Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Sjútvn. hefur haft þetta mál til athugunar og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég vil hins vegar beina því til hæstv. ríkisstj., að n. þætti eðlilegra, ef unnt væri að koma því þannig fyrir, þegar salan fer fram, að tryggður sé áframhaldandi rekstur verksmiðjunnar frekar en hún yrði rifin niður og ekkert stæði í staðinn. Að öðru leyti mælir n. fullkomlega með því, að frv. verði samþ. breytt.

Forseti (StgrA): Hér liggur fyrir skrifl. brtt. frá hæstv. menntmrh. við 7. gr. frv., um að í stað „1. febr.“ komi: 1. marz. - Mun ég leita afbrigða, til þess að brtt. megi taka til meðferðar á fundinum.



Herra forseti. - Út af ummælum, sem féllu hér í gær um þetta mál hjá tveim hæstv. ráðh., vildi ég segja nokkur orð. Hæstv. landbrh. taldi, að sú breyt., sem hefði orðið á frv. í Nd., væri eintómur hégómi, og undraðist, að menn skyldu vera að rekast nokkuð í þessu hér. Ég get ekki, verið þessum hæstv. ráðh. sammála um, að þetta sé hégómi. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að skylda bændur, sem framleiða landbúnaðarvörur, með l. til fjárframlaga. Að vísu er ætlazt til þess, að þessi fjárframlög komi þeim sjálfum að liði. Mér finnst það enginn hégómi, hvort, þeir eiga sjálfir að ráða yfir þessu fé eða ekki. Ég mun þó hins vegar greiða þessu frv. atkv., þó að það taki ekki breyt., en geri það með hangandi hendi, vegna þess að ég er ekki alveg viss um, að það sé rétt að leggja þessa kvöð á bændur, ef þeir fá ekki að ráða yfir þessu fé og verja því á þann hátt, sem heppilegast væri talið fyrir þeirra stétt. Ég get að vísu sagt það, að ég geri ekki ráð fyrir því, að hæstv. landbrh. mundi sýna ósanngirni í þessu efni, en hins vegar býst ég varla við því, að jafnvel þessi hæstv. ráðh. gæti gefið tryggingu fyrir því, að það gæti ekki komið fyrir, að það yrðu mannaskipti í stj. Menn eru misjafnir, sumir góðir og í versta tilfelli aðrir illir, og þá gæti verið annað en hentugt fyrir bændur að leggja þetta fé fram í hendur á manni, sem í versta tilfelli væri allt annað en velviljaður í þeirra garð, og auk þess væri það leiðinlegt fyrir bændur að vera skyldaðir til þess að leggja fram fé á þennan hátt og hafa ekki heimild til þess að ráða yfir því. Þá var það hæstv. menntmrh. Hann hefur verið á móti þessu frv. frá byrjun og ekki viljað láta leggja þetta gjald á, og mér skildist hann telja, að þetta væri sambærilegt við það, að stjórn Alþýðusambandsins hefði í l. leyfi til þess að leggja ákveðið gjald á alla launþega, t.d. 1/2% af öllum greiddum launum. Ég get ekki verið sammála um það, að þetta sé sambærilegt, mér finnst standa ólíkt á um þetta tvennt. Ég efast ekkert um það, að Alþýðusambandið eða stjórn þess verji á ýmsan hátt vel í þarfir verkamanna því fé, sem það fær milli handa, alveg eins og Búnaðarfélag Íslands mundi verja því fé vel, sem það fengi milli handa. En samt er þetta ekki sambærilegt, vegna þess að það er annars konar útgjaldaþörf, sem samtök bænda hafa, heldur en samtök verkamanna. Búnaðarfélag Íslands og búnaðarsamböndin hafa á margan hátt reynt að greiða fyrir framkvæmdum í atvinnugreinum með beinum fjárframlögum, og ég tel, að hæstv. Alþ. hafi með l. lagt fjárbyrðar á þann félagsskap. Vil ég í því sambandi minna á samþykkt frá hæstv. Alþ., lög um jarðræktar- og húsagerðarsamþykktir í sveitum. Vil ég nú með leyfi hæstv. forseta lesa upp 5. gr. þeirra laga. Hún er þannig: „Stjórn sambandsins annast með aðstoð Búnaðarfélags Íslands um eftirgreindar mælingar og athuganir á hverju samþykktarsvæði: 1. Stærð túna. 2. Stærð túnþýfis að flatarmáli á hverri jörð, sbr. bráðabirgðaákvæði jarðræktarlaganna frá 4. júlí 1942. 3. Ræktunarástand túnanna. 4. Skilyrði til nýræktar. 5. Framræslu á landi jarðarinnar og hvernig hún skuli unnin (vegna túnanna, fyrirhugaðrar nýræktar, engjaræktar og til hagabóta, ef þess er sérstaklega óskað). 6. Skilyrði til að gera engi véltæk eða auka þau. 7. Hvort einhverjar jarðir og þá hverjar falli undir ákvæði II. kafla jarðræktarlaga, nr. 54 4. júlí 1942, um búferlaflutning. Kostnaður við athuganir og mælingar þær, er hér um ræðir, ásamt nauðsynlegri kortagerð greiðist að helmingi úr ríkissjóði, en hinn hlutinn greiðist að jöfnu af Búnaðarfélagi Íslands og hlutaðeigandi búnaðarsambandi.“ Ég ætla, að þetta sé gott dæmi um það, að öðruvísi stendur á um samtök bænda en samtök verkamanna, þegar jafnvel svo er ástatt, að löggjafarvaldið leggur útgjaldaskyldu á herðar Búnaðarfélagi Íslands og búnaðarsamböndunum. Menn sjá af þessari grein, að það er ekki lítið verk, sem þarna á að vinna. Vil ég ekki gizka á, hvað það kostar mikið, en hef heyrt, að það muni velta á milljónum. Nú gera lög þessi ráð fyrir, að bændur skuli greiða helming kostnaðar. Ef Búnaðarfélag Íslands hefur ekki meiri tekjur en það hefur haft undanfarin ár, þá væri ástæðulaust að ætla því og búnaðarsamböndunum að bera uppi helming þessa kostnaðar. Hér er gengið út frá því, að þessi félagsskapur fái fé úr ríkissjóði, eins og sjálfsagt er. Ég vil benda hæstv. menntmrh. á þetta og verð að segja, að mín niðurstaða er sú, að þetta tvennt, verkamannasamtökin og samtök bænda, séu ekki að þessu leyti alveg sambærileg, heldur miklu fremur ósambærileg. Að öðru leyti vil ég ekki blanda mér inn í þær umr., sem urðu um þetta mál í gær.



