Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Hér er á ferðinni stærra mál en virðist við fyrstu sýn. Hér er á ferðinni tilraun til að hunsa áður yfirlýstan vilja Alþingis og fá dæmi til um skýrari tilraun framkvæmdarvalds eða ráðherra til að valta yfir vilja Alþingis og þar með talið alþingismanna. Frumvarpið sem nú er til afgreiðslu er um að leggja niður Þróunarsjóð sjávarútvegsins fyrr en ráð hefur verið fyrir gert. Áætlað er að eignir sjóðsins geti numið 500–600 millj. kr. við niðurlagningu hans og ráð er fyrir gert að þeir fjármunir skuli renna óskiptir til hafrannsókna. Hæstv. sjávarútvegsráðherra sem leggur fram þetta frumvarp gerir það vitandi um þingsályktunartillögu sem samþykkt var á Alþingi árið 2000, um varðveislu gamalla skipa og báta. Sjávarútvegsnefnd þingsins í heild sinni flutti þá tillögu og þar var gert ráð fyrir að Þróunarsjóður sjávarútvegsins tæki þátt í fjármögnun verkefnisins. Það hefur Þróunarsjóðurinn ekki gert til þessa og ekki virðist hæstv. menntamálaráðherra hafa sóst eftir fjármunum úr sjóðnum í varðveislu skipa og báta, sem er óskiljanlegt. Þróunarsjóð átti í núgildandi lögum að leggja niður árið 2009 og gæti hann því enn tekið þátt í varðveislunni á næstu árum ef ekki væri verið að leggja hann niður. Minni hluti sjávarútvegsnefndar reyndi mikið innan nefndarinnar að ná samstöðu um að frumvarpinu yrði breytt á þann hátt að Þróunarsjóður uppfyllti skyldur sínar varðandi varðveislu á bátum og skipum í samræmi við þingsályktunartillöguna. En skemmst er frá því að segja að meiri hlutinn tók því fálega, sem er furðulegt í ljósi þess að sumir meirihlutamanna voru flutningsmenn að þingsályktunartillögunni sem um ræðir. Niðurstaðan varð sú að minni hlutinn flytur hér tillögu um að við niðurlagningu á Þróunarsjóði verði vilji Alþingis virtur og hluti fjármuna hans renni til varðveislu gamalla skipa og báta. Tillagan um að Þróunarsjóður taki þátt í því verki var áður samþykkt á Alþingi með 49 atkvæðum. Enn sitja 34 þingmenn sem sögðu já á þingi. Þar af eru átta hæstv. ráðherrar. Ég ber þá von í brjósti að einhverjir þeirra þingmanna stjórnarflokkanna sem samþykktu þingsályktunartillöguna séu enn sama sinnis og hafi ekki skipt um skoðun og séu tilbúnir til að standa við fyrri skoðun sína þó að það sé ekki þóknanlegt hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hverjir eru þessir þingmenn? Ég ætla að leyfa mér að lesa upp nöfn þeirra, með leyfi forseta, en eyði ekki tíma í að lesa upp nöfn hæstv. ráðherra þar sem ég á ekki von á því að það þýði nokkurn skapaðan hlut. Þeir hv. þingmenn stjórnarliðsins sem áður vildu að Þróunarsjóður tæki þátt í varðveislu skipa og báta voru: Arnbjörg Sveinsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Einar Kristinn Guðfinnsson, Einar Oddur Kristjánsson, Guðmundur Hallvarðsson, Gunnar I. Birgisson, Halldór Blöndal, Hjálmar Árnason, Jónína Bjartmarz og Kristinn H. Gunnarsson, sem mælti jafnframt fyrir tillögunni. Hæstv. forseti. Það á eftir að koma í ljós hver niðurstaðan í atkvæðagreiðslunni um breytingartillögu minni hlutans verður en ég vona að við getum treyst á stuðning þeirra þingmanna sem ég las hér upp og að þeir séu ekki þeir hryggleysingjar að segja nei og greiði atkvæði og segi já með breytingu minni hlutans.

