Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pjetur Jónsson Bjargráðanefndin hefir nú athugað mál þetta af nýju. Hefir hún og athugað skeyti þau, er landsstjórnin hefir sent viðvíkjandi þessari síldarsölu. Er þar skamt frá að segja, að skilyrðin, sem stjórnin hefir sett, er samþykt verðtilboð frá sendimanni stjórnarinnar í Danmörku. Þegar hún sendi svörin, hefir hún jafnframt sett skilyrði fyrir sölunni, og það er það, að síldin skuli afhent kaupanda tilgreindan dag, 14. nóv. Þetta er svo skýrt, að svo verður að líta á, að þeir, sem með söluna fara, hafi ekki leyfi til að selja síldina á annan hátt. En svarið, sem kemur aftur um síldarkaupin, er stutt, að eins, að „síldin sje seld upp á væntanlegt samþykki stjórnarvaldanna sænsku, er komi fyrir 12. júlí (í dag), og verðið sje það og það „fob“ Ísland“, ekki öðru vísi. En um „fob“-sölu er það ætíð sett sem skilyrði, hve nær seljandi afhendi vöruna, og oftast líka, hve nær móttakanda sje skylt að taka á móti henni. Þess vegna er þetta „fob“-sala alveg eins fyrir því, þótt síldin verði að liggja hjer eitthvað. Það er þá fyrir reikning kaupanda, af því að hann getur ekki sótt hana. Þannig er t. d. um alla sölu til Breta, að hún er „fob“-sala hjer, þótt varan sje ekki tekin á þeim tíma, er hún kom til greiðslu, nema að sumu leyti. Jeg held því, að hv. deild geti verið áhyggjulaus um það, að sú skuldbinding hvíli á kaupanda, að greiða fyrir síldina fyrir 15. nóv. Að taka slíkt í ábyrgð, hefir ekki þýðingu, en á því er bygt, að þeir, sem með söluna fóru, hafi ekki gert annað en þeim var veitt heimild til. Að öðru leyti skal jeg ekki fjölyrða. Hæstv. fjármálaráðherra hefir borið fram till. um að lengja frestinn, sem landssjóði er gefinn til að greiða síðari helming verðsins. Jeg vona, að hann haldi henni ekki til streitu, en taki hana helst aftur, því að annars fer jeg að líta svo á, sem þessi hjálp, sem veita átti útvegsmönnunum, fari að verða lítils virði.

Sigurður Sigurðsson Jeg á hjer ofurlitla brtt., sem lítið fer fyrir, óg háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) hefir því líklega sjest yfir hana. Hún er á þgskj. 490, og fer fram á það, að 7. gr. frv. falli burtu. Jeg hefi gert þessa brtt. í því skyni, að gera frv. að mínu áliti aðgengilegra. Þær ástæður, sem aðallega liggja fyrir þessari till., eru tvær. 1. Tel jeg það hæpið og ekki viðfeldið, að gera þarna ráð fyrir miklum ágóða.  (S. St.: Hjer er ekki gert ráð fyrir miklum ágóða)  . Það er víst gert ráð fyrir ágóða, því að þar sem gert er ráð fyrir að skifta ágóða, þar er gert ráð fyrir að ágóði verði. 2. Álít jeg, að ef til þess kæmi, að einhver ágóði yrði, sem jeg skal engu um spá, þá tel jeg að öllu leyti eðlilegra, samkvæmt eðli málsins, að hann renni óskoraður til landssjóðs að öllu leyti. Og ef um einhvern ágóða yrði að ræða, lít jeg líka svo á, að stjórnin gæti varið honum að einhverju leyti til þess þá að færa niður verð, frekar en enn er gert ráð fyrir, á síld, sem kann að verða seld innanlands til manneldis eða skepnufóðurs. Ef ummæli þeirra háttv.þm. við 2. umr. eiga við nokkuð að styðjast, sem sögðu, að þetta frv. væri líka hjálp fyrir landbúnaðinn, þá nær það ekki nokkurri átt, nema á þessum grundvelli, að færa niður verð á síld, sem ætluð er til skepnufóðurs. En ef brtt. mín verður feld og 7. gr. þannig fær að standa óbreytt, þá fæ jeg ekki sjeð, að það sje rjett, sem látið var í veðri vaka í gær, að þetta frv. sje nokkur stoð fyrir landbúnaðinn. Jeg tek þetta fram út af þeim umr., sem fjellu í gær um þessa hlið málsins. En jeg skal geta þess, að þetta ræður ekki atkv. mínu í málinu. Jeg hefi þegar áður gert ljósa grein fyrir afstöðu minni til frv., og ætla ekki að endurtaka það, sem jeg sagði um málið í gær. En hins vegar vænti jeg þess, að till. mín verði samþ.

