Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins til að eiga orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra um skýrslu eða samantekt sérfræðinga og yfirmanna sjúkratryggingasviðs Tryggingastofnunar ríkisins um réttlátari notendagjöld í sjúkratryggingum á Íslandi. Úttektina og samanburð á notendagjöldum unnu þeir í vetur. Þar kemur fram veruleg og réttmæt gagnrýni á greiðsluþátttökureglurnar og talið er nauðsynlegt að taka til gagngerrar endurskoðunar allt regluverk um greiðsluþátttöku sjúkratrygginga - reglurnar verði að endurskoða og einfalda til að tryggja jöfnuð. Þetta eru athugasemdir sem ber að taka alvarlega og bregðast við. Nú hefur þessi skýrsla verið nokkuð í fréttum. Það hefur verið eftir henni kallað en án árangurs. Hæstv. ráðherra hefur látið hafa eftir sér að hann hafi ekkert á móti því að hún verði birt. Skýrslan var kynnt í stjórn Tryggingastofnunar ríkisins fyrir helgi. En hvers vegna er ekki búið að birta hana? Hvað er hér til fyrirstöðu, hæstv. ráðherra? Mun þessi skýrsla verða birt og þá hvenær? Skýrslan fjallar um framkvæmd laga sem sett hafa verið hér á Alþingi og reglugerðir sem Alþingi hefur heimilað hæstv. ráðherra að setja. Sérfræðingarnir, sem best þekkja sjúkratryggingarnar, segja að reglurnar séu orðnar illskiljanlegar jafnvel færustu sérfræðingum og óskiljanlegar almenningi. Um slíkar reglur verði seint mikil sátt. Þetta kemur mér ekki á óvart og ég vil hrósa sérfræðingunum fyrir frumkvæðið að þessari skýrslu og þessa fínu vinnu, sem má ekki stinga undir stól. Niðurstöðurnar kalla á að skýrslan verði birt og ekki síður að Alþingi bregðist við og taki hana til umfjöllunar. Virðulegi forseti. Ég óska hér með eftir því að þessi skýrsla verði kynnt hv. heilbrigðis- og trygginganefnd og tekin þar til ítarlegrar umfjöllunar og að henni lokinni verði hún tekin fyrir á Alþingi.

Virðulegi forseti. Sú skýrsla sem hér um ræðir er aðgengileg, bæði hjá okkur og hjá Tryggingastofnun, og getur hver fengið hana sem biður um hana. 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins til að ræða annað mál en hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir. Ég vil eiga orðastað við hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hann fór í mikla Bjarmalandsför í síðustu viku til Noregs og hélt þar ræðu og var síðan í viðtölum við fjölmiðla um ýmis málefni sem varða hagsmuni okkar Íslendinga, mikla hagsmuni okkar Íslendinga. Fyrir það fyrsta hélt ráðherrann ræðu og lýsti því yfir á opinberum vettvangi í Noregi að íslenska fiskveiðistjórnarkerfið og svokölluð þrískipting þess - það er eitthvað nýtt hjá ráðuneytinu núna, einhver þrískipting kerfisins - hefði lagt grunninn að traustum, góðum og arðvænlegum atvinnuvegi auk þess að stuðla að eflingu byggðar í sjávarþorpum. Þessi ræða var á ensku en í henni var sem sagt talað um þrískiptingu kerfisins og hinar miklu hagsbætur sem hún hefði haft í för með sér. Nú er það ekkert nýtt í sjálfu sér að íslenskir ráðherrar ferðist um á alþjóðavettvangi og fari þar með hrein ósannindi um þetta kerfi og hvaða áhrif það hefur haft á Íslandi. Það er að sjálfsögðu mjög alvarlegur hlutur. Hitt er þó verra að í þessari ræðu fullyrti ráðherrann að hér væri búið að afgreiða lög frá hinu háa Alþingi sem hafa þó aðeins farið í gegnum 1. umr. og eru núna til meðferðar í sjávarútvegsnefnd. Mér finnst ráðherrann hafa sýnt þinginu mikla lítilsvirðingu með því að gefa það út að hér væri búið að samþykkja eitthvað sem ekki er staðreynd. Það er mjög vont mál. Fyrir það þriðja kom ráðherrann með yfirlýsingar varðandi Svalbarðasvæðið. Hann féllst þar á fiskveiðistjórn Norðmanna í Barentshafi sem ég tel að sé alvarlegur hlutur, óþarfa eftirgjöf til Norðmanna að viðurkenna eitthvað af þessu tagi í mjög viðkvæmri deilu sem snýst kannski um okkar stærsta utanríkismál. Í fjórða lagi finnst mér mjög gagnrýnisvert að ráðherrann lýsti því yfir að við Íslendingar yrðum að fallast á skerta hlutdeild í norsk-íslenska síldarstofninum sem er mjög slæmt mál núna þegar stofninn er að stækka mjög hratt. Það er alger óþarfi að rétta Norðmönnum litla fingurinn með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Varðandi ræðu hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar vil ég segja að í ræðu minni vék ég að því að fiskveiðistjórnarkerfi okkar hefði tvíþætt hlutverk. Við þyrftum í fyrsta lagi að horfa til þess að fiskveiðistjórnarkerfið okkar væri hagkvæmt kerfi, það skipti auðvitað mjög miklu máli til lengri tíma. Við þyrftum að vera með fiskveiðistjórnarkerfi, við þyrftum að vera með sjávarútveg, sem getur staðið undir þeim góðu lífskjörum sem við gerum kröfu til. Jafnframt vakti ég athygli á því að það væri líka pólitískt markmið að fiskveiðistjórnarkerfi okkar legði til þess að reyna að efla byggðirnar í landinu og þess vegna værum við með þessa þrískiptingu. Við værum í fyrsta lagi með almennt aflamarkskerfi og værum síðan með smábátakerfi, sem sannarlega hefði gert sitt til að standa undir öflugum sjávarútvegi víða um landið, og síðan værum við með hrein byggðatengd úrræði. Ég sagði hins vegar í þessari ræðu að það væri auðvitað mjög erfitt að framfylgja fiskveiðistjórnarkerfi þar sem við reyndum að ná báðum markmiðunum, annars vegar að ná fram hámarksafrakstri af greininni og hins vegar að tryggja það líka að þessi atvinnugrein okkar stæði undir atvinnuháttum á landsbyggðinni. Það væri fráleitt þannig að okkur hefði alltaf tekist vel upp í þeim efnum. Þvert á móti sagði ég í ræðu minni að það hefði ekki alltaf tekist, en það yrði hins vegar áfram okkar pólitíska markmið. Hvað varðar önnur atriði sem hv. þingmaður nefndi þá var ég ekki með neina eftirgjöf á neinum sviðum. Ég lagði hins vegar mikla áherslu á að við yrðum að ná samkomulagi varðandi norsk-íslensku síldina, það væri mjög óheppilegt og óskynsamlegt og slæmt fyrir okkar atvinnuveg að það tækist ekki - og vitaskuld gerum við okkur grein fyrir því að til að reyna að ná samkomulagi verðum við að teygja okkur til hins ýtrasta. Ég sló ekki neitt af í þessum efnum. Þvert á móti skammaði ég Norðmenn fyrir það hvernig þeir hefðu hegðað sér þegar þeir með einhliða hætti tóku sér rétt langt umfram það sem eðlilegt er og langt umfram það sem samningurinn frá 1996 hefði heimilað þeim.

Virðulegi forseti. Skýrsla sérfræðinga sjúkratryggingadeildar Tryggingastofnunar ríkisins var kynnt rækilega á stjórnarfundi Tryggingastofnunar síðasta föstudag og þar lét ég það koma greinilega fram að skýrslan væri opinbert gagn og væri til opinberrar umræðu. Það er því misskilningur ef menn halda að einhver leynd hvíli á skýrslunni. Menn eiga að geta nálgast hana, hvort sem er hjá Tryggingastofnun eða í ráðuneytinu. Ég held að allir séu sammála um það, bæði stjórn Tryggingastofnunar og ráðherra, að það sé eðlilegt að skýrslan fari í opinbera umræðu. Þar eru dregnar fram staðreyndir um kerfið eins og það er, kerfi sem er mjög margbrotið og flókið, því er ekki að neita, og margvísleg sjónarmið að baki einstökum ákvörðunum sem teknar hafa verið í tímans rás. Það er því eðlilegt að taka kerfið til umræðu og endurskoðunar, eins og lagt er til í skýrslunni, og ég hvet fulltrúa alla stjórnmálaflokka til að gera það og hafa á því skoðanir hvernig þeir vilja breyta kerfinu. Það væri mjög fróðlegt að fá umræðu um það hvernig menn vilja hafa kerfið til framtíðar litið. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra eru ýmis sjónarmið sem að baki liggja umdeilanleg og umdeild og því eðlilegt að ágreiningur geti verið um einstök atriði í útfærslu þessara reglna eða tillagna um breytingar á þeim. Það sem mér fannst athyglisverðast, virðulegi forseti, í því sem fram kom í skýrslunni umfram samandregnar staðreyndir eru fullyrðingar sérfræðinganna þess efnis að eftir bestu fáanlegu upplýsingum telja menn að notendagjöld geri lítið til að draga úr kostnaði við heilbrigðiskerfið. Hins vegar sé kostnaður vegna mistaka og rangra ákvarðana heilbrigðisstarfsfólks og lækna allt að 30 sinnum hærri en sá kostnaður sem leiðir af röngum ákvörðunum sjúklinga. Ég held að það sé atriði sem menn ættu að skoða, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég tek til máls um störf þingsins vegna skýrslu sem sérfræðingar Tryggingastofnunar ríkisins hafa unnið um greiðsluþátttöku sjúklinga og hefur ekki birst opinberlega. Ég, eins og aðrir hv. þingmenn, kalla eftir því að þessi skýrsla verði af sérfræðingum Tryggingastofnunar ríkisins kynnt í heilbrigðis- og trygginganefnd hið fyrsta. Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að reglur Tryggingastofnunar ríkisins eru mjög flóknar. Þær eru flokkaðar eftir sjúkdómum, eftir fötlun og eftir aldri og þær hafa verið settar á mismunandi tíma og á mismunandi forsendum þannig að kerfið í sjálfu sér er mjög flókið. En ég tel að greiðsluþátttaka sjúklinga í heilbrigðisþjónustunni sé orðin ærin. Ef einföldun á greiðsluþátttöku sjúklinga eða greiðslu til sjúklinga hefur í för með sér að greiðsla einstaklinga hækki held ég að við þurfum að gera eins og hér hefur verið lagt til, að hver stjórnmálaflokkur fyrir sig leggist yfir forsendurnar og skoði hvort ábendingar sérfræðinganna séu réttmætar eða með hvaða hætti við viljum þá breyta og einfalda það kerfi sem er við lýði. Kerfið er það flókið að það er mjög líklegt að margir verði af þeim bótum, greiðslum og stuðningi sem þeir eiga rétt á.

Frú forseti. Hún er athyglisverð ræðan sem hæstv. sjávarútvegsráðherra flutti í Noregi en ég er á því að hann verði að gæta orða sinna. Hann er vanur því hér heima að komast upp með það að slá úr og í og fara í marga hringi í málflutningi sínum fyrir og eftir kosningar en þegar hann er kominn á alþjóðavettvang þá gengur slíkt ekki. Það er staðreynd að von er á stærsta árgangi í síld um árabil og fara að gefa það upp að menn ætli að gefa eftir, mér finnst það fáheyrt. Mér finnst það líka athyglisvert að gefa villandi upplýsingar um kerfið hjá okkur, kerfi sem er að leggja allt meira og minna í rúst á landsbyggðinni. Segja að einhverra byggðasjónarmiða hafi verið gætt, það er alls ekki svo. Það er alrangt hjá hæstv. ráðherra, frú forseti. Hann ætti að vita það manna best sjálfur, hann þarf ekki annað en að líta í kringum sig vestur á Fjörðum. Það er ömurlegt þegar menn fara út um heimsbyggðina og afflytja fréttir af því sem raunverulega hefur gerst á Íslandi og ég lýsi yfir mikilli furðu á því að hæstv. ráðherra skuli gera það. Þær breytingar sem hann hefur staðið fyrir nú á síðustu árum hafa einmitt verið til þess gerðar að koma hans byggðum í enn meiri vanda, svo sem þegar hann aflagði sóknardagakerfið. Það er alveg ömurlegt að verða vitni að því að hann flytur ekki eingöngu villandi upplýsingar heldur slær hann úr og í og gefur mögulega eftir í samningum við Norðmenn. Þetta er fáheyrt. Maður ætti náttúrlega að virða það við hæstv. sjávarútvegsráðherra að hann er nýr í starfi. Hann ætti að leita til okkar í Frjálslynda flokknum og fá leiðsögn um það hvernig hann á að hegða sér. Það gengur ekki að hegða sér eins og hann hefur komist upp með í umræðunni hér að slá úr og í og hegða sér eins og kjáni.

Virðulegur forseti. Þessi liður, Athugasemdir um störf þingsins, er að verða hálf kostulegur. Hér erum við þingmenn að æsa okkur upp í hástert yfir tveimur málum, notendagjöldum í heilbrigðisþjónustu og norsk-íslenska síldarstofninum. Það er himinn og haf þar á milli, en þetta er nú ansi fyndin umræða. Ég ætla ekki að tala um norsk-íslensku síldina heldur notendagjöldin og það sem kom fram hér um skýrsluna sem hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sagði að ráðherra væri að stinga undir stól. Það er ekki rétt að hæstv. ráðherra sé að stinga einhverju undir stól. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra áðan að allir sem vilja sjá þessa skýrslu eigi að gera það og fara yfir hana. Hins vegar er það svo að við þingmenn og stjórnmálamenn höfum auðvitað komið þessu flókna kerfi á og það er flókið vegna þess að við tökum tillit til ákveðinna hópa. Verið er að veita afslátt af notendagjöldum til öryrkja, til aldraðra, til langveikra barna o.s.frv. Að sjálfsögðu flækir það málið, en ef við ætlum að einfalda það þarf væntanlega að afnema afslættina eða minnka þá. Það eru því mörg sjónarmið sem flækja þessi notendagjöld, sem að mörgu leyti er erfitt að leiðrétta, held ég, en það er sjálfsagt að fara yfir það. Ég tel eðlilegt, virðulegur forseti, að við tökum þetta mál til umræðu í heilbrigðisnefnd. Þar er vettvangurinn fyrir svona umræðu. Við getum fengið þessa skýrslu og við skulum ræða það í nefndinni hvort við viljum taka umræðu um skýrsluna upp þar eða ekki. Ég furða mig svolítið á þessum málflutningi hér, reynt er að gefa út þau skilaboð að hæstv. heilbrigðisráðherra Jón Kristjánsson sé að fela einhverja skýrslu. Það er bara alls ekki þannig, hann er tilbúinn að ræða þetta mál hvenær sem er við þingheim, eins og hér hefur komið fram, og ég tel mjög eðlilegt að við skoðum það sérstaklega í heilbrigðisnefnd að gera það.

Virðulegi forseti. Þessi skýrsla hefur verið leyniplagg þangað til núna. Það voru fréttir af henni fyrir tveimur vikum og ég er ítrekað búin að kalla eftir því að fá að sjá skýrsluna en fékk hana ekki. Hún var kynnt rétt fyrir helgi í stjórn Tryggingastofnunar og þar var lýst yfir að þetta væri opinbert plagg en engu að síður er hún ekki á vef Tryggingastofnunar ríkisins og hún er heldur ekki á vef heilbrigðisráðuneytisins og fjölmiðlum hefur ekki tekist að fá hana. Ég var reyndar búin að ná mér í hana í gegnum stjórnina þannig að ég gat kynnt mér hana lauslega,  Við eigum auðvitað að skoða þetta mál. Það er ekki rétt að tala um að ég hafi sagt að ráðherra hafi ætlað að stinga skýrslunni undir stól. Ég sagði það ekki. Ég sagði að þetta væru þannig upplýsingar að ekki mætti stinga þeim undir stól. Við verðum að skoða þetta og meta síðan, eftir að hafa farið yfir upplýsingar í skýrslunni frá sérfræðingum, hvernig við viljum hafa reglurnar þannig að þær verði réttlátari og jöfnuður ríki milli þeirra sem þurfa á þessu kerfi að halda. Eins og kerfið er í dag, illskiljanlegt sérfræðingum, óskiljanlegt almenningi, getum við ekki boðið upp á slíkt. Þetta er á okkar ábyrgð. Ég fer fram á það aftur að málið verði tekið fyrir í heilbrigðis- og trygginganefnd, skýrslan skoðuð og rædd 

Frú forseti. Á dauða mínum átti ég frekar von en því að Frjálslyndi flokkurinn ætlaði að taka að sér að kenna hæstv. sjávarútvegsráðherra mannasiði. Ég er ekki viss um að það sé hægt. Ég kem hingað til að taka undir með hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur um að ekki sé hægt að fara með þessum hætti með þá skýrslu sem hér er verið að tala um. Ég spyr, frú forseti: Hvar er hið milda yfirvald, hæstv. heilbrigðisráðherra Jón Kristjánsson, sem vil allra manna götu greiða? Hvernig stendur á því að hæstv. ráðherra setur ekki þessar upplýsingar á netið þannig að það sé ekki bara á færi þeirra sem, eins og hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, þekkja einhvern í stjórn Tryggingastofnunar, t.d. hv. þm. Kristin H. Gunnarsson eða einhvern annan, heldur að allir þingmenn og allur almenningur eigi kost á því að kynna sér þetta efni? Það gengur ekki að hæstv. ráðherra segi að það séu órökstuddar fullyrðingar í skýrslunni og hann sé ósammála niðurstöðum hennar og af þeim sökum ætli hann sér að laumupokast með upplýsingarnar sem þar er að finna, sem eru ekki góðar fyrir hann og flokk hans. Auðvitað eiga allir að fá að lesa skýrslu sérfræðinga sem komast að þeirri niðurstöðu að reglurnar sem sjúklingar lifa við séu ekki nægilega góðar. Svo spyr ég hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og aðra þingmenn Framsóknarflokksins sem hér hafa talað: Í hvers konar fornaldarsamfélagi viljið þið búa? Er það þannig að fólk eigi að þurfa að koma og berja að dyrum hjá hæstv. heilbrigðisráðherra til þess að fá skýrslur, sem eru greiddar af almannafé, um almannahag? Er það ekki þessi ríkisstjórn sem sagði að hún ætlaði að opna stjórnkerfið, gera það gagnsætt og auka aðgengi almennings að upplýsingum? Allt er á sömu bókina lært hjá hæstv. ráðherrum, 

Virðulegi forseti. Ég vil endurtaka það sem ég hef áður sagt að skýrsla sú sem hér um ræðir er aðgengileg. Við ætluðum okkur að halda einn vinnufund í viðbót um hana áður en hún færi út á netið en hins vegar hefur hún verið afhent þeim sem um hana hafa beðið og þar á meðal fjölmiðlum. Það er rangt að fjölmiðlar hafi ekki fengið hana, þeir hafa fjallað um hana og fengið hana. Ég heyri að hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hefur fengið skýrsluna og myndað sér skoðanir á henni. Ég er nú dálítið undrandi þegar ég heyri hve menn eru sammála um að fórna eigi öllum jöfnuði fyrir einföldun í kerfinu. Eigum við að hætta að gefa afslætti fyrir aldraða,  En skýrsluna getur hver fengið sem um hana biður og hún kemur út á netið þegar við höfum fjallað um hana. Heilbrigðis- og trygginganefnd þingsins getur fengið hana hvenær sem er til umfjöllunar og ég er tilbúinn að ræða hana áfram hvenær sem vera skal.

Virðulegi forseti. Ég verð að játa að ég skil satt að segja ekkert í sjálfum mér að hafa ekki áttað mig á því eða látið mér detta í hug að það kynni að vera skynsamlegt hjá mér að leita ráða hjá Frjálslynda flokknum. Það segir náttúrlega bara það að ég er ekki nógu frumlegur í hugsun til að sú hugsun hafi nokkurn tíma hvarflað að mér og síst af öllu eftir ræðuna áðan. Þegar við förum yfir fiskveiðistjórnarmálin hér á landi er það auðvitað svo að menn greinir á um ýmislegt í þeim efnum. Hitt er ómótmælanlegt að við höfum byggt fiskveiðistjórnarkerfið upp á þann hátt að áætla hluta af þeim veiðirétti sem við höfum úthlutað til byggðatengdra hluta. Smábátakerfið var byggt upp í þeim tilgangi og það geta allir menn séð og það vita allir. Í annan stað höfum við byggðakvóta og það var þetta sem ég var einfaldlega að vísa til og vakti talsverða athygli með jákvæðum formerkjum í Noregi þegar ég greindi frá þessu. Ég sagði hins vegar líka að okkur hefði alls ekki tekist vel upp að öllu leyti, og sagði reyndar þvert á móti í mörgum tilvikum. Ég geri mér auðvitað grein fyrir vanköntum og erfiðleikum í sambandi við fiskveiðistjórnarkerfið, menn mega því ekki snúa út úr því sem ég var að segja hér. 
             Varðandi það sem ég sagði um síldina þá var ég fyrst og fremst að hvetja til þess að við reyndum að ná samkomulagi um þessi mál. Ég réðist að Norðmönnum fyrir að hafa tekið sér einhliða veiðirétt og reynt að næla sér í meiri síldveiði en eðlilegt var vegna þess að ég hef áhyggjur af því, eins og t.d. hv. 1. þm. Reykv. n., sem hefur margoft bent á hvernig Norðmenn gengu frá norsk-íslenska síldarstofninum á sínum tíma. Ég vil ekki að það gerist aftur og þess vegna hvatti ég til þess að við reyndum að ná samkomulagi. Það er einfaldlega þannig, þegar um er að ræða deilistofn eins og þennan, að við verðum að ná samkomulagi. Það er líka efnahagslega skynsamlegt því að þá getum við dregið úr hinum sóknartengda kostnaði og dæmið sem við höfum fyrir okkur er auðvitað dæmið um kolmunnann þar sem við náðum samkomulagi og ég hvatti til þess að það yrði gert með þeim hætti. Auðvitað mun það leiða 

Frú forseti. Ég sé mig knúna til þess að koma hér upp undir liðnum Um fundarstjórn til að reyna að fá botn í það hvernig best megi nýta þann lið sem í þingsköpum heitir Athugasemdir um störf þingsins. Ég held að þegar tvö mál, ég tala nú ekki um ef þau væru þrjú, eru undir í þessum lið sé það síst til að auka skilvirkni eða skýrleika þeirrar umræðu sem fram fer. Það er á kostnað málefnanna. Ég velti því fyrir mér hvað þeir sem horft hafa á þessa umræðu í beinni útsendingu séu nær um þau mál sem hér voru rædd. Þess vegna beini ég því til hæstv. forseta að það verði tekið upp í forsætisnefnd og á fundum með þingflokksformönnum að farið verði rækilega yfir það á hvern hátt megi best nýta þennan lið um störf þingsins samkvæmt þingsköpum. Hann hefur verið túlkaður með mjög sveigjanlegum hætti og það er gott. Hins vegar verðum við að hafa það þannig að fólki sé almennt skiljanlegt hvað sé hér til umræðu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir tók það upp hér að verið væri að ræða mörg mál undir þessum dagskrárlið en þannig er nú bara þessi dagskrárliður. Hann er bara um störf þingsins og hver og einn getur tekið upp það sem hann vill ræða. Það sem hefur gerst upp á síðkastið er að þessi liður er orðinn að utandagskrárumræðu, skipulagðri utandagskrárumræðu sem ætti í rauninni að vera undir liðnum Umræður utan dagskrár. Þetta höfum við verið að ræða í forsætisnefnd. Auðvitað þarf að vera einhver dagskrárliður í þinginu þar sem þingmenn geta tekið upp mál og rætt þau, alveg sama hver þau eru. Það á enginn einn rétt á því að taka upp mál undir þessum lið en stjórnarandstaðan virðist líta svo á að þetta sé þeirra dagskrárliður, það er bara þannig, og að ekkert megi ræða nema það sem hv. stjórnarandstaða vill taka upp. Eins og ég sagði þá er þetta í skoðun hjá forsætisnefnd. En þessi liður er ekki utandagskrárumræða þó að búið sé að snúa honum upp í þann lið á hinu háa Alþingi.

Frú forseti. Fundarstjórn forseta var að sjálfsögðu óaðfinnanleg í þessu máli. En ég kem hingað til að leggja orð í belg því þetta varðar það hvernig við högum þingstörfum. Það er alveg rétt sem hv. þm. Drífa Hjartardóttir segir, það hefur sérhver þingmaður rétt til að taka upp þau mál sem hann vill undir þessum lið. Í þeim þjóðþingum sem við höfum mörg heimsótt sem þingmenn blasir það hins vegar við að í þeim langflestum er málum þannig háttað að í upphafi jafnvel hvers dags hafa forustumenn stjórnmálaflokkanna og síðan eftir þeim aðrir almennir þingmenn möguleika á í hálftíma að koma að sjónarmiðum sínum um hvaðeina sem þeim þykir varða hag almennings. Það hefur gert þessi þing lífleg og fjörleg og gerir það að verkum að skoðanaskipti eru örari og meiningamunur á millum stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna eftir atvikum kristallast betur fram. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að taka þennan hátt hér upp. Hæstv. forseti hefur þingmanna öflugast beitt sér fyrir því að þingsköpin verði tekin til endurskoðunar. Í ræðu hæstv. forseta, þegar hún var kjörin forseti fyrr á þessu þingi, gerði hún það að sérstöku umræðuefni. Ég held að breyting af þessum toga væri nútímaleg og hún væri líka meira í takt við það hvernig fjölmiðlafregnir hafa þróast af störfum Alþingis. Ég tel af því tilefni sem spratt hérna áðan að þetta ættu þingflokkarnir að sameinast um ef hægt væri. Ég er líka viss um að þessi háttur mundi með vissum hætti hleypa hitanum úr þingmönnum, eins og hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni og mér. Það kynni því vel að vera að þingstörfin yrðu fyrir vikið greiðari og auðveldari og við hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson héldum hugsanlega færri ræður af öðrum tilefnum.

Virðulegi forseti. Ég vil blanda mér í þetta líka af því mér finnst þessi þróun í þingsal vera mjög athyglisverð. Þessar umræður eru að breytast í utandagskrárumræður, athugasemdir um störf þingsins, og núna var svona bland-í-poka-umræða áðan. Það voru tveir stjórnarandstæðingar, sem mega auðvitað tala hér eins og þeir vilja, en þeir voru báðir að kúska ráðherra til. Annars vegar var verið að kúska hæstv. heilbrigðisráðherra til, saka hann um að stinga skýrslu undir stól. Og hins vegar var verið að kúska hæstv. sjávarútvegsráðherra til vegna ræðu sem hann hélt í Noregi. Þetta eru ekki mál sem eru til vinnslu í þinginu. Þetta er því að breytast í utandagskrárumræðu. Ráðherrar eru varaðir við. Það er ákveðið hver á að fara í umræðuna o.s.frv. Það er enginn munur orðinn á þessu og utandagskrárumræðu. Ég held því að það þurfi virkilega að endurskoða þennan lið. Við eigum að kalla hlutina réttum nöfnum og taka þessar umræður undir liðnum umræður utan dagskrár. Mér finnst vel koma til greina að breyta algerlega þingstörfum eins og kom fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Það má vel vera að við þurfum að breyta þeim og hafa formið eitthvað léttara hér í upphafi. En þá eigum við ekki að kalla það athugasemdir um störf þingsins, nema að það séu slíkar athugasemdir. Það á ekki að vera að kúska ráðherra hér hægri vinstri undir liðnum athugasemdir um störf þingsins. Þá erum við að kalla hlutina röngum nöfnum, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Það var samkomulag á milli þingflokksformanna að unnt væri að taka hér upp málefni sem væru í brennidepli undir liðnum athugasemdir um störf þingsins, sem yrðu nokkurs konar utandagskrárumræða vegna þess að þegar menn hafa verið að biðja um utandagskrárumræður um mál sem eru í brennidepli höfum við þurft að bíða kannski í hálfan mánuð, þrjár vikur, mánuð, eftir að koma málinu að. Þá er augnablikið löngu liðið sem þurfti að ræða málið. En ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég var að tala um störf þingsins í þessu máli mínu áðan. Vegna þess að upplýsingar hafa komið frá sérfræðingum ríkisstofnunar sem heyra undir hæstv. heilbrigðisráðherra um það hvernig lagasetning héðan og reglugerðir sem eru heimilaðar héðan, hafa bitnað á þeim sem þurfa á þjónustunni að halda. Þetta eru upplýsingar sem hafa ekki verið mönnum aðgengilegar, þessi samantekt, fyrr en núna, segir hæstv. ráðherra, þó þetta sé ekki komið á netið. Ég var að óska eftir að þingið kæmi að þeirri vinnu. Þetta yrði skoðað í þeirri nefnd sem málið varðar sem er heilbrigðis- og trygginganefnd. Hún tæki þessa skýrslu til skoðunar. Fengi um hana allar upplýsingar og mundi síðan meta hvort ætti að gera einhverjar lagabreytingar í kjölfarið. Ég var ekki að segja, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, að hæstv. ráðherra hefði stungið þessum upplýsingum undir stól, heldur sagði ég að slíkum upplýsingum mætti ekki stinga undir stól því það er skylda okkar þingmanna þegar koma svona alvarlegar athugasemdir um lagasetningu héðan, þá ber okkur að fara yfir hana og athuga hvort ástæða sé til að gera á henni breytingar, sem ég er sannfærð um að þurfi að gera. En við þurfum auðvitað að vega það og meta í heilbrigðis- og trygginganefnd hvernig við gerum það. Því eins og lagasetningin er í dag gagnast hún ekki öllum sem þurfa á þeim stuðningi að halda sem almannatryggingarnar ættu að bjóða upp á.

