Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl (Sigurður Eggerz) Þetta frv. er flutt sem stjfrv. í Nd, og hafa þar verið gerðar á því lítilfjörlegar breytingar. Aðalbreytingin er sú, að nefnd skuli sett til þess að gera tillögur um það, hverjir fái styrkinn. Mentamálanefnd hefir sent þetta mál til umsagnar háskólaráðsins, og fylgir brjef þess áliti nefndarinnar. Meiri hl. nefndarinnar hefir fallist á þessar brtt.: 1. Við 1. gr. Orðin „hjer á landi“ falli burt. Það er af því, að komið hefir fyrir, að íslenskir stúdentar hafa tekið próf í öðrum löndum, og þótti ekki rjett að útiloka þá frá styrk. 2. brtt. er við 2. gr., að fyrir „4“ komi 6. í frv. er gert ráð fyrir, að styrkurinn verði veittur fjórum stúdentum, en í brjefi háskólaráðsins segir meðal annars: „Tölu styrkjanna treystist ráðið ekki til að breyta, en vill aðeins taka það fram, að mjög væri það æskilegt, ef Alþingi sæi sjer fært að gera hámarkið nokkru hærra, t. d. 6 styrki í stað 4, þó aldrei nema venjan yrði að veita færri. Stjórnin myndi tæpast nota slíka heimild að ástæðulausu“. Nefndinni þótti rjett að taka þetta til greina og hækkaði töluna. Þá er 3. brtt., við 3. gr., um það, að styrkinn skuli aðeins veita ötulum stúdentum og að á það skuli litið, hverra manna þjóðin þarfnast, ennfremur að meir skuli litið á hæfileika en efnahag. Nefndin hefir fallist á þetta, en þykir þó rjett, að fátækur maður gangi fyrir um styrk, að öðru jöfnu. Þessar eru aðalbrtt. meiri hl. Það sýnist alveg sjálfsagt, að þjóðin styrki menn til náms erlendis, því að áður áttu þeir meiri rjett og betri aðstöðu, sem þeir hafa mist án saka af sinni hálfu. En þótt meiri hl. nefndarinnar hafi fallist á þessar tillögur, þá get jeg sagt fyrir mig, að jeg er frv fylgjandi, þótt þær fengju ekki þær undirtektir, sem jeg óska. Frv. er eigi að síður rjettarbót og spor í áttina.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Það hefir verið allgott samkomulag í nefndinni um þetta frv., sem kom úr hv.Nd. Það fjallar um fjölgun þeirra stúdenta, sem gefinn er kostur á að nema erlendis. Jeg er frv. að vísu ekki fylgjandi nema að sumu leyti, en ber fram brtt., sem eru nokkuð kostnaðarsamar í framkvæmd, en verða óhjákvæmilegar áður en langt um líður. Jeg er samdóma stjórninni um það, að óhugsandi sje annað en ríkið verði að styrkja menn til náms í útlöndum. Og það hefir þann kost í för með sjer, að þessir menn mundu dreifast og ekki stunda nám í sömu borg allir. Þeir mundu fara til Noregs, Svíþjóðar, Danmerkur, Þýskalands, Englands og Frakklands. Þetta er mikill ávinningur, sem felst í því að fá áhrif frá sem flestum menningarlöndum. Jeg get því látið í ljós ánægju mína yfir þessari hlið frv. Hitt finst mjer aftur á móti ekki rjett hugsað, er stjórnin vill takmarka styrkinn við stúdenta eina. Það er ekki altaf þörf á að hafa 16 stúdenta ytra við nám, einkum ef óáran er í fólkinu og góðir kraftar við háskólann hjer. Á því hefir borið, að þeir, sem styrks hafa notið á undanförnum árum, þykja ekki hafa hagnýtt sjer hann sem skyldi, T. d. er mjer kunnugt um það úr brjefi um einn mann, sem er í einu af Norðurlandaríkjunum, að hann vinnur fyrir sjer og nýtur þó styrks. Jeg er ekki að saka stjórnina um þetta; eftirlit með slíku er örðugt. En samhliða þessu er fjöldi karla og kvenna, sem nám stunda erlendis og ekki eru stúdentar. Þetta fólk á ekki annars kosti en sækja um styrk til þingsins, ef það á ekki efnað fólk að, en fær oft lítið og gengur það erfiðlega. Það er óhætt að fullyrða, að ef þörf er á að gefa 16 stúdentum kost á að nema erlendis árlega, þá er þörf á að gefa það einnig að minsta kosti öðrum 16 konum og körlum, þótt ekki hafi þau stúdentspróf. Það eru á hverju ári meðal slíkra manna margir, sem full ástæða væri til að styrkja. Og jeg hefi borið þessa till. fram til þess að gefa tækifæri til að taka ákvörðun um þetta samtímis styrkveitingum til stúdenta. Jeg skal játa það, að með tímanum yrði að setja nánari fyrirmæli um úthlutun þessa styrktarfjár, en í fyrstu legg jeg til, að úthlutun þess sje falin stjórnarráðinu. Og það er rjettur, sem það hefir haft, t. d. um styrk til iðnnema. Ef þessi brtt. yrði samþykt, þyrfti einnig að breyta nafni frv.

