Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Sjálfstæðisflokksins um að Berglind Ósk Guðmundsdóttir geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur um að hún verði fjarverandi á næstunni í opinberum erindum. Í dag taka því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Sjálfstæðisflokksins í Norðaust., Berglind Harpa Svavarsdóttir, og 2. varamaður á lista Pírata í Suðvest., Indriði Ingi Stefánsson, en 1. varamaður á lista hefur boðað forföll. Þau hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.

Borist hefur bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 233, um úrræði fyrir börn með alvarlegan hegðunarvanda eða geðvanda, frá Evu Sjöfn Helgadóttur.

Forseti. Að beiðni minni hluta velferðarnefndar verður boðað til opins fundar í nefndinni vegna fordæmalausrar sviptingar grundvallarréttinda flóttafólks. Nú átti það sér stað á fundi nefndarinnar í morgun að beiðni um að forsætisráðherra verði boðuð á þann fund var hafnað. Ég sem nefndarmaður í þeirri nefnd gat ekki annað en bókað um það. Ég ætla að byrja á því að lesa upp bókunina, með leyfi forseta: „Gerðar eru alvarlegar athugasemdir við að ekki fáist heimild til þess að kalla forætisráðherra á opinn fund nefndarinnar til þess að ræða fordæmalausa skerðingu á grundvallarréttindum fólks á flótta. Forsætisráðherra fer með samræmingarhlutverk í málaflokknum og er því mikilvægt að hún komi á fund nefndarinnar í ljósi ágreinings sem er innan ríkisstjórnarinnar um lagatúlkun og ábyrgð í þessu máli, en einnig þar sem um augljóst mannréttindamál er að ræða. Hefur forsætisráðherra meðal annars látið vinna fyrir sig lögfræðiálit um túlkun á þeim ákvæðum sem um ræðir og hefur þannig sjálf sýnt að málið falli undir hennar málefnasvið. Þessi afstaða meiri hlutans og ráðherrans er forkastanleg og enn eitt dæmið um aðför meiri hlutans að eftirlitshlutverki þingsins með framkvæmdarvaldinu. Tel ég þessi vinnubrögð formanns nefndarinnar og meiri hlutans í ósamræmi við reglur þingsins og byggðar á pólitískum forsendum en ekki faglegum og málefnalegum.“

Forseti. Eftirlitshlutverk þingsins er mjög mikilvægt og sérstaklega mikilvægt í þingræði eins og það er stundað hérna. Við eigum nú einu sinni að hafa eftirlit með störfum framkvæmdarvaldsins. En þegar meiri hlutinn á þingi er með svona hliðvörslu á eftirliti minni hlutans þá hljótum við að þurfa að spyrja okkur dálítið stórra spurninga um það hversu virkt þetta eftirlit með framkvæmdarvaldinu er í raun og veru. Það er mjög skýrt af forsetaúrskurði um það að forsætisráðherra hefur hlutverki að gegna í þessu máli. Þegar okkur er neitað um að fá forsætisráðherra á opinn fund þá hlýtur það að vera mjög alvarlegt og þess vegna spyr ég forseta hérna í fundarstjórn forseta, af því að þetta varðar það hvernig þingið starfar, hvort þetta sé tækt.

Forseti ætlar ekki að tjá sig um þetta vegna þess að forseti hefur ekki upplýsingar um hver atburðarásin í þessum málum er, en mun svara síðar.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að þetta sé komið hingað inn í þessu formi því að það er jú afstaða meiri hluta velferðarnefndar að það sé ekki forsenda til að kalla viðkomandi á fund nefndarinnar vegna þjónustu við fólk sem hefur fengið synjun um alþjóðlega vernd. Sá málaflokkur heyrir undir aðra ráðherra í ríkisstjórn. Þeir koma til með að koma á fundi í velferðarnefnd og óskað hefur verið eftir því í allsherjar- og menntamálanefnd einnig. Við teljum það með öllu óeðlilegt að kalla forsætisráðherra til og við mótmælum því að hér sé um að ræða aðför að eftirlitshlutverki þingsins eða að þetta sé ekki í samræmi við reglur þingsins. Um það hefur verið skrifað minnisblað þar sem kemur skýrt fram að einungis eigi að boða þá ráðherra til fundar við nefndina sem hafa með málefni og framkvæmd málaflokksins að gera. Forsætisráðherra hefur ekki með framkvæmd málaflokksins að gera. Ef við ætluðum nú að tala um samhæfingu og samræmingu ríkisstjórnarinnar væri nóg að hafa bara einn ráðherra, þ.e. forsætisráðherra.

Forseti. Það er náttúrlega orðin dálítið alvarleg staða að þegar þingið og stjórnarandstaðan eru að reyna að sinna sínu hlutverki sem eftirlitsaðili sé orðið svona erfitt að biðja um gesti til nefnda. Það eru alls konar ástæður spunnar upp til að koma í veg fyrir það. Ég finn fyrir því ítrekað, meira og meira. Mér finnst þetta vera að ágerast. Ég bað um opinn fund í allsherjar- og menntamálanefnd um svipað mál, þ.e. útlendingalögin og framkvæmd þeirra. Þar kom mjög skýrt fram að það mætti ekki bjóða félagsmálaráðherra. Ég mátti bjóða dómsmálaráðherra en ekki félagsmálaráðherra af því að þetta heyrir ekki undir hann. Það má ekki bjóða forsætisráðherra að koma inn í velferðarnefnd af því að þetta heyrir ekki undir forsætisráðherra. Málið er að þetta snýr að því að það voru sett hér lög og ráðherrar mismunandi flokka, þ.e. félagsmálaráðherra og dómsmálaráðherra, tala þvers og kruss opinberlega um sína túlkun á þessum lögum og hvernig beri að framkvæma þessi lög. Það er náttúrlega ekki líðandi fyrir okkur 

Forseti. Ég vil taka undir orð hv. þingmanna Björns Leví Gunnarssonar, Arndísar Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur og Halldóru Mogensen. Við er náttúrlega komin í ákveðið klandur. Við erum með málaflokk sem heyrir undir marga ráðherra. Ég hef svona almennt álitið forsætisráðherra vera verkstjóra ríkisstjórnarinnar. Þannig ætti það vel að geta verið eðlilegt að fá forsætisráðherra til að tala í þessari nefnd um málaflokk sem þó heyrir undir hana, sem eru mannréttindi. Við erum að tala um mikla neyð, við erum að tala um erfiðleika sem blasa við og það er bara fullt erindi til að fá úr þessu skorið og að við í stjórnarandstöðunni getum sinnt okkar eftirlitshlutverki, að það séu ekki settar svona hindranir.

Frú forseti. Það er áhugavert að heyra það sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir hafði um þetta að segja þar sem í fyrsta lagi þá heyrir þetta undir forsætisráðherra. Þegar ég spurði í nefndinni til hvaða annarrar nefndar væri hægt að kalla til forsætisráðherra til að fá svör við þessum spurningum, t.d. til þess að ræða lögfræðiálitið um þessa lagatúlkun sem hæstv. forsætisráðherra óskaði sjálf eftir um þetta mál, þá fékk ég svörin: Engrar nefndar. Við megum einfaldlega ekki fá forsætisráðherra til okkar til að ræða þetta til að fá svör við þessum spurningum vegna þess að þessi ríkisstjórn hefur bara ákveðið að hún ætli að hafa þrjár ríkisstjórnir í þessu landi. Hún ætlar ekki að skipta sér af því sem neinn annar er að gera. En þetta er ekki hægt. Þar fyrir utan er sett á fót sérstök staða í forsætisráðuneytinu sem á að hafa með höndum samræmingu í þessum málaflokki. Það er í forsætisráðuneytinu sem svörin við þessum spurningum liggja. 

Til svara eru: Forsætisráðherra, innviðaráðherra, matvælaráðherra, utanríkisráðherra, menningar- og viðskiptaráðherra, mennta- og barnamálaráðherra og háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra.

Virðulegi forseti. Á fundi Alþýðusambands Íslands og Neytendasamtakanna í síðustu viku fór hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra yfir viðbrögð ríkisstjórnarinnar við verðbólgu. Þá sagði hún, með leyfi forseta: „Ég er á því að við höfum ekki tekið verðbólguna nógu alvarlega strax.“ Þetta eru stór orð og áfellisdómur yfir efnahagsstjórn þessarar ríkisstjórnar. Verðbólgan er enn þrálát þrátt fyrir miklar vaxtahækkanir. Nú er 8% verðbólga og stýrivextir standa í 9,25%. Frá því að verðbólgan fór að láta á sér kræla hafa í stórum dráttum tvær leiðir staðið til boða. Í fyrsta lagi leið ríkisstjórnarinnar: Að bíða átekta, benda á Seðlabankann og kalla þannig hærri vexti yfir heimilin og fyrirtækin í landinu. Þetta er sú leið sem hefur verið farin hingað til og þess vegna erum við þar sem við erum. Hins vegar hefur staðið til boða leið Samfylkingarinnar, m.a. í formi fullfjármagnaðs kjarapakka, aukins aðhalds í ríkisfjármálum til að slá á þenslu, m.a. með hærri gjöldum á stórútgerð sem skilar nú methagnaði og arðgreiðslum, á fjármálageirann þar sem lækkun gjalda hefur ekki skilað sér til neytenda og á tekjuhæstu hópana, og samhliða því sértækar aðgerðir til að verja tekjulægri einstaklinga og ungt fólk fyrir verðbólgunni. Við höfum bent á að þegar ríkisstjórnin gerir minna til að taka á verðbólgunni þá þarf Seðlabankinn að gera meira. Þarna togast á ólík sjónarmið; sértækar aðgerðir á tekjuhlið og hærri vextir sem leggjast flatt á alla. Ríkisstjórnin hefur valið hærri vexti. Nú vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er hún sammála hæstv. menningar- og viðskiptaráðherra um að ríkisstjórnin hafi ekki tekið verðbólguna nógu alvarlega strax? Munum við sjá meira af því sama eða kemur til greina að fara aðra leið, t.d. með kjarapakka Samfylkingar? Að lokum: Er það mat ríkisstjórnarinnar að þjóðin vilji hærri vexti frekar en sértækar aðgerðir á tekjuhlið ríkisfjármálanna eins og Samfylkingin hefur lagt til?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristrúnu Frostadóttur spurninguna. Síðasta verðbólgumæling var 8% og hækkaði þá um 0,4 prósentustig, raunar af þeim ástæðum sem skýrðar hafa verið, að þetta er ársverðbólga. Það er hins vegar áhyggjuefni að við sjáum t.d. verðlag á mat- og drykkjarvörum halda áfram að hækka, sem er sérstakt áhyggjuefni, tel ég vera. Það á við bæði um innlendar og innfluttar vörur og þar er greinilega, að ég tel, full ástæða til að skoða þessa þróun nánar. Hv. þingmaður er fremur að horfa til þess hvað ríkisstjórnin hefur gert. Ég vil benda á að ríkisstjórnin hefur með sínum áætlunum verið að styðja mjög markvisst við Seðlabankann. Seðlabankinn tók þá mikilvægu ákvörðun í síðustu viku að hækka ekki vexti, þvert á spár flestra markaðsaðila, með þeim rökstuðningi að undirliggjandi verðbólga, þrátt fyrir nýjustu ársmælingu, hafi þrátt fyrir þetta hjaðnað og vísbendingar séu um að dregið hafi úr tíðni verðhækkana sem séu ekki á jafn breiðum grunni og áður. Samkvæmt nýjustu spá Seðlabankans eru verðbólguhorfur betri nú í vor og bankinn gerir ráð fyrir að það dragi meira úr verðbólgu á næstu mánuðum en hann gerði ráð fyrir í vor. Og það er í samræmi við mat annarra greiningaraðila. Hv. þingmaður spyr hér um verðbólguna og ég segi: Það eru allar vísbendingar í kringum okkur um að verðbólgan fari nú niður á við og það skapist forsendur fyrir því að lækka vexti. Ég er sammála hv. þingmanni. Þær vaxtahækkanir sem ráðist hefur verið í eru svo sannarlega farnar að bíta og þær eru mjög íþyngjandi fyrir stóra hópa fólks. Þess vegna er mjög mikilvægt að verðbólgan gangi niður og þess vegna hefur ríkisstjórnin kynnt aðgerðir sem miða að því, ekki bara að afla aukinna tekna, t.d. með aukinni skattheimtu á fyrirtækin í landinu, með sértækri skattheimtu t.d. á ferðaþjónustu og fiskeldi, með aukinni gjaldtöku á samgöngur, heldur líka aðhald í ríkisrekstri, mikið aðhald í ríkisrekstri til að tryggja að ríkisfjármálin styðji við peningastefnuna. 

Virðulegi forseti. Já, ég held að allt bendi til þess að það komi ekkert meira frá ríkisstjórninni núna í aðdraganda þess sem átti að vera langtímakjarasamningar á vinnumarkaði. Afleiðingar af þeim munu hafa gífurleg áhrif víða í hagkerfinu, m.a. á útgjöld ríkissjóðs og því finnst mér athugavert að það sé ekki verið að taka mið af núverandi aðstæðum. Ég vek til að mynda athygli á athugasemdum sem komu frá fyrrum meðlimi peningastefnunefndar, Katrínu Ólafsdóttur hagfræðingi, þar sem hún benti á að skortur á aðhaldi á tekjuhlið væri stór vandi núna í ríkisrekstrinum. Þetta er algjörlega í samræmi við það sem við höfum bent á núna í Samfylkingunni. Ég vil líka benda á það sem hefur komið fram í nýjum gögnum, af því að það er alltaf verið að tala um að staðan sé svo góð hér, að kaupmáttur hefur rýrnað það sem af er þessu ári. Endurskoðaðar tölur hjá Hagstofunni benda til þess að kaupmáttur hafi líka rýrnað í fyrra. Við erum að sjá mjög hraða aukningu á yfirdrætti og við erum líka að sjá merki um að það sé mikið um fyrirframgreiðslu arfs í hagkerfinu okkar í dag, allt til marks um að ungt fólk og fólk víða á í vandræðum. Þannig að ég ítreka spurningu mína til hæstv. forsætisráðherra: Eigum við að fara inn í þessa kjarasamningslotu með fjárlögin eins og þau standa í dag?

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði hér í fyrri fyrirspurn sinni að nú þyrfti að velja á milli þess að hafa hærri vexti eða hærri skatta, en ég held að það sé ekki alveg svo einfalt. Ég held að við þurfum að horfa á heildarmyndina og það er nákvæmlega það sem við erum að gera, bæði að sýna aðhald og grípa til félagslegra aðgerða til að styðja við Seðlabankann og það eru vísbendingar um að þessar aðgerðir séu nú að ganga eftir. Hv. þingmaður spyr hér um kjarasamninga fram undan. Fyrstu skrefin til að styðja við kjarasamningana fram undan voru tekin með því að sýna áform ríkisstjórnarinnar um að tvöfalda framlög til þess að auka hér framboð á hagkvæmu húsnæði fyrir tekjulægri hópa, svokölluð stofnframlög. Þetta er eitt mikilvægasta verkefni stjórnvalda nú, þ.e. að koma jafnvægi á húsnæðismarkaðinn. Þetta er það sem verkalýðshreyfingin leggur mesta áherslu á, að við beitum okkar tólum og tækjum til að tryggja aukið framboð á húsnæðismarkaði, að við styðjum betur við bæði eigendur og leigjendur eins og við höfum verið að gera og að við hugum sérstaklega að kjörum barnafjölskyldna í landinu. 

Virðulegi forseti. Það eru allir bókstaflega að tala um krónuna þessa dagana og það skiptir ekki máli hvert við í Viðreisn fórum í kjördæmaviku, við vorum ávallt hvött áfram til að tala meira og hærra um þetta risastóra hagsmunamál heimilanna og fyrirtækjanna í landinu, þetta raunverulega jafnréttismál fyrir samfélagið. Verkalýðshreyfingin er að gefast upp á krónunni, bændur eru að gefast upp á krónunni og þeim háa fjárfestingarkostnaði sem hamlar m.a. nýliðun í greininni. Það er langt síðan að stærstu fyrirtæki landsins gáfust upp á krónunni og fóru að gera upp í erlendri mynt, skiljanlega, og fólkið okkar er að gefast upp á þessum endalausu sveiflum. Það voru skilaboðin, aftur skiljanlega, því að þetta þarf ekki að vera svona, virðulegur forseti. Þessu hagvaxtarskeiði er nefnilega ekkert að ljúka. Það er verið að spá 6% vöxtum, alla vega til ársloka 2025. Það þýðir a.m.k. um 9% í húsnæðislánum og unga fólkið okkar er fast í þessari gildru. Ríkisstjórnin er ekki að bjóða unga fólkinu okkar og barnafjölskyldum upp á að geta fjárfest í eigin húsnæði næstu árin. Á dögunum sagði hæstv. forsætisráðherra að upptaka evru leysi ekki öll vandamál Íslands og það þurfi að skoða málin heildstætt. Ég er sammála forsætisráðherra í því enda höfum við í Viðreisn lagt lykiláherslu á það að skoða heildarmyndina. Ég vil fagna þessu sérstaklega enda er þetta lykilforsenda fyrir því að við getum skoðað kosti og galla þess að halda krónunni eða henda henni. Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins, hefur m.a. lagt það til að erlendir óháðir aðilar verði fengnir til að kanna kosti og galla við að taka upp nýjan gjaldeyri. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún vilji og sé reiðubúin til að taka boltann núna og koma á skoðun erlendra aðila sem gætu skoðað m.a. kosti og galla fyrir okkur Íslendinga við að taka upp nýjan gjaldmiðil.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að taka upp stefnumál Viðreisnar. Það er eðlilegt að við ræðum þessi mál og ég held að ég hafi sagt það í þessu viðtali að það kæmi ekki á óvart að umræða um nýjan gjaldmiðil væri fyrirferðarmeiri um þessar mundir en hún hefur verið undanfarin ár, einfaldlega vegna stöðu á verðbólgu og vöxtum. Ég vil hins vegar minna hv. þingmann á það að við höfum auðvitað rætt þetta áður og í okkar tíð hér á Alþingi var unnin alveg gríðarlega vönduð skýrsla um raunhæfa valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum af hálfu Seðlabanka Íslands, ítarleg skýrsla sem kom út árið 2012, og að auki var fjallað líka um þessi mál í skýrslu sem gefin var út 2018 um framtíð íslenskrar peningastefnu. Þar er niðurstaðan sú að raunhæfir valkostir Íslands í gjaldmiðlum séu í raun tveir; að halda í íslenska krónu með sjálfstæðri peningastefnu og ákveðnum þjóðhagsvarúðartækjum eða að taka upp evru í kjölfar inngöngu í ESB og Evrópska myntbandalagið. Það sem ég var að segja í þessu viðtali var að þessi ákvörðun snýst ekki bara um gjaldmiðilinn. Hún er ekki þeirrar gerðar að við getum sagt um það að taka upp nýjan gjaldmiðil: „Hey presto“, öll mál leyst. Það er ekki eins og það sé ein samræmd verðbólga innan Evrópusambandsins í dag og þar nægir bara að horfa til austurhluta álfunnar þar sem verðbólga er miklu hærri en á Íslandi og síðan til annarra ríkja þar sem hún er lægri. En það sem ég vil líka segja hér er að þó að við ræðum þetta bara út frá gjaldmiðli þá erum við ekki að ræða þetta út frá öllum öðrum þáttum. Það sem ég hef kannski haft mestar áhyggjur af þegar möguleg innganga Íslands í Evrópusambandið hefur verið rædd er í raun og veru lýðræðishallinn sem gæti birst lítilli þjóð á jaðri Evrópusambandsins, áhrif hennar á mikilvægar ákvarðanir 

