Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem nefndarálit meiri hl. fjhn. á þskj. 29 ber með sér, varð nefndin ekki sammála um afstöðu sína til þessa frv. Þrír nefndarmanna mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en 2 nefndarmanna töldu sig ekki reiðubúna þá til að taka afstöðu til málsins. Svo sem hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir, er hann lagði frv. fyrir hv. d., er hér um að ræða heimild fyrir ríkisstj. til greiðslna úr ríkissjóði til febrúarloka 1960 samkv. fjárlögum ársins 1959, og er talið nauðsynlegt að fá þessa heimild, þar eð ljóst er, að fjárlög verða ekki afgr. fyrir árslok n.k. Meiri hl. n. taldi augljóst, miðað við allar aðstæður, að fjárlög yrðu ekki afgr. fyrir áramót og væri því hér ekki um að ræða annað en eðlilega ráðstöfun, sem aldrei hefur mætt andstöðu á þingi, að veita heimild til venjulegra fjárgreiðslna úr ríkissjóði, þar til ætla mætti, að fjárlög væru afgr. Þeir hv. nm., sem ekki töldu sig, er afgreiðslu málsins í n. lauk, reiðubúna til að taka afstöðu til þess, hafa síðar skilað nái., sem ég á þessu stigi mun ekki gera að umtalsefni, fyrr en fyrir því hefur verið mælt. En það er sem sagt till. meiri hl. n., að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. frsm. meiri hl. er nýbúinn að segja, að það má heita gefinn hlutur, að Alþ., sem kemur ekki saman til funda fyrr en 20. nóv., endist ekki tími til að ganga frá fjárlögum fyrir áramót, svo mikið starf og tímafrekt er það að ganga frá fjárlögum á ári hverju. Það er því ekkert undarlegt við það, þó að þetta Alþ., sem er að hefja störf svo síðla árs, þurfi að heimila bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði fyrstu tvo mánuði næsta árs. Mér hefði þess vegna ekki dottið í hug að blaka hendi við því frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., né andmæla því einu orði, ef ekki væru draugar í fylgd með því. Þeir draugar eru þingfrestun og fylgifiskar hennar. Við 1. umr. létu þessir draugar ekki á sér bæra, og þess vegna mælti heldur enginn á móti frv. eða systurfrv. þess hér í þessari hv. d. En í fjhn. kom strax í ljós, að afgreiða átti í flýti, - það átti að framkvæma afgreiðsluna með eldflaugarhraða, ef svo mætti að orði komast, - til þess að ríkisstj. gæti strax losað sig við þingið. Í nefndinni fékkst málinu með engu móti frestað, þar til í ljós kæmi, hvort samningar tækjust milli hæstv. ríkisstj. og stjórnarandstöðunnar um eðlilegt þinghlé, en um það hafði hæstv. forsrh. gert ráð fyrir að láta form. stjórnarandstöðunnar vita um hádegi á laugardag. Meiri hl. í n. neitaði að láta afgreiðslu n. bíða þar til um hádegi á laugardaginn. Þetta hefur líka verið viðurkennt af ræðumönnum úr meiri hl. n., sem hér hafa talað í sambandi við annað mál. En ávöxtur þeirrar neitunar meiri hl. voru þingfundirnir á laugardaginn, sem þokuðu ekki málunum áfram um hænufet, að heitið gat. Ætti hæstv. ríkisstj. og stuðningsmönnum hennar að vera nokkur bending um það í þessu, að henni mun illa takast að beita minni hl. ofbeldi við afgreiðslu mála, enda hlýtur ofbeldið jafnan að hefna sín, ef það kemur fram í slíkri mynd og hér hefur fram komið. Hæstv. fjmrh. reyndi að klóra í bakkann með ýmsu móti á laugardaginn, og það hafa í raun og veru hæstv. meirihlutamenn fjhn. líka reynt að gera, en tekizt miður vel, eins og er að vænta, því að það er ofvaxið hverjum manni. M.a. gerði hæstv. ráðh. mér upp að hafa haldið því fram, að framlengingarfrumvörpin væru ótímabær, og vildi hrekja með því, að stundum áður hefðu þau komið fram ekki síðar á ári. Þetta var hin ómerkilegasta rökblekking, vandræðaleg og bágborin í alla staði og ekki hæstv. ráðh. samboðin, sem venjulega kann góð skil á rökum. Hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) svaraði þessu mjög rækilega á laugardaginn, svo að ég lét niður falla að taka til máls um það þá. Ég hafði vitanlega talað um, hve snemma á starfstíma þingsins frumvörpin eru fram lögð, og þann óhæfilega hraða í afgreiðslu, sem á hér að viðhafa, og taldi þann hraða ótímabæran. Ég fullyrði, að aldrei hafa þessi frv., sem stjórnarflokkarnir kalla „gamla kunningja“ og það með nokkrum rétti, verið lögð fram eftir svo skamma setu þings né afgreidd í þeim tilgangi að senda heim þing, sem er nýkomið saman og hefur ekki lokið fyrsta áfanga verka sinna. En það kalla ég tilheyra fyrsta áfanga sjálfsagðra verka, að fjári. séu tekin til umr. og vísað til n. Þetta hefur ekki enn verið gert. Enn fremur tel ég það tilheyra fyrsta áfanga, að þingmönnum gefist sæmilegt tóm til að ganga frá og leggja fram tillögur og frumvörp, og þeim till. og frv. sé komið í nefndir og nefndirnar geti sent þau til umsagnar þeim aðilum, sem rétt þykir og nauðsynlegt að fá umsagnir frá, svo sem tíðkast mjög og er eðlilegt að tíðkist hér á hæstv. Alþingi. Það eru mjög slæm vinnubrögð, að þinghlé sé strax tekið. Mörg mjög þýðingarmikil mál hafa þegar verið fram lögð á þinginu, og undarlegt væri, ef hinir mörgu nýju þm. væru ekki með till. í smíðum. Allir munu þeir á þingmálafundum a.m.k. þótzt hafa slík mál í höfðinu og talið sig búa yfir nýmælum, ef þeir fengju tækifæri til að koma þeim á framfæri á Alþingi. Ég kalla það harða meðferð á slíkum mönnum að reka þá heim, ekki sízt harða meðferð á stuðningsmönnum stjórnarinnar í því sambandi að reka þá heim með till. þeirra í burðarliðnum. Að fresta þinginu strax væri, eins og tekið hefur verið fram, fullkomin óvirðing við þingræðið. Nú er sú lengi þráða stund upprunnin, sem stjórnarflokkarnir töluðu um í sambandi við stjórnarskrárbreytinguna á sumarþinginu, að þing hefur verið kjörið eftir reglum, sem þeir sögðu að ættu að tryggja það, að þingið yrði „starfhæft“. Nú á að senda þetta „starfhæfa“ þing heim, og svo mikill virðist áhuginn fyrir því hjá hæstv. ríkisstj. að fjarlægja þingið strax - til þess að fá frið fyrir því og það í raun og veru frið til að bíða, eins og sagt var hér áðan í ræðu, eftir niðurstöðum rannsóknar sérfróðra manna, er hæstv. ríkisstjórn hefur fengið til að fjalla um undirbúning efnahagsmála, - frið til að bíða. Það er svo mikil áherzla lögð á þetta. Það á svo mikinn hraða við að hafa, að manni getur jafnvel dottið í hug, að ef hæstv. ríkisstj. hefði haft ráð á öflugum „spútnik“, þá hefði hún reynt að skjóta þinginu til tunglsins í eitt skipti fyrir öll. A.m.k. er hér um að ræða tilraun til skerðingar á þingræðinu, mjög athugaverða byrjun á skerðingu þingræðis, sem gæti boðað meira. Á bak við það að vilja losna við þingið getur sá tilgangur legið að stjórna með brbl. Bent hefur verið í því sambandi á brbl. um búvöruverðið, sem vitanlega hefði verið skylt að leggja strax fyrir þingið, þegar það kom saman, og er engin fjarstæða að ætla, að láta eigi það mál drukkna í þinghléinu, enda sinn gildistíma og verða úr sögunni. En svo kemur fleira til greina í sambandi við þetta þinghlé og þann frið, sem hæstv. stjórn vill skapa sér með því. Það kemur til greina, ef um ofstjórnarhug er að ræða, að verði þinginu frestað núna til seinustu daga janúar, þá er búinn sá réttur þm., sem þeir hafa til að leggja fram frumvörp án leyfis meiri hl. Eftir þann tíma verður þm. ekki frjálst að flytja og fá tekin til umr. ný frv., eins og 19. gr. í þingsköpunum tekur skýrt fram. Þá verður minni hlutinn að eiga það undir meiri hl., hvort hann fær að koma till. sínum til umr., hvað þá meir. Ég segi ekki, að þetta sé tilgangurinn, - ég segi það alls ekki, - en það gæti verið tilgangurinn, og svo kuldaleg er framkoma hæstv. stjórnarflokka í sambandi við till. um heimrekstur þingmannanna, að maður getur vei látið sér detta ýmislegt í hug. Nú ætti að vera „starfhæft“ þing að dómi stjórnarinnar og þing, sem er í samræmi við þjóðarviljann samkv. kenningum stjórnarflokkanna, - nú ætti það að vera. En þó að stjórnarflokkarnir hafi meiri hluta á þingi og meiri hluta af atkvæðamagni að baki sér meðal þjóðarinnar, þá er sá meiri hluti þó ekki allur þjóðarviljinn. Og víst eru þau málefni, sem fyrir þessu þingi liggja, svo erfið viðfangs og vandleyst, að ekki mundi af því veita að reyna að fá fram samstöðu í þinginu um úrlausnir. En það er síður en svo, að til slíkrar samstöðu sé stofnað nú með þeirri till., sem fyrir liggur um frestun þings og upphafning þingfunda. Og því er það svo, að þó að hver maður geti séð, að fjárl. geti ekki orðið afgr. á þessu ári, þá er eðlilegt, að snúizt sé gegn þeim frumvörpum, sem gera stjórninni kleift að fresta þinginu strax. Það er eins og hæstv. stjórnarstuðningsmenn, sem hafa hér talað, vilji líta svo á, að það eigi ekki að ræða þingfrestunina og frv. þau, sem fyrir þessari hv. d. liggja, saman. Hv. 9. landsk. (JÞ) fór nokkuð sterkum orðum um það, að slíkt væri fjarstæða, það væri hægt að veita þessar heimildir, sjálfsagt að veita þessar heimildir, þótt menn væru andstæðir þingfrestun. En ástandið er þannig, að framlenging þeirra laga, sem hér eru í frumvarpsformi, og heimildir til bráðabirgðafjárgreiðslna úr ríkissjóði á árinu 1960 eru eins og lykill að samþykkt þinghlésins, lykill handa ríkisstj. Og ég hugsa, að ef t.d. 9. landsk. hefði lykil í hendi að einhverju húsi, - lykil, sem hann að vísu teldi sjálfsagt að afhenda einhverjum tilteknum manni, sem bæði um það, þá mundi hann þó hika við það, ef hann vissi, að þessi maður ætlaði, ef hann fengi lykilinn strax, að nota hann til þess að komast inn í húsið og vinna þar skemmdarverk, - hann mundi draga það, þangað til sá tími væri liðinn, sem maðurinn gæti haft not af því að komast í húsið til þeirra hluta. Við, sem vorum í minni hl. hv. fjhn., höfum skilað áliti, sem útbýtt var í dag, og gerum þar grein fyrir afstöðu okkar, sem byggist einmitt á þessu, að afhenda ekki lykilinn, meðan til þess getur komið, að skemmdarverk verði unnin með honum á þinginu. Og við munum einmitt þess vegna greiða atkvæði, eins og við tökum fram, á móti þessu frv. nú. Við teljum, að þó að aðrir hv. þdm. tækju þessa afstöðu með okkur og meiri hl. felldi frv., þá væri aðeins þarft verk unnið, vegna þess að þingfrestunin er óþurftarverk, og það er hægt síðar að bera fram framlengingarfrv., þótt þetta falli, - framlengingarfrv. á hæfilegum tíma. Og ég mundi fyrir mitt leyti greiða slíku frv. sem þessu atkvæði, ef það væri borið fram á hæfilegum tíma. En að þessu sinni mun ég greiða atkvæði á móti því, af því að það er ótímabært, og hvet aðra til að gera hið sama.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) að bera fram brtt. við það frv., sem hér er til umr., og vil ég gera nokkra frekari grein fyrir þeirri brtt. Það er nokkurn veginn ljóst, að hæstv. ríkisstj. ætlar nú á óvenjulegan hátt að fresta fundum Alþingis af einhverjum annarlegum ástæðum, sem hafa ekki þegar fengizt upplýstar. Hinir nýkjörnu hv. þm. eru að dómi hæstv. ríkisstj. og hennar aðstandenda eða stuðningsflokka kjörnir eftir miklu réttlátari leiðum en nokkru sinni hefur áður þekkzt við kosningar í landi voru, eftir því sem prédikað hefur verið á undanförnum mánuðum. Og þetta Alþingi er að þeirra hinna sömu manna dómi einnig talið gefa miklu réttarí mynd af þjóðarviljanum en nokkurt Alþingi, er saman hefur komið til þessa, að því er mér hefur skilizt. En undarlegir hlutir hafa skeð. Nú vill hæstv. ríkisstj. keppast við að senda þetta réttláta þing heim og gefa því frí frá störfum, og það er nokkurn veginn sama og hæstv. ríkisstj. segði: Mig varðar ekkert um þjóðarviljann. Ég geri eingöngu það, sem mér sýnist. Það hefur margt skeð einkennilegt í stjórnmálum á þessu ári, og hæstv. fyrrv. ríkisstj. gaf út hin svokölluðu brbl. um landbúnaðarverðið þann 19. sept. s.l., og vil ég gera nokkra grein fyrir þeim lögum, til þess að menn geti áttað sig á því, hvernig þau í raun og veru eru. Þar segir í úrskurði forseta Íslands, með leyfi hæstv. forseta: „Landbúnaðarráðherra hefur tjáð mér, að vegna sérstaks ágreinings fulltrúa neytenda og framleiðenda hafi ekki tekizt að ákveða söluverð landbúnaðarafurða á innlendum markaði á þann hátt, sem lög nr. 94/1947, um framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o.fl., gera ráð fyrir. Landbrh. hefur enn fremur tjáð mér, að til þess að tryggja efnahagsjafnvægi og atvinnuöryggi í landinu, þangað til Alþingi getur fjallað um þessi mál að afstöðnum kosningum þeim, sem fram eiga að fara 25. og 26. okt. n.k., og meðan kaupgjald í landinu helzt óbreytt, sé nauðsynlegt, að verð landbúnaðarafurða hækki ekki. Fyrir því eru hér með sett brbl., samkv. 28. gr. stjórnarskrárinnar, á þessa leið: 1. gr. Heildsölu- og smásöluverð það á sauðfjárafurðum, mjólk og mjólkurvörum, nautgripakjöti og hrossakjöti, sem kom til framkvæmda 1. marz 1959 samkv. auglýsingu framleiðsluráðs landbúnaðarins 28. febr. 1959, skal gilda óbreytt á tímabilinu 1. sept. til 15. des. 1959. Sumarverð á kartöflum skal niður falla eigi síðar en 25. sept. 1959. Á tímabilinu frá því að niðurfelling sumarverðs á sér stað og til 15. des. 1959 skal gilda óbreytt heildsölu- og smásöluverð það á kartöflum, er kom til framkvæmda 1. marz 1959, samkv. auglýsingu framleiðsluráðs landbúnaðarins 28. febr. 1959. Sumarverð á gulrófum skal niður falla eigi síðar en 25. sept. 1959. Á tímabilinu frá því að niðurfelling á sér stað og til 15. des. 1959 skal gilda óbreytt heildsölu- og smásöluverð það á gulrófum, er kom til framkvæmda 22. sept. 1958, samkv. auglýsingu framleiðsluráðs landbúnaðarins 21. sept. 1958. Heildsölu- og smásöluverð það á eggjum, er kom til framkvæmda 1. apríl 1959 samkvæmt auglýsingu framleiðsluráðs landbúnaðarins 31. marz 1959, skal gilda óbreytt á tímabilinu 1. sept. til 15. des. 1959. Útsöluverð mjólkur í pappaumbúðum má vera 20 aurum hærra hver lítri heldur en útsöluverð mjólkur á flösku. 2. gr. Fara skal með mál út af brotum gegn lögum þessum að hætti opinberra mála, og varða brot sektum allt að kr. 500 000,00, nema þyngri refsing liggi við samkv. öðrum lögum. 3. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Eins og ég las upp áðan og fram kemur í úrskurði frá forseta Íslands, þá segir, að Alþingi hið nýja, sem saman komi eftir kosningarnar 25. og 26. okt., skuli fjalla um þessi mál. En enn þá hefur ekki bólað nokkurn hlut á þessari löggjöf og hún ekki verið lögð fyrir Alþingi. Það er því mjög trúlegt, að þingmönnum gefist ekki kostur þess að segja sitt álit um þessi lög nú fyrir þingfrestun, sem þegar virðist ákveðin. Það er því eitt af því, sem mælir með því, að sú brtt., sem ég flyt hér, sé lögð fram og þingmönnum gefist kostur á þann hátt að taka afstöðu til málsins. En svo segir í lögum um framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o.fl., með leyfi hæstv. forseta, það er 4. gr. eða II, kafli, um verðskráningu: „Söluverð á innlendum markaði skal miðast við það, að heildartekjur þeirra, er landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. - Hagstofu Íslands er skylt að afla nauðsynlegra gagna fyrir 1. júlí ár hvert um framleiðslukostnað landbúnaðarvara og tekjur annarra vinnandi stétta á sama tíma. 5. gr. Við útreikning framleiðslukostnaðar og verðlagningu á söluvörum landbúnaðarins á innlendum markaði í heildsölu og smásölu skal samkvæmt ákvæðum 4. gr. byggt á verðgrundvelli, sem fenginn er með samkomulagi milli þriggja fulltrúa, sem tilnefndir eru af stjórn Stéttarsambands bænda, og þriggja fulltrúa frá þessum félagssamtökum neytenda: Alþýðusambandi Íslands, Landssambandi iðnaðarmanna, Sjómannafélagi Reykjavíkur. - Nefndinni til aðstoðar eru hagstofustjóri og formaður búreikningaskrifstofu landbúnaðarins. - Verði samkomulag með öllum nm., er það bindandi. - Nú næst ekki samkomulag um einhver atriði snertandi útreikning framleiðslukostnaðar eða verðlagningu landbúnaðarvara, og skal þá vísa þeim atriðum, er ágreiningi valda, til sérstakrar yfirnefndar. Yfirnefnd þessi skal skipuð 3 mönnum, einum tilnefndum af fulltrúum Stéttarsambands bænda, öðrum af fulltrúum neytenda og hagstofustjóra sem oddamanni. - Fellir hún fullnaðarúrskurð um ágreiningsmálið. - Ákvæðin um yfirnefnd gilda, á meðan greitt er niður með ríkisfé verð landbúnaðarafurða eða ef útflutningsuppbætur eru greiddar á þær. 6. gr. Verðlagsgrundvöllur sá, er um ræðir í 4.–5. gr., svo og verðlagning söluvaranna, skal ákveðinn í fyrsta skipti fyrir 1. ágúst 1947 og gildir eftir það, þar til annar verðlagsgrundvöllur er fundinn. Fulltrúar framleiðenda og neytenda geta hvor um sig óskað endurskoðunar á verðlagsgrundvellinum. Ef ósk fulltrúa um endurskoðun er komin til gagnaðila fyrir lök febrúarmánaðar það ár, sem óskað er eftir að endurskoðun verði látin fara fram, skal hún þegar tekin til greina. Við endurskoðun þessa skal fylgja fyrirmælum 4. og 5, gr., og skal henni lokið svo tímanlega, að söluverð á landbúnaðarvörum verði ákveðið í samræmi við hana fyrir 1. ágúst sama ár. - Hagstofa Íslands reiknar árlega framleiðslukostnað landbúnaðarvara eða vísitölu hans á grundvelli áðurgreinds samkomulags eða tillagna yfirnefndar, sbr. 5. gr., og skal framleiðsluráð miða verðlagning á landbúnaðarvörum árlega við þann útreikning. - Hið nýja verðlag tekur gildi 1. ágúst ár hvert. Enginn má kaupa eða selja búfjárafurðir eða garðávexti, sem verðskráðir eru samkv. lögum þessum, fyrir annað verð en það, sem ákveðið er á hverjum stað og tíma.“ Frá því að þessi lög öðluðust gildi árið 1947, hefur verðskráning farið fram samkv. þeim, og hafi ekki náðst samkomulag, þá hefur gerðardómur skorið úr, en það hefur komið fyrir einstaka sinnum. Stundum hefur hvorugur samningsaðila kært sig um að segja upp samningum, og hefur þá gamli grundvöllurinn gilt áfram með þeim breytingum einum, sem orðið hafa út frá útreikningi hagstofunnar samkvæmt breytingum á verðlagi almennt í landinu. Árið 1958 sögðu samningsaðilar upp verðlagsgrundvelli þeim, sem gilti fyrir verðlagsárið 1958-59. Samkomulag náðist um verðlagsgrundvöllinn haustið 1958, en um þann grundvöll segir formaður Stéttarsambands bænda, Sverrir Gíslason, í búnaðarblaðinu Frey fyrir októbermánuð árið 1958, með leyfi hæstv. forseta, - þ.e. þegar verið var að ræða um grundvöllinn og verðákvörðunina: „Á fyrstu fundum nefndarinnar lagði hagstofustjóri, Klemenz Tryggvason, fram verðlagsgrundvöll fyrra árs með þeim verðbreytingum, sem orðið höfðu á verðlagsárinu, frá 1. sept. 1957 til 1. sept. 1958, og hafði verðlagsgrundvöllurinn þá hækkað um 10.535%. Þá var og lögð fram skýrsla um tekjur hinna annarra vinnandi stétta. Skýrslan ber með sér, að tekjur hafa aðeins lækkað í Reykjavík, en hækkað í kaupstöðum og kauptúnum um 5.3–7.8%. Hagstofustjóri lagði og fram skýrslu um fjórar mismunandi stærðir búa, fundna eftir sömu reglu og 1957, þ.e. um framleiðslu og tilkostnað hjá búum af ákveðinni stærð, í 20 hreppum á mjólkurframleiðslusvæðum frá 768 bændum og 20 hreppum á kjötframleiðslusvæðum frá 595 bændum. Skýrslnanna verður nánar getið siðar. Eftir gildistöku laga um útflutningssjóð o.fl. var verð mjólkur hækkað um rúma 11 aura til bóndans, og var það afleiðing af 5% kauphækkuninni, og rúma 8 aura fyrir auknum kostnaði, eða um 20 aura alls, til þess að mæta þeim kostnaði, sem leiddi af 5% kauphækkunum verkamanna, sem lögin heimiluðu. Þegar samningar hófust um verðlagsgrundvöllinn, höfðu ýmsar stéttir verkamanna fengið kauphækkanir umfram þá 5% launahækkun, sem lögin um útflutningssjóð gerðu ráð fyrir. Var sú hækkun víðast hvar um 6%. Það var því fyrsta krafa fulltrúa framleiðenda, að kaupliður verðlagsgrundvallarins fengi þessa hækkun. Fulltrúar neytenda buðu hins vegar upp á 6% hækkun á tekjum bóndans og vildu um leið hækka kjötþungann á kind í 15 kg úr 14.40 kg á kind. Fulltrúar framleiðenda gerðu þá kröfu til þess, að fyrning véla væri hækkuð, að vextir hækkuðu og að kaupliðurinn allur hækkaði um 6%. Að lokum varð það að samkomulagi, að kaupliður verðlagsgrundvallarins hækkaði um 6% auk þeirra 5%, sem áður getur, og að kjötmagnið væri aukið úr 14.4 kg á fóðraða kind í 14.68, en það er þriggja ára meðaltalskjötþungi. Hafði þá verðlagsgrundvöllurinn hækkað um rúm 13%.“ Eins og þegar hefur verið lýst og ég hef lesið, var samkomulag um verðlagsgrundvöllinn haustið 1958, og fór því verðskráning fram samkv. þeim hækkunum, sem áður greinir þar. En nokkru eftir að samningar höfðu tekizt um verðlagsgrundvöll landbúnaðarafurða, hófust samningar við þau verkalýðsfélög í landinu, sem höfðu sagt upp samningum og áttu þá ósamið um kaup sitt. Og samkv. þeim samningum fengu t.d. Dagsbrúnarverkamenn í Reykjavík 9.5% hækkun, en í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins var reiknað með, að þeir fengju aðeins 6% kauphækkun, svo að þarna skapaðist ósamræmi um 3.5%, sem þeir, er landbúnað stunduðu, fengu minna í kaup fyrir vinnu sína en hinir, sem aðra vinnu stunduðu í landinu. Síðan leið nokkur tími, og ný ríkisstj. tók til starfa á degi heilags Þorláks fyrir tæpu ári. Þetta var minnihlutastjórn Alþfl., sem í öllum aðalmálum naut trausts, virðingar og ráðlegginga stærsta þingflokksins, Sjálfstfl. Þessi ríkisstj. boðaði einkum þrjú mál, sem hún taldi þjóðarnauðsyn að leysa fljótt af hendi, en þau voru: 1) að breyta kjördæmaskipun landsins, 2) að afgreiða hallalaus fjárlög og 3) að stöðva dýrtíðina í landinu. Eitt af þessum þremur málum stóð hæstv. ríkisstj. við, og það var kjördæmabreytingin. En sannar fregnir hafa ekki enn þá fengizt, hvernig hin málin kunna að standa, þar sem engar upplýsingar hafa verið gefnar um þau, síðan Alþingi kom saman, og er óverjandi að senda þingið heim, án þess að slík skýrsla verði lögð fyrir Alþingi, eftir því sem hæstv. ríkisstj. kann bezt að vita um þessi mál. En sannleikurinn er sá, að lengi verður þjóðin ekki dulin efndanna á þessum tveim loforðum hæstv. fyrrv. ríkisstj., og hljóta þau að koma í dagsins ljós, áður en margir mánuðir líða, þó að reynt verði að dylja þau í fyrstu. Nokkru eftir að þessi hæstv. ríkisstj. Emils Jónssonar tók til starfa, lagði ríkisstj. fram frv. á Alþingi um niðurfærslu verðlags, launa o.fl. Í sambandi við þá löggjöf fóru fram viðræður um verðlagsmál landbúnaðarins á milli framleiðsluráðsins og ríkisstj., og í grein, sem formaður Stéttarsambands bænda ritaði í aprílmánuði s.l., segir hann m.a., með leyfi hæstv. forseta, um þessi efni, - greinin skýrir þessar viðræður mjög vel: „Framleiðsluráðsmenn töldu sig ekki hafa ástæðu til þess að bregða fæti fyrir þessa ráðstöfun ríkisstj., en bentu á, hvort ekki væri hægt að dreifa niðurgreiðslum á fleiri vöruflokka, og þá sérstaklega að athuga frekari möguleika á niðurgreiðslu á smjöri, sem væri dýr vara og óseljanleg úr landi. Þá lét ríkisstj. þess getið, að hún hefði fyrirhugað frekari aðgerðir í dýrtíðarmálunum, sem mundu koma landbúnaðinum við, þær lækkanir, sem mundu þýða 5.4% lækkun á kaupgjaldsliðverðlagsgrundvallarins. Þýðir það 3.3% lækkun á verðlagsgrundvellinum í heild. Framleiðsluráðsmenn bentu þegar á það, að við síðustu samninga um verðlagsgrundvöllinn, s.l. haust, hefði verið búizt við, að Dagsbrúnarverkamenn, sem þá áttu ósamið um kaup, mundu fá 6% kauphækkun, og var því samíð um þá hækkun á kaupgjaldslið verðlagsgrundvallarins, en endirinn var sá, að Dagsbrúnarverkamaðurinn fékk 9.5% hækkun. Það var því fyrsta krafa framleiðsluráðsmanna, að kaupliðurinn yrði hækkaður um 3.5%, svo að jöfnuður yrði á kaupi bænda og verkamanna. Að því loknu mundi framleiðsluráðið geta samþykkt samsvarandi lækkun á kaupgjaldsliðnum og kaupgjaldslækkun verkamanna. Í sambandi við umr. um kaupgjaldsliðinn var rætt um að verðleggja landbúnaðarvörur oftar á ári eftir breytingum á vísítölu, t.d. þrisvar sinnum. Bændur og forsvarsmenn þeirra höfðu oft fundið til þess og enda kvartað undan því, að það væri ekki við það unandi, að þegar öll laun hækkuðu á þriggja mánaða fresti, eins og stundum hafði átt sér stað, þá stæðu laun bænda í stað. Enn fremur ræddu fulltrúar framleiðsluráðs um það, að þegar grunnkaupshækkanir ættu sér stað, ef til vill á miðju ári, yrðu bændur að bíða þeirrar hækkunar oft og tíðum í fleiri mánuði. Um þessi þrjú atriði urðu nokkrar umræður þá þegar við ríkisstj., og kom þá strax í ljós, að talin voru öll tormerki á að umreikna vinnuliðinn, en hins vegar mundi ríkisstj. fús til þess að athuga verðlagningu oftar á ári, enda hliðstæð ákvæði komin inn í samninga bátasjómanna og útgerðarmanna. Framleiðsluráð tók mál þetta til meðferðar á allmörgum fundum á tímabilinu frá 10–30. janúar. Þegar framleiðsluráðið hafði fengið frv. ríkisstj. til athugunar, þar sem m.a. var gert ráð fyrir lækkun á kaupgjaldslið verðlagsgrundvallarins, sem mundi nema um 5.4%, kom framleiðsluráð sér saman um að gera kröfu til þess, að þær breytingar yrðu gerðar á frv., sem felast í eftirfarandi ályktun í þrem liðum: Framleiðsluráðið befur enn tekið til athugunar frv. ríkisstj. um niðurfærslu verðlags, launa o.fl. Eru það einkum eftirfarandi atriði, sem ráðið vill benda ríkisstj. og Alþingi á og það óskar að fáist leiðrétt á frv.: 1) Áður en ákveðin er niðurfærsla á verði landbúnaðarafurða, verði reiknað með þeirri grunnkaupshækkun, sem varð á hinu almenna verkamannakaupi í Reykjavík á s.l. hausti umfram það, sem gert var ráð fyrir í verðlagsgrundvellinum, þ.e. 9.5% í stað 6% á launaliði grundvallarins, sem er um 2% á grundvellinum í heild. 2) Ef sú regla yrði látin gilda yfirleitt, að kaupgjald og afurðaverð (sjávarafurðir, landbúnaðarafurðir) breytist ekki vegna vísitölubreytinga, nema vísitalan hækki eða lækki um 2 stig eða meira í stað 5 stiga, gæti framleiðsluráð fallizt á það fyrir sitt leyti, að öðrum kosti verði engar slíkar takmarkanir settar á breytingar afurðaverðs. 3) Breyta skuli verði landbúnaðarvara ársfjórðungslega til samræmis, ef breytingar eiga sér stað á grunnkaupi almennra verkamanna í Reykjavík. Eru þessar ábendingar um breytingar í samræmi við viðtöl þau, sem framleiðsluráð og fulltrúar þess hafa átt við ríkisstj. að undanförnu. Þó skal á það bent, að því er varðar 2. tölulið, að í frv. er gert ráð fyrir útreikningi á vísitölu út frá öðrum grunni en framleiðsluráði var kunnugt um, þegar það ræddi við ríkisstj.