Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 175, höfum við í menntmn. lagt til að frv. á þskj. 106, um breyt. á leiklistarlögum, verði samþ., en eins og fram kemur í því nál. frá meiri hl. þá mun hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir skila séráliti. Á þessu frv. hafði orðið nokkur formgalli, en við bættum úr því með því að flytja brtt. á þskj. 212 um að við frv. bættist ný grein, sem yrði 2. gr., þ.e.a.s. að lög þessi öðlist þegar gildi, en það hafði fallið niður í frv. eins og það lá fyrir okkur. Ég vil spara tíma með því að fjalla um þær brtt. sem lagðar hafa verið fram af hv. minni hl. nefndarinnar. Ég vil taka það fram, að þessi lög fengu á sínum tíma mikla umfjöllun í nefnd og síðar í rn. Það var haft samráð við flesta þá aðila, sem þessi mál varða, og ýmislegt var fært til þess vegar sem helst náðist þá samkomulag um. Ég vil taka það fram, að frá því að ég kom nálægt þessu frv. í nefndarstarfi tók það miklum breytingum í meðförum nýrrar nefndar og eins í meðförum rn. Einmitt í þessum meðförum, þegar haft var samband við hina mörgu aðila, þá kom leiklistarráðið upp sem umræðuhópur um leiklist almennt. Þetta leiklistarráð er og á að vera ólaunað. Það hefur heldur enga fjárveitingu fengið enn þá á fjárl. og það hefur engin ástæða verið fyrir því reyndar, því að leiklistarráðið er tiltölulega nýskipað. Ég álit einnig að það þarfnist ekki mikillar fjárveitingar, þó að framkvæmdaráðið verði virkt. Talið var að hér væri kominn kjörinn samstarfs- og samráðsvettvangur fyrir þá aðila sem að þessum málum starfa. Þetta leiklistarráð hefur sem sagt verið skipað, en það hefur ekki enn komið saman. Ég vil sjá hvernig það reynist áður en við förum að fella það niður. Ég óttast ekki kostnað sem neinu nemur af þessu, því að ráðinu sjálfu, eins og ég sagði, er ætlað að starfa ólaunuðu og framkvæmdastjórnin á ekki að koma það oft saman að ég álíti að þarna verði mikill kostnaður af, en hins vegar mikið gagn ef vel tekst til. Aðaltilgangurinn með þessu leiklistarráði var af hálfu okkar, sem höfum starfað í áhugaleikfélögunum, að skapa nánari tengsl milli áhugafélaga og atvinnuleikhúsa. Það er mjög brýnt að koma því samstarfi á. Ég sé kannske ekki annan heppilegri vettvang til slíks. A.m.k. var þetta leiklistarráð til þess hugsað beint. Fyrstu till. nefndarinnar voru um fámennara leiklistarráð, en miklu valdameira en það leiklistarráð sem nú er í lögum. M.a. átti það að gera till. og í raun og veru ráða úthlutun alls þess fjár sem til leiklistar rynni. Þá var ætlunin sú, að fjvn. setti aðeins eina upphæð á fjárlög til leiklistarstarfsemi og leiklistarráðið úthlutaði svo þessu fé til hinna einstöku aðila. Frá þessu var horfið og ég tel til réttara horfs, þess sem nú gildir. Ég vil þess vegna ekki og get ekki mælt með því á þessu stigi, hvað sem síðar verður lagt til, að þetta leiklistarráð verði fellt niður meðan engin reynsla er á það komin. Ég veit að um það urðu nokkrar deilur á sínum tíma, hvað við væri átt með þessari stefnumótun. Þegar um málið var rætt upphaflega kom það alveg glögglega í ljós. Ég vil skýra frá því hér, hvað þessu olli. Það var ekki ætlunin að reyra stefnuna í neina fjötra, eins og raddir heyrðust um. Því síður var um neina pólitíska markandi stefnumótun að ræða. Hugmyndin var í raun og veru komin frá áhugaleikfélögunum og ástæðan var sú, að við, sem vorum þá í forsvari fyrir áhugaleikfélögunum, vildum beina leikstarfsemi þeirra frá þeim försum og um margt lélegu leikritum, sem valin voru áður, að betri verkum og vandaðri. Ég vil greina frá því hér, að þannig var frumhugsunin að þessari stefnumótun, sem hér er: „stuðla að stefnumótun á því sviði á hverjum tíma“, sú var frumhugsunin, og þetta er sem sagt komið frá áhugaleikfélögunum á sínum tíma til þess að reyna að beina leikstarfseminni í annan farveg. Þessi stefnumótun var reyndar þegar komin fram í afstöðu áhugafélaganna til úthlutunar styrkja og mismunun þar. Ég vil greina frá því einnig, að þegar ég átti sæti í þessari úthlutunarnefnd ásamt þeim Knúti Hallssyni fulltrúa í menntmrn. og Sveini Einarssyni þjóðleikhússtjóra, þá beitti ég mér fyrir verulegri breytingu á úthlutun þessara styrkja, og ýmsir kunnu þessu illa og kunna þessu illa enn. Þessari stefnumótun var þann veg farið, að nú eru íslensk leikverk styrkt mest, þá koma barnaleikrit, þá erlend leikrit, sem í er veigur, og síðast farsarnir svokölluðu eða „kassastykkin“, sem hafa nú aðeins um 50% styrk á borð við íslensk verk. Og mér til mikillar ánægju a.m.k., hvað sem aðrir vilja um það segja, hefur stefnubreytingin hjá áhugafélögunum orðið gífurleg í þessu efni. Á síðasta ári voru íslensk leikverk í meiri hluta hjá áhugaleikfélögum í fyrsta skipti í sögu þeirra og sýningar barnaleikrita höfðu þá fjórfaldast frá því sem þær voru þegar þessari stefnumótun var á komið. Auðvitað eiga farsarnir sinn rétt, en þeir eru þó á hröðu undanhaldi. Ég hef ekkert á móti þeim sem slíkum, en ég vil engu að síður að það sé alveg ljóst, að hverju þessi stefnumótun beindist. Um þetta orð stefnumótunina, má að vísu endalaust deila. En ég óttast ekki þetta ákvæði, og miðað við þá fjölbreyttu skipan, sem er í leiklistarráði í dag, tel ég alla vá í þessu efni nær óhugsandi, svo mörg mismunandi sjónarmið eru þar uppi. Ég vil a.m.k. lýsa því hér yfir, ef menn hafa einhvern ótta af þessu, að þrátt fyrir pólitískan áhuga minn í þessum efnum, þrátt fyrir það að ég hafi vissan áhuga fyrir þjóðfélagsverkum fram yfir önnur verk sem tekin eru til sýningar, þá mun ég a.m.k. beita áhrifum mínum í leiklistarráðinu, til þess, ef það fær að starfa áfram eða fær að starfa réttara sagt, að í enga einstefnu verði farið, þó að það fari auðvitað ekki á milli mála að ég setji íslensk leikverk efst á blað. Ég tel þess vegna þessa stefnumótun hafa verið mjög mikilvæga, þó að hún hafi ekki einu sinni komist í framkvæmd, nema í þessari úthlutun fyrir áhugafélögin. Þetta vil ég að komi skýrt fram út af þessum brtt.: Ég vil sjá hvernig leiklistarráðið starfar. Ég óttast ekki þessa stefnumótun á þann hátt sem var rætt hér við setningu leiklistarlaganna. Hún er eingöngu til orðin vegna áhuga félaganna og stefnumótunar að því marki að þau sýni vandaðri verk, að þau sýni íslensk verk umfram önnur. Ég vil hins vegar í sambandi við b-liðinn í fyrri brtt. frá hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur, þ.e.a.s. að við 2. gr. laganna bætist nýr liður: Til óperustarfsemi, lýsa því yfir, að ég mun fylgja þeim nýja lið, enda var þessi liður á einu stigi í sambandi við umfjöllum þessara leiklistarlaga inni og ég studdi hann þá. Úr því að hann er kominn í brtt. mun ég styðja hann, þó að ég efist hins vegar um að við í fjvn. eða þeir, sem þar eiga eftir að starfa, verði örlátir á fé til þessa liðar. Þeir hafa t.d. ekki lagt krónu enn til þessa margfræga leiklistarráðs og ég óttast að við verðum ekki frekar en í sambandi við leiklistina yfirleitt, fyrr en þá rétt núna á tveim síðustu árum, örlátir á styrki til þessarar starfsemi, sem á sannarlega rétt á sér. Ég lýsi sem sagt hér með yfir stuðningi við þá brtt.