Herra forseti. - Ég er nú búinn að gleyma ýmsu af því helzta, sem ég hefði viljað minnast á í gær. En þó vakti það svo mikla athygli mína, að það gat ekki gleymzt, að hæstv. fjmrh. sagði, að það væri hégómaatriði, sem verið væri að samþ. hér. En svo kemur hér annað hljóð úr horni frá hæstv. kennslumálarh., og var helzt að heyra á honum, að þetta atriði væri aðalatriði frv., því að án þess að þetta atriði væri samþ., væri ekki hægt að samþ. þetta frv. Ég held, að það sé rétt skilið, að þetta hafi verið í ræðu hans, að því er þetta atriði snertir. Það kemur því fram mjög einkennilegur skoðanamunur frá tveimur ráðherrum í ríkisstjórninni, þar sem annar álítur, að þetta sé meira form, eins og hæstv. fjmrh. taldi þetta vera, en hinn hæstv. ráðh. álítur, að þetta sé efnisatriði, er skipti svo miklu máli, að ekki sé hægt að samþ. frv., ef þetta yrði ekki einnig að lögum. Kemur hér fram nokkuð, sem er eitt meginatriði þessa máls, sem sé það, að þetta atriði er, eins og bent hefur verið á, fyrst og fremst borið fram af forvígismönnum Sósfl., þó að notaður sé til þess þingmaður úr öðrum flokki að bera það fram. Það er líka vitað, að Sjálfstfl. leggur ekki, eins og skilja má, áherzlu á þetta atriði, og margir þm. flokksins munu jafnvel óska eftir, að þetta atriði verði ekki samþ. En Sósfl. aftur á móti leggur á það áherzlu, hefur þvingað það í gegn og fengið hv. þm. A.-Húnv. til þess að bera það fram. Ég álít, að segja megi með góðum og gildum rökum, að ef hægt er að þvinga það fram á Alþ., að hv. þm. greiði atkv. með því að setja bændum fjárhaldsmann um það fé, sem þeir sjálfir leggja fram, og það jafnvel þótt hinir sömu hv. þm. séu á móti því, sé engin trygging fyrir því, að þetta ákvæði, þegar það er komið í l., verði ekki notað á sama hátt í ríkisstjórninni, þannig að ráðherrar verði þvingaðir í stað þm. áður. Við höfum séð mörg dæmi þess, að mál eru þvinguð fram, þótt þau kosti ríkissjóð nokkrar millj. og séu andstæð vilja ráðherra, ef mikils þykir við þurfa að halda samstarfi um önnur mál. Það er alveg rétt, sem hæstv. menntmrh. tók fram, að það mundi ekki þykja litlu máli skipta, hvort bændur eru sviptir yfirráðarétti yfir því fé, sem þeir hafa lagt fram í því skyni að efla þessi samtök. Það mundi líka blátt áfram vera þýðingarlaust að lögleiða slíkt, af þeirri einföldu ástæðu, að þótt þetta yrði samþ. hér nú, þá yrði það afnumið á næstu árum, því að þetta mundi eðlilega skapa óánægju meðal bænda, sem þegar í stað mundu taka upp baráttu fyrir sínum málstað og ekki slaka á, fyrr en þingið léti undan, og þeir fengju sjálfir umráðarétt yfir sínu eigin fé. Að því er snertir þá brtt., sem hæstv. menntmrh. ber hér fram, þá er það rétt, að eins og ákvæðið er nú í frv., geta l. ekki tekið gildi á þeim tíma, sem þar er ráð fyrir gert. En þetta lagfærist af sjálfu sér, þar sem vitað er, að l. taka ekki gildi fyrr en þau hafa verið afgr. hér frá þinginu og síðan staðfest í ríkisráðinu á þann hátt, sem nauðsyn krefur, til þess að þau geti tekið gildi, og taka þau þá gildi þann dag, sem þau koma þaðan og eru auglýst. Skal ég svo ekki fara um þetta fleiri orðum.



Herra forseti. - Ég er ósnortinn af þessum hita, sem fram kemur í þessu máli. Mér skilst á hv. þm. Str., að þetta sé eitt af þeim málum, sem næstum skipti flokkum nú, þvingunum sé beitt við hv. þm. og svo í ríkisstjórninni innbyrðis. Hér sé gengið inn á svo varhugaverða braut, að það sé spurning, hvort þjóðfélagið bíði ekki mikinn hnekki, ef þessi breyt. verði ekki gerð á frumvarpinu. Það var rangt, sem hann sagði, að einstakur þm. hafi borið þetta fram í hv. Nd., því að það var hluti nefndarinnar, sem bar það fram og hafði til meðferðar. Og viðvíkjandi allri þessari þvingun og ósköpum, sem hér um ræðir, verð ég að játa, að ég hef ekki heyrt þetta nefnt. Ég álít, að ekki megi rugla hér saman frv. og þessari brtt. Það er aðeins þessi brtt., sem er hér til umr. nú, og ég vil taka undir það með hæstv. fjmrh., að þetta er meginatriði í mínum augum, en þykir þó frv. rétt, eins og það kemur frá hv. Nd. Mér þykir það ekki nokkur þvingun, og mér þykir það mjög einkennilegt að heyra þetta borið saman við frjálsan félagsskap. Því skyldi ekki t.d. Alþýðusamband Íslands og annar sams konar félagsskapur geta gert með sér frjáls samtök að leggja fram svo og svo mikið fé? Þetta er alveg eðlilegt, og það er sá munur á því, ef þetta er gert með l., að þá er hver félagsskapur frjáls að því, hvort hann gerir þetta eða ekki, og því engin ástæða til að hafa neitt opinbert eftirlit með því. Mér skildist á hv. 1. þm. N.-M., að þessu væri þvingað upp á bændur. Mér hefur nú skilizt, að þetta frv. væri gert í greiðaskyni við bændur, og lít svo á, að hæstv. Alþ. sé með þessu að styðja bændur í ákveðnu máli, sem þeir álíta, að þeir hafi ekki nóg samtök til að koma í kring öðruvísi. En ekki er hægt að neita því, að um leið og þessi l. eru sett, eru allir neyddir til að vera með í þessu. Það, sem ríkið hér leggur til. er því það, að hæstv. Alþ. megi setja um það lög. Það lætur einn ráðh. setja reglugerð um málið og felur síðan innheimtumönnum innheimtu þessa gjalds, lögtaksrétt o.s.frv. Og þar sem auk þess allir eru þvingaðir til að vera með, er óverjandi, að Alþ. neyði svo fámenna stétt til að vera með í þessum samtökum öðruvísi en þeir, sem óánægðir kynnu að verða, gætu leitað á náðir þessa sama valds, sem setti þessi lög. Hv. þm. Str. sagði, að þessu yrði fljótlega breytt aftur, ef ráðherra ætti að hafa þetta vald. Ég aftur á móti gæti trúað því, að þetta yrði flutt aftur, ef það yrði fellt í burtu nú. Hver getur sagt með vissu. að ekki myndist einhver sterkur minni hl. meðal bænda í landinu, sem væru alveg á móti því, hvernig þessu fé væri varið og vildu ekki leggja það fram? Þeir mundu segja sem svo: Ef þetta væri frjáls félagsskapur, mættum við segja okkur úr honum. Nú eru þetta landslög, og við heimtum, að það Alþ., sem þvingaði okkur með þessum l., búi um leið til einhvern opinberan rétt, sem við getum kært til gegn því gerræði, sem hér er framið. Mér skilst því, að þetta sé alveg eins verndarráðstöfun gagnvart bændunum og verið sé að svipta þá umráðaréttinum. Mér finnst þeir hv. þm., sem talað hafa með þessari brtt., ekki gera mun á frjálsum samtökum og því, sem er lögþvingun. Ég mun því greiða atkv. móti þessari brtt.



