Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég nokkra grein fyrir því, hvers vegna ég gæti ekki fylgt þessu frv., en vegna þess að allir aðrir þdm. voru samþykkir að vísa frv. til 3. umr., hef ég flutt hér brtt., nokkurs konar miðlunartill., á þskj. 171. Ég get ekki verið því samþykkur að fara nú að setja vísitöluskrúfuna í gang aftur. Áður en ég sný mér að brtt. minni, vil ég með nokkrum orðum svara ummælum hv. 3. landsk., er hann viðhafði við 2. umr. þessa máls. Hv. 3. landsk. fannst það óhæfa að vera á móti því, að laun opinberra starfsmanna hækkuðu á þriggja mánaða fresti í samræmi við þá vísitöluhækkun, sem þá hefði orðið, og koma aftur á þessari vísitöluskrúfu, sem hefur valdið okkar þjóðfélagi svo mikilli ógæfu. Hv. þm. taldi það sýna megnasta afturhald að vilja nokkuð stinga við fótunum. Aðalatriðið hefur verið það, að laun og afurðaverð hafa elt hvort annað, launin hækkað fyrst, afurðirnar á eftir. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að með hinum sívaxandi opinberu afskiptum er fjöldi fastlaunaðra starfsmanna orðinn svo mikill, að meiri hlutinn af tekjum ríkssjóðs fer í launagreiðslur til þeirra. Þeir, sem eru á föstum launum hjá ríkinu, hafa það betra en flestar aðrar stéttir landsins, elns og bezt sést á því, hversu margir sækjast eftir að komast í stöður hjá ríkinu. Hér er því ekki verið að fara fram á að rýra hlut þeirra, sem minnst bera frá borði, heldur hinna bezt launuðu. Ég verð að segja það, að ég verð alltaf stórlega undrandi, þegar ég heyri þennan hv. þm. (GÞG) tala hér í deildinni, - en hann gerir það manna oftast, - því að hjá honum koma fram svo æpandi mótsagnir. Hann vill hækka öll laun, öll útgjöld til verklegra framkvæmda, en hann vill afnema söluskattinn og yfirleitt lækka alla skatta. Ef þetta eru ekki mótsagnir, þá veit ég varla, hvað mótsagnir eru. Það er stórfurðulegt, að maður með slíka menntun sem hv. 3. landsk. skuli halda slíku fram, maður, sem er hagfræðingur að menntun og prófessor við Háskóla Íslands. Þessi maður hefur einnig haldið því fram, að halda beri áfram öllum niðurgreiðslum úr ríkissjóði, en hækka laun fastra starfsmanna. Nú verður ekki sagt, að hér valdi þekkingarleysi, en mér er nær að halda, að hann tali áður en hann hugsar. - Ég læt nú svari mínu til hv. 3. landsk. lokið, en sný mér að till. minni. Till. sú, sem ég flyt hér á þskj. 171, felur það í sér, að halda beri áfram uppteknum hætti á greiðslum til opinberra starfsmanna fram að nýári, en þá - eða árið 1952 - skuli greiðslurnar miðast við vísitöluna eins og hún verður í desember, þannig að ekki verði greitt meira en 50% af hækkuninni. Svarar það til 150% hækkunar samkvæmt gömlu vísitölunni. Mörgum mun hér finnast hart að gengið, en ef aldrei á að spyrna við fótunum, þýðir ekki að vera að tala um að stöðva dýrtíðina. - Ég skal nú ekki hafa um þetta miklu fleiri orð, en ég vona, að ríkisstj. láti sér nægja að láta þessa reglu, sem nú er viðhöfð, gilda fram að nýári. Þegar gengislækkunarlögin voru samþ., var verðlagið fest. Hitt er svo kunnugt, að það tókust samningar milli atvinnurekenda og verkamanna um greiðslur til verkamanna í samræmi við hækkandi vísitölu, og því gaf stjórnin út brbl. Ég vil nú að sinni ekki fjölyrða meira um þetta, en vona, að till. muni verði vel tekið.



