Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins í gær var frá því skýrt, að nokkrir Íslendinga væru meðal þeirra, sem væru á mælendaskrá á fundi Norðurlandaráðs í Stokkhólmi. Var sérstaklega tekið fram, að á mælendaskránni væri meðal annarra hæstv. ráðh. Magnús Kjartansson og mundi hann m.a. fjalla um varnarmál. Þetta þótti ýmsum hér uppi á Íslandi nokkrum tíðindum sæta, því að Íslendingar a.m.k. hafa ekki fengið um það að vita, að ríkisstj. hafi komið sér saman um stefnu í varnarmálunum, hvað þá að þau yrðu tekin til umr, á fundi erlendis. Það var því með nokkurri eftirvæntingu, sem margir biðu þess að heyra sagt frá þessum fundi í Norðurlandaráði í gær, og svo fór, að þessi fundur þótti tíðindum sæta. Í fréttum Ríkisútvarpsins í gærkvöldi var komist svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Fundarhöld á þingi Norðurlandaráðs í Stokkhólmi í dag fóru fram á þann hátt, að dæmi munu ekki til áður. Magnús Kjartansson iðnrh, ásakaði stjórnir Norðurlandanna fyrir að hafa ekki stutt Íslendinga í landhelgisdeilunni, en undanskildi þó finnsku stjórnina.“ Í fréttaauka sjónvarpsins í gærkvöldi, þegar Ólafur Ragnarsson fréttamaður talaði frá Stokkhólmi, var m.a. sagt svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það verður ekki annað sagt en að flest mál hafi fallið í skuggann á varnarmálum Íslands hér á þingi Norðurlandaráðs, því að varnarmálin hafa gengið eins og rauður þráður í gegnum umr., jafnvel þótt utanríkis- og varnarmál teljist utan viðfangsefna Norðurlandaráðs. Það var engu líkara en Magnús Kjartansson ráðh. hefði varpað sprengju í friðsælan reit, er hann tók varnarmálin til umr. í dag, því að fram að því höfðu menn yfirleitt rætt ýmsa þætti norræns samstarfs í mesta bróðerni hér á þingi Norðurlandaráðs. En yfirlýsingar Magnúsar leiddu til deilna íslensku þingfulltrúanna sín á milli og einnig svara og aths. fulltrúa hinna Norðurlandanna.“ Það er eðlilegt, að menn velti því fyrir sér, hvað það var, sem olli svo miklum umr. og deilum á þessum umrædda fundi. Í ræðu sinni réðst Magnús Kjartansson sérstaklega hart að frændum okkar Norðmönnum og taldi, að þeir hefðu gerst sekir um beina íhlutun um íslensk innanríkismál, er ríkisstj. Lars Korvalds sendi orðsendingu eða lagði fram orðsendingu hér á NATO-fundi í fyrra, þar sem skýrð voru viðhorf Norðmanna til öryggismála. Fyrir þetta og ýmislegt annað réðst ráðh. mjög hart að Norðmönnum. Í annan stað vó hann mjög hart að frændþjóðum okkar, vegna þess að hann taldi, að þær hefðu auk þess að hans dómi að svíkja okkur í varnarmálunum einnig svikið okkur í landhelgismálinu, að undanskildum þó Finnum, sem veitt hefðu okkur eindregin stuðning. Um það vil ég segja hér, að vissulega var stuðningur Finna lofsverður. En óneitanlega hnykkti mörgum við að heyra þessi ummæli íslensks ráðh. á fundi Norðurlandaþjóðanna um viðhorf annarra Norðurlandaþjóða til landhelgismálsins. Sérstaklega voru þó ummælin mjög óviðeigandi gagnvart Norðmönnum. Á það má minna, að vel má vera, að það, sem verulega munaði um s.l. sumar, hafi einmitt verið breytt afstaða Norðmanna, því að þeir sem forustuþjóð í fiskveiðum lögðu áherslu á stuðning við 200 mílurnar. Enn fremur veitti Danmörk okkur stuðning á vissan hátt með því að leggja áherslu á sérstakan rétt strandríkja, sem hefðu sérstöðu vegna sinnar landfræðilegu stöðu. Þannig virðist manni hér heima þarna vera um ákaflega ómaklegar ásakanir að ræða, sem fyllsta ástæða hefði verið til fyrir íslenska fulltrúa að svara, ekki síst þegar minnst er drengilegs stuðnings annarra Norðurlandaþjóða í ýmsum vandamálum Íslendinga, sem upp hafa komið, t.d. í sambandi við eldgosið í Vestmannaeyjum á síðasta ári og í ótalmörgum fleiri atriðum, sem óþarft er upp að telja. Ég hygg, að það sé dómur flestra Íslendinga, að góð samvinna Norðurlandaþjóðanna sé einn af hornsteinum íslenskrar utanríkisstefnu, hafi verið frá upphafi Íslandsbyggðar og eigi að vera áfram. Þeim mun alvarlegra er það, ef ekki hefur komið rækilegt andsvar af hálfu Íslendinga á þessum umrædda fundi. Ég hef gert tilraunir til þess í morgun að afla mér eintaks af þeim ræðum, sem haldnar vorn á þessum fundi í gær. Ég hélt satt að segja, að það hlyti að vera einfalt mál að ganga að þessum ræðum í utanrrn., þar sem fjallað var um einhver viðkvæmustu utanríkismál Íslendinga í þessum ræðum. Það hefði e.t.v. verið ástæða til, að rn. okkar hefði útvegað eintak af ræðum þeim, sem þarna voru haldnar, og hefur kannske stundum verið talin ástæða til að leggja í einhvern símakostnað af minna tilefni. Sérstaklega er það aðfinnsluvert, að hæstv. utanrrh, hefur ekki séð ástæðu til að láta vera til eintak af ræðum í rn. til stuðnings og athugunar einmitt nú þessa dagana, þegar utanrrh. Noregs er hér í opinberri heimsókn til viðræðna við hæstv. utanrrh. Þetta verður að teljast sérstakt umhugsunarefni út af fyrir sig, hvort þarna er ekki um einstakt sleifarlag að ræða. Í fréttum Ríkisútvarpsins í gær var frá því sagt, að Gylfi Þ. Gíslason hefði verið meðal þeirra, sem kvöddu sér hljóðs utan dagskrár. Þegar norrænir ráðh, höfðu svarað mjög hart ræðu Magnúsar Kjartanssonar og Trygve Bratteli borið af sér alvarlegar sakir í þeirri ræðu, tók Gylfi Þ. Gíslason til máls og lagði áherslu á, að ræða Magnúsar Kjartanssonar hefði ekki túlkað skoðanir íslensku þjóðarinnar, ekki stefnu Alþingis og ekki íslensku ríkisstj., þetta væru eingöngu skoðanir flokks Magnúsar, sam í ræðunni hefðu komið fram. Gylfi Þ. Gíslason kvað íslensku ríkisstj, ekki enn hafa komið sér saman um afstöðu sína í viðræðunum, sem fram færu við Bandaríkjamenn um framtíð varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Og enn fremur sagði í fréttunum, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnarandstaðan telur þörf endurskoðunar varnarsamningsins, en ekki uppsagnar, og hann sagðist ekki geta fullyrt, að meiri hluti flokks forsrh. væri sama sinnis.“ Þetta voru orð úr fréttaauka, sem Ólafur Ragnarsson flutti í Ríkisútvarpinu í gær. Síðan talaði hæstv. forsrh. Ef ég má lesa orðrétt það, sem sagði í þessum fréttaauka, hljóðar það svo: „Ólafur Jóhannesson forsrh. tók til máls í umr. og sagðist telja, að utanríkis- og varnarmál væru utan við starfssvið Norðurlandaráðs. Hann sagðist vilja frábiðja sig því, að menn færu hér að ræða íslensk innanríkismál og sömuleiðis afstöðu Íslendinga til endurskoðunar eða uppsagnar varnarsamningsins. Forsrh. sagðist verða að bera til baka það, sem Gylfi Þ. Gíslason hefði sagt um Framsfl. og afstöðu hans til varnarmálanna. Varðandi bréf Norðmanna til íslensku ríkisstj., sem borið hefði á góma í umr., kvaðst Ólafur Jóhannesson vilja segja, að hann hefði ekki litið á það sem nokkra íhlutun um íslensk málefni og það muni að sjálfsögðu ekki hafa nein úrslitaáhrif á ákvörðun íslensku ríkisstj. í varnarmálunum.“ Þetta var eina atriðið, sem kom fram í fréttu:m, að forsrh. Íslands hefði andmælt af því, sem kom fram í ræðu Magnúsar Kjartanssonar. Forsrh. sagði að vísu, að utanríkis- og varnarmál væru utan við starfssvið Norðurlandaráðs. Ég veit ekki, við hvaða reglur hæstv. forsrh. hefur stuðst, þegar hann mælti þetta, en í 1. gr. Helsingfors-sáttmálans, sem fjallar um starf Norðurlandaráðs, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samningsaðilar skulu kappkosta að varðveita og efla enn betur samstarfið milli landanna í réttar-, menningar-, félags- og efnahagsmálum, svo og um samgöngur.“ Í 41, gr. þessa sama sáttmála segir svo: „Auk þeirra málaflokka, sem sérstaklega er um samið, skal ráðið, þegar tími vinnst til, fá tækifæri til að tjá sig um mikilsverð efni norrænnar samvinnu:“ Nú getur hver og einn spurt sjálfan sig, hvort varnarmál Íslendinga heyra ekki með nokkrum hætti þarna til í almennum umr. Hvað er við það að athuga, þótt öryggismál eins af Norðurlöndunum komi til umr. í almennum umr. á dagskrá Norðurlandaráðs? Það, sem forsrh. íslenski hafði um þetta að segja, var einfaldlega þetta: Hér á ekki að ræða varnarmál Íslendinga. - Þetta segir enga sögu um það, hvort þau ummæli, sem hæstv, ráðh: Magnús Kjartansson viðhafði í sinni ræðu, hafa verið sögð með samþykki íslensku ríkisstj. Ef þau hafa ekki verið sögð með samþykki íslensku ríkisstj., er æskilegt að fá að vita, hvort þau hafa verið í frammi höfð með vitund íslensku ríkisstj., og hafi svo verið, hvort ríkisstj. telji það viðeigandi, að einn af ráðh. hennar hafi þau ummæli í frammi á fundi Norðurlandaráðs, sem raun var á í gær. Þessum spurningum vil ég leyfa mér að beina til annars hvors þeirra ráðh., sem hér eru staddir. Ég gerði ráðstafanir til þess, að hæstv. utanrrh. fengi að vita af því, að það væri ætlunin að gera aths. í tilefni af þessum atburði utan dagskrár. Ef litið er yfir dagskrá hinnar opinberu heimsóknar Frydenlunds, utanrrh. Noregs, sést, að hæstv. utanrrh. er að vísu bundinn yfir borðhaldi með þessum hæstv. ráðh. í hádeginu, og því borðhaldi mun eftir þessari dagskrá verða lokið kl. 14.30 Síðan ætlaði hinn norski ráðh. að skoða ýmis söfn í Reykjavík, og hefði ég þá ekki talið úr vegi, að hæstv. utanrrh. sæi sér fært að skreppa hingað á fund í Alþ., meðan hinn norski starfsbróðir hans skoðaði söfnin. En þetta taldi hæstv. utanrrh. ástæðulaust. Ég verð að segja, að ef menn hver af öðrum sjá ástæðu til þess á fundi í Norðurlandaráði að spyrja um þessi atriði utan dagskrár, eru það þá ekki mjög hógværleg tilmæli, að Alþingi Íslendinga sjálfu sé gerð grein fyrir því, hvernig afstaða ríkisstj. er til þessara ummæla og hvað hún yfirleitt hugsar sér að gera, ef hún er þeim ekki sammála. Að einu atriði þessu skyldu vil ég víkja um leið, og það varðar frétt um heimsókn norska utanrrh. Frá henni var mjög skilmerkilega sagt í fréttum sjónvarpsins í gærkvöld, og síðan sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fréttastofa sjónvarpsins hafði samband við Einar Ágústsson utanrrh. og spurði hann álits á ummælum Magnúsar Kjartanssonar iðnrh. á þingi Norðurlandaráðs í dag. Ráðh. kvaðst ekkert geta sagt á þessu stigi.“ Þetta svar kannast hv. þm. e.t.v. við, en svo að tilvitnuninni sé haldið áfram: „Ráðh. sagðist ekkert geta sagt á þessu stigi, en vísaði í ummæli Ólafs Jóhannessonar forsrh. á þinginu. Einar bætti við, að hann teldi Norðurlandaráð engan vettvang til þess að ræða varnarmálin.“ Þá var ráðh. spurður um, hvaða mál hann mundi ræða við Knud Frydenlund, utanrrh. Noregs, í morgun. Ráðh. sagði, að ýmis mál væru á dagskrá, en ekkert yrði rætt um herstöðva málið. Síðan var lesin frétt frá norsku frétta stofunni NTB. Í þeirri frétt sagði frá hinni opinberu heimsókn norska utanrrh. til Íslands, og þar var sérstaklega tekið fram, að meðal þeirra mála, sem ráðh. mundu ræða sín í milli, væru öryggismál ríkjanna. Þetta atriði varpar mjög skýru ljósi á það, hvílík upplausn virðist ríkja innan ríkisstj. í þessum viðkvæmu málum, nema á þessu sé einhverja aðra skýringu að finna, sem hæstv. ráðh., sem hér eru staddir, er kunnugt um, og verður að ætla, að þeir hljóti að kunna þá skýringu, sé allt með felldu í þessum málum.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. hafði samband við mig núna um hádegið og sagðist hafa fengið fregnir af því, að hv. 12, þm. Reykv. mundi gera fsp. utan dagskrár til sín, en hann væri með fjarvistarleyfi frá þingstörfum í dag vegna komu norska utanrrh. Ég tók því að mér það vandasama verk að flytja hæstv. utanrrh. frásögn af spurningu hv. 12. þm. Reykv., en verð að viðurkenna það, eftir að hafa hlustað á ræðuna, að þar hef ég tekið að mér of mikið verk, því að ræðan var svo yfirgripsmikil, að endursögn af minni hálfu af þeirri ræðu þarf að vera nokkuð mikil, ef hún á að vera nákvæm, enda var komið við hjá þremur hæstv. ráðh. í ræðu hv. 12. þm. Reykv. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. forsrh. komi heim í dag og verði hér á hv. Alþ. á morgun og þá muni hann svara fyrir sig, að því leyti, sem hann telur ástæðu til. Ég ætla ekki að fara út í efnisatriði ræðunnar, enda verð ég að játa, að til þess skortir mig undirbúning að fara í öll þau atriði, sem þar var á gripið. Hins vegar skal ég koma því til utanrrh., um hvað hv. 12. þm. Reykv. spurði, svo að hann geti verið undir það búinn að svara því. Verður það að gerast með því að fá honum afrit af ræðunni, svo að þetta verði allt ljóst, og ég mun óska eftir því, að hann fái það, svo að hv. 12. þm. Reykv. geti fengið svar við spurningum sínum. Hvort hæstv. utanrrh. telur sig þurfa að svara því, af hvaða ástæðu hann er bundinn annars staðar, frekar en hann gerði með því að boða, að hann væri bundinn vegna komu norska utanrrh, hingað skal ég ekki segja, en það mun hann skýra síðar.



