Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta hv. viðskiptanefndar um 85. mál. Nefndarálitið er að finna á þskj. 205 og breytingartillögur á þskj. 206 í fimm tölusettum liðum. Ég vil í upphafi geta þess að nefndin fékk þetta mál til umfjöllunar 9. júní sl. og hefur fjallað um það á sjö fundum, hefur fengið upp undir tvo tugi gesta og ein 16 skrifleg álit. Megintilgangur þessa frumvarps, yfirlýstur tilgangur, er að auðvelda sparisjóðunum að afla sér nýs stofnfjár, m.a. frá ríkissjóði á grundvelli heimilda í 2. gr. neyðarlaganna, nr. 125/2008, en nauðsynlegt er talið að veita lagaheimild til þess að lækka núverandi stofnfé til að mætt verði taprekstri síðustu ára og á þann hátt gert mögulegt að jafna varasjóð sparisjóðsins. Um þetta fjallar 7. gr. þessa frumvarps sem var eðlilega sú sem mest var um rætt í nefndinni og í þeim umsögnum sem til hennar bárust. Það er talið ólíklegt að nýir aðilar hafi hug á því að leggja fram nýtt stofnfé við óbreyttar aðstæður, þegar sú staðreynd blasir við að víða er varasjóður sparisjóðsins uppurinn og jafnvel orðinn neikvæður, þ.e. að bókfært stofnfé er orðið hærra en annað eigið fé. Það er ljóst að sparisjóðirnir fóru ekki varhluta af bankahruninu sl. haust og þá varð strax ljóst og reyndar mörgum fyrir þann tíma, að sparisjóðirnir voru í miklum kröggum. Neyðarlögin tóku því einnig til sparisjóðanna eins og ég nefndi áðan, í 2. gr., þar sem veitt er heimild til þess að ríkið komi inn með því að leggja allt að 20% eigið fé í sjóðina til þess að endurreisa þá. Í kjölfar neyðarlaganna hófst undirbúningur að því að ríkið endurfjármagnaði sparisjóðina á þeim grunni sem 2. gr. neyðarlaganna segir til um og tilgangurinn var, eins og núna, að endurreisa, viðhalda og treysta sparisjóðakerfið í landinu. Það voru settar reglur um þessa aðkomu ríkisins 18. desember 2008 en þær hafa ekki enn náð tilætluðum árangri. Því er talið nauðsynlegt að breyta nú lögum um sparisjóði, þ.e. VIII. kaflanum í lögunum um fjármálafyrirtæki sem fjallar um sparisjóði, eins og frumvarpið gerði ráð fyrir. Það er rétt að geta þess hér að staða sparisjóðanna í árslok sl., 2008, reyndist jafnvel enn verri en talið hafði verið og það sem af er þessu ári hefur einn af stærstu sjóðunum, Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis, farið í slitameðferð. Í upphafi máls míns vil ég nefna þá hagsmuni sem hér um ræðir fjárhagslega fyrir ríkið, ég mun koma að hinum samfélagslegu hagsmunum og hagsmunum þess að halda uppi fjölbreyttum fjármálamarkaði síðar í máli mínu. Vert er að hafa í huga að í sparisjóðum voru um síðustu áramót 248 milljarðar kr. í innlánum og er þá ekki talið það sem var í Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis sem, eins og ég sagði áðan er kominn í slitameðferð, og heldur ekki það fé sem var í Sparisjóði Mýrasýslu, sem komið er inn í Nýja Kaupþing. 248 milljarðar er það fé sem ríkissjóður hefur ábyrgst að standa skil á, verja innlán samkvæmt neyðarlögunum, og því er mikið í húfi að vel takist til og að sparisjóðakerfið lifi þessar hremmingar af þannig að innlánin megi vera trygg og ávaxtast. Eins og ég sagði áðan er nefndarálit meiri hluta viðskiptanefndar að finna á þskj. 205. Í öðrum kafla þess á bls. 2 er fjallað um félagaform sparisjóða en í 2. gr. frumvarpsins er að finna skýr skilgreiningu á því hvað sparisjóður sé. Þar segir, með leyfi forseta: „Sparisjóður er sjálfseignarstofnun sem starfar sem fjármálafyrirtæki samkvæmt lögum þessum.“ Í þessari grein er enn fremur skýrt fram tekið að stofnfjáreigendur eigi ekki hlutdeild í öðru eigin fé sparisjóðsins en bókfærðu stofnfé og að þeir beri ekki fremur en fyrr, miðað við núgildandi lög, ábyrgð á skuldbindingum sparisjóðsins umfram stofnfé sitt. Í núgildandi lögum, 63. gr., er að finna samsvarandi ákvæði en þar segir reyndar að stofnfjáreigendur beri ekki persónulega ábyrgð á skuldbindingum sparisjóðsins umfram eigið stofnfé. Í þessari grein er einnig tekið fram að um sparisjóði gildi lög um fjármálafyrirtæki og lög um hlutafélög þegar þeim sleppir eftir því sem við á. Með þessu frumvarpi er tekin úr lögum heimild til þess að breyta sparisjóðum í hlutafélög. En í 4. mgr. 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um að sparisjóður sem starfar sem hlutafélag við gildistöku laganna, verði þetta frumvarp að lögum, geti notað heitið „sparisjóður“ í firmanafni sínu. Meiri hlutinn leggur til að þetta ákvæði verði fellt brott þannig að þeim sparisjóðum sem hefur verið breytt í hlutafélög verði það ekki heimilt. Ástæðan er sú að meiri hlutinn telur það villandi fyrir neytendur að fjármálastofnun sem hefur horfið frá þeim grunnþáttum sem lagðir eru í hugtakið sparisjóður noti samt heitið eftir sem áður í firmanafni sínu. Leggur meiri hlutinn því til að 4. mgr. 2. gr. falli brott. Þá leggur meiri hlutinn einnig til breytingar á 1. mgr. 2. gr. í þá veru að undanskilja einnig ríkissjóð reglum um lágmarksfjölda stofnfjáreigenda, en ákvæði um að 30 stofnfjáreigendur skuli til að stofna sparisjóð er að finna í þeirri grein. Undantekningar eru sem sagt sveitarfélög, undanþegnir eru sparisjóðir sem eru í eigu annars sparisjóðs eða meirihlutaeigu eins eða fleiri sveitarfélaga og við leggjum til að það verði einnig hvað varðar ríkissjóð. En ákvæði sem fyrir voru í lögunum um sveitarfélagasparisjóði eru með frumvarpi þessu tekin úr lögunum. Það hefur nokkuð verið rætt um að staða sparisjóðanna, félagsréttarlega, sé ekki skýr en meiri hlutinn telur að með 1. mgr. 2. gr. og því sem þar á eftir kemur sé þetta skýrt og bendir á í nefndaráliti að þegar sett voru lög um sjálfseignarstofnanir í atvinnurekstri á 123. löggjafarþingi, 135. mál, var hugtakið sjálfseignarstofnun ekki skilgreint sérstaklega. Í því frumvarpi var í greinargerð látið nægja að vísa til sameiginlegra einkenna þeirra, svo sem að hafa tiltekið stofnfé, ráða yfir fjármagni, starfa samkvæmt sérstökum samþykktum og hafa skipaða stjórn sem starfi sjálfstætt. Er meiri hlutinn, eins og ég sagði áðan, sáttur við að hér sé tekið af skarið hvað varðar félagaformið. Það er nýmæli í þessu frumvarpi að hér er í fyrsta sinn kveðið á um samfélagslegt hlutverk sparisjóða og áskilið að í stofnsamþykktum skuli um það fjallað og þar tekið fram hverjar eru helstu áherslur sparisjóðs varðandi samfélagslegt hlutverk hans. Meiri hlutinn gerir engar breytingartillögur við þetta, ég nefndi þetta einungis hér til þess að árétta það nýmæli sem þarna er að finna. Í 6. gr. frumvarpsins er framsal og önnur ráðstöfun stofnfjárhlutar í sparisjóði heimil án takmarkana þannig að það má selja stofnhluti í sparisjóði. Ef þeir eru seldir umfram nafnverð ber að setja yfirverðið sem þar með fæst í sérstakan yfirverðsreikning sem telst með óráðstöfuðu eigin fé sparisjóðs. Þetta er annað nýmæli og ég get þessa aðeins hér, það er ekki þannig að gerðar séu breytingartillögur við þetta. En það er 7. gr., eins og ég nefndi áðan, sem fékk mesta umfjöllun í nefndinni, en þar er mælt fyrir um heimild til þess að færa niður stofnfé. Þetta ákvæði er nýmæli og það er rétt að árétta að það er ekki skylt að færa niður stofnfé, í ákvæðinu felst aðeins heimild til slíkrar niðurfærslu. Það verður að telja mikilvægt að stofnfjáreigendur ráði yfir slíkri heimild til þess að geta brugðist við ef bókfært stofnfé verður hærra en eigið fé. Samkvæmt greininni er eingöngu heimilt að lækka stofnfé til að lækka tap sem verður ekki jafnað á annan hátt og er þar með óheimilt að lækka stofnfé af öðrum ástæðum svo sem að það er óheimilt að endurgreiða eða greiða stofnfé út til stofnfjáreigenda, innleysa það með þeim hætti. - En eins og ég sagði, samkvæmt 6. gr. er heimilt að selja stofnfjárhlut án takmarkana. Sparisjóðirnir, eins og ég sagði áðan, fóru ekki varhluta af bankahruninu og í 2. gr. neyðarlaganna er mælt fyrir um heimild fjármálaráðherra til að leggja sparisjóði til fjárhæð sem nemur allt að 20% af bókfærðu eigin fé hans miðað við árslok 2007. Hér mun vera um ríflega 21 milljarð kr. að ræða, 21,5 milljarð kr. ef ég veit rétt. Í neyðarlögunum er reiknað með því að ríkissjóður fái stofnfjárbréf eða hlutabréf í sparisjóðnum - því þetta ákvæði tekur jafnt til bæði hlutafélagasparisjóða og stofnfjársparisjóða - að ríkissjóður fái stofnfjárbréf eða hlutabréf í sparisjóðnum sem endurgjald í samræmi við eiginfjárframlag sitt. Fjárhæð útgefinna stofnfjárhluta til ríkissjóðs skuli nema að nafnvirði sömu upphæð og það fjárframlag sem innt er af hendi og skal það stofnfé njóta sömu stöðu og aðrir stofnfjárhlutir í viðkomandi sjóði. Ég vil vekja athygli á því sem segir í 5. málslið 2. gr. neyðarlaganna: „Þegar um er að ræða sparisjóð sem breytt hefur verið í hlutafélag samkvæmt ákvæðum laga um fjármálafyrirtæki skal hið nýja hlutafé nema sama hlutfalli gagnvart öðru útgefnu hlutafé og fjárframlagið er í hlutfalli við bókfært eigið fé félagsins. Ákvæði þetta tekur jöfnum höndum til stofnfjársparisjóða og þeirra sparisjóða sem breytt hefur verið í hlutafélag samkvæmt ákvæðum laga þessara eftir því sem við á.“ Í neyðarlögunum er því gert ráð fyrir því að stofnfé sjóðanna verði fært að raunvirði. Með frumvarpi þessu er í rauninni verið að útfæra texta neyðarlaganna betur og skýra hann umfram það sem gert var í reglum um framlag til sparisjóða frá 18. desember 2008 sem settar voru á grundvelli þessarar greinar. Ég rakti það áðan að afkoma sparisjóðanna hefur síst batnað frá því að neyðarlögin voru sett. Fjármálaeftirlitið hefur tekið yfir sparisjóði og í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að a.m.k. tveir hafi sótt um framlag úr ríkissjóði á grundvelli laga nr. 125/2008 en nýrri upplýsingar sem ég hef eru að þeir muni vera í það minnsta sex talsins. Staða sparisjóðanna er því erfið og margir hafa þörf fyrir að auka stofnfé sitt til þess að styrkja eiginfjárgrundvöll og rekstrarhæfi, hvort sem nýtt stofnfé kæmi þá frá ríkinu, sveitarfélögum eða öðrum aðilum sem vildu styrkja rekstur þeirra. Það verður ekki fram hjá því horft að margir sparisjóðir hafa á síðustu árum hækkað stofnfé sitt og greitt stofnfjáreigendum ríflegan arð og í þeim tilfellum hefur verið gengið á varasjóði sparisjóðanna. Vegna taprekstrar á síðasta ári og þessara arðgreiðslna er nú svo komið að varasjóðir margra sparisjóða eru uppurnir og jafnvel orðnir neikvæðir, og við þær aðstæður, eins og ég sagði áðan, verður að telja ólíklegt að nýir aðilar séu tilbúnir til þess að leggja fram stofnfé. Auk þess má gera ráð fyrir því að skilyrði fyrir fjárframlagi ríkisins, skv. 2. gr. neyðarlaganna, sé að varasjóður sé ekki neikvæður. Eitt af markmiðum þeirra breytinga sem lagðar eru til í lögum um fjármálafyrirtæki með þessu frumvarpi er að auðvelda sparisjóðunum að sækja sér nýtt stofnfé. Til þess að þeir geti það er nauðsynlegt að þeir geti lækkað núverandi stofnfé til þess að mæta taprekstrinum. Með þeirri aðgerð, að lækka stofnfé, væru stofnfjáreigendur að taka á sig tap sparisjóðsins frá síðasta ári að því leyti sem það er umfram varasjóð. Miðað við gildandi löggjöf um sparisjóði er ekki talin heimild til að lækka stofnfé og því er í frumvarpinu ákvæði sem veitir stjórn sparisjóðsins heimild til þess í 7. gr. Þess misskilnings hefur gætt að þessu ákvæði yrði beitt á þann veg að stofnfé yrði skrifað niður á einu bretti í öllum sparisjóðum á landinu, jafnvel niður úr öllu valdi, niður í núll. Alla vega höfum við heyrt þann misskilning hjá gestum sem komu fyrir nefndina, að menn töldu að það ætti að skera jafnt niður, færa stofnféð jafnt niður í öllum sjóðunum. Þetta er eins og ég nefndi misskilningur, samkvæmt þeim upplýsingum sem nefndin aflaði sér hjá fjármálaráðuneytinu sem fer með samningaviðræður við sparisjóðina um aðkomu að þeim á grunni neyðarlaganna. Það er mikilvægt að stofnfjáraukning sparisjóðanna fylgi almennum jafnræðisreglum og útfærslan sem mælt er fyrir í frumvarpinu tekur, eins og ég hef margítrekað, mið af því að komi fé úr ríkissjóði inn í sparisjóðinn verði að lækka stofnfé í sjóðunum. Fyrir nefndinni kom fram að framkvæmdin yrði á þann veg í þeim tilfellum þar sem framlag ríkisins dugir til að koma eiginfjárhlutfalli sparisjóðs upp fyrir 12%, að þá ráðist vægi eldra stofnfjár og nýs stofnfjár að nafnverði eigin fjár sem fyrir er ásamt síðan niðurstöðum áreiðanleikakönnunar og nýs stofnfjár en í þeim tilvikum að framlag frá ríkissjóði dugar ekki til að koma eiginfjárhlutfalli sparisjóðs upp fyrir 12% þarf að grípa til frekari ráðstafana sem felast m.a. í því að fjölga stofnfjáraðilum þ.e. fá aðra, fá nýja stofnfjáraðila auk ríkisins inn í sjóðinn. Einnig að kröfuhafar afskrifi skuldir, þeir lengi í lánum og breyti lánum í víkjanleg lán eða stofnfé og að stofnfé sé lækkað. Í slíkum samningum koma margir að borðinu og þá yrði lækkun stofnfjár byggð á viðskiptalegum forsendum þar sem allir sem að þessum samningum koma þurfa að vera samþykkir þeim aðgerðum sem gripið er til til að bjarga viðkomandi sparisjóði. Ég vil geta þess í þessu sambandi að ríkissjóður mun eiga kröfu upp á um 12,5 milljarða kr. á sparisjóðina vegna endurhverfra viðskipta þeirra við Seðlabanka Íslands. Fyrir nefndinni kom fram að þessar kröfur væru hluti af lausninni á vanda sparisjóðanna með þeim hætti að ýmist væri hugsanlegt að þessum kröfum gæti verið breytt í stofnfé eða þeim yrði breytt í lán á sama grunni og kröfum ríkissjóðs á VBS og Saga Capital fyrr í vetur var breytt í lán. Það sem ég er að leggja áherslu á er að staða hvers sparisjóðs fyrir sig verði metin. Það er mikilvægt að það verði gert og að það er því misskilningur að fyrirhugað sé að skrifa stofnfé í öllum sparisjóðum í landinu niður í eitthvert tiltekið hlutfall. Það kom einnig fram fyrir nefndinni að það er ekki ætlunin að skrifa stofnfé niður í núll, afskrifa það algerlega, og ráðuneytið telur, eins og reyndar kemur síðar fram í nefndaráliti meiri hlutans, að það séu fólgin verðmæti, eiginleg verðmæti í því að núverandi stofnfjáreigendur í sparisjóðunum verði áfram viðskiptamenn og stofnfjáreigendum í sjóðunum. Í nefndarálitinu er í þessu sambandi hvað varðar lækkun stofnfjár vísað til umsagnar Sambands íslenskra sparisjóða en þar segir, með leyfi forseta: „Við gerum ráð fyrir að í þeirri fjárhagslegu endurskipulagningu og aðkomu ríkisins sem er fram undan hjá sparisjóðunum muni vera nauðsynlegt að lækka stofnfé.“ Meiri hlutinn leggur til breytingartillögu við umrædda 7. gr. að því er varðar reglur um fundarboðun. Þetta er smáatriði sem ég vil þó geta en við töldum rétt að reglur um fundarboðun þegar á að lækka stofnfé væru sambærilegar þeim sem eru í 6. gr. frumvarpsins um boðun funda þegar á að fækka stofnfé. Ég hygg að flestir geti verið sammála um þetta, að boðunarfresturinn verði tvær vikur. 8. gr. frumvarpsins fjallar um ráðstöfun hagnaðar. Í frumvarpinu var gert ráð fyrir því að 50% af hagnaði yrði læst inni í sparisjóðunum sem varasjóður til að mæta hugsanlegu tapi í framtíðinni en síðan var gert ráð fyrir að aðeins yrði heimilt að greiða arð þegar hagnaður hefði verið á rekstri sparisjóðsins í 5 ár. Meiri hlutinn leggur til þá breytingu að ráðstöfun arðs verði ekki miðuð við hagnað síðustu 5 ára og enn fremur að arðgreiðslan verði ekki takmörkuð við meðaltal hæstu almennra innlánsvaxta auk 8 prósentustiga eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Meiri hlutinn telur að svo þröngar heimildir til greiðslu arðs geti komið í veg fyrir að nýtt stofnfé komi inn í sparisjóðina en meiri hlutinn telur mikilvægt að svo verði. Því eru lagðar til breytingar í þessa veru á þskj. 206. En ég vil vekja athygli á því að eftir stendur óbreytt, þegar búið er að fella niður að það megi ekki greiða út arð, þ.e. búið að fella niður þessa 5 ára kröfu og almennu sparisjóðavaxtakröfuna auk álags, það nýmæli sem er í þessum lögum sem nauðsynlegt er talið að ekki geti komið til arðgreiðslna úr sparisjóði þar sem varasjóður er neikvæður. Það er mjög mikilvægt atriði í okkar huga. Markmið þeirra breytinga sem meiri hlutinn leggur til á 8. gr. eru að auka möguleika á því að nýtt stofnfé komi inn í sparisjóði, þ.e. að það verði talinn vænlegur fjárfestingarkostur að leggja fé inn í sparisjóði. Við teljum að með því að fella brott þær hömlur sem ég nefndi felist hvati til þess að gerast stofnfjáreigandi. Í nefndarálitinu neðst á bls. 4 er vikið að því sem ég nefndi áðan, að það sé mikilvægt að eigendur stofnfjár komi komi að endurreisn sjóðanna enda felist mikilvægir viðskiptalegir hagsmunir í því að tryggja áframhaldandi viðskipti þeirra og hlutverk þeirra í endurreisn sjóðanna. Í 9. gr. er fjallað um samstarf sparisjóða en nokkrar deilur hafa staðið milli Samkeppniseftirlitsins og sparisjóðanna um það. Það er hefð fyrir slíku samstarfi og ljóst að sparisjóðirnir leggja mikla áherslu á að kveðið verði skýrt á um slíkar heimildir í lögum til að auðvelda sparisjóðunum þátttöku í samkeppni við stærri fyrirtæki á fjármálamarkað. En í 1. mgr. 9. gr. er áréttað að slíkt samstarf skuli fara fram á almennum viðskiptalegum forsendum. Í nefndaráliti meiri hlutans er vakin athygli á því að sparisjóðir eru af öðru tagi en viðskiptabankar og til að geta keppt við þá er mikilvægt að þeir geti unnið saman að verkefnum sem ekki snúast beint um samskiptin við viðskiptavini. Við vísum til umsagnar Seðlabanka Íslands um að 9. gr. frumvarpsins sé til þess fallin að styrkja rekstrargrundvöll sparisjóðanna. Við leggjum til þrenns konar breytingar á þessu ákvæði. Í fyrsta lagi er lagt til að við 1. mgr. bætist orðin „meðal annars“ í því skyni að veita svigrúm til þess að fleira falli undir greinina en orðalag hennar gefur til kynna, þ.e. að upptalning verkefna í 1. mgr. verði ekki tæmandi eins og getið er í athugasemdum með ákvæðinu. Í öðru lagi er lagt til í tillögum Sambands sparisjóða, að „greining“ bætist við upptalningu í e-lið 1. mgr. Í þriðja lagi er lagt til breytt heiti greinarinnar. Lagt er til að hún beri fyrirsögnina „Samstarf sparisjóða“ og vegna þessa eru lagðar til orðalagsbreytingar á 2. mgr. Frú forseti. Meiri hlutinn leggur áherslu á mikilvægi sparisjóðanna sem hluta af fjármálaumhverfinu hér á landi. Við teljum að verði þetta frumvarp og þær breytingar sem ég hef mælt fyrir að lögum hafi verið vörðuð leið til að nýta heimildir ríkissjóðs til endurfjármögnunar sparisjóða samkvæmt neyðarlögunum og búið í haginn fyrir það að vænlegt þyki að gerast stofnfjáreigandi sparisjóðs og vonast meiri hlutinn til að nýtt stofnfé komi inn í sparisjóðina annars staðar en úr ríkissjóði. Við því var hreyft, frú forseti, við meðferð málsins í nefndinni að borið hefði á því að það skorti gagnsæi í sparisjóðaumhverfinu, t.d. um það hverjum gæfist kostur á að gerast stofnfjáreigendur. Meiri hlutinn bendir á þrennt í frumvarpinu sem kemur til móts við slíkar athugasemdir. Í fyrsta lagi er í 2. mgr. 4. gr. ákvæði um að færð skuli skrá yfir stofnfjáreigendur sem skal aðgengileg öllum en í núgildandi lögum er slík skrá aðeins aðgengileg stofnfjáreigendum. Í öðru lagi er í 3. mgr. 6. gr., eins og ég nefndi fyrr, mælt fyrir um heimild til að framselja stofnfjárhluti í sparisjóði án takmarkana. Í þriðja lagi er mælt fyrir um að sparisjóðir setji sér reglur um viðskipti með stofnfé, samkvæmt 6. gr., og skal Fjármálaeftirlitið staðfesta þær. Reikna verður með að í slíkum reglum verði tryggt jafnræði þannig að allir sem þess óska geti keypt stofnfé. Frú forseti. Auk þeirra breytingartillagna sem fjallað er um í nefndaráliti vil ég geta tveggja til viðbótar. Það er liður 1 og 2 í breytingartillögum á þskj. 206 en það láðist að setja skýringar um þær í nefndarálitið. Skýringarnar eru sem hér segir, frú forseti. Til viðbótar við þær breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar sem getið er um í áliti meiri hlutans eru lagðar til breytingar á 4. mgr. 28. gr. og 8. tölul. 1. mgr. 42. gr. laganna vegna ákvæða sem falla brott samkvæmt ákvæðum frumvarpsins. Þetta er smáhreingerning. Frú forseti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um hér. Þegar þetta mál var lagt fyrir þingið var talið brýnt að málið yrði afgreitt fyrir 1. júlí, sem er í dag, til að fyrirgreiðsla ríkissjóðs mætti ná inn á fyrri helming ársins í árshlutauppgjöri sparisjóðanna. Það náðist því miður ekki en ég vil taka fram að engu að síður er mikilvægt að það dragist ekki mikið lengur að afgreiða þetta mál frá þinginu. Það er ekki ljóst eða víst að eiginfjárframlag frá ríkissjóði verði til að bjarga öllum sparisjóðunum en það er þó tilraunarinnar virði og eins og ég sagði áðan þá telur meiri hlutinn að með þessu frumvarpi og þeim breytingum sem við höfum gert sé vörðuð leið til þess að sparisjóðirnir geti verið öflugur hluti og þátttakandi í fjármálaumhverfi landsins um ókomna tíð og styrkt byggðir landsins. Það er alveg ljóst að sparisjóðirnir hafa gegnt þar mjög mikilvægu hlutverki. Þeir hafa gegnt mjög mikilvægu hlutverki í því að veita lán og fyrirgreiðslu gegn veðum sem viðskiptabankarnir hafa hreinlega ekki litið við. Það er hlutverk sem verður að hlúa að.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni viðskiptanefndar fyrir framsögu hennar og við höfum tækifæri til að ræða þetta betur á eftir. Það kom margt gott og athyglisvert fram hjá hv. þingmanni og ég tel að hv. viðskiptanefnd hafi reynt að vinna þetta eins vel og hægt er á þeim skamma tíma sem gafst til þess. En ég vildi beina einni spurningu til hv. þingmanns og formanns nefndarinnar. Formaður fór mjög vel yfir málið og fór yfir sviðið, ekki bara það sem snýr beint að þessu máli heldur málið í heild sinni sem er afskaplega mikilvægt. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hún teldi ekki að það væri skynsamlegra fyrir nefndina og þingið að taka betri tíma í að fara yfir þetta mikilvæga mál en okkur hefur gefist tækifæri til á þeim fáu dögum sem við höfum haft málið til umfjöllunar.

Frú forseti. Eins og ég sagði áðan hefur nefndin haft þetta mál til umfjöllunar í þrjár vikur og það er ekki óeðlilega stuttur tími. Miðað við aðgerðir á fjármálamarkaði og þær breytingar sem hafa verið gerðar á þeim lögum sl. vetur frá bankahruninu vil ég leyfa mér að fullyrða að þetta sé nokkuð langur tími, ekki óeðlilega langur tími en ekki óeðlilega stuttur að mínu viti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka nefndarmönnum fyrir ötula fundarsetu og mjög líflegar umræður í nefndinni sem færa mönnum heim sanninn um að sparisjóðirnir eiga hauka í horni þar sem eru þingmenn á Alþingi Íslendinga og við skulum sameinast um að koma þessum lögum í gegn og bæta starfsskilyrði þeirra. Ég útiloka ekki að til þess komi að endurskoða eitthvað af þessum lögum í þeirri heildarendurskoðun sem fram undan er á lögum um fjármálafyrirtæki.

Virðulegi forseti. Hlutirnir eru að breytast mjög hratt í hinu pólitíska litrófi. Ég hef ekki tekið það saman hversu oft hv. þingmaður í stjórnarandstöðu talaði um að það væri of skammur tími í hinum ýmsu málum. En það væri kannski athyglisvert að gera það. Ég vek athygli á því að hér er hvorki um meira né minna að ræða heldur en sparisjóðakerfið á Íslandi. Allir umsagnaraðilar - ég fullyrði, allir - voru sammála því að reglurnar hafi verið skýrar fram til þessa og sömuleiðis sammála því að það frumvarp er lá fyrir var ekki skýrt varðandi skilgreiningar og ýmislegt sem að þessu snýr. Fjármálaeftirlitið bað sérstaklega um að við tækjum lengri tíma til að fara yfir þessi mál. Hv. þingmaður, formaður nefndarinnar, segir hér að þessar þrjár vikur hafi bara verið feikinógur tími og velti því meira að segja fyrir sér hvort þær hefðu verið of langur tími. Þarna erum við hv. þingmaður algerlega ósammála. Ég tel að við höfum lært það og fer betur yfir það í ræðu minni á eftir, 

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla því að allir umsagnaraðilar hafi verið á því máli sem hv. þingmaður nefndi. Vel kann að vera að einhverjir hafi talið að skýrar reglur væru í gildi um sparisjóði á Íslandi. En þessar reglur leiddu engu að síður til þess að allt eigið fé í sparisjóðunum var sogið þaðan, blygðunarlaust segja margir. Það leiddi til hruns þeirra. Sá stærsti er fallinn. Aðrir ramba á brúninni. Hér er verið að reyna að bæta starfsskilyrðin og ég vil leyfa mér að endurtaka það sem ég sagði áðan að þetta eru nauðsynlegar breytingar. Þetta eru ígrundaðar breytingar og ég vil minna á að frumvarpið sem við erum hér með er unnið á grundvelli 

Frú forseti. Hér hafa komið fram deildar meiningar um það hvort við höfum náð að vinna þetta nógu vel eða ekki. Það er skoðun minni hlutans að við hefðum þurft mun meiri tíma til að vinna þetta frumvarp og að ýmsum spurningum sé enn ósvarað. Ég hef mikinn áhuga á að heyra frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur skilning hennar á því hvert sé samfélagshlutverk sparisjóðanna. Það kemur fram í frumvarpinu að sparisjóðir eigi að skilgreina samfélagslegt hlutverk sitt. Ég hef líka áhuga á að heyra hennar skoðun á muninum á stofnfé og hlutafé því svo virðist vera að meira að segja hæstv. ráðherrar virðast ekki alveg gera sér grein fyrir því að grundvallarmunur er á þessu tvennu. Því væri ágætt að heyra skilgreiningar hv. formanns viðskiptanefndar á þessu.

