Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað nokkuð um hagnýtingu brotajárns hér á landi. Eins og þm. muna, er mál þetta ekki nýtt, og hafa þegar verið gerðar nokkrar undirbúningsrannsóknir. M.a. hefur n, haft tækifæri til að kynna sér allýtarleg skjöl varðandi málið frá Iðnaðarmálastofnun Íslands. Það kemur fram í þessum skjölum, að menn eru alls ekki á eitt sáttir um, hvort hagkvæmt muni eða ekki að vinna brotajárn hér. Sérstaklega var það athyglisvert, að ýmsar erlendar verksmiðjur, sem spurðar hafa verið, virðast hafa vantrú á því, að hér sé um nægilega mikið járnmagn að ræða, svo að hagkvæmt geti verið að vinna það. Hins vegar er niðurstaða ýtarlegra skýrslugerða frá iðnaðarmálastofnuninni sú, að þetta geti orðið hagkvæmt hér á landi og rétt sé fyrir Íslendinga að halda þessu máli vakandi, gera frekari athuganir, því að hvort tveggja er, að brotajárn eykst hér ár frá ári, og einnig, að ýmis tæknileg atriði varðandi vinnslu og hagnýtingu járnsins breytast. Með tilliti til þessa telur n., að það sé rétt að halda þessum athugunum áfram, og leggur til, að athugun á málinu verði haldið áfram, eins og fram kemur í nál.



Herra forseti. Í fjarveru framsögumanns get ég gert þá grein fyrir þessu máli, að allshn, hefur tekið það til athugunar á nokkrum fundum, leitað umsagnar hjá Búnaðarfélagi Íslands og Iðnaðarmálastofnun Íslands. Báðir þessir aðilar eru samþykkir því, að till. nái fram að ganga, og mæla með því. Allshn. leggur til, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hv. allshn. fyrir afgreiðsluna á þessari till., og ég geri mér vonir um, eins og fleiri, að samþykkt hennar megi verða heilladrjúgt spor í þá átt, að komið verði hér upp heymjölsverksmiðju, eftir að fullnaðarrannsókn hefur farið fram á því máli. - Ég þarf svo ekki að segja meira um þetta að þessu sinni, en vil aðeins þakka allshn. fyrir afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um þessa till. til þál. um glímukennslu í skólum. Efni till. er, eins og þingmenn vafalaust muna, að álykta að beina þeirri áskorun til ríkisstj., að hún geri ráðstafanir til þess, að fullnægt verði á raunhæfan hátt ákvæðum gildandi laga og reglugerða um, að í öllum skólum landsins sé piltum gefinn kostur á tilsögn í íslenzkri glímu. Tilgangurinn með þessari till., sem flutt er af þingmönnum úr öllum flokkum, er sá að reyna að vekja áhuga á aukinni glímukennslu í skólum landsins. Í fyrra var þetta flutt í því formi að gera glímuna að skyldunámsgrein. Það mætti ýmiss konar andúð, og hefur á þessu þingi verið horfið frá því, en valið það form, sem hér er, enda eru ákvæði til í lögum og reglugerðum um það, að kostur skuli gefinn á þessari glímukennslu. Ég vil taka það fram, að það er ekki hugmyndin að bæta við íþróttakennslu eða gera auknar kröfur til afnota af íþróttahúsnæði, heldur er hugmynd flm., að reynt verði að fella þetta inn í leikfimiskennsluna, þannig að þetta ætti ekki að krefjast aukins húsrýmis eða aukinna kennslukrafta af skólum landsins. Einnig verður það að fara eftir aðstæðum, hve íþróttakennarar eru undir það búnir að veita þessa kennslu, og þar sem ekki er hægt að veita hana á annan hátt, er hugsanlegt að grípa til námskeiða eða umferðarkennslu, og mun framkvæmdin á því ekki reynast erfið. Allshn. hefur, eins og ég áður sagði, fjallað um þessa till., leitað umsagnar nokkurra aðila, sem allir taka vel í málið, og mælir n. með því, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir minni afstöðu til till., sem ég er meðflm. að. Í 14. gr. íþróttalaga frá 1940 segir svo: „Enn fremur skulu piltar í öllum skólum eiga kost á tilsögn í íslenzkri glímu. Skal sú kennsla fara fram samkvæmt glímureglum Í.S.Í. á hverjum tíma.“ Till., sem fyrir liggur á þskj. 155, fer ekki fram á annað og meira, en að þessu ákvæði gildandi laga sé framfylgt. Virðist ekki til mikils mælzt, að stjórnarvöldin fari að framkvæma lög, sem eru orðin 18 ára gömul. En hér vantar mikið á, ef marka má orð íþróttafulltrúa ríkisins. Hann segir, að 60% skólanna hafi ekki aðstöðu til glímukennslu, að til séu skólar í Reykjavík, þar sem engir möguleikar séu til leikfimiiðkana, og meira að segja, að engir barnaskólar í Reykjavík geti veitt nemendum sínum aðstöðu til fimleika í samræmi við reglugerðarákvæði. Þetta er aum saga, og ekki var mér það ljóst, að ástandið væri svona slæmt. Má gera ráð fyrir, að enn líði langur tími, þar til unnt verður að fullnægja ákvæðum laga í þessu efni og það jafnvel þótt stjórnarvöldin bregði skjótt við, en það ber þeim auðvitað að gera. Bygging nauðsynlegra fimleikahúsa kostar áreiðanlega milljónir króna. 60 þús. kr. fjárveiting til umferðarkennara í glímu er hreinir smámunir hjá því. Samt sem áður ber að mínum dómi að samþykkja þáltill. um glímukennslu í skólum, fyrst og fremst vegna þess, að hún er ekki annað en krafa um, að lögum sé fylgt. Í íþróttalögunum stendur, að piltar í skólum skuli eiga kost á tilsögn í íslenzkri glímu. Hér er ekki um skyldu að ræða, sem betur fer, heldur frjálst val. En hverjar skyldu nú óskir piltanna vera í þessu efni? Um þær veit víst enginn, þótt allt standi og falli með þeim. Mér þætti vel til fallið, að hæstv, ríkisstj. að till. samþykktri hæfi aðgerðir sínar á því að kanna hug skólaæskunnar til málsins. Mætti sem bezt gera skoðanakönnun meðal pilta í skólum og fá þannig vitneskju um, hve mikill hluti þeirra óskar að læra glímu. Yrðu þeir margir, sem þess óskuðu, væri sjálfsagt að vinna að því á næstu árum, að ákvæðinu um glímukennslu yrði fullnægt. Ef í ljós kæmi hins vegar mjög lítill áhugi á glímunámi, þá er spurning, hvort ekki væri rétt að nema hreinlega úr gildi ákvæðið um glímukennslu í skólum. En till., sem fyrir liggur, á sem sagt fullan rétt á sér að mínum dómi þrátt fyrir þessar aths.



Mér finnst fremur þýðingarlítið að samþykkja þessa till. Bæði er ákvæði um þetta í lögum, og ég held, að það breyti litlu, þó að till. verði samþykkt, og þó einkum, eins og ég hef áður bent á í fyrri umr. um þetta mál, að ég sé ekki, hverjir eiga að kenna glímuna víða hvar. Ég greiði því ekki atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Till. samþ. með 18 atkv., að viðhöfðu nafnakalli og sögðu já: FÞ, GíslG, HÁ, ÁS, JK, KJJ, PÞ, PO, PP, SÓÓ, SE, AG, ÁÞ, ÁB, BG, BÓ, EggÞ, EmJ. EystJ, IngJ, KGuðj, MJ, ÓB, PZ, SkG, SvbH, BSt, BBen greiddu ekki atkv. 24 þm. (FRV, FS, GÍG, GJóh, GTh, GÞG, HS, HV, HermJ, JJós, JPálm, JS, KK, LJós, ÓTh, RH, SÁ, SB, StgrSt, ÁkJ, BjörgJ, BjörnJ, EOI, EirÞ) fjarstaddir.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér, áður en ég minnist á það mál, sem hér er til umr., 2. mál á dagskránni, að spyrjast fyrir um það, hvernig á því standi, að fsp. þeirri, sem ég hef flutt um innflutning landbúnaðarvéla, fæst ekki svarað. Það er í annað sinn, sem hún er á dagskrá, og hæstv. forseti hefur þess vegna gert sína skyldu, en mér þætti mjög vænt um, ef hann vildi stuðla að því, að fsp, yrði svarað. Ég man ekki þingsköpin, en ég ætla, að það séu takmörk fyrir þeim tíma, sem hægt er að komast undan því að svara fyrirspurnum, sem formlega eru fram bornar. Þá sé ég það, að hæstv. félmrh. og hv. þm. S-Þ. eru ekki staddir hér að þessu sinni, en það voru þeir, sem ég hefði ástæðu til þess að svara nokkuð í sambandi við málið, sem hér var rætt, um eftirgjöf lána. Og vegna þess að þeir eru ekki hér staddir og vegna þess að umræðurnar höfðu snúizt þannig, að ekki er sérstök ástæða fyrir mig að orðlengja þetta mál frekar, þá get ég verið mjög stuttorður. Ég vil þó vekja athygli á einu í sambandi við það, sem hæstv. félmrh. talaði um. Hann sagðist mótmæla því, að það fé, sem bjargráðasjóði hefði einu sinni verið afhent, væri aftur af honum tekið. Þetta var náttúrlega ágætlega mælt af hæstv. ráðh. En ég held, að hann hafi nú ekki gert fyllilega grein fyrir því, hvað hann var að segja og hvað í þessu fólst, vegna þess að hæstv. ráðh. eins og aðrir veit það, að það verður aldrei nema nokkur hluti af þessum lánum innheimtur. Hæstv. ráðh. veit það líka, að það hefur ærinn kostnað í för með sér að gera tilraunir til innheimtunnar og að þar sem boðið er upp á margs konar undanþágur um greiðslur, þá verður það ekki nema lítill hluti, sem greiddur verður. Það hefur hæstv. ríkisstj. boðið upp á, en aðeins það, að það verður að greina á milli, hverjir eru megnugir að borga og hverjir ekki. Það á að draga menn í dilka, það á að gera innheimtuna eins erfiða og flókna og mögulegt er, og mér kæmi þess vegna ekkert á óvart, þótt nokkrum mönnum væri fengið launað starf við þetta. Hvað verður þá mikið afgangs af því, sem innheimtist og bjargráðasjóður fær? Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu, og það er ekki fleira, sem þarf við hæstv. félmrh. að segja. Hv. þm. S-Þ. var að tala um, að það væri mikill munur á því, hvort veittur væri styrkur til útgerðar og fiskveiða eða þau óþurrkalán, sem við vorum að ræða um. Þessi sami hv. þm. sagði einnig, að samþykkt Stéttarsambandsins 1955 hafi verið byggð á sandi, vegna þess að hún fór fram á það að fá styrk óþurrkanna í líkingu við það, sem gerist í sambandi við öflun fisks og ýmsa aðra atvinnuhætti, sem styrktir eru hér á landi. En hvers vegna var ekki þetta veitt í styrkjaformi? Það ætla ég að allir hv. alþm. viti um. Það var vegna þess, að tvisvar áður hafði verið búið að veita Austfirðingum aðstoð vegna harðæris í lánsformi. Og þegar óskin um styrk kom frá Stéttarsambandsfundinum, þá komu fram beinlínis kröfur um það, að aðstoðin á óþurrkasvæðunum væri veitt í sama formi og aðstoðin til Austfirðinga, og eins og sagt var, úr því að það var heppilegast að veita aðstoðina í lánsformi til Austfirðinga tvísvar sinnum, þá hlýtur það einnig að vera heppilegast að hafa aðstoðina á óþurrkasvæðunum í lánaformi. - Og vissulega voru þessi lán, þó að þau væru ekki veitt í styrkjaformi, framleiðslustyrkur, veittur í því skyni að gera bændum mögulegt að halda bústofni sínum og framleiðslu. Og það er þess vegna ekkert skrýtið að bera þetta saman við aðra styrki, t.d. til jávarútvegs, og leggja það að líku. En nú var það svo, að lánin, sem voru veitt til Austfirðinga, voru gefin eftir að meiri hluta til með samþykki Alþingis í fyrra. Þannig voru óþurrkalánin og harðindalánin á Austurlandi slitin úr samhengi. Við skulum segja, að það hafi mátt deila um það í fyrra, hvort það ætti að gefa lánin eftir. En eftir að búið er að gefa Austfjarðalánin eftir, þá liggur í hlutarins eðli, að það er réttlátt að láta eitt og hið sama yfir alla bændur ganga, sem orðið hafa fyrir hörðum búsifjum, sem Sunnlendingar urðu fyrir vegna óþurrkanna og Austfirðingar óneitanlega urðu fyrir vegna harðindanna. Till. er flutt sem tilraun í þá átt að gefa þingheimi tækifæri til að bæta það ranglæti, sem framið var með samþykkt till. í því formi, sem gert var í fyrra. En till., sem hér um ræðir, var upphaflega flutt haustið 1956, eftir að ljóst var, að meiri hluti - ég vil segja mestur hluti harðindalánanna af Austurlandi var í vanskilum í Búnaðarbankanum. Og þau voru ekki í vanskilum vegna þess, að bændurnir á Austurlandi vildu vera vanskilamenn, heldur vegna þess, að þeim var ekki kleift að greiða þessi lán. Óþurrkalánin fara ekki í vanskil vegna þess, að bændur á Suður- og Suðvesturlandi vilji vera vanskilamenn, heldur munu þau komast í vanskil vegna þess, að meginhluti bænda á erfitt með að standa í skilum og greiða þau upp. Það er þetta, sem við flm. till. vildum koma í veg fyrir. Við vildum koma í veg fyrir það, að bændur, sem eru skilamenn í eðli sínu og vilja borga það, sem þeim ber að greiða, yrðu vanskilamenn, og samþykkja eftirgjöf á þessum lánum, áður en til þess kæmi. Það er raunalegt, hversu margir af þeim, sem telja sig vera forsvarsmenn bænda, hafa gert mikið úr þeirri gjaldgetu, sem bændur yfirleitt hafa, og þeir hafa mörgum sinnum verið að hampa því, að það væru jafnvel í hópi þessara manna menn, sem fái stóreignaskatt, og kom það fram hjá hv. þm. S-Þ., að það væru jafnvel fimm bændur, sem ættu að greiða stóreignaskatt. Hann upplýsti nú ekki, hvað hann væri hár. En það skyldi nú ekki vera, að þessir fimm bændur taki sínar aðaltekjur annars staðar frá, en frá búskapnum? Ég segi nú, að það er illt verk að vera að gefa svo villandi upplýsingar um efnahag og ástæður heillar stéttar. Og það verður ekki léttara síðar meir að láta þessa stétt njóta jafnréttis og fá sanngjarnar kröfur uppfylltar, eftir að búið er að villa svo fyrir þeim landsmönnum, sem ekki þekkja til, að þeir halda, að bændastéttin í heild sinni sé miklu betur sett en raun ber vitni um. Nú skal ég ekki neita því, að ýmsir bændur hafa lagað fyrir sér efnalega undanfarið, en þeir hafa margir hverjir gert það með því að vinna tvöfaldan vinnudag. Tekjur þeirra skulu lögum samkv. ekki vera mínni en tekjur verkamanna og sjómanna, og er þá miðað við þann vinnutíma, sem verkamenn og sjómenn vinna vanalega. En hversu langur er vinnutími bændanna, og hversu hátt er tímakaup þeirra? Tímakaup þeirra er miklu lægra en tímakaup sjómanna og verkamanna. En heildartekjur þeirra geta orðið jafnháar, með því að bóndinn og hjónin bæði leggi það hart að sér, að þau verði gömul og slitin fyrir aldur fram. Þetta er nú sannleikur málsins. Og nú virðist svo vera, að það eigi að bæta gráu ofan á svart með því að neita bændum um innflutning nauðsynlegra véla til þess að afla heyja á komandi sumri. Það er vitað mál, að nú er þannig ástatt á sveitaheimilunum, að það eru konan og bóndinn og unglingur eða unglingar, sem verða að vinna heimilisstörfin, afla heyjanna og koma öllu í verk. Þetta tekst aðeins með því að hafa vélar til hjálpar. En nú er komið fram í maímánuð og ekkert leyfi fengið fyrir heyvinnuvélum fyrir næsta sumar, en hundruð bænda, sem hafa pantað nauðsynlegar vélar, t.d. múgavélar, vantar þetta, vegna þess að þeir hafa átt gamlar vélar, sem eru orðnar slitnar, og margir horfa með ugg fram á sumarið einmitt út af þessu. Þá hafa margir sótt um innflutningsleyfi fyrir mjaltavélum til þess að létta störfin. Ekkert leyfi er fengið fyrir mjaltavélum á þessu ári, ekkert leyfi fyrir áburðardreifurum, og margir bændur í vandræðum með að dreifa áburðinum að þessu sinni. En þetta út af fyrir sig er í samræmi við það skilningsleysi, sem hefur fram komið hjá talsmönnum þess að fella till, okkar um eftirgjöf lánanna og vísa henni frá með rökstuddri dagskrá, Ég ætla ekki að orðlengja þetta öllu meira og sízt vegna þess, að hv. frsm. er hér af einhverjum ástæðum ekki við. Ég tel, að þetta mál sé nú þegar orðið það mikið rætt, að það sé ástæðulaust að gera það öllu meira. Mér er kunnugt um, að bændur gera sér grein fyrir því, hvernig þessum málum er háttað, og að þeir eru óánægðir með afstöðu meiri hlutans í þessu máli og hafa orðið fyrir vonbrigðum hvað það snertir.

Forseti (EmJ): Ég vil út af aths. hv. 1. þm. Rang, um það, hvers vegna fsp. undir 1. dagskrárlið hafi ekki verið tekin fyrir, geta þess, að ég hef átt tal um það í morgun við hæstv. forsrh., hvort hann mundi geta komið og svarað fsp., en hann kvað sér það í dag alveg ómögulegt, Ég tók þá afsökun hans gilda, enda hefur þetta ekki dregizt svo lengi. Það hefur dregizt miklu lengur oft að svara fyrirspurnum heldur en nú hefur gerzt um þessa fsp., þó að hins vegar æskilegt væri, að þeim yrði svarað þegar. En ég verð að taka þær ástæður, sem hæstv. forsrh, bar fram, fullkomlega gildar.