Herra forseti. Ég ræddi ýtarlega um þetta mál við 2. umr, málsins, og ég hef ekki löngun til að tefja þessar umræður eða störf þingsins, en þó get ég ekki stillt mig um að taka til máls út af ummælum hv. þm. A- Húnv. Ég veit, að þingmenn skilja, að í brtt. hans er farið fram á lækkun á launum opinberra starfsmanna. Ég hef ekki haft tíma til að reikna út, hve miklu þessi lækkun nemur, en ég staðhæfi, að hér er um mjög verulega launaskerðingu að ræða. Hún nemur ef til vill nokkrum hundruðum króna á mánuði hjá þeim, sem hæstar tekjur hafa. Það mátti vissulega ýmislegt finna að málflutningi hv. þm. A-Húnv. En eitt met ég, og það er sú hreinskilni, sem fram kemur hjá þessum hv. þm., er hann heldur því fram, að lækka beri laun allra opinberra starfsmanna. Hv. þm. hefur sýnt opinberum starfsmönnum inn fyrir dyrnar hjá íhaldinu. Og það er ekki falleg sjón, sem við blasir! Kröfuspjald um allsherjar launalækkun hjá opinberum starfsmönnum. Þegar mikilsvirtur þm. Sjálfstfl. heldur slíku fram, getur varla verið, að skoðunin sé alveg fylgislaus í Sjálfstfl. Það er misskilningur hjá hv. þm. A-Húnv., að hér sé verið að setja vísitöluskrúfuna í gang. Það var gert með gengisbreytingarlögunum. En þegar verkalýðsfélögin fengu inn í sína samninga ákvæði um launagreiðslur í samræmi við vísitöluhækkun, var óhjákvæmilegt annað en opinberir starfsmenn fengju einnig hækkun í samræmi við hækkandi vísitölu. Þetta sá meira að segja núverandi ríkisstj. og gaf því út þessi brbl., en ýmsa af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. virðist hafa skort skilning á þessu, og því skeður það nú, sem ég held að sé einsdæmi í þingsögunni, að minnsta kosti hefur það ekki komið fyrir síðan ég kom á þing, að andstæðingar ríkisstj. hafa orðið að verja gerðir hennar fyrir árásum frá stuðningsmönnum hennar.



Herra forseti. Mig undraði stórlega þessi ræða hv. 3. landsk. Hann fagnar því, að einn af mikilsvirtustu þm. Alþ. skuli hafa borið fram hér till. um lækkun á launum opinberra starfsmanna. Það undrar mig stórlega, að hann skuli fagna þessu. Hver er það, sem fagnar? Er það ekki sá, sem segist bera hag launþeganna fyrir brjósti? Ég get ekki skilið, að þessi barátta forseta Sþ. sé fagnaðarefni fyrir hann.

Það er hreinskilnin, sem ég fagna.

