Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fæðingardeild Landspítalans er í upphafi af vanhyggju byggð, og þörf er að byggja nýja fæðingardeild, stærri og fullkomnari. Ég vil hins vegar taka fram, að ég álít, að heilbrmrh. hafi gert rétt og það eina, sem hægt var að gera, með því að hlutast til um að fá aukið sjúkrahússrúm eða aukið rúm fyrir sjúklinga á handlæknisdeild Landspítalans og láta byggja nú þegar yfir kóbalttækin, jafnvel þó að það kosti nokkrar millj., og þetta hafi verið það eina, sem hægt var að gera í bili. Hins vegar greiði ég atkv. með till. vegna þess, að ég veit, að það er þörf á meira fjármagni til þess að hrinda þessu máli í framkvæmd og brýn nauðsyn er að gera það sem fyrst, og segi ég því já.



Herra forseti. Þar sem heilbrigðisstjórnin hefur þegar gert ákveðna áætlun um lausn þessa vandamáls, sem till. þessi beinist að í raun og veru, og fyrir liggur, samkv. þeirri áætlun, að lánsheimild, þótt samþ. væri, mundi ekki nýtast til framkvæmda á þessu ári, segi ég nei.



Herra forseti. Ég tel, að tvímælalaust beri að gera allt, sem unnt er, til að hefja byggingarframkvæmdir við stækkun Fæðingardeildar Landspítalans. En með skírskotun til yfirlýsingar heilbrmrh. við umr. í Sþ. um þetta mál s.l. fimmtudag, að framkvæmdir við bygginguna geti ekki hafizt fyrr en á næsta ári, tel ég ástæðulaust að taka 20 millj. kr. lán á framkvæmdaáætlun yfirstandandi árs og segi nei.



Herra forseti. Það hefur dregizt að ljúka 3. umr. um þetta mál, og var það vegna óskar, sem fram kom frá mér. Það lá fyrir erindi og liggur fyrir fjhn. þessarar hv. d. um breytingu á þessu lagafrv. Erindið er frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og varðar málefni þess, svo og starfsmenn sveitarfélaganna. Nm. voru sammála um það, að málið eða málaleitun sú, sem hér var um að ræða, yrði ekki tekin til athugunar öðruvísi en samkomulag væri á milli sveitarfélaganna og starfsmanna þeirra, eins og meðferð þessa máls frá upphafi hefur verið, þ.e.a.s. um kjarasamninga opinberra starfsmanna. Það hefur ekki enn borizt til n. niðurstaða af þeim umr., sem átt hafa sér stað á milli þessara aðila. Ef svo væri, mundi vera hægt að koma að þeim breytingum, sem þeir urðu sammála um, við umr. um málið í Ed., en til þess að tefja ekki fyrir framgangi málsins er rétt, að málinu verði lokið í þessari hv. þd.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt af fimm þm. úr Reykjaneskjördæmi. Það hefur hlotið athugun í heilbr.- og félmn. og var sent til umsagnar stjórnar ríkisspítalanna, sem út af fyrir sig getur fallizt á frv., eins og það er, með þeim ábendingum, sem fram koma í umsögn hennar. N. hefur einróma mælt með, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til 2. umr., er frv. til l. um loðdýrarækt og er flutt af hv. meiri hl. allshn. Ed. og hefur hlotið afgreiðslu í þeirri hv. d. Eins og fram kemur í nál., sem allshn. þessarar hv. d. hefur skilað um málið, varð hún ekki einhuga um afgreiðsluna. Svo sem fram kemur á þskj. 688, leggur meiri hl. til að frv. verði samþ., en minni hl., þeir hv. þm. Magnús Kjartansson og Jónas Jónsson, hafa skilað séráliti á þskj. 699 og leggja til að frv. verði vísað frá með rökst. dagskrá. Þetta mál hefur um nokkurra ára skeið legið hér fyrir hv. Alþ., var síðast vísað til ríkisstj. og það varð til þess, að skipuð var n. á s. l. vetri af hæstv. landbrh. til þess að endurskoða frv., sem áður var vísað til stjórnarinnar, og gera að nýju till. um það, hvort lagt skyldi til, að minkaeldi yrði leyft hér að nýju og skilaði þá um það lagafrv. Þessi mþn., sem starfaði um nokkurra vikna skeið í vetur, skilaði áliti til hæstv. ríkisstj., en varð þó ekki sammála. Hún var skipuð þannig, þessi n., að það var einn fulltrúi frá hverjum þingflokkanna, sem þeir tilnefndu sjálfir, og síðan formaður, sem skipaður var af ríkisstj. Þrír af þessum nm. skiluðu því frv. til ríkisstj., sem hér liggur fyrir og hefur verið samþ. af hv. Ed., eins og ég hef áður getið, en minni hl. skilaði hins vegar séráliti, og grg. hans hefur verið prentuð með sem fskj. hjá hv. minni hl. allshn. d. Ég sé ekki ástæðu til að hafa langt mál um þetta, nema sérstakt tilefni gefist til Eins og ég sagði áðan, hefur þetta mál mjög verið rætt, bæði hér á hv. Alþ. og eins í blöðum nú að undanförnu, og meira að segja í Ríkisútvarpinu. Það hafa verið mjög skiptar skoðanir um það fram til þessa, en mér er óhætt að segja það, að þær skoðanir eru nú greinilega mjög að breytast. Það kom m. a. fram í afgreiðslu hv. Ed., sem nú var að miklum meiri hl. samþykk því að afgreiða þetta frv., sem inniheldur fyrst og fremst þá breytingu frá núgildandi lögum, að þar er numið í burtu það bann við minkaeldi, sem verið hefur í gildi. Og eins og vakin er athygli á í nál. meiri hl. allshn., þá er hér í raun og veru um þá eina breytingu að ræða, sem máli skiptir, að numið er úr gildi bann gegn minkaeldi. Samkv. þeim lögum, sem í gildi eru og hafa verið, er hvers konar loðdýraeldi heimilt í landinu, annað heldur en eldi minka. En það er einmitt sú dýrategundin, sem farið hefur algera sigurför um öll nálæg lönd í þessari framleiðslugrein, og ég verð að segja það, að mér finnst, að þetta atriði, þetta meginatriði, - þegar menn gera sér grein fyrir því, sé í raun og veru ósköp auðvelt að taka afstöðu í þessu máli. Ég vil aðeins víkja hér að einu atriði, sem fram kemur í áliti minni hl. þeirrar n., sem undirbjó þetta frv. fyrir ríkisstj. og Alþ., og sem ég verð að játa, að ég hafði ekki séð fyrri heldur en núna, þegar þetta mál lá fyrir hv. allshn. d. En í þessu áliti, sem þeir undirrita hv. þm. Stefán Valgeirsson og Örnólfur Thorlacius, en það eru tveir þeirra manna, sem voru í n., sem undirbjó frv., segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Minni hl. lítur svo á, að n. hafi alls ekki haft aðstöðu til að kanna málið, eins og landbrh. lagði fyrir n. að gera, og því ekkert á því að byggja, sem frá n. kemur á þessu stigi málsins.“ Og svo halda þeir áfram: „Ef landbrh. gerir sér að góðu slík vinnubrögð, er það sýnt, að þessi nefndarskipun hefur aldrei verið nema til málámynda, aðeins til að geta sagt, að n. hafi verið skipuð í málið og hafi gert um það till.“ Ég ætla ekki að svara nema fyrir mig þeim ásökunum, sem í þessu felast. Og hvort sem þessir hv. meðnm. mínir hafa haft þá tilfinningu, að ég hafi yfirleitt enga alúð lagt í mitt starf í n., þá mótmæli ég því algerlega, og ég vil bara lýsa því hér yfir, að að því leyti, sem ég tók þátt í störfum þessarar n., gerði ég það af fullkominni ábyrgðartilfinningu og gerði mér grein fyrir öllum atriðum málsins. Hitt er svo rétt, að ég hafði, áður en til þess kom, að ég starfaði í þessari n., gert mér grein fyrir meginatriðum þessa máls. Og ég tel svona heldur ósmekklegar, þessar tvær klausur, sem þarna standa í nál. Ég skal ekki fjölyrða meira um þetta á þessu stigi. Við leggjum til, meiri hl. hv. allshn., að frv. verði samþ. hér í þessari hv. d. eins og það liggur nú fyrir á þskj. 403.



Herra forseti. Það er ekki að furða, þó að þingstörfin komist smávegis í uppnám, þegar sá atburður hefur gerzt, að stjfrv. hefur verið fellt. 

Forsetinn hefur sagt rangt til.

Sagt rangt til. Hvað á hæstv. forsrh. við? 
             En að sjálfsögðu skiptir það ekki miklu máli, í hvaða röð ræðumenn koma og taka til máls um loðdýrarækt, en minkurinn hefur seinustu árin ekki verið jafnnærgöngull við nokkra stofnun eins og hið háa Alþ. Það hefur verið árvisst, að flutt hafi verið minkafrv. á hverju einasta ári, og umr. um það mál hafa verið fjarskalega einkennilegar að minni hyggju. Menn hafa talað um það af feiknalegum tilfinningahita, hvort sem þeir voru meðmæltir eða andvígir minkaeldi. Ég verð að segja það eins og er, að ég hef eiginlega ekki heyrt jafneinkennilegar ræður haldnar af nokkru tilefni eins og þessu. Sumir virðast telja, að þetta dýr sé eins og pokurinn, en aðrir eru þeirrar skoðunar, að þarna sé hvorki meira né minna en bjargvættur þjóðarbúsins; minkaeldi geti verið atvinnugrein, sem bjargi Íslendingum út úr þeim stórfellda vanda, sem við er að eiga. Ég held, að þessi sjónarmið séu bæði öfgafull. Það er í sjálfu sér matsatriði, hvort hér á að taka upp minkaeldi eða ekki. Og til þess að hægt sé að taka afstöðu til þess máls, þurfa menn að hafa tiltækar nægar röksemdir með og móti. Röksemdirnar á móti eru algerlega ljósar, reynsla, sem við höfum þegar fengið af minkaeldi; bæði gekk það illa á sínum tíma og auk þess gerðist þá sá atburður, að minkar sluppu úr búrum og gerðu mikinn usla og óskemmtilega breytingu á náttúru Íslands. Þetta hefur verið landsmönnum mikið áhyggjuefni, og þetta verða menn að sjálfsögðu að hafa í huga. Náttúrufræðingar segja okkur, að enda þótt nú yrði tryggilegar gengið frá minkabúrum en verið hefur, sé það fullvíst, að minkar muni sleppa og að ný gerð minka muni valda nýjum usla vegna þess, að ræktaðir minkar hegði sér öðruvísi í náttúrunni en þeir minkar, sem eru orðnir hagvanir hér um langt skeið, og af því gæti hlotizt nýr vandi. Ýmsar aðrar hættur benda menn á, t. d. að minkar, sem nú eru fluttir inn frá útlöndum, gætu flutt hingað háskalega sjúkdóma. Við vitum það vel. að náttúra okkar hefur verið einangruð, og hér eru t. d. ekki ýmsir dýrasjúkdómar, sem eru í löndum umhverfis okkur. Ef slíkir sjúkdómar berast hingað, geta hlotizt af því alvarlegar afleiðingar. Í þessu sambandi hafa menn nú síðast bent á hundaæði, sem berst með minkum. Þessar staðreyndir allar ber mönnum að hafa í huga og meta eftir því, sem þeir telja, að gildi þeirra sé. Svo kemur á móti hin röksemdin, að minkaeldi geti verið arðbær atvinnuvegur á Íslandi. Ef sú er raunin, að minkaeldi væri í raun og veru arðbær atvinnuvegur, þá getur það komið upp sem matsatriði, hvort ekki sé rétt að taka þann atvinnuveg upp á nýjan leik, jafnvel þótt verið sé að leiða vissar hættur yfir íslenzka náttúru. Við vitum það vel, að þannig er því háttað á ýmsum sviðum. Við hefjum ýmsa atvinnuvegi og atvinnuframkvæmdir, sem við vitum að spilla stundum dýrmætum þáttum í náttúru okkar. Við gerum það vegna þess, að arðurinn er talinn mikilvægari en skaðsemin. Slíkt er alltaf matsatriði. Til þess að fá hv. alþm. til þess að breyta þeirri afstöðu sinni, sem staðið hefur um mjög langt skeið, að standa gegn minkaeldi, verður að bera fram veigamiklar og fullgildar röksemdir fyrir því, að fjárhagslegur ábati af minkarækt sé svo mikill, að það svari kostnaði að leggja í þær hættur, sem augljóslega eru þessu samfara. Mér skildist, að sú n., sem skipuð var að tilhlutan hæstv. landbrh. í janúar í vetur, hafi einmitt átt að kanna gaumgæfilega þessa hlið málsins, færa að því öflug rök, að minkaeldi gæti orðið arðbær atvinnuvegur á Íslandi. En mér finnst, að meiri hl. þessarar n. hafi gersamlega mistekizt þetta ætlunarverk. Ég er algerlega sammála því, sem minni hl. segir, að meiri hl. hafi kastað hendi til þessa verkefnis, e. t. v. vegna þess, að sumir nm. hafi verið svo sannfærðir um ágæti minkaræktar fyrirfram, að þeir hafi ekki talið ástæðu til að kanna þetta mál betur. Í þessu sambandi vil ég aðeins benda á þá grg., sem fylgir frv. Þar er mikið af almennum frásögnum um minkaeldi í öðrum löndum, en um Ísland er fjarskalega lítið sagt. Leitað hefur verið til Efnahagsstofnunarinnar um að gera áætlun um rekstur þúsund læða minkabús á Íslandi. En ef þetta plagg frá Efnahagsstofnuninni er til marks um venjuleg vinnubrögð þeirrar stofnunar, þá fæ ég ekki aukið álit á henni. Ég vil t. d. benda mönnum á það, að gert er ráð fyrir því í þessari áætlun, að greiðsla fyrir fiskúrgang til minkaeldis eigi að vera 1 kr. pr. kg. Nú hafa menn heyrt það hér um margra ára skeið, að einn af kostunum við minkaeldi eigi að vera sá, að þannig fáist mun hærra verð en hingað til fyrir fiskúrgang frá fiskvinnslustöðvum; þetta geti aðstoðað sjávarútveginn og gert verðmæta vöru, sem jafnvel spillist að öðrum kosti. En þetta verð, sem þarna er reiknað með, er sama verð, og greitt hefur verið fyrir lélegasta fiskúrgang til mjölvinnslu. Almennt verð á fiskúrgangi hefur verið miklum mun hærra. Samkv. upplýsingum, sem gefnar hafa verið um útflutningsverð á fiskúrgangi og sláturúrgangi frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, Sláturfélagi Suðurlands og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, kemur í ljós, að fiskúrgangur, afskurður af flökum, hefur verið seldur á 6.40 kr., ekki 1 kr. Bein, heilir hryggir eða möluð, hafa verið seld á 3.70 kr., og heill úrgangsfiskur hefur verið seldur á 5.30 kr. kg. Sláturúrgangur, lungu úr sauðfé og stórgripum, er ekki seldur á 5 kr. eins og talað er um í áætluninni. heldur á hvorki meira né minna en 18 kr. Annaðhvort verður að endurskoða þá kenningu, að frystihúsin hagnist svona mikið á því að selja úrgang til minkaeldis, ef þessi áætlun á að standa, eða ef verðið á að hækka til samræmis við það verð, sem tíðkast í raun og veru, þá verður ábatinn af minkabúinu þeim mun minni. Um þetta þarf að liggja fyrir algerlega raunsæ grg. Þegar minkaeldi var hér á Íslandi hið fyrra sinni, misheppnaðist það vafalaust ekki sízt vegna þess, að menn ímynduðu sér, að hægt væri að fóðra þessi dýr á úrgangi og þyrfti sannarlega ekki að hirða mikið um matinn, sem í þau færi. Þetta er alger misskilningur. Minkaeldi er ákaflega vandasamt eins og annað dýraeldi, og mjög vel þarf að huga að því, að ætið sé slíkt, að það tryggi, að feldurinn verði sem fullkomnastur. Það nægir sannarlega ekki að kasta fyrir dýrin einhverjum úrgangi. Samt segir meiri hl. n. sem svo, að fiskúrgang væri hægt að láta beint í hakkavélina fyrir dýrin í einstökum búum. Nefndin gefur þannig í skyn, að það sé hægt að hafa þessa úreltu aðferð við að fóðra dýrin. Þetta er fráleitur misskilningur. Ég er alveg sannfærður um það, að ef taka á upp minkaeldi á Íslandi og haga því á nútímalegan hátt, verður ekki undan því komizt, að hér verði stofnuð sérstök verksmiðja til þess að framleiða minkafóður og til þess að tryggja, að í það hráefni, sem til er í landinu, verði blandað bæði steinefnum og bætiefnum og öðrum þeim efnum, sem nauðsynleg eru til þess, að dýrin skili þeim feldi, sem til er ætlazt. En ef slík verksmiðja verður stofnuð á Íslandi, þurfa menn að gera sér grein fyrir því, hver er stofnkostnaður við hana, hver reksturskostnaður verður og hvað fóðrið frá henni muni kosta. Áður en við vitum þetta höfum við ekki hugmynd um, hversu hagkvæmur þessi rekstur er. Þess vegna höfum við, minni hl. allshn., gert það að till. okkar, að þeirri könnun, sem hafin var í janúar og sem að okkar hyggju er alls ekki málefnalega lokið, verði haldið áfram. Við leggjum til að málið verði afgreitt með rökst. dagskrá í trausti þess, að framkvæmd verði frekari rannsókn á kostum og göllum minkaeldis á Íslandi.