“ Nokkrir menn úr framleiðsluráði munu hafa rætt við ríkisstj. um þessar till., og að þeim viðræðum loknum voru till. sendar til fjhn. Nd. Afdrif till. á Alþingi urðu þau, að fyrsti liður þeirra var felldur í Nd. af stjórnarliðinu og Alþb., en hinir liðirnir báðir samþ. í aðalatriðum, og í Ed. féll fyrsti liðurinn með jöfnum atkv. Það er ástæða til þess líka að skýra frekar frá þátttöku og áliti Stéttarsambands bænda og framleiðsluráðsins í þessum málum og hvað framleiðsluráðið og stjórn Stéttarsambands bænda hafa lagt fyrir þá ríkisstj., sem að völdum sat þar til nú fyrir skömmu. Þegar hið nýja vísitölukerfi öðlaðist gildi hinn 1. marz s.l., ritaði framleiðsluráðið ríkisstj. svo hljóðandi bréf, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af því, að ríkisstj. hefur enn á ný ákveðið auknar niðurgreiðslur á kjöti og mjólk frá 1. marz n.k., vill framleiðsluráð taka fram, að það telur frá sjónarmiði framleiðenda mjög varhugavert, hve langt er gengið í tiltölulega einhliða niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum, er orðið geti landbúnaðinum hættulegt síðar, þegar að því kemur, að dregið yrði úr þeim að meira eða minna leyti, og það torveldað sölu varanna innanlands. Einnig bendir framleiðsluráðið á það, að með niðurgreiðslum, eins og þeim er fyrir komið, orsaka þær stórfellt misræmi á útsöluverði hinna ýmsu tegunda landbúnaðarvara, þ.e., að óniðurgreiddar vörur verða óeðlilega dýrar, svo sem stórgripakjöt, slátur, svið, egg o.fl., móts við kindakjöt, svo og ýmsar mjólkurvörur, t.d. ostur, þurrmjólk o.fl., samanborið við nýmjólk. Framleiðsluráðið telur sér skylt að taka þetta fram og væntir þess jafnframt að mæta skilningi ríkisstj., ef vanda ber að höndum með sölu þeirra landbúnaðarvara, sem ekki eru greiddar niður. Þá vill framleiðsluráðið benda á það, að hinar miklu niðurgreiðslur á kjöti og mjólk valda því, að útsöluverð þeirra vara er komið niður fyrir framleiðsluverðið, t.d. á mjólk um 84 aura á lítra, og verða því vörur þessar bændum almennt dýrari til neyzlu en öðrum landsmönnum, a.m.k. þar til endurskoðun á verðlagsgrundvellinum hefur farið fram.“ Ég vil líka benda á það í þessu sambandi, að þegar verið var að ræða frv. um niðurfærslu verðlags o.fl., þá lýsti frsm. meiri hl. fjhn. Nd., Jóhann Hafstein, yfir eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Til umræddrar hækkunar eiga bændur rétt, en ekki fyrr en á næsta hausti. Við sjálfstæðismenn styðjum heils hugar málstað bænda til jafns við aðrar stéttir. Þetta er verðhækkunin, sem bændur eiga tvímælalausan rétt til að óbreyttum lögum. Hins vegar mundi hún ekkí koma inn í verðlagsgrundvöll þeirra fyrr en 1. sept. á þessu hausti.“ En hvað var það, sem kom 1. sept.? Kom þessi lofaða hækkun á kaupgjaldslið bænda inn í verðlagsgrundvöllinn? Nei, það, sem kom í staðinn, voru brbl. hæstv. ríkisstj. og þeirrar stjórnar, sem Sjálfstfl. hafði heitið að firra vantrausti. Þarna stóðu sjálfstæðismenn sannarlega ekki við gefin fyrirheit. Það var nokkurn veginn vitað á s.l. sumri, að breytingar mundu verða allmiklar eða nokkrar á verðlagi landbúnaðarafurða, og af þeim ástæðum flutti ég ásamt fleiri þm. þáltill. varðandi niðurgreiðslurnar á sumarþinginu í sumar sem leið. Þessi þáltill. hljóðaði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að auka ekki niðurgreiðslur á aðalframleiðsluvörum landbúnaðarins nema hafa áður haft um það samráð við framleiðsluráð landbúnaðarins og taka fullt tillit til tillagna þess.“ Enn fremur segir í grg. fyrir þessari till.: „ Till. þessi til þál. er fram borin vegna þeirrar hættu, sem flutningsmönnum sýnist vera fyrir hendi, ef niðurgreiðslur væru auknar frá því, sem nú er, á landbúnaðarvörum. Eins og nú er komið þróun þessara niðurgreiðslumála, þá er útsöluverð landbúnaðarvara komið niður fyrir framleiðsluverð, t.d. á mjólk um 84 aura á mjólkurlítra og á dilkakjöti um rúmar 4 kr. á kg, miðað við heildsöluverð. Eru vörur þessar nú þegar orðnar framleiðendum almennt dýrari til neyzlu en öðrum landsmönnum, og hinar miklu niðurgreiðslur hafa því skert tekjur bænda frá því, sem var gert ráð fyrir við verðlagningu á s.l. hausti. Þá hefur þessi þróun valdið stórfelldu misræmi á útsöluverði hinna ýmsu tegunda landbúnaðarvara. Það verður að teljast frá sjónarmiði framleiðenda mjög varhugavert, hve langt er gengið í tiltölulega einhliða niðurgreiðslum á landbúnaðarvörum, er orðið getur landbúnaðinum hættulegt síðar, þegar að því kemur, að dregið yrði úr þeim að meira eða minna leyti, og þá torveldað söluna innanlands. Þegar niðurgreiðslur voru stórkostlega auknar á s.l. vetri, voru þær m.a. rökstuddar með því, að neyzla niðurgreiðsluvaranna mundi mjög aukast. Allt bendir hins vegar til þess nú, að svo hafi ekki orðið. Stjórn Stéttarsambands bænda og framleiðsluráð landbúnaðarins eru fulltrúar bænda í þessum málum, og fer þáltill. þessi fram á, að ríkisstj. geri ekkert í verðlagsmálum landbúnaðarins öðruvísi en að taka fullt tillit til vilja þessara aðila.“ Umr. um þessa till. fóru fram eina kvöldstund og var þá langt frá því lokið. En það kom greinilega í ljós eftir málflutningi þáv. hæstv. viðskmrh., Gylfa Þ. Gíslasonar, að ríkisstj. vildi hafa algerlega óbundnar hendur með niðurgreiðslur og verðlagsmál landbúnaðarins yfirleitt. Þetta kom berlega í ljós. Og áfram leið tíminn. Þegar aðalfundur Stéttarsambands bænda var haldinn í Bjarkarlundi dagana 7. og 8. sept. s.l., var upplýst, að viðræður væru hafnar milli samningsáðila um verðlagsgrundvöll landbúnaðarins. En þessum grundvelli hafði verið sagt upp á tilskildum tíma s.l. vetur, enda mátti þá sannarlega segja, að ýmsar blikur væru á lofti í verðlags- og kaupgjaldsmálum landsmanna almennt. En aðalfundurinn, sem haldinn var að Bjarkarlundi, gerði eftirfarandi ályktun almennt um verðlagsmál landbúnaðarins og út frá þeim viðhorfum, sem þá var vitað um í þeim málum, og hljóða þessar ályktanir eða tillögur stéttarsambandsfundarins á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda, haldinn í Bjarkarlundi 7. og 8. sept. 1959, leggur áherzlu á, að stjórn sambandsins fylgi eftir kröfu verðlagsnefndar um hækkun á verðlagsgrundvellinum 1959-60 til samræmis við hækkun á ýmsum liðum rekstrarkostnaðar og hækkað grunnkaup frá samningu fyrra verðlagsgrundvallar. Fundurinn gerir kröfu til þess, að til viðbótar þessu verði viðhaldskostnaður véla hækkaður í verðlagsgrundvellinum, þar sem vélum fjölgar árlega og vélar verða miklu viðhaldsfrekari, eftir því sem þær eldast. Þá telur fundurinn óhjákvæmilegt, að bændur fái leiðréttingu vegna þess, að niðurgreiðsla ríkissjóðs á verði landbúnaðarvara er komin niður fyrir grundvallarverð. Mismunur þessi, miðað við neyzlu þá á þessum vörum, sem tekin er í vísitölu framfærslukostnaðar, verði talinn bændum til frádráttar tekjum við gerð grundvallarins. Einnig telur fundurinn nauðsyn á, að aðkeypt vinna í verðlagsgrundvellinum verði hækkuð með tilliti til þess, að fjölskylduvinna er oft vantalin í útgjöldum búsins, og nú er viðurkennt í skattalögum, að húsfreyjan eigi rétt á kaupi vegna framleiðslustarfa í þágu búsins.“ Þessar till. voru samþ. með atkv. allra fundarmanna, sem þarna voru, og hygg ég, að þar hafi allir verið mættir, sem lög stóðu til. Nú biðu menn þess með eftirvæntingu að vita, hver niðurstaða verðlagsmála yrði á s.l. hausti, enda ræddust samningsaðilar við þar til 17. sept., að samtök þau, sem standa að tilnefningu fulltrúa neytenda í verðlagsnefnd landbúnaðarafurða, stjórnir eftirgreindra aðila: Alþýðusambands Íslands, Sjómannafélags Reykjavíkur og Landssambands iðnaðarmanna, lögðu fyrir fulltrúa þessara samtaka að taka ekki þátt í frekari samningum að svo stöddu. Fulltrúar neytenda sögðu sig úr verðlagsnefndinni, vildu ekki taka þátt þar í frekari störfum. Bréf frá þessum aðilum ásamt grg. fyrir því, að þeir vildu ekki taka þátt í frekari störfum, var birt í blöðum þann 17. sept. og var undirritað af hálfu Alþýðusambands Íslands af Óskari Hallgrímssyni, fyrir hönd Sjómannafélags Reykjavíkur af Sigfúsi Bjarnasyni og fyrir hönd Landssambands iðnaðarmanna af Braga Hannessyni. En bréfið, sem þessi launþegasamtök sendu til ráðuneytisins, hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Svo sem ráðuneytinu mun kunnugt, hefur um eins árs skeið verið uppi ágreiningur milli fulltrúa neytenda og fulltrúa framleiðenda í verðlagsnefnd landbúnaðarafurða um valdsvið framleiðsluráðs landbúnaðarins. Málavextir eru í stuttu máli þeir, sem nú skal greina: Eftir að verðlagsnefndin hafði á s.l. ári gengið frá verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða fyrir verðlagsárið 1/9 1958- 31/8 1959, gerðist það, að framleiðsluráð landbúnaðarins bætti á heildsöluverð dilkakjöts í 1. verðflokki verðjöfnunargjaldi, kr. 0.85 pr. kg, til jöfnunar milli kjöts selds á innlendum markaði og þess kjöts, sem áætlað var að selja erlendis. Þessu mótmæltu fulltrúar neytenda sem óheimilu og kröfðust þess, að verðjöfnunargjald þetta yrði fellt niður. Þar sem framleiðsluráðið hafði mótmæli þessi að engu, höfðuðu fulltrúar neytenda í samráði við samtök þau, er að tilnefningu þeirra standa, mál á hendur framleiðsluráði landbúnaðarins með stefnu útgefinni 11/11 1958 og kröfðust þess, að viðurkennt yrði með dómi, að framleiðsluráðinu væri óheimilt að leggja umrætt verðjöfnunargjald á. Með dómi upp kveðnum í bæjarþingi Reykjavíkur hinn 18. ágúst s.l. var framleiðsluráð sýknað af þessari kröfu. Fulltrúar neytenda ákváðu þegar í stað að áfrýja dómi þessum til hæstaréttar, og er málið þar nú til meðferðar. Samtök vor líta svo á, að með dómi þessum, ef staðfestur verður, sé grundvelli þeim, sem þátttaka fulltrúa neytenda í verðlagsnefnd landbúnaðarafurða hefur byggzt á, gersamlega burt svipt og að ókleift sé fyrir fulltrúa neytenda, meðan undirréttardómi þeim, er að framan getur, ekki er hrundið, að taka þátt í störfum verðlagsnefndarinnar. Vér höfum því í dag lagt fyrir fulltrúa vorn í verðlagsnefnd landbúnaðarafurða að taka eigi frekari þátt í störfum n. að svo stöddu. Ákvörðun þessa munum vér taka til nýrrar yfirvegunar, þegar fyrir liggur niðurstaða hæstaréttar í umræddu máli.“ Þannig hljóðaði grg. fulltrúa af hálfu neytenda til ráðuneytisins. Ég vil geta þess til skýringar, að þessir umræddu 85 aurar, sem lagðir voru ofan á kjötverðið á innlendum markaði, voru aðeins tilfærsla á milli vörutegunda, þ.e. á milli kjöts og ullar, í verðlagsgrundvellinum og orsökuðu enga hækkun á útsöluverði kjöts, miðað við þá verðlagningaraðferð, sem notuð hafði verið áður og var látin óátalin af fulltrúum neytenda alltaf áður. Þá skeður það, að tveim dögum síðar, þann 19. sept., gaf fyrrv. ríkisstj. út brbl., sem ég hef lýst hér áður. En daginn áður en þessi lög voru gefin út, sendi stjórn Stéttarsambands bænda forsrh., Emil Jónssyni, svo hljóðandi bréf, með leyfi hæstv. forseta, - bréfið er ritað 18. sept. 1959. „Herra forsrh. Emil Jónsson, Reykjavík. Eins og yður er kunnugt, hæstv. forsrh., hafa samtök verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna lagt fyrir fulltrúa sína í sexmannanefnd að hætta þar störfum. Þar með var ekki unnt að ljúka á löglegan hátt við samningu verðlagsgrundvallarlandbúnaðarafurða, hvorki með samkomulagi né úrskurði yfirnefndar, sbr. 59. gr. laga nr. 94 frá 1947, þar sem neytendur fengust ekki til að tilnefna fulltrúa í hana. Stjórn Stéttarsambandsins og framleiðsluráð fóru þess á leit við ríkisstj., að hún skipaði mann í yfirnefndina, en á það hefur stjórnin ekki fallizt hingað til. Hins vegar mun hún hafa horfið að því ráði að gefa út brbl., er feli í sér, að verðlag á landbúnaðarvörum skuli standa óbreytt, þrátt fyrir það að útreikningar hagstofunnar sýni 3.18% hækkun frá síðasta verðlagsgrundvelli. Stjórn Stéttarsambandsins getur ekki unað þessum ráðstöfunum ríkisstj. og krefst þess enn á ný, að hún hlutist til um, að yfirnefndin verði fullskipuð, til þess að hægt sé að byggja upp verðlagsgrundvöllinn á löglegan hátt og verðleggja búvörur samkvæmt honum. Á það skal minnt, að fulltrúar bænda skildu ríkisstj. svo s.l. vetur, þegar lögin um niðurfærslu verðlags og kaupgjalds voru sett, að bændur fengju á næsta haustí leiðréttingu á kaupgjaldslið verðlagsgrundvallarins. En með brbl., ef sett verða, verða þeir sviptir þeirri leiðréttingu. Þessum aðförum mótmælir stjórn Stéttarsambandsins harðlega og mun hafa samráð við fulltrúa bændasamtaka víðs vegar um landið um það, hvernig við skuli bregðast, ef svo freklega verður gengið á rétt bændastéttarinnar eins og nú horfir. Virðingarfyllst, Sverrir Gíslason, Jón Sigurðsson, Páll Metúsalemsson, Einar Ólafsson, Bjarni Bjarnason.“ Þetta var bréf Stéttarsambands bænda til hæstv. ríkisstj. á s.l. hausti. Á sama tíma sem þetta bréf er ritað birtist einnig aths. frá framleiðsluráði landbúnaðarins vegna brottfarar fulltrúa neytenda úr sexmannanefndinni, og hljóðar sú aths. þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Í tilefni af bréfi því og tilkynningu, sem stjórnir Alþýðusambands Íslands, Sjómannafélags Reykjavíkur og Landssambands iðnaðarmanna fengu birta í dagblöðunum í dag um verðlagningu landbúnaðarvara, þykir framleiðsluráði landbúnaðarins rétt að skýra mál þetta í stuttu máli út frá sjónarmiði framleiðsluráðs. Verkefni sexmannanefndarinnar er samkv. lögum að finna grundvöll, sem feli í sér, að bændur hafi sambærilegar tekjur við aðrar vinnandi stéttir, og verðlagning í heildsölu og smásölu geti hvílt á. Þessi grundvöllur er í rauninni reikningur yfir gjöld og tekjur bús af ákveðinni stærð. Er þetta undirstaðan að verðlagningunni. Hins vegar ber framleiðsluráði landbúnaðarins að ákveða heildsölu- og smásöluverð á landbúnaðarvörum í samræmi við þennan grundvöll. Þessi lagafyrirmæli hafa veríð í gildi frá árinu 1947, og allan þann tíma, sem liðinn er síðan, hefur sexmannanefndin starfað samkv. þeim. Fulltrúar neytenda í nefndinni hafa öll þessi ár unnið að þessum málum í anda laganna, þar til haustið 1958, að þeir vildu einnig hafa afskipti af störfum framleiðsluráðs hvað verðlagninguna snerti. Það virðist vera, að fulltrúar neytenda í nefndinni hafi haustið 1958 lagt annan skilning í hlutverk sitt í sexmannanefndinni en áður, þannig að þeim bæri einnig að hafa áhrif á ákvörðun framleiðsluráðs um heildsölu- og smásölukostnað. Í áðurnefndri tilkynningu frá stjórnum nefndra samtaka kemur fram, að þær láta fulltrúa sína í sexmannanefndinni hætta störfum, m.a. vegna þess, að framleiðsluráð hafi á s.l. hausti bætt 85 aurum ofan á hvert kg dilkakjöts, sem selt var á innlendum markaði, til þess að standa straum af útflutningi á dilkakjöti. Framleiðsluráð hefur þó verið sýknað í undirrétti í málí þessu. Út af þessu vill framleiðsluráð taka fram, að vegna tilfærslu verðs milli búvara leiddi þetta ekki til neinnar hækkunar á útsöluverði kjötsins og var í fullu samræmi við grundvöllinn. Framleiðsluráðið getur því ekki fundið réttmætt tilefni hjá samtökunum til þess að láta fulltrúa sína hætta störfum í sexmannanefndinni og lítur fyrst og fremst á það sem tilraun til að gera merka löggjöf um samstarf framleiðenda og neytenda í þessum málum óvirka.“ Þetta bréf eða þessi aths. er undirrituð af Sverri Gíslasyni, Jóni Sigurðssyni, Einari Ólafssyni, Páli Metúsalemssyni, Bjarna Bjarnasyni, Helga Péturssyni, Pétri Ottesen, Sveinbirni Högnasyni og Jóni Gauta Péturssyni. Um þessar mundir lýsti hæstv. forsrh., Emil Jónsson, því yfir, að hann hefði gefið út brbl. með samþykki Sjálfstfl.-manna. Þessu andmæltu sjálfstæðismenn og gáfu út eftirfarandi yfirlýsingu. Mér þykir rétt, að þetta komi allt hér fram, til þess að það sé vitað mál, hvort ríkisstj. hafi haft meirihlutavald að baki sér til þess að gefa út brbl. eða ekki, og meining mín er sú, að það fáist úr því skorið með þessari brtt., hvort svo hafi verið eða ekki. Ég hygg, að hún hafi ekki haft meirihlutavald að baki sér til þess. Í Morgunblaðinu 19. sept. 1959 kemur yfirlýsing þingflokks og miðstjórnar Sjálfstfl., sem mun hafa verið gerð þann 18. sept. og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þeirrar deilu, sem upp er komin um verðlagningu landbúnaðarafurða, gerði miðstjórn og þingflokkur Sjálfstfl. eftirfarandi samþykkt á fundi sinum í gær: Sjálfstæðisflokkurinn telur stöðvun verðbólgu og jafnvægi í efnahagsmálum vera höfuðnauðsyn. Í þessum efnum hefur þegar mikið áunnizt frá því, sem var í des. s.l. öllum er þó ljóst, að ráðstafanir þær, sem enn hafa verið gerðar, eru einungis til bráðabirgða og skapa þarf öruggari grundvöll til að tryggja framfarir og atvinnu handa öllum landsmönnum. Þess vegna verður ekki hjá því komizt að taka allt efnahagskerfið til endurskoðunar, þegar nýtt Alþingi, skipað í samræmi við vilja þjóðarinnar, tekur til starfa að afloknum kosningum. Vegna ósamkomulags hefur að þessu sinni ekki reynzt kleift að ákveða verð landbúnaðarafurða lögum samkvæmt. Ekki skal um það dæmt, hverjum það er að kenna, en á það bent, að æskilegast hefði verið, að úr því hefði fengizt bætt. Það hefur ekki tekizt, og er því, þangað til annað reynist réttara, ekki við annað að miða en þann verðlagsgrundvöll, sem verið hefur í gildi. Samkv. þeim grundvelli hefði verðlag landbúnaðarafurða nú átt að hækka um 3.18%. Sú hækkun er hliðstæð því, eins og ef kaup launþega hækkaði vegna hækkunar vísitölu fyrir verðlagshækkanir, og þess vegna annars eðlis en beinar grunnkaupshækkanir. Hækkun landbúnaðarafurða nú mundi aftur á móti skapa hættu á nýrri verðhækkunarskriðu. Í samræmi við aðrar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið eftir setningu stöðvunarlaganna í vetur, hefði verið sanngjarnt að greiða þessar verðhækkanir niður, þangað til Alþingi hefur gefizt kostur á að taka ákvarðanir um efnahagsmálin í heild. Ríkisstjórnin hefur hins vegar ekki fallizt á þá lausn, heldur ákveðið að banna verðhækkanir með lögum. Af framangreindum ástæðum lýsir Sjálfstfl. yfir því, að hann mun á Alþingi leggja til, að bændum verði bætt upp það tjón, sem þeir af þessum sökum verða fyrir.“ Þetta er því skýlaus yfirlýsing Sjálfstfl. um það, að hann muni verða með þeirri brtt., sem við flm. flytjum hér. Ég vil líka minna á það, að á þeim fundum, a.m.k. sem ég mætti á í haust og þar sem sjálfstæðismenn voru mættir, þá ítrekuðu þeir þessa yfirlýsingu á hverjum einasta fundi og við hvern einasta mann, sem þeir töldu að það mundi bera nokkurn árangur, að þeir mundu strax á haustþinginu beita sér fyrir því að bæta bændum upp þessi 3,18%. Og ég vil ekki að óreyndu ætla stærsta þingflokki þjóðarinnar, sem nú í fyrsta skipti í sögu hennar er skipaður eftir réttlátri skipan og í samræmi við þjóðarviljann, að hann á því fyrsta þingi bregðist að efna þau loforð, sem hann hefur áður gefið. Ég ætla honum það alls ekki, og það jafnvel þó að þarna sé um smámuni að ræða, eins og sumir hv. þm., sem nú eru, og frambjóðendur Sjálfstfl. kölluðu, þegar verið var að ræða þessi mál. Þeir töldu, að hér væri um smámuni að ræða. En vonandi ráða ekki nein smámunasjónarmið hjá Sjálfstfl. í afstöðu þeirra nú til þessa máls. Þegar hér var komið sögu, sá stjórn Stéttarsambands bænda sig knúða til að kalla saman aukafulltrúafund, og var hann haldinn í Mjólkurstöðinni í Reykjavík 30. sept. Þar voru verðlagsmálin tekin til rækilegrar umræðu og svofelld till. samþ. með atkv. allra fulltrúa, er á fundi voru, en þeir voru alls 42 af 47, sem sæti eiga á stéttarsambandsfundum. En till., sem samþykkt var á þessum fundi, hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Aukafundur í Stéttarsambandi bænda, haldinn í Reykjavík 30. sept. 1959, mótmælir harðlega því gerræði gagnvart bændastéttinni að ákveða með bráðabirgðalögum verðlag landbúnaðarafurða og svipta bændur á þann hátt lögvernduðum samningsrétti þeirra og málskotsrétti til yfirdóms varðandi kaup þeirra og kjör. Fundurinn krefst þess, að ríkisstj. hlutist til um, að yfirnefnd sú, sem um ræðir í 5. gr. laga um framleiðsluráð landbúnaðarins, verði nú þegar gerð starfhæf, svo að fundinn verði nýr grundvöllur til að byggja verðlagningu á. Fundurinn viðurkennir nauðsyn þess, að dregið sé úr verðþenslu, en neitar því, að það þurfi að leiða til aukinnar verðbólgu, þó að bændur fái þá verðhækkun, sem aðrar stéttir fengu fyrir ári. Þó getur hann eftir atvikum fallizt á, að frestað verði til 15. des. n.k. að láta koma til framkvæmda þá hækkun á verði landbúnaðarafurða, sem bændum ber til samræmis við kauphækkun annarra stétta og vegna hækkaðs rekstrarkostnaðar síðan verðlag var ákveðið 15. sept. 1958. Að sjálfsögðu krefst fundurinn þess, að bændur fái fullar bætur frá ríkissjóði vegna þess mismunar á verðinu, sem fram kann að koma við úrskurð yfirdóms þann tíma, sem frestun verðhækkunarinnar gildir. Verði ekki framangreindum kröfum fundarins fullnægt, felur fundurinn stjórn Stéttarsambands bænda að undirbúa sölustöðvun á landbúnaðarvörum til að mótmæla þeirri réttarskerðingu, sem bændastéttin og félagasamtök hennar eru beitt með þessum aðgerðum, og freista þess að fá henni hrundið á þann hátt.“ Ég vil minna á það, að þann sama dag, sem aukafundurinn var haldinn, felldi hæstiréttur dóm í máli því, sem neytendur töldu sig þurfa að vita um, þegar þeir gengu úr verðlagsnefndinni. - Mér finnst nauðsynlegt, að það komi fram hér í þessum umr., að hæstiréttur hefur þegar fellt dóm í þessu máli og það liggur ljóslega fyrir, að lagaákvæðin í þessum efnum varðandi aðgerðir framleiðsluráðs voru ótvíræð, því að sami úrskurður var felldur bæði í undirrétti og hæstarétti í máli þessu. Þetta er endurrit af dómabók hæstaréttar í málinu nr. 149 1959, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndarhluti neytenda í verðlagsnefnd landbúnaðarafurða gegn framleiðsluráði landbúnaðarins og gagnsókn. Árið 1959, miðvikudaginn 30. sept., var í hæstarétti í máli nr. 149 1959: Nefndarhluti neytenda í verðlagsnefnd landbúnaðarafurða gegn framleiðsluráði landbúnaðarins og gagnsókn, upp kveðinn svo hljóðandi dómur: Aðaláfrýjandi hefur skotið máli þessu til hæstaréttar með stefnu 29. ágúst þ. á. Krefst hann þess, að ákveðið verði með dómi, að gagnáfrýjanda hafi verið óheimilt að hækka með auglýsingu sinni 18. sept. 1958 heildsöluverð á 1. verðflokki dilkakjöts um kr. 0,58 pr. kg og smásöluverð hlutfallslega frá þeim verðlagsgrundvelli, er verðlagsnefnd landbúnaðarins lagði á fundi sinum 6. sept. 1958. Þá krefst aðaláfrýjandi og málskostnaðar úr hendi gagnáfrýjanda í héraði og fyrir hæstarétti eftir mati dómsins. Gagnáfrýjandi hefur áfrýjað málinu með stefnu 14. sept. þ.á. Krefst hann sýknu af kröfum aðaláfrýjanda í málinu og málskostnaðar í héraði og hér fyrir dómi eftir mati hæstaréttar. Í lögum nr. 94 5. júní 1947 eru ákvæði um verðlagningu landbúnaðarafurða á innlendum markaði. Framleiðsluráð landbúnaðarins hefur samkv. 1. gr. á hendi aðalframkvæmd laganna, og í 8. tölul. 2. gr. er því sérstaklega falið það hlutverk að verðskrá landbúnaðarvörur í samræmi við vísitölu hagstofunnar, sbr. 2. mgr. 6. gr. og 7. gr. Verðskráning takmarkast við það, sem mælt er í 4. gr. laganna, að söluverðið skal miðast við það, að heildartekjur þeirra, er landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Til þess að ná þeim tilgangi er ákveðið í 5. gr., að við útreikning framleiðslukostnaðar og verðlagningu á söluvörum landbúnaðarins á innlendum markaði í heildsölu og smásölu skal samkv. ákvæðum 4. gr. byggt á verðlagsgrundvelli, sem fenginn er með samkomulagi milli þriggja fulltrúa, sem tilnefndir eru af stjórn Stéttarsambands bænda, og þriggja fulltrúa frá þessum félagssamtökum neytenda: Alþýðusambandi Íslands, Landssambandi iðnaðarmanna, Sjómannafélagi Reykjavíkur. Hefur þessi n. fulltrúa framleiðenda og neytenda starfað undir nafninu verðlagsnefnd landbúnaðarafurða. Samkv. því, sem fram hefur komið í málinu, hefur starfsskipting með framleiðsluráði og verðlagsnefnd orðið á þann veg í framkvæmdinni, að verðlagsn. hefur fyrst áætlað kostnað við rekstur bús af ákveðinni stærð, þar með taldar tekjur bónda af vinnu hans sjálfs, og jafnframt áætlað heildarmagn þeirra afurðategunda, sem ráðgert er að til sölu komi. Eftir að þessi verðlagsgrundvöllur hefur verið fundinn, hefur svo framleiðsluráð verðskráð hinar einstöku vörutegundir til sölu á innlendum markaði, þannig að tekjur þær, sem bóndinn fær í hendur, svari til þeirra heildargjalda, sem ráð var gert fyrir í verðlagsgrundvellinum. Virðist aðferð þessi og venja geta samrýmzt fyrirmælum laga um verðlagningu. Á fundi verðlagsnefndar 5. sept. 1958 varð samkomulag um útreikning á verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða tímabilið 1. sept. 1958 til 31. ágúst 1959. Var framleiðsluráði síðan send skýrsla um verðlagsgrundvöllinn, þar sem heildargjöld og heildartekjur bús voru tilteknar. Voru útgjöldin sundurliðuð með tilteknum fjárhæðum, og teknamegin var einnig greint, við hvaða afurðamagn væri miðað, en látið vera í eyðu til ákvörðunar framleiðsluráðs, hvaða verð bóndinn þyrfti að fá fyrir hinar mismunandi afurðategundir, til þess að heildartekjur svöruðu til heildargjalda. Kom þá ekki heldur til þess, að útsöluverð neinnar sérstakrar vörutegundar, hvorki í heildsölu né smásölu, væri ákveðið af verðlagsnefnd. Fulltrúar neytenda í n. létu þó bóka þá aths., að við verðlagningu í heildsölu á kindakjöti sé reiknað með slátrunarkostnaði, sem sé ekki hærri en kr. 5.50. Eftir að framleiðsluráð fékk umgetinn verðlagsgrundvöll, ákvað það, hvaða verð bóndinn þyrfti að fá í sínar hendur fyrir hverja einstaka afurðagrein, til þess að tekjur hans samsvöruðu gjöldum þeim, sem greind voru í verðlagsgrundvellinum. M.a. var ákveðið, að greiðsla til bóndans fyrir 1. og 2. flokks dilkakjöt þyrfti að nema kr. 22.20 pr. kg. Mun þessi ákvörðun hafa verið tilkynnt verðlagsnefndinni. Í auglýsingu framleiðsluráðs, dags. 18. sept. 1958, var heildsöluverð á kindakjöti í fyrsta verðflokki (1. og 2. fl.) ákveðið kr. 24.59 pr. kg. Fulltrúar neytenda í verðlagsnefnd töldu þessa verðlagningu of háa og brjóta í bága við verðlagsgrundvöllinn. Litu þeir svo á, að verðið bæri að ákveða þannig, miðað við kg: Til bænda kr. 22.20 og til greiðslu á slátrunarkostnaði kr. 5.50, en að frádregnu framlagi úr útflutningssjóði, kr. 3.96. Samkvæmt því mætti heildsöluverð ekki vera hærra en kr. 23.74 pr. kg og sé kjötið því of hátt verðlagt um kr. 0.85 pr. kg.“ 