Herra forseti. - Ég hef borið hér fram smábrtt. við þetta frv. á þá leið, að lögin komi til framkvæmda 1. marz, í stað þess, sem í frv. stendur, að þau skuli koma til framkvæmda 1. febr. 1945. Það getur tæplega staðizt, þar sem 1. febr. er liðinn, en gert var ráð fyrir, að l. mundu öðlast gildi, þegar er frv. hefði verið samþ. Ég tel því, að ekki verði hjá því komizt að gera þessa breyt. á frv., þó að e.t.v. megi segja, að l. komi ekki til framkvæmda 1. febr. Það er auðvitað engin bót og mjög óvenjulegt, að sá háttur sé á hafður, enda alls ekki til þess ætlazt í þessu tilfelli. Hv. þm. Str. sagði um þetta atriði. að það væri flutt í þeim tilgangi að bregða fæti fyrir frv., en röksemdir hans fyrir því þóttu mér næsta lítils virði. Ég þarf svo ekki að segja mikið um þetta mál almennt. Það er búið að taka það fram af rökum bæði með og móti þeirri brtt., sem fram er komin frá hv. þm. Dal., sem þörf er á. Ég vil þó aðeins segja það viðvíkjandi röksemdafærslu hv. 1. þm. N.-M.. þar sem hann heldur því fram, að mjög mikill munur sé á Búnaðarfélagi Íslands og Alþýðusambandi Íslands, vegna þess að Búnaðarfélagið hafi ýmsar verklegar framkvæmdir með höndum og umsjón með ýmsum verklegum framkvæmdum, sem því sé beinlínis falið af ríkisvaldinu, þá er það alveg rétt hjá honum, að þessi munur er "a þessum tveimur samböndum, en hins vegar fær Búnaðarfélag Íslands mjög mikinn styrk af opinberu fé til þessara framkvæmda og þessara umsjónarstarfa og hefur launaða starfsmenn frá ríkinu til þess, og vitaskuld verður greiddur úr ríkissjóði kostnaður við þau verk, sem Búnaðarfélaginu eru falin; hjá því verður ekki komizt. En ef nú Alþýðusambandið fengi til umráða tvær milljónir króna auk þeirra frjálsu iðgjalda, sem það fær frá félögum sinum, og á þann hátt með löggjöf frá Alþingi lagður skattur 1/2% á öll vinnulaun. sem greidd væru meðlimum í Alþýðusambandinu, þá geri ég ráð fyrir, að ekki kæmi annað til mála en að Alþýðusambandið innti af hendi einhver þjóðfélagsleg verkefni fyrir þetta fé, og þá mundu koma til greina verklegar framkvæmdir, sem sambandið hefði með höndum, og þá mundi ekki annað koma til greina en að viðkomandi ráðh. gæti haft eftirlit með því, hvernig þessu fé yrði varið. Sá munur, sem hv. þm. var þar með á Búnaðarfélaginu og Alþýðusambandinu, kemur í þessu tilfelli ekki málinu við. Það, sem hér er sambærilegt er það, að Búnaðarfélagið fær til umráða fé, sem fæst með skatti, sem lagður er á bændur með löggjöf, og eins og frv. var upprunalega, þá var ætlazt til, að Búnaðarfélagið gæti ráðstafað því eins og því sýndist, alveg eins og Alþýðusambandið getur ráðstafað frjálsum iðgjöldum meðlima sinna. Það er þetta, sem mér virðist ekki geta komið til greina og enginn þessara hv. þm. mundi telja geta komið til greina, ef Alþýðusambandið ætti í hlut. Um það hefur verið rætt, að til greina gæti komið, að viðkomandi ráðh. misbeitti sínu valdi. þannig að hann leyfði ekki, að þetta fé væri notað til þeirra hluta, sem landbúnaðinum væru nauðsynlegir og bændur almennt vildu verja fénu til og teldu nauðsynlegt fyrir sína stétt. Slíka tryggingu er aldrei hægt að gefa, en það liggur í hlutarins eðli, að þetta vald getur ekki verið annars staðar en hjá ráðh., vegna þess að þessi skattur er lagður á með l. frá Alþingi á bændastéttina. án þess að nein trygging sé fyrir því, að bændur greiði þennan skatt til sinna samtaka af frjálsum vilja. Það er óviðunandi fyrir löggjafarvaldið, að þessi samtök ráði algerlega yfir þessu fé, þegar þessi skattur er lagður á með lögum og engin trygging fyrir því, að bændur leggi hann á sig af frjálsum vilja. Þetta er eins og hver annar skattur, og auðvitað geta þeir alltaf misbeitt þessu valdi. Það er t.d. ekki óhugsandi, að þetta fé yrði notað til að gefa út blöð fyrir Búnaðarfélagið, og hver segir, að það yrði ekki ritað eins og Samvinnan eða Bóndinn. sem starfsmenn í Búnaðárfélaginu stóðu á bak við og rituðu mest í. Þetta hlýtur hverjum manni að vera skiljanlegt, vegna þess að það er svo einfaldur hlutur. Hv. þm. Str. talaði um skoðanamun milli mín og hæstv. fjmrh. að því leyti, að hæstv. fjmrh. taldi þetta hégómamál. 