Herra forseti. Ég vil fyrst skýra það, að ég skuli skila séráliti. Þetta sérálit mitt þýðir ekki að ég sé andstæð frv., sem fyrir liggur, í sjálfu sér. Hins vegar eru þær brtt., sem ég flyt, svo gagngerar að efni til að rétt þótti að ég skilaði sérstöku nál. þeirra vegna. Hv. frsm. meiri hl., hv. 3. þm. Austurl., eyddi talsverðum tíma og þó nokkrum rökum að sinni hyggju til þess að mæla gegn a-lið í fyrri brtt. minni. Þessi a-liður fjallar um að leiklistarráð skuli lagt niður. Ég mun fjalla nánar um það atriði er ég hef gert grein fyrir þeirri brtt. sem felst í b-lið, sem nýmæli í þessum lögum, að sérstaklega sé tekið fram í lögunum að stuðningur samkv. leiklistarlögum nái einnig til óperustarfsemi. Stuðningur samkv. leiklistarlögum á að felast í því, að Alþ. veiti árlega fé til: 1) Leikfélags Reykjavíkur. 2) Leikfélags Akureyrar. 3) Bandalags ísl. leikfélaga. 4) Til almennrar leiklistarstarfsemi. 5) Til leiklistarráðs. Það er ljóst, að óperustarfsemin er vissulega listgrein sem sameinar hinn venjulega þátt leiklistar, sönglistina og danslistina. Viðurkenning á þessu sést m.a. í hinum nýju þjóðleikhúslögum. Þar er sérstaklega tekið fram, að ráðnir skuli leikarar, söngvarar og dansarar að Þjóðleikhúsinu. Þar er einnig tekið fram, að skylt skuli að flytja eina óperu a.m.k., árlega við Þjóðleikhúsið. Því síðastnefnda skilyrði er fullnægt, en enn hefur ekki verið fastráðinn söngvari að Þjóðleikhúsinu. Nú vita það allir að nám þeirra listamanna okkar, sem stunda söng og hafa gert garðinn frægan víða um heim, er mjög langt og tímafrekt og krefst mikillar elju. Í sönglistinni er mjög ströng samkeppni víða um heim og hafa söngvarar okkar ekki reynst eftirbátar á því sviði. Þeim mun sérkennilegra er það og leiðinlegra að ekki skuli vera meira tillit til þeirra tekið þegar um það er fjallað að styrkja leiklist af almannafé. Nú er það svo, að í haust var stofnað nýtt félag íslenskra söngvara í þeim tilgangi að setja upp og flytja óperur. Þetta fólk hefur unnið af frábærum dugnaði í sjálfboðastarfi að undirbúningi þessa verks og hefur nú fullæfða óperu, eitt af snilldarverkum þeirrar listgreinar, „II Pagliacci“, sem mun tilbúin til flutnings nú innan skamms. Þessi hópur söngvara hefur orðið að taka Háskólabíó á leigu og hafa þar miðnætursýningu til að geta sýnt almenningi þessa list sína. Það mætti spyrja, þegar menn ræða um það af einskærum stuðningi við það sem framleitt er á Íslandi, því í fyrsta sæti skuli í öllum tilfellum vera íslensk leikverk. Það er ágætt að styðja við bakið á íslenskum leikritahöfundum, en ég er hins vegar ekki alveg viss um að það sé alltaf í þágu sjálfrar menningarinnar að taka þau leikrit, sem framleidd eru eða samin af íslenskum höfundum, fram yfir ýmis snilldarverk leikbókmenntanna fyrr og síðar, þ. á m. söngleikina. Það var fyrir mörgum árum, að hópur íslenskra snilldargóðra söngvara flutti í konsertuppfærslu óperu á sviði Austurbæjarbíós, og þá komu upp þær hugmyndir, að sannarlega væri tilefni til þess að setja á laggirnar vísi að íslenskri óperu og þá ekki endilega í þeim stórkostlega mæli, sem ýmsir hefðu e.t.v. látið sér detta í hug þegar það nafn væri nefnt, ekki með því móti að byggja sérstakt óperuhús og hafa sérstaka óperuhljómsveit o.s.frv. heldur einfaldlega var farið fram á það hér á Alþ. að gefin yrði heimild til þess að fastráða við Þjóðleikhúsið nokkra einsöngvara. Þá hlaut sú till. ekki stuðning. Nú er þetta sem betur fer komið inn í lög, þótt ekki séu framkvæmd enn. Það er fyllilega tímabært að vekja athygli á þessu, vekja menn til skilnings á því, að þarna er hópur listamanna sem á mikið erindi til landsfólksins og við eigum að gera kleift ekki síður en öðrum listamönnum að flytja list sína til aukinnar menningar okkur öllum. Ég heyri mér til ánægju að hv. 3. þm. Austurl., frsm. meiri hl. n., lýsir stuðningi sínum við þessa brtt. mína. Ég vona að aðrir hv. þdm. taki undir það sjónarmið hans. En hitt þótti mér lakara að heyra, að hv. þm. sagði í sama orðinu að hann óttaðist að þeir í fjvn. mundu ekki verða sérlega örlátir á fé til þessarar starfsemi. Mér fannst eins og gæta örlítillar lítilsvirðingar í þessum orðum hv. þm. En ég vona að það sé ekki rétt til getið hjá mér. Það kemur sem betur fer fyrir að maður misskilur orð hv. þm., og þá er gott ef það er skýrt á hinn betri og jákvæðari veg. Hv. þm. segir nú: Þetta er reynslan. - Það er rétt. Þetta er reynslan og einmitt þess vegna er þessi till. flutt. Ég vona nú að hann ásamt öðrum þm. ljái atfylgi sitt til þess, að þessi reynsla verði á annan veg hér eftir og hér eftir sýni menn skilning og veiti stuðning því stórmerka listastarfi sem einsöngvarar okkar vinna. Að því er varðar hinn hluta till. minnar, a-liðinn, um að leiklistarráð verði ekki lögbundið, þá talaði hv. talsmaður meiri hl. að því er mér virtist af enn þá meiri sannfæringu en nokkurn tíma um þennan lið, sem á þó að gera menningu okkar fjölbreyttari. Hv. þm. vill sem sagt fyrir engan mun að stofnun, sem kölluð er leiklistarráð og hefur raunar aldrei tekið til starfa enn, sé lögð niður. Mér finnst aftur á móti að nema eigi úr lögum ákvæði um stofnun sem reynsla er komin á að geti ekki starfað og hefur reyndar ekkert sérstakt tilefni til að starfa. Lög okkar eru nógu margorð og löng þó að við séum ekki að binda í lög að stofna eigi einhver félög, sem svo ekki einu sinni sjá tilefni til að koma saman til funda. Til þess að stuðla að því, að þetta lögbundna félag starfi, er sérstaklega bundið í lög að Alþ. veiti til þess fé á fjárl. Hv. þm. sagði: Leiklistarráð á að vera ólaunað. - Þó það væri! En með nokkrum hætti á þó leiklistarráð að vera launað. Til einhvers á að nota það ríkisfé sem gert er ráð fyrir í þessum sömu lögum að það fái. Og ef við rifjum upp hvað stóð í grg. þess frv. til leiklistarlaga sem hv. núv. 2. þm. Austurl. lagði fyrir Alþ. í sinni menntmrh.-tíð, þá er þess m.a. getið, að leiklistarráð skyldi fá greiddan ferðakostnað úr ríkissjóði og ýmsan kostnað við að kynna sér leiklistina í landinu. En mér skilst helst að leiklistarráð eigi að hittast stöku sinnum og spjalla saman um leiklistarmál í landinu og fylgjast svo með framvindu leiklistarinnar víðs vegar um landið, þ.e.a.s. ferðast á milli staða og fara í leikhús. Og ég get ekki að því gert, að mér finnst afar skringilegt að binda það í lögum, að hópur manna, sem ráðinn er til þess að fara í leikhús hér og þar í landinu, eigi að fá kostnað við það greiddan úr ríkissjóði. Og hver er svo tilgangurinn með því? Hann er sá, að þessi hópur manna marki stefnu í leiklistarmálum þjóðarinnar. Mér finnst tilgangurinn sjálfur vera svo gersamlega andstæður öllu frelsi í menningarmálum, að sjálfsagt sé að fella þetta burt úr lögum. Ég hef óljósan grun um það, að ástæðan til þess, að þetta leiklistarráð er komið inn í lög, sé annars vegar sú, að svo margir aðilar hafa átt hlut að undirbúningi frv. á sinni tíð, enginn hafi verið almennilega ánægður og til þess að sýna þeim einhvern sóma hafi verið sett um það ákvæði, að þeir skyldu skipa fína stofnun sem héti leiklistarráð. Þetta er önnur ástæðan að ég held. Hin virðist sú, og jafnvel enn þá greinilegri, að án þessara ákvæða um leiklistarráð hefðu lögin orðið svo stutt og lítilfjörleg að mönnum hefði ekki fundist taka því að kalla þetta sérstakan lagabálk. En allt um það, þá sýnist mér þarna vera um algerlega óþarfa silkihúfu að ræða sem einungis getur haft í för með sér opinberan kostnað og þegar af þeirri ástæðu vera sjálfsagt að nema þetta burt úr lögum. Hins vegar er aðalatriðið, sem ég raunar tek fram í varatill., að orðin „og stuðla að stefnumótun á því sviði á hverjum tíma“ falli niður úr greininni sem fjallar um hlutverk leiklistarráðs. Þessi orð eru mestur þyrnir í augum. Til þess að þetta sé enn betur ljóst vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þær lagagreinar, sem fjalla um leiklistarráð: Þær hljóða svo, þ.e. fyrst 4. gr. laganna: „Hlutverk leiklistarráðs er: I. Að vera vettvangur skoðanaskipta og umræðna um leiklistarmál og stuðla að stefnumótun á því sviði á hverjum tíma. II. Að vera ráðgefandi aðili fyrir ráðuneytið, sveitarfélög og leiklistarstofnanir þær sem taldar eru upp í 2. gr. III. Að stuðla að ritun og útgáfu leikrita. IV. Að sinna öðrum verkefnum í þágu leiklistar í samráði við menntmrn.“ Svo kemur greinin um það, hverjir skipi leiklistarráð, þ.e. 5. gr., og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Menntmrn. skipar leiklistarráð, einn fulltrúa án tilnefningar, en aðra ráðsmenn og jafnmarga til vara tilnefna eftirtaldir aðilar: Bandalag ísl. leikfélaga einn fulltrúa fyrir hvern tug félaga sem eru fullgildir aðilar að bandalaginu. Félag ísl. leikara þrjá fulltrúa. Eftirtaldir aðilar tilnefna einn hver: Ríkisútvarp, einn frá hljóðvarpi og annan frá sjónvarpi. Félag leikstjóra. Félag leikritahöfunda. Samtök félagsheimila. Leikfélag Akureyrar. Leikfélag Reykjavíkur. Tónskáldafélag Íslands. Samband ísl. sveitarfélaga. Þjóðleikhúsráð. Ráðh. er heimilt að veita öðrum, er fjalla með nokkrum hætti um leiklistarmál, aðild að leiklistarráði, að fenginni umsögn ráðsins. Skipunartími ráðsmanna er 3 ár í senn. Ráðið kýs sér sjálft formann og varaformann.“ Þetta var, herra forseti, um það, hvaða aðilar skipa leiklistarráð. Ég held að það sé alveg ljóst, að þarna er um heilt félag að ræða sem ákveðið er í lögum hverjir séu í og engir nýir menn megi koma í nema ráðið sjálft heimili. 6. gr., sem fjallar um leiklistarráð og mig langar til að fá að lesa einnig, fjallar um hvenær það skuli koma saman til starfa. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Leiklistarráð kemur saman til fundar einu sinni á ári, nema sérstök ástæða sé til fleiri funda. Skylt er að boða fund, ef 5 ráðsmenn hið fæsta óska þess bréflega og tilgreina umræðuefni. Framkvæmdastjórn þriggja manna fer með málefni leiklistarráðs milli funda. Leiklistarráð kýs 2 menn í framkvæmdastjórn, en formaður ráðsins er sjálfkjörinn. Leiklistarráð er ólaunað, en greiða skal þóknun fyrir stjórnarstörf og ferða- og dvalarkostnað utanbæjarmanna vegna fundarsetu.“ Eins og hæstv. forseti sér, þá er það ekki í raun og veru rétt, sem stendur í sjálfri lagagr., að ráðið sé að öllu leyti ólaunað - eða seinni hluti greinarinnar öllu heldur tekur aftur það sem fyrir hlutinn segir. Hér stendur að ráðið sé ólaunað, en menn geta gert sér í hugarlund kostnaðinn þegar þetta félag manna ferðast á milli og fær ferðakostnaðinn og dvalarkostnaðinn greiddan á milli leiksýninganna, -„utanbæjarmanna“ stendur hér, þ.e.a.s. þeirra sem búa utan Reykjavíkur eða farið er í leikhús við skulum segja á Seyðisfirði eða Eskifirði, svo að nefndir séu staðir í kjördæmi hv. 3. þm. Austurl., þá á að greiða ferða- og dvalarkostnað alls hópsins þangað. Ég ítreka það, að tilgangurinn með starfi þessa leiklistarráðs er þess eðlis, að það er í raun fráleitt að hafa slíkt bundið í lögum. Nú veit ég að þetta er viðkvæmt mál fyrir hv. 3. þm. Austurl., talsmann meiri hl. menntmn., því að ég hef það fyrir sagt, áð hann eigi sæti í þessu umrædda ráði. Það leiðréttist þá ef það er rangt hjá mér.  Þó að greinarnar um leiklistarráð hafi ekki enn komið til framkvæmda er samt engin ástæða til að fullyrða að svo verði í framtíðinni og þess vegna verði þetta gersamlega kostnaðarlaust. Of ef það eru rök, að ákvæðin eigi að standa í lögum vegna þess að leiklistarráð hafi ekki starfað, þá eru sömu rök fyrir því að fella ákvæðin gersamlega burt. Það er sama hvar drepið er niður, það ber allt að sama brunni. Ákvæði um lögbundið leiklistarráð, sem séu sett á blað jafnfætis leikfélögunum sjálfum og almennri leiklistarstarfsemi um ríkisstuðning, eru auðvitað fráleit. Og ég ítreka það sem ég segi í grg. fyrir minnihluta nál., að þeim peningum, sem í þetta yrði varið, væri vitanlega miklum mun betur varið til þess að efla þá list sem lögunum er ætlað að styðja, leiklistina í landinu í víðri merkingu. Og þá undirstrika ég að hinn nýi liður, sem ég vona að hér verði samþykktur, um stuðning til óperustarfsemi, njóti a.m.k., jafnmikils örlætis - ef hægt er að tala um örlæti af hálfu fjvn. -og aðrir liðir samkv. þessum lögum.



