Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég leyfi mér að leggja þetta frv. fyrir hv. d., en sé ekki ástæðu til að gefa nánari skýringar á því en fram koma í grg. Óska ég, að frv. verði, að umr. lokinni, vísað til fjvn.

Héðinn Valdimarsson Mér finnst hart að fá ekki að svara hv.þm. Str., sem bað um orðið á undan mér, en verð líklega að láta mér það lynda. Þeir hafa verið bæði margorðir og harðorðir, sjálfstæðisþm., eins og venjulegt er. Hv. þm.N.-Ísf. talaði um, að rauði fáninn væri erlent merki. Honum er nú e. t. v. nokkuð fyrirgefandi, hvað hann segir um slíka hluti, vegna þess hvað lítið skynbragð hann ber á þá. Eins og kunnugt er, þá er rauði fáninn merki alþjóðlegrar stefnu, sem á fylgjendur í öllum löndum. Hann er ekki fremur erlendur en íslenzkur, því hann er alþjóðlegur. Það mætti eins segja, að merki kirkjunnar, krossmerkið, væri útlent merki; það er alþjóðlegt merki alveg eins og rauði fáninn. Þeir, sem mest hafa hreykt sér undir íslenzka fánanum nú og misnotað hann í flokksþágu, eru þessir „þjóðernissinnar“, eins og þeir kalla sig. Hreyfing þeirra er nývöknuð hér. Hafa þeir nú gefið út fyrsta blað sitt. Í því er bæði klám og guðlast, svo falleg er nú stefnan, sem þeir vilja hafa þjóðfánann að tákni fyrir.

Eru þeir nú farnir að guðlasta í blöðunum!

. Þeir, sem forgöngumenn þessarar hreyfingar hér á landi hafa tekið sér til fyrirmyndar, eru þeir, sem nú elta menn uppi í Þýzkalandi og drepa þá á laun, taka verkamenn, sócialista og kommúnista og varpa þeim í fangelsi í þúsundatali, pynda þá og drepa. þeir virðast jafnvel láta sér annara um þjóðfána sinn heldur en þeir tveir hv.þm., sem hér töluðu síðast. Það kom í útvarpsfregn hér, að Hitlersmaður einn hefði staðið upp og mótmælt því, að ríkisfáninn þýzki væri notaður í leikriti einu, vegna þess hvað það væri lélegt. Hvað ætli sá maður hefði sagt, ef ríkisfáninn hefði verið borinn á undan æpandi strákaskríl, sem veður um göturnar í þeim tilgangi að berja menn niður fyrir það að hafa aðrar skoðanir. Það væri þá betra að hafa engan þjóðfána heldur en að misnota hann þannig. Við jafnaðarmenn erum eins og kunnugt er miklu betri Íslendingar heldur en þeir, sem kalla sig sjálfstæðismenn. Ég man þá stund 12. júní 1912, þegar við íslenzku stúdentarnir, sócialistarnir ekki síður en hinir, rifum niður danska fánann hjá föður hv.þm. G.-K., vegna þess að hann vildi ekki draga hann niður þegar aðrir hófu íslenzka fánann á stöng í mótmælaskyni við danska herskipið, er hafði gert íslenzkan fána upptækan á Rvíkurhöfn. Sá atburður sýndi ásamt öðru, að þjóðernistilfinningin á ekki djúpar rætur í brjóstum hinna hálfdönsku uppskafninga hér á landi. Í hinum svokallaða Sjálfstfl. er fullt af mönnum, sem þannig hafa komið fram í sjálfstæðismálum þjóðarinnar og fánamálinu, að beinlínis er til skammar. Menn muna framkomu þeirra í sambandsmálinu 1918. Og síðast en ekki sízt má minna á norska samninginn, þar sem hv.þm. G.-K. gekk í broddi fylkingar við að veita útlendingum þau mestu réttindi, sem þeim hafa verið veitt hér á landi. Þessir menn vilja telja sig hina einu og sönnu sjálfstæðismenn og ganga um bæinn undir íslenzka fánanum, eins og hann væri þeirra flokksmerki. Með því finnst mér fánanum gerð svo mikil svívirðing, að ég get ekki skilið annað en allir utan þessa flokks geti fallizt á að banna slíkt athæfi. Hv. þm. Vestm. vildi láta líta svo út, að með till. okkar ætti yfirleitt að banna Íslendingum að nota fána sinn. Það er síður en svo. Mönnum á aðeins að vera óheimilt að nota fánann sem sérmerki til þess að fegra með honum ófagran stjórnmálaflokk. Hvar sem menn mæta annarsstaðar en á stjórnmálafundum eða stjórnmálagöngum mega menn auðvitað nota íslenzka fánann óhindrað. Viðvíkjandi fjárframlögum til stjórnmálaflokka þarf ég ekki margt að segja. Það er öllum kunnugt, að jafnaðarmönnum allan heim standa saman í baráttunni fyrir sinni stefnu og þeir styrkja hverjir aðra þegar þeir geta. Því fylgja engin skilyrði um það að semja réttindi af þjóð sinni, eins og hv.þm. G.-K. hefir unnið að og hv.þm. Vestm. greitt atkv., þó hann talaði móti því í d. Jafnaðarstefnan er þess eðlis, að flokkar hennar í ýmsum löndum geta vel unnið saman. Alþýðan í öllum löndum hefir sömu hagsmuna að gæta sameiginlega gegn yfirstéttunum. En hver alþýðufl. fyrir sig er öðrum óháður fyrir því. Öðru máli er að gegna þegar útlendingar, sem atvinnurekstur hafa í einhverju landi, leggja þar fram stórfé í pólitískum tilgangi, bókstaflega til að efla sína eigin hagsmuni, eins og þegar Morgunblaðið var stofnað hér. Þá er ekki hægt að segja, að verið sé að efla neina alþjóðlega stefnu; það eru aðeins hagsmunir útlendra fjárplógsmanna, sem um er að ræða. Og starfsemin fyrir hið erlenda fjármagn hefir verið allstór liður í baráttu Sjálfst.fl. Ég þykist vita, að sjálfstæðismennirnir, sem svo kalla sig, íhaldsmennirnir íslenzku, berjist fast fyrir því að fá að nota íslenzka fánann áfram á sama hátt og þeir hafa gert, t. d. á kosningabíla sína og handa þessum nazistaskríl sínum, sem þeir hafa til að ganga hér um göturnar. Þeir vilja í friði fá að setja merki þýzku harðstjóranna, þórshamarinn, fyrir ofan sjálfan fánann á stöngina, sem getur orðið til þess, að aðrir fái ógeð á öllu saman, og er þá illa farið.

