Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hv. d. hefur haft til athugunar frv. til laga, sem hér er til 2. umr., um heimild fyrir ríkisstj. til þess að láta öðlast gildi ákvæði alþjóðasamnings, sem gerður var 24. jan. 1959, um fiskveiðar á norðausturhluta Atlantshafs, ásamt viðbæti. Er hér um samning að ræða, sem 14 fiskveiðibjóðir standa að, og er tilgangur samningsins að tryggja verndun fiskstofna og hagnýtan rekstur fiskveiða á því hafsvæði, sem hér um ræðir, vegna sameiginlegra hagsmuna aðildarríkjanna. Hér er um að ræða í aðalatriðum endurnýjun á samningi, sem gerður var 1946 milli sömu aðila um möskvastærð á botnvörpu og dragnót og lágmarksstærð á fiski, sem veiða má og bjóða til sölu. Þó er þessi nýi samningur á ýmsan hátt víðtækari. Sá samningur tók þó ekki gildi, fyrr en síðasta ríkið, Spánn, hafði fullgilt hann, en það var árið 1953. Ísland hafði fullgilt samninginn árið 1951, en þó með þeim fyrirvara, að samningurinn gæti ekki haft áhrif á ákvarðanir Íslands um víðáttu fiskveiðilandhelginnar. Fulltrúar Íslands, er sátu fundinn, sem haldinn var í London 20. 24. jan. 1959, þar sem samningur bessi var gerður og undirritaður, hafa gert skýrslu um fundinn. Þar segir, að 2. gr. samningsins hafi verið aðalágreiningsefnið. Af Íslands hálfu hafi það frá upphafi verið skýrt og ótvirætt, að samningurinn gæti engin áhrif haft á skoðanir þátttökuríkjanna að því er varðaði víðáttu landhelginnar. Um þetta atriði eru skýr ákvæði í 2. gr. samningsins, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ekkert ákvæði samnings þessa skal talið hafa nokkur áhrif á réttindi, kröfur eða skoðanir samningsríkja að því er snertir viðáttu fiskveiðilögsögu.“ Hlutverk þeirrar n., sem ráðgert er að stofna samkv. samningi þessum, er að fylgjast með fiskveiðum á samningssvæðinu og athuga með hliðsjón af þeim upplýsingum, sem fyrir liggja hverju sinni, hvaða ráðstafanir séu nauðsynlegar til verndar fiskstofnunum og til sem hagkvæmastrar nýtingar þeirra. Þá ber n. að gera till. til meðlimaríkjanna um nauðsynlegar ráðstafanir, og þær ráðstafanir, sem til greina koma í þessu skyni, eru aðallega í sex liðum og eru nánar taldar upp. Þó geta fleiri ráðstafanir komið til greina, svo sem um takmörkun á heildarafla eða sókn á tilteknu tímabili á vissum veiðisvæðum. Vitanlega vilja Íslendingar taka þátt í og styðja að hvers konar skynsamlegum ráðstöfunum, sem miða í þá átt að koma í veg fyrir rányrkju á fiskimiðunum og koma á annan hátt í veg fyrir, að ofveiði eigi sér stað. Sennilegt er, að engin ein þjóð eigi meiri hagsmuna að gæta en Íslendingar í bessum efnum. Og þar sem það fer saman, að ákvæði þau, sem hér um ræðir, tryggja annars vegar þá athugun, sem nauðsynlegt er talið að gerð sé í þessu sambandi, og svo hins vegar, að samningur þessi kveður skýrt á um það, að Íslendingar hafa eftir sem áður óskoraðan rétt hvað snertir kröfur og skoðanir þeirra um fiskveiðilandhelgina, þá hljóta Íslendingar að styðja þennan samning. Ég get með þessum orðum lokið máli sínu. - Sjútvn. lýsir því einróma yfir, að hún mælir með samþykkt þessa frv. og að frv. að lokinni þessari umr, verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kemur í áliti meiri hl. heilbr.- og félmn., átti n. nokkra fundi um þetta mál og ræddi það við forstjóra Tryggingastofnunar ríkisins, sem veitti n. upplýsingar, sem einstakir nm. óskuðu eftir að fá. Nm. voru allir sammála um, að breyt. þær, sem frv. gerir ráð fyrir, séu til mikilla bóta frá því, sem nú er, en er þó öllum ljóst, að enn eru lögin ekki komin í æskilegt horf og aðkallandi er að gera á þeim fleiri breytingar. Meiri hl. n. leggur þó til, að frv. sé nú samþ. óbreytt, eins og það kom frá Nd., en þar voru gerðar á því smávægilegar leiðréttingar. Minni hl. n. vill fá á frv. nokkrar breyt., áður en það er afgreitt nú, og munu þeir lýsa þeim hér á eftir. Það, að við, sem myndum meiri hl. n., viljum samþ. frv. óbreytt nú, er af þeim ástæðum, sem nú skal greina: Við teljum, að þær breyt., sem þetta frv. fjallar um, séu svo aðkallandi, að ekki megi dragast, að þær komi til framkvæmda. Þær frekari breytingar, sem helzt koma til mála, kosta sumar mikið fé. Er því eðlilegt að gefa nokkurt ráðrúm til þess að athuga þær nánar. Hæstv. félmrh. hefur einnig víðurkennt þetta, þar sem hann lýsti því yfir við 1. umr. hér í d., að skipuð yrði n. til þess að endurskoða almannatryggingalögin í heild, og væri ætlazt til, að niðurstöður og till., byggðar á þeirri endurskoðun, gætu legið fyrir á næsta þingi. Ég tel þetta vera eðlileg vinnubrögð og raunar alveg nauðsynleg vegna þeirra breytinga, sem gerðar hafa verið á ýmsum þáttum laganna, síðan allsherjarendurskoðun fór síðast fram 1956. Þessar breytingar hafa reynzt nauðsynlegar vegna óstöðugleika efnahagskerfis okkar, en hafa verið með þeim hætti, að einstakir kaflar laganna hafa verið teknir út úr og þeim breytt, og hefur af þessu leitt nokkurt misræmi. Hæstv. félmrh. lýsti því við 1. umr., í hverju þær breyt., sem í þessu frv. felast, eru fólgnar og hvernig þær koma til með að verka, og sé ég ekki ástæðu til þess að rekja það eða taka það aftur upp hér, sérstaklega af því, að það virðast allir vera sammála um, að breytingarnar séu flestar til bóta. En í stuttu máli eru breyt. þær, að flestar bætur trygginganna hækka og sumar mjög mikið. Verulegur hluti kostnaðarins af þessari hækkun greiðist nú beint úr ríkissjóði, en auk þess greiðir ríkissjóður 3% hærri hluta af öðrum kostnaði lífeyristrygginganna en nú er, en kostnaðarhluti hinna tryggðu, sveitarsjóða og atvinnurekenda lækkar að sama skapi. Markmiðið með þessu er að leiðrétta það misræmi, sem orðið var vegna breytinga verðlags og kaupgjalds