Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Magnús Jónsson Mér finnst óviðkunnanlegt, að ekki sé sagt neitt orð um þetta frv., sem er nú komið hingað aftur frá Nd. Það er venjulega gert um lítilfjörlegri mál, þó að einungis hafi verið gerðar við þau smábreyt. í Nd. Mér hefði fundizt viðkunnanlegra, að hæstv. fjmrh., sem hefir gengizt fyrir því í Nd., að smurt hefir verið 25% viðauka á meginhlutann af verðtollsskyldum vörum, lofaði okkur aðeins að vita um það hér í þd., hvað hann áætlar, að þessi viðauki gefi ríkissjóði í tekjur. Það mætti ætla, að hægt væri að reikna þetta út í fljótu bragði, hvað þessi viðbót nemur miklu, en þar kemur ýmislegt til athugunar, t. d. þær undantekningar, sem gerðar eru frá þessum viðauka: Skótau og ýmsar vefnaðarvörutegundir, sem keyptar eru frá Englandi og eru undanþegnar verðtolli samkv. viðskiptasamningum við Breta. Mér þætti viðkunnanlegra, að hæstv. fjmrh. gerði nánari grein fyrir þessu, en ef hann er bundinn í Nd., þá óska ég, að umr. verði frestað, svo að við getum fengið frv. til athugunar í fjhn.

Það verður að ljúka henni í dag

. Það getur vel verið, að sumir hv.þdm. geti greitt atkv. með þessari stórfelldu breyt. á frv. án frekari umhugsunar. En ég er fyrir mitt leyti mjög í vafa um það, og óska því eftir frekari skýrslu um málið.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Þetta frv. hefir tekið allmiklum breyt. í Nd., og vil ég taka það fram, að það hefir orðið ákvörðun stjórnarflokkanna, að breyt. á benzínl. sem fyrir liggja í þessari d., verði ekki afgr. af þeirra hálfu á þessu þingi, en í þess stað að samþ. þá viðauka við þetta frv., sem samþ. hafa verið í Nd., en það er 25% gengisviðauki á aukatekjum ríkissjóðs, sem taldar eru í l. nr. 27 27. júní 1921, I.-IV. kafla, um stimpilgjald samkv. l. nr. 75 27. júní 1921, og ennfremur af verðtolli, þó ekki þeim, er greinir í l. nr. 83 19. júní 1933 og auglýsingu nr. 106 29. júní 1933, og eigi heldur af skófatnaði, öðrum en lakk-, flos- og silkiskóm, og olíufatnaði. Viðaukinn er á helmingi aukateknanna, og er sá líður áætlaður 66 þús. kr. Viðauki á stimpilgjaldi, og mun hann eftir áætlun fjárl. gefa um 100 þús. kr. Þá er gert ráð fyrir 25% viðauka á verðtolli á vörum þeim, er greinir í l. nr. 11 2. júní 1933, en þau eru viðvíkjandi verzlunar-samningunum við Bretland. Ef miðað er við innflutninginn 1933 og áætlun fjárlfrv., þá verður þessi viðauki 180 þús. kr., en allur gengisviðaukinn samkv. till. milli 340 og 350 þús. kr., en það er 100 þús. kr. meira en áætlaðar tekjur af benzínskattsbreyt., en það ber líka að gæta þess, að síðan það var lagt fram, hafa fjárl. hækkað nokkuð, svo að ekki er óeðlilegt, að það þurfi nokkurn tekjuauka til að vega upp á móti því. Þá vil ég minna á það, að eins og nú horfir við, er tekjuhallinn á fjárl. 1800 þús. kr. Þar við bætist lækkun á útflutningsgjaldi, 140 þús. kr., svo að tekjuhallinn verður þá 1 millj. 940 þús. kr. Upp á móti þessu kemur svo tekju- og eignarskattur, 850 þús. kr., hækkun samkv. tollabreytingum 400 þús. kr., tekjur samkv. einkasölu á eldspýtum og breyt. á áfengisl. 100 þús. kr., svo viðaukastimpilgjald, sem samþ. var hér á dögunum, 150 þús. kr. Þetta er þá samtals 1 millj. 500 þús. kr. Mismunur er þá 440 þús. kr. Verði nú samþ. þessi 340 þús. kr. gengisviðauki, þá er mismunurinn 100 þús. kr., að viðbættri hækkun, sem verður á fjárlfrv. við 3. umr. Stj. hefir að vísu hugsað sér að beita sér fyrir einhverjum lækkunartill., frá því, sem nú er í frv., en samt má búast við einhverri hækkun, og er það meiningin að leggja út á árið 1935 með þessum tekjuaukum með sérstöku tilliti til þess, að stj. hefir þá í bakhöndinni heimild til einkasölu á bifreiðum og raf-magnsvörum.

Hvað verða miklar tekjur af því?

. Um það höfum við ekki þorað að gera fasta áætlun, en ég hugsa, að óhætt sé að leggja út á árið með þessa heimild í bakhöndinni, þó að mismunur sé 100-200 þús. kr. Svo hefi ég ekki fleira um þetta að segja, en vil aðeins taka það fram, að í Nd. var ekki mikill ágreiningur um þessa viðauka í sjálfu sér. Ágreiningurinn var um það, að sjálfstæðismönnum fannst ekki ástæða til að afla eins mikilla tekna og stj. fór hér fram á.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það er í raun og veru ástæðulaust fyrir mig að standa upp, þegar hæstv. ráðh. varð að fara. - Mér finnst þetta mál hafa snúizt dálítið einkennilega við, þar sem þetta frv. byrjaði þannig, að það dró stórlega úr tekjum þessum með því að fella niður jafngamla, viðurkennda og trygga liði og kaffi- og sykurtollinn, en svo er hrúgað inn í frv. undir meðferð málsins nýjum og stórum auknum tekjum. Mér hefði fundizt eðlilegt, fyrst jafnaðarmenn stöðvuðu benzínfrv., að þeir hefðu gert þau kaup þannig, að þetta frv. hefði fengið að ganga fram óbreytt. Á hinn bóginn get ég vel unnað Alþýðuflokksmönnum þess, að verða að krjúpa að þeim krossi að samþ. ekki eingöngu framlengingu á verðtollinum, heldur og 25% viðauka. Ég get ekkert vorkennt þeim það, en dálítið er það einkennilegt. Ég verð að segja það, að mér finnst þeir tollar, sem hér er um að ræða, allt of lágt áætlaðir 180 þús. kr. Ég hygg, að það sé af því, að það geti ekki losnað úr höfði hæstv. ráðh. sú einkennilega fluga, að innflutningur sé enn stöðvaður svo mikið. Hann gætir ekki að því, að innflutningshöftin hafa nú í raun og veru alveg verið afnumin. Það þarf ekki annað en að benda á það, sem nú hefir verið birt í Lögbirtingablaðinu. Þar er það skýrt tekið fram, að engar hömlur megi leggja á innflutning frá Spáni né heldur gjaldeyrishömlur. En það er vitanlegt, að frá Spáni má fá svo að segja allar þær vörur, sem hægt er að setja innflutningshöft á, svo sem allar gull- og silfurvörur og allskonar glingur. Svo er einnig hægt að fá þar bíla, vélar og ýmislegt þess háttar, og það þarf engum getum að því að leiða, að þegar við höfum gert slíka samnings við eitt land, þá hljóta aðrar viðskiptaþjóðir okkar að heimta, að samskonar samningar verði gerðir við þær. Það er því alveg sérstaklega brosleg vitleysa, þegar þessir menn eru að samþ. fullkomin innflutningshöft, þegar þau eru í raun og veru alveg afnumin. Hvað sem annars má um þetta segja, þá er það víst, að verðtollur hlýtur að verða meiri á næsta ári vegna þessa afnáms á innflutningshöftunum. Það er því alveg óhætt fyrir hæstv. fjmrh. að leggja út á árið með þessa tekjuauka, eins og hann orðaði það. Ég býst frekar við, að með þessu verði mönnum íþyngt stórlega um þörf fram, jafnvel til að ná greiðslujöfnuði á þeim ógurlegu fjárl., sem nú á að samþ. En það er eitt atriði, sem hér kemur þó til greina, þó að það verði kannske ekki á þessu fyrsta ári. Það er það, hvernig gjaldendur fara að rísa undir öllum þessum gjöldum. Það er hætt við, að það komi fram erfiðleikar, t. d. á því að ná inn tekju- og eignarskattinum, en ég býst við, að það komi ekki fram á svipstundu. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Ég vildi aðeins minna Alþfl. á þessa krossgöngu og Canossagöngu hans í þessu máli.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Af því að hv. 1. þm. Reykv. hefir nú nokkuð vikið að okkur Alþýðuflokksmönnum við þessa umr., verð ég víst að gera það honum til þægðar að segja við hann fáein orð. Annars býst ég ekki við, að við Alþfl.menn þurfum sérstaklega á hans mönnum að halda um þessi mál, þó að við tökum nú nokkuð aðra afstöðu en áður til t. d. verðtollsins, því að það er dálítill munur að fá að eiga hlutdeild í því, hvernig fénu er varið, en áður höfðum við ekki nokkurn skapaðan hlut um það að segja. Það var m. a. það, sem gerði það að verkum, að sjálfstæðismenn á sínum tíma stóðu á móti að framlengja verðtollinn, sem þeir í sjálfu sér hafa þó alltaf verið samþykkir. Þeir vildu ekki samþ. hann af því, að þeir þóttust ekki fá að ráða nógu miklu um það, hvernig fénu væri varið. Ég hygg, að við Alþfl.menn getum fullkomlega komizt að samkomulagi við okkar flokk um það, hvernig afstöðu við höfum tekið til þessa máls. Fulltrúaþing Alþýðusambandsins hefir tekið þessa afstöðu, sem við höfum nú fylgt eftir. Það var óskað eftir, að haldið væri uppi á þessum erfiðu tímum miklum framkvæmdum, en það er ekki hægt nema með því móti, að til þess fáist nokkurt fé, og til þess að geta haldið uppi miklum framkvæmdum og atvinnubótavinnu, þá var óhjákvæmilegt að leggja á nýja skatta, ef þeir gömlu fullnægðu ekki þeirri þörf, sem nú er fyrir opinberar framkvæmdir. Þess vegna erum við ósnortnir af því, þó að hv. 1. þm. Reykv. tali um okkur með mikilli vorkunnsemi fyrir að við skulum þurfa að ganga þessa Canossagöngu, en þetta sýnir aðeins hans góða hjartalag, og það ber kannske að þakka honum fyrir. Þá talaði hv.þm. nokkuð um innflutningshöftin. Satt að segja get ég aldrei almennilega skilið afstöðu Sjálfstfl. til þeirra mála. Þeir vilja ekki innflutningshöft, en þeir vilja beita gjaldeyrishömlum eins strangt og þurfa þykir. En eins og nú er komið, er þetta allt ekkert nema gjaldeyrishömlur. Eins og hv.þm. vel veit, þar sem hann hefir svo lengi verið í bankaráði, þá er oft hrúguð vörum inn í landið meira og minna óþörfum, og svo verða bankarnir nauðugir viljugir að greiða þessar vörur, þó að þær séu gersamlega óþarfar. Stjórnir verzlunarbankanna erlendis kaupa þessar kröfur, og svo er ómögulegt að neita þeim um peningana. Þegar því hv. sjálfstæðismenn eru að tala um gjaldeyrishömlur, þá eru þeir að leika hálfgerðan skollaleik um þetta. því að þær geta ekki gert mikið gagn, nema jafnframt sé dregið úr innflutningi eins og hægt er. Hann segir, að með samningunum við Suðurlönd hafi innflutningshöftin verið gerð að engu. En það tekur mjög langan tíma að taka upp viðskipti um vörur, sem ekki þéna okkur, og eins tekur það langan tíma fyrir kaupmenn að komast þar í samskonar sambönd og við nágrannaþjóðirnar. Þar fá þeir langan gjaldfrest, af því að þeir hafa ekki handbært fé til að greiða vöruna út í hönd. Það hefir líka sýnt sig, að þrátt fyrir liðlegar undirtektir undir innflutning frá Suðurlöndum hefir sú verzlun ekki aukizt stórlega mikið á síðustu árum. Innflutningur á nauðsynjavörum eins og t. d. salti hefir staðið í stað, því að þar eru komin á gömul og föst sambönd, en með aðra vöruflokka hefir gengið heldur treglega, því að það þarf langan tíma til að komast í föst verzlunarsambönd, bæði að því er snertir val á vörum, gjaldfrest o. s. frv. Það er því svo, að þó að við höfum gert svona samninga við þessa viðskiptaþjóð okkar, þá þýða þeir ekki það, að allt sé þar með opið upp á gátt. Þó að samningurinn sé nokkuð fortakslaus, þá þarf alltaf nokkuð langan tíma til að koma á föstum verzlunarsamböndum við ný lönd. Hv. þm. minntist á vélar og sagði, að við gætum vel keypt þær frá Spáni. Nú er víða hér búið að setja upp allmikið af nýjum vélum. Ef nú þarf að bæta nýjum vélum við, þá verða þær að koma frá sömu löndum og fyrstu vélarnar voru keyptar frá. Það gætu auðvitað komið nýir menn, sem keyptu þá fyrstu vélarnar frá Suðurlöndum, en þeir, sem þurfa að kaupa viðbótarvélar, leita áreiðanlega til þeirra sambanda, sem þeir hata áður haft, því að þá geta þeir fengið vélar, sem eiga saman við þær, sem fyrir eru. Það getur því orðið talsverð bið á því, að veruleg verzlunarsambönd komist á við Suðurlöndin þrátt fyrir þessa samninga. Ég skil það vel, að hæstv. fjmrh. skuli ekki vilja áætla þessar tekjur um skör fram nú, því að það er bersýnilegt, að ef sú takmörkun, sem nú er á innflutningunum, verður meiri en áður, þá verður innflutningurinn varla meiri en 1932, en það var lágt innflutningsár. Hinsvegar er óvíst, hvernig innflutningurinn verður á árinu 1934, það getur verið, að hann verði miklu meiri, en það stafar þá bara af meira fjöri í atvinnulífi þjóðarinnar. Ef eitthvað greiðist úr með sölu afurða okkar, verður innflutningurinn meiri, en hinsvegar lítur nú því miður svo skuggalega út þar, að við getum varla verið bjartsýnir um það atriði. Auk þess þurfum við eftir næstu áramót að greiða vegna erlendra viðskipta 6-7 millj. kr. eða meira, sem kemur sem kröfur smátt og smátt upp úr næstu áramótum, en um tollana þarf hv. 1. þm. Reykv. ekki að gera sér rellu viðvíkjandi okkur jafnaðarmönnum. Og benzínskatturinn, sem þetta frv. kemur nú í staðinn fyrir, hefir verið lagður í sína gröf að þessu sinni, og hugsa ég, að fjhn. geymi hann vel. En eins og hæstv. fjmrh. gerði grein fyrir, myndast stórt skarð við það, að benzínskattinum var kippt burt. Það skarð vill hann fylla, og þá þörf skilja þeir, sem taka þátt í þeirri ábyrgð, hvernig búskapur ríkisins gengur, og undan þeirri ábyrgð viljum við Alþfl.menn ekki skorast.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég vona, að ég þurfi ekki að misnota rétt minn, þar sem þetta á aðeins að vera aths., eftir því sem hæstv. forseti segir, en ég held, að það hefði verið hægt að telja mínu fyrstu ræðu það. Þó mun ég nú reyna að verða stuttorður. Ég vildi aðeins svara hv. 4. landsk. nokkrum orðum. Mér þykir vænt um það, hvernig hann bregzt við þessu máli, ég var að vorkenna honum að þurfa að fylgja því, en hann ber sig bara mannalega og sýnist ekki skorta kjark til þess að fylgja nú því máli, sem hann áður hefir barizt gegn og flokksmenn hans, því ómögulegt er að neita því, að í þessu máli ganga þeir ekki einu sinni þvert á móti fyrri ræðum sínum og atkvgr., heldur algerlega gegn sinni stefnu. Það mætti minna á hin gífurlegu ummæli þessara manna um verðtollinn, þennan ránsfeng, þessa blóðsugu, sem þeir hafa kallað hann, þennan svívirðilega og gífurlega rangláta skatt á fátæklingunum. Það er ómögulegt annað fyrir hjartagóða menn eins og mig en að kenna í brjósti um þessa menn nú, fyrir að beita sér nú fyrir slíku máli. Hér þýðir ekki að benda á, að þetta þurfi að samþ. af því það vanti tekjuauka. Hv. Alþfl.menn hafa nú ekki verið í vandræðum, þó svo hafi staðið á fyrri. Þeir hafa bent á beina skatta. Þeir hafa meira að segja haldið því fram, að það ætti ekki að hafa neina tolla, heldur aðeins beina skatta. Auðvitað áttu þeir að halda hinu sama fram enn, ef þeir vildu vera sjálfum sér trúir, - en hvernig fór? Það verður að segja það eins og það er, að Alþfl. ber skarðan hlut frá borði í skattamálunum í viðskiptum við Framsfl., þó nokkur hækkun hafi verið gerð á tekju- og eignarskattinum. Hv. þm. sagði, að það væri mest undir því komið, hvernig skattinum væri varið. Ef honum væri varið rétt, þá hefði það ekki eins mikla þýðingu, hvernig hans væri aflað, og okkur ætti að vera nóg að heyra þetta. Hv. þm. sagði, að Sjálfstfl. hefði á síðasta þingi beitt sér á móti verðtollinum af skattapólitískum ástæðum. Þetta er ekki rétt. Sjálfstfl. notaði þetta mál þá til þess að knýja fram annað mál hér í þessari hv. d. Það var stjórnarskrármálið, þó það kannske hafi ekki verið notað eins lengi sem svipa á það mál eins og átt hefði að vera. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. sagði um innflutningshöftin og gjaldeyrishöftin, þá er það um innflutningshöftin að segja, að í raun og veru eru þau afnumin með samningunum við Spánverja. Og við önnur viðskiptalönd okkar hér norður í álfunni verður alls ekki fullkomlega hægt að beita innflutningshöftum. Ég hygg, að stj. hljóti að sjá, að gagnvart Ítölum getum við það ekki heldur. Við kærum okkur líklega ekki svo mjög um nýja samninga við Ítali. Auk þess er það þjóð, sem hefir miklu betri aðstöðu til að útvega okkur flestar þær vörur, sem við þurfum á að halda. Ég játa það, að gjaldeyrishömlur ná ekki heldur þessum tilgangi, að loka úti erlendan varning, en þær geta gert það tvennt, að beina viðskiptum okkar að vissum þjóðum og að halda uppi verði á okkar gjaldeyri. Hitt skal ég fúslega játa, að gjaldeyrishömlur gera ekki sömu verkanir í framkvæmdinni og innflutningshöft, því það er ekki alltaf hægt að neita að greiða áfallnar skuldir í útlöndum. En þetta sannar það, að ef á að bæta greiðslujöfnuðinn við aðrar þjóðir, þá mun það koma á daginn, að til þess er ein leið, og aðeins ein, og hún er sú, að spara. Ég hefi kallað það að minnka kaupgetuna. Það er yfirleitt óvinsælt orð að segja mönnum að spara, en það er þó það ráðið, sem alviðurkennt er, að rétt er og hvergi skeikar. Kenningar hæstv. ráðh. um það, að auka beri kaupgetuna í landinu og svo eigi að loka hana inni, er ekkert nema hreinasta fjarstæða. Kaupgeta sem orsakast fyrir blómgun atvinnuveganna, er góð, en kaupgeta, sem framkölluð er með sérstökum ráðstöfunum, er auðvitað hreinasta vitleysa. Hæstv. ráðh. sagðist ætla að bæta verzlunarjöfnuðinn við útlönd á einu ári. Ég ætla að bíða og sjá, hvernig hann stendur við orð sín. Ég veit, að reyndin verður sú, að eftir árið stöndum við einu ári nær gjaldþroti en áður, - hinu óumflýjanlega þjóðargjaldþroti. Það er alveg rétt hjá hv. 4. landsk., að ósýnilegum skuldum verður hrúgað upp erlendis þangað til við erum komnir í þrot. Þess vegna verður að skera niður útgjöld ríkisins. Valdaflokkar þingsins hafa nú tekið það ráð að afla sér vinsælda með því að auka útgjöldin, auka kaupgetuna, reynt að fleyta þjóðarbúinu áfram á ímynduðum möguleikum, - en hve lengi stendur það? Það er alveg eins og kaupmaður, sem er að verða gjaldþrota, færi til, keypti sér loðkápu, pípuhatt og gullúr, ferðaðist um og gisti á fínustu hótelum, allt til þess að reyna að halda sinn lánstrausti. En það vita allir, hvernig þetta endar. Kaupmaðurinn stendur brátt einn uppi með sitt gjaldþrot. Eins er þessu farið með okkar þjóð nú, hún hefir keypt sér dýra loðkápu, hatt og gullúr, hún ber sig ríkmannlega, en hefir litlu úr að spila, og endirinn verður þjóðargjaldþrot. Það er ekki gaman að standa hér á Alþ. og spá þessu, en þessar spár hljóta að rætast, ef þannig heldur áfram sem nú horfir.

