Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða að loknum liðnum um störf þingsins. Þá fer fram umræða utan dagskrár um verndaráætlun Vatnajökulsþjóðgarðs. Málshefjandi er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti vill geta þess að Alþingi hefur sent fjölskyldu Ólafs Ólafssonar samúðarkveðjur vegna andláts hans þann 10. maí sl. Hann var starfsmaður í þessu húsi í nær 40 ár, síðasta árið sem settur skrifstofustjóri Alþingis.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða mál sem við höfum oft rætt í þinginu, í rauninni núna í nokkur ár. Ástæðan fyrir því er sú að málið er grafalvarlegt. Hér er um að ræða lagafrumvarp ríkisstjórnarinnar sem er nú búið að reyna að koma í gegnum þingið í rúm tvö ár. Það snýr að nýju innstæðutryggingakerfi. Þar er verið að herða á gamla kerfinu sem kom okkur í Icesave-málið sem við þekkjum og ég þarf ekki að fara í gegnum hér en það mál allt saman er byggt á gallaðri tilskipun Evrópusambandsins. Það sem er verið að keyra í gegn núna er enn þá gallaðri löggjöf en sú sem var til staðar áður. Það er orðrómur um að það eigi jafnvel að keyra þetta í gegnum þingið núna og gera að lögum á föstudaginn án þess að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra verði viðstaddur þá umræðu. Að auki má nefna að við erum núna með mál á vettvangi ESA sem tengist þessu máli beint og þess vegna er mikilvægt að stíga varlega til jarðar. Að auki er nýtt frumvarp í Evrópuþinginu byggt á nýrri tilskipun og það er í vinnslu nákvæmlega núna. Það er alveg ljóst að ef það nær fram að ganga sem allar líkur eru á þarf aftur að breyta þessum lögum. Ég vona að það sé ekki rétt en orðrómur er uppi um að það eigi að klára á föstudaginn. Virðulegi forseti. Við tölum oft um virðingu þingsins og stöðu. Það er ljóst að framkvæmdarvaldið hefur ekki farið yfir sjónarmið og hagsmuni Íslands í þessu máli við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, það hefur komið fram. Núna er tækifærið fyrir okkur til að kynna okkar málstað 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða þann ræðutíma sem þeir hafa í ræðustól.

Virðulegur forseti. Nú hefur verið birt árleg skýrsla um samkeppnishæfi þjóða sem lítur að þessu sinni vægast sagt illa út fyrir Ísland. Ísland er í 31. sæti, er dottið niður fyrir Tékkland sem er enn þá að byggja sig upp eftir að hafa verið undir stjórn kommúnisma. Ísland var komið upp í 4. sæti á þessum lista en er nú fallið niður í 31. sæti. Það sem heldur okkur þó enn uppi í 31. sætinu er tiltölulega sterk staða okkar hvað varðar innviði samfélagsins, þá innviði sem voru byggðir upp á liðnum áratugum. Ef hins vegar er litið á þá þætti sem núverandi stjórnvöld hafa á valdi sínu lítur það hreinlega hræðilega út. Fjármálastefna stjórnvalda fær algjöra falleinkunn. Fjármál hins opinbera eru að falla til botns á listanum af öllum þeim löndum sem skoðuð voru og innlendur efnahagur er kominn á botninn. Ekkert annað land sem skoðað var í þessari árlegu úttekt fær jafnlága einkunn og Ísland hvað varðar innlendan efnahag. Öll þau atriði sem lúta að efnahagsstefnu íslenskra stjórnvalda og því hvernig þau geta snúið þróuninni við fá í raun falleinkunn. Það er reyndar tvennt sem hefur aðeins færst til betri vegar, verðlag, væntanlega vegna gengisfalls krónunnar, og svo stjórnunarhættir fyrirtækja. Þar veitti ekki af því að þar höfum við fengið mjög lága einkunn fram að þessu. Í efnahagslegri frammistöðu er einkunnin afleit og sérstaklega er bent á það hversu hægt efnahagsbatinn gangi hér á þeim sviðum sem eru á valdi íslenskra stjórnvalda. Einkunnagjöf þessarar ríkisstjórnar er komin og hún lítur ekki vel út.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær í fyrirspurnatíma að Sjálfstæðisflokkurinn ræddi um breytingar í sjávarútvegi í upphrópunum, Sjálfstæðisflokkurinn tæki ekki efnislega umræðu, hann ræddi um sjávarútveginn og breytingar á honum í upphrópunum. Til að efnisleg umræða geti átt sér stað þurfa þingmenn að geta kynnt sér innihald frumvarpa. Drögin að frumvarpi um breytingar á stjórn fiskveiða sem við höfum séð innihalda miklar breytingar á núverandi kerfi, breytingar á byggðakvóta og strandveiðum, það eru komnir nýtingarsamningar, aukið vald fært til ráðherra og bann er við varanlegu framsali svo eitthvað sé nefnt. Ég hef einnig upplýsingar um að drögin sem við höfum undir höndum hafi breyst, þau séu ekki það sem á að koma fram. Því vil ég spyrja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, formann sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, nú þegar níu þingdagar eru eftir: Eru frumvörpin tilbúin? Virðulegi forseti. Eru frumvörpin tilbúin? Hvenær er ætlunin að leggja þau fram og hvernig á efnisleg umræða um eitthvað að geta átt sér stað ef hv. þingmenn fá ekki að kynna sér það? Hér veitum við dag eftir dag afbrigði fyrir málum. Ef hæstv. fjármálaráðherra kallar eftir efnislegri umræðu verður hann að gefa þinginu tækifæri til að kynna sér málið.

Virðulegi forseti. Þau tvö frumvörp sem er hér rætt um sem varða breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, annað frumvarpið um grundvallarbreytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og hitt um breytingar á núverandi lögum, koma á dagskrá þingsins innan skamms. Það er búið að afgreiða þau út úr þingflokkunum og þau eru komin í sitt hefðbundna ferli á þingi og koma vonandi á dagskrá sem fyrst.

Í þessari viku?

Í þessari viku vona ég að að minnsta kosti annað frumvarpið geti komist á dagskrá. Ég vil bara lýsa því yfir að ég er mjög ánægð með þau miklu tímamót í lífi þjóðarinnar að loksins sé verið að gera breytingar á því fiskveiðistjórnarkerfi sem hefur gilt hér mjög lengi og þjóðin hefur kallað eftir breytingum á árum saman vegna þess að það hefur falið í sér mikið óréttlæti og byggðaröskun. Það hefur heldur ekki mætt mannréttindaáliti Sameinuðu þjóðanna og við erum að gera þær breytingar að treysta auðlindina sem er sameign þjóðarinnar og að arður af nýtingu hennar renni til þjóðarinnar svo ég vona að allir þingmenn gleðjist, taki jákvætt í málin og fjalli um bæði frumvörpin með uppbyggilegum hætti. 
            

Frú forseti. Þegar litið er yfir heimsbyggðina sjá menn glöggt að það er mjög náið samhengi milli öflugs velferðarkerfis og öflugs atvinnulífs. Hvergi nokkurs staðar er til gott velferðarkerfi án þess að það sé öflugt atvinnulíf. Fyrir fjórum eða fimm árum höfðum við fjórar stoðir undir atvinnulífinu, fjármálamarkaðinn sem hrundi sem kunnugt er, sjávarútveginn, álið sem malar gull og ferðaþjónustuna. Nú er gerð atlaga að einni grunnstoðinni, þ.e. sjávarútveginum, með því að menn ætla að taka upp bann við framsali sem hefur verið aðall og arðsemi kerfisins. Það er mjög auðvelt að sanna það. Það er verið að ríkisvæða hluta af kvótanum, það er verið að auka strandveiðar sem ég hef upplýsingar um að skili lakara hráefni og skaði okkur á mörkuðum. Það er sem sagt verið að eyðileggja eina af þremur grunnstoðum sem eftir eru undir velferðarkerfinu og ég spyr hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, 4. þm. Reykv. s. sem var formaður félags- og tryggingamálanefndar en er núna varaformaður og hefur mikinn áhuga á velferðarkerfinu, hvort henni lítist vel á þessa þróun, hvort hún samþykki það að aðalarðsemin í þjóðfélaginu sé tekin burt og við munum þurfa að skerða enn frekar velferðarkerfið, enn frekar þjónustuna og auka þess utan skattlagningu á þá sem eru vinnandi í þjóðfélaginu og þurfa að standa undir þessu þannig að þeir hugsanlega fylgi öðrum eftir til Noregs.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að ræða þetta samspil milli velferðarkerfis og atvinnulífs og mikilvægi blómlegs atvinnulífs fyrir velferðarkerfið. Þá bendi ég líka á að í alþjóðlegum rannsóknum hefur það sýnt sig að samkeppnishæfi norrænu hagkerfanna er gríðarlega mikil einmitt út af því að þar er líka öflugt velferðarríki. Það er mjög mikilvægt samspil þarna á milli þar sem atvinnulífið hjálpar velferðarkerfinu og velferðarkerfið hjálpar atvinnulífinu. Varðandi breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu tel ég að breytingar sem miða að því að tryggja að ekki skapist eignarhald á aflaheimildum - sem tryggir að þjóðin njóti arðs af auðlindum sínum - og að nýliðun í greininni sé tryggð séu síst til þess fallnar að skaða atvinnugreinina, heldur þvert á móti til að efla sjávarútveg og auka arðsemi þjóðarinnar, þ.e. ríkissjóðs, af auðlindum þjóðarinnar. Mér finnst mjög merkilegt að þingmaðurinn haldi því fram að það sé ætlun ríkisstjórnarinnar að fara út í breytingar sem munu skaða greinina. Þvert á móti 

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér er um sjávarútvegskerfið kemur að sjálfsögðu beint inn á þá umræðu sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi um samkeppnishæfi Íslands. Lök staða Íslands í þessum mælingum skýrist að miklu leyti af því að ríkisstjórnin hefur ekki sinnt því sem hún ætti að sinna, þ.e. að byggja upp öflugt atvinnulíf. Það skýrir meðal annars það að við erum á þessum slóðum. Þá hefur líka komið fram, m.a. í þeirri athugun sem þarna er vísað í, að fjármálaleg stefna stjórnvalda og einnig sú er snertir atvinnumálin og atvinnulífið fær falleinkunn. Á þessu þarf að taka og þarna þarf að verða breyting á. Sjávarútvegurinn er Íslendingum gríðarlega mikilvægur þegar kemur að mati og þegar við tölum um samkeppnishæfi landsins, ekki síst þessarar greinar. Við erum að tala um grein sem er ekki ríkisstyrkt. Við erum að tala um grein sem keppir við ríkisstyrktar greinar í Noregi og öðrum löndum. Því þarf sjávarútvegurinn að búa við skilyrði þar sem hann getur vaxið og skilað öflugum og góðum arði til samfélagsins. Það verður ekki gert með þeim frumvörpum sem nú liggja fyrir, það er alveg ljóst. Þau kunna hins vegar að taka breytingum í þá veru að það sé hægt að styðja þau þannig að þessi skil verði áfram til staðar. Sjávarútvegurinn stendur í dag undir mörgum af stærri og smærri byggðarlögum í kringum landið, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Því er gjarnan sagt að sjávarútvegurinn sé orsök þess að fækkað hefur í byggðum landsins. Það kunna að vera einhver tengsl á milli en það er alveg klárt að hann er ekki höfuðástæðan fyrir því að þar hefur því miður orðið fólksfækkun og atvinnumissir. Þar inn í koma aðrar breytur. Það sem við þurfum að gera núna er að efla samkeppnisstöðu Íslands og það gerum við ekki með því að halda áfram að gera helstu atvinnugreinum okkar erfitt fyrir að starfa og vaxa.

Frú forseti. Ég tek undir þann málflutning sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, hóf hér áðan um samkeppnishæfi landsins. Hvað höfum við horfst í augu við á undangengnum tveimur og hálfu ári, allt frá hruni? Það er að samkeppnishæfi Íslands hefur veikst dag frá degi. Þegar samkeppnishæfin veikist missum við fyrirtæki úr landi og við missum fólk sömuleiðis. Það er sú þróun sem við höfum þurft að horfast í augu við. Hvernig stendur á því? Jú, í fyrsta lagi vegna þess að ríkisstjórnin hefur rekið skattstefnu sem einfaldlega hefur vægast sagt ekki gengið upp, skattstefnu sem hefur haft það að markmiði að skattpína fólk og fyrirtæki með þeim afleiðingum sem blasa við okkur. Í öðru lagi hefur ríkisstjórninni gjörsamlega mistekist að endurskipuleggja skuldug heimili og atvinnulíf. Við vöruðum við því áður en farið var í hina svokölluðu greiðsluaðlögun að þar væri um allt of flókið og tímafrekt ferli að ræða. Hver er staðreyndin í dag? 80 manns sem vinna hjá umboðsmanni skuldara, og vinna gott verk, ná því að afgreiða 200 fjölskyldur í mánuði hverjum í gegnum þessa svokölluðu greiðsluaðlögun. 2000 fjölskyldur bíða eftir því að komast að hjá umboðsmanni skuldara og 200–300 bætast við í hverjum mánuði þannig að vandinn vex frekar en hitt. Hin svokallaða Beina braut sem ríkisstjórnin lofaði atvinnulífinu er núna orðin hlykkjótt og holótt. Skuldugu íslensku atvinnulífi er einfaldlega ekki sinnt. Þess vegna er hárrétt hjá hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að lýsa yfir áhyggjum af stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum mikilvægu málum sem blasa við okkar. Ég hef óskað eftir fundi í efnahags- og skattanefnd Alþingis til að fá Arion banka á fund nefndarinnar 

Forseti áréttar þau tímamörk sem hv. þingmenn verða að virða í ræðustóli.

Virðulegi forseti. Ég vil blanda mér í þá umræðu sem verið hefur um samkeppnishæfi Íslands og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hóf. Það er auðvitað grafalvarlegt þegar slíkur mælikvarði sem lagður er á árangur síðustu tveggja ára núverandi ríkisstjórnar sýnir að það eina sem stendur upp úr er að innviðir séu sterkir - og þeir hafa verið byggðir upp á síðasta áratugum. Þessari ríkisstjórn hefur þá sem betur fer ekki tekist að hola þá innviði í sundur. Ef við lítum aftur á móti á atvinnu, starfsumhverfi fyrirtækja og slíkt höfum við fallið niður í 34., 52. og jafnvel í neðsta sæti af þjóðunum 60 sem voru kannaðar. Það skýrist af því að það er skortur á framsýni hjá ríkisstjórninni í atvinnumálum. Við sjáum það til að mynda í sjávarútveginum, þar verður áframhaldandi óvissa ef ekki eitthvað alvarlegra. Uppbygging í ýmsum öðrum atvinnugreinum hefur vægast sagt verið ákaflega brothætt og vandræðagangur, hvort sem um er að ræða orkufrekan iðnað eða annað. Niðurskurður á heilbrigðismálum á landsbyggðinni hefur valdið því að samkeppnisstaðan hefur laskast víða á landsbyggðinni. Viðskiptajöfnuðurinn er vissulega jákvæður en hann þarf að vaxa um 50–70 milljarða í viðbót frá því sem nú er ef ekki á illa að fara. Staðreyndin er sú að það er hægt, en þá þarf líka að snúa við blaðinu, beinlínis, og fara í framleiðslu hjá atvinnulífinu, framleiðniaukningu, og stefna á vaxandi útflutning til að byggja upp þetta samfélag svo við getum staðið undir því sem við erum að gera. Þá mun samkeppnishæfi Íslands vaxa á nýjan leik. En þá þarf að skipta um stefnu, og trúlega ríkisstjórn. Ég ætla að snúa við blaðinu.

Virðulegi forseti. Það er óneitanlega ánægjulegt að sjá hvern framsóknarmanninn á fætur öðrum koma í ræðustól Alþingis og ræða um samkeppnismál. Batnandi mönnum er best að lifa, við ættum kannski að ræða landbúnaðarstöðuna í leiðinni.  Við höfum náð ótrúlegum árangri í viðspyrnunni, hvort sem litið er til ríkisfjármálanna eða að við búum við hagvöxt á þessu ári. Af hverju er samkeppnishæfin á leiðinni niður, úr 30. í 31. sæti?

Af því að það er viðspyrna.

Vegna þess að hér var hagvöxtur neikvæður, hér skortir erlenda fjárfestingu og hér eru gjaldeyrishöft. Það gleymist oft en það er best að taka það fram hér að besta leiðin til að afnema gjaldeyrishöft er að breyta skipan gjaldeyrismála og við ættum kannski að ræða það við framsóknarmenn.  
             Reynsla annarra þjóða sýnir nefnilega að erlend fjárfesting og hagvöxtur eykst ef þjóðir ganga í Evrópusambandið.  
            

Forseti biðu hv. þingmenn að gefa ræðumönnum frið í þær tvær mínútur sem þeir hafa til að tala.

Frú forseti. Nú eru einungis örfáir dagar eftir af þinginu samkvæmt starfsáætlun. Ég hygg að það séu níu þingfundadagar fyrir utan nefndadaga. Þannig standa mál að ríkisstjórnin á enn eftir að svara 52 fyrirspurnum. Þar af eru 37 fyrirspurnir komnar fram yfir þau tímamörk að það standist þingsköp að við bíðum enn svara. Ég sé það á fyrirspurnum sem stafa frá þingmönnum í mínum þingflokki að 22 fyrirspurnir sem bíða svars eru löngu brunnar inni. Ein er síðan í desember, en ráðherrarnir hafa samkvæmt þingsköpum tíu daga til að svara. Þetta er staðan í þinginu. Þetta sýnir viðhorf ráðherranna til að fara að vilja þingsins og svara fyrirspurnum sem þaðan stafa. Við höfum þá stöðu núna þegar örfáir dagar eru eftir af þingstörfum að 70 mál eru óafgreidd í nefndum, níu bíða enn 1. umr. og nú er aðalumræðan í þjóðfélaginu um hið leynilega plagg, nýja frumvarpið um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem ríkisstjórnin er að sjálfsögðu búin að gefa út yfirlýsingu um hvernig verði meðhöndlað þegar það kemur inn í þingið, eins og ríkisstjórnin stjórni þingstörfunum en ekki þingið því sem gerist hjá ríkisstjórninni. Það er nefnilega kominn tími til að ríkisstjórnin og ráðherrarnir sem þar sitja fari að átta sig á því hvar æðsta valdið í stjórnskipun landsins er. Það er á þinginu. 