Héðinn Valdimarsson Mér skilst, að þm. Vestm. hafi beint þeirri fyrirspurn til mín, hvort óeirðirnar 9. nóv. síðastl. hefðu stafað af einkennisbúningum. Ég hefi ekkert talað um einkennisbúninga í sambandi við þetta mál. Ég hefi aðeins talað fyrir þeirri brtt., sem ég hefi flutt við frv., og ég mun greiða henni ásamt frv. atkv. til 3. umr. Óeirðir geta risið út af fleiru en einkennisbúningum, en þær minnka ekki við, að andstöðuflokkarnir hafi hver sinn einkennisbúning. En ef lögreglan hefði ekki 9. nóv. verið einkennisbúin, þá hefði hún ekki orðið eins fyrir barðinu á verkamönnunum og hún varð. Annars hélt ég, að allir vissu um ástæðurnar fyrir óeirðunum 9. nóv. Þær voru eingöngu hið lélega stjórnarfar hér í bænum - um það verður rætt síðar hér í þessari d. -, þegar meiri hl. bæjarstj. hugðist að svipta bláfátæka verkamenn með ofbeldi, þá, sem lægstu launin höfðu, þriðjungi af þessu lága kaupi, sem þeir höfðu. Óeirðirnar stöfuðu af því, að bæjarstj. vildi ekki hætta við þetta óheyrilega áform sitt. Þær eru algerlega eðlileg afleiðing af þeirri óstjórn, sem ríkir í flokki þm. Vestm., óstjórn, sem fólkið vildi mótmæla þegar lögreglan réðst á það. Ástæðurnar fyrir óeirðunum 9. nóv. voru því gefnar af flokki þm. Vestm., sem auk þess er fulltrúi einvaldskúgaranna þýzku hér á landi og stuðningsmaður og ráðunautur skoðanabræðra þeirra hér á landi, fasistanna íslenzku.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Frv. þetta er komið frá Ed. og hefir gengið breytingalaust í gegnum hana. Allshn. mælir með því, að það verði samþ. Þó hafa 2 nm., hv.þm. Vestm. og hv.þm. Ak., haft fyrirvara um fylgi við frv. Ég sé ekki ástæðu til að ræða frv. þetta mikið. Hv. dm. hafa náttúrlega kynnt sér, hvað hér er um að ræða. Það er aukin heimild fyrir bæjarstjórnir til þess að gera samþykktir um lokunartíma sölubúða, þannig að samkv. frv. geta bæjarstjórnir gert samþykktir um lokunartíma fleiri sölubúða en áður var heimild til. Líka er hér um að ræða heimild til að takmarka vinnutíma sendisveina. Mun ekki vafi leika á því, að brýn þörf er á, að bæjarstjórnir hafi heimild til að takmarka slíkt, þar sem hér er um börn að ræða, sem búast má við, að oft verði misboðið með of löngum vinnutíma, nema lögverndaður verði réttur þeirra til nægilegrar hvíldar. N. leit því svo á, að sjálfsagt væri og rétt að veita bæjarstjórnum þessar heimildir. Fyrirvara sínum munu hinir 2 nm. gera sjálfir grein fyrir.

Frsm. minni hl. (Bergur Jónsson) Hv. 1. þm. Skagf. hnekkti engu af því, sem ég sagði í gær um það, að frv. þetta mundi reynast erfitt í framkvæmd og mundi ekki ná þeim tilgangi, sem ætlazt væri til í grg. þess. Hann benti á þá leið til að koma í veg fyrir brot gegn þessum lögum, að sekta þau félög, sem stæðu að ólöglegri notkun einkennisbúninga. Ég held satt að segja, að slíkt ákvæði gerði ekki mikið gagn. Fyrst og fremst er það, að erfitt gæti orðið að sanna það, þó einhverskonar merki hefðu verið notuð í óeirðum og upphlaupum. Í öðru lagi hefði það lítið að segja eftir á, þó einstök félög yrðu sektuð eftir að þeir atburðir hefðu gerzt, sem einkennisbúningarnir hefðu orsakað. Brtt. jafnaðarmanna get ég ekki greitt atkv. þó ég hinsvegar viðurkenni, að það sé leiðinlegt, ef sérstakir stjórnmálaflokkar taka upp á því að nota þjóðfánann sem sitt sérmerki, en við því er þá það ráð, að allir flokkar taki upp sama sið; ef þeir viðurkenna fánann, þá hættir hann af sjálfu sér að vera sérmerki vissra flokka. Þó sá tilgangur þessa frv. að draga úr ófriðarhættu sé auðvitað góður, þá get ég ekki séð, að í frv. felist nokkur trygging fyrir því, að þeim tilgangi verði náð. Ég get ekki séð, að bardagarnir yrðu á nokkurn hátt hættuminni, þó menn séu ekki einkennisbúnir. Það kom oft fyrir í bardögum til forna, að liðsmönnum lenti saman innbyrðis, af því þeir þekktu ekki hvorir aðra. Slíkt kæmi ekki fyrir, ef menn væru einkennisbúnir. Þá yrðu bardagarnir skipulegri og menn berðu þó ekki á öðrum en óvinum, og má ætla, að hvorumtveggja væri það ljúfara.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég held, að þegar þetta mál fór til allshn., hafi ég afhent einhverjum nm. bréf, sem mér hefir borizt, þar sem er beiðni um það, að þetta frv. nái einnig til kauptúna, en ekki eingöngu til kaupstaða. Ég vil gera fyrirspurn til hv.n. um það, hvort hún hafi athugað það atriði, og hvort hún telji ekki svipaða ástæðu til að láta þessi ákvæði ná einnig til kauptúna, a. m. k. hinna stærri. Mér finnst eins ástæða til að láta þessi ákvæði ná til stærri kauptúna, og það því fremur, sem það er siður að hafa búðir lengur opnar í kauptúnum heldur en í kaupstöðum.