Stefán Stefánsson Eins og þetta mál var fyrst borið fram hjer í þinginu af flutningsmönnum þess fyrir hönd sjávarútvegsmanna, þá leist mjer svo á, sem það væri með öllu óaðgengilegt. Fyrst og fremst af því, að sú síld, sem þá var ætlast til að landssjóður keypti, 150 þús. tunnur fyrir rúmar 8 milj. kr., var langt fram yfir það, sem nokkur von var til að geta selt, og auk þess var þá engin vissa fyrir, hve mikið fengist fyrir síld þá, er seld yrði til Svíþjóðar, sem eigi var heldur að búast við - og er ekki enn - að búast við að verði nema 50 þús. tunnur, eða þriðjungur þeirrar upphaflegu tunnutölu. Þetta virtist því afar varhugavert mál, og jafnvel allsendis óaðgengilegt fyrir landssjóð. En nú horfir þetta alt öðruvísi við. Nú er búið að færa síldarmagnið niður um 1/3, eða niður í 100 þús. tunnur, og þegar fengin nokkurn veginn vissa fyrir sölu á helmingnum, eða 50.000 tunnum, og söluverðið svo hátt, að ekki vanta nema um 500.000 kr. af verði allrar síldarinnar, þegar eftir er helmingurinn, eða 50 þús. tunnur. Þegar svo er komið, og jafnframt er útlit fyrir, að í það minsta 20-30 þús. tunnur muni verða hægt að selja til Ameríku og það fyrir allgott verð, þá virðist þetta ekki lengur áhætta fyrir landssjóðinn, heldur miklu fremur aðgengilegt. Líka verður að athuga það, að þar sem hjer er tilgangurinn að styðja annan aðalatvinnuveg landsbúa, atvinnuveg, sem landssjóður hefir mestar sínar tekjur frá, þá er það bein skylda þingsins, að líta á hag hans og tryggja þannig fjölda fólks lífvænlega atvinnu. Því var hreyft hjer í deildinni í gær, að þetta væri bjargráðamál. Auðvitað er það bjargráðamál á ýmsa lund. En þó að það sje skoðað sem beint bjargráðamál, að landssjóður kaupi þessar 100 þús. tunnur, þá megum vjer ekki hugsa oss, að þær skuli seldar innanlands langt fyrir neðan eðlilegt gangverð. Með því væri verið að ganga á hluta þeirra, er hafa leitað ásjár þingsins. Vjer verðum þá að sætta oss við, að hún sje seld við því verði, sem kann að bjóðast, en alls ekki selja hana með örlitlu verði, síldarútvegsmönnum í stórskaða hvað sem sæmilegum boðum líður. Að landsstjórninni sje uppálagt að versla þannig með afurðir landsmanna, að skaða annan aðalatvinnuveg landsmanna, til þess að styrkja hinn, tel jeg mjög vanhugsað. Þess vegna finst mjer till. sú, sem hjer er fram komin frá háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), sjerlega óaðgengileg. Með henni er ætlast til, að allur sá ágóði, sem útlit er fyrir að hafist af sölunni, falli óskiftur til landssjóðs, en að engum hluta til þeirra manna, er hafa alla áhættuna af útveginum.  (E. J.: Áhætta og gróði standast á)  . Þetta er hrein fjarstæða, því að það er sjáanlegt, að áhættan er ekki samanberandi fyrir landssjóð við þann hagnað, sem útlit er fyrir af sölunni, og þá stenst gróði og áhætta alls ekki á. Við landbændur viljum ekki láta ganga á hluta okkar, eða þola nokkur þvingunarákvæði gagnvart okkar framleiðslu, og þá megum við heldur ekki láta það ásannast, að við svifumst ekki að gera öðrum atvinnuvegi stórskaða. Mun jeg því greiða atkv. móti þessari till. Það væri þá miklu nær, að hallast að því, sem sendinefndarmenn sjálfir hafa lagt til, að 1/4 gróðans renni í landssjóð. En þar sem nú útlit er fyrir, að á þessu verði talsvert mikill hagur, þá finst mjer, að vjer ættum að geta sætt okkur við, að landssjóður sleppi skaðlaus, og tæki að auki 1/4 gróðans svo að segja á þurru landi. Finst mjer, að við landbúnaðarmenn ættum mjög vel að geta sætt okkur við það. Annað hefi jeg ekki sjerstaklega að athuga. En viðvíkjandi brtt. á þgskj. 487 virtist mjer háttvirtur þm. S.-Þ. (P. J.) hafa talsvert að athuga. Það kann að vera, að útgerðarmönnum sje það bagalegt, að fá andvirði síldarinnar ekki fyr en hjer er tekið til. En fari nú svo, að landssjóði verði gert að skyldu, að borga fyr en andvirði síldarinnar er fengið, þá getur landssjóði orðið fullerfitt að borga út miljónirnar. En það skal jeg játa, að líkur eru allar til þess, að síldin verði borguð svo snemma, í það minsta það, sem til Svíþjóðar fer, að útvegsmenn gætu fengið verð hennar að miklu leyti um áramót, og gætu þá borgað bönkunum skuldir þær, er leiða af ársútgerðinni, enda eðlilegt, að þeir verði ekki neyddir til að svara um óþarflega langan tíma vöxtum af þeim skuldum sínum. Held jeg því, að allur sje varinn góður, og mun greiða atkv. með þessari till.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vil að eins lýsa yfir því, að jeg sje mjer ekki fært að taka brtt. mína aftur. Jeg heyrði nú ekki, hvað háttv.þm. S -Þ. (P. J.) sagði gegn henni, en sje hins vegar ekki ástæðu til að endurtaka alt það, sem jeg hefi áður sagt um þetta atriði, bæði í háttv.Ed. og hjer í þessari háttv. deild, og mun því vísa til þess, og leyfi mjer að mælast til, að till. verði samþ.

Matthías Ólafsson Mjer þykir leitt, að hæstv. fjármálaráðherra vill ekki taka aftur brtt. sína, vegna þess, að jeg tel það afar óaðgengilegt fyrir síldareigendur, að eiga að bíða eftir andvirði síldarinnar fram til 1. júlí næsta ár. Það virðist ekkert sjerlega erfitt fyrir landsstjórnina, þótt hún þyrfti að hafa lokið að borga út síldarverðið í aprílmánuði. Í janúar verður hún vafalaust búin að fá mikið meir en helming af samningsverði síldarinnar. Skyldi maður þá halda, að í apríl ætti hún að geta int af hendi að minsta kosti miljón. Annars þykir mjer það einkennilegt, að enn þá skuli koma fram nokkur mótmæli móti því, að útvegsmenn fái meiri hluta ágóðans af síldarsölunni. Ef menn þeir, er flytja þær kenningar, trúa því, að landssjóður geti haft nokkurt tjón af þessu, þá myndu þeir vafalaust greiða atkv. með því, að selja þessar 50 þús. tunnur fyrir 10 kr. hverja tunnu, og þá er landssjóður sloppinn. Jeg býst nú við, að útvega mætti þegar kaupanda að 50.000 tunnum á 10 kr. tunnuna og ábyrgjast borgun fyrir apríllok. Jeg álít, að jafnvel þótt ekkert af þessum 50 þús. tunnum seldist út úr landinu, ætti hættan alls engin að vera, því að hjer á landi má vel hagtæra 50 þús. tunnum, bæði til manneldis og skepnufóðurs, þegar verðið þarf ekki að vera hærra en 10-20 kr.

