Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Ég mun að þessu sinni tala mjög stutt. Ég get að mestu leyti vísað til nál. að þessum kafla, sem sé 1.–13. gr. Eins og sést á nál.fjvn., hefir n. ekki tekið tekjubálkinn neitt verulega til meðferðar við þessa umr. Ef hv.þm. kann að einhverju leyti ekki að þykja fullupplýst um hinar einstöku brtt. í nál., vænti ég, að þeir láti það í ljós, og skal ég þá svara þeim eins og ég veit sannast og réttast. Þegar litið er á fjárlagafrv., sem fyrir liggur, eru tekjurnar áætlaðar meiri en í gildandi fjárl. og gjöldin sömuleiðis. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta, en ég vil beina því til hv.þm., að þeir gæti varúðar í því að hækka mjög mikið gjaldahliðina. Þó að tekjur færu mikið fram úr áætlun á síðasta ári, verðum við að gæta þess, að árferði til lands og sjávar var óvenjulega gott og verzlun og viðskipti með örasta móti. Þegar um slíka árgæzku er að ræða, drýpur drjúgum í ríkissjóðinn, og er mjög óvarlegt að byggja á slíkum tekjum, hvernig sem árar. Mér þykir hlýða að víkja stuttlega að þessu atriði. Enda þótt frv. sé svo úr garði gert, að tekjur og gjöld eru meiri en áður hefir verið, hefir fjvn. ekki komizt hjá að bera fram tillögur til hækkunar á gjöldunum, sem nema rúmlega 300 þús. kr. Nokkuð af þeim tillögum er bara leiðréttingar, eða um 70 þús. kr., sem sé greiðslur, sem yrði að inna af hendi, hvað sem fjárlögunum liði. N. fannst sjálfsagt, að slíkar fjárhæðir yrðu færðar á fjárlögin. Menn getur vafalaust greint á um þær till., er n. ber fram, en ég hygg, að yfirleitt megi segja, að þær séu til mjög gagnlegra hluta. Og jafnvel því fé, sem getur ekki beinlínis heimfærzt undir þessar greiðslur, má segja, að sé mjög vel varið. Mér er óhætt að segja, að ef fjvn. hefði árætt að gera frekari till. til útgjalda, mundi hún hafa gert það, því að hún hafði fullan vilja á að bera ýmsar slíkar till. fram, til frekari framkvæmda og umbóta. Slíkt er þó ætíð álitamál, og hv.þm. kunna að líta misjafnlega á það, enda taldi fjvn. sér vera skyldara en öðrum að fara varlega í þessu efni. Um till. einstakra hv.þm., sem nema um 240 þús. kr., ætla ég ekki að segja margt. Ég læt það bíða, þangað til ég hefi heyrt flm. þeirra gera grein fyrir þeim. Allar þessar till. nema samtals um 550 þús. kr. þegar frá er dreginn tekjuafgangur frv., verður tekjuhallinn um 500 þús. kr. Fyrsta till.n. er á þskj. 229, við 5. gr. Hún er þess efnis, að tekjur menningarsjóðs og skemmtanaskattur verði færðar á fjárlögin. N. telur fara betur á, þó að þessar tekjur komi ekki beinlínis ríkissjóði við, að þær standi í fjárlagafrv. Ég ætla, að ég þurfi ekki að gera grein fyrir næstu liðunum, út að 7. lið. Ég skal aðeins geta þess um till.n. um greiðslu til lögmanns, að tillögur hans bárust ráðuneytinu svo seint, að ekki var hægt að taka þær til greina, þar sem búið var að prenta frv. 7. brtt.n. er um styrk til læknanna Ólafs Þorsteinssonar og Vilhelms Bernhöfts. Þeir hafa haft þennan styrk fyrir kennslu við háskólann. Reglugerð háskólans mælir svo fyrir, að læknanemar eigi að fá kennslu í þessum efnum, svo að þessi upphæð verður að greiðast. Um styrkinn til Jóns Kristjánssonar læknis skal ég geta þess, að n. virtist það vera rétt, að hann fengi þennan styrk nú eins og áður, með því skilyrði, að hann veitti fátæklingum ókeypis læknishjálp. Næst kemur brtt. við 12. gr. 8, um styrk til utanferða héraðslækna. Landlæknir óskaði eftir þessari hækkun, og n. varð við þeirri ósk. Landlæknir gat þess, að margir héraðslæknar hefðu siglt til þess að afla sér frekari þekkingar; þeir hefðu orðið svo margir, að fjárhæðin, sem ætluð væri í því skyni á þessu ári, væri fyrirfram greidd, og væri því hin mesta nauðsyn að hækka þennan lið. Næsta brtt. er um matvælakaup að Kleppi. Ég ætla í þessu efni að láta nægja að vísa til nál. 9. till. er um hækkun á styrk til Halldórs Arnórssonar. Halldór Arnórsson er eini Íslendingurinn, sem kann þá iðn að búa til gervilimi, og n. leit svo á, að það væri mun þægilegra og meiri sparnaður fyrir þá ólánsömu menn, sem þurfa að fá sér gervilimi, að geta fengið þá innanlands en að þurfa að leita til útlanda. Þá gerir n. 3 till. til hækkunar á framlagi til þriggja vega, 5.000 kr. á hvern. Ég get líka um þessa till. vísað til nál. Þessir 3 vegir, Kjósarvegur, Biskupstungnabraut og Blönduhlíðarvegur, eru ákaflega fjölfarnir og mjög mikils virði, að þeir séu í sæmilega góðu lagi. Virtist n. því ekki rétt að draga úr fjárframlögum í gildandi fjárlögum. N. fannst sanngjarnara, þó að vitanlega þurfi að bæta vegi á milli héraða, að þeir biðu lengur, þangað til hægt væri að veita meira fé í einu. Ég læt þetta nægja um þær brtt., sem n. flytur við 13. gr. B., og skal víkja nokkrum orðum að 13. gr. D. Ég ætla, að í nál. sé drepið á helztu atriði, sem eru þess valdandi, að n. ber þá till. fram, að lækka framlag til nýrra símalagninga, en verja fénu til að kaupa fjölsímatæki. Eins og segir í nál., hefir landssímastjóri lagt það til, að keypt verði fjölsímatæki. Áhald þetta kostar 150 þús. kr., svo að sú fjárhæð, sem við viljum verja til þess núna, nægir ekki nema að hálfu leyti. En n. gerir ráð fyrir, að síðari greiðsla verði veitt í fjárlögum fyrir 1932. Með því að skipta þessu, er hægt að sinna óskum landsmanna og verja 100 þús. kr. til nýrra símalagninga. Frá landssímastjóra hefir n. borizt erindi um það, hvaða línur hann telur aðkallandi. Þeirra er getið í nál. og ekki ástæða til að fara um þær frekari orðum. Um brtt.n. við 13. gr. D. IV.-V. skal ég geta þess, að þegar landssímastjóri gerði tillögur í því efni til stjórnarráðsins, hafði hann hugsað sér að skipta greiðslum á húsbyggingarláni símans á milli landssímans og bæjarsímans. Þá var ekki búið að ganga frá lántökunni. Síðar kom það í ljós, að lánskjörin urðu betri en búizt var við, og taldi símastjórinn því réttast að gera ekki þá skiptingu, sem hann hafði upphaflega ætlazt til. N. féllst á till. landssímastjóra í þessu efni og ber því fram þessar brtt. En vegna þess, hvað kjörin urðu betri en landssímastjóri bjóst við í fyrstu, lækkar þessi liður um 47 þús. kr. Um þá brtt.n., að hækka laun símritara, skal ég geta þess, að landssímastjóri lét svo um mælt, að sakir þess, hve launin væru lág, væri ekki hægt að fá verulega góða og æfða menn í þessar stöður. Landssímastjóri gat þess, að einhleypir menn gætu komizt af með kjör þau, sem símriturum væru boðin, en fjölskyldumenn ekki. Um aukavinnu er tæplega að ræða fyrir þá menn, sem þessu starfi gegna. Landssímastjóri sagði líka, að ef ekki væri vel fyrir þessu starfi séð gæti það leitt til hinnar mestu óreiðu á afgreiðslu á símritun. Landssímastjóri gat og þess, að ekki væri örgrannt um, að þesskonar hefði komið fyrir, en að það mætti alls ekki eiga það á hættu, og lagði hann yfirleitt mikla áherzlu á, að úr þessu yrði bætt. Þá leyfir n. sér að bera hér fram brtt. við 13. gr. E., um byggingu nýrra vita. Vitamálastjórinn gerði n. grein fyrir því, að mjög æskilegt væri að geta hraðað byggingu vita víðsvegar með ströndunum. Taldi hann marga staði, þar sem hann áleit nauðsynlegt að byggja vita hið bráðasta, eftir því sem þingið sæi sér fært að veita fé til. N. efast ekki um, að vitamálastjóri hefir rétt fyrir sér, að það geti verið nauðsynlegt að hraða þessum framkvæmdum. En hinsvegar treysti hún sér ekki til að verða við þeim óskum, sent hann flutti fram, heldur leggur hún til, að liðurinn verði hækkaður svo sem hermir í brtt., úr 50 þús. kr. upp í 80 þús. kr. Verður þá vafalaust farið að byggja þann vita, sem vitamálastjóri taldi einna mesta þörf að fá sem allra fyrst. Um 2. lið, sem n. flytur, viðvíkjandi ýmsum gjöldum; get ég látið nægja að skírskota til þess, sem sagt er. í nál., enda er hér ekki að ræða um stórar upphæðir. Þá kem ég að brtt. um lendingarbætur og bryggjugerðir, að sá liður verði hækkaður úr 20 þús. upp í 91 þús. kr. Mönnum kann að virðast, að n. fari hér allfreklega í það að auka gjöldin. En það er skemmst af að segja um þessa liði, að n. virtist, sem það væri um svo góðar og gagnlegar framkvæmdir að ræða á öllum þessum stöðum, sem sóttu um og hér er vikið að, að hún treysti sér ekki til þess að gera upp á milli þeirra, og heldur ekki til þess að mæla á móti, að eitthvað yrði gert. Eftir þeim skjölum, sem fyrir n. lágu, virtist n. sem það væri hlutaðeigandi héruðum afargagnlegt, að hægt væri að koma þessu verki í framkvæmd. Hinsvegar eru þessar framkvæmdir dýrar og n. virtist engin tök á því að veita allan þann ríkisstyrk, sem til þarf, á einu ári. Tók því það ráð, að þessum meiri háttar greiðslum yrði jafnað niður á 3 ár. Í nál. er gerð grein fyrir, hvað mikið fer til hvers eins og í hvað mörg ár greiðslur eiga að fara fram. Ég ætla, að það sé gerð nægileg grein fyrir hverri einstakri till. á bls. 10 í nál., og læt mér nægja að vísa til þess. Ef einhver hv.þm. kynni að óska frekari skýringa, býst ég þá við að geta orðið við því síðar. Ég sé svo ekki ástæðu til að þessu sinni að segja meira fyrir hönd fjvn. Ég hygg, að ég hafi drepið á þau atriði, sem mestu máli skipta og kannske hafa ekki verið tekin nógu glögglega fram í nál. Eina brtt. á ég hér, og það, sem ég segi hér eftir, er fyrir minn eiginn reikning, en ekki n. Nota ég tækifærið að mæla ofurlítið með henni. Till. er á þskj. 260, VI, til ferju á Hrosshyl, 250 kr. Þessi styrkur hefir staðið í fjárlögum um nokkur ár. Reyndar var eitt sinn gripið til þess bjargarráðs að fella hann niður í 150 kr., að ég ætla. Þá þótti þröngt í búi hjá ríkissjóði, og var því þetta ráð tekið. Það ár var einmuna góðæri. Aflanum var ausið upp úr sjónum og góðæri hið mesta til landsins. Hagur ríkissjóðs komst í hinn mesta blóma á því ári, - og auðvitað gerði þessi 100 kr. sparnaður sitt til. Nú brá mér mjög kynlega við, þegar ég sá, að búið var að fella þennan styrk algerlega niður í fjárlagafrv. Sérstaklega vegna þess, að í ráði er að byggja dýra brú á þessum stað áður en langt líður, sökum umferðarinnar. Nú er það efalaust, að þarna er einhver sú mesta drápsferja, sem nú er til á landi hér, svo að ef ekki er gætilega að farið og af knáleika sótt, er lífshætta að fara yfir ána. Það geta þeir um borið, sem farið hafa. Hinsvegar er meira en dagleiðar krókur niður á Þjórsárbrú, og að sumarlagi fara mjög margir menn þarna einmitt um annatímann, sem bændum er langdýrmætastur. Á þessum bæ er fátækur fjölskyldumaður með fullt hús barna. Ég hefi áður vikið að þessum ástæðum, svo að hv.þm. mega vera þær kunnar. Og ég ætla alls ekki, að biðja mér liðs um þennan fjárauka. Hv. þdm. verða að sýna það drenglyndi og þann manndóm, sem þeir eiga, í því, hvernig þeir líta á till.

Fjmrh. (Einar Árnason) Þegar þetta frv. var lagt hér fram í þingbyrjun, þá gerði ég nokkra grein fyrir því f öllum aðalatriðum. Ég tók það þá fram, að frv. væri þannig byggt, að það mætti gera ráð fyrir, að varlegast væri að hækka ekki tekjuliði þess. Þar af leiðandi mætti heldur ekki, ef frv. ætti að fá æskilega afgreiðslu, hækka gjaldahlið þess. Hinsvegar gat ég þess, að ef um er að ræða að leggja fram fé til annara verklegra framkvæmda en þeirra, sem í frv. getur, þá væri ekkert á móti því; en það yrði þá að lækka tilsvarandi aðra liði gjaldahliðarinnar. Þegar þetta frv. var samið, í nóv. síðastl., var dálítið í raun og veru nokkuð annað en það er nú. Og ég álít, að það fjárhagslega útlit sé ekki svo bjart framundan, að það sé rétt að tefla á það tæpasta með útgjöld ríkissjóðs. Í nóvembermán. var það ekki komið á daginn, sem síðar kom; fyrst og fremst það, sem ég tók fram við 1. umr., að afkoma þjóðarinnar síðasta ár var ekki eins góð og maður hefði getað búizt við eftir hinu góða árferði. Afkoman var töluvert lakari 1929 heldur en 1928. Og síðan hefir bætzt við annað, sem gerir útlitið skuggalegra, nefnilega bankamálið, sem nýlega hefir verið afgr. með lögum frá þinginu. Það mál hlýtur - hvernig sem um það fer - að baka ríkissjóði mjög aukin útgjöld. Og það verður að munast, að þau útgjöld koma, jafnvel þótt þau séu ekki í fjárlögum. Nú þótt það kunni að bera eitthvað á milli í einstökum atriðum við hv.fjvn., þá vil ég þó þakka henni fyrir starf hennar við frv. Mér er það kunnugt, að hv.n. hefir lagt mikið verk í það að fara í gegnum frv. og gera það svo úr garði, að sem bezt mætti verða. Nefndin hefir, sem vænta mátti, gert nokkrar brtt. við frv., og þó verð ég að segja, að brtt. hennar eru óvenjulega fáar, miðað við það, sem verið hefir undanfarið. En flestar ganga þær vitanlega í þá átt að auka útgjöldin. Eins og frv. er nú, er tekjuafgangur áætlaður um 60 þús. króna. Við meðferð n. hefir komið fram sú leiðrétting á frv., sem nemur sem næst þeirri upphæð, sem tekjuafgangurinn var ráðgerður. Það er því sjáanlegt, að ef allar þessar till. til hækkunar verða samþ., kemur fram allmikill tekjuhalli á frv. Því að þar við bætast till. frá einstökum þm., sem nema mikilli upphæð, ef samþ. verða, flestar. Ef allar þessar hækkunartill. verða samþ., er sjáanlegt, að tekjuhalli fjárlaganna verður eftir þessa umræðu um ½ millj. króna. Og ég sé í raun og veru ekki, að það sé forsvaranlegt að auka útgjöldin svo mjög, þar sem ekki er hægt að hækka tekjuliðina til þess, að jafna á móti. Ég sé ekki ástæðu til að gera margar af einstökum till. að umræðuefni nú sem stendur. Í þessum fyrri kafla er ekki mikill ágreiningur milli mín og hv.n. um ýmsar þeirra, og sumar alls ekki. 1. brtt. hefir hvorki áhrif til hækkunar eða lækkunar. Um það er aðeins að ræða, hvort þessir liðir, tekjur menningarsjóðs og skemmtanaskattur, eigi heima í fjárlögum. Um þetta ætla ég ekki að metast við nefndina, þótt ég hallist reyndar að því, að þeir eigi að standa utan við fjárlögin. Þá er e-liður 7. brtt. Ég sé ekki, að sá liður geri neitt gagn eins og hann er hér fram settur. Það er gert að skilyrði fyrir styrkveitingu, að fátækt fólk fái ókeypis lækningu í nuddlækningastofunni ekki sjaldnar en 4 sinnum á mánuði. Ég get í raun og veru ekki hugsað mér, að nokkrum manni sé gagn að því, að hann sé nuddaður 4 sinnum á mánuði, og kæmi þetta því ekki að tilætluðum notum. Um hækkun á utanfararstyrk héraðslækna er það að segja, að ég sé ekkert sérstakt á móti honum. Sú upphæð hefir alltaf verið smá, og hefir ekki verið nálægt því hægt að fullnægja umsóknum. Hinsvegar geri ég ráð fyrir, að enn fari á sömu leið, að það verði ekki hægt að veita þeim öllum styrk, sem vilja fara. Þá eru vegagerðir. Í raun og veru sé ég ekki ástæðu til að ræða um hvern veg út af fyrir sig. Breytingar hv.n. á framlögum til einstakra vega eru ákaflega smávægilegar, og get ég vart séð, að þær séu til neinna sérstakra bóta. En mér finnst ástæða til að ræða till.n. um framlag til bryggjugerða í samræmi við vegagerð eða aðrar framkvæmdir yfirleitt. Nú er það svo, að þegar frv. var samið, lá ekki nein umsókn fyrir um styrk til hafnargerða. Þess vegna var sett aðeins lítilfjörleg upphæð í frv. til bryggjugerða, líkt og hefir verið undanfarið. En nú kemur í ljós, að fyrir liggja mjög margar og kröfustórar umsóknir um styrk til bryggjugerða. Ef nú þingið vill sinna þessu, sem ég tel rétt, þá sé ég ekki mögulegt að gera það öðruvísi en með því að draga úr verklegum framkvæmdum annarsstaðar. Það eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að þenja gjaldþol ríkissjóðs til verklegra framkvæmda. En ég sé ekkert á móti því, að dregið sé úr á einum stað og aukið við á öðrum. Hinsvegar er ég ekki alveg viss um, að uppástunga n. um fyrirkomulag á framlagi til bryggjugerða sé heppileg. Hún leggur til að veita til allmargra bryggjugerða, en bindur upphæðina að nokkru leyti, þannig að margar bryggjugerðir geta farið fram á sama tíma, en þó ekki orðið lokið yfirleitt fyrr en eftir 3 ár. Nú er gert ráð fyrir, að ríkið styrki að 1/3, en hlutaðeigandi héruð 2/3. Mér finnst réttara að áætla einhverja upphæð til bryggjugerða, sem svo yrði skipt til þeirra kauptúna og héraða, sem sýndu það, að þau hefðu sitt framlag til. Ef byrjað er á dýrum bryggjum, sem kosta fleiri hundruð þús., þá er engin trygging fyrir því, að framlagið, sem koma á frá hlutaðeigandi héraði, verði til nema í byrjun. Kemst þá kannske aldrei lengra en að hálfna verkið. En sé féð til reiðu handa þeim héruðum, sem sýna það, að þau geta lagt fram á móti, ætti það að ýta undir ötula fjársöfnun. Nefndin tekur það fram í nál. sínu, að hún er því eindregið mótfallin, að ríkissjóður gangi í ábyrgð fyrir framlagi héraða til bryggjugerða. Ég er alveg samþykkur n. um þetta og tel, að það ætti að vera stefna þingsins að forða ríkissjóði sem allra mest frá því að ganga í ábyrgðir. Ef nú þessi héruð, sem eiga að leggja stórfé til bryggjugerða og annara framkvæmda, vita það, að þau geta ekki fengið ábyrgð ríkissjóðs, þá tel ég vart hugsanlegt, að þau ráðist í þær framkvæmdir nema með töluvert löngum undirbúningi. Þau þurfa áreiðanlega til þess að útvega sér nægilegt fé á eigin ábyrgð. Þá vill hv. nefnd hækka tillagið til símalagninga um 25 þús. kr. Ég er þeirrar skoðunar, að þar sem við undanfarin ár höfum gert ákaflega mikið að símalagningu og nú loks ráðizt í það stórvirki að byggja hér í Reykjavík dýra landssímastöð og dýra bæjarsímastöð, þá sé ekki forsvaranlegt að leggja nema lítið í nýjar símalínur. Það er fyrirsjáanlegt, að árið 1930 verða auknar tekjur af símanum mjög litlar, en mjög mikill kostnaður. Þess vegna álít ég vel geta beðið til 1932 að hefjast handa um stærri framkvæmdir í símalagningu úti um landið. Ég sé ekki ástæðu að svo stöddu til að fara út í brtt. einstakra hv.þm. við þennan kafla fjárlaganna. Ég vildi aðeins mega vænta þess, að hv. deild sýndi gætni því að auka útgjöld á ríkisstj. nú eins og ástatt er. Við megum ekki láta þessi góðu tekjuár undanfarið villa okkur sýn. Því að það er eins víst og að nótt fylgir degi, að það hlýtur að koma afturkippur í þær miklu framkvæmdir og þær miklu tekjur, sem ríkissjóður, hefir haft nú á síðustu árum.

Magnús Guðmundsson Ég á eina brtt. við þennan kafla fjárl., sem ég verð að skýra með nokkrum orðum, þó að hér sé reyndar svo fátt manna í deildinni að það taki því varla. En það er nú einu sinni orðin venja, að fáir þm. séu viðstaddir þessa umr., svo að ekki dugir að kippa sér upp við það, enda mun sennilega ekki eftir betra að bíða um áheyrendur. Þessi brtt. mín er á þskj. 260, undir öðrum tölulið, og er viðvíkjandi Vífilsstaðahæli. Þegar núverandi yfirlæknir á Vífilsstöðum, Sigurður Magnússon, var ráðinn til hælisins fyrir 20 árum, var svo um samið, að hann skyldi fá ókeypis fæði fyrir sjálfan sig, auk launa sinna. Læknirinn var þá ókvæntur, en kvæntist nokkru síðar, og mun ekki hafa notað sér þennan rétt til fæðis í mörg ár. Þegar Hressingarhælið í Kópavogi var reist var Sigurður Magnússon ráðinn þar læknir með 1.200 kr. launum, en eftir að hann hafði tekið við þessu starfi, lá við borð, að aðstoðarlæknirinn á Vífilsstöðum færi þaðan, vegna þess hve hann var illa launaður. Til þess að missa þennan mann ekki, lét yfirlæknirinn honum eftir læknisstörfin við Hressingarhælið í Kópavogi, en fékk jafnframt sjálfur 1.200 kr. launauppbót, sem átti að svara því, sem hann átti kröfu til samkv. hinum upprunalega samningi um fæðið. 28. des. síðastl. var þessi uppbót tekin af lækninum og honum ennfremur neitað að kaupa matvæli, svo sem mjólk o. fl., af búinu á Vífilsstöðum, sem og að nota bifreiðar hælisins nema gegn fullu gjaldi, eða eftir því sem taxti bílstjóra hér í Reykjavík ákveður. Ég skal ekki fara frekar út í þetta mál að sinni, en mun að sjálfsögðu gera það, ef andmæli koma fram. Ég vil taka það fram, að ef hv.fjvn. óskar eftir nánari skýringum, mun ég fús til að láta n. þær í té, en hinsvegar er þetta mál svo víðtækt, að ég vil ekki fara nánar út í það nú, nema sérstakt tilefni gefist til, enda eru svo fáir þm. viðstaddir, þeirra sem eiga síðar að greiða atkvæði um þessa till., að til lítils virðist vera að skýra málið. Hins leyfi ég mér að vænta, að hv.fjvn. setji sig inn í málið, áður en hún tekur afstöðu til þessarar till. minnar.