Frú forseti. Ég endurtek það sem ég gerði áðan að ég tel ekki að við þurfum mun meiri tíma til að vinna þetta frumvarp. Ég tel að við séum komin að mjög góðri niðurstöðu í vinnslu þessa frumvarps. Við höfum tekið við fjölmörgum ábendingum og breytingartillögum sem meiri hlutinn hefur tekið til greina í sínum tillögum sem hér liggja fyrir. Við höfum reynt að fylgja því að fara þar að tilmælum stærstu hagsmunaaðila, sem eru sveitarfélögin í landinu og Samband íslenskra sparisjóða. Mér er alveg ljóst að stofnfjáreigendur sem hafa tapað fé sínu í sparisjóðunum eru ekki mjög sáttir við það. Ég sé að tími minn er búinn. Þetta er bara mínúta sem við höfum þannig að ég mun fá að svara þessu um muninn á stofnfé og hlutafé í seinna andsvari.

Frú forseti. Ég er alveg sammála því að það hefði verið mjög gott ef við hefðum haft aðeins meiri tíma í andsvörunum. Ég held að það skipti mjög miklu máli að við þingmenn gerum okkur fyllilega grein fyrir því hvað við erum að fjalla hér um. Hv. þingmaður lét ákveðin orð falla í sinni framsögu um græðgi stofnfjáreigenda sem ég get alls ekki tekið undir að sé hægt að yfirfara á alla sparisjóði og alla stofnfjáreigendur í landinu. Ég held að margir hafi einmitt verið bara að vinna í því að tryggja að það væri almenn fjármálaþjónusta á þeirra svæði með stuðningi við sparisjóðinn. En ég tel líka að það komi fram í nefndaráliti meiri hlutans að það er alls ekki skýrt hvað eigi gera. Það er sagt, með leyfi forseta: „Aðstæður sparisjóða eru ólíkar og því verður að meta hvert tilvik fyrir sig þegar tekin er ákvörðun um niðurfærslu.“ Þetta er mjög opið. Ég tel að með 7. gr. sé nánast verið að neyða í sumum tilvikum sparisjóði til að hafna framlaginu frá ríkinu og 

Frú forseti. Ég nefndi ekki græðgi stofnfjáreigenda. Það eru orð hv. þm. Eyglóar Harðardóttur en ekki mín. Það sem ég sagði var að þrátt fyrir reglur sem einhverjir kannski teldu að hefðu verið góðar og skýrar hafi eigið fé og varasjóðir sparisjóðanna verið þurrausnir. Það var það sem ég sagði. Þannig hefur þetta verið í rauninni allt frá 15. júní, held ég það hafi verið, 2002 þegar Fjármálaeftirlitið gaf veiðileyfi á stofnféð. Það er bara þannig. Varðandi stofnfé og hlutafé vil ég vísa aftur til 63. gr. núgildandi laga þar sem segir að stofnfjáreigendur beri ekki persónulega ábyrgð á skuldbindingum sparisjóðs umfram stofnfé sitt. Hluthafar bera ekki ábyrgð í hlutafélagi umfram hlut sinn. Að þessu leytinu til er þetta fullkomlega sambærilegt. Ábyrgðin er sú sama. Hún er takmörkuð við hlutafé annars vegar og stofnfé hins vegar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. formanni viðskiptanefndar Álfheiði Ingadóttur fyrir framsöguna og þakka nefndinni fyrir að hafa unnið vel í erfiðu verkefni. Þó að ég segi að unnið hafi verið vel er ég svolítið óöruggur með niðurstöðuna hvað varðar þessa niðurfærslu á stofnfé vegna þess að við þekkjum til að í mörgum sparisjóðum - það er með mjög ólíkum hætti sem menn hafa gerst stofnaðilar í sparisjóðum, allt frá því að vera í þessu sem fjárfestingu og yfir í að reyna að bjarga fjármálastofnunum í sínu héraði. Mig langar því að spyrja um 7. gr. og umfjöllunina um lækkun stofnfjár í framhaldinu, þ.e. hvaða hugmyndir hafi komið fram - nú er náttúrlega ein mínúta stutt til að svara slíku - og hvort menn hafi velt því fyrir sér að setja þar eitthvert lágmark, til dæmis að niðurfærslan yrði ekki nema niður í hlutinn 1, sem mundi þá hugsanlega verja að minnsta kosti suma stofnfjáreigendurna um leið og hægt væri að taka á einhverjum öðrum. Mig langar aðeins að heyra hvaða vangaveltur voru í nefndinni 

Frú forseti. Ég rakti áðan hugmyndir um þetta sem hafa verið kynntar í nefndinni. Eins og ég sagði er þar um að ræða aðkomu ríkissjóðs sem stofnfjáreiganda með allt að 20% eiginfjárframlagi miðað við reikningsskil í lok árs 2007. Það er möguleiki á aðkomu nýrra stofnfjáreigenda annarra, bæði sveitarfélaga eins og við höfum heyrt og jafnvel einstaklinga. En það er líka sá möguleiki að þær kröfur sem ríkissjóður á á sparisjóðina verði breytt í lán og þar með eiginfjárstaðan styrkt á svipaðan hátt og gerðist með VBS og Saga Capital. Það kom fram fyrir nefndinni að ætlunin væri ekki að strauja stofnféð niður í núll og einnig, eins og ég sagði áðan, að ekki mundi eitt gilda um alla sparisjóðina.

Hæstv. forseti. Ég er mjög ánægður með að heyra að menn hafa ekki hugsað sér að keyra stofnféð niður í núll. En mig langar aðeins til að heyra ítarlegar um - ég hlustaði á ræðuna vel áðan - hvað menn hafi rætt um þetta hlutfall. Er hægt að setja einhverja tölu sem vörn í þessu? Er eitthvað í lögunum sem segir eftir þessa breytingu að það sé ekki hægt að strauja þetta niður í núll? Mér finnst afar mikilvægt að þetta komi fram og að við reynum að verja, eins og ég segi, þá sem hafa þarna verið að leggja inn sparifé sitt, tryggja að menn haldi að einhverju leyti sínu og þá voninni um að með bættri aðkomu sparisjóðanna fái þeir hluta af sínu til baka ef slíkt er hægt. Ég geri mér alveg grein fyrir því að þetta er ekki auðvelt verkefni eftir það sem á undan er gengið þó að sameiginlegur vilji okkar þingmanna sé einmitt að verja sparisjóðakerfið og við höfum talið ríka ástæðu til að sparisjóðirnir lifðu þrátt fyrir allt sem sjálfstæðar stofnanir og ekki í ríkiseigu.

Frú forseti. Vissulega hefur mikið sparifé tapast í landinu og gerði það í bankahruninu. Það gerði það í viðskiptabönkunum og það gerði það í öðrum fjármálastofnunum og það hefur líka gert það í sparisjóðunum. Það sem þetta frumvarp er í rauninni að gera er að heimila niðurfærslu stofnfjárins þannig að það verði fært að raunvirði. Það er enginn botn gefinn í þessum lögum. Það er ekkert slíkt öryggi, einungis þau fyrirheit sem ég nefndi áðan að menn meta það svo að mikilvægt sé að halda stofnfjáreigendum inni bæði sem viðskiptavinum og þannig að þeir byggi upp sjóðina áfram. Vegna þess sem ég sagði um að ekki væri meiningin að færa allt stofnfé niður í núll þá skal ég auðvitað ekki fortaka að til þess þurfi að koma í einstaka sjóðum. Ég hef ekki þá þekkingu að geta fullyrt það. En það er ekki meiningin að strauja þetta alls staðar niður í núll og það er ekki meiningin að fara 

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að tala um vinnu nefndarinnar, tímann sem við höfum haft. „Þrjár vikur,“ sagði hv. nefndarformaður Álfheiður Ingadóttir og hún taldi það býsna mikið í samhengi hlutanna ef miðað var við aðra lagasetningu í tengslum við bankahrunið. Mér finnst þetta ekki kannski rétti samanburðurinn. Það ætti frekar að líta á þann tíma sem við þurfum og taka þann tíma sem við þurfum til að vanda til lagasetningar. En það hefur einmitt verið gagnrýnt. 1. júlí-fresturinn var margræddur í nefndinni og í ljós kom í dag að það var ekki Fjármálaeftirlitið heldur fjármálaráðuneytið sem veitti hann og þá fyrst og fremst út af björgunarþættinum. Því vil ég spyrja hv. þingmann Álfheiði Ingadóttur af því að hún telur að við þurfum ekki lengri tíma, hvort hún telji þetta besta frumvarpið sem mögulegt er að fá út úr þessari vinnu - hvað segir þingmaðurinn um það? - og hvort nokkurra daga 

Frú forseti. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir fær mig ekki til að lýsa því hér úr ræðustóli að aldrei verði hægt að gera betur. Það kemur ekki til.  Hvað 1. júlí varðar þá nefndi ég það áðan að því miður tókst ekki það sem var lagt upp með, meðal annars í samráði við þingflokksformenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, að reyna að flýta þessu máli þannig í gegnum þingið að það gæti orðið að lögum fyrir 1. júlí. Það tókst ekki því miður. En þar sem það tókst ekki verður málið bara að hafa sinn gang.

Virðulegi forseti. Það er gott að heyra að við getum gert betur, það var það sem ég vonaðist til að heyra frá þingmanninum og þess vegna vil ég leggja áherslu á að við gerum það einmitt. Samráð við þingflokksformenn, mig langar aðeins að ræða það hér. Það getur vel verið að það hafi verið haft samráð við þingflokksformenn og þess farið á leit að við mundum gera allt hvað við gætum til þess að vinna þetta hratt og vel og ég tel að það höfum við gert. Við erum búin að mæta á marga fundi, sitja yfir þessu máli mjög vel og lengi og það er allt gott og blessað. En við í minni hlutanum höfum ekki setið þetta ferli til enda. Við getum gert betur og það hafa komið fram ábendingar, meira að segja frá Fjármálaeftirlitinu þar sem sagt var beinlínis og hreint út á fundi að við ættum að einbeita okkur að þeim þáttum sem snúa að björgunarleiðangri varðandi sparisjóðina og taka þessi mál svo heildstætt og vanda lagasetninguna. Það er það sem við förum fram á, að lagasetning verði vönduð þannig að við lendum ekki í vandamálum 

Frú forseti. Það tókst ekki, eins og ég sagði, að ljúka þessu máli fyrir 1. júlí og ég hef ekki haft nein önnur orð um það, það tókst því miður ekki. Það var það sem lagt var upp með en tókst ekki. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég tel að hér sé heildstætt á málum tekið. Það er vissulega ágreiningur uppi í nefndinni um hvað það er í þrengsta skilningi sem snýr að því sem hv. þingmaður kallaði björgunaraðgerðir til sparisjóðanna. Við sem skipum meiri hluta nefndarinnar teljum að nánast allar breytingar sem gerðar eru á þessum lögum lúti beinlínis eða óbeinlínis að því að koma sparisjóðunum til bjargar, þar á meðal arðgreiðslur, þar á meðal gegnsæi og fleira og fleira. Ég tel ekki að það megi sleppa neinu hér heldur sé þetta heildstæð löggjöf sem muni 

Virðulegi forseti. Það er mikill hátíðisdagur hjá okkur í dag því að áðan tókum við á móti nýrri, glæsilegri flugvél fyrir Landhelgisgæsluna og er vel við hæfi að það skuli bera upp á afmælisdag Gæslunnar sem stofnuð var 1. júlí 1926. Við stöndum á tímamótum í íslensku samfélagi og breytingar eru fram undan á mörgum þáttum. Landhelgisgæslan verður þar ekki undan skilin. Landhelgisáætlun sem lögð var fram árið 2007 af þáverandi dómsmálaráðherra, Birni Bjarnasyni, sem hafði mikinn metnað fyrir hönd Gæslunnar, verður vart framkvæmd á næstu árum, því miður, og við því verður að bregðast. Rekstrarástand Landhelgisgæslunnar er með öllu óþolandi eins og staðan er í dag. Það var vel við hæfi að Þórunn Hafstein, dóttir Hannesar Hafsteins, fyrrverandi forustumanns Slysavarnafélagsins, gaf nýju varðskipi okkar nafnið Þór fyrir stuttu. Þór var nafnið á björgunarskipi okkar sem björgunarsveitin í Vestmannaeyjum stóð fyrir kaupum á til landsins og er í raun forsaga Landhelgisgæslunnar. Mér brá satt að segja í brún þegar sögur heyrðust um að til stæði að leigja þetta nýja varðskip okkar. Þór er fyrsta endurnýjun okkar í varðskipum í 35–40 ár og hefur mikið vatn runnið til sjávar á þeim tíma, aðstæður eru allt aðrar en þegar við byggðum Ægi og Tý. Slíkt slys má ekki henda að við leigjum þetta skip frá okkur. Það eru nokkur grundvallaratriði sem við verðum að hafa í huga þegar endurmetin verður forgangsröðun í málefnum Gæslunnar, öryggi sjómanna okkar og landsmanna verður að vera þar í forgrunni. Varðandi flugið höfum við náð þeim mikilvæga áfanga í dag að ný vél er komin til landsins. Það verður að tryggja rekstur hennar sem kostur er því að hér er um mikilvægt eftirlits- og björgunartæki að ræða. Það verður að skoða alla möguleika á samnýtingu vélarinnar fyrir aðra opinbera aðila svo sem Flugmálastjórn og einnig hvort skynsamlegt geti verið að eiga eitthvert samstarf við aðra flugrekstraraðila í landinu. Í skiparekstri verður að leggja áherslu á að Þór komi til landsins um leið og hann er tilbúinn. Það eru mörg atriði sem mæla með því og ég vil sérstaklega nefna dráttargetu skipsins en það er hannað sem dráttarskip en ekki varðskip, það hefur um tvöfalda dráttargetu eldri skipanna. Í skipinu er nýtískubúnaður til að beita við mengunarslys, þar er búnaður til að gefa þyrlum eldsneyti á flugi og svo má lengi telja. Auk þess er öll aðstaða til stjórnunar, skipulagningar og aðgerða og búnaður og öruggi áhafnar eins og best verður á kosið. Það verður að líta til aukins samstarfs við erlenda og innlenda aðila um rekstur á þessu skipi. Vil ég þar sérstaklega nefna skiparekstur okkar vegna hafrannsókna og þegar kemur að eftirliti og björgun sé ég fyrir mér möguleika á aukinni nýtingu Landhelgisgæslunnar og björgunarskipum Slysavarnafélagsins. Þyrlurekstur Gæslunnar er kostnaðarsamur. Það þarf að endurskoða þær áætlanir sem fyrir liggja um kaup á þyrlum. Við verðum að horfa raunsætt á málin og sníða okkur stakk eftir vexti. Munur á rekstrarkostnaði stærri þyrlna og minni þyrlna Gæslunnar er um 130%. Vissulega hefur þyrla á stærð við Super Puma skipt sköpum við ákveðnar aðstæður svo hér verður að vanda til verka. Við verðum að líta til aukins samstarfs við nágranna- og vinaþjóðir okkar. Í dag er mjög gott samstarf milli Gæslunnar og danska sjóhersins og það getur verið gott fordæmi um mögulegt samstarf við fleiri vinaþjóðir. Breytingar á rekstri Varnarmálastofnunar gefa tækifæri til að skoða aðkomu Vaktstöðvar siglinga, stjórnstöðvar Landhelgisgæslu, að þeim verkefnum sem sinna þarf á þeim vettvangi. Ég hef áður gagnrýnt svokallað loftrýmiseftirlit og get ekki séð sérstakan tilgang með því. Mikill kostnaður er því samfara, t.d. ber Landhelgisgæslan mikinn aukakostnað vegna sérstaks björgunarviðbragðs þegar herþotur eru í loftfimleikum sínum. Tillaga mín er að teknar verði upp viðræður við NATO og aðrar þær vinaþjóðir okkar sem hafa verið viljugar til samstarfs á þessum vettvangi um að beina kröftum sínum og búnaði sem hingað kemur frekar til þess að stuðla að auknu öryggishlutverki og björgunarviðbragði. Slíkt verður að gera í samvinnu við Landhelgisgæsluna sem er sú stofnun sem er vön að vinna með þessum aðilum. Hún er sú stofnun sem næst kemst því að hafa samstarf við heri og strandgæslur annarra ríkja og þar er öll reynsla og þekking til staðar. Við Íslendingar höfum vissulega skyldum að gegna gagnvart stóru hafsvæði en þessar skyldur eru ekkert einkamál okkar og verða í raun ekki uppfylltar af okkur umfram það sem fjárhagsleg geta okkar leyfir. Það er því ákaflega mikilvægt, virðulegi forseti, að fram fari strax endurskoðun á starfsemi og uppbyggingu Landhelgisgæslunnar þannig að eytt verði þeirri óvissu sem landsmenn allir og starfsmenn búa við í dag. Við verðum að forgangsraða í þágu öryggis sjómanna, við verðum að forgangsraða í þágu landsmanna, við verðum að horfa til öryggis okkar, eigin öryggis. Við verðum að horfa til starfsmanna Landhelgisgæslunnar sem hafa margir áralanga reynslu af störfum við erfiðar aðstæður, þeir hafa það mikilvæga verkefni að sinna gæslu og björgunarstörfum á erfiðasta hafsvæði í heimi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir að taka upp þetta mikilvæga mál. Það er stutt síðan rætt var sérstaklega um björgunargetu þyrlna í þessum sal og tengist þessi umræða öll starfsemi Landhelgisgæslunnar í heild sinni. Ég ætla aðeins að fara yfir stöðu rekstrar Landhelgisgæslunnar nú í byrjun. Hallinn árið 2008 var 6% af fjárheimildum og er verið að vinna á þeim halla auk þess sem gerð var hagræðingarkrafa til Landhelgisgæslunnar líkt og annarra ríkisstofnana á þessu ári. Reksturinn nú er með þeim hætti að það horfir í það að hann verði ekki með halla áfram. Þar er mjög ábyrgur rekstur hvað fjárheimildir varðar. Þá er spurningin: Ríma fjárheimildirnar við það sem menn ætlast til að Landhelgisgæslan eigi að gera og það hlutverk sem henni er ætlað að sinna lögum samkvæmt? Það er það sem ég tel að við séum að ræða í dag. Landhelgisgæslan starfar á geysilega víðfeðmu svæði og það verður að líta til þess hvernig rekstrinum hefur verið háttað, þ.e. hvernig forsvarsmenn Landhelgisgæslunnar hafa unnið að því að mæta þeirri stöðu sem upp er komin í rekstrinum ásamt því að geta sinnt því lögboðna hlutverki sem Gæslunni er ætlað að sinna. Það hefur verið efling viðbúnaðar Landhelgisgæslunnar undanfarin ár sem miðar að því að Landhelgisgæslan geti tekið virkan þátt í samstarfi við aðrar þjóðir á sviði leitar og björgunar. Ef við komum nánar að því hefur töluvert starf verið unnið undanfarin ár í því skyni að efla samstarf við erlend stjórnvöld og innlenda aðila til að auka getuna til leitar og björgunar á hafinu umhverfis Ísland. Landhelgisgæslan og danski flotinn eiga náið samstarf á grundvelli samstarfssamnings sem gerður var á árinu 2007 og eru nú að vinna að gerð sameiginlegrar viðbragðsáætlunar vegna slysa á hafsvæðinu á milli Íslands og Grænlands og Íslands og Færeyja. Sú uppbygging sem hefur verið á tækjakosti Gæslunnar undanfarin ár hefur gert okkur kleift að taka mun virkari þátt í samstarfi af þessu tagi og kemur okkur til góða nú. Það munar mjög um þá nýju flugvél sem bættist við flugflota Gæslunnar í dag en hún gjörbyltir getu okkar til að taka þátt í umfangsmiklum aðgerðum á hafinu í kringum landið. Ég vil geta þess að á árinu 2005 var gerður mikilvægur samningur milli dóms- og kirkjumálaráðuneytisins og Slysavarnafélagsins Landsbjargar um verkefni á sviði leitar- og björgunarmála, m.a. um rekstur björgunarbáta félagsins í þágu leitar og björgunar á sjó og starfsemi sjóbjörgunarsveita. Ég tel að huga þurfi að því með hvaða hætti þessi samningur geti nýst betur í starfsemi Landhelgisgæslunnar. Svo við víkjum að þyrlunum sérstaklega er orðið ljóst að þau þyrlukaup sem á sínum tíma var ákveðið að ráðast í með Norðmönnum munu dragast nokkuð og er ekki fyrirsjáanlegt að nýjar þyrlur verði tilbúnar á grundvelli þess samstarfs fyrir árið 2014, fyrst og fremst vegna þess að norsk stjórnvöld telja nauðsynlegt að fara betur yfir málið áður en efnt verður til útboðs. Þessi staða kallar á sérstaka athugun á þyrlumálum Gæslunnar, a.m.k. til skamms tíma. Það verður að huga að því, eins og fram hefur komið áður í umræðum um björgunarþyrlurnar, hvort það séu nægilega hagkvæmir samningar á leigu á þyrlunum. Það kostar á ári annars vegar 114 milljónir og hins vegar 320 milljónir að leigja þær tvær þyrlur sem við leigjum nú og þarf auðvitað að skoða hvort hægt sé að finna einhverjar hagkvæmari lausnir. Nefnt hefur verið í þessum sal hvort lífeyrissjóðirnir geti með einhverjum hætti komið að þessum málum en það er eitt af því sem huga þarf að. Þá þarf líka að athuga, nú þegar nýtt skip kemur til landsins á næsta ári, hvort við neyðumst til að leggja öðru hvoru af eldri skipunum. Hvað varðar það að leigja út skip eða flugvél liggur fyrir að við munum kanna hvort unnt sé að leigja þau til tímabundinna verkefna. Sú umleitan hefur ekki borið árangur enn þá  Ég tel að lokum, virðulegi forseti - ég er að ljúka máli mínu - að það sé tími til kominn að endurskoða ákveðna þætti Landhelgisgæsluáætlunarinnar og ég tel að ef vilji er fyrir hendi geti allir þingflokkar komið að þeirri endurskoðun með einhverjum hætti.

Frú forseti. Þetta er þörf umræða á þessum merka degi í sögu Landhelgisgæslunnar af því að það er morgunljóst að við þurfum að beita öllum tiltækum ráðum til að efla starfsemi Landhelgisgæslunnar sem allra mest við þær erfiðu aðstæður sem núna eru þannig að hún geti sinnt sínu lögbundna mikilvæga hlutverki við eftirlit annars vegar og hins vegar við björgun og gagnvart sjófarendum og íslenskum útvegi öllum og sérstaklega þar sem umferð um Norðurhöf mun fyrirsjáanlega aukast mjög mikið vegna hlýnunar og hnattrænnar þróunar í þeim málum. Þess vegna skiptir líka miklu máli að beina kröftunum öllum í einn farveg, að skyld starfsemi sé rekin saman til að ná margvíslegum samlegðaráhrifum, hagrænum og faglegum. Þar til grundvallar liggur að mínu mati sameining Landhelgisgæslunnar og Varnarmálastofnunar þar sem mjög öfluga umgjörð utan um þá starfsemi alla er að finna á vallarheiðinni í ákveðinni byggingu sem ríkið þarf að halda úti vegna annarra hluta. Þar er hægt að búa nýrri stofnun Landhelgisgæslunnar og Varnarmálastofnunar mjög gott umhverfi. Hins vegar er óþolandi að óvissa hangi yfir framtíð þessara stofnana og þarf að vinna hratt, taka afdráttarlausa ákvörðun um það sem allra fyrst að þessi sameining gangi eftir en stjórnvöld hafa margoft lýst vilja til þess á liðnum mánuðum. Ég held að við eigum að nota þetta tækifæri núna, þau tímamót sem nú eru, til endurskoðunar á öllum opinberum rekstri, til að taka ákvörðun um þetta með það fyrir augum að stórefla starfsemi beggja stofnananna þannig að skyld starfsemi nái saman og það má ekki stranda á togstreitu ráðuneyta um það hvar vista á nýja sameinaða stofnun. Það þarf að ganga hratt og örugglega í þetta verkefni, vinna það í sumar og ljúka því á haustþingi.

Virðulegur forseti. Ég vil líka óska okkur öllum til hamingju með nýja flugvél TF-Sif, sem kom til landsins núna rétt áðan. Það er sagt að hún muni valda byltingu í björgunarmálum og ég vona að það sé rétt. Við ræddum þessi mál 16. júní í þinginu og var sú er hér stendur með fyrirspurn um þyrlukost Landhelgisgæslunnar. Þá sagði hæstv. dómsmálaráðherra, ég ætla að vitna beint í orð hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Ég tek undir áhyggjur um að þessi mál séu ekki með fullnægjandi hætti.“ Hæstv. ráðherra gerir sér því mjög vel grein fyrir því að þyrlukosturinn sem við búum við í dag er þannig að við getum ekki bjargað sjómönnum í u.þ.b. þrjá mánuði á ári eins og staðan er núna og það hefur komið fram í skriflegum svörum frá hæstv. ráðherra. Það hefur líka komið fram í skriflegum svörum að það kosti 700 millj. kr. að leigja viðbótarþyrlu. Auðvitað er það geysilega há upphæð en þegar mannslíf eru í húfi þarf maður að vega og meta hvað er réttlætanlegt. Ég vil sérstaklega fagna því að hæstv. ráðherra hefur sagst ætla að leita leiða til að auka björgunargetu þyrlnanna og tók í ræðu sinni undir þá hugmynd sem ég lagði fram á fundi 16. júní um að skoða hvort lífeyrissjóðirnir gætu komið að þessu máli af því að það er mjög blóðugt að þurfa að nota svona háar upphæðir til að leigja þyrlu þegar gengisþróunin er eins og hún er. Það er þess vegna sem Landhelgisgæslan stendur svo illa, þ.e. vegna gengisþróunar að mestu leyti. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra hvort tilkoma TF-Sifjar hingað til lands breyti þessu um þann tíma sem ekki er hægt að koma sjómönnum til bjargar. Við getum ekki komið þeim til bjargar í þrjá mánuði á ári ef þeir lenda í vanda utan við 20 mílur frá landi. Breytir tilkoma TF-Sifjar því eitthvað, styttist þetta tímabil? Svo vil ég líka spyrja hæstv. ráðherra: Hvað eru viðræður við 

Virðulegi forseti. Það er rétt að óska Landhelgisgæslunni og okkur öllum til hamingju með daginn í dag bæði á afmæli Landhelgisgæslunnar og í tilefni af því að nýja flugvélin er nú líklega lent hér á landi í fyrsta skipti, hún átti að lenda hér um klukkan þrjú. Fjárhagsvandi Landhelgisgæslunnar er svo sem ekki nýr af nálinni eftir því sem við vitum sem höfum fylgst með rekstri hennar í gegnum árin. Hér er um margra ára vanda að ræða þó að það sé ekki sambærilegt við það sem Gæslan stendur frammi fyrir núna. Í ágúst í fyrra var gert ráð fyrir því að flugvél sú sem lendir í dag mundi kosta ríkissjóð 2,7 milljarða kr. og nýja varðskipið sem er væntanlegt hingað til lands á næsta ári mundi kosta um 3,6 milljarða. Samtals munu þessi tvö verkefni kosta ríkissjóð um 6,3 milljarða. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég aflaði mér úr fjármálaráðuneytinu núna nýlega er það komið eitthvað á níunda milljarð kr. samtals sem þessi tvö verkefni munu kosta okkur. Það eitt og sér lýsir með skýrum hætti þeim mikla vanda sem við blasir hjá Landhelgisgæslunni í rekstri í framtíðinni. Það kom til tals strax í haust, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi hér áðan, að leigja varðskipið um tíma. Sú hugmynd fór aldrei í neinn áberandi og endanlegan farveg og stendur ekki til í dag að gera það en reynt var að fá frestun á afgreiðslu skipsins hingað til lands og það tókst. Reynt var að fá frestun á flugvélinni og að breyta kaupsamningnum um flugvélina yfir í að vera nokkurs konar rekstrarleiga. Það þótti ekki hagkvæmt og var reynt að hafa áhrif á samninginn að öðru leyti  Það er ljóst af því sem ég nefni hér og blasir við okkur öllum að rekstur Gæslunnar verður 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað og óska okkur og Gæslunni til hamingju með daginn í dag og eins að fagna komu nýrrar flugvélar. Ég vil líka taka undir með hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra að Alþingi og fjárlagavaldið verður að gera sér grein fyrir því í fjárlögum til hvers er ætlast af Landhelgisgæslunni. Ég heiti henni því að ég mun leggja mitt af mörkum til þess að hún geti sinnt sínum lögbundnu störfum. Árið 1995 urðu þáttaskil hjá þyrlusveit Landhelgisgæslunnar en þá kom ný og öflug þyrla til landsins, TF-Líf. Mig langar að taka saman, með leyfi forseta, nokkrar staðreyndir og þær eru þessar: Á tíu ára tímabili, frá árinu 1999 til 2008, bjargaði þyrlusveit Landhelgisgæslunnar 203 sjómönnum úr sjó eða frá skipum. Hér er talað um að Landhelgisgæslan geti ekki sinnt lögbundnum skyldum sínum og sé ekki til taks fyrir sjómenn ákveðið marga daga í mánuði, kannski 25–30% í hverjum mánuði, sem eru um þrír mánuðir á ári, og er það að mínu viti algjörlega óviðunandi. Á aðeins fimm dögum í mars 1997 bjargaði þyrlusveit Landhelgisgæslunnar 39 sjómönnum í þremur skipssköðum. Á fimm dögum. Það sjá því allir hversu mikilvægt er að hún sé til staðar alla daga ársins. Síðan verðum við líka að muna að aðstæður eru oft þannig að það er eingöngu hægt að bjarga sjómönnum með þyrlum, það er ekki hægt að gera það á neinn annan hátt, ekki úr landi, þó að menn komist að strandstað er það ekki hægt. Að lokum segi ég, frú forseti, að íslenskir sjómenn og fjölskyldur þeirra hafa þegar fært nógu miklar fórnir þannig að ég hvet Alþingi og fjárlaganefnd til þess að standa þannig að verkum að Landhelgisgæslan geti sinnt sínum lögbundnu skyldum gagnvart sjómönnum og öryggismálum þeirra.