Virðulegur forseti. Hörmuleg umræða Framsóknarflokksins um efnahagsmál nær náttúrlega ekki nokkurri átt. Hér kemur formaður flokksins og fylgisveinar hans og tala í þá veru að hér hafi allt þróast á verri veg í efnahagsmálum frá því að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur kom að rústunum eftir efnahagshrunið.  
             Ég er hingað kominn vegna yfirlýsingar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar við upphaf þessarar umræðu um að við í Samfylkingunni stjórnuðum Evrópusambandinu og verð af því tilefni að játa að sá orðrómur um völd okkar og áhrif í Samfylkingunni er lítið eitt orðum aukinn.  Undir hin orð þingmannsins má vel taka, það er sjálfsagt að færa fram þá reynslu okkar og sjónarmið um gallana á því kerfi á alþjóðlegum vettvangi, m.a. í Evrópusambandinu. Það er sjálfsagt að þingmenn geri það og það hefur meðal annars seðlabankastjóri gert á fundum 

Frú forseti. Mig langar til að taka undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni um störf þingsins og hlutverk ráðherra við að svara fyrirspurnum sem fyrir þá eru lagðar. Ég hef reyndar ekki jafnmiklar áhyggjur af því að framkvæmdarvaldið sé að segja löggjafarþinginu fyrir verkum og sumir aðrir aðilar í samfélaginu. Ég vil benda á að allir ráðherrar eru þingmenn. Aðrir hafa verið að reyna að segja okkur fyrir verkum, Samtök atvinnulífsins hafa verið mjög dugleg við að segja þingmönnum hvað þeir eigi að gera og ríkisstjórninni ef því er að skipta og fleiri hagsmunaaðilar úti í samfélaginu. Auðvitað vilja margir ráða því hvernig við hv. þingmenn 63 högum störfum okkar en á endanum er það í okkar höndum, eins og við vitum öll. Við erum líka misdugleg við að leggja fram fyrirspurnir. Ég sé á útbýtingarblaði að einn og sami þingmaðurinn lagði fram 20 fyrirspurnir á sama fundinum.  En fyrst ég er farin að tala um Framsóknarflokkinn þá gleður mig mjög að sjá forustusveit hinna léttu drengja Framsóknarflokksins, 

Virðulegi forseti. Vegna síðustu orða hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur hef ég áttað mig á því af hverju Samfylkingin og vinstri menn telja sig aldrei vera í ríkisstjórn. Þeir skipta svo oft um nafn og kennitölu á flokkunum og þegar þeir fara yfir þetta og sjá gömlu flokkana eins og Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn, draga þeir alltaf þá ályktun að það séu einu flokkarnir sem hafi stjórnað. En ég fullyrði að í þessi 50 ár sem Framsóknarflokkurinn hefur verið í stjórn hafa einhverjir verið að dólast þar með honum. Ég man eftir því að ég var í einni ríkisstjórn þar sem ákveðinn flokkur var með okkur og eftir hafa hlustað á hv. þingmann þess flokks tala nokkrum dögum og vikum eftir stjórnarslitin fór ég fram á opinbera rannsókn á því hverjir hefðu verið með okkur í ríkisstjórn því að þeir könnuðust nákvæmlega ekkert við það. Umræðan er svolítið þannig, þeir kannast ekki við eigin gerðir. Það allra versta er himnaríki þeirra, ESB, þeir kunna einhvern veginn ekki á það. Ég er sérstaklega að tala um hv. þm. Helga Hjörvar og hv. þm. Magnús Orra Schram sem halda lofræður um evruna og þykjast ekkert kannast við að við erum í EES og tökum upp tilskipanir. Í landinu er ríkisstjórn sem gætir ekki hagsmuna Íslendinga á þeim vettvangi eins og við gætum gert. Fram hefur komið að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra gætir ekki hagsmuna Íslendinga í innstæðutryggingamálinu og þess vegna fer ég fram á það við þingið að það gæti hagsmuna Íslendinga. Ég fer fram á það. Ég fer líka fram á það við hv. þm. Magnús Orra Schram að hann líti út úr flokksvef Samfylkingarinnar og álitsgjafa þeirra, líti í erlend tímarit og kanni stöðu evrunnar, kanni umræðuna sem þar er í gangi. Ég get t.d. farið með honum í bókabúð á eftir og við getum keypt erlend tímarit, Foreign Affairs, The Economist eða blöð, 

Virðulegi forseti. Alþingi Íslendinga stundar enn kranalagasetningu frá ESB. Verið er að taka í lög tilskipun um meðhöndlun spilliefna sem notuð eru eða falla til við námuvinnslu. Hér hafa ekki verið til slíkar námur, eru ekki til og verða ekki til í framtíðinni. Þrátt fyrir óteljandi spurningar í umhverfisnefnd um hvaða námur þetta séu í Evrópusambandinu fékk ég engin svör og þau er heldur ekki að finna í tilskipuninni. Alþingi Íslendinga er því að elta lagasetningu Evrópusambandsins fyrir eitthvað sem ekki er til. Hér vil ég einnig minna á að í þessari lagagrein opinberast að Alþingi Íslendinga ræður ekki við það verkefni að mótmæla gerðum og tilskipunum sem koma frá Evrópusambandinu. Þetta er sóun á starfskröftum Alþingis. Ég skora á þingmenn að segja já við breytingartillögunni vegna þess að hér opinberast hvernig unnið er í ESB-máli hér á landi.

Forseti. Ágæt samstaða hefur tekist um þetta - ég ætlaði að fara að segja einfalda mál sem það er nú ekki en þó tiltölulega óflókna úrgangsmál samkvæmt evrópskum reglum að hluta til, nema hvað hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur kosið að flytja tillögu sem er til höfuðs efnahagssvæði Evrópu. Ég styð efnahagssvæði Evrópu og segi því nei við tillögunni.

Virðulegi forseti. Þetta mál er með góðan tilgang, miðar að því að lækka verð á innkaupum fyrir hið opinbera. Rótin að því er vinna sem var unnin í heilbrigðisráðuneytinu á sínum tíma, í núverandi velferðarráðuneyti og stofnunum á þess vegum. Það er hins vegar afskaplega mikilvægt að fara vel yfir mál eins og þetta því að jafnvel þó að ásetningurinn sé góður geta leynst hættur. Ég tel að hv. viðskiptanefnd hafi gert það alveg prýðilega. Við sjálfstæðismenn höfum hins vegar farið fram á það að á milli umræðna förum við enn betur yfir ákveðna þætti því að mistök í þessu geta reynst dýrkeypt. Hefur formaður nefndarinnar, hv. þm. Magnús Orri Schram, tekið vel í þá málaleitan. Við áskiljum okkur þess vegna rétt til að bíða með að taka efnislega afstöðu til málsins þangað til við lokaafgreiðsluna en ég tel að við munum flest sitja hjá við þessa 

Virðulegi forseti. Eins og áður segir er hér verið að gefa Ríkiskaupum heimild til að taka þátt í útboðum í öðru ríki á Evrópska efnahagssvæðinu. Þannig er verið að veita heimild sem beitt er í undantekningartilvikum þegar erfiðlega reynist að fá samkeppnishæft verð. Hér er markmiðið sparnaður í ríkisrekstri og undir það tekur viðskiptanefnd. Það er mikilvægt að árétta í þessu sambandi að markmið frumvarpsins er fyrst og fremst að ná fram hagstæðu innkaupsverði hjá erlendum framleiðendum án þess að frumvarpið hafi í för með sér veruleg áhrif fyrir innlenda umboðsaðila eða innlend fyrirtæki. Eins og fram kom mun málið fá frekari umfjöllun í viðskiptanefnd á milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Það vill stundum verða þannig að mál sem virka ekki stór þegar þau koma inn í þingið verða það þegar við erum búin að fá ábendingar frá umsagnaraðilum. Það komu margar mjög neikvæðar umsagnir um þetta mál, þar á meðal frá Samkeppniseftirlitinu þar sem það lýsti yfir áhyggjum af að þetta gæti hugsanlega skaðað samkeppni innan lands. Ég hef tekið undir beiðni frá sjálfstæðismönnum um að málið fari aftur í nefnd og að við skoðum málið betur. Framsóknarmenn munu því sitja hjá í þessari atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða verndaráætlun Vatnajökulsþjóðgarðs. Þessi þjóðgarður er nokkuð sem við Íslendingar getum verið, og erum, stolt af. Ég held að allir séu sammála um að hann eigi að vera þjóðgarður fyrir alla Íslendinga. Hann á sér mjög langan aðdraganda, margir komu að þessari vinnu. Það er gaman frá því að segja að hæstv. núverandi utanríkisráðherra var umhverfisráðherra þegar þetta fór af stað, 2003–2004. Þar var skýrt kynnt að ekki ætti að takmarka aðgengi fólks, ekki útivist, ekki veiðar, frá því sem var, enda hafði fólk unnið að eða notið þessa landsvæðis með því markmiði, þá sem nú, að sómi væri að og að menn gengju ekki á þessi auðæfi sem við eigum. Útivistarfélögum var kynnt málið með þeim hætti að þarna ætti almenningur fullan aðgang og fullu samráði var lofað. Þetta var uppleggið, virðulegi forseti, og á þessum forsendum náðist góð sátt og samstaða sem er ekki sjálfsögð um að fara í þessa vinnu. Það er skemmst frá því að segja, og ég þarf ekki að fara yfir það hér, að þessi útivistarfélög og einstaklingar sem þar eru í forsvari hafa verið mjög ósáttir við skort á samráði. Það skiptir ekki máli í framtíðinni ef við náum sátt um málið núna. Það er auðvitað óheppilegt en skiptir samt ekki máli. Ég er hér með spurningar fyrir hæstv. ráðherra sem miða að því að fá skýr svör um það hvort almenningur fái aðgang að þjóðgarðinum. Spurningarnar eru á þessa leið, virðulegi forseti: 1. Mun ráðherra beita sér fyrir því að almenningi verði heimilt að tjalda í Vatnajökulsþjóðgarði eins og heimilt er samkvæmt náttúruverndarlögum? Ef ekki, hvers vegna ekki? 2. Telur ráðherra rétt að takmarka umferð hestamanna jafnmikið og gert er ráð fyrir í verndaráætlun? Ef svo er, af hverju? 3. Mun ráðherra halda sig við veiðitakmarkanir á Austursvæði? Ef svo er, af hverju? 4. Mun ráðherra halda sig við að loka Vikrafellsleið og leiðinni um Vonarskarð? Ef svo er, af hverju? 5. Mun ráðherra beita sér fyrir endurskoðun leiða á Jökulheimasvæðinu? Ef ekki, hvers vegna ekki? Virðulegi forseti. Það verður erfitt í þessari stuttu umræðu að fara djúpt í þetta. Ég mun fylgja þessu eftir ef hætta verður á að menn takmarki aðgengi fólks að garðinum þvert á loforð. Ég tek bara eitt dæmi, það er hægt að taka þau mörg, um fyrirhugað veiðibann sem er ekki með stofnfræðilegum rökum. Það er þvert gegn loforðum. Það voru ekki kallaðir til færustu sérfræðingarnir, ekki dr. Ólafur Nielsen og ekki dr. Arnór Sigfússon, þegar málið var unnið. Ég nafngreini þá vegna þess að í okkar litla þjóðfélagi eru þetta þessir tveir aðilar sem þekkja best til og allir sem þekkja til mála vita það. Í svörum frá stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs er lagt út frá því að þetta sé svo lítið svæði og svo segir, með leyfi forseta: „Ekki er líklegt að veiðimenn eltist við bráð sína eftir slíkum leiðum.“ - Þar er vísað til svæðisins sem er bannað. Virðulegi forseti. Þetta er svæðið þar sem fyrst og fremst er veitt og hefur verið gert um langa tíð, menn veiða ekki á jöklum eða söndum. Það er talað um að menn vilji frekar fá göngufólk og skólahópa á þetta svæði. Síðast þegar ég vissi var fólk ekki niðurnjörvað í eina tegund fólks og veiðimenn eru kannski mestu göngumenn Íslands ef út í það er farið. Reyndar eru líka veiðar alla jafna á þeim tíma sem skólafólk er í fríum. Því er haldið fram að það sé áratugahefð fyrir því að hreindýraveiðar hefjist ekki fyrr en 15. ágúst. Þarna er um einhvern grundvallarmisskilning að ræða vegna þess að það var gert þegar leyft var að veiða kálfa. Það er ekki leyft lengur. Það er bannað og því var hætt 2005–2006. Varðandi heiðagæsirnar hefur stofninn aukist frá stríðslokum úr 40 þús. fuglum í 500 þús. Menn hafa í fullri alvöru áhyggjur af bæði ágangi á viðkvæmum svæðum og sömuleiðis því að stofninn sé að verða of stór. Helstu sérfræðingarnir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar og það að vekja máls á þessu stolti okkar. Ég þarf eiginlega aðeins að byrja á að fara yfir þær forsendur sem hann leggur upp með í spurningum sínum af því að sú hugsun kemur svolítið fram hjá honum, bæði í orðalaginu og í spurningunum sjálfum, að þjóðgarðurinn sé undir beinni stjórn ráðherra og að sú sem hér stendur hafi með daglegan rekstur garðsins og ákvarðanir í stórum og smáum málum að gera. Þannig er það ekki. Ég sé mig eiginlega knúna til að fara stuttlega yfir stjórnunarfyrirkomulag Vatnajökulsþjóðgarðs sem fer eftir sérstökum lögum. Hann er sérstök ríkisstofnun, yfir honum er sjö manna stjórn og þar á meðal eru formenn fjögurra svæðisráða fyrir hvert rekstrarsvæði fyrir sig. Með þessu fyrirkomulagi er reynt að tryggja aðkomu heimamanna og þeirra aðila sem ríkastra hagsmuna eiga að gæta við stjórn þjóðgarðsins á hverjum tíma. Verndaráætlunin sem ég staðfesti fyrr á þessu ári er unnin af stjórn þjóðgarðsins samkvæmt lögum í þessu víðtæka samráðsferli og með virkri aðkomu svæðisráðanna. Ég staðfesti áætlunina efnislega óbreytta en gaf mér góðan tíma í að hlýða á rök þeirra sem höfðu athugasemdir og áhyggjur af einstökum þáttum, sem eru meðal annars þeir sem komu fram í máli hv. þingmanns. Vegna þess hversu margar athugasemdirnar voru um samgöngukerfið í garðinum fór ég þess á leit við stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs, sem er það stjórnvald sem hefur með málið að gera, að stjórnin efndi til sérstaks samráðs í framhaldinu um samgöngur í garðinum. Ég fór ekki þá leið að breyta sjálf á mínu borði tilteknum atriðum, samgönguleiðum eða öðrum ákvæðum, einfaldlega vegna þess að það eru skýrar skorður við slíku inngripi í lögunum um Vatnajökulsþjóðgarð. Ég vildi líka sýna því stjórnarfyrirkomulagi sem var sett á við stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs virðingu og sóma með því að breyta ekki einstökum atriðum í stjórnunar- og verndaráætluninni. Ég vona að það liggi alveg fyrir bara út frá orðalaginu „mun ráðherra halda sig við“ o.s.frv. að ég hyggst ekki reyna að stýra daglegum rekstri og einstökum ákvörðunum Vatnajökulsþjóðgarðs frekar en annarra stofnana sem undir mig heyra. Varðandi síðan efnislega einstaka þætti - ég vona að ég komist yfir málið hér en klára annars í seinni ræðu minni - dvelur þingmaðurinn kannski lengst við skotveiðarnar. Það er ágætt að við stoppum aðeins við þær til að byrja með. Það eru ákvæði í verndaráætlun um veiðitíma og takmörkun á veiðum á tilteknum svæðum, í kringum Snæfell og á Eyjabökkum, og þessar tillögur eru sérstakar vegna þess að þær eru sprottnar úr tillögum svæðisráðsins. Það er svæðisráðið sjálft sem leggur til við stjórn þjóðgarðsins að takmarka veiðarnar með þessum hætti. Þessar tillögur sérstaklega eru ættaðar frá heimamönnum. Mér finnst líka rétt að geta þess, af því að menn hafa farið svolítið frjálslega með orð, ekkert sérstaklega hv. þingmaður heldur hefur það verið í umræðunni, að skotveiðar eru ekki alfarið bannaðar í þjóðgarðinum. Hefðbundnar skotveiðar eru eftir sem áður leyfðar í þjóðgarðinum og það svæði sem um er að ræða er 2,5% af stærð þjóðgarðsins fyrir utan jökul. Ég skil áhyggjurnar sem skotveiðimenn hafa. Rökin bak við bannið eru fyrst og fremst að stjórn þjóðgarðsins leggur upp með það að gönguferðir verði auknar nákvæmlega á þessu svæði og telur að það fari illa saman við skotveiðar. Þetta eru röksemdirnar sem ég fæ til mín í ráðuneytið. Ég hef samt sem áður hvatt samtök skotveiðimanna til að fylgjast með þróun mála hvað þetta varðar og til þess að vera í virkri samræðu við svæðisráð og stjórn þjóðgarðsins. Þetta er nokkuð sem þarf að fylgjast með hvernig gefst eins og allir aðrir þættir. Mig langar til að nefna eitt um samgönguþáttinn. Ég lagði upp með að óska eftir því að samráði yrði fram haldið í þeim efnum. Við búum á Íslandi við opinbert vegakerfi sem er skilgreint í vegalögum og í því eru 13 þús. kílómetrar, en annað eins af vegaslóðum hefur orðið til á Íslandi við umferð manna utan almenns samgöngukerfis. Það er mikilvægt að skýra náttúruverndarlög hvað þetta varðar og gera grein fyrir því að við verðum að snúa baki við því að þetta snúist um þennan 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að hefja máls á þessu mikilvæga málefni. Það hefur komið í ljós að við staðfestingu ráðherra á verndaráætluninni komu ýmsir hagsmunahópar fram, Landssamband hestamanna, Skotvís, 4x4, vélsleðamenn o.fl., og kvörtuðu bæði undan samráðsleysinu og að ekki skyldi hafa verið tekið meira tillit til sjónarmiða þeirra. Snerist það auðvitað að mestu leyti um aðgengi en líka um veiðar eins og hér hefur komið fram. Í verndaráætlun þjóðgarðsins og í þjóðgarðinum sjálfum felast gríðarleg tækifæri. Við skulum ekki gleyma því. Ég held að þar hafi tekist vel til á margan hátt. Hins vegar þurfum við að velta fyrir okkur úr því að þetta heitir verndaráætlun um hvað hún snýst og af hverju hún heitir þetta. Þegar við tölum um rammaáætlunina í orkumálum er talað um vernd og nýtingu. Af hverju erum við ekki að tala hér um nýtingu? Til hvers er þjóðgarður ef við ætlum bara að loka honum og vernda hann? Það hlýtur að snúast um einhverja nýtingu. Þess vegna finnst mér skorta nýtingarsjónarmið og það lýsir sér í þeirri umræðu sem orðið hefur um málið. Þetta er stærsti þjóðgarður Evrópu, 13% af landinu. Þetta er gríðarlegt svæði. Það hlýtur að vera pláss fyrir alla þá aðila sem málshefjandi minntist á án þess að þeir þurfi að óttast að rekast hver á annan, fólk og veiðar, hestar og vélar, svo eitthvað sé nefnt. Mig langar aðeins að nefna á þessum stutta tíma hvernig við flokkum þjóðgarða. Það eru til einir sex alþjóðlegir staðlar og við röðumst í næstefsta flokk í vernduninni. Ég held að það sé óþarfi. Þegar við erum að tala um svona gríðarlega stórt svæði held ég að þjóðgarðurinn geti verið að einhverju leyti í efsta flokki, að einhverju leyti í þessum verndarflokki og síðan í öðrum flokkum samkvæmt þessum alþjóðlega staðli þar sem fólk getur átt eðlilegt líf. Ég bendi til að mynda á þjóðgarð Skota því að innan hans lifa 20 þús. manns 

Forseti. Ég veit ekki hvernig háttar til í þjóðgarði Skota sem greinilega er ekki nema einn. Almennt háttar þannig til um þjóðgarða að þeir eru settir á stofn fyrst og fremst í náttúruverndarskyni, í öðru lagi þannig að maðurinn geti haft gagn og gaman af því að fara um hann og njóta þeirrar náttúru sem þar er án þess að það skemmi náttúruna. Þá hafa menn ýmsar aðferðir til þess og ég tel, eins og ég sagði meðal annars á opnum umhverfisnefndarfundi um þetta sama mál, því að þetta er ekki rætt hér í fyrsta sinn, að í sjálfu sér eigi hagsmunir allra þeirra hópa sem sækjast eftir samneyti við náttúruna að vera jafnir. Skotveiðimenn skjóti, göngumenn gangi, skíðamenn hlaupi á skíðum. Þeir sem vilja synda í vötnum syndi í vötnum, veiðimenn veiði eins og þeir vilja. Þetta getur því miður hins vegar ekki allt farið saman. Það er ekki gott að margir göngumenn þvælist um á svæðum þar sem veiðimenn stunda sína iðju. Og það er ekki gott að ökumenn sem aka, segjum á veturna, þvælist mikið í slóðum skíðamanna sem fara á skíðum. Þannig er það og þess vegna þarf umfram allt skipulag í þjóðgörðum og ég tel að í því skipulagi sem hér er komið á sé reynt að taka einhvers konar tillit til þessa. Við þurfum kannski að vita meira um það hvað hefur komið út úr þessu samráði um samgöngur sem heitið var einmitt á þessum opna umhverfisnefndarfundi. Svo þurfum við líka að huga að því að þegar við samþykkjum lög um þjóðgarða og önnur slík hlot sem gera ráð fyrir miklum áhrifum heimamanna 

Forseti. Ég þakka þessa umræðu. Þjóðgarðar eru meðal fárra svæða í heiminum þar sem náttúran fær fyrst að njóta vafans og síðan maðurinn. Mér finnst frábært hvað við höfum stórt svæði hérlendis sem þjóðgarð. Það hefur samt komið fram töluvert mikil gagnrýni á framkvæmd og annað. Mig langaði að fylgja svolítið eftir þeim spurningum sem var beint til ráðherra á þessum opna fundi og lúta þá sérstaklega að einföldum hlutum eins og tillagan frá SAMÚT um að fá að aka Vonarskarð, t.d. seinni hlutann í ágúst eftir að göngumenn eru farnir. Mig langaði líka að kanna hvort eitthvert tillit hefði verið tekið til þess að þeir sem kæmu á bíl mættu tjalda og væri ekki skikkaðir til að fara inn í skála Ferðafélags Íslands. Síðan langaði mig að spyrja hvort það sé möguleiki, ég veit ekki hvort þetta eru réttar tölur, en ef þær eru réttar, að það séu of mikil hagsmunatengsl milli Ferðafélags Íslands og svæðisráðsins. Er það rétt sem ég hef heyrt, að 75% fulltrúa í svæðisráði komi frá Ferðafélagi Íslands? Síðan er ljóst að við verðum aðeins að leyfa þessu skipulagi að einhverju leyti að njóta vafans. Þetta er risastór þjóðgarður. Það hlýtur að koma reynsla á skipulagið og auðvitað hlýtur það að þróast hvernig garðurinn verður notaður eftir því sem reynsla kemur á hverjir sækja hann.

Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt í allri umræðu og framgöngu um mál eins og hér er rætt um að menn nýti reynslu og verkvit þeirra sem hafa stundað tengsl við þau svæði sem um er fjallað. Það er ekki gert hér, það er í fyrsta lagi fáránlegt að miða framgang málsins við það að allt sé sett í excel-skjal, eins og hæstv. ráðherra er tamt, en ganga ekki til verka í takt við það sem er að gerast úti í náttúrunni. Það er líka háðung að ráðherra skuli ekki tryggja að stjórn, yfirstjórn og svæðisstjórn yfir Vatnajökulsþjóðgarði sé staðsett á Hornafirði. Um það svæði, suðursvæðið, fer allur þorri ferðamanna, hvort sem þeir eru gangandi, akandi eða í öðrum tilgangi, svo sem í skotveiðum sem hefð er fyrir. Það er eins og að menn geri sér til að mynda ekki grein fyrir því, bara vilji ekki vita það, að það rekst ekkert á í þessum efnum því að þar ræður veðurfar, tíð, staðsetning, tímabil veiðisvæða o.s.frv. Þetta er ekkert á skjön. Það er bara eitthvað sett upp frá skrifborði í Reykjavík, að þetta gæti bara verið svona og einhvern veginn - en það er ekki þannig. Það verður að fjalla miklu opnar um þetta. Það á að treysta þessu fólki. Það fer ekkert fólk út á þessi svæði sem ber ekki fulla virðingu fyrir náttúrunni, hvort sem það eru 4x4, vélsleðamenn, göngumenn eða aðrir. Það er fólk sem er í tengslum við náttúruna, kann á hana 

Virðulegi forseti. Á 122. og 123. löggjafarþingi lagði Hjörleifur Guttormsson til þingsályktunartillögu þess efnis að Alþingi fæli þáverandi umhverfisráðherra að huga að undirbúningi að stofnun fjögurra þjóðgarða á miðhálendi Íslands sem hefði innan sinna marka helstu jökla á aðliggjandi landsvæði. Í framhaldinu samþykkti svo umhverfisnefnd Alþingis áskorun til umhverfisráðherra um að huga að einum þætti þessarar tillögu, þ.e. stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs. Öll höfum við fagnað mikið þeirri stofnun. Hún var mikið fagnaðarefni fyrir fólk úr öllum flokkum á hinu háa Alþingi og þjóðina alla. Markmið með stofnun náttúruverndarsvæða svo sem Vatnajökulsþjóðgarðs er mjög skýrt. Það er að vernda landslag, lífríki, jarðmyndanir og menningarminjar eins og 2. gr. laga um Vatnajökulsþjóðgarð gerir grein fyrir. Jafnframt er stefnt að því að gefa almenningi kost á að kynnast og njóta náttúru svæðisins. Með öðrum orðum verður að vera tryggt að ekki sé gengið á náttúruna, annars glatar svæðið verndargildi sínu. Náttúruvernd er leiðarljósið og hin undirliggjandi grunnhugsun í öllum ákvörðunum sem varða þjóðgarðinn. Að sjálfsögðu er gert ráð fyrir að fólk njóti náttúrunnar en að svo miklu leyti og á þann hátt sem það skili henni óspilltri til yndisauka fyrir ókomnar kynslóðir. Það er hugsunin með þjóðgörðum. Hvað varðar samgönguþætti Vatnajökulsþjóðgarðs sérstaklega liggur fyrir að ráðherra hefur ekki heimild til að draga til baka það sem hv. þingmenn virðast að ýja að. Vald ráðherra í þessum efnum er mjög takmarkað. Hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir hefur hins vegar stuðlað að sátt og frekara samráði með því að mælast til þess  Ég ítreka í lok máls míns enn og aftur: Hin undirliggjandi 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir að ræða hér málefni Vatnajökulsþjóðgarðs sem er gríðarlega stórt málefni, sérstaklega fyrir byggðir á Norðurlandi, Austurlandi og Suðausturlandi. Við erum að tala um stærsta þjóðgarð í Evrópu og það er eðlilegt að við ræðum um það hvernig við ætlum að vernda hann og umfram allt líka hvernig við ætlum að nýta hann. Mig langar að taka undir með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni um að skoða hvort við eigum að skipta þjóðgarðinum upp í verndarsvæði með mismunandi áherslum hvað varðar verndun og nýtingu eftir eðli viðkomandi svæða, enda eru þau mjög ólík vegna stærðar þjóðgarðsins. Ég harma það sem virðist vera útbreidd skoðun margra hagsmunaaðila, að nægjanlegt samráð skuli ekki hafa verið viðhaft við innleiðingu þessarar áætlunar. Við getum verið sammála um að vera ósammála um marga hluti, en þegar einstaklingar og félagasamtök fá það á tilfinninguna að á þau sé lítt eða ekkert hlustað er það ekki í takt við þá umræðuhefð í íslenskum stjórnmálum sem við hefðum viljað tíðka frá hruni. Ég vil líka minna á að það er ekki nóg að setja niður þjóðgarða vítt og breitt um landið. Að baki liggja falleg orð og fallegar hugsanir en við þurfum að tryggja að fjármunir renni til þessarar mikilvægu starfsemi. Við þurfum að tryggja að vernda náttúruperlurnar innan þessara þjóðgarða. Það þýðir ekkert að setja á fót einhverja þjóðgarða og láta síðan ekkert fylgja með eða mjög takmarkaða fjármuni. Ég fagna umræðunni. Ég tel að við þurfum að halda áfram að ræða um verndun og nýtingu á þessum mikilvægu landsvæðum okkar landsmanna. Þessi umræða er af hinu 

Frú forseti. Það er kannski ekki gott að ræða svo stórt mál á svona skömmum tíma. Ég vil minna hv. þingmenn á að lögin um Vatnajökulsþjóðgarð eru skýr og þar er einmitt kveðið á um að nýta reynslu og verksvit heimamanna. Það var kannski rætt mest í umræðunni um þau lög þegar þau voru sett hér á Alþingi árið 2007. Ef mig misminnir ekki fóru þau lög samhljóða í gegnum þingið. Ég ætla ekki að fullyrða það, en mig minnir það. Það voru svæðisráðin sem voru lykilatriði í stjórnkerfi þjóðgarðsins, fjögur svæðisráð. Verndaráætlanirnar eru hannaðar af svæðisráðunum þar sem heimamenn líta yfir sitt svæði og gæta þeirra hagsmuna sem þeir telja brýnasta. Þannig var þetta hugsað og þannig hefur þetta verið tíðkað. Þess vegna er verndaráætlunin á ábyrgð stjórnar og svæðisráða Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég vil líka nota þetta tækifæri og benda á, eins og hefur áður komið fram í umræðunni, að auðvitað eru þjóðgarðar náttúruverndartæki fyrir okkur sem nú göngum á jörðinni og fyrir komandi kynslóðir þannig að þær fái að njóta ósnortins víðernis eins og við hin, sama hvort það er til gönguferða eða veiða eða annars. Þess vegna erum við að setja á stofn þjóðgarð. En hugmyndin um þjóðgarð er líka atvinnustefna. Ferðaþjónusta á Íslandi, einn af máttarstólpum íslensks atvinnulífs, gjaldeyrisaflandi atvinnuvegur, er auðvitað ekkert annað en aðalatriði þessa þjóðgarðs. Þjóðgarður er nefnilega ekki bara verndun í skilningnum friðsæll dauðdagi heldur nýting í skilningnum öflug ferðaþjónusta út um allt land með tekjur 

Frú forseti. Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs var mjög mikilvægt skref í náttúruvernd á Íslandi. Vernd er nýting. Það þarf að skilja vel á milli á slíkum svæðum, þeirra sem nýta þjóðgarðinn til eigin ferða og persónulegrar upplifunar og svo hinna sem nýta þjóðgarðinn í hagnaðarskyni fyrir atvinnurekstur. Það er ekki sambærileg nýting og verður að taka tillit til þess. Þeir fyrrnefndu ættu að sjálfsögðu að hafa forgang og ákveðið frelsi sem ætti að vera sem rúmast. Ég styð það að skotveiðimenn geti farið um þjóðgarðinn, þeir eru yfirleitt ekki mikið að veiða í hagnaðarskyni, og að fólk geti tjaldað í þjóðgörðum sem víðar. Akstur og önnur þjónusta ferðaþjónustuaðila sem taka greiðslu fyrir þjónustu sína á að sjálfsögðu ekki að njóta forgangs eða ívilnana á svoleiðis svæðum. Við stöndum frammi fyrir því að við verðum að fara að hugsa um hvort við þurfum ekki að takmarka aðgang að hinni erfiðu náttúru Íslands og miðhálendinu. Allar spár um hugsanlega milljón ferðamenn munu einfaldlega búa til það sem margir kalla „ferðamannamengun“. Sú hugsun að eitthvert svæði hafi ekkert gildi af því það er autt og ekkert fólk þar er röng. Miðhálendi og óbyggðir Íslands hafa gildi í sjálfu sér. Miklu meira gildi einmitt vegna þess að fáir eru þar á ferli. Þegar farið er að leggja 20 rútum við Öskjuvatn er í rauninni búið að eyðileggja upplifunina á því að heimsækja Öskjuvatn sem náttúrusvæði. Þetta er umræða sem við þurfum að fara að búa okkur undir hér á landi. Það má ekki hleypa endalaust fólki að. Þetta hefur gerst í öðrum löndum þar sem menn hafa þurft að taka upp takmarkanir. Ég er ekki endilega talsmaður þess en það er eitt af því sem við verðum að velta upp hvernig er hægt að gera. Að lokum vil ég segja að það þarf að stækka 

Virðulegi forseti. Reglan er sú við utandagskrárumræður að við sem erum málshefjendur sendum spurningar til hæstv. ráðherra með góðum fyrirvara. Ég sendi spurningar til hæstv. ráðherra í gærkvöldi. Ég á síðan að geta komið hingað upp og sagt álit mitt á svörunum. En það hafa engin svör komið frá hæstv. ráðherra. Ég mun því áskilja mér rétt til þess að halda aðra utandagskrárumræðu til að geta tekið afstöðu til svaranna síðar. Ég hef mikinn áhuga á þessu máli eins og hv. þm. Mörður Árnason benti á, enda fyrrverandi formaður umhverfisnefndar þegar við fjöllum um þetta mál. Það er ekki boðlegt, virðulegi forseti, að segja að aðalveiðisvæðið sé bara 2,5% af svæðinu. Þarna er lengsta hefðin fyrir veiði. Hér þýðir ekki að horfa út í salinn og halda því fram að nýting og vernd fari ekki saman. Það fólk, fullyrði ég, alveg sama hvernig við flokkum það, hvort við flokkum það sem göngufólk, hestamenn - það er búið að vera að skipuleggja hestaferðir þarna í 20 ár - þeir sem eru á hjólum, þeir sem vilja koma á bílum, vill í langflestum tilvikum, og vei þeim sem eru undantekningarnar, njóta náttúrunnar og vernda hana. Ef við ætlum að ná samstöðu um að hafa hér stóra þjóðgarða, sem ganga fyrst og fremst út á náttúruvernd, og nýta þá eins og við höfum gert með góðum hætti þá verður að taka tillit til þessa. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra hefur nú verið óhrædd við að segja skoðanir sínar á hinum ýmsu málum. Ég man ekki betur en hún hafi haft áhyggjur af því að það væri verið að eyðileggja hraunið áður en það kólnaði og vildi fá að setja menn í rannsóknir í tengslum við það, svo eitt dæmi sé tekið. Ekki vantar að hæstv. ráðherra geti tekið á sig rögg. Ef við höfum búið til slíkt kerfi að við ýtum þjóðinni út úr þjóðgarðinum  
            

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að heyra sáttatóninn í hv. málshefjanda.

Voru einhverjar deilur?

Ég vona að hann virði það við mig að ég mun ekki setja fram skoðanir mínar á einstökum leiðum eins og ég gat í upphafi máls míns vegna þess að það mál er í samráðsferli. Hins vegar vil ég segja að í verndaráætlun Vatnajökulsþjóðgarðs og við allt utanumhaldið verður að koma skipulagi á samgöngumál og leiðakerfi þjóðgarðsins. Það verður kannski aldrei fullkomin sátt um allar leiðir en það er ekki kostur í stöðunni að fara megi eftir öllum leiðum á öllum hugsanlegum farartækjum í öll för sem sjáanleg eru í landinu o.s.frv. Það er óásættanlegt út frá náttúruverndarsjónarmiði, út frá öryggissjónarmiðum og það er opin ávísun á nýja slóðamyndun á hálendinu. Það held ég að ekkert okkar vilji sjá. Vegna spurningarinnar um tjöldun, sem mér vannst ekki tími til að nefna í fyrri ræðu minni, eru ákvæði um tjöldun í reglugerð um þjóðgarðinn en ekki í lögum um Vatnajökulsþjóðgarð og geta þessa vegna ekki verið í verndaráætluninni sjálfri. Ég fékk ábendingar í athugasemdum við verndaráætlunina um að það þyrfti að rýmka heimildir fyrir tjöldun. Mér finnst rétt að skoða það. Ákvæði um tjöldun liggur í reglugerð eins og ég sagði. Það þarf að fara yfir reglugerðina í ljósi þeirra ábendinga sem fram hafa komið. Það mun verða gert. Það er rétt sem þingmaðurinn nefnir, að hann hefði sent mér fimm spurningar á tíunda tímanum í gærkvöldi. Ég vona að ég hafi komist yfir meginatriði þeirra en það gleður mig að hann hyggst vekja máls á þeim aftur í þinginu. Það væri gaman og gott ef fleiri yrðu þá í þingsal. Náttúruvernd er grundvöllurinn. Ef náttúruvernd er fyrir borð borin í þjóðgarði, alveg sama hvort það er Vatnajökulsþjóðgarður eða einhver annar, þá er þjóðgarðurinn einskis virði fyrir þá sem hans vilja njóta. Náttúruvernd er grundvöllurinn. Það er líka grundvöllurinn þegar svæðisráðið leggur til takmarkanir á veiðum. Ég verð við þeim 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 100/2007, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru meirihlutanefndarmenn í félags- og tryggingamálanefnd, þ.e. ásamt þeirri sem hér stendur þær Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Svo ég lesi bara það sem um ræðir þá segir í efnisgrein frumvarpsins: „Við 15. tölulið ákvæðis til bráðabirgða í lögunum bætast tveir nýir málsliðir, svohljóðandi: Þó er ráðherra heimilt, að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar, að breyta þessum fjárhæðum til hækkunar ef verulegar breytingar verða á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga. Þegar áðurgreind skilyrði leiða til hækkunar skal ráðherra breyta þeim með reglugerð.“ Lög þessi skulu öðlast þegar gildi. Frumvarpið er lagt fram í kjölfar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við gerð kjarasamninga aðila á almennum vinnumarkaði frá 5. maí 2011. Í aðdraganda kjarasamninganna áttu stjórnvöld og aðilar á almennum vinnumarkaði víðtækt samráð um ýmsa þætti sem lúta að efnahags- og kjaramálum. Með efni yfirlýsingarinnar lögðu stjórnvöld sitt af mörkum til að kjarasamningar yrðu gerðir til þriggja ára á íslenskum vinnumarkaði. Enn fremur hafa stjórnvöld haft samráð við aðila á opinberum vinnumarkaði vegna efnis yfirlýsingarinnar. Í yfirlýsingunni kemur meðal annars fram vilji stjórnvalda til að endurskoða bætur almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga með hliðsjón af niðurstöðum kjarasamninga á almennum vinnumarkaði þannig að lífeyrisþegar og atvinnuleitendur njóti hliðstæðra kjarabóta og um hefur verið samið í kjarasamningum. Heimilt er að hækka atvinnuleysisbætur með reglugerð, sbr. 3. mgr. 33. gr. laga nr. 54/2006, um atvinnuleysistryggingar, með síðari breytingum. Hið sama gildir um fjárhæðir almannatrygginga, sbr. 69. gr. laga nr. 100/2007, um almannatryggingar, með síðari breytingum, en engu síður var samþykkt ákvæði til bráðabirgða þar sem fram kemur að bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 63. gr. og fjárhæðir skv. 22. gr. laganna, breytist ekki á árinu 2011 í samræmi við forsendur fjárlaga fyrir árið 2011. Því er lagt til í frumvarpi þessu að heimilt verði að hækka bætur almannatrygginga ef verulegar breytingar verða á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga. Meðal annars er vísað til nýgerðra kjarasamninga á almennum vinnumarkaði frá 5. maí síðastliðnum, eins og ég sagði hér áður, sem og yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar vegna þeirra. Ástæða þess að þetta er lagt fram er náttúrlega sú að tryggja að hækkaðar bætur geti verið greiddar út núna um næstu mánaðamót. Kynning mun fara fram á þeim leiðum sem í hyggju er að fara og verður lögð fram í félags- og tryggingamálanefnd á morgun og þá verður það tekið sérstaklega fyrir. Von mín og okkar allra er að málið vinnist hratt því við verðum að tryggja að þetta geti orðið um næstu mánaðamót, þess vegna er þetta lagt fram sem þingmannamál. Nefndin öll mun taka það fyrir á morgun og þá er að sjá hvort fleiri bætist við.

Frú forseti. Ég styð þetta mál og hef fullan skilning á því að það þurfi að fara hratt í gegn. Ég styð auðvitað heils hugar að bótaþegar í landinu fái umsamdar kjarahækkanir í tæka tíð þannig að ekki er að vænta mikillar fyrirstöðu af minni hálfu við frumvarpið. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann út í ástæður þessa frumvarps. Eins og hún rakti í máli sínu og er rakið í athugasemdum með frumvarpinu var tekið fyrir það, með bráðabirgðaákvæði í lögum, að bætur yrðu hækkaðar í landinu árið 2011. Bætur eiga alla jafna að hækka samkvæmt verðlagsvísitölu. Auk þess á ráðherra, ef ég man rétt, að vera heimilt að hækka bætur með reglugerð. En tekið var fyrir þetta með bráðabirgðaákvæði og þess vegna þurfum við núna að samþykkja lagafrumvarp sem heimilar hækkanir. Mig langar að spyrja um eitt, í ljósi þessarar forsögu og í ljósi þess að við stöndum núna hér og erum að fara í dálítið furðulega lagasetningu um að hækka megi bætur, nýbúin að setja bráðabirgðaákvæði sem ég m.a. mótmælti, um að ekki ætti að hækka bætur. Var ekki bara vitlaust að setja bráðabirgðaákvæðið í lögin? Ég vil spyrja hv. þingmann að því.

Virðulegi forseti. Ég var reyndar ekki á þinginu þegar þetta var afgreitt um síðustu áramót. Ég veit hins vegar að það er hárrétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns að hann var á móti því að sett yrði inn bráðabirgðaákvæði sem kæmi í veg fyrir hækkun bóta. Auðvitað má segja að það sé umhugsunarefni hvort rétt hafi verið að gera það og réttilega athugað hjá hv. þingmanni en það var náttúrlega gert með tilliti til rammafjárlaga og alls sem fram fór þar. Við getum þó alla vega sameinast núna í að reyna að bæta fyrir syndir okkar og stíga þetta skref í framhaldi af kjarasamningunum og gefa rými til að bætur verði hækkaðar.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur fyrir ræðu þar sem hún útskýrði þetta frumvarp og markmið þess. Ég og fleiri erum sammála því að hækka þurfi bætur í velferðarkerfinu í samræmi við launahækkanir á launamarkaði þannig að ekki verði misgengi á hlutföllum þar á milli. Hins vegar hef ég efasemdir um að gefa svona opinn tékka og ég vil fá að sjá hvernig menn ætla að fara að því að hækka þessar bætur. Á stuttum fundi í hv. félags- og tryggingamálanefnd sem haldinn var á mánudaginn rétt fyrir kl. þrjú, við höfðum reyndar rætt það um morguninn, var spurst fyrir um hvort fyrir lægi hvernig menn ætluðu að leysa þetta. Nú eru að koma mánaðamót og nokkuð síðan kjarasamningar voru samþykktir og ekki seinna vænna en fara að teikna upp hvernig menn ætla að leysa þetta og halda þessu hlutfalli á milli vinnumarkaðarins og bótakerfisins. Ég vil spyrja hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur hvort hún hafi nánari fréttir af stjórnsýslunni varðandi þetta og hvort búið sé að teikna upp hvernig menn ætla að fara að þessu. Ég sagði á fundinum að þetta yrði að gerast í hvelli og sá hvellur er búinn að standa í tvo daga. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort eitthvað liggi fyrir um hvernig eigi að leysa þetta og alveg sérstaklega hvað það muni kosta. Ég get ekki skrifað upp á blankó tékka vegna þess að ég ber svo mikla virðingu fyrir stjórnarskránni. Þar segir að allar skuldbindingar eigi að liggja fyrir í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég hygg að þegar fyrir liggur hvað þetta kostar muni ég flytja tillögu að fjáraukalögum um einmitt þá upphæð. Ég held að menn ættu að temja sér að koma með tölur og horfast í augu við kostnað sem verður hjá ríkinu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að staðfesta að í störfum félags- og tryggingamálanefndar kom fram að hv. þingmenn Pétur Blöndal, Guðmundur Steingrímsson og Íris Róbertsdóttir, stjórnarandstöðuþingmennirnir í nefndinni, styddu hækkun bóta, eins og kom náttúrlega fram um áramótin, en þau gerðu að mínu mati réttmætar athugasemdir við að útreikningar á leiðunum lægju ekki fyrir og við þá leið sem farin yrði. Ég ítreka að mér finnst þetta vera réttmæt sjónarmið og við höfum lagt til að fá kynningu á þeirri leið sem verður fyrir valinu og útreikningum í fyrramálið í félags- og tryggingamálanefnd. Ég býst því við að við getum farið áfram með málið þá og séð hvað er í spilunum. En við treystum okkur ekki til að bíða eftir því einmitt vegna þess hve mikilvægt er að bæturnar verði greiddar út um mánaðamótin. Þess vegna sættum við okkur við þessi vinnubrögð sem ég tel að hafi verið réttilega gagnrýnd af hálfu stjórnarandstöðunnar innan félags- og tryggingamálanefndar.

