Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að 730. mál þingsins, fyrirspurn á þskj. 1083, er kölluð aftur.

Þá vill forseti geta þess að kl. hálffjögur síðdegis fer fram utandagskrárumræða um þróun atvinnuleysis og kjör atvinnulausra. Málshefjandi er hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hæstv. félmrh., Árni Magnússon, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Ég vil gera stutta athugasemd og koma með ábendingu til stjórnar Alþingis, en Alþingi og stjórn þingsins með forseta í fararbroddi hafa áður beint tilmælum eða óskum til ráðuneyta og ráðherra um að ráðstefnur sem skipulagðar eru á þeirra vegum og alþingismönnum er sérstaklega boðið til verði ekki skipulagðar í miðri þingviku og á miðjum þingdegi. Að þessu sinni á forsrn. og hæstv. forsrh. í hlut. Boðað er til mjög áhugaverðrar ráðstefnu um jafnréttismál í tilefni af heimastjórnarafmæli, aldarafmælinu, í Salnum í Kópavogi. Hæstv. félmrh., ráðherra jafnréttismála, kemur til með að ávarpa þessa ráðstefnu og tveir alþingismenn taka þar þátt í pallborðsumræðum. Mér er kunnugt um að margir þingmenn, þar á meðal þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hefðu áhuga á að sækja þessa ráðstefnu en eiga ekki heimangengt vegna þess að til hennar er boðað á miðjum þingdegi í miðri þingviku. Ég ítreka það, herra forseti, að ráðstefnan er mjög áhugaverð og ekkert nema gott um hana er að segja. En einmitt þess vegna ber að hafa í huga störf Alþingis og taka tillit til þeirra.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að taka þetta mál upp. Minn þingflokkur hefur tekið eftir þessu líka, þ.e. að umrædd ráðstefna er sett upp á þeim tíma þegar þing er í fullum gangi. Ég vil ítreka að það er mjög bagalegt fyrir þingflokka, sérstaklega litla þingflokka sem hafa ekki á að skipa miklum mannafla, þegar svona lagað kemur upp. Minn þingflokkur hefði svo gjarnan viljað fá að taka þátt í þessari ráðstefnu. Hún er mjög áhugaverð eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson benti á. En við erum bara í mestu vandræðum vegna þess að við höfum ekki mannskap í það því miður. Við verðum bundnir við störf þingsins í allan dag. Þetta kemur sér mjög illa og mér finnst þetta lykta af slæmri skipulagningu og engu öðru. Ég vona svo sannarlega að þetta muni ekki endurtaka sig.

Herra forseti. Mér finnst þetta miður. Ég veit að hv. þm. sem síðast talaði er mikið í mun að mæta vel til ráðstefna. En það er nú þannig með ráðstefnur af hvers konar tagi að þær eru meira og meira farnar að fara yfir á virka daga því það er líka kvartað yfir því að taka helgarnar frá fólki í stórum stíl. Yfir því er líka kvartað. Þannig vill til að fyrirspurnadagur er í dag og samkvæmt þingsköpum eru menn ekki bundnir við setu í þingsalnum. Það er sérstök undanþága frá því í þingsköpunum þannig að til þess er horft einnig í þessu sambandi. Eingöngu þeir sem bundnir eru við fyrirspurnir þurfa hér að vera. Ég hef ætlað mér að fara á þessa ráðstefnu þegar ég hef lokið mínu verki hér og fylgjast þar nokkuð með. En það dregst nú eitthvað vegna þess að menn eru að ræða hér um ráðstefnur. Látum það nú vera. Það er reynt að passa sig að öllu leyti hvað þetta varðar. Ég tel að það hafi verið gert í þessu tilviki og ég tel, þó að sjálfsagt sé að hlusta á ábendingar, að töluverður vandi sé að setja ráðstefnur eingöngu á kvöldin sem eiga eins og þessi að standa í allmarga klukkutíma.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja hæstv. forsrh. umfram það sem nauðsynlegt er en ég tek undir hvert orð sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði. Ég held að æskilegt væri, ef hægt er að koma því við að ráðstefnur og fundir sem boðaðir eru á vegum ráðuneyta séu ekki á þingtíma. Síðast í gær, um tíuleytið í gærmorgun, var þingmönnum Suðurk. boðið að vera við undirritun samnings að Gunnarsholti í gær, þ.e samdægurs kl. 4, á þingtíma. Við sáum okkur auðvitað ekki fært að koma, alla vega vorum við þó nokkur sem ekki gátum mætt en hefðum gjarnan viljað vera þar. Ég tek undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar.

Herra forseti. Ég tel að meginsjónarmiðin hafi komið fram í þessu og hefur þegar verið skýrt af hæstv. forsrh. að í dag er verið að ræða fyrirspurnir og það er ekki skyldumæting eins og það hefur verið orðað. Þetta leiðir líka hugann að því, eins og þingmenn hafa orðið varir við, að verið er að boða þingmenn á alls konar ráðstefnur og fundi einmitt á föstudögum og eru boðin slík að það er eiginlega útilokað fyrir þingmenn að komast yfir það allt saman. Það má líka vekja athygli á því að framkvæmdarvaldið hlýtur að geta boðað til ráðstefna og funda án þess að taka mið af störfum þingsins. Á þessum ráðstefnum er verið að fjalla um almenn mál sem eru ekkert einkamál þingsins. Hitt er svo annað mál hvort þingmenn eru látnir vita af þessu og boðið að sitja slíkar ráðstefnur og slíka fundi. Það hljóta þingmenn að gera upp við sig hver og einn. En þetta hlýtur að vekja okkur dálítið til umhugsunar um það hvernig þingmenn eiga að komast yfir að sitja allar þessar ráðstefnur og fundi, ég tala nú ekki um ef það hrúgast á þá daga sem ekki er þing. En það gerist nú ýmislegt utan þingsins hvort sem það er að störfum eða ekki.

Forseti. Mér þykir skipta máli fyrir þingmenn hvort um er að ræða ráðstefnur af sérstöku tilefni eins og þessi virðist vera eða ráðstefnur og þing sem bundin eru í lög, eins og t.d. umhverfisþingið sem haldið var í haust á þingtíma og eðlilegt er að þingmenn sæki. Á hinn bóginn kann að vekja athygli með þessa ráðstefnu og aðrar þær sem framkvæmdarvaldið stendur fyrir, fyrir hvern þær eru þegar þær eru skipulagðar á miðjum vinnutíma ekki einungis þingmanna heldur alls almennings á Íslandi. Kannski er framkvæmdarvaldið hætt að skipuleggja aðrar ráðstefnur en þær sem þeir sækja sem fá laun fyrir.

Herra forseti. Málsvörn hæstv. forsrh. í þessu tilviki er nú ekki beysin. Ég held að betur hefði farið á því að hæstv. forsrh. hefði, að vísu þá, brugðið vana sínum og einfaldlega beðist velvirðingar á því að þessi árekstur skyldi hafa orðið. Menn hefðu haft þá heldur tilhneigingu til að fyrirgefa það kannski sem aðgæsluleysi eða klaufaskap að láta þetta takast svona til. En reyna að færa fyrir því rök að þetta sé eðlilegt, það stenst ekki. Það gengur engan veginn upp. Fyrirspurnadagar eru þingdagar alveg nákvæmlega eins og aðrir dagar og þingmenn og ráðherrar eiga að gegna þingskyldum þá daga eins og aðra. Það er ósköp einfaldlega þannig. Þingsköpin eru þannig úr garði gerð að allir þingmenn geta gert athugasemdir þó að aðalmálflutningur fari fram milli fyrirspyrjanda og þess ráðherra sem svarar. Hér eru á dagskrá í dag 23 fyrirspurnir frá líklega 13 eða 14 þingmönnum. Augljóslega er sá hópur og þeir ráðherrar sem ættu að svara fyrirspurnunum bundinn af því að vera hér. Nú er mér kunnugt um að verið er að vandræðast hér með röð fyrirspurna m.a. vegna fjarveru ráðherra út af þessu ágæta málþingi. Þetta er klaufalegt og svona á ekki að standa að málum. Nóg er nú ráðstefnufarganið samt sem þingmönnum er boðið til og gjarnan ætlast til að þeir mæti á. Það er jafnvel talið til marks um áhugaleysi á viðkomandi málaflokki ef menn reyna ekki að láta þar sjá sig sem einkaaðilar og félagasamtök og aðrir slíkir standa fyrir þó að það bætist ekki við að ráðuneytin sjálf auki mjög á þennan átroðning og þennan vanda. Þetta hefur verið margrætt. Forsetar hafa það ég best veit beint þeim tilmælum til ráðuneyta um að láta þetta ekki endurtaka sig. Frægt varð auðvitað að endemum þegar umhverfisþing sem þingmönnum er lögum samkvæmt ætlað að sitja, samanber lög þar um, var haldið í miðri þingviku. Þetta finnst mér ekki til fyrirmyndar, ekki til eftirbreytni og var þó nógur vandræðagangurinn orðinn samt út af þessu blessaða 100 ára afmæli.

Virðulegi forseti. Þetta eru nokkuð skondnar umræður dag eftir dag í þinginu um ráðstefnuhald úti í bæ. Ég held að það hafi ekki aftrað þingmönnum að sækja þær ráðstefnur sem þeir hafa kært sig um og viljað sækja. Þeir geta fengið leyfi frá störfum þá stund sem þeir fara á ráðstefnur. Ég vil bara þakka fyrir það ef ráðstefnur eru haldnar í miðri viku en ekki um helgar  Svo vil ég aðeins bæta einu við af því að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hafði mörg orð um samflokksmenn sína, að þeir væru svo önnum kafnir í þingsal. Ég sé ekki betur en að hann sé bara einn hér núna í dag. 
            

Forseti telur að flest viðhorf hafi náð fram að koma í þessari umræðu og hefur hlýtt á hana en sér ekki ástæðu til að botna hana sérstaklega. Hann vekur athygli á því að það er löng dagskrá fram undan.

Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég vek athygli á því að stjórnarþingmönnum finnst skondið þegar stjórnarandstaðan gerir athugasemdir við framferði framkvæmdarvaldsins og ráðherra. Þær athugasemdir sem hér hafa verið settar fram eru ekki settar fram í neinum hugaræsingi og fullkomlega reiðilaust. Ég vek athygli á því að hér er einvörðungu verið að ítreka þá stefnu sem stjórn Alþingis hefur þegar mótað. Stjórn þingsins hefur áður beint þeim tilmælum til ráðherra að þeir leitist við að skipuleggja ráðstefnur á sínum vegum sem þingmönnum er ætlað að sækja og eru auk þess áhugaverðar og þingmenn gjarnan vilja sækja --- og það á við í þessu tilviki --- að slíkar ráðstefnur séu skipulagðar þar sem þingmenn eiga heimangengt vegna þingstarfa. Ég mælist til þess að hæstv. forseti þingsins taki þetta mál til umræðu við ráðherra og þá sérstaklega viðkomandi ráðherra að þessu sinni, hæstv. forsrh. Davíð Oddsson.

Forseti. Fyrirspurn sú til hæstv. forsrh. sem nú skal svarað er sett fram vegna tilkynningar á heimasíðu sem Júlíus Hafstein hefur komið upp vegna hátíðahalda ríkisstjórnarinnar á þessu ári í tilefni 100 ára afmælis heimastjórnar. Þar kom fram í ársbyrjun að síðasti liður í dagskrá Júlíusar Hafsteins á þessu ári væri útgáfa bókarinnar Forsætisráðherrar Íslands. Sú útgáfa er dagsett 15. september næstkomandi kl. 16.00. Rétt þykir að gefa hæstv. forsrh. færi á að lýsa fyrir þingheimi þessu bókverki sem ekki hefur áður verið kynnt eða rætt um á hinu háa Alþingi. Nú er það raunar svo að á þessu ári er ekki sérstaklega að minnast stöðu forsætisráðherra. Það starf varð ekki til á Íslandi fyrr en árið 1917 og aldarminning fyrstu ríkisstjórnar Íslands, ráðuneytis Jóns Magnússonar, verður þess vegna varla minnst fyrr en árið 2017. Áður var um að ræða svokallaða ráðherra Íslands en þeir höfðu sem kunnugt er búsetu á Íslandi og voru háðir meirihlutastyrk á Alþingi frá 1904--1917. Ef fjalla hefði átt um ráðherra í tilefni heimastjórnarafmælisins hefði því annað tveggja verið eðlilegt, að velja þá fimm menn sem í Íslandssögunni gegndu stöðu ráðherra Íslands í Reykjavík eða þá að fjalla um alla ráðherra Íslendinga eftir 1904, því að t.d. menntamálaráðherrar, landbúnaðarráðherrar eða umhverfisráðherrar eru arftakar ráðherra Íslands á sama hátt og forsætisráðherrar. Útgáfa bókarinnar á þessu ári er þess vegna vandskýrð með tilvísun til ráðherra Íslands í Reykjavík árið 1904. Það kann hins vegar að valda nokkru um þessa bókargerð að um það hefur samist milli stjórnarflokkanna að einmitt útgáfudag hennar, 15. september, á núv. hæstv. forsrh. að láta af því embætti, a.m.k. um stundarsakir. Forseti. Fyrirspurn minni um þetta efni var dreift á þinginu 12. febrúar, fyrir vel rúmum mánuði. Í frétt í dagblaðinu DV 9. mars síðastliðinn kemur í ljós í viðtali við Júlíus Hafstein að þrátt fyrir tilkynninguna á heimasíðunni lágu 9. mars --- eða 8. mars öllu heldur --- ekki fyrir helstu upplýsingar um þessa bók, um höfundskap hennar, um kostnað eða um ýmsa tilhögun útgáfunnar. Það er fremur óvenjulegt í íslenskri bókaútgáfu að slíkar ákvarðanir hafi ekki verið teknar í mars um bækur sem eiga að koma út um miðjan september. Segja má að hér sé þegar kominn enn einn atburðurinn í hátíðahaldaferli ársins þar sem ríkisstjórnin brýtur í blað. Ég vona þó að þessar upplýsingar liggi fyrir núna og verði veittar á eftir. Spurningar mínar til hæstv. forsrh. um bókina Forsætisráðherrar Íslands liggja fyrir á þingskjali, á sérstökum blöðum, og ég þarf ekki að endurtaka þær hér.

Herra forseti. Ég get eiginlega ekki annað en haft gaman af því hvað heimastjórnarafmælið virðist irrítera óskaplega mikið suma hv. þingmenn og er það einkar athyglisvert. Reyndar er það svo, varðandi það sem hv. þm. fjallaði um í sambandi við ráðherra Íslands annars vegar og síðan forsætisráðherra, að það hefur aldrei vafist fyrir neinum, nema þá hv. þm., að þeir sem hafa verið í forsæti fyrir Stjórnarráðinu allt frá 1904 eru ráðherrar Íslands fram undir 1917 og síðan forsætisráðherrar. Þar er algjört sögulegt samhengi og hafa allir litið þannig á nema þessi hv. þm. Hann getur auðvitað haft sitt sjónarmið. Fyrst er spurt: ,,Hvenær var tekin ákvörðun um útgáfu bókarinnar Forsætisráðherrar Íslands á vegum ríkisstjórnarinnar?`` Síðastliðið sumar fól forsrh. fjögurra manna starfshópi, Júlíusi Hafstein, Illuga Gunnarssyni, Birni Inga Hrafnssyni og Halldóri Árnasyni, að gera tillögur um hvernig minnast ætti þeirra tímamóta á árinu 2004 er 100 ár væru frá því að Ísland fékk heimastjórn og þingræði var komið á hér á landi. En þann 1. febrúar 1904 var Stjórnarráð Íslands stofnað undir forsæti íslenskra ráðherra sem höfðu á bak við sig stuðning meiri hluta Alþingis. Starfshópurinn skilaði tillögum til forsrh. ásamt kostnaðaráætlun. Í framhaldi var sótt um fjárveitingu til Alþingis á fjárlögum 2004. Ein tillaga starfshópsins var útgáfa á bók sem hefði að geyma stuttar frásagnir af öllum þeim sem gegnt hafa starfi ráðherra Íslands og síðan forsætisráðherra. Um er að ræða bók sem verður 350--400 síður. Gert er ráð fyrir allt að 100 myndum í svart/hvítu. Bókin verður innbundin, þ.e. saumuð, með góðu bókbandsefni og gyllingu á framhlið og kili. Hlífðarkápa verður í fjórlit og lökkuð. Í öðru lagi er spurt: ,,Hefur þetta verk verið boðið út?`` Verkið er ekki komið það langt á veg að farið sé að huga að prentun og útgáfu. Þegar að því kemur verða allar hagkvæmar leiðir skoðaðar. Í þriðja lagi er spurt: ,,Hver er áætlaður kostnaður við útgáfu bókarinnar og hvernig skiptist hann, höfundarlaun, þóknun ritstjóra eða ritnefndar, myndir, umbrot, prentun, kynningarkostnaður?`` Heildarkostnaður er áætlaður um 8 millj. kr. Þar af eru laun ritstjóra 1,6 millj. kr. miðað við starf í átta mánuði. Höfundarlaun til þeirra sem skrifa eru áætluð um 2,6 millj. kr. Þá mun þóknunarnefnd ákveða laun ritnefndar en ætla má að heildarþóknun verði u.þ.b. 300 þús. kr. Kostnaður vegna mynda er áætlaður um 400 þús. kr. og kostnaður vegna umbrots, prentunar og annarra þátta er áætlaður um 3 millj. kr. Í þessari áætlun er ekki gert ráð fyrir tekjum af bókinni sem gætu lækkað heildarkostnað töluvert en gert ráð fyrir að bókin komi a.m.k. út í 2 þús. eintökum. Í fjórða lagi er spurt: ,,Hver er höfundur bókarinnar?`` Endanlegur fjöldi höfunda hefur ekki verið ákveðinn en þeir gætu orðið allt að 24 að hámarki, þ.e. jafnmargir þeim sem gegnt hafa starfi ráðherra Íslands og forsætisráðherra. Nú þegar mun liggja fyrir að þeir verða a.m.k. 23 og jafnvel 24. Í fimmta lagi er spurt: ,,Hver er fyrirhugaður formlegur útgefandi bókarinnar?`` Um það hefur ekki verið tekin ákvörðun. Rétt er að nefna það hér til minnis, þó að um það sé ekki sérstaklega spurt, að í ritnefnd þessarar bókar eru Júlíus Hafstein, framkvæmdastjóri hátíðahaldanna, Sigurður Líndal, fyrrv. prófessor, Haraldur Ólafsson, fyrrv. prófessor og alþingismaður, Ingólfur Margeirsson, rithöfundur og blaðamaður, og Jakob F. Ásgeirsson, rithöfundur og blaðamaður. Að lokum er spurt: ,,Hyggur ríkisstjórnin á útgáfu fleiri bóka á árinu og þá hverra?`` Þriðja bindi Sögu Stjórnarráðs Íslands kemur út þann 17. júní. Jafnframt er að því stefnt þann sama dag að endurútgefa rit Agnars Klemensar Jónssonar Stjórnarráð Íslands 1904--1964. Þá má nefna í framhjáhlaupi að ríkisstjórnin ákvað á fundi sínum í gær að styrkja útgáfu á sérstöku riti um krabbameinsrannsóknir og í annan stað að styrkja útgáfu á riti um utanríkisverslun Íslands, með fyrstu stuðningsgreiðslu við það. En það verk mun væntanlega taka tvö til þrjú ár og ríkisstjórnin hyggst styðja það.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin er komin út í nokkuð umfangsmikla bókaútgáfu. Ég ætla svo sem ekki að væla mikið út af því. Ég fagna því að góðar bækur séu gefnar út, sama hvert tilefnið er, hverjir höfundar eru og hverjir standa að útgáfu. Ég vil þó benda á að þessi tvö bindi, Stjórnarráð Íslands I og II, hafa að því er ég best veit kostað á bilinu 50--60 millj. kr. Eins og fram kom í máli hæstv. forsrh. áðan stendur til að gefa III. bindið út 17. júní. Mér finnst að þegar ríkið stendur í svo umfangsmikilli bókaáutgáfu ætti það að fara nýjar leiðir í að koma efninu til þeirra sem borga brúsann, þ.e. fólksins í landinu. Mér finnst því að menn ættu alvarlega að íhuga að þetta efni verði gert aðgengilegt, t.d. á internetinu og bækur eins og þessar, sem kosta núna 7 þús. kr. út úr bókabúð, þessi tvö bindi, verði seldar við vægu verði. Fólkið sem borgar brúsann fengi þá að njóta afurðanna.

Hæstv. forseti. Það var ekki upplýst í umræðunni hverjir verða höfundar þessarar bókar. En í einhverjum fjölmiðli kom fram að hæstv. forsrh. ætlaði að skrifa um einn af fyrirrennurum sínum. Ástæða væri til að fá á hreint hvort það er rétt. Ef svo er væri vert að spyrja hvort hæstv. ráðherra ætlar að taka sér til þess einhvers konar orlof, já fæðingarorlof, fram að þeim tíma sem bókin á að koma út. Stutt er þangað til. Mér fyndist ástæða til að fá þetta upplýst vegna þess að í einhverjum fjölmiðli kom þetta fram.

Forseti. Ég vil fagna þeim upplýsingum sem hafa fengist um næsta útgáfuverk forlagsins ,,Bókaútgáfa ríkisins`` sem á varnarþing í forsrn. Ég vil líka fagna því að hæstv. forsrh. og hæstvirtir félagar hans hafa gert sér grein fyrir því að munur er á fyrstu fimm ráðherrum Íslands og síðan á þeim forsætisráðherrum í ríkisstjórnum Íslands sem við tóku árið 1917, þó að sá munur komi að vísu ekki fram í þessari bók. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þessa bók eða aðrar þær sem ,,Bókaútgáfa ríkisins`` hyggst taka til útgáfu á þessu ári nema að segja hæstv. forsrh. að eins og aðrir landsmenn þá hlökkum við ákaflega til hins 15. september.

Það er gott að geta glatt menn út af litlu. En vegna þess sem hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson, 9. þm. Suðurk., sagði áðan þá var það rangt hjá honum, að kostnaðurinn sem nefndur hefur verið til sögunnar sé eingöngu út af hinum tveimur bindum. Það er heildarkostnaðurinn og þriðja bindið einnig sem þar er um að ræða. Ég vek einnig athygli á því að við erum að tala um 8 millj. kr. án þess að tekjur komi á móti. Hér kemur iðulega fyrir að þingmenn stjórnarandstöðunnar skella í einu vetfangi fram beiðni um skýrslur, sem síðar koma út í 100--200 eintökum sem kostað geta milli 5 og 10 millj. kr. vinnu. Þeir hafa ekkert spurt um það fyrir fram hvað það mundi kosta, 5--10 millj. kr. vinna, þessir menn sem hafa svona miklar áhyggjur af bókaútgáfu í landinu eins og maður hefur tekið eftir  Varðandi hina spurninguna, þar sem spurt er um hvort ég muni skrifa einn kaflanna eða hvort ég hafi ákveðið að skrifa einn kaflann. Ritnefndin hefur skrifað mér bréf með ósku um að ég taki að mér að skrifa einn kaflann. Ég mundi gera það með mikilli ánægju og tel það áhugavert fyrir mig. Í þessu felast engar nútímalegar rannsóknir eins og menn vita. Bókin er ekki af því tagi. Ég las mér til mikillar ánægju í eina tíð mjög skemmtilega bók um forsætisráðherra Bretlands eftir Harold Wilson, sem skrifaði um alla sína kollega, stutta kafla, tíu, tólf síður. Bókin var afar áhugaverð og enginn maður í Bretlandi var svo lítill, eins og litlu karlarnir hér, að hafa áhyggjur af því.

Virðulegi forseti. Fyrsta samræmda stúdentsprófið verður haldið í íslensku þann 3. maí nk. Einnig verður prófað í íslensku með samræmdu prófi í desember síðar á þessu ári. Á árinu 2005 verða auk íslensku haldin samræmd stúdentspróf í stærðfræði og ensku í maí og desember. Frá og með árinu 2005 verða allir sem ljúka stúdentsprófi að hafa tekið a.m.k. tvö samræmd stúdentspróf. Prófin, virðulegi forseti, vega að fjölbreytileika og sérstöðu framhaldsskólanna þar sem aðaláherslan verður einungis á þau þrjú fög sem hér voru nefnd. Hugmyndafræðin á bak við samræmd stúdentspróf er röng. Þau mæla einungis ákveðnar greinar og steypa alla skólana í sama mót. Megintilgangur þessara prófa er sagður vera sá að jafna aðstöðu nemenda og gera þeim og viðtökuskólunum kleift að bera frammistöðu nemenda saman á jafnréttisgrundvelli þannig að háskólar geti tekið mið af einkunnum þegar teknir eru inn nýir nemendur. Það er hins vegar ljóst að í háskólum fer fram mjög sérhæft nám sem t.d. er ekki kennt á framhaldsskólastigi og í því ljósi orkar þessi gjörningur tvímælis svo vægt sé til orða tekið. Árangur í samræmdu íslenskuprófi hefur ekkert að gera með hæfni viðkomandi til að læra til heimspekings, læknis, lögfræðings eða prests svo dæmi séu tekin. Samfylkingin hafnar þessari miðstýringu. Samræmd stúdentspróf búa þar að auki til óvægna samkeppni á milli skóla á kostnað nemenda og þó sérstaklega á kostnað skólanna úti á landi sem oft hafa ekki aðgang að sömu flóru menntaðra kennara til að keppa við skóla á stórhöfuðborgarsvæðinu sem geta einnig fengið færa kennara í stundakennslu o.s.frv. Þá er mikilvægt að halda því á lofti að samræmd stúdentspróf vega að sérstöðu framhaldsskólanna. Þeir eru mjög fjölbreytilegir, hver með sínu sniði, og er óhætt að fullyrða að fjölbreytileikinn er einn stærsti kostur íslenska framhaldsskólakerfisins. Skólar eins og MR og MH eru gjörólíkir svo dæmi séu tekin og eiga að sjálfsögðu að vera það. Með upptöku samræmdra stúdentsprófa færist þungi og meginmetnaður kennslunnar yfir á samræmdu greinarnar og áhersla á ýmislegt annað nám minnkar verulega. Í ljósi þeirra ágalla sem nú eru á samræmdum stúdentsprófum skora ég því á hæstv. ráðherra menntamála að beita sér fyrir því að minnka miðstýringuna í menntakerfinu og falla frá samræmdum stúdentsprófum. Leyfum þúsund blómunum að blómstra, hæstv. ráðherra, og því spyr ég hvort til athugunar sé í ráðuneyti hennar að falla frá samræmdum stúdentsprófum í framhaldsskólum.

