Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir eigi alllöngu var lagt fram á þskj. 106 frv. til l. um breyt. á l. nr. 29 frá 1956, um atvinnuleysistryggingar. Það frv., sem upphaflega var lagt fram, fjallaði einungis um eitt atriði, þ.e.a.s. rýmkun á útlánareglum núgildandi laga um atvinnuleysistryggingar, en síðan hefur frv. tekið alimiklum breyt. í meðferð Ed. á málinu, svo sem þskj. 312 ber með sér, og skal vikið örlítið nánar að þeim breyt. síðar. Á síðari hluta árs 1955 var hér á landi mikil og víðtæk vinnudeila og um leið ein sú lengsta. sem nánast tók til landsins alls. Við lok þessarar áhrifamiklu kjaradeilu var samið um eitt mjög merkilegt atriði í kjarasamningum hér á landi. Þáverandi hæstv. ríkisstj. gaf fyrirheit um að beita sér fyrir lagasetningu um, að stofnaður skyldi sérstakur atvinnuleysistryggingasjóður, sem ári seinna, eða hinn 7. apríl 1956, var endanlega staðfest með lagasetningunni um atvinnuleysistryggingasjóð, og eiga lög þessi því nú um þessar mundir 10 ára afmæli. Óhætt mun að fullyrða, að án tilkomu þessara tillagna um sjóðinn hefði þá ekki verið samið um þá kauphækkun, er endanlega var um samið. og er því tvímælalaust, að hér var brúað bil, sem með öðrum hætti virtist þá vart mögulegt, og verkalýðshreyfingin sætti sig við mun lægri kauphækkanir vegna tilkomu þessara laga eða fyrirheits um þá lagasetningu. Í sambandi við þessi merku tímamót í sögu þessara laga þykir mér rétt að gefa þær upplýsingar hér, að sjóðurinn hafði samþykkt lán og verðbréfakaup um s.l. áramót fyrir samtals 515 millj. og 600 þús. kr., sem voru veitt til íbúðalána, hafnarbótalána, fiskiðnaðar og annars iðnaðar, félagsheimila verkalýðsfélaganna, hitaveitulán til Reykjavíkurborgar og ýmis önnur smærri atriði. Eign sjóðsins var á sama tíma eða í árslok 736.7 millj. kr., en hins vegar höfðu atvinnuleysisbætur á þessum starfstíma sjóðsins aðeins numið 7.5 millj. kr. Af þessu yfirliti má glögglega sjá, að sjóðurinn hefur veitt mikilvæga fjárhagsaðstoð til atvinnu- og félagsmála, - aðstoð, sem fullyrða má, að orðið hefði á annan veg, ef sjóðsins hefði ekki notið við. Í þeim umr., sem fram fóru við stofnun sjóðsins hér á hv. Alþ., og í umr. í dagblöðum og á mannfundum var mikil áherzla lögð á, að æskilegasta hlutverk sjóðsins yrði það að koma með fjárveitingum sínum í veg fyrir atvinnuleysi. Þessu hlutverki hefur sjóðsstjórnin gegnt samkv. gildandi lagaákvæðum á þann hátt, sem framangreint yfirlit ber með sér. Í upphaflegu lögunum um sjóðinn, sem enn eru óbreytt að öllu öðru leyti en því, að árið 1958 var samþ. breyting á stjórnaraðild sjóðsins, var gert ráð fyrir endurskoðun l. eftir tiltekinn tíma. Með bréfi, dags. 28. sept. 1960, skipaði þáv. hæstv. félmrh., Emil Jónsson, 5 manna n. til að endurskoða lögin N. starfaði lengi og vann að mjög ýtarlegri endurskoðun á hinum einstöku ákvæðum l. Samkomulag náðist hins vegar ekki um afgreiðslu frv. Nefndin samdi samt sem áður frv. og skilaði því til rn. um miðjan marzmánuð 1964. En tveir nefndarmanna, það voru fulltrúar Alþýðusambandsins og vinnuveitenda, skiluðu hvor um sig séráliti og gerðu grein fyrir sérskoðunum sínum. Þessi sérálit svo mikilvægra aðila hafa til þessa komið í veg fyrir, að frv. þetta væri flutt. En að sjálfsögðu ber brýna nauðsyn til, að enn þá einu sinni verði reynt að ná samkomulagi um þau veigamiklu atriði, sem fólust í þessari heildarendurskoðun, og reynt verði, eftir því sem kostur er á, að koma fram frv. til staðfestingar þeirri endurskoðun. En ég held, að það sé rétt og eðlilegt, að hér komi fram þau höfuðatriði, sem í frv. þessu fólust, þrátt fyrir það, að það hafi ekki verið flutt. Helztu breyt. umrædds frv. frá gildandi lögum voru eftirfarandi: 1) Hálfar vaxtatekjur leggist við stofnsjóðinn. 2) Lögbinda beri reglur um ráðstöfun á handbæru fé sjóðsins. 3) Auk þeirra verkalýðsfélaga, sem lögin taka nú til, gildi þau einnig um félög verzlunarfólks. Þetta ákvæði hefur nú komið til kasta síðustu kjarasamninga verzlunarfólks og því verið heitið af ríkisstj., að frá og með næstu áramótum muni aðild þeirra verða lögfest. 4) Einfaldari reglur um færslu tekna sjóðsins á sérreikninga verkalýðsfélaganna. 5) Rýmkuð skilyrði fyrir bótarétti, m.a. með breyttu ákvæði um biðtíma, en það ákvæði hefur verið tekið upp í þeim breyt., sem hv. heilbr: og félmn. Ed. gerði á frv. frá því, sem það var upphaflega flutt, og kemur fram á þskj. 312. 6) Upphæð atvinnuleysisbóta verði hin sama og upphæð slysabóta. Til þessarar till. í frv. er einnig tekið tillit í fyrrgreindum breytingum Ed. og kemur einnig fram á þskj. 312. 7) Felld er niður krafa gildandi laga um ríkisábyrgð á láni milli sérreikninga, þegar starfsfé á sérreikningi er þrotið til bótagreiðslna. 8) Auk ýmissa minni háttar breytinga eru til samræmis við ákvæði skattal. o. fl. gerðar breytingar í frv. Svo sem í upphafi sagði, ólu margir með sér þær vonir, að sjóðurinn gæti, er honum yxi fiskur um hrygg, komið með lánastarfsemi sinni í veg fyrir atvinnuleysi. Það hefur sjóðurinn vissulega gert, og tel ég, að það hafi verið til stórfellds hagræðis fyrir hinar ýmsu atvinnugreinar og þá ekki sízt fyrir þá staði, sem erfiðast hafa átt í þeim efnum undanfarin ár. En ýmsum og þá fyrst og fremst forsvarsmönnum verst stæðu sveitarfélaganna hefur hins vegar fundizt, að forsendur fyrir lánum úr sjóðnum, þ.e.a.s. sjálf lánsskilyrðin, væru of þröngar. Sérstaklega hefur um það verið kvartað, að þar væri engin heimild um að mega veita beina styrki eða vaxtalaus lán til þeirra staða, sem við verulegt og langvarandi atvinnuleysi eiga við að stríða. Samkv. gildandi l. má því aðeins veita lán, að sett sé fyrir því öruggt veð eða trygging og/eða ríkisábyrgð. Staðreynd er það hins vegar, að einmitt þeir staðir, sem átt hafa við langvarandi atvinnuleysi að stríða, eru jafnan verst settir með útvegun fullnægjandi veða eða trygginga og ábyrgða. Í þessum umr. fyrrgreindra aðila hefur oft verið bent á þann möguleika, að atvinnuleysistryggingasjóður lánaði atvinnubótasjóði slík lán upp að fyrir fram ákveðnu marki, en sá sjóður hefur lagaheimild til slíkra styrkja og gæti endurlánað hlutaðeigandi aðilum. Stefnt er að því með upphaflegu frv. þessu að tryggja þetta fyrirkomulag, og kemur það fram í síðustu mgr. 3. gr. frv., eins og það er nú orðið, og er m.