Hins vegar getur þetta verið fagnaðarefni fyrir þann, sem vill nota sér það til pólitísks framdráttar fyrir sig og sinn flokk. Það er misskilningur hjá hv. þm. A-Húnv., að þessi stétt sé betur sett en aðrar stéttir. Þetta eru flest menn, sem hafa kostað sig til langs náms, en hafa samt ekki betri kjör en aðrar stéttir. Annars undrar mig stórum þessi ummæli hv. 3. landsk. þm. Ég get naumast skilið þau, en hans innri mann hef ég að vísu ekki skoðað. Ég viðurkenni það fúslega, að það er mikil hætta á ferðum, en ég get ekki fallizt á, að níðzt sé á þessari einu stétt, vegna þess að hún búi við svo æskileg kjör. Ég vil ekki, að þessi árás á opinbera starfsmenn, sem fram kom í till. forseta Sþ., lendi á fjmrh. Ég stóð hér upp til þess að vísa sök af höndum okkar ráðh. Sjálfstfl., við stöndum allir einhuga um að samþykkja frv. stj., og til þess að láta í ljós undrun mína yfir hinum ágæta pólitíska andstæðingi mínum



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Þessi brtt. gerir ráð fyrir því að greiða lægri uppbætur á laun opinberra starfsmanna en nú er gert. Eins og ég gat um við 1. umr. taldi ríkisstj. sér ekki fært að greiða lægri uppbætur til þeirra en verkamenn höfðu fengið inn í samninga sína við atvinnurekendur. Nú gerir hv. þm. A-Húnv. ráð fyrir því að lækka þetta mjög. Ríkisstj. getur ekki fallizt á þá breytingu, sem þar er gert ráð fyrir. Þar með er ekki sagt, að sjálfsagt sé að greiða alltaf sömu uppbætur á laun, en eins og ástandið er nú sýndist stj. þetta rétt og sanngjarnt. Ég vil því leyfa mér að fara fram á það, að hv. d. samþ. ekki þessa brtt., sem hæstv. forseti Sþ. hefur borið fram.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að gera tvær aths. í sambandi við þetta mál. Önnur snertir afstöðu ríkisstj. til starfsmanna sinna. Að hæstv. ríkisstj. hefur orðið að veita starfsmönnum ríkisins sömu kjör og aðrir hafa fengið, stafar af því, að opinberir starfsmenn hafa ekki verkfallsrétt. Meðan svo er, er ekki hægt að segja við þá, að þeir verði einskis aðnjótandi, þegar aðrir hafa fengið kjör sín bætt. Ég vil spyrja hv. þm. A-Húnv. og þá, sem honum kunna að fylgja að málum, hvort þeir eru fúsir til að gefa opinberum starfsmönnum þennan rétt. Meðan þeir hafa hann ekki, býst ég við, að flestar ríkisstj. líti svo á, að þetta sé óhjákvæmilegt. - Hin aths., sem ég vildi koma með, snýr að starfsemi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Meðlimir þess verða aðnjótandi þeirra kjarabóta, sem verkalýðsfélögin knýja fram. En ég verð að segja, að ef það er svo, að þeir eru sviptir verkfallsrétti og verða því að treysta á kjarabaráttu verkalýðsfélaganna, þá hlýtur það að verða krafa, að þeir styðji kjarabaráttu verkalýðsfélaganna betur en nú. Hingað til hefur það verið svo, að forgöngumenn bandalagsins hafa lagzt á móti kröfum verkamanna og reynt að vega aftan að þeim. Sú minnsta krafa, sem hægt er að gera, er, að samtökin sýni aðra viðleitni í þessum málum og styðji samtök verkalýðsins. Þessum aths. vildi ég skjóta fram, án þess að tefja umr.