Frú forseti. Ég vil, líkt og aðrir hv. þingmenn, óska okkur öllum hjartanlega til hamingju með daginn í dag og fagna yfirlýsingu ráðherra varðandi endurskoðun á málefnum Landhelgisgæslunnar. En jafnframt vil ég tala um það sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson nefndi áðan, þ.e. um samlegðaráhrif tveggja stofnana, annars vegar Landhelgisgæslunnar og hins vegar Varnarmálastofnunar. Ég held að við þurfum við þessar aðstæður að íhuga og skoða mjög alvarlega sameiningu og samstarf þessara tveggja stofnana við þær erfiðu aðstæður sem nú eru uppi í íslensku efnahagslífi og þá þurfum við að líta til hagræðingar og alls kyns samlegðaráhrifa. Ég vil líka í þessu samhengi, frú forseti, nálgast þessa umræðu frá svolítið öðrum sjónarhóli og nefna að ég tel að við skoðun á samstarfi og sameiningu þessara tveggja stofnana beri okkur jafnframt að líta til þeirrar starfsemi sem nú er á Reykjavíkurflugvelli. Ég held að það sé full ástæða til þess að skoða hvort ekki sé hægt að hagræða og leggja saman og fá út ákveðinn sparnað með því að flytja einfaldlega starfsemi Reykjavíkurflugvallar á Keflavíkurflugvöll og sameina ákveðna þætti í starfsemi flugvallarins, í Varnarmálastofnun og Landhelgisgæslunni. Það er mín bjargfasta skoðun og hefur verið lengi og ég held, sérstaklega við þær aðstæður sem núna eru í íslensku efnahagslífi, að íslenska þjóðin hafi tæplega efni á því að hafa tvo flugvelli í tæplega 50 km fjarlægð hvor frá öðrum. Ég legg það því inn í umræðuna, frú forseti, 

Virðulegi forseti. Hlutverk Landhelgisgæslunnar er að standa vörð um fullveldisrétt Íslands á hafsvæðinu í kringum landið og gæta ytri landamæra. Með öflugri öryggis- og löggæslu, eftirliti, leit og björgun ber Landhelgisgæslunni að stuðla að öryggi sjófarenda, fólksins í landinu, og verndun auðlinda með sem bestum og hagkvæmustum hætti. Í ljósi breyttra aðstæðna í umhverfinu og þá sérstaklega á norðurslóð, verðum við að eiga öfluga landhelgisgæslu. Við búum við breytta heimsmynd, nýjar ógnir í hafinu ásamt auðlindagæslu. Það verður jafnvel til þess að þessir þættir verða mikilvægasti reksturinn í Landhelgisgæslunni til framtíðar. Það er því sérstakt fagnaðarefni að TF-Sif, ný flugvél, hafi komið til landsins í dag og óska ég landsmönnum, eins og aðrir þingmenn, til hamingju með flugvélina. Það var tilkomumikil sjón að sjá hana koma í fylgd tveggja þyrlna, fljúgandi lágflug yfir Reykjavík og lenda á Reykjavíkurflugvelli sem sýnir hvað það er nauðsynlegt fyrir landsmenn alla að hafa Reykjavíkurflugvöll innan borgarmarkanna. Á slíkum óvissutímum sem við nú lifum þar sem við í stjórnarandstöðunni berjumst á móti ríkisstjórninni upp á hvern einasta dag til að halda í fullveldi okkar sem þjóðar er koma vélarinnar sérstakt ánægjuefni. Varnir landsins eru hluti af fullveldisrétti okkar, því skulum við ekki gleyma, og koma flugvélarinnar boðar því byltingu í eftirlits-, öryggis- og björgunarmálum, svo við tölum nú ekki um þegar Þór kemur hér á næsta ári. Þó að kaup á TF-Sif og Þór kosti um 10 milljarða - og hér kveinkar varaformaður fjárlaganefndar sér undan þeim upphæðum - eru þær upphæðir í ljósi mikilvægis þessara tækja smámunir fyrir íslensku þjóðina miðað við t.d. vexti af Icesave-láninu. Ég hvet hæstv. dómsmálaráðherra til að gera allt sem í hennar valdi stendur til þess að Landhelgisgæslan lendi ekki í niðurskurði 

Virðulegi forseti. Eitthvað hafa orð mín um kostnaðinn við þyrlukaup og skipakaup fyrir Landhelgisgæsluna farið öfugt ofan í hv. þingmann sem talaði hér áðan. Ég var einungis að velta upp þeim upphæðum sem nú er um að ræða varðandi þessi kaup. Ég var ekki að gera lítið úr að það þyrfti að styrkja Landhelgisgæsluna, ég var ekki að gera lítið úr því, hv. þingmaður, að hér þurfi að vera góð landhelgisgæsla í kringum landið. Allra síst ætla ég að gera lítið úr því að hér sé ekki örugg þjónusta við sjómenn á hafi úti, örugg björgunarþjónusta og læknisþjónusta þegar á þarf að halda, þannig að ég ætla að biðja hv. þingmann um að fara varlega við að túlka orð mín hvað þetta varðar. Ég benti á þessar tölur og sagði að kostnaðurinn væri kominn á níunda milljarð, ekki til að hneykslast á því heldur til að undirstrika þann rekstrarvanda sem blasir við hjá Landhelgisgæslunni. Það var undirstrikað strax í haust þegar reynt var að bakka út úr því að kaupa varðskipið, sem nú hefur verið sjósett og gefið nafn. Reynt var að fá afhendingu skipsins frestað og það tókst, til viðbótar við að það að skipastöðin gat ekki staðið við skuldbindingar sínar um afhendinguna. Fyrri ríkisstjórn reyndi eins og mögulegt var að breyta kaupsamningi varðandi flugvélina, setja hana á einhvers konar rekstrarleigu sem gekk ekki upp því að það var mjög óhagkvæmur kostur o.s.frv. Allt var þetta gert í sama tilgangi, þ.e. að reyna að spara fé til rekstrarins. Það er ljóst, virðulegi forseti, að forsendurnar sem uppi voru hér á haustdögum varðandi varðskipið, þ.e. að skipið kæmi sem viðbót við rekstur annarra skipa, eru brostnar. Nýja varðskipið kemur ekki inn sem viðbót til rekstrar með þeim skipum sem fyrir eru, þau þurfa einhver að víkja og er það af fjárhagslegum orsökum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Til hennar var boðað af minni hálfu vegna þeirra erfiðleika í rekstri Gæslunnar sem eru fyrirséðir og að við verðum að leita allra leiða til að hagræða og koma skikki á hlutina. Ég fagna því hugmyndum sem fram komu hjá ráðherra um að skipa sérstaka nefnd sem fara mun ofan í þetta og reyna að tryggja að Gæslan geti í framtíðinni sinnt þeim lögbundnu skyldum sem henni ber að sinna. Hægt er að hagræða með mörgum hætti, eins og ég fór í gegnum í stuttri ræðu minni áðan. Ég nefndi að samningurinn við Dani gæti verið forsmekkur að frekara samstarfi og samningum við aðrar vinaþjóðir. Samningurinn sem hæstv. dómsmálaráðherra vitnaði til, við Slysavarnafélagið Landsbjörgu um aðkomu Gæslunnar að nýtingu 14 björgunarskipa hringinn i kringum landið, getur örugglega verið eitt skrefið í þessu. Við verðum að hafa það í huga að verkefni þyrlnanna eru um 75% á landi og 25% á hafi. Rekstrarkostnaður á stórri þyrlu fyrir hverja klukkustund er um 350 þús. kr. á meðan hann er um 150 þús. á Dolfi-þyrlu eins og stóru þyrlunnar okkar á sínum tíma. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem komið hafa fram um að við verðum að leita hagræðis og sameiningar í rekstri ríkisins á þessum þáttum og við verðum að vera viss um það og reyna að eyða þeirri togstreitu sem vart hefur orðið milli ráðuneyta þegar kemur að uppskiptingu verkefna. Ég hafna því alfarið og lýsi mig algjörlega ósammála þeim hugmyndum að Reykjavíkurflugvelli verði lokað. Það er í raun kátlegt að fylgjast með því ósætti sem er innan Samfylkingarinnar um þessi mál þegar samgönguráðherra talar um sérstakt átak til að byggja samgöngumiðstöð. Virðulegi forseti. Okkur hættir til að gleyma erfiðum atvikum í sögu þjóðarinnar á liðnum árum þegar við ræðum um þessi mál í dag. 

Virðulegi forseti. Ég þakka enn og aftur fyrir þessa umræðu og þau sjónarmið sem hér hafa komið fram. Ég tel rétt að nefna það að ekki er rétt að gera of mikið úr því að það ríki mikil óvissa um starfsemi Landhelgisgæslunnar, hún hefur getað sinnt þeim útköllum sem orðið hafa og það hefur gengið blessunarlega vel fyrir sig. En það leysir okkur ekki undan þeirri ábyrgð að búa þannig í haginn fyrir framtíðina að viðunandi sé. Ég tek alveg undir það að öryggi sjófarenda og landsmanna er forgangsmál sem verður að tryggja. Hvað varðar sameiningu stofnana hef ég áður sagt að það er ekki ljóst hvort sameining leysi fjárhagsvanda Landhelgisgæslunnar. Ég tel að það verði þó að skoða þetta með opnum huga en ég bið um að einnig verði tekið með í reikninginn að í þeim stofnunum sem nefndar hafa verið til sögunnar, í Landhelgisgæslunni og Varnarmálastofnun, starfar fólk, þetta er þeirra vinna og það er óviðunandi fyrir þetta fólk að endalaust sé verið að tala um sameiningu á óljósum nótum. Það verður þá að ráðast í þá vinnu að skoða það sem fyrst hvort það sé raunhæfur möguleiki. Í því sambandi vil ég nefna þá skoðun mína, burt séð frá einhverri togstreitu sem er um hvorum megin hryggjar þetta lendir, að starfsemi Landhelgisgæslunnar er öflug starfsemi innan lands, innan þess ríkis sem Ísland er. Hvað varðar tilkomu hinnar nýju flugvélar hefur hún nokkur áhrif. Gert er ráð fyrir því í viðbragðsáætlunum Landhelgisgæslunnar að hún geti fylgt þyrlu á haf út og er þá treyst á björgunarbát sem hún gæti þá fleygt út, en þetta er auðvitað ekki eins afgerandi og það væri ný þyrla sem bættist við. 
             Virðulegi forseti. Viðræður við lífeyrissjóði hafa ekki enn þá hafist vegna þess að ég tel að við þurfum að safna þessum hugmyndum saman og jafnframt að gera okkur grein fyrir því hvernig þyrlurekstur við viljum hafa áður en ráðist er í slíkar viðræður.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðu um dagskrármálið er lokið. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Ef svo er ekki skoðast hún samþykkt.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir minnihlutanefndaráliti í tengslum við breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki eins og við erum ræða hér, lögum sem tengjast sparisjóðunum. Það verður eiginlega að segjast, virðulegi forseti, ef maður ætlar að taka saman niðurstöðuna af þeirri vinnu sem hefur farið fram í nefndinni á undanförnum dögum - og ég tek fram að ég tel að nefndin hafi unnið vel og reynt að laga eins marga hluti og mögulegt er á þeim skamma tíma sem um var að ræða - að ég er nokkuð viss um að það verður mjög stutt í að við fjöllum um þetta mál aftur. Ástæðan er einfaldlega sú að við erum hér að ganga frá máli sem augljóslega mikill ágreiningur er um á milli meiri hluta og minni hluta og við í minni hlutanum teljum að við séum að gera þetta í miklum flýti. Það er augljóst, ég er alveg á því og það kemur fram í nefndaráliti okkar, að breytingartillögur nefndarinnar eru til bóta. Við nefnum það líka alveg sérstaklega að það er augljóst á öllu að málið var unnið í miklum flýti og við náum ekki niðurstöðu í mál sem er mjög mikilvægt að gera þegar kemur að málefnum sparisjóðanna. Í rauninni kom þetta afskaplega vel fram, ekki í framsöguræðu formanns nefndarinnar sem var alveg prýðileg þar sem hann fór ágætlega yfir hin ýmsu mál, heldur í andsvörum þegar stjórnarþingmaðurinn hv. þm. Guðbjartur Hannesson lýsti yfir áhyggjum sínum á niðurfærslu á stofnfé. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson er ekki eini maðurinn sem hefur haft áhyggjur af þessu, ég held að það megi segja að flestir umsagnaraðilar höfðu miklar vangaveltur í tengslum við þetta, mismunandi sjónarmið en þó miklar áhyggjur sama hvað mönnum finnst. Hér hefur komið fram það sjónarmið frá hæstv. viðskiptaráðherra í fyrirspurnatíma að það sé ekkert réttlæti - ef ég skil hæstv. viðskiptaráðherra rétt - í öðru en að taka niður stofnfé sparisjóðseigenda sökum þess að þeir hafi fjárfest bara eins og aðrir aðilar og verði að taka því tapi sem þar kemur upp. Alveg sama hvaða skoðun menn hafa á slíkum fullyrðingum er alveg ljóst að ekki liggur fyrir hvert sú vegferð leiðir okkur sem við erum að fara í núna. Ef við tölum um þessi mál í heildarsamhengi, sama hvaða skoðun menn hafa á þeim, er ljóst að málefni sparisjóðanna hafa verið tilefni deilna og sömuleiðis átaka í þjóðfélaginu um mjög langa hríð. Þetta tengist ekki einungis bankahruninu. Í rauninni á vandi hinna ýmsu sparisjóða víðs vegar um landið sér miklu lengri sögu og deilur um hina ýmsu hluti og átök koma hruninu í rauninni ekki mikið við. Ég hef verið á þingi þegar menn hafa gripið til mjög róttækrar lagasetningar á miklum hraða til að gera nokkuð sem þeir töldu að væru til bjargar sparisjóðunum. Það er alveg ljóst að við tökum ekki á þeim miklu álitaefnum sem uppi hafa verið í tengslum við sparisjóðina núna ef einhver skyldi vera í vafa um það. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, formaður nefndarinnar, sagði að hér værum við að taka heildstætt á málum, sagði sem kom mér mjög á óvart að það væri í rauninni ekki til neins fyrir nefndina að sitja yfir málinu lengur, það mundi ekkert batna við það. Þá kom strax í ljós í andsvörum við ræðu hv. þingmanns, og ekki frá stjórnarandstöðunni heldur frá stjórnarliða, að mörg ákvæði þessa frumvarps munu, verði það að lögum sem allar líkur eru á, vekja upp spurningar en ekki svara þeim. Ég leyfi mér nú og geri eins og held ég flestir Íslendingar, kannski sérstaklega við þingmenn, að velta því fyrir mér hvað við hefðum mátt gera betur. Það er auðvitað fjölmargt en eitt er alveg klárt, þegar kemur að málaflokki eins og fjármálaumhverfinu er alveg ljóst að við megum vanda okkur betur og gaumgæfa betur þegar við vinnum að lagasetningu. Ég hélt að formaður nefndarinnar mundi bera það fyrir sig, aðspurð um hvort þetta hefði ekki verið unnið í of miklum flýti, að það væri ekki annar valkostur við þessar aðstæður. Sjónarmið formannsins kom mér mjög á óvart, sem væntanlega er sjónarmið meiri hlutans, að alveg nóg hafi verið unnið í þessu, nægum tíma eytt í það og málið mundi ekkert batna við það að fara betur yfir það. Það er kaldhæðnislegt að við umfjöllun okkar um málið fengum við upplýsingar á fundi viðskiptanefndar fyrir nokkrum klukkutímum þar sem vorum líka að fjalla um mál sem er nokkurra vikna gamalt. Þá stóð ég hér ásamt fleirum í minni hlutanum og við héldum ekkert ósvipaðar ræður og núna, við gerðum athugasemdir við það hversu hratt væri unnið og höfðum miklar áhyggjur af því að það frumvarp, þó svo að það hafi eins og flest frumvörp góðan ásetning, mundi ekki skila tilætluðum árangri. Því miður höfðum við rétt fyrir okkur. Það liggur fyrir að við erum að fjalla núna aftur um lög sem við samþykktum fyrir nokkrum dögum vegna þess að ásetningur þeirra laga sem voru keyrð í gegn á miklum hraða og vísað til þess að það væri gert til að greiða út launakröfur starfsmanna bankanna gekk ekki eftir. Að vísu var margt meira undir  Virðulegi forseti. Þess vegna er mörgum spurningum ósvarað eins og ég vísaði í áðan og við í minni hlutanum höfum verið alveg tilbúin til að vinna þessa hluti jafnhratt og mögulegt er. Röksemdir meiri hlutans hafa verið þær að það væri nauðsynlegt að ganga frá ákveðnum málum til að markmið neyðarlaganna um að koma sparisjóðunum til aðstoðar næðist. Það þyrfti að breyta sérstaklega reglum um niðurfærslu stofnfjár til að svo mætti verða. Við í minni hlutanum höfum alveg haft skilning á því en í þessu frumvarpi er miklu meira og formaður viðskiptanefndar taldi í ræðu sinni fyrr í dag að hér væri um að ræða heildstæða löggjöf um sparisjóðina. Það er algjörlega ljóst, virðulegi forseti, að það má vera mikið lán ef það að ganga frá heildstæðri löggjöf um sparisjóðina á þessum hraða mun ekki kalla á einhverjar spurningar svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Ég vona sannarlega að við þurfum ekki að taka þetta mál fljótt upp aftur en ég er ansi hræddur um það. Í það minnsta liggur alveg hreint og klárt fyrir að einu helsta og kannski stærsta einstaka álitaefni sem snýr að því hvernig við sjáum sparisjóðina í nánustu framtíð er ekki svarað. Í grófum dráttum gengur þetta út á að ríkið kemur inn með fjármagn eins og í aðrar fjármálastofnanir. Það er rétt sem kom fram hjá formanni að staða sparisjóðanna er verri núna en þegar við gengum frá reglunum í desember af mörgum ástæðum. Ætli tvö stærstu áföllin séu ekki annars vegar verra ástand á fjármálamörkuðum og hins vegar fall Sparisjóðabankans sem hafði mikil áhrif á flesta sparisjóði. Það tengist ekkert, virðulegi forseti, neinu meintu braski hjá stofnfjáreigendum eða sparisjóðunum, heldur var það sá aðili sem sparisjóðirnir treystu á. Fall hans hafði áhrif á alla þessa sparisjóði, alveg sama hvernig þeir höfðu hagað sínum málum varðandi stofnfé og stofnfjáreigendur. Í andsvörum útilokaði hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, formaður viðskiptanefndar, ekki að það kæmi til þess að stofnfé yrði lækkað niður í núll. Í þessari lagasetningu gerum við ráð fyrir því og breytum lögum þannig að ríkissjóður geti verið eini eigandi sparisjóðanna. Virðulegi forseti. Nú geta menn haft allar skoðanir á því, en hvers konar sparisjóður er það sem er að fullu í eigu ríkisins? Hugmyndin með sparisjóðunum er sú að þetta séu, ef ég hef skilið það rétt, sjálfseignarstofnanir sem eru í tengslum við viðkomandi svæði og þess vegna er þetta stofnfjáreigendafyrirkomulag væntanlega til komið. Ég er þó þeirrar skoðunar að það megi taka það til endurskoðunar og tel að við hefðum átt að eyða góðum tíma í það og gera það bæði gegnsærra og skýrara hvernig aðilar geta orðið stofnfjáreigendur í sparisjóðum. Hvað sem öðru líður getum við staðið uppi með einn eða fleiri, jafnvel kannski marga, sparisjóði sem eru hreinir ríkissparisjóðir og það eru engar áætlanir - það kom skýrt fram í nefndinni - um það hvernig ríkið ætlar að losa sig út úr því. Nú vitum við að vandinn hefur m.a. legið í því að flestir sparisjóðirnir hafa verið litlar einingar, þess vegna hafa þeir væntanlega farið í að sameinast. Þess vegna hafa þeir kallað á það að fá að vinna saman og hefur þótt örðugt að starfa við þær aðstæður. Þegar við erum komin með þessar litlu einingar sem eru að fullu í umsjá ríkisins og þar af leiðandi í litlum tengslum við heimasvæði sín liggur alveg fyrir að við erum komin með sérstakt verkefni, leggjum það út jákvætt. Mér finnst það í rauninni sýna hvað við erum komin skammt með þessa vinnu að það kom skýrt fram að það eru engar áætlanir um það hvernig ríkið ætlar að losa sig út úr slíkri stöðu. Virðulegi forseti. Menn komast ekkert hjá því þegar þeir fara í mál eins og þessi, ef menn hugsa málið alla leið, að við ættum að hafa lært það af undangengnum tíma að hlutirnir lagast ekkert við að fresta þeim. Það er algjörlega deginum ljósara.  Nú er ekki eins og bara ég sé að tala um þetta eða við sem erum í viðskiptanefnd og ekki í meiri hlutanum. Síðast í dag, fyrir nokkrum klukkutímum, ítrekaði Fjármálaeftirlitið þá ósk sína að viðskiptanefnd mundi taka betri tíma í að fara yfir málið. 
            

Úff, er þingmaðurinn enn í …?

Virðulegi forseti. Hér er komin beiðni frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um að ég endurtaki það sem ég er búinn að segja tvisvar, þrisvar. Ég get alveg sagt það einu sinni enn, það kom síðast fram í nefndinni í dag frá Fjármálaeftirlitinu að það teldi að viðskiptanefnd ætti að taka betri tíma í að fara yfir þetta mál. Ég ætla að fara aðeins yfir það hvað kemur fram í umsögn Fjármálaeftirlitsins. Hér hafa menn talað um að þessir hlutir séu mjög skýrir og bara hv. þm. Guðbjarti Hannessyni og flestum öðrum sem þetta mál skoða finnst það ekki. Í umsögn Fjármálaeftirlitsins segir, með leyfi forseta: „Almennt telur Fjármálaeftirlitið nokkuð vanta upp á skýrleika nokkurra greina frumvarpsins sem geta valdið vafa í túlkun og framkvæmd.“ Síðan koma nokkurra síðna athugasemdir frá Fjármálaeftirlitinu. Það segir kannski allt um það hversu skýrt þetta er að við kölluðum sérstaklega á Fjármálaeftirlitið í dag vegna þess að við ætluðum að fá það til að bíða með fresti til að við gætum unnið okkur ákveðinn tíma, þ.e. nefndin stóð í þeirri meiningu að Fjármálaeftirlitið kallaði á að þessu máli yrði flýtt, en í umfjöllun nefndarinnar kom skýrt fram að fjármálaráðuneytið hafði beðið um það. Virðulegi forseti. Sjónarmið okkar er að það væri skynsamlegra fyrir okkur að skilgreina einungis þá þætti sem snúa að bráðaaðgerðunum, reyna að klára þá á næstu dögum og taka síðan betri tíma í það sem augljóslega á eftir að gera og mun því miður koma til kasta þingsins, vonandi seinna en ég er ansi hræddur um að það verði fyrr, sem snýr að almennu umhverfi sparisjóðanna í landinu. Við því var ekki orðið eins og menn þekkja. Þó svo að ég taki skýrt fram að við teljum að þær breytingar sem hafa verið gerðar séu til bóta breytir það ekki þeirri staðreynd að við eigum enn þá mikið verk óunnið. Hér erum við að tala um ansi mikla hagsmuni og það getur haft mjög alvarlegar afleiðingar bæði fyrir fjármálakerfið í heild sinni, sem við erum að endurvekja, og ég tala nú ekki um um ákveðin svæði á landinu, að við höfum ekki gefið okkur þann tíma sem þarf til að vinna í þessum málum. Enn er von, virðulegur forseti, og það er aldrei að vita nema meiri hlutinn sjái að sér og menn hinkri aðeins. Ég sé á nefndarmönnum í meiri hlutanum að þá dreymir um að verða við óskum okkar og svo er bara spurning hvort þeir verði settir undir járnhæl ríkisstjórnarinnar og látnir keyra þetta í gegn. Það, virðulegi forseti, er nokkuð sem við munum sjá á næstu klukkustundum, en svona án þess að vera með nokkurt létt hjal í þessu alvörumáli hvet ég í fullri alvöru meiri hlutann, sérstaklega í ljósi þess að við erum að taka á máli nákvæmlega vegna þess að menn gáfu sér ekki þann tíma sem þurfti til að gaumgæfa það nógu vel. Við erum komin með erindi sem við vorum með fyrir nokkrum vikum og byrjuðum á því í morgun að fara aftur yfir mál sem við kláruðum. Meiri hlutinn taldi sig vera að klára hann til lengri tíma en nokkurra vikna. Við vorum bara að gera það í morgun. Virðulegi forseti. Þó að menn geti haft mismunandi sjónarmið, og svo sannarlega eru mismunandi sjónarmið í minni hlutanum þegar kemur að sparisjóðunum eins og hjá flestum, held ég að við séum í grunninn sammála um það, eða um 90%, hvað þessum málum kemur. Ég hvet meiri hlutann til að hugsa einu sinni enn hvort ekki væri skynsamlegra að fara að ráðum okkar í minni hlutanum, klára bara það mál sem snýr að hreinum og klárum aðgerðum til að aðstoða sparisjóðina en að við gefum okkur betri tíma í það sem snýr að heildarumgjörð sparisjóðanna. Ef við gerum það ekki, virðulegi forseti, er ansi mikil hætta á því að við þurfum að vinna þetta hratt aftur. Ég fullyrði að hv. þingmenn í viðskiptanefnd eru ekki verkfælnir, þvert á móti tilbúnir til að gera það. Það er hins vegar ansi dýrt, virðulegi forseti, ef okkur tekst ekki vel til með sparisjóðina af mörgum ástæðum og ekki bara fyrir þær stofnanir, heldur sömuleiðis fyrir fjármálakerfið í heild og sérstaklega ákveðin svæði á landinu.

Frú forseti. Ræða hv. þingmanns gaf tilefni til ýmissa athugasemda. Ég hygg að formaður hv. viðskiptanefndar muni bregðast við orðum hv. þingmanns um Fjármálaeftirlitið. Hæstv. forseti. Ég hlustaði mjög grannt á ræðu hv. þingmanns og efnislega á það sem hann sagði en ég verð að játa að ég skildi ekki almennilega málflutning hv. þingmanns. Hann sagði í öðru orðinu: „Við höfum ekki gefið okkur þann tíma sem þarf til að vinna málið.“ Og í næstu setningu sagði hann: „Hlutirnir lagast ekki við að fresta þeim.“ Ég skrifaði þetta orðrétt eftir hv. þingmanni. Ég verð að segja að þegar hv. þingmaður talar um að þetta mál sé unnið í flýti, að það sé flumbrugangur á því, fáir fundir hafi verið haldnir og lítið samráð þá hlýt ég að vísa því á bug. Málið hefur verið til umfjöllunar í hv. viðskiptanefnd í þrjár vikur. Það hefur verið til umfjöllunar á mörgum fundum. Við höfum fengið á annan tug gesta á fund nefndarinnar til þess að fara yfir sjónarmið og það hefur ítarlega verið komið til móts við óskir og sjónarmið stjórnarandstöðunnar um fundi, um gögn og um ítarlega yfirferð. Ég átta mig því hreinlega ekki á þessu. Þó að, frú forseti, oft megi gagnrýna þingið fyrir hraða málsmeðferð á hinum ýmsu málum þá hygg ég að í þessu tilfelli eigi það ekki við. Ég verð að segja það hér, frú forseti, í lokin að ég vil nota þetta tækifæri sérstaklega til þess að hrósa hv. formanni viðskiptanefndar Álfheiði Ingadóttur fyrir afar góð tök á þessu máli, snöfurmannleg vinnubrögð og góða fundarstjórn í afar flóknu og erfiðu máli. Mér finnst að hv. þingmanni væri nær að þakka hv. formanni viðskiptanefndar fyrir vinnubrögðin 

Virðulegi forseti. Ég hef þakkað hv. formanni viðskiptanefndar svo oft að ég er búinn að fá mjög margar spurningar í tengslum við það. En ég get alveg þakkað hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir prýðilega stýringu í nefndinni. Ég tók það skýrt fram - ég veit ekki hversu oft ég gerði það - að ég tel að málið hafi lagast í meðförum nefndarinnar. Það voru ekkert haldnir fáir fundir, virðulegur forseti. Það var ekki svo. Ég sagði það aldrei. Niðurstaða okkar og tillaga var einfaldlega sú að við ættum að gera það sem væri nauðsynlegt til þess að ríkið gæti framfylgt þeim hluta neyðarlaganna sem sneri að sparisjóðunum en því sem snýr að heildarumhverfi sparisjóðanna hefur ekkert verið svarað. Það kom alveg skýrt fram í nefndinni. Ég veit að hv. þingmaður var að stórum hluta erlendis meðan við fjölluðum um þessi mál. En það kom alveg skýrt fram að það er engin áætlun til um til dæmis það sem er ekki lítið mál, þ.e. hvernig ríkið ætlar að koma sér út úr rekstri sparisjóðanna aftur, engin. Það liggur alveg fyrir miðað við þær upplýsingar sem við höfum. Hér kemur hv. formaður nefndarinnar og segir að það sé ekkert útilokað að stofnfé verði fært niður í núll og við erum að ganga frá lagasetningu sem gengur út á að þetta verði hreinir og klárir ríkissparisjóðir. Hvað ætla menn að gera við það, virðulegi forseti? Það veit enginn. Er þá óeðlileg krafa þegar við erum að ganga frá þessum málum með þessum hætti að löggjafinn sé búinn að átta sig á því hvernig umgjörð og nánasta framtíð sparisjóðanna verður? Er það óeðlilegt?