ö.o. það upphaflega frv., sem ég minntist hér á. Ég vona, að sú n., sem mál þetta fær hér til meðferðar, yfirfari gaumgæfilega þær aðrar breytingar, sem samkomulag gæti orðið um, en áherzla hefur verið á það lögð að reyna að ná fram sem mestri einingu hér á hv. Alþ. um þær breytingar, sem kostur væri á til bóta í starfsemi sjóðsins, því að um allt starf sjóðsins frá öndverðu hefur tekizt mikil og góð eining og hefur ríkt um þessi vandasömu mál mjög lofsverður friður, og hygg ég, að það séu allra velviljaðra manna óskir, að svo megi enn verða. Ég lýsti því í Ed. og get endurtekið það hér, að ég fagna þeim breytingum, sem Ed. gerði á frv., og tel, að þær séu til bóta, hafði reyndar skorað á n. í upphafi í framsöguræðu að athuga einmitt sérstaklega þessi tvö atriði, hvað og gert var, og alger samstaða fékkst um þetta að lokum. Þó að brtt. hafi verið felldar við frv., þá var það endanlega afgreitt samhljóða. Herra forseti. Ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika það, sem hæstv. félmrh. sagði hér um upphaf þessa sjóðs, atvinnuleysistryggingasjóðsins, en hann varð til, eins og hann sagði, með samningum í vinnudeilunum miklu 1955 og öllum ljóst, sem þar komu við sögu, að þær deilur hefðu ekki verið leystar, ef ekki hefði komið til m.a. samkomulagið um atvinnuleysistryggingasjóðinn. Með framlagi til atvinnuleysistryggingasjóðs af hálfu atvinnurekenda, ríkisvalds og sveitarfélaga var mætt hluta af þeim kaupkröfum, sem verkalýðshreyfingin bar fram. En hún taldi þetta mál svo mikilsvert, svo þýðingarmikið, að verulega var slegið af kröfum um kauphækkanir, þegar tryggður var framgangur þessa máls. Það má því segja, að það er hlutur, sem ég bið menn að hafa vel í huga, þegar rætt er um þennan sjóð, að þessi sjóður er eins konar geymslufé á kaupgjaldi verkafólks, sem lagt hefur verið til hliðar á þennan sérstaka hátt. Það er því ekki neitt um að villast, að verkalýðshreyfingin, verkalýðsfélögin eiga sterka hlutdeild í þessum sjóði, og það var og viðurkennt með þeim lögum, sem upphaflega voru sett um atvinnuleysistryggingasjóðinn. Þar var endurskoðunarákvæðið með þeim hætti, að lögin skyldu endurskoðuð að tveim árum liðnum í samráði við aðila, þ.e.a.s. bæði samtök verkafólksins og einnig samtök atvinnurekenda. Ég minni á þetta og þreytist aldrei á því, því að mér finnst, að það sé mikil tilhneiging til þess að líta á þennan sjóð sem hvern annan fjárfestingarsjóð í landinu, sem ríkisvaldið og jafnvel Alþ. geti farið með að sínum geðþótta að verkalýðshreyfingunni fornspurðri. Ég vil alvarlega vara við öllum bollaleggingum í þá átt. Um það frv., sem hér liggur fyrir, vildi ég aðeins segja það, að ýmis atriði þess eru á þann veg, að fullt samkomulag er um þau. Inn í frv. hafa verið tekin í meðferð Ed. ýmis þau atriði, sem sú n., sem félmrh. gat um og hafði lögin til endurskoðunar, varð sammála um að miklu leyti. Að vísu skal ég viðurkenna það, að ég var aldrei samþykkur þeim bótaupphæðum, sem nú hafa verið settar inn í lögin og eru miðaðar við, að atvinnuleysistryggingabætur skuli vera hinar sömu og slysabætur. Ég sé enga ástæðu til þess, að bætur úr þessum sjóði fylgi endilega einhverjum reglum um bætur úr öðrum sjóðum. Hér er um að ræða algerlega sjálfstæðan sjóð, sem aðeins er háður sínum eigin fjárhag, og ég held, að það efist enginn um það í dag, að þessi sjóður, sem á höfuðstól upp á 700 millj. kr., getur mjög vel staðið undir tiltölulega góðum bótagreiðslum, a.m.k. eins og atvinnuástand hefur nú verið hér á landi. Ég ætla ekki að gera neinn höfuðágreining um það efni. Ég hef áður tekið þetta fram og vil aðeins endurtaka, að það er skoðun mín, að það þurfi ekki að binda bætur úr atvinnuleysistryggingasjóði við, hvað greitt er einhvers staðar annars staðar úr öðrum sjóðum. Varðandi 3. gr. þessa frv., þar sem farið er inn á nýjar brautir um lán úr sjóðnum, og það var einvörðungu um það efni, sem frv. var í sinni upphaflegu mynd, er það að segja, að um þetta mál hefur verið mikið rætt milli þeirra, sem hér hafa átt hlut að máli, og allt meginefni 3. gr. má segja, að hafi orðið samkomulagsatriði milli ýmissa aðila, sem um málið fjölluðu. Ég vil hins vegar í þessu sambandi mjög vara við því, að það verði farið inn á þá braut, sem virðist mikil tilhneiging til, að veita ekki lán úr þessum sjóði, heldur óafturkræfa styrki til ýmiss konar fyrirtækja, bæði bæjarfélaga og einstaklinga, en það hefur mjög borið á tilhneigingu til þess. Ég er algerlega andvígur því að lán eða slíkir styrkir séu veittir úr atvinnuleysistryggingasjóði. Hins vegar tel ég, að þeim aðilum, sem sérstaklega þarf að hjálpa, eins og bæjarfélögunum víða á Norðurlandi, sveitarfélögunum, sé sjálfsagt að hjálpa með lánum til langs tíma, jafnvel vaxtalausum eða með lágum vöxtum og afborgunarlausum um skemmri eða lengri tíma. Þetta tel ég, að sé rétt að gera, en hins vegar sé ekki farið inn á þá braut að veita óafturkræfa styrki úr sjóðnum til slíkra hluta. Niðurlagið á 3. gr., þar sem sagt er, að heimilt sé að veita atvinnubótasjóði lán samkv. þessari gr. án sérstakra trygginga, er mjög nálægt því að vera óafturkræfir styrkir, og ég verð að segja það, ég er engan veginn sammála því, að þetta ætti að vera á þennan veg, og tel, að um slík lán þyrftu að koma tryggingar, sem sjóðurinn getur tekið gildar. Við vitum, í hvað lán úr atvinnubótasjóði gjarnan geta farið, og ég mundi telja alveg óforsvaranlegt um a.m.k. mörg þau svið að fara að lána á slíkan hátt úr atvinnuleysistryggingasjóði og er alveg „prinsipíelt“ á móti því, að þannig lán séu veitt, sem mættu heita óafturkræfir styrkir. Ég vildi taka þetta fram hér og svo einnig vara við því, að það sé farið þannig með fé þessa sjóðs, þó að mikið sé og menn kannske haldi, að það geti enzt í hvað sem er, - það sé farið með það á annan veg en þann, sem stjórn sjóðsins getur sætt sig við. Og ég vil sérstaklega taka það fram vegna þeirra ummæla, sem hér féllu í gærkvöld í sambandi við annað mál frá hv. 7. landsk., að hann hafði mjög mikla tilhneigingu til þess, að þessi sjóður legði álitlegar upphæðir beint í ýmsa stofnlánasjóði. Ég er andvígur því og tel, að sjóðsstjórnin eigi að hafa á hendi þau lán, sem veitt eru úr sjóðnum, þ.e.a.s. beint til þeirra aðila, sem lánin fá. Ég ætla ekki að fara frekar inn á það atriði hér. En ég vil að lokum aðeins fagna þeirri yfirlýsingu, sem hæstv. félmrh. gaf hér áðan, sem var á þá leið, að reynt mundi að koma fram þeim till. til breytinga á l., sem fólust í áliti þeirrar n., sem hafði þau til endurskoðunar. Ég satt að segja vil ekki gera mikið úr þeim ágreiningi, sem þar varð, og tel. að það hefði verið hægt alllöngu fyrr að koma öllu meginefni þeirra till. fram, og vil sem sagt mjög fagna því, ef af því verður, að veruleg tilraun verður gerð til þess að koma þeim hugmyndum fram, gera að lagaákvæðum, því að mörg þeirra eru áreiðanlega til mikilla bóta frá því, sem nú er, enda ekki óeðlilegt, að ýmis atriði þessara 10 ára gömlu laga þurfi að endurskoða.



