Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um það að fella niður einkarétt Ferðaskrifstofu ríkisins til að reka ferðaskrifstofu fyrir erlenda menn. Einkaréttur þessi var veittur fyrir 27 árum og þá miðað við allt aðrar aðstæður en þær, sem nú eru. Ástæðurnar fyrir þeirri breytingu, sem lagt er til að hér verði gerð, eru m.a. þessar: Í flestum eða öllum löndum er nú keppt að því að greiða fyrir ferðalögum útlendinga, enda er það í mörgum löndum vaxandi tekjulind. Það er eðlilegt, að Íslendingar dragist ekki aftur úr í þessum efnum og taki fullan þátt í þessari samkeppni, enda er það víst, að ef rétt er á þessum málum haldið, þá eiga ferðalög útlendinga hingað að geta orðið veruleg atvinnugrein og þjóðinni veruleg tekjulind. Eitt af því. sem er mjög mikilvægt í þeim efnum að greiða fyrir komu erlendra ferðamanna hingað, er það, að hinar stóru erlendu ferðaskrifstofur auglýsi ferðir hingað og greiði fyrir ferðum hingað. Þetta eru þær mjög tregar til að gera, meðan hér er aðeins einn aðili, sem má annast þessa starfsemi, því að helzt vilja þær hver um sig hafa sína sérstöku umboðsmenn. Í öðru lagi má svo benda á það, að hér á landi starfa nú orðið nokkrar ferðaskrifstofur, sem, meðan lögin eru þannig eins og nú er háttað, geta ekki gert annað en greitt fyrir ferðalögum Íslendinga, sem fara til útlanda eða ferðast hér innanlands, en geta ekki tekið á móti erlendum ferðamönnum, þó að þær séu vel færar um að gera það. Það er óeðlilegt að takmarka svo starfsemi þessara stofnana, að þær geti aðeins stuðlað að því, að menn ferðist til útlanda, en ekki að því, að útlendingar komi hingað. Það mun áreiðanlega reynast bezt í þessum efnum eins og öðrum, þar sem því verður við komið, að hæfileg samkeppni geti átt sér stað í þessu tilfelli um það að greiða sem mest fyrir komu útlendinga hingað. Það er þess vegna eðlilegt, að þetta verði gefið frjálst og þeim ferðaskrifstofum, sem til þess eru taldar hæfar og einstaklingar, fyrirtæki eða félög reka, leyft að annast þessa starfsemi. Á það hefur verið bent af aðilum, sem þessum málum eru kunnugir, að þegar þetta væri gefið frjálst, þá sé eðlilegt, að það sé haft nokkurt eftirlit með þeim fyrirtækjum, sem þessa starfsemi annast. Ég tel það vera rétt, þó að þessu atriði séu ekki gerð skil í þessu frv., heldur hef ég lagt fram annað frv., sem fjallar um þetta mál. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri að sinni, en legg til, að frv. verði vísað til samgmn.