Forsætisráðherra (JM): Till. hv. meiri hl. eru fremur meinlausar og gagnslausar. Jeg held, að það sje afskaplega sjaldgæft, að veita þurfi styrk stúdentum, sem tekið hafa stúdentspróf við erlenda skóla. Þegar litið er á sögulega hlið málsins, sjest, að sá styrkur, sem stúdentum hefir verið veittur eftir 1918, kemur í stað Garðstyrksins, sem þá fjell burtu, en hafði áður verið veittur undantekningarlaust öllum íslenskum stúdentum, sem utan fóru til náms og ekki höfðu 3. einkunn. Það, sem þetta frv. gerir, er að takmarka þennan rjett þannig, að ákveðið er, að ekki fái styrk nema ákveðin tala stúdenta. Þetta er önnur hliðin. Hinsvegar tryggir frv. ákveðinni tölu stúdenta styrk í 4 ár við háskólanám erlendis. Þá getur það ekki komið fyrir framar, sem kom fyrir í fyrra, að Alþingi svo sem upp úr þurru svifti jafnvel veittum styrk af stúdentum. Þá brtt. nefndarinnar, að veita megi styrk stúdentum, sem tekið hafa stúdentspróf erlendis, álít jeg meinlausa. Jeg neita ekki, að komið gæti fyrir, að þá heimild þætti rjett að nota, en það mundi ekki verða gert nema í einstaka tilfelli, líklega ekki oftar en 1–2 á hverjum 30 árum. En benda má á, að aðstaða þeirra Íslendinga, sem stúdentspróf taka t. d. í Danmörku, er önnur en þeirra, sem próf taka hjer á landi. íslenskir stúdentar með dönsku stúdentsprófi eiga aðgang að Garðstyrk, ef þeir eru ástundunarsamir og efnalitlir. Í raun og veru er eðlilegast og sögulega rjett að binda styrkinn við íslensk próf, eins og gert var um Garðstyrkinn, meðan Íslendingar höfðu óbundinn rjett til hans. Þó að jeg telji breytinguna meinlausa, óska jeg heldur, að frv. gangi fram óbreytt. Þriðja brtt. er líka meinlaus, og raunar óþörf, því að sjálfsögðu verður tekið tillit til þess, hverskonar manna þjóðin þarfnast, þegar styrkur verður veittur. Tillögunni um breyting á tölu styrkþega verð jeg að mæla á móti. Jeg tel mjög ríflega skamtað, að 16 stúdentar njóti styrksins árlega. Það verður líka að hugsa um stúdenta, sem nema hjer heima, en ef leiðin er gerð mjög greið til náms erlendis, má búast við, að nokkur hluti þeirra, sem þar nema, ílendist ytra, og þá má heita svo, að þeir sjeu þjóðinni tapaðir. Sýnist ekki ástæða til að ala þannig upp menn handa öðrum þjóðum. Jeg álít frv. fara mjög hóflega í sakirnar, og jeg tel ekki þörf á að styrkja fleiri menn en þetta. Jeg býst við, að árlega fáist nógu margir hæfir stúdentar eftir þeirri stúdentaframleiðslu, sem nú er, því í raun og veru eru þetta kostakjör og styrkurinn mjög hár í samanburði við þann styrk, sem stúdentar fá hjer heima. Þeir fá ekki svipað því helming á við þetta, og er þó víst eins dýrt að stunda nám hjer og erlendis. Jeg held, þegar að er gætt, að ekki sje ástæða til að fara lengra en frv. gerir ráð fyrir, og jeg held, að þeir, sem vilja koma skipulagi á þetta mál og tryggja stúdentum styrk framvegis, ættu ekki að leggja kapp á að breyta tölunni. Það lítur raunar út fyrir, að nú sje einskonar útvarp á peningum úr ríkissjóði, en jeg hygg þó óvíst, að hv.Nd. mundi fallast á að hækka þessa tölu. Hvað snertir brtt. minni hl., þá er mjer óskiljanlegt, að nokkrum skyldi geta dottið í hug að bera hana fram sem brtt. við þetta frv., sem borið er fram á eðlilegum og sögulegum grundvelli. Það var að minsta kosti sjálfsagt að hafa þetta í öðru formi. Jeg skal annars ekkert um þessa till. segja, en jeg skil ekki, að hv. minni hluti geti haft deildina með sjer í þessu. Jeg skal svo ekki fara um þetta frekari orðum. Þingið verður að ráða við sig, hve miklu fje því þykir fært að verja til stúdenta, og gæta þess jafnframt, að þeir, sem heima nema, verði ekki ver úti en hinir.