Virðulegi forseti. Ég vil minna á lögin um framhaldsskóla frá árinu 1996 þar sem segir m.a. að stúdentspróf skuli vera samræmd í tilteknum greinum og að í reglugerð skuli sett ákvæði um samræmingu stúdentsprófa og framkvæmd þeirra. Í bráðabirgðaákvæði laganna segir að samræmd lokapróf skuli ekki komin að fullu til framkvæmda fyrr en skólaárið 2003--2004. Í reglugerð sem menntmrh. setti síðan í mars 2003 var ákveðið að samræmd próf skyldu þreytt í íslensku, ensku og stærðfræði og er þar áskilið að nemendur þreyti próf í a.m.k. tveimur greinum. Í bráðabirgðaákvæði reglugerðarinnar segir jafnframt að einungis skuli haldið samræmt stúdentspróf í íslensku í maí og desember 2004 og að þátttaka í prófinu sé valkvæð fyrir þá nemendur sem útskrifast með stúdentspróf í lok vor- eða haustannar 2004. Það er rétt að rifja það upp hér að samkvæmt lögum sem Alþingi setti um samræmd próf segir í greinargerðinni með frv. að meginforsendan fyrir því að halda eigi samræmd lokapróf sé m.a. að það sé sjálfsagt réttlætismál fyrir nemendur, foreldra, viðtökuskóla og atvinnulíf að lokapróf allra framhaldsskóla séu jafngild. Þetta segir í rökstuðningi í greinargerðinni. Það væri einnig sjálfsagður réttur nemenda að nám væri sambærilegt að gæðum milli framhaldsskóla og að lokapróf úr framhaldsskóla væru jafngild hvar sem þau væru tekin. Gagnrýnt hafði þá verið að það skorti á samræmingu á námsframboði og námskröfum milli framhaldsskóla og jafnvel innan sama skóla. Markmiðssetning, kennsla, próf og námsmat væri að öllu leyti í höndum einstakra kennara án þess að þessu frelsi skóla og kennara væri fylgt eftir með virku ytra eftirliti. Til að tryggja jafnan rétt nemenda til sambærilegs náms óháð því hvar það væri stundað gerðu lögin ráð fyrir að lokapróf úr framhaldsskólum yrðu samræmd í tilteknum námsgreinum. Ég vil vekja athygli hv. fyrirspyrjanda á því að það þarf atbeina Alþingis til ef falla á frá því að halda samræmd stúdentspróf. Menntmrh. getur í reglugerð gert breytingar á framkvæmd prófanna en hann fellir þau ekki alfarið niður að óbreyttum lögum. Ljóst er að haldgóð rök þurfa að vera fyrir hendi ef breyta á vilja Alþingis sem endurspeglast í greinargerðinni sem ég vitnaði til áðan. Ég vil jafnframt leyfa mér að benda á að þingmenn þeirra flokka sem hafa verið kallaðir forverar Samf., þar á meðal Alþýðubandalagið og Alþýðuflokkurinn, greiddu ekki atkvæði gegn þessu frv. á sínum tíma, árið 1997, þannig að skýr vilji var a.m.k. hjá þeim flokksbrotum á þeim tíma. Það er skoðun mín að til þess kunni að koma, og ég vil undirstrika það, að endurskoða þurfi fyrri áform um að skylda alla nemendur sem ljúka stúdentsprófi til að þreyta samræmd próf. Í þessu sambandi má m.a. nefna að skýrslur þriggja starfshópa sem eru að störfum við að útfæra tillöguna um styttingu framhaldsskólans munu væntanlega liggja fyrir í næsta mánuði og er þess að vænta að þar með muni liggja fyrir helstu forsendur til þess að hægt sé að taka ákvörðun um það hvort stytta eigi námstíma til stúdentsprófs eða ekki. Undirbúningur fyrir samræmt próf í íslensku er á lokastigi og hefur prófdagur verið ákveðinn 3. maí. Eftir vandlega athugun mína er það niðurstaða mín að ekki verði horfið frá því að halda samræmt stúdentspróf í íslensku í vor, í það hefur verið lagður mikill undirbúningur, heldur verði prófið haldið og reynslan af því metin. Mér skilst að hátt á fimmta hundrað manns hafi skráð sig í þessi samræmdu próf í framhaldsskólunum. Áhuginn er greinilega til staðar. Hins vegar áskil ég mér rétt, eins og ég sagði áðan, til að endurskoða framkvæmd þessara prófa og þá ekki síst með tilliti til þeirra áforma sem eru núna uppi hjá mér um að stytta námstíma til stúdentsprófs.

Herra forseti. Ég vil í upphafi fagna yfirlýsingum hæstv. menntmrh. um endurskoðun í sumar en ég vil spyrja hæstv. menntmrh. hvort hún hafi einhverja vitneskju um að í sumum framhaldsskólum sé verið að hræða nemendur til að taka samræmda stúdentsprófið í vor, að öðrum kosti fái þeir jafnvel ekki inngöngu í háskóla. Ég vil taka það fram að langflestir skólar leyfa nemendum sjálfum að meta próftökuna á eigin forsendum og þannig á það auðvitað að vera. Ég tel að hér sé í gangi slæmur áróður á fölskum forsendum, og tek aftur fram að hér er einungis um fáa skóla að ræða, en eðlilega fer þetta mjög illa í nemendur og ég hef fengið ábendingar síðustu daga frá nemendum um að þetta sé í gangi.

Herra forseti. Ég tel að það eigi að fara afar varlega í að efna til samræmdra prófa í framhaldsskólum og reyndar einnig í grunnskólum. Samræmd próf leiða til falskrar samkeppni og hættan er sú að önnur verkefni hjá viðkomandi skólum njóti sín ekki sem skyldi vegna þeirrar áherslu sem lögð er á hin samræmdu próf. Ég vil líka benda á að gerðar eru miklar kröfur til kennaramenntunarinnar og þeirra starfsmanna sem vinna að kennslu, meira en til nokkurs annars starfs í landinu nánast, nema þá ef við tölum um heilsugæslustörf eða eitthvað slíkt. Þar er valinn maður í hverju rúmi og ætti að geta sinnt þessu starfi án þess að þurfa að leggja einhvern landsmælikvarða á það. Ég hvet hæstv. menntmrh. til að endurskoða ákvörðunina um samræmd próf og væri gott ef ráðherrann beitti sér fyrir því að lögum um þetta yrði breytt.

Herra forseti. Ég fagna þeim orðum hæstv. menntmrh. að það sé eðlilegt að þessi samræmdu próf öll verði endurskoðuð. Ég held að það hljóti að verða til athugunar líka í hv. menntmn. að velta því fyrir sér hvort þetta lagaákvæði sé ekki þess eðlis að ástæða sé til að gera tillögu um að það verði fellt brott. Hæstv. ráðherra vitnaði einmitt í greinargerð með frv. sem sýnir að á þeim tíma sem lögin voru í meðhöndlun Alþingis hafa menn haft oftrú á prófum sem matstæki á skólastarf. Mjög margt hefur breyst í skólastarfi og í mati á skólastarfi frá þeim tíma. Bæði hefur komið til innra og ytra mat á skólastarfi sem gefur miklu betri mynd af því sem er verið að gera í skólanum og það er líka á margan hátt eðlilegra að háskóladeildir ákveði með hvaða hætti þær vilja hafa inntökur í deildir sínar, þ.e. hvers konar blanda af stúdentsprófum verði þar og jafnvel verði þar tekin upp einhver inntökupróf. Ég held að allir aðilar eigi að geta sameinast um að þetta ákvæði verði tekið til sérstakrar skoðunar. Að lokum, herra forseti, væri fróðlegt ef hæstv. menntmrh. gæti upplýst þingheim um það hvaða kostnaður er því samfara að hafa þessi samræmdu próf.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna því viðhorfi sem virðist koma fram hjá þingheimi, að menn eru almennt á þeirri skoðun að endurskoða eigi upptöku samræmdra stúdentsprófa og með það að markmiði að leggja þau af. Þau eru úreltur mælikvarði á frammistöðu einstakra nemenda og þurfi háskólaráð á öðrum viðmiðum að halda en þeim sem stúdentsprófin gefa geta þeir sjálfir framkvæmt slík viðmiðunarpróf. Það gefur augaleið. Kostirnir eru fáir. Ég fagna því að hæstv. ráðherra lýsir því þó yfir að hún ætli að endurskoða upptöku samræmdra stúdentsprófa eftir að prófið hefur verið haldið í vor. Ég vona, og beini þeim tilmælum eindregið til hennar eins og þeir hv. þm. sem hér hafa talað, að sú endurskoðun verði til þess að samræmdu stúdentsprófin verði lögð af. Fyrir þeim eru engin haldbær rök en þau hafa hins vegar marga ókosti í för með sér eins og þá að vega mjög harkalega að sérstöðu og þeirri skemmtilegu flóru sem er að finna meðal íslenskra framhaldsskóla. Þeir eru mjög ólíkir innbyrðis og nemendur hafa því val um að stunda talsvert ólíkt og öðruvísi samansett stúdentspróf heldur en var þegar skólarnir voru færri og samræmdari. Það er engin ástæða til að breyta þessu með neinum hætti, frekar að styrkja skólana þannig að þeir geti áfram byggt upp fjölbreytt og skemmtilegt nám til stúdentsprófs sem hefur gildi. Þá ber þess að geta að um leið og menn skoða það sjálfsagða markmið að lækka útskriftaraldur úr framhaldsskólum leiðir það auk heldur til þess að samræmdu stúdentsprófin verði lögð af. Eins og segir í 6. gr. reglugerðarinnar, með leyfi forseta. ,,Nemandi skráir sig í samræmd stúdentspróf þegar hann telur sig hafa náð þeim markmiðum sem prófgráður miðast við.`` Þarna liggur t.d., herra forseti, vandi bekkjakerfisskólanna því að þeir hafa ekki staðlað einingakerfi og málefni skólanna og námsefni eru mjög ólík. Þess vegna verður að gefa bekkjakerfisskólunum tækifæri á að gera sig sambærilega áfangaskólunum.

Virðulegi forseti. Eins og ég hef þegar komið inn á er umfangsmikil vinna í gangi í ráðuneytinu varðandi styttingu námstíma til stúdentsprófs. Þar erum við með allt skólakerfið undir, frá leikskóla til háskóla, og við áskiljum okkur rétt til að meta það á heildstæðum grunni. Þess vegna hef ég sagt að það kunni að koma til þess að við þurfum að endurskoða þessi lagaákvæði um samræmd stúdentspróf. Þó áskil ég mér allan rétt til að gera það þegar stúdentsprófinu í íslensku sem við ætlum að láta nemendur þreyta nú í vor hefur verið lokið. Það getur líka verið að við öðlumst umfangsmikla reynslu af þessu samræmda stúdentsprófi í íslensku sem verður þreytt 3. maí í vor. Ég bið hv. þingheim að vera rólegan þar til því prófi er lokið því eins og ég gat um áðan hefur hátt á fimmta hundrað manns þegar skráð sig í prófið. Skráningarfresti er lokið. Áhuginn á að taka þetta próf er greinilega til staðar og nemendur vilja vita hvar þeir standa og hvaða þekkingu þeir hafa öðlast í náminu eftir þann tíma sem þeir hafa stundað framhaldsnám. Rétt aðeins út af orðum hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur, ég hef ekki heyrt neitt um þetta og tel engan fót vera fyrir því að skólar með kennara eða skólastjórnendur í broddi fylkingar séu að hræða fólk til að taka samræmd stúdentspróf. Við höfum ekki einu sinni fast í dag hvort háskólarnir munu miða við slík próf. Það eru skiptar skoðanir innan háskólasamfélagsins. Ég var á fundi uppi í Háskóla Íslands um daginn þar sem forsetar deildanna voru ekki á einu máli um það hvaða gildi samræmt próf ætti að hafa varðandi inntöku í HÍ.

Forseti. Upphaf Reykjavíkurakademíunnar árin 1997--1998 minnir nokkuð á söguna um egg Kólumbusar. Eitthvað svona hafði lengi vantað en enginn hafði almennilega vitað hvað átti að gera í því fyrr en --- ,,Auðvitað! Svona á að gera þetta.`` Tíu ungir fræðimenn leigja saman skrifstofuhúsnæði og um leið er orðið til allt annað og meira en tíu sinnum ungur fræðimaður, nefnilega sjálfstætt fræðasamfélag með þekkingu og hæfni, spennandi samræður og samstarf, og svo skapast vettvangur fyrir fræðafundi og ráðstefnur, gróandi og verðandi í þessum hugvísindum og félagsvísindum, fyrir höfundskap og ýmsar tengdar listir, sérstaklega nýjabrum. Að lokum vaxa úr þessum jarðvegi sameiginleg þjónustuverkefni við rannsóknir og kennslu, jafnvel sprotafyrirtæki sem geta fært menntun og atvinnulífi ýmsan hagnað sem ólíklegt er að fáist annars staðar. Fyrir hug- og félagsvísindi er Reykjavíkurakademían orðin ómissandi. Í stað hinna tíu fyrstu sem fluttu inn á efstu hæð JL-hússins er nú komið 80 manna iðandi samfélag fræðimanna, rithöfunda, blaðamanna og fleiri á þremur hæðum með ráðstefnuhaldi, málstofum, samvinnu um kennslu við Viðskiptaháskólann á Bifröst og Háskólann í Reykjavík. Hugmyndir eru þar um rannsóknarmiðstöðvar á ýmsum sviðum og góð tengsl með ýmiss konar samvinnu við stóru frænku í Háskóla Íslands. Bæði ríki og borg hafa lagt sitt af mörkum til Reykjavíkurakademíunnar eins og vera ber og stuðningur úr ríkissjóði hefur falist bæði í hagstæðum leigukjörum á fyrra skeiði og í nokkurri fjárveitingu úr ríkissjóði. Reykjavíkurakademían stendur á tímamótum um þessar mundir. Húsnæðismálin kreppa að en um leið er metnaður mikill, m.a. eru uppi mótaðar hugmyndir um formbreytingu úr félagi í sjálfseignarstofnun og orðin er brýn þörf fyrir hæft starfslið til að fást við verkefni dagsins og morgundagsins. Nokkurt hlé hefur orðið á að undanförnu en liðin þó þrjú eða fjögur ár síðan Reykjavíkurakademían hóf umleitanir við menntmrn. um gerð þjónustusamnings sem gæti tryggt henni öruggar tekjur og fært ríkinu og landinu ýmsan ávinning á móti. Með því gæti almannavaldið tryggt mikilvæga tilvist þessa fræðasamfélags á sviði sem t.d. nýju háskólarnir hafa ekki sinnt. Það er líka eðlilegt að ríkið gerði kröfu um ákveðna lágmarksstarfsemi í fræðunum og í þágu almennings, t.d. ákveðinn fjölda af ráðstefnum eða málstofum sem gæfu almenningi kost á fræðslu og umræðu á tilteknum sviðum. Spennandi efni í slíkan samning væri þróunarstarf, skipulagning og ýmis kennsluverkefni fyrir háskóla og háskólasetur víða um landið. Nú er verið að tala um háskóla á Ísafirði. Hver veit nema Reykjavíkurakademían ætti að sjá þar um heimspekideild og félagsvísindadeild? Þess vegna spyr ég nýjan og vaskan hæstv. menntmrh.: Hvað líður gerð þjónustusamnings við Reykjavíkurakademíuna?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að vekja athygli á þeirri merku akademíu sem Reykjavíkurakademían vissulega er. Opinber stuðningur við Reykjavíkurakademíuna hófst árið 1998 þegar fjmrn. með hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde í broddi fylkingar ákvað að framleigja félaginu tvær hæðir í JL-húsinu við Hringbraut gegn vægu gjaldi til ársins 2002. Árið 1999 ákvað fjárln. þingsins að veita félaginu 5 millj. kr. til undirbúnings þjónustusamnings við menntmrn. og árið 2000 hækkaði Alþingi styrkinn í 10 millj. kr. Í fjárlögum 2001 fékk Reykjavíkurakademían aftur sérstakt tímabundið 10 millj. kr. framlag til að byggja upp rekstrarform, stjórnsýslu og starfsmannahald, til að stofnunin stæðist þær kröfur sem gerðar eru til sjálfseignarstofnana sem gera samninga um rekstrarverkefni við einstök ráðuneyti. Alþingi samþykkti síðan 7 millj. kr. fjárframlag til Reykjavíkurakademíunnar árið 2002. En vegna mikilla rekstrarörðugleika á því ári samþykkti menntmrn. að veita stofnuninni 3 millj. kr. til viðbótar af safnliðum ráðuneytisins. Síðan þá hafa framlög ríkisins til stofnunarinnar verið 10 millj. kr. á ári. Þessu til viðbótar hefur Reykjavíkurakademían hlotið styrki frá Reykjavíkurborg. Menntmrn. hefur ekki treyst sér til að skuldbinda ríkissjóð til lengri tíma á þeim nótum sem væntingar Reykjavíkurakademíunnar standa til. Hefur ráðuneytið því miður ekki haft svigrúm til að gera þjónustusamning um önnur verkefni en þau sem ráðuneytinu ber að fjármagna lögum samkvæmt. Ekki er hins vegar deilt um það ágæta starf sem fer fram innan Reykjavíkurakademíunnar. Reykjavíkurakademían gengst fyrir rekstri fjölfaglegs fræðaseturs í Reykjavík og er vettvangur sjálfstætt starfandi fræðimanna, einkum í hugvísindum. Þar er einyrkjum á ýmsum fræðisviðum sköpuð aðstaða til fræðaiðkunar og samstarfs. Áhrifa af þessari starfsemi gætir m.a. í fjölda útgefinna fræðirita sem meðlimir Reykjavíkurakademíunnar eru höfundar að, ráðstefnum og málstofum ýmiss konar. Hins vegar er rétt að minna á að menntmrn. hefur ekki lögformlega skyldu gagnvart þeim hópi fólks sem hefur aflað sér menntunar á sviðum sem falla að starfsemi Reykjavíkurakademíunnar. Einstaklingar sem starfa innan akademíunnar hafa róið á mið samkeppnissjóða, innlendra og erlendra, sem styrkja rannsóknir af þessum toga og hefur mörgum þeirra gengið vel í þeirri sókn. Í nýrri stefnu Vísinda- og tækniráðs er vikið að skilyrðum sem sjálfstætt starfandi vísindamenn búa við og með þeirri stækkun samkeppnissjóða sem ríkisstjórnin stefnir að á kjörtímabilinu --- ég minni á að við ætlum að auka framlög til Vísinda- og tækniráðs og tæknisjóða um 1 milljarð kr. --- er fjölgað tækifærum sem munu ekki síst nýtast þeim vísindamönnum sem starfa hjá Reykjavíkurakademíunni. Ég átti mjög góðan fund í morgun með forsvarsmönnum Reykjavíkurakademíunnar og þar tóku þeir einmitt undir þessi atriði. Það er mat ráðuneytisins að besti stuðningur við þessa starfsemi sé að veita keppni til samkeppnissjóða sem þetta fólk getur þá keppt um innbyrðis og við önnur svið vísinda og fræða til að tryggja að bestu verkefnin njóti stuðnings af opinberu fé. Ég er að sjálfsögðu reiðubúin til að beita mér fyrir áframhaldandi rekstrarframlagi til Reykjavíkurakademíunnar. Eins og ég kom inn á áðan átti ég vel heppnaðan fund með forsvarsmönnum Reykjavíkurakademíunnar þar sem við fórum yfir þeirra mál og ég gerði þeim grein fyrir þeirri aðstöðu sem ég er í núna. Að sjálfsögðu mun ég reyna að beita mér fyrir því að rekstrarumhverfi þeirra og almennt starfsumhverfi verði tryggt. Hvort það verður í formi þjónustusamnings, því vil ég ekki lofa hér og nú. Þá væri ég að lofa upp í ermina á mér og það er nákvæmlega það sem ég hef sagt við þá. En ég hef allan skilning á starfi þeirra sem þar starfa, enda styður það mjög við þá þróun sem við höfum verið að beita okkur fyrir í háskólasamfélaginu, einmitt að tryggja sem mest frelsi innan háskólasamfélagsins og hafa sem fjölbreyttasta flóru af m.a. sjálfstætt starfandi fræðimönnum. Tækifærin eru mýmörg til þess að tengja Reykjavíkurakademíuna við annaðhvort háskóla eða háskólanámssetur eins og hv. þm. Mörður Árnason gat réttilega um þó að þeir færu nú ekki inn í háskóla á Vestfjörðum sem er ekki stofnaður. Það yrði þá frekar háskólanámssetur á Vestfjörðum eða eitthvað því um líkt sem þeir gætu stutt við uppbyggingu á. Þeir hafa, held ég, bæði þekkingu og styrk til þess að koma vel að slíkum málum. Ég mun halda áfram að vera með málefni Reykjavíkurakademíunnar uppi á borðum hjá mér en get í bili ekki annað sagt en að í dag muni ég beita mér áfram fyrir rekstrarframlagi til Reykjavíkurakademíunnar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hlý orð í garð Reykjavíkurakademíunnar. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir íslensk stjórnvöld að styðja vel við þann sjálfsprottna rannsóknarkraft sem þar býr. Það er rétt að hafa í huga að rannsóknarstofnanir sem heyra undir menntmrn. skipta tugum. Ég held ég fari nærri með að þær séu á fjórða tug og ég held að það sé afar mikilvægt að ráðherra endurskoði hvernig stjórnvöld styðja við rannsóknarstarf á því sviði. Það gleður mig jafnframt að ráðherra skuli hafa áhuga á því að styðja og styrkja enn frekar samkeppnissjóði því að ég veit að það góða starf sem unnið er í Reykjavíkurakademíunni mun nýta þá möguleika sem auknir samkeppnissjóðir munu gefa. Það er þannig að okkar besta vísindafólk hlýtur samkeppnissjóðina og því tek ég heils hugsar undir þau orð ráðherra að styðja við þá.

Forseti. Ég vil eins og hv. síðasti ræðumaður þakka menntmrh. fyrir jákvæð svör og hlýjan hug. Ég get ekki annað en tekið eftir því að við virðumst vera öll þrjú nokkuð sammála um gagnsemi Reykjavíkurakademíunnar. Ég vil hins vegar segja að ég tel eðlilegra að stofnun eins og Reykjavíkurakademían, sem er nú félag reyndar enn þá en stofnun svona í félagsfræðilegum skilningi, geri þjónustusamning við opinbera aðila, borg og ríki heldur en að hún fái þaðan beint rekstrarframlag því ekki er um það að ræða og á ekki að vera að hún verði einhvers konar opinber stofnun heldur einmitt að störf hennar í samfélagsþágu séu viðurkennd annars vegar og hins vegar að henni séu falin tiltekin verkefni á vegum hinna opinberu aðila, ríkis og auðvitað borgar líka því að Reykjavíkurakademían styrkir ekki síður menningar- og vísindastarf hér á svæðinu og þar með auðvitað allt landið. Ég fagna því svo sérstaklega að hæstv. ráðherra skuli taka upp þessa hugmynd, sem var nú bara hugmynd mín en kannski líka fleiri, um að Reykjavíkurakademían verði háskóli á Vestfjörðum að nokkru leyti. Við náum greinilega bara saman um þetta og styrkjum menningu og vísindi hér í gegnum stofnanir eins og Reykjavíkurakademíuna.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að fara að togast á um hugmyndir en hugmyndin um Vestfirðina og uppbyggingu háskólanáms á Vestfjörðum kom einmitt upp á þessum ágæta fundi okkar í morgun með forsvarsmönnum Reykjavíkurakademíunnar þar sem við leyfðum okkur að fara í svona ákveðið hugarflug um hvar hægt væri að efla og styrkja betur háskólanám á landsbyggðinni. Þar tókum við Vestfirðina inn í. Ég tel einmitt Reykjavíkurakademíuna hafa alla burði til þess að efla og styrkja það nám. Eins og ég gat um áðan og m.a. í ljósi þeirra lögbundnu skyldna sem hvíla á menntmrn. er okkur einfaldlega þröngur stakkur sniðinn núna varðandi fjárframlög til frjálsra félagasamtaka eða sjálfseignarstofnana. Ég vil benda mönnum á að við erum núna að reyna að efla Tækniháskólann. Við gerðum Tækniskólann að háskóla árið 2000 og það er núna í ár sem þessi mörg hundruð manna skóli er að fá grunnframlag til rannsókna upp á 25 milljónir. Það er rétt rúmlega helmingi meira en það sem Reykjavíkurakademían er að fá. Ég held því að ef við reynum að skoða myndina heildstætt þá verðum við að sinna náttúrlega mörgum háskólastofnunum og reyna að styrkja og efla þær eins og við getum. Ég get líka í sjálfu sér tekið undir það sem hefur komið hér fram að sér í lagi þegar um svona umfangsmikið starf á fræðasviðinu er að ræða eins og gengur og gerist innan Reykjavíkurakademíunnar þá er heppilegra að þetta verði í formi þjónustusamnings því eins og aðstæður eru núna höfum við ekki burði til þess að setja fram nægilega stöndugan, ef maður getur komist svo að orði, þjónustusamning við Reykjavíkurakademíuna. En ég mun eftir sem áður beita mér fyrir því að rekstrarframlagið verði nægilegt til þess að þeir geti haldið starfsemi sinni úti.