Herra forseti. Þar sem málefni Ferðaskrifstofu ríkisins heyra í ríkisstj. undir mig, þykir mér rétt að láta í tilefni af þessu frv. koma fram nokkrar upplýsingar varðandi það mál, sem þetta frv. fjallar um. Ég vil fyrst skýra frá því, að ríkisstj. skipaði fyrir nokkru nefnd þriggja manna til þess að fjalla um íslenzka löggjöf varðandi ferðamál. Í þeirri nefnd eiga sæti Brynjólfur Ingólfsson ráðuneytisstjóri í samgmrn., sem fer með málefni ferðaskrifstofunnar og ferðamál yfirleitt, Þorleifur Þórðarson framkvæmdastjóri Ferðaskrifstofu ríkisins og Sigurður Bjarnason alþm. Þessi nefnd hefur ekki enn lokið störfum, og er því ekki unnt að segja til um, að hvaða niðurstöðu nefndin kann að komast varðandi hugsanlegar breytingar á löggjöfinni um ferðamál. En ég tel sjálfsagt, að hið háa Alþingi bíði með að taka afstöðu til þessa frv., þangað til þessari nefnd hefur gefizt kostur á að ljúka störfum, en það ætti ekki að taka mjög langan tíma frá þessum degi. Annars gefur þetta frv. mér tilefni til að gefa nokkrar almennar upplýsingar um starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins, til þess að hv. þm. verði það ljósara en þeim e.t.v. er, hvert er hlutverk hennar og að hverju hún hefur starfað. Samkv. lögum um Ferðaskrifstofu ríkisins er hlutverk hennar ferþætt: Í fyrsta lagi að annast landkynningu, í öðru lagi að annast fyrirgreiðslu gagnvart erlendum ferðamönnum, sem hingað koma, og hefur hún einkarétt á móttöku erlendra ferðamanna, í þriðja lagi að skipuleggja ferðalög Íslendinga innanlands og utan, og enn fremur er það hlutverk hennar lögum samkv. að annast hóteleftirlit, eftirlit með gistihúsarekstri. Þessi störf hefur ferðaskrifstofan innt af hendi án þess að fá til þess nokkur bein framlög úr ríkissjóði hin síðari ár, hún hefur aflað sér tekna með annarri starfsemi en þeirri, sem hún á að hafa á hendi, til þess að standa undir þessari starfsemi, sem henni ber lögum samkv. að sinna. Ferðaskrifstofan hefur helgað sig öðrum verkefnum, sem hún lögum samkv. þarf ekki að sinna. Er þar fyrst að nefna minjagripaverzlun, en ferðaskrifstofan hefur komið á fót mjög umfangsmikilli gerð og sölu minjagripa, sem fært hafa henni miklar tekjur. Þá hefur ferðaskrifstofan og annazt sölu farmiða innanlands og utan og haft af því verulegar tekjur. Í þriðja lagi hefur ferðaskrifstofan annazt gistihúsarekstur, einkum hin síðari ár. Það hefur að vísu ekki verið gert í tekjuöflunarskyni, en þó án þess að ferðaskrifstofan hafi haft af því nokkra fjárhagslega byrði. Hins vegar hefur þar verið um mjög þjóðnýtt starf að ræða. Það er sérstaklega landkynningin, sem lögum samkv. er skylda ferðaskrifstofunnar að sinna, sem verið hefur fjárfrek. Ferðaskrifstofan hefur eytt mörgum millj. kr. á undanförnum árum í landkynningu, og - eins og ég sagði áðan - hin síðari ár aflað sér fjár til þess með rekstri, sem henni ber ekki skylda að hafa með höndum. Það sem af er þessu ári, hefur ferðaskrifstofan notað um 700 þús. kr. af eigin tekjum til landkynningar. Hún er fyrst og fremst fólgin í því, að gefnir eru út bæklingar á mörgum málum, og á þessu ári hafa verið gefnir út bæklingar um Ísland á sex tungumálum og upplag þeirra verið um 300 þús. eintök. Ferðaskrifstofan hefur og tekið á móti og greitt fyrir fjölda blaða- og kvikmyndatökumanna og rithöfunda, sem komið hafa til landsins, og aðstoðað þá á margvíslegan hátt um útvegun bóka og tímarita, sem helguð eru Íslandi, og haft af þessu veruleg útgjöld. Þá hefur