Herra forseti. Það var býsna sérkennileg ræða, sem hér var flutt af hv. 12, þm. Reykv., ekki venjulegar fsp., heldur býsna einkennileg ræða um ræðu, sem hún hafði ekki heyrt af nema á skotspónum, ekki getað útvegað sér og vissi í rauninni ekki, hvað stæði í.

það var í Ríkisútvarpinu, hæstv. ráðh.

Ræðan var ekki í Ríkisútvarpinu, og þm. sagði ég einmitt -  Það eru einkum tvö atriði, sem hafa vakið nokkurt umtal, af því, sem fram kom í þessari ræðu. Hið fyrra var það, að Íslendingum fyndist, að í - mjög þýðingarmiklu máli, landhelgismálinu, hefðu þeir ekki notið þess stuðnings frá samstarfsþjóðunum á Norðurlöndum, sem þeir hefðu ætlast til. Ég efast ekkert um það fyrir mitt leyti, að þetta er almenn skoðun Íslendinga, jafnvel þó að til séu nokkrir forhertir sjálfstæðismenn, sem belja, að undirtektir Norðmanna, Dana og Svía hafi verið alveg nógar við málstað Íslendinga í landhelgismálinu. Það var skýrt tekið fram varðandi þetta atriði í ræðu Magnúsar Kjartanssonar, að þrátt fyrir þá afstöðu, sem opinberlega kom fram frá ríkisstj. þessara landa í landhelgismálinu og olli okkur Íslendingum - mörgum eða flestum - vonbrigðum, þar sem þessar ríkisstjórnir treystu sér ekki til að lýsa yfir stuðningi við stefnu Íslands í landhelgismálinu, þá var þó skýrt tekið fram, að ein af Norðurlandaþjóðunum, hin finnska hefði hins vegar tekið dyggilega undir okkar afstöðu. Það kom einnig fram, að þrátt fyrir þessa afstöðu hefðu margir einstaklingar í þessum löndum og mörg félagasamtök tekið mjög dyggilega undir afstöðu íslendinga. Þetta getur hv. 12. þm. Reykv., sem ekki hefur séð ræðuna og ekki veit, hvernig hún er, og á eftir að sjá hana, þegar hún verður birt hér, talað um, að hæstv. iðnrh. Magnús Kjartansson hafi ráðist á ódrengilegan hátt á Norðurlandaþjóðirnar fyrir að segja þetta. En slíkt er vitanlega út í hött og sagt aðeins af þeim, sem ekki veit, hvað hann er að tala um. Hitt atriðið, sem vakti allmikla athygli og umtal í ræðu Magnúsar Kjartanssonar, var um það, að varla yrði til að bæta samstarf Norðurlandaþjóða, þegar í viðkvæmu innanríkismáli væri staðið þannig að, að ríkisstj. t.d. Noregs hefði sent íslensku ríkisstj. skrifleg tilmæli, þar sem gerð var sérstaklega grein fyrir afstöðu ríkisstj., sem þá var í Noregi, - það er ekki Brattelistjórnin, sem nú situr þar við völd, - þar sem afstaða Noregs var mjög á annan veg en yfirlýst stefna íslensku ríkisstj. Það hefur auðvitað ekki farið fram hjá neinum, sem fylgst hefur með málum hér á Íslandi, að þessi skriflega orðsending norsku ríkisstj. frá því í sept. var notuð mjög af þeim, sem hörðust fyrir áframhaldandi hersetu hér á landi, og þeir hafa hvað eftir annað í blöðum vitnað til hennar og bent á, að norska ríkisstj. væri annarrar skoðunar en hin íslenska varðandi þetta mál. Það á eflaust eftir að koma að því, að þessi orðsending verði birt, þó að hún hafi ekki verið birt enn, svo að það komi skýrt í ljós, hvað var verið að gera með þessari orðsendingu. Það er sem sagt skoðun mín og Magnúsar Kjartanssonar og ábyggilega mjög margra annarra Íslendinga, að þessi orðsendingaskipti hafi ekki verið eðlileg, eins og þau komu fram á sínum tíma. Það er svo mál út af fyrir sig, að núv. ríkisstj. í Noregi vill í rauninni afneita þessu og segist ekki vilja skipta sér af þessum málum á einn eða neinn hátt. Það getur hver og einn metið þetta eins og hann vill. Það er auðvitað hægt að meta þetta þannig að segja. Þó að þeir hafi skýrt afstöðu sína og telji, að halda eigi herstöðinni í Keflavík þrátt fyrir gagnstætt álít margra Íslendinga þar um, séu þeir ekki að hlanda sér í okkar innanlandsmál. Aðrir álíta hið gagnstæða. Það voru þessi tvö atriði, sem ég hef nefnt, sem gerð hafa verið að umtalsefni úr ræðu Magnúsar Kjartanssonar. Er vitanlega algerlega tilhæfulaust að segja, að hann hafi ráðist á nokkurn hátt ámaklega á ríkisstjórnir Norðurlanda. Hér hefur verið bent á mjög mikilvæg atriði frá okkar hálfu, sem við eigum að benda á, þegar er verið að ræða í almennum umræðum um samskipti Norðurlandaþjóða. Það er með öllu þýðingarlaust að halda uppi samstarfi á milli Norðurlandaþjóða eingöngu í því formi, að ekkert sé nema þakklætisræður og einhverjar sérstakar yfirborðskurteisisræður. Það á vitanlega að ræða þau mál, sem varða á varanlegan hátt samstarf Norðurlandaþjóða. Og það verður vitanlega ekki aftur tekið, að því miður var afstaða ríkisstjórnanna í Svíþjóð, Danmörku og Noregi þannig í sambandi við okkar landhelgismál og deilur okkar við ýmsar þjóðir út af landhelgismálinu, að þessar ríkisstj, treystu sér ekki til að taka undir afstöðu okkar í landhelgismálinu. Þetta gekk svo langt, því miður, eins og hefur verið minnst á áður á Alþingi, að þegar norska ríkisstj. sóttist eftir því að fá sérstaka undanþágu fyrir veiðiskip sín innan 50 mílna fiskveiðilandhelginnar við Ísland, neitaði hún formlega, um leið og hún sótti um að fá þessa undanþágu, að fallast á nokkra viðurkenningu á okkar 50 mílna landhelgi. Þegar þá var stungið upp á því af okkar hálfu, að ekki yrði minnst í þessu samkomulagi einu einasta orði á viðurkenningu eða ekki viðurkenningu, var því einnig neitað af hálfu norsku ríkisstj. og þess krafist, að ef samkomulag ætti að verða, yrði tekið skýrt fram, hver væri almenn afstaða þeirra til útfærslu landhelgi, þannig að þeir gætu örugglega túlkað það, hvar sem væri, að þeir hefðu ekki á nokkurn hátt viðurkennt landhelgina hér við land. Auðvitað særði þetta marga Íslendinga, þó að það hafi ekki sært hv. 12. þm. Reykv. og marga íhaldsmenn. Þeim þótti allt of langt gengið af okkur Íslendingum í landhelgismálinu, og þeir voru ánægðir með þetta allt saman. Mér er líka vel kunnugt um, að það hefur komið fram bæði í þessari ræðu Magnúsar Kjartanssonar og fleirum full viðurkenning af hans hálfu og okkar Íslendinga yfirleitt á því, hvað það er þýðingarmikið, að við Íslendingar eigum gott samstarf við Norðurlandaþjóðirnar, og við metum það, sem þær hafa vel við okkur gert á ýmsum tímum. En það á ekki að þýða, að við þorum ekki að minnast á það, sem við teljum að sé ekki af réttum toga. Ég skal ekki eyða löngu máli í að ræða um ræðu hv. 12, þm. Reykv. að öðru leyti. Hún var á margan hátt furðuleg. Eitt af því, sem sannaði, eftir því sem hv. 12. þm. Reykv. sagði, slóðaskap utanrrh., var það, að hann hefði hér ekki handhært afrit af ræðum manna á fundum Norðurlandaráðs, rétt eins og hv. þm. byggist við því, að það lægju hér í utanrrn. afrit af öllum þeim ræðum, sem Íslendingar flytja á þessum ráðsfundum. En sem sagt, þetta gat þó orðið a.m.k. tilefni til að bera slóðaskap á utanrrh., að þetta hafði ekki fundist. Eins er um það, þegar þessi hv. þm, var búinn að greina frá því, að Einar Ágústsson hefði skýrt frá því í íslenskum fréttamiðlum, að það stæði ekki til að ræða um herverndarmálið við norska utanrrh., sem hér er nú staddur, en hins vegar hefði norska fréttastofan NTB sagt, að þessi mál mundu verða rædd, þá sagði þm.: Þetta varpar skýru ljósi á ástandið í íslensku ríkisstj. - Ja, þvílíkt! Vegna þess að einhver fréttastofa úti í heimi fer með einhverja vitleysu, þvert ofan í það, sem upplýsingar liggja fyrir um hér heima, sannar það, hvers konar ástand er ríkjandi í íslensku ríkisstj. En ætli það varpi ekki öllu heldur ljósi á það, í hvers konar hugarástandi þm. Sjálfstfl. eru. Þeir finna sér allt til í þessum efnum, þjóta upp út af ræðum, sem þeir hafa ekki lesið, en heyrt aðeins hrap úr, ásaka menn fyrir, að það skuli ekki liggja hér fyrir handbært afrit af þessum ræðum, og fullyrða svo, að íslenskur ráðherra erlendis hafi verið að ráðast á erlendar þjóðir og borið þeim á brýn m.a. svik við okkur í varnarmálum eða landhelgismálum. Ekkert slíkt orðalag var haft í frammi. - Það var svo eitt hneykslið, að utanrrh. skyldi ekki yfirgefa norska utanrrh., hlaupa úr fylgd hans hér til þess að svara ræðu af þessari tegund.



Ég vil vinsamlega biðja hv. þm. að stilla ræðutíma sínum í hóf og helst að halda sig við þau þingsköp, sem við eru höfð, er almennar fsp. eru til umræðu í þinginu.