Væri hann þá til með að fresta henni?

Já. Frh. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvort halda eigi fundi áfram eftir matarhlé.

Já, kl. hálfníu.

Ef svo er, þá vil ég leyfa mér að mótmæla því og fara fram á það við forseta, að hann slíti fundi og fundur verði ekki boðaður aftur fyrr en á eðlilegum tíma eftir þá hátíð, sem nú fer í hönd. Fyrir þessum tilmælum mínum vil ég tilgreina fjórar ástæður: Í fyrsta lagi þá, að í hönd fara hátíðir í tilefni fullveldisins, og mun vera algert einsdæmi, að næturfundum sé haldið áfram, þegar svo stendur á. Í öðru lagi tel ég næturfundi algerlega óeðlilega, þegar svo skammt er liðið á starfstíma þingsins. Og í þriðja lagi hafa þau rök verið færð sérstaklega fram fyrir hraða á þessum málum og fyrir þingfrestun, að ríkisstj. skorti starfsfrið. Ég vil þess vegna ekki stuðla að því, að svefn og eðlileg hvíld sé höfð af hæstv. ráðh., og tel eðlilegt, að þeir njóti eðlilegrar hvíldar, til þess að þeir geti unnið störf sín að deginum. Í fjórða lagi tei ég, að á sama hátt geti þm. átt kröfu á því að hafa nokkurn starfsfrið nú í upphafi þings við undirbúning mála. Það hefur sézt hér undanfarna daga, að á hverjum degi, sem líður af þinginu, kemur fram mikill fjöldi nýrra og merkilegra mála, og mér er kunnugt um það, að mörg fleiri eru í undirbúningi. En með því að fundum sér haldið áfram nótt og dag, þá er sýnilegt, að þm. gefst ekki eðlilegt tóm til þess að undirbúa mál sín og frv., og vil ég tilgreina það sem fjórðu ástæðuna fyrir þessum tilmælum mínum. Ég veit, að hæstv. forseti, sem er þrautreyndur og gamall þingmaður, skilur allar þessar röksemdir, og ég vonast til þess og veit það, að hann mun hafa lært það mikið af fyrirrennara sínum hér, Bernharð Stefánssyni, að hann verði við þessum sjálfsögðu óskum, sem ég hef fulla ástæðu til að halda að muni verða tekið undir af ýmsum hv. þdm.

Forseti ( SÓÓ ): Ég vil í tilefni þessara tilmæla frá hv. þm. skýra frá því, að það hefur nú þegar verið ákveðið að halda fundi áfram kl. hálfníu í kvöld, og það er því miður ekki hægt að falla frá því, að sá fundur verði haldinn.  Hv. þm. minntist m.a. á það, að komin væri hátíð, fullveldishátíðin, og vil ég í því sambandi benda á, að það er unnið á mörgum stöðum til hádegis á morgun, svo að ekki virðist úr vegi, að hv. þm. komi hingað aftur kl. hálfníu á fund í kvöld. - Ég get því miður ekki orðið við þessum tilmælum hv. þm. í þetta sinn.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég vil taka undir tilmæli síðasta hv. þm. um áskorun til hæstv. forseta, að fundum verði nú hætt í kvöld og að hv. þdm. verði gefið frí. Mér er kunnugt um, að meðal hv. þdm. eru menn, sem hafa hugsað sér að taka þátt í hátíðahófi fullveldisins í kvöld og þegar keypt sér aðgöngumiða. Annars langar mig til þess að spyrja hæstv. forseta: Hver er sú knýjandi nauðsyn fyrir því að halda störfum áfram í kvöld? Ég get vel hugsað mér svo knýjandi nauðsyn, að sjálfsagt væri fyrir alla hv. þm. að segja ekki orð við þessu. En hver er sú knýjandi nauðsyn? Ég er ekki enn þá farinn að heyra hana og vildi gjarnan óska þess, að hæstv. forseti svaraði þessu og kæmi með rök fyrir þessari miklu nauðsyn.

Forseti ( SÓÓ ): Ég vil vísa til fyrri ummæla minna um þetta mál, og um, hver sú knýjandi nauðsyn sé að halda þessum fundi áfram, get ég sagt það, að það er ósk ríkisstj., að þessi fundur verði haldinn í kvöld, dagskrá hefur þegar verið ákveðin, og frá því er ekki hægt að víkja. Hvort sá fundur verður langur, er undir hv. þm. komið, hvað þeir þurfa mikið að ræða um. 

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég spurði hæstv. forseta að því áðan, hver sú knýjandi nauðsyn væri, er gerði þennan kvöldfund eða kvöld- og næturfund í þessari hv. d. óhjákvæmilegan. Hæstv. forseti svaraði stutt og laggott: Það er ósk hæstv. ríkisstj. Og hann sagði það á þann hátt, að manni fannst sem sagt væri: Faraó hefur talað. Það var engu líkara en óskir hæstv. ríkisstj. væru skipanir, sem ótilhlýðilegt væri að spyrja um ástæður fyrir, eða þannig virtist mér hæstv, forseti vor líta á málið í kvöld. Mér var alls ókunnugt um það, áður en ég spurði, að hæstv. ríkisstj. hefði skipað svo fyrir, að kvöld- eða kvöld og næturfundur skyldi haldinn í hv. Ed., en að hv. Nd. skyldi gefið frí. Nú langar mig til að vita ástæður fyrir þessari mismunun. En ef til vill fæ ég ekkert svar eða þá aðeins svarið: Faraó hefur talað. Þetta er þá nýjasti boðskapur hæstv. ríkisstj., og ég get ekki látið hjá líða, úr því að ég er staðinn upp, að fara nokkrum orðum um þessa hæstv. ríkisstj. í þessu tilefni. Þegar ein vika er liðin frá setningu Alþingis og störf þess rétt að byrja, leggur hæstv. forsrh. fram till. til þál. um frestun þingfunda í allt að tvo mánuði. Ástæða var færð fyrir þessu. Hún var sú, að hæstv. ríkisstj. þyrfti að fá næði til að undirbúa efnahagsmálatill. sínar. Hæstv. fjmrh. og hæstv. dómsmrh. tilgreindu báðir þessa ástæðu á laugardagsfundunum í hv. Nd. Áður höfðu forustumenn stjórnarflokkanna og málgögn þeirra margsagt frá því, að sérfræðingar væru að athuga og reikna út efnahagsástandið og leita að lausnum og þegar því væri lokið, kæmi til kasta hæstv. ríkisstj. að taka ákvarðanir um þá lausn, sem hún kysi að gera till. um, og mundi hún síðan leggja þær till. fyrir þingið. Frestunartill., sem hæstv. forsrh. flutti, óskin um að vera laus við þinghaldið og ástæðan fyrir þeirri ósk, gefur góða bendingu um hug hæstv. ríkisstj. til hins háa Alþ. og hv. þm. yfirleitt, og er vert að íhuga það vandlega. Hæstv. ríkisstj. segist vilja fá vinnufrið, og því hyggst hún með tilstyrk síns meiri hl. senda þingið heim. Þingið er m.ö.o. til trafala. Það er að þvælast fyrir og torvelda hæstv. ríkisstj. stjórnarstörfin. Það er stjórnarinnar og sérfræðinga hennar að matreiða handa Alþ. fæðuna og þess hlutverk aðeins að segja já eða nei í fyllingu tímans. Þetta virðist óneitanlega skilningur hæstv. ríkisstj. á hlutverki hins háa Alþingis. Það er í hennar augum einungis til þess nýtanlegt að setja stimpilinn á stjórnarplöggin og gera þau lögformleg. Nú skal það sagt hæstv. ríkisstj. til afsökunar, að ráðh. eru ekki einir um þennan skilning á hlutverki þjóðþingsins. Á öllum öldum og í öllum löndum hafa verið menn, sem sömu augum litu á það mál, að þjóðþingin væru í raun og veru stjórnarherrum til armæðu og byrði og tefðu þá og trufluðu. Á ýmsum tímum hafa fyrirferðarmiklir ráðh. veitt þm. frí frá störfum. Sumir hafa sent þá heim að fullu og öllu. Aðrir hafa haft þann sið að kalla þing saman öðru hvoru til þess að leggja blessun sína á stjórnarstörfin og klappa valdhafanum lof í lófa. Það eru að sjálfsögðu einræðissinnaðir menn, sem telja fulltrúaþing þjóðarinnar til tafar og trafala. Aðrir líta stærra á hlutverk þess og telja, að það eigi að fjalla um vandamál þjóðarinnar á öllum stigum þeirra, það eigi að hafa í sínum höndum athugun mála, undirbúning þeirra og endanlega ákvörðun. Lýðræðissinnar líta á ríkisstj. sem þjón þingsins, en ekki húsbónda: að þingið eigi að starfa að undirbúningi mála og rannsókn, að það þurfi til þess góðan tíma og þar megi engu flaustra af í því skyni einu að hafa þinghaldið sem stytzt. Morgunbl. hefur í gær þessi ummæli eftir hæstv. dómsmrh.: „Við (þ.e.a.s. Sjálfstæðisflokksmenn) töldum, að það væri hyggilegra fyrir ríkisstj. og fyrir Alþ. og fyrir einstaka alþm., að menn fengju að vera alveg lausir við þingstörf, á meðan stjórnin væri að undirbúa nauðsynlegar till.“ Hér kemur greinilega fram sá skilningur, að Alþ. beri ekki að hafa frumkvæði, heldur skuli það og þm. taka við því, sem að þeim er rétt. Þessi sami hæstv. ráðh. minnti á það s.l. laugardag, að í tíð vinstri stjórnarinnar hafi þingið starfað lítið á tímabilum um þingtímann. Hann gat þess ekki, hver var aðalskýringin eða orsökin til þess, en hún var sú, að stjórnarandstaðan þá var að heita mátti óvirk og sat með hendur í skauti. Sjálfstfl.-þm. höfðu þá ekkert til mála að leggja, hvorki til brýnustu vandamálanna né nokkurra annarra mála. Á meðan þm. vinstri flokkanna undirbjuggu lausn stórmálanna, sátu andstæðingarnir aðgerðalitlir og létu sér leiðast. En nú horfir hins vegar allt öðruvísi við. Þing er nýkomið saman, þingflokkar og einstakir þm. eru farnir að undirbúa flutning mála, till. og frv. hafa þegar á fyrstu vikunni verið lögð fram, bæði af hæstv. ríkisstj. og af einstökum þm. Þingstörfin eru að byrja og ekki útlit fyrir annað en næg mál liggi fyrir þegar í stað, athuganir nefnda og einstakra þm. og umr. á þingfundum. Samt leyfir hæstv. ríkisstj. sér að halda því fram, að þingið hafi ekkert að gera, það bara tefji fyrir, og óskar að losna við það. Finnst mér sannarlega, að með þessu sé skörin farin að færast upp í bekkinn og þetta séu sannkölluð öfugmæli. Það er þingið, sem nú á ekki að fá starfsfrið fyrir hæstv. ríkisstj. Það er sannleikurinn í þessu máli. Frv. til fjárlaga fyrir árið 1960 er komið fram. Það hefur ekki enn verið tekið til 1. umr., sem þó ætti að vera auðvelt, úr því að frv. liggur fyrir. Að þeirri umr. lokinni fær hv. fjvn. nægilegt verkefni. Nei, það er vist, að verkefni þingsins eru nóg, og þess vegna út í bláinn sagt, að það bíði nú aðgerðalaust. Það hefur heyrzt hér á göngum þinghússins, að hæstv. fjmrh. fái í sig hroll hverju sinni sem minnzt er á fjárlagaræðu hans, að hann vilji umfram allt skjóta henni á sem lengstan frest, og er það kannske vorkunnarmál út af fyrir sig. En það tekur engu tali að senda þm. heim fyrir þær sakir. Það fylgir sögunni, að kvíði þessa hæstv. ráðh. muni valda áhuga hans á þingfrestun. Það er kunnugt, að hæstv. ríkisstj. hefur vanrækt að leggja fyrir þetta þing mikilvægt og aðkallandi mál, sem lausn þarf að fá hið skjótasta, en það eru brbl. fyrrv. ríkisstj. Allir landsmenn bíða eftir því, að þingið taki það mál til meðferðar og afgreiðslu. Framleiðendur búvöru telja sig eiga inni svo og svo mörg prósent í launabótum. Neytendur sumir hverjir vefengja þann rétt. Og allir telja neytendur eðlilegt, verði launabótin veitt og búvaran hækkuð, að þá geti launþegar ekki bætt á sig þeirri byrði til viðbótar þeim, sem þeir þegar hafa á sig tekið. Framsfl. krefst þess, sem bændur telja sinn rétt í þessu máli. Alþfl. hefur neitað bændum um leiðréttingu, en Sjálfstfl. tvísteig fyrir kosningar a.m.k., en lofaði bændum þó fullri leiðréttingu. Alþb. hefur hins vegar lagt á það áherzlu og leggur á það enn, að Alþingi yrði að fjalla um þetta mál, taka það frá rótum og endurskapa alla löggjöf um verðlagningu landbúnaðarafurða. Hér er því um mjög viðkvæmt mál að ræða, sem þó þarf að leysa fljótt og Alþ. hefði strax í byrjun átt að fá til meðferðar. En hæstv. ríkisstj. hefur í þessu máli vanrækt að gera skyldu sína. Hún liggur á málinu, sennilega af því einu, að hún veit ekki sitt rjúkandi ráð. Í þessu máli er hún sjálfri sér sundurþykk, stefnulaus eða reikandi. Hún lætur það dankast í þeirri von, að tíð og tími færi henni einhverja hjálp og einhverja lausn. Og frestur er á illu beztur, hugsar þessi hæstv. ríkisstj. í þessu efni. Hæstv. ríkisstj. virðist ganga illa að skilja það, að hún er að réttu lagi og á ekki að vera annað en tæki hins háa Alþingis. Henni ber að framkvæma vilja þingsins, létta undir með störfum þess og umfram allt veita því starfsfrið. Þjóðþing Íslendinga skipa 60 fulltrúar. Þeim öllum sem heild og hverjum einstökum verður að skapa sem bezt skilyrði til þeirra verka, sem þeim eru ætluð af þjóðfélaginu. Þeir verða að hafa starfsfrið allir sem einn. Ef ríkisstj. notar meiri hl. sinn á þingi til þess að torvelda minni hl. vinnubrögðin, gera honum erfitt fyrir að athuga og flytja mál og fylgjast með athöfnum stjórnarinnar, þá er sú ríkisstj. á hættulegum glapstigum, og þá er hún búin þegar að fyrirgera öllu trausti. Þennan sannleika er ástæða til að benda hæstv. ríkisstj. á, þótt undarlegt megi heita. Því hefur eitthvað verið hreyft í málgögnum hæstv. ríkisstj., að heimsending þingmanna nú í þingbyrjun spari þjóðinni fé. Líklega er þetta sagt til þess að sætta almenning við þessa einkennilegu fyrirhuguðu þingfrestun. En þetta er lýðskrum, enda á það enga stoð í veruleikanum, nema því aðeins að hæstv. ríkisstjórn hyggist brjóta lög á hv. alþm. og hafa af þeim réttmæta þóknun, en til þess er henni þó ekki trúandi. Nei, það sparast ekkert á frestuninni, öðru nær. Þingfararkaup verður að greiða nær allan tímann og auk þess ferðalög þm. utan Reykjavíkur. Hitt er víst, að sú truflun og þær tafir, sem till. hæstv, ríkisstj. um þessa óeðlilegu þingfrestun veldur, auka á kostnað Alþingis, og er enn vandséð, hver sá kostnaðarauki verður. Hæstv. ríkisstj. er ekki gömul í hettunni. Hún fæddist daginn, sem þetta þing, er nú situr, var sett. Þetta er því mjög ung ríkisstj., og mér finnst hún bera ungæðisháttinn utan á sér og vanþroskann. Hún leggur ekki fyrir þingið mikilsvert mál, brbl., sem Alþ. á fullan rétt á að fjalla um og nauðsyn er á að fjalla um fyrir 15. des. Hún leggur fjárlagafrv. fram, en kemur þó í veg fyrir, að það verði tekið til umræðu. Hún misskilur herfilega allt sitt hlutverk, svo herfilega, að hún leyfir sér að herska með hið háa Alþingi eins og hún væri herra þess, en ekki þjónn. Við allt þetta bætist svo, að hún virðist gersamlega stefnulaus í öllum málum, sem varða efnahag þjóðarinnar. Efnahagsmálin virðast vera henni eins og harðlæst hirzla. Og nú bíður hún eftir því, að einhverjir, sem hún kallar sérfræðinga sína, smíði henni lykil að þeirri hirzlu. Hún bíður í ofvæni og má engu öðru sinna. Í þeirri bið þolir hún enga truflun, og jafnvel dagleg störf þingsins fá á taugar hennar, ungrar og óreyndrar. Það er mikið óþol í þessari ungu ríkisstjórn, taugaóstyrkur, held ég. Líklega er það glímuskjálfti. Hún kvíðir fyrir verkefnunum, annaðhvort vegna þess, hve erfiða hún telur aðstöðu sína, eða þá vegna þess, að hún hefur eitthvað óvenjulegt á prjónunum. Hvað það gæti verið, veit ég ekki, en óhugnanlegur fyrirboði þess er vonandi ekki það, sem lesa má út úr síðasta Reykjavíkurbréfi Morgunbl., aðalmálgagns hæstv. ríkisstj. Þar er talað um, hvernig fyrri ríkisstjórnum hafi mistekizt lausn efnahagsvandans. Síðan segir svo orðrétt í Morgunbl.: „Menn minnast og endalokanna á samstarfi sjálfstæðismanna og Framsóknar. Þess vegna er eðlilegt, að ýmsir efist um, hvort við vandamálin verði ráðið. En það kann í rauninni að verða um það að ræða, hvort unnt sé að stjórna hér á lýðræðislegan hátt.“ Hvað meinar blað hæstv. dómsmrh. með þessum bollaleggingum? „Það kann í rauninni að verða um það að ræða, hvort unnt sé að stjórna hér á lýðræðislegan hátt.“ Er það sjálfur hæstv. dómsmrh., sem skrifar þetta Reykjavíkurbréf? Ég endurtek spurninguna: Er það sjálfur hæstv. dómsmrh., sem skrifar slíkt bréf og varpar fram efasemd um, að unnt verði að stjórna hér á landi á lýðræðislegan hátt? Svari sá, sem svarað getur. Það var kunnugt fyrir kosningar, að gamlir nazistar höfðu mjög fært sig upp á skaftið í Sjálfstfl. Margir vonuðu, að sá draugur væri nú kveðinn niður þar eftir ófarir flokksins í síðustu kosningum. En svo er máske ekki, og geta tilfærð orð Morgunbi. bent til þess, að einræðishneigðin lifi nú góðu lifi innan æðsta ráðs Sjálfstfl. En hvað segja Alþfl.-menn í hæstv. ríkisstj. um þennan einkennilega boðskap aðalmálgagns hennar? Eru þeir búnir undir að stjórna landinu á ólýðræðislegan hátt, ef svo ber undir, eins og félagar þeirra í Sjálfstfl. virðast gera? Ég er tregur til að trúa því þrátt fyrir allt. Og þó má hamingjan vita. Það á a.m.k. oft við um trúskiptinga, að þeir ráðist harðast á það, sem þeir áður vörðu og vernduðu. Ég skal nú láta þessum orðum utan dagskrár lókið, aðeins bæta við fáeinum orðum. Ég tel, að hverja ríkisstj. beri að dæma af verkum hennar. Hæstv. ríkisstj., sem nú situr, er ný af nálinni. Óneitanlega virðist mér hún eitthvað undarleg og óburðug og fyrstu hræringar hennar klaufalegar og fálmandi. Sýnilegt er af málgögnum hennar, að hún vantreystir sjálfri sér sem þingræðíslegri, lýðræðislegri stjórn. Hún miklar mjög fyrir sér erfiðleikana nú og básúnar þá í málgögnum sinum. Bjartsýni flokka hennar frá því fyrir kosningar er gufuð upp og horfin, en kvíði og hik komið í staðinn. Hæstv. ríkisstj. vantreystir sýnilega sjálfri sér til að leysa vandamálin á þann hátt einan, sem henni ber, þ.e.a.s. á lýðræðislegan hátt. Og hún er ekki ein um þetta vantraust. Einhverra hluta vegna vantreystir öll þjóðin þessari hæstv. ríkisstj. Hún telur hana ekki nógu styrka, ekki lýðræðislega nógu styrka. Þetta almenna vantraust er stjórninni hæstv. áskapað. En máske á hún eftir að losna við það, og væri þá vel. Með verkum sínum síðar gæti hún áunnið sér traust sjálfrar sín og annarra. Hún á það ógert enn, og því miður lofa byrjunarverk hennar engu góðu. Ég hef mælt þessi orð nú sérstaklega í tilefni þess, að þótt í smáu sé, þá sýnist mér síðasta verk hæstv. ríkisstj. bera vott um skort á sjálfstrausti, en löngun til að sýna vald sitt, og í þetta sinn sýnir hún það með því að skipa svo fyrir, að gersamlega ónauðsynlegur kvöld- og næturfundur skuli haldinn hér í Ed., máske til að refsa hv. d. Hún gerir þetta vafalaust til að sýna vald sitt. A.m.k. sé ég enga aðra ástæðu til skipunarinnar.



Herra forseti. Ég var hér áðan að lýsa úrskurði hæstaréttar út af því máli, sem fram fór á milli neytendasamtakanna og framleiðsluráðs landbúnaðarins, þ.e.a.s., ég var að lýsa hér hæstaréttarúrskurðinum, sem féll 30. okt. í haust: „Framleiðsluráð hefur gert þá grein fyrir verðlagningunni, að bóndinn fái því aðeins þær tekjur, sem honum eru ákveðnar af verðlagsnefnd, að til hans renni kr. 22.20 pr. kg af öllu því kjötmagni (1. og 2. fl.), sem við er miðað í verðlagsgrundvellinum. Nú þurfi hins vegar að selja á erlendum markaði allmikið magn af kjöti, og nægi útflutningsbætur samkv. 19. gr. laga nr. 33/1958 ekki til þess, að bóndinn geti fengið kr. 22.20 pr. kg fyrir hið útflutta kjöt. Hafi því verið nauðsynlegt að ákveða heildsöluverðið svo sem gert var, til þess að bændur fengju þær heildartekjur, sem þeim voru mæltar í verðlagsgrundvellinum. Í kröfugerð aðaláfrýjanda er við það miðað, að nefnd álagning, kr. 0.85 pr. kg í heildsölu, brjóti í bága við þann verðlagsgrundvöll, sem verðlagsnefnd hafði samþ., en eins og áður greinir, hafði hún ekki ákveðið neitt tiltekið verð á hverju kg kindakjöts. Í 4. gr. l. nr. 94 1947 er mælt, að haga beri verðlagningu þannig, að tekjur bænda verði í sem nánustu samræmi við heildartekjur annarra vinnandi stétta. Í máli þessu hafa ekki verið leidd rök að því, að heildsöluverð kjötsins, eins og það var ákveðið af framleiðsluráði, fari í bága við greint lagaákvæði né auki tekjur bóndans fram úr því, sem ákveðið var í verðlagsgrundvellinum. Þykir því bera að staðfesta hinn áfrýjaða dóm, en eftir atvikum á málskostnaður fyrir hæstarétti að falla niður. Dómsorð: Hinn áfrýjaði dómur á að vera óraskaður. Málskostnaður fyrir hæstarétti falli niður.“ Framleiðsluráð landbúnaðarins vann því umrætt mál, bæði í undirrétti og hæstarétti, og virðist því ótvíræður lagabókstafurinn í þessum efnum. En ekki endurskoðuðu fulltrúar neytenda sína afstöðu þrátt fyrir þetta, heldur afsöluðu þeir sér algerlega samningsrétti þeim, sem þeir áttu ótvíræðan samkv. framleiðsluráðslögunum, því að ég hygg, þótt mánuður sé liðinn, frá því að þessi dómsorð féllu, að þá hafi fulltrúar neytenda ekki endurskoðað afstöðu sína um það að ræða ekki um verðlagsmálin, svo að mér sé vitanlegt, en þeir létu í það skína í því bréfi, sem þeir sendu til landbrn., þegar þeir sögðu sig úr verðlagsnefndinni. Nokkru eftir að þetta gerðist kom bréf frá hæstv. forsrh., Emil Jónssyni, til stjórnar Stéttarsambands bænda, og hljóðar það bréf, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið; þetta bréf er dags. 9. okt.: „Ég hef móttekið bréf stjórnar Stéttarsambands bænda, dags. 1. þ.m., þar sem þess er krafizt, að ríkisstj. hlutist til um, að yfirnefnd sú, sem um ræðir í 5. gr. laga um framleiðsluráð landbúnaðarins, verði nú þegar gerð starfhæf, svo að fundinn verði nýr grundvöllur til að byggja verðlagningu á. Jafnframt er frá því skýrt, að fundur Stéttarsambandsins 30. sept. s.l. hafi eftir atvikum getað fallizt á, að frestað verði til 15. des. n.k. að láta koma til framkvæmda þá hækkun á verði landbúnaðarafurða, sem bændum berí. Út af þessu skal ég leyfa mér að taka fram eftirfarandi: Með brottför neytendafulltrúanna úr verðlagsnefndinni og neitun þeirra á því að tilnefna mann í yfirnefndina hefur skapazt ástand, sem er ekki gert ráð fyrir í lögunum um framleiðsluráð landbúnaðarins o.fl. og nokkuð virðist geta orkað tvímælis um, hvernig við skuli bregðast. Ríkisstj. hefur talið, að eðlilegast sé að bíða með endanlega afgreiðslu málsins, þangað til hið nýkjörna þing kemur saman, og láta það skera úr. Þetta er þeim mun eðlilegra, þar sem upplýst er, að þetta muni ekki valda neinum töfum að ráði á greiðslu bóta, ef samþ. verða, enda nú á það fallizt á fundi Stéttarsambandsins að fresta framkvæmdum til 15. des. Ótímabærar ákvarðanir í þessu máli nú gætu einnig valdið óheppilegu kapphlaupi við launþegasamtökin, sem ríkisstj. telur höfuðnauðsyn að koma í veg fyrir. Að því hlýtur því að verða stefnt að leysa þessi mál öll með samkomulagi, þegar hið nýkjörna þing kemur saman, og einn þátturinn í því samkomulagi mun sjálfsagt verða að koma á þeirri skipan verðlagamála landbúnaðarins, sem báðir aðilar, framleiðendur og neytendur, geta staðið saman að, eins og verið hefur. Virðist því eðlilegt að bíða aðgerða Alþingis. Virðingarfyllst, Emil Jónsson.“ Við þetta bréf birtir síðan ritstjóri Freys í samráði við stjórn Stéttarsambandsins nokkra athugasemd, og hljóðar hún þannig: „Það er athugavert við ofanritað bréf forsrh., að hann tvítekur í bréfinu, að fulltrúar Stéttarsambandsins hafi fallizt á eftir atvikum, að frestað verði til 15. des. n.k. að láta koma til framkvæmda þá hækkun á verði landbúnaðarafurða, sem bændum beri, en getur ekki um kröfur þær, sem fundurinn setti sem skilyrði fyrir þessari frestun. Því sleppir hæstv. ráðherra. Krafan var, að ríkisstj. hlutaðist til um, að yfirnefnd sú, sem um ræðir í 5. gr. l. um framleiðsluráð, yrði þegar gerð starfhæf, svo að fundinn verði nýr grundvöllur til að byggja verðlagninguna á,“ sbr. ályktun Stéttarsambandsins, dags. 30. sept., sem ég hef hér áður gert grein fyrir. Láta þessir aðilar eða ritstjórinn þau orð falla, að þetta sé vægast sagt blekkjandi málsmeðferð hjá hæstv. ráðh. og full ástæða því til að vekja athygli á þeirri meðferð málsins. En það, sem er eftirtektarvert í þessu bréfi, er það, að ráðh. tvítekur í bréfinu, að það skuli einmitt bíða aðgerða Alþ. að fjalla um þessi mál. En hvers vegna hefur þessi sami hæstv. ráðh., sem enn þá er í ríkisstj., þótt hann sé ekki forsrh., ekki stuðlað að því, að lögin, brbl., væru lögð fyrir Alþ., úr því að hann telur, að Alþ. berí fyrst og fremst að fjalla um þessi mál? Hver er ástæðan? Það væri verulega gott, ef þeir hæstv. ráðh., sem hér eru, vildu svara þessu. Hæstv. landbrh. hefur ekki meiri áhuga á landbúnaðarmálum en það, að hann er ekki viðlátinn, þegar verið er að ræða þessi mál, enda hugsar hann kannske sem svo, að sig varði það ekki mikið, þar sem hann er ekki bóndi sjálfur og getur haldið jafngóðum kjörum, hvernig svo sem með bændastéttina fer að öðru leyti. Eftir að stjórn Stéttarsambandsins fann, að svar ráðh. var algerlega neikvætt, sá hún, að ekki varð hjá því komizt að undirbúa sölustöðvun, svo sem aukafulltrúafundurinn hafði falið henni. Atkvgr. mun nú lokið um heimild fyrir sölustöðvun, og verða atkv. talin innan skamms. Geri Alþ. og ríkisstj. ekki neitt jákvætt í málinu, má búast við, að mjólkursala verði stöðvuð á fyrsta verðlagssvæði, og er það nokkuð hastarlegt, að bændur landsins skuli tilneyddir að stöðva sölu á afurðum sínum til þess að freista á þann hátt að ná löglegum rétti sínum í verðlagsmálum. Það er athyglisvert, og ég vil geta þess í þessu sambandi, að í haust fóru framsóknarmenn fram á það, að Alþ. yrði kvatt saman til að lýsa afstöðu sinni um brbl. og prófa það, hvort meiri hluti væri til fyrir þessum lögum. En því svaraði hæstv. forsrh. neitandi, hann teldi ekki ástæðu til þess að kveðja Alþ. saman til þeirra funda. Það er í fyrsta sinn á 12 árum, síðan Stéttarsamband bænda var stofnað, sem misvirtur er samningsréttur bændastéttarinnar í landinu með brbl., svo að bændur sjá sig knúða til að berjast af hörku fyrir rétti sínum. Sölustöðvun er óþekkt hér á landi. En það hefur fyrir komið, að mjólkurflutningar hafa verið bannaðir, þegar verkföll hafa staðið yfir og aðrir hafa barizt fyrir sínum rétti. En það er önnur saga. Fordæmi brbl. er öllum félagssamtökum hættulegt, þar sem hægt er að beita hvern sem er svipuðum vinnubrögðum, ef tilefni gefst til og Alþ. er ekki starfandi. Það munu fáir líta þannig á, að bændum beri ekki sú kauphækkun, sem um er deilt og farið er fram á að þeir fái greidda nú þegar, þar sem þetta er innstæða, sem bændur eru búnir að eiga inni á annað ár. Þeim bar þetta strax í fyrra, eftir að þær kauphækkanir fóru fram, sem þá voru, þeim var lofað þessu í vetur, og því var yfir lýst í haust, að þeir skyldu fá þetta. Þess vegna sætir það furðu, að ekki skuli þegar vera hafizt handa af þeirri stjórn, er nú situr, að standa við gefin fyrirheit í þessum efnum. Ég ætla, að það muni hér á hv. Alþ. nægjanlegt þingfylgi fyrir þeirri brtt., sem ég hef hér fram borið, vegna þess að stærsti þingflokkurinn, Sjálfstfl., og miðstjórn þess flokks hefur greinilega lýst því yfir, að þingflokkur sjálfstæðismanna mundi beita sér fyrir því, þegar Alþingi kæmi saman, að bændur fengju það, sem vantaði á þeirra kaup fyrir það ár, sem verðlagsgrundvöllur gildir nú fyrir. Því ætla ég, að sú brtt., sem er á þskj. 32, verði samþ., ef hver og einn stendur við sitt, og brbl. frá 19. sept. s.l. verði úr gildi felld ásamt ósæmilegum vinnubrögðum þeirrar hæstv. ríkisstj., sem kom þeim á, - að þessum lögum verði þá um leið varpað fyrir borð. Það mun líka einsdæmi, að nokkur ríkisstj. skuli ætla sér að leysa jafnmikið stórmál og dýrtíðarmálin eru á kostnað einnar einustu stéttar í landinu, bændastéttarinnar. Þetta er hál braut, sem farið er inn á, og sýnir, að þessir menn elska auðn og óbyggðir, en eru hatursmenn gróandi lands og þeirra auðæfa, sem gróðurmoldin geymir í skauti sínu. Ég vænti því þess og trúi ekki öðru, fyrr en ég sé annað, en að sú brtt., sem ég hef hér lagt fram ásamt hv. 3. þm. Norðurl. v., verði samþ. og þar með verði leiðréttur sá misréttur, sem á hefur verið hafður varðandi verðlagsmál bændastéttarinnar í landinu.