Frú forseti. Mér þykir leitt að heyra að þetta liggi ekki enn fyrir, svo löngu eftir að kjarasamningar voru samþykktir, að stjórnsýslan skuli ekki vinna hraðar en þetta. Ég held að menn þurfi að temja sér önnur vinnubrögð. Það eru að koma mánaðamót og setja þarf inn í kerfin hjá Tryggingastofnun hvað eigi að greiða og eftir hvaða reglum. Þá verða menn að setja sér reglur og hefðu átt að gera það í einum rykk þegar kjarasamningar lágu fyrir, að koma þeim í gagnið og ákveða hvaða leið yrði farin, láta reikna út hvað það kostaði og koma svo með þær tölur inn á hið háa Alþingi. Þá geta menn metið hvort efnahagur ríkissjóðs þoli það og ef hann þolir það koma menn að sjálfsögðu fram með fjáraukalög eins og ég hef lagt til og þá eru þetta orðin lögformleg útgjöld ríkissjóðs. Ég skora því á hv. þingmann, formann félags- og tryggingamálanefndar, að hotta á ráðuneytið og koma því til skila frá mér að það verði hreinlega að liggja fyrir á fundinum í fyrramálið hvaða leið á að fara. Þeir þurfa fyrr eða seinna að ákveða það því að mánaðamótin eru skammt undan og tölvurnar bíða, millifærslukerfið og allt það. Þeir þurfa að koma með þessa leið og ég vil sem skattgreiðandi og fyrir hönd barnanna minna og annarra barna á Íslandi vita hvað hún kostar ríkissjóð svo hægt sé að setja það í fjáraukalög. Þá vita menn hvað ríkissjóður skuldar í kjölfarið. Þetta er mjög mikilvægt og ég skora á hv. þingmann að hafa samband við ráðuneytið og hvetja til þess að þeir komi með þessar tölur.

Virðulegur forseti. Ég vil bara koma því að við höfum auðvitað verið í sambandi við ráðuneytið. Ég verð nú að fá að halda því til haga, af því að hér er talað um stjórnsýsluna, að ég held að þar vinni fólk hörðum höndum og dag og nótt að hinum ýmsum málum. Vinnuálagið innan stjórnsýslunnar og innan ráðuneyta er oft afar mikið. Við verðum líka að passa að vera ekki of harðorð hvað þetta varðar. Ég held að fólk leggi dag við nótt til þess að láta hlutina ganga upp. Ég harma hins vegar að við gátum ekki sett þetta strax á borð félags- og tryggingamálanefndar. Við munum stefna að því í fyrramálið og getum þá tekið þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Ég styð þetta mál og vil að það verði unnið hratt og vel. Eins og fram kom í máli hv. formanns félags- og tryggingamálanefndar, Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, er nefndin sammála um að þessa breytingu þurfi að leyfa en eins og ég ræddi á fundinum, og hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á líka, er ekki hægt að ætlast til þess að þingmenn kvitti upp á opinn tékka. Það er bara ekki hægt. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur: Hvar er ráðuneytið statt í ferlinu? Þegar við hittum fólk frá ráðuneytinu síðastliðinn mánudag, 16. maí, var samráðið eftir við hagsmunaaðila, það átti eftir að ákveða leiðina og reikna út endanlegar upphæðir. Mér fannst mjög mikil vinna eftir. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, ég efast ekki um að það sé gífurlegt vinnuálag í ráðuneytunum, sérstaklega núna þar sem allar nefndir eru fullar af málum og það er verið að reyna að koma málum út úr nefndum. Ég ætla að vona að við getum afgreitt þetta mál á morgun en það verður náttúrlega mjög erfitt, virðulegi forseti, ef þær upplýsingar liggja ekki fyrir sem þurfa að liggja fyrir þegar Alþingi Íslendinga ætlar að samþykkja auknar fjárskuldbindingar sem eru ekki á fjárlögum. En ég hef fullan skilning á málinu og því að þetta gerist fyrir mánaðamót. Því vil ég spyrja: Veit hv. þingmaður hvar málið er statt í ferlinu og hvort líkur eru til þess að upplýsingarnar liggi fyrir í fyrramálið?

Virðulegi forseti. Án þess að ég ætli mér að fullyrða um þetta mál tel ég miklar líkur á því að við fáum greinargóð svör á morgun og útreikninga og það sem við höfum rætt um í nefndinni. Við getum beðið í einhverja klukkutíma í viðbót til morguns til að sjá það sem um ræðir og ræða það en ég tel líkur á því að við fáum greinargóð svör í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég er ánægð að heyra að þetta liggi vonandi fyrir. En það er ein spurning sem mig langar til að beina til hv. þingmanns: Treystir hv. þingmaður sér til þess að fara áfram með málið og taka ákvörðun um þetta á morgun ef þessar upplýsingar liggja ekki fyrir?

Virðulegi forseti. Þegar stórt er spurt … Ég ítreka bara að ég geri ráð fyrir því að við fáum öll spil á borðið í fyrramálið og í framhaldi af því getum við tekið endanlega ákvörðun um málið. Í prinsippinu styð ég heils hugar þessa heimild til hækkunar á bótum, mér finnst hún réttmæt og rétt. Og eins og komið hefur fram í máli þingmanna gerum við það öll, við styðjum það öll. Ég get því ekki ímyndað mér að við munum setja einhverjar hindranir á þann veg.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir þykku og miklu nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar um tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára. Nefndarálitið einkennist af því að áætlunin fékk mjög mikla umræðu í nefndinni. Við fengum fjölda gesta á okkar fund auk fjölda umsagna. Auk þess var tillagan send til allra fastanefnda þingsins til umsagnar og höfum við nýtt vel þá vinnu sem fram fór í nefndunum og tekið mið af þeim sjónarmiðum sem þar komu fram. Umsagnaraðilar fagna flestir tillögunni þótt sumir telji þörf á því að ganga lengra í að treysta jafnrétti en gert er. Nokkur umræða varð um það í nefndinni í hversu ríkum mæli tilteknir liðir áætlunarinnar ganga einfaldlega út á að farið sé að lögum. Það er umhugsunarefni að þörf sé á slíkum átaksverkefnum til að minna opinbera aðila, stofnanir og fyrirtæki á að þeim beri skylda til að fara að landslögum. Nefndin ræddi þónokkuð markmiðssetningu áætlunarinnar og einstakra verkefna hennar en ekki virðist alltaf skýrt hvert markmið einstakra verkefna er. Nefndin leggur ríka áherslu á að einstök verkefni hafi skýr og mælanleg markmið þannig að unnt sé að fylgjast með framgangi þeirra, meta stöðu þeirra og árangur af þeim. Þetta er ekki hvað síst mikilvægt þegar horft er til þess að samkvæmt. 38. tölulið tillögunnar er gert ráð fyrir því að áætlunin verði árangursmetin og eftir atvikum endurskoðuð að tveimur árum liðnum. Allmargir umsagnaraðilar gerðu athugasemdir við verkefni sem lýst er í 7. tölulið áætlunarinnar þar sem kveðið er á um að ráðuneytin stefni að því að ná 40:60 markmiðinu við skipun í nefndir, ráð og stjórnir og viðhalda því, samanber 15. gr. jafnréttislaga. Það er því skýr lagaskylda að tryggja sem jafnast hlutfall kynjanna og um 40:60 markmiðið. Leggur nefndin því til breytingu á ákvæðinu þessu til samræmis og bendir á mikilvægi þess að ráðuneytin fari að lögum um þetta efni og tryggi sem jafnast hlutfall kynjanna við skipun. Nefndin telur mikilvægt að upplýsingar um hlut kynjanna séu aðgengilegar og birtar opinberlega og leggur því til að auk þess að Jafnréttisstofa birti þessar upplýsingar á vef sínum verði ráðuneytunum skylt að gera það einnig fyrir lok hvers árs. Nefndinni voru einnig kynnt sjónarmið þess efnis að mikilvægt væri að kynna hlutafélögum og einkahlutafélögum að 1. september 2013 tækju gildi ákvæði laga nr. 13/2010 sem leggja sambærilega skyldu á hlutafélög og einkahlutafélög þar sem starfa fleiri en 50 starfsmenn. Þegar ákvæðið tekur gildi skal hvort kyn eiga fulltrúa í stjórn slíkra félaga þegar stjórn er skipuð þremur mönnum og þegar stjórnarmenn eru fleiri en þrír skal tryggt að hlutfall hvors kyns sé ekki lægra en 40%. Nefndin telur kynningu á þessari skyldu fyrirtækjanna falla vel að 20. tölulið áætlunarinnar sem fjallar um hlut kvenna í stjórnum fyrirtækja og stofnana, en þar er gert ráð fyrir að efnt verði til fræðslu um ábyrgð og skyldur stjórnenda og stjórnarmanna í fyrirtækjum. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið er þegar farið að vinna að þessum málum og á ráðstefnu sem Samtök atvinnulífsins og Félag kvenna í atvinnurekstri héldu nýlega kom fram breytt og jákvætt viðhorf til laganna, því að það væri talið að það skapaði líka tækifæri til þess að endurskoða stjórnarstarfið í fyrirtækjum og koma því í nútímalegra horf. Nefndin ræddi mikið störf og stöðu jafnréttisfulltrúa ráðuneytanna. Í 3. og 4. tölulið tillögunnar er þeim falið að móta heildstæða áætlun til fjögurra ára um samþættingu kynja- og jafnréttissjónarmiða inn í stefnumótun og ákvarðanatöku ráðuneyta og opinberra stofnana og að vinna að kynjasamþættingu á málefnasviði hlutaðeigandi ráðuneytis. Þá er þeim samkvæmt 37. tölulið falin eftirfylgni framkvæmdaáætlunar ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum í samstarfi við Jafnréttisstofu og sérfræðinga ráðuneytisins. Jafnréttisfulltrúum er því falið ansi viðamikið hlutverk. Nefndin bendir á að til stendur að gera ítarlegri verkefnalýsingar fyrir einstaka liði áætlunarinnar þar sem skýrt verður kveðið á um ábyrgðaraðila hvers verkefnis. Það breytir því ekki að ráðherra ber ábyrgð á því að þau verkefni sem Alþingi felur honum með samþykkt þingsályktunartillögu séu framkvæmd. Ráðuneytisstjóri stýrir svo ráðuneyti, samkvæmt lögum nr. 73/1969, um Stjórnarráð Íslands, undir yfirstjórn ráðherra. Nefndin telur að verði fyrirliggjandi tillaga samþykkt sé ljóst að hlutaðeigandi ráðherra og ráðuneytisstjóri beri ábyrgð á því að sinna og ljúka þeim verkefnum sem eru í tillögunni. Nefndin ræddi nokkuð kyngreiningu upplýsinga en í 16. gr. jafnréttislaga er kveðið á um að í opinberri hagskýrslugerð um einstaklinga og í viðtals- og skoðanakönnunum skuli greint á milli kynja við söfnun gagna, úrvinnslu þeirra og birtingu upplýsinga nema sérstakar ástæður, svo sem persónuverndarhagsmunir, mæli gegn því. Kyngreining upplýsinga er m.a. mikilvægur þáttur í kynjaðri fjárlagagerð, en 28. apríl sl. samþykkti ríkisstjórnin þriggja ára áætlun um áframhaldandi innleiðingu kynjaðrar hagstjórnar og fjárlagagerðar. Mikilvægt er að árétta lagaskylduna til að kyngreina gögn og framfylgja lögum um þetta efni. Leggur nefndin því til nýjan lið í áætlunina sem feli í sér að tryggt verði að farið sé eftir 16. gr. laganna. Nefndin áréttar mikilvægi þess að hið opinbera sinni lögbundinni skyldu sinni og leggur því til að þeir sem ekki sinna þessu lögbundna hlutverki verði áminntir í samræmi við ákvæði laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, enda sé um að ræða brot er varði við 21. og/eða 38. gr. laganna. Nefndin gerir tillögu um nýtt verkefni sem varðar jafnréttismat frumvarpa og leggur til að í þeirri endurskoðun sem stendur yfir á reglum um undirbúning og meðferð stjórnarfrumvarpa verði tryggt að frumvörpum fylgi ávallt gátlisti um jafnréttismál þar sem farið er yfir hvort og þá hvernig frumvarpið hefur áhrif á jafnrétti. Nefndin tekur undir með fjárlaganefnd sem segir í áliti sínu að of hægt hafi gengið að uppræta kynbundinn launamun. Í tillögunni eru orðin „kynbundinn launamunur“ notuð yfir það sem í reynd er „launamisrétti kynjanna“ sem er það hugtak sem notað er í jafnréttislögum. Nefndin leggur til breytingu til samræmis við orðalag laganna og áréttar að hér er um misrétti að ræða en ekki einungis mun og skýrt þurfi að vera að markmiðið sé að uppræta misréttið og ná fram launajafnrétti. Í 10. tölulið eru talin upp sjö atriði sem framkvæmdaáætlunin skuli m.a. fela í sér og þar er kveðið á um að efnt verði til samstarfs við samtök aðila vinnumarkaðarins um innleiðingu Vegvísis um launajafnrétti. Nefndin telur um mjög þarft verkefni að ræða en bendir jafnframt á að samkvæmt ákvæði til bráðabirgða IV í jafnréttislögum skal ráðherra sjá til þess að þróað verði sérstakt vottunarkerfi á framkvæmd stefnu um launajafnrétti og framkvæmd stefnu um jafnrétti við ráðningar og uppsagnir í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Verkefni þessu átti að ljúka fyrir 1. janúar 2010 og samfara því átti að fara fram endurskoðun á lögunum. Nefndin telur brýnt að verkefninu verði lokið og fyrirtækjum gert kleift að fá jafnréttisvottun. Nefndin fjallaði þónokkuð um 13. tölulið tillögunnar þar sem lagt er til að gerð verði könnun á töku feðra á fæðingarorlofi. Nokkrir umsagnaraðilar gera athugasemdir við þennan lið tillögunnar og telja könnunina of takmarkaða þar sem hún nái einungis til feðra og áhersla sé lögð á áhrif á verkaskiptingu ungra foreldra á heimilum og atvinnuþátttöku kvenna og karla. Tekur nefndin undir þetta og telur mikilvægt að könnuð sé taka bæði mæðra og feðra á fæðingarorlofi og áhrif þess óháð aldri foreldra. Þá telur nefndin mikilvægt að jafnframt verði staða mæðra og feðra könnuð eftir að fæðingarorlofstímabili lýkur, en vísbendingar eru m.a. um að konur fari síður og þá seinna út á vinnumarkað eftir það. Í 17. tölulið tillögunnar er lagt til að gerð verði lögfræðileg úttekt á málum sem kærð hafa verið til kærunefndar jafnréttismála og þróun á túlkun jafnréttislaga hjá nefndinni verði skoðuð. Kærunefnd jafnréttismála fagnar því að til standi að gera slíka úttekt og telur nefndin vert að taka undir með kærunefndinni og áréttar mikilvægi þess að reglur á þessu sviði séu skýrar. Nefndinni var bent á að til að fá heildstæða mynd af málum væri mikilvægt að kanna einnig dóma Hæstaréttar þar sem jafnréttislög hafa verið túlkuð. Könnun nefndarinnar hefur leitt í ljós að ekki er um ýkja marga dóma að ræða, til að mynda féllu tveir dómar í Hæstarétti í jafnréttismálum á tímabilinu 2008–2010. Mikilvægt er þó að fá heildarmynd af réttarþróun og lagatúlkun á þessu sviði. Nefndin tekur undir þau sjónarmið að með því að útfæra könnunina þannig að hún taki jafnframt til dóma Hæstaréttar gefi hún skarpari mynd af þróun mála og túlkun jafnréttislaga. Telur nefndin að þessi viðbót við verkefnið sé ekki það umfangsmikil að til þurfi viðbótarfjármagn og að hún rúmist því innan fyrirliggjandi kostnaðaráætlunar. Í D-hluta tillögunnar er gerð grein fyrir verkefnum er varða aðgerðir gegn kynbundnu ofbeldi og telur nefndin um mjög mikilvæg verkefni að ræða. Nefndin fagnar þeim verkefnum. Nefndinni voru kynnt sjónarmið þess efnis að mikilvægt væri að kanna sérstaklega stöðu fatlaðra kvenna. Þessar konur eru almennt taldar í áhættuhópi hvað varðar ofbeldi, meiðsli eða misþyrmingar, hirðuleysi eða vanrækslu, illa meðferð eða misnotkun í gróðaskyni. Endurspeglast þetta m.a. í formálsorðum samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þá hafa landssamtökin Þroskahjálp áhyggjur af kynferðislegri misnotkun fatlaðra kvenna og stúlkna og hafa samtökin m.a. staðið ásamt fleirum að fræðslu og útgáfu fræðsluefnis um áhættuþætti. Leggur nefndin því til að nýtt verkefni bætist við tillöguna í samræmi við þetta og telur raunhæft að áætla 1,5 millj. kr. til þess. Nefndin áréttar jafnframt að hún telur brýnt að skoðuð verði staða fatlaðra stúlkna og pilta með sömu sjónarmið að leiðarljósi. Slík könnun telst þó fremur barnaverndarmál en jafnréttismál og því leggur nefndin ekki til slíkt verkefni, en beinir því til velferðarráðuneytis að vaka sérstaklega yfir stöðu fatlaðra barna og ungmenna og tryggja að réttindagæslu þeirra, sem og alls fatlaðs fólks, sé sinnt með fullnægjandi hætti. Nefndin fjallaði þó nokkuð um E-hluta tillögunnar um menntir og jafnrétti þar sem gert er ráð fyrir sjö verkefnum. Í tengslum við umfjöllunina ræddi nefndin sérstaklega um fræðasamfélagið og sérfræðinga á sviði kynjafræði og jafnréttis. Telur nefndin mikilvægt að sækja þekkingu til fræðasamfélagsins og að verkefni sem varða jafnrétti verði unnin í samráði við sérfræðinga í kynjafræðum. Leggur nefndin því til breytingar þess efnis á 26. tölulið, um jafnréttisfræðslu í leik- og grunnskólum, en hún telur jafnframt eðlilegt að samráð sé haft við sveitarfélögin þar sem þau hafa með málefni leik- og grunnskóla að gera. Þá telur nefndin eðlilegt að við úthlutun fjármuna úr Jafnréttissjóði, samanber 9. tölulið tillögunnar, verði skipað fagráð sem leggi faglegt mat á umsóknir og í því sitji m.a. sérfræðingar í kynjafræðum. Í 27. tölulið tillögunnar er verkefni er lýtur að því að koma áföngum í kynja- og jafnréttisfræðum inn í framhaldsskóla. Nefndin telur um mjög þarft verkefni að ræða sem þar að auki er í samræmi við 23. gr. jafnréttislaga. Í greininni er m.a. kveðið á um kynjasamþættingu í stefnumótun í skólastarfi og að á öllum skólastigum skuli nemendur hljóta fræðslu um jafnréttismál. Í tillögunni er þó ekki að finna sérstakt verkefni er varðar jafnrétti í háskólum heldur einungis í leik-, grunn- og framhaldsskólum. Telur nefndin mikilvægt að jafnframt verði horft til háskólanna hvað þetta varðar og leggur til að við tillöguna bætist verkefni um jafnrétti í háskólum sambærilegt því sem lagt er til um jafnrétti í framhaldsskólum í 27. tölulið. Nefndin telur raunhæft að verja til verkefnisins 500 þús. kr. sem er sama fjárhæð og kostnaðaráætlun vegna sambærilegs verkefnis í framhaldsskólum hljóðar upp á. Menntamálanefnd mælist til þess í áliti sínu að verkefni 28. töluliðar, um félagslíf í framhaldsskólum, sé útfært nánar. Félags- og tryggingamálanefnd brást við þeim athugasemdum og gerir breytingar á verkefnum í tölulið 28, 29 og 31 sem gera verkefnin skýrari og markvissari. Rétt er að taka fram að sú breyting var unnin í samráði við mennta- og menningarmálaráðuneytið. Ekki eru verkefni sem tengjast jafnrétti og fjölmiðlum í þessari tillögu þó að full ástæða væri til en ástæðan er skortur á fjármunum. Beinir nefndin því til velferðarráðuneytis og mennta- og menningarmálaráðuneytis að huga að því að gerð verði sérstök úttekt eða könnun á fjölmiðlum og jafnrétti. Nefndin telur mikilvægt að fjölmiðlar hafi skýra jafnréttisáætlun og aðgerðaáætlun um það hvernig vinna eigi gegn staðalímyndum kynjanna í fjölmiðlum. Í G-hluta tillögunnar er að finna fjögur verkefni er varða alþjóðastarf. Nefndin gerir breytingartillögu utanríkismálanefndar við 33. tölulið að sinni en hún er til þess gerð að tryggja eftirfylgni við aðgerðaáætlun frá 8. mars 2008 um framkvæmd ályktunar öryggisráðsins nr. 1325 og tengdra ályktana um konur, frið og öryggi á alþjóðavettvangi. Íslensk stjórnvöld hafa markað sér stöðu og aflað sér virðingar sem málsvari málaflokksins á alþjóðavettvangi, m.a. á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og innan Atlantshafsbandalagsins þar sem nýlega voru tekin upp jafnréttismarkmið. Nefndin telur að orðalag þessa liðar jafnréttisáætlunarinnar eigi að endurspegla þennan styrkleika og áherslur íslenskra stjórnvalda með skýrari hætti og leggur til viðeigandi breytingar á orðalagi. Frú forseti. Hér hafa flutningsmanni orðið á mistök, hér var ég að vitna í orð álits utanríkismálanefndar og félags- og tryggingamálanefnd tekur undir þessi orð og leggur til breytingu á liðnum til samræmis við tillögu utanríkismálanefndar. Í áætluninni eru lögð til 38 verkefni. Veitt er fjármagn til 23 verkefna en 15 eru talin rúmast innan fjárheimilda ráðuneytanna. Áætlaður heildarkostnaður við tillöguna nemur 168,8 millj. kr. á þeim fjórum árum sem hún er í gildi og munar þar mest um 60 millj. kr. til Lánatryggingasjóðs kvenna í 16. tölulið auk þess sem gert er ráð fyrir að Framkvæmdasjóður jafnréttismála í 2. tölulið og Jafnréttissjóður í 9. tölulið fái 30 millj. kr. hvor. Nefndin leggur til þónokkrar breytingar á þeim verkefnum sem eru í áætluninni en telur þær breytingar þó rúmast innan fyrirliggjandi kostnaðaráætlana. Að auki leggur nefndin til að við áætlunina bætist fimm verkefni. Gert er ráð fyrir að þrjú þeirra rúmist innan fjárheimilda ráðuneyta en tvö þeirra þurfi sérstakt fjármagn og er heildarupphæð þeirrar fjárhæðar sem þar er lögð til 2 millj. kr. Fjárheimildir fylgja ekki þessum verkefnum og leggur nefndin því til að þau hefjist ekki fyrr en á næsta ári enda hefur ekki verið gert ráð fyrir þeim í fjárlögum fyrir árið 2011. Nefndin beinir þeim tilmælum til fjárlaganefndar að verkefnunum verði tryggðar fjárheimildir á fjárlögum áranna 2012–2014. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir þetta álit rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir framsögumaður, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður nefndarinnar, Pétur H. Blöndal, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Guðmundur Steingrímsson og Íris Róbertsdóttir. Aðrir nefndarmenn voru fjarverandi við afgreiðslu álitsins.

