Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkomulag er um lok umræðunnar. Forustumenn stjórnmálaflokkanna hafa 15 mínútur hver í umræðunni að þessu sinni og andsvör eru ekki leyfð.

Virðulegi forseti. Við erum hér við lok 2. umræðu um þetta frumvarp til breytinga á lögum um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda. Ekki verður annað sagt en að þessi 2. umræða hafi verið löng og ítarleg og í henni hafi verið dregið fram að enn er margt óskýrt og óljóst varðandi efnahagsleg og lagaleg atriði þess frumvarps sem við ræðum um. Á hinn bóginn hefur líka mjög margt skýrst um afstöðu stjórnarflokkanna, sérstaklega ríkisstjórnarinnar, til málsins í víðu samhengi. Kannski er rétt að benda fyrst á að í þessu máli er grundvallarágreiningur um hvort okkur standi einhverjir aðrir valkostir til boða en að samþykkja þessa afarkosti sem birtast í frumvarpinu sem við höfum verið að ræða. Það er nefnilega enginn ágreiningur um það hér á þinginu að við þurfum að hefja endurreisn efnahagslífsins sem allra fyrst. Við þurfum að grípa til allra nauðsynlegra ráðstafana til þess að koma efnahagslífinu aftur í gang. Við erum í miðjum samdrættinum eftir fjármálahrunið. Okkur greinir auðvitað á um leiðir og það birtist í ýmsum málum. Það birtist í fjárlagafrumvarpinu og skattamálum ríkisstjórnarinnar, í öðrum aðgerðum hennar og ekki síst í þessu máli. Þetta mál er lagt fram í þeirri trú af ríkisstjórnarinnar hálfu að við höfum engan annan valkost en þennan til þess að koma okkur aftur af stað. Ríkisstjórnin segir sjálf: Við höfum ekki lagalegar skuldbindingar til þess að taka á okkur þær byrðar sem felast í frumvarpinu. Þetta er sjónarmið ríkisstjórnarinnar, það segir í textanum sjálfum. Engu að síður er gengið út frá því í frumvarpinu að fallist verði á allt sem krafist hefur verið af íslenskum stjórnvöldum til lausnar á Icesave-deilunni. Til þess að setja þetta mál í samhengi er ágætt að rifja aðeins upp hvernig staðan var þegar Landsbankinn féll. Í fyrsta lagi er það eindregin afstaða mín og niðurstaða eftir að hafa skoðað öll gögn í þessu máli að ekkert hafi verið sagt, ekkert hafi verið undirritað og engu lofað, hvorki formlega né óformlega, um að íslenska ríkið mundi veita ríkisábyrgð á þeim skuldbindingum sem við fjöllum nú um. Þá er ég að vísa til mánaðanna fyrir og eftir hrunið. Um þetta höfum við líka fengið álit sérfræðinga. Ekkert var sagt í tíð fyrri ríkisstjórnar sem batt íslensku ríkisstjórnina til þess að veita ríkisábyrgð. Aldrei í samskiptum við fjármálaráðherra Bretlands eða Hollands var ríkisábyrgð lofað. Því var lofað að láta tilskipun um innstæðutryggingar gilda á Íslandi eins og alls staðar annars staðar. Því var lofað að fara að lögum. Því var lofað að við Íslendingar skyldum virða allar okkar alþjóðlegu skuldbindingar en aldrei var því lofað að menn mundu gera meira en það. Sérstaklega var því ekki lofað að veitt yrði ríkisábyrgð fyrir skuldbindingum sem engin ríkisábyrgð stæði fyrir samkvæmt lögum eða alþjóðlegum skuldbindingum. Þegar Landsbankinn lendir í greiðsluþroti er staðan þessi: Einstaklingar í Bretlandi og í Hollandi eiga kröfur á að fá innstæður sínar í bönkunum endurgreiddar. Það er einkaréttarleg krafa. Rísi Landsbankinn ekki undir þessum kröfum hefur þannig verið búið um hnútana á Evrópska efnahagssvæðinu að viðkomandi einstaklingar eiga kröfu á innstæðutryggingarsjóðinn. Í þessu tilviki var ljóst að hann gat ekki risið undir öllum þeim kröfum sem mögulega kæmu fram. Hvergi í lögum stóð að íslenska ríkinu bæri skylda til þess að tryggja að sjóðurinn gæti staðið undir sínum skuldbindingum en það var a.m.k. ljóst að ef á þessa skuldbindingu sjóðsins mundi reyna þyrftu viðkomandi einstaklingar að sækja rétt sinn hingað til Íslands, stefna innstæðutryggingarsjóðnum til greiðslu og eftir atvikum ríkinu til ábyrgðar fyrir þeim greiðslum ef menn vildu halda slíkri kröfu á lofti. Um þetta áttu að gilda íslensk lög og íslenskir dómstólar um að fjalla. Um gjaldþrotaskipti Landsbankans átti að fara samkvæmt neyðarlögunum annars vegar og sérstaklega gjaldþrotaskiptalögunum íslensku. Hæstiréttur Íslands var æðsti úrskurðaraðili um ágreining sem gat risið vegna þessara íslensku laga. Hvað hefur síðan gerst í millitíðinni? Höfum þessa stöðu í huga. Þetta var staðan þegar Landsbankinn fór á hausinn. Eins og ég vék að áðan lofaði fyrri ríkisstjórn engu um að ríkið skyldi stíga inn í þessar ábyrgðir. Ég vil þó taka fram að fyrri ríkisstjórn var þeirrar skoðunar - og sú skoðun birtist í þingsályktun sem var afgreidd héðan - að það væri skynsamlegt að reyna að leita lausna í þessu máli og leiða málið til lykta í pólitískum samningum. Það var fyrir milligöngu Frakka sem hin sameiginlegu viðmið tókust. Að svo miklu leyti sem menn hér í þingsal hafa í allri umræðunni í sumar og núna í haust kallað eftir því að menn sýndu stöðunni einhvern skilning, sýndu ábyrgðartilfinningu og vott um að menn væru tilbúnir til þess að gera eitthvað til þess að leysa málið, birtist það í þingsályktunartillögunni sem samþykkt var hér síðasta vetur og í viðræðum sem fóru fram í kjölfarið þar sem menn buðust til þess að taka þátt í lausn málsins. Því miður var ljóst frá fyrsta fundi að viðmælendur okkar höfðu engan áhuga á slíkri lausn heldur litu á málið sem innheimtumál af þeirra hálfu. Það sem hefur breyst frá því að þessi staða var augljóslega uppi samkvæmt lögum þegar Landsbankinn féll er að þessi ríkisstjórn hefur gert samning sem hefur snúið öllu á hvolf. Í fyrsta lagi vill ríkisstjórnin taka ákvörðun um og leggur það til við þingið, ekki í fyrsta sinn, að veitt verði ríkisábyrgð fyrir öllu saman, allri lágmarkstryggingunni, jafnvel þótt hún telji að okkur beri engin lagaleg skylda til slíks. Í öðru lagi að við Íslendingar sættum okkur við að uppgjör málsins fari fram í erlendum myntum með þeirri gjaldeyrisáhættu sem því fylgir. Lögin sem giltu þegar Landsbankinn féll eru lögin um innstæðutryggingar eins og þau birtast í lagasafninu og þar kemur skýrt fram að sjóðurinn hafi rétt til þess að snúa öllum kröfum á sig í íslenskar krónur. Í þriðja lagi að þegar kemur að túlkun á íslenskum gjaldþrotalögum - við höfum margoft vitnað til þess sem hefur verið kallað Ragnars Hall-aðferðin við að skipta eignum úr búinu - hefur ríkisstjórnin snúið málunum við. Í upphafi áttu íslensk lög að vera túlkuð af íslenskum dómstólum en samkvæmt frumvarpinu sem við fjöllum um hér vill ríkisstjórnin að ef Hæstiréttur Íslands er sammála Ragnari Hall skipti það engu máli ef Evrópudómstóllinn eða ráðgefandi álit frá EFTA-dómstólnum er ósammála því. Ef Hæstiréttur Íslands er ekki sammála Evrópudómstólnum eða EFTA-dómstólnum í þeirra ráðgefandi áliti skiptir hans álit allt í einu engu máli. Þetta leggur ríkisstjórnin til að gildi varðandi gjaldþrotaskiptalögin. Með þessari niðurstöðu er líka verið að taka ákvörðun um að við greiðum Bretum og Hollendingum háa vexti. Vextirnir í þessu máli, hvort sem menn telja að það sé skynsamlegra að hafa fasta vexti eins og ríkisstjórnin leggur til eða breytilega vexti eins og sumir hafa reiknað að geti komið miklu betur út fyrir okkur Íslendinga, eru á endanum eingöngu til vitnis um að viðsemjendur okkar líta á þetta sem fjárskuldbindingu sem við þurfum að standa skil á, þ.e. þeir hafi á okkur kröfu en við séum ekki að leita pólitískrar lausnar á milliríkjadeilu sem rís vegna þess að Evrópulöggjöfin hafi algerlega brugðist. Þetta endurspeglast síðan í þeirri staðreynd að samningarnir sem liggja deilunni til lausnar eru einkaréttarlegs eðlis en ekki á nokkurn hátt þjóðréttarlegur samningur. Eitt af því sem prófessorar sem komu fyrir fjárlaganefnd voru allir fjórir sammála um í síðustu viku var að það væri algerlega fráleitt að stilla lausn á þessu máli upp í einkaréttarlegum samningi eins og ríkisstjórnin hefur samþykkt að gera. Að svo miklu leyti sem við Íslendingar vildum hafa einhverja skoðun - við skulum gefa okkur að eitthvert okkar hér inni hafi skoðun á því hvernig helst mætti leysa þetta mál - er alveg ábyggilegt að hvergi í þessum samningum er að finna merki um að fallist hafi verið á einhverjar af okkar kröfum í málinu. Allar mögulegar kröfur viðsemjenda okkar hafa verið samþykktar. Menn geta gert mikið úr því að við höfum fengið greiðslufrest í nokkur ár en það gerist ekkert annað í millitíðinni en að það safnast upp um það bil 200 milljarðar í vöxtum. Eru menn ánægðir með það? Ég hef sagt oftar en einu sinni eftir að málið kom í þessum búningi inn í þingið að mér þyki þetta vera aðför að sjálfstæði okkar Íslendinga. Ég geri mér grein fyrir því að ég tek stórt upp í mig með þessum orðum en hvað annað getur maður sagt þegar menn viðurkenna grímulaust að lánsbeiðni okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hafi verið tekin í gíslingu í þessu máli? Þegar allar Evrópuþjóðirnar segja það berum orðum, ýmist á fundum með fjármálaráðherra okkar á síðasta ári eða í samskiptum, að okkur Íslendingum standi engin lán til boða fyrr en við höfum fallist á kröfur Breta og Hollendinga um lausn á þessu máli. Þegar efni samningsins er með þessum hætti getur maður ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að þegar smáþjóð eins og Ísland á í hlut eigi það að vera krafturinn, stærðin og völdin sem stærri ríkin hafa yfir smærri ríkjunum sem eigi á endanum að ráða úrslitum. Ef við erum sátt við að gefa eftir í samskiptum okkar við önnur ríki, t.d. á grundvelli EES-samningsins, stóran hluta af sjálfstæði okkar og ekki bara þann hluta sem fylgir framsali hvers ríkis sem vill taka þátt í slíku alþjóðlegu samstarfi heldur miklu stærri hluta á þeim forsendum að við séum minni en hinir - þetta sætta menn sig við nú. Við sjálfstæðismenn höfum sagt frá upphafi að við ætlum ekki að láta þvinga okkur til einhverra afarkosta í þessu máli. Við ætlum ekki að samþykkja pólitíska afarkosti. Við höfum allan tímann sagt: Við viljum virða okkar alþjóðlegu skuldbindingar og við erum tilbúin til þess að leggja mikið af mörkum til lausnar á deilunni. Vandinn hefur aldrei verið Íslandsmegin í þessu máli. Hann hefur allan tímann verið hjá viðsemjendum okkar sem hafa beitt okkur bolabrögðum og lagt fyrir okkur núna lausn í málinu sem er fullkomlega óásættanleg og ætti að vera það fyrir hvert og eitt okkar hér í salnum. Þess vegna er það alveg óskiljanlegt að ríkisstjórnin hafi valið þann kostinn í þessu máli að tengja það við einkavæðingu bankanna, löngu liðna atburði og það sem fyrri ríkisstjórn gerði og gera þetta að innbyrðis átakamáli milli stjórnmálaflokkanna á Alþingi. Þetta mál snýst um vörn fyrir hagsmuni Íslands gegn ásælni stóru, freku ríkjanna sem hlusta ekki á nein rök og láta ekki bjóða sér að ágreiningur verði leystur fyrir dómstólum. Hvenær í ósköpunum mundu Bretar eða Hollendingar sætta sig að vera hafnað um þá leið að bera ágreining fyrir dómstóla ef þeir teldu sig ekki bera skuldbindingu samkvæmt lögum til að vera þvingaðir til niðurstöðu í slíku máli? Ég er sannfærður um að ef menn leiða hugann að því og gefa þessu álitaefni gaum komast menn að sömu niðurstöðu og ég. Aldrei mundu Bretar, Hollendingar eða nokkur önnur Evrópuþjóð láta fara svona með sig eins og ríkisstjórnin leggur til að við gerum í þessu máli. Enda hefur komið á daginn að í hvert sinn sem við höfum látið þá sem hafa hæst um skyldur okkar til að leiða málið til lykta á þessum forsendum standa frammi fyrri því að neyða okkur til niðurstöðu í málinu hafa þeir gefið eftir. Þeir eru farnir að benda hver á annan. Ekki ég, það var hinn. Nei, það var ekki Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, það var Svíþjóð. Nei, það var ekki Svíþjóð, það var Noregur. Nei, við Bretar vorum aldrei að þvinga neinn til eins eða neins. 
             Þær falla eins og dómínó-spil, þessar kenningar sem ríkisstjórnin býður hér upp á og eru forsenda þess að við eigum ekki að eiga neina aðra lausn. Við eigum að standa í lappirnar í þessu máli og ekki að sætta okkur við neina pólitíska afarkosti. Við eigum að standa saman um að verja íslenska hagsmuni gegn ásælni útlendinga sem ætla að reyna að valta yfir okkur með stærð sinni og frekjuskap. Það er það sem þetta mál snýst um. 

