Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstj. er gert ráð fyrir að bankalöggjöfin verði tekin til endurskoðunar. Jafnframt segir í sömu grein í sáttmálanum að yfirstjórn bankanna verði öll færð undir eitt rn. Það frv. sem hér er flutt er flutt til áð framkvæma síðara ákvæðið í umræddri samþykkt stjórnarflokkanna og er gert ráð fyrir að yfirstjórn Búnaðarbanka Íslands verði með því falin viðskrh. í stað landbrh. sem hefur hingað til haft það hlutverk. Bankamálanefnd, sem unnið hefur að heildarendurskoðun löggjafar um bankakerfið, hefur einnig tekið undir þetta sjónarmið og gert ráð fyrir slíkri breytingu í drögum að frv. um viðskiptabanka sem nefndin hefur skilað viðskrh. Hins vegar er ljóst að ekki vinnst tími til að fá það frv. samþykkt á þessu þingi. Ríkisstj. telur samt mikilvægt að fá strax samþykkt fyrrnefnt stefnuatriði og hefur því ákveðið að flytja tvö frv. um að viðskrh., sem fer með bankamál, skuli einnig fara með þau mál er snerta Búnaðarbankann og Iðnaðarbankann. Kostirnir við að allir viðskiptabankarnir heyri undir sama ráðh. eru augljósir. Reyndar má segja að önnur skipan mála sé ekki eðlileg. Séu bankarnir undir sama ráðh. tryggir það samræmdari afstöðu stjórnvalda gagnvart bönkunum en verið hefur. Núverandi skipan mála er t. d. af ýmsum talin eiga sinn þátt í örri fjölgun bankaútibúa á undanförnum árum. Þá er þessi breyting til þess fallin að ýta undir þau viðhorf að hver viðskiptabanki skuli sinna atvinnulífinu í heild, en sé ekki bundinn að verulegu leyti af þjónustu við tillekna atvinnugrein, atvinnurekstur. eða hagsmunahóp. Þessi viðhorf eru æskileg og í samræmi við tillögur bankamálanefndar. Með tillögum bankamálanefndar fylgdi bókun um sameiningu og fækkun viðskiptabanka. Í bókuninni kemur fram að nefndin er sammála um að sameining viðskiptabanka væri til mikilla hagsbóta. Í því sambandi er bent á að sú stækkun banka sem leiða mundi af sameiningu yrði til þess að þjónusta þeirra við atvinnulífið mundi batna, sparnaður í bankarekstri ykist og jafnari dreifing yrði milli banka á úflánum til atvinnuvega svo og á landfræðilegri dreifingu útlána. Þá segir í bókuninni að meiri hl. nefndarinnar sé þeirrar skoðunar að það mundi flýta sameiningu og fækkun viðskiptabanka ef viðskrh. hefði forgöngu um tæknilega útfærslu sameiningar sem leggja mætti fyrir Alþingi í frv.-formi á næsta þingi. Frv. þetta og frv. til l. um breyt. á lögum nr. 113/1951, um Iðnaðarbanka Íslands, tengjast því máli. Frv. til l. um Seðlabanka Íslands, viðskiptabanka og sparisjóði verða hins vegar lögð fyrir Alþingi í upphafi næsta þings. Að lokum skal þess getið að Stofnlánadeild landbúnaðarins, sem starfar á grundvelli laga nr. 45 frá 1971 ásamt síðari breytingum, lýtur nú yfirstjórn landbrh. Frv. þetta gerir ekki ráð fyrir að hér verði breyting á. Á hinn bóginn mun veðdeild Búnaðarbankans, sem starfar skv. lögum nr. 34/1979, falla undir yfirstjórn viðskrh., sbr. aðrar veðdeildir. Leiðir það af orðalagi 1. gr. frv. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki fjalla efnislega um þetta mál á þessu stigi. Út af fyrir sig er hér um býsna eðlilega skipan mála að ræða, að allir bankarnir heyri undir sama ráðh., og það sama meginsjónarmið get ég tekið undir, þó vissulega komi ýmis álitamál þar upp, eins og reyndar kom fram í lok þessarar grg. varðandi Stofnlánadeild landbúnaðarins alveg sérstaklega og sem ég kem nánar að síðar. Ég átta mig hins vegar ekki á því hvað rekur hæstv. ríkisstj. til þess alveg sérstaklega nú með svo miklum hraða að taka Búnaðarbankann undan landbrh. Ég átta mig ekki alveg á því hvaða gífurleg nauðsyn er á því. Ég treysti a. m. k. hæstv. núv. landbrh. ekkert síður en öðrum landbrh. til þess að fara með yfirstjórn Búnaðarbankans svo sem verið