Frsm. samgmn. (Jón Auðunn Jónsson) Ég vil byrja með því að segja nokkur orð fyrir hönd samgmn. N. hefir borið fram eina brtt. við þennan kafla fjárl. (þskj. 270,I), og er gerð nokkur grein fyrir þessari till. í nál., sem prentað er á þskj. 261. Eins og að undanförnu hafa n. borizt margar óskir um aukinn styrk til flóabátanna, en n. sá sér ekki fært að taka þessar óskir til greina. Bæði er nú það, að n. vill gæta allrar hófsemi um fjárframlag úr ríkissjóði, og auk þess hefir n. ekki getað fengið fullnægjandi upplýsingar um starfsemi nema nokkurra flóabátanna. N. hefir hvað eftir annað óskað eftir því frá þeim, sem halda þessum bátum úti, að þeir gerðu nauðsynlega grein fyrir starfsemi bátanna, en n. hefir lítið sem ekkert orðið ágengt um að afla sér þessara upplýsinga. Aðeins þrjú bátafélög, Djúpbáturinn, Flateyjarbáturinn og Hvalfjarðarbáturinn, hafa sent n. reikninga og áætlanir. En til þess að n. sé þess megnug að gera sér grein fyrir nauðsyninni á auknum styrk til flóabátanna, þarf hún að fá í sínar hendur til athugunar rekstrar- og efnahagsreikninga þeirra, fargjalds- og farmgjaldsskrár, ferðaáætlanir og skýrslur um flutningsmagn og farþegafjölda. Til þess að herða á hlutaðeigandi bátafélögum í þessu efni, leyfir n. sér að mælast til þess við ríkisstj., að hún borgi ekki út síðasta fjórðung styrksins til þessara báta, fyrr en henni hafa borizt áðurnefnd skilríki í hendur. Þess skal getið, að ekki þykir ástæða að setja þetta sem skilyrði fyrir útborgun styrks til hinna smærri báta, heldur nær þetta einungis til stærri bátanna, en þeir eru þessir: Borgarnesbáturinn. Djúpbáturinn, Hornafjarðarbáturinn, Eyjafjarðarbáturinn og Flateyjarbáturinn. Hafa aðeins þrír af þessum bátum, eins og ég áður tók fram, sent n. reikninga sína og áætlanir, en hinir bátarnir hafa enga skýrslu gefið, svo að engin vissa er fyrir því, að þeir hafi farið þær ferðir, sem samið var um, að þeir skyldu fara. Það virðist ef til vill nokkuð hart að borga bátafélögunum ekki út nema 3/4 styrksins, ef þau fullnægja ekki þessu skilyrði um að senda skýrslu um starfsemi sína, en nefndin sér ekki aðra leið til að knýja fram nauðsynlegar upplýsingar. Það verður varla sagt, að n. hafi gert neinar brtt. við þá fjárveitingu, sem stj. hefir áætlað til bátaferða að þessu sinni, þar sem hún leggur til, að fjárhæð sú, sem stj. gerir ráð fyrir í þessu skyni, hækki úr 90.000 kr. upp í 91.200 kr. Að öðru leyti er ekki um neinar brtt. að ræða frá hálfu n., nema hvað hún leggur til, að framlagið til Borgarnesbátsins verði 31.000 kr., gegn því að báturinn fari 10 ferðir til Breiðafjarðar; í stað 8 nú. Ef hægt verður að koma Borgarnesbátnum meira við um Breiðafjarðarferðir en nú er, er um mikinn sparnað að ræða fyrir ríkissjóð, með því að þá er hægt að draga úr ferðum Esju til inn-Breiðafjarðar, en Esja er mjög dýr í rekstri, svo sem kunnugt er, svo að það sparar ríkissjóði útgjöld, ef hægt er að spara í rekstri hennar. Þeir forstjóri Suðurlandsfélagsins og útgerðarstjóri Esju hafa komið sér saman um, hversu haga skuli ferðum Borgarnesbátsins um Breiðafjörð, svo að vænta má alls hins bezta um þessa tilhögun. Jafnframt væntir n. þess, að nokkuð megi spara í framtíðinni með því að stækka siglingarsvæði nokkurra flóabáta, svo sem Djúpbátsins og Hornafjarðarbátsins, og jafnvel Breiðafjarðarbátsins líka. Þó hefir n. ekki séð sér fært að bera fram neinar ákveðnar till. í þessu efni enn sem komið er. Þó skal ég geta þess, að n. hefir við fljóta yfirvegun sýnzt, að heppilegast væri að einn bátur stundaði allar ferðir um Breiðafjörð með endastöð í Stykkishólmi, á sama hátt og Djúpbáturinn annast allar ferðir innan N.-Ísafjarðarsýslu. Hinsvegar bjóst n. við, að slík till. mundi, ef fram kæmi, mæta mótspyrnu, og þótti því ekki ráðlegt að slá neinu föstu í þessu efni nú. Þá var n. það einnig ljóst, að ýmsum héruðum er hin mesta þörf á að fá betri og hentugri farkosti en þau nú hafa, og að nauðsynlegt er að endurnýja ýmsa flóabátana, svo sem Djúpbátinn, en vegna ónógs undirbúnings heima í héraði, sá n. sér ekki fært að gera nú neinar ákveðnar till. í þessa átt. Það er vitanlegt, að sumir líta svo á, og þeirra á meðal útgerðarstjóri ríkisskipanna, að engin þörf sé á því, að Eyjafjarðarbáturinn hafi stærra svæði til yfirferðar en Eyjafjörð einn saman. Átti n. þess engan kost að gera sér grein fyrir, hvað heppilegast væri í þessu efni, með því að þessi bátur hefir ekki sent n. neinar skýrslur um starfsemi sína. Þó veit n. til þess, að þessi bátur hefir farið til Húsavíkur og Skagafjarðar, en vel má vera, að um svo litla flutninga sé að ræða á þessum ferðum, að þær megi leggjast niður án þess að bagi verði af.

Stj. hefir lagt niður póstgöngur um austurhéruð Skagafjarðar

. N. hefir enga hugmynd um, að svo sé, og henni er jafnókunnugt um starfsemi þessa báts, sem eins og ég áður sagði hefir aldrei gert n. grein fyrir starfsemi sinni, eins og um aðra báta, sem aldrei senda neinar skýrslur, en láta þó hinsvegar ekki á sér standa með að hirða þann styrk, sem þeim er veittur. Væri því mjög æskilegt, að þeir þm., sem hafa hagsmuna að gæta í þessum efnum, sæju um það, að nauðsynlegar upplýsingar um starfsemi bátanna yrðu eftirleiðis sendar stjórn og þingi, svo að hægt yrði að taka þetta mál í heild sinni til rækilegrar athugunar. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um till. samgmn., með því að þær eru hinar sömu í öllum aðalatriðum sem í fyrra, en mun þá víkja að þeirri brtt., sem ég á við þennan kafla fjárl. Þessi brtt. er á þskj. 260, VIII og fjallar um, að fjárveitingin til nýrra símalagninga hækki um 20.000 kr., sem skuli verja til nýrrar símalínu frá Sandeyri til Staðar í Grunnavík og frá Arngerðareyri til Melgraseyrar. Eins og hv.þdm. er kunnugt, eru norðurhreppar Ísafjarðar símalausir. Það var ekki fyrr en á síðasta ári, að fé var veitt til símalínu til Snæfjallahrepps, en hinir hrepparnir eru símalausir ennþá. Þó að loftskeytastöð sé að vísu á Hesteyri, kemur það þessum hreppum að litlum notum, svo sem menn munu geta skilið. Er því hin brýnasta þörf á því, að úr þessu verði bætt, einkum þó hvað snertir Grunnavíkurhrepp. Það vita allir, hvílíka þýðingu það hefir fyrir atvinnurekstur eins héraðs að hafa síma, ekki sízt þegar svo stendur á, að nærliggjandi héruð hafa síma. Símaleysið veldur því, að þessi héruð verða útundan og bíða lægra hlut í samkeppninni. Auk þess er á það að líta, að úr þessum hreppum er mjög erfitt til læknissóknar. Íbúar Grunnavíkurhrepps eru svo settir, að þeir þurfa 3 daga til læknisvitjunar, ef farið er á landi. Sjóleiðin er að vísu ekki mjög löng úr vesturhluta hreppsins, en þá líka ófær úr austurhlutanum. En þar er sá galli á gjöf Njarðar, að oft vill svo fara, að þegar komið er til Hesteyrar, þar sem læknirinn býr, er hann kominn á annan enda sveitarinnar, og verður þá að fara eftir honum þangað. Eru þess dæmi frá síðasta ári, að það hafi tekið sólarhring fyrir sex menn á bát að ná til læknis. Mega allir sjá, hvílíkir erfiðleikar þetta eru fyrir héraðsbúa. Ég hafði vænzt þess, að landssímastjóri gerði till. um, að þessi lína yrði tekin upp með hinum nýju línum, en hann tjáði mér, að sér hefði skotizt yfir hana. Hin línan, sem hér er um að ræða, liggur um þéttbýla sveit og er því mikil þörf á henni, en þó ekki svipað því eins knýjandi og um línuna til Grunnavíkur. Þá vil ég drepa með nokkrum orðum á till.hv.fjvn. viðvíkjandi styrknum til bryggjugerða og lendingarbóta. Vil ég taka undir þau ummæli hæstv. fjmrh., að ekki sé rétt að taka allar þessar fjárveitingar á einu ári, vegna þess hve erfitt sé að framkvæma mörg slík mannvirki á sama árinu, auk þess sem með öllu er óvíst um, að öll hlutaðeigandi héruð fái útvegað sér lán til þess að leggja fram sinn hluta kostnaðarins. Er hin fyllsta nauðsyn á, að þessi mannvirki séu styrkt af opinberu fé, og tel ég fyrir mitt leyti réttara að láta þessa styrki vera hærri, en minna dreifða en till.fjvn. gerir ráð fyrir. Ennfremur vil ég benda á það, þar sem hv.fjvn. leggur á móti því, að ríkið gangi í ábyrgð fyrir hlutaðeigandi héruð um lán til þessara framkvæmda, að allar líkur eru til þess, að héruðunum veitist fullerfitt að útvega sér lán, þó að ríkisábyrgð komi til. Ég gæti jafnvel trúað, að í sumum tilfellum yrði það hið sama sem að synja um fjárframlag í þessu skyni, ef neitað verður um ábyrgð ríkisins fyrir þessum lánum. Það er auðvitað ekki nema sjálfsagt, að hlutaðeigandi sýslusjóðir standi ábyrgir fyrir þessum lánum hreppsfélaganna gagnvart ríkissjóði, en auk þess tel ég rétt, að það sé sett sem skilyrði fyrir styrkveitingum af opinberu fé til þessara mannvirkja, að héraðsbúar legðu svo há gjöld á sig fyrir afnot þessara mannvirkja, að árlegar tekjur nægðu til viðhalds, afborgana og vaxta af byggingarkostnaði. Með þessu yrði ábyrgð ríkissjóðs áhættulaus. Út af því, að hæstv. fjmrh. sagði, að tekjur og gjöld hefðu verið áætluð svo í stjfrv., að ekki væri gerlegt að breyta til neinna muna, verð ég að segja það, að ég álít það mjög illt, ef stj. gengur svo frá fjárlfrv., að þinginu gefst ekki svigrúm til þess að hafa hönd í bagga með fjárveitingum ríkissjóðs, því að með því ræður stj. ein fjárl. og tekur þannig fjárveitingarvaldið úr höndum þingsins. Það er vitanlegt, að fjárl. hljóta alltaf að hækka um nokkur hundruð þúsund í meðferð þingsins. Liggja til þess meðal annars þær orsakir, að stj. berast ekki ýms erindi, heldur koma þau fyrst fram eftir að þing er komið saman og stj. hefir gengið frá fjárlfrv. Kemur því til kasta þingsins um að taka afstöðu til þessara erinda, jafnframt því sem fjárlfrv. gengur í gegnum hreinsunareld þess, því að það er siðferðisleg skylda þingsins að standa á verði gagnvart því, að stj. taki sér einræðisvald í fjármálum ríkisins. Þá sagði hæstv. fjmrh., að stj. hefðu ekki borizt neinar umsóknir eða erindi um styrk, til bryggjugerða. Það er nú svo. Mér er a. m. k. kunnugt um, að fyrir þinginu í fyrra lá beiðni um styrk til bryggjugerðar í Hnífsdal, og verð ég að líta svo á, að stj. beri skylda til að athuga, hvaða erindi hafi legið fyrir undanförnum þingum, þegar hún semur fjárl. frv. fyrir næsta ár. Ef stj. bindur sig eingöngu við þau erindi, sem henni berast í hendur um það leyti sem hún semur frv., en lítur ekki á þær þarfir, sem óuppfylltar eru frá fyrri þingum, þá er ég hræddur um, að æðimargt kunni að verða útundan.

Haraldur Guðmundsson Ég get tekið undir það með hæstv. fjmrh., að fjárl. líti ekki vel út, er þau koma frá fjvn. að þessu sinni, ekki sízt þegar litið er til þess, að þingið hefir nú bundið ríkissjóði 360 þús. kr. bagga, sem verður standandi útgjaldaliður í mörg ár, með þeirri lausn, sem samþ. hefir verið á bankamálinu. Ég get ekki neitað því, að hæstv. stj. hefir skeikað ekki alllítið við að ákveða hina ýmsu gjaldaliði fjárl. Þó að ekki sé litið til einstakra brtt. við frv., er samt óumflýjanlegt, vegna settra laga, að breyta gjaldaliðunum mjög mikið til hækkunar frá því, sem var í frv. stj. Um till.n. og nál. í heild vildi ég mega segja það, að um þau hafi ég og fleiri fjvnm. óbundnar hendur. Till. eru samþ. af meiri hl. n., en einstakir nefndarmenn hafa óbundnar hendur um þær. Sama er og um till. annara hv.þdm. að segja, að einstakir nm. hafa óbundin atkv. um þær. Samkv. till.n. hækka útgjöldin um 300 þús. krónur frá því, sem þau eru í frv. Þó er aðgætandi, að þar eru ekki tekin með gjöldin, sem leiðir af því, að samþ. var að leggja 3 millj. í bú Íslandsbanka, og ýmislegt fleira, t. d. hefir styrkur til að reisa verkamannabústaði samkv. lögum frá síðasta þingi ekki verið tekinn með enn og bíður til 3. umr. Það eru tvær gr. frv., eins og kunnugt er, sem mest af þeim útgjöldum, sem ekki eru beinlínis lögákveðin, eru á, 13. og 15 gr. Á þessum gr. nema útgjöldin samtals um 5 millj. króna, en alls eru útgjöld frv. áætluð um 12 millj. Lætur því nærri, að þessar tvær gr. beri um helming allra útgjalda ríkissjóðs, og helmingurinn af þeim er ætlazt til að gangi til nýrra fyrirtækja, sem ráðizt er í, og sumpart til áframhalds þeim, sem áður hefir verið byrjað á. Það er auðvitað gott og blessað, ef Alþingi sér sér fært að leggja ríflega til verklegra framkvæmda í landinu. En ég vil geta þess í þessu sambandi, að þegar vegamálastjóri kom á fund hjá fjvn., var hann inntur eftir, hvernig á því stæði, að ekki hefði verið unnið fyrir allt það fé, sem ætlað var til vegagerðar í ákveðnu héraði síðastliðið ár. Svaraði hann því á þá leið, að ekki hefði verið hægt að fá nógu marga menn til þess að vinna verkið. Það er hróplegt ranglæti gagnvart hinni vinnandi stétt í landinu, að vegamálastjórninni skuli haldast uppi ár eftir ár að greiða verkamönnum mikið lægra kaup en aðrir atvinnurekendur greiða, og það svo lágt, að ekki er hægt að fá nógan mannafla til að framkvæma þau verk, sem Alþingi ætlast til, að unnin séu árlega. Í sambandi við þessar tvær gr. fjárl. vildi ég segja það, að fjárhæðir þeirra ætti að nota til þess að koma meiri jöfnuði á athafnalífið í landinu, þannig, að þegar athafnalíf er fjörugt, þá ætti að leggja minna í framkvæmdir hins opinbera, en geyma heldur þangað til lítið er um vinnu hjá einstökum atvinnurekendum. Þau ár, sem ríkissjóður og bæjarsjóðir hafa óvenjulegar tekjur, ætti að leggja nokkuð til hliðar og geyma til erfiðari áranna. Þetta hefir borið á góma í n., og hygg ég, að flestir nefndarmanna séu mér sammála um þetta. Það er rétt að nota til fullnustu greiðsluheimildir hvert ár, en þær óvæntu tekjur, sem kunna að fást vegna góðæris, á að geyma þangað til minni atvinna er í landinu. Skal ég svo ekki fjölyrða frekar um þetta að sinni, en snúa mér að þeim brtt., sumum, sem fram eru komnar, og þá sérstaklega þeim, sem ég flyt. Á síðasta þingi bar ég fram brtt. ásamt öðrum við 8. gr. fjárl., um konungsmötu. Þar segir svo, að borðfé konungs skuli vera 60 þús. kr. Nú skyldi maður ætla, að upphæðin miðaðist við ísl. krónur, eins og aðrar upphæðir fjárlaganna, en svo er ekki, heldur er gert ráð fyrir í síðasta lið 10. gr., að konungur fái ekki aðeins þessar 60 þús. kr., heldur er honum færður til viðbótar gengismunur, sem nemur 12 þús. kr. Brtt. mín í fyrra fór í þá átt að fella niður gengisviðaukann, en náði ekki samþykki. Ég hefi ekki enn borið fram brtt. um þetta, en mun ef til vill gera. það við 3. umr. Þá á ég brtt. á þskj. 260, við 2. gr., og fer hún fram á að fella niður tekjuliðinn skólagjöld. Þessa brtt. höfum við jafnaðarmenn borið fram í tvö ár, en hún ekki fengizt samþ. Um brtt. þessa ætti ekki að þurfa að hafa mörg orð. Skólar þessir, sem hér um ræðir, eru kostaðir af ríkinu svo að segja að öllu leyti. Skólagjöld eru ekki áætluð nema 20 þús. kr. alls. Þetta er lítil upphæð og alveg hverfandi samanborið við framlag ríkissjóðs, en það er þó afarerfitt fyrir fátæka nemendur að greiða 150 krónur fyrir eins vetrar skólavist. Að vísu hefir ýmsum nemendum verið sýnd nokkur linkind um þetta gjald og mjög fátækt námsfólk sloppið við að greiða það. En ég álít, að sjálfsagt sé að fella skólagjöldin alveg niður. Það á að örva fólk til að leita sér menntunar, en ekki að gera því örðugra fyrir. Í milliþingan. í tolla- og skattamálum kom til tals að leyfa foreldrum að draga frá tekjum sínum framfærslu- og námskostnað barna, sem stunda skólanám, þótt þau séu komin langt yfir 14 ára aldur. Ég lít svo á, að meira en nóg sé að tolla allar þarfir manna og nauðsynjar, þó að ekki sé tolluð líka skólaganga unglinganna, eða viðleitni þeirra til þess að mennta sig, sem öll þjóðin hefir gagn af. Ég vona því, að hv.þdm. geti fallizt á þessa brtt. og að skólagjöldin falli úr sögunni. Fyrir ríkissjóð, munar þetta engu, en fátæka nemendur munar það afarmiklu. Þá ber ég fram, ásamt 4 öðrum hv.þdm., IX. brtt. á þskj. 260, um 10 þús. kr. framlag úr ríkissjóði til þess að reisa lofttalstöðvar á Ísafirði og Horni. Ég vil leyfa mér mjög eindregið að mæla með því við hv.þdm. að samþ. þessa brtt. Fyrir útgerð við allt Ísafjarðardjúp hefir þetta ákaflega mikla þýðingu. Sjómenn þar vestra - og raunar víða - taka mjög mikið mark á skeytum, sem send eru um veður og veðurútlit. En því miður eru veðurspárnar ekki ábyggilegar og hefir oft hlotizt tjón af því. Í þessu sambandi skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp nokkra smákafla úr bréfi skipstjórafélagsins Bylgja á Ísafirði til Veðurstofunnar hér í Reykjavík, dags. 28. jan. nú í vetur. Fyrst er talað um veðurskeytin yfir höfuð og hvað mikið sé í húfi, að þau séu sem réttust. Síðan eru nefnd tvö dæmi, þar sem veðurspánum hefir skeikað mjög og mikið tjón hlotizt af. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Aðfaranótt þess 17. janúar var spáð góðu veðri, og um daginn sunnan og suðaustan, mildara veður. Þá nótt um kl. 4 brast á stórviðri úr norðaustri með svo miklu hríðarmyrkri, að skip náðu landi með illan leik, en töpuðu flest miklu af lóðum sínum, en sum öllum. Stóð bylurinn óslitinn til kl. 10 að kvöldi næsta dags. Að kvöldi þess 24. var spáð stilltu og björtu veðri þá um nóttina, en yfir daginn sunnan og suðaustan golu. Skip reru öll til fiskjar, og flest langt, því bæði bar saman veðurspá og veðurútliti um kvöldið. Að morgni um kl. 10 hvessti á ANA, og gerði eitthvert mesta hvassviðri, sem þekkist hér úr þeirri átt. Smærri skipin náðu nauðulega landi, nokkur hleyptu til Súgandafjarðar, og einn bátur fórst með 5 mönnum“. Þetta eru aðeins 2 dæmi, en þau sýna vel hvernig veðurspárnar hafa reynzt stundum fyrir vestan. Í báðum tilfellum er spáð góðu veðri, sem sjómenn reiða sig á, en í bæði skiptin brestur á stórviðri þar sem bátarnir eru að veiðum langt undan landi. Í fyrra óveðrinu tapast mikið af veiðarfærum, og í síðara skiptið ferst bátur með 5 manna áhöfn. Til þess að benda hv.þdm. á, hve mikið er í húfi um að veðurfregnir reynist ábyggilegar, þá skal ég geta þess, að í bréfinu stendur, að láta muni nærri, að við Djúpið rói í hvert sinn er gefur á vetrarvertíð: 15 vélbátar og línuskip, 25 smálestir og stærri, og 40 vélbátar frá 6–25 smálestir. Áhöfn þessara skipa allra til samans er um 400 manns og veiðarfærin, sem þau nota daglega, um 70–80 þús. kr. virði. En auk þess ganga frá Ísafirði 2 togarar, með samtals 50 manna áhöfn, svo að þarna eru um 450 menn, sem sjó stunda og treysta á veðurskeytin. „Má af þessu nokkuð marka, hve mikið er í húfi bæði af mannslífum og fémæti á hverjum degi, sem róið er, og hversu bráð nauðsyn beri til, að veðurspárnar séu sem réttastar“. Nú er það álit kunnugra manna, að nauðsynlegt sé að hafa talstöð á Horni, sem stæði í sambandi við loftskeytastöðina í Reykjavík og aðra á Ísafirði. Og ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa kafla úr bréfinu, sem um þetta ræðir: „Mjög æskilegt væri, eigi sízt vegna veðurfrétta, að loftskeytastöð verði reist á Horni; er stæði í sambandi við stöðina í Reykjavík, og aðra, er sett yrði hér upp á Ísafirði. Talsverður áhugi er vaknaður fyrir þessu hér vestra, þingmálafundur hefir skorað á Alþingi að koma því í framkvæmd, og fiskideildin hér sömuleiðis, hvern árangur sem það ber að þessu sinni. Til þess að rökstyðja enn betur ummæli vor um nauðsyn veðurfregna af hafinu, skulum vér geta þess, að í vetur hefir það komið fyrir dögum oftar, að spáð hefir verið austan- eða suðaustankalda, en veður þá verið á norðaustan með stórhríðarbyl og sjávargangi, stundum svo miklum, að togarar hafa orðið að leita hafnar“. Það er ekki vafi á því, að ef skip gætu fengið fregnir frá Horni um hvernig veður væri þar úti, áður en lagt væri af stað til veiða, þá mundi það tryggja, að sjaldan yrði farið út í tvísýnu. Þess má líka geta, að allmargir togarar stunda veiðar vestur á Halamiðum einmitt þann tíma, sem hér er aðallega um að ræða, og þar sem flestir þessir togarar eru útbúnir loftskeytatækjum, mundi auðvelt að komast í samband við þá um veðurfar vestur og norður í hafinu, svo að auðveldara væri að segja fyrirfram með nokkurri vissu, hvernig veður hagaði sér næstu stundirnar, og þar með betur tryggt líf og fjármunir allra þeirra sjómanna, sem leita langt frá landi til fiskiveiða í litlum bátum. Jón Eyþórsson veðurfræðingur leggur líka eindregið með því, að þessar talstöðvar verði reistar, og fullyrðir, að með þeim megi gera veðurspárnar öruggari, og það án verulegs aukins kostnaðar fyrir sjálfa Veðurstofuna. Hann segir svo í bréfi til atvinnu- og samgöngumálaráðuneytisins, dags. 24. febr. 1930, með leyfi hæstv. forseta: „Hinsvegar er mjög merkilegt nýmæli í bréfi skipstjórafélagsins „Bylgjan“ á Ísafirði, sem ég vildi leyfa mér að vekja athygli á. Á ég þar við tillögu þá, að reist verði loftskeytastöð á Horni, er stæði í sambandi við talstöð á Ísafirði og loftskeytastöðina í Reykjavík. Slík stöð yrði, að mínu áliti, hinn mesti fengur fyrir allar ráðstafanir, sem gerðar yrðu til slyssvarna við Vestfirði“. Ég hefi grennslazt eftir því hjá landssímastjóra, hvað kosta mundi að reisa þessar tvær stöðvar nægilega sterkar til þess að ná sambandi við loftskeytastöðina hér í Reykjavík og veiðiskip úti fyrir. Segir landssímastjóri mér, að þær muni ekki þurfa að kosta uppkomnar yfir 10 þús. kr., ef rafmagn fæst á báðum stöðunum. Á Ísafirði er rafmagnsstöð, eins og kunnugt er, og á Horni stendur til að reisa radíóvita nú í sumar, svo að þar ætti ekki heldur að verða skortur á rafmagni. Ég tel óþarft að eyða fleiri orðum um till. þessa, enda þori ég að fullyrða, að engri 10 þús. kr. upphæð sé hægt að verja betur vestur þar, til þess að tryggja öryggi og líf þessara ca. 450 sjómanna, sem veiðar stunda við Ísafjarðardjúp. En þessi till. getur líka haft víðtækari áhrif, því að komist stöðvarnar upp, verða þær öllum til öryggis, er fiskiveiðar stunda fyrir Vestfjörðum. Vona ég svo, að hv.þdm. skilji nauðsyn þessara athafna og samþ.brtt. einum rómi. Fleiri till. á ég ekki við þennan fyrri kafla fjárlaganna, og get ég þá látið máli mínu vera lokið að þessu sinni.