Virðulegi forseti. Icesave-málið hefur verið þingi og þjóð erfitt viðfangs. Það er eðlilegt enda málið vont í sjálfu sér og erfitt að þurfa að kyngja því að þjóðin og ríkið skuli þurfi að gjalda fyrir ábyrgðarlausa ævintýramennsku einkavædds íslensks banka. Þannig hefur það þó verið frá bankahruninu að Íslendingar hafa ekki átt neina góða kosti. Hversu mjög sem menn predika að fara skuli aðrar leiðir yfir lausn Icesave-deilunnar eða annarra mála sem snerta fjárhag ríkisins og stöðu þjóðarbúsins er það ekkert annað en villuljós þegar því er haldið fram að til séu auðveldar leiðir eða góðir kostir. Allar tillögur sem hér hafa komið fram í umræðum eru því marki brenndar að þeim fylgir óvissa sem er ekki síst minni en sú niðurstaða sem ríkisstjórnin náði fram í samningum við Breta og Hollendinga. Það er bjargföst sannfæring mín að þeir efnahagslegu og lagalegu fyrirvarar sem settir eru í fyrirliggjandi frumvarpi lágmarki hættuna á því að Íslendingar fái ekki staðið undir skuldbindingum sínum vegna Icesave-reikninganna. Sem ríki berum við siðferðilega ábyrgð á hruni íslenska bankakerfisins og því mikla tjóni sem það hefur valdið erlendum aðilum. Þá ábyrgð verðum við að axla ef við ætlum að vera þjóð meðal þjóða og njóta trausts í viðskiptum og gagnkvæmra samskipta landa á milli sem eru okkur lífsnauðsyn og hafa aldrei verið mikilvægari en á þessum missirum. Sem ríki skuldbundum við okkur með fjölmörgum yfirlýsingum íslenskra stjórnvalda fyrir og eftir hrun. Við hétum því að styðja íslenska tryggingarsjóðinn til þess að hann gæti staðið við lágmarks innstæðutryggingu samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins og reglum Evrópska efnahagssvæðisins. Sem dæmi má nefna bréf þáverandi fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesens, og þáverandi seðlabankastjóra, Davíðs Oddssonar, til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í nóvember 2008. Í því bréfi segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ísland hefur heitið því að virða skuldbindingar á grundvelli innstæðutryggingakerfisins gagnvart öllum tryggðum innlánshöfum. Þetta byggist á þeim skilningi að unnt verði að forfjármagna þessar kröfur fyrir tilstyrk viðkomandi erlendra ríkja og að jafnt Ísland sem þessi ríki séu staðráðin í að efna til viðræðna á næstu dögum með það að markmiði að ná samkomulagi um nánari skilmála vegna þessarar forfjármögnunar.“ Sem ríki tókum við upp vörn fyrir Íslendinga eftir hrunið með sérstökum neyðarlögum og ráðstöfunum stjórnvalda í kjölfarið. Í þeim fólst að innstæður í útibúum bankanna hér á landi voru tryggðar til fulls. Það hefur síðan verið keppikefli okkar að tryggja að neyðarlögin og ráðstafanir stjórnvalda yrðu ekki vefengdar af dómstólum enda hefur hvert ríki neyðarrétt til þess að verja sína þjóð. Það styrkir málflutning okkar til stuðnings þessum ráðstöfunum að við höfum samið við stjórnvöld í Bretlandi og Hollandi um að við ábyrgjumst lágmarkshluta af innstæðum í útibúum Landsbankans erlendis. Álit ESA sem kynnt var í dag er einnig mikilvægt til stuðnings okkar málstað. Alþjóðasamfélagið gerir kröfu um að við leysum þetta mál með samningum og það hefur leynt og ljóst verið forsenda þeirrar aðstoðar sem við höfum fengið í formi lánafyrirgreiðslu. Margir hafa haldið því fram að við höfum verið undir sérstökum hótunum og þvingunum í þessu máli. Satt er að við höfum ekki átt neina bandamenn sem hafa tekið undir okkar málflutning en rétt er að hafa í huga að í hinni alþjóðlegu bankakreppu sem leikið hefur marga ríkissjóði og margar þjóðir illa hefur engin þjóð treyst sér til annars en að vísa á þá sömu leið og okkur var ráðlagt að fara, þ.e. leið samstarfs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og samvinnu við seðlabanka annarra ríkja í þeim farvegi. Stjórnarandstaðan hefur lagt til að ríkisstjórnin taki upp viðræður við Evrópusambandið í þeim tilgangi að það hafi milligöngu um að leiða deilu þjóðanna til lykta. Öll skilaboð sem við höfum fengið frá Evrópusambandinu eru um að við þurfum að standa við lágmarkstryggingu innstæðna og hvað lánskjörin varðar getum við ekki með nokkru móti haldið því fram að þau séu óeðlileg. Tvíhliða deilur okkar við Breta og Hollendinga skilja eftir sár sem að sjálfsögðu munu gróa um síðir en ákvörðun bresku stjórnarinnar um að beita hryðjuverkalögum í samskiptum við vin og bandamann hefur ekki verið fyrirgefin. Nú hefur samningsþófið um Icesave staðið í rúmt ár og það er mitt mat að ekki verði lengra komist. Í raun ættum við að horfa á að talsverður árangur hefur náðst ef t.d. er miðað við samningaumleitanir í tíð ríkisstjórnar Geirs H. Haardes þar sem fallist var á um 6,7% vexti og 10 ára lánstíma. Í þeim tölvupóstssamskiptum sem Wikileaks hefur birt og þingmenn hafa haft aðgang að síðan í byrjun júní sl., og væntanlega kynnt sér til hlítar, kemur fram að þau lánakjör sem fengust fram í samningum Íslands við Breta og Hollendinga eru betri en þau kjör sem þróunarríkjum, fátækustu ríkjum heims, bjóðast af svokölluðum Parísar-klúbbi í lánaviðskiptum milli ríkja. Þeir efnahagslegu fyrirvarar sem Alþingi hefur sett fyrir ríkisábyrgð vegna Icesave-reikninganna hafa mikla þýðingu. Þeir tryggja að afborganir höfuðstóls þurfa aldrei að fara yfir ákveðið hlutfall af vexti þjóðarframleiðslu. Þannig er tryggt að afborganir munu aldrei sliga þjóðarbúið eins og látið hefur verið að liggja. Gangi endurreisnin hægar en ráð er fyrir gert dregur samhliða úr afborgunum vegna höfuðstóls Icesave-lánsins og endurgreiðslutíminn lengist. Auk þess er í samningunum tryggt að breytist forsendur Íslendinga til þess að standa undir skuldbindingum vegna Icesave-reikninganna mjög til hins verra tryggja endurskoðunarákvæði og Brussel-viðmiðin að ekki verður gengið nærri greiðslugetu þjóðarbúsins. Þar höfum við bakstuðning Evrópusambandsins til tryggingar á sanngirni í viðskiptum við Breta og Hollendinga. Rétt er að hafa í huga að vextir lánsins eru einhverjir lægstu langtímavextir sem veittir hafa verið í Evrópu í sögulegu samhengi. Auk þess getum við greitt lánið upp og endurfjármagnað það hvenær sem er, bjóðist okkur betri lánakjör með öðrum hætti. Stjórnarandstaðan lætur í veðri vaka í lok 2. umræðu að mörg álitamál séu enn þá uppi vegna fyrirliggjandi frumvarps. Er það svo? Mér er nær að halda að svörin við svokölluðum álitamálum séu að mestu eða öllu leyti fyrirliggjandi í gögnum málsins sem eru þingmönnum aðgengileg. Í öllu falli ætti það ekki að vefjast fyrir fjárlaganefnd að afgreiða málið til 3. umræðu. Í mínum huga er ljóst að það er ekkert misræmi í viðhorfum mínum og forsætisráðherra Bretlands. Það er ágreiningur sem er allt annað en misræmi. Þeim ágreiningi er haldið til haga í samningatextanum við Breta og Hollendinga og á honum munum við byggja leiðréttingu okkar mála fyrir dómstólum ef í ljós kemur þegar tímar líða fram að okkar málstaður hljóti lagalega viðurkenningu í þeim breytingum á regluverki Evrópusambandsins sem fyrir dyrum standa. Í samningunum höldum við til haga lagalegri óvissu um túlkun innstæðutilskipunar ESB og höldum því fram að hún eigi ekki við þegar um kerfishrun er að ræða og ríkinu beri heldur ekki ótvíræð skylda til að hlaupa undir bagga við slíkar aðstæður. Óvissa um lagatúlkun fyrir dómstólum er þó ekki slík að hún réttlæti að hafna samningunum. Slíkt mundi kalla yfir okkur frostavetur í öllum okkar fjárhagslegu samskiptum við önnur lönd. Þar verðum við að horfa kalt og raunsætt til hagsmuna íslensks atvinnulífs og alls mannlífs í landinu á næstu árum. Það er ekki þjóðarhagur að velja einangrun og innilokun. Hvort sem okkur líkar betur eða verr verðum við að horfast í augu við að við höfum verið einangruð í Evrópu og haldið fram lagatúlkun okkar auk þess sem allar aðrar aðstæður sem hér hafa verið tilgreindar, ekki síst fyrirheit stjórnvalda og forustumanna Sjálfstæðisflokksins haustið 2008, mæla með sáttum og samningum sem opna samskiptaleiðir en loka þeim ekki á ný eins og afneitun alls raunsæis mundi leiða yfir okkur. Hin leiðin, leið stjórnarandstöðunnar, er ófær að mínu viti. Ef ekki væri gengið til samninga við Breta og Hollendinga mundu þeir og önnur ríki, sem öll styðja túlkun Breta og Hollendinga á skuldbindingum Íslands í þessum efnum, líta svo á að Ísland hefði brugðist skuldbindingum sínum. Slík niðurstaða mundi jafngilda greiðslufalli íslenska ríkisins með slæmum afleiðingum fyrir íslenskt atvinnulíf og heimili í landinu. Ríkissjóður, sveitarfélög, opinber fyrirtæki og jafnvel íslensku bankarnir yrðu væntanlega umsvifalaust felld í ruslflokka af matsfyrirtækjum og lánafyrirgreiðslur til landsins mundu stöðvast eða verða með slíku áhættuálagi að illberanlegt væri fyrir allan venjulegan rekstur og framkvæmdir. Allar áætlanir um erlendar fjárfestingar eða uppbyggingu í íslensku atvinnulífi yrðu settar á ís og við tækju miklir erfiðleikar í atvinnulífi okkar og efnahagslífi. Það tæki okkur mörg ár að endurvekja eðlileg samskipti við umheiminn og slíkt yrði ekki mögulegt fyrr en í fyrsta lagi eftir að niðurstaða fengist í málarekstur Breta og Hollendinga gegn Íslandi vegna innstæðutrygginganna. Slík málaferli gætu tekið mörg ár og allsendis er óvíst um niðurstöðuna. Yrði lagatúlkun okkar Íslendinga ekki ofan á gæti niðurstaðan allt eins orðið sú að byrðar okkar vegna Icesave yrðu tvöfalt meiri en nú stefnir í með samningaleiðinni. Ýmsir hafa haldið því fram að Íslandi beri að greiða innstæður Icesave að fullu, um 1.200 milljarða, í stað þeirra 700 milljarða sem nú hefur verið samið um. Yrði það niðurstaða málaferlanna mundu þær auknu klyfjar bætast ofan á hörmungarnar sem langur frostavetur í efnahags- og atvinnulífi mundi kalla yfir heimili landsins, m.a. í formi langvarandi fjöldaatvinnuleysis og samdráttar á öllum sviðum þjóðlífsins. Á síðustu vikum hafa komið fram athugasemdir þess efnis að frumvarpið kunni að brjóta gegn stjórnarskránni. Þær athugasemdir tel ég að eigi ekki við rök að styðjast. 40. gr. stjórnarskrárinnar hefur verið nefnd í þessu sambandi, um að ekki megi taka lán er skuldbindi ríkið nema samkvæmt lagaheimild. Sú lagaheimild verði að vera skýr og afdráttarlaus. Í fyrsta lagi er þarna verið að túlka 40. gr. stjórnarskrárinnar líkt og um væri að ræða ákvæði til verndar mannréttindum sem er mjög langsótt. Í öðru lagi er lagaheimildin sem farið er fram á ótvíræð, raunar má segja að hún sé mun skýrari en lög nr. 96/2009 sem verið er að breyta. Það er alveg ljóst hvert hámark ríkisábyrgðarinnar er í evrum og pundum talið. Í þriðja lagi er það hvarvetna svo í hinum vestræna heimi að stjórnarskrár eftirláta löggjafanum og/eða framkvæmdarvaldinu að meta nauðsyn lántöku af hálfu ríkisins. Þekkir einhver dæmi þess að dómstólar í ríki hafi vikið til hliðar lánasamningum ríkis vegna þess að skuldin sé of mikil, vextir of háir eða lánakjör slæm? Meira að segja þar sem þjóðaratkvæðagreiðslur eru haldnar um nýsamþykkt lög eru fjárlög og lánsfjárlög einatt undanskilin. Þetta á að vera mat löggjafans og í okkar tilfelli er það mat ríkisstjórnarinnar sem stendur að þessu frumvarpi að af mörgum slæmum kostum sé þessi illskástur. Eins og gefur að skilja hefur umfang Icesave-skuldbindinganna verið málað mjög sterkum litum í umræðum hér á Alþingi. Það má hins vegar ekki verða til þess að við missum sjónar af þeim fjölmörgu atriðum sem draga munu úr sérstöðu Icesave-skuldbindingarinnar og gera hana að úrlausnarefni en ekki að óviðráðanlegri áþján. Meginhluti skuldarinnar mun væntanlega fást borgaður úr þrotabúi Landsbanka Íslands. Samkvæmt spám Seðlabanka Íslands mun íslenska ríkið ráða vel við að greiða það sem út af stendur þegar þrotabú Landsbankans hefur verið gert upp. Í samningunum eru einnig eins og áður sagði endurskoðunarákvæði á þann veg að versni skuldaþol ríkisins til muna setjist ríkin þrjú sem í hlut eiga aftur að samningaborði. Hollt er líka að minnst þess að önnur atriði í hag- og peningamálastjórn síðustu ára munu reynast okkur enn dýrkeyptari en Icesave-skuldbindingin og má þar m.a. nefna lán Seðlabanka Íslands til bankanna án fullnægjandi trygginga svo nam hundruðum milljarða. Af því og öðru sem fór úrskeiðis berum við þungan kostnað þegar í dag. Við getum líka glaðst yfir því að margt gengur betur en efnahagsspár gerðu ráð fyrir og að kostnaður við endurreisn bankanna mun verða miklu minni en áætlað var. Endalaus svartsýni er ekki gott veganesti í þeirri baráttu sem fram undan 

