Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða um fiskverðsákvarðanir og önnur mál í því sambandi og gera um leið nokkrar fsp. til hæstv. sjútvrh. eða þá annarra þeirra ráðh. sem telja sig frekar eiga því að svara. Almennt fiskverð átti að liggja fyrir um síðustu áramót, en þó kominn sé 3. febr. bólar ekki á almennu fiskverði. Verðlagsráð sjávarútvegsins á við ákvarðanir sínar um lágmarksverð á sjávarafla m.a. að hafa hliðsjón af markaðsverði sjávarafurða á erlendum mörkuðum svo og framleiðslukostnaði þeirra og skal Verðlagsráð leitast við að ná samkomulagi um lágmarksverð fisktegunda fyrir eitt ár í senn og aldrei fyrir skemmri tíma en eitt veiðitímabil. Það hefur líka verið í gildi að ákvarðanir Verðlagsráðsins hafa náð yfir eitt veiðitímabil, en aldrei fyrir eitt ár í senn. Nú er svo komið að almennt fiskverð hefur ekki verið til og er ekki til frá áramótum. Og það er ekki nóg að það sé eingöngu almenna fiskverðið, það er ekki heldur til verð á loðnu, það er ekki heldur til verð á rækju og það er ekki heldur til verð á hörpudiski. Allt er látið bíða þrátt fyrir að þjóðin fékk þann boðskap á gamlárskvöld að allir gátu reiknað með því og ætlað að sjaldan yrði fiskverð almennt jafnsnemma tilbúið og einmitt eftir stefnuræðu eða réttara sagt tilkynningu ríkisstj. um áramótin, en þá segir hæstv. forsrh. í fjölmiðlum: „Að undanförnu hefur ríkisstj. reynt að búa þannig um hnúta að útflutningsatvinnuvegir geti lifað og dafnað við stöðugt gengi. Nú í árslok hefur það gerst í fyrsta sinn um alllangt skeið að allar greinar fiskvinnslunnar hafa jákvæða afkomu. Frystiiðnaðurinn, sem átt hefur á þessu ári í alvarlegum erfiðleikum, hefur nú að mati Þjóðhagsstofnunar um 3.5% í afgang.“ Síðan segir hann: „Til þess að greiða fyrir úrlausn þessa vandasama máls hefur ríkisstj. ákveðið að útvega Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins fjármagn til að tryggja eðlilega afkomu fiskvinnslunnar. Á hliðstæðan hátt verður útvegað fjármagn til að tryggja afkomu samkeppnis- og útflutningsiðnaðar. Útgerð og fiskvinnslu verður gert kleift að breyta skammtímalánum og lausaskuldum í lengri lán og vextir af gengisbundnum afurðalánum atvinnuveganna verða lækkaðir.“ Með þessum orðum er sagt að ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um að tryggja Verðjöfnunarsjóði að útgerð og fiskvinnsla geti snurðulaust haldið áfram, en samt er nú liðið á annan mánuð og ekkert fiskverð er ákveðið af Verðlagsráðinu. Af hverju hefur Verðlagsráðið ekki ákvarðað fiskverð? Það er vegna þess að það hefur ekkert fengið að vita frá ríkisstjórn Íslands um það, á hvern hátt eigi að tryggja fiskvinnslunni að geta tekið á sig hækkun fiskverðs. Útgerðin hefur heldur ekkert fengið að vita, hvorki í sambandi við rekstrarstöðu sína, hvar hún stendur, né hvað er hugsað í sambandi við framhald olíugjaldsins. Í þessu sambandi má nefna að 27. okt. í haust er meðaltalshækkun launa í landinu 10 –11 % og frá 1. des. eru 9.5% verðbætur á laun. M.ö.o.: Milli 21 og 22% launahækkanir hafa orðið frá því að fiskverð var síðast ákveðið. En fiskverð gildir frá 1. jan. svo að sjómenn og auðvitað um leið útgerðarmenn fá ekki hækkun á fiskverði fyrr en 1. jan. Aðrir launþegar fengu sínar hækkanir 27. okt. og 1. des. Ég heyrði í sjónvarpinu fyrir nokkrum dögum að talsmaður Framsfl. nefndi 15% hækkun á fiskverði. Vitaskuld sagði hann ekki að hann væri skuldbundinn eða það væri ákveðið, heldur nefndi hann þessa tölu. Ég sé einnig að annað sterkasta málgagn ríkisstj., Þjóðviljinn, nefnir 15% fiskverðshækkun í leiðara í dag og klæðir sig nú aftur í sjómannapeysuna á sama tíma og aðrir launþegar eru með 21 – 22%. Í þessu sambandi er rétt að minna á að skerðing verðbóta á laun 1. des. 1978 var 8%, sem var gerð í eitt skipti fyrir öll. Miðað við hækkun framfærsluvísitölu hefðu verðbætur á laun átt að hækka um 14.12% frá 1. des. 1978, en launin hækkuðu aðeins um 6.12%. 8%, sem á vantaði, átti að bæta launþegum með skattalækkunum, niðurgreiðslum á vöruverði og félagslegum aðgerðum eða félagsmálapakka, eins og það heitir nú á dögum. Ég held að sjómenn almennt telji sinn félagsmálapakka fremur rýran. Hækkun framfærsluvísitölu frá 1. febr. 1979 til 1. nóv. 1980 nemur 38.3%, en hækkun verðbótavísitölu á laun á sama tíma 32.8%. Þarna vantar á 5.5%. Það er eftirtektarvert, að alltaf þarf slíkt að ske þegar vinstri flokkar ráða ríkjum. Hvernig er svo staða útgerðarinnar? Þolir hún að bíða lengur? Hefur ekki útgerðin og hefur ekki m.a. Þjóðhagsstofnunin bent á að bátar á loðnu eru nú um áramót með mínus 8.7%, minni skuttogarar eru með mínus 11.9%, stærri skuttogarar eru með mínus 17.01% og samtals er útgerðin eða þessi hluti útgerðarinnar með mínus 11.2%. En ef fiskverð breyttist mundi staða útgerðarinnar við 20% breytingu fiskverðs fara á bátum á loðnu í plús 1.51%, minni skuttogarar yrðu áfram í mínus, en færu upp í mínus 0.8%, og stærri togararnir í mínus 6%. Ekki er nú beysnari afkoma útgerðarinnar en þetta. En þá verðum við einnig að hafa í huga að allar þær takmarkanir, sem hafa verið teknar upp og hafa verið í gildi á undanförnum árum, hafa auðvitað geysimikil áhrif á afkomu bæði útgerðar og ekki síður á afkomu sjómanna. Skuldabyrði útgerðarinnar einnar var um síðustu áramót talin vera um 30 milljarðar kr. Hefur verið gefið loforð um að breyta henni að verulegu leyti í lán til lengri tíma, en þau tilboð eru m.a. fyrir hendi, eins og vegna olíuskulda, að taka þar upp vexti sem eru um 54– 57%. Það bætist ofan á. Þetta er súpa sem útgerðin veltir á undan sér. Það er dæmi sem Þjóðhagsstofnunin tekur ekki með í sína útreikninga. Þá komum við að fiskvinnslunni. Allir gera nú ráð fyrir að hækkun verði, enda munu ekki nást endar saman nema bæði útgerð og sjómenn fái verulegar hækkanir og það nálægt því sem ég hef hér verið að nefna, að ég tel. Hins vegar er komin upp hjá Þjóðhagsstofnun staða hinna ýmsu greina fiskvinnslunnar. Þjóðhagsstofnun telur að skreiðarverkunin sé með 25% hagnað og söltunin með 10% hagnað, en staða frystingar sé um 1.6% hagnaður nú um áramótin fyrir fiskverðshækkun. Heildarniðurstöður af ofangreindum tölum telur Þjóðhagsstofnun vera um 7% tekjuafgang fyrir fiskvinnsluna þegar á heildina er lítið. Hins vegar er ekki inni í þessu dæmi neitt í sambandi við loðnuveiðar og loðnuvinnslu og að því er ég best veit liggur það ekki fyrir enn þá þó þetta sé nú liðið frá því. að fiskverðsákvörðun átti að liggja fyrir. Allir geta þó sagt sér að ekki getur verið mjög beysin afkoma þar, miðað við þann mikla samdrátt sem er í veiðum, sem auðvitað gengur þá einnig út yfir loðnuverksmiðjurnar í samdrætti og uppsögnum hjá starfsfólki, sem auðvitað er afleiðing þess mikla samdráttar sem hefur verið í loðnuveiðum. Þjóðhagsstofnun byggir á rekstraryfirliti 1979, rekstrarreikningum 63 frystihúsa og 43 saltfisk- og skreiðarhúsa. Í rekstraryfirliti frystingar er undanskilin hörpudisks- og rækjufrysting og nokkrar breytingar hafa orðið á úrvinnslu rekstrarreikninga miðað við árið 1979 og fyrri ár. Í tekjuhlið þessarar áætlunar eru liðirnir „selt af hráefni“ og „aðrar tekjur“ ekki að öllu leyti sambærilegir við áætlanir.um fyrri ár. En það er annað sem breytir tölunum í þessum dæmum Þjóðhagsstofnunar. Þó að gengissig hafi verið með miklum heljarstökkum síðustu daga ársins 1980, og með þeim stökkum öllum gat forsrh. sagt í áramótaávarpi sínu að fiskvinnslan væri rekin með hagnaði, miðað við stökkin síðustu daga ársins, er ekki tekinn með hallareksturinn sem orðið hefur, einkum í frystingunni, á árinu 1980, og sú skuldasúpa sem er velt á undan sér af frystihúsunum með þeim vaxtakjörum sem eru af slíkum vanskilum. Dæmið, sem liggur fyrir frá hendi Þjóðhagsstofnunar, er því í reynd ekki nálægt því eins gott og það lítur út fyrir að vera. En þó að dæmi Þjóðhagsstofnunar sé tekið eins og það er lagt fram getur fiskvinnslan ekki tekið nema hluta af væntanlegri fiskverðshækkun. Þá komum við að því: Hvað er það sem tefur þær ákvarðanir ríkisstj. sem hún segist vera búin að taka á gamlársdag? Þar er sagt að það eigi að gera Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins kleift að standa undir þessari hækkun að svo miklu leyti sem til hans þarf að grípa. Hlutverk Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins er að draga úr áhrifum verðsveiflna er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðarins. Verðjöfnunarsjóðnum er skipt í deildir eftir tegundum afurða og skutu deildirnar hafa aðskilinn fjárhag. Þegar lögin voru sett - og þannig hefur það verið - var ekki hægt að færa á milli deilda. Ef vel gengur í þessari grein, en illa í annarri, er ekki hægt að taka fé sjóðsins og færa það á milli deilda. Ég veit að framleiðendur allir eru þeirrar skoðunar, að slíkt komi ekki til mála. Greiðsla framleiðenda á hverjum tíma til hinna einstöku deilda sjóðsins er framlagt fjármagn sem leggja á til hliðar þannig að hægt sé að mæta áföllum vegna verðfalls erlendis þegar það kemur fyrir þá deild sem um er að ræða. En ef á að færa á milli verður Verðjöfnunarsjóðurinn auðvitað aldrei neinn sjóður. Við höfum séð að frystideildin er alltaf algerlega fjármagnslaus vegna stöðu frystiiðnaðarins um nokkurra ára skeið. Hins vegar hefur verið töluverður tröppugangur í öðrum deildum. Á sínum tíma var skelfiskdeildin algerlega tóm. Nú eru þar verulegar innstæður af því að verðlag þar hefur verið gott og ekki orðið sveiflur niður á við á erlendum mörkuðum, heldur frekar upp á við, sem hafa gert kleift að leggja töluvert á þá framleiðendur sem greiða til þessarar deildar. Það getur svo komið að því, eins og hefur oft komið að áður, að útgreiðslur þurfi að vera miklu meiri en inngreiðslur, eins og hefur verið í flestum deildunum. Sömuleiðis liggur ekkert fyrir um hvað ríkisstj. hyggst gera í sambandi við olíugjaldið. Olíugjald til fiskiskipa var ákveðið hér í októbermánuði eða frá 1. okt. 7.5%. Þá sagði hæstv. sjútvrh. að hann væri algerlega á móti því að leggja olíugjald á með þessum hætti. Hann var einnig þeirrar skoðunar litlu eftir að hann tók við sjútvrh. embættinu að þegar breytingin yrði gerð í marslok eða aprílbyrjun teldi hann að það ætti að gerbreyta tilhögun þessa olíugjalds. Samkv. því hlýtur hann að hafa, nú þegar hann hefur haft næstum því ár til stefnu, mótað sér skoðun um hvernig hann ætli að koma þessum málum fyrir. Um það verður ekki deilt að útgerðin þarf sannarlega á niðurgreiðslu olíu að halda í einhverri mynd. Við fulltrúar Sjálfstfl. í sjútvn. lýstum okkur reiðubúna til samráðs og samvinnu við ráðh. og stjórnvöld um aðra leið í þessum efnum hér á haustdögum. Við okkur hefur ekki verið talað eitt einasta orð. Það er því sjáanlegt að hæstv. sjútvrh. þarf ekki neitt á ráðum eða samstarfi við stjórnarandstöðu að halda. Það ætti því að vera enn frekari ástæða til að ætla að þessi mál liggi fyrir alveg afgreidd. Því vil ég leyfa mér að spyrja spurninga í sambandi við efnahagsmálastefnu ríkisstj. Þar segir hún: „Þær aðgerðir í efnahagsmálum, sem ríkisstj. hefur undirbúið, mótast af þrem aðalmarkmiðum: Í fyrsta lagi að efla atvinnulífið og tryggja öllum landsmönnum næga atvinnu. Í öðru lagi að draga svo úr hraða verðbólgunnar að hún lækki í um 40% á árinu 1981. Í þriðja lagi að tryggja kaupmátt launafólks, um leið og gjaldmiðli þjóðarinnar verður breytt.“ - Ég veit ekki hvað átt er við með því, hvort það verður með kjaraskerðingunni. Í fjórða lagi hætti ríkisstj. gengissigi um síðustu áramót, eftir að hafa beitt því vopni mjög myndarlega frá 8. febr. til áramóta þannig að verð á dollarnum hækkaði gagnvart íslenskri krónu um 52% eða fór úr 401.70 dollarinn í 614.70, að mig minnir. Þá segir í þessari efnahagsstefnu að viðræður verði hafnar við samtök launþega og aðra hagsmunaaðila atvinnulífsins um framkvæmd samræmdrar stefnu í kjaramátum, atvinnumátum og efnahagsmálum til næstu tveggja ára. - Það er myndarlega af stað farið. Samt held ég að sjómenn, útvegsmenn og aðrir vilji fá fiskverð út vertíðina áður en farið er að leggja í að móta stefnu til tveggja ára, þó að það sé líka mjög gott. Hvenær hófust þessar viðræður, vil ég spyrja hæstv. sjútvrh. Hvað hefur verið rætt um í þessu sambandi við samtök sjómanna, við samtök útvegsmanna og fiskvinnslu og hverjar eru helstu hugmyndir ríkisstj. um framkvæmd samræmdrar stefnu í kjaramálum, atvinnumálum, efnahagsmálum. Hvernig hafa hagsmunaaðilar atvinnulífsins tekið hugmyndum ríkisstj.? Hér er ekki verið að spyrja á fyrsta degi eftir að ákvörðun er tekin. Það er komið nokkuð á annan mánuð svo að mér finnst nú ekki nema sanngjarnt og eðlilegt að Alþingi fái eitthvað um það að heyra. Það er líka talað um að gera kleift að breyta skammtímalánum og lausaskuldum í föst lán og fróðlegt væri að fá að vita einnig um það. Í sjöunda lagi er sagt að Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins skuli útvegað fjármagn til að tryggja eðlilega afkomu fiskvinnslunnar, eins og til var vitnað í ræðu forsrh. Ég spyr: Hvernig á að útvega Verðjöfnunarsjóði þetta fjármagn til að tryggja eðlilega afkomu fiskvinnslunnar og þar með þessarar atvinnugreinar í heild? Nú er ekki um að ræða neitt lán í því sambandi. Það verður þá að vera framlag eða ábyrgð. Er það ætlun sjútvrh. og ríkisstj. að breyta lögum um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins á þann veg að fara að færa á milli deilda? Það væri fróðlegt og gagnlegt að fá upplýsingar um hvort slíkt hafi nokkurn tíma komið til mála. Þá er sagt í efnahagsáætluninni að samhliða þessum aðgerðum verði mörkuð atvinnustefna sem tryggi stöðugleika í hagkerfinu, aukna framleiðni og framleiðslu og hagkvæmni í fjárfestingu. Hvað er þessu langt komið? Þetta er að vísu nákvæmlega sama og sagt er í stjórnarsáttmálanum frá 8. febr., svo að þeir hafa haft ár til stefnu, og það er sannarlega kominn tími til þess, að einhverjar upplýsingar séu gefnar í þessum efnum. Enn segir í efnahagsáætlun ríkisstj.: „Meðal meginþátta slíkrar atvinnustefnu verði samræming veiða og vinnslu í sjávarútvegi, athugun á fjölda fiskvinnslufyrirtækja í einstökum byggðarlögum og samvinna milli þeirra, svo og áætlun um endurnýjun fiskiskipastólsins.“ Ég held að yfirleitt hafi þetta gengið á þann veg, að hér hafi ekki verið neinar samræmdar aðgerðir. Það hefur verið gripið til þess að setja meiri takmarkanir á veiði og þar með um leið takmarkanir á vinnslu og jafnframt hefur endurbygging á fiskiskipastólnum eða kaup nýrra skipa haldið áfram á nokkuð hraðri ferð. Með hverju skipi, sem bætist við, fjölgar því þeim dögum sem skip eru bundin eða eru dæmd til að stunda hið svokallaða skrapfiskirí. Ekki verður hægt að segja að hægt sé að kenna Verðlagsráði sjávarútvegsins um að hafa ekki gengið frá verðlagningu á sjávarafurðum. Það er ríkisstj. sem hefur stöðvað með aðgerðum sínum og aðgerðaleysi að þessi ákvarðanataka geti farið fram. Í fyrsta lagi stöðvar hún gengið. Þar með segir fiskvinnslan: Við vitum ekkert hvað við fáum. Við getum ekki tekið á okkur hækkun. Við höfum ekkert útspil fengið. Ríkisstj. hefur sagt: Við ætlum að gera Verðjöfnunarsjóði kleift að standa undir fiskhækkunum. Vitaskuld vilja menn vita á hvern hátt þetta á að gerast. En það hefur ekkert komið fram. Sama er að segja með útgerð og sjómenn. Þeir hafa heldur ekkert fengið að vita og þess vegna hafa þeir beðið. Þess vegna spyr ég: Hvenær ætlar ráðh. að upplýsa yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins um þessi áform ríkisstj. þannig að yfirnefndin geti gengið til verka þegar í stað þegar vitað er hvað það er sem ríkisstj. ætlar að gera til að skapa þessari mikilvægustu grein atvinnulífsins starfsskilyrði? Útgerðin getur ekki beðið lengur. Fiskvinnslan verður að fá að vita sitt, og það verður einnig að fá að vita skoðanir ráðh. Hvað ætlar hann að gera í sambandi við olíugjald eða niðurgreiðslu á olíu til fiskiskipa? Hver eru áform hans í þeim efnum? Allt þetta er forsenda þess, að hægt sé að ræða saman í fullri alvöru um kjarasamninga á milli sjómanna og útgerðarmanna. Það dettur engum manni í hug að ætla að útgerðarmenn geti rætt kröfur sjómanna um nýja samninga á meðan þeir vita ekkert hvar þeir standa með sinn rekstur. Það er því allt sök ríkisstj. að þetta er í því óefni sem það hefur verið í allt frá áramótum og raunar allt árið 1980 með stórfelldum hallarekstri. Það er því kominn tími til að hæstv. ríkisstj. geri hreint fyrir sínum dyrum. Nú er ekki lengur hægt að ganga fram hjá Alþingi, því að það situr og við fulltrúar þess fólks sem hefur kosið okkur úr útgerðar- og sjómannabæjum og kauptúnum þessa lands, en jafnframt er sjávarútvegurinn ekki minna atriði fyrir verkafólkið og raunar fyrir allar greinar atvinnulífsins aðrar því að hann er burðarásinn undir óðrum atvinnugreinum eða það sem aðrar atvinnugreinar byggja sitt á. Það er það sem sjávarútvegurinn getur í té látið. Þess vegna finnst mér kominn tími til að gera þessi mál hér að umræðuefni og fá skýr svör frá hæstv. sjútvrh. eða þá öðrum ráðh. sem telja sig frekar eiga að svara sumum atriðum þessa máls.



