandi í þessum efnum að menn miði ekki umræðuna við vegáætlun heldur frekar við það vegafé sem hefur verið til umráða og magn framkvæmda. Það er frekar það sem hefur áhrif á vinnu og framkvæmdaþáttinn, magn framkvæmdanna en það hvort vegáætlun sé ekki fylgt samkvæmt þeim metnaðarfullu áætlunum sem voru lögð í hana á sínum tíma. Það er ljóst að við höfum staðið fyrir mjög myndarlegum vegaframkvæmdum á undanförnum árum. Vegakerfi landsmanna fleygir fram sem er afar mikilvægt fyrir byggðina og fyrir það sjónarmið sem hér er uppi að landið allt eigi með sem bestum hætti að njóta ávaxtanna af framkvæmdum og bættum vinnuskilyrðum hvar sem þau koma á landinu. Hv. þm. sagði að það örlaði ekki á því að menn væru að skera niður á þessu svæði. Einmitt í þeim hugmyndum sem reifaðar hafa verið að undanförnu hafa menn talað um það að fresta framkvæmdum hér, draga úr framkvæmdum sem byggðar eru á hinu sérstaka framkvæmdaátaki sem var innheimt með sérstökum hlutföllum sem næst höfðatölu í viðkomandi kjördæmum. Það er ljóst að það bitnar á framkvæmdum hér og framkvæmdum til að mynda í kjördæmi hv. þm. En ekki síður hér. Það eru menn að gera. Ég gleðst ekki yfir því að sú sé niðurstaðan en ég hygg að fyrst það þurfti að skera einhvers staðar niður þá hafi sanngirnissjónarmið legið til þess að sá niðurskurður yrði þar. Ég tel að þessi áfangi með álverið hafi verið afar mikilvægur fyrir okkur þó áfanginn sé ekki stærri en þetta. 60 þús. tonna viðbót er miklu minni hluti sem innspýting íslensks efnahagslífs en álversbyggingin hlutfallslega var árið 1965 með virkjunum og öllu tilheyrandi og miðað við það afl sem þá var í íslensku atvinnu- og efnahagslífi og miðað við það afl sem er í því í dag. Ég er fyrir mitt leyti tilbúinn til þess að taka þátt í því að leggja þau sjónarmið til grundvallar sem hv. þm. nefndi um athugun á því hvernig menn ættu að tryggja að ákveðins jafnræðis sé gætt í landinu þegar atvinnuuppbygging á sér stað. Í þeim orðum mínum felst þó ekki það að ég telji að menn eigi að leggja ofurkapp á að stýra því hvar einstök stórfyrirtæki lendi með stjórnvaldsákvörðunum. Ég held að það kunni ekki góðri lukku að stýra. Það segir okkur sagan.

[17:08] Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. viðveruna og svörin þó að þau séu mér fyrst og fremst vonbrigði. Ekki vegna þess að hugleiðingar hæstv. forsrh. um byggðamál voru að mörgu leyti ágætar en út úr þeim kom það að hæstv. forsrh. er á sömu línu og hæstv. iðnrh. að ekki sé tilefni til að gera nokkurn skapaðan hlut. Í raun og veru eiga orðin ein að nægja sem notalegar hugleiðingar um að það þurfi nú kannski að líta á þetta ef illa fer á næstu árum og menn verði kannski búnir að byggja nokkur álver og það verði farið að halla verulega á. Þá verði líklega að kíkja eitthvað á þetta en ekki fyrr. Það sé ekki ástæða til þess að hafa neinar fyrirbyggjandi aðgerðir eða vera strax vakandi gagnvart því að til jafnvægisaðgerða af einhverju tagi geti þurft að grípa í efnahags- og atvinnulífi okkar til að ekki verði þar röskun á. Herra forseti. Ég hlýt að lýsa vonbrigðum með að hæstv. ríkisstjórn er að mínu mati með þessu skeytingarleysi við þau sjónarmið sem við höfum hér sett fram í sambandi við þetta mál og önnur sem afgreiðslunni tengjast og fluttar voru um sérstakar breytingartillögur. Með því skeytingarleysi er hæstv. ríkisstjórn að hafna víðtækri samstöðu um þetta mál sem ég held að hefði getað verið í sjónmáli þannig að mun meiri sátt hefði tekist um þessar framkvæmdir. Þá á ég ekki bara við hér á þingi heldur í landinu öllu. Það er dapurlegt vegna þess að að mínu mati býður þetta mál upp á það að um það væri miklu meiri samstaða í þjóðfélaginu en nú er að verða. Það er fyrst og fremst vegna einhvers konar sinnuleysis, áhugaleysis eða viljaleysis hæstv. ríkisstjórnar til að taka eitthvað á í þeim efnum. Auðvitað er alveg hárrétt sem hæstv. forsrh. nefnir að almennt ástand skiptir mjög miklu og kannski sköpum fyrir byggðaþróun. Að sjálfsögðu er það númer eitt að það atvinnulíf sem fyrir er í landinu gangi og það dafni. Þó menn hafi vinnu við það sem menn eru vanir að vinna við o.s.frv. og í byggðarlagi sínu og allt þar fram eftir götunum. Menn verða hins vegar að varast mjög allar alhæfingar í þessum efnum, til að mynda það að segja sem svo: Af því það er ekki atvinnuleysi á Vestfjörðum, eða ekki nema 0,7%, þá afsannast það þar með að vandinn liggi í einhæfu atvinnulífi þar eða aðstæðum fólks þar. En hvers vegna m.a. er ekki atvinnuleysi á Vestfjörðum í dag? Það er vegna þess að mörg hundruð manns hafa flust í burtu á undanförnum árum. Þar á meðal um 300 manns á þessu ári eða fækkunin nemur um það bil þeirri tölu. 300 manns af 9.000 er býsna há prósenta. Ef við gæfum okkur að á Vestfjörðum væru í dag 300 fleiri en þar eru, og væru á atvinnuleysisskrá, við gefum okkur að það sé um það bil jafnvægi á vinnumarkaði, þá væri atvinnuleysi á Vestfjörðum orðið svipað og í mörgum öðrum landshlutum. Svo einfalt er dæmið. Hæstv. forsrh. er að gleyma því sama og maðurinn sem var að ræða um ástandið í Færeyjum og sagði: Það er merkilegt að það skuli ekki vera meira atvinnuleysi í Færeyjum eftir allt sem á undan er gengið. Af hverju er ekki meira atvinnuleysi í Færeyjum, hæstv. forsrh.? Það er af því að um 15% þjóðarinnar eru flutt úr landi og eru í Danmörku eða einhvers staðar annars staðar, hvort sem þeir hafa þar atvinnu eða ekki. Þar af leiðandi eru þau 15% ekki á atvinnuleysisskrá í Færeyjum.  Það er líka rétt að taka það upp, og það nefndi reyndar hæstv. forsrh., að spurningin um byggðamál og byggðaþróun og aðstæður í atvinnu- og byggðamálum, eru að stórum hluta til spurning um andrúmsloft. Um sálarástand. Það er ekki síður þess vegna, herra forseti, sem ég hef reynt að gera þessi mál að umtalsefni og reynt að kveikja einhverja hugsun hjá hæstv. ríkisstjórn um stöðuna í þessum málum. Ég held að skilaboðin sem eru að berast frá Alþingi og hæstv. ríkisstjórn þessa dagana séu mjög neikvæð ef þau verða eins og nú horfir. Þá á ég ekki síst við þennan harkalega niðurskurð í samgöngumálunum sem þarna er verið að fara í. Herra forseti. Ég held að menn hafi ekki almennilega tengt þessa hluti saman eins og vert væri og skylt væri. Ég spái því að þegar menn sjá útfærðan niðurskurðinn á vegáætlun í einstökum verkum sem á að fresta eða skera niður á næstu árum muni renna upp ljós fyrir ýmsum en fullseint að vísu. Það er auðvelt að skjóta sér á bak við eina tölu. Hvað er einn milljarður króna milli vina ef menn vita ekki í hvaða samhengi það er? En þegar menn átta sig á því að það er fjórðungur af öllu framkvæmdafé í vegamálum og fara svo að skoða það hver hjá sér hvað það gæti þýtt þá er nú hætt við að það fari að hvína í einum og einum nösum einhvers staðar. En það verður þá sjálfsagt of seint í rassinn gripið þegar búið er að afgreiða allar skerðingarnar sem hér eru til meðferðar. Hæstv. forsrh. sagði ef, ef þetta verður nú svona og svona, ef það verður ráðist í þessa seríu stórframkvæmda á suðvesturhorninu þá verður kannski ástæða til að kíkja eitthvað á þetta, grípa til aðgerða. Ég, herra forseti, tel að ,,efið`` sé ,,nú`` vegna þess að við erum með þessa hluti í einum og sama punktinum. Við erum með það. Við erum að afgreiða þennan samning um stækkun álversins plús viðbótarheimild um stækkun upp í 200 þús. tonn og á þingi verða ekki önnur betri tækifæri til að ræða t.d. áhrifin af öðrum líklegum framkvæmdum heldur en núna. Og á Alþingi þessa dagana er verið að afgreiða niðurskurðinn samkvæmt fjárlagafrv. í ýmsum mikilvægum þáttum opinberra framkvæmda, samgöngumálum og fleiri hlutum. Við erum að gera þetta, herra forseti, við þær aðstæður að samkvæmt nýframreiknaðri spá verða 80% þjóðarinnar komin í eina borg við Faxaflóann um eða fljótlega upp úr aldamótunum. 80% þjóðarinnar. Ég veit ekki hvort menn hafa einhvern tímann gluggað eitthvað í landafræði, þeir sem hér eru eða kannski lesa hv. þm. lítið í þeim fræðum sem eru ein allra gagnlegustu vísindi til að skoða fyrir þá sem vilja eitthvað fylgjast með þróun í mannlegum samfélögum og breytingum á búsetuháttum og öðru slíku. En ég þykist a.m.k. vita nóg til þess að svona búseturöskun og svona byggðamynstur í einu landi er að verða gjörsamlega fáheyrt a.m.k. í öllum hinum vestræna heimi. Að 80% þjóðar sem býr í stóru og vel byggilegu landi og hefur eitthvert mesta landrými í allri Evrópu, búi svo gott sem öll á sama blettinum. Að fjórir fimmtu hlutar þjóðarinnar verði komnir í eina borg. Hvers konar nýting er það á landgæðum og möguleikum sem hér bjóðast? Og er það æskileg og heppileg þróun? Er það mynstrið sem við viljum sjá hér að afgangurinn af landinu og þeir sem annars staðar búa skipti sífellt minna og minna máli, verði orðin eins og hver annar lítill minnihlutahópur sem í vaxandi mæli verði horft fram hjá og ekki þurfi að taka tillit til? Ég held að þetta sé mjög, mjög slæm þróun, herra forseti, og þarna væri þvert á móti betra að hlutirnir væru á þann veginn að jafnvægi þróaðist heldur í hina áttina, að þau svæði styrktust sem liggja annars staðar í landinu. Kannski er Ísland svona sérstakt að þetta þyki bara allt í lagi. Eina landið á öllum Vesturlöndum þar sem menn hafa ekki neinar áhyggjur af slíkum hlutum. Það er a.m.k. ekki svo hér í kringum okkur. Mér er vel kunnugt um það t.d. í Noregi, í Skotlandi, í Kanada og víðar eru geysiviðamiklar aðgerðir af ýmsum toga í gangi til þess að sporna gegn því sem þar er metið og skilgreint sem óæskileg byggðaþróun og röskun. Nýjar hugmyndir í umhverfismálum og margt, margt fleira þar fram eftir götunum mælir heldur með því að slík viðleitni sé höfð uppi af hálfu stjórnvalda, en ekki hér, ekki upp á Íslandi. Sá flokkur sem lengi hefur gefið sig út fyrir að vera alveg sérstakur skjöldur manna á landsbyggðinni og fer þangað einu sinni á fjögurra ára fresti til að sækja sér fylgi, deplar ekki auga í umræðum um þetta mál. Deplar ekki auga. Það segir kannski sína sögu um það hvert sá flokkur er kominn. Hæstv. utanrrh., sem á að heita formaður í þessum flokki, örugglega er hann a.m.k. formaður þessa fáu daga á ári sem hann er heima, hlýtur að hafa góðan varaformann, hæstv. utanrrh., því hann sést hér afar lítið. Hann hefur þetta svona eins og selstöð, kemur hér við af og til, hvílir sig og hleður batteríin eins og sagt er, milli hinna löngu og erfiðu ferða í útlöndum. Hann hefur ekki mikið lagt til málanna í umræðunum um þetta, hæstv. utanrrh. Er það kannski vegna þess að það kynni að vera svo þrátt fyrir allt að það sé eitthvert feimnismál fyrir hv. 1. þm. Austurl. hvernig verið er að ganga frá þessum hlutum? Kannski það. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta öllu fleiri orð. Mér eru þessi svör hæstv. ráðherra mikil vonbrigði. Þau eru á engan hátt sú viðleitni í þessum málum sem ég hefði talið að hæstv. ríkisstjórn væri rétt og skylt að sýna og sú viðleitni sem hefði getað aukið samstöðu um þetta mál og afgreiðslu þess á þingi. Það er alveg ljóst að ég treysti mér ekki til að greiða þessu máli atkvæði eins og allar kringumstæður þess eru í pottinn búnar. 

[17:38] Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. vegna frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt með síðari breytingum. Þær brtt. sem við í meiri hluta efh.- og viðskn. leggjum til eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis sem ekki náðist að koma inn við 2. umr. málsins. Í fyrsta lagi er lagt til að það verði gerð breyting á orðalagi í 3. og 4. tölul. 1. mgr. 1. gr. þannig að þetta verði samræmt orðalagsbreytingu sem gert er ráð fyrir í 3. gr. laganna. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að lagfæra fjárhæðir til samræmis við aðrar breytingar á fjárhæðum. Í þriðja lagi er lagt til að leiðrétta greinatilvísun í sambandi við barnabótaauka. Þetta snýr að skattfrelsi happdrættisvinninga sem skerða téðar bætur. Síðan eru nokkur atriði sem snúa að gildistökuákvæðum, þar sem verið er að færa gildistökuákvæði til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru á frv. við 2. umr.

[17:40] Herra forseti. Þetta frv. sem hér er í lokameðferð hv. Alþingis er einn meginþátturinn í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Þær brtt. sem kynntar voru af hálfu meiri hluta efh.- og viðskn. lúta allar að tæknilegum breytingum sem gerðar voru á frv. milli umræðna, nokkrar dagsetningar færðar til rétts vegar auk þess sem villur sem komu í ljós eru leiðréttar. Minni hluti í efh.- og viðskn. gerir ekki athugasemdir við þær brtt. sem eru lagðar til á frv. af hálfu meiri hluta efh.- og viðskn. Hins vegar er full ástæða til að vekja athygli á nokkrum þáttum í frv. sem hér er til umræðu. Það er eins og ég nefndi áður ákveðinn hornstein í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar, þeirri efnahagsstefnu sem sér skýr merki í fjárlagfrv., í þessu frv. og í svokölluðum bandormi og fylgifrv., en nokkur þeirra eru enn órædd eða í þinglegri meðferð á hinu háa Alþingi. Það er fyrst og fremst sá þáttur sem snýr að afnámi viðmiðunar verðlags- og launaþróunar af hálfu ríkisstjórnarinnar, þ.e. það efni sem hefur gengið eins og rauður þráður í gegnum efnahagsstefnu stjórnvalda á haustdögum. Nú er það svo að slíkar vísitöluviðmiðanir má vitaskuld taka til endurmats, ekki síst í ljósi þeirra breytinga sem hafa orðið á verðlagsþróun undanfarin missiri. Það er hins vegar ekki hægt að lesa út úr neinum af þessum frv. ríkisstjórnarinnar þá ætlun að afnema viðmiðanir sem lið í efnahagsstefnu og uppstokkun í ríkisfjármálum heldur er fyrst og fremst um það að ræða að afnám þessara viðmiðana er beitt til þess að rýra kjör almennings. Þetta endurspeglast í fjölmörgum frv. sem við höfum haft til afgreiðslu á aðventunni. Það eru nokkur ákvæði í þessu frv. er lúta að breytingum sem hægt er að fella sig mjög vel við. Það má nefna skattfrelsi lífeyrisiðgjalda sem er hluti af samningsgerð aðila vinnumarkaðarins með aðild ríkisvaldsins. Afnám skattvísitölu hins vegar er það atriði sem dregur hvað mest úr öryggi þegnanna sem ekki áttu von á þessum breytingum núna á haustdögum. Þetta hefur komið mjög skýrt fram í umfjöllun um annað frv. ríkisstjórnarinnar sem tengist bótum almannatrygginga en allt er þetta sama stefnan sem gengur hér fram. Ég vil draga sérstaklega fram við afgreiðslu þessa máls að skattafsláttur ellilífeyrisþega skyldi vera afnuminn með öllu. Það var gert eftir 1. umr. Til stóð að lækka þennan skattafslátt í áföngum í takt við að áhrif af skattfrelsi lífeyrisiðgjalda færu að koma fram. Þessi aðgerð sparar ríkissjóði um 150 millj. kr., samkvæmt þeim upplýsingum sem hv. efh.- og viðskn. fékk við umfjöllun á frv. Ég vil geta þess að í tengslum við bandorminn og aðgerðir í heilbrigðismálum komu forsvarsmenn félags aldraðra á fund nefndarinnar í morgun. Þeir höfðu verulegar áhyggjur af þessu og litu á breytingar sem gerðar voru á frv. mjög alvarlegum augum. Þær þýða mikil fjárhagsleg útlát fyrir aldraða sem eiga ekki hatrömm hagsmunasamtök til að berjast fyrir málum sínum en eru mjög háðir velvild annarra í þjóðfélaginu. Það kom greinilega fram við afgreiðslu málsins á hinu háa Alþingi hvað viðvék þessum þætti hve mikið óöryggi öldruðu fólki er búið. Það líður varla sá fréttatími að ekki berist fregnir frekari skerðingum ríkisstjórnarinnar sem hitta fólk sem er komið á efri ár og fólk sem þarf að leita sér hjálpar í heilbrigðiskerfi eða félagslega kerfinu. Það verður að líta á þessi mál í samhengi. Þótt hér sé um að ræða frv. um tekju- og eignarskatt þá hangir það vitaskuld saman við fjárlögin og hinn svokallaða bandorm, auk nýrra aðgerða í heilbrigðiskerfinu. Yfir landsmenn, sérstaklega fólk sem er óöruggt með stöðu sína, dynja sífelldar fréttir af niðurskurði. Það verður ekki búið við að nú nokkrum dögum fyrir jól skuli mál vera afgreidd á þennan hátt. Það er í engu samræmi við yfirlýsingar sem núv. ríkisstjórnarflokkar gáfu fyrir kosningar. Líklega hefur sjaldan verið mynduð ríkisstjórn sem hefur gengið meira á svig við stefnumál sín fyrir kosningar. Þetta er sérstaklega áberandi hvað viðvíkur Framsfl., sem reið um héruð fyrir kosningar og lofaði öllu fögru, kvaðst vilja leysa hvers manns vanda. Það fór eins og gjarnan þegar rekin er harðvítug kosningabarátta að mjög margir landsmenn lögðu trúnað á orð þeirra. Nokkrum sinnum í þessari umræðu hafa verið rifjuð upp ummæli þingmanna Framsfl., ýmissa núv. ráðherra, frá því fyrir u.þ.b. ári síðan þegar þeir lögðust gegn ráðstöfunum í ríkisfjármálum þáv. ríkisstjórnar. Þeir hafa farið létt með að snúa gjörsamlega við blaðinu í þessu efni og bætt um betur með skerðingu í fjölmörgum liðum. Það er leitun á öðru eins. Vitaskuld er jákvæð sú aðgerð sem gerð var í samningum við aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnarinnar nú fyrir nokkrum vikum að láta ganga til baka hluta af fyrirhuguðum skerðingum og aftengingar. En það var ekki gert fyrr en eftir þrýsting frá aðilum vinnumarkaðarins. Ég bendi enn á að öll aftengingarákvæðin í þessu frv. og skyldum frv. eru varanleg sem gerir að verkum að berjast þarf fyrir réttmætri leiðréttingu á hverju einasta ári. Menn geta spurt sig hvort það sé eðlilegt fyrirkomulag stjórnkerfisins að sá hópur sem minnst má sín, sjúklingar eða aldraðir, þarf á hverju hausti að óttast um afkomu sína vegna aðgerða ríkisstjórna. Það upplýstist einnig í efh.- og viðskn. í morgun þegar rætt var við félagsmálastjóra Reykjavíkur að persónulegum vandamálum sem þar er fengist við hefur fjölgað mjög verulega á þessu ári. Við ættum að hugleiða að þótt meðaltalskaupmáttur sé sagður hafa hækkað nokkuð á árinu hefur atvinnuleysi aukist og staða þeirra sem verst eru settir versnað enn frekar. Það er ekki hægt að gera það að kjarnaatriði í efnahagsstefnu ríkisstjórnar að sauma svo að þessari stétt manna að hún geti ekki varið sig. Það verður einnig að hafa í huga að þegar ríkisvaldið dregur úr framlögum til þessara málaflokka er verið að velta vandanum yfir á sveitarfélögin. Þær áhyggjur komu einmitt mjög skýrt fram þegar félagsmálastjóri Reykjavíkur lýsti stöðunni fyrir nefndarmönnum í efh.- og viðskn. Flestir þingmenn vita að mörg sveitarfélög eru komin í svo mikla erfiðleika að þau eiga erfitt með að uppfylla nauðsynlegar skyldur á þessu sviði. Í frv. er m.a. framlengdur svokallaður 5% hátekjuskattur sem stjórnarandstaðan hefur stutt. Þetta er skattur sem kemur ofan á tekjur sem eru ríflega 200 þús. kr. á mánuði og er vart hægt að tala um raunverulegan hátekjuskatt. Tími er kominn til að leggja á sérstakan skatt á tekjur sem nema t.d. yfir 700--800 þús. kr. á mánuði. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar kemur hins vegar skýrt fram í því efni að ekki er hugleidd nein slík skattlagning. Hún birtist einnig í því að ekki er lagður á fjármagnstekjuskattur, sem mundi auka réttlæti í innheimtu skatts og aukja tekjur ríkissjóðs. Þar bólar ekki á neinum hugmyndum um útfærslu þessa nema á því eina sviði sem tengist afgreiðslu við ríkisfjármálin nú á haustdögum, fjármagnstekjuskattur er lagður á eldra fólkið. Það er fyrst látið greiða þennan skatt. Þessi frv. verða því að skoðast í heild og ekki er hægt að greina þau í sundur með auðveldum hætti í umræðu. Það sem er alvarlegast við frv. er afnám viðmiðunar, hin einhliða skerðing sem var notuð til viðmiðunar við skattvísitölu. Það allra versta í þessu er að skattafsláttur ellilífeyrisþega er afnuminn með öllu. Brýnt er, herra forseti, þótt frv. sé komið býsna langt í afgreiðslu þingsins, að leitað verði leiða til að vinda ofan af fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar. Hópurinn sem oft hefur þurft að bera byrðar umfram aðra fái nú ekki þá jólagjöf frá Alþingi að að missa öryggi í meðhöndlun á skattafslætti af lífeyrisiðgjöldum.

