Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Það hefur orðið veruleg umræða um skattamál á undanförnum árum og það óréttlæti sem ríkt hefur á ýmsum sviðum skattamálanna. Þar verður að sjálfsögðu að skilja á milli þess, sem er löggjafaratriði, og þess, sem er framkvæmdaatriði. Það er ljóst, að ekki er nægilegt að við höfum í þessu landi góð skattalög, það verður einnig að búa þannig um, að réttlát og þolanleg framkvæmd þeirra sé tryggð. En þau vandamál, sem komið hafa upp varðandi löggjafaratriði í skattamálum nú á undanförnum árum, má flest hver rekja til verðbólgunnar. Verðbólgan hefur gífurleg áhrif á þau hugtök sem endanleg skattlagning miðast við, þ.e. tekjuhugtakið og eignahugtakið. Aðalatriðið er það, að einstaklingar, sem búa við sambærilegar aðstæður, greiði sambærilega skatta, og þetta hefur löggjöfin ekki getað tryggt. Þar kemur ýmislegt til: frádráttarheimildir, sérstaklega vaxtafrádráttur, söluhagnaðarákvæði og kannske ekki sterk framkvæmd laganna, en veik framkvæmd laga hlýtur að skapa misrétti í ákveðnum tilfellum. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er að mjög litlu leyti fjallað um skattlagningu einstaklinga og þær leiðréttingar sem hafa verið gerðar og breytingar á framtali einstaklinga - þar er fyrst og fremst fjallað um vaxtafrádráttinn - og mun ég ekki fjalla um það hér, því ekki er gert ráð fyrir að þau ákvæði taki gildi við skattlagningu nú á næstunni. En þar er gert ráð fyrir því að setja ákveðið hámark á vaxtafrádráttinn og binda það því, að vextirnir séu greiddir vegna öflunar íbúðarhúsnæðis til eigin nota. En auðvitað er ljóst, að takmarkalaus frádráttur vaxta, sem er í flestum tilfellum greiðsla fyrir verðrýrnun skulda, skapar ákveðin forréttindi þeim til handa sem mest skulda og bestan aðgang hafa að lánsfé. Í því frv., sem hér liggur fyrir, er fyrst og fremst fjallað um skattlagningu atvinnurekstrarins og skilgreiningu á þeim hugtökum sem skattlagningin byggir á, þ.e. hagnaðarhugtakinu og eignahugtakinu. Verðbólgan hefur brenglað svo skilgreiningu þessara hugtaka, að það er orðið óhjákvæmilegt að líta til þeirra áhrifa sem verðbólgan hefur á þau. Að vísu er skattlagning byggð á ýmsu öðru, eins og veltu fyrirtækja og öðru slíku. En það er skoðun mín að slík skattlagning sé ekki réttlát. Skattlagning á fyrst og fremst að byggja á tekjum aðila, en ekki umsvifum og eignum aðila, þannig að það er mjög mikilvægt að skilgreining þessara hugtaka sé sem best. Það, sem gerist í verðbólgu, er að ýmislegt brenglast í reikningsskilum fyrirtækja, sem leiðir til þess að niðurstöður reikninga fyrirtækja er ekki hægt að leggja til grundvallar mati á afkomu þeirra og þar með skattlagningu þeirra. Afskriftir eru samkvæmt eldri lögum byggðar á kostnaðarverði, sem í mörgum tilfellum er gamalt kostnaðarverð og löngu úrelt, þannig að afskriftir eru þess vegna ekki nægilega miklar í flestum tilfellum og ekki byggðar á endurmatsverði. Samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir að stöðugt endurmat fari fram á eignum og afskriftir verði miðaðar við þetta endurmat. Hins vegar eru afskriftarhlutföll verulega lækkuð, en það hefur verið stefna á undanförnum árum, til þess að mæta því vandamáli sem verðbólgan hefur skapað, að hækka fremur afskriftarhlutföll, taka upp hina svokölluðu flýtifyrningu og verðstuðulsfyrningu til þess að mæta vandamálum verðbólgunnar. Í öðru lagi hefur verðbólgan þau áhrif, að vörunotkun er færð á verðlagi, sem er skakkt, í reikningum fyrirtækja. Og í þriðja lagi er fjármagnskostnaður allur færður til gjalda án tillits til þeirrar verðbólgu sem ríkir, þannig að hagnaður, sem myndast af verðrýrnun skulda, kemur ekki til tekna við skattlagninguna. Það eru þessi atriði, sem skekkjan felst einkum í, og það eru þessi vandamál, sem þetta frv. tekur einkum á. Hins vegar er ljóst að það er ekki einfalt mál að taka á þeim vanda sem fylgir slíku verðbólguástandi sem nú er varðandi skattlagningu atvinnurekstrarins. Og mörgum finnst þær reglur, sem hér eru komnar á blað, vera flóknar og erfiðar í framkvæmd. En þetta eru þær afleiðingar sem menn hljóta að standa frammi fyrir í slíku verðbólguástandi sem hér hefur ríkt mörg ár, að það mun kosta þjóðfélagið mikla vinnu og verulega skriffinnsku ef á að aðlaga ýmsa hluti þessu verðbólguástandi. Það er vissulega rétt, að betra væri að koma verðbólgunni alveg niður en að þurfa að aðlaga skattalög verðbólgu. En þegar hún hefur ríkt jafnlengi og raun ber vitni tel ég að flestum sé það ljóst, að ekki verður lengur hægt að loka augunum fyrir því ástandi sem þar hefur skapast. Nefndin hefur starfað að þessum málum nú í nær tvo mánuði, og við höfum átt sameiginlega fundi með fjh.og viðskn. Ed. Með nefndunum hafa starfað Árni Kolbeinsson deildarstjóri í fjmrn. og Ólafur Nilsson löggiltur endurskoðandi og aðstoðað okkur við það st.arf sem þar hefur farið fram. Þegar n. fékk frv. til meðferðar í des. s.l. var öllum ljóst að nauðsynlegt var að þetta mál fengi skjóta meðhöndlun, þar sem mikil óvissa ríkti um það, með hvaða hætti framtöl skyldu gerð af einstaklingum og af fyrirtækjum, og nú hefur þurft að framlengja framtalsfresti tvívegis vegna þessa óvissuástands. Hins vegar þótti n. ekki mögulegt að afgreiða málið nokkrum dögum eftir að hún fékk það til meðferðar. Hér var um miklu stærra mál að ræða en svo að slíkt væri verjandi. N. taldi nauðsynlegt að athuga málið allítarlega og hafa samráð við ýmsa aðila sem hagsmuna eiga að gæta. Var frv. sent til umsagnar margra aðila og bárust bréf og umsagnir frá eftirgreindum aðilum: Sameiginleg umsögn frá Félagi ísl. iðnrekenda, Landssambandi ísl. útvegsmanna, Vinnuveitendasambandi Íslands, Landssambandi iðnaðarmanna, Sambandi fiskvinnslustöðva og Verslunarráði Íslands. Frá Félagi löggiltra endurskoðenda, Sambandi ísl. bankamanna, Kauphöllinni c/o Aron Guðbrandsson, Sambandi ísl. bankamanna, Jafnréttisráði, Stéttarsambandi bænda, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Sambandi ísl. samvinnufélaga, Sölustofnun lagmetis, Félagi ísl. iðnrekenda, Félagi einstæðra foreldra, Alþýðusambandi Íslands, Stúdentaráði Háskóla Íslands og Bandalagi háskólamanna. Auk þess komu fulltrúar frá ýmsum þessara aðila á fund n. Þeim var boðið að koma á fund n. ef þeir óskuðu eftir því, og voru ýmsir sem þáðu það og komu til þess að gera grein fyrir sínum málum. Umsagnir þessar eru mismunandi ítarlegar, því að stuttur frestur var gefinn til þess að skila umsögnum og aðilar höfðu ekki langt ráðrúm til þess að ganga frá þeim. Þessar umsagnir fjalla fyrst og fremst um skattlagningu atvinnurekstrarins. Umsagnir frá aðilum eins og Alþýðusambandi Íslands, Bandalagi háskólamanna, Sambandi ísl. bankamanna og fleirum eru ekki ítarlegar og báru allir við tímaskorti sem eðlilegt var. En öllum þessum aðilum var auk þess boðið að koma á fund n., ef þeir óskuðu eftir því, og þáðu það nokkrir aðilar. Nefndarmönnum er það ljóst, að ýmsar ábendingar, sem þarna komu, eru mjög mikilvægar fyrir þessa aðila. Hins vegar hefur verið reynt að takmarka breytingar og brtt. við það sem hefur þótt óhjákvæmilegt og sæmileg samstaða hefur náðst um. Þykir mér rétt að gera grein fyrir aðalatriðum í þeim brtt. sem hér liggja fyrir frá n. á sérstöku þskj. og eru samtals á u.