Frsm. meiri hl. (Sigurður Eggerz) Mjer skilst á hæstv.forsrh. (JM), að hann hafi heldur horn í síðu brtt. við 1. gr. Það, sem fyrir háskólaráðinu vakir, mun vera það, að ef fyrir kynni að koma, að íslenskur námsmaður tæki stúdentspróf í Danmörku eða annarsstaðar erlendis, væri ekki rjett að láta það standa í vegi fyrir því, að hann fengi notið styrks af íslensku fje. Brtt. er víst fram komin vegna þess, að einn sjerstaklega efnilegur ísl. námsmaður mun vera á leið til stúdentsprófs í Kaupmannahöfn. Hefir fyrv. sendiherra vor í Danmörku sagt mjer frá þeim pilti og talið hann Vera framúrskarandi námsmann. Finst mjer ástæðulaust fyrir hæstv.forsrh. (JM) að ganga af kappi á móti þessari tillögu. Hann hefir áður brugðið mjer um kapp. Hjer er þó síður ástæða til að beita því. Um næstu brtt., að fyrir 4 komi 6, getur auðvitað verið álitamál. En jeg bið hv. deild að athuga, að þó hærri talan yrði samþykt, væri það á valdi stjórnarinnar, hvort svo margir fengju styrkinn. Hann yrði sennilega ekki veittur fleiri en fjórum, nema sjerstök ástæða þætti til. Að þessi fjölgun gæti haft áhrif á styrk stúdenta hjer heima, kemur varla til mála. Upphæðin er svo hverfandi lítil, þó að tveimur væri bætt við, að það mundi engin áhrif geta haft á fjárveitingu til stúdenta hjer við skólann. Mjer finst fullkomin ástæða til að taka tillit til umsagnar þeirra manna, sem helst hafa rannsakað þetta mál og mest um það hugsað, en það er háskólaráðið. Jeg held, að rjett sje að hafa í frv. það, sem háskólaráðið vill láta koma fram, að tekið sje tillit til þess, hverskonar manna þjóðin þarfnast mest. Um brtt.hv. minni hluta (JJ) er það að segja, að hún lá ekki fyrir nefndinni áður en hún klofnaði. Jeg skal taka það fram, að jeg teldi æskilegt, að hægt væri að veita þeim mönnum styrk, sem hv. 5. landsk. (JJ) hefir minst á. En jeg get ekki greitt því atkv. vegna þess, að það yrði til þess að setja fót fyrir þetta frv., en jeg tel nauðsynlegt og sjálfsagt, að það komist gegnum þingið. Jeg sje mjer því ekki annað fært en að greiða atkv. móti till. minni hl. nefndarinnar.