Hannes Jónsson *) Ég vil víkja nokkrum orðum að brtt. minni, enda þótt ekki sé nema rúmlega helmingur deildarmanna á fundi.

Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, að það er varla hægt að halda áfram umr. um fjárlög, þegar ekki er nema helmingur deildarmanna á fundi

. Þessi brtt. mín er á þskj. 260,IV. og er í tvennu lagi. Önnur þeirra er um það, að við 13. gr. B. II. a. bætist nýr liður: Til Húnavatnssýsluvegar 15 þús. kr. Hinn liður till. minnar er um það, að fjárveiting til Vatnsskarðsvegar, falli niður. Hér er því aðeins um tilfærslu upphæða að ræða, sem verja skal til vegagerða. Ég hefi í fyrra við umr. um þessi mál tekið það fram, að bæði fyrrv. landsverkfræðingur og núv. vegamálastjóri hafa talið brýna nauðsyn þess, að vegur verði lagður sem fyrst yfir Víðidal, og í tillögum vegamálastjóra frá 1925 er gert ráð fyrir því, að þessi vegur verði fullgerður fyrir 1932, svo að ekki er seinna vænna að taka hann upp í fjárlögin. Ég hefi áður bent á, að skynsamlegra er að leggja fyrst vegi innan héraða, áður en vegir eru lagðir yfir fjöll milli héraða. Ég hefi átt tal um brtt. mína við vegamálastjóra Geir Zoëga, og hefir hann sagt, að ef ætti að taka fé frá fjallvegum, þá áliti hann Vatnsskarðsveginn helzt mega við því, en jafnframt tók hann fram, að hann áliti verr farið, að ekki væri hægt að byrja að byggja Vatnsskarðsveginn sumarið 1931. En samkv. áætlun vegamálastjóra myndi þessi vegur kosta minnst 65 þús. kr., ef hann á að koma að nokkru haldi. Þess vegna er það alveg víst, að þessi 15 þús. kr. spotti, sem gert er ráð fyrir í fjárlfrv., yrði algerlega gagnslaus, vegna þess að hann liggur svo langt frá veginum, sem nú er farinn. Það er þess vegna miklu skynsamlegra að bíða nokkur ár með slíka vegi, en taka þess á milli svo mikið af þeim, að að gagni megi koma. Í brtt. minni er þetta kallað Húnavatnssýsluvegur, og er þar aðallega átt við veg milli Gljúfurár og Víðidalsár, en vitanlega réði vegamálastjóri, hversu framkvæmdum yrði hagað, og gæti tilfært fjárhæðir eftir því sem bezt hentaði. Að öðru leyti vil ég ekki orðlengja frekar um þetta að svo stöddu og vil láta nægja að vísa til þess, sem ég hefi sagt um þetta mál á þinginu í fyrra. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég beina þeirri ósk til hæstv.atvmrh., að hann sjái um, að hafin verði strax í sumar bygging vegar yfir Holtavörðuheiði norðan frá, en ekki sunnan frá eins og hingað til, vegna þess að þörfin á vegi er áreiðanlega miklu brýnni norðan til á heiðinni en sunnan til. Sömuleiðis vil ég leyfa mér að fara þess á leit við hæstv. ráðh., að hann láti fram fara rannsókn á vegarstæðum á Holtavörðuheiði norðanverðri, því að þar mun vera um tvær leiðir að ræða. Önnur þeirra mun vera að ýmsu leyti hentugri, vegna þess að hún er til muna styttri og auk þess sennilega töluvert snjóléttari, því að vestari leiðin hefir þann mikla annmarka, að tæplega verður komizt á bíl niður af heiðinni norðanmegin, vegna snjóþyngsla. Þetta er mjög þýðingarmikið atriði, og ég vona fastlega, að hæstv.atvmrh. taki það til frekari athugunar. * ) Ræðuhandr. óyfirlesið.

Einar Jónsson *) Mér þykir nú óvænlega horfast um fundarsókn hv.þm., að ekki skuli vera nema rétt helmingur deildarmanna viðstaddur við fjárlagaumr. En það batnar ekki þótt bíði, og þess vegna mun ég nú gera nokkra grein fyrir brtt. minni, enda þótt það sé hálfleiðinlegt í slíku fámenni. En þess ber að gæta, að umr. breyta sennilega litlu um afdrif slíkra till., svo að það er að því leyti sama, hvenær mælt er fyrir þeim. Um þessa till. mína er það að segja, að ég hefi talað um hana áður, á þinginu í fyrra, en með því að ég býst tæplega við, að það sé mönnum í svo fersku minni, þykir mér rétt að fylgja henni úr hlaði með nokkrum orðum. Hér er nefnilega um svonefndan Fjallabaksveg að ræða. Þessi vegur er í hinu mesta óstandi og lítt fær um marga tíma árs. Er það Rangæingum fullkomlega um megn að halda honum við svo að í lagi sé. Ég varð þess nokkuð var í fyrra, að mönnum var ekki ljóst, um hvaða veg væri eiginlega að ræða, og þykir mér því rétt að drepa lítillega á það nú. Þessi vegur, sem öðru nafni nefnist Landvegur, liggur upp úr miðjum Holtunum og upp um Land og upp fjöll og öræfi, alla leið austur í Skaftártungu. Það hefir verið leitazt við að fá veg þennan tekinn í þjóðvegatölu, en sú viðleitni hefir enn ekki borið árangur. Hefir samgmn. sýnt venjulegt tómlæti um það mál. Þegar vegalagabreytingarnar komu fram á öndverðu þingi í vetur, voru margir í efa um, hvort eigandi væri undir því að fela samgmn. athugun þeirra mála. Hefir það jafnan orðið hlutskipti þeirra mála, sem þessi nefnd hefir fengið til meðferðar, að þau hafa ekki sézt framar, fyrr en þá svo seint, að í óefni væri komið um afgreiðslu þeirra. Hvað þennan veg snertir, þá er ég alveg viss um, að Rangæingum væri það mjög kært, að þessi vegur væri tekinn í þjóðvegatölu, vegna þess að vegur þessi er ekki byggðarmönnum fremur til nytsemdar en öðrum landsmönnum. Það eru ekki fremur Rangæingar en aðrir, sem nota þennan veg; t. d. hefir umferð um hann stórlega aukizt síðan Hekluferðir tóku að tíðkast. Bílaumferð um þennan veg er mjög mikil í sambandi við skemmtiferðir til Heklu, sem mjög fara í vöxt ár frá ári. Það er því líkt um þennan veg að segja og um Fljótshlíðarveginn, - sem hv. samgmn. liggur á sem endranær, - að bílaumferð aðvífandi manna gerir Rangæingum mjög erfitt um viðhaldið. Af þessu leiðir svo það, að viðhald annara vega í Rangárvallasýslu er í hinu megnasta ólagi, vegna þess að allt vegafé sýslunnar rennur til þess að halda við þessum tveim vegum, og hrekkur þó ekki til. Þó hefir verið stofnaður sérstakur vegasjóður, til þess að reyna að standa straum af þessum gífurlegu útgjöldum, en það virðist ekki nægja. Ég fer í till. minni þá leið, að leggja til, að fjárveiting til sýsluveganna væri hækkuð um 12 þús. kr., með það fyrir augum, að þessi hækkun rynni til Fjallabaksvegarins. Ég vil mega vænta þess, að jafnoft og búið er að skýra þetta mál fyrir hv. deild, þá loki hún ekki lengur augunum fyrir þeirri brýnu nauðsyn, sem liggur að baki þessari till. minni. Ég held líka, að Rangárvallasýsla sé vel að því komin, að hún fái þessu framgengt. Við skulum aðeins athuga fjárlögin og sjá, hversu mikið Rangárvallasýsla ber úr býtum, samanborið við aðrar sýslur landsins. Að þeirri athugun lokinni dylst engum, að þessi sýsla ber mjög skarðan hlut frá borði. Vil ég þó ekki um það sakast, því að hér er ekki um hreppapólitík að ræða af minni hendi. En ef hv.þdm. athuga það, að Rangárvallasýslu eru aðeins ætluð örfá hundruð króna, sem sé 200 kr. til læknisvitjana í Eyjafjallahreppum og 400 kr. til konu einnar í Fljótshlíð, sem skarað hefir fram úr í skógrækt, og þetta gerir samtals 600 krónur - segi og skrifa sex hundruð - þá ættu hv.þm. að geta greitt þessari till. minni atkv. með mjög góðri samvizku. Flest önnur kjördæmi fá stórar upphæðir til ýmsra þarfa, og ef samræmi og réttlæti á að ráða í þessum sökum, þá ber sannarlega að ljá þessari till. eyra. Annars skal ég segja það í þessu sambandi, að mér virðist koma nokkuð út á eitt, hvernig hv.fjvn. leggur sig í líma til þess að jafna útgjöldunum niður á héruð landsins, því að deildin virðist hafa till. hennar að engu, - að ég ekki tali um hæstv. ríkisstjórn, sem sóar fé landsins eftir eigin geðþótta, hvað sem fjárlögin segja og hversu sem þingið mælir fyrir um meðferð á ríkisfé. Það virðist því svo sem fjvn. sé til lítils, og sama hversu mikla vinnu hún leggur í athuganir sínar og umsagnir og hversu mikla alúð hún leggur við starf sitt. Hæstv. núv. stj. þykist upp úr því hafin að hlíta vilja þingsins, og allt þetta mikla starf, sem Alþingi leggur í afgreiðslu fjárlaganna, er því í rauninni unnið fyrir gíg. - Hvað þessum vegi viðvíkur, þá sé ég ekki, að um nema tvennt sé að ræða, að ríkið taki hann í þjóðvegatölu, eða það taki að sér viðhald hans sérstaklega. Sýslan er þess ekki umkomin. Ef vegurinn er ófær sökum ónógs viðhalds, þá hefir það miklar búsifjar í för með sér fyrir Landmenn, svo að þeir verða að taka á sig langa króka til þess að komast leiðar sinnar. Ég býst ekki við að þurfa að fara fleirum orðum um þá brýnu nauðsyn, sem liggur að baki þessari málaleitun, og ef svo færi, að þingið vildi ekki sinna henni, þá vænti ég þó í lengstu lög, að þingið sjái sér fært að taka veginn upp í vegalögin, og ég vona, að samgmn. sjái sóma sinn í því að svæfa ekki það mál. Hefir nefndin að maklegleikum sætt hörðu ámæli af meðferð slíkra mála, svo að hæstv. forseti hefir jafnvel orðið að skerast í leikinn. Er slíkt framferði n. með öllu óverjandi, því að vitanlega eiga málin að koma fram í deildinni til umr. fyrr en í ótíma. Ég vil fyrir mitt leyti mótmæla þessu framferði n. Fyrir skömmu ámálgaði ég það við n., að hún afgreiddi brtt. mína umsvifalaust, og lofaði hún því, en nú er liðin vika síðan og ekkert kemur frá henni. Þykir mér nú allóvænlega áhorfast, og þess vegna flyt ég þessa brtt. við fjárlögin, því allillt er að eiga nokkuð undir náð hv. samgmn. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um aðrar till., sem komið hafa fram; býst við að láta nægja að greiða atkv. um þær. Læt ég því máli mínu lokið, til þess að tefja ekki tíma þingsins um skör fram. Vil ég vænta þess í lengstu lög, að þingið taki þessum málaleitunum Rangæinga með skilningi og velvild, svo sem vera ber. * ) Ræðuhandr. óyfirlesið.

Ólafur Thors Við þennan kafla fjárlaganna á ég aðeins eina litla brtt. Það er brtt. við brtt.fjvn. á þskj. 229, og fer fram á það, að fjárfúlga sú, sem n. stingur upp á að verði veitt til bryggjugerða og lendingarbóta, verði hækkuð úr 91.000 kr. upp í 97.000 kr. og þær 6.000 kr., sem hækkunin nemur, renni til bryggjugerðar og lendingarbóta í Grindavík, gegn tvöföldu framlagi annarsstaðar að. Ástæðan til þess, að ég flyt þessa brtt. er sú, að síðasta Alþingi barst umsókn frá Einari G. Einarssyni í Grindavík um það, að honum yrði veittur 10.000 kr. styrkur til þess að standast hálfan kostnað við að byggja þessa bryggju. Fjvn. tók ekki þessa beiðni til greina og hefir tjáð mér, að það hafi verið nokkuð vegna minna afskipta af málinu. En mín afskipti voru þau, að aðspurður skýrði ég frá því, að Grindvíkingar hefðu á fundi samþykkt að fara þess á leit, að úr ríkissjóði yrði veittur fjárstyrkur til bryggjugerðar hjá þeim, en ekki á sama stað og Einar G. Einarsson hefði beðið um, heldur í Þórkötlustaðahverfinu. Nú er liðið eitt ár síðan ég gaf fjvn. þessar upplýsingar og Einar G. Einarsson hefir flutt beiðni sína á ný, og enn hefir ekki borizt frá Grindvíkingum nein beiðni um bryggjugerð á öðrum stað en Einar nefnir. Fjvn. spurði mig, hver væri hugur Grindvíkinga í þessu máli, og varð það að samkomulagi milli hv.n. og mín, að ég skyldi spyrja hlutaðeigendur - en það er fyrst og fremst formannafélagið í Grindavík og aðrir áhugasamir menn þar, - hvernig málið stæði frá þeirra hendi og hverra athafna þeir óskuðu frá minni hendi og hverrar fjárveitingar úr ríkissjóði. Þessari fyrirspurn beindi ég til hlutaðeigenda og fékk þau svör, að þótt þeim þætti lendingarbætur í Þórkötlustaðahverfi nauðsynlegri, en Einar hefði beðið um styrk til framkvæmda í Járngerðarstaðahverfi, er væri meira til daglegra hagsbóta, þá væri það svo, að athuganir í Þórkötlustaðahverfi væru ekki lengra komnar en það, að allt yrði að bíða fyrst um sinn. Af þessum ástæðum töldu þeir, að óskir Einars yrðu að skoðast sem vilji Grindvíkinga yfirleitt. Þegar málið lá þannig, þótt mér sjálfsagt að flytja þessa ósk þeirra fram á Alþingi, og býst ég við að gera það að nokkru leyti í samráði við hv.fjvn., og vænti þess, að undirtektir hennar verði ekki verri við þessa málaleitun heldur en við aðrar svipaðar beiðnir, sem henni hafa borizt og hún hefir afgr. á þann hátt, að ríkissjóður legði fram 1/3 kostnaðar við bryggjugerðir eða lendingarbætur, svo að af þeim geti orðið. Ég skal svo aðeins gefa örstutta skýringu á, hvernig bagar til þarna syðra. - Eins og margir hv.þdm. munu vita, er lending í Grindavík ákaflega vond; Grindavík er opin fyrir hafinu og lendingin er aðeins brimsorfnir klettar og frá ómunatíð hefir ekkert verið aðhafzt til að bæta hana, mest vegna þess, að brimgangurinn er svo ógurlegur þar syðra, að allar málamyndabætur eyðileggjast þegar í stað, en að gera nokkuð til frambúðar, hafa Grindvíkingar ekki séð sér fær að ráðast í af eigin rammleik. En fyrir það, að engar hafnarbætur hafa verið gerðar, hagar enn svo til í Grindavík, sem ekki mun vera títt hér á landi, að það verður að bera á bakinu allan aflann frá sjávarmáli og upp á land. Hinsvegar er það að segja um útræði frá Grindavík, að afli hefir verið þar prýðisgóður, en sú breyting hefir orðið þar á starfsaðferð þeirra á síðustu árum, að í stað þess, að menn reru áður á venjulegum árabátum, hafa nú verið settir smáhreyflar í bátana. Afleiðingin hefir orðið sú, að aflinn hefir aukizt, en aftur á móti hefir skipshöfnin minnkað, svo að færri hendur eru til starfa þegar að landi kemur, því að hreyflarnir hafa komið í stað mannsaflsins. Af þessu leiðir auðvitað það, eins og ég sagði áður, að færri hendur eru til að vinna, þegar að landi kemur, um leið og aflinn hefir aukizt, og fyrir þetta er nú þörfin á bryggjugerð þar orðin svo brýn, að Grindvíkingar telja það hina mestu nauðsyn að gera þessa bryggju Einars G. Einarssonar. Málið liggur þá þannig fyrir, eins og ég hefi nú frá skýrt. Fjárveitingin, sem farið er fram á, er mjög lítil og hliðstæð við aðrar fjárveitingar hv.n., og ég vil leyfa mér að vekja athygli á því, að hv.fjvn. myndi sjálf hafa borið fram þessa fjárveitingu, ef ekki hefði staðið á svari frá Grindvíkingum. Ég vona, að hv. d. sjái sér fært að samþykkja þessa till., ekki sízt vegna þess, að ríkissjóður hefir miklar tekjur af útræði í Grindavík. Ég vil geta þess, að Einar G. Einarsson hefir farið fram á 10.000 kr. styrk, en ég hefi ekki séð mér fært að fara fram á meira en 6000 kr., og það einmitt til þess að vera í samræmi við stefnu fjvn. í málinu. Ég sé svo ekki ástæðu til að hefja neinar almennar umr. um afgreiðslu fjárl. eða einstakar brtt., sem bornar hafa verið fram hér, en get aðeins tekið undir það, sem komið hefir fram í umr., að vald ríkisstj. í fjármálum er farið að verða nokkuð mikið, frá mínu sjónarmiði allt of mikið, enda þótt því væri betur beitt en raun hefir á orðið um hæstv. stjórn.

Sveinn Ólafsson Ég á enga brtt. við þennan kafla fjárl., sem nú er til umr. Það er þó ekki vegna þess, að ég finni ekki, að mitt hérað hefði þörf og ástæðu til þess að fara fram á fjárhagslegan stuðning frá ríkinu, eins og annarsstaðar er óskað eftir, heldur er það vegna hins, að ég sé mér ekki fært annað en að draga úr kröfunum í þessu efni, eftir því sem unnt er. Mér finnst, að standi öðruvísi á í þetta sinn en á undanförnum þingum, þegar fjárlög hafa verið afgreidd. Ég held, að það séu í vændum að þessu sinni meiri útgjöld fyrir ríkissjóð, tilfallandi, ef svo mætti segja, en venja hefir verið undanfarið. Ég vil þess vegna taka undir orð hæstv. fjmrh. um það, að hér beri að viðhafa alla gætni. Það er nú þegar vitað og kunnugt, að út af bankamáli því, sem hér var nýlega afgreitt, hlýtur að leiða til tilfinnanlegra útgjalda og ábyrgða, sem á ríkissjóði lenda. Ég vil ennfremur minna á það, að með afgreiðslu bankamálsins er ekki lokið þeim meiri háttar útgjöldum, sem búast má við, að lendi á ríkissjóði, því að eftir eru enn óafgreidd þrjú frv., sem lúta að líku efni, og ekki ólíklegt, að eitthvert þeirra fái afgreiðslu. Ég á hér við frv. til laga um Fiskveiðasjóð Íslands, en það frv. liggur fyrir í þrem útgáfum. Með frv. um Fiskveiðasjóð Íslands er gert ráð fyrir stórmikilli útgjaldaaukningu við það, sem komið er, og er það með hliðsjón af þessum lagafrv. og öðrum skyldum, að ég hefi ákvarðað fyrir sjálfan mig að takmarka sem allra mest óskirnar. Af þessu leiðir líka hugsunarrétt, að ég get ekki komizt hjá að greiða atkvæði á móti ýmsum brtt., sem fram eru komnar, þrátt fyrir það, þótt ég viðurkenni, að allur fjöldinn af þeim brtt. sé vel frambærilegur og eigi mikinn rétt á sér. Ég, sem sagt, er þess vegna ráðinn í því að leggja á móti talsvert mörgum af þessum brtt., hvað sem aðrir hv.þdm. kunna að álíta um það. Hér liggur þó fyrir ein brtt., og auðvitað fleiri, sem ég get fallizt á, og sem ég finn ástæðu til að mæla með og óska eftir að samþ. verði. Það er IX. liður á þskj. 260, 10.000 kr. fjárveiting til lofttalstöðva á Norður-Horni og á Ísafirði. Ég álít, að eitt af því, sem sjófarendum og fiskimönnum ríður allra mest á hér í kringum strendur landsins, sé það, að öruggari verði veðurathuganir og ábyggilegri um leið veðurskeyti þau, sem sjómenn og almenningur allur fer nú svo mjög eftir. Um leið og ég minnist á þessa litlu tillögu, finnst mér ástæða til að minnast á meðferð á skyldu máli hér á síðasta þingi; það var meðferð á tillögu, sem ég flutti þá um loftskeytastöð á Papey, tillaga, sem að síðustu fékk áheyrn, en þó svo seint og svo niðurfærð, að varla er þess að vænta, að hún komi að tilætluðum notum. En hún var til þess að vinna það sama verk fyrir austurhluta landsins og ætlazt er til, að lofttalstöð geri þarna vesturfrá. Það er álit veðurfræðinga, að það sé alveg óumflýjanlegt að útvega veðurstöðinni betri aðstöðu til að segja fyrir um veður, en það fæst ekki með öðru en að hafa nákvæmar veðurathuganastöðvar til og frá um landið, og sem fjarst veðurstofunni, sem á að hagnýta þær, en að sjálfsögðu verður sambandið milli athugunarstöðvanna og veðurstofunnar að vera öruggt, svo að daglega náist veðurfregnir. Ég vildi þess vegna mega vænta þess, að bæði á Austurlandi og Vesturlandi kæmust sem fyrst upp lofttalstöðvar, og yrði til þess að auka það öryggi, sem sjómönnum vorum er svo afarmikil nauðsyn á. Aðrar brtt., sem fyrir liggja, ætla ég ekki að gera að umtalsefni, en nokkrar þeirra eru þó þannig vaxnar, að ég hlýt að mæla með þeim, þótt fleiri séu, sem ég ekki tel rétt að samþykkja.