þ.b. 11 vélrituðum síðum og eru því nokkuð umfangsmiklar. Sannleikurinn er sá, að allar breytingar á skattalöggjöfinni eru mjög erfiðar í framkvæmd. Það eru svo miklar tilvitnanir frá einni grein í aðra, að ein breyting getur þýtt það, að gera þurfi margar breytingar á öðrum stöðum, og það er mikil hætta á mistökum þegar þessar breytingar eru gerðar. Það atriði, sem n. hefur e.t.v. eytt mestum tíma í, er svokölluð fyrning, sérstök fyrning vegna verðbreytingarhagnaðar. Meginatriði þessa frv. er meðferð á verðbreytingarhagnaði eða tapi vegna peningaeigna og skulda, og það kemur skýrt fram í frv. að skattlagning þessa verðbreytingarhagnaðar getur skapað greiðsluvandræði. Deilt er um það, hvort slík skattlagning á að fara fram strax, þ.e. þegar rýrnun skuldanna verður, eða hvort skattlagningin skuli eiga sér stað þegar tekjurnar innleysast, t.d. við sölu viðkomandi eigna sem skuldirnar hafa verið notaðar til að fjármagna. Það er alveg ljóst, að þótt skuld rýrni um ákveðna upphæð á einu ári myndast ekkert nýtt peningastreymi í viðkomandi atvinnurekstri, þannig að skattlagning á slíkri rýrnun skuldanna hlýtur að skapa greiðsluvandræði. Frv. gerir ráð fyrir að slíkur hagnaður sé færður til tekna án tillits til þessa peningastreymis, en hins vegar er tekið tillit til þess með því að heimila afskrift á móti reiknuðum verðbreytingarhagnaði sem nemur 1/4 af þessum verðbreytingarhagnaði. Eftir miklar umræður og umfjöllun í n. hefur þótt rétt að leggja til að þetta afskriftarhlutfall verði hækkað. Er hér gerð till. um að þetta hlutfall verði 45% af verðbreytingarhagnaði. Ég vil hins vegar taka það fram, eins og fram kemur í grg., að ekki er fullt samkomulag í n. varðandi þetta afskriftarhlutfall af verðbreytingarhagnaði, og mun n. taka það atriði til frekari umfjöllunar að lokinni 2. umr. Voru ýmsar hugmyndir uppi í n. um það, hversu hátt þetta hlutfall skyldi verða, en allir voru sammála um að vegna þeirrar miklu óvissu, sem ríkir um áhrif þessa ákvæðis, væri rétt að auðvelda aðlögun að þessum nýju aðstæðum, vegna þess að ekki er ljóst hvaða áhrif þetta hefur á einstök fyrirtæki í landinu. Einnig er tekin upp sérstök heimild til 100% fyrningar af verðbreytingarhagnaði vegna skulda sem samsvara nýfjárfestingu sem ekki hefur verið tekin í notkun. Þetta er það atriði sem mestu máli skiptir í brtt. n. og þess vegna þótti mér rétt að gera nú strax í upphafi sérstaka grein fyrir því. Á þskj. 164 eru brtt. sem n. gerir, og mun ég nú gera nokkra grein fyrir þeim. Sú brtt., sem fram kemur í 1. lið er varðandi sjálfseignarstofnanir og íþróttafélög og fleiri slíkar stofnanir, þ.e. að þessi félög séu ekki skattskyld. Þessi brtt. er í samræmi við það sem gilt hefur í þessum efnum og er til þess hugsuð að taka af þar allan vafa. Einnig er brtt. í 19. tölul. varðandi þessa aðila, en eins og menn e.t.v. vita og hafa orðið varir við gerðu lögin ráð fyrir því, að allir slíkir aðilar, sjálfseignarstofnanir, svo sem átthagafélög, slysavarnafélög og ýmis félagasamtök, væru framtalsskyld, en þyrftu að sækja um undanþágu frá því, og kom auglýsing um það í byrjun þessa árs. Hér er sennilega um nokkur þúsund aðila að ræða, og þótt ljóst sé að það er út af fyrir sig kostur að þessir aðilar geri grein fyrir fjárreiðum sínum, þá er lagt hér til að þessi skylda sé felld niður að sinni. Hins vegar er ljóst að skattyfirvöld geta að sjálfsögðu krafið þessa aðila hvenær sem er um upplýsingar um þeirra fjárreiður. En mönnum er ljóst að skattkerfið mundi ekki ráða vel við það að fara nú að fá reikninga nokkur þúsund aðila, sem kannske væri lítil ástæða til að líta á flesta hverja. Er því gert ráð fyrir að fella þessa skyldu niður. Í 2. tölul. er engin efnisbreyting, aðeins um leiðréttingu að ræða, og það sama er varðandi 3. tölulið. Í 4. tölul. er breyting varðandi fyrningu af íbúðarhúsnæði sem leiðir af breytingu sem er í 9. tölul., en þar er gert ráð fyrir að heimilt sé að fyrna íbúðarhúsnæði sérstakri fyrningu vegna verðbreytingarhagnaðar. Ekki er gert ráð fyrir því, að heimilt verði að fyrna íbúðarhúsnæði í þessum lögum, jafnvel þó að slíkt íbúðarhúsnæði sé notað í atvinnurekstri. Hins vegar þykir nauðsynlegt að heimilt sé að fyrna slíkt íbúðarhúsnæði í atvinnurekstri sérstakri fyrningu vegna verðbreytingarhagnaðar. Í b-lið 4. tölul. er breyting sem skiptir verulegu máli. Þar er gert ráð fyrir því, að endurmat það, sem atvinnufyrirtæki mega framkvæma nú við þessa breytingu, verði byggt á fasteignamati í árslok 1979, en ekki í ársbyrjun 1979 eins og lögin gerðu ráð fyrir. Meginreglan er að vísu sú, að endurmatið skuli byggt á framreiknuðu kostnaðarverði, en hins vegar er heimilt að nota fasteignamat ef það er hærra. Síðan mun þetta fasteignamat verða framreiknað með sama hætti og annað í þessum lögum með verðbreytingarstuðli. Í c-lið er gerð sú breyting, að reynt er að auðvelda þeim, sem landbúnað stunda, að flytja söluhagnað af bújörðum innan vissra marka yfir í íbúðarhúsnæði til eigin nota. En eins og lögin voru var söluhagnaður af landi í öllum tilfellum skattskyldur án tillits til þess, hvað væri fyrir hann keypt. Nú er það náttúrlega ljóst, að í mörgum tilfellum, t.d. þegar bóndi hættir að búa vegna aldurs, er oft og tíðum ekki meira en svo að hann geti keypt litla íbúð fyrir andvirði jarðar sinnar, þó að það hafi vissulega nokkuð breyst á s.l. árum. Breytingin gerir ráð fyrir því, að ekki verði um skattlagningu af landinu að ræða noti hann söluverðið til þess að kaupa húsnæði til eigin nota í stað hinnar seldu eignar. Heimildin er hins vegar háð því, að þessi aðili hafi stundað búskap að aðalstarfi í a.m.k. fimm ár á s.l. átta árum á undan söludegi, þannig að hér er um verulega takmörkun að ræða. Og ef um sölu á landi er að ræða, t.d. hluta af landi út úr jörð undir sumarbústaði, eða einhver ákveðin slík gæði, þá er ekki gert ráð fyrir því, að heimilt sé að yfirfæra þann hagnað yfir í íbúðarhúsnæði. Í 5. tölul. er mælt fyrir um það - sem út af fyrir sig þarf e.t.v. ekki að taka fram í þessum lögum, en þykir réttara að komi fram með skýrum hætti-að endurmatshækkun fyrnanlegra eigna samkv. ákvæðum laga þessara og matshækkun búfjár sé ekki skattskyld, enda kemur matslækkun ekki til frádráttar tekjum. Hér er fyrst og fremst átt við það, að árlegt endurmat t.d. á fasteign og lausafé færist ekki sem skattskyldar tekjur, því þar er fyrst og fremst verið að leiðrétta raungildi þeirra eigna. Í 6. tölul. a er um leiðréttingu að ræða, en í b-, c- og d-lið eru breytingar á nokkrum fjárhæðum laganna. Eins og menn vita liggja ekki fyrir skattstigar nú á þessari stundu. Hins vegar munu menn þurfa að ganga frá framtölum sínum á næstunni og til þess að auðvelda það og koma í veg fyrir óþarfa breytingar eftir á hefur nefndinni þótt rétt að færa nokkrar fjárhæðir til þess verðlags sem nú gildir. Er það sjómannafrádráttur í fyrsta lagi, sem hækkar úr 1600 kr. á dag í 2700 samkv. brtt., í öðru lagi námsfrádráttur, sem hækkar úr 260 þús. í 430 þús., í þriðja lagi giftingarfrádráttur, sem hækkar úr 185 þús. í 306 þús., og í síðasta lagi líftrygging, sem hækkar úr 40 þús. í 66 þús. Einnig er lágmarksfjárhæð gjafa til menningarmála hækkuð úr 5 þús. í 10 þús., þ.e. ef gjafir til ákveðinna þátta menningarmála ná 10 þús. kr. eru þær upphæðir frádráttarbærar frá tekjum. Ef nefndin hefði ekki tekið þessar breytingar upp, er ljóst að menn hefðu þurft að færa þessar fjárhæðir samkv. lögum nr. 40/1978 á framtöl sín nú, eða þá engar tölur, sem hefði kostað miklar breytingar og mikla vinnu hjá skattyfirvöldum. Þess vegna ættu þessar breytingar að auðvelda það, að menn geti nú loks farið að ganga frá framtölum sínum. Í 7. tölul. er einnig um leiðréttingu að ræða í a-lið, en í b-lið er breyting, sem er allmikilvæg. Hún gengur út á það að framreikna rekstrartöp fyrri ára til þess verðlags sem gildir á uppgjörsdegi samkv. verðbreytingarstuðli. Frv. gerði ekki ráð fyrir slíkum framreikningi og þess vegna var ekki samræmi í þessum útreikningum. Þótti nefndinni nauðsynlegt að gera þar breytingu á. Í 8. tölul. er hækkun á gjaldfærslu vegna kaupa á minni háttar eignum, en samkv. þeirri brtt. er gert ráð fyrir að hækka þá fjárhæð úr 200 þús. í 700 þús. Ef minni háttar eign er keypt í atvinnurekstri, að upphæð 700 þús., þá er heimilt að gjaldfæra kaupverðið strax. Gengur brtt. út á það. 9. tölul. fjallar um þá breytingu sem ég talaði hér fyrst um, þ.e. meðferð verðbreytingarhagnaðar eða taps vegna peningaeigna og skulda. Sú brtt. gerir ráð fyrir því, að heimilt verði að afskrifa 45% af þeim verðbreytingarhagnaði með sérstakri fyrningu. Einnig eru ákvæði vegna nýfjárfestingar, en ákvæði laganna hefðu getað valdið miklum erfiðleikum þegar um uppbyggingu er að ræða, og þess vegna þótti nauðsynlegt að setja ákvæði um að heimila þar hærri fyrningu varðandi eignir sem ekki hafa verið teknar í notkun í ársbyrjun, enda hafi beinn fjármagnskostnaður á byggingartíma verið eignfærður sem byggingarkostnaður. Þessi fyrirframfyrning má þó aldrei vera hærri en nemur heildarfjárhæð tekjufærslunnar, þ.e. verðbreytingarhagnaðinum, samkv. 