Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti. Þegar hæstv. forsrh. sagði frá því í árslok 2001 að erfingjar Halldórs Laxness hefðu léð máls á því að íslenska ríkið eignaðist hús skáldsins á Gljúfrasteini bætti hann því við að þar með gæfist okkur tækifæri til, með leyfi forseta, ,,að sýna minningu skáldsins nokkurn sóma``. Þetta var hógværlega orðað og í stíl Halldórs sjálfs og má segja með sanni að hér hafi forsrh. talað fyrir munn þjóðarinnar allrar sem raunar er ekki alsiða. Þess vegna vakti það sérstaka athygli þegar bæði Gljúfrasteinn og ýmis gögn þaðan komust í hámæli á haustmánuðum. Einum aðstandenda, dóttur skáldsins, hafði verið falin umsjón hússins með samningi en ekki reyndist áhugi á því að halda þeirri skipan mála áfram þegar samningurinn rann út. Húsið var þó ekki komið í hendur undirbúningsnefndar að þeirri stofnun sem þar á að lokum að standa og ekki fenginn annar umsjónarmaður. Þá er óljóst hvernig farið hafði verið og fara skyldi með gögn skáldsins ýmis og bækur, bæði þau sem áður höfðu verið falin Landsbókasafninu til varðveislu og þau sem Auður Laxness, ekkja Halldórs, gaf þjóðinni sérstaklega með gjafabréfi 21. apríl 2002. Hæstv. forsrh. hafði ekki séð sér fært að tjá sig um þessi efni í fjölmiðlum þegar komið var fram í byrjun október og mér þótti því rétt að gefa honum tækifæri til að skýra þessi mál hér á þinginu. Eftir að fyrirspurnin kom fram á öðrum degi þingsins kviknuðu líka margs konar fréttir, flestar reyndar tengdar fræðimanni nokkrum hér í bæ sem hyggst skrifa bækur um skáldið. Um þann fræðimann fjallar þessi fyrirspurn ekki sérstaklega. En meðfram þessu kom í ljós að eftir að upphaflegur umsjónarmaður lét af störfum virðist skrifstofumaður á vegum forsrh. hafa tekið að sér einhvers konar umsjónarstörf með húseign, innbúi og gögnum á Gljúfrasteini og er kunnugt um a.m.k. tvær ferðir þessa starfsmanns í ráðuneyti hæstv. forsrh. þangað upp eftir. Önnur var farin ásamt landsbókaverði til að hirða þar gögn sem hann taldi tilheyra sér. Síðar kom í ljós að þar var um að ræða einkaeign erfingja skáldsins og urðu Gljúfrasteinsfarar að skila aftur þeim feng. Hina ferðina fór skrifstofumaðurinn til að sýna húsið áðurnefndum fræðimanni, að því er virðist með sérstöku leyfi hæstv. forsrh. en ekki er kunnugt um að slíkar skoðunarferðir hafi verið sérstaklega auglýstar eða kynntar áhugamönnum eða almenningi. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. fagni tækifærinu til að skýra þessi mál og tengsl þeirra við þann ásetning að leitast við að sýna minningu skáldsins nokkurn sóma. Þegar íslenska ríkið keypti hús og lóð af erfingjum skáldsins og tók við rausnarlegri gjöf var það ekki gert til þess að hæstv. forsrh., húskarlar hans eða vildarvinir hefðu þar frjálsa ráðstöfun heldur var þetta verk unnið fyrir hönd þjóðarinnar og í þágu hennar sem með því heiðrar sitt skáld, fremsta Íslending aldarinnar sem leið, og þetta vænti ég að hæstv. forsrh. staðfesti í svari sínu hér á eftir.

Herra forseti. Ég mun svara þeim fyrirspurnum sem hv. þm. hefur borið fram en leiði hjá mér annað sem er fyrirspurninni óviðkomandi. Hv. þm. hefur spurt: 1. Hvað líður stofnun safns um Halldór Laxness á Gljúfrasteini? Hvernig verður háttað samstarfi þess og væntanlegs fræðaseturs á vegum Mosfellsbæjar? Í 4. gr. samnings um safn Halldórs Laxness á Gljúfrasteini í Mosfellsdal segir m.a., með leyfi forseta: ,,Íslenska ríkið mun opna safn um Halldór Laxness á Gljúfrasteini. Forsætisráðherra skipar þriggja manna ráðgefandi stjórn fyrir safnið og ræður til þess safnstjóra sem stýrir daglegri starfsemi þess undir yfirstjórn forsætisráðuneytisins.`` Forsrh. skipaði hinn 24. mars sl. ráðgefandi stjórn fyrir safnið og nú hefur verið auglýst eftir starfsmanni sem gegna skal starfi safnstjóra. Hafa allmargar umsóknir borist. Unnið er að viðgerðum og endurbótum á húsinu á Gljúfrasteini og undirbúningi að skipulagi á safninu. Stefnt er að því að safnið verði opnað almenningi í ágúst 2004. Hafnar eru viðræður við bæjaryfirvöld í Mosfellsbæ um málefni fræðaseturs Halldórs Laxness í Mosfellsbæ. Meðal þess sem rætt hefur verið er að kanna möguleika þess að fræðasetur verði staðsett í næsta nágrenni við Gljúfrastein. Með þeim hætti mætti samræma og samhæfa betur þá starfsemi sem lýtur að varðveislu og miðlun upplýsinga um ævi og störf Halldórs Laxness. 2. Hvernig hefur umsjón með eigninni á Gljúfrasteini verið háttað frá afhendingunni 21. apríl 2002? Byggingardeild forsrn. hefur haft yfirumsjón með eigninni á Gljúfrasteini frá 21. apríl 2002. Forsrn. gerði samning til eins árs við Guðnýju Halldórsdóttur um að hún mundi hafa tilsjón með húsinu og vera ráðuneytinu innan handar við hvaðeina sem það snertir, þar á meðal skráningu húsmuna. Sá samningur rann út 31. ágúst 2003 og var aldrei gert ráð fyrir framlengingu hans. 3. Hefur húseignin verið nýtt með einhverjum hætti á vegum forsætisráðuneytisins frá apríl 2002 eða öðrum verið heimiluð afnot af henni? Frú Auði Laxness, ekkju Halldórs Laxness, voru heimiluð afnot af húseigninni þar til hún flutti að Dvalarheimili aldraðra í Mosfellsbæ þann 12. ágúst 2002. Að öðru leyti hefur húseignin ekki verið nýtt á vegum forsrn. 4. Hver varðveitir bókasafn Halldórs Laxness, handrit hans og minnisbækur sem Auður Laxness gaf íslenska ríkinu? Hvernig er háttað umsjón þeirra, flokkun og skráningu? Bókasafn Halldórs Laxness er og verður varðveitt á Gljúfrasteini. Yfirumsjón með skráningu safnsins er í höndum bókasafnsfræðings í forsrn. en nú stendur yfir tenging þeirra eintaka sem þegar eru skráð og flokkuð í landskerfi bókasafna, Gegni. Handrit Halldórs Laxness og minnisbækur hafa verið afhentar Landsbókasafni Íslands -- Háskólabókasafni til varðveislu og mun safnið annast flokkun og skráningu þeirra. Skjöl þau sem frú Auður Laxness gaf þjóðinni og afhenti Þjóðarbókhlöðu eru Gljúfrasteini og þeirri starfsemi algjörlega óviðkomandi.

Forseti. Ég þakka svörin sem raunar voru ákaflega stutt og kannski gefur fyrirspurnaformið hér á þinginu ekki tækifæri til annars en að draga upp þá formlegu beinagrind sem er utan um þetta mál. Ég vona að það safn sem menn eru að reyna að stofna um Halldór Laxness á Gljúfrasteini og það setur sem þar á einnig að vera eða a.m.k. tengjast gangi vel. Ég tek eftir að hæstv. forsrh. hliðrar sér hjá því að skýra þær fréttir sem voru af gangi þessa máls alls og af umsjón og vörslu hússins, lóðarinnar og gagnanna á Gljúfrasteini af hálfu ráðuneytisins. Ég kýs að taka því þannig að þeim draugagangi sem um þetta mál hefur verið og minnir að nokkru leyti á svipaða viðburði í sögum skáldsins, t.d. í Atómstöðinni eða Kristnihaldi undir Jökli, hafi nú linnt og að forsrh. sé ákveðinn í því að hafa um það samstarf við okkur önnur hér á þinginu, og við þjóðina alla, að reyna að sameinast um að gera þetta vel.

Virðulegi forseti. Ég tel mig hafa svarað fyrirspurn hv. þingmanns með tæmandi hætti. Ólíkt hv. þingmanni hef ég aldrei verið og verð ekki fréttaskýrandi.

Virðulegi forseti. Undanfarið hefur töluverð umræða átt sér stað um réttindi barna með Goldenhar-heilkenni. Foreldrar þessara barna sem eru ekki mörg hafa gagnrýnt hve réttlítil umrædd börn og foreldrar þeirra eru innan almannatryggingakerfisins. Sum þeirra barna sem þjást af þessum sjúkdómi eiga verulega möguleika á því að lifa síðar meir á ævinni tiltölulega eðlilegu lífi þótt uppvöxturinn geti verið býsna erfiður. Þau þurfa mikla umönnun og nokkuð stöðuga gæslu allan sólarhringinn. Þau þjást oft af öðrum sjúkdómum sem eru fylgikvillar eða bein afleiðing Goldenhar-heilkenna. Það sama gildir reyndar um fleiri börn, t.d. þau sem hafa svokölluð Russell-Silver heilkenni. Erfitt er að fella þessi börn inn í almannatryggingakerfið og þau njóta ekki að öllu leyti sama réttar og t.d. fötluð börn eða foreldrar þeirra. Starfsmenn Tryggingastofnunar hafa teygt sig eins langt og reglur leyfa til að koma til móts við þarfir þessara barna og foreldra þeirra, jafnvel lengra en ströngustu reglur leyfa. Það er samt ljóst að vandamál þessara fjölskyldna eru veruleg. Oftar en ekki verður annað foreldrið að vera heima. Lyfjakostnaður er mjög mikill ásamt kostnaði við næringardrykki, lækniskostnaður vegna barnanna mikill og getur orðið meiri þar sem foreldrarnir sjálfir þurfa aðstoð vegna álags og fjárhagserfiðleika sem því miður fylgja því oft að eiga langveikt eða fatlað barn. Þegar fulltrúi Tryggingastofnunar, Ingibjörg Georgsdóttir, kom á fund heilbr.- og trn. og ræddi m.a. um réttindi þessara barna og foreldra þeirra og önnur sambærileg tilvik innan tryggingakerfisins benti hún okkar á þá staðreynd að við erum langt á eftir hinum Norðurlandaþjóðunum hvað varðar réttindi fatlaðra og veikra barna og aðstandenda þeirra. Kerfið er flókið og mætti einfalda verulega, t.d. hvað varðar rétt foreldra til sjúkradagpeninga, að jafnhliða læknisfræðilegri greiningu verði tekið tillit til fjárhagsaðstæðna foreldra við ákvörðun um aðstoð og að jafnan verði greitt lægsta verð fyrir læknishjálp, lyf, þjálfun o.fl. og það verði sett á allar þessar greiðslur. Þótt ýmislegt hafi á undanförnum árum áunnist í réttarbótum fyrir fötluð og veik börn og aðstandendur þeirra er mikið verk óunnið og staðan okkur til vansa. Það er á okkar ábyrgð, stjórnmálamanna, en ekki starfsfólks Tryggingastofnunar ríkisins að ekki er staðið betur að verki. Því spyr ég: Hvað hefur verið gert til þess að bæta réttindi barna með Goldenhar-heilkenni og mæta sérstökum þörfum þeirra og foreldra þeirra? Mun ráðherra beita sér fyrir breytingum á lögum og/eða reglugerðum þannig að tekið verði meira tillit til barna með langvarandi erfiða sjúkdóma eins og þennan og ef svo er, hvenær má vænta þeirra breytinga og hverjar eru þær?

Herra forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttur hefur beint til mín tveim fyrirspurnum: 1. Hvað hefur verið gert til þess að bæta réttindi barna með Goldenhar-heilkenni og mæta sérstökum þörfum þeirra og foreldra þeirra? 2. Mun ráðherra beita sér fyrir breytingum á lögum og/eða reglugerðum þannig að tekið verði meira tillit til barna með langvarandi erfiða sjúkdóma eins og þennan og ef svo er, hvenær má vænta þeirra breytinga og hverjar eru þær? Börn með Goldenhar-heilkenni eru langveik börn. Um þessar mundir eru fimm tilfelli þekkt hér á landi. Tæplega 1.300 börn teljast langveik, tæplega 900 teljast fötluð, um það bil 1.700 börn eru með þroska- eða hegðunarraskanir. Þetta eru samtals um það bil 4.000 svokölluð umönnunarbörn þegar gengið er út frá þeim úrræðum sem lög og reglur almannatrygginga heimila okkur til að takast á við vanda þessara barna. Umönnunarbótaflokkur almannatrygginga flokkast í fimm stig, allt eftir fötlun eða sjúkdómsþunga hvers barns. Innan Tryggingastofnunar ríkisins fer fram vandað mat í samvinnu við meðhöndlandi lækni eða lækna barnanna þar sem fötlunar- eða sjúkdómsþungi hvers barns er metinn á eins faglegan hátt og unnt er samkvæmt þessum fimm flokkum. Langveik börn eiga við margs konar flókna og erfiða sjúkdóma að etja. Þar eru m.a. sjúkdómar við taugakerfi, flóknir efnaskiptasjúkdómar, erfiðar geðraskanir, sykursýki, hjartasjúkdómar, fjöldi tegunda krabbameins o.s.frv. Öll þessi börn eru metin af sömu aðilum innan Tryggingastofnunar þannig að samanburður á erfiðleikum hvers tilfellis fyrir sig er fyrir hendi. Allt er gert til að þetta mat sé eins hlutlægt og hugsast getur. Sé óánægja með niðurstöðu matsins geta foreldrar barna vísað málinu til úrskurðarnefndar almannatrygginga sem fer vandlega yfir mál áður en mati er breytt. Einkenni Goldenhar-barna geta verið af mismunandi toga. Sjúkdómur þeirra getur verið allt frá tiltölulega vægum einkennum til mjög alvarlegs áfalls. Það er því engan veginn svo að mat á sjúkdómsþunga leiði til sömu niðurstöðu í hverju tilfelli. Fjögur þessara barna hafa verið metin í flokk fjögur en eitt þeirra hefur verið metið í flokk eitt sem er sá flokkur sem ætlaður er fyrir alvarlegustu tilfellin. Öll þessi meðferð er gerð með tilliti til vanda annarra barna. Annað mál er það að málefni langveikra barna í heild hafa verið til umfjöllunar í ráðuneytinu til langs tíma sem leitt hefur til betri aðstöðu langveikra barna. Þann 9. febrúar sl. var skrifað undir samkomulag milli heilbr.- og trmrn., Velferðarsjóðs barna og Landspítala -- háskólasjúkrahúss um að standa að uppbyggingu hvíldar- og endurhæfingarheimilis fyrir langveik og fötluð börn. Þetta er í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum langveikra barna en þar segir að stefna skuli að fjölgun úrræða fyrir hjúkrunar- og langtímameðferð langveikra barna og unglinga og er sérstaklega kveðið á um að leggja skuli áherslu á stofnun hjúkrunarheimilis fyrir langveik og langveik fötluð börn að lokinni byggingu Barnaspítala Hringsins. Þá ber að nefna ýmsar laga- og reglugerðarbreytingar sem hafa verið gerðar til að tryggja betur rétt langveikra barna og foreldra þeirra á sviði almannatrygginga og varða fjárhagslega aðstoð. Má þar nefna breytingu á lögum um almannatryggingar um þátttöku í greiðslum vegna dvalarkostnaðar innan lands, þegar barn þarf að leggjast inn á sjúkrahús fjarri heimili sínu, og breytingu á reglugerðum um fjárhagslega aðstoð við framfærendur fatlaðra og langveikra barna þar sem aldursmörk vegna umönnunargreiðslna frá Tryggingastofnun ríkisins voru færð úr 16 og 18 ára í 18 og 20 ára. Jafnframt er með breytingu á sömu reglugerð heimilað að framlengja umönnunargreiðslur í allt að sex mánuði eftir andlát langveiks eða fatlaðs barns sem notið hefði umönnunargreiðslna. Nokkru síðar var gerð breyting á sömu reglugerð þar sem skilgreining á fjárhagslegri aðstoð við framfærendur fatlaðra og langveikra barna var rýmkuð og gengið út frá hugtökunum ,,alvarleg og langvarandi fötlun eða sjúkdómur`` í stað hugtaksins ,,lífshættuleg``. Þá var einnig gerð breyting sem felur í sér að heimilt er að meta til hækkunar greiðslu frá Tryggingastofnun ríkisins þegar um er að ræða þunga umönnun framfærenda vegna fatlaðra og langveikra barna. Ég hef beðið starfsfólk mitt um að kanna sérstaklega hvort börnin sem hér er um spurt njóti ekki örugglega þess réttar sem þau þegar eiga í kerfinu. Ég hef jafnframt beðið mitt fólk að athuga hvort um sé að ræða göt í kerfi okkar sem sérstaklega þurfi að lagfæra. Í þessu sambandi vil ég að það verði kannað hvort afsláttarsvið umönnunarkorta sé nægilega víðtækt. Við verðum ávallt að tryggja að börnin njóti bestu kjara í heilbrigðisþjónustunni og ég vil beita mér fyrir því að svo verði. Það er einnig verðugt verkefni að tryggja foreldrum langveikra barna meiri réttindi til launa og frekari réttindi til að geta tekið leyfi frá störfum, en að því verkefni þurfa að koma fleiri en heilbrrn. Það er sameiginlegt verkefni ríkisvaldsins og vinnumarkaðarins. Jafnframt þarf að huga að grunni félagslegrar aðstoðar vegna langveikra og fatlaðra barna sem jafna rétt langveikra og fatlaðra. Að þessu vil ég vinna og ég vona að niðurstaða af þessum málum liggi fyrir sem allra fyrst.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að taka upp málefni Goldenhar-barna, barna sem greinst hafa með þetta heilkenni, og vekja okkur til umhugsunar um stöðu langveikra barna í þjóðfélaginu. Ég tala nú ekki um þegar heilkenni þeirra er bæði skilgreind sem sjúkdómur og fötlun og því bæði á sviði heilbrigðisþjónustunnar og félagsþjónustunnar að sinna þessum fjölskyldum. Þarna vantar þá tengingu á milli sem nauðsynleg er og margoft hefur verið bent á þannig að fjölskyldur, foreldrar þessara barna lenda í sífelldum erfiðleikum við að finna hvar þjónustu er að fá og hver réttindi þeirra eru. Það væri langur listi sem hægt væri að telja hér upp þar sem mætti, ekki með miklum fjárútlátum heldur samræmingu og samráði, bæta þjónustuna. En ég vil einnig nefna að það er ekki nóg því það vantar líka meiri fjármuni í þennan málaflokk til þess að fjölskyldurnar geti staðið fjárhagslega undir umönnun við börnin.