Herra forseti. Enda þótt það þyki nú óviðfelldið að tala, eftir að hv. 1. þm. Rang. er búinn að tala sig dauðan og vel það, þá held ég, að ég megi samt til með að segja nokkur orð til að reyna að benda á einstaka vitleysur, sem hann fór með. Þegar þessi till. kom hér til tals í vetur, þá benti ég á það, að sveitirnar, sem hefðu fengið lánin, eða hreppsnefndirnar, sem skiptu þeim milli einstaklinganna, hefðu haft mjög misjafnan hátt um það, hvernig þær skiptu lánunum. Sumar höfðu skipt þeim á kú í sveitinni, aðrar höfðu skipt þeim eftir fóðurvöntun manna, þær þriðju höfðu skipt þeim eftir efnum og ástæðum, og enn aðrar höfðu svo farið ýmsa millivegu þarna á milli. Afleiðingin af þessu væri sú, að sumir af þeim mönnum, sem höfðu fengið hvað stærst lán, væru efnuðustu og bezt stæðu mennirnir í bændastéttinni og það væri þess vegna rangt að gefa öll lánin eftir gagnvart þeim, sem lánin hefðu fengið. Þetta benti ég þá á. Seinna sýndi ég þetta með dæmum í blaðagrein, tók þá bændur, sem ég hélt þá að væru svo efnum búnir, að þeir mundu lenda í stóreignaskatti, tók embættismenn, sem höfðu sæmilega há laun, sams konar laun og embættismenn, sem lifa eingöngu á sínum launum í kaupstöðum, og höfðu fengið lán, tók svo vel stæða bændur, sem höfðu fengið lán, og tók svo illa stæða bændur, sem höfðu fengið lán, og þegar ætti að gefa öllum þessum mönnum eftir, þá kæmi fram innbyrðis á milli þeirra hróplegt ranglæti. Núna liggja fyrir í nýlega útkomnu blaði af Frey, það er nr. 7 og 8 1958, aprílblaðið, ýtarlegar skýrslur, sem safnað hefur verið af Stéttarsambandi bænda og unnið að lengi, búið að vinna að því í þrjú ár, þar sem hafa verið teknir 6.041 bóndi á landinu, sleppt opinberu búunum og hálfopinberu búunum, t.d. Hvanneyrarbúinu, Hestsbúinu, Vífilsstaðabúinu, Laugardælabúinu o.s.frv., svo að ýmis af þessum stærstu búum, sem eru að sumu leyti eða öllu leyti opinber eign, eru ekki tekin þarna með, en niðurstaðan af hinu sýnir, að hagur bændanna um landið er ákaflega misjafn. Þar koma fram nettótekjur bændanna sem heild að meðaltali í hverri sýslu. Þar er meðalbóndi í Árnessýslu með nærri 50 þús. kr., - hún er hæst, - en Austurlandssýslurnar, sem eru lægstar, sú lægsta kemst niður í 24 þús. kr. og hinar niður í 27 þús. og 28 þús. kr. tekjur á meðalbónda. Hér er að ræða um meðalbónda í hellum sýslum. Það sýnir, að þeir, sem fengu fóðurbætislánin hérna á Suðurlandsundirlendinu, eru bezt stæðu meðalbændur á landinu og það langbezt stæðu meðalbændur í landinu. Það liggja líka núna fyrir opinberar skýrslur frá hagstofunni um, hvernig það var með heyöflun og það skakkafall, sem menn urðu fyrir af völdum óþurrkanna, t.d. í sýslum sunnanlands. Það sýnir sig, að á Suðurlandinu minnkaði heyöflunin þetta ár ofur lítið, - ég vil segja ofur lítið, - því að það er ekki mikið, þegar talað er um heilar sýslur. Hún minnkaði niður 1 84 og 83% af meðaltali tveggja undanfarinna ára. Og skepnunum fækkaði. Þeim fækkaði t.d. í Rangárvallasýslunni, þar fækkaði kúnum úr 4,279 og niður í 4247. Það munaði 30 kúm, sem þeim fækkaði um í Rangárvallasýslunni. Geldneytum fækkaði nokkru meira. Þeim fækkaði úr 1.388 niður í 1.207. Það er dálítið meira. Og kálfunum tiltölulega mest. Þeir settu á lítið af kálfum. Þeim fækkaði úr 722 niður í 458. En árið á eftir voru kýrnar orðnar 4.684, þá voru þær orðnar 400 fleiri en þær voru árið áður, en óþurrkarnir komu, og þá voru geldneytin ekki búin að ná sér upp, því að kálfarnir voru svo fáir árið áður. Þau voru ekki orðin nema á ellefta hundrað. En kálfarnir voru aftur komnir í fulla tölu, því að þá var kominn fullur gangur í allt saman. Svona var það í Rangárvallasýslunni. Og sauðfénu fjölgaði um 30% veturinn eftir óþurrkana. En ef við skreppum austur á landið, sem Ingólfur, 1. þm. Rang., er að bera saman við héruðin hér syðra, hvað sjáum við þá þar? Þá sjáum við, að þegar harðindin koma þar, minnkar skepnufjöldinn niður í 65% af því, sem hann var, áður en þau komu, og heyin niður í 60% af því, sem áður var, Og það tekur sex ár, - sex ár, - frá því harðindin koma og þangað til talan er aftur komin upp í sama og hún var fyrir. Og þetta ber hann saman og segir, að þetta sé alveg sambærilegt. Að kynna sér málið, það hefur honum ekki dottið í hug, og að fara yfir opinberar skýrslur, sem fyrir liggja, það hefur hann ekki reynt. Þess vegna er þessi samanburður, sem hann er hér með, hvað þetta snertir algerlega út í hött. Annars er nú sannleikurinn sá, að þegar ég fyrst talaði um þetta hér og till. var hér til fyrri umr., þá var ég að hugsa um, hvort ég ætti nú heldur að gera að tala um málið eins og ég þá gerði og benda á það ranglæti, sem kæmi fram gagnvart bændunum í þessari algeru eftirgjöf, eða ég ætti að benda á hitt, að till. ætti ekki erindi á Alþ. og að forseti ætti að vísa henni kalt og rólega frá, því að mér er spurn: Hvernig getur Alþ. ákveðið, að einhver júridiskt sjálfstæður aðili, eins og bjargráðasjóður er, gefi eftir svo og svo mikið af því fé, sem hann raunverulega á? Þetta er kannske hægt í einræðislöndum, þar sem stjórnin ræður yfir einstaklingunum og getur skipað fyrir, hvað þeir gera, en ég held það sé ekki til í lýðræðislöndum. Og þó að það sé út af fyrir sig rétt, að bjargráðasjóðurinn sé settur með lögum, sem Alþ. hafi sett, og starfi undir þeim, þá, á meðan hann starfar undir þeim sem algerlega sjálfstæður aðili, heyrir hann ekki á nokkurn hátt undir yfirráð Alþingis, nema ný lög komi til. Lög um bjargráðasjóð eru frá 1913, að hann var stofnaður. Þeim hefur verið breytt nokkrum sinnum. Þá voru lagðir í hann tvennir 25 aurar, aðrir frá bæjar- og sveitarfélögum og hinir frá ríkinu. Seinna var þetta tekið af í nokkur ár, og hafði bjargráðasjóður þá engar tekjur. Nú eru það orðnar 2 kr., sem hann hefur. Af þessu myndar hann sjóði, annars vegar sérsjóði, sem eru eign viðkomandi héraða og ekki má grípa til, nema þegar héruðin lenda í því vandræðaástandi, að þau þurfa að fá útborgað úr sjóðnum, ekki sem lán, heldur taka þau það bara úr sínum eigin sjóði til að verja hallæri á mönnum eða fénaði, hungurvofu, sem vofir yfir mönnum eða fénaði. Annars má ekki hreyfa sérsjóðinn. Hitt, sem kemur frá því opinbera, þær 2 kr., sem núna koma þaðan, renna í sameiginlegan sjóð, og úr honum er lánað. Úr þeim sameiginlega sjóði er lánað, og hann er núna, þegar frá eru tekin þessi lán, sem ríkissjóður og Alþingi gáfu honum, liðlega 3 millj. kr. Ekkert af þessum héruðum, hvorki á Austurlandi né á Suðurlandinu, taldi sig vera orðið svo illa stætt, að það þyrfti á að halda að fá útborgað úr sérsjóðunum, - ekkert gerði það. Þeir stóðu allir óhreyfðir. Enginn af þeim var kominn í þá nauð. En þeir vildu fá lán úr sameiginlega sjóðnum, og hann hrökk ekki til. Þá hljóp Alþingi undir bagga, eða réttara sagt ríkisstjórnin og seinna Alþingi, og lét fé úr ríkissjóði, til þess að hægt væri að veita lán. Þessi lán voru veitt þrisvar sinnum. Fyrst var veitt lán á Austurland vegna sams konar óþurrka og seinna komu hér á Suðurlandi og veitt nákvæmlega alveg á sömu forsendum á báðum stöðunum, eins og 1. þm. Rang. hefur tekið fram. En svo, þegar harðindin héldu áfram á Austurlandi, þegar þau voru ekki eitt ár eða tvö ár, heldur urðu þau þar í fimm ár, þá voru veitt ný lán og þau voru veitt á allt öðrum grundvelli og allt öðruvísi upp gerð. Hin voru veitt til sveitarfélaganna með tilliti til þess eingöngu, hvað mikið vantaði af fóðri, til þess að það væri venjulegur fóðurforði til handa búfénu, eins og síðan var gert hér syðra, og í báðum tilfellum af sömu mönnum á sömu forsendunum og veitt hreppsfélögunum, sem skiptu þeim á milli bænda. Hin voru veitt á þeim grundvelli, að það var skrifuð upp eign hvers manns, sem lán fékk, eins og væri um þrotabú að ræða, og teknar upp allar hans skuldir og athugað, hvað hann þyrfti að fá mikið lán, til þess að það væri hugsanlegt, að hann gæti staðið undir skuldunum og haldið áfram að halda sínu búi. Þessi lán voru gefin eftir. Þegar harðindin héldu áfram og menn voru ekki búnir að rétta við aftur, voru þessi lán gefin eftir. Það er þess vegna fjarri því að vera sambærilegt, þessi lán og hin lánin. Þau eru eins ósambærileg og mest getur verið. Af fóðurkaupalánunum fyrir austan var mér sagt í morgun að búið væri að borga fullan sjötta hluta, en af lánunum hérna á Suðurlandinu og Suðvesturlandinu hafa á milli 50 og 100 manns borgað að fullu upp, og það eru allt menn, sem ekki hafa tekið neitt tillit til skrifa mannanna, sem vilja láta gefa lánin eftir. Enginn af þeim, sem greitt hafa fóðurkaupalánin syðra upp, er í Árnes- eða Rangárvallasýslu. Þeir eru flestir þar, sem búin eru minni og tekjur bændanna miklu minni, eins og t.d. í Skarðsstrandarhreppi í Dalasýslu, þar sem annar hver maður er búinn að borga sín lán, og fleiri staði mætti telja, þar sem aðstæðurnar eru miklu lélegri, að öllum virðist, heldur en hjá bændunum á Suðurlandsundirlendinu. Það er þess vegna hugsunarhátturinn, sem hérna hefur fyrst og fremst komið til. Það er gerð bændanna sjálfra og hugsunarhátturinn, sem hérna hefur fyrst og fremst komið til. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að sú meðferð, sem þessi lán virðast vera að fá hjá stjórn bjargráðasjóðsins, sem að vísu núna hefur legið nokkuð mikið niðri, af því að einn stjórnarnefndarmaðurinn, fiskimálastjórinn, hefur ekki verið í landinu siðan um áramót, sé í alla staði eðlileg og sjálfsögð. Ég var að spyrja í morgun um nokkra hreppa, sem ég víssi að voru á ferðinni tiltölulega snemma með sínar till. um afborganir. Ég spurði t.d. um einn, sem er hér á Suðvesturlandi, ekki á sjálfu Suðurlandinu. Þar hafði hreppsnefndin lagt til, að einum bónda yrði gefinn eftir nokkur hluti af sínu láni, og sendi um leið afborganir fyrir hina alla. Ég spurði um annan hrepp, sem ég vissi að var búinn að halda fund um málið. Hann hafði sent afborgun og vexti af öllum lánum hreppsbúa og taldi sig ekki þurfa né vilja nein afföll. En frá Árnes- og Rangárvallasýslubændunum, bændunum, sem hafa hæstar og næsthæstar meðaltekjur á bónda í sýslu á öllu landinu, hefur ekkert heyrzt. Þeir hafa engir svarað og ekkert látið frá sér heyra. Það bendir þess vegna allt á það, að þessi till., sem hér er fram komin, sé gerð til að sýnast, þó að hver maður, sem vildi hugsa um málið, sæi, að það er ekki hægt að gefa fé í ár ákveðnum aðila - í fyrra bjargráðasjóði og taka það aftur nú og gefa það öðrum. Slík tillaga er samt sem áður komin fram, af því að ekki var hugsað um það eða menn mundu ekki að athuga það, að fénu var áður ráðstafað. Hún er að ófyrirsynju fram komin, hefði aldrei átt að sjást á Alþingi, því að hún er ekki þingleg og blettur á lýðræðinu í landinu. Við getum ekki gert neina þingssamþykkt um það, að Magnús Jónsson frá Mel eða einhver og einhver í landinu skuli gefa sínum skuldunautum eftir svo og svo mikið af skuldum. Við getum búið til lög um það, að þetta sé gert, eins og kreppulögin á sínum tíma. Við getum búið til slík lög og haft þau á einn eða annan hátt, en ekki tekið einstakan einstakling, þó að hann starfi eftir lögum, sem Alþingi hefur sett, ef hann ekki brýtur þau á neinn máta, - þá getum við ekki tekið hann og sagt: Heyrðu góði, þú átt nú að fara svona og svona með það fé, sem þú hefur til umráða. Ég er hræddur um, að góðum og gegnum heildsölum mundi þykja það nokkuð hart, ef Alþingi kæmi allt í einu og segði: Ja, það skulda þér nú einhverjir kaupmenn. Gefðu þeim bara eftir. - Þeir kæmu líklega um leið og segðu: Ég læt ríkissjóð borga mismuninn, - eins og 1. þm, Rang. sagði nú að hefði staðið til, en hefði bara gleymzt eiginlega, því að hann sagði það fullum fetum, að það væri nú náttúrlega ekki neitt, þó að bjargráðasjóðurinn ætti þarna 2 millj. af þessu, því að ríkissjóður gæti bara tekið það upp á fjárlög og borgað honum aftur, - alla þá upphæðina líklegast líka. En þá hefði málið horft allt öðruvísi við, ef það hefði komið till. um það, að Alþingi legði 121/2 millj. kr. til bjargráðasjóðs, til þess að hann gæti gefið eftir öll lánin. Þá horfði málið allt öðruvísi við. Loks vil ég geta þess, af því að framsögumaður málsins er hér ekki við, en hann mun hafa um daginn nefnt bændur í stóreignaskatti, að þegar ég skrifaði greinina í vetur, þá reyndi ég, eins og ég sagði áðan, að taka úr bændur, sem ég héldi að mundu lenda í stóreignaskatti, og athugaði, hvað þrír af þeim bændum hefðu fengið há lán, Þeir voru með 40 og 20 og 25 þús. kr. lán, þessir þrír bændur, sem ég þá tók. Og ég var þá ekki víss um, það lá þá ekki fyrir, hverjir lentu í stóreignaskatti, og því var það, að strax og ég heyrði, að búið væri að leggja hann á, þá hringdi ég og spurði, hvaða bændur hefðu lent í þessum stóreignaskatti, og sem betur fer, voru þeir nú fleiri en fimm, þeir voru 18, sem voru lesnir upp fyrir mig í símann. En viðurkennt skal það, að sumir af þeim, líklega 4 eða 5, kannske 5, hafa aðrar tekjur með búunum, alveg eins og t.d. prestar og kennarar og ýmsir aðrir, sem fengu þessi fóðurefniskaupalán, en þessir, sem ég hafði nefnt, voru þar allir, svo að ég hafði gizkað alveg rétt á, hverjir mundu lenda í honum, þegar ég tók þá af handahófi. Og það er ekki það, sem mér skildist að þingmaður SuðurÞingeyinga meinti, að þeir hefðu fengið stóreignaskatt; það hefur enginn neitt á móti því. Ég vildi, að það væru miklu fleiri, sem hefðu fengið hann. En það var hitt, að menn, sem hefðu fengið stóreignaskatt, væru þannig stæðir, að það væri nauðsynlegt að gefa þeim eftir lán. Það var það, sem hann vildi undirstrika með því, og það geri ég líka. Ég tel ekki minnstu þörf á því að gefa mönnum, sem lenda í háum stóreignaskatti, eins og einn af þessum mönnum gerir og meira og mínna hinir líka, eftir sín fóðurkaupalán. Ég tel miklu meiri þörf á því að efla þennan sameiginlega sjóð, bjargráðasjóð, svo að Alþingi þurfi ekki að lána og lána og lána, hvenær sem eitthvað ber út af. Hann er búinn að starfa í 45 ár, bjargráðasjóðurinn, og hann á orðið til 3 millj. kr. liðugar í sameignarsjóðnum, - það er allt og sumt, - og er þess vegna getulaus til allra hluta, sem gera skal. Og síðan 1913 hefur framlagið í hann verið hækkað úr 25 aurum og upp í 2 krónur. Það er velvildin, sem Alþingi hefur sýnt honum, og svo tekið af honum allar tekjurnar, sem í hann áttu að renna, í nokkur ár. Ég tel miklu meiri þörf á því, því að ég er nú þannig gerður, að þó að ég hugsi um liðandi stund, þá vil ég líka sjá framtíðina og hugsa um hana.



Herra forseti. Mér fannst það nú hálfóviðfelldið af hv. 1. þm, N-M., að hann kemur hér upp í ræðustólinn og heldur hér mikla ræðu í þeim sama anda sem hann hefur alltaf talað, þegar hann hefur minnzt á þetta mál og skrifað um það, hann kemur hingað og heldur þessa miklu ræðu, þegar hann veit, að hv. 1. þm. Rang. hefur eytt sínum ræðutíma öllum og getur þess vegna engu svarað, því að eins og kunnugt er, þá er þetta framhald, síðari umr. málsins, og þegar umr. lýkur nú um þetta mál, verður ekki eftir nema atkvgr. Þetta verð ég að víta hjá hv. þm. Mér finnst það vera vítavert að gera þetta, vegna þess að hann talaði þannig og í þeim tón, að full þörf var fyrir hv. 1. þm. Rang. að taka ræðu hans í gegn og svara henni rækilega. Ég sé ekki mikla ástæðu til þess að fara langt út í það, sem hann talaði hér um. Það er alveg sama, sami andi og sömu orð og sama meining, sem hann hefur alltaf haft um þetta, bæði þegar hann fór að skrifa um þetta í blöðin, strax þegar þessi till. kom fram, og eins hér í umr. á Alþingi. Hann hefur ekki viljað gefa eftir lánin og fært fram ýmsar fáránlegar ástæður fyrir því áliti sínu, sem of langt er að fara út í. Hann er að tala um t.d., svo að ég minnist aðeins á það, hvað búfénaði hafi fækkað mikið, eða réttara sagt, hvað honum hefur fækkað lítið á Suðurlandi eftir óþurrkasumarið 1955 eða það haust. En hv. þm. ætti að vera það kunnugt, að bændur gerðu allt, sem þeir gátu, gerðu allt, sem í þeirra valdi stóð, til að fækka fénaðinum sem allra minnst. Þeir kostuðu til aukafóðurbætiskaupa, sem þeir gáfu með þessum ónýtu heyjum, sem þeir öfluðu. Þeir eyddu milljónum króna í það að kaupa fóðurbæti fram yfir það, sem venja var, til þess að geta haldið lífi í skepnunum, þrátt fyrir það, þótt þeir vissu fyrir fram, að þær gæfu ekki arð. Það var eingöngu til þess að halda lífinu í þeim, og þess vegna er það, að skepnunum fækkar ekki meira en þetta, niður í 84%, eins og hv. þm. tók fram. En svo er það öll ræða hans, sem snýst um það að skýra fyrir hv. þingmönnum, hvað bændur á Suðurlandi séu vel stæðir og þeir þurfi sízt að fá eftir gefin