Herra forseti. Þá er minkurinn enn einu sinni kominn á Alþ. Að vísu í sakleysislegu gervi, því hans er hvergi getið í frv. og aðeins rætt um loðdýr, en að vísu er hann nefndur í grg. Og í 1. gr. frv. er okkur tjáð, að hæstv. landbrh. skeri úr um, hvort dýrategund þessi skuli teljast til loðdýra eða ekki. Með fullri virðingu fyrir hæstv. landbrh. og hans alkunna dugnaði leyfi ég mér að efast um, að hann hafi nánari þekkingu af loðdýrum en náttúrufræðistofnanir landsins, að ég tali nú ekki um yfirdýralækni. Mér skilst, að með frv. þessu, ef að l. verður, eigi að gera tilraun til minkaeldis hér á landi. Hér þarf engra tilrauna við. Minkarækt var hafin hér á landi í kringum 1930 og vissir voru menn þá um, að þarna yrði um mikinn tekjustofn að ræða. Minkurinn gæti aldrei sloppið úr búri og aldrei orðið skaðvaldur, hvað þá þjóðarvágestur. Ekki voru þó nema tvö ár liðin, þar til minkurinn var orðinn villt dýr í landinu, sem miklu tjóni olli í varpi, við veiðivötn og jafnvel á skepnum. Svo rammt kvað að þessu, að árið 1939 var horfið að því að veita opinber verðlaun fyrir að bana mink. Hann hafði þá lagt fögur fuglaver í eyði, svo sem í Slútnesi, í Viðey og víðar. Árið 1951 voru svo samþ. lög um, að minkarækt skyldi lögð niður í landinu á næstu fimm árum og skeði það. Minkarækt hefur sem sé verið reynd hér á landi í aldarfjórðung með þeim afleiðingum, að nauðsyn þótti til að leggja bann við henni. Samkv. l. um innflutning búfjár frá 1962 þarf samþykki yfirdýralæknis, en ekki umsögn til þess að heimila innflutning dýra. Þar segir og, að í því landi, sem dýrin eru flutt frá, megi ekki vera neinir þeir búfjársjúkdómar, sem menn kunni að óttast að borizt gætu á þennan hátt til landsins. Stríðir þetta frv. gegn þeim l., og mér er kunnugt, að yfirdýralæknir er mjög andvígur því, að hér sé slakað á, enda hefur sú reynsla, sem fengizt hefur af óvarlegum innflutningi búpenings, verið svo dýru verði keypt, að öllum ábyrgum mönnum ætti að vera ljóst, að til þess eru vítin að varast þau. Varðandi hugsanlegan hagnað og hins vegar hættur af minkaeldi vildi ég m. a. leyfa mér að vitna til eftirfarandi: Í marz 1966 var haldin ráðstefna í Stokkhólmi um villt dýr á Norðurlöndum: Vildt rovdyrs nordiske konferense. Var minkurinn þar m. a. til umræðu. Þar komst einn kunnáttumanna svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Það er fjarri lagi, að minkaeldi í Skandinavíu muni framvegis verða samkeppnishæft. Jafnóvíst er það og, að tízkan muni áframhaldandi gera minkaskinnin eftirsótt, þar sem þau eru víðs fjarri að vera beztu loðskinnin, sem við höfum.“ Og hann heldur áfram: „Persónulega er ég þeirrar skoðunar, að minkaræktin muni fyrr eða síðar lenda í alvarlegri kreppu.“ Á Norðurlöndum og Bretlandi er minkurinn nú plága, sem ekki verður ráðið við. M. a. var þetta mál eða innflutningur dýra - og þar með talinn minkurinn, - til umræðu í brezka þinginu og var þar mjög varað við honum. Dönum hefur að vísu tekizt vegna landslags að halda stofninum í skefjum, en í Noregi, Svíþjóð og Bretlandi er hann stöðugt vaxandi plága. Í Noregi hefur landbrn. skipað nefnd til að gera till. um eyðingu minksins. Á Norðurlöndum hefur og komið til mála að skattleggja minkabúin og verja skatttekjunum til eyðingar villiminksins. Í Rússlandi skeði það, að þar kom upp minkapest og eyðilagði að mestu rússneska minkastofninn. En það varð hins vegar Dönum til happs. Þar var minkaeldi komið í nokkurt fjárhagslegt öngþveiti, og hafði ríkisstj. ráðgert að lóga þar miklum fjölda minka,½–1 millj., en þetta slys í Rússlandi olli því, að danskur minkabúskapur rétti við, vegna þess að þeir gátu selt dýr til Rússlands. Þá veit ég ekki, hvort formælendur minkainnflutnings gera sér ljósa þá sjúkdómshættu, sem slíku getur fylgt. Minkurinn ber með sér vissa sjúkdóma, sem geta borizt í önnur skyld dýr, svo sem hunda. Má þar nefna tríkínur og bendilorma, en versta farsótt er minkafárið eða minkaæðið, sem berst í hunda og veldur hundafári. Þetta er talinn mjög hættulegur og skaðvænlegur sjúkdómur, sem herjar nágrannalönd okkar, Norðurlöndin, Bretland og einnig N.-Ameríku. Fram til þessa hefur dýralæknum okkar og ströngu eftirliti með búfjárinnflutningi tekizt að forða íslenzka hundinum frá þessu fári, en mikil hætta er á, að sá sjúkdómur gæti borizt til landsins með innflutningi minka, og væri þá illa farið, ef við lóguðum íslenzka fjárhundinum, sem svo dyggilega hefur fylgt íslenzka bóndanum í meira en þúsund ár, en fengjum í staðinn villta minka. Þá vildi ég leyfa mér að fara fáeinum orðum um þá fjárhagsáætlun, sem sett var fram varðandi hagnað af minkaeldi, og þar vitna nokkuð til grg., sem kom frá Náttúrufræðifélaginu og næsti ræðumaður á undan gat um. Með leyfi hæstv. forseta þá segir í þessari grg.: Í áætlun um fóðurþörf á fskj. frá Efnahagsstofnuninni er gert ráð fyrir, að fiskúrgangur kosti 1 kr. hvert kg. Þetta stangast illilega á við þá fullyrðingu, sem hefur verið rauður þráður í áróðri minkamanna, að þeir gætu borgað mun hærra verð fyrir fiskúrgang en nú er gert. Því að 1 kr. er það verð, sem greitt er nú fyrir lélegasta fiskúrgang í mjölvinnslu. Við höfum aflað okkur upplýsinga um útflutningsverð á fiskúrgangi og sláturúrgangi hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga, Sláturfélagi Suðurlands og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og fara þær tölur hér á eftir. Verð á fiskúrgangi er fob., en á sláturúrgangi cif. Við viljum vinsamlega biðja yður að bera þessar tölur saman við þær, sem eru á fskj. Efnahagsstofnunarinnar, en þær eru fengnar frá minkamönnum sjálfum. Fiskúrgangur, fyrsti afskurður 6.40 kg., bein 3.70, heill úrgangsfiskur 5.30 og sláturúrgangur, lungu og annað 12 kr. og er nú um 18 kr. Minkamenn hafa og mjög haldið því á loft, að fiskur og fiskúrgangur væri 75% af fóðri minkanna. Þetta er hins vegar mjög blekkjandi, því hlutfall þessa þáttar í kostnaði er samkv, fskj. 38.6% og er það ívið minna en hlutfall hins innflutta fóðurs. Eins og síðasti ræðumaður benti á, nægir og hvergi nærri að hafa fiskúrganginn, heldur þarf að blanda saman við ýmiss konar öðrum efnum, steinefnum, bætiefnum og öðru slíku. Og minkurinn étur heldur ekki slorið eins og það kemur fyrir, heldur þarf að mala þetta og það þarf að búa úr þessu sérstakar kökur, sem minkarnir eru fóðraðir með, og til þess þyrfti verksmiðju, sem ég skal ekki segja, hvað kostaði, en vafalaust kostar nokkurn pening, en um það mál liggja engar áætlanir fyrir frá þeim nefndum, sem um þetta hafa fjallað. Eins og hér var getið, skipaði landbrh. n. í þessu máli, og n. klofnaði, að mér skilst, efnislega og einnig sökum vinnubragða eða þess tíma, sem henni var ætlaður til starfa. Í áliti minni hl. segir m. a., með leyfi forseta: „Minni hl. lítur svo á, að n. hafi alls ekki haft aðstöðu til þess að kanna málið eins og landbrh. lagði fyrir n. að gera og því ekkert á því að byggja, sem frá n. kemur á þessu stigi málsins. Enginn nm. hefur neina reynslu eða sérþekkingu varðandi minkarækt, og því hlýtur n. að þurfa talsverðan tíma til að kynna sér málið, ef hún á að vera þess umkomin að taka afstöðu til þess, sem byggð sé á könnun, eða gera till. um gerð mannvirkja, þar sem fyllsta öryggis sé gætt, eftir því sem það er hægt og hins, að kostnaður fari ekki úr hófi fram, hvað þá um annað, sem málið varðar. Benda má á ýmis atriði í grg. meiri hl., sem þarfnast frekari athugunar. Þar er til dæmis fullyrt, að fóðurkostnaður standi því fyrir þrifum, að minkarækt hafi aukizt á Norðurlöndum og í Kanada undanfarin ár. Minni hl. vill benda á þann möguleika, að markaðsmöguleikar ráði hér miklu og telur fráleitt, að flutt verði frv. um minkarækt fyrr en markaðsmálin eru betur könnuð.“ Við þetta vildi ég bæta því, að hagur eða hagnaður þeirra þjóða, sem hann hafa haft, hefur hvað mest verið fólginn í útflutningi lífdýra, en ekki beint í skinnasölunni sjálfri. Í áliti minni hl., þeirra Stefáns Valgeirssonar og Örnólfs Thorlaciusar, sem voru í þessari n., er landbrh. skipaði, segir svo að lokum: „Að athuguðu máli leggur minni hl. til, að n. fái málið til endurskoðunar, byggi afstöðu sína á könnun, en ekki á trú eða trúleysi á þýðingu þess fyrir þjóðina og verði búin að ljúka störfum fyrir næsta reglulegt Alþ., enda er það í fullu samræmi við erindisbréf n. Ef frv. það, sem meiri hl. hefur gengið frá og sent rn., verður nú lagt fyrir Alþ., er ekki líklegt, að það nái fram að ganga, þar sem ekkert nýtt hefur komið fram í málinu, sem ætla má að breyti afstöðu þm. til málsins.“ Þá segir í álitsgerð, sem Örnólfur Thorlacius hefur samið einn, m. a. þetta, sem ég - með leyfi forseta - mun flytja hér og tel nauðsynlegt, að þm. sé kunnugt. Það hljóðar þannig: „Þegar nú er íhugað, hvort leyfa skuli minkaeldi á nýjan leik hérlendis, ber að athuga, hver hætta náttúru landsins geti enn stafað af þessari atvinnugrein og meta hvort ágóði af minkaeldi verði slíkur, að hann réttlæti, að banninu gegn minkaeldi á Íslandi verði aflétt. Í minnihl.-áliti okkar Stefáns Valgeirssonar,“ segir Örnólfur áfram, „eru færð rök fyrir því, að viðhlítandi könnun á ábatasemi minkaeldis hérlendis hefur enn ekki farið fram. Ef frv. til l. um loðdýrarækt verður samt lagt fyrir Alþ. að þessu sinni, leyfi ég mér að vekja athygli á því, að hættan af innflutningi aliminks er engan veginn úr sögunni, þótt fyrir sé í landinu villiminkur og ósennilegt sé, að honum verði útrýmt, a. m. k. með þeim aðferðum, sem nú eru tiltækar. Aliminkar, sem úr haldi sleppa, hegða sér á allt annan veg en villiminkar, sem fyrir eru í landinu og aðhæfzt hafa hér aðstæðum. Nægir í þessu sambandi að vekja athygli á því, að á meðan minkarækt var stunduð hérlendis, bárust tíðar fréttir af spjöllum, sem minkar höfðu unnið á alifuglum, auk þess sem minka varð oft vart í þéttbýli, jafnvel inni í höfuðborginni. Nú er minkastofninn í landinu mun stærri og útbreiddari en þá var, en samt fréttist sjaldan af ásókn minka á hænsn eða aðra alifugla og menn verða á allan hátt minna varir við villiminkana en áður.“ Þá segir hann enn: „Því er oft haldið fram, að með traustlegum frágangi minkabús megi koma að mestu eða öllu leyti í veg fyrir, að minkar sleppi úr haldi og að auðvelt sé að ná þeim fáu kvikindum, sem sleppa kunni úr búrunum. Reynsla nágranna okkar á Norðurlöndum og raunar annarra þjóða, sem minkaeldi stunda, sýnir hins vegar, að aliminkar sleppa jafnt og þétt úr haldi. Í Danmörku eru náttúrlegar aðstæður þannig, að auðvelt er að veiða þau dýr, sem sleppa, svo villiminkurinn er þar ekkert vandamál. En í Skandinavíu lifir enn og breiðist út talsverður stofn villiminka, og er álit margra sérfræðinga, að ókleift sé að halda þessum stofni niðri, meðan minkaeldi fer þar fram. Í þessum löndum voru þó fyrir marðartegundir með svipuðum lifnaðarháttum og minkar, en hér var ekkert slíkt dýr til fyrir, er minkaeldi hófst, þannig að jafnvægi náttúrunnar var og er enn mun meiri hætta búin hér af minkaeldi en í flestum öðrum löndum. Þau rök, sem fram hafa verið færð um ábatasemi minkaræktar hér á landi, virðast mér mjög ófullnægjandi, svo sem fyrr greinir, en það sem ég hef nú talið, hvetur hins vegar til varfærni. Þeir fulltrúar náttúrufræðinga, sem látið hafa í ljós álit sitt um þetta mál, t. d. náttúruverndarráð og stjórn Hins ísl. náttúrufræðifélags, hafa varað við innflutningi aliminka á sömu forsendum og hér hefur verið rakið.“ Þar sem ég tel, að hér sé um mikið alvörumál að ræða, er ég að eyða nokkuð lengri tíma en ég kannske hefði óskað, þar sem svo er áliðið þings, en sé hér ástæðu til að geta nokkurra aths., sem Hið ísl. náttúrufræðifélag hefur gert við þetta frv., með leyfi hæstv. forseta: „Reynslan hefur sýnt, að enginn getur ábyrgzt, að minkar sleppi ekki úr haldi, minkabúr geta t. d. skemmzt af völdum náttúruhamfara og dýrin komizt út á annan hátt. Þetta hefur ekki aðeins gerzt hér á landi, heldur einnig í öðrum löndum, svo sem Danmörku, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Bretlandi, þrátt fyrir varúðarráðstafanir. Afleiðingin verður sú, að öðru hvoru koma hópar aliminka út í náttúruna, en það eru einmitt slíkir minkar, sem mestu tjóni valda. Þeir fara um myrðandi án tillits til þarfa. Einnig verður að gera ráð fyrir, að þessum minkum fjölgi miklu örar en þeim villiminkum, sem fyrir eru. Það tekur minka, sem sleppa úr búri, langan tíma að aðlagast umhverfi sínu og taka upp lífshætti villtra dýra. Þetta hefur því í för með sér, að meðan minkaeldi er stundað, verður sífelld röskun á jafnvægi í náttúrunni, en slíkt getur haft hinar alvarlegustu afleiðingar. Sá minkastofn, sem fyrir er í landinu, hefur að baki sér aðlögunarskeið og hefur tekið upp lifnaðarhætti villtra dýra. Ætti tjón það, sem hann veldur, að fara minnkandi, enda er hann sennilega að komast í jafnvægi í náttúrunni eftir uppnám það, sem hann olli með fyrstu tilkomu sinni. Minkastofn þessi hefur þó ekki verið rannsakaður enn, hvorki stofnstærð hans né lifnaðarhættir hans. Að svo stöddu er því erfitt að meta, hvaða tjóni núverandi villiminkastofn kann að valda í framtíðinni, ef ekki tekst að útrýma honum.“ Það er hér sitt hvað fleira fróðlegt í þessu, en ég tel ekki ástæðu til að tíunda það frekar, en vil að lokum leyfa mér að segja þetta: Ég vil leyfa mér að vara mjög við innflutningi minka til landsins, sökum þeirrar slæmu reynslu og stórfellda afhroðs, sem slíkar tilraunir hafa áður haft í för með sér, þegar spendýr hafa verið flutt inn til þessa lands, sem svo lengi hefur búið að eigin stofni búfjár, sem aðhæfður er landi og landsgæðum, en óvarinn mjög gegn smiti frá því, sem aðflutt er. Tel ég þá menn takast mikla ábyrgð á hendur, sem slíkt hugsa sér, því að mér er nær að halda, að hér sé aðeins um enn eina áhættuatvinnugreinina að ræða fyrir þjóðfélagið, en ekki þá geysilegu bjargarhellu, sem margir vilja láta í veðri vaka, og telja jafnvel, að þessi svokallaði nýi atvinnuvegur eigi að geta rétt þjóðarskútuna við, þrátt fyrir alla þá örðugleika, sem nú hafa steðjað að. Og ég yrði ekkert undrandi yfir því, ef minkarækt yrði tekin hér upp, þó að það liði ekki óralangur tími, þangað til hún yrði komin inn í styrkjakerfið, svo vinsælt og skemmtilegt sem það nú er. Í þriðja lagi: loðdýrarækt er mjög nostursamur atvinnuvegur, þar sem kunnáttu, reynslu og vísindalegs eftirlits er krafizt. Yrði því trúlega að byggja hann upp hér í fyrstu að mestu eða öllu með erlendum kunnáttumönnum, svo að hér yrði um litla atvinnubót að ræða. Í fjórða lagi er hér um atvinnurekstur að ræða, sem krefst allmikillar fjárfestingar, en skilar ekki ört arði, ef einhver er. T. d. má geta, þess, að sölur skinna yrðu vafalítið hjá okkur sem öðrum að fara um hendur umboðsmanna, sem sitja á svokölluðum skinnamörkuðum eða kauphringum, þar sem slík viðskipti eiga sér stað. Kunnugur maður þeim málum, sem í áratugi hefur fengizt við loðskinnaverzlun, segir, að uppgjör fyrir slíkar sölur fáist yfirleitt ekki nema einu sinni á ári. Og hann bætti því við, að margs konar skinn hefði hann selt og keypt, en lífsafkomu sína vildi hann sízt eiga undir minkaskinnum. Við Íslendingar höfum reynt þessa atvinnugrein og mistekizt. Er það ekki nóg? Aðstæður í dag gefa engin betri fyrirheit en afkoman var þá. Til þessa atvinnuvegar þyrfti töluvert fjármagn, sem ég held að væri í okkar fjársnauða landi betur varið í annan atvinnurekstur eða tilrauna á öðrum sviðum, sem við höfum meiri reynslu og sennilega betri aðstæður til. Af þessari tilraun með minkarækt gætu hlotizt varanleg náttúruspjöll, sem ekki verða endurheimt með neinum fjármunum. Við þurfum áreiðanlega að reyna að auka á fjölbreytni atvinnuvega okkar, ef við viljum halda sæmilegum lífskjörum, en minnumst þess, að við búum ekki í þessu landi einungis vegna lífskjara, heldur engu síður vegna þess, að við búum í fögru landi, sem eitt fárra í hinum svokallaða siðmenntaða heimi heldur töluverðu af upprunalegri náttúru, jurta- og fuglalífi, óvirkjuðum fossum, hverum og kvikri jarðskorpu. Þær eru að vísu flestar þjóðirnar, sem lifa í þéttbýli Evrópu, sem öfunda okkur af þessari auðlegð og vildu gefa mikið fyrir að geta endurheimt sína náttúrusjóði. Hugsum okkur því tvisvar um áður en við stígum nokkurt það spor, smátt eða stórt, sem rýrir náttúrufegurð Íslands. Við betrumbætum ekki það, sem okkur var gefið í vöggugjöf, með því að flytja meindýr til landsins eins og minkinn. Herra forseti, ég vil styðja þá rökstuddu dagskrá, sem hér var borin fram.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð vegna ummæla 3. þm. Austf. áðan, þegar hann hélt hér framsögu fyrir meirihl-áliti þessarar hv. n. Hann las upp úr grg. okkar, minni hl. í þessari mþn., og taldi, að þar væri ýmislegt ofsagt. Þess vegna vil ég spyrja hv. 3. þm. Austf.: Til hvers var n. skipuð? Til hvers var hún skipuð? Það vill nú svo vel til, að við hv. 3. þm. eigum báðir sæti í landbn. Nd., sem hafði þetta sama mál til meðferðar í fyrravetur á síðasta þingi, og vitum við því alveg, hvað kom fram í sambandi við störf landbn. um þetta mál. Ég vil því spyrja hann: Kom eitthvað nýtt fram í störfum þessarar mþn. fram yfir það, sem landbn. í fyrra var búin að kanna? Hann gat um það, hv. þm., gat um það enn fremur, að honum hefði verið alveg ókunnugt um afstöðu minni hl., hefði ekki séð þetta plagg. Mér kemur það dálítið á óvart vegna þess, að í upphafi vildi ég haga störfum n. á allt annan veg heldur en hún vann sín störf, og það fær enginn mig til þess að skrifa undir svona nál., sem meiri hl. gerði, þar sem ég tel, að hún hafi ekki unnið það starf, sem henni var ætlað. En þrátt fyrir það, að ég hafi þessa afstöðu, þá var ég með því að gefa leyfi fyrir loðdýrarækt í fyrra og sú afstaða hefur ekki breytzt, en hins vegar tek ég ekki þátt í svona vinnubrögðum.