Ég var ekki viðstaddur í gær, þegar hæstv. menntmrh. hafði í sambandi við þetta búnaðarmál ráðizt á Sambandið og Samvinnuskólann með mikilli fákænsku og vöntun á góðum siðum, og þó að ég sjái ekki ástæðu til að fjölyrða mjög um þetta efni, þá læt ég það vera mér tilefni til að minna á ýmislegt, sem kemur við uppeldismálum á heimili kommúnista, að því leyti sem það getur útskýrt það, sem hér liggur fyrir. Ég vil þó, áður en ég minnist á þetta efni, benda á, að það virðist í sambandi við meðferð Alþingis á frv. um búnaðarmálasjóð hafa komið illur andi yfir kommúnistaflokkinn og það á elleftu stundu. Þegar þetta mál var til umr. í Nd., sáu kommúnistar ekki ástæðu til að koma með gandreiðarbeizli til að leggja við bændastéttina, en við frekari umr. málsins umbreyttust þeir og hafa svo gert að skilyrði fyrir stjórnarsamvinnunni, að fjötur yrði lagður á bændur. Þetta er því merkilegt, af því að það sýnir, að kommúnistar, sem aldrei hafa hugsað um annað en að koma á upplausn, kunnu lítt til landsstjórnarmála, eins og Snorri Sturluson segir um óróabelgi í Noregi. Er sízt að undra, þó að margt gangi nú illa fyrir kommúnistum, þegar þeir, að líkindum eftir fyrirlagi úr öðru landi, taka þátt í ríkisstjórn án þess að hafa til þess hæfileika eða undirbúning. Það verður ekki tekið öðruvísi en sem merki um talsverða vöntun á greind, að flokkurinn skyldi vera búinn að láta frv. ganga gegnum fimm umr. í þinginu, áður en forkólfarnir sáu þann voða, sem stafað gæti af frelsi bænda. Annars er ég ekkert hissa á framkomu kommúnista í þessu efni, því að þeirra verk miða öll í átt til aukinnar upplausnar, og það er sú kynning, sem menn fá af vinnubrögðum þeirra í lýðfrjálsum löndum. Hæstv. menntmrh. mun vera kunnugt, að um það leyti sem hann var að taka sína Tyrkjatrú í Berlín, voru skoðanabræður hans í Noregi fjölmennir. Þeir höfðu eins og hér beitt yfirboðum og æsingum, þangað til þeim hafði tekizt að fá nokkurt fylgi á þingi og í bæjarstjórnum. En það fór svo, að þegar kommúnistar áttu að fara að ráða á þingi og í bæjarstjórnum, þá varð allt þeirra ráð að ráðleysi, svo að allar stoðir hrundu undan flokknum og hann þurrkaðist úr landinu. Þegar stríðið byrjaði, var enginn kommúnisti til í norska þinginu. Það verður aldrei nógsamlega virt við Norðmenn og gæti verið hér á landi, að þeir þoldu ekki yfirstjórn frá útlöndum. Sjálfstæðis- og þjóðerniskennd Norðmanna var svo mikil, að þeir vildu ekki láta útlendinga skipa sér fyrir, og þess vegna þurrkuðu þeir þennan flokk út úr landinu. En fyrst þessi hæstv. ráðh. sá ástæðu til að tala um Sambandið og Samvinnuskólann út af þessu búnaðarmáli, þá er rétt að minnast á, hvað kommúnistar hafa afrekað á þeim vettvangi. Í Rússlandi eyðilögðu þeir samvinnufélögin, og hið sama gerðu þeir í Eystrasaltsríkjunum, þegar Hitler og Stalin gerðu með sér vinmæli 1939. Hér á landi var kommúnistaflokkurinn í opinberri andstöðu gegn samvinnuhreyfingunni um nokkur ár. Síðan komust kommúnistar á þá skoðun, að þeir ættu fremur að beita undirferli og hrekkjum gagnvart félögunum. Tóku þeir þá að ganga í sum kaupfélögin. Hér í bænum áttu þeir þátt í stofnun Kron, en hafa nú um margra ára skeið haldið uppi látlausum illindum og ófriði í því félagi. Er ekki annað sýnna en að það falli innan skamms í marga parta, og eiga flokksbræður hæstv. ráðh. alla sök í því máli. En að því er Sambandið snertir, þá hefur það margsinnis bjargað Kron úr erfiðleikum, og ef Kron hefði ekki notið góðvildar Sambandsins, er ekki sýnilegt, að það væri nú í tölu lifandi fyrirtækja. Loks kom þar, að setja varð dugandi framsóknarmann í forsvar fyrir félagið, og hefur hann getað bætt úr mörgum eldri syndum kommúnista. Einn var sá maður í liði kommúnista, sem um nokkra stund virtist hafa til að bera áhuga og dugnað til að starfa við samvinnufyrirtæki. Þetta var Jens Figved, kaupstjóri í Kron. En jafnvel hið græna tréð brást. Eini kommúnistinn, sem sýndist vinna af áhuga fyrir kaupfélagsskapinn, var þó ekki meiri kostagripur en það, að félagið var í stöðugri hnignun undir stjórn hans. Var hann skuldugur félaginu um nálega 100 þúsund krónur, er hann var knúður til að yfirgefa félagið. Liðu nokkrir mánuðir, þar til Árna Benediktssyni tókst að bjarga við þessu skuldamáli.

Þetta er sagt í skjóli þinghelginnar.