Frú forseti. Mér er eiginlega óskiljanlegur áhugi hv. flutningsmanns tillögunnar á að draga úr því fé sem veitt er til hafrannsókna. Gjaldtakan í Þróunarsjóðinn var á ákveðnum grundvelli frá upphafi. Gert var ráð fyrir því að ef einhver afgangur yrði þá rynni sá afgangur til hafrannsókna.  Mér finnst þetta í hæsta máta óskiljanlegt. Sömu menn og talað hafa hátt og mikið á undanförnum missirum um hve nauðsynlegt væri að auka fjármuni til hafrannsókna vilja nú draga úr þeim fjármunum og nota þá í eitthvað annað. Þetta ætti kannski ekki að koma mér á óvart. Kannski ætti ég ekki að vera undrandi því að það er svo algengt að menn vilji, þá kannski sérstaklega stjórnarandstaðan, dreifa fjármunum á óábyrgan hátt, sömu fjármununum á fleiri staði en einn, nota sömu fjármunina tvisvar. Það er svo þægilegt að geta gert betur, geta yfirboðið aðra og notað fjármuni annarra til að slá sjálfan sig til riddara. Þeir tala um hafrannsóknir og tala um eitthvað annað og um að nota sömu peningana í tvo mismunandi hluti. Við verðum að vera raunsæ. Við þurfum að fylgja því sem lögin segja til um og láta þá fjármuni sem Alþingi hefur ákveðið að skuli renna til hafrannsókna renna til þeirra hluta.

Frú forseti. Hér er komið til atkvæðagreiðslu frumvarp til laga sem kveður m.a. á um að leggja skuli niður Þróunarsjóð sjávarútvegsins, raunar ári fyrr en lög kveða á um. Hér er því gripið inn í löglega umgjörð Þróunarsjóðsins með lögum. Orð hæstv. ráðherra um að breyta þurfi lögum til að taka ákvörðun um ráðstöfun fjárins falla því um sjálf sig. Við erum að breyta lögum. Þróunarsjóður sjávarútvegsins var m.a. notaður til hagræðingar í sjávarútvegi, þar á meðal til að höggva niður og úrelda skip, skip sem voru atvinnutækifæri margra byggða. Þau voru keypt út úr rekstri, sem var skilyrðið til þess að fá styrk, að þau yrðu gerð ósjófær. Nú vildum við gjarnan hafa varðveitt þessa atvinnusögu. Ég held að mörg þessi skip hafi verið úrelt að ástæðulausu og til tjóns fyrir mörg byggðarlög. Alþingi samþykkti árið 2000 einróma tillögu um að Þróunarsjóður sjávarútvegsins kæmi að því að fjármagna vörslu og vernd á nokkrum skipum sem tengdust einmitt þeirri úreldingu sem sjóðnum var beitt til. Þetta var samhljóða ályktun Alþingis. Þess vegna er það fullkomin hneisa ef Alþingi ætlar að samþykkja lög um að leggja sjóðinn niður, sjóð með 300–500 millj. kr. höfuðstól, án þess að sá vilji Alþingis sé virtur og teknar 200 millj. kr. í þetta verkefni, sem Alþingi sjálft hefur samþykkt að fjármagn sjóðsins skuli renna til að einhverju leyti. Ég tek undir þau orð sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði, og það sem hér er flutt tillaga um, að við afgreiðslu þessa máls verði ákveðinni upphæð varið til að vernda þessi skip. Það er vilji Alþingis frá árinu 2000 og því munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs standa að og ekki víkja okkur undan enda teljum við skylt að verða við þeirri kröfu Alþingis og sjálfsagt að ákveðið fjármagn úr þessum sjóði, þegar hann verður lagður niður, renni til að vernda þennan kafla úr atvinnusögu þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Þingsályktunin sem hér hefur komið til umræðu, sem var samþykkt á hv. Alþingi, átti sér aðdraganda. Hún átti þann aðdraganda að sá sem hér stendur, ásamt hv. þingmönnum Jóhanni Ársælssyni, Guðmundi Hallvarðssyni, Árna Steinari Jóhannssyni og Hjálmari Árnasyni, flutti frumvarp um að Þróunarsjóður sjávarútvegsins skyldi veita byggðasöfnum og sjóminjasöfnum styrki til varðveislu gamalla skipa. Sá styrkur var ætlaður til að greiða út á hverja rúmlest skips sem tekið væri til varðveislu eftir árið 1990. Í meðförum sjávarútvegsnefndar, þar sem tillagan kom til meðferðar, varð að samkomulagi, m.a. við þann sem hér stendur og aðra flutningsmenn, að breyta meðferð hugmynda okkar úr frumvarpi í þingsályktun og flutti sjávarútvegsnefnd þingsályktun um málið. Hún hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa tillögur um hvernig skuli staðið að varðveislu gamalla skipa og báta sem eru mikilsverðar minjar um atvinnu og byggðasögu. Í því sambandi verði mótaðar reglur um fjármögnun, sem m.a. Þróunarsjóður sjávarútvegsins taki þátt í, og varðveislugildi báta og skipa skilgreint.“ Þessi tillaga var samþykkt með 49 samhljóða atkvæðum á hv. Alþingi. Hún hefur síðan legið fyrir, frá því í maí 2000 og auðvitað stóð til að úr Þróunarsjóðnum yrðu veittir ákveðnir fjármunir til að takast á við þetta verkefni. Það hefur lengi legið fyrir og því er það ósatt hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að enginn hefði getað séð fyrir að afgangs yrðu fjármunir í Þróunarsjóðnum. Það lá fyrir þegar á árinu 2000 að svo yrði. Sú tillaga sem minni hlutinn flytur núna, um að 400 millj. kr. skuli eftir sem áður ganga til Hafrannsóknastofnunar, ganga inn í sjóð í sjávarútvegsráðuneytinu - sem hæstv. sjávarútvegsráðherra mundi sjálfur stjórna með þremur stjórnarmönnum sínum - nægir fyllilega til að takast á við verkefni í hafrannsóknum og við leggjumst ekki gegn því. En við teljum að því sem umfram er, sem er meira fé en menn hafa gert ráð fyrir, ætti að verja til þess að uppfylla samþykkt Alþingis frá árinu 2000. Ég tel það til mikils vansa ef menn ætla að leyfa því að gerast á hv. Alþingi að ráðherra komist upp með að hunsa algjörlega vilja Alþingis frá árinu 2000 og að þingsályktunartillögur verði marklaus plögg. Við hljótum þá að spyrja okkur, virðulegi forseti, í framtíðinni: Hvert er gildi þingsályktunartillagna yfirleitt? Hafa þær formlegt gildi til þess að eftir þeim verði farið eða hefur vilji ráðherrans þar meira vægi en samþykkt Alþingis á hverjum tíma? Þetta held ég að við verðum að skoða í framhaldi ef svo illa fer að stjórnarþingmenn, sem greiddu þessu máli atkvæði á sínum tíma, leggjast gegn málinu.

