Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg finn ekki ástæðu til að fara neitt rækilega út í málið nú við 1. umr., en læt mjer nægja að vísa til nefndarálitsins. Brtt. þær, sem fram hafa komið við frv., snerta einstök atriði, sem ekki er ástæða til að ræða að svo stöddu. Jeg vænti, að háttv. deild sje á sama máli og nefndin um það, að nauðsynlegt sje að setja lög um þetta efni, og geti því vísað frv. til 2. umr. án frekari umræðu í þetta skifti.



Jeg hefi leyft mjer að koma fram með brtt, á þgskj. 120, um að þessi lög komi ekki til framkvæmda fyrr en í ársbyrjun 1918. Það, sem orsakar að jeg gjöri þetta, er það að jeg get ekki sjeð, að það væri rjett eins og nú standa sakir, að taka fje hjá landssjóði og setja í sjerstakan sjóð, síst svo að nokkru nemi eða fram það, sem lög þegar standa til. Vegna fyrirsjáanlegrar dýrtíðar verður maður að neita sjer um svo margt og strika mikið út úr fjárlögunum og mun hver maður sjá, að það er ekki síður ástæða til að fresta þessu, heldur en ýmsum öðrum framkvæmdum, sem við verðum að láta sitja á hakanum. Jeg er ekki að draga úr tilgangi sjóðsins með þessu en það verður að hafa það, þótt hann vaxi ekki meira á næstu tveimur árum, heldur en núgildandi lög standi. Jeg held að jeg þurfi ekki að leiða nánari rök að þessu, því að það er skilið hverjum manni.



Má jeg biðja hæstv. forseta um að hafa nafnakall um þessa brtt. Forseti leitaði afbrigða frá þingsköpum brtt. 120, og voru afbrigðin leyfð og samþykt.



Jeg skal ekki fara út í einstök atriði þessa frumv., enda gefur það ekki ástæðu til þess. Nefndin hefir lagt til, að gjöra þessar breytingar, sem hjer um ræðir, til þess að gjöra mönnum hægara að afla sjer matfanga í dýrtíðinni. Jeg skal að eins taka það fram, að nefndin áleit óheppilegt, þar sem nýlega er búið að breyta fuglafriðunarlögunum, að koma fram með margar brtt. Bjóst hún við, að það gæti orðið til þess að rugla menn, og tók því það ráð, að leggja til að lögunum yrði breytt í það horf, sem þau voru í síðast, áður en þeim var breytt. Svo er gjört ráð fyrir, að núgildandi friðunarlög gangi aftur í gildi, þegar þessara bráðabirgðalaga þykir ekki lengur þörf. Finn jeg svo ekki ástæðu til að segja meira að svo stöddu. Ef menn álíta það þess vert, að lengja umræðurnar nú við 1. umr., þá mun mjer gefast tækifæri til að svara síðar.



Jeg vil benda háttv. nefnd á það, að jeg hygg það vera óheppilega aðferð, að taka eldri lögin orðrjett upp. Jeg lít svo á, að ráðstöfun sú, sem háttv. nefnd stingur upp á, sje að eins til bráðabirgða, gjörð til þess að gjöra mönnum hægra fyrir að afla sjer ódýrara matarhæfis, meðan á dýrtíðinni stendur og erfiðleikunum á að afla sjer bjargar, vegna ófriðarins. Sje þetta tilgangur nefndarinnar, sem jeg hygg vera, þá er það ekki nema eðlilegt, að t. d. sje numið burtu lagaákvæðið um friðun rjúpna. En nefndin hefir líklega ekki gætt þess, að með því að taka upp eldri lögin óbreytt, þá verða um leið ófriðaðar ýmsar fuglategundir, sem enginn maður leggur sjer til munns, t. d. ernir og ýmsir smáfuglar, sem friðaðir voru árið um kring, svo sem t. d, svölur, tjaldar, stelkar, óðinshanar, hrossagaukar, starrar, vepjur, lóarþrælar o. s. frv. Jeg vil leyfa mjer að skjóta því til hv. nefndar; sem vill gjöra svona miklar breytingar, sem ekkert bæta úr matarskorti, hvort hún vildi þá ekki líka láta breyta friðunarákvæðunum um lóur og spóa. Það eru fuglar, sem eru ágætir til matar og mundu vera skotnir nokkuð; ef þeir væru friðaðir á rjettan hátt. Þessa fugla má ekki skjóta fyrr en eftir 1. ágúst, en þá er það lítt mögulegt, vegna þess, að á þeim tíma eru fuglarnir farnir að safnast í hópa og gefa ekki færi á sjer. Þessu ætti að breyta, færa ófriðunartímann til 20. júlí. Það mundi bæta mikið úr. Það er ekki ástæða til þess að friða þessa fugla hjer, vegna þess, að þeir eru skotnir unnvörpum í útlöndum, þegar þeir fljúga þar yfir.  (Sveinn Björnsson: Eru þetta ekki einstök atriði?)  . Nei, þetta eru princip-atriði og bendingar til nefndarinnar. Þá vil jeg líka skjóta því til háttv. nefndar, hvort ekki sje rjett að breyta friðunarákvæðunum um lunda. Hann er nú friðaður á tímanum frá 10. maí til 20. júní. Það ætti ekki að þurfa að friða hann lengur en til 3. júní, því að hann verpur ekki fyrr. Aftur á móti væri rjett að hafa hann friðaðan lengra fram eftir, því að eftir því sem nú er, má drepa hann meðan hann liggur á og er að unga út. Þessum athugasemdum vil jeg skjóta til háttv. nefndar til yfirvegunar.