Virðulegi forseti. Ég er mjög hugsi yfir svari hæstv. ráðherra. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir sem tók þetta mikilvæga mál upp nefndi að starfsfólk Tryggingastofnunar hefði gengið lengra en lög og reglugerðir í raun og veru heimiluðu og það er alveg ljóst öllum þeim sem kynnst hafa þessu máli, og sennilega höfum við þingmenn ekki kynnst neinu máli jafn vel sem snýr að einstökum sjúkdómum langveikra barna og þessu. Þetta var mikil þrautaganga og er enn. Við erum að tala um, eins og ráðherrann sagði, fimm tilfelli og það er ótrúlegt að verða vitni að því hversu erfiðlega gengur að leysa úr málum fjölskyldna þessara fimm barna. Ég get ekki séð að þær breytingar sem hæstv. ráðherra boðaði, sem eru allar góðar, komi beinlínis til hjálpar þessu fólki og þessum fjölskyldum hér og nú, nema e.t.v. breyting á reglugerð varðandi þá sem eru með þunga umönnun.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að taka þetta mál upp í þingsölum. Ég verð að viðurkenna að mér var verulega brugðið í sumar þegar ég fékk bréf frá aðstandendum þessara barna. Ég hef fylgst með umfjölluninni í Dagblaðinu núna á haustdögum og það hefur gert mér ljóst hvað það er mikilvægt að koma fólki til hjálpar þegar svona mál koma upp. Það er rétt hjá hæstv. heilbrrh. að börn eiga að njóta bestu kjara í heilbrigðiskerfinu og það er þetta öryggisnet okkar sem við verðum að stoppa í ef leynast göt í því. Og ég tel að það sé mjög mikilvægt og brýnt mál að reynt sé að leysa úr þessum vanda. Ég vil bara bæta hér við hve ánægjulegt það var að fylgjast með því um helgina hve vel gekk til hjá þjóðinni og framlag ríkisstjórnarinnar að safna fyrir Sjónarhóli sem er mjög mikilvæg miðstöð sem verið er að koma á fót fyrir fólk til að leiða það í gegnum kerfið.

Frú forseti. Ég tek undir þakkir sem hér hafa komið til málshefjanda. Sömuleiðis vil ég þakka aðstandendum þeirra barna sem hér um ræðir fyrir að hafa gert okkur alþingismönnum viðvart um þann vanda sem hér blasir við. Ég tek undir orð hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur að ábyrgðin er okkar stjórnmálamannanna á því að kerfið okkar virki smurt og vel fyrir það fólk sem þarf að nýta kerfið. Það er ekki boðlegt að fólk þurfi að ganga milli Heródesar og Pílatusar í þrautagöngu til þess að fá kerfi sem við öll erum sammála um hvernig á að virka, til þess að virka fyrir sig. Það er nánast eins og fólk þurfi á stundum að snúa kerfið í gang. Þetta er forpokað, þetta er ekki eins og við mundum vilja hafa það þannig að ég brýni hæstv. heilbrrh. til að bregðast nú fljótt við. Það er ekki nægjanlegt að hæstv. ráðherra segi: Ég hef beðið um að málið verði kannað. Hæstv. ráðherra á að láta þjóðina finna að hann noti nótt sem nýtan dag með öllu sínu starfsliði í það að kippa þessum málum í liðinn.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir að taka þetta mál upp og minna okkur á að það er nógu erfitt að vera með langveikt barn eða fatlað þó að fólk þurfi ekki að standa í eilífri baráttu við kerfið. Börn með Goldenhar-heilkenni eru vissulega fötluð því ekki þarf annað en að skoða afleiðingar þessa sjúkdóms til þess að sjá það að þau eru bæði langveik og fötluð. En það eiga ekki að vera mismunandi réttindi og þjónusta eftir því hvort barnið er langveikt eða fatlað. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til þess að skoða þetta enn betur og tryggja það að þessi börn eigi sama rétt og önnur fötluð börn. Og vissulega á Tryggingastofnun ríkisins að taka þátt í kostnaði við þjónustu og annað hvað varðar þessi börn eins og önnur fötluð börn, næringardrykki og annað, eins og reglur kveða á um.

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir nefndarmenn í heilbrn. og einhverjir fleiri til taka undir þessa ábendingu frá hv. fyrirspyrjanda, Margréti Frímannsdóttur. Eins og þeir vita sem hér hafa komið í ræðustól þá var alla vega ég meðal þeirra þingmanna sem þessir ágætu foreldrar eða fulltrúar þeirra hittu núna í sumar og í framhaldi af því átti ég þá frumkvæði að því að fá sérfræðinga frá Tryggingastofnun, bæði barnalækna og tryggingayfirlækni, á fund heilbrn. til að útskýra fyrir okkur í hverju vandamál foreldra með þessi langveiku börn felast. Það sem í rauninni kemur í ljós er að hjá Tryggingastofnun byggir matið á umönnunarbótunum fyrst og fremst á læknisfræðilegri örorku. Það sem vantar er að setja sig heildstætt í spor þessara foreldra sem foreldra og sem aðila á vinnumarkaði sem þurfa að sjá sér og sínum fyrir framfærslu og skoða í heildina hvernig afkomumöguleikar þeirra eru. Á þessum fundi var m.a. kynntur sá möguleiki að foreldrarnir ættu rétt á sjúkradagpeningum vegna veikinda barna alveg eins og við sem erum á vinnumarkaði eigum það vegna okkar veikinda. Annað sem líka var bent á var að það væru rök fyrir því að lyf sem börn nota væru á svipuðu verði og til aldraðra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og jafnframt þeim þingmönnum sem hér hafa tekið til máls. Það skiptir afar miklu, og það sýnir sig sá áhugi á því máli sem við erum hér að ræða, að það er vilji og ég tel að það sé þverpólitískur vilji á Alþingi til að bæta þessi kjör. Þau skref sem hæstv. ráðherra kynnti að ráðuneytið ætlaði að stíga á næstunni eru auðvitað til bóta en allt of fá og smá. Foreldrar þessara barna sem og ýmissa annarra sem búa við svipaðar aðstæður hafa lagt fram tillögur og ábendingar í mörgum liðum um það sem betur má fara. Þegar settar eru á laggirnar nefndir til þess að skoða hvar eigi að taka til hendinni þá held ég að það sé alveg kominn tími til að þeir sem eiga við vandamálin frá degi til dags, eins og foreldrar þessara barna og margra annarra sjúklinga sem er svipað ástatt fyrir, fái að koma inn í það starf og það sé hrein, skýr verkaskipting á milli félmrn. og heilbrn. Ég veit að þessir foreldrar höfðu pantað tíma hjá hæstv. félmrh. en mér er ekki kunnugt um að sá fundur hafi verið haldinn. Og þegar fulltrúi Tryggingastofnunar ríkisins kom á fund heilbr.- og trn. fór hún yfir mjög langan lista yfir þau atriði þar sem við gætum með ekki miklum tilkostnaði bætt úr nú þegar. Það var aðeins lítið brot af þeirri upptalningu sem heyra mátti í svari hæstv. ráðherra. Það finnst mér slæmt vegna þess að ef nokkur þekkir vandamálin sem við er að etja þá er það Ingibjörg Georgsdóttir, fulltrúi Tryggingastofnunar ríkisins. Hún fór mjög ítarlega yfir þetta og sendi okkur síðan póst um það. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að spýta nú í lófana og klára þetta fyrir áramót.

Frú forseti. Eins og aðrir þakka ég fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál hér til umræðu og þakka þeim sem tekið hafa þátt í umræðunni. Ég vil undirstrika það sem kom fram í svari mínu að það er fullur vilji hjá okkur í heilbrrn. að vinna í þessu máli. Við gerum okkur alveg grein fyrir hve það er mikilvægt. Ég hef undir höndum þann lista sem fyrirspyrjandi nefndi hér. Ég hef rætt við foreldra barnanna, ég hef rætt við embættismenn Tryggingastofnunar og ég hef rætt við mína embættismenn varðandi þetta mál þannig að við höfum allar upplýsingar um það. Hins vegar kann það að vera að fleiri þurfi að koma þarna að vegna þess að hluti þessa máls er sá að fjölskyldur langveikra barna eiga auðvitað rétt á þjónustu hjá félagsþjónustu sveitarfélaga. Mig undrar það náttúrlega mjög að félagsþjónusta sveitarfélaga skuli hafna stuðningi við fjölskyldur sem eiga við þessi veikindi að stríða. Ég er því mjög undrandi á fréttum þar um án þess að ég sé að nokkru leyti og síður en svo að vísa ábyrgð frá heilbrrn. að þessu leyti, en það er einn þáttur þessa máls. Það er alveg fullur vilji til þess hjá heilbrrn. að fara yfir alla þætti málsins en það kann að vera að eitthvað af þeim skarist yfir í önnur ráðuneyti eins og fyrirspyrjandi benti réttilega á. En þá er það okkar að reyna að samræma kraftana í þessu og draga þá aðila að sem þarna eiga um að fjalla.

Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til heilbrrh. um sýkingarhættu á sjúkrahúsum. Tilefni þess er að bæði Haraldur Briem sóttvarnalæknir og Már Kristjánsson, yfirlæknir á smitsjúkdómadeild Landspítalans vöktu athygli á því í nýjasta hefti Læknablaðsins hve spítalasýkingum hefur fjölgað mikið á síðustu missirum og komu fram verulegar áhyggjur þeirra lækna á því slæma ástandi. Fram kom að þessi umtalsverða fjölgun á spítalasýkingum hefði leitt til þess að ítrekað hafi þurft að loka deildum vegna faraldra innan spítalans. Slíkar skyndilokanir hafi valdið mikilli röskun á starfsemi Landspítalans. Fram kom hjá sóttvarnalækni að ekki fari á milli mála að bágborin hreinlætisaðstaða sjúklinga og starfsfólks, mikil nálægð sjúklinga og síendurtekin tilfærsla þeirra grafi undan sýkingavarnastarfi, hversu vel sem reynt er að standa að því. Yfirlæknir smitsjúkdómadeildar telur að rekja megi fjölgun spítalasýkinga til aukinnar umsetningar sjúklinga, aukna bráðleika veikinda hjá þeim sem leggjast inn á sjúkrahús og ófullnægjandi salernis- og hreinlætisaðstöðu og benti m.a. á að á einni deild þurfi 13 sjúklingar að deila með sér einu salerni. Til þess er vísað að einbýlum fyrir sjúklinga hafi verið fækkað og salernum, og um 87% sjúklinga sem dvelji á sjúkrahúsum á deildum sem sérstaklega voru kannaðar dvelji á tvíbýli eða fjórbýli. Yfirlæknir smitsjúkdómadeildar vekur athygli á að faröldrum fjölgi á sama tíma og umsetning sjúklinga eykst og freistandi sé að tengja þessa atburði saman. Aðra áhættuþætti nefnir hann líka eins og helgarlokanir deilda sem leiða til flutnings sjúklinga á milli sjúkrastofa, og starfsmannaeklu. Skortur á starfsfólki hafi í för með sér að starfsfólk fer í ríkari mæli á milli sjúkradeilda vegna aukavakta. Slíkt geti haft í för með sér aukna hættu á útbreiðslu spítalasýkinga. Skýringar sem þessir læknar gefa líka eru hönnunargallar og að ekki sé að finna neina staðla hér á landi um hönnun sjúkrahúsa með tilliti til sýkingavarna. Sóttvarnalæknir segir að á undanförnum árum hafi verið leitast við að bæta aðstöðu sjúklinga og sýkingavarnir við báða stóru spítalana en erfitt er um vik vegna upphaflegra hönnunargalla. Haraldur Briem sóttvarnalæknir segir að spítalasýkingar séu samfélaginu afar dýrar. Fjárhagslegt tjón vegna spítalasýkinga hafi ekki verið metið en ætla megi að það hlaupi á hundruðum millj. kr. árlega. Því hef ég leyft mér að leggja til hæstv. heilbrrh. eftirfarandi fsp: 1. Hver eru viðbrögð ráðherra við þeirri skoðun sóttvarnalæknis að strax verði að ráðast í byggingu nýs Landspítala vegna smithættu í núverandi byggingum? 2. Hvernig hyggst ráðherra bregðast við niðurstöðum úr könnun yfirlæknis smitsjúkdómadeildar Landspítala -- háskólasjúkrahúss sem sýna að auknar sýkingar megi rekja til þess að salernis- og hreinlætisaðstaða sé ófullnægjandi á spítalanum? 3. Verður það kannað nánar sem fram kemur hjá sóttvarnalækni að ætla megi að spítalasýkingar kosti Íslendinga hundruð milljóna króna á ári hverju? 4. Hve mörg sýkingartilvik sem landlæknir metur að hafi verið alvarleg hafa komið upp á sjúkrahúsum sl. fimm ár?