Herra forseti. Ég skal koma inn á þau atriði í langri og ítarlegri ræðu hv. fyrirspyrjanda, sem varða fiskverð fyrst og fremst. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að dregist hefur allt of lengi að ákveða fiskverð. Hins vegar veit ég að hann veit miklu betur en kom fram hjá honum um ástæður til þeirrar tafar. Ég veit að hv. þm. er ekkert síður kunnugt um það en mér, að á sama tíma hafa staðið yfir samningar - við getum sagt um grunnkaup, á milli sjómanna og útgerðarmanna, framhald af þeim almennu samningum sem gerðir voru seint á síðasta ári. Þau mál hafa reynst ákaflega erfið í meðferð, verið mikill skoðanamunur á milli útgerðarmanna og sjómanna. Þar hafa verið til umræðu viðkvæm mál - ég nefni lífeyrissjóðsmálið þar sem borið hefur mjög mikið á milli. Að sjálfsögðu, og það veil ég að hv. þm. veit, hef ég átt miklar viðræður við aðila að þessum málum báðum, en ég hef kosið að gera það í kyrrþey og ræða þar hina ýmsu möguleika til að leysa þessi mál. Ég get sagt það hér, að t.d. hafa fulltrúar sjómanna talið að fiskverðsákvörðun mætti dragast þar til einhver hreyfing yrði komin á samningamálin. Ég trúi því ekki t.d. að hv. þm., sem er svo nátengdur vegna fyrra starfs síns útgerð og fiskvinnslu, vilji að fyrir því verði spillt. Ég vil einnig upplýsa að fulltrúi útgerðarmanna, sem ég hef átt með ótal fundi í desember og janúar út af þessum málum, hefur sjálfur allt fram á síðustu daga talið rétt, að fiskverðsákvörðun yrði ekki hraðað á meðan hin viðkvæmu samningamál sjómanna og útgerðarmanna væru til meðferðar. Ég get einnig upplýst að í viðræðum, sem ég hef átt við sáttasemjara um þessi mál, hefur hann talið óæskilegt að ákveða fiskverð fyrr en einhver skriður væri kominn á hin viðkvæmu samningamál sjómanna og útgerðarmanna. Allt þetta veit ég að hv. þm. veit þó að hann komi hér upp í stólinn í þeirri von að geta e.t.v. rekið einhvern fleyg inn í þetta viðkvæma mál og valdið ríkisstj. þar með e.t.v. einhverjum vandræðum, en það mun honum ekki takast. Að þessu máli er unnið hvern dag með viðræðum við þá menn alla sem í þessu eru. Það er vitanlega orðið ákaflega bagalegt hvað það hefur dregist og má ekki dragast lengi enn, enda er von mín að það verði ekki. Ég vil jafnframt nefna það, að ýmsar ástæður eru fyrir því, að þeir aðilar, sem þarna eiga hlut að máli, hafa síður getað gert upp hug sinn í þessu sambandi. T.d. dróst það hjá Þjóðhagsstofnun, af ástæðum sem út af fyrir sig eru skiljanlegar, að fyrir lægi grundvöllur útgerðarinnar fyrr en 12. jan. s.l. Þær tölur, sem hv.þm. las upp áðan um fiskvinnsluna, lágu fyrir í gær, þ.e. 2. febr., um grundvöll fiskvinnslunnar. Ég hef rætt við fulltrúa fiskvinnslunnar sem hafa lagt á það ríka áherslu að þeir vilji hafa þennan grundvöll áður en þeir gera upp hug sinn. Ég hef að sjálfsögðu átt viðræður við fulltrúa í Verðjöfnunarsjóði sem hafa sagt hið sama: Grundvöllin vilja þeir hafa áður en þeir ákveða viðmiðunarverð. Þetta er bagalegt, það verð ég að segja, og hefur margsinnis verið rætt um það við Þjóðhagsstofnun. Ástæðan fyrir því, að útreikningar hafa dregist svo óvenjulengi núna, er sú, að þeir byggjast á endurskoðun á áætlunargrundvellinum, sem er unninn úr framtölum fyrirtækjanna, og framtöl fyrirtækja vegna nýrra skattalaga lágu fyrir mjög seint á síðasta ári. Ég vil því taka það fram, að þótt ég harmi að þetta hefur dregist er ég ekki þar með að áfellast Þjóhagsstofnun. Þannig hafa margir þættir orðið til þess að ákvörðun fiskverðs hefur reynst erfið. Ég hef að sjálfsögðu rætt um olíugjaldið og fulltrúar í Verðlagsráði vita vel hver hugmynd mín er um olíugjaldið. Þeir hafa þá ekki sagt hv. þm. það, - kannske talið betra að halda því innan sinna vébanda. Ég er m.a. búinn að ræða við þessa menn um hugmynd hv. þm. um að greiða niður olíu af almannafé, sem ég skal viðurkenna að ég tel umhugsunarverða og koma til greina, en það er alls ekki samstaða, hvorki hjá sjómönnum né útgerðarmönnum, um þá leið. Ég hef þess vegna tjáð þessum mönnum, að meðan ekki náist samstaða muni ég beita mér fyrir því, að olíugjaldið verði óbreytt, þótt ég endurtaki, eins og ég hef alltaf gert, að ég tel það ekki góða leið í þessu sambandi. Það er rétt, að ég hef ekki leitað aðstoðar hv. þm. til að leysa þetta mál. Ég hef talið æskilegast í þessu viðkvæma máli að það leystist í þeirri nefnd hagsmunaaðila sem hæstv. fyrrv. sjútvrh. setti á fót og hefur starfað nú um það bil eitt ár eða svo. Því miður hefur það ekki tekist. Ég tel hagkvæmast að það gerist þar og miklu betra en að við stjórnmátamenn skipum þeim málum - e.t.v. í andstöðu við verulegan hluta hagsmunaaðila. Því legg ég á það áherslu að sú nefnd haldi áfram störfum og skili áliti sem allra fyrst. Athyglisvert er að lesa Morgunblaðið í morgun þar sem skýrt er frá niðurstöðu Þjóðhagsstofnunar um afkomu fiskvinnslunnar. Hún er, eins og hv. þm. rakti, að meðaltali 7% hagnaður, en Morgunblaðið telur að þetta þýði að fiskvinnslan þoll 15% fiskverðshækkun. Mig langar til að spyrja hv. þm., af því að hann hefur gífurlega reynslu á þessum sviðum: Er hann þeirrar skoðunar, að miðað við 7% meðalafkomu fiskvinnslunnar, en 1.6% afkomu frystingar, 10.5% afkomu söltunar og 24.9% afkomu herslu þoli fiskvinnslan og þar með frystingin 15% fiskverðshækkun? Ég veit að hv. þm. á auðvelt með að svara þessu. Það eru vitanlega fjölmargar staðreyndir í þessu máli eins og ég hef rakið, sem hafa því miður tafið afgreiðslu þess. 

Ég er ekki þeirrar skoðunar.

