Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (EystJ): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 6. des. 1971. Jónas Árnason, 5. þm. Vesturl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþ. að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Vesturlandskjördæmi, Skúli Alexandersson framkvæmdastjóri, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Gils Guðmundsson, forseti Nd.“ Kjörbréf Skúla Alexanderssonar hefur verið skoðað áður og hann tekið sæti áður á Alþ. á þessu kjörtímabili, og býð ég hann velkominn til starfa.



Herra forseti. Allir landsmenn eru vafalaust sammála um, að tryggja beri öryggi sjómanna okkar við þeirra hættulegu störf svo sem frekast er kostur. Þessi till. til þál., sem ég hef ásamt Bjarnfríði Leósdóttur borið fram, er þáttur í þeirri viðleitni að auka öryggi sjómanna. Mörg dæmi eru þess, að sjómenn hafa lent í löngum og of löngum hrakningum, vegna þess að þeir hafa ekki fundizt nægilega fljótt, ef alvarlegt slys hefur borið að höndum. Með tilkomu sterkra sendistöðva í dufli sem þessu, sem segir frá í grg. væri öryggi hvað þetta varðar orðið miklu meira en nú er. Í bátunum eru nú neyðartalstöðvar, sem að vísu geta gert talsvert gagn, ef til þeirra næst í bráðum hættu tilfellum, en sá galli er á þeim, að þær hafa fremur lítið sendiafi, en umrætt radíódufl mikið, svo mikið, að það er tiltölulega auðvelt að miða það og staðsetja með allmikilli nákvæmni, þótt langt sé í það. Samkv. upplýsingum frá Slysavarnafélagi Íslands reyndist duflið ljómandi vel og heyrðist um allt land, þegar það var reynt á Gísla Johnsen hér í Faxaflóa. Japanskir fiskimenn hafa notað þetta dufl árum saman og reyndar einnig fiskimenn annarra þjóða, og hefur notkun þess orðið til þess að bjarga fjölmörgum fiskimönnum Japana. Skrifstofustjóri Slysavarnafélagsins upplýsti mig um það, að þetta dufl hefði þegar bjargað miklum fjölda sjómanna, jafnvel svo þúsundum skipti. Þessi þjóð, Japanir, er komin lengst í gerð slíkra radíódufla að áliti margra þeirra, sem hafa kynnt sér þetta mál rækilega, en margir aðrir aðilar framleiða nú svipuð tæki. Það gæti jafnvel komið til mála, að framleiðsla slíkra radíódufla færi fram hérlendis til þess að spara gjaldeyri og skapa vinnu, svo að eitthvað sé nefnt, en þau kosta hingað komin anzi mikla peninga, allt frá 20 þús. og upp í 80-90 þús. kr., svo að nefndar séu þær upplýsingar, sem ég hef fengið síðast. Og þetta verð fer vissulega mjög mikið eftir því, hve mikil gæði þessi dufl hafa til að bera. En ég hef því miður ekki fengið enn í hendur staðfestar allar þær upplýsingar, sem ég hef leitað eftir, en gæti hugsanlega lagt þær fyrir þá nefnd, sem fengi málið til meðferðar. Sjálfsagt er að leita upplýsinga og álits frá fleiri aðilum, sem reynt hafa slík tæki, og svo að sjálfsögðu, að Skipaskoðun ríkisins fái þetta til athugunar og umsagnar og ekki sízt þær endurbætur, sem framleiðendur hafa gert á þessum duflum. Þær endurbætur eru fyrst og fremst fólgnar í því, að það er hægt að prófa það hvenær sem er, hvort nægilegt rafmagn sé fyrir hendi, sem senditæki duflsins eru tengd við, aðeins með því að ýta á einn takka, sem sýnir, hvort nægilega mikið rafmagn sé í duflinu. Þótt dufl þessi yrðu keypt frá útlöndum, þá yrði hér heima að stilla inn á hvert dufl kallmerki viðkomandi báts, sem fær þetta dufl. Ég ætla ekki að orðlengja þetta miklu frekar, en ég hef heyrt marga sjómenn mæla með því, að slík dufl kæmu í íslenzk skip, og ég vil geta þess að á nýafstöðnu þingi Farmanna- og fiskimannasambandsins var lýst yfir meðmælum með þessari till. Ég skora á hv. þm. að veita þessari till. brautargengi og legg til, að, að loknum umr. verði málinu frestað og síðan vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 65 hafa þm. Reykjaneskjördæmis leyft sér að flytja þáltill. um áætlun um opinberar framkvæmdir fyrir Reykjanessvæðið sunnan Hafnarfjarðar. En í till. segir: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um opinberar framkvæmdir fyrir Reykjanessvæðið sunnan Hafnarfjarðar. Verk þetta skal unnið í samráði við sveitarstjórnirnar á svæðinu og byggt m.a. á þeim athugunum, sem unnið hefur verið að á vegum Samtaka sveitarfélaga í Reykjanesumdæmi um framtíðarþróun þessa svæðis.