í landinu á undanförnum árum, og í öðru lagi að hjálpa þeim, sem tekjuminnstir eru í þjóðfélaginu, til þess að mæta þeim verðhækkunum, sem fram undan eru. Ég ætla, eins og ég sagði áðan, ekki að ræða frv. lið fyrir lið, en mun drepa á nokkur atriði, sem ha:fa verið umdeild eða ég tel að athuga þurfi við væntanlega endurskoðun. Það er mikið rætt í sambandi við þetta frv. um skiptingu landsins í verðlagssvæði. Ég átti sæti í þeirri n., sem endurskoðaði lögin 1956, og ég var þá þeirrar skoðunar, að þessi svæðaskipting ætti ekki rétt á sér, og ég er enn sama sinnis. Það, sem olli mestu um, að breytingin var ekki gerð 1956, var, að meiri hluti sveitarfélaga, sem svöruðu fsp. nefndarinnar, sem endurskoðaði lögin þá, mælti gegn henni. Mér er kunnugt um, að ýmsir, sem þá vildu halda skiptingunni, telja nú, að hún elgi að hverfa. Ég sagði áðan, að sumar þær breyt., sem líklegast er að gerðar verði á almannatryggingalögunum, muni kosta mikið fé. Ýmsir hafa þó bent á eina breytingu á lögunum, sem hefur mjög komið til álita og mundi spara tryggingunum verulega fjárhæð, en það er að hækka aldursmarkið úr 67 í 68 ár. Vitanlega næði það ekki nema til þeirra, sem halda heilsu og eru vinnufærir, en sem betur fer eru þeir æ fleiri, sem það gera nú. Sú skoðun á einnig vaxandi fylgi að fagna, að æskilegt sé að leyfa mönnum að vinna eins lengi og kostur er, því að það hefur komið í ljós, að með því móti verða þeir bæði hraustari og hamingjusamari en ella. Þetta er eitt þeirra atriða, sem grandskoða þarf í sambandi við fyrirhugaða endurskoðun. Fjölskyldubætur verða nú greiddar með hverju barni. Sumir telja óþarft að greiða með fyrsta barni, en hér mun hafa ráðið nokkru það sjónarmið, er ég nefndi áðan, að mæta væntanlegum verðlagsbreytingum hjá þeim, sem þær bitna mest á. Í þessu ákvæði er þó undantekning um börn, sem eiga framfærsluskyldan föður utan fjölskyldunnar, og getur það verið ósanngjarnt, og tel ég, að það þurfi athugunar við við væntanlega endurskoðun laganna. Enn fremur væri ástæða til að rýmka nokkuð það ákvæði laganna, að þessar bætur skuli greiddar með börnum á aldrinum 1–16 ára. Gæti komið til mála t.d. að greiða til 18 ára aldurs fyrir þau börn, sem halda áfram kauplausu námi, sem þau þurfa að vinna að mestan hluta ársins og fá þess vegna ekki möguleika til að afla sér neinna verulegra atvinnutekna. Það nýmæli er einnig um fjölskyldubæturnar, að þær eiga nú að vera eins á 1. og 2. verðlagssvæði. Í 4. gr. frv. um almannatryggingar segir, að greiða megi eiginkonu elli- og örorkulífeyrisþega makabætur allt að 80% óskerts lífeyris, ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Upphæðin er breytt frá núgildandi lögum úr 60 í 80% til hækkunar. En ég tel, að þessari grein ætti að breyta þannig, að maki elli- eða örorkulífeyrisþega fái bætur, þegar ástæða er til. Það getur alveg eins verið ástæða til að greiða eiginmanni slíkar bætur. Aðstaða getur verið þannig, eins og við vitum nú, þegar erfitt er eða ómögulegt að fá neina húshjálp, að eiginmaðurinn engu síður en eiginkonan sé bundinn yfir maka sínum og geti þess vegna ekki aflað sér nauðsynlegra tekna til að sjá heimilinu farborða, og ég tel því, að sjálfsagt sé að breyta þessu, þegar l. verða endurskoðuð. Þá skal ég fara örfáum orðum um skerðingarákvæðin. Ég taldi 1956, að þau væru óheppileg og hefði átt að nema þau burt þá. Að vísu voru ákvæðin milduð verulega þá, og við hækkun bótanna nú valda þau bótaþegum síður frádrætti en verið hefur til þessa, og er það til verulegra bóta nú þegar. En auk þess er, eins og komið hefur fram hér áður í umr., gert ráð fyrir því í núgildandi lögum, að skerðingin eigi að hverfa um næstu áramót. Þótt það sé að vísu í núgildandi lögum, að skerðingin eigi að hverfa að fullu, þá er þó a.m.k. nokkur skoðanamunur um það, hvort rétt sé að láta sömu ákvæðin um afnám skerðingar í þessu tilfelli ná til bæði ellilífeyris og örorkulífeyris. Hjá þeim nágrannaþjóðum okkar, sem fullkomnastar alþýðutryggingar hafa, er gerður verulegur munur á þessu. Þar er ekki gert ráð fyrir því að veita fullan örorkulífeyri þeim öryrkjum, sem annaðhvort fyrir aðstoð hins opinbera, trygginganna eða af eigin rammleik hefur tekizt að vinna svo bug á örorku sinni með því að breyta um starf eða annað því um líkt, að þeir hafa fullkomlega sambærilegar atvinnutekjur við aðra launþega, og þetta er m.a. ein af ástæðunum, sem ég tel að liggi til þess, að rétt sé að athuga og endurskoða lögin, áður en þau koma til framkvæmda. Þá vil ég aðeins minnast á sjúkradagpeninga og vil þar vekja athygli á því, að upphæðirnar eru lágmarksbætur. Sjúkrasamlögin ákveða dagpeningana sjálf innan þeirra takmarka, sem lögin setja, þ.e. ekki lægri en lágmarkið, sem nefnt er í l., og ekki hærri en 3/4 hlutar þeirra tekna, er sjúklingurinn missir vegna veikindanna. Sjúkradagpeningar eru ekki heldur greiddir, nema sjúklingur sé veikur meira en 14 daga, og aldrei á meðan sjúklingur samkv. samningum heldur kaupi sínu. Það er rétt að geta þess, að til þess að láta dagpeninga standa á heilum krónum er upphæðin 14 aurum lægri í dag en hún er samkv. núgildandi lögum, þ.e.a.s. í fyrsta tilfelli, um dagpeninga einhleypings, og tilsvarandi á öðrum bótum. En nú er það reiknað frá grunnupphæð þeirri, sem var í l. 1956, með vísitöluálagi og þeim prósentuhækkunum, sem orðið hafa síðan 1956 með sérstökum lögum. Væntanlega sækir þó ekkert samlag um lækkun bóta. Þvert á móti er kunnugt, að í undirbúningi er og hefur nú þegar enda verið samþ. hjá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur að hækka bætur allverulega frá því, sem nú er. Þar er búið að samþykkja að hækka dagpeninga á dag fyrir einhleyping úr 30 kr., eins