Herra forseti. Það hafa nú talað fjórir hv. þm., tveir ráðh. og tveir aðrir, á móti brtt. minni. Þetta kemur mér ekki á óvart. Það er ekki nýtt, þegar um það er að ræða, hvort auka skuli eða skerða hagsmuni launastéttanna, að meiri hluti Alþ. sé fylgjandi því að skerða þá ekki. En með því að það er aðalmál þingsins að sporna við dýrtiðinni, og hefur verið það undanfarin 10–12 ár - og það er ekki flokksmál eða stéttarmál, heldur allsherjar þjóðmál - þá vil ég ekki sem þm. bera ábyrgð á vísitölukerfinu. Það er nú svo ástatt, að fastlaunamenn hafa á sínu bandi einn flokkinn heilan og meiri hluta í öllum hinum flokkunum. Svo var einnig er vísitölulögin 1940 voru sett, en afleiðingar þeirra laga höfum við nú séð. Hv. 3. landsk. taldi það fagnaðarefni, að forseta Sþ. skyldi detta í hug að lækka laun opinberra starfsmanna. Hér er ekki um lækkun að ræða, heldur hækkun. Á síðasta Alþ. var ákveðið að borga 23% viðbót við launin í ár og ekki meira. Nú er þetta orðið 50%, og ég fer ekki fram á neina skerðingu til ársloka. En ef hækkunin nemur t.d. 60% í desember, þá má samkv. till. borga á næsta ári aðeins 30%. Hún er borin fram vegna þess, að ég tel, að dýrtíðin verði ekki stöðvuð, ef ekki er spornað við henni hjá þeim, er ráða í þjóðfélaginu og eru þar valdastéttin. Svo var hv. 2. þm. Reykv. Hann vill bæta gráu ofan á svart með því að heimta verkfallsrétt fyrir opinbera starfsmenn, svo að þeir geti barizt gegn þjóðfélaginu, sem þeim hefur verið veitt embætti til að vernda, því að frá mínu sjónarmiði eru opinberir embættismenn kostaðir til náms til þess að vernda hagsmuni þjóðfélagsins. Þá sagði hv. 3. landsk., að launaskrúfan hefði verið sett í gang með samningum s.l. vor. Það er rétt, og því ræður Alþ. ekki. En ríkisstj. ræður yfir opinberum starfsmönnum og getur því hindrað, að þar verði sett í gang sams konar launaskrúfa og sett var í gang með samningum verkalýðsfélaganna á s.l. vori. Það þarf enginn að halda, að hægt sé að stöðva þessa skrúfu, ef Alþ. sýnir ekki viðleitni til að stöðva hana hjá sér. Í gengisbreytingarlögunum nr. 22 frá 1950 var það eitt merkilegasta atriðið, að greiðslu verðlagsuppbótar skyldi lokið í júní 1951. Með því að halda þessu áfram, fæ ég ekki betur séð en verið sé að renna sér fótskriðu fram af fjárhagslegum glötunarbarmi.

Forseti (SB): Það er of skammt liðið síðan brtt. á þskj. 171 var útbýtt, og þarf því að veita afbrigði.



Herra forsetl. Hæstv. atvmrh. skildi, að hv. þm. A-Húnv. hafði ekki gert Sjálfstæðisflokknum greiða með flutningi þessarar till. Það sýnir pólitísk hyggindi hans. En sannleikurinn er sá, að þessi till. hv. þm. A-Húnv. er skaðlegri en ég taldi áðan. Ég hef, meðan á umræðunum hefur staðið, reynt að gera mér grein fyrir því, hvað samþykkt hennar mundi þýða, og mér virðist hún fela í sér 425 kr. kauplækkun á mánuði fyrir opinbera starfsmenn, sem hafa 2500 kr. í grunnlaun, eða um 13% kauplækkun. Hæstv. forseti Sþ. leggur til í brtt. við stjfrv., að laun opinberra starfsmanna séu lækkuð um 13% ! Það er ekki að furða, þó að hæstv. atvmrh. teldi þörf á að bjarga heiðri Sjálfstfl. Það er útúrsnúningur, að ég hafi fagnað till., þá hefði ég ekki andmælt henni. Það, sem ég fagnaði, var, að sézt hefði inn fyrir dyrnar hjá Sjálfstfl., sem telur sig hinn eina sanna málsvara launastéttanna. Ég vil ekki hafa heiður af þeim, er stutt hafa málstað opinberra starfsmanna, ráðh., sem stóðu að brbl., og verulegum hluta Sjálfstfl., en maður veit ekki, hve stór hluti flokksins er fjandsamlegur þessari verðlagsuppbót. Þessi till. hefur sýnt, að sá