Steingrímur Steinþórsson Það eru aðeins örfá orð út af því, sem hv.frsm. minni hl. mælti hér áðan út af því, sem ég varpaði fram, að það gæti komið til mála að gera stjórnmálaflokka eða stjórnir flokkana ábyrga fyrir því, ef l. væru brotin. Hann taldi, að það mundi koma að litlu haldi, þó einhverjar sektir kæmu eftir á, þegar búið væri að brjóta l. Mér þótti þessi röksemdafærsla undarleg, og þá einkanlega, þegar hún kom frá einum af lögreglustjórum þessa lands. Með sama rétti mætti segja, að það sé gagnslítið að hegna mönnum, þótt þeir stælu eða fremdu morð eða einhver almenn brot á borgaralegum 1. En til þess eru slíkar hegningar, að hindra, að slík brot verði framin eftirleiðis, meira en að þær eigi að skoðast sem hegning á þá sérstöku persónu, sem um er að ræða. Ég tel þetta því mjög lítilsverða mótbáru. Þá sagði hv.frsm., að það yrði mjög erfitt að hafa eftirlit með þessum merkjum, og einkanlega þeim, sem væru að meira eða minna leyti ósýnileg. Ég játa náttúrlega, að þau merki, sem borin yrðu þannig, að þau væru ekki sýnileg, mun verða erfitt að hafa eftirlit með að ekki séu misnotuð. En þau eru þá og miklu ósaknæmari en hin, því þau, sem eru ósýnileg, vekja heldur ekki þá hættu, sem þessu frv. er ætlað að forða, að brjótist út. Þar væri að vísu um brot að ræða, en meinlítið, því það skapar ekki sömu möguleika til óróa. Ég man ekki fleiri rök, sein hv.frsm. hafði fram að færa gegn því, að frv. verði samþ. Út af því, sem hv.þm. Ak. sagði, hefi ég ekki ástæðu til að segja neitt, því hann viðurkenndi í aðaldráttum og á sama grundvelli og við flm. það gagn, sem af frv. gæti orðið í vissum tilfellum.

Steingrímur Steinþórsson Ég ætla ekki að ræða um það atriði, sem aðallega hefir hleypt hita í þessar umr., brtt.hv. jafnaðarmanna um bann gegn misnotkun íslenzka fánans. Mun ég sleppa framhjá mér að koma inn í þær deilur, en lofa þeim aðilum einum að bítast um það. Aðalmótbárurnar, sem fram hafa komið gegn frv. sjálfu, voru í ræðu hv.frsm. í gær og í ræðum hv.þm. Str. og hv.þm. V.-Húnv. nú. Mesta áherzlu skildist mér hv.frsm. leggja á það, hvað erfitt mundi að framfylgja ákvæðum frv. um bann gegn einkennisbúningum. Það er nú svo um mörg lög, að segja má, að erfitt sé að framfylgja þeim að fullu. Og það er engin fullgild mótbára gegn lagaákvæðum, þó ekki sé hægt að fyrirbyggja, að þau verði brotin. En ég hygg, að ekki yrði svo mjög erfitt að framfylgja ákvæðum þessa frv., ef stjórnmálafélögin sjálf og stjórnir þeirra væru látin vera ábyrg fyrir því, ef þau væru brotin af félögum þeirra eða flokksmönnum. Það mundi verða sá spori, sem kæmi í veg fyrir, að lögin yrðu brotin í stórum stíl. Mætti vel taka til athugunar að bæta inn í frv. einhverjum ákvæðum í þá átt fyrir 3. umr. Hv. þm. Str. talaði um, að við værum að apa upp eftir Dönum, og hér væri þó gerólík aðstaða. Það skal að vísu játað að vissu leyti, að sambúðin við Þjóðverja á suðurlandamærunum gerir aðstöðu Dana í þessu efni verri en okkar. Mun það hafa ýtt undir þessa lagasetningu þeirra og gert það að verkum, að hún var drifin gegnum þingið á einni nóttu. En það kemur skýrt fram í umr. um málið í danska þinginu, að sambúðin við Þjóðverja var ekki eina ástæðan. Allflestir stjórnmálaflokkar í Kaupmannahöfn, þrír eða fjórir, voru búnir að koma sér upp einkennisbúningum, og einkennisbúnar sveitir úr stjórnmálaflokkunum voru farnar að ganga um göturnar og valda óeirðum. Um það þarf ekki að þrátta, að ef uppþot verða á annað borð, þá verða þau miklu hættulegri þegar einkennisbúnum flokkum lendir saman heldur en ef menn þekkja ekki sína menn frá andstæðingunum.

Ég held, að það geri ekki til, þó eitt kjaftshögg lendi á skökkum manni

. Það má vera, að hv.þm. G.-K. sé sama, hvort hann ber sína samherja eða andstæðinga sína. En flestir munu þannig gerðir, að þeir vilja vinna fyrir sitt málefni, og ef til óeirða kemur, dregur það úr þeim, ef þeir vita ekki, hvort höggin lenda á sínum mönnum eða andstæðingunum. Um þetta þarf ekki að deila. Það vita allir, að göngur einkennisklæddra flokka auka æsingu og skapa möguleika til upphlaupa. Á því og engu öðru byggist frv., sem hér liggur fyrir. Það má vera, að ekki sé þingvilji fyrir því nú, að það nái fram að ganga. En það er spá mín, að til slíkra ráðstafana verði þá gripið síðar, í sambandi við óeirðir, sem ég því miður er hræddur um, að verði óumflýjanlegar hér sem annarsstaðar á næstu árum. Og það ber vott um litla framsýni hjá hv.þm. að vera frv. andvígir nú, því fyrir slíka hluti, sem hér er um að ræða, er betra að taka í tíma, áður en þeir hafa náð mikilli útbreiðslu eða alvarlegar óeirðir hafa brotizt út í sambandi við það, að þingið þekkir ekki sinn vitjunartíma, að taka í taumana áður en veruleg hætta er á ferðum. Ég tala ekki um þetta í sambandi við neina sérstaka menn eða sérstaka stjórnmálaflokka, heldur skoða ég það algerlega almenns eðlis, til þess að fyrirbyggja eða draga úr möguleikum fyrir því, að alvarlegir atburðir gerist þegar ólga kemur í flokkana og ólíkar stefnur þeirra rekast hastarlega á, eins og vitað er, að þegar hefir orðið hér á landi. Ástandið í þessum efnum er nú orðið það ískyggilegt, að það er full ástæða til að draga úr hættunni eins og hægt er, og ég hygg, að hér sé um einn möguleika að ræða. Hv. þm. V.-Húnv. sló þessu öllu upp í grín. Ég get því ekki tekið hans ræðu alvarlega, því hún er alls ekki svaraverð. Í henni var engin heil hugsun. Hann var að tala um, að það ætti að banna blá verkamannaföt og gerði mikið gys að, hvílík fjarstæða það væri. Það er vitanlega sjálfsagt að banna blá verkamannaföt, séu þau notuð sem einkennisföt, í kröfugöngum og áflogum. Það er einmitt það, sem á að gera, að banna hverskonar einkenni, sem notuð eru til þess að sérkenna stjórnmálaflokka, hvort sem um blá verkamannaföt er að ræða eða eitthvað annað. Annars sýndi hv.þm. það, eins og ég hefi tekið fram, að hann skilur ekki nokkurn skapaðan hlut í málinu, eða vill ekki skilja það. Till. hv.þm. Str. um að vísa málinu til stj. er ég algerlega mótfallinn. Ég vænti, að d. geti fallizt á að lofa frv. að fara til 3. umr., og skal ég vera fús til samvinnu um brtt. við það fyrir þá umr.

