Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og þingheim rekur minni til, voru gerðar þær breytingar á síðasta þingi á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, er brýnastar þóttu. Jafnframt var skattanefnd þeirri, er undirbjó lögin, falið að vinna áfram að heildarendurskoðun skattal. Reynslan hefur sýnt, að á núgildandi skattal. eru augljósir ágallar. Við álagningu tekjuskatts var persónufrádráttur of lágur og skattstiginu allt of brattur, þannig að fólk með miðlungstekjur lenti í sama skattstiga og hátekjumenn. Í fjárlagafrv. því, sem nú liggur fyrir Alþ., er gert ráð fyrir, að skattvísitalan verði 128 stig. Af því leiðir, að persónufrádráttur hækkar fyrir einstaklinga úr 145 þús. kr. í 185 600 kr., fyrir hjón úr 224 þús. kr. í 281 600 kr. og fyrir barn úr 30 þús. kr. í 38 400 kr. Jafnframt breytast skattþrepin þannig, að 50 þús. kr. skattþrepið hækkar í 64 þús. kr. og 75 þús. kr. skattþrepið - í 96 þús. kr. Ekki fer á milli mála, að þessi breyting á skattvísitölunni er til bóta fyrir skattgreiðendur. En ég er enn þeirrar skoðunar, að skattstiginn sé allt of brattur og beri að laga hann enn frekar. Að vísu missir ríkissjóður einhverjar tekjur við það, en þeirra verður þá að afla eftir öðrum leiðum. Í þessu sambandi má geta, að áætlað er í fjárlagafrv., að tekjuskattur einstaklinga hækki um 1347 millj. kr. frá fyrra ári. Ég tel, að ríkisstj. beri að forðast það að seilast um of við skattheimtu í vasa fólks, sem hefur litlar tekjur eða miðlungstekjur. Einnig hygg ég, að reynslan hafi sannað, að hin nýju skattalög hafi ekki megnað að sporna gegn því, að láta eðlil. fjárupphæðir af hendi rakna til sameiginlegra þarfa þegnanna. En skattalög geta ekki ein komið í veg fyrir skattsvik. Til þess þarf að koma þróttmikið skattheimtueftirlit og ströng viðurlög við skattsvikum. Í þessum efnum erum við Íslendingar miklir eftirbátar annarra þjóða, þótt skattheimtueftirlit hafi vissulega aukizt á síðari árum. En skattsvikin í þjóðfélaginu eru óþolandi. Mér er fullkomlega ljóst, að vart er við því að búast, að heildarendurskoðun skattal. geti legið fyrir á þessu þingi, þar sem n. hefur aðeins starfað hálft ár, en ég tel afar miklivægt, að gerðar verði nauðsynlegar lagfæringar á skattal. eða þau verði gaumgæfilega athuguð fyrir næsta skattár, þ.e.a.s. framtalsárið 1973. Vil ég sem dæmi taka þessar breytingar. 1. Skattastiginn lækki. 2. Viðurlög við skattsvikum verði hert. 3. Látið verði af að skattleggja bætur almannatrygginga, svo sem ellilífeyri, fjölskyldubætur, örorkubætur, mæðralaun og barnalífeyri. Þetta felur í sér samræmingu skatta- og tryggingalöggjafar. 4. Látið verði af því að heimila mönnum til frádráttar við tekjuskatt ótakmarkaðar vaxtaskuldir. 5. Greidd húsaleiga verði heimiluð til frádráttar að hluta. Með því fengist betri trygging fyrir, að húsaleiga væri rétt uppgefin til skatts, og komið yrði til móts við tekjurýra leigjendur, sem oft og tíðum leigja húsnæði fyrir okurleigu. 6. Tekið verði fyrir það, að menn geti selt lendur og lóðir, sem margfaldazt hafa í verði vegna legu og verðbólgu, með gífurlegum hagnaði, án þess að greiða eyri af honum í ríkissjóð. Þessi atriði, sem nú hafa verið talin, mætti með góðu móti lögfesta, án þess að heildarendurskoðun skattal. kæmi til. Og ekki má gleyma staðgreiðslukerfi skatta, sem næði eingöngu til launþega og ætti að þurfa tiltölulega lítinn undirbúning. Síðustu till. um staðgreiðslukerfi voru of víðtækar og döguðu því uppi. Það er vitaskuld með öllu óviðunandi, að laun fjölmargra manna skuli mestöll ef ekki öll hverfa í skattgreiðslu síðustu mánuði ársins. Má nærri geta, að skattgreiðendur kunni stjórnvöldum litlar þakkir fyrir, jafnvel þótt álagningin kynni að vera réttlát. Ástæðan fyrir því, að ég ber fram fsp. um endurskoðun skattal. til hæstv. fjmrh., er að benda á nokkra agnúa, sem mér þykir brýnt að sverfa sem fyrst af skattal., en einnig að vekja athygli á, að þeir menn, sem vinna að heildarendurskoðun skattal., þyrftu að geta helgað sig því starfi heilir og óskiptir. Mig uggir, að þeir ágætu menn, sem í n. sitja, séu svo önnum kafnir við önnur störf, að þeir fái ekki sinnt endurskoðun skattakerfisins; ég tala nú ekki um, ef þeir eiga að rannsaka allt tekjuöflunarkerfi ríkisins og fella það inn í einn allsherjarlagabáli, eins og hæstv. fjmrh. greindi frá í fjárlagaræðu sinni. Skattamál snerta beint eða óbeint alla þegna þjóðfélagsins. Það segir sig því sjálft, að ekki má undir neinum kringumstæðum kasta höndunum til þeirra. Það þarf ný vinnubrögð. Ollum er kunnugt um, með hvaða vettlingatökum skattamál hafa verið tekin á Íslandi frá því að tíund lagðist af. Fsp. mínar eru í senn hvatning og ábending um að herða nú róðurinn. Fsp. eru á þskj. 7 og hljóða þannig: „1. Hvað líður störfum skattanefndar og endurskoðun skattal.? 2. Hver er starfsaðstaða nm.? 3. Er þess ekki að vænta, að endurskoðun skattal. verði lögð fram á þessu þingi það tímanlega, að unnt verði að taka skattal. til rækilegrar meðferðar og gera á þeim nauðsynlegar lagfæringar fyrir næsta skattár?“