Virðulegi forseti. Alþjóðavæðing fjölmiðla hefur skapað stóran markað fyrir sjónvarpsefni hvaðanæva að. Á þessum markaði hafa Íslendingar því miður fyrst og fremst verið þiggjendur, innlend dagskrárgerð fyrir sjónvarp stendur veikum fótum. Sjóður sem styrkja á gerð á leiknu íslensku sjónvarpsefni fékk á síðasta ári 15 millj. kr. til ráðstöfunar og ríkissjónvarpið keypti frá sjálfstæðum framleiðendum íslenskt efni fyrir samtals 58 millj. kr. á árinu 2003. Rétt er að geta þess að stærsti hluti innlendrar dagskrárgerðar er hins vegar unninn innan veggja RÚV og má ekki með neinum hætti gera lítið úr því ágæta starfi. Á Íslandi í dag skiptir hundruðum það unga fólk sem hefur menntun, hæfileika, reynslu og kunnáttu á sviði sjónvarpsmyndagerðar og það hungrar eftir verkefnum. Þetta eru framleiðendur, leikstjórar, tökumenn, hönnuðir, hljóðmenn, ljósamenn, klipparar, leikarar, tónskáld, hljóðfæraleikarar og svo mætti áfram telja. Þessi auðlind okkar er í dag vannýtt. Staða fyrirtækja í framleiðslu á sjónvarpsefni hefur verið slæm lengi. Stefnumótun stjórnvalda hefur engin verið og opinberir stuðningssjóðir veikir. Helsta von þessara fyrirtækja hefur verið að ríkissjónvarpið tæki myndir þeirra til sýninga. En nú virðist steininn hafa tekið úr. Samkvæmt nýlegum fréttum fjölmiðla er svo komið að það litla fé sem ríkissjónvarpið hefur til kaupa á innlendu efni er uppurið fyrir þetta ár. Stjórnendur RÚV hafa lýst því yfir að þeir muni halda að sér höndum við innkaup á innlendu efni. Í fyrirspurnatíma á hinu háa Alþingi vísaði hæstv. iðn.- og viðskrh. vanda fyrirtækja í framleiðslu á sjónvarpsefni alfarið yfir á hæstv. menntmrh. Viðskrh. deildi áhyggjum af alvarlegri stöðu þessara nýsköpunargreina og hvatti til þess að hæstv. menntmrh. yrði spurð um stöðu greinarinnar. Því er spurt: Telur ráðherra þörf á sérstökum aðgerðum til stuðnings fyrirtækjum sem framleiða sjónvarpsefni í ljósi þess að helsti kaupandi efnis, ríkissjónvarpið, hefur lýst því yfir að fyrirtækið muni halda að sér höndum við kaup á íslensku dagskrárefni það sem eftir lifir ársins 2004?

Herra forseti. Í reglugerð um Kvikmyndasjóð er gert ráð fyrir að fjárveitingar úr sjóðnum renni til undirbúnings og framleiðslu þriggja tegunda kvikmynda- og sjónvarpsefnis, þ.e. til leikinna kvikmynda í fullri lengd, til heimildar- og stuttmynda og til leikins sjónvarpsefnis. Fjárveitingar til Kvikmyndasjóðs árið 2004 eru um 313,4 millj. kr. Ef litið er til þess efnis sem framleitt er, m.a. til sýninga í sjónvarpi, eru veittar 100 millj. kr. til heimildar- og stuttmynda og 15 millj. kr. til leikins sjónvarpsefnis. Framlög til síðastnefnda þáttarins voru fyrst veitt í fyrra því að ráðuneytið taldi nauðsynlegt að styðja þennan þátt íslenskrar kvikmyndagerðar, enda fellur það að stefnu stjórnvalda að efla kvikmyndagerð og kvikmyndamenningu hér á landi. Eins og fram hefur komið er Ríkisútvarpið stærsti kaupandi íslensks sjónvarpsefnis. Það hefur hins vegar ekki lýst því yfir að það muni halda að sér höndum við kaup á íslensku dagskrárefni frá sjálfstæðum framleiðendum það sem eftir lifir árs 2004, eins og fullyrt hefur verið, heldur aðeins að það muni halda að sér höndum þar til fjárhagsstaða þess verður skýrari. Sjónvarpið hefur þegar keypt mikið efni sem bíður sýningar auk þess sem það hefur gert samninga við framleiðendur um kaup á leiknu efni sem er í framleiðslu eða á undirbúningsstigi. Samkvæmt upplýsingum Ríkisútvarpsins er búist við að svipuð fjárhæð verði veitt á yfirstandandi ári til innkaupa á íslensku dagskrárefni frá sjálfstæðum framleiðendum og verið hefur undanfarin ár. Hugsanlega verður um að ræða mjög óverulegan niðurskurð en það skýrist þegar líður á árið. Fullyrðing um að sjónvarpið hyggist draga verulega úr innkaupum virðist því ekki eiga við rök að styðjast. Ráðuneytið hefur engin áform uppi um að veita fé til þeirra fyrirtækja sem framleiða íslenskt sjónvarpsefni umfram það sem þegar hefur verið veitt í Kvikmyndasjóð, enda vandséð með hvaða hætti það ætti að vera. Eins og fram hefur komið renna um 115 millj. kr. í sjóði sem sjálfstæðir framleiðendur geta sótt í og ætlaðir eru til þróunar og framleiðslu efnis sem hæfir m.a. til sýninga í sjónvarpi. Ef tekið er meðaltal síðustu fimm ára varði sjónvarpið að jafnaði 110 millj. kr. á ári til kaupa á innlendu efni frá sjálfstæðum framleiðendum. Þessar tölur eru án virðisaukaskatts. Þá er ótalin sú dagskrá sem sjónvarpið framleiðir sjálft. Til fróðleiks má einnig geta þess að Nordisk Film- og TV-Fond veitti á árunum 1994--2003 sjálfstæðum íslenskum framleiðendum 24.667 þús. danskar kr., þ.e. tæplega 290 millj. kr., í framleiðslustyrki til stutt- og heimildarmynda, kvikmynda og sjónvarpsþátta sem sýndir hafa verið í sjónvarpinu á síðustu árum. Í þessari umræðu, herra forseti, er nauðsynlegt að geta þess að það er ekki aðeins Ríkisútvarpið sem kaupir efnið frá sjálfstæðum framleiðendum. Svo virðist sem hinar sjónvarpsstöðvarnar hafi tilburði til að auka innkaup og framleiðslu eigin efnis. Að öllu samanlögðu verður því að telja að ástand þessara mála sé vel viðunandi þótt vissulega séu alltaf óskir um meira fjármagn og færa megi rök fyrir því að efla beri enn frekar framleiðslu innlends sjónvarpsefnis. Ég held að allir geti tekið undir að það sé hægt og það megi auka enn frekar þessa framleiðslu en ástand mála er engu að síður nokkuð viðunandi. Ráðuneytið hefur áform um að auka fjárveitingar til framleiðslu leikins sjónvarpsefnis þótt ekki liggi fyrir á þessari stundu nákvæmlega hvort það verði með undirbúningi fjárlaga fyrir næsta ár eða síðar.

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða það málefni sem kannski kalla má týnda hlekkinn í íslenskri menningarstarfsemi, innlenda sjónvarpsgerð, og vantar verulega bót þar á. Það beinir sjónum að því hvað er til úrbóta og margt kemur upp í hugann, t.d. má nefna reglur Kvikmyndasjóðs sem bjóða upp á þann skrípaleik sem átti sér stað og opnaði augu margra í fyrra, þegar myndin Opinberun Hannesar rataði alla leið í Háskólabíó þar sem örfáir sáu hana. Samkvæmt reglum var hún bundin af því að vera sýnd í bíói þó að hún væri augljóslega framleidd fyrir sjónvarp, enda töldu margir fagmenn að þarna væri um að ræða mynd sem varla stæði undir því að vera bærilegt heimabíó. Í öðru lagi ber að nefna umsvif RÚV á auglýsingamarkaði. Verða menn ekki að takmarka þau umsvif að einhverju leyti til að hleypa lífi í einkarekstur ljósvakamiðlanna þannig að þeir hafi umsvif til að athafna sig og geti bæði framleitt og keypt innlent sjónvarpsefni? Staða þeirra er svo þröng á örmarkaði okkar að þeir geta það ekki í dag.

Forseti. Eitt af því sem hér er að er að hlutverk Ríkisútvarpsins er langt frá því að vera nægilega vel skilgreint og það hefur í raun og veru ekkert verið fengist við að skilgreina hlutverk og stöðu Ríkisútvarpsins frá því að það var losað við einokun sína á næstsíðasta áratug. Það á auðvitað að vera eitt af helstu hlutverkum Ríkisútvarpsins að kaupa og efla innlenda framleiðslu af bæði leiknu efni og öðru. Við það hefur það því miður ekki getað fengist vegna þess að það er bundið af öðru. Það er bundið af grimmri samkeppni á markaði þar sem því er ætlað að vera í raun og veru bara ein stöðin enn í staðinn fyrir að bera höfuð og herðar yfir stöðvarnar með ákveðinni stefnumótun, með ákveðinni leiðsögn og forustu sem ekki hefur gengið í tíð þeirra menntmrh. sem setið hafa síðan, flestra úr Sjálfstfl. Það er kominn tími til að undinn verði bráður bugur að því að breyta því.

Virðulegi forseti. Þetta er miklu mikilvægara mál en margir mundu halda vegna þessarar litlu fyrirspurnar. Þetta er mál sem snýst um menningu, möguleika fagfólks í greininni og þetta er mál sem svo sannarlega snýst um viðhorf stjórnvalda til framleiðslu sjónvarpsefnis. Ég á sæti í Norræna menningarsjóðnum og ég kvaddi mér hljóðs til að nefna að ég hef auðvitað orðið vör við að það hefur mjög aukist að verið sé að sækja þangað inn eftir stuðningi við smærri myndir og sjónvarpsefni af ýmsu tagi. Þar sem sjóðurinn hefur ekki mikla fjármuni er núna búið að taka ákvörðun um að sinna ekki slíkum verkefnum. Þarna er enn einn staður í raun og veru búinn að loka og það verður að horfa á það að möguleikarnar eru heima, stuðningurinn þarf að vera heima.

Herra forseti. Það veldur mér vonbrigðum hversu vel hæstv. menntmrh. virðist una því ástandi sem ríkir á þessu sviði hér á landi nú um stundir. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra líkt og hjá mér að um 15 millj. kr. hefði verið varið á síðasta ári til leikins efnis. Það jafngildir tugum síðna í útgáfuefni forsrh. af tilefni heimastjórnarafmælis. Eitt er að bera ekki skynbragð á mikilvægi sjónvarps í nútímamenningu og nauðsyn sögulegrar og þjóðlegrar viðspyrnu á tímum aukinnar alþjóðavæðingar og annað að skilja ekki þann veigamikla þátt sem menning, einkum dægurmenning, hefur í atvinnulífi þróaðra þjónustusamfélaga. Tónlist, sjónvarpsefni og kvikmyndir eru stórar útflutningsgreinar í mörgum nærliggjandi löndum. Menning eykur öðrum útflutningsgreinum byr á öðrum mörkuðum. Björk og 101 Reykjavík hafa trúlega gert meira fyrir íslenska ferðaþjónustu en öll ráðuneyti núv. forsrh. frá 1991. Það er mikilvægt að fá fram hjá hæstv. menntmrh. hvort hann sé sáttur við hlut innlendrar dagskrárgerðar í íslensku sjónvarpi. Það var ánægjulegt að heyra að til stendur að auka fjármagn til þessarar greinar. En þá vil ég vitna, með leyfi hæstv. forseta, í grein eftir flokksbróður hæstv. menntmrh. og fyrrum borgarstjóra Sjálfstfl., Markús Örn Antonsson. Hann segir, með leyfi: ,,Ráðamenn hafa við hátíðleg tækifæri gefið fögur fyrirheit um eflingu innlends sjónvarpsefnis. Minna hefur orðið úr framkvæmdum.`` Þessi málaflokkur hefur heyrt undir Sjálfstfl. í hartnær tvo áratugi. Megum við að þessu sinni vonast til þess að menntmrh. Sjálfstfl. muni efna loforð sín?

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að tala um menningu og menningarmál því að ég fullyrði að menningin hafi aldrei blómstrað jafn vel og mikið og nú um stundir í íslensku samfélagi. Við erum að tala um menntmrh. og menningarmálaráðherra undanfarinna ára og þegar maður lítur yfir menningarlíf landans má með sanni segja að ég geti verið stolt yfir að vera menntmrh. og vera eftirmaður flokksmanna minna sem hafa setið á þessum stóli  Við erum að tala um RÚV og ég vil draga það inn í umræðuna sem ég hef áður sagt á þessum vettvangi og ítreka það hér með að inni í þessu er náttúrlega stóra uppstokkunin sem er endurskipulagning á starfsemi RÚV. Velta RÚV er um 3,3 milljarðar. Ég veit það sjálf sem fyrrum starfsmaður Ríkisútvarpsins að þar eru margir góðir hlutir gerðir og margt gott og vandað starfsfólk sinnir dagskrárgerð en það má gera eitt og annað varðandi innra skipulag Ríkisútvarpsins. Það hef ég sagt áður, og ég mun beita mér fyrir því að RÚV verði endurskipulagt með það fyrir augum að auka fjármagn innan Ríkisútvarpsins til innlendrar dagskrárgerðar og dagskrárkaupa, þar með talið sjónvarpsefnis.

Virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. heilbrrh. um viðbrögð hans við fjölda og miklum kostnaði vegna speglana á hnjáliðum með holsjá og hvort ráðuneytið hafi látið kanna ástæður og þörf fyrir þennan mikla fjölda hátækniaðgerða. Tilefni fyrirspurnarinnar er umfjöllun í Speglinum, ágætum fréttaþætti Ríkisútvarpsins, í lok janúar. Þar var kastljósi beint að markvissri rannsókn sem virt læknablað, New England Journal of Medicine, greindi frá um árangur af þessum aðgerðum. Niðurstaða bandarísku læknanna var að slíkar aðgerðir hefðu enga þýðingu þar sem jafnstórt hlutfall náði bata, hvort sem um var að ræða einungis skinnsprettu á hné eða raunverulegar aðgerðir. Þetta varð til þess að opinber þarlend tryggingastofnun ákvað að slík aðgerð yrði ekki greidd úr opinberum sjóðum og einhver einkarekin tryggingafyrirtæki ákváðu að hafa sama hátt á. Ég vil undirstrika að með þessari fyrirspurn er ekki verið að leggja það til að draga úr möguleikum fólks á að fá bót meina sinna en umfjöllun þessi vakti upp margar spurningar og er þess vegna tekin til umræðu á hv. Alþingi. Hér eru samkvæmt fréttinni gerðar um það bil 1.700 speglanir ár hvert og á síðustu þremur árum hefur kostnaður við þessar hnjáaðgerðir nálgast hálfan milljarð kr. ef upplýsingar sem þarna komu fram eru réttar. Aðgerðirnar eru oftast gerðar á stofum úti í bæ enda tiltölulega einfaldar. Þegar rætt var við Sigurð Guðmundsson landlækni um málið nefndi hann m.a. þýðingu þess að hér kæmist á rafræn sjúkraskrá með samtengingu heilbrigðisstofnana og stofa úti í bæ í sameiginlegt upplýsingakerfi og þá yrðu menn hæfari til að telja saman aðgerðir og meta árangur þeirra. Nú ber svo við að sú er hér stendur og hæstv. heilbrrh. hafa nýverið rætt undirbúning rafrænnar sjúkraskrár og ljóst er að nokkur ár eru í að hún verði að veruleika. Þess vegna spyr ég hæstv. heilbrrh.: Hvernig metur hann þessi mál? Hafa þau verið skoðuð í ráðuneytinu og hvert er útlitið með þann mikla fjölda aðgerða sem virðast hafa orðið til með hinum mikla og beina aðgangi að sérfræðingum?

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir hefur beint til mín spurningu um speglunaraðgerðir á hnjám með holsjá og spyr hver séu viðbrögð ráðherra við fjölda speglunaraðgerða á hnjám með holsjá og miklum kostnaði, hvort ráðuneytið hafi látið kanna ástæður og þörf fyrir þennan mikla fjölda hátækniaðgerða. Nýverið var í fjölmiðlum nokkur umfjöllun um rannsókn sem gerð var á árangri á mismunandi aðgerðum vegna slitgigtar í hnjám þar sem ýmsum liðspeglunaraðgerðum var beitt. Bentu niðurstöður rannsóknarinnar til þess að aðgerðir gerðu takmarkaðra gagn en áður hafði verið talið við ákveðinn flokk aðgerðanna. Fram að því höfðu allmargar rannsóknir áður bent til að slíkar aðgerðir gætu dregið úr sársauka. Síðan hefur mikil umræða átt sér stað um þessar niðurstöður, einkum meðal bæklunarlækna víða um heim. Landlæknisembættið hefur rætt við bæklunarlækna hér á landi um málið og vakið athygli á rannsókninni og niðurstöðum hennar. Þá munu bæklunarlæknar einnig hafa fjallað um rannsóknina í sínum hópi og verið áfram í samskiptum við landlæknisembættið um þann lærdóm sem af rannsókninni má draga. Nokkuð erfitt er að fá upplýsingar frá Tryggingastofnun ríkisins um fjölda þeirra aðgerða sem eingöngu falla undir þann flokk sem rannsóknin fjallaði um. Upplýsingar eru ekki haldbærar um svo nákvæmar ábendingar aðgerðanna. Eftir því sem næst verður komist má þó áætla að aðgerðafjöldi af þessum toga hafi verið á árinu 2001, 435, árið 2002, 595 og árið 2003 um 700. Frekar má taka fram í þessu tilefni að liðspeglunartæknin hefur gerbreytt allri aðkomu við rannsóknir og aðgerðir á stórum liðum þar sem áður þurfti að gera opnar aðgerðir með meiri áhættu á fylgikvillum, lengri batatíma o.fl. Eins og áður hefur komið fram hefur landlæknisembættið þegar vakið athygli á niðurstöðum ofangreindrar rannsóknar. Embættið hefur einnig lagt til að bætt verði úr skráningu á þeim aðgerðum sem Tryggingastofnun greiðir fyrir þannig að auðveldari verði nánari flokkun aðgerða eftir sjúkdómum. Mun landlæknisembættið vinna að frekari tillögum um slíka breytta skráningu sem mundi auðvelda að fylgjast með árangri, umfangi og fjölda einstakra undirflokka aðgerðanna. Landlæknisembættið mun áfram verða í viðræðum við forustumenn bæklunarlækna og hefur í bígerð að ganga frá leiðbeiningum til að vekja frekari athygli á þessum nýju upplýsingum. Herra forseti. Ég vona að þessar upplýsingar svari fyrirspurn hv. þm.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur fyrir fyrirspurnina og ráðherra fyrir svarið. Það sem mig langaði að hnykkja á var þetta verðuga verkefni landlæknis að vinna að frekari tilhögun um slíka skráningu þannig að hægt sé að fylgjast með umfangi, fjölda og síðast en ekki síst árangri. Það er alveg ljóst af svari hæstv. ráðherra að það hefur ekki skort fjármagn til þessa. Aðgerðirnar hafa næstum því aukist um helming á milli tveggja ára. Eftirspurnin byggist vitaskuld á því að fólk taldi sér trú um að þetta gæti linað sársauka, það væri árangur af aðgerðunum. Maður hlýtur að spyrja sig hvort ekki sé verðugt að vera með frekari rannsóknir á þessu sviði þannig að við séum að veita fjármagn í heilbrigðiskerfið þangað sem brýnust þörfin er fyrir það.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Jónínu Bjartmarz. Það vakna auðvitað spurningar um það hvort við höfum sofið á verðinum með einmitt að halda utan um aðgerðir, halda utan um árangur aðgerða. Í þingsalnum er aftur og aftur búið að ræða í mikilli alvöru um kostnað í heilbrigðiskerfinu, um sparnað í heilbrigðiskerfinu en þegar upp er staðið áttum við okkur á því að meginvandinn er sá hve við höfum litla yfirsýn, hvað er verið að gera hvar. Það vaknar líka spurning m.a. um það sem ég nefndi áðan, hvort þær mörgu aðgerðir tengist beinum aðgangi sjúklinga að sérfræðingum, hvort þeir séu að velja virkustu leiðina að þeirra mati strax í stað þess að fara annað fyrst og hvort staða heilsugæslunnar sé þarna áhrifavaldur. Mér finnst að við eigum að staldra við það og beini þeim orðum til hæstv. heilbrrh. Getur verið að auðveldari aðgangur að læknum Heilsugæslunnar mundi e.t.v. verða til þess að aðrar leiðir væru reyndar? Því í sumum tilfellum snýst þetta um holsjáraðgerðir vegna slitgigtar en ekki eingöngu vegna slitgigtar ef marka má umfjöllunina og rannsóknina. Hvort e.t.v. ætti að reyna aðrar og ekki eins dýrar aðferðir fyrst og jafnvel mætti ná jafngóðum árangri þannig, miðað við að í niðurstöðu rannsóknarinnar er ekki marktækur munur á árangri vegna aðgerðar á lítilli skinnsprettu á helmingi þeirra er tóku þátt í rannsókninni og hins vegar á mikilli holsjárskoðun. Það er í raun og veru staðreynd, virðulegi forseti, að sérfræðingar eru farnir að iðka heimilislækningar. Það er ekki sú leið sem við eigum að fara, með fullri virðingu fyrir þeim. Við þurfum að efla heilsugæsluna og það tel ég eitt stærsta verkefnið og áhugavert að heyra hvað hæstv. heilbrrh. segir um það.

Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi velti því fyrir sér hvort við hefðum sofið á verðinum varðandi þessi mál. Ég vil vara við því að draga alhliða ályktanir af því þó slíkar niðurstöður rannsókna komi. Þær eru mun víðtækari í heilbrigðiskerfinu og sem betur fer leiða þær athyglisverðar niðurstöður í ljós. Það er aðalatriðið fyrir okkur að draga af þeim lærdóma. Ég tek undir að vissulega verðum við að framkvæma aðgerðir og þjóna í heilbrigðiskerfinu á ódýrari stigum. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda að það þarf að efla heilsugæsluna, einkanlega á höfuðborgarsvæðinu. Hins vegar hefur heilsugæslan ekki verið í stakk búin að mínu mati til að taka upp tilvísanakerfi. Ég hef ekki tekið upp áform um það aftur en við höfum lagt allt kapp á að efla heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu og munum opna heilsugæslustöð væntanlega á þessu ári í Voga- og Heimahverfi. Við erum nýbúin að opna heilsugæslustöð í Kópavogi. Vonandi getum við komið af stað heilsugæslustöð í lok ársins í Hafnarfirði. Það miðar því í þessa átt og sem betur fer er meiri eftirspurn eftir námsstöðum í heilsugæslunni en verið hefur lengi. Ég tel því að ekki sé svo svart fram undan í þessu en það þarf að efla heilsugæsluna og æskilegt væri að þar væri fyrsti viðkomustaður í kerfinu. Hins vegar þurfum við að draga lærdóma af þessari athyglisverðu rannsókn sem hefur borist upp í hendurnar á okkur.

Virðulegi forseti. Í niðurskurðar- og hagræðingartillögum Landspítala -- háskólasjúkrahúss kemur fram að ætlunin er að loka Arnarholti og flytja þá sjúklinga sem þar eru á aðra staði og er sjúkradeildin að Kleppi nefnd í því tilliti fyrir yngri sjúklinga sem eiga við geðræna sjúkdóma að stríða, en Landakot fyrir þá sem eldri eru. Síðastliðið haust lögðu stjórnendur Landspítala -- háskólasjúkrahúss niður rekstur sem verið hafði að Gunnarsholti í Rangárvallasýslu og hluti þeirra sjúklinga sem þar dvöldu var fluttur að Arnarholti, enda eru í sjálfu sér engar forsendur fyrir því að Landspítali -- háskólasjúkrahús reki langlegudeild eins og þá sem var að Gunnarsholti. En það sama má e.t.v. segja um þann rekstur sem er á Arnarholti. Stærsti hluti þeirra sjúklinga sem þar dvelja, jafnvel allir, ættu að fá félagslega búsetu- og umönnunarþjónustu. Fyrir stuttu heimsótti þingflokkur Samf. Landspítala -- háskólasjúkrahús og kynnti sér þá starfsemi sem þar fer fram. Meðal annars heimsóttum við Arnarholt. Augljóst er að hugsað er afar vel um þá einstaklinga sem þar dvelja og sumir hafa, eftir að hafa dvalið þar árum saman, farið að líta á staðinn sem heimili sitt og starfsfólk og sjúklinga sem heimilisfólk sitt. Landspítali -- háskólasjúkrahús er hátæknisjúkrahús og eins og áður sagði vandséð að rekstur eins og sá sem er að Arnarholti sé í verkahring Landspítala -- háskólasjúkrahúss og því eðlilegt að niðurskurðar- og hagræðingaraðgerðir stjórnar sjúkrahússins feli í sér að leggja reksturinn af. Engu að síður verður að huga vel að því hvaða úrræði eru til staðar fyrir fólkið sem þar dvelur og þarf frekar á félagslegum úrræðum að halda en þjónustu hátæknisjúkrahúss. Umhverfið að Arnarholti er frábært og örugglega hægt að byggja þar upp enn frekar með tilliti til þeirrar þjónustu sem einstaklingarnir þurfa. En að mati fagfólks sem þarna starfar hafa flestir góða möguleika á að fara í önnur búsetuúrræði en þau verða þá að vera til staðar. Því spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hversu margir sjúklingar verða fluttir frá Arnarholti? 2. Hversu mörgum þeirra gætu nýst félagsleg úrræði eins og t.d. sambýli? 3. Mun ráðherra beita sér fyrir slíkum úrræðum áður en sjúklingarnir verða fluttir frá Arnarholti?

Herra forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hefur beint til mín fyrirspurn um framtíð sjúklinga á Arnarholti, en sem kunnugt er hefur í tillögum Landspítala -- háskólasjúkrahúss mátt sjá tillögu um að breyta verulega starfseminni á Arnarholti og ná þar með nokkurri rekstrarlegri hagræðingu. Er þar gert ráð fyrir flutningi vistmanna til annarra deilda eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, svo sem legudeildar á Landakoti eða til Kleppsspítala. Af hálfu Landspítalans hefur verið lagt mat á aðgerðina, m.a. um aukin félagsleg úrræði fyrir suma þessa einstaklinga. Vegna tillagna Landspítalans ákvað ég að setja á laggirnar starfshóp til að fara yfir og fjalla um þá starfsemi og þá skjólstæðinga sem nú vistast í Arnarholti. Hópnum er einnig ætlað að gera svipaða athugun á þeim sem vistuðust á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi í Kópavogi og fá þar meðferð. Hópurinn skyldi sérstaklega skoða tengsl og fyrirkomulag heilbrigðisþjónustu og félagslega þjónustu einstaklinganna og með hvaða hætti þjónustunni væri best fyrir komið. Hópnum var einnig ætlað að skoða frekari möguleika um framtíðaruppbyggingu á báðum stöðunum, þ.e. bæði í Arnarholti og Kópavogi. Er þar horft bæði til hugsanlegrar þjónustu á sviði heilbrigðismála og félagsmála. Hópurinn hefur þegar tekið til starfa og hefur í upphafi einbeitt sér að málum einstaklinganna og starfseminni í Kópavogi. Ég á von á því að nú muni hópurinn snúa sér að því að skoða málefni einstaklinganna í Arnarholti en ljóst er að í tillögum Landspítalans er gert ráð fyrir að allir vistmenn yrðu færðir frá Arnarholti. Í ljósi þess að áðurnefndur starfshópur mun skoða málið nánar tel ég ekki rétt að geta nánar á þessu stigi um þann fjölda einstaklinga sem gæti notað hin ýmsu úrræði sem í boði eru og geta verið, en ljóst er að leitað mun allra ráða til að finna bestu möguleg úrræði fyrir hvern og einn og þar með talin félagsleg úrræði. Ég vil bæta því við að málin eru í skoðun og starfshópurinn mun einbeita sér að þeim, þannig stendur málið því núna. Ég vona að þetta upplýsi hv. þm. um stöðuna eins og hún er og vonandi verða nánari fréttir af málinu innan tíðar.