Þetta er sagt af því, að það er satt. Hæstv. ráðh. veit, að það liðu margir mánuðir, þar til þessi skuld var greidd. (Menntmrh. Ef þetta væri ekki sagt í skjóli þinghelginnar, mundi það koma fyrir dóm.) Það er bezt fyrir hæstv. ráðh. að reyna að fá vottorð um, hvenær þessi skuld var borguð. Ég skora á hæstv. ráðh. að sanna það, að Jens Figved hafi verið skuldlaus, þegar hann flosnaði upp í félaginu. Það liggja fyrir um þetta vottorð frá stjórn Kron, og eru þau prentuð í Degi á Akureyri, og þar getur hæstv. ráðh. lesið þau. En það er að segja af þessum flokksbróður hæstv. ráðh., að þegar hann fór frá Kron, setti hann upp heildsölu til að keppa við félagið, sem hann hafði verið með í að stofna og hafði stjórnað. Ég held því, að hæstv. ráðh. ætti að tala sem minnst um samvinnumál, vegna þess að þótt ég vilji ekki fjölyrða um það hér, þá er það vitað, að hans flokkur hefur fyrst og fremst verið að reyna að eyðileggja samvinnufélagsskapinn. Er þar síðast að minnast þess, að á s.l. hausti komu þeir hér á Alþingi með till., sem voru alveg sérstaklega fjandsamlegar samvinnufélögunum. Haustið 1942 stakk þessi hæstv. ráðh. upp á því að skipta samvinnufélögunum upp líkt og Póllandi var skipt upp af sömu ástæðum. Næsta haust vildi hæstv. ráðh. taka af samvinnufélögunum völdin yfir sínum eigin vörum, og jafnframt hélt flokkurinn því fram, að þau hefðu aðallega á boðstólum óætar vörur, kommúnistar gætu ekki lifað á þeim vörum, sem hér væru framleiddar og kaupfélögin seldu. Þannig hefur þessu verið haldið áfram á hverju ári. Að því leyti sem hæstv. ráðh. minntist á tímarit, sem ég stjórna með fleiri mönnum, þá þarf hann ekki að vera hissa á stefnu þessa rits. Þegar hæstv. ráðh. og flokkur hans gera sig bera í fjandskap við samvinnufélögin, þá þarf hann ekki að undra, þó að þau snúist til varnar í málgagni sínu. Hæstv. ráðh. veit, að ekkert fyrirtæki, hvort sem það er borgaralegt eða kommúnístiskt. vili láta drepa sig. Ég er búinn að vera nokkuð lengi ritstjóri Samvinnunnar, og það hefur gengið vel með mínum samstarfsmönnum, og í hvert skipti sem skaðsamlegar árásir hafa verið gerðar á samvinnufélagsskapinn, hefur vitanlega alltaf verið snúizt til varnar í þessu riti. Samvinnumönnum hefur líka verið ljóst, að þetta var nauðsynlegt. Þegar hæstv. ráðh. hafði í fyrsta skipti komið með sínum legátum á sambandsfund, sem var haldinn á Hólum í Hjaltadal vorið 1943, þá ákvað sambandsstjórnin að stækka Samvinnuna stórkostlega og skoraði á mig að skrifa áfram um samvinnufélögin, ekki aðeins í Samvinnuna, heldur viðar, ef því væri að skipta. Hæstv. ráðh. má vera ljóst, að ekki aðeins ég, heldur einnig mínir samstarfsmenn eru mjög fúsir til að taka upp hanzkann fyrir samvinnufélögin hvenær sem er. Og því meiri ósvífni sem hann sýnir og hans lið, því meira verða þeir húðflettir fyrir vankunnáttu sína og vanmátt til að reka fyrirtæki af þessu tagi. Því meiri sem árásir þeirra verða. því rækilegar verður sýnt og sannað, að þeir geta þar ekkert annað en verið eins og graftarbaktería í kýli. Að því leyti sem hæstv. ráðh. talaði um misbeitingu á ríkisstyrknum til Samvinnuskólans, þá er það mála sannast, að ríkið má vera þakklátt samvinnumönnum fyrir að standa fyrir og,reka stóran skóla árum saman með 5000 króna styrk. Þeir, sem líta í gegnum gömul fjárlög, geta séð, að þegar ég, sem lengi hafði verið skólastjóri Samvinnuskólans, var ráðh. og gegndi að parti til sömu stöðu og þessi hæstv. ráðh. gegnir nú, þá fór ég ekki að eins og hæstv. ráðh., þegar hann heimtaði, að skáldastyrkurinn væri allur undir n., sem hann ræður yfir. Og hæstv. ráðh. veit, að ástæðan til þess, að Gunnar Gunnarsson var settur inn með alþingisvaldi, var sú, að Alþingi treysti ekki kommúnistaflokknum til að sýna þessum fræga rithöfundi verðugan sóma. og það eru fleiri en hann, sem þörf væri að vernda fyrir þessum mönnum, sem nú fara með féð. Ef hæstv. ráðh. getur bent á nokkurn skóla jafnstóran og samvinnuskólann, sem hafi starfað lengi og látið sér nægja 5000 kr. styrkur, þá skal ég vera honum þakklátur fyrir það. Það er alveg rétt að vera ekki frekur í fjárkröfum í þessu efni, því að bæði samvinnumenn og kaupmenn geta vel kostað sína skóla, eins og þeir hafa líka gert að mestu leyti. En af því að hæstv. ráðh. hefur komið inn á þetta mál tilefnislítið, finnst mér rétt að klykkja út með því að gera upp við hann gömul viðskipti, þar sem mér tókst á alveg ótvíræðan hátt að sanna, hvaða „móral“ hann og hans flokkur hefur gagnvart afskiptum frá erlendu valdi og fjárstyrk þaðan. Fyrir nokkrum árum þótti grunsamlegt, hvað mikið af efni aðalblaðs kommúnista var komið beint frá Rússum. Þá var þó ekki komið eins og nú, því að nú eru þýddar greinar í blaðið frá Rússlandi, svo að það er líkast því. að það sé gefið út í Moskvu. Ég átti þá nokkurn þátt í, að rannsakað var, hvernig væri með allt þetta rússneska efni í blaðinu. Kom þá í ljós, að Rússar höfðu borgað mikið á annað hundrað þúsund krónur á stuttum tíma í þetta fyrirtæki hæstv. ráðh. Þetta verð ég að segja, að hafi verið mjög heppileg athugun. Þegar svo er komið, að einn flokkur er farinn að taka við fé frá útlendu valdi og er svo óskammfeilinn að reyna að dylja það, þá er ástæða til að koma og taka í taumana, og þá er ástæða til, að þjóðin fái að vita um það. Þessar greiðslur námu 160 þús. kr. á stuttum tíma. Það er kannske ekki talað um þetta á hverjum degi, en eftir að þessi rannsókn fór fram, þá vita allir, að þessi flokkur stendur undir erlendri stjórn og þiggur þaðan fé til starfsemi sinnar. Ég þykist vita, að hæstv. ráðh. sé ekki fyllilega ljóst, hvílík skaðsemi þetta er. Ég þykist vita, að hann sé of illa að sér í sögu landsins til að hann sjái, hvert slík starfsemi stefnir. Við þurfum ekki annað en að líta í okkar sögu. Við skulum líta til 13. aldarinnar. Þá var hér uppi mjög sterk erlend hreyfing, katólska kirkjan, sú virðulega stofnun. Hún var alþjóðastofnun, sem dró til sín vald og áhrif frá landsins eigin börnum og virti einskis lög landsins, ef svo bar undir. Afleiðingin varð sú, að Íslendingar glötuðu frelsi sínu í sjö aldir. Þessi alþjóðastofnun kom hér inn í lítið þjóðfélag og beitti hér sínum alþjóðaáhrifum til að eyðileggja stofnanir landsins sjálfs. Þetta fékk sinn lokadóm árið 1264, og Íslendingar bjuggu við afleiðingarnar í sjö aldir. Við getum litið nær, athugað, hvað gerðist hér á 16. öld, þegar lúterska stefnan var að ryðja sér til rúms. Þá urðu margir Íslendingar til að styðja konungsvaldið í Danmörku til að innleiða þessa breytingu hér. Þeir gerðu þetta í góðri trú, en hverjar voru afleiðingarnar? Konungsvaldið magnaðist svo, að landsmenn urðu að búa við rammasta einveldi og kúgun öldum saman. Þannig hefur þetta verið tvisvar sinnum hér á landi, að þegar landsmenn hafa orðið til þess að innleiða hér eða koma á alþjóðastefnum, þá hafa þeir fyrir það orðið að þjóna útlendingum um langan aldur. Nú er komin hér til. landsins þriðja alþjóðahreyfingin, bolsevisminn, sem hefur verið öfluglega studd af innlendum mönnum. Þarf þar ekki annað en líta í blað hæstv. ráðherra til að sjá, hverra áhrifa gætir þar mest. Þar er ekki verið að tala um Jón Guðmundsson, ritstjóra Þjóðólfs, Halldór Friðriksson eða aðra mæta Íslendinga, nei, þar eru langar ritgerðir og frásagnir um Súvaroff og ýmiss konar blóðtökumenn úti í löndum. Það eru skrifaðar ævisögur slíkra manna, eins og þeir kæmu okkur sérstaklega mikið við. Þannig er öll framkoma þessa ráðh., allt síðan hann fór að taka móti fé frá útlöndum til blaðs síns og fyrirmælum um, hvað þar ætti að standa. Nú gæti ég hugsað, að hæstv. ráðh. segði sem svo, að samvinnuhreyfingin væri einnig útlend alþjóðastefna, sem hefði verið innleidd hér. En þar er mjög ólíku saman að jafna. Kommúnisminn er útlend hreyfing undir útlendri yfirstjórn. Samvinnuhreyfingin er ekki fædd hér, en hefur orðið innlend og stendur ekki undir neinu útlendu valdi og hefur aldrei óskað eftir neinum styrk þaðan. En þegar þessir menn, sem þiggja fé og fyrirmæli frá útlendingum, hitta fyrir sér fyrirtæki eins og samvinnufélögin, sem vilja hafa Ísland fyrir Íslendinga, og vita, að þau efla þjóðmenningu Íslendinga og þjóðernistilfinningu, þá vilja þeir fyrir hvern hún eyðileggja þennan félagsskap, og er það mjög skiljanlegt frá því sjónarmiði, sem hæstv. ráðh. hefur. Hann kom upp um sig, þegar hann fór að nefna blöð og að komið gæti til mála, að bændur notuðu fé sitt til að gefa út blöð eða bækur. Ég vil að síðustu benda á það, eins og ég hef vikið að, að sú stefna. sem þessi hæstv. ráðh. fylgir, er útlend og óþjóðleg, og hann er sjálfur þægasti og auðmýksti fylgismaður þessa útlenda valds, sem hér er að seilast til valda. Þess vegna er minnst af honum að vænta til allra þjóðlegra hluta. Í vor, þegar þjóðin var að undirskrifa frelsi sitt, hverjir voru það, sem ekki þurfti að draga í bilum til kjörstaðanna? Það voru samvinnumennirnir og sveitafólkið, sem mætti 100%, meðan verið var að draga fólkið, sem þessi hæstv. ráðh. er fulltrúi fyrir, í bílum á kjörstað í 4 daga. 4 daga þurfti til þess að tryggja það, að sá lýður, sem þessi hæstv. ráðh. hefur valið sér að vera starfsmaður fyrir, kæmist á þá staði, sem hann hefði getað komizt á á einum degi, eins og sveitafólkið. Það skiptir engu fyrir hans málstað, hvaða heimskustrik eru gerð í þessu efni. En að sama skapi má segja. að með jafngreindan mann og þann, sem situr við hlið hans, sé það óþægilegt að reyna að hafa áhrif á það, að frv. nái fram að ganga. En ég býst við því, að það verði erfitt fyrir hæstv. fjmrh. að bíta af sér þann varg, sem hann hefur við hægri hlið.