Frú forseti. Ég tel þvert á móti að þetta mál hafi verið unnið vel og vandlega og það hefur ekkert með minn málflutning að gera þó að ég hafi ekki setið fundi í nefndinni í eina viku. Ég hef sett mig mjög vel inn í þetta mál eins og flest þau mál sem ég kem að í nefndum Alþingis og finnst það vægast sagt ósmekklegt af hv. þingmanni að ýja að því að vegna þess að ég hafi ekki setið einhverja tiltekna fundi sé ég ekki búin að setja mig inn í málið. Aðalatriði þessa máls er, eins og hv. þingmaður veit, að það er lífsspursmál fyrir tiltekna sparisjóði í þessu landi að þetta mál verði unnið hratt og örugglega og það er kallað eftir því að Alþingi Íslendinga afgreiði þetta mál núna en bíði ekki með það vegna þess að sparisjóðirnir þurfa á því að halda.

Virðulegi forseti. Ég var ekkert að ýja að neinu varðandi hv. þingmann og störf nefndarinnar. Ég ætla bara að segja það hreint út að hv. þingmaður hlustaði ekki á ræðuna mína. Það er algjörlega augljóst og ég bara stend við það hvar og hvenær sem er. Það er bara sjálfsagt og skemmtilegur siður að fara í andsvar. En það er ágætisregla að hlusta fyrst á ræðuna sem viðkomandi flytur áður en maður fer í andsvar. 
             Ég sagði það hreint og klárt og það stendur í minnihlutaálitinu að við vorum tilbúin til þess að hjálpa til við að ganga frá þeim þáttum sem sneru að bráðaaðgerðunum. Það kemur fram í minnihlutaálitinu og ég veit ekki hversu oft ég sagði það hér í ræðunni áðan. Um það er ekki deilt. Það sem eftir stendur er umhverfi sparisjóðanna. Enginn getur haldið því fram með neinum rökum að það sé ljóst þegar við erum búin að samþykkja þessi lög.

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði að það verður okkur dýrt ef ekki tekst vel til með sparisjóðaumhverfið í landinu. Það er auðvitað enginn endanlegur sannleikur í lögum og við skulum átta okkur á því að starfsumhverfi þessara fjármálafyrirtækja, meðal annars sparisjóðanna sem við erum að fást við hér, er mjög kvikt og það kann vel að vera að það muni kalla áfram á breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki eins og hefur reynst í kjölfar bankakreppunnar. Ég hygg að þetta sé í fimmta sinn sem farið er inn í lögin eftir að bankakreppan varð. Hv. þingmaður verður að virða mér það til vorkunnar að ég tók þátt í þeim breytingum flestum og þær voru margar hverjar, sérstaklega framan af vetri, afgreiddar án þess að vera sendar út til umsagnar og jafnvel á einni nóttu svo það sé bara rifjað upp og sagt hér. Við þurfum líka að muna að Ísland er hluti af stærra lagaumhverfi þannig að það kallar líka oft á breytingar. Erindi mitt, frú forseti, hingað í þennan stól var aðallega að minna á það að þrátt fyrir mjög ítarlega umsögn Fjármálaeftirlitsins varð það niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að taka ekki tillit til þeirra sjónarmiða sem þar voru reifuð. Það var meðal annars gert vegna þess að í umsögn ráðuneytis um þau atriði sem helst voru gerðar athugasemdir við, þ.e. umsögnin gaf ekki tilefni til þess að eftir athugasemdunum væri farið. Ég vil sérstaklega nefna hér eitt sem er stærsta ágreiningsefnið sem varðar Fjármálaeftirlitið og reyndar Samkeppniseftirlitið líka, varðar 9. gr. um útvistun verkefna. Það var farið yfir þessa umsögn á fundi nefndarinnar og ég tel ekki að fengist hefði önnur niðurstaða í því máli enda þótt það hefðu verið haldnir fleiri fundir eða þó að við hefðum geymt þetta fram á haustið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Álfheiði Ingadóttur fyrir málefnalegt og gott andsvar. Hv. þingmaður staðfesti það sem ég hef verið að ræða um hér og ég átti ekkert von á neinu öðru því að við erum ekkert að deila um það. Ég er með sömu áhyggjur og hv. þingmaður um að allar líkur séu á því að við verðum kölluð saman aftur út af þessu máli. Það liggur alveg fyrir að þegar við lentum í bankahruninu þá unnu menn hlutina af ástæðu alveg gríðarlega hratt og í rauninni eftir á að hyggja finnst mér alveg ótrúlegt hvað vel hefur tekist til miðað við undir hvaða pressu, bæði tímapressu og annarri pressu, menn voru að vinna þar. Ég er ekki að gera hér allar athugasemdir Fjármálaeftirlitsins að mínum sjónarmiðum. En ég er algjörlega sammála Fjármálaeftirlitinu um að skynsamlegra hefði verið að fara yfir þessa þætti betur. Á sama tíma og við erum alveg sammála um það, meiri hluti og minni hluti, sem snýr hreint og klárt að því að hjálpa framkvæmdarvaldinu að framkvæma þann þátt neyðarlaganna sem snýr að endurreisn sparisjóðanna - það er nokkuð sem menn ættu að reyna að vinna eins hratt og mögulegt er - þá er, alveg eins og hv. þingmaður nefndi, dýrt ef okkur tekst ekki vel til með rekstrarumhverfi sparisjóðanna. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson, sem þekkir nú þessi mál betur en flestir, er hér í þinginu og hann var með mjög málefnalegar og eðlilegar spurningar eftir umfjöllun nefndarinnar alveg eins og umsagnaraðilarnir og því miður þeir aðilar sem vinna við þessi mál 

Frú forseti. Ég tel rétt að ítreka hér að helstu breytingar í þessu frumvarpi, einkum þær sem snúa að 1. gr. frumvarpsins og 9. gr. frumvarpsins sem Fjármálaeftirlitið gerði vissulega athugasemdir við, voru til umfjöllunar í nefnd sem skipuð var á árinu 2007 og Fjármálaeftirlitið átti aðild að þannig að Fjármálaeftirlitið átti aðild að þeim breytingum sem hér er verið að ræða. Atriði sem varða samkeppnisumhverfið og samstarfið hafa auk þess verið sérstaklega borin undir Fjármálaeftirlitið. Þau ákvæði eru hins vegar niðurstaða af tiltekinni málamiðlun og meiri hlutinn tók sérstaklega undir það með Sambandi sparisjóða að nauðsynlegt væri að skýra í lögum heimildir til samstarfs. 

Virðulegi forseti. Við munum aldrei komast að því hvort ákvæði sem hét útvistun við framlagningu frumvarpsins en heitir núna samvinna sparisjóða, þ.e. hvort við nefndarmenn hefðum breytt því ef við hefðum haft lengri tíma. Það komu bæði athugasemdir frá Fjármálaeftirlitinu og sömuleiðis frá Samkeppniseftirlitinu við það og við munum ekki komast að því ef við förum ekki betur yfir það hvort við komumst að annarri niðurstöðu. Þegar við erum að tala um rekstrarumhverfi sparisjóðanna held ég til dæmis að flestir komist að þeirri niðurstöðu að það hafi verið skynsamlegt að skoða hvað menn hafa gert í öðrum löndum, til dæmis í nágrannalöndum okkar, Norðurlöndunum. En eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur bent á þá hefur það ekki verið gert. Við fórum ekki yfir það. Eru ekki flestir sammála því að það væri nú skynsamlegt að gera það í tengslum við jafnumfangsmikla 

Hæstv. forseti. Við höfum hlýtt hér á álit minni hluta viðskiptanefndar á þessu frumvarpi um sparisjóðina. Við hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson erum sammála um hversu mikilvægt þetta mál sé og hversu mikilvægt sé að varðveita sparisjóðaformið og endurreisa sparisjóðina enda tókum við báðir þátt í að samþykkja lög um það á sínum tíma - réttara sagt, já, neyðarlögin - að við skyldum gæta þessa forms. Það sem kom mér aftur á móti verulega á óvart var að fá nefndarálit frá minni hluta nefndarinnar þar sem aðeins er sagt pass. Þar sem menn í rauninni bara segja: „Við höfum ekki hugmynd um hvað á að gera. Við óskum bara eftir betri tíma.“ Það kemur mér sérstaklega á óvart varðandi hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson sem var starfandi bankamálaráðherra vegna vanhæfis fyrrum fjármálaráðherra á sínum tíma fram til 1. febrúar þegar einmitt var unnið að málefnum sparisjóðanna. Hv. þingmanni hefði því átt að vera betur kunnugt en öllum öðrum um við hvað væri að glíma. Ég vil líka að vekja athygli á því að hv. þingmaður kallar það svo að járnhæll ríkisstjórnarinnar reki málið áfram. Hvað er nú orðið um þá ræðu sem var flutt hér nánast í hverjum einasta andsvarstíma langtímum saman um aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar, um hvað mál gengju of hægt og þetta tæki allt of langan tíma og svo framvegis? Nú er sleginn allt annar tónn. Nú höfum við allt í einu nógan tíma jafnvel þó að hér sé að hrynja yfir okkur heilt sparisjóðakerfi. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvaða tímamörk telur minni hlutinn að við höfum? Hversu langan tíma höfum við til þess að vinna í málum sparisjóðanna og hverjar eru helstu tillögur minni hlutans um lausn, það sem þeir sjá fyrir sér að komi inn þá í framhaldinu sem tillögur?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðbjarti Hannessyni svíður eðli málsins samkvæmt að vera í stjórnarmeirihluta sem er vændur af ástæðu um mikið aðgerðaleysi. Það stendur. Aftur skal ég fara yfir það sem ég er búinn að fara yfir í nokkrum andsvörum, í minnihlutaálitinu og í framsöguræðu minni, að það sem snýr að björgunaraðgerðunum er nokkuð sem minni hlutinn hefur lagt áherslu á að vinna eins hratt og mögulegt er. Síðan spyr hv. þingmaður: Hvað sjónarmið eru varðandi sparisjóðaumhverfið í heild sinni? Vísar hann þá til fyrri starfa minna. Þá var ég að vísu starfandi fjármálaráðherra í tengslum við þetta mál og útfærði reglur í desember. Ég get alveg upplýst þingheim um að það var mjög snúið mál og við kölluðum til marga sérfræðinga til þess að fara yfir það því að það var alls ekki einfalt. Þær upplýsingar sem við fáum í nefndinni eru að þær forsendur sem stuðst var við á þeim tíma hafi breyst mjög mikið. Við fengum að vísu ekki meiri upplýsingar og ég hef ekkert verið í því hér, vegna þess að mér hefur fundist - þrátt fyrir allt hef ég verið sáttur því að almenna reglan er sú að formaður viðskiptanefndar hefur tekið vel í beiðni um upplýsingar og hefur kallað eftir þeim og við höfum fengið gesti á nefndarfundina. En ég vek athygli á því að það átti að taka út málið í gær. Á sama tíma vorum við að fá upplýsingar sem við vorum að biðja um. Við vorum að funda um þetta mál í dag þannig að þegar við komum hér - og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni - þá segjum við: Við þurfum meiri tíma 

Hæstv. forseti. Ég held að við séum komin þar í þessu máli að við verðum að stíga næsta skref. Það er kannski ekki endanlegt eins og hér hefur komið fram og það kom fram hjá hv. þingmanni að skrefin sem tókum í desember voru ekki endanleg. Við verðum að höndla stundum. Hér erum við að fjalla um rekstrarform, sem sagt sparisjóði sem eru í mjög miklum vandræðum. Við höfum verulegar áhyggjur af því fólki sem þarna hefur lagt inn stofnfé. Það sem maður verður að bera traust til og hefur komið fram hér áður í andsvörum er að sú leið sem boðuð er með frumvarpinu um niðurfærslu á stofnfé verði gerð með varfærni og það verði haft að leiðarljósi að reyna að forðast að afskrifa það niður í núll eins og hefur komið fram í kynningu meiri hluta nefndarinnar. Á það mun ég treysta að reynt verði að gæta þess og gæta þess þannig að stofnfjáreigendur geti þá unnið sig aftur og eignast hlut í sparisjóðnum sínum að nýju þrátt fyrir að það þurfi að færa niður stofnfé að einhverju leyti. Ég spyr hv. þingmann um hvort hann sé mér ekki sammála um þetta og hvort það sé ekki 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom hérna að kjarna málsins, einu af þessum álitaefnum sem uppi eru. Hv. þingmaður fór yfir sína pólitísku skoðun á því að það væri mjög mikilvægt að fara varlega í niðurfærslu, fara af varfærni í niðurfærslu á stofnfé og að stofnfjáreigendum væri gert kleift að vinna sig aftur inn með sitt fé, ef ég skildi hv. þingmann rétt, og hann spurði: Er ekki trygging fyrir því? Ég vísaði hér í það og fór yfir það að það eru engar áætlanir. Það hefur ekkert verið kynnt fyrir nefndinni og verið hreint og klárt sagt að það eru engar áætlanir um það hvernig menn sjá þetta fyrir sér. Það eru engar áætlanir um það hvernig ríkið eigi að koma sér út úr þessu. Eina sem við vitum um niðurfærsluna er það sem kom fram í andsvörum og kemur fram hjá ýmsum gestum í nefndinni. Þess vegna erum við með þetta minnihlutaálit 

Frú forseti. Þetta er snúið mál. Ég er t.d. sammála meiri hluta nefndarinnar um allar breytingartillögur hans, mér finnst þær allar til bóta, en ég er ekki sannfærð um að þetta sé gott frumvarp. Mér finnst það bara taka á yfirborðsvanda þegar við þyrftum að kafa dýpra og huga að undirstöðunni. Mér finnst þetta svolítið eins og að við komum að manni með opið beinbrot og setjum plástra á sárið þegar við þyrftum að kafa dýpra í málin. Þetta eru plástrar fyrir svakalega mikla peninga og ég held því miður að þetta sé bara sóun á plástrum. Við höfum haft skamman tíma til að vinna þetta mál miðað við hvað það er umfangsmikið. Ég held að nefndin hafi gert allt sem hún gat á þessum tíma með það sem við höfðum í höndunum. Ég veit ekki hvort við hefðum getað gert neitt meira, en ég held að við höfum í rauninni ekki efni á að hafa ekki farið almennilega í þetta mál. Í einni nefnd geta rúmast ótal skoðanir og við í minni hlutanum erum alls ekki sammála um öll atriði sem snúa að þessu frumvarpi. Ég skil vel sjónarmið margra þeirra um að við ættum að standa vörð um stofnfjáreigendurna en þetta er ekki einfalt mál og ég get ekki með nokkru móti réttlætt fyrir sjálfri mér eða öðrum að við ættum að standa einhvern frekari vörð um stofnfjáreigendur en aðra fjárfesta í landinu sem hafa tapað fullt af peningum. Því er ég algjörlega sammála meiri hluta nefndarinnar um það efni en mér finnst þetta ekki nógu gott frumvarp fyrir sparisjóðina. Ég held að þessar aðgerðir komi ekki til með að duga.