Sigurður Eggerz Ég á hér eina brtt., III. á þskj. 260, sem fer fram á það, að lagðar verði 70.000 kr. til Vesturlandsvegar. Ég býst nú við því, að mörgum kunni, fljótt á litið, að þykja ég vera nokkuð kröfufrekur um þennan veg, en ástæðan til þess, að farið er fram á þessa upphæð, er sú, að vegamálastjóri lítur svo á, að ef þessi upphæð verði veitt, megi fyrir hana lagfæra veginn svo, að Dalasýsla komist í samband við veganetið í Borgarfjarðarsýslu og höfnina í Borgarnesi. Nú er það svo, að ég verð að lýsa ánægju minni yfir þeirri niðurstöðu, sem orðið hefir um það, hvar vegurinn skyldi liggja. Fyrst var hugmyndin, að hann skyldi lagður um Lagárdal að norðan, en svo var það kveðið niður; nú á hann að liggja um Bröttubrekku, og er nú búið að vinna fyrir 23.000 kr. Fjárveitingin var upphaflega 20.000 kr., en svo var bætt við þrem þús. kr. Ef svo þessi upphæð bætist við, álítur vegamálastjóri, að megi koma Dalasýslu í samband við Borgarfjarðarvegina. Ég skal geta þess, að hæstv.atvmrh. hefir ritað ýmsum mönnum um þessa vegarlagningu, og hafa þeir skilið það svo, að meiningin sé að koma þessum vegi af í ár; eru það mönnum því mikil vonbrigði, ef það verður ekki hægt. Ég skal geta þess, að þegar þessi vegur er kominn upp brekkuna, þá mundi það leiða af sjálfu sér, að komnir eru akfærir vegir í Saurbæinn og að Staðarhrauni, því að það er gert ráð fyrir því, að með fremur litlum aðgerðum sé hægt að koma hinum veginum áfram. Ég vænti þess vegna, þegar svona stendur á, og þörfin er mikil fyrir Dalasýslu að fá þetta vegasamband opnað og hæstv. stj. virðist óska að koma þessu sambandi á, að hv. d. sýni þá sanngirni að veita nú þegar þessa upphæð, svo að þetta samband megi opnast sem fyrst. Ég hygg, að þótt farið sé í gegnum allar vegalagningar á landinu, þá muni það sýna sig, að þörfin er óvíða eins mikil og hér. Ég skal geta þess, að kjósendur mínir í Dalasýslu voru mjög glaðir yfir þessu bréfi, sem þeim barst allmörgum frá hæstv.atvmrh., að nú væri ætlunin að koma þessari vegagerð af. Vona ég því, að hv. d. vilji styrkja hinn góða vilja hæstv.atvmrh., með því að veita þessa upphæð. Vegamálastjóri vill, ef þessi upphæð verður veitt, reyna að koma veginum af í ár, þó er það ekki alveg víst, að það takist, en næsta ár er það fullvíst að koma megi honum af. Þótt þessi upphæð sé nú hækkuð um 30.000 kr., þá er það, eins og allir vita, að verði þetta ekki veitt í ár, þá verður það veitt að ári, og þess vegna finnst mér réttmætt að taka nú tillit til þessarar sanngirniskröfu Dalasýslu um að veita þetta. Skal ég svo ekki eyða fleiri orðum til að mæla með þessari brtt. minni, en treysti fast á sanngirni hv. d. til að fylgja henni fram.

Pétur Ottesen Ég á hér eina litla brtt. á þskj. 260, undir VII. lið; það er styrkur til Þorsteins Þorsteinssonar, til þess að reisa gistihús á Húsafelli, 4.000 kr. Það hefir nú um alllangt skeið, þar sem svo stendur á, að umferð er mikil á afskekktum stöðum í sveitum, verið veittur nokkur styrkur, fyrst og fremst til þess að koma upp þeim húsakynnum, að hægt væri að taka á móti gestum. Í öðru lagi hefir ennfremur um nokkurt skeið verið veittur nokkur rekstrarstyrkur til slíkra staða, til þess að gera bændum á þessum stöðum það kleifara en ella að geta veitt mönnum sæmilegan beina. Það var á þinginu 1928, að veittur var styrkur til þess að byggja og stækka hús á Ásólfsstöðum í Gnúpverjahreppi í, Árnessýslu, til þess að geta tekið á móti ferðafólki. Það var 4.000 kr. styrkur og auk þess var stj. heimilað að ganga í ábyrgð fyrir bóndann á Ásólfsstöðum fyrir 10.000 kr. láni, og ætla ég, að sú heimild hafi verið notuð. Það stendur svo á á Húsafelli, að þar hefir um langt skeið verið mikill gestagangur af ferðafólki, sem lagt hefir leið sína um Kaldadal. Áður fyrr lá þar um leiðin frá Norðurlandi um Kaldadal og Arnarvatnsheiði til Suðurlandsins; var það bæði kaupafólk og skólapiltar, sem þá áttu leið þar um. En við það, að strandferðir komu og samgöngur bættust að öðru leyti, lagðist sá ferðamannastraumur mjög niður. Nú hefir aftur á síðari árum aukizt þar mjög umferð að sumarlagi af fólki, sem mest ferðast sér til hressingar og skemmtunar. Á síðastl. sumri var vegurinn um Kaldadal ruddur og að öðru leyti lagður vegur á milli Borgarfjarðarhéraðs og Þingvalla, svo að bílfært varð þar á milli. Við þetta óx umferðin geysilega mikið og Húsafell er fyrsti bærinn, sem komið er að, þegar farið er frá Þingvöllum norður eftir, en vegalengdin á milli Þingvalla og Húsafells er um 70 km. Það er nú svo komið á þessum stað, að ekki er mögulegt að taka á móti öllum þeim fjölda af gestum, sem þangað kemur, með þeim húsakynnum, sem þar eru fyrir hendi. En til þess að upplýsa dálítið um ferðamannastraum þar á síðastl. sumri, skal ég geta þess, að yfir Kaldadal fóru 140 bílar, en í hverjum bíl var frá 2–14 manns. Auk þess fara margir bílar þangað upp eftir úr sjálfu héraðinu. Flestir bílar koma við á Húsafelli, og menn stanza þar og fá sér hressingu. Flestir næturgestir hafa verið þar 28 í senn. Eins og eðlilegt er, þá er ekki hægt með þeim húsakynnum, sem þar eru nú, að taka svo vel á móti öllum þessum gestum eins og þyrfti, og verða því sumir að notast við verri aðbúnað en æskilegt væri. Flestir hafa komið á dag 70 menn, sem hafa fengið þar greiða. Þetta gefur fullkomlega upplýsingar um, hvernig er ástatt þarna og hver nauðsyn er á rýmri húsakynnum, svo að hægt sé að taka sæmilega á móti gestum. Þetta er því nauðsynlegra, sem þetta er fyrsti áfanginn, þegar komið er leiðina frá Þingvöllum til Borgarfjarðar, en það er, svo sem áður er frá skýrt, löng leið og liggur um fjöll og því eru illviðri þar tíð, og þó að fólk ferðist í bílum, getur það orðið þar fyrir hrakningum. Því er mikil nauðsyn, að hægt sé að taka á móti því á viðunandi hátt, þegar það kemur af fjallveginum. Það má líka gera ráð fyrir, að umbætur haldi áfram á Kaldadalsveginum, og er því líklegt, að umferð aukist fremur en dragi úr henni. Það er alkunnugt, að Húsafell er á einhverjum fegursta staðnum hér á landi, svo að fólk úr kaupstöðunum, sem vill skemmta sér, óskar mjög eftir því að geta komið þangað og notið þar sumarsins í þeirri fögru náttúru, sem þar breiðir faðminn á móti gestunum. Bóndinn á Húsafelli hefir látið Jóhann Kristjánsson húsameistara gera uppdrátt af húsi, sem væri viðbót við íbúðarhúsið á Húsafelli. Hann gerir ráð fyrir því, að í þessu húsi, sem eingöngu yrði notað fyrir gesti, væru svefnherbergi fyrir 20 menn og borðsalur fyrir jafnmarga menn. Með þessu fyrirhugaða gistihúsi á að stuðla að því, að allir gestir, sem að Húsafelli koma, geti fengið þær viðtökur og þann beina, sem þeir þurfa nauðsynlega með í hvert skipti. Kostnaður er áætlaður 13–14 þús. kr. Ég hefi nú ekki tekið dýpra í árinni en það, að ég fer fram á, að bóndanum séu veittar 4 þús. kr. til þessarar byggingar. Reyndar var fjárhæðin, sem farið var fram á, miklu meiri, en ég treysti mér ekki til að bera fram hærri styrkbeiðni en þetta, því að meiri líkur eru til, að hv. deild verði fús á að samþ. þessa fjárhæð en hina. Fyrst á annað borð hefir verið gengið inn á það að veita styrk í slíkum tilfellum, jafnvel þar, sem um minni umferð er að ræða en hér, vænti ég, að deildin, bæði samræmis vegna og eins vegna þeirrar nauðsynjar, sem hér er fyrir hendi, verði vel við þessari till. Þá vil ég aðeins út af nál.hv. samgmn. um till. hennar viðvíkjandi bátastyrknum taka það fram, að í nál. segir, að nefndinni hafi ekki borizt skýrsla eða bréf um ferðir og áætlanir nema tveggja flóabáta, bátsins, sem er á Ísafjarðardjúpi, og Flateyjarbátsins.

Það var gert í framsögu

. En ég vil geta þess, að það var send skýrsla um ferðir og áætlanir Hvalfjarðarbátsins í bréfi frá mér til samgmn. Þar var einnig lagt til, að bátnum væri veittur sami styrkur og áður. Ég bað hv.þm. V.-Húnv. fyrir þetta bréf, en það lítur út fyrir, að það hafi ekki komizt til skila, en ég vona samt, að það sé einhversstaðar í fórum nefndarinnar. Um leið og ég þakka n. fyrir það, að hún vill láta styrkinn til Hvalfjarðarbátsins halda sér óbreyttan, vil ég geta þess, að mér kom undarlega fyrir sjónir, þegar ég sá, að n. leggur til að fjölga ferðum Suðurlandsins vestur til Breiðafjarðar og vill jafnframt því, að styrkurinn til félagsins verði lækkaður. Þetta er því undarlegra, sem n. leggur til, að margir milliferðabátar hafi sama styrk og þeir hafa haft, án þess að af þeim sé krafizt fleiri ferða en áður. Ég geri ráð fyrir, að Suðurland fari 3 ferðum fleira vestur til Breiðafjarðar en verið hefir áður. Og jafnframt því, sem stjórn Suðurlands tekur þessar ferðir að sér, verður hún að sjá um, að áætlunarferðir til Borgarness falli ekki niður. Þess vegna verður félagið að leigja báta til þeirra áætlunarferða, þegar Suðurlandið fer vestur til Breiðafjarðar. Af þessu geta allir séð, hvort rétt muni vera að lækka þennan styrk. Hv. 1. þm. S.-M. fann ástæðu til að vara þdm. við því að samþ. þær fjáraukatill., sem hér liggja fyrir nú, þar sem þær mundu baka ríkissjóði mikil útgjöld. Það er fjarri mér að ámæla hv.þm. fyrir slíkar aðvaranir, þær hafa alltaf rétt á sér. Hinsvegar geng ég ekki dulinn þess, að hv.þm. hefði eins vel þurft að aðvara þá hæstv. stj., sem hann styður, og áminna hana um að vera varfærnari í fjárframlögum en raun ber vitni um, að hún hafi verið. Það getur náttúrlega verið, að hv.þm. hafi gert þetta, en ef svo er, hefir það lítinn árangur borið. Annars skal ég ekki fara frekar út í það mál nú; það gefst síðar tækifæri til þess. Út af því, sem hv.þm. sagði, að samþykkt sú, sem nýlega hefði verið gerð um Íslandsbanka, mundi leggja ríkissjóði mikil útgjöld á herðar, vil ég benda honum á ummæli, sem komu frá einum flokksbróður hans, hv.þm. V.-Ísf., sem sagði, að þar væri ekki um nein útgjöld fyrir ríkissjóð að ræða. Hann hélt því fram, að þessi nýi banki mundi eftir því sem lengra liði verða betur og betur fær um að standa undir sínum byrðum sjálfur.

Hákon Kristófersson Ég skal ekki vera langorður. Ég á eina brtt. á þskj. 269 og ætla að fara um hana nokkrum orðum, þó að það þýði ekki mikið að tala um brtt., þar sem svo fáir eru viðstaddir. Þessi brtt. mín fer fram á læknisvitjunarstyrk til Múlahrepps, 250 kr., og vona ég, að hún verði samþ. þrátt fyrir orð hv. 1. þm. S.-M., því að hún er alveg sjálfsögð. Ég vona fastlega, að hæstv. stj. líti með velvild á þessa till. og telji hana sjálfsagða, sérstaklega með tilliti til þess, að það má telja það forsjárleysi stj. að kenna, að læknislaust er í héraðinu. Því að ég tel læknislaust í héraðinu, þegar héraðsbúar verða að vitja læknis annaðhvort til Reykhóla eða Stykkishólms. Ég get leitt rök að því, að læknisvitjun til Stykkishólms úr þessari sveit getur kostað á þriðja hundrað krónur, og þarf því ekki að lýsa því, hve mikil sanngirni mælir með þessari till. fyrir þetta byggðarlag, sem heyrir undir Flateyjarlæknishérað. Allir sjá, hve miklum erfiðleikum það er bundið að fara svo langa sjóleið eftir lækni - og hversu erfitt hlýtur þá að vera að verða að vitja læknis ennþá lengri og erfiðari leið. Ég vona því, að þeir, sem hafa heyrt, hvernig kringumstæðurnar eru, taki þessari till. vel. Hv. þm. Borgf. minntist á ferðir Suðurlands til Breiðafjarðar. Þó ég skrifaði undir nál. samgmn. án fyrirvara, er ég samt óánægður með ýmislegt þar, m. a. með sumt viðvíkjandi þessum ferðum. En sem sagt vildi ég ekki skipta mér af þessu, en það get ég viðurkennt, að þetta hefir ef til vill farið framhjá mér. Þetta atriði, sem þm. talaði um, kom aðeins til orðs, en var aldrei slegið föstu í n. Ég ætla ekki að fara að gera brtt.hv. dm. að umræðuefni. Það er ekki til annars en að lengja tímann og í sjálfu sér árangurslaust. Brtt. eru bæði frá fjvn. og ýmsum hv.þm., og vel má vera, að menn athugi vel bendingu hv. 1. þm. S.-M. Ég skal viðurkenna það, að þeir geta frómt úr flokki talað, sem engra fjárframlaga þurfa að óska; þeir fá þau kannske á annan hátt hjá hæstv. stj., þ. e. án allrar heimildar. Ég treysti góðgirni hv.þdm. með þessari einu brtt., sem ég á. Ég ætla svo ekki að tefja lengur umr. að þessu sinni.

Frsm. (Jörundur Brynjólfsson) Ég hefi ekki miklu að svara fyrir hönd fjvn. gagnvart þeim ummælum, er fram hafa komið frá hv.þm. gegn till., sem hún hefir flutt, og get ég því verið mjög stuttorður. Hæstv. fjmrh. tók undir þau ummæli, sem ég flutti fyrir hönd nefndarinnar um aðsjálni í fjármálum. Ég get því verið ánægður með ummæli hans hvað það snertir. Hæstv. ráðh. þótti óþarfur 8. liður 12. gr. Ég hefi gert grein fyrir því, hvers vegna n. flutti þessa hækkunartill., sem er um utanfararstyrk héraðslækna. Landlæknir taldi þá fjármuni, sem til þess voru ætlaðir, of lága upphæð, enda sýnir það sig, að sá styrkur hefir ekki hrokkið að undanförnu. Sumir héraðslæknar, sem hafa farið utan til að afla sér frekari þekkingar, sérstaklega í nýjungum í læknavísindum, hafa ekki getað fengið neinn styrk. N. er algerlega á máli landlæknis í þessu efni. Hún hyggur, að þessum fjármunum sé vel varið. Þá drap hæstv. fjmrh. á það, að réttara mundi að láta bíða frekari fjárveitingu en stjfrv. gerir ráð fyrir til lagninga nýrra síma. Ég geri nú ráð fyrir því, að mörgum héruðum þyki símalagningar dragast nógu lengi, þótt ekki sé lagt minna fé til nýrra síma en fjvn. gerir ráð fyrir. Svo er annað atriði, sem skiptir engan veginn litlu máli, en það eru fastir starfsmenn við símalagningar. Ef svona lítið yrði lagt til síma þetta ár, mundu margir þeirra verða að fá sér aðra atvinnu. Ef svo væri lagt miklu meira til síma næsta ár, þá þyrfti að fjölga mönnum við það aftur, en þá er óvíst, að hægt sé að fá þessa gömlu starfsmenn aftur. Margir þessara manna hafa verið áratugum saman við þetta starf og vinnst því miklu betur en óvönum mönnum. Það væri því beint fjártjón fyrir landið að sleppa þeim og verða svo að taka óvana menn í staðinn. Ef ekki er hægt að leiða rök að því, að ríkissjóður geti ekki lagt þetta mikið til síma, held ég, að ekki sé hyggilegt að hafa fjárveitinguna miklu minni en fjvn. leggur til, meðal annars af þessum orsökum, sem ég hefi nú minnzt á. Þá drap hæstv. fjmrh. á brtt.n. við 13. gr. E., um bryggjugerðir og lendingarbætur. Mér virtist hæstv. ráðh. ekki finna að þessari brtt. hvað fjárhæðina snerti, heldur fyrirkomulagið á þessari greiðslu. Hæstv. ráðh. sagði, að tæplega mundi hægt að inna þessa greiðslu af hendi nema með því að draga frá öðrum framkvæmdum, en ég hygg, að ef farið verður eftir till.n., þurfi ekki að koma til þess. Þá minntist hæstv. ráðh. á, að hyggilegra mundi vera að veita eina upphæð í þessu skyni og veita svo einstökum héruðum styrk af því fé, þegar þau gætu sýnt það og sannað, að þau hefðu fjárhagslega getu til að leggja fram það fé, sem tilskilið er á móti styrknum úr ríkissjóði. En ég vil geta þess, að samkv. till.n. á ekki að veita neinu héraði þennan styrk, nema það færi sönnur á, að það hafi fjárhagslegan styrk til að koma verkinu í framkvæmd. Ríkisstjórnin skal einnig hafa samþ. áætlun, sem gerð hefir verið, og hafa umsjón með verkinu. Eftir þessum till. er það augljóst, að enginn styrkur verður veittur fyrr en vissa er fengin fyrir því, að héraðið hafi fé fyrir hendi til þessara framkvæmda. Nefndinni fannst því, eftir því sem málavextir stóðu til, að heppilegra væri að fara þessa leið. Hún treysti sér ekki til að gera upp á milli þessara héraða, svo að öruggt væri, að ekkert þeirra væri beitt misrétti. Hitt sá n., að ómögulegt var að veita svo háan styrk sem víða var farið fram á til bryggjugerða og lendingarbóta; það voru allt of mikil útgjöld. Það, sem helzt kynni að standa þessum framkvæmdum í vegi, væri ef til vill það, að fljótlega þyrfti að inna þær af hendi, en héraðið gæti ekki aflað nægs fjár á svo skömmum tíma. En þegar héraðið á vísan styrk úr ríkissjóði, þá ætti varla að koma til þess, þegar líka er að ræða um þær framkvæmdir, sem héraðinu eru bráðnauðsynlegar. Hv. þm.N.-Ísf. tók í sama strenginn um þetta. Mér virtist það vera hans skoðun, að ef aðeins ein upphæð væri veitt, mundi það verða auðsótt í þinginu, að ríkissjóður tæki ábyrgð á fé því, sem héruðin eiga að leggja á móti framlaginu úr ríkissjóði, en slíkum ábyrgðum er n. algerlega mótfallin. Ég held, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um það, sem kom fram viðvíkjandi till.fjvn. Skal ég þá með nokkrum orðum víkja að brtt.hv.þdm. 1. brtt. á þskj. 260 er frá fulltrúum jafnaðarmanna hér í hv. deild og fer fram á að fella niður liðinn um skólagjöld. Meiri hl. fjvn. er á móti því, að þessi liður sé felldur niður, ekki af því, að ríkissjóð muni þetta svo miklu, heldur af því, að það sýnist sanngjarnt, að nemendur frá efnuðum heimilum hér borgi skólagjald, alveg eins og menn verða að gera úti um land. Þeim, sem ekki hafa efni á að greiða skólagjaldið, verður endurborgað það, svo að þetta kemur aðeins niður á þeim, sem sæmilega eru stæðir. Held ég, að það sé ekki rétt, sem fram hefir verið haldið, að þá nemendur, sem ætlað er að greiða þetta gjald, muni mikið um það. 2. brtt. á sama þskj, er frá hv. 1. þm. Skagf., um hækkun á gjöldunum til viðurværis í Vífilsstaðahæli. Um þessa brtt. get ég verið mjög fáorður. Fjvn. vissi ekki, í hverju þessi hækkun átti að vera fólgin, fyrr en hv.þm. gaf upplýsingar um það áðan. Hafa nefndarmenn óbundin atkv. um þessa brtt. 3. brtt. á þskj. 260 er frá hv.þm. Dal. og er um að hækka fjárveitinguna til Vesturlandsvegar úr 40 þús. í 70 þús. kr. Ég get vel búizt við, að það sé rétt hjá hv.þm., að héraðsbúum þyki einkar æskilegt að fá þennan veg lagðan á svo skömmum tíma, sem ráð er fyrir gert með brtt. En þess er að minnast, að mörg héruð hafa orðið að bíða lengri tíma eftir samgöngubótum heldur en þetta, þótt Vesturlandsvegur yrði 3–4 ár á leiðinni ennþá. Sumir vegarspottar, sem þó hafa ekki kostað nema fáar þús. króna, hafa ekki aðeins þurft að bíða nokkur ár, heldur áratugi. - Mér finnst einnig, að 35 þús. kr., sem fjvn. vill leggja til þessa vegar, sé sómasamleg upphæð á einu ári. Því að þess ber og að gæta, að landsmönnum í heild er gerður vafasamur greiði með því að veita mjög háar upphæðir í einu til framkvæmda. Vegna hinna miklu opinberu framkvæmda síðastl. sumar fór svo, að fólk vantaði til framleiðslunnar, einkum í sveitum. Þetta finnst mér mjög athugavert, og það eru a. m. k. ekki gerandi gyllingar til þess að fá fólkið frá aðalatvinnuvegunum í góðærinu. Fjvn. leggur því, að öllu athuguðu, eindregið á móti þessari brtt.hv.þm. Dal. - Út af bréfi því, sem hv.þm. talaði um, að hæstv.atvmrh. hefði borizt um að flýta þessum vegi, vil ég segja, að mér dettur ekki í hug að rengja frásögn hv.þm. Dal., en ég hlýt að láta í ljós undrun mína yfir slíkum skrifum. Var talað um, að meiri hluti vegarins yrði gerður í sumar, en í gildandi fjárlögum eru veittar til hans 20 þús. kr. Áætlaður kostnaður er hinsvegar 90 þús. kr., svo að fjárveitingin nær ekki langt. Vona ég, að ekki verði horfið að því ráði að eyða svo miklu umfram fjárveitinguna, og tel ég það enda alls ekki heimilt. Held ég, að þetta hljóti að vera eitthvað málum blandað. 4. brtt., sem hv.þm. V.-Húnv. flytur, er í tveim liðum. Hinn fyrri er um 15 þús. kr. til Húnavatnssýsluvegar, en hinn síðari um að fella niður fjárveitinguna til Vatnsskarðsvegar. Sagði hv.þm., að Húnavatnssýsluvegur hefði lengi orðið útundan, þótt langt væri síðan menn fóru að tala um að leggja hann, enda væru á þessum slóðum hinar verstu torfærur. Einnig hafði hv.þm. það eftir vegamálastjóra, að ef eitthvað ætti að taka af fjárveitingunni til heiðavega, þá teldi hann minnst saka að fella niður Vatnsskarðsveg. En vegamálastjóri lagði þó ekki með þessu. - Ég hefi áður lýst þeirri skoðun minni, að ég tel meiri nauðsyn að bæta samgöngur í byggðum en að kosta til fjallvega og heiðavega, sem ekki þarf til að flytja nauðsynjar að héraðinu. Fjvn. hefir óbundin atkv. um þessa brtt. 5. brtt. er frá báðum þm. Rang. og hv. 3. þm. Reykv. og fer fram á 12 þús. kr. tillag til Fjallabaksvegar í Rangárvallasýslu. Hv. 1. flm. (EJ) gat þess, að hér væri um sýsluveg að ræða. En nú er það venjan að taka ekki upp í fjárlög sérstakar fjárveitingar til einstakra sýsluvega, heldur að veita eina upphæð, sem vegamálastjóri hefir síðan úthlutað milli sýslufélaganna. Hv. þm. lýsti því, hve vegur þessi væri slæmur og erfiður í viðhaldi og hver nauðsyn væri orðin að taka hann í þjóðvegatölu. Efa ég ekki, að hann hafi þarna haft mikið til síns máls. Sagði hann, að till. um þetta lægi nú fyrir hv. samgmn. Út af þessu vil ég beina því til hv . þm. (EJ), að hann láti ekki á sér standa að herða á hv. samgmn. að skila áliti um breytingar á vegalögunum sent fyrst. Það er óneitanlega hart, hvernig þessi hv. nefnd leggst á málin þing eftir þing. Hvert þingið eftir annað er vegalagabreytingunum vísað til hennar í þingbyrjun, en hún kemur aldrei með nál. fyrr en í þinglokin. Ef þessu á að halda áfram, er ekki annað sýnt en að hv. deild verði að fara að taka málið af nefndinni og ræða það án þess að fá nokkurt nál. - En svo að ég snúi mér að afstöðu fjvn. til þessarar brtt., þá treystir meiri hluti n. sér ekki til að mæla með henni, vegna venju þeirrar, er til þessa hefir verið fylgt um framlög til sýsluvega og ég gat um áðan. 6. brtt. hleyp ég yfir að sinni, þar sem ég er sjálfur flm. hennar. 7. brtt. er flutt af hv.þm. Borgf. og er um 4.000 kr. styrk til Þorsteins Þorsteinssonar á Húsafelli, til að reisa þar gistihús. Hv. flm. drap á ástæðurnar fyrir þessari styrkbeiðni: lítilfjörleg húsakynni og stórlega aukin umferð, sérstaklega síðan bílfært varð um Kaldadal til Þingvalla og Reykjavíkur. Taldi hann mikla nauðsyn að koma þarna upp góðum húsakynnum, svo að húsbændurnir gætu tekið eins vel á móti gestum og skap þeirra stendur til. Efa ég ekki, að hv.þm. hefir skýrt rétt frá í öllum atriðum og að þessi beiðni hefir við mikla sanngirni að styðjast. En hv.þm. fór að nefna til samanburðar styrk þann, er bóndanum á Ásólfsstöðum var veittur í svipuðum tilgangi. En þótt ég viðurkenni sanngirni brtt.hv.þm. Borgf., verð ég að segja, að öðruvísi stóð á um Ásólfsstaði. Nauðsynin var miklu meiri þar, sakir þess, að umferðin þar er margföld á við Húsafell. - Að endingu vil ég aðeins minna hv.þdm. á það í sambandi við þessa brtt., að verði hún samþ., verður óhjákvæmilegt að sinna mörgum samskonar beiðnum frá öðrum stöðum, þar sem eins er ástatt. Annars hefir fjvn. óbundin atkv. um þessa brtt. Næsta brtt. á þessu sama þskj., hin 8., er frá hv.þm.N.-Ísf. og fer fram á að hækka liðinn til nýrra símalagninga um 20 þús. kr. og til vara um 12.500 kr. Fylgja aths. um það, hve þessu fé skuli varið. Fjvn. leggur á móti bæði aðaltill. og varatill. hv.þm. Í þeirri upptalningu, sem landssímastjóri lét í té, er ekki getið um nýjar línur á þessum stöðum. Hv. þm. hafði raunar eftir landssímastjóra, að það hefði verið af vangá, að þessar línur urðu ekki með, en um það hafa fjvn. ekki komið nein boð frá honum. Það hefir nú lengi verið venja, að Alþingi hefir lítil afskipti haft af því, hvaða símalínur lagðar eru hverju sinni, en látið hæstv. landsstj. og landssímastjóra ráða mestu um það. Sér fjvn. ekki ástæðu til að brjóta þá venju um þessar símalinur. 9. brtt. á þskj. 260, frá hv.þm. Ísaf. o. fl., er um 10 þús. kr. til að reisa lofttalstöðvar á Ísafirði og Horni. Ég minnist ekki, að neinar upplýsingar um þetta hafi legið fyrir fjvn., og hefir hún því ekki getað athugað það. Hv. þm. gat um það, hversu veðurspár hefðu viljað bregðast, og var svo að skilja á honum, sem þessar stöðvar gætu orðið til að bæta eitthvað úr því, ef þeim yrði komið upp. Um þetta skal ég ekkert segja. En þegar nýmæli eins og þetta er á ferðinni, finnst mér ekki mega minna vera en að fjvn. séu gefnar upplýsingar um málið. Það er auðvitað gott til þess að hugsa, ef lofttalstöðvarnar geta komið að öllum þeim notum, sem hv.þm. Ísaf. talaði um. En ég er nú ekki alveg viss um, að notin verði eins mikil og sumir gera sér í hugarlund. Skilst mér, að ef þessar stöðvar ættu að geta gefið fullkomnar upplýsingar, þyrftu þær að standa í stöðugu sambandi um veðurfregnir frá skipum bæði norður og vestur í hafi. Annars skal ég ekki fjölyrða um þetta mál. Orð hv.þm. Ísaf. hygg ég að sé það eina, sem fjvn. hefir heyrt um þetta mál á Alþingi. Hv. þm. vitnaði m. a. í álit Jóns Eyþórssonar veðurfræðings máli sínu til stuðnings. Ég geri ráð fyrir, að hann hafi einhverja trú á, að þetta megi koma að liði, og það er ekki nema eðlilegt, að hann fylgi hverri nýbreytni, sem getur orðið stofnun hans til góða. - Hv. 1. þm. S.-M. tók undir um þörfina á lofttalstöðvum á Vestfjörðum og bætti því við, að samskonar stöðvar þyrfti að reisa á Austurlandi, t. d. Papey. Þótt einhver rök megi sjálfsagt finna fyrir þeirri þörf, þá hygg ég, að sú stöð eigi þó miklu minni rétt á sér en Vestfjarðastöðvarnar. Þá er 10. brtt., sem fram er borin af hv. 2. þm. G.-K. og fer fram á styrk til bryggjugerðar í Grindavík. Hv. þm. hefir átt tal um þessa bryggjugerð við nefndina, og er honum það kunnugt, að hún gat ekki gert till. um þessa fjárveitingu sakir þess, að ekki hafði komið álit hreppsbúa um það, hvort þeir yfirleitt kærðu sig um að fá þessa bryggju og á þessum stað. Nú hefir hv.þm. aflað sér álits einhverra manna þarna sunnan að, en það hefir ekki komið fyrir fjvn. Efa ég í sjálfu sér ekki, að hv.þm. hafi farið rétt með þetta, en það sýnist vera það minnsta, sem hægt er að heimta, að fjvn. fái öll gögn í hendur áður en hún á að mæla með brtt. um stór fjárútlát. N. hefir að sjálfsögðu ekki haft neina ástæðu til að láta þessa einu bryggju mæta afgangi, en eins og ég sagði, gátum við ekki borið fram brtt. um fjárveitingu til hennar, meðan við vissum ekki einu sinni, hvort hreppsbúar óskuðu eftir henni. Frá öllum öðrum hafa borizt skriflegar óskir, og hina sömu kröfu verður að gera hér, ef fjvn. á að geta fylgt brtt.hv. 2. þm. G.-K.