53. gr. laganna. Í 11. tölul. er breyting, sem fjallar fyrst og fremst um að gera það ljóst, að ákvæði um tillag í varasjóð séu byggð á skilgreiningu á því tekjuhugtaki, sem lögin og frv. gera ráð fyrir, þ.e. að heimilt sé að leggja tillag í varasjóð með tilliti til þess, að verðbreytingarhagnaður er reiknaður, og þeirrar niðurstöðu, sem rekstrarreikningurinn gefur til kynna samkv. ákvæðum þessara laga. Þetta á einnig við um úthlutun á arði og úthlutun á tekjuafgangi. Nauðsynlegt þótti að það kæmi skýrt fram, að þetta væri háð þessari skilgreiningu á tekjuhugtakinu. Það kemur einnig fram í ákvæði til bráðabirgða í 23. tölul., en þar segir: „Þrátt fyrir ákvæði III. kafla laga nr. 51/1968, um bókhald, XII. kafla laga nr. 32/1978, um hlutafélög, og laga nr. 46/1937, um samvinnufélög, sbr. 2. málslið 1. mgr. 91. gr. þessara laga, er öllum bókhaldsskyldum aðilum heimilt að miða gerð ársreikninga sinna við ákvæði þessara laga að því er varðar endurmat, fyrningar og færslu vegna verðbreytinga. Lögin raska þó ekki ákvæðum tilvitnaðra laga um að eignir í ársreikningi skuli ekki tilfæra með hærra verði en raunverulega svarar til verðmætis þeirra.“ Það er ljóst, að hvorki lög um hlutafélög né lög um bókhald gera ráð fyrir stöðugu endurmati, eins og hér er gert ráð fyrir. Þess vegna þótti nauðsynlegt að taka það fram í þessum lögum, að þetta væri heimilt þrátt fyrir ákvæði þessara laga um gerð ársreikninga og einnig væri heimilt að miða varasjóðstillag, arðsúthlutun og úthlutun á tekjuafgangi við niðurstöðu rekstrarreiknings samkv. skattalögum, þrátt fyrir ákvæði þessara laga um svipuð efni. Einnig er gert ráð fyrir því í þessum 11. tölul., að heimilt sé að draga helming af matsverði bústofns frá skuldum áður en tekjufærsla er reiknuð. Þetta er vegna þess að bústofn er metinn um áramót eins og hann er framgenginn að vori með fóðri vetrarins í sér, ef svo má segja. Í mati búfjárins er tekið tillit til verðmætis þess að vori, en ekki um áramót. Af þessum sökum eru fóðurbirgðir bænda ekki eignfærðar um áramót. Þær eru taldar vera með í mati bústofnsins. Þess vegna er gerð tillaga hér um að þessi staðreynd verði viðurkennd með þeim hætti að heimila frádrátt helmings þessa mats frá skuldunum áður en útreikningurinn fer fram. 12. tölul. er fyrst og fremst leiðrétting og 13. einnig. 14. tölul. er aðeins orðalagsbreyting, og í 15. tölul. er fyrst og fremst fjallað um atriði sem varða eðlilega framkvæmd mála í sambandi við skilnað, sambúðarslit og fleira í a-, b- og c-lið. 16. tölul. er leiðrétting, en í 17. tölul. er gerð sú breyting, að námsfrádráttur er heimilaður, án þess að sérstaklega sé farið fram á það, til 30 ára aldurs. Hins vegar gera lögin ekki ráð fyrir því og ekki frv. heldur, að námsfrádráttur komi sjálfkrafa til eftir 30 ára aldur. Það þarf að sækja um þann frádrátt samkv. 66. gr. frv., en þar stendur: „Heimilt er skattstjóra að taka til greina umsókn manns um lækkun tekjuskattstofns þegar svo stendur á sem hér greinir“, og þar kemur fram í 5 tölul.: „ef útgjöld vegna menntunar manns eftir 30 ára aldur“ - samkv. þá þessari breytingu - „hafa skert gjaldþol hans verulega.“ Ég vil taka það fram, að í þessu sambandi hlýtur að vera eðlilegt, ef maður er í fullu námi eftir þrítugt, t.d. fer til náms tiltölulega seint miðað við það sem venjulega gerist, að hann njóti slíks frádráttar. Hitt er svo annað mál, að ekki hefur verið talið rétt að hafa slíkan frádrátt ótímabundinn, án þess að eftirlit væri með því, og þess vegna var gerð tillaga um það á sínum tíma að binda þetta við ákveðinn aldur, en síðan þyrfti sérstök umsókn að koma til eftir 30 ára aldur. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta ákvæði, en vænti þess, að við framkvæmd mála verði tekið sérstakt tillit til þeirra sem hef ja nám sitt tiltölulega seint, t.d. eftir 30 ára aldur. 18. tölul. er fyrst og fremst leiðrétting. Í 19. tölul. hef ég þegar gert grein fyrir a-lið og næsti liður, b-liður, er leiðrétting á 41. gr. C-liður, sem er breyting á 42. gr., er þess eðlis, að ástæða er til að fara um hann nokkrum orðum. Hann fjallar um upplýsingaskyldu og er breyting á 94. gr. laganna, en í henni segir: „Öllum aðilum, bæði framtalsskyldum og öðrum, er skylt að láta skattyfirvöldum í té ókeypis og í því formi, sem óskað er, allar nauðsynlegar upplýsingar og gögn er þau beiðast og unnt er að láta þeim í té. Skiptir ekki máli í því sambandi hvort upplýsingarnar varða þann aðila, sem beiðninni er beint til, eða aðra aðila, sem hann getur veitt upplýsingar um.“ En Samkv. brtt. er gert ráð fyrir að þetta hljóði þannig: „Öllum aðilum, bæði framtalsskyldum og öðrum, er skylt að láta skattyfirvöldum í té ókeypis og í því formi, sem óskað er eftir, allar nauðsynlegar upplýsingar og gögn er þau beiðast og unnt er að láta þeim í té. Skiptir ekki máli í því sambandi hvort upplýsingarnar varða þann aðila, sem beiðninni er beint til, eða þau skipti annarra aðila við hann er hann getur veitt upplýsingar um og varða skattlagningu þeirra aðila eða eftirlit með henni.“ Hér er ekki um neina efnisbreytingu að ræða frá þeirri framkvæmd sem verið hefur. Hér er fyrst og fremst verið að aðlaga textann að þeirri framkvæmd sem hefur verið í þessum málum. Það er ljóst, að allt skatteftirlit byggist að nokkru leyti á þessari grein, og þess vegna er mikilvægt að það sé skýrt, að hér er ekki gert ráð fyrir að um neinar breytingar verði að ræða á þeirri framkvæmd sem verið hefur, en fyrst og fremst verið að aðlaga textann að því og fella niður það orðalag, sem þar var áður, sem var nokkuð opið og þar með óljóst og hefur gefið tilefni til misskilnings. Þess vegna þótti nefndinni rétt að breyta þessu orðalagi. Breytingar á 43. gr. hníga að því að tryggja rétt gjaldenda. Það, sem skiptir mestu máli í því sambandi, er að þar kemur fram að: „Tilkynning um skattbreytingu skal þó eigi send viðkomandi innheimtumanni fyrr en að loknum kærufresti til skattstjóra eða að loknum úrskurði kæru, hafi breytingin verið kærð, sbr. 99. gr.“ Hér er verið að taka af tvímæli um það, að ekki sé hafin innheimta á opinberum gjöldum fyrr en úrskurður kæru liggur fyrir frá skattstjóra. Í e-lið, 44. gr., er breyting á 98. gr. laganna. Gert var ráð fyrir því í lögunum, að lagt væri á félög jafnóðum og framtöl bærust, framtölin fullskoðuð og álagningu lokið. Þetta var að miklu byggt á því, að gert var ráð fyrir að taka upp staðgreiðslukerfi skatta, þannig að það eru verulega breyttar forsendur nú. Hér er gert ráð fyrir að álagning á félögin verði með svipuðum hætti, það verði lagt á þau í einu lagi tiltölulega fljótt, eftir því sem hægt er, og skoðun á framtölunum geti hafist eftir að álagning hefur farið fram. Hér er fyrst og fremst um það að ræða að koma við ákveðnum vinnubrögðum. Þykir ljóst að skattkerfið muni ekki ráða við það nú á þessu ári að standa að málum eins og gert var ráð fyrir í lögunum, þótt það sé út af fyrir sig góð regla, og sérstaklega einnig með tilliti til þess, að nú er ekki gert ráð fyrir að staðgreiðslukerfi komist á með þessum lögum. 45. gr. leiðir af breytingu á 44. gr. Í 46. gr. er breyting á 100, gr. í lögunum, en þar kom það fram, að ágreining um skattskyldu og skattstofna mætti ekki bera undir dómstóla nema úrskurður ríkisskattanefndar lægi fyrir, en þar stendur: „Ágreining um skattskyldu og skattstofna má bera undir dómstóla, enda hafi áður verið um hann úrskurðað af ríkisskattanefnd.