Herra forseti. Ég mun nú ekki þreyta þdm. og forseta með mjög langri ræðu. Það eru þó aðeins nokkur atriði, sem ég vil láta koma hér fram í sambandi við þetta mál. Eitt af öndvegisskáldum íslenzku þjóðarinnar gaf á merkum tímamótum íslenzku þjóðinni þetta heilræði: Að fortíð skal hyggja, ef frumlegt skal byggja, án fræðslu þess liðna sést ei, hvað er nýtt. Það er áreiðanlega hollt fyrir þjóðina og þingmenn að hafa þetta heilræði í huga. Hv. 2. þm. Vestf. (HermJ), sem lauk máli sínu hér áðan um fyrra dagskrármálið, ræddi á mjög skýran og hófsamlegan hátt um þá hlið þessa máls eða þann hátt á afgreiðslu þessara mála, sem snýr að því, hvaða fordæmi það getur gefið. Ég ætla að leyfa mér með örfáum orðum að skoða þetta frv. í ljósi þingsögunnar, og vegna þess að þetta frv. er í nánu samhengi við till. til þál. um frestun Alþ., sem liggur fyrir Sþ., þá verð ég að skoða bæði þessi mál í ljósi þingsögunnar í einni heild. Og þegar málið er skoðað í því ljósi, þá er auðveldara að átta sig á því en ella, hvað er nýtt í þessu og hvað er frumlegt í því. 42. gr. stjórnarskrárinnar mælir svo fyrir, að fyrir hvert reglulegt Alþ. skal, þegar er það er saman komið, leggja frv. til fjárlaga fyrir það fjárhagsár, sem í hönd fer, og skal í frv. fólgin grg. um tekjur ríkisins og gjöld. Þetta ákvæði stjskr. á vitanlega að tryggja það, að Alþ. fái fjárlagafrv. til meðferðar - raunverulegrar meðferðar - snemma á þinginu og gefist rúmur tími til þess að athuga það og sinna fjárlagaafgreiðslunni, jafnframt því sem þingið vinnur að almennri löggjöf. Það er enn fremur á allan hátt eðlilegast, að fjárlög ríkisins séu til, - hafi verið lögfest, - áður en fjárhagsárið hefst. Og lengi, næstum lengst af, var þinghaldinu þannig háttað, að þetta var tryggt. Þegar Alþ. var endurreist, var það gert samkv. tilskipun, sem gefin var út 8. marz 1843, en fyrsta þingið kom ekki saman fyrr en 1. júlí 1845. Áratugum saman var þingsetningardagur gjarnan 1. júlí, eða um mitt sumarið, og þingin voru háð að sumrinu og þeim lokið síðla sumars eða snemma hausts. Meðan þinghaldinu var þannig háttað, var örugglega fyrir því séð, að fjárlög væru til staðar, þegar fjárhagsár hófst. Þannig var þetta frá 1845 og allt fram að 1921, að ég ætla. En síðan kom það ákvæði inn í stjskr., sem breyta má þó með lögum, að Alþ. skuli hefjast 15. febr. Sá háttur var á hafður á árabilinu frá því um 1920 og fram á stríðsárin eða fram yfir 1940, að Alþ. var jafnan kvatt saman um miðjan febr. og starfaði fram á vor eða fram á sumar og setti fjárlög fyrir næsta ár, sem í hönd fór. Þá var það, meðan þeirri skipan var haldið, einnig öruggt, að fjárlög voru til, áður en fjárhagsárið hófst. En á stríðsárunum og eftir þau varð svo mikil breyting á efnahagskerfi þjóðarinnar og svo mikil röskun á þjóðlífinu á ýmsan hátt, að það þótti hagkvæmara og jafnvei ekki annað kleift en að draga fjárlagaafgreiðsluna fram undir áramótin og færa þinghaldið fram á haustið. Og svo hefur verið hin síðari ár. Það hefur verið að því keppt á þessu 20 ára tímabili af mörgum ríkisstj. að ljúka fjárlagaafgreiðslunni á tímabilinu frá því snemma í október, að þing kemur saman, og fram að áramótum. Og þegar Framsfl. hefur ráðið embætti fjmrh., hefur af flokksins hálfu og þess manns, sem lengst hefur gegnt því embætti, verið lögð mikil áherzla á, að þetta gæti tekizt. Ef litið er á þingsöguna að þessu leyti þetta 20 ára tímabil, þá er það svo, að á þessu 20 ára tímabili hafa 11 sinnum verið sett fjárlög fyrir áramót, áður en fjárhagsárið hófst. Fjárlög fyrir 1940 voru afgreidd 30. des. 1939. Fjárlög fyrir 1941 voru lögfest 8. apríl 1940, á þingi fyrri hl. árs. Fjárlög fyrir 1942 voru lögfest 9. júní 1941. Fjárlög fyrir 1944 voru lögfest 13. des. 1943. Fjárlög fyrir 1945 voru afgreidd 19. des. 1944. Fjárlög fyrir 1946 voru afgr. 19. des. 1945. Fjárlög fyrir 1951 voru afgr. 16. des. 1950. Fjárlög fyrir 1952 voru afgr. 20. des. 1951, fyrir 1954 18. des. 1953, fyrir 1955 17. des. 1954 og fyrir 1958 20. des. 1957. En ef litið er á þessa 20 ára þingsögu að þessu leyti, hefur 9 sinnum á 20 ára tímabili ekki reynzt kleift fyrir hv. Alþ. að ganga frá fjárlagaafgreiðslunni, áður en fjárhagsárið hófst. Og þá hefur auðvitað leitt af því, að það hefur orðið að setja sambærileg lagaákvæði við það, sem felst í þessu frv. um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði. - Fjárlög fyrir 1943 voru afgr. 15. febr. 1943, þ.e. snemma á árinu. Fjárlög fyrir 1947 voru afgr. 28. apríl það ár, fyrir 1948 23. marz 1948, fyrir 1949 17. maí 1949, fyrir 1950 12. maí 1950, fyrir 1953 27. jan. 1953, fyrir 1956 1. febr. 1956, 1957 26. febr. það ár, 1959 29. apríl á þessu ári. Og jafnoft og það hefur dregizt á þessu 20 ára tímabili að afgr. fjárlög fyrir áramót, hefur orðið að setja sambærilega löggjöf við þá, sem hér er farið fram á að sett verði. Og þá er rétt að gera sér grein fyrir því, hvaða háttur hefur verið hafður á um setningu slíkrar löggjafar. 1942 er frv. um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði útbýtt 15. des. og lögfest 17. des. 1942. 1946 er sams konar frv. útbýtt 17. des. og lögfest 19. des. 1947 er sams konar frv. útbýtt 11. des. og lögfest 17. des. 1948 er sams konar frv. útbýtt 15. des. og afgr. 16. des. 1949 er frv., sams konar, útbýtt 19. des. og lögfest 20. des. 1952 er frv. útbýtt 18. des., lögfest 19. des. 1956 er frv. útbýtt 15. des., lögfest 16. des., 1957 útbýtt 17. des., lögfest 20. des., og 1958 útbýtt 22. des. og lögfest 29. des. Við sjáum af þessu, að þingtíðindi sýna það óvefengjanlega, að þessi mál hafa ævinlega verið afgr. á örstuttum tíma í þau 9 skipti, sem til þess hefur komið í 20 ára þingsögu að setja slíka löggjöf sem þessa. Og hvað veldur því, að löggjöf sem þessi hefur ævinlega verið afgr. á svona skömmum tíma? Það, sem veldur því, er það, að setning sambærilegrar löggjafar við þetta hefur verið einn þáttur í samkomulagi milli allra þingflokkanna um þingfrestun í kringum jólaleytið. Og vegna þess, að setning slíkra laga sem þessara hefur verið þáttur í samningum og samkomulagi milli allra þingflokkanna, hefur þessari löggjöf verið hleypt í gegnum þingið oft á 2 dögum með afbrigðum, með samþykki allra. Milli setningar þessarar löggjafar um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði og frestunar þings um jólaleytið er því órofasamband í 20 ára þingsögu. Og sambandið á milli þessa frv., sem hér er til umr., og þáltill., sem liggur fyrir Sþ., er enn þá jafntraust og verið hefur. Þetta bara ber að með nýjum og öðrum hætti en nokkurn tíma áður hefur gerzt. Þegar litið er annars vegar á ákvæði stjskr., sem ég benti á í upphafi þessa máls, og hins vegar á það, hvernig þingið hefur skoðað það í reynd, ekki sem bókstafsákvæði, heldur í reynd, sem ákvæði, sem sjálfsagt er og skylt að framfylgja, þá kemur það í ljós, að í 20 ára þingsögu er ekkert fordæmi fyrir því, að þingi hafi verið frestað um jólaleytíð, áður en 1. umr. fjárlaga hefur farið fram. Og til enn fyllri sönnunar skal ég minna á það, að þrisvar sinnum á 20 ára tímabili hefur það komið fyrir, að það hafi verið borin fram 2 fjárlagafrv. fyrir hið sama fjárhagsár. Það var á meðan eins konar millibilsástand ríkti um þingsetningardaginn, meðan þing var kallað saman 15. febr., en var frestað og starfaði aðallega að haustinu. Fjárlagafrv. fyrir árið 1944 var lagt fram á öndverðu ári 1943, á þeim þingparti, sem þá var haldinn, og það var rætt við 1. umr. 19. apríl 1943 og vísað til fjvn., en síðan aldrei lögfest. Breytingar voru svo örar á stríðsárunum, að það þótti réttara að flytja nýtt fjárlagafrv. um haustíð og hafa það að uppistöðu fyrir fjárlögin heldur en að gerbreyta hinu fyrra frv. Hið sama gerðist aftur ári seinna, að fjárlagafrv. fyrir árið 1945 var fyrst flutt á öndverðu ári og rætt þá við eina umr. 3. marz 1944, en síðan aldrei afgr., heldur flutt annað frv. seinna á árinu og það lögfest 19. des. 1944, eins og ég gat um áðan. Og í þriðja skipti hefur þetta komið fyrir. Það var fjárlagafrv. fyrir árið 1948, sem var lagt fram, en ekki afgreitt, heldur annað frv. flutt síðar. Og til þess nú að skoða þetta í því ljósi, hváð þingið hefur lagt mikið upp úr því, að fjárlagafrv., sem flutt hefur verið og sýnt þinginu, yrði tekið til 1. umr., þá vil ég minna á, að meðferðin á þessum 3 fjárlagafrv., sem aldrei voru gerð að raunverulegri uppistöðu við fjárlagaafgreiðsluna, var sú, að þau voru samt tekin til umr. í þinginu og gerð grein fyrir fjárhagsafkomu ríkisins, eins og hún var á þeim tíma, þegar þau lágu fyrir, þó að fjvn. afgr. þau aldrei frá sér. Þá er á það að líta, hvernig farið hefur verið að, þegar ný stjórn hefur verið mynduð í upphafi þings. Því er ekki að neita, að fjmrh., sem tekur við embætti í byrjun þings, hefur verri aðstöðu til þess að flytja þinginu skýrslu um fjárhag ríkissjóðs heldur en ráðherra, sem hefur lengi gegnt því starfi, áður en þing kom saman. En það er alveg sama. Ef þingsagan er könnuð að þessu leyti, þá hafa fjmrh., sem hafa tekið við embætti í byrjun þings, talið sér þetta skylt, og þeir hafa séð sér kleift að undirbúa sig á skömmum tíma til þess að leggja málið á þennan hátt fyrir þingið. Ég skal ekki nefna mörg dæmi, þessum orðum til stuðnings, en ég skal þó nefna eitt dæmi. Það er frá árinu 1949, þegar Sjálfstfl. myndaði minnihlutastj. snemma á þinginu, eftir að það var komið saman, og Björn Ólafsson tók sæti fjmrh. í þeirri stjórn. Þá var fjarri því, að sá fjmrh. hæstv., sem tók þá við, færðist undan því á nokkurn hátt, að fram færi 1. umr. fjárlaga, fljótlega eftir að hann tók sæti í ráðherrastóli, heldur vann hann þvert á móti ötullega að því, að það yrði gert. Og innan hálfs mánaðar, frá því að Björn Ólafsson settist þá í sæti fjmrh., flytur hann þinginu skýrslu sína, sem er 27 dálkar, þétt prentaðir, í Alþt. frá því ári. Þetta verk vann Björn Ólafsson á hálfum mánuði. Og upphaf ræðu hans er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þess að stjórnarskipti urðu 6. þ.m., hefur þáð komið í minn hlut að þessu sinni að gera grein fyrir afkomu ríkissjóðs undanfarið og skýra frv. það til fjárlaga, sem fyrrverandi fjmrh. hefur lagt fyrir Alþ. Ég mun ekki á þessu stigi bera fram neinar breyt. við frv., en mun ræða það síðar við hv. fjvn. í samræmi við þá stefnu í fjármálum ríkisins, sem ég tel að eigi að fylgja, eins og sakir standa, og síðar kemur fram í þessari ræðu.“ Síðan gerir hann þessa grein fyrir fjárreiðum ríkisins og lýkur svo ræðunni með því að lýsa stefnu stjórnarinnar í fjármálum, sem hann setur fram í 6 liðum. Þetta nefni ég aðeins sem dæmi því til sönnunar, hve þessi regla hefur verið ófrávíkjanleg, jafnt hvort stj. hefur verið mynduð í þingbyrjun eða ekki, að 1. umr. fjárlaga fari fram, áður en þinghlé er tekið. Og mér er ekki kunnugt um, að nokkur fjmrh. hafi færzt undan því að inna þessa skyldu af hendi, fyrr en ef það kann að verða svo nú. Þegar á þetta er litið, sem eru óvefengjanlegar staðreyndir þingsögunnar, þá er auðveldara en ella að átta sig á því, hvað er nýtt í þessari málsmeðferð, sem stjórnarandstaðan átelur að verði viðhöfð. Það er í fyrsta lagi nýtt í þessum vinnuaðferðum, að nú á að knýja það í gegn, að 1. umr. fjárlaga fari ekki fram, áður en þingi er frestað. Það er mín skoðun, að núv. hæstv. fjmrh. sé ekki þeim mun óvaskari maður en fyrirrennarar hans hafa verið, að honum væri vel kleift að halda hinni hefðbundnu þingvenju að þessu leyti og inna þá skyldu af hendi á tiltölulega skömmum tíma. Þessi skoðun mín er studd af kynningu við þennan hæstv. ráðh., sem ég hef fengið af samstarfi við hann hér á hv. Alþingi, enda er þess að gæta, að það stjórnarsamstarf, sem nú er nýlega hafið, er í raun og veru framhald af fyrra stjórnarsamstarfi, því sem staðið hefur allt þetta ár, þar sem Sjálfstfl. og Alþfl. hafa raunverulega stutt þá stjórn. Nei, hér eru einhverjar aðrar ástæður að verki. Hér eru einhver annarleg sjónarmið uppi. Í 23. gr. stjskr. segir: „Forseti lýðveldisins getur frestað fundum Alþingis tiltekinn tíma, þó ekki lengur en tvær vikur og ekki nema einu sinni á ári. Alþingi getur þó veitt forseta samþykki til afbrigða frá þessum ákvæðum.“ Þetta minnir á það, að ríkisstj., sem er handhafi framkvæmdavaldsins á hverjum tíma, gegnir því í raun og veru í umboði tveggja aðila, að sumu leyti í umboði forseta Íslands, en að öðru leyti og ég vil segja aðallega í umboði Alþingis. Valdinu að þessu leyti um frestun þingsins er skipt á milli þessara aðila, en vald forseta Íslands er takmarkað við tvær vikur, að þinginu sé ekki frestað nema í tvær vikur og ekki nema einu sinni á ári. Ef lengra er gengið, þá verður vald Alþingis að koma til. En þar sem vald Alþingis verður að koma til, ef lengra er gengið, þá leiðir það af því, að ríkisstj. verður að leita samþykkis Alþ., ef hún óskar að fresta þingi lengur en hálfan mánuð. Nú er það augljóst, að þingmeirihluti, hversu naumur sem hann er, getur knúið slíka samþykkt fram. Það er að sjálfsögðu lögmæt samþykkt að fresta þinginu, ef það fæst fyrir því einfaldur meiri hl., hversu naumur sem hann er. En hver maður, sem leggur það á sig að kanna þingtíðindin, kanna þingsöguna að þessu leyti, mun komast að raun um það, að það hefur aldrei verið framkvæmt þannig, að ríkisstj., hver sem hún er, og að þingmeirihluti, hvort sem hann er naumur eða stór, hafi knúið fram frestun á þingi gegn harðri andstöðu minni hl. Þetta hefur verið samningsmál á milli þingflokkanna, og dagsetningarnar, sem ég greindi áðan um útbýtingu og lögfestingu frumvarpanna um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði, sanna það, þar sem þær hafa verið einn þáttur í því samningsmáli, hvenær þinginu yrði frestað. Þetta er því alveg nýtt nú, sem í fyrsta sinn skeður í þingsögunni, að það er stofnað til þess af þeirri hæstv. ríkisstj., sem nú situr, að hafa hér nýjan hátt á, og þessa nýju aðferð átelur stjórnarandstaðan. Í þriðja lagi er það nýtt í þessu máli, að það á að knýja það fram, að tekjuaukafrv. fyrir ríkissjóð verði samþ. eða lögfest, áður en 1. umræða fjárlaganna fer fram og þingmenn fá grg. yfir fjárhagsástand ríkissjóðs, eins og það liggur fyrir í upphafi þings. Í fjórða lagi leiðir það af þessum nýju vinnubrögðum, að fjvn., sem hefur umfangsmiklum störfum að gegna á þingi við undirbúning fjárlaganna, fær naumari tíma en ella til sinna starfa, nema þá stefnt sé að því, að þinghaldið dragist mjög langt fram á vor. Í fimmta lagi virðist þetta vera liður í þeirri fyrirætlun núv. ríkisstj. að dylja þingið þess í lengstu lög, hvernig fjárhagsástandíð er um þessar mundir. Í sjötta lagi virðist til þessara nýju vinnubragða stofnað til þess að koma í veg fyrir, að þingið fjalli nú á eðlilegan hátt um brbl. þau, sem snerta landbúnaðarvöruverð og gefin hafa verið út og hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) gerði að umræðuefni í ræðu sinni hér áðan. Og í sjöunda lagi virðist að því stefnt með þessum nýju vinnubrögðum, að þingmenn fari heim, áður en samningar eru upp teknir um rekstrargrundvöll útgerðarinnar um næstu áramót, eða a.m.k. nokkuð vitnast um, hvaða horfur eru á því sviði. Þegar þetta er athugað, þá sjáum við, að með þessum nýju vinnubrögðum er brotið blað í þingsögunni. Og þetta er fordæmi, eins og hv. 2. þm. Vestf. ræddi um hér áðan, sem lengi kann að verða vitnað til, fordæmi, sem hefur ekki verið til staðar áður. En hvað er þá frumlegt við þessi nýju vinnubrögð? Ja, það er í fyrsta lagi frumlegt, að ríkisstj. skuli skapa sjálfri sér slíka málefnaaðstöðu eins og hún gerir með því að hafa þennan hátt á. Það er kunnugt, að ýmsar lýðræðisþjóðir, eins og t.d. Bretar, traust þingræðisþjóð, á tiltölulega ófullkomna stjórnarskrá, en stjórnar að verulegu leyti eftir hefðbundnum venjum. Við Íslendingar erum breytingagjarnir, og við eigum ekki margar hefðbundnar venjur, sem við forðumst að víkja frá. En þær eru þó til. Og ég hygg, að hver einasti þm., sem ber þjóðrækniskennd í brjósti, muni skoða hug sinn tvisvar, áður en hann vill kasta þeim hefðbundnu venjum, eins og t.d. þeirri venju, að þingmenn gangi í kirkju, um leið og hvert þing er sett. Mér er ekki kunnugt um, að ákvæði um það sé í stjskr. eða þingsköpum, heldur sé það byggt á hefðbundinni venju. Ein af þessum venjum, sem hefur skapazt að undanförnu, er sú að knýja ekki fram frestunartill. á þingi af naumum meiri hl., heldur hafa um það samráð milli þingflokkanna og gera það að samningsatriði. Það er frumlegt að ætla nú í fyrsta skipti í þingsögunni að brjóta þessa hefð. Og það er líka frumlegt að ætla að hrekja þingmenn - blátt áfram að hrekja þingmenn að ófyrirsynju út úr Alþ., helzt á 10. eða 11. degi eftir þingsetningu, með öll málefni þingsins óleyst. Þetta fyrsta skref ríkisstj., sem setið hefur tæpan hálfan mánuð, er ekki giftusamlegt, og vonandi áttar ríkisstj. sig á því í tíma að halda þessu ekki til streitu, heldur leita samninga, eins og verið hefur, milli allra þingflokkanna um þessi vinnubrögð, og vonandi átta þeir sig, sem styðja núv. ríkisstj., á því, að hér er óvarlega farið. En þáltill. í Sþ. er komin inn í þingskjalapartinn. Hún geymist í þingsögunni til varnaðar, ekki aðeins nú á þessum vetri, ekki meðan núv. ríkisstj. situr, hvort sem ferill hennar verður langur eða skammur, heldur um næstu áratugi, sem dæmi, sem verður vitnað til, þeirri ríkisstjórn og þeim þingflokkum, sem að því standa, til verðugs áfellis.



Herra forseti. Mér þykja heldur fáir þdm. hér viðstaddir. Ég vildi mælast til þess, að forseti hlutaðist til um, að þdm. gengju í salinn.

Það hafa verið gerðar þær ráðstafanir, sem mögulegt er.

Ég mun staldra við þangað til. Herra forseti. Við erum staddir hér á ákaflega sögulegum fundi. Það er, að ég hygg, í fyrsta skipti í sögu þingsins frá því 1918, að þingfundur er háður 1. desember. 1. des. er genginn í garð. Mér hefði fundizt það viðeigandi, að þessa atburðar hefði verið minnzt af forsetastóli, því að vissulega markar sá dagur þau tímamót í okkar sögu, að þess hefði verið vert. 1. des. 1918 gerðist sá atburður, sem hvert mannsbarn kannast við. Þá gekk í gildi sambandslagasamningurinn við Danmörku, sem var áfangi og árangur af baráttu margra beztu sona íslenzku þjóðarinnar. Og þá náðist sá áfangi, sem á var byggt síðar, þegar við endurreistum lýðveldi hér á landi 17. júní 1944. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að það hafi ekki verið háður þingfundur 1. des. fyrr en þetta. Og þessi fundur, sem háður er 1. des., er háður undir nokkuð einkennilegum kringumstæðum. Ég verð að taka undir með þeim þm., sem hér hafa talað og vítt hafa þau vinnubrögð, sem hér eru höfð í frammi. Það er furðulegt, að það skuli vera haldinn fundur að næturþeli hér í Ed., þegar enginn fundur er haldinn í Nd. Það er furðulegt, að það skuli vera hafður sá háttur á vinnubrögðum, sem hér hefur verið hafður, að það sé hringlað til með málin á dagskránni, horfið frá einu, þegar búið er að halda framsöguræðu um það, tekið annað mál, sem fleygt er inn í þingið, bandormur, undinn saman úr fjórum frumvörpum, rætt um það, það afgreitt til n., síðan er haldið áfram og horfið þar að, sem fyrr var frá horfið, og tekið til við umr. um frv. það um heimild til bráðabirgðafjárgreiðslna úr ríkissjóði, sem hér liggur fyrir til umræðu. Ég held, að svona vinnubrögð séu, sem betur fer, alveg einsdæmi í íslenzkri þingsögu, og það er alveg rétt að láta þingtíðindin geyma það. Ég hygg, að það sé elnsdæmi algert, að það sé út af slíku máli sem þessu stofnað til næturfundar á þeim degi, sem lengi var fullveldis- og hátíðisdagur íslenzku þjóðarinnar, og það gert með þeim hætti, sem hér er, á fyrstu dögum þingsins. Ég verð að mótmæla þessu mjög kröftuglega, og ég verð að lýsa undrun minni yfir því, að forseti skuli láta slík vinnubrögð fara fram. Ég hafði annars ætlað mér að tala hér aðallega um þá brtt. við frv. til l. um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði árið 1960, sem ég flyt ásamt hv. þm. Ásgeiri Bjarnasyni, 1. þm. Vesturl., á þskj. 32. Sú till. snertir mjög landbúnaðarmál. Ég hafði í því sambandi hugsað mér og það að nokkru að gefnu tilefni frá hæstv. landbrh. að rifja upp dálitið sögu Sjálfstfl. í þeim efnum og stefnu Sjálfstfl. í þeim málum. Ég hefði þess vegna eindregið óskað eftir því, að hæstv. landbrh. væri viðstaddur. Og nú vildi ég beina því til hæstv. forseta, hvort hann geti ekki hlutazt til um það, að hæstv. landbrh. mæti hér, því að vissulega er það skylda ráðh. að vera viðstaddur þingfundi, og það er óvirðing við þd. og þingið, að ráðh. séu ekki viðstaddir, þegar eftir því er óskað, og það er óvirðing, ef þessi tilmæli eru virt að vettugi og umr. haldið áfram og knúin fram atkvgr. hér að nóttu til. Ég vil fá alveg skýr svör frá forseta um þetta og vil láta þingtíðindin geyma þau.

Ég get gert tilraun til þess að ná í hæstv. ráðh. En ég ábyrgist ekki, hvort hann kemur, og þó að hann komi ekki, þá munum við halda umr. áfram.

Á ég þá að bíða?

Hv. þm. verður að ráða því, því að eins og hann veit, þá er ráðh. ekki staddur hér, og það hlýtur að taka einhvern tíma að ná í hann eða gera tilraun til þess að ná í hann.