“ Með þessari till: fylgir grg., þar sem gerð er ítarleg grein fyrir því, með hvaða hætti gert er ráð fyrir, að hér fari fram áætlunargerð varðandi opinberar framkvæmdir í þessum hluta Reykjaneskjördæmis. En á s.l. árum hefur það færzt mjög í vöxt, að gerðar hafa verið áætlanir um ýmsar opinberar framkvæmdir, þar sem sveitarfélög í einstökum landshlutum eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta. Í Reykjaneskjördæmi hafa samtök sveitarfélaganna stofnað samband sín í milli, en sveitarfélögin sunnan Hafnarfjarðar hafa innan þessara samtaka sett á stofn samstarfsnefnd, þar sem þessi sveitarfélög eiga töluvert annarra hagsmuna að gæta en önnur sveitarfélög í kjördæminu. Við áætlunargerðir, sem hér er gert ráð fyrir, hefur verið horfið að því ráði að afla fjár með sérstökum hætti og þess vegna verið mögulegt að ráðast í stærri verkefni og þá um leið ákvarðað, með hvaða hraða verkin skuli unnin og þá hvernig. Þessi hluti Reykjaneskjördæmis er, eins og ég gat um áðan, töluvert sérstæður með tilliti til annarra sveitarfélaga, en á þessu svæði búa um það bil 11 þús. íbúar. Hér er um að ræða sveitarfélög í Gullbringusýslu svo og Keflavíkurkaupstað, þó ekki öll sveitarfélögin í Gullbringusýslunni, aðeins þau, sem eru sunnan Hafnarfjarðar, en það er Vatnsleysustrandarhreppur, Grindavíkurhreppur, Hafnahreppur, Miðneshreppur, Gerðahreppur og Njarðvíkurhreppur ásamt og með, eins og ég sagði áður, Keflavíkurkaupstað. Það má geta þess hér í leiðinni, að þm. þessa kjördæmis hafa einnig flutt till., sem er á dagskrá þessa fundar, um breytingu á lögsagnarumdæmum í þessu kjördæmi, og er að því stefnt, að hrepparnir sunnan Hafnarfjarðar verði skildir frá Garða- og Bessastaðahreppi, þannig að Gullbringusýslan yrði aðeins sunnan Hafnarfjarðar. Því er ekki í móti mælt, að hér er um að ræða mjög þýðingarmikið svæði landsins. Fyrir utan strendur þessa svæðis liggja þýðingarmestu fiskimið okkar, og byggðarlögin á Reykjanesi eru í miklum uppvexti og þess vegna þýðingarmikið, að þau sameiginlega svo og stjórnvöld önnur komi sér saman um, með hvaða hætti opinberar framkvæmdir skuli vera, og reynt sé að vinna þannig að þessum málum, að það verði gert á sem skipulegastan og skynsamlegastan hátt. Það er fjölmargt, sem hér um ræðir, þ.á.m. samgöngumál en þar í eru vega- og hafnamál ásamt fjarskiptaþjónustu, og það hefur verið mjög á dagskrá þar syðra að hraða lagningu varanlegs slitlags þar á vegina og þess vegna mjög eðlilegt, að þessi sveitarfélög ráðist nú í það sameiginlega og ákveði, með hvaða hætti þetta verk skuli unnið, með hvaða hraða og þá í hvaða röð. Þá má nefna menntamál og heilbrigðismál. Þessi byggðarlög hafa tvímælalaust margt sameiginlegt í sambandi við skólamálin. Má þar nefna, að nú þegar hafa þau komið sér saman um byggingu iðnskóla, og vonumst við til þess, að við afgreiðslu fjárlaga nú verði veitt fjármagn til þess að hefja byggingu þess skóla. Þar hafa öll þessi sveitarfélög náð samstöðu, og það, sem fyrir þm. kjördæmisins vakir, er að farið verði eftir því samstarfi og samstarfið geti náð til fleiri greina. Það er tvímælalaust þessum byggðarlögum fyrir beztu og hagkvæmast fyrir alla þá aðila, sem fjármagn þurfa að veita í opinberar framkvæmdir þar. Á vegum samtaka sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi svo og á vegum Reykjavíkurborgar hafa verið gerðar athuganir á þróun fólksfjölgunar á þessu svæði, og þá yrðu þær rannsóknir, sem þar hafa verið gerðar, tvímælalaust hafðar til viðmiðunar í sambandi við þær framkvæmdir, sem þarna verður ráðizt í. Sú samstarfsnefnd, sem ég gat um áðan, hjá þessum sveitarfélögum er grundvöllur þess, að þarna geti náðst skynsamlegt samstarf á milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna, og ég er þeirrar skoðunar og við reyndar allir, að eftir að sú samstarfsnefnd komst á laggirnar, verði mun hægara og þægilegra að vinna að þessum málum hjá byggðarlögunum sjálfum og þá um leið af hálfu ríkisvaldsins, eftir því sem það kemur til kasta þess. Ég þarf ekki að benda á fremur en ég hef gert, hversu þýðingarmikið það er fyrir þessi byggðarlög, að skipulega sé unnið að þessum málum, og vonast til þess, að sú till., sem hér er flutt, fái samþykki Alþingis. Ég legg svo til herra forseti, að umr. verði frestað og till. vísað til fjvn.