Herra forseti. Í fjárlagaræðu minni í gær kom ég að þeim þáttum, sem fyrirspyrjandi spyr um í fsp. sinni á þskj. 7. Fyrsta spurningin er: „Hvað líður störfum skattanefndar og endurskoðun skattal.?“ Eins og ég greindi þá frá, þá hefur n. sú, sem vann að endurskoðuninni í fyrra, unnið áfram að endurskoðun skattal. og jafnframt að endurskoðun annarra tekjuþátta ríkissjóðs. Það er ætlunin að ganga frá þessum málum eða vinna að þessum málum á þann veg, að heildaryfirlit fáist yfir tekjuöflun ríkisins og líklegar leiðir til þess, hvernig tekna til ríkissjóðs skuli aflað. Til þess að þetta megi verða, vinnur n. nú að heildarskýrslu um þetta mál, og eins og ég skýrði frá í gær, þá er þingflokkunum kunngert um það, sem gerist í þessu efni. Og það er talið, - og ekki neitt óeðlilegt við það, - að nauðsyn beri til að hafa sem mest yfirlit yfir þessi mál í heild, áður en einstakir þættir þess eru teknir til meðferðar. Í öðru lagi er því til að svara, að þeir menn, sem vinna að þessari endurskoðun, eru starfsmenn í öðrum störfum og vinna að þessu sem aukastarfi. Hins vegar, eins og ég skýrði einnig frá, þá er nú gert ráð fyrir því, að ráðuneytisstjórinn í fjmrn. fái frí að mestu frá störfum nú um nokkurn tíma til þess að skila þessu verki verulega áfram, og jafnframt mun verða leitað eftir því við fleiri nm., að þeir geti helgað sig þessu verki nú um skeið. Ég vil taka undir það, sem kom fram í ræðu hv. fyrirspyrjanda í sambandi við síðasta liðinn, að nauðsyn ber til að vinna þetta verk með aðgætni og vel og vandlega. Þess vegna kann ég ekki á þessu stigi málsins að svara því til, að hve miklu leyti þetta mál kann að koma fyrir þetta þing. En því skulu hv. þm. gera sér grein fyrir, að um leið og slakað er á einum þætti í tekjuöflun, verður að sækja á annan, og ýmsir þeir, sem hv. fyrirspyrjandi nefndi hér áðan, eru þess eðlis, að ég er ekki viss um, að öllum þætti gott, að þeim væri sleppt út úr tekjuskattsgreiðslu. Hins vegar verður stefnt að því að koma þessu máli fram hér á hv. Alþ. eins fljótt og auðið er, en um nánari tímasetningu get ég ekki sagt að þessu sinni. Ég vil hins vegar bæta því við, að ég tel, að það sé nauðsynlegt, að einmitt þetta þing, sem nú situr, fái tekjuöflunarmál ríkissjóðs til meðferðar, m.a. vegna þess að kringum þar næstu aldamót, áramótin 1973–1974, kemur til framkvæmda lækkun á tollum vegna EFTA-samninga, og þess vegna er nauðsynlegt, að einmitt þingið í vetur fjalli um þessi mál mjög kostgæfilega og að því verður reynt að vinna.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin, og það kom bersýnilega fram, að þessi mál væru í athugun, eins og vera ber. Ég vil, eins og ég minntist á í þessu spjalli mínu áðan, mælast mjög eindregið til þess, að á þessum málum verði tekið af festu. Við vitum það allir, sem hér sitjum, að skattamálin eru það mikilvægur þáttur í þjóðlífinu og snerta alla þegna þjóðfélagsins, að það má ekki kasta höndunum til þessa verks og ég vænti þess og tel það hið fyllsta réttlætismál, að ekki sé gengið of hart að tekjurýru fólki með mikilli skattheimtu og allra sízt þannig, að fólk með þurftartekjur verði fyrir barðinu á henni. En að öðru leyti vænti ég þess fastlega, að þessi mál verði tekin föstum tökum og betri en hefur tíðkazt hjá fyrrv. ríkisstjórnum.



Herra forseti. Við umr. við lokin í vor kom til orðaskipta milli mín og hæstv. félmrh., þegar frv. til breyt. á 1. nr. 30 12. maí 1970 var til umr. í Ed. Alþingis. Í þessum umr. kom fram, að ég mætti vera rólegur, því að ráðh. lofaði góðri úrlausn lána úr Byggingarsjóði ríkisins. Og hann undirstrikaði orð mín, að húsnæðismálin ætti að leysa á grundvelli félagslegra sjónarmiða. Mér þykir því hlýða að fá að heyra nokkuð um stöðu þessa máls í dag í þingbyrjun, og eins er það bráðnauðsynlegt fyrir húsbyggjendurna sjálfa að fá staðfest, hvernig lánamálin standa. því hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. á þskj. 10: „1. Hve mikilli fjárhæð samtals nema lánveitingar Húsnæðismálastofnunar ríkisins úr Byggingarsjóði ríkisins miðað við 15. okt. 1971 og 1972, annars vegar til nýbygginga og hins vegar til kaupa á eldri íbúðum? 2. Hvernig skiptast þessar lánveitingar eftir kjördæmum? 3. Hve margar eru þær lánsumsóknir vegna nýbygginga, er borizt hafa á þessu ári og enn hafa enga afgreiðslu hlotið? 4. Hve margar eru þær íbúðir, sem aðeins fyrri hluti heildarláns hefur enn verið veittur til, og hvenær verða veitt seinni hluta lán til smíði þeirra íbúða? Munu hin síðarnefndu koma til greiðslu á þessu ári? 5. Hvenær verða veitt frumlán til smíði þeirra íbúða, sem fokheldar hafa orðið frá og með 1. júlí s.l., og hve margar eru þær nú? Hve margar er talið, að þær verði við lok ársins? Er ætlunin að veita frumlán til smíði þeirra allra, er komi til greiðslu fyrir lok þessa árs? 6. Hve mikið fjármagn þarf að útvega nú, svo að unnt sé að veita á þessu ári jafnmörg byggingarlán og gert hefur verið að meðaltali undanfarin 4 ár? 7. Hver úrræði eru á prjónunum nú um frambúðarlausn fyrir Byggingarsjóð ríkisins?