“ Þetta er út af fyrir sig eðlileg regla, en hitt er svo annað mál, að það er út af fyrir sig nokkuð alvarlegt að meina aðilum aðgang að dómstólum ef þeir vilja sækja rétt sinn þangað. Það er hins vegar hægt að misnota þann rétt, en eftir þeim upplýsingum, sem nefndin hefur fengið er ekki talin ástæða til að ætla að um slíka misnotkun hafi verið að ræða í verulegum mæli. Þess vegna þykir ekki rétt að meina mönnum með þessum hætti að reka mál sín fyrir dómstólum ef menn sjá ástæðu til. 47. gr., sem er breyting á 108. gr. laganna, fjallar um málsmeðferð, opinbera rannsókn og fyrningarreglur. Þessi brtt. er í samræmi við niðurstöður vinnuhóps sem vann að þessu máli. Ljóst er að með hvaða hætti sem um þessi mál er fjallað þarf að vera tenging í þeim efnum við skattalög. Að vísu liggur hér frv. fyrir þinginu um það, að komið verði á fót sérstökum dómstól í sambandi við skattalagabrot, en hér er gert ráð fyrir að þau skuli rekin fyrir sakadómi. Hvað sem verður um afgreiðslu þess máls held ég að það sé ljóst, að það þarf að vera samræmi á milli skattalaganna og annarra laga um þetta efni, þannig að þessi breyting útilokar með engu meðferð þess máls og afgreiðslu þess hér í þinginu. Hitt er svo annað mál, að það hefði verið óheppilegt að um þetta ríkti óvissa nú í næstu framtíð. Nefndinni hefur því þótt rétt að taka þessa tillögu starfshópsins, sem vann að þessu á s.l. sumri, inn í brtt. sínar. 20. tölul. leiðir af breytingu í b-lið 7. tölul. og einnig 21. tölul. Í 22. tölul. er ákvæði þess efnis, að þrátt fyrir ákvæði XIII. kafla laga þessara skuli lög nr. 1/1980 gilda, eftir því sem við á, um greiðslu opinberra gjalda á fyrri hluta ársins 1980. Sett voru hér sérstök lög í byrjun þings um innheimtu opinberra gjalda á árinu 1980, þannig að með þessu er ljóst að innheimtuákvæði þessara laga taka ekki gildi fyrr en við fyrirframinnheimtu á árinu 1981. Ég hef áður gert grein fyrir breytingu á 57. gr. í 22. tölul., og í 23. tölul. eru ákvæði þess efnis, að vaxtatekjur og verðbætur manna á árinu 1979 af verðtryggðum spariskírteinum ríkissjóðs skuli þó vera frádráttarbærar að fullu frá tekjum við álagningu skatts 1980. Það var nokkur óvissa á s.l. ári um það, hvernig farið skyldi með verðbætur af spariskírteinum ríkissjóðs. Samkv. ákvæðum laganna, sem tóku gildi nú 1. jan. 1980, er alveg ótvírætt að verðbætur af þessum spariskírteinum eru skattfrjálsar. Þess vegna er óviðunandi að það ríki einhver sérstök regla varðandi þá aðila, sem fá endurgreiddar sínar verðbætur á árinu 1979, og þess vegna þótti nefndinni rétt að taka af allan vafa og kveða á um að þessar verðbætur væru skattfrjálsar. Herra forseti. Ég hef nú gert nokkra grein fyrir vinnu nefndarinnar og brtt. hennar. Ég sé ekki ástæðu til að fara að gera grein fyrir einstökum umsögnum sem nefndinni bárust. Þær eru margar nokkuð efnismiklar og hníga margar að þeim breytingum, sem hér eru gerðar, þótt það sé hins vegar ljóst, að nefndin gat að sjálfsögðu ekki orðið við öllum þeim óskum og tekið upp allar þær till. sem þar bárust. Það er ljóst, að þetta mál er hið mikilvægasta. Það mun snerta sérhvern aðila í þessu landi með einhverjum hætti nú á næstunni, bæði einstaklinga og atvinnufyrirtæki. Þess vegna er mikilvægt að tryggja sem best framkvæmd þessara mála, vinna að góðu upplýsingastarfi, þannig að öllum megi vera ljóst hvernig þeir skuli gera sín framtöl. Ég tel það vera misskilning að það verði erfiðara fyrir almenning að ganga frá framtölum sínum nú en áður. Það er að vísu komið nýtt eyðublað sem þarf að kynna vel og menn þurfa að átta sig á. Hins vegar horfir ýmislegt til einföldunar, því að ljóst er að það mun ekki vera hagkvæmt fyrir mjög mikinn fjölda fólks að nota frádráttarliði laganna, heldur mun það velja svokallaðan 10% frádrátt af launatekjum sínum. Talið er að það muni verða hagkvæmara fyrir u.þ.b. 70% hjóna og yfir 90% einstaklinga. Þessi breyting, að taka upp val um fastan frádrátt í stað hinna ákveðnu frádráttarliða, mun því horfa til verulegrar einföldunar. Ég held að það sé einnig ljóst, að þessi löggjöf mun hafa mikil áhrif á ýmislegt annað í þjóðfélaginu. Það er ljóst, að hugsunarháttur í atvinnurekstri hefur oft verið sá, að menn hafa haft mikinn áhuga á því að skulda mikið, komast yfir steinsteypu og eignir. Ég held að það sé ljóst, að þessi löggjöf muni hafa þau áhrif að menn snúi sér af meiri áhuga og meiri alvöru að því að reka hagkvæman atvinnurekstur án þess að hugsa - kannske ekki fyrst og fremst, en að nokkru leyti - um það að hagnast á verðbólgunni. Það er náttúrlega ljóst, að mikil verðmæti tapast í þjóðfélaginu með slíkum hugsunarhætti, ef atvinnurekstur, einstaklingar og aðrir, leggur mikið kapp á að hagnast á verðbólgunni í stað þess að reka arðsaman atvinnurekstur. Hins vegar er eðlilegt að fara ekki mjög geyst af stað og að það verði ákveðinn aðlögunartími, og ég tel að með þeim breytingum, sem nefndin leggur hér til, sé gætt skynsemi í þeim efnum. Einnig má geta þess, að ýmsar ákvarðanir, verðlagning, jafnvel fiskverðsákvörðun, byggjast á því, að vaxtagjöld atvinnurekstrarins séu ekki raunveruleg útgjöld, heldur fyrst og fremst greiðsla fyrir verðhækkun eigna. Þetta kemur oft fram í forsendum fyrir ýmsum slíkum ákvörðunum, þannig að þessi löggjöf getur vissulega haft áhrif á ýmsum öðrum sviðum. Nú mun liggja fyrir með miklu ljósari hætti hver er raunveruleg rekstrarafkoma atvinnurekstrarins. Þessi löggjöf og frumvarp byggir á því, að atvinnureksturinn geti varðveitt eigið fjármagn. Ef um það er að ræða að eigið fé atvinnurekstrarins hefur aukist frá ársbyrjun til ársloka verður um skattlagningu að ræða, þá hefur orðið hagnaður. Ef þetta eigið fé hefur rýrnað og minnkað verður ekki um skattlagningu að ræða, þá hefur fyrirtækið tapað. Fyrri skattalög hafa á engan hátt tryggt þetta meginatriði. Það hefur í mörgum tilfellum verið svo, að fyrirtæki, sem hafa átt meira eigið fé í árslok heldur en í ársbyrjun, hafa ekki greitt neina skatta. Og það hefur líka verið algengt, að fyrirtæki, sem á minna eigið fé í árslok heldur en í ársbyrjun, hefur greitt verulega skatta. Það er þetta meginsjónarmið, sem heilbrigður atvinnurekstur verður að geta byggt á, að ekki sé um skattlagningu að ræða nema um raunverulega verðmætisaukningu hafi verið að ræða. Það má til gamans geta þess, að oft er talað um hvað bankastofnanir á Íslandi hafi mikinn hagnað. En það er líka augljóst og sést á reikningum þeirra, að eigið fjármagn þessara stofnana hefur farið rýrnandi, þ.e. að þessar stofnanir hafa í reynd ekki haft neinn hagnað. Þær hafa margar hverjar verið að tapa á undanförnum árum, vegna þess að það er út af fyrir sig lítill hagnaður í því eða enginn hagnaður að eiga jafnmargar verðminni krónur í árslok en menn áttu í ársbyrjun, þegar þessar krónur voru verðmeiri. Herra forseti. Það eru ýmis atriði sem eflaust hefði þurft að taka fram í þessu sambandi, en ég mun ekki nota meiri tíma að þessu sinni til þess að gera grein fyrir þessu máli. Það er sjálfsagt ýmislegt sem mætti taka fram og hefur verið óskað eftir að tekið væri fram. En hins verður að gæta, að margvíslegar útskýringar voru lagðar fram og yfirlýsingar gefnar á sínum tíma varðandi framkvæmd þessara mála - yfirlýsingar frá fjmrh. og útskýringar á því hvernig skilja ætti einstakar lagagreinar, sem hér er ekki gerð tillaga um breytingar á. ég sé því ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en vil aðeins ítreka það, að nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef nú mælt fyrir. Nokkrir nefndarmanna undirrita nál. með fyrirvara, þeir Albert Guðmundsson, Sverrir Hermannsson, Karvel Pálmason, og Matthías Á. Mathiesen, og munu þeir gera grein fyrir þeim fyrirvara. En það kemur m.a. fram í nál., að ekki er enn fullt samkomulag í nefndinni varðandi afskriftarhlutfall af verðbreytingarhagnaði, og lýtur fyrirvari þeirra fyrst og fremst að því atriði.