Frú forseti. Rekstrarafkoma sparisjóðanna var mjög slæm árið 2008. Hjá flestum þeirra var veruleg rýrnun á eigin fé, einkum vegna lækkunar á hlutabréfaverði og gangverði eignarhluta í félögum. Þá var afkoma af kjarnastarfsemi fyrir skatt neikvæð hjá flestum þeirra. Það er því ljóst að staða sparisjóðanna er erfið um þessar mundir og margir þeirra hafa þörf fyrir að auka stofnfé til þess að styrkja eiginfjárgrundvöll og rekstrarhæfi, hvort sem nýtt stofnfé kemur frá ríki, sveitarfélögum eða öðrum aðilum sem vilja styrkja rekstur þeirra. Margir sparisjóðir hafa á síðustu árum hækkað stofnfé sitt mjög mikið og greitt stofnfjáreigendum mikinn arð og gengið um leið á varasjóði þeirra. Vegna tapreksturs á síðasta ári er nú svo komið að í mörgum þeirra er varasjóður uppurinn og jafnvel orðinn neikvæður, þ.e. útgefið stofnfé er orðið hærra en annað eigið fé. Við þær aðstæður verður að telja ólíklegt að nýir aðilar séu tilbúnir að leggja fram nýtt stofnfé og hefur ríkissjóður til að mynda sett það skilyrði fyrir fjárframlagi samkvæmt ákvæðum laga 125/2008, þ.e. neyðarlaga, að varasjóður sé ekki neikvæður. Eitt af markmiðum þeirra breytinga sem lagðar eru til á ákvæðum VIII. kafla laganna nú er að auðvelda sparisjóðum að sækja sér nýtt stofnfé, m.a. á grundvelli þessara laga, 125/2008, með því að geta lækkað núverandi stofnfé til að mæta taprekstri síðustu ára og með þeim hætti jafnað varasjóð sparisjóðanna. Með þeirri aðgerð taka núverandi stofnfjáreigendur vissulega á sig tap sparisjóðsins á síðasta ári að því leyti sem það er og var umfram varasjóð. Miðað við núverandi löggjöf um sparisjóði er ekki talin heimild til þess að lækka stofnfé. Með þessu frumvarpi er einnig verið að styrkja rekstrargrundvöll og samvinnu sparisjóðanna. Um langt skeið hafa þeir átt í ýmiss konar samvinnu, t.d. um tölvuvinnslu, markaðssetningu og námskeiðahald svo og ákvarðanir um vexti og gjaldskrárliði. Þessi samvinna hefur auðveldað minni sparisjóðum þátttöku í samkeppni á fjármálamarkaði. Samkeppniseftirlitið hefur haft samstarf sparisjóðanna til skoðunar og má búast við að þrengt verði að möguleikum þeirra til samstarfs nema til komi sérstök ákvæði í lögum sem heimili það samstarf. Og það erum við að gera í þessu frumvarpi. Það er hins vegar erfitt að meta hvort þessar ráðstafanir dugi. Í reglum frá 18. september var gengið út frá því að 20% framlag ríkisins mundi duga sparisjóðunum en uppfært mat á stöðu þeirra hefur sýnt að margir þeirra eru komnir með neikvætt eigið fé, þ.e. stofnfé er orðið meira en eigið fé. Því eru sparisjóðirnir tæknilega gjaldþrota, ef svo mætti að orði komast, ef ekki kemur til aðstoð. Raunsætt mat þeirra sem skoðað hafa málið er að í tilviki þeirra sparisjóða sem verst standa þurfi meira að koma til og alls óvíst er að þeir finnist sem reiðubúnir eru til að leggja fjármuni í veikburða fjármálafyrirtæki. Mig langar að víkja að neyðarlögunum, en ég lít svo á að það skref sem við stígum nú sé einungis útfærsla eða næsta skref. Í neyðarlögunum, nr. 125/2008, segir, með leyfi forseta, í 2. gr.: „Við þær sérstöku aðstæður sem greinir í 1. gr. er fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs heimilt að leggja sparisjóði til fjárhæð sem nemur allt að 20% af bókfærðu eigin fé hans. Ríkissjóður fær stofnfjárbréf eða hlutabréf í sparisjóðnum sem endurgjald í samræmi við eiginfjárframlag sem lagt er til. Fjárhæð útgefinna stofnfjárhluta til ríkissjóðs skal að nafnverði nema sömu upphæð og það fjárframlag sem innt er af hendi og skal það stofnfé njóta sömu stöðu og aðrir stofnfjárhlutir í viðkomandi sjóði.“ Svo segir: „Þegar um er að ræða sparisjóð sem breytt hefur verið í hlutafélag samkvæmt ákvæðum laga um fjármálafyrirtæki skal hið nýja hlutafé nema sama hlutfalli gagnvart öðru útgefnu hlutafé og fjárframlagið er í hlutfalli við bókfært eigið fé félagsins. Ákvæði þetta tekur jöfnum höndum til stofnfjársparisjóða og þeirra sparisjóða sem breytt hefur verið í hlutafélag samkvæmt ákvæðum laga þessara eftir því sem við á.“ Það er því mitt mat og nefndarinnar að með ákvæðum neyðarlaga samkvæmt framangreindu sé beinlínis gert ráð fyrir að stofnfé sjóðanna verði fært að raunverði. Samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi er hér því aðeins verið að útfæra texta neyðarlaganna og skýra betur það sem ekki var gert í reglunum frá 17. desember. Stofnfjáraukning sparisjóðanna verður að fylgja almennum jafnræðisreglum og útfærslan á niðurskrift stofnfjár í frumvarpinu er til að laga stofnfjáraukninguna að almennum jafnræðisreglum enda væri tillegg hins opinbera á öðrum forsendum afar hæpið ef ekki beinlínis andstætt stjórnarskrá. Mig langar að víkja aðeins að 2. gr. í frumvarpinu eins og það lítur út í dag, en stofnfjárskrá er að okkar mati þannig úr garði gerð að hún á að vera aðgengileg öllum. Það er mikilvægt til þess að inntaka nýrra stofnfjáreigenda og aukning stofnfjár sé gagnsætt ferli til að skapa traust á sparisjóðum og tryggja hlutverk þeirra, m.a. með tilliti til byggðafestu og samfélagslegs hlutverks. Hér er einnig mætt þeirri gagnrýni að sparisjóðirnir séu lokaðar klíkur þar sem menn geti í krafti stöðu sinnar hlutast til um lánveitingar o.fl. Mig langar næst að víkja að 7. gr. Ég lít svo á að útfærsla hennar í dag sé forsenda þess að einhver vilji leggja sparisjóðunum til fjármagn, þ.e. að búið sé að rétta af samspil milli eigin fjár og stofnfjár, að varasjóðir séu ekki neikvæðir. Ef svo er ekki eru nýir aðilar í raun að kaupa nýja hluti á miklu yfirverði, fá ekki hlutdeild í samræmi við framlag sitt. Hvað sem mönnum finnst um sanngirnina í þessu og söguna er ljóst að í þeim tilvikum þar sem sparisjóðirnir eru komnir með neikvætt eigið fé, þ.e. neikvæða varasjóði, eru stofnfjáreigendur nú þegar búnir að tapa því sem nemur hinum neikvæða mismun og ef ekki kemur til björgunaraðgerða eru slíkir sparisjóðir tæknilega komnir í þrot. Það er einnig mikilvægt að hafa í huga að hér er einungis verið að gefa heimild til lækkunar á stofnfé og þá eingöngu ef stofnfjáreigendur sjálfir kjósa svo. Staða sparisjóða er mjög misjöfn og því er mikilvægt við útfærslu laganna að hvert tilvik fyrir sig sé skoðað. Það er mín skoðun að gæta þurfi sérstaklega að byggðafestu, þeim hagsmunum sjóðsins að náið samband sé við nærumhverfi hans og starfsumhverfi, það sé gott því að klippi hann á það samstarf og missi það á hann sér ekki viðreisnar von sem fjármálastofnun á því svæði. Þá tel ég einnig að gæta þurfi að því að þeir stofnfjáreigendur sem taka á sig lækkun stofnfjár nú eigi að hafa góða möguleika á að endurheimta fé sitt yfir lengri tíma. Þannig verði gætt að hagkvæmum rekstri og að arður af kjarnastarfsemi og annarri starfsemi verði til staðar svo að hægt sé að launa núverandi stofnfjáreigendum tryggð þeirra og bæta þeim með einhverjum hætti tap sitt yfir lengri tíma. Um leið ætti væntanlega að takast að gera sjóðina áhugaverða kosti fyrir nýja stofnfjáreigendur. Ég ítreka að það er mikilvægt að taka tillit til þeirrar misjöfnu stöðu sem einstaka sparisjóðir eru komnir í og þar með þeirra samfélaga sem þeir tengjast, t.d. vegna þess hvernig stofnfjáreigendahópurinn er samsettur. Samband íslenskra sparisjóða fagnaði þessu heimildarákvæði og tekur undir það lykilatriði að hér sé eingöngu um heimild að ræða. Þar virðast menn gera sér grein fyrir því að með þessu er opnað á mögulegar björgunaraðgerðir til handa sparisjóðunum. Í áliti þeirra segir orðrétt, með leyfi forseta: „Við gerum ráð fyrir að í þeirri fjárhagslegu endurskipulagningu og aðkomu ríkisins sem er fram undan hjá sparisjóðunum muni vera nauðsynlegt að lækka stofnfé.“ Það getur vel farið svo að aðstoð ríkisins dugi ekki til að gera eigið fé jákvætt og gera sparisjóðina að rekstrarhæfri einingu. Það þarf meira að koma til, kröfuhafar verða að koma til með eftirgjöf skulda, breytingar á skuldum í stofnfé, og það sama á við um ríkið en velflestir sparisjóðanna skulda í dag ríkinu umtalsverða fjármuni í gegnum Sparisjóðabankann. Í þeim tilvikum sem framlag ríkisins dugar til að koma hlutfalli sparisjóðs upp fyrir 12% ræðst vægi eldra stofnfjár og nýs stofnfjár af nafnvirði eigin fjár sem er fyrir ásamt niðurstöðu áreiðanleikakönnunar og nýs stofnfjár. Í þeim tilvikum þar sem framlag ríkisins dugar ekki til að koma þessu CAD-hlutfalli upp fyrir 12% þarf þar af leiðandi að grípa til frekari ráðstafana eins og ég rakti áður. Í slíkum samningum koma margir að borðinu og þá er niðurskrift stofnfjár byggð á viðskiptalegum forsendum þar sem allir sem að samningunum koma þurfa að vera samþykkir þeim aðgerðum sem gripið er til til að bjarga viðkomandi sparisjóði. Niðurstaða um niðurskrift kemur í slíkum tilvikum af niðurstöðu sem fengin er með viðskiptalegum samningum allra sem koma að. Þess má geta að Seðlabanki Íslands er sammála þessari nálgun en í bréfi til fjármálaráðuneytisins í lok apríl leggur hann á það ríka áherslu að eftirfarandi atriðum verði fylgt ef heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði verði nýtt til endurfjármögnunar sparisjóðanna. Hefst nú tilvitnun: 1. Breytingar verða gerðar á yfirstjórn viðkomandi fjármálafyrirtækja ef þörf krefur. 2. Framtíðararðgreiðslur verða háðar takmörkunum. 3. Nýjar viðskiptaáætlanir liggja fyrir, þar með talið nákvæmar áætlanir um lækkun kostnaðar. 4. Leitað verður leiða til að fá fleiri aðila til að leggja stofnunum til nýtt fé. 5. Tryggt verður að það tap sem nú liggur fyrir verði borið af núverandi eigendum áður en ríkið leggur til nýtt eigið fé. Svo segir einnig: Í reglum fjármálaráðuneytis um framlag til sparisjóða kemur fram að lögbundið eiginfjárhlutfall sparisjóðanna eftir framlag ríkissjóðs verði ekki lægra en 12%. Í þessu sambandi vill Seðlabanki Íslands taka fram að mikilvægt er að eigið fé sparisjóðanna verði metið af Fjármálaeftirlitinu og endurskoðendum sparisjóðanna og niðurskrifað eins og þörf krefur áður en ríkissjóður leggur fram nýtt fé. Mig langar næst að víkja að 8. gr. frumvarpsins, Ráðstöfun hagnaðar. Við breyttum því í meðförum nefndarinnar en við teljum að of miklar takmarkanir á útgreiðslu arðs hafi verið í eldri útgáfunni. Hér vil ég víkja sérstaklega að tveimur sjónarmiðum, að mikilvægi þess að styrkja eiginfjárstöðu sparisjóðsins og einnig því að gera aukningu og styrkingu á stofnfé í sparisjóð að eftirsóknarverðum valkosti fyrir fjármagnseigendur, þ.e. að fólk vilji setja fjármuni sína í stofnfé í sparisjóði. Þess vegna þurfum við að auka möguleika aðila á útgreiðslu arðs. Víkjum að 9. gr. Við opnum mikið á samstarf sparisjóðanna með þeim breytingum sem við gerum á frumvarpinu. Því teljum við mikilvægt, eins og áður greindi, að auka möguleika þeirra til samstarfs og hagræðingar enda mikilvægt að treysta rekstrargrundvöll þeirra. Framlag af venjubundnum rekstri hefur verið mikið vandamál og því verða sparisjóðirnir að sameinast um ákveðna þjónustu til að geta mætt kröfu um arðsemi sem einnig er mikilvæg ef okkur á að takast að bjarga sparisjóðakerfinu. Því er hér opnað á mikið samstarf þeirra á milli. Samkeppniseftirlitið gerði athugasemdir við þetta mikla samstarf út frá samkeppnissjónarmiðum en mat meiri hluta nefndarinnar er að slíkt séu óþarfaáhyggjur. Sparisjóðirnir eru litlir í bankakerfi okkar í dag og ekki ógn við stóru viðskiptabankana þrjá. Það er ljóst að fram undan er mikilsverð endurskipulagning á öllu fjármálakerfinu og þar verður þá sérstaklega tekið á þeim atriðum sem Samkeppniseftirlitið ýjar að. Það er mat mitt að ímynd sparisjóðanna sé mjög sterk um þessar mundir og að í henni séu mikil verðmæti, þ.e. að í viðskiptavild sparisjóðanna í dag séu mikil verðmæti, og það þarf að taka tillit til þeirra verðmæta í endurskipulagningunni sem er fram undan. Mitt mat er að þeir geti gegnt miklu hlutverki við endurreisn bankakerfisins hér á landi og geti orðið góður valkostur við þá endurskipulagningu. Hins vegar er ljóst að þetta eru óhagstæðar rekstrareiningar, þeir eru of litlir og of margir og það er tap af kjarnastarfsemi þeirra margra. Þess vegna þarf að leggja í breytingar á kerfinu. Ég held að sú vinna sem er fram undan af hálfu ráðuneytisins við endurskipulagningu og endurreisn sparisjóðakerfisins lúti að því. Að lokum vil ég bara leggja áherslu á eftirfarandi: Núverandi löggjöf hamlar aðkomu ríkisins og ríkið þarf að fá atkvæðavægi og styrk í samræmi við framlag sitt. Þetta sjónarmið kom strax fram í neyðarlögunum og hér erum við einungis að útfæra hvernig það er gert. Það er sanngirnissjónarmið að aðkoma ríkisins þarf að endurspegla raunvirði alveg eins og við viljum að ríkið nálgist aðra aðkomu sína að atvinnustarfsemi í landinu. Hvort sem okkur líkar betur eða verr eru mörg stór fyrirtæki hér á landi komin með einum eða öðrum hætti, beinum eða óbeinum, í hendur ríkisins. Aðkoma ríkisins þarf að endurspegla raunvirði og þar á það sama að gilda um sparisjóðina í landinu og önnur fyrirtæki, hvort sem það eru fjármálafyrirtæki eða rekstrarfyrirtæki. Ég held að það sé einnig ljóst að ef við bregðumst ekki við hið fyrsta getur ríkið ekki komið sparisjóðakerfinu til bjargar. Mig langar aftur að leggja á það áherslu að niðurfærsluheimildin í 7. gr. er fyrst og fremst heimild. Við töldum ekki rétt í meðförum nefndarinnar að setja einhvers konar ramma um það hvernig þessi niðurfærsla ætti að útfærast, einhvers konar reglustiku því að það er mjög erfitt að segja að hið sama eigi að ganga yfir alla sparisjóði. Ríkið þarf að skoða sína viðskiptalegu hagsmuni og aðrir aðilar munu koma að endurskipulagningu hvers sparisjóðs fyrir sig, það er mikilvægt að hafa í huga að staða hvers sparisjóðs fyrir sig sé skoðuð. Klippi sparisjóðurinn á samband við nærumhverfi sitt er ríkið að fórna mikilvægum viðskiptalegum hagsmunum og fórna verðmætum. Heildarendurskoðun laga um fjármálafyrirtæki er á dagskrá í haust. Hér erum við að ráðast í björgunaraðgerðir. Fulltrúar ráðuneytanna sem í þessum björgunaraðgerðum standa lögðu síðast í morgun á það áherslu að þetta mál færi fljótt í gegnum þingið vegna þess að þau eru upp fyrir haus á hverjum einasta degi að taka á þessum vanda og þurfa að fá tæki til þess, eins og það var orðað á fundi nefndarinnar í morgun: Hver dagur minnkar möguleika einstakra sjóða á áframhaldandi starfsemi. Það er bráðavandi sem við þurfum að bregðast við og það strax. Þær breytingar sem eru gerðar á þessu frumvarpi núna, og þá meina ég allar þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til í þessu nefndaráliti, lúta að björgunaraðgerðum sparisjóðanna sem eru mikilvægar. Fram undan er svo heildarendurskoðun á sparisjóðakerfinu, á lögum um fjármálafyrirtæki og þá munum við geta sérstaklega farið í það hvernig framtíð við viljum hafa í þessu sparisjóðakerfi.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem við ræðum hér er gríðarlega mikilvægt og getur haft miklar afleiðingar fyrir sparisjóðakerfið í landinu. Ég held að á margan hátt sé að renna upp örlagastund í sögu sparisjóðanna en því miður svarar þetta frumvarp ekki þeirri eðlilegu kröfu sem við hljótum að hafa uppi um það að frumvarp sem hefur þann yfirlýsta tilgang að koma sparisjóðunum til hjálpar uppfylli þá meginkröfu að skýra fyrir okkur hvernig við sjáum sparisjóðakerfið líta út á næstu vikum, hvað þá mánuðum eða missirum. Sannleikurinn er sá að eins og aðrar fjármálastofnanir í landinu hafa sparisjóðirnir átt við mikinn rekstrarvanda að glíma. Fyrir því eru mjög margar ástæður. Því miður hefur margt misjafnt verið sagt um sparisjóðina og um ástæður fyrir því að sjóðirnir glíma nú við mikinn rekstrarvanda. Því hefur t.d. verið haldið fram að meginástæðan fyrir því að sparisjóðirnir eru í þessum vanda núna sé sú að þeir hafa tekið þátt í braski sem sé óskylt þeirri starfsemi sem sjóðirnir hafa staðið fyrir. Menn hafa t.d. vísað til þess að margir þessara sjóða hafa keypt í fyrirtækjum á borð við Existu og þar fram eftir götunum. Ég held að það sé nauðsynlegt að minna á söguna í þessum efnum. Fyrirtækið Kaupþing varð til á sínum tíma ekki síst fyrir þeirra hluta sakir að þar komu sparisjóðirnir að málum. Það hentaði hagsmunum sparisjóðanna á þeim tíma að byggja upp starfsemi, fjármögnun og fjárfestingarstarfsemi í gegnum Kaupþing og því eru sögulegar ástæður fyrir því að sparisjóðirnir áttu mikil hlutabréf í Kaupþingi. Þegar breytingar urðu á eignarhaldi í kringum það varð niðurstaðan sú að þeir eignuðust hlutabréf í Existu, ekki vegna þess að þeir væru að braska heldur vegna þeirrar forsögu sem ég er að gera grein fyrir. Það er hluti af vanda sumra sparisjóðanna núna að Exista hefur hrunið og Kaupþing er fallið. Það hefur gert það að verkum að þegar þetta hrundi allt saman, þessi mikla borg, hrundi líka umtalsverður hluti af eigin fé margra þessara sparisjóða sem hafði blásið upp í góðærinu þegar menn mátu hlutabréfin hátt, auðvitað allt of hátt. Þetta hafði þessi áhrif á marga sparisjóði í landinu. Það var ekki afleiðing af braski, það var afleiðing af þessari sögu sem ég er að gera grein fyrir í mjög stuttu máli. Hin ástæðan sem ég vil nefna í þessu sambandi er að ýmsum sparisjóðum, sérstaklega minni sparisjóðum úti á landsbyggðinni, sem í ýmsum tilvikum höfðu losað sig við þessi bréf í Existu og Kaupþingi á þeim tíma sem það var hagstætt að selja bréfin, tókst að styrkja eigið fé á þeim tíma. Hins vegar höfðu litlir sparisjóðir ekki burði til að afla sér erlends lánsfjár. Muna menn ekki að á undanförnum árum var mikil eftirspurn eftir því að fá erlent lánsfé frá fjármálastofnunum allt í kringum landið? Muna menn t.d. ekki að sjávarútvegurinn kallaði á erlent lánsfé? Það var honum hentugra og hagstæðara og það passaði auðvitað betur við tekjur minnstu útflutningsgreinanna. Þess vegna var eðlilegt og nauðsynlegt fyrir þessa sjóði að afla sér erlends lánsfjár, og hverjum getur dottið í hug að litlir sparisjóðir úti um landið hafi haft til þess burði eða afl að afla sér erlendra lána til að endurlána til fyrirtækja? Það gátu þeir að sjálfsögðu ekki. Þess vegna reiddu sparisjóðirnir sig á sinn eigin banka, Sparisjóðabankann sem seinna varð Icebank, til að afla þessa fjár. Þegar Sparisjóðabankinn síðan féll fyrr á þessu ári - og raunar var þá sagt að nú væri lokið þeim hremmingum að fjármálastofnanir rúlluðu - gerðist það einfaldlega að eigið fé margra þessara sjóða minnkaði snarlega eða þurrkaðist hreinlega upp. Þetta var ekki afleiðing af braski. Þetta var afleiðing af aðstæðum sem þessir sjóðir réðu ekki við. Þess vegna vil ég segja strax að mér hefur fundist umræðan, ekki endilega hér í dag, um þessi mál á margan hátt ósanngjörn í garð sparisjóðanna. Þeir unnu einfaldlega í því umhverfi sem þeir urðu að gera til að geta sinnt þörfum viðskiptavina sinna allt í kringum landið. Það hefur örlað á þeim misskilningi í umræðunni, kom m.a. fram í umræðunni í gær, að hluti af því sem við værum að fjalla um núna væri bein afleiðing af neyðarlögunum frá því í október. Það er alveg rétt. Neyðarlögin í október tóku til hagsmuna sparisjóðanna. Af hverju skyldi það hafa verið? Það var vegna þess að menn gerðu sér grein fyrir því að þegar stóru bankarnir þrír voru að falla höfðum við fyrst og fremst á að skipa einni gerð af viðskiptabönkum í landinu, sparisjóðunum. Þess vegna varð það niðurstaða þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat og raunar niðurstaða Alþingis að það yrði að reyna að slá skjaldborg um sparisjóðina og koma þeim til hjálpar með einhverjum hætti. Niðurstaða Alþingis á þeim tíma varð sú, sem var alveg hárrétt, að eina leiðin til þess væri að ríkisvaldið kæmi til skjalanna. Þess var ekki að vænta í því umhverfi sem við vorum komin í eftir fall bankanna í október að sparisjóðirnir gætu aflað sér annars fjár, t.d. með því að sækja það út á markaðinn, til stofnfjáreigenda, til sveitarfélaga eða annarra. Forsendan fyrir því að hægt væri að endurreisa og styrkja sparisjóðina að nýju í þessum mikla darraðardansi varð þess vegna sú að setja inn þessa heimild um 20 prósentin. Það var síðan útfært af þáverandi hæstv. settum fjármálaráðherra, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, að það skyldi gert með því að skoðuð yrði eiginfjárstaða sparisjóðanna í lok árs 2007 og eiginfjárframlag ríkisins yrði miðað við það. Ástæðan var auðvitað sú að með þessum hætti var verið að reyna að tryggja að sem mest fé rynni til sparisjóðanna til að styrkja þá. Þar var hins vegar ekki gert ráð fyrir því að færa niður stofnféð vegna þess að menn gerðu sér grein fyrir því á þessum tíma að það væri til þess vinnandi að reyna að fara þessa leið til að efla sparisjóðina. Í raun og veru er þetta viðurkennt í nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Miðað við gildandi löggjöf um sparisjóði er ekki talin vera fyrir hendi heimild til þess að lækka stofnfé og því er í frumvarpinu ákvæði sem veitir stjórn sparisjóðs heimild til þess.“ Einn yfirlýstur tilgangur þessa frumvarps er að reyna að búa til lagalega umgjörð til að hægt sé að lækka stofnféð með þeim rökum sem hv. þingmenn, talsmenn stjórnarflokkanna í þessum málum, hafa flutt í ræðum sínum í dag. Það er með öðrum orðum ekki ástæðulaust, ekki tilefnislaust, sem við ræðum þessa 7. gr. Hún er bókstaflega sett inn í frumvarpið til að afla heimildar til að lækka stofnféð í sparisjóðunum. Meðal annars út á það gengur frumvarpið, og ekki síst, og það er það sem veldur núna, má segja, óróleika, óvissu, hræðslu úti um landsins byggðir. Við sem erum fulltrúar þessara byggða þar sem sparisjóðirnir eru stórir og skipta miklu máli höfum orðið áþreifanlega vör við að þetta gerir það auðvitað að verkum að margir vita hreinlega ekki sitt rjúkandi ráð. Það er alveg ljóst mál að með því að stofnféð verður fært niður skapast í fyrsta lagi óvissa og í öðru lagi, ef allt gengur eftir sem horfir, mun það valda gríðarlega miklu tjóni í þessum byggðum. Stundum rugla menn saman stofnfénu og hlutafénu og það hefur glögglega komið fram í þessari umræðu. Á því er alveg reginmunur. Það er að vísu alveg rétt að auðvitað bera hluthafar og stofnfjáreigendur ekki altæka ábyrgð á fyrirtækjum sem þeir eru hluthafar eða stofnfjáreigendur í. Að því leytinu er þetta rétt og að því leytinu er þetta sambærilegt. Hins vegar er í 65. gr. laganna um fjármálafyrirtæki kveðið á um það með hvaða hætti eigi að skoða stofnfé. Og þar er sagt, með leyfi virðulegs forseta: „Fari innlausn stofnfjárhlutar fram skal hlutur innleystur á nafnverði að viðbættri ónýttri heimild til endurmats stofnfjár.“ Stofnféð lýtur með öðrum orðum allt öðrum lögmálum en hlutabréf. Þegar hlutabréf eru seld ræðst verðið á markaðnum og markaðurinn tekur þá auðvitað tillit til framtíðarvæntinga fyrirtækisins og eigin fjár þess. Það er ekki þegar verið er að selja stofnféð í hinum almennu sparisjóðum. Þá er litið til þess hvert verðgildi stofnfjárins er með þeim hætti sem ég er að gera grein fyrir. Sparisjóðirnir gegna lykilhlutverki úti um landsins byggðir. Úr fortíðinni eru mörg dæmi um það að viðskiptabankarnir hafa kært sig kollótta um að taka þátt í þeirri fjármögnun sem nauðsynleg er fyrir atvinnulíf og heimili úti á landi. Þá hafa sparisjóðirnir komið til skjalanna. Við munum öll dæmin um það hvernig bankarnir hafa sniðgengið litlu byggðirnar og ég gæti haldið langa ræðu um það hvernig þeir hafa hegðað sér í þeim efnum, bæði fyrr og síðar. Þess vegna hafa sparisjóðirnir gegnt miklu hlutverki og þess vegna hafa stofnfjáreigendur, oft af litlum efnum sínum, farið í það að reyna að efla sparisjóðina sína með því að borga inn aukið stofnfé til að takast á við verkefni sem eru nauðsynleg í byggðunum. Ég skal taka dæmi um heimabyggðina mína þar sem ég þekki aðeins til. Þar var á sínum tíma ákveðið að auka stofnféð. Af hverju var það? Vegna þess að duglegir útgerðarmenn voru til staðar á svæðinu sem vildu efla sig, leituðu m.a. til sparisjóðsins síns, og til að hann gæti veitt þeim eðlilega lánafyrirgreiðslu svo hægt væri að byggja upp atvinnulífið þurfti að auka stofnféð. Og menn gengu í það. Það eru líka til dæmi um að litlir sparisjóðir hafi sameinast þeim stóru. Menn hafa ýmsar skoðanir á því núna eftir á en þá var staðan auðvitað sú að menn vildu líka tryggja að staða þeirra innan þessara nýju stóru eininga væri viðunandi. Þegar þessar sameiningar fóru fram var horft til verðmætis stofnfjárins og þess vegna gripu menn til þess ráðs, t.d. í Húnaþingi í Vestur-Húnavatnssýslu, og á Vestfjörðum þegar í hlut átti Sparisjóður Vestfirðinga, að auka stofnféð til að tryggja að þeirra rödd heyrðist sterkar inni í hinni nýju sameinuðu einingu. Þess vegna fóru m.a. sveitarfélögin, bæði á Vestfjörðum og í Húnaþingi, í það að leggja aukið fé í sparisjóðinn til að tryggja að hagsmunir þeirra yrðu ekki fyrir borð bornir. Nú er hins vegar sagt sem svo: Það er heldur slæmt að þið gerðuð þetta, nú verðið þið bara að lúta því eins og hver annar hluthafi að stofnféð verði fært niður. Ég er svo gamall að ég man vel eftir mörgum atlögum að sparisjóðakerfinu á þinginu. Menn töluðu um að nauðsynlegt væri að ná utan um þetta fé sem væri án hirðis og menn horfðu til þess að eigið fé var orðið uppblásið í ýmsum sjóðum og væri orðið langt umfram það sem stofnféð var. Þess vegna varð til sú hugmynd að opna á hlutafjárvæðingu þeirra sparisjóða sem það kusu. Ég var ekki hrifinn af þeirri hugmynd. Það var hins vegar niðurstaðan, en breytir ekki því að það tókst að verja sparisjóðakerfið í heild sinni. Sparisjóðirnir hafa starfað sem öflugar einingar æ síðan. Þrátt fyrir að ég viti að það er hvorki yfirlýstur tilgangur frumvarpsins né vilji þeirra sem að þessu standa óttast ég mjög að með þeim breytingum sem boðaðar eru í þessu frumvarpi, og breytingartillögur meiri hlutans taka því miður ekki á, sé vegið að sjálfum rótum sparisjóðakerfisins sem er stofnféð. Stofnfé er ekki hlutafé, stofnfé hefur sína sérstöðu og það er gríðarlega mikilvægt að menn átti sig á þessu. Hvaða afleiðingar kann þetta að hafa? Þær eru margvíslegar. Ég hef þegar rakið t.d. stöðu sveitarfélaganna. Það væri fróðlegt að heyra hvort ráðherra sveitarstjórnarmála, hæstv. samgönguráðherra, hafi ekki af því áhyggjur hvaða afleiðingar það kunni að hafa fyrir sveitarfélögin ef niðurstaðan verður sú sem allt bendir til og blasir við, að stofnféð verði fært umtalsvert niður í mörgum sparisjóðum. Það þarf ekki að hafa orð um afleiðingarnar fyrir einstaklinga. Á fundi þingmanna Norðvesturkjördæmis úr Húnaþingi vestra í Vestur-Húnavatnssýslu heyrðum við dæmi um að heimili skulduðu allt að 120 millj. vegna stofnfjár í sparisjóðum sem til var komið af ástæðum sem ég hef þegar rakið. Alvarlegast af öllu að mínu mati er hins vegar að þetta kann að hafa mjög vondar afleiðingar fyrir framtíðina. Menn segja sem svo: Þetta er heimildargrein. En hvaða möguleika hafa menn til að taka ákvarðanir í þessari stöðu þegar eigið fé sparisjóðanna er komið langt niður fyrir 12% og fer að nálgast núllið þegar menn standa frammi fyrir því að eiga kannski einn valkost sem er sá að færa niður stofnféð gegn því að geta fengið aðkomu ríkisvaldsins? Ætla menn að segja að þetta sé eitthvert frjálst val? Auðvitað er það ekki frjálst val. Menn hafa engan annan kost en að segja já og þá verða menn að lúta því að stofnféð verði fært niður. Ég heyri á þingmönnum sem hér hafa talað að það er ríkjandi velvilji í garð sparisjóðanna. Þess vegna heiti ég á menn að fara aðeins betur yfir þessi mál. Ég trúi því að það sé einlægur vilji þingmanna sem hér hafa talað og ráðherra sem hefur um málið að segja að vilja verja sparisjóðakerfið en það verður ekki gert með því móti sem hér er lagt til. Veltum fyrir okkur einfaldri spurningu: Hverjir eru líklegir til að koma með fjármuni til að leggja í litlu sparisjóðina úti um landsins byggðir? Jú, það er ríkið. Það hefur heimildina í neyðarlögunum. Og síðan hver? Ætli það sé hinn almenni fjárfestir í landinu sem bíður nú spenntur eftir því að fá að kaupa í þessum sjóðum? Auðvitað ekki. Það er kannski von til þess að hægt verði að fá heimamenn til að hjálpa til, kannski einhverja örfáa viðskiptavini o.s.frv. En ég segi það, og segi það að gefnu tilefni og af samtölum við stofnfjáreigendur upp á síðkastið, að það er ekki líklegt að þeir aðilar muni fara í að leggja fjármuni inn í sparisjóðina eftir að hafa verið sviðnir með því að stofnféð sé fært niður. Menn tala um að örugglega verði gengið varlega til verka í þessum efnum. Á sama tíma er hins vegar talað um að það sé ákaflega mikilvægt að sú heimild sé til staðar að færa niður stofnféð, ríkisvaldið þurfi að hafa það sem forsendu að áður en það leggi peningana inn í þessa sjóði sé stofnféð fært niður við tilteknar aðstæður. Það er talað um að færa niður stofnféð að raunvirði. Hvað þýðir það? Hvað þýðir þetta bókstaflega? Hvað þýðir þetta á mæltu máli? Þetta hlýtur að þýða að það er tekið tillit til þess hversu mikið búið er að færa niður eigið fé í sparisjóðunum. Ég rakti áðan að það hefur lækkað gríðarlega mikið, og lækkaði mikið á árinu 2008 af ástæðum sem ég rakti. Ég veit líka að það mat á sparisjóðunum sem Fjármálaeftirlitið gerir mun hafa í för með sér enn þá frekari lækkun á eigin fé þeirra vegna þess að menn eru að nálgast þessi mál af gríðarlegri varúð sem er kannski ekki að undra í þeirri stöðu sem við erum með allt efnahags- og viðskiptalífið í landinu í þar sem eignir eru lítils metnar. Hið alvarlega í þessu máli er að við munum sjá mörg dæmi um að sparisjóðir sem höfðu kannski jákvætt eigið fé um áramótin horfi upp á það fjúka í stórum stíl. Þá vaknar óhjákvæmilega spurningin sem ég óttast að bara eitt svar sé við, spurningin um það hversu mikið þurfi að færa niður stofnféð þannig að það sé að raunvirði, eins og hér hefur verið komist að orði, og er raunar talað um í nefndaráliti meiri hlutans. Þess vegna vil ég segja, virðulegi forseti, að þessi leið er því miður ekki líkleg til að laða nýja fjárfesta að því að byggja upp sparisjóðina þó að ég heyri að það sé yfirlýstur tilgangur og vilji þeirra sem hafa talað fyrir þessu máli. Þetta er ekki leiðin til þess. Ég er stofnfjáreigandi í einum litlum sparisjóði. Ég á þar 0,25% af heildarstofnfé sjóðsins. Kannski gerir það mig algerlega vanhæfan til að tala með þessum hætti. Mín vegna má þurrka það fé út. Ég hef ekki persónulegra eða fjárhagslegra hagsmuna að gæta í málinu, en ég óttast sem íbúi á dreifbýlissvæði sem hefur séð hvernig sparisjóðirnir hafa komið til bjargar á erfiðum tímum að sú leið sem við erum hér að fara muni vinna gegn yfirlýstum tilgangi. Þess vegna tala ég gegn þessu. Ég tel þess vegna, virðulegi forseti, að það væri t.d. til bóta ef inn í þetta frumvarp kæmi ákvæði, og yrði þar með lögfest, sem fæli það í sér að stofnféð væri ekki fært meira niður en svo að það væri alltaf sem svaraði nafnvirðinu. Þá væri varðveitt hin gamla sparisjóðshugsjón og þá væri hægt að taka á því sem ég þykist vita að menn vilji garnan taka á sem eru sparisjóðir þar sem menn hafa blásið upp eigið fé og þar sem menn hafa reynt síðan að færa það í verðmæti inn í stofnféð. Það á hins vegar ekki við um litlu sparisjóðina í landinu. Virðulegi forseti. Hv. framsögumaður meirihlutaálitsins vék í ræðu sinni áðan að kröfum vegna svokallaðra endurhverfra viðskipta sparisjóðanna og ræddi um það sem möguleika að þessum endurhverfu lánum yrði breytt í stofnfé eða víkjandi lán. Ég tók eftir því og tel að það hafi skipt miklu máli. Hann ræddi í því sambandi sérstaklega um, ég hygg að ég hafi tekið þar rétt eftir, að fara mætti með það með svipuðum hætti og gert var með Verðbréfasjóðinn og Sögu Capital. Í þessu sambandi spyr ég þess vegna - og hefði verið gott að hafa hæstv. ráðherra hérna - hvort ekki mætti þá hugsa sér að með sama hætti yrði farið með þau lán sem núna standa á sparisjóðunum vegna falls Icesave og Sparisjóðabankans. Það er mjög mikilvægt að það sé skoðað sérstaklega vegna þess að þar með væri hægt að ná sams konar árangri. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirgripsmikla og upplýsandi ræðu og einkum fyrir að lýsa því vel hvernig sparisjóðirnir unnu vissulega í umhverfi sem þeir ekki skópu og hvernig hann ítrekaði hlutverk þeirra í hinum dreifðu byggðum landsins þar sem viðskiptabankarnir stóðu sig ekki sem skyldi. Ég tek sérstaklega undir þessi orð hv. þingmanns. Það er hins vegar mjög mikill og alvarlegur misskilningur þegar það liggur eiginlega í orðum hv. þingmanns að þetta frumvarp sé atlaga að sparisjóðunum og sparisjóðakerfinu í landinu. Það er rangt. Hér er verið að skapa grundvöll fyrir aðkomu nýrra stofnfjáreigenda og það verður ekki gert, hv. þingmaður, nema stofnféð sem fyrir er í sjóðunum verði fært að raunvirði. Það er enn fremur mikill misskilningur og reyndar rangtúlkun á tilvitnuðum orðum í nefndarálit meiri hlutans að neyðarlögin hafi ekki gert ráð fyrir niðurfærslu stofnfjár. Það segir alveg skýrt og greinilega í 2. gr., það er ekkert hægt að misskilja það. Ég vil bara segja að þegar menn síðan fóru að vinna á grundvelli reglnanna frá 17. eða 18. desember komust þeir að þeirri niðurstöðu að ekki væri ótvíræð heimild til niðurfærslu stofnfjár.  Hver er hin leiðin, hv. þingmaður? Hún er sú að sjóðirnir fari lóðbeint á hausinn, að starfsleyfið verði tekið af þeim vegna þess að þeir uppfylla ekki kröfur í 77. gr. laganna 

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað kjarni málsins. Ástæðan fyrir því að ákvæði neyðarlaganna var sett sem varðaði sparisjóðina var einfaldlega sú að það var alveg ljóst mál að ýmsir þeirra færu lóðbeint á hausinn nema ríkisvaldið kæmi til. Þess vegna var þetta ákvæði sett inn og mér er það mætavel ljóst. Eins og hv. þingmaður rakti hins vegar er ekki hægt að lesa beint af 2. gr. neyðarlaganna að þar sé gert ráð fyrir þessari niðurfærslu, enda hefði að sjálfsögðu ekki þurft að koma með 7. gr. þessa frumvarps sem felur í sér beina heimild til að færa niður stofnfé ef heimildin hefði verið ótvíræð. Hv. þingmaður viðurkenndi raunar að þessi heimild væri óljós og kallaði á einhverja lagaþrætu og þess vegna væri verið að skera úr henni með því að setja þetta ákvæði hér inn. Það sem við hv. þingmaður erum hins vegar algjörlega ósammála um er að niðurfærsla stofnfjárins sé forsendan fyrir því að laða að nýja fjárfesta. Ég vek einfaldlega athygli á því að raunveruleikinn er þessi: Fyrir litla sparisjóði er vonin fólgin í tvennu, annars vegar að fá aðkomandi fjármagn ríkisvaldsins og hins vegar að fá stofnfjáreigendur og fólk í héraði til að leggja sjóðnum til viðbótarstofnframlag. Ég tel mjög ólíklegt að það verði hægt ef búið er að svíða niður stofnfjáreigendurna þannig að þeir beri af því skaða. Þess vegna hef ég varpað fram þeirri hugmynd sem reyndar kom hér til tals fyrr í dag að sett yrði einhvers konar gólf í þetta þannig að menn væru ekki í frjálsu falli með stofnféð. Ég hef líka vakið athygli á því að eins og menn hafa talað um þessi mál hér í dag blasir við að í mörgum sparisjóðum verður stofnféð fært mjög verulega niður, kannski niður í núll, kannski niður í einhverja lága upphæð, og þá er auðvitað ljóst í hvað stefnir.