fjandskapur er fyrir hendi. Það er rétt hjá hæstv. atvmrh., að opinberir starfsmenn eru ekki öfundsverðir af launum sínum, þess vegna andmælti ég hv. þm. A-Húnv. Við hæstv. atvmrh. erum ekki oft sammála, en nú erum við það. Það fellur nú m.a. í hlut míns flokks að hrinda þessu máli fram, þótt það sé borið fram af ríkisstj. Hæstv. ríkisstj. verður að treysta á Alþfl. og Sósfl. til þess að koma málinu fram og vernda sig gegn vinum sínum. Það er nær einsdæmi. Í þessu máli hefur það komið í ljós, að allur Alþfl. styður málstað opinberra starfsmanna, en það hefur líka komið í ljós, að hið sama verður ekki sagt um Sjálfstfl.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. - Hv. 3. landsk. sagði, að till. væri hættulegri en hann hélt í fyrstu. Ég get að því leyti fallizt á það, að ég taldi hana ekki hættulega í fyrstu, þó að ég veiktist í trúnni, er ég heyrði hv. þm. fagna till. Ef flokkslegir hagsmunir eru ekki látnir sitja í fyrirrúmi, getur hún aðeins orðið þeim fagnaðarefni, sem vilja, að kjör opinberra starfsmanna verði rýrð. Ég tel ekki nægilega sterk rök fyrir því að samþ. till. Hv. 3. landsk. sagði, að flokkur hans væri að vernda ríkisstj. gegn vinum hennar og að þessi aðstaða væri einsdæmi. Hér er um það eitt að ræða að sýna opinberum starfsmönnum réttlæti og að Alþfl. þjóni því réttlæti, þó að hann sé á móti ríkisstj. Ef það er einsdæmi í sögu Alþfl., að hann geri það, þá hann um það. En ég tel, að hann verðskuldi betri eftirmæli.



Herra forseti. Það er ekki samboðið hæstv. atvmrh. að halda áfram að snúa út úr og segja, að ég hafi fagnað till. Ég fagnaði ekki till. í sjálfu sér, heldur því, að hún hefði sýnt inn fyrir dyrnar hjá Sjálfstfl. og að sá klofningur, sem er í Sjálfstfl., hefði komið fram.



Það er rétt, og ég vil ekki deila við prófessorinn til lengdar um þetta. Það er ekkert launungarmál, að ýmsir hafa talið, að ríkissjóður hefði ekki ráð á að greiða þessa uppbót. En ég held fast við það, að það er ekki fagnaðarefni, að þetta hugarfar skuli koma fram hjá hæstv. forseta Sþ. Það ætti frekar að vera áhyggjuefni.



Herra forseti. Það kemur oft fram og hefur einnig komið fram hér nú, að tekjur launþega séu mismunandi og að verkamenn hljóti því að vera óánægðir, þegar þeir beri sig saman við aðra. Allir launþegar hafa þó í raun og veru sömu aðstöðu, þó að það sé svo með opinbera starfsmenn, að þeir geti ekki beitt hinu eina afli, verkfallinu. Hv. þm. A-Húnv. talaði um, að það væri nauðsynlegt að sporna við dýrtíðinni og að það hefði verið aðalmál þingsins síðustu 10–12 árin. Ég held þó, að ekki verði spyrnt við fótum með því að ráðast á kaupgjaldið. Það þarf að leita annað. Þá vil ég benda á það, að samkv. frv. á full verðlagsuppbót á laun aðeins að ná til þeirra, sem lægst laun hafa. Ég er viss um, að engin stj. getur gert annað en látið opinbera starfsmenn fá þessa verðlagsuppbót, vegna þess að mikill meiri hluti þeirra býr við kjör, sem eru litlu betri en hjá almenningi. Ef stinga á við fótum, verður að gera það annars staðar.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér í d. til 1. umr., var samþykkt að vísa því til iðnn. Nefndin hélt fund samdægurs, en varð ekki sammála. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. með beim breyt.. er ég boðaði við 1. umr. málsins. Minni hl. telur ekki tímabært fyrir Alþ. að samþ. slíkt frv., en vill leggja það fyrir hina stjórnkjörnu n., sem vinnur að rannsókn á bankalöggjöfinni. Ég hef svo ekki meira um þetta að segja að sinni, en vil fyrir hönd meiri hl. mælast til, að það verði samþ. í þessari deild.