þessi óþurrkalán, sem hér um ræðir. Þetta er nú ekki í fyrsta sinn, sem hann talar um það, og meira að segja fyrst, þegar hann talaði hér í þessu máli, við fyrri umr., drap hann strax á það, að þessi lán ætti ekki að gefa eftir að neinu leyti, vegna þess að meða] þessara manna, sem lánin hefðu fengið, væru auðugir menn, t.d. sumir ættu þrjú og kannske fleiri hús í Rvík o. s. frv. En þetta hefur allt saman verið hrakið fyrir hv. þm. í seinni umr. um þetta mál. Það hefur verið sýnt fram á, að þeir mörgu, sem þurfa á eftirgjöf lánanna að halda vegna fjárhagsörðugleika, eiga ekki að gjalda þess, þó að nokkrir, aðeins fáir menn, hafi fengið lánin, sem geti borgað þau. En úr því að ég stóð nú upp og aðallega af því tilefni, að hv, 1. þm. N-M. fór að halda hér ræðu, sem hann hefði átt að vera búinn að halda áður, til þess að hv. 1. þm. Rang. hefði átt kost á að svara honum, þá vil ég fara nokkrum fleiri orðum um þetta mál. Það er nú ef til vill óþarfi fyrir mig að fara langt út í það, vegna þess að hv. frsm. minni hl. fjvn. og hv. 1. þm. Rang. hafa gert þessu máli það góð skil, að ég þyrfti ekki miklu við það að bæta. En ég sem sagt ætla nú að segja samt nokkur orð um þetta, og það er þá fyrst, sem maður þarf að spyrja sjálfan sig að: Var nokkur þörf á því í byrjun að veita bændum þessa aðstoð, sem hér um ræðir, haustið 1955? Til þess að geta svarað þeirri spurningu, verður maður að líta á sögu málsins og hvernig það gekk til þetta sumar og þetta haust. Þegar kom fram á sumarið eða fram undir haustið og sýnt var, hvernig færi með heyskap eftir þennan mikla rosa, sem gekk, þá fóru bændur heima í héruðunum að halda fundi og ráða ráðum sínum um það, hvernig þeir ættu að bjarga sér út úr þeim ógöngum, sem blöstu við. Ég hygg, að það hafi verið í flestum eða öllum hreppum hér á Suðurlandi, að slíkir fundir væru haldnir og ályktanir gerðar um þessi mál, og alls staðar kom það fram á þessum fundum, að óhjákvæmilegt væri, að ríkisvaldið hlypi eitthvað undir bagga til þess að forða þeim vandræðum, sem við blöstu. Um haustið tók Stéttarsamband bænda þetta mál að sér og gerði um það ályktanir, sem það fylgdi svo eftir ásamt stjórn Búnaðarfélags Íslands við ríkisstj., og till. Stéttarsambandsins og stjórnar Búnaðarfélags Íslands fóru fram á það í höfuðdráttum, að aðstoðin, sem veitt yrði, yrði veitt sem styrkur, en ekki sem lán. Það er rétt að leggja áherzlu á það, að þetta var byrjun málsins, að aðstoðin yrði veitt sem styrkur, en ekki sem lán. Það voru gerðar ákveðnar till. í þessu máli til ríkisstj., og m.a. var bent á það, að æskileg leið væri, að aðstoðin yrði fólgin í því, að bændum yrði hjálpað með fóðurbætiskaup, að nokkru leyti með styrk og öðru leyti með lánum. En eins og kunnugt er, fór það svo, að það var farið út á lánagrundvöllinn, en ekki farið eftir því, sem sambandið og stjórn Búnaðarfélags Íslands höfðu stungið upp á. En þá er næsta spurningin þetta: Kom þessi hjálp bændanna að fullum notum og fullu gagni? Það er einnig spurning, sem vert er að velta fyrir sér, og þetta er það, sem hér er um deilt. Um þáltill. þá, sem við hv. 1. þm. Rang. flytjum, hefur fjvn. ekki orðið sammála um afgreiðslu á, en í till. leggjum við til, eins og kunnugt er, að lánin séu öll eftir gefin. Meiri hl. n., þ.e.a.s. allt stjórnarliðið, hefur lagt til, að málinu yrði vísað frá með rökstuddri dagskrá, en minni hl., sjálfstæðismenn í nefndinni, leggur til, að till. sé samþykkt, og hefur gefið út ýtarlegt nál. með þessu áliti sínu, Álit stjórnarliðsins er því það, eftir því sem fram kemur í þeirra nál., að bændum á óþurrkasvæðunum sé næg hjálp veitt með lánveitingunni og bændunum sé vorkunnarlaust að greiða lánin. En sjálfstæðismenn líta svo á, að því aðeins komi þessi lánsaðstoð að fullum notum, að lánin séu ekki innheimt, heldur gefin eftir að fullu. Það eru sem sagt þessi tvö álit, sem hér liggja fyrir, og í þessu sambandi þykir mér rétt að víkja nokkrum orðum frekar að nál. meiri hl. Það er sagt, að þáltill. okkar um lánaeftirgjöfina sé vanhugsuð, og frsm, meiri hl. fjvn., hv. þm. S-Þ., lagði áherzlu á þetta í ræðu sinni og byggði það álit sitt á því, að fé það, sem hér ræðir um, sé orðið eign bjargráðasjóðs og ríkissjóði og Alþingi því óviðkomandi. Þetta atriði í nál. og hjá hv. frsm. hefur verið rækilega hrakið af hv. þm. Borgf. og hv. 1. þm. Rang., en hv. 1. þm. N–M. kom enn inn á þetta atriði hér áðan í ræðu sinni. Ég ætla ekki að fara frekar út í það. En mætti þá ekki aftur benda á það, að þessi þáltill. var líka flutt 1956? Hún var líka flutt 1956. Þá var ekki búið að afhenda bjargráðasjóði skuldabréfin. Og þá var þessi ástæða ekki fyrir hendi, ástæða, sem nú er eingöngu lögð til grundvallar því, að till. sé vanhugsuð, og m.a. lögð til grundvallar því, að till. eigi að vísa frá. Þá var þessi ástæða ekki fyrir hendi. En hvernig var málið þá afgreitt? Þá er það afgreitt einfaldlega á þann hátt, að með heimildarákvæði í fjárlögum er ríkisstj. heimilað að afhenda bjargráðasjóði skuldabréfin til eignar og innheimtu. Og þar með er till. okkar úr sögunni, m.ö.o.: hún er drepin á þennan hátt. Þetta sýnir ekkert annað en það, að frá upphafi hafa framsóknarmenn ekki viljað gefa eftir lánin og ekki ætlað sér að gera það. En það væri bara skemmtilegra fyrir þá að viðurkenna þetta hreinlega, heldur en vera að koma með ýmsar aðrar tylliástæður fyrir því, eins og nú er gert í nál. hv. meiri hl. fjvn., tylliástæður fyrir því, að sjálfsagt sé að fella till. eða vísa henni frá. Þetta stendur þá svona. En hafa bændur þá nokkra þörf fyrir að fá lánin eftir gefin? Þá virðist það vera næst að leggja þá spurningu fyrir sig. Við heyrðum nú álit hv. 1. þm. N-M., enda var það kunnugt áður. Hann álítur, að bændur þurfi ekki á eftirgjöf að halda eða þá a.m.k. ekki nema að svo litlu leyti, að það sé ekki umtalsvert. Og meiri hl. hv. fjvn. lítur einnig svo á, að bændur þurfi ekki að fá lánin eftir gefin vegna fjárhagsástæðna. Í nál. meiri hl. segir t.d.: „Að áliti meiri hl. fjvn. hefur þannig á eðlilegan hátt verið vel fyrir því séð, að umrædd lán verði engum fjötur um fót.“ Og enn segir: „Benda má á, að sú var skoðun yfirgnæfandi meiri hluta fulltrúa bændastéttarinnar á nýlega afstöðnu búnaðarþingi.“ Já, það er nú svo. Ekki skal efazt um réttdæmi og víðsýni búnaðarþingsfulltrúanna, en sú niðurstaða meiri hluta þeirrar virðulegu samkomu í þessu máli sýnir, að þeim góðu mönnum geta verið mislagðar hendur um afgreiðslu mála, svo að ekki sé meira sagt. En þetta er þá álitið, sem þarna liggur fyrir: Enginn eða sem enginn af öllum bændum á þessu svæði, sem óþurrkalánin fengu, er þannig fjárhagslega settur nú, að hann hafi nokkra þörf fyrir að fá þessi lán eftir gefin. Þetta er álit meiri hlutans. En hvað segja nú bændur sjálfir um þetta? Nokkrir bændur hafa skrifað í blöð, þar sem þeir hafa tekið málið til meðferðar, og það, sem þeir hafa haft til málanna að leggja, virðist ekki vera alveg nákvæmlega það sama og það, sem hv. 1. þm. N-M. hefur skrifað um málið. Nei, þeir hafa sýnt fram á það, að full þörf sé á því að gefa þessi lán eftir. Einn segir til dæmis: „Mig uggir, að þeir verði helzt til margir, sem erfitt eigi með að valda byrðunum, sem sumarið batt þeim í kjarnfóður- og heykaupum.