Herra forseti. Það eru að sjálfsögðu nú eins og áður allskiptar skoðanir um það mál. sem hér er til umr. Hv. 6. þm. Reykv. rakti þetta mjög málefnalega, bæði þau rök, sem fram hafa komið gegn því að leyfa minkaeldið, og einnig þau rök, sem kynnu að vera fyrir, að það yrði leyft. Það, sem hér hefur komið fram gegn minkaeldi nú, er nákvæmlega það sama og áður hefur verið haldið fram, og er það aðalatriðið, að mér skilst, hjá þeim mönnum, sem mælt hafa gegn frv., að minkaeldi hafi verið leyft hér áður og þá mistekizt. Hv. 7. þm. Reykv. bætti við, þegar hann var að benda á þetta og sagði þá orðrétt: „Er það ekki nóg?“ Ég verð að segja, að ég tel þessi rök ákaflega léttvæg, og hvernig hefði yfirleitt farið fyrir íslenzku þjóðinni, hefði hún alltaf átt að hætta við hverja einustu atvinnugrein, sem í upphafi hafði mistekizt? Eða liggur það fyrir t. d. nú, að Íslendingar gefi frá sér hugmynd um að koma hér á niðursuðuiðnaði sjávarafurða til útflutnings? Við vitum öll, að það hafa verið gerðar með þetta tilraunir í mörg ár, og því miður hafa þær ekki borið þann árangur, sem menn í upphafi hafa ætlað. Ef það er svo, að einhver mistök í upphafi eigi að vera nægjanleg rök fyrir því, að ekki eigi að hugsa um þann atvinnurekstur meira, þá hygg ég, að við værum illa komnir og að framtíð okkar væri ekki vel borgið, ef sá hugsunarháttur á að vera ríkjandi hér á Alþ. Ég vil benda sérstaklega á þetta, á þessa iðngrein, sem á oft mjög erfitt uppdráttar. Við vitum ekki sjálfir nákvæmlega enn þá, við erum ekki komnir til botns í því, af hverju þetta stafar. Aðrar þjóðir geta gert þetta með árangri. Nágrannaþjóðir okkar, Norðmenn og fleiri, reka þennan iðnað með árangri og hafa gert um áratugi, en hjá okkur hefur þetta mistekizt, og ef ætti að dæma út frá þessu einu, þá ættu Íslendingar nú í dag bókstaflega að hætta að hugsa um þennan iðnað og jafnvel banna með l. Ég tel þetta því engin rök, það sem hefur verið bent á gegn frv., að þessi atvinnugrein hafi ekki borið árangur, þann árangur, sem til var ætlazt. Ég vil einnig benda á það, sem mér er mjög kunnugt um, að fyrst þegar farið var að stunda þorskanetaveiðar hér á landi, það var í Vestmannaeyjum, þá mistókst sú tilraun gersamlega fyrstu 2 árin og var ekki reynd í 3–4 ár þar á eftir. Þá kom hingað erlendur aðili, norskur maður, sem hafði stundað þessar veiðar við Noreg, og benti þeim sjómönnum á, sem áhuga höfðu fyrir því, hvað að væri og gerði tilraun með þetta. Og ég segi það alveg óhikað, að þessar veiðar - þótt um það megi svo deila, hvort rétt sé að stunda þær eða ekki - hafa a. m. k. byggt upp það byggðarlag, Vestmannaeyjar, í þann bæ, sem það er í dag. Hefði átt, eftir fyrstu tilraun, að hætta við þetta og ekki hugsa um það meira, þá væri þar bókstaflega allt önnur aðstaða og það væri ekki sá bær, sem þar er nú, hefði það sjónarmið átt að ráða. Ég tel því, að það sé gersamlega út í hött og ekki nokkur rök fyrir því, að ekki eigi að leyfa minkaeldi hér á landi, og að sú tilraun, sem þá var gerð, - ég skal viðurkenna af mikilli vanþekkingu, alltof mikilli vanþekkingu og vankunnáttu um málið - hún eigi ekki að ráða úrslitum um það, hvort Alþ. nú í dag, 15 eða 20 árum síðar, vill láta þá aðila, sem áhuga hafa fyrir þessu, gera tilraun á ný eða ekki. Framfarir hér á landi yrðu að mínum dómi ekki miklar, ef þetta sjónarmið ætti alls staðar að vera ráðandi, eins og það virðist vera allsráðandi og nær einustu rökin hjá þeim, sem mæla gegn minkafrv. Ég skal ekki fara út í það að staðhæfa, að þær áætlanir, sem hér liggja fyrir, séu með öllu réttar, ég tel mig ekki hafa næga þekkingu til að gera það. En það er annað, sem ég hef greinilega orðið var við og verulega hefur aukið trú mína á því, að þarna geti verið um arðvænlegan atvinnuveg að ræða, sem sé það, að eftir að frv. kom hér fram í haust um leyfi til minkaeldis í Vestmannaeyjum, þá hafa tveir erlendir aðilar, tveir danskir aðilar, sett sig í samband við bæjarstjórann í Vestmannaeyjum og mig einnig annar, með tilmælum um það, að ef þetta yrði leyft, ef Vestmannaeyingar fengju þessa heimild, þá óskuðu þeir eftir því að fá að leggja hlutafé í það fyrirtæki og útvega nægilegt fjármagn til að byggja það upp og sérfræðinga til þess að standa fyrir því. Ég tel, að þetta bendi mjög til þess, að þeir aðilar, sem þekkja þessi mál og hafa reynslu í þessu landi, hafi trú á því, að hér geti verið um arðvænlegt fyrirtæki að ræða. Þetta hefur mjög styrkt mig í þeirri trú, að það sé sjálfsagt að leyfa þeim aðilum, sem vilja eyða tíma og kannske einhverju fé til þess að rannsaka málið, að gera það, og ef þeir komast að þeirri niðurstöðu, að það sé skynsamlegt að leggja fjármuni í minkarækt, þá eigi þeir að hafa heimild til þess að gera það. Þeir eru þar fyrst og fremst að hætta sínum eigin fjármunum, þó hér hafi verið bent á það, að þetta gæti endað með því að koma undir styrkjakerfið. Ég veit ekki, í hvaða atvinnugrein við höfum nokkra tryggingu fyrir því, að hún geti ekki á einhverjum tíma við einhverjar aðstæður lent undir styrkjakerfinu. Ég er ekki að halda því fram, að þetta eigi þar að lenda, og ég hef, satt að segja, ekki trú á því, að þetta lendi þar. Ég hef það mikla trú á málinu, að ég álít, að ef þeim mönnum, sem þarna vilja fá aðstöðu til þess að skoða það, kanna það til hlítar eftir þeim upplýsingum, sem þeir geta aflað sér, sem hljóta að verða fyrst og fremst erlendis frá, ef þeim er leyft þetta og leyft að halda áfram að setja upp minkabú, ef þeir sjálfir telja það hagkvæmt, þá hef ég trú á, að við séum að fara inn á rétta braut. Hv. 7. þm. Reykv. hafði hér margt um málið að segja. Við höfum heyrt flest af því áður. Ég tel, að þar hafi fá ný rök komið á móti því. Þessu hefur verið haldið fram áður og á það bent. Það hefur verið sjónarmið út af fyrir sig, sem auðvitað má deila um, hvort einhver hætta geti stafað af því, að minkar sleppi út í náttúruna og valdi þar tjóni, en ef þar er gætt þeirrar fyllstu varúðar, sem nú virðist vera gætt hjá þeim þjóðum, sem þessa atvinnugrein leyfa, t. d. í Danmörku og víðar, þá hygg ég, að sú hætta sé ekki nálægt því eins mikil og menn vilja vera láta. A. m. k. held ég, að Færeyingar óttist ekki um sitt fuglalíf, því að þar er risið upp stórt minkabú. Ég held, að þeir geri það ekki út í bláinn, hvorki fjárhagslega eða að þeir hafi ekki einnig haft friðunar- eða verndunarsjónarmið í huga gagnvart náttúru í Færeyjum. Þannig tel ég, að allt bendi til þess, að það væri mjög óhyggilegt af Alþ. að vilja ekki leyfa þeim aðilum, sem vilja fá að skoða málið og vilja fá að leggja fjármuni í það, ef þeir telja það fjárhagslega hagkvæmt, að það væri mjög óskynsamlegt að vilja ekki leyfa mönnum að gera það, því að þarna getur risið upp ný atvinnugrein, sem verulega getur bætt - kannske ekki beint atvinnu, því að það er vitað, að þetta er ekki mikið á atvinnusviðinu, það þarf ekki marga menn í kringum hvert bú - en þetta getur orðið til gjaldeyrisöflunar fyrir okkur og fiskiðnaðinum, að ég tel, í heild til nokkurs ávinnings. Ég skal nú ekki tefja hér tíma þingsins með langri ræðu um þetta mál. Ég tel, að þetta liggi frá fyrri tímum nokkuð ljóst fyrir. Menn hafa á þessu ákveðnar skoðanir, bæði þeir, sem eru með því, og þeir, sem eru á móti því, en ég vil segja það, að í þeim ræðum, sem hér hafa verið fluttar gegn minkaeldi, hefur að mínum dómi ekkert nýtt komið fram. Það eru alveg nákvæmlega sömu rökin, sem beitt hefur verið áður og bent á og reynt að hræða þm. með því, að þetta hafi mistekizt hér áður. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um það. Það er aðeins eitt, sem hefur komið nýtt inn, og það er þessi hætta með hundaæðið. Ég skal ekki dæma um það. En hvernig er þetta hjá Dönum og annars staðar? Hefur þetta valdið miklu tjóni eða miklum skaða? Ég verð að viðurkenna, að ég hef ekki um það neinar umsagnir, hef ekki fylgzt með því. En hins vegar hef ég bókstaflega ekki heyrt um það heldur. Og a. m. k. hvað Vestmannaeyjar áhrærir, þar sem hundahald er bannað, ekki einn einasti hundur til, þar ætti það a. m. k. ekki að valda tjóni að þessu leyti, svo að það væri óhætt að samþykkja frv. það, sem hér liggur fyrir, um það einangraða atriði, ef þetta yrði fellt. Það liggur alveg ljóst fyrir og er rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. benti á, að ef einhverjir aðilar mundu vilja í þetta ráðast, hlytu þeir auðvitað að verða að fá umsögn og aðstoð erlendra sérfræðinga til þess að koma þessu á fót. Að því leyti er það rétt, að það yrði kannske ekki mikil atvinnubót fyrir íslenzka aðila, því að ég tel, að það væri mjög óvarfærnislega að farið, ef svo yrði ekki með farið, að þeir sem vildu stofna minkabú, hlytu að leita til erlendra aðila um allar upplýsingar og beina aðstoð, ekki einasta við uppbyggingu búanna, heldur einnig við rekstur þeirra svona fyrstu árin, á meðan Íslendingar væru að kynna sér málið betur. Ég vil ekki hafa um þetta fleiri orð, en eins og hefur réttilega verið bent á, að ég hygg, að nokkuð sé óvarlega reiknuð sú áætlun, þar sem rætt er um fiskverð, - eina krónu - sem gert er ráð fyrir, þá hygg ég, að það megi einnig benda á, að í tekjuhliðinni sé mjög varlega áætlað verð á skinnum. Ég hef hér fyrir mér úrklippu úr dönsku blaði, Ålborg Stiftamtstidende frá því í jan. 1969, þar sem gerð er grein fyrir uppboði á finnskum minkaskinnum. Meðalverð skinna af karldýrum var á því 138 danskar kr., og meðalverð á skinnum af kvendýrum var þá nokkru lægra. En ég hygg, að í áætluninni sé reiknað með l00 d. kr., þannig að það virðist vera, að á tekjuhliðinni sé einnig mjög varlega farið í þá áætlun. Um að minkur sé tízkufyrirbæri, það ber mönnum svo langt frá því saman um. Þetta er það loðskinn, sem langsamlega bezt hefur haldið velli undanfarin ár og áratugi á skinnamörkuðum bæði austan hafs og vestan, og ég hef ekki fengið neinar ábendingar um það eða getað aflað mér upplýsinga um það, að það væru sérstaklega slæmar horfur eða breytt viðhorf um sölu minkaskinna eins og væri. Það má vel vera, að þarna verði sveiflur í markaði eins og gengur og gerist, en að nú í dag séu eitthvað sérstaklega breyttar horfur á skinnamörkuðum, þar sem minkaskinn eru seld, held ég að liggi ekki fyrir. Og það sem, eins og ég sagði, hefur sannfært mig um, að það beri að skoða þetta mál mjög gaumgæfilega og að ástæða sé til að ætla, að Íslendingar geti gert þetta með árangri, er einnig það, sem ég benti á, að hinir dönsku aðilar, sem til mín hafa leitað og bæjarstjórans í Vestmannaeyjum með fjárframlag og fjárútvegun í huga, þeir, sem þessi mál þekkja bezt og reka þetta í stórum stíl, þeir telja þetta arðvænlegt fyrirtæki.