Frú forseti. Ég vil byrja á því, eins og ég hef oft gert áður, að þakka samstarfsfólkinu í hinni háu félags- og tryggingamálanefnd fyrir samstarfið. Mér finnst hafa farið fram vönduð og innihaldsrík vinna við að veita umsögn og fjalla um það mikilvæga plagg sem jafnréttisáætlun er. Ég ætla ekki að fara af neinni dýpt í einstaka liði jafnréttisáætlunarinnar í þessari ræðu eða rekja röksemdir fyrir breytingartillögum sem við gerum. Það er ágætlega rakið í fínu nefndaráliti sem nefndin stendur öll að. Ég ætla hins vegar að nota tilefnið til að deila með þingheimi vissum hugleiðingum sem poppuðu upp í mínum kolli við það að fara yfir þessi mál. Mér finnst þetta hafa verið lærdómsríkt og það var margt sem opnaði augu manns í þeim flókna og viðamikla málaflokki sem er jafnréttismál. Ég ætla að rekja ákveðna gagnrýni sem mér fannst tilefni til að halda á lofti í nefndarstarfinu gagnvart plagginu í heild sinni eftir að það barst okkur. Þó að breytingartillögur hafi margar hverjar verið til góða finnst mér enn að plaggið sé of ósamstætt, að jafnréttisáætlunin taki einhvern veginn of mikið mið af því að auglýst sé eftir tillögum frá einstökum ráðuneytum; síðan eiga að rata inn í jafnréttisáætlunina tillögur frá öllum ráðuneytum. Ég vakti máls á þessu í nefndarstarfinu og það varð tilefni til umræðu um það hvort nauðsynlega þyrfti að vinna þetta svona. Við fengum þau svör í nefndinni, frá þeim sem unnu að gerð plaggsins, að menn hefðu einmitt reynt að sporna við þessu, að reynt hefði verið að hafa einhverja miðlæga hugsun í þessu. Miðlæg hugsun í gerð jafnréttisáætlunarinnar hefur því þrátt fyrir allt vaxið og ég fagna því. En ég held að hún þurfi að vera enn meiri. Ég held að það geti háð jafnréttisáætluninni ef við ýtum ekki betur til hliðar þeirri tilhneigingu, sem virðist einhvern veginn vera innprentuð í okkur, að frá hverju einstöku ráðuneyti þurfi að koma tillögur að verkefni í jafnréttismálum, að hvert ráðuneyti þurfi að vinna slíkt verkefni fyrir sig. Þessi galli er, þrátt fyrir breytingartillögur, enn á vinnulaginu og birtist meðal annars í því að tillögur frá iðnaðarráðuneytinu og frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu eru keimlíkar. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið ætlar að kanna stöðu kynjanna í landbúnaðar- og sjávarútvegsstörfum en iðnaðarráðuneytið ætlar að kanna stöðu kynjanna í störfum úti á landi. Þetta einstaka dæmi varpar kannski ljósi á það sem ég er að gagnrýna og við þurfum að breyta þessu. Þarna virðast ráðuneytin hvort um sig hafa komið með tillögur sem skarast. Betra hefði verið að miðlæg hugsun hefði náð það langt að þessi tvö verkefni hefðu einfaldlega verið sameinuð í eitt allsherjarverkefni sem gengi út á það að kanna stöðu kynjanna í störfum úti á landi; það að kanna stöðu kynjanna í störfum í sjávarútvegi og landbúnaði hefði þá verið hluti af því að kanna stöðu kynjanna í störfum úti á landi. Þessi stífa hugsun leiðir líka til þess að við dreifum kröftum okkar of mikið. Það kemur þá að annarri gagnrýni, þ.e. að sumum liðunum fylgi lítið fjármagn, upphæðirnar eru allt niður í 300 þús. kr. til sumra rannsóknanna. Ástæðan fyrir því að það fylgir svona lítið fjármagn er kannski sú að við erum þó enn að dreifa kröftum okkar of mikið þar sem hvert og eitt ráðuneyti verður að koma með tillögur. Birtingarmynd þessa kann líka að vera sú að sumir liðir jafnréttisáætlunarinnar virtust vera - þó að nefndin hafi núna skerpt á hugsuninni með breytingartillögum - býsna óskýrir, eins og það að jafna stöðu kynjanna í félagslífi í framhaldsskólum. Hv. menntamálanefnd gagnrýndi til dæmis þennan lið og við í félags- og tryggingamálanefnd skerpum á þessum lið og reynum að skýra markmiðin betur. Mér fannst líka „Konur og loftslagsmál“ svolítið óljóst verkefni og „Konur og kvikmyndagerð“ líka. Og við í félags- og tryggingamálanefnd lögðum ríkari áherslu á að rannsaka frekar „Konur og fjölmiðla“ þó að enn eigi að efla „Konur og kvikmyndagerð“. Það kann að vera að ef of margir í kerfinu eru látnir koma með hugmyndir að verkefnum í jafnréttismálum, án þess endilega að hafa þær, ef of margir í ráðuneytunum eru beðnir um setja fram eitthvert innlegg í jafnréttisáætlun, að útkoman verði of margar óskýrar hugmyndir, of margar hugmyndir sem hafa ekki fjármagn og kannski of margar hugmyndir sem eru til þess eins að dreifa kröftunum frá stærstu og mikilvægustu verkefnunum í þessum málaflokki. Þeir sem unnu að gerð jafnréttisáætlunar fullvissuðu nefndina um að vinnulagið hefði verið verra hvað þetta varðar, að jafnréttisáætlanir fyrri ára hefðu litast miklu meira af þeirri hugsun að mjög margir ættu að koma með hugmyndir sem síðan rötuðu nánast óbreyttar inn í skjalið; miðlæg hugsun hefur sem sagt verið efld, en ég held að það þurfi að efla hana enn frekar. Svo er það þessi umræða um jafnréttisáætlun - eins og maður vissi eru verkefnin ærin. En nefndin kemur auðvitað ekki, og jafnréttisáætlun ekki heldur, með nein svör við því hvernig glíma eigi við kynbundinn launamun. Þetta virðist vera einhvers konar eilífðarverkefni en þó reynum við að stíga skref í rétta átt með jafnréttisáætlun. Það fór fram ágætisumræða í nefndinni og með gestum hennar um kynbundinn launamun og meðal annars er það íhugunarefni fyrir okkur öll, eins og margoft var vakið máls á í þessari umfjöllun, að konur virðast sækja í störf sem eru lægra launuð á meðan kannski sambærileg störf sem karlar sækja í eru hærra launuð. Og hver er ástæðan? Þetta er náttúrlega milljón dollara spurning, svo að ég noti það orðalag. Það hangir líka margt á spýtunni varðandi kynbundinn launamun og ég sakna þess kannski, og lýsti nú þeirri skoðun minni strax í upphafi þegar þetta skjal kom inn í þingið, að meira væri fjallað um aðstöðu fólks í daglegu lífi. Nú er ég til dæmis bráðum að fara að sækja dóttur mína í skólann og fagna því þess vegna að ég er í ræðustól núna, það mundi baka mér erfiðleika ef ég yrði að vera í ræðustól síðar í dag. Auðvitað kannast allir við þetta sem eiga börn og slæm aðstaða í dagvistun barna, svo að dæmi sé tekið, bitnar verr á konum ef launamunur er kynbundinn í samfélaginu. Þarna erum við þá strax komin í vítahring sem leiðir til þess að konur geta kannski ekki stundað vinnu sína af jafnmikilli ákefð og karlar vegna þess að slæmur aðbúnaður í dagvistun barna bitnar frekar á þeim, þær afla þá minni tekna, eða hvað? - maður veit ekki alveg hvað kemur á undan eggið eða hænan. En í öllu falli hangir þetta á sömu spýtunni. Það þarf að laga aðstöðu í daglegu lífi yfir höfuð þannig að hún hafi ekki áhrif á það hvort við getum stundað vinnu okkar af kappi. Annað sem maður rakst á í þessari vinnu er að það vantar tilfinnanlega tölfræði um þessi mál. Til dæmis er mikið fjallað um stöðu einstæðra mæðra. Þegar farið er í saumana á þeirri umræðu sjáum við, og vitum það öll, að einstæðar mæður eru ansi margbrotinn hópur. Þær geta verið formenn í skilanefndum, bankastjórar eða yfirlæknar og haft verulega há laun. Fordómar okkar í garð einstæðra mæðra birtast mjög skýrt í frægri fyrirsögn í einhverju blaði, hún var svohljóðandi: „Einstæð móðir vann í lottó“. Okkur var þá öllum uppálagt að hugsa um þessa staðalímynd af einstæðu móðurinni, að hún hlyti að vera mjög fátæk.  Í þessari vinnu var það alveg æpandi að það þarf að greina þennan hóp, þennan stóra hóp sem ítrekað kemur út á þann veg að hann hafi það verr en aðrir hópar, miklu betur til þess að geta ákveðið hvaða aðgerðir virka, út í hvað eigi að ráðast. Við þurfum að skoða hvort einstæðar mæður með menntun eru hugsanlega betur settar en einstæðar mæður með enga menntun. Ef við komumst að því þá getum við kannski sniðið úrræði okkar betur. Það kom mér á óvart og þó ekki, ég veit það ekki, að það vantar tölfræði um þetta. Þetta var það helsta sem ég vildi fjalla um í tengslum við jafnréttisáætlun, bara hugleiðingar um þessi mál. Ég lýk þessu á því að vekja athygli þingheims á nýjum tölum sem við vorum að taka saman um kynjahlutföll í lögbundnum nefndum og fyrirtækjum og starfshópum ráðuneyta sem þingflokkur Framsóknarflokksins hefur skipað í frá maí 2009 til maí 2011, sem sagt kynjahlutföllin hjá fulltrúum Framsóknarflokksins í þessum nefndum og fyrirtækjum og starfshópum ráðuneyta. Þetta eru einkar fínar tölur og ég ætla að enda þessa ræðu mína á því að monta mig af þeim fyrir hönd flokksins. Konur eru 34 í þessum nefndum og fyrirtækjum og starfshópum ráðuneyta og karlmenn eru 36, þannig að 51% eru karlar og 49% konur. Ég held að það sé alveg ágætur árangur. Ég vona að enginn sé svo smásmugulegur að fetta fingur út í það að karlar eru þó 51% en konur 49%. Auðvitað hefði verið flottara ef þetta hefðu verið 50% og 50%, en svona er nú lífið. Ég held að þetta ætti líka að vekja okkur til umhugsunar um það að jafnréttismálin snúast um það að hver og einn einstaklingur, hvert og eitt fyrirtæki, félög og stofnanir, hugsi um þessi mál og reyni að hafa þau í lagi í sínum ranni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hann kvartaði undan því að það vantaði upplýsingar um stöðu einstæðra mæðra og kannski feðra líka. Það vantar yfirleitt upplýsingar um stöðu heimilanna á Íslandi en það vill svo til að það liggja fyrir tvær tillögur um að kanna stöðu heimilanna, önnur frá mér og hin frá ráðuneytinu. Þær liggja inni í efnahags- og skattanefnd óunnar þannig að það er nú allur áhuginn á að fá upplýsingar um stöðu heimilanna. En þessar upplýsingar liggja út um allt, á kennitölum úti um allan bæ. Það er hægt að safna þeim saman á þrem vikum, hugsa ég. Varðandi skólana og áhrif þeirra á jafnrétti. Það er rétt að einstæðir foreldrar eiga oft í erfiðleikum með alls konar hluti varðandi leikskóla og grunnskóla. Til dæmi eru fyrirbæri sem heitir starfsdagar og foreldradagar, þá er einfaldlega lokað. Þjónustulund þessara stofnana gagnvart kúnnum sínum sem eru foreldrarnir, þeir eru kúnnarnir, er fjandsamleg. Þeir eru bara á móti sínum kúnnum. Þeir loka bara. Hvernig dytti mönnum í hug í banka, ferðafélagi, flugfélagi eða einhverju svoleiðis að hafa lokað af því að það sé starfsdagur eða þeir ætli að loka af því að þeir ætli að rabba við kúnnana? Þetta á náttúrlega að setja inn í skipulagið hjá þessum stofnunum þannig að starfsmenn geti haldið áfram og fólk þurfi ekki að hlaupa út um allan bæ til að redda pössun fyrir börnin þá daga sem er lokað. Svo vill oft þannig til - ég var með tvö börn, annað á leikskóla og hitt í grunnskóla og leikskólinn lokaði þennan daginn og svo kom að grunnskólanum, svo kom leikskólinn aftur og svo grunnskólinn. Þetta var allt sitt á hvað. Maður var hlaupandi út um allt og afar og ömmur eru að vinna þannig að þetta er ekki lengur eins gott og það var í gamla daga. Ég held að menn þurfi að laga þetta og bæta skipulag skólanna.