Lætur hv.fjvn. sér nægja símskeyti frá hreppsnefndinni?

. Ég býst við því, ef það er sæmilega greinilegt. Annars eru svo tíðar samgöngur hér suður með sjó, að það ætti að mega takast að koma bréfi frá Grindavík til Reykjavíkur. En þar sem þessar óskir eru ekki fram komnar, vildi ég helzt, að hv.þm. tæki brtt. aftur til 3. umr. Er það ekki af því, að ég vilji bregða fæti fyrir málið, heldur til þess, að það fái betri undirbúning. Ég viðurkenni fyllilega, að þessi bryggjugerð á rétt á sér. Þá er aðeins eftir ein brtt., frá hv.þm. Barð. Hún kom svo seint fram, að fjvn. hefir ekki haft tækifæri til að ræða hana. Skal ég því ekkert um hana segja að svo stöddu.

Haraldur Guðmundsson Það, sem gaf mér tilefni til að standa upp, voru ummæli hv.frsm. um IX. brtt á þskj. 260, þar sem lagt er til, að veittar séu 10.000 kr. til að reisa lofttalstöðvar á Ísafirði og Horni. Hv. frsm. gat þess, að. fjvn. hefði engar upplýsingar fengið um það, hversu því máli væri varið. Þetta er alveg rangt. Þetta efni var einmitt rætt á fundi fjvn.Hv. þm.N.-Ísf. kom á fund n. með bréf og gögn máli þessu viðvíkjandi. En hv.frsm. mun ekki hafa verið á þeim fundi. Veldur það sennilega þessum misskilningi hans. Ég skal ekki endurtaka það, sem ég hefi sagt um nauðsyn þessara stöðva. En hv.frsm. sagði, að lítið gagn væri að því vegna veðurfregna að byggja stöð á Horni nema skip væru norður eða vestur í hafi til að fá fregnir frá. Þetta er rangt og stafar eflaust af því, að hv.frsm. hefir ekki kynnt sér málið. Það er mikil bót að því að fá fréttir frá andnesjum, samanborið við það að fá þær eingöngu innan úr fjörðum, eins og t, d. á Eyri í Skutulsfirði. Til viðbótar þessu skal ég geta þess, að sjútvn. Nd. hefir í dag sent fjvn. bréf, þar sem sjútvn. í e. hlj. mælir með þessu og gerir þetta að sinni till. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa kafla úr því bréfi: . . „Nefndin er þess fullviss, að umræddar stöðvar myndu auka öryggi fyrir lífi manna á sjónum, því með þeim myndu fást ábyggilegri veðurskeyti frá þessum hluta landsins en nú er völ á, sem þar af leiðandi hefði í för með sér ábyggilegri veðurspár frá veðurstofunni fyrir landið allt. . Nefndin væntir því, að háttvirt fjárveitinganefnd sjái sér fært að mæla með þeirri tillögu um fjárveitingu, sem þegar er komin fram í þessu skyni“. Ég sé svo enga ástæðu til að segja meira um þetta. En ég vil endurtaka það, að ég trúi ekki öðru en að hv.þdm.samþ. þessa till. Með þessum kr. 10.000 er hægt að tryggja miklum mun betur en nú er líf, öryggi og atvinnu 450–500 sjómanna. Ég hefi allríka tilhneigingu til að ræða við hv.frsm. um skólagjöld. En af vorkunnsemi við hann og stólana mun ég láta það ógert að sinni.