[20:32] Hæstv. forseti. Ég tel nauðsynlegt að koma ákveðnum upplýsingum á framfæri við hæstv. forseta og þingheim. Ég held að það sé nauðsynlegt að gera þinginu grein fyrir því að á fundi heilbr.- og trn. sem haldinn var í þinghléinu kom til umræðu sá vandi sem sjúkrahúsin almennt, Sjúkrahús Reykjavíkur og Ríkisspítalar standa frammi fyrir verði ekki gerðar breytingar á fjárlagatillögum ríkisstjórnarinnar. Það er ljóst að verði ekkert að gert standa menn frammi fyrir stórfelldum niðurskurði og samdrætti í þjónustu, uppsögnum starfsfólks og þar af leiðandi auknu starfsálagi innan veggja sjúkrahúsanna eða auknum þjónustugjöldum. Allt þetta kom fram á fundum heilbr.- og trn. með fulltrúum frá sjúkrahúsunum, stjórnendum og starfsliði. Herra forseti. Ég tel brýnt að fjárln. fái sérstaka skýrslu um þetta frá heilbr.- og trn. þingsins þar sem afstaða eða álit nefndarinnar komi fram. Ég tel að nefndin rísi ekki undir skyldum sínum ef hún ekki kemur á formlegan hátt frá sér upplýsingum til fjárln. um þessi efni. Fulltrúi meiri hluta í heilbr.- og trn. óskaði sérstaklega eftir fresti til að taka afstöðu til þessarar beiðni frá minni hluta nefndarinnar. Nefndarmenn voru reiðubúnir að veita þennan frest til að þingmenn meiri hlutans gætu íhugað málið til morguns. En þetta segir mér, hæstv. forseti, að svo alvarlegum augum líta fulltrúar í heilbr.- og trn. þann vanda sem sjúkrahúsin standa frammi fyrir að minni hlutinn óskar eftir afgreiðslu með þessum hætti og meiri hlutinn hefur óskað eftir að málið verði tekið fyrir að nýju á fundi heilbr.- og trn. á morgun. Það er ljóst að hér er um alvarlegan vanda að ræða sem mér þótti rétt að gera forseta þingsins og þingmönnum almennt grein fyrir hér í upphafi þessa fundar.

[20:34] Herra forseti. Það verður sífellt erfiðara að átta sig á því við hvaða aðstæður verið er að ræða mál og hvernig hlutirnir standa á Alþingi um þessar mundir. Það berast sífellt nýjar upplýsingar á hverri klukkustund, ef svo má að orði komast, annaðhvort inn í einstökum þingnefndum eða hér úr ræðustóli um nýjar og nýjar uppákomur í fjárlagadæminu eða hluti sem varða afgreiðslu þessara mála sem hér eru til umfjöllunar. Það eru eins og kunnugt er fyrst og fremst tekjuöflunarfrv., frv. til laga um tekjuskatt og eignarskatt sem hér er á dagskrá, bandormurinn illræmdi og fjárlagafrv. sjálft. Auk þess auðvitað ýmis mál sem þessu tengjast og eru hefðbundin eins og lánsfjárlög og annað því um líkt. Það er afar erfitt að ræða þessa hluti nema eitthvert samhengi liggi fyrir og einhver heildarmynd sé komin á það hvernig fjárlagadæminu verði lokað og hlutirnir líti út í heild sinni. Ég held því, herra forseti, að sú hugmynd sem kom hér fram um miðjan dag í dag hafi verið sú eina skynsamlega --- að fresta þessu fundahaldi og gefa mönnum tíma til að reyna að ná landi með óleyst ágreiningsmál sem greinilega eru mýmörg og virðist heldur fara fjölgandi en fækkandi ef marka má nýjustu upplýsingar. Ef eitthvert samkomulag tækist um hlutina á annað borð og menn áttuðu sig á því hvað þyrfti að afgreiða og um hvað væri samkomulag, sérstaklega milli stjórnarflokkanna, held ég að menn hefðu getað raðað því niður og lokið því á einhverjum hæfilegum tíma, hvort sem það tækist fyrir jól eða milli jóla og nýárs. Því miður er það svo, herra forseti, að frv. sem hér er til umræðu er eitt af þeim málum hæstv. ríkisstjórnar þar sem verið er að troða hinu nýja trúboði upp á þjóðina. Þá á ég alveg sérstaklega við hina heilögu krossferð hæstv. ríkisstjórnar gegn öllu sem heita viðmiðanir eða verðtengingar eða tryggingar af einum eða öðrum toga. Varðandi frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt þá snýr þetta fyrst og fremst að því að við 2. umr. var staðfest í atkvæðagreiðslum sá ásetningur hæstv. ríkisstjórnar að afnema uppfærslu bótaliða í skattkerfinu og fella úr gildi hina almennu verðuppfærslugrein tekjuskattslaganna sem hefur á ári hverju á undanförnum árum tryggt mönnum uppreikning á bótaliðum, persónufrádrætti og þar með á skattleysismörkum í takt við verðlagsbreytingar milli ára. Ofstækið gekk reyndar svo langt að í næstu grein þar á eftir, 122. gr. tekjuskattslaganna, var skattvísitalan felld út og þar með bönnuð. Ég held að öllu lengra verði ekki komist en að ganga svo langt að banna með lögum að skattvísitala sé reiknuð út. Það kann að virðast svo, herra forseti, að þetta mál sé ekki mjög stórt í sniðum. Það er það heldur ekki í talnagildum einmitt nú við afgreiðslu þessara fjárlaga og tekjuskattsfrv. sem því fylgir nú fyrir áramót af þeim einföldu ástæðum að þessi uppreikningur hefur nú um skeið farið fram á miðju sumri. Þar af leiðandi eru bótaliðirnir sem hér eiga hlut að máli ekki að breytast svo ýkjamikið og hefðu ekki gert það þótt öðruvísi hefði verið staðið að málum. Það er að vísu ljóst að hæstv. ríkisstjórn hefur í hyggju að frysta með öllu þessar upphæðir þannig að í reynd er verið að lækka allverulega skattleysismörkin á Íslandi. Í grófum dráttum er það þannig að þessi frysting persónufrádráttarins vegur upp nánast að fullu það hagræði sem menn hafa eða hefðu annars haft af upptöku skattfrelsis á iðgjaldagreiðslum til lífeyrissjóða eða frádráttarbærni slíkra greiðslna. Það má auðvitað spyrja sig að því, herra forseti, hvað sé þá orðið um allt streðið sem menn stóðu í til þess að fá inngreiðslur í lífeyrissjóði frádráttarbærar. Hverju eru menn bættari þótt það heiti svo á pappírunum að þessar inngreiðslur séu skattfrjálsar? Á móti kemur að skattfrelsismörkin hafa lækkað nokkurn veginn sem því nemur. Þannig að skattbyrðin er óbreytt. Það er þá í raun og veru ekki orðið neitt annað en einfalt bókfærsluatriði að láta það heita svo að iðgjöldin séu frádráttarbær því skattbyrðin er ein og hin sama. Ég óttast nú, herra forseti, að menn hafi keypt köttinn í sekknum eins og stundum áður og menn hafi í einfeldni sinni haldið að með því að ná fram skattfrelsi inngreiðslna væru menn í reynd að bæta stöðu sína gagnvart skattkerfinu sem því næmi, að það hafi í skilningi þjóðarinnar verið réttlætismálið að ná fram afnámi tvísköttunar en ekki hitt að skattfrelsismörkin yrðu þá bara einfaldlega lækkuð á móti. Menn væru þannig að vísu að nafninu til lausir við alla tvísköttun en sætu uppi með óbreytta skattbyrði. Það er það sem gerðist, herra forseti, og gerist með afgreiðslu þessa frv. úr því að meiri hlutinn var svo lánlaus að fella brtt. okkar í minni hlutanum eða öllu heldur taka ekki afstöðu með okkur í atkvæðagreiðslu um frv. Herra forseti. Að þessu sögðu er eftir sem áður rétt að undirstrika að við í minni hlutanum erum eindregið þeirrar skoðunar að þetta sé rétt aðferð að hafa frádráttinn á inngreiðslunum en ekki á útgreiðslunum þegar til lengri tíma er litið. Strax í desember 1994 þegar þessi mál komu hér á dagskrá þingsins lýsti ég þeirri skoðun að það væri sú aðferð sem stefna ætti að til lengri tíma litið. Ég er því að sjálfsögðu efnislega sáttur við að sjá þá breytingu lögfesta. En hitt verð ég að játa að ég hafði allan tímann reiknað með því og gert mér vonir um að þessu mundi fylgja einhver lagfæring á skattleysismörkunum. Herra forseti. Þessa hluti eiga menn örugglega eftir að rekast á og heyra meira um hér á Alþingi á komandi árum um þetta leyti árs af þeirri ósköp einföldu ástæðu að það sem verið er að stofna til hér er árvisst skak um upphæðir þessara bótaliða. Deilur og átök verða að mínu mati nánast ófrávíkjanlega svo lengi sem stjórnvöld með því hugarfari sem núverandi ríkisstjórn hefur sitja að völdum. Þær munu reyna að ganga á lagið og nota sér afnám þessarar verðuppfærslutryggingar til að skerða kjör launamanna í skjóli þess. Það þarf ekki neinna sérstakra vitna við, herra forseti, um þau efni. Staðreyndin er að fjárlagafrv., eins og það var lagt fram á borð þingmanna í byrjun þings, bar þess vitni að tilgangurinn með því að hætta annars vegar viðmiðunum atvinnuleysisbóta og elli- og örorkulífeyris við launaþróun og hins vegar að afnema verðuppfærsluákvæði tekjuskattslaga var sá og er sá að skerða. Það stóð til að mynda strax til á næsta ári að skerða kjör atvinnulausra elli- og örorkulífeyrisþega um hálfan milljarð kr. eða svo af þessum sökum. Og í reynd er verið að skerða skattfrelsismörkin og þyngja skattbyrðina þegar á næsta ári með afnámi verðuppfærsluákvæðanna. Það er eins ljóst og tvisvar tveir eru fjórir að væru þau áfram við lýði mundi koma til uppfærslu á næsta ári. Kannski meiri en menn sjá nú fyrir vegna þess að það er ýmissa mat að líkur séu á að verðbólga verði meiri á næsta ári en nú er fyrir séð. Það eru ýmis þenslumerki í kerfinu og það gæti eins og kunnugt er leitt til þess að verulega reyndi á gildi þess að hafa verðuppfærsluákvæði af þessu tagi fyrir hendi í lögum. Þeim mun verra auðvitað er að þau séu út horfin ef einhverjar umtalsverðar breytingar á verðlagsforsendum eru í farvatninu. Ég tel, herra forseti, að hér horfi mjög ógæfulega um þessi mál og þetta boði ekki gott í samskiptum aðila á komandi árum. Þá á ég við bæði samskipti ríkisvalds og verkalýðshreyfingar sem auðvitað verða hér fyrst og fremst að takast á um hlutina. En þarna gætu einnig komið til í vaxandi mæli hópar sem sjá sig knúna til að fylkja liði og taka upp harðari baráttu fyrir sínum kjörum en þeir hafa gert hingað til. Ég nefni sem dæmi Samtök aldraðra og félög aldraðra um allt land. Ég sé ekki í fljótu bragði að mönnum sé annar kostur boðinn í þessum efnum en að búa sig undir að heyja harðari kjarabaráttu á sjálfstæðari forsendum en hingað til hefur verið, þegar ríkisvaldið er með einhliða aðgerðum að slíta þá úr lögum við launamenn í landinu eins og hér er ætlunin. Það hefur verið svo á undanförnum árum og það er vel og hefur lýst félagslegum þroska á býsna háu stigi, að verkalýðshreyfingin, samtök almennra verkalýðsfélaga og samtök opinberra starfsmanna hafa haft í sínum áherslum við kjarasamninga, kröfur um að séð væri um réttindamál þessara hópa í leiðinni þegar verið er að gera breytingar á launakjörum í landinu og semja um kjarabætur, að þá skiluðu þær sér til þessara hópa sem samkvæmt lögum hafa átt að taka mið af launaþróun varðandi sín kjör. Nýleg dæmi um þetta eru til að mynda talsverðar stimpingar og deilur sem hafa orðið um það þegar þurft hefur að knýja ríkisstjórn, fyrri ríkisstjórn að vísu því á það hefur ekki reynt í miklum mæli gagnvart þessari, til að skila ýmsum sérstökum launauppbótum, eingreiðslum og desemberuppbótum og öðru slíku til þeirra sem lögum samkvæmt eiga að fá kjör í takt við launaþróun. Þetta þekkja menn nú og hefur oft orðið að einhvers konar skiptimynt eða deiluatriði við kjarasamninga. Þá hefur verkalýðshreyfingin tekið að sér að draga vagninn fyrir hönd þessara hópa og sjá um að þeirra kjör væru tryggð. Þetta hefur í og með gerst, herra forseti, vegna þessarar tengingar sem þarna hefur verið á ferðinni. Nú er verið að segja sundur griðum. Tilgangurinn vefst ekkert fyrir mönnum. Hann er sá að geta skilið þessa aðila eftir þó að þetta sé að vísu klætt í þennan fína búning, að verið sé að afnema sjálfvirkni og verðtryggingar og annað því um líkt í kerfinu. Það, herra forseti, eru málamyndarök. Hrein málamyndarök. Það að einhver óheilbrigð sjálfvirkni felist í því að upphæðir persónufrádráttar og bótaliða séu aðlagaðar verðlagi milli ára, er bull. Ég ætla að leyfa mér að segja, herra forseti, að það er kjaftæði. Vegna þess að ef það er ekki gert þá felst í því ákvörðun um að þyngja skattbyrðina. Þá felst í því ákvörðun um breytingu. Auðvitað er algjörlega verið að snúa hlutunum á haus. Ef hlutdeild launamanna í afrakstri þjóðartekna og þeirra kaupmáttur og þeirra kjör eiga að haldast í takt við þróunina, ef ekki á að breyta hlutaskiptunum, þarf einmitt að færa upp þessa liði. Þá þurfa þeir að vera í takt við verðlag á hverjum tíma því annars er verið að þyngja skattana og auka skattbyrðina. En það er greinilega það sem þessi hæstv. ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. er alveg sérstaklega að gera. Það velkist held ég enginn í vafa um það, að minnsta kosti ekki ræðumaður sem þekkir orðið sitt heimafólk, að tilgangurinn með afnámi tengingarinnar, í þessu tilviki í tekjuskattslögunum, verðuppfærslugreinum laganna, er þessi og enginn annar. Ég ætla að koma aftur að öðrum þætti, herra forseti, vegna þess að mér fannst ekki að hann fengi nóga athygli við 2. umr. málsins. Það er sú ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar að fella niður á einu bretti nú um áramótin skattafslátt ellilífeyrisþega í stað þess að lækka hann í áföngum í takt við það að áhrif á skattfrelsi lífeyrisiðgjalda fari að koma fram. Nú er það að vísu svo að hæstv. ríkisstjórn gaf um það yfirlýsingu í tengslum við framlengingu kjarasamninga að frádrátturinn skyldi koma til framkvæmda í þeim þrepum sem ákveðin höfðu verið, fyrr en áður hafði verið reiknað með. Dagsetningar sem áður voru 1. júlí á þessu ári og 1. janúar 1996 skildu færast fram um sex mánuði og verða 1. janúar nk. og síðan 1. júlí á miðju ári. Eftir stendur að fullt skattfrelsi inngreiðslna verður ekki komið til framkvæmda fyrr en á miðju næsta ári. Með þeim rökum að skattafsláttur til ellilífeyrisþega hafi átt að mæta þessum breytingum, hefði að minnsta kosti átt að láta standa eftir þrep sem því nam eða helmingnum af því sem áður hafði verið áformað. Það hefði mátt færa efnisleg rök fyrir því að þá hefði verið eðlilegt að lækka það þrep sem áður átti að vera upp á 7,5% niður í 3,75% eða eitthvað því um líkt. Að fella það niður með öllu stenst ekki. Þær forsendur sem ríkisstjórnin sjálf hefur áður lagt upp í málinu standast ekki. Fyrir utan það að með þessu er verið að raska mjög skyndlega högum aldraðra, draga til baka ívilnun sem áður var búið að lofa þeim og var nú ekki gert svo lítið úr í aðdraganda kosninga þegar það kom sér vel fyrir íhaldið að hirða atkvæði gamla fólksins. Þá var gott að geta grobbað af því að svona væri nú íhaldið alltaf gott við gamla fólkið. Nú ætlaði það að veita því alveg sérstakan skattafslátt á næstu árum. Á þessu var ekki beinlínis legið í aðdraganda kosninganna, á þingi, í Morgunblaðinu og öðrum helstu stofnunum. En hvað er nú gert? Áður en þessi kosningamorgungjöf varð ársgömul er komin tillaga um að kippa henni fyrirvaralaust til baka með öllu og standa ekki einu sinni við það þrep sem átti að gilda á næsta ári. Þetta er nú öll reisnin. Það er þó ekki eins og þetta sé það eina kveðjan til aldraðra um þessi áramót frá sjálfri brjóstvörn gamals fólks í landinu, Sjálfstfl. Nei, heldur er búið að reikna það út að samtals er líklega í sex eða sjö liðum í mismunandi frv. samtímis sem hér eru til umfjöllunar á Alþingi, verið að ráðast á aldraða.  Þannig er nú það, herra forseti. Þetta á að sjálfsögðu við um aldraða á Suðurlandi eins og í öðrum kjördæmum. Það er rétt að forseti hafi það í huga. Herra forseti. Að öðru leyti er það þannig að fátt er svo með öllu illt eins og þar stendur að ekki megi finna þar eitthvað jákvætt. Ég hafði áður gert grein fyrir því við 2. umræðu, að við í minni hlutanum styðjum vissar breytingar sem hér eru á ferðinni í tekju- og eignarskattslögunum. Þar er fyrst og fremst á ferðinni ein breyting sem einhver ástæða er til að staldra við og fagna. Það er það litla skref sem er tekið í þá átt að draga úr tekjutengingu eða tekjutengdri skerðingu barnabótaaukans og þar með jaðaráhrifum í skattkerfinu gagnvart þeim hópi sem þar á í hlut, þ.e. barnafólkinu og fólki sem er með húsnæðisskuldbindingar og tekjutengdar afborganir námslána og annað því um líkt á herðunum. Það er vissulega ekki vanþörf á að grípa til aðgerða því eins og dæmin sanna og sýnt hefur verið fram á með útreikningum finnast mýmörg dæmi um jaðarskattsprósentur hjá slíkum hópum sem nálgast 100%. Það er algengt að ungt fólk með þrjú börn á barnabótaaldri og húsnæðisskuldbindingar á bakinu sé með jaðarskatta á bilinu 66--75% samkvæmt dæmum sem ég hef séð. Eftir standa víða í okkar mjög svo tekjutengda kerfi ótrúlegir hlutir eins og 100% og yfir 100% jaðarskattur í vissum tilvikum, t.d. hjá þeim sem eru að fá lífeyrisbætur. Og nú á enn að auka á tekjutengingu með nýboðuðu ákvæði í bandorminum um að hækka skerðingu vegna annarra tekna ellilífeyrisþega úr 25% í 35%. Þetta þýðir nú í einu vetfangi að jaðarskattur þeirra aðila fer að lágmarki í ein 77% því skerðingin verður virk á tekjubili þar sem fullur tekjuskattur upp á 42% er þegar kominn til sögunnar. Þar af leiðandi þarf ekki reikningsvana menn til að sjá að af þessu leiðir sjálfkrafa að jaðaráhrif slíkra breytinga eru orðin þessi. Þetta á að afgreiða, herra forseti, án þess að menn hafi fyrir sér nokkrar myndir eða útreikninga á því hvaða afleiðingar þetta hefur, til að mynda þessi 10% hækkun á skerðingunni vegna annarra tekna hjá ellilífeyrisþegum. Þetta er önnur jólagjöfin sem íhaldið er að gefa gamla fólkinu í landinu um þessar mundir, þessum vaxandi hópi þjóðarinnar sem skipar þann aldursflokk. Eins og okkar aldursdreifing er að sjálfsögðu að þróast líkt og í flestum öðrum löndum, þá er aldurspíramídinn að breytast nokkuð í samsetningu og eftirlaunamenn og aldraðir verða sífellt fjölmennari hópur í þjóðfélaginu. Velferð og heill þess hóps skiptir að sjálfsögðu sköpum og allra síst væri það við hæfi, uppi á Íslandi þar sem er á ferðinni kynslóð sem sennilega hefur unnið flestum öðrum meira frá landsnámstíð við uppbyggingu í þessu þjóðfélagi, þ.e. það fólk sem er að komast á eða er á eftirlaunaaldri, að fara nú sérstaklega að ráðast að því einu og sér. Það er alveg lýsandi, herra forseti, að á sama tíma og verið er að ganga í skrokk á þessum hópum, trekk í trekk með mörgum mismunandi aðgerðum í senn, þannig að það er ráðist á aldraða úr öllum áttum í einu, eru ekki tilburðir uppi til að koma á almennum fjármagnstekjuskatti. Þeir sem hafa nú gróðann af stóreignum og vaxtatekjur verða því áfram skattfrjálsir. Það er með semingi að ríkisstjórnin framlengir sérstakan hátekjuskatt um eitt ár í viðbót. Það lýsir sér alveg í orðalaginu að þeir hafa nauðugir viljugir íhaldsforkólfarnir, dregist á það að hafa þetta eitt ár í viðbót, þennan sérstaka skatt á launatekjur hjóna yfir 450 þús. kr. á mánuði og einstaklinga yfir 225. Það finnst því auðvitað blóðugt, íhaldinu, að vera að skattleggja þær tekjur. En aldraða, það er sjálfsagt að reita af þeim upphæðir af því tagi sem hér eiga í hlut. Herra forseti. Að öðru leyti er nú rétt að víkja betur að þeim þáttum sem varða stöðu aldraðra samkvæmt öðrum ákvæðum en þeim er heyra undir lögin um tekju- og eignarskatt þegar þar að kemur og þegar eða ef, langar mig nú eiginlega til að segja, bandormurinn kemur til umfjöllunar. Hér eru það fyrst og fremst efnisbreytingar sem ég tel að séu mjög alvarlegs eðlis og ég átel og gagnrýni að hæstv. ríkisstjórn skyldi ekki vera til viðtals um að breyta þeim. Ég bind reyndar enn vonir við það, herra forseti, að ná megi einhverju samkomulagi við hæstv. ríkisstjórn varðandi þessa þætti og auðvitað væri eina lendingin sem eitthvert vit væri í við afgreiðslu þessara mála nú fyrir jólin að fresta átökunum um hin stóru pólitísku deilumál sem varða afnám verðuppfærslna og afnám tengingar bótaliða við launaþróun. Slá þeim deilum þá á frest ef hæstv. ríkisstjórnin vill halda þeim til streitu og taka til umfjöllunar að siðaðra manna hætti í sérstöku frv. um viðkomandi mál eftir jólaleyfið. Það vill nú svo til að það skiptir orðið sáralitlu máli fyrir sjálfa afgreiðslu fjárlaganna hvort þetta væri gert eða ekki vegna þess að í mörgum tilvikum hefði slík breyting engin áhrif á bótafjárhæðirnar strax í upphafi. Þær breytingar koma fram síðar í takt við verðlagsþróun á miðju næsta ári. Menn gætu þess vegna ýtt öllum þessum varanlegu breytingum út úr frv. um tekju- og eignarskatt, út úr bandorminum og afgreitt fjárlögin. Það mætti geyma sér átökin um grundvallaratriðin þangað til síðar. Það er dapurlegt ef það er svo, herra forseti, sem flýgur um í hliðarsölum að samkomulag um lúkningu þinghaldsins á þessum nótum strandi fyrst og fremst á einum manni, hæstv. forsrh. Mér skilst að hæstv. forsrh. hafi sagt í útvarpsfréttunum að minni hlutinn væri að kúga meiri hlutann á Alþingi með miklu ofbeldi. Ég tek undir það með hæstv. forsrh. Ég hef sjaldan orðið vitni að því að jafnmikill minni hluti kúgi meiri hlutann með jafnmiklu ofbeldi og nú er að gerast. Ef hæstv. forsrh. einn af 63 mönnum á þingi ætlar að kúga þingið til að taka þessar breytingar í gegn með þessum hætti, fyrir áramótin. Það mikið ofbeldi af hálfu mikils minni hluta ef rétt er hermt að fyrst og fremst strandi á hæstv. forsrh. að gera þarna breytingar. Ég átel og harma þetta. Mér finnst æskilegt, herra forseti, áður umræðan verður öllu lengri og þetta næsta óskipulega fundarhald í kvöld, sem maður veit ekki alveg í hvaða tilgangi er meðan allt hangir í lausu lofti, öðrum en þá þeim að hæstv. forseti geti dundað sér við að lesa góða bók, sem er í sjálfu sér allra góðra hluta maklegt, en ég hefði talið æskilegt, herra forseti, að hæstv. forsrh. kæmi einhvern tímann hingað til skrafs og ráðagerða í þinginu. Hann gæti þá gert grein fyrir viðhorfum sínum í þessum efnum.

