Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Enda þótt hv. 9. þm. Reykv. Haraldur Ólafsson sé fjarverandi, formaður menntmn. þessarar hv. deildar, sé ég mig knúinn til að vekja athygli á því að mér þykir sem starf þeirrar nefndar hafi ekki verið með þeim hætti sem vera skyldi. Þrír fundir hafa verið haldnir í menntmn., sá síðasti 17. desember. Síðan hefur það gerst að þremur frv. hefur verið vísað til nefndarinnar, frv. til breytinga á útvarpslögum, frv. til breytinga á lögum um Þjóðskjalasafn Íslands og frv. um fjarnám ríkisins. Þessum þremur málum var vísað til menntmn. 17. febrúar s.l. og enginn fundur, svo að mér sé kunnugt um, hefur verið boðaður í nefndinni síðan. Mér finnast þetta ekki vinnubrögð við hæfi. Nú er aðeins eftir ein heil vinnuvika þar til kemur að páskum og svo segir mér hugur um að þing muni kannske ekki starfa mjög margar heilar vikur eftir páska. Raunar er eins og venjulega allt í óvissu um það hjá óbreyttum þm. hvenær þingstörfum muni ljúka eða hvenær stefnt sé að þinglokum. Ég vil, enda þótt hv. þm. Haraldur Ólafsson sé því miður fjarverandi, engu að síður koma þessum áminningum á framfæri því að ég held að hér þurfi betur á að halda.



Eins og fram kom í máli hv. 5. landsk. þm. er formaður hv. menntmn. með fjarvistarleyfi í dag, en skv. þingskapalögum hafa forsetar það hlutverk að hafa eftirlit með störfum nefnda. Ég held að ég megi segja að það sé rétt með farið að þau mál sem hér var getið um hafi ekki verið komin til nefndar þegar formenn funduðu síðast ásamt forsetum. En þetta er í sjálfu sér réttmæt ábending og forseti mun athuga það við formann hv. menntmn.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir á þskj. 591, um fasteigna- og skipasölu, er í meginatriðum efnislega samhljóða frv. er lagt var fram á 106. löggjafarþingi, en var þá ekki útrætt. Upphaflega samdi prófnefnd löggiltra fasteignasala frv. Til grundvallar samningu frv. lágu ýmsar athuganir á framkvæmd laganna síðustu árin og á ábendingum sem fram höfðu verið settar um endurskoðun. Þá kynntu semjendur sér hliðstæða löggjöf í nágrannalöndum. Svo sem fyrr segir varð frv. ekki útrætt á 106. löggjafarþingi. Núverandi stjórnarflokkar tóku frv. til endurskoðunar og hefur því verið breytt að nokkru frá fyrri gerð. Var m.a. í því efni stuðst við tillögur og athugasemdir nefndar er félmrh. Alexander Stefánsson skipaði til að kanna fasteignamarkaðinn. Er umsögn nefndarinnar sérstakt fylgiskjal með frv. þessu. Lög nr. 47/1938, um fasteignasölu, hafa nú verið í gildi í röska fjóra áratugi. Allnokkrar breytingar hafa þó verið gerðar á þeim í tímans rás. Umrædd lög voru fyrstu lögin hér á landi sem settu hömlur við að menn gætu stundað fasteignasölu. Við þá lagasetningu voru dönsk lög um það efni höfð að fyrirmynd. Dönsku lögin hafa nú sætt endurskoðun. Á hinum Norðurlöndunum hafa einnig verið í gildi um alllangan tíma lög sem áskilja löggildingu eða leyfi allsherjarvalds til fasteignasölu og oft til eignamiðlunar almennt, þar á meðal verðbréfasölu, sbr. t.d. finnsk lög frá 1968, sænsk ákvæði frá 1947 og norsk lög frá 1938. Góð og gild rök eru fyrir því að leyfisbinda þessa umsýslu. Hér er um