Pétur Jónsson Jeg held að jeg þurfi ekki margt að segja, því að ýmsir háttv.þm., sem talað hafa, hafa svarað mörgu fyrir mig. Það var þá aðallega viðvíkjandi brtt. á þgskj 490, sem jeg stóð upp, þar sem farið er fram á, að fella burtu 7. gr. frv., sem þýðir það, að arðurinn skuli allur renna í landssjóð. Það er náttúrlega ekkert á móti því, að till. þessi komi til atkv. En jeg var búinn að færa rök fyrir því, að það er ekki sanngjarnt, þegar þingið ætlar að styðja útgerðarmenn, að vjer jöfnum saman hagnaðarvoninni af síldinni og áhættu þeirri, er landssjóður tekur á sig með frv. Því að eins og jeg hefi ávalt talið það skyldu mína, að stuðla að því að haga svo til, að áhætta landssjóðs verði sem minst eða hverfi, þá hefi jeg þó ekki viljað gera frv. þetta svo áhættulaust fyrir landssjóð, að það komi að engu gagni, og því síður get jeg gengið inn á, að fyrir svo litla áhættu sje tekin sú okurborgun, sem ekki munu finnast dæmi til, ef alt fer að sköpuðu um síldarsöluna. Því að það væri hreint og beint okur, ef landssjóður tæki 50 þús. tunnur fyrir 10 kr. tunnuna, því að síldin er miklu meira virði. Og kemur heldur aldrei til þess vonandi, að hún komist ekki í meira verð, þótt svo að eigendur sitji með hana. Eins er um borgunarskilmálana, að áhættan er svo nauðalítil. Jeg skal benda á, að gert er ráð fyrir, að helmingur síldarinnar, 50 þús. tunnur, sje borgaður fyrir 15. nóvember, 5½ milj. kr. af 6 milj., sem samið er um. Og þó að salan gengi stirt, þá ætti þó víst ekki að þurfa nema 6 vikur í viðbót, og væri það þá komið fyrir áramót. Er þá allur hallinn ekki nema ½ milj. kr. Munar landssjóð ekki mikið um það, og er þá öllu borgið. En það er óviðurkvæmilegt, er landssjóður er búinn að kaupa síld, að fara að halda verðinu í heilt misseri, úr því að ekki er hægt að segja, að neitt sje í hættu. Jeg hugsa sem svo, að það sje ekki alveg sami örðugleikinn fyrir síldarútvegsmenn, að vera án peninganna, og fyrir landssjóð að útvega þá. Þess vegna verður að ganga að bönkunum. Geti þeir ekki lánað landssjóði, þá geta þeir ekki heldur umliðið skuldunauta sína, og er þá sætt sameiginlegt skipbrot landssjóðs og landsmanna. Jeg vil þá að lokum að eins taka það fram, að ef 7. gr. verður feld burtu, þá hljóta auðvitað flutningsmenn málsins í Ed. að taka frv. aftur, því að þeir munu ekki vilja fara að gangast fyrir því, að gera síldarútvegsmönnum beinan skaða.

Sigurður Sigurðsson Það er aðeins örstutt athugasemd út af þeim orðum, sem háttv. 1. þm. Eyf. (St. St.) ljet falla. Jeg get lýst yfir því, að jeg hefi ekki, með þeirri brtt. minni um að fella í burtu 7. gr., á nokkurn hátt verið að amast við þessum útvegi, eða vekja stríð milli atvinnuvega landsins. Jeg ann síldarútveginum alls góðs, þótt jeg hins vegar geti ekki gengið inn á þá braut, að landssjóður eigi sjerstaklega að fara að hlaupa undir bagga með honum og taka með því meiri eða minni áhættu. En hitt er aftur á móti mitt álit, að rjettmætt væri, að landbúnaðurinn nyti einhvers góðs af ágóðanum, eða hlunninda af þessum útvegi, því að sá útvegur hefir klórað landbúnaðinum fastast um bakið og valdið honum þungra búsifja. Í sambandi við þetta er það öllum ljóst, þeim sem til þekkja, að það væri því ekki nema eðlilegt og fullkomlega rjettmætt, að landbúnaðurinn nyti einhvers góðs af gróða þessa útvegs, annað hvort beinlínis eða óbeinlínis. Jeg tek þetta fram út af því, sem háttv.þm. (St. St.) sagði, en endurtek það um leið, sem jeg sagði áður, að gagnvart málinu í heild sinni er þetta ekkert aðalatriði.

Jörundur Brynjólfsson Það voru nokkur orð í tilefni af ræðu hv. 1. þm. Árn. (S. S). Hann gat þess, að ekki væri nema sanngjarnt, að landbúnaðurinn hefði dálítið gott af þessum atvinnuvegi. Jeg skal ekki mæla á móti þessu, en hins vegar finst mjer, að maður hefði getað vænst þess, að nú væri ekki sjerstaklega tækifæri til þess, eins og nú er ástatt; mjer er kunnugt um það, að þessi atvinnugrein hefir öðrum fremur gert landbúnaðinum erfitt fyrir, en mjer finst að menn geti nú síst haft það í huga, að baka honum erfiðleika, því að það er ekki helst innlendi síldarútvegurinn, sem hefir gert landbúnaðinum erfiðast fyrir, heldur hinn útlendi. En ef um hreina spurningu væri að ræða um það, hvort landssjóður ætti að græða á sölunni eða ekki, þú verð jeg að svara því svo, að það væri ekki nema eðlilegt, að hann hefði heldur ágóða heldur en hitt; en upphaflega, þegar málið kom inn á þingið, þá var það tilætlunin að koma í veg fyrir stórtjón meðal hinna smærri útgerðarmanna, og þá var alveg óvíst um síldarsöluna, en nú má svo heita að hún sje alveg áhættulaus. En það var ekki að eins þetta eina atriði sem vakti fyrir nefndinni; hún sá líka aðra kosti við að láta landssjóð kaupa síldina; það fyrst að meira myndi verða aflað af síld í landinu, og það var eftir áliti nefndarinnar alls ekki tilgangslaust, og í öðru lagi var það, að með þessu móti var það miklu auðveldara fyrir landsstjórnina, að hafa nokkrar síldarbirgðir til umráða; getur það haft mikla þýðingu fyrir landbúnaðinn, því að á þann hátt getur hún veitt mönnum miklu hagkvæmari kaup á síld en ella. Nú horfir málið þannig við, að það verður miklu auðveldara að útvega síld og selja hana ódýrara, án þess þó að menn taki meira af gróða síldarútvegsmanna en og þykir mjer það nóg, því að jeg vil ekki viðurkenna, að það hafi nokkurn tíma verið tilgangur þingsins að kaupa síld í „spekúlations“-skyni fyrir landssjóð.