Herra forseti. Það mál, sem er hér til umr., er - eins og hv. dm. vafalaust vita allir - mikið deilumál, bæði hér á hv. Alþ. og eins á meðal manna úti um allt land. Þær ræður, sem fluttar hafa verið núna við þessa umr., endurspegla það líka, að hér er um málefni að ræða, sem ágreiningur ríkir um í þessari hv. d. Ég vil þá áður en ég vík að því efnislega benda aðeins á, að mér virðist, miðað við þá atkvgr., sem var í Ed. um þetta mál, að stuðningur við þá stefnu, sem frv. mótar, hafi vaxið mjög á hv. Alþ., í Ed. a. m. k., og hygg ég, að það sé aðeins spegilmyndin af því, sem hér hefur verið að gerast með þjóðinni hin síðari ár. Hér hafa bæði hv. 6. þm. Reykv. og eins hv. 7. þm. Reykv. varað mjög við því að samþykkja þetta frv. Þeir fluttu viss og sterk rök fyrir þeirri afstöðu sinni, sem sjálfsagt er að athuga og taka til greina. Ég vil þó benda á það, sem raunar kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, að þegar hv. 7. þm. Reykv. talar um, að hér sé verið að efna til nýs og áhættusams atvinnuvegs, þá er hann ekki að segja nokkuð nýtt. Benda má á, að ekkert sérstakt gildir um þennan atvinnuveg í landinu, loðdýraræktina, umfram margt annað, sem við höfum stundað undanfarandi áratugi og aldir og lifum enda af. Hver mundi vilja halda því fram t. d., að sjávarútvegurinn væri ekki áhættusamur, þar sem við eigum jafnmikið undir atvikum, sem við ekkert ráðum um, bæði um göngur fisksins á miðin og annað. Landbúnaðurinn verður ekki heldur talinn áhættulaus atvinnuvegur. Þar eigum við mikið undir veðri og öðru, sem við ekki ráðum neitt við, og áföll hafa sannarlega orðið á undanförnum áratugum í öllum okkar höfuðatvinnuvegum. Þannig að út af fyrir sig yrði ekki um neitt nýnæmi að ræða, þótt loðdýraræktin sem atvinnugrein sé ekki alveg áhættulaus. En þegar menn eru að benda á þá reynslu, sem Íslendingar hafa haft af þeirri tilraun, sem gerð var hér fyrir nokkrum áratugum í minkarækt, og gefa sér þar með, að hún hljóti að verða endurtekin, ef þetta frv. verði samþ., þá finnst mér, að menn gleymi einu ákaflega veigamiklu atriði í því sambandi, og það er, að í frv. er að finna ákvæði um mjög strangar öryggisráðstafanir í þeim minkagörðum eða minkabúum, sem leyfð yrðu, miklu, miklu strangari en voru í lögum hér áður fyrr og að því, er ég bezt veit, þær ströngustu öryggiskröfur, sem nokkurs staðar munu vera gerðar í nokkru landi, þar sem minkahald eða loðdýrarækt er stunduð. Þetta hlýtur að sjálfsögðu að hafa verulega mikil áhrif á afstöðu þeirra manna, sem eru að reyna að koma sér niður á ákveðna afstöðu til þessa frv., og hljóta þeir þá að skoða þetta eins og annað, því það er ekki ómerkasta innleggið í málinu nú. Ég lít nánast á þetta mál sem spurningu um það, hvort það sé virkilega svo, að Íslendingar geti ekki - eins og aðrir - stundað atvinnuveg, sem fyrirfram má telja, að verulegar líkur séu til, að hægt sé að reka með talsvert góðum arði hér á landi. Erum við virkilega það miklu síður hæfir til þess að stunda loðdýrarækt en frændur okkar Norðmenn, Danir, Svíar og fleiri, að það þurfi að vera gefið, að þessi atvinnugrein verði hér í kaldakoli, þó að hún sé rekin með verulegum ábata og hagnaði á Norðurlöndum? Ég vil ekki, þrátt fyrir slæma reynslu, skrifa undir þá skoðun, að Íslendingar geti ekki með tíð og tíma, og ef rétt er farið í málið, eins og mér virðist eiga að gera með frv., að þá getum við ekki stundað þessa atvinnugrein alveg eins og frændur okkar á Norðurlöndum. Og auk þess er ég, persónulega, sannfærður um það, að við höfum á ýmsan hátt talsvert betri aðstöðu til þess að gera þetta hér að arðvænlegum atvinnuvegi heldur en frændur okkar á Norðurlöndum hafa. Í sambandi við þetta langar mig til að benda hv. alþm. á að lesa grein, athyglisverða grein, sem mér fannst vera, sem birtist í Tímanum í gær og er skrifuð af Jóni Jóhannessyni, cand. mag., sem hefur, að því að ég veit til lagt sig talsvert eftir að kynna sér þá reynslu. sem ýmsar aðrar þjóðir hafa haft í sambandi við loðdýrarækt. Það eru aðallega tvö atriði, sem ég hef reynt að gera mér grein fyrir til þess að geta byggt á afstöðu til þessa frv. Það er í fyrra lagi: Er ekki sennilegt, svo að ekki sé nú meira sagt, að með loðdýrarækt sé hægt að stofna til nýrrar og arðvænlegrar atvinnugreinar, sem renni traustum og nokkuð gildum stoðum undir útflutningstekjur landsmanna? Þetta er fyrra atriðið. Hið síðara atriði, sem ég hef reynt að gera mér líka grein fyrir, er: Kaupum við þessa nýju atvinnugrein og þessar nýju útflutningstekjur, sem við væntanlega fáum af minkaeldi í landinu, of dýru verði? Um fyrra atriðið get ég sagt, að það er að vísu ekki um mjög mikla eða langa reynslu hér á landi að ræða í þessum efnum af eðlilegum ástæðum, þar sem minkaeldi hefur verið rekið hér um stutt árabil og var þá algerlega á byrjunarstigi, en vissulega er til reynsla fyrir því, hvernig þessi atvinnugrein hefur gengið og hvernig hún hefur verið rekin t. d. á Norðurlöndum og víða annars staðar, og ég hef reynt að leggja mig eftir því að afla mér upplýsinga um, hver reynslan hefur verið, ekki sízt á Norðurlöndum, og langar mig til þess að víkja lítillega að því í þeim fáu orðum, sem ég ætla að segja um frv. núna við þessar umræður. Í Danmörku byrjar minkaeldið á síðari hluta þriðja tugar aldarinnar, en verulegur skriður komst ekki á málin fyrr en upp úr síðari heimsstyrjöldinni, en þá komst framleiðslan upp í 100 þús. minkaskinn á ári. 1968 var framleiðslan komin upp í 3 millj. skinna, og voru þau seld fyrir 3.1 milljarð ísl. króna. Hinar öru framfarir á sviði minkaeldis í Danmörku er fyrst og fremst að þakka hagstæðum fiskimarkaði. Hinir dönsku minkagarðar eru aðallega staðsettir umhverfis fiskibæina, t. d. í Esbjerg og norður við Limafjörð. Í Finnlandi byrjaði minkaræktin upp úr 1930, en fyrst 1953 komst ársframleiðslan upp í 100 þús. skinn. 1968 var framleiðslan komin upp í 2.2 millj. skinna og voru loðskinn fimmti stærsti útflutningsliður þeirra. Finnar hafa 40-faldað ársframleiðslu sína frá árinu 1950. Það tók Norðmenn hins vegar nokkru lengri tíma að komast í gang með minkarækt heldur en hin Norðurlöndin, en þar höfðu menn staðið framarlega á sviði refaræktar. 1927 voru fyrstu minkarnir fluttir inn frá Kanada og síðan var talsvert magn flutt inn frá Svíþjóð, og stofninn jókst hægt og hægt. Skömmu eftir 1930 kom alvarlegur afturkippur, og margir Norðmenn hættu þá minkaeldinu. Skömmu fyrir 1940 kom góður kippur í minkaræktina. en á stríðsárunum var ógerningur að afla fóðurs og stofninn dróst aftur saman, og í stríðslokin voru aðeins til um 30 þús. eldisdýr í Noregi. Frá árinu 1952 hefur minkaræktin þar tekið hröðum framförum, þó ekki jafnhröðum og í Danmörku og Svíþjóð. 1968 var ársframleiðslan komin upp í 2.3 millj. skinna og seldust þau fyrir 2.5 milljarða ísl. kr. Athygli skal hér vakin á því, að Íslendingar gáfust upp á minkaræktinni upp úr 1950, þegar l. var breytt, rétt í þann mund, er verulega fór að birta til í markaðsmálunum. Voru menn þá hérlendis rétt byrjaðir á minkarækt og fengu aldrei að sýna, hvað þeir gátu á þessum sviðum. Verður það að teljast kaldhæðni örlaganna. Í Svíþjóð voru fyrstu minkabúin stofnuð 1928, og 1939 voru til um 100 þús. dýr og hvolpar, en einnig þar dróst búskapurinn saman, og verulegur skriður komst ekki á málin fyrr en 1950. Árið 1953 var framleiðslan komin upp í ½ millj. skinna á ári og 1968 upp í 1.7 millj. skinna, sem seldust fyrir 1.9 milljarða ísl. kr. Fjöldi eldisdýra á hvert bú á Norðurlöndum árið 1964 er frá aðeins nokkrum dýrum og upp í 10 þús., en meðaltalan er ekki há. Í Danmörku er meðaltalan 165 kvendýr, í Finnlandi 120 og í Noregi 117. Eins og sést af ofangreindum tölum, er stærsti hluti minkabúanna á Norðurlöndum lítil bú, og getur þetta því með réttu kallast smábúskapur. Þó er nokkur munur frá landi til lands. Noregur er og hefur ávallt verið smábúaland, en í Svíþjóð hafa minkabúin yfirleitt verið stærri en á hinum Norðurlöndunum. Í Danmörku og í Finnlandi eru til margir smáminkabændur og einstakir stórbúgarðar, þar sem framleiðslan fer upp í 30–50 þús. skinn á ári. Fjöldi minkabúa á Norðurlöndum mun vera um 12 þús., og gefur sú tala til kynna, hversu áfjáðir menn þarlendis eru í að afla tekna með skinnaframleiðslu. Nú er svo komið, að öll Norðurlöndin nema Noregur verða að flytja inn fisk- og sláturúrgang vegna minkaræktar sinnar, m. a. um 8–10 þús. tonn frá Íslandi. Hver þjóð um sig flytur inn um 50 þús. tonn af minkafóðri. Þetta kostar ekki aðeins gjaldeyri, heldur verður fóðurkostnaðurinn óeðlilega hár vegna þess, að frysta þarf vöruna og geyma og flytja hana síðan landa á milli. Þetta veldur því, að þessar þjóðir geta ekki öllu lengur aukið minkarækt sína. Svíar og Kanadamenn hafa t. d. ekki aukið minkarækt sína undanfarin ár, vegna þess hve fóðurkostnaðurinn er orðinn hár. Ólíklegt er, að Danir og Finnar geti aukið framleiðslu sína verulega af sömu ástæðu. Þá hefur framleiðsluaukning í Bandaríkjunum verið tiltölulega hægfara, og framleiðendur kvarta mjög vegna mikils kostnaðar og erfiðrar samkeppnisaðstöðu. Hins vegar er vitað, að Rússar eru að ráðgera að auka framleiðslu sína stórlega næstu ár. Íslendingar hafa mikla möguleika til að afla ódýrs minkafóðurs. Við veiðum meira af þorski og öðrum fiski en Norðmenn, sem þó veiða mest allra Norðurlandaþjóða. Þorskafli okkar er um og yfir 300 þús. tonn árlega. Í vaxandi mæli mun þessi afli fara til flökunar og frystingar á næstu árum og við það eykst fiskúrgangurinn, sem nauðsynlegt er að koma í betra verð. Undanfarin ár hafa fallið til um 100–120 þús. tonn af fiskúrgangi, sem farið hefur í fiskimjölsverksmiðjurnar. Af þessum fiskúrgangi mætti framleiða um 2–3 millj. skinna, ef öllu væri til skila haldið, nýju, frystu eða í formi fiskimjöls. Söluverðmæti þessara skinna væri 2–3 milljarðar kr. á ári. Um ¼ hluti þorskaflans aflast á sumrin, þegar fóðurþörf minkanna er mest. Þann fiskúrgang þyrfti yfirleitt ekki að frysta og geyma með ærnum kostnaði, heldur láta beint í hakkavélina fyrir dýrin. Af fiskúrgangi frá sumaraflanum ásamt með ýmsum úrgangs- og ruslfiski, sem nú er yfirleitt hent, mætti framleiða um 1 millj. minkaskinna að söluverðmæti 1150–1200 millj. kr. Af þessu er ljóst, að minkaeldi á Íslandi er stórkostlegt, þjóðhagslegt spursmál fyrir okkur. Útlitið er mjög bjart í skinnaframleiðslu hér á landi, ekki sízt vegna þess, að Bandaríkjamenn eru nú farnir að nýta fiskúrgang meir til manneldis heldur en áður hefur verið gert. Þetta leiðir svo af sér hærri eldiskostnað minkanna þarlendis. Hér á Íslandi er fiskúrgangi sturtað niður í fjöru í tonnatali daglega til eldis mávum og hröfnum og engum til gagns. Talið er, að einn maður geti mjög auðveldlega annað 300 tæfa búi ásamt tilheyrandi hvolpafjölda og 30–40 karldýrum. Meiri vinnukraft þarf þó á fengitíma og um sláturtíma. Slík bú eiga að geta gefið af sér um 1.5 millj. kr. á ári í brúttótekjur. Fæðiskostnaður er ríflega áætlaður kr. 300 þús. á ári miðað við núverandi verðlag. Stærð lóðar undir fyrrgreinda stærð af búi þarf að vera í minnsta lagi 1200 m2 , en væri ágæt 2500 m2. Um það hefur verið nokkuð deilt hér, hvort það væri rétt, sem ýmsir halda fram, að hárgæði íslenzka villiminksins væru jafnvel enn þá meiri heldur en nokkurs staðar þekkist annars staðar frá, og sýnist þar sitt hverjum eins og um annað raunar, er lýtur að minkaeldi í landinu. Mér hefur verið sögð sú saga, sem ég hygg, að sé rétt, að formaður Loðdýraræktarsambands Kanada hafi óskað eftir að fá að rannsaka ullarþel á músum íslenzkum, þar eð þel á músum og minkum á sama landssvæði er mjög svipað. Niðurstöður af þessum rannsóknum voru mjög jákvæðar og verður manni þá einnig á að hugsa til íslenzku sauðkindarinnar, sem gefur af sér einna gæðahæstu ull í heiminum. Eru því ekki fyrirfram miklar og verulegar líkur til þess, að það sé rétt, þegar staðhæft er, að íslenzki minkafeldurinn sé vegna háralags enn þá dýrmætari heldur en þekkist nokkurs staðar annars staðar, þar sem minkarækt er stunduð? Mikið hefur verið rætt um og ritað um skaðsemi villiminks í íslenzkri náttúru og skal ég á engan hátt gera lítið úr því. Bent hefur þó verið á, að Kanadamenn hafa sleppt mink lausum við ár og vötn, þar sem fiskirækt átti að hefjast, í þeim tilgangi, að hann eyddi fugli, sem nærist á miklu magni af fiskiseiðum. En minkur ræðst á fullorðna fiska og þarf þar af leiðandi færri fiska sér til lífsviðurværis. Talið er, að villiminkur valdi aðeins 10% tjóni á fiskistofni miðað við fiskendur og máva. Hér hafa á síðustu árum verið metveiðiár hvað lax áhrærir. Menn hafa einnig lært að útbúa hænsnabú sín þannig, að minkurinn komist ekki auðveldlega þar inn. Því hefur verið haldið fram, að minkur væri hér orðinn það villtur, að hann kæmi ekki lengur nálægt mannabústöðum. Þetta er misskilningur. Minkurinn leitar á hænsnabúin hvenær sem færi gefst, og nægir í því sambandi að benda á, að fyrir stuttu drap hann 36 hænur að Brunná við Akureyri. Hænsnabú eru nú betur varin heldur en áður var og eru þakin þéttmöskvuðum vírnetum í gólfi, veggjum og lofti, ef þau þá eru ekki steinsteypt. Það er með ólíkindum, að minkur, sem slyppi úr búri í dag, mundi gera meiri usla í hænsnabúunum heldur en villiminkurinn getur gert. Ég skal nú ekki orðlengja þetta. Mér er ljóst, að hér er komið að síðustu starfsdögum þingsins og ýmislegt er eftir að afgreiða úr d., en ég fæ ekki betur séð og á því byggist mín afstaða um stuðning við þetta frv., að þegar tekið er tillit til alls, bæði þeirra raka, sem mæla ótvírætt með því, að hagkvæmt sé fyrir okkur að leyfa minkahald í landinu á ný með þeim öryggisráðstöfunum, sem frv. hefur að geyma, þegar þetta er vegið á aðra vogina og svo það á hina vogina, hvaða óhagræði og hvaða áhættu við kunnum að taka á okkur með því að leyfa þetta minkahald á ný, þá sýnist mér enginn vafi vera á því, hvor lóðaskálin er þyngri og hvort vegi þyngra til hags fyrir vaxandi þjóð í landi, sem á sannarlega ekki allt of margra úrkosta völ til þess að standa undir þeim lífskjörum, sem Íslendingar eru orðnir vanir fram á síðustu árin a. m. k. og sambærileg má telja við það, sem þekkist á Norðurlöndum, og við, sem teljum okkur til yngri hluta þjóðarinnar, viljum engan veginn sætta okkur við að þurfa að hætta við. Þess vegna er það ótvírætt, að ég styð að framgangi þessa frv. Ég bind enda við það talsvert miklar vonir, að reynslan eigi eftir að sýna okkur það innan nokkurra ára, að hér séum við e. t. v. að leggja einn af veigameiri steinum í þann grundvöll. sem við byggjum afkomu okkar á, og vil ég gjarnan vera þátttakandi í því að leggja þann stein í grundvöll þjóðlífsins.