Á þessu þskj., nr. 32, gerum við till. um það, að bætist aftan við 1. gr. frv. svo hljóðandi málsgr.: „Enn fremur er ríkisstj. heimilt að greiða þá 3.18% verðhækkun á afurðaverði landbúnaðarins frá 1. sept. s.l., er framleiðendum landbúnaðarvara bar samkvæmt útreikningi hagstofunnar.“ Hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) hefur gert rækilega grein fyrir aðdraganda þess og ástæðunni fyrir því, að þessi till. er hér fram borin, svo að ég get að vísu af þeim sökum farið fljótar yfir sögu. En ég vil aðeins undirstríka það og leggja á það áherzlu, að með bráðabirgðalögunum frá s.l. hausti um bindingu verðlagsins á búvörum landbúnaðarins er freklega brotinn réttur á bændastéttinni. Með þessari bráðabirgðalöggjöf voru bændur sviptir 3.18% hækkun á afurðaverði, sem þeir eiga skýlausan rétt á lögum samkv., því að eftir 6. gr. framleiðsluráðslaganna er það alveg skýlaust, að gamli grundvöllurinn, sem við er miðað, og verðlagið á að reikna út eftir, á að gilda, þangað til annar hefur verið fundinn. Um þetta verður ekki deilt. Bændastéttin hefur ein allra stétta gengizt undir gerðardóm, svo sem rakið hefur verið hér af hv. 1. þm. Vesturl. En svo gerast þau óheyrilegu tíðindi, að henni er synjað um að fá þennan gerðardóm um sín kjör, Í stað þess eru kjör hennar, bændastéttarinnar, bundin með brbl. Með brbl. er ómerkt það ákvæði framleiðsluráðslaganna, að tekjur bænda skuli vera í sem nánustu samræmi við tekjur annarra stétta. Og þetta gerði ríkisstj. alveg þvert ofan í gefin fyrirheit í sambandi við setningu efnahagslöggjafarinnar s.l. vetur. Brbl. eru, hvernig sem á þau er litið, furðulegt gerræði af minnihlutastjórn. Því verður ekki á nokkurn hátt mótmælt, að með brbl. framdi fyrrv. hæstv. ríkisstj. fáheyrt gerræði og réttindasviptingu gagnvart bændastéttinni. Menn tala um það, að þetta sé ekki mikil peningafjárhæð, sem þarna sé um að ræða, peningafjárhæðin sé ekki stór. Það má til sanns vegar færa kannske, að það sé ekki stór peningafjárhæð, sem fellur í hlut hvers og eins. En þó er það ekkert smáræði. En hvað sem því liður, þá er peningafjárhæðin ekki aðalatriðið í þessu, heldur hitt, sú óvirðing, sú lítilsvirðing, sem bændastéttinni var sýnd með útgáfu þessara brbl. Með brbl. var verðlagskaffi framleiðsluráðslaganna raunverulega afnuminn og þar með aðalkaffi þeirrar merku löggjafar, sem veitti bændum svipaðan sjálfsákvörðunarrétt og öðrum stéttum. Þegar efnahagsráðstafanirnar voru gerðar á s.l. vetri, lá það strax fyrir, að bændur ættu að fá nokkra hækkun á kaupgjaldsliðnum í verðlaginu vegna kaupgjaldshækkana, sem orðið höfðu haustið áður, eftir að verð á landbúnaðarvörum var ákveðið. Framsóknarmenn töldu réttast og jafnvel skylt, að þessi hækkun yrði þá þegar tekin inn í verðið, þar sem bændur áttu þetta raunverulega inni fyrir liðinn tíma. En till. framsóknarmanna þar að lútandi voru felldar af stjórnarflokkunum þáverandi, sem enn eru stjórnarflokkar. En þeir sögðu þá eða a.m.k. sjálfstæðismenn og hétu því hátíðlega, að þetta skyldi verða leiðrétt nú í haust, og því til sönnunar má einmitt vitna í yfirlýsingu hv. þm. Jóhanns Hafsteins, sem hann flutti þá á þinginu og hv. 1. þm. Vesturl. vitnaði í í ræðu sinni hér áðan. Ég fullyrði, að með útgáfu brbl. hafi verið brotnar viðteknar þingræðisvenjur um útgáfu slíkra laga, því að jafnvei þó að Sjálfstfl. hefði verið talinn standa með lögunum, þá brast þingfylgi til að koma lögunum fram. Eins og þá stóð á, stóðu 26 með gegn 26, en hvað þá heldur, þegar Sjálfstfl. lýsti því yfir, að hann mundi fella brbl. En það má einmitt telja alveg viðtekna venju, ekki aðeins hér, heldur og víða um lönd, þar sem brbl. tíðkast á annað borð, að minnihlutastjórn eða utanþingsstjórn hverfi alls ekki að því ráði að gefa út brbl. nema í samráði við þingmeirihlutann eða þingið, sem situr. Það er vissulega svo, að hlutur Alþfl. er bágborinn í sambandi við útgáfu þessara brbl. En það má e.t.v. segja, að slíkt sé ekki svo mjög að undrast, því að sannleikurinn er sá, að Alþfl. hefur löngum verið heldur skilningssljór á hagsmuni og málefni bændastéttarinnar. En þegar hann hefur verið í samvinnu og samstarfi við Framsfl., hefur það ekki komið að sök, vegna þess að Framsfl. hefur með stefnufestu sinni í þeim málum staðið vörð um hagsmuni bændastéttarinnar, þannig að þeim málum hefur þá verið vel borgið. En þegar Alþfl. er aftur í samstarfi við Sjálfstfl. eða er í hans skjóli eða undir hans verndarvæng, þá verður nokkuð annað upp á teningnum. Hv. 9. landsk. þm. var að rifja upp hér áðan nokkrar minningar af framboðsfundum, sem við vorum saman á, og það er þá ekki úr vegi máske, að ég rifji aðeins upp örlitla minningu. Ég spurði að því á mörgum framboðsfundum, spurði sjálfstæðisbændur að því, hvort þeir héldu, að þessi brbl. hefðu nokkurn tíma verið sett af Alþfl.-stjórn, sem stuðzt hefði við Framsfl., hans stuðning eða hlutleysi. Ég veit, að þessi hv. þm. man, að það var alltaf, eftir að ég hafði borið fram þessa spurningu, steinhljóð á fundunum. Það treystist enginn, ekki einn einasti sjálfstæðisbóndi til að halda því fram, að Alþfl. hefði dirfzt að setja þessa bráðabirgðalöggjöf, ef svo hefði staðið á, að hann hefði í staðinn fyrir að styðjast við Sjálfstfl. stuðzt við Framsfl. Sannleikurinn er líka sá, að Sjálfstfl. kemst aldrei hjá því að bera ábyrgð á þessari bráðabirgðalöggjöf. Sjálfstfl. hefur leikið ákaflega kynlegan skrípaleik í sambandi við setningu þessarar bráðabirgðalöggjafar. Sú saga hefur verið rakin hér nokkuð, og ég skal ekki lengja mál mitt mjög með því að rifja hana upp. En þó má aðeins minna á aðalatriðin í þeirri sögu. Í stuttu máli má segja það, að Sjálfstfl. sagði um þessi mál eitt í dag og annað á morgun. Fyrst gaf Sjálfstfl. yfirlýsingu um stuðning við ríkisstj. Alþfl. þrátt fyrir útgáfu brbl. Aðra yfirlýsingu gaf hann svo í sambandi við þetta mál, og það var sú yfirlýsing, sem hv. 1. þm. Vesturl. las hér upp áðan, yfirlýsing um það, að sjálfstæðismenn mundu sjá um, að bændur fengju fébætur fyrir þá réttarskerðingu, sem þeir hefðu orðið fyrir. Þetta atriði bar líka á góma á framboðsfundunum, sem við hv. 9. landsk. þm. og ég vorum á, og þá veit ég, að hann man eftir því, að þar voru það sjálfstæðisframbjóðendur, sem sögðu: Við þetta verður staðíð, nema framsóknarmenn skerist úr leik, en hitt skeður aldrei, að sjálfstæðísmenn standi ekki sem einn maður við þessa hátíðlegu yfirlýsingu um það, að bændum verði greiddar fébætur vegna þessarar réttarskerðingar. - Nú reynir á, hvort staðið verður við þessa hátíðlegu yfirlýsingu, þegar greidd verða atkvæði um þessa brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 32. Svo kom þriðja yfirlýsingin frá Sjálfstfl. Þá herti hann enn á. Þá var hann alveg orðinn á móti brbl. og sagðist fella þau og greiða atkvæði gegn þeim, þegar þau yrðu lögð fyrir þingið. Og það var sagt, að auðvitað yrðu þessi brbl. venju samkv. lögð fyrir Alþingi, strax og það kæmi saman, og þá mundi það sýna sig, að sjálfstæðisþingmennirnir mundu allir sem einn greiða atkvæði gegn þeim. Þegar svona var komið, þótti framsóknarmönnum ástæða til að kanna þá þegar, hver heilindi fylgdu þessum yfirlýsingum sjálfstæðismanna, og þeir ásamt Alþb. óskuðu eftir aukaþingi til þess að fjalla um þetta mál. 26 þm., helmingur þm., óskuðu eftir aukaþingi um þetta mál. Því var synjað. Sjálfstæðismenn vildu ekki grípa þá strax tækifærið til þess að standa við yfirlýsingar sínar og fella þessi brbl. Nei, það átti að bíða fram yfir kosningar. Það er ekki furða, þó að hæstv. landbrh. komi svo hér í pontuna og hafi það eitt að segja, að bændur geti verið rólegir, þeir fáí sitt, þeim sé næg trygging í orðum og yfirlýsingum sjálfstæðismanna. Nú reynir á það. En ég ætlaði, eins og ég sagði, að fara dálítið út í sögu Sjálfstfl. í landbúnaðarmálum, rifja svolitið upp þá stefnu, sem hann hefur haft í málum landbúnaðarins. Ég mun fara fljótar yfir sögu, þar sem hæstv. landbrh. getur ekki gefið sér tóm til að mæta á fundi deildarinnar. Ég skal þó aðeins nefna nokkur mál, þar sem stefna Sjálfstfl. í garð bændastéttarinnar og landbúnaðarmálanna hefur komið nokkuð skýrt fram, og þá leyfi ég mér að nefna fyrst þá merkustu löggjöf, sem sett hefur verið fyrir bændastéttina, þ.e.a.s. afurðasölulöggjöfina frá 1934 og 1935. Hvernig var viðhorf Sjálfstfl. til þeirrar löggjafar? Var hann með þeirri hagsmunalöggjöf landbúnaðarins? Nei, ekki aldeilis. Nei, Sjálfstfl. barðist á móti henni með hnúum og hnefum. Sjálfstfl. gekk svo langt eða hans helztu forustumenn að hvetja til og stofna til mjólkurverkfalls hér í höfuðstaðnum. Það voru birtar yfirlýsingar í málgögnum sjálfstæðismanna dag eftir dag, þar sem hvatt var til þess að hætta mjólkurkaupum, og margir helztu broddar þess flokks minnkuðu mjólkurkaup sín geysilega mikið. Það var líka eitt, sem þá kom á daginn í þeim málgögnum, sem full ástæða er til að rifja upp núna vegna þess, hve ástandið er nú alvarlegt og það má búast við sölubanni á mjólk og mjólkurskortí eftír kannske miðjan mánuðinn. Það er ástæða til að minna á þær ráðleggingar, sem þá komu fram í Morgunblaðinu, en Morgunbl. birti þá ýmsar ráðleggingar til húsmæðra um það, hvernig þær ættu að fara að og bæta sér upp mjólkurskortinn. Meðal annarra ráðlegginga var það, að það væri sérstaklega gott að hafa ýsusoð, það gæti komið í stað mjólkur, það væri heilnæmt. Ég held, að það væri hyggilegt af Morgunbl. að rifja upp þessar uppskriftir, sem það birti á þessum tíma, og birta þær aftur mönnum til leiðbeiningar, ef svo óheppilega skyldi nú fara, að þetta sölubann skyldi skeila á elnmitt af því að Alþingi er ekki leyft að taka afstöðu til þessara mála. Sjálfstfl. sýndi ákaflega glöggt í afstöðu sinni til þessa máls, hver hugur hans var þá í garð bændastéttarinnar. Næsta atriði, sem ég vil nefna og minna á, er setning búnaðarráðslaganna. Þá var umhyggjan fyrir bændunum þvílík, að ákvörðunarvaldið um verðlagningu afurða landbúnaðarins var tekið úr höndum þeirra og fengið í hendur stjórnskipaðri nefnd. Það er kannske það, sem er í vændum eftir 15. des. ? Það var einmitt þetta illræmda búnaðarráð, sem fellt var niður með framleiðsluráðslögunum, sem reynt var að verulegu leyti að ómerkja með útgáfu bráðabirgðalaganna. Og þá má minna á nýsköpunarstjórnina. Það má minna á það, hve mikið hún ætlaði af milljónunum, sem hún tók frá til fjárfestingar, í hlut landbúnaðarins. Það var smár hlutur, borið saman við annað. En hitt var þó verra, að það var ekki staðið við það. Og hvernig var ástandið í lánamálum landbúnaðarins, þegar nýsköpunarstjórnin skildi við? Sjóðirnir voru tómir. Þannig hefur það verið, þegar Sjálfstfl. hefur farið með landbúnaðarmál eða komið nálægt landbúnaðarmálum. Það er þess vegna ekki furða, þó að hæstv. landbrh. lýsi því yfir, að bændur geti látið sér nægja loforð og yfirlýsingar sjálfstæðismanna. Sannleikurinn er sá, að sjálfstæðismenn hafa ekki af miklu að státa í sambandi við meðferð landbúnaðarmála. Það einasta og það aleinasta, sem þeir eiginlega hafa nú reynt að færa sér til tekna í sambandi við landbúnaðarmál eða meðferð þeirra, er það, að á árum nýsköpunarstjórnarinnar var ákveðið að hækka frá 1. jan. 1947 framlag úr ríkissjóði til nýbýla- og byggingarsjóðs. En ekki einu sinni að þessu áttu sjálfstæðismenn frumkvæðið, heldur var þetta gert samkvæmt frumkvæði Steingríms Steinþórssonar í nýbyggingaráði, en nýsköpunarstjórnin gerði enga tilraun eða a.m.k. ekki tilraun, sem árangur bar, til þess að afla fjár til þess að greiða hin auknu framlög. Það kom í hlut þeirrar stjórnar, sem tók við á eftir. Og svo er rekinn endahnúturinn á þetta allt saman með brbl. um festingu verðlagsins og um réttindasviptingu þá, sem í þeim er fólgin. En eins og ég áðan sagði, kemst Sjálfstfl. aldrei hjá því, að aðalábyrgðin á útgáfu þeirra laga hlýtur á honum að hvíla, því að það dettur engum lifandi manni í hug, eins og sambandinu hefur verið háttað á milli Alþfl. og Sjálfstfl. á þessu ári, svo sem ég hef lítillega vikið hér að áður í öðru sambandi, að ríkisstj. Alþfl. hefði dirfzt að gefa út þessi brbl. nema í samráði og með fullu samþykki Sjálfstfl. Það hefur verið minnzt á það hér í þessum umr., að framsóknarmenn hafi sýnt miður góðan hug í garð bændastéttarinnar í sambandi við setningu efnahagslöggjafar 1958 vegna þess álags, sem þá kom á rekstrarvörur landbúnaðarins. Það hefur nú verið sýnt fram á, að það situr sízt á sjálfstæðismönnum um þetta að tala, vegna þess að það hefur verið sýnt fram á það, að sjálfstæðísmenn töldu þessa löggjöf til bóta í mörgum greinum og hreyfðu ekki neinum athugasemdum um þetta atriði á Alþingi. Þeir báru enga till. fram um það að breyta þessu. Þeir hafa síðan, eftir að þeir höfðu aðstöðu til, ekki gert nokkra ráðstöfun til þess að fá þessu breytt. Og því var lýst yfir af meiri hluta stjórnar Stéttarsambands bænda, þar sem í á sæti sjálfstæðismaður, að þeir hefðu ekkert við þessa löggjöf að athuga eða teldu hana ekki mismuna þannig, að hún kæmi harðar við bændur en aðra. Sjálfstfl. hefur gefið yfirlýsingar í sambandi við útgáfu brbl. Hann hefur í fyrsta lagi heitíð því að tryggja bændum og sjá um það, að þeir fengju fébætur vegna þessarar réttindaskerðingar. Hann hefur í annan stað heitið því að greiða atkvæði gegn brbl. Ég hef hins vegar leyft mér að halda því fram, að Sjálfstfl. hafi í raun og veru tekið ábyrgð á útgáfu þessara brbl. og þess vegna muni hann ekki standa við þessar yfirlýsingar sínar. Nú reynir á þetta. Nú fær hann tækifæri til þess að sýna, hvort hann ætlar að standa við fyrri yfirlýsingu sína um það að greiða bændum fébætur vegna þessarar réttindaskerðingar. Hins vegar hefur hann ekki viljað og ekki fengizt til þess að leggja brbl. fyrir þetta þing, þó að það sé föst og nokkuð viðtekin venja, að ég ætla, að brbl. séu lögð fyrir Alþingi í upphafi þess eða sem fyrst, eftir að það er saman komið. Og hvað sem allri venju um það liður, þá er alveg sérstök ástæða til þess að leggja þessi brbl. strax fyrir Alþingi, bæði vegna þess að gildistími þeirra er takmarkaður, þau renna út 15. des., svo og vegna þess, sem upplýst var um afstöðu þm. til þessara brbl. eða a.m.k. að því er virtist upplýst um afstöðu þm. til þessara brbl. Það var sérstök ástæða til fyrir Sjálfstfl., eftir að hann var kominn í ríkisstj., að grípa fegins hendi það tækifæri, sem honum þar gafst, og leggja brbl. strax fyrir Alþingi og láta fara fram þar atkvgr. um þau og sýna það, að hann mundi verða stefnu sinni, sem hann hafði lýst yfir, trúr í verki. En Sjálfstfl. hefur ekki lagt þessi brbl. fyrir. Og það er meira að segja rík ástæða til þess að ætla, að sú frestun, sem fyrirhuguð er á Alþingi, sé einmitt gerð í sambandi við þessi brbl., það eigi að knýja þingfrestunina fram, áður en kemur að þeim degi, að brbl. falla úr gildi, 15. des. Þetta er alveg einstætt. Það liggur sem sé alveg ljóst fyrir, að Sjálfstfl. ætlar með undanbrögðum að skjóta sér hjá því að standa við yfirlýsingu sína í sambandi við brbl. Hann ætlar að skjóta sér hjá því að láta þingviljann koma skýrt fram um þessi lög. Þetta er stórkostlega vítavert. Eins og ég hef sýnt fram á, var útgáfa brbl., eins og allt var í pottinn búið, alveg tvímælalaust þingræðislegt brot. Ég vil segja, að hún hafi jaðrað við stjórnarskrárbrot. Ég vil segja, að útgáfa þeirra hafi eins og á stóð jaðrað við það að varða ráðherraábyrgð, - alveg hiklaust. Og ég fullyrði, að það sé ekki hægt að finna fordæmi fyrir því í okkar sögu, að brbl. hafi verið gefin út undir þessum kringumstæðum. En Sjálfstfl. ætlar - eða forusta hans - í trausti þess, að hún geti beygt sína þm., að koma sér hjá að leggja brbl. fyrir þingið, koma sér hjá því að greiða atkv. um þau. Þetta getur vel tekizt, vegna þess að þeir hafa meiri hluta. En þeir komast ekki hjá því að taka afstöðu til þessarar till., sem hér liggur fyrir. Þeir komast ekkí hjá því að taka afstöðu til þess, hvort þeir ætla að standa við sína yfirlýsingu um að greiða fébætur til bændastéttarinnar vegna þeirrar réttarskerðingar, sem hún varð fyrir í sambandi við útgáfu brbl. Ég viðurkenni það fúslega, að þessi aðferð að flytja till. í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, er óvenjuleg. En hún er líka af hálfu stjórnarandstöðunnar eða Framsfl. hreint neyðarúrræði. Framsfl. vill fá fram þingviljann um þetta atriði. Hann vill, að sjálfstæðismenn verði að sýna það í verki, hvort þeir vilja standa við sinar yfirlýsingar eða ekki. Það var ekki annar kostur til að ná því fram en að tengja atkvgr. um þetta mál við eitthvert annað mál, sem stjórnin þurfti að ná fram. Þetta skilur hvert mannsbarn, og það mun verða tekið eftir því í öllum sveitum landsins, hvernig atkv. falla um þessa brtt. Og það er alveg sama, með hvaða hætti sjálfstæðismenn koma henni fyrir kattarnef. Bændur landsins munu skilja það hugarþel, sem birtist í því. Þeir munu kunna að túlka það, og það verður ekki túlkað nema á eina lund, - á þá lund, að sjálfstæðismenn ætla þá að svíkja sínar yfirlýsingar um það að tryggja bændum fébætur fyrir þessa réttarskerðingu. Og þá munu þeir ekki heldur standa við yfirlýsingu sína um að greiða atkvæði gegn brbl., og þá er vant að sjá, nema þeir grípi til einhverra svipaðra aðgerða og útgáfu brbl. í garð bændastéttarinnar, þegar búið er að senda þingið heim. En um það hafa verið höfð hér mörg orð, en vissulega ekki of mörg, hver óhæfa það er að ætla að fara að senda þingið heim á fyrstu starfsdögum þess, áður en byrjunarstörf þess hafa verið unnin, áður en skipun hefur verið komið á nefndir, ekki kosnir nefndarformenn eða yfirleitt nein vinnubrögð þingsins komin af stað með eðlilegum hætti. Samt á að senda þingið heim. Það verða ekki höfð of stór orð um þessi vinnubrögð. Þau eru hættuleg. Þau eru, eins og bent hefur verið á, fordæmi, sem getur átt eftir að draga mikinn slóða á eftir sér. Ríkisstjórnir eru misjafnar, hafa verið misjafnar og verða misjafnar. Alþingi Íslendinga er valdamesta stofnun íslenzku þjóðarinnar. Það er söguhelgasta stofnun hennar. Það er sú stofnun, sem dugað hefur þjóðinni bezt. Það er skylda okkar, sem kjörnir höfum verið á þetta þing, að halda, hvenær sem er, uppi rétti, heiðri og virðingu þessarar stofnunar og láta ekki ganga á hennar hlut með einum eða öðrum hætti. Og það er skylda Alþingis að standa svo í ístaðinu gagnvart ríkisstj., að hún dragi ekki til sín of mikið af því valdi, sem að réttu lagi á að vera í höndum Alþingis. En samkvæmt íslenzkum stjórnarháttum á það að vera Alþingi, sem mótar stjórnarstefnuna á hverjum tíma, og það er Alþingi, sem er húsbóndi og á að vera húsbóndi á íslenzka ríkisheimilinu. Ríkisstj., ef hún skilur sitt hlutverk rétt, þá er hún ekki og á ekki að vera annað en þjónn Alþingis. Ég vona, að jafnan sitji á Alþingi Íslendinga þeir manndómsmenn, að þeir standi á verði um heiður og virðingu þingsins, ef að því er vegið, hvort sem það kemur frá ríkisstj., sem er studd af þeim, eða ekki.



Herra forseti. Í ræðum hv. framsóknarmanna hér í dag hefur margt fróðlegt komið fram. Einn þeirra las í nærri klukkustund úr búnaðarritinu Frey ýmsan fróðleik, annar þeirra lýsti því, að það mundi æðsta ósk stjórnarliðsins að senda spútnik til tunglsins með allan þingheim, og síðasti ræðumaðurinn hér ræddi allýtarlega um mataruppskriftir úr Morgunblaðinu fyrir aldarfjórðungi. Þegar menn hlusta á þetta allt saman, þá kynnu kannske einhverjir að spyrja: Hvaða mál er hér á dagskrá? Ég vil fyrir þá, sem virðast ekki hafa fylgzt nákvæmlega með því, taka það fram, að hér er á dagskrá frv. til laga um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði á árinu 1960. Inn í umr, um þetta mál hefur þó fleira spunnizt en þessi þrjú atriði, sem ég nefndi. En það má segja, að meginuppistaðan í ræðum stjórnarandstæðinga hafi verið það reginhneyksli og þingræðis- og lýðræðisbrot að þeirra dómi, að til standi að hafa þinghlé um skeið, og ríkisstj. er lýst sem einhverjum einræðissegg í fornum stíl, sem ætli að reka þingið heim, eins og hver þm. segir eftir annan: Ríkisstj. sýnir það einræðisbrölt að ætla að reka þingmennina heim. Hvað er það, sem hér er um að ræða? Það, sem um er að ræða, er það, að hæstv. forsrh. hefur borið fram till. um það, að Alþingi fallist á að fresta fundum Alþingis fram í janúarmánuð. Ríkisstj. sendir ekki þingið heim upp á sitt eindæmi, og það er furðulegt, að hv. þm. skuli flytja hér slíkar fjarstæður. Það verður ekkert hlé gert á fundum Alþingis, nema meiri hluti Alþingis ákveði það sjálfur. Meiri hl. Alþingis telur, að það séu heppileg og skynsamleg vinnubrögð að taka þinghlé fram yfir áramót. Og hvers vegna? Vegna þess, að ný ríkisstjórn var ekki mynduð fyrr en sama daginn og þingið kom saman, og henni hefur af eðlilegum ástæðum ekki unnizt tími til þess að ganga frá þeim víðtæku till. og frv. um efnahagsráðstafanir, sem nú þarf að leggja fyrir þingið. Þau frv. geta ekki verið tilbúin fyrr en eftir áramót. Af þeim ástæðum hefur bæði ríkisstj. og þeir þm., sem styðja hana og eru meiri hl. þings, verið á einu máli um, að það séu æskilegri vinnubrögð að hafa nú hlé, fresta fundum þingsins um skeið, meðan ríkisstj. er að undirbúa þessar till. Mig furðar satt að segja á málflutningi hv. stjórnarandstæðinga, þegar þeir halda hér ræðu eftir ræðu og vilja slá því föstu, að ríkisstj., þessi einræðisstjórn, ætli að reka þingið heim gegn vilja þess. Þegar málið liggur þannig fyrir, að ekki aðeins ríkisstj., heldur og meiri hl. Alþingis óskar þess að viðhafa þessi vinnubrögð og fresta fundum Alþ., er það þá lýðræði og þingræði, að minni hl. eigi að ráða, hvar og hvenær Alþ. starfar? Er það lýðræði, að minni hl. Alþingis eigi að segja til um það, hvort þingfrestun verði eða ekki og hversu lengi hún eigi að standa? Mér finnst þessar lýðræðishugmyndir orðnar svo brenglaðar hjá hv. stjórnarandstæðingum, að maður fær varla skilið, að þeir skuli finna köllun hjá sér til þess dag eftir dag og jafnvel fram á nætur að flytja slíkar ræður eins og þessar. Hér er aðeins spurt um það eitt, hver séu heppilegust vinnubrögð. Í beinu framhaldi af þessu hefur það einnig verið talið rétt og nauðsynlegt að fresta afgreiðslu fjárlaga fram yfir áramót, og þess vegna er þetta frv, fram borið. Fjárlög er að sjálfsögðu ekki hægt að afgreiða á svona skömmum tíma, og sérstaklega vil ég taka það fram aftur, sem ég hef gert raunar hér áður í umr., að efnahagsráðstafanirnar og fjárlögin eru svo nátengd, að þetta hvort tveggja verður auðvitað að vinnast saman. Hér er því um skynsamleg og eðlileg vinnubrögð að ræða og í fullu samræmi við venjur og lýðræði. Því hefur einnig verið haldið hér fram, að ríkisstj. ætli einnig að fremja allt að því stjórnarskrárbrot, eins og sumir hafa sagt, eða a.m.k. þingræðisbrot að leggja ekki fyrir Alþingi fyrir hléið brbl. um verð landbúnaðarvaranna. Nú er að vísu ekki skylt að leggja brbl. fyrir Alþ., strax og það kemur saman, og oft og tíðum hafa brbl. ekki verið lögð fyrir þing, fyrr en allmikið var liðið á þingtímann og jafnvel undir þinglok. Það er ekki heldur skylt að leggja brbl. fyrir þingið fyrir þinghlé. Engu að síður vil ég taka það fram alveg skýrt, að brbl. um verð landbúnaðarvara verða lögð fyrir Alþ., áður en fundum þess verður frestað. Hér liggur fyrir ein brtt., sem skýrð hefur verið, um það, að ríkisstj. skuli heimilt að greiða 3.18% verðhækkun á afurðaverð landbúnaðarins o.s.frv., brtt. á þskj. 32. Nú er það svo, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er frá orði til orðs samhljóða lögum, sem sett hafa verið oft á undanförnum árum um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði, þegar ekki hefur verið unnt að afgreiða fjárlög fyrir áramót. Mér vitanlega hefur það aldrei komið fyrir, að í slík lög hafi verið teknar upp einstakar fjárveitingar. Þegar af þeirri ástæðu tel ég ekki rétt að fara að samþykkja inn í þessi lög, sem eru raunar alveg hefðbundin og eru orði til orðs shlj. þeim, sem áður hafa verið samþykkt, að taka inn í þau einstakar fjárveitingar og því ekki unnt að samþykkja þessa till. Sérstaklega vil ég benda á það, að hv. framsóknarmönnum hefur orðið hér í þessum umr. ákaflega tíðrætt um þingvenjur, og það virðist vera þeim mjög hjartfólgið mál, að þær séu virtar. Ég held, að þeir ættu þá í þessu efni líka að halda sér við þá föstu þingvenju að samþ. það frv., sem hér liggur fyrir, óbreytt.