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um ræðu hæstv. forsætisráðherra hér áðan. Þessa ræðu höfum við heyrt áður, hún hefði allt eins getað verið flutt fyrir hálfu ári síðan og líklega var þetta nokkurn veginn sama ræðan. En mér finnst algjörlega óviðunandi að í þessu líklega mesta hagsmunamáli sem Alþingi hefur tekið fyrir skuli hæstv. forsætisráðherra Íslands koma hingað og lesa vélrænt upp ræðu sem augljóslega einhver annar hefur skrifað, algjörlega án sannfæringar, algjörlega án tilfinningar og algjörlega án skilnings á málinu.  Það er búið að útskýra svo fjölmarga punkta þessa máls. Búið er að útskýra það að allt sem fært var fram sem rök í þessu máli þegar samningarnir voru kynntir síðastliðið sumar hefur reynst rangt. Það hefur verið útskýrt og raunar er búið að útlista það að ekki liggur fyrir lagaleg skylda á Íslendingum að taka þessar ábyrgðir á sig. Það kemur meira að segja fram í frumvarpinu. Það kemur fram í frumvarpinu að menn telji þessa lagalegu skyldu ekki til staðar en engu að síður ætla menn að láta þingið fallast á þessar skuldbindingar. Það eru engar smáræðisskuldbindingar, því að reynt hefur verið að útskýra hvaða áhrif 100 millj. kr. eða rúmlega það á hverjum einasta degi í mörg, mörg, mörg ár muni hafa fyrir íslenskt samfélag. Hvaða áhrif ætli það hafi að þurfa að skera niður um meira en 100 milljónir á hverjum einasta degi? Það er það sem þarf að gera miðað við það sem ella væri og líklega miklu meira en 100 milljónir vegna þess að um er að ræða skuldbindingar í erlendri mynt sem fara út úr hagkerfinu og það má reikna með tvöföldun eða þreföldun miðað við veltu. Reynt hefur verið að útskýra það allt að fyrir þessar upphæðir mætti halda 15.400 Íslendingum í vinnu á meðallaunum og 30.000 ef við reiknuðum þar margföldunaráhrif. Það er búið að útskýra að tekjuskattur 79.000 Íslendinga muni fara í það að standa undir bara vaxtagreiðslunum vegna þessara samninga. Það hefur verið reynt að útskýra hversu órökrétt það er að fullyrða að erlend ríki, ríki sem eiga gífurlega hagsmuni af því að Ísland rétti úr kútnum efnahagslega, muni beita okkur nánast einhvers konar hernaði, efnahagslegum hernaði og leggja hér allt í rúst og skaða þar með eigin hagsmuni enn meira en okkar eigin. Það er búið að útskýra hversu órökrétt það er að ríkisvaldið skuli í þessu máli ekki leita álits hlutlausra aðila, heldur fá til þess einhverja sem þeir vita hvernig muni skila niðurstöðu, einhverja tengda sér. Nákvæmlega á sama hátt og bankarnir gerðu þegar þeir voru að reyna að verja óverjanlega stöðu rétt fyrir hrun þeirra. Það er búið að reyna að útskýra óbeinu áhrifin, áhrifin á gengið, sem meira að segja fulltrúi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins viðurkennir að með þessum samningum verði veikt árum saman langt fram í tímann, svo langt að menn í rauninni vita ekki hvenær gengið getur hugsanlega styrkst aftur. Og hverjar eru afleiðingarnar af því? Afleiðingarnar eru þær að íslensk fyrirtæki sem langflest eru skuldsett í erlendri mynt verða áfram órekstrarhæf. Afleiðingarnar eru líka þær að íslensk heimili sem mörg hver eru skuldsett í erlendri mynt eða með verðtryggðum lánum sitja uppi með skuldirnar sem bara munu hækka og verða óbærilegar. Það er búið að útskýra vaxtaáhættuna og það hvernig menn hafa ekki aðeins vanrækt það að verja sig fyrir hugsanlegri áhættu í þeim efnum heldur í rauninni tryggt að sama hvernig áhrifin verða á gengisáhættu komi það okkur í koll. Það er búið að útskýra að við fáum ekkert, ekkert fyrir þann skaða sem við urðum fyrir vegna hryðjuverkalaganna og að við greiðum svo miklu meira en þessa margumræddu lágmarkstryggingu vegna þess að einungis helmingur af þrotabúi Landsbankans fer í að standa undir því, hinn helmingurinn fer í að standa undir því sem Bretar og Hollendingar ákváðu einhliða að bæta við þessa umdeildu lágmarkstryggingu. Það hefur verið reynt að útskýra fyrir ríkisstjórninni að ekkert ríki í Evrópu hefur verið tilbúið að lýsa því yfir að ríkistrygging væri á innstæðutryggingarsjóðum sínum. Það hefur verið falast eftir því til að mynda við þýska ríkið, það hafnaði því að lýsa slíku yfir. Þvert á móti, eins og reynt hefur verið að útskýra fyrir ríkisstjórninni, hafa meira að segja fjármálaráðherrar þeirra landa sem við eigum í deilu við í þessu máli, Bretlands og Hollands, lýst því yfir að slík trygging sé ekki til staðar. Hefur þessu verið beitt í viðræðum við þessar þjóðir? Það hefur eitthvað lítið farið fyrir því. Það hefur verið reynt að útskýra að þetta hafi ekkert með neyðarlögin að gera. Það eru þegar í gangi málaferli vegna neyðarlaganna og þetta veikir heldur stöðu okkar hvað þau varðar en hitt og eykur verulega kostnaðinn, falli neyðarlögin. Það hefur verið sýnt fram á hversu erfitt er, og verður líklega ómögulegt, að verða sér úti um gjaldeyri til að standa undir þessum greiðslum. En þá koma fram áætlanir frá í raun ríkinu sjálfu, sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur útskýrt hvernig eru unnar. Þær eru unnar þannig að fyrst er metið hversu mikið þarf til að standa undir Icesave-skuldunum, og svo það sem menn gera ráð fyrir að verði til. Til þess að það yrði þyrfti að verða margfaldur metafgangur af útflutningi ár eftir ár eftir ár. En fram hjá þessu hefur verið litið. Það hefur verið reynt að útskýra gallana við það að þiggja þessi IMF-lán sem eiga að vera meginástæða þess að við eigum að samþykkja þessa samninga og verja þeim í vonlausa baráttu að halda uppi genginu á óeðlilegan hátt. Umfram allt höfum við nú í þessari umræðu reynt að útskýra hversu óeðlilegt það er að þingið skuli yfir höfuð vera að ræða þetta mál sem það er búið að afgreiða, hversu óeðlileg þessi niðurlæging elsta löggjafarþings heims er, þegar ríkisstjórn Íslands, framkvæmdarvaldið, kemur hér inn og krefst þess að þingið samþykki óbreytt frumvarp til þess að uppfylla ýtrustu kröfur breskra og hollenskra stjórnvalda. Hugmyndir voru uppi um það í fyrrahaust að gerðar yrðu breytingar á íslensku samfélagi og íslenskum stjórnmálum til hins betra. Segja má að strax eftir hrunið og eftir að þjóðin náði saman um það að hér þyrftu hlutirnir að breytast hafi verið lagt fyrir okkur próf, stórt próf til þess að sanna hvort þjóðinni og okkur stjórnmálamönnum væri alvara með breytt hugarfar. Það er þetta Icesave-mál en á því prófi hafa a.m.k. stjórnarflokkarnir fullkomlega fallið. Hér birtist algjört flokksræði, grófara en sést hefur um langt skeið. Þingmenn eru beittir grímulausum hótunum, rétt eins og ríkisstjórninni var grímulaust hótað af Evrópusambandinu að mati hæstv. fjármálaráðherra. Þingmönnum er gert ljóst að þeir verði að greiða atkvæði í málinu með tilteknum hætti, ella gerist eitthvað, alls konar hræðilegir hlutir og sá hræðilegasti líklega sá að þessi stjórn falli. Menn hafa gengið svo langt í ríkisstjórninni að hóta því að fella eigin stjórn geri þingmenn hennar ekki eins og til er ætlast. Í stað þess að menn hugsi til framtíðar, hugsi langt fram í tímann, eins og ég taldi að menn hlytu að reyna að gera eftir reynsluna frá því í fyrra, nei, þá eru gerðir samningar og helstu kostir þeirra taldir vera þeir að ekki þurfi að byrja að borga af þeim fyrr en eftir sjö ár. Þrátt fyrir það að þeir hafi að sjálfsögðu strax áhrif eftir að þeir eru samþykktir og vextirnir séu borgaðir ekki bara frá þeim tíma heldur frá síðustu áramótum. Þegar menn töluðu um að hér ætti að styrkja þingræðið og tryggja þessi grundvallaratriði lýðræðiskerfis okkar eins og þrískiptingu ríkisvalds - hversu mikil alvara var á bak við það? Hvernig hefur verið farið með þingið í þessu máli? Þingið samþykkti lög. Ríkisstjórnin átti að taka að sér að gera Bretum og Hollendingum ljóst að það væri niðurstaðan. Í staðinn kemur hún aftur til þingsins og gerir þinginu ljóst að því beri að hlíta niðurstöðu erlendra stjórnvalda. Og hvernig er með dómsvaldið? Það er flutt út líka, bæði löggjafarvaldið og dómsvaldið flutt út, en framkvæmdarvaldið það er eftir hér, vegna þess að ráðherrarnir í núverandi ríkisstjórn vilja umfram allt halda völdum og hafa meira að segja verið ófeimnir við að segja það. Það er svo mikilvægt að þeirra mati að þeir haldi völdum að það má gefa allt annað eftir. Svo á í þessu máli að reyna að kaupa einhvers konar ímynd. Það á að nálgast hið óskilgreinda alþjóðasamfélag með því að leggjast flatur, sýna undirgefni og með því megi hugsanlega kaupa sér einhvers konar velvild. Þetta er að sjálfsögðu kolröng nálgun og er áhyggjuefni þegar ríkisstjórnin ætlar nú að beita sér fyrir aukinni þátttöku í alþjóðasamtökum, það eigi að byggjast á - ekki lagalegum rétti, ekki á stöðu Íslands sem sjálfstæðs ríkis, heldur á undirgefni við önnur lönd. Meðan ábendingar koma hvaðanæva að frá erlendum stjórnmálamönnum, blaðamönnum og fræðimönnum um hvers lags mistök sé verið að gera hér, rétt eins og menn reyndu að benda okkur á mistökin sem gerð voru á árinu 2007 og árinu þar áður, reynir ríkisstjórnin að gera sem minnst úr hverjum þeim sem varar við hættunum og fær þess í stað einhverja sér tengda til að koma með önnur álit. Þetta er kunnugleg aðferðafræði og ég held að við vitum til hvers hún leiðir. Kaldhæðnin, stóra kaldhæðnin í þessu máli er sú að það sem ríkisstjórnin er núna að gera með þessu frumvarpi - að reyna að verða sér út um pening vegna þess að skuldirnar eru orðnar svo miklar, að hún verði bara einhvern veginn að afla sér fjár til þess að fresta vandanum, borga Bretum og Hollendingum og vona það besta, vona að eignir Landsbankans hækki í verði og vona að efnahagsaðstæður þróist þannig að við munum á einhvern óútskýrðan hátt geta staðið undir þessu - er nákvæmlega það sama og þeir sem stýrðu Landsbankanum hugsuðu þegar þeir stofnuðu Icesave-reikningana. Bankinn var svo skuldsettur að hann þurfti bara einhvern veginn að verða sér úti um pening. Og vonuðu og vonuðu að eignir bankans mundu hækka í verði og efnahagsástandið yrði í lagi eftir einhvern tíma. Það gerðist ekki og í staðinn varð áfallið svo miklu, miklu verra og núna er verið að færa þetta yfir á íslensku þjóðina. Þetta þoldi að sjálfsögðu ekki dagsljósið fyrir kosningar. Við höfum séð að ríkisstjórnin gerði sér þó a.m.k. grein fyrir því að kjósendur mættu ekki vita hvað hún væri að aðhafast í þessu máli því þá fengi hún ekki brautargengi í kosningum. Það var því falið eins og svo margt annað í þessu máli og gagnsæið sem svo mikið var talað um fór út í veður og vind. En líklega er aðalmálið í Icesave-málinu það að ríkisstjórnin hefur brugðist í þeirri grunnskyldu sinni að veita þjóðinni framtíðarsýn á þessum erfiðu tímum en í staðinn hefur framtíðarsýnin verið tekin af henni með þessum óbærilega skuldaklafa sem enginn hefur útskýrt hvernig við eigum að vinna okkur út úr. Hún hefur líka brugðist í þeirri grunnskyldu hverra stjórnvalda, hvar sem er í heiminum, að verja þjóð sína. Það er ófyrirgefanlegt. 
            