Hæstv. forseti. Eins og hér hefur komið fram stendur nú yfir endurskoðun á þingsköpum undir skilvirkri forustu hæstv. forseta, Sólveigar Pétursdóttur. Ég held að það sé í rauninni full ástæða til af mörgum orsökum og það hvernig þessi liður, um störf þingsins, hefur þróast segir okkur að full ástæða er til að hafa einhvern slíkan lið þar sem þingmenn geta talað um það sem er efst á baugi í þjóðfélaginu því greinilega er mikil ósk um það frá þingmönnum. Við getum hins vegar velt því fyrir okkur hversu mikil nauðsyn er á því vegna löggjafarstarfa þingsins að hafa slíkan lið. En þetta er hins vegar sá vettvangur pólitískrar umræðu sem við auðvitað viljum hafa. Eins og þessi liður er núna er málfrelsi allra þingmanna að taka til máls undir þeim lið. Og í sjálfu sér erfitt að stýra því og forseti getur í sjálfu sér ekki gert annað en að taka menn á mælendaskrá eftir því sem þeir biðja um orðið. En það segir okkur að ef við viljum hafa skilvirka umræðu þar sem menn geta skipst á skoðunum þarf að vera einhver heimild til að skipuleggja það betur. Ég er alveg sammála því sem hér hefur komið fram að umræður utan dagskrár eru kannski ekki að skila því hlutverki sínu eins og til var ætlast í upphafi vegna þess einfaldlega að þær eru það margar óskirnar sem koma fram um hin aðskiljanlegustu málefni sem oft má velta fyrir sér hvort eigi ekki betur heima á þingskjölum og í venjulegri vinnu þingsins. En sá liður hefur aftur á móti færst meira frá því að fjalla um það sem efst er á baugi í þjóðfélaginu. Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað orðið þannig að full ástæða er til að endurskoða þingsköpin og ég vænti mikils af því undir forustu forseta að við náum góðri lendingu í þessu.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um fundarstjórn forseta. Í raun og veru finnst mér það hálfóskiljanleg umræða því það var ekkert athugavert við fundarstjórn forseta hér áðan. Alls ekki, ekki á nokkurn hátt. Hins vegar sýnist mér að þessi umræða ætli að fara að snúast um þingsköpin og hvernig þau eru í framkvæmd. Við tökum þau fyrir undir liðnum um fundarstjórn forseta. Við ættum kannski að taka það upp undir öðrum lið, en hvað um það. Ég verð að segja að ég skil ekki alveg þessa umræðu. Mér finnst þessi liður, athugasemdir um störf þingsins eins og hann er í dag bara allt í lagi. Bara í góðu lagi. Þetta er tækifæri þingsins til að ræða þau þjóðmál sem eru ofarlega eða efst á baugi á hverjum tíma og í þjóðfélaginu eins og það er orðið í dag í þeim mikla hraða sem er á öllu. Þá er þetta mjög dýrmætt tækifæri fyrir þingmenn að kveðja sér hljóðs á Alþingi um mál sem skipta fólk máli, ef svo má segja. Það er ekkert athugavert við það þó hér kannski örsjaldan, þetta gerist örsjaldan, dúkki upp tvö umræðuefni undir þessum lið, um störf þingsins. Það er ekkert að því. Ekki nokkur skapaður hlutur. Ég geld mjög varhuga við því að farið verði út í að skerða málfrelsi þingmanna, rétt þingmanna til að kveðja sér hljóðs í þessum sal með einhverjum hætti. Ég leggst alfarið gegn því. Það mun ég gera í störfum mínum. Ég mun standa vörð um þennan rétt þingmanna. Það er mjög varhugavert að fara að hrófla við því. Það er ekkert athugavert við að talað sé um þætti eins og t.d. hvað ráðherra segir á erlendum opinberum vettvangi eða að hér sé talað um aðra skýrslu sem annar ráðherra ber ábyrgð á, að hér sé talað um einhverja aðra þætti en varða störf ráðherranna. Við erum að ræða um störf þingsins. Ráðherrar eru þingmenn. Störf þeirra hljóta öðrum þræði að snúast um störf þingsins. Þessi liður, umræða um störf þingsins, hefur ekkert þróast út í neina vitleysu. Alls ekki. Ég veit ekki hvað hv. þingmenn eiga við þegar þeir eru að dylgja um slíkt. Vilja þeir að þessi liður snúist eingöngu um umræður um sjálf þingsköpin? Er það það sem fólk er að sækjast eftir? Hvað er það raunverulega sem fólk er að tala um? Fólk verður að tala skýrar svo við hin sem viljum standa vörð um málfrelsi þingmanna áttum okkur á hvað fólk er að fara. Ég get vel skilið að stjórnarliðar séu oft pirraðir á stjórnarandstöðunni. Það er bara hið besta mál. Það er hlutverk stjórnarandstöðunnar að veita stjórnvöldum og stjórnarliðinu aðhald á hverjum tíma. Til þess er þessi liður notaður. Þar af leiðandi er ekkert óeðlilegt að stjórnarandstaðan sé miklu málglaðari til að nota einmitt þetta tækifæri til að gagnrýna stjórnarliðið. Það er ekkert athugavert við það. En að sjálfsögðu hafa stjórnarþingmenn líka fullan rétt til þess að kveðja sér hljóðs um störf þingsins til að mynda að ræða ýmislegt sem stjórnarandstæðingar eru að gera. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég hef oft og tíðum saknað þess, og ég tel að stjórnarþingmenn mættu í raun og veru vera miklu duglegri í umræðum hér á þingi, bæði til að ræða sjálf þingmálin en líka til að kveðja sér hljóðs um störf þingsins.

Frú forseti. Svo það sé alveg skýrt í þessari umræðu var ég að gera athugasemd við fundarstjórn forseta vegna þess að það var fleira en eitt mál undir í liðnum um athugasemdir um störf þingsins. Ég tel það hvorki gera þingstörfin skýrari né sé málefnunum til framdráttar að stýra fundi með þeim hætti. Þess vegna beindi ég því til forsætisnefndar og þingflokksformanna að athuga með hvaða hætti mætti greiða úr þessu. Hvað síðan hefur verið sagt um utandagskrárumræður og annað í störfum þingsins má auðvitað segja að þegar þessi liður um störf þingsins endar oftast með því að hæstv. ráðherrar fái síðasta orðið, þá er liðurinn ekki orðinn mjög ólíkur utandagskrárumræðum. Vegna þess sem sagt var um málgleði stjórnarandstöðuþingmanna er, held ég, hollt fyrir alla hér að hafa í huga að stjórnarliðar verða ekki alltaf stjórnarliðar og stjórnarandstöðuþingmenn verða ekki alltaf stjórnarandstöðuþingmenn. Hv. þingmenn verða að hafa þá yfirsýn að geta hugsað málið án tillits bara til sín eða síns flokks, heldur til starfa þingsins í heild.

Hæstv. forseti. Ég tel reyndar að þessi liður hafi kannski verið gagnrýndur meira en ætti að gera. Ég tel að þetta sé mjög nauðsynlegur liður í störfum þingsins. Hv. þm. Halldór Blöndal þróaði þennan lið þegar hann var forseti og hann á heiður skilinn fyrir það. Þess vegna á þessi umræða líka heima undir fundarstjórn forseta, um hvernig þessi liður fer fram. Ég get í sjálfu sér alveg fallist á og mér finnst eðlilegt að menn taki þetta til skoðunar við endurskoðun á þingsköpunum sem stendur yfir núna. En ég legg mikla áherslu á að þessi umræða fái að halda sér. Hún er auðvitað að taka við í raun og veru af utandagskrárumræðum. Það er ekkert athugavert við það. Ég get ekki betur séð en að það sómi sér á margan hátt betur. Það er val margra þingmanna að fara frekar undir þessum lið upp með mál sem þeim brennur á hjarta en að óska eftir utandagskrárumræðum. Það þurfa menn að skoða í sambandi við endurskoðun á þingsköpunum. Það að fleiri mál blandist hérna saman er á okkar ábyrgð sem hér störfum og það verður bara að hafa sinn gang stundum. Ekki getur forseti skipulagt það undir umræðunni sjálfri. Það mundi aldrei ganga upp vegna þess að það eru svo margir sem biðja kannski um orðið í einu málinu af þeim sem um er beðið að ræða. Það yrði þá að skera aftan af þeirri mælendaskrá til að búa til rými fyrir hitt málið á eftir. Þetta gengur ekki. Ég held þess vegna að hæstv. forseti hafi farið hárrétt að. Það er hins vegar okkar sem hér erum að vanda okkur þegar við biðjum um umræðu um málefni af þessu tagi og það er m.a. spurningin: Hvenær biður viðkomandi um orðið, ef hann ætlar að tala um annað en sá sem fyrst fékk það? Það er möguleiki til að hafa áhrif á hvernig málið ræðist undir þessum lið. Ég beini því til manna að velta því fyrir sér þegar þeir vilja ræða fleiri en eitt mál í sölum Alþingis undir þessum lið.

Forseti vill af þessu tilefni lesa upp úr þeirri grein þingskapa sem menn hafa rætt um undir heitinu Athugasemdir um störf þingsins. Það er 3. mgr. í 50. gr. þingskapa og hljóðar svo: „Í upphafi fundar, áður en gengið er til dagskrár, geta þingmenn gert athugasemdir er varða störf þingsins. Enginn má tala oftar en tvisvar og ekki lengur en tvær mínútur í senn. Umræður um athugasemdir mega ekki standa lengur en í tuttugu mínútur.“ Þetta ákvæði er alveg skýrt.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til breytinga á stjórnarskipunarlögum, nr. 33/1944, betur þekkt sem stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Frumvarpið er auk mín flutt af þingflokki Samfylkingarinnar, alls 20 hv. þingmönnum, og snýr að breytingum á 21. gr. stjórnarskrárinnar. Það er merkilegt að við setjum í lög ákvæði um jafnvel hið smæsta sem við gerum, hvað við megum og hvernig við megum gera það en við kveðum hvergi á um það í lögum hvernig standa megi að aðild Íslands að stríðsrekstri eða stuðningi Íslands við árás á aðrar þjóðir. Þó er það þannig að ákvörðun um að fara með stríði á hendur öðrum þjóðum er einhver alvarlegasta og stærsta pólitíska ákvörðun sem hægt er að taka. Þó höfum við engan skýran lagaramma um það. Trúlega hafa höfundar stjórnarskrárinnar ekki haft hugmyndaflug til að ímynda sér að okkar litla herlausa þjóð mundi eiga aðild að átökum með beinum hætti en þó hefur það gerst. Við getum tekið sem dæmi árásirnar á Kosovo 1999 og auðvitað umdeildustu ákvörðunina, stuðning okkar við innrásina í Írak, þegar við vorum af einum eða tveimur mönnum í bakherbergjum einhvers staðar sett á lista hinna viljugu þjóða og þar með gerð ábyrg fyrir innrásinni í Írak að þinginu forspurðu, að þjóðinni forspurðri. Gegn vilja mikils meiri hluta þjóðarinnar var sú ákvörðun tekin og þær deilur sem um hana hafa staðið síðan teljum við flutningsmenn að sýni ótvírætt að við þurfum með miklu tryggilegri hætti að setja lagaramma um það hvernig lögmætt sé að taka ákvörðun sem þessa. Það hafa auðvitað mörg af okkar nágrannaríkjum gert, svo sem Danmörk, Svíþjóð, Holland, Þýskaland og af nýfrjálsu ríkjunum eins og Ungverjaland til að mynda. Þar hafa menn jafnvel gengið svo langt að krefjast aukins meiri hluta á þjóðþinginu fyrir jafnalvarlegum aðgerðum og stríðsaðgerðir eru og hvers konar aðild að stríði og á það ákvæði hefur þar reynt. Í þingskapalögum er að vísu kveðið á um samráðsskyldu hæstv. utanríkisráðherra við utanríkismálanefnd um mikilvægar ákvarðanir í utanríkismálum. En það hvernig staðið var að stuðningi Íslands við innrásina í Írak sýnir svo ekki verður um villst að það eru allt of losaraleg ákvæði, því að enn standa trúlega deilur um hvort samráð hafi verið virt eða ekki, þó að mér blandist ekki hugur um að sú einfalda staðreynd að hæstv. utanríkisráðherra hefur aldrei viljað birta ummæli sín í utanríkismálanefnd um þetta atriði hljóti í sjálfu sér að vera staðfesting á því að utanríkismálanefnd Alþingis hafi aldrei verið upplýst um að þessi aðild okkar að innrásinni í Írak stæði til. Við hljótum að gera þá kröfu til grundvallarákvarðana, eins og aðild að stríði er, að að þeim sé vel og kirfilega staðið og rétt að skipa því í stjórnarskrá hvað slíkar ákvarðanir þurfa að uppfylla. Þær eru ásamt með því að breyta stjórnskipan landsins sjálfri og því að afsala landinu fullveldi trúlega einhverjar mikilvægustu ákvarðanir sem ein þjóð tekur. Í 21. gr. stjórnarskrárinnar er forseta falið að gera samninga við erlend ríki en heimild hans til að gera þá samninga er takmörkuð að því leyti að honum er óheimilt að afsala sér hluta af landinu eða landhelginni nema með samþykki þingsins. Ætlunin með þessu frumvarpi er að með sama hætti sé honum óheimilt að lýsa yfir stuðningi eða nokkurs konar aðild Íslands að stríði eða stríðsrekstri nema með meiri hluta samþykki Alþingis. Í 13. gr. stjórnarskrárinnar er þetta vald forseta síðan fengið ráðherrum til framkvæmdar en þannig virkar stjórnskipan okkar að ráðherrarnir fara með það vald sem forsetanum er þannig falið. Það er auðvitað svo að við höfum á Alþingi fjallað um ákveðnar aðstæður sem varða stríðsrekstur. Við höfum þannig tekið á okkur alþjóðlegar skuldbindingar í alþjóðlegu samstarfi sem við erum í. Við höfum gert herstöðvarsamning við Bandaríkin, við höfum gengið í Atlantshafsbandalagið og við höfum skuldbindingar á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Þær skuldbindingar hafa auðvitað fengið umfjöllun á Alþingi og meirihlutasamþykki og samþykki þessa frumvarps mundi ekki takmarka þær skuldbindingar með neinum hætti. Eftir sem áður værum við skuldbundin í varnarsamstarfi Atlantshafsbandalagsríkja til að líta svo á að árás á eina þjóðina sé árás á okkur og taka þátt í þeim aðgerðum og vera aðilar að þeim aðgerðum sem af því leiðir. Þannig hefði frumvarpið t.d. engin áhrif haft á þá ákvörðun Atlantshafsbandalagsins að lýsa yfir stríði gegn hryðjuverkum í kjölfar árásanna 11. september 2001 í Bandaríkjunum, enda voru þær taldar árás á eitt aðildarríki. Þetta ákvæði hefði hins vegar komið í veg fyrir að með einfaldri ákvörðun eins ráðherra hefði verið hægt að lýsa yfir stuðningi við loftárásirnar á Kosovo 1999 og að hægt hefði verið að setja Ísland á lista hinna viljugu þjóða nema þá og því aðeins að Alþingi hefði áður veitt heimild sína fyrir því. Virðulegi forseti. Í ljósi þess að samkomulag er um að greiða fyrir afgreiðslu þingmála mun ég láta hér staðar numið í umfjöllun minni um málið en óska eftir að taka til máls aftur í lok umræðunnar.

Hæstv. forseti. Ég tek mjög eindregið undir málflutning hv. málshefjanda, 1. flutningsmanns frumvarpsins, Helga Hjörvars. Hann sagði að það væri alvarleg ákvörðun út af fyrir sig að styðja stríðsaðgerðir og undir það vil ég taka með honum og leggja áherslu á að Ísland er vopnlaust, herlaust land og á ekki að taka þátt í stríðsaðgerðum. Það er hins vegar staðreynd að Ísland er hluti af hernaðarbandalaginu NATO og hefur af þeim sökum, og vegna pólitískrar afstöðu íslenskra ráðamanna á síðustu árum, flækst inn í hernaðaraðgerðir og stutt þær beint og óbeint. Í greinargerð með þessu frumvarpi eru tekin sem dæmi um þetta, bæði hernaðaraðgerðirnar í Kosovo á Balkanskaganum árið 1999 og síðan innrásin í Írak árið 2003. Reyndar má tína til fleiri dæmi, enda vék hv. málshefjandi Helgi Hjörvar að því, árásinni á Afganistan haustið 2001. Þá kom hæstv. þáverandi utanríkisráðherra í ræðustól og sagðist hafa fyrir því óyggjandi sannanir að hryðjuverkasamtökin al Qaeda hefðu borið ábyrgð á hryðjuverkunum og fjöldamorðunum í New York í septemberbyrjun það ár. Ég hef gengið eftir því að fá fram upplýsingar um þessi sönnunargögn hér á þinginu og á opinberum vettvangi í blaðagreinum og mun ganga nánar eftir því í fyrirspurnum á þinginu. Ég nota þetta tækifæri til að boða slíkt. Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að lýsa mjög eindregnum stuðningi við þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Hér er verið að slá inn mjög mikilvægan varnagla gegn stjórnvöldum eins og þau hafa hagað sér og vísað er í það í greinargerð með frumvarpinu að vissulega séu slíkir varnaglar fyrir hendi að því leyti að í þingskapalögum sé kveðið á um samráð ríkisstjórnar við Alþingi og þá utanríkismálanefnd áður en þjóðin er skuldbundin á nokkurn hátt. Ég tek undir með hv. málshefjanda að ég, eins og hann, er sannfærður um að þessi lög hafa ekki verið virt í aðdraganda ákvörðunar ríkisstjórnar Íslands að lýsa yfir stuðningi og gera okkur þátttakendur í árásinni á Írak árið 2003. Ég hef kynnt mér málavöxtu mjög rækilega, bæði það sem ráðamenn sögðu í fjölmiðlum á Alþingi og ég hef gengið eftir því að fá upplýsingar um hvað gerðist í utanríkismálanefnd áður en þessi ákvörðun var tekin og hef sannfærst algerlega um að þingskapalög voru brotin í þessu tilviki. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð önnur en þau að ég ítreka mjög eindreginn stuðning við þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga.

Frú forseti. Ég lýsi ánægju minni með þetta frumvarp til stjórnarskipunarlaga sem hv. þm. Helgi Hjörvar er 1. flutningsmaður að. Það er grundvallaratriði að stjórnarskránni verði breytt þannig að samþykki Alþingis þurfi áður en heitið er þátttöku eða stuðningi Íslands í stríði gegn öðru ríki, og reyndar þætti mér, eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, mjög eðlilegt að krafist yrði aukins meiri hluta á þjóðþinginu. Það er hárrétt sem hér kemur fram að öryggis- og varnarmál eiga ekki aðeins að lúta leikreglum lýðræðisins, þeim er ætlað að verja og varðveita lýðræðisskipan okkar. Þegar einn eða tveir menn geta ákveðið að við förum í stríð, séum aðilar að stríði gegn annarri þjóð, þá er það auðvitað stóralvarlegt mál, en við vorum einmitt sett á lista hinna viljugu þjóða sem þeir sjálfir kölluðu lista hinna staðföstu þjóða, og þjóðin var upplýst um það eftir á, þrátt fyrir að augljóst væri að 80–90% þjóðarinnar væru algerlega andvíg því að fara í stríð gegn Írak. Hvert er það stríð nú komið? Það er nefnilega enn þá háð í dag og er að breytast í borgarastyrjöld, blóðugt og viðbjóðslegt stríð sem við erum ábyrg fyrir, íslenska þjóðin, vegna þess að einn maður eða kannski tveir ákváðu það upp á sitt eindæmi án þess að hafa samráð við utanríkismálanefnd þingsins, hvað þá þingið eða þjóðina. Við horfum upp á pyndingar á föngum, pyndingar á unglingum sem eru að mótmæla yfirráðum Breta og Bandaríkjamanna í Írak, og þeir félagar Bush og Blair eru að fremja sömu glæpi gegn Írökum og Saddam Hussein var sakaður um af þeim sjálfum gegn þjóð sinni. Þetta er auðvitað grafalvarlegt mál og þess verður lengi minnst að við vorum sett í þennan forarpytt. Megi það aldrei aftur verða að íslensk þjóð sé leidd út í þvílíkan viðbjóð.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar alveg sérstaklega fyrir að hafa haft sitt góða frumkvæði að því að leggja fram þetta frumvarp til breytinga á stjórnarskipunarlögum Íslands. Atburðarás síðustu ára hefur sýnt svo ekki verður um villst að það er mikil þörf á því að setja inn í stjórnarskrána ákvæði sem fortakslaust meinar stjórnvöldum að leggja samþykki eða fylgi Íslendinga við stríðsrekstur án þess að fyrir liggi að meiri hluti kjörinna fulltrúa þjóðarinnar hafi gefið samþykki sitt við því. Hugsanlega var aldrei, eins og hv. þingmaður sagði í ræðu sinni þegar hann fylgdi sinni ágætu tillögu úr hlaði, hugsað fyrir þessu á þeim tíma þegar landsfeðurnir 1944 lögðu fram það frumvarp sem síðan var samþykkt af þjóðinni sem stjórnarskrá lýðveldisins. Á þeim tíma voru Íslendingar herlaus þjóð og við höfum alltaf litið á okkur sem herlausa þjóð. Af þeim sökum hefur það verið svo víðs fjarri hugsun Íslendinga að sú staða kynni að koma upp að við mundum hugsanlega leggja okkar formlega stuðning við innrásarstyrjöld gagnvart varnarlausri þjóð víðs fjarri heimalöndum okkar að það var aldrei reifað á hinu háa Alþingi fyrr að þessa væri brýn nauðsyn. Okkar formlegi stuðningur, sem aldrei skyldi verið hafa við hina skelfilegu innrás í Írak, hefur hins vegar fært okkur heim sanninn um að það er mikil þörf á að reisa traustar skorður við því að landsfeðurnir geti nokkru sinni aftur tekið slíka ákvörðun. Sú atburðarás sem leiddi til þess að Ísland fór á hinn svokallaða lista hinna viljugu, sem við höfum frekar kosið, í stjórnarandstöðunni og víðar, að kalla lista hinna vígfúsu, sýnir að lögin og stjórnarskráin eru ekki nægilega traustverð í þessum efnum. Hv. þingmenn sem töluðu hér á undan hafa báðir, þ.e. fyrir utan hv. framsögumann, lagt á það sérstaka áherslu að allt bendir til þess að lög hafi verið brotin við þá ákvörðun. Það kemur skýrt fram í lögum að ríkisstjórn Íslands beri að hafa samráð við utanríkismálanefnd þegar hún tekur mikilvægar meiri háttar utanríkispólitískar ákvarðanir. Það samráð var aldrei haft. Miklu fremur má segja að núverandi hæstv. forsætisráðherra hafi í reynd blekkt þjóðina með afstöðu sinni. Við munum að alveg fram að þeim tíma að yfirlýsingin kom fram hafði hæstv. núverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, sem þá gegndi embætti utanríkisráðherra, lýst því yfir í fjölmiðlum að hann væri að svo stöddu ekki fylgjandi innrásinni. Hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson sagði þá að hann teldi að gefa ætti vopnaeftirlitsnefnd Sameinuðu þjóðanna, undir forustu Hans Blix, lengri tíma til að leita af sér grun. Hvað var það sem leiddi til þess að Íslendingar tóku þessa ákvörðun og kné hæstv. núverandi forsætisráðherra kiknuðu þegar þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, lagðist á hann? Atburðarásin liggur alveg fyrir. Sendiherra Bandaríkjanna hafði samband við hæstv. þáverandi forsætisráðherra og var að skrölta uppi í Stjórnarráði kvöldið og nóttina sem þessi ákvörðun var tekin. Í kjölfarið hefur komið í ljós að hún var tekin án þess að gengið væri úr skugga um að fyrir lægi meirihlutastuðningur ríkisstjórnarinnar. Hæstv. landbúnaðarráðherra, sem er varaformaður Framsóknarflokksins, hefur opinberlega deilt á þessa ákvörðun og hann hefur sagt að formlegt samþykki ríkisstjórnarinnar hafi aldrei legið fyrir. Hv. formaður þingflokks framsóknarmanna, Hjálmar Árnason, hefur sömuleiðis áfellst sjálfan sig fyrir að hafa ekki tekið fastar á því máli þegar í ljós kom að ríkisstjórnin hafði bundið formlegt samþykki Íslands við innrásina. Ýmsir aðrir hv. þingmenn úr Framsóknarflokknum hafa sömuleiðis látið í ljós efasemdir um að þetta hafi verið rétt. Ég dreg í efa að þessi ákvörðun hefði notið samþykkis meiri hluta ef hún hefði verið borin undir Alþingi. Mér er það mjög til efs að meiri hluti íslenskra alþingismanna hefði samþykkt innrásina í Írak á þeim forsendum sem í hana var ráðist og við þær aðstæður sem þá ríktu. Síðar kom í ljós, frú forseti, að ef menn hefðu gefið sér meiri tíma þá hefði uppgötvast að í Írak voru engar forsendur fyrir innrásinni. Við munum að núverandi hæstv. forsætisráðherra og þáverandi formaður Sjálfstæðisflokksins gaf bara eina ástæðu fyrir samþykki sínu við innrásina. Hún var sú að í Írak væri að finna gereyðingarvopn. Í ljós kom að þar var hvorki tangur né tetur af neinum slíkum vopnum og einu merkin um vopn sem hægt væri að fella undir hugtakið gereyðingarvopn voru leifar efnavopna sem búin voru til í Írak með stuðningi bæði Bandaríkjanna og þó sérstaklega Bretlands. Allt var þetta reifað í frægri afsagnarræðu Robins Cooks heitins sem var leiðtogi breska þingsins á þessum tíma og sagði sig úr ríkisstjórninni sökum andstöðu sinnar við Bush. Sá ágæti stjórnmálaskörungur, sem nú er ekki lengur á meðal okkar, lýsti því nákvæmlega að þær upplýsingar sem stjórn Breta hafði þá undir höndum bentu alls ekki til þess að gereyðingarvopn væru í landinu. Þá spyr ég, frú forseti: Hvernig gætu þá íslensk stjórnvöld hafa komist að þessari niðurstöðu? Jú, þau hafa hugsanlega látið einhverja útlenda sendimenn, hugsanlega sendiherra Bandaríkjanna, ljúga sig fulla um þetta. Ég get ekki fullyrt um það. Hitt fullyrði ég að núverandi hæstv. forsætisráðherra brást þeirri sjálfsögðu rannsóknarskyldu sem á honum hvíldi þá sem forustumanni okkar í utanríkismálum, því að hann gerði ekkert til að ganga úr skugga um hvaða hald væri í þeim upplýsingum sem hann taldi benda til að gereyðingarvopn væri að finna. Hann hefði t.d. í krafti aðildar Íslands að Sameinuðu þjóðunum geta leitað sér upplýsinga beint hjá yfirmanni vopnaeftirlitsins, Hans Blix. Það gerði hann ekki. Því miður, frú forseti, var þessi atburðarás öll hin hraklegasta og það má segja að hún hafi loksins náð nýjum hæðum eða hugsanlega nýrri lægð þegar hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson lýsti því yfir fyrr á þessum þingvetri í viðtali við Blaðið að hefði hann á þeirri stundu sem hann tók ákvörðunina ásamt Davíð Oddssyni, formanni Sjálfstæðisflokksins, haft í höndum þær upplýsingar sem síðar hafa komið fram hefði hann ekki gefið samþykki sitt við innrásinni í Írak. Með öðrum orðum, frú forseti, það er ekki hægt að draga aðra ályktun af orðum og yfirlýsingum hæstv. forsætisráðherra en þá að hann telji nú að það hafi verið stórfelld mistök af sér að hafa samþykkt að Ísland styddi innrásina í Írak. Það er ákaflega mikilvægt að hafa þetta fyrir framan okkar sem óhagganlega staðreynd þegar við ræðum þetta mál í dag, ekki vegna þess að við getum skrúfað söguna til baka og bætt fyrir þær misgerðir sem við höfum unnið, heldur vegna þess að þetta sýnir í hnotskurn að sú tillaga sem hv. þm. Helgi Hjörvar hefur reifað á Alþingi í dag á meira en fullan rétt á sér. Hún er beinlínis brýn nauðsyn til að koma í veg fyrir að tveir menn, án rannsóknar, án þess að hafa nokkrar upplýsingar, beinlínis bindi heila þjóð eins og okkur, herlausa og vopnlausa og hlutlausa, við innrás í fjarlægt ríki. Það má aldrei verða aftur, frú forseti. Það er af þessum sökum sem tillaga hv. þm. Helga Hjörvars og annarra þingmanna Samfylkingarinnar á beinlínis brýnan rétt á því að hljóta samþykki Íslendinga og Alþingis. Frú forseti. Ég verð að segja að mér stendur hálfvegis stuggur af því að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra skuli ekki koma á hið háa Alþingi til jafnmikilvægrar umræðu og við erum að heyja í dag. Hér er verið að ræða grundvallaratriði. Hér er verið að reifa og ræða tillögu sem beinlínis byggist á því að reyna að koma í veg fyrir að þau mistök sem þessir menn, forustumenn stjórnarflokkanna, hafa gert sig seka um verði endurtekin. Ég hefði viljað hafa hæstv. utanríkisráðherra viðstaddan þessa umræðu, formann Sjálfstæðisflokksins, til að fá tækifæri til að spyrja hann hvort hann sé sömu skoðunar og hæstv. forsætisráðherra lét uppi í haust að innrásin í Írak hefði verið mistök, því það er eitt af því sem við eigum eftir að fá svör við á hinu háa Alþingi áður en hægt er að leggja það mál endanlega til hvílu. Að lokum, frú forseti. Við Íslendingar berum vegna þessarar löglausu, siðlausu ákvörðunar tveggja forustumanna íslensku þjóðarinnar okkar siðferðilegu ábyrgð á þeim hörmungum sem innrásin hefur kallað yfir Írak. Því má ekki gleyma.

Forseti biður hv. þingmann um að gæta orða sinna. Ef forseti heyrði rétt þá talaði hann um löglausa og siðlausa ákvörðun forustumanna ríkisstjórnar.

Frú forseti.  Sömuleiðis er ég þeirrar skoðunar að þegar þjóð tekur þátt í styrjöld vitandi vits, eins og við gerðum með formlegu samþykki ráðamanna, hljótum við að bera siðferðilega ábyrgð á þeim hörmungum sem sú styrjöld leiðir af sér. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að í breska læknaritinu The Lancet hafa verið birtar rannsóknir sem benda til þess að af völdum styrjaldarinnar í Írak, sem þó er ekki lokið, hafa fast að 100 þúsund írakskir borgarar dáið, flestir saklausir. Ég tel að Íslendingar beri á því móralska ábyrgð. Fyrir mína hönd var þessi ákvörðun tekin að mér forspurðum en ég get samt ekki sem íslenskur þegn skotið mér undan þeirri ákvörðun. Ég hef hins vegar reynt að skýra hana á alþjóðavettvangi. Ég tók t.d. þátt í því að auglýsa ákveðna afstöðu í bandarísku stórblaði til að skýra það að þrátt fyrir að Íslendingar hefðu formlega verið bundnir við þessa ákvörðun þá væri vilji þjóðarinnar, a.m.k. fjölmargra þegna hennar, allt annar. Frú forseti. Ég tel því í fyrsta lagi að tillaga hv. þm. Helga Hjörvars sé brýn og eigi ríka þörf og í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar sem ég sagði áðan, og verða það mín lokaorð, að þessi ákvörðun var löglaus og hún var siðlaus.