Herra forseti. Ég tek undir það með hv. 12. þm. Reykv., að það urðu margir forviða, er þeir heyrðu fréttir í gær í Ríkisútvarpinu frá Norðurlandaráðsfundi. Þar var sagt frá því, að íslenskir ráðherrar hefðu hafið deilur á þeim vettvangi og að íslenski forsrh. hefði þurft að hirta meðráðh. sinn hæstv. iðnrh., Magnús Kjartansson. Allt var þetta mál mjög undarlegt í frásögnum og fréttum, en er reyndar ennþá undarlegra eftir ræðu hæstv. sjútvrh., því að hann upplýsir, að hann hafi séð þessa ræðu og lesið hana, áður en hæstv. iðnrh. fór úr landi. M.ö.o.: hæstv. ráðh. Magnús Kjartansson semur ræðu, vandlega undirbúna ræðu hér á Íslandi, ber hana undir Alþýðubandalagsráðh., Lúðvík Jósepsson, án þess að láta íslenzku forsrh. hafa hugmynd um hana, hvað þá utanrrh. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Varpa þau ekki enn betur ljósi á það ástand, sem ríkjandi er í ríkisstj.? Ráðh. talast ekki við. Þetta er til vansæmdar fyrir íslensk stjórnvöld og sérstaklega fyrir Alþýðubandalagsráðh. sjálfa. Hæstv. sjútvrh, upplýsir, að í þessari ræðu hafi einkum verið tvö atriði. Annars vegar hafi Magnús Kjartansson, hæstv. iðnrh., verið að kvarta undan því, að Norðurlandaþjóðirnar hefðu ekki stutt okkur nægilega vel í landhelgismálinu. Allir Íslendingar, að ég held, hörmuðu þessa afstöðu, jafnvel forhertir sjálfstæðismenn. Hitt er annað mál, að Norðurlandaþjóðirnar gerðu íslenskum stjórnvöldum grein fyrir þessari afstöðu sinni, bæði opinberlega og að ég held í trúnaði, gerðu grein fyrir þeirri afstöðu sinni, að þeim væri ekki fært að fylgja okkur í einu og öllu í þessu máli, vegna þess í fyrsta lagi, að það stríddi gegn innanlandsafstöðu þeirra í þessum málum, og í öðru lagi, að það stríddi gegn þeirri almennu stefnu, sem Norðurlandaþjóðirnar hefðu tekið varðandi útfærslu landhelgi. Enda þótt við Íslendingar hörmum það, að við eigum ekki samleið með hinum Norðurlanda þjóðunum að öllu leyti í landhelgismálinu, verðum við vissulega að skilja þessa afstöðu, og þeir gerðu grein fyrir henni, það fór ekkert á milli mála. Það þýðir ekkert fyrir okkur Íslendinga, hvað sem okkur finnst um þessa afstöðu, að vera að panta stuðning og vera svo að kvarta undan því, á slíkum samkundum eins og í Norðurlandaráði, að okkur sé ekki fylgt í einu og öllu. En þetta leyfir hæstv. ráðh. Magnús Kjartansson sér að gera, á sama tíma sem hann kvartar svo líka yfir því, að þeir séu að hafa skoðanir og taki afstöðu varðandi öryggismál. Þessi tvö mál eru fyllilega sambærileg, alþjóðlegs eðlis, og ekkert við það að athuga, þótt ýmsar þjóðir hafi mismunandi afstöðu og láti það í ljós. Norðurlandaþjóðirnar hafa látið í ljós afstöðu sína gagnvart stefnu Íslendinga í landhelgismálinu, og Norðmenn hafa nú gert grein fyrir afstöðu sinni varðandi öryggismál og stefnunni í þeim hér á norðurhveli jarðar. Þetta er mergur málsins og enda þótt Alþb. hér heima og ráðh. þess þyki það ekki eðlileg afstaða, eins og hæstv. ráðh. sagði hér áðan, verða menn að sætta sig við það. Menn geta ekki pantað skoðanir úr öllum áttum. Og fara svo að flytja ræður og skammast út af afstöðu annarra. Ég stóð hins vegar hér upp til að taka undir orð 12. þm. Reykv. Mér finnst full ástæða til að minnast á þetta mál, jafnvel þótt hæstv. ráðh. belgdi sig hér út af einhverri vandlætingu yfir því, að á þetta mál skuli minnst. Minna tilefni hefur orðíð til þess, að menn hafi staðið hér uppi á þingi. En mér finnst jafnframt kominn tími til, að íslensk stjórnvöld birti opinberlega þá skýrslu eða þá skriflega orðsendingu, eins og ráðh. kallaði það, sem Norðmenn sendu Íslendingum. Ég held, að það sé kominn tími til þess, að Íslendingar fái að vita, hvaða afstöðu Norðmenn hafa til öryggismála Íslendinga og þeirra þjóða, sem búa hér á norðurhveli jarðar. Ræða hæstv. ráðh. Magnúsar Kjartanssonar ræður úrslitum um það, að ekki er stætt á öðru en að birta þessa yfirlýsingu Norðmanna og það strax í dag.



Herra forseti. Ég skal leitast við að verða við ósk forseta um að gæta fundarskapa og lengja ekki um of umræður nú utan dagskrár. Ég vænti þess einnig, að minn ágæti flokksbróðir, forseti d. á þessum fundi, áminni hæstv. sjútvrh. um þetta sama. Sá maður er einna frægastur hér á Alþingi fyrir að brjóta öll fundarsköp og öll mannsæmandi viðbrögð gagnvart sannleika og öðru slíku, sem hann á að fara með. Það er undarlegt að hugsa til þess, að það skuli vera ráðist að hv. 12. þm. Reykv. vegna þessarar fsp., jafnvel samhliða því, að hæstv. sjútvrh. leyfir sér að segja: Ég var búinn að lesa ræðu Magnúsar Kjartanssonar og ég er sammála hverju orði, sem í henni stóð. - Hæstv. utanrrh., sem biður hæstv. fjmrh. að svara fyrir sig, þeir vita hvorugur hvað þarna er á ferðinni. Forsrh. Íslands vissi auðvitað ekkert um hvað í þessari ræðu stóð. Og ég veit, að form. utanrrn., hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, hefur ekki heldur haft hugmynd um það, nema hann hafi samið hana með Magnúsi Kjartanssyni og Lúðvík. Það er auðvitað til athugunar. En þetta hlýtur að teljast furðulegt hjá okkur, sem sitjum á Alþingi Íslendinga, að það skuli vera hægt að semja slíkar ræður, sem valda ágreiningi milli fulltrúa Íslands á fundi í Norðurlandaráði, þegar þær eru fluttar, að það skuli þó ekki vera borið einu sinni undir okkar fulltrúa í utanrmn., þegar verið er að flytja ræður, sem eiga að vera túlkandi fyrir utanríkisstefnu Íslands. Nú minnist ég þess, að þessi sérkennilega afstaða núv. hæstv. ríkisstj. til þess, hvað eigi að heita sjálfstæð utanríkisstefna, hefur nokkuð komið á dagskrá á undanförnum árum. Mætti tala langt mál þar um og þó sérstaklega um það, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur hagað sér í afstöðunni til Norðurlandanna í sambandi við það mál. Það var í eina tíð, sem þeir töldu sjálfstæða utanríkisstefnu fólgna í því einu, að ef Olof Palme, forsrh. Svíþjóðar, lyfti læri sínu, þá tóku þeir ofan. En Guði sé lof, þeir tóku upp aðra stefnu, þegar þeir sáu, að við höfum hag í okkar utanríkisstefnu af því að eiga samskipti við aðrar þjóðir en eingöngu Norðurlandaþjóðirnar. Ég er ekki með þessu á neinn hátt að ráðast að Norðurlandaþjóðunum, heldur vil ég frekar nota þetta tækifæri til þess að undirstrika þakkir okkar Íslendinga til þeirra í sambandi við afstöðu þeirra til þeirra hörmunga, sem yfir okkur gengu á s.l. ári. Hæstv. sjútvrh, harmar og segir: Af hverju gátu þær ekki staðið betur með okkur, Norðurlandaþjóðirnar, í landhelgismálinu heldur en þær gerðu? - Ég spyr hæstv. sjútvrh.: Af hverju stóðu ekki Sovétríkin og fylgiríki þeirra betur með okkur en þau hafa gert? Getur hann svarað því? Hann er hér með fullyrðingu um þessi nágranna- og vinaríki okkar, sem hafa óbeint hjálpað okkur á einn og annan hátt í samskiptum við þær þjóðir, sem hafa verið okkur erfiðar. Af hverju getur hann ekki alveg eins komið hér og sagt: Þarna voru margar þjóðir, sem stóðu með okkur, þarna voru okkar vinaþjóðir? - Nei, við skulum ekki gleyma því, að í baráttu okkar fyrir stækkaðri landhelgi, eins og annars staðar, þegar verið er að glíma á vettvangi utanríkismála, koma auðvitað fram einkahagsmunir hvers ríkis fyrir sig. Nú, ég verð að taka undir það, sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, um þau orðsendingaskipti, sem urðu á milli ríkisstjórna Noregs og Íslands, að það er orðið tímabært, að þetta sé birt. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því, að það er ekki hægt að birta þetta öðruvísi en með leyfi norsku ríkisstj., jafnvel þótt önnur ríkisstj. sitji þar að ríkjum, en þegar orðsendingin var send. Þá vil ég aðeins víkja að furðulegum orðum þessa furðulega hæstv. ráðh., þegar hann fullyrðir, að við sjálfstæðismenn höfum alltaf haldið, að of langt væri gengið í landhelgismálinu. Þetta er sami ráðh., sem hugsar með skelfingu til þess, að það voru sjálfstæðismenn, sem fluttu till. um að færa út í 200 mílur. Svo segir hann að við höfum jafnvel verið á móti útfærslu í 50 mílur. Má ég minna þennan hæstv. ráðh. á afstöðu hans gagnvart undanlátssamningnum við Breta? Hann var búinn að lýsa honum í Þjóðviljanum, nokkrum dögum áður en hann kom svo hér fram á Alþingi og slefaði upp hendi sinni með hjálp hinnar handarinnar til að greiða atkv. með þessum undanláts- og landráðasamningi, sem þannig var lýst í Þjóðviljanum. Ég vissi ekki betur en það væru þó nokkrir þm. Sjálfstfl., sem væru á móti þeim samningi. Hins vegar varð það ofan á hjá meirihl. míns flokks, að vegna þeirra aðstæðna, sem fyrir lágu, og vegna þess að forsrh. hafði lagt sig fram um að ná þessum samningum, væri þó skömminni skárra að samþykkja þá heldur en láta þá falla hér á Alþ., sem ég tel persónulega, að hefði verið réttast. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að halda frekar áfram umr. um þetta mál. Ég vil aðeins undirstrika og taka undir þær fsp., sem komu fram hjá bv. 12. þm. Reykv., og ég vil sérstaklega benda á það atriði, sem kom fram í ræðu hennar, þegar hún leitar eftir að fá svör hjá þeim ráðh., sem þó er á landinu þessa stundina, hjá hæstv. utanrrh., en er í veislu og má ekki vera að því að mæta hér til þess að svara slíkum spurningum.

Veislunni er lokið

. Veislunni er lokið, en hann þurfti sjálfsagt að fara og skoða Þjóðminjasafnið. En hér er einn ráðh, nú mættur. Þeir eru 7 talsins svo kallaðir í dag, hæstv. ráðh. Auk þess hafa þeir notað heimildir og ekki heimildir til þess að ráða sér aðstoðarráðh., og þeir munu nú vera orðnir, eins og segir í Þjóðsögum Jóns Árnasonar, ekki jólasveinarnir 1 og 8, heldur jólasveinarnir 1 og 12 eða 13, og vitna ég til vísunnar um Tifiltút, Bagga og Lút, Rauð og Redda, og geta svo aðrir flett upp og fengið lokanöfn. Og þeir geta kannske glímt við það á næsta ríkisstjórnarfundi að geta sér til um, hvaða ráðh. og aðstoðarráðh. eigi þessi nöfn. En meðan við þurfum að horfa upp á það að greiða 12–13 ráðh. og aðstoðarráðh. laun, þá er einn ráðh. mættur hér á þingi, á sömu tímum og vofir yfir allsherjarstöðvun atvinnuveganna. Ég veit ekki til þess, að enn þá liggi fyrir samningar, þótt Guði sé lof hafi nokkuð miðað áleiðis í þeim um síðustu helgi, sem er að vísu viku seinna en hæstv. forsrh. vonaði. En ráðh. fara til veisluhalda á Norðurlöndum, þeir stunda veislur hér í Reykjavík. Hér kemur einn, og hann segir í öðru orðinu og skýrir frá því, sem hann veit um spurningar, sem eru lagðar fyrir aðra ráðh., þótt þeir ráðh., sem eiga að svara, hafi ekki hugmynd um það, hverju þeir eigi að svara þessum sömu spurningum frá þm., sem eiga fyllstu kröfu á að fá svör við þeim hér á Alþingi Íslendinga.



Herra forseti. Ég skal reyna að verða við þeim tilmælum að vera stuttorður. Ég ætla mér ekki heldur að blanda mér í þær umr., sem hér hafa orðið um þau ræðuhöld og orðaskipti, sem urðu á fundi Norðurlandaráðs í gær. Ég hef ekki haft nema óljósar fréttir af því, sem þar gerðist, og treysti mér þess vegna ekki til að dæma um það, sem þar gerðist. En ég vil hins vegar víkja örfáum orðum að því, sem kom fram í ræðu hv. 12. þm. Reykv. í tilefni af þeim ummælum, sem hún vitnaði til, að utanrrh, hefði viðhaft í sjónvarpsviðtali í gær. En þar greindi hann m.a. frá því, að í viðræðum hans og norska utanrrh., sem hér er staddur nú, verði ekki rætt um varnarmálin. Þessi yfirlýsing hæstv. utanrrh. er nákvæmlega hin sama og norski utanrrh. gaf, áður en hann fór frá Noregi. S.l. föstudag birtist viðtal við hann í Arbeiderbladet um þessa ferð. Hann tekur skýrt fram, að hann muni hvorki nota för sína til Íslands eða önnur tækifæri til að blanda sér í íslensk-bandarísku viðræðurnar um Keflavíkurherstöðina. Hann tekur jafnframt skýrt fram, að hann áliti það mál Íslendinga einna að ráða fram úr því máli. Enn fremur segir hann í þessu viðtali, að þegar hann varð utanrrh. á s.l. hausti, hafi það verið persónuleg ósk hans, að Ísland yrði fyrsta landið, sem hann heimsækti. Hann hefði hins vegar frestað för sinni í nóv. og des., vegna þess að þá stóð til, að viðræður færu þá fram á milli Íslands og Bandaríkjanna um varnarmálin, og hann hefði ekki viljað koma til Íslands á þessum tíma, svo að ferð hans yrði ekki sett í samband við þessar viðræður. En vegna þess að þessar viðræður hefðu dregist á langinn, kæmi hann hingað nú á þessum tíma og gæti ekki frestað þessari ferð lengur, en hún stæði ekki að neinu leyti í sambandi við varnarmálin eða Keflavíkursamningana, eins og hann reyndar tók strax fram í upphafi máls síns og merkt var greinilega með aðalfyrirsögn í blaðinu, að hann muni ekki skipta sér neitt af Keflavíkurviðræðunum og það sé Íslendinga einna að ráða fram úr því máli. Sama dag og þetta viðtal birtist við norska utanrrh. í Arbeiderbladet, fór fram umr. í Stórþinginu, sem snerti þessi mál. Einn af þm. Sósíalska kosningabandalagsins hafði borið fram fsp. um það, hvert væri efni þeirrar orðsendingar, sem fyrrv. stjórn Noregs hefði sent stjórn Íslands í sambandi við þessi mál. Bratteli forsrh. tók skýrt fram þar, og það er merkt mjög greinilega með fyrirsögn í Arbeiderbladet, að framtíð Keflavíkur væri mál Íslendinga einna og Norðmenn mundu ekki á neinn hátt blanda sér í þær viðræður, sem fram færu milli Bandaríkjanna og Íslands um þessi mál. Þetta finnst mér rétt, að komi hér fram, því að það staðfestir fullkomlega það, sem utanrrh. lét hafa eftir sér í sjónvarpinu í gær, að á fundum hans og norska utanrrh. hér í Reykjavík muni varnarmálin ekki bera neitt á góma, heldur verði rædd þar önnur mál, eins og hafréttarráðstefnan, öryggismálaráðstefnan og önnur mál, sem nú eru efst á baugi í samskiptum landanna. Mér finnst rétt í sambandi við þetta að láta það koma fram, að við Íslendingar metum mikils þá afstöðu norska forsrh. og norska utanrrh., - þó að þeir hafi að sjálfsögðu sínar skoðanir á varnarmálum, - að þeir ætli ekki að blanda sér neitt inn í þær viðræður, sem fram fara á milli Íslendinga og Bandaríkjanna um þessi mál, og þeir árétta það, að það sé Íslendinga einna að ráða fram úr þessum málum. Hér hefur nokkuð borið á góma, vegna hvers sú orðsending hefur ekki verið birt, sem norska stjórnin sendi íslensku ríkisstj. í sept. s.l. um þessi mál. Það hefur verið farið fram á það, - ég hygg af fulltrúum Sjálfstfl. í utanrmn., - að þessi orðsending yrði birt. Utanrrh. hefur sérstaklega kynnt sér það, að ekkert er til fyrirstöðu af okkar hálfu, að hún verði gerð opinber. En að sjálfsögðu þótti rétt að bera það undir norsku stjórnina, hvort hún teldi rétt fyrir sitt leyti, að þessi orðsending yrði birt, en það svar hefur komið frá norsku stjórninni, að hún óski helst ekki eftir því, að eftir því verði gengið, að orðsendingin verði birt, og að sjálfsögðu er rétt af okkur Íslendingum að taka tillit til þess.