Herra forseti. - Ég stend aðeins upp til þess að lýsa því yfir, að þessari ræðu verður ekki svarað. Hv. þm. getur ekki ætlazt til þess, að nokkur maður með réttu ráði svari slíkri þvælu. Það gerir vitanlega enginn. Ég vil taka það fram, að hv. þm. tók af mér ómak með ræðu sinni, til þess að sanna það, hversu mikið hneyksli það er, að hann skuli vera starfandi við skóla, sem styrktur er af ríkinu. Maðurinn sakfelldi einstaka menn og bar á þá, að þeir hefðu stolið stórfé, og notaði til þess þinghelgina. Í þessum skóla hefur hann kallað eitt af stærstu samvinnusamtökunum, Kron, eiturbólu. Efalaust var þessi ræða hans sams konar sögukennsla eins og fer fram af hans hálfu í Samvinnuskólanum. Meðan slíkir kennarar eru við skólann eins og þessi maður, sem talar raunverulega eins og hann sé ekki með réttu ráði, má hver lá mér sem vill, að ég tel það óviðunandi, að skólinn sé styrktur af opinberu fé.



Herra forseti. - Mér þykir rétt að láta skoðun mína um frv. í ljós með fáum orðum, eins og það horfir við og með tilliti til þess. að ég er í þeirri n., sem fjallar um það, og skrifaði undir nál. ágreiningslaust og mælti með samþykkt þess. Ég vil taka það fram, að þessi meðmæli mín með frv., sem binda atkv. mitt til þess að vera með því, þegar til atkvgr. kemur, standa óbreytt. En hins vil ég láta getið, að það, sem var þess valdandi, að ég gerði þetta, að ég sá, að réttast var að mæla með samþykkt frv., var ekki það, að mér virtist það gallalaust, heldur það, að þau meginrök voru fyrir hendi, sem réttlættu það, að maður sé með því. Það, að búnaðarsamtök landsmanna, Búnaðarfélag Íslands og búnaðarþingið jöfnum höndum, eru vitanlega í fjárþörf um það margt og mikilsvert, sem í hvert skipti þarf að gera fyrir landbúnaðinn, og að geta á einhvern hátt aflað nokkurra tekna, er höfuðnauðsyn. Það er þessi höfuðnauðsyn, sem réð mestu fyrir mér, að ég gat með öðrum nefndarmönnum mælt með samþykkt frv. Mér voru líka ljósir annmarkar, sem þar er um að ræða. Ég vil láta þeirra getið. Það er ekki sízt þar á að minna, að þar er verið að afla í sjóð, að vísu til sameiginlegra hagsmuna bændastéttarinnar, en gjald sjóðsins er tekið af framleiðendunum, kannske í mjög ólíkum hlutföllum við þann hluta, sem á að njóta hans. Það er sérstaklega valið af aðalframleiðslusvæðunum, þar sem reglubundin starfræksla er, svo sem mjólkurbú, sláturhús og slíkt, sem verða aðalgreiðendur í sjóðinn. Hitt er svo óbundið, hverjir njóta skuli. Það er ekki ástæða til þess af Alþ. að þegja yfir þessu, þó að ég hafi ekki gert þetta að meginástæðu við afgreiðslu frv. í n., heldur hitt, sem ég nefndi fyrst. Það er líka samhliða þessu, sem annað kemur til greina. Þó að þetta sé ekki nema litil upphæð, 1/2% af verði, þá er ástæða með nokkrum orðum að taka þetta til athugunar. Þó að þetta nemi kannske litlu nú sem stendur, af því að sala hefur verið ör og ekki hefur horft til vandræða nú um nokkurt skeið, gæti komið að því seinna, að framleiðendur þyldu ekki, að á hverju einasta ári væri tekið af því verði, sem þeir þurfa að fá fyrir afurðir sínar. Ég vona, að það komi ekki fyrir, en það getur komið fyrir. Þess vegna eru það engir, sem verða að fórna þarna, nema þeir, sem framleiða vöruna. Ég er þess vegna ekki viss um, þó að bændur séu fórnfúsir, að þeir eigi að gjalda, og þótt þeir geti goldið í bili, hvaða heildarþökk maður fær fyrir afgreiðslu þessa máls, en ég tek á móti þeim skelli. Við umr. í Nd. hefur verið bætt í frv. þessu, að áskilja samþykki landbrh. hverju sinni. Ég held, að í kappræðum um þetta hafi gætt meira heimilishyggju alþingismanna en umhyggju fyrir málefninu sjálfu. Ég álít ekki, að hér sé um neitt hættuatriði að ræða, og eins og ég greiddi frv. atkv. í n., mun ég að sama skapi greiða frv. hingað komu, með þessu viðbótaratriði, atkv. og óttast ekki, að það verði landbúnaðinum til meins.