Herra forseti. Ég finn ástæðu til þess að segja örfá orð í sambandi við þetta mál. sem hér liggur fyrir, frv. til l. um breyt. á l. nr. 29 7. apríl 1956, um atvinnuleysistryggingar. Tilefni þess er aðeins það, að ég vil leyfa mér fyrir hönd verzlunarstéttarinnar að þakka hæstv. ríkisstj. fyrir það, að hún átti góðan þátt í því, að verzlunarfólk fái aðild að atvinnuleysistryggingasjóðnum. Þetta hefur verið mikið áhugamál þessa fólks undanfarið. Það hefur talið sig vera vinnufólk, eins og annað fólk, sem verið hefur í samtökum A.S.Í., og fagnar því víssulega að geta nú átt von á því að eiga aðild að þessum sjóði. Þessi sjóður er mikið verðmæti í raun og veru, og það er áreiðanlega fagnaðarefni, að hann skuli byggjast upp fyrir samtök vinnandi manna í landinu og geta orðið sterk og viðamikil stoð til bjargar, þegar á liggur, í ýmsum tilfellum, svo sem honum er ætlað. Þessi orð verða ekki fleiri frá minni hálfu að sinni, en ég álít, að þessi sjóður sé mikið verðmæti og það beri að fara um hann mjúkum höndum og með varúð, mikilli varúð, því að hann er og mun verða enn frekar í framtíðinni ómetanleg stoð við ýmiss konar uppbyggingu í landinu.



Herra forseti. Eins og ljóst er af þskj. mælir meiri hl. allshn. með því, að frv. til l. um hægri handar umferð verði lögfest, en einn nefndarmanna leggur gegn frv. Þrír nefndarmanna hafa þó fyrirvara um afstöðu sína. Þeir, sem að meirihlutaálitinu standa, áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt., og hafa raunar tveir þeirra, hv. l. þm. Norðurl. v. og hv. 4. þm. Sunnl., lagt fram eina brtt., sem felur það í sér, að IV. kafli frv., þ.e.a.s. um tekjuöflun til þess að standa undir kostnaði við breyt. úr vinstri handar akstri í hægri handar akstur, verði felldur niður, en að öðru leyti fallast þeir á frv., og mér er ekki kunnugt um, að einstakir nefndarmenn hafi aðrar brtt. fram að færa við einstaka kafla eða einstakar greinar frv. Eins og fram kemur í grg. með frv., felur l. gr. það í sér, að gerðar skuli nauðsynlegar breyt. á umferðarlögum, til þess að upp verði tekin sú regla, að í umferðinni skuli vikið til hægri, en ekki til vinstri, eins og tíðkazt hefur. Þetta er í sjálfu sér mjög einföld breyt. á umferðarlögunum, og sérstaklega er hún einföld vegna þess, að þegar umferðarlaganefnd fékk það verkefni að endurskoða umferðarlögin 1956, gerði hún ráð fyrir því, að upp yrði tekin hægri handar umferð hér á landi, og miðaði till. sínar við það. Ekki varð þó af því, þegar þau umferðarlög, sem nú gilda, voru lögfest 1958. Að öðru leyti gerir frv. ráð fyrir því, hvernig breyt. skuli undirbúin, hvernig kostnaður af breyt. skuli greiddur og hvernig afla skuli tekna til þess að greiða þann kostnað, og sé ég ekki ástæðu til að rekja einstakar gr. frv. ýtarlega. Ég tel, að það sé mjög vel unnið og af mönnum, sem hafa staðgóða þekkingu á þessum málum öllum. Þeir hafa einnig haft sér til fyrirmyndar þann undirbúning, sem unninn hefur verið vegna sams konar hreyt. í Svíþjóð, sem hefur verið lengi á döfinni og er áreiðanlega unninn af færustu mönnum. Aðalatriði þessa máls er það, hvort rétt sé eða tímabært að breyta umferðarreglunum þannig, að upp verði tekin hægri handar umferð í stað vinstri handar umferðar. Um þetta geta menn að sjálfsögðu haft mismunandi skoðanir, en ég hygg, að það sé mat þeirra manna, sem gleggsta yfirsýn og mestan kunnugleika hafa á þessum málum, að rétt sé að draga ekki lengur að gera þessa breyt. Alþingi hafði áður ákveðið, árið 1940, að taka upp hægri handar umferð. Ef það hefði verið gert þá, hefði sú breyting kostað mjög lítið, eða aðeins 50 þús. kr., en árið 1956 var áætlað, að breyt. mundi kosta 5.6 millj. kr., og nú er gert ráð fyrir, eins og frv. ber með sér, að breyt. muni kosta um 50 millj. kr. Aðalkostnaðurinn við hreyt. er fólginn í þeim breyt., sem gera þarf á strætisvögnum og öðrum almenningsvögnum. Kostnaðurinn er enn þá tiltölulega lítill við umferðarmannvirki, en eins og öllum hv. þm. er kunnugt, mun væntanlega ekki líða á löngu, unz byggð verði mjög kostnaðarsöm umferðarmannvirki hér í Reykjavík og næsta nágrenni. Og í kaupstöðum og kauptúnum úti á landi er það stöðugt að verða algengara, að gerðar séu götur úr varanlegum efnum. Eftir því sem þessi þróun nær lengra og lengur dregst að gera þessa breytingu á umferðarreglunum, er fyrirsjáanlegt, að breytingin verður kostnaðarsamari með hverju ári sem líður. Reynsla Svía í þessu efni er mjög lærdómsrík. Þeir áætluðu 1943, að kostnaður við breyt. þá mundi verða 16 millj. kr. Árið 1946 var þessi kostnaður aftur áætlaður þar í landi, þá var hann talinn 27 millj. kr. 1959 var hann kominn upp í 215 millj. kr., 1961 var hann kominn upp í 325 millj. kr. og 1963 var hann áætlaður 400 millj. kr. Nú er það ákveðið, að breytingin hjá Svíum á að ske á næsta ári, og þá er kostnaðurinn hjá þeim áætlaður 550 millj. sænskra kr. Það er einnig annað atriði, sem er mjög þungt á metunum í þessu efni, þegar menn gera upp hug sinn til þessa máls, og það er sú staðreynd, að eins og nú er komið, eru ekki framleiddir strætisvagnar eða almenningsvagnar í neinu landi í Evrópu, öðru en Bretlandi, með stýrisútbúnaði og dyraumbúnaði fyrir vinstri handar umferð. Þetta þýðir, að þeir, sem þurfa að annast innkaup á þessum þýðingarmiklu almenningstækjum, hafa úr litlu að velja. Þeir hafa úr mjög litlu að velja, og úrvalið þrengist stöðugt. Nú þegar er svo komið, að vegna fyrirhugaðrar breytingar á umferðarreglunum í Svíþjóð eru stærstu og þekktustu bílasmiðjur Svíþjóðar hættar að framleiða almenningsvagna, sem eru útbúnir fyrir vinstri handar umferð. Það verður að sjálfsögðu hægt að fá vagna útbúna með stýri og dyraumbúnaði fyrir vinstri handar umferð eftirleiðis, en það verður miklu kostnaðarsamara og óþægilegra heldur en ef keyptir eru vagnar, sem koma beint frá verksmiðju með þeim útbúnaði, sem hentar umferðinni. Ef menn