Herra forseti. Já, hv. 2. þm. Reykn. segist vilja leggja stein í grundvöll þjóðlífsins með því að láta flytja inn á nýjan leik þessi skaðræðisdýr, minkana, sem hér hafa valdið stórkostlegu tjóni. Við þurfum ekki að flytja inn mink, en við þurfum að reyna að útrýma til fulls þessu dýri hér úr landinu. Og ég vil vekja athygli á einu, sem kemur hér fram í umsögn Hins íslenzka náttúrufræðifélags, sem prentuð er með áliti minni hl. allshn. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Erlendir aðilar hafa látið í ljós áhuga á því að gera tilraun til að eyða villimink hér á landi með sýkingu“, en bætir svo við: „Slíkar tilraunir er auðvitað aðeins hægt að framkvæma í landi, þar sem minkabú eru ekki fyrir hendi“. Ég tel, að það ætti að kynna sér þetta mál nánar og athuga það, ef þess er kostur að fá þessa erlendu aðila til þess að vinna að útrýmingu minksins með sýkingu, og ég vil segja það, að útlendingar hafa oft verið fengnir hingað til lands til verka, sem minni árangur hafa borið heldur en þetta, ef takast mætti að útrýma villiminknum með þeirra aðstoð á þennan hátt. Það liggja engar viðhlítandi áætlanir fyrir um rekstur loðdýrabúa hér, þótt leyfður verði. Menn eru að tala um það, hvað framleiðslan sé mikil í nágrannalöndunum, og hv. 2. þm. Reykn. var að enda við að lesa upp margar tölur í þessu sambandi. En hann nefndi nú ekki rekstrarafkomu þessara búa, svo að ég tæki eftir. En ég hef hins vegar fengið upplýsingar nokkrar um rekstrarafkomu loðdýrabúa í Noregi. Ég fékk þetta fyrir milligöngu sendiráðs okkar í Osló um áramótin síðustu, og þar með fylgdi bréf til sendiráðsins frá Norges pelsdyravlsslag dags. 27. des. 1968. Viðvíkjandi rekstrarútkomunni af loðdýraræktinni segir þetta samlag, að meðalbúin muni ekki hafa haft neinn ágóða af rekstrinum tvö síðustu árin, en flestir þeir, sem hafa þetta bara í smáum stíl á heimilum sínum, munu hins vegar hafa fengið nokkurn veginn viðunandi greiðslu fyrir sína vinnu við þetta. Hins vegar þeir, sem hafi ekki haft góðan stofn, muni ekki hafa haft neina möguleika til að fá viðunandi fyrir sína vinnu við þetta loðdýraeldi. Það er sagt, að það séu nú ekki til opinberar skýrslur um reikningslega afkomu þessa atvinnurekstrar í Noregi. En þeir standa í þeirri meiningu, þeir, sem skrifa bréfið, að útkoman hjá þeim, sem hafa rekið bú með aðkeyptum vinnukrafti, hafi verið negatív tvö síðustu árin. Það er talið og það er sjálfsagt rétt, að ýmsir, sem hafa haft þennan rekstur, bjargi sér nokkuð með lífdýrasölu. En það er nú ekki endalaust hægt að selja öðrum dýr til að ala. Það var þannig með refaræktina, sem var ærið mikil víða hér á landi fyrir 30–40 árum. A. m. k. var það reynsla í mínu héraði, þar var nokkuð um refabú og meðan menn gátu selt nágrönnum sínum tófur til að ala, þá höfðu þeir sæmilega upp úr þessu. En svo þegar lífdýrasalan var búin, var draumurinn búinn um leið. Þá datt botninn úr þessu öllu. Það var nefnilega ekki hægt að byggja þetta á skinnaframleiðslu og útflutningi refaskinna. Þetta var nú reynslan af þeim atvinnurekstri. Menn eru að velta vöngum yfir því, hvað sé hægt að gera til þess að auka framleiðslu hér á landi og koma upp atvinnugreinum, sem geti skilað ágóða fyrir þjóðina. Þetta er eðlilegt. En við höfum hér mikla möguleika, sem ekki hafa verið notaðir nema að litlu leyti. Það er talað um það núna og verið að undirbúa það að fullvinna að miklu leyti íslenzkar kindagærur, og ég get nú búizt við því, að þegar svo er komið, verði varanlegri markaður fyrir pelsa úr íslenzkum sauðskinnum heldur en úr minkaskinnum. Ég vil nefna fleira, sem við ættum að sýna meiri áhuga heldur en minkaræktinni. Það er vitað mál, að æðarvarp hefur verið í afturför hér á landi undanfarið. Útflutningur á æðardún er langtum minni nú í seinni tíð heldur en áður var. Það er einnig ljóst, að það er hægt að stórauka æðarvarpið, ef menn leggja sig fram við það. Það er áreiðanlega víðar hægt en á Mýrum í Dýrafirði að auka æðarvarpið. Æðarfugl eða minkur. Ég verð að biðja afsökunar á, að ég nefni þetta tvennt í sömu andránni. Ég veit, að það er syndsamlegt, annars vegar þessi dásamlegi fugl og hins vegar þetta óargadýr. Þá er það líka vitað mál, að það er hægt að stórauka fiskirækt í ám og vötnum. En þarna er minkurinn skaðvaldur eins og á fleiri sviðum. Og það þarf engar áætlanir eða ágizkanir um þetta. Það er alveg öruggt, að þetta hvort tveggja, æðarvarpið og fiskirækt í ám og vötnum, gefur mikinn arð, öruggan arð. Það er alveg fullvíst. En það er engin vissa með minkinn, ekki nokkur. Og meira að segja einn af áhugamönnum um framgang þessa frv., sem var að tala hér í dag, hv. 3. þm. Sunnl., dró í efa - eða hann sagði, að það yrði nú kannske ekki mikill ágóði af þessu fyrir Íslendinga, því að þeir mundu þurfa að fá erlenda menn til þess að annast uppeldi þessara dýra fyrir sig. En það þarf enga útlendinga til þess að auka æðarvarpið hér á landi og ekki heldur fiskirækt í ám og vötnum. Og það getur allt farið í vasa Íslendinga, sem af því kemur. Auðvitað sleppa minkar hér, ef þeir verða fluttir inn, eins og þeir gerðu í gamla daga og eins og þeir gera í okkar nágrannalöndum. Þeir sleppa og ganga um eyðileggjandi fugla og fiska. Þeir munu tjóni valda, miklu tjóni á fuglalífi og dýrmætum fiskastofni í ám og vötnum. Ég tel það ákaflega misráðið að samþykkja þetta frv. og mun því greiða atkv. með hinni rökst. dagskrá á þskj. 699.



Herra forseti. Við höfum nú fengið að hlusta á langar rökræður, bæði með og móti þessu frv. til l. um loðdýrarækt, og ætla ég ekki að bæta miklu þar við, aðeins gera með örfáum orðum grein fyrir minni afstöðu. Hún er sú, að ég er stuðningsmaður þessa frv., bæði af því, að loðskinnaverzlun er ævaforn og ábatasöm atvinnugrein, eins og fram kemur í grg. frv. og engin ástæða til annars en hún geti orðið það einnig nú á okkar dögum. En í öðru lagi - og það er kannske aðalatriðið, - að minkurinn er þegar orðinn útbreiddur sem villidýr og ekki séð, að útrýming hans verði a. m. k. á næstu árum eða áratugum. En einmitt af þessari ástæðu verð ég að taka það fram, að ég er andvígur því, að minkarækt sé leyfð í Vestmannaeyjum, ekki vegna þess, að ég geti ekki unnt Vestmanneyingum að njóta arðsemi af minkarækt, heldur vegna þess, að eyjarnar eru fugla- og fiskaparadís, en ósnortnar af þessu vargdýri. Ég verð að láta þetta koma fram, af því að ég meina það. Og ég skal líka geta þess, að enda þótt minkarækt verði leyfð, má í engu slaka á útrýmingu villiminksins. Þess vegna teldi ég það einnig koma mjög vel til athugunar að skattleggja minkabúin og verja því fé til frekari útrýmingar villiminksins. Ég tel, að í 6. gr. frv. sé allvel um hnútana búið. Þar er það landbrn., sem veitir leyfi til þess að stofnsetja loðdýrabú með ýmsum skilyrðum. Ég álít, að það ætti heldur að veita færri leyfi en fleiri, fara gætilega í sakirnar, a. m. k. fyrst í stað, búa vel um hnútana, en að því fullnægðu sé ég ekki annað en þetta geti orðið til þess að auka fjölbreytni atvinnulífs okkar. Hitt er svo annað mál, að áhætta í atvinnurekstri, þessum sem öðrum, verður aldrei umflúin.