Herra forseti. Það eru örfá orð í tilefni af brtt. hv. 5. þm. Reykv. Þessi atriði voru nú ekki rædd á stuttum nefndarfundi, sem var haldinn um þetta mál, en ég vil láta koma í ljós afstöðu mína til þessara brtt. eigi að síður. Annars vegar er brtt. um afnám leiklistarráðs. Ég er vitanlega algerlega andvígur þeirri hugmynd. Þetta ráð var tekið í lög 1977, seint á þingi þá. Það er ekki nein reynsla fengin af þessu lagaákvæði. Ráðið hafði ekki komið saman til fundar þegar ég fór úr menntmrn. Ég hef svo ekki nákvæmlega fylgst með hvað gerst hefur síðan. Ég tel þess vegna allt of snemmt að fara að afnema þetta ákvæði og eins að breyta því á nokkurn hátt. Ég sé ekki nokkra ástæðu til þess. Þetta sérstaka atriði, að ráðið skuli stuðla að stefnumótun í leiklist, var töluvert rætt á þingi þegar frv. var hér til meðferðar. Hv. 3. þm. Austurl. tók sem dæmi um stefnumótun það atriði að stuðla að því, að flutt séu vandaðri leikhúsverk, bæði íslensk verk og vandaðri verk eftir erlenda höfunda. Það var dálítið rætt um það, þegar málið var hér til meðferðar fyrst, hvort þarna væri um að ræða að hafa áhrif á leikritun, á það hvernig höfundar skrifuðu leikverk. Það var náttúrlega alls ekki ætlunin. Ég fyrir mitt leyti tel alveg fráleitt að fara að breyta þessu ákvæði laganna. Og mér fannst nú satt að segja, þegar ég hlýddi á tal hv. 5. þm. Reykv. um þetta atriði, að þm. gerði sér ekki alveg grein fyrir því, hvað ætlast væri fyrir með störfum ráðsins, og hafði þó þm. lögin fyrir framan sig og hefði vel átt að geta gert sér grein fyrir því. En þetta sló mig nú þannig. Bollaleggingar þessa hv. þm. um kostnaðarhlið og að það væri óeðlilegt að taka ráðið með á listann yfir þá aðila sem styrkja á, samhliða öðrum stærri aðilum, er á misskilningi byggt. Það er rétt, að um ólíka starfsemi er að ræða í þessari upptalningu. En það þótti hins vegar nauðsynlegt að hafa sérstakan lið fyrir leiklistarráð. Það hefur komið upp nú, að mönnum þykir nauðsynlegt að hafa þessa sérliði fleiri. Ráðh. eða ríkisstj. í sínu frv. - stjfrv. er þetta - leggur til að taka skuli upp nýjan lið fyrir leikstarfsemi fagfólksins - þess sem þó starfar ekki í hinum föstu leikhúsum. Og hv. 5. þm. Reykv. telur líka nauðsynlegt að taka þarna upp sérstakan lið fyrir hugsanlega óperu, sem vissulega er einn þáttur leiklistarstarfsemi. Þetta skýrir það að rétt þótti að hafa sérstakan lið fyrir leiklistarráð, því það féll ekki beint undir aðra liði í upptalningunni. Ég vil ekki á nokkurn hátt bregða fæti fyrir till. hv. þm. um að skjóta óperunum inn í lögin. Nú er það að vísu svo, að óperu er í þjóðleikhúslögunum ætlaður hlutur í Þjóðleikhúsinu. En ég tel eftir atvikum rétt að opna einnig þann möguleika sem hér er um að ræða. Svo fer það náttúrlega eftir fjárveitingum, eins og bent hefur verið á, hvort það lagaákvæði yrði raunhæft, yrði notað. Ég áleit á sínum tíma og álit enn að það sé kannske ekki alveg nauðsynlegt að taka upp sérliði fyrir leikhús fagfólksins og fyrir óperuna, það væri hægt að styrkja þá aðila án þess. Hins vegar held ég að þetta sé greinilegra að það sé til bóta að taka upp þessa liði báða þá. Og hvað snertir óperustarfsemina, þá er það gefið að þetta er ein grein leiklistarstarfsemi, sem fram fer á leiksviði, þó sungið sé það orð sem flutt er, og þess vegna ekkert óeðlilegt þó hún komi inn í þessi lög. Ég vildi láta þessa afstöðu mína koma fram, að ég er algerlega andvígur till. um að fella niður leiklistarráðið eða breyta ákvæðunum um það, af því að ég tel að það sé ekki komin á það nein reynsla, og ég tel að það hafi verið rétt hugsun að mynda þennan umræðuvettvang og á þennan hátt. En aftur á móti styð ég brtt. um óperuna.