Ferðaskrifstofa ríkisins samvinnu við stofnanir á hinum Norðurlöndunum um rekstur upplýsingaskrifstofu, bæði í Frankfurt am Main í Þýzkalandi og í Zurich í Svisslandi, og hefur þetta starf gefið góða raun. Í Bandaríkjunum er ferðaskrifstofan aðili að svonefndri European Travel Commission, en það eru samtök Evrópuríkja um ferðamál, og vinnur stofnunin að kynningu Evrópu í Bandaríkjunum. Þess má og geta, að nú nýlega tók ferðaskrifstofan þátt í hinni miklu vörusýningu í Frankfurt am Main í Þýzkalandi og greiddi kostnað við það. Eins og ég sagði áðan, hefur skrifstofan þegar á þessu ári varið um 700 þús. kr. af eigin tekjum sínum til landkynningar, og þeirra tekna er fyrst og fremst aflað með minjagripaverzluninni. Þá hefur ferðaskrifstofan undanfarin ár látið sig það mjög miklu skipta að bæta gistihúsaaðstöðu hér á landi, bæði með því að fjölga gistirúmum og bæta aðstöðu á gististöðum. Fyrir þrem árum skipaði menntmrn. nefnd til þess að athuga möguleika á því að hagnýta skóla, sérstaklega utan Reykjavíkur, heimavistarskóla á sumrum sem gistihúsnæði. Í þeirri nefnd áttu sæti Helgi Elíasson fræðslumálastjóri, Jónas B. Jónsson fræðslufulltrúi, Óskar Hallgrímsson framkvæmdastjóri A.S.Í. - gegndi því starfi þá, Lárus Ottesen framkvæmdastjóri Ferðafélags Íslands og Þorleifur Þórðarson forstjóri Ferðaskrifstofu ríkisins. Nefndin athugaði aðbúnað í fjölmörgum skólahúsum þegar fyrir tveimur árum og komst að þeirri niðurstöðu, að unnt væri að hagnýta skólahúsnæðið miklu betur en gert hefur verið til þess að bæta gistiaðstöðu, en taldi þó, að nauðsynlegt væri að gera endurbætur á húsunum, til þess að þau yrðu hæfari sem gistihús en þau voru þá. Í framhaldi af þessu beitti ég mér fyrir því, að bankar hér í Reykjavík hefðu samtök um að lána Ferðaskrifstofu ríkisins nokkurt fé til að endurbæta heimavistarhús í nokkrum skólum utan Reykjavíkur og enn fremur til að endurlána nokkrum gistihúsum til að bæta húsnæði þeirra og aðstöðu til móttöku ferðamanna. Á árinu 1961, þ.e. í fyrravor, veittu bankarnir hér í Reykjavík sameiginlega nær 3 millj. kr. lán til að auka og bæta gistiaðstöðuna í landinu. Af þessu nær 3 millj. kr. láni bankanna fengu eftirtaldir gististaðir fé til þess að bæta aðstöðu sína: gistihúsið í Reynihlíð, Hótel Blönduós, gistihúsið í Grafarnesi, Hótel Búðir, gagnfræðaskólinn í Stykkishólmi, gistihúsið Bjarkalundur, Hreðavatnsskálinn og veitingahúsið á Hvolsveili. Enn fremur var nokkur hluti þessa fjár notaður til að bæta aðbúnað í heimavist menntaskólans á Akureyri og heimavist menntaskólans á Laugarvatni. Það voru notaðar 381 þús. kr. til að bæta heimavistina á Akureyri og 253 þús. kr. til að bæta heimavistarhúsnæðið á Laugarvatni. Þessar framkvæmdir höfðu það í för með sér, að á sumrinu 1961 voru gistirúm um það bil 100 fleiri en ella hefði orðið. Á s.l. vetri, einkum á s.l. vori, varð ljóst, að gera þyrfti enn myndarlegt átak til að auka gistirúmið, því að það hefur komið í ljós með hverju ári undanfarið, að straumur ferðamanna til Íslands fer mjög vaxandi. Þess vegna varð það að ráði milli mín, hæstv. fjmrh. og hæstv. samgmrh., að nokkru fé skyldi varið nú á s.l. sumri til að bæta aðstöðu í ýmsum heimavistarskólum utan Reykjavíkur til þess að gera þá hæfari til gistihúsahalds. En við vorum á einu máli um, og það var einnig nefndin, sem ég nefndi áðan og málið hafði rætt mjög ýtarlega, að ein ódýrasta og hagkvæmasta leiðin til að stórauka tölu gistirúma í landinu væri einmitt sú að hagnýta