Forseti getur upplýst að hæstv. forsrh. er í húsinu.

Já, það er mjög ánægjulegt. Gjarnan mætti þá hæstv. forsrh. staðfesta eða bera til baka sem hér er orðið altalað að fyrst og fremst strandi á stífninni og nauðhyggjunni í hæstv. forsrh. að ná einhverju landi í þingstörfunum. Það væri gaman að vita af því eða fregna hvort hæstv. forsrh. mundi þá kannski koma til umræðunnar og setja sig á mælendaskrá og veita slíkar upplýsingar. Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

[21:03] Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að spyrja hvort hæstv. fjmrh. er staddur í þinghúsinu og ef svo er óska eftir að hann verði viðstaddur þessa umræðu.

Hæstv. fjmrh. er í húsi og skal forseti gera honum viðvart.

Ég óska einnig eftir því að hæstv. heilbr.- og trmrh. komi í þingsalinn.

Forseti upplýsir að hæstv. heilbrrh. er hér einnig og verður henni gert viðvart.

Ég óska eftir því að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., verði einnig viðstaddur umræðuna.

Forseti getur upplýst að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er staddur í húsi og verður honum einnig gert viðvart um óskir hv. þm.

Ég mun ekki hefja mína tölu, hæstv. forseti, fyrr en þessir aðilar eru komnir í þingsalinn en geta þess að þetta var mjög athyglisverð ræða sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flutti áðan. Hann skýrði mjög vel hvernig ríkisstjórnin virðist hafa fundið sérstakan markhóp til tekjuöflunar og er þar um að ræða aldrað fólk. Það er með ólíkindum hve miklar kjaralegar árásir eru gerðar á aldraða, bæði í fjárlagafrv. og einnig í hinum illræmda bandormi, sem svo er nefndur. Ég hef fjallað nokkuð um efni frv. við fyrri umræður í þinginu. Bæði hef ég fjallað um meginkerfisbreytingar sem boðaðar eru með þessari lagasmíð, svo og í bandorminum, sem ganga út á að aftengja bætur í tryggingakerfinu, launaþróun og fjárhæðir í skattkerfinu, verðbreytingum. Einnig hef ég gert að sérstöku umræðuefni atlöguna sem gerð er að öldruðu fólki. Hún virðist engan enda ætla að taka, eins og ég gat um áður. Ég fagna því að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðsk., er kominn í þingsalinn til að vera viðstaddur umræðuna og er gleðilegt að sjá hann í þingsal. Það sætti furðu fyrr í dag þegar hann veitti öðrum þingmönnum ákúrur fyrir slælega þingsetu, þingmönnum sem hafa sótt þingið mjög vel en hv. þm. Vilhjálmur Egilsson virðist okkur hinum tala úr glerhúsi þegar hann ávítar aðra fyrir slaka mætingu. Ég bíð þess að hæstv. fjmrh. komi til umræðunnar en ég hef sérstaklega óskað eftir því. En það var annar hv. þm., Steingrímur J. Sigfússon, sem óskaði eftir að hæstv. forsrh. gerði grein fyrir því sem hv. þm. sagði að flygi fyrir að minni hluti upp á einn mann, hæstv. forsrh., tefði framgang þingmála. Ég ætla nú ekki að hafa eftir það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði. Það er rétt að hann geri sjálfur grein fyrir máli sínu. Ég hef óskað eftir því sérstaklega að tveir hæstv. ráðherrar verði viðstaddir umræðuna.

Því miður misskildi forseti áðan beiðnina og lét kalla til hæstv. forsrh. en nú hefur forseti gert ráðstafanir til þess að kalla hæstv. fjmrh. í salinn.