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á svarinu. Spurningin var einföld: Er hæstv. forsætisráðherra tilbúinn til þess að taka boltann þar sem Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins gaf hann? Er hæstv. ráðherra tilbúinn, m.a. út af hagsmunatengslum við íslenskt samfélag, að reyna svolítið að slíta á þau tengsl, taka þann bolta og láta erlenda sérfræðinga skoða kosti og galla þessa? Eða er hæstv. forsætisráðherra að bíða eftir grænu ljósi frá Samtökum atvinnulífsins? Eftir hverju er forsætisráðherra að bíða hvað þetta svar varðar? Ég óska eftir því að hæstv. forsætisráðherra svari þessu. Ég er hins vegar alveg sammála hæstv. forsætisráðherra um að við þurfum að skoða þetta heildstætt. Við þurfum að skoða heildarmyndina. Það er nákvæmlega það sem við í Viðreisn höfum lagt áherslu á, að taka einmitt næsta skref, að þora að taka næsta skref við að skoða myndina. Annað er uppgjöf stjórnmálanna; að segja að það sé ekki tími núna, að þetta sé erfitt og þetta sé snúið. Við þekkjum öll þessa ræðu. Við þurfum að fara lengra. Ég vil minna á að Vinstri græn hafa ályktað um það einu sinni að treysta þjóðinni fyrir því að taka næsta skref. Við skulum fara þangað því að það er lykillinn að því að skoða heildarmyndina 

Herra forseti. Ég skal svara þessu alveg skýrt. Ég vil meina að bæði skýrsla Seðlabankans og skýrslan um framtíð íslenskrar peningastefnu séu bara mjög góður grundvöllur fyrir umræðu um framtíð gjaldmiðilsins. Ég tek ekki undir það að þessar skýrslur séu litaðar af einhverjum tengslum við hagsmunaöfl. Ég held reyndar að hv. þingmaður hafi ekki verið að segja það. Ég held að þessar skýrslur séu mjög vandaðar. Ég held að þær séu góður grunnur og ég sé ekki endilega tilganginn með því að kalla til frekari sérfræðinga til að gera nýja skýrslu. Við erum bara með gríðarlega góð gögn. Þegar á öllu er á botninn hvolft þá snýst þetta um pólitíska ákvörðun og þetta snýst um heildstætt mat, ekki bara á gjaldmiðlinum heldur öllum hinum atriðunum sem þarna heyra undir. Við getum kallað marga sérfræðinga til. Ég hugsa að niðurstaðan yrði svipuð. Það fylgja kostir og gallar báðum leiðum þegar rætt er um gjaldmiðilinn. Það er í raun og veru bara tveir raunhæfir valkostir. Það er það sem alltaf kemur fram í þessum skýrslum. Tökum þá bara umræðuna út frá stjórnmálunum og út frá pólitíkinni. Ég skirrist ekki við það.

Herra forseti. Um helgina varð Ísrael fyrir mestu hryðjuverkaárás í sögu landsins. Yfir 1.000 hryðjuverkamenn Hamas-samtakanna brutust yfir landamærin inn í Ísrael til að drepa þar fólk af handahófi. Um 260 ungmenni hið minnsta voru drepin á tónlistarhátíð sem helguð var friði. Svo var farið inn í íbúðahverfi, gengið hús úr húsi og fólk myrt á heimilum sínum, konum nauðgað og fólki, m.a. börnum, rænt. Á meðan var þúsundum eldflauga skotið á Ísrael. Enn er óljóst hversu margir féllu í þessari hryðjuverkaárás, alla vega yfir 800, miklu fleiri særðust og það er ekki vitað hversu margir voru teknir í gíslingu. Síðan þá og raunar strax eftir þessar hörmungar lýstu nánast allir þjóðarleiðtogar Vesturlanda, og reyndar fleiri, yfir fordæmingu á þessum hryðjuverkum og Hamas. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra Íslands: Fordæmir hæstv. ráðherra Hamas og þessi hryðjuverk? Ég er ekki að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann fordæmi ofbeldi almennt, það gera flestir, og hvort hæstv. ráðherra vilji sjá frið. Það gera flestir líka. En getur hæstv. forsætisráðherra Íslands tekið undir með öðrum þjóðarleiðtogum á Vesturlöndum og fordæmt afdráttarlaust Hamas-samtökin, hryðjuverk þeirra og þá sem afsaka þessi hryðjuverk eða styðja jafnvel?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Svarið er algerlega skýrt. Utanríkisráðherra Íslands lýsti afstöðu íslenskra stjórnvalda sem er líka afstaða hæstv. forsætisráðherra. Íslensk stjórnvöld fordæma þessa árás og gera það með skýrum hætti og afdráttarlaust. Hv. þingmaður spyr hér - eða biður mig að ræða ekki um stöðuna almennt, en ég ætla samt að fá að nota tækifærið og gera það því að það er einfalt svar við fyrirspurn hv. þingmanns. Afstaða íslenskra stjórnvalda liggur algjörlega ljós fyrir. En það er hins vegar mjög mikið áhyggjuefni að sjá þessar árásir því að það er alveg ljóst að afleiðingarnar af þeim geta orðið gríðarlegar og haft áhrif langt út fyrir þetta svæði. Við erum að sjá átökum í heiminum fjölga, víða um heim, og heimurinn er í raun og veru orðinn allur annar staður en hann var bara fyrir örfáum árum. Ég vil segja það, þó að hv. þingmaður vilji ekki að ég tali um það, að það er líka áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga að sjá þessa uggvænlegu þróun víða um heim. En afstaða íslenskra stjórnvalda gagnvart þessari árás er algerlega skýr og hún er fordæmd.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra Íslands vísar í afstöðu íslenskra stjórnvalda og á þá væntanlega við færslu á Twitter, eða X, frá hæstv. utanríkisráðherra, sem var ekkert algerlega afdráttarlaus en þó gagnvart þessum tilteknu hryðjuverkum. En ég er að spyrja hæstv. ráðherra. Ég er að spyrja hæstv. forsætisráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, hvort hún fordæmi Hamas-samtökin og hryðjuverkaárás þeirra á Ísrael og þá sem styðja eða afsaka þessa árás. Einnig hafa fjölmörg lönd og höfuðborgir landa brugðist við með því að lýsa upp stjórnbyggingar og aðrar stórbyggingar með fánalitum Ísraels. Þetta hefur oft verið gert í gegnum tíðina, stundum kannski ekki skipt miklu máli og litið út eins og dyggðaflöggun, en þegar Þjóðverjar lýstu upp Brandenborgarhliðið í fánalitum Ísraels þá skipti það máli og flestar borgir á Vesturlöndum hafa gert slíkt hið sama. Kemur til greina að mati hæstv. forsætisráðherra að lýsa upp stjórnarráðsbygginguna í fánalitum Ísraels?

Herra forseti. Ég neyðist því miður til að leiðrétta hv. þingmann sem sagði að ég hefði ekki lýst minni afstöðu í fyrra svari því að það gerði ég og sagði að það væri algjörlega skýrt að ég fordæmdi þessa árás. Þannig að hv. þingmaður hefur eitthvað 

Virðulegi forseti. Föstudaginn 6. október voru liðin nákvæmlega 15 ár frá bankaráninu mikla. 15.000 fjölskyldur sem misstu heimili sín í hruninu bíða enn eftir réttlæti og þessi heimili mega aldrei gleymast. Ég hef persónulega fengið að heyra ótal frásagnir af því hvernig brotið var á fólki með þegjandi samþykki stjórnvalda og hef fellt tár yfir mörgum þeirra því að á öllum þessum heimilum bjó fólk, einstaklingar sem eiga það sameiginlegt að hafa verið hunsaðir af stjórnvöldum. Ekkert af þessu fólki hefur hlotið viðurkenningu á því hvernig brotið var á þeim. Öll hafa þau þurft að bera harm sinn í hljóði og þurft að skammast sín fyrir að vera fórnarlömb fjárhagslegs ofbeldis. Öll voru þau auðmýkt og mörg þeirra hafa aldrei borið sitt barr síðan. Enn þá hafa brotin gegn þeim ekki verið viðurkennd og engin rannsóknarskýrsla Alþingis, sem við höfum kallað rannsóknarskýrslu heimilanna, verið gerð um hvernig brotið var á öllu þessu fólki með markvissum hætti, oftast af bönkunum sjálfum, en stjórnvöld, sýslumenn og dómarar tóku fullan þátt í þessum brotum og færðu bönkunum vopnin. Á þessum árum, líkt og nú, var fjármálakerfið í forgangi og varið með öllum ráðum, hvað sem það kostaði. 15.000 fjölskyldur voru metnar sem ásættanlegur fórnarkostnaður af þeim sem engu þurftu að fórna sjálfir. Ég reyndi að leggja fram beiðni um rannsóknarskýrslu heimilanna á síðasta þingi en fyrir utan þingmenn Flokks fólksins voru einungis tveir þingmenn tilbúnir til að styðja hana, kannski af því að hér í þessum sal eru of margir, bæði flokkar og einstaklingar, sem áttu of mikinn þátt í þessum hörmungum, hvort sem það var með beinum hætti eða bara með því að líta til hliðar og leyfa þessu að viðgangast þrátt fyrir neyðarköllin, enda höfum við ekkert lært. Nákvæmlega það sama er að fara að gerast aftur enda hafa hvorki bankarnir, ríkisstjórn, sýslumenn né dómstólar þurft að horfast í augu við brot sín gagnvart öllum þessum þúsundum og því er ekkert því til fyrirstöðu að endurtaka leikinn. Fjárhagslegar afleiðingar hrunsins og eignatökunnar sem því fylgdi voru skelfilegar. En það var ekki bara stolið fjármunum og eignum af fólki heldur hreinlega lífinu sjálfu, heilsu fólks,  Því spyr ég forsætisráðherra hvort hún sé tilbúin til að leggja fyrir ríkisstjórnina og svo þingið 

Herra forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Ásthildur Lóa Þórsdóttir nefnir hér. Það eru mörg í þessum sal sem voru hér í þessum sal í hruninu og ég er ein þeirra. Ég tel raunar, og ætla bara að fá að segja það hér, að við sem samfélag höfum unnið ágætlega út úr þessum erfiðu atburðum. Hér var unnin gríðarlega umfangsmikil rannsóknarskýrsla Alþingis þar sem farið var yfir alla þá þætti sem höfðu áhrif og skiptu máli í aðdraganda hrunsins. En ekki nóg með það, eins og kom fram í skýrslu sem ég lagði fyrir þingið í hittiðfyrra að beiðni hv. þingmanns Pírata, og fleiri með honum en frumkvæðið átti hv. þm. Björn Leví Gunnarsson, þar sem ég var beðin um að gera grein fyrir hvernig unnið hefði verið úr öllum þeim ábendingum sem komu fram í rannsóknarskýrslu Alþingis, heldur kom það sjálfri mér á óvart, þótt ég hefði verið hér allan þennan tíma, hversu mikið hafði verið gert, hversu mikið hafði verið gert af ólíkum ríkisstjórnum, bæði þeirri sem tók við eftir hrun, og ég sat sjálf í, en líka þeirri ríkisstjórn sem sat í hruninu, þeirri ríkisstjórn sem kom á eftir þeirri sem ég sat í og þeirri ríkisstjórn sem nú situr. Fjármálakerfið á Íslandi er sem betur fer ekki undir sama regluverki nú og það var þá. Það er mjög margt sem hefur verið gert til bóta þegar kemur að til að mynda stöðu fólksins í landinu, hvort sem það eru leigjendur eða eigendur. Kannski birtist það í því að við stöndum núna að sjálfsögðu ekki frammi fyrir hruni en vissulega efnahagslegum örðugleikum en við sjáum allt aðra stöðu á íslenskum heimilum nú og ekki á neinn hátt sambærilega við það sem hér var í kringum hrun. Hv. þingmaður spyr hvort ég telji nóg að gert við að gera upp hrunið. Ég tel að Alþingi Íslendinga, allir flokkar, hafi staðið sig ansi hreint vel í því, bæði að láta vinna rannsóknarskýrsluna á sínum tíma en líka allt það sem á eftir kom til að bregðast við öllum þeim ábendingum sem þar komu fram.

Virðulegi forseti. Ég geri fastlega ráð fyrir því að forsætisráðherra viti muninn á ráðherraskýrslu og rannsóknarskýrslu Alþingis. Það er ekki það sama, alveg langt því frá og það hlýtur að þurfa að gera rannsóknarskýrslu Alþingis um hvernig fór fyrir 15.000 heimilum, þó ekki væri nema til að hrekja málflutning okkar sem vitum hvernig þetta var. Það er bara risastórt réttlætismál að farið verði yfir hvernig það hreinlega gat gerst að stjórnvöld, dómstólar, sýslumenn og fleiri aðilar, ásamt bönkunum, tækju sig saman um að brjóta bara hreinlega lög og réttindi, mannréttindi, á neytendum í landinu. Þetta var ofbeldi og fjárhagslegt ofbeldi er ofbeldi. Það verður að fara yfir hvernig þetta gat gerst og koma í veg fyrir að þetta gerist aftur. Það er ekki endalaust hægt að segja við heimilin sem urðu fyrir þessu ofbeldi að þau hafi bara verið í allt of stuttu pilsi.

Herra forseti. Ég tek hvorki undir myndlíkinguna né þá mynd sem dregin var upp í þessari fyrirspurn hv. þingmanns og er hreinlega ekki sammála henni. Hv. þingmaður er hins vegar að spyrja mig hér um rannsóknarskýrslu Alþingis og það er auðvitað ekki mitt að taka ein ákvörðun um slíkt. Það er bara ákvörðun sem Alþingi tekur. Ég get hins vegar lýst þeirri skoðun minni sem þingmaður, eins og hv. þingmaður, og við erum jú öll með eitt atkvæði í þessum sal ef slík tillaga kæmi til afgreiðslu, að ég tel og ítreka það að Alþingi Íslendinga hafi staðið sig vel í því að gera upp hrunið. Ég tel að rannsóknarskýrsla Alþingis hafi birt mjög greinargóða mynd af aðdraganda hrunsins og ég tel að stjórnkerfið og þingið hafi staðið sig vel í því að vinna úr þeim ábendingum sem þar komu fram.

Forseti. Undanfarna daga hafa staðið yfir linnulausar loftárásir á Gaza sem viðbrögð við fordæmalausri, ofbeldisfullri og blóðugri uppreisn Hamas-samtakanna. Ísraelski herinn hefur þar drepið a.m.k. 560 manns, einkum óbreytta borgara og börn. Þetta er áframhald á ástandi sem hefur smám saman farið versnandi frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar. Alþjóðasamfélagið hefur setið aðgerðalaust hjá og horft á stríðsglæpi og dauða tugþúsunda. Það kemur engum lengur á óvart að núverandi stjórnvöld í Ísrael nýti hvert tækifæri til ofsafenginna viðbragða gagnvart Palestínumönnum en allt er það hluti af áætlun ísraelskra stjórnvalda um að sölsa undir sig landsvæði Palestínumanna, hrekja þá á flótta og hertaka landsvæði þeirra. Forseti. Það hræðilega ofbeldi sem heimsbyggðin varð vitni að um helgina gerðist ekki í tómarúmi. Ef ekki væri fyrir viðvarandi ólöglegt og ofbeldisfullt hernám, vonleysi, örvæntingu og neyð væru engin Hamas-samtök. Það ætti að vera orðið öllum ljóst að einungis samhæfður þrýstingur frá alþjóðasamfélaginu getur stöðvað þennan vítahring ofbeldis. Hæstv. ráðherra hefur hingað til verið hljóð um stríðsglæpi Ísraels gegn palestínsku þjóðinni. Á laugardaginn síðastliðinn birti hæstv. ráðherra hins vegar yfirlýsingu á samfélagsmiðlum, eðlilega, þar sem aðgerðir Hamas voru fordæmdar harðlega. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig er ákvörðun tekin í ríkisstjórninni um að fordæma árásir erlendra ríkja á önnur og hvernig og á hvaða forsendum er ákveðið að gera það ekki?