heimavistarskólana utan Reykjavíkur og gera þá að sómasamlegum gistihúsum. Það var ákveðið á s.l. vori að verja á þessu sumri 3 millj. kr. til að bæta aðbúnað í tilteknum heimavistarskólum og leggja til, að þetta fé yrði endurgreitt á þrem árum með fjárveitingum, sem veittar væru til þeirra skóla, þar sem endurbæturnar á húsnæðinu færu fram. Í fjárlagafrv., sem nýlega hefur verið lagt fyrir Alþingi, hefur verið gert ráð fyrir fyrstu greiðslunni af þremur, 1 millj. kr., til endurgreiðslu á þessu fé, sem í sumar var varið til að endurbæta gistiaðstöðu í heimavistarskólum. Ég skal nú gera grein fyrir þeim framkvæmdum, sem hér er um að ræða: Til endurbóta á heimavist menntaskólans á Laugarvatni var varið 648 þús. kr. Til endurbóta á heimavist menntaskólans á Akureyri var varið 651 þús. kr., til endurbóta á heimavist héraðsskólans á Laugarvatni 500 þús., héraðsskólans á Laugum 454 þús., alþýðuskólans á Eiðum 271 þús. kr., eða samtals um 2.6 millj. kr. Þessar framkvæmdir í sumar ollu því, að þessar 5 stofnanir, menntaskólinn á Akureyri og skólarnir á Laugarvatni, Laugum og Eiðum, urðu góðir gististaðir og gerðu kleift að taka á móti mörgum hundruðum fleiri ferðamanna en ella hefði verið kleift. Þessar framkvæmdir fóru fram að verulegu leyti að ráði Ferðaskrifstofu ríkisins og á hennar vegum. Ég skal að síðustu gera grein fyrir því, að ég tel mjög nauðsynlegt að halda áfram að gera ráðstafanir til þess, að aðstaða til að taka á móti erlendum ferðamönnum hér á Íslandi batni, vegna þess að í ljós hefur komið, einkum eftir gengisbreytinguna 1960, að Ísland hefur fengið stórauknar heimsóknir erlendra ferðamanna og hér er um verulega tekjulind að ræða. Á árinu 1961 komu til landsins 13516 erlendir ferðamenn. Ég hef hér fyrir framan mig áætlun kunnugra manna um, að þessir erlendu ferðamenn hafi varið í ferða- og dvalarkostnað auk annars kostnaðar hér á landi á þessu ári 114 millj. kr. Sú upphæð sundurliðast í aðalatriðum þannig: Dvalar- og ferðakostnaður er áætlaður 37.5 millj. kr., dvalar- og ferðakostnaður 2200 manna, sem komu með skemmtiferðaskipum, auk þeirrar tölu, sem ég nefndi áðan, til skammrar dvalar, 1.1 millj., fargjöld með flugvélum 58.8 millj., fargjöld með skipum 4.5 millj. og tekjur af minjagripasölu 12.5 millj., samtals 114.5 millj. kr. Þessir sömu aðilar telja, að óhætt sé að gera ráð fyrir því, að tekjur af erlendum ferðamönnum á þessu ári, árinu 1962, muni nema um 135–140 millj. kr. Má af þessu marka, að hér er um verulegan tekjustofn fyrir þjóðarbúið að ræða. Það er því full ástæða til að gefa þessum málum rækilegan gaum. Þess vegna fjallar það frv., sem hér er um að ræða, um málefni, sem er allrar athygli vert. Mér þótti hins vegar rétt, að það kæmi fram í þessu sambandi, að ferðaskrifstofan hefur innt af hendi mjög víðtækt og mjög merkilegt starf, ekki aðeins það, sem henni ber skylda til lögum samkv., heldur hefur hún einnig annazt verkefni utan síns verksviðs, og það, hversu vel hún hefur sinnt þeim störfum, hefur einmitt gert henni kleift að inna af hendi skyldustörf sín betur en ella hefði verið henni kleift. Mér þótti og rétt, að þessar upplýsingar um þær ráðstafanir, sem af opinberri hálfu hafa verið gerðar til að bæta gistiaðstöðuna í landinu, kæmu fram í þessu sambandi, vegna þess að ég tel þurfa að halda áfram á þeirri braut, sem þegar hefur verið mörkuð með aðgerðum tveggja síðustu ára, sérstaklega á því sviði að hagnýta heimavistarskólana utan Reykjavíkur sem gistihús á sumrum.