hefur, síður en svo, kannske jafnvel betur en sumum öðrum. Það eru ýmis álitamál sem koma hér upp og það er kannske alveg sérstaklega varðandi Stofnlánadeild landbúnaðarins. Það segir nefnilega ekkert hér um það á hvern hátt skuli með fara. Mér þykir líklegt að óhjákvæmilegt sé að í tengslum við þetta verði lögum breytt um Stofnlánadeild landbúnaðarins. Það er alveg óhjákvæmilegt, held ég, m. a. varðandi stjórn hennar og tengsl við Búnaðarbankann sem slíkan, alveg sérstaklega um viðskiptaleg og stjórnmálaleg tengsl einnig og ýmislegt sem fer þar fram sameiginlega í dag varðandi starfslið og viðskipti ýmis. Í kjölfar þessa máls hlýtur því að þurfa að fylgja ákveðin breyting á lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins, yfirstjórn hennar og hvernig hún skuli á annan hátt starfa. Ég nefni viðskiptatengslin alveg sérstaklega vegna þess kannske að það hefur oft komið fyrir að staða stofnlánadeildarinnar hefur verið slík að hún hefur átt í erfiðleikum með það að standa við skuldbindingar sínar gagnvart bændum í lok hvers árs. Þá hefur það oft farið svo að Búnaðarbankinn sem slíkur, vegna þeirra tengsla sem stofnlánadeildin er í við hann, hefur þar hlaupið sérstaklega undir bagga og oft svo að munað hefur mikið um fyrir bændur þá sérstaklega, sem hafa þá fengið sína fyrirgreiðslu miklu fyrr en ella. Hér verður óneitanlega að einhverju leyti höggvið á þannig að sú fyrirgreiðsla verður þá ekki sú hin sama og verið hefur. En ég segi það hins vegar í framhaldi af þessu að vissulega eru fyrir þessu samræmingarrök sem teljast sjálfsögð og vonandi er að það leiði þá í raun til bættrar yfirstjórnar bankamála í landinu. Ekki er ég að vantreysta hæstv. núv. viðskrh. í því efni, en þar er við ramman reip að draga og þyrfti kannske fyrst og fremst að koma böndum á þann sem þar deilir og drottnar, þ. e. yfir Seðlabankann fyrst og fremst, því að menn gera lítið í tengslum við viðskiptabankana ef ekkert er gert með þann yfirbanka allra ríkisstjórna. Það er sagt í grg., sem ég hef varla haft tíma til að lesa, að núverandi skipan mála sé talin eiga sinn þátt í örri fjölgun bankaútibúa á undanförnum árum. Það kann vel að vera að þessi skipan mála hafi átt sinn þátt í því, en ég dreg í efa að það hafi verið örari fjölgun útibúa t. d. hjá jafnstórum banka og Búnaðarbankanum en hjá öðrum viðskiptabönkum. Mér þætti a. m. k. gaman að heyra rök fyrir því að þar hefði verið um meiri og örari fjölgun útibúa að ræða en hjá öðrum viðskiptabönkum. Ég dreg það stórlega í efa miðað við stærð og umfang þess banka. Ég legg sem sagt áherslu á að í fyrsta lagi leiði þetta ekki til þess að skyldur Búnaðarbankans við landbúnaðinn verði ekki hinar sömu og verið hafa, m. a. í tengslum við lánamál landbúnaðarins og stofnlánadeildina alveg sérstaklega, og vildi þess vegna spyrja hæstv. forsrh. hvað væri fyrirhugað að gera í beinu framhaldi af þeim slitum sem verða með þessari lagabreytingu milli Búnaðarbankans annars vegar og stofnlánadeildarinnar hins vegar, bæði stjórnunarlega og reyndar viðskiptalega líka. Og í öðru lagi, sem er kannske enn frekari ástæða til þess að spyrja um vegna þess að að því er ýjað einnig í þessu, það er ýjað að sameiningu og fækkun viðskiptabanka, það verði lögð fram frumvörp á næsta þingi eða í upphafi næsta þings, þá væri fróðlegt að spyrja hæstv. forsrh. hvort einhver stefnumörkun væri komin í kjölfar álits bankamálanefndarinnar hjá hæstv. ríkisstj. í þeim efnum og þá kannske alveg sérstaklega hvort það væri ætlun þessarar ríkisstj., sem væri þá út af fyrir sig afreksverk og kannske það eina afreksverk sem hún ynni, að koma betri skikk og skipan á Seðlabankann og hafa betri og virkari yfirstjórn á þeim banka en verið hefur, því miður, á undanförnum árum og áratugum.