og þeir voru hjá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur eða hafa verið til þessa, - þeir voru ekki í lágmarkinu, eins og það var í l., og hafa raunar aldrei verið það hjá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur. En dagpeningarnir eiga nú að hækka í 50 kr. fyrir einhleyping og síðan 6 kr. fyrir hvern fjölskyldumeðlim umfram einn í fjölskyldu. Þá vil ég, áður en ég lýk máli mínu, minnast á 34, gr. frv., sem fjallar um, að Tryggingastofnun ríkisins sé heimilt að fresta að veita viðurkenningu sérstökum lífeyrissjóðum. Það hefur komið í ljós, að stofnun slíkra sjóða hefur farið svo í vöxt, að nauðsynlegt er að breyta löggjöfinni, sem nú gildir í þessu efni. Eftir því sem þátttakendum í löggiltum lífeyrissjóðum hefur fjölgað, þá fækkar þeim, sem greiða venjuleg almannatryggingaiðgjöld, og raskar það verulega grundvelli trygginganna. Þetta tel ég að sé óeðillegt, og ég held, að flestir, sem mikið hafa um tryggingamál fjallað á undanförnum árum telji það líka. Ég tel, að eðlilegast sé, að þátttakendur í slíkum sjóðum séu eftir sem áður fullgildir og gjaldskyldir þátttakendur í almannatryggingunum og njóti réttar þar, en sú trygging, sem þeir fái frá hinum sérstöku sjóðum, verði viðbótartrygging, sem vitanlega má þó ekki valda skerðingu, á meðan slík ákvæði eru enn í gildi. Það er ýmislegt fleira, sem ég tel eðlilegt að athugað verði við endurskoðun laganna, t.d. hvort ekki væri rétt, að allir landsmenn væru slysatryggðir. Sérstaklega tel ég orðið úrelt og raunar ótækt ákvæðið um, að atvinnurekendur, t.d. bændur og smáútgerðarmenn, sem róa á eigin skipi eða bát, séu ótryggðir, eins og getur verið eftir núgildandi lögum. Eins ættu unglingar, sem vinna störf, sem eru tryggingaskyld í rauninni, að vera tryggðir, þó að þeir séu innan 16 ára aldurs. Sömuleiðis er mikil þörf á því, að íþróttamenn séu tryggðir, og mun líka vera mikill áhugi á því meðal íþróttamanna sjálfra. Þá tel ég einnig, að til álita komi að athuga, hvort ekki væri hægt að auka slysatrygginguna þannig, að hún verði fullnægjandi bæði fyrir hina tryggðu og fyrir atvinnuvegina. Nú er það oft svo, að bótaþegar telja trygginguna svo ófullnægjandi, að þeir leita bóta úr hendi atvinnurekenda og fá þá stundum tildæmdar miklu hærri bætur en slysatryggingin veitir. Sumir atvinnurekendur tryggja sig gegn þessari áhættu, en aðrir ekki, og er því oft undir hælinn lagt, hvort hinir tryggðu hafa nokkra möguleika á að fá þessar auknu bætur úr hendi atvinnurekenda, sem vitanlega eru misjafnlega stæðir, og oft mun það hafa komið fyrir, að það hefur verið vitað, að atvinnurekandi væri ekki svo vel stæður, að hugsanlegt væri fyrir hinn slasaða að fá nokkrar verulegar aukabætur úr hendi hans, og það þá jafnvel valdið því, að ekki var einu sinni leitað eftir þeim. Þetta tel ég vera ótækt og þurfa að athuga mjög gaumgæfilega, hvort ekki er unnt að auka tryggingarnar að þessu leyti. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni, en eins og ég sagði í upphafi, leggur meiri hl. til, að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég lýsti því yfir í heilbr.- og félmn., að ég fyrir mitt leyti vildi stuðla að því, að frv. þetta gæti fengið svo skjóta afgreiðslu hér í þessari hv. d., að það gæti tekið gildi sem lög, áður en annar ársfjórðungur hefst í starfsemi trygginganna. Augljóst er, að það er haganlegra fyrir starfsemi trygginganna, og ég tel sjálfsagt að styðja að því. Ég mun því ekki flytja hér langa ræðu. Ég get að miklu leyti látið nægja að skírskota til nál. míns á þskj. 252, sem útbýtt hefur verið hér. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl. heilbr.- og félmn. og nál. allra hluta n. bera með sér, var ekki ágreiningur um það í n. að mæla með því, að frv. næði fram að ganga í aðalatriðum. Það, sem búið er þegar að gera í efnahagsmálunum til skerðingar á kjörum almennings, gerir það að verkum, að fráleitt væri fyrir andstæðing þeirra aðgerða að vera á móti þeim bótahækkunum, sem felast í þessu tryggingafrv., þó að þær séu með göllum og langt frá því að vera það framfaraspor í tryggingamálum, sem stjórnarflokkarnir auglýsa í ræðum sínum og blöðum að þær séu. Hæstv. félmrh. sagði, ef ég man rétt, þegar hann fylgdi frv. úr hlaði í þessari þd., að með frv., ef að lögum yrði, væri stigið stærra skref til framfara í tryggingamálum hér en áður hefði gert verið, síðan tryggingalöggjöfin var sett. Mér duttu í hug, þegar hann sagði þetta, hlaupabrautir, sem sjá má á skemmtistöðum erlendis. Fólk hleypur eftir þeim og hleypur allt hvað af tekur, en brautirnar sjálfar ganga aftur á bak með fólkið, svo að því miðar ekkert áfram, hversu hart sem það hleypur. Hér hefur það átt sér stað, að hæstv, ríkisstj. hefur gert efnahagsgrundvöllinn í landinu að slíkri hlaupabraut. Sú braut ber menn aftur á bak til erfiðari lífskjara og fátæktar, og þó að skref séu stigin í áframátt í þessu tryggingamálafrv., miðar ekki fram. Það dregur bara úr ferðinni aftur á bak hjá sumum bótaþegum, - ég segi: hjá sumum. Þess er getið í aths., sem fylgja þessu frv., að stjórn Hermanns Jónassonar, vinstri stjórnin svonefnda, skipaði n. 1958 til að endurskoða tryggingalöggjöfina. Það gerði hæstv. félmrh. þáverandi. Sú n. gerði till. um hækkun bóta, sem án efa hefðu náð fram að ganga, ef vinstri stjórnin hefði ekki rofnað um það leyti af allt öðrum ástæðum. Stjórn Emils Jónssonar skipaði einnig n. til að endurskoða annan þátt laganna, þ.e. þáttinn um slysabætur. Sú n. skilaði áliti í nóv. 1959. Báðar þessar nefndir miðuðu tillögur sínar, eins og líka var lagt fyrir þær, við eðlilega þróun tryggingamálanna, við heilbrigð framfaraskref. Hvað gerir svo hæstv. núv. ríkisstj.? Hæstv. félmrh. sagði, að