Frú forseti. Ég held að það sé alveg skýrt að ég deili áhyggjum þingmannsins af skorti á tölfræði. Þetta var líka sérstaklega bagalegt, eins og hann benti á, í umfjöllun félags- og tryggingamálanefndar um skuldamál heimilanna þar sem við ítrekað höfum gengið á þann vegg að hafa ekki nauðsynlegar upplýsingar um stöðu heimilanna. Umfjöllunin um jafnréttisáætlun sýnir líka að hér þarf að gera verulega bragarbót á til að við getum fjallað af skynsemi um þetta. Ég fagna því að hv. þingmaður kom í andsvari sínu inn á þetta með aðstöðuna í daglegu lífi vegna þess að ég óttast að ég hafi kannski ekki verið nógu skýr í ræðu minni, en ég heyri hins vegar að við hv. þingmaður hljótum að vera sammála um þetta, sem er sem sagt mikilvægi þess að búa svo um hnútana í upphafi áður en við vinnum frekari afrek í jafnréttismálum að það sé yfirleitt hægt að stunda vinnu, að þjóðfélagið sé allt þannig að það séu allir á sömu blaðsíðunni hvað það varðar. Til dæmis að að það sé viðurkennt að fólk sem á börn er í vinnu. Það er bara verulega langt í land hvað það varðar. Fæðingarorlofið er níu mánuðir en svo tekur við tímabil þar sem fólk þarf bara að redda sér. Það er undir hælinn lagt hvers konar dagmóður fólk fær, kannski vinnur hún bara til klukkan tvö. Hvað á fólk þá að gera? Hér er þjóðfélagið náttúrlega komið frekar skammt á veg með það að viðurkenna einfaldlega þá staðreynd að líklega þurfi flestir að vinna og þá þurfi að hafa þessa hluti í lagi. Það sem ég var að benda á í minni ræðu er að ef þessir hlutir eru ekki í lagi virðast þeir bitna ólíkt á kynjunum. Ég held að það þurfi að rannsaka betur.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára. Ég er svo lánsöm að hafa fengið að fjalla talsvert um þessa áætlun með félags- og tryggingamálanefnd og álit okkar liggur hér fyrir í prentuðu máli í mjög vönduðu nefndaráliti. En ég verð að viðurkenna að í allri þessari vinnu hefur maður aftur og aftur hugsað hversu ófullkomið samfélag okkar er í raun og veru. Við viljum svo gjarnan að samfélag okkar sé samskipa þar sem allir hópar samfélagsins sitji og standi jafnréttháir hlið við hlið, hvort sem það eru konur eða karlar, börn, útlendingar eða fatlað fólk. Í þannig samfélagi mundum við ekki þurfa sérstaka áætlun í jafnréttismálum því að það væri svo sjálfgefið og sjálfsagt að allir hefðu sama rétt, en við erum víst ekki komin þangað enn þá. Hér höfum við mjög ítarlega þingsályktunartillögu um áætlun í jafnréttismálum sem nefndin hefur eins og ég sagði áðan fjallað talsvert mikið um og breytt talsvert og bætt, finnst mér, í meðförum sínum. Í þessu nefndaráliti kemur ýmislegt fram og ég ætla bara að tæpa á örfáum atriðum. Þar kemur fram að í raun og veru er þessi tillaga áætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum og í henni kemur fram stefna og ákveðin verkefni. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar var mörkuð sú stefna að styrkja ætti stöðu jafnréttismála í stjórnkerfinu. Samkvæmt yfirlýsingunni hyggst ríkisstjórnin beita sér fyrir því að jafna hlutfall kynjanna á öllum sviðum samfélagsins og grípa til sértækra aðgerða sé þess þörf, að kynjasjónarmið verði höfð að leiðarljósi í aðgerðum til atvinnusköpunar svo gagnist bæði konum og körlum með fjölbreyttan bakgrunn, og síðan náttúrlega þetta hræðilega mál sem við náum ekki tökum á sem er kynbundinn launamunur. Það er sem sé stefna stjórnvalda að útrýma honum í samvinnu við hagsmunasamtök og aðila vinnumarkaðarins. Hér er einnig tiltekið og það kemur einnig fram í stefnumarkandi áætlun ríkisstjórnarinnar Ísland 20/20 að við viljum svo gjarnan að Ísland verði öflugt samfélag sem stendur vörð um velferð á sjálfbæran hátt í þágu allra samfélagshópa og að það verði tekið tillit til kynjasjónarmiða alls staðar. Okkur hefur þótt það mjög merkilegt, eins og fram kom í máli hv. varaformanns nefndarinnar, Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, að í þessari áætlun er aftur og aftur verið að ítreka það að fara eigi að lögum. Þetta er náttúrlega nánast óásættanlegt að við þurfum aftur og aftur að minna opinberar stofnanir á að það séu jafnréttislög í landinu og þeim beri að fara eftir þeim. Og það verður að segjast að það er dálítið niðurdrepandi að gera sér grein fyrir því að þetta sé ekki sjálfgefið og sjálfsagt að jafnréttislög séu alltaf höfð í huga. Það er virkilegt umhugsunarefni að við þurfum aftur og aftur að fara af stað í sérstök átaksverkefni til þess í raun að minna stofnanir á að það séu jafnréttislög í gildi í landinu. Talsvert er rætt um það í nefndaráliti okkar, og ég held að skipti mjög miklu máli, að þegar við setjum svona verkefni, svona átaksverkefni af stað séu markmið þeirra skýr og mælanleg þannig að hægt sé að fylgjast með framganginum og endurskoða þau. Í raun og veru þarf að fylgja hverju verkefni ítarleg verkefnalýsing þar sem fram kemur markmiðssetning, tímasetning og ábyrgðaraðilar. Nefndin leggur mikla áherslu á að ráðherranefnd um jafnrétti kynjanna setji sér skýrar reglur um slíka verkefnislýsingu þannig að þetta séu ekki bara fögur orð á blaði heldur skýrar áætlanir, tímasettar og markmiðssettar þannig að hægt sé að fylgja þeim vel eftir. Eitt af þeim atriðum sem við fjölluðum sérstaklega um var kyngreining upplýsinga. Það er mjög merkilegt að gera sér grein fyrir því að það skortir mjög að upplýsingar sem fyrir liggja um ýmis mál séu kyngreindar. Það er nú svo að skortur á upplýsingum leiðir oft til lakari ákvarðana og ómarkvissari verkefna- og áætlanagerðar og það er skýr lagaskylda að kyngreina gögn í opinberri hagsýslugerð. Þessu verðum við að muna eftir og minna stöðugt á, það á að kyngreina gögn. Nefndin áréttar í nefndaráliti sínu mikilvægi þess að hið opinbera sinni lögbundinni skyldu sinni og leggur til að þeir sem ekki sinna þessu lögbundna hlutverki verði áminntir ef þeir gera það ekki. En til þess að geta í raun og veru komist áfram, stigið skref upp á við eða fram á við í jafnréttismálum, verðum við að vera með góðar upplýsingar. Það er algjörlega kristaltært. Síðan langar mig til að fara nokkrum orðum um launamisrétti kynjanna. Við höfum talað dálítið um kynbundinn launamun, það hljómar kannski heldur skár en launamisrétti kynjanna. Nefndin komst að því að við ættum bara að kalla hlutina réttu nafni og þess vegna tölum við um launamisrétti kynjanna. Þetta er í raun og veru misrétti og þar með mannréttindamál. Það að kona og karl sem vinna sama starf fái ekki sömu laun fyrir það er náttúrlega algjörlega óásættanlegt. Einhvern veginn hefur okkur ekki tekist nógu vel að komast áfram, stíga skref áfram í þessu máli. Auðvitað má segja að umræða og meðvitund um mál sé út af fyrir sig alltaf ákveðið skref en við verðum að horfast í augu við það að við eigum hér mikið og stórt verk að vinna og við verðum að vinna mjög ákveðna aðgerðaáætlun í því sambandi. Við töluðum talsvert um að fyrirtæki gætu fengið svokallaða jafnréttisvottun og það ætti að geta verið eftirsóknarvert takmark fyrir fyrirtæki og stofnanir og hluti af ímynd þeirra, þau gætu jafnvel nýtt slíka vottun í auglýsingum og kynningarefni sínu. Við höldum að þetta geti verið eitthvað sem eigi að leggja mjög mikla áherslu á. Það að fyrirtæki geti sagt að það hafi fengið jafnréttisvottun ætti að gera það eftirsóknarvert að starfa hjá slíku fyrirtæki. Síðan langar mig til að ítreka hér að talað er um að gera þurfi sérstaka úttekt á launamisrétti á landsbyggðinni. Það er nefnilega þannig, þó að erfitt sé að finna skýringar á því, að kynbundið launamisrétti er meira á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Kannski er það að einhverju leyti vegna þess að störfin eru fábreyttari en alla vega þurfum við að finna út hvers vegna svo er og reyna að vinna aðgerðaráætlun til að breyta því. Síðan er þetta með starfsstéttirnar. Nefndinni voru kynnt þau sjónarmið að mikilvægt væri að gera sérstaka úttekt á launamisrétti kynja í þeim starfsstéttum þar sem annað kynið er ráðandi. Eitt af einkennum íslensks vinnumarkaðar er að hann er mjög kynskiptur og það er talið jafnvel afgerandi forsenda fyrir launamisrétti kynjanna. Þetta verður að skoða sérstaklega. Hluti af þessu er auðvitað sú staðreynd að ákveðin störf hafa verið kölluð hefðbundin kvennastörf. Þau störf lúta oft að því að vinna með fólk. Því miður virðist það vera þannig að gildi slíkra starfa til launa eru oft og tíðum lægra metin en annarra starfa, t.d. þess að gæta peninga. Það virðist oft vera talið miklu mikilvægara og fyrir það eigi maður að fá hærra greitt en það að hugsa um fólk, að mennta fólk og kenna fólki, að það skipti ekki svo miklu máli að fyrir það eigi að greiða há laun. Eins og ég sagði hafa þessar stéttir oft og tíðum verið kallaðar kvennastéttir, sem hafa í raun og veru verið með manngildissjónarmið. Við vitum að margar konur standa daglega í þeirri baráttu að reyna að samræma heimilislíf og þátttöku í atvinnulífi og það gera karlar að sjálfsögðu líka. Þetta er eitt af því sem við vitum öll að er ákveðinn undirliggjandi grundvallarþáttur. Öll viljum við svo gjarnan eiga gott heimili og búa börnum okkar gott heimili en um leið viljum við nýta þekkingu okkar, reynslu og menntun til þess að vera þátttakendur í atvinnulífinu. Það virðist því miður þannig að metnaðarfull þátttaka í atvinnulífinu virðist oft og tíðum vera mjög tímafrek og það hefur hindrað sumar konur í því að gefa sig að fullu í atvinnulífið vegna þess að þær vilja svo gjarnan hlúa að heimilunum. En með þessu er ég á engan hátt að dæma karla, mjög margir karlar hafa nákvæmlega sömu hugsjón og vilja gera þetta. Vonandi náum við einhvern tímann þeirri útópíu að það verði sjálfsagt og eðlilegt að þetta sé algjörlega samræmanlegt. Mig langar að lokum líka til að koma inn á jafnrétti og fjölmiðla. Við verðum að horfast í augu við það að fjölmiðlar gegna lykilhlutverki varðandi svo mörg mál og ekki síst jafnréttismál og alla lýðræðislega umræðu. Það kemur fram víða að miklu fleiri karlar og miklu hærra hlutfall karla eru viðmælendur í fréttum fjölmiðla um fjármálafyrirtæki, t.d. í aðdraganda bankahrunsins. Þar voru þeir 97% en konurnar voru 3%. Það virðist vera þannig að stjórnmálakarlar fái almennt meiri umfjöllun en stjórnmálakonur. Þetta er virkilegt umhugsunarefni. Til dæmis eru til rannsóknir sem sýna að fyrir kosningar til Alþingis 2009 var þar verulegur munur. Mig langar aðeins til að vitna í nefndarálit meiri hluta menntamálanefndar um fjölmiðlafrumvarpið en þar var sérstaklega tiltekið um jafnrétti. Mig langar til að lesa hér upp, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur jafnframt til þá breytingu að fjölmiðlaveitur skuli virða jafnrétti kynjanna sem og að tryggja að mismunandi sjónarmið komi fram í umfjöllun um fréttir og fréttatengt efni, jafnt karla og kvenna. Meiri hlutinn leggur á það þunga áherslu að ákvæði jafnréttislaga verði virt í störfum og umfjöllun fjölmiðla á Íslandi enda er jafnrétti kynjanna einn af hornsteinum lýðræðisins.“ Hér sjáum við að enn einu sinni er minnt á að það séu gildandi jafnréttislög í þessu landi. Aftur og aftur er verið að tíunda það. Það kemur einnig fram í fjölmiðlafrumvarpinu að fjölmiðlaveitum ber að skila inn ákveðnum skýrslum til fjölmiðlanefndar þar sem kemur fram hvernig þessum málum er skipað hjá þeim, þar sem í raun og veru kemur fram ákveðin jafnréttisáætlun og aðgerðaáætlun um það hvernig vinna eigi gegn staðalímyndum kynjanna. Við verðum að horfast í augu við það að birtingarmynd kynjanna í fjölmiðlum skiptir mjög miklu máli. Þar kemur fram ákveðin fyrirmynd komandi kynslóða. Við verðum að tryggja að það komi fram í fjölmiðlum að konur og karlar hafi jöfn áhrif í samfélaginu og jöfn tækifæri. Til að við getum í raun komist alla þá leið sem við viljum fara í jafnréttismálum verðum við að vera góðar fyrirmyndir komandi kynslóða þannig að eftir einhverja áratugi þurfum við ekki að vera að samþykkja hér og vinna með jafnréttisáætlanir. Ég vil enda mál mitt eins og ég hóf það. Við stefnum að samskipun í samfélaginu þar sem áætlun eins og þessi er óþörf en í leiðinni verðum við víst að horfast í augu við að svona áætlun þarf að vera til, vönduð og markviss. Mér finnst þessi áætlun vera það og þess vegna styð ég hana heils hugar.

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit frá hv. félags- og tryggingamálanefnd um tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára. Ég skrifa undir það en það er ekki þar með sagt að ég sé yfir mig hrifinn af öllum þeim lögum sem gilda um jafnréttismál á Íslandi. Til dæmis er ég ekkert voðalega hrifinn af lögum sem kveða á um að konur skuli eiga rétt á að vera í stjórnum félaga bara vegna þess að þær eru konur. Þegar hins vegar búið er að setja lög fer ég að þeim og fellst á þau sem slík. Þess vegna skrifa ég undir þetta nefndarálit þar sem einmitt er fjallað um að konur vanti í stjórnir og annað slíkt. Það er dálítið undarlegt eins og hér hefur komið fram að lesa tillögu til þingsályktunar um áætlun í jafnréttismálum þar sem endalaust er verið að hvetja opinbera starfsmenn til að fara að lögum. Þetta er dæmi um agaleysi í þjóðfélaginu. Lög eru lög og þá eiga menn að fara að þeim, að sjálfsögðu, umferðarlögum sem öðrum lögum. Ég mundi vilja að menn yrðu dálítið agaðri, til dæmis gæti ráðherra spurt forstöðumenn stofnunar sem ekki kyngreinir upplýsingar: Ertu nokkuð að hætta, vinurinn? Ef hinn segir: Nei, nei, ég ætla ekkert að fara að hætta. Þá segir hann: Komdu þessu í lag innan viku. Þá fer forstjórinn væntanlega til forritarans sem gerir þetta og spyr hann: Ertu nokkuð að hætta, vinurinn? Og forritarinn segir: Nei, ég vil nú ekki vera atvinnulaus um þessar stundir. Komdu þessu þá í lag í hvelli. Og upplýsingarnar koma. Það er svona sem þarf að vinna, frú forseti. Menn eiga ekki að komast upp með það að fara ekki að lögum. Heilmiklar tölulegar upplýsingar sem koma fram aftast í þessari tillögu til þingsályktunar eru mjög sláandi. Í fyrsta lagi ætla ég að spyrja: Hvers vegna í ósköpunum viljum við jafnrétti? Viljum við yfirleitt jafnrétti? Er ekki bara ágætt að hafa ójafnrétti? Það sem mælir helst með því að hér sé jafnrétti er siðferðilegs og hreinlega efnahagslegs eðlis. Ef ekki er jafnrétti og óhæfari karlmenn eru ráðnir til að sinna stöðum og þeim jafnvel borguð hærri laun verður minni arðsemi í þjóðfélaginu. Það að ráða ekki hæfasta starfsmanninn, sem væri þá kona, til að gegna ákveðnu starfi gerir það að verkum að starfinu er verr sinnt og að þjóðfélagið í heild sinni tapar á því. Þjóðfélagið tapar á ójafnrétti, frú forseti. Ég er að reyna að undirstrika það, en svo er þetta auk þess siðferðilegt. Vil ég til dæmis að dætur mínar séu meðhöndlaðar verr en synir mínir og þurfi að sætta sig við lægri laun? Vil ég að það sama um systur mínar eða bræður? Nei, ég vil það ekki. Ég sætti mig ekki við það. Þannig er þetta bæði siðferðilegt og hreinlega hagfræðilegt atriði. Svo kemur spurningin: Er jafnrétti? Ég segi nei. Það er svo langt því frá. Ég hef alltaf tekið sem mælikvarða að mæta á aðalfund Seðlabankans þar sem væntanlega rjóminn af fjármálakerfinu mætir. Ég mætti reyndar ekki síðast, ég gat það ekki, en ég geri ráð fyrir að jafnfáar konur hafi verið sem endranær á þeim fundi sem segir mér að það er ekki jafnrétti. Svo þegar maður skoðar þessar töflur eða línurit sem því miður eru mjög ólæsilegar, það mætti bæta úr því með litlum tilkostnaði, sér maður strax að í störfum við umönnun er fjöldi kvenna yfirgnæfandi, og því fleiri konur sem börnin eru yngri. Launin eru líka mjög lág. Af hverju vinna ekki karlar við umönnun? Af hverju ekki? Hvað veldur því að kona sækir um á leikskóla þó að launin séu svona lág? Hvað veldur því eiginlega? Það var talað um minna jafnrétti úti á landi. Hvers vegna í ósköpunum sækja konur úti á landi ekki um pláss sem sjómenn? Það kemur fram í gögnunum að 100% sjómanna séu karlmenn. Ég trúi því reyndar ekki, en það kemur fram í gögnunum. Mjög stór hluti sjómanna er karlmenn og ég skil ekki af hverju. Þetta eru hálaunastörf oft og tíðum. Hvers vegna sækja konur ekki um að verða sjómenn? Hvað veldur því eiginlega? Ég skil það bara ekki. Og múrarar? Reyndar er múrarastarfið dálítið erfitt, ég fellst á það, líkamlega erfitt, en eftir að múrsprautur komu og annað slíkt held ég að starfið sé alveg viðráðanlegt fyrir konur líka. Það er líka sagt í þessum gögnum að í þeirri grein séu karlar 100% starfsmanna. Síðan er hérna brottfall úr framhaldsskólum. Það eru yfirgnæfandi karlmenn. Hvernig í ósköpunum stendur á því? Af hverju er það ekki rannsakað? Af hverju er ekki kannað hvað veldur brottfalli hjá karlmönnum sem oft er heilmikið niðurbrot á sjálfsvirðingu og annað slíkt? Svo eru konur í vaxandi mæli að yfirtaka háskólana. Hvernig stendur á því? Er það æskilegt? Er æskilegt að karlmenn verði í einhverjum skilningi ómenntaðri en konur? Ég held að mjög margt segi manni að við þurfum að gæta okkar. Mig langar að tala um fæðingarorlofið sem Sjálfstæðisflokkurinn átti mikinn þátt í að koma á og ég studdi eindregið á sínum tíma. Ég hélt jómfrúrræðu mína einmitt um fæðingarorlof og hvað það væri mikill munur á milli kynjanna á þeim tíma. Það er langt síðan, löngu fyrir feðraorlofið. Nú er búið að eyðileggja það. Það er búið að lækka hámarkið aftur og aftur, það var sett hámark á hverjir fengju þetta, menn með há laun fengu ekki bætur tengdar tekjum í fæðingarorlofi sem segir mér ekkert annað en það að fólk vill jafnrétti hjá lágu tekjunum en ekki hjá háu tekjunum. Þar eiga karlmennirnir að vera áfram. Það er akkúrat það sem er gert með því að gera karlmenn sem stjórnendur ódýrari en konur sem stjórnendur. Ég lagði til á sínum tíma og barðist fyrir því að jafnréttisvottun yrði sett í gang. Mér skilst að það sé komið í sæmilegan farveg og ég vonast til að það verði fljótlega ofan á. Það er nokkuð sem fyrirtækin taka á sig sjálfviljug. Hættan við jafnréttisbaráttu, þegar farið er að ráða fólk til að berjast fyrir jafnrétti, er að það myndist jafnréttisiðnaður eins og gerist í áfengisvörnum og öðru slíku, það myndist bara iðnaður í kringum jafnrétti. Fólk sem starfar við þetta í áratugi fer að hugsa um lífeyrisréttindi sín, fríið o.s.frv. og neistinn sem felst í því að menn berjist fyrir einhverju dofnar og getur jafnvel snúist upp í andhverfu sína vegna þess að þeir sem vinna í jafnréttisiðnaðinum - hvað mundi gerast ef næðist algjört jafnrétti? Starfsmennirnir yrðu atvinnulausir.  Svo hefur verið bent á, ég hef bent á það líka, að einstæðir forsjárlausir feður með nokkur börn, tvö, þrjú börn - menn geta lent í því að eiga tvö, þrjú börn og skilja. Það kemur fyrir. Ef þeir fá ekki forsjá yfir börnunum sínum eru þeir í virkilega slæmum málum, sérstaklega ef þeir eru atvinnulausir. Þeir geta tæpast lifað en það hefur enginn áhuga á þessu misrétti af því að þetta eru karlmenn. Ég held að jafnréttisumræðan þurfi að fara að snúast líka um karlmenn, ekki bara um konur. Vissulega er ástæða til að gæta að stöðu kvenna, því að hún er mjög slæm, en það vill svo til að verstu dæmin sem maður sér á Íslandi um stöðu einstaklinga eru forsjárlausir feður með tvö, þrjú börn. Atvinnulausir, forsjárlausir feður geta ekki lifað. Mér finnst að það þurfi að taka á því. Það er einmitt verið að ræða það í þessari nefnd um endurskoðun almannatryggingakerfisins og velferðarkerfisins sem ég á sæti í. Ég er samt með á þessari þingsályktunartillögu og ég vonast til að þetta mjaki jafnréttismálum eitthvað fram, en maður er orðinn dálítið leiður á því hvað þetta gengur hægt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir fór mjög vel yfir nefndarálit hv. félags- og tryggingamálanefndar hér áðan. Eins og fram kom í máli hennar eru allir hv. þingmenn nefndarinnar á álitinu. Ég er ánægð með að verið sé að bæta áætlun í jafnréttismálum til fjögurra ára en set spurningarmerki við ákveðna liði í áætluninni þrátt fyrir að ég sé sammála nefndarálitinu. Ég er algjörlega ósammála því að neyða stjórnendur og aðra til að ráða fólk eftir kyni. Ég er og hef alltaf verið á móti kynjakvóta. Ég er sammála því að maður ráði einstaklinga eftir hæfileikum og getu hvers einstaklings; kynferði eigi ekki að ráða. En þar sem ekki er verið að setja lög um 60:40 leiðina, heldur verið að fá fyrirtæki í einkageiranum til að undirbúa sig undir gildistöku laganna 2013 og ýta á ráðuneyti og aðra að fara eftir lögum, skrifa ég undir þetta. Ég ítreka það að ég er og hef alltaf verið á móti ákvæðum um að kyn eigi að ráða því hvort einstaklingur fær vinnu eða ekki. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson ræddi aðeins um dagvistun og önnur almenn mál sem koma að jafnrétti. Ég er sammála þingmanninum um það að ég held að mesta jafnréttismál Íslandssögunnar væri bætt úrræði í dagvistunarmálum. Ég tel mjög mikilvægt að hv. þingmenn hafi í huga að koma ekki reglulega inn í umræðuna með eitthvað sem við höfum ekki upplýsingar í höndunum um og getum ekki notað, eins og til dæmis þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra svarar öllum spurningum um gjaldmiðilsmál með evrunni. Hún er ekki til staðar, hún mun ekki bæta neitt í augnablikinu. Við erum ekki að fara að taka upp evru á morgun eða hinn, hún er ekki eitthvað sem við getum notað. Það er eins með áætlun í jafnréttismálum. Þetta á að vera áætlun með verkefnum sem eru áþreifanleg og mælanleg. Það eru ákveðin verkefni sem sett eru fram í áætluninni sem eru mælanleg. Það er mjög gott. Þegar verið er að setja peninga, skattfé borgaranna í ákveðin verkefni viljum við sjá mælanlegan árangur. Mig langar sérstaklega að tæpa á 5. lið, það heitir „Kyngreining upplýsinga“. Mig langar að árétta það, ég held ég fari rétt með, að LÍN kyngreinir ekki upplýsingar sínar. Ég skil það ekki. Ég skil ekki hvernig LÍN, Lánasjóður íslenskra námsmanna, getur komist upp með það að vera ekki með kyngreiningu á upplýsingum sínum. Við tölum hér um að karlmenn, ungir drengir, detti út úr framhaldsskólum. Við erum síður að fá þá inn í háskóla. Konur eru orðnar í miklum meiri hluta í háskólanum, sem mér finnst frábært en mér finnst samt ekki frábært að karlmenn séu hættir að fara í skóla. Hefur það eitthvað að gera með það að karlmenn hafi tækifæri til að fá hærri tekjur án þess að fara í nám? Hefur það eitthvað með það að gera að tekjur þeirra eftir sumarvinnu eru hærri þannig að lægri námslán eru í boði og karlmenn sæki ekki í skólann? Er eitthvað í reglum LÍN, eða í sambandi við úthlutun hjá LÍN, sem gerir það að verkum að við fælum kannski karlmenn frá háskólanámi? Ég held að þetta séu upplýsingar sem menntamálaráðuneytið eigi að sækjast fast eftir að fá. Þetta er lögbundin skylda, að kyngreina upplýsingar. Svo er annað atriði sem talsvert var rætt um í nefndinni, eftir að ég kem inn í þetta - ég tek það fram að ég var ekki í þeirri vinnu allan tímann, þessi þingsályktunartillaga hefur verið lengi til umfjöllunar í nefndinni - en það er í sambandi við kynbundið ofbeldi. Mig langar, með leyfi forseta, að fá að lesa smáklausu: „Í bók Ingólfs V. Gíslasonar, Ofbeldi í nánum samböndum, orsakir, afleiðingar og úrræði , sem kom út á vegum félags- og tryggingamálaráðuneytisins árið 2008, kemur fram að karlar verða fyrir því að konur beiti þá ofbeldi. Ofbeldi milli para getur verið gagnkvæmt. Börn verða fyrir ofbeldi foreldra, systkina og aldraðir verða fyrir ofbeldi ættingja sinna. Þá er ofbeldi einnig til staðar í samböndum samkynhneigðra.“ Ég held nefnilega að það sé mjög þarft að opna þá umræðu að ofbeldi á sér stað á mjög mörgum stöðum í samfélaginu. Ofbeldi, þar sem konur eru gerendur, er alveg gífurlega falið. Ég veit að samkvæmt rannsóknum eru karlmenn miklu oftar gerendur í ofbeldi gagnvart börnum og konum, kynferðisofbeldi og öðru, en konur eru líka gerendur. Við þurfum að opna þessa umræðu. Það er mjög erfitt, virðist vera, að vera karlmaður og verða fyrir ofbeldi af hendi konu og koma fram og segja frá því. Þetta er miklu erfiðara mál við að eiga, af því að það er mjög falið, en þó eru til rannsóknir. Ég er mjög ánægð með að nefndin tók þetta inn í nefndarálit sitt, þetta er eitthvað sem við þurfum að vekja athygli á, ofbeldið er alls staðar í samfélaginu og við þurfum að takast á við alla þætti þess. Þannig skapast jafnrétti. Jafnrétti er jafnrétti milli kynja - réttur til allra til að vera sá einstaklingur sem hann er; það tel ég vera jafnrétti. Mig langar að nefna annað atriði til viðbótar, það er í athugasemdum Sambands sveitarfélaga. Þar kemur fram að þeir gera athugasemd við 30. gr., sem er um kennaramenntun. Þeir vilja vekja athygli hv. félags- og tryggingamálanefndar á því að Alþingi eða ráðuneytin eru ekki einráð um það hvernig námskrár eru settar upp og hvernig námsskipulag er sett upp, heldur á þetta að vera samvinnuverkefni og mikilvægt að allir hagsmunaaðilar komi að mótun námskrár fyrir kennaranám. Ég tek undir það. Það er aðeins tæpt á því í 30. lið, með leyfi forseta: „Inntak kennaramenntunar verði endurskoðað og háskólar hvattir til að innleiða námskeið í kynjafræðum fyrir alla nemendur.“ Ég er sammála þessu, þetta þarf að bæta. Einnig þurfum við að vera í samráði við þá hagsmunaaðila sem koma þarna að. Sú umræða er alltaf í gangi að það vanti tilfinnanlega karla í stétt leikskólakennara og stétt grunnskólakennara og ætla ég, með leyfi forseta, að fá að vitna í tölur frá sambandinu: „96% af starfsfólki við uppeldi og menntun í leikskólum eru konur og 79% af starfsfólki við kennslu í grunnskólum eru konur.“ Þarna þurfum við að taka okkur tak. Það hefur verið gagnrýnt að farið sé í það að lengja kennaranám - sem ég reyndar er hlynnt, ég tel að það sé gott að kennaranámið sé lengt - því að það verði til þess að við fáum ekki karla í þetta starfa. Ég veit ekki hvað liggur að baki þeim rökum, en mér finnst nauðsynlegt að opna þessa umræðu, þetta er átak sem við þurfum að leggjast í. Þær fyrirmyndir sem börnin hafa skipta líka máli í praxís, í daglegu umhverfi. Hvað hef ég fyrir framan mig? Ég hef pabbann sem er á sjó, ég hef mömmuna sem er kennari. Þetta er samfélagsmein sem við þurfum að breyta, þessar staðalímyndir. Ég læt máli mínu lokið. Ég er sátt við mjög margt sem kemur fram, en set spurningarmerki við ákveðna þætti en styð samt nefndarálitið eins og fram hefur komið.