Jón Auðunn Jónsson Mér finnst fyrirsögn frv. ekki fullnægjandi. Ég hefði kunnað betur við, að fyrirsögnin hefði verið: Frv. til l. um markaðs- og verðjöfnunarsjóð fiskjar, - og vildi ég beina því til n. að breyta því fyrir 3. umr., því það verða fleiri verðjöfnunarsjóðir eftir l. um mjólkur- og kjötsöluna.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Mig minnti, að breyt. eins og sú, sem hv.þm.N.-Ísf. talaði um, hefði verið samþ. í 1d. En þetta skiptir ekki máli, því það má athuga milli umr., hvort ástæða er til að breyta þessu, og má þá gera það við 3. umr.

Forseti (JörB): Hv. frsm. er ekki við, en n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Hv. Ed. hefir gert nokkra breyt. á þessu frv. frá því það fór héðan úr Nd., en mig rekur ekki minni til, að öðru hafi verið breytt en ákvæðum 3. gr. Ég tel fyrir mitt leyti, að þær breyt., sem gerðar hafa verið, orki a. m. k. tvímælis, en ég viðurkenni, að vegna örðugleika á framkvæmd ákvæða l., þá megi nokkur rök færa fyrir þeim breyt., sem hér eru gerðar. En þó get ég ekki varizt þeirri tilfinningu, að það sé óviðfelldið fyrir fiskveiðaþjóð eins og okkur Íslendinga að lögfesta ákvæði eins og þessi, sem hér er um að ræða. Ég skal að öðru leyti ekki gera þetta að umtalsefni, en mér þótti rétt að láta þessa skoðun mína í ljós, áður en málið verður afgr. frá Alþingi.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það hefir verið dálítið flókið mál, sem hér er um að ræða, sem sé það, af hvaða afla útflutningsgjald skuli reiknast. Í frv. var gert ráð fyrir því, að gjaldið skyldi reiknast af öllum afla allra þeirra erlendu skipa, sem hefðu rétt til þess að notfæra sér landhelgina og gerðu það að einhverju leyti. Þegar farið var að athuga þetta mál nánar, kom það í ljós, að til þess að þetta ákvæði gæti staðizt, þá þyrftu varðskipin að fá fyrirskipun um það, að ef þau sæju t. d. færeyska fiskiduggu í landhelgi, þá ættu þau að koma með hana í höfn og láta hana setja viðkomandi yfirvaldi tryggingu fyrir útflutningsgjaldsgreiðslu. Þeim, sem eru kunnugir framkvæmd þessara mála, fannst þetta gæti verið varhugavert. Reyndin yrði að vera þannig, að útflutningsgjald væri tekið af þeim skipum, sem höfnuðu sig hér á landi, en eins og menn vita, þá hefir ekki hingað til einn sinni verið tekið útflutningsgjald af þeim skipum, sem nota landhelgina, þó þau kæmu á hafnir inn. En eftir þeim. l., sem gilt hafa um þetta efni, mun það hafa verið hægt, en það hefir ekki verið framkvæmt. Þótti því rétt að setja inn í 3. gr. frv. heimild handa stj. til þess að undanþiggja útflutningsgjaldi þau skip, sem ekki taka höfn hér á landi, þ. e. a. s. þau skip, sem mjög erfitt er um innheimtu hjá. Í frv. er nú meira réttlæti heldur en tíðkazt hefir á framkvæmd þessara mála, þar sem það ætti að vera öruggt, að innheimt verði útflutningsgjald a. m. k. af þeim skipum, sem höfnuðu sig hér við land. Ég vænti því, að eftir að þessar skýringar eru komnar fram, treysti hv.þd. sér til þess að gangast inn á frv. eins og gengið var frá því í hv.Ed.

Pétur Ottesen Eins og menn muna, varð nokkur ágreiningur um það hér í Nd., hvort réttmætt væri að hækka skatt á útflutningi fiskiúrgangs, og varð það ofan á að hækka hann allverulega. Þeir, sem þennan skatt eiga að greiða, kveinkuðu sér mjög undan þessari hækkun, þar sem ekki er um verðmeiri vöru að ræða heldur en fiskbein eru. Það hefir verið gerð tilraun til þess að draga úr þessum skattþunga í hv.Ed. með því að kveða svo á, að útflutningsgjald til bæjar- og hafnarsjóðs eigi að dragast frá, þannig að gjaldið, sem greiðist í ríkissjóð, nemi því, sem á vantar 3 kr. af hverjum 100 kg. Af því að þetta er orðað þannig, vildi ég koma með þann skilning á þessu máli, að það eru vitanlega venjuleg hafnargjöld, sem hér kæmu til frádráttar, þannig að öll hafnargjöld, sem greidd eru af þessari vöru, kæmu til frádráttar hjá þeim, sem þennan skatt greiða.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég var ekki viðstaddur í hv.Ed., þegar þetta ákvæði var sett inn í frv., en mér hefir verið sagt, að það hafi verið túlkað þannig af flm., að hér væri ekki um venjuleg hafnargjöld að ræða, heldur einungis, ef lagt væri á sérstakt útflutningsgjald. Ég vil láta það koma skýrt fram, að þennan skilning hefi ég á þessu atriði og styðst þar við það, sem kom fram í umr. í hv.Ed., enda er það sýnilegt á orðalagi þessa ákvæðis, að átt er við sérstakt útflutningsgjald.

Jóhann Jósefsson Mér virðist hér bera nokkuð á milli, og ætla ég, að sá skilningur, sem hæstv. fjmrh. heldur fram, muni brjóta í bág við skilning þeirra manna, sem að þessari breyt. standa. Það mun hafa verið hv. 1. þm. Reykv., sem bar þess brtt. fram í hv.Ed., og það fyrir ítrekaðan bænastað þeirra manna, sem báru kvíðboga fyrir því, að svona mikið hækkaður tollur á beinum mundi leiða af sér mikið verðfall. Og ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að það hafi sérstaklega verið tekið tillit til Akraness og Vestmannaeyja í þessu sambandi. Hvað Vestmannaeyjar snertir, þá eru þar afar há gjöld á öllum vörum samkv. heimild í hafnarl. og þar fyrir utan hefir Alþ. nú nýlega heimilað bæjarfél. að leggja á sérstakt vörugjald. Þessi gjöld eru hvorki nefnd innflutningsgjöld né útflutningsgjöld, heldur vörugjöld til hafnar- og bæjarsjóðs, og eru vitanlega lögð bæði á vörur, sem fluttar eru út og inn. Það, sem hér liggur til grundvallar fyrir þessari brtt., er þá það, að á þessum stöðum, sérstaklega í Vestmannaeyjum, þar sem fyrir er þegar afarhátt gjald á beinum, þótti sýnt, að 3 kr. gjald á tonnið mundi samanlagt við bæjar- og hafnargjöld verða til þess að hnekkja alveg þessari verzlun. En af þessari verzlun hafa ýmsir útvegsmenn haft mjög mikinn hagnað, og hér lágu engar tryggingar fyrir á Alþ. um það, að verðinu yrði haldið uppi, ef verzluninni til útlanda yrði alveg hnekkt. - Nú er það svo í Vestmannaeyjum, að til hafnar og bæjar er gjaldið kr. 18.25 af tonninu, og heitir það ekki útflutningsgjald, heldur vörugjald til hafnar- og bæjarsjóðs. Ég er alveg viss um það, að þessi till. er flutt á þeim grundvelli, að þetta gjald, sem hér er um að ræða og heitir vörugjald til hafnar- og bæjarsjóðs, sé dregið frá, þegar ríkissjóðsgjaldið er greitt, og ég get fyrir mitt leyti engan veginn fylgt þessu frv. með öðrum skilningi en þessum. Ég sem sagt tek alveg undir með hv.þm. Borgf. og legg áherzlu á það, að þeir, sem gjalda þessu frv. jákvæði, leggi sama skilning í þetta og við hv.þm. Borgf., þar sem ég veit fyrir víst, að breyt. er komin inn í frv. á þeim grundvelli, sem ég hefi lýst.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það, sem skiptir máli í þessu sambandi frá mínu sjónarmiði, er það, hvað vakað hefir fyrir hv.flm. þessarar till., þegar hún kom fram í Ed. Nú hefi ég talað við hv.flm.till. 1. þm. Reykv., og hann segir, að það, sem hafi vakað fyrir sér, sé það sama og hv.þm. Borgf. gat um í sinni ræðu. Og er það þá vitanlegt, að þá ber að taka málið á þeim grundvelli, og skiptir ekki máli, hvaða skilning ég út af fyrir sig legg í það. Aðalatriðið er, að það komi skýrt fram, hvað hv.flm.till. meinti, og nú hefir það komið í ljós, að það er hið sama og hv.þm. Borgf. og hv.þm. Vestm. vildu láta hana þýða, og þýðir hún þetta þá vitanlega, hvort sem ég vil láta það vera svo eða ekki.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Ég vil ekki láta þetta mál fara svo út úr d., að ég ekki geri grein fyrir minni afstöðu til þess. Hv. þm. renna sjálfsagt grun í það, að ég er algerlega á móti útflutningsgjöldum af framleiðsluvörum. bæði landbúnaðarins og sjávarútvegsins, og það, að ég og þeir, sem eru sama sinnis og ég í þessu efni, höfum ekki borið fram till. um að fella slík gjöld algerlega niður, stafar auðvitað af því, að við ætlumst til þess, að þessi útflutningsgjöld gangi til alveg sérstakra hluta, til kuldaskila fyrir sjávarútveginn sjálfan. En frá mínu sjónarmiði er það fullkomin fjarstæða að leggja útflutningsgjöld á framleiðsluvörur atvinnuvega, sem sjálfir hafa ekki borið sig og bera sig ekki og eru árlega reknir með tapi, eins og báðir þessir atvinnuvegir undanfarin ár. Og þess vegna nær ekki nokkurri átt að taka þessi gjöld. Hitt er annað mál, að þingið gæti að sjálfsögðu komið því til leiðar og ætti að fallast á það, að þessir atvinnuvegir leggi þessi gjöld á handa sér sérstaklega. Og af því að ég vænti þess, að næsta þing muni fallast á það, að sjávarútvegurinn fái að nota þetta gjald til viðreisnar sér, og af því líka, að í þessu frv. felst þó nokkur lagfæring frá því, sem er í gildandi l., þá mun ég ekki gera ágreining um það, að frv. verði samþ. nú. En þess vildi ég láta getið, að ég álít þessi útflutningsgjöld vera ranglát og mjög óheilbrigð.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Út af þeirri breyt. viðvíkjandi fiskbeinum, sem hefir verið gerð á frv. síðan það fór héðan úr d. síðast, vil ég segja það, að ég álít, að það sé ekki hægt að skilja þessa viðaukatill. öðruvísi en þeir hafa gert, hv.þm. Borgf. og hv.þm. Vestm., þannig, að þegar útflutningsgjald er greitt, og á þeim höfnum, sem vörugjald er tekið af vörum, sem fluttar eru um hafnir, beri að draga þetta frá. Annars kemur mér þetta þannig fyrir sjónir, að ef innlendur kaupandi er að vörunni, þá greiði hann ekki útflutningsgjöld, heldur aðeins hafnargjöld á hverjum stað. En ef kaupandinn er útlendur þá virðist þetta vera þannig, að hann eigi að borga 3 kr. á hver 100 kg., að frádregnum hafnar- og bæjargjöldum á þeim stöðum, þar sem þau eru leyfð. Það er aðeins einn staður á landinu, sem þetta verkar verulega fyrir og það eru Vestmannaeyjar.

Og Akranes

. Ekki á svipaðan hátt og í Vestmannaeyjum, því að þar eru þau helmingi hærri en nokkursstaðar annarsstaðar á landinu. Ég hefi ákaflega mikla tilhneigingu til þess að flytja brtt. við þetta frv., en af því að það er orðið svo áliðið þingtímans, er tæplega gerlegt að fara að eiga mikið við frv. Ég mun því greiða atkv. með frv. eins og það nú er, þó að ég sé óánægður með það.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég hélt e. t. v., að þar sem n. var ekki sammála um afgreiðslu frv., en 2. umr. fór fram að áliðnum degi og lítill tími til umr., þá myndu nefndarhlutarnir leiða saman hesta sína og ræðast við um frv. nú, en það er ekki útlit fyrir, að svo ætli að verða. Það er aðeins lítið atriði, sem ég vildi spyrjast fyrir um. Það er viðvíkjandi þeirri breyt., sem gerð var á frv. í Nd., að Sjálfstfl. var gefinn kostur á að tilnefna tvo menn í n. Mér skilst, að meðan því skilyrði er ekki fullnægt, þá hafi n. ekki það vald, sem henni er annars fengið í hendur með lögum þessum. Mér finnst dálítið ónákvæmt orðalag á því, hvaða skilyrðum þurfi að fullnægja til þess að n. fái í hendur það vald, sem l. ætla henni. - En eftir 2. gr. frv., þar sem talað er um þagnarskyldu n.manna og starfsliðs, virðist sem n. muni verða ærið nákvæm í eftirgrennslunum, og er búizt við, að hún fái vitneskju um leyndarmál fyrirtækja. Eðlilegast væri, að n. hnýstist ekki í annað en það, sem almenningi mætti birta, t. d. eins og hagskýrslur eru birtar, og væri þetta n.starf þá meira til þess að safna upplýsingum almenns eðlis, sem ella fengjust ekki fyrr en miklu síðar. En hitt er öllu óheppilegra, ef n. fer að gera nákvæmar eftirgrennslanir, eins og heyrzt hefir, að hún sé þegar byrjuð á. N. hefir t. d. spurt iðnaðarmenn um það, á hvern hátt ýmsar vörur þeirra séu framleiddar. Þetta finnst mér einkennilegt, og sé ég ekki, hvað það getur komið því máli við, sem hér á að vera um að ræða, sem er að efla atvinnureksturinn í landinu. Ég fæ ekki séð, að því máli sé á nokkurn hátt viðkomandi, hvaða efni eru notuð og á hvern hátt, við tilbúning ýmiskonar áburðar t. d. eða feiti o. s. frv. Hér er um eftirgrennslanir að ræða, sem valda munu almennri óánægju. Það er næsta hart, að n. skuli á þennan hátt ætla að leika sér með sitt miklu vald og leggja við dagsektir svo og svo háar, ef ekki er möglunarlaust hlýtt. - Ég sé ekki, að nú sé hér viðstaddur neinn fyrirsvarsmaður n., þar sem það mun vera hæstv.atvmrh., sem helzt getur gefið upplýsingar um störf n. fram að þessu, en ég verð að endurtaka það, að mér finnst hart að fá n. þetta vald í hendur, ef það á að nota til slíkra hluta. Hitt er annað mál, þótt spurt sé um verð á vörum og annað þess háttar. En um samsetning varanna varðar n. ekki nokkurn skapaðan hlut. og er á þennan hátt verið að reyna að svíkja út úr mönnum iðnaðarleyndarmál, sem eru mjög mikils virði, í því skyni, að hið opinbera geti sett upp keppinauta til höfuðs þeim fyrirtækjum, sem leyndarmálin voru svikin út úr. Það er hart, ef löggjafarvaldið ætlar þannig að svíkjast að mönnum með undirbúning ríkisrekstrar og þjóðnýtingar. Fyrst á með l. að viðlögðum stórsektum að pína út úr mönnum mikilsverð leyndarmál, og síðar setur svo ríkið keppinaut til höfuðs þessum sömu mönnum. - Ég skal annars ekki fjölyrða um þetta frekar nú, en vildi, að menn fengju tækifæri til þess að hugsa sig um, því að málið er vissulega ekki útrætt. Ég hygg, að enginn hafi hér um það talað, nema ég ofurlítið við 1. umr. Þótt við höfum frétt af umr. í hv.Nd., þá hafa menn ekki tíma til að sitja þar og fylgjast með 