Forseti (JörB): Það féllu hér nokkur ummæli hjá hv. síðasta ræðumanni í garð erlendrar ríkisstjórnar, sem eru með öllu óviðeigandi. Vænti ég, að hv.þm. gæti þess í þessum umr. sem öðrum, að sveigja ekki að erlendum þegnum eða erlendum stjórnarvöldum.

Hannes Jónsson Margt er sér til gamans gert, má segja þegar slík frv. eru flutt á Alþingi og slíkar ræður haldnar sem nú. Það er eins og menn séu svo hræddir við þessar dulur, sem stjórnmálaflokkarnir skreyta sig með, að þeir óttist þær miklu meira en mennina sjálfa. Ég er hræddur um, að það yrði nokkuð erfitt að framkvæma sum ákvæðin í þessu frv. Ég hefi ekki betur séð en sumir kommúnistar hér séu farnir að ganga í bláum vinnufötum sem einkennisbúningi, og mér finnst nokkuð langt gengið, ef fara ætti að klæða greyin úr þeim. Þjóðernissinnar svokallaðir þyrftu ekki annað en fara að ganga í brúnum vinnufötum. Við skulum segja, að þeir yrðu klæddir úr þeim. En þar sem gera má ráð fyrir, að þeir séu svo þjóðlega sinnaðir, að þeir fari að ganga í íslenzkum prjónanærfötum, þá mætti þekkja þá úr eftir sem áður. Það yrði þá að rýja skinnin alveg, en það yrði út af fyrir sig einkenni líka; svo ég veit ekki, hvernig ætti að fara að þessu. Annars er sumt í þeirri brtt., sem fram er komin, þess eðlis, að það mætti vel athuga. T. d. það, að ekki megi setja sérstök merki í íslenzka fánann. Það kann ég ekki við. En þó stöngin, sem fáninn er borinn á, sé með einhverjum einkennum, finnst mér það ekki vera stórhneykslanlegt. Ég hefði t. d. ekkert við það að athuga, þó íslenzki fáninn væri borinn á rauðri stöng. Hér er ekki um neitt alvörumál að ræða, enda mun það ekki flutt af mikilli alvöru. Og það er ekki rétt að tefja þingstörfin með slíku, því nóg liggur fyrir af alvörumálum til úrlausnar.

Frsm. (Jón Jónsson) Ég vil geta þess út af þessu máli, að menntmn. hefir engan fundartíma haft síðan málið kom frá Nd. Vil ég því óska þess, að málið verði tekið af dagskrá í dag, svo n. gefist tækifæri til að athuga það.

Jóhann Jósefsson Ég vil styðja það, sem hv.þm. Ak. sagði um þetta mál. Það er engin ástæða til að setja svo skörp ákvæði um, að sendisveinar megi ekki vinna eins lengi og búðirnar eru opnar. Í þessu sambandi vil ég benda hv. dm. á það, að það hefir alls ekki verið óþægindalaust fyrir almenning, að þessar lokunarreglur voru innleiddar, sem nú eru í löggjöfinni. Það hefir verið gengið nokkuð langt í því efni, og sérstaklega er það orðið svo víða, að verkafólk hefir óþægindi af of stuttum sölutíma í búðum. Vestmannaeyjum hefir verið gengið svo langt í því að loka sölubúðum svo snemma dags, að fólk, sem er í fiskvinnu og ætlar sér venjulega að hlaupa í búð að vinnu lokinni, um kl. 6 eða að ganga 7, kvartar mjög undan því, hve snemma sé lokað búðum. Það gæti valdið allmiklum auknum óþægindum, ef einnig ætti að þrengja vinnutíma sendisveina til muna og þeir mættu ekki vinna jafnvel á meðan búðir eru opnar. Ég mæli því með því, að brtt.hv.þm. Ak. verði samþ.

Guðbrandur Ísberg Eins og frsm.n. skýrði frá, er ég annar þeirra, sem skrifuðu undir nál. með fyrirvara. Ég álít það óheppilegt að takmarka starfsdag sendisveinanna þannig, að honum sé lokið klukkutíma fyrir lokunartíma sölubúðanna. Eins og kunnugt er, eru ekki allir sendisveinar börn, þótt margir þeirra séu það. Og í niðurlagi sömu mgr. er sagt, að heimilt sé að „ákveða vinnutíma sendisveina misjafnlega stuttan, eftir aldri þeirra“. En það er fjarstæða að ákveða, að sendisveinar skuli fá frí klukkutíma áður en búð er lokað. Það getur skaðað kaupmanninn og kaupendurna. Og ef gengið er út á þá braut, að banna jafnvel fullorðnum sendisveinum að vinna eins og algengt er í búðum, þá er ekki að vita, hvar yrði staðnæmzt á þeirri braut. Á síðasta klukkutímanum fyrir lokunartíma þarf fólk oft að fá vörur sendar heim til sín, og gæti þetta ákvæði haft mjög óþægilegar afleiðingar. Álít ég það því mjög óheppilegt og óþarft, og vil þess vegna leyfa mér að koma fram með brtt., þannig orðaða: Við 1. gr. 3. mgr. Í stað orðanna „eigi síðar en einni klukkustund fyrir lokunartíma“ komi: eigi síðar en á lokunartíma. Þessa till. leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta.