vandasamt miðlunarstarf að ræða þar sem mikil verðmæti eru í húfi. Almenningshagsmunir bjóða að reynt sé að tryggja að þeir einir fáist við þessi störf sem hafi til þess menntun og starfsþjálfun, þar á meðal að þeir hafi kynnt sér rækilega þau lög og aðrar réttarreglur sem starfið varða. Í frv. því sem hér liggur fyrir felast m.a. eftirfarandi breytingar: 1. Leyfi til sölu fasteigna og skráningarskyldra skipa skal veitt af dómsmrn. í formi löggildingar skv. ákvæðum frv., sbr. 1. og 5. gr., en eigi af lögreglustjóra svo sem nú er. Er heppilegra að ráðuneytið fjalli um mál þetta en lögreglustjóri og stuðlar það m.a. að samræmdri framkvæmd og að heildaryfirlit sé til á einum stað um alla þá sem löggildingu hafa fengið og starfsstöð þeirra, sbr. 6. gr. 2. Í 1. gr. er hert á kröfum um löggildingu. Gert er ráð fyrir að allir verði að fá löggildingu til að annast kaup, sölu eða skipti á fasteignum eða skráningarskyldum skipum. Undantekning er þó gerð varðandi hæstaréttar- og héraðsdómslögmenn ef starfið tengist einstökum fasteignum eða skipum í lögmannsstörfum þeirra. 3. Gert er að almennu skilyrði skv. 4. tölul. 2. gr. að allir standist próf skv. ákvæðum er dómsmrn. setur með reglugerð. Hafa allir jafnan aðgang að því að þreyta próf. Nýmæli er að enginn er lengur undanþeginn prófskyldu nema hæstaréttar- og héraðsdómslögmenn. 4. Sett er að skilyrði fyrir löggildingu að viðkomandi leggi fram tryggingu fyrir greiðslu kostnaðar og tjóns viðskiptamanna. 5. Ákvæðin um próf og prófnefnd í 3. gr. eru orðuð á sveigjanlegri hátt en nú er. Dómsmrh. getur falið öðrum aðilum en prófnefnd að sjá um prófin. 6. Reynslan hefur leitt í ljós að mikil þörf er á að koma á námskeiðum fyrir þá er þreyta vilja próf til löggildingar fyrir fasteigna- og skipasala. Er lagt til í 4. gr. að dómsmrh. sé heimilað að efna til slíkra námskeiða á hæfilegum fresti. Ráðherra getur falið öðrum aðilum að sjá um námskeiðin, svo sem Háskóla Íslands. Sé öðrum ekki falið að sjá um námskeiðin er gert ráð fyrir að prófnefnd eða menn sem hún tilnefnir sjái um námskeiðin og próf. Ekki er gert ráð fyrir að skylda sé að sækja námskeið áður en farið er í próf. Ætlast er til að kostnaður vegna námskeiða og prófa greiðist af þeim er þau sækja. 7. Í 5. gr. er lagt til að löggildingargjald sé háð ákvæðum laga um aukatekjur ríkissjóðs, sbr. lög nr. 79 1975 er komu þeirri breytingu á að því er varðar lög nr. 47/1938. Þá er boðið að þeir er löggildingar leita skuli vinna drengskaparheit að því að rækja starfið af kostgæfni og samviskusemi og hlíta lögum um það. 8. 7. gr. lætur svo um mælt að fasteignasalar hafi réttindi og beri skyldur sem opinberir sýslunarmenn, þar á meðal varðandi brot í starfi, starfsvernd, æruvernd og þagnarskyldu. Er mikilvægt að marka þeim stöðu á þennan hátt. 9. Í 8. gr. segir almennt að fasteigna- og skipasalar skuli í hvívetna haga störfum í samræmi við góðar viðskiptavenjur og þeir skuli gæta þess að aðila séu ekki settir ólögmætir, óeðlilegir eða ósanngjarnir kostir í samningum. 10. Í 9. gr. segir að fasteigna- og skipasala skuli tryggja sér ótvírætt umboð hjá réttum aðila er felur honum umsýslu varðandi fasteign eða skip. Ætti það að draga úr ágreiningi sem stundum rís um það hvort eign hafi verið falin tilteknum manni til sölumeðferðar. 