Herra forseti. Allir þm. Suðurlandskjördæmis hafa flutt till. á þskj. 43, en till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa áætlun til langs tíma um opinberar framkvæmdir fyrir Suðurlandskjördæmi. Verk þetta verði unnið í náinni samvinnu við Samtök sveitarfélaga í Suðurlandskjördæmi.“ Suðurlandskjördæmi er víðfeðmt og hefur mikla atvinnumöguleika, enda hefur fólki fjölgað þar í seinni tíð. Það er samfelldasta undirlendi Íslands, og framleiðsla búvöru þar er mjög mikil. Þar eru framleidd 67% af kartöfluuppskerunni, þar eru 36% alls nautpenings í landinu, 22% sauðfjár og 34% allra hrossa. Veiði er í ám og vötnum og miklir möguleikar til vaxandi fiskiræktar. Er og unnið að því. Gróðurhús eru hvergi jafn almenn og á Suðurlandi, enda jarðvarmi mikill, en nauðsyn ber til að nýta hann meira en orðið er. Ræktun hefur hvergi verið meiri en í Suðurlandskjördæmi. Árið 1959 voru 19.055 ha túna í kjördæminu, en 1971 er áætluð túnastærð orðin 36 þús. ha. Ekki liggja skýrslur fyrir um það, en með því að reikna ræktunina svipaða á því ári og undanfarið, þá verður aukningin þetta á l2 árum, þ.e. 17 þús. ha, eða um 90%. Framleiðsla hefur aukizt og fer batnandi. Fallþungi dilka var 12.77 kg 1959, en 14.11 kg haustið 1971. Kýrnyt var 1959 aðeins 2.418 lítrar, en 1970 2.910 lítrar. Vel má vera, að sumum hv. alþm. finnist óþarfi að vera að telja þetta upp í sambandi við þessa till., en ég tel að þetta megi koma fram, m.a. vegna þess, að sunnlenzkum bændum hefur verið borið það á brýn upp á síðkastið, að þeir stundi takmarkalausa rányrkju og svelti búfénað sinn, en þær tölur, sem hér hafa verið raktar, afsanna það. Það er stóraukinn sjávarútvegur í Suðurlandskjördæmi, sérstaklega á suðurströndinni, og á síðustu 10 árum hefur útgerð frá ströndinni aukizt um helming. Um Vestmannaeyjar þarf ekki að ræða í þessu sambandi, svo kunnugt sem það er, að það er stærsta og þrótt mesta útgerðarstöð landsins. Þrátt fyrir þetta er sjálfsagt að auka útgerð frá suðurströndinni og einnig frá Vestmannaeyjum, en til þess að það sé unnt, þarf að gera ýmsar hafnarframkvæmdir í auknum mæli. Á síðustu árum hefur verið unnið mjög að hafnarbótum bæði á Stokkseyri og Eyrarbakka, og lokið var fyrsta áfanga Þorlákshafnar. Verið er að gera áætlun um það, hvað kostar að stækka Þorlákshöfn um helming. Þess gerist mikil þörf, þar sem þetta er landshöfn og margir bátar af Faxaflóasvæðinu leggja þar upp á vetrarvertíð til þess að spara sér tíma. Í þessari áætlun, sem gert er ráð fyrir, að gerð verði, þarf vitanlega að taka þessi atriði nákvæmlega til athugunar. Þá ber vitanlega að ljúka rannsókn á hafnarstæði við Dyrhólaey og taka afstöðu til hafnargerðar þar, eftir að sú rannsókn hefur farið fram. Það ber einnig að ljúka rannsókn á hafnarstæði í Þjórsárósi og/eða Þykkvabæ og taka afstöðu til framkvæmda þar, eftir að þeim rannsóknum er lokið. Um samgöngumál mætti ýmislegt segja. Vestmannaeyjar eru ekki áfastar við landið, eins og kunnugt er, og hafa samgöngur milli lands og Eyja því oft verið erfiðar. Þó verður að viðurkenna, að samgöngur milli lands og Eyja hafa batnað mjög í seinni tíð, eftir að flugvöllurinn var stækkaður og endurbættur og þverbrautin kom til sögunnar. Árið 1968 voru flugdagar 276 í Vestmannaeyjum, þar af á þverbrautina 48 dagar eða 17.3%. Árið 1969 voru flugdagar 286, þar af á þverbrautina 66 dagar eða 21.9%. Árið 1970 voru flugdagar 283, þar af á þverbrautina 77 dagar eða 25%. Það er auðvitað, að hversu góður sem flugvöllurinn verður gerður í Vestmannaeyjum, þá koma alltaf tímar, sem ekki er unnt að fljúga vegna storma og dimmviðris. Samgöngur á sjó milli Vestmannaeyja og lands hafa einnig batnað, sérstaklega á s.l. sumri, þegar tekin var upp sú regla að láta Herjólf fara fimm ferðir í viku á milli Þorlákshafnar og Vestmannaeyja. Kvartað er undan því, að Herjólfur sé ekki það skip, sem fullnægi þörfum og kröfum manna eins og þær nú eru, og þess vegna þurfi að fá nýtt skip, sem gengur