, Herra forseti. Ég þakka hv, menntmn. Ed. fyrir stuðning n. við þetta stjfrv. og það að hraða afgreiðslu málsins. Eins og fram kom við 1. umr. er meginefni frv. að staðfesta tilverurétt sjálfstæðra leikhópa í lögunum sjálfum, þannig að tekin séu af öll tvímæli um að aðrir sjálfstæðir atvinnuleikhópar en Leikfélag Akureyrar og Leikfélag Reykjavíkur geti fengið sérstakar fjárveitingar á fjárl. Nú hefur hv. 5. þm. Reykv., Ragnhildur Helgadóttir, flutt till. um að einnig væri þar bætt við lið sem héti: Til óperustarfsemi. Ég verð að segja að mér finnst það nokkuð góð ábending. Ég held að mál sönglistarinnar í landinu séu á svo frumstæðu stigi hjá okkur að ekki veiti af að veita þeim þann stuðning sem í þessari brtt. felst. Ég er því reiðubúinn að gjalda henni jáyrði og tel að það yrði tvímælalaust til bóta að Alþ. veitti hverju sinni einhverja upphæð sérstaklega til óperustarfsemi, vegna þess að staðreyndin er sú, að þó að við viljum gjarnan reyna að láta Þjóðleikhúsið annast slíka starfsemi, þá er því um megn að sinna því hlutverki sínu sem skyldi. Ég verð hins vegar að segja það, að mér finnst langar orðræður hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur um leiklistarráð vera af minna tilefni. Mér finnst að þar sé ekki verið að flytja stórmál. Ég held að allt tal um hugsanlegt ófrelsi af völdum þessa leiklistarráðs sé nokkuð úr hófi fram. Ég held að ekki sé nokkur minnsta hætta á ferðum þó að þetta ráð fái að starfa og frelsi í íslenskri menningu verði engu minna eftir sem áður. Það kemur skýrt fram í lögunum, að leiklistarráði er ætlað að vera vettvangur skoðanaskipta og ráðgefandi aðili um leiklistarmál, ætlað að stuðla að útgáfu og ritun leikrita og almennt fjalla um hagsmunamál þessarar greinar íslenskrar menningar. Og þó að það sé tekið fram, að leiklistarráð eigi að stuðla að stefnumótun á því sviði á hverjum tíma, þá dettur auðvitað engum manni í hug að leiklistarráð eigi að fara að ákveða hvaða listastefnu skuli fylgja eða hvaða stefnu skuli fylgt í ritun leikrita. Það er ekki það sem átt er við. Ég er sannfærður um að þeim, sem sömdu frv. til leiklistarlaga á sínum tíma, fannst ekki taka því að vera að orða það á þann veg að afstýrt gæti misskilningi með þessum hætti, því að þeim hefur ekki dottið í hug að nokkur gæti túlkað orðalagið í þessa átt. Auðvitað er átt við það, að leiklistarráð stuðli að stefnumótun á þessu sviði hvað snertir aðgerðir ríkisvaldsins og stuðning við þessa starfsemi, að leiklistarráð fjalli um það á hverjum tíma hvað þurfi að lagfæra í aðgerðum og stuðningsviðleitni ríkisvaldsins á hverjum tíma til þess að bæta úr þeim ágöllum sem fram koma á þessu sviði. Við höfum mörg ráð af þessu tagi, við höfum Rannsóknaráð ríkisins, sem er líka ráðgefandi aðili af þessu tagi á einu ákveðnu sviði menningar okkar. Einnig í atvinnulífinu höfum við ráð af þessu tagi, svo sem Fiskiþing er eða Búnaðarþing, þar sem menn koma saman, fjalla um hagsmunamál viðkomandi atvinnugreinar og gera tillögur til úrbóta. Það er nákvæmlega þetta sem leiklistarráðinu er ætlað að gera. Ég vil að lokum taka undir orð hv. þm. Vilhjálms Hjálmarssonar, fyrrv. menntmrh., sem hann lét falla áðan, að þetta ráð hefði ekki starfað svo lengi að ástæða væri til þess að fara að afnema það strax, það væri réttara að fá einhverja reynslu af störfum þess. Ég tel að við ættum alls ekki að gera neina breytingu hvað þetta atriði snertir og það sé síður en svo nokkur minnsta hætta á ferðum þó að ráð af þessu tagi fái að koma saman árlega til skoðanaskipta um leiklist og menningarmál.



Herra forseti. Það er eins og hæstv. menntmrh. og hv. 2. þm. Austurl., menntmrh. núv. og fyrrv., séu alveg í vandræðum með þennan óboðna gest sem hefur eins og sloppið inn á milli stafs og hurðar í leiklistarlögin og vill með engu móti frá þeim fara. Hv. 2. þm. Austurl. segir að það sé einkennilegt að ég virðist ekki gera mér grein fyrir hlutverki leiklistarráðs og hafi ég þó lögin fyrir framan mig. Það var nú einmitt það sem gerðist þegar lögin voru sett á sínum tíma. Við höfðum nákvæmlega þessar skýringar fyrir framan okkur og enginn skildi samt í hverju þetta hlutverk eiginlega fólst, þrátt fyrir orðalag lagagr. Ég efast um að hv. 2. þm. Austurl., þáv. hæstv. menntmrh., hafi í raun og veru skilið það alveg sjálfur - svo mikið var víst að menn höfðu ekki við að geta í eyðurnar, geta sér þess til, að þetta hlyti að vera svona hugsað og svona hugsað. Ég nefni dæmi um nokkrar tilgátur: Það hlýtur að vera hugsað á þann veg, að ekki sé meiningin að fara að hafa áhrif á leikritun eða stefnu í sjálfum leikritunum. Þetta er einungis umræðuhópur. Hví skyldi ekki hópur manna mega hittast og tala saman um leiklist? Ég segi líka: Hví skyldi ekki hópur manna mega hittast og tala saman um leiklist, ekki er verið að tala um að banna það? Það er einungis verið að tala um að nema það úr lögum að kosta menn til að hittast og spjalla saman um leiklist. Það er það sem við viljum ekki. Við viljum ekki heldur lögskipa slíkar samræður. Sannleikurinn er sá, að á sínum tíma voru engar pólitískar línur í afstöðu til þessa máls. Þetta ákvæði var jafnmikill þyrnir í augum þm. úr öllum flokkum. Hér stendur í dyrunum einn hv. þm. úr Alþb. sem einmitt barðist gegn þessu ákvæði af nákvæmlega sömu ástæðum. Ég skil því ekki hvers vegna hv. fyrrv. og hæstv. núv. menntmrh. er svona afskaplega annt um þetta vandræðalega leiklistarráð sem ekki hefur einu sinni starfað nokkurn skapaðan hlut. Við skulum sem fyrst nema ákvæði um þetta úr lögunum til að koma í veg fyrir að nokkur hætta geti af því stafað að einhver kynni að skilja þessi ákvæði eftir orðanna hljóðan. Þessar lagagr. eru ekki nægilega skýrar til þess að hægt sé að fara eftir þeim. Þetta eru ákvæði sem ráðh. hugsa að hafi verið svo og svo meint, án þess að þeir séu einu sinni vissir um hvað þau þýða. Rétt er að fara nokkrum orðum um meginbreytinguna í þessu frv. sem fram hefur komið, að gerð sé till. um að viðurkenna starf annarra sjálfstæðra atvinnuleikhópa en Leikfélags Reykjavíkur og Leikfélags Akureyrar. Hv. frsm. meiri hl. n. gerði það raunar ekki. Það, sem hér er um að ræða, er í raun og veru sama frv. og hv. 3. þm. Austurl. flutti á áliðnu síðasta þingi og var sérstaklega hugsað til þess að styðja starfsemi Alþýðuleikhússins. Nú er það svo, að Alþýðuleikhúsið hefur flutt - eða flutti a.m.k. fyrir nokkrum árum - fyrst og fremst svonefnda þjóðfélagslega leiklist, eins og hv. 3. þm. Austurl. kallar það og hv. þm. segir sjálfur að skipi í sínum huga fyrsta sæti í leiklistinni. Ef það, sem hv. þm. úr flokki hans eru hrifnastir af, er á sviði þjóðfélagslegrar leiklistar, ég tala nú ekki um ef það er svokölluð þjóðfélagslega meðvituð leiklist, þá verð ég að segja að flest slík leikrit þykja mér og ákaflega mörgum fleiri afskaplega leiðinleg, ósköp óskemmtileg. 



Herra forseti. Það þurfa ekki að vera mörg orð. Hér er verið að gera mikið mál úr litlu. Ég fagnaði því svo sannarlega að fá konu hér inn í karlaveldið hjá okkur í Ed., en það hryggir mig að sá einhugur, sem í d. var um þetta mál á sínum tíma, skuli einmitt vera rofinn af þessu fagnaðarefni mínu. Þannig var mál með vexti í sambandi við þetta á sínum tíma, að Ed. var algerlega sammála um þetta mál og um þetta leiklistarráð urðu ekki þær geysilegu vangaveltur sem ég viðurkenni að voru auðvitað í fleiri flokkum en í flokki hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, í mínum flokki einnig, um þá ógn og vá sem gæti stafað af t.d. orðunum: og stuðla að stefnumótun á því sviði.“ Ég vil taka það fram, af því að ég var að tala um að ég óttaðist nokkuð um fjárveitingar til óperustarfseminnar, að það geri ég einfaldlega vegna þess að styrkurinn til áhugaleikfélaganna, þ.e.a.s. á þessu ári, er 220 þús. kr. í hámarki. Ég stórefa að styrkur til flutnings verks eins og hv. þm. er að fara fram á í sambandi við óperustarfsemina yrði mjög til þess að hjálpa þeim sem þar að stæðu. En þetta er hámarksstyrkurinn sem áhugaleikfélögin fá í dag. Ég vil taka það fram í sambandi við ráðið og það, sem hefur verið rætt um það, að reiknað er með því að framkvæmdaráð þessa leiklistarráðs, þessi þriggja manna stjórn, fái þóknun, ekki leiklistarráðið sjálft. Það er stjórn þess aðeins sem laun skal taká. Það kom mjög skýrt fram þegar lögin voru sett. Reykvíkingar óttast alltaf þegar utanbæjarmenn fá einhvern dvalarkostnað greiddan ef þeir koma til Reykjavíkur, vegna þess að þeir þurfa að sækja yfirleitt allar ráðstefnur hingað, og það verður sjálfsagt eins með þetta leiklistarráð. Vegna þess að í ráðinu eiga sæti Reykvíkingar að öðru leyti en því að þar sitja þrír utan af landsbyggðinni, og þar tel ég mig m.a.s. með, sem er nú í Reykjavík nokkurn veginn meiri hlutann af árinu, þá held ég að þar verði ekki um stóran bagga að ræða af þessum tveimur hinum sem utan af landi eru í þessu leiklistarráði nú. Ég held að það verði ekki þungur fjárhagslegur baggi af þeim. Og stjórnarmennirnir í framkvæmdastjórninni, sem eiga að fá einhverja þóknun, ég hef ekki heldur áhyggjur af þeim þrem mönnum sem þar eru. Það er rétt, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, er að efni sama frv. og ég flutti í fyrra, og ég tók fram við 1. umr. málsins, en hv. þm. hefur e.t.v. ekki verið viðstödd þá, að væri það hið sama. Hins vegar held ég að ég hafi, þó að ég hafi nefnt Alþýðuleikhúsið í framsögu minni fyrir því máli þá og eins við 1. umr. nú, nefnt einnig aðra hópa, t.d. þá hópa sem kynnu að verða myndaðir af hálfu þess fólks sem er að koma út úr Leiklistarskóla ríkisins, og ég nefndi einnig leikhús sem hér hefur starfað, Ferðaleikhúsið, þannig að þetta var ekki við Alþýðuleikhúsið eitt einskorðað. Það er alveg rétt, að mér er þjóðfélagsleg leiklist að skapi. Hins vegar vona ég að það hafi ekki farið fram hjá hv. þm., að ég sagði að þrátt fyrir það mundi ég beita mér fyrir því innan leiklistarráðsins að engin ein stefna yrði þar ofan á, við færum sérstaklega að styrkja þá leiklist annarri fremur, þó að við hefðum til þess vissa löngun, enda hefur leiklistarráðið enga möguleika til þess. Og ég endurtek að leiklistarráðið er komið inn samkv. ábendingu áhugaleikfélaganna, sem óskuðu eftir því á sínum tíma að fá vettvang til að ræða við atvinnumennina. Við vildum gjarnan fá það lögfest, að við hefðum slíkan viðræðuvettvang m.a. og þá fyrst og fremst til þess að knýja á atvinnuleikhúsin, og þá Þjóðleikhúsið alveg sérstaklega, að veita áhugaleikfélögunum þann ótvíræða stuðning sem Þjóðleikhúsið á að gera, en hefur ekki gert nema að mjög litlu leyti enn í dag. Þetta átti þess vegna að vera vettvangur til þess að reyna að knýja það fram, að Þjóðleikhúsið styddi í raun áhugastarfsemina, en ekki með þeim vettlingatökum sem það hefur gert hingað til. Sannleikurinn er sá, að þrátt fyrir öll ákvæði í lögunum varðandi Þjóðleikhúsið er það svo, að ef til Þjóðleikhússins er leitað um leikara eða leikstjóra, þá hefur það hingað til bæst ofan á sem aukakostnaður áhugaleikfélaganna, en ekki það, að Þjóðleikhúsið léði þessum áhugaleikfélögum starfskrafta sína, eins og það ætti í raun og veru að gera, öðruvísi en með þeim aukakostnaði sem því fylgir að fara ú á landsbyggðina og setja þar upp leikrit. Það var af þessari ástæðu fyrst og fremst, til þess lágu engar pólitískar ástæður að neinu leyti, að þessari stefnumótun var að komið. Ég skýrði það áðan. Þetta átti að vera vettvangur og ég vona að það verði það. Ástæðan til þess, að þetta ráð hefur ekki komið saman, er ekki sú, að áhugaleikfélögin hafi ekki tilnefnt sína aðila. Þau gerðu það strax og þeim var það heimilt. En ýmsir aðrir aðilar, sem hafa auðvitað minni áhuga á þessu, hafa ekki tilnefnt sína aðila, ég held jafnvel ekki enn þá, og það er af þeirri ástæðu einni sem leiklistarráð hefur ekki verið kallað saman. Við viljum fá það fullskipað áður en það er kallað saman. Þessir aðilar hafa vitanlega ekki mikinn áhuga á því að fara að ræða við okkur áhugamennina í þessu efni, a.m.k. ekki sumir hverjir, um það, hvernig þeir geti liðsinnt okkur í menningarstarfsemi okkar víðs vegar úti um landsbyggðina.