“ Þetta segir einn bóndi á Vesturlandi, en á óþurrkasvæðinu samt. Þá er einnig bent á það, að margir bændur eigi ómögulegt með að borga þessi lán nema með nýjum lántökum. Ef farið er hérna fram á lestrarsal, þá er hægt að lesa það í bréfi, sem þar liggur og er undirskrifað af fjölda bænda úr Rangárvallasýslu. Fyrir utan það, sem hefur verið skrifað í blöð af bændanna hálfu, hafa fjöldamörg bréf borizt frá hreppsfélögum, sveitarfélögum og einstökum bændum til bjargráðasjóðs um það, að lánin verði gefin eftir. Ég veit ekki, hvað þessi bréf eru mörg, sem sjóðnum hafa borizt, en ég tók svo eftir, að hv. þm. S-Þ., frsm. meiri hl. fjvn., hafi sagt hér í ræðu síðast, þegar þetta mál var hér til umræðu, að 18 sveitarfélög hefðu skrifað bjargráðasjóði og óskað eftir fullri uppgjöf, 18 sveitarfélög hefðu skrifað bjargráðasjóði og óskað eftir að fá gefin lánin eftir að hálfu. Ég skrifaði þetta upp eftir hv. frsm., og ég hygg, að ég hafi tekið rétt eftir því. Þá liggja hér á lestrarsal frammi undirskriftir nálega hundrað bænda, sem rökstyðja þá ósk sína að fá lánin eftir gefin. Þetta eru raddir bændanna sjálfra. Og það er ekki hægt að segja annað, en þessar raddir stangist nokkuð á við þá fullyrðingu meiri hluta fjvn., að vel sé nú séð fyrir því, að lánin verði engum bónda fjötur um fót. Það virðist stangast nokkuð á við þessa fullyrðingu. Við flm. þessarar þáltill., sem hér liggur fyrir, höfum viljað taka tillit til óska þessara bænda, sem hér eiga hlut að máli, og látum okkur engu skipta, þó að því sé kastað fram, að þetta sé sýndartillaga, það hafi aldrei verið neitt meint með henni, hún hefði aldrei átt að sjá dagsins ljós, eins og fram kom hjá hv. 1. þm. N-M. áðan. Og sömuleiðis látum við okkur það engu skipta, þó að hv, þm. S-Þ. hafi sagt í framsöguræðu sinni fyrir nál. meiri hl. fjvn., að með þessu væri verið að burðast við að mata þá stétt, sem ekki vildi taka við, eins og hv. þm. komst svo smekklega að orði. Hv. frsm, meiri hl. lagði áherzlu á það í ræðu sinni, að nú væri séð fyrir endann á erfiðleikum þeim, sem af óþurrkunum leiddi, undanfarin tvö ár hefðu verið góðæri og bændum því vorkunnarlaust að greiða lánin. En þessa fullyrðingu sína gerir hv. frsm. að engu með því, sem hann skýrði frá og ég minntist hér á áðan, skýrir frá öllum beiðnum bændanna sjálfra um eftirgjöf á lánunum. Það sýnir bara, að erfiðleikarnir eru ekki úr sögunni. Erfiðleikarnir hjá þessum bændum, þ.e.a.s. greiðsluerfiðleikarnir, byrja vitanlega fyrst, þegar þeir eiga að fara að borga lánin. Það var þægilegt að taka við lánunum, og þau björguðu, um leið og þeir notuðu peningana til þess að halda við sínum bústofni með auknum fóðurbætiskaupum og öðru slíku. En þegar þeir eiga að fara að borga þetta aftur, þá byrja erfiðleikarnir. Það verður að athuga það, að þó að bændur séu ríkir á Suðurlandsundirlendinu, eins og hv. 1. þm. N-M. heldur mikið fram, þá hafa þeir ekki ráð á miklu lausu fé til ráðstöfunar. Ég hélt, að hv. þm. ætti nú að vera það kunnugt. Þetta fé, sem þeir fengu lánað haustið 1955, hafa þeir ekki handbært núna til þess að greiða lánin. Vitanlega er þetta fé fast í rekstri hjá viðkomandi bændum. Það er komið í aukinn bústofn, og það hefur farið í hallarekstur, sem varð á búunum og orsakaðist af óþurrkunum miklu sumarið 1955 og ekki einungis það sumar í tapaðri vinnu, þegar fólk gekk dögum og vikum saman atvinnulaust um hásláttinn vegna tíðarfarsins, heldur í minnkuðum afurðum allt árið 1956 og bústofnsskerðingu, því þó að bústofninn færi ekki niður meira en í 84%, eins og hv. 1. þm. N-M. sagði hér áðan, þá hefur kostað nokkra peninga að kaupa þessi 16% aftur. Nei, erfiðleikarnir eru núna hjá mönnum með að greiða lánin, og það er ekki nokkur vafi á því, að það er rétt, sem fram hefur komið, að fjöldi bænda verður nú, ef hann á að greiða þessi lán, að taka ný lán til þess að gera það. Ég segi: fjöldinn. Það eru vitanlega undantekningar með þetta eins og margt annað. En viðvíkjandi bjargráðasjóði vil ég taka fram, að það er auðvitað sjálfsagt að styðja að aukningu hans sem mest. Að því er sjálfsagt að vinna. Ég vil geta þess t.d. í því sambandi, að á nýafstöðnum fulltrúafundi Sambands íslenzkra sveitarfélaga var einmitt til umræðu að styrkja bjargráðasjóð og breyta lögum hans, auka tekjur hans á einhvern hátt og gera hann öflugan, svo að sjóðurinn gæti orðið eitthvað meira, en hjálp í viðlögum, ef sérstök hallæri ber að höndum og annað slíkt. Hann gæti orðið svo öflugur, að hann gæti orðið til dæmis lánastofnun sveitarfélaga. Sveitarfélögin eru oft í vandræðum með rekstrarfé hluta úr ári, þegar ekki innheimtast gjöld nema á vissum tíma árs. Ef bjargráðasjóður gæti verið það öflugur, að hann gæti orðið þarna nokkurs konar lánastofnun fyrir sveitarfélögin með bráðabirgðalánum á þeim tíma árs, sem sveitarfélög eiga erfiðast með greiðslur vegna rekstrarfjárskorts, þá væri bjargráðasjóður starfandi og lifandi stofnun. En þessi aðferð með að auka bjargráðasjóð, sem hér hefur verið höfð, er ekki til þess að lyfta þessari stofnun upp. Honum verður ekki bjargað með því að gera hann að óvinsælum rukkara, gera honum að kvöð til þess að eignast þetta fé að rukka það inn frá bændum, hjá þeim aðilum, sem fengu þessi lán og stóðu þá í þeirri meiningu, að þau yrðu ekki innheimt, heldur væri hér um styrk að ræða, en ekki lán. Þessi innheimta hlýtur alltaf að verða erfið og óvinsæl, og slíka skyldu, að innheimta þessi lán, á ekki að leggja á stofnun eins og bjargráðasjóð. Slík gjöf til sjóðsins getur orðið hefndargjöf, í staðinn fyrir að hún styrki sjóðinn. Það á að auka bjargráðasjóð með beinum tillögum frá ríkissjóði og sveitarfélögum, eins og nú er gert, en auka þessi tillög til þess, að bjargráðasjóður geti orðið lifandi og starfandi stofnun. Þegar farið er að tala um þessi mál, þá er það margt, sem þörf væri að ræða, en ég hef aðeins stiklað hér á stóru. En ég held, að engum sanngjörnum manni blandist hugur um það, að eftir þær umræður, sem hér hafa farið fram, verði niðurstöðurnar þær, í fyrsta lagi, að knýjandi þörf hafi verið á að hlaupa undir bagga með bændum á óþurrkasvæðunum haustið 1955 til að koma í veg fyrir þær geigvænlegu afleiðingar, sem við blöstu vegna hins sérstæða og óvenjulega ástands, sem skapaðist vegna óþurrkanna miklu um sumarið. Og í öðru lagi kemur í ljós, að Stéttarsamband bænda og stjórn Búnaðarfélags Íslands lögðu til, að aðstoðin til bænda á sínum tíma væri veitt sem styrkur að langmestu eða öllu leyti. Mikill meiri hluti þeirra bænda, sem lánin fengu, hefur nú óskað eftir að fá þau eftir gefin og fært rök að því, að þeim er það fjárhagsleg nauðsyn, enda fordæmi fyrir eftirgjöf hliðstæðra lána. Í þriðja lagi virðist vera niðurstaðan, að sú röksemd meiri hl. fjvn., að með því að neita að gefa lánin eftir, sé á eðlilegan hátt og vel fyrir því séð, að umrædd lán verði engum lántakanda fjötur um fót, er rökleysa, sem ekki fær staðizt þrátt fyrir ákvæðin um eftirgjöf til þeirra, sem verst eru stæðir. Í fjórða lagi: Allt hnígur að því, að sú eina rétta og eðlilega afgreiðsla þessa máls sé sú að samþykkja þáltill. okkar hv. 1. þm. Rang. á þskj, 21, eins og minni hl. fjvn. leggur til.



Herra forseti. Nefndin hefur rætt efni þessarar till. á mörgum fundum, en meiri hl. hennar, eða allir nm. nema einn, getur ekki fallizt á, að rétt sé eða viðeigandi að binda hendur ríkisstj. á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í till., meðan í landinu er fullt frjálsræði um sölu og veitingu áfengra drykkja. Þetta álit n. á ekkert skylt við hugmyndir manna um það, hvort bindindissemi almennt sé sjálfsögð og eðlileg. Um það hygg ég að séu yfirleitt ekki skiptar skoðanir. En meðan vínbann er ekki í landinu, getur það ekki talizt viðeigandi fyrir Alþingi að taka ríkisstj. eina út úr og banna henni risnu, sem öllum öðrum í landinu er heimil. Hins vegar er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að þess sé krafizt af Alþingi, að ríkisstj. og stofnanir hennar sýni fulla hófsemi í veitingu áfengra drykkja sem og annarri risnu, sem talin er nauðsynleg til að sýna þá gestrisni, sem með eðlilegum hætti er hægt að krefjast af ríkisvaldinu. Ríkisstj. á því að vera í sjálfsvald sett, eins og málum er hér háttað, hvort hún veitir vín í veizlum og að hve miklu leyti, en slíkt verður að sjálfsögðu að fara eftir ástæðum. Ég tel það lofsverðan hátt, sem upp hefur verið tekinn, að ríkisstj, veitir ekki áfengi í almennri móttöku 17. júní og hefur því engar vínveitingar á boðstólum þann dag. Á hinn bóginn er þess ekki að dyljast, að mönnum þykir oft nóg um, ef einstakir ráðh. bjóða til víndrykkju, hversu lítilfjörlegt tilefni sem gefst, ef svo mætti segja, og verður það út af fyrir sig að teljast ofrausn, ef ríkissjóður er látinn greiða stórfé fyrir almennar drykkju- og matarveizlur, sem ráðh. telja sig þurfa að halda, vegna þess að haldnir eru hér í Reykjavík ársfundir ýmissa félagsheilda, sem í starfsemi sinni heyra undir valdsvið einhvers ráðherra. En það er vitanlegt, að allar slíkar félagsheildir heyra undir starfssvið einhvers ráðherra. Það er að öllu leyti eðlilegt og sjálfsagt, að Alþingi beini því til ríkisstj., að hún sýni hófsemi og varúð í allri opinberri risnu, og þess vegna leggur nefndin til, að samþykkt sé hin rökstudda dagskrá á þskj. 449.