Guðbrandur Ísberg Eins og sjá má á nál. meiri hl. allshn., hefi ég skrifað undir það með fyrirvara. Ég er í aðalatriðum samþykkur þeirri hugsun, sem liggur á bak við þetta frv. Er það af tveim ástæðum, fyrst vegna þess, að ég tel einkennisbúninga einkar vel til þess fallna að draga að sér athygli óþroskaðra unglinga og barna, og mundi það geta orðið til þess, að unglingarnir leiddust miklu fyrr en æskilegt er til þátttöku í stjórnmálafélagsskap. Eins og kunnugt er, er athygli barna almennt miklu betur vakandi en fullorðinna; þau eru næm fyrir áhrifum og miklu glysgjarnari. Og þegar þau sjá fullorðna fólkið skreyta sig með merkjum og einkennisbúningum, langar börnin og unglingana til að gera slíkt hið sama, og sækjast þar af leiðandi eftir því að komast í þann félagsskap, sem slíkt hefir að bjóða, og flækjast þannig hugsunarlaust inn í stjórnmálafélagsskap, löngu fyrr en heppilegt verður talið. Hin ástæðan, sem ég tel mæla með frv., er sú, sem hv.frsm. benti á, að þegar til óspekta dregur, þá eru allar líkur til þess, ef menn eru þannig klæddir, að flokkarnir þekkja hvorir aðra, að þá verði áreksturinn harðari. Þegar þeir, sem vilja berjast, aftur á móti þekkja ekki sundur vini og óvini, þá dregur það úr þeim bardagalöngunina. Ástæðan til þess, að ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara, er sú, að ég hefi mjög litla trú á því, að hægt verði að framkvæma lögin, og í því sambandi vil ég gera eina ákveðna fyrirspurn til hv. sócíalista hér í d., ef einhver þeirra skyldi vera hér við látinn. Í 2. gr. er sagt, að félögum, sem helgað hafi sér félagsmerki áður en lög þessi ganga í gildi og æskja þess að fá að hafa þau merki áfram, skuli veitt það, ef merkin eru ekki notuð í bága við 1. gr., en það þýðir, að þau séu ekki notuð sem tákn sérstakra stjórnmálaskoðana. En sé svo, skal leyfið eigi veitt. Nú er það kunnugt, að sócíalistar hafa mörg undanfarin ár tiltekinn dag gengið hér um göturnar með merkjum og rauðum borðum. Ég vil spyrja þessa menn, hvort þeir muni, ef frv. verður samþ., hætta að nota þessi merki. Atkv. mitt verður nokkuð eftir því, hvaða svar ég fæ.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Tímanlega á þinginu flutti ég frv. til 1. um breyt. á l. um útflutningsgjald af síld, og sem afleiðing þess flutti ég einnig frv. það, sem hér liggur fyrir. Eins og hv.þdm. muna, er um tvennskonar útflutningsgjald að ræða. Frv. hlutu því að fylgjast að, og er þetta afleiðing þess fyrra, og þurftu þau að afgreiðast í þeirri röð. Nú tókst nokkuð óhöndulega til um afgreiðslu þessara mála í hv.Nd. Þessi mál voru hér afgr. af sjútvn., en þar var þeim vísað til fjhn. Nú vil ég að vísu ekki segja, að þetta hafi haft veruleg áhrif á afgreiðslu málanna þar, en það er þó ekki eins og þingsköp mæla fyrir. En afgreiðsla þessara mála tókst einnig óhöndulega til á annan hátt þar. Þess var ekki gætt að afgr. þau með tilliti til þess sambands, sem var á milli þeirra. Þetta frv. var afgr. á undan og með breyt., sem stenzt ekki eftir afgreiðslu hins frv., eða a. m. k. hafði ég ekki hugsað mér afgreiðslu þess svo í fyrstu. Ef þetta frv. fer fram óbreytt, þá verður síldarmjöl algerlega undanþegið útflutningsgjaldi. En það var ekki meining mín, heldur aðeins það, að útflutningsgjaldið yrði lægra. Sjútvn., sem athugað hefir frv. að nýju, leggur til, að það verði fært til þess horfs, sem það var í þegar það fór héðan. Verði breyt. n.samþ., þá flyzt þetta frv. til samræmis við hitt frv., sem þegar er orðið að l. Vona ég því, að brtt.n. verði samþ. Að vísu verður það þess valdandi, að frv. verður að ganga til Nd. aftur til einnar umr. þar. En hjá því verður ekki komizt, því nauðsynlegt er að hafa útflutningsgjald á þessu sem öðrum sjávarafurðum.

Jón Auðunn Jónsson Hv. flm. (StgrS) jafnaði hér saman að bera einkennisbúninga, t. d. brúna jakka og rauðar buxur, og fremja stuld eða morð.  Hv. 2. þm. Reykv. talaði hér digurbarkalega um þjóðerni og sjálfstæði þjóðarinnar. Við erum nú orðnir vanir því hér í d. En það vill renna af honum gorgeirinn, þegar hann kemur til kóngsins Kaupmannahafnar til að sníkja skildinga til uppihalds sinnar stefnu. Þá færist hjartað nær rumpinum og hreyfingarnar verða allar fleðulegri, þegar hann er þangað kominn. 