Frú forseti. Hér er um mál að ræða sem ég er sannfærður um að meiri hluti þjóðarinnar styður. Ég er nokkuð viss um að ef þingmenn létu samvisku sína ráða, hver og einn, væri meiri hluti á þingi fyrir þessu máli en það er eins og að flokksaginn ráði mjög miklu, menn séu teymdir út í ógöngur og jafnvel stuðning við stríð í fjarlægum heimshlutum þvert á samvisku sína. Maður heyrir a.m.k. menn missa af og til út úr sér að þetta hafi verið óráð. Ég minnist þess t.d. að hv. þm. Hjálmar Árnason hafi í einum þættinum haft orð um einhverjar efasemdir um þessar aðgerðir íslenskra stjórnvalda en síðan hafi hann mætt í þingsalinn og þá hafi verið búið að kúska hann til og eftir það sagði hann sína skoðun í takt við flokksforustuna. Ég er á því að þetta sé mjög gott mál sem þingið ætti að samþykkja og það væri örugglega mikill léttir fyrir stjórnvöld að hafa svona samþykkt á bak við sig. Þegar erlendir sendimenn voldugra ríkja, svo sem eins og Bandaríkjanna, pressa viðkomandi ráðherra til að styðja eitthvað sem er vafasamt og jafnvel þvert á samvisku viðkomandi hæstvirtra ráðherra gæti verið mjög gott að hafa einmitt þetta skjól fyrir viðkomandi ráðherra sem gætu sagt: Þetta þarf að fara fyrir þingið. Það er eins og að menn hafi einfaldlega misst móðinn til að vera á móti þessu stríði, á móti ofureflinu, þessum voldugu ríkjum, þegar á hólminn var komið. Við verðum líka að líta til þess að sumir hv. ráðamenn missa fótanna. Ég vil minnast sérstaklega á hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson af þessu tilefni, hann hefur fest í vitleysunni, jafnvel leitað að réttlætingu þessara mistaka sinna í staðinn fyrir að koma hingað í ræðustól og segja einfaldlega að hann hafi gert mistök, sjái eftir því og biðji þjóðina afsökunar á gjörðum sínum. Menn hafa ekki kjark til þess og það er mjög miður. Það var t.d. sorgardagur hér þegar starfsmenn íslenska ríkisins fundu eitthvað sem þeir töldu að væru efnavopn. Þá var að heyra að ráðamenn þjóðarinnar væru sigri hrósandi yfir fundinum. Þetta er mjög vafasamt og ég er á því að samþykkt þessa frumvarps mundi auðvelda ráðherrum framtíðarinnar störf sín.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafði á orði að einkennilegt væri að forustumenn ríkisstjórnarinnar væru ekki hér til viðræðu um jafnmikið grundvallarmál og breytingu á stjórnarskránni sem lyti að mikilvægum ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefði tekið. Ég held að það sé engin ástæða til að undrast. Ég held að við vitum öll að þeir skammast sín fyrir innrásina í Írak og þeir eru löngu hættir að geta varið hana, stjórnarliðarnir á Alþingi. Hún er viðkvæmt mál, svo viðkvæmt mál að hér varð hv. þm. Össur Skarphéðinsson fyrir því í fyrsta sinn á 15 ára ferli sínum á Alþingi að vera áminntur fyrir að kalla þetta stríð löglaust og siðlaust. Það er greinilega viðkvæmt að fjalla um þessa ákvörðun og það er eðlilega viðkvæmt vegna þess að það er óeðlilegt að einn eða tveir menn geti tekið þá ákvörðun fyrir heila þjóð að eiga aðild að innrásarstríði. Öðru máli gegnir um sameiginlegar varnarskuldbindingar okkar Atlantshafsbandalagsþjóðanna þegar verið er að verjast árásum, en að einn eða tveir menn geti tekið ákvörðun um að ráðast gegn alþjóðalögum og án samráðs við utanríkismálanefnd, inn í annað ríki eða styðja innrás inn í annað ríki eins og gert var í málinu varðandi Írak sýnir okkur svo að ekki verður um villst að við höfum allt of veika lagaumgjörð um grundvallarákvarðanir eins og þessar. Ég held að við ættum kannski ekki að elta allt of mikið ólar við það sem gerst hefur í fortíðinni. Ég held að allir skynsamir menn geti verið sammála því að mikilvæg ákvörðun eins og innrás í annað ríki sem getur haft í för með sér dauða tugþúsunda manna, jafnvel hundruð þúsunda manna, getur haft áhrif á öryggi þess ríkis sem ákveður að eiga í innrásinni eða styðja innrásina, getur leitt til hefndaraðgerða o.s.frv., sé ekki tekin nema að undangenginni vandaðri rannsókn og umfjöllun í æðstu stofnun þjóðarinnar, Alþingi Íslendinga. Ég er auðvitað ekki í neinum vafa um það að innrásin í Írak hefði ekki þolað neina rannsókn þjóðþings Íslendinga. Ég held að Alþingi sé of vant að virðingu sinni til að hér hefði nokkurn tíma fengist þingmeirihluti fyrir málinu þó að það sé að vísu þannig að þegar ákvörðunin hafði verið tekin og tilkynnt á alþjóðavettvangi hnekkja stjórnarliðar á þingi, vegna skyldurækni, hollustu og trúfestu, ekki þeirri ákvörðun sem tekin hefur verið. Það þýðir hins vegar alls ekki að þeir hefðu stutt ákvörðunina ef hún hefði verið borin undir þingið áður en yfirlýsingarnar voru gefnar. Um margt höfum við í löggjöf okkar talið okkur vera saklausa þjóð, hlutlausa og herlausa langt norður í höfum og fjarri heimsins vígaslóð, eins og skáldið sagði. En það er auðvitað ekki þannig í sísmækkandi heimi. Það sýna þær ákvarðanir sem við höfum á síðasta áratug ítrekað tekið um að styðja og eiga aðild að stríðsaðgerðum. Það sýnir það að við höfum átt vopnaða menn á erlendri grund, í alþjóðaliði á vegum alþjóðlegra stofnana, í kjölfar stríðsaðgerða. Við höfum átt sprengjuleitarmenn í Írak, friðargæsluliða í Afganistan o.s.frv. Við höfum tekið ákvörðun um að styðja árásirnar á Kosovo, við höfum tekið ákvarðanir um að styðja innrásina í Írak. Það er nauðsynlegt að við lærum af þeim mistökum sem gerð voru með stuðningsyfirlýsingunni við innrásina við Írak sem var tekin í andstöðu við 85% þjóðarinnar, sem var trúlega tekin í andstöðu við þingmeirihluta - að við lærum af þeirri ákvörðun að við þurfum í æðstu réttarheimild íslenska ríkisins, stjórnarskrá Íslands, að kveða skýrt á um það að slíkar ákvarðanir verða ekki teknar nema fyrir tilstuðlan Alþingis og með ályktun Alþingis. Slíka ályktun getur auðvitað meiri hluti þingsins gert. Á því er enginn vafi og til þess kann að þurfa að koma. En það er mikilvægt að sú ákvörðun sé upplýst, hún sé tekin eftir gaumgæfilega skoðun. Við sjáum á þeim ríkjum í kringum okkur sem hafa slík lög að þar eru slíkar ákvarðanir ræddar og rannsakaðar í þaula af þjóðþingum áður en ákvarðanir eru teknar. Mörg dæmi þess á undanliðnum áratug, og auðvitað enn fleiri lengra aftur í söguna, eru um að þjóðþing hafi lagst gegn því að eiga aðild að aðgerðum, ýmist af siðferðilegum ástæðum, pólitískum eða af ástæðum er varða öryggi ríkisins eða ótta við hefndaraðgerðir, hafa neitað um afnot af flugvöllum, þing sem hafa neitað um afnot af lofthelgi sinni, ríki sem hafa neitað um birgðaflutninga um yfirráðasvæði sitt og auðvitað synjað um aðild og stuðning við stríð. Um það eru fjöldamörg dæmi og ég held að þegar horft er á þær ákvarðanir sem ein þjóð getur tekið hljóti þrjár að vera hinar þýðingarmestu. Ein er um fullveldið, önnur er um stjórnskipunina sjálfa, þ.e. lýðræðið, og hin þriðja er að fara með stríð á hendur annarri þjóð. Um þessar grundvallarákvarðanir hlýtur æðsta lýðræðisstofnunin í lýðræðisríki eins og Íslandi að þurfa að fjalla og þó að við höfum, herlaus þjóð 1944, ekki borið gæfu til að kveða á um það í stjórnarskránni eigum við að læra af reynslunni og sögunni og festa það nú í stjórnarskrá landsins þannig að aldrei verði aftur tekin ákvörðun um jafnafdrifaríkar aðgerðir á jafnveikum forsendum og gegn jafnstórum meiri hluta íslensku þjóðarinnar eins og ákvörðun Davíðs Oddssonar, þáverandi hæstv. forsætisráðherra, um að gera okkur að einni hinna viljugu eða þurfandi þjóða sem studdu Bandaríkjamenn í innrásinni í Írak.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um háskóla, og er flutningsmaður ásamt mér hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Frumvarp þetta er ekki mikið að vöxtum en það varðar réttlæti háskólanema. Það gengur út á það að sjálfseignarstofnunum á háskólastigi og einkareknum háskólum verði óheimilt að innheimta skólagjöld af nemendum sem stunda nám í greinum sem ekki er unnt að leggja stund á í ríkisháskóla, og þar með án skólagjalda. 2. gr. í frumvarpinu er lagatæknilegs eðlis og 3. gr. varðar gildistöku en í greinargerð kemur fram að frumvarpið hafi verið lagt fram á síðasta löggjafarþingi og hafi ekki orðið útrætt. Því er það endurflutt óbreytt. Forsaga þessa máls er sú að á síðasta löggjafarþingi fóru í gegn lög um afnám laga um Tækniháskóla Íslands sem gengu út á það að Tækniháskóla Íslands var í raun og veru breytt í einkahlutafélag með Háskóla Reykjavíkur. Samruni þessara tveggja skóla kallaði á afar mikla umræðu í þingsölum um sjálfsögð réttlætismál sem tengjast skólagjöldum. Ástæðan var sú að ákveðin námsbraut Tækniháskóla Íslands fyrrverandi var með breytingunni lokuð inni í einkahlutafélagi sem krefst skólagjalda af nemum sínum. Tæknifræðin, sú námsgrein sem um ræðir, er ekki kennd í öðrum háskólum án skólagjalda svoleiðis að þar með lítum við, flutningsmenn þessa frumvarps, svo til að þar með séu þeim sem vilja leggja stund á þessa ákveðnu námsgrein lokaðar leiðirnar nema þeir telji sér fært að greiða þau skólagjöld sem upp eru sett í viðkomandi stofnun. Frú forseti. Háskólinn í Reykjavík sem Tækniháskólinn heyrir nú undir innheimtir á þessu skólaári um 200 þús. kr. í skólagjöld af nemum sínum í fullu námi. Það stendur til að hækka það um 20 þús. kr. á næsta ári, þ.e. þá verða það 220 þús. kr. sem hver nemi greiðir. Við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs teljum þetta allsendis óásættanlegt. Til að tryggja jafnrétti til náms teljum við að ævinlega verði að vera í boði allar námsgreinar sem kenndar eru hér á landi án þess að fólk sé knúið til að greiða skólagjöld fyrir þær. Æ fleiri atvinnugreinar gera kröfur um háskólapróf. Sívaxandi hluti hvers kyns náms hérlendis er á háskólastigi og það bendir allt til að sú þróun haldi áfram og að með tímanum verði háskólanám af einhverju tagi lokaáfangi í allri almennri menntun ef að líkum lætur. Af þessu leiðir að menntun verður stöðugt mikilvægari sem lykill að fjölbreyttum atvinnutækifærum og að sama skapi enn þýðingarmeiri fyrir atvinnulíf og samfélag. Jafnrétti til náms er því að mati okkar sem flytjum þessa tillögu, þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, lykillinn að jöfnum tækifærum. Skólagjöld eru í eðli sínu andstæð þessari jafnréttishugsjón okkar. Sé litið á þær námsleiðir sem nú eru í boði á háskólastigi hérlendis er ljóst að þó nokkuð vantar upp á jafnrétti í þessu tilliti. Tilefni frumvarpsins er einkum sú ákvörðun menntamálayfirvalda að leggja Tækniháskóla Íslands niður og færa stærstan hluta þess náms sem þar er í boði undir einkahlutafélag sem leggur skólagjöld á nemendur. Með þessari breytingu verði jafnrétti til náms í tæknigreinum á Íslandi skert verulega að okkar mati. Sömuleiðis er getið um það í greinargerðinni að Listaháskóli Íslands sem er sjálfseignarstofnun í eigu ríkisins innheimti skólagjöld en á yfirstandandi skólaári nema þau tæpum 200 þús. kr. á ári fyrir 3–4 ára nám í tónlist, myndlist, leiklist, hönnun og arkitektúr sem ýmist lýkur með BA- eða BFA-gráðu. Þess vegna má gera ráð fyrir því, eins og segir í greinargerð, að hver nemandi í Listaháskóla Íslands verði að reiða fram milli 600 og 800 þús. kr. í skólagjöld fyrir háskólagráðu sína. Við getum þess að rétt sé að hafa einnig til hliðsjónar við meðferð alls þessa máls að þá þurfi að athuga hvort endurskoðun þessa þáttar í lögunum um háskóla sé réttlætanleg eða eigi að fara fram svo að það sama gildi um alla opinbera háskóla í þessum efnum. Við flutningsmenn teljum afar brýnt að skólagjöld á háskólastigi verði ekki til þess að rýra möguleika háskólanema eða stýra vali nemenda á námsleiðum og hrekja fólk frá því námi sem hugur þess stendur helst til. Markmiðið með þessu frumvarpi er sem sagt að tryggja þennan mikilvæga þátt í raunverulegu jafnrétti til náms og teljum við þetta samrýmast menntastefnu þeirri sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur nýverið endurnýjað og var samþykkt endurnýjuð á síðasta landsfundi flokksins. Að öðru leyti vísa ég varðandi þetta mál til þeirra athugasemda sem ég gerði á síðasta ári þegar við fjölluðum um afnám laga um Tækniháskóla Íslands. Þau sjónarmið má kynna sér í nefndaráliti 2. minni hluta menntamálanefndar sem ég ritaði undir og er að finna á þskj. 796 frá síðasta löggjafarþingi. Að lokinni þessari umræðu, frú forseti, óska ég eftir að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntamálanefndar til umfjöllunar.

Frú forseti. Hér erum við að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum um háskóla, nr. 136/1997. Það er auðvitað hið besta mál að taka til gaumgæfilegrar athugunar að sjálfseignarstofnun á háskólastigi og einkareknum háskólum sé óheimilt að innheimta skólagjöld af nemendum sem stunda nám í greinum sem ekki er unnt að leggja stund á í ríkisháskóla. Hv. 1. flutningsmaður frumvarpsins, Kolbrún Halldórsdóttir, fór einmitt vel yfir það hvaða staða varð í raun og veru til þess að þetta frumvarp er lagt fram. Það er alveg deginum ljósara að skólagjöld eru í eðli sínu andstæð þeirri jafnréttishugsjón sem við höfum haft að leiðarljósi í menntamálum þjóðarinnar. Nú hafa einkareknu skólarnir forskot á ríkisreknu skólana með því að innheimta skólagjöld af nemendum sínum en fá auk þess tekjur frá ríkinu til jafns við þær tekjur sem ríkisreknu skólarnir fá. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál og hefur verið rætt mjög mikið á þingi. Grunnurinn að því er að háskólanám á Íslandi er í fjársvelti. Hæstv. menntamálaráðherra talar oft um að framlög til háskólanáms og menntunar hafi aukist mjög mikið á síðustu árum og í tíð þessarar ríkisstjórnar en gleymir hins vegar að segja frá því að háskólanemum hefur fjölgað miklu meira þannig að framlög á hvern nemanda hafa í raun og veru minnkað. Dæmi um þetta er Háskólinn á Akureyri. Þaðan hafa jafnvel heyrst raddir um það að þau sjái sig knúin til að fara fram á það að innheimta skólagjöld sem væri auðvitað mjög alvarlegur hlutur. Það er verið að svelta háskólana til þess að gera kröfur um að fá að taka skólagjöld af nemendum sínum. Nú þegar eru tekin eins konar skólagjöld af nemendum með innritunargjöldum sem eru óeðlilega há sé talað um kostnað við að innrita nemendurna. Þetta eru í raun dulbúin skólagjöld þó að þau séu ekki neitt í námunda við það sem skólagjöld yrðu ef þeim yrði komið á í ríkisskólum. Nemendum fjölgar en framlög til háskólanna aukast ekki að sama skapi. Í greinargerð með frumvarpinu er bent á að t.d. í Listaháskólanum sem er sjálfseignarstofnun í eigu ríkisins þurfa nemendur að greiða umtalsverð skólagjöld, tæplega 200 þús. á yfirstandandi skólaári, og það leiðir að því að nemandi þar þarf að punga út 600–800 þús. kr. fyrir BA-gráðu sína. Það er auðvitað stórfurðulegt. Ef við viljum raunverulega jafnrétti til náms hlýtur það að vera krafa okkar að námið sé gjaldfrjálst, að allir eigi kost á því, að uppfylltum menntunarskilyrðum að sjálfsögðu, að mennta sig óháð fjárhag foreldra eða sínum eigin. Þetta ætti að vera algjörlega óumdeilanlegt. En þegar við bætist að jafnvel nám sem ekki er hægt að stunda í ríkisskólum er síðan í boði í einkaskólum og tekið gjald fyrir erum við komin á braut mismununar. Þess vegna legg ég til að þetta frumvarp verði samþykkt hið snarasta, að við förum að líta á menntamál sem grunnjafnréttismál og að við einbeitum okkur að því að styrkja háskólana í landinu og meta þann auð sem verið er að skapa í háskólunum fyrir allt þjóðfélagið. Það er eitthvað sem við ættum að líta til.

Frú forseti. Það kemur auðvitað ekki á óvart að tveir hv. þingmenn Vinstri grænna skuli flytja frumvarp sem felur það í sér að þrengja að háskólastarfi undir því yfirskini að með því sé verið að jafna rétt manna. Oftast næst er það nú svo að þegar þrengt er að hlutum hefur það þveröfug áhrif við það sem lagt er til því að reglustikumenn og þeir sem vilja hafa allt í hendi sér og þykjast sjá hluti fyrir hafa einatt og raunar oftast rangt fyrir sér. Í þessu frumvarpi er lagt til, með leyfi hæstv. forseta, að ný svohljóðandi málsgrein bætist við 3. gr. laga um háskóla: „Sjálfseignarstofnunum á háskólastigi og einkareknum háskólum er óheimilt að innheimta skólagjöld af nemendum sem stunda nám í greinum sem ekki er unnt að leggja stund á í ríkisháskóla.“ Eins og ég skil þessa grein, hæstv. forseti, gengur jafnaðarhugsjón þessara hv. þingmanna svo langt að þau vilja frekar að ekki sé kostur á því að stunda ákveðið nám ef það hefur í för með sér að þeir sem leggja stund á námið þurfa að greiða nokkur skólagjöld. Þá vilja þeir fremur að námsgreinin sé ekki kennd. Þetta er auðvitað ótrúleg þröngsýni en út af fyrir sig er ágætt að frumvarp af þessu tagi komi fram til að skýra þann mun sem er á stefnu stjórnmálaflokka hér á landi og ég geri raunar ráð fyrir því að sá flokkur sem stendur næst Vinstri grænum í litrófi stjórnmálanna, Samfylkingin, muni vera á sömu skoðun. Þingmenn Samfylkingar hafa lýst mjög eindregið yfir andstöðu við skólagjöld á háskólastigi. Þó þori ég ekki að fullyrða um það en ég sé að hér er einn hv. þingmaður Samfylkingarinnar staddur sem oft telur ekki eftir sér að stíga í ræðustól, hv. þm. Suðurnesja Jón Gunnarsson. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að rifja upp síðustu málsgrein greinargerðarinnar: „Flutningsmenn telja brýnt að skólagjöld á háskólastigi verði ekki til þess að stýra vali nemenda á námsleiðum og hrekja fólk frá því námi sem hugur þess stendur helst til. Markmiðið með þessu frumvarpi er að tryggja þennan mikilvæga þátt í raunverulegu jafnrétti til náms.“ Frumvarpið er ekki lagt þannig upp, heldur þannig að betra sé að námsgreinin sé ekki kennd heldur en að menn eigi kost á henni fyrir nokkur skólagjöld. Eins og greinin er orðuð blasir það bersýnilega við. Ég sá að hv. þingmaður hristi höfuðið svo að kannski er ástæða til að endurtaka málsgreinina eins og hún liggur fyrir, með leyfi hæstv. forseta: „Sjálfseignarstofnunum á háskólastigi og einkareknum háskólum er óheimilt að innheimta skólagjöld af nemendum sem stunda nám í greinum sem ekki er unnt að leggja stund á í ríkisháskóla.“ Þetta felur í sér að það á að reyna að hamla gegn því að sjálfseignarstofnanir og einkareknir skólar geti tekið upp nám í greinum sem ekki eru kenndar í ríkisskólum.

Frú forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal misskilur eitthvað þetta frumvarp en eins og hann las upp hér þá er það alls ekki markmið frumvarpsins að þrengja að háskólastarfi á nokkurn hátt. Ég leyfi mér að minna hv. þingmann á að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur einmitt lagt fram tillögur á þinginu um aukin framlög til háskólanna, t.d. Háskólans á Akureyri, en þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa ítrekað fellt þær. Síðast í morgun mótmæltu nemendur við Háskólann á Akureyri sinnuleysi stjórnvalda, ríkisstjórnarflokkanna sérstaklega, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, og áhugaleysi bæjarstjórnarmeirihlutans á Akureyri sem svo illa vill til að einmitt er skipaður sömu flokkum, Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki. Við höfum hins vegar ekki legið á liði okkar við að benda á mikilvægi háskólanáms og að það beri að efla og þetta frumvarp hamlar auðvitað alls ekki gegn því. Það bendir bara á að ekki á að innheimta skólagjöld af námi sem ekki er í boði hjá ríkisreknum skólum. Ríkisreknu skólarnir eða einkaskólarnir eiga að taka þetta nám upp en þurfa hins vegar ekki að taka fyrir það skólagjöld. Í því felst að ríkisvaldið þarf að leggja aðeins meira á sig, veita aðeins meiri framlög til háskólamenntunar í landinu til að allir geti stundað nám á jafnréttisgrundvelli.

Frú forseti. Eins og glöggt kom fram í niðurlagi andsvars hv. þingmanns felur þetta frumvarp í sér hömlur við því eða vinnur gegn því að sjálfseignarstofnunum sé gert kleift að efna til nýrra námsgreina með skólagjöldum. Tilgangurinn með þessu frumvarpi er að í sjálfseignarstofnunum verði ekki hægt að bjóða upp á háskólamenntun með skólagjöldum nema viðkomandi námsgreinar séu kenndar í ríkisskólunum. Með þessu er auðvitað verið að torvelda háskólastarf, torvelda háskólamenntun og þarf ekki að fjölyrða um það. Hitt þykir mér hálfbroslegt þegar hv. þingmenn Vinstri grænna eða Samfylkingarinnar brigsla mér um það að ég hafi ekki viljað styðja háskólanám á Akureyri og ég vil … 

Frú forseti. Ég veit að hv. þm. Halldór Blöndal er mikill stuðningsmaður Háskólans á Akureyri, og það er vel - það væri betra ef fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins styddu jafndyggilega við bakið á Háskólanum á Akureyri - en að vísu ekki á ögurstundu þegar greidd voru atkvæði í þinginu t.d. til fjáraukalaga, þá veit ég ekki betur en hv. þingmaður hafi greitt atkvæði gegn tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um aukin framlög til Háskólans á Akureyri nema hann hafi kannski verið fjarverandi eða setið hjá. Ég veit það ekki, ég hef ekki farið nákvæmlega ofan í þá atkvæðagreiðslu, en ég veit fyrir víst að hv. þm. Halldór Blöndal studdi hana ekki, því miður. Hér segir í greinargerð, og er best að ég lesi þetta aftur: „Flutningsmenn telja brýnt að skólagjöld á háskólastigi verði ekki til þess að stýra vali nemenda á námsleiðum og hrekja fólk frá því námi sem hugur þess stendur helst til. Markmiðið með þessu frumvarpi er að tryggja þennan mikilvæga þátt í raunverulegu jafnrétti til náms.“ Nemendur hugsa sig tvisvar eða jafnvel þrisvar um ef þeir þurfa að fara í nám þar sem há skólagjöld eru tekin. Ég hélt að ég og hv. þm. Halldór Blöndal gætum orðið sammála um að það sé frekar augljóst að nemendur fara frekar í nám þar sem þeir þurfa ekki að punga út háum upphæðum í skólagjöld fyrir námið en þar sem þeir þurfa að gera það.

Frú forseti. Sá þáttur í ræðu hv. þingmanns sem varðaði þetta frumvarp var endurtekning á því sem áður var sagt, að fyrir hv. þingmanni vakir að setja hömlur við því að hægt sé að bjóða upp á fjölbreytt nám ef það kostar það að viðkomandi þurfi að greiða skólagjöld. Þarna erum við á öndverðum meiði og er ekkert við því að segja. Hitt atriðið, að stjórnarandstaðan komi með útgjaldatillögur við fjárlög, er ekkert óvenjulegt. Stjórnarandstaðan velur sér eitt og annað hverju sinni. Stundum þykir stjórnarandstöðunni rétt að flytja enga útgjaldatillögu til að lýsa andstyggð sinni á stefnu ríkisstjórnar. Stundum er allt löðrandi í tillögum um aukin útgjöld. Þannig lá á Vinstri grænum við afgreiðslu síðustu fjárlaga að þeim þótti rétt að leggja til aukin útgjöld. Það var þeirra pólitíska mat að það væri rétt. Má vera að þeir uni vel við sinn hlut og þyki sem þeir hafi staðið sig vel  Hitt er rétt sem hv. þingmaður segir að það verður auðvitað að tryggja það að Háskólinn á Akureyri hafi eðlilegan rekstrargrundvöll.

Frú forseti. Ég ætla í örstuttu máli að taka þátt í umræðum um þetta mikilvæga mál. Tillagan sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lagt fram er allrar athygli verð og tilgangurinn er ákaflega góður. Hann er sá að allir eigi jafnan kost á háskólanámi hér á landi. Ég er í grundvallaratriðum sammála því að reyna eigi að gefa fólki kost á að verða sér úti um mikla menntun. Ég hef áður lýst þeirri skoðun í þessum sal að ég tel að eitt af því sem auðgi íslenskt samfélag sé sú staðreynd að Íslendingar sækja mjög til þekkingarbrunna í öðrum heimsálfum og af því að við erum á mörkum heimsálfa þá er það þannig að hér er oft suðupottur nýrra hugmynda, bæði að vestan og austan. Þetta er mjög jákvætt. Ég hef velt mikið fyrir mér skólagjöldum og ég er í grundvallaratriðum mjög óhress með skólagjöld. Ég er líka þeirrar skoðunar að það eigi að efla og treysta ríkisháskólana eins og hægt er, sérstaklega í þeirri samkeppni sem þeir standa núna í. Auðvitað eru nýju háskólarnir að byggja sig upp og hafa af þeim sökum fengið góðan stuðning hjá ríkinu og ég sýti það ekki. Margir þeirra eru að gera góða hluti. Ég hef líka sagt að ef verið er að styðja slíka skóla eigi ekki bara að gera það sökum kennslunnar sem þeir inna af höndum heldur líka rannsóknanna. Enginn háskóli stendur undir nafninu akademía nema hann sinni líka rannsóknum. Þá er komið að þeim vanda hvernig hægt sé að sætta tilvist Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri, Kennaraháskólans og annarra háskóla hins opinbera andspænis háskólum sem ég vil ekki kalla einkarekna heldur sjálfseignarháskóla. Ég er þeirrar skoðunar að það nám sem menn eiga þar kost á auki val námsmannsins. Þá er spurning hvort sú staðreynd að þar eru háskólagjöld komi í veg fyrir að menn geti notfært sér þetta val og í sumum tilvikum er það efalaust svo. Ég hef þess vegna, svo ég reyni að reifa hugmyndir mínar í mjög stuttu máli og vonandi kjarnyrtu, komist á þá skoðun að bjóða eigi upp á ókeypis nám við opinberu háskólana þannig að menn eigi kost á því að ljúka þar ekki bara grunnnámi heldur líka framhaldsrannsóknarnámi. Ég var einu sinni þeirrar skoðunar að hugsanlega væri hægt að gera málamiðlun um að slíkt nám greiddi skólagjöld en ég hef komist að þeirri niðurstöðu að ég hafi ekki fundið rökræna brú í því. Ég tel hins vegar að ekki eigi að leggja stein í götu þeirra skóla sem á annað borð vilja bjóða upp á slíkt sérnám með skólagjöldum. Ég tel aftur á móti að ekki sé hægt að gera það með öðrum hætti en að líka verði komið upp styrkjakerfi sem er þannig að ýmsir sem vilja sækja þá skóla án þess hugsanlega að eiga sömu von og allir aðrir sem í þá sækja að geta greitt há námslán aftur til baka, eigi að njóta slíkra styrkja. Ég er t.d. að hugsa um þá staðreynd að háskólamenntað fólk sem er að einhverju leyti fatlað býr við fimm sinnum hærra atvinnuleysi en aðrir akademískir borgarar. Slíkt fólk getur ekki vænst þess að greiða til baka skólagjöld og námslán með sama hætti og aðrir og ég tel að það eigi að setja upp einhvers konar styrkjakerfi fyrir það og sömuleiðis fyrir unga, einstæða foreldra sem eru með töluverða ómegð og geta hugsanlega ekki heldur vænst þess að geta greitt slíkt niður. Í grundvallaratriðum er ég þeirrar skoðunar að það eigi ekki að tálma vöxt þessara skóla í þessa veru þó ég sé reiðubúinn til að rökræða það og skoða það. Þetta er skoðun mín og niðurstaða mín eftir að hafa skoðað þetta töluvert vel. Ég held að það skipti máli að menn hafi valfrelsi. Grundvallartilgangurinn með tillögu þeirra ágætu þingmanna sem hér mæltu fyrir þingflokk Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er að fjárhagsaðstæður stýri ekki valinu eða komi í veg fyrir að menn geti notfært sér þetta nám. Ég held að þessar aðferðir, þar sem ákveðnum hópum sé gert að njóta þessa vals ef þeir vilja með því að styrkja þá sérstaklega til þess, sé hugsanlega leið til að sætta þessi sjónarmið. Ég vil líka draga fram að ég er þeirrar skoðunar að ókeypis menntun eigi að vera í boði af hálfu íslenska ríkisins, alveg frá leikskóla og til loka æðstu námsgráðu, þ.e. að þeir sem ljúka doktorsnámi á Íslandi eigi ekki að þurfa að greiða fyrir framhaldsnámið og það get ég rökstutt með öðrum rökum. Ég tel að það skipti miklu máli fyrir framvindu atvinnulífs eins og því er hagað að þekkingin sem verður til í því námi skili sér sem best inn í samfélagið. Það er hagur okkar að halda þessu fólki í landinu þannig að sú þekking sem það býr yfir komi strax til hagsbóta fyrir íslenskt atvinnulíf en erlendar þjóðir hafi ekki forskot á hæfni þess. Það er reynsla mín, eftir að hafa sjálfir farið í gegnum slíkt nám og unnið við sama bekk og borð og mörg ágæt doktorsefni, að það er á þessu skeiði ævinnar sem vísindamaðurinn býr oft til þær hugmyndir sem hann er að vinna úr alla sína ævi. Það eru aukin rök fyrir því að framhaldsnám ríkisháskóla verði jafnan ókeypis.