Herra forseti. Mér finnst rétt að taka það fram, að þetta frv. er ekki að neinu leyti flutt til þess að gera lítið úr starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins. Ég viðurkenni fullkomlega, að hún hefur á mörgum sviðum unnið merkilegt starf, og það á hún að geta unnið áfram, þó að þetta frv. verði samþykkt. En fyrst farið er að rifja hér upp störf Ferðaskrifstofu ríkisins, finnst mér rétt að láta það koma fram, að margir aðrir aðilar hafa unnið að merkilegri landkynningu á undanförnum árum, eins og t.d. flugfélögin. Bæði Loftleiðir og Flugfélag Íslands hafa unnið mjög merkilegt landkynningarstarf, og það virðist mér sýna, að það muni vera heppilegt að gefa enn fleiri aðilum aðstöðu til þess að geta tekið þátt í því starfi, og það m.a. með því, að það skipulag komist á, að Íslands verði yfirleitt getið í þeim leiðsögubókum, sem hinar stóru ferðaskrifstofur úti í heimi gefa út. En vegna þess fyrirkomulags, sem nú er, að hér er aðeins einn aðili, sem sér um móttöku á erlendum ferðamönnum, vilja margar stórar erlendar ferðaskrifstofur ekki hafa skipti við okkur og hafa þess vegna ekki tekið Ísland með inn í sínar mjög svo þýðingarmiklu leiðsögubækur. Ef þetta væri hins vegar gefið frjálst og hér fengju að starfa ferðaskrifstofur, sem hefðu umboð fyrir þessar útlendu ferðaskrifstofur, mundi Ísland vera með í þessum bókum, og það eitt mundi hafa mjög merkilega og mikla landkynningu í för með sér. Þetta er í þriðja sinn, sem ég hef flutt þetta frv., og ég sé ástæðu til að fagna því, að það hefur þó borið þann árangur, að hæstv. ríkisstj. hefur nú rumskað og skipað nefnd til að íhuga þetta mál. Ég vil hins vegar vænta þess, að þessi nefndarskipun þýði ekki það, eins og oft hefur átt sér stað í sambandi við nefndarskipanir, að það sé gert til þess að svæfa málið. Ég vil treysta því, að það sé ætlunin hjá hæstv. ríkisstj. að gera eitthvert átak í þessu máli, auka frjálsræðið í þessum efnum, og þess vegna megi vænta þess, að sú nefnd, sem hefur verið sett til að rannsaka þetta mál, skili áliti, svo að hægt verði að fjalla endanlega um málið á þessu þingi. Og satt að segja álít ég hér um svo einfalt mál að ræða og augljóst, að það hefði alls ekki þurft að skipa neina sérstaka nefnd til að fjalla um það, heldur hefði verið hægt að afgreiða það eins og það liggur fyrir án nokkurrar sérstakrar nefndarskipunar og láta þá athugun fara fram í nefnd hér í þinginu, ef það þætti þörf á einhverri frekari athugun á því, sem fyrir liggur. En sem sagt, ef það er gert til þess að vinna að lausn málsins að skipa þessa nefnd, þá sé ég ekki ástæðu til að átelja það sérstaklega, en vil hins vegar fastlega vænta þess, að niðurstaðan af störfum hennar liggi það tímanlega fyrir, að þetta mál geti fengið endanlega afgreiðslu á þessu þingi. Þess vegna vil ég, áður en ég lýk máli mínu, beina þeirri fyrirspurn til hæstv. viðskmrh., hvort ekki megi örugglega treysta því, að umrædd nefnd hafi lokið starfi sínu svo tímanlega, að hægt verði að láta þetta mál fá endanlega afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Ég hef fylgzt nokkuð með störfum þeirrar nefndar, sem hér er um að ræða, en það er auðvitað ekki á mínu valdi að lofa neinu um það, hvenær hún ljúki störfum. Ég get tekið undir þá ósk hv. þm., að hún ljúki störfum sem fyrst og áður en þessu þingi lýkur, þannig að niðurstöður hennar liggi fyrir þessu þingi, áður en því lýkur, svo að því gefist kostur á að breyta þeim lögum, sem hér er um að ræða, ef þingvilji reynist fyrir því. Varðandi hitt atriðið, sem þm. sagði í lok ræðu sinnar, að hér væri um svo einfalt mál að ræða, að nefndarskipun til athugunar á því sé allsendis óþörf, verð ég að segja, að þessu sjónarmiði er ég algerlega ósammála. Hér er þvert á móti um mjög margbrotið og vandasamt mál að ræða. Þetta frv. felur