Stefán Stefánsson Það eru að eins örfá orð. Því hefir eiginlega verið svarað af háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.), sem jeg þurfti að svara. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) tók það fram, að það væri ekki meining sín, að vilja amast við þessum atvinnuvegi, sjávarútveginum, en það er þó svo, að þessi till. hans getur ekki skoðast á annan hátt, því að hjer er háttv.þm. (S. S.) að taka þann gróða, sem kann að verða á síldarsölunni, beinlínis frá útvegsmönnum. Þetta hlýtur hv.þm. (S. S.) að kannast við. Þarf jeg svo ekki að tala frekar um það atriði; en þar sem hann var að tala um, að hann vildi ekki láta landssjóð vera að hlaupa undir bagga með þessum útvegi, þá vil jeg benda á, að þetta verður að skiljast á vissan hátt. Hjer er ekki verið að hlaupa undir bagga með öllum útvegsmönnum yfirleitt; þeir sem síst þurfa hjálpar með, myndu hafa getað komið út sínum afla, og sennilega enn meiru, ef þetta frv. hefði ekki komið fram; en það eru hinir fátækari útvegsmenn, sem ekki hafa haft efni á því að kaupa tunnur og salt, heldur orðið að gera samninga við hina ríkari um að kaupa af sjer, - þeir hafa nú, verði þetta að lögum, vissu fyrir því, að þeir samningar geta haldist, sem annars var mjög óvíst um og enda í í mörgum tilfellum óhugsandi. Það er því nýtt og kynlegt að heyra það, sem háttv. 1. þm. Árn. (S. S) tók fram, að síðari hluti 4. gr. væri sjer mestur þyrnir í augum, því að það er einmitt þessi síðari hluti 4. gr., sem gerir mesta nauðsyn á, að samþ. þetta frv., því að þá er loku skotið fyrir, að hinir efnaðri kaupi síldina mjög lágu verði, eða ekki innan. við 20 krónur tunnuna, sem er tiltekið lágmarksverð fyrir nýja síld; af þessu er það sýnilegt, að það eru smærri útvegsmennirnir, sem hjer er verið að vernda frá óhæfilega miklu verðfalli á þeirra framleiðslu. Þetta verður hátt. þm. (S. S.) að kannast við, að frv. veitir þeim mönnum hjálp, sem helst þurfa hennar með, en gerir hinum stærri síldarútvegsmönnum allmiklu erfiðara fyrir með að geta grætt á þeim smærri óhæfilega.

Einar Jónsson Jeg skal efna það öðrum betur, sem lofað hafa að vera stuttorðir, en efna það þó ekki. Það er alls ekki rjett að vera hjer að blanda saman landbúnaði og sjávarútveg, því að það er, eins og jeg tók fram í gær, ekki nokkurt orð í frv. um það að landúnaðurinn geti notið góðs af því. Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) var að tala um, að hjer væri verið að gera tilraun til þess að láta landbúnaðinn græða á síldarútveginum.  (J. B.: Nei, nei, jeg sagði það ekki)  . Jeg sje ekki heldur hvernig því yrði fram komið. Síldarútvegsmenn hafa í fyrstu leitað hjálpar landssjóðs, en nú eru þeir svo stífsinnaðir, að þeir vilja ekkert með þetta frv. hafa, vegna þess að nú lítur betur út með síldarsöluna. En þótt stjórnin sjái sjer kann ske fært að styrkja þetta málefni eitthvað, þá sje jeg ekki að það komi landbúnaðinum neitt við. Það er alt af verið að minna mig á, að það komi fram á næsta málinu, sem er á dagskránni, en þar til er því að svara, að þetta mál kemur til atkvæðagreiðslu alveg óháð hinu málinu, og auk þess getur vel farið svo, að þetta frv. verð samþykt, en till. feld, og því á ekkert að vera að bendla þessi tvö mál saman. Jeg lofaði að hafa það ekki eins og hinir, sem talað hafa, að lofa að vera stuttorður, en efna það ekki, og ætla því að hætta.  (Einhver þm.: Þetta er líka meira en nóg)  .