Herra forseti. Ég hefði mjög gaman af því, ef hv. 9. landsk. (JÞ) væri hér nærstaddur. Hann vék til mín nokkrum orðum í dag og á því aðeins inni hjá mér, að hann sjálfsagt hyggur. Er hann ekki hér nærri? Ég vil þá byrja á því að samhryggjast hv. 9. landsk. þm. Hann var svo glaður yfir því, hvað fimmburarnir væru efnilegir, og hann ásakaði ljósmóðurina fyrir það, að hún skyldi ugga um þá og henni skyldi þykja óvarlega með þá farið að ætla þeim að fara í þessum gusti í gegnum Alþ., en ekki hafa þann hátt á, eins og hafður var fyrrum, að leggja þá, af því að þeir voru ófullburða, í hveiti um stund. En nú hefur það komið fyrir, að þeir eru dánir fjórir þessir ófullburða fimmburar og hæstv. ríkisstj. hefur aftur á móti eignazt „bandorm“. Það má annars á það líta, að þetta, sem gerzt hefur, er það, að hæstv. ríkisstj. hefur hopað og flúið af hólmi í sinu fyrsta áhlaupi, flúið af hólmi með sín 4 og þó raunverulega 5 frumvörp í eitt frv. Úr hv. Nd. er tekinn með einn liður „bandormsins“. Hún hefur hopað, hún hefur hvikað, hún hefur fundið, að hún hafði ekki sóknaraðstöðu, og hún hefur nú gert annað áhlaup, hvernig sem það fer. Þetta sýnir það, að hún kann þó að meta aðstöðu sína sem veika, eins og hún líka er. Hv. 9. landsk. kvartaði undan því, að framsóknarmenn læsu upp úr Morgunbl., eða hann kvartaði sérstaklega undan því efni, sem þar væri upp lesið, en óskaði eftir því, að við læsum heldur upp úr framhaldssögu Morgunbl. Nú hafði ég ekki lesið framhaldssöguna og víssi ekki, hver hún var. En ég fór að líta í Morgunbl. og sá þá, að framhaldssagan heitir „Óþreyja hjartans“. Mér hefur oft verið það mikið undrunarefni að undanförnu, þetta síðasta ár og part af árinu þar áður, hve Alþfl.-menn hafa sótzt eftir sambandi við þá, sem standa að Mbl. Þeir hafa borið það með sér, að þá hefur þjáð í því efni „óþreyja hjartans“. Og ég undrast þetta vegna þess, að þessi flokkur hefur talið sig verkalýðsflokk, fulltrúa og flokk hins vinnandi fólks, en hins vegar eru þeir, sem standa að Mbl., eins og allir vita, fyrst og fremst þeir, sem hið vinnandi fólk á í höggi við um kaup sitt og kjör. Nú skil ég það betur eftir ræðu hv. 9. landsk., hvers vegna þetta hefur getað átt sér stað. Þeir hafa sem sé, Alþfl.-mennirnir, ekki lesið það, sem þeir hefðu þurft að lesa í Mbl., en þeir hafa sennilega lesið framhaldssöguna. Hann sagði það, ræðumaðurinn, allborginmannlega, að enginn gæti haft húsbóndavald yfir Alþfl. Nú vita það allir, að Alþfl, hefur verið í þjónustu Sjálfstfl. um skeið. Vitanlega vill hann ekki kannast við það, að Sjálfstfl. hefur stjórnað í gegnum hann. Hv. ræðumaður sagði, að það hefði einu sinni komið fyrir, aðeins einu sinni, að einn flokkur hefði reynt að fá húsbóndavald yfir Alþfl., það hefði verið Framsfl. En það hefði nú ekki tekizt. Framsfl. hefur aldrei reynt að fá húsbóndavald yfir Alþfl. En í þingsögunni hefur hann oft hjálpað Alþfl. Og þegar Alþfl. t.d. virtist vera að því kominn að líða undir lok 1956 og virtist eiginlega hafa týnt þeim gömlu hugsjónum, sem hann barðist fyrir og gerðu það að verkum, að Framsfl. löngum studdi hann, þá, 1956, gerði Framsfl. bandalag við hann og tilraun til þess að vekja hann til hugsjónalífs aftur. Ég hygg, að það sé viðurkennt af öllum eða flestum í landinu, ef ekki opinberlega, þá í leynum hugans, að 1956 bjargaði Framsfl. Alþfl. frá dauða. En þegar hann fór að finna til krafta sinna aftur, kom yfir hann þessi óþreyja hjartans, og þá týndi hann aftur hugsjónum sínum og fór að lesa framhaldssögu Morgunbl. með þeim árangri, sem nú kemur í ljós. Spurningin er þá bara: hvað halda þeir lengi áfram að lesa framhaldssöguna, en ekki hitt, sem í Morgunbl. stendur og hv. 9. landsk. lýsti svo greinilega, að honum fellur illa að hlusta á? Hæstv. fjmrh. hafði setið hljóður lengi og hlustað á það, sem fram fór. Stundum brosti hann, stundum varð hann alvarlegur. Loksins tók hann til máls, og þá spurði hann: Hvað er eiginlega verið að ræða um? Vita menn, hvað þeir eru að ræða um? Það, sem verið er að ræða um hér, er þetta frv., eins og hann sagði. En af því að forsrh. hefur borið fram till. um að fresta þingi þar til síðla í janúar, þá geti þeir helzt ekki um annað talað. Og menn telja, að sú till. beri vott um einræðishneigð og það að skerða eigi þingræðið. Það væri nú síður en svo, því að þessi till. væri borin fram samkv. óskum meiri hl. Alþingis. Þá veit maður það! Auðvitað hafði ég aldrei búizt við öðru en stjórnin í þessu máli hefði tryggt sér fylgi flokka sinna. Ég hafði aldrei búizt við öðru. En ég fyrir mitt leyti er jafnviss um það, að það að knýja fram frestun Alþ. nú, án þess að þáð hafi fengið tækifæri til þess að setjast á laggirnar eða sinna þeim málum, sem fram hafa verið lögð, og gera þeim þau skil, sem skylt er í upphafi þings, til þess að þau geti fengið þinglega afgreiðslu, nefndir athugað þau, það er gerræði og það er að misbeita naumum meiri hluta. Hæstv. fjmrh. sagði þrátt fyrir allt, sem búið er að leiða hér fram og rifja upp úr þingsögunni og sögu vinnubragða Alþingis, að þessi till. væri skynsamleg og hún væri í fullu samræmi við venjur og vinnubrögð og þingræðið sjálft. Hann sagðist ekkert átta sig á því, hvað menn ættu við hér í þessari hv. d., þegar menn væru að tala um það, að með þessari till. ætti að skerða lýðræði og þingræði. Ég er þess fullviss, að hæstv. ráðh. mun komast að þeirri niðurstöðu, að ef stjórnin, þó að hún hafi meiri hl., ætlar að beita honum eins og hún hyggst gera í sambandi við afgreiðslu þeirra mála, sem hér liggja fyrir, og sennilega í sambandi við afgreiðslu á till. um þingfrestun, sem liggur fyrir Sþ., þá lánast henni ekki vel sitt stjórnarstarf. Ég er þess fullvíss, að þeir erfiðleikar, sem íslenzk þjóð á í, verða aldrei leystir með naumum meiri hluta. Þeir verða aldrei leystir á annan hátt en þann, að þjóðin sameinist um að leysa þá, og að fá þjóðina til að sameinast um að leysa þá er nauðsyn þessarar stjórnar eða hverrar þeirrar stjórnar, sem hugsar sér í alvöru að vinna það verk. En till. um frestun þings nú og beiting naums meiri hluta til að knýja ótímabær málefni til afgreiðslu er stefna í þveröfuga átt og stofnar til sundurþykkju, sem mun torvelda mjög að okkur - ég segi okkur - og þjóðinni takist að leysa efnahagsmálavandann. Og það er þess vegna, af því að ég veit og er sannfærður um, að það þarf samvinnu helzt allra þegna þjóðfélagsins eða a.m.k. miklu stærri meiri hluta en stjórnarflokkarnir hafa, að ég leggst á móti þeim frumvörpum, sem hér hafa veríð til umr. í deildinni. Þá sagði hæstv. fjmrh., að það væri ekki skylt að leggja brbl. fyrir Alþ. fyrr en einhvern tíma. Vitanlega rétt. En hins vegar er það mikill vanskilningur samt sem áður að halda, að það eigi ekki að leggja slík lög fyrir næsta þing, áður en gildistími l. rennur út. En nú þarf ekkí um það að deila lengur, því að hæstv. ráðh, upplýsti, að brbl. yrðu lögð fyrir Alþ. fyrir þinghlé. En þá vil ég spyrja: Verða þau afgreidd? Það hefur vitanlega ekkert gildi að leggja lögin fyrir þing, sem afgreiðir þau ekki og fær ekki tíma til að fjalla um þau. Máske svarar ráðh. því, að þau muni fara gegnum 1. umr og fara til n. En þetta er ekkert annað en að fara kringum fyrirmæli laga um meðferð brbl., ef ekki á að afgreiða brbl., og þess vegna er það, að ég fyrir mitt leyti legg ekkert upp úr þessari yfirlýsingu, nema því fylgi sú yfirlýsing, að þingi verði ekki frestað, fyrr en búið sé að afgreiða lögin. Og ef sjálfstæðismenn gera þetta eftir allt það, sem þeir hafa sagt í sambandi við þessi brbl., sem ég satt að segja hef ekki tekið mjög alvarlega að undanförnu, er mælirinn fullur. Ég er þess fullviss, að þeir hefðu getað komið í veg fyrir setningu brbl., ef þeir hefðu viljað, því að svo sterklega stjórnuðu þeir í gegnum Alþfl., og það hefði vitanlega ekkert verið hættulegt, þó að Alþfl.-stjórnin hefði þá undir þingbyrjun eða t.d. í haust sagt af sér og hún hefði starfað sem „fungerandi“ stjórn, þangað til Alþ. kom saman. Nei, Sjálfstfl. hefur ekki kært sig um að koma í veg fyrir þessi brbl., og þó bar honum vitanlega skylda til þess, því að svo glöggt man maður það frá því í fyrra, þegar málefnið var til umr. og við framsóknarmenn fluttum till. um það, að 3.18% yrðu tekin inn í vísitölugrundvöllinn og vísitölugrundvöllurinn þannig heilsteypt byggður, þá sögðu sjálfstæðismenn: Við teljum að vísu rétt, að bændur fái þetta, en því látíð þið svona? Þetta kemur af sjálfu sér í haust. - Hvað sögðu þeir svo í haust? Þetta kemur af sjálfu sér, þegar þing kemur saman, og þá sjáum við um, að bændurnir fáí bætur. - Og af því að ég hef haft þennan skilning á framkomu sjálfstæðismanna, þá kemur mér ekkert á óvart, þó að þeir nú beiti atkv. sínum gegn þeirri till. að fá heimild til að gera það, sem þeir sögðust ætla að gera. Ég sé, að klukkan er orðin nokkuð margt, og það vakir ekki fyrir mér að halda hér uppi neinu málþófi. Þess vegna get ég látið lokið máli mínu, enda er það svo, að ég á sæti í fjhn. og hef tækifæri til þess að fylgjast með því máli, sem þar er og gæti verið til umr. hér um leið og þetta. Í raun og veru eru öll þessi mál til umr. saman, af því að þau eru, ef þau verða samþykkt, lykill handa stjórnarflokkunum til þess að setja á hið ótímabæra þinghlé.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. var að reyna að kreista úr sér léttan tón, eins og hann væri á bæjarstjórnarfundi, talaði um, að hér hefði verið lesin upp úr Frey saga máls, sem er eitt af þeim málum, sem að sjálfsögðu blandast inn í þessar umr., landbúnaðarverðið, og fleira af því tagi. Það er ekki á hans valdi né neins manns, sem talar um þetta mál, að hafa það í flimtingum. Hann sagði, að það, sem væri verið að gera, væri ekki ofbeldi við þingið, því að meiri hl. á Alþingi stæði á bak við þessa frestun. Honum er algerlega um megn að rökstyðja það, að það séu eðlileg vinnubrögð að kalla þingið saman í örfáa daga til þess að afgreiða í skyndi og með afbrigðum frá þingsköpum, sem fara nú ekki allt of vel úr hendi, heimildir fyrir bráðabirgðagreiðslur og heimild til að afla tekna, án þess, eins og hér hefur verið tekið fram, eftir því sem nú virðist, að eigi að skipa formenn nefnda. Hvað hefur á sér meira einræðissnið en einmitt þetta? Eru ekki þetta hinar venjulegu vinnuaðferðir í einræðislöndum, greiðsluheimildir og tekjuöflun? Það, sem þingið er beðið um, er þetta: Látið mig fá heimild án fjárl. til þess að greiða fé úr ríkissjóði, og látið mig fá heimild til þess að afla tekna. Farið þið svo heim. Þið hafið ekkert meira að gera hér. Hæstv. ráðh. segir, að þetta sé gert, og það kemur sjálfsagt í ljós, með samþykki meiri hl. þm. En ég fullyrði, að það eru ekki allir þm. í meiri hl. ánægðir með þessi vinnubrögð. Þegar þessi till. hafði komið fram og mér var kunnugt um hana, hitti ég einn af þm. úr meiri hl., og hann víssi ekki, að till. var komin fram. Þá skildi ég það líka, af hverju það stafaði, að Alþýðubl. sagði, að ríkisstj. hefði ákveðið þingfrestun. Þeir eru orðnir vanir við þann rétta hugsunarhátt, þessir herrar. Ríkisstjórnin hafði ákveðið það. Þá var náttúrlega ekkert að sökum að spyrja, þá varð að greiða atkvæði með því. En ég leyfi mér að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvar hafa þing verið þurrkuð út nema með þessum hætti? Höfðu ekki nazistarnir alltaf einræði í Þýzkalandi? Höfðu ekki nazistarnir meiri hl. þings í Þýzkalandi? Höfðu ekki fasistarnir það á Ítalíu, án þess að ég sé að líkja þingmeirihlutanum við fasista eða nazista? Vissulega höfðu þeir þingmeirihluta á bak við sig og notuðu hann á þann hátt, sem okkur er öllum kunnugt. Þingin urðu í höndum þeirra að samkomum, sem voru kallaðar saman til þess að fyrirskipa þeim að samþykkja þetta eða hitt og sendar síðan heim. Ef þessi vinnubrögð verða viðhöfð hér, þá hef ég bent á, hverjar afleiðingarnar geta orðið. Það er beðið um tveggja mánaða frest núna. Við skulum segja, að það verði gerðar fjárhagsráðstafanir, sem dygðu ekki betur, þó að vonandi sé, að svo verði, - en svo, að það þyrfti að gera nýjar fjárhagsráðstafanir að hausti. Er þá ekki alveg tilvalið að hafa vinnubrögðin hér til fyrirmyndar: kalla þingið saman og gera það svo að venju í þingstörfum að kalla þingið saman til þess að heimila stjórninni að innheimta tekjur, heimila stjórninni að greiða fé úr ríkissjóði án fjárl., senda það síðan heim? Og verða það þá tveir mánuðir? Hvers vegna ekki þrír mánuðir? Hvers vegna ekki fjórir mánuðir? En hvað er þá orðið eftir af þingræðinu? Og svo skulum við segja, að það verði gefin út brbl. í þinghléinu og síðan verði þessi brbl. tengd í eitt frv. til þess að stytta þingtímann. Það mætti kannske koma honum ofan í 1–2 mánuði, eftir að þing yrði kallað saman að nýju. Hæstv. ráðh. sagði, að brbl. yrðu lögð fyrir Alþingi. En eitt er það, sem hann gat ekkert um, gaf engar yfirlýsingar um, sem þó hefur verið rætt mikið hér í þessari hv. d. og jafnvel - held ég - í hv. Nd., og víst sumir hafa verið með getsakir um, sem ég tek ekki undir. Er það ætlun ríkisstj. eða ekki að gefa út brbl. um landbúnaðarverðið í þinghléinu? Ég vildi gjarnan fá þessari spurningu svarað, því að þetta er það, sem skiptir meginmáli, en ekki það, hvort frv. verði lagt fyrir, án þess að þingviljinn verði reyndur, eins og raunverulega er skylt. Ef það væri ætlunin, sem ég vil ekki halda fram að sé, - ef það væri ætlun ríkisstj. að gefa út brbl. í þinghléinu til þess að framlengja brbl., sem voru gefin út í sumar, án þess að þingviljinn fái að sýna sig núna á þessu þingi, þá er hér um svo alvarlegan hlut að ræða, að það er ómögulegt að sjá út fyrir afleiðingarnar. Og þar sem það hafa komið fram getspár um, að þetta sé ætlun stjórnarinnar með þinghléinu, en ekki raunverulega það, að hún geti ekki með öðru fyrirkomulagi en frestuninni búið sig undir að koma fram hér með till. í efnahagsmálunum, - ef þetta er ætlunin, en hitt fyrirsláttur, þá er hér alvarlegur hlutur á ferð. Þess vegna vil ég skora á hæstv. fjmrh. að gefa hér alveg skýlausar yfirlýsingar um það, hvort þetta er ætlun stjórnarinnar eða ekki.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) óskar skýrra svara um það, hvort ríkisstj. muni gefa út brbl. í þinghléinu um landbúnaðarverðið. Það hefur verið spurt um það einnig, hvort ríkisstj. muni yfirleitt gefa út brbl. Ég vil taka það fram, að á þessu stigi er ekkert hægt að fullyrða um það, að hverju leyti ríkisstj. kann að telja sig neydda til þess að gefa út brbl. Ef svo verður sem horfir, að þinghlé verði hátt á annan mánuð, þá geta vítanlega þau atvík komið fyrir, að nauðsyn beri til að gefa út brbl., og það hefur ekki verið vefengt, að í þinghléi, sem er samþykkt af Alþingi, sé tvímælalaust heimilt að gefa út brbl., ef brýna nauðsyn ber til, eins og segir í stjórnarskránni. Að öðru leyti vil ég ítreka það enn, að þingfrestunin er fyrst og fremst til þess gerð, að stjórninni gefist færi á að undirbúa í hendur þingsins sem bezt þau mál, sem það þarf fyrst og fremst að afgreiða, þegar það kemur saman, en það eru efnahagsráðstafanir og fjárlög. Því fer auðvitað fjarri, að tilgangurinn með þingfrestuninni sé sá að taka vald úr höndum þingsins, heldur einmitt að vinna sem bezt þá undirbúningsvinnu, sem að sjálfsögðu kemur Alþingi að gagni, og auðvitað verða allar ákvarðanir í þessum málum teknar af Alþingi, en ekki ríkisstjórninni.



Herra forseti. Ég vildi aðeins gera hér stutta aths. út af ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK) hér áðan. Þessi hv. þm. var að ásaka okkur Alþýðuflokksmenn fyrir það, að við læsum aðeins framhaldssögur í Morgunblaðinu. Þarna sneri þessi hv. þm. sannleikanum alveg við. Ég óskaði eftir því í ræðu minni í dag, að ef lesið væri hér meira úr Morgunbl., þá læsu þeir framhaldssöguna, af þeim ástæðum vitanlega tvennum, að við höfum ekki heyrt hana og okkur langar ekkert til þess, að það sé lesið aftur, sem við höfum áður kynnt okkur og lesið, og svo jafnframt vegna þess, að framhaldssagan er miklu skemmtilegri en margt annað, sem í blaðinu stendur, þannig að við óskuðum einmitt eftir því af því að heyra framhaldssöguna, að hún er ólesin af okkar hálfu, en ekki híð gagnstæða, eins og hver maður hlýtur að skilja. Þá sagði þessi sami hv. þm., að Alþfl. hefði verið búinn að týna sínum gömlu hugsjónum og þá hefði Framsfl. komið 1956 eins og einhver miskunnsamur Samverji til þess að hjálpa honum. Ég vil nú minna á, að ein af þessum gömlu hugsjónum Alþfl. var að réttlæta kjördæmaskipunina og jafna kosningarréttinn. Finnst nú þessum hv. þm. Framsfl., að Alþfl. hafi týnt þessari hugsjón, og hefur kannske Framsfl. hjálpað Alþfl. til þess að finna þessa hugsjón á nýjan leik? Það er mjög undarlegt að heyra þessa kenningu. Það vita allir, að 1956, þegar Framsfl. og Alþfl. gengu í kosningabandalag, þá var það af hálfu þessara flokka beggja hugsað sem sigurbandalag. En nú kemur hv. þm. framsóknarmanna og segir, að þetta hafi bara átt að vera einhver aðstoð við dauðvona flokk. Það var ekki aldeilis að heyra á Tímanum fyrir kosningarnar 1956, að þetta væri dauðvona flokkur, sem þeir framsóknarmenn væru búnir að slá sér saman við. Það þýðir ekkert fyrir þennan hv. þm. og aðra fleiri að vera sífellt að tönnlast á því, að Sjálfstfl. hafi húsbóndavaldið yfir Alþfl. Þeir verða að nefna einhver dæmi, svo að hægt sé að rökræða þetta alveg út í æsar og nákvæmlega. En hins vegar er þetta nokkuð skiljanlegt. Framsóknarmönnum sárnar nefnilega, að Alþfl., þessum litla flokki og þessum dauðvona flokki, sem þeir nú eru farnir að kalla, og þessum flokki, sem hefur týnt hugsjónum sínum, skyldi takast það, sem vinstri stjórninni undir forustu Framsfl. mistókst. Þetta sárnar þeim, og þess vegna gera þeir hróp að okkur Alþýðuflokksmönnum og segja, að við séum bara þjónar íhaldsins og séum undir húsbóndavaldi þess. Fyrir um það bil ári, skömmu áður en vinstri stjórnin fór frá og þegar mikil verðbólguskriða var komin af stað á nýjan leik, höfðu allir þessir þrír flokkar, sem að vinstri stjórninni stóðu, lagt fram í ríkisstj. sínar efnahagsmálatillögur. Það var í raun og veru tiltölulega litill munur á efnahagsmálatill. Alþfl. og Framsfl. Kommúnistar vildu hins vegar ekki viðurkenna staðreyndir og voru með nokkuð ólíkar og óraunhæfar tillögur. Alþfl, vildi, að Framsfl. og Alþfl. reyndu að samræma sín sjónarmið, sem hefði vissulega ekki átt að vera erfitt, og svo væru þær till. lagðar fyrir Alþingi og það þá látið ráðast, hvort kommúnistar gengju í lið með Sjálfstfl. og felldu vinstri stjórnina. Nei, þetta vildu forustumenn Framsfl. ekki. Þeir virtust meta meira vínáttuna við kommúnista en lif vinstri stjórnarinnar, og það er, held ég, sú óþreyja hjartans, sem þessi hv. þm. var að lýsa, það er ást framsóknarmanna á kommúnistum. Ég verð líka að hryggja þennan hv. þm. með því, að fimmburarnir eru ekki dánir. hvert á móti, þessir fimmburar eru aðeins komnir í eina vöggu, og þeir lifa góðu lífi. Og í staðinn fyrir, að þeir hefðu kannske, eins og hér var málum háttað áður, verið brautskráðir einn og einn, þá verða þeir nú eftir góðri ósk foreldranna brautskráðir allir í einu úr þessari fæðingardeild þrátt fyrir bágborin ljósmóðurstörf hv. 1. þm. Norðurl. e. og hans líka.



Herra forseti. Það má segja um hæstv. fjmrh. eins og einu sinni var sagt um Sigurð Eggerz: menn voru orðnir langeygir eftir laufblaðinu, en það kom, þegar það kom. Frá því að þessar umr. byrjuðu og þar til nú hafa hæstv. ráðh. verið spurðir um það, hvort brbl. yrðu lögð fyrir þingið, og hæstv. landbrh. hafði engu að svara á laugardaginn var, þegar ég spurði hann að þessu, öðru en því: Ríkisstj. brýtur ekki lög. - En loks kom yfirlýsing frá hæstv. fjmrh., þegar komin var mið nótt, eftir að þinginu átti að vera frestað að þeirra eigin till., - sú yfirlýsing, að hæstv. ríkisstj. muni leggja brbl. fyrir þetta þing, áður en því verður frestað. Ég vil segja: Það var þá ekki árangurslaust fyrir stjórnarandstæðinga að tala og láta ekki hæstv. stjórnarflokka þagga niður í sér strax, fyrst það bar þó þennan árangur. En framsóknarmenn, sem hér hafa talað, hafa spurt reyndar að dálitlu meiru. Þeir hafa spurt hæstv. ríkisstj. að því, hvort það sé ætlun hennar, að þingviljinn komi fram, með því að leggja brbl. fyrir þingið. En þó að hæstv. stjórn leggi þau fyrir þingið, sem er þó bót frá því, sem hún ætlaði sér, þá er þessu ósvarað enn, því að það er enginn vandi fyrir þá, sem ráða meiri hlutanum á hæstv. Alþingi, að leggja mál fyrir þingið og sjá svo um, að það fái enga afgreiðslu. Þó er þetta framför, sem hefur fengizt fyrir einbeitni og látlausa baráttu stjórnarandstæðinga þessa tvo daga, sem þeir hafa haft málfrelsi hér á hæstv. Alþingi. Sjálf till. hæstv, forsrh. á þskj. 22 sannar, að það var ætlun hæstv. ríkisstj. að leggja brbl. ekki fyrir þingið, því að hún hljóðar þannig, að fundum þingsins verði frestað frá 30. nóvember eða síðar, ef henta þykir. Hví ætli þeir hafi nefnt 30. nóvember, þ.e. daginn í gær, nema af því, að þeir hugsuðu sér að fresta því þá? Og ekki var nein yfirlýsing komin frá hæstv. ráðh. þá. Það er eingöngu fyrir þá einbeitni og þá röksemdafærslu, sem flutt hefur verið hér af þm. stjórnarandstöðunnar, sem hæstv. ríkisstj. lætur nú undan, þótt í litlu sé. Hæstv. ráðh. spurði, hvort þm. vissu ekki, hvaða mál væri hér á dagskrá. Já, það er reyndar ekki ástæðulaust að spyrja þannig. Ég veit ekki, hvernig þm. eiga að átta sig á því, hvaða mál eru á dagskrá. Ekki hef ég séð neina dagskrá á mínu borði enn þá fyrir þennan fund. Og það, sem voru fjögur mál fyrir nokkrum klukkutímum, það er orðið að einu máli núna. Ég held, að það sé ekki ofsagt, að hæstv. forseti hafi ruglazt lítillega á lögmálum þingsins, þegar hann var að láta greiða atkvæði hér áðan. Það væri því ekkert undarlegt, þó að einhver áttaði sig ekkí fyllilega á því, hvað það er, sem hæstv. ríkisstjórn er að bera fram í hvert sinn. En hæstv. ráðh. sagði, að það, sem hér lægi fyrir, væri ekkert annað en till. um þinghlé og þetta þinghlé þyrfti að fá, til þess að hæstv. ríkisstj. hefði vinnufrið, til þess að hún gæti undirbúið frv. og till. sínar í efnahagsmálunum. Flokkarnir, sem búnir eru að sitja í þessu síðan á Þorláksmessu í fyrra og hafa nú fengið á annan mánuð umhugsunarfrest eftir kosningar, þurfa að fá tvo mánuði í viðbót, og þó neitar þeim enginn um eitthvert hlé. En anzi er það langur tími, sem þeir þurfa. Hæstv. ráðh. taldi það fjarri öllu lagi að hafa þau orð, að ríkisstj. sé að senda þingið heim, því að það sé meiri hluti þings, sem taki slíka ákvörðun, en ekki ríkisstj. Ekki er það meiri hl. þings, sem flytur till. En rétt er hitt, að hún þarf að koma til atkvæða í þinginu. En það var ekki ástæðulaust, þótt þetta væri þannig orðað, þar sem annað stjórnarblaðið lýsir því yfir á föstudaginn var á fyrstu síðu, að ríkisstj. hafi ákveðið að senda þingið heim. Hún hafði ákveðið það, og varla færi nú þetta blað að fara með neitt fleipur um ríkisstjórn sína. Mér er ekki grunlaust, að ástæðan til þess, að loksins hefur tekizt að þvinga út úr hæstv. ráðh. þessa yfirlýsingu um, að brbl. verði lögð fyrir þingið, sé sú, að einhverjir hv. stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., einhverjir hv. þm. úr þessum meiri hl., hafi nú látið að sér kveða innan stjórnarflokkanna og fengið þessu áorkað, eftir að þeir hafa hlustað á þær röksemdafærslur, sem hér hafa verið fluttar. Hæstv. ráðherra talaði um, að það væri hér verið að fresta afgreiðslu fjárl., og vissum við það vel og höfum aldrei gert neina kröfu til þess, að fjárl. yrðu afgr. fyrir áramót. Hins vegar hefur það verið talið eðlilegt og sjálfsagt, að fjárlagafrv. yrði tekið til 1. umr. og því komið til fjvn., svo að hún gæti farið að vinna, svo að það kemur ekki þessu máli við, þó að afgreiðsla fjárl. hljóti að dragast lengur. Hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) hefur spurt hæstv. ráðh., hvort ríkisstj. hugsi sér að gefa út brbl. í þinghléinu, og hæstv. ráðh. hefur svarað, og hverju svaraði hann? Hann svaraði því, að það gæti vel komið til greina, að hæstv. ríkisstj. teldi sig þurfa að gera þetta, og hún mundi hafa fulla heimild til þess samkv. stjórnarskránni. Þá vitum við það, að hæstv. ríkisstj. hugsar sér, ef hún telur sér þörf á, að gefa út brbl., og þá er skammt til þess, að hún geti rætzt, sú tilgáta mín, sem ég hef oftar en einu sinni flutt hér, að hæstv. ríkisstj. stefni að því að stjórna að einhverju leyti með brbl., þ.e. gefa út brbl., þegar þingið er komið heim. Meira að segja tel ég þetta nokkra staðfestingu á þessari skoðun, að hún muni vera rétt. Og þá er augljós tilgangurinn með sjálfri þingfrestuninni. Hann er sá, að hæstv. ríkisstjórn geti m.a. gripið til brbl. og gengið á snið við þingræðið á þennan hátt, því að hitt er auðvitað ekki frambærileg ástæða, að hæstv. ríkisstj. sé alltaf að bíða eftir skýrslum sérfræðinganna, því að það þarf enga þingfrestun til þess, að hún geti beðið



Herra forseti. Það er nú þegar ljóst, þótt það hafi ekki verið sagt hér berum orðum, hvað hæstv. ríkisstj. ætlar að gera varðandi þau loforð, sem hennar flokkur, þ.e. a. s. Sjálfstfl., gaf fyrst í vetur sem leið, þegar lögin um niðurfærslu verðlags o.fl. voru til umr., og síðan margyfirlýst fyrir kosningarnar í haust, hvað flokkurinn vildi gera, hann vildi bæta bændum upp þessi 3.18%. Nú er það nokkurn veginn sýnt eftir ræðu hæstv. fjmrh., að flokkurinn ætlar að svíkja þetta allt saman, og það ætlar hann að gera á nokkuð finan hátt, eins og þessir finu menn innan þessa fina flokks gera yfirleitt. Hann ætlar að gera það með því móti, að þegar verið er að ræða um brtt. um, að bændum skuli bætt þessi 3.18%, þá á að leggja fram brbl. og segja: Ja, við tökum afstöðu til málsins í sambandi við brbl. Síðan verður þetta frv, afgreitt og þingfresturinn gefinn og ekki afstaða tekin til brbl., meðan þing situr núna, og svo endurnýjar hún brbl. á eftir. Á meðan ætlar hæstv. ráðh. að malla fjármálasúpuna fyrir þjóðina og endanlega þá, þegar þessi súpa verður á borð borin, svíkja allt, sem Sjálfstfl. hefur lofað í þessu máli, eins og fjöldamörgum málum áður, sem hafa varðað bændastétt landsins. Ég get vel skilið það, að búnaðarfræðsla og það, sem það varðar, láti ekki vel í eyrum hæstv. fjmrh., ekki sízt þegar ég minnist þess, að hann mun hafa sagt það hér í þessari d. nú á þessu ári, þegar verið var að ræða um kjördæmabreytinguna, að stefna okkar framsóknarmanna væri stefna óbyggðanna. Það er stefna óbyggðanna að halda uppi rétti héraðanna í landinu. Og þegar á að fara að halda uppí rétti héraðanna og þess fólks, sem þar býr, þá blöskrar hæstv. fjmrh. Sannarlega verða bændur landsins ekki öfundsverðir á meðan hæstv. ráðh. og hans flokkar fara með völdin í þessu landi.



Herra forseti. Er nú hv. 9. landsk. (JÞ) farinn heim frá börnum sínum?  Hann sagði, hv. þm., að bandalagið, sem Framsfl. og Alþfl. gerðu með sér, hefði átt áð vera sigurbandalag. Það er alveg rétt. En hann taldi, að það hefði ekki orðið sigurbandalag. Jú, bandalagið var í raun og veru sigurbandalag, og það var aldrei búizt við því, þegar gengið var í þetta bandalag, að það mundi takast í fyrstu kosningum að ná að fullu tilganginum með því. Við höfum barizt við það í þessu landi að hafa of marga flokka og búið við það ástand, að skort hefur meiri hluta - samstæðan meiri hluta - til þess að fara með stjórn landsins. Nú var það hugmyndin, um leið og Framsfl. vildi bjarga Alþfl. frá algerum dauða„ að stofna bandalag, sem hefði svipaða stefnu, samræmdi stefnu sína og gæti orðið meirihlutaflokkur, meirihlutablokk í landinu, og það var tekið fram af báðum aðilum, og þess má finna stað í blöðum beggja flokkanna, að þeir gerðu ekki ráð fyrir því, að einar kosningar mundu duga til þess, að takmarkið næðist. Þeir gerðu ráð fyrir því, að það þyrfti fleiri kosningar. En hvað gerðist? Alþfl. hljóp úr bandalaginu, áður en reynt var í annað sinn, og gerðist bandamaður stórgróða- og atvinnurekendaflokksins. Hv. 9. landsk. sagði, að það væri ekki rétt, að Alþfl. hefði týnt sínum gömlu hugsjónum, og hann nefndi eitt dæmi, og dæmið var það, að hann hefði haft það mál á stefnuskrá sinni að breyta kjördæmaskipuninni og nú væri kjördæmabreytingin komin á. En hvernig ætli hafi staðið á því, að svona fór? Þessi flokkur, þótt hann hafi týnt hugsjónum sínum, hefur annað slagið veríð að reyna að rifja upp sínar gömlu kenningar og stefnur. Og það stóð nú svo á 1958, á haustmánuðum, að hann fór að rifja upp á flokksþingi sínu stefnu sína í kjördæmamálinu og gaf út yfirlýsingu á sínu flokksþingi eða fulltrúasamkomu, þó ekki án fyrirvara. Og Sjálfstfl. veitti þessari yfirlýsingu athygli og tók Alþfl. á orðinu, og vegna þess knúðist hann út í stjórnarskrárbreytingarmálið, sem að vísu hefur ekki enn þá sýnt, að það hafi verið giftuspor, því þegar hið fyrst kosna þing eftir hínum nýju lögum er kallað saman, þá þykir það ekki virðulegra en það, ekkí starfhæfara en það, að einmitt Alþfl. og Sjálfstfl. sýnist rétt að senda það heim og vilja heldur grípa til þess að stjórna með bráðabirgðalögum. Upphaf sögunnar í Morgunblaðinu, Óþreyju hjartans, er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Það byrjaði með smávægilegri óheppni af minni hálfu,“ - það má segja, að þetta eigi við um Alþfl., samband hans við Sjálfstfl. byrjaði af hans hálfu sennilega með óheppni, að því er kjördæmamálið snertir, - „meinlausum klaufaskap, „gaffe“, eins og Frakkar kalla það, því næst kom tilraun til að bæta úr þessari heimsku minni, en ef maður reynir að gera við úr í of miklum flýti, getur alveg eins farið svo, að sigurverkið raskist allt.“ Er ekki von, að Alþýðuflokksmaðurinn hv. 9. landsk. vilji heyra þetta? Er þetta ekki eins og það væri talað af Alþfl.? Hann er að rjála í sigurverki og hefur verið að rjála í sigurverki í flýti í samvinnu við Sjálfstfl., og það getur alveg eins farið svo, að sigurverkið raskist allt, og allar líkur til þess, að svo verði. Þá hef ég orðið við óskum hv. 9. landsk. þm. og lofað honum að heyra svolítið úr þessari hans eftirþráðu sögu, Óþreyju hjartans. En mér þótti afar gott að heyra hæstv. fjmrh. gefa þá yfirlýsingu áðan, að vel getur komið til mála, að stjórnað verði með brbl. Mér þótti það gott, vegna þess að það er upplýsing, en slæmt, að þetta skuli vera sagt hér á Alþingi og að búast megi við því.