almannatryggingarnar væru aðalsmerki þjóðarinnar. Hvernig fer hæstv. núv. ríkisstj. með þetta aðalsmerki þjóðar sinnar? Hún misnotar það herfilega. Hún tekur till. n. tveggja, hækkar þær flestar eitthvað og þó ekki allar, bætir við þær þriggja barna kerfinu og tekur þær svo blátt áfram til sinna þarfa, notar þær sem greiðslur upp í kjaraskerðingu þá, sem hún var búin að brugga almenningi og bótaþegunum auðvitað þar með. Ég skal játa, að hæstv. ríkisstj. var í kröggum, mjög miklum kröggum. Hún hafði fellt gengi krónunnar stórlega, hækkað till. sínar um fjárlög meir en áður eru dæmi til, bætt við innflutningssöluskatt 8.8%, lagt á almennan söluskatt, 3%, hækkað vexti meira en bölsýnustu menn hefðu getað látið sér til hugar koma o.s.frv. Með þessu hafði hún vakið upp dýrtíðardrauga, sem sækja að almenningi úr öllum áttum, setjast að borðum hans og heimta sinn skammt, eins og þjóðsagnadraugarnir sumir gerðu. Og þá greip hæstv. ríkisstj. til aðalsmerkisins, í kröggum sínum. Hún fórnar tillögum nefndanna um eðlilega þróun almannatrygginganna og leggur þær á borð með draugunum heldur en ekki neitt. Hún leggur þær á burð með draugunum, sinum eigin draugum. Af því að ég ætla að vera stuttorður, tala ég um frv. almennt og tilgang þess og stefnu. Þó vil ég minnast sérstaklega örfáum orðum á fjölskyldubótahækkunina sem dæmi um handahofslega meðferð fjármuna í frv. Þarna er sett á laggirnar kerfi það, sem hlotið hefur að verðugleikum í háði hjá almenningi heitið „þriggja barna kerfið“. Hæstv. ríkisstj. vitnar mjög mikið í hækkun fjölskyldubótanna sem mikla tillitssemi við þá, sem þyngsta framfærslu hafi. Þetta mun líka vera sá liður bótahækkananna, sem hæstur er að krónutali. Hins vegar hefur verið sýnt fram á það í ræðu hér í þessari hv. d., að ef Dagsbrúnarmaður missi vegna fjárkreppu þeirrar, sem ríkisstj. er að leiða yfir landið, eftirvinnu þá, sem hann hefur haft síðustu ár, - og það er ekki ólíklegt, að svo ;geti farið, - þá þyrfti hann að eiga 47 börn til þess að hækkun fjölskyldubótanna hrykki þar til jöfnunar. Svo mikill hákur er dýrtíðardraugur sá við borð Dagsbrúnarmannsins, sem stjórnin hefur þangað sent, og svo ófullnægjandi er það, sem ríkisstj. leggur á borðið með honum. Sannleikurinn er líka sá, að „þriggja barna kerfið“ er mjög misheppnað og kemur alls ekki að tilætluðum notum. Það hefði í fyrsta lagi ekki verið nauðsynlegt að veita fullar fjölskyldubætur með fyrsta og öðru barni, en til þess skal nú verja um 100 millj. kr., og í öðru lagi er fráleitt, þegar nota á almannatryggingarnar til að bæta kjaraskerðingu, sem jafnframt er gerð, eins og nú, að hækka fjölskyldubætur nálega eingöngu með því að taka upp fullar bætur fyrir fyrsta og annað barn og auka um helming bætur fyrir þriðja barn. Á þann hátt er ekki lagður grundvöllur að því, að bótahækkunin fari í réttu hlutfalli til þeirra, sem þyngstar byrðarnar bera og harðast verða leiknir af kjaraskerðingaraðgerðunum. Þessar bætur hljóta einmitt í mörgum tilfellum að falla þeim í skaut, sem síður þurfa þeirra með. Útreikningar hæstv. ríkisstj. og talnafræðinga hennar um áhrif fjölskyldubótahækkunarinnar á hag bótaþega til jafnaðar eru mjög ónákvæmir og villandi, af því að hækkunin verður hlutfallslega mest hjá þeim, sem fæst börnin eiga. Er þarna innan flokks þessara bótaþega því um öfughækkun að ræða, það er um öfughækkun að ræða í þeim flokki. Með hækkun fjölskyldubótanna má því með sanni segja að sé heldur ólánlega klórað í bakkann. Og það mætti kannske orða það svo, að með öfughækkuninni sé rjálað nokkuð óvirðulega við aðalsmerkið eða að hið stóra skref á hlaupabrautinni verði að misstigi þarna. Það hefur greinilega komið í ljós, að stjórnarfl. vilja í engu taka til greina till. frá stjórnarandstöðumönnum. Þeir fella þær hiklaust, hvernig sem þær eru. Það sýndi sig t.d. ákaflega greinilega við afgreiðslu fjárlaga í gær. Það mátti ekkert í gegn komast, hversu sanngjarnt sem það var og hversu lítils sem það mundi hafa orkað til breytinga á niðurstöður fjárlaganna. Ekki skal ég fullyrða, hvort þetta tillögudráp stjórnarflokkanna hjá andstöðuflokkunum stafar af því, að eining andans í bandi friðarins sé svo fullkomin hjá þessum fyrrum innilega andstæðu flokkum, nema hitt sé þá, að þeir séu svo harðlega agaðir til samstöðu og reyrðir saman, að niðurstaðan verði þessi. En þetta eru staðreyndir, og frá því að ég tók sæti á Alþingi, - það er að vísu ekki langt síðan, um 10 ár, - þá hef ég ekki kynnzt svo tillitslausri meirihlutaframkomu. En þegar litið er á það, að þetta eru staðreyndir, þá sé ég ekki ástæðu til annars en taka tillit til þeirra á þann hátt, þegar um mál er að ræða eins og þetta, sem ég vil alls ekki tefja, að flytja þá ekki við það brtt., sem gætu orðið til verulegrar tafar eða hindrað það, að frv. kæmist fram á þeim eðlilega tíma, sem ég nefndi áðan. Þó hef ég leyft mér samkvæmt nál. að bera fram eina brtt., og einnig hef ég gerzt meðflytjandi að annarri till., sem hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ) mun gera grein fyrir. Hv. frsm. meiri hl. gat þess áðan, að eitt af því, sem þyrfti að endurskoða í sambandi við löggjöf um almannatryggingar, væri skipting landsins í verðlagssvæði. Ég er þeirrar skoðunar líka. Ég hygg, að að því muni draga, að landið verði gert að einu verðlagssvæði. Hins vegar er það staðreynd, eins og hann líka gat um, að menn greinir á um þetta, og 1956, þegar fsp, voru gerðar til sveitarfélaga, þá voru mörg sveitarfélög andstæð því að gera landið að einu verðlagssvæði, og þess vegna hygg ég líka, að á því geti orðið dráttur, að það verði framkvæmt, þó að fyrir liggi endurskoðun í þessu efni. Og engin trygging er heldur