á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar. Vitanlega kemur inn í áætlunina athugun á því, hvernig það skuli leysa. Um vegamálin er það að segja, að þar er vitanlega margt ógert, enda þótt mikið hafi áunnizt í seinni tíð. Nú er verið að ljúka rannsókn á brúarstæði í Ölfusárósi, og er ekki vitað um það enn, hversu hagkvæmt muni vera að gera þar brú, en vitað er, að ef brú kæmi þar, þá tengdi það mjög saman kauptúnin í Árnessýslu og gæti orðið vísir að því að gera leið austur með ströndinni, austur í Rangárvallasýslu, eins og ýmsir hafa komið auga á og telja mjög hagkvæmt. Hraðbraut frá Reykjavík austur að Selfossi verður lokið, eins og kunnugt er, á næsta ári. Það verk hefur allt verið boðið út og fjármagn útvegað til þeirra framkvæmda, en það hefur aldrei verið meiningin að stöðva hraðbrautargerðina við Selfoss, heldur halda áfram austur, og þegar hringvegurinn kemur, kallar það enn meira eftir því, að Suðurlandsvegurinn verði allur gerður varanlegur og traustur. Veit ég, að menn verða sammála um að flýta því að gera varanlegan veg austur um Rangárvallasýslu, a.m.k. næstu árin, hvað lengra sem verður farið á skömmum tíma. Það er, eins og kunnugt er, náttúrlega ýmislegt ógert í sambandi við vegamál innan sýslnanna. Sérstaklega er nauðsynlegt að leggja áherzlu á bætt vegasamband vegna mjólkurflutninga, sem daglega fara fram, og vegna flutninga á skólabörnum, sem nú eru yfirleitt flutt á bílum í skólana á morgnana og heim á kvöldin. Og þá er það ekki heldur sízt vegna ferðamála, sem nauðsynlegt er að hafa góða vegi um þetta hérað, sem hefur svo margt að bjóða ferðamönnum til þess að skoða. Hvergi er meira um sögustaði eða náttúrufegurð en á þessu svæði, og þess vegna þarf að skipuleggja ferðamannaþjónustuna. Það þarf að skipuleggja hótel og aðra aðstöðu fyrir ferðamenn. Það þarf að koma inn í þessa áætlun, því að það verður ekki síður þýðingarmikill þáttur í atvinnulífinu í þessu kjördæmi en annars staðar, þ.e. þjónustustörfin við ferðamenn og þá ekki sízt útlendinga, sem sækja mjög hingað í seinni tíð. Um sjúkrahúsmálin þarf einnig að gera sérstaka athugun, enda þótt nú sé ákveðið að byggja sjúkrahús á Selfossi. Hefur verið veitt fé til þess undanfarið á fjárlögum og verður væntanlega gert áfram, enda meiningin að byrja á því húsi á næstkomandi vori. En til athugunar þarf að vera, hvað gera þarf meira í því sambandi og á hvern hátt læknaþjónustan getur verið hagkvæmust. Sjúkrahús í Vestmannaeyjum hefur lengi verið í smíðum, og er það nú komið nokkuð vel á veg, og yrði á næsta ári, ef fjárveiting væri allmyndarleg, sennilega langt komið. Um skólamál er vitanlega margt að segja. Það hefur verið byggt mikið af skólum í kjördæminu, eins og öðrum kjördæmum, undanfarin ár. Eigi að síður er mikið ógert í þessu efni. Það þarf að fá menntaskóla á Selfossi, enda er kominn vísir að honum þar. Það eru tveir bekkir, sem kenna sömu fög og eru í byrjun menntaskóla, og ef menntaskóli væri á Selfossi, mætti með bættu vegasambandi flytja nemendur frá Þorlákshöfn og Ölfusi, Hveragerði, Flóa, nærliggjandi sveitum og austan úr Rangárvallasýslu í þennan skóla á morgnana og heim á kvöldin, ekki sízt eftir að vegasambandið hefur batnað. Það þarf að byggja bændaskóla í Odda, eins og ákveðið hefur verið. Fjárveitingu þarf að fá á næstu fjárlögum og fjárlögum ársins 1973 til undirbúnings og hefja síðan framkvæmdir að myndarlegum bændaskóla í Odda á árinu 1974 og minnast þannig fyrsta skóla, fyrsta menntaseturs á Íslandi, en það var í Odda. Ýmsa aðra skóla þarf vitanlega að byggja. Fiskiðnskólinn þarf að koma í Vestmannaeyjum, eins og heimilt er og það sem allra fyrst, og voru það vonbrigði okkar þm. Sunnl., að hæstv. menntmrh. hafði ekki hugsað sér að bregðast fljótt við í því efni. Iðnað þarf að efla í kjördæminu, ekki sízt fiskiðnaðinn og vinnslu úr landbúnaðarvörum, og einnig þarf að efla iðnað úr að fluttum hráefnum, auk þess sem jarðhitanotkun er aukin. Í Suðurlandskjördæmi hefur