Ég hélt að hæstv. forsrh. væri viðstaddur umræðuna þar sem ég gerði grein fyrir áhyggjum sem ég hef af lagabreytingum sem verið er að knýja í gegn og snerta sérstaklega kjör aldraðra. En ég ætla að leyfa mér að gera hlé á tölu minni þangað til hæstv. fjmrh. kemur. Ég fagna því að hæstv. fjmrh. skuli gera okkur þann heiður að vera viðstaddur þessa umræðu um fjármál ríkisins. Ég gat um í upphafi, hæstv. fjmrh., að ég hefði áður í ræðum fjallað nokkuð um efni frv. sem hér er til umræðu og einnig þær kerfisbreytingar sem eru boðaðar í svokölluðum bandormi. Ég vakti athygli á því að í öllum þessum frv., sem snerta kjör fólks, sem liggja núna fyrir er sérstaklega vegið að öldruðum. Mig langar til að víkja að nokkrum atriðum sem snerta þessa lagasmíð. Þannig er að fyrir fáeinum árum hófu ýmis samtök aldraðra mikla baráttu gegn tvísköttun lífeyris. Menn sögðu sem svo: Það gengur ekki að skattleggja lífeyrisgreiðslur tvisvar sinnum, bæði þegar iðgjald er sett inn í lífeyrissjóð til geymslu og einnig þegar lífeyrir er tekinn út úr þessari sömu geymslu, úr lífeyrissjóðnum, þ.e. að skattleggja sjálfan lífeyrinn. Urðu nokkrar deilur um á hvorum endanum bæri að aflétta skattinum ef á annað borð yrði í það ráðist. Deilurnar mögnuðust nokkuð þegar sýnt þótti að stjórnvöld hygðust verða við þessum kröfum aldraðra um að afnema tvísköttun á lífeyri. Ég skal gera hlé á máli mínu, hv. form. efh.- og viðsk., Vilhjálmur Egilsson, meðan hv. þm. þarf að ljúka erindum í þingsalnum. Sem sagt, það var deilt um það á sínum tíma á hvorum endanum ætti að aflétta skattheimtunni, af iðgjaldinu eða af sjálfum lífeyrinum. Það varð síðan úr að sett voru lög sem kváðu á um að 15% af lífeyrisgreiðslum til einstaklinga sem náð hefðu 70 ára aldri yrðu undanþegin skatti. Ekki voru allir á eitt sáttir með þessa ráðstöfun. Þannig benti Alþýðusambandið t.d. á að þetta gagnaðist betur þjóðfélagshópum sem byggju við traust lífeyrisréttindi en hinum sem að byggju við ótraustari réttindi. Þar sem lífeyrisréttur opinberra starfsmanna væri almennt betri þegar á heildina væri litið en þeirra sem störfuðu á almennum vinnumarkaði kæmi þetta opinberum starfsmönnum betur. Heppilegra væri, að mati ASÍ, að létta sköttum af hinum endanum, þ.e. létta sköttum af hinum vinnandi manni, ekki lífeyrisþeganum. Með öðrum orðum, létta skattbyrðinni af iðgjöldunum í stað lífeyrinum. Þetta varð síðan niðurstaðan og var ákveðið að létta sköttum af iðgjöldum í tveimur tímasettum áföngum. Þá kom gagnrýni úr gagnstæðri átt. Samtök aldraðra, svo og samtök opinberra starfsmanna bentu á að þessi leið til afnáms tvísköttunar væri ekki síður ranglát en hin. Ástæðan er að sjálfsögðu sú að því hærri sem launin eru þeim mun hærri iðgjöld eru greidd í lífeyrissjóð og eftir því skattafslátturinn meiri til hátekjufólks en lágtekjufólks. Einstaklingur með 50 þús. kr. á mánuði fær þannig 4% af launum sínum undanþegin skatti, upphæð iðgjaldsins, eða 2 þús. kr., sem reyndar breytir engu því þessi einstaklingur er undir skattleysismörkum en 500 þús. kr. maðurinn fær 20 þús. kr. undanþegnar frá skatti. Þannig að sama er á hvorum endanum er tekið, um mismunun er að ræða. En það er um annars konar mismunun að ræða einnig sem kemur fram í yfirlýsingu sem BHMR, Bandalag háskólamanna, sendi frá sér í dag og er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Bandalag háskólamanna, BHMR, mótmælir harðlega þeirri skerðingu á tekjum ellilífeyrisþega sem felst í niðurfellingu á 15% frádrætti af greiddum lífeyri úr lífeyrissjóði. Í fyrirliggjandi frv. til laga um breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt, nr. 75/1981, var upphaflega gert ráð fyrir að þessi frádráttur yrði helmingaður í 7,5%. Bandalagið taldi að hér væri í raun um ýtrustu skerðingu að ræða en lét málið átölulaust. Niðurfelling á 15% frádrættinum í heild mun hins vegar valda mörgum ellilífeyrisþeganum umtalsverðum tekjumissi og bitnar harðast á þeim sem sparað hafa lengst og mest í lífeyrissjóði. Það er því ljóst að þessi breyting á frv. beinist einkum gegn opinberum starfsmönnum. Bandalagið vill einnig mótmæla vinnubrögðum í þessu máli. Bandalaginu var sent frumvarp til umsagnar með skömmum fyrirvara sem gerði ráð fyrir 7,5% frádrætti eins og áður hafði verið talað um. Eftir að bandalagið hafði tjáð sig um málið var þessum forsendum breytt án þess að bandalaginu gæfist kostur á að koma að sjónarmiðum sínum. Bandalag háskólamanna, BHMR vill í þessu sambandi einnig benda á að skattfrelsi lífeyrisiðgjalda samkvæmt fyrirliggjandi skattalagabreytingum nýtist opinberum starfsmönnum miklu síður en öðrum launamönnum þar sem opinberir starfsmenn greiða aðeins iðgjöld af dagvinnulaunum. Bandalagið telur að þennan mismun verði að bæta opinberum starfsmönnum í kjörum.`` Undir þetta skrifar nafn sitt, Páll Halldórsson formaður BHMR og lýkur þar með tilvitnun í þessa ályktun BHMR sem samtökin sendu frá sér í dag. Mismununin sem bent var á í þessari yfirlýsingu er sú að hluti vinnandi fólks greiðir iðgjöld af öllum tekjum og fær skattafslátt í samræmi við það. Þetta er sú regla sem tíðkast á almennum vinnumarkaði. En hjá opinberum starfsmönnum þá eru iðgjöld greidd af föstum launum einvörðungu. Þannig að á þessari forsendu skapast mismunun opinberum starfsmönnum í óhag. Þeir sem eru með hæstar heildartekjur á vinnumarkaði, fólkið og einstaklingarnir sem eru með 500, 600 og 700 þús. kr. hagnast að sjálfsögðu mest á þessum skattkerfisbreytingum sem verið er að gera. Ég vil leyfa mér að taka undir með Landssambandi aldraðra og öðrum samtökum sem hafa andæft þessum breytingum, andæft því að skattaívilnanir aldraðra séu afnumdar. En hver skyldi nú, hæstv. forseti þings, vera lágmarkskrafan hjá þeim sem hafa forgöngu um þessa baráttu af hálfu aldraðra og annarra? Hún hlýtur að vera sú að staðið verði við þau fyrirheit sem gefin voru þegar fjárlögin voru birt um að þegar 15% skattaívilnunin yrði færð niður, mundu þeir skattpeningar sem þannig yrði aflað látnir renna inn í hækkun grunnfjárhæða lífeyristrygginga. Þetta sjónarmið kemur fram í áliti BSRB, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, frá 8. des. þar sem fjallað er sérstaklega um þetta frv. og var það sent Alþingi. Það skal tekið fram að BSRB hefur áður mótmælt niðurfellingu á skattaívilnunum til lífeyrisþega en í þessu áliti er sett fram skilyrði að því gefnu að þessar skattkerfisbreytingar yrðu keyrðar í gegn. Í áliti BSRB segir orðrétt m.a., með leyfi forseta: ,,Hvað varðar breytingar á skattfrelsi hluta af útgreiddum lífeyri til einstaklinga yngri en 70 ára skorar BSRB á ríkisstjórnina að standa við það sem stendur í fjárlagafrumvarpinu að nýta þá fjármuni sem við þetta sparast til að hækka grunnfjárhæðir lífeyristrygginga og telur það forsendu þess að ellilífeyrisþegar séu sviptir þessum skattaívilnunum.`` Þetta var yfirlýsing sem ég hef áður vitnað til í þessum ræðustól þar sem ég vísaði í frv. til fjárlaga 1996 þar sem það fyrirheit er gefið beinlínis að verði þessar skattaívilnanir numdar brott þá verði þeir fjármunir sem þannig sparast látnir renna til að hækka grunnfjárhæðir lífeyristrygginga. Þessu geta menn flett upp á bls. 271 í frv. til fjárlaga 1996. Hvað skyldi hér vera um miklar fjárhæðir að ræða? Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað úr fjmrn. ætla menn að 15% skattaívilnun til lífeyrisþega nemi um 250--300 millj. kr. á ári hverju. Nú vil ég beina þessari spurningu til hæstv. fjmrh.: Hvað líður þeim loforðum sem lífeyrisþegum og öldruðum voru gefin í frv. til fjárlaga 1996 um að láta þá fjármuni sem spöruðust við það að afnema þessar skattaívilnanir til aldraðra, renna til að hækka grunnfjárhæðir lífeyristrygginga? Hvað líður þessu loforði? Ef við lítum á hvaða upphæðir við erum að tala um fyrir einstaklingana, þá hefur komið fram í opinberum gögnum, þar sem tíundaður er fjöldi lífeyrisþega, útborgaður lífeyrir og meðallífeyrir fyrir árið 1993, að 4.528 fyrrverandi starfsmenn ríkisins fengu greitt úr lífeyrissjóði LSR. Frádrátturinn þýddi fyrir þennan hóp að meðaltali 82 þús. kr. á ári. Við erum að tala þarna um að meðaltali 7.000 kr. á mánuði en ríkisstjórnin og fjmrh. höfðu heitið lífeyrisþegum að ef af því yrði að þessar ívilnanir yrðu numdar brott þá mundi þetta verða látið renna í lífeyriskerfi almannatrygginga. Hvað líður þessu loforði? Ætla menn að ganga á bak orða sinna? Það er nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir þessu við umræðuna á eftir því þetta stendur skrifað í frv. til fjárlaga. Ef ekki verður orðið við því að efna þau fyrirheit sem lífeyrisþegum voru gefin er niðurstaðan úr þessari áralöngu baráttu lífeyrisþeganna einfaldlega sú að þeir fá ekki neitt. Þeir fá ekkert út úr þessari áralöngu baráttu. Og reyndar er það verra en svo því samkvæmt þeim breytingum sem boðaðar eru í fjárlagafrv. og öðrum tengdum frv., m.a. því sem hér er til umræðu, þá eru boðaðar enn frekari álögur á aldraða. Nú er talað um að hækka hlutfall á skerðingu á grunnlífeyri úr 25% í 35% sem fyrir marga einstaklinga þýðir 5.000--6.000 kr. á mánuði. Síðan er fundinn sérstakur markhópur ríkisstjórnarinnar, þ.e. sá hluti aldraðra sem býr við einhvers konar veikindi eða krankleika, vegna þess að það á að hækka viðmiðunarmörk á afslætti í heilbrigðisþjónustunni til aldraðra úr 67 árum til 70 ára. Það á að svipta þennan hóp þeim afslætti sem hann hefur búið við auk þess sem það þak sem sett var á þennan aldurshóp og fólk yfir sjötugt býr við, 3.000 kr., hækkar upp í 12.000 kr. Þannig að það er ekki nóg með það að dregið sé úr afslættinum heldur er þakið einnig hækkað. Þetta er sérstakur markhópur að auki. Mér finnst að ríkisstjórnin þurfi að gera nánar grein fyrir þessum áformum sínum og skýra þau fyrir öldruðum og samtökum þeirra. Skýra það fyrir lífeyrisþegum almennt hvernig hún ætlar að réttlæta þessar gjörðir. Varðandi aðrar hliðar frv. tel ég góðra gjalda vert að reynt sé að bæta barnafólki upp þá skerðingu á kjörum sem það varð fyrir á síðasta kjörtímabili og lækka jafnframt jaðarskatta þessa hóps með því að lækka skerðingarhlutfall barnabótaaukans. Á það ber þó að líta að óvíst er hvað gerist í framtíðinni vegna aftenginga fjárhæða í skattkerfinu. Einnig er rétt að leggja áherslu á að afnám vísitölubindinga í skattkerfinu nú þýðir niðurskurð í millifærslukerfinu sem tekur til persónuafsláttar, barna- og vaxtabóta og bitnar því á almennu launafólki, ekki síst barnafólki sem er að kom sér upp húsnæði. Hingað til hefur tenging virkað sem ákveðið öryggi fyrir því að bótaupphæðir og afsláttarliðir í tekjuskattskerfinu fylgi launa- og verðlagsþróun í landinu. Aftenging hefur í för með sér að hækkun þessara fjárhæða verður geðþóttaákvörðun stjórnvalda hverju sinni. Ákveðin reynsla er komin á það hvað slík aftenging hefur í för með sér. Hækkun persónuafsláttar var í upphafi tengd lánskjaravísitölu en í lok fyrsta staðgreiðsluársins var ákveðið að aftengja persónuafslátt að hluta til hækkun lánskjaravísitölunnar. Þetta hefur haft í för með sér að skattleysismörk eru 5.500 kr. lægri, þ.e. miðað við núverandi skatthlutfall en ef tengingunni við lánskjaravísitöluna hefði verið haldið eins og gert var ráð fyrir í upphafi. Nú, ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri að þessu sinni. Ég bíð spenntur eftir því að heyra skýringar hæstv. fjmrh. á þeim skerðingum sem að aldrað fólk verður fyrir vegna fjárlagafrv., vegna þeirra lagabreytinga sem hér eru til umræðu og vegna bandormsins að sjálfsögðu einnig. Nú það verður fróðlegt að heyra skýringar form. efh.- og viðskn., Vilhjálms Egilssonar, sem óvænt heiðrar þingið með nærveru sinni. Mér finnst ekki stætt á því að ljúka þingi fyrir jólin fyrr en ríkisstjórnin hefur gefið viðhlítandi svör við því hvernig á því stendur að ekki á að standa við þau fyrirheit sem gefin voru í fjárlagafrv. Það er allt annar handleggur hvað gerðist gagnvart verkalýðshreyfingunni um að kjör öryrkja, atvinnulausra og lífeyrisþega yrðu ekki skert á næsta fjárlagaári. Það er aðskilið mál því sem að ég hef nefnt hér og fjallar um sérstakar skattaívilnanir til aldraðra. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri að sinni. Ég er ekki mjög langorður maður. En ég vona að hæstv. fjmrh. og hv. form. efh.- og viðskn. gerist nokkuð langorðir og gefi okkur rækilegar skýringar á þeim breytingum sem þeir eru að innleiða gagnvart öldruðu fólki og ekki síst þeim hluta aldraðra sem býr við veikindi.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða frv. til laga um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt, með síðari breytingum. Við erum komin í 3. umr. Ég gat því miður ekki verið viðstödd lok 2. umr. málsins af sérstökum ástæðum og þess vegna var ég aldrei búin að láta í ljós skoðun mína á breytingunum sem eru til umræðu en ég sýndi það náttúrlega í atkvæðagreiðslu hver hugur minn er til frv. Það hefur jafnan talist til tíðinda þegar skattafrumvörpin koma fram. Ég minnist þess að við 1. umr. um málið fagnaði ég því hvað þetta frv. kom óvenjusnemma fram. Við höfum mátt búa við það á undanförnum árum að skattafrv. hafa komið ákaflega seint fram og þinginu gefist lítill tími til að fjalla um þau. Þegar maður horfir á þá miklu málasúpu sem við erum að glíma við þessa dagana og innihald hennar þá skilur maður hvers vegna ríkisstjórnin beitir þessum aðferðum. Það er vegna þess, hæstv. forseti, að hér eru á ferð þvílíkir hlutir að ég hef aldrei séð annað eins. Ég verð að segja, hæstv. forseti og hæstv. fjmrh., að mér er gróflega misboðið. Ég meina það frá innstu hjartans rótum að mér finnst það sem ríkisstjórnin er að leggja til á þessu ári vera svo hrikalegt að ég hlýt að spyrja, eins og ég reyndar gerði úr ræðustól í dag: Hvað gengur hæstv. ríkisstjórn til? Þá er ég fyrst og fremst að meina og vísa til þess að aftur og aftur er ráðist á sama hópinn. Þá er ég að tala um fjárlögin, bandorminn og skattafrumvörpin. Ráðist er á sama hópinn aftur og aftur, gamla fólkið. Hvenær fékk ríkisstjórnin þær upplýsingar að aldrað fólk á Íslandi hefði breiðustu bökin og þangað væri mest að sæka? Töluvert af gömlu fólki á miklar eignir. Það er líka til einhver hópur af fólki sem hefur fjármagnstekjur og það jafnvel miklar, eins og ég hef nefnt dæmi um fyrr. En að hægt sé að rýra tekjur alls þessa hóps með þeim hætti sem verið er að gera er algjörlega ótækt. Ég væri sjálf reiðubúin til að standa að því að hækka svokallaðan hátekjuskatt um 5%, þó að það komi líka óréttlátt niður. Það lendir á sjómönnum, á mörgum sem vinna mjög mikið. En það sem hér er verið að gera er ekki réttlátt. Ég ítreka að mér finnst þetta svo hrikalegt að ég var hálfmiður mín í gærkvöldi eftir fund í efh.- og viðskn. Þar var verið að kynna enn eina súpuna af áformum frá heilbrrn. sem öll bitnar meira og minna á gömlu fólki. Ég spyr enn og aftur, hvað gengur ykkur til? Það þarf ekki annað en að skoða þessar tölur sem hafa verið birtar þar sem menn hafa verið að reyna að slá á hvað sé nú verið að spara mikið til að sjá að það eru verulegar fjárhæðir sem á að sækja til gamla fólksins. Samkvæmt lauslegum útreikningum starfsmanns fjmrn. þá er það einhvers staðar á bilinu 400--450 millj. kr. Suma liðina er býsna erfitt að áætla, m.a. hvaða áhrif fjármagnstekjur muni hafa á skerðingu lífeyrisgreiðslna. Menn vita að það er töluvert mikið um að fólk hafi ekki gefið upp þær fjármagnstekjur sem það hefur, enda hefur það svo sem ekki skipt miklu máli. Þótt fólki beri reyndar skylda til þess lögum samkvæmt hefur ekki verið gengið mjög hart eftir því þannig að menn hafa ekki mjög áreiðanlegar tölur um hversu mikið þetta er. Þó kom fram á fundi efh.- og viðskn. að það væri líklega um þriðjungur af fjármagnstekjum sem er gefinn upp á skattframtölum. Samt sem áður eru þetta einhvers staðar á bilinu 400--450 millj. kr. sem menn ætla að hafa af gamla fólkinu. Þá er því svarað til að bæturnar hækki á móti. Þær hækka um 3,5% núna um áramótin. Inni í því er hækkun ellilífeyris, hækkun örorku og hækkun tekjutryggingar, þ.e. hækkun upp á u.þ.b. 450 millj. kr. sem nær bæði til ellilífeyrisþega og öryrkja. Þannig að það er langt í frá, hæstv. fjmrh., að sú hækkun vegi upp það sem verið er að skerða hjá gamla fólkinu. Við eigum eftir að fara betur í þessi mál, í einstök atriði þessarar skerðingar, þegar við komum að bandorminum. En ég vil taka sérstaklega fyrir það atriði sem hv. síðasti ræðumaður kom einnig inn á. Því miður var samþykkt við 2. umr. að fella niður á einu bretti 15% frádrátt vegna greiðslna úr lífeyrissjóðum, eins það heitir í frv. Þetta er enn eitt dæmið um þessi dæmalausu vinnubrögð sem viðgangast hérna. Þetta var tekið upp fyrir ári síðan. Fyrir ári síðan var ákveðið að nálgast tvísköttunina með þessum hætti og það veit hamingjan að þáv. ríkisstjórnarflokkum var sannarlega bent á hvað það væri vitlaust að fara þessa leið, m.a. vegna þess að það yrði gífurlegur vöxtur í útgjöldum ríkisins við þetta, afslátturinn mundi vaxa mjög mikið. Það væri miklu nær að nálgast málið hinum megin frá. Þeir sem núna greiða í lífeyrissjóði séu ekki tvískattaðir. Hvernig sem menn hefðu svo hugsanlega ívilnað fólkinu sem orðið er 67 eða 70 ára og borgaði í lífeyrissjóði, a.m.k. hin síðari ár. En þáv. ríkisstjórnin ákvað að fara þessa leið. Þetta var vissulega glaðningur til margra gamalmenna. En núna, ári síðar, eftir að búið er að gera samninga við verkalýðshreyfinguna er ákveðið að taka þetta aftur af á einu bretti. Látum nú vera að menn hefðu farið þá leið sem var búið að boða í frv., um að afnema þetta í þrepum. Þó það hefði jafnvel verið vægar en gert var ráð fyrir, í þremur þrepum, vegna þess að fólk munar um þetta. En að taka þetta svona á einu bretti og ofan á allar hinar skerðingarnar. Mér finnst þetta svo gróft, svo makalaust, að ég á ekki orð yfir þetta. Eins og fram kom í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar var gerð rækileg grein fyrir þessu í nál. minni hluta efh.- og viðskn. fyrir ári síðan. Þar kemur einmitt fram hvað fólk munar um þetta að meðaltali. Þar eru þeir nefndir sem t.d. hafa greitt lífeyri í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, sem er nú enginn smáhópur. Samkvæmt þessum tölum voru það 4.528 manns. Það eru kennarar, hjúkrunarfræðingar og ýmsir starfsmenn ríkisins. Fyrir þetta fólk voru þetta að meðaltali 82 þús. kr. á ári. Það er á milli 7 og 8 þús. kr. á mánuði fyrir fólk sem hefur kannski 60--80 þús. kr., gefum okkur 70--80 þús. kr. Það eru nú engin ósköp til að lifa af. Við erum að tala um fólk sem þarf líka að borga af því skatta, mjög iðulega fasteignagjöld og náttúrlega að sjá fyrir sér. Þessi skerðing er veruleg og fólk munar verulega um þetta. Ég hefði svo sannarlega verið tilbúin til þess að standa að því að afnema þetta í áföngum. Eins og þetta er gert, búið að samþykkja skerðinguna við 2. umr., er þetta svo gróft að það ná engin orð yfir það. Það er ýmislegt fleira í frv. sem aftur tengist bæði fjárlögunum og bandorminum. Það er auðvitað fyrst og fremst það atriði að aftengja, eins og við höfum kallað það, bætur örorku- og ellilífeyrisþega, atvinnuleysisbætur og reyndar ýmsar fleiri greiðslur sem verða föst upphæð. Ég get ekki annað en tengt þetta atriði við nýendurskoðaða spá Þjóðhagsstofnunar um efnahagslífið á næsta ári. Þar spáir Þjóðhagsstofnun því að hagvöxtur verði mun meiri en búist hafði verið við og þar af leiðandi veltan í þjóðfélaginu og síðan tekjur ríkissjóðs í framhaldi af því. Það vekur spurningar um hver verðlagsþróun verður á næsta ári, hvaða breytingar verða hugsanlega á kauptöxtum, þrátt fyrir þá samninga sem gerðir hafa verið. Maður hefur í gegnum árin séð að ríkisstjórnin gerir ekki ráð fyrir neinum launahækkunum en iðulega er nú samið um þær samt. Hér er gengið inn á þá braut að festa bætur elli- og örorkulífeyrisþega og reyndar atvinnuleysisbæturnar sem hafa verið tengdar launaþróun í landinu með ákveðnum hætti. Atvinnuleysisbæturnar eru t.d. miðaðar við taxta fiskverkunarfólks og hafa fylgt hækkunum á honum. Þannig hækka þær t.d. meira núna um áramótin en bætur örorku- og ellilífeyrisþega. Þær hækka um 5,4% vegna þessara viðmiðana við kauptaxta fiskverkunarfólks, á meðan hinar bæturnar hækka um 3,5%. Hver verður svo þróunin á árinu? Þessar upphæðir sem á að festa í lög verða óbreyttar allt næsta ár, svo framarlega sem ekki takist að knýja fram einhverjar breytingar, fyrir utan það 3% svigrúm sem er sums staðar að finna. En hver verður þróunin annars staðar? Hvaða úrbætur fá launþegar? Bent hefur verið á í álitum nokkurra fagnefnda Alþingis, þ.e. minni hlutans, að það er sálrænn þáttur í þessu að taka bæturnar úr tengslum við laun. Þetta er einhver bótahugsun sem verið er að styrkja að nýju í stað þess að ganga út frá því að elli- og örorkulífeyrisþegar þurfi að lifa eins og aðrir og ættu að fá hækkanir til samræmis við hækkandi verðlag í samfélaginu. Hér á að keyra þessa stefnu í gegn. Eins og bent hefur verið á í útreikningum Alþýðusambandsins þá er viss feluleikur í þessu og það kemur svo sem reynar kemur fram. Verið er að spara ákveðnar upphæðir. Það sama gildir um útreikninga á persónuafslætti og alla útreikningana sem hér eru. Það hefur um árabil staðið deila milli Alþýðusambandsins og fjmrn. um þá og Alþýðusambandið heldur því fram að kjör fólks hafi verið stórlega skert með þessum útreikningum. Hér eru líka til umræðu ýmis atriði sem tengjast kjarasamningum og ekki er mikið um að segja eins og flýting á því að hætta tvísköttun lífeyris á launþega. Um þetta var samið við samtök launafólks og ekkert er við því að segja. Þetta kostar ríkið auðvitað stórfé og það er eðlilegt að ríkisvaldið þurfi að ná þessum tekjum inn. En það er bara ekki sama hvernig það er gert. Það er ekki sama hver það er sem er látinn borga. Hér er reyndar enn einu sinni framlengt ákvæði um sérstakan tekjuskatt manna, þ.e. 5% aukatekjuskattur á þá sem hafa 225 þús. kr. í laun sem er reyndar uppreiknað hér eins og annað. Það er spurning eins og ég nefndi áðan hvort ekki hefði verið nær að leita betur hjá hinum raunverulega breiðu bökum en að fara ofan í vasana hjá gamla fólkinu. Ekki hef ég miklar vonir um að komið verði á fjármagnstekjuskatti á næsta ári. Ég hef ekki mikla trú á því að það takist núna frekar en áður. Það hefur staðið til að koma honum á a.m.k. undanfarin fimm ár og sennilega lengur. Get ég þá rifjað það upp sem fram kom í umræðum að það er merkileg staðreynd að fjármagnstekjuskattur skyldi hafa verið afnuminn árið 1978 og er Ísland sennilega eina ríkið í Evrópu sem hefur afnumið þennan skatt en það gengur afar illa að koma honum á.