Herra forseti. Ég þakka forseta og þessari hv. d. fyrir að samþykkja að það lagafrv., sem hér er til umr., skuli tekið á dagskrá þótt ekki hafi unnist tími til þess að dreifa því fyrr en nú í byrjun fundar. En það er nauðsynlegt að afgreiða það samtímis öðrum lögum um tekjur ríkissjóðs fyrir árið 1979. Í frv. til fjárl. fyrir árið 1979 er gert ráð fyrir því, að á því ári verði lagt á sjúkratryggingagjald með sama hætti og gert var árið 1978 á grundvelli laga nr. 70 frá 1977. Er í fjárlagafrv. gert ráð fyrir að álagt gjald nemi 6 milljörðum 350 millj. kr. og gefi 5.6 milljarða kr. í innheimtar tekjur ríkissjóðs. Með 2. gr. laga nr. 103 frá 1978 lofaði ríkisstj. að lækka skatta lágtekjufólks um sem næmi 2% af verðbótavísitölu þeirri sem gilti fram að 1. des. s.l. og þá miðað við skattalækkun frá forsendum fjárlagafrv. Till. ríkisstj. um skattalækkun eru tvíþættar. Annars vegar er lagt til að skattvísitala hækki frá því sem ráð var fyrir gert í fjárlagafrv., en hins vegar er lagt til að sjúkratryggingagjald lækki, og felst sú lækkun í lagafrv. þessu. Til að tryggja að lækkun sjúkratryggingagjalds komi lágtekjufólki og þeim, er hafa lágar miðlungstekjur, fyrst og fremst til góða er lagt til að sjúkratryggingagjald verði stighækkandi, þannig að 1.5% leggist á gjaldstofn hjá einstaklingum allt að 3 millj. 450 þús. kr., en á gjaldstofn hjóna allt að 4.6 millj. kr. Af gjaldstofni umfram fyrrgreind mörk verði gjaldið 2%, en hingað til hefur það numið 2% af öllum gjaldstofninum. Enn fremur er lagt til að frádráttur elli- og örorkulífeyrisþega umfram það að undanþiggja sjálfan elli- og örorkustyrkinn þessu gjaldi skuli hækka úr 300 þús. í 450 þús. hjá einstaklingum og úr 500 þús. í 750 þús. kr. hjá hjónum. Auk þess er lagt til í frv. til 1, um breytingu á tekjuskattslögum, sem lagt er fram samhliða frv. þessu, að ónýttur persónuafsláttur gangi til greiðslu sjúkratryggingagjalds áður en hann gengur til greiðslu útsvars, en það ákvæði er nýmæli í lögum. Ætla má að þessar breytingar rýri innheimtar tekjur ríkissjóðs af sjúkratryggingagjaldi um 1450 millj. kr. frá því sem áætlað er í fjárlagafrv., þannig að tekjur ríkissjóðs af gjaldinu verði 4 milljarðar 150 millj, kr. í stað 5.6 milljarða kr. sem áætlað var. Af þessum 1450 millj. kr. ganga 1250 millj. kr. til lækkunar gjaldhlutfalls á lágtekjur, en 200 millj. kr. ganga til þess að láta ónýttan persónuafslátt mæta sjúkratryggingagjaldi. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar.



Herra forseti. Tilefni þess, að ég kveð mér hljóðs, er þessi brtt. og ummæli hæstv. menntmrh. í þessari hv. d. nú fyrir helgina. Leyfi ég mér að spyrja forseta, hvort hann vilji ekki hlutast til um að ráðh. sé viðstaddur umr., en hann gekk úr salnum. 
             Eins og hv. dm. er kunnugt, vakti hæstv. menntmrh. á því athygli við umr. fyrir helgina, að óeðlilegt væri að leggja svo há gjöld á ýmis hljóðfæri. Af því tilefni höfum við þm. Sjálfstfl. flutt brtt, um það, að vörugjald leggist ekki á hljóðfæri, og veitti forseti frest til þess að vinna þessa till., en það þurfti að finna þessi númer. Hef ég notið aðstoðar sérfræðinga í fjmrn. við það og óskaði eftir því að þeir fyndu út öll hljóðfæri, allt frá flygjum og niður í hrossabrest. Ég er ekki alveg viss um að hrossabresturinn sé hér með, en ég held að tekin séu hljóðfærin nokkurn veginn í heild. En mér er sagt að þetta muni skerða tekjur ríkissjóðs nálægt 100 millj. kr.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 1. flm. þessarar brtt. á þskj. 220, hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni, að ég vakti athygli á því á fundi d. á föstudaginn var, að nauðsynlegt væri að endurskoða þau tollskrárnúmer, sem ættu að falla undir þetta sérstaka tímabundna vörugjald, og eðlilegt væri að hljóðfæri væru með öllu undanþegin þessum gjöldum. Ég hef rætt þetta mál við fjmrh. og vakið athygli á þessu í ríkisstj., og ég veit að það er fullur skilningur á því að þessu verði breytt. Ég benti jafnframt á það, að í frv., eins og það liggur fyrir, er heimild fyrir fjmrh. til þess að undanþiggja ákveðnar vörur gjaldinu. Ég sagðist reiðubúinn að samþykkja frv. í trausti þess að hæstv. fjmrh. tæki vörugjaldið til endurskoðunar í samræmi við þessa heimild og breytti því þannig að hljóðfæri yrðu almennt undanþegin þessu gjaldi. Ég lýsti því yfir, að ég teldi að við hefðum ekki aðstöðu eða tíma til þess að framkvæma þá heildarendurskoðun á þessum löngu listum yfir tollvöruflokka sem þörf er á að gera. Ég er viss um að það eru fleiri atriði hér, sem lagfæra þarf, en þau sem snerta hljóðfærin. Ég hef enga tryggingu fyrir því, að þau númer, sem hv. flm. þessarar till. hafa fært hér á blað, séu nákvæmlega hin réttu. Ég tel að þetta mál þurfi að endurskoða í betra tómi og ég treysti hæstv. fjmrh. fullkomlega til þess að standa fyrir þeirri endurskoðun.  Ég vil alveg Sérstaklega vekja á því athygli, að hv. flm. létu sér ekki til hugar koma að flytja brtt. af þessu tagi fyrr en ég vakti athygli á þessu atriði. Þeir höfðu þó tækifæri til þess við 2. umr. málsins og afgreiðslu úr n. að koma með brtt. af þessu tagi. En þeim kom ekki til hugar að gera það fyrr en vakin var athygli á þessu. Það er því bersýnilegt, að till. þessi er einungis flutt í því skyni að reyna að tefja afgreiðslu þessa máls og reyna að valda því að um það þurfi að fjalla nú á næstu dögum. Þá gæti afleiðingin hugsanlega orðið sú, vegna þess hve skammt er nú þar til gert verður jólahlé, að frv. næði ekki fram að ganga. Ég tel að ef hv. flm. hefðu raunverulega haft áhuga á því að fá fram breytingar á þessu sérstaka tímabundna vörugjaldi hvað snertir þetta atriði og fleiri atriði sem þarf að endurskoða og athuga, þá hefðu þeir að sjálfsögðu gert till. um það við 2. umr. málsins í framhaldi af afgreiðslu málsins úr fjh.- og viðskn: En það gera þeir ekki. Þeir koma fyrst með þessa till. þegar ég vek á því athygli, að það þurfi að endurskoða þessa tollvöruflokka sem nefndir eru í þessu frv., og óska eftir því, að sú endurskoðun fari nú fram á næstu vikum. Og ég tel að þessi síðbúna till, bendi eindregið til þess, að ekki hafi fylgt allt of mikill eða góður hugur máli, heldur sé hún flutt fyrst og fremst til þess að valda pólitískum vanda. Ég mun því ekki treysta mér til þess að styðja till., en lýsi því enn einu sinni yfir, að ég treysti hæstv. fjmrh. fullkomlega til þess að standa fyrir athugun á þessum tollvöruflokkum - athugun sem þarf vafalaust að snerta fleiri vöruflokka en hljóðfæri - og treysti því, að sú athugun fari fram á næstu vikum.



