Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er svo langt síðan þetta mál var hér til umr., að ég hef gleymt mestu af því, sem ég hafði ætlað að gera aths. við. Ég vil þó sérstaklega taka fram í sambandi við þetta mál, af því að í þessum umr. hefur því tvennu verið ruglað saman, að þeir, sem fylgdu þessu frv. um héraðabönn, væru fylgjandi bannstefnunni yfirleitt, að ég fyrir mitt leyti vil taka fram, að því er ekki svo háttað með fylgi mitt við þetta frv. Ég lít svo á, að jafnvel það ástand, sem nú ríkir í áfengismálunum og hv. þm. er vel kunnugt, að leyfa einstaklingum að kaupa svo og svo mikið af áfengi, væri á eðlilegum tímum alveg óviðunandi. Við þurfum ekkert að lýsa því hér í d., hvernig þessu er fyrir komið og hve margir annmarkar eru á þessu fyrirkomulagi. En þrátt fyrir þessa ágalla, er ég því fylgjandi, að þessi takmörkun sé gerð með öllum þeim ágöllum, sem á henni eru. Ég þarf ekki að eyða tíma d. í að skýra, hve þessir tímar eru alveg sérstakir. Við rákum okkur á það mjög tilfinnanlega, þegar það enska herlið kom hingað og það bandaríska, að þá hafði hin ótakmarkaða áfengissala þær afleiðingar, sem við, sem höfðum mest við það að stríða, viljum ekki að endurtaki sig, og því er ekki að leyna, að í seinni tíð á siðasta ári, hafa þau óhöpp, sem hafa viljað til í sambandi við herliðið, frekar farið vaxandi en minnkandi. Það er óhætt að gera ráð fyrir, að væri áfengissalan með þeim hætti, sem hún var, áður en þetta leiðinlega fyrirkomulag var tekið upp, þá mundu afleiðingarnar ekki leyna sér fyrir okkur í Rvík og víðar. Þess vegna get ég sætt mig við, að gerðar séu takmarkanir eins og þær, sem hér er gert ráð fyrir, enda þótt ég sé ekki fylgjandi bannstefnunni af ástæðum, sem ég hef áður tekið fram og þarf ekki að endurtaka hér. Ég viðurkenni, að á þessu frv. eru gallar, og ég viðurkenni líka, að tvísýnt er, að hve miklu gagni þessar ráðstafanir koma. En ég vil ekki spyrna gegn því með atkv. mínu, að gerðar séu þessu líkar ráðstafanir, þótt ekki sé víssa fyrir, að þær komi að fullu gagni. En þessi afstaða mín er algerlega óháð þeirri afstöðu, sem ég kynni að taka til málsins á eðlilegum tímum.



Ég skal ekki verða til þess að lengja umr., en aðeins taka það fram, að ég ætla að greiða atkv. með frv. til 3. umr. Ég tek það jafnframt fram, að ég áskil mér rétt til að bera fram brtt. við 3. umr.



Með því að ég tel, að hér sé aðeins um lítilfjörlega endurbót á l. að ræða, og þar sem ég tel, að betri árangur mundi nást með því að framkvæma þau l., sem þegar eru til í landinu, segi ég nei. 2. gr. samþ. með 8:3 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 8:1 atkv.



Eins og um var talað hér í gær, þá tók allshn. þetta mál til endurnýjaðrar athugunar á fundi, sem haldinn var eftir síðasta fund í d., og voru þá sérstaklega athugaðar þær brtt., sem fram höfðu komið við frv. N. leggur á móti brtt. 432 um, að b-liður 1. gr. frv. falli niður. N. telur, að l. muni að verulegu leyti missa marks, ef þessi brtt. yrði samþ., enda sé í b-lðnum farið fram á sanngjörn fyrirmæli, sem að vísu má segja um, að koma verði í veg fyrir, að sé misbeitt, en séu þó sem sagt samkv. eðli málsins sanngjörn og eðlileg. Þá er brtt. á þskj. 433, frá hv. 1. þm. Reykv., sem n. hefur að efni til tekið upp í brtt. sína á þskj. 434 og þar með að efni til einnig tekið upp brtt., sem n. fer fram á þskj. 431.