Frú forseti. Ríkisstjórnin hefur svolítið farið út í það eins og maður þekkir úr þeirri ágætu bók 1984 að reyna að segja okkur að stríð sé friður. Núverandi valdhafar hafa á einstaklega sannfærandi hátt náð að umbreyta merkingu sinna eigin slagorða. Hver man ekki eftir slagorðum eins og t.d. skjaldborg um heimilin, nú orðið að gjaldborg um heimilin. Gegnsæi og heiðarleiki, nú orðið að leynihyggju og lygum. Norræn velferðarstjórn, nú orðið að látum almenning borga með öllum tiltækum ráðum fyrir sukkið undanfarin ár. Sjö ára skjól, nú orðið að látum tekjuskatt 79.000 skattborgara renna í að borga vexti af Icesave árlega. Ég, eins og margir, frú forseti, fagnaði því að hér mundi komast á annars konar stjórnarfar eftir að almenningur bylti síðustu ríkisstjórn frá sem með sanni var hægri stjórn þó að Samfylkingin ætti hlutdeild að henni. Kannski trúði maður því vegna óskhyggju að hér mundi koma saman vinstri stjórn sem byggð væri á módelinu um norrænt velferðarkerfi og vegna þeirrar óskhyggju lokaði maður fyrir þá staðreynd að það eru öfl innan Samfylkingarinnar sem eru meira til hægri en Sjálfstæðisflokkurinn. Vonbrigðin hafa verið mikil hjá fjölmörgum sem kusu til vinstri, hér er nefnilega ekki nein vinstri stjórn við völd, þó að öllu sé til kostað til að verja þessa meintu vinstri stjórn falli. Helgustu loforðum er fórnað á altari valdsins. Þokkalega heiðarlegt fólk virðist oft og tíðum umbreytast í umskiptinga og lygamerði þegar það gengur inn í björg ráðuneyta sinna. Mig langar til að fjalla um Icesave og leynihjúpinn. Allt frá því Icesave-málið kom inn á borð þingsins hefur það verið sveipað dulúð og strangheiðarlegt fólk veigrar sér ekki við að ljúga að samstarfsfólki sínu eða dansa á gráu svæði hvítu lyganna. Stundum veltir maður fyrir sér hver tilgangurinn með þessum óheiðarleika sé. Getur það verið mögulegt að þeir sem hafa hrópað hvað hæst um úlfinn ógurlega séu í raun og sanni í alvörunni svona hræddir við hann, sem þó er aðeins skuggamynd á vegg? Já, skrattinn sem ráðamenn hafa málað á vegginn er farinn að vera raunverulegur í huga þeirra ef það er ástæða allra lyganna og hálfsannleikans. Allt átti að vera uppi á borðum þegar þau tóku við en með hverjum deginum verða lygarnar í kringum Icesave umfangsmeiri og það er nú oft þannig að þegar mikið er logið missir fólk þræðina út í einhverja vitleysu. Þannig upplifi ég þá umræðu sem stjórnarliðar bjóða almenningi upp á. Auðvitað bera allir flokkar ábyrgð á málinu. En eitt afl í stjórnmálalífinu, í íslenskri stjórnsýslu, virðist aldrei þurfa að axla neina ábyrgð, og það eru blessaðir embættismennirnir og ráðgjafarnir. Ég held því fram fullum fetum að það ágæta fólk sem komið hefur að Icesave-samningagerðinni sé gjörsamlega vanhæft til þess verks og það hefur valdið þjóðinni ómældum skaða með því að ofmeta getu sína í málinu. En það má ekki gagnrýna embættismenn. Hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, fær ávallt á sig ábúðarmikinn svip og verður reiður í pontunni ef maður vogar sér að reyna að varpa ábyrgðinni á þessu einstaka klúðri á þá sem hafa þó tekið þátt í því ferli frá upphafi. Hverjir ráðleggja ráðamönnum? Og hve alvarlega taka ráðamenn mark á ráðum þeirra? Ég hef setið fund eftir fund eftir fund þar sem embættismennirnir réttlæta gjörðir sínar, þvo hendur sínar af ömurlegum árangri og ráðherra stekkur upp í ræðustól og mærir þá fyrir glæsilegan árangur. Ég verð að viðurkenna að mér hefði aldrei dottið í hug, frú forseti, að vanhæfnin væri jafnmikil og ég hef orðið vitni að. Vanhæfnin felst fyrst og fremst í því að geta ekki horfst í augu við eigin vanmátt, að geta ekki horfst í augu við eigin vanmátt til að sinna svo viðamiklum störfum og kalla ekki eftir því að fagmenn á þessu sviði taki afgerandi þátt í slíkri vinnu, eins og milliríkjasamningum sem eru með sanni hluti af miklu stærri mynd en aðeins Icesave. Myndin er þessi eins og sannað hefur verið. Icesave tengist Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Icesave tengist ESB og EES og Icesave tengist fólki, sem ég á ekki betra orð yfir en mafíu, sem hreinsaði bankana svo hressilega að innan að það er lítið eftir fyrir almúgann sem á að bera þeirra græðgisbagga sem hlekki skuldaþræla um ókomna tíð. Í fyrrakvöld láku á Wikileaks tölvupóstssamskipti Indriða H. Þorlákssonar og Marks Flanagans. Þó svo að þingmenn hafi haft tækifæri til að lesa skjölin í leynimöppunni illræmdu er ljóst að allt of margir þingmenn hafa ekki kynnt sér þau í þaula, þrátt fyrir að sú sem hér stendur hafi ítrekað skorað á þingmenn að lesa þetta tiltekna bréf vegna þess hve mikilvægar upplýsingar voru þar að finna. En það er nú þannig, frú forseti, að þegar maður fer að lesa eitthvað án þess að geta leitað sér ráðgjafar og oft með hraði, því nefndasvið er ekki opið nema á skrifstofutíma og á þeim tíma eru þingmenn oftast á þingfundum eða í nefndastarfi, vill bregða við að manni yfirsjáist mikilvæg atriði. Það fór til dæmis fram hjá mörgum að þarna var verið að vega að lýðræðinu með því að biðla til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um að láta málið bíða fram yfir kosningar sem voru að bresta á. Það var svolítið sérstakt þegar hæstv. heilbrigðisráðherra, Álfheiður Ingadóttir, hélt því fram 30. júní að þjóðin hefði kosið um Icesave. Hefði ekki verið heiðarlegra að leggja þessi spil á borðið fyrir kosningar fyrst þetta var komið svona langt í stað þess að láta sem þessi samningur hafi verið settur saman á örskotstíma í sumar?  En er sjö ára skjólið vindhelt, hvað þá fokhelt? Þau hafa verið fögur hljóðin úr fagurgalanum varðandi ágæti Icesave-samninganna. Dísæt tilhugsunin um að geta velt skuldabyrði frá okkur í ein sjö ár hefur oft verið endurtekið sem einn af hornsteinum snilldarinnar. En hvað er þetta skjól þeirra annað en fullkomin blekking? Það er ekki neitt sjö ára skjól, kæru landsmenn. Það er ekki neitt skjól fyrir Icesave nema hafna þessum voðalega samningi í þeirri mynd sem hæstv. fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, færir okkur hann núna.  Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson hélt því fram við mig í gær að margir aðilar hafi séð eignabók Landsbankans og hélt því jafnframt fram að fjallað hefði verið um það í fjárlaganefnd út frá þeim sem best þekkja til. Það er sorglegt til þess að hugsa að við eigum að leggja allan trúnað á skilanefndirnar, sem ekki er hægt að segja að njóti mikils trausts meðal þjóðarinnar. Það er sorglegt til þess að hugsa að þingmaður stjórnarliða sé svo illa að sér, hann líti svo á að það sé nóg að aðilarnir úr skilanefndinni túlki eignabókina fyrir alla, meira að segja hæstv. fjármálaráðherra, án þess að t.d. fjármálaráðuneytið fari í gegnum hvert innihald eignasafnsins raunverulega er. Frú forseti. Ég skora á alla samþingmenn mína að lesa bréfasamskiptin sem birtust á Wikileaks orð fyrir orð og meðtaka það sem þar er að finna. Þá skora ég jafnframt á alla samþingmenn að lesa bréfin sem fjalla um samskipti okkar og fulltrúa ESB og Ecofin. Frú forseti. Nú er nóg komið og miklu meira en það. Það er ekki hægt að verja þessi ólög sem á að reyna að þvinga í gegnum þingið. Það liggur nú fyrir að sú ákvörðun var tekin af hálfu stjórnvalda að halda mikilvægum upplýsingum um stöðu Icesave-málsins frá opinberri umræðu í aðdraganda síðustu kosninga. Slíkur blekkingaleikur er með öllu óásættanlegur og ber vott um vantraust og vanvirðingu gagnvart kjósendum og vegur að grunnstoðum lýðræðisins. Minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna fór jafnframt algjörlega á bak við Framsóknarflokkinn, sem studdi þau m.a. að því tilskildu að vera upplýstur um stöðu mála varðandi Icesave.  Það er margt sem fram kemur í bréfinu sem útskýrir af hverju sá samningur sem borinn var fyrir þing og þjóð var eins slælega unninn og raun ber vitni. Beiðni þáverandi ráðuneytisstjóra, sem nú er aðalráðgjafi fjármálaráðherra, um að fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sendi tölvupóst um málið á einkanetfang sitt, utan tölvukerfis Stjórnarráðsins, stangast auk þess á við ákvæði í lögum og reglum um skjalavörslu ríkisins. Þingmenn Hreyfingarinnar fordæma þau vinnubrögð sem hér hafa verið hafin, bæði í kringum alla leyndina og tölvupóstsamskiptin. Þetta ber vitni um fullkomna vanhæfni, fullkominn óheiðarleika, sem þjóðin vill ekki og kallar eftir heiðarleika. Ég skora á ykkur að sýna heiðarleika í þessu máli og horfast í augu við þann veruleika sem þið eruð að færa þjóðinni með þessum þvingunum. Nóg er komið. Ég legg til og ég mæli með að hæstv. ríkisstjórn taki þetta frumvarp heim til föðurhúsanna og virði þau lög um ríkisábyrgð sem samþykkt voru í sumar ellegar leyfa þjóðinni það sem auðvitað er sjálfsagt og rétt, að kjósa um þetta viðamikla mál því varla er það flóknara en Kárahnjúkar.

Frú forseti. Það dregur að lokum þessarar líklega lengstu samfelldu einstöku umræðu þingsögunnar þó deila megi um hversu vel sá tími hefur að öllu leyti nýst til málefnalegra og uppbyggilegra skoðanaskipta. Hér hafa mjög mörg stór orð verið látin falla.  Ég hafði ekki ætlað mér að fara mikið í forsögu þessa máls heldur ræða meira framhaldið en ég verð þó að segja vegna ummæla hv. þm. Bjarna Benediktssonar að aldrei hafi verið lofað neinni aðkomu ríkisins að þessu né ríkisábyrgð eða stuðningi ríkisins við úrlausn þessa máls og fleira sem hann hafði upp að íslensk stjórnvöld væru þar af leiðandi að öllu leyti óbundin gagnvart því nú að gera það sem þeim sýndist, ég get ekki orða bundist, frú forseti. Tónninn var gefinn strax 8. október 2008 í fréttatilkynningu frá forsætisráðuneytinu íslenska  „Ríkisstjórn Íslands metur mikils að bresk stjórnvöld hyggjast tryggja að eigendur Icesave-reikninga Landsbankans í Bretlandi muni ekki tapa peningum á viðskiptum við Icesave. Ríkisstjórnir landanna meta nú stöðuna og leita að viðunandi lausn fyrir alla aðila.  
             Þetta er svona. Þetta er skjalfest. 11. sama mánaðar er send út fréttatilkynning aftur þar sem talað er um samkomulag við Hollendinga og boðað samkomulag við Breta og þáverandi fjármálaráðherra, Árni Mathiesen segir, með leyfi forseta, í fréttaviðtali: „Það hefur náðst samkomulag við Hollendinga um að við uppfyllum skuldbindingar okkar og greiðum lágmarkstrygginguna. Þeir munu hins vegar lána tryggingarsjóðnum þessa fjármuni og þetta mun verða greitt út þá í gegnum seðlabankann hollenska og við síðan endurgreiða þeim lánið.“ 11. október 2008 var málið komið í þennan farveg, heitið stuðningi íslenska ríkisins við að tryggja að við stæðum undir lágmarkstryggingunni og þegið boð um forfjármögnun, lán frá Bretum og Hollendingum til að brúa bilið. Þetta eru skjalfestar staðreyndir og málflutningur Sjálfstæðisflokksins nú dæmir sig algerlega í þessu ljósi. 

Gefa ræðumanni hljóð.

… hafa sína hentisemi. Veruleikinn er sá, niðurstaðan er sú að staðan er óbreytt frá mati manna í október, nóvember, desember að eina færa leið Íslands sé leið pólitískra samninga til lausnar þessa máls. Það er veruleikinn, þungbær sem hann er. Og það er alveg sama hvernig menn reyna að afneita honum, hann er samt veruleiki. Það verður aldrei gerður góður matur úr vondu hráefni. Það verður aldrei komið heim með nettan og góðan samning um stórt og vont mál. Það er krafan um hið ómögulega, það er óraunsæi, það eru sjónhverfingar, það er sýndarmennska, það er lýðskrum að tala þannig þvert á veruleikann. Sú niðurstaða sem nú er í boði er til mikilla muna hagstæðari fyrir Ísland en það sem þarna var kallað samkomulag í fréttatilkynningum og yfirlýsingum ráðherra. Það er ómótmælanlegt. Þegar til stóð að ljúka þessu máli með láni til 10 ára á 6,7% af fullum vöxtum frá fyrsta ári. 

Þetta er …

Hv. þm. Pétur Blöndal naut ríkulega málfrelsis á Alþingi í nótt. Ég varð vitni að því. Ég fer fram á að hv. þingmaður spilli ekki máli annarra.

Forseti biður þingmenn um að hafa hljóð.