Hv. þm. verður þá bara að lesa þingtíðindin

.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Reykv. hreyfði því, að þetta mál hefði lítið verið rætt í þessari hv. d., og það er rétt. Ég gat þess við 2. umr., að ég teldi þýðingarlaust að vera að halda uppi löngu málþófi þá. Það er ekki til þess ætlazt við 2. umr., að rætt sé um málin almennt heldur aðeins einstök atriði. Og þar sem ekki lágu fyrir brtt., var engin ástæða til langra umræðna, enda komið langt fram á nótt þegar 2. umr. fór fram. Ég mun ekki heldur fara að teygja mjög umr. nú. Málið hefir verið rætt í útvarpinu fyrir alþjóð manna. Þar hafa verið settar fram skýrt og greinilega þær ástæður, sem sjálfstæðismenn yfirleitt færa fram móti málinu. Þessar ástæður liggja fyrst og fremst í því, að við viljum ekki stuðla að því, að hafizt sé handa um ríkisrekstur atvinnuveganna, en því hefir verið yfirlýst af hæstv.atvmrh. og í aðalblaði stj., Alþýðublaðinu, að sá væri tilgangurinn með nefndarskipuninni. Og það gefur að skilja, að flokkur, sem telur heppilegra til góðs gengis fyrir þjóðina, að atvinnureksturinn sé í höndum einstaklinganna, getur ekki gengið með til þeirra breyt., sem n. er ætlað að gera á í því efni. Það hefir verið nokkur ágreiningur um það innan stj.flokkanna, í orði kveðnu a. m. k., hvort þessi væri raunverulega tilgangur n. En ég geri nú ráð fyrir, að ef menn skoða þetta ofan í kjölinn, valið í n. og það, sem opinberlega hefir fram komið um málið í stj.blöðunum, þá geti menn naumast verið lengur í vafa um, að verkefni og ætlunarverk n. muni vera að færa atvinnureksturinn úr höndum einstaklinganna og yfir til ríkisins. Og ég verð að segja það, að þau mál, sem til þessa hafa komið frá n., gefa ekki miklar vonir um góðan eða mikinn árangur. Auðvitað eru ekki nema tæpir 4 mán. síðan n. var skipuð og þarf ekki við miklu að búast, en það, sem enn hefir fram komið, eru líka flest smámál, og sumt sízt til bóta, að mínu áliti. Það virðist meira vera um það hugsað að hlynna að einstökum mönnum með allskonar bitlingum heldur en lyfta atvinnurekstrinum í heild. Má t. d. í þessu sambandi nefna frv. um ferðamannaskrifstofu og bifreiðaflutninga, sem er mál mjög rætt hér í hv. d., mál, sem er fram borið án þess að nokkur ástæða hafi verið fyrir því færð, sem frambærileg geti talizt. Auðvitað er það reynslan ein, sem sker úr um það, hvernig þessi n. leysir störf sín af hendi. Hitt er alkunna, að í n. hafa verið skipaðir menn, sem ýmist eru yfirlýstir sósíalistar eða, sem ávalt hafa staðið þeim allra næst í skoðunum, menn, sem jafnan hafa verið tilbúnir að leggja lið sitt til þess að koma á ríkisrekstri, hvenær sem á því hefir verið ymprað. Þannig bendir allt í þá átt, að fyrir stj. vaki með n. þessari að koma á víðtækri, ef ekki algerðri þjóðnýtingu. Að þessu styður líka það, að í n. var enginn sjálfstæðismaður skipaður, þótt vitað sé, að Sjálfstfl. hefir að baki sér 40% af öllum greiddum atkv. við síðustu kosningar og er því stærsti stjórnmálaflokkur landsins, og hefir innan sinna vébanda hlutfallslega miklu fleiri atvinnurekendur en nokkur annar flokkur í landinu, að Framsóknarfl. ekki undanteknum. Ef n. hefði átt að byggja á sama grundvelli í starfi sínu fyrir atvinnurekstur og byggt hefir verið á í þessu landi, þá er ekki ósennilegt, að í n. hefðu verið teknir 1-2 sjálfstæðismenn, og annað a. m. k. hrein ósvinna gagnvart þeim flokki, og eins og er, ber n. á sér hreinan flokksblæ. Það þarf í raun og veru ekki mikið að undrast, eftir því sem framkoma stj.flokkanna hefir verið á þessu þ. Þetta Alþ., er nú situr, hefir fremur líkzt flokksþingi en löggjafarsamkomu, og það er mælt, að stj.flokkarnir muni líta fremur á ríkissjóðinn sem flokkssjóð en sameiginlega eign landsmanna, og þykir það hafa komið fram við úthlutun í fjárl. En viðvíkjandi því, sem hv.l.þm. Reykv. drap á í sinni ræðu, og ég gerði ráð fyrir, að frsm. myndi svara, þá vil ég láta í ljós sem mína skoðun, að það geti ekki orkað tvímælis eftir orðalagi 1. gr. frv., að rannsóknarvaldið, eða rétturinn til þess að heimta skýrslur, munnlegar eða bréflegar, sé bundinn því skilyrði að sjálfstæðisflokknum sé gefinn kostur á að tilnefna 2 menn í n. Orðalagið er svo ótvírætt, að ekki verður vefengt, enda hefir enginn borið brigður á þennan skilning. Svo minntist hv.þm. á það, að n. hefði lagt spurningar fyrir iðnaðarmenn um það, hvernig iðnaðarvörur þeirra væru framleiddar. þ. e. a. s. n. hefir heimtað „recept“ fyrir samsetningi varanna. Ég verð nú að segja það, að ég trúi þessu varla. En ef svo er sem hv.þm. segir, þá eru þessar spurningar auðvitað markleysa, sem enginn getur verið skyldugur að svara frekar en honum sjálfum sýnist, eins og frv. nú er orðað, enda vafasamt, að hægt sé með einfaldri lagasetningu að setja slík ákvæði, því að þau geta brotið í bága við stjskr., þótt ég telji frv. eins og það nú er ekki gera það. En slík iðnaðarleyndarmál hljóta að njóta sömu verndar og eignarrétturinn yfirleitt. Ég veit ekki, hvað Carlsbergsbryggerier myndu segja, ef einhver slík rannsóknarnefnd kæmi til þeirra og ætlaði að fá „recept“ fyrir tilbúningi ölsins. Ég er hræddur um, að hún hefði fengið stutt svör, og hið sama myndi eiga sér stað hér, þótt farið væri að koma með slíkar spurningar, þótt í 1. gr. frv. standi, að n. skuli hafa heimild til þess að heimta skýrslur munnlegar eða bréflegar „um þau atriði, sem hún telur þörf á í starfi sínu“. Þetta „telur“ á auðvitað að skiljast sem hefir, sem n. hefir þörf á í starfi sínu. En nú hefir hún enga þörf á að vita um leyndarmál iðnaðarfyrirtækja.

Hún hefir spurt um þau

. Já, en það er eins og hver önnur vitleysa, og um það er enginn maður skyldugur að gefa upplýsingar fremur en hann sjálfur kýs. Það, sem n. gæti þurft að fá að vita, eins og hv. 1. þm. Reykv. tók fram, væri e. t. v., hve mikið fyrirtækin framleiða, um útsöluverð, kostnað o. s. frv. o. s. frv. Allar slíkar upplýsingar geta varðað starf n., en engum dettur í hug, að því yrði sinnt, þótt spurt væri um leyndarmál fyrirtækja. Þá vil ég leyfa mér að spyrja hv.frsm. um skilning hans á ákvæðum 3. gr., þar sem stendur: „Sá, sem vanrækir skyldur þær, sem um ræðir í l.gr., skal sæta 10-100 kr. dagsektum unz skyldunni er fullnægt“. Álítur ekki frsm., að nauðsynlegt væri, ef fyrirtæki neitaði að gefa upplýsingar, að n. yrði að höfða mál gegn fyrirtækinu, ef hún ætlaði að knýja málið í gegn og fá dóm í því?

Auðvitað

. Sé þessi skoðun mín rétt, er augljóst, að tafsamt getur orðið að fá þessar upplýsingar, þó að drátturinn verði ekki kostnaðarlaus fyrir hlutaðeigandi fyrirtæki. En sennilega eru ekki önnur ráð við þessu. Þá vildi ég spyrja um skilning hv.frsm. á öðru atriði, sem er raunar ekkert vafaatriði frá minn sjónarmiði séð, en ég vildi þó fá fram skilning hv.frsm. Í 1. gr. frv. stendur, að n. sú, sem ríkisstj. skipaði 29. ágúst 1934 til þess að rannsaka fjármál ríkis og þjóðar og hverskonar atvinnurekstur í landinu og til þess að gera till. um hagskipulag þjóðarbúsins o. fl., skuli hafa heimild til þess að heimta skýrslur n. s. frv. Nú vil ég spyrja hv.frsm., hvort hann lítur svo á, að bara meiri hl. n. geti heimtað þessar skýrslur, eða hvort þessi heimild á líka að ná til einstakra nefndarmanna. Ég vænti þess, að hv.frsm. láti álit sitt á þessum tveim atriðum í ljós, áður en umr. lýkur.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég skal ekki verða langorður að þessu sinni, tel þess enga þörf. Umræður hafa verið fremur hógværar, eftir því sem búast mátti við, og því lítið tilefni gefið mér til langrar ræðu. Hv. 1. þm. Reykv. taldi, að n. sú, sem hér um raðir, hefði gengið lengra en viðeigandi væri, þar sem hún hefði heimtað af iðnaðarmönnum, að þeir létu uppi leyndarmál sín um efnasamsetningu framleiðsluvaranna og annað slíkt. Ég get litlu svarað þessu, þar sem ég er algerlega ókunnugur starfi n.. en ég hefi ekki heyrt umkvartanir í þessa átt fyrr en nú. En ég tel víst, að verði spurt um slíkt atriði, þá sé það vegna þess, að n. telji þær upplýsingar nauðsynlegar í starfi sínu. Bæði hv. 1. þm. Reykv. og 2. þm. Rang. töluðu um viðbót þá, sem frv. fékk í hv.Nd., þar sem niðurlagi 1. gr. var breytt svo, að það var gert að skilyrði fyrir heimildinni, að þingflokkur sjálfstæðismanna fengi að tilnefna tvo menn í n. Ég tel víst, að flokknum verði gefinn kostur á þessu, en hann um það, hvort hann notfærir sér það tilboð. Hv. 2. þm. Rang. talaði mjög hógvært, taldi langar umr. tilgangslausar. Það er rétt. Mál þetta hefir verið rætt frammi fyrir öllum landslýð í útvarpinu, ennfremur mjög ýtarlega í hv.Nd. Bæði af þessum umr. og svo blaðaskrifum er málið orðið alþjóð svo kunnugt, að ég hygg, að fá af þingmálum séu það jafn vel. Hv. þm. lagði mikið upp úr því, að n. væri skipuð einhliða flokksmönnum. Þetta er að vísu rétt, nefndarmenn munu allir vera meðlimir ákveðinna stjórnmálaflokka. En það er vitað, að Sjálfstæðisflokkurinn hefir frá upphafi verið andvígur stofnun þessarar n., og í sumar í kosningaundirbúningnum kom það ótvírætt fram í aðalmálgagni flokksins, að sjálfstæðismenn vildu ekki taka þátt í störfum nefndar sem þessarar. Það var því ekki gott aðgöngu fyrir ráðh. að skipa sjálfstæðismenn í nefndina í óþökk flokksins. - Hv. þm. lagði mikla áherzlu á það, að allir n.mennirnir væru þjóðnýtingarmenn. Ég er nú ekki svo viss um það. Sá hluti nefndarinnar, sem telur sig til Framsóknarfl., hefir mér vitanlega ekki viðurkennt þá stefnu sem sína, a. m. k. ekki í þeirri merkingu, sem við jafnaðarmenn leggjum í hana. - Hv. þm. taldi Sjálfstfl. hafa verið beittan ósvífni með nefndarskipuninni. Ég hefi þegar tekið það fram, að mér finnst ekki hægt að telja það ósvífni, þó að ekki væru skipaðir menn úr flokki, sem lýst hafði andstöðu við nefndarskipunina og starfsemi nefndarinnar. Þá lagði hv.þm. fyrir mig lögfræðilegar spurningar, og verð ég að játa, að ég get ekki mætt honum á þeim vettvangi, þar sem hann mun vera í fremri röð lögfræðinga talinn hér í bænum, en ég leikmaður á því sviði. Og þó að ég segi eitthvað um þær spurningar má ekki skoða það sem neinn hæstaréttardóm. Hann vill meina, ef menn þrjózkist við að gefa þær upplýsingar, sem um ræðir í 1., gr. frv., sé ekki hægt að knýja menn til þess nema með málssókn. Ég þori ekkert að fullyrða um þetta, reynslan verður að skera úr þessu atriði. Það má vel vera, að menn neiti að gefa einhverjar þær upplýsingar, sem n. krefst, og vilji láta dómstólana skera úr því, hvort það sé skylda þeirra eða ekki. Þá verður auðvitað að hlíta þeim dómsúrskurði. Hv. þm. spurði ennfremur, hvort einstakir nefndarmenn gætu krafizt upplýsinga eða aðeins meiri hl. nefndarinnar. Ég hefi ekki kynnt mér starfsfyrirkomulag nefndarinnar, en ég geri ráð fyrir því, að ekki verði annað framkvæmt en það, sem meiri hl. nefndarinnar samþykkir. Ef þessu er ekki þannig varið, upplýsist það í umræðunum og þarf ég því ekki að fjölyrða um það. Ég vil taka það fram, að mér virðist sem andúð einstakra hv.þm. við þetta frv. sé sprottin af ástæðulausum ótta. Ég get ekki séð, hvað það væri í atvinnurekstri landsmanna, sem þyrfti að fela fyrir n. sem þessari. Og ég held líka, að þjóðnýtingaróttinn sé ástæðulaus, a. m. k. eins og sakir standa. Þjóðnýting atvinnuveganna þarf langan og rækilegan undirbúning og verður ekki gerð nema í samræmi við vilja fólksins í landinu eða meiri hl. þess. En við er um ekki einir um það sem þjóðfélag, að vilja þoka atvinnuvegum okkar í áttina til aukinnar og betri skipulagningar, og vil ég þar benda á stórveldið Bandaríki Norður-Ameríku, og nú nýlega hefir komið frétt þess efnis, að enski stjórnmálamaðurinn Lloyd George ætli að beita sér fyrir svipaðri stefnu og núv. Bandaríkjaforseti fer eftir. Á Norðurlöndum er þetta heldur ekki ný saga. Langt er síðan nefndir með svipuðu hlutverki voru skipaðar í Svíþjóð og Noregi. Ég játa það, að enn hefir ekki sprottið mikill árangur af starfi þessara nefnda, en þær munu þó hafa lagt fram ýtarleg álit og tillögur um skipulagningu atvinnuveganna. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta, málið liggur ljóst fyrir, og vona ég, að ekki þurfi að verða langar umræður um það hér eftir, því þær mundu tilgangslausar og atkv.gr., sem hér fer á eftir, sker úr um það.