Herra forseti. Formaður fjh.og viðskn., hv. 3. þm. Austurl., hefur nú gert grein fyrir nál. og þeim brtt. sem fjh.- og viðskn. flytur við það frv. sem hér er til umr., en frv. er árangur af framhaldsstarfi sem unnið hefur verið eftir að ný skattalög voru sett vorið 1978, lög nr. 40. Á þinginu vorið 1977 var flutt frv. til nýrra skattalaga sem náði þá ekki fram að ganga, enda tæplega gert ráð fyrir því. Hins vegar fékk það frv. mjög ítarlega skoðun og miklar umræður og niðurstaða þess varð svo nýtt frv. sem flutt var á þinginu vorið 1978 og Alþ. samþykkti þá sem lög. Það var ljóst þá þegar, að ákveðin ákvæði í þeim lögum yrði að endurskoða og athuga nánar. Þar var um að ræða svo mikil nýmæli að rétt þótti að hafa slíkan fyrirvara á þegar löggjöfin var sett. Þeir hinir sömu aðilar, sem unnu að samningu þess frv. sem síðar varð að lögum, hafa unnið að þessu frv. og þeim brtt. sem hér eru til umr., þ.e. á vegum fjmrn. Ég vil taka undir orð formanns n. varðandi vinnubrögð þeirra, en ég vil ekki láta niður falla hans eigið nafn í því sambandi, því að hann hefur sjálfur frá fyrstu tíð unnið mjög ötullega að þeim breytingum á skattalögum sem við fjöllum um, bæði í tíð minni sem fjmrh. og síðar. Ég vil þess vegna færa honum þakkir. Þegar hann nefnir aðeins fulltrúa fjmrn. vil ég geta hans einnig. Löggjöfin, sem nú gildir, er ný frá rótum að heita má. Hefur slík grundvallarbreyting á skattalögum ekki verið gerð frá því að skattalög voru sett 1971, því að allar þær breytingar, sem síðar voru gerðar, fram til ársins 1978, voru felldar inn í þann ramma sem smíðaður hafði verið með lögunum frá 1971. En breytingarnar, sem gerðar voru með lögum nr. 40/1978, voru ekki eingöngu formbreytingar, heldur voru gerðar mjög veigamiklar og margvíslegar efnisbreytingar. Má þar m.a. minna á breyttar reglur um skattlagningu hjóna, þar sem tekin var upp sérsköttun hjóna með nokkurri takmörkun. Það má benda á breyttar reglur í sambandi við frádráttarliði til skatts og þá tillögu sem fram kom um að gefa skattaðilum val milli fasts frádráttar eða að telja upp þá frádráttarliði sem þar um ræðir. Síðan má víkja að breyttum reglum um skattmeðferð einstaklinga sem fást við atvinnurekstur. Allt voru þetta nýmæli sem höfðu verið til umræðu nokkuð langan tíma. Með svo ítarlegri vinnu sem fram hafði farið tókst að mínum dómi að ná fram í mörgum tilfellum þeim reglum sem flestir gátu við unað, og ég held að ekki hafi komið fram mjög mikil gagnrýni. Auðvitað liggur ljóst fyrir, að þegar um svo mörg nýmæli er að ræða sem raun ber vitni í þessari löggjöf hlýtur eitthvað að orka tvímælis og leiðréttingar fram að koma. Eru m.a. ákvæði í þeim till. sem fluttar eru af n. þar að lútandi. Varðandi atvinnureksturinn eru í lögum nr. 40/1978 veigamiklar breytingar, en þar eru stærstu breytingarnar á reglunum um fyrningu og söluhagnað. Í þessum lögum eru heimilaðar fyrningar af endurmetnu stofnverði einstakra fyrnanlegra eigna, en þar er gert ráð fyrir að fyrningarnar séu takmarkaðar hjá þeim aðilum sem fjármagnað hafa fyrnanlegar eignir með lánsfé og notið hafa vaxtafrádráttar frá tekjum. Þá voru einnig samþykktar tillögur um breytingar á söluhagnaði af öllum eignum innan og utan atvinnurekstrar og söluhagnaðurinn þar gerður skattskyldur án tillits til eignarhaldstíma, en söluhagnaður reiknaður sem mismunur söluverðs annars vegar og hins vegar kaupverðs sem framreiknað hafði verið eftir verðbreytingarstuðli að teknu tilliti til fenginna fyrninga. Þessar reglur, sem settar voru í lögin, voru þess eðlis, að ljóst var að sum ákvæði þeirra varð að endurskoða. Er það frv., sem við ræðum í dag, árangur af því starfi. Frv. gerir ráð fyrir annarri meðferð í sambandi við verðbreytingarhagnað. Í stað þess að gera ráð fyrir sérstökum endurmatsreikningi er gert ráð fyrir tekjufærslu og endurmatsreikningurinn ekki hafður með. Það liggur ljóst fyrir, að meðferðin í sambandi við verðbreytingarhagnað eða tap vegna peningaeigna og skulda er að mínum dómi það viðkvæmasta sem hér um ræðir. Eins og fram kemur í frv. er gert ráð fyrir að mögulegur verðbreytingarhagnaður geti skapað greiðsluvandræði. Frv. gerir ráð fyrir að slíkur hagnaður færist án tillits til peningastreymis. Til að koma á móti þessu er í 18. gr. frv. heimiluð sérstök fyrning, sérstök afskrift á móti verðbreytingarhagnaði, sem nemur í frv. 25%. Það kom fram í ræðu hv. formanns fjh.- og viðskn. að um þessa grein og þetta ákvæði varð ekki samkomulag í n., en samkomulag varð um allar aðrar brtt. sem n. flytur, enda eru þær til samræmis við það sjónarmið sem er í löggjöfinni, sem gildir, og því frv., sem flutt hefur verið til breytinga á skattalögunum. Brtt. ganga allar í þá átt að koma í veg fyrir að verðbreytingarhagnaður án peningastreymis lendi í skatti, en þar sem slík tilfelli geta og hljóta að verða að sjálfsögðu mörg sýnist mér að mjög vel verði að líta til þess þegar farið er úr einu kerfi yfir í annað og gera þessar reglur þannig úr garði að ekki skapist tjón af. Eins og fram kemur í nál. fjallaði fjh.- og viðskn. um ýmsar aðrar till. auk þessarar brtt, og ýmis önnur atriði, þ. á m. afskriftir vörubirgða og meðferð þeirra í uppgjöri fyrirtækja. Það náðist ekki heldur samkomulag um þau atriði og brtt. þar að lútandi því ekki fluttar við 2, umr. þessa máls. Hins vegar er í nál. vikið að atriðum varðandi fyrningarhlutfall, og n. taldi eðlilegt og rétt að láta koma fram skoðun sína þar að lútandi við afgreiðslu á þessu máli. Það hefur komið fram gagnrýni í sambandi við þetta frv. og þá vikið að því, að e.t.v. sé hér ekki nógu varlega farið í þá breytingu sem löggjöfin og frv. gera ráð fyrir. Það má vel vera. En skoðun mín er hins vegar sú, að eftir því sem mögulegt er sé rétt að tryggja að þessi löggjöf og þær breytingar, sem lagðar eru til með frv., verði þannig úr garði gerðar að sá ótti, sem fram hefur komið, reynist ástæðulaus. Ég tel að í ræðu formanns fjh.- og viðskn. hafi komið fram þau meginsjónarmið sem rædd voru í fjh.- og viðskn. varðandi afgreiðslu þessa máls. En eins og hann gat um undirrita fulltrúar Sjálfstfl. nál. með fyrirvara, og bæði kom það fram í ræðu hans og í því sem ég hér hef sagt, að ekki hefur náðst samkomulag um atriði sem að okkar dómi eru svo veigamikil að við töldum að ástæða væri til þess að þau væru skoðuð betur og freistað að ná samkomulagi. En við vildum ekki standa í vegi fyrir því að 2. umr. gæti farið fram um málið í dag og því yrði þannig þokað áfram.