Herra forseti. Fyrst vil ég segja að það er rétt að það hefur verið hryllilegt að fylgjast með atburðum á þessu svæði undanfarna daga, hreint út sagt algjör viðurstyggð að sjá hvernig manneskjan getur hagað sér. Og til að svara spurningu hv. þingmanns skýrt og skorinort þá er það kjarni utanríkisstefnu Íslands að fordæma hryðjuverkaárásir. Þar af leiðandi hef ég, eðli máls samkvæmt, fullt umboð til að gera það fyrir hönd íslenskra stjórnvalda. Hins vegar er það ekki rétt að sú sem hér stendur hafi ekki tjáð sig um málefni Palestínu, hryllilega stöðu á svæðinu í marga áratugi. Það hef ég gert margoft. Við, í gegnum okkar þróunarsamvinnu og utanríkisþjónustu, styðjum við þá stofnun Sameinuðu þjóðanna sem er sérstaklega með málefni Palestínu á sínu borði. Ég er reyndar nýbúin að undirrita nýjan rammasamning þess efnis þar sem við aukum fjárframlag til þeirrar stofnunar. Ísland er land sem styður og hefur lýst yfir sjálfstæði Palestínu og styður tveggja ríkja lausn á svæðinu en það er eðli og inntak utanríkisstefnu Íslands að fordæma hryðjuverkaárásir. Það sem ég hef auðvitað áhyggjur af er sú stigmögnun sem nú á sér stað; hvort átökin breiðist frekar út, hvernig þau verði stöðvuð og hvað gerist næst. Hins vegar er það hárrétt hjá hv. þingmanni að það er erfitt að geta byrjað að reyna að setja sig í spor þess fólks sem hefur alist upp á þessu svæði. Þetta eru orðnar margar kynslóðir 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið þó að mér sé enn þá svolítið óljóst hvernig, í hvaða tilvikum og á hvaða forsendum ákvörðun er tekin um að fordæma ákveðna hluti ekki. Nú hefur varnarmálaráðherra Ísraels lýst því yfir að hernaðaraðgerðum Hamas, árásum og ofbeldi verði svarað með fordæmalausri árás á Gaza-svæðið, ekki eingöngu með varnaraðgerðum heldur árás. Í fyrsta lagi: Telur hæstv. ráðherra ástæðu til að fordæma opinberlega yfirlýsingar varnarmálaráðherra Ísraels um að þau muni fremja enn frekari stríðsglæpi í kjölfar þessara árása, m.a. með því að drepa almenna borgara Gaza-strandarinnar og jafna heimili við jörðu til að hefna fyrir þessa árás Hamas? Þess má geta að hefnd er ekki lögleg í þjóðarétti. Í öðru lagi: Hyggst hæstv. ráðherra fordæma lokanir Ísraels á mat, vatni, rafmagni, interneti og eldsneyti inn á Gaza-svæðið?

Herra forseti. Ef ég get bætt einhverju við mitt fyrra svar um það á hverju ég sú yfirlýsing byggir, þá byggir hún á því að við tökum stöðu með alþjóðalögum. Samkvæmt þeim hefur Ísrael rétt og ekki bara rétt heldur beinlínis skyldu til að verja sína borgara, en þær aðgerðir sem í því felast þurfa líka að byggja á alþjóðalögum. Vitanlega þurfa slíkar aðgerðir að vera innan alþjóðalaga og ganga ekki lengra. Það er ekkert nýtt í því að við tölum máli alþjóðalaga, það gerir Ísland alltaf og Ísland talar fyrir því að allar varnaraðgerðir séu sömuleiðis í samræmi við mannúðarrétt. Það er mitt svar til hv. þingmanns: Alþjóðalögin eru skýr og regluverkið er skýrt. Ísraelsmenn hafa rétt til að verja sig og þurfa að gera það innan alþjóðalaga.

Virðulegur forseti. Ég er þingmaður höfuðborgarsvæðisins, nýkomin úr kjördæmaviku eins og við öll. Samgöngur eru líka risastórt mál hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég er ein þeirra sem fagnaði mjög þegar við kláruðum samgöngusáttmálann og settum á laggirnar Betri samgöngur. Ég hef frá því að ég settist hér á þing ítrekað rætt samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu og lagt fram fyrirspurnir til hæstv. ráðherra um fjármögnun nýframkvæmda. Árið 2017 lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra þá, Jóns Gunnarssonar, um hvernig hægt væri að flokka nýframkvæmdir eftir kjördæmum. Þá kom í ljós að 17% af nýframkvæmdafé hafði verið varið hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég endurtók þessa fyrirspurn mína til hæstv. ráðherra 2022 og þá kemur í ljós að 15% af nýframkvæmdafé rennur til höfuðborgarsvæðisins. Tæplega 70% búa á þessu svæði. 63% búa á höfuðborgarsvæðinu, skilgreindu Suðvesturkjördæmi, en um 70% koma hingað daglega og sinna hér námi og vinnu. Ég er auðvitað ekki að segja að 70% af nýframkvæmdafé eigi að renna til höfuðborgarsvæðisins. Ég átta mig á því að við búum í stóru landi og það er dýrt að halda uppi samgöngukerfi í landinu öllu. Þessar tölur eru engu að síður sláandi. Þess vegna fagnaði ég mjög þegar ég taldi að við værum að ná utan um verkefnið með samgöngusáttmálanum. Nú hefur komið í ljós að þær kostnaðaráætlanir sem lágu þar fyrir hafa farið langt upp fyrir, líklega hafa þær tvöfaldast. Því er eðlilegt að spyrja fyrir hönd þeirra sem hér á þessu svæði búa: Hver er framtíðarsýnin okkar? Hvenær náum við utan um þetta? Hvenær getum við farið að hefja framkvæmdir í samræmi við samgöngusáttmálann?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir að taka þetta mikilvæga mál hérna upp og fá tækifæri til þess að ræða þetta hérna í sölum Alþingis. Það er einfaldlega þannig að það er rétt sem kemur fram hjá þingmanninum að miðað við þær aðstæður sem hafa skapast á síðustu árum hefur ótrúlega lítill hluti farið til framkvæmda hér á þessu svæði, enda var gerður samningur 2011 milli sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu við ríkið um að í stað þess að fara í stofnframkvæmdir á þessu svæði til 10 ára, til ársins 2021, myndi ríkið setja sirka milljarð á ári til að styrkja almenningssamgöngur. Þegar ég kom í ráðuneytið var mér því ljóst að hér væri að byggjast upp gríðarlegur vandi sem yrði ekki leystur öðruvísi en með því að langstærsti hlutinn af því framkvæmdafé og fjárfestingarfé sem við hefðum í samgönguáætlun úr ríkissjóði myndi einmitt fara hingað. En þá myndum við ekki geta gert neitt úti á landi; engin jarðgöng, engar stórframkvæmdir, ekki neitt af því sem við erum að reyna að gera. Þannig að þess vegna urðum við að reyna að hugsa aðeins út fyrir boxið. Það tókst sem betur fer að fá öll sveitarfélögin hérna á höfuðborgarsvæðinu ásamt ríkinu í sameiginlega sýn, sameiginlega sýn Vegagerðarinnar og sveitarfélaganna um það hvernig við ættum að byggja upp. Áætlunin var gerð til 15 ára, þetta var 2018, 2019. Það er búið að framkvæma fyrir 14 milljarða á þessu tímabili, þegar menn segja að það sé ekkert búið að gera. Það er er búið að gera helling. Það eru fjórar stofnframkvæmdir búnar, sú fimmta er í gangi. Það eru hjólastígar úti um allt og undirbúningurinn að almenningssamgönguverkefninu á góðu skriði. Við munum sjá miklu meiri framkvæmdir á næstu árum. Það sem við höfum verið að gera núna með sveitarfélögunum er að horfa á hvernig við getum endurnýjað, uppfært samninginn, hugsanlega lengt í honum til að koma honum einfaldlega fyrir vegna þess að þetta eru mjög stórar framkvæmdir, sem hafa aukinheldur stækkað í hugum og framkvæmdum fólks, og á sama tíma tryggt að við getum verið í samgönguáætlun og verkefnum úti um allt land. Þá þurfum við að fara svolítið aðrar leiðir og það er þessi samgöngusáttmáli sem er forsenda fyrir því. Og takk fyrir að fá tækifæri til að ræða það hér.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Já, og það er einmitt rétt að taka fram að við höfum þegar hafist handa og það hafa ákveðnar framkvæmdir þegar litið dagsins ljós. En til að vera alveg sanngjörn þá skulum við líka muna það að hluti af þeim framkvæmdum var ekki á svokölluðum frestunarlista í því samkomulagi sem hæstv. ráðherra vísar í. En ég held að það sé mikilvægt fyrir okkur að hafa það í huga að þegar svæðisskipulag höfuðborgarsvæðisins var samþykkt árið 2015 þá gerðum við ráð fyrir því að fjölgunin á þessu svæði til ársins 2040 yrði 70.000. Það er held ég ljóst að við gætum verið að horfa fram á tvöfalda þá fjölgun núna því að okkur fjölgar svo ofboðslega hratt og það á þessu svæði. Það sýnir okkur hversu ofboðslega brýnt það er að ráðast í samgöngubætur hér á þessu svæði. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það var mikilvægt að hugsa út fyrir boxið og setja þetta í þann farveg sem við gerðum með samgöngusáttmálanum og Betri samgöngum. Aftur á móti velti ég því fyrir mér hvort það geti verið svo að í ljósi þess að þetta er félag sem er á markaði 

Virðulegi forseti. Það er dálítið ódýrt að halda því fram að það séu vanáætlanir í samgönguáætlun. Samkvæmt þeirri sem nú kemur fram eru t.d. fimm stig hönnunar. Það birtist í samgönguáætluninni. Á fyrsta stiginu, á skilgreiningarstiginu, sem eru þá þær framkvæmdir sem verða framkvæmdar eftir tíu eða 15 ár, er allt að 70% óvissa. Hún er tilgreind og þingmenn geta kynnt sér hana. Síðan fer hún smátt og smátt minnkandi eftir því sem lengra líður á hönnunarferlið og menn vita nákvæmlega hvað þeir eru að fara að gera. Það sem var með samgöngusáttmálann var að hann var fyrst og fremst stórar hugmyndir. Þær hugmyndir sem hafa stækkað hvað mest eru svokallaðir stokkar; svokallaður Sæbrautarstokkur, svokallaður Garðabæjarstokkur, hugmyndir um jarðgöng í Hafnarfirði og eitthvað slíkt, sem eru þær framkvæmdir sem hafa langsamlega mest vaxið að verðlagi. Allt hefur hins vegar vaxið um 30% því að samgönguvísitalan hefur gert það. Ég vil halda því fram, og það eru til skýrslur um það, 

Virðulegur forseti. Í 1. tölulið 1. mgr. 13. gr. þingskapalaga segir að mannréttindamál heyri undir allsherjar- og menntamálanefnd. Hér er lagt til af hálfu forseta að vísa frumvarpinu um Mannréttindastofnun Íslands til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í stað þess að vísa málinu til þeirrar nefndar sem fjallar um mannréttindamál. Það er mikilvægt að Alþingi fylgi því skipulagi sem fjallað er um í þingskapalögum. Forsætisráðherra sagði sjálf í umræðu um þetta frumvarp í síðustu viku að þetta væri að sjálfsögðu mannréttindamál. Þetta frumvarp á heima í allsherjar- og menntamálanefnd líkt og önnur mannréttindamál. Þar af leiðandi segjum við í Flokki fólksins nei við þessari tillögu og gerum kröfu um að þetta mál fari í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég tala fyrir hönd hv. þm. Eyjólfs Ármannssonar sem gat ekki verið hérna og við í Flokki fólksins styðjum það heils hugar að málið fari til allsherjar- og menntamálanefndar.

Herra forseti. Mér finnst rétt að koma hér upp til þess að ítreka það sem fram kom í umræðum um frumvarp mitt um Mannréttindastofnun Íslands þar sem ég upplýsti að ég myndi, að höfðu samráði við forseta þingsins, leggja til að þessu máli yrði vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar af þeirri einföldu orsök að hér er verið að leggja til nýja stofnun sem heyrir undir Alþingi. Nú liggur auðvitað ekki fyrir ákvörðun um það en það er tillagan sem um ræðir og því er eðlilegt að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem fer með stofnanir þingsins, fái þetta mál til sín. Hún getur þá eftir atvikum óskað umsagnar frá allsherjar- og menntamálanefnd ef vilji er til þess en mér finnst það algerlega liggja ljóst fyrir að þetta mál á heima þar.

Virðulegi forseti. Það er ekki oft sem maður hreyfir andmælum þegar verið er að vísa til nefndar en í þessu tilviki var verið að vísa máli sem hreinlega fjallar um nýsköpun til allsherjar- og menntamálanefndar af þeirri einföldu ástæðu að orðið þekkingarsamfélag kemur fyrir í titlinum. Fyrst orðið þekkingarsamfélag kemur fyrir í titlinum virðist það vera þannig hér innan húss að þá hljóti þetta að vera menntamál. Þetta mál er miklu meira nýsköpunarmál, atvinnumál, eins og stendur í sjálfri tillögunni, og því er það miklu meira en rétt að það fari í allsherjar- og menntamálanefnd. Sjálfur hæstv. ráðherra og aðrir þingmenn hafa meira að segja lýst því yfir að það hljóði nú bara eins og það ætti að fara þangað. Mér finnst við þurfa að hugsa aðeins hvort við erum að setja kannski allt of mikið í allsherjar- og menntamálanefnd, bara af því að það stendur eitthvað um þekkingu eða menntun í málum.

Virðulegur forseti. „Hvernig nýtum við eigur þjóðarinnar sem best fyrir þjóðina sjálfa?“ er spurningin sem við ræðum hér í dag. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir að koma til þessarar umræðu. Ísland er velferðarsamfélag sem sést best á því að hver mælikvarðinn á fætur öðrum sýnir að Ísland sé best í heimi og að hvergi sé betra að búa en hér á landi. Enn stöndum við þó frammi fyrir ýmsum áskorunum svo að við getum hlúð að velferð íslensku þjóðarinnar og einstakra hópa sem þarf að hlúa betur að. Sterkir og öflugir innviðir skipta þar mestu máli til að við getum gert enn betur, gert gott velferðarkerfi enn betra, leyst áskoranir. Grunninnviðir eru samgöngu-, orku- og fjarskiptainnviðir. Allt eru þetta innviðir sem tryggja aukið öryggi í daglegu lífi, auka frelsi til búsetu, auka hagkvæmni, bæði við heimilis- og atvinnurekstur, og eru síðast en ekki síst grunnurinn að aukinni verðmætasköpun í atvinnulífinu sem eykur hagvöxt og lengi mætti telja áfram. Þessir innviðir gefa okkur aukið svigrúm til að gera betur fyrir fólkið í landinu. Þetta eru einmitt þeir innviðir sem við sjáum verða fyrst fyrir skaða í þeim löndum þar sem nú geisar stríð. Það er hörmulegt að þurfa að horfa upp á þá eyðileggingu sem þar fer fram þegar þær þjóðir þurfa einmitt á uppbyggingu þessara innviða að halda til að tryggja öryggi sitt og velferð. Líkt og Marshall-aðstoðin studdi við uppbyggingu innviða á Íslandi á árunum eftir seinni heimsstyrjöldina mun þurfa álíka stuðning í þeim löndum þar sem nú ríkir stríð til þess að byggja upp þá innviði sem þar hafa orðið eyðileggingunni að bráð. Töluverð innviðaskuld hefur safnast jafnt og þétt upp á Íslandi. Fólksfjölgun hefur orðið, ferðaþjónustan hefur byggst upp sem heilsársatvinnugrein, samhliða orkuskiptum hefur eftirspurn eftir orku stóraukist og framleiðsla til útflutnings hefur aukist um allt land, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Því er spurningin: Hvernig byggjum við upp ofantalda innviði með skuldsettan ríkissjóð? Í mínum huga og í huga okkar í Sjálfstæðisflokknum skiptir mestu að fara eins vel með opinberar eigur og opinbert fé og hægt er. Þetta eru jú ekkert annað en skattpeningar okkar sem búum í þessu landi. Því tel ég mikilvægt að við veltum við hverjum steini varðandi þær eignir sem ríkissjóður og þjóðin á og sjáum hvort við séum að láta þær eignir vinna eins vel fyrir þjóðina og hægt er. Ríkið er jú einn stærsti eigandi og rekstraraðili á flestu og um leið, að mínu mati, einn sá versti. Þar er ég að hugsa um ríkið sem fasteignaeiganda, sem rekstraraðila í sölu á vöru og þjónustu, sem framkvæmdaraðila fasteigna og innviða og sem landeiganda. Ég hef oft sagt í þessum ræðustól áður: Ríkið er versti landeigandinn. Sem dæmi vil ég nefna að í nýliðinni kjördæmaviku hittum við þingmenn Suðurkjördæmis fjölda sveitarfélaga sem höfðu öll sömu söguna að segja, að þau væru með áhugasama aðila um nýtingu opinbers lands til atvinnu og verðmætasköpunar sem sveitarfélögin voru áfram um að gengi eftir. En enginn þessara aðila sem voru í viðræðum við sveitarfélögin vildi vera undir ríkisvaldinu kominn með sína uppbyggingu. Um leið gekk ekkert hjá einu sveitarfélaginu að semja við ríkið um afnot eða kaup á ríkislandinu. Á meðan er ríkislandið ónotaður mói sem skapar engin verðmæti fyrir íslenska þjóð. Sömu sögu hafa bændur og aðrir einstaklingar um land allt að segja vegna þeirra fjölda bújarða sem ríkið á, að ekki sé nú talað um þjóðlendurnar og friðlýst svæði. Ég trúi því ekki að ríkið vilji eiga allt þetta land til að drepa allt frumkvæði einstaklinganna í dróma. Viljum við ekki frekar koma þessu landi í opinberri eigu í vinnu til verðmætasköpunar og innviðauppbyggingar? Fasteignir eru annað dæmi. Við heyrum ítrekuð dæmi um að viðhaldskostnaður og kostnaðarsamar endurbætur á opinberu húsnæði, hvort sem það eru hjúkrunarheimili, skólar eða aðrar stofnanir ríkisins, hvort sem það eru endurbæturnar eða nýframkvæmdirnar, fari allt of langt fram úr kostnaðaráætlun. Svo eru það að opinberu fyrirtækin; Isavia, fjármálafyrirtækin eins og Íslandsbanki, Íslandspóstur, Orkusalan, ÁTVR, Ríkisútvarpið og áfram mætti telja. Þarna eru töluverðar eignir bundnar inni sem skapa ríkissjóði aukna áhættu en skila ríkissjóði litlum sem engum arði. Isavia, sem er líklega metið á rúmlega 200 milljarða, borgar t.d. ekki arð til ríkissjóðs. Þar eru miklar framkvæmdir í gangi og það eykur fjárhagslega áhættu ríkissjóðs sem eins eiganda fyrirtækisins. Væri ekki ráð að losa um 100 milljarða út úr þessu fyrirtæki og greiða upp skuldir, þá annars vegar innviðaskuldir og hins vegar fjárhagslegar skuldir ríkissjóðs? Þá færi þessi eign að skila okkur arði í gegnum minni fjármagnskostnað og aukna verðmætasköpun í gegnum betri innviði. Því hef þessa umræðu hér í dag og vonast eftir góðum umræðum um hana.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir mikilvæga umræðu hér í þinginu og hv. þingmanni fyrir að eiga frumkvæði að henni. Þetta er mjög stórt mál, það hvernig við nýtum eigur landsmanna sem best í þágu samfélagsins. Ég tel að við höfum mörg dæmi frá undanförnum áratugum um að við höfum gert vel í því að losa ríkið úr rekstri og eignarhaldi fyrirtækja sem ríkið þarf í sjálfu sér ekki að vera í og snúið því yfir í sóknarfæri fyrir fólkið í landinu. Við þekkjum þessi dæmi frá undanförnum árum. Við höfum losað úr Íslandsbanka um 108 milljarða sem hafa þá gagnast annars staðar í opinberum fjármálum. Þessi tala getur verið sett í samhengi við byggingu nýs Landspítala, sem á tímabili gildandi fjármálaáætlunar jafngildir 120–130 milljörðum - sem sagt að losa um fjármálaeign til að byggja innviði í heilbrigðismálum. Þetta tel ég að sé góð ráðstöfun. Enn er ríkið mjög stór eigandi fyrirtækja á fjármálamarkaði. Það má sjá fyrir sér að hægt væri að halda áfram á sömu leið, að losa t.d. um það sem eftir stendur af Íslandsbanka. Síðan er það auðvitað annað mál hvernig fer með framtíðareignarhald ríkisins í Landsbankanum í sama tilgangi. Hv. þingmaður kemur hér inn á fjöldann allan af öðrum málum. Ég nefni þessi dæmi fyrst vegna þess að þetta eru auðvitað stærstu einstöku verðmætustu eignirnar sem eiga mögulega erindi inn í kauphöll og hægt er að skapa markað fyrir. Síðan eru nefnd dæmi um lönd og aðrar eignir sem ríkið ætti mögulega frekar að losa um. Ég get tekið undir það að ríkið hafi ekki verið nægilega góður eigandi í gegnum tíðina að ýmsum jörðum, löndum og jafnvel fasteignum. Við sáum það t.d. að þegar ákveðið var að ráðast í átak á heimsfaraldurstímanum, í miðju Covid, þá lögðum við talsverða vinnu í að kortleggja hvar væri helst viðhaldsþörf hjá hinu opinbera og við sáum að mjög mikið af eignum var í slæmu ásigkomulagi. Hv. þingmaður nefnir sömuleiðis Íslandspóst. Það er hægt að segja um þann rekstur að hann hafi verið nokkuð stöðugur undanfarin ár og þetta er félag sem starfar á samkeppnismarkaði. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að vel gæti farið á því að ríkið tryggði að þeim verkefnum sem Íslandspóstur er að sinna væri komið fyrir með útboðsfyrirkomulagi. Þannig myndi ríkið fela aðilum sem vilja starfa á þessum markaði, eftir framkvæmd útboðs, að sjá til þess að þjónustan sé til staðar, t.d. alþjónustan um allt land. En að öðru leyti starfar fyrirtækið á samkeppnismarkaði og við ættum ekki að þurfa að hafa miklar áhyggjur af því að þörf sé fyrir framtíðarhlutdeild Íslandspósts á því sviði. Miklu stærra fyrirtæki var sömuleiðis nefnt í framsöguræðunni hér, Isavia. Það eru mörg fordæmi fyrir því, bæði á Norðurlöndunum og víðar í Evrópu, að menn fái meðeigendur að slíkum fyrirtækjum. Við höfum ekki verið með það sérstaklega á dagskrá og almennt ekki sett sölu þessara ríkisfyrirtækja sérstaklega á dagskrá, eins og menn þekkja, en það eru fordæmi fyrir því. Ég tek undir með hv. þingmanni að það getur verið kostur fyrir ríkið að fá meðeigendur, t.d. að rekstrinum uppi á flugvelli. Það væri þá til þess hugsað að draga úr áhættu fyrir ríkið. Ég er alveg sannfærður um að það væri áhugi á því hjá erlendum fjárfestum að koma að málum, jafnvel þó að ríkið væri áfram meirihlutaeigandi að fyrirtækinu. Reyndar hafa margir lýst yfir áhuga á því að skoða möguleika á þessu. Þarna er um alveg gríðarlega háar fjárhæðir að ræða, bæði sem ríkið myndi þurfa þá óbeint að vera í áhættu fyrir vegna þeirrar miklu framkvæmdaþarfar sem er hjá félaginu til framtíðar en eins líka vegna rekstursins. Ég hef lítið getað komið hér inn á samgöngumál en við eigum sérstök lög um samstarfsverkefni. Síðan höfum við verið að gera töluvert miklar breytingar á húsnæði á höfuðborgarsvæðinu undir starfsemi ríkisaðila og ég held að enn séu tækifæri þar. Í örstuttu máli, virðulegi forseti, hér í blálokin, þá er það mín sýn að við eigum áfram að leita leiða til að losa ríkið úr eignarhaldi og rekstri 