Brtt. mín er tekin aftur

. Sama er þá að segja um brtt. á þskj. 431, að n. tekur hana aftur. Þessar tvær 1rtt. eru að efni til sameinaðar með brtt. á þskj. 434, og sýnist okkur öllum, að með henni væri girt fyrir þann ótta um misbeitingu, sem virtist koma fram í umr. í gær. Þá er brtt. frá hv. þm. Barð. á þskj. 430, við a-lið. N. lætur afskiptalaust, hvort hún er samþ. eða ekki, en ég vil vekja athygli á því, að sú brtt. virðist eftir ótvíræðum ákvæðum l. hafa í för með sér efnisbreyt., því að það er nokkuð annað, hvort rétt þykir að styrkja sjúkrahús ríflega með fastákveðnu framlagi eða hvort á að styrkja læknisbústaði jafnríflega. Þar er tvennu ólíku saman að jafna, og þó að n. sem slík tæki ekki afstöðu til þessarar till., þá hygg ég, að meiri hl. álíti ekki rétt að jafna þessu tvennu saman og því eðlilegt, að um það gildi ólíkar reglur. Ég verð að segja, að fá mál hafi fengið ýtarlegri og endurteknari athugun í d. heldur en einmitt þetta mál, og það liggur í raun og veru alveg skýrt fyrir og hefur frá upphafi legið skýrt fyrir, hvort menn vilja hækka ríkisframlagið vegna stofnkostnaðar sjúkrahúsa og hvort menn vilja láta ríkið greiða þann hluta rekstrarkostnaðrar, sem leiðir af utanhéraðssjúklingunum. N. hefur frá upphafi sýnzt eðlilegt, að um þetta giltu fastar reglur í l., og ég vil endurtaka það, að þótt n. féllist á þessa reglu í upphafi, þá var það ekki af athugaleysi, heldur af því, að hún taldi það sanngjarnt, enda þótt landlæknir teldi það ekki sanngjarnt. Auk annarra raka, sem fram hafa komið, vil ég benda á það, að landlæknir gerir ákaflega mikið úr því, að heilbrigðisstj. eigi að hafa frjálsar hendur. Hann vill hafa frjálst mat á þessu, svo að allt sé í réttaróvissu og glundroða og allir eigi undir högg að sækja hjá hans embætti. Ég tel réttara, að um þetta gildi fastar reglur, þannig að þeir, sem hlut eiga að máli, viti, á hverju þeir mega eiga von. N. hefur eftir sem áður ekki linazt við þessa síðustu athugun á frv. í því að mæla eindregið með, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem hún hefur borið fram.



Það er búið að ræða svo mikið um þetta mál, að ég skal ekki bæta miklu þar við, en vil lýsa afstöðu minni til brtt. hv. þm. Barð., að mér finnist hún í alla skaða sanngjörn og mæli með, að hún verði samþ. Ég á erfitt með að skilja styrkþágumuninn á spítölum og sjúkraskýlum. Þau eiga jafnvel stundum erfiðara og þurfa frekar styrks við en spítalarnir sjálfir. En ég get ekki orða bundizt um það; að þegar búið er að lögbjóða, að ríkið skuli greiða helming byggingarkostnaðar sjúkrahúsa, þá geri ég ráð fyrir, að þau sjúkrahús og sjúkraskýli, sem hafa verið reist með ærnum kostnaði, muni nú strax, þegar frv. hefur verið samþ., koma á eftir og vilja njóta sama réttar, ef þau eru vel nothæf og rekin sæmilega. Við höfum rekið okkur á þetta með héraðsskólana, að um leið og þeir, sem verið er að reisa, höfðu verið teknir á styrk. komu þeir eldri og vildu fá jafnháan styrk. Ég tek þetta aðeins fram til athugunar fyrir d., að ég geri ráð fyrir, að þetta dragi nokkurn dilk á eftir sér.