Herra forseti. Sem kunnugt er vakti sóttvarnalæknir nýlega athygli á því í grein að sýkingar á sjúkrahúsum séu vandamál sem taka þurfi mikið tillit til og athygli manna víða um heim hafi beinst að mikilvægi þess að hönnun sjúkrastofnana taki tillit til sýkinganna. Sem kunnugt er hefur um tíma verið unnið að undirbúningi byggingar fyrir Landspítala -- háskólasjúkrahús allt frá því að fyrrv. heilbrrh. tók ákvörðun um hvar uppbygging þeirrar stofnunar skyldi fara fram á komandi árum. Síðan hefur verið unnið að því máli, bæði frumskipulagningu og viðræðum við Reykjavíkurborg og ég vona að niðurstaða liggi fyrir innan tíðar. Ráðuneytinu er ljóst að þegar til hönnunar nýrra bygginga Landspítalans kemur þarf að taka fullt tillit til sýkingavarna og ráðuneytinu er vel kunnugt um þá erfiðleika sem geta skapast hérlendis eða erlendis þegar sýkingar herja á sjúkrastofnanir. Að frumkvæði stjórnvalda hefur verið gert átak til að bæta aðstöðu til sýkingavarna innan Landspítalans vegna alvarlegra atburða af völdum sýkla, svo sem bráðalungnabólgu og annarra þvílíkra ógna. Einangrunaraðstaða hefur verið bætt og Landspítalinn hefur gert ítarlega áætlun um með hvaða hætti verður hægt að bæta sýkingavarnir enn frekar ef alvarleg farsótt gengur yfir. Ljóst er að margt þarf að gera til að draga úr smithættu í núverandi húsnæði því að nýbygging Landspítalans er langtímaverkefni. Þegar nefndin sem nú starfar skilar áliti þá liggur fyrir ákvörðun um hvort eða hvenær ráðist verður í byggingu nýs spítala. Ákvarðanir um það hafa ekki verið teknar enn en frumundirbúningur verið í gangi, eins og ég gat um. Hv. þm. hefur einnig spurt hvernig ég hyggist bregðast við ábendingum um að auknar sýkingar megi rekja til aðstöðu á spítalanum. Í grein yfirlæknisins sem vísað er til í tímariti lækna er tekið fram að það hafi ekki verið kannað, og segir svo, með leyfi forseta: ,,Hvort samhengi er á milli þess að faröldrum á stofnuninni fjölgar á sama tíma og umsetning sjúklinga eykst skal ósagt látið þó vissulega sé freistandi að tengja þessa atburði saman.`` Í tímaritsgreininni segir líka, með leyfi forseta: ,,Í framangreindri könnun var ekki sérstaklega kannaður fjöldi handlauga fyrir sjúklinga, starfsfólk eða gesti sjúkrahússins.`` Það er því misskilningur að hér hafi verið kannað sérstaklega smit og smitsjúkdómar. Könnun var gerð meðal sviðsstjóra á lokun deilda og hvernig sjúklingunum var fyrir komið. Könnunin var óformleg, eins og höfundur segir, en brýnt í ljósi þeirra spítalasýkinga sem upp hafa komið að kanna sérstaklega sýkingar og kortleggja ástæður þeirra til að geta gripið til aðgerða. Ég hef fengið álit sóttvarnaráðs á viðkomandi blaðagrein yfirlæknis smitsjúkdómadeildar og hefur það bent á þætti sem bæta má. Sóttvarnaráð hvetur til að skráning spítalasýkinga verði stórbætt og slík skráning sé nauðsynleg á öllum sjúkrastofnunum til að unnt sé að fylgjast með tíðni spítalasýkinga og árangri sýkingavarna. Á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi er starfandi sýkingavarnadeild og sýkingavarnanefnd og þarf að efla starfsemi þeirra. Síðan endurtek ég það sem áður er sagt að þegar til framtíðar er horft þarf að taka sterklega mið af sýkingavarnasjónarmiðum við hönnun og byggingu spítala, jafnt Landspítala sem annarra stofnana. Hv. þm. spyr einnig hvort nánar verði kannaður kostnaður við spítalasýkingar. Viðamiklar rannsóknir hafa farið fram erlendis sem gefa ákveðnar vísbendingar um kostnað sem hlýst af þessu. Þannig er talið að umframkostnaður við hvert tilfelli af spítalasýkingu geti numið að meðaltali um 1 millj. kr. en allt að þrefaldri þeirri upphæð við blóðsýkingar og við sýkingar af völdum fjölónæmra klasakokka. Til að unnt sé að kanna þetta mál nánar þarf að bæta skráningu spítalasýkinga. Að tillögu sóttvarnalæknis hefur sóttvarnaráð mælt með því að spítalasýkingar og sýkingar af völdum fjölónæmra sýkla verði gerðar skráningarskyldar og eru tillögur um slíkt væntanlegar frá sóttvarnalækni til ráðuneytisins innan skamms tíma. Á slíkum upplýsingum verður að byggja mat á kostnaði við afleiðingar sýkinganna og kostnað við varnirnar. Eins og hefur komið fram á undanförnum árum hefur stöku sinnum þurft að bregðast við sýkingum á sjúkrastofnunum. Er þetta yfirleitt vegna iðrasýkinga eða fjölónæmra sýkla. Ef iðrasýking kemur upp á sjúkrahúsi getur þurft að loka í u.þ.b. vikutíma á meðan sótthreinsun stendur yfir. Hefur þurft að loka tímabundið nokkrum deildum á Landspítala og fleiri sjúkrahúsum á undanförnum missirum vegna þessa. Að lokum spyr hv. þm. hve mörg sýkingartilvik landlæknir hafi metið sem alvarleg á sjúkrahúsum síðustu árin. Ég get upplýst að landlækni hafa ekki borist tilkynningar um spítalasýkingar  Ég lýk máli mínu að sinni en mun koma nánar að þessu í síðari ræðu minni.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að koma með þessa fsp. Ljóst er að sterkari sýklar grassera nú hjá okkur, m.a. vegna ofnotkunar sýklalyfja. Það eru mikil þrengsli, mörg fjölbýli eru á háskólasjúkrahúsinu og umsetningin er mikil. Það eru styttri innlagnir og veikari einstaklingar sem liggja inni. Við höfum farið yfir þetta í þessum sal og ég trúi því að okkur sé þetta kunnugt. Það þarf auðvitað að hanna ný sjúkrahús með tilliti til þessara þátta. En ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Erum við ekki að fara yfir lækinn til að sækja vatn? Á ekki að kanna það alveg sérstaklega hvort almenn þrif séu nægjanleg. Ég dreg það stórlega í efa.

Herra forseti. Hér er vakið máls á stórum vanda sem sjúkrahús eiga við að etja víða og sérstaklega sjúkrahús sem eru rekin í gömlum byggingum. Þess vegna er hér varpað fram þeirri spurningu hvort ráðherra taki undir skoðun sóttvarnalæknis um að byggja þurfi nýjan Landspítala. Ég er ekki frá því að þess þurfi. Við erum með mjög gamlar byggingar og erlendis hefur það verið viðtekið að þegar spítalabyggingar eru orðnar eins gamlar og margar byggingar Landspítalans eru sé varla hægt að komast hjá sýkingum. Ekki er hægt að drepa allar þær bakteríur niður sem grassera á slíkum stofnunum og sérstaklega jafnvel á skurðstofum. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Er hann ekki á þeirri skoðun að það þurfi að fara að setja allan Landspítalann undir eitt þak? Því að eins og hann er orðinn í dag er hann sannkallað völundarhús og varla mun hann lagast við það að viðbótarbyggingar komi fyrir sunnan Hringbrautina.

Herra forseti. Ég þakka ráðherra svörin. Það er alveg ljóst af því sem ráðherra bar fram hér áðan að þegar á tiltölulega fáum árum hafa borist 17 tilvik skráð um spítalasýkingar, þar af 11 alvarlegar, þá gerir það ekkert annað en að staðfesta það sem umræddir læknar í Læknablaðinu halda fram, að málið sé mjög alvarlegt og þeir hafi verulegar áhyggjur af því hvað spítalasýkingum hafi fjölgað á síðustu missirum. Vitnað er til þess að hreinlætisaðstaða sé bágborin og mikil nálægð sjúklinga og síendurtekin tilfærsla þeirra grafi undan sýkingavarnastarfi. Þess vegna verð ég að segja, herra forseti, að mér kom það á óvart að hæstv. ráðherra var að draga úr því sem þessir læknar, sóttvarnalæknir annars vegar og yfirlæknir smitsjúkdómadeildar Landspítalans, halda fram og gera minna úr því en efni standa til. Það finnst mér mjög alvarlegt. Ég gat ekki skilið annað á orðum hæstv. ráðherra. Það verður auðvitað að gera áætlanir um hvernig á að standa að vörnum gegn slíkum sýkingum, hvort sem ráðist verður í byggingu nýs spítala eða ekki sem kemur fram í máli hæstv. ráðherra að er óvíst, þá tekur það mörg ár þar til fullkominn spítali sem tekur tillit til sýkingavarna verður reistur. Þess vegna skora ég á hæstv. ráðherra að gera nú áætlanir um hvernig megi taka með markvissum og fyrirbyggjandi hætti á þessu máli vegna þess að við verðum greinilega að búa við þennan spítala í einhver ár í viðbót. Það er alveg ljóst að það margborgar sig þegar sóttvarnalæknir heldur því fram að slíkar spítalasýkingar geti kostað hundruð milljóna á hverju ári. Þess vegna, herra forseti, vænti ég þess að hæstv. ráðherra taki alvarlegar á þessu máli heldur en mér fannst koma fram í máli hans hér áðan. Mér finnst þetta mál grafalvarlegt, herra forseti.

Herra forseti. Ég er hræddur um að fyrirspyrjandi hafi misskilið mig eitthvað ef hann telur að ég telji þetta mál ekki alvarlegt. Auðvitað er þetta mál alvarlegt og ég vitnaði einungis í greinar um málið. Auðvitað ber okkur skylda til þess að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir þessar sýkingar. Það er engan veginn ljóst að kærumál til landlæknis endurspegli þennan vanda til fulls. Við þurfum að skoða það. Hins vegar tek ég undir það, og við fyrirspyrjandi erum sammála um það, að við verðum að búa við Landspítalann um árabil í viðbót. Það er ekkert áhlaupaverk að byggja nýjan spítala. Vissulega hefur verið í gangi undirbúningur að slíku verki en hann þarf að fara fram í mörgum þrepum. Það er verið að ljúka við annað þrepið. Í fyrsta lagi er ákveðið að Landspítalinn verði við Hringbraut. Í öðru lagi er verið að semja við Reykjavíkurborg um byggingamagn og skipulag á lóðunum þar. Þá er komið að næsta þætti. Þá fer að nálgast þá miklu ákvörðun hvernig að þessu verði staðið. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að spítalinn eigi að vera á einum stað. Það er í rauninni stefnumörkun hjá okkur. Ég vona það svo sannarlega að hægt sé að berjast við sýkingarnar án þess að byggja þurfi nýjan spítala vegna þeirra sérstaklega. Ég vil vara við því. Ég vil taka undir með hv. þm. Þuríði Backman að við þurfum að fara yfir alla ferlana í svo einföldum málum eins og 

Virðulegi forseti. Fyrir um það bil ári var á Alþingi umræða utan dagskrár um stöðu heilsugæslunnar. Tilefnið var að stór hópur heilsugæslulækna hafði sagt upp störfum vegna réttindabaráttu sinnar sem fyrst og fremst snerist um að þessi stétt sérfræðinga innan læknastéttarinnar fengi viðurkenningu og réttindi til jafns á við aðra sérfræðilækna og hefði heimild til að starfa sjálfstætt og gera svokallaða gjaldskrársamninga. Deilan við ráðuneytið var hörð og þung orð hafa fallið af hálfu fulltrúa lækna en einnig af hálfu fulltrúa heilbrrn. Þessi deila stóð lengi og er alls ekki að fullu búið að leysa öll þau ágreiningsefni sem uppi voru. Sumir læknanna sem sögðu upp störfum sneru aftur til vinnu sinnar en aðrir til starfa annars staðar. Það er langt í frá að hér á landi sé starfandi sá fjöldi heilsugæslulækna sem við þurfum til þess að hér sé hægt að reka þessa mikilvægu grunnþjónustu heilsugæslunnar eins og lög gera ráð fyrir. Ég tel að þær langvarandi deilur sem staðið hafa yfir um réttindi heimilis- eða heilsugæslulækna eigi stóran þátt í því hversu illa hefur gengið að manna stöður í heilsugæslunni og byggja hana upp þannig að hún standi undir nafni, veiti þá þjónustu sem hver einstaklingur á rétt á. Það er mín skoðun að þar sé ekki við þessa starfsstétt að sakast heldur langtímastefnuleysi í málefnum heilsugæslunnar. Allt of fáir hafa sótt í sérfræðinám heimilislækna þó að nú sé sem betur fer eitthvað að rofa til í þeim efnum. Áreiðalega á sú viljayfirlýsing sem undirrituð var í kjölfar réttindabaráttu lækna af Félagi íslenskra heimilislækna og hæstv. heilbrrh. einhvern þátt í þeirri breytingu. Viljayfirlýsingin fól m.a. í sér auknar heimildir til þessara sérfræðilækna um sjálfstæðan rekstur og samninganefnd var skipuð til að útfæra þetta samkomulag. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur verið gengið frá samkomulagi við heimilislækna um sjálfstæðan rekstur heilsugæslustöðva í samræmi við viljayfirlýsingu sem undirrituð var af Félagi íslenskra heimilislækna og ráðherra? Ef svo er, hvað felst í því samkomulagi? Ef ekki, hvenær má vænta niðurstöðu?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir spyr hvort gengið hafi verið frá samkomulagi við heimilislækna um sjálfstæðan rekstur heilsugæslustöðva í samræmi við viljayfirlýsingu sem undirrituð var af Félagi íslenskra heimilislækna og ráðherra. Ef svo er, hvað felst í því samkomulagi? Ef ekki, hvenær má vænta niðurstöðu? Í kjölfar mikillar óánægju heilsugæslulækna um starfsfyrirkomulag stéttarinnar sem leiddi til uppsagna heilsugæslulækna á tveimur heilsugæslustöðvum var gefin út viljayfirlýsing þann 27. nóvember 2002 um eftirfarandi: a. Að beina því til fjmrh. að vinna að því að launamál heilsugæslulækna færu úr kjaranefnd þannig að samið verði um launakjör þeirra í samningum milli ríkisins og lækna, enda komi fram beiðni frá Félagi ísl. heimilislækna um slíkt. b. Í framhaldi af breytingu á samningsrétti heilsugæslulækna mun heilbr.- og trmrh. beina því til fjármálaráðherra að í viðræðum um gerð kjarasamnings verði lögð áhersla á þróun afkastahvetjandi launakerfis innan heilsugæslunnar, sbr. úrskurð kjaranefndar 15. október 2002. c. Að beita sér fyrir því að sérfræðingar í heimilislækningum geti annaðhvort starfað á heilsugæslustöðvum eða á læknastofum utan heilsugæslustöðva. Gerður verði nýr samningur um störf á læknastofum sem byggir á samningum sjálfstætt starfandi heimilislækna með áherslu á launahvetjandi kerfi. Sérfræðingar í heimilislækningum fái aðgang að umræddum samningi í samræmi við fjárlög meðan skortur er á heimilislæknum að undangengnu mati eða þörf fyrir heilsugæslulækna á viðkomandi svæði. Það sem hefur verið gert er eftirfarandi: Liður a. Félag ísl. heimilislækna óskaði eftir með bréfi, dagsettu 13. febrúar 2003, að ákvörðun um kjör þeirra væri færð frá kjaranefnd. Með bréfi, dagsettu 17. febrúar 2003, beindi heilbr.- og trmrh. því til fjmrh. að hann flytti frv. þessa efnis og var frv. lagt fram á Alþingi þann 6. mars sl. og var samþykkt þann 14. mars 2003. Liður b. Samninganefnd ríkisins hefur verið falið að semja við heilsugæslulækna um afkastatengd laun og hófust samningaviðræður í október. Haldnir hafa verið tveir samningafundir, þann 3. október og 22. október sl. Samkomulag hefur ekki náðst en næsti fundur hefur verið boðaður þann 19. nóvember nk. Liður c. Heilbr.- og trmrh. fól samninganefnd ráðuneytisins að ræða við samninganefnd heimilislækna um gerð samnings við heilsugæslulækna sem starfa utan heilsugæslu, en starfsemi þeirra yrði undir yfirstjórn heilsugæslunnar á viðkomandi stað til að tryggja samræmingu í þjónustu heilsugæslunnar við almenning. Haldnir hafa verið tveir fundir, þann 8. apríl og 13. maí sl. Síðan var óskað eftir áliti heilsugæslunnar á þörf fyrir heimilislækningar á starfssvæði hennar með bréfi, dagsettu 10. júlí 2003. Svar barst 9. september sl. þar sem talið var að þörf fyrir heimilislækna á umræddu svæði væri 20--21 læknir. Fyrirhuguð viðbót á næstu árum innan heilsugæslunnar er 16 læknar; í Kópavogi sex læknar, í nýrri heilsugæslustöð í Voga- og Heimahverfi fimm læknar. Fjölga þarf í Árbæjarhverfi um þrjá lækna og tvo í Grafarvogi. Þessi aukning er möguleg í þeirri aðstöðu sem til er í dag eða þegar hefur verið ákveðin og krefst því ekki verulegrar fjárfestingar. Er það því mat heilsugæslunnar að þörf sé á um fimm heimilislæknum utan heilsugæslustöðva. Í framhaldi af þessu hefur verið ákveðið að funda með heimilislæknum og á ég fund með þeim núna í vikunni til þess að ræða framhald málsins.

Frú forseti. Ég vil taka undir þá skoðun hv. fyrirspyrjanda að langvarandi deilur og erfiðleikar við ráðningu heilsugæslulækna hafi haft áhrif á nýliðun og áhuga ungra lækna til þess að fara í sérnám í heimilislækningum. Vonandi sér fyrir endann á þessu eins og má ætla miðað við þær upplýsingar að nú séu nokkrir ungir læknar að fara í framhaldsnám á þessu sviði. Ég hef verið að velta því fyrir mér hvort viðurkenning á sérfræðiréttindum heilsugæslulækna, þ.e. að þeir geti starfað sjálfstætt utan heilsugæslustöðvanna og viðurkenning á því að fleiri stöðugildi vantar en rúmast núna innan heilsugæslustöðvanna á höfuðborgarsvæðinu muni leiða til þess að framtíðinni verði tvö kerfi í gangi, þ.e. heilsugæslustöðvar úti á landi og tvöfalt kerfi í Reykjavík þar sem það er alveg ljóst að sjálfsætt starfandi heimilislæknar verða ekki starfandi utan höfuðborgarsvæðisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann kom með. Mér sýnist samt sem áður að lítið hafi breyst frá því í ágúst. Ég hef undir höndum viðtal við hæstv. ráðherra sem tekið var af einum fjölmiðli. Þar er því lýst að Félag ísl. heimilislækna sé orðið heldur langeygt eftir því að gengið sé frá því samkomulagi sem fyrirheit voru gefin um. Hæstv. ráðherra segir að í ágúst eftir þessa tvo fundi í apríl og 13. maí geri hann sér vonir um að að sumarfríum loknum verði hægt að fara í að vinna að þessum samningum eins og í viljayfirlýsingunni standi. Það hefur heldur lítið gerst síðan þá. Þetta er kannski það sem að er í heilbrigðiskerfinu, þ.e. þessi seinagangur á öllu. Það er gefin ákveðin viljayfirlýsing í nóvember 2002. Nú er nóvember 2003 og það er búið að vinna nokkurn vegin a- og b-lið samkomulagsins en c-liðurinn er eftir. Það hafa verið haldnir tveir fundir á heilu ári. Það er oft nefnt hér, virðulegi forseti, að það þurfi að styrkja heilbrrn., það vanti kannski fleira starfsfólk þarna inn svo að hægt sé að sinna öllum þeim mikilvægu verkefnum sem þar eru og e.t.v. er það ástæðan fyrir því að ekki gengur betur en raun ber vitni í stefnumörkun, í vinnu og því t.d. að ganga frá því samkomulagi sem hér um ræðir. Vera má að það sé vegna þess að það vantar mannskap. Þó getur verið að ástæðan sé sú að ekki sé mikill áhugi á þessum þætti heilbrigðismála, þ.e. heilsugæslunni. Getur það verið?