Herra forseti. Ég vona það, að svör mín, þó að þau verði að vera í stytzta lagi vegna þingskapa, gefi nokkrar upplýsingar um stöðu húsnæðismálanna í dag. En svörin við spurningum þeim, sem hv. 5. þm. Reykn, hefur borið fram, eru á þessa leið: 1. Spurning hans var, hve mikilli fjárhæð samtals nema lánveitingar Húsnæðismálastofnunar ríkisins úr Byggingarsjóði ríkisins. a. Miðað við 15. okt. 1971. Það eru 498 millj. 419 þús. kr. 15. okt. 1971. b. Miðað við 15. okt. 1972 er upphæðin 538 millj. 37 þús. kr. Annars vegar a. til nýbygginga, það eru kr. 902 millj,. 596 þús. samtals bæði árin. Þar af eru það 410 millj. 519 þús. kr. á árinu 1971 og 492 millj. 77 þús. kr. á árinu 1972. b. Til kaupa á eldri íbúðum samtals bæði árin 133 millj. 860 þús. kr., þar af 87 millj. 900 þús. kr. á árinu 1971 og 45 millj. 960 þús. kr. það, sem af er árinu 1972. En í sambandi við lán til kaupa á eldri íbúðum, sem talin eru nema 87.9 millj. kr. á árinu 1971, er rétt að geta þess, að í fjárhæð þessari eru öll slík lán, sem veitt voru frá gildistöku l. nr. 30 frá 12. maí 1970 og til ársloka 1971, þ.e.a.s. rúmlega hálft annað ár. Hluti af þessum lánum kemur fyrst til greiðslu á árinu 1972. Við þetta má bæta því, að miðað við 23. þ. m. voru lán til byggingaráætlunar framkvæmdanefndar svo sem hér greinir: Árið 1971 ca. 126.3 millj. kr. og 1972 176.7 millj. kr. Enn fremur má geta þess, að framkvæmdalán miðað við sama tíma námu eftirtöldum fjárhæðum: Árið 1971 ca. 70 millj. kr. og árið 1972 97.6 millj. kr. Þetta var svar við fyrstu spurningunni. 2. Hvernig skiptast þessar lánveitingar eftir kjördæmum? Nú kemur hér heilmikið talnamoð. Svarið er þetta: Reykjavík, e- lán 394 millj., g- lán 32 millj. 362 þús., tölurnar eru á árinu 1971, og þær, sem ég nefni nú, eru frá árinu 1972, það sem af því er liðið: e- lán frá árinu 1972 eru 235 millj. 700 þús. og g- lánin 18.1 millj. kr. Vesturland: 14 millj. 800 þús. e- lán 1971 og 4.5 millj. kr. g- lán á árinu 1971. Þetta er á árinu 1972 e- lán 7.3 millj. og g- lán 3 millj. 550 þús. Vestfirðir: Á árinu 1971 e- lán 11.7 millj. og g- lán 3.9 millj.; e- lán á árinu 1972 8.2 millj. og g- lán 2.8 millj. Norðurl. v.: 13 millj. kr. e- lán 1971 og g- lán 2.2 millj.; e- lán á árinu 1972 10 millj. kr. og g- lán 1.8 millj. Norðurl. e.: 78.5 millj. e- lán 1971 og 8.6 millj g- lán á árinu 1971. Á árinu 1972 eru þetta e- lán 46 millj. og g- lánin 5 millj. 850 þús. Austurland: 23.5 millj. e- lán á árinu 1971 og 4.3 millj. g- lán á sama ári. E- lánin á árinu 1972 eru 15 millj. og g- lánin 2.25 millj. Suðurland: E- lán á árinu 1971 28 millj. 500 þús., g- lán 1.6 millj. á árinu 1971. E- lánin 30.9 millj. á árinu 1972 og 2.55 millj. á árinu 1972. Reykjanes: 173 millj. 614 þús. e- lán 1971, 17.2 millj. í g- lánum á sama ári, en á árinu 1972 eru þetta e- lán 146.5 millj. og g- lán 9.05 millj. kr. Samtals eru e- lánin á árinu 1971 742 millj. 600 þús. kr. Í sambandi við framanskráða grg. ber þess að gæta, að hér er um að ræða e- lán allt árið 1971, en e- lán ársins 1972 eru aðeins þau lán, - sem veitt hafa verið það tímabil, sem liðið er af þessu ári. 3. Hve margar eru þær lánsumsóknir vegna nýbygginga, er borizt hafa á þessu ári og enn hafa enga afgr. hlotið? Svar: 1049 talsins, þar af eru nú aðeins 118 umsóknir út á íbúðir, sem - fokheldar hafa orðið frá 1.9. s.l. til 1.10. s.l., og þær einar eru afgreiðsluhæfar nú. 4. Hve margar eru þær íbúðir, sem aðeins fyrri hluti heildarláns hefur enn verið veittur til? Svar: 722 talsins. Hvenær verða veitt seinni hluta lán til smíði þeirra íbúða? Svar: Þeir umsækjendur, sem fengu sín frumbyggingarlán borguð út í apríl á þessu ári, munu fá framhaldslánin greidd út í des. n.k. 5. Hvenær verða veitt frumlán til smiði þeirra íbúða, sem fokheldar hafa orðið frá og með 1. júlí s.l., og hve margar eru þær nú? Svar: í lánveitingu til greiðslu pr. 15. nóv. n.k. eru þeir, sem sóttu um lánin fram til 1. júlí s.l. og skiluðu fokheldisvottorðum fram til 1. 9. s.l. Þær íbúðir, sem fokheldar hafa orðið frá 1. sept. s.l. og engin lán hafa enn verið veitt út á, eru 118 talsins. Samkv. reglugerð um úthlutun íbúðalána er ekki gert ráð fyrir, að lánbeiðnir, sem berast eftir 1. feb. ár hvert, verði afgreiddar fyrr en eftir 1. febrúar árið á eftir, þó að stundum hafi tekizt að veita lán fyrir 1. febrúar næsta ár á eftir til þeirra, sem vísað hafa fram vottorði um fokhelda íbúð fyrir 1. nóv. Þar af eru 105 umsóknir, sem borizt hafa fyrir eindagann 1. feb. 1972, en 13 umsóknir eftir þann tíma, og eiga því strangt tekið ekki að koma til afgreiðslu fyrr en á árinu 1973. Af þessum 118 umsóknum eru 7 frá Reykjavík, en 111 utan Reykjavíkur. Langflestar þessara íbúða urðu fokheldar í sept. 1972. Nú bíða auk ofangreindra 118 umsókna 931 fullgildar, lánshæfar umsóknir eftir afgreiðslu, en engin þeirra er stíluð á íbúð, sem orðin er fokheld. Fyrr en svo er orðið geta þær ekki komið til greina við lánveitingu. Hve margar er talið, að þær verði við lok ársins? Svar: Engin könnun hefur farið fram á því, og þess vegna ekkert hægt um það að segja nú. Er ætlunin að veita frumlán til smíði þeirra allra, er komi til greiðslu fyrir lok þessa árs? Svar: Gera má ráð fyrir, að stefnt verði að því, að í því efni verði svipað gert og tekizt hefur að gera undanfarin ár. 6. Hve mikið fjármagn þarf að útvega nú, svo að unnt sé að veita á þessu ári jafnmörg byggingarlán og gert hefur verið að meðaltali undanfarin 4 ár? Svar: Á árunum 1968–1971 námu lánveitingar til nýrra íbúða ca. 562 millj. kr. á ári að meðaltali. Til flestra íbúða voru veitt lán árið 1968 eða samtals 1262 íbúða, en á árinu 1970 voru þessar íbúðir 1032. Meðaltal var 1160 íbúðir á ári. Á árinu 1972 er áætlað, að lánveitingar til nýrra íbúða nemi um 680 millj. kr. og tala nýrra íbúða, sem njóti lána á árinu 1972 verði nálægt 1152. 7. Hver úrræði eru á prjónunum nú um frambúðarlausn fyrir Byggingarsjóð ríkisins? Svar: Samkv. bráðabirgðaáætlun, sem hagfræðideild Seðlabanka Íslands hefur gert um Byggingarsjóð ríkisins á árinu 1973, er gert ráð fyrir, að á því ári verði til ráðstöfunar í útlán 1195 millj. kr. Komi í ljós, að þörf sé aukinnar fjáröflunar til íbúðalána á árinu 1973, mun ríkisstj. að sjálfsögðu hlutast til um viðeigandi aðgerðir í því efni, þegar þar að kemur, og gæti þá þurft að leita ákvörðunar Alþ. Þetta er svar mitt í eins stuttu máli og unnt var.

Forseti (EystJ): Ég hygg, að allir hljóti að vera sammála um það, að hæstv. ráðh. svaraði þessu í eins stuttu máli og hugsanlegt er, en samt dugði ekki ræðutíminn, því að tvær mínútur eru fram yfir. Þetta sýnir, að fsp. mega ekki vera um svo víðtækt efni hver fyrir sig eins og hér er gert ráð fyrir, og mun ég vinna að því, að svo verði, í samvinnu við þm. og ekki leyfa fsp., sem eru mjög víðtækar. Verður þá að koma til álita, hvað hv. Alþ. vill í því efni. Menn verða heldur að skipta efninu í fleiri spurningar, til þess að þingsköp geti orðið virk. Ég vona, að hv. þm. skilji þetta og hafi samvinnu um að gera þessar umr. eins og þær eiga að vera. Þetta ætti að geta verið vandræðalaust, því að það má skipta í fleiri spurningar.



Herra forseti. Ég vil ekki reyna meira á þolinmæði forseta varðandi tímasetningu, en ég vil þakka hæstv. ráðh. mjög vel fyrir svörin og sé það, að nokkuð hefur áunnizt, þó að allmikið sé óafgreitt enn þá og ekki liggi ljóst fyrir, hvort tekst að veita þau lán. En þessi 931 umsókn, sem er nú óafgreidd, það eru tímasetningarumsóknir og tímasetning á, hvenær íbúðirnar verða fokheldar. Það mun koma í ljós, hvort þær verði allar undir lánshæfni, ef ég hef tekið rétt eftir í upplestrinum. En þar sem þetta var mjög mikið af tölum, sem ég vissi reyndar fyrir fram, þá gat ég ekki náð þeim öllum til þess að getað svarað þeim núna. En augljóst er, að það þarf að gera átak til þess að tryggja það, að allar umsóknir fái afgreiðslu, eins og hefur verið gert undanfarin 4 ár. Þess vegna vildi ég fá það á hreint, hvernig staðan væri í dag.



Herra forseti. Þeir þm., sem taka til máls undir þessum lið, hafa ekki meira en 2 mín. til umráða, svo að maður gerir ekki mikið meira heldur en að koma hingað upp í pontuna og fara niður aftur. En það, sem ég vildi aðeins víkja að, úr því að húsnæðismál eru á dagskrá, er það, sem hæstv. ráðh. sneiddi hjá að skýra frá í sínum upplýsingum og má segja, að hann hafi gert það, vegna þess að hann hafi ekki beint verið spurður að því, en það er varðandi fjármagnsöflun byggingarsjóðsins. Nú upplýsir hann, ef ég hef tekið rétt eftir, að samkv. bráðabirgðaáætlunum fyrir næsta ár sé gert ráð fyrir því, að til þurfi 1195 millj. kr. í útlán og öllum má ljóst vera, að mikið fé skortir í byggingarsjóðinn til þess að mæta þessari áætlun. því spyr ég um, ef hæstv. ráðh. getur eitthvað upplýst um það, hvaða áætlanir eru uppi um það að afla þessa fjármagns, og þegar þessi tala er gefin upp, við hvaða lánveitingu er þá miðað pr. íbúð. Nú gaf hæstv. ráðh. það í skyn hér í umr. á þingi í fyrra, að hann vildi beita sér fyrir hækkun á lánveitingum, talaði um 600 upp í 800 þús. kr. Auk þess koma vegna verðlagsbreytinga einhverjar hækkanir, svo að spurningin er, við hvaða tölur er miðað, þegar talað er um 1195 millj. kr. á næsta ári?