Frú forseti. Hv. þingmaður spurði hvernig stæði á því að karlmenn sæki minna í háskóla en konur og hvað ylli því. Ég held að ég hafi svarið og ég kom með það fyrir nokkrum árum, það er hve börn eru oftryggð í kerfinu. Ég leyfi mér að segja oftryggð vegna þess að ég hygg að það sé borgað og lánað með barni - fyrir mörgum, mörgum árum voru það 70–80 þús. kr. með hverju barni sem viðkomandi fékk lánað eða í styrk. Það þýðir, vegna þess að börn eru af einhverjum dularfullum ástæðum yfirleitt hjá móðurinni við skilnað, að það er mjög hvetjandi fyrir konur með börn, þar sem það eru oftast konur en ekki karlar, að fara í háskóla. Þetta er eitthvað sem þarf að kanna í öllu kerfinu, hvort það sé virkilega þannig að kerfið breyti hegðun fólks, að einhverjir hópar fara í háskóla frekar en aðrir vegna þess að bótakerfið hvetji til þess. Þetta held ég að sé mjög brýnt að skoða. Vegna spurningar hv. þingmanns mun ég fara í það núna að kanna þetta aftur, hvernig þessar bætur og lán frá lánasjóðum koma inn. Það sem er athyglisverðast í þessu öllu saman er að námsmenn fá lánað fyrir framfærslu, eru þar af leiðandi ekki með háar tekjur og þar af leiðandi fá þeir barnabætur skattkerfisins. Ef þeir eru öryrkjar fá þeir engar skerðingar o.s.frv. Þeir fá allt saman meira og minna óskert af bótum og fá lán þess utan fyrir framfærslunni. Þetta er náttúrlega mikill galli í kerfinu af því að lánin eru yfirleitt ætluð til framfærslu og bæturnar sömuleiðis. Það eru skerðingar á bótunum vegna tekna til að mæta því að menn hafi annað til framfærslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni upplýsingarnar og bíð bara spennt eftir því að sjá hvað kemur út úr könnun hans.

Virðulegi forseti. Í fréttum síðustu daga í fjölmiðlum hefur verið áberandi umræða um kæru á hendur framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Dominique Strauss-Khan, vegna nauðgunar, ákæru um að hafa nauðgað hótelþernu á hóteli sem hann gisti á í New York. Það hefur vakið mig til umhugsunar um þátt fjölmiðla í jafnréttismálum hvernig sagt hefur verið frá þessu máli því að á nokkrum stöðum er talað um að Dominique Strauss-Khan hafi jú áður lent í vandræðum vegna samskipta sinna við konur og þar fram eftir götunum. Það orðalag sem hefur verið notað í þessu máli hefur truflað mig mjög og hvernig það er lagt upp af tilteknum fjölmiðlum. Ég kom að því í fyrradag þegar í gangi var umræða um utanríkismál hversu mikilvægt það er þegar fólk verður fyrir ofbeldi, hvort sem eru konur eða börn eða menn eða drengir, hvernig samfélagið talar um það, hvernig samfélagið tekur á ofbeldinu. Ef það tekur ekki á því með réttum hætti, ef það ræðir ekki um það með varfærinni og tillitsamri nálgun og virðingu í garð fórnarlambsins, ef það greiðir ekki úr því hratt og örugglega innan dómskerfis með ákæruvaldinu, þá er það ítrekun á brotinu, þá gerir það brotið og ofbeldið enn verra fyrir þann sem fyrir því verður. Þannig er samfélagið að ítreka brotið gegn fórnarlambinu. Þetta á við um allt ofbeldi, þar með talið kynbundið ofbeldi og nauðganir. Það hefur ítrekað verið bent á það hérlendis, eins og auðvitað víða um heim, sem er staðreynd, hversu fáar t.d. nauðganir enda í kærum, hversu fáar kærur eru síðan dæmdar og hversu mikilvægt það er að við tökum á því sem samfélag með tilliti til brotaþola, vegna þess að þetta ítrekar, eins og ég sagði áðan, brotið gagnvart þeim sem það þolir. Það sama á við hvernig við ræðum um hlutina. Þess vegna vildi ég í upphafi máls míns vekja sérstaka athygli á fjölmiðlum og þætti fjölmiðla þar sem ég vil í rauninni meina að það sé þörf á jafnréttisfræðslu innan fjölmiðla og nefndin beinir því sérstaklega til velferðarráðuneytis og mennta- og menningarmálaráðuneytis að huga að því að gerð verði sérstök úttekt eða könnun á fjölmiðlum og jafnrétti. Nefndin telur mikilvægt að fjölmiðlar hafi skýra jafnréttisáætlun og aðgerðaáætlun um það hvernig eigi vinna gegn staðalímyndum kynjanna. Jafnréttismál fjölmiðlanna snýst ekki bara um hversu miklu minna og sjaldnar er talað við konur en karla, hversu miklu sjaldnar er leitað til þeirra, hvort heldur er sem sérstakra álitsgjafa, vegna pólitíkur eða annars, heldur snýst það einmitt líka um þessa alvarlegustu birtingarmynd misréttis kynjanna sem er kynbundið ofbeldi og hittir þolendur kynbundins ofbeldis beint í hjartastað. Í þessu samhengi langar mig líka að benda á klausu nefndarinnar þar sem hún telur „vert að huga að völdum, áhrifum og framgangi kvenna innan fjölmiðlanna sjálfra og hvernig jafnréttismarkmiðum er framfylgt á vinnustöðum á sviði fjölmiðlunar“. Það er að sjálfsögðu fagnaðarefni að það eigi einmitt að framfylgja aðgerðaáætlun sem varðar kynbundið ofbeldi og hvernig tekið er á því. Það er auðvitað líka fagnaðarefni hin svokallaða austurríska leið, sem hefur birst hér í frumvarpi innan þingsins, þar sem ofbeldismaður er fjarlægður af heimili en fórnarlambið ekki, og önnur mál er varða vændi sem er sérstaklega tekið á í aðgerðaáætluninni líka. Eins og ég segi, þetta er alvarlegasta birtingarmynd misréttisins og það er skylda okkar allra að tryggja að samfélagið ítreki ekki brotið, ítreki ekki þjáninguna og bæti við sársaukann með því að tala ekki af nógu mikilli þekkingu og skilningi um þessi mál. Í nefndarálitinu er tekið á ýmsum þáttum eins og komið hefur fram í þeirri góðu umræðu sem hér hefur farið fram. Önnur birtingarmynd misréttisins er á vinnumarkaði og sést í launamisrétti kynjanna sem ýmsir hafa komið að hér og nefndin telur að sjálfsögðu mikilvægt að útrýma launamisrétti kynjanna og brýnir stjórnvöld til að leita allra leiða til þess. Það er m.a. komið inn á vegvísi um jafnrétti og jafnréttisvottun og verkefni því tengd sem átti að ljúka fyrir 1. janúar 2010 og verður nú að hraða. Einnig áréttar nefndin mikilvægi þess að gera sérstaka úttekt á launamisrétti kynjanna í þeim starfsstéttum þar sem annað kynið er ráðandi. Eins og við vitum er íslenskur vinnumarkaður mjög kynskiptur eftir starfsgreinum og það er ein af afgerandi forsendum fyrir launamisrétti kynjanna. Auðvitað er brýnt að rannsaka heildstætt þetta launamisrétti og taka á því nokkuð hraustlega, því að jafnvel þótt við höfum rætt um þetta í þó nokkuð mörg ár hreyfast þau mál enn þá allt of hægt. Annað sem tekið er á er fæðingarorlof þar sem liggur fyrir skýrslubeiðni frá félags- og tryggingamálanefnd til hæstv. velferðarráðherra um hvaða áhrif niðurskurðurinn hefur haft á töku fólks á fæðingarorlofi, sérstaklega feðra. Hins vegar er ýmislegt sem þyrfti að kanna og greina betur í þessum efnum. Við Íslendingar höfum oft vitnað í lögin um fæðingarorlof og framkvæmd þeirra hérlendis sem einhvers konar flaggskip jafnréttisstefnu okkar og það hversu framarlega við erum þó komin í samanburði við ýmsa aðra þótt enn sé langt í land. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál ef feður eru að hætta við að taka fæðingarorlof, það er alvarlegt mál bæði fyrir konur og karla, mæður og feður, og það er mikilvægt að við gerum okkur skýra grein fyrir stöðunni eins og hún er. Ég, eins og margir fleiri hér inni held ég í öllum flokkum, á þá draumsýn að við endum fyrr en síðar með tólf mánaða fæðingarorlof alls en ekki níu mánuði eins og nú er svona til samræmis við það sem gerist best. Þegar við verðum komin úr þessari mestu efnahagslegu krísu okkar verður það vonandi eitt af okkar fyrstu verkum að tryggja enn lengra fæðingarorlof á þessum viðkvæmu fyrstu tímabilum lífs ungviðis þjóðar okkar og að tryggja enn betur rétt mæðra og feðra og allra foreldra í þessum efnum. Það er líka rætt, eins og hér hefur komið fram, um svokallað fjölþætt jafnrétti þar sem nefndinni var bent á að jafnréttishugtakið hefði auðvitað víðari skírskotun en túlkun þess í jafnréttislögum gefur til kynna, við getum talað um jafnrétti, ekki bara kvenna og karla, heldur jafnrétti og full mannréttindi fatlaðra, samkynhneigðra, fólks af erlendum uppruna o.s.frv. Þetta eru mjög góðar ábendingar. Mig langar líka að benda að reynslan kennir okkur - og nefndin tekur í rauninni þá afstöðu að það þurfi að sjálfsögðu að taka þetta mjög alvarlega og við bíðum frekari verkefna í þessum málum á öðrum sviðum með öðrum frumvörpum þar sem þessi jafnréttisáætlun taki jú bara á jafnrétti kvenna og karla - það sem mig langaði að benda á í þessu samhengi er að reynslan sýnir okkur að þar sem jafnrétti kynjanna hefur hlotið hvað mestan framgang eða er komið hvað lengst, ég held þó að segja megi að hvergi sé það komið á til fulls, haldast svolítið í hendur mannréttindi og réttindi ýmissa annarra hópa, svo sem fatlaðra, samkynhneigðra o.s.frv. Það er því gott að hafa í huga eins og hér hefur komið fram líka að jafnrétti kynjanna eða kvenfrelsi snýst ekki bara um konur, það snýst líka um karlmenn. Og bara það, eins og ég nefndi um fæðingarorlofið áðan, að nú sjái mín börn þegar þau alast upp feður og karlmenn ganga um með barnavagn út um allan bæ, sem gerðist ekki þegar ég var barn, alla vega man ég ekki eftir því, hvað þá enn eldra fólk - bara það breytir samfélagi, breytir hugsun okkar og viðhorfum til góðs sem ýtir þá undir jafnrétti. Hvað fjölþætta jafnréttið varðar telur nefndin samt og vill leggja til þetta sérstaka verkefni um stöðu fatlaðra kvenna. Ég tel það mjög brýnt og mikilvægt og nefndin hefur auðvitað líka almennt í sínu starfi lagt áherslu á bætt réttindi fatlaðs fólks og full mannréttindi. Fatlaðar konur eru í miklum áhættuhópi hvað varðar ofbeldi, meiðsli og misþyrmingar og því er mjög mikilvægt að kanna stöðu þeirra sérstaklega. Í heild má segja að þessi áætlun í jafnréttismálum ber auðvitað með sér að leggja eigi enn meiri þunga og vigt í jafnréttismál, sem er gríðarlega jákvætt skref fram á við, og það eru ýmsir aðrir þættir sem lúta að þeim skrefum til þess sem hér er tæpt á. Það er sjálfsagt og rétt, eins og hér er lagt til, að það komi svokallað jafnréttismat á frumvörp eða gátlisti um jafnrétti, hvaða áhrif það hafi á jafnrétti þegar frumvörp verða að lögum. En eins og komið hefur fram áður í dag er auðvitað ankannalegt, svo ekki sé meira sagt, að svo mikið púður fari einfaldlega í það að reyna að fá fólk, opinberar stofnanir og fyrirtæki til að fara að lögum. Þetta hefur verið rætt nokkuð í nefndinni. Hlutfall kynja við skipun í nefndir, ráð og stjórnir er í landslögum, kyngreining upplýsinga er í lögum. Það að það sé svona mikið mál að tryggja að fólk fari að þeim lögum er auðvitað umhugsunarefni. En það verðum við að gera. Svona er raunveruleikinn og veruleikinn eins og hann blasir við. Það verður því að fara í þau verkefni sem lúta að þessu og auka bæði þekkingu og skilning og meðvitund um þau lög sem gilda í landinu í þessum efnum. Það hefur verið komið nokkuð inn á dagvistunarmál hér í dag. Ég ætla að leyfa mér taka heils hugar undir með þeim sem þau hafa rætt. Þetta er gríðarlega mikið ekki bara fjölskyldumál og barnamál, heldur jafnréttismál. Svo ég tali fyrir sjálfa mig fannst mér ég hafa unnið í lottóinu þegar sonur minn fékk fyrir skömmu pláss á leikskóla. Og talandi um fjölskylduvæna vinnustaði virðist það í praxís vera stefna Alþingis að hér eigi ungar konur á barneignaraldri ekki að vera vegna þess að það er gríðarlega erfitt að sameina fjölskyldu með ung börn, eins og bæði konur og karlar hér innan húss þekkja, og vinnuna hér. Þar held ég að ég hljóti að tala bæði fyrir þingmenn og starfsmenn, sem oft gleymast í þessari umræðu og er talið ekkert mál að séu hér langt fram á kvöld og eigi síðan að vinna að ýmsum verkefnum og skýrslugerðum og fleiru eftir að við þingmenn erum þó farin heim. Nóg um það að sinni. Þetta er eitthvað sem snertir okkur öll hvar svo sem við vinnum. Varðandi athugasemd um að kyn eigi ekki að ráða hvort við fáum vinnu, það er alveg hárrétt. Við erum einmitt í þessum jafnréttisleiðangri vegna þess að reynslan hefur verið og var sú til langs tíma að karlmenn gengu jafnvel fyrir þótt þeir væru ekki hæfari en konan sem sótti um og jafnvel langt í frá. Það er að sjálfsögðu ekki nóg að kanna og greina og mæla og rannsaka, heldur að gera. Jafnrétti krefst aðgerða. Stundum blasir það við, jafnvel þótt engar greiningar liggi fyrir, að einhverjar aðgerðir koma konum verr en körlum. Ég nefni þá sérstaklega t.d. niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni sem bitnaði mjög harkalega á konum. Á sama tíma er mikið talað um vegaframkvæmdir hér og þar og hverjum gagnast það helst vinnulega séð? Jú, það vitum við væntanlega öll. Það á líka að vera innbyggt í okkur öll, jafnvel þótt ekki liggi fyrir greiningar og mælingar, að hugsa með þessum hætti. Í því sambandi vil ég auðvitað líka fagna sérstaklega þeirri vinnu og áætlun sem hefur verið lögð fyrir um kynjaða hagstjórn og kynjaða fjárlagagerð sem kemur inn á akkúrat þetta. Að lokum þetta. Ég kom mjög seint að þessari vinnu vegna þess að ég var einmitt í fæðingarorlofi og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir leiddi starfið í þessu, en ég var þó svo heppin að fá að koma að því á lokastigum og mig langar til að þakka nefndinni fyrir frábært samstarf og mjög svo málefnalega og góða umræðu. Það var virkilega gaman að fá að taka þátt í þessu starfi þótt það væri bara rétt undir lokin á þeirri miklu vinnu sem nefndin hafði unnið og hefur unnið í þessum efnum. Það gleðilega er að sjálfsögðu að fólk allra flokka vill jafnrétti á Íslandi og ekki seinna vænna.