Það er verið afnema hann í tveimur löndum.

Það er verið að afnema í tveimur löndum, segir hæstv. fjmrh. og væri fróðlegt að fá að vita hvaða rök eru fyrir því. Fjármagnstekjuskattur er með ýmsu móti í hinum ýmsu ríkjum og eflaust eru margar leiðir til að nálgast þær tekjur fólks. Eins og oft hefur verið bent á í því sambandi þarf auðvitað að fara varlega þegar verið er að koma á fjármagnstekjuskatti. Þetta er viðkvæmt mál og það þarf bæði að forðast fjármagnsflótta úr landi eða að skapa einhvern óþarfa ótta hjá sparifjáreigendum. Skattur af þessu tagi má ekki vera til að draga úr sparnaði. Þetta er ekki auðvelt. Það er augljóst mál. Hins vegar er alveg stórmerkilegt hvernig komið hefur verið á fót hverri nefndinni á fætur annarri ár eftir ár sem skilar þykkum og ítarlegum skýrslum og síðan verður aldrei neitt úr neinu. Kann Alþfl. líklega sögu af því frá síðasta kjörtímabili hvernig stóð á því að það náði aldrei fram að ganga þrátt fyrir ítrekaðar samþykktir innan ríkisstjórnarinnar og milli ríkisstjórnarflokkanna um það.  Við höfum séð undanfarna daga að í fyrsta lagi er verið að sækja dágóða summu til atvinnulífsins með hækkun tryggingagjalds sem var mótmælt mjög harðlega af aðilum atvinnulífsins og reyndar Alþýðusambandinu líka vegna þess hvað þetta kemur misjafnlega við fyrirtækin. Þetta er einn af þessum óréttlátu sköttum. Það er líka verið spara með því að frysta persónuafslátt og ýmsar bætur. Síðast en ekki síst er verið að sækja peninga til gamla fólksins. Ætla ég ekki að tíunda það enn einu sinni hvernig það er gert. Um það á eftir að verða mikil umræða á næstu dögum. Hæstv. forseti. Að lokum langar mig til að koma inn á örlítið atriði sem eru þau vinnubrögð sem við tíðkum á hinu háa Alþingi. Þau hafa oft verið afar slæm og eins og ég nefndi hér í upphafi eru þau m.a. tilkomin vegna þess að það er verið að koma í gegn á örskömmum tíma alls konar breytingum sem eru þess eðlis að þeir sem þær snerta hafa ekki tíma til viðbragða. Fólk hefur ekki tíma til að átta sig á því hvað er verið að gera. En það er líka margt sérkennilegt sem gerist í þessum ferli síðustu vikurnar fyrir jól. Eitt dæmi um það eru breytingartillögur frá meiri hluta efh.- og viðskn. við þetta frv. um tekjuskatt og eignarskatt sem eru lagðar fram fyrir 3. umr. málsins. Þar koma til atriði sem menn eru að bæta við eitthvað sem er verið að leiðrétta. Fyrst og fremst virðist þetta þó stafa af því að þeir hafi tekið sig til, annaðhvort hjá ríkisskattstjóra eða hjá skattadeild fjmrn. og farið að lesa lögin um tekjuskatt og eignarskatt og uppgötva þá ýmsar villur og leiðréttingar sem væri aldeilis fínt að laga núna fyrir jólin. Þessu er mokað út úr ráðuneytinu og í stað þess að menn gefi sér nú tíma til að vinna þetta almennilega er verið að þessu hér í fljótheitum fyrir jól. Í framhaldsnefndaráliti efh.- og viðskn. þar sem búið er að gera grein fyrir þessum breytingum segir svo: ,,Ástæða þess er sú að við þinglega meðferð frv. sem síðar varð að lögum nr. 147/1994 láðist að lagfæra þessa greinartilvísanir.`` Hér fyrir ári urðu mistök við lagasetningu sem nú er verið að leiðrétta. Ég spyr mig og reyndar sem formaður í einni af nefndum þingsins: Hvað gerum við mikil mistök í þeim flýti sem hér er núna, í þessum hamagangi? Það væri fróðlegt að vita. Ég finn fyrir því sjálf að mér finnst það visst álag að reyna að afgreiða hér jafnvel stór og mikilvæg mál á örskömmum tíma og maður er með lífið í lúkunum yfir því að það séu einhverjar villur eða að okkur sé að yfirsjást einhver atriði sem kunni að reynast mistök síðar meir. Hæstv. forseti. Staðreyndin er að sú stefna sem er að finna í þessu frv. til breytinga á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og sú stefna sem kemur hér fram í frv. til fjárlaga og í bandorminum er algjör mistök. Því miður höfum við sem erum í stjórnarandstöðu ekki afl til að breyta eða koma í veg fyrir þessi mistök þó við séum að reyna allt hvað við getum til að reyna að fá fólk til að átta sig á því hvað er að gerast. Ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mér hefur þótt heldur sorglegt að sjá svipinn á mínum fyrri félögum úr stjórnarandstöðu, hv. framsóknarmönnum, sem margir hverjir glotta við tönn og minnast þess hvernig þetta var nú á seinasta kjörtímabili þegar við áttum vissulega í mjög harðri baráttu við þáverandi ríkisstjórn. En það sem núverandi ríkisstjórn er að gera er engu betra. Það er erfitt að mæla slíkt á einhvern mælikvarða en það sem hér er lagt til er, eins og ég hef áður sagt, með því versta sem ég hef séð.

Leiðréttingar.

Ekki leiðréttingar heldur sú stefna sem er að finna í frv. og þetta er ekki fyndið, hæstv. fjmrh. Við erum að tala um aðgerðir sem bitna á fólki, gömlu fólki sem er að reyna að lifa á sínum lífeyri og reyna að standa undir því sem það kostar að lifa og búa, hvort sem það er í borginni eða úti á landi. Ég beini því enn og aftur til meiri hlutans á Alþingi að skoða hvað er raunverulega verið að gera. Við höfum ekki fengið neitt einasta heildardæmi um það hvað þessar breytingar þýða fyrir einstaklinga. Það gengur erfiðlega að fá slík dæmi. Við höfum fengið einhverjar áætlaðar heildartölur, heildarsparnað upp á 357--450 millj. Þar á móti hækkun á bótum upp á 450 millj. sem eins og ég nefndi áðan ná bæði til örorku- og ellilífeyrisþega. En hvað þýðir þetta fyrir einstaklingana? Ég minntist á það við 2. umr. um fjárlögin að sú kenning var vinsæl á 18. öldinni og hefur verið tekin upp af mörgum hagfræðingum síðan að það væri hlutverk stjórnvalda að reyna að skapa sem mesta farsæld eða hamingju þegnanna. Mönnum er tíðrætt um það í hagfræði nútímans um samhengi á milli efnahagslífsins og þess hvernig fólki líður. Um samhengi á milli þjóðfélagsástandsins, líðanar fólks og aðgerða stjórnvalda. Það er samhengi þarna á milli. Það sem ríkisstjórnin er að gera með þessu frv. og öðru því sem hér verður til umræðu á næstu dögum er að skapa óhamingju. Það er verið að skapa óhamingju og erfiðleika. Gegn þessu verðum við að beita okkur af öllu afli.

[21:58] Virðulegi forseti. Það er satt að segja ekki heiglum hent að fá yfirsýn yfir allar þær aðgerðir sem hæstv. ríkisstjórn beitir sér fyrir í lok þings fyrir jólin. Það er verið að fjalla um þessar aðgerðir í frv. því sem hér er til umræðu. Það er verið að fjalla um þessar aðgerðir í svokölluðum bandormi sem er fylgifrv. með fjárlögum ríkisstjórnarinnar. Síðan er að sjálfsögðu einnig verið að fjalla um þessar aðgerðir í fjárlögum og þar að auki hefur hæstv. heilbrrh. notað þá óvanalegu aðferð að láta Ríkisútvarpið skýra Alþingi og nefndum þingsins frá því að hún hyggist með reglugerð í upphafi næsta árs hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar og hlut sjúklinga í sérfræðilæknishjálp um á bilinu 17--50%. Það er umhugsunarvert og athyglivert að í framkvæmdinni velur hún þá leið að láta þá sem erfiðust hafa kjörin og lakasta greiðslugetuna, þ.e. gamla fólkið og öryrkjana, taka á sig 50% hækkun á sama tíma og aðrir þegnar þjóðfélagsins þurfa að taka á sig 17% hækkun. Það er undarlegt í fyrsta lagi hvaða hátt hæstv. ráðherra hefur valið á því að skýra frá þessari ákvörðun sinni að láta útvarpið gera það í kvöldfréttum í stað þess að skýra viðkomandi þingnefndum frá því. Það er ekki síður umhugsunarvert að hæstv. ráðherra skuli hafa valið þessa leið því í þingtíðindum eru þráfaldlega prentaðar umsagnir hennar um það að með svona ákvörðunum hafi verið ráðist á garðinn þar sem hann var lægstur. Það er ekki lengra síðan en rétt rúm vika að hún réðist sérstaklega á Alþfl. í umræðum í þinginu fyrir að hafa lagt á sjúklinga þessi gjöld og lýsti því yfir að þá væri nær að fara þær leiðir sem hún hefði valið, hæstv. ráðherra. Það er hins vegar staðreynd að hæstv. heilbrrh. hefur engu breytt í öllum þeim aðgerðum sem Alþfl. stóð að á síðasta kjörtímabili og hún gagnrýndi þá manna mest. Hún hefur ekki breytt stafkrók í neinu þessu jafnvel þó svo að það væri á hennar valdi, hæstv. ráðherra, að gera það með einfaldri breytingu á reglugerð. Þessi hæstv. ráðherra lætur þar ekki staðar numið. Hún gerir sér lítið fyrir og lætur tilkynna Alþingi það í gegnum sjónvarpsfréttir á Stöð 2 að hún hyggist hækka um allt að 50% hluta af þessum gjöldum. Þetta gerir það að verkum, þar sem verið er að krukka í málin víða, ekki bara í einu þingmáli heldur mörgum, að það er nokkuð erfitt að fá yfirsýn yfir það sem hæstv. ríkisstjórn er að gera. Mun sjaldan hafa verið jafntorvelt að rata í frumskógi slíkra lagasetninga eins og nú. Ég veit ekki hvort menn gera sér grein almennt fyrir því hvaða áhrif svona flóknar aðgerðir hafa haft á raunverulega tekjuskattsgreiðslu landsmanna. Það er haft við orð að hæsti jaðartekjuskattur hér á landi sé rúmlega 46% en með hugtakinu jaðartekjuskattur er átt við það hlutfall sem menn borga af hverri krónu sem þeir vinna sér inn til viðbótar þegar tilteknu tekjubili er náð. Býst ég við að mörgum mundi þykja nægilegt að þurfa að greiða í tekjuskatt eins og flestir landsmenn þurfa að gera nema þeir allra tekjulægstu, 46 aura af hverri krónu sem þeir vinna sér inn. En ef betur er að gáð kemur í ljós að umrætt skattahlutfall er miklu meira og þá ekki fyrir hátekjufólkið heldur lágtekjufólkið. Ef við lítum t.d. á hag aldraðra og ellilífeyrisþega verða menn jafnhliða tekjuskattshlutfallinu að skoða hvernig atvinnutekjur eru látnar skerða þær bætur sem þetta fólk hlýtur. Það að nota tekjutengingu til að skerða bætur verkar nefnilega nákvæmlega eins og ef tekjuskattur á þennan hóp er hækkaður. Af hverri krónu sem þetta fólk vinnur sér inn skilast því sem skerðingunni nemur ásamt tekjuskattinum það sem viðkomandi fær til ráðstöfunar. Tekjur elli- og örorkulífeyrisþega skerðast og greiðslur þeirra úr tryggingakerfinu skerðast með þrennum hætti. Í fyrsta lagi ef um atvinnutekjur er að ræða ganga atvinnutekjurnar að fullu til skerðingar á lífeyri eins og skerðingarhlutföllin framast leyfa. Ef um tekjur af lífeyrissjóðsgreiðslum er að ræða, þ.e. hinn aldraði eða öryrkinn á aðild að lífeyrissjóði, og fær þaðan einhverjar tekjur til viðbótar við tekjur sínar úr tryggingakerfinu, er skerðingin til muna minni heldur ef viðkomandi einstaklingur hlýtur atvinnutekjur. Þannig er fyrsta mismununin sem gerð er gagnvart öldruðu fólki og öryrkjum. Það er ekki sama hvaðan það fær tekjur sínar. Ef aldraður eða öryrki hefur aldrei átt tækifæri á því að greiða í lífeyrissjóð en vinnur sér í staðinn inn einhverja smápeninga með atvinnu sinni þá er full skerðing gerð á lífeyrisbótum hans sem því nemur. Ef hann hins vegar hefur greitt í lífeyrissjóð á ævi sinni og hlýtur tekjur úr honum þá ganga þær tekjur ekki til eins mikilla skerðingar og atvinnutekjurnar. Þannig er öldruðu fólki og öryrkjum mismunað eftir því hvers eðlis tekjurnar eru. En það er ekki aðeins að þeim sé mismunað ef menn bera saman hvort um lífeyristekjur er að ræða eða atvinnutekjur. Þriðji tekjumöguleikinn eru fjármagnstekjur. Ef hinn aldraði hefur tekjur af fjármagni ganga þær tekjur ekki til skerðingar á lífeyrisgreiðslum úr almannatryggingakerfinu, eins og bæði atvinnutekjurnar og lífeyrissjóðstekjurnar gera. Þannig eru dæmi þess að stóreignamenn sem hafa mjög miklar tekjur af fjármagnseign sinni séu á fullum lífeyri frá almannatryggingum, eins og hann getur mestur orðið. Álíka miklum lífeyri og bláfátækur ellilífeyrisþegi eða öryrki sem ekkert annað hefur fyrir sig að leggja en tekjur úr almannatryggingakerfinu. Það er einhver mesta mismunun sem hægt er að hugsa sér þegar auðugustu menn þjóðarinnar geta með þessum hætti fengið fullar tekjur úr tryggingakerfinu óskertar, með öllum uppbótum sem þar þekkjast, til jafns við fátækling sem ekkert á og ekkert þénar. Það er vegna þess, virðulegi forseti, að tregða hefur verið á að taka upp fjármagnstekjuskatt, þ.e. meðhöndla fjármagnstekjur eins og hverjar aðrar tekjur. Ef það væri gert mundi ekki aðeins fjármagnstekjuskatturinn koma á þá sem hafa miklar tekjur af eignum sínum en litlar atvinnutekjur heldur mundi sú breyting að sjálfsögðu jafnframt gera að verkum að í almannatryggingakerfinu yrðu fjármagnstekjur meðhöndlaðar með sama hætti og aðrar atvinnutekjur. Þar sem nú er rætt um að auka skerðingarhlutfallið frá því sem verið hefur á tekjum gamals fólks og öryrkja þá vil ég ekki láta hjá líða að reyna að varpa nokkru ljósi á hvernig raunveruleg tekjuskattsálagning er á þetta fólk sem yfirleitt heyrir ekki til auðugasta fólkinu í okkar samfélagi. Grunnlífeyrir er nú fyrir einstakling rúmar 12 þús. kr. á mánuði ef ég man rétt. Hann er tengdur atvinnutekjum þannig að hann skerðist með tilteknum hætti með þeim atvinnutekjum sem einstaklingur hefur og grunnlífeyririnn er uppurinn ef viðkomandi einstaklingur hefur um eða yfir 120 þús. kr. á mánuði. Þetta þýðir einfaldlega að jaðarskatturinn á slíkan einstakling er sá jaðarskattur sem við þekkjum, þ.e. 41% rúmlega upp í 46% rúmlega, eins og almenningur þarf að sætta sig við. Þar á ofan skerða atvinnutekjur hans grunnlífeyrinn sem kemur eins út fyrir einstaklinginn, þennan aldraða eða öryrkjann, eins og ef tekjuskatturinn hefði verið hækkaður á honum sem því svarar. Þannig er nú þegar búið að tekjutengja grunnlífeyrinn sem veldur því að aldrað fólk og öryrkjar sem njóta grunnlífeyris þurfa í reynd að borga hærra tekjuskattshlutfall en aðrir þegnar þjóðfélagsins. Þetta er sérstaklega áberandi þegar um er að ræða svokallaðar heimilisuppbætur eða sérstakar heimilisuppbætur. Heimilisuppbæturnar voru á síðasta ári 845 millj. kr. og sérstakar heimilisuppbætur 177 millj. kr. til bótaþega sem þeirra nutu. Þar er skerðingin miklu meiri en gagnvart grunnlífeyrinum. Hún er gagnvart hinum aldraða eða öryrkjanum, sem t.d. nýtur sérstakrar heimilisuppbótar, króna fyrir krónu. Öryrkjar eða ellilífeyrisþegar sem njóta slíkra uppbóta eru aðeins þeir sem hafa fulla tekjutryggingu, engar tekjur utan lífeyriskerfisins og búa við mjög alvarlegar og erfiðar heimilisaðstæður. Þetta fólk þarf að una því að ef það vinnur sér inn eina krónu í atvinnutekjur þá skerðist sérstaka heimilisuppbótin um sömu fjárhæð, þ.e. eina krónu á móti einni. Þannig sér viðkomandi öryrki eða ellilífeyrisþegi ekki eina krónu af afrakstri vinnu sinnar fyrr en atvinnutekjurnar eru komnar talsvert á 5 þús. kr. á mánuði, ef ég man rétt. Fyrir þetta fólk þýðir þetta að það er látið greiða 100% tekjuskatt. Jaðartekjuskatturinn gagnvart þessu fólki er 100%, virðulegi fjmrh. Þetta er það fólk í þjóðfélaginu sem hefur nánast engar tekjur og hefur ekkert fyrir sig að leggja annað en óverulegan lífeyri frá almannatryggingakerfinu. Ef um er að ræða aldraða konu sem reynir að bæta eitthvað við ráðstöfunarfé sitt, t.d. með því að prjóna sokka eða vinna eitthvert slíkt handverk og selja það, þá verður það ekki fyrr en hún er búin að vinna fyrir á milli 4 og 5 þús. kr. á mánuði sem hún fer að sjá einhvern afrakstur vinnu sinnar. Fram að því hverfur allt hennar aflafé til baka til ríkissjóðs, eins og hún greiddi 100% skatt til ríkisins. Þetta hefur gerst m.a. vegna þess að á Alþingi hafa menn verið að afgreiða þessi mál án þess að hafa heildaryfirsýn yfir hvað þeir eru að gera. Menn hafa verið að afgreiða skerðingar á lífeyri aldraðra og öryrkja án þess að hugleiða hvernig lífeyriskerfið og skattkerfið spila saman. Enn þá flóknara er þetta þegar við bætist að skerðingin er mismunandi eftir því hvers eðlis tekjurnar eru, hvort um er að ræða atvinnutekjur, þar sem skerðingin er mest, lífeyristekjur, þar sem skerðingin er minni, eða fjármagnstekjur, þar sem skerðingin er engin. Nú kemur hæstv. ríkisstjórn og ætlar sér að auka enn skerðingarhlutfallið. Ég gæti trúað því að jaðarskattsígildi gamla fólksins og öryrkjanna sé einhvers staðar á bilinu frá 75--76%, herra forseti, til 100%. Á sama tíma og aðrir landsmenn, utan barnafjölskyldur, borga 41--46% jaðarskatta þá er gamalt fólk og öryrkjar sem hefur einhverjar óverulegar atvinnutekjur að greiða jaðarskatta að upphæð 76--100%. Ég hef veitt því athygli að hæstv. fjmrh. hefur aðeins vikið sér úr sal og ég vildi biðja hæstv. forseta að gera ráðstafanir til að hann komi aftur því ég hef ákveðnar spurningar um málið fyrir hann að leggja.

