Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Torfason) Eins og menn hafa sjeð á nefndarálitinu er það að eins ein efnisbreyting, sem nefndin hefir gert á þessu frv. Í 7. gr. frv. er svo ákveðið, að gestarjettarstefnufrestur skuli ekki vera skemri en einn sólarhringur. Samkvæmt gömlum og gildum lögum hefir hann að eins verið kvöldstefnufrestur. En með því að bæta við sólarhring verður hann auk þess sólarhringsfrestur. Nefndinni fanst eigi ástæða til að hafa frestinn lengri og þótti óþarft að breyta lögunum í þessu efni. Því að það getur vitanlega verið óhallkvæmt fyrir menn, sem eru gestir, að bíða 4 sólarhringa eftir því, að málið verði tekið fyrir, enda enginn kvartað yfir kvöldstefnufrestinum. Þá er brtt. við 9. gr., sem er að eins gerð til þess, að frv. verði skýrara. Hitt er alt orðabreytingar. Jeg skal sjerstaklega geta þess um málalengingarnar í 1. og 2. gr. í frv., að þær stafa af því, að erfitt var að koma Reykjavík og Hafnarfirði undir almennu ákvæðin. En brtt. fer fram á, að Reykjavík og Hafnarfjörður skuli talin innan sama sýslufjelags, eins og þau voru áður. Kaupstaðirnir eru auðvitað ekkert annað en smáblettir úr sýslunni, og sýslurnar eiga landhelgi umhverfis þá. Þá er breyting við 3. og 4. gr., að fyrir »hverju sinni« komi í hvert sinn. Hverju sinni er rjett mál, en nefndin hafði aldrei heyrt það, og fanst hitt látlausara.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Eins og kunnugt er hefir þetta mál komið fyrir þingið nokkrum sinnum áður. Það hefir verið skorað á landsstjórnina að grenslast eftir og undirbúa, hvort jörðin Þorlákshöfn mundi fáanleg til kaups handa landssjóði. Enn fremur hefir verið skorað á stjórnina að láta rannsaka og gera áætlun um hafnargerð á þessum stað. Jeg veit ekkert um, hvað undirbúningi á kaupunum líður. Jeg hefi ekki sjeð neinar skýrslur um það efni. En um hitt atriðið, rannsókn á hafnargerðinni, er það að segja, að hafnarstæðið hefir verið rannsakað af þremur innlendum verkfræðingum, hverjum í sínu lagi. Það eru þeir Þorvaldur Krabbe, Jón Þorláksson og síðast Jón Ísleifsson, sem rannsóknina hafa int af hendi. Enn fremur mætti geta þess að hafnarstæðið hefir verið rannsakað af erlendum verkfræðingum, en ókunnugt er, að hvaða niðurstöðu þeir hafa komist. Þessar rannsóknir innlendu verkfræðinganna hafa orðið ærið mismunandi, og þeir komist að töluvert ólíkri niðurstöðu, og stafar það sennilega af því, að óljóst hefir verið fyrir þinginu, hvort það hefir ætlast til að gera á þessum stað fiskibáta-, og þá einkum vjelbátahöfn, eða höfn fyrir stærri skip. Þetta hefir aldrei komið greinilega í ljós af þingsins hálfu, og þess vegna er ekki við því að búast, að stjórnin hafi getað lagt nákvæmlega fyrir þessa menn, hvernig rannsóknin ætti að vera, og því var málinu vísað til nefndar, að ástæða þótti til að komast að fastri niðurstöðu um það, hvernig rannsóknunum skyldi hagað. Nefndin