fyrir því, hve endurskoðuninni verði fljótt lokið. Hins vegar er það vitað mál, að til eru sveitarfélög á 2. verðlagssvæði, sem hafa áhuga á því að komast inn á 1. verðlagssvæði. Í 10. gr. tryggingalaganna er ákvæði, sem heimilar það, að sveitarfélög séu færð á milli verðlagssvæða. En sá annmarki er á í þessu sambandi, að þau sveitarfélög, sem eru innan tryggingarsvæðis, sem fleiri sveitarfélög eru á, þurfa að sækja um upptöku og hafa það á móti sér, að ef þau fái inngöngu á 1. verðlagssvæði, þá hækka gjöld vitanlega, og þau eiga ekki að borga þau gjöld sérstaklega, heldur er þeim jafnað niður á allt tryggingarumdæmið, öll sveitarfélög í tryggingarumdæminu, og það veldur vitanlega óánægju innan tryggingarumdæmisins, ef þar er ekki samstaða um það, að öll sveitarfélögin samtímis sæki um upptökuna, og stjórn tryggingarmálanna hikar við að heimila tilfærslu milli verðlagssvæða, ef af henni leiðir slíka óánægju. Hins vegar virðist ekkert vera því til fyrirstöðu, að heil tryggingarsvæði gætu sótt um færslu milli verðlagssvæða, en þá þurfa bara að vera samtök um það, og ef um sýslu er að ræða, þá þarf sýslunefnd að beita sér fyrir því, og ef um bæ er að ræða, sem er nú eitt tryggingarumdæmi, þá er bæjarstjórnin hinn rétti aðili. Nú er ekki ákvæði um þetta í l. Það er aðeins heimild, eins og ég gat um áðan, að veita sveitarfélögunum upptöku. Það mundi verða heimild til þess líka að veita öllum sveitarfélögum tryggingarumdæmis upptöku, en ég tel eðlilegt, að það væri skylt að gera það, og um það flyt ég tillögu. Ég vil, að löggjöfin sé þannig, eins og hún hefur í raun og veru átt að vera, að það sé í sjálfsvald sett sveitarfélögunum, á hvoru verðlagssvæðinu þau vilja starfa. Og till. mín er í samræmi við það. Ég legg til, að framan við 2. gr. frv., sem fjallar um efni 10. gr., komi þessi viðbót: „Aftan við 1. mgr. 10. gr. l. komi nýr málsl., svo hljóðandi: Skylt er að færa tryggingarumdæmi milli verðlagssvæða, komi fram um það ákveðnar óskir frá hlutaðeigandi bæjarstjórn eða sýslunefnd.“ Þá yrði löggjöfin á þá leið, að það væri heimilt að flytja sveitarfélögin, ef ekki fyndust á því sérstakir annmarkar, en það væri skylt að færa tryggingarumdæmin. Og þetta tel ég vera til bóta, þangað til þá að landið yrði gert að einu verðlagssvæði. Eins og ég tók fram í upphafi, þá er ég því meðmæltur, að frv. verði samþykkt. Ég er óánægður með ýmislegt í frv. og hef bent á það. Ég flyt ekki um það brtt., vegna þess að það virðist ekki hafa neina þýðingu fyrir stjórnarandstöðuna að flytja brtt., svo að máli skipti a.m.k. En ég geri aðeins þessa einu brtt., sem er til lagfæringar og mér finnst að allir ættu að geta fallizt á. Hún er enn eitt próf á því, hvað stjórnarandstaðan er tillitssöm. Þetta ætti ekki að tefja málið teljandi, þó að það þyrfti að fara til Nd., þar sem um breyt. er að ræða, sem er jafneinföld og óumdeilanleg og þessi breyt., sem ég legg til að verði gerð. Svo er ég einnig stuðningsmaður, annar meðflutningsmaður annarrar till., sem hv. 5. þm. Norðurl. e. mun gera grein fyrir.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls talaði ég um frv. í heild og gerði ýmsar athugasemdir, einkum um undirbúning þann, sem fram hefði farið í sambandi við samningu frv., og ágalla á þeim undirbúningi. Ég mun nú aðallega ræða um einstök atriði og þá sérstaklega í sambandi við brtt., sem ég flyt á þskj. 255. Hv. heilbr.- og félmn. hafði þetta mál til athugunar. Hún ræddi það á tveim fundum og hafði mjög stuttan tíma til athugunar málsins. Það er kunnugt, að það er á eftir rekið um afgreiðslu málsins hér í hv. d. og að frv. þarf að vera orðið að lögum nú fyrir mánaðamótin. Hv. heilbr.- og félmn. var sammála um það tvennt að flýta afgreiðslu frv. og að afgreiða það í heild jákvætt. Meiri hl. n, vill láta samþ. frv. óbreytt, en 1. og 2. minni hl. hafa að vísu lýst yfir fylgi sínu við aðalefni frv., en það er um hækkun bóta almannatrygginga, en telja hins vegar, að ýmislegt í frv. mætti betur fara. Ég vil þá snúa mér að þeim brtt., sem ég flyt á þskj. 255, og fara örfáum orðum um hverja þeirra. 1, till. er við 2. gr. frv. og er þess efnis, að 10. gr. l. verði felld úr gildi, en sú gr. fjallar um skiptingu landsins í tvö verðlagssvæði. Þessi skipting landsins í tvö verðlagssvæði er áreiðanlega orðin úrelt nú. Hafi hún nokkru sinni átt rétt á sér, þá á hún það ekki lengur. Tekjur manna um landið allt hafa jafnazt mjög á síðustu árum og verðlag hefur farið í það horf að verða einnig jafnara um landið. Þess vegna er það tímabært - og raunar fyrir löngu - að fella þessa 10. gr. l. í burtu, afnema þessa skiptingu landsins í tvö verðlagssvæði. Hv. 3. þm. Vestf. (KJJ) minntist á þetta mál áðan og virtist vera alveg sömu skoðunar, þótt hann hins vegar óskaði að bíða enn um stund með framkvæmdir. 2. till. gerir ráð fyrir breyt. á 3. gr. frv., en þar ræðir um 13. gr. l. Í þessari till. er gert ráð fyrir, að ellilífeyrir sé ákveðinn fyrir hjón eins og um tvo einstaklinga væri að ræða, að hjónalífeyrir verði með öðrum orðum afnuminn. Í frv. er gert ráð fyrir, að einstaklingar fái í ellilífeyri 14400 kr., og mundu þá hjón samkv. till. minni fá þá upphæð hvort um sig, eða saman 28800 kr., í stað 25920 kr., eins og frv. ætlar hjónum. Munurinn er þannig ekki geysimikill og kostnaðarauki trygginganna þar af leiðandi ekki að mínum dómi tilfinnanlegur. Hins vegar lít ég á þetta sem mikið réttlætismál og nauðsynjamál gamalla hjóna, sem dveljast saman. Nú þegar er ákvæði um það í tryggingalögunum, að ef hjón eru ekki samvístum, þá megi greiða þeim einstaklingslífeyri hvoru um sig. Að sjálfsögðu er þetta ekki óalgengt í lífinu, þar sem titt er, að annað hjóna fyrir sjúkleika sakir eða ellihrumleika verði að dveljast á stofnun, en hitt í heimahúsi, og því er till. mín aðeins lítið spor til fullrar leiðréttingar á því, sem ég tel vera óréttlátt í þessu efni gagnvart öldruðum hjónum. 