Virðulegi forseti. Ég vil fyrst leggja á það áherslu að þetta frv. er ekki flutt vegna þess að annar hæstv. ráðh. sé traustari en hinn. Frv. er flutt til þess að framkvæma það sem kemur skýrt fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. Það er flutt nú til þess að sú vinna sem er í gangi og verður í sumar til undirbúnings á flutningi á frumvörpum hér á hinu háa Alþingi verði á einni hendi. Það er fullt samkomulag um það í ríkisstj. að þau vinnubrögð séu skynsamlegri. Ákveðið er að þetta verði gert og því raunar ekki eftir neinu að bíða með breytingu á yfirstjórn bankanna. Ég tek undir það með hv. þm. að endurskoða þarfskipan stjórnar Stofnlánadeildar landbúnaðarins. Ég vek athygli á því að stjórnir annarra atvinnuvegasjóða eru skipaðar með öðrum hætti, eins og t. d. Fiskveiðasjóðs þar sem ekki situr bankaráð neins banka. Í stofnlánadeild er það hins vegar svo. Eðlilegt er að þessu verði breytt. Ég tel mikilvægt að fleiri bankar en Búnaðarbankinn veiti aðstoð þegar stofnlánadeild þarf á henni að halda. Ég vek athygli á að Landsbankinn lánar mjög svipað til landbúnaðarins og Búnaðarbankinn, kannske örlítið minna þó, og því er ekkert óeðlilegt að sá banki veiti einnig aðstoð þegar slíkt er nauðsynlegt. Ég get því fullvissað hv. þm. um að þetta verður jafnframt til athugunar við þá endurskoðun sem nú er á döfinni. Hv. þm. spurði um áætlanir um sameiningu bankanna. Athugun er ekki lokið. Ég er hins vegar sannfærður um að það verður eitt af miklum afrekum þessarar ríkisstj., en hvernig það verður gert skal ég ekki fullyrða á þessari stundu því að vanda skal það sem lengi á að standa. Það þarf meira að gera en sameina bankana. Einnig er nauðsynleg tilfærsla á verkefnum á milli bankanna. Ég vek athygli á að fyrri hugmyndir um sameiningu Útvegsbanka og Búnaðarbanka eru alls ekki í dag studdar sömu rökum og þegar þetta var á dagskrá fyrir nokkrum árum. Í framhaldi af því var töluvert af verkefnum flutt frá Útvegsbanka til Landsbanka og þungi sjávarútvegsins á Útvegsbankanum nokkuð minnkaður þó að ekki væri það mikið. Þetta þarf því að skoðast mjög vandlega. Ég hygg að vart verði hægt að tala um sameiningu ákveðinna tveggja banka heldur tilfærslu verkefna á milli banka. Þetta er nú, eins og hefur komið fram og kom fram í því sem ég sagði áðan, í undirbúningi.



Virðulegi forseti. Í framsögu fyrir þessu frv. get ég látið nægja að vísa til framsögu fyrir frv. um Búnaðarbanka Íslands. Rökin eru þau hin sömu að færa bankana undir eina yfirstjórn. Skal ég ekki hafa um það fleiri orð, en legg til að frv. þessu verði eins og því fyrra vísað til 2. umr. og hv. fjh.og viðskn. að lokinni þessari umr.



Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 627 að flytja lítið frv. ásamt þeim hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, Kolbrúnu Jónsdóttur og Karli Steinari Guðnasyni. 1. gr. frv. hljóðar svo: „Þó skal heimilt að fella niður að fullu tolla og aðflutningsgjöld af allt að 40 bifreiðum árlega fyrir þá sem mestir eru öryrkjar en geta þó ekið sjálfir sérstaklega útbúinni bifreið.“ Þetta er í 3. mgr. 27. tölul. 3. gr. laga frá 1981, um tollskrá. Í grg. með þessu frv. segir svo: Í núgildandi lögum eru heimildir til að lækka eða fella niður gjöld af allt að 550 fólksbifreiðum árlega fyrir fólk sem er fatlað á svo háu stigi að það á erfitt með að fara ferða sinna án farartækja. Þar er miðað við ákveðna hámarksupphæð niðurfellingar, þ. e. allt að 24 þús. kr., sem gilti í samþykkt Alþingis 8. apríl 1981. Lögin gerðu ráð fyrir breytingum skv. framfærsluvísitölu og er niðurfellingin nú 66 þús. kr. Þetta er hin almenna heimild. Sérstök heimild er svo fyrir tvöfaldri þessari niðurfellingu til þeirra öryrkja sem verst eru staddir en geta þó ekið sérstaklega útbúinni bifreið. Sú heimild er bundin við allt að 40 bifreiðir árlega af heildartölunni 550 og er nú í niðurfellingu samtals 132 þús. kr. að hámarki. Þessi upphæð er hverfandi miðað við það hversu stórar og um leið dýrar bifreiðar þessir aðilar þurfa að kaupa, annars vegar vegna hjólastóla sinna, sem þeir þurfa að koma í þessar bifreiðar með þægilegum hætti, og hins vegar vegna margháttaðs aukabúnaðar eða almennt vandaðri búnaðar en gengur og gerist. Þessir aðilar, sem niðurfellingar njóta skv. hinni sérstöku heimild, þ. e. 132 þús. kr., eru í raun bundnir kaupum á bifreiðum sem skv. upplýsingum frá Öryrkjabandalaginu kosta frá 500–700 þús. kr. þegar allt er meðtalið og jafnvel meira. Allir vita hve aðflutningsgjöld og tollar eru stór hluti af verði bifreiða og skv. þessu frv. yrði því um verulega bót að ræða fyrir þessa verst settu öryrkja sem þó eiga möguleika á að komast allra sinna ferða í bifreið ef nógu vel er að öllu búið. Flm. eru þó tilbúnir til þess að skoða allar leiðir til að auka þessa niðurfellingu þótt ekki yrði að fullu. Hitt er augljóst að miðað við almennt verð bifreiða og möguleika þeirra rúmlega 500 aðila, sem árlega fá hina lægri heimild, til þess að fá ódýrari bifreiðir, þá er hlutfallsleg staða þeirra mun betri en hinna sem mest þurfa á að halda þó að þar sé ekki verið að reikna með neinni ofrausn heldur. Ég vil í örfáum orðum greina fyrir hönd okkar flm. frá röksemdum þessa frekar en í grg. stendur þó að það þurfi ekki mörg orð um þetta frv. Tilefni þess er málaleitan frá nokkrum þeirra öryrkja sem þurfa á þeim bifreiðum að halda sem þetta frv. tekur til. Ég veit að þeir aðilar hafa leitað til stjórnvalda um þetta og fengið þar býsna góð svör, að ég hygg, um að á þessum málum verði tekið og vitnað til þess að tottskráin sé nú í allsherjarendurskoðun eins og hefur verið tekið fram hér á þingi í vetur. Flm. er fullljóst að það er nokkur vandi í kringum þetta mál svo sem önnur mál er varða tollskrána og alveg sérstaklega þá sem standa að þeirri endurskoðun. Stjórnarsinnar, sem fylgjast með framvindu mála, vilja eflaust fara að öllu með gát, en ég þykist þess þó fullviss að bæði hæstv. fjmrh. og hv. stjórnarsinnar líti nokkuð öðrum augum á þetta afmarkaða mál en ýmis önnur sem eflaust koma til athugunar við þessa endurskoðun. Ég get ekki stillt mig um að nefna í því sambandi að hæstv. núv. fjmrh. var á sínum tíma mikill hvatamaður þess að þessum lögum var á sínum tíma breytt í meðferð Nd. til hagsbóta fyrir báða aðila, bæði varðandi hina almennu heimild og ekki síður fyrir hina verst settu öryrkja um leið. Ég vil hins vegar benda á að þessi heimild, sem er bundin við 40 bifreiðir, hefur hvergi nærri verið fullnýtt núna á síðustu árum. Ég hygg að nýtingin hafi hæst komist upp í 25–26 bifreiðir og allt niður í 20 bifreiðir árlega sem þessi hærri heimild hefði verið bundin við. Ég held að það sé rétt, sem öryrkjar hafa bent mér á, að ástæðan sé einfaldlega sú hversu dýrir þessir bílar eru og niðurfellingin því vart nægilegur hvati eða nægileg hjálp þó að þetta sé óneitanlega talsverð upphæð alveg sérstaklega í ljósi almenns bifreiðaverðs, en eins og í grg. frv. segir er hlutfall sem niðurfelling gjalds af þessum bifreiðum verst settu öryrkjanna í raun og veru mun minna en hinna sem hafa tök á að kaupa ódýrari bifreiðir, meira en helmingi ódýrari þegar aukabúnaður og vandaðri búnaðir í þessa bíla eru teknir með í reikninginn. Ég bið því hv. fjh.