Þessir vextir eru það hagstæðir að það er viðurkennt að þeir eru betri en fátækustu ríkjum heimsins bjóðast almennt þegar þau eru í raun og veru komin í efnahagslega gjörgæslu  
             Það eru miklar eignir þegar til staðar í þrotabúi gamla Landsbankans. Menn tala eins og vextir verði greiddir að fullu upphæð um ár og aldir og umreikna það í ímyndaðar tekjuskattsgreiðslur Íslendinga. Veruleikinn er sá, ef hv. þingmenn hafa áhuga á því að vita það, að hjá skilanefnd Landsbankans eru 180 milljarðar lausir, það eru 180 milljarðar lausir  Menn hafa mikið rætt um vaxtakostnaðinn og uppvaxta-vaxtareiknings, horft fram hjá þeirri staðreynd að tryggingarsjóðurinn hefur nú lýst sem forgangskröfu í búið vöxtum frá upphafsdegi og til 22. apríl sem og hefur tryggingarsjóðurinn lýst sem forgangskröfu í búið öllum hinum margrómaða umsýslukostnaði sem þingmenn hafa talað sig hása um. Ef menn hefðu kynnt sér ýmsar staðreyndir þessa máls sem hafa legið fyrir hefði mátt spara mikinn tíma. Það var mat allra þeirra sérfræðinga sem íslensk stjórnvöld ráðfærðu sig við að í þessu tilviki með tilliti til lengdar lánstímans og með tilliti til þess hve mikið af lánum Ísland er að taka til skemmri tíma og breytilegum vöxtum að í því væri fólgið mikið öryggi að festa lága langtímavexti á löngu óverðtryggðu láni. Það er alveg ljóst að það hefur mikla kosti að dreifa m.a. þannig á hættunni auk þess sem hægt er að lágmarka vaxtakostnað með samningum og öðrum slíkum aðgerðum. Að sjálfsögðu verður allt reynt sem mögulegt til að gera byrðarnar sem bærilegastar og lágmarka þennan kostnað og þá skiptir auðvitað miklu máli að sem fyrst fáist greitt úr öllum álitamálum sem tefja fyrir því að útgreiðslur geti hafist úr búinu. Í því eru fólgnir miklir hagsmunir okkar, þar á meðal að það sem þessi samkoma hefur ákveðið í þeim efnum verði ekki til að tefja fyrir því að útgreiðsla geti hafist, höfuðstóllinn taki að lækka og uppsafnaður vaxtakostnaður minnki. Um gengisáhættu hefur líka verið mikið rætt og jafnvel þá spurningu hvort betra hefði verið að greiða þessa erlendu skuld í íslenskum krónum. Ég held að í því sé sá grundvallarmisskilningur fólginn að þetta er erlend skuld og hún hefur nú fengist fjármögnuð með erlendum lánum. Greiddum við hana í krónum mundu þær krónur, sá lögeyrir sem á Íslandi verður, alltaf að lokum þurfa að skiptast í erlenda mynt  Menn hafa haft af því nokkrar áhyggjur, sumir þingmenn og ég þakka umhyggjuna, hvernig við sem ætlum að greiða þessu máli atkvæði hyggjumst verja það gagnvart kjósendum okkar. Ég kvíði því ekki. Ég er óhræddur við það. Ég hef nokkrum sinnum áður leitað til kjósenda á Íslandi, er orðinn vanur því. Það sem ég ætla mér að leggja á borðið með mér og vonandi ekki fyrr en á réttum kjördegi 2013 er að endurreisn Íslands hafi tekist, að þá séum við á sóknarbraut, að við höfum leyst okkar deilumál og vandamál, að við séum að sækja fram til batnandi lífskjara og bata og vaxtar í þjóðarbúinu á nýjan leik. Það er stóra prófið og það að leysa þetta mál er liður í því.  
            

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við göngum nú til atkvæðagreiðslu um lýtur að breytingum á þeim lögum sem Alþingi samþykkti í sumar. Því hefur verið haldið fram í umræðunni að engar efnislegar breytingar séu gerðar á frumvarpinu sem máli skipta fyrir þingið eða íslenska hagsmuni. Ég tel að það hafi bersýnilega komið í ljós í nefnd og í þeim umræðum sem farið hafa fram á þinginu að það frumvarp sem við greiðum nú atkvæði um kollvarpar vinnu þingsins frá því í sumar. Fyrirvararnir sem mestu skiptu sem voru eins og öryggisventill eða öryggisnet fyrir hagsmuni okkar Íslendinga, eru að engu orðnir og hafa verið þynntir út að kröfu viðsemjenda okkar. Atkvæðagreiðslan hér snýst því um það öðrum þræði hvort menn eru tilbúnir til að taka stórkostlega áhættu í stað þess að standa við þá vinnu sem þingið lagði í í sumar til að setja 

Frú forseti. Það er með þungum hug sem ég að greiði atkvæði um þetta mál í dag og ég vona svo sannarlega að það traust sem við berum til meiri hlutans um að gengist verði við þeim kröfum sem við settum varðandi nefndarvinnuna verði ekki svikið. Ég biðla til ykkar að tekið verði á öllum þeim atriðum sem við lögðum til af fullkominni einurð þannig að við þurfum ekki að fara í annað stríð í þingsölum. Þetta er búið að vera mjög erfiður tími fyrir alla, held ég, og ég vona að það ferli sé búið.

Virðulegi forseti. Það eru þung skref sem við stígum í dag, alþingismenn, þyngri en við stigum þegar lög nr. 96/2009, voru samþykkt í lok ágústmánaðar. Framsóknarflokkurinn hefur lagt sig allan fram í þessu máli til að fá birt gögn sem haldið hefur verið leynd yfir, til að gera þjóðinni ljóst hversu óaðgengilegir og óæskilegir samningarnir voru, til að benda á hvernig málsmeðferðinni hefur verið háttað, til að við munum draga af því lærdóm og til að þjóðin muni aldrei gera sömu mistök aftur. Við munum halda áfram að berjast í þessu máli alveg þar til yfir lýkur.

Hæstv. forseti. Hér er komið að lokum 2. umr. afar erfiðs máls en það er óhjákvæmilegt að málið hljóti framgang og við leyfum Alþingi að kveða upp sinn úrskurð. Hér hefur átt sér stað ein ítarlegasta umfjöllun um eitt einstakt mál í sögu þingsins og vinnan hefur skilað verulegum árangri, sérstaklega á fyrri hluta síðasta sumars. Ég hef haldið því fram að mest af þeirri vinnu skili sér í endurnýjuðu frumvarpi sem hér er til umfjöllunar en arfleifð þeirrar umræðu sem hér hefur átt sér stað í 2. umr. mun að sjálfsögðu skila sér í umfjöllun í fjárlaganefnd, eins og um hefur verið rætt. Málið mun hljóta vandaða umræðu í fjárlaganefnd og ég fagna því að hér sé verið að leiða málið til 3. umr., þ.e. úr þinginu og til fjárlaganefndar og treysti á að það hljóti stuðning þingheims.

Forseti. Engum hugnast að taka á sig byrðar sem þykja ósanngjarnar og óréttlátar. Ríkisábyrgðin sem við greiðum nú atkvæði um er þess eðlis en hún er líka afleiðing stjórnarstefnu allt frá 1991, af pólitískum ákvörðunum um einkavæðingu og hömlulaust viðskiptafrelsi þar sem valsað var í ævintýramennsku með fjármuni almennings hér á landi og erlendis. Hér var vanmegnugt eftirlitskerfi sem fékk það veganesti í vöggugjöf að stuðla að og standa með útrásarfárinu. Ábyrgð þeirra sem þar réðu för er þung en íslensku samfélagi óumflýjanleg. 
             Í umræðunni hafa fallið mörg sver orð og þeim ósjaldan brigslað um svik sem tóku að sér að rétta þjóðarskútuna við. Slíkur málflutningur er til hnjóðs þeim er hann stunda eða ljá honum stuðning. Ég mun ekki víkja mér undan ábyrgð og hopa í skjól stundarvinsælda líkt og þeir sem mesta ábyrgð bera. Það mun reynast þeim skammgóður vermir, spái ég. Við Íslendingar getum staðið keik, tekist á við erfiðleikana og sigrast á þeim með bjartsýni og kjark að leiðarljósi. Ég segi já. 
            

Frú forseti. Þetta stóra mál sem við ræðum hér og greiðum atkvæði um hefur verið í meðförum þingsins í langan tíma. Það liggur nú fyrir að verði það samþykkt gengur það til fjárlaganefndar. Það liggur einnig fyrir samkomulag um afgreiðslu og málefnalega meðferð í nefndinni. Eins og staðan er núna styð ég það að málið gangi til fjárlaganefndar en ítreka að endanleg afstaða mín til málsins mun ráðast af því hvernig vinnunni þar háttar og umræðunum við 3. umr. Þá mun afstaða mín endanlega ráðast í atkvæðagreiðslu. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um 1. gr. frumvarpsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, er heimilt að veita Tryggingarsjóði innstæðueigenda og fjárfesta ríkisábyrgð …“ Um þetta snýst deilan. Ber okkur einhver skylda til þess? Við höfum heyrt hæstv. fjármálaráðherra halda því fram að fyrri ríkisstjórn sé sú sem hafi lofað þessu. 

Virðulegi forseti. Ég styð það frumvarp sem hér er verið að greiða atkvæði um og ég styð þá samninga sem þar liggja að baki. Ég tel þá samninga vera góða. Það er góð lausn á vondu, ljótu og ósanngjörnu máli sem þjóð og þing fengu í hausinn frá fyrri stjórnvöldum og þar ber Sjálfstæðisflokkurinn höfuðábyrgð. 

Hæstv. forseti. Það hefur aðeins ein ríkisstjórn gert samninga um meintar Icesave-skuldbindingar. Það er ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. 

Virðulegi forseti. Þetta er dimmur dagur og ég velti því fyrir mér hvenær þeir ágætu forustumenn ríkisstjórnar, sem hér töluðu þegar við lukum þessari vinnu í sumar og sögðu að sá gjörningur væri innan samkomulags, ætla að útskýra fyrir þjóðinni hvort þeir skrökvuðu vísvitandi eða vissu ekki um hvað þeir voru að tala. Ef þeir ynnu að samkomulagi eins og forustumenn ríkisstjórnar lofuðu, af hverju erum við þá að fara með þetta mál núna? Það er augljóst að hér hafa menn lyppast niður hreint og klárt og það vita allir. Þessi eilífi söngur hv. stjórnarþingmanna um að þeir geti ekkert að þessu gert vegna þess að það sé svo erfitt að vera í ríkisstjórn, er til þess fallinn að menn hljóta að hugsa hvort þeir hafi virkilega hug á því að vinna þjóð sinni gagn með því að vera í ríkisstjórn. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Þó svo að hér séu greidd atkvæði um málið í 2. umr. bindum við flest vonir við að stjórnarflokkarnir muni átta sig á milli umræðna hversu fáránlegt þetta mál er sem hér er verið að þröngva upp á þjóðina, verið að þröngva og þvinga alþingismenn til að samþykkja. Gleymum því ekki, frú forseti, að íslensk þjóð hefur verið kúguð af erlendum ríkjum til að taka á sig skuldbindingar sem henni ekki ber. Það er sorglegt að horfa upp á það að einn stjórnmálaflokkur virðist keyra þetta mál áfram, þ.e. Samfylkingin virðist keyra þetta blint áfram með hótunum við aðra stjórnmálaflokka og í því skyni að komast í sældarríkið. Frú forseti. Samfylkingin bar ábyrgð þegar Icesave-reikningarnir uxu ógnarhratt, hún bar líka ábyrgð þegar Icesave-reikningarnir hrundu. Gleymum því ekki. Það að einn flokkur skuli með þeim hætti sem við höfum séð hér á Alþingi hlaupast undan ábyrgð 

Virðulegi forseti. Hér hafa þingmenn stjórnarliða komið upp og kastað púðursprengjum á aðra stjórnmálaflokka en enginn þeirra hefur fjallað efnislega um þá breytingu sem hér er verið að gera. Hér er nefnilega verið að fella úr gildi fyrirvara þar sem stóð í fyrri lögum að ríkisábyrgðin mundi gilda til 5. júní 2024. Jafnvel þó að ég hefði viljað festa þann fyrirvara enn fastar í sessi á sínum tíma var þarna vörn fyrir komandi kynslóðir. Þarna var vörn fyrir börnin okkar sem munu nú þurfa að greiða vexti af Icesave í hinu sjö ára skjóli, 100 milljónir á dag. Þau munu halda áfram að borga þangað til greiðslum lýkur í óskilgreindri framtíð. Það er það sem ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, sem ber hvað mesta 

Frú forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur allt frá upphafi þessa máls lagt á það áherslu að það væri rétt að reyna að ná pólitískri lausn í því. Pólitísk lausn er lausn sem tekur tillit til þeirra aðstæðna sem eru á Íslandi og kallar það fram að það séu ekki bara við Íslendingar sem berum ábyrgð í þessu máli. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er þannig úr garði gert að það má jafna því til þess að við höfum fengið mál okkar afgreitt í dómstól og tapað málinu. Þess vegna er ekki hægt að sætta sig við þessa niðurstöðu. Einnig, frú forseti, vil ég benda á að í 1. gr. frumvarpsins er sagt að við eigum að bera ábyrgð á þessari upphæð. Í 2. gr., sem við munum ræða hér á eftir, er sérstaklega tekið fram að ekkert í þessum lögum feli í sér viðurkenningu á því að við berum þessa ábyrgð. Þá er ekkert annað eftir, frú forseti, en að viðurkenna að við höfum verið beitt þvingunum, harðræði af öðrum þjóðum og við ætlum okkur þá að segja já við slíkum þvingunum og gefa þar eftir og það er ekki hægt fyrir okkur að nálgast málið þannig, frú forseti. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Af því tilefni hvernig vinnubrögðum hefur verið háttað af hálfu ríkisstjórnarinnar við lausn á þessu máli og í þeirri von að við megum snerta einhverjar heiðarlegar taugar hjá þessari stjórn meiri hlutans hér á þingi þá langar mig að flytja erindi úr ljóði eftir mætan mann úr Hafnarfirði. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: Það þarf meiri kjark til að segja satt en ljúga, sjálfstraust til að efast er aðrir trúa, djörfung til að mæla gegn múgsins boðun, manndóm til að hafa eigin skoðun. Þingmaðurinn segir nei.

Frú forseti. Orðstír hefur alltaf verið Íslendingum afar mikils virði. Í orðstír felst það að staðið verði við samninga og orð, hiklaust án ákvarðanafælni og kvíðaröskunar. Samfélag þjóða er mikilvægt og nauðsynlegt á 21. öldinni. Til að vera virtur hluti af því samfélagi er nauðsynlegt að standa við orð sín og samninga. Ég geri ráð fyrir því að ég deili þeirri skoðun með þorra Íslendinga að vilja vera fullgildur þegn í þjóðasamfélaginu og segi því já.