Frú forseti. Ég fagna því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson skuli gefa hér þá yfirlýsingu sem hann gerði að hann væri orðinn þeirrar skoðunar, og ég ímynda mér að það sé sameiginlegt sjónarmið Samfylkingarinnar, að það eigi ekki að innheimta skólagjöld í mastersnámi í Háskóla Íslands. Mér finnst það afar mikið fagnaðarefni. Ég tek líka undir með hv. þingmanni varðandi fjölbreytnina í námi. Ég hef alltaf fagnað hverju einasta nýja tækifæri sem íslenskir háskólastúdentar hafa til fjölbreytni í námi. Ég er alveg sátt við að það séu sjálfseignarstofnanir eða einkaskólar sem hafi tækifæri til að vera í flórunni ásamt með Háskóla Íslands. Ég er hins vegar algerlega sannfærð um að Háskóli Íslands á að vera þjóðskóli. Hann á að vera fyrir alla og allir þeir sem vilja stunda háskólanám eiga að geta haft þar mikið val um nám sem ekki krefst skólagjalda. Mér finnst ósanngjarnt að ákveðnar greinar geti verið lokaðar inni í sjálfseignarstofnunum og einkaskólum þannig að einstaklingar sem vilja læra án þess að greiða skólagjöld af því að þeir vilja ekki fara út í stórskuldir og taka há námslán eigi þess kost að læra allar helstu greinar án þess að þurfa að greiða fyrir það skólagjöld. Ég tel að tæknigreinarnar sem lokaðar voru inni í Háskólanum í Reykjavík í fyrra , þegar lögunum var breytt og lögin um Tækniháskóla Íslands voru afnumin, eigi að standa til boða þeim stúdentum sem þær vilja læra án skólagjalda. Það er ekki svo í dag. Það er kveikjan að þessu frumvarpi.

Frú forseti. Þegar ég fór í nám á sínum tíma erlendis var það vegna þess að ekki var nokkur kostur á því að læra það hér heima til lokagráðu. Það var tiltölulega lítið, sérhæft svið fiskilífeðlisfræði. Ég held að ég mundi aldrei gera þá kröfu til þess að það væri hægt í sjálfu sér að bjóða upp á sjálfstæða námsbraut í því innan Háskóla Íslands. Þó er það ekki útilokað með ákveðnum þverfaglegum tilfæringum. En ég tel að mitt mesta happ í lífinu hafi verið að vera í fjögur ár við bresku hafrannsóknastofnunina í öllum þeim kraumandi potti alþjóðlegra hugmynda. Þar voru doktorsefni frá öllum heiminum, einn á hverri deild, ungir og færir vísindamenn sem sannarlega voru að gera frábæra hluti. Ég held að ekkert hafi gefið mér jafnmikla ögun í hugsun og fimi í að komast að niðurstöðu og það. Það er einmitt hæfileiki minn - ef hann er þá fyrir hendi - til þess að hugsa sjálfstætt sem gerir það að verkum að ég hef breytt sjálfur um afstöðu til skólagjalda á mastersnám og doktorsnám á Íslandi. Ég var þeirrar skoðunar áður að það væri hægt að verja það og rökstyðja. En ég hef hugsað það eftir tveim mismunandi leiðum og komist að þeirri niðurstöðu - og ég lýsti annarri hér í lokum ræðu minnar - komist að því að svo er sennilega ekki. Með sama hætti verð ég líka að viðurkenna að þeir fordómar sem blunduðu í brjósti mér gagnvart sjálfstæðu háskólunum í upphafi hafa dálítið horfið. Ég get ekki annað en sagt að ég er ánægður og hrifinn af þróttinum sem er að finna í þeim og ég er glaður yfir metnaðinum sem þar er. Ég hélt fyrst að þetta ættu að vera svona stuttar námsbrautir, að þetta ætti að vera súpergaggó. Þetta eru að verða alvöru rannsóknarstofnanir sem leggja af mörkum mjög merkilegt framlag og gera öðruvísi kröfur. En ég vil að það sé gert vel við ríkisháskólann. Hugsanlega er þá rétt að einbeita sér að sterkum, voldugum námsbrautum heldur en að dreifa því á margar smærri, 

Frú forseti. Ég dreg ekki í efa að hv. þingmaður hafi haft verulega gott af því að fara til útlanda að læra sína fiskilífeðlisfræði. Ótal margir stúdentar og doktorsnemar geta sagt nákvæmlega það sama og tekið undir með hv. þingmanni. Ég held ekki að við getum nokkru sinni boðið upp á allar námsbrautir hugsanlegar í veröldinni á Íslandi. Ég er ekki haldin þeirri grillu, sannarlega ekki. Hins vegar tel ég að tæknifræðin, sem var lokuð inni í einkaskólanum, Háskólanum í Reykjavík, í fyrra sé þannig grein að hún eigi að standa þeim til boða sem kjósa að læra í þjóðskóla, sem kjósa að læra án þess að þurfa að greiða fyrir það 220 þús. kr. á ári í skólagjöld. Við erum því aðeins kannski að tala um ólíka núansa. Ég tel að þróttur og metnaður þessara sjálfstæðu skóla sé nauðsynlegur inn í okkar háskólaflóru. En ég er líka jafnsannfærð um að ríkisstjórnin og ríkisvaldið eigi að standa 

Það er hugsanlega rétt sem hv. þingmaður sagði um tækniskólana. Það var sérstakt dæmi. Þegar ég skoðaði það á síðasta ári þegar þetta fór hér í gegn var ég nú ekki sammála því sem þar var að gerast og get alveg tekið undir með hv. þingmanni. Hins vegar er þetta spurning um val. Menn fara í þessa skóla til þess að ávaxta sína talentu sem þeir eru fæddir með inni í sér og hugsanlega til þess í lífinu að fá meira út úr því, gæða það meira ríkidæmi og hugsanlega til þess að fá auknar tekjur. En hv. þingmaður gæti nú hallað sér fram og spurt hv. þm. Söndru Franks að þessu því að hún hefur sjálf notfært sér þetta val og er eftir því sem ég best veit einmitt nemandi í einum af þessum skólum milli þess sem hún vinnur hér fyrir lítilmagnann á þingi.

Frú forseti. Mér var ekki alveg ljóst hver var afstaða hv. þingmanns til þessa frumvarps sem hér liggur fyrir. Á hinn bóginn kom fram í ræðu hans að hann telur að við opinbera háskóla eigi að bjóða upp á ókeypis nám, hvort sem það er mastersnám eða doktorsnám eða hverju nafni sem nefnist. En hv. þingmaður áttaði sig á því um leið og hann sagði það að þetta mundi auðvitað hafa það í för með sér að draga yrði úr slíku námsframboði í hinum ríkisrekna háskóla og þess vegna bætti hann við að auðvitað yrðu námsbrautirnar fáar, voldugar en fáar, í hinum ríkisrekna háskóla sem þýðir að hann hugsar sér að ríkisreknu háskólarnir bjóði upp á mjög fábreytilegt nám miðað við alla flóruna sem háskólanám yfirleitt býður upp á, en einkaskólarnir skuli þá annast það sem sértækara er og þá standa undir því með skólagjöldum að sínu leyti. Þetta er athyglisvert. Eins og ég skil hv. þingmann þá þýðir þetta með öðrum orðum að hann er sammála mér um að frumvarpið eins og það er lagt hér fram vinnur gegn því að menn geti aflað sér þeirrar háskólamenntunar hér á landi sem hugur þeirra stendur til ef sú háskólamenntun er á sértæku sviði eða fitjað er upp á einhverju nýju.

Frú forseti. Í lýðræðislegri umræðu er það þannig að menn koma fram með sterk sjónarmið og ræða þau, eins og við gerum hér, og komast að niðurstöðu. Hv. þingmenn VG hafa mjög afdráttarlausa afstöðu í þessu máli. Mín er ekki jafnafdráttarlaus. Ég held að málflutningur þeirra verðskuldi það fyllilega að við skoðum rök þeirra og síðan kemst þingið að ákveðinni niðurstöðu. Ég er sem sagt sammála því, frú forseti, að þessir nýju háskólar og þessar stundum sértæku námsbrautir þeirra auki val nemenda. Ég er yfirleitt þeirrar skoðunar að það sé betra. Ég er valfrelsi fylgjandi. Í hinum besta heimi allra heima mundi ég gjarnan vilja sjá að ríkið styrkti fólk sem nemur skólagjöldunum. En ég veit að það er ekki hægt. Að hluta til gerir það það með námslánunum vegna þess að eins og þau eru uppbyggð er hluti þeirra styrkur.

Helmingurinn.

„Helmingurinn,“ kallar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fram í og það er náttúrlega biti sem rífur í. Ég er hins vegar ekki þeirrar skoðunar að það sem er mitt viðhorf, ókeypis skóli til loka æðstu námsgráðu, dragi endilega úr framboði á námsbrautum vegna þess að doktorsgráður eru oft þverfaglegar, skera á margar deildir og greinar og það er hægt að fjölga mjög doktorum án þess að auka við námsbrautir. Ég dreg hins vegar í efa að hægt væri að fjölga námsbrautum til magistersgráðu nema með auknu framlagi ríkisins. Grundvallarviðhorf mitt er sem sagt þetta: Ókeypis skóli frá leikskóla til loka æðstu gráðu og val ef menn vilja í öðrum skólum. En þá verður ríkið að koma með góð námslán og það verður líka að setja upp styrkjakerfi fyrir þá sem ekki, undir fáum kringumstæðum, gætu notfært sér þetta val. Það eru þeir hópar sem ég lýsti hér áðan.

Frú forseti. Niðurstaðan er á nýjan leik sú, eftir að hafa hlustað á hv. þingmann, að hann sé sömu skoðunar og ég um að skólagjöld á háskólastigi hafi ýtt undir það að flóran hefur orðið meiri en ella og að nýir og sterkir skólar á háskólastigi hafi orðið til, eins og skólinn á Bifröst og Háskólinn í Reykjavík. Það er svo auðvitað er röksemd gegn því að frumvarp eins og það sem hér liggur fyrir sé samþykkt.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. Halldóri Blöndal um ákaflega margt, t.d. friðlýsingu Jökulsár á Fjöllum, eins og komið hefur fram í þessum sal. En hv. þingmaður getur ekki endilega beitt þessari röksemdafærslu til þess að búa til fylgi mitt við skólagjöld. Ef hv. þingmaður væri ekki háttvirtur heldur hæstvirtur og sæti í ríkisstjórn og færi t.d. með menntamál hefði hann vafalítið getað beitt sér fyrir því að þessir skólar hefðu byggst upp með jafnöflugum hætti með stærra framlagi af hálfu ríkisins gegn því að dregið væri úr skólagjöldum. Hv. þingmaður talar hér sjálfur þannig að skólagjöld séu ill nauðsyn. Ég tel að hægt sé að fallast þarna á ákveðna línu sem ég hef reynt að draga í ræðum mínum. En það er með þeim skilyrðum sem ég sagði hér áðan, að það verða að vera drjúg námslán og sterkir styrkir fyrir þá sem af fjárhagslegum ástæðum geta ekki notfært sé þetta valfrelsi. En ég tel að valfrelsið hafi auðgað skólaflóruna.

Frú forseti. Það var mjög ánægjulegt að hlýða á ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og heyra að við erum sammála um að nám frá leikskóla upp í grunnskóla, framhaldsskóla og háskóla eigi að vera gjaldfrjálst. Það finnst mér afar jákvætt að heyra frá hv. þingmanni, fyrrverandi formanni Samfylkingarinnar. Ég get líka verið honum sammála um að það er mjög mikilvægt að við leitum okkur þekkingar utan landsteinanna. Hins vegar lendir maður í dálítið einkennilegri stöðu, t.d. ef stundað er myndlistarnám, eins og ég gerði, að þurfa að borga skólagjöld í skólanum hér á Íslandi. Síðan fór ég til Þýskalands í framhaldsnám, í mastersnám, og þar voru engin skólagjöld og algjörlega gjaldfrjáls skóli. Hið sama gildir í mörgum tilfellum fyrir vestan okkur í Kanada eða á Norðurlöndunum og þetta finnst mér vera mjög jákvætt. Nú er það auðvitað þannig að námsmenn eru líka hvattir til að fara til náms í löndum þar sem himinhá skólagjöld eru tekin, t.d. í Bretlandi. Þá höfum við sem betur fer Lánasjóð íslenskra námsmanna sem hleypur undir bagga. Reyndar er það nú svo að lánin sem Lánasjóðurinn veitir eru oft ekki bara lán vegna þess að maður greiðir þau til baka sem hlutfall af tekjum. Myndlistarmenn t.d. hafa yfirleitt ekki það háar tekjur að þeir geti borgað námslánin upp þannig að þau koma þá út í raun og veru sem styrkir.

Frú forseti. Ég verð að viðurkenna að mér er ekki alveg kunnugt um það hvernig gjöld eru innheimt af nemendum í þeim löndum sem hv. þingmaður nefnir. En auðvitað trúi ég því. Því var öðruvísi háttað þar sem ég var í námi. Þar voru mjög há skólagjöld. Reyndar varð breyting gjör á meðan á mínu námi stóð þar. Ég var svo heppinn að ég naut stuðnings þannig að bresk stjórnvöld greiddu fyrir menntun mína. Ég var sem sagt hér á fyrstu árum mínum af ýmsum skoðanabræðrum hv. þingmanns kallaður „One of Maggie's boys“ frá því að Margrét Thatcher greiddi fyrir menntun mína í Bretlandi í fjögur ár. Vandamálið sem hv. þingmaður nefnir er raunverulegt. Það er þetta: Margir sækja sér menntun í greinum sem eru ólíklegar til þess að skila viðkomandi það miklum tekjum að þeir geti staðið undir miklum greiðslum af háum lánum. Ég hef þess vegna oft og tíðum reifað hugmynd - hana er reyndar að finna með öðrum hætti í frumvarpi sem hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson og aðrir úr Samfylkingunni hafa lagt fram - þar sem gert er ráð fyrir að ákveðnar greinar séu styrkhæfari en aðrar, þ.e. að þeir sem ekki leggja í nám sem er líklegt til mjög mikilla tekna að því loknu eigi kost á slíkum stuðningi. Það er mjög nauðsynlegt bara fyrir grósku mannlífsins og fjölbreytni mannlífsins að mönnum sé líka haldið til verka í þeim greinum. Ég nefni t.d. íslenskudeild við Háskóla Íslands sem hefur á síðasta einum og hálfa áratug drabbast niður vegna áhugaleysis stjórnvalda. Kennarar voru þar 15. Þeir eru 11 núna. Ég hef t.d. sagt að til þess að laða menn að þeim eldi menningararfleifðarinnar þá eigi að styrkja þá. Þetta er ekkert annað en það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson mundi kalla lögmál framboðs og eftirspurnar.

Frú forseti. Þetta er mergurinn málsins. Ég held að við verðum að auka fjölbreytni náms, ekki bara með því að styrkja nemendur heldur einnig með því að styrkja skólana með almennilegum framlögum til að þeir geti boðið upp á fjölbreytt og víðsýnt nám í sem flestum greinum. Hv. þm. Halldór Blöndal hélt því fram áðan að þetta frumvarp mundi þrengja kost okkar eða útiloka jafnvel einhverjar greinar. Ég held þvert á móti að ef við förum í það samhliða að styrkja nemendur eða ákveðnar greinar þá yrði það til bóta. Það eru t.d. greinar í Háskóla Íslands sem eru sennilega ekki mjög arðbærar, t.d. fornleifafræði sem samt er vert að leggja áherslu á. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefnir réttilega íslenskudeildina í þessum efnum, að það mætti styrkja þessar greinar mun betur. Þannig held ég að við fáum fjölbreytt 

Virðulegi forseti. Ég flyt hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, með síðari breytingum. Auk mín eru flutningsmenn hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Bjarni Benediktsson, Sigurður Kári Kristjánsson og Gunnar Örlygsson. Þetta er einfalt frumvarp en með því er lagt til að gjöld fyrir skráningu félaga verði lækkuð, sem og gjald fyrir skráningu loftfars til atvinnuflugs. Lækkunin yrði mismikil eftir tegund þeirra félaga sem um ræðir en mest yrði hún fyrir skráningu hlutafélaga og samvinnufélaga og skráningu erlendra félaga. Þar mundi gjaldið lækka úr 165.000 kr. í 40.000 kr. Lækkun gjalda fyrir skráningu annarra félaga yrði minni. Skráningargjöld félaga eftir breytinguna yrðu þó aldrei hærri en 40.000 kr. Ástæðan fyrir því að þetta mál er flutt er einfaldlega að auðvelda á fólki að fara út í atvinnurekstur. Menn tala iðulega um nýsköpun og sprotafyrirtæki þegar um þetta er rætt á fínu máli. Virðulegi forseti. Alþjóðabankinn gefur út samanburð á því hve mikla fyrirhöfn og fjármuni þarf til að stofna fyrirtæki eftir löndum. Það er ánægjulegt að þegar bornar eru saman aðstæður til stofnunar fyrirtækja í ýmsum nágranna- og samkeppnislöndum Íslands kemur í ljós að hér á landi er framkvæmdin nokkuð skilvirk og einföld. Hins vegar liggur fyrir að kostnaðurinn er hér hár í samanburði við þessi lönd. Kostnaður við stofnun einkahlutafélags hér á landi er hærri en í Danmörku svo að dæmi sé tekið, Finnlandi, Svíþjóð og Bandaríkjunum, eins og kemur fram í greinargerðinni. Þetta er í sjálfu sér ekki flókið mál og engin ástæða til að hafa mörg orð um það. Fyrir fjársterka aðila skiptir það litlu máli, fyrir stórfyrirtæki og fyrirtækjasamsteypur sem hafa sem betur fer vaxið og dafnað og eru í mikilli útrás. Það að lækka skráningargjöld, eins og hér um ræðir, skiptir litlu máli fyrir þessi fyrirtæki sem eru kannski með hagnað upp á tugi milljarða og gríðarlega veltutölur. Þetta frumvarp er ekki flutt fyrir þá aðila. Það er flutt fyrir þá sem hafa minna milli handanna og eru að stíga sín fyrstu skref í atvinnurekstri, eða lítil og meðalstór fyrirtæki sem vilja láta til sín taka á fleiri sviðum. Þá munar um hverja krónu, sérstaklega hjá þeim sem fara út í sinn fyrsta atvinnurekstur. Mig minnir að ég hafi séð, virðulegi forseti, að við séum, sem betur fer, það þjóðfélag sem er með mesta frumkvöðlastarfsemi og keppum þar, að ég held, við Bandaríkjamenn. Það er afskaplega ánægjulegt og vonandi verða Íslendingar alla tíð óhræddir við að fara út í atvinnustarfsemi, að taka áhættu og reyna fyrir sér með þessum hætti í atvinnulífinu. Við eigum alltaf að hafa það markmið að leita allra leiða til að gera það ferli einfalt og skilvirkt þannig að hér verði alltaf virk nýsköpun og Ísland verði miðstöð frumkvöðlastarfsemi og nýsköpunar. Virðulegi forseti. Það er engin ástæða til að dvelja meira við þetta mál. Þetta er einfalt. Það gengur út á að lækka gjöld á fyrirtæki sem er verið að stofna. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég flyt þetta mál en ég vona að það nái fram að ganga og við munum sjá það verða að lögum í vor.

Frú forseti. Ég ætla nú ekki að tala lengi. Ég vil liðka fyrir því að þingmannamál komist áfram í dag, þar sem eingöngu þingmannamál eru eftir á dagskránni eða eru á dagskrá. Ég verð þó að segja nokkur orð um frumvarp til laga sem hér hefur verið kynnt, um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Ég vil taka fram í upphafi að ég er ekki á móti því að lækka gjöld vegna stofnunar á einkahlutafélögum eða atvinnufyrirtækjum yfirleitt. Ég hefði þó viljað sjá að tillaga sem þessi væri hluti af heildarendurskoðun á aukatekjum ríkissjóðs. Í síðustu viku sáum við dagskrá fyrir þingfund þar sem tvö frumvörp til laga lágu fyrir á sama degi um breytingar á lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Þá fór maður að velta fyrir sér hvernig á því stæði að annars vegar flytti hæstv. fjármálaráðherra frumvarp um breytingu á þessum lögum og hins vegar fimm ungir háttvirtir sjálfstæðisþingmenn frumvarpið sem við ræðum hér. Það tók mig ekki langan tíma að sjá af hverju þessar breytingar væru ekki fluttar í einu frumvarpi. Frumvarp hæstv. fjármálaráðherra gekk út á að hækka aukatekjur ríkissjóðs, hækka ákveðin gjöld sem þar eru inni. Til dæmis var um mikla hækkun að ræða fyrir að sækja um íslenskan ríkisborgararétt, úr 1.375 kr. í 10.000 kr. Veruleg hækkun er á að sækja um dvalarleyfi, EES-dvalarleyfi, sem kallað er, fyrir þá aðila sem það vildu gera. Þannig mátti fara í gegnum frumvarp hæstv. fjármálaráðherra, allir liðir hækkuðu og margir hverjir um mörg hundruð prósent. Ég var ekkert hissa á að sjá slíkt frumvarp frá hæstv. fjármálaráðherra. Svo virðist sem hæstv. fjármálaráðherrar Sjálfstæðisflokksins, bæði núverandi og fyrrvarandi, láti ekkert tækifæri ónotað til að auka skattheimtu á landsmenn, hvort sem það er í formi tekjuskatts, vörugjalda, virðisaukaskatts eða beinna tekjuskatta. Frumvarpið sem við ræðum hér gengur aftur á móti út á að lækka aukatekjur ríkissjóðs. Einn liður einnar greinar er tekinn út, þ.e. eingöngu 9. töluliður 13. gr. laganna, skráningargjöld er varða nýskráningar fyrirtækja. Það skal lækka allt frá 165 þús. kr. á skráningu niður í 40 þús. kr. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er ég í sjálfu sér ekki á móti því að liðka fyrir stofnun lítilla einkahlutafélaga á Íslandi. Ég verð þó að gjalda varhuga við því að færa gjaldið of langt niður. Það má ekki vera of lítill þröskuldur til að stofna einkahlutafélag og ráðast í atvinnurekstur. Menn verða að vera nokkuð vissir um að sá atvinnurekstur sem þeir ætla að ráðast í beri eðlileg gjöld. Við megum ekki gleyma því að bara við að auðvelda mönnum að hætta einkarekstri á eigin kennitölu, stofna einkahlutafélag og fara í rekstur á nýrri kennitölu þess lögaðila, verður í flestum tilvikum talsverð tekjuskerðing fyrir sveitarfélögin. Það þarf þá að vera um alvöru atvinnurekstur að ræða sem menn fari út í til að stofna einkahlutafélag en ef um smárekstur er að ræða gæti verið skynsamlegra að beina honum í farveg einkarekstrar. Þau rök sem hér eru sett fram, að þetta sé of hátt og gjöldin þurfi að lækka eru ekki fullnægjandi að mínu viti. Að bera saman hvað kostar að stofna einkahlutafélag hér á landi miðað við önnur lönd og nota við það prósentu af vergri landsframleiðslu á mann. Ég er nú ekki mjög hrifinn af þeim mælikvarða í þessum samanburði. Menn hefðu alveg eins getað valið að bera saman kostnað við að stofna einkahlutafélag miðað við heildarvegalengd þjóðvegakerfis eða eitthvað slíkt. Þetta segir okkur í raun ekkert um það hvort gjöldin séu há hér eða ekki í samanburði við aðra. En ef menn telja að gjöld upp á 165 þús. kr. og 82.500 kr. séu of há gjöld fyrir þá sem ætla út í atvinnurekstur þá verða menn að færa fyrir því betri rök en gert hefur verið. Þau rök sem heyrst hafa úr ræðustól eru þau að erfitt sé að stofna fyrirtæki, menn eigi kannski ekki fyrir útgjöldum á fyrstu dögum og mánuðum rekstrarins, að það sé nóg að borga og það þurfi að koma í veg fyrir að menn eyði peningunum í eitthvað annað. Einn af hv. flutningsmönnum þessa frumvarps, Birgir Ármannsson, kom í andsvör við mig þegar við ræddum frumvarp til laga um breytingu á lögum frá hæstv. fjármálaráðherra þar sem m.a. voru tínd til þau rök sem ég nefndi. Ég benti hv. þingmanni á að ríkið innheimti gjöld, bæði tekjuskatt og önnur gjöld, af einstaklingum sem ekki ættu til hnífs og skeiðar, sem ekki ættu fyrir brýnustu lífsnauðsynjum. Ég spurði hvort við gætum þá ekki sagt með sömu rökum að ófært væri að ríkið tæki skatt eða gjöld af einstaklingum sem ættu ekki fyrir nauðþurftum. Mig langar að spyrja hv. 1. flutningsmann frumvarpsins, í fyrsta lagi: Af hverju er eingöngu tekinn út þessi 9. töluliður 13. gr. laganna um aukatekjur ríkissjóðs? Hvarflaði ekki að flutningsmönnum að skoða önnur gjöld í þessum lögum? Þetta er mikill lagabálkur með miklum fjölda gjalda sem ríkið innheimtir fyrir alls konar þjónustu. Ég hefði, eins og ég sagði í upphafi máls míns, talið nær að fara í heildarendurskoðun á þessum lögum fyrst menn vilja draga út ákveðna kafla og lækka þá. Hingað til höfum við yfirleitt séð frumvarp til laga um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, frú forseti, þegar fjármálaráðherra hefur talið ástæðu til að verðtryggja þessar tekjur. Einu sinni á ári yfirleitt hefur verið komið inn hér og stundum á tveggja ára fresti með frumvarp um að nauðsynlegt sé að verðtryggja þessar tekjur. Allar aukatekjur eru færðar upp miðað við verðlag og sagt að ekki sé hægt að láta þær drabbast niður. Betra að svo væri með persónuafsláttinn í tekjuskattskerfinu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ekki hefðu komið til skoðunar, í hópi þeirra félaga sem flytja þetta frumvarp: Telur hv. þingmaður eðlilegt endurgjald að ljósrit á einni síðu í dómsmálagjöldum nemi 150 kr.? Telur hv. þingmaður eðlilegt gjald fyrir veitingu á atvinnuréttindum og tengdum réttindum, að það sé sama gjald fyrir leyfi til tannlækna og skírteini fyrir suðumenn? Telur hv. þingmaður eðlilegt að leyfi til að stunda almennar lækningar og sérfræðilækningar kosti það sama og naglabyssuskírteini? Telur hv. þingmaður eðlilegt að greiða 5.500 kr. fyrir leyfi til tannsmíða, fyrir tannlækna, tannfræðinga og til lækninga almennt. Telur hann það gjald eðlilegt og ekki ástæðu til að skoða það? Er eðlilegt að leyfi til að framleiða áfenga drykki kosti 110 þús. kr., að almennt skemmtanaleyfi fyrir veitingastað kosti 110 þús. kr. ef það er til eins árs eða skemur en 350 þús. kr. ef það er til lengri tíma en eins árs? Ég fer í gegnum nokkur þessara aukagjalda og velti fyrir mér, úr því að hv. þingmenn ákváðu að flytja frumvarp um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, af hverju var ekki kerfisbundið farið í öll þessi gjöld, skoðað hvaða kostnaður lægi að baki gjaldtökunni í hverju tilfelli og settar fram heildstæðar tillögur um að færa málið allt í þann farveg að þar sem ríkið verði fyrir litlum útgjöldum verði lág gjöld en þar sem ríkið verður fyrir meiri útgjöldum yrði metið hvort þau eigi að innheimta eða hvort til komi félagslegar aðgerðir. Frú forseti. Eins og ég sagði í upphafi máls míns ætla ég ekki að tefja umræðu um þetta mál en ég vonast til að hv. þingmaður geti svarað spurningum mínum.

Virðulegi forseti. Þetta var leið hv. þm. Jóns Gunnarssonar að tefja ekki fyrir málinu. Hann er nú farinn að setja mark sitt hér á þingið með mjög sérkennilegum samanburði á hinum ýmsu þáttum og auðvitað verður frekar að taka þetta meira sem skemmtigildi en einhverja alvöru að hlusta á þennan þingmann tala hér. Farið var út um víðan völl og það er allt í lagi. Það er málfrelsi hér og menn geta hagað sér nákvæmlega eins og þeir vilja í ræðustól, það er ekki bannað. Hér var talað um þetta sem skattheimtu, eins og þingmenn Samfylkingarinnar hafa stundum gert. Stundum hafa þeir talað um aukatekjur ríkissjóðs sem skattheimtu. Stundum hafa þeir líka á öðrum vettvangi þegar um sambærileg gjöld er að ræða talað um þær sem þjónustugjöld. Hér var spurt, af hverju þetta en ekki eitthvað annað? Fyrst þið voruð að flytja þetta frumvarp, af hverju tókuð þið ekki allt milli himins og jarðar? Og vitnað var í ljósritunargjöld, tannréttingar og tannlækningar og hvað það var allt saman sem þingmaðurinn ruddi upp úr sér og vildi fá svör við því af hverju í ósköpunum að sá sem hér stendur hafi ekki komið með tillögur um einhverjar breytingar á þessu. Því er einfaldlega til að svara að þetta mál hefur ákveðinn tilgang. Sá er að auðvelda fólki að setja á stofn sinn eigin atvinnurekstur. Ég held að við eigum aldrei gleyma því að mjög mikilvægt er að þeir þröskuldar séu eins lágir og mögulegt er. Þingmaðurinn talaði um að þetta mætti ekki vera of lágt. 40.000 kr. er held ég ágætisupphæð fyrir þjónustu sem þessa. Menn geta haft aðrar skoðanir á því. Aðalatriðið er að við eigum að skapa aðstæður í þjóðfélaginu í skattalegu tilliti eins og öðru svo hér verði auðvelt að fara út í nýsköpun 

Frú forseti. Þótt hv. þingmaður Guðlaugur Þór Þórðarson sé kvefaður vona ég að hann reyni að halda uppi hinni landsfrægu léttu lund sinni þannig að við verðum ekki fyrir vonbrigðum í þingsal þegar við ræðum þetta frumvarp til laga sem hann er 1. flutningsmaður að. Það er nú einu sinni svo hér í þingsal að þingmenn verða að hlusta á þá þingmenn sem eru í ræðustól hvort sem þeim líkar betur eða ver. Þó að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson telji það einhverja pínu að þurfa að hlusta á mig í ræðustól, þá er það nú einu sinni þannig að ef hann situr í þingsalnum og vill taka þátt í þingstörfum ber honum að gera það og hlusta kannski á það sem sagt er. En það leggur hann oft ekki í vana sinn. 
             Ég var að bera saman og spurði hv. þingmann hvernig á því stæði að á sama degi kæmu fram tvö frumvörp til breytinga á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, annað frá hæstv. fjármálaráðherra en hitt frá hópi ungra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins sem gengju í þveröfuga átt. Annars vegar væri hæstv. fjármálaráðherra að ná í auknar tekjur í gegnum aukatekjur ríkissjóðs án þess að koma með rök fyrir því að kostnaðurinn hafi aukist sem neinu næmi. En hins vegar eru fimm hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem flytja þetta frumvarp að koma fram með tillögur um að lækka beri verulega skráningargjald á að stofna hlutafélög og rekstrarfélög í kringum atvinnurekstur. Eitt er það í frumvarpinu sem vert væri að spyrja um en það er að skráningargjald fyrir loftfar til atvinnuflugs á að lækka úr 66.000 kr. í 40.000 kr. Það þarf endilega að fara að lækka skráningargjald á flugvélar í atvinnuflugi væntanlega vegna þess að hagnaður af þeim fyrirtækjum sem stunda atvinnuflugrekstur á Íslandi er lítill og þarf að koma til móts við lítilmagnann. Þegar maður horfir á hvernig ríkisstjórnin hækkar skatta kerfisbundið á einstaklinga hlýtur maður að lyfta annarri augabrúninni þegar ungir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma með frumvarp til laga um að lækka verulega gjöld á atvinnurekstur.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að ég sem og aðrir þingmenn sem tökum þátt í umræðum sem þessari verðum að gjöra svo vel og hlusta á viðkomandi þingmann. Það er nú bara þannig. Það er eitthvað sem fylgir starfinu. Ég lagði mikið á mig til að komast í þetta starf og átta mig alveg á því að þetta er ekki bara dans á rósum. Við þurfum líka, virðulegi forseti, að hlusta á þingmenn Samfylkingarinnar ræða t.d. um skattamál. Þar er alveg línan sú að segja nógu oft: Ríkisstjórnin hefur hækkað skatta. Alveg blákalt. Hafa skal það sem hljómar betur. Sannleikurinn skiptir engu máli en maður má bara taka þátt í þessari umræðu. Það er hárrétt hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, maður verður að hafa létta lund til að fara í gegnum svona lagað. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir.  En hvað sem því líður, ef þingmaðurinn í fullri alvöru hefur áhuga á að vita af hverju þetta frumvarp er flutt þá er ég að vísu búinn að fara nokkuð oft í gegnum það. Ég veit ekki hvort á að trúa því í alvöru að hv. þingmaður líti þannig á aukatekjur ríkissjóðs að það sama eigi yfir allt að ganga með slíkt. Eins og þetta sé sami hluturinn. Þetta séu bara einar aukatekjur kannski. Þetta eru afskaplega margvísleg gjöld. Að það sé einhver frétt að tvö frumvörp hafi verið lögð fram, annað sem snýr að hækkun á aukatekjum ríkissjóðs, þá verður hv. þingmaður að vera ósammála mér ef honum finnst að það hafi verið óskynsamlegt af fjármálaráðherra að leggja fram frumvarp þar. Það kom mér mjög á óvart hvað þau gjöld voru lág sem verið var að hækka. Ég veit ekki hvort þingmanninum í fullri alvöru finnist það vera ósanngjörn gjöld sem verða tekin eftir þá breytingu. 