Magnús Guðmundsson [óyfirl.]: Ég sé ekki til mikils að ræða þetta mál, þegar enginn er til andsvara. Hæstv. stj. sést hér ekki, hún flýr þegar á að ræðu aðalágreiningsmálin. Af stjórnarliðinu síst hér heldur enginn maður nema þeir, sem embættum eiga að gegna í d., og geta því ekki almennilega stungið af. Þetta er sú aumlegasta þrotayfirlýsing sem ég get hugsað mér. Það er að vonum að fara í geitarhús að leita sér ullar, að spyrja hv. 4. þm. Reykv. um starf nefndarinnar, hann veit ekkert um það, og hefir kannazt við, það sjálfur. Hann hélt því fram, að n. spyrði ekki um annað en það, sem henni væri nauðsynlegt vegna starfa síns. Ég leyfi mér að efast um það, enda bera spurningar þær, sem n. hefir sent út, það greinilega með sér, hver tilgangurinn er. Iðnaðarmenn eru spurðir út í æsar um efnasamsetninguna á vörum sínum, auðvitað til þess að tilvonandi ríkisrekin framleiðsla geti síðar notfært sér þessar formúlur og aðferðir. Ég tek undir það með hv. 2. þm. Rang., að oft getur leikið vafi á því, hvort mönnum er skylt að svara spurningum nefndarinnar. Ég held því fram, að spurningar eins og þær, sem ég nú hefi lýst, séu hreinasta óhæfa, og það, að vaða svo inn í einstaklingsrekstur manna, getur tæplega samrýmzt ákvæðum stjórnarskrárinnar um eignarréttinn. En eins og frv. er nú orðið, þá finnst mér það auðskilið, að ekki sé hægt að krefjast þessara skýrslna án þess að Sjálfstfl. verði gefinn kostur á því að tilnefna menn í n. Og það er ólöglegt, þegar n. er nú að krefjast hverskonar upplýsinga áður en frv. þetta verður að l. Og innheimtu á dagsektum verður ekki hægt að framkvæma nema með fjárnámi að undangengnum dómi. Dæmi n. hlutaðeigendur í sektir, verður það að ganga til dómsstólanna, eins og hv. 2. þm. Rang. tók réttilega fram. Hv. frsm. vildi réttlæta það, að n. væri skipuð einlitum flokksmönnum, með því, að Sjálfst.flokkurinn hefði verið á móti nefndarskipuninni. Ég man ekki til þess, að flokkurinn hafi lýst sig andstæðan skipun n., sem ætti að rannsaka fjármál ríkis og þjóðar og atvinnurekstur landsmanna, og gera tillögur til bóta á þessum sviðum. En auðvitað erum við sjálfstæðismenn á móti skipun n., sem ætti að undirbúa þjóðnýtingu atvinnurekstrarins í landinu. En um það atriði er greinilegur tvískinnungur í stjórnarherbúðunum; jafnaðarmenn halda því fram, að n. eigi að vinna í þjóðnýtingarátt, en hæstv.forsrh. segir, að það sé ekki meiningin hjá Framsóknarflokknum. Þannig hafa óheilindin fylgt þessari n. frá upphafi. Viðvíkjandi því, hvort einstakir nefndarmenn megi krefjast upplýsinga, þá finnst mér auðsætt, að aðeins meiri hl. nefndarinnar eða nefndin öll geti farið fram á slíkt. Eftir ákvæðum stjórnarskrárinnar má hver nefndarmanna í nefnd, sem skipuð er af Alþ., krefjast allra upplýsinga, er hann telur sig þurfa í starfi sínu, og bendir það til þess, að einstakir menn í nefndum, sem öðruvísi eru skipaðir, hafi ekki þennan rétt án þess að það sé sérstaklega fram tekið, en svo er ekki í frv. þessu. - Hv. frsm. taldi andúð sjálfstæðismanna við frv. þetta ástæðulausa. Það fer eflir því, hvað á að gera. Annars heyrðist mér hv.frsm. vera að draga í land með þjóðnýtinguna, þar sem hann sýndi fram á, að árangurinn af samskonar n.skipun í Noregi og Svíþjóð hefði ekkert leitt af sér annað en ýtarleg nefndarálit. En ef satt skal segja, þá þekki ég ekki til, að slíkar nefndir hafi verið skipaðar í þessum löndum. En sé þetta rétt með farið hjá hv.frsm., þá undrar mig ekki, að árangurinn skyldi ekki verða annar og meiri. Það er svo alstaðar í heiminum, þar sem jafnaðarmenn fá aðstöðu til þess að framkvæma kenningar sínar, að þeir gera það ekki. Þeir verða hræddir við þær, þegar ábyrgðin kemur til sögunnar. Þetta hefir líka komið fram hér. Hæstv. atvmrh. talaði þannig um fiskeinkasöluna, að bersýnilegt var, að hann væri hræddur við einkasölu á þessu sviði, og vildi heldur hafa frjáls samtök einstakra framleiðenda. Á mörgum undanförnum þingum hafa jafnaðarmenn flutt frv. um einkasölu á saltfiski, en nú er hæstv.atvmrh. jafnaðarmaður, og þá er einkasalan ekki orðið áhugamál, þvert á móti. Sama hefir orðið uppi á teningnum í skattamálunum. Jafnaðarmenn hafa barizt á móti hækkuðum tollum. En í dag kemur hér fyrir frv., sem fer fram á mjög miklar tollahækkanir, og jafnaðarmenn ljá því fylgi sitt. Það er því e. t. v. ekki svo mikil ástæða til þess að óttast þjóðnýtingarskraf jafnaðarmanna, þeir verða hræddastir við þjóðnýtinguna sjálfir, þegar á á að herða. Þó er ekki því að neita, að á þessu þingi hefir margt bent til þess, að íslenzkir jafnaðarmenn ætli sér að verða kjarkmeiri á þeirri braut en erlendir flokksbræður þeirra. Eins og hefir verið upplýst í þessum umræðum, hefir jafnaðarmönnum erlendis ekki dottið í hug að fitja upp á einkasölum svipuðum þeim og hér hefir verið gert, eftir að þeir fengu aðstöðu til þess að koma slíkum málum fram. - Jæja, nú mun hv. stjórnarstuðningsmönnum óhætt að fara að koma inn, - ég hefi lokið máli mínu.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Það er aðeins fátt eitt úr ræðu hv.frsm., sem ég tel þörf á að svara. Hann sagði, að það lægi nú ljóst fyrir öllum, hvað þessi n. á að vinna. Ég verð að segja, að þetta liggi ekki ljóst fyrir mér. Það hefir verið sagt, að n. væri skipuð í samræmi við 4 ára áætlun Alþýðuflokksins. Þar stendur (með leyfi hæstv. forseta): „Stofnuð sé ráðgefandi n. sérfróðra manna, þingi og stj. til aðstoðar, er geri nákvæmar áætlanir um allar opinberar framkvæmdir á tímabilinu og stjórni vísindalegum rannsóknum til undirbúnings þeim og geri jafnframt till. um, hvernig komið verði fastri stj. og skipulagi á allan þjóðarbúskapinn, jafnt opinberar framkvæmdir og fyrirtæki sem atvinnurekstur einstaklinga, svo að þau verði sem hagkvæmast rekin og aukin með hagsmuni almennings fyrir augum (Planökonomi)“. Í sambandi við þetta stefnuskráratriði Alþýðuflokksins á nefndin að hafa verið skipuð. Ég get ekki hugsað mér, að menn þeir, sem skipaðir voru í nefndina, hafi nokkru þá sérþekkingu á atvinnuvegum landsins til að bera, að það gæti réttlætt skipun þeirra. Ennþá síður get ég hugsað mér þessa menn standa fyrir vísindalegum rannsóknum og tilraunum í þarfir atvinnuveganna. Ég fæ ekki betur séð en að skipun nefndarmannanna hafi verið hreinpólitísk. Ég held, að enginn nefndarmanna hafi nokkur skilyrði til að gera gagn í svona n. öðrum fremur, nema ef það væri hv. 2. þm. Reykv., sem hefir bæði þá menntun og lífsreynslu, að maður ætti að geta gert ráð fyrir því, að hann bæri skyn á ýmiskonar atvinnurekstur. Ég segi þetta ekki til að niðra þessum mönnum, sem að mörgu leyti eru góðir og gegnir menn, - en þeir hafa bara enga sérþekkingu til þess að geta orðið að liði á þessu sviði fremur en hverjir aðrir. Hv. frsm. sagði, að við Íslendingar værum ekki eina þjóðin, sem hefir farið þessa leið í atvinnumálum. Ég vil nú segja, að við höfum farið aðrar leiðir yfirleitt en flestar aðrar þjóðir. Annarstaðar hefir verið reynt að glæða atvinnuna og skapa í atvinnulífinu sem mest öryggi og ró. En mér sýnist, að við förum allt aðra leið. Okkar aðferð hefir verið sú, í stað þess að skapa öryggi og ró, að koma inn ótta hjá atvinnuveitendum um, að ríkið geti fyrirvaralaust tekið atvinnureksturinn undir sig og einstaklingarnir verði útilokaðir frá að halda áfram. Og þegar árlega eru sett lög um stórfellda skattahækkun, skapar það öryggisleysi og ótta um, að útkoman verði sú sama, hvernig sem atvinnan gengur: ef vel gengur, þá þeim mun meiri skattar, ef illa gengur, þarf ekki að lýsa afkomunni. Ég verð að játa, að inn í tekju- og eignarskattslögin hefir þó komizt eitt ákvæði, sem er til mikilla bóta, sem sé ákvæði um rétt til þess að draga frá tekjum tap 3 síðustu ára. Þetta er líka það eina, sem gert hefir verið til þess að skapa öryggi fyrir atvinnurekendur í landinu. Það er alkunnugt, að eftir kosningarnar í vor varð sú breyt. á, að margir hættu við ýms fyrirtæki, sem byrjað var á, af ótta við, að þeirra biði fjárhagslegt hrun, vegna þeirrar stefnu, sem tekin er gagnvart atvinnuvegunum. Að menn líta svo á, að þessi skattastefna sé hættuleg, er algengt, jafnvel án tillits til þess, hvaða pólitískan flokk þeir fylla. Hv. frsm. sagði, að ekki hefði verið ástæða til að skipa sjálfstæðismenn í n., því flokkurinn hefði lýst sig andvígan n.-stofnuninni. Ég hefi lýst því yfir áður og skal endurtaka það nú, að það var ekki ástæða til að skipa sjálfstæðismenn í n., ef hlutverk hennar á að vera að undirbúa þjóðnýtingu. Því vitanlega er ekki hægt að ætlast til, að menn, sem álíta aðra skipun heppilegri fyrir atvinnuvegina, leggi fram till. um það gagnstæða. En það var líka því aðeins, að tilgangurinn með n.skipuninni væri sá, að hlutverk hennar væri að undirbúa þjóðnýtingu, það var því aðeins ástæðulaust að bjóða sjálfstæðisflokknum að hafa menn í n. Sjálfstæðisflokkurinn hefir aldrei gefið yfirlýsingu um, að hann væri andvígur umbótum á atvinnurekstrinum: slíkt er óhugsanlegt, að nokkur flokkur geri. Þó sjálfstæðismenn játi fylgi sitt við einstaklingsrekstur, er ekki þar með sagt, að allt sé með heppilegu fyrirkomulagi, heldur er þeim fullljóst, að þar fer margt aflaga, sem þarf að bæta úr. Og ef þessi n. er skipuð til þess að reyna að bæta skipulagið á þjóðarbúskapnum, hefði Sjálfstæðisflokkurinn viljað vera með, svo framarlega sem þjóðfélagið fengi að starfa áfram á sama grundvelli og verið hefir þ. e. a. s. með einkaeign og einstaklingsrekstri. Ef haldið er áfram á þeirri braut, er Sjálfstæðisflokkurinn fús til að vera með. En einmitt þetta, að Sjálfstæðisflokknum er ekki boðið að hafa menn í n., sýnir betur en allt annað, bæði yfirlýsingar og blaðaskrif, að tilgangurinn er allt annar. Ef byggja átti á sama grundvelli var blátt, áfram ósvífni að bjóða ekki Sjálfstæðisflokknum að hafa menn í n., en annars var það ástæðulaust. Ég vil segja hv.frsm., að þó ég hreyfði athugasemd um vafasaman skilning á 2. gr. frv., var það ekki gert í þeim tilgangi að reyna að koma honum í lögfræðilegan vanda með rökfræðilegum skýringum. En ég vildi gera hv.þm. ljóst, að ef vafi leikur á um skilning á ákvæðum l., getur það haft mikla þýðingu, að sá sem ber málið fram, hafi lýst yfir, hvaða skilning hann leggur í það, hvað fyrir honum vakir með ákvæðinu. Getur þetta haft meira að segja heldur en þó andstæðingar komi með lögfræðilega skýringu, þó lagastafurinn hafi að vísu mest að segja. Ég er ekki í neinum vafa um, hvernig eigi að skilja annað atriðið um dagsektir, og raunar ekki heldur um hitt atriðið, og býst ég við, að skilningur hv.frsm. sé réttur. Tilgangur fyrirspurnarinnar var aðeins sá, að fyrir lægi í Alþt. yfirlýsing frá flm. frv. um skilning á þessum atriðum.

Gunnar Thoroddsen Hæstv. forseti krefst þess, að ég geri grein fyrir því, hvers vegna ég óska að sitja hjá við þessa atkvgr. Þó að ég skilji ekki, hvers vegna það er heimtað í þessu máli fremur en öðrum, mun ég að sjálfsögðu verða við kröfu hans, og lýsi ég því þá hér með yfir, að það er m. a. vegna þess, að ég tel mig ekki hafa þá þekkingu á þessu máli, sem ég teldi æskilega, og vona ég, að hæstv. forseti taki þá afsökun til greina.

Jón Pálmason Ég verð að játa, að ég er ekki sérfræðingur í mótorfræði eða öðru því, sem að þessu máli lýtur, og kýs ég því að greiða ekki atkv.

Forseti (JörB): Hv. þm. G.-K. hefir það vitanlega á valdi sínu að gera grein fyrir atkv. sinn á hvern þann veg, sem honum þóknast. Ég læt þetta nægja af hans hálfu, enda mundi honum vandi á höndum, ef hann ætti að bæta um. Ég spurði þennan hv.þm. ekki ráða, þegar ég krafðist þessarar greinargerðar, og nú segir hann, að þetta hafi aldrei viðgengizt. Ég hefi nú samt gert það áður, en ég játa, að ég geri það sem sjaldnast. Ég lít svo á, að þetta sé ekki hégómamál enda hefir það verið sótt og varið af kappi. Ég mun gera grein fyrir mínu atkv., þegar þar að kemur, í fyrsta sinn.

Bjarni Bjarnason Ég hefði gjarnan viljað leiða þetta mál hjá mér, en af því að hæstv. forseti er strangari í dag en venja er til, mun ég gera grein fyrir atkv. mínu á þá leið, að ég fæ ekki skilið, að maður, sem getur farið með 300 hestafla vél, geti ekki eins farið með 400 hestafla vél, og segi ég því nei.

Garðar Þorsteinsson Ég skal fúslega viðurkenna, að ég hefi ekki fagþekkingu í þessu máli, og ég skal líka játa, að bæði formælendur og andmælendur þess hafa „agiterað“ af svo miklu kappi og með svo sterkum rökum, að þeir hafa sannfært mig á víxl. Ég mun þó með svipuðum forsendum og hv. 2. þm. Árn., sem síðast talaði, segja nei.

Forseti (JörB): Ég hefi reynt að kynna mér þetta mál eftir föngum, og eftir þeim upplýsingum, sem ég hefi fengið, virðist mér, að úrslit málsins geti ráðið allmiklu um öryggi manna á sjónum og þeirra verðmæta, sem hér koma til greina. Sú rökstuðning hv. 2. þm. Árn., að sá maður, sem fær sé um að fara með 300 hestafla vél, hljóti einnig að vera hæfur til þess að fara með 400 hestafla vél, missir marks, því að vitanlega má þá færa þetta takmark upp á við koll af kolli, allt til stærstu skipa. Ég byggi mína skoðun fyrst og fremst á áliti þeirra trúnaðarmanna stj., sem hafa það starf með höndum að líta eftir skipum og fartækjum, en þeir mæla stranglega á móti því, að hámarkið sé hærra en í þessari brtt. greinir og telja, að með því væri dregið úr öryggi manna á sjónum og að af því gæti leitt fjármunatjón. Sömu skoðunar er forstöðumaður þess skóla, sem á að kenna þeirri stétt manna, sem hér kemur til greina. Enn má nefna þá, sem hafa á hendi vátryggingu þessa skipastóls, en þeir halda því fram, að þetta geti haft meiri áhrif á vátryggingargjöldin en menn geri sér grein fyrir. Ég mun því samkv. þeim gögnum, sem ég hefi hér gert grein fyrir, greiða atkv. með meiri hl. sjútvn. og segja já.

Pétur Ottesen Hæstv. forseti gekk mjög ríkt eftir því, að dm. gerðu grein fyrir atkv. sínu, og alla hans forsetatíð man ég ekki eftir því, að hann hafi fyrr gert grein fyrir sínu eigin atkv. Þetta mál var rætt hér ýtarlega við fyrri umr., en hæstv. forseti fann ekki ástæðu til að taka þátt í þeim umr. Honum virðist þó vera allmikið niðri fyrir nú, og ég var að brjóta heilann um, hvað mundi hafa valdið því, að hann gekk svo strangt eftir því, að menn gerðu grein fyrir atkv. sínum. Ég var að brjóta heilann um þetta, af því að það hafði ekki borið við áður. En ég fékk svarið, þegar hæstv. forseti gerði grein fyrir atkv. sínu, því að sú grg. var svo einhliða „agitation“, að auðséð var, að hæstv. forseti hefir ætlað að nota sitt forsetavald til þess að hefja harðvítuga árás á frv. til hnekkis framgangi málsins. Ég vænti, að þessi framkoma hæstv. forseta veki hv. þingmenn til mótmæla og að þeir segi flestir já.

Forseti (JörB): Hv. þm. Borgf. er ekki of gott að gerast hér siðameistari og segja hvað löglegt sé. En hann veit, að ég var sérstaklega til þess knúður að gera grein fyrir atkv. mínu, enda hefi ég til þess þingmannsrétt.

Sigurður Kristjánsson Af því að hér er farið að gera grein fyrir atkv., finnst mér rétt að skýra frá því, hvers vegna ég greiði atkv. ólíkt því, sem ég er vanur. En í þessu máli hefir farið fram mjög óvenjuleg „agitation“, og gersamlega þekkingarlaus maður á þessu sviði hefir vaðið hér á menn undir umr. og sumpart flæmt menn út úr deildinni, en sumpart pínt þá til að greiða atkv. Ég lýsi því yfir, að mér virðist málið komið í það efni, að ekki sé eigandi ábyrgð á því að neinu leyti, og mun ég því ekki greiða atkv.

Thor Thors Þetta mál virðist nú orðið eitt af mestu hitamálum þingsins, og er ekki annað sýnna en að heiður og hamingja fósturjarðarinnar sé í veði. Ég mun þó eftir atvikum láta mér lynda, að endanlegur úrskurður þessa þrætumáls bíði næsta þings, og segi ég því nei.

Garðar Þorsteinsson Ég skal taka það fram, að þó að ég greiddi atkv. á móti till., er ég ekki ánægður með afgreiðslu málsins, en í trausti þess, að það verði tekið til nýrrar meðferðar á næsta þingi, segi ég þó já.

Gunnar Thoroddsen Ég vísa til greinargerðar fyrir atkv. mínu um till. á þskj. 759. og af sömu ástæðum mun ég ekki greiða atkv. um frv. sjálft.

Hannes Jónsson Þeir hv.þm., sem greiða atkv. á móti þessu frv., munu allir eiga sammerkt við hv.þm. V.-Sk. um það, að þeir vita ekki, hvað er verið að gera í þessu máli. Ég hefi reynt að brjóta málið til mergjar, og skal ég játa, að mörg góð rök hafa verið færð bæði með því og móti. Ég er ekki viss um, hvaða afstöðu ég hefði tekið, en ræða hæstv. forseta hefir styrkt mig í þeirri trú, að rétt sé að vera með málinu, og segi ég því já.