Herra forseti. Það voru nokkur atriði í ræðu hv. 3. þm. Sunnl., sem gefa mér tilefni til að svara í fáum orðum. Hann gat þess, að einustu rökin, sem ég hefði fært fram gegn minkaeldinu, væru þau, að minkaeldi hefði mistekizt hér á landi fyrir aldarfjórðungi síðan, þegar það var reynt. Ég held nú, að a. m. k. þeim þm., sem á mál mitt hlýddu, hljóti að vera það ljóst, að hér er ekki með rétt mál farið, því að ég færði ýmis og mörg önnur rök fyrir þessu máli. Hann gat þess, og áttu víst að teljast stoðir, sem rynnu undir þetta frv., að einhvern tíma í fyrndinni hefði verið gerð tveggja ára misheppnuð tilraun með einhverja tegund þorskveiða, trúlega við Vestmannaeyjar, en það hefði ekki þótt skera úr og síðar hefði betur tekizt til. Ég verð nú að segja alveg eins og er, að mér finnst aldarfjórðungur allmikill reynslutími og ólíkur til að jafna en tveimur árum. Ég fullyrði því, að þessi rök standa enn í gildi, því að mér vitanlega hafa aðstæður ekki breytzt hér á landi, svo að minni hætta sé af minkaeldi eða að minkurinn geti orðið sá skaðvaldur, sem hann hefur reynzt, en áður var. Þá voru nokkur önnur atriði, sem ég tel, að leiðréttingar þurfi við. Ég gat ekki betur skilið og trúi, að ég hermi rétt, að nefndur þm. taldi, að Ísland væri sérstaklega hagstætt til minkaeldis. Þessu er nú því miður ekki þannig varið, því að Ísland er einmitt að mörgu leyti fremur illa sett og verr sett en önnur lönd, nema kannske hvað fóður dýranna snertir, því að loftslag hér er yfirleitt, a. m. k. í mörgum landshlutum, mjög rakt og rakara heldur en henta þykir, þar sem minkarækt er rekin með góðum árangri, enda hefur þetta glögglega komið í ljós og kom í ljós á sínum tíma, að íslenzku minkaskinnin voru alla tíð gæðarýrari heldur en t. d. þau grænlenzku. Þm. nefndi, að það ætti að vera skaðlaust að leyfa mönnum að skoða málið o. s. frv. Hér er ekki verið að ræða um að skoða neitt mál. Hér er verið að ræða um að leyfa minkaeldi, en ekkert að íhuga frekar, hvort það sé úr þessu æskilegt að breyta þeirri löggjöf, sem taldi minkaeldi ekki rétt. Og hann sagði, ef ég man rétt, að honum fyndist ekki nema sanngjarnt að leyfa þeim, sem það vildu, að hætta sínum eigin fjármunum í þessa tilraun. Þetta er bara ekki neitt einkamál. Það er ekki aðeins áhætta þessara einstaklinga með þeirra fjárhag og fjármál, heldur er þetta mál, sem snertir landið, sem snertir náttúru landsins og þar af leiðandi snertir þjóðina alla og ekki eingöngu og sízt af öllu fyrst og fremst peningamál eða einkamál nokkurra manna, sem kynnu að vilja leggja í þennan áhætturekstur. Þá skildist mér og, að hann teldi þessa atvinnugrein vera nokkuð árvissa og kannske öðrum fremur og væri það nú í okkar landi, sem svo mjög er háð kenjum náttúru og sveiflum verðlags, til bóta. Þessu er þó ekki þannig varið. Minkaskinn hafa að vísu stundum í nokkur ár verið verðtraust, en þó er það þannig, að þarna getur skeð verðhrun, og man ég ekki réttara en það, að slíkt eða töluvert verðhrun og tilfinnanlegt þeim, sem þessa verzlun stunda, hafi átt sér stað fyrir fáum árum síðan, mig minnir einhvern tíma eftir 1960, þó að ég kunni ekki alveg með ártalið að fara. Varðandi hundaæðið, sem ég gat um hér áðan og honum virtist koma ókunnuglega fyrir, þá hef ég minn fróðleik bæði úr erlendum ritum um þetta og sömuleiðis af viðtölum við yfirdýralækni, Pál A. Pálsson, og efast ég ekki um, að hann gæti gefið honum gagnmerkar og góðar upplýsingar um það mál. Hvort þessa sjúkdóms, sem þykir illkynjaður og hvimleiður, hefur orðið vart í öðrum löndum, þar sem þetta hefur verið, þá get ég upplýst það, að svo hefur verið og verið til tjóns, en því að það sé slæmt í þeim löndum, þar sem hundar eru að mestu leyti aðeins hafðir sem kjölturakkar og til skemmtunar, þá held ég, að það sé tvímælalaust hættumeira í landi, þar sem íslenzki hundurinn er verðmætt dýr við búrekstur, þar sem sauðfjárrækt er rekin. Ég ætla ekki að orðlengja þetta, en vil árétta það, að ég tel, að hér sé á ferðinni mikið alvörumál, þar sem menn megi ekki hugsa um einhverja augnabliks ímyndaða stundarhagsmuni, heldur verði að hugsa um framtíðina og íslenzka náttúru og varðveizlu hennar.

forseti (SB): Forseta hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 12. maí 1969. Þar sem ég vegna veikinda mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 2. varamaður landsk. þm. Alþb., Ragnar Arnalds lögfræðingur, taki sæti á Alþingi í forföllum mínum. Jónas Árnason, 4. landsk. þm.“ Kjörbréf Ragnars Arnalds hefur áður verið rannsakað, og býð ég hann velkominn til starfa í hv. þd.

Frsm. minni hl. (Lúðvík ]ósefsson): Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. frá sjútvn., varð n. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n., þm., sem styðja ríkisstj., leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en þrír af nm., ég og fulltrúar Framsfl. í n., eru andvígir frv. Meginefni þessa frv. er það, að fellt skuli niður framlag ríkissjóðs til fiskveiðasjóðs á yfirstandandi ári. En eins og kunnugt er, hefur verið við það miðað í l. um fiskveiðasjóð, að ríkissjóður skuli árlega leggja til fiskveiðasjóðs jafnháa fjárhæð og nemur tekjum sjóðsins af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Nokkuð hefur verið gert að því að hreyfa við þessu fasta framlagi og draga úr því, sem ríkissjóður greiðir til fiskveiðasjóðs, og nú er hreinlega lagt til að fella þetta gjald niður með öllu á yfirstandandi ári. Það er skoðun okkar, sem minni hl. skipum, að þetta sé röng stefna, fiskveiðasjóði veiti sannarlega ekki af því að halda þeim tekjustofnum, sem honum var ætlað að byggja rekstur sinn á. Það er öllum hv. alþm. kunnugt, að fiskveiðasjóður hefur verið í fjárþröng að undanförnu. Hann hefur ekki getað mætt öllum þeim lánsumsóknum, sem til hans hafa borizt varðandi stofnlán til sjávarútvegsfyrirtækja, og á meðan þannig stendur, teljum við, að það sé ekki verjandi á neinn hátt að fella niður framlag ríkissjóðs til þessa stofnlánasjóðs sjávarútvegsins. Fiskveiðasjóður er að vísu orðinn býsna öflugur sjóður. Hann hefur fyrst og fremst verið byggður upp af sjávarútveginum sjálfum, en hann hefur líka stór og mikil verkefni. Það er að mínum dómi nauðsynlegt að tryggja, að nokkur hluti, annar en sá, sem kemur við beina skattlagningu á sjávarútveginn, nokkur hluti af því fjármagni, sem til fellur í peningakerfi þjóðarinnar á hverju ári, gangi til stofnlána í sjávarútvegi. Og sú leið hefur verið til þess höfð og ákveðin í l. um fiskveiðasjóð, að ríkissjóður tæki á þennan hátt nokkurn þátt í því að byggja fiskveiðasjóð upp eins og fleiri stofnlánasjóði. Ég þarf ekki að fara um þetta fleiri orðum. Ég ætla, að öllum hv. alþm. sé þetta vel ljóst. Spurningin er einvörðungu þessi, hvort menn aðhyllast þá stefnu, eins og nú er ástatt, að það eigi að draga úr því fjármagni, sem er til reiðu í því skyni að veita stofnlán til sjávarútvegsfyrirtækja. Það er skoðun okkar, sem erum í minni hl., að þetta sé röng stefna og af því eigi að fella þetta frv. og ríkið eigi að halda sér við það að greiða til sjóðsins eins og ætlað var í lögum um fiskveiðasjóð.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft þetta frv. til athugunar, en eins og fram kemur, hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. n. hefur á þskj. 571 lagt til, að málinu verði vísað til ríkisstj. til nánari skoðunar. Hins vegar leggur 1. minni hl. til, að frv. verði samþ., og 2. minni hl., að það verði samþ. með breytingum. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. fjhn., telur meiri hl., að ef frv. yrði samþ., mundi slík lagasetning geta haft mjög víðtækar og ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Það er augljóst mál, að það yrði röskun á fjárhag ýmissa aðila, sem eiga slíkar skuldarviðurkenningar, sem hér er lagt til að greiðslufrestur verði veittur á, en slíkt gæti haft mjög afdrifaríkar afleiðingar, eins og áður sagði. Hitt vill svo meiri hl. n. um frv. segja, að í því eru atriði, sem rétt er að skoða nánar, og þess vegna leggur meiri hl. til, að frv. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Eins og hér hefur þegar fram komið, varð fjhn. ekki sammála um afgreiðslu þessa frv. Meiri hl. n. vill vísa málinu til ríkisstj. til frekari athugunar, en ég legg hins vegar til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Aðalefni frv. er um það, að veita skuli launamönnum, námsmönnum og öðrum, sem svipað stendur á fyrir, nokkurn gjaldfrest á fjárskuldbindingum, sem þeir hafa stofnað til fyrir 11. nóv. 1968 við verzlanir og aðra kaupsýsluaðila, svo og vegna kaupa á eigin íbúð. Það er auðvitað enginn vafi á því, að þeir eru býsna margir, sem hafa þegar komizt í mikinn vanda með að standa við þær fjárskuldbindingar, sem þeir hafa tekizt á hendur að undanförnu vegna atvinnuleysis, sem þeir hafa orðið fyrir, eða vegna verulega minnkaðra atvinnutekna. En eins og kunnugt er, var sá háttur orðinn býsna útbreiddur hér á landi, að ýmiss konar varningur var seldur með afborgunarskilmálum, auk þess sem margir höfðu ráðizt í það að kaupa sér íbúðir eða byggja sér íbúðarhús, og þannig höfðu þeir skuldbundið sig til þess að standa undir býsna miklum fjárgreiðslum. Það hefur nokkuð verið rætt um það hér á Alþ., að nauðsynlegt væri að hlaupa undir bagga með rekstrarfyrirtækjum og veita þeim nokkurn gjaldfrest á umsömdum fjárskuldbindingum, og það hefur verið gert í ýmsum tilfellum, eða hið opinbera hefur hlaupið undir bagga og útvegað fjárframlög, til þess að hægt væri að standa við gerða samninga. Ég lít þannig á og við Alþb.-menn, að það sé ekki minni ástæða til þess, eins og málum er nú komið hjá okkur, að sinna þessum vandamálum, þótt í smærri stíl séu, hjá fjöldamörgum einstaklingum, sem þetta frv. fjallar um, og veita þeim með lögum nokkurn gjaldfrest á fjárskuldbindingum, þar sem svona stendur á. Þetta er auðvitað sérstaklega þýðingarmikið hvað viðkemur íbúðarhúsnæði og mundi þar skipta mestu máli, en þó teljum við, að þetta þyrfti að vera víðtækara en svo, að það næði aðeins til íbúðarhúsnæðis, og kæmi vel til mála að lengja, eins og lagt er til í frv., hinn umsamda greiðslufrest, þegar viðkomandi hefur orðið fyrir atvinnuleysi eða tekjur hans hafa minnkað mjög verulega frá því, sem áður var. Ég tók eftir því, að frsm. meiri hl. viðurkenndi, að hér væri um mikið vandamál að ræða í ýmsum tilvikum og það þurfi því að huga að því, hvernig megi ráða fram úr þessum vanda, og hann telur eðlilegast að skjóta þeim vanda til hæstv. ríkisstj. og biðja hana um að skoða málið vinsamlega. En mér sýnist hitt miklu eðlilegra, að slá því föstu með lagasetningu á Alþ., hvað Alþingi hefur um þetta að segja og hvað rétt þykir að gera í þessum efnum. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, aðeins í leiðinni víkja að áliti 2. minni hl. fjhn., sem hér verður auðvitað gerð grein fyrir á eftir. Ég tel, að það væri um verulega bót að ræða, þótt aðeins sá hluti málsins fengist fram, sem þar kemur fram, en teldi þó miklu æskilegra að fá frv. samþ. í því formi, sem það var hér lagt fyrir, og því legg ég til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það er langt síðan þetta frv. var flutt. Það var nokkuð lengi hjá hv. fjhn., en hefur nú verið á dagskrá nokkra daga án þess að vera tekið til meðferðar. Í 1. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Greiðslufrestur framlengist um helming á fjárskuldbindingum, sem launamenn, námsmenn og aðrir, sem svipað stendur á fyrir, hafa stofnað til fyrir 11. nóv. 1968 hjá opinberri stofnun eða fyrirtækjum og einkaaðilum, sem hafa kaupsýslu, verzlunarrekstur, iðnrekstur eða hliðstæða starfsemi með höndum, enda sé til skuldbindingarinnar stofnað vegna kaupa á íbúð, sem skuldari býr sjálfur í, heimilistækjum eða húsbúnaði, sem hann notar.“ Þetta er efni 1. gr. Hvernig skyldi standa á því, að mál af þessu tagi og í þessu formi er flutt hér á hv. Alþ. árið 1968? Hvernig skyldi standa á því? Ég held, að það sé óhætt að fullyrða, að þetta frv. er ekki flutt að tilefnislausu, og ég efast um, að nokkur maður treysti sér til þess t alvöru að halda því fram, að svo sé. En þannig er málum komið undir „viðreisn“ eftir margra ára góðæri, en að vísu tveggja ára erfiðleikatímabil, og samfellt ráðleysi í stjórnarathöfnum, - það er svona komið eftir þetta tímabil, að menn sjá ástæðu til að leggja svona mál fyrir Alþingi, og það er einfaldlega af því, að það er ótrúlega mikill fjöldi fólks, sem er kominn í þrot með að standa við skuldbindingar sínar ýmiss konar og þá m. a. vegna heimila sinna, húsnæðis og húsbúnaðar og annarra lífsnauðsynja. Og margir eiga raunar fullt í fangi með að hafa til hnífs og skeiðar í bókstaflegri merkingu og því miður bæði þeir, sem búa við atvinnuleysi, og eins þeir, sem þurfa að framfleyta fjölskyldu, e. t. v. stórri fjölskyldu, af lægstu daglaunum einum saman. Þetta er ömurleg saga, en hún verður ekki rakin hér við umr. þessa máls, ekki af mér a. m. k. Það er ekki að vænta neinna varanlegra úrbóta á þessu ástandi, nema breytt verði um stefnu í efnahagsmálum, og til þess þarf augljóslega nýja forustu. 2. minni hl. fjhn. lítur svo á, að það sé ekki unnt af almennum og raunar augljósum ástæðum að ákveða svo víðtæka greiðslufresti sem frv. nú gerir ráð fyrir. Brtt. 2. minni hl. lúta að því að þrengja nokkuð þann ramma, sem í frv. felst, þrengja hann þannig, að ákvæði þess nái eingöngu til lána vegna íbúða og eingöngu til veðlána, enda séu greiðsluerfiðleikar af völdum atvinnuleysis. Brtt. okkar lúta að þessu. Mér er ljóst, að þetta getur í tilvikum verið ófullnægjandi. En við lítum svo á, að lengra sé raunar ekki unnt að ganga í þessu formi. En í þessu sambandi vil ég aðeins minna á frv., sem Kristján Thorlacius, - hann sat hér á þingi sem varaþm., - hann og fleiri þm. hafa flutt hér snemma á þingi um sérstakar aðgerðir vegna erfiðleika húsbyggjenda. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en 2. minni hl. fjhn. leggur sem sagt til, að þetta frv. verði samþ. með þeim breytingum, sem fram eru settar á þskj. 522.