Herra forseti. - Ég ætla aðeins að fylgja eftir sigrinum með örfáum orðum. Og ég ætla að taka fram, að hæstv. ráðh. hefur lagt á flótta, eftir að hafa í þessu máli ráðizt á samvinnufélögin og mig, þegar ég var ekki viðstaddur. En svo, þegar honum er haslaður völlur og hann á að standa fyrir máli sínu, rennur hann af hólmi. Hæstv. ráðh. tilfærði eitt orð, sem ég hefði átt að segja í Samvinnuskólanum. Ég skal ekki segja, hvort orðið er rétt í sjálfu sér, en þar sem það ber vott um þekkingarskort á móðurmálinu, ætla ég að skora á hæstv. ráðh., ef hann. treystir sér til, að útvega vottorð frá nemendum. mínum um, að ég hafi viðhaft þetta orð um nokkurt félag. Ég vil, að þessi ófullkomna málsmeðferð, sem kemur fram í þessari setningu, bitni á honum. Annars er þetta ekki nema venja kommúnista, að ráðast á menn og renna svo af hólmi,. þegar þeim er svarað. Þessi viðskipti eru táknræn. upp á það, sem koma skal.



Þótt ég treysti núverandi landbrh. til þess að fara með þetta mál í fullu samræmi við ákvæði laganna, álít ég, eins og þetta mál er undirbúið og tilkomið, ekki rétt, að aðrir em bændur sjálfir hafi þar íhlutunarrétt, og segi því já.



Herra forseti. - Frv. þetta, sem hér er til umr., er ekki veigamikið. Það er aðeins um það, að ekki þurfi að bjóða jarðeigendum á hreppsfund, þegar undirbúið er, að gengið sé til atkvæða um það, hvort ítala fari fram eða ekki á jörðum hreppsins. Áður var í l. ákvæði um það, að bæði ábúendum og jarðeigendum skyldi boðið, en hjá einstaka sýslumönnum hefur það verið erfitt að ná til jarðeigendanna, - þeir hafa verið vítt út um veröldina, og þess vegna talið nægja, að aðeins ábúandinn einn verði kallaður á fundinn. Þetta frv. er komið frá landbn. Nd. og hefur gengið breytingalaust í gegnum þá d. Okkur nefndarmönnunum fannst í sjálfu sér ekki mikil ástæða til að fara að reifa þetta mál, - það væri ekki nauðsyn á því, úr því að málið væri búið að fara í gegnum aðra d., og töldum við ekki ástæðu til annars en mæla með samþykkt þess. Það má segja, að það sé ágætt fyrir þá, sem eiga að bjóða til funda, hreppsnefndir og oddvita, að þurfa ekki að bjóða vítt og breitt og fljótt að koma málinu frá, þegar ekki þarf að kalla til jarðeigendur. Ég held, að það geri þeim ekki mikið til, þó að þeir séu ekki viðstaddir þessa ítölu, enda er hún ekki svo bundin um aldur og ævi og gengur það að auki til sýslunefnda. Og ef eigendur jarðanna hafa áhuga fyrir ítölunni, þá ættu þeir að geta fengið að vita um og gert athugasemdir við og gætt réttar síns um þá ítölu, sem fram hefur farið. Þess vegna vill n. mæla með því, að frv. nái fram að ganga.



Út af nál. vildi ég bera fram fyrirspurn til form. landbn. Er það svo að skilja, að n. sé búin að taka upp allsherjarreglur um það að .fylgja öllu því, sem hv. Nd. hefur ákveðið? Ég vil spyrja hv. frsm. og form. n., hvort ekki er meiningin að afturkalla brtt., sem n. hefur borið fram varðandi frv. um búnaðarmálasjóð, þar sem gengið er á móti vilja Nd., og hvort nokkur þörf sé á því að vísa málum til þessaxar n., sem koma frá Nd.



Ég var ekki við, þegar ákvörðun var tekin um þetta mál, og er því óbundinn um ákvörðun og meðferð þess. Ég vil þó láta þess getið, að þótt ég hefði fallizt á samþykkt frv., þá finnst mér frv. vera frekar til að þjóna vissri lagasetningu heldur en til þess að tryggja ítöluna. Það er veitt undanþága til þess að þurfa ekki að kveðja jarðeigendur, og má segja, að það sé til hægðarauka fyrir sýslumenn að losna við þá töf að þurfa að kveðja þá. Það getur verið gott undir ýmsum kringumstæðum, en það getur líka staðið öðruvísi á. Það getur staðið svo á, að ábúandinn sé kærulítill um rétt ábýlisins eða a.m.k. ekki að sama skapi kærusamur eins og eigandinn kynni að vera. Ég tel frv. samt til bóta, þó að ég láti mig það annars litlu skipta, en ég vil aðeins láta þessa getið varðandi mína persónulegu afstöðu til málsins.