Herra forseti. Það hefur liðið alllangur tími frá því að þetta frv. var upphaflega lagt fram hér í hv. deild og þangað til það kemur til 2. umr. Það er í sjálfu sér síður en svo neitt óeðlilegt að svo langur tími skuli hafa liðið, og á það ekkert skylt við þær stjórnarmyndunartilraunir, sem staðið hafa yfir, eða þá löngu stjórnarkreppu, sem verið hefur í landinu. Skýringin er mjög einföld. Hún er sú, að hér er um mjög viðamikið og vandmeðfarið mál að ræða. Fjölmargir aðilar hafa óskað eftir að fá að tjá sig um það og hafa haft mjög skiptar skoðanir á því. Mönnum hefur þótt sjálfsagt og eðlilegt að leyfa þeim að koma sínum - ja, maður gæti næstum því sagt: vörnum við. Það er ekki síður ástæða og hefur ekki síður verið ástæða til að athuga málið mjög vandlega í nefnd, þar sem öllum var ljóst, alveg frá því að lögin nr. 40 frá 1978 voru sett, að mjög erfitt væri að segja fyrir um áhrif þeirra í einstökum atriðum - raunar nánast ógjörningur. Hins vegar vil ég, þó að ég hafi ekki tekið þátt í störfum fjh.- og viðskn. af þeim eðlilegu ástæðum að ég á ekki sæti í n., láta sérstaklega koma fram, að mér er og mætavel kunnugt um að formaður fjh.- og viðskn. Nd. hefur unnið mjög mikið og gott starf, eins og nm. raunar allir í þessu máli, en þó einkum og sér í lagi formaðurinn. Ég held að ef hans hefði ekki notið við hefði málið verið skemmra á veg komið en það þó er. Vil ég færa formanni n. kærar þakkir fyrir hlut hans í þessu máli. Þó að margt sé enn óljóst í framkvæmd hinna nýju skattalaga, sem gengu í gildi um s.l. áramót, og enn séu mörg atriði þar mjög á huldu er Alþ. þó komið í þá tímaþröng að það verður að afgreiða breytingar við þau nú þegar til þess að stór vandræði skapist ekki við skattlagningu á árinu 1980 til viðbótar við þau vandkvæði sem þegar hafa orðið í því sambandi. Ég held að alþm. verði einfaldlega að taka á sig þá ábyrgð að reyna, eins og þeir hafa gert, að vanda eftir föngum afgreiðslu sína á þessu frv. og láta síðan slag standa þó að ekki sé enn fyllilega ljóst hver áhrif hinnar nýju skattlagningar verða, en treysta á tvennt í því sambandi. Í fyrsta lagi: Ef kemur í ljós við álagningu að mjög óvanalegir hlutir séu að gerast verði því þegar breytt, því að það er ekki tilgangur Alþ. að gera slíkt. Og í öðru lagi: Alþ. gefist tækifæri til að hlýða á skýrslu þegar á næsta haustþingi frá ríkisstj. eða hæstv. fjmrh. um hver reynslan hafi orðið af framkvæmd hinna nýju skattalaga, svo menn geti þá tekið málið til skoðunar á næsta þingi. Ég held raunar að óhjákvæmilegt sé að búa sig undir að gera það því að þegar nýtt tekjuskattskerfi eins og hér er um að ræða er innleitt mega menn búast við því, raunar er það næstum óhjákvæmilegt, að um nokkurra ára skeið þurfi að vera að sníða af þeim lögum ýmsa agnúa sem reynslan leiðir í ljós að á eru, en ómögulegt er að sjá fyrir. Ég ætla ekki að fara ýkjalangt út í þær breytingar sem tillaga er gerð um á þskj. frá hv. fjh.- og viðskn. á frv. því sem ég lagði fram fyrr í vetur. Ýmsar breytingarnar eru að mínu áliti til bóta, aðrar kannske vafasamari. Flestar eru til að reyna að slá frekari varnagla við ýmsum atriðum í núverandi lögum sem menn óttast. En ég legg mikla áherslu á að víð endanlega afgreiðslu málsins verði reynt að semja um það milli allra þingflokka hvernig endanlega verði frá málinu gengið. Ég tel affarasælast í svona lagasmíð, sem allir þingflokkar hafa komið nálægt að meira eða minna leyti og bera meiri eða minni ábyrgð á, að þeir standi saman um afgreiðslu málsins. Ég get lýst því yfir fyrir hönd okkar Alþfl.-manna, að við erum reiðubúnir til að ganga til afgreiðslu víð 2. umr. þegar í dag og getum út af fyrir sig fallist á að 3. umr. verði þegar á morgun í hv. d. og reynt verði að ljúka umr. í d. fyrir helgi svo að hv. Ed. geti tekið við málinu þegar á mánudag. Ég vil engu að síður nota nokkurn tíma til að fara fáum orðum um skattamál almennt í sambandi við þá breytingu,sem gerð var með lögum nr. 40 frá 1978, sem komu til framkvæmda um s.l. áramót. Eins og raunar kom fram þegar frv. til þeirra laga var lagt fram 18. apríl vorið 1978 gafst mjög lítill tími til að gaumgæfa þær miklu breytingar sem það frv., sem nú er orðið að lögum, gerði ráð fyrir að gerðar yrðu á skattakerfinu. Þó hafði að vísu nokkur tími gefist, því að á árinu áður hafði slíkt frv. verið sýnt þótt því hefði verið breytt í mjög veigamiklum atríðum á milli þinga. Það var ýmislegt mjög athyglisvert við það frv. sem lagt var fram vorið 1978, - frv. það sem nú er orðið að lögum. Það kom þá þegar fram að þingflokkur Alþfl. tók mjög jákvætt í frv. þáv. hæstv. fjmrh., Matthíasar Á. Mathiesen, enda var í því frv., sem síðar varð að lögum, gengið mjög til móts við ýmis sjónarmið sem við Alþfl.menn höfðum haft í skattamálum og m.a. flutt till. um á þingi. Fyrsta till. okkar um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt var lögð fram á hinu háa Alþingi sjö árum áður en frv. það var flutt sem síðar varð að lögum nr. 40 frá 1978. Það er einkum og sér í lagi athyglisvert að gefa gaum hversu margt í hinum níu ára gamla tillöguflutningi okkar til breytinga á skattalögum fann sér leið inn í frv. sem nú er orðið að lögum nr. 40 frá 1978. Ég vil aðeins nota tækifærið til að fara örfáum orðum um þau atriði. Í fyrsta lagi lögðum við til í tillögum okkar, sem eru nú orðnar næstum níu ára gamlar, að greint yrði á milli þess, hvort skattgreiðandi væri launþegi eða hefði tekjur af atvinnurekstri. Til móts við það sjónarmið var gengið í frv. hæstv. fyrrv. fjmrh., sem síðar er orðið að lögum. Í öðru lagi var það eitt af meginatriðunum í skattamálatill. okkar, að við ákvörðun á skattskyldum tekjum einstaklinga af eigin atvinnurekstri væru laun hans áætluð eins og telja mætti eðlilegt í samræmi við vinnuframlag hans og við þau laun sem greidd væru fyrir sambærileg störf á hinum frjálsa vinnumarkaði. Í gildandi lögum, sem voru lögleidd vorið 1978, var einnig gengið til móts við þetta viðhorf Alþfl. Í þriðja lagi lögðum við til í tillögum okkar, að reglum um afskriftir eigna væri breytt þannig að þar væri tekið tillit til eðlilegrar verðmætarýrnunar miðað við verðmæti eignar þegar afskrift færi fram og að jafnaði miðað við mat á upphaflegum endingartíma þannig að sama eign yrði ekki afskrifuð oftar en einu sinni. Það var einnig gengið til móts við þetta viðhorf okkar í þeim skattalögum sem nú eru í gildi og komu til framkvæmda um s.l. áramót. Þá lögðum við einnig til að hagnaður af sölu eigna yrði skattlagður að svo miklu leyti sem hann ætti ekki rót að rekja til rýrnunar á verðgildi peninga. Það er grundvallaratriði í þeirri skattalöggjöf sem sett var að tilhlutan hæstv. fyrrv. fjmrh. Matthíasar Á. Mathiesen. Þá höfðum við einnig ákveðin sjónarmið uppi um hvernig beita ætti sérsköttun hjóna. Við tókum eindregna afstöðu gegn þeirri reglu sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. kom upphaflega fram með í fyrsta frv. sínu um þessi efni, þ.e. að framkvæma sérsköttun hjóna samkv. helmingaskiptareglunni svokölluðu, og flutti þingflokkur Alþfl. brtt. við það frv. Hæstv, fyrrv. ríkisstj. féllst á sjónarmið Alþfl. í þessu máli og framkvæmd sérsköttunar hjóna, sem er í gildandi lögum, er í mestu nákvæm eftirmynd af þeirri brtt. sem þingflokkur Alþfl. flutti. Á vorþinginu 1978 var það tekið fram einkum og sér í lagi af okkar hálfu, að við gætum því í stórum dráttum fallist á frv., sem síðar varð lög nr. 40 frá 1978, og greiddu því atkv. þeir þm. Alþfl. sem þá sátu á Alþ., enda töldum við með réttu, eins og miklu skýrar og gleggra var fram tekið þá en ég geri nú, að í hinum nýju lögum væri að mörgu leyti í mjög veigamiklum atriðum gengið til móts við þær tillögur Alþfl. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem Alþfl. flutti fyrst fyrir níu árum á hinu háa Alþingi og endurflutti síðan í lítið breyttri mynd svo til á hverju þingi síðan. Það var aðeins ein meginbreyting gerð eða einum meginþætti breytt í umræddum lögum nr. 40 frá 1978 sem við vorum andvígir, en þar á ég við tillöguna sem var gerð um skattstiga og ýmsa afslætti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að það hefur lengi verið stefna Alþfl.