Jakob Möller Hv. þm. Borgf. sagði í lok umr. um þetta mál, sem of fáir hlustuðu á, að meiningin með þessu frv. væri sú, að sníða stærstu annmarkana af löggjöf þeirri um þetta efni, sem nú er í gildi, og dró ég af því þá ályktun, að honum þætti löggjöfin gera of miklar kröfur til þekkingar þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli. En þar sem frv. virðist miða að því að draga úr kröfum um þessa þekkingu, tel ég rétt að greiða atkv. á móti því, og segi því nei.

Jóhann Jósefsson Ég greiddi atkv. á móti því áðan að vísa málinu til stjórnarinnar. Mér var ekki kunnugt um, hvað hér hafði farið fram að tjaldabaki, en nú virðist mér komið út í þær öfgar, sem ég vil ekki taka þátt i, og mun ég því segja nei.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er aftur komið hingað frá Nd. og hefir tekið lítilsháttar breyt., sem er í því fólgin, að búsetuskilyrðið til þess að geta orðið íslenzkur ríkisborgari hefir verið fært úr 15 árum niður í 10 ár. Allshn. þessarar d. getur fallizt á þessa breyt. og leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Þetta frv. hefir tekið nokkrum breyt. í hv.Ed., og er aðalbreyt. á 3. gr. frv., þar sem sett er inn heimild fyrir fjmrh. til þess að taka sama gjald af öllum kvittunum, hvort sem þær eru háar eða lágar, og sama gjald af ávísunum, hvort sem þær eru háar eða lágar, enda fari gjaldið aldrei fram úr 20 aurum á kvittun og 25 aurum á ávísun. Og hæstv. fjmrh. hefir tjáð mér, að hann sé ráðinn í að nota heimildina, þó að hann hinsvegar hafi ekki ákveðið sig um, hvort hann noti heimildina til hins ýtrasta, þ. e. a. s., hvort hann tekur gjaldið svo hátt sem heimildin leyfir. Ég fyrir mitt leyti hygg, að þessi breyt. sé til bóta, en ég er samt sem áður andvígur frv., vegna þess að ég hygg, að þau rök, sem færð hafa verið gegn því í báðum þd., og þó sérstaklega þau rök, sem bankastjórar Landsbankans færa gegn frv., séu rétt, og mér finnst satt að segja undarlegt, að Alþingi skuli telja sig fært til þess að setja slíka löggjöf alveg fyrirvaralaust, þannig, að menn hafa ekkert um hana heyrt fyrr en frv. dettur inn á þingið, og samtímis koma fram tilmæli frá bankastjórum Landsbanka Íslands um að málinu sé frestað, til þess að það fái meiri og betri athugun heldur en það hefir fengið. Fyrir utan þau óþægindi og þann kostnað, sem þetta frv. færir þeim mönnum, sem reka viðskipti sín við bankana, og fyrir utan þau ómök, sem þetta hefir í för með sér fyrir bankana, eru allar líkur til þess, að af því leiði aukna þörf fyrir bankana til seðlaútgáfu, og það út af fyrir sig er varhugavert atriði. Það er hæpið, hvort sá vinningur, sem er í aðra hönd fyrir ríkissjóðinn, er svo mikill, að rétt sé að seilast til hans þrátt fyrir þá annmarka, sem á því eru, en líklega er það svo um þetta mál eins og svo mörg önnur mál, sem hæstv.ríkisstj. flytur, að örlög þess séu ráðin, svo að umr. um það hafi enga þýðingu. Ég held, að um þetta frv. megi segja, að af öllum þeim tekjuöflunarfrv., sem hæstv. fjmrh. hefir borið fram hér á Alþingi, hafi verið færð fram veikust rök fyrir þessu, og sterkust rök gegn því að hraða þessu máli endilega í gegn á þessu þingi. Ég geri því ráð fyrir, að sjálfstæðismenn hér í d. verði allir andvígir þessu frv.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég ætla ekki að vera langorður um þetta frv. Það var rætt við 3 umr. hér í hv. d. og hv.frsm. meiri hl. fjhn., þm. V.-Ísf., færði þau rök, sem ég tel nægileg, fyrir því, að réttmætt sé að samþ. frv. eins og það liggur fyrir. Og sá hv.þm. tók, f. h. meiri hl. n., til athugunar þau andmæli, sem fram hafa komið, bæði frá hv. dm. og eins umsögn Landsbanka Íslands, sem mjög hefir verið vitnað til hér. Ég ætla ekki að stofna til almennra umr. um málið við þessa einu umr. í þessari hv. d. Ég hefi litið svo á, að þegar frv. kemur til einnar umr. í þd., eigi að ræða atriði, sem hafa bætzt inn í frv. síðan það síðast var til meðferðar í þeirri deild. Þau atriði, sem bætzt hafa í frv. í hv.Ed., hygg ég, að ég og andstæðingar frv. séum sammála um, að séu til bóta, og þess vegna þurfi ekki að ræða þau. Út af þeirri mótstöðu, sem hv.þm. G.-K. var að tala um að málið sætti af hálfu Sjálfstfl., vil ég taka það fram, að einu af þm. Sjálfstfl. í hv. Ed, hv. 2. þm. Rang., tjáði sig meðmæltan frv. og greiddi atkv. með því út úr d., og flokksmenn hv.þm. G.-K. þar í d. sögðust vera í grundvallaratriðum með frv. Mótstaða flokksmanna hv.þm. G.-K. var ekki harðari gegn þessu máli en ég hefi nú lýst.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Ég hefi nú í sjálfu sér ekkert um það sagt, að Sjálfstfl. gæti ekki hugsað sér á sínum tíma að vera með einhverjum tekjustofnum ríkisjóði til handa á svipuðum grundvelli og hér er farið fram á. En andstaða Sjálfstfl. í þessari hv. d. - og um hana var ég að tala - hnígur fyrst og fremst að því, að honum finnst ástæðulaust fyrir þingið að samþ. slíkt frv. í hasti og umhugsunarlaust, gegn vilja og tilmælum þjóðbankans. Ég vil nú spyrja hæstv. fjmrh. um það, hvort hann telji, að þegar slíkt mál sem þetta liggur fyrir, sé eðlilegt að leita umsagnar þjóðbankans um það, og ef honum finnst það eðlilegt, vil ég einnig spyrja hann að því, hvort honum finnist ekki einmitt sérstök ástæða að taka tillit til þeirrar umsagnar, þegar hún er svo ákveðin sem sú umsögn er, sem hér liggur fyrir frá þjóðbankanum, og einmitt þegar umsögnin er ákveðnust í því að telja nauðsynlegt, að afgreiðsla málsins bíði frekari athugunar bankanna og annara sem sérstaklega eiga við þessi lög að búa. Mér þætti vænt um að heyra, hvernig hæstv. fjmrh. lítur á svona fyrirspurn til þjóðbankans og hvaða afstöðu eigi að taka til hennar, þegar henni er svo ákveðið svarað sem í þessu máli.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég vil út af orðum hv.þm. G.-K. taka það fram, að ég álít eðlilegt, að leitað sé umsagnar bankans til þess að þm. gefist kostur á að sjá, hvaða rök bankinn hefir fram að færa í málinu. En ég lít svo á, að umsögn bankans geti ekki verið bindandi fyrir þm. - að þeim sé endilega skylt að haga sér eftir því, sem bankinn álítur. Ef þm. líta svo á, að rök bankans séu svo sterk, að vegna þess sé ástæða til að láta málið ekki ganga fram, þá gera þeir það. En líti þeir gagnstætt á það, fara þeir líka eftir því. Frá sjónarmiði bankanna er eðlilegt, að þeir séu á móti þessu máli, vegna þess að það hefir í för með sér aukna fyrirhöfn um alla afgreiðslu og snertir bankana nokkuð öðruvísi heldur en ýmsar aðrar skattaálagningar, og þess vegna munu þeir vilja, að öðru jöfnu, bara frá þessu sjónarmiði, stuðla að því, að teknanna sé aflað á einhvern annan hátt, sem ekki kemur þeim neitt við. Ég læt þetta nægja um álit bankans. Ég hefi orðið var við, að mörg mál eru send bönkunum til umsagnar, eins og eðlilegt er, og ég hefi tekið eftir því, að þeir, sem fá umsögn frá einhverjum banka sér í vil, hampa henni eins og að hún sé einhver dómsúrskurður. Þetta hefir komið dálítið einkennilega fram í tveimur málum hér á þinginu. Annað málið var frá stjórnarflokkunum, og umsagnir bankanna um það mál voru á móti því, og þá var því mjög hampað af andstæðingunum, hversu mjög bankarnir hefðu um það að segja. En hitt málið kom fram frá stjórnarandstæðingum, og í því máli var umsögn bankanna stefnu stjórnarinnar í vil, en þá var því ekkert haldið á lofti, að ástæða væri til að fara eftir umsögn bankanna. Það má ekki um of hengja sig í að fara eftir öllum slíkum umsögnum, þó að það sé í sjálfu sér mikils virði, að þær komi fram í málinu, og þau rök, sem þar koma fram, séu til greina tekin.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) Ég get fallizt á sumt af þeim rökum, sem hæstv. ráðh. færði fram. Það er náttúrlega rétt, að það, að senda banka málefni til umsagnar, getur ekki verið skuldbinding fyrir þingið að hlíta þeirri umsögn, því að það væri alltof mikið valdaafsal af hálfu Alþingis yfir til bankanna. En ég vil þó segja um þetta mál, að ef á annað borð nokkur ástæða er nokkurn tíma til þess að taka tillit til umsagnar bankanna, er það í þessu máli, þar sem ekki er farið fram á annað en að bankinn fái frekari tíma til að athuga málið heldur en honum gafst nú í þetta skipti. Það finnst mér ákaflega sanngjarnt. En út af þeim almennu ummælum, sem hæstv. ráðh. viðhafði í sambandi við mína fyrirspurn, þá getur verið, að þau hafi við rök að styðjast að því er hans flokk snertir. Mér finnst Sjálfstfl. hafa tekið mikið mark á umsögn þjóðbankans, og það síðasta í því efni, sem ég get bent á, er það, sem gert er að umtalsefni í blöðum hæstv.ríkisstj. í dag, að þjóðbankinn hefði lagt til, að afgreiðslu skuldaskilasjóðs útgerðarmanna yrði frestað til næsta þings, sem væntanlega kemur saman í marzmánuði næstkomandi, um leið og hann gaf vilyrði fyrir því, að hann skyldi ekki ganga að skuldum útgerðarmanna frekar venju í byrjun í hönd farandi vertíðar. Sjálfstfl. tók þeim eðlilegu afleiðingum af þessari umsögn og þá málefnalegu aðstöðu að segja: „Úr því að skuldaskilin geta ekki komið til framkvæmda fyrr en eftir þessa vertíð, og úr því að flokkurinn hefir unnið það á, að stjórnarliðið, sem var tregt til fylgis við þetta mál, hefir nú heitið fylgi sínu, og úr því að bægt er frá þeirri hættu, sem vofði yfir útvegsmönnum og séð varð, að leiða mundi til margra gjaldþrota, vill Sjálfstfl. líta frekar á málefnið heldur en hina „agitatorisku“ hlið og sætta sig við biðina“. Þess vegna eru þessi orð hæstv. fjmrh. ekki algild, og þau eiga ekki við aðstöðu Sjálfstfl. til þessara mála. Þjóðbankinn hefir í tveimur höfuðmálum þingsins gefið umsagnir, þ. e. a. s. um frv. um fiskmálan., þá umsögn, að hann teldi það frv. skaðlegt, og jafnvel stórhættulegt. Sú umsögn hefði haft mikla þýðingu fyrir afstöðu Sjálfstfi., ef hann hefði ekki verið búinn að marka afstöðu sína, sem var í samræmi við þessa umsögn. Hitt málið var skuldaskilasjóðurinn, og umsögnina um það tók Sjálfstfl. einnig til greina. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram, enda þótt það snerti ekki þetta mál beinlínis. Ég vil svo að lokum endurtaka það, sem ég sagði áðan, að ef nokkurntíma er ástæða til að taka tillit til umsagna, þá er það nú, þegar bankinn fer aðeins fram á nokkurra mánaða frest til þess að athuga málið.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. er orðið að deilumáli milli þd. Það var upphaflega borið fram í Nd., en þegar það kom hingað til Ed., fékk sjútvn. það til meðferðar og gerði á því nokkrar breyt., aðallega þær, að hún bætti inn í frv. yfirþiljuðum vélbátum af svipaðri stærð og opnum vélbátum. Önnur breyt., sem n. gerði á frv., var sú, að fella úr því 2. gr. - Nú hefir Nd. ekki getað fallizt á þessar breyt. Ed. og tekið þær út með öllu, að undantekinni einni lítilsháttar lagfæringu á 5. gr. Sjútvn. er það ljóst, að miklir ágallar eru á frv., og þá sérstaklega, að það skuli aðeins ná til opinna vélbáta, en yfirþiljaðir vélbátar komast ekki undir lögin. Og það er jafnvel spursmál um, hvort þeir geta komizt að í það ábyrgðarfélag, sem ráðgert er að stofna eftir þessu frv. Þegar opnir vélbátar upp í 8 smálestir að stærð eru teknir í trygginguna, þá virðist það dálítið einkennilegt, að ekki skuli mega gilda hið sama um yfirþiljaða vélbáta. Ég tel nauðsynlegt, að stofna verði samtrygging vélbáta, eða ábyrgðarfélag, sem allir þessir vélbátar heyri undir og séu tryggðir i. Þessir vélbátar munu flestir vera ótryggðir, bæði opnir og þiljaðir. Það hefir verið gerð tilraun til að tryggja þá, en mér er sagt, að hún hafi ekki gefizt vel og að það hafi orðið að færa vátryggingargjaldið upp í 10% af verði bátanna. Nú munu vera yfir 400 vélbátar af þessari stærð í landinu, og af þeim eru allmargir ótryggðir. Þó að sjútvn. sé mjög óánægð með frv. í því formi, sem það nú er, þá sér hún sér ekki fært að breyta því aftur, af því hún telur hættu á, að það nái þá ekki fram að ganga á þessu þingi, og af tvennu illu vill hún þó heldur, að það nái lögfestingu, þó það sé mjög gallað. Ég vil líka geta þess, að sjútvn. er fullviss um. að ákvæði 2. gr. frv. um tryggingargjaldið o. fl. er ákaflega vafasamt að hafa bundið í lögum. Eins og ég benti áður á hér í þd., þegar þetta frv. var hér til meðferðar, þá eru þessi ákvæði sjálfsögð reglugerðarákvæði. Það er mjög varasamt og óhyggilegt að hafa þetta í lögunum. Því ef tryggingargjaldið er ákveðið of lágt, þá leiðir auðvitað til þess, að tryggingarfélagið getur ekki staðið undir skuldbindingum sínum. Því að það er hvergi gert ráð fyrir því í lögum, að hlaupið verði undir bagga með þessum félagsskap, ef hann ber upp á sker. En sem sagt, Nd. virðist ekki hafa séð annað fært en að hafa þessi ákvæði í lögunum; og sjútvn. þessarar d. verður að neyðast til að fallast á það. Snemma á þessu þingi flutti ég í Sþ. þáltill. um að skora á stj. að láta endurskoða lögin um samábyrgðina o. fl. Sú þáltill. hefir ekki enn verið tekin fyrir til umr. í þinginu; en ég vil þrátt fyrir það beina því til hæstv.ríkisstj., þó að till. verði ekki rædd eða samþ., þá láti hún rannsaka þetta samt sem áður og gera till. um það og leggja fyrir næsta þing árangurinn af þeirri rannsókn. Ekki sízt vegna þess, að sjútvn. þessarar d. er það ljóst, að þetta frv. er meingallað. Ég vil mælast til þess, að stj. láti rannsaka þetta, hvort sem þáltill. verður samþ. eða ekki. Ég vildi láta þessa aths. fylgja áður en þetta frv. er afgr. frá þinginu.