Guðmundur Ólafsson Jeg hefi ekki skilið vel þessar umræður viðvíkjandi tölu styrkjanna. Mjer finst hjer ekki um að ræða fjölgun styrkja, heldur hitt, að 4 nemendur sjeu styrktir til 6 ára. Samkv. frv. veitist styrkurinn til fjögurra ára, en ef brtt. verður samþykt, þá til sex ára. Þessar umræður hafa því verið úti á þekju. Brtt. hefir sem sje orðið alt önnur hjá hv. meiri hl. nefndarinnar en til var ætlast. Hæstv. forsrh. tók hana eins og hún átti að vera, en ekki eins og hún er.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Mjer þykir leitt, að hæstv.forsrh. skyldi ekki taka betur í þessa brtt. en raun varð á. Mjer komu þessar undirtektir á óvart frá mentamálaráðherra. Landið kostar dýran háskóla, og hefir gert í nokkur ár. Kostnaður við hann fer vaxandi, eftir því sem starfsmönnum er fjölgað, en það er reynt óspart í þessari hv. deild. En samhliða því, sem kostnaður við háskólann vex, hefir þingið mjög dregið saman styrkveitingar til annara námsmanna en stúdenta. Það hefir ausið út styrk til stúdenta, þó þeir væru óreglumenn og þó engar sannanir væru fyrir því, að þeir væru að læra að gagni. Hinsvegar hefir það felt niður styrk til iðnnema og til hjúkrunarkvenna, og síðast í gær var feldur lítill styrkur til manns, sem er að ljúka vegfræðiprófi í Noregi. Hvort skyldi nú vera betra að styrkja svona fólk eða 16–20 verkfræðinga, sem búið er að kosta mikið og landið hefir enga þörf fyrir? Hæstv. forsrh. (JM) og hv. 1. landsk. (SE) sýnast ekki hafa neinn skilning á því, að okkur vantar fólk með margskonar sjerþekkingu aðra en þá, sem háskólanám veitir. Hæstv. forsrh. (JM) var við völd, þegar mest var sukkað með fje til stúdenta. Hví kom hann þá ekki með ráð til að „kontrolera“ þessar fjárveitingar ? Ætli þessi styrkur hafi ekki verið feldur alveg niður til þess að reyna að koma vitinu fyrir stjórnina? Það er engin ástæða fyrir hæstv.forsrh. (JM) að vera glaður yfir því, að hafa staðið á bak við þetta gamla sukk. Þar hafa sumir verið fyr og síðar, sem duglegri hafa verið að drekka en nema. Þessir 20 verkfræðingar koma nú bráðum heim til þess að koma á stað fyrirtækjum eins og gasstöðinni til dæmis. Þá verður kannske hæstv.forsrh. þökkuð forsjónin í mentamálunum. En þegar hjer vantar menn til þess að leggja vegi, þegar ráða verður hingað danskar hjúkrunarkonur, þá fær hæstv.forsrh. líka eitthvað af þakklæti fyrir þann skilning, sem hann hefir sýnt í þessum málum. Jeg gerði það af ásettu ráði að geyma það, þar til jeg hefði heyrt, hvernig hæstv. stjórn tók í þetta mál, að minnast á það, sem einn helsti skólamaður þessa lands hefir lagt til þessara mála, kennari við mentaskólann. Hann hefir sýnt fram á, að það væri miklu eðlilegra, að utanfararstyrknum væri breytt í lán, og jafnframt haft aðhald um það, að þetta fólk, sem lærir ítarlega, komi heim og starfi fyrir landið. Það er alveg eins og stjórnin hafi verið að leika sjer að því að kasta peningum í fólk, sem við höfum ekkert með að gera, eða sama sem ekkert, og sem svo kannske sest að í öðrum löndum. Það er t. d. um einn mann, sem jeg ekki vil nefna, sem þingið hefir styrkt með fje. Ef hann fær ekki meira, þá sest hann að erlendis og notar þetta sjernám, sem þingið hefir styrkt hann til, utanlands. En það er ekkert við þessu að segja, því að það hefir ekkert skipulag verið á þessu hingað til, og það er ekki lán, sem talað er um að veita.  (Forsrh. JM: Það kemur fyrir, að þeir vilja fara hjeðan)  . Já, það kemur fyrir, en þá er jafngott, að þessir námsmenn borgi sinn styrk til landsins aftur. Jeg sje að vísu, að það væri rjettara að breyta öllum þessum styrk í lán, vaxtalaust og endurgreitt á löngum tíma, en að ríkið hefði einhverja tryggingu fyrir því, að þeir, sem að þessum mönnum standa, borguðu lánið, ef þeir kæmu ekki heim aftur. Jeg get því ekki sjeð annað en að þetta frv. sje borið fram með algerðu skilningsleysi á þörfum þjóðarinnar, því að það veit hæstv. ráðherra (JM) vel, að ekki taka allar hjúkrunarkonur próf við mentaskólann hjer, áður en þær fara. En jeg tek það sem fylstu ástæðu fyrir því, að hæstv. ráðherra (JM) gat ekki sagt neitt um till. mína nema loðin óvildarorð, að þarna var stungið á kýli, sem viðkvæmt er. Jeg býst ekki við, að hæstv.forsrh. (JM) haldi, að iðnaðurinn standi svo hátt hjer á landi, að hann geti varið það með nokkru viti, að við þurfum ekkert að læra í þeim efnum; en jeg hefi ekkert á móti því, að það komi dálítið fram af þessari þoku, sem bólaði á hjá hæstv.forsrh. (JM), því að þegar þjóðin sjer, að það hafa verið útilokaðir allir nema stúdentar, og þegar verið er að reyna að útbúa aðganginn að mentaskólanum svo, að ekki nema Reykvíkingar geti komist þar að, þá getum við síðar talast við um það, hvernig þessi mentamálaráðherra (JM) býr að fólki úti um landið, þegar búið verður með frv. því, sem nú er á ferðinni í hv.Nd., að loka mentaskólanum fyrir aðkomumönnum, sem jeg býst við, að hæstv.forsrh. (JM) og flokkur hans hafi mikla samúð með, og þegar enginn námsstyrkur á að fást nema handa þessum útvöldu börnum Reykjavíkur.