Frú forseti. Lundin er að léttast og það er til bóta. Eins og aukatekjur ríkissjóðs eru fram settar í þeim lögum sem gilda og þeim breytingum sem við sjáum í þeim frumvörpum sem búið er að leggja fram þá eru þetta ekkert annað en þjónustutekjur. Þetta er í raun og veru skattheimta sem tengist ekki á nokkurn hátt kostnaðinum við að veita þá þjónustu sem verið er að verðleggja. Við getum talað um þjónustugjöld þegar hægt er að sýna fram á að kostnaðurinn við að veita þjónustuna passi við þau gjöld sem verið er að innheimta, þannig að ekki sé um skatt eða aukatekjur umfram kostnað að ræða hjá ríkissjóði. En hér er meira og minna um þjónustutekjur að ræða sem í flestum tilvikum eru langt umfram það sem kostar að veita þá þjónustu sem um ræðir. Hv. þingmaður valdi það í seinna andsvari sínu að ræða lítið um þetta frumvarp til laga sem hann lagði fram heldur fór að tala um að þingmenn Samfylkingarinnar töluðu um að ríkisstjórnin lækkaði ekki skatta. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Við þingmenn Samfylkingarinnar höfum talað mjög skýrt um það frá því að núverandi hæstv. utanríkisráðherra og fyrrverandi fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, lagði fram frumvarp til laga um skattbreytingu og lækkun á tekjuskattsprósentu, að með því væri verið að auka skattbyrði á flesta skattgreiðendur í landinu. Það væru eingöngu þeir sem mestu tekjurnar hefðu sem lækkuðu í sköttum. Nú er búið að staðfesta þetta. ASÍ hefur gert það, Landssamband eldri borgara, Stefán Ólafsson, prófessor í Háskólanum, og nú síðast góður Kastljóssþáttur í gærkvöldi þar sem farið var skýrt yfir að 75–80% skattgreiðenda greiða núna hærri skatta til ríkisins en þeir gerðu áður en ríkisstjórnin kom með þessa svokölluðu skattalækkanir sínar. Þetta er að verða skýrt og er í dúr og moll við það sem við þingmenn Samfylkingarinnar höfum haldið fram á Alþingi og annars staðar. Sem betur fer er það oftast þannig að sannleikurinn kemur í ljós að lokum.

Frú forseti. Ég ætla nú að taka undir með flutningsmönnum hvað þetta frumvarp varðar. Mér finnst það vera jákvætt mál að lækka álögur á þá sem eru að hefja atvinnurekstur. Það er oft og tíðum erfitt að byrja og ég get ekki séð annað en að þetta greiði einfaldlega fyrir því að menn stofni fyrirtæki. En einnig verður að hafa í huga hvað þetta varðar að atvinnurekendur sem eru fyrir í greinum kvarta yfir öðrum þætti, þ.e. að of auðvelt sé að vera með kennitöluhopp. Hafa verður í huga að menn séu ekki að gera þá leið enn þá greiðari. En auðvitað eigum við að líta á þetta björtum augum, að verið sé að auðvelda fólki að stofna fyrirtæki og ekki verið að leggja á þá einstaklinga sem ætla að hefja rekstur strax 82.500 kr. í kostnað. Nú er verið að lækka þá upphæð niður í 40.000 kr. og mér finnst það vera hið besta mál. Það er annað sem hafa ber í huga þegar verið er að stofna fyrirtæki að stundum er fólki talin trú um að hægt sé að sækja um styrki hjá hinum og þessum aðilum. Mér dettur í hug Impru-styrkir. Oft og tíðum eru þetta mjög litlar upphæðir sem hægt er að fá. Oft eru þetta ekki nema nokkur hundruð þúsund krónur og þegar búið er að leggja í mikla vinnu við að fylla út umsóknareyðublöð og margt umstang sem fylgir því, þá situr lítið eftir þegar búið er að innheimta öll gjöld eins og það sem er verið að lækka hér til ríkisins, 82.500 kr. Ég get því ekki séð annað en að þetta sé mjög jákvætt mál og fagna því að stjórnarflokkarnir sýni að einhverju leyti minni atvinnurekstri ákveðinn skilning, að vera ekki að leggja auknar álögur á hann. Við þurfum einmitt að líta þetta jákvæðum augum og greiða fyrir því að ungt fólk og aðrir sem hafa eitthvað til málanna að leggja í atvinnulífinu leggi í þá vegferð og stuðli frekar að því að fleiri fari þá leið.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir málefnalega ræðu þar sem hann hitti algerlega naglann á höfuðið þegar hann ræddi efni frumvarpsins. Hann minntist hins vegar á hlut sem menn hafa minnst á í tengslum við þetta, þ.e. að menn hafa áhyggjur af kennitöluflakki, og það er raunverulegur vandi. Mín skoðun er sú að við eigum að nota aðrar leiðir og við höfum gert það til að koma í veg fyrir slíkt. Það hefur sem betur fer, t.d. í opinberum útboðum og öðru slíku, verið fylgst betur með að greitt sé í lífeyrissjóð og menn standi skil á opinberum gjöldum og öðru slíku til að koma í veg fyrir kennitöluflakk, sem gerir ekkert annað en að eyðileggja fyrir heiðarlegu fólki í atvinnulífinu. Við verðum að vera mjög vakandi fyrir því. Ég er algerlega sammála hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni, að það að lækka þröskuldinn fyrir aðila sem eru að stofna sitt fyrsta fyrirtæki, og þó það sé ekki það fyrsta, gerir nýsköpun í atvinnulífinu auðveldari. Ég er alveg sammála honum. Skoðun mín er sú að betra sé að fara þá leið að lækka skatta fyrir aðila en að búa til flókið styrkjakerfi. Því eins og hv. þingmaður nefndi felst mikil vinna í að útbúa slíkt og oft ekki mikið upp úr því að hafa. Þess vegna hefur núverandi ríkisstjórn og fyrirrennarar hennar gengið í það að lækka mjög skatta á fyrirtæki. Þegar ríkisstjórnin tók við var tekjuskattur á fyrirtæki 50% en búið er að fara með hann núna niður í 18%. Það er auðvitað ein af mörgum ástæðum fyrir því að hér hefur gengið jafn vel í atvinnulífi og raun ber vitni. En þess ber að geta að við höfum alltaf þurft að berjast gegn Samfylkingunni og fyrirrennurum hennar þegar hefur komið að þessum málum. Því þegar kemur að skattamálum eru þeir fylgjandi háskattastefnu hvort sem það er á einstaklinga eða fyrirtæki og fer ég nánar í það á eftir.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekki hægt að skilja þessa umræðu eftir eins og kannski var gert í þessum stuttu andsvörum. Ég stend við það og meina að mér finnst málflutningur Samfylkingarinnar með endemum. En þrátt fyrir að svo sé getur vel verið að hann síist inn hjá fólki. Þegar menn endurtaka hvað eftir annað sömu ósannindin kemur sá tími að einhver fer að trúa þeim. Hér þvældi hv. þm. Jón Gunnarsson, byrjaði á því að tala um aukatekjur ríkissjóðs sem skatttekjur, svo fór hann að tala um þær sem þjónustutekjur og loks sem hálfgerð þjónustugjöld.

… skatttekjur.

Hér kallar hann svo úr salnum að þær séu orðnar skatttekjur. Virðulegi forseti, þetta er ágætt. Ég vil óska hv. þingmanni til hamingju með að vera kominn hringinn og ætla að spyrja hann: Fer hv. þingmaður aftur út í þjónustutekjur og þjónustugjöld eða ætlar hann að halda sig við skatttekjur? Hann svarar mér ekki, virðulegi forseti, allt í góðu með það. Kannski gerir hann það í andsvari hér á eftir. Nú er það ekki þannig að ég sé í fyrsta skipti að takast á við Samfylkinguna þegar kemur að skattamálum. Ég verð að viðurkenna að ég hef leyft þeim að ráða skilgreiningunum. Þeir mega kalla þetta hvað sem þeir vilja. Hjá Reykjavíkurborg, þar sem þeir ráða sjálfir, heita allar svona tekjur þjónustugjöld. En hér kallaði hv. þingmaður, og þingsalur varð vitni að því, þetta skatttekjur. Fyrrverandi núverandi formaður, eins og ég sagði einhvern tíma, virðulegi forseti, sagði hér úr ræðustóli Alþingis þegar við ræddum skattastefnu ríkisstjórnarinnar, sem hún var í andstöðu við, að það skipti engu máli hvað þetta héti, þjónustugjöld eða þjónustutekjur, þetta væru allt saman skattar. Gott og vel. Núverandi formaður Samfylkingarinnar skipti um skoðun þegar hún fór í annan stól en kannski mun hv. þm. Jón Gunnarsson fara og kenna sínum formanni lexíu, í það minnsta hefur hann komist að þeirri niðurstöðu að aukatekjur ríkissjóðs séu skatttekjur. Hann kemur hér alveg svellkaldur og segir að ríkisstjórnin hafi nú hækkað skatta á velflesta, að skattabreytingarnar hafi verið þannig. Við skulum aðeins fara frá a til ö yfir það hvernig tekjuskattskerfið okkar er byggt upp. Ég var með fyrirspurn til fjármálaráðherra fyrir nokkrum dögum. Þá spurðist ég fyrir um þróun skatta frá 1994 til 2008. Ég þykist muna að þegar tekjuskattsbreytingarnar verða komnar að fullu til framkvæmda árið 2008 muni skattar á 100.000 kr. vera sem samsvarar 2% en á 200.000 kr. sem samsvarar 14 eða 16%, að því er mig minnir. Þetta er að vísu misjafnt, það munar 1,7% eftir því hvort um er að ræða hámarks- eða lágmarksútsvar sveitarfélaga. Síðan fer þetta stighækkandi. Í 300.000 erum við komin yfir 20%, segjum 25%. Hvað þýðir þetta, virðulegi forseti? Og ég vil biðja hv. þingmann að hlusta. Þetta þýðir að ef viðkomandi aðili hækkar í launum, og þetta er samspil persónuafsláttar og tekjuskattsprósentu, verður það til þess að hann greiðir ekki bara hærri upphæð, vegna þess að 10% af 200.000 er meira en 10% af 100.000, heldur greiðir hann líka hærra hlutfall. Tekjuskattskerfið er nefnilega með vilja byggt þannig upp að það er stighækkandi. Segjum að það væri einn aðili sem héldi uppi öllum þjóðartekjum Íslendinga, það væri bara einn karl eða ein kona, segjum kona. Hún væri með 100.000 kr. í laun, virðulegi forseti, og þyrfti því að greiða 2% skatt. Ef hún fengi launahækkun upp á 200.000 færi hún að borga þetta 14–16% skatt. Væri það skattahækkun, virðulegi forseti? Vilja menn í fullri alvöru hafa hlutina þannig að ef laun viðkomandi hækka fylgi sú skattprósenta sem var þegar launin voru lægri? 
             Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu er sú að í okkar þjóðfélagi, kannski fyrst og fremst út af efnahagsstjórn, höfum við séð meiri kaupmáttaraukningu en nokkurn tímann áður. Við getum borið okkur saman við hvaða land sem er, við höfum náð stórkostlegum árangri. Laun hafa, sem betur fer, almennt hækkað mjög mikið. Það er alveg nýtt. Það gerðist ekki fyrir síðustu kosningar og hefur aldrei gerst fyrir neinar kosningar sem ég man eftir að menn hafi í fullri alvöru haldið því fram að ef við næðum þeim árangri að fleira fólk fengi hærri laun en áður ætti skattprósentan að elta. Þvert á móti, virðulegi forseti, hefur almennt verið sagt, hefði ég talið, að skynsamlegra, eðlilegra og réttlátara væri að fólk greiði hærri prósentu af hærri launum. Menn hafa þó ekki, virðulegi forseti, viljað sjá skattkerfið með svokölluðum jaðarsköttum það háum að það sé vinnuletjandi. Fyrir síðustu kosningar var gríðarlega mikið talað um svokallaða jaðarskatta. Samspil í skatta- og bótakerfinu var orðið þannig að þó að fólk, og þá sérstaklega ungt fólk, yki tekjur sínar og legði meira á sig þá skilaði það mjög litlu. Þess vegna, virðulegi forseti, töluðum við sjálfstæðismenn, og framsóknarmenn að ég tel líka, um að það ætti að lækka jaðarskattana. Við vorum ekki einir um það. Samfylkingarmenn töluðu líka á þann veg og lofuðu því í votta viðurvist hvar og hvenær sem er að lækka jaðarskatta. Við höfum lækkað jaðarskattana mjög myndarlega, mjög myndarlega. En samfylkingarmenn hafa barist gegn því og alltaf greitt atkvæði gegn því. Alltaf, virðulegi forseti, samfylkingarmenn hafa alltaf greitt atkvæði gegn því. Þeir geta ekki hlaupið frá þeirri staðreynd. Nú má vel vera að við megum lækka skatta enn frekar. En ríkisstjórnarflokkarnir, virðulegi forseti, hafa bæði verið sakaðir um að lækka skatta of mikið eða lækka þá ekki. Það er erfitt að elta málflutning Samfylkingarinnar í þessu máli. Maður þarf að hafa sig allan við til að átta sig nákvæmlega á því á hverjum tímapunkti í umræðunni hver skoðun Samfylkingarinnar er í skattamálum. Svo sannarlega var það þannig fyrir síðustu kosningar og varð ég vitni að því hvað eftir annað. Á hverjum einasta fundi sem ég var á með Samfylkingunni var það þannig, held ég, að þeir vildu lækka jaðarskatta. Það breyttist strax eftir kosningar. Ríkisstjórnarflokkarnir voru skammaðir blóðugum skömmum fyrir að lækka skatta. Nú halda þeir því fram að með þessum skattalækkunum okkar höfum við verið að hækka skatta. Það er einn sérkennilegasti málatilbúnaður sem heyrst hefur. Hér hafa menn talað mjög skýrt, þ.e. Samfylkingin í síðustu viku, hvað þetta varðar og þeir sleppa ekki frá þeim málflutningi sínum. Hvað þetta mál varðar þá sýnir það kannski hvernig mál hafa þróast …

Forseti vill vekja athygli hv. ræðumanns á því að það er samkomulag á milli formanna flokkanna að ræðutími í hverju þingmáli fyrir sig standi ekki lengur en í 40 mínútur. Það munu vera eftir um 5 mínútur af ræðutíma í þessu dagskrármáli og það eru þegar komin tvö andsvör, sem þýðir að gangi andsvörin fram munum við sennilega fara 10 mínútur fram yfir þann ræðutíma ef ræðumaður ætlar að fullnýta sinn ræðutíma. Ég vildi vekja athygli hv. þingmanns á því.

Virðulegi forseti. Ég þakka þér fyrir þessa athugasemd. Það er gott að vita af þessu og ég mun stytta ræðu mína nú. En ég vek athygli á því að hér áður var það þannig að hingað upp komu þingmenn Samfylkingarinnar - gott ef það var ekki hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem mælti mjög með þessu máli og líka hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Það hefur orðið breyting hér á í stjórnarandstöðunni. Við heyrðum málflutning hv. þm. Jóns Gunnarssonar og ég las viðtal í blöðunum við hv. þingmann Vinstri grænna, Hlyn Hallsson, sem talaði gegn þessu máli. Þannig að hér eru að verða breytingar og það er bara þannig. Menn hafa frelsi til þess að breyta.

Frú forseti. Þetta var skrýtin seinni ræða um frumvarp til laga um breytingu á lögum um aukatekjur ríkissjóðs. Ég hélt að hv. þingmaður ætlaði að rífa sig upp úr kvefinu en hann hefur verið með meiri hita en ég gerði mér grein fyrir þegar hann hóf mál sitt. Hvað á það eiginlega að þýða að koma í ræðustól á Alþingi og halda því fram aftur og aftur að við þingmenn Samfylkingarinnar förum með ósannindi varðandi skattamál og skattahækkanir ríkissjóðs? Hlustaði hv. þingmaður ekki á Kastljós Ríkissjónvarpsins í gær? Hefur hv. þingmaður ekki skoðað þau gögn sem komið hafa fram og greinar frá Landssambandi eldri borgara? Hefur hv. þingmaður ekki kynnt sér þá útreikninga og rök sem liggja fyrir þegar þingmenn Samfylkingarinnar sýna fram á að þeir sem ekki eru með allra hæstu tekjurnar greiða nú mun hærra hlutfall af tekjum sínum í skatt en þeir gerðu áður. Það er til skammar, frú forseti, að hv. þingmaður skuli minna á fyrirspurn sína til hæstv. fjármálaráðherra síðastliðinn miðvikudag. Hún var með endemum. Sú fyrirspurn var prentuð upp þrisvar vegna þess að fjármálaráðuneytinu líkaði ekki hvernig hún var sett upp. Hún var sett upp með sama villandi hættinum og allur málflutningur fjármálaráðuneytisins varðandi skattahækkanir eða skattalækkanir hefur verið nú í langan tíma. Vill hv. þingmaður sömu laun árið 2008 - við vitum náttúrlega ekkert hver launaþróunin verður fram til ársins 2008 - og hann hafði á árinu 1994? Það var það sem hv. þingmaður var að bera saman hér á miðvikudaginn, hvernig skattbyrðin væri á 100.000 kr. launum í dag, 100.000 kr. launum árið 2008 og 100.000 kr. launum á árinu 1994. Hvaða bull er það að bjóða þjóðinni upp á slíkan samanburð? Það er ekkert verið að bera saman sömu hluti þarna. Þetta var allt vel gert í Kastljóssþætti í gær og ég held að allir hljóti að sjá hvernig ríkisstjórnin stendur berrössuð eftir þann málflutning sem hún hefur haft um skattalækkanir og skattahækkanir.

Virðulegi forseti. Ég stend við fullyrðingar mínar varðandi ósannindi og vil ítreka að hér fór hv. þingmaður aftur með ósannindi. Hann talar um að fyrirspurn hafi verið til skammar og að fjármálaráðuneytið hafi endurprentað hana. Þetta eru hrein og klár ósannindi, alveg hrein og klár ósannindi. Hann hefur ekkert fyrir sér í þessu. Það rétta er að fyrirspurnin hafði verið vitlaust skrifuð upp. Ég vildi hafa spurninguna öðruvísi. Hún var endurprentuð vegna þess að það náðist ekki að svara henni í fyrra skiptið sem hún var lögð fram. Það er þingmanninum ekki sæmandi, þó svo ég viti ekki hvaða standard hann setur sjálfum sér, virðulegi forseti, að tala með þessum hætti. Það liggur alveg hreint og klárt fyrir hver þróunin hefur verið í skattamálum. Ef menn í fullri alvöru halda - eins og hv. þingmaður, þó það muni að vísu mjög litlu, en látum það liggja á milli hluta. En þú getur ekki látið persónuafsláttinn fylgja launavísitölunni. Það segir sig sjálft. Við höfum náð þeim árangri að hækka laun verulega. Er réttlæti í því að skattprósentan fylgi því eftir? Ef launahjöðnun hefði orðið, segjum að laun hefðu lækkað, hefðu mál þá verið í góðu lagi? Segjum að laun hefðu lækkað í landinu, segjum að við hefðum haldið illa utan um stjórn landsmála. Ef þessi einstaklingur sem ég var að vísa í hefði verið með 200.000 kr. en færi niður í 100.000 kr. og borgaði þá ekki 16% heldur 2%, hefði það þá verið einhver sérstök gjafmildi hjá ríkisstjórninni? Hefði ríkisstjórnin þá lækkað skatta? Þessi málflutningur gengur ekki upp og það þýðir ekkert að vísa hér í aðila úti í bæ um að röksemdir skuli standa. Menn verða sjálfir að færa rök fyrir máli sínu. Það hefur hv. þingmaður ekki gert.

Frú forseti. Varðandi rök þá bendi ég hv. þingmanni á nefndarálit minni hluta við skattbreytingafrumvarp ríkisstjórnarinnar eins og það var flutt á sínum tíma, en ég átti þátt í að setja fram þau rök sem fram komu í nefndaráliti minni hluta um að í raun væri ríkisstjórnin að hækka skatta á stærstan hóp skattborgara í landinu en ekki lækka. Frú forseti. Að hlusta á aðila úti í bæ. Ef aðilar úti í bæ, hvort sem þeir eru Kastljós Ríkisútvarpsins, Landssamband eldri borgara, ASÍ, prófessor í Háskólanum eða einhverjir aðrir, geta sýnt mér fram á með rökum að ríkisstjórnin sé að hækka skatta, útskýrt fyrir mér á hvaða hátt þeir reikna það út og hvað þeir leggja til grundvallar, þá hlusta ég á þá. En það er háttur núverandi ríkisstjórnar að hlusta ekki á nokkurn mann, sérstaklega ekki þá sem standa í röðinni og horfa á skrúðgönguna og segja: „Mamma, hann er ekki í neinum fötum.“

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sýni afskaplega vel hversu málflutningur hv. þingmanns sé fátæklegur. Hér stendur hann og vísar í rök einhverra annarra. Hv. þingmaður, virðulegi forseti, verður að skilja þetta mál ef hann ætlar að taka þessa umræðu. Hann á eftir að svara því hvort ríkisstjórnin hefði verið að gera eitthvað sérstaklega gott ef hér hefði orðið kaupmáttarskerðing, því það sem hefur gerst er að þeir hópar sem hann vísar í, fleiri hópar, hefðu þá greitt lægra hlutfall. Ég get einfaldað þetta fyrir hv. þingmann. Ef aðeins einn aðili væri með laun hér í landinu, bara einn aðili, væri með 200.000 og mundi lækka niður í 100.000 þá mundi hann greiða lægra hlutfall. Samkvæmt málflutningi hv. þingmanns þá hefur ríkisstjórnin verið að lækka skatta.

Ertu með sömu laun og 1994?

Virðulegi forseti. Ég er að reyna að útskýra þetta fyrir hv. þingmanni og hann ætti að hlusta. Ég vil fá að vita það núna 

Frú forseti. Ég vil snúa aftur að frumvarpinu og hætta að tala um skatta. Ég tek það fram að ég fagna þessu frumvarpi og tel þetta vera mjög jákvætt skref. Það á að vera auðvelt á Íslandi að stofna fyrirtæki. Þegar lágmarkshlutafé t.d. í einkahlutafélagi er 500.000 kr. þá er náttúrlega bara algjörlega ótækt að þeir sem stofna fyrirtæki borgi um 20% af þessu hlutafé beint til ríkisins strax í upphafi. Hv. þingmenn hafa hér sagt í ræðustóli að ekki megi auðvelda stofnun fyrirtækja vegna hættu á kennitöluflakki. Ég tel og mér skilst að rannsóknir bendi líka til þess að meginhluti, langstærsti hluti þeirra sem stofna fyrirtæki og standa í fyrirtækjarekstri geri það af miklum heilindum. Þeir eru ekki að standa í neinu kennitöluflakki. Það er kannski frekar að það sé tengt ákveðnum atvinnugreinum. Við eigum að nota aðrar leiðir, alveg eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson talaði um, til að koma í veg fyrir það. En við eigum ekki gera þetta við upphaf rekstursins og gera ráð fyrir að fyrirtæki muni standa sig illa eða fara á hausinn. Ég hins vegar leyfi mér að vera ósammála hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni um stuðningssjóði við atvinnulífið. Flestir stuðningssjóðir eru yfirleitt hugsaðir til þess að aðstoða þá sem hafa viðskiptahugmynd, raunverulega áður en fyrirtækið verður til, til að reyna að sjá hvort eitthvert vit sé í viðkomandi hugmynd eða ekki og stoppa hana þá af. Ég tel því að þeir gagnist mjög vel til þess af því að það kemur hugsanlega í veg fyrir að fyrirtækið fari á hausinn seinna meir. Ég bara ítreka ánægju mína með þetta frumvarp og ég vona að það verði að lögum sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir málefnalegt andsvar. Ég er sammála, held ég, nær öllu sem þar kom fram. Hv. þingmaður hefur vakið athygli fyrir skelegga framkomu í þinginu og er dugleg að kalla hér fram ýmsar upplýsingar. Ég er sammála þeim málflutningi sem hér var viðhafður. Það er ekki mörgu við það að bæta. Hins vegar minntist hv. þingmaður á að hún væri ósammála varðandi styrkjasjóðina. Það er allt í lagi. Við þurfum ekkert að vera sammála um alla hluti. Ég er ekki að halda því fram hins vegar að styrkir hafi aldrei komið sér vel. Því fer algerlega víðs fjarri. Það er oft sem einmitt litlir styrkir hafa hjálpað mikið og maður sér það. Ég nefndi það hins vegar að mér finnst betra að leggja áherslu á almennt rekstrarumhverfi og að við sjáum til þess að hér séu lágir skattar og gjöld á viðkomandi atvinnurekstur frekar en leggja upp úr miklu styrkjafyrirkomulagi, þó svo það sé að sjálfsögðu rétt hjá hv. þingmanni að þeir styrkir sem veittir eru til nýsköpunar hafa oftar en ekki komið að góðum notum. Það er að vísu mín skoðun - ég veit ekki hvort við getum farið mikið út í það hér - að við þyrftum aðeins að líta á þetta líka í stærra samhengi. Það er bara einn liður að lækka þessi gjöld. Ég held að við gætum gert margt fleira til að hjálpa og ýta undir nýsköpun hér á landi. Þá getum við lært ýmislegt af þeim þjóðum sem við berum okkur saman við. Þó allt gangi í haginn í efnahagslífinu núna er ekki þar með sagt að svo verði alltaf. Við eigum að hafa að markmiði að hér sé frumkvöðlastarfsemi og nýsköpunarstarfsemi eins öflug og mögulegt er.

Frú forseti. Ég ætla að veita afar stutt andsvar vegna síðustu orða hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um að hann hafi lesið í viðtali við mig að ég væri á móti þessu frumvarpi. Það er hreinasti misskilningur. Ég styð þetta, enda hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagt áherslu á að smá og meðalstór fyrirtæki megi dafna og að starfsemi frumkvöðla og nýsköpunarfyrirtækja megi vera sem mest. Þetta er liður í því að auðvelda frumkvöðlum og þeim sem vilja hefja nýjan atvinnurekstur að stofna fyrirtæki og félög. Þess vegna fagna ég þessu frumvarpi. Í umræðum hér um allt annað mál, nefnilega stórfellda hækkun á ýmsum gjöldum sem ríkið innheimtir, t.d. á ríkisborgararétti fyrir nýja Íslendinga, gerði hins vegar samflokksmaður hv. fyrsta flutningsmanns þessa frumvarps, sjálfstæðismaðurinn hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, einhverjar athugasemdir við það að ég gerði athugasemdir við þessa hækkun upp á 700–800%. Það kom hins vegar ekki fram í máli mínu að ég væri á móti því að lækka þetta gjald. Ég fagna því þvert á móti.