Herra forseti. Ég verð að segja, að það hryggir mig nokkuð, að hæstv. fjmrh., sem hér varð fyrir svörum í upphafi, er nú horfinn af vettvangi, annars hefði hann e.t.v. getað svarað ítrekaðri spurningu minni, sem sérstakt tilefni gefst til að bera fram, eftir að við höfum hlustað á ræðu hæstv. sjútvrh. Annar hæstv. ráðh. sagði, að ræða mín hefði verið svo yfirgripsmikil, að það væri erfitt að fara í einstök atriði hennar. Ástæðan til þess, að ræða mín kann að hafa virst vera yfirgripsmikil, var einfaldlega sú, að ég tók inn í þessa ræðu ágrip af þeim fréttum, sem fluttar voru í fjölmiðlum ríkisins í gær. Það var vegna þess, að ég bjóst við, að hér væru margir hv. þm., sem e.t.v. hefðu ekki heyrt þessar fréttir, og nauðsynlegt var að rekja þær að nokkru til þess að undirbyggja þær spurningar, sem ég hafði hugsað mér að bera fram. Og það, hversu hæstv. sjútvrh. virtist ræða mín afskaplega undarleg, stafar af því einu, að þessar fréttir, sem ég byggi ræðu mína á, voru ákaflega undarlegar. Og vegna þess, hve þessar fréttir voru undarlegar, sá ég ástæðu til að fá orðið hér utan dagskrár til þess að fá skýringar á afstöðu ríkisstj. til þess, sem fram fór í Norðurlandaráði í gær. Hæstv. ráðh. fannst ekkert sérstakt tilefni til þess að láta sér detta í hug, að utanrrn. hefði að tilmælum utanrrh. séð ástæðu til þess að afla eintaka af þessum ræðum. En ég ítreka þá skoðun mína, að mér finnst fyllsta ástæða til þess, þegar fjallað er um svo viðkvæm mál sem öryggismál Íslands og íslenskur ráðh. setur fram sjónarmið, sem fjölmiðlafregnir segja, að íslenska ríkisstj. sé ekki sammála um. Sé ég ekki annað en það sé beinlínis verkefni utanrrh. að afla sér þeirra gagna sem fyrst, sem hann getur byggt sínar athuganir á, og þá því heldur, þegar það er upplýst, að hæstv. sjútvrh. á eintak af þessari ræðu, annaðhvort hér í tösku sinni eða einhvers staðar annars staðar. - Ég sé, að hæstv. ráðh. hristir höfuðið, svo að væntanlega er þetta frumritið, sem hæstv. ráðh. Magnús Kjartansson hefur haft með sér til Norðurlandaráðs og ekki til eintak af þessari frægu ræðu hér heima. - En spurning í tilefni af þessu er einfaldlega sú: Sá ríkisstj. þessa ræðu, eða sá hún hana ekki? Eða var þarna um að ræða leyndarplagg fyrir ráðh. Alþb.? Hæstv. sjútvrh. talaði um, að ég hefði gert hér að umræðuefni ræðu, sem ég hefði ekki heyrt, ekki séð, aðeins byggt upplýsingar á skotspónafregnum. Eru það skotspónafregnir, sem Ríkisútvarpið og sjónvarpið flytja frásagnir af, bæði í sérstökum fréttaauka beint frá Stokkhólmi og í almennum fréttatíma? Ég get ekki séð annað en að það séu þær fregnir, sem eru taldar fullgóðar fyrir allan landslýð. Ef maður eftir öllum opinberum leiðum, bæði gegnum utanrrn. og hjá fjölmiðlum, reynir að afla sér þeirra umr. orðrétt, sem fregnirnar eru byggðar á, og þær tilraunir takast ekki, þá liggja fyrir allar þær upplýsingar, sem hægt er að ætlast til með nokkurri sanngirni, að menn hafi í dag um þetta mál, - þeir, sem ekki hafa notið þess sérstaka trúnaðar, sem hæstv. sjútvrh. hefur notið og e.t.v. ríkisstj. að öðru leyti. Um það er ómögulegt að fá svör, að því er virðist. Ég skil út af fyrir sig, að hæstv. fjmrh. færist undan því að fara að ræða um utanríkismál landsins í einstökum atriðum, enda vakti það alls ekki fyrir mér. Það var aðeins að fá að vita þetta: Eru ummæli Magnúsar Kjartanssonar uppi höfð með samþykki og vitund ríkisstj. eða ekki? Þessu ætti hver ráðh. að geta gefið svar við. Það hneykslaði hæstv. sjútvrh., að ég teldi það varpa ljósi á ástandið innan ríkisstj., hve mismunandi fregnir bárust af því umræðuefni, sem ætti að vera á dagskrá utanrrh. hér á Íslandi í dag. Hann kvað þessa fsp. eða þessa staðhæfingu mína aðeins varpa ljósi á sálarástand þm. Sjálfstfl. Það er rétt. Þessi spurning gerir það, þessi staðhæfing mín gerir það vissulega, því að ég efast um, að þm. Sjálfstfl. og margir aðrir þm., bæði í Alþfl. og öðrum flokkum þingsins, þessir þm. hafi varla af öðru meiri áhyggjur þessa dagana en því, hvernig öryggismálum landsins virðist vera komið í höndum þeirrar ríkisstj., sem hér situr að völdum. Hæstv. ráðh. sagðist geta tekið undir hvert orð, sem hann las í ræðunni góðu eftir flokksbróður sinn, Magnús Kjartansson, og honum þótti hið mesta hneyksli, að norska ríkisstj. væri annarrar skoðunar í einhverjum einstökum atriðum utanríkismála heldur en íslenska ríkisstj., eins og hún setti sín sjónarmið fram í sínum málefnasamningi, sem var óglöggur mjög. Auðvitað getur íslenska ríkisstj. ekki ætlast til þess, að hver einasta ríkisstj. á Norðurlöndum sé sammála þeim sjónarmiðum, sem hún, vinstri stjórn á Íslandi, eins og hún er saman sett, setur fram í öllum utanríkismálum. Geri ég ekki ráð fyrir, að nokkrum manni detti það í hug. Hv. formaður utanrmn., 4. þm. Reykv., gaf hér ýmsar upplýsingar úr norska Arbeiderbladet og sagði frá viðtölum þar við norska utanrrh., þar sem hann skýrir frá því, að hann muni ekki nota för sína til Íslands til þess að blanda sér í íslensk-bandaríska samninginn. Þó ekki væri. Hverjum hefur dottið í hug, að norski utanrrh. ætlaði sér að fara að blanda sér í samninga Íslands við önnur ríki? Þetta hrekur alls ekki það, sem sjónvarpið sagði um umræðuefni hæstv. utanrrh., Einars Ágústssonar, og hins norska utanrrh., vegna þess að það er munur á því, hvort ráðh. annars ríkis er að blanda sér í samningaviðræður hins við þriðja ríkið eða hvort þeir ræða mikilvæg mál sín á milli. Þetta er tvennt ólíkt. Hv. 4. þm. Reykv. minntist hér á ummæli - Trygve Brattelis, að vitanlega væru þessi mál ákvörðunarefni Íslendinga einna. Það hefur alltaf legið ljóst fyrir. Það lá líka ljóst fyrir, þegar bréfið kom frá Korvald-stjórninni norsku, að svo væri, þó að norska ríkisstj. tjáði þar sín sjónarmið. Hv. 10. þm. Reykv. sagði í ræðu sinni, að það væri sannarlega tími til þess kominn, að birt væri þetta margumrædda norska bréf. En ég verð að segja, að miðað við þær litlu upplýsingar, ég vil segja miðað við það, að engar upplýsingar hefur verið hægt að fá fram frá ráðh. úr ríkisstj. Íslands um þetta mál, sem ég hef gert hér að umtalsefni, - þá sýnist mér augljóst, að utanríkismálum Íslands sé stefnt í það óefni í höndum þeirrar stjórnar, sem nú situr að völdum, að það sé fyllilega tími til kominn, að hún segi af sér.



Herra forseti. Það er í rauninni alveg óþarfi að halda þessum umr. miklu lengur áfram. En það voru nokkur atriði, sem mig langaði þó til þess að víkja að. Hv. 12. þm. Reykv., sem var að enda við að tala, sagði, að mér hefði þótt það hið mesta hneyksli, að ríkisstj. Noregs skyldi hafa aðra skoðun á t.d. varnarmálunum hér en íslenska ríkisstj. hefði. Auðvitað hefur mér aldrei dottið í hug að segja þetta. Ég hef satt að segja ekkert við það að athuga, þó að aðrar ríkisstj. hafi sínar skoðanir á ýmsum málum. Það var hitt sem ég taldi aðfinnsluvert, þegar norsk ríkisstj. sér ástæðu til þess að fara að senda skriflega orðsendingu til íslensku ríkisstj. og leggja þar mikla áherslu á og mæla með allt annarri stefnu í tilteknu innanríkismáli Íslendinga heldur en íslenska ríkisstj. hefur lýst yfir sem sinni stefnu. Það er þetta atriði, sem sker úr um það, að ég tel fyrir mitt leyti, að þetta eigi ekki við og það sé rétt, sem kom fram í ræðu Magnúsar Kjartanssonar, að slíkt sem þetta auki ekki á gott samstarf þjóða í milli. Mér hefur hvorki dottið í hug að ráðast á norsku ríkisstj, né aðra fyrir það, þó að þær hefðu allt aðra skoðun á þessu en við ýmsir höfum hér á landi. Hv. 12. þm. Reykv. spurði enn einu sinni um það, hvort ríkisstj. hefði séð ræðu Magnúsar Kjartanssonar, áður en hún hafi verið flutt, eða hvort hér hafi verið um leyniplagg að ræða. Ég get svarað því alveg strax. Ríkisstj. sá ekki þessa ræðu, hún var ekki flutt í nafni ríkisstj. Það var Magnús Kjartansson, sem flutti þessa ræðu. Og það er alveg nýtt, sem kemur fram í þessum umr., að þannig er talað hér af fulltrúum Sjálfstfl., að þeir virðast álita, að sá háttur hafi verið hafður á, að ef íslenskur ráðh. eða fulltrúi í Norðurlandaráði haldi þar ræðu, þá sé búið að ritskoða hana af ríkisstj. Má ég spyrja: Var sá háttur hafður á í tíð fyrrv. ríkisstj., viðreisnarstj., að þeir Alþfl.menn, sem mættu á þingi Norðurlandaráðs, fengju ekki að halda þar ræðu, nema Sjálfstfl. væri búinn að ritskoða hana fyrst? Var þessi háttur hafður á? Og er það þetta, sem hv. 12. þm. Reykv. er að óska eftir, að fulltrúar Íslands, t.d. á fundum Norðurlandaráðs, megi ekki tala, nema sé búið að samþykkja, hvað þeir megi segja?  Það var býsna athyglisvert, að það kom hér fram hjá einum fulltrúa Sjálfstfl., sem hér talaði, Ellert B. Schram, að hann sagði, sem auðvitað er rétt, - hann sagði: Allir Íslendingar hörmuðu þessa afstöðu Norðurlandaþjóðanna til landhelgismálsins okkar. - Og hann bætti reyndar við í tilefni af því, sem ég hef sagt hér: Jafnvel forhertir sjálfstæðismenn hörmuðu þetta líka. Var það þá einhver dauðasynd af Magnúsi Kjartanssyni að taka það fram í almennum umr. á Norðurlandaráðsfundi, að við Íslendingar hörmuðum þessa afstöðu, að þeir skyldu ekki sjá sér fært að styðja okkur í þessu máli? Vitanlega gátu þeir haft sína afstöðu. En við höfum líka leyfi til að láta þá vita um það, hvert okkar viðhorf var til þessa. Við þurfum ekki að fara í neinar felur með það. Satt að segja man ég ekki betur en að forsrh. okkar hafi vikið að þessu á mjög athyglisverðan hátt á næsta fundi Norðurlandaráðs á undan, þar sem hann sagðist ekki vilja draga neina dul á það; að Íslendingar hörmuðu afstöðu Norðurlandanna til þessa þýðingarmikla máls okkar. Það er nú eins og allajafna áður, að það er í rauninni ekki mikil þörf á að svara því, sem hér kemur fram í umr. frá hv. 10. þm. Reykv., Pétri Sigurðssyni. Orðbragðið er af þeirri tegund, að það hefði einhverjum þótt nóg um, og m.a. hefði það einhvern tíma verið tilefni til þess að segja, að það væri talað allóvirðulega um jafnvel forsrh. sumra Norðurlanda, sumt af því, sem fauk úr munni þessa hv. þm., m.a. um forsrh. Svía. Það skiptir vitanlega engu máli í þessum efnum, þegar vikið er að ummælum íslenskra aðila á fundi Norðurlandaráðs varðandi afstöðu ríkisstj. á Norðurlöndum til okkar landhelgismáls, hver var afstaða Rússa. Þetta er bara að blása eitthvað út í bláinn. Það er rétt, afstaða þessara ríkisstj. á Norðurlöndum var afskaplega svipuð og afstaða Rússa. Hvorir tveggja viðurkenndu okkar landhelgismörk í reynd, brutu ekki okkar 50 mílna reglu. En frá þeim var ekki að fá nokkra minnstu viðurkenningu. - Eða þá að ætla að réttlæta allt það, sem gerst hefur í þessum málum með því, að sjálfstæðismenn hafi flutt till. um 200 mílur. Engar 200 mílur, ekki einu sinni tvisvar sinnum 200 mílur, geta réttlætt ýmislegt af því, sem sjálfstæðismenn sögðu og gerðu, á meðan áreynslan var mest í landhelgismálinu, hversu oft sem hv. 10. þm. Reykv. reynir að segja eitthvað slíkt. Hv. 12. þm. Reykv. sagðist ekki hafa byggt fréttir sínar hér á neinum hlaupafréttum um það, hvað gerst hefði á fundi Norðurlandaráðs. En þessi hv. þm. sagði hér miklu meira en það, sem kom fram um málið í ríkisútvarpinu. Þessi hv. þm. sagði í sinni ræðu, að iðnrh. hefði ráðist að ríkisstjórnum annarra Norðurlanda, og sagði enn fremur, að hann hefði borið svik á ríkisstjórnir þeirra í sambandi við okkar landhelgismál. Ekkert af þessu stóð í fréttinni í Ríkisútvarpinu. Hér var aðeins um fullyrðingar þessa hv. þm. að ræða um ræðu, sem þm. hafði ekki séð og ekki lesið, og auk þess var hér rokið upp utan dagskrár til þess að vega að fjarstöddum þm. Myndarskapurinn var nú ekki meiri en þetta. Auðvitað mun gefast tími til að ræða þetta mál miklu nánar síðar, þegar m.a. þessi ræða liggur fyrir. En það er ekki ástæða til þess, úr því sem komið er, að hafa um þetta fleiri orð hér utan dagskrár.