Virðulegi forseti. Ég er svolítið hugsi yfir upplegginu í þessari umræðu. Það réttlætir ekki eignasölu að ráðstafa andvirðinu í arðbært verkefni. Þetta er einfaldlega tvennt ólíkt; arðbærni verkefnisins og eignasala ríkisins. Eins mikið og Sjálfstæðisflokknum er hugleikið að reka ríkið vel, og vitnar þar oft til fyrirtækjareksturs, sem á reyndar ekki alltaf við, enda munur á því að reka ríkið, sem lifir að eilífu og gegnir hagstjórnarhlutverki, og reka fyrirtæki, þá virðist sá málflutningur gleymast hér. Fyrirtæki selur ekki eignir til að bæta sjóðstreymi eða fjármagna stök verkefni, nema ef það er í stórkostlegum fjárhagsvandræðum, oft þegar stefnir í gjaldþrot. Fyrirtæki selur eignir sem henta ekki rekstri þess. Það hefur ekkert með uppbyggingaráform fyrirtækisins að gera. Fyrirtækið ákveður hvort það ráðstafi hagnaði í arð eða fjárfestingu eftir arðbærni verkefna eða tekur lán eftir arðbærni verkefna. Hið sama á við um ríkið og fyrirtæki í þessu samhengi. Ef eignir eru keyptar eða seldar á það að byggja á því hvort ríkið eigi að vera í slíkum rekstri eða ekki. Það skapast engin verðmæti af eignasölu. Eign hefur virði á efnahagsreikningi, byggt á framtíðarsjóðstreymi. Sala á slíkri eign skapar engin ný verðmæti. Hún losar bara um fjármagnið í einu lagi. Við getum vel rætt um hvort ríkið eigi einhverjar eignir sem það ætti ekki eiga af því að það hentar ekki hlutverki þess en sala eigna hefur ekkert að gera með það hvort ráðast eigi í arðbæra innviðauppbyggingu eða ekki. Annaðhvort er slík uppbygging arðbær eða ekki. Ef fólk hefur síðan áhyggjur af þenslu á tímum verðbólgu er eðlilegra að grípa til mótvægisaðgerða, að beita sértækum tólum ríkisins á tekjuhlið til að draga úr þenslu þar sem hún er til staðar frekar en að selja eignir sérstaklega til að eiga fyrir arðbærum verkefnum. Ákvörðunin um sölu og ákvörðun um að ráðast í arðbæra uppbyggingu ættu að vera ótengdar.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu. Ég vil líka taka undir að þetta er dálítið furðuleg umræða vegna þess að það er svolítið erfitt að tala um hvernig á að taka á þessu. En við skulum bara fara í þennan ímyndaða leik, að það sé búið að selja innviði og við eigum - hvað sagði hæstv. fjármálaráðherra? 120 milljarða eða eitthvað til að gera eitthvað í því að byggja upp innviði í heilbrigðiskerfinu. Það væri frábært. Hvað myndi ég gera? Hvar myndi ég byrja? Jú, á arðbærasta verkefninu sem til er. Við erum með á annað hundrað fatlaðra einstaklinga lokaða inni á hjúkrunarheimilum. Á sama tíma erum við með á annað hundrað eldri borgara lokaða inni á dýrasta úrræði sem til er, á sjúkrahúsi, sem kostar næstum því tug milljarða á ári. Bara það að gera eitthvað í þessu máli myndi leysa þennan svaka vanda. Það er líka sannað að þarna værum við ekki að gera eins og ríkisstjórnin gerir í dag en hún er að henda krónunni og spara aurinn. Þarna væri hún virkilega að gera eitthvað í því að reyna að stoppa líka þennan undarlega málflutning sem hefur verið um það að fatlað fólk sé svo kostnaðarsamt. Þau henda boltanum á milli sín, hæstv. fjármálaráðherra og Reykjavíkurborg, um þennan kostnað, sem er eiginlega stórfurðulegt vegna þess að þetta er bara mannréttindamál sem á ekki að vera undir því komið. Það á bara að vera fjármagn til þess eins og alls annars. Það er margt annað sem við gætum sett þessa fjármuni í. Það þarf t.d. að stórhækka alla styrki í almannatryggingakerfinu sem hafa sumir ekki hækkað áratugum saman. Við eigum að taka það kerfi og henda því og endurskoða það. Við gætum notað hluta af þessum peningum strax til að gera eitthvað af viti þar sem myndi skila sér margfalt til samfélagsins. En því miður, þetta 

Frú forseti. Það má segja að það sé ansi sérstök umræða sem við eigum hér í dag. Það er um ansi víðfeðman málaflokk að ræða, ríkiseignir, sem þverar málaflokka, ef svo má að orði komast, málaflokka sem snerta alla landsmenn. Það sem væntanlega vakir fyrir málshefjanda í dag er kannski jafnvel að draga stefnu Sjálfstæðisflokksins fram þegar kemur að sölu ríkiseigna. Kannski er þá ágætt líka að fara yfir áherslur okkar í Framsókn. Þegar kemur að sölu ríkiseigna teljum við afar mikilvægt að ríkið eigi að halda eignarhlut sínum í lykilinnviðum samfélagsins, svo sem eins og Landsvirkjun, svo að eitthvað sé nefnt, ásamt þeim innviðum sem eru mikilvægir með tilliti til öryggis og hagsældar um allt land. Ég tel ekki réttlætanlegt að við látum skammvinna hagsmuni í væntum söluhagnaði ráða ríkjum þegar um er að ræða brothætta þjónustu, sér í lagi þar sem ríkir fákeppni, þar sem um er að ræða mikilvægan hornstein í neytendavernd fyrir alla landsmenn. Þá er afar brýnt í þessu samhengi að leggja áherslu á að brugðist sé við þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið í umræðu síðustu misseri sem snúa að því að auka gagnsæi þegar kemur að umsýslu með ríkiseignir. Þar skiptir verulegu máli að við alþingismenn, sem kjörnir erum til starfa fyrir þjóðina í landinu, höfum greinargóðar og handbærar upplýsingar um fyrirhuguð áform framkvæmdarvaldsins. Í því ljósi tel ég brýnt að sérstök áhersla verði á aukið upplýsingaflæði um öll þau söluferli sem fyrirhuguð eru. Að lokum vil ég þó nefna að við höfum vissulega tækifæri til að losa um innviði og eignir í eigu ríkisins en það er skýrt í mínum huga að þeim fjármunum verði að beina til innviðauppbyggingar og þá sérstaklega til samgöngumála.

Forseti. Sterkir innviðir, eins og flutningsmaður talar um, með leyfi forseta: „Grunninnviðir eru samgöngu-, orku- og fjarskiptainnviðir.“ Ég held að þeir séu nú mun fleiri. Það er mjög áhugavert að heyra þetta talið upp sem grunninnviði, sérstaklega þegar fyrir nokkrum árum voru seldir ákveðnir grunninnviðir; grunnnet Landssímans, sem var sagt að væri ekki hægt að selja, það væri óaðskiljanlegt frá sölu Símans, o.s.frv. Áhugavert. „Ríkið er versti landeigandinn.“ Það er að sjálfsögðu Sjálfstæðisflokkurinn sem er hérna versti landeigandinn. Það er mjög áhugavert að sjá einmitt þessa umræðu þar sem þingmaður ríkisstjórnarflokks er í sérstakri umræðu við ráðherra sama ríkisstjórnarflokks. Það er pínu undarlegt á heildina litið. Þetta er einhvers konar kosningabarátta, ég veit það ekki. Við erum samt að tala um áhugavert mál sem við verðum að skoða gaumgæfilega. Það er vissulega tal um arðbærni hérna en hún er tvenns konar. Þegar kemur að stöðu ríkisins skiptir samfélagsleg arðbærni mjög miklu máli, ekki bara bókhaldsleg arðbærni, eins og að losa um fé o.s.frv., við þurfum að pæla í samfélagslegum ábata. Það saman, samfélagslegur ábati og bókhaldslegur ábati, er efnahagur landsins í heild sinni. Ríkið ber ábyrgð á samfélagslega hlutanum og þar vantar einmitt rosalega mikið að tala nánar um atriði eins og innviðaskuldina og þjónustuskuldina þar sem við erum ekki að standa okkur nægilega vel. Hver ástæðan er fyrir því að þau verkefni eru ekki fjármögnuð og af hverju við lendum í viðhaldsskuld eru mjög mikilvægar spurningar en ég held að við þurfum mun dýpri og lengri umræðu til þess að svara því af hverju við höfum lent í þeirri skuld í staðinn fyrir bara þessa peningalegu skuld sem er alltaf talað um, 

Frú forseti. Málshefjandi lagði upp með það að tala um ráðstöfun söluágóða af ríkiseignum til fjárfestinga í mikilvægum innviðum. Ég verð að taka undir með þeim sem finnst þetta vera sérstakt upplegg í umræðu hér. Það hefur líka verið talað um að losa um eignarhald í rekstri sem ríkið þarf ekki að vera í. Frú forseti. Þetta eru risastórar pólitískar spurningar sem snúa að því hvernig samfélag við viljum reka og það er ekki eitthvað eitt sem gildir um öll svið samfélagsins. Við í Vinstrihreyfingunni – grænu framboði höfum lagt áherslu á að það eru mjög margar stofnanir og mikill rekstur sem ríkið er í sem er mikilvægur fyrir fólkið í landinu, sem er mikilvægt að sé í opinberri eigu og í opinberum rekstri. Ríkisstjórnin hefur m.a. farið í það að kaupa mikilvæga innviði eins og Auðkenni og sæstrenginn ÍRIS og fleira sem eru mikilvægir samfélagslegir innviðir sem eiga auðvitað að vera í opinberri eigu. Mér finnst ekkert annað en skynsemi í því að húsnæði fyrir rekstur ríkisins sé líka í eigu hins opinbera, enda stendur ekkert til að fara að leggja þann rekstur niður, en auðvitað þarf að sinna viðhaldi. Frú forseti. Mig langar að nefna það að í nýlegri skýrslu Vörðu – rannsóknastofnunar vinnumarkaðarins kom fram að staða og heilsa sérstaklega kvenna sem eru að vinna við ræstingar er á öllum mælikvörðum slæm. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða ræðutíma sem er takmarkaður.

Virðulegi forseti. Það skiptir miklu máli að fara vel með opinbert fé og tryggja þannig nauðsynlega þjónustu og treysta innviði fyrir fólkið í landinu og út á það gengur samfélagið og í rauninni pólitíkin líka. Báknið hefur hins vegar aldrei verið stærra og á því ber Sjálfstæðisflokkurinn fyrst og fremst ábyrgð. Þess vegna er vel við hæfi að ritari flokksins fái hér tækifæri til að ræða við sjálfan formann flokksins. Það eru tveir punktar frá okkur í Viðreisn. Við teljum mikilvægt að halda áfram að skoða sölu ríkiseigna þannig að það sé alveg skýrt. Við styðjum samt ekki sölu Landsvirkjunar eins og umræða hefur verið um innan Sjálfstæðisflokksins, m.a. af hálfu eins ráðherra, og allra síst meðan Sjálfstæðisflokkurinn kemur endalaust í veg fyrir það að við komum inn almennilegu auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Hitt atriðið er síðan að það er mikilvægt að við höldum áfram að selja ríkiseigur sem við teljum að ríkið þurfi ekki að eiga eða vesenast í, þar með talið Íslandsbanka, m.a. til þess að greiða niður skuldir, minnka vaxtagjöld og byggja upp innviði. En við vitum að áframhaldandi sala á Íslandsbanka er í sjálfheldu, ekki bara vegna innanbúðarátaka við ríkisstjórnarborðið heldur ekki síður vegna þeirrar tortryggni og þess vantrausts sem ríkir hjá almenningi í garð þess söluferlis sem síðast var og í garð Sjálfstæðisflokksins þegar kemur að þessum málum. Við teljum í því ljósi mikilvægt fyrir áframhaldandi sölu á Íslandsbanka að flytja forræði málsins, söluferli málsins, yfir til hæstv. viðskiptaráðherra eða hæstv. forsætisráðherra. Viðreisn leggur mikla áherslu á að þetta söluferli verði klárað en við gerum okkur líka grein fyrir því að tortryggnin úti í samfélaginu rýrir traust á sjálfu ferlinu. Þess vegna þurfum við að breyta um leikskipulag og fela annaðhvort hæstv. viðskiptaráðherra eða hæstv. forsætisráðherra málið.