3. till. mín er um nýja grein, sem skotið verði inn í frv., og á sú grein að fjalla um breyt. á 14. gr. tryggingalaganna. 14. gr. ræðir um rétt til örorkulífeyris. Þann rétt hafa nú aðeins þeir, sem eru varanlegir öryrkjar á svo háu stigi, að þeir teljast ekki færir um að vinna sér inn 1/4 þess, sem heilbrigðir menn gera. Þó er Tryggingastofnuninni heimilað að verja nokkurri fjárhæð til styrktar þeim, sem misst hafa 50–75% starfsorku sinnar. Með þessum ákvæðum er átt við menn, sem orðið hafa öryrkjar af völdum sjúkdóma, og verður örorka þeirra sem sagt að vera yfir 75%, til þess að þeir eigi skýlausan rétt á lífeyri. En sé hins vegar um örorku að ræða, sem hlotizt hefur af slysi, gegnir öðru máli. Þá á öryrkinn jafnskýlausan rétt á lífeyri, ef örorkan er 50% eða meira, sbr. 37. gr. laganna. Í minni till. er gert ráð fyrir, að þessari mismunun milli öryrkja vegna sjúkdóma og öryrkja vegna slysa verði hætt og að allir öryrkjar fái að sitja við sama borð hvað þetta snertir, að örorka af völdum sjúkdóms verði bætt á sama hátt og örorka af völdum slyss. Ég tel réttlátt, að sömu ákvæði gildi í báðum tilvikum, og rétt, að þau ákvæði, sem nú gilda um örorku vegna slyss, verði látin gilda almennt um örorkubætur. Þetta og annað ekki feist í 3. till. minni. 4. till. snertir 5. gr. frv. og 16. gr. l., um fjölskyldubætur. Er efni till. það, að greiddar verði fjölskyldubætur með öllum börnum undantekningarlaust í fjölskyldu, einnig þótt þau eigi framfærsluskyldan föður utan hennar, og er sérstaklega fram tekið í till., að börn örorku- og ellilífeyrisþega eigi sömuleiðis rétt á fullum fjölskyldubótum. Eins og nú er í tryggingalögum, eru takmarkanir í þessu efni. Það er sérstök ástæða til að benda á þá mismunun, sem hér á sér stað, og leggja til, að hún sé afnumin, einmitt vegna þeirra breyt. á fjölskyldubótum, sem nú eru gerðar, og vegna þeirra ástæðna, sem liggja að baki þeim breytingum. En fjölskyldubæturnar eru í því formi, sem þeim er ætlað að verða af hæstv. ríkisstj., skoðaðar sem uppbætur vegna aukinnar dýrtíðar, vegna kjaraskerðingar af hennar völdum. Og sem slíkar uppbætur virðist aðeins sanngjarnt, að þær nál til allra barna jafnt og þar sé ekki gerður neinn munur á. Það mun víða mikill áhugi fyrir því, einkum í kvennasamtökum, að slík leiðrétting fáist nú á lögunum. Til hins háa Alþingis hefur borizt erindi, er snertir þetta efni, frá mæðrastyrksnefnd Reykjavíkur. Er þar um að ræða tillögu samþykkta á fundi mæðrastyrksnefndar 17. marz 1960, og mun sú till. hafa verið samþykkt á þeim fundi samhljóða. En till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Mæðrastyrksnefnd Reykjavíkur vill vekja athygli á því, að samkv. frv. til l. um breyt. á l. nr. 24 29. marz 1956, um almannatryggingar, muni konur, sem taka mæðralaun, elli- og örorkulífeyrisþegar, sem njóta barnalífeyris, svo og þeir, sem njóta endurkræfs barnalífeyris, ekki fá fjölskyldubætur. Fer mæðrastyrksnefnd þess á leit við hið háa Alþingi, að við afgreiðslu frv. verði þessu breytt og burt numin útilokunarákvæði tryggingalaganna gagnvart fjölskyldubótum, þannig að það sé tryggt að fjölskyldubætur verði greiddar vegna allra barna innan 16 ára aldurs.“ Þessari samþykkt mæðrastyrksnefndar fylgir grg., sem ég vil einnig lesa upp hér, með leyfi hæstv. forseta: „Til skýringar á samþykkt mæðrastyrksnefndar Reykjavíkur frá 17. marz, sem fylgir hér með, viljum við undirritaðar nefndarkonur taka fram: Fjölskyldubætur, eins og fyrirhugað er að greiða þær samkv. stjórnarfrv. til breytinga á tryggingalöggjöfinni, sem nú liggur fyrir Alþ., hljóta fyrst og fremst að skoðast sem bætur fyrir þær efnahagslegu byrðar, sem leiðir af ráðstöfunum þeim, er verið er að gera í efnahagsmálum þjóðarinnar. Virðist því öll sanngirni mæla með, að þessar bætur falli jafnt í hlut allra, sem hafa börn á framfæri. En samkv. núgildandi lögum og frv., sem hér um ræðir, munu þeir bótaþegar, sem í samþykkt mæðrastyrksnefndar eru upp taldir, ekki verða þeirra aðnjótandi. Koma þar til útilokunarákvæðin í V. kafla tryggingalaganna gegn því, að taka megi tvöfaldar bætur. Þegar það er athugað, að greiðslur trygginganna til þeirra bótaþega, sem hér ræðir um, eru háðar tekjuhámarki að undanteknum endurkræfum barnalífeyri, þannig að sé einhver sannanlega vel settur fjárhagslega, fær hann ekki þessar bótagreiðslur, er ljóst, að hér er einungis um að ræða fólk, sem hefur erfiðari aðstöðu en aðrir til þess að sjá sér og sínum farborða fjárhagslega. Það er þess vegna brýn nauðsyn, að ákvæði tryggingalaganna gegn tvennum bótum verði ekki látið útiloka þetta fólk frá fjölskyldubótum. Um endurkræfan barnalífeyri er það að segja, að hann er framlag föðurins til framfærslu barnsins og getur undir engum kringumstæðum talizt bætur frá tryggingunum, enda þótt Tryggingastofnun ríkisins hafi milligöngu um greiðslu hans til mæðranna. Vegna stjúpbarna, sem eiga föður á lífi, eru því alls engar bætur greiddar frá tryggingunum í einni eða annarri mynd. Þessi sjónarmið væntum við, að hv. alþm. muni athuga og taka til greina.“ Undir þessa grg. rita þessar nefndarkonur: Margrét Sigurðardóttir, Margrét Auðunsdóttir, Sigríður Björnsdóttir, Unnur Skúladóttir, Helga Rafnsdóttir. Þannig líta þessi kvennasamtök á þetta mál, og efast ég ekki um, að flest eða öll kvennasamtök í landinu muni hafa svipaða skoðun á þessum málum. 