Herra forseti. Ég geri ekki ráð fyrir, að ég þurfi langan tíma, en ég vildi byrja á því að svara fsp. hæstv. sjútvrh., og það er þó virðingarvert, að hann gefur sér tíma til að vera hér í hv. d., einn af sjö ráðh. Þessi hæstv. ráðh. er viðurkenndur fyrir dugnað og að láta sig ekki vanta á skrifstofunni og ekki heldur hér í þinginu, nema sérstaklega standi á, og hér væri vitanlega alls ekki fundarfært í dag, ef þessi hæstv, ráðh. væri ekki viðstaddur. Það væri a.m.k. ekki unnt að ræða svo mikilvæg mál sem þessi, ef enginn ráðh. væri hér staddur. Hæstv. ráðh. spurði að því, hvernig það hefði verið í fyrrv. ríkisstj., hvort Alþfl: menn hefðu ekki mátt tala á fundum Norðurlandaráðs nema með leyfi eða eftir að samkomulag hafði verið gert um það í ríkisstj. Það var vitanlega alls ekki þannig um almenn mál. En um mikilvæg stefnumál eins og utanríkismál var samstaða í fyrrv. ríkisstj. Það var samstaða um mikilvægustu mál, og það var oft, sem ræður hæstv. ráðh., sem þeir ætluðu að flytja á erlendum vettvangi, voru skrifaðar og sendar hinum ráðh. til yfirlestrar, áður en farið var á alþjóðlegar ráðstefnur eða fundi. Þannig var það í mikilvægum stefnumálum, en alls ekki í almennum málum. Þetta vildi ég segja hæstv. ráðh. til leiðbeiningar, ef hann gæti notfært sér það í þeirri ríkisstj., sem hann nú situr í. En ég geri alls ekki ráð fyrir því, að það sé mögulegt, og alls ekki í varnarmálum Íslands, því að í ríkisstj, er engin samstaða og litlar líkur til, að nokkur samstaða náist á milli núv. stjórnarflokka í þessu mikilvægasta máli þjóðarinnar. Við vitum, hvernig þessum málum er varið. Hv. Alþb: menn vilja engar varnir. Þeir vilja varnarlaust land, og er það alveg óskiljanlegt. Ekki dettur mér í hug að ætla, að Alþb.- menn vilji Íslandi illt. Mér dettur ekki í hug að ætla það. En hvernig stendur á því, að þeir eru svona blindir, þar sem Ísland hefur þá legu á hnettinum, sem það hefur, að þeir skuli keppa að því að gera landið varnarlaust í þessum kalda og grimma heimi, sem við búum í? Einnig eru menn að reyna að blekkja sig á að halda því fram, að það séu friðartímar í heiminum, þótt það sé vitað og ljóst, að ekki aðeins stórveldin, heldur flestar aðrar þjóðir vígbúast af kappi. Alltaf er einhvers staðar verið að berjast á jarðkringlunni og engin leið að segja um, hvenær logar upp úr. Það hefur oft verið talað um friðartíma, og það hafa verið haldnar skálaræður í tilefni af friðartímum fáum dögum áður en styrjaldir hafa skollið á. Ísland má ekki vera varnarlaust. Við erum sjálfstæð þjóð, og við þurfum varnir. Við höfum ekki neinn innlendan her. Við höfum ekki afl til þess og höfum ekki óskað eftir því að stofna innlendan her. En nágrannaþjóðir okkar, Norðmenn, Danir, Svíar og aðrar Vestur-Evrópuþjóðir verja miklum fjármunum til landvarna. Norðmenn t.d. verja stórum hluta af sínum þjóðartekjum til landvarna. Við Íslendingar höfum gert samning um varnarstöðina í Keflavík og enginn vafi er á því, að stór meiri hluti Íslendinga vill hafa varnir á meðan viðhorfið til heimsmálanna er eins og það er í dag. Aftur á móti vill enginn Íslendingur hafa hér her um aldur og ævi. Allir Íslendingar óska eftir því, að þeir tímar komi sem allra fyrst, að þjóðirnar hætti að hervæðast, að alþjóðasamningar verði gerðir um afvopnun og takist að eyða tortryggni og hernaði þjóða í milli. Þegar þeir tímar koma, getum við látið varnarliðið fara. Ræða hæstv. iðnrh. á Norðurlandaráðsfundinum hefur orðið að umtalsefni hér í hv. d. í dag. Það er ekkert óeðlilegt, þótt það sé rætt hér í dag, að hæstv. ráðh. talaði bæði um varnarmálin og landhelgismálið eins og hann gerði. Norðurlandaþjóðirnar eru að mörgu leyti í sama báti og við Íslendingar í varnarmálum. Árás á Ísland er einnig árás á Norðurlöndin, og árás á Norðurlöndin er einnig árás á Ísland. Þess vegna er eðlilegt, að það sé nokkur samstaða á milli frænda okkar Norðmanna og Íslendinga. Orðsending sú, sem íslenska ríkisstj. fékk frá norsku ríkisstj. á s.l. hausti, hefur verið gerð hér að umtalsefni. Þessi orðsending hefur ekki verið birt. Og það hefur verið sagt, að með þessum orðsendingaskiptum hafi Norðmenn jafnvel ætlað sér að blanda sér í íslensk mál. Það er alger misskilningur. Norðmenn hafa alltaf tekið fram, að þeim detti ekki í hug að blanda sér í íslensk málefni. Hins vegar létu þeir íslensku ríkisstj. vita, hvaða augum þeir litu á þessi mál. hvaða augum þeir líta á það, ef Ísland verður gert varnarlaust og Keflavíkurstöðin verður lögð niður. Nú spyr ég: Var ekki norsku ríkisstj. frjálst að gera þetta? Er það tiltökumál, þótt norska ríkisstj. vildi láta íslensku ríkisstj. vita, hvaða augum hún lítur á þessi mál? Það er langt frá því, að norska stjórnin hafi ætlað sér að blanda sér í það, hvað íslenska ríkisstj. gerði, þrátt fyrir þetta. Og ég vil taka undir það, sem hér var sagt áðan, að það er vitanlega nauðsynlegt að birta þessa orðsendingu almenningi á Íslandi, úr því að farið er að tala um hana í þeim tón eins og Norðmenn hafi ætlað að fara að blanda sér í íslensk málefni. Ég trúi því ekki, að Norðmenn hafi nokkuð á móti því, að þessi orðsending verði birt. Ég tel. að það sé alveg nauðsynlegt, að það verði gert. Hæstv. forsrh. talaði á Norðurlandaráðsfundinum, eftir að iðnrh. hafði haldið sína ræðu. Hann sá ástæðu til þess að mótmæla því, sem Gylfi Þ. Gíslason hélt fram, að meiri hl. Framsfl. vildi hafa varnir. Ég geri ráð fyrir, að það sé erfitt að sanna það í dag, en víst er, að margir framsóknarmenn hafa tekið vel undir undirskriftasöfnunina um varið land. Ég þekki hóp af framsóknarmönnum, sem vilja ekkert siður varið land en sjálfstæðismenn. Og ég hef sagt, að þetta væru hinir gætnari og ábyrgari framsóknarmenn. Ég hef stundum sagt, að þetta væri betri helmingurinn. Það er ekkert skrýtið, þótt hv. þm. Jónas Árnason brosi, þegar þannig er komist að orði. En hvað sem því líður, þá er það alveg öruggt, að mikill hluti framsóknarmanna er á sama máli og við sjálfstæðismenn og flestir Alþfl.-menn í varnarmálunum. En landhelgismálið hefur einnig borið hér á góma. Hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan, - vitanlega meinti hann það ekki, - að við sjálfstæðismenn hefðum stundum komið illa fram í landhelgismálinu. Hann gaf það hér í skyn í dag, að við hefðum verið dragbítar á því og ekki viljað ganga eins langt og hæstv, ríkisstj. gerði. Þetta stangast vitanlega algerlega á við allar staðreyndir. Og þeir, sem vilja lesa sér til í því máli, bæði í þskj. og annars staðar, geta sannfært sig um það, hvaða afstöðu sjálfstæðismenn hafa fyrr og síðar haft í landhelgismálinu. Og nú er svo komið, að það eru tiltölulega fáir, sem tala um, að það sé nokkurt takmark í sjálfu sér að fá 50 mílurnar viðurkenndar. Nú eru það 200 mílur, sem allir tala umi, og það er takmarkið nú. Kannske er það ekki endanlegt takmark, en það er það takmark, sem við nú keppum að og munum fá. Á Hafréttarráðstefnunni verður ekki rætt um 50 mílur, það verður rætt um 200 mílur, og meiri hl. þjóðanna, sem mæta þar, er á þeirri skoðun, að það eigi að taka 200 mílna landhelgi. Jafnvel Bretar eru farnir að tala um 200 mílur sem hagsmunamál fyrir sig. Og þá held ég, að við ættum að hætta að tala um 50 mílna landhelgi. Sannleikurinn er sá, að það var vitanlega áfangi út af fyrir sig, meðan ekki var tímabært að tala um að ganga lengra, að fá 50 mílur. En enn sem komið er hefur ríkisstj. ekki yfir neinu að státa í því efni. Ég held, að við ættum ekki að vera að brigsla hver öðrum um viljaleysi eða áhugaleysi í landhelgismálinu. Ég vil vænta þess, að við hér á hv. Alþ. verðum öll sammála um 200 mílur og enginn hv. þm. verði þeirrar skoðunar, að hann verði stimplaður sem dragbítur í því máli. Herra forseti. Það var víst ekki ætlast til þess, að ég talaði lengi. En ég vil aðeins endurtaka það, að ég tel eðlilegt, að þessi mál komi til umr. hér í hv. Alþ., þegar farið er að ræða þau á erlendum vettvangi, á Norðurlandaráðsþingi. En það er vitanlega miklu verri aðstaða að ræða málin, þegar allir hæstv. ráðh. eru fjarverandi nema hæstv. sjútvrh. einn, sem hefur tekið að sér að halda hér uppi vörnum fyrir varasama málsmeðferð á Norðurlandaráðsþingi.