Frú forseti. Það hefur verið áhugavert að hlusta á þær ræður sem fluttar hafa verið í þessari umræðu. Það dregur fram hversu ósammála stjórnarflokkarnir eru hvað varðar þessi málefni, þ.e. meðferð ríkiseigna og nýtingu þeirra. Mig langar aðeins að fara í aðra átt með þessa umræðu. Stóra myndin í þeim efnum er hversu vondur, hversu lélegur eigandi ríkissjóður getur verið þegar kemur að raunverulega verðmætum eignum. Við sjáum það víða. Ég ætla kannski að leyfa mér að gagnrýna hér sérstaklega þá ohf.-væðingu sem átti sér stað, ætli það séu ekki komin rétt um 15 ár síðan, þó að ég efist nú um að það sé raunverulega verið að ræða hér um það að selja nokkurt þeirra fyrirtækja. En manni finnst maður oft sjá tilhneigingu til þess að starfsmenn og stjórnir þeirra félaga hanteri þau dálítið eins og þau séu þeirra eigin eign. Mig langar bara til að taka eitt lítið dæmi sem mér finnst oft vera hvað mest áberandi. Kannski er það af því að maður veitir því mesta athygli þegar maður fer þar um. En til að mynda Isavia, þar virðast áhugamál stjórnenda og starfsmanna vera í forgrunni á löngum stundum, frekar en það að reka flugstöðina með eins hagkvæmum og skilvirkum hætti og nokkur kostur er. Hæstv. fjármálaráðherra kom inn á það í ræðu sinni hér áðan að það kæmi til skoðunar að fá inn meðeiganda að Isavia, sem væri þá væntanlega sérhæfður fjárfestir í sambærilegum rekstri. Mig langar, ef hæstv. ráðherra gefur tækifæri til og hefur svigrúm til í seinni ræðu sinni, að velta því upp hvort það hafi eitthvað verið skoðað að hreinlega bjóða út reksturinn þannig að þá fengist inn með sama hætti sérfræðiþekking hvað varðar rekstur flugvalla. Ég hef lúmskan grun um að 

Frú forseti. Það er bara ágætt að Sjálfstæðisflokkurinn fái útrás fyrir sitt einkavæðingarblæti í saklausri sérstakri umræðu. Það hefur verið athyglisvert að hlusta á það sem hér hefur komið fram. Mér heyrist bæði málshefjandi og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, ritari og formaður Sjálfstæðisflokksins, vera mjög óánægðir með það hvernig ríkið hefur haldið utan um sínar eignir á undanförnum árum ef ekki áratugum. Þetta er sannarlega umhugsunarvert, því að hvaða flokkur er það sem hefur farið alla jafna með fjármálaráðuneytið á þessum tíma? Hvaða flokkur er það sem ber ábyrgð á því að tryggja góða umsýslu ríkiseigna, að ríkislönd séu nýtt vel og seld ef þau nýtast ekki vel og hefur borið ábyrgð á utanumhaldi um þetta allt saman? Það er auðvitað Sjálfstæðisflokkurinn. Hér er talað um að eyrnamerkja ákveðna eignasölu tilteknum framkvæmdum o.s.frv. og af því að bankahrunið á afmæli þessa dagana er kannski við hæfi að rifja upp að þegar Síminn var einkavæddur áttu fjármunirnir að nýtast til samgönguúrbóta og til byggingar spítala. Hvað gerðist svo? Jú, peningunum var sturtað út í formi neyðarláns til Kaupþings sem endurheimtist ekki nema að litlu leyti. En sú hugsun sem hér birtist er auðvitað bara kunnugleg. Kunnuglegt stef og klassísk leið hægri manna í ríkisfjármálum er að selja ríkiseignir, jafnvel mikilvægar og tekjumyndandi ríkiseignir, til að fjármagna útgjöld til skamms tíma og fegra þannig ríkisbókhaldið. Til dæmis má breiða yfir einhverja tekjurýrnun sem hefur átt sér stað vegna ósjálfbærra skattalækkana um stundarsakir og skapa þannig útgjaldasvigrúm til skamms tíma en grafa undan samneyslunni og rekstri velferðarþjóðfélags til lengri tíma. Þetta kallast að svelta skepnuna 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ágætishugmynd að selja eitthvað af þeim ríkiseignum sem ekki eru hér nýttar sem skyldi. Það blasir við okkur fagnaðarefni sem er hækkaður lífaldur Íslendinga. Það má þakka heilbrigðiskerfi, einkum fyrri ára, þá staðreynd að menn ætla að lifa lengur en forfeðurnir að meðaltali. Það blasir við að við þyrftum að vera að byggja sirka 200 ný rými á hverju ári fyrir þá sem þurfa umönnun og hjúkrun. Það er sjálfsagður gangur lífsins, rétt eins og þeir þurfa umönnun og stoðkerfi sem eru að fæðast í heiminn. Ég held að flestir viti dæmi um það úr sínu nærumhverfi að það er margra mánaða ef ekki ára bið eftir slíkum rýmum. Ég ætla ekki að leyfa mér að smætta umræðuna eða hugmyndina sem ég held að sé í sjálfu sér góð. Seljum byggingar sem við erum ekki að nýta eða þurfum ekki nauðsynlega á að halda en leigjum út í eitthvað sem við teljum ekki vera eins brýnt og það að hlúa að þeim sem eru á biðlistum í mikilli þörf fyrir aðhlynningu og heimahjúkrun af einhverjum toga og styttum þessa biðlista, nýtum eignir ríkisins, seljum þær eftir atvikum og kaupum þá í staðinn eitthvað sem við þurfum nauðsynlega á að halda núna strax. Það er mitt innlegg í þessa umræðu. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara að tala um hægri og vinstri. Í mínum huga eigum við að horfa á áfram versus aftur á bak og sameinast um að halda áfram.

Virðulegi forseti. Það er ekkert launungarmál að það þarf að vera traust á kerfinu til þess að við getum skoðað það að halda áfram með varfærnum og skynsamlegum hætti að selja eignir ríkisins sem ekki eru hluti af innviðakerfi landsins. Einnig þarf að gæta að því að sala ríkiseigna sé ekki háð geðþóttaákvörðunum. Þegar stærri mál koma upp eða eru á teikniborðinu er brýnt að slíkt fari fyrir ríkisstjórn og þingið þar sem það er rætt til hins ýtrasta, öllum mögulegum vanköntum velt upp og farsæl lausn fundin sem breið sátt er um. Við þurfum að meta hverju sinni hvaða hagsmunir eru undir varðandi sölu á ríkiseignum og hvernig við hyggjumst ráðstafa þeim fjármunum sem úr þeirri sölu koma. Ríkið á eignir sem eflaust er hægt að selja en aðrar sem við í Framsókn munum aldrei sætta okkur við að verði seldar. Hvað okkur í Framsókn varðar kemur t.d. ekki til greina að selja eignir á borð við Landsvirkjun. Að ýmsu í sölum undanfarinna ára hefur verið vel staðið en annað kom einnig til sem þurfti greinilega að vinna betur. Það er mikilvægt að ræða þessi mál og að ágóði af sölu ríkiseigna renni til innviðauppbyggingar á borð við samgöngur. En rauði þráðurinn í þessu öllu saman er þó að mikilvægir innviðir í eigu ríkisins eru ekki til sölu og verða það ekki á vakt Framsóknar.

Virðulegi forseti. Það er lykilatriði þegar kemur að sölu ríkiseigna að vandað sé til verka. Það er vel þekkt að hér erum við í töluverðri innviðaskuld og því ekki furða að við freistumst til að grípa til þess að selja ríkiseigur til að fjármagna þá nauðsynlegu uppbyggingu sem svo sannarlega er ekki vanþörf á. Við verðum hins vegar að gæta okkar. Það eru allt of mörg dæmi þar sem ekki er vandað til verka við sölu á ríkiseignum, þar sem eignir ríkisins eru seldar í ógagnsæju ferli, oft á allt of lágu verði. Það verður að gæta að því að við öll sitjum við sama borð þegar við seljum eigur ríkisins. Það er nefnilega að miklu leyti áskorunin. Við megum ekki flýta okkur og við verðum að vanda okkur. Ef við erum að grípa til þess að selja ríkiseigur til að fjármagna innviði, sem er mögulega alveg réttlætanlegt, þá er eins gott að við fáum rétt verð fyrir þær eignir. Þess utan megum við aldrei leyfa okkur að selja þessar eignir án þess að ferlið við söluna sé gagnsætt og farið sé að leikreglum. Það verður líka að horfa til þess hvort verið sé að selja fyrirtæki sem starfa á fákeppnismarkaði. Það getur verið stórskaðlegt að passa okkur ekki á fákeppni því að hún leiðir oft til hærra verðs og með verðbólgu í hæstu hæðum megum við ekki við því. Hér stefnir líka hraðbyri í fákeppni á húsnæðismarkaði. Það er líka lykilatriði hvaða innviði við erum að byggja upp. Það getur verið varhugavert að selja eina innviði til að fjármagna aðra. Tilgangurinn má ekki helga meðalið.

Virðulegi forseti. Það er búið að vera áhugavert að hlusta á þessa umræðu og gagnlegt að fá hér ólík sjónarmið fram. Mig langar að nýta mínar tvær mínútur í að fjalla aðeins um það sem mér finnst svo oft verða einhvern veginn undir í umræðunni og það er að við getum aldrei horft til ákveðinnar grunnþjónustu í þessu landi með einhverja arðsemiskröfu á bakinu. Það að þjónusta íbúa í grundvallaratriðum alls staðar á landinu verður líklega aldrei til þess fallið að einhver sé að fara að græða á því peninga. Það mun kosta peninga. Ef við horfum til þeirra fjölmörgu fyrirtækja sem hafa verið nefnd hér í umræðunni í dag og farið hefur verið í sölu á og einkareksturinn tekið yfir má sjá rauðan þráð af lakari þjónustu við íbúa landsins. Fólk hefur minni tök á því að sækja þjónustu í sínu nærsamfélagi. Því ætlaði ég að benda á byggðavinkilinn í þessu þegar kemur að hinni ýmsu þjónustu. Annað er það, eins og hefur svo sem komið fram í umræðunni, að ef það er svo sameiginlegt mat okkar hér að einhverjar eignir ríkisins eigi að selja þarf það auðvitað að vera hafið yfir allan vafa hvernig er að því staðið og hvernig við ætlum að gera það. Þess vegna hef ég sagt að ekkert verði selt í Íslandsbanka fyrr en búið er að koma algjörlega á framfæri því að aðferðafræðin sé í lagi. Ég hef líka lagt það til að Landsbankann eigi ekki að selja. Og það höfum við sagt í VG. Að lokum ítreka ég 

Frú forseti. Þegar rætt er um það hvaða ríkiseigur eigi að selja og hvernig ráðstafa eigi fjármunum er ágætt að hafa nokkrar tölur í huga, það skerpir aðeins á samhenginu. Vaxtagjöld ríkisins eru óheyrileg, 110 milljarðar kr. á næsta ári. Klúðrið vegna Íbúðalánasjóðs mun mögulega kosta ríkið um 200 milljarða kr. og útgjöld ríkisins hækkuðu um 130 milljarða á milli fjárlaga. Þetta eru svakalegar tölur. Íslenska ríkið greiðir hlutfallslega meira í vexti en flestar þjóðir í kringum okkur, jafnvel þótt mörg ríkjanna skuldi mun hærri fjárhæðir. Ástæðan fyrir lakari vaxtakjörum ríkisins er að sjálfsögðu gjaldmiðillinn. Hins vegar er afar brýnt að lækka skuldastöðuna til að koma í veg fyrir þessi svimandi háu vaxtagjöld. Að mínu mati er afar mikilvægt að selja eftirstandandi hlut ríkisins í Íslandsbanka og nota fjármunina til að greiða niður skuldir og eftir atvikum byggja upp innviði. Það er vissulega mikið vantraust í gangi gagnvart frekari eignasölu ríkisins vegna þess hversu mislagðar hendur ríkisstjórninni hafa verið við sölu á ríkiseigum en kannski væri hægt að efla traustið með því að koma því þannig fyrir að Sjálfstæðisflokknum yrði ekki treyst fyrir að hafa yfirumsjón með ferlinu heldur yrði því frekar komið yfir til hinna tveggja stjórnarflokkanna. Það er a.m.k. hugmynd sem vel þyrfti að ræða. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að það séu engin sérstök rök fyrir því að ríkið haldi á eignarhlut sínum í Landsbankanum. Það sama ætti að gilda um hann og Íslandsbanka. Þetta er eign sem við eigum að selja á næstu árum og við eigum að nota fjármagnið til að grynnka á skuldum og efla innviði. Og þetta er algjört grundvallaratriði. Það gengur ekki að selja verðmætar eignir, fá fyrir það einskiptistekjur en nýta þær síðan í almennan rekstur ríkissjóðs. Ferlið við slíka sölu þarf að vera opið og gagnsætt. Lindarhvolsleiðin og leyndarhyggjan þarf að víkja til að landsmenn skilji og skynji að sanngirni og jafnræði skiptir mjög miklu máli, ekki síður en bara hæsta verð. Ríkisstjórn sem ber ekki virðingu fyrir því að hér þurfi að ríkja traust á fjármálamarkaði 

Frú forseti. Af umræðunni má meta það sem svo að líkurnar á því að mikil eignasala eigi sér stað á líftíma þessarar ríkisstjórnar séu hóflegar. Ég hef áhyggjur af því að í umræðunni hérna sé verið að grauta saman rekstri og fjárfestingu hins opinbera. Hér hefur verið talað um rekstrarþátt sem snýr að heilbrigðisþjónustu. Hefur einhver hér inni það á tilfinningunni að aðgengi almennings að heilbrigðisþjónustu sé betra núna heldur en það var fyrir nokkrum árum síðan? Þessi þróun er að verða á sama tíma og einkarekstri var hér um bil úthýst með öllum mögulegum ráðum á síðasta kjörtímabili. Þetta er það sem snýr að rekstrinum. Við verðum að gæta þess að fara vel með ríkiseignir en við þurfum jafnframt að reyna að gangast við því og horfast í augu við það að ríkið er ekkert endilega sérstaklega góður eigandi að verðmætum, hvort sem þau eru efnisleg í fasteignum, vegakerfi, dreifikerfi raforku og þar fram eftir götunum. Þó að ég sé ekki að leggja til sölu þessara innviða þá vil ég bara undirstrika að ríkið hefur ekki verið að standa sig vel hvað varðar viðhald og uppbyggingu í þessum efnum. En síðan þegar kemur að bankarekstri, rekstri flugstöðvar og fleiri slíkra þátta þá virðast stjórnendur oft og tíðum dálítið valsa þar um eins og þetta sé þeirra eigin eign. Við sáum það bara síðast þegar Betri samgöngur ohf. fengu úthlutað Keldnalandinu. Það var sérstök áhersla á það þegar félagið var stofnað að það yrði gerð sérstök greining á því hvort þar yrði komið fyrir mögulegri sjúkrahússtarfsemi til framtíðar. Í þeim gögnum sem birt hafa verið síðustu tvær vikur í tengslum við hönnunarsamkeppni þar sé ég þess engin merki að slík greining hafi farið fram og sannarlega er ekki gert ráð fyrir því að þar geti næsti stóri spítali höfuðborgarsvæðisins verið settur niður. Þetta á það til 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Það voru töluvert meiri tilfinningar í henni en ég bjóst við en það er nú bara eins og það er. Þetta er mikilvæg umræða að taka. Ég lagði einmitt áherslu á það í mínu innleggi að nefna þær eignir sem væri hagkvæmt fyrir ríkið að losa sig við af því að þær væru að auka áhættuna og væru ekki að borga mikinn arð til ríkisins - og ég tók þar sérstaklega dæmi - og setja það einmitt í innviði sem eru þjóðhagslega mikilvægir. En ég var ekki að leggja til að selja þjóðhagslega mikilvæga innviði, alls ekki. Einmitt þeir innviðir sem ég lagði til, eins og samgöngur, betri samgöngur, þær eru taldar eitt besta jafnréttistól sem hægt er að gera. Það eykur jafnrétti hvað mest. Ég tel að við höfum verið að fara inn á allar þessar megináherslur sem hafa komið hérna fram. Ég kannast ekki við það sjálfur að hafa nokkurn tímann sett á dagskrá sölu grunninnviða eins og Landsvirkjun og það hefur ekki verið heldur á dagskrá hjá Sjálfstæðisflokknum. Það voru ótrúlega margir sem komu inn á það en það hefur ekki verið hér til umræðu. Við höfum samt marga góða sögu að segja í þessu. Við höfum verið, eins og kom fram hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, að losa um eignir í fjármálafyrirtækjum sem eru á við heilan Landspítala. Þar er bara þessi beina tenging á milli. Salan á Landssímanum á sínum tíma var hér nefnd og alltaf talað um það eins og það hafi mistekist en þar fengum við mikla fjármuni fyrir kerfi sem er búið að úreldast, held ég, þrisvar sinnum síðan þá. Það hefði verið verðlaust kerfi í dag. Það er enginn að nota koparinn lengur. Það er búið að byggja upp ljósleiðara, 3G og núna 4G og 5G á leiðinni. Sem betur fer seldum við það og fyrir vikið er fjarskiptasamband á flestum heiðum landsins og þjóðvegum sem var borgað fyrir með Símapeningunum og ríkissjóður 