Frú forseti. Ég verð að segja að ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson muni ekki styðja það lagafrumvarp sem hér er til umræðu og þær breytingartillögur sem meiri hluti nefndarinnar hefur fært fram. Eins og ég sagði áðan er þetta sú leið sem Samband íslenskra sparisjóða hefur m.a. bent á að þurfi að fara til þess að unnt verði að koma þeim sparisjóðum sem unnt verður að bjarga út úr þeim vanda sem þeir eru í. Það er alveg ljóst að það er ekkert víst að hægt verði að bjarga þeim öllum. Það er viðurkennt og það er staðreynd og við höfum fjallað um það í dag að það er mjög mikill munur á stöðu sparisjóðanna, þar með stöðu stofnfjárins og stofnfjáreigenda. Eitt af því sem ég vildi gera athugasemdir við eða veita andsvör við hjá þingmanninum voru orð hans um hvers eðlis stofnfé er miðað við hlutafé. Það er alveg skýrt í mínum huga að í 63. gr. laganna um fjármálafyrirtæki og um sparisjóði segir skýrum orðum að stofnfjáreigendur beri ábyrgð á skuldbindingum sparisjóðs svo nemur stofnfé þeirra. Þar segir, með leyfi forseta: „Stofnfjáreigendur bera ekki persónulega ábyrgð á skuldbindingum sparisjóðs umfram stofnfé sitt.“ Þeir bera sem sé ábyrgð með stofnfénu á skuldbindingum sjóðsins. Þetta er nákvæmlega það sama og gildir um hlutafé. Hluthafar, þeir sem eiga hlutafé, bera ábyrgð á skuldbindingum hlutafélagsins svo nemur hlutafénu, svo nemur hlutnum. Það er ekki hægt að lesa 2. gr. neyðarlaganna öðruvísi þar sem skýrt er tekið fram að einu gildi að þessu leyti um aðkomu ríkisins um hlutafélagasparisjóði og stofnfjársparisjóði. Þetta er mergurinn málsins.

Virðulegi forseti. Mér þykir verra að komið skuli vera fram í 2. umr. og hv. framsögumaður meirihlutaálitsins skuli ekki gera sér grein fyrir þeim reginmun sem er á stofnfé og hlutafé. Eins og ég rakti áðan er sá munur á að verðmæti hlutafjár ræðst af öðrum þáttum, m.a. og sérstaklega markaðsvirði þeirra fyrirtækja sem um er að ræða. Verðmæti stofnfjár er hins vegar reiknað út eins og kemur fram í 65. gr., þar er framreiknað innborgað stofnfé og það er verðmetið, algerlega án tillits til þess hvert er eiginfjárhlutfall sparisjóðanna. Þess vegna er svo mikilvægt að árétta þann mun sem þarna er á. Það sem ég er einfaldlega að segja er þetta: Ég tel að sú leið sem hv. þingmaður er að tala fyrir, þ.e. sú leið að færa niður stofnfé til að laða að nýja fjárfesta, sé dæmd til að mistakast. Hún er ekki líkleg til að ná árangri einfaldlega vegna þess að umhverfið er þannig á starfssvæðum þessara sparisjóða að það munu ekki koma nýir fjárfestar þó að stofnféð verði fært niður. Þess vegna er langlíklegast að afleiðingin af öllu þessu verði sú að veikja þá aðila sem líklegastir eru til að vilja að öðru jöfnu koma með fjármuni inn í sparisjóðina og þess vegna óttast ég að þessar björgunaraðgerðir mistakist. Og þó að hv. þingmaður og aðrir þingmenn sem hafa verið að tala fyrir þessu máli séu að reyna að róa stofnfjáreigendur með því að segja sem svo að þessi niðurskrift verði mjög væg þá er það aðeins í öðru orðinu. Í hinu orðinu er greinilega verið að segja, og búa menn undir að þessi niðurskrift verði veruleg þegar verið er að taka tillit til raunvirðis í ljósi þess sem ég var að segja, að vegna aðstæðnanna er eigið fé margra sparisjóða lítið sem ekkert.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ræðu hans. Ég deili að mörgu leyti áhyggjum hans og þá sérstaklega hvað varðar stöðu einstakra sparisjóða úti um land og byggða sem þeim tengjast. Í vinnu nefndarinnar reyndum við að sjálfsögðu að horfa til þeirra hagsmuna sem hann minntist á í ræðu sinni og reyndum svo sannarlega að finna leiðir til þess að gæta að þeim byggðum sem um er að ræða. Þess vegna deili ég áhyggjum hans og vil taka það sérstaklega fram. Við teljum að með nefndarálitinu og þeim breytingum sem þar koma fram sé verið að milda það högg sem er nú orðið eins mikið og unnt er. En við komumst ekki fram hjá þeirri staðreynd að sparisjóðirnir eru komnir með neikvætt eigið fé, þ.e. neikvæða varasjóði, stofnfjáreigendur eru því þegar búnir að tapa því sem nemur hinum neikvæða mismun á stofnfé og eigin fé og hjá því verður ekki komist. Það er alveg sama hvort við tölum um hlutafé eða stofnfé. Ef munur á stofnfé og eigin fé er neikvæður þá er sá mismunur farinn og við getum ekki breytt þeirri staðreynd. Fyrir utan er svo jafnræðissjónarmiðið, því stofnfjáraukning sparisjóðanna verður að fylgja almennum jafnræðisreglum og útfærslan á niðurskrift stofnfjár í frumvarpinu er til að laga stofnfjáraukninguna að almennum jafnræðisreglum, enda væri tillegg hins opinbera á öðrum forsendum afar hæpið ef ekki beinlínis andstætt stjórnarskrá. Við getum ekki réttlætt, þ.e. gjöf fyrirtækisins gagnvart öðrum skattgreiðendum þessa lands. Við erum vissulega að gæta að því hvað við gerum með varúð, gæta að raunvirði og viðskiptalegum hagsmunum og þess vegna tel ég það tryggt með þeim orðum sem hafa fallið í þingsalnum í dag og í kvöld að hagsmuna stofnfjáreigenda verður gætt vegna þess að það eru viðskiptalegir hagsmunir sem liggja að baki því að þeir séu með í þeirri vinnu sem er fram undan.

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei eitt andartak efast um að að baki þessu frumvarpi lægi góður hugur og velvilji í garð sparisjóðanna. Það hefur komið glögglega fram og ég hef aldrei dregið það í efa. Þess vegna er það út af fyrir sig góð árétting og staðfesting hv. þingmanns á því sem ég hef talið varðandi þetta mál. Mér fannst hins vegar og það kom raunar fram í ræðu hv. þingmanns að hann var að staðfesta illan grun minn sem er sá að í ljósi þess að í mörgum sparisjóðum hefur gengið svo á eigið fé þeirra að það er ýmist lítið eða ekkert, þá sé óhjákvæmilegt að færa niður stofnféð sem því nemur og það er sá illi grunur minn sem hefur nú m.a. í þessum andsvörum verið staðfestur. Ég varpaði hins vegar fram í ræðu minni áðan tveimur hugmyndum. Því miður hafði ég ekki tíma til að gera ítarlega grein fyrir þeim en ég hygg að hv. þingmönnum séu þær ljósar. Annars vegar var sú leið að setja einhvers konar gólf í þetta til þess að tryggja ákveðna stöðu, ákveðinn möguleika á því að laða stofnfjáreigendur á svæðinu til þess að koma með viðbótarframlag inn í sparisjóðina. Hins vegar vakti það athygli mína í ræðu framsögumanns nefndarinnar að hún impraði á því að e.t.v. mætti breyta hinum svokölluðu endurhverfu lánum sem vel að merkja eru fyrst og fremst á hinum stærri sparisjóðum í landinu, breyta endurhverfu lánunum í víkjandi lán eða stofnfé til að styrkja þá sjóði sem þarna áttu í hlut. Þess vegna kom upp sú hugmynd hjá mér hvort ekki væri eðlilegt að fara þá með sama hætti með þau lán sem Seðlabankinn hefur nú undir höndum eftir fall sparisjóðabankans og nýta það með sama hætti og gert var þegar á sínum tíma var gengið í það og ákveðið að koma VBS og Sögu Capital til bjargar. Það út af fyrir sig gæti verið mjög mikilvægur punktur og innlegg í þennan björgunarleiðangur og þess vegna vil ég árétta það til varaformanns nefndarinnar hvort ekki komi til greina að skoða þessa leið og koma þannig um leið til hjálpar sparisjóðunum og stofnfjáreigendunum.

Frú forseti. Hvað varðar víkjandi lán held ég að sú leið sé til skoðunar og verði til skoðunar í þeirri vinnu sem fram undan er hjá þeim aðilum sem eru núna í miðju kafi í björgunaraðgerðum til handa sparisjóðunum. Það er erfitt að útfæra þessa gólfhugmynd en ég tel að við höfum tryggt að hagsmunir stofnfjáreigenda séu tryggðir með þeim orðum sem hér hafa fallið með því nefndaráliti og ég skora á hv. þingmann að við förum saman í þá vegferð að gæta sérstaklega að því í framtíðinni að hagsmuna stofnfjáreigenda sé gætt þannig að viðskiptalegir hagsmunir sem ég hef ýjað að í ræðu minni í dag verði hafðir til hliðsjónar.

Virðulegi forseti. Það er út af fyrir sig gott að heyra að það er jákvæður vilji í garð sparisjóðanna og það hefur maður fundið auðvitað og það er ekki nýtt í þessari umræðu þegar við höfum verið að takast á um hagsmuni sparisjóðanna. Þegar atlaga hefur verið gerð að sparisjóðunum úr ræðustóli Alþingis og með tillöguflutningi þá hefur ævinlega verið brugðist hart við. Ég vil hins vegar segja það og ég vona að ég vitni rétt í séra Hallgrím: Góð meining enga gerir stoð. Það er einfaldlega þannig að þó að menn hafi fullan og góðan vilja til að takast á við málin í öðru orðinu en leggi síðan forsendurnar upp með þeim hætti að niðurstaðan verður nokkuð fyrirsjáanleg, þá er það svo að það á ekki bara við um mig heldur við um þær þúsundir stofnfjáreigenda úti um allt land sem núna eru mjög uggandi um sinn hag og um hag sparisjóðs síns. Ég sagðist samt sem áður þrátt fyrir að afleiðingarnar gætu verið vondar fyrir sveitarfélögin, afleiðingarnar gætu verið vondar fyrir einstaklingana þá hafði ég meiri áhyggjur af því að þetta hafi þær afleiðingar í för með sér að okkur muni ekki takast það sem er nauðsynlegt, þ.e. að fá viðbótarfjármagn inn í sparisjóðina, viðbót við það fé sem ríkissjóður vill leggja fram. Það jákvæðasta sem ég get þó fundið út úr andsvari hv. þm. Magnúsar Orra Schrams er að hann sagði að hugmyndin sem ég nefndi um víkjandi lánin væri til skoðunar. Þetta er afar mikilvægt vegna þess að framsögumaður nefndarinnar talaði sérstaklega um tiltekna gerð af lánum, hin endurhverfu lán, þeim mætti breyta í víkjandi lán eða stofnfé og reisa þannig upp eigin fé sjóðanna og koma CAD-hlutfallinu upp í viðunandi horf. Ef þetta sama getur átt við um þau lán sem núna hvíla inni í Seðlabankanum og voru í eigu sparisjóðabankans og eru kröfur á litlu sparisjóðina úti um landið þá mun það geta gerbreytt stöðunni í mörgum sparisjóðum. Þess vegna höfða ég til stjórnarmeirihlutans sem lýsir jákvæðri afstöðu sinni til sparisjóðanna, að vinna að þessum málum 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst umræðan sem var að ljúka og ræða hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar búin að vera afbragðsgóð og upplýsandi. Margt hefur komið fram og ég ætla ekki að fara að lengja þessa umræðu með því að endurtaka margt af því sem ég hafði hugsað mér að segja sem kom fram í máli hv. þm. Einars Guðfinnssonar. Ég hef hugsað mér í örfáum orðum að víkja að nokkrum öðrum atriðum. Ég held að í þeirri umræðu sem hér fór fram kristallist einmitt það sem ég vil leggja áherslu á. Þar er að við erum ekki komin út á enda með þessa umræðu og við þurfum meiri tíma til að fara vel yfir þetta mál. Það er nokkuð sem við í nefndinni höfum lagt áherslu á og tekið undir umsagnir hjá fjölmörgum aðilum og þar á meðal frá Fjármálaeftirlitinu eins og hefur komið fram í umræðunni og kom fram líka í orðaskiptum okkar fyrr í dag undir liðnum störf þingsins. Ég hef áhyggjur af því að við erum með tvíþætt verkefni. Við erum í rauninni að tala annars vegar um þann björgunarleiðangur sem sparisjóðirnir allir eða velflestir í landinu og sparisjóðafjölskyldan eins og hún er gjarnan kölluð er í um þessar mundir. Það skal enginn reyna að gera lítið úr því stóra verkefni. Ég tek undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni þegar ég segi að mér detti ekki í hug í eina mínútu annað en að talsmenn meiri hlutans beri hag sparisjóðanna fyrir brjósti og leggi sig alla fram um að koma þeim til aðstoðar eins og þeim best þykir. En við höfum rætt það líka í framhaldi af ábendingu Fjármálaeftirlitsins að við þurfum að einbeita okkur að þeim atriðum sem þarf til vegna björgunar sparisjóðanna og við höfum við ekki verið alltaf sammála um hvaða atriði það séu. Í mínum huga er það í raun það sem var mest til umfjöllunar í ræðu síðasta ræðumanns, 7. gr. Ég er ekki sammála því að þar sé að finna, eins og hv. formaður nefndarinnar hefur talað fyrir, þ.e. að í hverri grein frumvarpsins nærri því sé að finna atriði sem ekki megi bíða. Þetta snýst fyrst og síðast um það að til þess að uppfylla pólitísk markmið eða pólitíska túlkun á neyðarlögum, eins og umræðan bar með sér áðan, þá þykir nauðsynlegt að færa niður stofnfé og þá er það sú grein sem ég tel að sé sú sem við ættum að einbeita okkur að. En við þurfum að horfa á dæmið hins vegar í heild sinni og endurskoðun og framtíðarsýn sparisjóðakerfisins alls. Það kom fram í nefndinni og var viðurkennt, má segja, af fulltrúa viðskiptaráðuneytisins að ekki búið að hugsa fyrir hlutum eins og þeim hvernig ríkið ætli að koma sér út úr rekstri sparisjóðanna. Það var ekki talið mikilvægt á þessari stundu. En eins og kemur fram í áliti okkar minni hlutans erum við ekki sammála því. Mér persónulega finnst þetta vera lykilatriði vegna þess að ef við erum ekki með klára áætlun um það hvernig ríkið ætli að koma sér út úr þessum rekstri og lítinn hvata fyrir stofnfjáreigendur til að koma inn þegar búið er að skrifa niður stofnfé og þvert á það sem haldið er fram - ég vona reyndar að það sé alveg rétt sem nefndarformaðurinn hefur haldið fram að ekki sé ætlunin að skrifa stofnfé alveg niður í núll. Þó óttast ég að í einhverjum tilvikum gæti farið svo að það mundi nálgast það gólf og þá er það farið sem skortir upp á í hugmyndafræðinni á bak við sparisjóðina. Þá er farinn sá hvati fyrir stofnfjáreigendur til að koma inn og leggja fram stofnfé og þá sitjum við uppi til framtíðar með ríkisvædda sparisjóði sem ég held að sé ekki góð framtíðarsýn. En ef það er það sem við sjáum í spilunum þá held ég - og það held ég að hafi komið fram í annaðhvort álitum eða máli einhverra gesta nefndarinnar - þá er kannski hreinlegast að gera það þannig að ríkið taki þetta yfir strax í staðinn fyrir að vera í einhverjum millileikjum. En það er önnur saga. Ég tel að bæði hvað þessi umræða sýnir og hvað vinna nefndarinnar sýnir að svo fjölmörgum spurningum sé ósvarað að mig óar við því að við gætum gert mistök í lagasetningu og að við séum að fara hér fram með lagabreytingar sem við þurfum að fara í fljótlega aftur. Formaður nefndarinnar sagði reyndar í framsögu sinni að hún útilokaði ekki að aftur yrði farið í lögin. Við erum með annað frumvarp í viðskiptanefnd um bankasýslu. Talað er um að endurskoða þurfi lög um fjármálafyrirtæki. Þau sömu lög og við erum að breyta hér. Ég ítreka það að ég hef ekki sannfæringu fyrir því að við séum búin. Þrátt fyrir að nefndin hafi unnið ágætlega á þeim skamma tíma sem hún hefur haft þá held ég að við séum ekki komin út á enda með þessa hugsun. Sá tímafrestur og sú tímapressa sem við erum að berjast við snýr kannski ekki mest að framtíðinni. Hún snýr að nútíðinni. Þess vegna hefði ég viljað leita allra leiða og við í minni hlutanum til að reyna að aðgreina þetta tvennt, til að koma í veg fyrir að við gerum mistök í lagasetningu. Mig langar að lesa aðeins upp úr nefndaráliti okkar hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar frá því 29. maí síðastliðinn þegar við vorum að breyta lögum um fjármálafyrirtæki. Þá sögðum við í álitinu, með leyfi forseta: „Að mati minni hlutans hafa ekki komið fram sannfærandi rök fyrir því að vinna málið í jafnmiklum flýti og gert var. Helstu rökin sem nefnd hafa verið fyrir flýtimeðferðinni eru launagreiðslur til fyrrum starfsmanna tiltekinna fjármálastofnana á uppsagnarfresti. Minni hlutinn hefur skilning á því sjónarmiði. Efasemdir hafa komið um að umrædd lagabreyting muni nægja til þess að hægt verði að greiða út launakröfur og því alls óvíst að því markmiði laganna verði náð. Ef málið hefði komið fyrr inn í þingið og skipulegar hefði verið unnið að því hefði mögulega verið unnt að finna á þessu lausn. Minni hlutinn lýsti sig tilbúinn að koma að slíkri vinnu og ýmsar hugmyndir voru reifaðar sem ekki náðist að skoða.“ Þetta er, að litlum atriðum frátöldum, það sem ég vildi segja hér í hnotskurn og sé eiginlega eftir að hafa ekki komið inn í annars ágætt minnihlutaálit okkar. Við hefðum getað kóperað þetta skemmtilega á milli. Ég las þetta ekki fyrr en eftir að við vorum búin að skila af okkur minnihlutaálitinu. En það er nákvæmlega þetta sem ég er hrædd um að gerist vegna þess að hvað hefur verið að gerast núna? Í nefndinni í morgun vorum við einmitt að ræða um að það sem við sögðum hér gekk eftir. Sú lagabreyting sem lögð var til dugði ekki til að leysa það vandamál sem lagt var upp með, vandamál sem við höfðum skilning á. Nákvæmlega á sama hátt núna höfum við skilning á því að það þarf að klára þetta mál hratt og örugglega. En við erum ekki sammála um að þetta frumvarp nái þeim markmiðum. Ég ætla ekki að endurtaka, eins og ég sagði í upphafi, það sem sagt hefur verið hér efnislega um frumvarpið. Ég tel að helstu atriðin séu komin fram. En hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði í framsöguræðu sinni eða andsvari að sparisjóðirnir ættu vini í þessum sal og það væri gott og við værum öll að reyna að vinna að hagsmunum þeirra. Ég vil bara segja að mér þykir eðlilegt að sparisjóðirnir eigi marga vini í þessum sal vegna þess að þeir eiga vini skilda miðað við hvernig þeir hafa sinnt hlutverki sínu og þá sérstaklega eins og hér hefur fram komið í smærri samfélögum úti á landi. Ég kem úr Keflavík og því er nærtækast fyrir mig að taka dæmi um Sparisjóðinn í Keflavík. Ég segi það fullum fetum að ég er fullkomlega vanhæf vegna þess að tilfinningar mínar til Sparisjóðsins í Keflavík eru mun sterkari en til annarra sparisjóða. Það er af ýmsum ástæðum, meðal annars vegna þess að þarna hef ég átt reikning frá því að ég var skírð. Móðir mín vann þarna í tugi ára og ég er þarna með öll mín viðskipti. Til að það komi hér fram þá er ég stofnfjáreigandi en að mjög litlum hlut sem ég er ekki að telja hér. Tilfinningalegu tengslin eru mun meiri en þau fjárhagslegu. Ég tek undir allt sem sagt hefur verið hér um mikilvægi sparisjóðanna fyrir þessi samfélög þá er stofnfjáreignin eitt atriði og stofnfjáreigendurnir og mikilvægi þeirra vegna þess að þeir eru velflestir viðskiptamenn og hafa hag af því að sparisjóðurinn vaxi og dafni og geti sinnt sínu hlutverki. En ég er líka að tala um hluti eins og mikilvægi þessara sparisjóða, þessara litlu sparisjóða úti um land sem vinnustaðar. Sparisjóðurinn í Keflavík veitir 120 manns vinnu. Sparisjóðurinn í Keflavík er stór lánveitandi til atvinnustarfsemi á svæðinu, öllu hans starfssvæði. Reyndar er starfssvæði hans út um allt land vegna þess að viðskiptavinirnir koma alls staðar að. Sparisjóðirnir eru mikilvægir styrkveitendur til alls konar menningar-, íþrótta- og félagsstarfsemi eins og við vitum. Ástæðan fyrir því að ég endurtek þetta sem hér hefur verið sagt er að ég er svo hrædd um að ef við gerum þetta ekki rétt, ef við pössum ekki upp á að gera þetta þannig að þessar stofnanir eigi sér rekstrargrundvöll til framtíðar og nái að komast í gegnum þá erfiðleika sem við erum í núna, þ.e. ég má ekki til þess hugsa hvað verði um vonina sem er af svo skornum skammti í þessum samfélögum, til dæmis eins og í mínum aftur tilvonandi heimabæ - ég er brottflutt en er á leiðinni heim aftur - ef þessi stofnun mundi fara. Ég má ekki til þess hugsa vegna þess að þetta er hornsteinn þarna í samfélaginu og er með stóra hlutdeild á þessu svæði og það væri ömurlegt fyrir þetta samfélag sem hefur orðið fyrir miklum höggum ef þetta yrði líka til þess að draga vonina úr samfélaginu þannig að ég segi: Tökum höndum saman. Ég ítreka að þó að við í minni hlutanum höfum verið ósammála um ýmsa hluti þá teljum við, eins og fram kemur í minnihlutaáliti okkar, að flestar þær breytingartillögur sem lagðar eru hér til séu til bóta. En ég ítreka að það sem við fyrst og síðast leggjum áherslu á er að enn er fjölmörgum spurningum ósvarað. Í lokin á álitinu okkar teljum við upp nokkur atriði sem við verðum að skoða í framtíðarspekúlasjónum í þeirri vinnu sem fram þarf að fara um framtíðarhlutverk sparisjóðanna. Ég ætla að ljúka máli mínu, virðulegi forseti, en vil að lokum ítreka það að áhersla okkar fyrst og síðast er á vandaða málsmeðferð. Við berum hag sparisjóðsins fyrir brjósti eins og við öll hér og legg áherslu á að við reynum að finna leiðir til að bæta þetta frumvarp í sameiningu milli umræðna þannig að við getum öll lagst á eitt við að koma þeim aftur á lygnari sjó sem vonandi er fram undan í okkar samfélagi.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir ræðu hennar. En ég hlýt að koma í andsvör við hana og ítreka að þetta frumvarp og þær breytingartillögur sem við - meiri hlutinn - höfum kynnt er einmitt til þess fallið og til þess ætlað að styrkja möguleika sparisjóðanna, til dæmis Sparisjóðs Keflavíkur sem hún nefndi, til að geta reist sig við og viðhaldið þeirri grunnþjónustu sem sparisjóðurinn hefur við íbúa ekki aðeins í sveitarfélögunum hérna fyrir sunnan okkur heldur líka norðan heiða og tryggt starf þeirra hundruða sem starfa við sparisjóðina. Ég hlýt að spyrja um afstöðu hv. þingmanns til frumvarpsins. Hyggst hv. þingmaður styðja þetta frumvarp eða ekki? Það kemur ekki fram í nefndaráliti minni hlutans hver afstaðan til málsins sé, einungis að það þurfi meiri tíma og það eigi að huga að sérstökum björgunaraðgerðum en ekki öðrum. Af því tilefni hlýt ég að spyrja hv. þingmann: Hvaða atriði eru það, hvaða greinar eru það í þessu litla frumvarpi, sem er ekki mjög langt eða mjög flókið, hvaða greinar eru það nákvæmlega sem hv. þingmaður telur að lúti ekki að björgun sparisjóðanna?

Virðulegi forseti. Ég veit að þessu frumvarpi er ætlað og það hefur það að markmiði að styðja við og reisa við og styrkja sparisjóðina. Ég er bara ekki sannfærð um að þetta sé eina leiðin. Ég get ekki svarað því hvort ég ætli að styðja þetta frumvarp fyrr en ég hef sannfæringu fyrir því að þetta sé besta frumvarpið sem ég get hugsanlega stutt í þessu samhengi og það er það sem ég er að tala um. Ég nefndi hvaða atriði ég teldi vegna áherslna á 7. gr. út af stofnfénu og niðurfærslunni, ég nefndi þá grein sem ég tel - og ekki bara ég vegna þess að þetta hefur komið fram í máli ýmissa sem komið hafa til nefndarinnar. Ég man nú hreinlega ekki hverra - að það sé í rauninni eina greinin sem þyrfti að breyta núna. Ég svara því til. Í staðinn fyrir að fara í gegnum frumvarpið og segja hvaða greinum ætti ekki að breyta þá svara ég þingmanninum svona.