Herra forseti. Aðalerindi mitt hingað í ræðustól er að leiðrétta þau furðulegu ummæli, sem hæstv. ráðh. hafði út af mínum orðum um það, að ég hafi ráðist óviðurkvæmilega að forsrh. Svíþjóðar. Í þessu er mikill misskilningur fólginn, og vænti ég þess, að hann láti jafnskjótt og Stefán Jónsson samþm. hans fyrrv. lét taka upp orð sín af segulbandi hér hjá þingritara, þá láti hann fletta upp á mínum orðum til þess að sannfæra sig um, að það, sem í mínum orðum segir, er ekki annað en það, að ég er að finna að hræðslu þeirra Íslendinga, sem hafa farið með íslensk utanríkismál eða fóru alla vega með þau fyrstu missirin, eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum. En þá mátti ekkert gera og ekkert framkvæma öðruvísi en það félli sérstaklega í geð þeirra vinstri sósfalista, sem ráða ríkjum í Svíþjóð og hafa þar farið með stefnu í utanríkismálum á undanförnum árum. Get ég fundið þessum orðum mínum margt til sönnunar. Ég skal taka til greina það, sem forseti d. segir, og ekki vera langorður. Þó get ég ekki varist því vegna orða hæstv. ráðh. að benda á þær andstæður, sem koma fram í ræðu hans, þegar hann leggur það okkur til lasts, sjálfstæðismönnum, að við teljum eðlilegt, - og það geri ég persónulega, - að þegar ábyrgir aðilar eða sendinefndir, sem koma fram í nafni Íslands á erlendum vettvangi, tjá sig þar, sé búið að ræða nokkuð um á milli samstarfsmanna og flokka, að ég tali nú ekki um innan ríkisstj., hvað eigi að segja á slíkum ráðstefnum. Ég minnist þess, þegar alvarlega var farið af stað á alþjóðavettvangi með kröfuna um útfærslu á okkar landhelgi, um landgrunnið allt, sem var í utanrrh: tíð Emils Jónssonar, - ég tala opinberlega, ekki allt, sem var búið að vinna á bak við tjöldin þá, - en það var á Evrópuráðsþinginu í Strasbourg veturinn 1970. Það var sérstök ráðstefna, sem þar var haldin til þess að ræða um hafbotnsmálin í beinu framhaldi af því, sem þá hafði verið ákveðið á þingi Sameinuðu þjóðanna. Þá ræddum við, sem vorum valdir til þeirrar farar, - við vorum valdir til þess þrír, frá Sjálfstfl., Alþfl. og Framsfl., - við ræddum þetta að sjálfsögðu við utanrrh. þáv., Emil Jónsson. Og bann sagði við okkur: Það skal ekkert til sparað. Þið náið þeim árangri, sem þið þurfið að gera. - Við vorum sammála um það, ég og fulltrúi Alþfl., sem þá var Bragi Sigurjónsson, að fela fulltrúa Framsfl., þáv. þm., Helga Bergs bankastjóra, að mæla því máli, sam við þurftum að láta mæla fyrir málstað íslensku þjóðarinnar á þessu þingi Evrópuþjóðanna. Okkur kom ekki til hugar að vera að koma þar fram sem einstaklingar með einhverja þurrabúðarpólitík Alþb. héðan heiman af Íslandi og flytja á vettvangi þjóða Evrópu. Slíkt á ekki við. Þeir menn eru best geymdir heima. Eða það ætti að senda þá með flugvél og láta þá annað en til Stokkhólms, sbr. meðferðina á Solzhenitsyn. Það hefði verið nær að láta Magnús Kjartansson fara í þveröfuga átt, láta hann ekki hafa viðkomu í Stokkhólmi, en halda áfram austur um. Ég skal taka undir þau orð, sem hv. 1. þm. Sunnl. viðhafði þess efnis, að auðvitað ber að þakka hæstv. sjútvrh. það að mæta hér og vera til viðtals í þinginu á auglýstum fundartíma þingsins, enda er ekki verið að fárast út í hann sem slíkan. Ég skal fúslega taka undir það, að hann er einn þeirra ráðh., sem hvað best mæta hér, og er alltaf reiðubúinn, eins og hann hefur margboðið, að ræða við þm. um ein og önnur málefni. En það breytir ekki hinu, að það hlýtur að vera gagnrýnisvert gagnvart öðrum ráðh., sem ekki mæta hér dögum saman og leyfa sér, þegar slík mál eru á dagskrá og eru boðuð, jafnvel þótt utan dagskrár séu, að halda því fram, að þeir megi ekki vera að því að mæta hér niðri í þingi. Bersýnilegast er auðvitað dæmið, sem kemur fram í orðum hæstv. fjmrh., þegar hann svaraði fyrir hönd hæstv. utanrrh í byrjun fundar. Hann virtist ekki hafa hugmynd um, að það væri þing Norðurlandaráðs í dag eða í gær, það standi yfir, því að hann vissi ekkert, hvað þar hafði skeð. Auðvitað ber að hafa afsakaðan hæstv. félmrh., sem allir vita, að stendum nú í erfiðu samningastappi og hefur verið þar nætur og daga upp á síðkastið. Það skal a.m.k. ekki vera mitt að ráðast að honum fyrir það. En að lokum vil ég aðeins koma að því, sem hæstv. sjútvrh. sagði í sambandi við afstöðu okkar sjálfstæðismanna í landhelgismálinu. Hann sagði, að jafnvel ekki tvisvar sinnum 200 mílur mundu bæta fyrir okkar aðgerðir þar, - reikna ég með, að hann hafi átt við baráttu fyrir 50 mílunum. Sú saga verður skoðuð nánar, áður en yfir lýkur, hver þáttur Lúðvíks Jósepssonar hefur verið í að ná fram stækkaðri landhelgi fyrir okkar þjóð og hvort það hafi verið endilega skynsamlegasta leiðin, sem hann vildi og þeir flokkar, sem styðja núv. ríkisstj., að nota það sem beina kosningabeitu að segja 50 mílur og ekkert annað en 50 mílur og 50 mílur á þessum ákveðna degi, sem þeir völdu. Við skulum láta það liggja milli hluta nú, enda erum við allir sammála um það, og við samþykktum það, sem í stjórnarandstöðunni erum, að ganga með þeim til þessa leiks, vegna þess að við vildum láta þjóðina vera sammála út á við í málinu. En hitt er öllu einkennilegra, þegar hæstv. sjútvrh, telur það hreinan hégóma, þegar verið er að ræða um 200 mílurnar. Hann veit þó vel, hvaða stefnu þetta mál hefur tekið síðustu missirin hjá þeirri nefnd Sameinuðu þjóðanna, sem er að undirbúa Hafréttarráðstefnuna, sem mun byrja að hausti. Hann veit líka vel, hvaða þjóð hafi forustu um það þar að fara í 200 mílurnar, en það eru einmitt Norðmenn. Máske hefðum við getað náð meiri samstöðu með þeim, ef við hefðum rætt við þá á fyrra stigi um það. En ég veit ekki til þess, að væntanlegur friðarverðlaunahafi Nóbels, hæstv, sjútvrh., fyrir sínar sérstöku tilraunir að ná friði í þorskastríðinu, hafi beitt sér fyrir þessu. Herra forseti. Ég skal láta máli mínu lokið. En ég endurtek það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að ég tek heils hugar undir þær fsp., sem komu fram hjá hv. 12. þm. Reykv., og ég satt að segja líð önn fyrir hæstv. ríkisstj., að það skuli ekki hafa verið hér aðrir menn, sem betur hafa unnið að þessum málum, til þess að svara þeim spurningum, sem lagðar hafa verið fyrir hæstv. ráðh. Sá, sem maður hélt, að hefði vitsmuni, hljóp burt. Maðurinn, sem las ræðuna og á sjálfsagt afrit af henni heima hjá sér, getur ekkert sagt um, hvernig hún sé eða hvað þurfi sérstaklega að taka fram eða svara fyrir af hendi þess, sem flutti hana, hæstv. iðnrh., Magnúsar Kjartanssonar.



Herra forseti. Ég hefði haldið, að hæstv. sjútvrh. ætti í dag fullt í fangi með að útskýra fyrir þjóðinni þá stjórnarstefnu í sjávarútvegsmálum, sem kemur fram í því, að loðnu er dælt í sjóinn fyrir utan hafnarmynnið á verstöðvum hér í nágrenninu. Ég held, að það geti varla verið til þyngri dómur um stefnu og stjórn sjávarútvegsmála en það, að sjómennirnir þurfa að dæla aflanum aftur beint í sjóinn. En það hefur gerst enn sem oft fyrr, að hæstv. iðnrh. hefur skotið félaga sínum ref fyrir rass og raunar bjargað honum frá hinu vandamálinu hvað daginn í dag snertir a.m.k., með þeirri ræðu, sem hann hefur flutt á þingi Norðurlandaráðs. Nú ætla ég ekki að taka þátt í ítarlegum umr. um þessa ræðu af þeirri einföldu ástæðu, að við höfum ekki séð texta ræðunnar ennþá og ekki séð texta af ræðum hæstv. forsrh., formanns Alþfl. eða annarra þingfulltrúa, sem töluðu í tilefni af ræðu Magnúsar Kjartanssonar, hæstv. iðnrh. Af þeim lauslegu fréttum, sem við höfum haft, er þó augljóst, að iðnrh. hefur flutt meiri háttar ræðu um utanríkismál, sem hefur vakið stórfellda athygli um mörg lönd. Í öðru lagi, að forsrh. var viðstaddur, þar sem þessi ræða var flutt. Hún virtist koma algerlega flatt upp á hann, og hann varð að standa upp. Ég vil ekki fullyrða, að hann hafi beinlínis andmælt ræðu iðnrh., en hann þurfti að gefa skýringar á því, að þar væri a.m.k. ekki talað fyrir alla ríkisstj. Það þarf ekki meiri fréttir en þetta til að sjá, að á alþjóðlegum vettvangi hefur gerst það hneyksli, að þar er valinn staður og tími til þess að auglýsa, að núv. ríkisstj, hefur enga stefnu í utanríkismálum. Þar ríkir algert ósamkomulag og stefnuleysi. Í öðru lagi kom í ljós, að innan þessarar ríkisstj. ríkja ekki einu sinni venjulegir mannasiðir, þegar forsrh. verður undrandi að standa upp til að gefa fulltrúum allra Norðurlandanna skýringu á ræðu, sem hæstv. iðnrh. hefur sýnilega legið yfir að semja, því að hann mun hafa dvalist utanlands í viku eða meira. Það er augljóst, að hér er um stórfellt hneyksli í íslenskum utanríkismálum að ræða, sem hlýtur að draga dilk á eftir sér, fyrst og fremst innan ríkisstj., og hlýtur að koma til nánari umr. hér á Alþ., þegar við fáum orðréttan texta af því, sem sagt var. Það hefur verið dregið inn í þessar umr., að Norðurlöndin hafi ekki veitt okkur nægilegan stuðning í landhelgismálunum. Þetta er ekki nýtt mál. Fyrir sum Norðurlandanna er þetta erfitt mál, af því að þau búa við allt aðrar aðstæður en við. Ef Svíar ættu að fá 50, ég tala nú ekki um 200 mílna landhelgi, þá mundi hún ná langt inn í Austur-Þýskaland, Pólland, Sovétríkin og Finnland, svo að menn hljóta að sjá, að aðstaðan er þar nokkuð önnur. En ég vil undirstrika það mjög, að Norðmenn hafa fylgt þeirri stefnu að styðja 200 mílna hugmyndina á alþjóðlegum vettvangi, þar sem fjallað hefur verið um landhelgismálið. Undanfarin missiri, hefur verið náið samband milli Íslendinga, Norðmanna, Suður- Ameríkuþjóðanna, Afríku- og Asíuþjóða um þessi efni. Norðmenn og Íslendingar eru kjarni í svokölluðum fimmtudagsklúbbi, þar sem baráttan í þessum efnum er mótuð frá viku til viku innan Sameinuðu þjóðanna, og það er því ekki ástæða til þess að ráðast á þá fyrir neitt annað en það, að þeir skyldu ekki senda norska flotann til orrustu við þann breska með okkur. En um þetta gefst sjálfsagt færi til þess að ræða frekar, ef ræða iðnrh. hefur gefið tilefni til þess, eins og ætla má af lauslegum fréttum af henni. Ég vil ítreka það, að ég tel þetta vera mjög alvarlegt mál, ekki aðeins innan ríkisstj., heldur einnig fyrir Alþ., og að það þurfi sannarlega að taka til athugunar, hvernig vinnubrögð okkar eiga að vera í utanríkismálum í framtíðinni, eftir það, sem gerst hefur nú um helgina.



Herra forseti. Það er nú kominn nýr þáttur í málið. Hér var að ljúka ræðu hv. 8. landsk. þm, og sagði, að hann héldi, að ég hefði átt að hafa annað að gera en að ræða um það mál, sem hér hefur verið rætt um nú, þar sem ég hefði þurft að verja þá stefnu ríkisstj. í sjávarútvegsmálum, sem miðaði að því að dæla loðnu aftur í sjóinn. Þetta var heldur smekklegt hjá hv. þm. Hann heldur því fram, að það sé stefna núv. ríkisstj. í sjávarútvegsmálum, að sjómenn veiði loðnu og dæli henni aftur í sjóinn. Svona var málflutningur þessa hv. þm. En það hefur komið fyrir oftar en einu sinni og í tíð margra ríkisstj., að til þess hafi borið, að sjómenn hafi ekki getað komið afla sínum í verð og þurft að henda honum. Það þekkja þeir, sem eitthvað þekkja til sjávarútvegsmála. En það er sennilega of mikið að gera kröfu til þess, að þessi hv. þm. flokkist undir það. En vitanlega er það svo í þeim tilfellum, sem það kemur fyrir, að sjómenn neyðast til þess að kasta afla sínum aftur, að það er ekki gert vegna þess, að þeir vilji það. Þau atvik hefur þá borið að, að þeir hafa verið hreinlega neyddir til þess. Ríkisstj. hefur ekki neytt neinn til þess, það veit þessi hv. þm. Ríkisstj. hefur þvert á móti greitt fyrir því, eins og hún hefur getað, að þeir gætu losnað við afla sinn. En það er ekki enn á valdi ríkisstj., nema þá að sett séu um það sérstök lög að skylda ákveðna aðila til að kaupa aflann, ef meira aflast en mögulegt er að koma í verð. En sem betur fer hefur nú ekki verið um mikið að ræða í þessum efnum, þó að þetta hafi komið fyrir nú. Það hefur staðið yfir sérstök rannsókn á því, í hve mörgum tilfellum þetta befur átt sér stað og hvernig á því getur staðið, að slíkt kemur fyrir. Mér er satt að segja alveg óskiljanlegt, að það skuli hafa komið fyrir, að litlum bátum, sem hafa aðallega orðið fyrir þessum erfiðleikum, skuli hafa verið neitað um það af verksmiðjum að taka við afla þeirra. Það mál verður auðvitað athugað. En vitanlega er ekki hægt að kenna ríkisstj. um það á neinn hátt. Hún ræður ekki þessum veiðum, hún ræður ekki veðurfari, hún ræður ekki yfir sérstökum skemmdum, sem geta komið í aflann. Hv. þm. gat þess í leiðinni, að hann ætlaði ekki að fara að tala hér um þá ræðu, sem hann hefði hvorki lesið né heyrt. En svo fór hann auðvitað að tala um ræðuna á eftir og sagði, að þessi ræða hefði verið sérstök auglýsing um ósamstöðu ríkisstj. í utanríkismálum, þó að hann væri nýbúinn að segja, að hann vissi ekki, hvað í ræðunni hefði staðið.