Virðulegi forseti. Ég vil aftur þakka hv. upphafsmanni þessarar umræðu fyrir tækifærið til að ræða þessi mál í þinginu og ég verð að segja að ég tel að það sé í ljós komið í dag að það var fullt tilefni til að ræða þessa hluti. Ég vísa þá kannski einkum til þess að skoðanir eru mjög skiptar. Sumir hafa valið þann kostinn að fara að draga Landsvirkjun eitthvað inn í umræðuna. Það er auðvitað alveg fráleitt, enda engin áform uppi um að selja hlut í Landsvirkjun. Aðrir hafa sagt að við ættum bara að slá lán fyrir arðbærum eignum og ekkert að vera að velta fyrir okkur eignasölu. Það er ákveðið sjónarmið ef menn vilja auka vaxtakostnað ríkisins vegna arðbærra fjárfestinga. Ég er sammála hv. frummælanda að þegar um er að ræða eignir sem engin sérstök ástæða er fyrir ríkisvaldið að halda á vegna þess að aðrir geta gert það jafn vel, og við séð um þann þáttinn sem snýr að reglusetningu og öllu lagaverkinu í kringum það eins og t.d. á við á fjármálamarkaði, þá eigum við að ganga hreint til verks og losa um eignarhald ríkisins. Reyndar er það nú dálítið skondið, af því að hér hefur verið talað talsvert um eignasölu, að ætli það sé ekki þannig þegar allt er saman tekið að með aðgerðum sem tengdust afnámi haftanna þá hef ég nú líklega í minni tíð tekið til ríkisins af einkaaðilum margfalt hærri fjárhæðir heldur en hafa verið seldar í minni tíð. Reyndar tókum við þær án gagngjalds fyrir ríkissjóð upp á svona 400–500 milljarða á virði þess tíma og höfum síðan verið að berjast fyrir því að losa aftur um þær eignir. Margt af því hefur verið umdeilt og verður auðvitað að taka opna umræðu um það en grunnþráðurinn hjá hv. málshefjanda er réttur: Ríkið á að losa sig út þar sem aðrir geta tekið við og nýta fjármunina betur í þágu allra landsmanna.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um Miðstöð menntunar og skólaþjónustu, á þskj. 241. Frumvarpið var lagt fram á síðasta löggjafarþingi sem frumvarp til laga um Mennta- og skólaþjónustustofu en náði ekki fram að ganga. Frumvarpið er nú lagt fram bæði með breyttu heiti og í breyttri mynd. Breytingarnar felast einkum í því að skýra verkefni nýrrar stofnunar, m.a. með hliðsjón af umsögnum sem bárust allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis við vinnslu málsins á síðasta þingi. Þá hafa verið gerðar breytingar sem eiga að styðja við samvinnu stofnana á málefnasviðinu. Virðulegi forseti. Frumvarp þetta er einn liður í heildstæðri stefnumótun sem er bæði tengd menntastefnu til 2030 og innleiðingu sem tengd er farsæld barna sem hefur verið unnið að í ráðuneyti mínu í samstarfi við þingmannanefnd um málefni barna og stýrihóp Stjórnarráðsins í málefnum barna og í víðtæku samráði við sveitarfélögin, félagasamtök og fagfólk, foreldra og börn. Farsæld barna felst í menntun þeirra og tekur þessi vinna öll mið af gildandi menntastefnu til ársins 2030 sem samþykkt var sem þingsályktun hér á Alþingi og unnin í víðtæku samráði við hagsmunaaðila. Í menntastefnunni felast margar aðgerðir sem eiga að styðja við framúrskarandi menntun alla ævi. Þar á meðal eru áform um heildstæða skólaþjónustu sem styður við nám og farsæld barna og ungmenna, en undirbúningur nýrra heildarlaga um skólaþjónustu stendur nú yfir. Þá er unnið að umbótum á sviði námsmats og námsgagna, auknum stuðningi við nemendur með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn svo einhver dæmi séu nefnd. Í ráðuneyti mennta- og barnamála er jafnframt unnið að aðgerðum sem koma fram í þingsályktun um Barnvænt Ísland – framkvæmd barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Þar á meðal er aukin áhersla á aðgengi að upplýsingum um stöðu og líðan barna og ungmenna og greiningu á þeim. Í því skyni hefur innan ráðuneytis mennta- og barnamála verið unnið að mælaborði á landsvísu sem birti upplýsingar sem hafðar verði til hliðsjónar við forgangsröðun eða fjármögnun verkefna og stefnumótun stjórnvalda. Virðulegi forseti. Menntamálastofnun var stofnuð á grunni Námsgagnastofnunar og Námsmatsstofnunar. Til viðbótar við þau verkefni sem stofnanirnar sinntu voru ýmis stjórnsýsluverkefni flutt til nýrrar Menntamálastofnunar sem voru áður hjá þáverandi mennta- og menningarmálaráðuneyti, þar á meðal að safna, greina og birta upplýsingar um menntamál og að hafa eftirlit með og meta árangur af skólastarfi. Bæði í aðdraganda lagasetningarinnar um Menntamálastofnun og í skýrslum sem unnar hafa verið um stofnunina hefur verið bent á ákveðna veikleika í grundvelli hennar. Unnar hafa verið tillögur að breytingum á hlutverki stofnunarinnar og verkefnum sem væru í betra samræmi við stefnumótun í menntamálum til lengri tíma. Meðal annars hefur verið bent á að leggja þurfi áherslu á víðtækt forystuhlutverk stofnunarinnar varðandi skólaþróun og hlutverk hennar við að veita skólakerfinu ráðgjöf. Ákall hefur verið um aukinn stuðning við skólakerfið frá stofnunum ríkisins á sviði menntamála, m.a. til að stuðla að sömu tækifærum til náms um allt land. Virðulegi forseti. Frumvarpi þessu er ætlað að bregðast við þessari stöðu. Það felur í sér heildarlög um nýja stofnun, Miðstöð menntunar og skólaþjónustu, brottfall laga um Menntamálastofnun og breytingar á ýmsum lögum á sviði menntamála. Nýrri stofnun, Miðstöð menntunar og skólaþjónustu, er ætlað að vera þekkingarmiðstöð í íslensku skólastarfi. Hún verði miðlægur stuðningur við framkvæmd og þróun skólastarfs á grundvelli bestu mögulegu þekkingar og stuðli þannig að betri menntun hér á landi. Í frumvarpinu er fjallað um verkefni Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu í fjórum liðum en jafnframt er sérstaklega tekið fram að stofnunin, undir yfirstjórn ráðuneytisins, forgangsraði verkefnum sínum. Í fyrsta lagi fær stofnunin það hlutverk að styðja, efla og samhæfa menntun, skólaþjónustu og annað skólastarf. Gert er ráð fyrir að verkefnum stofnunarinnar verði forgangsraðað eftir þörfum skólakerfisins, t.d. þörf fyrir sérfræðiráðgjöf í þágu einstakra nemendahópa, eins og nemenda með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn. Í öðru lagi er í frumvarpinu lagt til að Miðstöð menntunar og skólaþjónustu taki við verkefnum Menntamálastofnunar þegar kemur að námsgögnum. Ekki er gert ráð fyrir grundvallarbreytingum á þessu verkefni að svo stöddu en vinna við endurskoðun á fyrirkomulagi útgáfu námsgagna stendur nú yfir og gert ráð fyrir frekari lagabreytingum á þessu löggjafarþingi þegar niðurstaða þeirrar vinnu sem nú er í gangi liggur fyrir. Í þriðja lagi er í frumvarpinu lagt til að Miðstöð menntunar og skólaþjónustu fái það verkefni að byggja upp og halda utan um aðferðir og úrræði fyrir skóla sem styðja við skólastarf og skólaþjónustu, þar á meðal gæðaviðmið, verkferla, verkfæri, matstæki og önnur tæki til skimana og athugana á einstaklingum eða hópum. Í þessu felst m.a. að Miðstöð menntunar og skólaþjónustu fái það hlutverk að byggja upp og halda utan um námsmat í grunnskólum, svo dæmi sé nefnt. Í fjórða lagi er lagt til að ný stofnun styðji innleiðingu stefnumótunar stjórnvalda á sviði menntunar og farsældar barna og ungmenna og aðalnámskráa. Með því eru væntingar um markvissari eftirfylgni með stefnumótun á sviði menntamála, þar á meðal menntastefnu til 2030. Í frumvarpinu er jafnframt lagt til að öll söfnun, greining og miðlun upplýsinga um börn og ungmenni á sviði mennta- og fræðslumála verði í höndum ráðuneytisins, en samkvæmt gildandi lögum annast Menntamálastofnun nú söfnun, greiningu og birtingu upplýsinga um menntamál. Eins og áður kom fram er nú unnið að því að efla verulega söfnun, greiningu og miðlun upplýsinga um allt sem tengist farsæld barna innan ráðuneytis mennta- og barnamála og tölfræði um menntun og fræðslumál er hluti af því. Með því er ætlunin m.a. að heildstæð mynd fáist af árangri breytinga sem gerðar eru í menntakerfinu. Virkt eftirlit er mikilvægur þáttur í því að fylgja eftir gæðum skólastarfs. Í frumvarpinu er lagt til að mennta- og barnamálaráðuneyti taki alfarið við eftirliti með skólastarfi, en í núgildandi lögum er ábyrgð á eftirliti tengdum stjórnsýsluverkefnum að nokkru leyti skipt milli ráðuneytisins og Menntamálastofnunar. Innan mennta- og barnamálaráðuneytisins er hafin vinna við að endurskoða eftirlit með skólastarfi, m.a. hvort rétt sé að koma því og tengdum leyfisveitingum fyrir í eftirlitsstofnun sem eftir atvikum sinni jafnframt eftirliti með öðrum málaflokkum. Ef slíkar hugmyndir verða að veruleika munu þær kalla á frekari lagabreytingar. Ég hef hér reifað helstu atriði frumvarpsins en ítarlegar er gerð grein fyrir verkefnum nýrrar stofnunar og flutningi verkefna í frumvarpinu. Ljóst er að verkefni Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu eru verulega frábrugðin starfsemi Menntamálastofnunar. Greiningarverkefni, ytra mat og ýmis stjórnsýsluverkefni, sem hafa verið veigamikil þáttur í starfsemi Menntamálastofnunar, flytjast til mennta- og barnamálaráðuneytisins þar sem þau verða endurskipulögð. Endurskoða þarf forgangsröðun og áherslur þegar kemur að verkefnum sem verða flutt frá Menntamálastofnun til Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu. Miðstöð menntunar og skólaþjónustu verður ný stofnun, þjónustustofnun en ekki stjórnsýslustofnun, sem byggja þarf upp frá grunni. Í frumvarpinu felst því að lög um Menntamálastofnun verða felld brott og stofnunin lögð niður. Þessar miklu breytingar leiða jafnframt til þess að hvorki er unnt að flytja störf hjá Menntamálastofnun yfir í nýja stofnun, og eftir atvikum til ráðuneytisins, með yfirtöku ráðningarsamninga, né bjóða starfsfólki forgang að nýjum störfum. Verða öll störf hjá Menntamálastofnun því lögð niður og ný störf hjá Miðstöð menntunar og skólaþjónustu og mennta- og barnamálaráðuneyti auglýst laus til umsóknar. Hvað varðar fjárhagsáhrif frumvarpsins er gert ráð fyrir því að breytingarnar rúmist innan fjárheimilda en að uppskipting verkefna kalli á tilfærslur fjárheimilda Menntamálastofnunar til Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu og mennta- og barnamálaráðuneytis eins og nánar er gerð grein fyrir í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Eins og ég hef komið inn á standa fyrir dyrum stórar kerfisbreytingar í skólakerfinu. Mikilvægt er að hefja uppbyggingu þekkingarmiðstöðvar á landsvísu sem tekur mið af núgildandi regluverki en er á sama tíma í stakk búin til að takast á við ný og breytt verkefni í samræmi við vilja Alþingis hverju sinni, þar á meðal þær breytingar sem kunna að felast í nýjum heildarlögum um skólaþjónustu. Ég vil að öðru leyti vísa til greinargerðar þeirrar er fylgir með frumvarpinu en þar er ítarlega fjallað um og gerð grein fyrir efni þess. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umræðu og hv. allsherjar- og menntamálanefndar.

Forseti. Ég vil kannski að byrja á að gera grein fyrir því að áður en ég fór á þing þá var ég starfsmaður Menntamálastofnunar, vann þar áður hjá Námsmatsstofnun þannig að ég var í því ferli þegar sameining Námsgagnastofnunar og Námsmatsstofnunar og nokkrum verkefnum úr ráðuneytinu var gerð og varð að einni stofnun, þ.e. Menntamálastofnun. Sú lýsing sem birtist mér hérna í þessu frumvarpi ráðherra hljómar rosalega mikið eins og lýsing á Menntamálastofnun. Smábreytingar, svona tog svona hingað og þangað, smá aftur til ráðuneytisins o.s.frv. Þannig að ég skil ekki alveg af hverju grunnurinn, sem er í frumvarpinu, er að leggja niður Menntamálastofnun til að búa síðan til einhverja aðra hliðstæða stofnun sem er með nokkurn veginn öll sömu verkefnin þegar allt kemur til alls, alla vega samkvæmt minni reynslu af því að hafa unnið þar. Er nauðsynlegt að segja upp öllu starfsfólki, líka því starfsfólki sem kemur til með að sinna í raun nákvæmlega sömu þjónustu og Menntamálastofnun sinnir núna þá í nýrri stofnun? Mér líður pínulítið eins og þegar maður horfir galdramann, sjónhverfingamann, sem er að leika sér að bollum og undir er einhver kúla. Svo fer hún færð fram og til baka og kúlan lendir undir einhverjum öðrum bolla en það er samt sama kúlan. Það er sama þjónustan í rauninni, það er hvílir sama skylda á stjórnvöldum í rauninni að sinna þessum verkefnum sem þarna eru undir. Ég skil það alveg að það þurfi að endurskipuleggja aðeins. En á þeim tíma sem ég vann þarna komu inn ný verkefni. Lestrarverkefnið kom inn, minnkaði og var breytt. Microbit-verkefnið kom inn. Það er ekkert þannig að Menntamálastofnun hafi verið einhver stöðnuð stofnun eða eitthvað því um líkt sem var bara eitthvert bákn, hún var mjög dýnamísk. Það komu inn verkefni, það fóru út verkefni. Það er alveg hægt að endurhanna þessa þjónustu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég vil segja það hér í upphafi að við sjáum fyrir okkur, verði þetta frumvarp að lögum, talsvert miklar breytingar á uppbyggingu stofnunarinnar. Það var niðurstaða sérfræðinga ráðuneytisins að breytingarnar væru það miklar að þær kölluðu á slíka uppstokkun eins og við erum að leggja til hér, bæði með flutningi verkefna frá ráðuneyti til stofnunarinnar og öfugt. En líka og ekki hvað síst vegna þess að við erum að tala um heildstæða þjónustu sem á að vera þvert á skólastig, leik-, grunn- og framhaldsskóla. Þannig að ný stofnun verður með talsvert ólíkt hlutverk miðað við það sem núverandi Menntamálastofnun er með. Það var niðurstaða mennta- og barnamálaráðuneytisins og greiningar búa að baki því, sem er hægt að kalla fram í vinnslu nefndarinnar, sem kölluðu á þessa breytingu. Ég vil líka segja að í þessari frumvarpsgerð þá erum við líka að vinna þétt með - það er svona hluti af stærri breytingum sem tengjast menntastefnunni, eins og ég nefndi hér áðan, þar sem ég held að við þurfum að stórauka þjónustuhlutverkið og þá eftir atvikum flytja stjórnsýsluhlutverkið frá stofnuninni. Sú vinna hefur líka verið unnin í mjög þéttu samstarfi bæði við Samtök íslenskra sveitarfélaga og Kennarasamband Íslands. Ég skil vel athugasemd hv. þingmanns. Þetta er eðlilega eitt af því sem við veltum fyrir okkur þegar við höfum verið í þessari vinnu, hvort nauðsynlegt sé að leggja fram frumvarp með þessum hætti og mitt mat og mat ráðuneytisins er að svo sé.

Forseti. Já, það er mat sérfræðinga í ráðuneytinu. Eins og ég segi þá hef ég unnið þarna og þegar ég les frumvarpið þá sé ég ekki þá nauðsyn. Að fenginni reynslu þá er ýmislegt endurskipulagt í starfsemi ýmissa stofnana varðandi þjónustu og skyldur og þess háttar og ég sé ekki að það sé tilefni til að umturna stofnuninni á þetta stóran og mikinn hátt að það þurfi bara að þurrka hana út af kortinu til að byggja upp nýja stofnun. Það var nógu erfitt í rauninni að koma á fót þessari stofnun. Þar að baki voru t.d. mismunandi launakjör fólks sem kom frá Námsgagnastofnun og Námsmatsstofnun, það var alveg mjög flókið. En miðað við frumvarpið eins og ég les það, miðað við þá starfsreynslu sem ég hef úr þessari stofnun þá kaupi ég ekki þau rök að niðurstaðan sé óhjákvæmilega þessi, hver svo sem rökin eru síðan í alvörunni. Það er eitthvað sem ég sé ekki og er ekki útskýrt og mér finnst óþægilegt.

Virðulegi forseti. Rökin eru einfaldlega þau, eins og ég rakti í fyrra andsvari og í framsöguræðu minni, að það er mat, ekki bara ráðuneytisins heldur þeirra aðila sem hafa komið að vinnslu þessa máls, bæði innan hagsmunasamtaka kennara, innan hagsmunasamtaka sveitarfélaga og í fjölda skýrslna sem hafa verið lagðar fram, að það sé enginn aðili með þjónustuhlutverk skilgreint í dag. Menntamálastofnun er í grunninn stjórnsýslustofnun en ekki þjónustustofnun. Við teljum að út frá m.a. menntastefnunni og þeirri aðgerð þar sem er að setja upp heildstæða skólaþjónustu og auka þjónustu við menntakerfið, sé niðurstaðan sú að mikilvægt sé að setja upp sérstaka þjónustustofnun. Með því að gera það þá er bara eðli stofnunarinnar allt annað. Menntamálastofnun er í dag stjórnsýslustofnun sem er samkvæmt lögum skilgreind sem stjórnsýslustofnun - af því að þingmaðurinn hristir hausinn - 

Frú forseti. Ég vil taka að mörgu leyti undir orð hv. þm. Björns Leví Gunnarssonar. Þetta virðist vera keimlíkt. Mig langar líka að velta upp og spyrja ráðherra út í, af því að hlutverkið virðist vera ósköp svipað því sem var áður, hvort það sé reiknað með að í þessari nýju stofnun verði sérstök vinna sem snúi að því að bæði styrkja og efla frumkvæði og sköpun hjá grunnskólabörnum, því að það er raunverulega eitt af því sem ætti að vera helsta hlutverk skólans; að gera krakkana forvitna, að styrkja sköpunargleðina frekar en að draga úr henni. Það er því miður það sem svo oft gerist, og er að mörgu leyti bara mín persónulega reynsla úr skólakerfinu, að skólinn er ekkert sérstaklega áhugaverður. Þetta er eitthvað sem við ættum að einbeita okkur að. Við ættum að einbeita okkur að því að gera skólann áhugaverðan fyrir börnin og efla bæði sköpunargáfuna og forvitnina. Að sama skapi þurfum við líka að skoða og velta við öllum steinum í þeim námsfögum sem verið er að kenna: Hvaða tilgangur er á bak við kennslu hvers fags? Hvaða eiginleikar og hæfileikar eru það sem við viljum styrkja í nemendum þegar kemur að því að kenna ákveðin fög? Því miður þykir mér það stundum ekki vera alveg skýrt. Og það er mjög miður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Áður en ég fer út í umfjöllun um frumkvæði og sköpun í skólakerfinu þá vil ég segja að þegar sagt er að þessi lög séu keimlík núverandi stofnun þá er ég alls ekki sammála því vegna þess að hér erum við í rauninni að fjalla um að byggja upp þjónustustofnun en ekki stjórnsýslustofnun. Eðli máls samkvæmt fjallar þetta um sama málaflokkinn sem eru menntamálin. Við erum að tala um málaflokkana sem þarna eru undir en eru í grunninn algerlega eðlisólíkar stofnanir. Síðan vil ég segja að það sem snýr að því að efla frumkvæðið eða sköpun hjá grunnskólabörnum eða bara nemendum almennt í leik-, grunn- og framhaldsskóla er gríðarlega mikilvægt. Hlutverk þessarar nýju stofnunar á m.a. að vera það að þjónusta skólakerfið við að ráðast í ákveðnar breytingar. Það er mjög víða unnið frábært starf í menntamálum. Þegar kemur m.a. að frumkvæði og sköpun hjá grunnskólabörnum í einstaka bekkjum, hjá einstaka kennurum, hjá einstaka skólum, hjá einstaka sveitarfélögum er unnið algerlega frábært starf en það þarf aðila í skólakerfið sem m.a. hefur það hlutverk og verkefni að þjónusta og aðstoða aðra skóla, önnur svæði við að taka upp slíka vinnuhætti, miðla því sem vel gengur, takast á við áskoranir þegar kemur að innleiðingu. Í mínum huga erum við dálítið upptekin af því þegar við erum að tala um menntamál hvað stendur í námskránni okkar en síðan erum við ekki eins upptekin af því að aðstoða skólana við að innleiða síðan námskrárnar og þær áherslur sem við setjum hverju sinni. Það á m.a. að vera verkefni þessarar nýju stofnunar, 

Frú forseti. Það kann að vera að okkur greini á um eðli stofnunarinnar en það er kannski ekki stóra málið. Það sem ég er kannski að velta því fyrir mér er hvort það ætti ekki að vera sérstakt markmið stofnunarinnar að stuðla að frumkvæði og sköpun hjá nemendum því að það er eitthvað það verðmætasta sem við gætum gefið nemendum á öllum skólastigum, að efla sköpun og frumkvæði. Svo ítreka ég að ég myndi vilja heyra hvort það þurfi ekki jafnframt, ef það á að fara í svona mikla endurskoðun, sem okkur greinir kannski á um hver sé, að fara líka í endurskoðun og greiningu á því hver sé tilgangurinn og hvert sé markmiðið með þeim fögum sem verið er að kenna, því að það er ekki alltaf alveg ljóst. Maður veltir fyrir sér með öll þessi fög sem er verið að kenna, hvert eðli þeirra er. Hvaða hæfileikar og eiginleikar eru það sem við erum að efla og styrkja í nemendum, á öllum skólastigum vissulega, með því að kenna viðkomandi fög? Það hlýtur að vera eitthvað sem þarf að hafa alltaf í huga vegna þess að tími okkar er dýrmætur, tími barnanna er það líka. Þannig að það er eins gott að þegar við erum að taka tíma barnanna í að læra eitthvað að við vitum yfir höfuð af hverju við erum að því.. Hvaða tilgangi þjónar það að kenna ákveðin fög og hvernig getur þessi stofnun styrkt frumkvæði og sköpun hjá nemendum?