Óskar hv. þm. eftir að hæstv. fjmrh. komi?

Já, ég óska eftir því.

Forseti mun gera ráðstafanir til að hann komi sem fyrst í salinn en hann gekk út héðan fyrir augnabliki síðan.

Það er rétt. En ég er kominn, herra forseti, á þann stað í ræðu minni að ég ætlaði að spyrja hæstv. fjmrh. örfárra spurninga. Það get ég ekki gert, virðulegi forseti, nema hann heyri mál mitt.

Það er rétt.

Virðulegi forseti. Sá forseti sem nú sest í stólinn hefur verið fjármálaráðherra en hann er ekki sá sem ég hef verið að bíða eftir.

Hæstv. fjmrh. hefur fengið skilaboðin og er væntanlegur innan tíðar.

Ég þakka hæstv. fyrrv. fjmrh. fyrir. En þá er best að víkja að nokkrum öðrum málum sem tilheyra þessu. Mér sást yfir það að vekja athygli á því að það er fleira sem tengist skerðingu á kjörum elli- og örorkulífeyrisþega en eingöngu það sem hér hefur verið nefnt. Sá elli- og örorkulífeyrisþegi sem nýtur fullra bóta og þar á meðal sérstakra heimilisuppbóta hefur möguleika á því að fá þar að auki fellt niður fastagjald á síma og útvarpi. En einnig það er tekjutengt eins og ég sagði áðan. Örfárra hundruða króna atvinnutekjur á mánuði geta kostað þennan einstakling ekki bara að hann missi jafnháa upphæð í bótakerfi almannatrygginga, borgi sem sé 100% skatt af atvinnutekjum sínum, heldur geta þessar örfárra hundruða króna atvinnutekjur á mánuði kostað viðkomandi einstakling missi fríðinda þar að auki. Missi hann önnur fríðindi sem hann hefur haft, svo sem niðurfellingu á afnotagjaldi af síma og niðurfellingu á afnotagjaldi af útvarpi þá samsvarar þetta því að viðkomandi einstaklingur sé farinn að borga meira en 100% tekjuskatt. Hann sé farinn að borga meira en 100% af aflafé sínu til baka í ríkissjóð. Ég veit ekki nokkur dæmi þess að jaðarskattsígildi geti verið af þessum toga. Það er því mesti misskilningur þegar menn halda því fram og horfa bara á jaðarskattinn einan og sjálfan sem samkvæmt opinberum tölum á Íslandi getur hæstur verið 41--46%, 46% og rúmlega það fyrir þá sem þurfa að borga svokallaðan hátekjuskatt til viðbótar almennum tekjum sínum en 41% til hinna. Það er ekki rétt þegar menn bera saman í alþjóðlegum samanburði skattbyrði og nefna til sögunnar að á Íslandi séu jaðarskattar á þessu bili. Ef menn ætluðu að bera saman raunverulega skattbyrði yrðu menn að bera saman ekki eingöngu hvaða almennu prósentu launþegar þurfa að greiða af tekjum sínum til hins opinbera heldur líka með hvaða hætti tekjutengingin spilar inn í tryggingakerfið, þ.e. með hvaða hætti bætur trygginga eru tengdar atvinnutekjum manna eins og gert er í allt of ríkum mæli hér á Íslandi en allt lífeyristryggingakerfið er tekjutengt með þessum hætti. Ekki bara heimilisuppbætur og sérstakar heimilisuppbætur á grunnlífeyri heldur einnig ýmis önnur fríðindi eins og ég hef þegar nefnt auk að sjálfsögðu tekjutryggingar í lífeyriskerfinu. Þannig er allt íslenska lífeyristryggingakerfið tekjutengt og tekjutengt langt niður eftir tekjubilinu og framkvæmdin er þannig að þeir sem hafa allra minnstar atvinnutekjur en tilheyra þessu kerfi þurfa að borga jafnvel yfir 100% tekjuskattsígildi og væri nær að nota slíkan samanburð á skattbyrði Íslendinga eins og hún getur orðið hér á landi þegar borið er saman við aðrar þjóðir fremur en þau 41--46% sem svo oft eru nefnd. Ég vil aðeins í þessu sambandi minna á að það eru ekki bara lífeyristryggingarnar, þ.e. framfærslueyrir aldraðra og öryrkja, sem tekjutengdur er með þessum hætti. Ef við komum að öðrum stórum hópi sem er barnafólkið þá er velferðarkerfið gagnvart barnafjölskyldum einnig tekjutengt með mjög sambærilegum hætti. Þá á ég að sjálfsögðu við barnabóta- og vaxtabótakerfin sem eru tekjutengd eins og allir vita. Mér hefur ekki gefist tími til að skoða hvaða breytingar verða á því eftir samþykkt tillögu ríkisstjórnarflokkanna en ef menn skoða barnabótakerfið eins og það var má segja að ígildi jaðarskattsálagningar á barnafólk þegar saman spila jaðarskattur í tekjuskatti og tekjutenging kerfisins sé fyrir barnafólk með tvö börn á framfæri sínu 61--67% og barnafólk með þrjú börn á framfæri sínu nokkuð yfir 70%. Ég veit að þetta eru háar tölur en ef menn skoða samspil jaðarskattlagningarinnar í atvinnutekjunum samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt og barnabótakerfisins, þá er þetta svona. Þá er vaxtabótakerfið eftir. Þá má segja að almennur jaðarskattur fólks með börn á framfæri sínu, tvö eða fleiri, hafi verið á bilinu 60--70%. Ég veit að nú hefur þetta breyst eilítið með þeim breytingum sem hafa verið gerðar. En mér hefur ekki gefist tími til að skoða með hvaða hætti sú breyting virkar inn á þennan samanburð sem ég er hér að gera.

58% hámark.

58% hámark, segir hæstv. iðnrh. og þá væntanlega án tillits til barnafjölda. Þá er vaxtabótakerfið eftir. Væri forvitnilegt að sjá hver niðurstaðan yrði af samanburðinum ef það yrði tekið líka. Þá býst ég nú við að jaðartekjuskattsígildið sé ekki langt frá því að vera milli 60--65% að minnsta kosti fyrir þennan hóp. Ég bið hv. alþm. að hugsa aðeins um þetta. Við erum hér með tvo hópa fólks þar sem er að finna sennilega þá einstaklinga sem erfiðast eiga á Íslandi. Það er annars vegar hópur elli- og örorkulífeyrisþega og hins vegar hópur barnafólks sem yfirleitt er ungt fólk sem m.a. er að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Það er búið að tekjutengja velferðarkerfi þessara hópa svo grimmt að annar hópurinn, aldraða fólkið, er að greiða 76--100% ígildi skatts með samspili þessa kerfis, tekjutengingarkerfis lífeyristrygginga og tekju- og eignarskattskerfisins, og hinn hópurinn, unga fólkið, sem er að reisa sér þak yfir höfuðið og framfleyta börnum sínum, er sennilega að greiða eitthvað á bilinu 60--70% í skattígildi þegar saman vinna tekjutengingin í velferðarkerfinu og áhrif tekjuskatts- og eignarskattsálagningarinnar. Ég efast um að finna megi þjóð þar sem jaðarskattsígildi eru jafnmikil og hér. Að minnsta kosti veit ég að Svíar eru þar orðnir miklir eftirbátar okkar Íslendinga. Er því ekki vanþörf á að skoða í heild samspil velferðarkerfisins og skattkerfisins en á því hefur verið mikill meinbugur á undanförnum árum og er það m.a. vegna þess að þessi kerfi hafa fallið undir tvö eða jafnvel þrjú ráðuneyti, fjmrn., heilbr.- og trmrn. og að nokkru félmrn. Menn hafa því miður lagt meira kapp á að verja hver sinn túngarð en taka samspil þessara kerfa til heildarskoðunar með þeim hætti sem ég hef hér lýst. Virðulegi forseti. Mér er engin launung á því að ég sem heilbrrh. gerði á síðasta kjörtímabili ítarlegar tilraunir til þess, og ég get fúslega vottað að þær tilraunir voru rækilega studdar af þáv. hæstv. félmrh., núv. hv. alþm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að samspil þessara kerfa yrðu tekin til skoðunar og reynt að gera breytingar á til að fá yfirsýn yfir það hvernig skattkerfið, velferðarkerfið og tryggingakerfið spiluðu saman. Þær tilraunir báru því miður ekki árangur vegna þess að þær strönduðu yfirleitt á því sem ég nefndi áðan, og þá á ég ekki við félmrh. í þessu samhengi heldur miklu frekar fjmrn. Það ráðuneyti hafði ef til vill meiri áhuga á því að gæta síns túngarðs og sjá til þess að ókunnugt fé væri ekki að ryðjast þar yfir mörkin fremur en að leggja slíkri athugun lið. Að minnsta kosti hvað varðar gamla fólkið og öryrkjana gengur hæstv. ríkisstjórn að sumu leyti enn lengra í þessa skerðingarátt en gengið hefur verið áður. Það er ekki aðeins verið að auka álagningu á gamalt fólk og öryrkja í velferðarkerfinu með því að hækka á því um 50% komugjöld á heilsugæslustöðvar og ætla því að greiða auk þess ýmsan annan viðbótarkostnað umfram það sem það hefur þegar gert. Það er ekki aðeins verið að íþyngja aldraða fólkinu á þessum sviðum sem gengur þvert gegn því sem hæstv. heilbrrh. sagði að væri sinn vilji á Alþingi fyrir aðeins 10 dögum og margendurtók á síðasta kjörtímabili, að hún og flokkur hennar berðust gegn, þ.e. sjúklingasköttunum. Ekki aðeins að það gangi þvert gegn því með þessar hækkanir á þjónustugjöldum heldur er nú einnig verið að auka enn skerðingu í tryggingakerfinu gagnvart þessu sama fólki. Það má því segja að það sé við því snert á öllum vígstöðvum. Hæstv. ríkisstjórn hefur haldið því fram að rök fyrir þessu séu þau að hagvöxtur sé að aukast á Íslandi. Hann verði nú meiri en hann hefur verið á undanförnum árum og meiri en í okkar helstu nágrannalöndum. Þetta er m.a. vegna þess að náðst hefur lofsverður árangur í samningum við erlenda aðila um stóriðjuframkvæmdir á Íslandi. Nú leikur mér forvitni á að vita, af því hæstv. iðnrh. er hér í salnum, hvað hann býst við að margir öryrkjar og 67 og eldri karlar og konur fái vinnu við álversframkvæmdir á Íslandi. Er honum kunnugt um að það séu mjög margir öryrkjar og mjög margir aldraðir, konur og karlar, sem muni fá tækifæri til að stórauka við tekjur sínar við byggingu álvers? Virðulegi forseti, skyldi hæstv. samgrh. halda að margir öryrkjar muni vinna við að bora göng undir Hvalfjörð og þar muni þeir fá verulega bætt sín kjör? Hvaða líkur eru á því að aldrað fólk og öryrkjar sem hafa ekkert annað fyrir sig að leggja en lífeyri úr tryggingakerfinu njóti hagvaxtar, sem vissulega eru vonir til að verði á næsta ári, þegar menn ætla að tilkynna það og tilkynna það eins og hæstv. ríkisstjórn gerir að nú ætli menn að skera á tengsl almannatryggingabóta við launabreytingu lægstu launa. Með hvaða hætti á þá gamla fólkið að njóta þess hagvaxtarbata sem spáður er að verði á næsta ári? Ekki fær þetta fólk vinnu við byggingaframkvæmdir í Straumsvík eða við að bora göng undir Hvalfjörð. Ekki á að tengja bótagreiðslur þess við þær launahækkanir sem væntanlega munu koma í kjölfar hagvaxtaraukningar á Íslandi. Þar sem launþegar ætla sér sjálfsagt sinn hlut, hvernig á þetta fólk þá að njóta hagvaxtaraukningarinnar sem spáð er að verði á næsta ári? Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera það? Þegar hæstv. ríkisstjórn kemur í veg fyrir það með aðgerðum sínum að aldrað fólk og öryrkjar geti gert sér nokkrar vonir um að fá í sinn skerf sambærilegar aukningar á lífeyrisgreiðslum eins og það fólk getur ef til vill fengið sem er á lægsta vikukaupi í landinu eins og hún hugsar sér að gera með því að rjúfa tengingu tryggingabóta við lægstu laun hvernig getur hún þá komið og réttlætt það að nú vegna þess að hagvöxtur sá að aukast þá séu rök fyrir því að auka skerðingar á lágar atvinnutekjur gamals fólks og láta það borga meira en það hefur þurft að gera á mestu þrengingartímum í sögu þjóðarinnar fyrir heilbrigðisþjónustu. Ég sé ekki rökin í þessu. Ef það lægi fyrir að þetta gamla fólk og öryrkjarnir væru að bæta hag sinn á næsta ári þá gætu menn auðvitað skoðað hvort ekki væri rétt að þetta fólk tæki aukinn þátt í þjónustu þeirri sem samfélagið veitir því en þá til jafns við aðra. En að ætla sér, herra forseti, að koma í veg fyrir að þetta gamla fólk og öryrkjar geti í nokkru notið þess hagvaxtar sem menn eru að vonast til að verði á næsta ári, koma í veg fyrir það að það geti í nokkru notið hans. Ætla sér á sama tíma að hækka greiðslur þess fyrir almenna læknisaðstoð um 50% og auka svo enn skerðingu lífeyrisgreiðslna til þessa fólks sem nú veldur því að jaðarskattsígildið sem þetta fólk þarf að greiða af atvinnutekjum sínum er á bilinu 76--100% og fer í sumum tilvikum yfir 100%. Það er fyrir ofan minn skilning. Virðulegi forseti. Var það þetta sem Framsfl. lofaði fyrir kosningar? Var það þetta sem hann meinti þegar hann sagði ,,fólk í fyrirrúmi``? Er það þetta sem er í fyrirrúmi hjá Framsfl.? Hvernig skyldi þeir þá vera sem flokkurinn telur að eigi ekki að vera í fyrirrúmi fyrst svona er farið með þá sem minnst mega sín í samfélaginu? Virðulegi forseti. Eins og öllum er ljóst fór sá sem hér stendur ekki varhluta af því að þurfa að taka við ýmsum skömmum vegna aðgerða sem fyrrv. ríkisstjórn beitti sér fyrir á þeim tíma í sögu þjóðarinnar sem hún hefur orðið fyrir einna mestum áföllum. Áfallið eftir 1987 miðað við þá sókn sem þjóðin var í fram að þeim tíma var fyrir þjóðina meira en áfallið sem varð á svokölluðu kreppuárunum milli stríða. Þá er ég auðvitað að miða við aðstæðurnar eins og þær voru í þjóðfélaginu áður en áföllin dundu yfir. Það urðu meiri umskipti eftir árið 1987 og fram til ársins 1994 í efnahagslífi þjóðarinnar, meiri umskipti til ills, en á kreppuárunum miklu á milli styrjaldanna miðað við aðstæður eins og þær voru áður en sú kreppa dundi yfir. Vissulega þurfti að grípa til ýmissa harkalegra og alvarlegra aðgerða á þeim árum. Vissulega var það réttmætt að vera gagnrýndur fyrir það sem við þurftum þá að gera. Framsfl. var mjög harður í þeirri gagnrýni. Hvernig stendur á því, virðulegi forseti, að loksins þegar fer að birta til, loksins þegar hæstv. iðnrh., eins og hann sagði í dag við okkur með réttu, spáir því og hefur mikið til síns máls, að hagvöxtur hér á Íslandi á næsta ári geti orðið 3,5% og mun meiri en í viðskiptalöndunum, hvernig stendur á því að þá fyrst kastar tólfunum? Að þá fyrst þegar allt er á uppleið í samfélaginu finnur ríkisstjórnin sig knúna til að grípa til miklu harkalegri aðgerða gagnvart þeim sem minnst mega sín en nokkur dæmi eru um að þurft hafi að gera á krepputíma? Ég fæ það ekki saman, virðulegi forseti, hvernig menn geta fundið góðæri sem rök fyrir slíkum aðgerðum. Hvernig stendur á því að það á að hækka gjöld í heilsugæslu um 50% á gömlu fólki? 50% meira en þessi gjöld voru þegar hagvöxtur var neikvæður á Íslandi? Hvernig stendur á því að umskiptin til hins betra valda því að þá þarf að hækka gjöldin á gamla fólkinu um 50%? Þá þarf að auka enn frekar hvernig atvinnutekjur skerða lífeyri þessa gamla fólks. Ætlar Framsfl. að efna kosningaloforð sín með þessum hætti? Þetta eru furðuleg rök enda verð ég að segja að ég hef ekki heyrt nein viðhlítandi rök úr munni hæstv. heilbrrh. um þessi mál um margra vikna skeið og á ekki von á því að heyra þau frekar hér eftir en hingað til. En þennan mikla þingstyrk sinn, virðulegi forseti, ætlar hæstv. núv. ríkisstjórn að nota til að senda þau skilaboð frá sér að nú sé í vændum betri tíð með blóm í haga. Nú sé í vændum meiri hagvöxtur heldur en sé í nágrannalöndunum. Meiri hagvöxtur en við höfum þekkt í tíu ár. Vegna þess að horfurnar séu svona góðar ætli hún að ráðast með þessum hætti að öldruðum og öryrkjum. Mætti ég þá frekar biðja um meiri kreppu en meiri efnahagsbata ef rök efnahagsbatans á að nota svona.