Frú forseti. Þetta er mjög undarleg umræða. Ég hélt að hv. þingmönnum væri kunnugt um að það kemur iðulega fyrir að hér séu lögð fram frumvörp til breytingar á lögum. Þó að Alþingi hafi samþykkt eitthvað í fyrndinni þá koma kosningar og nýir alþingismenn. Það er staðnaður hugsunarháttur að halda að þeir menn sem sitja á hinu háa Alþingi í dag séu bundnir við ályktun sem samþykkt var fyrir fimm árum. Ég veit ekki hversu lengi hv. þingmenn þurfa að sitja á Alþingi til að læra það að það er þingvilji Alþingis hverju sinni sem skiptir máli varðandi afgreiðslu mála. 
             Þegar hv. þingmenn gefa svo í skyn að ráðherra eða aðrir hafi brugðist með því að leggja ekki fé úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins til varðveislu gamalla skipa þá stendur um hlutverk Þróunarsjóðsins í 1. gr. - Ég sé að hv. 5. þm. Norðausturkjördæmis, Steingrímur J. Sigfússon, er farinn að flissa og er órólegur í salnum því að hann hefur farið með rangt mál í sínum málflutningi. En það er svo um hlutverk Þróunarsjóðsins, eins og hann var samþykktur, að í 1. gr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Hlutverk Þróunarsjóðs sjávarútvegsins er að taka við þróunarsjóðsgjöldum skv. 4. og 6. gr., fara með og selja eignir og hlutabréf í eigu sjóðsins skv. 11. gr., fara með og selja hlutabréf í eigu hlutafjárdeildar skv. 12. gr., innheimta skuldabréf í eigu atvinnutryggingadeildar skv. 13. gr. og greiða skuldbindingar sjóðsins. Þá skal Þróunarsjóður sjávarútvegsins taka lán til að fjármagna kaup eða smíði á rannsóknarskipi fyrir Hafrannsóknastofnunina.“ Svo mörg voru þau orð og ekki fram yfir það. Markmið Þróunarsjóðs er skýrt í lögum og enginn þeirra þingmanna sem hér hafa tekið til máls hefur flutt, svo ég muni, frumvarp á Alþingi um breytingu á þessu markmiði og tilgangi sjóðsins. Þar kemur fram hinn raunverulegi vilji.  Að auki vil ég benda hv. þingmönnum á, ekki síst hv. þm. Jóni Bjarnasyni, eins og hann talar stundum um fjárlög, að Alþingi ákveður hvaða fjárveitingar eru veittar til varðveislu gamalla skipa. En við þingmenn Norðausturkjördæmis vitum vel og er kunnugt um og þykir vænt um að verulegum fjármunum hefur verið varið til þess, m.a. í Síldarminjasafninu á Siglufirði, til bátahússins þar og gamalla skipa sem þar eru. Meiri hluti Alþingis hefur því staðið við það sem hann sagði, að leggja fram verulegt fé til varðveislu gamalla skipa eins og gert er ráð fyrir í þingsályktuninni.