Sigurður Eggerz Mér þótti hv.frsm. taka till. mínum allþunglega. Hann benti á það, að í samanburði við aðra vegakafla, sem beðið hefðu mörg ár og lítið fengið, þá næði till. mín engri átt. En ég vil geta þess, að hér stendur alveg sérstaklega á. Þegar búið er að leggja veginn yfir Bröttubrekku, þá kemst eitt af stærstu landbúnaðarhéruðunum í samband við markaðinn. Það sjá því allir, hve mikils um er vert, að þetta svæði verði sem fyrst vegað, svo þetta nauðsýnlega samband komist á. Það eru því hinar allra ríkustu ástæður til þess að hraða þessu verki. Vegamálastjóri mundi ekki heldur hafa gert svo háar till., ef honum væri ekki alveg ljóst, að hér væri um mikla nauðsyn að ræða, sem lengi hefir dregizt að bæta úr. Ég held, að þetta svar mitt ætti að vera nóg til að skýra það fyrir hv. deild, að hér stendur alveg sérstaklega á. Hér er aðeins um það að ræða, hvort þessi framkvæmd kemst í verk á næsta ári eða næstu árum. Það er allur munurinn. Annars skal ég geta þess, að ég hefi átt tal um þetta við hæstv.atvmrh., og staðfesti hann, að ég færi rétt með það, sem ég sagði, að hann hefði skrifað vestur. Ég get ímyndað mér, að hæstv.atvmrh. komi máske fram með svofellda yfirlýsingu um málið, að ég geti séð mér fært að taka brtt. mína aftur að fullu. Ég tek hana nú til baka til 3. umr. og sé svo hvað setur.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég býst við því, að hv.þm. hafi þótt nál.fjvn. nógu skýrt, því að minnsta kosti nokkuð mikill meiri hluti hv.þdm. virðist ekki hirða um að afla sér frekari fræðslu um brtt. þær, er fyrir liggja. Það sýna hin mörgu auðu sæti. Ég verð þó að fylgja þeirri venju að láta nokkur orð frá hálfu fjvn. fylgja brtt. hennar. Það er ætlazt svo til, að ég byrji á 14. gr.fjárlfrv. Verður þá fyrst fyrir brtt. 25 á þskj. 229. Er hún um það, að laun biskups séu talin 8.800 kr. í stað 8.600, eins og það er í frv. Það er þó ekki meining fjvn. að fara að hækka laun biskups um 200 kr., þótt þess væri máske full þörf. Heldur er þetta leiðrétting á misritun, sem átt hafði sér stað. Þá er það 26. brtt., við 14. gr. A. b. 6. Nýr liður: Til byggingar Hallgrímskirkju í Saurbæ á Hvalfjarðarströnd, fyrsta greiðsla af þremur, 3.000 kr. Eins og hv.þdm. er kunnugt, þá hefir á undanförnum árum verið unnið að því að safna fé í því augnamiði að reisa kirkju í Saurbæ, sem helguð sé Hallgrími Péturssyni, sálmaskáldinu góða og nafnkunna. Hefir safnazt í þessu skyni um 23 þús. kr. Er í ráði að hefja þessa byggingu næsta sumar og er ráðgert, að kirkjan muni kosta 45 þús. kr. Nú hefir þess verið farið á leit, að þingið veitti til þessa 10 þús. kr. Fjvn. vildi verða vel við þessari beiðni og vildi fyrir sitt leyti leggja til, að veittar yrðu 9 þús. kr., og væri greiðslunni skipt niður á þrjú næstu árin, eða 3.000 kr. á ári. Þá kemur næst til skjalanna gamall kunningi, þar sem 27. brtt. er, 1.000 kr. til kennslu í söng við háskólann. Þessi fjárveiting hefir um hríð verið veitt, enda þótt stj. hafi aldrei fengizt til að taka hana upp í frv. sitt. Fyrir þessa upphæð fer fram kennsla vegna prestefna í tóni og söng. Þessi kennsla er talin nauðsynleg, og ég hygg, að flestir verði að viðurkenna það, að hátíðlegra sé, að prestar séu færir um að tóna. Árangur af þessari kennslu er sagður mjög góður. Þá kemur enn nýr liður, 5.000 kr. til N. P. Dungals til forstöðu á rannsóknarstofu háskólans. Eins og kunnugt er, þá er Dungal dócent við háskólann, en hefir einnig búið sig undir að veita rannsóknarstofu háskólans forstöðu og hefir gegnt því starfi í nokkur ár. Upphaflega var hann ráðinn svo, að hann fengi borgun eftir taxta fyrir þetta. En eftir stjórnarskiptin síðustu varð sú breyt. á, að hann gæfi 20% afslátt af þeim taxta. Nú hefir staðið í nokkru þófi um samninga um borgun fyrir þetta starf milli heilbrigðisstj. og Dungals, og var ekki föst niðurstaða fengin, þegar þing kom saman. Dungal sendi því erindi til fjvn. um þetta, ásamt meðmælum frá háskólaráði og læknadeild háskólans. Þetta erindi var svo sent landlækni til umsagnar, og lagði hann eindregið til, að þessari beiðni væri sinnt. N. tók því þetta upp hér um bil óbreytt. Aðeins setti hún 5.000 kr. í stað þess, að beðið hafði verið um 6.000 kr. Er það einróma álit fjvn., að þetta beri að veita. Starf rannsóknarstofunnar er svo mikilsvert, að það má ekki að neinu leyti niður falla. Sömuleiðis er Dungal talinn vel fallinn til að standa fyrir stj. hennar. Þá er nýr liður til stúdentagarðs, endurveiting, 25 þús. kr. Það er kunnugt, að stúdentar hafa staðið fyrir því nokkur undanfarin ár að safna fé til stúdentagarðs í Reykjavík. Það hefir gengið vel fram að þessu og er þegar búið að safna hátt á annað hundrað þús. króna. Það er búið að gera teikningu og áætlun um kostnað við byggingu stúdentagarðsins, og er gert ráð fyrir, að hann kosti hátt á 4. hundrað þús. kr. Nú hefir Alþingi áður lofað til þessara framkvæmda 100 þús. kr. Þannig stóðu í fjárlögum 1927 50 þús. kr., 1928 var 25 þús. kr. veiting og sama upphæð í fjárlögum fyrir 1929. En af því að ekki var hafin bygging hússins, þá fór það svo, að þetta fé var ekki hafið, og hefir það þannig misst gildi sitt í fjárlögum, svo að stúdentar eiga engan kröfurétt á því. En form. byggingarnefndar stúdenta skýrði n. frá því, að það hefði orðið að samkomulagi við fyrrv. fjmrh. (Magnús Kristjánsson) að láta þetta fé liggja þarna, þangað til bygging væri hafin og þeir fengju það út í einu lagi. Þess vegna fóru stúdentar fram á, að veittar væru á þessu ári þær 75 þús. kr., sem áður hafa staðið í fjárlögum samtals og þeir hafa rétt til. N. gat ekki orðið við þessari kröfu, en hinsvegar féllst hún á að veita í fjárl. næsta ár 25 þús. kr. Hæstv. fjmrh. mun hafa lofað að greiða út þær 25 þús. kr., sem standa í fjárl. fyrir 1929, og sömuleiðis mun hann hafa dregizt á að borga aðrar 25 þús. fyrir árið 1930, enda þótt það standi ekki í fjárlögum. Þá koma þessi 25 þús., sem gert er ráð fyrir að veita 1931, og eru þá ekki eftir nema ein 25 þús. af þeim hundrað, sem Alþingi lofaði. Þau mundi frekar hægt að láta bíða til ársins 1932, þar sem þessar 75 þús. kr. yrðu áður komnar í hendur stúdentanna, sem fyrir byggingunni standa. Ég held, að þetta sé miðlunartill., sem una megi við. Þá eru námsstyrkir samkv. till. menntamálaráðs. Eins og hv.þm. muna, var sú regla tekin upp á síðasta þingi, að í staðinn fyrir það, að ýmsum einstökum stúdentum hafði áður verið veittur námsstyrkur, bundinn við þeirra nöfn, var það fært út af fjárl. og menntamálaráði fenginn réttur til að úthluta þessum styrkjum. Í núgildandi fjárl. er þessi styrkur 12 þús. kr. Stj. hefir ekki gert ráð fyrir nema 10 þús. kr. En eftir bendingu frá menntamálaráði féllst n. á, að ekki væri hægt að komast af með minna en síðastl. ár; því að það má segja, að styrkurinn sé fastur. Þeir, sem einu sinni fá hann, hafa hann, þangað til þeir hafa lokið sínu námi. Þá kemur hér nýr tölul. við 14. gr. B. VI. b. 3., til áhaldakaupa fyrir stýrimannaskólann. Forstöðumaður skólans kom á nefndarfund og bar upp sína kveinstafi, að stýrimannaskólinn væri mjög á eftir tímanum um allan útbúning og kennslutæki. Hann gerði n. nokkuð ljósa grein fyrir, að svo mundi vera, því að þar er víst nokkurskonar forngripasafn af kennslutækjum. N. féllst á, að svo mætti ekki búið standa, að þessi þarfa og merkilega menntastofnun sjómannastéttarinnar væri látin verða jafnlangt á eftir tímanum og nú er í þessu efni. Við undirbúning þeirra manna, sem þar læra undir sitt ábyrgðarmikla starf, eru góð kennslutæki bráðnauðsynleg. Forstöðumaðurinn færði fjvn. lista yfir þau áhöld, sem helzt þyrfti að kaupa, og hún féllst á að veita helming þeirrar upphæðar, sem hann fór fram á, 10 þús. í staðinn fyrir 20 þús. kr. Eitt áhaldið, sem er til þess að prófa skekkju á áttavita og kostar helming alls þess, sem farið var fram á, 10 þús. kr., álitum við nefndarmenn að frekar yrði að bíða, ef skólinn fengi öll hin. Þá kemur verkleg fræðsla. Fyrir 4 þús. komi 5 þús. Þar af á eitt þús. að ganga til Jóns Sigurðssonar stúdents, til að læra nýjustu aðferðir við járnbenta steinsteypu. Þessi liður hefir staðið í fjárl. undanfarið og jafnan verið veittur ýmsum iðnaðarmönnum til framhaldsnáms erlendis. Nú hefir þessi maður, sem er sonur Sigurðar fyrrv. fangavarðar, tekið upp nám í þessari grein fyrstur Íslendinga, sem sé sérnám við járnbenta steinsteypu. Og eins og kunnugt er, þá er það þetta byggingarefni, sem nú er langmest farið að nota hér á landi á síðustu árum í stórhýsi, brýr og við ýmis önnur fyrirtæki, svo að full nauðsyn virðist, að landsmenn reyni að fylgjast vel með öllum nýjungum á þessu sviði. Og þær skemmdir, sem fyrir hafa komið í stórbyggingum hér í Reykjavík, benda okkur í þá átt, að það sé full nauðsyn að vanda betur til þeirra bygginga, sem reistar eru úr þessu efni. Þá koma hér tveir liðir, við 14. gr. B. XII. 1. b. og 2. a. Það eru fjárveitingar til kvennaskólanna í Reykjavík og á Blönduósi. Styrkurinn til þessara tveggja skóla er aðeins hækkaður upp í það, sem hann er nú og hefir verið undanfarið. N. barst erindi frá báðum um hækkun, og meiri hl. féllst á, að ekki væri sanngjarnt að skera þetta niður, úr því að það hefir verið í fjárl. undanfarið. Þá kemur nýr liður, til gagnfræðaskóla Reykjavíkur, 3 þús. kr. Allir þekkja þennan skóla, svo að ég þarf ekki að fara mörgum orðum um málið. Í núgildandi fjárl. hefir skólinn 2 þús. kr., en stj. hans fór fram á hækkun upp í 4 þús., en n. féllst á 3 þús. kr. Skólinn starfar í fjórum deildum, og nemendur eru 85. Kenndar eru allar sömu námsgreinar og í gagnfræðadeild menntaskólans. Þegar á allt þetta er litið, virðist ekki ósanngjarnt, að ríkið styrki skólann með þessari upphæð, sem hér er farið fram á. Hún er ekki nema lítill hluti af því, sem skólinn mundi kosta, ef þessir nemendur hans tilheyrðu allir gagnfræðadeild menntaskólans. Þá koma hér tveir liðir, sem ég vil taka saman, til húsmæðrafræðslu á Hallormsstað, B. XV. 1, og B. XV. 4, sem er styrkur, er ætlaður var frú Sigrúnu Blöndal. N. leggur til, að sá síðari liður falli burt. Það er þannig til komið, að Sigrún Blöndal hefir undanfarið haft með höndum húsmæðrafræðslu í Mjóanesi og fengið 1.500 kr. styrk á yfirstandandi ári. Stj. hefir tekið þann sama styrk upp í fjárlagafrv. En svo barst fjvn. erindi þar að austan um það, að veittur væri frekar styrkur til húsmæðrafræðslu á Hallormsstað. En þann skóla var byrjað að byggja í sumar, og verður haldið áfram að byggja, þannig að skólinn geti tekið til starfa á næsta hausti. Sigrún Blöndal er ráðin þar forstöðukona, svo að styrkur hennar fellur niður, en flyzt yfir til húsmæðrafræðslunnar á Hallormsstað. Þessi skóli er alveg hliðstæður húsmæðraskólanum á Laugum, bæði um byggingu og rekstur. Ríkið leggur fram helming byggingarkostnaðar þessara skóla og 5 þús. kr. rekstrarfé til húsmæðrafræðslunnar á Laugum. Þess vegna er ekki nema sanngjarnt, að húsmæðraskólinn á Hallormsstað njóti þess sama styrks, sem hinum skólanum er ætlaður í fjárl. fyrir 1931. Þá er einn kvennaskólinn enn. Kvenfélagið Ósk á Ísafirði hefir haldið þar uppi allmyndarlegri húsmæðrafræðslu, og eins og hv.þm. muna, sækir fjöldi kvenna af Ísafirði þangað menntun sína. Þessi skóli hefir notið 5 þús. kr. ríkisstyrks undanfarið, eins og hinir skólarnir, sem ég talaði um áðan. Skólinn varð fyrir því óhappi fyrir tveimur árum að missa húsnæði sitt til kennslu, og hefir síðan verið í algerðu húsahraki til kennslu. Það hefir verið óskað um styrk, og nú liggur fyrir þinginu beiðni um styrk til að byggja skólahús fyrir kvennaskólann. En n. gat ekki sinnt þeirri nauðsyn nú. Hinsvegar þótti henni sanngjarnt, þar sem svona stóð á, að veita í þessum fjárl. sérstakan styrk vegna þessara húsnæðisvandræða, bæta einu þúsundi við rekstrarstyrk skólans. Það virðist ekki hægt að taka þennan skóla alveg út úr. Þar sem sérstakur byggingarstyrkur hefir verið veittur á Laugum og á Hallormsstað, en ekki er hægt að styrkja þennan skóla til að byggja skólahús nú, þá verður ekki hjá því komizt að styrkja hann nokkuð sérstaklega vegna húsnæðisleysisins. Þá er nýr liður við 14. gr. B. XX., til Íþróttasambands Íslands, 6 þús. kr. Hefir þessi styrkur staðið í fjárl. undanfarið, og öllum komið saman um, að hann skyldi standa. En nú hefir hann fallið niður af vangá, eins og hv.atvmrh. benti nefndinni á. Þá kem ég að 15. gr. Er þar fyrst nýr liður við 3. e, til Hóladómkirkju, til endurbóta. Þetta er sömuleiðis gamall kunningi. Í tvö ár hefir þetta verið sett í fjárlög, og nú vill n. gera það í þriðja sinn. Ég þarf ekki að lýsa Hóladómkirkju fyrir hv.þm., því að þeir þekkja hana nóg til þess að vita, að hún er eitt hið allra merkasta hús, sem þjóðin á. Og menn vita líka, hvernig hún hefir verið rúin af fegurð sinni á síðari árum, bæði tekin málverk og flutt hingað og kirkjan sjálf fremur skemmd en bætt með ýmsum lagfæringum. Nú hefir þó verið starfað nokkuð lengi að því að færa hana aftur í sitt upphaflega horf, og enn er sú starfsemi í fullum gangi. Sérstaklega vantar það, að fengizt hafi eftirlíkingar af hinum gömlu, frægu myndum, sem teknar voru úr kirkjunni og flestar eru nú geymdar á forngripasafninu. Það var einróma álit n., að þessi styrkur eigi að haldast þangað til búið er að koma kirkjunni til fyrra horfs að fullu. Þá koma 4 nýir liðir við 15. gr. 15. Fyrst til Sigurðar Skúlasonar til rannsókna í menningarsögu þjóðarinnar. Þá er til Benedikts Björnssonar kennara, til ritstarfa, til Margeirs Jónssonar og til Odds Oddssonar. Sigurður er ungur maður, norrænufræðingur frá háskólanum hér og efnilegur fræðimaður. Hann vinnur nú að því að safna gögnum að menningarsögu, og til þess verður hann að sækja heimildir í söfn bæði innan lands og erlendis, og kostar sú rannsókn mikið fé og fyrirhöfn. Hann fór fram á að fá til þessa 2 þús. kr. styrk, sem n. gat ekki lagt til að veita. Þó að maðurinn kunni að vera hinn efnilegasti, þá er hann ungur og óreyndur, og þykir n. rétt að hvetja hann til starfa með því að veita honum 800 kr. styrk. Síðar mun sjást, hvers hann er maklegur. Þá er Benedikt Björnsson skólastjóri á Húsavík. Hann hefir alla sína æfi stundað barnakennslu og unglingafræðslu, en samt lagt stund á ritstörf í hjáverkum og farið fyrirlestraferðir um landið. Það er sammála álit allra, sem til þekkja, að maðurinn sé afbrigðavel gefinn og vel til þess fallinn að skrifa alþýðleg rit. Hann er nú orðinn aldraður og heilsulítill, sérstaklega vegna sjóndepru, sem lengi hefir sótt á hann. En hann hefir orðið að vinna fyrir sér á sumrin með útistörfum, en þau störf hafa sérstaklega ill áhrif á hans eina heila auga, svo að mikil hætta er á, að hann missi sjónina að fullu, ef hann verður að stunda þau störf áfram. Hann sótti um það til n., að sér væri veittur nokkur ritstyrkur til að vinna að ýmsum sögum sínum, sem hann hefir safnað gögnum að og langar til að koma út. N. var sammála um þennan styrk. Mann á hans aldri og kringumstæðum er annaðhvort að styrkja nú eða ekki til þess að koma á framfæri þeim hugsunum, sem hann býr yfir. Þá koma þeir Margeir Jónsson og Oddur Oddsson. Þeir eru báðir vel kunnir alþýðuhöfundar, og láta fræðimenn mikið af því þarfa starfi, sem þeir inna af höndum. Það er óhætt að segja, eins og Jón gamli Þorkelsson sagði um sig, að þeir vinna „mest við það að marka og draga á land“. Það er margskonar vitneskja, sem getur orðið mikils virði, þegar sagnfræðingar fara að vinna úr menningarsögu þessarar þjóðar, en nú er hætta á, að þetta fari í gröfina með þeim og þeirri kynslóð, er þeir tilheyra. Margeir Jónsson er kunnastur fyrir örnefnarannsóknir sínar. Hann á nú orðið mikið og merkilegt safn af skagfirzkum fróðleik. Það kvað vera heil náma af upplýsingum um störf héraðsbúa á síðustu öldum. Alþingi veitti efnilegum manni styrk í sama skyni, Þorkatli Jóhannessyni, og veit ég ekki betur en að hann vinni nú að atvinnusögu landsins og einnig við að safna örnefnum kringum land. En þó að hann hafi þennan styrk, er vitanlega mjög mikið starf fyrir annan mann, og þar sem það er jafnáhugasamur maður og Margeir er í sinni grein, þá virtist n. rétt að styrkja hann til þessa verks. Sama er að segja um Odd Oddsson. Hann hefir skrifað í ýms tímarit á síðari árum mjög góðar ritgerðir, sem lýsa alþýðuháttum glöggt og vel. Og þar sem hann er aldraður maður, virtist n. full þörf á að hvetja hann til þess að koma í dagsljósið því, sem hann býr yfir, áður en það er of seint. 29. liður fellur niður, af því að Sighvatur Borgfirðingur, þessi merki maður, er látinn. Þá koma síðast tveir nýir liðir við 15. gr. 33, til menningarsjóðs og þjóðleikhúss. Þetta er í raun og veru ekki annað en að fært er til jafnaðar á móti tekjuliðum 5. gr. fjárl. En ég geri ráð fyrir, að hv.frsm. fyrri kaflans hafi gert grein fyrir þeim, þegar hann talaði um 5. gr. Þá byrjar 16. gr. og kemur fyrst hækkun á styrk Búnaðarfélags Íslands úr 240 þús. í 250 þús. kr. Starfsemi þess eykst með ári hverju. Það, sem sérstaklega eykur kostnað þess nú, er styrkur til ýmissa félaga og umbótastarfsemi, þar sem ákveðinn hluti er greiddur af kostnaði þeirra, eftir föstum reglum um þá starfsemi. Þegar félögin færast í aukana, vaxa útgjöld Búnaðarfélagsins „automatiskt“ að sama skapi. Nú var fjvn. send fjárhagsáætlun félagsins fyrir árið 1931, og af henni sást, að félagið mátti gera ráð fyrir, að hin nauðsynlegu gjöld þess færu upp í 280 þús. kr. á árinu. Meiri hl. n. gat ekki orðið við því að veita svo mikið, en bætti við l0 þús., svo að upphæðin yrði alls 250 þús. Í fjárlagafrv. eru áætlaðar 30 þús. kr. til sandgræðslu, en undanfarið hafa það verið venjulega 40 þús. kr. og síðasta ár 50 þús., en af þeim var 10 þús. ráðstafað á sérstakan hátt í fjárlagafrv. sjálfu. Því er þessi hækkun n. ekki nema upp í það, sem styrkurinn hefir venjulega numið. Og það er óhætt að segja, að fáu fé sé betur varið. Því að allir hljóta að falla í stafi við að sjá þá breytingu, sem víða hefir orðið á 1–2 árum, þar sem landið hefir verið girt og friðað og einhverjar varnir gerðar til að hefta sandfok. Landið er algrænt yfir að líta. Og það er alveg óhætt, meðan núverandi sandgræðslustjóri hefir umsjónina, að kasta peningum í sandinn gegnum hendurnar á honum. 10. liður b. er hækkaður úr 10 þús. í 16 þús. kr. Hjá skógræktarstj. liggja fyrir umsóknir um styrk til skógræktar og skógargirðinga, samkv. lögum frá 1928, og nema þær um 60 þús. kr. Það varð ekki hjá því komizt að hækka þennan lið, og þykist n. hafa farið mjög hóflega í sakirnar með því að bæta við einum 6 þús. Þá kem ég hér að brtt., frá n. á þskj. 260, um hækkun á styrk til Fiskifélags Íslands úr 75 þús. í 90 þús. kr. Þessi tillaga var samþ. með hinum, en hefir fallið niður úr nál. Starfsemi þessa félags eykst, eins og Búnaðarfélagsins, og þá vitanlega kostnaður um leið. Beiðni lá fyrir frá forseta félagsins um að hækka þessa fjárveitingu upp í 90 þús. kr., og n. fór algerlega eftir till. hans. Þá eru 6 þús. kr. til mjólkursuðuverksmiðjunnar Mjallar. Þetta stendur í núgildandi fjárl., en féll niður í frv. stj. Það er kunnugt orðið um þetta fyrirtæki, að það hefir átt erfitt og alls ekki gengið eins vel og æskilegt væri. En það er í raun og veru skömm fyrir landsmenn alla, ef ekki er hægt að láta eitt slíkt fyrirtæki þrífast, jafnmikið og flutt er hér inn af niðursoðnum mjólkurafurðum og jafntilfinnanleg og markaðsþörfin er fyrir sveitir landsins. Þetta fyrirtæki kann nú að breytast á einhvern hátt, og er þá letri von um velgengni félagsins. Ég gæti trúað því, að utan um þetta fyrirtæki ætti eftir að myndast sterkt mjólkurbú í Borgarfirði, en tel þó með öllu óforsvaranlegt, ef ríkið kippti að sér hendinni um þennan styrk. Þá kem ég að 16. gr. 25. Þar leggur n. til. að við verði bætt nýjum lið, þess efnis, að Guðmundi Einarssyni myndhöggvara verði veittur 5.000 kr. styrkur, til þess að setja hér upp leirbrennsluverksmiðju. Guðmundur kom á fund n. og skýrði henni frá fyrirætlunum sínum. Stofnkostnaður slíkrar verksmiðju, sem hér er um að ræða, er um 10 þús. kr., og hefir Guðmundur þegar tryggt sér helming þeirrar upphæðar, en vantar þessar 5.000 kr., sem n. hér leggur til, að honum verði veittar. Hefir Guðmundur þegar verið sér úti um ýmis hin nauðsynlegustu tæki til leirbrennslu, svo sem leirbrennsluvél, hnoðara og rennibekk, og veit ég ekki betur en að hann sé þegar búinn að fá þessi tæki hingað upp, í þeirri von, að honum myndi takast að afla fjár til fyrirtækisins. Guðmundur hefir lagt mikið erfiði í að vinna að framgangi þessa máls og lagt fram fé til þess af sinni fátækt. Hefir hann sýnt mjög virðingarverðan áhuga og dugnað við athugun á leirnámum hér á landi, og látið framkvæma rannsóknir á íslenzkum leirtegundum í Þýzkalandi. Hefir niðurstaða þessara rannsókna orðið sú, að sumar ísl. leirtegundir standi ekki að baki beztu leirtegundum erlendum til ýmiskonar iðnaðar, og að til séu hér óþrjótandi námur af nothæfum leir til brennslu. Guðmundur Einarsson er einn af okkar vinsælustu og fjölhæfustu listamönnum, sem hefir lítils sem einskis opinbers styrks notið á sinni löngu og erfiðu listamannsbraut, og vænti ég þess því, að enginn hv.þm. hiki við að greiða þessari till.atkv. sitt, svo stórmerk tilraun, sem hér er um að ræða. Guðmundur ber aðallega fyrir brjósti að gefa ísl. listamönnum tækifæri til þess að móta ýmsa skrautmuni úr leir. Tók ég með mér ýmsa muni hingað á fundinn, sem Guðmundur hefir mótað, sem sýnishorn þess, hvað gera má úr hinum íslenzka leir. Geta hv.þdm. fengið að sjá þessa muni, ef þeir vilja. Hér er t. d. forkunnarfagur bikar, sem Guðmundur hefir gert. En það er fleira, sem gera má úr hinum íslenzka leir, t. d. þakhellur á hús, venjulegan borðbúnað (Guðm. hefir þegar gert sér sjálfum einn, fallegan í mesta máta), og svo mætti lengi telja. Yfirleitt má segja það, að með þessari tilraun Guðmundar frá Miðdal sé verið að skapa möguleikana fyrir fullkominni iðngrein á því sviðinu, sem við áttum enga áður. Vænti ég þess því fastlega, að hv.þdm. sýni skilning á þessari till. og samþ. hana. Þá kem ég að 17. gr. Upp í hana hefir n. tekið að nýju nokkra liði (a.–f.) til styrktar- og sjúkrasjóða, sem felldir hafa verið niður úr fjárlfrv., en eru í núgildandi fjári. N. var það að vísu ljóst, að þessir styrkir til einstakra félaga eru neyðarúrræði, en þar sem ekki er í annað hús að venda en til Alþingis fyrir þessa aðilja, á meðan allt er í öngþveiti um almennan styrktarfélagsskap hér á landi, sá n. sér ekki annað fært en að leggja til, að í þessu skyni yrðu veittar svipaðar upphæðir og í fyrra. Þá er það 18. gr. Er þar fyrst II. b. 25, nýr liður, styrkur til Hrefnu Einarsdóttur, ekkju Kristmundar heitins læknis Guðjónssonar. Hún er eignalaus en gengur með ólæknandi sjúkdóm, sem dregur hana til dauða fyrr eða síðar. Hún á fyrir einu barni í ómegð að sjá. N. álítur óhjákvæmilegt að hlaupa eitthvað undir bagga með þessari konu, og geri ég ráð fyrir; að hv. deild líti sömu augum á það mál. Næsta brtt.n. við þessa grein (II c. 9. a. og b.) fjallar um að veita þeim séra Þórði Ólafssyni og séra Páll Stephensen viðbót við lögmælt eftirlaun þeirra, þannig að þau nemi alls 1.000 kr. Er orðin regla að gera svo við alla uppgjafapresta. Um þrjár brtt.n. við þessa gr. er hið sama að segja (II. c. 10, II. d. 12. og II. f. 3). Hlutaðeigandi styrkþegar eru dánir, og fellur því sá styrkur, sem þeim hefir verið veittur, af sjálfu sér niður. Þá leggur n. til, að Ástu Magnúsdóttur, ekkju Tómasar Jóhannssonar kennara á Hólum, er dó síðastliðið sumar, sé veittur 200 kr. styrkur. Hún á fyrir tveim börnum í ómegð að sjá, og varð það að samkomulagi í n. að leggja til, að henni yrðu veittar 100 kr. með hvoru barni hennar. Þó að lítið sé, er það betra en ekkert. Þá koma nú nokkrar ljósmæður upp á gamlan og góðan kunningsskap. Mætti svipað segja um þær og þegar sagt er, að menn séu betur þokkaðir dauðir en lifandi. Ljósmæðurnar eigá mjög erfitt uppdráttar hér í þinginu, á meðan þær eru í fullu fjöri, eins og saga launakrafna þeirra bezt sýnir, en þegar ljósmæðurnar eru orðnar gamlar og gráhærðar, þá hefir þeim venjulega verið tekið tveim höndum. Hér eru nú á ferðinni þrjár ljósmæður, og er ein þeirra, Oddný Guðmundsdóttir júbilljósmóðir, einhver hin elzta ljósmóðir á landinu. Skipunarbréf hennar liggur hér fyrir og er gefið út af Magnúsi Stephensen landshöfðingja, svo að menn sjá að hún er komin til ára sinna, gamla konan, enda hefir hún gegnt ljósmóðurstörfum í 52 ár. N. taldi sjálfsagt, að svo gamalli og ekta júbilljósmóður yrðu veitt hæstu eftirlaun, 500 kr. Hinum tveim ljósmæðrunum, Margréti Jónsdóttur og Guðrúnu Jónsdóttur, leggur n. til að verði veittar 200 kr. hvorri. Báðar þessar ljósmæður hafa orðið að láta af störfum sakir aldurs og þreytu; þær eru komnar á áttræðisaldur og hafa gegnt ljósmóðurstarfinu í 20 og 30 ár. Þá leggur n. til, að Susie Briem verði veitt 300 kr. eftirlaun. Þessi kona er ekkja Halldórs Briems bókavarðar, sem dó síðasti. ár. Sótti hún um 1.200 kr. eftirlaun, en n. sá sér ekki fært að fara lengra. Sömuleiðis leggur n. til, að hinni háöldruðu ekkju síra Steindórs Briems í Hruna, Kamillu Briem, verði veittur 170,57 kr. viðbótarstyrkur, þannig að hún fái alls 300 kr. Þá kem ég að 23. gr. Við þá gr. hefir n. tvær brtt. að gera. Sú fyrri er um það, að eftirlaunin til Björns Sigurðssonar falli niður, þar sem hann er dáinn. Síðari brtt. er þess efnis, að stj. heimilist að greiða Þóru Beck, ekkju Þórólfs Becks skipstjóra á „Esju“, eftirlaun eftir svipuðum reglum og Eimskipafélag Íslands greiðir ekkjum skipstjóra sinna, og sé upphæðin færð á útgerðarreikning „Esju“. Þórólfur sál. var lengi starfsmaður hjá Eimskipafélaginu, en allir starfsmenn þess hafa eftirlaunarétt hjá félaginu fyrir sig og ekkjur sínar. Þegar Þórólfur fór úr þjónustu Eimskipafélagsins og gekk í þjónustu ríkisins, missti hann þennan eftirlaunarétt. Stendur ekkja hans því uppi með tvær hendur tómar og á við þröngan kost að búa, eftir því sem kunnugir menn segja. Barst n. erindi um að taka hana upp í 18. gr. fjárl. með 500 kr. styrk, auk 100 kr. handa hverju barni hennar. N. áleit ekki rétt að fara þá leið, en taldi hitt réttara, að veita þessa heimild til að greiða ekkjunni af útgerðarkostnaði „Esju“ svipaða fjárhæð og hún hefði notið, ef maður hennar hefði verið starfsmaður Eimskipafélagsins. Virðist ekki nema sjálfsagt í alla staði, að sömu reglur gildi um eftirlaunarétt starfsmanna ríkisútgerðarinnar sem starfsmanna einstakra fyrirtækja, eins og Eimskipafélagsins. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um brtt.n. við þennan kafla fjárl. Það hefir komið fram moldviðri af brtt. frá einstökum þm., en ég mun þó ekki fara út í þær að sinni, heldur geyma mér þær, þar til hlutaðeigandi þm. hafa gert grein fyrir þeim og n. í heild sinni er búin að taka afstöðu til þeirra.

Haraldur Guðmundsson Ég kann ekki við að láta umr. enda svo, að hv.frsm. taki einn til máls, enda á ég nokkrar brtt. við þennan kafla fjárl., sem ég sumpart flyt einn, en sumpart ásamt öðrum þm. Mun ég að þessu sinni aðeins minnast á þær brtt., sem ég er 1. flm. að, eða þá flyt einn. Kem ég þá fyrst að till. minni um að hækka þá upphæð, sem veitt er til námsstyrkja samkv. ákvörðun menntamálaráðs. Í frv. stj. er gert ráð fyrir 10.000 kr. í þessu skyni. Fjvn. hækkaði upphæðina í 12,000 kr., en till. mín gengur út á, að upphæðin hækki upp í 15.000 kr. Menntamálaráðið kom á fund fjvn. og tjáði henni vandræði sín, þar sem miklu fleiri hefðu sótt um þennan styrk en hægt hefði verið að veita nokkra úrlausn til þessa. Þeir stúdentar, sem stunda nám hér við háskólann, fá ókeypis kennslu, auk þess sem þeim er ódýrara að dvelja hér en þeim stúdentum, sem stunda nám erlendis. Hinsvegar er ekki kostur að nema hér heima nema fáar fræðigreinir, og eru því margir neyddir til að leita út fyrir landsteinana, til þess að afla sér menntunar í þeim greinum, sem ekki eru kenndar við háskólann hér. Til þessa hefir verið tekið tillit, þannig að jafnan hefir verið veitt ákveðin upphæð til að styrkja ákveðna tölu stúdenta til að stunda háskólanám erlendis. En þessi upphæð hefir verið svo smávaxin, að Alþingi hefir ávallt orðið að bæta ýmsurn styrkjum við. Var þá sú regla tekin upp að veita hina svonefndu persónustyrki, þar til í fyrra, að hólfið var að því ráði að veita eina upphæð í þessu skyni, sem menntamálaráðið úthlutaði. Nú eru það eindregin tilmæli menntamálaráðsins, að þessi styrkur verði hækkaður að mun frá því, sem er í frv. stj., þar sem svo margir sæki um hann, að slíkt sé óhjákvæmilegt, og hefi ég af þeim ástæðum borið fram þessa brtt. Svipað er um styrkinn til skálda og listamanna að segja. Stj. leggur til, að þessi styrkur verði 6.000 kr. og sýnir í því sína dæmalausu sparsemi. Sú var nú tíðin, að þessi styrkur var hærri. Til dæmis nam hann 27.000 kr. árið 1920, og þótti þó ekki of ríflegur þá. Síðan hefir hann alltaf verið að minnka. Í fyrra var hann 8.000 kr., og nú hefir stj. enn vegið í þennan knérunn og lækkað hann niður í 6.000 kr. Menntamálaráðið tjáði fjvn., að um þær 8.000 kr., sem veittar eru í styrk til skálda og listamanna í fjárl. yfirstandandi árs, hefðu sótt 36 menn. Átta af þeim fengu dálitla úrlausn, en hinir 28 ekki neitt nema neiið. Menntamálaráðið gerði hinsvegar ráð fyrir því, að ef það fengi 12.000–15.000 kr. til ráðstöfunar í þessu skyni, mundi verða hægt að hjálpa þeim listamönnum, sem sérstaklega skara fram úr, svo, að þá munaði það einhverju, sérstaklega þar sem hægt væri að styrkja málara og myndhöggvara með því að kaupa verk þeirra fyrir nokkuð af tekjum Menningarsjóðs. Um 13. brtt. á þessu sama þskj. (260), þar sem lagt er til, að skólagjöldin við tilgreinda skóla falli niður, þarf ég ekki að fjölyrða. Ég get látið mér nægja að vísa til þess, sem ég sagði um 1. brtt. á þessu þskj. Þessi brtt. er bein afleiðing þeirrar till. Þá er það 14. brtt. á þessu sama þskj., þess efnis, að kvenfélaginu Ósk á Ísafirði verði veittur 20.000 kr. byggingarstyrkur, eða 1/3 kostnaðar, er útborgist á tveim árum. Það lítur út fyrir, að þetta kvenfélag eigi ekki upp á pallborðið hjá hæstv. stj. Í fyrra var sá styrkur, sem félagið nýtur til skólahalds, hækkaður hér í deildinni úr 5.000 kr. upp í 6.000 kr., en stj. lækkaði hann á ný í fjárlfrv. niður í 5000 kr. Fjvn. leggur til, að styrkurinn verði aftur hækkaður í 6.000 kr. En þessi skóli, sem hér er um að ræða, býr við húsnæðisvandræði, og á félagið mjög erfitt með að fá húsrúm við hæfi hans, auk þess sem það verður að sætta sig við að greiða mjög háa húsaleigu. Af þessum ástaeðum hefir félagið nú hafizt handa um fjársöfnun til húsbyggingar yfir skólann og sækir til Alþingis um 20.000 kr. styrk til hennar, eða 1/3 þess, sem ráðgert er, að byggingin muni kosta. Er það lægra framlag en t. d. á sínum tíma var veitt til Laugarvatnsskólans, sem var reistur með helmings framlagi frá ríkissjóði. En ég geri mér nú litlar vonir um, að félagið fái svo háan styrk, því að það virðist vera orðin venja þingsins að styðja sveitirnar meira en kaupstaðina, þegar um framkvæmdir er að ræða, og þá vanalega þannig, að sveitirnar fái í styrk til sinna framkvæmda helming af kostnaðarverðinu, en kaupstaðirnir ekki nema þriðjung. Kvenfélagið ósk hefir haldið uppi þessum skóla á annan tug ára og aðeins notið lítilfjörlegra fjárframlaga úr ríkissjóði. Hefir skólinn jafnan verið hin mesta nytjastofnun, bæði fyrir Vestfirði og landið í heild sinni, því að hann sækja stúlkur úr öllum landsfjórðungum. Síðastl. ár voru 32 námsmeyjar í skólanum alstaðar að af landinu, enda er skólagjaldið við þennan skóla lægra en við aðra skóla, 75 kr. á mánuði fyrir hvern nemanda, og í því falið húsnæði og fæði, auk sjálfrar kennslunnar. Kvenfélagið lætur sér mjög annt um að efla þennan skóla sem mest og hefir nú aukið mjög þann kostnað, sem því stendur af honum, með því að kaupa vefstóla og annað þeim tilheyrandi. Er tilgangurinn sá, að vefnaður verði ein af höfuðnámsgreinum skólans. Vegna þessa aukna kostnaðar sótti félagið um meiri rekstrarstyrk, en fjvn. sá sér ekki fært að mæla með hærri upphæð en ég áðan nefndi. Ég vænti þess fastlega, að hv. deild sjái nauðsyn þessa máls, og samþ. þessa till. mína. Í trausti þess sný ég mér að næstu till. minni á þessu sama þskj. (260, XX.) sem er um það, að Sigrúnu Magnúsdóttur sé veittur 2000 kr. styrkur til leiklistarnáms við leikskóla konunglega leikhússins í Kaupmannahöfn. Þessi styrkbeiðni er gamall kunningi. Sigrún sótti um styrk í þessu skyni í fyrra, en fékk synjun. Þrátt fyrir það fór hún til Hafnar og hefir nú stundað þar nám í eitt ár. Sækir hún nú um styrk að nýju með hinum beztu meðmælum kennara sinna. Hefi ég einnig átt tal við Harald Björnsson um þessa stúlku og gefur hann henni sín beztu og eindregnustu meðmæli. Alþingi hefir ekki ósjaldan veitt leikurum styrk, til þess að frama sig erlendis og kynna sér tilhögun leikhúsa. En það hefir og auk þess beinlínis styrkt fólk til reglulegs Leiklistarnáms, t. d. Harald Björnsson og Önnu Borg við sama leikskólann og Sigrún stundar nú nám við. Hygg ég, að meira gagn sé að slíku leiknámi heldur en þegar menn skreppa snöggvast út fyrir pollinn til þess að kynna sér starfsháttu leikhúsa. Ég vil ennfremur benda á það, að svo að segja allir styrkir, sem veittir hafa verið í þessu skyni, hafa runnið til manna úr Reykjavík, að undanteknum einum, en þess er engu minni þörf að styrkja félög úti um land, sem eigi mjög óhæga aðstöðu í þessu efni. Þessi stúlka mun hverfa heim til Ísafjarðar að afloknu námi og beita kröftum sínum þar, og er þess mikil þörf, því að leikfélagið þar á mjög erfitt uppdráttar. Aðaltill. fer fram á 2000 kr. styrk, en til vara hefi ég sett 1500 kr. og vil vona, að hv.þdm. taki vel þessari málaleitan minni. Þá á ég brtt. XXII á sama þskj., og er hún þess efnis, að Gunnari Hallgrímssyni verði veittur styrkur til að kynna sér stjórn hljómsveita og fullkomna sig í fiðluleik erlendis. Það má segja, að á þessum manni hafi hvílt það starf að halda uppi hljómsveit og hljómleikum á Ísafirði, enda hefir hann meðmæli þaðan bæði frá söngfélaginu og lúðrasveit Ísafjarðar. Þessi maður hefir numið hjá Páli Ísólfssyni í byrjun, en síðan í Þýzkalandi, og mun honum hafa orðið mikið ágengt í listinni. Hann hefir tvö undanfarin ár sótt um styrk til þingsins, en verið synjað í bæði skiptin, þannig að ég vona, að hv.þdm. vilji sýna honum þá sanngirni að veita honum þennan 2.000 kr. styrk, sem ég hefi farið fram á, en til vara hefi ég sett 1.500 kr. Það er nú svo með bæði þessi hjú, að þau hafa hvorug efni á að kosta sig til námsins af eigin rammleik, og bæði eiga þau fátæka aðstandendur, sem enga hjálp geta veitt þeim. Úr því að þingið hefir horfið að því ráði að veita slíka styrki sem þessa, þá álít ég að fénu verði bezt varið á þennan hátt. Það hefir allt of lengi viljað við brenna, að þeir einir hafa fengið áheyrn, sem eru úr Reykjavík, en ef þeir hafa þörf fyrir styrk, þá hafa aðrir það engu að síður, sem eru í öðrum landshlutum. Ég sé ekki þörf á að fylgja þessum brtt. mínum með fleiri orðum, en vona, að hv.þdm. vilji sýna fulla sanngirni í þessu efni og veiti því þessa styrki.