Ég skil ekki í því, hvaða ástæðu þetta nál. hefur gefið hv. 6. þm. Reykv. til þess að fara að rísa hér upp og tala um óviðkomandi mál, ég held, að hann hafi tækifæri, þegar þar að kemur, til þess að tala um þá hluti. Ég get ekki skilið, að hann geti séð það á nál., að það telji, að sérstakar umbætur séu gerðar á ítölul. með þessu frv., en hitt er annað mál, að ef frv. hefði átt að ganga gegnum Nd. líka, þá hefði verið munur á því að gera það, ef skammt hefði verið liðið á þingið, og taka þá upp ítölulögin til frekari athugunar og ganga betur frá þeim en gert væri með samþykkt þessarar litlu breyt., sem að litlu gagni kæmi. Væri mikill munur á því að koma með brtt., ef málinu væri ekki svona langt komið, að ekki eru eftir nema tvær umr. og þar að auki er þingtíminn næstum liðinn, svo að ekki er tími til að fara að athuga ítölulögin í heild, heldur aðeins taka þetta atriði og samþ. En hv. þm. getur ráðlagt hvað sem honum sýnist, - hitt get ég látið hann vita, að landbn. leitar ekki ráða til hans um það, hvað henni sýnist um brtt. og hvaða brtt. hún kemur fram með hér í d. heldur en hann spyr landbn., hvaða brtt. hann kemur með sem allshn.-maður.



Ég er hissa á því, að hv. þm. skuli taka þetta svona óstinnt upp. Ég var ekki að gefa honum ráð, heldur vildi ég fá ráð og gögn frá honum til þess að ákveða mína afstöðu. Ég vildi vita, hvort hér væri um einstakt fyrirbrigði að ræða eða nýja reglu, sem ætti að fara að taka upp. Nú skilst mér, að það sé ekki ætlunin að taka upp nýja reglu og ekki eigi að láta Nd. ráða eins og hér er gert. Ég get ekki fallizt á, að frv. hafi farið torleiðis gegnum Nd., því að málið er flutt sem 259. mál og sýnist því hafa verið síðla búið. Grg. er með því einkennilegasta, sem sézt hefur. Þar stendur m.a.: „Nýlega var þinglýst hér eignarrétti tveggja manna á rúmum 80 álnum í 11 hundraða jörð“ o.s.frv. Og síðan segir undir lokin: „Þegar þetta er athugað, finnst mér ekki viðeigandi“ o.s.frv. Þarna er landbn. farin að tala í fyrstu persónu eintölu, og þannig virðist mér öll till. vera. Ég held, að málið hafi ekki fengið rækilegan undirbúning eða athugun, - þessi persóna virðist hafa verið með hugann einhvers staðar annars staðar en við málið, og landbn. Nd. gerir þetta að sínum orðum, án þess að staðfæra það upp á þingið eða sína eigin starfsemi. Mér finnst of mikið kastað höndunum til slíkrar lagasetningar sem þessarar. Landbn. Ed. lætur sér svo nægja sem meðmæli með frv., að Nd. hafi mælt með því. Ég verð að segja það, að mér finnst um of kastað höndunum til þingstarfa, þegar ráðsettir og reyndir menn, eins og form. landbn. og hv. þm. Dal., takast á hendur að bera fram og flytja jafnilla undirbúið mál og þetta er.



Mér skildist á fyrri ræðu hv. 6. þm. Reykv., að hann væri að gera að gamni sinu. Mér skildist, að hann væri að spyrjast fyrir um það og vildi, að form. landbn. og frsm. þessa máls svöruðu því, hvort landbn. væri komin í eins konar vinnumennsku hjá landbn. Nd. Ég get upplýst hv. þm. um, að svo er ekki. Aftur á móti, að því leyti er þetta mál snertir, verð ég að telja, að það skipti litlu máli, hvort það verður samþ. eða ekki. Hins vegar er það svo, að í þessu frv. er bætt úr agnúum, sem eru taldir á l. um ítölu, en hins vegar hefur landbn. tekið eftir því, hvað grg. er einkennileg, eins og hv. 6. þm. Reykv., og það er auðséð, að hún er ekki samin af n., heldur af einstaklingi. En það er um frvgr. að segja, að það er hún, sem liggur fyrir til samþykktar, en ekki grg. Annars læt ég það óátalið, hvort hv. 6. þm. Reykv. fylgir frv. eða ekki, - ég vildi hins vegar gjarnan eiga hann að í öðru máli, sem kemur til umr. síðar á fundinum.



Mér finnst þetta mál ekki alveg eins saklaust og um er rætt af hv. landbn. Mér skilst, að samkvæmt 2. gr. l. sé eingöngu átt við búendur og jarðeigendur innan sveitar, og ef það er réttur skilningur á l., þá er alveg óþarfi að breyta gr. eins og ætlazt er til með frv., því að það er sjáanlegt, að ef á að breyta l. eins og ætlazt er til með brtt. 877, þá er útilokað að fá þátttöku þeirra jarðeigenda í þessu máli, sem búa í sveitum og hafa leigt þessar jarðir þar, kannske til eins eða tveggja ára, og mér finnst galli að útiloka þá aðila. Ég fæ ekki annan skilning út úr 2. gr. en það sé átt við jarðeigendur í viðkomandi sveit og þess vegna óþarfi að leita til annarra jarðeigenda úti á landi, eins og til er tekið í grg. Sé þetta réttur skilningur á l., og ég vil heyra það frá hv. þm. Dal., hvort þetta er réttur skilningur á greininni, - þá er þessi breyt. til hins verra. Það er ekki hægt að neita því, að hér er tekinn réttur af þeim mönnum, sem eiga jarðir og búa í sveit og hafa nú rétt til þess að greiða atkv. um þessi mál. Ég mun því ekki greiða atkv. með frv. eins og það liggur fyrir á þskj. 877.



Það var aðeins út af því, sem hv. þm. Barð. sagði um það, hver breyt. mundi verða við samþykkt frv. Ég get ekki betur séð en jarðeigendur, sem búa í sveit, verði alltaf kallaðir á fund með búendum hreppsins. Annars hefur praktiskt verið þannig á þetta litið, að það væru kallaðir fleiri en þeir, sem væru innan hreppsins, - það þyrfti að kalla húseigendur líka. Það verður að telja, að það sé nokkur hægðarauki fyrir þá, sem kalla saman fundi, að þurfa ekki að fara út fyrir hreppinn, og praktiskt hefur það verið þannig. Það þarf vonandi ekki að skýra það fyrir hv. 6. þm. Reykv., að grg. frv. verður' ekki að l., og það kemur ekkert sjálfu frv. við, hvað er í grg., hvort hún er stíluð í fyrstu persónu o.s.frv. En ég vil segja það á móti því, að Ed. hefði ekki flutt frv., ef það hefði ekki verið búið að vera í Nd., að ef frv. hefði komið fyrr fram, þá hefði það verið athugað betur af landbn. Nú er komið að þinglausnum, og er því ekki tími til mikilla athugana, og sýnist tilgangslaust að fara að hrekja frv. aftur til Nd. En það má skeika að sköpuðu, hvort frv. verður samþ. eða fellt, en ég mun greiða því atkv., af því að ég tel það heldur til bóta.