hefir nú komið fram með álit sitt, og geri jeg ráð fyrir því, að háttv. þingmenn hafi kynt sjer það og sjeð, að hvaða niðurstöðu hún hefir komist. Jeg býst við því, að jeg þurfi ekki að fara út í nein einstök atriði í nefndarálitinu, og skal jeg þá að eins geta þess, í sem fæstum orðum, að niðurstaðan, sem nefndin hefir komist að, er sú, að hún telur æskilegt, að rannsókn þeirri, er þegar hefir verið byrjað á af Jóni verkfræðingi Ísleifssyni, verði haldið áfram og lokið á þann hátt, að verulega mætti á henni byggja. Nefndin átti tal við verkfræðinginn, og þá kom það í ljós, að þrátt fyrir það, þótt hann hefði komist að þessari niðurstöðu, þá vantaði mikið á, að full vissa væri fyrir því, hvort aðferð sú, sem hann hafði hugsað sjer, væri nægilega trygg. Þess vegna þyrfti að rannsaka þetta enn nákvæmar og ítarlegar, því að það vita allir, hve háskalegt það er að ráðast í slík fyrirtæki, ef þau svo skyldu mishepnast. Jeg skal nú lýsa yfir því, fyrir nefndarinnar hönd, að þetta er hennar skoðun á málinu, en að það, sem jeg kann að segja fram yfir það, er fyrir minn reikning, ef háttv. meðnefndarmenn mínir geta ekki samþykt það. Það verður þá þetta, að jeg tel æskilegt, að fiskiskipahöfn gæti komist þar upp sem fyrst. Jeg segi fiskiskipahöfn vegna þess, að jeg álít, að þótt höfn fyrir stærri skip yrði fyrirhuguð þar, þá er ekki líklegt, að hún gæti orðið svo útbúin, að skip gætu athafnað sig þar í hvaða veðri sem væri og ætíð komið þar vörum á land, en slíkar hafnir þurfa að vera þannig úr garði gerðar, að afgreiðsla hverskonar skipa sem er geti átt sjer stað tafarlaust. Í öðru lagi er það mitt álit, að óhyggilegt sje að hugsa til mjög stórfenglegrar hafnarbyggingar þar, sem myndi kosta margar miljónir króna, og svo kæmi það ekki að notum nema örlitlum hluta landsins, aðallega tveim sýslum eða svo. Jafnvel þótt því hafi verið haldið fram af ýmsum, að þetta væri það, sem að yrði að stefna, þá vil jeg samt láta í ljós, að jeg tel það óheppilegt, ekki að eins af því, að svo mikið fje væri borið í þennan stað, til þess að gera þar höfn. Það er ekki einungis hinn mikli kostnaður, er af því leiðir, heldur hlýtur það að hafa þau áhrif að rýra stórfenglega í verði aðrar eignir á öðrum stað, sem sje Reykjavík, því að hún yrði þá til stórhnekkis fyrir þann bæ og jafnvel fleiri bæi, en sjerstaklega fyrir Reykjavík, sem nú um margar aldir hefir verið skoðuð sem eðlileg miðstöð fyrir alt landið. Þetta er því ástæða, sem gerir það, að jeg vil taka það fram, að stefna sú, sem fram kemur í tillögu nefndarinnar, miðast við það, að minna fyrirtæki getur komið landinu að góðum notum, þó að það væri mest fyrir hin næstu hjeruð, að kostnaðurinn við stórskipahöfn stæði ekki í neinu rjettu hlutfalli við gagnið, sem af því yrði, og svo eru hinar aðrar afleiðingar, sem jeg hefi tekið fram, sem gera það rjettmætt, að horfið sje frá hugmyndinni um stórskipahöfn.