Forsætisráðherra (JM): Jeg ætla ekki að láta hv.frsm. minni hl. mentmn.(JJ)fá mig til að halda langa ræðu um þetta mál. Jeg get ekki sjeð, að það sje neitt þokukent hjá mjer, þótt jeg segi, að það sje fásinna að bera svona brtt. fram við þetta frv. En hitt sagði jeg ekkert um, hvort það gæti ekki verið rjettmætt í sjálfu sjer að veita öðrum en stúdentum styrk til að nema utanlands. Ef jeg greiði atkv. á móti því að veita eitthvað í fjárlögum til þess, þá getum við talað um það. Það er þessi tilhneiging hv.þm. (JJ) til að blanda algerlega óskyldum efnum saman; ef hv.þm. (JJ) kallar það þoku, má hann það fyrir mjer, en sú þoka er þá eingöngu í höfði hv.þm. (JJ) sjálfs. Þá talaði hv.þm. (JJ) um óreglu stúdenta. Jeg hefi spurst fyrir um það í Kaupmannahöfn og víðar, en jeg hefi altaf fengið sama svarið, að stúdentar erlendis stundi nám sitt mjög vel nú á síðari árum og sjeu reglusamir. Hvort þetta er undantekningarlaust, skal jeg ekki um segja, því að eftirlitið er dálítið óhægt, þegar þeir eru dreifðir út um allan heim, sumir í Þýskalandi, sumir í Austurríki, og jeg held í Ameríku. En um stúdenta, sem eru í Danmörku, hefi jeg sannspurt, að þeir eru bæði mjög reglusamir og ástundunarsamir, og jeg held líka, að þeirra sæmilegu próf bendi á þetta, svo að hv.þm. (JJ) talar hjer um hluti, sem hann veit ekkert um.

Til dæmis?

. T. d. um það, að jeg hafi verið bruðlunarsamur á þennan styrk til stúdenta, því að jeg hefi fengið harðar átölur í annari deildinni fyrir ,það, að jeg hafi ekki látið nóg. Það voru veittar 8 þús. kr. til stúdenta erlendis í fyrstu, og jeg ljet ekki skifta nema þessu, en svo kemur fjvn.Nd. og segir, að því hafi verið lofað á þinginu 1918, að stúdentar skyldu hafa sama rjett og áður, þegar þeir höfðu Garðstyrk.