Virðulegur forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um þessar ábendingar um mikilvægi þess að efla frumkvæði og efla sköpun og að það sé grunnur hvers einstaklings sem fer í gegnum skólakerfið að við sköpum þannig hugarfar þar sem það er rammað inn, m.a. í ýmsum átaksverkefnum og fleiri þáttum sem við gerum, en sérstaklega þegar kemur að námskránni, rammað inn með hvaða hætti við sjáum fyrir okkur að eigi að vera útkoman úr hverju og einu skólastigi þegar nemandinn fer í gegnum það. Það sem okkur hefur hins vegar skort er síðan hvernig við komum því áfram frá stjórnvaldinu þegar námskráin er sett og síðan inn í hverja skólastofu, þjónustum það, bæði skólastjórnendur, kennarana, námsgögnin. Hvernig ætlum við að fylgja eftir því sem við ákveðum að eigi að vera útkoma skólakerfisins? Hvernig ætlum við að þjónusta allan skólann í daglegum verkefnum við innleiðingu á því? Það hefur verið skortur á því í íslensku skólakerfi og það erum við að leggja til hér með nýrri stofnun, að hún fái m.a. það hlutverk að vera lykilaðili í því þjónustuhlutverki. Það getur síðan tekið breytingum og mun taka breytingum og þarf að taka breytingum hverjar áherslurnar og áskoranirnar eru hverju sinni við þjónustu við skólakerfið. En þarna erum við að hugsa það heildstætt fyrir öll þrjú skólastigin, leik-, grunn- og framhaldsskóla, að þessi stofnun fái það miðlæga hlutverk að vera sá aðili sem kemur orðum í athafnir.

Forseti. Ég minnist á það aftur að ég er fyrrum starfsmaður Menntamálastofnunar en miðað við hvernig lögin eru þá er ég ekki hagsmunatengdur þeirri stofnun af því að það eru fimm ár sem mega líða og þá hefði ég rétt á sömu stöðu aftur og ég var í ef ég myndi hætta sem þingmaður og fara aftur þangað. Það á ekki við lengur þannig að ég tala hérna sem frjáls maður hvað það varðar - bara til að hafa það alveg á hreinu.  Sitjandi í fjárlaganefnd og sem fyrrum starfsmaður og áhugamaður um menntamál eru tvö atriði helst sem ég myndi vilja gera athugasemdir við. Fyrst er ég sammála ráðherra, og þetta er gömul saga og ný, um að það vantar eftirfylgni með framkvæmd aðalnámskrár og innleiðingu aðalnámskrár. Þegar nýja aðalnámskráin, sem er ekkert voðalega ný lengur, var samþykkt snerist hún í rauninni um það að færa faglega skólastarfið og faglegu kennslufræðina til skólanna, að það væri á þeirra forræði að útfæra markmið og hæfniviðmið aðalnámskrár. Það gat orðið mismunandi í hverjum skóla fyrir sig. Það var mjög mikilvægt til þess að passa upp á faglega, óháða stjórnun. Þetta er í rauninni akademíska frelsið sem er hluti af lýðræðissamfélaginu eins og það leggur sig. Þetta gekk ekki, bara til að segja það í fáum orðum, það einfaldlega gekk ekki. Skólarnir héldu að sér höndum og báðu rosalega mikið um leiðbeiningu um það hvernig hver skóli fyrir sig ætti að innleiða og ná þessum markmiðum sem voru sett fram í aðalnámskrá. Það var í rauninni ekki aðgengileg aðstoð til að hjálpa skólunum að ná markmiðum aðalnámskrár. Þannig að ég skil vel þann hluta þessa frumvarps sem er kannski ætlaður til að styðja skóla í að ná markmiðum aðalnámskrár. Það er framkvæmd sem getur orðið áhugaverð af því að það er líka talað um sem ákveðna miðstöð menningar og skólaþjónustu. Það er stutt í að það sé miðstýring, þó að það sé ekki endilega alveg nefnt, en þá glatast í rauninni sá fjölbreytileiki sem er í aðalnámskránni; að hver skóli geti innleitt kennsluaðferðir og kennslufræði til að ná markmiðum á mismunandi hátt sem við síðan berum saman og lærum og verðum betri. Ef samhæfingin er á þann hátt að það fara allir að gera hlutina eins aftur er það slæmt. Þannig að ég legg það fram í umræðunni að við pössum upp á þann fjölbreytileika sem er nauðsynlegur, ekki bara fyrir mismunandi skóla heldur nemendur innan skóla. Hitt sem mig langar að vekja athygli á hérna er þetta klassíska mat á áhrifum.  „Miðstöð menntunar og skólaþjónustu starfar í þágu barna og ungmenna á sviði fræðslu- og menntamála um land allt í samræmi við lög, stefnu stjórnvalda, bestu þekkingu og alþjóðleg viðmið.“ Nú er það bara einfaldlega þannig að það er ekki verið að starfa samkvæmt bestu þekkingu, það er ekkert flókið, og ástæðan fyrir því að ekki er verið að gera það er fjármagnsskortur. Það vantar pening til að geta unnið samkvæmt bestu þekkingu. Það er verið að reyna að velja bestu aðferðirnar sem við höfum efni á. Það er stóri munurinn þarna. Já, vissulega hefur þetta kannski ekki áhrif á fjárhagsstöðu ríkisins, því að velflest skólaþjónusta, bæði leikskóla- og grunnskólaþjónusta, er hjá sveitarfélögunum. Við höfum talað um það áður hversu mikið hið opinbera er að hlaða verkefnum á sveitarfélögin án þess að tala við þau. Ef þau eiga samkvæmt lögum að fara að vinna samkvæmt bestu þekkingu í þessum fræðum þá mun það kosta meiri pening. Annars eru þau ekki að uppfylla lögin og starfa samkvæmt bestu þekkingu. Svo koma náttúrlega framhaldsskólarnir og háskólarnir inn í þetta líka. Þar er heldur ekki verið að vinna samkvæmt bestu þekkingu. Þar er verið að vinna samkvæmt fjárheimildum, þeim takmörkuðu fjárheimildum í rauninni sem fara í þennan málaflokk sem gerir það að verkum að öll námskeið eru skipulögð til að passa inn í þann ramma, ekki til að ná sem bestum árangri eða mestum gæðum heldur eins miklum gæðum og hægt er fyrir þann pening sem til er. Ég ætla því bara að vekja einfaldlega athygli á því að það er ekki hægt að uppfylla þessa 1. gr. miðað við mat á áhrifum, sem kemur fram hérna, af því að fjárheimildirnar stýra í rauninni því hvaða gæðum er hægt að ná í gegnum skólakerfið.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða um frumvarp til laga um miðstöð menntunar og skólaþjónustu og hér er verið að mæla fyrir því í annað sinn, var gert líka á vorþingi. Í millitíðinni hefur það tekið örlitlum breytingum, jákvæðum breytingum þar sem verið er að skýra enn frekar hlutverk þessarar nýju stofnunar. Þetta frumvarp hér er einn liður og mjög mikilvægur liður þegar kemur að heildstæðri stefnumótun um farsæld barna og þarna er verið að horfa á heildstæða þjónustu þvert á skólastig þar sem við erum að ræða um leik-, grunn- og framhaldsskóla og skólaþjónustu fyrir börn allt að 18 ára og eldri. Svo má eflaust velta því fyrir sér hér hvort það gæti verið framtíðarsýn að skólaþjónustan næði einmitt líka til eldri nemenda, eldri en 18 ára, sem ég myndi telja að væri afar mikilvægt. Nú þegar hafa verið gerðar góðar breytingar á mikilvægum stofnunum sem þjónusta börn og þeirra fjölskyldur, svo sem á Barna- og fjölskyldustofu og Ráðgjafar- og greiningarstöð, og áfram skal haldið með börnin okkar að leiðarljósi. Frumvarpið sem við ræðum hér í dag snýr að breytingum á skólakerfinu og það er ekki sjálfsprottið heldur er hér verið að svara ákalli alls staðar að af landinu og í raun má segja að skólar og skólaþjónusta og þeir aðilar sem hafa verið að sinna þessari þjónustu víðs vegar um land hafi verið að kalla eftir þessu en þörf hefur verið á aukinni þjónustu við menntakerfið. Þá helst þetta frumvarp í hendur við frumvarp til laga um heildstæða skólaþjónustu sem er í undirbúningi. Miðstöð menntunar og skólaþjónustu er ætlað að sinna verkefnum sem styðja við gæðastarf og kemur hún til með að styðja, efla og samhæfa menntun, skólaþjónustu og annað skólastarf í landinu. Við hljótum að vera öll sammála um mikilvægi þessara breytinga. Með nýrri stofnun er verið að byggja upp aðferðir og úrræði fyrir skóla og má þar nefna gæðaviðmið, sem eru afar mikilvæg, verkferla, verkfæri, matstæki og önnur tæki fyrir skólana að nýta til að uppfylla þau skilyrði sem sett eru. Þessu hefur verið kallað eftir og ég er viss um það að margir sem starfa innan skólakerfisins muni taka þessari nýju nálgun fagnandi. En einnig er afar mikilvægt að setja á gæðaviðmið hvað varðar útgáfu námsgagna, bæði sem stofnunin getur unnið eftir og fyrir þá sem kunna að vilja gefa út námsefni. Í dag stöndum við frammi fyrir mörgum áskorunum í menntakerfinu og í rauninni bara í samfélaginu öllu út frá breyttu landslagi og í því samhengi vil ég m.a. nefna fjölgun nemenda með annað móðurmál en íslensku og það er afar mikilvægt að horfa til þeirra þegar kemur að því hvernig námsefni við viljum bjóða nemendum upp á. En fyrir okkur sem þjóð þá skiptir máli að allir eigi jafnan rétt á menntun, því að þetta er mikið jöfnunartæki sem við höfum í skólakerfinu, og að sú menntun sé tryggð með sambærilegum hætti. Miðstöð menntunar og skólaþjónustu getur stutt við skólaþjónustu sveitarfélaga og þá aðila sem sinna skólaþjónustu og þar með starfsfólkið við að sinna og aðstoða börnin okkar og hér er að finna góð verkfæri til að breyta og auka við gæði skólakerfisins í landinu, m.a. að það séu til leiðbeinandi verkferlar fyrir skóla hvað varðar innra mat og framfylgd á því. Hérna er einmitt stofnun sem kemur til með að styðja við betri menntun á landinu öllu og á sama tíma verður til þekkingarmiðstöð sem allir geta leitað til því að öll viljum við jú sjá að börnin okkar sýni framfarir, alveg sama hvar þau eru í menntakerfinu og í lífinu öllu. Hér er verið að finna bestu leiðirnar til þess einmitt að aðstoða skóla til þess að leiðbeina börnunum okkar og starfsfólki til að ná árangri. Þannig að ég fagna þessu mikið og er alveg viss um það að með þessu þá skilum við börnunum okkar og ungmennum enn sterkari og öflugri út í samfélagið.