- og viðskn. að athuga þessa hlið alveg sérstaklega því að ég veit að allir vilja hlut verst settu öryrkjanna og hjólastólafólksins, sem getur ekið bifreið með góðum búnaði, sem bestan. Ég tek það enn fram að full niðurfelling er ekkert skilyrði, síður en svo, af hálfu okkar flm. Öll leiðrétting er af hinu góða og þetta fólk munar þar um. Einhver kynni að segja að nær hefði 1. flm. verið að fá þá leiðréttingu, sem hér er farið fram á, í tíð fyrri ríkisstj. þegar hann átti þar aðild að. Ég get alveg tekið undir það, en ég hafði þá hreinlega ekki áttað mig á hversu hin tvöfalda niðurfelling kemur út í raun fyrr en athygli mín var vakin á þessu af þeim sem gleggst þekkja til af eigin raun. Þeir vöktu sem sagt einmitt athygli mína á því vandamáli nú á dögunum sem þeir og aðrir illa settir öryrkjar stæðu andspænis og eins því ósamræmi sem ríkir í raun milli þeirra og þess hóps manna sem gæti valið sér ódýrari bifreiðir en fengi hálfa eftirgjöf á við þá. Ég er sjálfsagt ekki einn um þetta því að ég hygg að flestir alþm. hafi ekki gert sér grein fyrir því hvað dýrar bifreiðir hjólastólafólkið þarf, hversu dýrum bifreiðum þeir þurfa á að halda sem eru bundnir við hjólastól. Ég efast stórlega um það, a. m. k. koma þessar tölur mér mjög á óvart og er ég þó vel kunnugur stórum hópi þessa fólks. Varðandi endurskoðun tollskrárinnar, sem ég vék að áðan, hefur það heyrst að hér muni jafnvel verða gerbreyting á hvað varðar öryrkjabifreiðir. Ég veit ekki hversu þessari endurskoðun er langt komið, en af því að hæstv. fjmrh. hefur verið sérstakur áhugamaður um þessi mál væri kannske ráð að spyrja hann nú að því hvort í þeirri endurskoðun væri eitthvað um að gagnger breyting yrði á varðandi niðurfellingu gjalda af þessum bifreiðum og jafnvel yrði fellt inn í tryggingakerfið sérstaklega að styrkja og styðja öryrkja til bifreiðakaupa með einhverjum hætti. Þetta segi ég vegna þess að þessar raddir hafa heyrst frá þeim aðilum sem hafa verið að endurskoða lögin um tollskrána. Það kann vel að vera að þarna sé hægt að finna heppilegri leið og betri til lausnar þessu. Um það hljótum við hins vegar að vera sammála að í mörgu er einmitt þessi aðferð með niðurfellingu gjalda á þennan hátt eðlileg og réttlát og alveg sérstaklega miðað við það sem við höfum nú alltaf í huga varðandi hina almennu heimild, a. m. k. að misnotkunarhætta er miklu minni með þessari aðferð, en ef menn fara að setja þetta með einhverjum hætti inn í tryggingakerfið. Ég er alveg sannfærður um að misnotkunarhættan er minnst með þessari aðferð sem hér um ræðir. Þessu litla frv. vil ég svo mega vísa til nefndar með þeirri frómu ósk að það fái þar góða og milda meðhöndlan og ef vera mætti ekki síður að hæstv. fjmrh. vildi kannske leggja hér orð í belg um það hvað hann hefði í huga í þessu efni, sem svo sannarlega hefur verið áhugamál hans og ég dreg ekkert úr að hann hefur þar mörgu góðu til leiðar komið. Væri þá ágætt að hann gæfi nefndinni annaðhvort veganesti um það hvernig með skyldi fara í sambandi við þetta mál eða þá upplýsa okkur hér í deildinni um hvort hann hefði önnur áform á prjónunum sem yrðu til leiðréttingar þessa máls. Ég vil svo leyfa mér, virðulegi forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frv. - litla frv. eins og hv. 1. flm., 2. þm. Austurl., tók til orða. Þetta er ekki lítið frv. Þetta er mjög stórt mál fyrir sem betur fer tiltölulega fámennan hóp. Á sínum tíma flutti ég hliðstætt frv., en kom því ekki í gegn á þann hátt sem ég hefði óskað. Þá átti ég mikil samskipti við þessa aðila. Eftir að ég varð ráðh. hafa þeir haft samband við mig og ég átt með þeim fund. Ég hef reynt að leysa þetta mál í rn., en skort heimildir til að afgreiða málið. Ég hef því ekkert annað um þetta mál að segja en að ég fagna framlagningu þessa frv. og legg að sjálfsögðu til að það verði samþykkt. Ég vona að það svari öllum þeim spurningum sem til mín var beint.