Jón Auðunn Jónsson Ég verð að segja, að það brá undarlega við, þegar þetta frv. kom fram. Ég býst við, að því hafi valdið hreyfing sú, sem kölluð hefir verið þjóðernishreyfing Íslendinga og fyrir skömmu er hafin hér í Rvík og e. t. v. víðar á landinu. En ég hygg, að sú hreyfing sé harla léttvæg ástæða fyrir því að bera fram slíkt frv. sem þetta, nema þá ef ganga á svo langt að banna mönnum að nota íslenzka fánann á mannfundum, eins og hv. jafnaðarmenn hafa nú flutt till. um. Ég skil vel þann óróa, sem gripið hefir hv. 2. þm. Reykv. og flokksbræður hans, því öllum, sem einhverja þjóðernistilfinningu hafa, hlýtur að leiðast að ganga undir erlendum merkjum, þegar þeir sjá aðra samtímis ganga undir þjóðfána sínum. Þess vegna vill nú hv. 2. þm. Reykv. banna öðrum að ganga undir þjóðfánanum og nota hann við fundahöld. En hinsvegar finnst mér hann ekki geta vænzt þess, að Alþingi fallist á að banna Íslendingum að nota sinn eigin fána. Það væri nær fyrir hann að leggja niður hinn útlenda rauða fána og taka upp íslenzka fánann. Enn er öllum Íslendingum heimilt að nota hann, og ég vona, að Alþingi gangi aldrei inn á þá braut að banna mönnum að ganga undir íslenzka fánanum hvar sem er, þegar menn aðhafast ekki annað en það, sem lög leyfa. Ég er hv.þm. Barð. sammála um það, að erfitt gæti orðið að neita mönnum um að ganga undir félagsmerkjum og fánum í skrúðgöngum og kröfugöngum. Slíkt hefir þegar tíðkazt alllengi, án þess till. hafi komið fram um að banna það. E. t. v. vilja nú sócialistar vinna til að leggja niður sín merki, til þess að kommúnistar missi sín merki líka. Væri vel farið, ef þeir af fúsum vilja og innri þjóðernishvöt vildu hætta að veifa þessum rauðu dulum.

Páll Hermannsson Ég ætla bara að geta þess, að þetta frv. hefir tekið talsverðum breyt. að búningi til í hv.Nd. Ég átti tal við hv. form. menntmn., og gerði hann ráð fyrir að óska þess, að frv. verði tekið af dagskrá í dag. Get ég sem flm. þess tekið undir þá ósk.

Steingrímur Steinþórsson Það eru aðeins örfá orð út af seinni ræðu hv.þm. V.-Húnv. Hann gat ekki betur sannað það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, en hann gerði nú, að hann hefir ekki kynnt sér þetta frv. áður en hann fór að dæma um það. Hv. þm. heldur, að 2. gr. tryggi það, að hver sá stjórnmálaflokkur, sem búinn er að helga sér merki eða búning þegar frv. verður að lögum, geti óáreittur haldið því og notað í pólitískri starfsemi sinni framvegis. Þetta er svo mikil vitleysa, að hún nær vitanlega ekki nokkurri átt. Það er sagt í þessari sömu 2. gr., að félög megi halda sínum merkjum áfram, er þau hafa áður haft, ef notkun þeirra kemur ekki í bága við ákvæði 1. gr., en þar er tekið fram, að enginn megi nota merki eða einkenni sem tákn sérstakra stjórnmálaflokka eða skoðana. Í raun og veru er ekki ástæða til að segja neitt fleira um þetta atriði. Ég vil aðeins taka það fram út af ræðu hv.þm. Vestm., að það er fyrst og fremst nauðsynlegt að geta haldið óeirðunum í skefjum, og ég er honum sammála um það, að þjóðfélagið þarf að hafa afl til slíkra hluta, en nauðsynlegast af öllu er að geta búið svo um hnútana, að sem minnst afl þurfi til þess, og enginn hefir mótmælt því, að einkennisbúningar hefðu þau áhrif að auka þá hættu, að óeirðir brjótist út, og því er nauðsynlegt að banna þá eins og allt annað, sem gefur tilefni til þess, að hættan verði meiri. Og með tilliti til lögreglufrv. vil ég segja það, að þó lögreglan verði eitthvað aukin, þá á sú löggjöf fyrst og fremst að stefna að því að minnka ófriðarhættuna hvar sem er. Okkar löggjöf verður vissulega að stefna að því, að ekki þurfi her manns til þess að halda óeirðum í skefjum, heldur verði svo stýrt, að ekki þurfi til slíkra óyndisúrræða að grípa.

Jóhann Jósefsson Hv. frsm. meiri hl. talar um þetta frv. eins og einhverskonar voltakross gegn öllum óeirðum og æsingum. En ég vil spyrja hv.frsm., hvort það hafi verið nokkrir einkennisbúningar eða merki, sem hleyptu af stað ólátunum 9. nóv. Var það vegna einkennisbúninga eða einhverra slíkra hluta, að menn voru þá barðir til óbóta, að brotnir voru stólar og aðrir hlutir til þess að fá barefli að berja á náunganum með? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það, hvort óeirðir þessar með sínum átakanlegu afleiðingum hafi verið af völdum einhverra einkennisbúninga.