Virðulegi forseti. Það er alveg óþolandi hvernig haldið er á þessum málum. Á sínum tíma, fyrir fjölmörgum árum, var samþykkt tillaga á Alþingi um að fara yfir félagsleg verkefni sem enn þá héngu undir heilbrigðiskerfinu frá fyrri tíma og flytja þau sem þyrfti yfir til félmrn. Sú nefnd dó drottni sínum með blessun hæstv. forsrh. Það hefur mörgum sinnum gerst og því miður hafa það verið heilbrigðisráðherrar Framsfl. sem hafa látið það gerast að loka slíkum stofnunum í þrengslum sínum í fjárlagagerðinni. Þannig var það með vistheimilið Bjarg, vistheimili barna við Kleifarveg og þannig er það núna með Arnarholt að ég tali ekki um hve seint hefur gengið að ganga frá málum íbúa á Kópavogshæli. Af hverju er ekki hægt að gera þetta með sóma? Af hverju er ekki hægt að setjast niður tímanlega, tveir ráðherrar frá sama flokki, og ákveða hvernig þetta eigi að vera án þess að þetta gerist æ ofan í æ?

Herra forseti. Það er ljóst að sú vinna sem starfshópnum sem hæstv. heilbrrh. nefndi áðan hefur verið falið, eru viðbrögð við aðgerðum á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi, hagræðingaraðgerðum þar. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst sérstakt fagnaðarefni að þarna séu fulltrúar þessara ráðuneyta, auk fjmrn. og Landspítala, að setjast yfir þetta viðfangsefni. Og það sem mér finnst sérstakt ánægjuefni er að sú vinna miðar að því að leita að og finna úrræði og lausnir, einstaklingsmiðuð úrræði og lausnir fyrir þessa einstaklinga. Það sem ég vildi kannski halda til haga í umræðunni er að enda þótt þetta þýði breytingar er ekki endilega sjálfgefið, eins og oft má merkja í umræðunni, að þær séu til hins verra. Ég sé fyrir mér að þær gætu orðið til bóta með auknum félagslegum úrræðum sem allir eru sammála um að henti hugsanlega þessum hópi sjúklinga betur en þau úrræði sem þeir hafa verið í.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég fagna því að það skuli vera búið að setja á laggirnar starfshóp sem á að taka sérstaklega á málum þessara einstaklinga, þess hóps sem býr í Arnarholti og athuga með framtíðarbúsetuúrræði fyrir þann hóp. En ég vil hins vegar taka undir það sem hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir sagði áðan. Það er alltaf svolítið seint í rassinn gripið. Auðvitað er, eins og hv. þm. Jónína Bjartmarz kom inn á, verið að bregðast við viðbrögðum stjórnenda Landspítala -- háskólasjúkrahúss sem taka þá ákvörðun, þegar þeim er gert að skera niður og hagræða, að taka fyrst og fremst út þá starfsemi sem e.t.v. á ekki heima inni á hátæknisjúkrahúsi, en viðbrögðin eru samt fyrst og fremst vegna aðgerða stjórnvalda eða ákvarðana sem teknar eru á Alþingi, sem fer með fjárveitingavaldið. Ég vildi gjarnan geta spurt, virðulegi forseti, tvo hæstv. ráðherra í einu því einhvern veginn hefur maður það á tilfinningunni að það sé svo að ef hægt er að tala um bæði framlög til ýmissa heilbrigðisstofnana og hópa eins og þarna er um að ræða að þá þurfi kannski fyrst og fremst að ræða við hæstv. fjmrh. um þær fjárveitingar, rammafjárveitingar sem fara til heilbrrn., því allt stýrist þetta af því. Og Alþingi, hv. þingmenn, stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, hafa ekki haft kjark í sér til að breyta einni einustu tillögu sem frá ríkisstjórninni kemur. Þar þarf alltaf að biðja um leyfi og síðan er hægt að vísa ábyrgðinni yfir á stjórnendur Landspítala -- háskólasjúkrahúss.

Herra forseti. Það er athyglisvert í umræðunni að ljóst er að stuðningur er við það hjá þeim sem hafa talað, að félagsleg verkefni eigi ekki heima á hátæknisjúkrahúsi. Hins vegar talaði hv. 4. þm. Suðurl. með nokkrum æsingi um það að ekki væri búið að leysa úr öllum málum. Það er alveg rétt, það er ekki búið. Ég vil hins vegar fullvissa hv. þm. um að það er ágætissamstarf milli félmrn. og heilbrrn. um þessi mál og gott samstarf um að vinna saman að þeim. En það er ekkert einfalt mál. Það eru mörg grá svæði milli ráðuneytanna. Það er því ljóst að vanda þarf til þessa verks af því að þarna er verið að fjalla um ofurviðkvæm mál, einstaklingsbundin í mörgum tilfellum. Við höfum fullan vilja til að vinna að þessu og eins og kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv. s. eiga þrjú ráðuneyti fulltrúa í starfshópnum auk spítalans af því að hann er með starfsemi í Arnarholti enn þá. Og ef ég held mig við það mál höfum við fullan hug á því að reyna að gera verkaskiptinguna milli ráðuneytanna eins skýra og hún getur verið. Hins vegar verður alltaf um að ræða einhver grá svæði þarna á milli, málin eru þannig vaxin.

Virðulegi forseti. Ein afleiðing byggðaröskunar sem orðið hefur undanfarin ár er að nýting heilbrigðisstofnana víða um land hefur breyst. Í tveggja til þriggja klukkustunda akstursfjarlægð frá Reykjavík og Akureyri þar sem stærstu heilbrigðisstofnanirnar eru staðsettar, eru nokkrar stofnanir sem bæði búa yfir húsnæði og sérfræðikunnáttu sem hugsanlega mætti nýta á hagkvæman hátt í samvinnu við stóru sjúkrahúsin og stytta þannig biðtíma sjúklinga eftir aðgerðum eða endurhæfingu. Sem dæmi um slíkt má nefna sjúkrahúsið í Stykkishólmi sem hefur upp á að bjóða sérfræðiþekkingu sem ekki er til staðar annars staðar á landinu og er að stórefla endurhæfingaraðstöðu og þjónustu sína. Með bættum samgöngum ættu möguleikar á samstarfi heilbrigðisstofnana að vera góðir og þar með aukinni nýtingu á fjárfestingum landsmanna. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. heilbrrh.: Hefur verið skoðað hvort og þá á hvern hátt megi þróa samstarf heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni annars vegar og Landspítala -- háskólasjúkrahúss og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri hins vegar? Ef svo er, á hvaða sviðum er slíkt samstarf vænlegast, hvenær verður því komið á og um hvaða heilbrigðisstofnanir er að ræða?

Herra forseti. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir hefur beint til mín spurningu um samstarf heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni við Landspítala -- háskólasjúkrahús og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Hv. þm. vekur máls á mjög mikilvægu máli. Samstarf þessara tveggja stóru sjúkrahúsa við ýmsar heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni hefur átt sér stað til margra ára og áratuga í ýmsu formi. Samstarfið hefur verið á fjöldamörgum sviðum eftir því hvernig á hefur staðið á hverjum stað á hverjum tíma. Þetta samstarf hefur m.a. verið á sviði mönnunar, þjónustu, almennrar ráðgjafar og annars stuðnings sem stofnanirnar hafa haft þörf fyrir. Hvað varðar mönnunina hafa læknar, hjúkrunarfræðingar og ljósmæður hlaupið í skarðið þegar ýmsar heilbrigðisstofnanir úti á landsbyggðinni hafa þurft á að halda. Hefur það oft komið að mjög góðum notum til að viðhalda þjónustu á viðkomandi stað. Einnig hafa átt sér stað mannaskipti til starfsþjálfunar á milli ákveðinna deilda þar sem starfsfólk af landsbyggðinni hefur verið til þjálfunar á hinum stærri sjúkrahúsum. Þá hefur það einnig átt sér stað að sérfræðingar í ýmsum greinum hafa farið á heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni til að veita þar beina þjónustu í ýmsum sérgreinum og hafa starfað þar um nokkurra daga skeið og unnið í samstarfi við heimamenn. Þar hefur t.d. verið um að ræða skurðlækningar af ýmsum toga, lyflækningar, geðlækningar, barnalækningar og fleira mætti telja. Um nokkurt skeið hefur átt sér stað þróun í fjarlækningum milli stofnana. Þar hefur einkum verið um að ræða sendingar til myndgreiningar á milli stofnana, bæði til Landspítala -- háskólasjúkrahúss og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Þessi þáttur fjarlækninga sem og aðrir þættir þess máls eru í mjög örri þróun og fylgist ráðuneytið með því af áhuga, enda má telja víst að þetta geti verulega stutt við stofnanir á landsbyggðinni. Hefur ráðuneytið stutt við þessa þróun undanfarin ár og mun gera það áfram. Í tengslum við fjarþjónustu við heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni má nefna að Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri hefur nú um nokkurt skeið boðið mörgum stofnunum upp á þátttöku í fræðslufundum sem fara fram á fjarfundaneti stofnunarinnar. Ráðuneytinu er kunnugt um að þetta hefur verið mjög vinsælt og örvandi og fræðandi fyrir margar þessara stofnana. Ég vona að ofangreindar upplýsingar svari fyrirspurn hv. þm. um samstarf heilbrigðisstofnana að einhverju leyti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur fyrir að taka þetta mál hér upp og reyndar ráðherra líka fyrir svör hans og þann áhuga sem hann hefur sýnt á því að koma á föstu og formlegu samstarfi milli stofnana úti á landi við þessi tvö stóru sjúkrahús sem auðvitað hafa mjög mikla sérstöðu, Landspítali -- háskólasjúkrahús og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Þetta hefur einnig verið rætt töluvert í þeim nefndum sem hæstv. ráðherra hefur skipað, bæði svokallaðri Jónínunefnd, sem hæstv. forseti þekkir býsna vel, og einnig nefnd sem á að fjalla um breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu. Það er mikill almennur vilji fyrir því, held ég, í þjóðfélaginu öllu að komið verði á frekara og formfastara samstarfi milli þessara stofnana en áður hefur verið og það getur auðvitað stytt legutíma á hátæknisjúkrahúsunum, sem hlýtur að vera ódýrari kostur.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Mér var að vísu kunnugt um flest af því efni sem hann taldi upp áðan og sennilega hef ég ekki orðað spurningar mínar alveg nógu skýrt með tilliti til þess sem mig langaði fyrst og fremst að fá að vita, þ.e. hvort það hafi verið eitthvað til umræðu í ráðuneytinu að beina sjúklingum frá stóru sjúkrahúsunum inn á minni sjúkrahúsin ýmist til aðgerða eða til þjónustu eftir aðgerðir. Því eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir kom inn á áðan eru legudagar á hátæknisjúkrahúsunum til muna dýrari en á minni sjúkrahúsunum, auk þess sem það mundi styrkja til muna starfsemi litlu sjúkrahúsanna ef sjúklingum og þjónustu við þá væri beint þangað í meira mæli en nú er gert. Ég held að það sé engin frágangssök fyrir fólk að sækja sér þjónustu á stofnanir í tveggja til þriggja klukkustunda fjarlægð frá heimaslóð, hvort sem það er í Reykjavík og nágrenni eða Akureyri og nágrenni. Við þurfum ekki að fara stóran radíus t.d. út frá Reykjavík til að finna mörg sjúkrahús sem hafa mjög góða aðstöðu sem hægt væri að nýta, bæði til aðgerða og eins til endurhæfingar, og ég tel mjög mikilvægt að fullnýta.

Virðulegi forseti. Vera kann að svar mitt við fyrirspurninni hafi ekki verið tæmandi. Þetta samstarf sem hér um ræðir er mjög margs konar og það er vissulega ástæða til að auka það ef mögulegt er að flytja sjúklinga til þjónustu eftir aðgerðir. Ég veit það t.d. að fólk sem hefur verið í bæklunaraðgerðum á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri hefur fengið þjónustu við Heilbrigðisstofnunina á Húsavík, svo ég nefni eitt dæmi um slíkt samstarf. Ég held að það sé fremur um að ræða, nema þá í einhverjum örfáum tilfellum, að sjúkrahúsin geti komið sterk inn í þjónustu eftir aðgerðir á stóru sjúkrahúsunum. Það er náttúrlega þannig, eins og við hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir þekkjum bæði, að t.d. heilbrigðisstofnun Skagafjarðar hefur átt mjög mikið samstarf við stóru sjúkrahúsin og kannski er það samstarf formfastast þar af öllum heilbrigðisstofnunum og samstarf þeirra við sérfræðinga. Ég held að af því megi t.d. mikið læra að sú stofnun er mjög sterk, lýtur sterkri forustu og hefur unnið að þessu samstarfi farsællega á undanförnum árum. Ég vil segja það að hér er hreyft mjög þörfu og athyglisverðu máli og ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að gera það.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. um þverfaglegt endurhæfingarráð. Eins og hér mun hafa komið fram í umræðu um fyrirspurn varðandi Arnarholt fyrr í þessum fyrirspurnatíma þá kemur niðurskurður --- ég kalla það niðurskurð en ekki sparnað --- á þjónustu Landspítalans víða við. Vegna aðhaldsaðgerða reyna stjórnendur Landspítalans að skilgreina þá bráðaþjónustu sem nauðsynleg er og koma út úr starfsemi sjúkrahússins allri þeirri þjónustu sem mögulegt er. Þar með mundu flokkast félagsleg verkefni eða verkefni á gráu svæði sem hafa verið á borði Landspítala -- háskólasjúkrahúss fram að þessu. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um það að ég hef marggagnrýnt hér þau vinnubrögð að geyma ekki allar slíkar ákvarðanir þangað til sú nefnd sem er að fara yfir verkaskiptingu Landspítala -- háskólasjúkrahúss og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri hefur lokið störfum. Margir hafa áhyggjur af þessu og m.a. ályktuðu sjúkraþjálfar um málið. Þeir telja að með því að skera niður þjónustu á endurhæfingarsviði með fækkun stöðugilda sjúkraþjálfa á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi sé í raun verið að færa til verkefni, þau hverfi ekki heldur þurfi að þjóna þessum sjúklingum einhvers staðar annars staðar og m.a. mundi þetta beinast að sjúklingum á Arnarholti og í Kópavogi. Í áskorun sinni bendir Félag íslenskra sjúkraþjálfa á að í gildandi heilbrigðisáætlun sem gildir til 2010 er bókstaflega sagt fyrir um að á áætlun sé og að að það sé við næsta horn, að skipa þverfaglegt endurhæfingarráð. Því spyr ég hæstv. heilbrrh.: 1. Hefur ráðherra skipað þverfaglegt endurhæfingarráð sem ákveðið var að koma á fót eins og fram kemur í heilbrigðisáætlun? 2. Mun ráðherra fresta breytingum á hæfingar- og endurhæfingarþjónustu LSH þar til heildstætt þverfaglegt mat hefur farið fram á þjónustuþörf þeirra einstaklinga sem nú vistast í Arnarholti og Kópavogi, og mun endurhæfingarráð koma að því mati?

Herra forseti. Hv. 10. þm. Norðaust. hefur beint til mín fyrirspurn í tveimur liðum, annars vegar um hvort stofnað hafi verið þverfaglegt endurhæfingarráð, hins vegar hvort frestað verði breytingum á hæfingar- og endurhæfingarþjónustu Landspítala -- háskólasjúkrahúss þar til heildstætt þverfaglegt mat hafi farið fram á þjónustuþörf þeirra einstaklinga sem nú vistast í Arnarholti og Kópavogi, og hvort endurhæfingarráð muni koma að því mati. Því er fyrst til að svara að ekki hefur verið hrint í framkvæmd þeirri ákvörðun að koma á fót þverfaglegu endurhæfingarráði líkt og fram kemur í heilbrigðisáætlun. Mál endurhæfingar hafa verið í almennri skoðun bæði innan ráðuneytisins og meðal þeirra stofnana sem að endurhæfingu koma. Hafa þær viðræður m.a. leitt af sér vissa verkaskiptingu milli stofnananna sem ég tel af hinu góða. Skipun hin þverfaglega endurhæfingarráðs hefur dregist af þessum sökum. Ég tel að nú verði brátt tímabært að skipa það formlega. Hins vegar hef ég skipað starfshóp eins og áður kom fram í svari mínu við fyrirspurn hv. 1. þm. Suðurk. Ég hef skipað starfshóp til að fara yfir og fjalla um þá starfsemi og skjólstæðinga sem nú vistast í húsnæði Landspítala -- háskólasjúkrahúss á lóð þess í Kópavogi og Arnarholti. Í þeim starfshópi eru, eins og áður hefur komið fram, fulltrúar frá heilbr.- og trmrn., félmrn., fjmrn. og frá Landspítalanum. Honum er ætlað að skoða sérstaklega tengsl og fyrirkomulag heilbrigðisþjónustu og félagslegrar þjónustu við þessa einstaklinga og hvernig þjónustunni verði best við komið. Þá er starfshópunum einnig ætlað að athuga mögulega framtíðaruppbyggingu á þessum stöðum og skal þá horft til hugsanlegrar þjónustu á sviði heilbrigðis- og félagsmála, svo sem nýtingu lóðanna og mannvirkja til annarrar heilbrigðisþjónustu. Ég bind miklar vonir við vinnu þessa starfshóps. Hann kynnti mér nýlega frumathugun sína á stöðu endurhæfingarmála og þeirri þjónustu sem boðin hefur verið við endurhæfingardeild Landspítalans í Kópavogi, bæði þjónustu við vistmenn sem þar dvelja og þá sem koma frá heimilum sínum. Ég tel mikilvægt að leita allra leiða til að viðhalda þeirri þjónustu sem þarna hefur verið í boði og sú vinna er nú í gangi á vegum starfshópsins og ráðuneytisins. Það er trú mín að sú mikilvæga starfsemi sem þarna hefur veitt fjölbreytta endurhæfingu geti haldið áfram en hugsanlega þá með breyttu rekstrarformi. Eins og áður hefur komið fram hefur starfshópurinn í byrjun einbeitt sér að málum þeirra sem endurhæfingu hafa þegið í Kópavogi en mun nú snúa sér að málum þeirra skjólstæðinga sem dvelja á Arnarholti. Ég hef svarað því til að ég vona að niðurstöður liggi fyrir innan tíðar og er áríðandi að svo verði. Eins og fram kom í svari mínu við fyrirspurn hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur eru þessi mál í skoðun en vissulega er vonandi að línur fari að skýrast í þessum málum innan tíðar.

Virðulegi forseti. Þessi umræða kemur í raun í beinu framhaldi af þeirri umræðu sem við tókum áðan um sjúklingana sem dveljast að Arnarholti. Það er mjög fróðlegt að heyra það hjá hæstv. ráðherra að nú er starfshópur að störfum sem á að skoða möguleikana á framtíðarúrræðum fyrir sjúklinga í endurhæfingu á Arnarholti eða í Kópavogi á vegum Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Ég gleðst auðvitað yfir því að ekki var gripið strax til þeirra lokana sem boðaðar voru. Hins vegar hlýtur maður að velta því fyrir sér, hæstv. ráðherra, hvort stjórnendur Landspítala -- háskólasjúkrahúss sem leggja fram þessar tillögur vegna ákvarðana sem teknar eru á Alþingi um fjárveitingar til Landspítala -- háskólasjúkrahúss, verði að bera þá allan kostnað af þeirri frestun og athugun sem á sér stað á vegum hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Það er hálfönugt að vita til þess að allar þær breytingar sem nú standa fyrir dyrum skuli stafa af aðhaldi í rekstri Landspítalans. Þess í stað ætti að vinna skipulagsbreytingar á faglegum grunni eins og segir m.a. í heilbrigðisáætlun, þ.e. að skipa þetta þverfaglega endurhæfingarráð og vinna lausnir út frá þeim forsendum en ekki út frá sparnaðarsjónarmiðum því að þessi sjúklingar gufa ekki upp. Sem betur fer er búið að fresta lokun á þessum tveimur stöðum, Arnarholti og Kópavogi. Ég vil benda á einn stað til viðbótar. Það er Teigur sem er á þessu gráa svæði og þar sem einnig fer fram mikilvæg þjónusta. Að endingu snýr þetta allt að fjármagni og það er alveg ljóst að þó svo að mörgum hafi fundist fjármagn til heilbrigðisþjónustunnar hafa aukist umtalsvert á undanförnum árum þarf að koma meira í þann málaflokk. Það er alveg ljóst. Hvort sem þessi þjónusta er eyrnamerkt heilbrigðisþjónustunni eða félagsþjónustunni þá þarf þarna meira fjármagn. Við viljum standa að heilbrigðis- og félagsþjónustu eins og menn. Varðandi húsnæðið í Arnarholti og Kópavogi þá hentar það mjög vel fyrir einstaklinga eins og þá sem hafa verið á þeim stöðum. Mér þykir miður ef brjóta ætti þjónustuna upp þannig að einhver allt önnur starfsemi kæmi þarna inn. Ég tel að hæfing og endurhæfing ætti að vera undir sérstakri rekstrareiningu og á ábyrgð heilbrrh. Það á að halda í það góða starf og starfsfólk sem þarna hefur verið og starfað og getur starfað áfram, í staðinn fyrir að brjóta þetta allt saman upp.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að í Kópavogi hefur verið afbragðs starfsfólk. Þar fer fram mjög góð starfsemi og ég vona að starfsfólkið geti verið þar áfram. Ég ber vonir í brjósti um það. Varðandi þessi mál almennt og aðhaldsaðgerðir Landspítalans og þessi mál tvö sem hér hafa verið til umræðu þá eru þau nú ekki að koma til umræðu núna í fyrsta skipti. Málefni Arnarholts og Kópavogshælis hafa verið til meðferðar áður en fjárlög voru afgreidd í lok síðasta árs. Þessi starfsemi hefur, eins og hér hefur komið fram, svona skarast nokkuð á við félagsleg úrræði og stjórnendur spítalans hafa oft rætt hvort þessi starfsemi eigi heima í spítalanum. Þær aðgerðir sem fóru fram núna upp úr áramótum hafa vafalaust hert á þessu málum. Ég viðurkenni það. En þetta er ekki eingöngu verið að ræða í tengslum við aðhaldsaðgerðir. Þarna er verið að ræða skipulagsmál og vonandi tekst okkur að ná farsælli niðurstöðu. Ég tel að málið sé nú í skynsamlegum farvegi og ég ber þá von í brjósti að við náum skynsamlegri niðurstöðu í þessum ofurviðkvæmu málum því þarna er um að ræða mál skjólstæðinga sem eru afar viðkvæm. Ég vona að við getum leitt þessi mál til farsællar niðurstöðu en fjárhagsmálefni Landspítalans verða auðvitað til umræðu áfram í tengslum við næstu fjárlagagerð og verður að taka afstöðu til þess hvaða áhrif tafir hafa.

Frú forseti. Atvinnuleysi er eitt mesta böl sem nokkurn mann getur hent. Fjölmargar rannsóknir sýna að langvarandi atvinnuleysi leiði til sjúkdóma og þunglyndis, og örvænting og félagslegir erfiðleikar eru hlutskipti þeirra sem ekki geta unnið. Menn tapa oft sjálfsvirðingunni og þeir þokast smám saman út á jaðar samfélagsins. Núverandi ríkisstjórn hefur mistekist hrapallega að skapa umhverfi sem tryggir gott atvinnustig. Undir stjórn hennar hefur atvinnuleysi ekki minnkað. Það hefur þvert á móti stóraukist síðustu mánuði. Í september voru 3.904 Íslendingar án atvinnu en í dag eru þeir orðnir 5.100. Þetta eru afrek hæstv. ríkisstjórnar. Útlitið er því miður ekki nægilega gott. Síðasta könnun Samtaka atvinnulífsins á ráðningaráformum fyrirtækja leiddi í ljós að þau hyggjast fremur fækka en fjölga fólki. Hagdeild ASÍ sem er eina stofnunin sem hefur farið rétt með spár varðandi atvinnuleysi spáir því núna að á þessu ári verði fleiri einstaklingar án atvinnu en í fyrra og að á næsta ári verði fleiri atvinnulausir en í ár. Þetta, frú forseti, er allt annar veruleiki en ríkisstjórnin sem nú situr við völd lifir í. Það er ekki hægt að hrósa sér af góðæri meðan ríflega 5 þús. Íslendingar ganga um atvinnulausir. Það er þrennt sem veldur sérstökum áhyggjum við þróun atvinnuleysis í tíð núverandi ríkisstjórnar. Ungu fólki án atvinnu hefur fjölgað mikið. Langtímaatvinnuleysi fer mjög vaxandi og atvinnuleysi meðal kvenna er að aukast um þessar mundir. Ég tel sérstaka þörf á því að við á hinu háa Alþingi tökum til sérstakrar umræðu hlut unga fólksins. Ég rifja það upp að hæstv. félmrh. lýsti miklum áhyggjum af því á ársfundi Vinnumálastofnunar sl. haust að þá hefði 21% atvinnulausra verið ungt fólk á aldrinum 16--24 ára. Hæstv. félmrh. Í dag er þetta hlutfall 26%. Frá því að hæstv. ráðherra viðraði sínar þungu áhyggjur á ársfundinum í september hefur atvinnulausum ungmennum fjölgað úr 872 í 1.440. Þetta eru hrikalegar tölur og það er sorglegt að sjá aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar andspænis þessum mikla vanda. Á sama fundi lýsti hæstv. ráðherra því líka yfir að hann hygðist ráðast í sérstakt átak gegn atvinnuleysi ungs fólks. Ég spyr: Hvar er þetta átak? Ég spyr vegna þess að síðan hefur ekki til þess spurst. Það sem meira er, langstærstur hluti þessa fólks er án menntunar og kerfið sem hæstv. ráðherra býður upp á letur það beinlínis til að leita sér starfsþjálfunar vegna þess að atvinnuleysisbætur skerðast ef menn fara á námskeið eftir þriggja mánaða atvinnuleysi sem þó er langsamlega mikilvirkasta úrræðið til að koma mönnum aftur á vinnumarkað samkvæmt upplýsingum sem liggja fyrir í ráðuneyti hæstv. ráðherra. Það er athyglisvert, frú forseti, að skoða feril Framsfl. varðandi kjör atvinnulausra. Eitt fyrsta verk flokksins var að hætta að tengja bæturnar við lægstu launataxta. Á sl. hausti var þannig búið að klippa sem svarar tveggja mánaða bótum af atvinnulausu fólki sem þó er fjárhagslega verst stadda fólkið á Íslandi. Ég rifja það svo upp að fyrsta verk núv. hæstv. félmrh. var að leggja til að lækka bæturnar enn meira með því að klippa þrjá daga framan af fyrsta mánuðinum í atvinnuleysi. Var það ekki Framsókn sem bjó til slagorðið ,,fólk í fyrirrúmi``? Flokkurinn hefði kannski átt að bæta við ,,nema atvinnuleysingjar``. Sem betur fer knúði verkalýðshreyfingin hæstv. ráðherra til uppgjafar í þessu máli og það var líka hún sem knúði það í gegn að bæturnar hækka upp í 88 þús. kr. Það vita hins vegar allir að á þessu getur enginn lifað og það veit enginn betur en hæstv. ráðherra. Þegar hann tók við lá á skrifborði hans skýrsla hans eigin ráðuneytis sem sýndi að 40% þeirra sem þiggja fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg eru atvinnulaust fólk og næstum tveir þriðju þeirra sem draga fram lífið á atvinnuleysisbótum verða að leita eftir hjálp sveitarfélaga eða hjálparstofnana. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvað ætlar hann að gera til að efla atvinnu ungs fólks? Hvað ætlar hann að gera til að draga úr langtímaatvinnuleysi? Hvað ætlar hann að gera til að efla atvinnu kvenna? Að lokum spyr ég hæstv. ráðherra þessarar spurningar sem ég bið hann um að íhuga vel áður en hann svarar: Treystir Árni Magnússon sér til að lifa af 88 þús. kr. á mánuði?