Sveinn Ólafsson Ég á tvær brtt. við þennan kafla fjárl., sem nú er til umr., en mun þó ekki fjölyrða mikið um þær, því að það mun hafa litla þýðingu, þar sem svo fáir áheyrendur eru viðstaddir, en þeir hv.þm., sem fjarstaddir eru, geta auðvitað ekki tekið tillit til, hvað sagt er, þegar þeir vita ekki um málin. Fyrri brtt. mín er undir tölulið XVIII. á þskj. 260 og er við 15. gr. 7. b. Það er nýr liður, sem gengur út á það, að 1000 kr. verði veittar til amtsbókasafnsins á Seyðisfirði, en með því skilyrði, að safnið verði starfrækt í samráði við sýslunefnd Suður-Múlasýslu og bæjarstjórn Neskaupstaðar. Þessi skilyrði eru hin sömu og á síðasta þingi, en þetta safn á nokkuð sérstæða sögu, og skal ég víkja lítið eitt að henni. Um nokkurra ára skeið hefir það verið svo, að fjárveiting til þessa safns hefir fallið niður, þar til á síðasta þingi, að hún var tekin upp að nýju. En þessi fjárveiting hefir verið felld niður um leið og styrkurinn til annara amtsbókasafna hefir verið hækkaður, eins og t. d. safnanna á Akureyri og Ísafirði. Það virðist þó engin ástæða fyrir því, að þetta safn hefir verið gert að hornreku, því að þegar amtsbókasafnið gamla var afhent Seyðisfjarðarkaupstað, var það gert að skilyrði, að það yrði starfrækt í samráði við sýslunefnd Suður-Múlasýslu og bæjarstjórn Neskaupstaðar. Þetta var sameiginlegt safn fyrir Austuramtið, eins og nafnið bendir til, þar sem það heitir bókasafn Austuramtsins, og ætti því að njóta sömu hlunninda og önnur slík söfn. Ég ætla svo ekki að fjölyrða frekar um þetta, því að síðasta þing lagði yfir málið blessun sína, og eins vona ég, að fari nú. Þá á ég aðra brtt. á þskj. 260, við 22. gr., og er það nýr liður, sem gengur út á það, að ríkið gangi í ábyrgð fyrir allt að 100 þús. kr. láni fyrir samvinnufélag Eskfirðinga, til kaupa á fiskiskipum, enda nemi lánið eigi meiru en ¾ af kaupverði skipanna fullbúinna til fiskveiða. Lánið skal tryggt með sjálfskuldarábyrgð félagsmanna og ábyrgð Eskifjarðarhrepps og skal forstöðumaður félagsins og annar endurskoðandi samþykktir af ríkisstjórninni. Þessi málaleitun frá samvinnufélaginu hefir legið fyrir hv.fjvn., en mér er ekki kunnugt um, hvernig hún leit á málið, en þar sem hún hefir ekki borið þetta fram, leyfði ég mér að gera það. Þetta félag er stofnað eftir síðasta nýár og eru í því 52 menn. Er aðaltilgangur þess að koma upp traustum skipum, og er það ekki lítið áríðandi, þar sem útvegur er aðalatvinnuvegurinn þarna eystra. Til þessa tíma hafa þarna verið notaðir úreltir vélbátar, sem flestir eru orðnir gamlir, en sjósókn hinsvegar lengri nú en áður. Um félagsmenn er það að segja, að nokkrir þeirra eru sæmilega efnum búnir, en hafa gengið í félagið til þess að styrkja það. En yfirleitt eru þessir menn efnalitlir, svo að þeir geta ekki á eigin spýtur styrkt útveginn, en þeir efnaðri hafa því hlaupið undir bagga til að styrkja félagsskapinn. Fyrirætlun félagsins er sú, að kaupa 4 vandaða og góða vélbáta, en þetta fé, sem ég fer fram á að ríkið gangi í ábyrgð fyrir, á því aðeins að veitast, að þessi ¼ hluti, sem félagsmenn leggja fram, sé fyrir hendi, en það tel ég tryggt með aðstoð efnamannanna. Til frekara öryggis er svo bakábyrgð Eskifjarðarhrepps, og er sú ábyrgð fengin og liggur hér fyrir skriflega frá hreppsnefndinni. Við þetta bætist svo sjálfsskuldarábyrgð félagsmanna, og get ég fullvissað hv.þdm. um, að hún ein ætti að vera nægileg trygging, að því er snertir efnamennina, því að mér er persónulega kunnugt um getu þeirra. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta mál, en vil þó benda á það, að ríkið hefir tekið á sig öllu stærri ábyrgð en þetta, sem þó var samskonar, en þar á ég við ábyrgðina fyrir Samvinnufélag Ísfirðinga. Að því leyti er hér líkt ástatt og þar, að útvegur er eina atvinnugreinin, sem þarna getur þrifizt, því að landbúnaður og iðnaður er þar sama og enginn og verzlun mjög lítil. Ennfremur vil ég benda hv.þdm. á það, að hér eru fyrir hendi stofnlög félagsins ásamt umsögn hreppsnefndarinnar og þeim skilyrðum, sem hún hefir sett fyrir ábyrgðinni, og ættu þeir þá að geta séð, að þessi ábyrgð sé nokkurnveginn trygg. Ég ætla svo ekki að tala frekar um þetta mál né fjárlögin að þessu sinni, en vil aðeins taka það fram, að hér liggja fyrir ýmsar brtt., sem ég á erfitt með að skilja, einkanlega þar sem ég álít, að í þetta sinn eigi menn að vera sérstaklega varkárir við afgreiðslu fjárlaganna.

Lárus Helgason Það er að vísu til lítils að standa upp til að mæla með till. sínum, þar sem svo fáir hv.þdm. eru viðstaddir, en til þess að halda venjunni mun ég þó gera það að þessu sinni. Ég á hér tvær brtt. við þennan kafla fjárl. Sú, sem ég ætla fyrst að víkja að, er á þskj. 260, XV. brtt., og miðar hún að því, að 1.500 kr. styrkur verði veittur til að halda uppi húsmæðrafræðslu í Vík í Mýrdal. Það hefir verið svo nokkur undanfarin ár, að þarna hefir farið fram ungmennafræðsla, sem orðið hefir að miklu gagni, og héraðsbúum myndu það vonbrigði mikil, ef hún yrði nú felld niður. Ég hefi hinsvegar ekki farið fram á hærri upphæð en þessa, af því að ég veit, að ríkissjóður hefir í mörg horn að líta, en styrkurinn þyrfti raunar að vera meiri, ef þetta ætti að geta komið að fullum notum, en úr því að ekki er farið fram á hærri upphæð, þætti mér það harla óeðlilegt, ef þetta væri fellt. Það er nú svo ástatt á Suðurlandi, að engin slík kennsla fer fram frá Hornafirði til Reykjavíkur, önnur en þessi, og það er ekki lítill munur á því, hvort ungar stúlkur verða að fara út úr héraðinu, til Reykjavíkur; og gefa með sér ærið fé, eða að þær geti fengið fræðslu innanhéraðs og sparað þannig ferðakostnað og uppihald að mestu. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þessa till. frekar, en vona, að hún nái samþykki hv. deildar. Þá á ég XXVII. brtt. á sama þskj., og gengur hún út á það, að veittar verði 5000 kr. til áveitu og sandgræðslu í Meðallandi. Eins og hv.þdm. mun kunnugt frá því í fyrra, var hafin þarna starfsemi til að sporna við meiri skemmdum en orðið hafa þarna af sandfoki, en það hefir gengið svo, að til þessa tíma hefir fjöldi bæja farið í auðn sökum þess. Í fyrra var svo hafizt handa, og það, sem gert hefir verið til að afstýra þessu böli, hefir þegar borið mikinn árangur. Tilætlunin er sú, að fyrir þessa upphæð verði unnið á næstkomandi vori, og þetta er byrjun, sem ekki má hætta, sökum þess að þá eyðileggst það verk með öllu, sem þegar er unnið. Pálmi Einarsson ráðunautur hefir rannsakað þetta mál og gert áætlanir viðvíkjandi verkinu, en það skjal, sem álit hans sýnir, lá fyrir hv.fjvn. í fyrra, en er hinsvegar svo langt, að ég býst ekki við, að hv.þdm. fýsi að heyra það, enda hefi ég það ekki við hendina. Ég verð að segja það, að ég álít ekkert nauðsynlegra en að bjarga þessari sveit, sem hefir orðið fyrir þessari eyðileggingu, en ekkert hefir verið látið í té af ríkinu. Mér finnst það því eðlilegt, að þessi upphæð megi haldast í fjárl., og það svo eðlilegt, að ég fæ ekki skilið annað en að hv.þdm. láti hana standa þar áfram. Ég vil leggja áherzlu á það, að þessi styrkveiting er hreinasta lífsnauðsyn, ef sveitin á ekki að leggjast í auðn, en þær framkvæmdir, sem unnar eru, miða að því að koma í veg fyrir allar þær verstu skemmdir, sem orðið hafa og vofa yfir, ef ekki verður að gert. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta mál frekar, þar sem svo fáir eru nú viðstaddir, en mun ef til vill ræða þessar brtt. nánar síðar, ef mér gefst tilefni til þess.

Magnús Guðmundsson Ég held ég megi til með að leysa forseta úr vanda og taka til máls nú þegar, þar sem enginn hv.þdm. kveður sér hljóðs, en í þetta sinn mun ég í mesta lagi tala eina eða tvær mínútur. Ég á hér brtt. á þskj. 260, við 15. gr., í þá átt, að Guðmundi Friðjónssyni skáldi verði veittar 1.500 kr. til utanfarar. Eins og sést á því, hvernig brtt. þessi er orðuð, hefir samþykkt hennar ekki aukin útgjöld í för með sér, því að hér er aðeins ráðstafað á þennan ákveðna hátt nokkrum hluta þess fjár, sem hvort sem er á að fara til utanferða. Það er svo um þetta skáld, sem er nú okkar bezta skáld, að hann hefir aldrei farið utan, en langar til þess, eins og við er að búast. Meðan ekki koma andmæli fram, sé ég ekki ástæðu til að segja fleiri orð um þessa till.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég get reyndar tekið til máls, ef forseti óskar þess, að umr. sé haldið áfram nokkra hríð. En ég verð nú að byrja á því að fá mér vatn að drekka; vona ég, að hæstv. forseti misvirði það ekki við mig. Ég hefði óskað þess, að a. m. k. nokkur hluti hv.fjvn. væri hér viðstaddur til þess að heyra á mál mitt. Ég á hér brtt. á þskj. 260, XVI., sem ég vil nú gera grein fyrir með nokkrum orðum.

Ekkert liggur á; við skulum fara rólega

. Fyrri liður brtt. minnar er þess eðlis, að ég hefði óskað, að a. m. k. hv.frsm.fjvn. væri til staðar, til þess að heyra þau rök, er ég vil flytja fram til stuðnings þeim lið. Hinsvegar er um b-lið till. að segja, að þar er farið fram á 1200 kr. styrkveitingu til Sigurbjargar Sveinsdóttur, til framhaldsnáms í blindraskóla í Kaupmannahöfn. Þessari stúlku var í fjárlögum 1928 veittur styrkur til þess að læra blindraiðn í Kaupmannahöfn. Var það flutt af hæstv. stj. og að hennar undirlagi tekið upp í fjárl. það ár. Þessi stúlka er nú 29 ára að aldri og hefir verið blind frá fæðingu. Hefir hún engrar kennslu notið, er komið geti henni að praktískum notum, enda er enginn slíkur skóli hér á landi. Þess vegna var þess brýn þörf að útvega henni aðgang að heimili fyrir blindar konur, en slíkt heimili er í Kaupmannahöfn, og þar hefir hún dvalið síðan í sept. 1928, eða alls um 18 mánuði. Nú hefir forstöðukona heimilisins nýlega skrifað bróður þessarar stúlku og skýrt frá því, að nú væri hún byrjuð að kenna þessari stúlku á prjónavél, en það verk álítur hún, að sé heppilegast að láta hana læra. En hún verður ekki fullnuma í því fyrr en í lok þessa árs. Nú er högum þessarar stúlku þann veg háttað, að með öllu er óhugsandi, að hún geti af eigin rammleik staðið straum af slíku námi. Hún er efnalaus með öllu; á enga ættingja, sem eru þess megnugir að leggja nokkuð af mörkum, svo að einhlítt sé. Það er þess vegna ekki um nema tvennt að ræða fyrir hana: Að hætta þessu námi í miðjum klíðum, eða þá að fá tilstyrk til þess af hálfu hins opinbera, úr bæjarsjóði eða úr ríkissjóði. Á heimili því, sem hún dvelur nú á, þarf hún að greiða 100 ísl. kr. á mánuði, og nú sem stendur á hún ógreiddar um 300 kr., sem henni ber að greiða á þessu ári og innan skamms. Ef hún fær þessar 1200 kr., sem hér er farið fram á, þá mun láta nærri, að hún geti lokið þessu námi. Tel ég tæplega vansalaust af Alþingi að svipta nú þessa stúlku öllum styrk, eftir að hafa byrjað að styrkja hana. Þá er verr farið en heima setið. Ég skal í þessu sambandi benda á það, að hv.fjvn. mun hafa litið svo á, að styrkur til kennslu blindra barna gæti innifalið slíka fjárveiting sem hér er farið fram á. Þetta er þó alls ekki rétt, sem meðal annars sést á því, að stj. tók þessa stúlku upp í fjárl. sérstaklega, í stað þess að auka fjárveitinguna til kennslu blindra barna sem því næmi. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þessa till., enda er svo fámennt í deildinni, að varla er fundarfært. Þó skal ég geta þess, að faðir þessarar stúlku er bláfátækur, heilsuveill og ekki þess umkominn að styrkja hana neitt. Sama er að segja um bræður hennar; tveir þeirra eru ungir, en tveir uppkomnir, kvæntir og bláfátækir. Um styrk getur því alls ekki verið að ræða úr þessari átt. Læt ég svo ekki fleiri orð fylgja þessari till. minni að svo stöddu. Ég vil annars benda hæstv. forseta á, að nú eru einungis tveir þm. í deildinni auk okkar, og mér finnst satt að segja hálfömurlegt að tala yfir auðum stólunum. Ég á eftir að tala langt mál, en kæri mig alls ekki um það, ef engir hv.þm. eru til þess að hlusta á mál mitt. Ég vil því skjóta því til hæstv. forseta, hvort ekki væri rétt að fresta umr. að þessu sinni. Ég sé, að hæstv. forseti ætlar að svara mér, svo að ég læt því máli mínu lokið að svo stöddu.

Forseti (JörB): Það er rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., að ærið fámennt er í deildinni, svo að varla má heyja fund fyrir þær sakir. En hvorki er það; að nú sé orðið svo áliðið nætur, né að hv.þdm. hafi ekki vitað það, að fundur átti að standa nokkuð fram eftir í þetta sinn. Ég vil því reyna að hringja, til þess að vita, hvort þeir koma ekki í leitirnar. (Hringir). Með því að sýnt er, að lítt muni úr rætast um fundarsókn hv.þdm., þá vil ég bera það undir deildina, hvort halda skuli fundi áfram eða ekki. Ég mun viðhafa nafnakall, til þess að það komi í ljós og verði bókað, hverjir eru viðstaddir og hverjir ekki. Vil ég biðja þá hv. 1. þm. S.M. og hv. 1. þm. Skagf. að gegna skrifarastörfum. - Klukkan er nú að vísu þrjú kortér yfir tíu, en því var lýst yfir í dag, að fundur mundi a. m. k. standa til kl. 12 á miðnætti. Ég veit ekki, hversu hv.þdm. líta á þessi vinnubrögð; þeim er það vitanlega í sjálfsvald sett, til hve mikils hróðurs þeir telja slíka ástundan um störf þingsins.

Forseti (JörB): Ég skal geta þess, að þrír þeirra hv.þm., sem fjarverandi eru, hafa leyfi, þeir hv.þm., N.-Þ., hv.þm. Vestm. og hv. 1. þm. Reykv. Umr. verður frestað sakir þeirra manna, sem eru forfallaðir, en hafa till. að mæla fyrir; ella myndi umr. slitið.

Erlingur Friðjónsson Hv. þdm. hafa skipzt í tvo andstæða flokka um þetta mál, að mér undanteknum, sem ekki hefi verið talinn ákveðinn. Mætti því ætla, að umr. þær, sem nú hafa orðið hér um málið, hafi einkum átt að hafa áhrif á mig og sannfæra mig. Ef þetta hefir verið hugmyndin, þá vil ég lýsa yfir því, að hvorugur flokkurinn hefir fært fram þau rök, að þau hafi haft áhrif á aðstöðu mína. En fjhn. hefir tekizt að koma fram með till., sem sýna, að hún lítur öðruvísi á málið heldur en ég. Ég get ekki fallizt á þá skoðun, að ljósmæður í umdæmum með 300 íbúa fái jöfn laun og ljósmæður í umdæmum með 1.000 íbúa. N. gerir engan greinarmun á þessu, eins og sést á brtt. hennar. Hinsvegar er gert ráð fyrir því í frv., að greitt sé aukalega fyrir hverja 50 menn, sem eru fram yfir 300. Það er ljóst, eigi að greiða launin með tilliti til vinnunnar, að hærri laun á að greiða í 1.000 manna umdæmi en 300 manna, því að vitanlega er starfið erfiðara í stærri umdæmum, ef staðhættir eru svipaðir. En þeir geta að vísu verið ólíkir. Það er oft þéttbýlla í fjölmennari héruðunum og ferðalög því hægari. En á þessu er þó ekki hægt að byggja, því að strjálbýli getur verið innan hinna fjölmennu umdæma, og er það líka oft. Það hefir ekki verið tekið fram, hvorki í frv. né brtt.n., hvað hverri ljósmóður er ætlað. En ég vil láta sjást í Alþt., hver munur er á till. stj. og fjhn. Stj. leggur til, að launin séu 300 kr. á ári fyrir 300 manna umdæmi, og 140 kr. í viðbót fyrir þá 700 menn, sem þarf til þess að 1.000 íbúar séu í umdæminu. Á tíu árum fær ljósmóðirin 100 kr. aldursuppbót. Með dýrtíðaruppbót verða launin þá 756 kr., ef gengið er út frá 40%, eins og hún er nú. Fjhn. gerir ráð fyrir 300 kr. í byrjunarlaun, að viðbættri 200 kr. aldursuppbót á 12 árum + 200 kr. dýrtíðaruppbót. Þetta verða alls 700 kr. En n. gerir engan mun á því, hvort héruðin eru stór eða lítil. Lágmarkslaun eru samkv. till. stj. 300 kr. + 100 kr. aldursuppbót + 100 kr. dýrtíðaruppbót, eða alls 560 kr. Mismunurinn á launum þeim, er n. leggur til, og lægstu launum, sem stungið er upp á í stjfrv., er því 140 kr. Mér virðist stj. hafi valið hyggilegri leið, og mun því fylgja frv. hennar. Ég vil að launin séu í samræmi við stærð og fjölmenni héraðanna. Enda hefir n. að nokkru leyti fallizt á þetta, því að úr því að íbúatalan fer yfir 1.000 menn, eiga launin að hækka fyrir hverja 50 íbúa. Ég læt liggja á milli hluta, hvort þetta séu sæmileg laun eða ekki. Ég er þessum málum ókunnugur, en eftir því, sem borgað er yfirleitt, þykir mér sennilegt, að á 6. hundrað kr. fyrir 300 manna umdæmi sé sæmileg borgun. Ég held, að launakjörin ráði ekki svo miklu um það, hvort ljósmæður fást eða ekki, a. m. k. ekki, þegar ekki ber nema 140 kr. á milli á árslaununum. Héruðin eru mörg, og það hefir hingað til ekki þótt svo óeðlilegt, þótt ljósmóður hafi vantað um tíma í stöku umdæmi. Ég held að ein ástæðan sé sú, að fólk telji ekki svo mikla nauðsyn á lærðum ljósmæðrum. Fram að síðustu 20 árum var víða engin lærð ljósmóðir, og þótt þær væru til, voru þær ekki ætíð sóttar. Þess þótti ekki þörf, og sumstaðar var jafnvel ekki sóttur kvenmaður út af bænum, þótt kona ætti barn. Ég vil því ekki ganga út frá þessari afturför hjá kvenþjóðinni, að þörf sé á í öllum tilfellum að hafa lærðar ljósmæður í afskekktum héruðum, þar sem enn ríkir sá gamli hugsunarháttur, að ólærðu ljósmæðurnar standi þeim lærðu jafnfætis. Þá vil ég bera saman kjör ljósmæðra og barnakennara, því til stuðnings, að ég greiði hér atkv. með lægri upphæðinni. Það hefir verið minnzt á, að ef frv. um hækkuð laun farkennara verði samþ., muni kennararnir hafa 1.000 kr. fyrir 6 mánuði. En í fámennum ljósmæðrahéruðum verður starf ljósmæðra e. t. v. ekki nema sex vikna vinna, og fyrir hana fá þær 560 kr. eftir frv. stj. Ég get ekki verið í neinum vafa um, að launakjör ljósmæðra verða mun betri en launakjör farkennara. Ég vil benda á það, að í fyrra greiddi ég atkv. með till., sem fóru í líka átt og þetta frv., og þótt ég rökstyddi ekki afstöðu mína þá, þykist ég hafa gert það nú. Þótt ég vildi ekki greiða atkv. um frv. í fyrra, sem gekk í aðra átt en till., sem ég hafði greitt atkv. með áður, og forseti hafði fengið hnútur fyrir afstöðu sína í því máli, þá vil ég mæla á móti því, að hnýtt sé í hann fyrir þær sakir. Það var eðlilegt, að ég greiddi ekki atkv. með frv., þar sem ég hafði áður greitt atkv. með öðrum till., og því var það ekki ástæðulaust hjá forseta, þótt hann skoðaði mig sem andstæðing þess við atkvgr. í fyrra.