Jóhann Jósefsson Ég vil taka undir andmæli hv.þm. Barð. gegn þessu frv. Eins og kunnugt er, erum við báðir á þeirri skoðun, að ekki sé þörf slíkra lagaákvæða sem hér er um að ræða og að þau yrðu á engan hátt til bóta. Sócialistar hér í hv. d. hafa nú flutt brtt. við frv., á þskj. 635, um að fyrirbjóða þeim mönnum að nota íslenzka fánann, sem hafa ákveðnar stjórnmálaskoðanir. Hvað skyldu það vera margir menn á landi hér, sem ekki má telja, að fylgi ákveðnum stjórnmálaskoðunum? Með þessari till. má segja, að sett sé met í ófyrirleitni. Aldrei hefi ég orðið þess var, að nokkur flokkur eða einstakur maður hafi flutt eins ósvífna till. eins og hér er um að ræða. Þessir menn, sem aldrei hafa hreyft sinn minnsta fingur til þess að auka virðingu hins íslenzka þjóðernis né hins íslenzka fána og nota hvert tækifæri til þess að veifa hinum útlendu fánum sócialista og kommúnista, en aldrei sjást nota fána þjóðar sinnar, þeir vilja nú fá Alþingi Íslendinga til þess að banna landsins börnum að ganga undir sínum eigin þjóðfána. Það fer að vísu ekkert illa saman við aðra opinbera framkomu hinna íslenzku sócialista að bera slíkt fram á þingi. En það er líka þeim einum mögulegt og við hæfi þeirra einna, sem prédika forsorgun fyrir þeim, sem fátækir eru, en nota jafnframt aðstöðu sína í stjórnmálum til þess að auðga sjálfa sig. Þá var hv. 2. þm. Reykv. eitthvað að harma það, að íslenzki fáninn nyti ekki þeirrar virðingar, sem hann ætti skilið, ef þeim, sem hafa ákveðna stjórnmálaskoðun, væri ekki bannað að nota hann. Það er ekki furða, þó hv.þm. taki sárt til íslenzka fánans. Hann getur eflaust bent á mörg dæmi þess, að hann hafi unnið að því að efla virðingu þessa tákns þjóðernisins! Ég hélt nú reyndar, að það væri annar fáni, sem stæði honum nær, rauði fáninn. Það er sama dulan, sem hundtyrkinn bar í fararbroddi þegar hann var að ræna Ísland hér á árunum. Ég get vel skilið, að hv. 2. þm. Reykv. vilji fá einkarétt til að nota það merki. Hv. þm. sagði, að sjálfstæðismenn hefðu misnotað íslenzka fánann. Ég veit ekki, hvað hann á við með því. Ég veit ekki annað en það sé almenn og viðurkennd regla hjá hverri þjóð, að landsins eigin börn megi nota þjóðfánann á opinberum stöðum við hvaða tækifæri sem er. Það er þó ein frændþjóð okkar, sem ekki má nota sinn eigin fána. Hann er að vísu ekki alþjóðlega viðurkenndur sem þjóðfáni. Danir hafa sett það met í hyggindaleysi í sinni utanríkispólitík að amast við því, að Færeyingar noti sinn eigin fána heima fyrir. Það er í fótspor þeirra, sem hv. 2. þm. Reykv. vill nú feta með því að banna okkur að nota íslenzka fánann á mannfundum og götum bæjarins. Ég býst ekki við, að það sé ástæða til að eyða mörgum orðum um jafnfáránlega till. og hér er fram komin. Ég skil ekki í, að nokkur hv.þm. fái sig til að leggja henni lið, aðrir en þeir, sem hana hafa flutt. En svo mikið er víst, að þó þingið væri þannig samansett, að það féllist á þá till.hv. 2. þm. Reykv. að banna Íslendingum að nota fána sinn, þá mundi verða erfitt að koma í veg fyrir, að ýms félög, jafnvel þó stjórnmálalegs eðlis væru, notuðu fánann eftir sem áður, ef þeim sýndist svo. Ég tala nú ekki um þegar bannið kæmi frá þeim flokki manna, sem alla sína stjórnmálatíð hafa lifað á erlendu sníkjufé og notað það m. a. við kosningar hér heima, - frá hinum íslenzku sócialistum, þeim flokki, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði fyrir skömmu á fundi í Vestmannaeyjum, að hefði sama markmið og kommúnistar, en vildu bara fara aðra leið. Vona ég, að hv.þm. minnist þessara orða sinna. Það er vonlaust, að sá hluti þjóðarinnar, sem annars er á annari skoðun en hv. 2. þm. Reykv. og hans nótar, mundi beygja sig fyrir slíku banni, þó einhverjir væru svo vitlausir að samþ. það.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Út af fyrirspurn hæstv.dómsmrh. vil ég taka það fram, að ég er hræddur um, að bréf þetta hafi farið forgörðum, a. m. k. minnist ég þess ekki, að það hafi verið athugað í n. En ég skal lofa því, að n. athugi það fyrir 3. umr., hvort hún vilji bera fram brtt. um þetta atriði, sem hæstv. ráðh. talaði um. Brtt. þeirra hv.þm. Vestm. og hv.þm. Ak. um, hvort heimilt skuli að skipa svo fyrir, að útsendingu úr búðum skuli lokið klst. áður en búðir loka, mun ég ekki gera að neinu deiluefni. Ég get að vissu leyti fallizt á röksemdafærslu þeirra, um að það geti valdið óþægindum, að flutningar úr búðum hætti áður en búðum er lokað. En þar sem sendisveinar oft eru börn, getur verið ástæða til að takmarka vinnutíma þeirra að einhverju leyti frekar en fullorðinna manna. En ég vil benda hv.þm. á það, að hér er aðeins um heimild að ræða í frv., svo að það er á valdi bæjarstj. á hverjum stað, að hve miklu leyti þessi ákvæði verða notuð. Tel ég litlar líkur til þess, að þessum ákvæðum yrði beitt, nema ríkar ástæður lægju til, og sízt þeim í óhag, sem þurfa að kaupa vörur í búðum, og álít ég frv. því ekki að neinu leyti hættulegt í því formi, sem það hefir nú. Hinsvegar geri ég það ekki að kappsmáli, hvort brtt.hv.þm. Ak. verður samþ. eða ekki.

Guðbrandur Ísberg Ég vil leyfa mér að endurtaka þá fyrirspurn, sem ég gerði síðan til formanns jafnaðarmanna hér í d., hvort þeir muni framvegis, ef frv. verður samþ., bera merki sérstaks stjórnmálaflokks á götum bæjarins.

Frsm. meiri hl. (Magnús Torfason) Frv. þetta er ekki langt og meiri hl. n. hefir lagt til, að það verði samþ. óbreytt. Efnið er það, að með þessari viðbót við 1. frá 1928 á að vera unnt að dæma menn í skilorðsbundna dóma, þótt það sé fyrir önnur brot en þau, sem hegningarl. ákveða. Ennfremur að minna er takmörkuð sú fangelsishegning, sem miðað er við, þar sem ákvæðinu er ætlað að ná upp í eins árs hegningardóm. Þó er það hinsvegar tekið fram, að fésektardóma má ekki skilorðsbinda, aðra en þá, sem dæmdir eru eftir hinum almennu hegningarl. eða viðaukum við þau. Er það vitanlega gert af því, að mörg þeirra brota, sem koma fyrir lögreglurétt, eru auðgunarbrot, sem rétt er að láta menn greiða peninga fyrir. Það má óhætt segja, að ákvæðin um skilorðsbundna hegningardóma hafa reynzt vel. Góðar skýrslur eru fyrir því, að fæstir, sem dæmdir eru skilorðsbundnum dómi, brjóta í annað sinn. Og svo framarlega sem það er hlutverk þeirra, sem halda uppi lögum og rétti í landinu, að fækka brotum og stuðla að því, að 1. séu í heiðri haldin, þá hefir þetta létt það verk og orðið að miklu gagni. Mín persónulega reynsla hefir farið í sömu átt. Ég vil því mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt, og geri ég það fyrir hönd meiri hl. n. Það er vitanlegt, að á þessu máli, eins og svo mörgum öðrum, eru tvær vendir, því fátt er svo með öllu gott, að það hafi ekki áhrif í aðra átt. En ég álít þó þessa agnúa svo litla, að þeir séu hverfandi á móti kostunum. Ég leyfi mér því að leggja til, að hv. d. samþ. þetta frv.