Nú, ekki þeirrar skoðunar. Jæja, það er fróðlegt að heyra það. Þá hefur Morgunblaðið sínar fréttir einhvers staðar annars staðar frá, heyri ég. Ég vil jafnframt koma nokkuð inn á svokallaða millifærslu sem mikið hefur verið talað um, en ég vil þó fremur gera frystideild Verðjöfnunarsjóðs kleift að standa við viðmiðunarverð sem tryggir rekstrargrundvöll frystingarinnar. Fjölmörg fordæmi eru fyrir því að verðjöfnunardeildin hefur samþykkt útborgunarverð sem er töluvert fyrir ofan markaðsverð. T.d. var samkv. fundargerðum frystideildar Verðjöfnunarsjóðs frá 1977, svo að ég nefni bara eitt tilfelli í stjórnartíð hv. þm., gerð slík samþykkt í frystideildinni: Ákveðið var viðmiðunarverð á grundvelli tryggingar frá ríkisstj. þannig að deildinni yrði gert kleift að standa við það verð. - Í samþykkt ríkisstj. er hins vegar tekið fram að deildinni verði gert þetta kleift, en undirstrikað að það verði ekki gert með beinu framlagi ríkissjóðs. Ég þykist vita að hv. þm. hafi átt mjög drjúgan þátt í þessari ákvörðun. Þarna segir ekkert hvernig þetta skuli gert upp. Vitanlega hef ég rætt þetta við aðila í Verðjöfnunarsjóði. Ég hef rætt þetta við útgerðarmenn og fleiri fulltrúa sjómanna sem eiga hlut að þessu máli. Þessum mönnum er ljóst að við munum fara ákaflega svipaðar leiðir og farnar voru. Vitanlega er öllum ljóst að verðjöfnunardeildin getur ekki tekið lán án þess að hafa tryggingu ríkissjóðs eða aðra baktryggingu fyrir slíkum lánum, eins og hv. þm. var fyllilega ljóst, efast ég ekki um, þegar hann hagaði þessum málum svo sem ég hef nú greint 1977 og kemur glögglega fram í fundargerðum frystideildar Verðjöfnunarsjóðs. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Það er því alger vitleysa að það sé nokkuð frá hendi ríkisstj. sem tefur ákvörðun fiskverðs. Ég vísa því algerlega á bug. Ég ætla ekki að fara að ræða hér almennt um efnahagsmálin sem hv. þm. kom inn á. Þau eru til umr. í Ed. og við fáum þau eflaust til umr, hér í Nd. - vonandi fljótlega - og þá getum við rætt um þau mál.



Herra forseti. Vitaskuld er það að verða óviðunandi hve fiskverðsákvörðun hefur dregist lengi og stefnir í algert óefni. Ég heyri það hins vegar á yfirlýsingum hæstv. sjútvrh. hér að það standi ekkert upp á ríkisstj. í þessum efnum. Það er nú í fyrsta skipti sem maður fær að heyra það, og er það kannske frekar boðskapur til þeirra, sem standa í þessum samningum, en beinlínis til okkar sem hér erum staddir á þessum fundi. En það er annað atriði sem ég vil gera sérstaklega að umtalsefni. Eins og komið hefur fram hér í ræðum manna var talað um það í svonefndri efnahagsáætlun ríkisstj., að Verðjöfnunarsjóði yrði útvegað fjármagn til að standa undir góðri afkomu fiskvinnslunnar. Menn hafa spurt hvaðan þetta fé kæmi. Þm. Alþb. hafa ekki verið í neinum vafa um hvaðan þetta fé kæmi. Þeir sögðu að þetta kæmi úr gengismunarreikningi eða m.ö.o. úr gjaldeyrisvarasjóði. Viðskrh. hefur svarað því einu, að það mundi aldrei koma þaðan. Ég veit ekki hvort ber að skilja þær yfirlýsingar, sem sjútvrh. gaf hér áðan, þannig, að Alþb.menn hafi horfið frá því stefnumiði sínu, að þessir peningar kæmu úr gjaldeyrisvarasjóðnum. Það virtist a.m.k, ekki vera það sem hæstv. sjútvrh. vildi gefa í skyn. En æskilegt væri að fá skýrari svör um þetta efni. Það væri æskilegt líka vegna þess að Alþb.-menn hafa sagt að atvinnuvegirnir eigi þetta fé. Það sé þess vegna alls ekki um það að ræða að þetta sé styrkur, lán eða neitt slíkt, því að varla verður farið að styrkja menn með peningum sem þeir eiga. Varla fara menn að lána mönnum peninga sem þeir eiga. Er það þá orðin niðurstaða í ríkisstj. núna, spyr ég, að það sé rangt að atvinnuvegirnir eigi þetta fé, og er það þá orðið rangt að peningarnir skuli koma úr þessari áttinni? Hæstv. sjútvrh. sagði í sjónvarpsþætti nýlega að það fé, sem útvegað yrði með þessum hætti, yrði auðvitað að endurgreiða. Þetta gengur þvert á þær yfirlýsingar sem borist hafa frá ýmsum öðrum talsmönnum ríkisstj., Alþb.-mönnum, um að menn ættu þetta fé. Ég vildi að það kæmi skýrt fram hjá talsmönnum ríkisstj. hvern veg þessu er farið, því að þjóðin öll hefur spurt: Hvaðan kemur þetta fé? Verður um að ræða styrki, lán eða gjöf? Og þjóðin á auðvitað heimtingu á að vita hvað af þessu þrennu það verður. Ef það verður gjöf verður þjóðin skattlögð fyrir því. Ef það verður lán viljum við líka fá tryggingu fyrir því, að þjóðin verði ekki skattlögð til að kosta atvinnurekendur með þessum hætti, heldur fá að vita með hverjum hætti þessir peningar skuli greiddir til baka. Í annan stað vil ég vara við því að taka nú upp að nýju einhverja misnotkun á Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Það var hárrétt, sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh., að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins var misnotaður í ríkisstjórnartíð Geirs Hallgrímssonar og Matthíasar Bjarnasonar. Þá var ávísað á tóma sjóði. Það var ekki beinlínis rétta leiðin til að hafa hemil á verðbólgunni. Sem betur fer tókst að komast út úr þessum farvegi og hætta því og reka Verðjöfnunarsjóðinn í samræmi við markmið sitt, sem hv. þm. Matthías Bjarnason rakti hér mjög greinilega hvert væri. Og ég vil vara við því, að það verði nú aftur farið inn á þá braut að ávísa á tóma sjóði með bakábyrgðum ríkissjóðs eða einhverjum öðrum hætti því að það verður ekki til þess að auðvelda hagstjórn hér í landi að gelda Verðjöfnunarsjóðinn með þeim hætti að láta hann hverfa frá markviði sínu og láta hann búa til peninga. Ég vil benda mönnum á að reynslan af því á árunum 1976–1977 fram á árið 1978 var mjög slæm og það hafði vaknað almennur skilningur innar greinarinnar jafnt sem meðal almennings á að þetta væri ekki leiðin. Ég vara eindregið við því, að inn á þessar brautir verði farið aftur því að þær liggja til ófarnaðar.