Virðulegi forseti. Ég fagna því bara. Ég ætla ekki að gera lítið úr því að gott er að eiga stuðning Vinstri grænna vísan og gott að varamaður Steingríms J. Sigfússonar sé sömu skoðunar og formaðurinn hvað þetta varðar. Ég hins vegar rak augun í það í blaðaviðtali að verið var að tala um það sem skelfilegan hlut að stjórnarþingmenn ætluðu að lækka gjöld á fyrirtækjum. Þess vegna nefndi ég það áðan. Ég fagna því að hér er bara um misskilning að ræða og að hér er stuðningur við málið. Það er hið besta mál. Þá getum við einangrað andstöðuna við hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Það er nú 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Tillaga þessi var áður flutt á 131. löggjafarþingi og er því flutt hér í annað sinn. Flutningsmenn tillögunnar ásamt mér eru fulltrúar allra flokka sem eiga sæti á Alþingi og þar með taldir allir hv. þingmenn Norðausturkjördæmis utan þeirra sem gegna störfum ráðherra. Því er ljóst að þverpólitískur stuðningur er við þá tillögu sem hér er um ræðir og hljóðar þingsályktunartillagan svona, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra undirbúning að stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Haft verði að markmiði að bjóða upp á nám til stúdentsprófs auk þess sem skólinn sérhæfi sig í sjávarútvegsmenntun. Ráðherra skipi undirbúningshóp sem í sitji fulltrúi menntamálaráðherra, sem veiti hópnum forustu, fulltrúi ráðherra byggðamála, fulltrúi sjávarútvegsráðherra, fulltrúi Dalvíkurbyggðar, fulltrúi Ólafsfjarðarbæjar og fulltrúi Siglufjarðarkaupstaðar.“ Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan er þetta í annað skipti sem við flytjum umrædda tillögu til þingsályktunar. Margt hefur gerst frá því að þingsályktunartillagan var rædd á síðasta þingi, m.a. hafa sveitarstjórnir á svæðinu beitt sér mjög mikið fyrir því að það verði af stofnun þessa framhaldsskóla. Sjálfur hef ég orðið var við mikla vakningu hjá íbúum svæðisins í þá átt að stofnaður verði framhaldsskóli við utanverðan Eyjafjörð. Þar á ég sérstaklega við íbúa Dalvíkurbyggðar, Ólafsfjarðar og Siglufjarðar. Trúlega finnum við hvergi á landinu byggðarlag með yfir 4.000 íbúa sem hefur ekki aðgengi að framhaldsmenntun. Það er grafalvarlegt mál. Á sama tíma hafa stjórnvöld byggt upp menntun í hinum dreifðu byggðum, stofnað háskólasetur m.a. á Austfjörðum og Vestfjörðum, sem er hið besta mál. Stjórnvöld hafa styrkt háskólamenntun á Akureyri. Það er alveg ljóst að halda verður áfram á þeirri braut. Íbúar við utanverðan Eyjafjörð gera þá kröfu að þurfa ekki að senda ósjálfráða unglinga að heiman, oftar en ekki suður yfir heiðar, til að sækja framhaldsnám við hæfi. Ef af stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð yrði mundi það efla og styrkja byggðirnar þar mjög mikið. Eins og við hv. þingmenn sem hér erum vitum þá hafa þessi byggðarlög háð mikla varnarbaráttu á umliðnum árum en bættar samgöngur, Héðinsfjarðargöng, og uppbygging framhaldsmenntunar á svæðinu mun styrkja viðkomandi byggðarlög að miklu leyti. Hæstv. forseti. Í könnun sem Hermann Tómasson gerði árið 2001 kom í ljós að mikill stuðningur er á svæðinu við uppbyggingu framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Það kom í ljós í þeirri könnun að brottfall nemenda á svæðinu er hlutfallslega meira en annars staðar á landinu. Það eru mjög alvarleg tíðindi að horfast í augu við þá staðreynd að ungt fólk í þessum byggðarlögum skuli eiga erfiðara uppdráttar í sínu námi en ungt fólk annars staðar á landinu. Við því verður að bregðast. Því fagna ég því að hæstv. menntamálaráðherra hefur hrundið af stað vinnu sem miðar að því að kanna hvort grundvöllur sé fyrir stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. 
             Að sjálfsögðu hljóta allir að sjá að feiknamikil rök hníga í þá átt að við byggjum upp framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Nefndin sem er skipuð, að ég held, fulltrúum úr ráðuneytinu á að skila niðurstöðu fyrir 1. maí næstkomandi og auðvitað hljótum við hv. þingmenn að bera þá von í brjósti að sú niðurstaða verði jákvæð. Það er mikilvægt í þeirri vinnu að haft verði formlegt samráð við heimamenn hvað það varðar. Það vill svo skemmtilega til að á morgun á ég fyrirspurn á Alþingi til hæstv. menntamálaráðherra um hvort slíkt samráð verði ekki örugglega viðhaft. Það er mjög mikilvægt að sjónarmið heimamanna, sveitarstjórna á svæðinu, komi fram í þeim efnum. Ég veit til þess að forsvarsmenn sveitarfélaganna við utanverðan Eyjafjörð, þeirra þriggja sem ég hef nefnt, fóru fyrir nokkru síðan á Snæfellsnes og skoðuðu Fjölbrautaskóla Snæfellinga. Trúlega búa fleiri við utanverðan Eyjafjörð en á Snæfellsnesi. En það var mikil umræða um stofnun Fjölbrautaskóla Snæfellinga á sínum tíma og mikil átök um það og margir voru svartsýnir á stofnun þeirrar glæsilegu menntastofnunar. Forustumenn sveitarfélaganna við utanverðan Eyjafjörð fóru og kynntu sér starfsemi fjölbrautaskólans, sem hefur vaxið með ólíkindum á stuttum tíma. Yfirbragð bæjanna er allt öðruvísi, unga fólkið stundar nám í sinni heimabyggð og mikil uppbygging, húsbyggingar og annað slíkt, á sér nú stað í Grundarfirði þar sem skólinn er staðsettur. Ég tel, hæstv. forseti, að reynslan af stofnun Fjölbrautaskóla Snæfellinga sýni að hér um mjög raunhæft mál að ræða og að grundvöllur sé fyrir því að stofna framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Ég hef oft nefnt sem dæmi að Þingeyingar eiga tvær glæsilegar menntastofnanir, þ.e. Framhaldsskólann á Laugum og Framhaldsskólann á Húsavík. Það er tiltölulega svipaður íbúafjöldi í Þingeyjarsýslum og við utanverðan Eyjafjörð en þó hafa íbúar við utanverðan Eyjafjörð ekki aðgengi að framhaldsnámi.

Viltu tvo framhaldsskóla?

Hv. þm. Össur Skarphéðinsson grípur hér fram í og spyr hvort ég vilji tvo framhaldsskóla á svæðið. Ég tel að einn dugi að sinni. En við getum hugsað okkur það, hv. þingmenn, hvernig ástatt væri fyrir Þingeyingum ef þeir hefðu ekki þessar tvær glæsilegu menntastofnanir eins og þeir skólar eru sem ég nefndi hér að framan. Þá væri ekki burðugt ástand í Þingeyjarsýslum. Reyndar höfum við hv. þingmenn haft mikið dálæti bæði á skólunum á Laugum og Húsavík og ég tel að efla beri þær stofnanir. Ég legg áherslu á það að með stofnun þessa skóla við utanverðan Eyjafjörð er ekki verið að skerða grundvöll annarra menntastofnana í landinu. Við vitum að næsti árgangur sem kemur inn í framhaldsskóla landsins er einn sá stærsti í sögunni og við horfum fram á að það verði erfiðleikar í haust hvað varðar innritun nýnema á framhaldsskólastigið. Það er ekki offramboð af úrræðum hvað varðar menntun framhaldsskólanema í landinu. Auk þess gegna þessar stofnanir í síauknum mæli veigameira hlutverki í símenntun á viðkomandi svæðum. Það sýnir sig t.d. á Snæfellsnesi að eldra fólk fer í framhaldsskólanám, aflar sér þeirrar menntunar jafnvel til þess að búa til grunn til að öðlast enn meiri menntun. Ég held að kannanir hafi sýnt að öllum er hollt að stunda nám því „svo lengi lærir sem lifir“. Og að er auðvitað virkilega áhugavert fyrir fólk að geta tekið einn og einn áfanga í viðkomandi skóla til að halda hausnum í formi, ef svo má að orði komast. Hæstv. forseti. Á síðasta kjörtímabili var mikið rætt um það hvort stofna ætti framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð og tengja hann þá annaðhvort Verkmenntaskólanum á Akureyri eða Menntaskólanum á Akureyri. Ég hef ekki trú á að heppilegt sé að reisa útstöð frá þessum skólum heldur tel ég mikilvægt að um sjálfstæða einingu verði að ræða sem hafi metnað til þess að byggja upp glæsilega menntastofnun á viðkomandi svæði. Við þekkjum forsöguna hvað Dalvík varðar að þar var mjög öflug sjávarútvegsdeild. Því miður hefur sú starfsemi lagst þar af en það er mikilvægt fyrir fiskveiðiþjóð eins og okkur Íslendinga að hafa menntastofnun sem sérhæfir sig í fiskvinnslunámi. Ég sé mikil sóknarfæri í því ef umrædd menntastofnun gæti sérhæft sig á sviði fiskvinnslu og útgerðar til þess að mennta fólk í landinu öllu. Hæstv. forseti. Ég tel að þær raddir sem ég hef heyrt, og trúlega hafa margir aðrir hv. þingmenn orðið þess áskynja, um að stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð muni ógna menntastofnunum annars staðar á Eyjafjarðarsvæðinu, á Akureyri, eigi ekki við rök að styðjast. Sjálfur er ég frá Siglufirði og þekki það að oftar en ekki fer ungt fólk að heiman suður yfir heiðar, ekki endilega á Eyjafjarðarsvæðið, og samfélögin verða fábreyttari og oft flytja fjölskyldurnar á eftir. En með tilkomu Héðinsfjarðarganga breytist allt þetta umhverfi og þrjú byggðarlög munu sameinast. Ég hef trú á því að ungt fólk af þessu svæði stundi nám á heimaslóðum sínum og sæki í framhaldinu nám til Háskólans á Akureyri og styrki þar af leiðandi viðkomandi stofnun gríðarlega og allt Eyjafjarðarsvæðið. Hér er því ekki eingöngu um hagsmunamál íbúa við utanverðan Eyjafjörð að ræða heldur hagsmuni Eyjafjarðarsvæðisins í heild. Ég vek enn og aftur athygli á því, hæstv. forseti, hversu grafalvarlegt það er að rúmlega 200 ungmenni sem búa í þessum þremur sveitarfélögum - þau verða tvö eftir að Siglufjörður og Ólafsfjörður hafa sameinast - að rúmlega 200 ungmenni á aldrinum 16–18 ára neyðist til þess að flytjast að heiman til að stunda framhaldsskólanám við hæfi. Við vitum að þetta unga fólk er misjafnlega undir lífið búið og misjafnlega þroskað eins og gengur. Auðvitað vill ákveðinn hluti af því fara að heiman, vill fara á heimavistir annars staðar á landinu og þroskast þar en það eru ekki allir undir það búnir. Það mikið réttlætismál að þetta unga fólk fái að stunda nám í sinni heimabyggð. Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi hér að ungt fólk eigi að læra bridge og læra að tefla þá er eitt öflugasta bridgefélag landsins á Siglufirði og ég sé fyrir mér að bridge yrði kennt við þennan öfluga framhaldsskóla og að Bridgefélag Siglufjarðar muni eflast til muna. Ég fagna þessari athugasemd hv. þingmanns og mun nefna þetta við viðkomandi skólameistara þegar þar að kemur að við stofnum öflugt bridgefélag við þennan skóla. Það er mjög mikilvægt að við höfum hröð handtök. Við horfum fram á að göng á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar verði opnuð árið 2009. Fara þarf að huga að undirbúningi framhaldsskóla á svæðinu og hefja þar starfsemi árið 2009. Trúlega þarf einhver undirbúningsvinna að fara fram árið 2008 og jafnvel þarf, rétt eins og á Grundarfirði, að byggja húsnæði undir viðkomandi stofnun. Ég var mjög hrifinn af því, ég fór til Grundarfjarðar og kynnti mér starfsemi skólans þar, hvernig þeir hafa útfært þá hugmynd þar. Það er mjög nýtískulegur skóli í opnu rými að miklu leyti og byggir á öflugu fjarnámi á staðnum þar sem á þriðja hundrað nemendur eru nú þegar við nám. Það er því að mörgu að hyggja þegar við horfum fram á veginn hvað þetta varðar. Það þarf að hefja undirbúningsvinnu, eins og ég sagði, og hafa formlegt samráð við heimamenn. Mun fyrirspurn mín til hæstv. menntamálaráðherra á morgun hljóða á þann veg hvort ekki sé öruggt að sú nefnd sem nú er að störfum innan menntamálaráðuneytisins muni hafa formlegt samstarf við heimamenn því að það er mjög mikilvægt að heimamenn komi að þessari stofnun frá upphafi og hafi áhrif á hvernig skólastarfið verður í viðkomandi stofnun. Hæstv. forseti. Ég vonast til þess að að lokinni þessari umræðu verði tillagan send til hv. menntamálanefndar og fái þar jákvæða afgreiðslu því að það er mjög mikilvægt fyrir fólk á þessu svæði að horfa til þess að árið 2009 verði risinn fjölbrautaskóli eða framhaldsskóli við utanverðan Eyjafjörð. Það er mjög mikilvægt fyrir framtíðarsýn þessara byggðarlaga að sjá slíka uppbyggingu eiga sér stað. Uppbygging menntunar á landsbyggðinni er það sem koma skal í byggðaáætlun stjórnvalda. Því verðum við þingmenn að standa að þeirri uppbyggingu og samþykkja þessa þingsályktunartillögu og ég vona að hún verði afgreidd fyrir vorið.

Frú forseti. Það er í sjálfu sér ágæt hugsjón hjá ungum framsóknarmanni að vilja byggja framhaldsskóla á Siglufirði til að kenna bridge en ég veit samt sem áður að hv. þingmanni gengur gott eitt til og hann hefur lagt ástríðu og góða hugsun og vandvirkni í þá þingsályktunartillögu sem hann flytur hér. Ég hef áður lýst því yfir í þessum stóli að ég styð mjög eindregið allt sem hægt er að gera til að efla og treysta byggð á Siglufirði, sem ég hef hlýjan hug til, eins og hv. þingmaður hefði komist að raun um hefði hann hlustað á predikun mína í Siglufjarðarkirkju á síðastliðinni aðventu. Ég las greinargerð hv. þingmanns, hún er býsna góð og þar eru færð mjög sterk rök fyrir framhaldsskóla. Þess vegna finnst mér dálítið merkilegt að heyra hv. þingmann tala fjálglega og lofa og prísa hæstv. menntamálaráðherra vegna þess að hún hafi sett á laggir nefnd til að kanna hvort stofna eigi framhaldsskóla á Siglufirði. Er ekki svo að ég og hv. þingmaður séum báðir algjörlega sannfærðir um að öll rök liggi þegar fyrir sem styðji að það verði gert? Hefur hv. þingmanni hugkvæmst, eftir að hafa barist hér lengi ásamt öðrum þingmönnum fyrir þessu þjóðþrifamáli, að það kynni svo að vera að hæstv. menntamálaráðherra væri í þessu efni eins og ýmsum öðrum að tefja fyrir framgangi góðra mála sem ungir framsóknarmenn og aldnir bera fyrir brjósti? Ég verð líka að segja að mér finnst það með ólíkindum að hv. þingmaður skuli tala um að hann vonist til að fá jákvæð svör við spurningum sínum til hæstv. menntamálaráðherra um það hvort haft verði samráð við heimamenn. Gefur það ekki augaleið, ef hæstv. ráðherra hefur einhvern hug á þessu máli, að hún hafi samráð við heimamenn? Við eigum ekki, ég og hv. þingmaður, að lúta að svona litlu. Þetta er mál sem við berjumst fyrir hvað sem líður töfum Sjálfstæðisflokksins á þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég vona að hv. þm. Össur Skarphéðinsson verði í þingsal á morgun þegar umræða um framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð fer fram, þ.e. um fyrirspurn mína til hæstv. menntamálaráðherra. Þar fjalla ég um það hvort ekki verði örugglega - ég gef mér það - haft samráð við heimamenn við undirbúning að skoðun um það hvort stofna eigi þennan skóla. Hins vegar spyr ég hæstv. ráðherra að því hvort hún telji að grundvöllur sé fyrir því að framhaldsskóli taki til starfa á viðkomandi svæði og ef svo er, hvenær þá. Við munum vonandi fá jákvæð svör í þingsal á morgun og ég hvet hv. þingmann til þess að verða viðstaddur þá fyrirspurn á morgun og taka af krafti þátt í þeirri umræðu. Hæstv. forseti. Hv. þingmaður ræddi um það að sá sem hér stendur vilji reisa framhaldsskóla á Siglufirði sérstaklega.  Ég fagna áhuga hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar á þessu máli. Það er mikilvægt að fá stuðning úr öllum flokkum við þetta mál. Eins og ég nefndi áðan eru flutningsmenn þess þingmenn úr öllum flokkum sem sæti eiga á Alþingi og allir þingmenn Norðausturkjördæmis. Ég fagna því sérstaklega að stuðningur komi af höfuðborgarsvæðinu við stofnun þessa framhaldsskóla, enda hafa menntastofnanir á höfuðborgarsvæðinu svo sannarlega styrkt það svæði í gegnum tíðina.

Frú forseti. Hv. þingmaður getur bæði blessað sig og signt sig upp á það að ég verð hér á morgun til að veita honum lið í baráttunni við hæstv. menntamálaráðherra ef þarf. Ég er þeirrar skoðunar að gera eigi allt sem hægt er til þess að treysta undirstöður hinna dreifðu byggða. Besta leiðin er sennilega sú að efla menntunarstig þeirra vegna þess að held ég að að um leið hækki tekjustigið og rætur byggðarinnar verða gildari og liggja lengra niður í moldina. Ég skal ekki deila við hv. þingmann um það hvort slíkur skóli eigi að vera á Siglufirði eða annars staðar og geri svo sem engar athugasemdir við það þó að hann verði ekki beinlínis á Siglufirði, en ég teldi það æskilegast, ekki síst eftir hina ágætu ræðu hv. þingmanns áðan, þegar hann upplýsti okkur um það, sem ég hafði í sjálfu sér ekki hugsað út í eða tengt saman, að í Þingeyjarsýslunum er ekki einn heldur tveir framhaldsskólar, og eins og ég skildi hv. þingmann, hugsanlega misskildi ég hann, sagði hann að þar væri svipaður íbúafjöldi. Það kann að vera að hann hafi kannski átt við svæðið allt.

Já.

Ég er þeirrar skoðunar að þörfin sé mikil og eitt af því sem ríkið á að eyða í til að treysta byggð er menntakerfið og að það geti í sumum tilvikum ráðið úrslitum. Tilraunin á Grundarfirði heppnaðist mjög vel. Út af fyrir sig er ágætt, úr því að hv. þingmaður hefur þetta yfirgnæfandi traust á hæstv. menntamálaráðherra, að tala um fjarmenntun. Það er nú svo að vagga fjarmenntunar á Íslandi stendur á Akureyri, í kjördæmi hv. þingmanns, og úr því varð sú mikla fjarmenntun sem við þekkjum í dag þrátt fyrir viljaleysi og tregðu menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins. Það veit hv. þingmaður og hann á að berjast gegn því að Sjálfstæðisflokkurinn kúgi Framsóknarflokkinn eins og hann gerir og troði niður í svaðið mörg af hans ágætu málum.

Frú forseti. Við ræðum um tillögu til þingsályktunar um stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Ég er stoltur yfir því að vera einn flutningsmanna tillögunnar. Eins og kom fram í máli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar er þetta hið besta mál og hefði mátt ganga hraðar, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á áðan, en það er eins og það sé einhver tregða í menntamálaráðuneytinu. Það er hárrétt að menntamálaráðherra hefur skipað nefnd til að kanna þessi mál. Það kemur fram í greinargerðinni að öll rök hníga að því að stofnaður verði sjálfstæður framhaldsskóli á svæðinu, við utanverðan Eyjafjörð. Það þarf ekki að kanna það í mörg ár í viðbót heldur þarf að hefjast handa, því fyrr því betra. Ég legg áherslu á að það er mikilvægt að þetta verði sjálfstæður skóli. Það hefur einmitt verið rætt um að þetta yrði útibú Verkmenntaskólans á Akureyri eða Menntaskólans á Akureyri. Ég held að það sé langheillavænlegast að þetta sé sjálfstæður skóli með starfsstöð á svæðinu. Mér finnst auðvitað eðlilegast að hún verði miðsvæðis og þá staðsett á Ólafsfirði. Það yrði í framtíðinni stutt frá Siglufirði og stutt frá Dalvík. Ég þekki nokkur dæmi þess að fjölskyldur hafi flutt frá Ólafsfirði til Akureyrar þegar börnin komust á framhaldsskólaaldur. Það getur gerst hjá fjölskyldu að jafnvel þrír nemendur fari á sama tíma í framhaldsskóla. Það er ærinn kostnaður fyrir eina fjölskyldu ,að senda þrjú börn í framhaldsskóla. Þau eru fjarri foreldrahúsum á meðan og þurfa að leigja sér íbúð eða vera á heimavist, greiða mötuneytisgjald og allt sem því fylgir. Það getur verið heilmikill baggi á einni fjölskyldu. Við vitum að fátt styrkir byggðirnar meira en að fólkið á svæðinu geti stundað nám, grunnnám og framhaldsnám, á svæðinu. Við höfum dæmi um slíka framlengingu á námsframboði með háskólanáminu á Akureyri. Hvílík gífurleg lyftistöng það hefur verið á Akureyri og allt svæðið, allan Eyjafjörð. Það teygir sig jafnvel lengra og er afar mikilvæg vítamínsprauta. Oft hefur verið talað um það að Háskólinn á Akureyri sé stóriðja svæðisins. Ég hef einmitt líka lagt áherslu á það í þingsal að stofna beri háskóla á Ísafirði og á Egilsstöðum, ekki aðeins háskólasetur heldur fullbúna háskóla. Það mun sýna sig að þeir skólar vaxa og dafna líkt og Háskólinn á Akureyri sem annar ekki eftirspurn. Hins vegar er tregða hjá menntamálaráðuneyti, hæstv. menntamálaráðherra og einnig hæstv. fjármálaráðherra, til að styðja almennilega við þetta nám. Síðast í morgun efndu nemendur Háskólans á Akureyri til fundar til að mótmæla sinnuleysi stjórnvalda og niðurskurði. Mótmælin beindust ekki aðeins gegn ríkisstjórninni heldur einnig meiri hluta í bæjarstjórn Akureyrar sem er duglaus í því að verja Háskólann á Akureyri. Það er mikill og víðtækur stuðningur á Eyjafjarðarsvæðinu við stofnun framhaldsskóla. Ég legg áherslu á að þetta verði skóli með fullbúið nám, fjögurra ára nám til stúdentsprófs og að drifið verði í að koma þessum skóla upp. Það yrði ríkisrekinn skóli eins og langflestir framhaldsskólar í landinu og það er afar mikilvægt. Þetta er ein besta byggðastefnan sem við getum séð fyrir okkur. Við höldum fjölskyldum og fólkinu lengur, sköpum störf á svæðinu og nemendur koma ferskir út á vinnumarkaðinn, sem hefur margfeldisáhrif á atvinnulífið. Öll þjónusta í kringum svona stofnun er yfirleitt vanmetin. Ég held að það liggi á þessu máli og vona að menntamálanefnd Alþingis drífi í að koma því áfram svo að hægt verði að afgreiða þessa þingsályktunartillögu á vorþingi og að við megum sjá, jafnvel á næsta ári, stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð.

Herra forseti. Ég kem upp til að leggja þessu þarfa máli lið í nokkrum orðum. Ég held að um mikið nauðsynjamál sé að ræða, ekki bara hvað snertir framhaldsskólamenntun heldur byggðaþróun á miklu stærri skala. Ég veit ekki hvort allir átta sig á því hvað það þýðir fyrir samfélag sem verður að sjá á eftir sjö eða átta árgöngum að heiman á haustin. Þeir koma ekki heim aftur fyrr en á vorin og það vantar mikið í bæjarlífið og í menningarlífið. Það kemur ekki á óvart þótt, eins og kemur fram í greinargerð, brottfall aðkomunemenda á Akureyri sé meira en annarra. Það er ekki þroskað fólk sem fer að heiman og þarf að sjá um sig sjálft kannski 15–17 ára gamalt. Það kemur ekki á óvart. Þrátt fyrir það sem kom fram áðan, að margir telji sig þurfa að fara í þessa manndómsvígslu og hleypa heimdraganum, þá er það ekki endilega þannig. Stór hluti af fólkinu hefur ekki þann þroska sem þarf til þess að búa fjarri heimahögum og þeim stuðningi sem heimilið veitir. Fyrir fáeinum árum var það almenn regla í kauptúnum víðs vegar um landið að fólk færi í héraðsskóla til þess að þreyja nám í efri hluta grunnskóla. Það skref var stigið að færa það nám í heimabyggðir. Núna er ástandið orðið gott í þeim efnum en aftur á móti má segja að framhaldsskóli tilheyri grunnmenntun sem langflestir nýta sér, ekki síst eftir að hann varð víðtækari hvað snerti verkmenntun og fjölbreyttara námsframboð. Þess vegna er þetta mál algjörlega nauðsynlegt og beint framhald af þeim aðgerðum að grafa jarðgöng á svæðinu. Ég hef upplifað það hvað jarðgöng breyta gífurlega miklu í atvinnuþróun og félagslífi. Þegar jarðgöng komu undir Breiðadalsheiði gjörbreyttist aðstaða manna þar til þess að sækja vinnu á milli þéttbýlisstaðanna. Áður hafði verið einangrun og erfitt að komast á milli að vetrarlagi. En síðan þessi jarðgöng urðu að veruleika getur fólk verið hvar sem er á norðursvæði Vestfjarða og unnið hvar sem er. Ég starfaði t.d. meðan ég var á Ísafirði með manni sem bjó á Þingeyri. Hann var yfirleitt alltaf fyrstur í vinnuna á morgnana, yfirleitt kominn á undan okkur og aldrei vandamál að komast á milli. Stofnun framhaldsskólans, sem ég tel vera mikla nauðsyn og styð eindregið, mun styðja þetta samfélag og efla á allan hátt. Ég man vel eftir þeirri umræðu sem varð um stofnun framhaldsskóla í Grundarfirði. Ég man líka hvílíkt fljúgandi start sá skóli fékk. Ég held að það sé gleggsta dæmið um hvernig skólar byggja upp samfélagið í kringum sig, skapa meiri atvinnu, fjölbreytileika í samfélagið með margfeldisáhrifum allt í kring. Talað hefur verið um hugsanlega sameiningu sveitarfélaga á þessu svæði. Allt ber þetta að sama brunni. Framhaldsskólahefðin er fyrir hendi á Dalvík, hvort sem þessi skóli verður þar eða annars staðar, eins og hér var nefnt. En sú reynsla mun koma til góða. Hér hefur lítillega verið rætt um útstöð frá Akureyri. Það vill svo til að ég hef reynslu af slíkri starfsemi. Menntaskólinn á Ísafirði, sem þá hét Framhaldsskóli Vestfjarða, gerði margar tilraunir til að hafa útstöð í Vesturbyggð, á Patreksfirði. Það var að vísu minna svæði en þarna er um að ræða. Samt sem áður var meiningin að þar gætu fyrstu tveir bekkir framhaldsskóla starfað. En raunin varð sú að þetta varð máttlaust og lánaðist ekki nægilega vel. Ef til vill var ástæðan sú að farið var af stað með of lítið, það vantaði hvatann til að fá fólk til að flytja á svæðið eingöngu til þess að hafa atvinnu af þessu, eins og skóli mundi veita fólki með fastri stöðu við skólann. Ég mæli eindregið gegn því að þessi leið verði reynd því að hún mun ekki gefast vel að ég tel. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði að vagga fjarmenntunar væri á Akureyri. Sá skóli hefur staðið sig einstaklega vel í fjarmenntun fyrir landsmenn en engu að síður er það mín skoðun að vagga fjarmenntunar á Íslandi sé í Kennaraháskóla Íslands sem vann mikið og gott starf, m.a. með svokölluðu starfsleikninámi í upphafi og síðan með öflugri fjarmenntun í kennaranámi sem átti sinn þátt í því að koma skólahaldi á landsbyggðinni í það ágæta horf sem það hefur verið í undanfarin ár. Að því leyti verður Kennaraháskólinn að njóta sannmælis án þess að kastað sé rýrð á Háskólann á Akureyri sem hefur gegnt þessu hlutverki afskaplega vel. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég styð þessa tillögu eindregið og einnig að þetta verði gert fyrr en seinna.

Herra forseti. Ég fagna hugmyndum um framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Ég harma hins vegar að það skuli ekki hafa fengið þær undirtektir í fyrravetur þegar það var flutt því að málið væri núna komið til framkvæmda. Þetta er þrátt fyrir að flutningsmenn séu þingmenn allra flokka, meira að segja stjórnarflokkanna. Þetta sýnir dugleysi stjórnarflokkanna í menntamálum. Ég kom í öðru lagi til að vekja athygli á því að þetta var eiginlega fyrsta mál mitt þegar ég kom á þing árið 1999, þ.e. tillaga um framhaldsskóla, m.a. við utanverðan Eyjafjörð. Þetta hefur verið eitt af baráttumálum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að fólk geti sótt nám í heimabyggð sem lengst með stofnun framhaldsskóla. Við fluttum um þetta þingmál, tillögu til þingsályktunar um tólf ára samfellt grunnnám, árið 1999 þar sem þetta var rakið. Þessu fylgdi ég svo eftir með fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra á 127. löggjafarþingi. Ég spurði hvenær væri að vænta niðurstaðna í viðræðum milli menntamálaráðuneytisins og sveitarstjórna í Ólafsfirði og Dalvíkurbyggð um stofnun framhaldsskóla á svæðinu. Ég spurði einnig um framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Þáverandi menntamálaráðherra, Björn Bjarnason, tók þessu öllu mjög stirðlega, vægt til orða tekið. Engu að síður hafðist í gegn að framhaldsskóli var stofnaður á Snæfellsnesi fyrir tveimur árum. Ég held að enginn sjái nú eftir því þótt það hafi mætt vissri tregðu. Á tímabili varð að beita hörku til að ná því máli í gegn. Ég tel að barátta mín og fleiri í því máli hafi þar ráðið úrslitum, a.m.k. haft mikið um það að segja að tókst að knýja í gegn að byggður yrði framhaldsskóli á Snæfellsnesi, sem öllum finnst sjálfsagt núna. Ég ítreka, herra forseti, að framhaldsskóli við utanverðan Eyjafjörð er eitt brýnasta mál fyrir það svæði og hluti af uppbyggingu menntunar í landinu. Ég held að hæstvirtur þingmaður Birkir Jón Jónsson verði að spýta í lófana til þess að koma þessu máli áfram.

Ég er enn háttvirtur.

Já, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, er býsna seigur í þessu máli - gott hjá honum. Ég vil vekja athygli á því í þessu sambandi að ég hef flutt tillögu um stofnun framhaldsskóla í Borgarnesi á grundvelli framhaldsskólalaga og sömuleiðis um framhaldsskóla í Mosfellsbæ. Það er brýnt að fólk geti sótt framhaldsnám heiman að frá sér, bæði hvað varðar nemendurna sjálfa og einnig fyrir viðkomandi byggðarlag. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa fleiri orð um þetta. En þetta hefur verið eitt af aðalstefnumálum í menntamálum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að efla menntun í heimabyggð. Þessi tillaga til þingsályktunar er einmitt liður í því, fyrir þá byggð sem það snertir. Mér finnst að það eigi að afgreiðast á þessu þingi og ráðist þegar í framkvæmd. Við ættum að vinda okkur í að gera þetta að raunveruleika þannig að við þurfum ekki að ræða þetta oftar á þingi.