5. till. á þskj. 255 er um breyt. á 6. gr. frv. eða 17. gr. l. Hún er um barnalífeyri. Er í till. ráðgert, að barnalífeyrir skuli greiddur með börnum, ef faðirinn eða móðirin er látin: Hér er það eitt nýmæli, að lífeyrir skuli greiddur með börnum, sem misst hafa móður sína, þótt raunar sé í l. heimild til að greiða ekki allt að fullum barnalífeyri, ef fyrirsjáanlegt er, að tekjur hans hrökkvi ekki til að sjá fjölskyldunni farborða. Í till. er því ekki um annað að ræða en það, að heimild í l. verði gerð að skyldu, að tryggingum verði skylt að greiða ekki barnalífeyri með börnum hans. 6. till. varðar 7. gr. frv. eða 18. gr. laganna og er um mæðralaun. Í þessari till. er það eitt nýtt, að afnumin er heimild Tryggingastofnunarinnar til að lækka mæðralaun eða láta þau falla niður. Í 3. mgr. 18. gr. l. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Tryggingastofnuninni er heimilt að lækka mæðralaunin eða láta þau falla niður, ef efnahagsástæður móðurinnar eru svo góðar, að hún þurfi þeirra ekki með.“ Fer till. fram á, að þessu ákvæði verði sleppt úr l. eftirleiðis, og þarf ég ekki að hafa mörg orð um þetta atriði. Þetta er sanngirnismál, að móðir fái laun og að engar hömlur verði lagðar á það eða heimild veitt til að fella slíkt niður. 7. till. er um, að 22. gr. l. verði numin úr gildi, en hún fjallar um hin frægu skerðingarákvæði, sem í fyrstu áttu aðeins að standa í nokkur ár, á meðan tryggingarnar væru að fóta sig, en hafa illu heilli haldizt allt fram á þennan dag, og virðist ætlunin, að svo verði áfram. Í sambandi við þessa till. mína um að fella niður 22. gr. l. vildi ég aðeins taka undir það, sem hv. 3. þm. Vestf. sagði um þetta efni nú áðan í ræðu sinni. Skildist mér á honum, að hann teldi, að skerðingarákvæðin ættu að nemast úr gildi eða meginefni þeirra, og vil ég taka undir þau ummæli. Aðeins er ég honum ósammála í einu, og það er, að hann vill draga að gera það, sem hann telur rétt vera, en það vil ég ekki. 8. till. er við 10. gr. frv., það er 23. gr. l. Í þessari 23. gr. er heimild til að greiða uppbót á elli- og örorkulífeyri, ef lífeyrisþegi á ekki aflögufæran framfæranda á lífi. Uppbót þessa má aðeins greiða þeim, sem þurfa sérstakrar umönnunar sökum veikinda, dveljast á elliheimili eða sjúkrahúsi eða eru einstæðingar. Nýmælið í minni till. er það eitt, að ef örorkulífeyrisþegi stundi námi meira en 6 mánuði á ári, þá beri honum að fá tvöfaldar örorkubætur. Þetta er sem sagt viðbót eða innskot inn í lagagreinina. Það mun hafa verið svo, að Tryggingastofnunin um nokkurt skeið hafi greitt með námsmönnum úr hópi öryrkja á þennan hátt, tvöfaldað örorkubætur þeirra, á meðan þeir stunduðu nám, sem síðan átti að gera þeim fært að verða meira eða minna sjálfbjarga. Þetta tel ég mjög lofsvert og til fyrirmyndar og vildi með till. minni aðeins undirstrika viðurkenningu löggjafans á þessu atriði með því að fá þetta lögfest. 9. till. snertir 16. gr. frv. eða 36. gr. l., 3. mgr., og er þess efnis, að niður falli orðin „allt að þrem“ í niðurlagi mgr. Mgr. fjallar um slysadagpeninga, og segir þar, að ákveðin upphæð, 3.50 í l., 8 kr. í frv., skuli greidd fyrir hvert barn allt að þrem. Þessi takmörkun hefur máske alltaf verið óréttlát, en hún verður það sérstaklega nú, eftir að þetta frv. er orðið að lögum. Það er sem sé beint samband á milli þessarar skerðingar og þess, sem er nú í l., að fjölskyldubætur skuli ekki greiddar með fyrsta og öðru barni. Þegar farið verður að greiða fjölskyldubætur með öllum börnum í fjölskyldu, þá verður þetta ákvæði mjög ranglátt og mjög barnmörgum fjölskyldum í óhag. Það er blátt áfram verið að skara eld að köku hinna barnfáu fjölskyldna með þeirri tilhögun á kostnað þeirra barnmörgu. Það er því sjálfsagt, um leið og farið er að greiða fjölskyldubætur með fyrsta og öðru barni í fjölskyldu, að þetta verði fellt niður úr 36. gr. l. og sömuleiðis úr 53. gr. l., en þar gildir sama ákvæði um greiðslu sjúkradagpeninga. 10. till. mín fjallar um 18. gr. frv. og er á þann veg, að greinin falli í burtu. Þessi grein í frv. er svo hljóðandi: „Verði breyting á dagvinnukaupi almennra verkamanna í Reykjavík, er ráðh. heimilt að fengnum tillögum tryggingaráðs að breyta dagpeningum samkv. 36. gr. og eingreiðslum samkv. 38. gr. í samræmi við það.“ Ég legg til, að þetta verði fellt burt úr frv„ vegna þess að í till., sem ég síðar kem að, er gert ráð fyrir, að full vísitala verði greidd á allar bætur almannatrygginganna, og þarf ég því ekki að hafa um hana fleiri orð. 11. till. mín er við 20. gr. frv., þ.e.a.s. 53. gr. l., 4, mgr., um sjúkradagpeninga. Í frv. er gert ráð fyrir sem lágmarki, að einhleypingar fái 24 kr. á dag í sjúkradagpeninga, kvæntur karl eða gift kona 30 kr. og fyrir hvert barn allt að þrem skuli greiddar 6 kr. En þessar upphæðir eru, svo ótrúlegt sem það hljómar, lægri en sömu lágmarksupphæðir nú gerast. En þær eru nú 30.18 kr., 24.14 kr. og 6.03 kr., og þær eru verulega lægri en greitt er í Reykjavík, eins og ég benti á við 1. umr. Forstjóri Tryggingastofnunarinnar mætti á öðrum fundi heilbr.