Forseti vill að gefnu tilefni taka fram að það er nauðsynlegt að þeir sem óska eftir að gefa atkvæðaskýringu geri það strax í upphafi en ekki þegar liðið er á atkvæðaskýringar annarra. Þetta hefur áður verið ítrekað úr forsetastóli.

Virðulegi forseti. Hér á Alþingi hefur oft verið rætt um fjárvöntun í hafrannsóknir. Nú liggur fyrir að eignir Þróunarsjóðs eigi að ganga til enn frekari hafrannsókna. Ég tel að verndun gamalla báta og skipa sé sjálfstætt mál en eigi að fara í annan farveg á Alþingi og ekki að skerða framlög til hafrannsókna. Lögin um Þróunarsjóð eru skýr, að ráðstöfun eigna sjóðsins eigi að ganga til hafrannsókna. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Þetta mál er dæmi um það hvernig hægt er að nota meiri hluta á Alþingi til að éta ofan í sig þingsályktunartillögur sem menn hafa jafnvel samþykkt fyrir ekki lengri tíma síðan en fjórum árum. Ef ríkisstjórninni dettur í hug að fara ekki eftir þingsályktuninni, eins og henni datt í hug núna, þá eru menn bara tilbúnir að segja já við því. Hæstv. sjávarútvegsráðherra og reyndar fleiri, t.d. hv. þm. Halldór Blöndal, hafa vísað í lögin sem gilda um Þróunarsjóðinn. Þau eru miklu eldri en þingsályktunin og vilji Alþingis kom skýrt fram í ályktuninni. Það er þeim mönnum til skammar sem hér véla um að hafa ekki komið með einhverja aðra niðurstöðu til Alþingis sem hægt væri að bera saman við þann vilja Alþingis sem birtist í þingsályktuninni. Þetta eru ekki vinnubrögð sem eru Alþingi til sóma, finnst mér.

Þingmaðurinn segir?

Ég segi já.

Frú forseti. Ég tel eðlilegt að eignir Þróunarsjóðsins falli til þess sem hann var stofnaður fyrir, til fiskirannsókna og hafrannsókna. Ég tel raunar að ekki veiti af og hélt að það væri almenn skoðun þingmanna, að þeir vildu ekki skerða það fé sem með mörkuðum tekjustofnum eða sjóðum hefur verið ákveðið að skuli renna til hafrannsókna. Á hinn bóginn tel ég eðlilegt að styrkir til varðveislu gamalla skipa og báta séu ákveðnir í fjárlögum hverju sinni eins og gert hefur verið. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hefur það verið gert mjög myndarlega á þessu ári og sérstakur samningur gerður um að svo skuli áfram, t.d. í Síldarminjasafni. Þar hefur verið staðið vel að verki til að styrkja menningarlegt framtak og söfn sem hafa vakið athygli út fyrir Íslandsstrendur. Ég segi nei.