Herra forseti. Ég gerði grein fyrir því við 1. umr. sem nú fer fram í Nd. um frv. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, hvaða mál það væru sem lægju fyrir þinginu í sambandi við og í tengslum við fjárlagafrv. Þ. á m. er þetta mál sem hér er til umr. Ég lýsti því yfir þar og mun gera það hér þegar þessi mál koma hingað, að ákveðið er að fram fari á næsta ári endurskoðun á þeim tollvöruflokkum sem um er að ræða í þeirri upptalningu sem greinir um það, á hvaða vörur og flokka hið sérstaka tímabundna vörugjald leggst. Ég vil ekki á þessu stigi málsins gefa neinar yfirlýsingar um það, hvernig þessi endurskoðun verður. Hún fer fram og ég álít að það þurfi að gera á þessu lagfæringar og við það mun verða staðið. En ég hef ekki aðstöðu til þess nú að gefa neinar yfirlýsingar um einstök atriði í þessu sambandi þar sem þetta snertir allt saman tekjuöflunarmöguleika ríkissjóðs.



Herra forseti. Ég vek athygli á að hér er komin fram brtt. sem hv. fjh.- og viðskn. hefur ekki haft tækifæri til þess að fjalla um, en í ljós hefur komið að t.d. hæstv. menntmrh. virðist meðmæltur þessari till., en telur sig þó ekki að svo stöddu geta fylgt henni. Ugglaust kunna að vera fleiri menn hér í d. sem ekki eru búnir að gera upp hug sinn varðandi þessa till. Í öllu falli fyndist mér æskilegt að viðkomandi n. gæfist tími til þess að líta á till., ekki síst eftir þá yfirlýsingu hæstv. fjmrh. að hann telji margt í þessu frv. þurfa endurskoðunar við og vera kunni að þetta verði endurskoðað en þó gaf hann engar upplýsingar um það eða bindandi loforð hvort svo yrði eða ekki. Það eru því tilmæli mín við d. og forseta, að þessi till. gangi til fjh.- og viðskn. til athugunar áður en d. taki afstöðu til hennar.



Herra forseti. Það kom fram sú ósk á fundinum á laugardaginn, að þessu máli yrði þá frestað til þess að hægt væri að athuga það aftur hjá fjh.- og viðskn. N. kom saman á fund í morgun og meiri hl. gat ekki fallist á að samþykkja þá brtt. sem hv. 5. þm. Norðurl. v. hefur nú kynnt og þm. Sjálfstfl. hafa flutt. Meiri hl. hélt við fyrra nál. sitt, að málið yrði afgreitt með þeirri breytingu sem hann lagði til og samþ. var hér við 2. umr. Það er af þeim ástæðum sem hér hafa komið fram hjá hæstv. ráðh., að þetta mál þurfi víðtækari skoðunar við og geti verið að þar þurfi ýmsu að breyta eða hægt sé að lagfæra ýmislegt sem menn kjósa, - þá fleira en þau atriði sem eru í þessari till. Af þeim sökum taldi meiri hl. sér ekki fært að styðja þá brtt. sem hér er komin fram.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. dró í efa að þetta væri nægilega vel unnið mál. Ég vil upplýsa það hér, að ég hafði samráð við ráðuneytisstjóra og fulltrúa í fjmrn. í morgun og bað þá að hjálpa mér til þess að ganga þannig frá þessu að öll hljóðfæri yrðu upp talin, eins og ég raunar upplýsti strax áðan. Þess vegna er ekki hægt að skjóta sér á bak við það, að málið sé ekki rétt fram borið. Að við í stjórnarandstöðunni hyggjumst tefja þingstörf eða höfum sýnt að við höfum gert það undanfarna daga, það tel ég vera ódrengilega mælt. Það vita allir hér, að við höfum ekki verið að tefja þingstörf eða verið að gera stjórninni og stjórnarflokkunum erfitt fyrir að starfa í þessari hv. deild. Um það atriði, að við hefðum getað borið þessa brtt. fram við 2. umr. málsins, má segja út af fyrir sig að það sé rétt. En við vissum ekki þá um þennan eindregna stuðning hæstv. menntmrh. Og við gerum okkur vonir um að hann sé ekki einn um þetta af stjórnarliðunum. Þess vegna var tilefnið augljóst. Við treystum því, að hann mundi beita áhrifum sínum til þess að það bættust við 4 eða 5 þm. til þess að samþykkja þetta mál. Og að við séum að valda einhverjum pólitískum vanda með því! Ef vandinn væri nú ekki meiri í stjórnarherbúðunum en að gera upp hug sinn í þessu efni, þá horfði nú betur fyrir ríkisstj. Hæstv. menntmrh. hljóp héðan út þegar umr. byrjaði, að mér skildist til þess að leita að fjmrh. og fá hann til að koma hingað og gefa yfirlýsingar. Hann sagði að það væru til undanþáguheimildir, sem fjmrh. gæti notað, og hann mundi, að mér skildist, beita sér fyrir því að þær yrðu notaðar. Hæstv. fjmrh. gerði sér lítið fyrir og stakk sér í stólinn og sagði afdráttarlaust að hann gæfi engar yfirlýsingar í þessa átt. Á þessu stigi gef ég engar yfirlýsingar um einstök atriði, sagði hæstv. fjmrh. sem svar við beiðni hæstv. menntmrh. um að hann gæfi þá yfirlýsingu sem nægja mundi. Það er þess vegna alveg ljóst að þessi gjöld verða áfram á hljóðfærunum, ef þessi hv. d. samþykkir ekki þessa brtt., og hæstv. fjmrh. var ekkert að skera utan af því. Hann vildi láta alla vita það. Það var augljóst þegar hann stóð hér í stólnum, að hann ætlaði ekki að ansa beiðni hæstv. menntmrh. Menntmrh. á þess vegna engra kosta völ annarra en þeirra að greiða atkv. með tillögunni.



Herra forseti. Ég hygg að við munum vera býsna margir þm. í þessari hv. d. sem undanskilja vildum ýmsa vöruflokka sem nú er ráðgert að innheimta vörugjald af. Ég vildi gjarnan sjá um það, að ekki yrði innheimt vörugjald af hljóðfærum. Það sama gildir um ýmis tæki til íþróttaiðkana sem nú er lagt á vörugjald og verða mun á næsta ári. Hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson upplýsti okkur um það áðan, að hann hefði með aðstoð ráðuneytisstjóra og starfsmanna fjmrn. gengið úr skugga um að hér yrði náð til allra tegunda hljóðfæra. - Hljóðfæri eru mörg, og hér er um að ræða vörur sem gilda mundu 100 millj. kr, í heild í vörugjaldi. Spurningin er þá hvort hv. þm. gæti ekki hugsað sér að nú yrði stigið fyrsta skrefið í þessa átt, þessu yrði náð í áföngum, við gætum fengið hér samþykkt sem yrði stefnumarkandi. Af hinum mörgu tegundum hljóðfæra, sem hér um ræðir, tilgreindi hv. þm. hrossabrestinn einan. Þá er spurningin hvort hann mundi ekki sætta sig við að hið fyrsta skref yrði það, að niður yrði fellt vörugjald af þessu hljóðfæri hjarta hans, sem mundi þá e.t.v. ekki muna ríkissjóð ákaflega miklu, en gæti þó heitið að þar væri mörkuð stefna til framtíðar, að í þá átt yrði miðað að niður yrði fellt vörugjald af hljóðfærum yfirleitt. Ég vil beina þessari spurningu til hv. þm. hvort hann mundi ekki geta sætt sig við að þetta yrði byrjunin, og í því mundi ég styðja hann, en greiða atkv. gegn till. í heild að öðrum kosti.



Herra forseti. Mér fannst nokkuð djarft af hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni að rangtúlka orð hæstv. fjmrh. örfáum mínútum eftir að hann kom í stólinn. Hæstv. fjmrh., Tómas Árnason, lýsti því yfir áðan, að vörugjaldið yrði tekið til endurskoðunar á næstunni og hann væri reiðubúinn til þess að standa að slíkri endurskoðun. Hitt er allt annað mál, að hann var ekki reiðubúinn til þess, eins og hann sagði hér, að lýsa því yfir hvaða einstakir vöruflokkar yrðu þar teknir til. meðferðar. Hann lýsti því yfir, að þessi endurskoðun mundi fara fram, og hafði þá vafalaust í huga að fleiri vöruflokkar gætu komið þarna til álita en hljóðfærin ein, það mætti ekki skoða þau ein sér, heldur yrði að líta á gjaldið allt. Og það er einmitt í trausti þessarar yfirlýsingar, að málið í heild verði endurskoðað á næstu vikum, sem ég tel að ekki sé tímabært að gjalda jáyrði við till. sem hér er flutt, enda er hún greinilega búin til í skjótræði og engin trygging fyrir því fyrir dm. að hún fullnægi þeim óskum sem hér hafa verið uppi.