- manna að fella ætti niður tekjuskatt af almennum launatekjum. Vegna ýmissa séraðstæðna í landi okkar eiga margir Íslendingar ekki völ á öðru en að vinna mjög langan vinnudag, ekki aðeins vegna tekjuþarfar, heldur líka vegna þess að menn eru þar að bjarga frá skemmdum miklum verðmætum sem þjóðarbúið þarf á að halda. Það er því við slíkar aðstæður og í slíkum þjóðfélögum mjög varhugavert að íþyngja almennu launafólki mjög mikið í sköttum þannig að það þurfi að borga hæsta skatthlutfall af venjulegum meðalaflatekjum og að stór hluti af þeim aukavinnutekjum, sem fólk vinnur sér inn sökum sérstakra aðstæðna í þjóðfélagi okkar fari með þeim hætti sem hátekjuskattur til ríkisins. Það var sem sé sjónarmið okkar í tekjuskattsmálum, sem er alkunna því að víð höfum á undanförnum árum ítrekað það á Alþ., að tekjuskattur yrði felldur niður af almennum launatekjum. Við teljum það tvímælalaust vera einhverja mestu og raunhæfustu kjarabót sem hægt er að veita í þessu landi. - Má ég aðeins benda hv. formanni fjh.- og viðskn. á að hann fer í ranga tösku.  Það hefur verið stefna okkar Alþfl.-manna að fella niður tekjuskatt af atmennum launatekjum: Við höfum viljað gera það í áföngum, og það var meginatriðið sem við töldum ábótavant í lögum nr. 40 frá 1978 þegar flutt var frv. að þeim á Alþ., að inn í þau lög vantaði þá stefnumótun í sambandi við niðurfellingu tekjuskattsins, sem við höfðum gerst málsvarar fyrir á hinu háa Alþingi. Brtt. þær, sem við fluttum við þetta frv., lutu því nær eingöngu að breytingum á skattstigum þeim, sem tillögur voru gerðar um í frv., með það að markmiði að fella niður tekjuskatta af almennum launatekjum. Það var meginaths. sem við gerðum við frv. sem síðar varð lög nr. 40 frá 1978. Það var meginbreytingin sem við vildum ná fram á því frv. Að öðru leyti gátum við Alþfl.-menn fallist í öllum meginatriðum á þær till., sem hæstv. þáv. fjmrh. gerði, og greiddum þeim raunar atkv. og höfum því alveg frá því að þessi lög voru sett verið stuðningsmenn þeirrar breytingar sem þar var verið að gera. Trúir þeim viðhorfum okkar og afstöðunni, sem kom fram þegar lög nr. 40 frá 1978 voru til meðferðar á Alþ., höfðum við í þeirri ríkisstj., sem lét af störfum nokkru fyrir helgina, undirbúið breytingu á skattstigum þeirra laga með það að markmiði að fella niður tekjuskatt af almennum launatekjum í áföngum á tveim árum. Sú endurskoðun, sem við gerðum á fjárlagafrv. hæstv. fyrrv. fjmrh. Tómasar Árnasonar, var fyrst og fremst í þá átt að lækka áætlun um heimtu tekjuskatts í því frv. um 7.2 milljarða. Með því boðuðum við í framkvæmd þá stefnu okkar að fella niður tekjuskatt af almennum launatekjum í áföngum þannig að fyrsti áfangi í þeirri baráttu yrði tekjuskattslækkun hjá einstaklingum í þjóðfélaginu um 7.2 milljarða frá fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar. Okkur bar að sjálfsögðu skylda til að sýna fram á það með tillögum um skattstiga, hvernig ætti að framkvæma tekjuskattslækkun og hvernig ætti að koma því við að fella niður tekjuskatt af almennum launatekjum í áföngum. Frv. um það efni hafði verið undirbúið í fjmrn., en þar sem hér var um pólitískt deilumál að ræða vildum við ekki flytja það, á meðan til umr. var í Alþ. og til meðferðar þar frv. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem nú er hér til umr., til að blanda ekki saman efnisatriðum þess frv. og því mikla pólitíska deilumáli sem ákvörðun skattstiga er. Engu að síður, þegar ljóst var að til stjórnarskipta mundi koma, tókum við þann kost að leggja fram á Alþ. frv. til l. um breyt. á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, þar sem við gerðum tillögur um, hvernig ætti að ákveða skattstiga þannig að við yrði staðið í fyrsta lagi tillögur í fjárlagafrv. okkar Alþfl.-manna um lækkun tekjuskatts um 7.2 milljarða á árinu 1980 frá tillögum fjárlagafrv. Tómasar Árnasonar, og í öðru lagi, hvernig ætti að framkvæma algera niðurfellingu tekjuskatts af almennum launatekjum á tveim árum. Þetta frv. er á þskj. 152. Það er 101. mál þessarar hv. deildar. Í stuttu máli sagt er þar gerð tillaga um hvernig afnema eigi tekjuskatt af almennum launatekjum meðalfjölskyldu í tveimur áföngum, á árinu 1980 og á árinu 1981, þannig að árið 1980 yrði tekjuskattur lækkaður um 7 milljarða, eins og við gerðum tillögu um í fjárlagafrv. okkar, og á árinu 1981 yrði tekjuskattur lækkaður um svipaða upphæð. Þetta yrði gert með ákvörðun skattstiga og skattvísitölu og því markmiði náð á þessum tveimur árum, að almenn meðallaunþegafjölskylda í landinu yrði tekjuskattslaus. Þetta gerðum við með því að leggja til að skattstigi yrði ákveðinn, eins og segir í frv. á þskj. 152, þannig að af fyrstu 2.5 millj. kr. tekjuskattsstofni greiðist 15%, af næstu 3.5 millj. kr. tekjuskattsstofni 30%, en 50% af því sem umfram er 6 millj. kr. tekjuskattsstofn. Munurinn milli hæsta og lægsta skatthlutfalls yrði þannig meiri samkv. tillögum okkar en lög nr. 40 frá 1978 gefa tilefni til. Almennir launþegar kæmust því ekki strax upp í hæsta tekjuskatt, eins og raunin hefur verið á undanförnum árum. Raunar var einnig gert ráð fyrir að bilið milli hæsta og lægsta skatthlutfalls yrði meira en var við álagningu tekjuskatts á árinu 1979, en það var gert í því skyni að hagnýta það svigrúm, sem við lögðum til í fjárlagafrv., fyrst og fremst til hagsbóta þeim tekjulægstu og um leið til eins mikillar hækkunar skattfrelsismarka tekjuskatts til ríkisins og mögulegt er. Brtt. okkar voru hugsaðar, eins og fyrr segir, sem fyrri áfangi á þeirri tveggja ára braut að fella niður tekjuskatt til ríkisins af almennum launþegafjölskyldum. Hugmynd okkar var að stíga lokaskrefið á næsta ári, árinu 1981. Samkv. áætlun Þjóðhagsstofnunar námu meðaltekjur heimila kvæntra verkamanna nálægt 6.7 millj. kr. á árinu 1979, meðaltekjur iðnaðarmanna 7.5 millj. kr., en meðaltekjur sjómannaheimila nálægt 9 millj. kr. á sama ári. Í tillögum okkar var gengið út frá því, miðað við upplýsingar Þjóðhagsstofnunar, að meðallaunþegafjölskylda hefði haft 7 millj. kr. í tekjur á árinu 1979 og að tekjuöflunin skiptist þannig milli hjónanna að annað þeirra hefði aflað 5 millj. kr., en hitt 2 millj. kr. Þessi tekjuskipting er að sjálfsögðu lauslega áætluð. Þá reiknuðum við með að þessi fjölskylda hefði fyrir tveimur börnum að sjá og annað þeirra væri á skólaskyldualdri. Við gerðum einnig ráð fyrir að fjölskylda þessi hefði haft það lítil vaxtagjöld að henni væri hagstætt að nota 10% lágmarksfrádráttinn. Ef um væri að ræða húsbyggjandafjölskyldu af þessari stærð með hærri vaxtagjöld hefði hún mátt hafa hærri tekjur til að sleppa skattlaus til tekjuskatts, því að þá hefði vaxtafrádráttur hennar numið hærri upphæð en hér er gert ráð fyrir. Samkv. áætlunum okkar um tekjur og aðstæður meðallaunþegafjölskyldu í þessu landi hefði hún að samþykktum tillögum okkar á þskj. 101 aðeins borið 176 þús. kr. tekjuskatt á árinu 1980, sem er mjög mikil lækkun frá þeirri tekjuskattsheimtu sem áætluð var í frv. hæstv. fyrrv. fjmrh., Tómasar Árnasonar. Á árinu 1981 hefði þessi launþegafjölskylda orðið skattlaus til ríkisins. Fjögurra manna fjölskylda - annað barnið er á skólaskyldualdri, hjónin vinna bæði úti, konan hálfan daginn, sameiginlegar tekjur þessarar fjölskyldu eru 7 millj. kr. á árinu 1979 framreiknað til verðlagsbreytinga á árinu 1981, sem enginn getur náttúrlega sagt um hverjar verða, - hefði samkv. tillögum okkar orðið skattlaus. Ef um hefði verið að ræða húsbyggjandafjölskyldu sem hefði haft meiri vaxlagreiðslur en í hinu ímyndaða dæmi okkar hefðu skattleysismörk hennar verið þeim mun hærri, hún hefði mátt hafa þeim mun meiri tekjur sem vaxtaútgjöldunum nemur. Með þessu móti gengum við sem sé til þess verks sem við höfðum heitið með tillöguflutningi á Alþ., m.a. þegar frv. hæstv. fyrrv. fjmrh. Matthíasar Á. Mathiesen var til umr. Við höfðum eina meginaths. að gera við það frv., að skattstiga vantaði í það frv. sem fullnægði þeirri skoðun okkar að fella ætti niður tekjuskatt af almennum launþegafjölskyldum í áföngum. Við gerðum ráð fyrir því í fjárlagafrv. okkar, sem hefur nú verið lagt til hliðar, að slíkt yrði gert í tveimur áföngum, og fluttum um það frv. á þskj. 152. Meginniðurstöður af tillögum okkar hefði í fyrsta lagi orðið til þess að meðalskattgreiðslur einstaklinga til ríkissjóðs hefðu lækkað um 16%. Hjá