Herra forseti. Ég hafði farið þess á leit við hæstv. félmrh., að hann yrði viðstaddur þessa umr., og hann hafði heitið mér því að gera það. Mér þætti vænt um, ef hæstv. forseti vildi láta hann vita, að ég hefði hug á því að beina til hans smávægilegri fyrirspurn. Þegar ég flutti þetta mál hér á þingi fyrir 5 mánuðum rúmum, gerði ég grein fyrir því, af hvaða ástæðum það væri flutt. Það væri flutt vegna þess, að launafólk hefði tekið á sig mjög þungbærar fjárhagsskuldbindingar, sem augljóst væri, að það mundi ekki geta staðið undir nema að hluta vegna gerbreytts ástands á vinnumarkaðinum og gerbreyttra tekna, sem menn hafa fengið að undanförnu. Ég lýsti því þá yfir, að ég gerði mér fullkomlega ljóst, að þetta frv. væri ekki nein heildarlausn á þessum vanda, og ég væri til viðtals um það að hafa annan hátt á, ef mönnum sýndist, að það mætti betur fara að breyta þessu fyrirkomulagi eða bæta við það í n. Því miður hefur ekki verið að þessu máli staðið á þann hátt í hv. n., þó að ég vilji færa henni þakkir fyrir, að hún hefur þó afgreitt málið samkv. beiðni, sem ég bar fram fyrir nokkru. Því miður hefur aðeins einn nm, mælt með því, að frv. yrði samþ. í þeirri mynd, sem það er lagt fyrir. 2. minni hluti í n., fulltrúar Framsfl., virðist telja, að þetta vandamál sé minna en ég taldi. Þótt hv. frsm. minni hl. hafi að vísu sagt hér áðan, að þetta frv. væri borið fram af ærnu tilefni, þá leggur þessi minni hl. engu að síður til, að aðgerðirnar verði þrengdar til mikilla muna og efnislega verði aðeins fallizt á 2. gr. frv., þar sem fjallað er um þá, sem skráðir hafa verið atvinnulausir. Mér finnst þessi afstaða hv. framsóknarmanna bera anzi mikinn keim af hátterni þeirra oft og einatt, að hafa allstór orð um ýmis þjóðmál, en breyta ekki í samræmi við þau orð, þegar kemur að framkvæmdum. Fulltrúar hæstv. ríkisstj. leggja til, að þessu frv. verði vísað til ríkisstj. Þeir segja, að í því séu atriði, sem rétt sé að skoða nánar. Og nú langar mig til þess að fá vitneskju um, hvað í því kann að felast að vísa máli eins og þessu til hæstv. ríkisstj. Mér er að vísu ljóst, að þetta er alkunn aðferð og venjulega notuð til þess að svæfa mál, þótt í því felist að vísu næsta takmörkuð virðing við hæstv. ráðh. En ég hef ástæðu til að ætla, að það verði dálítið erfitt að svæfa þetta mál í hæstv. ríkisstj., ekki vegna þess, að þetta er frv., sem ég flyt, - ég geri ekki ráð fyrir, að ég njóti neins sérstaks stuðnings í hæstv. ríkisstj., - heldur vegna þess, að það er mikill þrýstingur á hæstv. ríkisstj. að leysa þessi vandamál. Þegar þetta mál var lagt fyrir á sínum tíma, tók ég dæmi af íbúunum í Breiðholti. Þar er flutt inn í nær 300 íbúðir, og greiðslur þessa fólks féllu í gjalddaga 1. maí s. l. Þar var um að ræða mikla upphæð, 20–30 millj. kr. En ástandið varð þannig, að 5 af hverjum 6 í Breiðholti gátu ekki staðið við þessar skuldbindingar. Og nú blasir það vandamál við: Á þetta fólk, sem flutt var inn í Breiðholtsíbúðirnar, sem átti að byggja til þess að leysa sérstaklega úr húsnæðisvandamálum þeirra, sem erfiðasta aðstöðu hafa í þjóðfélaginu, að missa íbúðirnar umsvifalaust aftur? Eða á að gera eitthvað til að leysa þennan vanda? Mér er kunnugt um, að um þetta hefur verið rætt margsinnis við hæstv. félmrh. á undanförnum mánuðum, og verkalýðsfélögin, sem höfðu forustu um þessar framkvæmdir, hafa beitt sér fyrir tilteknum ráðstöfunum til aðstoðar þessu fólki. 28. jan. s. l. skrifaði n. sú, sem ráðstafaði íbúðum í Breiðholti, bréf til húsnæðismálastjórnar um þetta vandamál, en í n. eru Sigfús Bjarnason, varaformaður Sjómannafélags Reykjavíkur, Magnús L. Sveinsson, varaformaður Verzlunarmannafélags Reykjavíkur, og Guðmundur J. Guðmundsson, varaformaður Dagsbrúnar. Í þessu bréfi var m. a. komizt svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar n. gerði till. um úthlutun, reyndi hún, eins og henni var frekast unnt, að velja þá, er mesta þörf hefðu og bjuggu við erfiðastar aðstæður. Jafnvel þótt n. hefði í huga, að hluti umsækjenda mundi ekki hafa minnstu möguleika af fjárhagsástæðum eða af skorti á vinnu, sem og fleira þess háttar til þess að standa í skilum, og sleppti þeim í till. sínum af þessum ástæðum, þá gerði hún sér ljóst, að hún fór í till. sínum út á yztu nöf hvað viðvék greiðslugetu íbúðareigenda. Rétt er að geta þess strax, að áætlað verð íbúðanna við úthlutun reyndist mun lægra heldur en raun varð á, sér í lagi gilti þetta um einbýlishús. Það er þegar ljóst, að allstór hópur íbúðarhafa, sennilega mikill meiri hl. þeirra, varð að fá víxla til að inna aðra greiðslu af hendi, og fjölmargir höfðu ekki greitt víxla frá fyrstu greiðslu. Óþarft er að útskýra, að atvinnuástandið hefur verið mun verra í ár en að undanförnu og eftirvinna dregizt mjög saman, en greinilegt er, að fjöldi íbúðareigenda treysti á mikla yfirvinnu, einnig er nokkur hópur þeirra atvinnulaus og hefur orðið að lífa á atvinnuleysisbótum. Okkur virðist því einsýnt, að meiri hl. íbúanna lendi í vanskilum og missi íbúðir sinar, ef lánakjör og greiðsluskilmálar verða þeir, sem ákveðnir voru við afsal. Ef vextir af ódýrustu og þar með minnstu 2 herb. íbúðum væru reiknaðir í heilt ár (en það er ekki heilt ár í flestum tilfellum), þá næmu afborganir og vextir um 73 þús. kr. (afborgun 40083 kr., vextir 32 þús. kr. Af stærri gerð einbýlishúsa mundi heildargreiðsla á ári nema röskum 143 þús. kr. (afborgun 79 þús. kr., vextir 64 þús. kr.). Af 4 herb. íbúðum næmu vextir og afborganir um 105 þús. til 106 þús. kr. (eða vextir röskar 46 þús., og afborgun 60 þús. tæpar). Það er því ljóst að breyta verður greiðsluskilmálum, ef meiri hl. íbúanna á ekki að missa íbúðir sínar á vori komanda.“ Síðan ber þessi n. fram sínar hugmyndir um það, hvernig hægt sé að breyta þessum greiðsluskilmálum til þess að koma í veg fyrir, að þetta fólk verði flutt út úr íbúðunum, sem það er nýlega flutt inn í. 17. marz s. l. sendu þessir 3 menn bréf til hæstv. félmrh. og sendu honum þar með afrit af þessu bréfi, sem ég var að gera grein fyrir, og þar fóru þeir fram á það, að hæstv. félmrh. hlutaðist til um, að greiðsluskilmálar þessir verði teknir til athugunar og endurskoðunar hið allra fyrsta. Mér er einnig kunnugt um það, að í framhaldi af þessu hafa fulltrúar íbúanna í Breiðholti átt fundi með hæstv. ráðh., og mér er kunnugt um það, að hæstv. ráðh. viðurkenndi á þessum fundum, að hér væri um að ræða augljóst vandamál, og þeim gat ekki annað skilizt en hæstv. ráðh. hefði vilja á að leysa þennan vanda. Það er af þessum ástæðum, sem ég spyr, hvað í því kunni að felast, að máli sem þessu sé vísað til hæstv. ríkisstj. Má vænta þess, að hæstv. félmrh. framkvæmi á einn eða annan hátt þær hugmyndir, sem í þessu frv. felast, m. a. gagnvart íbúunum í Breiðholti?



Herra forseti. Ég hygg, að í meginatriðum sé rétt frá skýrt af hv. flm. þessa frv. um þau viðskipti, sem ég hef átt við fulltrúa þeirra íbúa í Breiðholtshverfi, sem fengu íbúðir úr hinum svokölluðu Breiðholtshúsum á vegum verkalýðssamtakanna. Þeir hafa komið a. m. k. tvisvar að máli við mig til þess að kanna, með hvaða hætti mætti lina þá útborgunarskyldu, sem þeir höfðu undirritað að gegna, en telja sig, eins og hv. frsm. sagði, eiga erfitt um vik að standa við þær skuldbindingar, sökum þess m. a., hve vinna hefur dregizt saman á hinum almenna vinnumarkaði, og eftirvinnumöguleikar, sem þeir höfðu reiknað með, væru ekki lengur fyrir hendi, a. m. k. ekki um sinn. Það er einnig rétt, að ég hef sagt við þetta fólk, að það mundu athugaðir allir möguleikar, sem færir þættu til þess að lina þessar útborganir. Málið er hins vegar margslungið. Í þessum íbúðum er fé, sem ekki er í eigu byggingarsjóðs ríkisins, heldur með ýmsum öðrum hætti fengið, og því nauðsynlegt að ná samkomulagi við þá aðila, til þess að um linun geti verið að ræða á afborgunum og vöxtum af þeim lánum, sem á íbúðum þessum hvíla. Þá er það einnig rétt, að ég hef skýrt frá því, sem ekkert launungarmál er, að ríkisstj. hefur um nokkurt skeið verið ljóst, að þarna er stórfelldur vandi á höndum, og það er vilji hennar, að eins langt verði gengið til móts við þetta fólk og kostur er og í framhaldi af þessum viðræðum, bæði eftir að hafa fengið afrit af bréfi til húsnæðismálastjórnar, sem úthlutunarnefndin sendi mér, ásamt þeim 2 eða 3 fundum, sem verið hafa með fulltrúum þessa fólks, þá hafa þeir fengið þá yfirlýsingu í hendur frá minni hendi, að málið mundi kannað til þess ýtrasta um að ganga til móts við þeirra óskir. En nú nýlega, - ég hygg fyrir 2–3 dögum, eða nú fyrir síðustu helgi, - barst mér bréf með endanlegum till. þeirra sjálfra, íbúanna í Breiðholtshverfi, um, hvað þeir teldu að þyrfti að gera, til þess að þeim yrði kleift að standa við sínar skuldbindingar, sem þeir undirstrikuðu mjög að væri alls ekki nein tilraun frá þeirra hendi til þess að losna við skuldbindingar, heldur um að ræða linun á því útborgunarkerfi, sem í skuldabréfum þeirra segir. Þessi athugun stendur enn yfir, - það er í rauninni það eina, sem ég get um málið sagt, - stendur nú yfir, og ég vil fullyrða það nú og hér, eins og ég hef gert við þetta fólk að málið er í mjög velviljaðri athugun, og verður áreiðanlega gert það, sem fært þykir að ganga til móts við þeirra óskir. En málið er alls ekki svo einfalt, að það sé á valdi ríkisstj. að fyrirskipa lengri lánstíma og lægri vexti á öllu þessu fé. Eins og ég áðan sagði, er þar inni í fé, sem er frá öðrum aðilum, sem hafa lánað það með ákveðnum skilyrðum, sem færð voru inn í skuldabréf þessa fólks. Ég vil jafnframt fullyrða, að það er fullur vilji ríkisstj., að ekki þurfi að koma til brottflutnings á þessu fólki úr þeim íbúðum, sem það hefur komizt inn í, og þeir möguleikar, sem fyrir hendi eru, verða nýttir og kannaðir til hins ýtrasta að ganga til móts við þeirra óskir. Um endanlega niðurstöðu get ég ekki sagt, en ég veit það frá þeim aðilum, sem að útborgun lánanna standa, að það verður ekki gengið að þessu fólki, á meðan athugun þessi stendur yfir. Hverjar endanlegar niðurstöður af þessari athugun verða, væri bæði rangt og óviturlega gert að fullyrða nokkuð um á þessari stundu. En ég ítreka það, að málið er í velviljaðri athugun og það verður gengið svo langt til móts við þessar óskir sem fært þykir og stætt er á með hliðsjón af yfirráðum ríkisins á því fé, sem þarna er í útláni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svörin. Mér þótti vænt um að heyra hinn jákvæða tón, sem í þeim var um, að málið væri í mjög velviljaðri athugun og á því væri fullur vilji að koma í veg fyrir, að þarna kæmi til brottflutnings manna, og að ekki yrði gengið að fólki, á meðan þessi athugun stæði yfir. En um leið og ég fagna þessum ummælum hæstv. ráðh., vil ég minna hann á, að hann er félmrh. þjóðarinnar allrar, hann er ekki félmrh. Breiðholtshverfis eins. Ef gerðar verða ráðstafanir til þess að bæta úr vanda fólks í Breiðholti, þá á fólk, sem eins er ástatt fyrir annars staðar, bæði í Reykjavík og úti á landi, rétt á sams konar fyrirgreiðslu hjá hæstv. ríkisstj. Fólk, sem tekið hefur á sig miklar fjárhagslegar skuldbindingar til þess að koma sér upp íbúð, en getur ekki risið undir þeim vegna lélegrar atvinnu og atvinnuleysis, á heimtingu á að fá sams konar fyrirgreiðslu hjá hæstv. ráðh. og hann heitir nú íbúunum í Breiðholti. Ég held, að þetta sé algerlega augljóst. Hæstv. ráðh. er ráðh. þjóðarinnar allrar, eins og ég sagði áðan, og um þetta verður að setja almennar reglur. Ég fæ ekki skilið, hvernig hæstv. ráðh. getur leyst þetta mál án lagasetningar. Því held ég, að það hefði verið skynsamlegt að taka mark á því, þegar ég bar þetta mál fram í nóvembermánuði, og nota hugmynd mína til þess að reyna að vinna að lagasetningu á þingi, þótt eflaust hefði verið hægt að haga henni á ýmsan annan hátt en þann, sem ég lagði til, í stað þess að standa hér uppi í þinglok og viðurkenna, að ekki verði hjá því komizt að leysa vanda tiltekinna íbúa, því að ef það er gert, þá verður að leysa vanda annarra, sem eins er ástatt fyrir. Þetta er algerlega augljóst mál, og ég held, að það sé engan veginn betra fyrir hæstv. ráðh. að leysa þetta mál með bráðabirgðalögum en láta vinna að því hér á þingi, eins og þurft hefði að gera. En fyrst hæstv. ráðh. er staddur hér hjá okkur í Nd., sem skeður allt of sjaldan, langar mig til þess að bera upp við hann eina fsp. enn. Við erum að fjalla um Breiðholtshverfi, og á þeim tíma, sem við erum að ræða um Breiðholtshverfi, standa einnig yfir viðræður um kaup og kjör milli verkafólks og atvinnurekenda með mikilli aðild hæstv. ríkisstj., eins og menn vita. Íbúðirnar í Breiðholti voru samningsatriði í kjarasamningum, sem gerðir voru 1965. Því var lofað þá, að byggðar yrðu 1250 íbúðir, og þeim framkvæmdum átti að verða lokið 1970, á næsta ári. Þessar íbúðir áttu að vera sérstök hagsbót fyrir láglaunafólk. Þær áttu að vera sérstaklega við það miðaðar, að fólk, sem ekki hafði tök á að kaupa sér íbúðir á hinum almenna markaði, gæti komizt inn í þessar íbúðir og notið þar betri kjara. Reynslan hefur orðið sú, að þessar íbúðir hafa orðið miklum mun dýrari en menn gerðu sér vonir um og kostnaður af að búa í þeim þar af leiðandi miklu meiri. Framkvæmdirnar hafa verið slíkar, að það er aðeins búið að koma upp 335 íbúðum, en eftir eru 915 af þeirri tölu, sem lofað var á næsta ári. Samt voru þessar íbúðir keyptar árið 1965, verkalýðsfélögin féllu frá kjarabótum til þess að ná fram þessu atriði í samningnum. Verkalýðshreyfingin lagði fram fjármuni af sinni hálfu til þess að tryggja þetta. En við þetta loforð hefur verið staðið á svo herfilegan hátt, eins og marka má af þeim tölum, sem ég nú hef nefnt: Aðeins 335 íbúðir fullgerðar, 915 eftir. Og þessar 915 búðir, hvernig eru vonirnar um þær? Um það vil ég spyrja hæstv. ráðh. Eftir því sem ég veit bezt, hefur framkvæmdanefnd Breiðholtsframkvæmda ekkert fjármagn til þess að halda áfram, - ekkert fjármagn. Og nýlega hefur það gerzt, að einn af forustumönnum Alþfl., yfirmaður þessara framkvæmda, hv. alþm. Jón Þorsteinsson, hefur sagt af sér störfum í þessari framkvæmdanefnd. Honum virðist lítast svo illa á efndirnar á þessum loforðum, að hann hefur flúið af hólmi. Einnig þetta tel ég vera fullkomið alvörumál, og ég vil mælast til þess, að hæstv. félmrh. gefi einnig skýringar á þessu. Ég geri ráð fyrir, að einmitt hv. þm. Jón Þorsteinsson hafi verið sérstakur trúnaðarmaður hæstv. félmrh. við þessar framkvæmdir og átt að tryggja það, að við loforðin frá 1965 væri staðið. Til viðbótar því, sem ég sagði áðan, hvort hæstv. ráðh. mundi ekki vera reiðubúinn til þess að tryggja það sem almenna fyrirgreiðslu, sem hann lofar að gera í Breiðholti, vil ég bæta þeirri spurningu, hvernig verði áframhaldið á efndunum á loforðunum frá 1659 um 1250 íbúðir, sem tilbúnar verði 1970?