Herra forseti. Ég ætla að svara örfáum orðum hv. 2. þm. Reykn. varðandi það sem hann sagði um Verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins. Forsaga þess máls er sú, að á árunum 1972–1973 voru gerðar þær aðgerðir sem gerðu ókleift að byggja upp frystideild Verðjöfnunarsjóðsins, en hefði verið ákaflega auðvelt ef við hefðum tekið sæmileg ár. Hv. þm. verður að hafa í huga að á árinu 1974 varð alvarlegt verðfall og allt árið 1971. Það varð því að grípa til þeirra ráðstafana, sem gerðar voru, ellegar stöðva algerlega flotann og láta atvinnuleysi sigla í kjölfarið. Hins vegar var góðæri 1978 og 1979 og þá var það sjútvrh., í mesta góðæri og bestu stöðu loðnuveiða og loðnuvinnslu, sem greiddi úr sjóðnum á ofboðslega háu verði og sló öll met bæði fyrr og síðar og ætti þess vegna að komast í metabók Guinness.  Það kemur heldur ónotalega þegar hæstv. sjútvrh. ber mér það á brýn, að ég sé með tali mínu um þessi mál að reka fleyg í þetta viðkvæma mál. Er þetta eitthvert einkamál sjútvrh.? Hann ætti þó a.m.k. að vera hér á landi þegar hann fjallar um þetta einkamál, en ekki á skíðum suður í Evrópu. Ég ætla ekki að sitja undir svona glósum. Ég held að ráðh. lofti ekki þessum glósum eftir því sem hann hefur haldið á þessu máli. Svo er hann að bera fyrir sig að sjómenn biðji sig að sjá um að það verði ekkert fiskverð ákveðið, og hann segir að ríkissáttasemjari sé að biðja um þetta líka. Þetta eru ljótu karlarnir, hvernig þeir haga sér við sjútvrh., að biðja hann um að hafa ekkert fiskverð í nokkra mánuði svo að þeir geti haldið áfram að rífast um kaup og kjör og skella hurðum! Hann minntist á Morgunblaðið. Ég sé að þar er viðtal við formann Sjómannasambands Íslands sem telur að ef 7% hagnaður sé á greinum fiskvinnslunnar skapi það skilyrði til 15% fiskverðshækkunar. Þó að fiskurinn sé stærsti hlutinn í rekstri frystihúsa fylgir annað. Það er von á uppbótum á laun starfsmanna 1. mars. Það verður ekki allt klipið af samkv. brbl., það verður einhver ögn eftir, nema annað sé ætlunin. Það er ýmislegt annað sem ríkisstj. er að matreiða fyrir atvinnureksturinn. Ég held að það hafi orðið veruleg hækkun á orkuverðinu um áramótin, og áhrif gengissigsins til áramóta eru ekki öll komin fram. Því er fleira sem fiskvinnslan þarf að borga en fiskurinn. Ég hélt að sjútvrh. landsins þyrfti ekki að leggja fram þá fsp., hvort menn héldu að ef það væri 7% hagnaður samkv. framreikningi Þjóðhagsstofnunar gæfi það tilefni til þess að fiskvinnslan ein gæti staðið undir 15% fiskverðshækkun. Mér finnst þetta svo fáránleg spurning að ég skil ekki mann í þessari stöðu að láta hana frá sér fara. Þetta er auðvitað tóm vitleysa sem fær engan veginn staðist, eins og hann sjálfur veit. Í svörum hæstv. sjútvrh. kemur ekki fram það sem um var verið að spyrja. Það er verið að spyrja um hvort eigi að hreyfa við deildum Verðjöfnunarsjóðsins. Það kom ekkert svar. Ég verð þá að taka það á þann veg að ekki sé ætlað að færa neitt á milli deilda, að deildir Verðjöfnunarsjóðsins haldi sjálfstæði sínu og þær gera nú lögum samkvæmt. En það þýðir vitaskuld að af þessum hagnaði verður tekin bæði í skreiðardeild og saltfiskdeild meiri inngreiðsla en útgreiðsla. Staða þessara deilda er því sterkari og þær betur undirbúnar að taka við áfötlum sem síðar kunna að verða. Hitt er aftur rétt, að frystideildin stendur illa. Hann minntist á ákvörðun ríkisstj. frá árinu 1976, þar sem ríkisstj. lofar að ábyrgjast það viðmiðunarverð sem stjórn Verðjöfnunarsjóðsins ákvað, og nú eigi sem sagt að fara svipaða leið. Ég tel að það, sem gert var 1976 og í einu öðru tilfelli, hafi verið gert vegna þess að sjáanlegt var að fram undan var verðhækkun, einkum á Bandaríkjamarkaði, sérstaklega í þetta skipti, sem var þá að koma í ljós að mundi verða innan tíðar. Sú áhætta var því tekin þá sem fólst í ákvörðun ríkisstj. Eins réðu ríkisstj. og Seðlabankinn því, að gengissig yrði framkvæmt, og það varð þó að það væri ekki með neitt svipuðum hraða og varð á árinu 1980. Þetta gerði það að verkum að til ábyrgðar ríkissjóðs þurfti ekki að koma. Ef sjútvrh. hefði sagt yfirnefnd Verðlagsráðsins strax um ármót að ríkisstj. ætlaði að ábyrgjast nýtt viðmiðunarverð, sem gerði fiskkaupendum kleift að geta fallist á þetta og þetta mikla hækkun fiskverðs, væri auðvitað komið fiskverð og það fyrir löngu. En hann kemur hér upp og segir: Ég er alsaklaus og það hefur ekkert komið til okkar kasta, því að yfirnefnd Verðlagsráðsins á að ákveða þetta. - Þvílík hræsni! Og að þetta skuli gerast eftir þær yfirlýsingar sem komu fram í áramótaræðunni - áramótaskaupinu - þar sem yfirlýsingar eru gefnar um að tryggja skuli Verðjöfnunarsjóði fé til að stuðla að eðlilegri afkomu fiskvinnslunnar! Aðilar að þessu máli byggja á að þær yfirlýsingar fái staðist. Svo kemur sjútvrh. nú 3. febr. og segir: Við þurfum ekkert að gera, það liggur ekki á neinu fiskverði því að sjómennirnir og ríkissáttasemjari vilja ekki fá fiskverð. - Hann reynir að sleppa við að svara öllu. Það er engu svarað í sambandi við öll loforð í þessari efnahagsmálaáætlun sem snerta sjávarútveginn. Ég gerði ekki annað að umræðuefni. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en vil segja hæstv. sjútvrh. að mér finnst hart að þegar alþm. ræða mikilvæg mál, sem skipta höfuðmáli fyrir gang efnahagsmála og þjóðfélagsins, skuli þeir fá það yfir sig að þeir séu að reka einhvern fleyg í viðkvæm mál. Ég bið hann að endurtaka þau orð, segja með hvaða hætti ég hafi rekið fleyg til þess að hindra samkomulag í þessum mikilvægu málum. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég hafði kvatt mér hljóðs í umr. utan dagskrár, er hv. 1. þm. Vestf. hóf, til að ítreka nokkrar spurningar er ég vildi gjarnan bera fram og fá svör hæstv. sjútvrh. við. Ég hefði talið eðlilegt að halda þessum umr. utan dagskrár áfram að loknu kaffihléi og vildi gjarnan spyrja hæstv. forseta hvernig á því stendur að þessum umr. er ekki haldið áfram.



Eins og hv. þm. er kunnugt er það í valdi forseta áð ákveða röð mála á dagskrá og það eru engin ákvæði um að utandagskrárumræður hafi forgang. Hins vegar voru þær teknar fyrir í upphafi þessa fundar, en ég hafði gert ráð fyrir að fresta þeim nú um sinn.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 99 till. til þál. um áhrif tölvuvæðingar á skólakerfi landsins, en meðflm. að þessari till. er hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, sem nú situr reyndar ekki á þingi, en var hér sem varamaður fyrir Sjálfstfl. Till. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd til að kanna líkleg áhrif tölvuvæðingar á skólakerfi landsins. Bæði verði kannað, hver áhrifin muni verða á skólahaldið sjálft með aukinni tölvunotkun í skólunum svo og hvaða kröfur tölvuvæðing í öllu athafna- og atvinnulífi gerir til skólakerfisins. Nefndin reyni að meta í grófum dráttum, á hvaða sviðum þjóðlífsins tölvuvæðingin komi til með að hafa áhrif og í hvaða tímaröð þau áhrif muni koma fram. Bæði verði tekið tillit til þeirra, sem starfa munu með tölvum eða í tengslum við þær, og einnig til allra hinna sem verða neytendur tölvuefnis. Á grundvelli þessara athugana verði gerðar tillögur um, hvernig skólakerfið bregðist við þessum áhrifum og þeim kröfum, sem af þeim muni hljótast. Þess verði sérstaklega gætt, hver verði áhrif tölvuvæðingarinnar á almenna grunnmenntun.“ Eins og öllum er kunnugt um eykst tölvunotkun hröðum skrefum bæði hér á landi og annars staðar. Sumir tala reyndar um byltingu í því sambandi og er þess skemmst að minnast þegar sjónvarpið sýndi s.l. vetur röð þátta um svonefnda örtölvubyltingu. Víða um heim fara fram miklar umræður um hvernig við skuli bregðast, bæði í atvinnulífi og í menntakerfi þjóðanna. Við erum vafalaust allmikið á eftir þeim þjóðum sem lengst eru komnar í þessum efnum, en þó ekki svo langt á eftir að við ættum ekki að eiga þess kost að fylgjast með þróun annars staðar og laga hana að þörfum okkar og aðstæðum. Þótt sjá megi fyrir öran vöxt tölvunotkunar verður að sjálfsögðu litlu spáð um nákvæmustu atriði þess vaxtar. Því er mikil og brýn nauðsyn að draga saman það, sem þó verður séð fyrir, og draga af því ályktanir um nauðsynleg viðbrögð. Það er greinilegt, að tölvuvæðing mun taka til mikils hluta athafna- og atvinnulífs landsmanna. Augljósast er þetta á sviði þjónustu og viðskipta og á þeim sviðum framleiðslu þar sem nákvæmni í starfrækslu eða stjórnun skiptir mestu máli, svo sem í tæknivæddum iðnaði eða umfangsmiklum úrvinnsluiðnaði. Við slíkar greinar starfar verulegur hluti landsmanna. Er því ljóst að það verður í framtíðinni nauðsynlegur þáttur í nokkuð almennri starfsfærni manna að kunna viðeigandi skil á tölvunotkun. En sé horft til