Jeg stend að eins upp til þess, að mæla á móti þessu frumv. Eins og kunnugt er, þá er árið í ár fyrsta árið, sem rjúpan er friðuð, og þó vill dýrtíðarnefndin, að Alþingi kippi nú þegar að sjer hendinni, og ófriði rjúpuna. Ástæða nefndarinnar til þessa er sú, að mönnum veitist þá hægra, að afla sjer fæðu. - En til þessa er því að svara, að sem stendur er nú - sem betur fer - ekki sá bjargarskortur, að nauður reki til þess, að gripið sje til þessa - enda hjer og um svo lítið að ræða, að það mundi litlu muna, og síst leiða gott af sjer. Jeg get því ekki felt mig það, að fara nú þegar að ráða á þessi nýju lög finst það of smásmuglegt, og það því fremur, sem hjer ræðir um fyrsta árið í sögu landsins, sem rjúpan nýtur þess, að eiga. að vera friðuð. Jeg skal svo ekki orðlengja frekar um þetta, en mun greiða atkvæði gegn frumv., er þar að kemur.

Guðmundur Hannesson : Mjer finst frumv. þetta, sem hjer liggur fyrir, satt að segja hneykslanlegt. Við lifum nú á alvörutímum; dýrtíð vofir yfir landinu og menn hjer í bæ eru allkvíðafullir margir hverjir og hugsandi um það, hvernig þeir fái framleytt lífinu. Til þess að athuga, hvað gjört yrði, til þess að ráða bót á þessu, hefir þingið nýlega kosið nefnd og hún hefir komið fram með þetta frumv., sem byrjar á því, að friðaðir skuli vera snjótitlingar og maríuerlur, en skjóta megi erni, hrafna og uglur, líklega sjer til matar. Ef nefndin hefði tekið til fáeina matfugla og leyft að skjóta þá á heppilegum tíma, þá gat hugsast, að það hefði komið að einhverju gagni, en annars hygg jeg, að fáir verði feitir af fugladrápi, og landslýð yfir höfuð muni verða það að litlum notum, síst fátækum bæjarbúum. Og ekki þykir mjer líklegt, að fuglaverðið verði svo lágt og framleiðslan svo mikil, að það hleypti niður kjötverðinu. - Jeg býst ekki heldur við, að margir fátæklingar geti hlaupið út um fjöll og firnindi, til þess að skjóta rjúpur handa matarlausum heimilunum. Jeg get ekki að því gjört, að þetta frumv. hneykslar mig, og jeg býst ekki við, að það komi að verulegu gagni.