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Bjargráðanefndin hefir látið uppi álit sitt um þetta mál, á þgskj. 489, og er það samhuga álit hennar, að samþykkja beri till. þessa með breytingum þeim, á þgskj. 480 og 482, sem hún leggur til að gerðar verði. Það er nú svo um þetta mál, að það hefir að sumu leyti verið rætt í umr., sem orðið hafa um síldarfrv., sem nú er nýafgreitt frá þessari háttv. deild. Nefndinni hefir fullkomlega skilist það, að þessi till. væri orð í tíma talað, þar sem horfur með heyskap eru svo sem nú er; hins vegar þótti nefndinni nauðsynlegt að orða till. nokkuð fyllra en gert er á þgskj. 463, nefnilega í till. flutningsmanna, og að því lúta brtt. hennar á þgskj. 480. Það, sem er aðalatriðið í þessu fóðurtryggingarmáli, er einmitt sú leið, sem nú sýnist blasa við og vera sjálfsögð, að snúa sjer að síldinni, og í sambandi við þetta verð jeg að taka það fram, að þetta er því auðgerðara fyrir stjórnina, sem frv. síðasta var samþykt, þar sem hún þá kemur til að ráða yfir æðimiklum síldarbirgðum, þannig, að hún þarf ekki að beita neinum þeim ráðum, sem öðrum geti orðið til miska. Auðvitað er gert ráð fyrir því, að þessi forði verði til. Nefndinni þótti því ljettara að bæta við með skýrum orðum 2. töluliðnum, sem sje því, að tryggja landinu síldarbirgðir til manneldis og skepnufóðurs, og það hafa áður verið færð rök fyrir því, bæði við umr. síldarmálsins og fyr, að það væri full þörf á að hefjast handa um það að tryggja landsmönnum fóðurbæti. Jeg skal í sambandi við þetta minnast á það, sem tekið hefir verið fram um verðið á þessari síld, að selja hana ekki svo ódýrt, að nokkurt tjón þyrfti að verða að því fyrir síldarframleiðendur. Það er svo sem auðvitað, að það verður að selja hana þannig, að þeim, sem þurfa að kaupa hana til fóðurbætis, verði hún ekki alt of dýr, en það verð getur þó verið miklum mun hærra en það, sem gera má ráð fyrir að beinlínis þurfi að selja hana við, til þess að landssjóður verði skaðlaus af. Jeg get ekki stilt mig um að nefna það, sem hjer hefir verið varpað fram, að landbúnaðurinn njóti einkis góðs af síldarútveginum. Fari nú svo, að síld veiðist, þá tel jeg ekki líklegt, heldur einmitt vissu fyrir því, að landbúnaðurinn geti notið mikils góðs af síldarútveginum, og jeg vona, að landsmenn geti fengið góðan og tiltölulega ódýran fóðurbæti með þessu, og í sambandi við þetta vil jeg skjóta því fram, sem reyndar ekki snertir fóðurbæti minstu vitund, að jeg verð að líta svo á, að landbúnaðurinn njóti jafnan mikils góðs af síldarútveginum, með því að hann er einn af bestu tekjulindum landssjóðs, og að það er mun hægra, ef vel lætur í ári með þann útveg, að veita landbúnaðinum ríflegri styrk, heldur en ef síldarútvegurinn væri alveg úr sögunni, því að þá misti landssjóðurinn ærnar tekjur. Í sambandi við þetta má benda á það, að um leið og landsstjórnin getur, ef síld veiðist í sumar, trygt sjer þennan fóðurbæti, þá er þessi útvegur eingöngu í höndum innlendra manna, og að þetta eru því hlunnindi, sem koma okkur sjálfum til góða. Jeg þykist því ekki þurfa að færa frekari rök fyrir þeirri nauðsyn, sem felst í 2. tölulið brtt. á þgskj. 480. Um 1. töluliðinn var talað svo mikið við 1. umr. þessa máls, að engin ástæða er til þess að fjölyrða frekar um hann. Vona jeg einnig, að stjórnin taki vel í það atriði, að það geti verið full ástæða til að greiða fyrir flutningi á þessum fóðurbæti milli hafna. Og loks er það 3. töluliður. Nefndin hefir að vísu lagt til, að honum verði breytt dálítið, en það er engin efnisbreyting. Nefndin taldi rjett, að það væri brýnt fyrir sveitarstjórnum að nota haustið til þess að halda fundi með bændum, til þess að hvetja þá til tryggilegs ásetnings. Að öðru leyti vildi nefndin ekki fara nánar út í það atriði. Hún telur í alla staði vel til fallið, að hreppsnefndir hafi venju fremur vakandi auga á, hvernig bændur setja á heyin. Auðvitað verða hreppsnefndir að njóta aðstoðar forðagæslumannanna. Og eftir reynslu minni á forðagæslulögunum tel jeg mikinn stuðning í þeim, sje þeim samviskusamlega framfylgt. Nefndin leit svo á, að það væri í alla staði gott, að stjórnin hvatti allar hreppsnefndir til þess að bindast samtökum um, að menn settu gætilega á hey sín, með því að mörgum mun ekki þykja ólíklegt, að næsti vetur gefi ekki síðasta vetri eftir. Slík tímabil hafa komið yfir þetta land, t. d. veturnir 1880 og 1882. Þá höfðu bændur freistast til að setja heldur mikið á, og sem kunnugt er kom aðalhorfellishrunið 1882. Og ef vjer athugum veðurfarssögu okkar, munum vjer sjá, að slíkir samfeldir harðindakaflar hafa komið öðru hvoru. Hjer er því sannarlega allur vari góður, og mjer finst, að þingið megi ekki láta neitt tækifæri ónotað til þess að brýna fyrir mönnum að fara gætilega. Því að þótt hörmulegt sje að eyðileggja bústofn sinn að haustinu, þá er það ekkert hjá því að fella hann úr hor og hungri um miðjan vetur eða að vorinu. Hollur er haustskaði í samanburði við hin ósköpin. Í umr. um þetta mál á dögunum var minst á það, að stjórnin sendi menn út um land til þess að brýna fyrir mönnum varúð í þessum efnum. En nefndin leit svo á, að ósýnt væri um árangurinn af því, en kostnaðurinn gæti ærinn orðið. En nefndin vill þó ekki átelja stjórnina, þó að hún geri þetta í einstökum hjeruðum, t. d. sendi menn um helstu hrossahjeruðin, til þess að brýna fyrir mönnum að fækka hrossum í haust. Jeg þori að fullyrða það fyrir nefndarinnar hönd, að hún mundi ekki átelja slíkt, ef það gæti komið að verulegu gagni. En hitt hefir till.mönnum víst aldrei komið til hugar, enda mundi gagnið af því ekki svara til kostnaðarins. Fyrir brtt. á þgskj. 482 er komin brtt. á þgskj. 492. Þar er farið fram á, að fyrirsögnin orðist nokkru fyllra en á þgskj. 482. Nefndin hefir sjálfsagt ekkert á móti brtt. þessari, og jeg held, að mjer sje óhætt að taka aftur brtt. á þgskj. 482, fyrir nefndarinnar hönd. Þá er brtt. á þgskj. 472. Hún er að vísu stíluð við till. eins og hún var upphaflega orðuð, og meðan jeg heyri ekki annað frá flm.brtt. (M. Ó.), hefi jeg ekki ástæðu til að ætla, að hann vilji láta hana koma undir atkvæði, eins og nú er komið. Hins vegar er það ætlun hans að verja ekki fje til ferðalaga eða fundarhalda. Hygg jeg, að hann geti tekið till. sína aftur, eins og málinu er nú komið. Fjárveitinganefnd hefir látið álit sitt í ljós um fjárhagsatriði till. og samþykt, að stjórninni skuli heimilað fje til framkvæmdar þessu máli.

Matthías Ólafsson Jeg mun ekki hingað til hafa verið talinn með sparnaðarmönnum þessa þings; en jeg ætla að fella mig við það álit, því að jeg hefi farið þar eftir minni eigin lund. Jeg hefi ekki kært mig um að spara, er um þarfafyrirtæki hefir verið að ræða, og jeg hefi ekki viljað kvelja opinbera starfsmenn landsins við sultarkjör. En þegar jeg heyri talað um að láta þangað fje, sem þess er engin þörf, hefi jeg tekið aðra stefnu, og eigi síst þegar jeg heyri fjármálaráðherra segja, að alt sje komið í kaldakol og ekki eru peningar til neins, ekki hægt að greiða skuldir á ákveðnum tíma, þá virðist mjer ástæða til að spara þar, sem má spara. Jeg heyri sagt, að ekki sje hægt að lána smáfjárhæð vegna fjárskorts, og landssjóður geti ef til vill ekki staðið í skilum með lán sín. Og í síðasta málinu, sem hjer var til umr., kom till. frá fjármálaráðherra um greiðslufrest á fje, sem landssjóður átti að greiða fyrir síld. Jeg get ekki skilið, að það kosti landssjóð mikið lje, þó að stjórnin tryggi, að síld sje til í landinu. En ef það er ætlunin að flytja síldina frá einum stað á annan fyrir lækkað fargjald, þá get jeg ímyndað mjer, að það kosti töluvert, enda er jeg því með öllu mótfallinn. En þó að landsstjórnin greiði eitthvað fyrir flutningi, sendi símskeyti eða skrifi brjef, þá getur það ekki kostað mikið, enda hefir stjórnin heimild til slíkra útgjalda, án þeirrar heimildar, sem þessi till. á að veita henni. Jeg veit þess vegna ekki, hvað getur verið átt við í síðustu málsgr.till., þar sem stjórninni er heimilað fje til þessa. Brýnararnir eru með öllu óþarfir og mundu illa sjeðir af bændum yfirleitt, ef að vanda lætur. Bændur hafa hingað til eigi þóst þurfa að sækja búnaðarvit til þingsins, þegar þingið hefir viljað skifta sjer af forðagæslumálinu, og svo mun vera enn. Þingið verður að kosta kapps um að vera í samræmi við sjálft sig. En það hefir sýnt hjer, að það er sjálfu sjer sundurþykt. Það þykist ekki hafa efni á að lána úr þeim sjóði, sem það hefir ráð yfir, en hjer vill það blátt áfram gefa fje. Því fer þess vegna fjarri, að jeg vilji taka till. mína aftur; þó að jeg viti fyrirfram, að hún verði feld, þá vil jeg, að það sjáist svart á hvítu, í hve miklu samræmi þm. eru við sjálfa sig.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það er víst hugsun flestra þingmanna að teygja ekki tímann með löngum umræðum um þetta mál. Jeg vil lýsa yfir því, að jeg tel till. bjargráðanefndar vel til þess fallna, að hún fái einróma fylgi deildarinnar. Jeg þarf ekki að færa neina sjerstaka ástæðu fyrir þessu; flm. og fleiri hafa gert það áður. En jeg vildi sjerstaklega minnast á brtt.hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), á þgskj 472. Jeg er henni algerlega mótfallinn, og ef hún verður samþykt, er fótunum kipt undan framgangi málsins. Þá eru lagðar hömlur á allar frekari framkvæmdir í þessu efni. Jeg vildi drepa á það, að síðastliðinn vetur festi landsstjórnin kaup á fóðurmjöli og kom á bráðabirgðalögum um bann á útflutningi fóðurefna úr landinu. Þessi fóðurbætir kostaði um 80- 90 þús. kr., og stjórnin hafði ekki aðra heimild en nauðsynina á að tryggja landinu fóðurbirgðir. Þingið hefir ekki fundið ástæðu til þess að vita stjórnina fyrir þessi ráðstöfun, en það hefir ekki heldur þakkað hana, svo að jeg get látið það mál liggja milli hluta. En ef till. á þgskj. 472 verður samþykt, þá felst í því bending til stjórnarinnar um, að hún megi ekki verja fje til ráðstafana þeirra, sem hjer um ræðir. En hvernig á stjórnin að greiða fyrir flutningi á fóðurbæti, nema hún verji einhverju fje til þess í bráðina? Jeg heyri, að háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) kveður sjer hljóðs, og hann mun ætla að segja, að fyrir flutningunum megi greiða með haganlegum skipaferðum. En það nægir ekki. Stjórnin þarf meðal annars að tryggja það, að nægilegur fóðurbætir sje til í landinu, því að hver getur ábyrgðst það, að síld seljist ekki öll til útlanda í haust? Og líkur eru til þess, að stjórnin þurfi að greiða fje fyrir þá síld, sem hún vill halda eftir. Jeg vona þess vegna, að þótt háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó). færi frekari rök fyrir till. sinni, að háttv. deild fallist ekki á hana, heldur greiði atkv.till. bjargráðanefndar.