þess, að allir landsmenn eru neytendur alls konar þjónustu er jafnframt ljóst að mikil þörf er almennrar fræðslu um tölvur. Það eykur enn nauðsynina á almennri fræðslu og almenningsfræðslu um tölvur og tölvumál, að tölvuvæðing veldur verulegri röskun á hefðbundnum eða viðteknum starfsháttum. Almenn fræðsla virðist eðlilegasta og nánast eina leiðin til þess að gera landsmönnum í senn kleift að fylgjast með breytingunum og umbera erfiðleikana sem af þeim hljótast, jafnframt því sem mönnum verði gert unnt að nýta þá miklu og jákvæðu möguleika sem þessi tækninýjung getur haft í för með sér. Talið er að greina megi nauðsynlega kennslu í þessum efnum í þrjá meginþætti. Það er í fyrsta lagi menntun sérfræðinga, í öðru lagi menntun þeirra sem vinna í nánum tengslum við tölvur, eins og t.d. stjórnendur fyrirtækja, og í þriðja lagi menntun almennings sem notar eða er notandi tölvuefnis í æ ríkari mæli. Ef við víkjum fyrst að menntun sérfræðinga á þessu sviði er þess að geta, að ýmsar þjóðir hafa reynt að leggja mat á hver muni framtíðarþörf fyrir sérfræðinga á tölvusviðinu. Menn hafa reynt að nálgast það á þann hátt að meta, hversu marga sérfræðinga þurfi á hverja tölvu, og reyna síðan að spá um hver verða muni fjöldi tölva í notkun nokkur ár fram í tímann. Allar slíkar spár eru hins vegar mjög erfiðar því að notkunin breiðist mjög ört út og nær til æ fleiri sviða. Ég hef t.d. séð spá, svo gripið sé til fjarlægs lands, frá háskólanum í Tókíó í Japan, en þar telja þeir að nú í ár sé þörf hjá þeim fyrir um 500 þús. sérfræðinga á þessu sviði. Nú verður auðvitað að taka slíkum tölum með fyrirvara og erfitt að ætla að yfirfæra þær yfir á okkar aðstæður, en ef við hins vegar gerum það mundum við nú þurfa ekki færri en um 500 sérfræðinga og jafnvel allt upp í 1000 sérfræðinga á þessu sviði. Ég held að allir þeir, sem með þessi mál fara og starfa við þau, geri sér grein fyrir að það er mikill skortur á sérfræðimenntun hér á þessu sviði nú og eftirsókn er mikil í þá menn sem sérstaklega hafa menntað sig sem sérfræðinga á þessu sviði. Þetta atriði á þó aðeins við um menntun sérfræðinga, en þá eru hin atriðin eftir, þ.e. menntun og þjálfun þeirra, sem vinna í nánum tengslum við tölvur, þ.e. stjórnendur stofnana og fyrirtækja sem nota tölvur að einhverju eða öllu leyti, og svo menntun almennings, þ.e. hins mikla fjölda almennra borgara sem eru notendur tölvuefnis í daglegu lífi. Ýmsar þjóðir hafa á undanförnum árum tekið nám í þessum fræðum þegar inn í skyldunámið. Ég nefni sem dæmi að þegar fyrir 1970 var þetta gert í Ísrael, og jafnframt mun þetta þá að einhverju leyti hafa verið tekið inn í skyldunám í Bretlandi. Enn fleiri þjóðir hafa þó tekið þetta inn í framhaldsnámið eða framhaldsskólastigið, þ.e. hafa fært almenna kennslu í þessu af háskólastigi á framhaldsskólastig. Ýmsar þjóðir höfðu þegar gert þetta á árinu 1970. Sem dæmi um það má nefna Bretland, Frakkland, Júgóslavíu og Ungverjaland, svo að gripið sé til nokkurra þjóða sem hafa ólíkt þjóðskipulag, og aðrar þjóðir hafa síðan fylgt á eftir. Mér er ekki kunnugt um að nein heildarúttekt hafi farið fram um þetta efni á vegum íslenskra yfirvalda menntamála eða áætlun hafi verið gerð um hvernig rétt sé að standa að þessum efnum. Ég vil að lokum vekja athygli á einu atriði til viðbótar, en það er notkun tölva sem kennslutækis. Tölvur gefa tilefni og tækifæri til kennslu sem mjög er sniðin að sérstökum þörfum einstakra nemenda. Tölvur hafa verið reyndar sem kennslutæki í héruðum þar sem um mjög dreifða byggð er að ræða, þar sem skólahald er afar dýrt vegna fjarlægðar og dreifðrar byggðar, og tölvur hafa í þessu efni reynst mjög nytsamleg kennslutæki í öðrum löndum. Þá hafa tölvur enn fremur reynst mjög mikilvægar til kennslu ýmissa hópa, sem eiga erfitt með að fylgjast með venjulegum kennsluháttum, t.d. kennslu fyrir heyrnardaufa og hreyfihamlaða. Í þessu efni hefur mjög margt verið gert erlendis sem ég hygg að væri mjög gott fyrir okkur að geta fylgst með og tekið til gaumgæfilegrar athugunar. Vegna smæðar okkar eru líkur á að við getum haft og fengið sérstök tækifæri til hagkvæmra nota á tölvum og því grundvöllur fyrir örri þróun hér á landi í þessum efnum. Hitt skulum við einnig hafa í huga, að tölvurnar hafa vissar hættur í för með sér. Menn mega ekki trúa um of á þær og því nauðsynlegt að fara að með stakri gát. Þessi till. er hér flutt til að hreyfa þessu máli fyrst og fremst, til að vekja menn til umhugsunar um það og til að fela ríkisstj. að skipa nefnd til að kanna hvernig best verði að þessum málum staðið í allra nánustu framtíð, en ég hygg að það sé mjög brýnt að taka þetta mál upp til skipulegrar athugunar. Ég vil að lokum leggja til, herra forseti, að að þessari umr. lokinni eða þessum hluta hennar verði till. vísað til allshn.



Herra forseti. Hér er hreyft mjög þörfu og athyglisverðu máli. Við stöndum á þröskuldi nýrrar byltingar í raun og sannleika. Með tæknibyltingu á fyrri hluta þessarar aldar og fram eftir þessari öld leysti vélin erfiði mannshandarinnar af hólmi. Nú stöndum við frammi fyrir tölvubyltingu sem mun verða að ýmsu leyti hliðstæð við þá tæknibyltingu sem við lifðum á fyrri hluta þessarar aldar, - tölvubyltingu þar sem sjálfvirknin heldur innreið sína og „rútínuverk“ munu hverfa, þau verða leyst af hendi af sjálfvirkum, tölvustýrðum tækjum. Við þurfum að sjálfsögðu að hafa manndóm til að nýta okkur þetta tækifæri vegna þess að í því geta falist miklar framfarir, í því getur falist betra mannlíf, ef rétt er að farið, í því geta falist batnandi lífskjör, ef rétt er að farið. En þá er líka mikils virði að menn nálgist þessa nýju öld með réttum hætti, ekki af ótta, heldur ákveðnir í því að nýta sér þá möguleika sem þarna finnast til betra mannlífs og til framfara. Á þessum tíma, þeirri öld sem í hönd fer, munu störfin ekki síst verða tvenns konar: annars vegar að hanna búnað og hugverk með tilliti til þessarar nýju tækni og hins vegar að vinna með þessum sjálfvirku tölvustýrðu vélum. Margir munu sjálfsagt óttast að atvinna þeirra sé í húfi eða geti verið í veði við þessar aðstæður. Þess vegna þarf vitaskuld endurmenntun margra til nýrra verka. Þess vegna þarf líka að sníða skólakerfið að þeim þörfum sem þessi nýja öld mun búa okkur. Ég skil þá þáltill., sem hér er flutt, þannig að að þessum verkum skuli vinna. En það er ekki nóg að skólakerfið sé sniðið að þessum þörfum. Það er ekki síður mikilvægt að starfandi fólk núna fái að kynnast því, hvað þessi nýja öld felur í sér. Það þarf að kunna skil á því, hvað þessi tölvutækni felur í sér, það þarf að kunna skil á því að lifa við þessar aðstæður, það þarf að forðast að menn óttist þessa nýju tækni og það þarf að forðast að það skapist oftrú á þessari nýju tækni, menn skilji að hún á sér sín takmörk og á að þjóna mönnum, menn skilji að hér er einungis um að ræða mannanna verk sem menn eiga að ráða yfir. Ég tek eindregið undir þá till. til þál., sem hér er flutt, og tel að hér sé mikilvægt verkefni að vinna. Og ég held að það sé ekki vonum seinna að við búum okkur undir þá sjálfvirku byltingu, sem áreiðanlega er fram undan, þannig að hún megi nýtast okkur til framfara og betra lífs í nýjum atvinnutækifærum og menn geti nálgast þessa öld óttalaust, en með bjartsýni á framtíðina. Til þess að það megi gerast þarf að taka til hendinni, bæði í skólakerfinu og eins úti í atvinnulífinu meðal verkalýðs og meðal atvinnurekenda. Allir þurfa að kynna sér hvað í þessu felst.



Herra forseti. Hér er lögð fram till. til þál. á þskj. 161 um starfsreglur Póst- og símamálastofnunar. Hún er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela samgrh. að setja með reglugerð nánari fyrirmæli um starfssvið Landssíma Íslands með það að markmiði að samræma starfsemi og verksvið símans þeim reglum er gilda um starfsemi annarra hliðstæðra þjónustustofnana, svo sem rafveitna, hitaveitna og vatnsveitna.“ Með leyfi forseta vil ég lesa kafla úr grg. sem fylgir: „ Þáltill. þessi var síðast flutt á 100. löggjafarþingi, 1978–1979, og var þá 211. mál. Þar sem fram hefur komið í umr. á Alþingi, að núv. samgrh. er samþykkur þeim breytingum, sem þessi þáltill. gerir ráð fyrir, leyfi ég mér að endurflytja hana nú í von um að verði hún samþykkt auðveldi það ráðh. að gera hið bráðasta þær breytingar sem nauðsynlegar eru. Bæði tillögugreinin og grg., sem hér fer á eftir, eru orðréttar eins og þær voru upphaflega lagðar fram.“ Ég mun ekki lesa frekar upp úr grg., en hvet þm. til að kynna sér hana vel, þannig að það fari ekki fram hjá neinum hvað hér er lagt til. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að till. þessari til þál. verði vísað til allshn. og að umr. verði frestað.