Forseti. Í þeirri grein sem hér er til atkvæða er gerð grundvallarbreyting á því máli sem Alþingi staðfesti í lok ágúst. Hér er gert ráð fyrir því að veita ráðherra heimild til að veita ríkisábyrgð án þess að íslensk lög takmarki hana við ákveðna fyrirvara eins og Alþingi gekk frá í haust. Þar með er verið að gera grundvallarbreytingar á þessu máli eins og Alþingi gekk frá því, fyrirvararnir sem við settum eru ónýtir. Nú liggur fyrir að mikil samstaða var á Alþingi í sumar og haust um þessa gjörð. Það liggur fyrir að tæplega 32 þúsund manns skora á Alþingi að standa áfram vörð um þjóðarhagsmuni og að alþingismenn berjist fyrir málstað Íslands. Hér er tillaga frá ríkisstjórninni sem kveður á um það að Alþingi leggi niður vopnin. Ég er ekki tilbúinn til þess og segi nei.

Frú forseti. Bretar og Hollendingar höfnuðu fyrirvörum Alþingis frá því í sumar, fyrirvörum sem meiri hluti þingmanna lagði vinnu í að semja til að aðlaga Icesave-lánasamningana að skuldahlutfalli sem var ekki lengur 160% heldur 240%. Nú hefur komið í ljós að þetta skuldahlutfall er komið yfir 310% og miklar líkur á að skuldir þjóðarinnar séu ekki sjálfbærar. Óvissan um skuldaþol þjóðarbúsins en ekki áhugi á stundarávinningi gerir það að verkum að ég segi nei við ríkisábyrgð á Icesave.

Virðulegi forseti. Fyrir 12 mánuðum síðan sögðu forsvarsmenn Sjálfstæðisflokksins: Já, við þurfum að axla ábyrgð á skuldbindingum tryggingarsjóðsins, já, við þurfum að fara samningaleiðina í þessu máli, finna pólitíska lausn. Þarna fór fram kalt hagsmunamat því að þeir sáu, rétt eins og ég geri nú, að forsenda endurreisnar atvinnulífsins er að leiða þetta mál til lykta og það þarf að gerast í sátt við alþjóðasamfélagið. Á sínum tíma öxluðu menn ábyrgð, fyrrverandi seðlabankastjóri, fyrrverandi fjármálaráðherra og fyrrverandi forsætisráðherra. Þarna voru greinilega menn sem höfðu bein til að taka réttar en erfiðar ákvarðanir. Ég geri slíkt hið sama og segi já.

Virðulegi forseti. Áhættusækni hluta þjóðarinnar hefur leitt okkur í þá erfiðu stöðu sem við glímum nú við að greiða úr. Með því að halda Icesave-málinu óleystu tökum við mikla efnahagslega og pólitíska áhættu. Lausn málsins er einn liður í því að vinna þjóðina út úr efnahagsvandanum. Ég segi já.

Frú forseti. Icesave-samningurinn er ekki orsök þess vanda sem þjóðin stendur frammi fyrir heldur er hann afleiðing. Icesave-skuldin sem Alþingi ákvað fyrir ári síðan að Íslendingar skyldu semja um við Breta og Hollendinga er arfleifð hrunadansins sem hlaust af 18 ára stjórnarháttum og stefnu Sjálfstæðisflokksins, flokksins sem ber höfuðábyrgð á því fjármálahruni sem hér varð í fyrra. Málið í heild sinni er úrvinnsluefnið sem við fengum í hendur og við verðum að útkljá af ábyrgð eins og siðaðar manneskjur. Þetta er bjargið sem við verðum að ryðja úr brautinni og opna þar með leið okkar til endurreisnar og eðlilegra mannsæmandi viðskipta við aðrar þjóðir. Ég tel að allt hafi verið gert sem hægt er til að leiða þetta mál til lykta á sem farsælastan hátt fyrir land og þjóð. Í þeirri vissu, virðulegi forseti, segi ég já við þessari og öðrum greinum frumvarpsins.

Frú forseti. Í Morgunblaðinu 13. nóvember er vitnað í viðtal á Skjá 1 við Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra. Þar segir, með leyfi forseta: „Þar kemur fram að Ingibjörg er ósátt við að Íslendingar hafi gengið til samninganna eins og sakamaður.“ - Hún segir áfram: „Núna þegar við erum að reyna að semja okkur í gegnum Icesave, þá finnst mér svolítið eins og við komum fram eins og hinn seki … göngum til samninganna eins og sakamaðurinn, en hins vegar séu bresk stjórnvöld laus allra mála, …““ Svo segir þar áfram: „Ingibjörg Sólrún segir að sér finnist að íslenska samninganefndin hafi ekki lagt nógu mikla áherslu á ábyrgð Breta og ábyrgð Evrópusambandsins. Við séum að vinna samkvæmt „direktívi“ frá Evrópusambandinu sem sé meingallað, sérstaklega hvað viðvíkur alþjóðlegum bönkum.“ Ég tek undir með fyrrverandi formanni Samfylkingarinnar og segi nei.

Frú forseti. Þessu máli er ekki lokið. Mitt mat er að lengra verði komist. Hér var gert samkomulag um málsmeðferð í fjárlaganefnd milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það samkomulag ber stjórnarflokkunum að virða og það samkomulag skulu stjórnarflokkarnir virða. Það samkomulag tryggir vonandi að þetta frumvarp verði aldrei að lögum, aldrei. Þetta kalla ég, frú forseti, ekki að þvælast fyrir, þetta kalla ég að leyfa lýðræðinu að ganga sinn gang. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Þau efnislegu rök sem meiri hluti utanríkismálanefndar lagði fram fyrir einu ári í þessu máli undir forustu hv. þm. Bjarna Benediktssonar standa enn. Þar segir, með leyfi forseta: „… ljóst er að önnur aðildarríki EES-samningsins eru ekki sammála skilningi íslenskra stjórnvalda um að óvissa ríki að þessu leyti [þ.e. um ábyrgð íslenska ríkisins].  Ljóst er að miklir hagsmunir eru í húfi um niðurstöðu fyrir báða aðila. Óhagstæð niðurstaða um skuldbindingu Íslands hefði alvarlegar afleiðingar fyrir ríkissjóð.“ Þessi ársgömlu rök hv. þm. Bjarna Benediktssonar standa enn og á þau verður að fallast. Ég segi já.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp að lögum sem bresk og hollensk stjórnvöld ætla að setja Íslendingum með liðsinni ríkisstjórnar Íslands. Það er rökstutt af stjórnarliðum af ótta, af órökstuddum ótta reyndar, vegna þess að hann virðist byggja á því að við þurfum að fallast á þessar kröfur til að kaupa okkur velvild í einhverju óskilgreindu alþjóðasamfélagi. Ef við gerum það ekki, ef við leggjumst ekki flöt og samþykkjum allt sem við erum krafin um á þann hátt sem viðsemjendur okkar ætlast til séum við á einhvern hátt að segja okkur úr alþjóðasamfélaginu. Þetta lýsir ákaflega undarlegri sýn á alþjóðasamfélagið. Maður veltir því fyrir sér hvort fólk með slíka sýn á önnur lönd og alþjóðasamfélagið sé til þess fallið að annast samskipti okkar við það alþjóðasamfélag. En höfum hugfast að með þessu frumvarpi er ekki verið að ryðja úr vegi hindrun fyrir endurreisn íslensks efnahagslífs heldur að festa þá hindrun varanlega í sessi. Ég segi nei.

Frú forseti. Það má ekki gleymast og ég trúi því að það muni aldrei gleymast, að sögubækur sjái til þess, að Icesave-málið byggir á ömurlegri, galinni og mannfjandsamlegri frjálshyggju sem lék lausum hala allt of lengi undir stjórn þeirra afla  Frú forseti. Ég skal fúslega viðurkenna að þetta er ekki sérstaklega bjartur dagur en það er jafnaugljóst að ljósið við enda ganganna er farið að skera í augu sumra hér inni. Ég segi já.

Frú forseti. Nú ljúkum við 2. umr. þessa máls sem snýst um að gera breytingar á lögum sem Alþingi hefur nú þegar samþykkt í ljósi þess að Icesave-málið hverfur ekki nema Alþingi ljúki því. Mér hefur fundist 2. umr. um margt undarleg. Ég settist niður í upphafi og vildi hlusta á málflutning stjórnarandstöðunnar. En það var alveg ljóst frá byrjun að hann var málþóf og þar kom ekkert nýtt þar fram. Málið snýst þegar upp er staðið um það hvaða þingmenn þurfa og þora að taka á þeim pólitíska veruleika og þeirri ömurlegu milliríkjadeilu sem Icesave er. Forseti. Í 1. umr. spurði ég spurninga á borð við þá hvort stjórnarandstaðan telji að Íslendingar sitji einir við samningaborðið og hvort börnin okkar eigi að borga fyrir það að Ísland fari í ruslflokk í lánshæfismati. Þeim spurningum hefur ekki verið svarað, frú forseti. Þess vegna segi ég: Ég er tilbúin 

Virðulegur forseti. Þetta mál snýst um að Íslendingar undirgangist ábyrgð upp á 750 milljarða kr., sem nemur hálfri landsframleiðslu. Það er kaldhæðni örlaganna að fyrsti gjalddaginn á þessu blessaða láni er árið 2016, sama ár og gjalddaginn á barnaláninu sem Alþýðubandalagið tók þegar það réði fjármálaráðuneytinu, og ber tæplega 15% vexti. Hvernig greiða menn atkvæði hér inni? Það er ljóst að flestir stjórnarliðar virðast gera það á tveim forsendum, annars vegar af hollustu við flokkinn og hins vegar af hatri á Sjálfstæðisflokknum, eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason sýndi hér áðan. Forsendurnar sem ykkur hafa verið gefnar eru hálfsannleikur 

Hæstv. forseti. Vissulega er það rétt að Alþingi samþykkti í desember í fyrra þingsályktun um að reyna að leita samninga um þetta mál. Hins vegar fólst ekki í því umboð til ríkisstjórnar, hver sem hún væri, til að semja um hvað sem er. Sú leið sem ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingar leggur fram er óásættanleg fyrir íslenska þjóð og það hefur ekki verið útskýrt í hinni löngu umræðu af hálfu stjórnarliða í þessu máli hvers vegna hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa turnast frá þeirri afstöðu sem fram kom í sumar með vilja Alþingis þegar fyrirvararnir voru smíðaðir af hugrökkum þingmönnum. Ég skora enn og aftur á þá að leita annarra leiða í þessu máli. Ég hef fulla trú á því, frú forseti, að við getum staðið saman um það. Þjóðin þarf á því að halda að við reynum að standa saman og það hefur því miður ekki tekist hjá hæstv. ríkisstjórn að halda þannig á spilunum þar sem hún henti út fyrirvörunum og þeirri miklu vinnu sem þingið fór í í sumar út um gluggann. Það er ekki boðlegt, frú forseti, 

Virðulegi forseti. Kannski má líkja Icesave-málinu við harmleik. Í 1. þætti seldu ráðamenn vinum sínum bankana fyrir slikk, mönnum sem kunnu ekkert til bankastarfsemi. Í 2. þætti lék allt í lyndi og stofnanirnar sem áttu að fylgjast með því að farið væri að settum reglum voru uppnefndar eftirlitsiðnaður. Í 3. þætti vildu þeir sem ekki kunna að reka banka ekki lengur lána íslensku bönkunum. Þá fundu menn upp á Icesave-reikningunum, þeirri tæru snilld, og nörruðu þar með peninga út úr venjulegu fólki í útlöndum. Þeir komu höndum yfir sparifé þessa fólks. Í fjórða þætti verður íslensk þjóð að taka ábyrgð á óreiðumönnum, annars einangrumst við pólitískt og efnahagslega. Virðulegi forseti. Þetta verða þungar byrðar en við munum geta borið þær. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það er óásættanlegt að ríkisstjórn í frjálsu lýðræðisríki leggi á þegna sína að ríkisvæða einkaskuldir fyrirtækja, skuldir sem þjóðin ber ekki nokkra ábyrgð á. Í annan stað er það hneyksli að ríkisstjórnin skuli koma heim með frumvarpsdrög að nýjum lögum frá Bretum og Hollendingum og framselji þar með löggjafarvaldið til erlendra aðila. Ríkisstjórninni var ekki falið að semja um lögin. Henni var falið að kynna lögin fyrir Bretum og Hollendingum til samþykktar eða synjunar. Í gildi eru lög nr. 96/2009, um ríkisábyrgð á Icesave-samningana, sem samþykkt voru 28. ágúst og átti ríkisábyrgðinni samkvæmt þeim að ljúka 2024. Frú forseti. Þetta frumvarp er svik við komandi kynslóðir. Ég segi nei.

Frú forseti. „Ísland er einangrað.“ Það er yfirskrift minnisblaðs sem skrifað var fyrir þáverandi hæstv. utanríkisráðherra haustið 2008. Það var hverju orði sannara og staðan var sú að semja við útlendinga, líklega bæði góða og vonda, um þá ægilegu stöðu sem Íslendingar höfðu komið sér í. Það má lengi kenna öðrum um hvernig fór en á Landsbankanum, sögu hans, uppbyggingu og hruni, bera Íslendingar einir ábyrgð. Það er siðferðisleg skylda okkar sem þjóðar að greiða lágmarkstryggingar sparifjáreigenda, venjulegs fólks í útlöndum, sem lagði í góðri trú inn á reikninga Landsbankans af því að það hélt að hann væri alvörubanki. Það er vissulega ekki gott að sitja uppi með það 

Virðulegi forseti. Ég lít ekki svo á að við séum að skrifa lokakaflann í Icesave-málinu í dag. Í besta falli erum við að ljúka við heldur dapurlegan 1. kafla í sögu sem á eftir að verða miklu lengri. Koma tímar og koma ráð. Mér finnst að að undanförnu hafi ástandið á þinginu á milli stjórnar og stjórnarandstöðu verið eins og á heimili þar sem foreldrarnir hafa lokað sig inni og rífast vegna efnahagslegrar stöðu heimilisins, kenna hvort öðru um og greinir á um leiðir til úrbóta meðan jólatréð í stofunni stendur í björtu báli. Ég segi: Það er kominn tími til að hefja slökkvistarfið. Það er kominn tími til að slá skjaldborg um fjölskyldurnar okkar, fólkið í landinu. 