Herra forseti. Ég vísa því algerlega á bug að það sé áhugaleysi fyrir þessum málum í heilbrrn. Starfsmenn ráðuneytisins hafa lagt í þetta mál mjög mikla vinnu og eiga eftir að gera það. Ég vísa því á bug að áhugaleysi ríki um þessi mál innan ráðuneytisins. Hins vegar þakka ég hv. fyrirspyrjanda fyrir að styðja mig í því að reyna að efla ráðuneytið. Það er að mínu mati undirmannað. Þar þyrfti að vera fleira starfsfólk. Ég er gamalreyndur í fjárlagagerð og man eftir því við 1. og 2. umr. fjárlaga á þessum stað að endalaust er talað um --- vel getur verið að það sé breytt núna --- að ráðuneytin þenjist út og þar fram eftir götunum. Það er önnur saga. En ég þakka fyrirspyrjanda stuðninginn. Ég fullyrði að fullur áhugi er fyrir þessu máli og fullur áhugi fyrir málefnum heilsugæslunnar. Við viljum efla hana og komast að niðurstöðu um samkomulag í þessum efnum. En það er alveg ljóst varðandi það sem hv. þm. Þuríður Backman sagði að áhuginn fyrir fleiri rekstrarformum er minni á landsbyggðinni vegna aðstæðna þar heldur en á höfuðborgarsvæðinu. Ég hygg að það verði fleiri rekstrarform hér og ég held að við því sé ekkert að segja. Ég ætla að láta það verða mín lokaorð að ég vona að við vinnum okkur til 

Virðulegi forseti. Fyrir meira en ári, í kjölfar þess að mjög veikur einstaklingur var talinn hafa orðið manni að bana, varð mikil umræða í þjóðfélaginu um nauðsyn þess að komið yrði á fót lokaðri öryggisdeild fyrir geðfatlaða einstaklinga sem talin var hætta á að sköðuðu sjálfa sig eða aðra. Þá hefur á undanförnum árum oftar en ekki í kjölfar einhverra alvarlegra atburða, eins og sjálfsvíga innan fangelsa, verið rædd nauðsyn þess að koma á lokaðri öryggisdeild fyrir sakhæfa afbrotamenn. Fyrir ári lágu fyrir yfirlýsingar þess efnis að lokuð öryggisdeild yrði sett á laggirnar og loforð ráðherra um úrbætur í málum þessa alvarlega veika fólks, og nú ári seinna mátti sjá byrjunarfjárveitingu til verkefnisins. Það er eins og allir vita rekin réttargeðdeild með góðum árangri á Sogni í Ölfusi. Starfsmenn á Sogni hafa margsinnis lýst vilja sínum til þess að taka aukin verkefni og fyrir löngu síðan voru lagðar fram teikningar að tiltölulega auðveldri og ódýrri lausn, viðbyggingu við Sogn þar sem leysa mætti brýnasta vandann hvað varðar þá einstaklinga sem þarf að vista á lokaðri öryggisdeild. Á Sogni er þrautþjálfað starfsfólk jafnt fagfólk sem ófaglært. Þar er þekking og reynsla ásamt góðum árangri í starfi. Það hefði því varla átt að vefjast fyrir hæstv. ráðherra að leysa málið í samstarfi við þetta fólk og Heilbrigðisstofnun Suðurlands á Selfossi, sem hefur yfirumsjón með rekstri Sogns og hefur vel að merkja lýst eindregnum vilja til þess að taka að sér þetta verkefni. Auk þess hefur starfsfólk á Sogni og framkvæmdastjóri Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á Selfossi lýst vilja sínum til þess að taka yfir rekstur Gunnarsholts sem nú hefur verið lokað og eru tillögur þeirra í þá veru að tengja saman rekstur þessara stofnana, þ.e. Gunnarsholt, Sogn og Sjúkrahúsið á Selfossi á sviði geðlækninga, og einnig þjónustuna við Litla-Hraun. Þessi vinna og hugmyndir þeirra um þróun réttargeðlækninga fyrir sakhæfa og ósakhæfa geðsjúklinga hafa varla verið virtar svars og nú liggja fyrir upplýsingar þess efnis að í gær hafi fulltrúar ráðuneytis mætt á fund fjárln. og tilkynnt að þær 25 millj. sem ætlaðar eru á fjárlögum til að byggja upp lokaða öryggisdeild fyrir geðsjúka eigi að fara til Arnarholts. Það eigi sem sé ekki að nýta þá sérþekkingu sem nú þegar er til staðar hjá starfsfólkinu á Sogni heldur byggja upp annars staðar. Hvað er hæft í þessu og hver eru rökin fyrir því? Því spyr ég: Hefur staðsetning lokaðrar öryggisdeildar fyrir geðfatlaða verið ákveðin? Ef svo er, hvar verður hún og hvenær má vænta þess að hún taki til starfa?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir spurði um starfsemi lokaðrar öryggisdeildar fyrir geðfatlaða. Eins og kom fram í máli fyrirspyrjanda var skipuð þriggja manna nefnd þriggja ráðuneyta fyrir um ári síðan til að fara yfir möguleg úrræði fyrir alvarlega geðveika einstaklinga eða geðsjúka og skyldi nefndin koma með tillögur til úrbóta í þágu þessa hóps. Lagt var fyrir nefndina að skila ríkisstjórn skýrslu um störf sín og eftir sex mánaða starf skilaði nefndin niðurstöðum sínum innan þess tíma sem henni var settur. Ein þungamiðjan í tillögum nefndarinnar var að koma á laggirnar geðdeild sem teldist millistig milli hefðbundinnar geðdeildar og réttargeðdeildarinnar á Sogni. Deild þessi verði lokuð og mönnuð sérhæfðu fólki, svokölluð öryggisdeild. Nefndin og þeir sérfræðingar sem unnu fyrir hana létu í ljós þá skoðun að rekstur deildarinnar væri best kominn í höndum geðdeildar Landspítalans -- háskólasjúkrahúss sem ein af deildum geðsviðs spítalans, sem er stærsta geðdeild sem rekin er hér á landi. Ég hef í framhaldi af þessu falið Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi að gera tillögur um framkvæmd þessa verks. Í þeim tillögum er gert ráð fyrir að deildinni verði fundinn staður í tengslum við núverandi starfsemi geðsviðs sjúkrahússins, t.d. í Arnarholti, en ekki liggja fyrir tillögur um það frá spítalanum enn. Eins og fram kom hefur ráðuneytið leitað eftir fé til að koma deildinni á laggirnar og það eru byrjunarfjárveitingar í þessu skyni á fjárlögum og í fjárlagafrv. næsta árs og ég vona að hægt verði að koma þessari deild á laggirnar á næsta ári.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Margréti Frímannsdóttur, fyrir að hefja máls á þessu efni. Það er hárrétt sem hér hefur komið fram að réttargeðdeildin á Sogni hefur unnið nánast kraftaverk hvað varðar þær lækningar sem þar hafa verið stundaðar. Þegar réttargeðdeildinni var valinn staður á Sogni í Ölfusi vildu fáir fá þessa starfsemi inn í sín sveitarfélög. Það voru miklar deilur um hvar þessi stofnun skyldi vistuð á sínum tíma. Það var sveitarstjórn Ölfuss sem réð úrslitum um það er hún tók að sér að vista þessa starfsemi í Ölfusinu. Sjúklingarnir komu þá frá Svíþjóð, þeir höfðu verið vistaðir þar. Nú þegar hefja á þessa starfsemi upp og bæta við hana er rétt að líta til þessarar forsögu í málinu. Ég fagna því að ráðherra kynnti það hér úr ræðustól áðan að Arnarholt kæmi til greina varðandi þessa starfsemi. Ég vona að litið verði til þess starfs sem nú þegar er unnið við heilsugæslustöð Selfoss 

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að á fundi fjárln. kom fram hjá fulltrúa ráðuneytisins að ekki væri búið að taka ákvörðun um hvar þessi stofnun ætti að vera. Þegar Landspítalinn ákvað að leggja niður vistheimilið í Gunnarsholti voru lögð þar niður 25 pláss. Komið hefur fram að innskráðir þangað á þessu ári hafi aðeins verið níu þannig að ég tel að það hafi verið farið afar illa með fjármuni Landspítalans varðandi Gunnarsholtshælið á þessum tíma. Ég vil líka minna á þáltill. sem hv. fyrrv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason var með á síðasta þingi um meðferðardeild fyrir sakhæfa geðsjúka afbrotamenn sem ætti að fara mjög vel saman við starfsemina sem er á Sogni. Starfsfólkið þar kann mjög til verka, þar er gott umhverfi og ég er alveg sannfærð um að það er ódýrari lausn að byggja upp stofnun á einum stað frekar en koma upp dýrum stofnunum á tveimur stöðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda, Margréti Frímannsdóttur, fyrir að hreyfa þessu mikilvæga máli. Ég verð að segja að ég varð fyrir svolitlum vonbrigðum með svör hæstv. heilbrrh. Ég gat skilið af þeim að það væri nú í höndum Landspítalans að gera tillögu um það hvort þessi lokaða öryggisdeild fyrir geðfatlaða yrði á Landspítalanum eða annars staðar. Auðvitað koma ekki tillögur frá Landspítalanum um neitt annað en að þessi deild verði á Landspítalanum. Ég vil taka undir mál þeirra sem hér hafa talað og hvetja hæstv. ráðherra til þess að skoða í alvöru hvort ekki sé rétt að koma þessari starfsemi fyrir á Sogni í Ölfusi. Mér þykir það reyndar svolítið undarlegt, virðulegi forseti, ef óskað er eftir fjárveitingum til að opna öryggisgeðdeild í Arnarholti á Kjalarnesi ef ekki er búið að taka ákvörðun um að þar eigi að opna öryggisgeðdeild. En enn og aftur, hæstv. ráðherra, ég hvet þig til að skoða mjög vel þær tillögur sem fram koma og velta því fyrir þér í alvöru hvar þessari starfsemi er best fyrir komið.

Forseti vill biðja hv. þm. að beina orðum sínum til forseta en ekki til ráðherra eða einstakra þingmanna.

Frú forseti. Ekki er nokkrum vafa undirorpið að það er mikil þörf fyrir lokaða öryggisdeild fyrir fullorðna geðsjúka og í dag er tilhneiging til þess að dæma geðsjúka eða geðfatlaða einstaklinga ósakhæfa eingöngu til þess að fá afplánun á öruggum stað og í faglegri meðferð og úr þessu þarf auðvitað að bæta. Ég tel að eins og verið er að styrkja Landspítala -- háskólasjúkrahús og þá sérhæfingu sem þar er, þá megi einnig tala um sérhæfingu á Heilbrigðisstofnun Suðurlands hvað varðar geðheilbrigðisþjónustu við sakhæfa og ósakhæfa geðsjúka einstaklinga og þar eigum við því að halda áfram að styrkja það svið geðheilbrigðisþjónustunnar, á Sogni, í Gunnarsholti, við Heilbrigðisstofnunina á Selfossi og á Litla-Hrauni. Þetta er sérhæfing og við eigum ekki í þessu tilfelli að vera að dreifa henni og setja hana í Arnarholt undir geðsvið LSH. Þar er ástæða til að koma annarri þjónustu fyrir.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að ráðherra segir að hér hafi ekki verið tekin endanleg ákvörðun en vil samt benda á að í tillögum ráðuneytisins, tillögu að skiptingu fjár á fjárlagalið 08-381 6.90 fyrir árið 2004, Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti, kemur mjög skýrt fram: Arnarholt 25,8 millj. sem þar eiga að fara í uppbyggingu vegna þessara mála. Og hæstv. ráðherra segir: Ég hef ekki tekið endanlega ákvörðun en engu að síður hefur hæstv. ráðherra, eftir því sem ég skil hann, falið Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi, geðsviðinu, að vinna frekar að málinu. Sú sérþekking sem við höfum á þessu sviði er á Sogni. Hún er hjá því starfsfólki sem þar vinnur hvort sem það er faglært eða ófaglært. Og ég hefði talið eðlilegra þegar verið væri að leita eftir tillögum til úrbóta til þess að koma þessu fjármagni á réttan stað og það nýttist sem allra best, að þeir sem búa yfir þessari sérþekkingu væru ráðgjafarnir. Ég man ekki til þess að Landspítalinn -- háskólasjúkrahús, sem ég dreg alls ekki í efa að sé með mjög hæft starfsfólk á sínu sviði, hafi sóst eitthvað sérstaklega eftir því að sinna ósakhæfum eða sakhæfum afbrotamönnum geðveikum. Ég veit ekki til þess að það hafi verið sóst neitt sérstaklega eftir því. Heilbrigðisstofnun Suðurlands tók að sér þetta verkefni og hefur sinnt því mjög vel og við munum einfaldlega aldrei taka því þegjandi að þessi starfsemi sé klofin svona sundur því að það er að mínu viti fyrsti vísirinn að því að leggja niður réttargeðdeildina þar sem hún er á Sogni. Við munum ekki í framtíðinni reka tvær öryggisgeðdeildir í landinu.

Herra forseti. Ég er hræddur um að hér sé einhver misskilningur á ferðinni. Ég hef beðið Landspítala -- háskólasjúkrahús um tillögur um hvernig þeir geti rekið þessa deild innan sinna vébanda. Mér dettur ekki í hug að þeir taki ákvörðun um staðsetningu þessarar deildar. Ef þeir treysta sér til að reka þessa deild gera þeir það, í Arnarholti eða í einhverju öðru húsnæði sem þeir telja henta undir það. En ég vil undirstrika það að þetta felur ekki í sér neina ákvörðun um að leggja niður réttargeðdeildina á Sogni. Þetta er ekki réttargeðgeild sem við erum að koma upp þarna. Þetta er lokuð öryggisgeðdeild fyrir þá aðila í samfélaginu sem hafa ekki brotið af sér en eru hættulegir sjálfum sér og öðrum og það þarf ekki að rekja þá umræðu sem farið hefur fram í samfélaginu um það. Réttargeðdeildin á Sogni hefur mikilvægt hlutverk í samfélaginu og það eru engin áform um að leggja hana niður. Við þurfum að leita að nýju hlutverki fyrir Gunnarsholt og það starf stendur yfir í ráðuneytinu. Ýmsir aðilar hafa sýnt áhuga á að reka þar starfsemi á meðferðar- eða umönnunarsviði og það þarf að komast að niðurstöðu í því máli. En það að við tókum ákvörðun um að fá tillögur frá Landspítalnum um þetta mál byggðist á ráðgjöf fagmanna til mín og ég tel að málið sé það alvarlegt að ég verði að taka mark á þeirri ráðgjöf. En ég tek það fram að hér er ekki verið að kljúfa réttargeðdeildina á Sogni. Þetta er önnur stofnun sem þarna er um að ræða.