Hæstv. forseti. Það er vissulega gott frumkvæði sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sýnir með því að óska eftir umræðum utan dagskrár um atvinnuleysi, þróun þess og kjör atvinnulausra. Málefni þetta hefur verið mér hugleikið síðan ég kom í ráðuneytið og raunar miklu lengur. Allir vita hversu slæmt atvinnuleysi er fyrir einstaklinga og fjölskyldur, fjárhagslega og félagslega. Atvinnuleysi er samfélagslegt böl sem ber að vinna gegn með ráðum og dáð og er það markmið mitt og ríkisstjórnarinnar. Ég vil minna á að ríkisstjórnin og minn flokkur hafa látið málefni vinnumarkaðarins mjög til sín taka með setningu laga nr. 13/1997, um vinnumarkaðsaðgerðir, og 12/1997, um atvinnuleysistryggingar. Þau mörkuðu á sínum tíma mikil þáttaskil í þessum efnum. Með þeim var komið upp samræmdu vinnumarkaðskerfi um allt land. Þjónusta opinberu vinnumiðlunarinnar var bætt og samræmd. Áhersla var lögð á virkar aðgerðir fyrir atvinnulausa. Með virkum aðgerðum er átt við starfsleitaráætlanir og þátttöku í námskeiðum sem hafa það að markmiði að gefa hinum atvinnulausa tækifæri til að auka færni sína og starfsmöguleika. Með lögunum varð til sérstök stofnun, Vinnumálastofnun, sem hefur farið með framkvæmd laganna og fylgst náið með framvindunni á vinnumarkaðnum. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því að atvinnuleysi hefur verið nokkurt hér á landi undanfarin missiri. Það veldur áhyggjum. Á síðasta ári var atvinnuleysið að meðaltali um 3,3%. Áætlanir fjmrn. gera ráð fyrir 3,1% atvinnuleysi í ár og 2,7% á því næsta. Þó að atvinnuleysi sé á Íslandi með því minnsta sem gerist í OECD-ríkjunum og þessar tölur ekki háar í þeim samanburði er engu að síður ástæða til að vera á varðbergi og stuðla enn frekar að því að halda atvinnuleysi í skefjum. Það er ekki hægt að halda því fram að ríkisstjórnin hafi horft aðgerðalaus á þróunina. Ráðist hefur verið í mestu framkvæmdir Íslandssögunnar á Austurlandi. Á síðasta ári samþykkti ríkisstjórnin að verja milljörðum kr. til að auka framkvæmdir og draga úr atvinnuleysi. Allt útlit er fyrir að gerðir verði samningar um stækkun álversins á Grundartanga. Leitað er leiða til að styrkja atvinnustarfsemi í einstökum byggðarlögum, skapa ný tækifæri og efla íslenskt samfélag. Hagvöxtur var um 2,5% á síðasta ári og áætlað að hann verði um 3% í ár. Þótt um nokkurt atvinnuleysi sé að ræða um þessar mundir má fullyrða að þegar á heildina er litið sé bjart fram undan hjá okkur Íslendingum. Samkvæmt nýjustu upplýsingum Vinnumálastofnunar sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lét ekki getið var atvinnuleysi í febrúar sl. 3,6% en var 4,1% á sama tíma í fyrra. Vinnumálastofnun spáir áframhaldandi minnkun atvinnuleysis þegar litið er fram. Helstu úrræði sem svæðisvinnumiðlun í landinu hefur yfir að ráða eru að gefa hinum atvinnulausa kost á þátttöku í námskeiðum. Um er að ræða sjálfstyrkingar- og tölvunámskeið, menntasmiðjur af ýmsu tagi, starfsþjálfunarverkefni og starfsleitarnámskeið. Vinnumiðlun getur einnig veitt atvinnuleitanda námsstyrk til að sækja nám eða námskeið á eigin vegum. Þetta er þó háð ákveðnum skilyrðum, t.d. að hinn atvinnulausi hafi rétt til atvinnuleysisbóta og námið auki verulega líkur á því að hann komist í starf. Samtals höfðu í lok nóvember sl. 4.936 atvinnuleitendur tekið þátt í slíkum námskeiðum á árinu 2003. Þetta er umtalsverð fjölgun frá árinu 2002 en þá luku 2.217 atvinnuleitendur þátttöku í úrræðum svæðisvinnumiðlunar. Hér er um að ræða ríflega tvöföldun á milli ára. Á síðasta ári var varið samtals 224 millj. kr. til slíkra úrræða fyrir atvinnuleitendur auk styrkja til sérstakra átaksverkefna úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Af þessum tölum, hæstv. forseti, sést að á vegum Vinnumálastofnunar hefur verið umfangsmikil starfsemi í þágu atvinnuleitenda. Þessu til viðbótar hef ég gripið til ýmissa aðgerða. Í desember sl. var skipaður sérstakur starfshópur sem nýtur formennsku Hjálmars Árnasonar alþingismanns. Þessi hópur hefur það hlutverk að greina orsakir langtímaatvinnuleysis, sérstaklega ungs fólks, og setja af stað staðbundin verkefni sem eiga að treysta stöðu viðkomandi hópa á vinnumarkaði. Þótt lög um atvinnuleysistryggingar hafi verið endurskoðuð 1997 tel ég tímabært að staldra við og meta kerfið. Ég hef því ákveðið að skipa nefnd til að endurskoða lögin um atvinnuleysisbætur og vinnumarkaðsaðgerðir. Bréf hefur þegar verið sent tilnefningaraðilum og ég vænti þess að nefndin geti hafið störf um eða upp úr næstu mánaðamótum. Það hefur mikið áunnist með breytingum á lögum um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir. Í ljósi ýmissa breytinga sem hafa átt sér stað í samfélagi okkar og nýbreytni ýmiss konar í þessum efnum í nágrannalöndunum er full þörf á því að meta þessi kerfi, skilvirkni þeirra og árangur. Hæstv. forseti. Framlag ríkisstjórnarinnar í tengslum við nýgerða kjarasamninga er töluvert. Mér finnst ánægjulegt að standa að því nú að hækka atvinnuleysisbætur um 11,3% í tengslum við kjarasamningana, úr rúmum 79 þús. kr. á mánuði í tæp 89 þús. Fyrr á árinu hækkuðu bæturnar um 3% og samanlögð hækkun bótanna á þessu ári er því 14,6% sem er mesta hækkun bóta á einu ári í langan tíma, a.m.k. frá 1991 svo dæmi sé tekið. Kostnaður Atvinnuleysistryggingasjóðs í ár er áætlaður vegna þessa breytinga 330 millj. kr. Er þá ógetið framlags í starfsmenntasjóði atvinnulífsins á samningstímabilinu sem ætlað er að verja 400 millj. kr. til.

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu. Atvinnulausum eru, hvað sem tautar og raular, hvorki búin mannsæmandi kjör né mannsæmandi aðstæður. Atvinnuleysislaun verða 90 þús. kr. á mánuði frá og með yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar. Þau voru um 80 þús., það er bitamunur á þessu en ekki fjármunur. Og steininn tekur úr þegar þessu fólki er gert að greiða skatta, 8 þús. kr. af þessum 90 þús. kr. Það lifir enginn af þessum fjárhæðum, það gefur augaleið, og það velur sér enginn það hlutverk að vera atvinnulaus í lífinu. Því ráða ytri aðstæður og á þeim aðstæðum ber ríkisstjórnin mesta ábyrgð. Hvað blasir við manni sem hefur 300 þús. kr. mánaðarlaun þegar hann verður atvinnulaus? Allt lífið hrynur. Húsnæðislán fara í vanskil, viðkomandi hefur ekki efni á að veita börnum sínum lágmarksaðstoð til tómstunda, íþrótta, tónlistarnáms o.s.frv. Gjaldþrot blasir við og það hefur orðið raun margra. Þeir eru niðurlægðir í kerfinu, tortryggðir og teknir sem óþurftarmenn. Það birtist í vikulegum skráningum. Það birtist í afstöðu til þeirra í veikindum og ríkið sjálft reynir vart að ráða til sín atvinnulausa í þær fjölmörgu lausu stöður sem losna í viku hverri. Ég segi og staðhæfi að þetta er brot á 76. gr. stjórnarskrárinnar um rétt til aðstoðar í atvinnuleysi og ég spyr: Þurfa atvinnulausir að fara sömu leið að ríkisvaldinu og öryrkjar hafa gert?

Herra forseti. Það er grafalvarlegt mál þegar stór hluti þjóðarinnar, þ.e. æskan, lendir í miklu atvinnuleysi. Hins vegar reiknar Vinnumálastofnun með og það liggja fyrir vísbendingar um að atvinnuleysi á árinu 2004 muni minnka frá árinu 2003 og verða að meðaltali lítið eitt hærra en 3%. Auðvitað þurfa stjórnvöld að taka svo á málum að atvinnuleysi verði ekki mikið. Við komumst aldrei hjá því, því miður, að það verði eitthvert atvinnuleysi. Hins vegar hafa Íslendingar borið þá gæfu að það hefur ekki verið mikið á Íslandi. Það er rétt að rifja aðeins upp að það er ekki langt síðan R-listinn í Reykjavíkurborg klofnaði um afstöðu sína til ábyrgðarhlutverks vegna lántöku Landsvirkjunar. Hvernig ætli ástandið væri ef sjálfstæðismenn hefðu ekki komið þar til hjálpar til að ýta á framkvæmdina vegna Kárahnjúka? Annað sem rétt er að benda á eru framkvæmdirnar sem fram undan eru á Grundartanga. Auðvitað er nauðsynlegt og það er gott að ríkisstjórnin haldi á málum eins og hún hefur gert.  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða skuli tekin fyrir á Alþingi. Spá stjórnvalda í þjóðhagsáætlun síðasta haust gerði ráð fyrir að atvinnuleysi yrði 2,5% og mundi minnka á árinu 2005 niður í 2%. Atvinnuleysi hefur síðan farið vaxandi síðustu mánuði og er mest 4,4% á Suðurnesjum. Það tengist uppsögnum um 100 starfsmanna varnarliðsins. Í ræðu hæstv. forsrh. 2. október síðastliðinn sagði hann eitthvað á þá leið að lokaákvörðun um stálpípuverksmiðju í Helguvík væri á næsta leiti og taldi að það mundi skapa 200 ný störf. Því miður er enn beðið eftir því að sú verksmiðja komist á framkvæmdastig. Það er í raun aðeins á Austurlandi sem atvinnuleysi er innan þess ramma sem gert er ráð fyrir í þjóðhagsspá ríkisstjórnarinnar. Við megum heldur ekki gleyma því að Austfirðir hafa notið mestra áhrifa á atvinnulífið vegna loðnuvertíðar sem nú virðist lokið. Sá sem hér talar og fleiri þingmenn vöruðu við því að Kárahnjúkaumsvifin mundu ekki skila sér nema að mjög takmörkuðu til annarra landshluta og ríkisstjórnin væri að ofmeta áhrif virkjunar á Austurlandi til atvinnuaukningar almennt. Síðan hefur komið í ljós að fjöldi útlendinga við Kárahnjúka er meiri en gert var ráð fyrir. Ríkisstjórnin ákvað að draga úr verklegum framkvæmdum, m.a. í vegagerð, um 1 milljarð kr. á þessu ári. Það er mjög áleitin spurning hvort ekki eigi, í ljósi aukins atvinnuleysis, að endurskoða þær aðgerðir og efla atvinnu. Einnig er rétt að minna á að verulegt verðfall er nú á sjávarafurðum sem minnkar tekjur og atvinnu. Þær vísbendingar voru ljósar við fjárlagaumræðuna og á þær bentu ég og fleiri þingmenn. Ég hlýddi áðan á ræðu hæstv. félmrh. Hann minntist á það afrek að hækka atvinnuleysisbætur. Í nokkur ár hafa atvinnuleysisbætur dregist aftur úr og síðan mikla menn sig af því að hafa látið undan kröfu verkalýðshreyfingarinnar í smááföngum.

Frú forseti. Atvinnuleysi á landsbyggðinni hefur verið viðvarandi undanfarin ár og er hluti af þeim þjóðarvanda sem stundum er rangnefndur landsbyggðarvandi. Atvinnuleysisskráning í prósentum er eitt en fjöldi íbúa á íbúaskrá er allt annað. Íbúum hefur fækkað á landsbyggðinni, það er sem sagt hin hliðin á atvinnuleysinu, vegna fækkunar starfa, samdráttar og breytingar í atvinnuháttum. Fyrrv. félmrh. Páll Pétursson sagði að Framsfl. hefði gleymt landsbyggðinni. Það er rétt að taka undir það með honum. Virðulegi forseti. Þessi umræða snýst einnig um atvinnuleysisbætur sem er einn mesti smánarblettur landsins, þ.e. upphæðin, ásamt ellilífeyri og örorkubótum. ,,Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir því að atvinnuleysisbætur hækki og verði frá 1. mars árið 2004 rúmar 88 þús. kr.``, segir í yfirlýsingu hæstv. ríkisstjórnar frá 7. mars. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að við erum að tala um árið 2004 --- 88 þús. kr., hugsið þið ykkur. Atvinnuleysisbætur á mánuði á síðasta ári voru 77 þús. kr. Þá voru greiðslur með hverju barni 147 kr. og um áramótin hækkuðu greiðslur með barni um fjórar krónur, heilar fjórar krónur. Með þeirri hækkun bóta sem nýverið var ákveðin hækkar greiðsla með hverju barni um 17 kr. Hæstv. félmrh., ertu virkilega hreykinn af þessum afrekum þínum? Atvinnulaus einstaklingur með tvö börn hefur 96 þús. kr. úr að spila í atvinnuleysisbætur. Af þessu, virðulegi forseti, er hann látinn borga 10--11 þús. kr. í skatt til ríkisins. Atvinnulaus maður borgar tæplega 4 þús. kr. meira í skatt eftir þá smánarhækkun sem ákveðin hefur verið. Virðulegi forseti. Atvinnuleysisbætur hafa verið allt of lágar undanfarin ár. Hæstv. ríkisstjórn á ekki að hreykja sér af þessum málum. Um hæstv. ríkisstjórn og atvinnuleysisbætur mætti segja: Hinn saddi veit ei hvað hinn svangi líður.

Forseti áréttar við hv. þm. að beina orðum sínum til forseta en ekki til hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Sannarlega er það dökk mynd sem hv. stjórnarandstæðingar draga upp af atvinnuleysinu. Ekki skal ég gera lítið úr alvarleika atvinnuleysis. En það vekur furðu að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa ekki vikið að neinum lausnum hvað varðar atvinnuleysi, heldur er dregin upp hin dökka mynd. Hvorki hafa þeir nefnt langvarandi lausnir, svo sem eins og þær að fá hjól atvinnulífsins til að snúast og skapa fyrirtækjunum þá umgjörð að hjól atvinnulífsins snúist og til verði ný störf. Þegar slíkar umræður fara fram á Alþingi hafa stjórnarandstæðingar þvert á móti gagnrýnt ríkisstjórnarflokkana fyrir að skapa skilyrði til atvinnusköpunar. Hv. málshefjandi óskaði eftir því að vita og spurði um átakið gegn skammtímaatvinnuleysi. Ég veit að það er mikið verk að vera formaður stórs flokks. Þess vegna kann ýmislegt að hafa farið fram hjá hv. þm. Honum til upplýsingar skal ég benda honum á að hafa t.d. samband við svæðisvinnumiðlun Eyþings, Eyfirðinga og Þingeyinga sem eru að vinna að mjög metnaðarfullu átaki fyrir fólk á atvinnuleysisskrá. Ég vil enn fremur benda hv. þm. á að hafa samband við sérstakan verkefnishóp á Suðurnesjum sem er að vinna með samfélaginu öllu, með Fjölbrautaskólanum, símenntunarmiðstöð, atvinnurekendum, verkalýðsfélögum, og þannig mætti áfram telja, að sérstökum átaksverkefnum til að koma fólki af atvinnuleysisskrá og til starfa. Þetta lýtur ekki síst að því að koma ungu fólki inn á starfsmenntabrautir og í starfsþjálfun, að koma fólki til starfa hjá fyrirtækjum, þannig að atvinnuleysisbætur fylgi með fyrstu sex mánuðina, í sérstök átaksverkefni á vegum sveitarfélaga og á frumkvöðlanámskeið. Þetta eru verkefni sem unnið er að. Þetta eru lausnir sem skapa bjartsýni en ekki þá dökku mynd sem stjórnarandstaðan dregur upp.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, formanni Samf., fyrir að hafa frumkvæði að þessari umræðu. Hún er nauðsynleg og þyrfti að fara fram með reglulegu millibili til að halda ríkisstjórninni og einnig löggjafarsamkundunni við efnið. Slíkt böl er atvinnuleysi og á okkur öllum hvílir sú kvöð að gera allt sem í okkar valdi stendur til að útrýma því. Það vill hins vegar henda að menn líti á atvinnuleysi, jafnvel fjöldaatvinnuleysi, sem fasta stærð sem ekki sé hægt að hrófla við. Þetta er alrangt. Atvinnuleysi er fyrst og fremst skipulagskreppa sem er pólitísk í eðli sínu. Hæstv. ráðherra vék að pólitíkinni að baki atvinnuleysinu. Hann komst hins vegar að röngum niðurstöðum að mínum dómi. Við höfum reynt að setja atvinnuleysið í pólitískt samhengi í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Við höfum bent á að það ráðslag ríkisstjórnarinnar að slá milljarðalán til óarðbærra framkvæmda, eins og við Kárahnjúka, sem valda því að grípa þarf til aðgerða til að slá á þenslu í þjóðfélaginu sem aftur leiða til fjöldauppsagna, nú síðast á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi, sem leiðir til atvinnuleysis. Við höfum orðið vitni að háskalegri stefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart atvinnulausum. Fyrst minnst er á Kárahnjúka minnist ég þess að í umræðu um framkvæmdir við Kárahnjúka var um það rætt að í framkvæmdunum yrðu 80% Íslendingar en 20% aðflutt vinnuafl. Þetta hlutfall er öfugt. Þetta er þó ekki það alvarlegasta við þær ráðstafanir og við þá stefnu. Við eigum eftir að súpa seyðið af henni síðar meir.

Frú forseti. Hér er til umræðu þróun atvinnuleysis og kjör atvinnulausra. Allt atvinnuleysi er slæmt en atvinnuleysisumræðan er vandmeðfarin. Það er því miður fólk á atvinnuleysisskrá sem getur ekki gengið í álagsstörf þegar mikil vinna er eins og í dag. Þetta þurfum við að skoða sérstaklega. Í upphafi nýttu sveitarfélög sér þann kost að ráða fólk af atvinnuleysisskrá í vinnu í tímabundin verkefni, fá atvinnuleysisbætur en í staðinn að greiða laun og launatengd gjöld. Þetta hefur gefist vel og nú er almenni markaðurinn einnig farinn að taka við sér í sams konar verkefnum. Oft á tíðum fær viðkomandi framtíðarstarf hjá fyrirtæki en stundum gerist það að eingöngu er unnið út umsaminn reynslutíma. Einstaklingar sem ekki fá framtíðarstarf koma samt sem áður ekki mikið inn á atvinnuleysisskrá aftur. Þeir fá sjálfstraust, fara sjálfir að bjarga sér og leita sér að vinnu. Aldrei í sögunni hafa atvinnuleysisbætur hækkað eins mikið á einu ári eins og nú. Þær hafa hækkað úr 77.449 kr. í 88.767 kr. eða um 14,6%, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra. Þetta er myndarlegt framlag ríkisstjórnarinnar í kjölfar nýrra kjarasamninga. Ekki má gleyma þeim þætti er snýr að Starfsmenntasjóði verkafólks en framlag í hann var hækkað um 200 millj. kr. Frú forseti. Ef við skoðum ráðstöfunartekjur atvinnulausra að teknu tilliti til skatta, skattkorts og matarinnkaupa, um 40 þús. kr. á mánuði, þá kemur fram miðað við verðlag dagsins í dag að 1. desember 2003 hafði sá atvinnulausi eftir 34.200 kr. en 1. apríl 2004 á hann eftir 42.017 kr. Þetta er hækkun upp á 22,6%. Þegar lækkun matarskatts og lækkun tekjuskatts bætist við hefur viðkomandi 48.023 kr., þ.e. um 39,63% hækkun sem er mikið í 1--3% verðbólgu. Þetta verður mesta bylting í sögunni hvað varðar kjör atvinnulausra og láglaunafólks.

Hæstv. forseti. Stjórnvöld og við sem sitjum hér á hinu háa Alþingi getum aldrei leyft okkur að sofa á verðinum gagnvart atvinnuleysisdraugnum. Hann er böl sem ber að forðast af öllum mætti. Ég hef sem þingmaður Suðurk. miklar áhyggjur af þeim draug því að atvinnuleysi er hæst á landinu á Suðurlandi og Suðurnesjum. Þegar talið berst að atvinnuleysi og því hvernig finna megi lausnir gegn því þá hlýtur hugurinn að leita til undirstöðuatvinnuveganna sem skapa bæði gjaldeyristekjur og störf. Þar er að sjálfsögðu fyrst og fremst um að ræða sjávarútveginn. Það þarf ekki að tíunda á hinu háa Alþingi að hvert sjómannsstarf skapar sennilega a.m.k. þrjú til fjögur störf í landi. Þetta sjá allir í hendi sér sem á annað borð hafa vit á sjávarútvegi. Fyrr í þessari viku birti norska sjávarútvegsblaðið Fiskaren athyglisverða samanburðarkönnun þar sem skoðað var hvernig fjöldi sjómanna hefur þróast hér á landi, í Noregi og í Færeyjum á árunum 1994--2002. Samkvæmt tölum Hagstofu Íslands fækkaði íslenskum sjómönnum úr tæplega 6.400 árið 1994 í rétt tæplega 5.000 árið 2002, eða um 21%. Ef fækkun sjómanna er margfölduð með fjórum þýðir þetta að störfum í landi hafi fækkað um tæplega 6.000, bara vegna fækkunar sjómanna. Nú hafa menn og þá kannski ekki síst stjórnarliðar og þau fjárhagslegu öfl sem styðja þá til þingsetu hamrað á því að svokölluð hagræðing í sjávarútvegi hafi verið bráðnauðsynleg til að skapa stöðugleika, hagnað og vernda fiskstofna. Það er nefnilega það. Þegar við lítum til Færeyja hefur fjöldi sjómanna þar, samkvæmt könnun Fiskaren, verið stöðugur, í kringum 2.500 menn. Með trillukörlum eru þeir 3.000 talsins. Þannig hefur það verið árum saman. Fiskstofnar þar eru mjög sterkir og þar er við lýði svokallað sóknardagakerfi og Færeyingar telja að einmitt því kerfi beri að þakka að þeim hafi tekist að halda stöðugleika og hagkvæmni í sjávarútvegi sínum og jafnvægi í byggðum landsins, þvert á það sem gerst hefur hér á landi. Hvenær ætla menn að vakna? Ég spyr bara: Hvenær ætla menn að vakna og gera sér grein fyrir því að við étum ekki prósentur, eins og einn ágætur þingmaður sagði hér áðan? Við lifum á því sem landið gefur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að vekja máls á því brýna efni sem hér er til umfjöllunar og sérstaklega fyrir að draga fram þá stöðu sem er í atvinnuleysi ungs fólks. Það var hins vegar heldur lítið að heyra í svörum hæstv. félmrh. um einmitt stöðu unga fólksins. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson upplýsti að hæstv. félmrh. hafi lýst því yfir í september að hann hygðist ráðast í sérstakar aðgerðir í málefnum atvinnulauss ungs fólks og innti hæstv. ráðherra eftir efndum á þeim yfirlýsingum. Hæstv. ráðherra tilgreindi engar efndir á þeim yfirlýsingum og engar aðgerðir til að vinna á þessari meinsemd í samfélagi okkar sem er vaxandi atvinnuleysi meðal ungs fólks. Hv. þm. Kristján L. Möller hefur dregið fram hversu skammarlega lágar atvinnuleysisbæturnar eru, 88 þús. kr. Þó stjórnarliðar geti komið í ræðustólinn og lesið upp einhverjar prósentutölur um hækkanirnar á þeim bótum, borðar maður ekki prósentutölur. Það er einfaldlega ekki hægt að lifa af 88 þús. kr. á mánuði svo að vel sé. Ég vil leggja áherslu á að við þurfum að endurhugsa atvinnuleysisbæturnar. Það er einfaldlega þannig að við erum ekki lengur tilbúin til að fórna hverju sem er til að halda háu atvinnustigi. Við megum búast við því að atvinnuleysi verði viðvarandi og jafnvel vaxandi verkefni stjórnmála, ekki bara á Íslandi heldur alþjóðlega, og við verðum að búast við því að fólk geti tímabundið um ævina átt von á því að missa atvinnu sína. Það er mikilvægt að við ræðum það hvort ekki sé rétt að fyrstu mánuðina meðan atvinnuleysi stendur hafi fólk í tekjur hlutfall af launum sínum meðan það leitar að annarri atvinnu og reynir að aðlaga sig á vinnumarkaði, en að fjárhagslega sé fótunum ekki kippt undan því og það komist í vítahring sem það getur aldrei losnað úr, viðvarandi langtímaatvinnuleysi.