Herra forseti. Ég get ekki búizt við því, að fyrirspyrjandi eða aðrir hafi getað hent reiður á öllum þeim tölum, sem ég las, en ég var tilknúinn að lesa sökum þess, um hvað spurt var. En ég hygg, að það hafi samt orðið ljóst af mínum upplýsingum að fjárveitingar til húsnæðislána á árinu 1972 miðað við sams konar fjárveitingar á árinu 1971 eru í öllum liðum hærri nú heldur en árið á undan. Samkv. þeirri áætlun, sem Seðlabankinn hefur hins vegar gert um árið 1973, þá er upplýst af því, að það verði nálægt 1200 millj. kr., sem Húsnæðismálastofnunin hafi yfir að ráða til framkvæmda og lánveitinga á því ári. Nú skulum við miða við meðaltalstölu íbúða á 4 árunum, sem spurt var um, en þar var meðaltalið 1160 íbúðir, þó að árið 1970 færi þetta niður í 1032. Við skulum segja, að íbúðatalan verði a.m.k. þessi og lánsupphæðin verði hækkuð um áramót úr 600 þús. í 800 þús. 1150 íbúðir sinnum 800 þús. eru, að ég hygg, 920 millj. kr., en Húsnæðismálastofnunin á að geta ráðið við lánveitingar allt upp í 1200 millj kr. Það blasir því ekki við neitt hörmungarástand, að því er snertir það, að byggingarsjóðurinn geti svarað þeirri eftirspurn eftir lánum, sem á honum hefur hvílt fram til þessa. En ég segi, að ef það reynist svo á árinu 1973, að hann verði í fjárþröng, þá verður ríkissj. að reyna að bæta úr og e.t.v. að leita til Alþ. um að styrkja tekjustofna byggingarsjóðsins, en á því hefur ekki orðið nein breyting frá hendi Alþ. fram til þessa. En tekjustofnar byggingarsjóðsins virðast nú nokkurn veginn hrökkva og þó liðlega fyrir eftirspurnunum. Og allar umsóknir, sem eru núna með fullum lánarétti, hafa verið afgreiddar og líkur til þess, að þær, sem á að afgreiða fyrir áramót, verði afgreiddar eins og til stendur.

Forseti (EystJ): Ég vil benda hv. þm. á, að í þingsköpum er gert ráð fyrir, að menn geti fengið skrifleg svör ráðh. við fsp., ef þeir óska þess. Það gæti verið skynsamlegt að nota þá aðferð, þegar um nokkuð flókin viðfangsefni er að fást, t.a.m. margar tölur.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 13 til hæstv. landbrh. um bændaskóla í Odda. Hér á landi eru starfandi tveir bændaskólar, á Hólum og Hvanneyri auk garðyrkjuskólans í Hveragerði. Með l. nr. 55 1963 um bændaskóla er ákveðið, að hér á landi skuli vera þrír bændaskólar og einn þeirra skuli vera á Suðurlandi. Nú er svo komið, að bændaskólarnir á Hólum og á Hvanneyri eru fullsetnir, og hefur komið fyrir, að bændaefnum hefur orðið að neita um skólavist, þótt augljóst sé, að nútímabúrekstur krefjist staðgóðrar þekkingar í Íandbúnaði. Aðsókn að búnaðarskólunum hefur aukizt mjög síðari árin. Það er ekki langt síðan Hólaskóli var mörg árin aðeins rúmlega hálfsetinn. Á Hvanneyri var alltaf fullsetinn skóli með 60 nemendum, en á síðari árum hefur skólahúsnæði verið aukið þar, og eru nemendur um 90. Þegar staðreyndin um aðsókn að skólunum lá fyrir, ákvað landbrn. í ársbyrjun 1971 að hefjast handa um stofnun bændaskóla á Suðurlandi, þar sem bezt hentar um staðarval með tilliti til samgangna, kostnað við byggingu skólahúss, rekstrar og fyrirkomulag skóla og hús. Jafnframt þessu skipaði rn. 5 manna n. til þess að gera till. til rn. um staðsetningu bændaskóla þessa í samræmi við téð sjónarmið. Í n. voru ráðuneytisstjórinn í landbrn. Gunnlaugur Briem, og var hann jafnframt formaður n., en auk hans voru í n. dr. Halldór Pálsson búnaðarmálastjóri, Hermann Sigurjónsson bóndi, Raftholti, Magnús Jónsson ráðunautur, Selfossi, sem nú er skólastjóri á Hvanneyri, og Hjalti Gestsson ráðunautur á Selfossi. N. hraðaði störfum og skilaði áliti vorið 1971. Benti n. auk tveggja annarra staða á Odda á Rangárvöllum sem skólasetur. Rn. taldi bændaskóla á Suðurlandi bezt valinn staður í Odda og ákvað, að hann skyldi reistur þar. Dóms- og kirkjumrn. og biskup Íslands hafa samþykkt, að skólinn verði reistur í Odda og þar látinn í té nauðsynleg jarðarafnot til búskapar. Rn. skipaði n. til undirbúnings bændaskólans, m.a. til þess að gera kostnaðaráætlun um byggingar, vegaframkvæmdir, aukningu á húsum og annað í því sambandi, allt í samráði við rn. Formaður þessarar n. er húsameistari ríkisins, Hörður Bjarnason, og með honum eiga sæti í n. Magnús Jónsson núv. skólastjóri á Hvanneyri, Agnar Guðnason ráðunautur, Hermann Sigurjónsson, Raftholti. Á fjárl. yfirstandandi árs eru veittar 700 þús. kr. til undirbúnings bændaskóla í Odda. Í frv. til fjárl. 1973, sem liggur fyrir Alþ., er einnig gert ráð fyrir 700 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni. Ekki er vitað, að n. hafi unnið mikið á þessu ári að undirbúningi skólans. Þarf það út af fyrir sig ekki að tefja framkvæmd málsins, ef nú þegar væri hafizt handa. Vitað er, að hér er um mikið undirbúningsstarf að ræða, sem talið er upp í erindisbréfi n. Gert hefur verið ráð fyrir, að skólabygging hæfist í Odda á árinu 1974. Þykir það verðugt að minnast á 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar fyrsta skólans á Íslandi, sem var í Odda. Það er nú langt komið að byggja upp Bændaskólann á Hvanneyri. Sömuleiðis er langt komið byggingu nýs skólahúss Garðyrkjuskólans á Reykjum og mikil uppbygging hefur átt sér stað á Hólum, þótt enn sé þar talsvert óbyggt. En með hliðsjón af því, að bændaskólunum, sem fyrir eru í landinu og byggingum Garðyrkjuskólans er senn lokið, virðist standa vel á, að hefja framkvæmdir á skólabyggingu í Odda á árinu 1974 með fjárveitingu eftir því, sem unnt reynist. Ég vænti þess, að hæstv. landbrh. geti gefið upplýsingar, á hvaða vegi undirbúningsstarfið er og vænti þess, að hann ljái málinu lið með því að hvetja n. til þess að hraða störfum.



Herra forseti. Þessari fsp. á þskj. 13 er fljótsvarað, því að í þessu máli hefur ekkert verið unnið á þessu ári. Ég býst við, að hv. fyrirspyrjandi hafi gert sér það ljóst, að svo væri, því að það var ekki gert ráð fyrir því, að sú fjárveiting, sem var sett inn á fjárlög í fyrra til bændaskóla á Suðurlandi, væri til annars heldur en að viðurkenna, að þar skyldi bændaskóli rísa. En hún var á allan hátt of lítil, til þess að það væri hægt að nota hana til nokkurrar framkvæmdar á þessu ári. Enn fremur er það nú svo, að þegar n. sú starfaði, sem fjallaði um staðarval o.fl. í sambandi við bændaskóla á Suðurlandi, þá mun meiri hl. hennar hafa lagzt gegn því, að sá skóli yrði staðsettur í Odda, og fleiri atriði eru, sem þarf að athuga, áður en til framkvæmda kemur við bændaskóla á Suðurlandi, en að sjálfsögðu verður að því unnið.