Virðulegi forseti. Ein mikilvægasta grunnþjónusta hvers sveitarfélags er heilsugæsla fyrir íbúana. Íbúum Kópavogs hefur fjölgað mjög mikið undanfarin ár og eru nú um 26.000, þar af búa um 5.000 íbúar í Linda- og Salahverfi og á Vatnsenda. En þessi hverfi liggja fyrir austan Reykjanesbraut. Aukin uppbygging er nú á Vatnsenda og einnig hefur verið úthlutað lóðum á Hörðuvöllum, svo íbúum austan Reykjanesbrautar mun fjölga ört á næstu árum. Er gert ráð fyrir að íbúar á þessu svæði verði um 11.000 innan tíu ára. Hluti íbúa í þessum hverfum er án læknis eða sækir læknisþjónustu á þær heilsugæslustöðvar sem fyrir eru í Kópavogi og nálægum hverfum. Biðtími eftir viðtali hjá heimilislækni hefur lengst verulega að undanförnu. Vegna erfiðleika við að ná sambandi við heimilislækni hefur aðsókn til annarra læknisfræðilegra sérfræðinga og vaktþjónustu aukist verulega. Heilsugæslan á að vera fyrsti viðkomustaður fólks sem þarf að leita til læknis og fá lausn sinna vanda og hún á að leiðbeina fólki um heilbrigðiskerfið. Viðurkennt er að góð og virk frumheilsugæsla getur leitt til verulegs sparnaðar í heilbrigðisþjónustunni. Á síðasta ári ákvað hæstv. heilbr.- og trmrh. að bjóða út rekstur nýrrar heilsugæslustöðvar í Salahverfi. Í maí sl. var síðan undirritaður samningur við fyrirtækið Salus ehf. um rekstur nýrrar heilsugæslustöðvar í Salahverfi. Samningur af þessu tagi hefur ekki verið gerður áður á Íslandi og ég fagna honum, hann opnar fyrir fleiri kosti í heilsugæslu en verið hefur. Þjónustusvæði heilsugæslustöðvarinnar í Linda- og Salahverfi ásamt Vatnsendahverfi, en þar búa fjölmörg börn og meðalaldur lágur og því enn brýnna að stöðin verði opnuð sem allra fyrst, en stöðin á m.a. að sinna ungbarnavernd, unglingaráðgjöf og heilsugæslu í skólum. Gert var ráð fyrir að heilsugæslustöðin í Salahverfi yrði tekin formlega í notkun í haust, en hún hefur ekki enn tekið til starfa. Því spyr ég hæstv. heilbrrh.: Hvenær er fyrirhugað að heilsugæslan í Salahverfi í Kópavogi taki til starfa og hvað munu margir heilsugæslulæknar starfa þar? Að lokum, virðulegi forseti, legg ég fram spurningu vegna heilsugæslustöðvarinnar í Fannborg. Vegna mikillar fólksfjölgunar og skorts á heilsugæslulæknum í bænum hefur verið gífurlegt álag á þær heilsugæslustöðvar sem þar eru starfræktar. Heilsugæslustöðin í Fannborg hefur búið við illan kost, en hún er elsta stöðin í Kópavogi. Ljóst er að húsnæðið er orðið afar lélegt og mjög brýnt að stöðin flytji í nýtt húsnæði. Því spyr ég hæstv. heilbr.- og trmrh.: Er fyrirhugað að heilsugæslustöðin í Fannborg flytji í nýtt húsnæði?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurrós Þorgrímsdóttir hefur beint til mín spurningum varðandi heilsugæslu í Kópavogi, einkum um heilsugæslusutöðina í Salahverfi og hvenær fyrirhugað sé að hún taki til starfa, hve margir læknar muni starfa þar og hvort fyrirhugað sé að flytja heilsugæslustöðina í Fannborg í nýtt húsnæði. Húsnæði var tekið á leigu við Salaveg 2 fyrir heilsugæslustöð í Salahverfi. Ákveðið var að bjóða rekstur þeirrar stöðvar út og var þar um frumkvæði af minni hálfu að ræða. Í ráðuneytinu var lögð mikil vinna við gerð útboðsgagna þar sem kröfulýsingar til ýmissa þátta starfseminnar voru ítarlega unnar og þeim lýst. Í lok síðasta árs var útboðið auglýst á vegum Ríkiskaupa og skilafrestur tilboða rann út um miðjan febrúar 2003. Mjög vönduð tilboð bárust og verðtilboð voru opnuð um miðjan mars 2003. Að loknu mati á tilboði var undirritaður samningur við hóp sem kallar sig Salus og var samningurinn undirritaður 6. maí 2003. Það var ákvörðun ráðuneytisins frá upphafi að tilboðsgjafar gætu haft bein áhrif á fyrirkomulag innréttinga stöðvarinnar, ef ekki yrði um kostnaðarauka fyrir ráðuneytið að ræða, og reyndist það mjög jákvætt. Innréttingu stöðvarinnar, sem er á vegum leigusala hússins, lýkur í nóvember og húsnæðið verður afhent Salus til endanlegrar innréttingar og undirbúnings starfseminnar. Samkvæmt samningi hefur Salus allt að þrjá mánuði til að hefja fulla starfsemi í stöðinni, en samkvæmt nýjustu upplýsingum þaðan er gert ráð fyrir að starfsemin hefjist fljótlega eftir áramótin, um miðjan janúar. Það er gert ráð fyrir að tveir læknar starfi við stöðina í upphafi, en eftir því sem skráðum einstaklingum fjölgar við Salastöðina er gert ráð fyrir að læknum fjölgi að sama skapi, þannig að fullnýtt stöð gæti verið starfsvettvangur fyrir sex heimilislækna. Við opnun þessarar stöðvar gjörbreytast mál heilsugæslu Kópavogs til hins betra. Þá eru komnar þrjár heilsugæslustöðvar í bæjarfélagið og þar af tvær með þeim nýjustu á landinu. Ljóst er að heilsugæslustöðin í Fannborg er staðsett í húsnæði sem í upphafi var ekki ætlað til slíkrar starfsemi. Verulega hefur þó létt á þeirri stöð og mun létta við það að tvær nýjar koma í bæjarfélagið. Möguleikar á flutningi stöðvarinnar hafa verið skoðaðir, en það liggja ekki fyrir ákvarðanir í því máli. Ég vona að þessar upplýsingar svari spurningum hv. þm. um heilsugæslumál í Kópavogi.

Virðulegi forseti. Vegna umræðunnar um heilsugæsluna vil ég minna á það, að það er víðar sem vantar heilsugæslu fyrir íbúa, fjöldi Reykvíkinga er án heilsugæslustöðva, þó svo það séu ýmsar úrbætur fram undan í þeim efnum, þá hafa í mörg, mörg ár, heilu hverfin verið án heilsugæslu. Mig langaði, vegna þessarar umræðu, að spyrja hæstv. ráðherra hvort stöður heilsugæslulækna á heilsugæslustöðvunum í Reykjavík verði auglýstar, því nú fer ráðningartími heilsugæslulækna að renna út á næstunni og vil því gjarnan vita hvort þær verði auglýstar opinberlega.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigurrós Þorgrímsdóttur fyrir að vekja máls á þessu. Kópavogur er ört stækkandi bæjarfélag og glímir við sama vanda og mörg önnur bæjar- og sveitarfélög í landinu sem er skortur á frumheilsugæslu. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir vakti athygli á því að hér í kjördæmum í Reykjav. s. og Reykv. n. hefur verið viðvarandi vandi af þessu tagi. Sú tilraun sem menn eru að ráðast í í Salahverfinu er ákaflega merkileg. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að taka upp nýjar leiðir og nýjar áherslur, ekki síst á sviði heilsugæslunnar, til þess að ráða bót á þeim vanda sem þar er við að glíma, ekki bara á hinum þéttbýlli svæðum landsins, heldur um allt land. Við vitum að skortur á heilsugæslu og skortur á læknum úti um landið hefur verið einn af þeim þáttum sem hafa dregið úr vilja manna til þess að byggja hinar dreifðu byggðir. Ég held að menn þurfi að ráðast gegn því vandamáli með nýjum aðferðum og þess vegna er brýnt að við sjáum afleiðingarnar af þessari tilraun sem hæstv. heilbrrh. hefur ráðist í í Kópavogi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir að vekja máls á þörfum Kópavogsbúa fyrir öfluga heilsugæslu. En mig langar til að bæta einni spurningu í púkkið, tiltölulega einfaldri, til hæstv. ráðherra hvort heildstæð þarfagreining hafi farið fram á öllu landinu hvað varðar heilsugæsluna og hvernig hún líti út á hverju heilsugæslusvæði fyrir sig, hvort þarfir íbúa fyrir heilsugæslu séu uppfylltar, að mati ráðherra, hvort það hafi farið fram einhver heildstæð úttekt á heilsugæslunni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör. Ég er mjög ánægð að heyra það að Salastöðin eigi að opna í janúar, því eins og flestir vita hafa heilsugæslumálin legið nokkuð þungt á Kópavogsbúum, kannski sérstaklega þeim sem hafa verið án læknis. Ég þakka fyrir góð og skýr svör.

Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hefja máls á þessari umræðu því heilsugæslumálin eru mjög mikilvægur þáttur heilbrigðisþjónustunnar. Það er rétt sem hér hefur komið fram hjá þeim sem hér hafa tekið til máls, að úrbóta er þörf í Reykjavík. Við höfum auglýst eftir húsnæði fyrir heilsugæslustöð í Voga- og Heimahverfi sem við vonumst til að geta komið í gagnið í framhaldi af því, en þar hefur ekki verið heilsugæslustöð í langan tíma eins og menn þekkja. Það hafa komið áhugaverð tilboð um húsnæði fyrir þá stöð sem verið er að fara yfir. Ég vil þakka hv. 1. þm. Reykv. n. fyrir jákvæð orð í minn garð og hygg að við séum sammála um það að það ber að skoða reynsluna af útboðinu í Salahverfi. Það tókst ágætlega það sem af er og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að nota þær aðferðir áfram ef upp kemur sú staða. Ég tel að það sé af hinu góða að það séu blandaðar aðferðir í rekstrarformum heilsugæslunnar, eins og er í heilbrigðisþjónustunni almennt. Við erum með einkarekstur í mörgum greinum þar og hefur lengi viðgengist, en ég ætla að láta liggja á milli hluta U-beygjuna sem hefur verið tekin síðan ég var skammaður fyrir þetta útboð í fyrra í umræðum á Alþingi, það er liðin tíð. En varðandi allt landið eða heildstæða úttekt á heilsugæslunni. Við höfum góða mynd af því hvað þarf af læknum á landsbyggðinni. 

Virðulegi forseti. Fyrir stuttu síðan barst sveitarstjórnum á Suðurlandi bréf þar sem þeim var tilkynnt sú ákvörðun ráðuneytisins að stjórn allra heilsugæslustöðva á Suðurlandi yrðu um næstu áramót færð á einn stað undir stjórn Heilbrigðisstofnunar Suðurlands á Selfossi. Í sjálfu sér höfðu sveitarstjórnirnar ekkert með þetta að gera, þar sem yfirstjórn heilsugæslunnar er hjá ríkinu. Þó hefði mátt ætla, þar sem áður hafði heyrst sú yfirlýsing hæstv. ráðherra að hann teldi ekki fráleitt að skoða þann möguleika að sveitarfélögin tækju yfir rekstur heilsugæslunnar sem hefur gefist nokkuð vel hjá svokölluðum tilraunasveitarfélögum og vegna þess að nú er að störfum nefnd sem á að skoða breytt verkaskipti ríkis og sveitarfélaga, að þetta verkefni hlyti að vera ofarlega á blaði hvað varðar aukin verkefni sveitarfélaganna. Vegna þessa hefði mátt ætla að beðið yrði með ákvarðanatöku þar til nefndin lyki störfum. En það er einkennilegt, þó ekki sé meira sagt, að ráðast í breytingar á þessum tímapunkti. Ég ætla ekki að leggja dóm á það hvort hægt er að ná fram betri og hagkvæmari rekstri með því að stjórn heilsugæslunnar t.d. á Klaustri, Vík, Hveragerði, Ölfusi, Laugarási, Hvolsvelli og Hellu, verði á Selfossi, en það liggja fyrir formleg mótmæli a.m.k. frá einu þessara sveitarfélaga, Ölfusi. Í bréfi frá þeim segir, með leyfi forseta: ,,Á fundi bæjarstjórnar Ölfuss þann 29. október sl. var eftirfarandi samþykkt gerð: Bæjarstjórn Ölfuss ítrekar andmæli sín við fyrirhuguð áform heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis um sameiningu heilbrigðisstofnana og heilsugæslustöðva á Suðurlandi. Bæjarstjórn Ölfuss óskar eindregið eftir viðræðum við ráðuneytið um mögulega yfirtöku sveitarfélagsins á rekstri heilsugæslustöðvarinnar í Þorlákshöfn. Bæjarstjórn Ölfuss átelur ef ráðist yrði í þessar breytingar gegn vilja bæjarstjórnar. Bæjarstjórn mun ekki undir nokkrum kringumstæðum sætta sig við skerta eða breytta þjónustu heilsugæslunnar.`` Bréf þetta sýnir að það átti sér ekki stað eðlilegt samráð við sveitarstjórnirnar. Það átel ég, sérstaklega í ljósi þess að vilji bæjarstjórnar Ölfuss er að taka við rekstri heilsugæslunnar og hún hefur mótmælt þessari ákvörðun harðlega í tvígang. Ég ber fram spurningar í ljósi þess að verið er að skoða breytt verkaskipti ríkis og sveitarfélaga þar sem hæstv. ráðherra hefur sjálfur ekki útilokað breytingu á rekstri heilsugæslunnar og síðast en ekki síst í ljósi þess að sveitarstjórnum og stjórnum heilsugæslustöðva á hverjum stað var ekki gefið svigrúm til að ræða aðra möguleika. Svokallaðir samráðsfundir voru í raun aðeins kynningarfundir á tekinni ákvörðun. Því spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hvernig var staðið að undirbúningi þeirrar ákvörðunar að hafa stjórn allra heilsugæslustöðva á Suðurlandi undir einum hatti og hverjir sáu um undirbúninginn? 2. Var haft samráð við núverandi starfsfólk heilsugæslustöðva á Suðurlandi? 3. Var haft samráð við sveitarstjórnir á Suðurlandi? 4. Hver er afstaða ráðherra til þess að flytja umsjón heilsugæslunnar yfir til sveitarfélaga? Að lokum: Hefur ráðherra tekið ákvörðun varðandi erindi bæjarstjórnar Ölfuss þess efnis að sveitarfélagið taki sjálft við rekstri heilsugæslustöðvarinnar?

Virðulegi forseti. Allt frá setningu laga um heilbrigðisþjónustu sem tóku gildi árið 1974 hefur ráðherra haft heimild til að framkvæma ákveðnar skipulagsbreytingar sem tengjast heilbrigðisstofnunum. Þar má nefna skiptingu landsins í heilsugæsluumdæmi, einnig sameiningu sjúkrastofnana sem reknar eru af ríkinu. Fyrsta breytingin sem varð í þessa veru var sameining heilsugæslustöðva í Reykjavík en þær voru felldar undir eina stjórn fyrir alllöngu síðan. Annar stór áfangi í sameiningarmálum var þegar samreknar heilsugæslustöðvar og sjúkrahús víða um land voru sameinuð í svokallaðar heilbrigðisstofnanir fyrir tæpum áratug, þ.e. felldar undir eina stjórn. Og áframhaldandi sameining heilbrigðisstofnana hefur síðan átt sér stað. Sameining heilbrigðisstofnana Austurlands sameinaði sjö stofnanir sem reyndar höfðu skömmu áður verið tíu stofnanir með níu stjórnum. Sameining heilsugæslu í Rangárþingi sameinaði tvær heilsugæslustöðvar og það var gert með reglugerð árið 1998 af forvera mínum í embætti. Heilsugæsla Seltjarnarness, í Reykjavík, Kópavogi og Mosfellsbæ hefur verið rekin af einni framkvæmdastjórn um nokkurt skeið. Það má fullyrða að reynsla af þessari sameiningu hefur verið mjög jákvæð. Hún hefur leitt til styrkingar á heilbrigðisþjónustu heima í héraði, hefur samþætt mönnun og samvinnu milli stofnana og staða og víða aukið á stoðþjónustu. Sameining rekstrarþátta hefur einnig orðið möguleg og ýmsir rekstrarþættir hafa færst héðan frá Reykjavík og heim í hérað sem ég tel ótvírætt mikinn kost. Við þessar sameiningar hafa skapast öflugri rekstrareiningar og stofnanir sem sjálfar ráða yfir stærri og þyngri málum en áður var þegar tiltölulega lítil vandamál leiddu af sér að sífellt var sótt til ráðuneytisins um úrlausn þeirra mála. Í ljósi þessarar jákvæðu reynslu hef ég unnið á þessum nótum. Almennur upplýsingafundur var haldinn haustið 1999 á Selfossi þar sem þessi mál voru rædd og reynsla af öðrum landsvæðum kynnt. Þó varð ekki frekar úr þessum áformum á þeim tíma. Í ljósi þessa sem ég hef nú sagt ákvað ég að fela starfsfólki ráðuneytisins að vinna að frekari sameiningu á Suðurlandi þar sem eru nú sjö heilbrigðisstofnanir og heilsugæslustöðvar, sem sumar hverjar eru með minnstu rekstrareiningum í heilbrigðisþjónustunni hér á landi. Voru áform þessi kynnt öllum viðkomandi stofnunum bréflega um mitt sl. sumar, einnig öllum viðkomandi sveitarfélögum og samtökum sveitarfélaga, þó að nýlegar lagabreytingar hafi numið á brott kvaðir um slíkt samráð. Svör bárust frá flestum umsagnaraðilum sem lögðu ríka áherslu á að halda þeirri þjónustu sem íbúunum býðst og lýstu sumir þeirra ótta sínum yfir að sameining af þessu tagi gæti leitt til versnandi þjónustu. Slíkt hefur þó engan veginn orðið reynslan frá þeim landsvæðum þar sem sameining af þessu tagi hefur átt sér stað. Í framhaldinu boðaði ráðuneytið til funda á Suðurlandi í september sl. og var fundað á öllum þessum heilbrigðisstofnunum. Til fundanna voru boðnir bæði fulltrúar sveitarstjórna og þeir starfsmenn hverrar stöðvar sem mynda svokallað framkvæmdaráð stofnunarinnar, þ.e. framkvæmdastjóri, yfirlæknir og hjúkrunarforstjóri. Var fundað á öllum stöðum og var mæting mjög góð. Samtals komu um 45 manns á fundina auk fulltrúa frá Sambandi sunnlenskra sveitarfélaga. Á fundunum var rakinn aðdragandi að þessum áætlunum, reynsla af öðrum svæðum, greint frá lagaumhverfi og þeim breytingum sem nýlega höfðu orðið að lögum. Tóku margir sveitarstjórnarmenn það upp að fyrra bragði að nýlega hefði áðurnefnd lagabreyting skerpt á mörkum ríkis og sveitarfélaga og því ekki óeðlilegt að taka fullt tillit til þessara breytinga. Þá má þess geta að við sameiningu þessara sjö heilbrigðisstofnana á Suðurlandi yrði til öflug stofnun sem miðað við núverandi fjárlög hefðu á tólfta hundrað millj. kr. til ráðstöfunar og hefði að mínu mati gjörbreyttar og bættar forsendur til að takast á við þau verkefni sem þessum stofnunum eru í dag falið. Slíkt hefur tvímælalaust orðið reynsla af öðrum landsvæðum. Hv. þm. spyr að lokum um afstöðu mína gagnvart því að flytja umsjón heilsugæslunnar yfir til sveitarfélaga. Ég hef áður lýst því yfir í ræðu og riti að ég telji rétt að skoða flutning heilsugæslu öldrunarmála til sveitarfélaga. Ég veit jafnframt að slíkar hugmyndir eru ekki nýjar af nálinni en ég tel að efling sveitarstjórnarstigsins með færri, stærri og öflugri sveitarfélögum geti skapað forsendur sem gefa tilefni til að kanna þetta mál af fullri alvöru. Mér er ljóst að slíkt tekur alllangan tíma, tengist flókinni og tímafrekri vinnu á vegum annarra ráðuneyta en ég tel ekki ástæðu til að það standi í vegi fyrir stjórnsýsluaðgerðum ráðuneytisins á meðan málaflokkurinn er á þess hendi.