Hæstv. forseti. Um leið og ég fagna umræðunni sem hér fer fram um atvinnuleysi, sem er mjög þörf umræða, vil ég taka nokkra hluti fram. Ég hlustaði mjög vel á mál hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þar sem hann talaði um að atvinnuleysi í tíð núverandi ríkisstjórnar hefði aukist. Vil ég minna hann á að þegar hann var ráðherra í ríkisstjórn árið 1995 fyrir Alþýðuflokkinn sáluga og þegar Alþýðuflokkurinn gekk úr ríkisstjórn og Framsfl. gekk í ríkisstjórnarsamstarf með Sjálfstfl. voru 9.000 manns atvinnulausir í landinu. Það eru 5.000 atvinnulausir í dag þannig að atvinnuleysi hefur frá þeim tíma lækkað um helming tæplega. Það má því segja að árangur eins parts Samf. í atvinnumálum er ekki mjög mikið til að hrópa húrra fyrir. Ég vil minna á að við búum við mjög sveigjanlega vinnulöggjöf sem þáv. félmrh., Páll Pétursson, setti á fót og við búum við mun sveigjanlegri vinnulöggjöf en í löndum Evrópusambandsins og það er viðurkennt. Í þeim samanburði --- Samf. á það til að bera Íslendinga saman við þjóðir Evrópusambandsins --- vil ég taka fram að atvinnuleysi hér á landi er margfalt minna en í löndum Evrópusambandsins. En það ber að hafa í huga að það er ömurlegt hlutskipti að vera atvinnulaus og stjórnvöldum ber að halda úti öflugri atvinnustefnu og umfram allt að skapa skilyrði fyrir fyrirtækin í landinu til að halda úti öflugu atvinnulífi. Það hefur tekist. Fyrirtæki hér á landi eru með mjög blómlegan rekstur og standa vel að vígi hvað það varðar. Við horfum á mjög mikla uppbyggingu í íslensku atvinnulífi. Það er mikil atvinnuuppbygging á Austurlandi og það er hart að hlusta á suma samfylkingarþingmenn guma sig af því að Samf. hafi staðið með þeirri framkvæmd þegar félagar þeirra í borgarstjórn stóðu ekki að framkvæmdinni. Við horfum á uppbyggingu á Grundartanga og fleiri stöðum. Við framsóknarmenn viljum reka öfluga atvinnustefnu samhliða uppbyggingu öflugs velferðarkerfis. Það gerum við með því að bæta umhverfi íslensks atvinnulífs, en því miður er það svo að þann skilning virðist vanta sárlega hjá ýmsum aðilum innan stjórnarandstöðu á þingi.

Frú forseti. Það sem stendur eftir umræðuna er að enginn hv. þm. Framsfl. hefur nefnt einu orði atvinnuleysi ungs fólks.  Ég spurði hæstv. ráðherra: Hvað ætlar hann að gera til að bregðast við þeim vanda? Svarið var fyrst og fremst eitt, sama svar og við fáum alltaf frá Framsfl. Hann ætlar að setja enn eina nefndina, eða er búinn að setja enn eina nefndina, og það eina sem nefndirnar virðast eiga sammerkt er að hv. þm. Hjálmar Árnason situr í flestum. Frú forseti. Það er ekki hægt að sitja alltaf á afturendanum og gera ekki neitt. Framsfl. verður að láta verkin tala í þessum efnum. Það hlýtur að vera til marks um mistök í hagstjórninni þegar hagvöxtur er jafnríkur og hann er núna en við sjáum samt sem áður vaxandi langvarandi atvinnuleysi, vaxandi atvinnuleysi hjá konum og vaxandi atvinnuleysi hjá ungu fólki.  Hvernig má það vera að það sé góðæri og hagvöxtur en samt sem áður er atvinnuleysið að aukast? Hæstv. ráðherra sagði áðan að gert væri ráð fyrir 3,1% atvinnuleysi. Hvað sögðu þeir í upphafi? Þegar ríkisstjórnin lagði fram frv. sitt til fjárlaga taldi hún að það yrði 2% atvinnuleysi. Því miður hefur Framsfl. mistekist í þessu og það er satt að segja nöturlegt þegar hv. þm. Framsfl. koma hingað og stæra sig af því að hafa aukið atvinnuleysisbætur. Það þurfti næstum því að reka þá til þess eins og staðar kvígur á bás.

Hæstv. forseti. Málflutningur stjórnarandstöðunnar við umræðuna er með ólíkindum. Hv. þm. Atli Gíslason segir um hækkun atvinnuleysisbóta á þessu ári: Bitamunur en ekki fjár. Að fara úr 77 þús. kr. á 89 þús. kr. á þremur mánuðum: Bitamunur en ekki fjár. Að hækka bæturnar um 14,6% á þremur mánuðum: Bitamunur en ekki fjár. Athyglisverð afstaða. Stjórnarandstaðan er kannski á móti aðgerðinni eins og hún heyktist á því að greiða atkvæði með tvöföldun örorkubóta til yngstu öryrkjanna á Alþingi fyrr í vetur. Össur Skarphéðinsson sendi fólkinu í landinu tóninn. Hann virðist vera á móti því að stjórnvöld vinni með verkalýðshreyfingunni, með atvinnurekendum að breytingum á atvinnuleysistryggingalöggjöfinni. Hann virðist vera á móti því að fólkið á Suðurnesjum, á Eyjafjarðarsvæðinu vinni gegn langtímaatvinnuleysi ungs fólks. Þetta er móðgun við fólkið í landinu. Sá sem hér stendur rakti við fyrri umræðu þær aðgerðir sem gripið hefur verið til af hálfu ríkisstjórnarinnar til að bregðast við atvinnuleysi í landinu, ekki síst langtímaatvinnuleysi. Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ég undra mig á því hvernig stjórnarandstaðan hefur staðið að umræðunni. Ég hef áður sagt að mikið hefur áunnist með breytingum á lögum um atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir. Við eigum hins vegar að halda áfram. Við eigum að velta fyrir okkur hvort bætur eigi að einhverju leyti að taka mið af tekjum, jafnvel með sérstakri tryggingu, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar sagði í máli sínu og Framsfl. hefur ályktað um á flokksþingum sínum. Við eigum sömuleiðis að velta fyrir okkur hvort efla þurfi vinnumarkaðsaðgerðir til að stuðla enn frekar að virkri þátttöku atvinnuleitenda við vinnuleit. En umræða á borð við þá sem stjórnarandstaðan hefur haft í frammi við utandagskrárumræðuna skilar engu. Engar lausnir, bara hróp hrópandans í eyðimörkinni.

Herra forseti. Í apríl árið 2002 var samþykkt þáltill. þingmanna úr öllum flokkum stjórnar og stjórnarandstöðu sem fjallaði um aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna. Ályktunin beindi því til ríkisstjórnarinnar að skipa nefnd sem hefði það verkefni að gera tillögur um hvernig unnt væri að tryggja betur rétt foreldra til launa í fjarveru frá vinnu vegna veikinda barna. Hér var átt við allan vinnumarkaðinn en ekki aðeins að fjalla um veikindarétt foreldra langveikra barna. Mér hefur fundist gæta misskilnings þar um. Nefndina átti að skipa fulltrúum félmrn., heilbr.- og trmrn., aðilum vinnumarkaðarins og Samtaka um málefni langveikra barna. Nefndin átti í starfi sínu að hafa hliðsjón af fjármögnun, fyrirkomulagi og réttindum sem gilda um bætur fyrir launatap aðstandenda sjúkra barna annars staðar á Norðurlöndum. Ísland hefur skorið sig úr þegar gerður er samanburður á rétti foreldra vegna veikinda barna miðað við önnur Norðurlönd. Hér á landi eru aðeins greiddir tíu veikindadagar á ári vegna barna undir 13 ára aldri, óháð því hvort um langveik börn er ræða og fjölda barna. Þennan rétt er ekki hægt að flytja á milli ára hafi barn t.d. ekki verið veikt í tvö ár en yrði svo veikt í 20 daga í einu. Annars staðar á Norðurlöndum er rétturinn ýmist til 16 eða 18 ára aldurs barns og hvergi er veikindarétturinn skemmri en 2--3 mánuðir og nær hann til hvers barns um sig innan fjölskyldunnar. Í Svíþjóð eru greidd sem samsvarar 90% launa í 120 daga á ári fyrir barn að 16 ára aldri. Í Noregi eru greidd full laun í 260 daga. Í Finnlandi eru greidd 66% af launum í 60--90 daga á ári og lengur vegna langsjúkra barna. Hér er aðeins um að ræða tíu daga almennan veikindarétt á ári. Annars staðar á Norðurlöndum er veikindarétturinn greiddur af hinu opinbera en hér á landi eru einungis umönnunarbætur til fatlaðra og langveikra barna greiddar úr ríkissjóði. Ég hef því leyft mér að leggja fsp. fyrir félmrh. um hvað líði framkvæmd þingsályktunar sem samþykkt var á Alþingi 3. maí 2002 þar sem skipa átti nefnd sem hefði það verkefni að gera tillögur um hvernig unnt væri að tryggja betur rétt foreldra til launa í fjarveru úr vinnu vegna veikinda barna. Niðurstöðurnar áttu að liggja fyrir, herra forseti, á haustþingi árið 2002 en nú er komið árið 2004. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að tveimur árum áður var samþykkt tillaga um stefnumótun í málefnum langsjúkra barna. Mér er kunnugt um að á vegum félmrh. hefur verið starfandi nefnd sem er að skoða réttarstöðu foreldra langveikra barna. Það er allt annað mál og auðvitað mjög brýnt. En þessi ályktun sem samþykkt var tveimur árum síðar fjallar um að auka almennan rétt foreldra vegna veikinda barna, allra barna en ekki einungis langsjúkra. Ég vona því að hæstv. ráðherra fari ekki að rugla þessu tvennu saman í svari sínu sem ég vænti að verði skýrt og skilmerkilegt.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spyr um hvað líði framkvæmd þál. um skipun nefndar sem átti að gera tillögur um hvernig unnt væri að tryggja betur rétt foreldra til fjarveru úr vinnu vegna veikinda barna. Félmrh. skipaði nefnd þann 29. janúar 2001 sem hafði það hlutverk að tryggja betur en nú er rétt foreldra til launa í fjarveru frá vinnu og rétt til sjúkradagpeninga vegna langvarandi veikinda barna. Í nefndina voru skipaðir fulltrúar félagsmálaráðuneytis, sem er formaður nefndarinnar, fulltrúi fjármálaráðuneytis, menntamálaráðuneytis, heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, Bandalags háskólamanna, Samtaka atvinnulífs, Bandalags ríkis og bæja, ASÍ og fulltrúi Umhyggju. Í ljósi þess að þegar var starfandi nefnd sem falið hafði verið að fjalla um sambærilegt efni og ályktunin hljóðaði upp á, sem skipuð hafði verið á sambærilegan hátt og þar var kveðið á um, var ákveðið að fela nefndinni jafnframt framkvæmd umræddrar þingsályktunar. Skipun nefndarinnar var í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum langveikra barna frá febrúar 2000 þar sem kemur fram að stuðla skuli að aðgerðum sem beinast að því að tryggja enn betur rétt langveikra barna og foreldra þeirra á sviði almannatrygginga og að fjárhagsleg aðstoð vegna langveikra barna verði aukin. Þá segir að aukinn verði réttur foreldra á vinnumarkaði. Var markmið skipunar nefndarinnar að finna leiðir í því skyni að auka rétt foreldra á vinnumarkaði til að sinna langveiku barni heima enda ljóst að fjarvera foreldra langveikra barna frá vinnu getur verið mikil. Nefndin hefur, hæstv. forseti, víða leitað fanga og m.a. kynnt sér fyrirkomulag þessara mála á Norðurlöndunum. Þá kynnti nefndin sér mismunandi réttindakerfi sjúkrasjóða og styrktarsjóða stéttarfélaganna. Eins hefur hún reynt að átta sig á hversu stóran hóp foreldra er um að ræða sem leggja þarf niður störf vegna veikinda barna sinna. Það sem helst hefur staðið störfum nefndarinnar fyrir þrifum er að ekki liggja fyrir nægjanlegar upplýsingar um aðstæður fjölskyldna langveikra barna, þar á meðal hversu margir foreldrar þurfa að leggja niður störf þegar barn þeirra greinist með langvarandi veikindi, í hve langan tíma og hve mikinn viðbótarkostnað fjölskyldur þeirra bera vegna veikindanna. Ekki er ólíklegt að fyrri nefndir hafi staðið frammi fyrir sambærilegum vanda. Þótti því mikilvægt að kanna hverjar raunverulegar aðstæður fjölskyldna þessara barna eru, í stað þess að nefndin kæmi fram með tillögur sem ekki væru forsendur til að fylgja. Það væri einungis vísir að stofnun annarrar nefndar. Vorið 2003 sendi nefndin út spurningalista til foreldra langveikra barna. Úrtakið reyndist ekki gefa rétta mynd af þessum hópi þar sem nokkuð var um styrktaraðila sem og foreldra eldri barna sem jafnvel höfðu náð heilsu á nýjan leik. Nú stendur til að gera nýja könnun meðal þessa hóps þar sem fundið verði betra úrtak sem ætla má að endurspegli betur ástandið en fyrra úrtakið. Standa vonir til að niðurstöður þeirrar könnunar liggi fyrir í vor. Hæstv. forseti. Af þeim sökum sem hér hafa verið raktar hefur því miður dregist að ljúka störfum nefndarinnar. Sá er hér stendur hefur óskað eftir því að nefndin ljúki störfum fyrir 15. maí næstkomandi, þegar niðurstöður könnunarinnar liggja fyrir. Þær upplýsingar munu koma fram í lokaskýrslu nefndarinnar ásamt tillögum að leiðum til að bæta kjör foreldra þeirra barna sem hér um ræðir. Félmrn. telur að jafnframt verði varpað ljósi á hvernig megi betur tryggja rétt foreldra barna til launa vegna fjarveru frá vinnu vegna veikinda barna, eins og þingsályktunin kveður á um. Niðurstöður nefndarinnar verða kynntar þingmönnum við fyrstu hentugleika. Hæstv. forseti. Það er ljóst að skiptar skoðanir eru um hvernig megi stuðla að bættum réttindum foreldra þessara barna á vinnumarkaði. Það er mjög æskilegt að samstaða náist um slíkra tillögur. Þess vegna þótti mikilvægt að kanna raunverulegar aðstæður þessa hóps í því skyni að átta sig betur á umfangi verkefnisins.

Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði að hæstv. ráðherra mundi rugla saman þessum tveim ályktunum sem Alþingi samþykkti, annars vegar sérstakri ályktun um stefnumótun í málefnum langsjúkra barna og hins vegar tillögu sem samþykkt var tveimur árum síðar, um aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna. Ég hef haft af því spurnir, herra forseti, hjá þeim sem sitja í þeirri nefnd sem hæstv. ráðherra tilgreindi, að þar hafi ekkert verið fjallað um almennt aukinn rétt foreldra veikra barna heldur einungis langsjúkra barna. Ályktunin sem ég er að spyrja ráðherrann um fjallar um almennt aukinn rétt foreldra á vinnumarkaði vegna veikinda barna. Þar er ekki einungis fjallað um foreldra langveikra barna. Um þá var sérstök ályktun sem ég geri ekki lítið úr. Hún er afar mikilvæg og þarf að fara að skila niðurstöðu. En ég spyr hæstv. ráðherra aftur: Hvernig stendur á því að í nefndinni hefur ekki verið fjallað almennt um veikindarétt foreldra vegna veikinda barna? Tillagan fól það í sér. Það átti að skoða skipulag og fyrirkomulag þessara mála annars staðar á Norðurlöndum þar sem veikindaréttur er að lágmarki 2--3 mánuðir á ári meðan við erum með tíu daga almennan veikindarétt vegna veikinda barna. Hvernig stendur á því að nefndin hefur ekki fengið fyrirmæli frá ráðherra fyrst hæstv. ráðherra skipaði ekki nýja nefnd í samræmi við þessa nýju ályktun til að taka sérstaklega á því máli? Sú ályktun snýst ekki bara um aðstæður foreldra langveikra barna þótt það sé líka mikilvægt. Langveikum börnum hefur fjölgað verulega. Frá 1997 hefur langveikum börnum fjölgað um helming, þ.e. þeirra sem fá umönnunarbætur. Þeim hefur fjölgað úr 2.000 í 4.440. Þar er um mikinn vanda að ræða. En ég og við sem stóðum að þessari þáltill., þingmenn úr öllum flokkum, vildum skoða hvort bæri að auka almennt veikindaréttindi foreldra á almennum markaði. Það er allt annar handleggur og þar erum við að tala um tugi þúsunda barna. Ég bið því hæstv. að svara því sem um er spurt.

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt ef hv. þm. metur það svo að ég hafi ekki svarað fyrirspurninni, ekki var það ætlun mín að hlaupa undan því verki. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef um starf nefndarinnar hefur þar vissulega verið fjallað um réttindi foreldra langveikra barna að mestu leyti. Hins vegar má gera ráð fyrir að þar fari saman hagsmunir foreldra þeirra barna sem eiga við langvarandi veikindi að stríða og hinna, að langmestu leyti. Eins fram kom í mínu svari þótti ástæða til að fela þeirri nefnd sem þá þegar var að störfum að fjalla um þetta efni. Aukin réttindi á vinnumarkaði vegna veikra barna geta annars vegar falist í því að starfsmanni sé tryggður réttur til fjarveru í tiltekinn tíma frá störfum sínum og hins vegar til launaðrar fjarveru í tiltekinn tíma. Eins og við vitum er meginreglan á vinnumarkaði sú að um kaup og kjör fer eftir því sem aðilar vinnumarkaðarins semja um í kjarasamningum eða ráðningarsamningum. Nefndinni var frá upphafi ljóst að það væri fyrst og fremst á forræði samningsaðila á vinnumarkaði að auka réttindi vegna veikra barna en ekki opinberrar nefndar. Auðvitað væri vert að kanna hugsanlega aðkomu ríkisins að þessum málum eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vekur athygli á. Komið hafa fram þau sjónarmið að þar sem langvarandi veikindi barna geta staðið yfir í töluverðan tíma gæti talist ósanngjarnt að einstakir atvinnurekendur bæru einir þann kostnað. Það gæti því talist mikilvægt að ríkið legði þar hönd á plóg með einhverjum hætti, svo sem með sambærilegum hætti og í hinu nýja fæðingaorlofskerfi eða sjúkratryggingakerfinu. Engin niðurstaða er komin í málinu en þetta er eitt af því sem rætt hefur verið í nefnd þeirri sem þeir aðilar sem ég áður taldi upp eiga aðild að. Auðvitað er mikilvægt að menn komi sér saman um þetta mikilvæga verkefni.

Virðulegi forseti. Á síðustu mánuðum hefur verið mikil umræða um málefni barna með svokallað Goldenhar-heilkenni og aðstandendur þeirra. Hér er um að ræða langveik og fötluð börn. Barn með Goldenhar-heilkenni þarf mikla umönnun og er viðkvæmt fyrir smiti þannig að foreldrar þurfa að sinna því mikið og jafnvel að hætta að sinna vinnu utan heimilis. Foreldrar og fjölskyldan öll verða fyrir miklu álagi, fjárhagslegu jafnt sem andlegu, og til að leita læknisúrræða þarf að fara í kostnaðarsamar ferðir til útlanda. Langveik börn eiga rétt á stuðningi frá ríkinu, m.a. í formi umönnunarbóta. En af einhverjum óskiljanlegum ástæðum falla þessi börn utan kerfis í dag og fá einungis hluta af umönnunarbótum eða um 35.000 kr. Aðstandendur þeirra fimm barna sem greinst hafa með Goldenhar-heilkenni hafa fengið að kynnast kerfinu. Þeir hafa misgóða reynslu af sveitarfélögunum þar sem Hafnarfjörður stendur að vísu upp úr. Þeir hafa því miður oft haft slæma reynslu af ríkinu, a.m.k. enn sem komið er. Það eru til margar sögur af þrautagöngu foreldra í völundarhúsi kerfisins, erfiðum, löngum og ströngum ferðum. Eins og það sé ekki nógu erfitt að eiga langveikt barn eða fatlað, en að þurfa svo líka að berjast við kerfið, kerfi sem á í raun að vinna með fólki en ekki á móti. Herra forseti. Það er á okkar ábyrgð að leysa þessa kerfisvillu. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir vakti athygli á þessu máli í þingsölum 12. nóvember síðastliðinn með fsp. til heilbrrh. Þar kom m.a. fram að málefnið snertir líka félmrn. Því beindi ég þeim tilmælum til hæstv. félmrh. í ræðu minni á Alþingi þann 6. desember síðastliðinn að hann tæki á þessu máli sem fyrst. Þar benti ég m.a. á þá staðreynd að foreldri í Mosfellsbæ færi á milli aðila í kerfinu þar sem ríkið benti á sveitarfélag og öfugt. Stuttu síðar birtist í Fréttablaðinu viðtal við hæstv. félmrh. þar sem hann sagði, með leyfi forseta: ,,Við erum að reyna að finna lausn á málinu og ég hef auðvitað mikla samúð með fólkinu. Ég vona að það fari að komast niðurstaða í þetta mál.`` Ég velti því fyrir mér hvort lausn sé í sjónmáli og í framhaldi af þessu spyr ég, virðulegi forseti: Hvað hefur félmrh. gert til að koma til móts við börn með Goldenhar-heilkenni og aðstandendur þeirra? Eru fram komnar tillögur í því efni? Ef ekki, hvenær er von á þeim?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Valdimar L. Friðrikssyni fyrir spurningu hans. Félmrn. hefur á undanförnum mánuðum átt í viðræðum við foreldra barna með Goldenhar-heilkenni þar sem reynt hefur verið að kortleggja á hvern hátt ráðuneytið og undirstofnanir þess gætu komið að þjónustu og stuðningi við þessi börn sem og önnur börn sem álíka er ástatt um. Goldenhar-heilkenni er einn af fjölmörgum fæðingargöllum sem hafa það sammerkt að vera hver um sig mjög sjaldgæfur. Flest þessara heilkenna eru mjög breytileg hvað varðar alvarleika einkenna. Þeim fylgir mismikil skerðing í þroska og færni og líkamlegir gallar eru einnig breytilegir. Þarfir þessara barna til íhlutunar eru því mjög mismunandi. Hins vegar er ljóst að um ríka þörf til aðstoðar getur verið að ræða allt frá fæðingu barnsins þegar enn er ekki komið í ljós hvort ástand þess leiðir til alvarlegrar röskunar í þroska. Auk þess þurfa fjölskyldur barnanna fjölþættan stuðning og aðstoð vegna þeirra sérstöku þarfa sem fylgir oft umönnun þeirra, t.d. læknisfræðilegrar meðferðar. Við uppbyggingu og skipulag þjónustukerfis fatlaðra er leitast við að mæta þörfum hvers einstaklings án tillits til þess hver er frumorsök röskunarinnar. Litið er til þeirrar skerðingar í aðlögun, færni eða þroska sem leiðir af ástandi barnsins. Þegar til staðar er alvarleg og langvinn röskun á þroska eða færni barns eiga barnið og fjölskylda þess rétt á þjónustu þeirra stofnana félmrn. sem starfa að málefnum fatlaðra. Jafnframt eiga fjölskyldur rétt á stuðningi félagsþjónustu sveitarfélags í samræmi við þær reglur sem þar um gilda. Þá eiga bæði fötluð og langveik börn rétt á ýmissi þjónustu og fyrirgreiðslu á vegum heilbrrn. og Tryggingastofnunar ríkisins. Félmrn. er í samvinnu við Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins að skoða möguleika stofnunarinnar á að veita þessum hópi barna aðgengi að snemmtækri íhlutun stofnunarinnar. Í nýlegum lögum um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins er skilgreint hlutverk stofnunarinnar að tryggja að börn með alvarlegar þroskaraskanir sem geti leitt til fötlunar fái greiningu, ráðgjöf og önnur úrræði sem miða að því að draga úr afleiðingum röskunarinnar. Þá er Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins samkvæmt lögunum ætlað að fylgjast sérstaklega með þekkingaröflun og veita eftirfylgd á sviði fátíðra fatlana. Hvað þessi börn varðar og önnur börn með sjaldgæf meðfædd heilkenni er í bígerð að Greiningarstöðin komi að þjónustunni á fyrstu mánuðum þó ekki sé komin fram skýr vísbending um frávik í þroska. Um væri að ræða ráðgjöf og stuðning vegna þroska og færni, upplýsingagjöf um félagsleg réttindi og samhæfingu þjónustu sem börnin og fjölskyldur þeirra njóta, m.a. með auknu samstarfi við heilbrigðisstofnanir. Á sama hátt verður skoðað hvernig stofnunin getur komið að eftirfylgd og fræðslu á þessu sviði í samræmi við 4. gr. laga um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, sem kveður á um langtíma eftirfylgd þegar um er að ræða óvenju flóknar eða sjaldgæfar þroskaraskanir. Hæstv. forseti. Þegar um er að ræða það mikil frávik í færni og þroska að það telst fötlun til lengri tíma eiga þessi börn rétt á þjónustu svæðisskrifstofa í samræmi við þarfir hvers og eins og fötlunargreiningu. Hér getur verið um að ræða stuðningsfjölskyldur, skammtímavistunarúrræði og ráðgjafarþjónustu svæðisskrifstofanna. Þau munu jafnframt eiga rétt á almennri félagsþjónustu hjá félagsþjónustu viðkomandi sveitarfélags í samræmi við lög um félagsþjónustu sveitarfélaganna. Þannig eiga fötluð börn rétt á liðveislu frá sínu sveitarfélagi. Félmrn. er kunnugt um þau sjónarmið sem aðstandendur barna sem hér um ræðir hafa um þau kjör og aðbúnað sem þau hafa búið við og þörf barna þeirra fyrir sértæka þjónustu. Aðkoma ráðuneytisins byggir hins vegar að sjálfsögðu á þeim lögbundnu skyldum sem á því og stofnunum þess hvíla. Þrjú þeirra barna sem nefnd hafa verið í umræðunni njóta nú þegar þjónustu á vegum Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins og hefur að einhverju marki verið vísað í aðra þjónustu í samræmi við þroskastöðu þeirra, m.a. í þjálfun af ýmsum toga. Reyndin er hins vegar sú að því miður er allnokkur biðtími eftir þjónustu þeirra sérfræðinga og stofnana sem sinna slíku. Félmrn. hefur þannig rætt málefni þeirra sem hér um ræðir við Greiningarstöðina og viðkomandi svæðisskrifstofur og lagt áherslu á að sú þjónusta sem þessi börn fá verði í fullu samræmi við lög um málefni fatlaðra og lög um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Ráðuneytið mun jafnframt vekja athygli viðkomandi sveitarfélaga hverju sinni á stöðu foreldra langveikra og fatlaðra barna. Hæstv. forseti. Félmrn. hefur reynt á undanförnum vikum og missirum að koma eins og því er nokkur kostur til móts við óskir og þarfir foreldra þeirra barna sem hér um ræðir og vona ég svo sannarlega til að vel megi takast til við það.