Héðinn Valdimarsson Það er nú enginn okkar formaður flokksins hér í d., en ég geri ráð fyrir, að hv.þm. hafi verið að beina fyrirspurninni til mín. Ég skal svara því, ef ég fæ að vita, hvort það verður tekið gilt framvegis, ef Alþýðuflokkurinn segir fyrirfram, að hann sé mótfallinn einhverjum l., þá verði þau ekki samþ., en hinsvegar, ef hann óskar að l. verði samþ., þá verði það gert.

Hannes Jónsson Af því þetta er síðasta mál á dagskrá og nokkuð eftir af fundartíma, þá finnst mér það ekki saka, þó um það verði eitthvað meiri umræður heldur en því hæfir í raun og veru. Úr því að hv.frsm. meiri hl. hélt því fram, að ég bæri lítið skynbragð á þessa hluti, þá skal ég að vísu játa, að ég er heldur fákunnandi í þessum efnum, en þó er það sérstakt, hvað ég á ákaflega erfitt með að samræma skoðanir hans, sem koma fram hér í umr., við ákvæði 2. gr. frv., því þar er beint sagt, að félög, sem helgað hafi sér merki áður en frv. þetta kom fram, skuli óáreitt fá að halda þeim framvegis. 

Vill hv.þm. ekki lesa 2. gr. til enda?

. Hv. þm. Dal. er óhætt að trúa því, að þetta er rétt.

Þessu verður útvarpað í kvöld

. - Annars get ég ekki skilið þennan ótta við einkennisbúningana. Mér finnst einmitt öryggi í því, að óaldarflokkarnir séu merktir. Þá fengju þeir tækifæri til að klappa hver öðrum og njótast í friði 

Hann verkar sérstaklega illa á vissar stéttir manndýra

. Já, hann verkar illa á eina tegund húsdýra vorra, og má vel vera, að hann geti haft samskonar áhrif á suma menn. Annars verð ég að segja það, að mér þykir þetta frv. svo ómerkilegt, að ég get ekki einu sinni greitt því atkv. til stj., heldur vil ég fella það þegar í stað, því d. hefir margt þarfara að vinna en að fást við annað eins mál og þetta. Ég álít, að stj. hafi heldur ekkert með málið að gera. Hún hefir enga þörf á einkennisbúningum og getur unnið sín störf án þess að vera einkennisbúin.

Forseti (JörB): Þessi brtt. er of seint fram komin, og þar að auki skrifleg, og þarf tvennskonar afbrigði til þess að mega koma hér til umr. nú.

Steingrímur Steinþórsson Það er mikill misskilningur hjá hv.þm. Vestm., að ég hefi talað um þetta frv. sem einhvern voltakross gegn öllum óeirðum. Það hefi ég aldrei sagt, en ég talaði um það sem einn lið í þeirri vörn, sem þarf að komast á í þeim efnum, og þar með er í raun og veru líka svarað fyrirspurn hans um áhrif einkennisbúninga í óeirðunum 9. nóv. Það er ómögulegt að segja um, þó hv.þm. viðurkenni og allir með honum, að þær óeirðir hafi verið geigvænlegar á okkar mælikvarða, nema þær hefðu getað orðið ennþá alvarlegri, ef árásarmennirnir hefðu verið einkennisbúnir. Það er enginn, sem getur sagt um það, ef búið er að æfa flokk kannske í fleiri ár, að það hefi enga þýðingu fyrir þá að vera einkennisbúna eða auðkennda í slíkum bardögum sem 9. nóv. Ég er fullviss um, að verr hefði farið 9. nóv., ef þar hefðu mætzt einkennisbúnir flokkar, og þess vegna er langt frá, að fyrirspurn hv.þm. Vestm. dragi neitt úr því gildi, sem ég tel frv. hafa. Ég hefi aldrei sagt annað en það, að bann þetta mundi draga úr hættunni. Mér hefir aldrei dottið í hug, að með því tækist að fyrirbyggja hana.

Jóhann Jósefsson Fyrirspurn þeirri, sem ég beindi til hv. 1. þm. Skagf., var eiginlega ekki stefnt til hv. 2. þm. Reykv., þó hann taki hana til sín.  Hv. 2. þm. Reykv. segir, að ég sé einn þeirra, sem séu í ráðum með þeim, sem stofnað hafa til hinnar nýju þjóðernishreyfingar. Ég skal ekki finna að því, þó ég sé bendlaður við þessa hreyfingu, eða þó sagt sé, að þeir, sem fyrir henni standa, leiti heldur til mín en hv.þm., sem kunnugt er, að fyrirlítur allt, sem þjóðlegt er. Það er alkunnugt, að hann er sjálfur aðalfyrirsvarsmaður útlendrar hreyfingar hér á landi, og því er þess tæplega að vænta, að þeir, sem hafa þá stefnuskrá að berjast fyrir, að landið skuli vera eign og til afnota fyrir landsins börn, leiti til hans ráða í sínum málum. Hitt, sem hv.þm. var að beina til mín, að ég stæði í sambandi við þýzku stj., kemur að sjálfsögðu ekkert þessu máli við, enda er það samband ekki annað en það, að ég er ræðismaður þeirrar þjóðar í einum hluta landsins. Það ræðismannsstarf hefi ég haft í mörg ár, án þess hv.þm. hafi fundið neitt við það að athuga. Ég hefi verið það líka meðan jafnaðarmenn stjórnuðu í Þýzkalandi. Þetta kemur því alls ekkert við því máli, er hér um ræðir. Að síðustu vil ég taka undir það með hv.þm. V.-Húnv., að mér finnst eins og honum frv. þetta svo ómerkilegt, að ekki eigi að láta það halda áfram, heldur að fella það strax.