ætluðu hins vegar að losna við að gera breytingar á vögnunum, t.d. varðandi staðsetningu stýrisins, þ.e.a.s. ef aka ætti í vinstri handar umferð með stýrið vinstra megin, þá mundi það þýða, að það þyrfti aðstoðarmenn í strætisvagnana. Þá þyrfti 2 menn í staðinn fyrir 1, og hér í Reykjavík einni er mér tjáð, að sá kostnaðarauki mundi vera hvorki meira né minna en 12–15 millj. kr. á ári. Þetta er varðandi efnahagshlið málsins, ef svo mætti segja, en öryggishliðin er að sjálfsögðu engu síður mikilvæg. Segja má sem svo, að vinstri handar reglan sé jafngóð hægri handar reglunni út af fyrir sig. En það, sem er kjarni málsins í því tilliti, er það, að fylgt sé sem samræmdustum reglum landa á milli í umferðinni, hvort sem ferðazt er á láði, í lofti eða á legi. Það gildir á sjó og í lofti, að vikið skal til hægri, þannig að flugmaður, sem stígur út úr flugvél hér á Reykjavíkurflugvelli og fer að aka bíl, verður að gæta sín að muna eftir, að hann á að fara eftir annarri umferðarreglu, þegar hann er kominn af flugvellinum, út á götuna. Meðan hann er á flugbrautinni, á hann að víkja til hægri, þegar hann er kominn út á götuna, á hann að víkja til vinstri. Þetta hefur að vísu, enn sem komið er, ekki valdið slysum hjá okkur, en ég hef haft spurnir af því, að það hafi komið fyrir, að ekki hafi miklu munað. Ekki má eingöngu hugsa um þá, sem stýra flutningatækjum eða ökutækjum. Það verður líka að hugsa um gangandi fólkið. Með þeim öru samgöngum, sem nú tíðkast milli Íslands og annarra landa, er það stöðugt stærri og stærri hópur fólks, sem þarf á nokkurra klukkutíma fresti að skipta um umferðarreglur, ef svo mætti segja, eftir því, hvort þeir fara héðan til annarra landa eða koma heim frá útlöndum. Að mati allra þeirra aðila, sem mest hafa með umferðarmálin að gera og kunnugastir eru þessum málum, er æskilegt, að umferðarreglur þjóða í milli og umferðarreglur milli einstakra greina farartækja, sem ferðazt er með, séu sem samræmdastar. Það má að vísu segja, að þetta sé ekki eins stórt mál hjá okkur eins og t.d. hjá Svíum, en samt sem áður er þetta vaxandi vandamál, eftir því sem samgöngurnar aukast og eftir því sem tíminn liður. Það er fært fram sem rök gegn því að taka upp hægri handar umferð, að í því fyrirkomulagi, sem nú er á staðsetningu stýris í bifreiðum, - þ.e.a.s. að stýrið er í meginþorra allra bifreiða hér á landi staðsett fyrir hægri handar umferð, - sé talsvert öryggi. Menn segja sem svo, að þetta sé til öryggis fyrir þá, sem þurfa að mætast á þröngum vegum og fara út á vegbrún. Það er í sjálfu sér alveg rétt, að það er nokkurt öryggi í þessu. En á hitt er svo að líta, að vegakerfið fer stöðugt batnandi og það verður stöðugt meiri umferð í þéttbýli á tiltölulega greiðförnum végum. Að dómi þeirra, sem ég tel að mest vit hafi á þessu, er það meira um vert, að stýri sé staðsett nálægt vegarmiðju, þegar bílar mætast, þannig að bílstjórarnir sjái hvor til annars, því að það er talið, að það séu verstu umferðarslysin, sem verða með þeim hætti, að tveir bílar rekast á á fullri ferð. Þau hafi í flestum tilfellum alvarlegri afleiðingar en jafnvel útafkeyrslur og bílveltur. Annað atriði, sem mikið hefur verið gert úr af þeim, sem mæla á móti breytingunni, er það, að breytingunni sjálfri muni fylgja mikil slysahætta og þeir, sem ætli sér að samþykkja lagabreytingu eins og þessa, kunni að hafa mörg mannslíf á samvizkunni. Þetta mál hefur verið gaumgæfilega rannsakað af þeim, sem undirbjuggu frv., og í þeim gögnum, sem höfundar frv. hafa aflað sér, er hvergi að finna upplýsingar um, að nein veruleg slysahætta hafi verið samfara breytingunni, þegar hún var gerð, þar sem hún hefur verið nægilega undirbúin með fræðslu og áróðri og með eftirliti fyrstu dagana, á meðan menn voru að venjast breytingunni. Víðast hvar, eins og rakið er í nál., þar sem þessi breyting hefur verið gerð, hefur umferðin verið komin í samt lag eftir 2-3 daga, frá því að breytingin tók gildi. Á fundi allshn. var n., sem samdi frv., spurð að því, hvort hún hefði kynnt sér afstöðu tryggingarfélaga til breytingarinnar. Einn af nm., Benedikt Sigurjónsson hæstaréttardómari varð fyrir svörum og upplýsti, að tryggingarfélögin teldu sig ekki þurfa að hækka tryggingariðgjöld vegna þessarar breytingar, þótt hún næði fram að ganga, og það mundi hvergi hafa valdið neinni hækkun á tryggingariðgjöldum, þó að ákveðið hafi verið að breyta úr vinstri í hægri handar umferð. Þetta held ég, að tali greinilega sínu máli um slysahættuna, sem menn telja að breytingunni sé samfara. Tryggingarfélög víðast hvar í heiminum fylgjast mjög nákvæmlega með slysatíðninni og halda glöggar skýrslur um slysin og orsakir þeirra. Það er enginn vafi á því, að ef slysatryggingarfélögin teldu, að sú breyting, sem frv. gerir ráð fyrir, væri stórkostlega hættuleg, mundu þau hiklaust láta það koma fram í hækkuðum iðgjöldum. En eftir þeim upplýsingum, sem allshn. hefur fengið, hefur það hvergi átt sér stað, og þarf væntanlega ekki að eiga sér stað hér á landi, ef breytingin er nægilega vel undirbúin, eins og frv. gerir ráð fyrir. Eins og ég gat um áðan, er í raun og veru ágreiningur á milli okkar, sem stöndum að þessu nál., aðeins um það, hvernig afla skuli fjár til að standa undir kostnaðinum við breytinguna. Í frv. er lagt til, að lagt sé gjald á bifreiðar á árunum 1966–1969, sem verði mismunandi hátt eftir árum. Það verði lægst fyrsta árið, en hæst árið 1968, þegar breytingin á að fara fram, en lækki svo aftur árið 1969. Þetta gjald á eftir till. frv. að geta numið frá 200 kr. á ári til 400 kr. á ári á hverja bifreið, og verð ég að segja sem mína skoðun, að ég tel þetta ekki þungan skatt, og ég hygg, að ef siðar ætti að framkvæma þá breytingu, sem frv. fjallar um, mundi leggjast meiri skattur á þjóðina en þarna er gert ráð fyrir. Mín skoðun er líka sú, að þessi skattlagningaraðferð hafi þann kost, að þarna sé í eitt skipti fyrir öll lagður á skattur, sem síðan eigi ekki eftir að festast, ef svo mætti segja, sem almennur skattur. Sú hætta hygg ég að geti verið fyrir hendi, ef farin er sú leið að láta borga kostnaðinn vegna breytingarinnar beint úr ríkissjóði af venjulegum almennum sköttum. Eins og fram er tekið í nál., er það sameiginleg skoðun okkar, sem að því stöndum, að það atriði, hvernig kostnaðurinn sé greiddur, sé í raun og veru ekki aðalatriðið, heldur hitt, að nú þegar sé tekin ákvörðun um að gera þá breytingu, sem lögð er til í frv., þ.e.a.s. að tekin verði upp hægri handar umferð hér á landi í stað vinstri handar umferðar. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að fara um þetta mál fleiri orðum. Málið hefur verið mjög vandlega undirbúið, eins og ég tók fram í upphafi, af mönnum með staðgóða þekkingu á þeim hlutum, sem um er fjallað, og undir meðferð málsins á ýmsum stigum hafa aðilar um það fjallað eins og vegamálastjóri, Landssamband vörubifreiðastjóra, umferðarnefnd Reykjavíkur, en í henni eiga sæti kjörnir fulltrúar borgarráðs, lögreglustjórinn í Reykjavík, borgarverkfræðingur, fulltrúar Slysavarnafélags Íslands, Félags ísl. bifreiðaeigenda, Félags vörubifreiðastjóra, Frama, félags leigubifreiðastjóra, og fulltrúar Strætisvagna Reykjavíkur. Ég hygg, að segja megi, að þessir aðilar eigi öðrum fremur að kunna góð skil á umferðarmálum, og þeir hafa allir lýst sig fylgjandi breytingunni. Ég leyfi mér að svo mæltu, herra forseti, að leggja til fyrir hönd meiri hl. allshn., að frv. verði samþ.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. allshn. tók fram í ræðu sinni, höfum við 3 nm. skrifað undir nál. á þskj. 331 með fyrirvara. Í IV. kafla þessa frv. eru ákvæði um nýjan skatt. Þar er lagt til, að á árunum 1966–1969 skuli greiða í ríkissjóð sérstakan skatt af bifreiðum. Það er áætlað í athugasemdum með frv., að skattur þessi muni alls nema 51.8 millj. kr., og til þess er ætlazt, að þessi skattur fari til þess að mæta kostnaði ríkissjóðs af þeirri breytingu á umferðarreglum, sem lagt er til í frv. að gerð verði. Fyrirvari minn og hv. 4. þm. Sunnl. er um þennan IV. kafla. Við erum mótfallnir því að leggja þennan aukaskatt á bifreiðaeigendur. Benda má á, að ríkissjóður hefur mjög miklar tekjur af bifreiðum skv. sérstökum lögum og einnig tolla og söluskatt af innfluttum bifreiðum og hlutum til þeirra. Þetta nemur allt háum fjárhæðum, sem bifreiðaeigendur nú þurfa að borga. Enn er á það að benda, að ríkissjóður er nú hættur að leggja fram fé til vegagerðar, en áður var fjárframlag til vegagerðar alistór liður í fjárlögum ríkisins ár hvert. Í einni gr. vegalaganna, sem sett voru í árslok 1963, segir þó, að til greiðslu kostnaðar skv. vegalögunum skuli veita árlegt sérstakt framlag á fjárlögum, sem komi til tekna vegasjóði til viðbótar innflutningsgjaldi af benzíni, tekjum af þungaskatti og gúmmígjaldi, sem nú rennur til vegasjóðsins. En þrátt fyrir þetta ákvæði í vegalögunum, að árlega skuli veita sérstakt framlag á fjárlögum til vegasjóðs, er það nú, eins og ég áðan sagði, niður fallið. Í fjárlögum ársins 1966 er undir liðnum vegamál í 13. gr. aðeins veittur styrkur til að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum, 220 þús., og til nýbýlavega, 160 þús. þetta er allt og sumt, sem ætlað er til vegamála úr ríkissjóði á árinu 1966. Árið 1965 var hins vegar á fjárlögum 47 millj. kr. fjárveiting til vegamála, og skv. ríkisreikningi fyrir árið 1964 var það ár veitt úr ríkissjóði 47.1 millj. til vegamála. Í umr. um vegamálin á Alþ. hafði hæstv. ríkisstj. gefið fyrirheit um, að ríkisframlagið til vegamála skyldi ekki fara niður fyrir 47 millj. En það fyrirheit reyndist einskis virði. Ríkisstj. stóð ekki við þetta loforð um framlag úr ríkissjóði til vegagerða, eins og kunnugt er af umr., sem fóru fram um þetta mál fyrr á þessu þingi. Hún felldi þetta framlag niður úr fjárlögunum 1966, eins og ég hef þegar gert grein fyrir, en hækkaði benzínskattinn stórlega í staðinn. Þegar á þetta er litið, háa skatta og tolla, sem bifreiðanotendur þurfa að borga nú þegar, og mjög mikla hækkun á benzínskatti, sem nýlega hefur orðið, má vissulega segja, að mælirinn sé orðinn fullur. Við teljum því mjög ósanngjarnt að lögfesta þann nýja skatt af bifreiðum, sem frv. gerir ráð fyrir, og við höfum lagt fram brtt. á þskj. 354, ég og hv. 4. þm. Sunnl., um það, að IV. kafli frv., þ.e.a.s. 12.–15. gr. þess, verði felldur niður. Það er að vísu ekki gert ráð fyrir neinum útgjöldum af þessu á fjárlagafrv. fyrir 1966, enda ekki við því að búast, því að þá var ekki þetta frv. komið fram, hvað þá orðið að l. En þetta á ekki að koma að neinni sök, vegna þess að þótt frv. verði samþ., á breytingin, sem þar er gert ráð fyrir, ekki að koma til framkvæmda fyrr en á vordögum 1968, og því er nægur tími að gera ráð fyrir útgjöldum ríkisins af framkvæmd laganna á fjárlögum fyrir þann tíma. Má líka á það benda, að skv. IV. kafla frv. er aðeins gert ráð fyrir því, að lítill hluti af skattinum verði greiddur á þessu ári. Það er því auðvelt að koma þessum gjöldum fyrir á fjárlögum í tæka tíð, áður en til þess þarf að taka að borga þau gjöld, sem verða samfara þessari breytingu. Að samþykktri þessari till. okkar leggjum við svo til, að frv. verði samþykkt. Þá er það aðeins ábending til hæstv. forseta um meðferð málsins. Eins og fram kom hjá hv. frsm. meiri hl., var einn maður í allshn., hv. 4. þm. Norðurl. v., sem lýsti sig andvígan málinu. Nú hefur hann fjarvistarleyfi og hefur tafizt vegna ófærðar og er ekki hér staddur í dag, og ég vildi skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann teldi ekki rétt að fresta nú umr., þannig að hv. 4. þm. Norðurl. v. geti gert grein fyrir áliti sínu og skilað því, eins og venjulegt er við 2. umr. Væntanlega verður hann kominn hingað til þings næst þegar fundur verður haldinn í hv. þd.