Herra forseti. Ég er nú ekki með grg. frá n., sem benti á Odda sem skólastað. En ég minnist þess ekki, að meiri hl. n. hafi lagzt gegn því, að skólinn yrði reistur í Odda. N. ferðaðist mikið um Suðurland um veturinn og vorið og benti á þrjá staði, sem kæmu til greina, og öll n. taldi Odda koma til greina alveg skilyrðislaust. Þetta vildi ég taka fram, en það liggur fyrir í skjölum landbrn., og getur hæstv. landbrh. þá sannfært sig um, hvort það er rétt, sem ég hér segi. Hitt er rétt, að þær 700 þús. kr., sem eru á fjárl. þessa árs, voru ekki ætlaðar til framkvæmda í Odda, heldur til undirbúnings búnaðarskóla í Odda. Ég tel, að það hafi vel verið hægt að nota þessar 700 þús. kr. til undirbúnings. Það er margt, sem þarf að gera, m.a. að gera skipulagsuppdrátt af staðnum, og það þarf að gera sér grein fyrir því, hvernig byggingum skal haga og hvers konar, þannig að n. gat vel hafizt handa að vinna að undirhúningi málsins. Ég vænti þess, að hæstv. landbrh. geri það, sem í hans valdi stendur, til þess að undirbúningi verði hraðað, þannig að það verði mögulegt að hefjast handa á árinu 1974 um framkvæmdir, eftir því hvaða fjármagn verður veitt á fjárlögum það ár. Það fer vel á því, að á árinu 1974 verði framkvæmdir hafnar við skólabyggingu í Odda í minningu um fyrsta skólasetur á Íslandi, sem var í Odda. Það er verðugt í sambandi við Oddastað. Að lokum má geta þess, að biskupinn og ýmsir kirkjunnar þjónar eru þessu mjög hlynntir.



Herra forseti. Á þingi 1970, 91. löggjafarþinginu, flutti ég þáltill. um þessi efni og gerði m.a. svofellda grein fyrir málinu: „Okkur er lífsnauðsyn að vita, hvernig ásatt er um fiskstofnana og annað líf í sjónum, hvað má veiða, hvað þarf að vernda, og alltaf er að koma betur og betur í ljós, að nýtízku fiskiskipafloti þarf að styðjast við margs konar þjónustu, svo sem fiskileit, veiðitilraunir, veiðarfæratilraunir o.s.frv., ef fullur árangur á að nást. Aðkallandi verkefni í þessum greinum eru óþrjótandi. Flm. er þeirrar skoðunar, að nú sé þörf úttektar á því, hvernig við erum á vegi stödd í þessum efnum og hvers við þörfnumst, og leggur því til, að sérfræðingum verði nú falið að gera 5 ára áætlun um nauðsynleg verkefni á þessu sviði, og verði sú áætlun gerð í nánu samstarfi við samtök sjómanna og útvegsmanna. Væri sú áætlunargerð hliðstæð því, sem nú hefur verið gert varðandi rannsóknir á vatnsaflinu. Það er sannfæring flm., að viðhorf allt sé svo gerbreytt orðið varðandi fiskstofnana og annað, sem í sjónum býr, fiskveiðarnar og möguleikana til þess að fá vitneskju um hafið sjálft og hafsbotninn, að skoða verði þessi rannsóknarmál frá nýjum sjónarhól og í algerlega nýju ljósi.“ Þetta var úr grg. fyrir till., tvær mgr. Síðan fór þessi till. til hv. allshn., og hún lagði til, að Alþ. samþykkti hana með þeim hætti, sem varð, en hún var samþ. svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera þriggja ára áætlun um haf- og fiskirannsóknir við Ísland, enn fremur um fiskileit, veiðitilraunir og aðra slíka þjónustu við fiskveiðiflotann. Áætlunin sé gerð af Hafrannsóknastofnuninni í nánu samstarfi við samtök sjómanna og útvegsmanna. Áætlunina skal leggja fyrir Alþ. svo fljótt sem verða má.“ Nú hef ég leyft mér að bera fram fsp. í tveimur liðum um það, hvernig þetta mál horfi. Mér leikur forvitni á að vita, hvað í þessu hefur verið gert á þeim tíma, sem liðinn er síðan áætlunin var samþykkt, og ég veit, að það mun einnig verða vel þegið af öðrum að fá fréttir af málinu.



Herra forseti. Þessari fsp. svarar forstöðumaður Hafrannsóknastofnunarinnar, Jón Jónsson, þannig með bréfi til rn.: „Varðandi bréf rn., dags. 18. okt. s.l., um ofangreint málefni vil ég taka fram eftirfarandi: Mál þetta var tekið fyrir og rætt ýtarlega af sérfræðingum stofnunarinnar í byrjun þessa árs, en þeir treystu sér ekki til að gera áætlun til svo langs tíma sem hér um ræðir, sérstaklega vegna hins hreytta ástands, er skapaðist við útfærslu landhelginnar. Þess má geta, að stofnunin gerir áætlanir um rannsóknir eitt ár fram í tímann og ýtarlegar áætlanir um notkun rannsóknarskipanna. Er nú verið að vinna að þessu fyrir árið 1973, og er ætlazt til, að þessu verði lokið fyrir miðjan des., en þá mun rannsóknar- og fiskileitaráætlun stofnunarinnar verða birt opinberlega, svo sem gert hefur verið undanfarin ár.“ Sú áætlun, sem gerð hefur verið fyrir eitt ár í senn og hér er minnzt á, hefur verið birt í tímaritinu Ægi, og áætlunin fyrir árið 1972 var birt í 5. tbl. Ægis á þessu ári. Það kemur sem sagt í ljós, að það hefur ekki verið unnið að þessu þýðingarmikla verkefni svo sem ætlazt hefur verið til af þeim, sem stóðu fyrir flutningi þessarar till. og hér kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, en nú hefur málið verið tekið upp á ný í rn. og viðræður hafnar við rétta aðila um það, hvort ekki sé hægt að byrja á þessu verkefni þrátt fyrir þá erfiðleika, sem fiskifræðingarnir benda á, þannig að áætlun af þessu tagi verði gerð fyrir lengra tímabil en aðeins eitt ár fram í tímann. En þetta eru sem sé þau svör, sem fyrir liggja við þessari fsp.



Herra forseti. Það kemur glöggt fram af svari hæstv. ráðh., að það hefur ekki verið unnið eins og átti að vinna, eftir því sem þál. mælir fyrir um, þar sem forstöðumaður Hafrannsóknastofnunarinnar segir, að það sé ekki hægt að gera áætlanir um þessi mál 3 ár fram í tímann. Svar af þessu tagi hlýtur að teljast alger markleysa. Sér hver maður í hendi sé, að það er hægt að gera áætlanir um þessi efni, sem þál. gerir ráð fyrir, fram í tímann, ekki síður en um fjöldamargt annað, sem áætlað hefur verið, bæði um rannsóknir í orkumálum og fjöldamarga aðra rannsóknarþætti. Ég skora því á hæstv. ráðh. að láta verða af því, sem hann ráðgerði hér áðan í svari sínu, að taka þessi mál úr höndum Hafrannsóknastofnunarinnar, ef hún treystir sér ekki til að gera þetta sjálf, og láta vinna þetta verk eins og Alþ. hefur lagt fyrir; setja þá t.d. sérstaka n., þar sem væru fulltrúar frá Hafrannsóknastofnuninni og samtökum sjómanna og útvegsmanna, eins og Alþ. ætlaðist til. Ég vil eindregið skora á hæstv. ráðh. að láta gera það. Ég trúi ekki öðru, ef slík samstarfsnefnd væri sett á fót af hálfu rn., en þá mætti fá góða samvinnu og árangur af því verki.