Frsm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Það hafa orðið nokkrar breyt. á þessu máli frá því síðast. Liggja þær aðallega í því, að brtt. eru nú fram komnar, flestar eldri, aðeins fáar nýjar. Flestar eru þær samansafnaðar á þskj. 814. En um leið og þessa skal getið og hins, að á dagskránni er tilgreint þingskjal 831 með brtt., þá skal það tekið fram, að brtt. á 4 þskj., sem þó eru eldri, þær eru ekki fram komnar. Liggur þetta í því, að skrifstofan hefir gengið út frá því, eins og gert var ráð fyrir síðast, að allar þær brtt., sem teknar voru aftur við 2. umr., yrðu prentaðar upp að nýju. Það hefir ekki orðið, og er ekki um það að sakast. Ég býst við, að hæstv. forseti sjái sér fært að taka allar brtt., þegar til atkv. kemur, eftir þeim gögnum, sem ná verða rakin. Þessar brtt., sem ekki eru á dagskrá, eru þær og í þeirri röð, sem ég nú nefni: Brtt. 511, frá Sigurði Kristjánssyni. Brtt. 635, frá Gísla Guðmundssyni. Brtt. 693, frá Sigurði Kristjánssyni, og loks, er brtt. á þskj. 699 frá Jóni Sigurðssyni. Þessar brtt. koma væntanlega allar til atkv. ásamt þeim, sem áður voru nefndar. Nú er það um þessar brtt. að segja, að enn að nýju hefir verið farið til landssímastjóra og leitað hans umsagnar, en hans umsögn er eins og vænta mátti í aðalatriðunum sú sama og verið hefir um þær brtt., sem komnar voru fram. Má þó nánar tiltaka bæði að því er snertir hans umsögn og eins álit n., að þar komu til greina meðmæli hennar á þá leið, sem ég nú tel. Ég skal þá halda mér við röðina og byrja á 1. lið á þskj. 814. Er hún frá hv.þm. A.-Sk. og er á þá leið, að koma skuli ný lína frá Svínhólum í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu um Vík að Hvalsnesi. Þessi brtt. var tekin aftur til 3. umr. Hún var ekki tekin til greina af landssímastjóra, og n. hefir ekki séð sér fært að verða við að taka hana upp á sína arma. Hv. þm. A.-Sk. má vel við una. Hann hefir nú fengið miklu framgengt fyrir sig á þessu þingi, og má hann þakka sinni flokkslegu afstöðu þar fyrir, en þrátt fyrir það mun ég þó af sérstökum ástæðum styðja hans mál. Landssímastjóri og n. tók upp meiri hl. af hans till. Má hann því vel við una, þó að þessi brtt. hans bíði, þó að hún hafi sína þýðingu. Það hefir ekki enn verið ráðið, hvort leggja skuli einkasíma um þetta hérað, sem er Lónið. N. hefir því ekki tekið þessa till. upp, en lætur hana að öðru leyti afskiptalausa. Þá er 2. liður, og er hann frá hv.þm. Árn. Það er till. um að taka upp tvo nýja smáliði, í fyrsta lagi frá Minni-Borg í Grímsnesi að Sólheimum, og í öðru lagi frá Minni-Borg að Búrfelli. Meiri hl. n. hefir gengið inn á að mæla með þeirri línunni, sem fyrr var nefnd. Liggja þau rök þar til, að á þessum stað, Sólheimum, er nú fávitahæli, og er rík nauðsyn að koma á sambandi þaðan til annar, byggða, svo að hægt sé að síma þaðan, hvort sem um læknishjálp eða annað er að ræða. Ég skal síðar greina frá því, að n. hefir, þrátt fyrir það, þótt ekki væri fullkomið samþykki landssímastjóra fyrir hendi, tekið að sér að lyfta brtt. frá hv. 6. þm. Reykv. um línu að Reykjanesskóla í Reykjarfjarðarhreppi. Þessi stofnun er að því leyti sambærileg, að það er mesta nauðsyn að fá símasamband við þær, en ekkert útlit eins og nú er, að þar verði lögð einkalína. B-lið brtt. frá hv.þm. Árn. vill n. ekki fallast á að mæla með, því að það mundi þá verða til þess, að bæði þessir hv.þm. og margir fleiri mundu koma á hverju þingi með nýjar og nýjar línur, allar sem þeir gætu upp hugsað út um allt sitt kjördæmi. Þá koma 3 liðir, og er þar við ramman reip að draga, þar sem hv.þm. Borgf, er þar flm. andinn er samt ekki betri þar en fyrr, að n. hefir ekki treyst sér til að mæla með þeim, og vitnar þar sem áður í umsögn landssímastjóra. Þá er þess að geta, sem minnzt var á við 2. umr., að þá var tekin upp frá þessum hv.þm. ein lína talsvert dýr, og er nú komin inn í frv. Við viljum því beina því til hv.þm., að hann skuli nú vera rólegur og taka þessu með þögn og þolinmæði og þakka fyrir, að eitthvað var þó gert fyrir hann, og má vera, að síðar skiptist veður í lofti með þessar till. hans. Þá er 4. brtt., um línu frá Breiðabólstað út í Brokey. Þar er upp tekin brtt., sem samgmn. var áður búin að taka afstöðu til. Landssímastjóri hefir fallizt á, að sambandi væri komið þarna á með öðrum hætti, sem sé með firðtalstöð, sem yrði leigð handa búandanum þarna. Þá er 5. brtt. frá hv.þm. Barð., um nýja línu frá Sveinseyri að Stóra-Langadal í Tálknafirði. Hvorki landssímastjóri né samgmn. treysta sér til að sjá henni farborða að þessu sinni, og leggur n. því ekki með henni. 6. brtt. er frá hv.þm. V.-Ísf., að taka upp nýja línu frá Rafnseyri að Dynjanda í Arnarfirði. Það varð að samkomulagi milli landssímastjóra og n. að vera því meðmæltir, að þessi till. væri tekin upp. Loks er 7. og síðasta till. á þessu þskj. Það eru till. frá hv.þm. A.-Húnv. Við 1. till. er ekkert að athuga. Bæði n. og landssímastjóri mæla með henni. Hinir liðirnir eru um línu frá Víðidalstungu að Fremri-Fitjum í Fremri-Torfastaðahreppi og þriðji liðurinn um línu frá Syðri-Þverá að Stóru-Borg í Þverárhreppi. B-liðurinn hefir vissulega talsvert til síns máls, og um hann eru óbundin atkv., en hinsvegar hefir n. ekki séð sér fært að mæla með c-liðnum. Þá er till. á þskj. 831, frá hv.þm. A.-Húnv., um línu frá Höfnum á Skaga að Ásbúðum. Landssímastjóri hefir ekki eins og sakir stóðu treyst sér til að mæla með þessari línu, en n. hefir ekki tekið afstöðu til hennar. Sama er að segja um brtt. á þskj. 699, frá hv. 9. landsk. Hann leggur til að bæta einni stöð inn á línu, sem er nú í frv. Landssímastjóri hefir ekki mælt með henni, en n. hefir óbundin atkv. um hana. Brtt. á þskj. 693 er frá hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm.N.-Þ. í sameiningu, og mun vera vel til hennar vandað. Landssímastjóri fellst á, að þessi lína verði lögð frá Þóroddsstað í Ljósavatnshreppi um Björg að Sandi í Aðaldal, og n. sér ekkert á móti því. Brtt. á þskj. 635 er frá hv.þm.N.-Þ., og er þar um að ræða línu frá Grenjaðarstað um Hveravelli í Reykjahverfi að Laxamýri. Landssímastjóri fellst á þessa brtt., ef í stað „Laxamýri“ kemur „Skógum“. Það er því till. samgmn., að þessi orðabreyt. verði gerð. Má þá skoða till. í því formi sem till. borna fram af nefndinni. Síðast er brtt. á þskj. 511. Þarna er um að ræða línu frá Skálavík í Reykjarfjarðarhreppi til barna-, unglinga- og íþróttaskólans á Reykjanesi í Reykjarfjarðarhreppi. N. hefir athugað þetta, eftir því sem tök eru á, og virðist sem langt gæti orðið til þess, er sú lína verði lögð. Er ekki hægt að benda á neina aðila, er að þessari línu standi. Skólinn getur það ekki sjálfur. Hér er um það að ræða að koma þessari stofnun í samband við landssímann, og hefir verið talið heppilegt að leggja línuna frá Skálavík, og er n. sammála um nauðsyn þessa máls. Vona ég, að hv.þm. geri sig ánægða með velvilja minn og n. og þjarki ekki mikið um málið að þessu sinni, en láti það bíða betri tíma.

Bergur Jónsson Ég á brtt. á þskj. 814, V, og er hún endurtekning á brtt., er ég bar fram við 2. umr., en tók aftur eftir till. samgmn. Í brtt. hefir slæðzt inn prentvilla. Stendur þar Stóra-Langadal“ fyrir „Stóra-Laugadal“. Eins og hv.frsm. gat um, hefir landssímastjóri lagt á móti línu þessari. En hann færir ekki fram nokkra ástæðu fyrir því. Hér er um stutta línu að ræða, en hún liggur yfir hlið, sem er sérstaklega illfær og jafnvel stundum ófær á vetrum. Þeir sem búa utar í Tálknafirði en Stóri Laugadalur, og þeir eru um þriðjungur hreppsbúa, eru oft útilokaðir frá síma, ef þeir fá ekki þessa línu. Vona ég, að samgmn. breyti skoðun sinni, þegar hún hefir athugað málið nánar og kynnt sér málavöxtu.

Gísli Guðmundsson Ég bar við 2. umr. fram brtt. við frv. á þskj. 499. Er þar um að ræða símalínur frá Skinnastað að Austara-Landi og frá henni línu um Kelduhverfi að Víkingavatni, í öðru lagi línu frá Leirhöfn, með bæjum, um Blikalón til Raufarhafnar, enda verði lögð niður núv. lína frá Kópaskeri til Raufarhafnar, og loks lína frá Þverá í Axarfirði að Sandfellshaga. Hefir hv. samgmn. tekið upp þessar brtt. mínar breytingalítið. Hinsvegar á ég brtt. á tveim öðrum þskj. Önnur er á þskj. 693, sem ég ber fram ásamt hv. 6. þm. Reykv., og mun hann mæla fyrir henni. Hin á þskj. 635, um línu frá Grenjaðar Stað um Hveravelli í Reykjahverfi að Laxamýri, og hefir hv.frsm. samgmn. minnzt á hana. Ég get fallizt á brtt. hans, að fyrir „Laxamýri“ komi „Skógum“. Þá vil ég minnast á c-lið brtt. minnar á þskj. 499, sem ég tók aftur til 3. umr., um línu frá Þverá í Axarfirði að Sandfellshaga. Landssímastjóri hefir ekki séð sér fært að mæla með henni, og heldur ekki n. Ég ætla að fara um þessa till. nokkrum orðum og leggja það svo á vald hv. d., hvað hún gerir. Sandfellshagi er efsti bær í Axarfirði undir Axarfjarðarheiði, sem er einn lengsti fjallgarður á landinu. Er mikil umferð um þennan fjallgarð, og kemur fjöldi ferðamanna að Sandfellshaga. Væri því mikið hagræði að síma þarna, bæði fyrir þá, sem þar búa, og eins fyrir ferðamenn, sem vilja panta gistingu fyrirfram. Væri þá rétt að taka upp þessa línu, sem ekki er nema 2 km. löng. Og þó að till. hafi ekki hlotið meðmæli landssímastjóra og n., vona ég, að hv. d. líti með velvilja á hana.

Pétur Ottesen Hv. samgmn. hefir nú í samráði við landssímastjóra fengið annað viðhorf gagnvart brtt. mínum. Það hefir komið í ljós, að ekki er um neinar samþykktir að ræða heima í héraði, sem séu til fyrirstöðu því, að þessar línur verði teknar upp í l., enda er hér um mikla þörf að ræða. Ég vænti þess, að hv. d. líti á nauðsyn þess að koma upp þessum línum, því fremur, sem komið hefir greinilega fram hjá hv.frsm., að hér er réttmæt krafa á ferðinni.

Jón Sigurðsson Ég á litla brtt. á þskj. 699, við brtt. á þskj. 670, um að á eftir orðunum „frá Silfrastöðum“ komi: með stöð á Egilsá. Egilsá verður skammt frá þessari línu, en bærinn er inniklemmdur af ám, Norðurá á aðra hönd, en Egilsá á hina. Er því á vissum tímum erfitt að komast þaðan til annara bæja. Er því ekki nema sanngjarnt, að þessi línustúfur verði lagður. Landssímastjóri hefir viðurkennt við mig, að þarna sé ekki um verulegt fjárhagsatriði að ræða, og það eina, sem hann hefir á móti línunni, er, að of margar stöðvar verði á þessari aðallínu. Þó ber þess að gæta, að hér er ekki um neina aðalstöð að ræða. En sími yrði mikið hagræði fyrir þennan bæ og annan, sem þar er skammt frá. Þessir bæir liggja að afrétti, og gæti því sími orðið til mikilla þæginda fyrir bæi niðri í sveitinni, er þyrftu að síma þangað, sérstaklega vor og haust. Vil ég svo ekki hafa um þetta fleiri orð. En viðvíkjandi þeirri línu, sem tekin hefir verið upp, um Blönduhlíð og Viðvíkursveit, vil ég benda á, að viðkunnanlegra hefði verið að fella um leið niður línu þá, sem fyrir var í símal. Er ofraun að hafa tvær símalínur sömu bæjarleiðina, og jafnframt dálítið hlálegt.

Þorbergur Þorleifsson Ég á brtt. á þskj. 814, sem ég tók aftur til 3. umr.Hv. samgmn. hefir ekki getað fallizt á hana og færir sem ástæðu, að landssímastjóri hafi ekki viljað mæla með henni, af því að herforingjaníðið hefir ekki enn kortlagt Lónið, en þar er þessi lína fyrirhuguð. Ég er hv. samgmn. þakklátur fyrir að hafa tekið til greina 3 af brtt. mínum, enda mælti landssímastjóri með þeim. Að hann ekki mælti einnig með þessari, er aðeins af þeim sökum, er ég áður gat um. Hv. þm. V.-Sk., hv.frsm. samgmn. í þessu máli, sagði, að ég hefði fengið miklu framgengt á þessu þingi. Er það fyrst og fremst af því, að ég hefi ekki farið fram á annað en það, sem sanngjarnt er, og svo er um þessa brtt. En það er ekki rétt hjá hv.þm., að þetta þoli bið. Um þessa línu stendur líkt á og um línuna frá Hólum að Syðra-Firði. Sjómenn hafa óskað eftir þessari línu, því að þarna getur verið afdrep fyrir báta í vissum áttum. Er það nauðsynlegt fyrir björgunarstarfsemina, að sími sé sem víðast með sjónum, og þarna fara vélbátar oft inn í vondum veðrum. Vænti ég því, að hv. d. sjái sér fært að taka þessa línu upp í símalögin.

Bjarni Bjarnason Hv. 1. þm. Árn. og ég eigum brtt. á þskj. 814,II. A-liður ræðir um símalínu frá Minni-Borg í Grímsnesi að Sólheimum. Stendur líkt á um þennan síma og þann, sem um getur í brtt. á þskj. 311, frá hv. 6. þm. Reykv. Er í báðum tilfellum um skóla að ræða. Sólheimar eru sjúkrahús og skóli í senn, sem sé fávitaskóli. Þó að landssímastjóri hafi ekki mælt með upptöku þessarar línu, þá er það ósanngirni. Þetta er mikil stofnun, sem hér um ræðir, og getur orðið langt að bíða þess, að bændur stofni með sér einkasímafélag. þannig að skólinn geti tekið línu frá þeim síma. Ég skal geta þess, að ég er alveg samþykkur till. á þskj. 511, og vil ég óska þess, að báðar þessar till. verði samþ., auk þeirra, sem landssímastjóri og n. hafa lagt til, að samþ. yrðu. Þá er b-liður brtt. okkar, um línu frá Minni-Borg að Búrfelli. Svo hagar þarna til, að þeir, sem vilja tala frá Minni-Borg að fjórum stöðvum vestar í sveitinni, t. d. Búrfelli, verða fyrst að hringja niður að Ölfusá til þess að fá samband og kostar það 1 kr. En þetta myndi ekki kosta nema 35 aura, ef þarna væri bein símalína. Auk þess er línan frá Minni-Borg að Ölfusá svo mikið notuð, að hún getur hvergi nærri fullnægt þörfunum. Enda þótt ég vilji forðast allt óhóf um framburð brtt., vona ég, að hv. d. fallist á þessar brtt.

Jón Pálmason Ég hefi tekið eftir því, hvílíkt kapp hv.þm. hafa lagt á að koma nýjum símalínum inn í l., og held ég, að ég hafi manna síðastur orðið til að taka þátt í því kappi. Hefi ég þó borið fram eina litla brtt. Er það lína frá Höfnum á Skaga að Ásbúðum. Ef fara á að bæta í símal. öllu því, sem nú virðist útlit fyrir þá er full þörf á, að þessi lína komi þar til greina. Þó get ég tekið fram, að ég tel ekki þörf á að koma þessari línu fram á þessu þingi. Virðist mér og athugavert, hvort ekki er á öðru meira þörf en miklum framlögum til þessara hluta. En til þess að láta ekki mitt kjördæmi sitja algerlega á hakanum, ber ég fram þessa brtt.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Ég þakka hv. samgmn. fyrir afgreiðslu á mínum brtt. Mér skildist hún vera með tveim þeirra. Stendur svo á um aðra þessara lína, að staður sá, sem ætlazt er til, að gerður verði að símastöð, er skammt frá landssímalínu. Hefi ég flutt þessa brtt. svo, að landssímastjóri gæti valið um, hvort heldur skyldi opna línuna eða leggja nýja línu á staurana frá Lækjarmóti, og mundi það þá ekki kosta meira en vírinn og kúlurnar. Um 3. brtt., sem hv. samgmn. hefir lagzt á móti, þarf ég ekki að segja margt. Býst ég við, að andmæli n. séu nokkurskonar dauðadómur yfir henni, nema ef hv. d. vildi vekja hana upp frá dauðum. Ég gæti fært fram margar ástæður fyrir þessari till., en ég mun þó takmarka það. En hér ræðir um að koma á símasambandi um Þverárhrepp, milli tveggja afskekktra hluta sveitarinnar. Má benda á, að í öðrum þessara hluta býr mesti fjárræktarmaður Húnavatnssýslu og líklega einn af mestu fjárræktarmönnum landsins. Ég veit, að mörgum er kunnugt um, að þessi maður er oft bjarghella manna að því er snertir sjúkdóma í sauðfé og hrossum. Það er oft ein af veigamiklum ástæðum fyrir að setja símalínu, að koma ákveðnum mönnum í samband við símakerfið, eða þeim mönnum, sem almenningur þarf að leita til. Þessi maður hefir enga viðurkenningu hlotið fyrir störf sín, sem enginn efast þó um, að hafi verið til mikils gagns, einkum eftir að útflutningur byrjaði á freðkjöti, þar sem hann hefir komið upp fé, sem skarar fram úr og er til fyrirmyndar. Mér er ánægja að því að geta vitnað til hv. 2. þm.N.-M., því þar sem hann hefir verið á ferð og athugað té, þá hefir féð frá Ásgeiri Jónssyni verið í hópi þess fjár, sem verðlaun hefir hlotið. Á þessu sést, að ástæða er til þess að veita starfi þessa manns viðurkenningu, ekki beinlínis vegna sjálfs hans, heldur þeirra, sem til hans þurfa að leita. Ég læt mér lynda það, sem n. hefir um þetta sagt, en vildi ekki láta þetta niður falla, af því að ég býst við, að n. hafi ekki verið kunnugt um þetta, þar sem ég hafði ekki talað um það við hana eða á neinn hátt reynt að draga sérstaklega fram hagsmuni míns héraðs.