Sigurður Eggerz Jeg skal að eins leyfa mjer að gera örstutta athugasemd. Jeg verð að játa það, að jeg felli mig betur við þingsályktunartillöguna, eins og hún kom frá háttv.Nd., heldur en brtt.hv. nefndar. Ástæðan til þess er sú, að mjer finst brtt. vera heldur ofþröng. Ef verið er að kosta upp á rannsókn í Þorlákshöfn á annað borð, þá finst mjer rjettast að rannsaka hvorttveggja, hvað minni og stærri höfn myndi kosta. Það getur verið rjett hjá háttv.þm. Ak. (M. K.), að það hafi mikinn kostnað í för með sjer, en jeg sje þó ekkert á móti því, að ef kostað er upp á rannsókn, þá sje gerð ítarleg rannsókn, og sú hætta, sem Reykjavík stafaði af því, held jeg að varla sje teljandi. Sem sagt, jeg felli mig betur við till.háttv.Nd., af því að hún veitir heimild til að gera þær rannsóknir, sem nefndin leggur til, en leyfir einnig athuganir um stærri höfn.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Að minni hyggju er það alveg rjett, sem háttv.frsm. (M. K.) tók fram, að eins og till. kom frá hv.Nd. er hún nokkuð óljós. Þetta staðfestist meðal annars af orðum háttv. 2. landsk.þm. (S. E.), að rannsóknin eigi að miða að einu af tvennu, stærri eða minni höfn. En jeg get ekki sjeð, að neitt sje ákveðið um þetta í till.hv.Nd., heldur sje það eftir geðþótta stjórnarinnar, og það tel jeg óaðgengilegt. Jeg geri að vísu ráð fyrir, að háttv.Nd. hafi ekki ætlast til, að það væri að eins rannsakað, hvað það myndi kosta að gera minni höfnina, heldur einnig hina stærri, en þar sem það er víst, að hjer yrði um margra þúsunda króna kostnað að ræða, þá verð jeg að álíta, að till.hv. nefndar sje miklu aðgengilegri. Að vísu er það svo, að í till. sjálfri er ekki talað um kostnað, heldur að eins í nál., en ef till. yrði samþ., þá yrði sú rökfærsla, er þar kemur fram, að skoðast staðfest. Jeg skal ekkert um það segja, hvort ekki væri tiltækilegt að byggja þarna höfn fyrir venjuleg hafskip, en jeg verð að líta svo á, að það væri tæplega út í það leggjandi fyrir stjórnina, þar sem till.háttv.Nd. tekur það ekki beint fram og ekkert fje er ætlað til þess í fjárlögunum. Jeg verð því að hallast að till.hv. nefndar í þessu máli.

Frsm. (Magnús Kristjánsson); Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) tók það fram í upphafi ræðu sinnar, að það væri að eins örlítil athugasemd við aðgerðir nefndarinnar. Hún virtist nú ekki vera nema örlítil, en þar kom þó fram sá tilgangur hans að fella till. nefndarinnar og eyðileggja að öllu starf hennar. Að því er rannsóknina snertir, þá er svo mikill meiningamunur, að ekki getur komið til mála að aðhyllast jafnmikla og ítarlega rannsókn og hv. 2. landsk.þm. (S. E.) vill, og að minsta kosti verður engin átylla dregin út úr ályktun háttv.Nd. um það, að fyrir henni hafi vakað eins ítarleg rannsókn og virðist vera hjá háttv. 2. landsk.þm. (S. E.). Ef háttv. deild hefði ætlast til þess, þá hefði hún hlotið að taka það fram, því að ekki er hægt að fleygja máli jafnóundirbúnu í stjórnina og segja henni að láta fara að rannsaka alt mögulegt og ómögulegt á öðrum eins stað og þessum, með því að öllum hlýtur að vera það ljóst, að rannsóknin hlýtur að kosta stórfje, hvað sem framkvæmd starfsins líður. Þegar farið er fram á rannsókn á svo miklu dýpi, þá útheimtist til þess svo mikið fje, að það hefði vitanlega orðið að tiltaka einhverja upphæð, sem stjórnin hefði mátt verja til þess, því að ef sú rannsókn á að vera þannig, að á henni megi áreiðanlega byggja, þá hlýtur hún að kosta stórfje. Enda þótt þessi till. nefndarinnar yrði samþ., sem jeg geri ráð fyrir að verði, með því að ekki er nema um þessar tvær till. að velja, þá vona jeg, að hv. 2. landsk.þm. (S. E.) og þeir, sem honum fylgja í þessu máli, ef nokkrir eru, sætti sig við það, enda væri þeim þá innanhandar að beita sínum miklu áhrifum og starfskröftum til þess að láta taka þá hugmynd síðar. Jeg vonast til þess, að hv. 2. landsk.þm. (S. E.) viðurkenni það, við nánari athugun, að stefna till. sje rjett. Og jafnvel þótt það væri til ofmikils mælst, að hann greiddi till.atkv. sitt, þá leyfi jeg mjer að vænta þess, að hann láti hana hlutlausa.