Herra forseti. Hraðfrystiiðnaðurinn er efalaust ein mikilvægasta atvinnugrein þjóðarinnar og skiptir því afkomu sjómanna og útgerðarmanna og raunar alls þjóðarbúsins mjög miklu, að hann sé sem bezt rekinn. Við þetta bætist svo, að langmest af því fjármagni, sem hraðfrystihúsin hafa með höndum, er frá opinberum sjóðum og bönkum. Þjóðin hefur því fyllstu ástæðu og fyllsta rétt til að fylgjast með því, að hraðfrystihúsin séu sem bezt rekin. Augljóst virðist, að rekstur hraðfrystihúsanna er mjög mismunandi góður. Sum frystihús, sem virðast hafa sæmilega aðstöðu, hafa lélega afkomu, en önnur, sem virðast hafa óhægri skilyrði, bera sig betur. Miklu skiptir, að reynt sé að bæta rekstur þeirra húsa, sem hafa dregizt aftur úr í þessum efnum; og er mikils vert, að opinberir fjárfestingarsjóðir og hankar séu þar vel á verði og í raun og veru ríkisvaldið allt. Fsp. þessi er borin fram til að fá það upplýst, hvort gerð hafi verið athugun og samanburður á rekstri hraðfrystihúsanna með það fyrir augum, að hagnýtt væri reynsla þeirra frystihúsa, sem hafa beztan og hagkvæmastan rekstur.



Herra forseti. Af hálfu opinberra aðila hefur ekki verið framkvæmd athugun á afkomu frystihúsanna, þannig að við það væri miðað, að það, sem í ljós kæmi, væri sérstaklega hagnýtt til þess að gera rekstur húsanna hagkvæmari. Eins og kunnugt er, eru svo til öll frystihús í landinu í tveimur meginsölusamtökum, annars vegar í samtökum Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og hins vegar í samtökum Sambands ísl. samvinnufélaga. Mér er kunnugt um það, að á vegum þessara heildarsamtaka hefur athugun af þessu tagi farið fram og talsvert verið gert af því að koma í framkvæmd ýmiss konar endurbótum varðandi rekstur húsanna, en að mínum dómi hefur þessi athugun þó verið allt of lítil og starfsemin engan veginn nægileg. Það hefur að sjálfsögðu farið fram af hálfu opinberra aðila allýtarleg athugun á rekstrarafkomu frystihúsanna í allmörg ár, og það liggja fyrir býsna fróðlegar tölur varðandi það. En sú athugun hefur ekki verið á þeim grundvelli, sem greinilega er átt við með þessari fsp. Ég vil taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, að það væri vissulega mjög gagnlegt, ef hægt væri að gera ýtarlega samanburðarrannsókn á rekstri frystihúsanna í landinu með það fyrir augum að reyna að koma því fram, sem helzt hefur reynzt í hverju tilfelli. En til þess að það verði gert af opinberum aðilum, þá þarf auðvitað að veita fjármagn til slíks. Það þarf að ráða ákveðna menn til slíkrar starfsemi. Ég vil sem sagt fyrir mitt leyti undirstrika það, að ég tel, að það væri mjög þýðingarmikið atriði að gera þetta, en til þess þyrfti þá að veita nokkurt fé, ef þetta ætti að geta borið árangur. - Þetta er sem sagt svar mitt við þessari fsp.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svar hans. Mér skilst, að sú athugun, sem rætt er um í fsp., hafi ekki farið fram nema að tiltölulega litlu leyti á vegum þeirra heildarsamtaka, sem frystihúsin eru aðilar að, og harma ég, að það skuli ekki hafa gerzt. Hins vegar lýsi ég ánægju minni yfir því svari hæstv. sjútvrh., að hann telji nauðsynlegt, að slík athugun verði gerð, og vænti þess, að nokkur árangur geti af henni hlotizt. En það skiptir að sjálfsögðu þjóðarbúið og náttúrulega sérstaklega útgerðarmenn og sjómenn miklu máli, að rekstri frystihúsanna verði komið í sem bezt horf og t.d., ef gerðar eru sérstakar ráðstafanir til að bæta aðstöðu eða afkomu þessara fyrirtækja, þá sé hægt að miða við sæmilega rekin fyrirtæki, en ekki sé miðað við þau, sem hafa kannske lakasta afkomuna, eins og stundum hefur verið gert, þegar efnahagsráðstafanir hafa verið gerðar hér á landi. Ég þakka sem sagt hæstv. ráðh. undirtektir hans og vænti þess, að slík athugun sem rætt er um í fsp. verði látin fara fram, þó að til þess þurfi eitthvert fjármagn.