Herra forseti. Með þessu frv. höfum við flm. þess leyft okkur að leggja til, að ákveðið verði með l., að nokkru meira af fé raforkusjóðs en hingað til verði eftirleiðis varið til að veita lán til einkarafstöðva í sveitum, eða nánar tiltekið 1/3 þess fjár, sem lánað er. Það var í öndverðu ætlun manna, að hlutverk raforkusjóðs væri að vinna að því að útbreiða rafmagnið um byggðir landsins, en við ætlumst til, að það verði hér eftir betur tryggt en verið hefur. Í raforkulögunum frá 1946 er svo ákveðið, að ríkissjóður greiði raforkusjóði árlega 2 millj. kr., og hefur svo verið síðan. Í 35. gr. raforkulaganna, sem raunar hefur verið breytt síðan með l. frá 1949, er nánar ákveðið um starfsemi sjóðsins. Þar segir svo: „1. Úr raforkusjóði má veita rafmagnsveitum ríkisins lán, sem veitast til allt að 30 ára, til að koma upp tilteknum mannvirkjum. 2. Úr raforkusjóði má einnig veita rafmagnsveitum ríkisins rekstrarlán og bráðabirgðalán til skemmri tíma, þar á meðal til að greiða rekstrarhalla, sem verða kann af mannvirkjum fyrstu árin eftir að þau eru gerð. 3. Úr raforkusjóði má og veita einstökum bændum, sem einir eða fleiri saman reisa vatnsaflsrafstöðvar til heimilisnota utan þess svæðis. sem héraðsrafmagnsveitum er ætlað að ná til í náinni framtíð, lán úr raforkusjóði, að upphæð allt að 2/3 stofnkostnaðar viðkomandi vatnsvirkjana og línulagna heim að bæjarvegg. Ráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um lánskjör og skilyrði til lánveitinga. 4. Úr raforkusjóði má enn fremur veita bændum, sem eru svo í sveit settir sem um getur í 3. tölulið og ekki hafa aðstöðu til vatnsvirkjunar, lán til að koma upp mótorrafstöðvum á heimilum sínum, að upphæð allt að 3/5 stofnkostnaðar rafstöðvarinnar. Ráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um lánskjör og skilyrði til lánveitinga.“ Þannig er með þessari gr. starfssvið raforkusjóðs markað og gerð upptalning þeirra mannvirkja. sem ætlazt er til, að sjóðurinn geti veitt lán til. Við flm. þessa frv. höfum kynnt okkur nokkuð, hvernig þessi grein laganna hefur verið framkvæmd undanfarið og hingað til og hvernig lánveitingum úr sjóðnum hefur verið háttað. Niðurstaðan er sú, að við höfum fengið þær upplýsingar, að úr raforkusjóði hafi til 30. sept. þetta ár verið veitt lán samtals að upphæð 11½ millj. kr. Af þessari upphæð er samtals hátt á 11. milljón, eða nánar tiltekið 95%, sem hefur verið veitt samkvæmt 1.–2. lið 35. gr. l., þ. e. a. s. til þess að koma upp almennum rafveitum og mannvirkjum í því sambandi. En hitt er aðeins um 600 þús. kr., eða 5% af upphæðinni, sem varið hefur verið til lána til einkarafstöðva á sveitabýlum samkvæmt 3. og 4. lið gr. Það er að segja, sá hluti byggðarinnar, sem ekki getur notið rafmagnsins frá hinum stóru orkuverum, hefur á þessum tíma ekki fengið nema 5% af þeim lánum, sem raforkusjóður hefur veitt. Nú kemur það til athugunar, þegar þessar tölur liggja fyrir, hvort það muni vera eðlilegt, að starfsemi sjóðsins sé á þennan hátt hagað, og hvort það muni vera rétt, að sá hluti starfseminnar, sem hér um ræðir, þ. e. a. s. útbreiðsla