Sigurður Sigurðsson Jeg sem annar flm.till. og við báðir erum þakklátir bjargráðanefnd, stjórninni og öðrum þm., sem hafa stutt hana. Jeg geri líka ráð fyrir, að brtt. nefndarinnar verði samþyktar. Enn fremur vona jeg, og sú von er bygð á ummælum atvinnumálaráðherra, að stjórnin láti ekki undir höfuð leggjast að hvetja bændur til að halda fundi í haust og gera ráðstafanir um ásetningu búpenings. Og vona jeg einnig, að hver góður maður, og eigi síst þingmenn, hvetji menn til skynsamlegrar ásetningar. Allir munu sjá nauðsynina á þessu, og jeg tel jafnvel hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) ekki ólíklegan til slíkrar hvatningar, ef hann á eftir að stíga fæti sínum á land í kjördæmi sínu. Að öðru leyti skal jeg taka það fram um brtt.háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó ), að jafnvel þótt hjer væri ekki um að ræða annað en kostnað við símskeyti og annað því um líkt.sem þessar ráðstafanir hafa í för með sjer, þá tel jeg þessa heimild alveg sjálfsagða. En auk þess getur komið til mála, að stjórnin þurfi að leggja fram fje fyrir fóðurefnið, ef ekki fyrir fult og alt, þá til bráðabirgða, og verði að greiða flutningsgjald líka, uns kaupendur gætu endurgreitt þetta. Og þetta er engin frágangssök í mínum augum. Það gæti blátt áfram komið til mála, að landssjóður hlypi undir bagga með lækkun á flutningsgjaldi fyrir þá, sem miklu þurfa til að kosta til þess að ná síldinni að sjer. Mjer kemur það því kynlega fyrir sjónir, að háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) skuli ekki vilja leyfa þessari heimild að standa. Hann er þó enginn sparnaðarmaður, eins og hann sagði sjálfur, þegar um laun og bitlinga er að ræða, eða fjárframlög til atvinnurekstrar, sem hann vill styðja. Hann er því í ósamkvæmni við sjálfan sig, eða maður þröngsýnn, ef hann vill ekki lita lengra og styðja eins landbúnaðinn, þó að hann standi honum ekki jafnnærri. En annars munu allir skilja þennan harmagrát þm. (M. Ó.). Hann er sprottinn af því, að deildin feldi till. fyrir honum, um að veita þrem hreppum lán til kolanáms í Vestur-Ísafjarðarsýslu. En mjer virðist einkennilegt, að hann skuli láta harm sinn yfir falli till. bitna á þessu máli. Það sýnir, að hv.þm. er ekki sjálfum sjer samkvæmur, eða hefnigjarn í meira lagi. Loks vil jeg gera stutta athugasemd í sambandi við ummæli háttv.frsm. (S. St ). Hann komst svo að orði, að síldarútvegurinn væri að mörgu leyti stoð og stytta landbúnaðarins, eða að landbúnaðurinn nyti góðs af honum. Það má til sanns vegar færa, að hann njóti góðs af honum sem aðrir. Þegar einhver atvinnugrein gengur vel, nýtur þjóðfjelagið í heild sinni góðs af henni. En landbúnaðurinn nýtur engra sjerstakra hlunninda af síldarútveginum,þó að hann gangi vel. En það er auðvitað gróði fyrir landssjóð, að allir atvinnuvegir gangi sem best. Og á þessum tímum veitir landssjóði ekki af, að síldarútvegurinn gefi sem mest af sjer. Jeg vænti þess, að till. verði samþykt og röggsamlega fram fylgt af stjórninni. Jeg skal taka undir það með háttv.þm.N.-Ísf. (S. St ), að nefndin ætlast ekki til, að sjerstakir erindrekar verði sendir út um land, til þess að brýna fyrir mönnum að setja varlega á. En hitt vil jeg undirstrika, sem sami háttv.þm. sagði, að komið getur til þess, að ráðstafanir verði að gera til þess sjerstaklega að fækka hrossum fremur venju, bæði til manneldis og skepnufóðurs. Það er mikilsvert, að menn skilji, að hrossakjöt er ágætur fóðurbætir, og verður ekki annað betur gert við þau hross, sem þarf að slá af, en að nota þau til þess, að svo miklu leyti, sem þeirra þarf ekki til manneldis. Okkur er nú leyft að flytja út 1.000 hross, og verða ekki keyptir nú nema valdir gripir, bæði bestu og stærstu hrossin. Og um það er ekki nema gott að segja. En hrossaræktinni er þó engin framtíðarvon að því, ef að eins úrkastið verður eftir í landinu. Þess vegna er það nauðsynleg ráðstöfun að fækka á hverju hausti úrgangshrossum, síðgotnum og litlum folöldum og tryppum og gölluðum hrossum, og mætti nota kjötið bæði til manneldis og skepnufóðurs. Nú í haust er sjerstök ástæða til þess að brýna þetta fyrir mönnum, svo að þeir, sem eiga margt af slíku tryppadóti, stofni ekki öðrum búpeningi í voða með því að setja það á vetur.