Herra forseti. Því hefur verið yfir lýst af Sjálfstfl., að bændum verði bætt sú skerðing, sem varð með brbl. á s.l. hausti. Það er hins vegar svo, að það er með öllu óeðlilegt að tengja þessa heimild, sem hér er rætt um í þessari brtt., við það mál, sem hér liggur fyrir, og bæði ástæðulaust og óþarft að gera það. Með hliðsjón af því segi ég nei.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti, Ég lít svo á, eins og ég hef áður sagt, að hæstv. ríkisstj. hafi á vítaverðan hátt vanrækt skyldu sína með því að hafa ekki þegar lagt fyrir Alþingi brbl. fyrrverandi stjórnar um festingu búvöruverðs. Ég lít svo á, að nauðsyn hafi borið til, að Alþingi fjallaði um mál þetta allt frá grunni og setti nýja löggjöf um búvöruverð. Þetta hefur verið vanrækt, og er það sök hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar á þingi. Ég skoða fram komna brtt. á þskj. 32 sem tilraun til þess að þvinga fram ákvörðun í þessu máli, sem ekki getur beðið lengur óleyst að mínum dómi. Þess vegna greiði ég till. atkvæði og segi já.



Ég skírskota til yfirlýsingar hv. 6. þm. Norðurl. e. og segi nei.

1. gr. samþ. með 11:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: AuA, BGuðm, EggÞ, FS, GTh, JÁ, JÞ, KJJ, MJ, ÓB, SÓÓ. nei: ÓlJ, PÞ, SE, AGl, ÁB, BjörnJ, HermJ, KK. 1 þm. (FRV) fjarstaddur. 8 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv.: Ólafur Jóhannesson: Ef frv. þetta væri tekið til afgreiðslu á eðlilegum tíma þinghaldsins, mundi ég greiða því atkvæði. En þar sem það er nú tekið til afgreiðslu til þess að skapa skilyrði til að koma á ótímabærri þingfrestun, sem leiðir af sér skerðingu þingræðis, þá segi ég nei.



Ég skírskota til grg. 3. þm. Norðurl. v. og segi nei.



Ég skírskota einnig til grg. hv. 3. þm. Norðurl. v. og segi nei.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Ég er ekki efnislega andvígur frv., en tel það ótímabært, og því segi ég nei.



Með tilvísun til ummæla hv. 3. þm. Norðurl. v. segi ég nei.



Ég vísa til nái. á þskj. 35 og segi nei.



Ég segi nei með tilvísun til grg. 3. þm. Norðurl. v.



Ég skírskota til grg. 3. þm. Norðurl. v. og segi nei. 2. gr. samþ. með 11 shlj. atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 11 shlj. atkv.



Herra forseti. Eftir að ég ræddi þetta mál við umr. s.l. laugardag, tók hér til máls hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ). Hann komst þannig að orði, að ég hefði dregið upp mjög dökka mynd af því, hvernig fjárhagsástandið í landinu er. Ég gerði þó ekki annað en vitna til og lesa orðrétt upp aths. við fjárlagafrv. það, sem nú liggur fyrir. Ef ég hef dregið upp mynd, sem er dökk, um fjárhagsástandið í landinu, þá er sú mynd staðfest í fjárlagafrv. því, sem nú liggur fyrir hv. Alþ. og samið er af fyrrv. fjmrh. Þá vildi hv. þm. hnekkja þeim rökum, sem ég hafði fært fram, að eðlilegt væri, að þingið fengi tóm til þess að fjalla um þau mál, sem þm. bæru fram, og rök hv. þm. fyrir því, að þingfrestun væri eðlileg nú, voru m.a. þau, að frv., sem flutt væru af hálfu þm., væru yfirleitt fjárhagsmál, sem þyrfti að afgreiða og athuga í sambandi við fjárlög og fjárhagsmál ríkisins í heild. Ég get ekki fallizt á þessi rök hv. þm. Það er algengt og mjög eðlilegt, að frv., sem þm. flytja, hafi í för með sér einhver ný útgjöld, en slík mál, ef um þýðingarmikil nýmæli er að ræða, þarf að sjálfsögðu að athuga gaumgæfilega í nefndum og á þingi, áður en þau öðlast lögfestingu, og venja er, að útgjöld vegna nýrra lagasetninga falla yfirleitt ekki á fjárlög þess árs, sem í hönd fer, heldur koma til greiðslu síðar, eftir að lögin hafa öðlazt gildi. Til viðbótar þessu er það augljóst, að það er mjög eðlilegt, að n. geti fjallað um mál, sem til þeirra er vísað á öndverðu þingi, sent þau til umsagnar og fengið umsagnir í hendur síðar, eftir að þinghlé hefur verið gert. Það þekkja allir, sem vanir eru þingstörfum, að það torveldar oft, að nefndir geti á sómasamlegan hátt afgreitt þýðingarmikil lagafrv. frá sér, að þær telja sér nauðsynlegt og jafnvel skylt að leita um þau umsagna ýmissa aðila, sem upplýsingar geta gefið um þau málefni, sem þar er fjallað um. Það má einnig minna á það, sem annar hv. þm. benti raunar á hér í umr. á laugardaginn, að þingsköpin sjálf gera ráð fyrir því og veita nokkurt aðhald um það, að mál, sem þingmenn ætla sér að flytja, séu fram borin á fyrstu vikunum, sem þingið starfar. Þetta aðhald veita þingsköpin sjálf á þann hátt að krefjast þess, að leyfis deildar sé leitað, ef mál eru flutt seint á þinginu. Þá vil ég einnig taka undir það, sem kom fram í umr. hér á laugardaginn, hve það er mikils virði fyrir fjvn. þingsins, sem hefur umsvifameiri störfum að gegna en nokkur önnur þingnefnd, meðan fjárlagaafgreiðslan er í undirbúningi, að fá gott tóm til þess að kynna sér þau fjölmörgu erindi, sem lögð eru fyrir hana, og það verk getur fjvn. að sjálfsögðu unnið, áður en tillögur ríkisstjórnar um meginúrlausnir í efnahagsmálum liggja fyrir. Það er einnig venja, að fjvn. kalli á sinn fund forstöðumenn ríkisstofnana og fái skýrslur þeirra til yfirlits, áður en hún er við því búin að ganga til úrskurðar eða atkvgr. um till. sínar um breyt. á fjárlagafrv. Allt er þetta til stuðnings þeirri skoðun, sem við framsóknarmenn og þingmenn Alþb. hafa flutt fram hér, að það sé mjög óeðlilegt að vinda nú bráðan bug að því næstu daga að láta þingmenn hverfa af þingi og senda þá heim. Meðan umr. um þetta mál stóð yfir s.l. laugardag hér í þessari hv. d., kom hæstv. landbrh. inn í d. og mælti nokkur orð. Ég álít nú raunar, að hv. d. hefði ekki farið mikils á mis, þó að hún hefði ekki fengið þá ræðu, og hv. 2. þm. Vestf. (HermJ) svaraði svo greinilega því, sem hæstv. landbrh. hafði að segja um yfirfærslugjaldið í sambandi við afurðaverð bænda, að í raun og veru er þar engu við að bæta. Ég vil þó árétta það, sem hv. 2. þm. Vestf. sagði um það efni, með örfáum orðum. Meðan vinstri stjórnin sat að völdum og var að undirbúa ráðstafanir í efnahagsmálum, gerði þáv. stjórnarandstaða eða Sjálfstfl. hvorki sjálfstæðar till. né víðtækar brtt. um lausn á efnahagsmálum. En ýmsir forustumenn Sjálfstfl. sögðu þó opinberlega eftir á, að það hefði þurft að gera eitthvað svipað því, sem gert var. Og a.m.k. hinir gætnari þm. Sjálfstfl. sögðu það við umr. um lögin um útflutningssjóð, að yfirfærslugjaldið, 55%, miðaði í jafnvægisátt, í stað þess að áður höfðu verið innheimt mörg mismunandi gjöld á hina ýmsu vöruflokka. M.a. hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) viðurkenndi þetta í umr. í Nd., og er sá ræðukafli að sjálfsögðu til í þingskjölum. Það er því ekki alls kostar réttmætt eða sanngjarnt af hæstv. landbrh. eða öðrum sjálfstæðismönnum að ráðast nú að þeim, sem skipuðu vinstri stjórnina og studdu hana, fyrir það, að þetta gjald var lagt á. Og ef þessar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar í efnahagsmálum þá, hefði ekki orðið komizt hjá að gera aðrar ráðstafanir, sem hefðu náð svipuðu marki, en í einhverju öðru formi, e.t.v. gengisbreytingu. Og hefði gengisbreyting verið gerð þá í stað þeirra ráðstafana, sem gerðar voru í sambandi við lögin um útflutningssjóð, hefði áreiðanlega ekki minna gjald fallið á afurðaverð bænda með almennri gengisbreytingu en það, sem 55% yfirfærslugjaldinu nam. Og nú ber svo við, að allt þetta ár hefur setið að völdum ríkisstj., sem hefur notið stuðnings Sjálfstfl., ríkisstj., sem hefur haft að baki sér raunverulegan þingmeirihluta, sem myndaður er af Sjálfstfl. og Alþfl. Þeim þingmeirihluta hefði verið það í lófa lagið að koma fram lagabreyt. og afnema þetta gjald á rekstrarvörum landbúnaðarins, ef þeim hefði verið það alvara. En nú liggur reynslan fyrir um það, að þeir hafa ekki ráðizt í það að afnema þetta gjald, ekki einu sinni flutt um það tillögur á þingi. Hæstv. landbrh. sagði enn fremur í umr. á laugardaginn í sambandi við brbl. frá s.l. hausti um afurðaverð landbúnaðarins, að núv. ríkisstj. mundi fara að lögum í því efni. Stjskr. heimilar, að gefin skuli út brbl. á milli þinga, en í þeirri gr. stjskr., sem um þetta fjallar, er tekið fram, að á næsta þingi skuli leggja brbl. fram til samþykktar eða synjunar á hv. Alþ. Það er oft talað um, hver sé bókstafur laga og hver sé andi þeirra. Það má e.t.v. segja, að bókstafnum sé fullnægt, ef þskj. er prentað einhvern tíma áður en þinginu lýkur og það sýnt þm., þó að áhrif löggjafarinnar séu þá niður fallin, þó að löggjöfin sé hætt að hafa áhrif. En það er áreiðanlega ekki andi stjskr. Heimild ríkisstj. til að gefa út brbl. milli þinga er vitanlega miðuð við það, að ekki sé auðið að kveðja Alþ. saman til þess að ráða fram úr þeim vanda, sem að höndum steðjar, í skyndi. En ákvæðin um, að það skuli leggja brbl. fyrir næsta Alþ., er það kemur saman, eru vitanlega miðuð við það, að löggjafarþingið fái aðstöðu til, ef möguleikar leyfa, að fjalla efnislega um brbl., á meðan áhrif þeirra eru í framkvæmd. Það liggur því í augum uppi, að ef hæstv. landbrh. ætlar ekki að leggja frv. fyrir Alþ. fyrr en eftir 15. des., eftir að áhrif þess hafa átt sér stað, þá fullnægir hann a.m.k. ekki anda stjskr. og fer ekki að lögum að því leyti, hvað sem segja má um bókstafinn. Hæstv. landbrh. komst einnig þannig að orði, að bændum mundi þykja það nægileg trygging, sem Sjálfstfl. hefði sagt í þessu máli. Ég verð að álíta, að bændur muni gera sér fulla grein fyrir því, sem ég hef nú tekið fram um ákvæði stjskr. og anda hennar í sambandi við samþykkt brbl. Til þess benda einnig, að bændum þyki nú orð Sjálfstfl. eða forustumanna hans heldur létt í vösum sem trygging, ýmsar aðgerðir, sem félagssamtök bænda hafa haft uppi nú á þessu hausti. Það er ekki venjulegt, þegar fulltrúar, sem sitja á aðalfundi Stéttarsambands bænda, eru nýlega komnir heim og búnir að ljúka störfum, að þeir séu kvaddir til fundar að nýju. Ég hygg, að það sé í fyrsta skipti, sem slíkt á sér stað, síðan Stéttarsambandið var stofnað, að þetta gerðist nú s.l. haust til þess að ræða brbl. ríkisstj. og þá málsmeðferð, sem þá var höfð uppi. Ég held, hvað sem hæstv. landbrh. hefur að segja um þetta í þessari hv. d., að þá sýni þetta m.a., að bændum landsins þyki orð Sjálfstfl. helzt til léttvæg trygging fyrir sínum hagsmunamálum. Ég hygg líka, að sú atkvgr., sem nú hefur staðið yfir á mjólkursölusvæðinu hér sunnanlands og vestan um að framkvæma sölustöðvun á mjólk, ef málum bænda verður ekki skipað á hagkvæmari hátt en nú horfir, sé líka bending um það, að bændastétt landsins þyki orð Sjálfstfl.-manna ein út af fyrir sig heldur léttvæg trygging. En þetta er áreiðanlega í fyrsta skipti, síðan Stéttarsamband bænda var stofnað, að slík atkvgr. er látin fara fram og sölustöðvun á mjólkurafurðum undirbúin. Öll þessi mál, sem eru hér til umr., blandast meira og minna inn í umr. um þá fyrirætlun hæstv. ríkisstj. að fresta Alþ. nú alveg næstu daga. Á þingi, sem haldið var s.l. velur, og svo á aukaþingi í sumar var mikið um það talað, að höfuðnauðsyn bæri til að koma þeirri skipan á, að Alþ. yrði skipað í samræmi við þjóðarviljann og að festa í þjóðmálum gæti náðst, eins og mun standa orðrétt í stefnuskrá Sjálfstfl. Nú er komið saman nýkjörið þing, sem kosið er eftir hinni nýju kjördæmaskipun og á því að vera skipað í meira samræmi við þjóðarviljann en a.m.k. Sjálfstfl. taldi að áður væri. Nú virðist, að þetta þing, sem mun vera skipað í samræmi við þjóðarviljann, eigi ekki að fá eðlilegan starfsfrið, nú eigi helzt að senda það heim, - ja, jafnvel á tíunda degi eftir að það er kvatt saman. Og þetta er bending, sem vert er fyrir þingfulltrúa og þjóðina að gefa nokkurn gaum. Og það má einnig spyrja, og það mun ég nú gera að lokum þessa máls nú að sinni: Hvernig er fyrirhugað að framkvæma það stefnuskráratriði Sjálfstfl., að festa í þjóðmálum geti náðst? Er það á þann hátt að hindra sem mest störf Alþingis, en draga valdið sem mest í hendur ríkisstj. og flokksstjórnanna?



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til laga um heimild fyrir ríkisstj. til að innheimta ýmis gjöld 1960 með viðauka. Í umr. um frv. þetta hér í hv. d. á laugardaginn kenndi margra grasa. Var þar mest talað af hálfu stjórnarandstöðunnar, en minnst um frv. sjálft og efni þess ræður hv. stjórnarandstæðinga snerust fyrst og fremst um óskylt mál, væntanlega þingfrestun, en að öðrum þræði urðu þetta almennar stjórnmálaumræður af þeirra hálfu ásamt nokkrum upplestri úr Morgunblaðinu. Og eftir því, sem er að heyra á þeim hv. þm., er hér talaði á undan mér, á nú að fara að leika sama leikinn. Ég vildi þó beina því til hv. stjórnarandstæðinga, ef þeir byrja enn á ný að lesa hér upp úr Morgunblaðinu yfir okkur dm., að þeir læsu þá helzt framhaldssöguna, af því að hún er skemmtilegust af því efni, sem blaðið flytur. Hv. 3. þm. Norðurl. e. endursagði til dæmis hluta úr framboðsræðum sínum frá því í kosningabaráttunni í haust. Hann sagði m.a., að Sjálfstfl. hefði húsbóndavald yfir Alþfl., og rökstuddi það með því einu að vitna til lausafregnar í Morgunbl. um embættisveitingu, sem síðar hefði svo komið á daginn að reyndist vera rétt. Þessi hv. þm. veit það, eins og allir aðrir vita, að enginn stjórnmálaflokkur hefur nokkru sinni haft eða mun nokkru sinni hafa húsbóndavald yfir Alþfl. Hins vegar hefur það skeð, að einn stjórnmálaflokkur í landinu, Framsfl., hefur reynt að öðlast slíkt húsbóndavald, en mistókst það herfilega, og síðan hefur hann aldrei getað litið Alþfl. réttu auga eða unnað honum sannmælis. Hv. 1. þm. Vesturl. sagði við þessa sömu umr., að Alþfl. hefði óvirt bændastéttina og brotið lög á henni. Það getur vel verið, að svona ummæli gangi vel á sveitafundum, þar sem áheyrendur eru fólk, sem les ekki önnur blöð en Tímann, en hér í sölum Alþ. ætti þessi hv. þm. ekki að láta sér slíka fjarstæðu um munn fara og það eins þótt þessi ummæli og önnur slík séu eingöngu höfð uppi til þess að halda uppi málþófi og tefja tímann. Ef nokkuð er óvirðing við bændastéttina, þá er það að álíta, að bændur hafi ekki skilið, að setning brbl. var nauðsynleg til þess að forðast nýja verðbólguskriðu, til þess að komast hjá hækkunum á milliliðakostnaði og sölukostnaði á landbúnaðarvörum og til þess að gefa ekki ábyrgðarlitlum öflum innan verkalýðshreyfingarinnar færi á nýjum kauphækkunarkröfum. Þessi sami hv. þm. sagði, að í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. væru boðaðar nýjar og róttækar og mjög varhugaverðar aðgerðir í efnahagsmálum, sem hann vildi á ýmsan hátt hallmæla. Þegar hæstv. formaður þingflokks Framsfl. heyrði stefnuyfirlýsinguna lesna í Sþ., stóð hann upp og hélt þar ræðu, þar sem hann sagði, að stefnuyfirlýsingin væri svo almennt orðuð, að af henni yrði nær ekkert ráðið, til hverra úrræða ríkisstj. og flokkar hennar ætluðu að grípa. Það væri því ekki vanþörf á því, að þingflokkur Framsfl. héldi með sér fund, svo að þm. flokksins gætu samræmt túlkun sína á stefnuyfirlýsingu hæstv, ríkisstj. og þyrftu ekki að segja eitt í Sþ. og svo allt annað hér í þessari hv. deild. Þar sem ég á sæti í fjhn. þessarar hv. d. og er einn þeirra manna, sem skrifuðu undir nál. meiri hl., er mér vel kunnugt um afgreiðslu þessa frv. innan n., sem hér er um rætt, svo og annarra þeirra fjáraflafrumvarpa, er í kjölfar þess fara. Minni hl. n., hv. 1. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. sama kjördæmis, hefur, eins og kunnugt er, ekki skilað neinu áliti. Á fundi fjhn. á föstudaginn töldu þeir sig ekki geta tekið afstöðu að svo komnu og óskuðu eftir, að málinu yrði frestað þar til morguninn eftir. En frestbeiðni þessari var synjað, þar sem hún var af annarlegum toga spunnin. Fæ ég ekki heldur skilið, hvers vegna þessir hv. þm. þyrftu nú sérstaklega frest til þess að taka afstöðu til sams konar frumvarpa og þeir hafa ár eftir ár undanfarið samþykkt athugasemdalaust og talið alveg sjálfsagt. Daginn eftir kom svo í ljós í ræðum þessara tveggja hv. þm. hér í d., að þeir voru alveg jafnálitslausir og á nefndarfundinum. Annar þeirra, hv. 5. þm. Norðurl. e., drap á það í ræðu sinni, hvort ekki væri nægjanlegt að framlengja þessi tekjuöflunarfrv. um tvo mánuði eins og bráðabirgðafjárgreiðsluheimildina í staðinn fyrir eitt ár, eins og venja væri og hér er gert ráð fyrir. Að stytta þennan tíma væri að sjálfsögðu spor aftur á bak. Ef breyta ætti gildistíma þessara frv., ætti frekar að lengja hann en stytta og helzt að láta þau gilda ótímabundið, svo að hv. alþingismenn þurfi ekki ár eftir ár að vera að setja sömu lögin, enda er vitanlega jafnauðvelt með nýjum lögum að fella niður eða breyta þessum tekjustofnum, þó að slíkur háttur sé á hafður. En ég teldi alveg fráleitt af Alþ. að viðhafa þau vinnubrögð að eiga það á hættu að þurfa að endurtaka sömu lagasmiðina á tveggja mánaða fresti. Hv. 1. þm. Norðurl. e., sem er annar þeirra manna, er skipa minni hl. fjhn. í þessu máli, sagði í ræðu sinni hér í hv. d. á laugardaginn, að hann hefði efnislega lítið sem ekkert út á frv. að setja. Hins vegar líkti hann þessum fimm frumvörpum við fimmbura og sagði, að eini gallinn væri bara sá, að þeir væru fæddir fyrir tímann. En ég vildi nú spyrja: Hvaða máli getur meðgöngutíminn skipt, ef börn eru fullburða? Hv. þm. hefur hér hagað sér eins og ljósmóðir, sem neitar að taka á móti börnum, ef þau fæðast ekki nákvæmlega á þeim tíma, sem þeirra er vænzt. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa nokkuð haldið því á lofti sem rökum gegn því að samþykkja þetta frv. nú, að 1. umr. um fjárlögin hafi enn ekki farið fram, og væri það einsdæmi að bíða ekki eftir því, þm. þyrftu fyrst að heyra hæstv. fjmrh. fylgja fjárlagafrv. úr hlaði og gera grein fyrir afkomu ríkissjóðs árið 1959, áður en þeir gætu lagt blessun sína yfir þetta frv., sem hér er til umr. Þar sem ég er nýliði hér á þessu þingi og þessum málum alls ekki nægilega kunnugur, vildi ég leyfa mér að spyrja þá hv. þm., sem mér eru eldri og reyndari, hvernig þessu hefur verið hagað til á undanförnum árum. Þegar þessi fjáraflafrv. hafa verið samþ. á síðustu árum, hefur það þá aldrei verið gert fyrr en að lokinni 1. umr. um fjárlögin? Hafa fjhn. beggja þingdeilda ekki einróma mælt með samþykkt þessara frv., áður en fjárlagaumr. fór fram? Hvaða upplýsingar geta það verið, sem komið hafa fram við 1. umr. um fjárlögin, er hafa leitt til þess, að tekjuöflunarfrv. hafa ætíð verið samþ. ágreiningslaust þrátt fyrir ærna óvissu og mjög mismunandi horfur í efnahagsmálum á þessum árum? Þessum spurningum vildi ég gjarnan fá svarað. Frv. til fjárl. fyrir árið 1960 hefur þegar verið útbýtt hér á Alþ., þó að umr. um það hafi ekki enn þá farið fram og eigi sér væntanlega ekki stað fyrr en eftir áramót. Í aths. við þetta frv. er að finna þær þýðingarmiklu upplýsingar, að tekjur og gjöld ríkissjóðs árið 1959 muni þrátt fyrir hrakspár framsóknarmanna um hið gagnstæða nokkurn veginn standast á. Það ætti því að vera ljóst, að ríkissjóður hefur þörf fyrir sömu tekjustofna árið 1960 og á undanförnum árum, enda gera menn sjálfsagt ekki ráð fyrir, að útgjöld ríkissjóðs fari lækkandi á næsta ári. Situr a.m.k. sízt á framsóknarmönnum, sem í kosningabaráttunni töluðu sífellt um óreiðuskuldir og vanskilavíxla, að gerast þrándur í götu eðlilegra og venjubundinna fjáröflunarleiða. Með þeim tekjuöflunum, sem í frumvörpunum felast, er ekki á nokkurn hátt farið dýpra í vasa almennings en áður. Að unnt var að komast hjá því, er fyrst og fremst því að þakka, að minnihlutaríkisstj. Alþfl. tókst að lægja þá háskalegu verðbólguöldu, sem reis fyrir ári og olli því, að hæstv. forsrh. vinstri stjórnarinnar hljóp frá stýrinu á þjóðarskútunni í ofboði og lét aðra um að leysa þann vanda, sem að steðjaði. Svo að ég víki máli mínu aftur að fundi fjhn. hv. Ed., sem haldinn var s.l. föstudag, er rétt að greina frá því, að hæstv. fjmrh. var mættur á þessum fundi eftir sérstakri ósk frá nefndarfulltrúum Alþb. og Framsfl. Ekki spurðu þessir fulltrúar hæstv. fjmrh. nema að mjög litlu leyti um fjárhagsmálefni og fengu greið svör við því. Fsp. þeirra snerust fyrst og fremst um væntanlega þingfrestun. Þessir fulltrúar nefndu ekki einu orði, að þeir teldu sig ekki geta tekið afstöðu til frv., sem hér er á dagskrá, og annarra, sem eins stendur á um, fyrr en umr, um fjárlögin hefðu farið fram. Þvert á móti, það var alveg ljóst, að þeir höfðu ekkert á móti því, að frv. þessi yrðu samþ. þegar í stað, aðeins ef þinginu yrði ekki frestað. Væri hins vegar staðið fast á frestun, mundu þeir tefja fyrir framgangi þessara frv. eftir föngum, þó að þeir hefðu engin málefnaleg rök fram að færa gegn þeim, og er það nú líka komið á daginn. Ég vil mælast til þess við hv. þm. stjórnarandstöðunnar, að þeir hætti nú málþófi sínu gegn nauðsynlegum og sjálfsögðum málum og hætti leit sinni að tylliástæðum til þess að mæla þeim í móti. Skeleggar ræður þeirra og rök gegn þingfrestuninni eiga þeir hins vegar eingöngu að flytja á réttri stundu og réttum stað, þegar það mál verður tekið fyrir í sameinuðu þingi.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. beindi þeirri fyrirspurn til mín á laugardaginn var, að ég upplýsti, hve miklu væri ætlað að þau gjöld næmu, sem ætlunin er að heimilað verði að innheimta samkvæmt þeim frv., sem hér liggja fyrir. Ég skal sízt af öllu ámæla þessum hv. þm. fyrir það, að hann tekur þingmannshlutverk sitt svo miklu alvarlegar en við flestir, sem hér höfum átt sæti á þingi að undanförnu, að hann vill ekki samþykkja skattafrv. nema gera sér grein fyrir því, hve miklar álögur sé verið að leggja á landslýðinn, þó að hitt beri að vísu að upplýsa, að þegar hv. flokksbróðir hans, 1. þm. Austf., lagði þessi sömu frv. fyrir þingið, voru engar upplýsingar um þetta atriði gefnar, og þegar við sjálfstæðismenn vorum í stjórnarandstöðu á síðasta kjörtímabili, þá réttum við upp höndina með þessu frv., bæði í n., sem um þau fjölluðu, og einnig á þingi, án þess að hnýsast nokkuð eftir því, hve miklar upphæðir þarna væri um að ræða. En ég skal fúslega játa það, að ábyrgðartilfinning okkar í stjórnarandstöðunni hefur kannske í þessu efni sem fleirum jafnvel farið úr hófi fram, þó að auðvitað beri stjórnarandstöðu alltaf að vera ábyrg. En ég sneri mér til starfsmanna fjmrn. og bað um þessar upplýsingar. Virtist að vísu svo sem þeim kæmi einkennilega fyrir sjónir þessi óvenjulega hnýsni þingmanna um þessi atriði. Skal ég nú gefa þær upplýsingar, sem ég hef að svo stöddu getað fengið. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. sé heimilað á árinu 1960 að innheimta með viðauka eftirtalin gjöld til ríkissjóðs: Í fyrsta lagi er 100% viðauki við vitagjald. Samkv. upplýsingum fjmrn. nam þetta á s.l. ári um 783 þús. kr. Í öðru lagi er 140% viðauki við stimpilgjald, lestagjald og leyfisbréfagjöld. Um þetta segir fjmrn. svo: „Ekki er unnt að upplýsa þá tölu, þar eð heimildin er einungis notuð upp í 100% af afsölum fyrir fasteignum og engin sundurliðun liggur fyrir um skiptingu milli afsala og annarra stimpilskyldra skjala.“ Meiri upplýsingar gat ég því miður ekki fengið um þetta atriði. Þriðja atriðið var 200% viðauki við skipaeftirlitsgjöld, en það var lauslega áætlað árið 1958 143544 krónur. Fjórði og síðasti liðurinn er svo álag á gjald af innlendum tollvörutegundum. Um þetta segir fjmrn.: „Ekki er unnt að upplýsa þá tölu, þar eð álagið er mismunandi eftir vörutegundum og engin sundurliðun til um skiptingu milli einstakra vörutegunda, en eins og frv. ber með sér, er þetta álag mjög mishátt.“ Því miður hefur mér ekki tekizt að fá um þetta fyllri upplýsingar en þær, sem nú greinir. Ég játa, að þær eru ekki fullnægjandi, en ég vænti þess með tilliti til aðstæðna og með tilliti til þess, að þetta mun aldrei hafa verið upplýst áður í sambandi við meðferð Alþ. á þessum málum, að fyrirspyrjandi um þessi atriði geri sig ánægðan með þá úrlausn, sem ég hef getað gefið í þessu efni.