rafmagnsins í þeim hlutum landsins, sem ekki geta notið hinna stóru rafveitna, fái svo lítið í sinn hlut sem raun ber vitni samkvæmt þessum upplýsingum. Í því sambandi vil ég leyfa mér að vitna til þess, að raforkumálastjóri, sem ætla má að sé allra manna kunnugastur þessum málum, flutti á síðasta búnaðarþingi, sem haldið var snemma á þessu ári, erindi um raforkumál sveitanna. Í þessu erindi raforkumálastjóra koma fram ýmsar mjög eftirtektarverðar upplýsingar, og ég geri ráð fyrir, að um sumar þær staðreyndir, sem hann þar dregur fram, hafi mönnum ef til vill fyrir þann tíma ekki almennt verið kunnugt. Raforkumálastjóri upplýsir í þessu erindi, að af sveitabýlum landsins séu nú 20%, sem þegar hafi fengið rafmagn, og eru þá ekki meðtalin þau býli, sem á sínum tíma fengu rafmagn frá vindrafstöðvum, en þau voru allmörg, enda hafa þessar vindrafstöðvar reynzt misjafnlega og ekki úr því skorið enn, hver not kunna að verða af þeim framvegis, þó að hins vegar verði ekki talið útilokað, að þau kunni að verða einhver. En um hin býlin, sem ekki hafa rafmagn, er svo ástatt samkvæmt því, sem raforkumálastjóri segir, að gera má ráð fyrir, að rúmur helmingur þeirra, eða 2300, fái þegar þeirra tími kemur rafmagn frá hinum stóru orkuverum í gegnum þær sameiginlegu veitur, sem lagðar hafa verið í ýmsum héruðum landsins og verið er að leggja. En þó að að því komi væntanlega einhvern tíma, að þessi 2300 býli fái rafmagn frá rafveitum, þá eru samt eftir 2100 býli, sem hann gerir ekki ráð fyrir að fái rafmagn á þennan hátt. Raforkumálastjóri gerir ekki ráð fyrir, að þessi 2100 býli muni fá rafmagn frá stórum orkuverum í gegnum almenningsveitur. Ef þessi 2100 býli eiga einhvern tíma að fá rafmagn, þá verður það þess vegna - samkv. upplýsingum raforkumálastjóra - að gerast á annan hátt en með samveitum og stórum orkuverum. Það verður að gerast með því, að þessi býli - eitt og eitt eða fleiri saman - komi sér upp smástöðvum og fái rafmagn frá þeim, og raforkumálastjóri gerir ráð fyrir því, að þannig hagi til um 600 af þessum býlum, að þar séu skilyrði frá náttúrunnar hendi til þess að koma upp vatnsaflsvirkjun, en á 1500 býlum muni slík skilyrði ekki vera fyrir hendi, og verður þá að leita til annarra ráða, sem sé að koma upp mótorrafstöðvum. Það, sem ég vildi leyfa mér að benda á með því að rekja þessar tölur og þær upplýsingar, sem í þeim felast, er það, að þau býli, sem ekki geta fengið rafmagn frá samveitum, eru svo mörg hlutfallslega við hin, sem ætlað er að fái rafmagn frá samveitum, að ef nokkuð verulega á að geta unnizt á í þá átt að koma rafmagninu inn á þessi býli, þá verður að vinna að því með meiri krafti en hingað til hefur verið gert. Það verður ekki talið eðlilegt, ef raforkusjóður á að starfa að því að útbreiða rafmagnið um byggðir landsins, að það verði svo eftirleiðis eins og hingað til, að ekki nema 5% af þeim lánum, sem sjóðurinn veitir árlega, verði varið til einkarafstöðva eða til þess að útbreiða rafmagnið til nálega helmings byggðarinnar. Hér verður að verða breyt. á. Menn hafa haft ýmsar hugmyndir