Fjvn. er annað en þingið

. Já, en það veitti fjeð eftir till.fjvn. Auk þess get jeg sagt hv.þm. (JJ) það, að jeg hefi einmitt stöðugt haldið því fram, að í sambandi við sambandslögin 1918 eða annars hafi ekki verið gefið neitt loforð stúdentum alment, að íslenska ríkið skyldi bæta þeim upp burtfelling Garðstyrks, en þingið virtist annarar skoðunar í því efni, svo að það er fásinna af hv.þm. að vera að deila á mig, sem einmitt stóð einn uppi með svipaða skoðun og háttv.þm. (JJ) talar um. Á hinn bóginn verð jeg að játa, að það var að sumu leyti gert ráð fyrir því við samningana 1918, en jeg skoðaði það aldrei sem loforð. Jeg væri hv.þm. (JJ) þakklátur, ef hann vildi segja mjer, hvort einhverjir stúdentar væru óreglumenn; þeir yrðu þá sviftir styrknum þegar í stað.

Jeg er enginn eftirlitsmaður fyrir stjórnina

. Já, en jeg skora á hv.þm. (JJ) að sanna orð sín, því að það er rangt að svívirða námsmenn okkar á þennan hátt.

Hæstv. ráðherra (JM) veit ekkert um það

. Jeg hefi það fyrir satt, að það sje yfirleitt gott eitt að segja um reglusemi og ástundun stúdenta nú, og það er ekki til neins fyrir hv.þm. (JJ) að fara að tala um óreglu stúdenta upp í opið geðið á okkur. Jeg er auk þess alveg hissa á því, að hv.þm. (JJ) skuli vilja blanda till. eins og þessari inn í frv. eins og það nú er. Að það þurfi að veita öðrum líkan styrk, má vel vera, en það verður að gera á annan hátt.

Sigurður Jónsson Það er, eins og hv.þdm. er kunnugt, að líkindum liðinn alllangur tími af þessu þingi, og mjer þykir hætt við, að frv., sem taka breytingum í annari deildinni, nái kannske ekki fram að ganga í hinni, og það getur einnig komið fyrir þetta frv., ef það verður samþykt hjer með breytingum. Jeg mun því greiða atkv. á móti öllum brtt. og ganga að frv. eins og það kom frá háttv.Nd. Jeg er fyllilega samþykkur skoðun háttv. minni hl. (JJ), að það þurfi að styrkja fleiri menn en stúdenta, en það er einfaldast að styrkja þá í fjárlögum. Jeg er því mótfallinn, að styrkurinn til iðnaðarmanna var tekinn af fjárlögum, og mjer finst, að það geti vel sómt þessari hv. deild að setja hann inn aftur, og jafnvel þótt ríflegri væri; og það er ekki loku skotið fyrir það, þar sem þessi hv. deild er 1/3 hluti þingsins að höfðatölu, og ef það er rjett, að hv.Nd. hafi hækkað útgjöld fjárlaganna um 120 þús. kr., þá ætti þessi hv. deild, eftir mannfjölda, að hafa rjett til að hækka þau enn um 60 þús. kr., og mun jeg greiða því atkvæði mitt, ef einhver hv.þm. vill bera fram styrk til iðnaðarmanna. Jeg ætla ekki að lengja umr. um þetta meira. Jeg býst við að greiða atkv. á móti öllum brtt. og óska, að frv. verði samþykt eins og það kom frá hv.Nd.; það eru ekki bráðnauðsynlegar breytingar, er komið hafa fram hjá hv. meiri hl. nefndarinnar, og mjér finst, að hv. minni hl. geti líka komið sínu máli nokkuð vel fram, ef styrkur til iðnaðannanna kemst í fjárlög.