Herra forseti. Ég er fylgjandi því, að innflutningsgjöld af hljóðfærum séu lækkuð eða felld niður. Hins vegar vil ég benda á þá staðreynd, að það eru vissulega ýmsir þýðingarmiklir vöruflokkar hátollaðir í innflutningi til landsins sem þörf væri á að lækka. En það, sem ég tel að sé kjarni mála og staðreynd, er að okkur skortir fjármagn til nauðsynlegustu verkefna og erum einmitt núna þessa dagana að leggja mikla skatta á skattborgara til að bjarga atvinnuvegunum frá hruni. Þess vegna verður eins ágætt mál og við erum að ræða um hér að mínu mati að bíða betri tíma og nánari skoðunar og því mun ég greiða atkv. gegn þessari brtt.



Herra forseti. Ég vildi óska þess að hv. 5. þm. Vesturl. hefði endað ræðu sína á því að segja einungis að þetta mál þyrfti að bíða betri tíma. Ég skil það á málflutningi hans og annarra hv. stjórnarsinna, að tími þeirra sé svo erfiður nú að þeir geti ekki einu sinni fylgt jafnsjálfsögðum menningarmálum og því sem hér er um fjallað og stjórnarandstæðingar fluttu till. um með góðum hug. Þegar stjórnarandstæðingar heyrðu að um stuðning væri að ræða af hálfu sjálfs menntmrh., þá var auðvitað sjálfsagt að gefa honum kost á að styðja slíka till. Við skiljum það ósköp vel, að hæstv. ráðh. er sjálfur í þeirri aðstöðu að það væri erfitt fyrir hann gagnvart meðráðh. sínum að fara að taka slíkt mál eitt út úr og flytja um það till. En vegna þess að hlýhugur kom fram í máli hans til þessara efna, þá þótti sjálfsagt að flytja þessa tillögu. En það er rétt, eins og hv. 5. þm. Vesturl. sagði, og ég er tilbúin að skilja það sem röksemd af hálfu hv. stjórnarsinna, að það er slæmur tími. En athugun málsins þarf hins vegar ekki að bíða, henni er lokið.  Að því er varðar þessa sérstöku till. um hljóðfærin, þá held ég að hún sé alveg í því standi að hægt sé að samþykkja hana strax. Annars var annað mál, mjög stórt, sem tilefni er til að spyrja um áður en afgreiðslu þessa máls er lokið. Ástæðan til þess, að við fjöllum hér um frv, um sérstakt vörugjald, er, að því er talsmaður hæstv. ríkisstj. segir og að því er við öll vitum, ekki síst sú, að ríkið verður af allmiklum tekjum nú um áramótin vegna niðurfellingar tolla á EFTA-vörum. Það lá að vísu fyrir sérstök yfirlýsing í stjórnarsamningnum um að stefnt væri að því að fresta þessari tollalækkun. Ekki hefur orðið úr því. Ég gagnrýni það út af fyrir sig ekki. Mér er mætavel ljóst, að á því hefðu orðið mikil vandkvæði, og ég tel að við hefðum legið undir ámæli fyrir að ganga á svig við gerða samninga ef við hefðum gripið til einhliða aðgerða um frestun tollalækkana. Ef um það hefði átt að semja, eins og nú er komið, hefði öll framkvæmd ýmissa mála og samninga, sem við höfum hagsmuni af, frestast mjög og við orðið að leggja það fyrir þjóðþing allra EFTA-landanna, hvort breyta ætti grundvallarsamningum að þessu leyti eða ekki vegna efnahagsörðugleika Íslendinga. Hins vegar er þetta mál sem séð var fyrir fyrir mörgum árum og ýmsar aðgerðir voru í frammi hafðar, m.a. fjárhagsstuðningur, til þess að búa okkur undir þessa breytingu. Þær aðgerðir miðuðust ekki við ríkissjóð fyrst og fremst, heldur þá atvinnugrein sem þér er fyrst og fremst um að tefla, iðnaðinn í landinu. En nú bregður svo. við, þegar til kastanna kemur, að það er einungis ríkissjóður sem menn hafa í huga. Víst skal það ekki vanmetið, ríkissjóði veitir auðvitað ekki af öllu því fé sem hann hefur til umráða og meira til, en það heyrist náttúrlega oft, bæði nú og fyrr og síðar, að ekki er okkur sama til hvaða ráða er gripið í því skyni að afla fjár fyrir ríkissjóð. Þegar hér er um það að ræða að tollalækkanir tiltekinna vara bitna á ríkissjóði, þá grípur ríkisstj. til þess ráðs að leggja á nýtt gjald til þess að fá í hirslur ríkisins þá peninga sem þar tapast, án þess að grípa um leið til aðgerða til þess að styðja þá atvinnugrein sem vissulega á enn erfiðara af þessum sökum nú en áður, og var þó orðið ærið fyrir því miður. Hér er um atvinnugrein að ræða þar sem 16.3% þjóðarinnar vinna, og það er því heldur ekki lítið atvinnuspursmál fyrir Íslendinga að sæmilega sé frá þessum málum gengið. Nú keyra úr öllu hófi ýmiss konar álögur á atvinnurekstur í landinu, hverju nafni sem nefnist, og þá ekki síst iðnaðinn vegna ýmiss konar fjárfestinga sem hann hefur þurft að standa í. Allar þær álögur koma mjög illa við þessa atvinnugrein. - Þess vegna var eðlilegt að þingheimur fengi að vita nú til hvaða aðgerða ríkisstj. ætlaði að grípa till þess að vinna gegn áhrifum tollalækkana á innfluttum iðnaðarvörum, - aðgerða sem hljóta að verða að koma til framkvæmda núna um áramótin. Það segir sig sjálft, að þar verður enn þá erfiðara um að fjalla ef það er látið bíða fram yfir þann tíma, en eðlilegustu tímamörkin væru nú um áramótin. Í aths. við fjárlagafrv. sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í frv. er gert ráð fyrir lækkun aðflutningsgjalda í samræmi við samning um aðild Íslands að EFTA og samning við EBE. Í samstarfssamningi stjórnarflokkanna er gert ráð fyrir „að samkeppnisaðstaða íslensks iðnaðar verði tekin til endurskoðunar og spornað með opinberum aðgerðum gegn óeðlilegri samkeppni erlends iðnaðar, m.a. með frestun tollalækkana.“ Ekki er fullráðið með hvaða hætti þetta verður gert. Sérstök nefnd þriggja rn. hefur málið til athugunar.“ Það er eðlilegt að spurt sé: Hvað verður gert í framhaldi af starfi þessarar sérstöku nefndar? Það er ekki vitað einu sinni hvað þessi sérstaka nefnd lagði til. Sagt er að hún hefði helst í huga innflutningsgjald á sælgæti og sérstakt gjald á innflutt húsgögn. Ekki veit ég hvað rétt er í því, en það hefur verið mjög gagnrýnt af hálfu þeirra, sem að iðnaðinum standa, að taka út úr tvær tilteknar greinar iðnaðarins án þess að rök séu færð fram fyrir því, hvort þær fremur en aðrar hafi orðið fyrir barðinu á óeðlilegri samkeppni erlendis frá. Hinn 1. nóv. s.l., þegar fjárlagafrv, var lagt fram, birti málgagn hæstv. iðnrh. viðtal við formann Alþb. um fjárlagafrv., þar sem hann sagði m.a. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Loforð hefur hins vegar verið gefið um það, að við afgreiðslu frv. verði tekinn upp nýr tekjuliður sem samsvarar þessari tollalækkun og sem mundi þjóna því að vernda íslenskan iðnað í samkeppni við innfluttar vörur.“ - Þetta undirstrikar þá nauðsyn sem er á því að fá að vita hvað þarna er um að ræða. Það er kannske rétt að minna á það einnig í þessu sambandi, að Félag ísl. iðnrekenda ritaði hæstv. forsrh., Ólafi Jóhannessyni, bréf 1. nóv., þar sem stjórn félagsins óskaði eftir sérstökum fundi með forsrh. og öðrum ráðh. úr ríkisstj. sem fjalla um málefni tengd iðnaði, þar sem rætt verði um hvernig ríkisstj. hyggst standa við það ákvæði samstarfsyfirlýsingar sinnar sem ég hef vitnað í í ræðu minni. Og formaður Félags ísl. iðnrekenda hefur upplýst að ríkisstj. hafi hvorki talað við Félag ísl. iðnrekenda út af þessu máli né svarað bréfinu. Það er nú langt um liðið frá því er iðnrekendur óskuðu viðræðna við ríkisstj. til þess að fá upplýst hvaða ráðstafanir yrðu gerðar nú fyrir áramót. Hér er um að ræða mikið grundvallaratriði fyrir tilveru og þróunarmöguleika íslensks framleiðsluiðnaðar þar sem mikill fjöldi Íslendinga starfar. Í framleiðsluiðnaðinum munu starfa um 12 þús. manns. Ég hef, herra forseti, fært rök fyrir því, af hverju ég tel nauðsynlegt að því sé svarað af hálfu hæstv. ríkisstj., um leið og fjallað er um þetta mál, til hvaða aðgerða til stuðnings iðnaðinum í landinu ríkisstj. hyggst grípa. Hér fjöllum við um frv., sem á að vinna upp um helming af tekjutapi ríkisins, ef að lögum verður. En hvað á að gera til þess að styðja þessa mikilvægu atvinnugrein í landinu, sem við öll viljum að vaxi og verði fjölbreyttari og eflist svo að hún geti orðið megnugri þess að afla gjaldeyris og spara gjaldeyri?