Hæstv. forseti. Sumir segja að við séum sigruð þjóð og að við eigum að horfast í augu við veruleikann, m.a. í þeim afarkostum sem Icesave er, að við komumst ekki lengra með þá áhöfn sem er við stjórnvölinn, sem við erum öll, hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu, hvort sem við tölum fyrir eða erum á móti, við komumst ekki lengra með alþjóðasamfélagið í fangið, lánardrottnana og handlangara þeirra í Evrópusambandi og Alþjóðagjaldeyrissjóði. Þetta er skiljanlegt sjónarmið og kann að vera raunsætt. Hvað okkur sjálf snertir ber okkur við þær aðstæður sem við búum við að greina á milli þeirra mála sem við eigum öll að standa saman um og hinna sem eðlilegur málefnalegur ágreiningur ríkir um eðli máls samkvæmt í lýðræðisþjóðfélagi. Okkur hefur ekki tekist að greina þarna á milli. Í því er ógæfa okkar fólgin en jafnframt sóknarmöguleikar ef við lærum af reynslunni. Ég hef alla tíð  
            

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um nokkuð merkilega grein vegna þess að í henni staðfestir ríkisstjórnin að hún telur sig ekki hafa neina lagalega skuldbindingu til að gangast við kröfunni um ríkisábyrgð. Það er 1. mgr. Í 2. mgr. er fjallað um það að niðurstaða Hæstaréttar Íslands skipti engu máli milli samningsaðila hér ef EFTA-dómstóllinn eða Evrópudómstóllinn eru á annarri skoðun. Þess vegna segi ég fullum fetum: Þegar þessi grein er skoðuð og síðan hitt að þegar samningsumleitanir ríkjanna reyndust ekki skila neinni annarri niðurstöðu en þeirri sem tók tillit til viðmælenda okkar og þegar það var komið upp á að okkur var neitað um að bera málið undir hlutlausan þriðja aðila kristallast það í þessari 2. gr. sem við greiðum hér atkvæði um að við höfum verið þvinguð til niðurstöðu án dóms og laga. Ekkert ríki sætir meiri niðurlægingu en þeirri. Engar siðferðilegar skyldur 

Frú forseti. Með því að í þessu ákvæði stendur að við Íslendingar viðurkennum enga ábyrgð á þeirri upphæð sem hér um ræðir er augljóst, verði þetta frumvarp að lögum, að það er verið að þvinga okkur til að ganga að þessu máli. Ríkisstjórnin hefur í öllu þessu máli haft uppi hótanir til okkar, landsmanna, um að ef ekki verður sagt já muni ýmsir hlutir gerast sem okkur verða mjög í mót. Það hefur verið sagt að ekki verði hægt að hefjast handa við endurreisn bankanna nema búið sé að ganga frá Icesave-samkomulaginu. Það hefur verið sagt að ekki sé hægt að fá lán frá Norðurlöndunum nema búið sé að ganga frá Icesave-samkomulaginu. Það hefur verið sagt að ekki verði hægt að fara í aðra endurskoðun Alþjóðgjaldeyrissjóðsins nema búið verði að ganga frá Icesave-samkomulaginu. Og það hefur verið sagt að ekkert væri hægt að gera í fjármálum heimilanna nema búið verði að ganga frá Icesave-samkomulaginu. Allt þetta, frú forseti, hefur reynst rangt, ekkert af þessu hefur reynst rétt hjá ríkisstjórninni. Það er búið að opna fyrir lánalínur frá Norðurlöndunum, núna er búið að endurreisa tvo af þremur bönkum  
             Frú forseti. Þetta er auðvitað hluti af því sem gerir það að verkum að það er ekki hægt að hlusta á þessar hótanir lengur. Ég segi nei.

Frú forseti. Hér er sagt að Íslendingar viðurkenni ekki sök sína eða skyldu til að greiða þessa greiðslu og það segir enn fremur að ef það skyldi koma í ljós að við eigum ekki að greiða eigum við að spjalla yfir kaffibolla við viðsemjendur okkar úti í heimi. Þeir munu segja: Þið eruð búin að skrifa undir skuldabréf, elskurnar mínar. Þeir munu segja: Það er allt annað hvort þið eigið að borga en þið eruð búin að skrifa undir skuldabréf og það er ríkisábyrgð á þessu skuldabréfi og þið skuluð borga það. Allur þrýstingur að samþykkja Icesave-samninginn er farinn af þessu máli. Kúgunin sem var hérna í upphafi er farin, þrýstingurinn frá erlendum ríkjum og ríkjasamsteypum er farinn og núna getum við í rólegheitum frestað málinu, það er ekkert sem ýtir á það og við eigum að fresta málinu þangað til í vor og senda samninganefnd Alþingis til að semja við Breta og Hollendinga um einhverjar umbætur á þessu samkomulagi þannig að íslensk þjóð liggi ekki undir þeirri gífurlegu áhættu sem fylgir þessu samkomulagi. Ég segi nei. 
            

Forseti. Það er augljóst að sú krafa sem kemur fram í þessari grein um framsal á dómsvaldi, það sem hér er mælt fyrir, er komin frá viðsemjendum ríkisstjórnar Íslands og staðfestir að hvorki bresk né hollensk stjórnvöld treysta íslenskum dómstólum til að leiða til lykta á hlutlægan hátt ágreining sem upp kann að koma vegna ágreiningsmála tengdum Icesave-málinu. Því miður staðfestir þessi lagagrein í frumvarpinu að af öllum hefur ríkisstjórn Íslands fallist á vantraust viðsemjenda sinna á íslenskum dómstólum. Ég spyr með hvaða samvisku íslenskir alþingismenn ætli að fallast á þetta vantraust. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Í þessari breytingartillögu meiri hlutans endurspeglast niðurlæging Íslendinga. Íslendingar hafa með þessu ákvæði, sem ég sé að hefur verið samþykkt, afsalað sér dómsvaldi í þessu máli og staðfest vantrú erlendra aðila á íslensku dómskerfi. Það mundi ég aldrei gera, frú forseti. Í öðru lagi er hér búið að nema úr gildi þann rétt sem Íslendingar höfðu ef Bretar og Hollendingar mundu ekki hlíta niðurstöðu einhvers úrskurðaraðila sem yrði okkur í hag. Rétturinn fólst í því að Íslendingar gátu sagt upp ríkisábyrgðinni. Það var tekið út. Meiri hlutinn tekur út þann rétt Íslendinga að segja upp ríkisábyrgðinni vilji Bretar ekki setjast niður með okkur 

Virðulegi forseti. Í þessari grein er haldið til haga réttarlegri óvissu í þessu máli og tryggt að við getum áfram borið fyrir okkur þann ágreining sem við höfum haft uppi við önnur lönd um hvort okkur beri að inna þessa greiðslu af hendi. Jafnframt er ljóst að í sameiginlegri yfirlýsingu fjármálaráðherra ríkjanna þriggja er að finna beina viðurkenningu viðsemjenda okkar á tilvist þessa ágreinings og það er í fyrsta skipti sem sú viðurkenning liggur fyrir. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem afneita allri ábyrgð sinni á þessu máli geta auðvitað talað sig hása hér með digurbarkalegum yfirlýsingum fullum af innstæðulausri þjóðrembu. Hitt er hins vegar alveg ljóst að forustumenn þess ágæta flokks voru tilbúnir til að semja um úrlausn þessa máls á mun verri kjörum en hér er lausnin og fjármálaráðherra þess flokks 

Hæstv. forseti. Það er stundum sagt að sumir séu fastir í 2007 en hæstv. félagsmálaráðherra er fastur einhvers staðar á haustdögum 2008 og virðist ekki hafa fylgst með því sem hefur gerst í millitíðinni. Það var vissulega samþykkt hér á þingi með atkvæðum sjálfstæðismanna að leita samninga, reyna að fara samningaleiðina, en það var skýrt tekið fram í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar - sem hæstv. félagsmálaráðherra ætti að þekkja býsna vel - að ef ekki næðist viðunandi niðurstaða áskildi Alþingi sér allan rétt til að leita annarrar niðurstöðu. Þess vegna fólst ekki nein skuldbinding fyrir okkur, þingmenn Sjálfstæðisflokksins, eða aðra í því að samþykkja þann samning sem hér liggur fyrir í því að við samþykktum í desember að leita samninga. Það er algjör rökleysa að halda slíku fram. Þetta ákvæði sem við erum að tala um hér sérstaklega er eins og önnur ákvæði frumvarpsins, felur í sér að það er verið að eyðileggja og grafa undan þeim fyrirvörum og öryggisventlum sem settir voru í sumar. Ég segi nei.

Hæstv. forseti. Þingheimur samþykkti í sumar lög þar sem settir voru bæði lagalegir og efnahagslegir fyrirvarar við þá ríkisábyrgð sem við ræðum hér. Þetta ákvæði sem hér er rætt, 2. gr., tekur tennurnar að vissu leyti úr þeim lagalega fyrirvara sem settur var þá. Jafnframt hafa miklir og málsmetandi lögmenn og lögfræðingar vakið athygli á því að hugsanlega brjóti þetta ákvæði gegn sjálfri stjórnarskránni. Ég skil því ekkert í því að einhverjir hv. þingmenn treysti sér til að styðja þetta ákvæði laganna. Ég treysti því jafnframt að þeir hafi opinn huga fyrir því að snúa enn og aftur við blaðinu þegar þeir sjá þá umfjöllun sem fram fer í fjárlaganefnd núna á milli umræðna. Ég hef enn þá trú á því að menn geti tekið rökum á þingi. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Eins og ég fór yfir í fyrri atkvæðgreiðslu er hér búið að selja löggjafarvaldið úr landi. 1. mgr. 2. gr. þessa frumvarps gengur út á að ekkert í lögum þessum felur í sér viðurkenningu á að íslenska ríkinu hafi borið skylda til að standa við þessar skuldbindingar. Þrátt fyrir það fjallar frumvarpið um taumlausa ríkisábyrgð. Hvernig er hægt að koma með svona mál fyrir þingið, svo við tölum ekki um það að 2. mgr. 2. gr. fjallar um framsal á dómsvaldi Íslendinga? Ég hef farið yfir að lítið er orðið eftir hér af þrígreiningu ríkisvaldsins sem studd er í 2. gr. stjórnarskrárinnar. Eftir situr framkvæmdarvaldið og við sjáum hverju það fær áorkað. Ég segi nei.

Frú forseti. Ég vil flytja ykkur orð brottflutts Íslendings sem býr núna í Noregi, Hrannars Baldurssonar. Á vefsíðu sína skrifar hann, með leyfi forseta: „Að samþykkja ICESAVE eins og frumvarpið er í dag, er að stökkva fram af himinháum kletti án öryggisnets, vængja, fallhlífar eða gúmmíteygju. Þó að maður stökkvi fram af fjalli geti mótvindur kannski verið nógu mikill til að maður lifi fallið af... RIGHT! Hvernig er hægt að sannfæra manneskju sem ætlar að taka slíkt stökk um að það sé hættulegt, að hún geti dáið, og ef hún vill ekki hlusta og ásakar viðmælandann einfaldlega um að dramatísera hlutina, hvernig er hægt að sannfæra slíka manneskju og hvað getur maður gert ef hún hefur þúsundir manna í eftirdragi og ætlar að stökkva fyrst og láta alla hina fylgja á eftir, með góðu eða illu?“ Það virðist vera lítil von til þess að sannfæra þessa einstaklinga miðað við niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar hér. Í mínum augum var efnahagslegi fyrirvarinn fallhlífin, öryggisnetið, jafnvel gúmmíteygjan vegna Icesave-skuldbindingarinnar. Með samþykkt þessarar greinar er öryggisnetið klippt í sundur, fallhlífin tætt í sundur og því segi ég nei.

Virðulegi forseti. Þessi grein er eins og aðrar þær greinar sem hér eru í þessum breytingum á þeim lögum sem nú eru í gildi og við náðum góðri samstöðu um. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að í sumar náðist góð samstaða í eina skiptið í þessu máli milli nokkurn veginn allra þingmanna um að gæta hagsmuna okkar Íslendinga. Ég hvet hv. þingmenn stjórnarliðsins ef menn ætla í fullri alvöru að reyna að keyra þetta mál í gegn núna á þessum síðustu dögum fyrir jól, þegar við eigum eftir að ganga frá öðrum mikilvægum málum, að hafa í huga að þetta mál verður ekkert aftur tekið. Ef þeir gera það, virðulegi forseti, er enginn vafi í mínum huga 

Hæstv. forseti. Með þessari grein er verið að nema úr lögunum efnahagslega og lagalega fyrirvara sem settir voru í þau í sumar. Það er verið að fella brott þau skilyrði sem voru fyrir ríkisábyrgðinni, sem lutu bæði að lagalegum og efnahagslegum þáttum. Inni í því eru Ragnars H. Halls-ákvæðið, það er ákvæðið um efnahagslega þætti á borð við greiðslutíma og greiðsluþak. Í staðinn eru sett inn í viðaukasamninga ákvæði sem eru miklu veikari og hafa lítið gildi. Ég vísa til greinar hæstaréttarlögmannsins Lárusar Blöndals og prófessors Stefáns Más Stefánssonar frá 31. október þar sem þeir komast að þeirri niðurstöðu að þessar breytingar þýði að þeir lagalegu fyrirvarar sem eftir standi hafi enga lögfræðilega þýðingu, ekkert lögfræðilegt gildi. 

Virðulegi forseti. Það er skelfilegt þegar undirlægjuháttur og valdníðsla fara saman. Ég minni á 1262, Gamla sáttmála, og 1662, einveldislögin. Undirlægjuháttur hæstv. ríkisstjórnar er slíkur árið 2009 gagnvart þjóðum, kunnum fyrir nýlendukúgun í Evrópu. Ég segi nei, nei og aftur nei.

Frú forseti. Hér eru lagaleg viðmið og efnahagsleg viðmið tekin úr íslenskum lögum og flutt yfir í samninginn sem um gilda bresk lög. En meira er gert. Í efnahagslegu fyrirvörunum eru vextir undanskildir. Þjóðin skal greiða vexti, alveg sama hvernig staðan er á Íslandi. Ég bið hv. stjórnarliða sem greiða þessu atkvæði að hugsa vel um það hvernig þeir ætla að greiða vexti þegar hér er allt í kaldakoli, margir fluttir af landi brott o.s.frv. Hvernig ætla þeir að gera það og í hvaða stöðu eru þeir þá til að semja þegar þeir geta ekki staðið við ríkisábyrgðina? 