fólkinu fjölgað nokkuð í seinni tíð, og þróun íbúafjölgunar hefur verið þannig, að 1960-1970 var hlutfallstalan 13.3% yfir allt landið, en í Suðurlandskjördæmi ekki þó nema 13.6%, og telst það gott, ef miðað er við mörg önnur kjördæmi. En á árunum 1965-1970 var hlutfallsleg fjölgun yfir allt landið 5.42%, en í Suðurlandskjördæmi 6.2%, þannig að fjölgunin 1965-70 var meiri í Suðurlandskjördæmi á þeim árum en hlutfallstalan var yfir landið, og er það í fyrsta sinn í marga, marga áratugi, og verðum við að fagna þeirri þróun, að fólksfjölgun í Suðurlandskjördæmi hefur verið meiri síðustu sex árin en hlutfallslega hefur verið yfir landið allt. Gerð hefur verið spá um íbúafjölda í Suðurlandskjördæmi á næstu árum. Eins og kemur fram hér í grg. þál., þá eru 1970 18.052 menn í Suðurlandskjördæmi, en 1980 er áætlað, að íbúatalan verði 21.800, 1990 26.500 og árið 2000 32.000. Náttúrlega má segja, að svona spár geti ekki verið ábyggilegar. En þessi spá byggist á þeim miklu möguleikum, sem í Suðurlandskjördæmi eru, og þessi fólksfjölgun miðast við það, að árleg aukning verði 1.9%, en árleg aukning yfir landið allt verði ekki nema 1.5%. Reynslan sker vitanlega úr því, hvort þessi spá stenzt. Við vitum ekki, hversu mörg við lifum að sjá það. En sjálfsagt er að gera sér nokkra grein fyrir því, hversu líklegt það er, að fólkinu fjölgi og hversu mikið, vegna þess að með því móti er hægt að gera áætlun um atvinnuuppbyggingu og nauðsynlegar þjónustustofnanir. Það þarf vitanlega að auka þjónustustofnanirnar í hlutfalli við fólksfjölgunina, og það þarf einnig að auka atvinnureksturinn í samræmi við fólksfjölgunina. Við höfum verið það heppin í Suðurlandskjördæmi að hafa ekki neitt umtalsvert atvinnuleysi, og það er vitanlega áhugamál að þannig geti orðið áfram. Við viljum gera okkur grein fyrir því, hvað þarf að gera í framtíðinni. Við viljum vitanlega, að einstaklingar og félög geri sem mest af öllum framkvæmdunum, en ef þeir hafa ekki kraft eða möguleika til þess að fullnægja atvinnuþörfinni, þá er eðlilegt, að sveitarfélög eða hið opinbera komi þar að einhverju leyti til móts við aðra. Sveitarstjórnasamband Suðurlands var stofnað fyrir þremur árum. Á fyrstu árunum voru það ekki nærri öll félögin, sem gengu í sambandið, en nú munu þau flest eða jafnvel öll komin í það. Miðstöð sambandsins mun verða á Selfossi, og framkvæmdastjóri hefur verið ráðinn frá næstu áramótum. Það er fyrst núna, sem sveitarstjórnasambandið tekur til starfa, og má segja, að það hefði mátt vera fyrr, en einhvern veginn var það nú svo, að það var ekki rekið meira á eftir en svo, að það er fyrst núna, sem flest eða öll sveitarfélögin eru komin í sambandið, og það er fyrst núna, sem það tekur til starfa. Það má vel vera, að vegna þess að ekki var atvinnuleysi í kjördæminu, hafi ekki verið rekið á eftir því eins og annars hefði orðið. En vegna þess að á undanförnum árum hafa verið miklar framkvæmdir og uppbygging í héraðinu, þá getum við ekki sagt, að það sé nokkur skaði skeður, þótt þetta hafi ekki gerzt fyrr. Ég talaði við Efnahagsstofnunina snemma á þessu ári og óskaði eftir því, að hún gerði framkvæmdaáætlun fyrir Suðurlandskjördæmi. Svarið var, að þeir vildu gera þetta, en hefðu ekki mannskap til þess, þeir þyrftu að fá aukinn mannafla, og það hefði kostnað í för með sér, en þeir væru allir af vilja gerðir til að taka að sér þetta verk. Þess vegna er nauðsynlegt, ef þessi till., sem hér er flutt, verður samþ., að ríkisstj. taki þetta mál að sér og láti Efnahagsstofnuninni í té þann mannafla, sem hún þarf, og það fjármagn, sem það krefst. Og sveitarstjórnasambandið þarf vitanlega að fá nokkurt fjármagn, styrk, til síns rekstrar, til skrifstofuhaldsins og til fólkshaldsins. Reikna ég með, að þessari till. okkar þingmanna Sunnlendinga verði vel tekið og að hún verði samþykkt á þessu þingi og fái góða afgreiðslu. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri að sinni, en legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt fjórum öðrum hv. þm. að leggja fram till. til þál. á þskj. 107, og fjallar hún um byggingu leiguhúsnæðis á vegum sveitarfélaga. Þar segir svo: „Alþingi ályktar, að gera beri hið fyrsta ráðstafanir til að bæta úr þeim alvarlega skorti á leiguhúsnæði, sem ríkjandi er í flestum þorpum og kaupstöðum landsins, og felur í því skyni ríkisstj.: 1. Að láta fara fram könnun á þörf fyrir leiguhúsnæði í sveitarfélögum um land allt. 2. Að leggja fyrir Alþ. frv. til l. um útvegun fjármagns og útlán þess til sveitarfélaga, þannig að þeim sé gert fjárhagslega kleift að byggja og reka leiguhúsnæði, þar sem þess er þörf.“ Með till. fylgir nokkuð ítarleg grg., og þarf ég ekki að hafa mörg orð fyrir till. þess vegna. Það er reyndar einnig vel kunnugt, að lengi hefur verið landlægur, ekki sízt í sjávarþorpum, mikill skortur á leiguhúsnæði. Þessu var áður fyrr bjargað með svonefndum verbúðum, en þær þykja nú ekki lengur, eins og vitað er, hæfar til íbúðar. Af þessum ástæðum hafa oft verið mikil vandræði í sjávarþorpum. Þegar sjávarútvegurinn hefur verið í uppgangi, hefur iðulega verið framboð af fólki, sem erfitt hefur verið að hýsa, einkanlega á hinum smærri stöðum. Þetta hefur verið afar áberandi upp á síðkastið, ekki sízt þar sem sjávarútvegurinn hefur eflzt töluvert og vaxið. Nú standa fyrir dyrum verulegar endurbætur í sjávarútvegi, sem eflaust mun leiða til stækkunar hinna ýmsu fyrirtækja og meiri þarfar fyrir starfsfólk. Ég hygg, að langsamlega víðast um landið sé ástandið hins vegar þannig, að þessu fólki verður illa komið fyrir í því húsnæði, sem nú er fyrir hendi, og getur það valdið mjög miklum erfiðleikum, ekki eingöngu fyrir fyrirtækin sem slík, heldur fyrir byggðarlagið allt og staðið í vegi fyrir eðlilegum vexti viðkomandi byggðarlags. Því miður eru í núgildandi lögum um húsnæðislán ekki viðhlítandi ákvæði um lán frá húsnæðismálastjórn eða hinu opinbera á annan máta til byggingar leiguhúsnæðis á vegum sveitarfélaga. Till. stefnir að því, að úr þessu verði bætt. Eins og kunnugt er, þá er húsnæðismálalöggjöfin öll í endurskoðun. Flm. töldu rétt að leggja áherzlu á, að þessi mjög mikilvægi þáttur verði tekinn með í þá endurskoðun laga, sem nú stendur fyrir dyrum. Eins og ég sagði áðan, þá sé ég ekki ástæðu til að hafa um þetta langa framsögu og læt því máli mínu lokið, en leyfi mér að vænta þess, að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem við hv. 3. landsk. þm. flytjum á þskj. 94, fjallar um eitt hið mesta mál, sem úrlausnar bíður með þjóð vorri. Má raunar segja, að gróðureyðingunni megi jafna til þess, að eyddust fiskistofnar í hafinu umhverfis landið. Eins og segir í grg. fyrir till., hefur gróðureyðingin verið um aldaraðir alvarlegasta vandamálið á sviði náttúruverndar hér á landi. Um stærð þess vandamáls vísast til þess, sem segir í grg. og haft er eftir sérfróðum mönnum um þessi efni. Óþarft er raunar að hafa hér um mörg orð, þar sem öllum hv. þm. mun fullljós knýjandi nauðsyn þess, að hafnar séu stórfelldar framkvæmdir í landgræðslu og gróðurvernd. Fjórir eru þættir þessa máls og allir samtengdir, sem okkur flm. sýnist, að beri að leggja höfuðáherzlu á. Í fyrsta lagi: Myndun einnar heildarstjórnar þessara mála með skipan fimm manna landgræðslunefndar, sem við svo nefnum. Á það skal lögð áherzla, að með þessu er ekki verið að lýsa vantrausti á þær stofnanir, sem mikil og verðmæt störf hafa unnið á þessum vettvangi á liðnum árum. En augljóst virðist, að stórvirki verða ekki unnin í þessum efnum nema undir einni heildarstjórn. Þá forustu ber Alþ. að veita. Um það má auðvitað deila, hvort skipan í landgræðslustjórn skuli vera með þeim hætti, sem við flm. leggjum hér til, að hver þingflokkur tilnefni mann í nefndina. Þó virðist þessi skipan mála í hæsta máta eðlileg, eigi Alþ. á annað borð að veita þessa forustu, sem við teljum sjálfsagt. Í öðru lagi leggjum við áherzlu á, að lokið verði rannsóknum á gróðri landsins og gróðureyðingu og þar með