Herra forseti. Það er ljúft og skylt að greina hv: þd. og hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur frá því í aðalatriðum, hvernig staðið hefur verið að því máli sem hún spyr um, til hvaða aðgerða ríkisstj. hafi hugsað sér að grípa til verndar íslenskum iðnaði nú þegar samkeppnisaðstaða hans versnar frá því sem verið hefur við lækkun tolla, næstsíðasta þrep tollalækkana samkv. samningum við EFTA og EBE. Ég vil, áður en ég vík að þessu, minna á það, að fyrrv. ríkisstj. hafði ekki uppi, svo að mér sé kunnugt, nein áform um að ná fram frestun tollalækkana við þessi bandalög sem Ísland hefur gert samninga við og er að hluta aðili að. Hins vegar var á það knúið við myndun núv. ríkisstj., að tekið yrði til athugunar að fresta tollalækkunum, sem koma áttu til framkvæmda um næstu áramót, og Alþb. tók mjög undir þá stefnu, en iðnrekendur og samtök þeirra höfðu knúið á um það á undanförnum mánuðum og reyndar um lengri tíma að þetta mál yrði tekið til endurskoðunar og frestað yrði tollalækkunum um næstu áramót. Óskir iðnrekenda að þessu leyti voru rökstuddar fyrst og fremst með því að ekki hefði tekist að búa iðnaðinn í landinu sem skyldi undir harðnandi samkeppni á þeim mörkuðum sem hér er um að ræða, harðnandi samkeppni við innfluttan iðnvarning. Fyrrv. ríkisstj. hafði að mínu mati ekki staðið sem skyldi í ístaðinu í sambandi við iðnþróunaraðgerðir til þess að auðvelda íslenskum iðnaði þessa vaxandi samkeppni, og gagnrýni iðnrekenda beindist því ekki síst að skorti á aðgerðum að þessu leyti. Nú er ekki um það að sakast lengur, eða það er tilgangslaust að sakast um það, hvað ekki var gert á undanförnum árum, og eðlilegt að að því sé spurt, hvað núv. ríkisstj. hyggist gera í þessum efnum. Hv. þm. vita hvaða meðferð fyrirhuguð frestun tollalækkana fékk í ríkisstj. Þar náðist ekki samstaða um þetta atriði. Ráðh. Alþb. stóðu einir fast við þá stefnumörkun að fresta ætti tollalækkunum, en ráðh. samstarfsflokka okkar tveggja töldu ekki fært að standa við þá stefnu og því var frá henni horfið. Því var hins vegar jafnframt heitið, þegar þetta mál var til meðferðar í ríkisstj., að gripið skyldi til aðgerða, ríkisstj. mundi beita sér fyrir aðgerðum sem vægju upp á móti harðnandi samkeppni og versnandi samkeppnisaðstöðu iðnaðarins vegna þeirrar stefnubreytingar sem í þessu fólst. Og það var jafnframt samþykkt af ríkisstj. að stefna að því að taka upp samninga við EFTA og EBE um að fá fram frestun á síðasta þrepi tollalækkunar í ársbyrjun 1980. Eins og hér hefur komið fram hefur verið starfandi sérstök nefnd eða starfshópur á vegum rn. til þess að fjalla um það og gera um það till. til ríkisstj., hvaða aðgerðir helst komi til greina til verndunar iðnaðinum. Nokkuð er umliðið síðan þessi starfshópur skilaði áliti sínu og það hefur verið til athugunar á vegum ríkisstj. Þar er um að ræða hugmyndir, bæði almenns eðlis, sem varða iðnaðinn í heild, en einnig ábendingar um vissar sértækar aðgerðir til stuðnings einstökum iðngreinum sem eiga í erfiðleikum að mati manna, og hvort tveggja er til athugunar. Þegar fjallað var um tekjuöflun fyrir ríkissjóð í tengslum við afgreiðslu fjárlagafrv. kom vissulega til athugunar hvort tengja ætti þessa tekjuöflun við álögur, sem verkuðu til verndar iðnaðinum um leið, t.d. hvort fara ætti út í það að hækka jöfnunargjald það sem lögleitt var á s.l. vori, sem leggst á ýmsar iðnaðarvörur, tiltekinn innflutning, og hefði vissulega í því falist ákveðin vernd fyrir samkeppnisiðnað okkar. Það varð hins vegar ekki að ráði að tengja tekjuöflun þá, sem grípa þurfti til, við þetta, heldur að leggja til hækkun á vörugjaldi, en það gjald snertir að mjög litlu leyti innfluttar iðnaðarvörur frá þeim löndum, sem eru í EFTA og EBE, og sneiðir einmitt hjá varningi sem þaðan kemur. Það mun hafa komið fram í umr. um þetta mál fyrir helgi hér í hv. þd., að ríkisstj. hafi hugsað sér að grípa til annarra aðgerða til verndar iðnaðinum. Það er rétt. Ég hef sem iðnrh. talið mér skylt að ýta á eftir þessu máli innan ríkisstj., og ég vænti þess, að nú fyrir áramótin verði tekin afstaða til tiltekinna till. sem þar liggja fyrir. Félag ísl. iðnrekenda hefur lagt fram sínar óskir og sínar till. fyrir nokkru og einnig óskað viðræðna um það mál. Ég hef átt viðræður við forustumenn úr Félagi ísl, iðnrekenda og frá fleiri samtökum iðnaðarins, en ríkisstj. í heild hefur ekki fram til þessa átt sérstakar viðræður við þá um hugmyndir þeirra. Hugmyndir Félags ísl. iðnrekenda fela það fyrst og fremst í sér að hækkað verði jöfnunargjald það, sem lögleitt var á þessu ári, úr 3% í 9.1%, en að auki verði lagt á sömu tollskrárnúmer og þetta gjald varðar sérstakt innflutningsgjald upp á 6%. Í þessum till. er nánast um það að ræða að hækka jöfnunargjaldið, eða gjald sem svarar til þess, um hvorki meira né minna en rösk 12%. Ég þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þm. hvaða áhrif álag af þessu tagi hefði á verðlagsþróun í landinu. Reiknað hefur verið út af Hagstofu íslands, að hvert prósent í þessu jöfnunargjaldi svari til um 0.1% í verðbótavísitölu, þannig að gjaldtaka að þessu marki hefði veruleg áhrif á vísitölu og til hækkunar á vöruverði. Ég vil einnig minna á það, þó að ég sé engan veginn að kveða upp dóm um að þær leiðir, sem Félag ísl. iðnrekenda er hér að leggja til, séu ófærar, að eftir að jöfnunargjaldið hafði verið lögleitt s.l. vor af hv. Alþ., þá var að því fundið af EFTA, en alveg sérstaklega þó af Efnahagsbandalagi Evrópu, að það skyldi á lagt, þó að ekki væri gripið þar til neinna aðgerða gegn Íslendingum vegna þessa og látið sitja við mótmælin ein. Þetta hljótum við að hafa í huga þegar um þessi mál er fjallað. Ég tel hins vegar að það komi vel til álita, og það hefur verið til athugunar og er til athugunar, að hækka að einhverju marki umrætt jöfnunargjald og að þær tekjur, sem af því fengjust, rynnu til iðnþróunaraðgerða, til framleiðniaukandi aðgerða og til markaðseflandi aðgerða og annarra þátta sem mættu verða iðnaði okkar til stuðnings. Þetta er eitt af þeim atriðum sem nú er verið að líta á og með hvaða rökum hægt sé að lyfta þessu gjaldi að einhverju marki, þannig að við það verði unað af þeim aðilum sem við erum bundnir samningum við í sambandi við fríverslun. Ýmsir fleiri þættir eru til athugunar hjá ríkisstj. og þeir snerta almennar aðgerðir, eins og ég vék að áðan, þ. á m. lánamál iðnaðarins, stefnu opinberra aðila um innkaup á iðnvarningi og fleira af því tagi, en einnig einstakar iðngreinar, eins og eitthvað hefur komið fram um í fjölmiðlum að undanförnu. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir gagnrýndi það hér, að til tals hefði komið að taka út úr sérstakar greinar og grípa til sérstakra verndaraðgerða hvað þær snertir, þ. á m. sælgætisiðnað og kexiðnað í landinu, húsgagnaiðnað o.fl. sem nefnt hefur verið í þessu sambandi. Ég get ekki tekið undir gagnrýni af þessu tagi. Ég tel að jafnframt því sem hafa beri iðnrekstur okkar almennt í huga og samkeppnisiðnaðinn alveg sérstaklega, þá hljótum við að gera úttekt á einstökum iðngreinum, kanna stöðu þeirra og grípa til nauðsynlegra aðgerða, - aðgerða sem réttmætar eru taldar til að vernda tilteknar iðngreinar tímabundið og stuðla að bættri framleiðni og bættu skipulagi í þessum iðngreinum, þannig að þær geti innan ekki mjög langs tíma tekið á móti vaxandi samkeppni. Hvað snertir umr. um sérstakt innflutningsgjald á sælgæti og brauðvörum, þá hafa engar ákvarðanir verið teknar um það. Hugmyndir, sem fram hafa komið um þetta, ganga út frá því, að innflutningur á þessum vörum verði gefinn frjáls. Ef til sérstaks innflutningsgjalds kæmi, þá yrði þessi innflutningur jafnhliða gefinn frjáls og hætt yrði niðurgreiðslum á aðföngum þessa iðnaðar hér innanlands, sem yrði þá sparnaður fyrir ríkissjóð, þó að það yrði þá jafnhliða að vera tryggt að þessar iðngreinar fái aðföng sín sem næst á heimsmarkaðsverði eða hliðstæðu verði, þannig að þeir, sem að þeim standa, búi við svipaða aðstöðu hvað þetta snertir eftir sem áður. Ég held að það sé ekki ástæða til að fara miklu fleiri orðum um þetta nú. En eins og ég hef greint frá, er þetta til meðferðar á vettvangi ríkisstj., og ég vænti þess að hægt verði að greina frá ákveðnum aðgerðum til verndar íslenskum samkeppnisiðnaði fyrir áramótin, því að ekki er óeðlilegt að á það sé knúið af þeim, sem bera hag iðnaðarins fyrir brjósti, að fá úr því skorið, hvert ríkisstj. hyggst stefna í þessum efnum. Ýmislegt mun þó óhjákvæmilega bíða fram á næsta ár og er auk þess þannig vaxið að það mun taka nokkurn tíma að koma því í höfn. Þar nefni ég m, a. lánamál iðnaðarins, opinber innkaup og aðgerðir af því tagi sem unnið verður að í áföngum.