Virðulegi forseti. Á síðasta löggjafarþingi lagði ég fram frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum í þágu barna (samþætting þjónustu o.fl.). Með frumvarpinu var lagt til að samræma ákvæði laga á málefnasviði mennta- og barnamálaráðuneytis við ákvæði laga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna, sem samþykkt voru undir lok 151. löggjafarþings og tóku gildi í ársbyrjun 2022. Ekki náðist að afgreiða frumvarpið fyrir þinglok og er það lagt fram að nýju í óbreyttri mynd. Virðulegur forseti. Lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna fela í sér grundvallarbreytingar á umgjörð samvinnu þeirra sem veita börnum og barnafjölskyldum þjónustu og eru afrakstur heildstæðrar vinnu sem hófst árið 2018. Með lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna var í fyrsta skipti hér á landi lögfest skýr umgjörð sem er til þess fallin að tryggja að börn og foreldrar sem á þurfa að halda hafi aðgang að samþættri þjónustu ólíkra þjónustukerfa án hindrana. Þá miða lögin að því að skapa skilyrði til að unnt sé að bregðast við tilteknum aðstæðum eða erfiðleikum í lífi barns með viðeigandi stuðningi um leið og þörf krefur. Lögin leysa ekki af hólmi gildandi lög um einstaka þjónustuþætti og lá fyrir við samþykkt þeirra að mikilvægt væri að endurskoða ákvæði annarrar löggjafar þar sem fjallað er um þjónustu í þágu barna, með sama markmið að leiðarljósi. Frumvarp það sem ég mæli fyrir hér í dag er mikilvægur liður í þeirri vinnu. Að auki miðar frumvarpið að því að auka vægi réttinda barna og tryggja betra samræmi þeirra lagabálka sem um ræðir við ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins sem lögfestur var hér á landi með lögum nr. 19/2013. Undir málefnasvið mennta- og barnamálaráðuneytis fellur mikilvæg þjónusta sem veitt er á vegum ýmissa aðila í leik-, grunn- og framhaldsskólum, frístundaheimilum, félagsmiðstöðvum og á vettvangi íþrótta- og æskulýðsstarfs. Um þessa starfsemi gilda nokkrir mismunandi lagabálkar og er markmiðið með frumvarpinu að endurskoða ákvæði þeirra í því skyni að tryggja aukið samræmi sem og að árétta skyldur og ábyrgð þeirra aðila sem koma að því að veita börnum og fjölskyldum þeirra þjónustu. Það er einnig í samræmi við atriði sem fram komu á nýafstöðnu farsældarþingi sem hátt í 1.100 manns tóku þátt í þar sem fram fór víðtækt samtal fagfólks, þjónustuveitenda, stjórnvalda, barna og aðstandenda um farsæld barna, en þingið er mikilvægur liður í stefnumótun og áætlanagerð í innleiðingu laganna um farsæld barna. Með frumvarpinu er lagt til að gerðar verði breytingar á fimm lagabálkum á málefnasviði mennta- og barnamálaráðuneytis, nánar tiltekið lögum um leikskóla, lögum um grunnskóla, lögum um framhaldsskóla, íþróttalögum, og æskulýðslögum. Meginefni frumvarpsins má skipta í eftirfarandi þætti: Í fyrsta lagi eru með frumvarpinu lagðar til nauðsynlegar breytingar sem miða að því að samræma hugtakanotkun. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar sem lúta sérstaklega að stefnumótun og áætlanagerð. Í lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna er lögð rík áhersla á heildstæða stefnumótun þegar kemur að málefnum barna, einkum er lýtur að þjónustu. Í þeim lögum sem lagt er til að gerðar verði breytingar á með frumvarpi þessu er að finna fjölmörg ákvæði um stefnumótun. Mikilvægt er að við þá stefnumótun og almenna áætlanagerð sem tengist þjónustu í þágu farsældar barna sé litið til þess að tryggja aukna samfellu þvert á þjónustukerfi og málefnasvið með heildarsýn og sameiginleg markmið að leiðarljósi. Með frumvarpinu eru einnig lagðar til breytingar sem hafa það að markmiði að tryggja aukna aðkomu barna og nemenda að stefnumótun í samræmi við ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins og tilmæli barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna til íslenskra stjórnvalda þar að lútandi. Í þriðja lagi felur frumvarpið í sér ákveðnar breytingar sem miða að því að tryggja snemmtækan stuðning. Skólakerfið sem og íþrótta- og æskulýðsvettvangurinn gegna lykilhlutverki þegar kemur að því að efla þjónustu í þágu barna og bjóða viðeigandi stuðning um leið og þörf krefur og er mikilvægt að sú löggjöf sem um þá starfsemi gildir sé í fullu samræmi við lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna. Í fjórða lagi eru með frumvarpinu lagðar til breytingar er lúta að skyldum þeirra aðila sem veita þjónustu í þágu barna og í fimmta lagi eru lagðar til breytingar sem miða að því að skýra hlutverk tengiliða, málstjóra og stuðningsteyma og tengsl starfa þessara aðila við störf starfsfólks annarra þjónustukerfa á málefnasviði ráðuneytisins. Með lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna er lögð ákveðin skylda á tengiliði og málstjóra þjónustu í þágu farsældar barna, þ.m.t. til að veita foreldrum og börnum leiðsögn um þjónustu sem er í boði, aðstoð við að fá aðgang að tiltekinni þjónustu og upplýsingar um skipulag hennar. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar í því skyni að tryggja aðkomu þessara aðila á viðeigandi stöðum. Í sjötta og síðasta lagi eru lagðar til breytingar sem miða að því að samræma ákvæði laganna við ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Er þar einkum litið til ákvæðis 12. gr. sáttmálans um þátttöku barna. Miða þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpi þessu sérstaklega að því að auka aðkomu og vægi þátttöku barna við stefnumótun, líkt og ég fór yfir hér áðan. Virðulegi forseti. Frumvarp þetta er liður í heildarendurskoðun á þjónustu í þágu farsældar barna og varðar hagsmuni barna og fjölskyldna þeirra í víðu samhengi. Flest börn verja stærstum hluta úr sínum degi innan skólakerfisins. Mikilvægt er að lög um leik-, grunn- og framhaldsskóla endurspegli þær áherslur og markmið sem lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna grundvallast á. Til þess að markmið laganna náist þurfa allir aðilar sem koma að veitingu þjónustu við börn og fjölskyldur þeirra að vinna saman og þar er skólakerfið og íþrótta- og æskulýðsvettvangur ekki undanskilinn. Líkt og ég hef farið hér yfir miða þær breytingar sem lagðar eru til á gildandi lögum að því að skýra betur tengsl og samspil þeirra lagabálka sem um ræðir og skapa þannig forsendur til að lög um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna komist að fullu til framkvæmda. Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar frá nóvember 2021 er fjallað um úrræði fyrir börn og barnafjölskyldur og að þau verði endurskipulögð í samræmi við lög um þjónustu í þágu farsældar barna. Mikilvægur liður í þeirri vinnu er endurskoðun úrræða og þjónustu innan skólakerfisins og í því skyni hefur mikil vinna átt sér stað innan mennta- og barnamálaráðuneytisins við mótun nýrrar löggjafar um skólaþjónustu. Áformað er að leggja fram frumvarp þar að lútandi á yfirstandandi löggjafarþingi. Líkt og fram kemur í frumvarpinu sem ég mæli hér fyrir í dag er mikilvægt að skoða þær tillögur sem hér eru lagðar fram með þá vinnu í huga. Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er jafnframt lögð áhersla á að aðbúnaður og réttindi barna á Íslandi séu ávallt í fyrirrúmi. Samþykkt þessa frumvarps sem ég mæli hér fyrir hefur jákvæð áhrif á réttindi barna og stuðlar að því að íslensk stjórnvöld uppfylli í auknum mæli skyldur sínar samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins sem lögfestur var hér á landi fyrir tíu árum síðan með lögum nr. 19/2013. Virðulegi forseti. Að lokinni þeirri umræðu sem mun verða hér á eftir legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að við erum hér að samþætta þjónustu en mig langar að færa umræðuna aðeins annað. Ég þekki það persónulega að hafa þurft á ákveðnum tímapunkti á mínum unglingsárum að sækja mikla aðstoð og þjónustu hjá hinu opinbera. Um leið og ég varð 18 ára fékk ég sent heim bréf í pósti þess efnis að þar sem ég væri orðin fullorðin þá ætti ég ekki lengur rétt á aðstoðinni sem ég var að nýta mér og hafði fengið árin á undan. Í stuttu máli sagt sem unglingur í mikilli vanlíðan á þeim tímapunkti upplifði ég mikla hræðslu og líka reiði því mér fannst eins og kerfið væri að bregðast mér, það hafði aðstoðað mig, og svo bara bless og búið á einni nóttu. Því langar mig að spyrja hæstv. mennta- og barnamálaráðherra: Hvað verður um þessa einstaklinga í dag? Hvað gerist hjá þeim ungmennum sem þegið hafa þjónustu frá stofnunum ríkisins vegna fjölbreyttra ólíkra áskorana þegar þau ná 18 ára aldri? Hvað verður um þá einstaklinga sem þurfa á þjónustunni að halda? Hefur einhver vinna farið í það að grípa þá einstaklinga og hvar er sú vinna þá stödd? Og ef ekki, deilir ráðherra þeirri skoðun minni að nauðsynlegt sé að gera slíkt?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir frábært andsvar og fyrirspurn og byrja á því að segja að ég þakka hv. þingmanni líka fyrir að deila sinni reynslu hér í ræðustól Alþingis. Varðandi það hvernig við þjónustum börn og ungmenni, þegar barn hættir að vera barn, verður ungmenni og fullorðinn einstaklingur, þá langar mig í fyrsta lagi að nefna að innan framhaldsskólakerfisins erum við jafnframt að taka samþættinguna á það stig að við viljum að þjónustan sé greið þar eftir 18 ára aldur með sama hætti. Í lögum um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna er líka kveðið á um það að þegar barn nær fullorðinsaldri þá eigi að taka við og vera búið að vinna sérstaka áætlun um það hvernig þjónustan fylgi síðan áfram. Þó að það gerist ekki alveg í sömu kerfum og viðkomandi fær þjónustu fyrir 18 ára aldur þá eigi slík áætlun að vinnast og það eigi að fá alla aðila þar að borðinu, þar á meðal sveitarfélagið og þær stofnanir sem um ræðir. Þetta er klárlega eitthvað sem við þurfum að bæta okkur í sem samfélag þannig að ég tek undir með hv. þingmanni að við þurfum bæði að vera tilbúin til að skoða það að gera áframhaldandi breytingar eða fylgja eftir því sem segir í lögunum við innleiðingu þeirra í öllum sveitarfélögum landsins. Þannig að já, ég deili skoðun með hv. þingmanni um mikilvægi þess að þetta sé gert. Lögin eiga til lengri tíma að tryggja það, en ég er handviss um að við erum ekki komin á þann stað í dag og því miður held ég og fullyrði það að við séum enn með börn sem eru að verða fullorðin og fá ekki þjónustu áfram þegar þau ná 18 ára aldri og því verðum við að breyta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Nú vitum við hvernig þjónustan er í kerfinu þegar biðlistarnir eru langir og marga vantar aðstoð og þegar klippt er af þjónustu ungmennis með svona afgerandi hætti getur það aukið á kvíða og vanlíðan sem getur haft keðjuverkandi áhrif. Ég bara fagna því svörum hér en vona að það verði lögð enn meiri áhersla á þetta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir brýninguna. Það er sameiginlegt verkefni okkar að bæta þjónustuna við börn og ungmenni og við erum að sjá árangur, m.a. í ákveðnum þáttum þegar kemur að biðlistum eins og inni á BUGL núna. Við þurfum að gera betur en við þurfum líka að velta fyrir okkur hvernig við getum aukið þjónustuna og það eiga þessi nýju lög að gera inni í skólakerfinu, í nærþjónustunni. Við drögum þannig jafnvel úr þörfinni fyrir að þurfa að fara á biðlista fyrir sérhæfð og þyngri úrræði með því að bregðast fyrr við. Við tökum því brýningu hv. þingmanns með okkur og ég hvet hv. þingmann til að halda áfram að láta í sér heyra í þessu efni.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun á sviði barnaverndar. Tillagan felur í sér fimm ára áætlun sem fjallar um tímabil sem hefst á þessu ári, 2023, og nær til 2027. Áætlunin er byggð á 5. gr. barnaverndarlaga og er þetta í fimmta sinn sem lögð er fram á Alþingi tillaga til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun á grundvelli laganna. Við gerð áætlunarinnar var haft virkt og víðtækt samráð við helstu hagsmunaaðila um áhersluatriði og forgangsröðun verkefna. Til að undirbúa verkefnið var skipaður starfshópur með fulltrúum mennta- og barnamálaráðuneytisins, Barna- og fjölskyldustofu, Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Félagsráðgjafafélags Íslands, Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar. Með starfshópnum vann jafnframt ráðgjafahópur sem settur var á fót til að tryggja að sem flest sjónarmið hagsmunaaðila yrðu tekin til athugunar. Þá var í fyrsta sinn haft samráð við börn við gerð framkvæmdaáætlunar í barnavernd. Virðulegi forseti. Með nýrri framkvæmdaáætlun í barnavernd er blásið til stórsóknar í þjónustu fyrir börn og fjölskyldur þeirra. Áætlunin er metnaðarfull og hefur það að markmiði að auka og bæta þjónustu við börn og fjölskyldur. Í áætluninni er líka lögð áhersla á aukið samstarf við fjölskyldur, börn, nærumhverfi barna og milli kerfa sem hafa aðkomu að málefnum barna. Markmiðið með nýrri framkvæmdaáætlun er að styrkja stoðir barnaverndarkerfisins svo það sé betur í stakk búið til að sinna sínum mikilvægu verkefnum. Í nýrri framkvæmdaáætlun er horft til þess að byggja upp úrræði sem nýtast öllum börnum, óháð bakgrunni eða búsetu. Þá verður horft til þess að úrræðin myndu nýtast í meðferðarvinnu með ólíkum vanda, hvort sem um heimilisofbeldi, vanrækslu, uppeldisvanda, fíknivanda eða annars konar áskoranir er að ræða. Það er meginmarkmið barnaverndarlaga að tryggja börnum viðunandi uppeldisskilyrði og að veita börnum sem búa við óviðunandi aðstæður og börnum sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu nauðsynlega aðstoð. Framkvæmdaáætlun þessi er á sviði barnaverndar og því afmarkast verkefnin samkvæmt skilgreiningu barnaverndarlaga. Við gerð áætlunarinnar var þó sérstaklega horft til nýrra laga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna og gildissviðs þeirra. Segja má að áætlunin feli í sér innleiðingu farsældarlaganna til þess að tryggja vernd barna sem standa hvað verst í samfélaginu. Áætlunin er umfangsmikil og er í henni gert ráð fyrir að áhersla sé lögð á tíu aðgerðir, sem ýmist eru á ábyrgð mennta- og barnamálaráðuneytis, Barna- og fjölskyldustofu eða Gæða- og eftirlitsstofnunar velferðarmála. Allar aðgerðirnar hafa verið kostnaðarmetnar og rúmast innan fjárheimilda sem eru hjá mennta- og barnamálaráðuneyti eða umræddum stofnunum. Ég ætla hér að fara stuttlega yfir þessar aðgerðir. Í fyrsta lagi er um að ræða heildarendurskoðun á barnaverndarlögum. Fyrri hluti heildarendurskoðunar barnaverndarlaga var samþykktur hér á Alþingi sumarið 2021. Gert er ráð fyrir að á yfirstandandi kjörtímabili ljúki þessari heildarendurskoðun barnaverndarlaga og eftir atvikum endurskoðun annarra laga sem breyta þarf samhliða til að fá heildarsýn í málefnum barna hér á landi og þjónustu við þau. Þetta verkefni verður áfram unnið með þverpólitískri þing-mannanefnd um málefni barna og með stuðningi og í samstarfi við stýrihóp Stjórnarráðsins í málefnum barna þar sem sitja fulltrúar margra hlutaðeigandi ráðuneyta auk Sambands íslenskra sveitarfélaga. Í öðru lagi er lagt til að byggð verði upp meðferðarúrræði utan meðferðarheimila. Hér er annars vegar horft til hagnýtrar fjölskyldumeðferðar í barnavernd, sem nær til barna frá fæðingu til 18 ára sem búa á ótryggum heimilum auk þess sem meðferðin tekur á hegðunarvanda barna. Hins vegar er litið til samþættrar hugrænnar atferlismeðferðar við ofbeldi gegn börnum. Um er að ræða meðferð sem er sérstaklega hugsuð fyrir börn sem hafa orðið fyrir ofbeldi af hendi foreldris og hefur reynst vel í nágrannalöndum okkar. Í þriðja lagi fjallar framkvæmdaáætlunin um meðferðarfóstur. Sú aðgerð er sett fram til að bregðast við ákalli um meiri fræðslu og handleiðslu við fósturforeldra með það að markmiði m.a. að koma í veg fyrir fósturrof. Fósturrof er sérlega slæmt fyrir fósturbörn og getur haft varanlegar afleiðingar á þroska og vellíðan fósturbarna. Auk þess hafa fósturrof aukinn kostnað í för með sér bæði fyrir ríkissjóð og sveitarfélög. Fjórða aðgerðin í framkvæmdaáætluninni fjallar um að efla og bæta verklag í barnaverndarþjónustu. Undir þessari aðgerð er mælt fyrir um innleiðingu á samræmdu verklagi í barnavernd þegar kemur að svokölluðum öryggismerkjum, en það er styrkleikamiðuð nálgun í barnaverndarstarfi sem miðar að því að leggja mat á áhættuþætti og verndandi þætti í lífi barns. Þetta er nálgun sem gengur út frá samvinnu og samráði við börn og fjölskyldur þeirra og samvinnu kerfa. Undir aðgerð fjögur er líka horft til þess að auka fræðslu fyrir börn um hlutverk barnaverndarþjónustu. Markmið þessarar aðgerðar er að börn þekki betur réttindi sín og geti þá leitað til barnaverndar þegar þess gerist þörf. Fimmta aðgerð áætlunarinnar fjallar um gæðaviðmið fyrir barnaverndarþjónustu. Þar er lagt til að á tímabili áætlunarinnar verði unnið að gerð og útgáfu slíkra gæðaviðmiða. Gæði þjónustu í barnavernd eru m.a. háð getu og sveigjanleika barnaverndarstarfsmanna til þess að veita þessa þjónustu. Er því lagt til að svonefnd málavog verði innleidd til þess að meta álag á barnaverndarstarfsmenn. Í sjötta lagi er í framkvæmdaáætluninni fjallað um verklag vegna móttöku og þjónustu við fylgdarlaus börn. Mikilvægt er að barnaverndarþjónusta geti veitt fylgdarlausum börnum fullnægjandi stuðning til þess að þau geti fótað sig vel í íslensku samfélagi. Auk þess eru fylgdarlaus börn talin vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu þar sem þau eru m.a. útsett fyrir mansali og annars konar misbeitingu sé öryggi þeirra ekki tryggt. Því er brýnt að verklag við móttöku og þjónustu við fylgdarlaus börn sé endurskoðað og bætt til þess að endurspegla núverandi stöðu í málaflokknum. Sjöunda aðgerðin fjallar um könnun alvarlegra atvika í tengslum við börn. Ár hvert býr hópur barna við aðstæður þar sem þau upplifa ýmiss konar ofbeldi eða vanrækslu og verða sum þeirra fyrir alvarlegum skaða af þeim sökum. Til þessa hefur ekki verið samræmd skráning yfir tíðni mála þar sem börn skaddast alvarlega eða láta lífið vegna ofbeldis eða vanrækslu og engum er falið lögum samkvæmt að kanna heildstætt mál þessara barna þvert á þau þjónustukerfi sem hafa afskipti af málum barna. Mikilvægt er að koma á fót sjálfstætt starfandi viðbragðshóp sem er falið að gera athugun á alvarlegum atvikum tengdum börnum. Þetta er í samræmi við það sem gert hefur verið í nágrannalöndum okkar sem sett hafa á fót teymi til að varpa ljósi á dauðsföll barna og koma með ábendingar um hvernig megi fækka þeim. Áherslan í slíkum teymum er á að þróa aðferðir til að bæta heilsu og öryggi barna, bæta samskipti milli stofnana, greina orsakir og viðbrögð við dauðsfalli og safna og birta upplýsingar um dauðsföll barna. Í áttunda lagi fjallar framkvæmdaáætlunin um rannsóknir á sviði barnaverndar. Rannsóknir á sviði barnaverndar eru mikilvægar til þess að öðlast betri skilning á barnaverndarþjónustu á landinu og áhrifum ólíkra úrræða á líf barna og fjölskyldna þeirra. Mat á árangri barnaverndarúrræða er mikilvægt til þess að skilja með hvaða hætti megi bæta og þróa þjónustu auk þess sem rannsóknir gætu veitt greinargóðar upplýsingar um það sem betur mætti fara í barnaverndarstarfi. Slíkar upplýsingar eru einnig mikilvægar fyrir stefnumótun í málaflokknum. Níunda aðgerð áætlunarinnar fjallar um húsnæði fyrir þjónustu í þágu farsældar barna. Annars vegar mælir framkvæmdaáætlunin fyrir um að unnið sé að uppbyggingu miðstöðvar fyrir þjónustu í þágu farsældar barna þar sem starfsemi Barna- og fjölskyldustofu, Ráðgjafar- og greiningarstöðvar og nýrrar þjónustustofnunar á sviði menntamála verður komið fyrir í sameiginlegu húsnæði eða svokallaðri Deiglu. Vonir standa til þess að um verði að ræða brautryðjandi verkefni og fyrirmynd fyrir nýtingu húsnæðis hjá ríkinu þar sem hagræði og samlegð, ekki síst út frá sjónarmiði barna og fjölskyldna, verði höfð að leiðarljósi. Hins vegar er í framkvæmdaáætluninni fjallað um meðferðarheimili á höfuðborgarsvæðinu fyrir unglinga sem glíma við alvarlegan hegðunar- og/eða vímuefnavanda, eða afplána óskilorðsbundna fangelsisdóma. Unnið hefur verið að þessu verkefni undanfarin ár og mikilvægt að fylgja því eftir enda mikil þörf fyrir slíkt úrræði. Gert er ráð fyrir að heimilið verði í þremur aðskildum hlutum þar sem rými verði fyrir sex til átta börn sem þurfa sérhæfða meðferð á meðferðarheimili vegna alvarlegs hegðunar- og/eða vímuefnavanda. Þá er m.a. gert ráð fyrir að heimilið geti tekið á móti unglingum á aldrinum 15 til 17 ára sem þurfa að afplána fangelsisdóma á forsendum meðferðarþarfar í stað fangelsis. Tíunda og síðasta aðgerð framkvæmdaáætlunarinnar fjallar um eftirfylgni með áætluninni sjálfri og innleiðingu hennar. Þar er m.a. gert ráð fyrir að skipaður verði sérstakur eftirfylgnihópur með fulltrúum frá mennta- og barnamálaráðuneytinu, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála og Barna- og fjölskyldustofu. Virðulegur forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun á sviði barnaverndar til ársins 2027. Ég leyfi mér að leggja til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. velferðarnefndar Alþingis.