Sigurður Eggerz Það hneykslaði háttv.þm. Ak. (M. K.), að jeg sagði, að jeg ætlaði að eins að gera örlitla athugasemd við málið. Með því meinti jeg að eins tímann, sem jeg notaði til að gera þá athugasemd, að hann yrði örlítill. Hæstv. forseti hefir getið þess, hvað langar ræður kostuðu, og það var það, sem jeg tók fram, að jeg vildi ekki leggja þunga byrði á landssjóð, þótt mjer hins vegar hefði aldrei dottið í hug að vera samþykkur háttv. framsm. (M. K.). Að öðru leyti held jeg, að háttv.þm. (M. K.) muni gera nokkuð mikið úr kostnaðinum við slíka rannsókn, að hún muni nema hundruðum þúsunda. Hitt er jeg alveg sannfærður um, að ef nú á að fara fram rannsókn, þá sje sjálfsagt að rannsaka bæði fyrir minni og stærri höfn. Annað mál er það, ef verkfróður maður álítur meiningarlaust að byggja þar stóra höfn, að mjer kemur ekki til hugar að halda því fram, að það skuli þá gert. Mjer heyrðist á háttv.þm. Ak. (M. K.), að hann liti svo á, að það gætti fullmikils stórhuga hjá mjer, að jeg vildi láta rannsaka bæði atriðin um leið. Mjer virðist ekki koma svo mikill ofurhugi fram í því, og það enda þótt jeg vilji ekki fá útlent fjármagn til þeirrar rannsóknar. Og síst af öllu gæti mjer dottið í hug að gefa útlendingum fyrirtækið, ef þeir vildu kosta rannsóknina. En slík skoðun virðist mjer hafa komið fram í þessari háttv. deild í öðru máli. Hæstv. atvinnumálaráðherra sagði, að till. nefndarinnar væri ólíkt aðgengilegri fyrir stjórnina, með því að þar væri alveg ákveðið, hvað hún mætti gera. Það getur vel verið, að landsstjórnin vilji helst láta binda sig alveg, þegar um einhverjar framkvæmdir er að ræða, en jeg verð að segja það, að væri jeg í hennar sporum, þá vildi jeg ekki láta binda mig, heldur eiga kost á að hafa stærra svigrúm til þess að geta valið heppilegustu leiðirnar, sem þinginu eru oft huldar, af því að það hefir ekki næga þekkingu á ýmsum sjermálum, eins og þessum. Jeg býst ekki við því, að farið verði að orðum mínum um það að samþykkja till.háttv.Nd., en skal þó geta þess, að jeg álít rjettast að rannsaka skilyrðin bæði fyrir litla og stóra höfn þar. Eftir að slík rannsókn hefir átt sjer stað er það ákvörðun þingsins að ákveða, hvað gera skuli; það getur líka vel komið fyrir, að eftir að búið væri að byggja þar litla höfn þá sýndist það betra að byggja þar stóra höfn, og þá getur vel verið, að háttv.þm. Ak. (M. K.) segði einhvern tíma, að betra hefði verið að gera það strax. Ef till.háttv.Nd. verður feld hjer í deildinni, þá er ekki annað að gera en að samþykkja till. nefndarinnar, því að vitaskuld vil jeg heldur hafa hana en enga. Jeg býst við, að þetta verði að vera síðustu orð mín í þessu máli, vegna þess, að jeg mun vera »dauður«, eftir hinum ómögulegu þingsköpum vorum.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg finn ástæðu til að geta þess, að orð mín áttu ekki að skiljast á þann veg, að jeg óskaði þess, að ráðuneytið væri sem mest bundið að öllu, heldur á þann veg, að jeg vildi, að óskir og vilji þingsins kæmi ljóslega fram í till. þess. En það er ekki hægt að segja, að svo sje í till.háttv.Nd. Það liggur í augum uppi, og orðum mínum áður í þá átt hefir ekki verið mótmælt með neinum rökum. Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) mintist á, að tvennskonar rannsókn þyrfti að fara fram. En hví má ekki byrja á hinu smærra og rannsaka það? Ef menn verða einhvern tíma svo stórhuga að vilja byggja hafskipahöfn þar, þá geta menn rannsakað það síðar, ef líst, og get jeg því ekki sjeð, að stjórnin þurfi að láta framkvæma hvorttveggja nú, enda lítur ekki út fyrir það, eftir till.háttv.Nd., að stjórnin eigi að hugsa neitt um það, eins og nú stendur, enda getur þingið síðar bætt við áætlun um stærri höfn.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) vildi afsaka það, að svo miklar umr. yrðu um þetta mál, með því, að ekki væru fleiri mál á dagskránni. En mjer fanst háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) fara dálítið inn á alvarlega hluti, sem ekki beinlínis hefði þurft að koma þessu máli við, þar sem hann ljet þá stefnu ein dregið í ljós, að jafnvel þótt ráðist yrði í það í nánustu framtíð að byggja þessa höfn, þá mundi honum aldrei detta í hug að fara að taka útlent fjármagn til aðstoðar.  (S. E.: Það hefi jeg aldrei sagt)  . Jú, orðin fjellu á þessa leið, og »töluð orð verða ekki aftur tekin«, en það mætti kann ske snúa þeim við þannig, að þau litu eitthvað öðruvísi út. En jeg er nú algerlega á annari skoðun í þessu máli; að því er snertir þessi verk og önnur slík, er kosta margar miljónir króna, þá er mjer næst skapi að halda fram þeirri skoðun, að þau geti ekki komist í framkvæmd, nema því að eins, að til þeirra sje varið útlendu fje. Hitt er annað mál, að menn getur greint á um aðferðir og skilyrði, en jeg álít, að vjer verðum að gera oss þetta ljóst, en ekki að vera að halda því fram í blindni, að vjer sjeum sjálfum oss nógir að þessu leyti og þurfum ekki að leita til útlendinga, en jafnframt er því haldið fram, að þeir sjeu beinlínis sólgnir í að lána oss fje, til þess að vjer getum gert það, sem vjer viljum. Jeg vil þá spyrja, hvort er hyggilegra að taka við fje, sem manni er boðið að láni og fæst með góðum skilyrðum, eða hitt, að ganga mann frá manni, land úr landi og biðja um það fje, er þarf til framkvæmda, og verða svo að hlíta skilyrðum, sem eru verri en þau, sem maður átti kost á fyr?

Sigurður Eggerz Mjer þykir það merkilegt um jafngáfaðan mann og háttv.þm. Ak. (M. K.) er, að hann skuli hafa misskilið svo hrapallega alt, sem jeg sagði. Þess er þá fyrst að geta, að jeg sagði, að mjer dytti ekki í hug, að þörf væri á að fá útlent fje til rannsóknar á höfn í Þorlákshöfn. Jeg hefi vitanlega talið sjálfsagt, að fje til þess yrði veitt í fjárlögunum, svo að allar hugleiðingar háttv.þm. (M. K.) um þetta atriði voru ekki svör við því, sem jeg sagði, heldur við því, sem jeg kynni að hafa sagt, eða mundi ef til vill einhvern tíma segja. Háttv. þm. Ak. (M. K.) hafði enn fremur eftir mjer þau ummæli, að væri jeg stjórn, myndi jeg ekki hleypa útlendu fje inn í landið. Orðin »væri jeg stjórn« eru þau einu, sem rjett eru höfð eftir. Og jeg notaði þau í alt öðru sambandi. Jeg viðhafði þau í tilefni af ræðu hæstv. atvinnumálaráðherra og í sambandi við það, hvort rjettara væri að samþ. þrengri till. eða þá rýmri. Jeg tók það fram, að væri jeg stjórn, kynni jeg illa við að vera rígbundinn við ákveðna leið í þessu máli, sem við nánari athugun kynni að sýnast lítt heppileg. Jeg verð að fyrirgefa háttv.þm. (M. K.) þetta, því að jeg geng að því vísu, að hann hafi einungis tekið rangt eftir, en ekki ætlað sjer að fara vísvitandi rangt með. En jeg þakka hæstv. forseta fyrir þá góðvild að gefa mjer tækifæri til þess að leiðrjetta þennan hrapallega misskilning.