Fjmrh. (Einar Árnason) Þetta frv. er komið hingað frá hv.Ed. eftir að hafa gengið í gegnum hana óbreytt eins og það var lagt fyrir þá hv. deild. Ég býst ekki við, að nein þörf sé að skýra þetta frv. hér í þessari hv. deild, því það er svo kunnugt frá fyrri árum. Ég vil því aðeins leggja það til, að því verði vísað til fjhn.

Sigurður Eggerz Eins og kunnugt er, var á síðasta þingi samþ. hér í þessari hv. d. frv. um launabætur yfirsetukvenna. Þessi launabót; sem farið var fram á í því frv., var þannig, að yfirsetukvennastéttin í landinu var ánægð með hana. Svo sem lög gera ráð fyrir, fór þetta frv. til Ed. og var þar í raun og veru meiri hl. því fylgjandi líka, því atkvgr. um frv. fór þannig, að 7 þm. greiddu atkv. með frv., 6 þm. greiddu atkv. móti frv., en 1 þm. greiddi ekki atkv. En þrátt fyrir þennan raunverulega meiri hl. í Ed. féll frv. samt á úrskurði hæstv. forseta. Þar sem hæstv. forseti, sem þennan úrskurð felldi, er ekki í þessari hv. deild, skal ég ekki gera þetta hér að umræðuefni. Þó vil ég benda á það, að svo fremi sem þessi úrskurður er réttur, er sannarlega þörf á að breyta þingsköpunum. Það má ekki koma fyrir aftur, að frv., sem 7 greiða atkv. með en 6 á móti, strandi á þingsköpum. Ég vil því mjög alvarlega skjóta því til hæstv. stj., að hún láti sem fyrst breyta þingsköpunum svo, að slík ósköp sem þessi komi aldrei fyrir oftar. Því ef verulega stór mál geta strandað á öðru eins og þessu, ef úrskurður hæstv. forseta er réttur - en inn á það skal ég ekki fara hér -, þá geta allir séð, að þörf er að breyta þingsköpunum. En þessu verður ekki breytt nema með lögum. Þessi tilraun til að bæta kjör yfirsetukvenna hefir haft allmikið bergmál hér á Alþingi. Þó hafa steinar sem þessir hvað eftir annað verið lagðir í götu þessa máls, og nú byrjar hæstv. fjmrh. nýja herferð móti yfirsetukonunum með þessu frv., því hér er dregið verulega úr þeim bættu launakjörum, sem voru í frv. í fyrra. Í hv.Ed. kom líka fram brtt. við þetta frv., sem var samskonar og var í frv. í fyrra, en hún var felld með 6:6 atkv. Nú skyldi maður ætla, að þetta þýddi það, að þessi skoðun væri í minni hl. í Ed., en það er ekki rétt, því einn þm., sem var þessari brtt. fylgjandi, var veikur, af hverju, veit ég ekki.

Þetta er víst misskilningur

. Nei, ég held að þetta sé rétt. Ef maður lítur á sögu málsins, sem hæstv. stj. hefir rakið í frv., sem komið hefir fyrir Ed., þá sér maður kannske af þeirri sögu betur en af nokkru öðru, hve illa hefir verið farið með þessa stétt. En það er beinlínis ill meðferð, þegar hver yfirsetukona hafði ekki nema 3 kr. árlega. Þessi saga sýnir ennfremur, að þessi stétt, sem ég verð að líta svo á, að sé einhver þarfasta stétt þjóðfélagsins, hefir alltaf verið olnbogabarn löggjafarinnar. Loksins þegar málið er komið svo langt á síðasta þingi, að í raun og veru var fenginn meiri hl. í báðum deildum, kemur hæstv. fjmrh. - ég vil ekki segja hæstv. stj., því hæstv.forsrh. mun hafa verið með því - með frv. til þess að eyðileggja þær raunverulegu bætur, sem bornar voru hér fram í fyrra. Ég ætla alls ekki að vekja upp allt það, sem ég sagði um þetta mál á síðasta þingi. Þó get ég ekki stillt mig um að benda á það, að ein af höfuðástæðunum, sem ég færði fyrir bættum kjörum yfirsetukvenna, var það, að það vantaði yfirsetukonur í 31 umdæmi. Þessu var margneitað í þessari hv. d. En hvað er nú komið á daginn? Það hafa komið svarskeyti frá 46 héraðslæknum um það, hvort ljósmæður vanti, og samkv. þeim fyrirspurnum vantar 31 ljósmóður. Ég verð ennþá að spyrja: Hvernig stendur á því, að það vantar svo margar ljósmæður? Það er af því, að launakjörin eru svo ill, að engin fæst til að sinna þessum starfa. Sérstaklega kemur þetta fram í afskekktum héruðum, þar sem langt er til læknis. En þar mega menn allra sízt án þeirra vera. Launakjörin mega ekki vera svo lág, að engin fáist í þau umdæmi sem vantar þær. Annað atriði, sem deilt var um á síðasta þingi, var það, hverjum þessi bættu launakjör kæmu aðallega að gagni. Sumir héldu því fram, að það væru þær lægst launuðu. Rannsókn í málinu hefir líka staðfest þetta. Ég skal svo ekki orðlengja meira um þetta, en mér sýnist, að allt, sem haldið var fram fyrir þessu máli á síðasta ári, sé nú staðfest. Ég verð að segja það, að mér finnst það skrítið hjá hæstv. fjmrh. að koma nú með þessar till., þegar hann veit að meiri hl. þings samþ. í fyrra það frv., sem þá var hér í þessari hv. d., og aðeins var fellt vegna þess, hve þingsköpin eru mikill vanskapnaður. Ef þau hefðu verið réttlát, hefði það frv. nú verið orðið að lögum.

Fjmrh. (Einar Árnason) Hv. þm. Dal. virðist bera ákaflega mikla umhyggju fyrir atkvgr. í hv.Ed. Og það er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo, að til þess að koma fram breyt. á lögum um laun ljósmæðra verði að breyta þingsköpum. Ég verð að segja það, að mér finnst nú vera farið að seilast nokkuð langt eftir ástæðum í þessu máli, ef leita þarf þeirra úrræða til að koma fram þeirri launahækkun, sem hv.þm. Dal. stendur svo fast á. Annars þykir mér það ómaklega mælt af hv.þm., að telja mig vera að fara í herferð á hendur ljósmæðrum og níðast á þeim í launamálum. Í þessu frv., sem nú liggur fyrir, er gert ráð fyrir talsvert mikilli hækkun á launum yfirsetukvenna, einkum þeirra, sem lægst eru launaðar áður; það er aðeins ekki gengið eins langt í því eins og þeir vilja, sem lengst vilja fara í hækkunaráttina. En ég vil benda hv.þm. Dal. á það, að ef honum er í raun og veru áhugamál, að ljósmæður fái launahækkun, þá sé réttara fyrir hann að fara varlega nú. Það var misskilningur hjá hv.þm. Dal., að brtt., sem fram kom í Ed., hefði verið samþ., ef hv. 2. þm. S.-M. hefði verið viðstaddur atkvgr. Það vantaði annan mann í deildina, sem ekki var brtt. fylgjandi, svo það hefði farið eins, þó deildin hefði verið fullskipuð. Þá sló hv.þm. Dal. því föstu, að það vantaði ljósmæður í 31 umdæmi á landinu. En ég hefi nú í höndum símskeyti þessu viðvíkjandi frá öllum sýslumönnum á landinu, og samkv. þeim eru það ekki nema 14–15 umdæmi, sem ekki hafa fasta yfirsetukonu, og þar af aðeins 4–5, sem aðkallandi þörf hafa á að fá yfirsetukonu; hinum er þjónað af nágrannaljósmæðrum, með samþykki hlutaðeigenda. Ég vil benda hv.þm. á, að ekki liggur fyrir nein almenn beiðni um það frá héruðum úti á landi, að laun ljósmæðra séu hækkuð vegna þess að skortur sé á þeim. Og það eru ekki nema 4 sýslur á landinu, sem nota heimildina til að greiða ljósmæðrum dýrtíðaruppbót á sinn hluta launanna. Sýnir það, að héruðin telja engin vandræði stafa af, hvað ljósmæðralaunin eru lág. Og þó er nú í þessu frv. gert ráð fyrir allverulegri hækkun á þeim, svo mikilli, að ég þykist fullviss um, að ef aðrir embættismenn ríkisins fengju aðra eins launabót, þá yrðu þeir mjög ánægðir. Enda er ég viss um, að ljósmæður úti um land verða ánægðar með þá launahækkun, sem frv. gerir ráð fyrir. Annars finnst mér ekki ástæða til að vera langorður um þetta nú við 1. umr. Ég býst við, að n. sú, sem fær frv. þetta til meðferðar, komi fram með sínar till., og er þá hægt að ræða málið frekar.

Sigurður Eggerz Ég verð að segja, að ég varð dálítið hissa á, að hæstv. fjmrh. skyldi ekki geta tekið í sama streng og ég um það, að ástæða væri til að breyta þingsköpunum, ef úrskurður hæstv. forseta Ed. sem ég minntist á áðan, hefir verið réttur. Hann veit þó, að ég fer hér með rétt mál. Ég er viss um, að alstaðar í heiminum væri meiri hluti talinn með því máli, sem 14 menn eiga að greiða atkvæði um, ef 7 greiða atkv. með því, 6 á móti því og 1 greiðir ekki atkv. Það er víst enginn sá félagsskapur til, sem ekki teldi slíkt mál samþ.

Þetta liggur ekki fyrir til umr. hér nú

. Þetta er þáttur úr sögu þess máls, sem fyrir liggur. Í fyrra hafði frv. um hækkuð laun handa ljósmæðrum meirihl.fylgi í báðum deildum þingsins, en féll á úrskurði forseta; og sé sá úrskurður réttur, þá verður að breyta þingsköpunum.

Hver á að skera úr um það?

. Ég er ekki að dæma um, hvort úrskurður þessi hafi verið réttur eftir þingsköpunum, en hafi hann verið eftir réttum skilningi á þeim, þá eru slík þingsköp þingi og þjóð til stórskammar. Þau gætu orðið mikilsverðari málum en þessu að fótakefli. Mér finnst, að stj. sé skyldug til að bera fram breyt. á þingsköpunum strax á næsta þingi eftir að upp er kveðinn þannig úrskurður sem þessi. Hæstv. fjmrh. segir, að ljósmæður vanti ekki nema í 14–15 umdæmi. En ég hefi hér í höndum svör frá 48 héraðslæknum um það, hvort yfirsetukonur vanti í þeirra umdæmum. Samkvæmt þeim vantar 31 ljósmóður á landinu. Álítur hæstv. ráðh., að læknarnir gefi rangar skýrslur?

Heldur hv.þm. Dal., að sýslumennirnir hafi gefið ranga skýrslu?

. Ég er ekki að halda því fram, en þeir eru ekki eins kunnugir þessum efnum eins og héraðslæknarnir. Mismunurinn á skýrslunum stafar eflaust af ókunnugleika sýslumannanna; það snertir mest læknana, ef yfirsetukonur vantar, og svör þeirra get ég lesið upp, ef hv.þm. vilja það. Það er því óhætt að slá því föstu, að það vantar 31 ljósmóður, og það stafar af því, hvað kjör þeirra eru bág. Og þessu verður að ráða bót á. Hæstv. fjmrh. var að tala um, að varlegra væri fyrir mig að fara gætilega í þessu máli. En ég þekki nú ekki aðra leið til að taka þátt í umr. heldur en að halda fram því, sem maður álítur sannast og réttast í hverju máli. Það getur vel verið, að það sé yfirleitt „varlegra“ fyrir hvern og einn að vera eins og stj. vill í ýmsum málum; en ég tala nú á móti henni, hvort sem það er varlegt eða ekki. Ég álít, að þingmönnum sé skylt að segja stj. sannleikann, hvort sem hún vill hlusta á hann eða ekki. Ég get látið hæstv. fjmrh. vita það, að það, sem við andstæðingar hans höldum fram í þessu máli, er í fullu samræmi við kröfur fulltrúa ljósmæðranna. Ég hygg, að þau ummæli mín hafi verið rétt, að brtt., sem fram kom við þetta frv. í Ed., hefði verið samþ., ef hv. 2. þm. S.-M. hefði ekki verið fjarstaddur atkvgr. Þá hefðu verið greidd 7 atkv. með henni en 6 á móti, og 1 mann vantað í deildina; það hefði hæstv. forseti aldrei getað úrskurðað svo, að till. væri felld. Að öðru leyti get ég vísað til þess, sem ég hefi áður sagt um þetta mál. Þeir, sem lesa frv. það, sem nú liggur fyrir, og bera það saman við frv., sem lá fyrir þinginu í fyrra, sjá, að kjör ljósmæðra eftir stj.-frv. eru miklu verri en eftir hinu. Þess vegna var það, að ég taldi hæstv. fjmrh. vera að fara herferð gegn ljósmæðrunum, þar sem hann með þessu frv., ef honum tekst að hamra það gegnum þingið, dregur nokkuð af þeirri launabót, sem meiri hl. beggja deilda var sammála um í fyrra að veita þeim.

Fjmrh. (Einar Árnason) Mér finnst óþarfi fyrir okkur hv.þm. Dal. að vera að deila um þingsköp nú; það er ekki svo aðkallandi í sambandi við þetta mál. Hafi hann fundið til ranglætis í þingsköpunum, þegar umræddur forsetaúrskurður var kveðinn upp eftir þeim, þá var honum sjálfum innan handar að bera fram till. um breyt. á þeim. Hv. þm. Dal. sló því föstu, að sannað væri, að ljósmæður vantaði í 31 umdæmi, og hampaði símskeytum læknanna sem sönnunargagni. En ég get þá alveg eins talið sannað það gagnstæða. Ég hefi líka nóg símskeyti, þó ég hafi ekki veifað þeim eins mikið og hv.þm. Dal. sínum. Það eru fullskýr svör frá öllum sýslumönnum á landinu um þetta sama efni. Hv. þm. Dal. vildi bera brigður á símskeyti sýslumannanna, af því þeir væru ekki þessu máli nógu kunnugir. En ég vil þá benda honum á, að fyrst og fremst eru það nú sýslumennirnir, sem úthluta laununum til ljósmæðranna, og svo hafa þeir með höndum að auglýsa þau umdæmi, sem losna. Og yfir höfuð efa ég ekki, að þeir skýri rétt frá.

Eru hvortveggja símskeytin frá sama tíma?

. Símskeytin frá sýslumönnunum eru öll dagsett í janúar, svo það getur engu munað á tímanum. Ég álít því, að hv.þm. Dal. geti ekki staðið hér upp og slegið því föstu, að ljósmæður vanti í 31 umdæmi, nema segja um leið, að sýslumennirnir hafi gefið ranga skýrslu. Ég held mér við þau, að skýrslur þeirra séu réttar, enda benda útborganir fjármálaráðuneytisins ekki á, að það vanti yfirsetukonur í mörg umdæmi. Hv. þm. Dal. segir, að ljósmæðraskorturinn - sem ég viðurkenni ekki að sé mikill - stafi af því, að launin séu of lág. Ég skal ekkert um það segja; það má vel vera, að það sé að einhverju leyti rétt. En er ekki einmitt verið að hækka launin með þessu frv? Hv. þm. talar alltaf eins og það væri ekki. Hefir hann gert sér grein fyrir, hvað laun ljósmæðra hækka um mörg % eftir þessu frv. frá því, sem nú er?  Hv. þm. Dal. var enn að tala um atkvgr. um brtt. við þetta frv. í Ed. um daginn. Það er auðvitað rétt, að ef 7 hefðu greitt atkv. með henni en 6 á móti, þá hefði hún verið samþ. En um það var ekki að ræða. Frv. hefði ekki komið til atkv. fyrr en deildin var fullskipuð, hefði ekki staðið svo á, að sinn manninn vantaði frá hvorum málsparti, og því allt komið í sama stað niður. Það, sem ég sagði áðan um það, að ef hv.þm. Dal. vildi ljósmæðrum vel, þá skyldi hann ekki fara of geist nú stafaði ekki af því, að ég væri að hugsa um hv.þm. sjálfan. Ég var að hugsa um hag ljósmæðranna og vildi ekki, að hv.þm. spillti fyrir því, að þær fengju þá sanngjörnu launahækkun, sem gert er ráð fyrir í frv., sem fyrir liggur nú.

Sigurður Eggerz Ég tók það fram áðan, að mér dettur ekki í hug að bera á móti, að sýslumennirnir hafi svarað hæstv. fjmrh. eftir sinni beztu vitund. En læknarnir hljóta að vera kunnugri, hvar vantar ljósmæður, og þess vegna getur hæstv. ráðh. ekki haldið áfram að staðhæfa, að skýrslur sýslumannanna séu réttar. Út úr þessu er ekki nema ein leið, og hún er sú, að hæstv. stj. verður nú að láta rannsaka þegar, af hverju stafar þessi mikli munur, sem er á skýrslum læknanna og sýslumannanna. Óska ég þess fastlega, að hæstv. ráðh. sjái þannig um, að það sanna komi í ljós um þetta atriði. Þetta ætti nú að vera aðeins stutt aths., svo ég læt mér nægja að undirstrika það enn einu sinni, að ég er alveg viss um það, að ef ljósmóðurstarfið væri vel launað, þá mundi ekki skorta ljósmæður. Það byggist á almennu lögmáli. Og þegar litið er á, hvað yfirleitt er sótzt mikið eftir föstum stöðum, og svo á hitt, að hér er um að ræða 31 lausa stöðu, sem engin vill sækja um, þá er auðséð, að þær hljóta að vera mikið verr launaðar tiltölulega en aðrar stöður. Hæstv. ráðh. var að tala um, hvort ég hefði veitt því nokkra eftirtekt, að stjfrv. færi í þá átt að hækka ljósmóðurlaunin. Ég hefi aldrei neitað því, en ég sagði, og segi enn, að það gerir ekki ráð fyrir eins mikilli hækkun og meiri hl. beggja deilda var samþykkur að veita yfirsetukonunum í fyrra, og þó var sú hækkun ekki hærri en það, að þó hún hefði komizt í gegn, hefðu margar ljósmæður ekki haft meiri laun en algengar vinnukonur. Það voru nú öll ósköpin, sem farið var fram á. Þá var hæstv. fjmrh. að benda mér á, að ég skyldi ekki fara of geist, til að spilla ekki fyrir ljósmæðrunum. Ég skal þá lofa honum því, að steinþegja og segja ekki eitt orð um þetta mál framar, ef hann vill fallast á mínar till.

Hákon Kristófersson Ég ætla nú ekki að fara langt út í þetta mál. Ég vildi aðeins leiðrétta dálítinn misskilning hjá hæstv. fjmrh., sem ef til vill stafar af ókunnugleika. Hann sagði, að þar sem yfirsetukonu vantar í umdæmi, en þeim þjónað af nágrannaljósmæðrum, þá væri það gert með samþykki hlutaðeigenda. A. m. k. að því er snertir slíkt tilfelli í Barðastrandarsýslu er þetta alls ekki rétt. Mér er kunnugt um, að yfirsetukonu vantar í einn ef ekki tvo hreppa í Barðastrandarsýslu, og yfirsetukonur í næstu hreppum eru þar þjónandi, jafnframt sínu umdæmi. Hlutaðeigendur telja þetta óviðunandi fyrirkomulag, en þeim hefir ekki tekizt að fá úr því bætt, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og umkvartanir. En ljósmóðir Reykhólahrepps fær ljósmóðurlaun beggja umdæmanna, þ. e. Geiradals- og Reykhólahrepps, og því dettur mér í hug, hvort ósamræmið milli skýrslna læknanna og sýslumannanna muni ekki stafa af því, að sýslumennirnir miði sínar skýrslur við það, í hvað mörg umdæmi þeir greiða ljósmæðralaun. En eins og ég nefndi dæmi um, gegnir sumstaðar sama ljósmóðirin fleiri en einu umdæmi.

Sýslumennirnir vita það

. Því er þá ekki samræmi í svörum læknanna og sýslumannanna? Mér finnst ekki hægt að gera upp á milli þessara tveggja stétta þannig, að önnur skýri rétt frá, en hin rangt. Ég vil slá því föstu, að þær séu báðar trúverðugar. Þess vegna hlýtur mismunurinn að stafa af einhverskonar misskilningi.

Frsm. (Jón Baldvinsson) Með lögum frá 1911 er þeim kandídötum, sem tekið hafa embættispróf erlendis, bannað að fá embætti hér á landi 5 árum eftir að háskólinn hefir tekið til starfa. Þeir menn íslenzkir, sem tekið hafa erlendis embættispróf seinna, geta ekki komið til greina við embættaveitingar hér á landi, nema með sérstökum lögum. Ég veit til, að einusinni áður hefir verið veittur slíkur réttur, Sveinbirni Högnasyni á Breiðabólsstað, og var eins ástatt um hann og mann þann, er ræðir um á þskj. 248. Allshn. Ed. hefir borizt erindi um þetta frá Jóni Ólafssyni lögfræðingi. Fylgja þessu erindi hans ýms skjöl og vottorð, og hefir n. kynnt sér þau, þar á meðal skipunarbréf Jóns Ólafssonar sem „Sekretær í Kbh. Magistrat“, meðmæli skrifstofustjóra í „Magistraten“, meðmæli 2 málafærslumanna í Kbh., meðmæli Jóns Ásbjörnssonar og Sveinbjarnar Jónssonar, meðmæli Guðm. Ólafssonar formanns Málaflutningsmannafélags Íslands, og svo að lokum umsögn lagadeildar háskólans, og hún er því heldur hlynnt, að þessi undanþága frá lögum verði veitt. Ætla ég að leyfa mér að lesa upp það, sem lagadeildin segir um þetta, enda verður það sennilega þyngst á metunum, með leyfi hæstv. forseta: „Með það fyrir augum, að umsækjandinn hefir verið hér búsettur nál. 4 árum og haft með höndum lögfræðisstörf undir handleiðslu ágætra lagamanna, telur deildin verjandi að veita honum umbeðin réttindi, en vill jafnframt láta þess getið, að einungis þegar mjög sérstaklega stendur á, getur verið viðlit að veita slíkar undanþágur“. N. hefir sem sagt tekið þetta erindi til greina og flutt það í frv.formi og vill mæla með því, að hv. d. samþykki það. Ég álít ekki, að frv. þurfi að fara til n. aftur. Það er svo einfalt mál, en vænti þess, að það geti gengið áfram viðstöðu- og mótstöðulítið.