11. Í 10. og 11. gr. eru miklu rækilegri ákvæði en nú er um þær upplýsingar sem fasteigna- og skipasali á að afla svo og grg. sem honum ber að semja svo að sem gleggstur grundvöllur fáist til að viðkomendur geti gert sér grein fyrir verði eignar. Gert er ráð fyrir því í 11. gr., 2. málsgr., að ráðuneytið geti mælt svo fyrir að stöðluð eyðublöð verði notuð að nokkru eða öllu undir þessar upplýsingar. Skv. 15. gr. getur dómsmrh. sett nánari reglur um upplýsingaöflun og samningu grg. 12. Í 12. gr. er lagt til að fasteignasali annist sjálfur samningu skjala í ríkari mæli en nú er. Að baki býr m.a. það viðhorf að fasteignasali beri persónulega ábyrgð á störfum við fasteignasölu og verði henni ekki skipað með þeim hætti að félag með takmarkaðri ábyrgð reki fasteignasölu. 13. Ákvæði 13. og 14, gr. eru að mestu í samræmi við gildandi lög. 14. Í 15. gr. segir að dómsmrh. geti sett nánari ákvæði í reglugerð um stöðu, störf og starfshætti fasteignasala, sbr. einnig ákvæði 4. tölul. 1. málsgr. 2. gr., 2. málsgr. 3. gr. og 2. málsgr. 11. gr. 15. Ákvæði 16. og 17. gr. eru nýmæli sem varða missi skilyrða til að stunda fasteignasölu og er við samningu þess m.a. höfð í huga tilhögun sú sem lögmælt var í þessu efni með 68. gr. og 68. gr. a. almennra hegningarlaga, sbr. 6. og 7. gr. laga nr. 31/1961. 16. Í niðurlagsákvæði 17. gr. er eftirlit með starfsemi fasteigna- og skipasala lagt í hendur dómsmrn. 17. Í 18. gr. er gert ráð fyrir því að fasteigna- og skipasölum sé heimilt að hafa með sér félag. Það er þó ekki nauðsynlegt að lögbjóða slíka heimild, sbr. ákvæði stjórnarskrár um félagafrelsi, en með þessu ákvæði er gefið til kynna að æskilegt sé að þeir hafi með sér félag, enda hefur slíkt félag þegar verið stofnað. Stjórn félagsins kemur fram út á við fyrir hönd félagsins. 18. Í 20. gr. er lagt til að fasteignasalar fái einkarétt á að nefna sig fasteignasala eða skipasala að því viðlögðu að það varði við refsingu fyrir aðra að nefna sig þessum nöfnum. Þetta er í samræmi við það sem tíðkanlegt er hjá öðrum starfsstéttum. 19. Gert er ráð fyrir því, ef frv. verður samþykkt, að stofnað verði til námskeiðs, sbr. 4. gr., eftir gildistöku laganna. Ég hef hér gert grein fyrir helstu atriðum þeirra breytinga sem þetta frv. felur í sér frá núgildandi lögum. Ég vænti þess að hv. deildarmenn séu mér sammála um að hér sé um að ræða mjög þarfar breytingar, sem æskilegt er að nái fram að ganga, og hagi meðferð málsins í samræmi við það. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Þetta mál er nú til 3. umr. Það er ekki ætlun mín að tefja framgang þessa máls, síður en svo. Ég hef hins vegar orðið var við að menn eru e.t.v. ekki á einu máli um hvar mörkin eru sett, þ.e. hvenær fiskeldi er hafið, og þar með hvenær veðhæfni er til að dreifa á grundvelli þessa frv. ef að lögum verður. Að vísu er að því vikið í athugasemdum að hér sé átt við hvort tveggja, uppeldi seiða og fisks. Nú er kunnara en frá þurfi að segja að í landinu eru reknar margar fiskeldisstöðvar sem í sumum tilvikum bera nafnið fiskræktarstöðvar, þ.e. þegar um fiskræktarstöð er að ræða er það í raun fiskeldisstöð þrátt fyrir allt sem ætlað er að ala seiði, annaðhvort sumaralin eða þá í göngustærð. Sum þessara fyrirtækja eru því ekki stofnuð með það fyrir augum eða í þeim tilgangi að ala fisk til fullrar stærðar. Enda þótt að þessu sé vikið í athugasemdum með frv. teldi ég eðlilegt að einhver af hálfu nefndarmanna í fjh.