Herra forseti. Á þskj. 278 hef ég leyft mér að flytja till. til þál., svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hefjast nú þegar handa um nýtingu kolmunna til veiða og vinnslu. Skal í því sambandi komið á fót vinnslustöð á Austurlandi (Reyðarfirði) til vinnslu kolmunnaafurða með frystingu og þurrkun í huga.“ Þessi till. er endurflutt. Hún var flutt á síðasta löggjafarþingi, en fékk þá ekki afgreiðslu, enda var hún flutt síðla á þinginu. Það eru tveir menn aðallega og nær eingöngu sem ég hef stuðst við varðandi alla grg. þessa máls. Sá mikli áhugamaður Magni Kristjánsson er aðalhvatamaður þess, að þessari hugmynd er hreyft hér á Alþingi, - ekki aðeins vegna þess að hann er áhugamaður um það að veiða kolmunna og nýta þau verðmæti sem þar er að finna einmitt í okkar miklu vandræðum gagnvart ofnýttum fiskstofnum, heldur einnig vegna þess að hann hefur trú á því, að vinnsla kolmunnaafurða, bæði hvað snertir frystingu og þurrkun, sé mjög mikilvæg fyrir okkar þjóðarbúskap og við eigum að stefna að því að láta þær hugmyndir, sem nú eru uppi hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, ná sem fyrst fram. En einmitt þangað hef ég sótt annað meginefni þessarar grg., til Sigurjóns Arasonar sérfræðings í þeirri stofnun sem hefur alveg sérstaklega fjallað um kolmunnann og hugsanlega nýtingu hans og hefur stjórnað þeim vinnslutilraunum sem þegar hafa farið fram varðandi kolmunnann. Ég ætla aðeins að stikla á því stærsta í þessari grg. og vitna til þeirra til skiptis hér eða til þeirra beggja, Magna Kristjánssonar og Sigurjóns Arasonar, varðandi þetta mál. Það þarf ekki að rekja, held ég, fyrir hv. þm. eða fyrir neinum þá baráttu sem Magni Kristjánsson hefur staðið í varðandi nýtingu á kotmunnanum. Hann hefur talað þar um of fyrir daufum eyrum, menn hafa ekki hlustað á hann nægilega. Satt er að hér er um mikil vandkvæði að ræða í byrjun. En við hljótum að hugsa til þess, hve miklu magni af kolmunna er mokað upp hér rétt hjá okkur. Þetta telja Rússar t.d. ómaksins vert að gera rétt við landhelgismörk okkar. Þeir moka þar upp um 760 þús. lestum miðað við síðasta ár, að talið er, og það er ekkert smáræði af þeirri heildarveiði sem talin er að sé á kolmunna alls, eða um 1200 þús. lestir. Magni segir m.a. í grein, sem hann skrifaði um þetta, með leyfi forseta: „Umræða um ofnýtingu fiskstofna er fyrirferðarmikil. Samfara þeirri umræðu er stundum bent á að til eru vannýttir fiskstofnar. Það síðarnefnda fær ekki umfjöllun sem skyldi. Þvargað er fram og aftur um ofnýttu stofnana. Lengra nær umræðan oftast ekki og að sjálfsögðu fæst engin niðurstaða. Margir segja líka, að fiskiskipaflotinn sé allt of stór, og vilja selja bróðurpart flotans eða leggja honum. Þessi floti er nú einu sinni í höndum landsmanna og raunhæfari leið til úrbóta er að finna honum verkefni við hæfi.“ Í framhaldi af þessu ræðir Magni um kolmunnann, gerir honum góð skil, bæði varðandi uppeldisstöðvar hans og stofnstærð, og fer ég ekki nánar út í það. En hann segir svo, með leyfi forseta: „Langbest veiðivon er, að því er menn nú best vita, á hrygningarstöðvunum, einnig við Færeyjar og svo í íslenskri fiskveiðilögsögu úti fyrir Austfjörðum og á Dohrnbanka. Það, sem gerir hlut okkar betri en ella, er sú staðreynd, að þegar kolmunninn heldur sig hér við land er hann í besta hugsanlegu ástandi, hvort sem er til manneldis eða mjölvinnslu.“ Síðan ræðir Magni þetta nánar, spyr t.d. að því, hvort við eigum skip til þess arna, og segir í lokin, með leyfi forseta: „Við lauslega athugun sýndist mér að u.þ.b. 30 loðnuveiðiskip hafi 1000 hestafla vélar eða stærri og þar með möguleika að draga flotvörpu við sæmileg veðurskilyrði. Auk þess eru a.m.k. 3 skuttogarar sérlega hentugir til kolmunnaveiða.“ Þessi grein var rituð í ársbyrjun 1979, og til marks um þann stórhug, sem þar felst hjá Magna, eru þessi lokaorð hans, með leyfi forseta: „Eins og áður segir veiddust hér við land aðeins 35 þús. lestir á s.l. ári af kolmunna. Setjum því markið hátt og veiðum í ár yfir 100 þús. lestir og 200 þús. lestir næsta ár. Þetta er framkvæmanlegt og mundi, eins og ég hef bent á, styrkja stöðuna þegar að kvótaskiptingu kemur, og ekki má gleyma blessuðum ríkiskassanum. Þar hlýtur að vera pláss fyrir þann gjaldeyrisauka sem af þessu hlytist. En til að þetta megi takast verður að hefjast handa. „Sveltur sitjandi kráka, en fljúgandi fær.“ Þetta segir Magni Kristjánsson. Menn vita að hann stendur í öðru nú en að veiða kolmunna og ekki síður þörfu verkefni, sem er vonandi að honum takist vel að leysa. En ég hygg að ef hann væri nú hér á landi mundi hann leggja orð í belg varðandi þær umræður, sem nú fara fram um verkefni fyrir loðnuflotann okkar, og mundi þá örugglega benda á það réttilega að við ættum að skoða þá möguleika sem í því felast að nýta kolmunnann til að leysa vandamál þess stóra flota sem nú virðist engin leið að leysa á annan hátt en þann að beina honum að einhverju leyti, kannske verulegu leyti, í þorskinn sem er talinn á mörkunum varðandi ofveiði. Ég vík svo stuttlega að því sem kemur frá sérfræðingi Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Það gildir sama um þann mann, að hann hefur tröllatrú á því, að við getum fært okkur í nyt kolmunnann, bæði til fiskmjölsframleiðslu og ekki síður til manneldis. Hann vitnar í það, að hann hafi staðið fyrir því, að vinnslutilraunir voru framkvæmdar á Eskifirði þar sem kolmunninn var unninn í skreið og verkunin var miðuð við tvo markaði, svo ólíkir sem þeir eru, annars vegar gæludýrafóður og hins vegar til manneldis í Nígeríu. Það kom í ljós að þessar vinnslutilraunir báru mjög góðan árangur. Hann segir hér að kostnaðartölurnar segi að vísu lítið af þeirri einföldu ástæðu að vinnslutilraunirnar hafi verið of takmarkaðar, en engu að síður fullyrðir hann í niðurlagi þeirrar skýrslu, sem hann gaf um vinnslutilraunirnar að kolmunnaveiðar við Ísland eigi að geta aukist verulega, og segir svo orðrétt, með leyfi forseta: „Raunhæft væri að stefna að a.m.k. 200 þús. tonna veiði árlega.“ Hér kemst hann að sömu niðurstöðu og Magni Kristjánsson komst að árið áður. „Fyrstu árin þyrfti að gera ráð fyrir blönduðum veiðiskap, þ.e. landa hluta kolmunnans úr hverri veiðiferð til bræðslu og hinn hlutinn færi í vinnslu til manneldis, vegna þess að í landi er ekki til næg aðstaða til vinnslu á neyslufiski og eins hitt, að markaðir fyrir kolmunna til neyslu eru óvissir. Þurrkun kolmunnans getur farið fram á sama hátt og þurrkun annars smáfisks og skapast þá samfelldara hráefnisframboð. Einnig þarf að vera nægilega stór markaður fyrir þessa vöru. Töluverður markaður virðist vera á Norðurlöndum og víðar fyrir þurrkaðan smáfisk í gæludýrafóður og stór markaður er fyrir smáfiskskreið til manneldis í Nígeríu. Eins og áður er nefnt er framleiðsla á kolmunnaskreið sú vinnsla sem skilar mestum arði.“ Síðan víkur hann að vandamálinu sem er kannske aðalvandamátið sem þarf að snúa sér að: „Fiskverkendur og neytendur hafa ekki enn þá viðurkennt kolmunnann sem nýja tegund, heldur er sífellt reynt að framleiða úr honum afurðir, sem eru sambærilegar við þá fiskrétti sem nú þegar þekkjast á markaðnum. Kolmunninn hentar ekki vel í þessa fiskrétti og þar af leiðandi er markaðsverð kolmunnaafurða um 70% lægra en fyrir sambærilegar þorskafurðir.“ En síðan segir Sigurjón orðrétt: „Engin tæknileg vandkvæði eru á því að veiða og vinna kolmunna í afurðir til manneldis. Málið snýst því raunverulega um það verð, sem framleiðendur geta borgað fyrir hráefnið. Verðið er mjög háð markaðsverði fullunninnar vöru, sem þarf að vera það hátt, að ekki verði tap á rekstrinum.