Herra forseti. Ég er hræddur um, að hv. allshn. hafi ekki gert sér ljóst, hvað fyrir flm. till. vakti, og því langar mig til þess að fara um þetta mál örfáum orðum enn á ný. Till. um, að ekki skuli veita áfengi á kostnað ríkis og ríkisstofnana, hefur nú legið fyrir hinu háa Alþingi allan nýliðinn vetur. Hv. allshn. hefur á þriðja mánuð haft hana til athugunar og allan þann tíma ekki treyst sér til að veita henni neins konar afgreiðslu. Það er fyrst eftir að níu hv. alþm. hafa krafizt þess skriflega, að till. verði tekin á dagskrá, og hæstv. forseti að líkindum lagt fast að hv. nefnd, að hún mannar sig upp í að skila áliti, ef álit skyldi kalla. Þótt till. um afnám áfengisveitinga á kostnað ríkisins sé ekki neitt stórmál, er þar þó merku máli hreyft og athyglisverðu. Það er svo sem ekki verið að fara fram á mikið, aðeins það, að ríkið og stofnanir þess standi ekki fyrir áfengisveitingum í veizlum eða á öðrum samkomum. Það örlar ekki á því í till., að neinum skuli íþyngt hið minnsta né réttindi nokkurs manns skuli skert. Það eru hvorki álögur né réttarskerðing, að gestgjafi helli ekki áfengi ofan í gesti sína. Það vakir ekki sérstaklega fyrir með flutningi till. að spara ríkinu útgjöld, og hún er eigi heldur fram borin að neinu gefnu tilefni í sambandi við opinberar veizlur. Tilgangurinn er sá einn, eins og margsinnis var lýst í vetur, að gefa öðrum fagurt fordæmi í umgengninni við áfengi, og þess er vissulega brýn þörf, enda mun enginn maður með ábyrgðartilfinningu neita því. Það er sannfæring okkar flm., að verði ályktunartill. samþykkt, muni þær samkomur, sem ríkið stendur fyrir og boðar til, reynast öðrum holl fyrirmynd, sem eftir verður tekið og eftir verður breytt. Á þann veg gæti samþykkt þessarar till. orðið hinu stóra áfengisvandamáli þjóðarinnar að miklu liði. Engan hef ég heyrt mótmæla því, að drykkjuskapur sé böl, og allir virðast sammála um, að við það böl eigi íslenzka þjóðin að stríða. Það er einnig viðurkennd staðreynd, að því almennar sem áfengis er neytt, því meira er um ofdrykkjuafbrot, slysfarir, vinnutjón og annað illt, sem siglir í kjölfar drykkjuskapar. Loks munu flestir á einu máli um, að varðandi áfengisneyzlu almennings sé fátt áhrifaríkara til góðs eða ills, en ríkjandi samkvæmisvenjur. Mjög miklar líkur verður að telja fyrir því, að samþykkt till. okkar þremenninganna og framkvæmd hennar mundi hafa heillavænleg áhrif á samkvæmistízkuna hér, enda er hún flutt í trausti þess. Ef æðstu menn þjóðarinnar láta af þeim ósið að byrla gestum sínum görótta drykki, munu fleiri á eftir koma. Það er á reynslu byggt og ekki sagt út í bláinn, að eftir höfðinu dansa limirnir. Fyrir þessari skoðun voru gild rök færð hér í vetur, og skal það ekki endurtekið nú. Að vísu komu í umr, fram efasemdir um, að samþykkt till. mundi hafa tilætluð áhrif. Var slegið á þá strengi, að fáir mundu verða til að taka sér æðstu menn þjóðarinnar til fyrirmyndar. Um það má sjálfsagt deila. En hví ekki að láta reynsluna skera úr? Það kostar ekkert og verður aðeins til sóma þeim, sem tilraunina gerir. Ef það sýnir sig, að áhrifavald Alþingis, ríkisstj. og ríkisstofnana er nákvæmlega ekkert á þessu sviði samkvæmissiða og drykkjutízku, þá eru þessir aðilar reynslunni ríkari og geta huggað sig við, að þeir hafi þó lagt sitt fram, góðu máli til stuðnings. Það var á það minnzt í vetur, að víðs vegar um heim væru ábyrgir menn vaknaðir til meðvitundar um vandamál drykkjuskaparins, og voru nokkur nöfn nefnd í því sambandi. Síðan hefur a.m.k. einn valdamaður bætzt í þann hóp eftir fréttum að dæma, en það er Krustjov, forsætisráðherra Rússlands. Samkv, frásögn Þjóðviljans hefur hann nú fyrir nokkru skorið upp herör gegn áfengisflóðinu þar í landi. Með leyfi hæstv. forseta, vil ég tilfæra fáeinar setningar úr ræðu Krustjovs um þetta efni, og er áðurgreint blað heimildin. „Við verðum,“ segir hann, „að taka upp harða baráttu gegn vodkaflóðinu. Í þeirri baráttu verða fulltrúar almennings og ríkisvaldsins að taka höndum saman. Hver sá, sem hvetur aðra til drykkjuskapar, vinnur gegn hagsmunum ríkisins og samfélagsins, og hann á að hljóta þá refsingu, sem hann á skilið,“ segir þessi forsætisráðherra. Og loks segir hann: „Sömuleiðis verðum við að berjast af öllum kröftum gegn drykkjutízkunni.“ Í sömu ræðu sakar Krústjov höfunda kvikmynda og leikrita um óhæfilegan vodkaáróður í verkum sínum, og kemur mér í hug í því sambandi sá ósmekklegi brennivínsáróður, sem íslenzka ríkisútvarpið rekur æ ofan í æ og birtist á víxl í formi ljóða, söngs og leikrita, en það er víst önnur saga. Þetta var um Rússland. En hvernig er þá viðhorfið í Bandaríkjunum? „Vandamál ofdrykkjunnar í nýju ljósi“ heitir athyglisverð grein, sem Morgunblaðið flutti 9. marz í vetur. Hennar upphaf er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Áfengisvandamálið er jafnan mjög umrætt í Bandaríkjunum, enda talið, að þau gangi næst Frakklandi um áfengisneyzlu. Eru nú uppi sterkar raddir þar í landi um, að taka verði þetta vandamál nýjum og fullkomlega vísindalegum tökum. Er það algengt um þessar mundir, að stofnaðar séu við sálfræðideildir háskólans sérstakar deildir, sem taki áfengismálin til meðferðar. Nýir sérfræðingar koma fram, sem telja, að hægt sé með nýjum aðferðum að draga úr drykkjuskap.“ Nokkru síðar í þessari grein Morgunblaðsins segir svo: „En þeir,“ það eru sérfræðingarnir, „benda á þá staðreynd, að með breyttum viðhorfum hópsins, félagsskaparins til áfengisneyzlu megi ráða nokkra bót á bölinu. Það þarf að skapa nýtt andrúmsloft, ný viðhorf til áfengisneyzlu í samkvæmum.“ Þannig er skoðunin sú sama austan hafs og vestan: Það verður að berjast gegn drykkjutízkunni, skapa ný viðhorf til áfengisneyzlu í samkvæmum. Það er einmitt þetta, sem vakir fyrir flm. till. um afnám áfengisveitinga á kostnað ríkisins, að sköpuð verði heilbrigðari viðhorf til áfengisneyzlu á mannfundum, en þar verða einhverjir að ríða á vaðið, og fer þá vel á, að það geri æðstu menn þjóðarinnar, enda líklegast, að þeirra frumkvæði beri drýgstan ávöxt. Fólkið í landinu virðist almennt hafa næmari skilning á vanda drykkjuskaparins en hv. allshn. Hvaðanæva að af landinu hafa hinu háa Alþingi borizt áskoranir um að samþykkja till. um, að ríkið kosti ekki áfengisveitingar. Yfir 60 áfengisvarnanefndir hafa sent slíka áskorun. Samkv. lögum skulu áfengisvarnanefndir vera ráðgefandi um öll bindindis- og áfengismál fyrir sveitarstjórnir, lögreglustjóra, áfengisvarnaráðunaut, ríkisstj. og aðra þá aðila, sem komið geta til greina í þessu sambandi. Þetta eru opinberar nefndir, trúnaðarmenn ríkisins, og einróma álit þeirra ber ekki að hunza. Auk yfir 60 áfengisvarnanefnda hafa mörg félög áfengisvarnanefnda stórra byggðarlaga sent áskorun um, að till. verði samþykkt. Æðsti trúnaðarmaður ríkisstj. í áfengisvörnum, áfengisvarnaráðunautur, hefur sent sams konar áskorun, að ég ekki nefni mörg fjölmenn félög, sem hið sama hafa gert. Til hvers eru lög um áfengisvarnir, ef virða á að vettugi álit þeirra hundraða manna, sem settir eru til að vinna að þeim vörnum? Meiri hl. hv. allshn, kveðst þeirrar skoðunar, að óeðlilegt sé og óviðeigandi að binda svo hendur ríkisstj. sem till. gerir ráð fyrir. Mikil er nærgætnin í garð ríkisstj. Hér virðist um svo mikið tilfinningamál að ræða, að jafnvel pólitísk flokksbönd falla af mönnum. Í slíku máli má ekki binda hendur ríkisstj. Það er af og frá, hvað sem velferð þjóðarinnar líður. Þótt hið háa Alþingi gegni því sem meginhlutverki að binda hendur ríkisstjórna með setningu laga og fyrirmæla, þá má slíkt ekki ganga út yfir áfengisveitingar á kostnað ríkisins. Það er hvorki eðlilegt né viðeigandi að dómi hv. nefndarmeirihluta. Það virðist skoðun hv, nefndar, að afnám áfengisveitinga á kostnað ríkisins komi ekki til greina, meðan frjálst sé að velja og veita áfengi í landinu. Nú er sala og veiting áfengis engan veginn frjáls í þessu landi, heldur þvert á móti mjög takmörkuð og bundin ákveðnum lagafyrirmælum. Auk þess fæ ég ekki séð, að neitt órofa samband sé á milli sölu og veitinga áfengis annars vegar og þess hins vegar, sem í till. okkar þremenninganna felst. Leyfð sala og leyfðar veitingar áfengis leggja ekki neinum gestgjafa skyldu á herðar að veita áfengi í samkvæmum sínum, og gildir það sama um ríkisstj. sem aðra. Hv. nefnd segir það óeðlilegt og óviðeigandi að binda hendur ríkisstj. í þessu máli, en lætur þess ekki getið, hvort viðeigandi sé að hunza samhljóða áskoranir allra starfandi áfengisvarnanefnda í landinu. Hún segir heldur ekkert um, hvort eðlilegt sé, að Alþingi og ríkisstj. reyni að skapa heilbrigt fordæmi í því skyni, að úr dragi ómenningu drykkjuskaparins í landinu. Meginatriði málsins og þungamiðju þess sniðgengur hún í áliti sínu á þskj. 449. Vandræðaskapurinn uppmálaður skín út úr álitsgerðinni, enda von til þess eftir málstaðnum.



Herra forseti Það, sem ég vildi leyfa mér að benda á í sambandi við þetta mál, er í stuttu máli þetta: Það er áður komin hér till. um að athuga möguleikana á því að setja upp menntaskóla í Skálholti eða flytja menntaskólann frá Laugarvatni að Skálholti. Þessari till. var vísað til allshn. Ég tel, að þessi till., þó að annars eðlis sé, eigi líka að fara til allshn., en ekki til fjvn., eins og áður hefur verið lagt hér til, og ég tel, að allshn. eigi að afgreiða þetta mál á þann veg að leggja til, að annaðhvort Alþingi kjósi eða ríkisstj. skipi þrjá menn, sem athugi, hvað á að gera við Skálholt. Það eru lög, gömul lög eða nokkuð gömul lög um það, að þar eigi að koma búnaðarskóli. Fyrstu tvö eða þrjú árin, eftir að þau lög voru samþ., var veitt til þess fé á fjárlögum að koma honum upp. Það eru lög um, að þar eigi að sitja prestur, sem þjóni Biskupstungunum. Hann hefur ekki verið látinn sitja þar, af hverju sem það kemur. Hann hefur verið látinn sitja á gamla prestssetrinu, Torfastöðum, en ekki í Skálholti. Það er talað um að flytja biskupinn úr Reykjavík og í Skálholt. Aðrir tala um að setja upp þrjá biskupa, einn aðalbiskup í Reykjavík og tvo hjálparkokka, annan að Hólum og hinn í Skálholti. Allt þetta er talað um, og svo er talað um enn fleira, sem gera á í Skálholti af öðrum mönnum, sem ég skal nú ekki fara nánar út í. Nú skilst mér, að áður en Alþingi slái nokkru föstu um þetta, hvort á að setja þar aðalbiskup, - ja, það er búið að slá föstu bændaskóla og prestssetri, þó að það hafi ekki verið framkvæmt nema að nokkru leyti, - þá sé rétt að láta athuga gaumgæfilega, hvað á að gera við Skálholt, og snúa sér svo að því, en vera ekki með mörg járn í eldinum í einu, sem sum á ekkert að gera með annað, en bara svona hafa þau á pappírnum. Þess vegna legg ég ákveðið til, að till. fari til allshn., sem hefur till. um Skálholt áður til meðferðar, og ég legg til, að hún athugi þennan möguleika. Ég geri ekki ráð fyrir, að hún hafi tíma til þess á tveimur eða þremur fundum að athuga þessar aðstæður allar, heldur komi nefnd, sem annaðhvort Alþingi kjósi eða ríkisstj. skipi til að athuga málið á milli þinga, svo að við getum næst ákveðið, hvað gera skuli við Skálholt, ekki bara að hafa lög á pappír og ræða um að gera þetta eða þetta, heldur snúa okkur að framkvæmdum, - Það er aðeins þetta, sem ég vildi segja.