Herra forseti. Ég skal fúslega játa, að mat mitt og viðhorf til þessa máls er láust við að vera byggt á sérfræðilegri skoðun. Ég gladdist fremur en hitt yfir þeim ummælum og þeirri hógværð, sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh. og hann viðhafði, þegar hann lagði málið fyrir þessa hv. d. Hann sagði á þá leið, ef ég man rétt, að hann hefði enga ákveðna skoðun á málinu, og að sjálfsögðu má þá bæta við: enga pólitíska skoðun. Ég skildi það svo, að hæstv. ráðh. legði málið fyrir án persónulegs mats á því, en meira með tilliti til embættisskyldu sinnar að uppfylla þá ósk, sem komið hafði fram á sínum tíma hér á hv. Alþ., að málið skyldi eftir ákveðna athugun vera lagt fyrir. Fyrir mér sem öðrum hv. þm. vakir það eitt í þessu máli að reyna að mynda sér raunsæja skoðun á því og reyna að meta þau sjónarmið, sem fram hafa verið sett, en það má segja um þetta eins og fleiri mál, að sitt sýnist hverjum og misjafnar verða niðurstöðurnar, þegar til á að taka. Má vera, að þeir, sem hafa t.d. ákveðin sjónarmið og ákveðna skoðun í málinu, hafi átt auðveldara að undirbyggja hana með meiri athugun og lengri og hafa því e.t.v. meiri tilhneigingu til að reyna að láta sín sjónarmið ráða við afgreiðslu málsins. Það verður tæplega sagt, að hinir ágætu menn, sem samið hafa þetta frv. fyrir hæstv. ríkisstj., reyni í þeirri grg., sem frv. fylgir, að hafa ákveðin og einhuga sjónarmið til framdráttar málinu, þótt vissulega komi fram á ýmsa lund, að þeir hallast frekar að því, að þetta frv. verði samþ. Það er sagt í grg. frv., að hægri handar akstur tíðkist víða um álfur og þ. á m. mjög um meginland Evrópu, og í því sambandi vakin athygli á þeirri slysahættu; sem Íslendingum kann að vera búin á ferðalögum í eigin bílum og undir áhrifum af vinstri handar akstri hér heima, og þess vegna geti þeir e.t.v. verið hættulegir bæði sér og öðrum í umferðinni í öðrum löndum. Á það finnst mér nú samt eiga að líta, fyrst um sinn a.m.k. og raunar til langframa, hver umferðarvelferð þjóðarinnar er í þessu máli heima í hennar eigin landi, því að þrátt fyrir vaxandi ferðamennsku er öllum vitanlegt, að mestur hluti þjóðarinnar fer sjaldan eða aldrei til annarra landa og ferðamenn héðan njóta oftar en hitt leiðsögu og aksturshæfni bílstjóra hlutaðeigandi þjóða, þegar um landferðalög er að ræða erlendis. Það virðist því meira en hæpið að ætla sér að láta þá íslenzku borgara, sem sífellt eru á ferðaflakki í öðrum löndum í eigin bílum og sjaldan eru jafnvel heima, nema þegar þeir verða veðurtepptir, ráða ökustefnunni hér heima. N. bendir réttilega á aukin umferðarvandamál í heiminum sökum vaxandi bílaumferðar og að ýmist er ráðandi hægri eða vinstri handar akstur. Í því sambandi verður mér á að leiða hugann að þeirri staðreynd, að hundruð millj. á jörðinni stjórna bílum sínum til sömu handar og við Íslendingar, og við getum lítil áhrif haft í þessu efni, þótt breytt væri um akstursstefnu hér. Ég sé ekki heldur, að í þessu máli sé hægt að taka tillit til, þótt hæstv. ríkisstj. eigi von á vænum hægri handar hóp erlendra manna til að hjálpa okkur til að koma hér upp alúminíumvinnslu, og ekki heldur, þótt ekki linni umferðinni um landið af hinni ágætu herverndarþjóð. Þessir ágætu verndarar okkar virðast þegar hafa sætt sig við vinstri handar umferð hér, og ekki er ástæða til, að þeir beygi sig ekki áfram undir þá venju eins og verið hefur. Það virðist því ástæðulaust að óttast íhlutun annarra þjóða í málinu eða að þjóðin eða hæstv. ríkisstj. verði ekki jafnvel metin á alþjóðavettvangi eftir sem áður, þótt við látum kyrrt liggja um vinstri handar umferð. Þetta mál virðist ekki heldur vera neitt sérstaklega aðkallandi eða alvarlegt, þar sem viðurkennt er af fróðum mönnum, að báðar akstursaðferðirnar séu jafngóðar, þ.e. vinstri og hægri. Einnig er á það að líta, að við höfum ekki við sams konar erfiði að stríða og þær Evrópuþjóðir, sem eiga saman landamæri. Það liggur þar eðlilega beinast við, að menn, sem aka á milli landa, geri það í sínum eigin bílum. Í slíkum tilfellum getur það valdið nokkrum erfiðleikum og áhættu, ef hlutaðeigandi bílstjóri þarf að breyta akstursvenju, sökum þess að hann er allt í einu kominn yfir strikið á veginum, kominn inn í annað ríki. Við Íslendingar höfum ekki við slíkar aðstæður að búa. Það er, eins og allir vita, hafið, sem afmarkar Ísland, en ekki tilbúið strik á einhverjum veginum. Breytta akstursaðferð ber því ekki eins skyndilega að hér eins og í mörgum öðrum löndum. Hér ekur enginn bíl sínum beint að eða frá íslenzkri grund, og slíkt er vitanlega vinningur í þessu efni. Umferðarnefnd sú, sem undirbúið hefur þetta frv., segir, að þess muni engin dæmi vera, að þjóð hafi breytt umferðarreglum sínum frá hægri til vinstri. Ég tel, að slíkt séu reyndar engin rök fyrir málinu, og flestir munu raunar kjósa að vera í því efni þar sem þeir eru komnir, m.a. af því, að það viðurkenna allir, að aukin slysahætta stafar af breyttri akstursaðferð. Hins vegar hefur þessi nefnd, sem fjallaði um málið upphaflega, eftir einhverjum sérfræðingi í umferðarmálum, að líkur séu fyrir því, að árekstrum og öðrum bílslysum ætti að fækka eitthvað, ef horfið væri til hægri handar aksturs. Ég held, að slíkt álit sé vægast sagt vafasamt, enda hefur þessi umferðarlaganefnd viðurkennt, að reynslan sýni, að ekki sé hægt að gera upp á milli hægri og vinstri handar stefnu í þessu efni a.m.k. Ég held líka, að hin tíðu og vaxandi umferðarslys hér á landi stafi og hafi stafað af öðrum ástæðum og sumum augljósum. Virðist þar koma til greina hið sífellda kapphlaup við tímann og um leið lítil tillitssemi við aðra vegfarendur og sömuleiðis komi það til, að það sé ekki meira að segja hirt um sjálfa sig sem bílstjóra og að áberandi sé slíkt, ekki sízt meðal yngra fólks, að það geri sér ekki grein fyrir því, að það borgar sig betur að flýta sér hægt og aka sínum vagni heilum í hlað. Kemur svo einnig til greina ölvun við akstur og það, að mönnum finnst ekki sízt þá, að þeir séu einir í heiminum eða a.m.k. einir í umferðinni og að aðrir skipti þá litlu máli. Þegar þessar ástæður og margar fleiri koma saman, t.d. á jafnóhæfum fjölmennisumferðarbrautum og eru viða hér í Reykjavík, er tæpast von á góðu. Í þessu efni þurfa önnur bjargráð að mínum dómi og öflugri að koma til en að beina umferðinni frá vinstri til hægri. Það virðist viðurkennt, að breytingin frá vinstri handar yfir til hægri handar aksturs hljóti