í sér, að réttur til að veita viðtöku erlendum ferðamönnum, þ.e. réttur til að reka ferðaskrifstofur, sé gefinn algerlega frjáls. En það er ekki litið á það sem einfalt og vandalaust mál í löndunum í kringum okkur. Í þessu sambandi vil ég láta þess getið, að eitt aðalverkefni samgmn. Norðurlandaráðs nú á þessu ári hefur verið að fjalla um ósk, sem komið hefur fram frá formanni Sambands ferðaskrifstofa á Norðurlöndum þess efnis, að Norðurlandaráðið hafi forgöngu um, að löggjöf Norðurlandanna um ferðaskrifstofur verði endurskoðuð, vegna þess að þar er yfirleitt um að ræða frelsi til að reka ferðaskrifstofur með ótakmörkuðu verkefni. Þetta hefur jafnvel á Norðurlöndunum leitt til vandamála, sem þar eru skoðuð mjög alvarlegs eðlis. Það verður æ algengara, að upp kemst um misferli í sambandi við rekstur á ferðaskrifstofum. Þær skipuleggja hópferðir víða um heim, og það verður æ algengara, að þeir, sem taka þátt í slíkum hópferðum, séu hlunnfarnir með margvíslegum hætti. Fyrirgreiðsla er ekki sú sama, sem lofað hafði verið. Það eru ekki staðin skil á því fé, sem tekið hefur verið á móti. Þetta er á Norðurlöndum, þar sem þó má fullyrða, að siðferði í viðskiptaháttum sé með því bezta, sem gerist í veröldinni, - þetta er jafnvel þar orðið mjög alvarlegt vandamál, svo alvarlegt, að löggjafinn virðist verða að taka þetta mál til meðferðar þar. Þá virðist mega segja, að full ástæða sé fyrir okkur að hafa aðgát í því sambandi, þegar upp á því er stungið hér að lögleiða sams konar tilhögun og á hinum Norðurlöndunum. sem þar er farin að þykja varhugaverð. Með þessu er ég ekki að segja, að ekki komi til mála að breyta núgildandi löggjöf um þetta efni, sem gerir ráð fyrir einkasölu í þessum efnum. Það er eitt af verkefnum nefndarinnar að fjalla um það og mynda sér rökstudda og skynsamlega skoðun á því efni, sem Alþingi þá fær væntanlega að kynnast á sínum tíma. En hinu vildi ég andmæla, að hér sé um einhvern augljósan og einfaldan hlut að ræða, sem hægt sé að grípa til án nokkurrar frekari umhugsunar, að innleiða algert frelsi varðandi rekstur ferðaskrifstofa. Það er spor, sem yrði eflaust ekki til heilla. Ef slakað verður á þeim einkasöluböndum, sem nú eru í þessu máli, er a.m.k. nauðsynlegt, að mjög strangt opinbert eftirlit kæmi í staðinn.



Herra forseti. Ég er hæstv. ráðh. alveg sammála um, að hér eigi ekki að vera um að ræða algert frelsi, heldur þurfi að hafa nokkurt eftirlit með þeim ferðaskrifstofum, sem koma til með að starfa, eftir að búið er að afnema einkarétt Ferðaskrifstofu ríkisins. Og í samræmi við það hef ég lagt fram sérstakt frv. á öðru þskj. um ferðaskrifstofur, þar sem er tekið fram, að það skuli vera háð leyfi ráðh. að mega reka ferðaskrifstofur og það skuli setja sérstaka reglugerð um það, hvaða skilyrði það eru, sem slíkar ferðaskrifstofur þurfi að fullnægja, og þær skuli ekki halda sínu rekstrarleyfi, nema því aðeins að þessum skilyrðum verði fullnægt. En ég álit, að þar sé um slíkt mál að ræða, að það sé mjög erfitt að setja um það sérstök lagaákvæði, heldur verði að leysa það mál með reglugerð, og þess vegna eigi þetta fyrst og fremst að heyra undir framkvæmd hjá ráðuneytum, en sé mjög erfitt að setja nákvæm skilyrði um þetta í lög, enda mundi niðurstaðan verða sú, að þó að einhver ákvæði verði sett um þetta skilmerkilega í lögin, þá mundi samt verða gefin út fyllri reglugerð um það, hvernig það ákvæði væri framkvæmt. Þess vegna álit ég, að það sé fullkomlega hægt að leysa þetta mál á þann hátt, sem lagt er til í frv. á þskj. 36, um ferðaskrifstofur. Ég vil svo að lokum aðeins segja það, að ég er mjög ánægður með þá yfirlýsingu hæstv. ráðh., að hann ætli að vinna að því, að umrædd nefnd, sem fjallar um þetta mál, ljúki störfum það tímanlega, að hægt verði að fjalla endanlega um þetta mál á þessu þingi.