Herra forseti. Ég vildi vekja athygli á því, að enn hefur ekki verið skilað nál. varðandi 4 þáltill., sem ég hef flutt, ýmist einn eða ásamt öðrum. Það eru till. um myndastyttu af Ingólfi Arnarsyni og skýrsla um Ungverjalandsmálið, sem voru sendar til hv. utanrmn., og till. um athugun á menntaskólahaldi í Skálholti, sem var send til allshn., og till. um Stjórnarráð Íslands, sem var send til fjvn. Ég hef hreyft þessum málum hér áður, en án árangurs. Það má segja, að nokkuð ólíkt standi á um þau, vegna þess að kunnugt er, að það eru þó haldnir fundir í allshn. og fjvn., þannig að minni hl. þar hefur í hendi sér að gefa út minnihlutaálit, þegar þrautreynt er, að meiri hl. fáist ekki til þess að afgreiða málið. Ég vil beina því til minni hl., að hann a. m. k. athugi það sem neyðarúrræði, þó að æskilegt væri, að nefndirnar í heild fengjust til að taka málið til afgreiðslu. En þetta úrræði er ekki fyrir hendi varðandi utanrmn. og þær till., sem þar liggja fyrir, því að í henni fæst alls ekki fundur haldinn. Ég vildi spyrja hæstv. forseta þeirrar ákveðnu spurningar, hvort hann telur fært fyrir minni hl. að kljúfa sig út úr nefndinni, ef ekki fæst haldinn lögmætur fundur í n. yfirleitt, eða hvort hægt er að safna mönnum saman á nefndarfund án atbeina formanns, annaðhvort meiri hl. eða minni hl., þannig að einhverju nál. verði komið út. Þetta er mikilsvert, að þm. fái leiðbeiningu um. Efnislega má þó segja, og ég vil segja það hér berum orðum, að það væri ákaflega óviðfelldið, ef það þyrfti að gefa út minnihlutaálit, sérstaklega ef það væri með vafasamri formlegri heimild, að minni hl. skæri sig frá meiri hluta, - þá væri það ákaflega varasamt og leitt, ef það þyrfti að gefa út minnihlutaálit um till. varðandi myndastyttu af Ingólfi Arnarsyni. Ég stend í þeirri meiningu, og menn úr öllum flokkum hafa tjáð mér, að það sé meiri hl. á Alþingi fyrir samþykkt þessarar till. og það hafi ekki orðið vart neins ágreinings um afgreiðslu málsins, eftir að upplýst er, að kostnaður við þessa framkvæmd verður síður en svo talinn óviðráðanlegur. Þegar þannig stendur á, þá er það með öllu óviðunandi, að málið skuli ekki fást tekið fyrir í nefnd, og það er einnig með öllu óviðunandi, að einstakir nefndarmenn verði neyddir til þess að gefa út sérálit um slíkt mál, þannig að það liti út fyrir, að þingið sé klofið um mál, sem ég hef fulla ástæðu til að ætla, að þingheimur sé sammála um, og mál, sem ekki veit fyrst og fremst að okkur inn á við, heldur gagnvart okkar nánustu frænd- og vinaþjóð, Norðmönnum. Hér er því um gersamlega óviðunandi ástand að ræða, og ég vil beina því til hæstv. forseta og ríkisstj., allra þeirra, sem þessu ráða, að úr þessu verði bætt, þannig að málið fáist fyrir tekið og ekki verði úr því leiðindamál, öllum þingheimi til skammar. Varðandi skýrsluna um Ungverjalandsmálið má segja, að öðruvísi standi á. Mér þykir ekki ósennilegt, að það kunni að vera deilumál. Það er skiljanlegt, að sumir valdamiklir menn hér á Alþingi séu því andstæðir, að skýrsla um Ungverjalandsmálið verði gefin út á Íslandi, svo að það sjáist, hversu áberandi margt er líkt um stjórnarhætti í Ungverjalandi og Íslandi nú, þó að það sé aðeins lítill skuggi á Íslandi, sem er orðið mara í Ungverjalandi. Skiljanlegt er, að um þetta geti verið málefnalegur ágreiningur. En hitt er óskiljanlegt með öllu, að það skuli staðið á móti og hindruð þingleg meðferð máls eins og styttunnar af Ingólfi Arnarsyni, máls, sem er flutt af þingmönnum úr öllum þingflokkum, að því er ég bezt veit, eftir að þeir voru búnir að hafa samráð við sína þingflokka, og þegar flm. fullyrða, að það sé engin andstaða enn í þingflokkunum á móti málinu. Þegar litið er til þeirra mála, sem eru fyrir hv. utanrmn., þá er mjög torskilið, af hverju nefndin fæst ekki kölluð saman. Einhver hefur látið sér detta í hug, að það kynni að vera vegna þess, að koma ætti í veg fyrir kosningu undirnefndarinnar, sem á að vera til ráðuneytis hæstv. ríkisstj. í utanríkismálum. En ég sé ekki, af hverju meiri hl. utanrmn. getur ekki alveg eins fellt að kjósa undirnefndina, þó að hann brjóti með því lög, eins og lög eru brotin með því að kalla ekki saman utanrmn. til þess að hún geti kosið þessa lögskipuðu nefnd. Og ég skil ekki, af hverju form. utanrmn. einn er látinn taka á sig ábyrgð af þessu lögbroti, sem er óhugsandi að honum héldist uppi, nema hann hefði þinglegt fylgi til þess á bak við sig. Og jafnvel þó að undirnefndin væri kosin, þá sé ég ekki, ef hæstv. ríkisstj. vill fram halda í sínum lögbrotum, af hverju hún getur ekki neitað að kveðja þriggja manna nefndina til, eins og hún hefur skotið sér undan að bera nokkurt mál undir utanrmn. Það hefur heyrzt sú skýring á þessu, að það væri fyrirsjáanlegt, að ef undirnefndin yrði kosin, þá yrði í hana óhjákvæmilega kosinn einn af Alþýðubandalagsmönnum eða kommúnistum, hverju nafni sem við viljum nú nefna þann mjög virðulega flokk, og það væri talið mikilsvert út á við, að það kæmi fram, að menn úr þeim flokki væru ekki kvaddir til meðferðar utanríkismála. En ef mennirnir hafa þinglegan styrk til þess að vera í þessari nefnd, þá er ekki hægt með þessu móti að hindra þá í að verða þar kjörna. Þá þarf að breyta lögum til þess að svipta þá þeim möguleika. Auk þess er það fullkomin blekking, ef með þessu móti á að gefa í skyn og vekja þá fölsku von hjá okkur vinveittum þjóðum, að kommúnistar hafi ekki afskipti af og full ráð í utanríkismálum á við aðra stjórnarflokka. Vitanlega lætur sá flokkur ekki bjóða sér að sitja í ríkisstj. árum saman án þess að fylgjast með öllum þeim utanríkismálum, sem hann lætur sig nokkru skipta. Það er þannig fyrir löngu orðið ljóst, að áframhaldandi dvöl varnarliðsins hér á landi er samþykkt jafnberlega og ótvírætt af Alþb. og Sósfl. og kommúnistum eða hvað þeir nú kalla sig eins og öðrum stjórnarflokkum. Ef þeir hefðu nokkurn áhuga fyrir því að láta varnarliðið hverfa burt, þá hefðu þeir að sjálfsögðu beitt sínu afli innan ríkisstj., í fyrsta lagi til þess að fá málið tekið fyrir á stjórnarfundi og í öðru lagi til þess að knýja fram framkvæmd á stjórnarsamningnum um þetta efni, en málgagn hæstv. utanrrh. hefur skýrt frá því, að ráðherrar Alþb. hafi ekki hreyft málinu í ríkisstj. allan tímann, frá því að ríkisstj. var mynduð. Það er líka opinbert mál hér í þinginu nú, að dráttur er nú orðinn á afgreiðslu mikilvægra mála vegna tortryggni stjórnarflokkanna innbyrðis varðandi viðkvæm mál, sem mjög snerta utanríkisaðgerðir. Með þeim drætti, sem þannig er á orðinn, þá er sannað svo berlega, að ekki þarf um það að þræta, að hver stjórnarflokkur hefur í hendi sér að stöðva framgang allra mála, þangað til hann hefur tryggingu varðandi afgreiðslu annarra mála á þann veg, sem hann telur sér henta. Þetta liggur í augum uppi og hefur alltaf verið vitað, en er að sannast áþreifanlega fyrir þingheimi þessa dagana. Ég vil því af öllum þessum ástæðum mjög eindregið fara þess á leit, að það verði hætt þessum skollaleik, sem engan svíkur lengur, að utanrmn. verði kölluð saman, að hún fái að afgreiða þau mál, sem til hennar hefur verið skotið. Stjórnarflokkarnir svo um það, hvort þeir kjósa þriggja manna nefndina. Þeir geta beitt þar meirihlutavaldi sínu, ef þeir vilja, og stjórnin getur haft nefndina að engu, ef henni sýnist. En það minnsta er þó, að formlega sé farið að bókstaf laganna, og það allra minnsta, að ekki sé trufluð meðferð annarra mála og þjóðin gerð að viðundri út á við, eins og lítur út fyrir að eigi að gera gersamlega að þarflausu varðandi till. um gjöfina til Norðmanna.

Forseti (EmJ) : Án þess að fara að ræða bollaleggingar hv. 1. þm. Reykv. almennt, þá skal ég þó taka fram, að ég er ekkert síður en hann óánægður með þann drátt, sem orðið hefur á afgreiðslu nokkurra mála, bæði í þessari nefnd, sem hann nefndi, og öðrum. Það er ekki einasta, að þessar 4 þáltill., sem hann minntist á, liggi óafgreiddar hjá nefndum, heldur ýmsar aðrar, bæði sem ég sjálfur er flm. að og aðrir fleiri. Og það væri mjög æskilegt, að þeir, sem um nefndarstörfin eiga að sjá, sæju nú til þess, að till. gætu verið afgreiddar á einn veg eða annan, aðeins að afgreiðsla fari fram, svo að hv. alþm. gætu fengið þær hér til endanlegrar afgreiðslu.