[22:39] Virðulegi forseti. Ég hef ekki lagt í vana minn frá því að þessi ríkisstjórn komst til valda að ónáða hæstv. heilbr.- og trmrh. þótt oft hafi verið ærin ástæða til. Ég held að það verði ekki hjá því komist við þessa umræðu að óska eftir nærveru hæstv. heilbr.- og trmrh. sem öðrum ráðherrum fremur ber ábyrgð á málaefnum aldraðra en þetta frv. snertir einmitt að hluta til aðgerðir gegn þessum hópum.

Hv. ræðumaður hefur óskað eftir því að heilbrrh. verði hér nærstaddur. Það skal upplýst að samkvæmt töflu er hæstv. heilbrrh. ekki í húsinu en ég er að láta athuga hvar hann er niðurkominn. --- Hæstv. heilbrrh. mun vera í nálægu húsi og er væntanlegur.

Virðulegi forseti. Ég legg áherslu á að hæstv. ráðherra verði hér við þessa umræðu. Hún þarf að svara ýmsu um þetta frv. og annað sem snertir þennan málaflokk. Það er mjög mikilvægt að ráðherrarnir, sem leggja áherslu á að fá mál sín afgreidd í gegnum þingið á þeim fáu sólarhringum sem eftir lifa til jóla, geri svo lítið þá að vera viðstaddir umræðurnar til þess að greiða fyrir því að málin gangi í gegnum þingið. Ég get auðvitað notað tímann þangað til að hæstv. heilbr.- og trmrh. kemur í salinn og spjallað við hæstv. iðnrh. sem lætur svo lítið að sitja hér með okkur. Það er ærið tilefni til að spjalla við hæstv. iðnrh. um málefni aldraðra og málefni tryggingaþega yfirleitt. Hæstv. forseti. Ég lagði á mig undir umræðum hér í dag og líka í gærkvöldi að lesa nokkrar af ræðum hæstv. iðnrh. og hæstv. heilbrrh. sem þeir hafa flutt hér á liðnum árum, ekki síst á síðasta ári, um árásir fyrrv. ríkisstjórnar á kjör aldraðra og öryrkja. Þar voru ekki spöruð stóru orðin. Ég er ekki með ræður hæstv. iðnrh. mér við hönd vegna þess að ég ætlaði að lesa þær upp þegar ég kæmi upp í annað sinn við þessa umræðu síðar í nótt. Vænti ég þess að hæstv. ráðherra geti þá verið viðstaddur síðla nætur. En ég minnist þess þó að hæstv. iðnrh. talaði um það aftur og aftur að það væri svívirða af fyrrv. ríkisstjórn að byrja á því að ráðast að elli- og örorkulífeyrisþegum. Taldi hann það mikið óheillaverk og þó ég ætli ekki að taka að mér að verja hv. síðasta ræðumann, fyrrv. heilbrrh., hann getur vel gert það sjálfur, mátti hann sitja undir mörgum ræðum frá hæstv. iðnrh., vegna aðgerða sem hann beitti sér fyrir að því er varðaði aldraða og öryrkja. Honum voru ekki spöruð stóru orðin. Það er full ástæða til þess að eyða hér tíma á eftir að fara yfir þessar ræður, hæstv. forseti. Vegna þessa tiltekna máls sem við ræðum hér vil ég byrja á því að vitna til þess að ríkisstjórnin síðasta sendi frá sér yfirlýsingu 14. des. sl. Þá var öðru fremur tveimur atriðum sérstaklega fagnað í þeirri yfirlýsingu og ASÍ hafði beitt sér fyrir meðal annarra. Það var ákvæðið um hækkun á persónuafslættinum og ákvæðið um afnám tvísköttunar á lífeyri sem Samtök aldraðra höfðu barist mjög fyrir. Allir voru sammála því að hér væri um verulega kjarabót að ræða fyrir lífeyrisþega. Ég minnist þess að þingmenn Sjálfstfl. fluttu frv. um þetta efni. Mig minnir að hv. 10. þm. Reykv. hafi aftur og aftur flutt frv. um þetta mál. Það var því full ástæða til þess að aldraðir fögnuðu þessu máli þar sem nú átti að afnema tvísköttun á lífeyri hjá þeim. Þetta var rétt fyrir jólin fyrir ári síðan. Þetta voru jólagjafir sem ríkisstjórnin var þá með, vissulega rétt fyrir kosningar. Nú eru kosningarnar búnar, liðnar og við hefur tekið ríkisstjórn Sjálfstfl. og framsóknarmanna. Eitt af fyrstu verkum þeirrar ríkisstjórnar er að afnema þessar kjarabætur til aldraðra og frysta persónuafsláttinn gagnvart launafólki. Við erum ekki að tala um neinar smáfjárhæðir í þessu sambandi. Það kom fram fyrir ári að hér gæti verið um að ræða skattafslátt til aldraðra sem gæti numið, miðað við meðallífeyri hjá SAL-sjóðunum og hjá opinberum starfsmönnum, frá 22 þús. til 82 þús. kr. Við erum kannski að tala um skattafslátt til aldraðra upp á 6--7 þús. kr. á mánuði. Ég vil, virðulegi forseti, taka undir það með síðasta ræðumanni, hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, að það er ansi sérkennilegt svo ekki sé sterkara að orði kveðið, að eftir það samdráttarskeið sem við höfum gengið í gegnum sl. sjö ár og nú tala allir um að við séum að sigla inn í góðæri og efnahagsbata, að þá skuli aldrei sem nú vera ráðist að öldruðum. Það er ekki bara á þessu eina sviði, heldur höfum við í Þjóðvaka tekið saman langan lista þar sem vegið er að öldruðum og öryrkjum úr öllum áttum. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að það er mjög sérkennilegt að hér skuli einungis vera tveir þingmenn Þjóðvaka og virðulegur forseti í sínum sætum að hlýða á ræðu mína sem fjallar um mikilvægt mál og skerðingu á kjörum aldraða. Ég sé að hæstv. iðnrh. hefur liðið virkilega illa undir þessari umræðu vegna þess að hann er flúinn líka. Ráðherrabekkirnir eru tómir hvort sem litið er til hægri eða vinstri. Ég veit ekki betur, virðulegi forseti, en það séu ráðherrarnir sem séu að leggja áherslu á að við afgreiðum þetta mál núna fyrir jólaleyfið.

Forseti vil taka það fram sérstaklega að hæstv. iðnrh. fór úr þingsalnum til að athuga hvort að hann gæti ekki flýtt fyrir því að hæstv. heilbrrh. kæmi hér, því það er samkomulag um afgreiðslu mála í kvöld og gert ráð fyrir að það líði senn að fundarlokum. Forseti vildi gjarnan að hæstv. heilbrrh. kæmi samt áður en hv. ræðumaður lýkur ræðu sinni og þess vegna er lagt á það kapp að fá hana í salinn. Þetta er skýringin á því.

Já ég skil. Ég hélt að hæstv. iðnrh. hefði flúið af því ég var komin með ræður hans frá því fyrir ári um heilbrigðismál í hendurnar. En það er þá ekki skýringin. Það er gott. En virðulegi forseti, það er mjög sérstakt að þessi tími sé notaður þegar við erum að sigla inn í efnahagsbata að því er ríkisstjórnin segir, til að ráðast á þennan hóp. Við vorum í gær að fá það upp varðandi tekjuhlið fjárlaganna að það eru aukin umsvif núna miðað við það sem fjárlagafrv. gerði ráð fyrir, um 1 milljarð kr. og samt sjá þeir ástæðu til enn þá á þessum degi að bæta við á þennan langa lista sem við höfum tekið saman og lýtur að því að skerða kjör aldraðra. Ég ætla, virðulegi forseti, aðeins að hlaupa á því hvað hér er verið að gera. Það er tvísköttun á lífeyri sem ég nefndi og þó það sé verið að breyta þessu þannig að það verði iðgjaldið sem verður skattfrjálst í staðinn fyrir lífeyrinn, þá munu lífeyrisþegar einskis njóta af því. Það sem er náttúrlega alvarlegast í þessu er að það er verið að gera grundvallarbreytingu á velferðarkerfinu með því að hætta að tengja lífeyrisbætur almannatrygginga við launaþróun í landinu. Ég hygg að þetta sé kannski hvað alvarlegasta atlagan að öldruðum og öryrkjum. Eins og hv. þm. vita þá hafa lífeyrisgreiðslurnar fylgt hækkunum á vikukaupi verkamanna í áratugi. Ég held að það verði að leggja mikla áherslu á það að hnekkja áformum ríkisstjórnarinnar um það að lífeyrisgreiðslur fylgi ekki lengur launahækkunum. Ég held að svo sé komið að forsvarsmenn aldraðra og samtök aldraðra verði að fara taka raunverulega upp mjög harða kjarabaráttu varðandi þá atlögu sem sífellt er í gangi gagnvart þessum hópi. Ég óskaði eftir nærveru hæstv. heilbrrh. þar sem ég sagði sem ég veit að hæstv. ráðherra hlýtur að vera mér sammála um að ráðherrann ber öðrum fremur ábyrgð á málaflokki aldraðra og finnst mér ekki til of mikils mælst, virðulegi ráðherra, að ráðherrann sitji undir þessari umræðu. Hér stígur hver ræðumaðurinn í stólinn á fætur öðrum til að gagnrýna þessa atlögu að öldruðum. Ég hef ekki lagt í vana minn eins og ég sagði að óska eftir nærveru hæstv. heilbrrh. Ég vildi gefa henni smátíma vegna þess að ég trúði því ekki að hæstv. ráðherra myndi samþykkja þessa aðför að öldruðum, öryrkjum og atvinnulausum, ekki síst í þeim málaflokki sem hún ber ábyrgð á. Ég er ekki að ónáða hæstv. ráðherra, en mér blöskrar svo að ég get ekki orða bundist. Það sem er mjög sérstakt, af því ég var að ræða hér við hæstv. iðnrh. áðan meðan ég beið eftir hæstv. heilbrrh., er að ég lagði líka á mig að lesa ræður hæstv. heilbrrh. frá síðasta þingi og þinginu þar áður þar sem við vorum að fjalla um bandorm og fjárlagafrumvörp. Þar voru ýmsar aðgerðir að því er varðaði elli- og örorkulífeyrisþega en eru þó smámál á móti þeim aðgerðum sem nú er beitt gagnvart þessum hópum. Ég verð að segja að aðgerðir hæstv. fyrrv. heilbrrh., Sighvats Björgvinssonar, voru hátíð til móts við það sem hæstv. heilbrrh. stendur nú fyrir gagnvart þessum hópum. Allt það sem ég las í ræðum ráðherrans ætla ég nú að geyma mér að lesa upp þar til við ræðum bandorminn á morgun. Þá ætla ég að fara yfir það. Ég hafði ætlað mér að gera það í kvöld en mér skilst að hér sé komið eitthvað samkomulag sem ég skal virða og skal því stytta mál mitt. En ég mun fara yfir þetta allt saman vegna þess að ráðherrann talaði um atlöguna að sjúkrahúsunum, það væri ekki hægt að ganga þar lengra eða skerða þar þjónustuna meira. Hún talaði um atlöguna að öldruðum og öryrkjum. Það má rekja hér lið fyrir lið hvernig ráðherrann tók á þessu máli á síðasta þingi og þetta er nákvæmlega, hæstv. ráðherra, það sama sem þessi ríkisstjórn er að gera núna nema miklu verra. Það er vegið að þessum hópum úr miklu fleiri áttum. Ég ætla aðeins, virðulegi forseti, úr því hér er komið samkomulag, rétt bara að rekja mig í gegnum þennan tíu punkta lista sem ég ætla að gera fljótt en mun fara mjög ítarlega í við umræðuna um ráðstafanir í ríkisfjármálum á morgun. Ég hef nefnt að lífeyrisgreiðslurnar fylgja ekki lengur launahækkunum í landinu. Ég hef nefnt að tvísköttun lífeyris er hafin að nýju gagnvart öldruðum. Fjármagnstekjur eiga að skerða almannatryggingabætur. Það á að byrja á því að skerða lífeyri gamla fólksins og láta fjármagnstekjurnar telja þar. Það hefur verið grundvallaratriði. Ég kannast við að það hefur verið reynt í ríkisstjórn eftir ríkisstjórn að byrja á öldruðum. Það hefur alltaf verið komið í veg fyrir þessi áform. Ég skora á hæstv. heilbrrh. að beita sér fyrir því að fjármagnstekjuskattur á aldraða verði ekki tekinn upp fyrr en hann verður tekinn upp á alla þjóðina. Ég skildi orð hæstv. ráðherra svo í útvarpi, fjölmiðlum fyrir skömmu, að hann mundi beita sér fyrir því að þetta yrði tekið upp samtímis. Ég spyr hæstv. ráðherra: Mun hæstv. ráðherra beita sér fyrir því að fjármagnstekjuskattur skerði ekki almannatryggingabætur fyrr en hann hefur verið lagður á alla? Líka á þá sem eiga tugi og hundruði milljóna í bönkum en sleppa þessa ferðina hjá ríkisstjórninni. En aldraðir, þeir skulu ekki sleppa. Hver króna sem þeir hafa í vaxtatekjur skal nú skerða þeirra lífeyri. Síðan er sagt hér og ég ætlaði varla að trúa mínum eigin eyrum. ,,Skerða á tekjutryggingu þeirra sem ekki hafa hirt um að greiða í lífeyrissjóð,`` eins og það er orðað í fjárlagafrv. Hverjir eru það sem ekki hafa hirt um að greiða í lífeyrissjóði? Í hópi þeirra sem ekki hafa getað greitt í lífeyrissjóði eru m.a. öryrkjar á vernduðum vinnustöðum, húsmæður og heimavinnandi fólk. Ætlar hæstv. ráðherra virkilega að beita sér fyrir því að skerða tekjutryggingu þessara hópa af því þeir hafa ekki getað greitt í lífeyrissjóð? Ég er svo yfir mig gáttuð á því hvað hér er að gerast að ég held, virðulegi forseti, að þingið geti hreinlega ekki farið heim fyrr en komið er samkomulag um hvernig haldið verður á þessum málum. Þetta getur ekki verið meining ríkisstjórnarinnar þegar hún sér þetta allt í heild sinni. Ég er viss um að ríkisstjórnin áttar sig ekki á því hvað hér eru mörg atriði á ferðinni sem skerða kjör elli- og örorkulífeyrisþega. Því hljótum við að ná einhverju samkomulagi í þessu málum. Ég hef talað um fjögur atriði. Það síðasta sem við fengum frá ríkisstjórninni var að grunnlífeyrir er skertur um 35% gagnvart tekjum í staðinn fyrir 25%. Ég held að það hafi verið í morgun sem þessar nýjustu hugmyndir komu fram. Þá var enn þá verið að leita leiða til hægt væri að ná meira fé af þessu fólki í ríkiskassann. Fólki með kannski 40--50 þús. kr. á mánuði. Ég er alveg viss um það að til hæstv. heilbrrh. hafa komið elli- og örorkulífeyrisþegar sem er búnir með sinn framfærslueyri um miðjan mánuðinn. Ég veit það og það hefur komið fram á nefndarfundum að stór hópur öryrkja og aldraðra þarf að leita til félagsmálastofnunar til að eiga bara fyrir brýnustu framfærslu og mun hann enn stækka með þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar, með þessari aðgerð að grunnlífeyrir er skertur um 35% gagnvart tekjum í stað 25%. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að greiðslur grunnlífeyris geta skerst hjá einstaklingum um allt að 62% við þessa breytingu og í allt að 84% hjá hjónum. Ég spyr: Er þetta síðasti jólaglaðningurinn sem aldraðir fá frá hæstv. ríkisstjórn eða eigum við kannski von á meiru? Það er nú einn dagur eftir. Það er kannski hægt að leita í einhverri músaholunni þarna í heilbrrn. að einhverju meira á þennan hóp. Síðan er það Framkvæmdasjóður aldraðra. Nú er leitað eftir heimild sem var tímabundin, til að framkvæmdaféð fari að mestu í rekstur. Á meðan eru það yfir 100 manns sem bíða í brýnni neyð eftir hjúkrunarrými í Reykjavík einni. Síðan er það sem við vorum að heyra í dag. Það eru þessi komugjöld. Það er hægt að fletta ræðu eftir ræðu og lesa yfir þar sem hæstv. núv. heilbrrh. var að mótmæla sjúklingasköttum sem hún kallaði svo. Hún hélt þessar fínu ræður á síðasta þingi þar sem hún mótmælti því að sífellt væri verið að auka gjöld á sjúklinga og aldraða. Nei, nú boðar hæstv. ráðherra, í sjónvarpi í gær að mér skilst, að gjöld fyrir læknisþjónustu og heilsugæslu verði hækkuð. Það er talað um 17--50%. Ég spyr: Á að undanþiggja aldraða, öryrkja eða barnafólk frá þessum gjöldum? Ég skal senn ljúka máli mínu vegna þess samkomulags sem gert hefur verið. En ég óska eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra svari þótt ekki væri nema tveimur spurningum áður en umræðunni lýkur. Það er í fyrsta lagi spurningin um hvort gjöldin fyrir læknisþjónustu og heilsugæslu verði hækkuð, hvort hún ætli að beita sér fyrir því að aldraðir, öryrkjar og barnafólk verði þá undanþegið þessari greiðslu. Hverjir eru það helst sem sækja þjónustu heilsugæslunnar? Eru það ekki börn og aldraðir? Þó að hæstv. ráðherra finnist þetta ekki mikið og tali um 100 eða 200 kr., þá eru þetta miklir peningar fyrir aldraða, sérstaklega þá sem oft þurfa að leita þangað. Síðan er það níunda atlagan, þ.e. að aldraðir greiði fullt gjald fyrir læknisþjónustu og lyf til 70 ára aldurs í stað 67 ára. Ég veit ekki til þess að hæstv. ráðherra hafi breytt þessu. Þá er hægt að nefna að Framkvæmdasjóður fatlaðra er skertur um 150 millj. kr. sem ég ætla, virðulegi forseti, að taka nánar upp þegar við ræðum um bandorminn. Ég skal ljúka máli mínu þótt ég eigi ýmislegt ósagt. Ég geri það einungis vegna þess samkomulags sem mér skilst að hafi náðst. En ég spyr hæstv. ráðherra um gjöldin fyrir læknisþjónustu, bæði til sérfræðinga og heilsugæslu, hvort þau verði hækkuð og hvort þessum hópi verði hlíft. Ég spyr hæstv. ráðherra að því hvort hún muni beita sér fyrir að beðið verði með að fjármagnstekjur skerði almennar tryggingabætur þangað til við höfum komið á fjármagnstekjuskatti, sem taki þá til allra í þjóðfélaginu en ekki bara aldraðra.