um raforkumálin og útbreiðslu rafmagnsins. og það er enginn vafi á því, að ýmsir hafa gert ráð fyrir því, að með samveitunum frá hinum stóru stöðvum væri hægt að útbreiða rafmagnið miklu meira um byggðirnar heldur en raun er á. Þessar upplýsingar raforkumálastjórans bregða hins vegar upp skýru ljósi yfir staðreyndirnar í þessu máli, og þær sýna, að það er ekki eðlilegt eða sanngjarnt að haga því svo sem verið hefur til þessa, að svo sáralitlu af fé sjóðsins sé varið til þessa hluta starfseminnar. Það er alveg sýnilegt, að ef ekki verður breyt. á, þá verður ekki um neinn fyrirsjáanlegan tíma komizt svo heitið geti verulega áleiðis í þá átt að breiða rafmagnið út um þennan hluta sveitabyggðarinnar. Við flm. þessa frv. höfum lagt til, að inn í 35. gr. raforkulaganna, eins og hún er nú, verði sett ákvæði um það, að af því fé, sem lánað er úr sjóðnum, skuli verja eigi minna en þriðjungi til lána samkvæmt 3. og 4. tölul. gr., þ. e. a. s. til einkarafstöðva. Það má alltaf um það deila, hvað sé sanngjarnt í því efni, hvaða tölur skuli nefna eða hvaða hlutföll, en ef miðað er við það framlag, sem nú er veitt úr sjóðnum, þá væri það samkvæmt þessu 600–700 þús. kr. á ári, sem varið væri til þessara stöðva, en auðvitað þeim mun meira sem það framlag kynni að aukast meira, og uppi eru nú á Alþ. till. um, að það framlag verði aukið. Ef farið er eftir þeim áætlunum, sem raforkumálastjóri hefur gert og m. a. eru birtar í erindi því, sem ég áðan nefndi, um kostnað við útbreiðslu rafmagnsins bæði gegnum samveitur og einkarafstöðvar, þá má gera ráð fyrir því, að sú upphæð, sem ég hef nefnt, mundi nægja til þess að veita hámarkslán samkvæmt l. til 16 eða 17 vatnsaflsstöðva á ári og til helmingi fleiri mótorrafstöðva, eftir því sem raforkumálastjóri áætlar verð þeirra. Að vísu má gera ráð fyrir, að ekki verði alltaf veitt hámarkslán, en hins vegar er þess að gæta, að stofnkostnaður slíkra stöðva er sennilega nokkru hærri nú en hann var þegar hann var áætlaður af raforkumálastjóra fyrri hluta þessa árs. En hvað sem því líður. þá er það í rauninni ekki mikið, sem farið er fram á, þó að gengið væri út frá því, að af þessum 2100 býlum fengju árlega 16-17 rafmagn. og nokkru fleiri, ef þau kæmu sér upp mótorrafstöðvum. Ég vil mega vænta þess fyrir hönd okkar flm., að þessu frv. verði tekið með skilningi af hv. þm. Það er eitt af brennandi áhugamálum fólksins úti um hinar dreifðu byggðir landsins, að rafmagnið verði breitt út um landið svo fljótt sem verða má, og þeir, sem búa þar, sem byggðin er strjálust og minnstar líkur fyrir samveitum, hafa engu minni þörf fyrir raforkuna en ýmsir aðrir og gera sér það ljóst. Það er að vísu svo, að ekki er rétt að gefa mönnum vonir um meiri og skjótari aðgerðir í raforkumálunum en orðið geta, en það fer eftir efnahag þjóðarinnar á hverjum tíma. En hitt er bersýnilega rétt, að við ákvörðun slíkra framkvæmda sé tekið sem jafnast tillit til allra, en ekki sumir settir hjá um ófyrirsjáanlegan tíma, og því er þetta frv. flutt. - Ég vil svo leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og iðnn.