Frsm. (Gísli Sveinsson) [óyfirl.]: Herra forseti! Mér finnst, að hv.þdm. hafi tekið afgreiðslu þessa máls skynsamlega og hófsamlega. Það má búast við, að eitthvað verði samþ. af því, sem n. er sammála um, en hitt verði þá látið bíða. Ég minntist ekki á brtt. á þskj. 499. Ég hélt, að hv.þm.N.-Þ. myndi láta sér nægja það, sem meiri hl. n. hefir tekið upp, og myndi taka hina brtt. aftur. En það hefir hann ekki gert, þó að landssímastjóri hafi lagt á móti þessu. Það er hafinn undirbúningur undir það, að koma þessum bæjum í samband við þá stöð, sem næst er, en það er Þverá, því þar er landssímastöð. Ég efast ekki um, að þörf er á því, að símasamband náist þarna. Það háttar svo til, að Sandfellshagi liggur að vissu leyti í þjóðbraut, á stað, þar sem ferðamenn þurfa oft að koma við á, og er því fullkomin sanngirni, að lína komi þarna, hvort sem það verður landssímalína eða ekki. Má vera, að þess verði ekki langt að bíða, að lína komi þarna, þó að n. hafi ekki mælt með því. Mér er það fullljóst, að símalögin með breyt. þeim, sem á þeim eru gerðar svo að segja árlega, eru komin í öngþveiti. Ég minntist á það við 2. umr. og vil láta það koma skýrt fram núna, að það er nauðsynlegt, að löggjöfin sé endurskoðuð og sett í samfellda heild og landssímastjóri og þeir aðrir, sem hér koma til greina, kæmu sér saman um, hvernig hin nýju lagaákvæði skyldu vera og hvernig l. ættu að vera í heild. Þá mætti svo fara, að miklu betri regla yrði, og að t. d. sumir línuspottar, sem nú er hnoðað inn í l., yrðu teknir sem sérstök grein af l. Yfirleitt er það svo, að það þarf að koma samræmi á símalöggjöfina, eins og gert hefir verið með vegakerfið, svo að hún komi fram sem ein heild, en það sé ekki alveg undir hælinn lagt, hvar lína er lögð og hvernig hún stendur af sér gagnvart öðrum línum. Hins er líka að gæta, að mikið getur skort á samræmi í einstökum héruðum, og þarf að halda áfram að umbæta löggjöfina og gera hana betri og aðgengilegri en hún er nú. Ég get nefnt sem dæmi það, sem hv. 7. landsk. hefir bent á, að landssímastjóri sjálfur hefir ekki áttað sig á till., sem fram hefir komið hér, en þar er sama línan, sem er í l. frá 1929. Það var því ekki þörf að koma með brtt. um þessa línu í Skagafirði, þar sem það er sama línan og áður, en þrátt fyrir það tel ég réttara að láta orðalagið haldast eins og það er nú, þó það sé að efni til sama og áður, því nú er það öllu víðtækara, enda telur landssímastjóri, að það sé nú meira svigrúm til þess að bæta við línum innan sveitarinnar en áður. Þó að enginn úr hæstv. landsstj. sé hér viðstaddur til þess að taka upp þetta mál um samræmanlega símalöggjöf, þá býst ég samt við, að landssímastjóri fái að vita um þessi tilmæli n.

Páll Zóphóníasson Ég hefi á síðustu stundu komið með eina brtt. Það liggur fyrir brtt. á þskj. 511, sem gerir ráð fyrir línu frá Skálavík í Reykjarfjarðarhreppi til barna-, unglinga- og íþróttaskólans á Reykjanesi í Reykjarfjarðarhreppi. Ég vona, að þessi lína verði samþ. Ef hún verður lögð, þá liggur hún um túnið á bæ þeim, sem heitir Þúfa. En þar býr oddviti sveitarinnar, sýslunefndarmaður og margt fleira, og þurfa menn því oft að ná í hann í síma, og þar sem hér er um aukalínu að ræða, þá tel ég sjálfsagt, að lína sé lögð heim á þennan bæ. Það gæti kannske verið hægt að fá þessa línu án þess að flytja till. um það, en ég tel þó réttara að taka þetta upp í brtt. á þskj. 511, og ætla ég því að leggja fram skrifl. brtt. um það, að hnýta þessu aftan við till. Ég vona, að menn fallist á að samþ. þessa brtt., þar sem hér er um það að ræða, að leggja síma inn á bæ, þar sem fjöldi manna þarf að nota hann, og er þetta því hagur bæði fyrir bóndann og fjölmarga menn aðra, sem þurfa að ná í hann í síma.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Ég skal geta þess, að þessi till. kemur mér að óvörum, en það gerir ekki mikið til, því það er gott, að þessi tilmæli komi fram. Ef rétt er skýrt frá því, að línan eigi að liggja um túnið á bænum Þúfu, og þar sem hér er um aukalínu að ræða, þá á að vera auðgert fyrir bóndann að fá símalínu inn til sín, og tel ég ekki rétt að koma með brtt. um það. Ég hefi ekki átt kost á að tala við landssímastjóra um þetta. Ég get ekki fallizt á þessa brtt., en býst við, að það verði talinn gefinn hlutur, að sá bær, sem er í því túni, sem línan liggur um, fái síma. Ég vil því mælast til, að hv.þm. beri ekki fram brtt. um þetta, en láti sér nægja að fá meðmæli mín, ef á þarf að halda. Og býst ég við, að landssímastjóri taki það til greina.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm.N.-M. við brtt. á þskj. 511, að aftan við gr. bætist: „með stöð á Þúfu“.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Ég vil leyfa mér f. h. n. að mótmæla till. Hún er fram komin þannig, að landssímastjóra er ekki gert fært að segja álit sitt um hana. N. fylgir þeirri reglu, að láta enga till. koma fram án þess að landssímastjóri segi álit sitt um hana. Ég hygg, að hv.þm. (PZ) ætti að láta sér nægja þá skýringu, sem ég gaf, og álíta málinu fullborgið. Það er of mikill þrái - svo að ég bæti ekki neinu framan við - að vilja ekki sætta sig við þetta.

Forseti (JörB): Það þarf að leita tvennskonar afbrigða fyrir till., því að hún er bæði skrifl. og of seint fram komin.

Sigurður Kristjánsson Ég hefi ekki mælt með 2 brtt., sem ég hefi flutt, enda þarf ég þess ekki, þar sem samgmn. hefir gert það, bæði form. n. og hv. 2. þm. Árn., og hafa þeir gert það mjög vel. Ég vil nota tækifærið og þakka n. fyrir undirtektirnar. Út af skrifl. brtt., sem fram er komin, vil ég segja það, að ég vildi gjarnan hafa borið hana fram sjálfur, en ég gerði það ekki af því, að sá maður, sem á hér hlut að máli, er mér skyldur. Ég vildi ekki láta líta svo út, sem ég væri að halda honum fram af þeim sökum. Það er rétt hjá hv. 2. þm. N: 91., að þessi maður hefir öll opinber störf á hendi fyrir sína sveit og verður að fara daglega alllanga leið í síma í Skálavík. Ég veit, að hann fær sér einkasíma, ef ekki er annað að gert, því hann getur ekki lengur án símans verið. Það hefði auðvitað þurft að bera málið undir landssímastjóra, en ég veit, að hann samþykkir þetta, þegar hann veit, að frá þessu heimili ganga öll erindi, er snerta sveitarmál, og þessi maður er trúnaðarmaður fyrir sveit sína og hefir nýlega verið settur í n., þar sem hann þarf oft að ná símasambandi suður til Rvíkur og víðar. Ég veit, að þetta mundi koma sér mjög vel fyrir hann, og vil ég eindregið mæla með því, að þessi brtt. yrði samþ., þó að ég játi, að það hefði verið æskilegra, að þetta hefði verið borið undir landssímastjóra.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Ég skal enn á ný láta hv.þdm. heyra, að landssímastjóri hefir lagt á móti till. á þskj. 511, en samgmn. hefir tekið þetta út úr vegna skólastofnunarinnar, því hún vill gera sitt til þess, að sími sé lagður í skólann. En landssímastjóri hefir sagt, að þetta hafi verið fyrirhugað sem einkasímalína. Það gætu fimm bæir gert kröfu til þess að fá síma, ef hann væri lagður á þennan eina bæ, sem sé Þúfu. Við samgmn.mennirnir höfum haldið okkur við skólann, en viljum láta hitt óumtalað.

Páll Zóphóníasson Ég þarf eiginlega ekkert að segja, því hv.frsm. meiri hl. hefir ekki á nokkurn hátt hrakið, að nauðsyn sé að hafa stöð á Þúfu. Það, að hann lætur sér detta í hug, að hinir bæirnir heimti síma, sýnir, að það er þörf að taka það fram, að stöðin eigi að vera á Þúfu.

1) GTh: Ég er að vísu samþ. því, að sett verði ákvæði um aldurshámark opinberra embættis- og starfsmanna, en sakir þess hve harkalega er farið að hinum öldruðu mönnum með þessu frv., þar sem á að setja þá frá fyrirvaralaust og á sultareftirlaun, þá segi ég nei,

2) TT: Ég hafði kvatt mér hljóðs undir umr. um þetta mál, en vegna þess að ég var ekki mættur á því augnabliki, sem forseti tók málið fyrir, þá sýndi hann þá röggsemi að slíta þegar umr. Ég minnist ekki slíkrar röggsemi hjá hæstv. forseta fyrr. Um frv.gr. segi ég nei.

3) ÁÁ: Í sjálfu sér er ég samþ. meginhugmynd frv., um aldurshámark embættis- og starfsmanna ríkisins, en aðeins sem heimild, sem grípa megi til, ef á þarf að halda. En þar sem ekki er í frv. séð nægilega fyrir embættismönnunum, þegar þeir eiga að hætta, og fleiri ákvæði eru þar, sem ég tel athugaverð, þá segi ég nei.

4) ÁÁ: Ég segi já við brtt. þessari, sem felur það í sér, að fresta framkvæmd laganna fram yfir næsta þing. Þar fyrir get ég á næsta þingi fylgt þeirri endurbót á frv., að það gangi ekki í gildi fyrr en um áramót 1935-1936.

Forsrh. (Hermann Jónasson) Ég hefi ekkert við því að segja, þó að ekki verði samþ. afbrigði, svo að málið megi koma fyrir nú. En vegna þeirra ummæla, að reynt hafi verið með öllu móti að fá samkomulag um það, þá vil ég svara því, að þetta er að mestu leyti rangt. Það hefir einmitt verið tekið fram af minni hálfu, að það er ekkert því til fyrirstöðu að ganga þannig frá frv., ef tími vinnst til, að fella niður síðustu gr. þess, um að l. taki þegar gildi, en að gerð verði sú breyt., að 1. gangi ekki í gildi fyrr en 3 til 4 mánuðum eftir áramót. Og í öðru lagi hefi ég ekkert á móti því, að samþ. verði brtt., sem hér er á ferðinni, um það, að embættismenn fari frá störfum á þeim tíma árs, er þeir verða sjötugir, sem hentugast er.

Frsm. (Jónas Jónsson) N. hefir komið sér saman um að mæla með þessu frv. óbreyttu, og sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um frv. fyrir n. hönd.

Ingvar Pálmason Sjútvn. hefir ekki haldið neinn reglulegan fund um málið, en nm. hafa talað saman, og hefir orðið samkomulag um að láta málið ganga til 3. umr. og taka það til meðferðar í n. milli umr.

Forseti (EÁrna): Ég vil geta þess, að þetta mál verður tekið á dagskrá á morgun, og því er æskilegt, að sjútvn. gæti fengið tíma til að athuga frv. í dag. Sömuleiðis hefir landbn. óskað eftir að fá tíma til að hafa fund, og vildi ég því geta slitið fundi kl. 4.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Ég hefi leyft mér að bera þessa till. fram til þess að það verði rannsakað fyrir næsta þing, hve mikil brögð eru að skemmdum þeim, sem urðu á öldubrjótnum í Bolungavík í síðastl. októbermánuði. - Nokkur lýsing á skemmdunum hefir þegar borizt vitamálaskrifstofunni, en hún telur þær ekki nægilega ábyggilegar til þess að hægt sé út frá því að áætla, á hvern hátt eða hvað það myndi kosta að gera við skemmdirnar. Þó hefir lausleg áætlun verið gerð, og hljóðar hún upp á allt að 40 þús. kr. Þessa rannsókn þarf að framkvæma fyrir næsta þing, því að hv.fjvn. hefir ekki séð sér fært að mæla með fjárveitingu í þessu skyni fyrr en fyrir liggja upplýsingar í málinu, meiri en nú eru, og hefir mér því þótt rétt að fá þessar skemmdir rannsakaðar. Það, sem till. ætlast til, má framkvæma strax eftir áramótin, ef hittist á sæmilegt veður. Á Ísafirði er kafari og kafaraumbúnaður, ef til þess kæmi, að athuga þyrfti eitthvað, sem er niðri í sjó.

Jónas Jónsson Ég vil aðeins bæta því við þau orð, sem hv.þm.N.-Ísf. lét falla hér, að í viðbót við þá rannsókn, sem hann óskar eftir og ég álít sjálfsagða og eðlilega, þá býst ég við, að þeir hv.þm. aðrir, sem eru úr þeim héruðum, sem fyrir skemmdunum urðu, sem er mestur hluti Norðurlands, muni sameinast í því að óska eftir, þótt það verði e. t. v. ekki með till. til þál., að hæstv. stj. láti fara fram athugun á þessum skemmdum. Á Siglufirði eru þær mjög stórvægilegar, og einnig í Grenivík og Húsavík. Þó nokkrar skemmdir munu hafa orðið á Kópaskeri og Haganesvík. En eins og hv. dm. er kunnugt, þá þótti okkur í fjvn. ekki fært að sinna þessu máli Bolvíkinga að svo stöddu, þótt málið snerti stórt þorp og sé að því leyti áríðandi, og vegna þess að um dýrt mannvirki er hér að ræða, óskar heldur eftir því, að rannsókn fari fram, og ég vil nota tækifærið til þess að taka það fram, að n. gerir ráð fyrir því, að til svipaðra ráðstafana og þarna er um að ræða muni koma á öðrum þeim stöðum, er fyrir mestu og tilfinnanlegustu tjóni hafa orðið.

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Það er fráleitt, að ég leggi á móti því, að þessar skemmdir verði rannsakaðar annarsstaðar. Ég tel það sjálfsagt, og skoða samþykkt þessarar till. þannig, að rannsóknir megi gera víðar, þótt það sé ekki tekið fram í till.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég get verið stuttorður að þessu sinni. - Eins og sjá má af nál. hefir n. eindregið fallizt á að verða við þeim ítrekuðu óskum, sem borizt hafa frá vélbátaformönnum í Vestmannaeyjum um aukið ljósmagn vita þess, sem hér um ræðir. Ég gerði nánari grein fyrir því í upphafi umr., undir hvaða kringumstæðum menn stunda sjóinn á þessum slóðum og hvers vegna endurbót vitans væri nauðsynleg. Þarf ekki frekar að fjölyrða um þessa nauðsyn. Um brtt. er það að segja, að hún er fram borin til þess að lagfæra formgalla, sem var á tillgr. og mér var bent á af hæstv. forseta; og vænti ég, að þeir, sem annars vilja styðja ósk vélbátaformannanna í Vestmannaeyjum, fallist á brtt. þessa.

Forseti (JörB): Fyrst ekki hafa aðrir kvatt sér hljóðs, er umr. lokið. Þetta formsatriði till. er nauðsynlegt. Þessi brtt., sem hv.þm. Vestm. hefir flutt hér skv. hinum nýju reglum um till., sem hafa í sér fólgin fjárútlát, er eiginlega sjálfsögð, svo framarlega sem hún á að hafa nokkurt gildi, því að ef verja hefði átt sérstökum peningum samkv. till., sem ekki eru heimilaðir á annan hátt, þá mætti ekki bera slíka till. fram í deild, heldur í Sþ. 

Finnur Jónsson Ég vil geta þess, að brtt. þessi hefir ekki legið fyrir sjútvn., og n. hefir því ekki tekið afstöðu til hennar. Ég tel vafasamt, hvort aðaltill. hefði fengið meðmæli n., ef þessi brtt. hefði þá legið fyrir.

Forseti (JörB): Mér þykir leitt að heyra þetta. Það er langt síðan þessari till. var útbýtt í Nd., svo að hv. sjútvn. hefði getað verið búin að halda fund síðan um þetta mál. Ég vil hinsvegar vona, að hv. sjútvnm. minnist þess, að ég vakti athygli á þessu atriði strax, þegar umr. um málið hafði verið ákveðin.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Út af ummælum hv. form. sjútvn. vil ég geta þess, að um leið og þetta mál var afgr. minntist ég einmitt á það, að það væri formgalli á till., sem lagfæra yrði við umr. Ég skal fúslega viðurkenna það, að ég kom ekki auga á þennan formgalla fyrr en hæstv. forseti var búinn að benda mér á hann. Þetta ætti að geta verið augljóst og einfalt mál öllum hv.þdm., og þeir, sem samþ. vilja aukningu ljósmagns vitans, samþ. vitanlega bæði brtt. og aðaltill., en hinir, sem eru þessu mótfallnir, geta leitt það hjá sér.