Frú forseti. Við ræðum hér um svokallað sparisjóðafrumvarp sem fjallar um lög um sparisjóði, meðal annars. Ég vil þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu fyrir ágætisræðu hennar áðan þar sem hún talaði um mikilvægi sparisjóðanna í samfélagslegu tilliti. Ég þekki þetta úr nágrannahéraði mínu og úr kjördæmi mínu og nefni til að mynda Sparisjóð Húnaþings og Stranda, Sparisjóð Mýrasýslu og fleiri sparisjóði sem til langs tíma voru mjög miklir máttarstólpar og Sparisjóður Mýrasýslu sem lengi vel var kallaður hornsteinn í héraði og við viljum svo sannarlega ekki breyta þeim hornsteini sem sparisjóðirnir hafa verið í einhvers konar legsteina, eitthvað því um líkt. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því að sparisjóðirnir fóru illa út úr bankahruninu og þeir standa margir hverjir mjög veikt. Ég hef verið í góðu sambandi við einn stjórnarmann í Sparisjóði Keflavíkur þar sem menn halda því fram og ítreka að sé ekki gripið inn í þá með einhverjum hætti og þótt fyrr hefði verið, geti farið verr en illa. Þeir eru með mikið af erlendum útlánum en þurfa síðan að fjármagna sig hér á landi og þetta veldur því að staða þeirra versnar dag frá degi. Í neyðarlögunum sem samþykkt voru í haust er kveðið á um að fjármálaráðherra sé heimilt að leggja sparisjóðunum til fjárhæð sem nemur 20% af bókfærðu eigin fé þeirra. Þetta er sem sagt í neyðarlögunum og þetta þarf síðan að útfæra betur og það er eitt af því sem verið er að gera, einn liðurinn í þessu frumvarpi. Jafnframt er verið að styrkja stöðu sparisjóðanna í sessi, sparisjóðirnir verða til að mynda að skilgreina samfélagslegt hlutverk sitt. Það er ítrekað í þessum lögum að þeir séu sjálfseignarstofnanir og eignarréttindi stofnfjáreigenda eru mjög afmörkuð. Það er nefnilega lykilatriði í þessu að til lengri tíma höfum við þá sýn að við séum að styrkja sparisjóðina í sessi og við séum að byggja þá upp sem það samfélagslega tákn sem þeir voru. Nú eru erfiðir tímar og ég tek sem dæmi þann sparisjóð sem ég þekki hvað best til sem er Sparisjóður Húnaþings og Stranda, sem er reyndar kominn inn í Sparisjóð Keflavíkur. Þegar hið svokallaða bankagóðæri stóð sem hæst og var farið að stytta í því fór af stað mikið æði með stofnbréf í þeim sparisjóði og menn voru að bjóða í hverja krónu stofnfjár 250–350 krónur. Það er óhætt að segja að þarna hafi gripið um sig einhvers konar gullæði og stofnfé Sparisjóðs Húnaþings og Stranda jókst þúsundfalt á mjög skömmum tíma, fór upp í 1,9 milljarða. Þetta er ekki stórt hérað, þarna að baki stendur mikið af lántökum hjá einstaklingum, hjá fyrirtækjum, hjá bændum, hjá litlum fyrirtækjum á Hvammstanga og víðar og alveg ljóst að þarna verða erfiðleikarnir mjög miklir. Líklegt er að þessar skuldir beri u.þ.b. 150–200 aðilar og ætli heildarskuldir séu kannski ekki 15–20 milljónir á hverja kennitölu? Við stöndum hins vegar frammi fyrir því að það sem gerist er að samkvæmt neyðarlögunum er kveðið á um, eða réttara sagt þegar neyðarlögin voru túlkuð og útfærsla þeirra túlkuð var kveðið á um að það verði ekki komist hjá því að lækka stofnfé sparisjóðanna og að niðurskrifa stofnféð. Ég vitna því til stuðnings í minnisblað frá fjármálaráðuneytinu sem dreift var í nefndinni þar sem segir, með leyfi forseta: „Stofnfjáraukning sparisjóðanna verður að fylgja almennum jafnræðisreglum og útfærslan á niðurskrift stofnfjár í frumvarpinu er til að laga stofnfjáraukninguna að almennum jafnræðisreglum.“ Þetta hefur Seðlabankinn tekið undir þar sem eitt af áhersluatriðum Seðlabankans í þessu máli var að tryggt yrði að það tap sem nú liggur fyrir verði borið af núverandi eigendum áður en ríkið leggur til nýtt eigið fé. Samtök sparisjóða hafa einnig gert sér grein fyrir þessu eins og kom fram í fylgiskjali, bréfi frá þeim inn í nefndina. Það er hins vegar eitt sem ber að hafa í huga og ber að taka fram mjög skýrt en í þessu sama minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu kemur fram undir lið 2, það var spurning sem beint var til fjármálaráðuneytisins þar sem var spurt, með leyfi forseta: „Spurt er hvort meiningin sé að færa stofnfé alls staðar niður í núll. Meiningin er ekki að færa stofnfé alls staðar niður í núll. Í þeim tilvikum þar sem framlag ríkisins dugar til að koma CAD-hlutfalli sjóðsins upp fyrir 12% ræðst vægi eldra stofnfjár og nýs stofnfjár að nafnverði eigin fjár sem fyrir er ásamt niðurstöðu áreiðanleikakönnunar og nýs stofnfjár.“ Það er alveg ljóst að ef ekki hefði verið gengið inn í sparisjóðina og þeir studdir með einhverjum hætti hefði farið verr en illa. Það er líka alveg ljóst að sparisjóðakerfið sem slíkt hefur orðið fyrir miklu höggi og þungu höggi og ég held að það taki töluverðan tíma að koma þeim aftur á það ról að þeir verði aftur það öflugir að þeir gegni því samfélagslega hlutverki sem hugmyndafræði þeirra upphaflega stóð til. Það er líka alveg ljóst að í því góðæri sem ríkti voru margir hverjir sem höfðu það í hyggju að rústa og skemma sparisjóðakerfið og uppbyggingu þess. Þetta frumvarp er skref í þá átt að snúa ofan af því, að byggja sparisjóðina aftur upp á þeim grunni sem hugmyndafræði þeirra upphaflega gerði ráð fyrir en sú vegferð mun taka töluvert langan tíma því að staðan í samfélaginu núna er gríðarlega slæm. Staða ríkissjóðs er ekki góð, staðan er ekki góð hjá bönkunum almennt og ég held að þetta verkefni verði að vera langtímaverkefni. Þá vík ég aftur að því sem snýr að stofnfjáreigendunum sem margir hverjir eða allflestir lögðu peninga í sparisjóðina í mjög góðri trú. Staða þessara aðila er ekki góð og ef við skoðum til að mynda þá 150–200 aðila sem eru í þeim sporum í Vestur-Húnavatnssýslu þá eru það um 10–15% byggðarinnar sem glíma við mjög mikil vandræði út af því hvernig komið er fyrir sparisjóðunum. Ég held að það hljóti að vera lykilatriði að staða þessa hóps sé skoðuð alveg sérstaklega, sé skoðuð sérstaklega í tengslum við það - og reyndar hjá fleiri svæðum - þegar kafað verður í þessi mál. Það verður einfaldlega að grípa þarna til einhverra sértækra aðgerða, það verður að grípa til einhverra aðgerða til þess að koma til móts við þetta fólk með einhverjum hætti og þessi fyrirtæki því að það er enginn hagur í því fyrir þjóðfélagið og fyrir ríkið að þetta fari þannig að gengið verði fram af fullri hörku gagnvart þessu fólki. Varðandi það sem verið er að gera nú, sem er niðurfærslan, þá hafa að vísu komið fram ákveðnar hugmyndir og mér heyrist svona á þeim umræðum sem ég hef heyrt hér að fullur vilji sé til þess bæði hjá meiri hluta og minni hluta að skoða þetta mál með jákvæðum hætti og leita allra mögulegra leiða í því. Við búum hins vegar við það að ekki verður hjá því komist að færa stofnféð niður að einhverjum hluta og jafnvel að öllu leyti. En ég ítreka að þetta frumvarp er skref í rétta átt til þess að byggja upp sparisjóðina til þess að þeir geti á ný orðið sá máttarstólpi sem þeir voru sannarlega um langa hríð, um langan tíma í byggðum landsins. Og ég ítreka það að þættir í frumvarpinu girða fyrir og koma í veg fyrir að það sé hægt að ganga fram með þeim hætti sem gert hefur verið.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki sem lúta að sparisjóðum. Í frumvarpinu er ákvæði um félagaform staðfest svo og samfélagslegt hlutverk sparisjóðanna. Þá er þeim gert heimilt að eiga samstarf um ýmis verkefni þeim til hagræðingar sem er þeim mjög mikilvægt. 7. gr. frumvarpsins sem kveður á um heimild til lækkunar stofnfjár er umdeildust þar sem hún getur komið mjög illa við stofnfjáreigendur vítt og breitt um landið sem hafa upp á síðkastið jafnvel verið að skuldsetja sig mikið til að auka stofnfé sitt, sjálfum sér og samfélaginu til heilla. Ljóst er að sameining sparisjóða hefur tekið á sig þá mynd að krafist hefur verið mikillar aukningar stofnfjár til að jafnræði stofnfjáreigenda sé tryggt og þar eru jafnvel dæmi um hundraðfaldar aukningar. Við gjaldfellingu þessara skuldbindinga sem menn ætluðu að greiða með arði af þeim, sem nú er að engu orðinn, geta komið upp erfið samfélagsleg mál sem allir nefndarmenn hafa mikinn skilning á og þess vegna er afar mikilvægt að í nefndaráliti meiri hlutans er sagt, með leyfi forseta: „Aðstæður sparisjóða eru ólíkar og því verður að meta hvert tilvik fyrir sig þegar tekin er ákvörðun um niðurfærslu. Má vænta þess að stjórn sparisjóðs leggi ekki til lækkun á stofnfé nema önnur úrræði séu ekki fyrir hendi til að jafna tap af rekstri.“ Sparisjóðir eru sögulega séð fyrst og fremst fjármálastofnanir minni byggðarlaga sem áttu ekki sama aðgang að fjármagni og hin stærri. Fólkið í byggðarlaginu lagði fé sitt í sjóðinn, svokallað stofnfé, og sló tvær flugur í einu höggi, ávaxtaði fé sitt og studdi við fólk og fyrirtæki heima fyrir. Þá var sparisjóðurinn gjarnan helsti styrktaraðili æskulýðs- og menningarstarfsemi. Niðurfærsla stofnfjár stofnfjáreigenda hlýtur aftur á móti að teljast eðlileg þegar nýtt stofnfé ríkisins kemur inn í sjóðina til að mæta tapi og neikvæðu eigin fé. Ekki er verið að tala um að niðurfæra stofnféð ætíð niður í núll. Vonandi verða þessar aðgerðir til þess að hægt verði að bjarga sjóðunum og þannig hægt að taka til við hið góða starf þeirra á ný, fyrir einstaklinga og samfélagið í heild. Í raun má segja að sparisjóður og sparisjóður sé ekki það sama og því ákveðið misvægi hvernig lög þessi koma niður en í landinu ríkja að sjálfsögðu ein lög um hvert mál. Með fyrrnefndu ákvæði er reynt að koma til móts við ólíkar aðstæður sparisjóða, við fjölbreytileikann. Gleymum ekki hvert hið eiginlega markmið laganna er, að vinna að endurreisn sparisjóðakerfisins svo vænlegt þyki að gerast stofnfjáreigandi sparisjóða og samfélagslegt og byggðalegt starf sparisjóðanna viðhaldist og varðveitist.

Frú forseti. Ég stend að minnihlutaáliti viðskiptanefndar og er algjörlega sammála því að þær breytingartillögur sem meiri hluti viðskiptanefndar leggur fram við þetta frumvarp séu til bóta. En ég verð hins vegar að segja - og það er mjög stórt en - að ég hef mjög miklar efasemdir um framtíð sparisjóðakerfisins ef áform stjórnarmeirihlutans í þessu frumvarpi verða að veruleika. Sparisjóðirnir hafa náttúrlega gegnt geysilega veigamiklu hlutverki í íslensku fjármálalífi og oft verið einu fjármálastofnanirnar í mörgum dreifðari byggðum landsins. Kannanir sýna að sparisjóðir njóta mikils velvilja hjá íslensku þjóðinni og hafa án undantekninga fengið hæstu einkunn hvað varðar þjónustu og ímynd. Ég tel að sparisjóðakerfið geti gegnt lykilhlutverki við að reisa heiðarlegt og gott fjármálakerfi í landinu. Til þess að það geti orðið þarf björgun þeirra og endurreisn að byggjast á þeim grunngildum sem sparisjóðirnir eru byggðir á og tryggja að þeir starfi eftir dreifðri eignaraðild þar sem jafningjarétturinn stýrir ferð. Þetta eru ekki mín orð heldur fer ég hér í smiðju hæstv. ráðherra Jóns Bjarnasonar sem hefur að mínu mati hingað til verið einn helsti baráttumaðurinn fyrir íslenskum sparisjóðum, alla vega í orði, þó að ég verði að efast með framlagningu þessa frumvarps um að svo sé á borði. Í 7. gr. frumvarpsins er miðað við að gefa heimild til lækkunar stofnfjár. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur fram að þetta verði gert til að gefa möguleika á að rétta af varasjóði sem eru neikvæðir sökum slæmrar stöðu sparisjóðanna með aðkomu annarra fjárfesta og er þar sérstaklega verið að líta til að eignarhluti ríkisins endurspegli framlag þess. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við höfum í huga að þessi grein er ekki nauðsynleg heldur er um að ræða pólitíska ákvörðun að lækka stofnfé. Ekkert í núverandi lagaumhverfi eða reglum kemur í veg fyrir að ríkið leggi fram stofnfé í sparisjóðina. Það var á þeirri forsendu sem sparisjóðirnir sóttu um stofnfjárframlag frá ríkinu, þ.e. að það væri allt til staðar í núgildandi lögum. Í viðtali við hæstv. viðskiptaráðherra Gylfa Magnússon á visir.is í dag kom fram að menn virðast ítrekað misskilja grundvallarmun á milli hlutafjár og stofnfjár. Þar segir hann, með leyfi forseta: „... það er ekki réttlætanlegt að ríkið taki þennan hóp fólks sérstaklega út fyrir sviga og niðurgreiði tap þeirra þegar ekki er hægt að niðurgreiða tap allra ...“ Þeir sem áttu hlutafé í fyrirtækjum vissu að þeir gætu tapað öllu hlutafénu. Það kemur skýrt fram í lögum um hlutafélög að þessi áhætta er til staðar. Því má reikna með að fólk taki ákvörðun út frá þeirri áhættu, vegi hana og meti og jafnvel ákveði að fjárfesta ekki í viðkomandi fyrirtækjum eða minna en ella. Hins vegar þegar núverandi stofnfjáreigendur tóku ákvörðun um að leggja fram stofnfé var ekki heimilt að skrifa niður stofnfé. Þess vegna erum við einmitt að ræða um 7. gr. hérna í frumvarpinu. Það er ekki heimilt í augnablikinu að skrifa þetta niður. Ég hef því velt fyrir mér og rætt það á fundum viðskiptanefndar hvort hér geti verið um hreina og klára eignaupptöku að ræða sem stangist þannig á við ákvæði stjórnarskrárinnar. Því miður vannst ekki tími til þess að fá svör við þessu frá löglærðu fólki þannig að þess vegna eru þetta fyrst og fremst mínar vangaveltur. Ég vil líka benda á umsögn Sparisjóðs Svarfdæla. Í henni segir, með leyfi forseta: „Andi laga um stofnfé í sparisjóði var í upphafi, og er enn í hugum flestra, að stofnfé sé allt annað fyrirbæri en hlutafé og lúti öðrum lögmálum. Hlutafé á tilkall til alls eigin fjár hlutafélags en stofnfé ekki. Þannig eru hluthafar eigendur hlutafélags en stofnfjáreigendur eru ekki eigendur sparisjóðs heldur skilgreindir sem gæslumenn sparisjóðs.“ Á þessa skilgreiningu hef ég meðal annars rekist í greinum eftir hæstv. ráðherra Jón Bjarnason og mig minnir líka hæstv. ráðherra Ögmund Jónasson. Ég held áfram, með leyfi forseta: „Það er fyrst og fremst ákvæði 7. gr. frumvarpsins um lækkun stofnfjár sem breytir þeim anda sem verið hefur og þá sérstaklega að þetta ákvæði er eingöngu komið inn í frumvarpið að kröfu ríkisvaldsins vegna fyrirhugaðrar aðkomu þess að endurreisn sparisjóðanna. Á fundum sparisjóðanna hafa menn staðnæmst við skilgreiningu stofnfjár sem innláns sem hefur stöðu eigin fjár líkt og víkjandi lán.“ Ég tel að það megi sjá leifar af þessari hugmyndafræði í núverandi löggjöf þó að mínu mati hafi menn - ég skal viðurkenna það - að menn í mínum flokki hafi verið á undanförnum árum á rangri vegferð varðandi sparisjóðina og tapað sjónum á því hvað sparisjóður sé. Leifar af þessari hugmyndafræði má sjá í því að í núverandi löggjöf er ekki heimilt að skrifa niður stofnfé og greiða má út arð þrátt fyrir tap. Það er litið sem sagt á arðinn sem vöxt af stofnfénu. Það sem var hins vegar gert að mér skilst í löggjöfinni var að orðinu var breytt. Í staðinn fyrir að áður var talað um vexti í lögunum þá var sem sagt orðinu breytt í arð. En hins vegar er hugmyndafræðina að finna í þessum tveimur lagaákvæðum. Þetta virðist til dæmis vera skilgreiningin á stofnfé í norsku löggjöfinni um sparisjóði sem mér fannst á margan hátt mjög áhugaverð og heillandi. Ég hefði gjarnan viljað að við hefðum gefið okkur tíma, sem sagt þingnefndin í heild, til að skoða löggjöfina eins og hún er annars staðar Norðurlöndunum, bæði þá til dæmis eins og hún er í Noregi þar sem þeir eru með sjálfstæðan lagabálk um sparisjóði. Svo er líka í Svíþjóð. Danir hins vegar eru með líkara form og við þar sem þeir eru með lögin um sparisjóðina þar undir. En það hefði verið svo gaman og áhugavert og gott að mínu mati fyrir framtíð sjóðanna ef við hefðum getað gefið okkur tíma til þess að fara í þessa vinnu. Ég vona svo sannarlega og ég bara treysti á það að orð formanns og fleiri í meiri hlutanum um að við förum í þessa heildarendurskoðun núna í haust muni standa því að ég tel það geysilega mikilvægt. Hæstv. ráðherra Gylfi Magnússon sagði einnig í sama viðtali, með leyfi forseta: „Það má segja að þetta sé tilboð sem ríkið gerir og stofnfjáreigendum er heimilt að hafna því ef það er óhagstætt, en þá verða þeir jafnframt að bjarga stofnununum með öðrum hætti ...“ Eins og ráðherra gerir sér væntanlega grein fyrir er ekki um jafna stöðu tveggja samningsaðila að ræða þegar við erum að tala um einstök fyrirtæki einstaklinga, sem eru sem sé stofnfjáreigendurnir, og ríkið sjálft. Kannski mætti einmitt líkja þessu þá aftur við Gróttu og Manchester United eins og ónefndur hagfræðingur gerði fyrir stuttu en ræddi þá að vísu um Icesave-samninginn. Ég tel líka að enn á ný sé verið krefja stofnfjáreigendur um að fórna sér. Þeir urðu, að mínu mati, margir fyrir miklum samfélagslegum þrýstingi um að reyna að halda í sparisjóðina í héraði, að tryggja fjármálaþjónustu á svæðinu með því að auka stofnfé í sparisjóðunum. Nú eiga þeir enn á ný að fórna sér og það á að taka þá ákvörðun sem er í þessu heimildarákvæði um að skrifa niður stofnfé þeirra jafnvel í einhverjum tilvikum niður í núll og standa þeir þá eftir með miklar skuldbindingar. Afleiðingin af þessu er að mínu mati að einhverjir af þeim sparisjóðum sem sóttu um þetta stofnfjárframlag frá ríkinu samkvæmt fyrri löggjöf og reglum eru núna einmitt á fullu að reyna að komast undan því að þiggja fjárframlag ríkisins og það virðist eiginlega liggja í orðum ráðherrans að það sé kannski nánast eitthvert undirmarkmið að bara koma í veg fyrir að ríkið leggi þetta inn í sparisjóðakerfið. Það sem mun gerast að mínu mati er að hugsanlega stöndum við eftir með mjög veikt sparisjóðakerfi, kerfi sem verður ekki fært um að efla sig jafnfljótt og ella og byggja þær undirstöður undir betra og heiðarlegra fjármálakerfi sem ég nefndi fyrr í ræðu minni. Í nefndarálitinu bendum við einnig á að það koma ekki fram neinar áætlanir um hvernig að niðurfærslunni verður staðið. Það er skilið mjög opið eftir. Mikil hætta er á að hér á landi verði nær eingöngu ríkissparisjóðir með veikan rekstrargrundvöll þar sem erfitt verður fyrir ríkið að losna út aftur enda eru engar áætlanir til um hvernig ríkið eigi að losa sig út sem stofnfjáreigandi. Því ætla menn bara hreinlega að velta fyrir sér einhvern tíma seinna. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson talaði í andsvörum við hv. formann viðskiptanefndar um hugmynd sína um hvort ekki væri hægt að setja eitthvert ákveðið lágmark þannig að það væri ekki skrifað niður fyrir - þ.e. eins og kom fram í hans ræðu að yrði ekki fært neðar en að nafnvirði einn. Þá væri tekið á þessum lukkuriddurum. Margir hafa náttúrlega verið mjög ósáttir við hvernig þeir hafa hegðað sér innan sparisjóðakerfisins. En þá væri þeim sem hafa alltaf keypt bréfin sín á nafnvirði ekki refsað fyrir óvarkárni og græðgi hinna. Því flyt ég hér breytingartillögu um að 7. gr. frumvarpsins verði einfaldlega felld brott. Það er nokkuð sem ég vonast til, alla vega óska ég eftir því - ég held að það hafi komið hérna fram áður að þetta mál fari aftur inn í nefndina á milli 2. og 3. umr. - að ef menn telja þetta ekki ásættanlegt hvort þeir séu þá tilbúnir að skoða þá tillögu sem kom frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni um að sett verði eitthvert lágmark við niðurfærsluna - fyrirgefið þið, og frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni. Það eru góðir þingmenn þarna í Norðvesturkjördæmi sem vita að styrkur sparisjóðanna hefur einmitt legið í góðum tengslum þeirra við sín heimasvæði. Það er erfitt að sjá fyrir sér sparisjóði án aðkomu heimamanna. Því þarf að tryggja þessa aðkomu að stjórn sjóðanna með einum eða öðrum hætti. Á þetta atriði legg ég geysilega mikla áherslu. Ég er hins vegar ansi hrædd um að breytingartillaga mín um að 7. gr. frumvarpsins verði felld brott verði ekki samþykkt. Ég er líka ansi hrædd um að þó hv. þm. Guðbjartur Hannesson sé í stjórnarmeirihlutanum verði kannski ekki hlustað á hann og tel því mjög líklegt að ríkið verði hugsanlega eigandi að 80–100% af stofnfé sparisjóðanna á Íslandi. Með þessu þarf að tryggja á einhvern máta aðkomu heimamanna að stjórn sparisjóðanna. Í raun tel ég að það hafi á sínum tíma verið mistök að taka út aðkomu fulltrúa sveitarfélaga að stjórn sparisjóðanna og að víðtæk aðkoma hagsmunaaðila að stjórn sjóðs eigi að vera eitt megineinkenni sparisjóða enda byggðu sjóðirnir á hugsjónum samvinnuhreyfingarinnar um sjálfshjálp, sjálfsábyrgð, lýðræði, jafnrétti, sanngirni og samstöðu og svipað á að gilda um heiðarleika, opna starfshætti, félagslega ábyrgð og umhyggju fyrir öðrum. Því flyt ég breytingartillögu um stjórn sparisjóðanna, með leyfi forseta, um að við 51. gr. laganna, um að í stjórn sparisjóðs skuli sitja að lágmarki fimm menn bætist eftirfarandi málsgreinar: „Stofnfjáreigendur ... kjósa tvo stjórnarmenn, hlutaðeigandi sveitarstjórnir eða héraðsnefndir tilnefna tvo stjórnarmenn og innstæðueigendur einn stjórnarmann samkvæmt nánari ákvæðum í samþykktum sjóðsins. Ef starfssvæði sparisjóðs nær yfir fleiri en eitt sveitarfélag skulu viðkomandi sveitarstjórnir eða héraðsnefndir koma sér saman um tilnefningu stjórnarmanna, þannig að fulltrúi hvers sveitarfélags sitji ekki lengur en tvö ár samfleytt í stjórn sjóðsins. Stjórnin kýs sér formann úr sínum hópi. Heimilt er að kjósa varamenn, jafnmarga aðalmönnum, eftir sömu reglum og gilda um kosningu aðalmanna. Kosning stjórnar skal vera hlutbundin ef óskað er. Í stjórn sparisjóðs sem er með fleiri en 15 starfsmenn skulu starfsmenn kjósa einn fulltrúa í stjórn sjóðsins. Fulltrúa starfsmanna er ekki heimilt að vera formaður eða varaformaður sjóðsins.“ Þetta ákvæði er að mörgu leyti byggt á því sem ég kynnti mér í norsku löggjöfinni en hún er hins vegar mun ítarlegri en þetta ákvæði. Ég tel líka að þessi tillaga sé fyllilega í samræmi við að minnsta kosti ályktanir annars stjórnarflokksins, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, miðað við það sem ég hef kynnt mér. Þeir hafa einmitt lagt mjög mikla áherslu á aðkomu starfsmanna að stjórn fyrirtækja. Margar samþykktir liggja fyrir, held ég, hjá viðkomandi flokki hvað það varðar. Ég trúi ekki öðru en að jafnaðarmönnum hugnist þetta líka því að þetta hefur verið eitt af einkennum stjórna fyrirtækja til dæmis í Svíþjóð, þ.e. aðkoma starfsmanna að stjórnum fyrirtækja. Ég ber einnig í brjósti mér þá von að einhverjir í framtíðinni hafi áhuga á því að stofna nýjan sparisjóð og legg því til að nýir sparisjóðir njóti sömu réttinda og starfandi sparisjóðir varðandi lágmarksupphæð á stofnfé og er sú tillaga svohljóðandi, með leyfi forseta: „1. mgr. 14. gr. laganna orðast svo: Hlutafé viðskiptabanka og lánafyrirtækis skal að lágmarki nema jafnvirði 5 milljóna evra (EUR) í íslenskum krónum miðað við opinbert viðmiðunargengi (kaupgengi) eins og það er skráð hverju sinni. Stofnfé sparisjóðs með starfsemi á Íslandi skal að lágmarki nema jafnvirði 1 milljónar evra (EUR) í íslenskum krónum miðað við opinbert viðmiðunargengi (kaupgengi) eins og það er skráð hverju sinni.“ Fellur þar með niður 77. gr. í núverandi löggjöf sem fjallar um undanþágu fyrir starfandi sparisjóði varðandi stofnfé. Þetta hefur bara gilt fyrir þá starfandi en ef nýir sparisjóðir hafa ætlað að fara af stað hafa þeir þurft að vera með 5 milljónir evra og tel ég að þetta hafi að einhverju leyti verið hamlandi fyrir stofnun nýrra sjóða. Ég hefði einnig haft mjög mikinn áhuga á að sjá breytingar á aðkomu nýrra stofnfjáreigenda þannig að ekki væri hægt að handvelja stofnfjáreigendur heldur byggðist val þeirra á því hvort þeir ættu í viðskiptum við sjóðinn og áhuga þeirra á því að gerast stofnfjáreigendur. Einnig þar væri byggt á hugsjónum samvinnuhreyfingarinnar um eitt atkvæði, einn stofnfjáreiganda á stofnfjáreigendafundum líkt og ég skil norsku löggjöfina. Í nefndaráliti minni hlutans er þetta talið upp sem hluti þess sem mikilvægt hefði verið að taka á auk margra annarra þátta. Svo vil ég nefna atriði sem mjög mikilvægt líka, eins og kemur fram í nefndaráliti okkar, er að tekið verði á í tengslum við lagasetningu sem þessa. Þau eru: 1. skýrar skilgreiningar, 2. rekstrarumhverfi sparisjóðanna, 3. tengsl við heimasvæði og upphæð stofnfjár, 4. gagnsæi í reglum um stofnfjáreigendur, 5. hverjir geti orðið stofnfjáreigendur, 6. stjórnkerfi sparisjóðanna, 7. atkvæðavægi stofnfjárhlutar og svo áfram og áfram. Að mínu mati og mati minni hlutans liggur fyrir að fara þarf fram mikil vinna varðandi sparisjóðina. Ég veit að það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans að þeir hafa líka mjög mikinn áhuga á auknu gagnsæi við val á stofnfjáreigendum þannig að ekki verði handvalið hverjir geti orðið stofnfjáreigendur. Mín tilfinning er eftir viðræður innan nefndarinnar að mönnum fyndust margar að af þeim hugmyndum sem ég hef nefnt hér mjög áhugaverðar og áhugavert að skoða hvað sé að finna í löggjöf annarra landa. Að lokum verð ég bara að segja að hugur minn er náttúrlega hjá fjölda þeirra stofnfjáreigenda sem tóku þá afdrifaríku ákvörðun að styðja við sinn sparisjóð, oft undir miklum samfélagslegum þrýstingi til að verja sjóðina gegn hinum svokölluðu lukkuriddurum sem sóttu í hið margfræga fé án hirðis. Ég veit að margir þeirra hefðu aldrei tekið þá ákvörðun ef legið hefði fyrir túlkun ráðherrans og stjórnarliðanna á því hvað stofnfé er. En þeir verða víst núna að treysta á guð og lukkuna og kannski hina frægu velferðarbrú ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og kannski sérstaklega fyrir góða tilvitnun í hæstv. ráðherra Jón Bjarnason um það sem ég er hjartanlega sammála að sparisjóðirnir geti og eigi að gegna lykilhlutverki við enduruppbyggingu heilbrigðs fjármálakerfis á Íslandi. Til þess eru refirnir skornir, til þess er þetta frumvarp fram lagt. Til þess eru þær breytingartillögur sem meiri hlutinn hefur kynnt. Ég hlýt að ítreka enn og aftur að það er alger misskilningur að þetta frumvarp sé einhvers konar atlaga að sparisjóðakerfinu í landinu, að þetta sé atlaga að stofnfjáreigendum. Við höfum rætt undanfarna klukkutíma nokkuð um muninn á hlutafé annars vegar og stofnfé hins vegar og mig til langar að varpa fram einni spurningu varðandi það til hv. þingmanns. En ég hlýt þó að segja vegna orða hennar um að niðurfærsla stofnfjár þeirra sem fjárfestu í fjármálastofnunum undir heitinu sparisjóðir stangist á við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar þá hljótum við að hafa það í huga að margir hafa tapað á bankahruninu og þegar ríkið er að koma að með skattfé þá hlýtur að verða að gæta tiltekins jafnræðis. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hún túlkar 63. gr. laga um fjármálafyrirtæki um ábyrgð stofnfjáreigenda á skuldbindingum sparisjóðs, hvernig túlkar hv. þingmaður þá grein sem er nær óbreytt tekin upp í það frumvarp sem við ræðum? Ég spyr vegna þess að það er ekki þannig að stofnfjáreigendur séu einungis gæslumenn, eins og hv. þingmaður vitnaði til og er að finna í áliti Sparisjóðs Svarfdæla. Stofnfjáreigendur eru líka ábyrgðarmenn sjóðsins og nægir þar að vitna í þessa grein.

Frú forseti. Já, það er margt sem hæstv. ráðherra Jón Bjarnason hefur sagt um sparisjóðina og mjög margt sem ég er sammála. En ég ætla kannski að fá að leyfa mér í svari að vitna í skilgreiningu hans á því varðandi muninn á stofnfjárhöfum og hluthöfum, með leyfi forseta: „Stofnfjárhafar sem lögum samkvæmt þurfa að standa að hverjum sparisjóði eru engan veginn eigendur sjóðanna heldur trúnaðarmenn samfélagsins á starfssvæði sjóðanna. Hlutverk stofnfjárhafanna er því að tryggja að sjóðurinn starfi á þessum hugsjónagrunni en ekki að hámarka eigin persónulegar arðgreiðslur. Hins vegar ber hlutafélagsbanki engar slíkar samfélagsskyldur heldur er meginmarkmið hans að hámarka ábata og arð eigenda hlutafjárins. Á því er grundvallarmunur.“ Það er eitthvað sem ég hef verið alveg geysilega ósátt við að það hefur ítrekað komið fram í dag í orðum hæstv. viðskiptaráðherra, líka í túlkun fulltrúa viðskiptaráðuneytisins að það er alltaf verið að vísa í lög um hlutafélög en það er grundvallarmunur á bak við hugmyndafræðina að sparisjóðum og hugmyndafræðina að baki hlutafélögum. Ég get engan veginn tekið undir það að stofnfjáreigendur, sem meira að segja fengu þegar þeir tóku þátt í stofnfjáraukningum, var bent á þetta ákvæði í lögunum að það væri ekki heimilt að skrifa niður stofnfé og tóku ákvörðun þess vegna, að þetta sé að einhverju leyti sambærilegt við hvernig hlutafé er meðhöndlað. Þeir gerðu sér hins vegar fyllilega grein fyrir því að ef sparisjóðurinn færi á hausinn, yrði gjaldþrota, þá mundu þeir tapa stofnfé sínu en hérna erum við að tala um að ríkið er að nota styrk sinn til að tryggja sem best sína eigin afkomu að því að koma þarna inn, tryggja stjórn að sjóðunum og tryggja aðkomuna að arðinum. Það komu fram aðrar hugmyndir við vinnu þessa frumvarps um hvernig væri hugsanlega hægt að koma til móts við stofnfjáreigendur og að það væri engan veginn hægt að fá meiri hlutann til að taka undir þær hugmyndir.