Frú forseti. Ég hef verið í sambandi við umrædda foreldra sem eiga börn með Goldenhar-heilkenni og þau hafa verið sæmilega sátt við hæstv. félmrh. En nú heyrir þetta mál einnig undir annan ráðherra, hæstv. heilbr.- og trmrh., og þeir hafa síður en svo verið ánægðir með aðkomu hans að málinu. Ég vil því koma þeirra athugasemd að, og það væri mjög áhugavert að fá það upplýst í umræðunni síðar hvernig samvinna þessara tveggja ráðherra hafi verið til að leysa mál þessara barna þannig að þeim sé ekki vísað úr einu ráðuneytinu í annað. Það væri miklu nær að taka þessa foreldra að sér og reyna að skoða mál þeirra heildstætt, eins og sagt er.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin og þann áhuga sem hann virðist hafa sýnt þessu máli. Ég vona að hann fylgi því áfram. Sérstaklega vil ég þakka honum fyrir að hafa sett sig í samband við aðstandendur, það er mjög gott mál. Það kom fram í máli hæstv. heilbrrh. fyrr í dag að ýmis mál, eins og kom líka fram hér áðan, eru á gráu svæði, þ.e. á milli ráðuneyta, verkefni skarast. Ég hef að sjálfsögðu líka lagt fram fyrirspurn til heilbrrh. í þessu máli, en ég vænti þess að hæstv. félmrh. muni hafa frumkvæði að því að leysa þetta mál á milli þeirra ráðuneyta.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir umræðuna, þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu þarfa umræðuefni og þátttakendum í umræðunni. Málið snýst að hluta til um það, sem er rétt ábending, hver beri kerfislega ábyrgð á þjónustunni við þessi börn og samræmingu hennar. Þau fá læknismeðferð eftir þörfum og umönnunarbætur í samræmi við reglur Tryggingastofnunar ríkisins. Þjónusta stofnana félmrn. hefur farið eftir því hvort þau teljast fötluð í lagalegum skilningi, þ.e. hvort um er að ræða langvinna skerðingu í færni eða þroska. Í 2. gr. laga um Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins er alvarleg þroskaröskun skilgreind sem meðfætt eða áunnið ástand sem veldur því að þroski og færni víkur verulega frá því sem eðlilegt er talið og hindrar einstakling í að aðlagast venjulegum kröfum þjóðfélagsins án markvissrar aðstoðar á uppvaxtarárum. Öll læknismeðferð vegna langvinnra sjúkdóma er hins vegar á forræði heilbrigðiskerfisins. Langvinn skerðing á félagslegri stöðu er verkefni félmrn. Og þarna kristallast það sem fram hefur komið í umræðunni, hæstv. forseti, að þessi mál eru oft á gráu svæði, ekki síst á milli þessara tveggja ráðuneyta og þess vegna er það auðvitað mjög mikilvægt, eins og líka hefur verið bent á, að góð samvinna takist með þeim ráðuneytum um úrlausn þessara efna. Ég get svarað hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni því að samvinna ráðuneytanna í þessu máli hefur verið með ágætum. Við gerum okkur grein fyrir því, ég og heilbrrh., að þau þarfnast heildstæðrar úrlausnar. Það er það sem við höfum verið að einbeita okkur að og höfum átt um það ágæta samvinnu.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. umhvrh.: Hver er ástæðan fyrir þeim drætti sem hefur orðið á gerð hættumats fyrir fyrirhugaðar sumarhúsabyggðir á grundvelli laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, nr. 49/1997, en Veðurstofan hefur ekki fengið heimild til að vinna slíkt mat síðasta hálfa árið? Ástæðan fyrir því að ég ber upp þessa spurningu er að sveitarfélag í kjördæmi sjálfs hæstv. byggðamálaráðherra hefur ekki fengið afgreitt erindi þar sem óskað er eftir bráðabirgðahættumati vegna ofanflóða vegna frístundabyggðar á Grund í Grýtubakkahreppi. Erindið hefur ekki fengið neina afgreiðslu frá því 15. október sl. Í bréfi Veðurstofu Íslands til Guðnýjar Sverrisdóttur sveitarstjóra, dags. 25. nóvember sl., kemur fram að ástæðan fyrir drættinum væri sú að ekki sé ljóst hver eigi að greiða fyrir hættumatið. Ég hafna alfarið þeirri skýringu sem kemur fram í umræddu bréfi þar sem ég tel að skýr lagafyrirmæli segi til um það að Ofanflóðasjóður eigi að greiða fyrir slíkt hættumat. Og í umræddu bréfi Veðurstofunnar kemur enn fremur fram að Ofanflóðasjóður hafi greitt sambærilegt mat fram til þessa. Nú er fullljóst að reglugerðir og lög hafa ekki breyst, heldur einungis túlkun Ofanflóðasjóðs á lögun og reglum. Í framhaldi af því vakna þær spurningar hvort Ofanflóðasjóður hafi þá áður veitt opinbert fé án þess að hafa heimild fyrir því. Menn verða að hafa einhverjar málefnalegar ástæður fyrir því að breyta túlkun reglugerðanna. Auðvitað er það mjög undarleg stjórnsýsla að menn geti tekið upp á sitt eindæmi að túlka reglur mismunandi frá mánuði til mánaðar. Ég vil að lokum minna á að með töfum á afgreiðslu erinda er verið að koma í veg fyrir atvinnuuppbyggingu í dreifbýli og það kemur mér undarlega fyrir sjónir að hæstv. ráðherra skuli tefja fyrir atvinnuuppbyggingu í hjarta kjördæmis sjálfs byggðamálaráðherra.

Hæstv. forseti. Hér er spurt: ,,Hver er ástæðan fyrir þeim drætti sem hefur orðið á gerð hættumats fyrir fyrirhugaðar sumarhúsabyggðir á grundvelli laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, nr. 49/1997, en Veðurstofan hefur ekki fengið heimild til að vinna slíkt mat síðasta hálfa árið?`` Því er til að svara að umhvrn. hefur í samráði við Veðurstofu Íslands forgangsraðað vinnu við gerð hættumats vegna ofanflóða. Í samræmi við lög nr. 49/1997, um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, er megináhersla lögð á að meta ofanflóðahættu á svæðum þar sem fyrir er þétt byggð og föst búseta fólks, enda tilgangur laganna um varnir gegn snjóföllum og skriðuföllum að leysa þann fortíðarvanda sem skapast hafði í þéttbýlisstöðum víða um land vegna vanþekkingar á hegðun náttúruaflanna, en hættumat er forsenda fyrir frekari aðgerðum, svo sem vörnum eða uppkaupum. Í framkvæmdaáætlun um aðgerðir til varnar snjóflóðum í þéttbýli sem ríkisstjórnin samþykkti 1997 er gert ráð fyrir að ljúka nauðsynlegum varnaraðgerðum fyrir eldri íbúabyggð á árinu 2010. Kostnaður við hættumat er greitt af Ofanflóðasjóði, en tekjur hans eru tímabundið árlegt gjald sem lagt er á allar brunatryggðar húseignir í landinu. Hættumat vegna ofanflóða hefur nú verið staðfest fyrir átta þéttbýlisstaði, Patreksfjörð, Bíldudal, Bolungarvík, Ísafjörð, Siglufjörð, Seyðisfjörð, Neskaupstað og Eskifjörð. Unnið er að hættumati fyrir Ólafsvík, Grundarfjörð, Tálknafjörð, Flateyri, Suðureyri, Þingeyri, Súðavík, Ólafsfjörð og Fáskrúðsfjörð. Er gert ráð fyrir að þeirri vinnu ljúki fyrri hluta næsta árs. Með því telur ráðuneytið að meginmarkmiði laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum sé náð, þ.e. að meta hættu vegna ofanflóða á svæðum þar sem fyrir er þéttbýli með fastri búsetu. Í ljósi þessa svo og þeirrar reynslu sem fengist hefur á reglugerð nr. 505/2000, um gerð hættumats og nýtingu hættusvæða, telur ráðuneytið að endurskoða þurfi reglur um hættumat og endurmeta forgangsröðun, t.d. með tilliti til dreifbýlis, frístundabyggðar og skíðasvæða sem nú eru í byggð eða notkun. Meðan endurskoðun reglugerðarinnar er ekki lokið tekur ráðuneytið og Ofanflóðasjóður ekki þátt í hættumatsgerð, nema í þeim verkefnum sem þegar hafa verið ákveðin og uppfylla skilyrði svo sem um þéttbýli og fasta búsetu. Hins vegar er ekkert því til fyrirstöðu að aðilar sem hafa í hyggju að leggja lönd sín undir nýja sumarhúsabyggð leiti til Veðurstofu Íslands um gerð hættumats á eigin kostnað ef þeir óska að hefja framkvæmdir á þeim svæðum.

Frú forseti. Fram kom í máli hæstv. ráðherra að ekkert sé því til fyrirstöðu að þeir sem hyggja á að fara út í atvinnuuppbyggingu geti gert það á eigin kostnað. En nú stendur óvart --- eða líklegast ekki óvart, það hefur verið sett með vilja --- að þetta skuli greiðast af Ofanflóðasjóði. Er þá ekki rétt að breyta reglunum áður en menn fara að breyta framkvæmdinni? Mér hefði fundist það miklu eðlilegri stjórnsýsla. Menn fara ekki að túlka reglur og lög með einum hætti frá mánuði til mánaðar. Ef menn ætla að fara í breytta framkvæmd og hætta að greiða það sem Ofanflóðasjóði ber að greiða samkvæmt lögunum á auðvitað að breyta lögunum fyrst og fara síðan að vinna út frá nýjum lögum. Ég botna í rauninni ekkert í þessari framkvæmd að menn geti bara hætt að vinna eftir lögunum og hætt að úthluta. Einnig ber að taka fram í málinu að hér er ekki um dýrt mat að ræða. Þetta er frekar ódýr vinna sem kannski tekur örfáa daga yfirleitt og ég átta mig eiginlega ekki á því hver stefna hæstv. ráðherra er í málinu. Er þetta stefna gagnvart dreifbýlinu sem birtist m.a. í fleiri málum, svo sem að skera einhliða niður framlög til minka- og refaveiða? Ég átta mig ekki á því hvað er verið að fara. Ég hefði talið miklu nær að menn breyti lögunum áður en menn fara að breyta framkvæmdinni.

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna að ég áttaði mig ekki alveg á röksemdafærslunni í ræðu hv. þm. sem heldur því fram að við séum hætt að vinna eftir lögunum. Það er alls ekki þannig. Eins og stendur í 4. gr. laganna, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skal hættumat fyrst og fremst ná til þéttbýlis og svæða þar sem þétt byggð er fyrirhuguð. Jafnframt  Megintilgangurinn með lögunum er að meta ofanflóðahættu á svæðum þar sem fólk er í dag. Menn eru aðallega að leysa þann fortíðarvanda sem skapast hafði á þéttbýlisstöðunum þar sem menn höfðu byggt upp vegna vanþekkingar á hegðun náttúruaflanna. Eftir þeirri forgangsröðun er verið að vinna. Ég taldi upp í fyrra svari mínu að hættumatið er komið ágætlega áleiðis, búið er að staðfesta að það eru átta þéttbýlisstaðir en ekki er búið að klára það fyrir nokkuð marga aðra. Það er því svo sannarlega, hæstv. forseti, verið að vinna eftir lögunum og vinna eftir þeirri forgangsröðun sem gerð var. Ef hins vegar aðrir vilja fara út í að vinna hættumat vegna fyrirhugaðrar byggðar sem menn vilja reisa geta þeir gert það á eigin kostnað, en meðan staðan er svona vinnum við eftir forgangsröðuninni sem var sett upp.

Forseti. Alþjóðasáttmálinn um verndun votlendis, kenndur við borgina Ramsar í Íran, tók gildi á Íslandi árið 1978. Þá þegar, fyrir rúmum aldarfjórðungi, tilnefndu Íslendingar Mývatns- og Laxársvæðið sem íslensk Ramsarsvæði samkvæmt sáttmálanum. Síðan hafa bæst á Ramsarskrána Þjórsárver 1990 og Grunnafjörður í Borgarfirði árið 1996. Til Ramsarsvæðanna ber að taka sérstakt tillit við landnotkun og allar ákvarðanir um framkvæmdir eða aðgerðir sem geta haft áhrif á stöðu þeirra. Íslendingum er skylt að fylgja tilnefningunum eftir með því að vinna og samþykkja verndaráætlun fyrir hvert svæði. Þetta var samþykkt á ríkjaráðstefnu Ramsarríkjanna í borginni Kushiro í Japan árið 1993 að ég hygg. Í skýrslu sem hæstv. umhvrh. lagði fram í maí árið 2000 segir að vinna við gerð sérstakrar verndaráætlunar fyrir Þjórsárver eða Grunnafjörð hafi ekki hafist. Um Mývatns- og Laxársvæðið sagði ráðherra hins vegar í skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Þar er hafin gerð verndaráætlunar fyrir svæðið en ekki er hægt að segja til um hvenær hún verður fullgerð þar sem fjárveitingar til verksins munu ráða miklu um verklok.`` Hinn 3. febrúar á þessu ári ræddum við um náttúru- og umhverfisvernd á þinginu. Þá svaraði hæstv. umhvrh. spurningu frá mér um þessi svæði þannig að um verndaráætlun fyrir Mývatn og Laxá væri sér, með leyfi forseta, ,,kunnugt um að Umhverfisstofnun er komin áleiðis með að skipuleggja þá vinnu en hún er ekki hafin``. Í þrjú ár og tíu mánuði hafði því ekkert gerst með verndaráætlun fyrir Þjórsárver og fyrir Grunnafjörðinn en með Mývatn höfðu, samkvæmt svörum ráðherrans, orðið þau merkilegu undur á þessum tíma að áætlun, sem í maí 2000 hafði verið hafin, var í febrúar 2004 komin aftur á skipulagningarstig. Má segja, virðulegur forseti, að með bókmenntabragði því sem kallað er útdráttur, sé hér óvenjulegt verklag á ferð. Að öllu gamni slepptu er orðið afar brýnt að hefja störf við áætlanirnar allar og ljúka þeim. Mest liggur auðvitað á áætlun fyrir Mývatn og Laxá sem með réttu hefði átt að liggja fyrir áður en lagt var fram frv. um nokkrar breytingar á því svæði. ,,Vilji er allt sem þarf,`` sagði Einar Ben. og Gunnar Thor. Viljinn kemur því miður ekki fram í ýmislegum staðhæfingum hæstv. umhvrh. heldur í því fé sem veitt er til verkefnanna. Vídalín sagði: ,,Þá er efndanna vant þegar heitið er komið``. Nú er spurt um efndirnar en ekki heitin.

Hæstv. forseti. Í fyrsta lagi er spurt: ,,Hvað líður verndaráætlunum í tengslum við Ramsar-samþykktina fyrir a. Mývatn og Laxá, b. Þjórsárver, c. Grunnafjörð? 2. Hvenær eru áætluð verklok við gerð verndaráætlana fyrir þessi svæði?`` Því er til að svara að Umhverfisstofnun fer með umsjón og stjórn þeirra þriggja svæða sem Ísland hefur tilkynnt á skrá Ramsarsamningsins. Stofnunin hefur þegar hafið undirbúning að gerð verndaráætlunar fyrir Mývatns- og Laxársvæðið og miðað við það fé sem stofnunin hefur til verkefnisins og stöðu rannsókna á svæðinu er útlit fyrir að stofnunin ljúki gerð verndaráætlunarinnar á þessu ári og áætlunin verði tilbúin á næsta ári. Vinna við gerð verndaráætlunar fyrir Þjórsárver er þegar hafin. Umhverfisstofnun telur ekki þörf á frekari rannsóknum vegna þeirrar vinnu og gerir stofnunin ráð fyrir að ljúka gerð verndaráætlunar fyrir svæðið á þessu ári. Gerð verndaráætlunar fyrir Grunnafjörð er ekki hafin en Umhverfisstofnun gerir ráð fyrir að ljúka gerð hennar innan þriggja ára. Að mati stofnunarinnar er ekkert sem ógnar svæðinu í dag en stofnunin telur þörf á frekari rannsóknum á svæðinu.

Frú forseti. Nú hefur það komið fram að frv. um verndun Mývatns og Laxár bíður í umhvn. að frumkvæði hæstv. umhvrh. Þess vegna væri fróðlegt að fá að heyra í máli hæstv. umhvrh. á eftir hvort hún telji, af því að frv. er farið að bíða, að það eigi e.t.v. að bíða fram yfir að umrædd verndaráætlun verði tilbúin. Nú er ekki langt í hana og hvort ekki væri bara ráð að láta hana bíða.

Ég þakka svörin. Þau eru nokkuð greið, sérstaklega svörin um að verndaráætlun um Mývatns- og Laxársvæðið verði tilbúin á næsta ári. Hún hefði nefnilega þurft að vera tilbúin helst á þessu ári og helst í vor. Þess er þá að vænta að umhvn. muni í umfjöllun sinni um hið tvöfalda frv. hæstv. umvhrh., annars vegar frv. um þrengingu verndarsvæðis og hins vegar um virkjunarákvæðið, kalla eftir drögum að áætluninni um svæðið sem nú er til. Varðandi Þjórsárver er auðvitað ekki hægt annað en að gleðjast yfir því að sú vinna skuli ganga vel. Það er vel kannað svæði í sjálfu sér og ekki að efa að Umhverfisstofnun hafi rétt fyrir sér. Með Grunnafjörð stendur það sem sé til bóta innan þriggja ára að gerð verði verndaráætlun. Ég þakka svörin en fullvissa mig jafnframt um það að sú fjárveiting sem nú er til reiðu fyrir verndaráætlun um Mývatn og Laxá til Umhverfisstofnunar nægi, ásamt þeirri fjárveitingu sem fram kom í svari hæstv. umhvrh. að tryggð hefur verið til stofnunarinnar á næsta ári fyrir verndaráætlunina um Mývatn og Laxá.

Hæstv. forseti. Varðandi verklok á verndaráætluninni á Mývatns- og Laxársvæðinu er alveg ljóst að miðað við það fé sem stofnunin hefur til verkefnisins áætlar hún að ljúka gerð verndaráætlunar á þessu ári þannig að áætlunin verði tilbúin á næsta ári. Varðandi þá spurningu sem fram kom hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni er alveg ljóst að það þarf ekkert að bíða með frekari vinnu í verndaráætluninni, sú vinna er í fullum gangi og frv. um Laxár- og Mývatnssvæðið bíður. Við erum nýbúin að fara yfir það mál á hv. Alþingi að frumkvæði hv. þm. Marðar Árnasonar sem tók það upp um störf þingsins þannig að þingmanninum er fullkunnugt um stöðu málsins. Það er verið að vinna í verndaráætluninni og frv. um vernd Laxár og Mývatns er ekki að verða að lögum eins og hér hefur komið fram.

Forseti. Það býr margt í þokunni, þar á meðal rjúpan. Nú er komið fyrsta tímabil af umdeildu rjúpnaveiðibanni sem hæstv. umhvrh. setti í haust og frægt er. Ég tel að veiðibann af þessu tagi sé úrræði sem ekki á að grípa til nema í neyð og það eigi að standa eins stutt og hægt er. Ein af ástæðum þess eru auðvitað veiðimennirnir. Ég er sannfærður um að þó misjafn sauður sé í mörgu fé vill meiri hluti rjúpnaveiðimanna vel og ég held að það hefði verið mjög mikilvægt að halda áfram því samstarfi umhverfisstjórnvalda, vísindamanna og veiðimanna sem tókst á síðasta áratug með reglum um veiðikort, hæfnispróf og rannsóknir. Þess er rétt og skylt fyrir mig að minnast að það var tekið upp á tímum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar í umhvrn. Ef vel er staðið að málum geta veiðimenn orðið hluti af hinum græna her almennings sem á að vera umhverfisvernd í landinu gríðarlegur styrkur. Fáir eru í raun meiri vinir rjúpunnar en einmitt þessir áhugaveiðimenn sem við erum að tala um eða meiri kunnáttumenn um hagi hennar. Hættan núna við veiðibannið og aðferðir umhvrh. við að setja það á og viðhalda því er sú að veiðimennirnir séu gengnir úr bandalaginu og komi e.t.v. ekki í það aftur. Það er sérstakt áhyggjuefni vegna þess kerfis sem hefur verið tekið upp í kringum veiðikortin að fé til rannsókna kunni að skorta vegna þess að fé til rannsókna á þessu sviði er nú einkum bundið við veiðikortasjóðinn, þó það hafi ekki verið meiningin í upphafi og sé í raun og veru óeðlileg regla um þessi mál. Rannsóknir eru einmitt núna sérstaklega mikilvægar og hafa aldrei verið mikilvægari vegna þess að án þeirra verður markmiðum verndaraðgerða, hverjar sem þær eru, og einkum þeirra sem nú standa yfir því þær kosta verulegar fórnir af margra hálfu, ekki náð nema að hluta til. Þess vegna eru þessar fyrirspurnir sem varða tekjur af veiðikortagjaldi síðustu þrjú ár og á þessu ári um rannsóknir, um hvernig þessum tekjum var ráðstafað, um ráðstafanir ráðherra til að tryggja fjármagn til rannsókna á rjúpustofninum nú og um gildi upplýsinga úr veiðikortum.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er spurt: ,,Hverjar voru tekjur af veiðikortagjaldi árin 2001, 2002 og 2003? Hverjar eru áætlaðar tekjur fyrir árið 2004?`` Því er til að svara að heildartekjur sjóðsins árin 2001--2003 eru 58,7 millj. kr. sem skiptast þannig milli ára: 19,8 millj. kr. árið 2001, 20,2 millj. kr. árið 2002 og 18,7 millj. kr. árið 2003. Umhverfisstofnun gerir ráð fyrir að tekjur sjóðsins árið 2004 nemi um 15 millj. kr. Í öðru lagi er spurt: ,,Hversu mikið af tekjunum fór hvert ár um sig annars vegar til rannsókna og hins vegar til vöktunar og stýringar á stofnum villtra dýra? Hver er áætlunin fyrir 2004?`` Því er til að svara að frá 1. júlí 1994 þegar veiðikortasjóður tók til starfa skv. lögum nr. 63/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, hefur tekjum sjóðsins að frádregnum kostnaði við rekstur veiðikortakerfisins, sem nemur um 6 millj. kr. á ári, verið úthlutað til rannsókna og vöktunar stofna veiðidýra. Úthlutun frá og með 2001 hefur verið sem hér segir: Árið 2001 fara 6,5 milljónir til vöktunar á rjúpu, 1,6 milljónir í refarannsóknir og 4,2 milljónir í rannsóknir á gæsum og öndum. Árið 2002 fara 6,6 milljónir í vöktun á rjúpu, 1,8 milljónir í refarannsóknir, 1,2 milljónir í rannsóknir á gæsum og öndum. Árið 2003 fara 6 millj. kr. í rannsóknir á rjúpu, 6 millj. kr. í vöktun á rjúpu, 1,8 millj. kr. í refarannsóknir, ekki er gefin upp tala í rannsóknir á gæsum og öndum. Árið 2004 fara 3,5 millj. kr. í rannsóknir á rjúpu, 6 millj. kr. í vöktun á rjúpu og 1,8 millj. kr. í refarannsóknir, ekki er gefin upp tala í rannsóknir á gæsum og öndum. Það er því alveg ljóst að fé til rjúpnarannsókna hefur verið stóraukið árið 2003--2004, en rannsóknirnar voru dýrari í upphafi, þ.e. árið 2003. Í þriðja lagi er spurt: ,,Hefur ráðherra gert ráðstafanir til að tryggja fé til rannsókna á rjúpnastofninum nú og næstu ár vegna minnkandi tekna veiðikortasjóðs?`` Því er til svara að vegna rjúpnaveiðibanns er viðbúið að tekjur sjóðsins dragist saman eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda. Gerðar verða tillögur til þess að mæta þeim kostnaði sem hugsanlega verður ekki mætt vegna samdráttar í tekjum sjóðsins við fjárlagagerð í haust. Í fjórða lagi er spurt: ,,Hefur gildi upplýsinga úr veiðikortum breyst eftir að kunnugt varð um núverandi rjúpnaveiðibann?`` Því er til að svara að gildi upplýsinga í veiðiskýrslum er háð því hvernig menn skrá veiði í veiðiskýrslur til Umhverfisstofnunar. Skil á veiðiskýrslum fyrir árið 2002 dróst saman og miðað við skil undanfarinna ára vantar enn um 2.000 skýrslur um veiðiárið 2002. Þá eru brögð að því í veiðiskýrslum fyrir árið 2003 að gefnar séu upp bersýnilega rangar tölur og gætir þess sérstaklega í veiðitölum fyrir rjúpur og gæsir. Það er því ljóst að gildi veiðiskýrslna og upplýsinga um veiði hefur breyst og mikil vinna er fyrirsjáanleg við að vinsa úr þær veiðiskýrslur sem augljóslega eru rangt færðar til þess að hægt verði að nýta þær veiðitölur sem eru réttar. Af þessu tilefni vil ég sérstaklega taka fram að formaður Skotvíss, Sigmar B. Hauksson, hefur skorað á félagsmenn sína að skila réttum veiðitölum í veiðiskýrslur og dregið fram að það væri auðvitað sjálfum þeim til góða. En það er greinilegt að þrátt fyrir þau tilmæli allra hlutaðeigandi aðila til skotveiðimanna hafa ekki allir hlýtt því kalli, því miður.