[23:03] Virðulegi forseti, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði nokkurra sjálfsagðra spurninga. Hún spurði um fjármagnstekjutengingu lífeyrisþega. Hún verður sett á 1. september. Ég á von á að fjármagnstekjuskattur verði kominn á þá. Atvinnutekjur skerða lífeyri almannatrygginga og hafa gert um langa hríð. Ég spyr hv. þm.: Er óeðlilegt að miklar tekjur lífeyrisþega skerði lífeyri? Er það óeðlilegt? Er óeðlilegt að fólk sem hefur miklar fjármagnstekjur, segjum hundruð þúsunda, jafnvel milljónir kr., hafi skertan lífeyri? Hér er ekki verið að ráðast á garðinn þar sem hann lægstur heldur þar sem hann er hæstur. Það tel ég eðlilegt. Hv. þm. spurði fleiri spurninga. Hv. þm. spurði um lífeyrissjóðina, um þá sem ekki hafa hirt um að greiða í lífeyrissjóði og hún segir: Er hér verið að tala um öryrkja, um húsmæður? Nei, hvorki er verið að tala um öryrkja né húsmæður. Þvert á móti. Það er t.d. átt við atvinnurekendur sem ekki hafa hirt um að greiða í lífeyrissjóði.

Eingöngu atvinnurekendur?

Hér er eingöngu verið að tala um þá sem sjáanlega hafa háar tekjur en ekki hafa greitt í lífeyrissjóði. Er hv. þm. ekki sammála mér um það? Engin upphæð er sett á þetta, heldur erum við að tala um jafnræðisreglu sem ég tel mjög eðlilega og sanngjarna. Síðan spyr hv. þm. um hækkun gjalda á heilsugæslu og þjónustu sérfræðinga. Það er ekki einfalt og ekki auðvelt fyrir þá sem hér stendur að hækka þessi gjöld. Það er alls ekki einfalt. Við féllum frá innritunargjöldum. En hér er talað um lága upphæð í hækkun gjalda. Við erum að tala um 100 kr. á heilsugæslustöð og 200 kr. til sérfræðinga. Hv. þm. spyr að því hvort við tökum sérstaklega tillit til aldraðra og öryrkja. Við gerum það. 

[23:07] Virðulegi forseti. Ég held það krefjist betri umræðu, við annað tækifæri þá, að fara nánar yfir gjöldin fyrir sérfræðiþjónustu og heilsugæslu. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt, þá ætlar hún að undanþiggja aldraða, öryrkja og börn frá þessari hækkun. Ef hún neitar því ekki þá lít ég svo á að það verði gert. Varðandi fjármagnstekjuskattinn. Mér finnst ekkert óeðlilegt að þegar er kominn á fjármagnstekjuskattur skerði hann bætur almannatrygginga alveg eins og atvinnutekjur gera. Það sem okkur finnst óeðlilegt er að það skuli vera byrjað á þessum hópi. Hæstv. ráðherra sagðist vonast til að fjármagnstekjuskattur yrði almennt kominn á 1. september. Það er ekkert öruggt í því efni. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Er hún ekki tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að þetta ákvæði varðandi almannatryggingabætur og fjármagnstekjurnar falli út og við tökum það upp á þinginu eftir jól samhliða því að við ræðum fjármagnstekjuskattinn? Finnst hæstv. ráðherra það ekki eðlilegra? Ég spyr: Ef hún er ekki tilbúin í það, er hún þá tilbúin að beita sér fyrir því að fallið verði frá þessu 1. september á næsta ári ef ekki verður kominn fjármagnsskattur á alla?

[23:09] Virðulegi forseti. Þegar við erum að tala um aldraða, hv. þm., þá er það ekki einlitur hópur. Það er bæði fólk sem hefur mjög lítið til framfærslu og líka fólk sem hefur verulegar tekjur, ekki einlitur hópur. Varðandi fjármagnstekjutenginguna vil ég segja að mér finnst hún alls ekki óeðlileg og ekki ósanngjörn í þessu sambandi, vegna þess að tekið er af þeim sem hafa verulegar tekjur af fjármagni. Er það óeðlilegt? Það finnst mér ekki.

[23:10] Ég fagna því að það hefur þá komið skýrt fram hjá hæstv. ráðherra að gjöldin fyrir sérfræðiþjónustuna og á heilsugæsluna munu ekki ná til aldraða, öryrkja eða barnafólks. En ég vil segja, hæstv. ráðherra, að það er ekkert óeðlilegt að tengja þetta við almannatryggingabætur þegar þetta er komið á alls staðar. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningu minni. Ég spurði hana í fyrsta lagi hvort hún mundi beita sér fyrir því að þetta færi út úr frv. núna og við ræddum þetta samhliða því að tekin væri upp fjármagnstekjuskattur á alla, væntanlega á þinginu núna eftir jól. Ef ekki, er hún þá tilbúin til þess ef hún vill ekki fallast á það að lýsa því yfir að 1. september þegar þetta fer að skerða bætur almannatryggina muni hún beita sér fyrir því að það verði ekki gert ef fjármagnstekjuskattur verður ekki kominn á alla.

[23:11] Virðulegi forseti. Aðeins eitt orð. Ég mun beita mér fyrir því að fjármagnstekjuskattur verði lagður á.

[23:11] Herra forseti. Nóttin er ung og málið sem við höfum hér til umræðu afskaplega mikilvægt. Ég tel því henta núna þegar við höfum hæstv. heilbrrh. til andsvara að nota tækifærið og spyrja hana út í nokkur atriði sem tengjast málunum sem hér eru undir. Raunar eru það einungis örfá atriði sem mig langar til þess að hún hnykki frekar á í ræðum sínum. Það kom fram í andsvari hennar við ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að hún hafði örlítið breytt svari sínu við afskaplega mikilvægri spurningu. Hún er svohljóðandi: Hvaða menn eru það sem hún á við í þeirri grein bandormsins sem fjallar um að tekið skuli tillit til manna sem hafa forsómað að greiða í lífeyrissjóði eins og þeir hefðu gert það. Þetta hefur komið til umræðu áður í þessum þingsölum og þá sagði hæstv. heilbrrh. að hún ætti einungis við atvinnurekendur. Það var sérstaklega gengið eftir því á fundi heilbr.- og trn. hvort þessi túlkun hennar stæðist og ráðuneytisstjóri hennar, Davíð Á. Gunnarsson, staðfesti að svo væri. Undir það tóku tveir fulltrúar Framsfl. í nefndinni. Nú kemur hins vegar hæstv. heilbrrh. og segir í svari sínu, þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir innir hana eftir þessu, að það væru ,,til dæmis`` atvinnurekendur. Það er allt annað en að segja það fortakslaust að það séu bara atvinnurekendur. Hægt er að sýna fram á það í ræðum hæstv. ráðherra að hún tvítók, fyrir örfáum dögum, að hún ætti einungis við atvinnurekendur. Þannig að það er nauðsynlegt, til þess að greiða fyrir umræðunni, að fá þetta alveg á hreint. Herra forseti, það er annað atriði sem mig langar til að hnykkja á. Ég er eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir ekki á móti því að tekinn verði upp fjármagnstekjuskattur. Ég er ekki á móti því að þegar reiknaðar eru út bætur aldraðra eða öryrkja sem eiga mikið fjármagn og hafa miklar tekjur af fjármagni sínu sé tekið tillit til þeirra tekna. En ég er hins vegar algerlega á móti því að það verði fyrst tekið upp á þann hóp. Ég spyr því hæstv. ráðherra, vegna þess að ég veit að hún er í hjarta sínu sanngjörn manneskja: Í fyrsta lagi, finnst henni eðlilegt að það sé fyrst tekið upp á þessum hópi? Ég veit svar hennar. Hún mun segja: Ég mun beita mér fyrir því að það verði tekið upp á alla. En getur hún þá ekki fallist á, til þess að greiða fyrir þingstörfum, sem við öll erum jú að gera, að inn í þetta verði skotið ákvæði þess efnis að þetta verði tekið upp á þennan hóp sem hún hefur lagt til, enda verði tekinn upp fjármagnstekjuskattur á alla aðra landsmenn. Tengja þetta tvennt, það er réttlæti. Þá gætum við, stjórnarandstaðan fylgt þessu ákvæði, ef þetta tvennt væri tengt. Ég vil nú ekki hafa ræðu mína mikið lengri að þessu sinni en vegna þess að hæstv. heilbrrh. talaði um að rifja upp að þau í ráðuneytinu hefðu fallið frá innritunargjöldum eins og það væri eitthvað sérstaklega þakkarvert. Nú er það svo að ég er auðvitað á móti innritunargjöldum en til skamms tíma þá var hæstv. heilbrrh. líka á móti þeim. Hæstv. heilbrrh. hélt merka ræðu í eldhúsdagsumræðum þar sem að hún lagðist harkalega gegn innritunargjöldum í skólum og á sjúkrahúsum. Svo kemur hún hingað og segir: Vegna þess að við féllum frá því að setja upp innritunargjöld þá þarf að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar. Það er merkilegt. Hún hætti við það sem hún var á móti og vegna þess þarf að taka upp gjöld eða aukagjöld á heilsugæslustöðvar. Þá er rétt að það komi líka fram, herra forseti, að fyrir tveimur árum sagði hæstv. heilbrrh., en þá var hún vaskur stjórnarandstöðuþingmaður, að komugjöld á heisluverndarstöðvar væru ekkert annað en sjúklingaskattar og hún væri á móti sjúklingasköttum. En núna hefur hún velt því fyrir sér að koma á innritunargjöldum og hefur formlega lagt það til. Henni hefur að vísu verið hnikað til þess að hætta við það en í staðinn tekur hún upp þann sið að auka komugjöldin á heilsugæslustöðvar sem hún sjálf kallaði óásættanlegan sjúklingaskatt. Herra forseti. Ég gæti haldið langar ræður um þetta efni en ég ætla að bíða með það til morguns. En til þess að greiða fyrir þingstörfum vænti ég þess að hæstv. heilbrrh. svari þeim tveim spurningum sem ég beindi til hennar í upphafi máls míns, önnur varðaði fjármagnstekjuskattinn og hin þá sem eiga að sæta einhvers konar skerðingu á lífeyri sínum vegna þess að þeir hafa forsómað að greiða í lífeyrissjóð. Mér þætti afskaplega vænt um ef hún svaraði því nákvæmlega hvort hún á þar bara við atvinnurekendur eða ekki? Hér er líka um frv. að ræða sem varðar ráðstafanir í ríkisfjármálum og hún benti á það sjálf, hæstv. heiblrrh., að það væri engin upphæð sett á þetta tiltekna ákvæði. Það er hárrétt hjá henni. Úr því að það er ekki gert og jafnframt tekið fram í greinargerðinni að það sé ekki gert ráð fyrir að þetta skili miklum tekjum á næstu árum, hvers vegna er hún þá að þvælast með þetta og spilla því góða samstarfi sem ella hefði getað náðst a.m.k. um þennan örlitla þátt frv.?

[23:17] Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan greiða fyrir þingstörfum og gjarnan ná góðri samstöðu við stjórnarandstöðuna. Hv. þm. spyr nokkurra spurninga varðandi lífeyristryggingarnar. Hann spyr: Hverjir eru það nákvæmlega sem ekki hafa hirt um að greiða í lífeyrissjóði? Ég hef margsagt að það er áberandi að það eru atvinnurekendur. Húsmæðrum og öryrkjum hefur ekki verið gert að greiða í lífeyrissjóði. Við þurfum því ekki að ræða þetta frekar, þetta er spurning um jafnræðisreglu. Þetta er bara spurning um aðvörun til atvinnurekenda sem ekki greiða í lífeyrissjóði. Ég hélt að fólk væri sammála um þetta vegna þess að sú aðvörun er nauðsynleg. Við tölum um ýmiss konar gjöld. Ég hef talað um að ég hafi áhuga á að koma á persónugjöldum, ég þori ekki að tala um nefskatt eftir umræðurnar í dag því þá fara menn að tala um nefbrot o.s.frv. Persónugjöld varðandi einstaklinga til að létta á sjúklingum hafa ekki náð fram að ganga. Þess vegna bendi ég á að við erum ekki leggja nein stórkostleg gjöld á einstaklinga, við erum að tala um 100 kr. hækkun til heilsugæslu og 200 kr. til sérfræðinga. Ég hef sagt það að mér er það ekki ljúft og við munum taka sérstakt tillit til þeirra sem minnst hafa. Er þetta ekki nægilegt til sátta? Ég spyr. Ég hef sagt það hér og það liggur fyrir að Þjóðhagsstofnun hefur sýnt fram á að þeim er hlíft sem minnst hafa. Menn eru að tala um fjármagnstekjutengingu og finnst það óeðlilegt þó svo að tvinnutekjur skerði lífeyri manna. Mér finnst réttlætismál að miklar tekjur af fjármagni skerði lífeyri. Ég held að í hjarta sínu séu menn sammála um það.

[23:20] Herra forseti. Ég er í prinsippinu sammála því sem hæstv. ráðherra segir um fjármagnstekjuskatt og tengingu hans við lífeyrisbætur. Ég er í prinsippinu sammála. En ég segi hins vegar: Það er ekki verjanlegt að hefja upptöku fjármagnstekjuskattsins með því að ráðast fyrst að þessum hópi. Og það er alls ekki verjanlegt hjá ráðherra flokks sem bauð upp á sérstakan sáttmála milli Framsfl. og öryrkja, sérstakan samning milli Framsfl. og eldra fólks í þjóðfélaginu. Það er ekki boðlegt. Það er allra síst hægt fyrir Framsfl. að ætla sér t.d. að hefja fjármagnstekjuskatt fyrst á öryrkjum. Ég bendi hæstv. heilbrrh. á að lesa aftur kaflann sem samþykktur var á flokksþingi Framsfl. sem haldinn var í í Reykjavík 25.--27. nóvember 1994 og fjallaði um fatlaða. Ég get skrifað undir hvert einasta orð sem þar stóð. En hæstv. heilbrrh. hefur gengið fram fyrir skjöldu og hann er búinn að rjúfa þann samning sem formaður Framsfl. sagði í sjónvarpinu að því þingi loknu að hann vildi gera í senn við öryrkja landsins og við aldraða Íslendinga. Gott og vel. Ég spurði hins vegar: Getum við ekki sæst á að greinin verði tengd ákvæði um það að hún komi því aðeins til framkvæmda að fjármagnstekjuskattur yrði tekinn upp á alla landsmenn? Ég veit að það er stefna hæstv. heilbrrh. Er það ekki bara réttlætismál? Í annan stað gengur það ekki, hæstv. heilbrrh., að hlaupa frá því sem ráðherra hefur sagt. Orð ráðherra eru gulls ígildi þegar kemur að því að skýra frumvörp og merkingu þeirra. Og það er á grundvelli orða ráðherrans sem féllu hér í síðustu viku sem ég tjáði ákveðna afstöðu til þessarar greinar um þá sem hafa forsómað að greiða í lífeyrissjóði. Ráðherrann sagði þá fortakslaust: Þetta eru atvinnurekendur. Núna segir hún að atvinnurekendur séu ,,áberandi`` í þessum hóp. Herra forseti. Ég er alveg að ljúka máli mínu. Hvað til að mynda um öryrkja sem hafa með óreglulegum hætti getað tekið þátt í atvinnulífi landsmanna en hafa löngum tímum þurft að vera fjarri atvinnu sökum sjúkleika síns? Hvað með þá? Hvernig er t.d. tæknilega hægt að finna þetta fólk sérstaklega og sýna fram á að það hefur unnið sér þennan rétt sem hæstv. heilbrrh. nefnir til handa nokkrum hópum en hefur enga útfærslu á?