Matthías Ólafsson Jeg sje, að hæstv. atvinnumálaráðherra er kominn aftur í deildina, svo að jeg get minst stuttlega á það, sem hann hafði að athuga við ræðu mína. Hann vildi halda því fram, að þetta mundi kosta mikið fje, og hann minti á annað mál, sem hefði kostað eitthvað, en gerði enga grein fyrir, af hverju sá kostnaður stafaði. En jeg hefi þegar bent á, að það væri varla hugsanlegt, að þetta kostaði annað fje en það, sem færi í símskeyti eða burðareyri. Jeg er algerlega mótfallinn því að senda menn út um sveitirnar til þess að predika fyrir bændum, því að það hlyti að hafa stórmikinn kostnað í för með sjer. Hins vegar þyrfti stjórnin sama og engu til að kosta, þótt hún keypti síld, því að það gæti hún gert með einföldum skipunum. Hæstv. atvinnumálaráðherra gat þess, að komið gæti til mála að selja síld út um landið. Það tel jeg ekki nema rjett. En hitt segi jeg, að það ætti að vera talað við þá stjórn, sem seldi síldina lægra verði út um landið en hægt væri að fá fyrir hana á markaðinum. En þá síld, sem ekki færi út, mætti auðvitað selja hjer þolanlegu verði. Jeg hefi áður tekið það fram um sendimennina, sem einnig hafa verið nefndir brýnararnir, að þeir mundu ekki áorka miklu.  (S. S.: Það hefir enginn gert ráð fyrir að senda menn út)  . Hvað sem því viðvíkur, þá hefir þó þetta heyrst. Háttv. 1. þm. Arn. (S. S.) sagði, að jeg væri ekki spar á fje landssjóðs til sjávarútvegarins. Þetta er hárrjett, því að sá atvinnuvegur gefur landinu í aðra hönd miklar tekjur, en það er ekki hægt að segja um þann atvinnuveg, sem þessi hv.þm. (S. S.) þykist vera talsmaður fyrir hjer á þinginu. 

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það eru tvö atriði í ræðu háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.), sem jeg vildi minnast nokkuð á. Fyrst og fremst fann hann það að fyrri ræðu minni, að jeg hefði ekki skýrt, hvers vegna landssjóður hefði þurft að kaupa fóðurmjölið síðasta vetur. Jeg get skýrt frá því, að fyrst var falast eftir mjölinu frá útlöndum, og þar sem líklegt var, að eigendurnir mundu selja það til útlanda, var komið í veg fyrir það. En um sömu mundir varð stjórnin þess vís, að ýmsir innlendir braskarar ætluðu að kaupa upp birgðirnar, til þess svo að selja þær okurverði eftir á, og þá varð það úr, að landsstjórnin keypti heldur síldarmjölið alveg, heldur en að láta það verða úr, að það færi í gegnum hendurnar á svo og svo mörgum milliliðum, er hækkuðu verðið og hugsuðu ekkert um að úthluta því þar, sem mest væri þörfin, heldur seldu hæstbjóðanda. Þetta eða líkt þessu getur komið fyrir aftur í ár, og þá er gott að hafa heimildina. Það getur komið fyrir, að allar þessar 1.000.000 tunnur verði seldar út úr landinu fyrir hátt verð, en að þó verði til ódýrari síld í landinu, og þá getur það komið sjer vel fyrir stjórnina að hafa fjárheimildina til þess að kaupa hana og afhenda hana svo til sveitar- eða sýslufjelaganna gegn góðri tryggingu.

Einar Jónsson Jeg er að vísu enn þann dag í dag þeirrar skoðunar, að forðagæsla og eftirlit með búskap bænda í sveitum hafi litla þýðingu. En samt er jeg þakklátur flm.till. fyrir það, að þeir komu fram með hana, því að í henni felst ekki að eins, að eftirlit sje haft með búskap bænda, heldur, og það skiftir mestu máli, að stjórnin kaupi síld og selji hana svo aftur til bænda. Mjer sýnist þetta vera aðalmergur till. og ekki síst fyrir það, að á öðru þgskj. frá bjargráðanefnd er sama hugsunin, því að þótt nokkur sje orðamunur á þgskj. 463 og 480, þá er efnið það sama. Till. þessi hefir ekki mætt miklum andmælum, nema frá háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). En jeg verð að segja, að þegar svona málefni er til umræðu hjer á þinginu, þá dettur mjer í hug, að sama þýtur í þeim skjá. Það má sem sje aldrei minnast svo á landbúnað, að hann espist ekki allur og umhverfist og bölsótist. Ósanngirni hans og stífni gagnvart landbúnaðinum er nú orðin alkunn á þingi. En til allrar óhamingju heyrði jeg ekki til hans, fremur en vant er, og þessu er ekki svo farið um mig einan, því að hann talar ætíð svo lágt og þvöglulega, að jafnvel þingskrifararnir verða að færa sig að honum til þess að heyra. Jeg segi þetta ekki sem last um manninn, því að auðvitað er honum þetta ekki sjálfrátt. Þessi rígur háttv.þm. (M. Ó.) til landbúnaðarins kemur af því, að hann elskar sjávarútveginn svo undurheitt. En mjer er nú svo farið, að mjer er jafnant um alla atvinnuvegi landsins og viðurkenni þá, og slíkt hið sama ætti þessi háttv.þm. (M. Ó.) að gera. Þá er það enn eitt atriði, sem jeg kann illa við og kemur fram hjá þessum háttv.þm. (M. Ó.), og það er, að hann, sem þó er skynugur maður, skuli láta það á sjer skilja, að hann sje á móti þessari till. vegna þess, að honum var synjað um nokkurra þúsunda króna lán, sem hann fór fram á að veitt væri til síns kjördæmis. Jeg hefði ekki búist við þessu af honum og hefði ekki trúað því, þó að mjer hefði verið sagt það, en nú hefi jeg heyrt það með mínum eigin eyrum og verð því að trúa. Þessi háttv.þm. (M. Ó.) kemur með brtt. á þgskj. 472, sem tekur allan kraft úr brtt.háttv. bjargráðanefndar, því að hver ætti að hafa gagn af brtt. nefndarinnar, ef landsstjórninni væri ekki heimilað fje til þess að framkvæma það, sem í henni felst ? Það hefði verið miklu hreinlegra að koma með till. um að drepa þetta mál. Þá fór háttv. sami þm. (M. Ó.) út í það, sem ekki stendur í till., en komið hefir fram í umræðum, að senda menn út um hjeruð landsins, til þess að hafa eftirlit með ásetningi manna og flytja prjedikanir um þau efni. Hann gat þess, og um það er jeg honum samdóma, að slíkir sendimenn mundu bæði hafa mikinn kostnað í för með sjer og gera auk þess lítið eða ekkert gagn. En það eru til sendimenn á öðrum sviðum, sem landið ætti ekki að kosta neinu til, og situr einn þeirra (M. Ó.) með 12.000 kr. í 16. gr. fjárlaganna, 21. lið. En það er svo um marga af þessum sendimönnum, að þeir lifa á kostnað landssjóðs, án þess að þeir álíti sjer það skyldu að vera til verulegra nota. Hann var að núa bændum því um nasir, sami háttv.þm. (M. Ó.), að þeir gætu ekki sjeð um sig sjálfir, en þó vill hann ekki láta samþykkja till. þessa í því formi, að hún komi þeim að nokkru gagni. En tímarnir eru öðruvísi en þeir hafa verið, og jeg býst við, að þó að bændur sjeu svo hygnir, að þeir geti sjeð um sig sjálfir, þá sje það þó hyggilegra að samþykkja þessa till. um útvegun á fóðurbæti. Jeg mun því greiða þessari till. atkvæði mitt, þó að jeg sje á móti öllum forðagæslulögum.