gerð heildarúttekt á ástandinu, eins og það nú er. Unnið hefur verið að víðtækum rannsóknum á gróðri landsins til þess að ákvarða beitarþol þess og að finna, hvar gróðureyðing á sér stað eða er yfirvofandi, og enn fremur til þess að reyna aðferðir til þess að auka beitarþol úthagans, græða upp örfoka land og hefta uppblástur. Gerð hafa verið gróðurkort af um 2/3 hlutum landsins. Á allar þessar rannsóknir þarf að leggja aukna áherzlu og ljúka gróðurkortagerð af öllu landinu. Í þriðja lagi ber að leggja áherzlu á gerð heildar landgræðsluáætlunar, sem að sjálfsögðu verði byggð á niðurstöðum fyrrgreindra rannsókna. En þótt svo verði að vera, vita menn nægjanlega mikið um, hvar skórinn kreppir mest, til þess að hefjast megi handa um miklar framkvæmdir þegar í stað. Er hér átt við þann þátt sérstaklega að hefja ræktun lands, svo létta megi af ofbeit. Í fjórða lagi er svo afl hlutanna, sem gera skal, fjármagnið: Fróðir menn telja, að næstu fimm ár þurfi að verja um 150 millj. kr. árlega til að rækta land, svo að létta megi af ofbeit. Þetta er auðvitað mikið fé, en hafi menn í huga, hvað í húfi er, þá þykist ég þess fullviss, að þeim muni ekki ofbjóða þessar fjárhæðir, enda mun vissulega þurfa meira fé til, þegar framkvæmd heildaráætlunar hefst. Gamall þingskörungur hefur raunar kennt mér að láta mér ekki í augum vaxa, þegar tala eins og 150 millj. flýgur fyrir, heldur minnast þess, að hér sé aðeins um eins og eitt skuttogaraverð að ræða. Til viðbótar því að vísa til þess, sem allítarlega er rakið í grg. til stuðnings þessu máli, vil ég svo að lokum nefna hið mikla afl, sem við þurfum að leysa úr læðingi með því að vekja athygli og áhuga allra landsmanna á landgræðslu og gróðurvernd. Félagsskap áhugamanna um þessi efni hefur á síðustu árum vaxið mjög fiskur um hrygg. En takist að fylkja allri þjóðinni fram til stórsóknar í þessum málum og einnig allri annarri umhverfisvernd, þá munu verkin vinnast bæði fljótt og vel. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að máli þessu verði vísað til fjvn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Aðallega til þess að hv. 2. flm. fái dálitla bið, vil ég segja fáein orð um þessa till. Ég fagna því, að þessu mjög mikilvæga máli er hreyft hér á Alþ., og ég get fyrir mitt leyti tekið undir allan þann rökstuðning, sem kemur fram í grg. með till., rökstuðning fyrir aukinni landgræðslu og gróðurvernd. Það hygg ég, að sé allt rétt og vel fram sett. Ég get hins vegar ekki varizt þeirri hugsun, að þarna sé verið að setja eina silkihúfuna ofan á aðra. Staðreyndin er nú sú, að þær stofnanir, sem að landgræðslu og gróðurvernd vinna, eru að vísu nokkuð margar, en þær hafa, hygg ég, flestar unnið mjög gott starf. Þar má fyrst nefna Landgræðslu ríkisins, sem hefur aukizt mjög upp á síðkastið og gert margt gott. Þar má nefna starfsemi Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, sem vissulega mætti vera meiri og einkum fjallar um undirstöðurannsóknir á gróðurfari landsins. Engu að síður er það staðreynd, að starfsemi þar hefur aukizt verulega upp á síðkastið. Að vísu hefur ekki fengizt eins mikið opinbert fjármagn og æskilegt væri. Að sumu leyti hefur verið unnið og raunar að verulegu leyti fyrir erlenda styrki. Einnig mætti nefna Skógrækt ríkisins, sem vinnur að mikilvægum þáttum þessa máls, og raunar fleiri. Ég get fallizt á það, að meiri samræmingu þurfi. Sérstaklega þarf þá að auka þessa starfsemi verulega, og ég hygg, að sú fimm manna landgræðslunefnd, sem lagt er til að sett verði á fót, gerði meira gagn með því að endurskoða skipulag þessara mála og leggja fram till. um bætt skipulag, vitanlega fyrst og fremst með það í huga, að þessar stofnanir vinni sem bezt saman og átakið á þessu mikilvæga sviði verði meira. Þetta vildi ég láta koma fram. Ég fagna því fyrir mitt leyti, eins og ég sagði í upphafi, að þessu mikilvæga máli er hreyft, en ég efast um, að það fyrirkomulag, sem hér er lagt til, að á verði haft, sé til bóta.