Frsm. meiri hl. (Sigurður Eggerz) Það er rjett, sem hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) sagði um brtt., en það stafar af því, að brtt hefir af vangá orðið við 2. gr., í staðinn fyrir við 1. gr. Jeg mun þess vegna taka brtt. aftur og færa hana í rjett horf til 3. umr. Út af því, sem hv. 5. landsk. (JJ) sagði um stúdentana, að þeir færu ekki vel með styrkinn, verð jeg að taka í sama streng og hæstv.forsrh. (JM). Síðustu 2 árin, sem jeg stóð fyrir ráðuneytinu, leitaði jeg upplýsinga um þá, og yfirleitt var fullyrt, að þeir væru mjög ástundunarsamir. Í svo stórum hóp má gera ráð fyrir, að allir sjeu ekki eins reglusamir, en yfirleitt held jeg, að megi segja það, og með sönnu, að stúdentar hafi farið vel með styrkinn. Því hefir verið haldið fram, að þessi styrkur væri allríflegur, en hann hefir ekki verið ríflegri en svo, að það er óhugsandi fyrir stúdenta að lifa af honum einum. Hvað það snertir að snúa þessum styrk upp í lán, þá vil jeg benda á í því sambandi, að það hefir ekki reynst heppilegt, hve stúdentar hafa oft komið skulum hlaðnir frá námi; þeir hafa að loknu námi tekið hjer við embættum, oft illa launuðum, og oft orðið að sitja í skuldasúpunni alla sína tíð, því að þeim hefir verið um megn að losa sig úr skuldunum. Það er eins og hæstv.forsrh. tók fram, að það var áskilið, að þeir stúdentar, sem vildu sigla, fengju þennan styrk, 1200 kr., og jeg skildi það svo, að allir ættu að fá hann, og ekki man jeg betur en að jeg fengi yfirlýsingu í þinginu um það, og því er hjer ekki verið að hlaða undir þá stúdenta, sem vilja fara utan, heldur er hjer verið allmikið að þrengja kosti þeirra, og þess vegna hefi jeg viljað fara þá leið að gera þessi bönd heldur rýmri. Það getur vel verið, að skoðanir mínar á þessu máli stafi nokkuð af því, að jeg hefi sjálfur gengið þessa braut, og veit því af eigin reynd, við hvað mikla fjárhagslega örðugleika stúdentarnir eiga að berjast. Fyrir þá menn, sem langar til að nema eitthvað, hafa virkilega þrá til þess og trú á því, að þeir eigi möguleikana í sjálfum sjer, er ákaflega hart að geta ekki notað hæfileika sína. Yfirleitt hefir mjer fundist það hjá flestum þjóðum, að hið opinbera bæri hlýjan hug til stúdenta síns lands, en því ver og miður lítur ekki út fyrir, að svo sje hjá oss, því að það er ekki hægt að neita því, að hjer á Alþingi kenni stundum of mikils kulda eða of mikils skilningsleysis á lífi stúdentanna. Að því er snertir brtt.hv. 5. landsk. (JJ), þá tók jeg það fram, að jeg væri hlyntur kjarnanum í henni, en gæti ekki fallist á hana sem viðauka við þetta frv., af því að hún gæti orðið frv. að falli. En hvað snertir þær brtt., sem meiri hl. nefndarinnar hefir borið fram, þá skil jeg ekki, að þær geti orðið frv. að falli. Þó að þær verði samþyktar hjer í deildinni, þá held jeg, að frv. myndi ekki sæta neitt verri móttöku í háttv.Nd. Að minsta kosti er mjer kunnugt um, að sumir, sem greiddu atkv. á móti frv. í háttv.Nd., af því að þeim þótti það ganga of stutt, munu nú greiða atkv. með því vegna brtt. meiri hl., ef þær verða samþyktar. Jeg vil að lokum skjóta því til hv. 5. landsk., hvort hann vilji ekki taka brtt. sína aftur og koma með hana á öðrum stað, og vísa jeg jafnframt til þeirra vingjarnlegu radda, sem heyrst hafa um kjarna till.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Sökum þess, að ákveðið hefir verið fundarhlje í þinginu vegna jarðarfarar merks manns, þá ætla jeg að geyma til 3. umr. þær athugasemdir, sem jeg annars hafði ætlað mjer að gera nú. Sömuleiðis tek jeg till. mínar aftur til 3. umr.