“ Síðan hefur hann sett hér upp ákveðna hugmynd um nýtingu og verðmætasköpun varðandi kolmunnaveiðarnar og gengur þá út frá því, að við höfum sölusamning upp á 5000 tonn af kolmunnaskreið til Nígeríu, gengur út frá ákveðnu skilaverði þar, en hitt fari svo í fiskmjölsvinnslu. Hann er hér með nýjustu útreikninga á þessu, frá nóv. 1980, þar sem hann er að tala um heildarskilaverðmæti annars vegar upp á 15 milljarða 375 millj. gkr. og dregur svo frá því stærsta kostnaðarliðinn, þ.e. olíunotkunina bæði fyrir veiðiflotann og fiskmjölsvinnsluna, og áætlar þann kostnað upp á 4 milljarða 950 millj. Hann slær því þannig föstu að verðmætasköpunin við kolmunnaveiðarnar yrði um 10 milljarðar og þá olíukostnaðurinn 25–30% af söluverðmæti kolmunnaafurðanna. Sigurjón hefur sjálfur sagt að þetta séu tölur sem hann setji fram með nokkrum fyrirvara, og ég tel rétt að gera það hér einnig. Hann segir hins vegar að hann telji að þessar tölur, ef rétt væri að málum staðið og við gengjum í þetta verkefni af fullri alvöru, séu síst of lágar, en hann bendir líka á þau vandkvæði sem eru varðandi markaðsöflun okkar og varðandi hvernig við eigum að vinna kolmunnann öðruvísi en til fiskmjölsvinnslu. Það hefur áður komið fram að kolmunninn er mjög góður í mjöl, en hann er magur þannig að lýsisvinnsla úr kolmunna er lítt ábatasöm. Ég held að ég þurfi ekki að hafa mörg fleiri orð um þessa tillögu. Vinnslustöð með fullkomnum búnaði er forsenda þess að við fáum úr því skorið hvort við getum nýtt kolmunnann á þann hátt sem okkar færustu sérfræðingar hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins telja að við eigum að gera. Hinir miklu möguleikar á frekari veiði eru mjög háðir því, hvort við ætlum eingöngu að snúa okkur að fiskmjölsvinnslu varðandi kolmunnann eða hvort við eigum að reyna hvort tveggja, þurrkun og frystingu á kolmunnanum til manneldis, í eins ríkum mæli og við getum aflað markaða fyrir. Ég vil svo víkja að því í lokin, að Sigurjón hefur sett fram ákveðnar hugmyndir um, hvers vegna Reyðarfjörður er sérstaklega tekinn þarna inn í, og rekur fyrir því nokkur rök í lokin. Ég ætta ekki að fara að vitna í þau sérstaklega, en hann segir t.d. þar að hugsanleg kolmunnavinnsla á Austfjörðum eigi að vera fjölhæf vinnsla þannig að hægt væri að framleiða þurrkaðan eða frosinn kolmunna í sömu verstöðinni, hægt væri að nota sömu vinnsluvélar fyrir flökun og slægingu bæði í frystingu og þurrkun. Ég fór víst rangt með tölur áðan. Ég vitnaði til Sovétmanna varðandi veiðar þeirra. Þá átti ég við árið 1979, en 1980 juku þeir enn hlutdeild sína í þessari veiði og fóru þá upp í kringum 1 millj. tonna, og stærsti hluti þess afla, sem þeir veiddu, veiddist rétt hér fyrir utan íslensku 200 mílna mörkin. Sigurjón segir að lokum að kolmunni, sem fari eingöngu í mjölvinnslu verði ekki hagkvæmur kostur í framtíðinni, en hagkvæmnin liggi í verðmætasköpun á hráefninu í dýrari vöru en fiskmjöl og því sé vinnslustöð með fullkomnum búnaði brýn nauðsyn. Ég held að það sé tvímælalaust að hér sé um brýnt þjóðhagslegt atriði að ræða, jafnt frá sjónarmiði fiskveiða og vinnslumöguleika. Að einhverri slíkri skipan mála, sem þessi till. lýtur að, þarf að vinna af fullri einurð og gera allt sem unnt er til að nýta þessa auðlind sem best. Því er till. aftur hreyft á Alþingi og þess að vænta, að hún verði tekin til skoðunar í nefnd. Ég vænti þess einnig, að í þeim vanda, sem við stöndum varðandi loðnuveiðiflota okkar, verði hugað rækilega að þeim möguleikum sem við höfum í kolmunnanum. Þó að við þurfum þar að koma til með vissa styrki og bætur í upphafi, því að öðruvísi fara menn ekki út í þessar veiðar, held ég að menn ættu vandlega að huga að þessu og eins því, að þetta er sú leið sem sérfræðingar okkar hjá Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins benda sérstaklega á til að við getum aukið verðmætasköpun í sjávarútvegi alveg sérstaklega. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði þessari till. vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. 1. flm. þessarar till., hv. þm. Guðrún Hallgrímsdóttir, sem hefur tekið hér sæti við og við sem varamaður, er ekki hér nú og því mæli ég fyrir þessari tillögu. Tillagan fjallar efnislega um eflingu tækniþekkingar á fiskirækt, og þarf varla að fara mörgum orðum um nauðsyn þess máls, svo mikið sem rætt hefur verið um fiskirækt hér á landi og eflingu hennar. Nú fara fram tilraunir víða um land á vegum ýmissa aðila í sambandi við aukningu fiskiræktar, ýmist sem hliðarbúgreinar eða sem hreins atvinnuvegar sérstaklega, og blandast þar auðvitað inn í umræður um ræktun sjávarfiska sem hér hafa verið nokkuð til umræðu. Þessi till. gerir ráð fyrir að Alþingi álykti að skora á ríkisstj. að stuðla að eflingu líffræðilegra rannsókna og tækniþekkingar á fiskirækt, m.a. með því að láta reisa og reka tilraunastöð fyrir stríðeldi vatna- og sjávardýra. Þarna er um að ræða þá hugmynd að auka vaxtarhraða fisks sem alinn er upp í eldistjörnum á landi og hugsanlega í girðingum í sjó, eins og tilraunir hafa verið gerðar með með mjög góðum árangri. Í grg. með till. segir, með leyfi forseta: „Hér á landi hefur fiskeldi nær eingöngu takmarkast við eldi á laxaseiðum til að sleppa í ár og til útflutnings. Síauknar laxveiðar nágrannaþjóða í sjó valda því að nauðsynlegt er að huga einnig að öðrum kostum í fiskeldismálum. Flotkvíar í sjó að hætti Norðmanna hafa verið reyndar lítið eitt, þ.e. eldi laxfiska í fulla markaðsstærð. Hér á landi er sá kostur ekki sá hagkvæmasti, hitastig í sjó er lágt miðað við það sem er hjá samkeppnisaðilum og vöxtur í flotakvíareldi þar af leiðandi tiltölulega hægur. Á vetrum er mikil áhætta tekin sökum veðurofsa og frosta, en við flotkvíareldi eru að jafnaði engin tök á að nýta jarðhita nema við eldi seiðanna. Seiðaeldi er hins vegar óverulegur kostnaðarþáttur í eldi til slátursstærðar.“ Enn fremur segir í þessari grg., með leyfi forseta: „Strandkvíareldi, sem einnig hefur verið á dagskrá, getur að mestu verið laust við ofangreinda ókosti. Hins vegar krefst það mjög mikils stofnkostnaðar og rekstrarkostnaðar, ef farnar eru hefðbundnar leiðir, þar eð lágmarksstærð arðbærrar stöðvar er hlutfallslega stór. Arðsemi laxeldis í strandkvíum á hefðbundinn hátt er því af mörgum dregin í efa við íslenskar aðstæður, nema fleira komi til, t.d. blandað eldi, aðstaða til að sleppa í flotkvíar að sumarlagi o.fl. Rannsóknir, sem gerðar hafa verið af Háskóla Íslands, gefa til kynna að auka megi afköst margfalt í lokuðu eldi hérlendis með tæknivæddum verksmiðjubúskap líkt og þekkist í alifuglarækt. Raunar gefur eldi fiska og annarra dýra með köldu blóði enn fleiri möguleika en alifuglarækt ef tök eru á að stjórna umhverfisaðstæðum, eins og t.d. hita, að vild.“ Herra forseti. Ég mun ekki eyða tíma þingsins í að gera nánari grein fyrir þessari till., en vil þó benda á það sem einkum er stefnt að með tillögugerð þessari, sem tekið er fram í fjórum aðalliðum í lok grg. Ég ætla ekki að lesa það tæknimál sem brúkað er til að koma á framfæri þeim skoðunum sem flm. hefur í huga, en tel að hér sé á ferðinni hið ágætasta mál. Það höfðar raunverulega til þeirra aðila, sem of lítið hafa komið nálægt þeim eldisrannsóknum sem gerðar hafa verið, þ.e. vísindamannanna sjálfra. Hér hefur farið fram eldi í tjörnum og í flotkvíum og fyrir því hafa staðið ýmsir, áhugamenn, - leikmenn sem sumir hverjir hafa náð prýðilegum árangri og öðlast reynslu sem er dýrmæt. Þessi þáltill. felur í sér að reynt verði að efla alla tækniþekkingu í sambandi við fiskirækt. Tel ég persónulega mikils virði ef það verður hægt. Mikinn fróðleik getum við sótt til nágranna okkar í Noregi á þessu sviði. Þar höfum við lítið gert að því að fella tré og gætum þess vegna farið í þá sjóði reynslu og þekkingar sem þeir búa yfir. Ég mun ekki fara fleiri orðum um þessa till., herra forseti, en legg til að að lokinni þessari umr. verði henni vísað til atvmn.