Virðulegi forseti. Ég tel að með þessari breytingu sé meiri hlutinn að gera hrikaleg mistök. Fyrirvararnir sem settir voru hér í lok ágúst sættu endurskoðun íslenskra dómstóla og fara átti með þá að íslenskum lögum. Það er ekki þannig í dag, heldur munu ensk lög og enskir dómstólar úrskurða um allan ágreining sem getur hlotist af þessum samningum. Um leið er líka verið að festa í sessi að tekjuskattur 79.000 Íslendinga mun á næstu sjö árum - í hinu svokallað skjóli - fara í að greiða vextina af Icesave-samningunum. Ég held að þjóðin eigi að hafa það í huga um leið og hún þarf að þola skattpíningu af hálfu ríkisstjórnarinnar að stór hluti þeirra skatta sem hún greiðir 

Virðulegi forseti. Með þessari grein eru felldir úr gildi efnahagslegu fyrirvararnir sem settir voru í sumar. Útþynnt útgáfa af þeim hefur verið sett inn í lánasamninginn, viðauka við lánasamninginn við Hollendinga og Breta, lánasamninginn sem tryggingainnstæðusjóður gerði við Hollendinga og Breta. Sá lánasamningur gildir til ársins 2016 þegar íslenska ríkið tekur við uppsöfnuðum vöxtum og því sem eftir verður af höfuðstól. Ég hef spurt mig: Getur verið að þegar þessi lánasamningur fellur úr gildi 2016 falli líka efnahagslegu fyrirvararnir úr gildi? Þetta eru útþynntir fyrirvarar 

Frú forseti. Verði þessi grein að lögum er verið, eins og komið hefur fram, að útþynna þá fyrirvara sem settir voru í haust. Við vorum sammála um það, hv. þingmenn, að gera þyrfti svokallaðan efnahagslegan fyrirvara vegna þess að við gætum ekki sett landið okkar í þá hættu að ef hér gengi illa - og ég segi ef því að vonandi verður það ekki svo - ef hér yrði lítill hagvöxtur, jafnvel neikvæður, mundum við í því tilviki sem hagvöxturinn yrði lítill borga lítið og ef hagvöxtur væri enginn þá samsvarandi greiðslur. En núna, með því að þetta ákvæði verði að lögum, er verið að kippa þessu úr sambandi og segja: Sama hvernig árar á Íslandi, sama hvernig gengur, sama hvort okkur miðar áfram eða ekki eigum við að standa skil á öllum vaxtagreiðslunum. Það geta, frú forseti, orðið þungar og óbærilegar byrðar 

Frú forseti. Hér er enn eitt ákvæðið um kaffiboð eins og víða, menn eiga að setjast niður og spjalla um hvað gerist ef staðan í íslenskum þjóðarbúskap verður slæm og þá munu Bretar segja, eins og þeir hafa sagt: Á Bretlandi er fullt af fátæku fólki, milljónir, og hví ekki á Íslandi? Þeir munu ekki hafa mikinn áhuga á því. Þeir munu vísa í lánasamning sem er búið að gera og hann skal greiddur og ef hann ekki fæst greiddur með ríkisábyrgð munu þeir segja við þessa elsku umhverfissinna á Íslandi: Virkið meira eða seljið okkur Landsvirkjun eða leyfið Skotum að veiða við Ísland. Þetta munu Bretar og Hollendingar segja við Íslendinga. Ég bið hv. þingmenn að hugsa virkilega vel sinn gang því að sá sem ekki getur borgað og staðið við ríkisábyrgð er í mjög slæmum málum, frú forseti, og það er ekki hægt að víkja sér undan ríkisábyrgð eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur gefið í skyn. Það er ekki hægt. Ég segi nei.

Heyr, heyr.

Frú forseti. Þessi grein í þessu ógæfufrumvarpi þýðir að þetta verður í raun og veru óendanlegt lán ef ekki gengur vel. Og það mun ekki ganga vel hér á landi ef við tökum á okkur þessa vexti. Ef við tökum á okkur svona gríðarlega stóra skuldbindingu sem þýðir að tekjuskattur 79.000 skattborgara fari í að greiða bara vextina held ég að staða okkar, þegar við ætlum að fara að teygja þetta í svona endalaust teygjulán, verði ekki til þess fallin að halda við einhverju velferðarsamfélagi, ef grunnstoðirnar verða ekki bara hrundar til grunna. Ég get ekki annað en sagt nei við þessu eins og öllum þeim breytingum sem verða hér lagðar fram og legg til að frumvarpinu sem samþykkt var í sumar 

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um endurskoðunarákvæði þessara samninga. Þrátt fyrir þann hræðsluáróður sem fluttur hefur verið af stjórnarandstöðunni og fullyrðingar um að íslenska þjóðin sé að fara á hausinn og geti ekki með neinu móti staðið við þær skuldbindingar sem hafa verið settar á okkur horfir hún fram hjá því að 3/4, ef ekki 80%, af þeim skuldum sem við erum að glíma við eru ekki frá Icesave heldur frá öðrum aðilum. Það gengur eiginlega einum of langt þegar menn horfa svo á þessa grein sem er búið að styrkja verulega mikið, þar sem það er íslenska þingið sem mun geta óskað eftir viðræðum um það að taka upp samningana aftur, og finna henni allt til foráttu. Þar á að taka tillit til stöðu í þjóðarbúskapnum og ríkisfjármálum á hverjum tíma, mats á horfum í þeim efnum þar sem m.a. verður sérstaklega litið til gjaldeyrismála, gengisþróunar og viðskiptajafnaðar, hagvaxtar og breytingar á landsframleiðslu, svo og þróunar fólksfjölda og atvinnuþátttöku. Þetta er fyrirvari sem við höfum til þess að taka málið 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni að í þessu ákvæði er vísað til endurskoðunarmöguleika á samningum sem eru þá einhliða yfirlýsing Alþingis um að það vilji endurskoða samninginn hugsanlega fyrir einhver ár. En ég verð að segja að mér finnst alveg með ólíkindum sú bjartsýni hjá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni og öðrum þingmönnum sem leggja mikið upp úr þessu ákvæði að það verði einhver staða til þess að gera slíka kröfu á hendur viðsemjendum okkar á þeim tíma. Þá verða þeir búnir að vera með í höndunum áritaða lánssamninga og skuldabréf árum saman án þess að fá greiðslur af höfuðstól og akkúrat þegar við eigum að fara að borga halda menn að við getum komið til þeirra og náð einhverjum hagstæðari kjörum en í dag. Menn ætla sem sagt að undirrita samningana núna, ganga frá ríkisábyrgðinni núna og treysta svo á að geta komið árið 2015 og sagt: Heyrðu, nú eigum við að fara að borga á næsta ári, eigum við ekki  Mér finnst þetta ótrúleg bjartsýni, sérstaklega hjá þingmönnum sem telja sig núna knúna til þess að samþykkja þessa ábyrgð 

Virðulegi forseti. Þegar fyrirvararnir voru settir í lögin nr. 96/2009, í lok ágústmánaðar börðust þingmenn Framsóknarflokksins fyrir því að sett yrðu inn í lögin ákvæði þar sem kæmi skýrt fram að ef skuldahlutfall þjóðarbúsins færi yfir 240% af vergri þjóðarframleiðslu félli ríkisábyrgðin úr gildi. Stjórnarmeirihlutinn, þingmenn Samfylkingarinnar, fullyrti að það væri nægilegt að setja þetta ákvæði inn í álit meiri hluta nefndar og það mundi gilda sem lög. Ég sagði að það væri rangt, það gæti ekki verið, engum lögfræðingi hvar sem væri í heiminum dytti slík firra í hug. Nú liggur fyrir að Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, þeir sem á að leita til í þessari grein, er búinn að lýsa því yfir að skuldastaðan sé 310% - en hvað gerist? Taka menn mark á fyrri orðum og telja ríkisábyrgðina fallna úr gildi?  
            

Virðulegi forseti. Ég fullyrði að það er enginn þingmaður hér inni sem hefur trú á þessum breytingum. Ég fullyrði að enginn hafi sannfæringu fyrir því að við getum höndlað þetta mál þegar kemur að skuldadögum. Við vitum það sem erum búnir að taka þátt í þessari umræðu í salnum og annars staðar að menn telja að þetta muni einhvern veginn reddast. Margir eru með þá trú, virðulegi forseti, að ef Ísland gangi í Evrópusambandið muni þetta leysast einhvern veginn. Virðulegi forseti. Ég held að það skipti afskaplega miklu máli að þjóðin viti af því að þetta er uppleggið og ég held að það sé afskaplega mikilvægt, virðulegi forseti, að kjósendur hafi samband við þingmenn sína vegna þess að enn er von til þess að breyta þessu máli. Það er algerlega ljóst að þegar menn eru búnir að loka þessu máli, greiða um þetta atkvæði, þá er það óafturkræft.

Virðulegi forseti. Hvað eru sjálfstæðismenn og stjórnarandstæðingar að segja? Þeir eru að segja að þeir séu tilbúnir til að láta 15–20% af skuldum okkar, um það bil 200 milljarða kr. núvirt, koma í veg fyrir að við getum greitt skuldir okkar, að við getum endurfjármagnað okkur eða hafið endurreisnina í þessu landi. Þeir vita rétt eins og ég að forsenda þess að við getum hafið endurreisnina er að við fáum fjármagn erlendis frá inn í okkar hagkerfi. Okkar uppbyggingarstarf byggist á því. Ég spyr: Halda menn að einhver erlend lánastofnun sé tilbúin að koma með peninga inn í þetta hagkerfi ef menn segja: Ja, ég veit ekki alveg hvort eða hvenær ég get greitt lánið. Þess vegna segi ég já.

Forseti. Hinir síðustu munu verða fyrstir. Ef ég hefði fullvissu fyrir því að orð hv. þm. Magnúsar Orra Schram bæru það með sér að við hefðum tryggingu fyrir því að hans bjarti draumur rættist þá mundi ég styðja hann í þessum málflutningi. Inni í þeirri grein sem hér um ræðir er verið að veikja þann fyrirvara sem Alþingi setti einfaldlega vegna þess að í fyrri grein og í fyrri lögum hafði Alþingi heimildir til að knýja Breta og Hollendinga að samningsborði og hafði tæki til að stýra umræðunni og leiða það fram hvaða áherslum við vildum ná fram. Það er ekkert í þessum lögum, það er ekkert í málflutningi stjórnarliða, sem segir með hvaða hætti við eigum að fara til þessara viðræðna. Það er ekkert sem segir að þeir séu bundnir af því að virða þá ósk, ekki nokkur skapaður hlutur. Alþingi hefur einfaldlega það hlutskipti að verða síðast í þessari röð.

Virðulegi forseti. Hér eru greidd atkvæði um það hvort þessi lög öðlist gildi. Eins og ég hef áður komið að í ræðum hér tel ég að ríkisstjórnin sé að gera hrikaleg mistök. Ég tel að stór hluti meiri hlutans sé að gera þau mistök með bundið fyrir augun. Ekki hefur farið fram áhættumat á þeim skuldbindingum sem þeir eru að taka á sig. Ekki hefur farið fram greining á þeim eignum sem eiga að koma úr þrotabúinu. Menn hafa ekki hugmynd um hvaða eignir standa þar á bak við. Við höfum krafist þess í fjárlaganefnd að farið verði yfir alla þessa þætti og það er komin viðurkenning á því að ekki hefur verið farið nægilega vel yfir það. Við framsóknarmenn erum á móti þessu máli. Við sjáum enga ástæðu til að samþykkja það og við teljum að það muni stórskaða hagsmuni Íslendinga og verða myllusteinn á þeirri endurreisn sem hér þarf að fara fram. Lánshæfismat Íslands mun hríðfalla. Það er einfaldlega lögmál, virðulegur forseti. Ég segi nei og aftur nei.

Virðulegi forseti. Við sjáum það á því hvernig atkvæði hafa fallið í dag að búið er að snúa upp á hendurnar á flestum stjórnarliðum þó svo nokkrir - það vekur mikla óró á ríkisstjórnarbekknum að menn bendi á hið augljósa að búið er að snúa upp á hendurnar á flestum stjórnarliðum þó að nokkrir hafi hugrekki til þess að standa með þeirri sannfæringu og þeirri sannfæringu sem allir hafa sem eru í þessum sal. 

Frú forseti. 5. gr. gerir ráð fyrir því að lögin öðlist þegar gildi eða frumvarpið öðlist gildi um leið og við erum búin að samþykkja það hér sem lög. Ég vil beina því til fjárlaganefndar að skoða það að breyta þessu gildistökuákvæði í þá veru að segja að lögin muni taka gildi þá þegar Bretar hafa bætt okkur þann skaða sem við urðum fyrir, við Íslendingar, þegar þeir beittu gegn okkur hryðjuverkalögunum. Ég held að vel færi á því að tengja gildistöku þessara laga við það.

Frú forseti. Þetta er dökkur dagur og mjög margir þingmenn greiða atkvæði samkvæmt flokksaga en ekki samkvæmt skynsemi og sannfæringu. 

Hæstv. forseti. Við erum í þeirri stöðu að vera að greiða atkvæði eftir 2. umr. Niðurstöðurnar í þessum atkvæðagreiðslum hafa ekki lofað góðu en við verðum þó enn að binda vonir við að málsmeðferð milli 2. og 3. umr., og síðan það sem kemur fram í 3. umr., muni hugsanlega leiða þeim sem stutt hafa málið fram að þessu fyrir sjónir í hvers konar farvegi það er, í skelfilegum farvegi. Þess vegna vonum við að sú málsmeðferð sem við, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, höfum lagt mikið upp úr að fari fram, verði málefnaleg, fagleg og ítarleg og skili þeim árangri að leiða fram upplýsingar, leiða fram staðreyndir í þessu máli þannig að við getum öll tekið afstöðu á grundvelli þeirra og höfum augun opin þegar við greiðum atkvæði um þetta að lokum eftir 3. umr. en trúum ekki úlfasögum, hryllingssögum og hótunum um frostavetur á Íslandi.