Páll Þorbjörnsson Ég vil lýsa yfir því, að við sjútvnm. vorum hlynntir aukningu á ljósmagni Stórhöfðavita, en hv.fjvn. hefir gert sínar till. um veitingu vitafjárins, sem sérstaklega er ætlað til byggingar miðunarstöðvar í Vestmannaeyjum og radiovita á Reykjanesi. Þar sem ekki eru fullnægjandi upplýsingar fyrir hendi um kostnaðinn; þá treysti ég mér ekki til þess að greiða því atkv., að veitt verði fjárupphæð í þessu skyni af fé, sem á næsta ári er ætlað til vitabygginga. vegna þess að það gæti eyðilagt framgang þess, að miðunarstarfið yrði reist.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég veit ekki, hvort fleiri af hv. meðnm. mínum úr sjútvn. ætla að standa hér upp og afneita fylgi sínu við till. Báðir hv. meðnm. mínir í sjútvn., sem talað hafa, skrifuðu undir greinilegt nál., þar sem lagt er til, að bætt sé úr því neyðarástandi, sem sjómenn í Vestmannaeyjum eiga við að búa í þessum efnum. Það er tilfinnanlegt, að það skuli falla í hlutskipti þessa eina manns, sem situr hér í hv. deild með sjómannapróf, að sporna við því, að vélbátaflotinn í Vestmannaeyjum fái þá einu vitaumbót, sem kemur honum að verulegum notum. „Án er illt gengi nema heiman hafi“, og svo mun og reynast hér. Það er vitanlegt, að af miðunarstöð í Vestmannaeyjum hefir vélbátaflotinn engar leiðbeiningar. Það eru aðeins 2-3 bátar, sem fengið hafa tæki, sem getur verið, að eitthvað megi styðjast við, ef miðunarstöð væri til; en hinir 90 vélbátarnir eru í jafnmiklum vandræðum fyrir því. Ég vil biðja hæstv. forseta að afsaka, að ég hefi lengt umr. um þetta mál.

Forseti (JörB): Ég vil biðja hv.þdm. að halda sér við atkvgr. málsins sjálfs.

Finnur Jónsson Ég mun verða við beiðni hæstv. forseta um, að menn haldi sér við atkvgr. málsins. Með brtt. þeirri, sem hér liggur fyrir og ekki hefir verið borin undir sjútvn., er gerð sú breyt. á upphaflegu till., að fjárveitingin er ákveðin í næstu fjárl., en í till. sjálfri er þetta orðað mjög óákveðið. Það er því ekki hægt að segja með neinni sanngirni, að sjútvnm. afneiti fylgi sínu við þessa upphaflegu till., þótt þeir greiði atkv. gegn þessari brtt. Ég ætla, að hv.þm. Vestm. muni minnast þess, að fram komu í n. slíkar beiðnir sem sú, er hér um ræðir, víðsvegar af landinu. Víða á landinu vantar vita og víða á landinu eru vitar ekki nógu ljóssterkir, enda þótt full þörf sé á því, að dómi sjómanna sjálfra. Mitt atkv. er bundið við það, að þetta verði gert svo fljótt sem unnt er, jafnskjótt og fjárhagur ríkissjóðs leyfir, að það verði gert. Ég vildi helzt losna við að heyra hv.þm. Vestm. mæla gífuryrði í garð okkar meðnm. sinna, þótt við séum mótfallnir brtt. hans, sem slær því föstu, að þetta eigi að vera á næstu fjárl., því að um það liggur ekkert fyrir frá n.

Páll Þorbjörnsson Út af því, sem hv.þm. Vestm. sagði um gagnsemi miðunarstöðva, vil ég benda á það, að hann, ásamt fleirum, kom með þáltill., sem miðaði að því, að bátar fái slík tæki, sem nauðsynleg eru til þess að hafa gagn af miðunarstöð. Vitanlega kemur mér ekki til hugar, sérstaklega þar sem ég er sjómaður, að vera mótfallinn aukningu á ljósmagni Stórhöfðavita, en mín skoðun er sú, að allir þeir, sem vit hafa á þessu máli, skilji, að svo gott sem ljósið er, þá nær það samt skemmra en miðun.

Sigurður Kristjánsson Ég vil segja nokkur orð út af því, sem hv.þm. Vestm. sagði viðvíkjandi því, að hann vissi ekki, hvort eins væri ástatt um aðra sjútvnm. og þá 2, sem hér hafa talað, ef taka á það sem töluð orð, sem hv. 3. landsk. sagði hér um þetta mál. Hann talaði hér nokkur miður gáfuleg orð, sem ef til vill hafa átt að gilda sem flutningur hans máls, en þeir, sem setið hafa við fótskarir annara, geta ekki búizt við því, að orð þeirra verði tekin sérlega hátíðlega. Ég vil lýsa yfir því, að mín skoðun í þessu máli er ekkert breytt. Ég er ekki svo skyni skroppinn, að ég láti mér detta í hug, að þetta verði gert án þess að ætlað sé til þess fé, og ég ætla, að hv. meðnm. mínir, sem ætla að breyta afstöðu sinni til málsins, af því að nú er gerð grein fyrir því, hvernig fjárins er aflað, geri sér þessa fávizku upp. - Mín afstaða til þessa máls er óbreytt.

Emil Jónsson Ég ætla aðeins að segja nokkur orð. Mér er kunnugt af viðtali við vitamálastjóra, að hann telur, að margar vitabyggingar hér á landi séu nauðsynlegri en sú, sem hér um ræðir, enda þótt hún sé nauðsynleg. Ég hygg líka, að hann hafi einhvern tíma sagt hv. sjútvn. sitt álit. Ég vil því mælast til þess, að hv. sjútvn. fengi tækifæri til þess að athuga, hvað vitamálastjóri leggur til málsins með áorðnum breyt. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að vitamálastjóri sé þessu mótfallinn og telji annað nauðsynlegra í þessu efni, enda þótt þetta sé nauðsynlegt út af fyrir sig. Ég legg því til, að málinu verði aftur vísað til hv. sjútvn. til umsagnar.

Forseti (JörB): Þessi till.hv.þm. Hafnf. kemur nokkuð seint, því að ég er búinn að slíta umr. 

Jóhann Jósefsson Hv. 3. landsk. var að fræða menn á því, að rafmagnsbylgjurnar næðu lengra en ljósgeislarnir. Það er vitanlega gott að fá þessar upplýsingar, en ég geri bara ráð fyrir, að flestum hafi verið þetta kunnugt fyrirfram. Það er líka öllum vitanlegt, að miðunarstöðin kemur ekki að gagni þeim 80-100 vélbátum, sem stunda sjó við Eyjar, bæði frá Vestmannaeyjum sjálfum og frá Stokkseyri og Eyrarbakka. Rafmagnsbylgjurnar koma þeim ekki að notum, sem vantar tæki til þess að taka á móti þeim. Þetta hefði hv. 3. landsk. átt að vita áður en hann fór að elta mína till., af einskærri fordild, með miðunartill. sinni hér í hv. d. Það leið ekki nema ein nótt eftir að búið var að útbýta þáltill. um aukningu á ljósmagni Stórhöfðavita, þangað til hv.þm. kemur með sína till., sem hann hefir auðsjáanlega borið fram til þess að elta mína till. og eyðileggja. Það er óþarft að upplýsa það frekar, að það eru aðeins 2-3 bátar í Vestmannaeyjum, sem gagn geta haft af miðunarstöð, eins og nú standa sakir. Aftur á móti hafa allir vélbátarnir - jafnvel „trillubátarnir“ - gagn af ljósvita. Hv. þm. Hafnf. upplýsti það, að vitamálastjóri væri mótfallinn þessari till. Það er rétt, að hann er frekar á móti henni. En hann er jafnmikið mótfallinn till. um miðunarstöð. Þessi hv.þm. er nýbúinn að gera bandalag um það að hafa till. vitamálastj. að engu, og er því einkennilegt, að hann vitnar í tillögur hans í þessu máli.

Páll Þorbjörnsson Út af þeim ummælum hv.þm. Vestm., að ég hefði elt hans till. með minni, vil ég vitna til þess, sem gerðist í sjómannafélaginu hér, því að þar fóru fram umr. milli mín og þeirra um þetta mál, löngu áður en hv.þm. kom fram með sína till. hér í hv. deild, enda þótt ég hafi orðið 1-2 dögum á eftir honum með mína till., svo að það er ómögulegt að halda því fram með nokkurri sanngirni, að ég hafi elt hans till. með minni.

Bjarni Bjarnason Ég vil gera grein fyrir mínu atkv. Ég efast ekkert um nauðsyn þessa máls, sem hér er til umr., en þar sem það fé, sem ætlað er á næsta ári til vitabygginga, hrekkur hvergi nærri til þess að bæta úr brýnustu nauðsyn í þessu efni, og þar sem till. um aukningu á ljósmagni Stórhöfðavita var tekin til meðferðar í fjvn., en synjað var um fjárútlátin af áðurgreindum ástæðum, verð ég að greiða atkv. gegn till., þeirri, er hér liggur fyrir.

Sigurður Einarsson Ég er sá eini, sem kvatt hafði mér hljóðs í umr. um þetta mál, en var synjað um orðið.  Að því athuguðu, sem nú var nefnt, og eins hinu, að kunnugt er, að vitamálastjóri hefir ekki lagt kapp á, að aukning á ljósmagni Vestmannaeyjavitans verði framkvæmd á næsta ári, greiði ég atkv. gegn till. þeirri, sem hér liggur fyrir.

Forseti (JörB): Sakir þess, að þessi till. bindur eingöngu í sér fjárútlát af næsta árs fjárl. neyðist ég til þess að greiða atkv. á móti henni.

1) StJSt: Ég álít, að hér sé um mjög óvenjulega atkvgr. að ræða, þar sem gera á breyt. á fjárl. með samþykkt í Nd., og greiði því ekki atkv.

2) TT: Hér er að vísu um atriði að ræða, sem felur í sér útgjöld í fjárl., en þar sem mér vitanlega er ekki búið að afgr. fjárl. ennþá, virðist mér, að hægt muni að lagfæra þetta.

3) ÞorþÞ: Með tilvísun til þess, sem hv. 1. landsk. sagði, sit ég hjá.

4) GG: Mér skilst, að þessi till. hafi verið óþinglega fram borin, og hefði forseti því átt að vísa henni frá þegar í upphafi. Ég segi því nei.

5) Forseti: Það er að vísu svo, að ályktun þessi felur í sér fjárútlát í fjárl., sem ekki gilda nú, svo framarlega sem ekki finnst heimild fyrir greiðslu þessari annarsstaðar. Þetta er vitanlega formgalli, en mér virðist þó, að skoða megi þál. þessa sem áskorun um peningagreiðslu, sem ennþá hefir ekki formlega verið veitt. En sakir þessa, að hér er farið fram á að greiða peninga, sem ekki hafa verið heimilaðir ennþá, þá treysti ég mér ekki til að greiða atkv., og sit því hjá.

Frsm. (Páll Þorbjörnsson) Það eru aðeins örfá orð um þessa till. - Ég býst við, að flestum, ef ekki öllum, sé kunnugt um þær einróma áskoranir, sem hafa komið frá sjómönnum yfir höfuð um að fá reistar miðunarstöðvar í Vestmannaeyjum og á Reykjanesi. Sjútvn. hefir lagt einróma til, að till. verði samþ., en hinsvegar hefi ég, síðan n. tók ákvörðun um málið, borið fram brtt. um það, að stofnkostnaður greiðist af því fé, sem ætlað er til vitabygginga á þessu ári, og hefir meiri hl. fjvn. tekið till. upp í sitt nál. Brtt. er fram borin vegna þess, að mér var bent á, að það þyrfti að ákveða, hvaðan það fé skyldi koma, sem til byggingarinnar færi, því að tillögur, sem fælu í sér fjárútlát, ættu að ræðast í sameinuðu þingi. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið að þessu sinni.

Jakob Möller Mér skildist á ummælum hv.þm. Vestm. undir umr. um till. um Stórhöfðavitann, að fyrir lægi umsögn vitamálastjóra um það mál. Ég vil því bera upp þá fyrirspurn til sjútvn., hvort einnig liggi fyrir umsögn vitamálastjóra um þetta mál, eða hvort þessi umsögn grípur ekki yfir þessi mál bæði. Tel ég þá, að fróðlegt væri, eins og hv.þm. Hafnf. vakti athygli á í umr. um Stórhöfðavitann, að d. fengi eitthvað að heyra úr þessari umsögn.

Frsm. (Páll Þorbjörnsson) Út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, skal ég geta þess, að það er rétt, að það kom umsögn frá vitamálastjóra um ljósmagn Vestmannaeyjavitans, og hann lagði á móti aukningu þess. Einnig hefir n. fengið umsögn vitamálastjóra og landssímastjóra, þar sem lagt er á móti því, að reistar verði miðunarstöðvar. Ég hefi ekki fyrir mér þau plögg nú, en ég skal benda á það, að landssímastjóri segir í áliti sínu, að miðunarstöð á Reykjanesi muni kosta 80000 kr., ef þar eigi að vera 1 starfsmaður, en 130000 krónur, ef þar eiga að vera 3 starfsmenn. Hann miðar þá við, að hús yfir 2 starfsmenn kosti 50000 kr. Ætti þessi bending að nægja til að fullvissa menn um fjarstæður sérfræðinganna, þegar þeir bera það fram, að íbúðarhús fyrir tvær fjölskyldur kosti 50 þús. kr. Ég hygg, að þeir, sem hafa kynnt sér þessi plögg, geti fljótt fullvissað sig um, að það er eitthvað sérstakt, sem liggur á bak við þessa andúð vitamálastjóra og landssímastjóra gegn þessu máli. Ég hygg, að það sé ástæðan, að þeir séu að togast á um það, hvort þetta heyri undir vita- eða símamál. Hinsvegar hafa komið áskoranir og umsagnir frá öllum stéttum þeirra manna, sem koma til með að nota miðunarstöðvarnar, frá félögum vélstjóra, skipstjóra, stýrimanna, háseta og kyndara og frá fél. loftskeytamanna, og óska þeir þess einróma að fá miðunarstöðvar og telja það þá beztu öryggisráðstöfun, sem þeir hafi haft reynslu af. T. d. óska þeir skipstjórar, sem hafa miðunarstöð um borð í skipum sínum og hafa því reynslu af hvorutveggja, miðunum úr landi frá borði, að miðunarstöðvar verði settar upp í landi, því þeirra reynsla sé, að miðanir úr landi verði nákvæmari. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara lengra út í þetta. Þau bréf, sem n. hafa borizt um þetta, eru löng og ýmislegt fleira þar tekið fram. En ég held, að þeir, sem hafa lesið þessi plögg, hljóti að fullvissa sig um það, að andstaða þeirra er ekki á rökum byggð, heldur er það metingur um það, hvort þetta heyri undir vitamál eða símamál.

Jakob Möller Það má vera, að þessi umsögn þessara ráðunauta stjórnar og þings sé á þann veg, sem hv. 3. landsk. hefir nú lýst, en ákaflega þykir mér það undarlegt, og ég skil ekki, að það væri ekki ástæða til að birta þessi merkilegu plögg hér í þinginu, ef svo er, að umsögn þeirra sé algerlega miðuð við það, hvort þessi mál heyri undir þennan eða hinn starfsmann. Ég á ákaflega erfitt með að trúa þessu, þó að hann hafi sagt þetta. Annars er það yfirleitt mjög góð regla, þegar umsagnir eru fengnar frá slíkum opinberum ráðunautum þings og stj., að þær séu birtar í þingskjölum, svo að allir þm. eigi kost á að kynna sér þær, því að eins og kunnugt er, þá er það venjan, að þessi plögg fari til einhverrar n. og þm. eigi þess engan kost að nálgast þau eða kynna sér. Það er varla siður, að slík plögg komi fyrir augu annara en nm. þeirra, sem málið fá til meðferðar. Ég verð að álíta, að það sé miður farið, að þegar þessar brtt. koma fram við málið, þá skuli ekki vera gerðar ráðstafanir til þess, að þessar umsagnir væru birtar í þingskjölum. Ég tel réttast, að málið sé lagt þannig fyrir, að þeir þm., sem eru ekki sérfræðingar á þessu sviði, geti greitt um það atkv.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Sjútvn. hefir borið fram þáltill. þá, sem sjá má á þskj. 810, og segir í grg. um tilefni þess, að þáltill. er fram borin. Hefir n. átt tal við fulltrúa ýmsra stétta, t. d. Skipstjórafélagsins, Vélstjórafélagsins o. s. frv. Einnig hefir legið fyrir n. frv., er heimilar ráðherra að veita skipstjórum með smáskipaprófi undanþágu allt upp í 150 smálestir. Var n. eindregið á móti því, að mæla með svo víðtækri undanþáguheimild og fékk áskorun um það frá Skipstjórafél. hér og einnig utan af landi. Í þessu sambandi má einnig minnast á, að deilt hefir verið um réttindi vélstjóra og mótorista, en má þó segja, að allir séu sammála um, að nauðsynlegt sé að endurskoða þessi lög og breyta þeim í ýmsum atriðum. Þó segja megi, að lögin séu ekki gömul, hefir margt breytzt síðan þau voru samin. Einkum hafa mótorar rutt sér mikið til rúms síðan 1915, er l. voru sett, og l. hafa ekki gert ráð fyrir þeirri stækkun, sem orðið hefir síðan. Eru þær gloppur í l. um ýms atriði viðvíkjandi vélgæzlunni, að segja má, að mótorvélstjórum sé ekki tryggður sá réttur, sem þeim ber. Það er því óumflýjanlegt, að endurskoðun fari fram út af þeirri óánægju, sem um þetta ríkir innan hlutaðeigandi stétta. Ég geri ráð fyrir, að hæstv.ríkisstj. leiti álits fulltrúa allra stétta, sem hlut eiga að máli, um þau atriði, sem ágreiningi valda. Þar sem nefnd eru í ályktuninni önnur l. og reglugerðir, eigum við, við l. um stýrimannaskólann, vélstjóraskólann o. fl. Ef l. er breytt, er óhjákvæmilegt að breyta jafnhliða l. um skólana og taka fram t. d., að hve miklu leyti eigi að breyta kennslunni frá því, sem nú er. Leggjum við ríka áherzlu á, að þáltill. verði samþ. og þetta tekið til svo rækilegrar athugunar, að allir megi vel við una og ekki þurfi að vera með sífelldar smábreytingar á l.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég vil ekki á nokkurn hátt mæla á móti því að þessi þáltill. verði samþ., en ég vil benda hv. sjútvn. á, að það er naumur tími til undirbúnings, ef næsta þing kemur saman 15. marz, því eins og hv.frsm. tók fram, er hér margt að athuga, ekki aðeins um endurskoðun á siglingalögunum, heldur einnig um skipun stýrimanna- og vélstjóraskólans. Annars vil ég taka þessari till. vel, en ég þori ekki að lofa, að endurskoðun verði lokið fyrir næsta þing.