Forseti. Ég mæli fyrir áliti umhverfisnefndar um 707. mál þingsins sem fjallar um breytingar á hreindýragrein villidýralaganna svokölluðu. Þessar breytingar ná til reglna um hreindýraveiðar, fjalla um breytingar á reglum um leiðsögumenn í hreindýraveiðum og skiptingu arðs af veiðunum. Það er ætlunin að gera reglur um útgáfu leyfa fyrir leiðsögumenn með hreindýraveiðum skýrari, gera meiri hæfniskröfur til veiðimanna, styrkja lagastoð ákvæða sem hafa verið í reglugerðum en ekki reynst standast sem skyldi þegar reyndi á og skýra kröfur um þekkingu leiðsögumanna. Það er rétt að taka fram í upphafi að hreindýraveiðar eru auðvitað sérstakar veiðar á okkar landi, líkari safaríferðum í suðrænum löndum en hefðbundnum íslenskum veiðum, fuglaskytteríi eða grenjalegu, og þarf auðvitað um þær annars konar reglur og nokkuð ítarlegri en veiðar af hefðbundnu tagi. Á fundum okkar um þetta mál ræddum við eðlilega mest um þá ætlun að láta veiðimenn gangast undir skotpróf, um samstarf Umhverfisstofnunar og skotfélaga um þau próf, um arð til landeigenda sem heimila veiðar á löndum sínum, um samskipti leiðsögumanna og landeigenda og fengum til okkar gesti frá umhverfisráðuneytinu og Umhverfisstofnun, mann frá Bændasamtökum Íslands fyrir hönd landeigenda og stjórnarmenn í Skotveiðifélagi Íslands. Samkvæmt upplýsingum nefndarinnar er í gangi heildarendurskoðun á þeim lögum sem hér um ræðir, þar á meðal þeim ákvæðum og reglum sem gilda um hreindýraveiðar. Við gerum ráð fyrir því að í þessari endurskoðun felist stefnumótun um hreindýraveiðarnar og teljum því ekki ástæðu til að fjalla um aðra þætti þeirra en um er fjallað í frumvarpinu sjálfu. Það má nefna að þeirri tillögu var hreyft við nefndina að reyndir veiðimenn gætu fengið að veiða einir án leiðsögumanns, e.t.v. eftir sérstakt próf. Nefndarmönnum þótti þetta athyglisvert en hyggjast ekki gera meira í því að sinni en að beina því til endurskoðunarnefndarinnar að kanna hvort heppilegt sé að koma á slíkri skipan og þá með hvaða hætti. Við fjölluðum nokkuð um tillöguna um skotprófin. Að mati nefndarinnar er nauðsynlegt að dýraverndarsjónarmið ráði för þegar farið er til veiða. Við fengum þær upplýsingar á nefndarfundinum að of mörg dýr væru illa skotin, sem er illt að heyra, og að það sé ein af ástæðunum fyrir því að veiðimenn þurfi að sýna fram á færni sína áður en þeim er úthlutað veiðileyfinu eða áður en þeir taka til veiðanna. Langflestir veiðimenn eru í góðu lagi hvað þetta varðar en hitt ber við að menn eru ekki í æfingu og jafnvel ekki í góðu líkamlegu ástandi sem dregur auðvitað úr hæfni þeirra til veiðiferðarinnar, það dregur úr sjálfri skotfiminni. Nefndin fékk að vita og bendir á að annars staðar á Norðurlöndum eru skotpróf af þessu tagi forsenda þess að fá úthlutað veiðileyfi þannig að hér er ekki verið að taka upp á neinni nýjung í svæðislegu samhengi. Við fengum líka upplýsingar um það að stundum sé veiðileyfum úthlutað eftir 1. júlí. Sá dagur er í frumvarpinu tiltekinn sem síðasti leyfði dagur fyrir þessi skotpróf. Það getur hent að veiðimaður hætti við og þá er öðrum á biðlista úthlutað leyfinu. Þess vegna leggjum við til í einni breytingartillögu af fjórum að Umhverfisstofnun verði heimilt að veita veiðimanni sem svo háttar til um frest til að skila inn staðfestingu um skotpróf eftir að hann fær vilyrði um leyfi og leggi hana fram áður en hann fær það. Það er enn fremur ljóst að það er skammur tími til stefnu til að uppfylla skilyrði um skotpróf á komandi veiðitímabili og við leggjum því einnig til að skotprófsákvæði frumvarpsins taki ekki gildi fyrir þetta sumar heldur 1. janúar 2012, fyrir næsta veiðitímabil á eftir því sem nú er að hefjast Við ræddum nokkuð um framkvæmd skotprófa því að ekkert segir í frumvarpinu um hvernig þau eigi að vera. Við fengum meðal annars að sjá uppkast að reglugerð um það hvernig skotprófin eiga að vera. Þau eiga að vera tiltölulega einföld þannig að það er ekki mikið nám eða mikil athöfn að taka þetta próf. Það má það heldur ekki vera. Við fengum líka um það upplýsingar eftir nokkra umræðu í okkar hópi og við gesti að Umhverfisstofnun hafi ætlað sér að gera samning við skotfélögin um að annast framkvæmd skotprófanna eins og okkur þótti eðlilegt að yrði, að ekki væri um það að ræða að opinberir starfsmenn á vegum Umhverfisstofnunar færu um landið með einhverjum hætti eða að veiðimenn færu til einhverrar lítillar stofnunar, skotprófastofnunar, heldur að þessu verkefni yrði útvistað til þeirra sem eðlilegt er að annist það, nefnilega félagasamtaka og einstaklinga sem hafa aðstöðu, menntun og reynslu til þessa. Skotvellir munu vera fimm á landinu í eigu skotfélaga, í Reykjavík, Keflavík, Þorlákshöfn, á Sauðárkróki og Egilsstöðum ef ég man rétt, og það er skynsamlegt að þar fari prófin fram. Til að taka af öll tvímæli um þetta leggur nefndin til breytingar á frumvarpinu í þá veru að Umhverfisstofnun verði beinlínis heimilt að semja við skotfélög eða aðra um umsjá verklegs skotprófs. Þar með er hún auðvitað hvött til að gera það en þó er um heimildarákvæði að ræða þannig að sé reynslan ekki góð af því kann að verða að taka upp annan kost. Nefndin fjallaði líka nokkuð um úthlutun arðs til landeigenda og samskipti leiðsögumanna við landeigendur. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á núgildandi skipulagi þannig að landeigandi verður að leyfa veiðar allt veiðitímabilið vilji hann fá arð af veiðunum. Sú skipan er nú á þessum málum að sá sem ekki leyfir veiðar á landi sínu fær ekki arð af veiðunum. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið er nauðsynlegt að sem flestir landeigendur leyfi veiðar á landi sínu til að kerfið virki sem skyldi. Með því fyrirkomulagi arðgreiðslna sem lagt er upp með í frumvarpinu er líklegt að álagið dreifist betur en nú á veiðisvæðin og það er þess vegna hvati fyrir landeiganda til að leyfa veiðar á landi sínu. Með þessum breytingum er jafnframt girt fyrir að landeigendur hafi bein afskipti af veiðunum, þetta ræddum við nokkuð, t.d. að þeir geti sagt til um það hverjir mega veiða og hvenær, hvaða veiðimenn eða undir stjórn hvaða leiðsögumanns má veiða. Þó að slík afskipti geti verið eðlileg við aðrar aðstæður eru þau ekki góð í þessari skipan. Í raun og veru hafa menn orðið sáttir um að hér sé um eins konar samlag landeigenda að ræða og þá verða menn að standa sig í því félagi þannig að allir hafi jafna stöðu og að veiðilendan nýtist eins og eðlilegast er og að ekki verði ofnýting á einum stað og vannýting á næsta. Nefndin tekur hins vegar undir sjónarmið landeigenda um að það sé eðlilegt að þeir geti fylgst með umferð á landi sínu og að samráð sé við þá haft, t.d. vegna smalamennsku, áður en haldið er til veiða. Við fengum líka upplýsingar um að bændur eru misáhugasamir um þessar upplýsingar, en landeigendur í þessu tilviki eru flestir bændur. Sumir vilja fylgjast náið með umferð á sínu landi en öðrum þykir jafnvel ónæði að sífelldum tilkynningum um veiðiferðir. Nefndin telur heppilegt að setja upplýsingaveitu um þetta í einhvers konar farveg, t.d. með reglugerðarákvæði. Við vitum um starf umsjónarmanns Umhverfisstofnunar á Austurlandi og teljum að hann ætti að geta annast þessa upplýsingamiðlun, eins og hann reyndar þegar gerir, og að þessu væri vel komið fyrir á hreindýravefsíðu Umhverfisstofnunar, hreindyr.is, sem allir hreindýraáhugamenn þekkja nú þegar. Við ræddum líka um störf núverandi leiðsögumanna með tilliti til þessara breytinga í frumvarpinu og höfum verið fullvissuð um að þeir leiðsögumenn sem nú hafa rétt haldi þeim réttindum út sinn leyfistíma. Fyrir nefndinni var hins vegar komið á framfæri þeirri athugasemd að það væri heldur skortur á leiðsögumönnum en hitt og að sá skortur gæti verið bagalegur, gæti jafnvel spillt veiðunum með því að skortur skapar ákveðinn hvata til þess að menn nái strax hinu formlega markmiði veiðanna sem er það að fella þau dýr sem leyfi er til að fella. En hið formlega markmið er ekki endilega það eina sem menn vilja hafa úr veiðiferðum og óheppilegt að menn stefni eingöngu að því að ná þessum árangri. Það getur skapað streitu og óþol sem eru ekki heppilegir fylgifiskar veiða af þessu tagi. Þess vegna er mikilvægt að það sé ævinlega hæfilegt framboð af leiðsögn og við leggjum til í breytingartillögu við 1. gr. frumvarpsins að 3. mgr. verði þannig orðuð að þegar Umhverfisstofnun metur þörf á að halda námskeið fyrir leiðsögumenn sé meðal annars miðað við eðlilega nýliðun í þeirra hópi. Undir nefndarálitið sem hér hefur verið stiklað á rita allir nefndarmenn nema einn, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sem var fjarri þegar málið var tekið út en fylgdist þó vel með, tveir þeirra með fyrirvara, hv. þm. Birgir Ármannsson og Vigdís Hauksdóttir, en aðrir án fyrirvara, auk mín hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, Björn Valur Gíslason, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Birgitta Jónsdóttir og Skúli Helgason. Ég þakka nefndinni fyrir góða og snarpa vinnu að þessu máli sem í sjálfu sér var einfalt. Það var skemmtilegt að sínu leyti að kynnast þeim heillandi heimi sem upp kemur á hverju ári síðsumars á heiðum á Austurlandi, að eiga við þennan sérkennilega hluta af fánu Íslands. Það er alltaf gaman í störfum sem oftar fjalla um paragröf og alls konar bírókratískar undantekningar og reglur að komast í kynni við eitthvað sem gæti talist í átt við raunveruleika og fyrir hönd nefndarinnar þakka ég fyrir að hafa átt þess kost.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni umhverfisnefndar fyrir þetta góða mál. Ég held að hér sé verið að vinna gott starf og að þær breytingar sem eru vonandi að verða innan tíðar á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum séu virkilega af hinu góða. Það eru tvö atriði sem mig langar aðeins til að fá nánari skýringu á. Ég held að það atriði sem hv. þingmaður reifaði talsvert, þetta með skotprófið, sé mjög gott mál, það skiptir mjög miklu máli. Hv. þingmaður segir að sem betur fer eigi ekki að búa til skotprófsstofnun Íslands heldur eigi að fela fólki sem til þess sé fallið á hinum ýmsu stöðum að meta hæfni fólks. Ég er svolítið hugsi yfir því hvernig samið verður um það. Maður fer ekki bara í próf, það er ljóst að maður hlýtur að þurfa að æfa sig. Er gert ráð fyrir því að sérstaklega verði samið um það? Að auki er ekki nóg að taka slíkt próf einu sinni. Ef við tölum sérstaklega um hreindýraveiðar þá fer fólk í slíkt próf einu sinni á ári því að það þarf að viðhalda hæfni sinni. Hefur eitthvað verið hugsað fyrir því að jafnframt verði samið um að æfingar verði fyrir prófið, til að viðhalda hæfninni, og þá hvort það verður ekki undir leiðsögn þess sama fólks sem síðan metur hæfnina? Annað atriði finnst mér skipta mjög miklu máli en það er talið upp síðast af því sem leiðsögumenn þurfa að hafa til brunns að bera, en það er að þeir þurfa að þekkja staðhætti á viðkomandi veiðisvæði. Ég velti því fyrir mér hvernig staðið verður að því að meta það hverjir þekkja það vel til á viðkomandi veiðisvæðum að þeir fái réttindi til að vera leiðsögumenn þar. Ég hefði gjarnan viljað fá að heyra hv. þingmann svara því.

Forseti. Þessar spurningar eru nokkuð á dýptina frá sjónarmiði sjálfra laganna. Um skotprófin og æfingu fyrir þau er það að segja að ekki er gert ráð fyrir því að af opinberri hálfu séu skipulagðar æfingar. Það er prófið og áður en menn fara í próf þurfa þeir að æfa sig og gera það væntanlega á þeim skotvöllum sem til greina koma en þó ekki þannig að prófdómarinn sé kennari, það er ekki gott. Ég held að það sé raunar regla þeirra veiðimanna sem standa í stykkinu, sem eru langflestir sem betur fer, að þeir æfa sig áður en þeir fara á veiðar og fara ekki öðruvísi en að vera nokkuð æfðir. Mér skilst líka að leiðsögumenn, almennilegir leiðsögumenn, sem þeir eru flestir, láti reyna á það núna, biðji menn að skjóta og geri jafnvel athugasemdir við líkamsástand og skammtímavaxtarlag ef þurfa þykir. Það hefur jafnvel komið fyrir að leiðsögumenn hafa neitað að fara með menn sem eru ekki í ástandi, þá á ég við líkamlegu, sem sé nógu þjálfaðir til þess að ganga í gegnum þá raun sem ferðin var. Um svæðin er það að segja að mér skilst að prófið fyrir leiðsögumenn gangi út á tiltekin svæði, menn sæki um að vera leiðsögumenn á ákveðnu svæði. Um þetta var einmitt spurt og gerð við það athugasemd fyrir nefndinni, hvort þetta þyrfti að vera svona, hvort menn gætu ekki orðið leiðsögumenn á öllu svæðinu, en aðrir sem fyrir nefndina komu, kunnáttumenn, töldu algjörlega nauðsynlegt að leiðsögumaðurinn væri sérfræðingur í sínu svæði, einu eða fleirum.

Virðulegi forseti. Já, það er ekki alveg að ástæðulausu að kílóið af hreindýrakjöti kostar talsvert því að það að fara á hreindýraveiðar krefst þokkalegra líkamlegra burða auk ýmislegs annars. Ég þakka kærlega fyrir svarið varðandi skotprófið, þá veit ég að það er á ábyrgð verðandi próftaka að vera til þess fullfær þegar hann kemur í prófið að geta tekið það. Varðandi þekkingu á landsvæðum verð ég að viðurkenna, af því að ég á talsverða reynslu á þessu sviði - þó að ég hafi ekki mikið verið á hreindýraveiðum sjálf hafa aðilar mér tengdir talsvert verið það. Ég veit að það skiptir mjög miklu máli þegar eitthvað kemur upp á, t.d. þegar veður breytast eða eitthvað sérstakt gerist, að til staðar sé mjög haldbær og góð þekking á viðkomandi svæði til þess að geta valdið þeirri ábyrgð sem það er að vera með jafnvel fleiri en einn aðila á ferð í óbyggðum landsins. Mig langar því til að spyrja hvort eitthvað hafi verið rætt frekar um þetta próf: Er þetta eingöngu bóklegt próf? Eða er gert ráð fyrir því að viðkomandi fari að einhverju leyti á svæðið og geri sér þá grein fyrir hugsanlegri hættu eða hugsanlegum áhættuþáttum sem þar geti verið þannig að viðkomandi leiðsögumaður sé fullkomlega í stakk búinn til að takast á við það verkefni að leiða fólk um svæðið við allar þær aðstæður sem upp geta komið?

Forseti. Þetta þekki ég ekki vel en geri ráð fyrir að það verði úrvinnslumál þegar til þessara leiðsagnarnámskeiða kemur samkvæmt lögunum. Þau hafa auðvitað staðið hér samkvæmt reglugerðum um nokkurt skeið. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að það er mikilvægt - eins og kom fram í fyrri ræðu kom þessi spurning fyrir nefndina - að menn kunni á viðkomandi svæði. Þetta eru stór og mikil svæði og það getur verið villugjarnt á heiðum uppi á Austurlandi eins og menn vita af reynslu eða úr bókmenntunum eða frásögnum. Þessar veiðar eru með öðrum hætti en aðrar veiðar, það skiptir mjög miklu máli að staðþekking sé algjörlega örugg. Leiðsögumaður ber ekki bara ábyrgð á sjálfum sér heldur ber hann ábyrgð á hópnum og það er í fyrsta lagi skylda hans að koma hópnum klakklaust á veiðar en ekki síður að koma honum af veiðum og til þess er staðþekkingin algjörlega þörf.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. menntamálanefndar um frumvarp til laga um skil menningarverðmæta til annarra landa. Þetta er hið fyrsta af fjórum frumvörpum um safna- og minjamál sem nefndin tekur til afgreiðslu. Hin frumvörpin eru frumvarp um safnalög, frumvarp um menningarminjar og frumvarp um Þjóðminjasafn Íslands. Menntamálanefnd hefur fjallað um þetta frumvarp en tilgangur þess er að að vernda þjóðarverðmæti og önnur skilgreind menningarverðmæti á Evrópska efnahagssvæðinu og tryggja með samræmdum reglum skil á menningarverðmætum til annarra landa hafi þau verið flutt til Íslands með ólögmætum hætti. Með þessu frumvarpi eru lagðar til breytingar á lögum nr. 105/2001, um flutning menningarverðmæta úr landi og um skil menningarverðmæta til annarra landa, en þau voru á sínum tíma lögfest til samræmis við tilskipun ráðs Evrópusambandsins nr. 7/1993 í samræmi við EES-samninginn. Það hefur sýnt sig í framkvæmd að þessi lög veita íslenskum menningarverðmætum ekki fullnægjandi vernd gegn óheftum útflutningi en í lögunum er miðað við verðgildismörk menningarminja sem ekki hafa reynst vera í neinu samræmi við verðlag þeirra á íslenskum markaði. Það þykir því eðlilegt að greina á milli löggjafar um íslenskar menningarminjar og flutning þeirra til annarra landa annars vegar og hins vegar laga um skil á erlendum menningarminjum sem önnur ríki hafa skilgreint sem þjóðarverðmæti sín. Sú breyting er því gerð nú að gera greinarmun á þessum inn- og útflutningi menningarminja, ef svo má að orði komast, með því að fella kafla um takmörkun á eftirlitslausum flutningi íslenskra menningarminja úr landi inn í hið nýja frumvarp um menningarminjar en setja ákvæði um skil á erlendum menningarverðmætum til annarra landa í sérstök lög með frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar. Helstu breytingar þessa frumvarps um skil menningarverðmæta til annarra landa frá gildandi lögum eru að nú eru verkefni á þessu sviði sem safnaráð hefur haft með höndum flutt til nýrrar ríkisstofnunar, Minjastofnunar Íslands, sem lagt er til að annist framkvæmd laganna fyrir hönd íslenska ríkisins. Stofnunin á að leggja mat á verðgildi menningarminja sem annað ríki krefst skila á, taka við kröfum um skil og hafa samstarf við valdbær stjórnvöld í öðrum ríkjum er fjalla þar um leyfi til útflutnings menningarminja. Þá er í frumvarpinu kveðið á um samráð Minjastofnunar Íslands við tilteknar menningarstofnanir eftir því sem við á um mat á verðgildi viðkomandi menningarverðmæta og er þar m.a. vísað til Þjóðminjasafns Íslands, Listasafns Íslands og annarra höfuðsafna í landinu. Nefndin tekur undir sjónarmið umsagnaraðila þess efnis að breytt lagaumhverfi um skil menningarverðmæta muni stuðla að mikilvægum framförum á sviði safnastarfs og minjavörslu sem og að skýra hlutverk þeirra stofnana sem þar hafa lagaskyldum að gegna. Nefndin leggur til eina mikilvæga breytingu á frumvarpinu sem lýtur að því að veita tollyfirvöldum hér á landi heimild til haldlagningar erlendra menningarminja. Fram kemur í 4. mgr. 3. gr. frumvarpsins að tollyfirvöld skuli tafarlaust tilkynna Minjastofnun Íslands um menningarminjar sem reynt hefur verið að flytja ólöglega til landsins. Kveðið er á um heimildir tollgæslu til haldlagningar í 161. gr. tollalaga, nr. 88/2005, en þar segir að tollgæsla skuli leggja hald á muni ef ætla má að þeir hafi sönnunargildi í sakamáli, ef þeirra hefur verið aflað á refsiverðan hátt eða ef ætla má að þeir kunni að verða gerðir upptækir vegna brota á tollalögum eða öðrum lögum. Þar sem um er að ræða þvingunarráðstöfun er það mat nefndarinnar að skýlaus heimild tollgæslu til haldlagningar sé nauðsynleg og leggur hún því til fyrrnefnda breytingu á ákvæðinu. Með hliðsjón af meðalhófsreglunni vill nefndin jafnframt ítreka að valdbeitingarheimildin er bundin því skilyrði að aldrei má ganga lengra í beitingu hennar en nauðsynlegt reynist hverju sinni. Virðulegi forseti. Hv. menntamálanefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt með umræddri breytingu sem er að finna í nefndaráliti nefndarinnar. Undir álitið rita allir fulltrúar í hv. menntamálanefnd.