Hverjir töluðu?

Hverjir töluðu? Nú, er það eitthvert vitni um það, hvernig samstaðan er í ríkisstj., þó að fleiri en einn tali?

Þegar ráðherrarnir deila.

Ráðherrarnir deildu ekki. Þessi hv. þm. sagðist ekki einu sinni geta haft það eftir, að forsrh. hefði verið að hrekja neitt af því, sem hinn ráðh. hefði sagt, af því að hann vissi það ekki. En þessum hv. þm. þótti það sæmandi að vera með niðrandi orð hér í garð þm., sem er fjarstaddur, segir, að hann hafi legið við í langan tíma að semja ræðu, legið við í fríi erlendis til þess að semja ræðu. Þetta gat hann sagt um þennan þingbróður sinn, þó að búið væri að upplýsa það hér, að þessi margumtalaða ræða hafði verið samin, áður en þm. fór á þennan fund, og ég hafði m.a, lesið ræðuna. En þetta er svona um vopnaburðinn. Það er gripið til að ráðast að fjarstöddum þm. með dylgjur, jafnvel í þeim tilfellum, þegar þm. hefur enga aðstöðu til þess að segja neitt um það mál, sem er til umr. Það er auðvitað alveg rangt, sem þessi hv. þm. lét liggja hér að og hafði komið fram í þessum umr. hjá öðrum; að ræða Magnúsar Kjartanssonar hafi verið þess eðlis, að hann hafi verið sérstaklega að tala um stefnu íslensku ríkisstj. í öryggismálum eða varnarmálum, heldur aðeins það, sem ég hafði sagt hér áður, að hann lét orð um það falla í almennum umr. á þessum fundi, að afskipti á þann hátt, sem komu fram í orðsendingu norsku ríkisstj., væru ekki til þess fallin að efla góða samstöðu á milli Norðurlandanna. Það var þetta, sem hann sagði. Þetta er vitanlega ekki að hefja almennar umr. um öryggismál Íslands. Slíkt er vitanlega hrein fjarstæða. En það breytir auðvitað engu um efni þessa máls, þó að hv. 8. landsk. fullyrði, að hér hafi verið um hneykslismál að ræða af hálfu iðnrh. Fullyrðingar hans í þeim efnum verða teknar álíka alvarlega og þegar hann segir, að það sé stefna íslensku ríkisstj. í sjávarútvegsmálum, að menn hendi afla sínum aftur í sjóinn. Það verður tekið álíka alvarlega. Hvort tveggja er jafn ómerkilegt.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. bar mig hér þeim sökum, að ég hefði ráðist að fjarstöddum þm. Mér er spurn, hvaða þm?

Veit þm. ekki, um hvern hún hefur verið að tala?

Ég hef ekki verið að ráðast að neinum fjarstöddum þm. persónulega. Ég hef rætt hér um hæstv. iðnrh., hv. 7. þm. Reykv., Gylfa Þ. Gíslason, hæstv. forsrh. og síðan þá ráðh., sem hér eru staddir. Ég hef rætt þau orð, sem sagt hefur verið frá í fréttum fjölmiðla ríkisins. Ég hef ekki veist að öðru leyti að hv. þm., sem með þau ummæli fór, sem hér hafa verið gerð að umtalsefni. Ég hef aðeins beint spurningum mínum til þeirra hæstv. ráðh., sem hér hafa verið staddir, um afstöðu þeirra til þessara ummæla. Hins vegar kann að vera, að sá, sem hefur lesið ræðuna, eins og hæstv. sjútvrh., telji hana þess eðlis, að ummæli um hana hljóti að fela í sér einhverja árás efnislega. Ég hef ekki rætt efni þessara ummæla, heldur aðeins það, að þau voru sögð við þetta tækifæri, og hef óskað svara um afstöðu ríkisstj. til þess. Ef hæstv. ráðh. efast um, að það hafi í fréttum fjölmiðla verið talin árás á hinar Norðurlandaþjóðirnar, sem hæstv. iðnrh. lét sér um munn fara, þá skal ég með mestu ánægju láta honum í té ljósrit orðrétt af þeim fréttum, sem fluttar voru í Ríkisútvarpinu og sjónvarpinu í gær um þetta efni. Og ef hæstv. ráðh, vill heyra úr heimild Ríkisútvarpsins um þetta efni, þá hljóðar viss kafli þess svo, með leyfi hæstv. forseta, ef ég má lesa það á minni lélegu norsku, orðrétt eins og það er skrifað: „Opner den íslanske venstre sosialist, industriminister Magnús Kjartansson, for en slik debatt igen om et kraftigt angreb blandt andet på Norge, for innblandning í islandsk innenrikspolitik.“ „Et kraftig angreb“ - ég skil ekki, að það geti útlagst öðruvísi á íslensku en harkaleg árás. Þá hefur hæstv. ráðh. það. Þetta er beint tekið upp úr þeim fréttum, sem sendar voru Ríkisútvarpinu í gær, en er ekki mín uppfinning. Við þetta bætist, að í fréttaskeytum, sem borist hafa, segir, að norskir blaðamenn tali um þessa ræðu sem harkalega árás á Norðmenn, þeir bendi á, að ræðan hafi verið flutt í sama mund og Frydenlund utanrrh, var að stiga á land á Íslandi í opinberri heimsókn. Það er þeim mun meiri ástæða til að nefna þessi atriði hér, að eitt þeirra atriða, sem Ríkisútvarpið sagði, að hæstv, iðnrh. hefði sagt í Stokkhólmi í gær, var, að svar við spurningum hans, þeim sem hann bar fram í þessari umræddu ræðu, gæti haft úrslitaáhrif á þátttöku íslendinga í samstarfi Norðurlandaþjóða. Ég veit ekki, hvaðan hæstv. ráðh. kemur umboð til þess að hóta slitum á samstarfi við Norðurlandaþjóðir. En það virðist augljóst, að ýmsir ráðh. telja sig hafa valdið, fleiri en þeir, sem hér eru staddir. En um það fáum við væntanlega að vita næstu daga. Og alla vega eru þessi ummæli þess eðlis, að það er alls ekki að ófyrirsynju, að um afstöðu til þessa máls sé spurt. Ég mun ekki taka meiri tíma og þakka forseta fyrir, að ég fékk að taka hér aftur til máls.



Herra forseti, Það er vel við hæfi að fara að ræða um orlof að loknum þessum tveggja tíma umr. um öryggis- og varnarmál. En á þskj. 369 er álit félmn. um frv. til l. um breyt. á 1. nr. 87 24. des. 1971, um orlof. Álit félmn. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ N. hefur athugað frv. og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Garðar Sigurðsson, Gylfi Þ. Gíslason og Stefán Valgeirsson.“ Nú þyrfti ég e.t.v. ekki að segja meira, ef ekki væri um að ræða umsögn um þetta frv., sem félmn. barst frá félmrn., en þangað hafði n. sent frv. til umsagnar. Í umsögn rn. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Rn. lítur svo á, að réttarstaða skólanema til orlofstöku rýmki ekki við frv. þetta. í 1. mgr. 3. gr. l. nr. 87 1971 segir, að orlof skuli vera tveir dagar fyrir hvern unninn mánuð á síðasta orlofsári. Menn geta því ekki öðlast rétt til orlofstöku, fyrr en það orlofsár er liðið, er orlofsréttur er áunninn á, að óbreyttri 3. gr. l. Orlofstímabilið er aftur á móti frá 2. maí til 15. sept. Raunveruleg breyting á réttarstöðu skólanema yrði því, að þeir hefðu möguleika til útborgunar orlofsfjár 1. maí næsta árs í stað 2. maí að óbreyttum lögum.“ Félmn. lítur svo á, eftir að hafa kannað þetta mál ítarlega, að hér sé um misskilning að ræða hjá félmrn. Það má vel vera, að það sé hægt að misskilja frv., ef sérstakur vilji er fyrir hendi að misskilja, en félmn. skilur þetta ekki eins og rn. gerir. Orlofsárið telst frá 1. maí til 30. apríl, en orlofstímabilið frá 2. maí til 15. sept., eins og segir í umsögn rn. Í 4. gr. orlofslaga segir, að af orlofinu skuli a.m.k. 21 orlofsdagur veittur á tímabilinu frá 2. maí til 15. sept. Ef orlof er skemmra en 21 dagur, þá skal veita það í einu lagi á þessu tímabili, en afganginn af orlofinu skal einnig veita í einu lagi, en það má veita á öðrum tímum árs. Þarna er strax komin heimild til að taka hluta orlofsins á öðrum tíma en orlofstímabilinu, þ.e. frá 2. maí til 15. sept. Í 2. mgr. 4. gr. orlofsl. er svo heimild til að veita allt að helmingi orlofsins utan orlofstímabilsins vegna vinnu við landbúnað og síldveiðar. Það frv., sem hér er til umr., gerir svo ráð fyrir, að skólafólki, sem stundar nám við viðurkennda skóla, sé þó heimilt að taka allt orlof sitt utan orlofstímabilsins. Það er þess vegna ekki um neitt nýmæli að ræða, að heimild sé veitt til að taka orlof utan orlofstímabilsins, heldur aðeins um að ræða tiltekinn hóp, þ.e. skólafólk, sem ekki hefur þessa heimild samkv. gildandi l. Ætti því öllum að vera ljóst, við hvað er átt með þessu frv., sem hér er til umr. Með hliðsjón af því, sem ég hef hér sagt, og með þessum skilningi leggur félmn. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Við höfum hlýtt á ræðu frsm. hv. félmn. um nál. um frv. til l. breyt. á l. um orlof. Hann las m.a. upp álit félmrn, og lýsti því sjónarmiði n. að í umsögn rn. væri fólginn misskilningur. Ég er n. ekki sammála að þessu leyti. Ég hygg, að álit rn. sé alveg hárrétt. Ég vil í því sambandi leyfa mér að lesa upp úr 3. gr. l. um orlof, með leyfi forseta, en þar segir svo: „Orlof skal vera 2 dagar fyrir hvern unninn mánuð á síðasta orlofsári. Orlofsárið er frá 1. maí til 30. apríl.“ Hver maður skal hafa rétt til þess að taka orlof, sem nemur tveimur dögum fyrir hvern þann mánuð, sem hann hefur unnið á síðasta orlofsári, þannig að frá og með 1, maí hvert ár getur hver og einn maður tekið orlof eins og hann hefur áunnið sér á því orlofsári, sem þá er liðið. Þetta er skýrt í 3. gr. l. Síðan kemur í 4. gr. skilgreining á því, á hvaða tímabili menn skulu taka orlof, og það skal samkv. 1. mgr. 4. gr. almennt tekið á tímabilinu frá 2. maí til 15. sept. og þá það orlof, sem menn hafa áunnið sér fyrir það orlofsár, sem þá er rétt nýliðið. Þarna er svo undanþága fyrir þá, sem vinna við landbúnað og síldveiðar, og samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að undanþága verði einnig veitt fyrir skólanema, að þeim sé heimilt að taka allt orlof sitt utan orlofstímabilsins. í frv. er hins vegar alls ekki lagt til, að gerð sé breyting á 3. gr. l., þar sem stendur, eins og ég sagði áðan, að orlof sé tveir dagar fyrir hvern unninn mánuð á síðasta orlofsári. Samkv. frv. er því skólanemum, ef frv. yrði að 1., heimilt að taka orlof utan orlofstímans, ekki á sumrin, heldur einnig yfir vetrartímann og þá næsta vetur þar á eftir, þannig að skólanemar, sem eru nú í vetur í skóla og hafa áunnið sér á s.l. sumri orlofsréttindi, fengju samkv. þessu ekki rétt til að taka sitt orlof á þessum vetri, sem nú er að líða, heldur hefðu þeir til viðbótar því, að þeir hafa rétt til að taka orlofið næsta sumar, rétt til þess að taka orlofið næsta vetur þar á eftir. Mér er nú spurn: Er þetta til hagsbóta fyrir skólanemendur? Ég vil leyfa mér að vænta þess fastlega, að hv. félmn. skoði þetta mál ögn betur, a.m.k. ef meiningin hefur verið að framkvæma hér einhverja svonefnda réttarbót fyrir skólanema. Ég vil svo aðeins til viðbótar þessu segja það, að mér er það fullkomlega til efs, að það sé einhver hagsbót að því fyrir skólanemendur að fá í orlofslög heimild til þess að taka orlof yfir vetrartímann. Ég veit satt að segja ekki, hvernig það er hugsað, hvort það er hugsað þannig, að þeir taki sér frí frá skólastörfum til þess að taka sitt orlof, eða hvort þetta er hugsað einungis til þess, að þeir geti tekið út sitt orlofsfé, en stundi áfram vinnu í skólanum. Samkv. orlofslögum er mönnum ekki heimilt að vinna vinnu, sem er svipuð þeirri, sem þeir hafa áunnið sér orlof við á orlofstímanum. En væntanlega yrði skólavinna ekki talin svipuð neinni annarri vinnu, þannig að samkv. l. væri þá væntanlega heimilt að vinna vinnu í skóla, þótt menn teldust vera í orlofi vegna áunninna orlofsréttinda við önnur störf. En ég er sannfærður um, að álag á skólanemendur hér á landi er slíkt, að það er fullkomin ástæða til þess, að þeir taki sitt orlof ekki síður en aðrir vinnandi menn. Það er ekki eðlilegt, að skólanemar stundir strangt skólanám í 7–8 mánuði, vinni síðan það sem eftir er ársins hörðum höndum til þess að sjá sér farborða og hafi aldrei tíma til þess að taka sér orlof. Það má kannske segja, að til þess að þeim sé kleift að taka sér orlof, þurfi að tryggja þeim hærri námslán eða námsstyrki en nú er. En það er reyndar allt annað en hér er til umr., og skal ég því ekki fara inn á það frekar. En skoðun mín er þessi í stuttu máli: Ég held, að það sé fullkomin nauðsyn til þess, að skólanemar taki orlof, og þegar ég segi taki orlof, þá meina ég, að þeir taki sér frí frá störfum og fari í orlof, sem nemur þeim orlofsréttindum, sem þeir hafa áunnið sér. Hins vegar sé það alls ekki í þeirra þágu, að þeir geti fengið sitt orlofsfé útborgað, á meðan þeir eru í skóla, og þar með tekið út sitt orlofsfé, án þess að taka sér raunverulega nokkurt orlof.