Virðulegi forseti. Það er gott og blessað að huga að bættri nýtingu og eflingu á sjúkrahúsum og heilsugæslustöðvum úti um land en ég held að það hafi verið alvarlegt spor aftur á bak þegar hér var samþykkt fyrir rúmu ári að fella niður tenginguna og lögboðið samráð um skipan heilsugæslumála í héraði við heimaaðila. Í lögunum var áður skylt að hafa samráð við kjörna fulltrúa, við sveitarstjórnir, um skipan heilsugæslumála en það var fellt niður og fellt algjörlega undir miðstýrt ákvörðunarvald ráðuneytisins í Reykjavík. Það tel ég mjög miður. Það á að vinna skipan þessara mála í nánu samráði við heimamenn því það eru þeir sem eiga jú að njóta þjónustunnar fyrst og fremst. Fyrir heimafólk er verið að setja upp þessa þjónustu og þess vegna tel ég þetta miðstýrða ákvörðunarvald sem nú ræður ríkjum í skipan heilsugæslumála í landinu mjög varasamt og skaðlegt. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er ætlunin að beita slíkum aðgerðum víða um land, t.d. á Norðurlandi eða Vesturlandi, á viðlíka vegu og verið er að gera á Suðurlandi?

Virðulegi forseti. Ég dreg alls ekki í efa að ráðherra hafi haft allar heimildir til þess að standa að málum eins og gert var á Suðurlandi, að breyta rekstrarfyrirkomulaginu og færa stjórn heilsugæslustöðva undir einn hatt, sem sagt hjá Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Og eins og ég sagði í upphafi ætla ég ekki að leggja mat á það, hef ekki til þess forsendur, hvort mikil hagkvæmni næst fram og betri rekstur með því rekstrarfyrirkomulagi. Ég veit líka að ráðherra þarf ekki, lögum samkvæmt, að hafa samráð við sveitarstjórnir eða starfsfólk á þessum stöðvum. Hins vegar er það jafnljóst að á fundum þingmanna í Suðurk. þar sem við heimsóttum öll sveitarfélögin á Suðurlandi kom í ljós að bréf hafði borist og þessi ákvörðun ráðherra kom þeim algjörlega í opna skjöldu. Þeir höfðu reiknað með því að kynningarfundurinn sem var í haust væri aðeins byrjunin og það yrði farið í viðræður við sveitarfélögin, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. ráðherra hefur lýst, eins og hann gerði hér áðan, þeirri skoðun sinni að það beri að athuga hvort sveitarfélögin taki ekki að sér rekstur heilsugæslustöðvanna. Ef sameining verður nú ekki á öllu Suðurlandi og verði skipt svæði þar, kannski tvö til þrjú sveitarfélög þegar búið er að ganga aðeins lengra í sameiningu en nú er, má jafnframt reikna með því að heilsugæslusvæðin yrðu af sömu stærðargráðu. Ætlar þá hæstv. ráðherra að stíga skrefið til baka og skipta aftur upp í ný sveitarfélög? Það er stundum í þessu ráðuneyti eins og vinstri höndin viti ekki hvað sú hægri er að gera.

Virðulegi forseti. Það var unnið þannig að þessu máli að ég fól starfsmönnum mínum í ráðuneytinu að fara um Suðurland, kynna þessi mál fyrir sveitarstjórnarmönnum og heilbrigðisstarfsmönnum og það var gert. Það bréf sem fyrirspyrjandi vitnar til var til þess að hefja þetta mál. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að slíkar ákvarðanir ætti ekki að taka nema að undangenginni kynningu og umræðum og það er þá alveg á skjön við þær upplýsingar sem ég hef fengið ef undirtektir hafa verið slæmar. Ég fékk ekki þau skilaboð. Mér er fullkunnugt um að í Þorlákshöfn og Hveragerði höfðu menn efasemdir af eðlilegum ástæðum, voru að velta fyrir sér hvort þjónustan yrði óskert. Ég fullyrði að hún verður óskert. Ég er alveg tilbúinn til að ræða við sveitarstjórnina í Þorlákshöfn um þetta mál og gera ráðstafanir til þess að svo verði. Varðandi hins vegar flutninginn yfir til sveitarfélaganna --- það er, eins og ég segi, mál sem er unnið í tengslum við áform félmrn. um stækkun sveitarfélaga. Ég er sannfærður um að þótt málið yrði flutt til sveitarfélaganna yrðu þau að vinna saman að þessum miklu verkefnum sem eru öldrunarmálin og heilsugæslan, þ.e. ef niðurstaðan yrði að þau færu þangað yfir sem ég tel rétt. Þetta er nærþjónusta við fólkið.

Virðulegi forseti. Í nýrri skýrslu umboðsmanns barna kemur fram að hún telur nauðsynlegt að hér verði gerð ítarleg könnun á umfangi heimilisofbeldis gagnvart börnum og að gerð verði breyting á barnalögum þar sem fjallað er fyrst og fremst um samskipti barns og foreldris þess efnis að inn komi ákvæði sem banni foreldrum að beita barn sitt líkamlegu ofbeldi og hvers konar vanvirðandi framkomu. Slík ákvæði eru í sambærilegri löggjöf á Norðurlöndunum þar sem reynt er að fylgjast náið með umfangi þessa alvarlega ofbeldis. Á þessi tilmæli umboðsmanns barna hefur ekki verið fallist þrátt fyrir að skoðun hennar sé sú að til að uppfylla þjóðréttarlegar skuldbindingar verði að koma fram í barnalögum afdráttarlaust bann við líkamlegu ofbeldi foreldra gagnvart börnum. Er þar vísað í 19. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. En til þess að taka megi á raunhæfan hátt á þessu alvarlega máli, heimilisofbeldi gegn börnum, telur umboðsmaður barna að gera þurfi könnun á hversu víðtækt það er og hver staðan sé hér á landi. Í skýrslunni segir, með leyfi forseta: ,,Með vísan til 19. gr. barnasáttmálans hef ég ítrekað skrifað dómsmálaráðuneytinu bréf og bent m.a. á nauðsyn þess að framkvæmd yrði rannsókn hér á landi á heimilisofbeldi gegn börnum. Rannsóknin ætti fyrst og fremst að beinast að umfangi heimilisofbeldis gagnvart börnum og hvaða úrræði eru í boði fyrir börn sem búa við slíkar aðstæður. Viðbrögð dómsmálaráðuneytis við margítrekuðu erindi mínu voru hins vegar þau að benda á að dómsmálaráðherra hefði skipað nefnd árið 2001 er hefði það hlutverk að kanna lagalegt og félagslegt umhverfi vændis hér á landi, en nefndin hefði víðtækara verksvið, þar með talið málefni sem lúta að kynferðisofbeldi gegn börnum.`` Virðulegi forseti. Vinnu við þessa tilteknu skýrslu er lokið og þar var um þarft verk að ræða. En svo virðist sem umboðsmaður barna telji að ekki sé til staðar í dómsmrn. vilji til þess að þessi nauðsynlega rannsókn á heimilisofbeldi gegn börnum verði framkvæmd. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hefur ráðherra orðið við ítrekuðum óskum umboðsmanns barna um að gerð verði ítarleg rannsókn á heimilisofbeldi gegn börnum? Ef svo er, hvenær hófst hún og hverjir sjá um framkvæmdina? Ef svo er ekki, hver er ástæða þess að ekki er farið að ábendingum umboðsmanns barna?

Virðulegi forseti. Spurt er: Hefur dómsmrh. orðið við ítrekuðum óskum umboðsmanns barna um að gerð verði ítarleg rannsókn á heimilisofbeldi gegn börnum? Svarið við þessari spurningu er já. Hinn 25. apríl sl. var umboðsmanni barna veittur 500 þús. kr. fjárstyrkur til að standa að því verkefni. Verkefnið er unnið af vísindamönnum, þeim Geir Gunnlaugssyni, yfirlækni á Miðstöð heilsuverndar barna í Reykjavík, og Jónínu Einarsdóttur mannfræðingi sem standa að verkefninu en ætla að hefja það á þann veg að fá sérfræðing til að vinna sérstaka skýrslu, skriflega samantekt af rannsóknum og skrifuðum heimildum, þar með töldum sögulegum, um ofbeldi gegn börnum á Íslandi. Markmiðið er að niðurstaða þeirrar vinnu muni leggja grunn að umfangsmeiri rannsóknum um heimilisofbeldi gegn börnum á Íslandi og munu þau sækja eftir styrk frá Rannsóknaráði ríkisins á komandi hausti, þ.e. nú á þessu hausti, til frekari vinnu um málaflokkinn. Óskað var eftir því að veittur yrði 500 þús. kr. styrkur til að vinna þessa forvinnu og tilkynnt að áformað væri að ráða Sesselju Ólafsdóttur til verksins en hún hefur meistaraprófsgráðu í mannfræði frá Kaupmannahafnarháskóla. Eins og sagði var þessi styrkur veittur hinn 25. apríl sl. og kemur fram í þeim gögnum sem ég hef undir höndum um þetta mál að búist hafði verið við því að forrannsókn lyki hinn 30. júní sl. Ég hef ekki séð niðurstöður rannsóknarinnar. En svarið við þessum spurningum er sem sagt á þann veg að veitt hefur verið fé til rannsóknarinnar og hafist hefur verið handa við hana og áform eru uppi um að halda henni áfram. Þegar ég lít á þetta mál sé ég að það sem hefur að sjálfsögðu skort til að unnt væri að hrinda þessu í framkvæmd er að vísindamenn sýndu málinu áhuga, því ekki rannsakar dóms- og kirkjumrn. mál af þessum toga. En þarna hefur tekist samstarf af hálfu umboðsmanns barna við þessa vísindamenn um að vinna verkið og ráðuneytið hefur veitt til þess styrk svo það gæti hafist, og síðan er ætlunin að fá styrki úr rannsóknarsjóðum til þess að vinna verkið. Ég sé því ekki betur en þetta verk sé komið á rekspöl.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og fagna því sérstaklega að þessi rannsókn sé komin í gang, að hún sé þegar hafin. Hins vegar er ég ekki sammála hæstv. ráðherra um að skort hafi vilja vísindamanna til þess að rannsaka sérstaklega þetta verkefni. Auðvitað er rétt að dómsmrn. stendur ekki í rannsóknarvinnu. En hingað til, eins og fram kemur mjög skýrt í skýrslu umboðsmanns barna, hefur ítrekað verið farið fram á það að ráðuneytið beiti sér fyrir því, sem þýðir þá eins og í þessu tilviki, að sett verði fjármagn í þessar mikilvægu rannsóknir. Ég mun, virðulegi forseti, að sjálfsögðu óska eftir því að þegar frumskýrslan liggur fyrir að henni verði dreift þannig að við fáum að fylgjast með, vegna þess að umboðsmaður barna gefur þessum þætti töluvert vægi í skýrslu sinni fyrir árið 2002. Við viljum að sjálfsögðu fylgja eftir þeim ábendingum sem fram koma í skýrslunni og þess vegna, virðulegi forseti, hljótum við að fara fram á það að hæstv. ráðherra skili okkur áfangaskýrslu þegar hún liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég taldi nú ekki að það hefði skort neinn vilja hjá vísindamönnum til að sinna þessu verkefni. En nú liggur fyrir að vísindamenn eru að sinna verkefninu í samvinnu við umboðsmann barna og dómsmrn. hefur veitt fé til að sú rannsókn geti farið fram og ég sé ekki betur en að málið sé í góðum farvegi. Hins vegar varðandi birtingu á niðurstöðum rannsóknarinnar lít ég þannig á að þótt ráðuneytið hafi styrkt rannsóknirnar sé það ekki endilega þess að birta þær niðurstöður. Það er að sjálfsögðu vísindmannanna sem vinna að verkefninu með umboðsmanni barna að birta rannsóknarniðurstöðurnar. Það kann hins vegar að koma síðan til kasta ráðuneytisins að bregðast við eins og þingmanna allra ef nauðsynlegt reynist að breyta lögum í ljósi þeirrar niðurstöðu sem kann að koma út úr rannsóknunum. En málið er komið af stað, rannsóknirnar eru hafnar og þær eru stundaðar á þann vísindalega hátt sem nauðsynlegt er sem ráðuneyti geta aldrei stundað. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að auðvitað hafi þurft að fá vísindamenn til samstarfs um málið og það hefur tekist af hálfu umboðsmanns, og síðan hefur fengist fé frá ráðuneytinu til að rannsóknin fari fram. Ég sé því ekki hvað hv. þm. er að gagnrýna þau orð sem ég fór hér með. En birting á niðurstöðunum er náttúrlega háð því sem vísindamennirnir sjálfir ákveða. Þetta er þeirra rannsókn í samvinnu við umboðsmann barna og það er þeirra aðila að taka ákvörðun um birtingu en ekki dómsmrh. að birta áfangaskýrslu um niðurstöður slíkra rannsókna.

Hæstv. forseti. Tilefni fsp. minnar er að undanfarið, raunar nokkur ár en einnig undanfarnar vikur og mánuði, hafa borist fregnir af mælingum á þrávirkum efnum í hvölum og öðrum sjávardýrum á norðurslóðum. Því er sjálfsagt að spyrjast fyrir um mælingar á þrávirkum efnum í hvölum sem hér hafa verið veiddir eða hér hefur rekið. Að mínum skilningi og upplýsingum eru þetta efni af því tagi að dýrið þarf ekki að vera nýskotið til að hægt sé að mæla efnin á skilvirkan hátt í vefjum þess. Því er spurt m.a. vegna þess að þrávirk lífræn efni eru auðvitað eins og við vitum stórhættuleg og á upplýsingasíðum umhvrn. og Umhverfisstofnunar er sérstaklega varað við ákveðnum matvælum. Þungaðar konur eru t.d. varaðar við að borða oftar en hóf er að ýmislegt sjávarfang og þar á meðal hrefnu oftar en tvisvar í viku, að ég hygg. Þó kemur fram að ekki hafa farið fram mælingar á hrefnunni né öðru hvalmeti á Íslandi sem gefur réttan grunn undir slíkar leiðbeiningar eða höfðu ekki farið fram og voru ekki grunnur þeirra leiðbeiningaa sem þarna komu fram. Því er spurt: Hafa verið mæld þrávirk efni í hvölum á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar? Ef svo er, hverjar eru niðurstöður mælinganna?

Hæstv. forseti. Meðal markmiða yfirstandandi rannsókna á hrefnu er að kanna magn ýmissa mengunarefna með ítarlegum efnagreiningum á ýmsum vefjum og líffærum. Fyrirliggjandi þekking á þessu sviði hér við land er afar takmörkuð og því um frumrannsóknir að ræða. Meginmarkmið rannsóknanna lýtur að heilsufræði hvalanna en upplýsingarnar munu einnig gagnast við mat á hollustu mismunandi hvalaafurða. Fyrirhugaðar mengunarmælingar ná bæði til lífrænna þrávirkra efna svo sem díoxíðna, PCB-efna, DDT-efna, eldhemjandi efna og margra annarra þrávirkra aðskotaefna auk ólífrænna snefilefna t.d. kvikasilfurs, kadmíums, blýs, arsens, nikkels og kopars. Fyrir liggja niðurstöður af mælingum á kvikasilfri úr átta sýnum sem tekin voru í sumar en niðurstöður varðandi önnur ólífræn snefilefni liggja væntanlega fyrir snemma á næsta ári. Þá er stefnt að því að niðurstöður varðandi mælingar á lífrænum efnum, díoxín, díoxín-líkum PCB og marker PCB-efnum í rengi liggi fyrir í desember nk. en upplýsingum um lífræn aðskotaefni í öðrum vefjum hrefnunnar verði safnað á næsta ári. Fyrir skömmu voru gefnar út leiðbeiningar til barnshafandi kvenna og kvenna með börn á brjósti um neyslu sjávarfangs á íslenskum markaði með tilliti til kvikasilfurs. Í leiðbeiningunum er barnhafandi konum sem og öðrum landsmönnum ráðlagt að borða fisk sem oftast eða a.m.k. tvisvar í viku sem aðalmáltíð. Nokkrar undantekningar eru þar á, eins og hrefnukjöt, sem verið hefur á markaði hér á landi, hrefnukjöt frá Noregi aðallega. Þar er mælt með að hrefnukjöts sé neytt tvisvar í viku eða sjaldnar, sem einnig á við um túnfisk í dós og svartfuglsegg. Þessi flokkun hrefnukjöts byggir á upplýsingum um innihald kvikasilfurs í hrefnu sem veidd er við Noreg og hefur verið hér á markaði. Vegna þessara viðmiðunarreglna, fyrirspurna neytenda og eftirlitsaðila innan lands var mælingum á kvikasilfri hraðað og eins og áður segir liggja nú fyrir fyrstu niðurstöður mælinga á styrk kvikasilfurs í hrefnukjöti hér við land. Meðaltal þeirra mælinga er um 90 míkrógrömm á kílógramm en meðaltal mælinga Norðmanna á kvikasilfri í hrefnu í veiðum þeirra voru 230 míkrógrömm per kílógramm. Þessar niðurstöður lágu því miður ekki fyrir áður en umræddar leiðbeiningar voru gefnar út en samkvæmt þeim er verulegur munur á innihaldi kvikasilfurs í hrefnu sem veidd er við Ísland og við Noreg og leiðbeiningarnar eiga því ekki að öllu leyti við um þá hrefnu sem veidd er við Ísland.