Herra forseti. Í gildandi lögum um hafnargerðir og lendingarbætur er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður styrki að 2/5 hlutum allar meiri háttar hafnarframkvæmdir í landinu, enda séu þær gerðar í samráði við vita- og hafnarmálaskrifstofuna. Í lögunum er talið upp, hverjar hafnarframkvæmdir það séu, sem styrks eigi að njóta, og sú upptalning hefur lengzt nokkuð, eftir því sem árin hafa liðið, því að það er ævinlega að verða fleira, sem nauðsynlegt er að hafa í höfnum landsins, til þess að þær geti skilað sínu hlutverki. Það er nú svo komið, að flest það, sem til þarf að afgreiða skip og varðveita þau, gera við þau o.s.frv., það er talið nauðsynlegt við hverja höfn og ríkisframlag ákveðið til alls þessa. Á hinn bóginn eru ekki enn sem komið er stigin stór skref í því, að við hafnirnar þurfi að vera neitt, sem gert er fyrir það fólk, sem á skipunum er. Að vísu vottar aðeins fyrir því í hafnarlögunum, eins og þau eru nú, að á þetta mál beri að líta, og ber að skoða það sem viðurkenningu af stjórnarvaldanna hálfu, að ekki séu öll vandamál leyst í hafnarlögum, þótt flestu því, sem viðkemur skipunum sjálfum, sé þar þannig fyrir komið, að fullnægjandi megi telja. Það er sem sagt ákveðið í hafnarlögum, að verbúðir í viðleguhöfnum megi vera framlagsskyldar úr ríkissjóði til jafns við aðrar hafnarframkvæmdir. En nú er það raunverulega svo, að okkar atvinnulíf í sambandi við sjávarútveg kallar á það, að það þurfi að verða mikill tilflutningur fólks, þannig að fólk hópast saman á hinar ýmsu hafnir landsins á mismunandi árstímum, og þá er vissulega allt of lítið gert að því, að þetta fólk, - einmitt þetta fólk, sem þannig er slitið úr tengslum við heimili sín, eigi þess góðan kost að dveljast í sérstökum vistarverum, sem til þess eru ætlaðar. Sjómannastofur þurfa að mínu mati að vera meðal þess, sem úr ríkissjóði er styrkhæft sem hafnarframkvæmd við hverja höfn. Þeir, sem einkum hafa fjallað um fjárlögin á undanförnum árum, kannast a.m.k. við það og væntanlega reyndar allir þm., að ásókn á fjárhirzlur ríkisins fer sívaxandi, til þess að þaðan verði greiddur kostnaður við aukna löggæzlu einmitt í þeim hafnarbæjum eða þeim þorpum, sem myndazt hafa við hafnir landsins á þeim tímum, þegar þar er að vænta flestra manna í sambandi við þá atvinnu, sem þar er rekin. Löggæzlukostnaður úr ríkissjóði hefur líka farið stöðugt hækkandi á undanförnum árum. En því miður virðist það ekki vera einhlítt til þess að koma á eðlilegum lifnaðarháttum í sambandi við okkar atvinnuvegi, sem krefjast tilflutnings fólks, að auka tölu lögreglumanna eða stækka fangageymslur. Við það batnar ekki siðferði manna yfirleitt. Við þurfum þess vegna að hyggja að orsök þess, að slíkur kostnaður fer vaxandi hjá okkur. Ég hygg, að ein af ástæðunum fyrir því sé óumdeilanlega sú, að fólk, sem komið er burt af sínum heimilum til starfa í fiskihöfnum landsins, nýtur ekki þeirrar