Herra forseti. Á þskj. 32 hef ég leyft mér að flytja svo hljóðandi fsp. til hæstv. heilbrmrh.: „Hvenær má vænta þess, að bætt verði úr brýnni þörf á auknu sjúkrahúsrými fyrir geðsjúka?“ Á undanförnum árum hefur farið vaxandi skilningur á eðli geðsjúkdóma. Mörgum hefur skilizt, að sú skoðun, sem áður fyrr var sorglega algeng, að geðsjúkdómar væru meira feimnismál eða jafnvel hneisa heldur en aðrir sjúkdómar, hefur aldrei átt sér nokkra stoð. Þessi skoðun hefur beint og óbeint valdið því, að oft hefur orðið erfiðara um framgang ýmissa mála, sem til heilla hafa horft fyrir geðsjúklinga en ef um hefði verið að ræða aðra sjúklinga. Þessi hópur manna á erfiðara um vik en aðrir að berjast sjálfur fyrir sínum hagsmunamálum. Nú á seinni árum hefur það verið ríkjandi stefna og raunar mörkuð af Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni, að forðast beri að einangra geðsjúklinga frá öðru fólki. Æskilegast sé, að geðdeildir séu við almenn sjúkrahús. Um þetta eru menn sammála, að því er ég bezt veit, í öllum stjórnmálaflokkum og fjölmörgum almennum samtökum. Margar ályktanir hafa verið um þetta gerðar á síðari árum, bæði í þjóðmálasamtökum og öðrum samtökum. Nefna má t.d. samþykkt frá seinasta aðalfundi Bandalags kvenna í Reykjavík og grg. með þeirri samþykkt. Samþykkt þessi hljóðar svo í upphafi. Hún er nokkuð löng og þess vegna mun ég ekki nota þennan fsp.-tíma til að lesa hana alla, þótt hún varpi annars skýru ljósi á þann vanda, sem við er að etja: „Aðalfundur Bandalags kvenna í Reykjavík lýsir ánægju sinni yfir því, að stækkun fæðingardeildar Landsspítalans er nú vel á veg komin og þakkar ötular framkvæmdir. Jafnframt vill bandalagið benda á næsta verkefni, sem ekki er síður knýjandi, en það er, að geðdeild verði komið á fót við Landsspítalann, en samkv. nútíma skilningi á geðheilbrigðismálum eru slíkar deildir sjálfsagðar við öll meiriháttar sjúkrahús. Aukin þjónusta við geðsjúka er eitt brýnasta heilbrigðismálið, sem bíður úrlausnar, enda er það veikasti hlekkurinn í þjónustu sjúkrahúsanna á Íslandi og mestur skortur á aðstöðu vegna ónógra fjárveitinga.“ Í grg. segir svo, að knýjandi nauðsyn sé að bæta úr sjúkrarúmaskorti fyrir geðsjúka, að auka fræðslu um eðli geðsjúkdóma og vandamál geðsjúkra, að vinna gegn því, að geðsjúklingar verði til frambúðar sérstaklega aðgreindir frá öðrum, og í fjórða lagi að leita eftir virkum félagslegum stuðningi almennings við að hjálpa fólki, sem hlotið hefur bata og starfsgetu eftir geðsjúkdóm, að axla að nýju byrðar þjóðfélagsins með virkri þátttöku í störfum þess. Þessari grg. með ályktuninni lýkur með þessum orðum: „Bandalag kvenna í Reykjavík telur, að því takmarki, sem í þessari till. felst, verði að ná sem allra fyrst, ef við eigum ekki áfram að teljast vanþróuð þjóð á þessu sviði.“ Ég geri ráð fyrir, að flestir og raunar allir hv. þm. geti tekið undir þessi orð. Stjórnmálasamtökin ályktuðu einnig um þessi mál, og mér er þar kunnugast um heilbrigðismálaályktun Landssambands sjálfstæðiskvenna og ályktun síðasta landsfundar Sjálfstfl. um nauðsyn þess, að næsta stórátak á sviði heilbrigðismála verði að vera á sviði geðheilbrigðismála. Að þessu stefndi fyrrv. ríkisstj. Í yfirliti um sjúkrahúsbyggingar ríkisins 1085–1966 sagði, að ákveðið væri að koma fyrir sérstakri byggingu fyrir geðsjúkradeild á Landsspítalalóðinni, sem þá var verið að skipuleggja. Í fréttatilkynningu um heilbrigðismál í desember 1969 sagði, að geðdeild við Landsspítalann væri fyrirhuguð næsta byggingaframkvæmd heilbrigðisstofnana á landsspítalalóð. Í vinstristjórnarsáttmálanum, sem nú heyrist raunar ekki oft nefndur hér í sölum var ákvæði um, að ráðin skyldi bót á ófremdarástandi í málefnum geðsjúkra. Mér virðist því mega ætla, að menn séu enn sem fyrr sammála um nauðsyn og mikilvægi þessa máls, hvar í flokki sem þeir standa. En svo bregður við, að í stefnuræðu hæstv. forsrh. heyrðist ekki orð um þetta efni, og ef flett er upp í fjárlagafrv., sem liggur hér á borðum hv. þm., er ekki að finna neina fjárveitingu til þessara mála, sem nokkuð dregur. Þrátt fyrir ýmsar bráðabirgðaúrbætur á síðari árum, og þrátt fyrir geðdeild Borgarspítalans, sem vissulega bætti ú allra sárustu neyðinni, er ástandið enn þannig, að fjöldi sjúkrarýma fyrir geðsjúklinga þarf a.m.k. að tvöfaldast frá því sem nú er. Í riti um geðheilbrigðismál, sem félag læknanema gaf út í fyrra, er birt örlítil tafla um sjúkrarúmafjölda og minnstu sjúkrarómaþörf fyrir geðsjúklinga, og þar kemur þetta mjög skýrt í ljós. Ræðutíma mínum er lokið, svo að ekki er unnt að lesa þessa töflu, en hún sannar þessi orð mín mjög greinilega. Fyrir fullorðna geðsjúklinga er þörfin svo brýn, a.m.k. 100% fjölgun þarf á sjúkrarúmum fyrir þá. Fyrir börn þarf u.þ.b. þreföldun frá því, sem nú er, og svo má áfram telja. Hv. þm. sjá, að skorturinn á þessu sviði er geigvænlegur. Ég leyfi mér að vænta þess, að hæstv. heilbrmrh. gefi upplýsingar um það, hvernig ríkisstj. hugsar sér að bæta úr þessum brýna vanda.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm., Ragnhildi Helgadóttur fyrir þau almennu sjónarmið, sem hún gerði grein fyrir í ræðu sinni hér áðan um málefni geðsjúkra. Ég er henni algerlega sammála um þau sjónarmið. Um fsp. hennar hef ég þetta að segja. Eins og hún gat um, var það tekið fram í málefnasamningi núv, ríkisstj., að ráðin skyldi bót á ófremdarástandi í málefnum geðsjúkra. í samræmi við það ákvæði skipaði ég 12. nóv. í fyrra nefnd til þess að annast undirbúning að byggingu geðdeildar við Landsspítalann. Formaður nefndarinnar er Tómas Helgason, prófessor í geðsjúkdómafræði við Háskóla Íslands, en hann er jafnframt yfirlæknir við sjúkrahúsið á Kleppi. Með honum starfa í n. Ásgeir Bjarnason, framkvæmdastjóri Geðverndarfélags Íslands, Guðrún Guðnadóttir, aðstoðarforstöðukona við Landsspítalann og Adda Bára Sigfúsdóttir, aðstoðarmaður ráðherra. Ritari nefndarinnar er Jón Ingimarsson skrifstofustjóri. Fjárveiting til undirbúningsstarfa, að upphæð 4á millj., var veitt á fjárlögum þessa árs, og hafa störfin gengið mjög greiðlega. Ég sé raunar ástæðu til þess að þakka þessari n, fyrir mjög myndarlegt starf á þessu sviði. Í greinargerð undirbúningsnefndar fyrir þeirri till., sem hún hefur gert um byggingu geðdeildar við Landsspítalann, er bent á, að hér á landi vanti 210-290 sjúkrarúm fyrir geðsjúklinga og eðlilegt og hagkvæmt sé að gera ráð fyrir, að 120 þessara rúma verði í geðdeild Landsspítalans. Í geðdeildarbyggingunni þarf einnig að gera ráð fyrir göngudeild og þjónustu í þágu sjúklinga við félagsmálastofnanir og dómstóla. Jafnframt hefur n. gert ráð fyrir aðstöðu til kennslu þeirra heilbrigðisstétta, sem þurfa að fá fræðslu um geðsjúkdóma, eðli þeirra og meðferð. Heildarkostnaður við þessa byggingu er áætlaður 275 millj. kr. Byggingunni hefur verið valinn staður á norðausturhorni landsspítalalóðar, og var sú ákvörðun tekin í samráði við þá, sem vinna að heildarskipulagningu landsspítalalóðarinnar. N. leggur áherzlu á, að byggingin rísi á landsspítalalóðinni, svo að geðdeildin geti starfað í eðlilegum og nánum tengslum við aðrar deildir spítalans. Það staðarval á líka að geta rutt burtu leifum af þeirri skoðun, sem fyrirspyrjandi vék hér að áðan, að geðsjúkdómar séu fyrirbrigði, sem taka þurfi öðrum tökum en aðra sjúkdóma, þeir séu allt að því feimnismál. og bezt sé fyrir sjúklinginn að dveljast á afviknum stað. Eins og fyrirspyrjandi gat um, er þessi skoðun alls staðar á undanhaldi og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur markað þá stefnu, að geðsjúkradeildir fyrir sjúkdóma á hvaða stigi, sem er, skuli tengdar almennum sjúkrastofnunum. Byggingarnefnd geðdeildarinnar leggur til, að byggt verði í tveimur áföngum. Í fyrri áfanga er gert ráð fyrir helmingi sjúkrarúmanna og allri annarri þjónustu, sem deildin á að veita. Í síðari áfanga verði svo 60 sjúkrarúm. Fyrir liggur nú þegar útlits- og skipulagsteikning að byggingunni, og arkitektar og verkfræðingar vinna að nánari undirbúningi verksins í einstökum atriðum. Gerð hefur verið nákvæm tímaáætlun fyrir þá undirbúningsvinnu, sem eftir er, og samkvæmt henni á útboð fyrri áfanga að geta farið fram í ágúst 