Frú forseti. Þetta voru ákaflega fróðlegar upplýsingar sem hæstv. sjútvrh. veitti við fsp. hv. þm. Marðar Árnasonar. Ég hef oft undrast í umræðum í þinginu þegar borið hefur niður nálægt hvölum og öðrum sjávarspendýrum að ekki skuli hafa verið ráðist í mælingar á þrávirkum lífrænum efnum. Ég minnist þess að fyrir nokkrum árum þegar ég gegndi embætti umhvrh. var drepinn ísbjörn miðja vegu milli Vestfjarða og Grænlands og ýmsar mælingar voru gerðar á honum. Í ljós kom ákaflega hátt hlutfall lífrænna þrávirkra efna. Hinn kaldi sjór og hið kalda umhverfi norðurslóða virkar sem eins konar segull á þessi efni sem berst um loftvegu langt að, safnast fyrir í fæðukeðjunni, flytjast á milli þrepa í fæðukeðjunni og enda í þeim spendýrum sem eru efst í keðjunni. Og þau sem hafa þykkt fitulag eins og bjarndýr og hvalir eru líkleg til að hafa þar ákaflega hátt hlutfall. Kannski ekki hrefnan af því að hún er neðar en ýmsir tannhvalir. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hafa engar slíkar mælingar verið gerðar á tannhvölum sem eru efst í fæðukeðjunni? Er það fyrirhugað?

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans og fagna því að þetta skuli vera á dagskránni. Raunar er furðulegt að þetta skuli ekki koma fyrr en hér er lýst, að miðað sé við að þetta verði á næsta ári. En um rengið, sem er nú varasamt, menn meta og harma það ýmsir minna en sjálft kjötið, það mun þó liggja fyrir í desember og væntanlega þá frá Hafrannsóknastofnun eða hvað? En ég hygg að sú ákvörðun hafi nýlega verið tekin. Það skiptir auðvitað miklu máli fyrir okkur, um leið og við fögnum þeim samanburði sem fengist hefur á sjávarfangi okkar og Norðmanna, að við höfum þessar upplýsingar ævinlega tiltækar í bæði baráttu okkar fyrir að standa á rétti okkar og í því að selja vöru okkar, og líka í þeirri sölu sem innan lands er viðhöfð. En núverandi opinberar leiðbeiningar til vanfærra kvenna eru þær að borða ekki hrefnukjöt oftar en tvisvar í viku, og er hrefnan þó, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti á, tiltölulega neðarlega eða neytir fæðu tiltölulega neðarlega í fæðukeðjunni og er því ekki vettvangur þeirrar samsöfnunar sem ofar gerist í henni, svo sem væntanlega er í öðrum þeim hvalategundum sem menn hafa undir forustu m.a. hæstv. sjútvrh. í hyggju að veiða hér á næstu áratugum, hvað sem um það svo má segja.

Hæstv. forseti. Ég gleymdi í upphafi svars míns að þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. En vegna fsp. hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar um víðtækari mælingar þá eru fyrirhugaðar mælingar samkvæmt áætlunum okkar á þremur hvalategundum, þ.e. hrefnunni, sandreyði og langreyði. Enn sem komið er hafa hins vegar ekki verið teknar ákvarðanir um vísindaveiðar nema á hrefnunni, og vísindaveiðarnar á hrefnunni ganga að miklu leyti út á það einmitt að staðsetja hrefnuna í fæðukeðjunni. Að hve miklu leyti hrefnan nærist á fiski, á þorski, bolfiski, síld eða loðnu og þar fram eftir götunum, og að hve miklu leyti nærist hún á svifi og því sem er þá neðar í fæðukeðjunni. Þær upplýsingar sem við höfum í dag um hinar tegundirnar, þ.e. langreyði og sandreyði, eru að þær nærist tiltölulega neðarlega í fæðukeðjunni, aðallega á svifi og tiltölulega lítið á fiskmeti. Þetta eru hins vegar tegundir sem staðsetja sig í fæðukeðjunni á breytilegan hátt eftir því hvar þær eru staddar landfræðilega, þannig að breytingar í umhverfi í hafinu gætu leitt til breytinga á staðsetningu þeirra í fæðukeðjunni. Það er hins vegar hárrétt hjá hv. þm. að tannhvalir eru að öllu jöfnu staðsettir ofar í fæðukeðjunni. Hins vegar eru ekki fyrirhugaðar rannsóknir á tannhvölum. Það væri þá aðallega um að ræða búrhvali, sem er þeirra stærstur á þessu hafsvæði og ekki hafa verið fyrirhugaðar rannsóknir á tannhvölum neðar í fæðukeðjunni, svokölluðum smáhvölum hér í kringum landið. En það væri vissulega verðugt rannsóknarefni.

Virðulegi forseti. Ég ber fram fyrirspurn til hæstv. samgrh. um farþegaskatta. Eins og staðan er í dag erum við með farþegaskatta sem felast í m.a. innritunargjöldum, það eru flugvallarskattar og svo vopnaleitargjald sem leggjast ofan á verð farseðils í flugi. Þessir farþegaskattar hafa verið nokkuð í umræðunni, sérstaklega núna í ljósi harðnandi samkeppni í fluginu. Einnig hefur Eftirlitsstofnun EFTA gert athugasemdir við þessa skatta sem hún telur ekki samræmast EES-samningnum, þ.e. í því ljósi að það samræmist honum ekki að vera með mismunandi skatt í millilandaflugi og innanlandsflugi. Fram hafa komið vísbendingar um að þessi skattlagning hafi haft áhrif á flugið og ferðaþjónustuna. Það upplýsti hæstv. ráðherra á ferðaráðstefnu Ferðamálaráðs nú fyrir skömmu. Eins og menn vita skiptir verð í ferðaþjónustunni mjög miklu máli í mikilli samkeppni eins og ríkir nú, sérstaklega verð á flugferðum. Vegna þess að hæstv. ráðherra ýjaði að því á ferðamálaráðstefnunni sem ég vitnaði til að hann hygðist breyta þessum farþegasköttum spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann muni breyta álagningu farþegaskatta í ljósi áhrifa þeirra á ferðaþjónustuna og ef svo er, í hverju þær breytingar muni felast. Ætlar hann að leggja þá alfarið af?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir ber hér upp fyrirspurn um farþegaskatta sem hún hefur gert grein fyrir. Mitt svar er svohljóðandi: Farþegaskattur er tekjustofn vegna flugmálahluta samgönguáætlunar. Farþegagjald hefur verið mikið til umræðu að undanförnu í tengslum við harðnandi samkeppni á flugleiðum og vegna athugasemda ESA sem telur að það samræmist ekki EES-reglum að hafa mismunandi skatta í millilandaflugi og innanlandsflugi. ESA hefur sótt þetta mál svo langt að þann 17. okt. sl. voru réttarhöld í dómstóli EFTA í Lúxemborg um kæru stofnunarinnar á hendur íslenskum stjórnvöldum vegna farþegagjaldsins. Ég ætla ekki að spá fyrir um niðurstöðu dómstólsins en búast má við að dómurinn verði kveðinn upp í fyrri hluta desembermánaðar. Auðvitað mun niðurstaðan skipta okkur máli og hafa áhrif á framvinduna hér á landi svo framarlega sem dómstólinn kemst að þeirri niðurstöðu að gera þurfi breytingar. Ráðuneytið hefur í samráði við fjmrn. og utanrrn. kannað nýjar leiðir við innheimtu gjaldsins og er það ekki eingöngu vegna athugasemda frá ESA sem það hefur verið til skoðunar. Með hliðsjón af því að farþegagjaldið er umdeilanlegt fól ég Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að meta áhrif gjaldtöku, þar með talið farþegagjalds, á íslenska ferðaþjónustu og jafnframt að rannsaka framlag hennar, sem er nú raunar allt annað mál, til þjóðarframleiðslu með nýjum hætti. Mér finnst mjög mikilvægt að líta á heildarmyndina í þessu sambandi. Það er tilgangslaust að taka eina tegund gjaldtöku út úr en setja síðan aðra í staðinn undir öðru nafni. Skýslugerð Hagfræðistofnunar er ekki lokið en í vinnslu þessa máls hefur komið fram vísbending um að sérstök gjöld á ferðaþjónustuna hafi meiri áhrif, og þá sérstaklega á flugið, en áður hefur verið talið. Byggir þetta á þeirri staðreynd að eftirspurn eftir flugi virðist mun teygnari eftir því sem framboð lágfargjalda eykst, skattar verða hærra hlutfall fargjalda. Til einföldunar get ég nefnt sem dæmi að búast má við mun meiri fjölgun farþega þegar verðið lækkar úr 20 þús. kr. niður í 15 þús. kr. en þegar það lækkar úr 40 þús. kr. niður í 35 þús. kr. á farmiða, þó að um sömu upphæð í lækkun sé að ræða. Verðlagning ferðaþjónustu skiptir miklu máli í því samkeppnisumhverfi sem við hrærumst í. Ég tel, eins og áður sagði, óhjákvæmilegt að taka þessa gjaldtöku alla til endurskoðunar með það að markmiði að kappkosta að gæta allrar þeirrar hagkvæmni sem hægt er til hagsbóta fyrir ferðaþjónustuna í landinu. Nauðsynlegt er, áður en það er gert, að fyrir liggi niðurstaða dómstólsins og búið verði að vinna skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Breytingar á farþegasköttum verða ekki gerðar nema með breytingum á lögum eins og hv. þingmenn vita. Ég tel koma til greina að gera breytingar á farþegasköttum, ekki síst ef lækkun skatta gæti leitt til meiri flutninga og þar með aukinna tekna eða jafnmikilla tekna eftir sem áður. En það verður að leggja ríka áherslu á það að við verðum að tryggja að við höfum fjármuni til þess að standa undir kostnaði við flugmálaáætlunina og þá mikilvægu og vaxandi þjónustu sem þarf að láta flugrekstrinum í té á flugvöllum landsins.

Herra forseti. Við í Samfylkingunni, og reyndar ábyggilega allir þingmenn, viljum gera það sem hægt er til þess að auka fjölda þeirra sem sækja landið heim. Ég fagna því að hæstv. samgrh. lýsir því hér yfir að það komi sterklega til greina að endurskoða farþegaskatta. Hann vísar til þess að það sé nauðsynlegt að breyta lögum. Sannarlega munum við hjálpa honum til þess. Hæstv. ráðherra sagði áðan að ef verð á farmiðum mundi lækka þá mundi það að öllum líkindum leiða til þess að fleiri kæmu til landsins. Er þá ekki sjálfgefið að ef farþegaskattarnir eru lækkaðir og þar með verð á farmiðum lækkað þá munu fleiri koma til landsins? Það er yfirlýst markmið hæstv. ráðherra og getur hann þá ekki lýst því yfir hér og nú að hann muni gera það? Í annan stað langar mig til þess að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki koma til greina að lækka eða fella niður lendingargjöld að vetrarlagi í því skyni að auka fjölda ferðamanna hingað á þeim tíma ársins með svokölluðum lággjaldaflugfélögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Vissulega er það ánægjuefni ef hann áformar að lækka þessa skatta og jafnvel vonandi afnema þá. Það er rétt að fram hefur komið, eins og hæstv. ráðherra sagði, að ef flugfarseðlar kosta minna þá fjölgar farþegum og þá fáum við meiri tekjur inn í landið í gegnum ferðaþjónustuna, en í dag er skatttekjur af ferðamönnum á ári 9 milljarðar samkvæmt nýlegum útreikningum þannig að þetta eru verulegir peningar sem koma í ríkissjóð. Hæstv. ráðherra segir hér að hann ætli að bíða eftir dómnum í desember með það hvað hann geri. Hann hefur verið að kanna nýjar leiðir. Það væri fróðlegt að heyra hjá hæstv. ráðherra hvaða nýjum leiðum hann hefur hugað að og síðan hvernig hann hyggst kosta flughluta flugmálaáætlunar og hvort í það geti þá ekki farið beint eitthvað af þeim skattpeningum sem við fáum inn af ferðaþjónustunni. Það væri líka fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra segja frá afstöðu sinni til lækkunar lendingargjalda sem eru vissulega hluti af farmiðagjaldinu í fluginu. Það væri því rík ástæða til þess að skoða það, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. ráðherra hefur lagt áherslu á að auka ferðaþjónustuna eða komu ferðamanna hingað allt árið og sérstaklega á þessum dauðu tímum sem eru yfir veturinn. Það er ástæða til að skoða einmitt þann þátt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson velti fyrir sér þeim möguleika hvort e.t.v. væri skynsamlegt að lækka --- ég skildi það svo --- farþegaskatta og þá eftir atvikum lendingargjöld að vetrarlagi til þess að reyna að draga hingað fleiri til landsins. Það hefur ekki út af fyrir sig verið til sérstakrar skoðunar hjá okkur að hafa þessa skattlagningu mismunandi eftir árstíðum. Ég sé ekki alveg á hvaða forsendum ætti að gera það vegna þess að við erum jú auðvitað að innheimta skatta til þess að fá tilteknar tekjur. Það gerum við með farþegasköttunum. Hins vegar eru það lendingargjöldin sem eiga að standa undir kostnaði við þjónustuna á flugvöllunum. Ég veit að stjórnendur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar hafa lagt í mjög mikla vinnu við að skoða alla kosti þess að reyna að draga sem flesta að þjónustu á flugvellinum og fá fleiri farþega um völlinn. Það er af hinu góða. En ég tel á þessu stigi ekki skynsamlegt að gefa neinar yfirlýsingar um það hvernig við ættum e.t.v. að breyta skattlagningarkerfi okkar. Ég vil bíða, eins og ég sagði áðan, til þess tíma að niðurstaða liggur frá frá dómstólnum í Lúxemborg. Hv. fyrirspyrjandi nefndi lækkun lendingargjalda. Ég tel að e.t.v. séu ekki forsendur fyrir því, þó að ég hafi ekki glöggar upplýsingar um það í dag, vegna afkomu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar eins og er og rekstrar á Keflavíkurflugvelli. En ég tel nauðsynlegt að taka þetta allt saman til 