- og viðskn. tæki af öll tvímæli í þessu efni, þ.e. hvenær veðhæfni yrði til að dreifa í hinum einstöku tilvikum. Ég get sagt það fyrir mitt leyti að ég teldi að í mörgum tilvikum, og kannske í öllum tilvikum þegar um er að ræða það sem ég hef hér áður nefnt fiskræktarstöð, væri í sjálfu sér eðlilegt að um veðhæfni yrði að ræða strax og hrogn eru komin inn í stöð. Nú er mér ekki fullkunnugt um hvort tryggingafélög tryggja viðkomandi verðmæti á því stigi. E.t.v. fást um það upplýsingar hér í umræðunni. En mitt erindi hingað í ræðustólinn er sem sagt að tekin verði af öll tvímæli um það og ég vil að sá skilningur minn á frv. komi fram, enda þótt ekki standi þar neitt um hrogn heldur sé aðeins vikið að seiðum, að vísu í grg., í lagagreininni sjálfri er aðeins vikið að fiskeldi, að það sé heimilt að túlka þetta á þá lund að strax og hrogn eru komin inn í stöð verði varningurinn veðhæfur.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Ég átti sæti í þeirri nefnd sem hæstv. forsrh. skipaði á liðnu sumri til ráðuneytis um fiskeldismál við ríkisstj. Sú nefnd fjallaði að sjálfsögðu um það mál sem hér er nú til umræðu. Það er held ég alveg ótvírætt skoðun allra sem um það hafa fjallað að frv. taki jafnt til svokallaðra fiskiræktarstöðva og fiskeldisstöðva, þ.e. að seiði má að sjálfsögðu veðsetja alveg eins og eldri fisk. Ég held að það fari ekkert milli mála. Hitt er kannske meira álitamál hvort þetta frv. taki beint til hrogna. Þau eru ekki nefnd, það er rétt, en eðli málsins samkvæmt held ég að frv. geti líka tekið til hrogna. Hv. 5. þm. Vesturl. spurði hvort hægt væri að upplýsa hvort hrogn væri hægt að tryggja. Það er hægt. Það er gert t.d. í Noregi. Þar er hægt að tryggja allt sem lífs er í stöðinni alveg eins og fastafjármuni, áhöld o.s.frv. Þetta frv. miðar einmitt að því að færa reglur hér á landi í svipað horf og er þar sem fiskirækt hefur náð mestri útbreiðslu, hvort heldur er varðar vatnafiska eða sjávarfiska. Þess er auðvitað skammt að bíða að við förum að rækta sjávarfiska ekki síður en vatnafiska. Ég vil þess vegna gjarnan taka undir þá skoðun hv. þm. að frv. taki til fiskiræktarstöðva alveg nákvæmlega eins og fiskeldisstöðva. Þessi orð eru nú nokkuð á reiki. Þau tákna nokkuð misjafnt í munni hinna ýmsu aðila sem um þetta fjalla. Einnig tel ég alveg eðlilegt að hrogn gætu fallið undir þessi væntanlegu lög. En eins og hæstv. viðskrh. gat um þegar hann mælti fyrir frv. þessu er það auðvitað á valdi þeirra lánastofnana sem framkvæma þessi lög, veita lán eða tryggingar, hve langt þær stofnanir vilja ganga. Þær reglur hljóta að mótast á næstu mánuðum og misserum og verður vafalítið eitthvert samræmi á milli reglna lánastofnananna, en naumast ástæða til að binda það allt saman í lögum þegar þau eru nægilega rúm.



Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð til að fylgja þessum gamla kunningja úr hlaði. Ég þarf ekki að rekja fyrir hv. þm. Ed. hvernig þetta mál var afgreitt á vordögum síðast. Ég tel einnig öldungis óþarft að rifja upp rökræður um málið á síðasta þingi. Þær urðu eins og menn muna miklar og strangar, einkum í Nd., og sumum hv. þm. hitnaði í hamsi í þeim umræðum. Ég tel að ekkert nýtt hafi komið fram, engin ný rök sem líkleg eru til að bíta, hvorki á andstæðinga né fylgjendur frv. Meðgöngutími hliðstæðs frv. á síðasta þingi var hátt í níu mánuðir og allan þann tíma var það til meðferðar í fjölmiðlum, sem og í þjóðlífinu, sem eitt helsta mál þingsins. Málið er síðborið nú einmitt vegna þess að það þarf ekki langa umfjöllun, hvorki á Alþingi né þaðan af síður í fjölmiðlum. Í lok grg. segir svo, með leyfi forseta: "Markmiðið með flutningi þessa frv. nú er að freista þess að Alþingi afgreiði þetta mál fyrir sitt leyti, en þjóðin öll fái þó jafnframt tækifæri til að láta í ljós álit sitt. Alþingi þarf þá ekki að láta málið til sín taka á nýjan leik. Frekari athugasemdir eru raunar óþarfar. Sú málamiðlunarlausn sem ofan á varð í Nd. var auðvitað ekki öllum að skapi. Þó verður að ætla að þeir sem gátu fellt sig við þetta orðalag frv. þá geti það enn." Ég vil sérstaklega taka það fram að ákvæðið um þjóðaratkvæðagreiðslu var ekki sett hér vegna þess að það sé okkur flm. svo ákveðið að skapi heldur af því að við teljum að meiri hl. þessarar hv. þingdeildar geti sæst á þessa tilraun til að fá málinu afgreiðslu frá hv. Alþingi. Ég vona svo að málið fái þinglega meðferð í báðum deildum ef það verður samþykkt í þessari. Ég vona einungis að menn fái að greiða atkvæði um málið sjálft með eðlilegum hætti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa leyft mér að mæla fyrir þessu máli nú þar sem það er að vísu ekki lengi búið að bíða afgreiðslu, en ég er á förum af þingi fram í aprílmánuð.Ég legg svo til að því verði vísað til hv. allshn.

Davíð Aðalsteinsson Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð. Hv. 1. flm. þessa frv. byrjaði sína tölu á því að taka fram að að sínu áliti bitu engin ný rök í þessu máli á þm. Eigi að síður er í frv. sem hér er flutt augljóslega lögð til önnur málsmeðferð en niðurstaða varð um í Ed. á liðnum vetri. Til upprifjunar og ekki síst til upplýsingar þeim sem hér sitja nýir skal þess getið að Ed. samþykkti þá málsmeðferð að ríkisstj. skyldi á árinu 1985 láta fara fram atkvæðagreiðslu meðal allra kosningabærra manna um hvort leyfa skuli innflutning og framleiðslu á áfengu öli sem hefði inni að halda vínanda á styrkleikabilinu 4-5% að rúmmáli. Það var gert ráð fyrir því að atkvæðagreiðslan yrði ráðgefandi fyrir Alþingi og ríkisstj. og málið yrði lagt fyrir á grundvelli frv. sjálfs sem var flutt í fyrra. Að vísu var því mjög mikið breytt í meðförum Nd. Tillögur Ed. gerðu sem sagt ráð fyrir því að málið kæmi aftur fyrir þingið. Á þessu tvennu er býsna mikill munur. Sú tillaga sem hér liggur fyrir er á þá lund að vísa málinu alfarið héðan að þessu frv. samþykktu og skjóta því þannig undir dóm þjóðarinnar. Þingið fær það ekki til meðferðar á nýjan leik nema ef atkvæðagreiðsla meðal þjóðarinnar færi á þá lund að þetta yrði fellt. Þá kynni það að koma einhvern tíma til þingsins. Á þessu tvennu tel ég mikinn mun og ekki síst með vísan til þess að í raun og sannleika er það auðvitað þannig að þm. tjáðu sig ekki á liðnum vetri um hvaða afstöðu þeir tækju með tilliti til annars vegar einfalds meiri hluta í þjóðaratkvæðagreiðslu varðandi samþykki þessara tillagna eða hins vegar aukins meiri hluta. Í því efni getur afstaða manna hugsanlega ráðist að einhverju leyti varðandi þetta mál. Ég er ekki að fullyrða neitt í því efni, en maður hlýtur að leiða að því hugann. Umræður um þessi mál, hvort leyfa skuli sölu og framleiðslu á áfengu öli, hafa legið niðri um alllangt skeið. Ég hef þá skoðun að þjóðin líti svo á að niðurstaðan á liðnu þingi, ef niðurstöðu skal kalla, hafi borið það í sér að málið mundi kyrrt liggja það sem eftir er af þessu kjörtímabili. En erindi mitt hingað í ræðustólinn var fyrst og fremst að draga fram í dagsljósið að til að veita þessu frv. brautargengi þarf að mínu viti á vissan hátt ný rök, einfaldlega vegna þess að málatilbúnaðurinn er ekki sá sami þegar um er að ræða frv. sem hér liggur fyrir samanborið við málsmeðferð Ed. eins og meiri hl. Ed. lagði til á síðasta þingi.