Herra forseti. Ég kem sérstaklega upp í ræðustólinn til að mótmæla orðum hv. þm. Jóns Bjarnasonar um dugleysi núverandi stjórnvalda í menntamálum, sérstaklega með það í huga að hv. þingmaður kemur úr Norðvesturkjördæmi því ég veit ekki betur, eins og hann nefndi sjálfur, að fyrir þremur árum hafi verið opnaður nýr framhaldsskóli í Grundarfirði. Það hefur verið mikil uppbygging. Ég held að hæstv. menntamálaráðherra hafi nýlega verið á Ísafirði þar sem hún skrifaði undir stóran samning um háskólasetur á Vestfjörðum.  Ég veit ekki betur en að fyrir dyrum standi mikil uppbygging á skóla sem hann þekkir mjög vel til, Hólaskóla, og er líka á vegum núverandi stjórnvalda. Ég á því mjög erfitt með að skilja málflutning hv. þingmanns. Það var nú ekki meira en þetta. Ég vildi fá hv. þingmann aftur upp í ræðustól svo hann gæti útskýrt betur hvað hægt væri að gera, sérstaklega í tengslum við þessa þingsályktunartillögu. Ef við sjáum fram á að opnaður verði framhaldsskóli á þessu svæði, þá held ég að væri gaman að sjá vinstri græna gera meira.

Herra forseti. Ég hlýt að túlka andsvar hv. þm. Eyglóar Harðardóttur þannig að hún vilji hvetja til þessa máls. Það var ég einmitt að gera í ræðu minni. Þetta er í annað sinn sem þessi þingsályktunartillaga er flutt. Hún var einnig flutt á síðastliðnum vetri og ég held að hún hafi farið til nefndar. Ef maður ætlar að láta hlutina gerast þá verða þeir að gerast. Þó að orð séu til alls fyrst verða þau að koma til framkvæmda og það gerist með fjármunum, með peningum. Svo lengi sem ekki koma peningar á fjárlög til að styðja við þetta mál gerist ekki neitt. Þess vegna brýni ég ríkisstjórnarmeirihlutann, sem ræður allt of mikið ferð við fjárlagagerð og ákvarðanatöku af þessu tagi, til að grípa hér raunhæft til verka. Varðandi aðra skóla er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það var mikið og farsælt spor að stofna framhaldsskólann í Grundarfirði. En það var ekki einfalt. Hér urðum við stjórnarandstöðuþingmenn að stilla nánast stjórnarmeirihlutanum upp við vegg að setja fjármagn í málið til að það færi í gang þótt allir færu fallegum orðum um það. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta framtak á Ísafirði með stofnun háskólaseturs er lofsvert, en ég lýsi alltaf miklum fyrirvara við að byggja upp útibú af þessu tagi. Stofnanir þurfa að spretta upp og vaxa á eigin forsendum. Ég vona svo sannarlega að háskólasetrið á Ísafirði verði sjálfstæð stofnun í framtíðinni. Ég ítreka að ég tek orð hv. þingmanns þannig að þingmaðurinn vilji hvetja til þess að framhaldsskóli við utanverðan Eyjafjörð, sem hérna er verið að tala um, verði að raunveruleika en ekki bara umtalsefni í þinginu.

Herra forseti. Hv. þingmaður getur svo sannarlega tekið orð mín þannig að ég sé að hvetja til að viðkomandi skóli verði settur á stofn. Mér finnst það mjög jákvætt mál og fagna því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson er búinn að fylgja því mjög vel eftir. Ég held svo sem að það sé alveg ástæðulaust að vera sérstaklega að brýna núverandi stjórnvöld til að vinna vel í menntamálum. Ég held að þau hafi staðið sig virkilega vel og muni halda áfram að gera það hvort sem það verður með stofnun þessa skóla eða hvað varðar önnur mál, þá held ég að það muni gerast.

Virðulegi forseti. Á þeim örstutta tíma sem eftir er af þeim tíma sem um hefur verið samið um þetta mál vil ég koma hér enn einu sinni til að lýsa ánægju minni með þá tillögu sem hér er sett fram, enda er ég einn af flutningsmönnum hennar. Það er sannarlega mikilsvert að unnið sé að stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Við höfum séð að þar sem það hefur verið gert hefur það verið mikil lyftistöng. Nýjasta dæmið er á Snæfellsnesi. Jafnframt get ég ekki látið hjá líða að þakka fyrir þá nefnd og yfirlýsingu sem hæstv. menntamálaráðherra gaf rétt áður en sameiningarkosning Siglufjarðar og Ólafsfjarðar fór fram. Þá kom fram yfirlýsing og stofnuð var nefnd í framhaldi af því sem á að kanna m.a. stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Það er auðvitað hið besta mál. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að frá hendi menntamálaráðherra fylgi hugur máli. Það sé ekki bara enn ein nefndin til að sitja í. Þótt nefndir geti verið góðar til að undirbúa og vinna að framgangi mála má það ekki taka allt of langan tíma. Það er svo með jákvæð málefni eins og hér er verið að ræða sem munu hafa mjög mikla þýðingu fyrir byggð við utanverðan Eyjafjörð og hvernig þau þróast, þá má þetta ekki taka allt of langan tíma. Nærtækasta dæmið, virðulegi forseti, er að við höfum í 19 til 20 ár rætt um gerð Héðinsfjarðarganga á þessu svæði, sem munu hafa mjög jákvæð áhrif. Ég segi, hvað hefði gerst ef þau göng hefðu verið komin núna eða kannski fyrir 5 eða 6 árum, svona í byggðarlegu tilliti og með tilliti til byggðamála. Það hefði örugglega verið miklu jákvæðara. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að brjóta það samkomulag sem hér hefur verið gert um tímamörk á hverju máli. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta annað en að segja að þetta er þarft og gott mál, og ítreka það sem ég sagði áðan: Vonandi verður niðurstaða nefndarinnar jákvæð sem út úr vinnu hennar kemur og að hugur fylgi máli frá hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórn að unnið verði að stofnun skólans á næstu árum svo hann geti orðið að veruleika.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga á þskj. 62. Það verður að viðurkennast í upphafi máls míns að þegar komið var að því að ég færi að tala fyrir málinu áttaði ég mig á því að mér höfðu orðið á mistök í haust þegar við lögðum fram þessi mál. En eins og hæstv. forseti veit eru þetta mál sem lögð voru fram í þingbyrjun núna í haust. Hér er um að ræða mál sem talað hefur verið fyrir áður. Á síðasta þingi talaði ég fyrir því ásamt með öðru frumvarpi sem fylgir þessu máli, þ.e. það skarast við þetta mál að hluta til. Það frumvarp varðaði breytingu á lögum um útlendinga. Bæði þessi mál voru send út til umsagnar á síðasta þingi og margar umsagnir bárust. Við málið sem varðaði breytingu á lögum um útlendinga komu fram nokkuð flóknar tillögur um breytingar á því máli. Ég ákvað að fara í þá vinnu að breyta því máli þannig að ég tæki mið af þeim umsögnum sem borist höfðu. En einhvers staðar í pípunum hefur málið fest og aldrei verið lagt fram. Það fylgifrumvarp sem talað er um í þessari greinargerð að sé til staðar, er það ekki enn. En ég segi hv. þingheimi og hæstv. forseta það úr þessum ræðustóli að ég mun nú klára þá vinnu sem eftir er við síðara málið þannig að það komi þá alla vega fram á þingskjali á þessu þingi og geri þá ráð fyrir að það verði lagt fram eftir helgina þó svo ekki náist að mæla fyrir því. Í því ljósi verður að skoða þá ræðu sem ég kem til með að flytja, því að frumvörp þessi varða tengda þætti eins og ég segi og eru hálfgerð systurfrumvörp og erfitt að leiðir skilji á milli þeirra. Það frumvarp sem hér liggur fyrir tilbúið á þskj. 62 varðar breytingar á réttindum útlendinga. Það varðar þann rétt þeirra að stunda atvinnu á Íslandi. En eins og málum er háttað í dag er það svo að það er ekki útlendingurinn sjálfur sem fær hið tímabundna atvinnuleyfi heldur er það veitt atvinnurekandanum sem ræður útlendinginn til starfa. Það er mat flutningsmanna að hér sé um að ræða einhvers konar vistarband sem lagt er á útlendinginn eða átthagafjötra. Í okkar huga samræmist það sannarlega ekki mannréttindahugsun nútímans. Ég ætla ekki að lesa alla greinargerðina með málinu en vil geta þess að sá þáttur málsins hefur fengið mjög jákvæðar undirtektir þeirra sem um þessi mál hafa fjallað. Þær stofnanir og félagasamtök sem hafa sent okkur umsagnir á síðasta þingi taka afar vel í þessa hugmynd sem hér er reifuð og kemur jafnvel fram hjá sumum umsagnaraðilum að það séu ákveðnir þættir í lögum um útlendinga sem jaðri við að setji höft á einstaklingsfrelsi þeirra og þetta er eitt af þeim ákvæðum sem slíkt er sagt um. Mig langar að vitna stuttlega í umsögn sem barst frá stjórn Samtaka kvenna af erlendum uppruna, þar sem fjallað er um þá reglu að vinnuveitendur séu handhafar atvinnuréttinda erlendra starfsmanna en ekki útlendingarnir sjálfir. Þar segir, með leyfi forseta: „Dæmin sýna að sú regla að vinnuveitendur séu handhafar atvinnuréttinda erlendra starfsmanna í landinu getur haft vafasamar afleiðingar. Hún færir atvinnurekanda öll völd yfir starfsmönnum og gefur óvönduðum aðilum í þeirra hópi færi á að ganga á rétt starfsmannanna. Starfsmennirnir, sem oftast hafa litla kunnáttu í íslensku, hafa mjög takmarkaða möguleika á að verja sig, t.d. í launa- og kjaramálum. Maldi þeir í móinn eiga þeir á hættu að missa atvinnuréttindi og dvalarleyfi.“ Þar með segja Samtök kvenna af erlendum uppruna að málið sé þeim að skapi enda vilji þær tryggja jafnrétti fyrir lögum eins og kveðið er á um í 65. gr. stjórnarskrárinnar. Með henni stuðlum við að því, eins og hæstv. forseti veit og allur þingheimur, að allir njóti verndar gegn mismunun og að fólk njóti félagslegs öryggis í anda t.d. alþjóðasamnings um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga taki alvarlega þær umsagnir sem fylgdu þessum málum í fyrra, þar sem ótal aðilar hafa haft það að leiðarljósi að til að auka réttindi eða tryggja grundvallarmannréttindi útlendinga og vernda þá gegn mismunun séu lagaákvæði á borð við þetta úrelt og veruleg þörf á því að breyta þeim. Það eru raunar aðrir þættir en atvinnuleyfið sem þetta frumvarp fjallar um því að hér er líka fjallað um breytingartillögu á 11. gr. laganna um atvinnuréttindi útlendinga, en sú breytingartillaga hefur þann tilgang að taka á vandamálum sem hafa komið upp í tengslum við það þegar útlendingar, fyrst og fremst konur, hafa komið til landsins og fengið dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar, sambúðar eða samvistar við íslenskan ríkisborgara. Sú breyting sem flutningsmenn leggja til með þessari grein veitir heimild til að víkja frá skilyrðum um tímalengd hjúskapar, sambúðar eða samvistar og lögheimilis ef skilnað má rekja til ofbeldis maka útlendingsins. Eins og kemur fram í greinargerðinni eru allt of mörg dæmi um það að erlendar konur hafi sætt ofbeldi í hjónabandi og komi til skilnaðar og þær hafa ekki uppfyllt tímaskilyrðin sem greint er frá í lögunum þá eru engin önnur úrræði í kerfinu en þau að vísa konunum úr landi. Með þeim hætti eru þessar konur jafnvel skildar frá börnum sínum og fleiri alvarlegar afleiðingar má nefna. Samtök kvenna af erlendum uppruna segja um þetta atriði frumvarpsins, með leyfi forseta, í umsögn sinni: „Konur sem giftar eru íslenskum ríkisborgurum eða útlendingum með dvalarleyfi hér á landi búa oft við óviðunandi aðstöðu þegar upp koma vandamál í hjónaböndum þeirra. Þær eiga á hættu að verða sendar úr landi ef þær slíta samvistum við eiginmennina. Þær gætu, miðað við gildandi reglur, jafnvel þurft að fara frá börnum sínum undir þessum kringumstæðum. Varla er forsvaranlegt að slíkum einstaklingum sé synjað um áframhaldandi dvalarleyfi í landinu enda á mannréttindasáttmáli Evrópu að tryggja einstaklingum rétt til að njóta samvista við börn sín. Vafasamt er að þessar konur búi sem stendur við lágmarksréttindi. Taka þarf tillit til þess að kona sem skilur við eiginmann sinn vegna ofbeldis er oft og tíðum án atvinnu á þeim tímamótum og getur þurft að leita um stundarsakir til félagsþjónustu eftir framfærslu, sem aftur getur komið í veg fyrir að hún fái áframhaldandi dvalarleyfi samkvæmt gildandi lögum.“ Þá erum við komin að öðrum þætti þessa máls, þ.e. þeim þætti sem fólginn er í hinu frumvarpinu sem ég kem til með að leggja fram hér á þinginu eftir helgina, en það varðar heimild eða rétt til að veita þessum konum dvalarleyfi þó að þær hafi ekki uppfyllt þessi skilyrði um tíma. Síðan eru aðrir þættir þessara mála. Við leggjum það til í þessum frumvörpum að réttindi erlendra ungmenna verði tryggð við 18 ára aldur eftir að hafa dvalið í landinu sem nánustu aðstandendur Íslendinga eða útlendinga með óbundin dvalarleyfi. Réttindi þessara ungmenna eru í dag takmörkuð og breytast þegar unga fólkið nær 18 ára aldri því að þá verður þetta unga fólk að sýna fram á sjálfstæða framfærslu ef það hefur dvalið í landinu sem nánustu aðstandendur Íslendinga eða útlendinga sem hafa óbundin dvalarleyfi. Við gerum ráð fyrir að þetta þurfi að breytast til þess að réttur þessara ungmenna sé tryggður því að annars kann þetta t.d. að skerða möguleika þeirra til skólagöngu og hrekja þau út á vinnumarkaðinn svo að þau geti geti uppfyllt kröfu laganna og sýnt fram á sjálfstæða framfærslu. Þau þrjú atriði sem ég nú hef nefnt eru afar þýðingarmikil, sérstaklega þegar þeir mannréttindasáttmálar sem við höfum undirgengist eru skoðaðir. Þar get ég nefnt sérstaklega Peking-áætlun Sameinuðu þjóðanna sem íslensk stjórnvöld hafa skuldbundið sig til að fara eftir. Í henni segir, með leyfi forseta: „Stjórnvöld skulu beita sér fyrir setningu laga sem kveða á um útrýmingu ofbeldis gegn konum, framfylgja lögum og endurskoða þau reglulega auk þess að gera á þeim úttekt til þess að tryggja að þau hafi tilætluð áhrif.“ Síðar í 124. gr. Peking-áætlunar Sameinuðu þjóðanna um málefni kvenna segir: „Enn fremur skal grípa til aðgerða til að tryggja vernd þeirra kvenna sem sæta ofbeldi, tryggja þeim aðgang að sanngjörnum og skilvirkum úrræðum, m.a. rétt til skaðabóta auk aðhlynningar.“ Þessi réttindi kvenna af erlendum uppruna sem þurfa að yfirgefa maka sinn vegna ofbeldis eru ekki tryggð þannig að það er nauðsynlegt að taka þessi ákvæði laganna til gagngerrar skoðunar og eftir að málin voru lögð fram í fyrra höfum við fengið mjög mikið af afar kraftmiklum umsögnum sem mæla með því að þær leiðir sem hér eru lagðar til verði farnar. Ég tel einboðið að þessi mál séu þeirrar náttúru og þess eðlis að það þurfi að grípa í taumana, grípa til aðgerða eins og hér er fyrirskrifað sem allra, allra fyrst. Meðan við gerum það ekki erum við að brjóta mannréttindi á fólki sem gistir okkar ágæta land. Slíkt getum við ekki látið viðgangast til lengdar. Hér er forskriftin að því hvernig á að breyta lögunum og það þarf að gera það hratt. Hæstv. forseti. Ég vona sannarlega að þessi mál geti gengið hér í gegnum þingið áður en farið verður í sumarleyfi því það er ekki forsvaranlegt að við látum þessi mannréttindabrot viðgangast í landi okkar eitt ár til.