fyrirgreiðslu, sem vert væri. Ýmsir aðilar hafa með lofsverðum hætti reynt að koma upp sjómannastofum og vistarverum fyrir sjómenn og annað það fólk, sem hópast saman í sambandi við fiskveiðarnar og atvinnu við fiskverkun. En þetta er á engan hátt fullnægjandi. Og þess eru reyndar líka dæmi, að undir því yfirskini, að greiða ætti fyrir sjómönnum, hefur verið náð nokkru fé úr ríkissjóði, án þess að sú fyrirgreiðsla, sem stefnt var að, hafi komizt til framkvæmda. Ég tel, að heppilegasta lausnin á þessu máli sé sú, að ríkissjóður ákveði, að sjómannastofur jafnt og önnur mannvirki, sem heyra til höfnum landsins, verði framlagsskyldar úr ríkissjóði að sama hluta og bryggjur, hafnarkranar o.s.frv. Það hygg ég, að mundi verða til þess, að hinir einstöku hafnarsjóðir mundu leggja sig fram um að búa einnig sem allra bezt að því fólki, sem nauðsynlegt er að komi á hafnirnar, en hefur því miður ekki aðstöðu þar sem skyldi. Það er augljóst mál, að sjómannastofa, sem væri samboðin nútímafólki, hlýtur að kosta verulegt fé. Þar þarf að vera góð aðstaða fyrir menn, bæði til lestrar og til skrifta. Þar þarf einnig að vera aðstaða til skemmtanahalds, svo sem eins og kvikmyndasýninga. Þar þarf að vera góð aðstaða til hreinlætis, til baða, og þar þurfa að vera skálar, þar sem hægt er að iðka léttar íþróttir á þeim höfnum, þar sem fólksfjöldinn safnast saman á vetrum, og helzt leikvangar, þar sem svo háttar, að samsöfnun fólks á sér stað að sumarlagi. En allt þetta hlýtur að kosta verulegt fé, og þess er tæpast að vænta, að þeir aðilar geti leyst þetta hlutverk myndarlega af hendi, nema þeir eigi til þess vísan nokkurn stuðning ríkissjóðs. En ég tel, að því fé ríkissjóðs, sem til þessa væri varið, væri óumdeilanlega vel varið og að íslenzkt þjóðfélag mundi fá þar í aðra hönd aukna ræktun á menningu fólksins í landinu, og einnig mætti þjóðfélagið meta það við þetta fólk, sem hér er í rauninni allhjálparvana, að það er þrátt fyrir allt að vinna þau þjóðnytsamlegustu störf, sem unnin eru í okkar landi. Það er að sjálfsögðu ekki hægt að gera um það kostnaðaráætlun hér, hvað samþykkt þessa frv. mundi kosta ríkið á næstu árum. Vonandi mundi samþykkt frv. kosta ríkið eitthvert fé. Þar á ég við, að það mundi verða ráðizt í það af forráðamönnum hafnanna að framkvæma byggingu sjómannastofa og gera búnað þeirra góðan. En á hinn bóginn er augljóst, að hér gæti þó ekki orðið um svo stórar fjárfúlgur að ræða, að ríkið væri ekki í einu og öllu þess fullkomlega umkomið að standa við sinn hlut, við sínar skuldbindingar, sem því mundu skapast við samþykkt þessa frv. Þetta frv. er ekki nýtt af nálinni hér í Alþingi. Það lá t.d. fyrir síðasta þingi og fékkst þá ekki afgreitt. Hér er það því flutt að nýju. En með því að efni þess er hv. þm. áður kunnugt, sé ég ekki ástæðu til að rekja það í einstökum atriðum nánar að svo komnu, en legg til, að þegar þessari umr. lýkur, verði málinu vísað til sjútvn.