- og félmn. í gærmorgun. Þar staðfesti hann þennan ótrúlega hlut, að í stað hækkunar á bótum er hér um að ræða lækkun á bótum í frv, hæstv. ríkisstj. Því miður gerðu hv. meirihlutamenn í n. ekki annað en yppta öxlum við þessu og fengust ekki til að flytja um það brtt. Þykir mér leitt að þurfa að segja frá því, því að ég tel þeim það ekki til sóma. Eins og ég benti á við 1. umr., hef ég orðið var við það, að erfitt er að lagfæra skekkjur, þótt augljósar séu, en ég hélt þó ekki, að svona langt yrði gengið. Hv. 3. þm. Vestf., frsm. meiri hl., tók það fram, að hér væri um lágmarksupphæðir að ræða. Það er rétt. Það er nú um lágmarksupphæðir að ræða, eins og alltaf hefur verið. Á því er engin breyting. En staðreyndin er þessi, að bæturnar verða lægri eftir samþykkt frv. en fyrir hana. Hann vildi hugga sjálfan sig og hv. þdm. með því, að væntanlega mundu einstök sjúkrasamlög bæta hér úr skyssu hæstv. ríkisstj, með því að hækka sjúkradagpeninga meira en þeim ber skylda til. Ég vona, að svo verði. En það er ekki að þakka og verður ekki að þakka, hvorki hæstv. ríkisstj. né hv. alþm., og þótt sjúkrasamlögin kunni að hækka eitthvað sjúkradagpeningana, þá er það engin afsökun fyrir hið háa Alþ. að lækka lágmarkið. Ég flyt sem sagt í 11. brtt. minni ákvæði um, að úr þessu verði bætt og sjúkradagpeningar verði hækkaðir til samræmis við aðrar hækkanir í frv. og þó tæplega það. Í till. er gert ráð fyrir, að sjúkradagpeningar verði 30 kr. á dag fyrir einhleypa, 34 kr. fyrir kvæntan karl eða gifta konu og 7 kr. fyrir hvert barn á framfæri. Þetta er það lægsta, sem ég tel að hægt sé að bjóða nú, þegar verið er að hækka allar bætur. 12. og næstsíðasta till. mín er um nýja grein í frv., þess efnis, að ákvæði í 59. gr. l. um, að Tryggingastofnunin megi greiða algerlega tekjulausum bótaþegum, sem dveljast á stofnun, allt að 10% lágmarksbóta, skuli breytt úr heimild í skyldu. Annað fer þessi till. ekki fram á. En mikil sanngirni er í því, að tekjulausir og efnalausir bótaþegar fái einhverja peninga. til eigin ráðstöfunar, ef þeir dveljast á sjúkrahúsum langtímum saman eða öðrum stofnunum, enda hefur stefnan farið í þá átt hjá Tryggingastofnuninni að verða við þessu. En nú er með minni till. sporið stigið til fulls, ef hún yrði samþ. 13. og síðasta till. varðar 71. gr. l. og er um breyt. þess efnis, að allar bótagreiðslufjárhæðir l. séu grunnupphæðir, sem greiða beri verðlagsuppbætur á samkv. vísitölu framfærslukostnaðar. Í þessu sambandi vildi ég minna hv. þdm. á það, að upphæð bóta, eins og þær eru ákveðnar í frv. hæstv. ríkisstj., er miðuð við það verðlag í landinu, sem verið hefur að undanförnu. Að vísu höfum við heyrt það frá talsmönnum hæstv. ríkisstj., að hún hafi reiknað með aukinni dýrtíð, þegar bæturnar voru hækkaðar í frv. En þetta er ekki rétt nema að örlitlu leyti. Ég skal benda á það, að í þrem aðalköflum tryggingalaganna, köflunum um lífeyristryggingu, slysatryggingu og sjúkratryggingu, er þetta sannleikur hvað snertir lífeyristryggingarnar. Á síðasta ári vann nefnd að því að gera till. um hækkun bóta lífeyristryggingakaflans. Ofan á þær till. hefur verið lögð 20% hækkun vegna væntanlegrar vaxandi dýrtíðar. Á síðasta ári starfaði einnig n. að tillögugerð um hækkun slysatryggingabóta. Ofan á till. þeirrar n. hefur engin hækkun verið lögð til þess að mæta vaxandi dýrtíð. Um kaflann sjúkratryggingar hefur engin nefnd fjallað yfirleitt og þess vegna engar hækkunartillögur komið og alls engin prósentuhækkun á lögð af hálfu hæstv, stjórnarvalda. Í heild sinni verður útkoman sú, að ómögulegt er að líta á þetta frv. öðruvísi en sem hæfilegt, sé miðað við tímana eins og þeir hafa verið nú að undanförnu hvað verðlag snertir. Fjölskyldubætur tala ég ekki um í þessu sambandi. Þær eru dálítið utan við tryggingalögin að mínum dómi, góðar og gildar að vísu. En hvað snertir sjálf ákvæði tryggingalaganna að öðru leyti, þá er ekki gert ráð fyrir stórfelldri hækkun verðlags í landinu með þessu frv. Ég mundi telja að flestu leyti vel gert af hæstv. ríkisstj. að fá þetta frv. samþykkt í þeirri mynd, sem það er, ef gert væri ráð fyrir því, að engar skerðingar á bótunum skyldu nú eftirleiðis eiga sér stað. En til þess að svo verði, þarf að verðtryggja bæturnar, það þarf að vísitölutryggja bæturnar. Annars er allur vinningurinn, öll leiðréttingin á gömlu ranglæti unnin fyrir gíg, því að það er öllum mönnum ljóst í þessu landi, að gífurleg dýrtíðaraukning stendur nú fyrir dyrum. Ég vil næstum því kveða svo rammt að orði, að ef ekki fæst þessi leiðrétting á frv. um vísitölutryggingu bótanna, þá tel ég að verulegu leyti allt unnið fyrir gíg og a.m.k. ekkert fyrir hæstv. ríkisstj. að hrósa sér af, því að það fer allt í sama gamla farveginn og áður, fyrr en varir. Við skulum minnast þess, að þótt vísitala sé afnumin í sambandi við greiðslu launa, þá er vísitala enn í fullu gildi í ýmsum öðrum greinum. Sparifé er vísitölutryggt að nokkrum hluta, verðbréf ýmiss konar eru vísitölutryggð, fé lánað gegn vísitölutryggingu o.s.frv. Það er ekkert í löggjöf, sem mælir gegn því að vísitölutryggja bætur bótaþega almannatrygginganna. Það eru ekki vinnulaun. Þess vegna tel ég ekki neina frágangssök fyrir hv. stjórnarsinna á Alþingi að greiða till. sem slíkri atkv. Ég vil að síðustu aðeins láta í ljós ánægju mína yfir mörgu af því, sem hv. 3. þm. Vestf. sagði í ræðu sinni áðan. Hann viðurkenndi, að lögin um almannatryggingar séu ekki komin í æskilegt horf enn sem komið er. Hann talaði einnig um nokkurt misræmi í sambandi við lögin. Hann sagði, að flestar bætur væru nú hækkaðar í frv., - hann sagði flestar, af því að hann veit, að það eru ekki allar. Hann sagði, að skipting landsins í verðlagssvæði ætti engan rétt á sér, hefði ekki átt um langan tíma. Hann sagðist vera hlynntur því, að börn, sem eiga framfærsluskyldan föður utan heimilis, fengju einnig fjölskyldubætur. Í öllum þessum atriðum er ég honum sammála. En það er eitt, sem mér líkar ekki hjá þessum hv. þdm., og það er þetta: Ef hann sér þessa ágalla á löggjöfinni og hefur séð suma þeirra um áraskeið, hvers vegna vinnur hann ekki að því nú, þegar þetta mál er hvort sem er til meðferðar á hinu háa Alþingi, að koma því fram, sem hann telur rétt? Ég reyni ekki að slá mig til riddara, þó að ég segi, að það eina, sem virðist skilja okkur að, er það, að ég vil reyna að koma því fram, sem ég tel vera rétt, en hann vill fresta að koma því fram, sem hann þó telur rétt.