Frú forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála, enn og aftur, þessari skilgreiningu um muninn á því að gerast hluthafi eða stofnfjáreigandi og ábyrgðarmaður í sparisjóði. Hlutafélagaformið er auðvitað til þess ætlað að það skili tilteknum arði eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson rakti í kvöld. Það er auðvitað munur á þessum tveimur rekstrarformum. Það sem hér skiptir hins vegar máli er hver er ábyrgðin. Og á ábyrgð hluthafans annars vegar sem er bundin við hlutafé og á ábyrgð stofnfjáreigandans hins vegar sem er bundin við stofnfé er að þessu leytinu til enginn munur. Það var þess vegna sem ég spurði hv. þingmann um túlkun á 63. gr. þar sem hún segir beinum orðum, að stofnfjáreigendur beri ábyrgð á skuldbindingum sparisjóðs sem nemur stofnfé þeirra. Þannig er það bara. Ég verð að segja að ég ber mikla virðingu fyrir baráttugleði hv. þm. Eyglóar Harðardóttur sem vill veg samvinnuhugsjónarinnar og sparisjóðahugsjónarinnar sem mestan en ég hlýt að segja að það verður ekki gert með lögum. Það þarf tiltekna siðvæðingu. Þetta er félagslegt erindi, hv. þingmaður. Það er ekki hægt að skikka siðbót með lögum.

Frú forseti. Alla vega kannski ekki ef löggjafarvaldið ætlar að ganga fram með þeim hætti sem verið er að gera hér gagnvart stofnfjáreigendum. Menn hafa talað um að stofnfjáreigendur fái að halda eftir 5, 10–15% og það sé einmitt hugsað til að fá fólk til að halda viðskiptum áfram við sparisjóðina. Ég verð að segja að ef ég stæði eftir í þeirri aðstöðu mundi ég kannski hugsa mig tvisvar um það hvort ég gæti ekki fært mig eitthvað annað, kannski til einhvers sparisjóðs sem ég gæti hugsanlega styrkt sem mundi ekki taka á móti framlaginu frá ríkinu. Mér finnst það engan veginn hafa komið fram í vinnunni hvernig þetta mun raunverulega styrkja sparisjóðakerfið, þ.e. að ríkisvæða það. Það er algerlega ljóst að ef sparisjóður verður gjaldþrota þá tapa stofnfjáreigendur sínum peningum. En hins vegar erum við ekki að tala um að setja sparisjóðakerfið - er það málið, að við ætlum að fara að setja sparisjóðakerfið í þrot? Eigum við að fara að gera upp sparisjóðina? Nei, ríkið er að breyta lögunum, leikreglunum eftir á til að tryggja að þeir þurfi ekki að fara í þrot. Hver er ástæðan fyrir því? Það er vegna þess að ríkið vill ekki þurfa að borga 250 milljarða í þeim innstæðum sem eru inni í sparisjóðunum. Ég sé ekkert réttlæti í því sem er í 7. gr. og mér finnst það mjög leitt að menn skuli ekki hafa verið tilbúnir til að ræða að menn hafi að einhverju leyti getað einmitt fært niður stofnfé í nafnvirði einn, eins og það sem fólk gekk að og skildi löggjöfina þannig. Ég verð að segja að ég fagna því að það skuli vera einhverjir stjórnarþingmenn sem eru að íhuga málin hvort þetta sé rétta leiðin. Ég vil að lokum hins vegar þakka formanni kærlega fyrir samstarfið í nefndinni varðandi þetta mál. 

Frú forseti. Það er liðið að lokum þessarar umræðu sem ég vil þakka. Hún hefur verið yfirgripsmikil og upplýsandi. Ég vil endurtaka það sem ég sagði fyrr í dag að það er greinilegt að sparisjóðirnir í landinu eiga hauka í horni þar sem eru þingmenn og það tel ég mjög mikilvægt og það hefur verið staðfest í umræðunni í dag. Ég hlýt því að endurtaka enn og aftur að það er markmið þessa frumvarps að styrkja sparisjóðina í landinu, að tryggja að þeir geti verið hluti af endurreistu fjármálakerfi sem verður vonandi heilbrigðara og gagnsærra en við áður bjuggum við. Ég hef hlustað grannt eftir því sem fulltrúar minni hlutans í hv. viðskiptanefnd hafa haft fram að færa í dag. Þegar maður rýnir í nefndarálit minni hlutans sem fulltrúar Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og Borgarahreyfingar skrifa undir þá kemur þar fram að þeir telja að breytingartillögur þær sem meiri hluti nefndarinnar hefur flutt séu til bóta. Þeir telja enn fremur að það sé nauðsynlegt að ráðast í heildarendurskoðun á lögum um sparisjóði og lög um fjármálafyrirtæki. Í nefndarálitinu er ekki lagst gegn 7. gr., þ.e. að veitt verði heimild til að mæta tapi og rétta af varasjóði með því að skrifa niður stofnfé. Hins vegar kemur fram tillaga frá hv. þm. Eygló Harðardóttur um að fella þá grein út en hún skrifar einnig undir þetta nefndarálit. Í nefndarálitinu kemur einnig fram og hefur endurspeglast í umræðum hræðsla við að sparisjóðir rati í ríkiseigu. Það er ekki markmið þessa frumvarps og það er ekki markmið neyðarlaganna að ríkið legði undir sig fjármálastofnanir í landinu. Ríkissjóður fékk þessi fjármálafyrirtæki upp í fangið við fall bankanna. Það er undarlegt að hlusta á að það sé kannski einhver mesta ógnin sem yfir fjármálakerfinu vofi um þessar mundir, að sparisjóðirnir verði ríkisvæddir. Það er ekki markmið þessara laga. Það er þvert á móti markmið laganna að hægt verði að virkja heimildina í neyðarlögunum til að ríkið geti komið sparisjóðunum til bjargar. Það kemur fram í nefndarálitinu einnig að það skiptir máli hvernig ríkið muni fara út úr þessu eignarhaldi aftur hvað varðar sparisjóðina en auðvitað á það við um önnur fjármálafyrirtæki líka. Fulltrúar minni hlutans hafa sumir hverjir lagt á það áherslu fyrir nefndinni að það beri að bíða eftir umfjöllun um frumvarp um Bankasýslu sem fyrir hv. viðskiptanefnd liggur. Ég vil rifja upp að sú bið gæti tekið nokkurn tíma með því að Bankasýslunni, þegar henni hefur verið komið á kopp, er ætlað að starfa eftir eigendastefnu sem eftir á að leggja fyrir þingið og stjórn Bankasýslunnar er síðan ætlað með frumvarpinu að móta reglur um sölu á hlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Allt gæti þetta tekið nokkurn tíma og er með fullri virðingu fyrir þessum sjónarmiðum, þessari hræðslu við ríkisvæddar fjármálastofnanir, ekki það brýnasta á dagskrá þessarar ríkisstjórnar núna. Það er ekki eins og menn standi í biðröðum til að kaupa hluti ríkisins í fjármálafyrirtækjunum, því miður. Það liggur meira á því að skilja milli gömlu og nýju bankanna og að ríkið standi þar við sínar skuldbindingar og borgi það sem á milli ber en að fara að leggja á ráðin um það einn, tveir og þrír hvernig ríkið á að fara út úr þessu. Það er yfirlýst að Bankasýslunni er ætlað að starfa í 5 ár að hámarki. Það segir sitt um stefnumark þessarar ríkisstjórnar að þá á að liggja fyrir, alveg klárlega, hvernig ríkið ætlar að selja hluti sína í þessum fjármálastofnunum og Bankasýslunni er ætlað að gera tillögur um hvernig það verður. Eitt er víst að þar höfum við vítin að varast. Það er ekki meiningin og kemur ekki til álita - vona ég, ég vona að allir hv. þingmenn taki undir það - að farið verði í einkavinavæðingu eins og gert var með ríkisbankana forðum, Landsbankann og Búnaðarbankann, heldur hlýtur eigendastefnan og stefnan um það hvernig ríkið fer út úr eignarhaldi sínu á fjármálafyrirtækjum sem það fékk óumbeðið upp í fangið að byggjast á öðru en því að skapa einkavinum góða aðstöðu til gróðatöku. Mat mitt eftir að hafa farið yfir álit minni hlutans er að það sé á einhvern hátt ósk um að setja allt í biðstöðu, að bíða enn um sinn, sjá nú til. Ég get ekki fallist á það. Ég vil ítreka það sem kom fram á fundi viðskiptanefndar í dag að hver dagur í þessu efni skiptir máli. Ég sagði fyrr í dag að það hefði ekki náðst, því miður, að ljúka þessu máli þannig að lögin gætu tekið gildi fyrir 1. júlí, sem er í dag, en ég ítreka að hver dagur skiptir máli. Því hafði ég vonast eftir því, virðulegi forseti, að það væri jafnvel hægt að greiða atkvæði um þetta mál og gera það að lögum fyrir helgi en ég heyri að það er ekki vilji til þess hjá minni hlutanum, því miður. Eitt að lokum varðandi minnihlutaálitið. Það kemur ekki fram hvort þeir þingmenn sem rita undir það hyggjast styðja frumvarpið eða breytingartillögur minni hlutans. Það hlýtur því að koma í ljós og ég hef kallað eftir því hjá sumum þingmönnum í dag í umræðunni og ekki fengið við því svör, menn vilja skoða málið áður en þeir gera upp hug sinn. Ég vil segja aðeins varðandi umræðuna um 7. gr. og niðurfærslu stofnfjár að menn eru að tala um að þessi 7. gr. sé í letur færð til að einhverjum pólitískum markmiðum verði náð, að það séu einhver pólitísk markmið að færa niður stofnfé. Ég sé ekki hvaða pólitík markmið það ættu að vera með fullri virðingu fyrir þessum orðum, þá sé ég ekki hvaða pólitísk markmið það ættu að vera. Ég ítreka að hér er verið að skapa möguleika til þess að nýir stofnfjáreigendur geti komið í sparisjóðina, ríkið, sannarlega á grundvelli neyðarlaganna, og aðrir stofnfjáreigendur. Til þess er nauðsynlegt að leita heimildar í lögum til að færa niður stofnféð. Það er ekki rétt sem hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði áðan að í lögunum kæmi fram að það væri óheimilt að færa niður stofnfé. Það er ekki þannig. Það hefur ekki verið í lögunum og er ekki í lögunum. Þess vegna hefur það ekki verið rétt ef menn hafa farið milli bæja og sagt svo vera. Það er í mínum huga alveg skýrt þegar 2. gr. neyðarlaganna er lesin að menn horfa til þess að í einhverjum tilvikum þurfi að færa stofnfé niður. Þar er enginn greinarmunur gerður á hlutafé og stofnfé og þetta eru neyðarlögin sem allir hv. þingmenn samþykktu sl. haust. Það er enginn greinarmunur gerður þar á hlutafélagasparisjóðum og stofnfjársparisjóðum, ekki nokkur. Hvað þýðir það? Það þýðir að í þessu tilliti, með aðkomu ríkisins inn í hlutafélag og sparisjóði eða inn í stofnfjársparisjóði er hlutafé og stofnfé lagt að jöfnu. Og til þess að ríkið geti komist þarna að getur þurft að færa niður stofnféð þannig að ef verið er að fylgja einhverjum pólitískum markmiðum, frú forseti, þá hljóta það að vera þau pólitísku markmið sem er að finna í neyðarlögunum sem voru sett til bjargar þeim fjármálastofnunum sem hrundu í fangið á ríkinu. Niðurfærsla stofnfjár er þess vegna ekki neitt pólitískt markmið þessarar ríkisstjórnar og þetta er ekki geðþóttaákvörðun. Það kom skýrt fram fyrir nefndinni að niðurfærsla stofnfjár yrði háð endurskoðuðum ársreikningi og niðurstaða áreiðanleikakönnunar á eignasafni viðkomandi sparisjóðs. Þess vegna er það að ekki er hægt að setja eina reglu um hámark niðurfærslu. Það er einnig og verður ákvörðun fundar stofnfjáreigenda hvort stofnfé verður fært niður eða ekki. Það er enginn sem getur tekið þá ákvörðun annar en fundur stofnfjáreigenda í samræmi við 7. gr. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spurði, og mér gafst ekki færi á því í stuttum tíma í andsvörum að svara því, hvort lán eða skuldir sparisjóðanna sem til eru komnar vegna viðskipta þeirra við Sparisjóðabankann sem er farinn á hausinn, hvort til álita kæmi að þau lán sem væru þá í eigu ríkisins kæmu inn í þá mynd sem verið er að draga upp með þessu frumvarpi til þess að bjarga sparisjóðunum. Ég hlýt að segja það hér að það er ekki hægt og í rauninni ekki eðlilegt að kveða á um slíkt í ákvæðum laga sem þessara um fjármálafyrirtækin almennt en ég ítreka að þó svo að ég hafi talað um endurhverfu lánin, viðskiptin, þá var það í ljósi þess að það var upplýst fyrir nefndinni að það væru 12,5 milljarðar sem þar væri um að tefla. Ég þekki ekki hvaða fjárhæðir er um að tefla í þeim lánum sem hv. þingmaður er að spyrja um. Það var ekkert fjallað um það sérstaklega í nefndinni en það var samt sem áður upplýst að ríkissjóður, fjármálaráðuneytið og Seðlabankinn og Fjármálaeftirlitið væru að líta á kröfur á sparisjóðina með heildstæðum hætti og að lán eða kröfur sem ríkið ætti á sparisjóðina mætti nota til að setja inn sem stofnfé eða til að setja inn sem lán. Það hlýtur því í mínum huga að gilda um önnur lán, aðrar kröfur sem ríkið á en þessar endurhverfu kröfur, án þess að ég geti nokkuð um það fullyrt, í mínum huga hlýtur það að vera þannig. Það er margt sem hægt væri að segja meira um þessi mál, virðulegi forseti. Ég vil að lokum segja að þetta frumvarp er til þess ætlað að ríkið geti virkjað þá 20,5 milljarða kr. sem því er heimilt samkvæmt lögum að setja í sparisjóðakerfið til þess vissulega að vernda stærri hagsmuni sem eru ekki bara peningalegir, upp á 248 milljarða eins og hér var nefnt. En þetta frumvarp leysir líka úr mörgum ágreiningsefnum og vanköntum sem hafa verið uppi varðandi lagaumhverfi sparisjóðanna. Það er tekið mjög á skilgreiningum; hvað er sparisjóður? Hvað er stofnfé? Hvað eiga stofnfjáreigendur í sparisjóðnum, hvað eiga þeir ekki? Réttindi þeirra eru afmörkuð. Ákvæði um útgáfu og viðskipti með stofnfé eru einfölduð og þau eru opnuð að fullu um leið og þrengdar eru arðgreiðsluheimildir, m.a. þannig að ekki er hægt að greiða út arð nema varasjóður sé jákvæður. Um leið er skapaður grundvöllur fyrir aðkomu nýrra stofnfjáreigenda og samstarfsheimildir sparisjóðanna skýrðar og tryggðar með lögum. Loks er gagnsæið tryggt en þess hefur nokkuð gætt að menn hafi gert athugasemdir við lokaðan hóp stofnfjáreigenda í ýmsum sparisjóðum. Ég vil að lokum, frú forseti, þakka aftur fyrir þessa umræðu. Það hefur verið óskað eftir því að málið gangi til nefndar og það er rétt og skylt að verða við því en að öðru leyti vona ég að hv. fulltrúar minni hlutans hugsi málið í nótt og greiði þessu þarfa og brýna máli atkvæði á morgun.

Virðulegi forseti. Umræðan í dag hefur verið, held ég að megi segja, afskaplega málefnaleg og góð og ég held að í þessu máli eins og í öðrum, höfum við sýnt stjórnarmeirihlutanum afskaplega mikla tillitssemi og það er kannski spurning um hvort það sé rétt. En þegar maður þarf síðan að sitja undir því hér að þau málefnalegu sjónarmið sem við komum með fram séu ósk um biðstöðu, þegar við í minni hlutanum í nefndinni erum svo sannarlega búin að vera að ýta á eftir störfum nefndarinnar á hinum ýmsu sviðum og það er orðið þjóðþekkt, þá er það algjörlega óþolandi, virðulegi forseti. Hvað eftir annað, í hverri einustu ræðu, hverju einasta andsvari höfum við verið tilbúin til þess að hjálpa til og liðka, jafnvel þó að hratt væri, fyrir öllu því sem sneri að framkvæmd neyðarlaganna, öllu. En þegar kemur að því þarfa verki að skapa umgjörð fyrir sparisjóðina vildum við vanda til verksins, virðulegi forseti, og þar skilur á milli. Hér kom nefnilega fram það nokkuð sem við höfum haft áhyggjur af, en kom frekar skýrt fram, ég veit ekki hvort hv. þingmaður hafði kannski ekki ætlað sér að segja það sem hv. þingmaður sagði. Hér kom fram að það væri nú ekki brýnasta málið hjá þessari ríkisstjórn að skapa einhverja eigendastefnu - hjá þessari ríkisstjórn. Ef þær áhyggjur sem menn hafa haft varðandi pólitísk markmið með því að ríkisvæða sparisjóðina hafa farið fram hjá hv. þingmanni þá var hv. þingmaður að undirstrika það í þessari ræðu.

Frú forseti. Það er bara mitt mat eftir að hafa rennt yfir nefndarálit minni hlutans að þar sé ekki að finna beinar tillögur, það er ekki að finna upplýsingar um hvort hv. þingmenn sem undir það rita ætli að styðja frumvarpið eða ekki.  Ég verð hins vegar að segja að það er algerlega rangt að hafa það hér eftir mér að ég hafi sagt að það væri ekki brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar að búa til eigendastefnu fyrir bankana. 

Virðulegi forseti. Ég vil bara þakka hv. þingmanni fyrir að ítreka það sem ég sagði: Það er nefnilega alveg rétt að hv. þingmaður sagði að það væri ekki brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar að móta stefnu til að fara út úr fjármálastofnununum. Virðulegi forseti. Það er það sem við höfum áhyggjur af. Það liggur alveg fyrir að það er vilji hv. þingmanns að ríkið taki sparisjóðina yfir og verði þar. Þetta er bæði gömul og augljóslega ný stefna vinstri flokkanna í landinu og við þurfum ekkert að fara langt til þess að fara í smáættfræði þegar kemur að flokki Vinstri grænna því þó svo að sá flokkur hafi skipt nokkrum sinnum um kennitölu þekkjum við alveg fyrir hvað sá flokkur og fyrirrennarar hans hafa staðið á undanförnum árum og áratugum. Hér kom þetta skýrt fram, því miður, að það er ekki brýnasta málið að fara út úr þessum fjármálastofnunum, ekki brýnasta mál 

Frú forseti. Brýnasta verkefni þessarar ríkisstjórnar og þingheims hvað varðar sparisjóðina - hefði ég haldið eftir umræðuna í dag - er að gera það kleift að ríkið geti komið með allt að 20,5 milljarða inn í sparisjóðina.  
            

Gefum hljóð.

Frá því að þetta frumvarp var lagt hér fyrir þingið 6. júní sl. er þetta það verkefni sem við höfum staðið frammi fyrir, hv. þingmenn. Við munum greinilega hafa það í fanginu nokkra daga í viðbót. Ég endurtek: Brýnasta verkefnið núna er að auðvelda ríkinu að setja peninga inn í sparisjóðakerfið til þess að bjarga því sem bjargað verður þar. 
            

Virðulegi forseti. Það sem skilur á milli sjónarmiða minna og hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur er það að ég tel einfaldlega að það frumvarp sem hér er til umræðu vinni gegn yfirlýstu markmiði sínu sem er að reyna að koma sparisjóðunum til bjargar. Sérstaklega á þetta við um 7. gr. Ég á hins vegar ekki von á því að mér takist það í þessu örstutta andsvari að fá hv. þingmann til að skipta um skoðun. Ég hef verið að reyna það í ræðum áðan. En ég lagði fram í umræðuna ákveðna hugmynd og það gerði ég að mjög gefnu tilefni. Tilefnið var það að hv. þingmaður setti fram útfærða hugmynd sína um það með hvaða hætti mætti nýta hin svokölluðu endurhverfu lán til tiltekinna sparisjóða til að styrkja eiginfjárstöðu þeirra og koma þeim þannig til hjálpar. Ég spurði þess vegna hv. þingmann að gefnu tilefni hvort ekki væri skynsamlegt að beita nákvæmlega sömu aðferðum varðandi önnur lán sem ríkið hefði í fórum sínum vegna falls Sparisjóðabankans og nota þau lán með sama hætti til að styrkja eiginfjárstöðu sparisjóðanna sem ættu þessar kröfur á sig. Nú vill svo til að ég hygg að þau lán sem ég er að vísa til séu einkanlega lán sem voru veitt í gegnum Sparisjóðabankann til hinna minni sparisjóða og þess vegna er alveg ljóst að aðgerð af þessu taginu gæti styrkt mjög stoðir litlu sparisjóðanna og mögulega komið í veg fyrir að að grípa þyrfti til þess að lækka stofnféð í þessum sjóðum. Sérstaklega ef farin yrði sú leið sem hv. þingmaður útfærði svo mjög varðandi endurhverfu lánin og vísaði þá sérstaklega til þess hvernig farið var með fjárhagsstuðning ríkisins til Sögu Capital og VBS. Ég vil þess vegna ítreka að þessi mál verði tekin til meðhöndlunar alveg sérstaklega vegna 2. og 3. umr. málsins þegar málið kemur til viðskiptanefndar sem hv. þingmaður Álfheiður Ingadóttir er formaður fyrir vegna þess að hér gæti verið um að ræða mál sem gæti skipt mjög miklu máli og gæti komið til móts við þau sjónarmið sem ég hef sett fram og kannski að einhverju leyti leyst úr þeim ágreiningi 

Frú forseti. Ég vil aðeins segja vegna orða hv. þingmanns, um hugmyndir um endurhverfu lánin eða þær kröfur sem ríkið á vegna þeirra og sparisjóðanna, að þetta eru ekki hugmyndir þeirrar sem hér stendur. Það er mikil ofrausn að eigna mér þær. Þetta eru hugmyndir sem voru kynntar af fulltrúum fjármálaráðuneytisins, m.a. í minnisblaði sem var lesið upp í dag. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason las upp úr því. Ég endurtek þess vegna aðeins það sem ég sagði. Ég var að vísa til þess að þar var um að ræða 12,5 milljarða kr. Ég þekki hins vegar ekki til þessara lána sem hv. þingmaður er að nefna vegna Sparisjóðabankans og endurtek það sem ég sagði áðan, að ég tel eðlilegt og í rauninni sjálfsagt að það eins og aðrar kröfur sem ríkið á á sparisjóðina hljóti að koma inn í þá mynd þegar menn eru að fara inn í fjárhagsstöðuna og leita leiða til að treysta hana og ég vil fullyrða með sem minnstri niðurfærslu stofnfjár. Ég tel það sjálfsagt og eðlilegt. Ég verð hins vegar að endurtaka að ég þekki ekki til þeirra lána sem hv. þingmaður er að tala um. Þau komu ekki til umræðu á fundum nefndarinnar en miðað við þær upplýsingar sem komu fram frá fulltrúa fjármálaráðuneytis um það að öðru leyti tel ég sjálfsagt og eðlilegt að þau séu með í þessari mynd eins og allar aðrar kröfur. Ég vil einnig ítreka að það getur reynst nauðsynlegt að kröfuhafar, ef þeir eru einhverjir aðrir en ríkið, skrifi niður eitthvað af kröfum sínum á móti niðurfærslu stofnfjár til að allir leggi eitthvað af mörkum inn í þennan pott að koma sparisjóðakerfinu á fót. Þetta kom líka fram fyrir nefndinni og í því minnisblaði sem hér hefur verið lesið úr.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að þessi hugmynd um endurhverfu lánin hefur auðvitað mikið vægi. Bæði er það þannig að formaður viðskiptanefndar hefur fært þessa hugmynd inn í umræðuna og síðan hefur það verið upplýst að þessi hugmynd hafi komið úr fjármálaráðuneytinu. Við verðum því að líta svo á að hér sé um alvöruhugmynd að ræða sem beri að skoða með þeim hætti. Þess vegna er það í alveg rökréttu framhaldi af því að það sé skoðað að farið sé með sama hætti með önnur lán sem ríkið hefur og eru sem krafa á sparisjóðina. Ég vil í þessu sambandi undirstrika það sem ég hef verið að segja. Hugmyndin eins og hún var kynnt í umræðunni gengur út á að notuð sé svipuð aðferð eins og var gert varðandi Sögu Capital og VBS, sem leiddi til þess að hægt var að tekjufæra hlut af þessari fyrirgreiðslu sem leiddi síðan til þess að eiginhlutfall fyrirtækjanna hækkaði, CAD-hlutfallið jókst sem auðvitað verður til þess að þörfin fyrir að færa niður stofnfé verður sem því nemur minni. Þetta er að mínu mati mjög áhugaverð hugmynd sem ég tel að eigi að vinna með og reyna að hraða í ljósi þess að nú stefnir í að það frumvarp sem hér er umræðu verði fljótlega að lögum.

Frú forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir spurði hver væri ástæðan fyrir því að það kæmi ekki fram hvað minni hlutinn ætlaði að gera. Ég get náttúrlega bara svarað fyrir mig en ástæðan til að það kemur ekki skýrt fram í nefndarálitinu sjálfu er að ég er alla vega enn þá að vona að frumvarpið fari ekki í gegn eins og það er núna og að það verði tekið tillit til þeirra skoðana, tillagna og þeirra ábendinga sem hafa komið fram í umræðunni. Þess vegna erum við að óska eftir því að málið fari aftur inn í nefnd og það verði unnið áfram í því vegna þess að við teljum það ekki vera fullskapað eins og það er núna. Varðandi það sem hv. þingmaður talaði um í ræðu sinni, um hvort þetta væri heimilt eða ekki, að færa niður stofnfé í 7. gr. þá er það þannig að ef þetta liggur í lögunum eins og hv. þingmaður vill túlka þá sé ég ekki hver ástæðan er fyrir því að vera að leggja 7. gr. fram. Í framhaldi af því spyr ég hvort hún geti þá ekki tekið undir breytingartillögu mína um að fella 7. gr. út, því eins og hv. þingmaður vill túlka lögin þá sé þessi heimild til staðar. Og þá skil ég ekki af hverju við erum einu sinni að ræða þetta eins og þetta er núna, ég þyrfti þá kannski frekar að breyta einhverjum öðrum lögum eða hugsanlega að leggja fram breytingartillögu að einhverjum öðrum lögum. Ég ítreka enn á ný að það kemur sterkt fram í orðum hv. þingmanns að hérna er verið að biðja stofnfjáreigendur enn á ný að fórna sér fyrir sparisjóðinn sinn, að fórna sér fyrir byggðarlagið, það eigi að setja hagsmuni sína, gefa eftir stofnféð til að tryggja hagsmuni ríkisins og þá hugsanlega, vonandi eins og ríkisstjórnin virðist túlka það, og þá hagsmuni sparisjóðsins. Ég verð að segja fyrir mína parta að mér finnst vera farið fram á mjög mikið frá þessum einstaklingum.

Frú forseti. Það er sjálfsagt og eðlilegt og verður auðvitað við því orðið að málið fari aftur inn til nefndar milli 2. og 3. umr. eins og venja stendur til. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um það heimildarákvæði til niðurfærslu stofnfjár sem hér er lagt til að verði sett inn í lögin þá upplýsti ég um það fyrr í umræðunum í kvöld að talið er nauðsynlegt að setja það inn til þess m.a. að forðast lagaþrætur um að slíka heimild skorti sérstaklega. Ég hlýt þess vegna að endurtaka það að til að taka af allan vafa um að ákvæði 2. gr. neyðarlaganna geti gengið eftir hvað varðar aðkomu ríkissjóðs að stofnfjársparisjóðum þá er talið nauðsynlegt að setja þetta heimildarákvæði inn.

Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína þegar ég var með frammíkall áðan varðandi ræðu stjórnarþingmanns að þá greip forseti strax til bjöllunnar og gerði athugasemd við frammíkall mitt. Nú er ég búinn að vera í þinginu nokkurn tíma og núna nokkuð í sumar en ég verð að viðurkenna að ég verð ekki var við þetta þegar ég held ræður eða aðrir stjórnarþingmenn. Ég vil spyrja virðulegan forseta hvort þetta sé einhver ný regla sem snúi þá sérstaklega að stjórnarandstöðuþingmönnum, að þeir megi ekki kalla fram í meðan á ræðum stendur því svo sannarlega hefur það ekki verið þannig þegar stjórnarþingmenn kalla fram og svo sannarlega var það ekki þannig þegar þeir sem eru stjórnarþingmenn núna voru stjórnarandstöðuþingmenn. Ég hef ekki orðið var við þetta þegar ég held ræður eða félagar mínir í Sjálfstæðisflokknum í stjórnarandstöðunni þannig að ég vildi fá að vita: Er þetta einhver ný regla sem beinist þá sérstaklega að stjórnarandstöðu þingmönnum?

Forseta er ljúft að tilkynna að forseta ber að fara eftir þingsköpum og halda uppi góðum sið og reglum í þingsal og það er mat forseta hverju sinni hvenær hávaði eða frammíköll eru það mikil að það trufli ræður og það fer eftir forseta hverju sinni. Þetta er persónulegt mat og getur aldrei öðruvísi verið.