Hákon Kristófersson Jeg gat þess við fyrstu umr. þessa máls, að jeg teldi síðustu málsgrein till. á þgskj. 463 varhugaverða. Nú hefir bjargráðanefnd komið fram með brtt. við þessa till., á þgskj. 480, þar sem það er tekið fram, að stjórninni skuli heimilað nauðsynlegt fje til framkvæmda á málinu. Eins og 1. og 2. liður brtt. á þgskj. 480 liggja fyrir, sje jeg ekki ástæðu til annars en að greiða brtt. bjargráðanefndar atkvæði mitt. En þetta geri jeg með það fyrir augum, að þótt stjórninni heimilist fje til þess að framkvæma það, sem till. ætlast til, þá noti hún ekki þessa heimild til þess að senda launaða erindreka út um bygðir landsins, til þess að prjedika fyrir bændum gætilegan ásetning eða fækkun á hrossum. Jeg álít, að slíkt verði að vera á valdi sveitarstjórnanna, en ekki tilkvaddra manna. En eftir síðustu málsgrein till. sje jeg ekki betur en að stjórnin hafi heimild til þess að verja fje til fundarhalda, meðal annars. Því er jeg ekki mótfallinn; tel miklu fremur sjálfsagt, að stjórnin hafi heimild til bráðabirgðafjárframlaga til kaupa á fóðurbæti, svo sem síld eða síldarmjöli. Háttv. frsm. bjargráðanefndar (S. St.) gat þess, að æskilegt væri að senda menn út um landið, sem brýndu fyrir mönnum að fækka hrossum að miklum mun. En eins og jeg hefi áður getið, þá ætlast jeg ekki til þess með atkvæði mínu, að fje sje varið til slíkra hluta. En á það vil jeg leggja áherslu, að stjórnin geri sitt ítrasta til útvegunar á fóðurbæti, og að framkvæmdir verði gerðar í þá átt þegar á þessu sumri, því að öllum má vera ljóst, til hvílíkra vandræða horfir með grassprettu. Og það vil jeg taka fram, að láti hæstv. stjórn fóðurbirgðamálið afskiftalaust að þessu sinni, þá sýni hún það ljóslega, að hún er algerlega óhæf til þess að stjórna landinu á vandræðatímum. Jeg hefi svo ekki meira að segja, en þetta vildi jeg sagt hafa, af því að jeg kann betur við brtt. bjargráðanefndar heldur en aðaltillöguna.

Jörundur Brynjólfsson Jeg vænti þess, að ekki verði hægt að segja um mig, að jeg tali af hlutdrægni um þetta mál, því að ekki verður það sagt, að mitt kjördæmi hafi hagnað af því, að till. verði samþ. eða þá ekki. (Atvinnumálaráðherra; Ef síldin yrði notuð til manneldis, gæti þó svo farið). En jeg tel þessa till. mjög þýðingarmikla og sjálfsagða, frá hvaða sjónarmiði sem á hana er litið og hvaða þm. sem hlut á að máli. Það hefir verið tekið fram, að útlit sje fyrir mikinn grasbrest á þessu sumri, og þessi eina ástæða er svo mikilsverð, að þó að hæstv. Alþingi hefði ekki nema hana eina til þess að styðjast við, þá hefði það ekki getað skilið svo vansalaust, að það hefði ekki gert eitthvað til þess að tryggja bændum fóðurbæti, svo að þeir gætu haldið búpeningi sínum. Þó að það verði sagt með nokkrum rjetti, að þessi atvinnuvegur gefi landssjóði ekki afarmiklar beinar tekjur, þá verður þó að gæta þess, hversu hann er ómissandi fyrir alla framþróun landsins og hversu margir landsbúar lifa á honum og hafa af honum uppeldi sitt. Og nú er ekki síður ástæða til þess að hlúa að þessum atvinnuvegi, þar sem nú getur svo farið, að þjóðin öll í heild sinni verði að bjargast við hann að miklu leyti, því að svo getur farið um sjávarútveginn, ef stríðið heldur áfram ef til vill í mörg ár enn, að hann komist í kalda kol. Og hvernig væri þá komið þjóðarbúskap vorum, ef bændur yrðu nú að farga bústofni sínum sakir fóðurskorts? Jeg mun því láta það með öllu óátalið, þó að landssjóður notaði talsvert mikið fje til þess að tryggja bústofn bænda. Þessu fje ætti að verja til þess að ívilna bændum í verði á fóðurbæti og flutningsgjöldum. En óþarft tel jeg það að eyða fje í þann hjegóma, að senda menn út um landið til þess að ráðleggja bændum um ásetning og annað því um líkt. En sjálfsagt er, að stjórnin hafi heimild til þess að verja fje úr landssjóði til fyrirgreiðslu í þessu máli, því að þetta er svo mikið og þarflegt mál, að alls ekki er farandi fram á að nema burt fjárheimildina, og ætti að gera alt til þess að greiða fyrir því.