Herra forseti. Hér er á ferðinni gott mál, sjálfsagt réttlætismál. og er vel, að það skuli hafa fengið svo góðar undirtektir hjá hv. félmn. Er þess að vænta, að frv. geti hindrunarlaust og fljótlega orðið að lögum. En af því að þetta mál er hér á dagskránni og það varðar einkum og sér í lagi nemendur tveggja skóla, eins og hv. flm., hv. þm. Pétur Sigurðsson, bendir á í grg. með frv., þ.e.a.s. það varðar sérstaklega nemendur Stýrimannaskólans og Vélskólans, þá vænti ég þess, að hæstv. forseti taki það ekki illa upp fyrir mér, þó að ég noti þetta tækifæri til þess að fjalla nokkuð um ýmis önnur mál. sem ekki eru góð mál eins og þetta mál, heldur vond mál, eins og unga fólkið mundi segja, mál, sem bitna sérstaklega á nemendum þessara skóla, þ.e. Stýrimannaskólans og Vélskólans. Ég hef af vissum ástæðum nú undanfarnar vikur rætt mikið við nemendur þessara skóla og þá sérstaklega nemendur Stýrimannaskólans, og þeir hafa vakið athygli mína á ýmsu, sem er þess eðlis, að ég tel skyldu mína að leiða einnig að því athygli hv. starfsbræðra minna hér á Alþ., þótt einhverjir segi kannske, að það muni að mestu leyti verða unnið fyrir gýg, þar sem svo fáir þm. eru staddir hér í salnum. En það er þó bót í máli, að þeim mun fleiri nemendur Stýrimannaskólans og Vélskólans eru staddir á pöllum, og veri þeir velkomnir. Nú s.l. hálfan mánuð hafa háskólastúdentar verið að fá greiddan seinni helminginn af þeim námslánum, sem þeir eiga rétt á þetta skólaárið. Fyrri helminginn fengu þeir aftur í haust. Það heita haustlán. Nemendur Stýrimannaskólans og Vélskólans hafa hins vegar orðið að bíða eftir sínum lánum alveg þangað til núna, þó að þeir hafi að sjálfsögðu engu minni þörf fyrir þessa fjárhagsaðstoð heldur en háskólastúdentar, m.a. vegna þess, að í þeirra hópi eru áreiðanlega engu færri fjölskyldumenn en í hópi háskólastúdenta að tiltölu. En það er sem sé fyrst núna, þegar komið er langt fram yfir miðjan vetur og búið er að afhenda háskólastúdentum öll þau lán, sem þeir eiga að fá, þá kemur loksins röðin að nemendum Vélskólans og Stýrimannaskólans. Þetta finnst þeim dálítið skrítið, nemendum Vélskólans og Stýrimannaskólans. Ég verð að segja það alveg eins og er, að mér finnst þetta líka dálítið skrítið. Ég er ekki að segja, að háskólastúdentar séu ofhlaðnir af þeim lánum, sem þeir fá, en ég skil ekki, hvaða réttlæti mælir með því, að þeir hafi þennan forgang. Einhverjum dettur kannske í hug sú skýring, að þeir, sem sett hafa reglurnar um úthlutunina, líti svo á, að tilvonandi embættismenn séu svona miklu merkilegri persónur, svona miklu þýðingarmeiri persónur fyrir þetta þjóðfélag okkar heldur en tilvonandi skipstjórar og vélstjórar. Og liggi sá skilningur þarna til grundvallar, væri vissulega ástæða til þess að mótmæla og mótmæla harðlega. En skýringin, sem nemendur Stýrimannaskólans og Vélskólans fá á þessu, er sú, að farið sé eftir meðaltekjum nemenda í viðkomandi skóla, þegar ákveðið er, hvaða skóli skuli afgreiddur fyrst og hvaða skóli skuli bíða lengst. Meðaltekjur háskólastúdenta eru tiltölulega lágar. Þess vegna kemur Háskólinn á undan hinum tveim skólunum þar sem meðaltekjur eru einna hæstar og hæstar líklega af öllum skólunum. Nemendum Vélskólans og Stýrimannaskólans líkar þetta ekki alls kostar. Þeim líkar ekki alls kostar þessi skýring, og lái þeim það hver sem vill. Sá nemandi, sem hefur brýna þörf fyrir fjárhagsaðstoð vegna lágra tekna sinna, hefur að sjálfsögðu lítið gagn af því, þó að einhver bekkjarbróðir hans hafi haft háar tekjur. Eða hvað mundum við segja, alþm., ef réttindi okkar ættu að skerðast í hlutfalli við meðaltekjur alþm, í heild? Ég segi a.m.k. fyrir mína parta, að ég mundi mótmæla, ef t.d. réttindi mín yrðu skert í hlutfalli við þær tekjur, sem ónefndir stórhændur hafa, þeir sem sitja hér á Alþ. Ég nefni engin nöfn. Að sjálfsögðu ættu nemendur að fá lán sín úr lánasjóðnum, hvort heldur þeir sitja í Háskólanum, Stýrimannaskólanum eða Vélskólanum, eftir þeirri röð, sem réðist af þörfum hvers einstaklings, og engu öðru. En það kemur fleira skrýtið í ljós, þegar maður fer að rabba við nemendur þessara skóla um þau kjör, sem þjóðfélagið býr þeim. Það er fleira skrýtið í þessum kýrhaus, og mætti halda um það langa ræðu, en til þess er ekki tækifæri hér. Ég ætla aðeins að bæta við einu dæmi, og það varðar skattamál þessara nemenda. Nemendur Stýrimannaskólans eru að sjálfsögðu allir sjómenn, en það gegnir nokkuð öðru máli um Vélskólann, þótt nemendur þess skóla séu að vísu mjög margir líka sjómenn. En víst er, að nemendur Stýrimannaskólans nota allan þann tíma, sem þeir hafa lausan frá skólanáminu, til þess að fara út á sjó og afla sér tekna til þess að halda áfram náminu. En sjómannafrádrátturinn svonefndi, hinn sérstaki skattfrádráttur sjómanna vegna starfs þeirra, - og hér er ég að tala um hinn svokallaða hærri skala, lægri skalinn skiptir reyndar engu máli, þar er um að ræða helberan tittlingaskít, - en þessi skattfrádráttur er háður því skilyrði, að menn hafi verið 26 vikur á sjó. Þeir verða að geta sýnt fram á það, að þeir hafi verið skráðir á skip 26 vikur það árið, sem þeir ætla að fá þennan frádrátt. Tökum nú dæmi um nemanda, sem er á fyrsta ári í Stýrimannaskólanum eða Vélskólanum, hann hefur unnið duglega, áður en hann hóf námið, og veitir ekki af. Eftir fyrsta veturinn fer hann því mjög háa skatta. Það líða 6 mánuðir, og þar er ég að tala um nemendur á fyrsta ári í Stýrimannaskólanum, það líða 6 mánuðir, frá því að hann lýkur prófi úr 1. bekk og þangað til hann byrjar aftur í 2. bekk. Segjum, að hann vinni allan þann tíma og fái tekjur, sem nema 300–400 þús. kr. Það er allgott kaup fyrir G mánuði. En vegna teknanna árið áður má gera ráð fyrir því, að hann verði að borga skatta, sem nema 2/3 hlutum af þessum tekjum þetta árið, þ.e.a.s. það verði ekki eftir nema 100–150 þús. kr., sem hann hefði þá úr að spila sér til framfæris. Og allt eins líklegt er, að þetta sé fjölskyldumaður. Ekki nóg með þetta. Af því að brúttótekjurnar eru þetta háar, þ.e. yfir 300 þús. kr., missir nemandinn þarna um leið allan rétt til námslána. Þar við bætist, að þó að hann hafi varið öllum sinum tíma, sem gafst á milli bekkja, til þess að vinna á sjónum, er mjög hæpið, að hann nái nógu löngum skráningartíma, til þess að hann fái sjómannafrádráttinn. Það vantar kannske ekki nema tvær vikur. Og til þess að ná þeim vikum til viðbótar er aðeins eitt ráð, margir þessara manna nota það ráð, og það er að fara á sjóinn einnig í jólafríinu. Þeir kalla það að fara jólatúrinn. Þeir ráða sig sem sé á togara eða fragtskip og fara til starfa á sjónum einnig um jólin. Þar fá þeir þessar tvær vikur til viðbótar, sem á vantar, til þess að þeir öðlist réttinn til sjómannafrádráttar. M.ö.o.: til þess að þessir menn geti tryggt sér sjómannafrádráttinn, verða þeir að nota hverja einustu stund, sem þeir hafa aflögu eða hafa sig lausa frá skólanáminu, til þess að vinna á sjónum. Þessir menn hafa beðið mig að beina því til þeirra, sem fjalla um skattamálin, hvort það væri nokkur goðgá, þó að styttur væri þessi tími, 26 vikna skráningartími, sem er skilyrði þess, að þeir fái sjómannafrádráttinn, þessi tími yrði styttur t.d. um tvær vikur, niður í 24, svo að þeir þurfi ekki endilega líka að taka jólatúrinn. Ég leyfi mér að nota þetta tækifæri til þess að koma fram þessum tilmælum, þó að þetta sé að vísu nokkuð utan við það mál, sem er á dagskránni. Ég tel mjög brýnt, að þessi tilmæli komist á framfæri, enda tel ég þessi tilmæli mjög sanngjörn. Mér virðist, að sleitulaus vinna þessara manna á sjónum allan þann tíma, sem þeir hafa lausan á milli bekkja, þ.e.a.s. frá skólasetunni, sú vinna ætti að nægja til þess að veita þeim rétt til sjómannafrádráttar. En hitt væru næsta harðir skilmálar, ef þeir ættu líka endilega hreint að bæta við jólafríi sínu. Það eru sem sé vinsamleg tilmæli þessara manna, að þannig sé séð um, að þeir geti einhvern tíma fengið sér eitthvert ofurlitið frí. En það ranglæti, sem bitnar á mörgum þessara manna, sbr. skatta, t.d. þegar þeir hafa kannske ekki nema 100–150 þús. kr. eftir að frádregnum sköttum, en missa um leið allan rétt til námslánanna, - þetta ranglæti mætti leiðrétta að nokkru með því m.a. að miða þennan rétt ekki við brúttótekjur manna, heldur við raunverulegan lífeyri þeirra, það, sem eftir væri, þegar skattarnir hefðu verið teknir. Læt ég svo þetta nægja að sinni, þó að ýmislegt fleira mætti til tína af aths., sem nemendur þessara skóla vildu gjarnan gera varðandi kjaramál sín og margs konar skilningsleysi, sem þeir eiga að mæta af hálfu þeirra, sem fjalla um þessi mál. Það skilningsleysi kemur m.a. fram í því, að þessir nemendur eru settir skör lægra en aðrir námsmenn og einkum og sér í lagi háskólastúdentar. Samt fer því fjarri, eins og allir vita, að háskólastúdentar séu ánægðir með sinn hag. Tónninn í samþykktum þeirra og ályktanir margvíslegar eru síður en svo í þeim dúr yfirleitt, að þeir telji, að þjóðfélagið leggi sig eitthvað sérstaklega fram um að mylja undir þá. Kröfur háskólastúdenta eru sjálfsagt réttmætar. En hitt fullyrði ég, að þó að hátt láti oft í háskólastúdentum og lægra láti jafnan í nemendum Vélskólans og Stýrimannaskólans, eru kröfur hinna síðarnefndu yfirleitt enn þá réttlátari en kröfur hinna fyrrnefndu.



Herra forseti. Ég hef lítið veitt þessu frv. athygli, en það hefur komið fram, bæði í grg., sem kom frá félmrn., og eins í ræðu hv. 7. landsk. þm., að það orðalag, sem hv. flm. befur valið á 1. gr. frv. síns, fullnægi ekki því, sem að er stefnt með frv.- flutningnum. Ég hygg, að það kunni nokkuð að vera til í þessu. Þegar farið er að athuga, hvert sé vandamálið, sem hér er við að stríða, þá sýnist það vera það, að nemendur fá ekki greitt orlofsfé sitt á þeim tíma, þegar þeir eru í skóla og vilja gjarnan hafa rýmri fjárráð og þurfa þess, þ.e.a.s. á tímabilinu frá því í sept. og fram til 1. maí. Þess vegna held ég, að það væri langumbúðaminnst að reyna að orða þetta skýrt og greinilega og láta það koma fram í meginmálinu, hvað við er átt. Þess vegna vil ég gera það að till. minni, - og raunar ætla ég nú fyrst og fremst að skjóta því til n., sem fjallar um þetta hér í d., en það má líka vera skrifl. till. mín, - að efnisatriði gr. orðist þannig: „Heimilt er að greiða skólanemendum, sem stunda nám við viðurkennda og fasta skóla, út orlofsfé sitt, þegar þeir óska.“