að hafa í för með sér augljósa slysahættu og að sú hætta muni meira eða minna loða við, a.m.k. meðan hinir eldri ökuþórar taka þátt í bílaumferðinni. Það mun einnig vera viðurkennt, að hin nauðsynlega breyting, sem gera verður á ökutækjum, ef hverfa ætti til hægri handar aksturs, mun kosta stórfé. Ýmsir nefna til 50–60 millj., aðrir segja, að það sé langt um of lítið og endanlega muni koma á daginn að eyða þurfi fram undir 100 millj. til þess að gera á þessu skipulagsbreytingu og breytingu á ökutækjum og ýmsu öðru slíku. En hvað um það, hér er um að ræða þann kostnað, sem hægt er að mæla í peningum. Hitt er svo eftir ómælt, ef afleiðing þessarar breytingar verður einnig sú, að fleiri mannslíf en áður fara forgörðum og fleiri límlestast af völdum þessarar breytingar. Það, sem ég hef sagt hér að framan, er byggt meira á þeirri skoðun, sem ég hef myndað mér eftir athugun á áliti mþn., sem fylgir frv., fremur en nál. meiri hl. hv. allshn. Enda virðist nál. á flestan hátt vera sótt í þetta mþn. álít, og ég geri ekki lítið úr því, en mér virðist, að nokkur tilhneiging sé að draga úr því eða láta kyrrt liggja það, sem mþn. segir og skoða má sem mótvægi gegn hægri handar stefnu. Ég ætla svo lítils háttar að leyfa mér að athuga nál. meiri hl. hv. allshn. Hv. meiri hl. telur upp allmörg lönd á meginlandi álfunnar, sem tekið hafi upp hægri handar akstur á liðnum árum. Þessar upplýsingar virðast eiga að vera okkur hvatning og til fyrirmyndar að skerast ekki úr leik og gera slíkt hið sama. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni, að ég get vel fallizt á, að æskilegt sé, að meginlandaþjóðirnar, þar sem óslitnar bílasamgöngur eru á milli og ekkert skilur ríkin nema girðing eða strik á vegi, slíkar þjóðir kjósi að hafa sömu akstursreglur. En slík viðhorf eða aðstæður eru ekki hér á landi. Hér er það hafið, sem skilur okkur frá öðrum ríkjum, eins og öllum er kunnugt. Hv. nefndarhluti telur svo einnig upp þau ríki í Evrópu, þar sem enn ræður vinstri handar stefna eins og hér. Það eru allt eylönd eins og Ísland og þ. á m. ekki smærri ríki en t.d. Bretland og Írland. Hvað veldur því, að mikið og fjölmennt ríki eins og Bretland, verandi í miklu meiri umferðarhringiðu en við, breytir ekki akstursstefnu eins og nágrannaþjóðirnar á meginlandinu? Getur ekki hugsazt, að hér ráði einhverju um, að þeir eru eyþjóð og eiga því ekki sams konar landamæri að öðrum ríkjum og þjóðirnar á meginlandinu. Hv. meiri hl. allshn. bendir á, að í vöxt fari, að Íslendingar taki með sér bíla sína til ferðalaga út um lönd og álfur. Þetta er sjálfsagt rétt, rétt í bili a.m.k., meðan síldin gefur okkur fullar hendur fjár og við getum í krafti hennar ferðazt og flutt með okkur bíta okkar til annarra landa til hvers konar lúxusferðalags. En hvernig fer fyrir þessum ágætu löndum okkar, þegar við erum orðnir hægri handar þjóð. Þá er ekki sjáanlegt, að við getum komið við í Bretlandi og munum verða að sigla með bíla okkar beint til meginlandsins, þar sem bilarnir koma okkur að öruggu gagni, verða okkur örugg aðstoð í ferð okkar. Hv. nefndarhluti vekur athygli á því til framdráttar hægri handar akstri, að alþjóðlegar umferðarreglur í lofti og á sjó miðist við hægri handar umferð. Ég hef satt að segja ekki fyrr heyrt, að reglur um umferð í lofti og á sjó eigi eða þurfi að ráða vinstri eða hægri akstri á bílum. Og það mætti þá spyrja, ef svo væri: Hvernig stendur á því, að ein mesta siglingaþjóð veraldar, Bretarnir, virðist ekki vera á sama máli og hv. nefndarmeirihluti? Það er rétt, eins og ég hef áður vikið að, að við, sem erum á móti breytingunni frá vinstri til hægri handar aksturs, óttumst ekki sízt aukna slysahættu, sem breytingunni hljóti að fylgja. Meiri hl. allshn. segist líka óttast slysahættu hér, en fyrst og fremst af umferð erlendra manna, sem vanir eru hægri handar akstri. Að breyta til um akstursreglu hér vegna umferðar þessara manna virðist mér álíka rök og að við segðum t.d., að við ættum að hverfa yfir í enska tungu til þess að auðvelda þessum mönnum ferðalögin í landinu og greiða fyrir þeim. Hvort tveggja væri vitanlega fullmikil tillitssemi eða undirlægjuháttur eða hvað sem menn vilja kalla slíkt. Allur málflutningur hv. hægri handar manna ber það með sér, að þeir viðurkenna þó nokkuð aukna slysahættu af breytingunni úr vinstri til hægri. Ég efa ekki, að þeir vilja leggja allt kapp á, að slík hætta reynist sem minnst, og þeir virðast leggja mikið upp úr því, að um leið og ákvörðun er tekin um breytta umferð yfir til hægri, sé jafnframt hafin mikil og allsherjar áróðursherferð fyrir málinu og mönnum kenndir nýir siðir í umferðinni. En mér er spurn: Geta menn treyst góðum og fljótvirkum árangri af slíkri umferðarkennslu fremur en af hinu mikla starfi umferðarlögreglunnar nú, sem hefur þó ekki samtímis við að stríða að kenna nýjar umferðarreglur? Hægri handar menn benda á, að reynsla þeirra þjóða, sem hafa breytt hjá sér umferðarreglum frá vinstri til hægri, hafi ekki orðið teljandi síys eða annar vandi af völdum breytingarinnar. En er hægt í dag að vitna til slíkrar reynslu, sem jafnvel er fengin fyrir nokkrum áratugum? Bílaumferðin hefur þá hjá öllum þjóðum verið hverfandi miðað við það, sem hún er nú, og flestar eða allar þjóðir hafa þá og síðar haft miklu betra og fullkomnara vegakerfi en við höfum við að búa í dag. Það væri nær sanni að miða við þá reynslu, sem fæst nú hjá þeim þjóðum, sem eru að sögn að breyta til, en sú reynsla liggur eðlilega ekki fyrir í dag. Hægri handar menn benda á, að erfiðara sé fyrir eldri bílstjóra en þá yngri að aðlaga sig breyttum umferðarreglum, og segja enn fremur, að nú sé skipting ökumanna hagstæð til breytinganna. Ég kann ekki að vefengja þá talnafræði. En bílstjórarnir, þótt mikilvægir séu, eru þó ekki nema annar þátttakandinn í að skapa umferðaröryggið. Hinn aðilinn er hinn gangandi vegfarandi, og ég spyr: hvað um aldursflokk þeirra? Er þá ekki hinn aldni umferðarflokkur vaxandi, sem á erfitt með að aðlaga sig breyttum umferðarreglum? Ég sé, að 3 af þeim nm., sem mynda meiri hl. allshn.. skrifa undir með fyrirvara, og þar með eru raunar ekki nema 3 af 7 manna allshn., sem leggja til skilyrðislaust, að hægri handar akstur sé upp tekinn. Í nál. þessa nefndarhluta er fram tekið, að tveir af fyrirvaramönnum vilji ekki fallast á að taka kostnaðinn, sem leiðir af breytingunni, yfir á bílaeigendur eða eftir þeim leiðum, sem frv. gerir ráð fyrir. 