hjónum hefði meðaltalslækkun orðið 10%, en hjá einhleypingum 29%. Skattalækkunin hefði orðið tiltölulega meiri hjá barnmörgum en barnfáum fjölskyldum, t.d. um 25% hjá hjónum með þrjú börn eða fleiri, en aðeins 6% hjá barnlausum. Þannig hefðum við reynt að ganga til móts við þá launþega sem hafa átt sérstaklega erfiðar aðstæður umfram aðra, t.d. þá sem hafa fyrir mörgum börnum að sjá. Einnig hefði skattalækkun þessi tekið sérstakt tillit til hópa eins og einstæðra foreldra sem að óbreyttum lögum nr. 40 frá 1978 og með þeirri framkvæmd, sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. hæstv. fyrrv. fjmrh., hefðu farið mun verr út úr tekjuskattsálagningu á árinu 1980 en þau gerðu á árinu 1979. Við gerðum einnig ráð fyrir að gengið yrði til móts við sjónarmið einstæðra foreldra þannig að skattaleg staða þeirra yrði verulega bætt frá því sem hún væri ella. Ég vildi láta þetta koma fram við þessa umr. svo að ljóst sé að við höfum gert og lagt fram þær breytingar á lögum nr. 40 frá 1978 sem við börðumst fyrir þegar það mál var til umr. á Alþ. vorið 1978. En það voru fleiri í stjórnarandstöðu en Alþfl. Ég vildi gjarnan óska eftir því við hæstv. forseta d., sem náð hefur vopnum sínum úr Ed., að hann léti - nú, hæstv. fjmrh. er þarna. Þá er það í lagi, því að ég ætlaði einmitt að ræða nokkuð við hann.  Það voru fleiri í stjórnarandstöðu vorið 1978 en við Alþfl.-menn. Það var flokkur hæstv. fjmrh., Alþb., einnig. Hann hafði sitthvað að athuga við lög nr. 40 frá 1978, - sá ágæti flokkur sem nú tilnefnir fjmrh. í þeirri prýðisgóðu ríkisstj. sem nýlega hefur tekið við völdum. Ég er hér með nál. á þskj. 871 frá 99. löggjafarþingi, dags. 2. maí 1978, undirritað af Ragnari Arnalds, núv. hæstv. fjmrh. Og það er einkar athyglisvert, að á sama tíma og við Alþfl.-menn lögðum í okkar tillöguflutningi megináherslu á að fá fram breytingu á skattstigum til lækkunar á skattlagningu samkv. hinu nýja frv. flutti flokkur hæstv. núv. fjmrh. hvorki meira né minna en ellefu brtt. við frv. sem nú er orðið að lögum nr. 40 frá 1978. Það voru nú engar smábreytingar sem flokkur hans vildi ná fram. Því var spáð, að tekjur af tekjuskattsheimtu á því ári yrðu 21.5 milljarðar. Flokkur hæstv. fjmrh. lagði fram ellefu brtt. við frv. sem samtals hefðu lækkað skattheimtuna samkv. því um 13.5 milljarða af 21.5. Ja, starfsmaður þingflokks Alþb. er fljótari en ég að reikna prósentureikning, ég treysti mér ekki út í það svona „pá stáende fod“, eins og danskurinn mundi segja, en a.m.k. fólu þessar ellefu brtt. hæstv. núv. fjmrh. í sér allverulega lækkun tekjuskattsheimtu. Og nú er mín einfalda spurning þessi: Á milli 2. og 3. umr. gefst nokkur tími til að skoða lög nr. 40 frá 1978 nokkru betur. Má ekki vænta þess, að hæstv. fjmrh. hafi á milli 2. og 3. umr. áhuga á því að koma að einhverri af þeim ellefu breytingum á lögunum sem hann heimtaði í eigin persónu í nafni flokks síns að gerðar yrðu vorið 1978? Það voru engar smábreytingar hjá hv. frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. á því herrans ári 1978, því að hann sagði hvorki meira né minna en að megingallar frv., sem nú er orðið að lögum, væru að allar horfur yrðu á því, að skattlagning fyrirtækja og rekstraraðila yrði áfram smávaxin. Verulegur hluti atvinnurekstrar í landinu, sagði hæstv. ráðh., sleppur með að borga lítinn sem engan tekjuskatt. Það voru sem sé launamannaskattar fyrst og fremst sem verið var að leggja á með lögunum nr. 40/1978. Skyldi nú ekki hæstv. fjmrh. og flokkur hans vilja breyta þessu þegar flokkurinn fær tækifæri til, ekki aðeins í ríkisstj., heldur sem yfirbjóðandi skattalaga og skattaframkvæmdar í landinu? Ekki mun standa á okkur Alþfl.-mönnum að veita hæstv. fjmrh. einhvern afbeina í þessu sambandi, þó að fjarri verði að hann verði eins mikill og er hæstv. ráðh. lagði til á sínum tíma að þurrka svo til alveg út tekjur af tekju- og eignarskatti í landinu. Ég ætla ekki að ganga svo langt til móts við hann. Hvað vildi hæstv. ráðh. gera til breytingar á þeim lögum sem við erum nú að fjalla um? Hverjar voru þessar ellefu breytingar? Hann vildi gerbreyta ákvæðum frv. um fyrningar. Hann vildi fella niður viðbótarfyrningarheimild af skattskyldum hluta söluhagnaðar. Hann vildi hækka skattstiga lögaðila úr 45 í 53%, - hann á væntanlega eftir að sýna það þegar hann leggur fram skattstigafrv. sitt. Hann taldi sjálfsagt að undanþiggja nær alla tekjuskatti sem náð hafa 67 ár aldri. Nú leikur mér hugur á að vita um hug hans í því máli. Við getum komið þeirri breytingu fram milli 2. og 3. umr. að undanþiggja nær alla, sem náð hafa 67 ára aldri, tekjuskatti. Ég er reiðubúinn að styðja slíka brtt. komi hún frá hæstv. fjmrh. Auk þess flutti hæstv. ráðh. þá brtt. og barðist mjög eindregið fyrir því ásamt núv. starfsmanni þingflokks Alþb. að gera leigu fyrir íbúðarhúsnæði frádráttarbæra frá skatti. Menn nefndu það með mörgum fögrum orðum, hæstv. fjmrh. og starfsmaður þingflokks Alþb., í umr. á þinginu vorið 1978, hversu gríðarleg mismunun væri í þessu landi milli annars vegar þeirra, sem byggju í eigin húsnæði, og hins vegar hinna, sem þyrftu að borga öðrum leigu. Þeir félagarnir tveir lögðu til að þetta atriði yrði metið í skattalögum, eins og segir með leyfi forseta: „Ég flyt till. um,“ sagði hæstv. fjmrh., „að gera leigu fyrir íbúðarhúsnæði frádráttarbæra frá skatti, allt að 25 þús. kr. á mánuði fyrir einstakling og 50 þús. kr. fyrir hjón, með þeim rökum“ o.s.frv., o.s.frv. Það þarf sjálfsagt ekki að minna hæstv. ráðh. á þetta. Og nú spyr ég: Vill hæstv. ráðh. ekki nota það tækifæri, sem gefst nú milli 2. og 3. umr., til að koma þessari breytingu fram? En meginatriði málsins var þó 11. till. hæstv. ráðh. Hann sagði, með leyfi forseta: „Í ellefta lagi flyt ég till. um að hækkun skattvísitölu fylgi hækkun tekna milli ára og að þetta verði bundið í lögum þannig að menn geti ekki leyft sér sams konar hundakúnstir og hæstv. fjmrh. leyfir sér nú um þessar mundir.“ Ég legg til að hæstv. fjmrh. flytji till. um það milli 2. og 3. umr., að menn banni hundakúnstir með þeirri aðferð sem hann lagði sjálfur til vorið 1978. Ég þarf ekki að taka fram, að við Alþfl.-menn erum eindregið á móti hundakúnstum. Við erum fúsir til þess að fallast á slíka brtt. frá hæstv. fjmrh. Hæstv. núv. fjmrh. dró saman í nál. sínu, dags. 2. maí 1978, hvað væri helst að þeim lögum sem hann nú fjallar um. Endurmat eigna hækkar fyrningargrunninn stórkostlega. Þetta er óbreytt. Söluhagnaður verður sjaldan skattlagður vegna víðtækra heimilda til viðbótarfyrningar. Ekki hefur það breyst mikið. Fenginn arður af hlutabréfum af hlut í fyrirtæki, allt að 1/2 millj. kr. hjá hjónum, verður skattfrjáls. Það er enn þá. Taldi hæstv. ráðh. að nálgaðist hreinan fjármálaglæp að hafa þetta í skattalögum og hrósaði sér og Framsfl. sérstaklega fyrir að hafa afnumið slíkt úr lögunum á sínum tíma. Er ekki hæstv. fjmrh. tilbúinn að afnema það núna? Fjórðung af hagnaði félaga er heimilt að leggja til hliðar áður en skattur er lagður á. Taldi hæstv. fjmrh. það megingalla á lögunum sem hann fjallar um. Er hann ekki enn sömu skoðunar? Og hæstv. fjmrh. hélt áfram í nál. sínu, með leyfi forseta: „Ýmsar fleiri ívilnunarreglur mætti nefna. Samanlögð áhrif af öllum þessum smugum hljóta að verða þau, að verulegur hluti atvinnurekstrar í landinu sleppur með að borga lítinn sem engan tekjuskatt.“ Við skulum nú láta vera flestallar af þessum brtt. Það verður sjálfsagt ekki mikill tími til að koma þeim við, enda ekki víst að þær njóti stuðnings í hæstv. ríkisstj., þó að hæstv. fjmrh. sé að sjálfsögðu enn þá jafnáhugasamur um þær, nema þessi eina um hundakúnstirnar. Væri nú ekki ráð að banna, eins og menn ætla að banna verðbólgu með lögum í sambandi við niðurtalningar og fleira slíkt, - að banna hundakúnstir með lögum í skattalöggjöf, eins og hæstv. ráðh. lagði til vorið 1978 varðandi ákvörðun um skattvísitölu? Ég ætla því að láta mér nægja svona í lokin að ítreka þessa einu fsp. til hæstv. ráðh.: Mun hann ekki óska eftir því nú milli 2. og 3. umr., að sú hundakúnstaaðferð, sem hann ræddi um vorið 1978, verði alfarið afnumin svo að hæstv. ráðh. falli ekki í þá freistni að fara að leika sömu hundakúnstir og hv. þm. Matthías Á. Mathiesen lék í sinni fjmrh.-tíð?