Herra forseti. Hér ræðum við frumvarp til laga um breytingu á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, nr. 97/2002, með síðari breytingum. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggjum þetta fram. Þetta er afar mikilvægt mál og það kom reyndar fram hjá Einari Skúlasyni, framkvæmdastjóra Alþjóðahússins, í pallborðsumræðum um málefni útlendinga, sem við efndum til á landsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fyrir rúmlega tveimur árum, að atvinnuréttindi útlendinga, sem eru nú veitt atvinnurekanda, eru eitt af brýnustu málum sem þarf að breyta í sambandi við réttarstöðu útlendinga hér á landi. Það ætti því að vera forgangsverkefni að koma þessu frumvarpi í gegn. Hv. frummælandi, Kolbrún Halldórsdóttir, fór einmitt ítarlega í gegnum þetta og þær jákvæðu umsagnir sem hafa komið fram. Það var athyglisvert að á ráðstefnu sem Stígamót, Kvennaathvarfið, Félagsþjónustan í Reykjavík og Rauði kross Íslands ásamt Alþjóðahúsinu stóðu fyrir fyrir um ári, sem hét Skuggahliðar nútímafólksflutninga, var sérstaklega fjallað um erlendar konur í sambúð með innlendum körlum og þar komu ýmsar sláandi tölur fram. Þar kom t.d. fram að um 14% kvenna sem leita til Samtaka um kvennaathvarf og Stígamóta eru konur af erlendum uppruna, en þær eru aðeins 3,75% af konum búsettum á Íslandi. Þetta andlega ofbeldi, sem eiginmenn geta oft beitt erlendar konur sínar, á ekki að viðgangast og íslensk löggjöf á ekki að styðja það að slíku ofbeldi sé viðhaldið. Aðdraganda málþingsins má rekja til svokallaðs Daphne-verkefnis sem styrkt er af ESB og fjögur lönd taka þátt í því, það eru Noregur, Danmörk, Þýskaland og Ísland. Grunnurinn að þessu verkefni er samstarf kvennaathvarfa. Starfsmenn kvennaathvarfa í Noregi tóku eftir endurteknum komum kvenna frá sama heimilisfanginu. Það var kannað nánar og í ljós kom það mynstur hjá ákveðnum körlum að flytja inn konur, misnota þær og skila þeim síðan í athvörfin aftur, og hlutfall erlendra kenna í kvennaathvörfum á Norðurlöndum er hátt miðað við hlutfall innflytjenda og Ísland er þar engin undantekning eins og ég nefndi áðan. Réttarstaða erlendra kvenna sem skilja við íslenska eiginmenn sem beita þær ofbeldi er ekki nægilega skýr. Hópnum þótti líka í öðru lagi að það þyrfti að efla upplýsingagjöf til kvennanna um raunverulega réttarstöðu þeirra. Á ráðstefnunni kom fram að réttarstaða erlendra kvenna, sem sætt hafa ofbeldi eiginmanns eða sambýlings, er afar óljós og gjarnan notuð sem tæki til að beita andlegu ofbeldi með eða án hins líkamlega. Á ráðstefnunni kom í ljós að stjórnvöld sem fjalla um dvalarleyfi taka tillit til þess ef umsækjandi hefur orðið fyrir ofbeldi og það er auðvitað grundvallaratriði að þessi réttarstaða sé skýrð. Þetta frumvarp er einn liður í því. Það er líka grundvallaratriði að atvinnuleyfi sé tengt persónum en ekki vinnuveitanda. Þess vegna er þessi tillaga gerð um leyfi sem félagsmálaráðherra veitir útlendingi til starfa hér á landi og tímabundin atvinnuleyfi sem veitt eru útlendingi til að ráða sig til starfa hér á landi í tiltekinni starfsgrein. Ég vona að þetta mál fái skjóta framgöngu hér í þinginu þannig að hægt verði að afgreiða það sem lög frá Alþingi fyrir vorið.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar á þskj. 67, um mat á framtíðarhorfum og mannaflaþörf í atvinnugreinum, sem ég flyt ásamt hv. þm. Hjálmari Árnasyni, Ögmundi Jónassyni, Einar Má Sigurðarsyni, Magnúsi Þór Hafsteinssyni, Björgvini G. Sigurðssyni, Kolbrúnu Halldórsdóttur, Dagnýju Jónsdóttur og Katrínu Júlíusdóttur. Af því hverjir flytja þetta mál má segja að allbærileg samstaða sé um þetta mál hér á hv. þingi. Í tillögunni segir: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta kanna reglubundið mannaflaþörf og framtíðarhorfur í atvinnugreinum með það að markmiði að meta atvinnumöguleika námsmanna eftir námsleiðum og efla þannig ráðgjöf við nemendur í framhalds- og háskólanámi. Verkefnið verði samvinnuverkefni Vinnumálastofnunar og Samtaka atvinnulífsins. Samráð verði haft við náms- og starfsráðgjafa í háskólum og Félag náms- og starfsráðgjafa um tilhögun og framtíðarþróun verkefnisins. Félagsmálaráðherra leggi eigi síðar en á haustþingi 2006 skýrslu fyrir Alþingi um tilhögun verkefnisins og kostnað við það sem greiðist af ríkissjóði.“ Ég vil fylgja þessari tillögu úr hlaði með nokkrum orðum, virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að frumkvöðlastarf og nýsköpun atvinnulífsins hefur átt mikinn þátt í að bæta lífskjör og auka atvinnuöryggi landsmanna. Aukin menntun, hvort sem er í bók-, iðn-, tækni- eða starfsnámi, verður sífellt mikilvægari í þekkingarsamfélagi nútímans og eykur á fjölbreytileika atvinnulífsins, skapar ný verkefni og tækifæri í atvinnuuppbyggingu og framþróun samfélagsins. Í þessari öru þróun er mikilvægt að hafa heildarsýn yfir framtíðarhorfur og mannaflaþörf í einstökum atvinnugreinum. Það hefði mikið gildi, bæði fyrir atvinnulífið og skipulega uppbyggingu menntakerfisins, og væri ekki síst mikilvægur stuðningur við námsmenn til að meta atvinnumöguleika með hliðsjón af námsvali. Skortur á framtíðarsýn í hverri atvinnugrein gerir það að verkum að fólk sem stendur frammi fyrir námsvali getur ekki gert sér ljósa grein fyrir atvinnumöguleikum sínum að námi loknu né heldur á hvaða starfssviðum menntun þeirra getur nýst og færni komið að gagni. Ljóst er að slík framtíðarsýn væri mikill fengur fyrir þá sem ætla að velja sér nám eða starf, sem og fyrir atvinnulífið og þjóðfélagið í heild. Með aðgengilegum upplýsingum um þarfir atvinnulífsins fyrir menntað vinnuafl væri stuðlað að meira jafnvægi á eftirspurn í ýmsar atvinnugreinar og menntun og mannauður nýttist þannig betur, bæði fyrir námsmenn og þjóðarbúið í heild. Upplýsingar um mannaflaþörfina eru afar mikilvægar og mundu leiða til þess að öll náms- og starfsráðgjöf skilaði meiri árangri og yrði markvissari. Upplýsingar og ráðgjöf sem byggðust á spá um þróun mannaflaþarfar í einstökum atvinnugreinum mundu gagnast til að beina menntuðu vinnuafli í þær greinar þar sem mest er þörf fyrir það í framtíðinni. Við undirbúning þessarar tillögu var m.a. leitað til námsráðgjafar Háskóla Íslands en þar hefur starfsfólk gegnum árin sárlega fundið fyrir skorti á upplýsingum um þróun vinnumarkaðarins. Á það var m.a. bent að hvergi væru til á einum stað upplýsingar um hversu margir eru starfandi í einstökum atvinnugreinum og hverjar þarfirnar yrðu eftir einhvern tiltekinn tíma í einstökum atvinnugreinum, en val einstaklinga um framhaldsnám væri nátengt starfsupplýsingum og þekkingu á vinnumarkaðnum. Fram til þessa hafi einstaklingar ekki getað reitt sig á áreiðanlegar upplýsingar heldur frekar fylgt tilfinningu um hvort og hvar yrði þörf fyrir þeirra þekkingu í framtíðinni. Námsráðgjöf Háskóla Íslands taldi því brýnt að láta kanna reglubundið mannaflaþörf og framtíðarhorfur í hinum ýmsu atvinnugreinum. Með þeirri miklu breytingu sem orðið hefur á atvinnulífinu á umliðnum árum hefur námsráðgjöf innan allra háskóla farið vaxandi, en mest áhersla er þar lögð á leiðbeiningar í náminu og að sinna margvíslegum sérþörfum nemenda. Sú námsráðgjöf sem er til staðar er auðvitað ákaflega mikilvæg til að leiðbeina nemendum og einnig sú veigamikla kynning á námsleiðum sem háskóladeildir standa fyrir í framhaldsskólunum. Mikilvægt er að framhaldsskólanemendur hafi haft tækifæri til að ígrunda vel náms- og starfsval sitt þegar kemur að háskólanámi. Félag náms- og starfsráðgjafa hafa lagt áherslu á að innan framhaldsskólans vanti meira svigrúm til að sinna náms- og starfsvali, en það gæti einmitt verið liður í námsferli framhaldsskólastigsins að kynna mannaflaþörf og framtíðarhorfur í ýmsum starfsgreinum. Einnig má benda á að gerðar hafa verið skýrslur um tekjur eftir atvinnugreinum. Mikið hefur þó skort á allar tölfræðilegar upplýsingar um framtíðarhorfur í mismunandi starfsgreinum. Alla heildaryfirsýn og samvinnu við samtök atvinnulífsins vantar og skort hefur að skipulega hafi verið farið í að þróa líkan eða leggja mat á framtíðarhorfur í einstökum starfsgreinum sem hugsanlega væri hægt að endurmeta með ákveðnu millibili með tilliti til framboðs og eftirspurnar á vinnumarkaði bæði innan lands og utan. Á vegum OECD hefur sérstök áhersla verið lögð á starfsráðgjöf og stefnumörkun á því sviði. Í handbók OECD um starfsráðgjöf kemur m.a. fram að í sumum löndum séu starfsupplýsingar hvorki nægilega yfirgripsmiklar né vandaðar. Það komi í veg fyrir að fólk geti tekið vel ígrundaðar ákvarðanir er varða starfsferil þeirra. Víða í starfsgreinum sé skortur á sérhæfðu vinnuafli og í mörgum tilfellum viti fólk ekki um manneklu eða skort á starfsfólki í einhverjum atvinnugreinum. Í upplýsingum OECD um starfsráðgjöf er lögð áhersla á að upplýsingar liggi ávallt fyrir um störf á vinnumarkaði í því skyni að nýta þær til leiðbeiningar við starfsval. Gögn frá 29 Evrópulöndum sýna einnig að ráðgjöf og markvissar upplýsingar um starfsval eru að aukast og einsýnt að það gagnist ekki aðeins einstaklingunum sjálfum heldur þjóðfélaginu í heild. Ráðgjöfin sé því mjög góð leið til að ná fram ákveðnum markmiðum í almannaþágu. Í því sambandi er bent á að markviss ráðgjöf sem byggist á framtíðarhorfum í atvinnugreinum geri menntun og þjálfun skilvirkari og tengi betur saman menntun og atvinnu, bæði á innlendum vettvangi og um alla Evrópu. Þessi jákvæða þróun opni augu fólks fyrir nýjum möguleikum og geri því kleift að taka vel ígrundaðar ákvarðanir, sem skili sér í bættum lífskjörum. Þessi leið stuðli að jafnvægi í framboði og eftirspurn eftir vinnuafli og bæti þannig stöðugleika á vinnumarkaði og nýtist í baráttunni við atvinnuleysi og auki hreyfanleika á vinnumarkaðnum. Þannig megi bæta afköst og skilvirkni vinnumarkaðarins, auk þess að nýtast vel við vinnumarkaðsaðgerðir hins opinbera, m.a. í því skyni að efla menntun og þjálfun þeirra hópa sem lakast standa á vinnumarkaðnum. Miklar breytingar hafa orðið á atvinnulífinu á undanförnum árum, ekki síst með tilliti til aukinnar tækniþróunar og alþjóðavæðingar. Samfara því hefur fjölbreytni í atvinnulífinu stöðugt vaxið og gífurlegar umbreytingar orðið á ýmsum sviðum atvinnulífsins sem m.a. kalla á að farin verði sú leið sem lögð er til í þessari tillögu. Virðulegi forseti. Loks er ástæða til að nefna sem rökstuðning fyrir gagnsemi þessarar tillögu, komist hún til framkvæmda, að Evrópusambandið hefur lagt mikla áherslu á ráðgjöf um nám og starfsval og haldið því fram að slík ráðgjöf væri lykill að framþróun fyrir einstaklinginn og samfélagið í heild. Í ályktun frá námsstefnu Félags náms- og starfsráðgjafa frá maí á þessu ári kemur líka fram að víða um heim sé litið á markvissa náms- og starfsráðgjöf sem lykil að framþróun í mennta- og vinnumarkaðsmálum, almenningi til heilla. Jafnframt kemur fram í ályktuninni að stórefla þurfi vinnumarkaðsrannsóknir til að spá fyrir um framtíðarþróun og þörf fyrir vinnuafl. Ég sé ekki ástæðu, virðulegi forseti, til að hafa frekari orð um þetta mál. Eftir að það var lagt fram kom fram álit frá námsráðgjöfum um þessa tillögu og reyndar fleiri sem hér liggja fyrir þinginu þar sem mjög var tekið undir efni tillögunnar og er það von mín sem flutningsmanns að hún fái góðar undirtektir á hv. Alþingi. Legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til síðari umr. og hv. menntamálanefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tveimur frumvörpum sem eru efnislega samhljóða og varða breytingu á lögum um kosningar til sveitarstjórna, nr. 5 frá 1998, með síðari breytingum, og breytingu á lögum um kosningar til Alþingis, nr. 24 frá 2000, með síðari breytingum. Ásamt mér flytja hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Guðmundur Hallvarðsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Bjarni Benediktsson, Sólveig Pétursdóttir, Drífa Hjartardóttir, Einar Oddur Kristjánsson, Guðjón Hjörleifsson, Ásta Möller og Gunnar Örlygsson þetta mál sem meðflutningsmenn. Þessi litlu mál varða einvörðungu þær reglur sem gilda samkvæmt kosningalögum um aðstoð til handa fötluðum í kjörklefa á kjörfundi til kosninga til sveitarstjórna og hins vegar til Alþingis. Ábendingar hafa komið fram um að nauðsynlegt sé að koma til móts við þá sem sakir sjónleysis eða af öðrum ástæðum vegna fötlunar sinnar geta ekki sjálfir greitt atkvæði á kjörfundum og að gerð verði breyting á núgildandi reglum. Varða þessar breytingar annars vegar 63. gr. laganna um kosningar til sveitarstjórna og hins vegar 86. gr. laganna um kosningar til Alþingis. Hér er á ferðinni mál sem felur í sér réttarbót fyrir þessa hópa en ætti ekki að leiða af sér miklar pólitískar deilur á hinu háa Alþingi. Ef við víkjum að þeim ákvæðum sem ég nefndi þá er það þannig samkvæmt 63. gr. núgildandi laga um kosningar til sveitarstjórna og 86. gr. laga um kosningar til Alþingis að þeim, sem ekki er fær um að neyta kosningarréttar síns með þeim hætti sem önnur ákvæði laganna kveða á um sakir sjónleysis eða þess að hendur kjósenda eru ónothæfar, er tryggður réttur til þess að nefna sér til aðstoðar fulltrúa úr viðkomandi kjörstjórn til þess að aðstoða sig við að kjósa. Sá sem aðstoðina veitir er samkvæmt núgildandi lögum bundinn þagnarheiti um að segja ekki frá því sem á milli hans og kjósandans fer þegar kosið er. Þá gerir núgildandi löggjöf ráð fyrir að um aðstoðina og ástæður hennar sé bókað í kjörbók ásamt því að það skilyrði er sett að sá sem aðstoðina hlýtur geti með ótvíræðum hætti greint frá því hvernig hann vill greiða atkvæði sitt. Með þessum frumvörpum er ekki lagt til að sá réttur sem ákvæði núgildandi 63. gr. laganna um kosningar til sveitarstjórna og 86. gr. laganna um kosningar til Alþingis verði skertur heldur verði meginregla ákvæðisins sú að þeim sem vegna sjónleysis eða vegna þess að hendur þeirra eru ónothæfar til þess að þeir geti án aðstoðar kosið á þann hátt sem ákvæði laganna kveða á um skuli heimilað að nefna hvern þann sem þeir kjósa sjálfir að nefna til þess að aðstoða sig við kosningar til sveitarstjórna, svo sem maka, afkomendur eða aðra nákomna aðila, svo dæmi séu nefnd. Virðulegi forseti. Samkvæmt ákvæðum núgildandi laga er kjósendum úr þeim hópi sem hér um ræðir og ég hef nefnt óheimilt að ráða því sjálfir hver aðstoðar þá við að neyta kosningarréttar síns. Gerir löggjöfin ráð fyrir því að þeir kjósendur sem um ræðir geti einungis nefnt til aðstoðar fulltrúa úr viðkomandi kjörstjórn. Það segir sig náttúrlega sjálft að þetta fyrirkomulag er nokkuð óheppilegt fyrir þá sem þurfa að grípa til þessara aðgerða vegna þess að allar líkur eru á því þegar menn þurfa að velja sér einhvern úr kjörstjórninni þá sé það kosinn aðili í kjörstjórninni, en einhver sem viðkomandi þekkir ekki. Frumvarp þetta gerir ráð fyrir að breyting verði gerð þarna á. Frumvarpið gerir jafnframt ráð fyrir því að hafi kjósandi ekki uppi neinar sérstakar kröfur eða óskir um það hvaða aðili aðstoði sig við að neyta kosningarréttar síns sé honum engu síður tryggður sami réttur til aðstoðar og núgildandi ákvæði 63. gr. laga um kosningar til sveitarstjórna mælir fyrir um sem og núgildandi ákvæði 86. gr. laganna um kosningar til Alþingis. Felur frumvarpið því í sér aukin réttindi fyrir þá borgara sem ýmist vegna sjónleysis eða fötlunar er ókleift að neyta kosningarréttar síns án aðstoðar. Það þarf í sjálfu sér ekkert að setja hér á langar ræður um að kosningarrétturinn felur í sér einhver mikilvægustu einstaklingsbundnu og borgaralegu réttindi í lýðræðislegu þjóðfélagi. Þá er það jafnframt viðurkennt að eðlilegt og sanngjarnt sé að stjórnmálaskoðanir borgaranna fari leynt. Með þessu frumvarpi telja flutningsmenn að þessi réttindi séu tryggð umfram það sem núgildandi löggjöf gerir ráð fyrir. Frumvörpin gera jafnframt ráð fyrir að þeir sem þannig háttar um að þeir geti ekki kosið fái sjálfir að ákveða hverjir aðstoði sig. Það hafa komið fram kvartanir um það að fólk sem svona háttar um þyki óeðlilegt að það geti ekki tekið maka sína eða börn sem komin eru til vits og ára til að annast þessa þætti fyrir sig. Við fyrstu sýn virðist þessi breyting sem lögð er til hér á kosningalöggjöfinni vera lítilsverð. En það er nú samt sem áður þannig að þetta eru atriði sem skipta verulegu miklu máli fyrir fatlaða og þann hóp sem 63. gr. laganna um kosningar til sveitarstjórna og 86. gr. laganna um kosningar til Alþingis varða. Menn hljóta að sjá það ef þeir setja sig í spor þeirra sem hér um ræðir. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar þá er þetta ekki hápólitískt mál. Það varðar eingöngu framkvæmd á kosningum fyrir lítinn tiltekinn hóp. Ég get ekki ímyndað mér að nokkur ætti að setja sig upp á móti þeirri reglu sem þar er lögð til, í hvaða flokki sem viðkomandi er. Ég vonast líka til að þessi frumvörp hljóti hraða afgreiðslu í nefndum þingsins, þ.e. í hv. allsherjarnefnd, og sömuleiðis hér innan hins háa Alþingis því eins og við vitum er gert ráð fyrir því að landsmenn gangi til sveitarstjórnarkosninga í lok maímánaðar, eftir nokkra mánuði. Ég tel mikilvægt að þessi frumvörp verði orðin að lögum fyrir þær kosningar. Ekki þarf svo sem að eyða mörgum orðum í það að verði þessi frumvörp að lögum þá munu þau ekki fela í sér neinn kostnað fyrir ríkissjóð. Þetta er einföld breyting sem hefur engan kostnað í för mér sér. Þetta eru tillögur sem, ég hygg, að allir ættu að geta sammælst um og, ég segi enn og aftur, varða lítinn hóp, en hóp sem telur þetta skipta verulegu máli fyrir sig þegar að kosningum bæði til sveitarstjórna og Alþingis er komið. Virðulegur forseti. Að svo búnu legg ég til að máli þessu verði vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr. að atkvæðagreiðslu lokinni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um átaksverkefni í ferðamálum í Norðvesturkjördæmi sem ég er flutningsmaður að. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að hefja skuli stórátak til uppbyggingar á grunnstoðum sjálfbærrar ferðaþjónustu í Norðvesturkjördæmi og verja til þess umtalsverðu fjármagni ár hvert næstu fimm árin. Samgönguráðuneyti skal skipa fimm manna faghóp sem beri ábyrgð á framgangi átaksins og úthlutunum styrkja til verkefna undir merkjum átaksins. Skal einn fulltrúi tilnefndur af Samtökum sveitarfélaga á Vesturlandi, einn af Fjórðungssambandi Vestfjarða, einn af Samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, einn af ferðamálabraut Hólaskóla og einn skipaður af ráðherra án tilnefningar.“ Tillaga þessi var lögð fram á 131. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu og er því lögð fram að nýju. Ferðaþjónustan er sá atvinnuvegur landsmanna sem nú vex hvað hraðast og skilar mestri aukningu gjaldeyristekna til þjóðarbúsins ár hvert. Frá árinu 1990 til 2002 fjölgaði erlendum ferðamönnum um 96 af hundraði. Fjölgunin milli áranna 2002–2003 var 14,2% og sú sama fyrstu tíu mánuði ársins 2004. Miðað við þá þróun er búist við að fjöldi erlendra ferðamanna geti þrefaldist á næstu 10 árum. Reyndar var fjölgunin á síðasta ári, 2005, nokkru minni en undanfarin ár og er það fyrst og fremst rakið til hinnar óhagstæðu gengisþróunar fyrir ferðamálaatvinnuveginn og einnig þeirra ríkisdrifnu stóriðjuframkvæmda sem núverandi ríkisstjórn stendur að og gerir ferðaþjónustunni mjög erfitt fyrir. Ég kem að þessu síðar í ræðu minni, herra forseti. Enginn vafi leikur á því að ef ferðaþjónustan á að geta brugðist við svo mikilli fjölgun erlendra gesta á svo skömmum tíma, og einnig nýtt þá atvinnumöguleika sem því tengjast, verður að dreifa ferðamannastraumnum um landið í mun meiri mæli en nú gerist. Það kallar á víðtæka uppbyggingu, aukna afþreyingarmöguleika og öflugra markaðssetningarstarf í öðrum landshlutum en þeim sem hingað til hafa státað af fjölsóttustu áfangastöðum ferðamanna á Íslandi. Þau landsvæði sem eru til umfjöllunar í þessari tillögu hafa samanlagt einungis 10,4% markaðshlutdeild þegar litið er til heildarfjölda skráðra gistinátta á árinu 2003 og aðeins 7,4% ef litið er til erlendra ferðamanna eingöngu. Það gefur því augaleið að álagið á byggðir Norðvesturkjördæmis er lítið í þessu tilliti og mælir það mjög með því að ráðist verði í aðgerðir þannig að þessi hluti landsins geti með góðu móti tekið við umtalsverðum hluta ferðamannastraumsins á komandi árum. Skagafjörður, Húnavatnssýslur, Vestfirðir allir suður um Breiðafjörð, Dalir, Snæfellsnes og Borgarfjörður hafa upp á mikla möguleika að bjóða í þjónustu við ferðamenn. Margir þeirra hafa lítið sem ekkert verið nýttir þótt annars staðar sé uppbyggingin lengra á veg komin. Svæðið státar af fjölbreyttri náttúru og lífríki sem laðar nú þegar til sín ferðafólk í vaxandi mæli. Jafnframt er þar að finna fjölmarga merka sögustaði og menningarlandslag sem ekki á sína líka í öðrum landshlutum. Til þess að þessar auðlindir geti nýst svæðinu sem best á sjálfbæran hátt er nauðsynlegt að gera samræmda úttekt á möguleikunum. Skilgreina þarf gildi og aðdráttarafl einstakra sögustaða eða náttúruvætta og þolmörk þeirra til að taka á móti gestum, búa þá staði út og markaðssetja á samræmdan, fyrir fram ákveðinn hátt. Lenging ferðamannatímans er því sérstakt átaksverkefni á þessu svæði. Mikil vinna hefur þegar verið unnin af samtökum og einstaklingum á svæðinu þannig að hægt er að ráðast í aðgerðir þegar á næsta ári ef ákvörðun er tekin um það. Ferðaþjónusta á dreifbýlum svæðum eins og Norðvesturlandi byggist á mörgum en smáum einingum, oft hlutastörfum eða sem árstíðabundin viðfangsefni. Ekki er því hægt að ætlast til að einstaklingar eða lítil fyrirtæki geti lagt fram fjármagn til slíks grunnstarfs sem er þó forsenda fyrir heildina til að byggja upp atvinnuveginn. Má minna á að grónir atvinnuvegir eins og sjávarútvegur og landbúnaður búa að gríðarlegum höfuðstól í markaðsstarfi, vöruþróun, rannsóknum og annarri stoðþjónustu sem samfélagið í heild hefur byggt upp með þessum atvinnugreinum. Sama má segja um ýmsar iðngreinar, svo sem stóriðju, þar sem miklir fjármunir hafa verið lagðir til af hálfu hins opinbera og fyrirtækja í eigu þess til að byggja upp þann atvinnuveg. Ýmsir hlutar Norðvesturkjördæmis standa höllum fæti í hinum hefðbundnu atvinnugreinum og er ekki séð að þangað verði sótt veruleg aukning atvinnutækifæra þó sjálfsagt sé að byggja þá upp og efla eins og kostur er. Hins vegar er ljóst að ferðaþjónustan á mikla ónýtta möguleika á svæðinu. Efling hennar er því nærtækasta úrræðið til að auka staðbundna fjölbreytni í atvinnulífi sem og svæðisins í heild. Í þessu sambandi má vitna til skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands, Flug og ferðaþjónusta á Íslandi: Umfjöllun í tilefni af beiðni Ryanair um lækkun gjalda á Keflavíkurflugvelli, en í þeirri skýrslu segir: „Ferðaþjónustan skapar aukna fjölbreytni í bæði afþreyingu og atvinnulífi fyrir þjóðina sjálfa, sér í lagi á landsbyggðinni. … Um leið og ferðamönnum fjölgar skapast aukið svigrúm að þessu leyti og verslunar- og þjónustufyrirtæki spretta upp sem þjóna heimamönnum en ættu samt ekki tilverugrundvöll ef ferðamenn væru ekki til staðar. Þessi áhrif ferðamennskunnar hafa byggst upp á undanförnum árum og eru mjög auðsjáanleg um leið og komið er út fyrir Reykjavík, með veitingastöðum, kaffihúsum, söfnum og ýmsum afþreyingarfyrirtækjum sem hafa auðgað mannlífið með ýmsum hætti jafnframt því að skapa fjölbreytni í atvinnulífi. Ferðaþjónustan er í þessu tilliti mjög mikilvæg fyrir landsbyggðina vegna þess að hún byggir á notkun staðbundinna aðfanga sem ekki er hægt að flytja úr stað, svo sem náttúrufegurð. Búseta á landsbyggðinni var upphaflega grundvölluð á einhverju hagræði í nýtingu staðbundinna framleiðsluhátta.“ Vægi þessara staðbundnu framleiðsluhátta, svo sem fengsælla fiskimiða og blómlegra landbúnaðarhéraða, hefur minnkað allmikið í seinni tíð samfara aukinni vélvæðingu og bættum samgöngum. Framtíð margra þéttbýliskjarna sem byggðust upp í kringum landbúnað og sjávarútveg á sínum tíma veltur á því að þeir nái að nýta og varðveita sérstöðu af einhverju tagi. Um þetta segir í fyrrnefndri skýrslu: „Lausnirnar hljóta að felast í því að styrkja hlutfallsyfirburði viðkomandi staða með aðgerðum sem hvorki fela í sér nauðung eða óhagkvæmni. Þetta er hægt að gera með því að auðvelda stöðunum að færa sér í nyt staðbundna framleiðsluþætti og styðja við sérhæfingu. Ferðaþjónusta er eitt það fyrsta sem kemur upp í hugann en náttúrufegurð, sögulegar minjar og svo framvegis verður að telja til mjög mikilvægra staðbundinna gæða sem gætu staðið undir byggð víða um landið. Hvort sem mönnum líkar betur eða verr mun hefðbundin vinnsla og atvinnulíf í tengslum við landbúnað og sjávarútveg ekki nægja ein og sér til þess að fólki fjölgi aftur á landsbyggðinni.“ Það er niðurstaða skýrsluhöfunda að það gæti verið „verjandi fyrir hagkvæmnissakir að stjórnvöld niðurgreiddu ferðamannastraum til landsins utan háannar þegar fjárfestingar í greininni eru vannýttar. Og þá einkum til að beina ferðamannastraumnum frá Reykjavík til landsbyggðarinnar. Ef það heppnaðist væri jafnað álagið á innviðum landsins og búsetuskilyrði á landsbyggðinni bætt með hagkvæmum hætti.“ Til þess að svo megi verða þarf að styrkja grunnstoðirnar og markaðsstarfið sem rakið hefur verið hér að framan. Þessari tillögu er ætlað að taka á því máli af alvöru. Herra forseti. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni eru síðan línurit og töflur sem sýna fjölda ferðamanna til Íslands og dreifingu gistinátta og ferða um landið. Ferðaþjónustan og uppbygging hennar vítt og breitt um landið hefur einmitt verið ein af áherslum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að byggja upp sjálfbæra ferðaþjónustu sem nýtir staðbundnar auðlindir á sjálfbæran hátt eins og hérna hefur verið rakið. Það svæði sem hér er verið að tala um, norðvestursvæðið, er svæði sem á að mörgu leyti undir högg að sækja í uppbyggingu atvinnulífsins og því er hér lagt til að gert verði sérstakt átak hvað það varðar. Bæði er þarna um miklar vegalengdir að ræða og mikið dreifbýli en engu að síður gríðarlega fjölbreytta náttúru, menningu og sögu sem svo sannarlega vantar stuðning til að geta byggt upp þjónustu við og til að skapa sterkari almennan grunn fyrir atvinnugreinina sjálfa til að byggja á, á samkeppnishæfan hátt. Við höfum byggt upp gríðarlega mikilvæga stoðþjónustu í kringum aðrar atvinnugreinar. Ég nefndi hér landbúnað, fiskveiðar og ýmsar iðngreinar þar sem byggður hefur verið upp fjölþættur stoðgrunnur. Ég minni á alla leiðbeiningarþjónustuna, ég minni á þær miklu rannsóknarstofnanir, menntastofnanir o.s.frv. sem byggst hafa upp, má segja, í aldanna rás sem eins konar stoðgrunnur fyrir þær atvinnugreinar. Nú ver hið opinbera hundruðum milljóna ef ekki milljörðum annars vegar beint frá ríkinu og hins vegar frá fyrirtækjum í eigu ríkisins til að byggja upp eina tegund iðnaðar, sem er áliðnaður. Ríkið kemur þannig á margan hátt að við að styrkja grunn ákveðinna atvinnugreina. Ég er reyndar ekki sammála þeim stuðningi en það er ekki til umræðu hér. Ferðaþjónustan þarf virkilega á eflingu stoðþjónustu að halda, grunn sem gefur síðan möguleika fyrir samkeppnishæfan atvinnurekstur. Þó að þessi tillaga snúi fyrst og fremst að Norðvesturkjördæmi er það engu að síður stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að efla stoðgreinar ferðaþjónustunnar um allt land. Eitt það allra mikilvægasta til að taka á í atvinnumálum þjóðarinnar nú, ekki síst hvað það varðar að halda landinu í byggð, er að treysta stoðþjónustuna sem byggir á staðbundnum auðlindum, nýtingu þeirra og verndun á sjálfbæran hátt. Herra forseti. Í lokin vísa ég til ályktunar aðalfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðvesturkjördæmi 30. október 2004 þar sem einmitt er ályktað í þessa veru: „Ferðaþjónustan er sú atvinnugrein sem vex nú hvað hraðast og skilar mestri árlegri aukningu í nettó gjaldeyristekjum til þjóðarbúsins. Ferðaþjónustan er nú orðin ein stærsta atvinnugrein þjóðarinnar og skilar 40–50 milljörðum króna í gjaldeyristekjur á ári. … Styrking ferðaþjónustunnar er eitt nærtækasta verkefnið til að auka fjölbreytta atvinnu á svæðinu sem heild. Til þess að svo megi verða þarf að styrkja grunnstoðirnar og markaðsstarfið, en þar vantar fjármagn sem eðlilegt er að hið opinbera leggi til.“ - Þegar greinin er svo vanburða hvað fjármagn varðar en í ályktun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs segir: - „Fyrir einn milljarð á ári í fimm ár má lyfta grettistaki í atvinnumálum þeirra landshluta sem mynda kjördæmið.“ Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að þessari tillögu verði vísað til hv. samgöngunefndar sem fer með ferðamál.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að ræða um þessi átaksverkefni í ferðamálum í Norðvesturkjördæmis. Ég tel að stóriðja á þessu svæði ætti einmitt að liggja í þessum tækifærum sem þarna gefast í ferðaþjónustunni. Þarna eru stórkostleg tækifæri sem eru mjög vannýtt þrátt fyrir margar tilraunir til að gera það og ég held að einmitt núna sé kærkomið tækifæri fyrir stjórnvöld að taka þessa stefnu og styðja þá þingsályktunartillögu sem hérna kemur fram og veita henni brautargengi. Það vill svo til þegar ég ákvað að koma upp og tala í þessu máli að það rifjaðist upp fyrir mér að fyrsta mál mitt á Alþingi, þegar ég kom inn sem varaþingmaður 1987, og fyrsta ræðan sem ég flutti hér var einmitt um ferðamál. Ég gróf þessa þingsályktunartillögu upp og ræðu og velti fyrir mér samanburði á því sem kemur fram í þessari ágætu þingsályktunartillögu og töflum sem henni fylgja. Hliðstæðar upplýsingar voru þá á bilinu frá 1966–1986 svo þarna er um 40 ára þróun að ræða sem ég var aðeins að skoða. Meðflutningsmenn mínir voru nú nokkrir hér á þingi. Hv. þingmaður Stefán Guðmundsson flutti þetta með mér ásamt þremur núverandi hæstv. ráðherrum, Guðna Ágústssyni, Jóni Kristjánssyni og Valgerði Sverrisdóttur. Þetta var um ráðstafanir í ferðamálum, að stofna til embætta ferðamálafulltrúa í landsbyggðarkjördæmum, tvö stöðugildi á ári í þrjú ár.  Virðulegi forseti. Mig langar til að vekja athygli á því að ferðamál lúta ákveðnum lögmálum um þróun. Okkur finnst ferðamál þróast mjög ört hérna. Það liggur aðallega í því að ferðafólki fjölgar og tekjur af ferðamönnum fara vaxandi. Hins vegar kom mér á óvart við að lesa þessa ræðu mína sem er tæplega 20 ára gömul hversu lítið hefur breyst í markmiðum ferðaþjónustu þá og því sem er að gerast nú. Ég las nýlega í blaðagrein nokkurn veginn það sama. Ég ætla að fá að lesa upp úr þessari ræðu, með leyfi virðulegs forseta: „Þróun ferðalaga í heiminum er einkum með þrennu móti. Í fyrsta lagi ferðast fólk í auknum mæli á eigin vegum í stað hópferða sem hafa verið ríkjandi fyrirkomulag, á eigin bíl, með flugi og bíl eða á annan hátt sjálfstætt. Þessa verður og vart hérlendis hin síðustu ár.“ - En þetta er einmitt sú þróun sem nú hefur átt sér stað. „Í öðru lagi eykst í sífellu leit fólks að betri útivistarmöguleikum, hreinu lofti, óspilltri náttúru og heilbrigðum lífsháttum. Á þessu sviði virðist land okkar hafa mjög mikla möguleika verði þess gætt að skipuleggja ferðamál á réttan hátt með umhverfis og náttúruverndarsjónarmið ríkt í huga. Í þriðja lagi eru ferðalög eldri borgara í skipulögðum orlofsferðum.“ Allt þetta fullan rétt á sér enn þann dag í dag og er í fullu gildi. Ferðamennskan þarf á miklu meiri stuðningi að halda og frekari stoðum og stuðningi yfirvalda heldur en verið hefur mörg undanfarin ár. Hún hefur þróast, ekki vegna þessa mikla stuðnings sem hún þarf, heldur þrátt fyrir að hann hafi skort. Það hefur verið lagt í mjög mikla og mjög dýra tilraunastarfsemi. Flestir sem hafa fengist við ferðamál á landsbyggðinni hafa beitt sér fyrir stofnun fyrirtækja eða samtaka sem vitað er að mundu ekki geta gefið arð. Eftir sem áður fóru menn í þetta fyrst og fremst til að afla þekkingar, til að framkvæma rannsóknir og undirbúa það sem síðan er að verða nokkuð þróuð ferðamennska í dag. En opinber aðstoð er of lítil og fórnarkostnaður einstaklinga, félagasamtaka og fyrirtækja er allt of hár og allt of dýru verði keyptur. Markaðssetningin þarf að vera á heildrænu sviði vegna þess að ferðamennska, það að búa eitt hérað, eitt svæði, undir innkomu ferðamanna, tekur frá fimm upp í 15, jafnvel 20 ár. Það er ekki hægt að veita ótakmörkuðum fjölda ferðamanna hvert sem er án þess að það verði undirbúið mjög veglega áður með t.d. aðstöðu sem þeir þurfa á að halda, gistingu, veitingum, alls konar tómstundaiðju og hvaðeina. En ýmsir möguleikar eru innan seilingar. Ég nefni t.d. nýtt fyrirtæki vestur á fjörðum sem nefnir sig Fjord Fishing og er í samstarfi við þýska aðila, eftir sem ég best veit. Þeir eru að reisa sumarhús. Þeir eru að útbúa sjóstangaveiði og það er geysilegur stuðningur við þetta utan lands frá. Nánast strax og þeir voru tilbúnir með þessa aðstöðu var fullbókað í það sem þeir ætla að gera. Þarna eru því tækifæri. Það þarf að finna þau og það þarf að virkja þau. Ég held að því miður séu enn í gildi ýmis rök sem voru flutt í tillögu fyrir 18–19 árum, fyrst og fremst þau að opinberir aðilar þurfa að veita fjármagn í þessa stóriðju og styðja ekki síst þau svæði þar sem ekki er aðra tekjumöguleika að hafa og atvinnuástandi fer á margan hátt hnignandi. Það er nefnilega ekki nægilegt að hafa ferðamennskuna eina og sér á svæðinu. Þrátt fyrir þá ágætu viðleitni sem lýsir sér í þessari þingsályktunartillögu til að lengja ferðamannatímann þá verður hann ekki að svo stöddu samfelldur. Ég hef alltaf haldið því fram og mun halda því fram áfram að til þess að ferðamennska á þessum svæðum geti dafnað þurfi að vera til staðar grunnatvinnustarfsemi og búseta. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um legu þjóðvegar nr. 1 um Austur-Húnavatnssýslu og Skagafjörð. Meðflutningsmenn með mér á tillögunni eru hv. þingmenn Anna Kristín Gunnarsdóttir, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Guðjón A. Kristjánsson, Rannveig Guðmundsdóttir og Sigurjón Þórðarson. Tillögugreinin er eftirfarandi: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að láta gera samanburð á bestu kostum á legu þjóðvegar nr. 1 um Austur-Húnavatnssýslu og Skagafjörð. Skýrslu um samanburðinn verði lokið á hausti komanda og verði höfð til hliðsjónar við næstu endurskoðun samgönguáætlunar.“ Tillaga þessi var lögð fram á 130. og 131. löggjafarþingi en varð ekki útrædd. Er tillagan flutt að nýju óbreytt. Samgöngur á landi eru einn mikilvægasti þátturinn í að tryggja búsetu og jákvæða byggðaþróun í landinu öllu og þjóðvegur nr. 1 gegnir þar lykilhlutverki. Breytingar á legu þjóðvegar nr. 1 í Austur-Húnavatnssýslu hafa verið til umfjöllunar hjá Vegagerðinni. Þær breytingar hafa allar miðað að því að vegurinn liggi áfram um sömu héruð og hann gerir nú. Uppbygging vegar yfir Þverárfjall hefur beint sjónum manna að því hvort ekki sé skynsamlegt að láta aðalþjóðveginn liggja um Þverárfjall, um Hegranes og Hjaltadal og loks í gegnum Tröllaskaga með jarðgöngum. Þessir kostir hafa verið nokkuð skoðaðir af heimamönnum. Athuganir þeirra benda til að viðlíka stytting næðist og nú er fyrirhuguð samkvæmt hugmyndum Vegagerðarinnar. Aðalkostir Þverárfjallsleiðarinnar eru að hún liggur í námunda við alla stærstu þéttbýlisstaðina á þessum slóðum og mjög nærri mikilvægum stöðum, t.d. háskólanum á Hólum. Þá liggur leiðin um Blönduós, umtalsvert nær Skagaströnd en nú er og í gegnum Sauðárkrók. Með henni mundu þessi byggðarlög tengjast betur en áður og styrkjast vegna áhrifa af meiri umferð og greiðari samgöngum. Byggðaleg áhrif þessarar leiðar yrðu og mikil og þarf að meta þau sérstaklega sem mikilvægan þátt málsins. Sú leið sem fyrirhuguð hefur verið fram að þessu liggur í öllum tilvikum fjær nefndum stöðum og auk þess yfir Vatnsskarð og Öxnadalsheiði. Jarðgöng hljóta síðar meir að leysa veginn af hólmi á þeim fjallvegum. Þverárfjallsvegur liggur miklu lægra en Öxnadalsheiði og líka lægra en Vatnsskarð. Þjóðhagslegur arður af þessari framkvæmd þarf einnig að metast og er eðlilegur hluti þess samanburðar á leiðunum sem hér er lagður til. Með tillögunni fylgja ýmis gögn sem eru komin frá Skagfirðingum og á þeim bera ábyrgð Árni Ragnarsson og Páll Zóphóníasson. Þessi mál hafa verið mikið til umræðu í þeim byggðalögum sem liggja næst þessu svæði. Þau hafa töluvert verið rædd í tengslum við umfjöllunina um jarðgöng á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar. En í raun er þessi tillaga alls ekki tilkomin vegna þeirra jarðganga þó full ástæða sé til að benda á það. Ef menn eru sammála um að jarðgöng komi í framtíðinni í gegnum Tröllaskaga sem tengi Eyjafjörð og Skagafjörð þá liggur það nokkuð í augum uppi að menn hefðu ekki þurft að leggja jarðgöng, þessi svokölluðu Héðinsfjarðargöng, til að tengja Siglufjörð við aðrar byggðir. Hagkvæmara hefði þá verið að koma með ný jarðgöng frá Siglufirði út í Fljót. En það er saga sem ég ætla ekki að ræða frekar. Stjórnvöld hafa tekið ákvörðun um þau göng sem á að fara að gera milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og þau verða að veruleika. Ég geng út frá því. En þessi tillaga á fullan rétt á sér vegna þess að það er okkar trú sem hana flytjum að það sé ekkert vafamál að jarðgöng muni í framtíðinni tengja saman þau svæði sem ég nefndi áðan, í Skagafirði og Eyjafirði, og þess vegna sé mikil ástæða til að menn horfi til þeirrar framtíðar alla leið í tengslum við ákvarðanir sem teknar eru um uppbyggingu þjóðvegar nr. 1. Þess vegna er tillagan flutt og mér þykir auðvitað miður og finnst það skammsýni að í sölum Alþingis skuli tillagan ekki hafa fengið meiri athygli en raun ber vitni. Það hefði auðvitað þurft að vera búið að gera þetta núna og menn hefðu þurft að hafa þennan samanburð í höndunum við endurskoðun vegáætlunar sem á að gera á þessu ári. Því er ekki seinna vænna en að láta þennan samanburð fara fram þannig að hægt sé að horfa til þeirra gagna sem út úr honum koma við ákvarðanir um breytingar á vegáætluninni á næsta vetri. Í þeirri von lýk ég máli mínu og vonast til að hv. samgöngunefnd komist til ráðs við þetta mál og sjái mikilvægi þess að horfa til framtíðar hvað varðar stórverkefni í vegamálum. Ég tel reyndar að það sé ekki vansalaust að í Alþingi skuli menn ekki hafa áætlun sem tekur tillit til lengri framtíðar, t.d. 40 ára eða svo. Það mætti breyta jarðgangaáætluninni í slíka áætlun þar sem væru inni hraðbrautir framtíðarinnar, jarðgöng og önnur mikilvæg samgöngumannvirki svo menn geti stuðst við slíkar áætlanir í tengslum við ákvarðanir um vegamál í framtíðinni. Menn þurfa ekki að horfast í augu við að hafa gert mistök vegna þess að ekki hafi legið fyrir hugmyndir um hvernig samgöngur framtíðarinnar eigi að vera. Mistök af því tagi sem ég nefndi áðan sem kosta gríðarlega fjármuni, eins og að bora miklu lengri jarðgöng en hefði þurft að gera til að tengja Siglufjörð við önnur byggðalög.