Herra forseti. Ég veit nú vart um skyldur ráðh. til að taka við slíkum yfirheyrslum, eins og ég virðist vera leiddur hér í. En ég skal þrátt fyrir það, að formlegheitin séu ekki alveg eins og þau ættu að vera samkvæmt þingsköpum, reyna að svara þeim spurningum, sem þm. beindi til mín, af því að hann hafði sagt mér frá því, að hann mundi bera hér fram fsp., án þess að ég vissi nákvæmlega, hvað í þeim lægi. Varðandi fyrra atriðið, sem þm. spurði um, hvort hér yrði um almenna fyrirgreiðslu að ræða, þá skal það upplýst, að sú athugun, sem nú fer fram, beinist fyrst og fremst að því, sem við teljum brýnast, þ. e. a. s. Breiðholtsíbúðunum. Þar var fólk sérstaklega valið með hliðsjón af lágum tekjum og litlum möguleikum, þrátt fyrir sæmilega atvinnu, - litlum möguleikum til þess að eignast íbúð með öðrum hætti. Það má kannske um það deila frá útlánalegu sjónarmiði, hvort þessi stefna var rétt, en nefndin, sem úthlutaði þessum íbúðum, mun hafa haft það sjónarmið fyrst og fremst, að þetta fólk sæti fyrir þessum íbúðum. Þess vegna teljum við, að vandinn sé brýnastur vegna þessa fólks. En athugun á hinum almenna lánamarkaði hefur ekki farið fram. Í öðru lagi var spurt, hverjar verði efndirnar um byggingu þeirra 915 íbúða, sem eftir eru. Um það get ég ekki sagt í dag. Það stendur yfir athugun á fjárhagsgetu sjóðsins til þessara útlána. Það er kunnugt, að húsnæðismálastjórn hefur legið undir harðri gagnrýni fyrir það að hafa tekið mikið fé til þessara framkvæmda úr hinum almennu útlánum, sem orsakað hafa lengri biðraðir af þeim sökum. Hins vegar er nú að því unnið að kanna, hver fjárhagsgeta er til þessara framkvæmda, því að fljótlega þarf að segja til um það, til þess að útboð geti legið fyrir á eðlilegum tíma. Það er þó allavega ljóst, og ég hygg, að þeim, sem með stjórn þessara mála fara, þ. e. a. s. framkvæmdanefnd byggingaáætlunarinnar, þar sem sæti eiga fulltrúar þeirra aðila, sem sömdu um málið á sínum tíma, - þeim er öllum ljóst, að ekki verður unnt að ljúka þessum íbúðum fyrir árslok 1970. Varðandi síðustu atriði í málflutningi hv. 6. þm. Reykv. um það, að formaður framkvæmdanefndarinnar hafi flúið af hólmi, en hann hafi verið sérstakur trúnaðarmaður minn sem félmrh., og ástæðan til þessa flótta hans af hólmi væri sú, að hann teldi, að þessum framkvæmdum væri þröngur stakkur sniðinn, þá vil ég lýsa því hér yfir, að mér er kunnugt um, að ástæðan til þessarar afsagnar Jóns Þorsteinssonar á ekkert skylt við þetta atriði. Það eru persónulegar ástæður, sem því valda, og eiga ekkert skylt við þá erfiðleika, sem hafa verið um öflun fjár til þessara framkvæmda. Það þarf enginn að fara í grafgötur um það, að hinn almenni lánsfjárskortur og minnkandi tekjur bæði af skyldusparnaði og launaskatti vegna minni atvinnu hafa stórlega bitnað á þessum sjóði, ekki síður en á fólkinu, sem tekið hefur á sig skuldbindingar í Breiðholti og annars staðar vegna þessara útlána, og tekjur hafa stórlega minnkað, sem hafði verið treyst á til þessara framkvæmda. Þetta er öllum mönnum ljóst og óþarfi af hv. þm. að ganga fram hjá þessari staðreynd. Hann veit það eins vel og við allir, sem hér erum inni, að tekjutap þessara sjóða, frá því að atvinna var hér mest og hér var talað um nánast ofþrælkun í nætur- og helgidagavinnu og til þess að hafa ekki handa öllum fulla dagvinnu, eins og nú hefur verið um skeið, það bitnar ekki sízt á sjóði eins og þessum, sem hefur haft meginhluta tekna sinna af launatekjum fólks. Þetta held ég, að sé það, sem ég get um málið sagt á þessu stigi.



Herra forseti. Ég held, að það leiki enginn vafi á því, að þetta mál, sem hér er til umr., heyri undir þau mál, sem hæstv. félmrh. fjallar um. Mér hefði fundizt það út af fyrir sig eðlilegt, að hann væri viðstaddur þessar umr., og ég skil ekki, hvers vegna hann þarf að kvarta undan því, þó að vikið sé að honum orðum og beint til hans spurningum varðandi mál, sem beinlínis heyrir undir hans rn. Nú hafði ég hugsað mér að nota þetta tiltölulega sjaldgæfa tækifæri til þess einnig að beina spurningu til hæstv. ráðh., en hann hafði víst komið hér aðeins eftir pöntun og hefur nú aftur vikið af fundi. Eigi að síður ætla ég að segja það, sem ég hafði hugsað mér að segja, það eru ekki svo mörg orð, að það þurfi að tefja neitt umr. um þetta mál né heldur þingstörfin almennt. Ég vil í fyrsta lagi segja það, að mér þótti vænt um að heyra yfirlýsingu hæstv. ráðh. um, að ríkisstj. hefði í hyggju að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, a. m. k. fresta, að gengið verði að íbúum Breiðholtshverfis. Þó að ég sé ekki Reykvíkingur, þá er ég þó hér vetrarlangt, og ég hef það mikil kynni af fjárhagsástæðum fólks hér í borginni, að ég er ekki í nokkrum vafa um það, að slíkar ráðstafanir eru hin brýnasta nauðsyn. En í þessu sambandi vefst það auðvitað upp fyrir manni, við þessar umr. um vandamál Breiðholtsíbúanna sérstaklega, að það hverfi er þó byggt upp með alveg sérstökum fjárhagslegum stuðningi stjórnarvalda. Og úr því að þar er nú þegar komið til stórvandræða fyrir íbúana, hvað er þá um aðra húsbyggjendur í landinu? Það er hárrétt, sem hv. 6. þm. Reykv. vék hér að, að hæstv. ríkisstj. og hæstv. félmrh. í þessu tilfelli, hann er auðvitað ráðh. allrar þjóðarinnar og hlýtur einnig að huga að öðrum, sem í vandræðum eru í líkum kringumstæðum og þessir húsbyggjendur. Það er varla hugsanlegt, að fyrst svo er komið hinu græna tré, að þá sé allt í lagi með hið visna. Og nú vil ég spyrja hæstv. ráðh. um það, hvort ekki hefur einnig komið til tals hjá hæstv. ríkisstj. að gera hliðstæðar ráðstafanir vegna annarra húsbyggjenda, sem í þröng kunna að vera. Ég var að vona áðan, að einnig ég fengi tækifæri til að bera fram þessa fsp. til ráðherra í framhaldi af þeim stuttu umr., sem hér hafa farið fram um þetta mál. Það hefði vissulega verið mikilsvert að eiga von á því, að ríkisstj. gerði einnig ráðstafanir til stuðnings öðrum húsbyggjendum, sem í vanda væru staddir. Það má vera, þó að hæstv. ráðh. sé ekki viðstaddur hér nú, að einhver beri honum þessi orð mín og hann kannske sjái ástæðu til þess að skýra frá þessu á öðrum stað.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. hefur fjallað um frv. þetta og leggur til, að það verði samþ. með þeirri breytingu, sem greind er á þskj. 698 og ég held, að ég þurfi ekki að lesa hér upp. En n. leggur sem sé til, að frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem þarna um ræðir.

Flm. (Eyjólfur K. Jónsson) : Herra forseti. Mál það, sem ég flyt hér ásamt hv. 10. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Vestf., hefur verið alllengi í undirbúningi. Á aðalfundi Verzlunarráðs Íslands s. 1. haust var gerð ályktun þess efnis, að stjórn ráðsins athugaði, hvort ekki mundi reynast unnt að koma á fót öflugu fjárfestingarfélagi til að örva íslenzkan atvinnurekstur. Síðan hafa Verzlunarráðið og Félag ísl. iðnrekenda unnið að þessu máli. Margir fundir hafa verið haldnir og einkum hafa starfað að undirbúningi málsins Haraldur Sveinsson formaður Verzlunarráðsins, Gunnar J. Friðriksson formaður Félags ísl. iðnrekenda, bankastjórar Iðnaðarbankans, Bragi Hannesson og Pétur Sæmundsen, Höskuldur Ólafsson bankastjóri Verzlunarbankans, dr. Jóhannes Nordal seðlabankastjóri, Þorvarður Alfonsson framkvstj. Félags ísl. iðnrekenda, Þorvarður J. Júlíusson framkvstj. Verzlunarráðsins og við Hjörtur Torfason lögfræðingur. Ég hef orðið þess var, að menn hafa átt dálítið erfitt með að átta sig á því, hvaða starfrækslu hér væri um að ræða, og er það eðlilegt, því að félög eins og það, sem hér er lagt til að stofnað verði, hafa ekki verið, starfrækt áður hér á Íslandi, þótt þau séu alþekkt í öðrum lýðræðisríkjum. Ég verð þess vegna, herra forseti, að eyða nokkrum tíma til þess að skýra mál þetta, þótt ég skuli reyna að stytta mál mitt efir því sem unnt er. Frv. gerir ráð fyrir, að Verzlunarráði Íslands, Félagi ísl. iðnrekenda og öðrum þeim, sem þessir aðilar kveðja til, sé heimilt að stofna fjárfestingarfélag, enda nemi hlutafé félagsins a. m. k. 80 millj. kr. Ástæðan til þess, að þörf er sérstakrar löggjafar, er fyrst og fremst sú, að bönkum og opinberum sjóðum er yfirleitt ekki heimilt að kaupa hlutabréf, en ógerlegt mundi reynast að safna nægilega miklu hlutafé án þátttöku einkabankanna og að einhverju leyti með framlagi úr opinberum sjóðum, t. d. Framkvæmdasjóði Íslands. Enda þótt hér sé ekki um að ræða bankastofnun í venjulegum skilningi, þótti eðlilegt, að sérstök lög fjölluðu um Fjárfestingarfélag Íslands h. f., eins og er um alla íslenzka banka. Þá þótti einnig eðlilegt, að fjárfestingarstofnunin nyti ,skattfríðinda á sama hátt og bankarnir gera, a. m. k. fyrst í stað, það yrði þá einnig að gerast með sérstakri löggjöf. Þess er að vísu að gæta, að nú hefur hæstv. fjmrh. skipað sérstaka n. til að athuga ,skattgreiðslur hlutafélaga, og má vera, að unnt yrði að leysa, þennan vanda með almennri löggjöf, því að vissulega væri æskilegt, að fleiri en fjárfestingarstofnunin hefðu með höndum ýmsa þá starfrækslu, sem henni er ætluð, enda líklegt, að svo muni fara, er fram í sækir og menn kynnast því, hve mikilvæg þessi starfsemi er. Segja má, að, meginverkefni fjárfestingarstofnunarinnar verði tvíþætt, þ. e. annars vegar að vera frumkvöðull að félagastofnunum og hins vegar óbeinn þátttakandi í hlutafélögum. Ég tel nauðsynlegt að fjalla sérstaklega um hvorn þessara þátta, einkum þar sem um nýmæli er að ræða hér á landi og hugtökin ný af nálinni. Það hefur verið sagt, að frumkvöðlar séu menn, sem taki sér fyrir hendur að mynda félagsskap. vinna að fjármagnsútvegun og heppilegasta skipulagi til að félagið nái tilætluðum árangri og koma því að fullu á fót. Frumkvöðull þarf ekki einungis að taka sér fyrir hendur að stofna félag og vinna að stofnun þess, heldur verður honum að takast stofnunin og hann verður að sjá um, að fyrirtækið hefji rekstur, til þess að hann hafi fullkomnað verk sitt. Þar með er ekki sagt, að hann þurfi einn að eiga fyrirtækið, þegar það hefur rekstur. Hann kann að hafa laðað saman fjármagnseigendur og fengið þá til að gerast þátttakendur í hinu nýja félagi, en hins vegar hefur