Forseti vill biðja hæstv. ráðherra að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Undanfarin þrjú ár hafa stjórnvöld veitt ákveðnum fjárhæðum til markaðs- og kynningarmála í ferðaþjónustu, sem er ánægjuefni. Alls eru þetta 770 millj. ef litið er til þriggja ára, þ.e. 2002, 2003 og 2004. Ekki er búið að úthluta til 2004 enda snýst fyrirspurn mín um það. Eins og ég benti á áðan í umræðunni um fyrirspurn mína hér á undan þá má ætla að við fáum um 9 milljarða á ári í skatttekjur af ferðaþjónustunni. Því er mikilvægt að styðja hana eins og verið er að gera með þessum fjárveitingum. Upphæðin sem kom árið 2002 var 150 millj. og 2003 var hún 300 millj. Þar af fóru 185 millj. til úthlutana erlendis. En ég er að spyrja hér um úthlutunina fyrir árið 2004, þ.e. um það sem á eftir að úthluta, en það eru 320 millj. Úr þessum potti sem ég nefndi áðan hafa Flugleiðir fengið mest fé. Þeir fengu alla peningana 2002 og 86% af þeirri fjárveitingu sem veitt var í ár. En nú á sem sagt eftir að útdeila 320 millj. Það er svo sem ekkert óeðlilegt að Flugleiðir hafi fengið alla fjárhæðina árið 2002 í ljósi þess að þá var ástandið mjög slæmt í flugmálum eftir 11. september. En úthlutun þessara markaðspeninga í fyrra fyrir árið í ár hefur verið harðlega gagnrýnd vegna þess að reglurnar voru mjög þröngar og vegna þess hversu þröngar þær voru þá mismunuðu þær fyrirtækjum í greininni. Ýmis fyrirtæki telja sig hafa verið afskipt. Ég er að spyrjast fyrir um þessar reglur vegna þess að ég tel mjög mikilvægt að þeim verði breytt þannig að ferðaþjónustufyrirtæki sem starfa t.d. á fyrirtækjamarkaði geti fengið úthlutanir af þessum peningum, þau hafa þá t.d. erlend ferðaþjónustufyrirtæki sem viðskiptavini. En reglurnar fyrir árið í ár miðuðu aðeins við kynningu og markaðsátak gagnvart neytendum beint. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að breyta því. Ég minni á að markaðsstarf í ferðaþjónustu snýst ekki eingöngu um auglýsingar. Oft hafa t.d. boð fyrir blaðamenn sem skrifa greinar í blöð með myndum haft mun meiri áhrif en auglýsingar. Menn voru líka að takmarka sig við heilsársþjónustu, en stór hluti af ferðaþjónustufyrirtækjum vinnur á markaðnum yfir háannatímann og voru þau t.d. útilokuð líka.  Herra forseti. Ég hef 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir spyr: Hvernig hyggst ráðherra úthluta þeim 320 millj. kr. sem ætlaðar eru til markaðs- og kynningarmála í ferðaþjónustu í fjárlögum fyrir árið 2004? Verða gerðar breytingar frá úthlutunarreglum fyrra árs og ef svo er, þá hverjar? Í ljósi góðrar reynslu munu þessir fjármunir fara í sérstakt markaðsátak undir stjórn ferðamálastjóra og hans fólks. Reikna ég með að umfangsmikilli auglýsinga- og kynningarherferð verði hrundið af stað á hefðbundnum markaðssvæðum, en einnig verði stutt við markaðsstarf í Japan sem gefur góðar vonir og er farið að skila sér. Eins geri ég ráð fyrir að skrifstofa Ferðamálaráðs muni í byrjun næsta árs bjóða út fjármuni til samstarfsverkefna og leitast þannig við að tvöfalda það fjármagn sem kemur frá hinu opinbera. Þetta hefur verið gert tvisvar sinnum og gafst mjög vel. Í fyrirspurninni er spurt um úthlutun 320 millj. kr. á árinu 2004 og hvort gerðar verði breytingar á úthlutunarreglum fyrra árs. Hér er líklega átt við þann hluta umræddrar fjárveitingar á árinu 2003 sem nýttur var til samstarfsverkefna á þann hátt að auglýst var eftir samstarfsaðilum sem væru reiðubúnir til að leggja a.m.k. sömu upphæð og hið opinbera til almennra kynningarverkefna á innlendum og erlendum mörkuðum. Engum fjármunum var úthlutað, heldur ákveðið á grundvelli umsókna til hvaða samstarfs yrði gengið, það er nauðsynlegt að undirstrika það. Á árinu 2003 voru alls 217 millj. kr. boðnar út, ef þannig má að orði komast, í þeim tilgangi. Á þessu ári er unnið að almennum markaðsverkefnum fyrir um 440 millj. kr., þar sem meira en helmingurinn kemur frá þessum samstarfsaðilum. Með þessu fyrirkomulagi hefur því tekist að meira en tvöfalda þá fjármuni sem nýttir eru til þessara almennu kynningarverkefna. Samkvæmt upplýsingum ferðamálastjóra eru ekki fyrirhugaðar meginbreytingar á þessu fyrirkomulagi vegna ársins 2004. Svipað hlutfall fjárveitingar og í ár verður nýtt til samstarfsverkefna, auk þess eins og áður sagði, verður hluta hennar varið til kynningarmála í Japan. Rúmlega 20% fjárveitingarinnar fer til kynningarverkefna Ferðamálaráðs á innlendum markaði og á hefðbundnum markaðssvæðum okkar erlendis. Nokkurs misskilnings gætti um þetta fyrirkomulag á yfirstandandi ári, en ég vil hins vegar ekki taka undir það sem hv. fyrirspyrjandi sagði að það hafi verið harðlega gagnrýnt. Þegar verið er að skipta fjármunum upp á milli aðila eru alltaf margir sem vilja komast í það, en þessi misskilningur var nokkur á síðasta ári, þar sem m.a. kom fram að verið væri að auglýsa styrki en ekki verið að leita eftir samstarfsaðilum. Vegna þessa verður nú lögð mikil áhersla á að kynna fyrirkomulagið enn frekar til að sem flestum áhugasömum um samstarf sé ljóst hvaða skilyrði þarf að uppfylla til að geta gengið til slíks samstarfs. Þetta verður m.a. gert með upplýsingafundum, auk hefðbundinna auglýsinga. Það er von mín að þetta ágæta fyrirkomulag og það mikilvæga samstarf sem náðist við ferðaþjónustuaðila, sem voru tilbúnir til að ganga til þessa mikilvæga verkefnis að kynna landið okkar og kosta miklu til, megi takast vel. Miðað við þau viðbrögð og þann áhuga sem þessu er sýnt, á ég ekki von á öðru en þetta muni ganga vel og muni sýna sig í fjölgun erlendra ferðamanna sem koma til landsins, þá er tilganginum náð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hann segir að hann muni ekki gera meginbreytingar á reglunum sem voru í fyrra. Það er bara orðalag hvort maður talar um samstarf eða útboð. Það er auðvitað verið að bjóða út fé. Það er nánast verið að veita styrki, krónu á móti krónu, eins og gert var í fyrra, og verið að bjóða ákveðnum fyrirtækjum að koma inn í það starf. Ég tel það mjög mikilvægt að reglurnar verði þannig að við opnum fyrir fleirum, það verði fleiri sem geta komið inn í þetta. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur hann skoðað það hvort þessi aðferðafræði, króna á móti krónu, hafi í raun og veru skilað meiri peningum til markaðsstarfsins? Við vitum að mörg fyrirtæki eyða miklum fjármunum af veltu sinni, stórum hluta, í markaðsstarf og kynningarstarf, jafnvel meiri hluta en t.d. Flugleiðir. Eru þessi fyrirtæki að spara eitthvað af peningunum sínum með því að fá krónu á móti krónu frá hinu opinbera? Hefur það verið skoðað? Ég tel að það þyrfti að skoða það og tel að reglurnar þurfi að vera þannig að þær taki til fjárveitinga sem fara til almennra kynninga og markaðsverkefna sem hvetji til Íslandsferða. Ég vil í lokin fagna því að það á að fara í markaðsstarf í Japan og Austurlöndum, því þar tel ég að við eigum mjög mikið óunnið af markaði sem við getum fengið til okkar, því við vitum að bæði Kínverjar og Japanar eru mjög ferðaglaðir og alltaf að kanna nýja staði, ég tel það því mikilvægt að fá þá hingað sem ferðamenn. En vil hvetja hæstv. ráðherra til að opna þessar reglur fyrir fleiri fyrirtækjum eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég vil undirstrika það að þetta er mjög opið, við erum ekki út af fyrir sig að opna fyrir fleiri fyrirtækjum, við erum að opna þetta á þann hátt að þetta er auglýst og fyrirtækjum er gefinn kostur á því að leggja fram ákveðna fjármuni gegn sömu upphæð frá ríkinu. Ég tel að þessi leið sé mjög gegnsæ og eigi að geta skapað traust á milli aðila. En aðalatriðið er, eins og ég gat um fyrr, að það náist árangur. Ég held að þetta hafi skilað mjög miklu og það sé fjarri því að fyrirtækin hafi dregið úr auglýsingafjármunum sínum eða kynningarfjármunum, heldur sé þetta hrein viðbót. Það er a.m.k. mat þeirra sem næst þessu standa, sem er afar mikilvægt. Við getum ekki farið í bókhald fyrirtækjanna í ferðaþjónustunni og kannað það, en markaðssérfræðingarnir vita nokk hvað verið er að nota í kynningu og þeirra mat er að þetta sé nánast hrein viðbót. Ég vil nota þetta tækifæri og segja það að fyrir íslenska ferðaþjónustu er náttúrlega algerlega ómetanlegt á kynningarmarkaði erlendis hversu öflugt, bæði í Norður-Ameríku og Evrópu, hið íslenska flugfélag, Flugleiðir, er. Þeir leggja þvílíka fjármuni sem nýtist hverjum einasta ferðaþjónustuaðila í landinu, beint og óbeint. Það er auðvitað hinn stóri styrkur okkar að við skulum hafa svo feiknarlega öflugt fyrirtæki eins og Flugleiðir eru á þessum markaði og hafa ár frá ári aukið sína starfsemi.

Sammála ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég legg fsp. fyrir hæstv. samgrh. um fjarskiptasamband. Í fyrsta lagi: Hvenær má ætla að komið verði gott GSM-fjarskiptasamband á leiðinni um Norðurárdal úr Skagafirði yfir Öxnadalsheiði til Akureyrar? Í öðru lagi: Hvenær verður komið á góðu fjarskiptasambandi á veginum yfir Þverárfjall, þ.e. frá Húnavatnssýslu og yfir Þverárfjall til Sauðárkróks? Það er nú svo að mikil umferð er á báðum þessum fjallvegum. Á veginum yfir Þverárfjall, sem er þegar kominn í notkun og mikil umferð um, er staðan sú að á meginhluta leiðarinnar er ekkert fjarskiptasamband, hvorki GSM-fjarskiptasamband né NMT-fjarskiptasamband. Staðan er meira að segja sú að lögreglan getur ekkert frekar náð sambandi ef eitthvað skyldi þar út af bera. Þetta er algerlega óviðunandi öryggisleysi og stórhættulegt. Það má einnig benda á skíðasvæði Skagfirðinga sem er rétt fyrir ofan Sauðárkrók, þar er heldur ekkert fjarskiptasamband. Yfir Öxnadalsheiðina, alveg frá því komið er fram í Skagafjörð, er ekkert GSM-fjarskiptasamband þar til komið er langt niður í Öxnadalinn. Ég er hér með bréf sem yfirlögregluþjónninn á Sauðárkróki sendi Landssíma Íslands hf. 25. febrúar 2002. Þar er rakið mjög alvarlegt dæmi sem kom upp á Öxnadalsheiði einmitt vegna þess að þar er ekkert fjarskiptasamband og lá þar við stórslysi sem og oft áður. Það er alveg ljóst að fjarskiptasamband á vegum, sérstaklega á fjölförnum fjallvegum, er eitt mikilvægasta öryggistæki til að þessar samgöngur séu virkar. Því leyfi ég mér að spyrja hæstv. samgrh.: Hvenær verður komið á gott og öruggt fjarskiptakerfi, annars vegar á Öxnadalsheiði og hins vegar á veginum yfir Þverárfjall?

Virðulegi forseti. Það er kannski nauðsynlegt áður en ég tek til við að svara fyrirspurn hv. þm. sem fjallar annars vegar um, fjarskipta GSM-sambönd í Norðurárdal í Skagafirði og Öxnadalsheiði og svo á Þverárfjallsveginum, er kannski rétt að vekja athygli á því að auðvitað er mikilvægasta öryggisaðgerðin fyrir hvern ferðalang fyrirhyggja og góður útbúnaður á ökutækjum. Það er því ekki hægt að treysta algerlega á símasamband til þess að sleppa við óhöppin. Þetta vil ég segja í upphafi. Annars liggur ekki fyrir á þessari stundu að símafyrirtækin hafi undirbúið eða geri ráð fyrir framkvæmdum við uppsetningu á fjarskiptabúnaði, GSM-sendum, á þessum tilteknu fjallvegum. GSM-væðing þess hluta stofnvegakerfisins sem hefur ekki slík sambönd um þessar mundir er dýrt verkefni og nauðsynlegt að leita leiða til að lækka stofn- og rekstrarkostnað GSM-sambandanna, það er alveg ljóst. Lauslegt mat Vegagerðarinnar gefur til kynna að stofnkostnaður á stofnvegakerfi landsins við uppbyggingu GSM-kerfanna sé nærri 2 milljarðar kr. Þarna er því um feiknarlega mikla fjárfestingu að ræða, sem verður vonandi hægt að ráðast í áður en langt um líður og eftir því sem vegakerfið byggist upp. Hvorki Landssími Íslands né Vodafone hafa uppi frekari áform, eftir upplýsingum ráðuneytisins, um uppbyggingu GSM-dreifikerfisins. Stefna fyrirtækjanna miðast eins og er við styrkingu svæða sem þau þjóna í dag. Það hefur áður komið fram í umræðum í þinginu. Póst- og fjarskiptastofnun kannaði, að beiðni samgrn., afstöðu fyrirtækjanna til frekari uppbyggingar, þ.e. útbreiðslu á netum í ársbyrjun 2003. Þar kom fram afstaða fyrirtækjanna, sem lýst var hér á undan, og ekki verður ráðið að þessi afstaða þeirra hafi breyst. Því beitti ráðuneytið sér fyrir því í samvinnu við Vegagerðina að leita annarra kosta í þessum málum til þess að bæta þjónustu og auka, eins og hægt er, öryggi á vegum. Í framhaldinu hefur Vegagerðin ákveðið að fara af stað með tilraunaverkefni sem miðar að því að kanna hagkvæmari leiðir sem styðja mætti með útboði á verkinu í náinni framtíð og byggja þannig upp fjarskiptaþjónustu á fjallvegunum. Verkefnið felst í tilraunum með nýja tækni sem kallar á færri senda og þar af leiðandi minni stofnkostnað og lægri rekstrarkostnað, sem skiptir miklu máli. Fyrirhugað er að tilraunaverkefnið verði framkvæmt á Öxnadalsheiðinni og á svæðum þar í nágrenninu. Verkfræðistofnun Háskólans mun sinna þessu verkefni fyrir Vegagerðina. Undirbúningur þessarar vinnu er vel á veg kominn en ekki hægt að nefna tímasetningar á þessu stigi. Frekari ákvarðanir um uppbyggingu þessara kerfa af hálfu Vegagerðarinnar bíða því niðurstöðu þessa verkefnis, sem ég vona svo sannarlega að liggi fyrir sem allra fyrst. Það er eins með uppbyggingu fjarskiptakerfisins í landinu og uppbyggingu vegakerfisins að allt tekur þetta tíma. Við gerum miklar kröfur, við ferðumst mikið, við viljum góða vegi og við viljum öryggi á vegunum. Hluti af öryggiskerfinu er annars vegar góð þjónusta á vegunum og þar með góð fjarskiptaþjónusta. Við vitum öll að það er krafa dagsins að fólk geti verið í góðu fjarskiptasambandi. Ég bind því miklar vonir við að athuganir Vegagerðarinnar og síðan í framhaldinu samstarf við fjarskiptafyrirtækin geti leitt okkur fram á veginn í þessum efnum og tryggt góð fjarskiptasambönd á stofnvegakerfi landsins, ekki síst á fjallvegunum þar sem allra veðra er von.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég verð fyrst að segja að það er mjög dapurt að þetta símafyrirtæki, Landssíminn, sem er að langmestum hluta í eigu þjóðarinnar, og ráðherra hefur visst þjónustulegt boðvald yfir, skuli ekki efla þessa þjónustu úti um land. Það var dapurlegt að heyra í fréttum í dag að hann leggur meiri áherslu nú á að fara til Búlgaríu og styrkja fjarskiptaþjónustu þar heldur en að taka á fjarskiptamálum hér innan lands. Mér finnst það bara lýsandi fyrir þá forgangsröðun sem þar er í gangi og dapurlegt að svo skuli vera. Ég fagna í sjálfu sér því sem ráðherra lýsti yfir, að það ætti að gera tilraun á Öxnadalsheiði með einhverja aðra tegund fjarskiptabúnaðar til þess að koma á fjarskiptasambandi þar. Hins vegar verð ég að segja það hér, virðulegi forseti, að ég er algerlega andvígur því að við ætlum að taka einn rekstraraðilann enn inn í fjarskiptakerfi landsins hvað þetta varðar. Vegagerðin hefur skyldum að gegna við þjónustu vegakerfisins en við höfum Landssímann sem ber meginskyldur varðandi fjarskiptaþjónustuna og það er ekkert of mikið þó að einmitt séu lagðar kvaðir á hann við að byggja upp þessa fjarskiptaþjónustu. Ég er reyndar þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að GSM-fjarskiptaþjónustan eigi að vera lögboðinn hluti af öryggisneti landsins og eigi að vinna þannig að henni. Auðvitað kostar það peninga en það er líka mikilvægt að þetta komist upp til þess að tryggja sem best öryggi. Ég vil aftur draga fram stöðuna á Þverárfjalli sem nú verður mikil umferð yfir. Þar er bara hreint ekkert fjarskiptasamband, hvorki með NMT- né GSM-síma, og það er alveg óviðunandi, virðulegi forseti. Ég skora á hæstv. ráðherra að beita sér til úrbóta hvað það varðar.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að það er nokkuð sérkennileg forgangsröðun, þó að ég hafi miklar taugar til Þverárfjallsvegar, ef hv. þm. Jón Bjarnason telur að þar eigi að byrja uppbyggingu á fjarskiptanetinu í stofnvegakerfi landsins.

Það ...

Ég verð að viðurkenna að það er ekki sú forgangsröðun sem ég tel skynsamlega. Ég tel að margir fjallvegir séu miklu fjölfarnari 

Ertu að tala um Vesturland?

Þetta vildi ég segja í fyrsta lagi. En koma tímar og koma ráð, og Þverárfjallsvegurinn verður að sjálfsögðu byggður upp þegar tímar líða fram, og fyrr en seinna. Ég hef staðið fyrir þeirri framkvæmd sem samgrh. og vonandi verður hægt að koma þar á fjarskiptasambandi eins og á öðrum fjallvegum. Það er ekki svo, eins og mátti lesa út úr orðum hv. þm. Jóns Bjarnasonar, að við gerðum ráð fyrir því að Vegagerðin færi að reka fjarskiptastarfsemi. Ég hef margsinnis sagt það hér í þinginu í umræðum um uppbyggingu GSM-sambandanna að ég tel að það eigi ekki að gerast. Hins vegar tel ég eðlilegt að Vegagerðin komi nokkuð að þessu hvað varðar uppbyggingu á búnaði á fjallvegum þar sem er alveg augljóst að sala á þjónustu stendur ekki undir kostnaði við uppbyggingu fjarskiptakerfisins á þessum fjallvegum. Þar tel ég eðlilegt að Vegagerðin komi að og bjóði út þjónustuna, og símafyrirtækin sjái síðan um rekstur. Hvað varðar Búlgaríu er það fjarri öllu lagi að Síminn sé að leggja á fjöll þar