1973. Verklegar framkvæmdir ættu þannig að geta hafizt í september á næsta ári, en til þess að svo megi verða, þarf að veita nægilegt fé á fjárlögum. Það mál er nú í höndum okkar alþm., og vænti ég þess, að okkur sé öllum ljóst, að hér er um framkvæmd að ræða, sem allt of lengi hefur dregizt að ráðast í. Það hefur lengi verið ljóst, að mjög hefur skort á, að geðsjúkir fengju þjónustu, sem væri sambærileg við þá þjónustu, sem aðrir sjúklingar fá. Í því samhandi vil ég vitna til þess mats Tómasar Helgasonar prófessors, að 30–50% þeirra sjúklinga, sem leiti almennra lækna, þjáist fyrst og fremst af geðrænum kvillum, og verulegur hluti annarra sjúklinga hafi jafnframt geðræn vandamál, annaðhvort samhliða líkamlegum sjúkdómum eða sem afleiðingu af þeim. Hitt hefur e.t.v. ekki verið jafnmikið á almannavitorði, að aðstöðuleysi hefur jafnan háð svo geðlækningum, að hvorki hefur verið hægt að rækja kennslu læknastúdenta né lækningar á viðunandi hátt. Með bættri kennslu í geðlæknisfræði og samhæfingu hennar við kennslu í öðrum megingreinum læknisfræðinnar, sem eingöngu fæst með því, að kennslan fari fram á sameiginlegu sjúkrahúsi, ætti skilningur lækna á andlegum, líkamlegum og félagslegum þörfum fólksins að aukast. Þetta ætti að stuðla að því, að auðveldara ætti að vera að fá lækna til að gegna heimilislæknastörfum og héraðslæknastörfum í framtíðinni. Það hlýtur að vera meginmarkmið lækniskennslu á Íslandi að reyna að sjá íslendingum fyrir góðri læknisþjónustu, hvar á landinu sem þeir búa. því er nauðsynlegt að koma nú þegar upp geðdeild við Landsspítalann, en það er sú deild, sem enn vantar við Landsspítalann, til þess að þar sé hægt að veita þjónustu og kennslu í helztu greinum læknisfræðinnar. Auk þessa stórverkefnis, sem ég hef nú rætt um, hefur verið unnið að umbótum á málefnum geðsjúkra með eftirtöldum aðgerðum: Verið er að taka í notkun húsið að Laugarásvegi 71, þar sem verða munu 17 sjúklingar. Einnig er verið að taka í notkun 1. hæð hússins að Hátúni 10, sem ríkisspítalarnir hafa tekið á leigu af Öryrkjabandalagi Íslands, en þar munu rúmast 14 sjúklingar. Búið er að ganga frá samningi um leigu á 1. hæð hússins að Hátúni 10 A, þar sem einnig munu rúmast 14 sjúklingar, og verður sú hæð væntanlega tekin í notkun næsta vor. Með þessu móti verður hægt að tæma gamla spítalann á Kleppi, sem fyrir löngu er orðinn ónothæfur sem íveruhús, hvað þá sem sjúkrahús og hefur raunar lengi verið blettur á heilbrigðiskerfi okkar Íslendinga. Á þessu ári hefur verið tekið í notkun bráðabirgðahús, sem byggt hefur verið á Kleppi yfir lækningastofur, göngudeild, rannsóknarstofur og vegna kennslu starfsfólks. Alla þessa aðstöðu vantaði áður á spítalann. En sérstaklega var bagalegt aðstöðuleysi lækningastofa og göngudeildar, þar sem yfir 6000 viðtöl fara fram árlega. Með tilkomu þessa bráðabirgðahúss hefur nýting göngudeildarinnar aukizt og aðstaða til meðferðar batnað til verulegra muna. Þessi aðstaða verður að teljast forsenda þess, að hægt sé að reka Kleppsspítalann enn í nokkur ár. Hér má og geta þess, að aðkoma að spítalanum hefur verið stórbætt. Læknum og öðru starfsfólki hefur fjölgað nokkuð, en ekki alveg í samræmi við áætlun, sem lögð var fyrir fjvn. á síðasta Alþingi, þar sem þingið ákvað að fresta nokkuð framkvæmd áætlunarinnar til ársins 1973. Þá hefur og verið komið upp til bráðabirgða fleiri verkstæðum til iðjuþjálfunar. Ætlunin er að fjölga starfsfólki við Kleppsspítalann í samræmi við ofangreinda áætlun á árunum 1972 og 1973, til að ná þeim fjölda, sem nauðsynlegur er. Jafnframt þarf enn að framkvæma ýmsar frekari lagfæringar á búsakosti spítalans, en þrátt fyrir það, sem gert hefur verið og áætlað er að gera við Kleppsspítalann, vantar mikið til þess, að ráðin verði bót á hinum mikla sjúkrahússkorti geðsjúkra og til þess að gera kennslu heilbrigðisstétta í geðlæknisfræði og skyldum greinum nægilega góða. Þessi atriði, sem ég hef nefnt nú í síðari hluta ræðunnar, eru þannig aðeins brot og brotabrot af mjög stórum og alvarlegum vanda og þar er langmikilvægasta verkefnið, sem ég vék að í upphafi, að hefja byggingu geðdeildar við Landsspítalann. Þar er að mínu mati um að ræða eitt mikilvægasta framtak, sem við getum nú unnið í heilbrigðismálum þjóðarinnar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðherra fyrir þær upplýsingar, sem fram komu í ræðu hans. Ég verð að lýsa gleði minni yfir þeim orðum, sem hann sagði í upphafi um það, að hann væri hjartanlega sammála þeim almennu sjónarmiðum, sem fram komu í ræðu minni. Um nógu margt greinir okkur á, þó að staðið sé saman um jafnaugljóst nauðsynjamál og hér er um að ræða. Ég saknaði þess nokkuð, að hæstv. ráðherra gerði nægilega grein fyrir, hvernig á því stendur, að hæstv. ríkisstj. virðist ekki hafa verið sammála um að leggja til þessara mála verulegri fjárveitingar í fjárlagafrv., en raun ber vitni. Þetta mál er nú vissulega í höndum Alþingis, og ég efast ekki um velvilja allra hv. alþm. til þess, en við vitum öll af margra ára reynslu, að mesta þýðingu hefur í þessu sem öðrum fjárveitingum, að ríkisstj. skapi einnig þrýsting til þess að sú fjárveiting, sem vantar, fáist. Hæstv. heilbrmrh. hefur ýmsu til leiðar komið gagnvart meðráðherrum sínum, sem e.t.v. er ekki alveg eins einsýnt, að nauðsynlegt sé að gera og þetta. Ég treysti því, að hann af sinni málafylgju beiti sér nú innan ríkisstj. og sannfæri meðráðherra sína um nauðsyn þess að þoka þessu máli áleiðis. Ég efast ekki um, að stuðningur annarra hv. alþm. er auðfenginn. Ég lýsi stuðningi yfir fyrir mína hönd og geri ráð fyrir, að flestir séu þess sinnis einnig, að ekki muni á stuðningi standa við að samþykkja fjárveitingar, sem þarf til þess, að þetta mál verði leyst og framkvæmdir verði hafnar svo fljótt sem verða má, þ.e.a.s. á næsta ári.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Aðeins nokkur orð út af þeirri athugasemd bv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, hvers vegna tiltekin fjárveiting til þessa máls sé ekki á fjárlögum þessa árs. Það var ekki af því, að ríkisstj. hafi á neinn hátt fallið frá þeirri stefnu, sem hún markaði í málefnasamningi sínum. Það er alger samstaða innan ríkisstj. um það, að þetta verk skuli framkvæmt. Hins vegar komu fram nokkrar efasemdir um það, hvort þær áætlanir stæðust, sem ég gerði grein fyrir áðan, að hægt yrði að ráðast í framkvæmdir í september næsta ár. Þess vegna óskuðu menn eftir því, að það yrði skoðað nokkru nánar í samráði við Alþingi. Ég er sannfærður um, að þessar áætlanir geti vel staðizt, og ég hygg, að fjárveitinganefnd muni komast að sömu niðurstöðu, þegar hún fer að athuga þetta mál. Hins vegar þurfum við öll að taka höndum saman um að reyna að tryggja, að þetta mál leysist innan þess ramma, sem fjárlagafrv. verður að hafa. Ég hlustaði á það í gær hjá hv. aðalmálsvara Sjálfstfl., að hann teldi, að núv. ríkisstj. væri sízt þess sinnis að draga úr framkvæmdum og þar væri frekar ofgert en vangert. Vafalaust höfum við allir ýmsar áhyggjur af þessu tagi. Hins vegar vona ég, að slíkar áhyggjur verði ekki til þess, að þessi fjárveiting verði ekki á fjárl. fyrir næsta ár. Það felst ekki í því nein breyting á afstöðu ríkisstj., að þetta er ekki í frv. eins og það var lagt fram í upphafi. Það verður fjallað um þetta mál í meðförum þingsins, og ég vænti þess, að um það takist sem bezt samstaða.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú að ég hef nokkuð gaman af því að heyra, þegar hv. alþm. tala eins og hv. 12. þm. Reykv. talaði hér áðan. Það er svo með fjárveitingar, að allar greiðslur úr ríkissjóði eru góðar, þegar þær eru metnar einar út af fyrir sig. En þegar farið er að leggja saman, geta þær orðið anzi slæmar, því að þá þarf að afla tekna á móti. Um þetta mál vil ég segja það, að því hefur verið sinnt verulega, síðan núv. ríkisstj. kom til valda, og ég hef mikla ánægju af því að sinna þessu þarfa máli og mun leggja mig fram til þess, þó að ég gefi engin loforð um, hvað hægt verður að gera varðandi fjárveitingu að þessu sinni. Það verður að meta út frá öðru. En ég treysti því, að þessi ríkisstj, beri gæfu til að ýta svo góðu máli sem þessu áfram.