Herra forseti. Lög um skipulag á fólksflutningum með bifreiðum hafa gilt óbreytt um 10 ára skeið, en á þessu tímabili hafa samgöngur aukizt mjög og ýmislegt fram komið, sem gerir l. erfið í framkvæmd, nema þeim verði breytt. Þau ákvæði, sem gilda um hópferðirnar og skemmtiferðirnar, eru nokkuð óskýr í gildandi l., enda var sá þáttur sérleyfisflutninganna lítill, er l. voru sett, og er breyt. á l. ætlað að bæta úr því með skýrari ákvæðum. Aðrar breyt., sem frv. þetta felur í sér, eru þær, að sett eru nánari ákvæði um skyldur og réttindi sérleyfishafa og hópferðaréttindahafa, en er í gildandi l. Helztu breytingar, sem lagt er til í þessu frv., að gerðar verði, eru skv. l. gr. frv. þessar: Ákveðið er, að réttindi til hópferðaaksturs séu veitt á sama hátt og leyfi til áætlunarferða. Nánari ákvæði eru sett um, að það skuli teljast fastar ferðir í samræmi við þau ákvæði, sem gilda um það, hvað telja skuli áætlunarferðir. Ákvæði gildandi l. um, að hópferðir á héraðsmót og almennar skemmtanir innan hvers lögsagnarumdæmis, séu undanþegnar sérleyfi, er hér einnig látið ná til annarra hópferða innan lögsagnarumdæmanna og til flutninga starfsfólks að og frá vinnustað, sem framkvæmdir eru á kostnað vinnuveitanda. Ákvæðum gildandi l. um rétt sýslu- og sveitarfélaga til sérleyfa er breytt til samræmis við gildandi ákvæði um rétt bæjarfélaga til einkaleyfa. Ákvæði um rétt sérleyfishafa á endurveitingu á sérleyfum, sem eru í reglugerð, verði tekin inn í lög. Breytingar þær, sem lagt er til að gera skv. 2. gr., eru þessar: Ákvæði var sett um það, að skipulagsnefnd fólksflutninga með bifreiðum samþykki afgreiðslustöðvar þær, sem sérleyfisbifreiðar eru afgreiddar frá. Ákvæði eru sett um réttindi og skyldur nýrra sérleyfis- og einkaleyfishafa til kaupa á fasteignum og tækjum, sem álitið er, að nauðsynlegt sé, að fylgi sérleyfis- og einkaleyfisleiðum. Sett eru ákvæði um útgáfu hópferðaréttinda svo og gildistíma þeirra, enn fremur ákvæði um afgreiðslu fyrir hópferðir í samræmi við ákvæði um afgreiðslu fyrir sérleyfisferðir. Breyt. þær á gildandi l., sem 3. gr. frv. felur í sér, eru einkum þær, að ákvæði eru sett um að hópferðaréttindahafar greiði sérleyfisgjald af hópferðum á sama hátt og sérleyfishafar greiða sérleyfisgjald af sérleyfisleiðum og enn fremur að hópferðaréttindahafar hafi fast árlegt gjald fyrir hópferðaréttindin og sé upphæð þess ákveðin með reglugerð. Sérleyfisgjald, sem hópferðaréttindahafar hafa greitt að undanförnu, hefur verið ákveðið með reglugerð. 4. gr. frv. gerir ráð fyrir breyt. á ákvæði 7. gr. gildandi l. um yfirumsjón og eftirlit með fólksflutningum með bifreiðum, ef sérleyfi eða undanþágu þarf til, þannig að það taki einnig til fólksflutninga, sem hópferðaréttindi eru veitt fyrir. 5. gr. gerir ráð fyrir breyt. á 9. gr. l. þ.e. að þessi grein, sem er um sviptingu sérleyfa, nái einnig til þess, að það megi svipta undanþáguhafa til hópferðaréttinda réttindum skv. sömu reglum og sérleyfishafa. 6. gr. gerir ráð fyrir hækkun sekta, þannig að lágmarkssektir séu 1000 kr. í stað 100 kr. áður. Eins og að var vikið, gengur frv. þetta aðeins út á það að gera lagaákvæðin skýrari, gera l. og reglurnar hægari í framkvæmd, auk þess sem kveðið er fastara og nánara á um þau réttindi, sem sótt hefur verið mikið um upp á síðkastið, svokölluð hópferðaréttindi. Þykir eðlilegt og sjálfsagt, að þeir, sem þau réttindi hafa, greiði fyrir það í samræmi við það, sem aðrir sérleyfishafar verða að greiða fyrir þau réttindi, sem þeim eru veitt. Ég vil, herra forseti, leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. samgmn.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af okkur 4 þm. Austf. í d. og í fullu samráði við þann 5., sem á sæti í hv. Ed. Við stöndum sem sagt allir að þessu frv., en það er um breyt. á hreppamörkum milli Hafnarhrepps og Nesjahrepps í A-Skaftafellssýslu. Þannig stendur á, að kauptúnið í Höfn er verzlunar- og útgerðarstaður Austur-Skaftfellinga, og þar er eina höfnin í sýslunni, en fyrir 20 árum var Nesjahreppi skipt og Hafnarkauptún gert að sérstöku hreppsfélagi. Nær Hafnarhreppur yfir landareign jarðarinnar Hafnarness, og voru landamerki þeirrar jarðar látin ráða hreppamörkunum, þegar þessi ákvörðun var gerð. En Hafnarhreppur tók þá að sér rekstur hafnarinnar að öllu leyti, og fyrsta hafnarreglugerðin var sett 1936. Nú hagar þannig til, að eyjan Ósland, sem fyrir nokkru var tengd landi Hafnarkauptúns með uppmokstri úr höfninni og upphlöðnum veggi, liggur að höfninni að sunnan, en eyjan er í landi jarðarinnar Horns, sem er í Nesjahreppi, þannig að aðliggjandi land þessarar hafnar er í tveimur hreppum. Nú standa miklar hafnarframkvæmdir fyrir dyrum í Hornafirði, og fyrirhuguð hafnarmannvirki eiga m.a. að koma meðfram eyju þessari, Óslandinu, enda er aðstaða þar hin bezta. Því er nauðsynlegt, að höfnin fái land í Óslandinu, sem er í Nesjahreppi. Samkomulag hefur ekki tekizt á milli hreppsnefndanna um breytingu á hreppamörkum, þannig að Ósland tilheyri Hafnarhreppi, en formaður Sambands ísl. sveitarfélaga hefur haft á hendi milligöngu um viðræður á milli aðila í samráði við okkur þm. Hefur hann tjáð okkur, að nánast virðist ágreiningurinn nú orðinn um bótafjárhæð, og gæti þá sætt tekizt um, að Óslandið félli allt til Hafnarhrepps. Ákjósanlegast hefði verið, að hrepparnir hefðu getað náð samkomulagi um málið, en hafnarmálið er mál allra Austur-Skaftfellinga og enginn ágreiningur um það, að þessar hafnarframkvæmdir þoli enga bið. Nú er gert ráð fyrir því með frv., að enn verði reyni til þrautar að ná samkomulagi um bótafjárhæð til Nesjahrepps vegna Óslandsins, en jafnframt er lagt til, að matsgerð óvilhallra aðila verði látin skera úr um bótagreiðslu vegna breyt. á hreppamörkunum, náist ekki samkomulag innan þriggja mánaða frá gildistöku þessara l. Þetta mál þolir nú ekki bið, og vildum við mega vonast til þess, að fyrir því verði greitt í hv. þd., en það er flutt að eindreginni ósk hreppsnefndar Hafnarhrepps.



Herra forseti. Frv. það, sem ég flyt á þskj. 319 um breyt. á l. nr. 78 frá 28. apríl 1962, um lífeyrissjóð togarasjómanna og undirmanna á farskipum, er til þess að veita frekari heimildir eða rýmka þá heimild um aðíld að sjóðnum, sem er í gildandi lögum. Samkv. frv. þessu er lagt til, að félögum sjómanna sé t.d. heimilt að tryggja starfsmenn sína í sjóði þessum, einnig sé útgerðum farskipa, varðskipa og togara heimilt að tryggja skipverja sína, þótt þeir séu eigi lögskráðir, ef þeir eru að starfi við skip útgerðarinnar, sem eru í viðgerð eða flokkunarviðgerð, eða að öðrum störfum í þágu útgerðarinnar um stundarsakir. Þá er einnig lagt til, að sjómönnum, sem stunda nám í sjómannafræðum, sé heimilt að kaupa sér réttindi í sjóðnum, einnig þeim, sem slasast eða veikjast og eru frá um tíma úr skiprúmi. Lögin eru þannig nú, að það er aðeins heimilt fyrir þá að kaupa sér lífeyrissjóðsréttindi, sem eru lögskráðir á skip. Það sjá allir, að þessu fylgja ýmsir annmarkar. Það hefur komið fyrir hér jafnvel hjá opinberri útgerð ríkissjóðs, að forstjóri hafi mjög þurft á því að halda að fá einn eða fleiri skipverja til þess að vinna fyrir útgerð í landi um stundarsakir, en þetta hafi ekki tekizt, vegna þess að skipverjarnir hafi ekki viljað gefa kost á sér í það, vegna þess að um leið mundu þeir tapa af þessum réttindum, sem lífeyrissjóðurinn veitir. Sömu sögu er að segja um þá, sem hafa farið í einhvern af sjómannaskólunum. Það hefur heyrzt talað um, að dæmi finnist um, að menn hafi hætt við að fara í þá skóla, vegna þess að þeir hafi ekki talið sér fært að verða af þessum sömu réttindum. Ég þekki dæmi þess sjálfur, að menn, sem óskað var eftir að kæmu í land til þess að vinna fyrir viðkomandi stéttarfélag sjómanna, fengust ekki til þess, einnig af þessum ástæðum, og þessu frv. er m.a. ætlað að bæta úr þessum vanköntum. Í grg. með frv. eru þessi atriði það vel skýrð, að ég sé ekki ástæðu til þess að skýra þetta frv. nánar. Þetta getur ekki í neinum tilfellum orðið til annars en ágóða fyrir sjóðinn sjálfan, en mun um leið, ef samþ. verður, ráða bót á annmörkum nokkrum, sem sjómenn telja að þurfi að fást lagfæring á. Því er þetta frv. fram komið, og vænti ég þess, að það eigi greiðan gang í gegnum þingið.