Herra forseti. Það ber á nokkurri óþreyju hjá stjórnarliðum út af því, að þm. stjórnarandstöðunnar leyfa sér að taka til máls um þau frv., sem hér eru á dagskrá, og er það ekki með eðlilegum hætti, að þeir skuli ekki þola við, þó að stund úr tveimur dögum sé varið til þess að drepa á jafnþýðingarmikil mál og hér eru til umr. og þá sérstaklega drepa á þann tilgang, sem er með því að flytja málin nú og keyra þau gegnum þingið nú, því að það er ekki tilgangur hæstv. ríkisstj. að ætla að nota þessi lög fyrir áramót, hún þarf ekki á því að halda. Það er ekki fyrr en eftir áramót, sem hún þarf á þessum væntanlegu lögum að halda, svo að út frá því sjónarmiði er ekki neitt komið í ótíma um að afgreiða þessi mál. Ég hélt, að öllum væri ljóst, að þessar umr. eru fyrst og fremst mótmæli gegn þeim vinnubrögðum að reka þingið heim. Tilgangurinn með því að keyra þessi frv. áfram nú er sá að gera ríkisstj. mögulegt að reka þingið heim í dag, eins og tilætlunin var. Hv. 9. landsk. er hér ekki staddur. Mér þætti vænt um, að einhver næði í hann, því að ég þyrfti aðeins að svara örfáum orðum, sem hann lét falla, áður en ég gleymi þeim. Já, það er kannske nóg, að hv. 10. þm. Reykv. hlusti á það. Ég verð þá að láta það duga. Hv. 9. landsk. þm. kom með þær fréttir, að ljósmæður hér í landinu væru farnar að taka upp á því að neita að taka á móti börnum, sem ekki fæðast nákvæmlega á réttum tíma. Mér þykir þetta tíðindi út af fyrir sig. Ég hef aldrei heyrt þetta nefnt fyrr. Og ef þetta er svona, þá sýnist mér full ástæða til fyrir stjórnarflokkana að flytja hér frv. um breyt. á ljósmæðralögunum, því að þetta er alveg óhafandi ástand, ef þetta er svona. Og ég vænti þess, að hæstv. fjmrh., sem hér er staddur, hlutist til um það innan hæstv. ríkisstj., að þinginu verði ekki frestað fyrr en búið er að koma þeirri löggjöf í gegn.

Þetta mál heyrir ekki undir mig.

Nei, en ég sagði, að hann beitti sér fyrir því innan ríkisstj., það hlýtur að vera einhver ráðh. til, sem mál ljósmæðra heyra undir. Þá var hv. 9. landsk. að mótmæla einhverjum ummælum af hálfu framsóknarmanna, að Sjálfstfl. hefði húsbóndavald yfir Alþfl. Það má alltaf deila um einstök blaðaskrif og einstök ummæli á fundum og þess háttar. Það er alveg rétt. En ég get ekki setið á mér að skýra frá því, að hlustað hef ég á sjálfstæðismenn skýra frá tildrögum stjórnarmyndunarinnar á Þorláksmessu í fyrra. Ég kann það alveg, því að þetta bar á góma fund eftir fund, ég lærði þetta utan bókar og það var í fáum orðum efnislega á þessa leið: Þegar Ólafur Thors reyndi að mynda ríkisstj. í desember í fyrra, sneri Sjálfstfl. sér til Alþfl., lagði fyrir hann efnahagsmálatillögur sinar og óskaði eftir stuðningi Alþfl. við ríkisstjórn sjálfstæðismanna. Alþfl. sagði nei. Daginn eftir kom Alþfl. til Sjálfstfl. og bað hann um stuðning við ríkisstj. Alþfl.-manna um þessar sömu tillögur. Sjálfstfl. sagði já.  Ég sagði frá grg. eins af framámönnum sjálfstæðismanna, hvernig stjórnarmyndunin fór fram í fyrra, og hlýt ég að líta svo á, að efnahagsmálastefnan, ef stefnu skyldi kalla, sem stjórnað hefur verið eftir frá því í desember í fyrra, sé mótuð og í öllum efnum samin af Sjálfstfl., en Alþfl. hafi fallizt á hana og framkvæmt hana með stuðningi sjálfstæðismanna. Ég efast um, að nokkur muni mótmæla þessu, að þannig hefur þetta gengið fyrir sig. Nú sannar þetta ekki að vísu, að Sjálfstfl. hafi húsbóndavald yfir Alþfl. En ef hann hefur það ekki, þá er það eingöngu fyrir það, að Alþfl. hugsar nú orðið nákvæmlega eins og Sjálfstfl. og á enga skoðun, sem fellur ekki í sama farveg. Þá drap hv. 9. landsk. þm. á afurðaverð bænda og brbl. og sagði merkilegan hlut, að ég kalla. Ég gat ekki a.m.k. skilið hann á annan veg en þann, að hæstv. þáv. ríkisstj. hefði gefið út brbl., til þess að verkalýðsfélögum gæfist ekki færi á kauphækkunum. Ég held, að ég hafi skrifað þetta orðrétt eftir honum. M.ö.o.: hið lögákveðna afurðaverð bænda var af þeim svikið með brbl., til þess að verkalýðsfélögum gæfist ekki færi á kauphækkunum. Hvernig stendur þá á uppsögnum samninga hjá verkalýðsfélögum núna þrátt fyrir brbl.? Er hæstv. ríkisstj. búin að tryggja það með brbl. um landbúnaðarverðið, að engin verkalýðsfélög hugsi til kauphækkana, að ég ekki tali um hitt, að félögum gefist ekki einu sinni færi á því, eins og hann orðaði það? Ég er hræddur um, að raunin geti orðið önnur en sú, að þetta sé tryggt með brbl. En ef þetta er svona mikils virði, útgáfa brbl., þá fer maður að skilja betur þó, hvernig stendur á því, að hæstv. ríkisstj. leggur þau ekki fyrir þingið. Þau eru svona mikils virði. Það er ekki að undra, þó að þurfi að keyra mál í gegnum þingið á stuttum tíma, svo að hægt sé að senda það heim og brbl. komi ekki fyrir þingið, ef þau eru svona mikils virði. Í umr. á laugardaginn tók til máls hv. 6. þm. Norðurl. e. Hann gat þess í sinni ræðu þá, að tekjuöflunarfrv. hefðu alltaf verið afgr. á undan fjárlögum. Þetta er víst alveg rétt hjá honum. Og ég veit ekki til, að nokkur þm. geri þá kröfu nú, að þessi tekjuöflunarfrv., sem nú eru á dagskrá, verði látin bíða eftir afgreiðslu fjárlaga. En hafa tekjuöflunarfrv. nokkurn tíma verið afgreidd á undan 1. umr. fjárlaga? Það held ég ekki. Og það er það, sem hér hefur verið fundið að, að ekki eru fyrst rædd fjárlögin, fjárlagafrv. lagt fram til 1. umr., fjárlagaræðan haldin og yfirlit gefið um efnahagsástandið, en hinu hefur ekki verið fundið að, þó að fjárlög séu síðar afgr. frá þingi en tekjuöflunarfrv. Þá hygg ég, að ég hafi tekið rétt eftir því í ræðu þessa sama hv. þm., að hann taldi, að það seinkaði ekki afgreiðslu mála, sem nú eru þegar komin fram, þó að þau verði síðar tekin fyrir á þinginu, m.ö.o., að afgreiðslu þeirra 20–30 mála, sem þegar eru komin fram, seinki ekki, þó að þinginu verði frestað í tvo mánuði. Ég kann ekki þessa reikningslist. Mér skilst, að þessum málum öllum hljóti þá að seinka um tvo mánuði, ef þinginu verður frestað þann tíma. Og það, sem er kannske enn verra, er það, að afleiðingin getur orðið sú, að þau mál eða önnur mál, sem kynnu að verða lögð fram á þessu tímabili, sem nú á að fara í þingfrestun, dagi uppi einmitt fyrir þingfrestunina. Þá sagði hv. 6. þm. Norðurl. e., að hann teldi ekki fært annað en gera þinghlé nú þegar, en hann væri ekki viss um, að það þyrfti að standa eins lengi fram eftir janúarmánuði og segir í ályktun þeirri, sem liggur fyrir þinginu. Mér finnst þessi ummæli hv. 6. þm. Norðurl. e. vera nokkurs virði. Ég hef síðan fengið að vita það, að hann hefur verið kosinn formaður fjárveitinganefndar. Hann hefur lengi starfað í fjvn., er kunnugur þeim málum yfirleitt, og ég met því mikils það, sem hann segir um þetta efni, að hann sé ekki viss um, að það þurfi að fresta þinginu svona langt fram eftir janúarmánuði, m.ö.o., hann sé ekki viss um, að þinghléið þurfi að vera svona langt, það verði bara að fresta því nú, það megi þá stytta þinghléið frá hinum endanum. Þarna er þó komin fram skoðun frá einum af fremstu stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., sem vefengir, að það sé þörf á tveggja mánaða þingfrestun. Ég ætla, að hann hafi eitthvað fyrir sér í þessu. Það eru því fleiri en stjórnarandstæðingar sem líta hornauga þessa tveggja mánaða þingfrestun, sem nú er ráðgerð. Ég vildi beina þeim tilmælum til hv. þm., sem jafnframt er formaður fjvn., að hann komi þessum skoðunum sínum á framfæri við hæstv. ríkisstj. Þetta tveggja mánaða þinghlé mun þá ekki vera nauðsynlegt. Hitt skil ég aftur á móti ekki, hvers vegna þinghlé í desember er svo miklu meira virði en þinghlé í janúar. Ef hægt er að stytta þinghléið á annað borð, þá sýnist mér eðlilegra að láta frestunina ekki koma til framkvæmda fyrr en síðar í desembermánuði, en fylgja hinu atriðinu, að láta það ná fram til janúarloka, ef þörf er á henni á annað borð, og í þessu sambandi vildi ég gjarnan spyrja hv. þm., formann fjvn., hvenær fjvn. fari að vinna sín störf. Er ætlazt til, að hún vinni, meðan á þingfrestuninni stendur, eða er nm. frjálst að fara heim til sín eða jafnvel skylt að fara heim til sín og byrja ekki á sínum störfum fyrr en í janúarlok? Þegar ég ræddi um brbl. á fundi s.l. laugardag, gerði ég þá fsp. til hæstv. landbrh., hvort hæstv. ríkisstj. hygðist leggja bráðabirgðalögin fyrir þing, áður en þingfrestun kæmi til framkvæmda. Þar sem hæstv. ráðh. er staddur hér í hv. deild, vænti ég þess, að hann svari mér öllu gleggra en á laugardaginn, en svörin, sem ég fékk hjá honum þá, voru þau, að ríkisstj. mundi ekki brjóta lög. Ég spurðist þá fyrir um það, hvernig henni mætti takast í framkvæmdinni að fullnægja ákvæðum stjórnarskrárinnar, ef þingið yrði sent heim nú, en lögin falla úr gildi 15. des. Ég ætla, að hæstv. ráðh. hafi þá verið farinn út úr hv. deild, svo að það var kannske ekki við því að búast, að ég fengi svör við þessu þá. Ég vil því endurtaka þetta nú, þar sem hann er hér staddur, hvernig ríkisstj. getur framkvæmt ákvæði stjórnarskrárinnar um að leggja þessi brbl. fyrir þingið, áður en lögin falla úr gildi, ef þingið verður sent heim nú. Ég vil um leið spyrjast fyrir um það, hvort hæstv. ríkisstj. hugsi sér að setja önnur brbl. í þinghléinu, því að mér er tjáð af lögfróðum mönnum, að það sé talið í samræmi við stjórnarskrána að gera það, þegar forseti fresti þingfundum. Ef þetta hvort tveggja á sér stað, annars vegar að bráðabirgðalög eru ekki lögð fyrir þing, áður en þau falla úr gildi, og hins vegar, að ríkisstj. hafi fulla lagaheimild til að gefa út brbl. í þinghléi, þá sýnist mér möguleiki fyrir hvaða ríkisstj. sem er að stjórna á vissum sviðum eða í vissum málum með brbl. þrátt fyrir þinghald. Og ég vil rifja upp það, sem ég sagði á laugardaginn: Þetta getur gerzt með þeim hætti, að brbl. eru gefin út í september. Þau eru látin gilda til 15. des. Þingi er frestað 30. nóv. Ný brbl., jafnvel samhljóða, gefin út 16. des., þau látin gilda til 30. apríl, án þess að leggja þau fyrir þing, þingi síðan slitið 29. apríl og loks gefin út enn ný brbl. 1, maí. Þetta er hugsanlegur möguleiki, ef farið er að framkvæma þetta á annað borð að leggja brbl. ekki fyrir þing í þingbyrjun og leggja þau ekki heldur fyrir, áður en lögin sjálf falla úr gildi. Hæstv. fjmrh. var með hóflegar vítur, mjög hóflegar að vísu, en þó vitur í garð okkar, sem töluðum á laugardaginn, og sagði, að við værum að tefja þingið.  Ég fæ ekki skilið svona röksemdafærslu. Ég hélt þvert á móti, að við, sem viljum láta þingið starfa, afgreiða þau mál, sem er þegar búið að leggja fyrir það, afgreiða þau mál, sem ætlunin er að leggja fyrir það, og vinna yfirleitt þingstörf, eins og þingmönnum er skylt að gera, - ég hélt, að við værum ekki að tefja þing. Nei, ef nokkrir tefja þing, lengja þing og fyrst og fremst auka þingkostnað, þá eru það þeir, sem ætla sér að láta þingmenn fara heim á fullum launum, sitja þar í tvo mánuði og byrja svo að nýju, þar sem frá er horfið í dag. Þetta kalla ég að tefja þing. En það er fleira en þetta, sem gert er með því að framkvæma slíka þingfrestun sem hér er ætlazt til. Það er verið að hindra þingmenn í því að flytja mál. Þeir gera það a.m.k. ekki þennan tíma, þessa tvo mánuði, sem þeim er ætlað að vera heima, og þeirra mál kunna að komast í þá hættu að daga uppi á þinginu, þegar þau loksins koma fyrir þing í janúar eða febrúar. Þetta er ein afleiðingin. M.ö.o., það er verið að skerða verulega rétt þingmanna, þingmannsréttinn, það er verið að gera þeim ókleifara að gegna þingmannsskyldum sínum, því að það má hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarflokkar vita, að þm. láta ekki hræða sig til þess að hætta við að flytja mál, þó að þeir verði sviptir möguleikum til að gera það í tvo mánuði. Hæstv. ríkisstj. hefur að sjálfsögðu leitazt við að rökstyðja það, hvers vegna á að fresta þinginu, og venjulega viðkvæðið er, að hæstv. ríkisstj. þurfi að fá starfsfrið. Nú hefur hæstv. ríkisstj. lýst því yfir, að hún þurfi á þingfrestun að halda, því að hún bíði eftir skýrslum og alis konar greinargerðum frá sérfræðingum sínum í efnahagsmálum. Ég vil því spyrja: Þarf hæstv. ríkisstj. að reka þing heim, til þess að hún hafi frið til að bíða eftir skýrslum? Ja, það má vera meiri ófriðurinn, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki frið til að bíða eftir skýrslum frá sérfræðingum sínum, og hver er þessi ófriður? Hann hlýtur að koma frá þingmönnum. Annars þyrfti ekki að losa sig við þá. Ég hef að vísu ekki setið lengi á þingi, en mér hefur virzt, að undanfarandi ríkisstj. hafi getað undirbúið sín mál, tillögur sínar, líka í efnahagsmálum, þótt þing sæti, og aldrei kvartað undan þessum ófriði frá þingmönnum. Ég held, að það liggi ljóst fyrir, að það er ekki vegna neins ófriðar, sem hæstv. ríkisstj. vill fresta þinginu, það er ekki af því, að hún hafi ekki vinnufrið, þó að þing héldi áfram a.m.k. 2–3 vikur, það hljóta að vera aðrir erfiðleikar, sem þessu valda, og það væri skemmtilegra, ef hæstv. ríkisstj. segði alveg hreinskilnislega frá því, af hverju hún vill láta þingið fara heim núna, af hverju hún leggur svo mikið kapp á að afgreiða tekjuöflunarfrv., sem liggja fyrir núna, til þess að hafa möguleika á að fresta þinginu. Í Morgunblaðinu í gær ræðir sá fulltrúi Sjálfstfl., sem skrifar Staksteina, um þingfrestunina og ýmislegt fleira. Sérstaklega þótti mér ánægjulegt að lesa einn stuttan kafla, sem heitir: Tekið við gjaldþrotabúi. Þessi fáu orð hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar Hermann Jónasson hljópst frá vandanum 4. des. í fyrra, skildi hann við þjóðarbúið gjaldþrota. Sjálfstæðismenn höfðu þá að undanförnu árangurslaust varað við því, hvað verða hlyti, ef ekki væri að gert. Eftir brotthlaup Hermanns skýrðu þeir fyrir þjóðinni, að verkefni þeirra, sem við ættu að taka, væri nánast hið sama og skiptaráðanda í þrotabúi. Sjálfstæðismönnum var þá þegar vandinn ljós. Þeir hikuðu þó ekki við að bjóða fram forustu sína, ef samkomulag fengist um nauðsynlegar aðgerðir. Þar varð tvenns að gæta: Annars vegar að tryggja að þjóðin sjálf fengi að ráða málum sínum, en til þess varð að gerbreyta kjördæmaskipuninni. Hins vegar þurfti að gera bráðabirgðaráðstafanir til að koma í veg fyrir, að ástandið versnaði í efnahagsmálum, á meðan óhjákvæmilegar ráðstafanir voru gerðar til tryggingar lýðræði í landinu.“ Þetta er svo að segja samhljóða því, sem hv. sjálfstæðismenn hafa skrifað í tvö ár eða uppundir það, og er því ekkert nýtt. Sjálfstfl. skapaði sér einkunnarorð, sem hann barðist undir í kosningunum í haust. Það voru einkunnarorðin: Aldrei aftur vinstri stjórn, m.ö.o.: þetta, sem þessi stutta blaðagrein fjallar um. Að vísu urðu þessi einkunnarorð flokksins ekki ákaflega sigursæl, því að í haustkosningunum töpuðu sjálfstæðismenn fylgi, svo að þúsundum atkvæða skipti, og fengu miklu færri þm. kosna en þeir voru sjálfir búnir að reikna út og tilkynna sínum trúnaðarmönnum úti um allt land. En það er skylt að líta á þessi ummæli, af því að Sjálfstæðisfl. og reyndar báðir flokkarnir, en sérstaklega Sjálfstfl. leggur á það höfuðáherzlu, að efnahagserfiðleikarnir núna stafi allir frá vinstri stjórninni, en engir frá ríkisstj. Sjálfstæðisflokksmanna og Alþýðuflokksmanna, sem kom á Þorláksmessu í fyrra. Hér er fyrst talað um það, að vinstri stjórnin hafi skilið við þjóðarbúið gjaldþrota. Það munar ekki um það! Ég man þó eftir þremur atriðum úr þessu gjaldþrotatali þeirra sjálfstæðismanna. Ég man eftir því, að þáv. fjmrh. var skammaður afar mikið fyrir tekjuafgang. Ég hef nú ekki fengið frekar en aðrir hv. þm. upplýsingar um, hve tekjuafgangurinn var mikill á árinu 1958, en það urðu allmargir milljónatugir, og hygg ég, að þessi ríkisstj., sem setið hefur síðan í desember í fyrra, hafi lifað á 25 millj. af tekjuafganginum frá vinstri stjórninni. En tekjuafgangurinn í heild var miklu meiri, og af því að hæstv. fjmrh. er ekki farinn að halda sína fjárlagaræðu, þá skortir mig nú þessar upplýsingar eins glöggar og þær gætu orðið. En það var meira en þetta, sem vitnaði um gjaldþrotið. Þessi sama ríkisstj. fékk 30 millj. kr. innstæðu frá vinstri stjórninni, sem stóð hjá Sogsvirkjuninni, til þessara ráðstafana. Þetta er annað atriðið í gjaldþrotinu. Og það þriðja mætti nefna, að vinstri stjórnin var skömmuð fyrir, að það hefðu verið alveg óvenjulegar fiskbirgðir í landinu þá um áramótin. Það var gjaldþrot í lagi hjá vinstri stjórninni. Ætli hæstv. núverandi ríkisstj. yrði ekki fegin, ef hún mætti verða gjaldþrota á þennan hátt? Þá sagði í þessari grein, sem ég las, að sjálfstæðismenn hefðu varað við því, hvað verða hlyti. M.ö.o.: Sjálfstfl. hefur þá varað við þeirri verðbólgu, sem kom upp úr kauphækkununum sumarið 1958, eftir að þessir tveir flokkar, Sjálfstfl. og Alþfl., voru búnir að vera í bandalagi í verkalýðsfélögunum allt það ár til þess að eyðileggja efnahagslöggjöfina, sem afgr. var vorið 1958. Á þann hátt varaði Sjálfstfl. við! Og þeim tókst þetta, þessum tveim flokkum, að koma af stað uppsögn samninga og nýrri verðbólguöldu, sem gerði efnahagslöggjöf vinstri stj. að engu á skömmum tíma. Þannig varaði Sjálfstfl. við. Þá talar Sjálfstfl. um það, að hann sé nokkurs konar skiptaráðandi í þrotabúi vinstri stj. Það fer vel á því, að hæstv. fyrrv. forsrh. hlustar á það, þegar ég er að rifja upp skrif Morgunblaðsins um þrotabú vinstri stj. Hvernig skipti hann þrotabúinu? Hvenær fóru fram skiptin? Fóru þau ekki fram á Þorláksmessu í fyrra? Þá hefur skiptaráðandinn setið að störfum, og skiptin urðu þessi, sem ég rifjaði upp áðan, að efnahagsmálastefnan, sem sú stjórn fór eftir, var lögð fyrir Alþfl. af Sjálfstfl. M.ö.o.: stefnuna átti Sjálfstfl., ráðh. átti Alþfl. Þetta hefur verið fyrst og fremst verkefni skiptaráðandans, sem Morgunblaðið er að tala um, því að ekki þurfti hann að skipta á milli flokkanna öðru en völdum og vegtyllum á þeim tíma. Hitt fór ekki svo mjög til skipta, 25 millj. kr. tekjuafgangurinn eða sá hluti af tekjuafganginum 1958, sem fór í verðbólguhítina, og 30 millj, kr. innstæðan frá Sogsvirkjuninni. Það fór ekki til skipta, það fór beint í þessa hít, sem myndaðist við verðbólguölduna upp úr kauphækkunarkröfum þessara tveggja flokka frá sumrinu áður. Morgunblaðið segir, að Sjálfstfl. hafi boðið fram forustu sína. Það mun vera rétt. Hann fékk ekki sjálfa forustuna í stjórnarráðinu, en hann fékk hana á hinn háttinn, að ráða stefnunni. Þá segir í þessari grein, að meðal þeirra nauðsynlegu aðgerða, sem þurfti að fást við, var að tryggja það, að þjóðin sjálf fengi að ráða málum sínum, en til þess varð að gjörbreyta kjördæmaskipuninni. Þjóðin réð nefnilega ekki málunum áður, eftir því sem Sjálfstfl. segir. Nú ræður hann þeim. Hvernig? Með því að senda þingið heim. Þannig framkvæmir Sjálfstfl, þá hugsjón sína að láta þjóðina ráða málum sínum. Nú er það að koma í framkvæmd. Hins vegar þurfti að gera bráðabirgðaráðstafanir til að koma í veg fyrir, að ástandið versnaði í efnahagsmálum, á meðan óhjákvæmilegar ráðstafanir væru gerðar til tryggingar lýðræði í landinu. Hvaða bráðabirgðaráðstafanir voru þetta, sem Sjálfstfl. framkvæmdi til að koma í veg fyrir það, að ástandið versnaði? Það hefur hv. 9. landsk. þm. (JÞ) upplýst núna. Það var að gefa út brbl. um verðlag landbúnaðarafurða til þess, eins og hann orðaði það, að verkalýðsfélögin fengju ekki færi á kauphækkunum, eins og hann sagði hér í ræðunni áðan. Mér sýnist, að það verði erfitt fyrir Sjálfstfl. að koma þjóðinni í skilning um það, að vinstri stj. hafi verið gjaldþrota, að erfiðleikar efnahagsmálanna stafi frá vinstri stj., nema að því leyti sem Alþfl. var í bandalagi við Sjálfstfl. til að koma þeim erfiðleikum af stað. Og ég er líka hræddur um, að þetta bjargráð með brbl. um landbúnaðarverð, sem eigi að tryggja það, að verkalýðsfélög fái ekki færi á kauphækkunum, það úrræði reynist harla léttvægt, þegar til alls kemur. En Sjálfstfl. og aðalmálgagn hans, Morgunblaðið, leggja, sem eðlilegt er, mikla áherzlu á að sýna þjóðinni fram á þá samstöðu, sem nú er orðin milli tveggja flokka, og það öryggi, sem nú sé fram undan. Í Morgunblaðinu í gær er talað um, að nú sé öruggur þingmeirihluti, samstæðari en oftast áður, alveg gagnstætt því, sem verið hefur. Ég vefengi þetta ekki, að þessir tveir flokkar, Alþfl. og Sjálfstfl., eins og nú er komið, séu alveg ótrúlega samstæðir og að engir tveir flokkar á Alþ. séu orðnir skyldari en þeir. Hitt er allt annað mál, hvort sú samstaða getur brugðizt eða ekki. Það hefur komið fyrir, að jafnvel skyldleikinn dugir ekki til. Morgunblaðið segir líka frá því í gær og leggur á það áherzlu, að nú sé nauðsynlegt að gera öllum aðilum grein fyrir ástandinu, hvernig það er. Já, það vantar nú ekkert á það, að hæstv. ríkisstj. geri það nú! Ég vil ekki fara að deila á hæstv. núverandi fjmrh., þó að hann sé ekki orðinn það kunnugur þessum málum uppi í rn., að hann geti fullnægt óskum manna í öllum efnum í þessu. Hann hefur ekki gegnt því embætti svo lengi. En flokkarnir tveir hafa óneitanlega verið saman um ríkisstj. síðan á Þorláksmessu í fyrra og hafa að sjálfsögðu haft samráð í efnahagsmálunum allan tímann. Og ég efast ekki um, að sú meðferð, sem bændurnir hafa fengið hjá þessari ríkisstj., sem verið hefur, er ráðin af báðum þessum flokkum. Hjá því getur ekki farið. Það kom líka fram sem eitt af fyrstu verkum ríkisstj. eftir áramótin í fyrra, að þá voru ákveðnar svo gífurlegar niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum, að þær urðu ódýrari úr búð en það verð, sem bændurnir áttu að fá. Það var orðið ódýrara fyrir bændurna að kaupa mjólk, kjöt og kartöflur út úr búðinni heldur en að neyta á heimili sínu sinnar eigin framleiðslu. Og þetta hafði þær verkanir, að raunverulega voru bændurnir að neyta dýrari vöru heima hjá sér en nokkurt annað fólk í landinu, að undanteknum þeim sárafáu bændum, sem búa það nálægt markaði, að þeir geta flutt allar vörur sínar í kaupstað og keypt bær út aftur, sem munu vera dæmi til og það ekki óeðlilegt, enda sjálfsagt ekkert lagabrot, heldur fyllilega réttmætt. Það kom líka fram við afgreiðslu frv. um niðurfærslu verðlags og launa í fyrravetur, að þá stóðu þessir flokkar sannarlega saman um afstöðuna til bænda. Þá hafði bændastéttin farið fram á það við hæstv. ríkisstj., að leiðrétt yrði afurðaverðið í samræmi við þær kauphækkanir, sem urðu um haustið, eftir að landbúnaðarverð hafði verið ákveðið í sept. Gegn þessu stóðu þessir tveir flokkar, stjórnarflokkarnir þá, og neituðu bændunum um þessa leiðréttingu. Þriðja atriðið í þessu máli gerist svo, þegar fulltrúar neytenda, verkalýðsfélaganna, í framleiðsluráði neita að tilnefna mann í gerðardóminn, en þessir 3 fulltrúar neytendanna voru fylgismenn þessara flokka, tveir Alþfl.-menn og einn sjálfstæðismaður. Og það þarf enginn að segja mér, að þessir fulltrúar hafi tekið það upp hjá sjálfum sér að taka svo mikilsverðar ákvarðanir nema hafa ráðgazt við húsbændur sína, sjálfa ráðh. Síðan komu brbl. En þá vandaðist málið fyrir Sjálfstfl. Að vísu gat Sjálfstfl. náttúrlega snúizt gegn brbl., og sumir eru þeirrar skoðunar, að hann hafi verið á móti þeim, þegar þau voru sett. Ég á bágt með að trúa því, að hæstv. þáverandi forsrh. og form. Alþfl. hafi leyft sér að gefa út brbl., sem hann hafði ekki nema 6 þm. til að standa með, eins og þá var ástatt. Ég á bágt með að trúa því. Og það væri æskilegt að fá að heyra það frá réttum aðilum, hvort svo hefur verið. En svo skeði þetta, að Sjálfstfl. gefur út yfirlýsingu sína um það, að hann sé móti brbl. og að hann muni tryggja bændum fullar bætur vegna þeirra laga. Mér hefur dottið í hug, og ég er mjög trúaður á, að það sé rétt, að ástæðan fyrir því, að brbl. eru ekki lögð fyrir þingið núna, sé sú, hversu erfitt það er fyrir Sjálfstfl. að eiga að fara að greiða atkv. hér í þinginu um lög, sem hann segist hafa verið á móti, en málið að öllu öðru leyti óleyst og engar ráðstafanir komnar í staðinn. Þetta er erfið aðstaða. En þegar nú þm. halda heim, þá verður mér hugsað til hv. nýkjörinna þm. Sjálfstfl. úr bændastétt, hvað þeim verður að orði, þegar þeir koma heim í sveit sína. Þeir eru að vísu ekki margir, 2 eða 3, en vafalaust verða þeir spurðir út úr. Þeir verða spurðir frétta. Hvað er að frétta af þinginu? Ósköp komið þið fljótt heim. Er ekki búið að borga ykkur afurðaverðið, sem var svikið af okkur í haust með brbl.? Getum við nú ekki notað aurana fyrir jólin? - Já, það verður vafalaust spurt að mörgu og það er ekki óeðlilegt, því að menn vilja fá fréttir af þessu. Hver svörin verða, veit ég ekki. - Komnir heim! Þinginu var frestað. - Hvað kemur til? Þegar þm. eru orðnir 60 og þingið orðið loksins skipað í samræmi við þjóðarviljann, þá er það sent heim. - Já, ríkisstj. þurfti að hafa frið. - Frið? - Já, hún þurfti að hafa starfsfrið. - Hún er að bíða eftir skýrslu frá sérfræðingum. - Og að borga þarna það, sem á vantaði afurðaverðið? - Ja, það er nú ekki gaman að borga núna. Það kvað vanta 250 millj. upp á ríkissjóð og útflutningssjóð. Það var sagt niðri í Varðarhúsi, en það hefur nú ekki verið sagt frá því á Alþ. Hverju geta þm. svarað yfirleitt, þegar þeir koma nú heim? Ég hygg helzt, að þeir verði sannarlega ekkert öfundsverðir af því að koma nú heim í heiðardalinn með þessar fréttir. En ég vona samt, að heimferðin gangi vel fyrir þeim öllum, þó að það verði erfitt að greina frá þingfréttunum, þó að það verði erfitt að skýra þjóðinni frá því, hvaða vinnubrögð eru nú tekin upp á Alþ., einmitt nú, þegar þingið átti að vera loksins kjörið samkv. þjóðarviljanum, eins og núverandi hv. stjórnarflokkar hafa túlkað það.