Framsm. (Sveinn Björnsson) : Háttv. þm. S.-Múl. (G. E.) þótti frumv. of grautarlegt. Hann vildi bæta úr því, með því að breyta lögunum frá 1913 á ný. Nú vil jeg spyrja, hvort er meiri grautur, að samþykkja nýju lögin breytt nú, eða láta eldri lögin vera í gildi um stuttan tíma? Það er sá minsti grautur, sem hægt er að gjöra. Og það var þetta, sem vakti fyrir nefndinni, þegar hún kom fram með tillögu sína. Með þessu er háttv. þm. Húnv. (G. H.) líka svarað. Þetta þarf engan mann að hneyksla, ef hann að eins vill athuga hvað verið er að gjöra. En ef menn taka frumv. án þess að athuga, að það er svona úr garði gjört, til þess að valda sem minstum ruglingi, þá má vel vera, að fundvísar sálir finni einhver smá atriði, til þess að skopast að, eins og uglufræðingar hjer í deildinni hafa gjört. En jeg bið háttv. deild að taka frumv., eins og það liggur fyrir. Jeg skal ekki fara langt út í það, hvort það sje til gagns í dýrtíðinni, að mönnum leyfist að skjóta ýmsa fugla til matar, en það vita bæði jeg og aðrir háttv. þingmenn, að það eru til heil bygðarlög, sem hafa mikla atvinnu við það, að skjóta rjúpur. Jeg vona, að háttv. þingm. sje það ljóst, að jafnframt verður bannað að flytja þessa fugla út, og verður þetta því ódýrari fæða yfir veturinn, þegar kjötið er stigið í verði. Háttv. þm. N.-Ísf. (Sk. Th.) fór mörgum fögrum orðum um það, hve ljótt það væri, að ófriða rjúpuna nú, þar sem þetta væri fyrsta friðarárið, sem hún nyti. Hún er nú búin að njóta þess í hálft ár, og það eru mjög skiftar skoðanir manna um, hvort þessi friðun sjöunda hvert ár hafi nokkura þýðingu, hvori hún nái tilgangi sínum, að varðveita kynið, ef á annað borð er hætta á, að því verði tortímt. En jeg veit samt, að af þeirri ástæðu þarf ekki að vera athugavert að samþykkja frumv., því það á ekki að vera til langframa, en að eins til bráðabirgða. Jeg býst við því, að nefndin haldi fast við tillögur sínar, en auðvitað geta einstakir þingmenn komið með brtt., til þess að skopast að uglum og hrossagaukum. Aðalatriðið er, að komast að einhverri skynsamlegri niðurstöðu.



Jeg er hissa á því, hve hörð orð hafa fallið hjer í deildinni út af því, að stungið er upp á að gefa mönnum leyfi til, í erfiðum kringumstæðum að gjöra sjer mat úr rjúpunni og öðrum ætifuglum. Satt að segja finst mjer frumv. nefndarinnar ekki ganga nógu langt. Og það er hálf einkennileg hugsun hjá háttv, þm., sem talað hafa á móti frumv., að vilja heldur að rjúpan verði ránfuglum, að bráð en leyfa mönnunum að nota hana sjer til matar. Það er áreiðanlegt, að það fer mikið meira af rjúpu í fálkann og aðra ránfugla, heldur en í menn, þegar litið er til þess, hvað þeir eyðileggja af ungum og eggjum. Eyðilegging ránfugla væri því hin mesta friðun á rjúpu og öðrum ætifuglum, og það er einkennilegt, að kjósa fremur að hlynna að þeim. En þar á móti virðist mjer, að þingið ætti að hugsa meira um manninn en ránfuglana, og unna honum fremur að hafa þetta æti. Við vitum það allir, að svo mikið er til af rjúpunni, og viðkoman svo mikil, að henni stafar lítil hætta af mönnunum; ránfuglar, tóur og harðindin eru þar mikið skæðari. Af manninum stafar henni ekki hætta, nema ef vera skyldi í harðindum, þegar hún neyðist til þess að fljúga niður í bygðina á útmánuðum, Þess vegna þarf helst að friða hana seinni part vetrar. En þótt hún sje skotin framan af vetri, getur henni varla fækkað fyrir það. Þótt það sje kann ske fögur hugsun, sem liggur til grundvallar fyrir friðunar- lögunum, þá held jeg, að menn fari þar of langt. Fuglinn verður hvort sem er, samkvæmt eðli sínu, einhverntíma að deyja, og þá er ekki betra, að hann verði fremur öðrum að gagni en manninum, sem gefið er leyfi til að lifa á skepnum þeim, sem á jörðinni eru.