Frú forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu sem kveður á um að hluti af Þróunarsjóði sjávarútvegsins renni til varðveislu og verndar gamalla skipa í samræmi við þá þingsályktunartillögu sem Alþingi samþykkti einróma hér á sínum tíma. Það er dapurlegt að verða vitni að því að þingmenn sem greiddu þessari tillögu atkvæði á sínum tíma skuli nú ekki vera meiri menn en svo að þeir ganga hér á bak orða sinna og staðfesta ákvörðunina ekki. Frú forseti. Það er mikilvægt í fyrsta lagi að Alþingi standi við yfirlýsingar sínar og samþykktir og í öðru lagi að það verkefni sem hér er um að ræða fái til þess fjármagn. Þetta á ekkert skylt við það hvort Hafrannsóknastofnun þurfi aukið fé. Hún þarf aukið fé, hún er A-hlutastofnun á fjárlögum og á að fá sitt fjármagn í gegnum fjárlög. Til þess á meiri hlutinn að hafa myndugleika, ekki hefur skort tillögur minni hlutans hvað það varðar. Varðandi hugmyndir hæstv. forseta um það hvernig menn umgangast fjárlög þarf hann töluvert mikinn lærdóm enn til. Ég segi já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég tel að við séum hér að missa af einstöku tækifæri til að búa til myndarlegan sjóð sem gæti stuðlað að varðveislu minja tengdum sjávarútvegi. En það er annað í þessu máli sem mig langar til að vekja athygli á og ég tel að þingheimur geri sér ekki grein fyrir. Það er það að við erum núna í þann veginn að búa til risastóran peningapott fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra, 600 milljónir renna í Verkefnasjóð sjávarútvegsins en yfir honum ræður hæstv. ráðherra einn. Hann getur deilt úr þeim sjóði gríðarlegum fjárhæðum til þeirra sem honum eru þóknanlegir í hafrannsóknum á hverjum tíma. Hér erum við að búa sem sagt til sjóð sem ég tel í raun og veru að sé alveg óverjandi að einn maður hafi svona mikil völd yfir þó að um hæstv. ráðherra sé að ræða. Þetta býður heim hættunni á spillingu og ég tel því brýnt í framhaldi af því hvernig þessi atkvæðagreiðsla mun sennilega fara hér á eftir að farið verði í að breyta lögum um Verkefnasjóð sjávarútvegsins þannig að aðrir en hæstv. sjávarútvegsráðherra geti ráðið því hverjir eru í stjórn þess sjóðs á hverjum tíma. Í dag sitja þar í stjórn  Ég segi já.

Frú forseti. Árið 2000 samþykkir Alþingi samhljóða ályktun með 49 atkvæðum, sem sagt þverpólitísk samstaða, að Þróunarsjóður sjávarútvegsins leggi fé til varðveislu gamalla skipa. Hvað er gert við þessa ályktun? Hún er send ríkisstjórn, eins og aðrar slíkar, sem ályktun Alþingis ríkisstjórninni til framkvæmdar, þ.e. hún er send framkvæmdarvaldinu sem á að annast um framkvæmd á vilja Alþingis og, hv. þm. Halldór Blöndal, ályktanir og samþykktir gilda þangað til þeim er breytt. Þannig er það.

Þingsályktun er ekki …

Hæstv. ráðherrar hafa enga heimild til að hunsa vilja Alþingis. Það er þingbundin ríkisstjórn sem situr í landinu. Það heitir í lögunum um ráðherraábyrgð „vanræksla“ í starfi. Ég segi já.

Frú forseti. Við getum með engu móti sætt okkur við þetta frumvarp sem er að koma til endanlegrar afgreiðslu. Hér er lagt til að taka af verslunarmönnum löghelgaða frídaga þeirra með því að breyta þeim reglum sem gilt hafa um afgreiðslutíma verslana á helstu helgidögum og afnema föstudaginn langa, páskadag og hvítasunnudag sem frídaga þessarar stéttar með þeim undanþágum þó sem í lögum hafa verið. Hér er gengið lengra en þeir sem óskuðu eftir breytingunum í upphafi mæltust til þar sem þar voru eingöngu óskir um að hvítasunnudagur yrði felldur niður sem þessi almenni frídagur verslunarmanna. Þetta er gert í mikilli andstöðu við samtök verslunarmanna, gegn hörðum mótmælum Landssambands verslunarfólks, Verslunarmannafélags Reykjavíkur og fleiri slíkra aðila. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum sanngjarnar kröfur þessarar stéttar um eðlileg frí