Frú forseti. Ef ég man rétt lagði Náttúrufræðistofnun til fimm ára veiðibann vegna þess að ekki fékkst í gegn sölubann. En síðan var ákveðið af hæstv. umhvrh. að bannið yrði til þriggja ára. Því væri fróðlegt að fá upplýsingar um þetta hjá hæstv. ráðherra: Ef rannsóknir sýna fram á að það verði mikið um rjúpu núna mun hún þá endurskoða umrætt veiðibann? Það væri fróðlegt að fá að heyra það áður en hún lætur af embætti.

Forseti. Það var eins og mig grunaði að tekjur sjóðsins hafa dregist verulega saman og er nú nánast öllum þeim sem til rannsókna geta farið veitt til rjúpnarannsókna, en ljóst að fé milli ára, frá fyrra ári til þessa, til rannsókna á rjúpu minnkar mikið. Ef á að halda þeim áfram verður að fá það fé annars staðar eins og hæstv. umhvrh. er reyndar að búa sig undir fyrir fjárlagagerðina í haust. Samkvæmt upplýsingum ráðherrans hafa þessar tekjur dregist saman um nánast fjórðung, farið úr 19,8 og 20,2, úr um 20 millj. kr. árin 2001 og 2002 í um 15 millj. kr. á næsta ári. Mér sýnist að rjúpnaveiðibannið hafi ekki verið undirbúið með þeim hætti sem eðlilegt hefði verið og verið sett í nokkurri skyndingu. Ég verð að segja það fyrir mína parta að ég er mjög farinn að efast um að þetta bann eigi að halda áfram og hugleiði eins og ýmsir aðrir hvaða aðrar ráðstafanir komi til greina þannig að aftur geti tekist sú samvinna sem ég ræddi áðan og er að mínu viti grundvöllur þess að rjúpa og fálki, þau mikilvægu íslensku dýr, geti verið í íslenskri náttúru til frambúðar. Ég verð að segja að mér finnst hæstv. umhvrh. ekki hafa staðið sig vel í þessu máli og að þær upplýsingar sem hér koma fram, og ég þakka að sjálfsögðu fyrir, sýni að málið er að fara á verri veg en menn höfðu jafnvel ástæðu til að ætla í haust leið.

Hæstv. forseti. Veiðibannið var sett á vegna eindreginnar ráðgjafar Náttúrufræðistofnunar. Átti ég fundi með bæði forstjóra þeirrar stofnunar, Jóni Gunnari Ottóssyni, og vísindamönnum hennar, fuglafræðingum. Þeir lögðu til að skynsamlegast væri að setja veiðibann til fimm ára með endurskoðunarmöguleika eftir þrjú ár. Það var vegna þess að stofninn á að vera í svokölluðum tíu ára sveiflum, það er hans náttúrulega ferli. Stofninn var í lágmarki og hann óx ekki um 50% milli ára eins og áætlað var heldur um u.þ.b. 20% milli ára. Þannig að hann var ekki í sjálfbærum sveiflum, ef svo má að orði komast. Það var mitt mat að við ættum að banna rjúpnaveiðar í þrjú ár, en ekki fimm ár með endurskoðunarmöguleika eftir þrjú ár. Það varð niðurstaðan. Að sjálfsögðu vonast ég til þess að rjúpnastofninn nái að vaxa núna þannig að hann rétti úr kútnum. Við sjáum því vonandi hækkandi tölur í talningunum. En þessi þrjú ár voru hugsuð til þess að stofninn fengi tækifæri til að ná sér almennilega á strik. Það er þess vegna ekkert sem bendir til þess í augnablikinu að banninu verði breytt. Nú er að störfum nefnd, sjö manna nefnd hagsmunaaðila, sem er að undirbúa tillögur um í hvaða formi veiðin á að vera þegar hún hefst aftur. Og það er alveg öruggt að mínu mati að við munum ekki búa við sama kerfi og áður. Það verða einhvers konar frekari takmarkanir, líklega miklu stærri uppvaxtarsvæði og líklega sölubann í framtíðinni og fleiri aðgerðir sem grípa verður til til þess að fleiri geti veitt.

Frú forseti. Ég beini spurningum mínum til hæstv. samgrh. um hálkuvarnir á þjóðvegum landsins: 1. Hvaða vinnureglur gilda hjá Vegagerðinni um aðgerðir til hálkuvarna á þjóðvegum landsins? 2. Hyggst ráðherra beita sér fyrir samræmdum reglum um hálkuvarnir, líkt og gilda t.d. um snjómokstur, til að auka öryggi í umferðinni á þjóðvegum landsins? Í samgönguáætlun fyrir árið 2003--2014 er kveðið skýrt á um þau markmið að ná auknum flytjanleika í samgöngukerfinu sem taki bæði til fólks og vöru. Um öryggismál vega segir svo, með leyfi forseta: ,,Götur og vegir og umhverfi vega gert öruggara, meðal annars með endurskoðun staðla, bættri öryggishönnun, aðskilnaði bílaumferðar og óvarinna vegfarenda þar sem umferðin er mest og fækkun hættulegra staða í vegakerfinu.`` Alþingi hefur sett sér metnaðarfull markmið í umferðaröryggismálum til ársins 2012. Þar stendur að fjöldi þeirra sem slasast alvarlega eða látist í umferðarslysum verði innan við 120 í lok tímabilsins árið 2012, sem er um 40% fækkun frá síðasta tímabili og framtíðarsýnin er sú að enginn slasist í umferðarslysum á Íslandi. Vegagerðin hefur einnig sett sér metnaðarfull markmið til að ná fram auknu umferðaröryggi og sömu markmiðum og sett eru í umferðaröryggisáætluninni. Þar er m.a. lögð áhersla á öruggari vegi, betri þjónustu, skilvirkari samvinnu, betra mat á umferðaröryggi vega og fækkun svokallaðra svartra bletta, svo eitthvað sé nefnt. Þrátt fyrir göfug markmið í þessum efnum hefur þróunin því miður gengið í öfuga átt hvað varðar banaslys. Í tillögum starfshóps um umferðaröryggisáætlun fyrir árin 2002--2012 kemur fram að banaslysum í umferð fjölgaði um 25% á sl. tíu ára tímabili og þá hefur þróunin auk þess orðið sú að banaslysum í dreifbýli hefur fjölgað en aftur á móti fækkað í þéttbýli. Í máli mínu hér vil ég draga athyglina að slysum vegna hálku á þjóðvegum landsins. Ég hef ekki tölfræðilegar upplýsingar um dauðsföll, örkuml, langvarandi baráttu við afleiðingar slysa, eignatjón í farartækjum og vörum vegna hálkuslysa. En umferðarslys í hálku verða oft mjög alvarleg þar sem bifreið lætur ekki að stjórn og lendir framan á bíl sem kemur á móti og oft er mikill stærðarmunur og því afleiðingar alvarlegar. Ég þarf ekki að nefna fréttir af hálkuslysum á Vestfjörðum, Borgarfirði, Snæfellsnesi, Ströndum, Húnavatnssýslum, Suðurlandi, reyndar um allt land. Og við minnumst nýlegra sorglegra atvika af banaslysum vegna hálku í umferðinni. Frú forseti. Við viljum komast leiðar okkar og við þekkjum snjómokstursreglur og högum ferðum okkar með tilliti til þeirra. En um hálku vitum við oft lítið, enda er hún breytileg á langri ferð. Við viljum líka komast leiðar okkar þó að hálka eða hálkukaflar séu á vegum, en okkur eru engan veginn kunnar reglur Vegagerðarinnar um hálkuvarnir og stundum finnum við reyndar að viðbrögð eru misjöfn eftir landsvæðum og vegaköflum. Frú forseti. Því legg ég spurningar til hæstv. samgrh. um hálku og hálkuvarnir og samræmdar vinnureglur þar að lútandi.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur lagt fyrir mig eftirfarandi spurningar: ,,Hvaða vinnureglur gilda hjá Vegagerðinni um aðgerðir til hálkuvarna á þjóðvegum landsins? Hyggst ráðherra beita sér fyrir samræmdum reglum um hálkuvarnir, líkt og gilda t.d. um snjómokstur, til að auka öryggi í umferðinni á þjóðvegum landsins?`` Svar mitt er svohljóðandi: Reglur um snjómokstur á þjóðvegum sem Vegagerðin setur og vinnur eftir eru staðfestar af samgrn. Í reglunum er kveðið á um fjölda mokstursdaga á viku hverri á einstökum leiðum. Hjá Vegagerðinni gilda ákveðnir gæðastaðlar um þjónustustig á einstökum leiðum þar sem tekið er mið af tíðni mokstursdaga, umferðarþunga og hvort um sé að ræða stuttar tengileiðir milli þéttbýlisstaða, langleiðir á láglendi eða fjallvegi. Í þjónustustaðlinum er gert ráð fyrir fimm þjónustuflokkum með mismunandi þjónustustigum. Þjónustuflokkur eitt. Um hann segir að hann sé í hæsta gæðaflokki og er miðað við að vegur skuli hálkuvarinn hvenær sem hálka kemur upp eða hætta sé á að hálka geti myndast. Í fyrsta þjónustuflokki eru um 100 km af vegakerfinu, þ.e. umferðarmestu vegirnir í nágrenni og út frá höfuðborgarsvæðinu. Þjónustuflokkur tvö. Gert er ráð fyrir að vegurinn skuli hálkuvarinn á varasömum stöðum eða við varasamar aðstæður og aðstæður þar sem flughálka er til staðar. Í þessum flokki eru um 450 km. Þjónustuflokkur þrjú. Þar er gert ráð fyrir hálkuvörnum á mjög varasömum stöðum svo og á varasömum stöðum eða við varasamar aðstæður þar sem flughálka er til staðar. Í þessum flokki eru um 1.450 km. Þá kemur þjónustuflokkur fjögur. Þar er gert ráð fyrir hálkuvörnum þegar flughálka er á mjög varasömum stöðum eða við varasamar aðstæður. Í þessum flokki eru 2070 km. Þjónustuflokkur fimm. Þar er gert ráð fyrir hálkuvörnum þar sem sérstök ástæða er til á mjög varasömum stöðum eða þar sem aðstæður eru mjög slæmar og flughálka hefur myndast. Í þessum flokki eru um 650 km. Á öðrum vegum er engin föst vetrarþjónusta, hvorki snjómokstur né hálkuvarnir. Þá spyr þingmaðurinn: ,,Hyggst ráðherra beita sér fyrir samræmdum reglum um hálkuvarnir, líkt og gilda um t.d. snjómokstur, til að auka öryggi í umferðinni á þjóðvegum landsins?`` Svar mitt er þetta: Eins og fram kemur í umfjöllun um fyrri spurninguna eru í notkun samræmdar reglur um hálkuvarnir hjá Vegagerðinni. Þær eru til staðar. Reglur þessar eru hluti af þjónustustaðli um vetrarþjónustu. Staðall þessi þarf að vera í stöðugri endurskoðun en eðlilega verður hann að taka mið af því fjármagni sem til ráðstöfunar er í fjárlögum og á vegáætlun, eins og eðlilegt verður að teljast. Ljóst er að verði fé til þjónustu af þessu tagi aukið mun það koma niður á framkvæmdafjármagninu miðað við að ramminn um fjármagn til vegagerðar sé fastur. Það er ljóst að vaxandi þörf er fyrir hálkuvarnir og vetrarþjónustu og jafnframt að auka þarf fjármuni til vetrarþjónustu í samræmi við aukna umferð. Gera verður ráð fyrir að við endurskoðun á samgönguáætlun í haust verði fjallað um það í þinginu með hvaða hætti verði staðið að málum. Með skipulegri vetrarþjónustu sem hefur aukist samhliða aukinni umferð og öflugri upplýsingaþjónustu Vegagerðarinnar á heimasíðu, í textavarpi og með símaþjónustu hefur þjónusta við vegfarendur stórbatnað. Með betri þjónustu fer ekki á milli mála að öryggi á vegum ætti að hafa aukist. Engu að síður er alveg ljóst að þær reglur sem Vegagerðin vinnur eftir þurfa að vera í stöðugri endurskoðun. Lögð er rík áhersla á það hjá Vegagerðinni að standa sem best að þeirri mikilvægu þjónustu.

Frú forseti. Ég þakka fyrir ágæt svör hjá hæstv. ráðherra en ég vil taka undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni varðandi það að umferðaröryggi er gríðarlegt hagsmunamál fyrir þjóðina. Við þurfum að fara að gefa þessum málaflokki aukinn gaum. Fróðlegt væri að fá að heyra hjá hæstv. samgrh. hver kostnaðurinn er við hálkuvarnir. Hefur hann eitthvað um það? Það væri áhugavert að fá að heyra.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin og þær áherslur sem hann kemur með í umræðuna, um að þörf sé á stöðugri endurskoðun á öryggisreglum, m.a. með tilliti til hálkuvarna. Ég vil draga þetta mál fram því að landsmenn verða stöðugt háðari því að komast á milli staða. Hálkuvarnir eru einmitt mikilvægur hlekkur í því að tryggja öryggi í umferð. Ég vil ítreka að við höfum samþykkt áætlun í umferðaröryggismálum. Það væri ekki óeðlilegt að hún fengi forgang og aukið verði fjármagn inn í vegáætlunina. Ég er jafnframt klár á því að bættir vegir auka umferðaröryggi. En hér er líka um sértækt mál að ræða, þ.e. hálku á þjóðvegum. Hálkan eykst jafnvel við að komið er bundið slitlag á vegi og verður enn þá hættulegri. Þess vegna er enn meiri ástæða til að taka hálkuvarnir inn í þetta mál. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir þeirri flokkun sem hæstv. ráðherra lýsti, um hvenær hálkuvörnum skuli beitt. Þegar ég keyri af stað frá Reykjavík og norður í land, norður í Skagafjörð eða norður á Strandir geri ég mér ekki grein fyrir að ákveðinn vegur eða vegarspotti sé flokkaður niður eftir hálkuvörnum. Á hálkunni þarf maður að átta sig eftir því sem maður keyrir eftir veginum. Ég skora á hæstv. samgrh. að beita sér enn frekar í umferðaröryggismálum. Ég hvet til að auka til þeirra fjármagn til að vinnubrögð varðandi hálkuvarnir verði samhæfð og allar aðalleiðir falli undir þennan flokk númer eitt sem hæstv. ráðherra lýsti áðan.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu fer ekki á milli mála að auknar kröfur eru um og vaxandi áhersla er lögð á umferðaröryggi. Allar þær framkvæmdir sem eru í gangi við þjóðvegakerfið miða í raun að sama marki, að auka umferðaröryggi. Smátt smátt batnar vegakerfið og umferðaröryggi eykst. Sama gildir um vetrarþjónustuna. Með aukinni vetrarþjónustu hin síðari ár hefur orðið gjörbylting. Ég fullyrði að orðið hefur gjörbylting á síðustu árum hvað varðar vetrarþjónustuna. Þetta þokast því allt í rétta átt. Það er alveg ljóst að við eigum langt í land með að geta staðið fyrir hálkuvörnum með sama hætti á öllum þjóðvegum landsins. Í þessu samhengi er nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir að leggja verður áherslu á vegi þar sem umferðarþungi er mikill. Til þeirra verður að gera meiri kröfur. Jafnframt er ljóst að það verður að gera miklar kröfur til ökumanna. Þess vegna gegna aðvörunarkerfin sem Vegagerðin stendur fyrir, þjónustukerfi, upplýsingar um síma, á netinu og víðar mjög mikilvægu hlutverki. Með þeim má vara ökumenn við aðstæðum á þjóðvegum. Sú þjónusta mun á næstunni aukast frekar en hitt.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgrh. um áætlunarflug á milli Sauðárkróks og Reykjavíkur. Hvernig hyggst ráðherrann bregðast við þeirri fyrirætlan Íslandsflugs að hætta áætlunarflugi milli Sauðárkróks og Reykjavíkur í maí næstkomandi að óbreyttum rekstrarskilyrðum? Með bréfi dagsettu 27. febrúar síðastliðinn tilkynnti Ómar Benediktsson, framkvæmdastjóri Íslandsflugs, sveitarstjórn Skagafjarðar, bæjarstjórn Siglufjarðar og samgrh. að Íslandsflug treysti sér ekki lengur til að halda uppi flugi milli Sauðárkróks og Reykjavíkur að óbreyttum rekstrarskilyrðum. Eina leiðin, að mati Íslandsflugs, til að tryggja áframhald umrædds flugs er að það verði styrkt með fjárframlögum. Að óbreyttu verði fluginu hætt í maí næstkomandi. Sauðárkróksflugvöllur er hluti af grunnneti samgöngukerfisins samkvæmt skilgreiningu samgönguáætlunar. Það þýðir að gert er ráð fyrir að reglubundið áætlunarflug sé um völlinn. Í Skagafirði eru fyrirtæki, skólar og þjónustustofnanir í örum vexti. Starfsskilyrði þeirra og vaxtarmöguleikar eru mjög háðir góðum samgöngum og ekki síst við höfuðborgarsvæðið. Þar má nefna Háskólann á Hólum, Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra, Byggðastofnun, Íbúðalánasjóð, sjúkrahús og fyrirtæki Kaupfélags Skagfirðinga. Fyrirtækin byggja vöxt sinn, viðgang og samkeppnishæfni á greiðum og öruggum ferðum og stuttum ferðatíma. Flugið er ekki síður mikilvægt fyrir Siglufjörð. Þegar áætlunarflug þangað var fellt niður var farþegum beint inn á Sauðárkróksflugið og ganga nú rútubílar á milli Sauðárkróks og Siglufjarðar til að þjóna þeim. Það er ljóst að fyrir eflingu atvinnulífs og þjónustustarfs í Skagafirði og Siglufirði skiptir áætlunarflugið miklu máli. Ferðaþjónustumöguleikar eru einnig háðir öruggum og góðum samgöngum. Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að skipulögð áætlunarleið í samgöngum sé ekki lengi í uppnámi. Ferðaþjónustan, viðskipta- og þjónustuaðilar reiða sig á áætlanir um flug til lengri tíma. Það yrði því mikið áfall fyrir Skagafjörð og Siglufjörð ef áætlunarflug til Sauðárkróksflugvallar legðist af. Að mínu viti þarf að finna leiðir til að efla þetta flug en jafnframt þarf nú þegar að grípa inn í og tryggja framtíðarrekstur flugsins milli Sauðárkróks og Reykjavíkur. Sé það ekki hægt með öðrum hætti mætti koma þar að hliðstætt því sem gert er með flug til Hafnar í Hornafirði og til Bíldudals. Ég leyfi mér því að ítreka spurningu mína til hæstv. samgrh.: Hvernig hyggst ráðherra bregðast við fyrirætlunum Íslandsflugs og koma í veg fyrir að umrætt flug leggist niður?

Virðulegur forseti. Hv. þm. spyr um hvernig ráðherra hyggist bregðast við þeirri fyrirætlan Íslandsflugs að hætta áætlunarflugi milli Sauðárkróks og Reykjavíkur í maí að óbreyttum rekstrarskilyrðum. Áður en fyrirspurninni er svarað er nauðsynlegt að gera grein fyrir aðstæðunum í þessu tilviki. Það hefur verið brugðið til þessa ráðs að bjóða út flug milli staða, aðallega til jaðarbyggða þar sem samgöngur eru mjög erfiðar. Dæmi um það er útboð á flugi milli Reykjavíkur og Gjögurs, vegna ystu byggða Strandasýslunnar. Hið sama á við um Grímsey, flug frá Akureyri til Grímseyjar, frá Akureyri til Þórshafnar og Vopnafjarðar og sömuleiðis, eins og kom fram hjá hv. þm., flug milli Bíldudals og Ísafjarðar yfir vetrartímann þegar allt er lokað og milli Reykjavíkur og Hafnar í Hornafirði. Hv. þingmenn verða að gera sér grein fyrir því að í þeim byggðum sem ég nefndi eru aðrar aðstæður en á Sauðárkróki. Hins vegar er ljóst að um samgöngur við Siglufjörð gilda önnur lögmál. Þangað er lengra að fara. Þess vegna tók samgrn. ákvörðun um að gera samning um það við sérleyfishafa sem ekur milli Siglufjarðar og Sauðárkróksflugvallar að hann fengi verulega háar styrkfjárhæðir til að halda úti sérleyfisferðum milli flugvallar og Siglufjarðar í tengslum við áætlunarflug Íslandsflugs. Við töldum eðlilegt að koma þannig til móts við aðila, að þannig gæti flugfélagið verðlagt þjónustu sína í samræmi við þá heildarflutninga og kostnað sem farþegarnir þurfa að greiða. Þetta er myndin sem blasir við. Að sjálfsögðu verður skoðað hvernig eðlilegt er að standa að þessu í framtíðinni, hvort gerðir verði aðrir samningar við sérleyfishafann eða brugðist við á annan hátt. Á þessari stundu tel ég ekki ráðlegt að gefa neinar yfirlýsingar um framhaldið. Það kann vel að vera að aðrir flugrekstraraðilar sjái sér þann leik á borði að taka við þessari þjónustu. Ég tel ekki rétt að afskrifa það þó að sá flugrekstraraðili sem flogið hefur þarna milli, Íslandsflug, hafi tilkynnt að félagið muni hætta því flugi í maí. Ég held að hv. þingmenn hljóti að átta sig á því að það verður að skoða þetta mál í ljósi allra þeirra aðstæðna. Á Höfn í Hornafirði eru aðstæður t.d. þær að þangað er tiltölulega löng vegalengd. Gert hefur verið ráð fyrir að styrkur vegna flugs milli Reykjavíkur og Hafnar tengist því að þar er afar mikilvægt að sinna sjúkraflutningum með flugi, vegna þessarar löngu leiðar. Sjúkrahúsþjónusta er ekki í því sveitarfélagi. Samgrn. mun að sjálfsögðu fara yfir þetta mál og huga að því hvernig eðlilegt væri að koma til móts við þessar byggðir. Ég tel að það hafi verið gert mjög myndarlega. Þess vegna veldur það vonbrigðum að Íslandsflug skuli áforma að hætta að fljúga til Sauðárkróks. Það er alveg augljóst að það dregur úr mikilvægri þjónustu. Ég tek undir með hv. fyrirspyrjanda varðandi það hve æskilegt er að halda þar úti flugi, svo ekki sé talað um að nýta þau mikilvægu og ágætu flugvallarmannvirki sem á Sauðárkróki eru.

Frú forseti. Auðvitað skiptir þetta gríðarlegu máli fyrir þær byggðir sem um er að ræða, Sauðárkrók og Skagafjörð en þó sérstaklega fyrir Siglufjörð. Vegna þess að við erum að ræða um almenningssamgöngur til Siglufjarðar tel ég rétt að rifja upp að hæstv. samgrh. ber sérstaka ábyrgð á Siglufirði. Hann endurnýjaði ekki sérleyfi þeirra aðila sem höfðu stundað akstur til Siglufjarðar í meira en hálfa öld. Menn verða að svara þessu vegna þess að nú nálgast sú stund er Íslandsflug hefur sagst ætla að hætta að fljúga á Sauðárkrók. Menn verða að fá skýr svör um hvernig bregðast eigi við. Fá menn sérleyfið á ný? Hvað hyggst ráðherra fyrir? Á að keyra í veg fyrir flug á Akureyri? Auðvitað verða menn að svara þessu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir undirtektirnar. Ég veit að hann gerir sér grein fyrir því hversu mikilvægt þetta flug er og hve Sauðárkrókur og mannvirkin þar eru mikilvæg. Sauðárkróksflugvöllur er hluti af grunnneti flugsamgangna og um hann á að fara reglulegt áætlunarflug. Samkeppnishæfni stofnana í Skagafirði og atvinnulífs á Siglufirði er líka háð flugi. Við heyrum frá Akureyri hversu Háskólinn á Akureyri hefur t.d. talið gríðarlega mikilvægt fyrir samkeppnishæfni þess skóla að bjóða upp á tíðar flugferðir á milli Akureyrar og Reykjavíkur þannig að starfsmenn Háskólans á Akureyri geti kennt og tekið þátt í störfum í Reykjavík samdægurs og eins að menn komi frá Reykjavík og kenni á Akureyri. Samkeppnishæfni þessara stofnana og vaxtarmöguleikar eru háðir þessu örugga samgöngukerfi og tíðum ferðum. Nú eru átta ferðir í viku á milli Sauðárkróks og Reykjavíkur og finnst mörgum sem þær megi ekki færri vera. Ég legg áherslu á það, frú forseti, að hæstv. ráðherra gangi sem fyrst í þetta mál og létti af óöryggi sem hefur skapast með yfirlýsingu Íslandsflugs um að hætta flugi til Sauðárkróks nema til komi breyttar rekstrarforsendur, hvort sem að því kæmi Íslandsflug eða annar aðili. Það er ljóst að menn hafa gert ráð fyrir að fá slíka þjónustu og það væri gríðarlegt áfall fyrir vöxt, viðgang og samkeppnishæfni þessarar byggðar ef flug legðist af, sem ég treysti hæstv. ráðherra til að bregðast við og koma í veg fyrir.

Virðulegi forseti. Það er skaði að hv. þm. Sigurjón Þórðarson skuli ekki vera í salnum  Hvað varðar flugið hafa þær breytingar sem samgrh. hefur beitt sér fyrir í innanlandsfluginu sem betur fer leitt til þess að staða innanlandsflugsins er miklu betri en áður hefur verið. Fyrirtækin hafa verið að skila umtalsverðum hagnaði og þeir samningar sem hafa verið gerðir um styrki hafa gengið upp. Það er mikil aukning í innanlandsfluginu og þess vegna veldur miklum vonbrigðum að staðan á fluginu til Sauðárkróks skuli ekki vera betri. Yfir það mál förum við sérstaklega í samgrn. í samstarfi við Vegagerðina sem hefur séð um útboð á flugleiðum og sérleyfisleiðum. Við munum reyna að finna leiðir til þess að bæta þar úr.