Herra forseti. Ég hygg nú sannast mála, að þetta mál um landgræðslu og gróðurvernd, sem hér liggur fyrir, sé með meiri háttar málum, sem komið hafa hér upp á Alþ. þetta haustið. Það byggist á þeirri forsendu, að við báðir flm. teljum, að þetta sé framhald á sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar, á hinni efnahagslegu baráttu þjóðarinnar. Sem betur fer þarf ekki að rökstyðja þessa þáltill. mikið eða fara mörgum orðum um hana. Þessi hin stórfellda gróðureyðing, sem blasir við í flestum byggðum landsins, í uppsveitum þess, örfoka land, foksvæði, uppblásnir melar, auðnir og sandar, allt er þetta lýsandi vitni um, hvernig jarðvegseyðingin hefur lagt gróðurlendið að velli. Hver ferðalangur, sem fer hér um sveitir, kemur auga á rofabörð, stundum tveggja metra há, sem skýra nánar en orð fá lýst, hvernig komið er fyrir gróðrinum, og hvert stefnir. Staðreyndin er sú, og byggi ég þar á sérfræðingum, að helmingur gróðurlendisins er ofnýttur og um 220 þús. ærgildi eru umfram beitarþol gróðurs á öllu landinu, og hallar stöðugt undan fæti. Vafalaust mun engum koma í hug að ráða bót á þessum vanda með því að skera niður búfé landsmanna, því að það er lausn, sem ekki er unnt að fallast á. Hér er því aðeins eitt til úrlausnar og það er að stórauka landgræðslu og gróðurvernd, bæði með auknum fjárveitingum og framlagi einstaklinga og ríkisvalds. Gróðurvernd og landgræðsla er eitt af mestu nauðsynjamálum þessarar þjóðar. Gróður landsins er eins og fiskur hafsins fyrir Íslendinga. Við stöndum frammi fyrir mikilli baráttu fyrir útfærslu fiskveiðilögsögunnar til að vernda fiskimið okkar og afstýra gereyðingu fiskistofna. Öllum Íslendingum er ljóst, að hér er háð barátta fyrir efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar, en þessi sjálfstæðisbarátta, sem ég minntist á í upphafi ræðunnar, lýtur einnig að gróðurverndinni, og hér er ekki einungis um náttúruverndarsjónarmið að ræða, verndun náttúrunnar fyrir sakir uppruna og fegurðar, hér er til að dreifa undirstöðu landbúnaðar í landinu. Ég vil taka enn dýpra í árinni og segja, að gróðurinn sé beinlínis ásamt fiskinum uppspretta og grundvöllur íslenzks þjóðlífs og menningar. Í málefnasamningi ríkisstj. er því heitið að gera heildaráætlun um alhliða landgræðslu, og þessi þáltill. er auðvitað flutt til þess að ýta á eftir framkvæmdum, því að við flm. teljum, að þetta mál þoli enga bið. Landgræðsla er að vísu eilífðarverkefni, en það verður ekki unað við það, að setið verði auðum höndum, á meðan Íslendingar eru að éta sig út á gaddinn. Að svo mæltu vænti ég þess, að þetta,mál fái byr hjá Alþingi.



Herra forseti. Á þskj. 128 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um sjómælingar ásamt þrem öðrum hv. þm. Sjálfstfl. Till. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að sjómælingum við Ísland verði hraðað svo sem unnt er. Jafnframt verði stefnt að því að afla sem gleggstrar alhliða vitneskju um landgrunnið allt, svo sem víðáttu þess, dýpistakmörk, botnlag og hvers konar notagildi. Kostnaður sá, er af ályktun þessari leiðir, greiðist úr ríkissjóði.“ Till. þessari fylgir all ítarleg grg., svo að ekki er þörf á langri framsögu. Ég vil aðeins geta þess, að aðalmarkmið sjómælinga er gagnasöfnun á hafinu umhverfis landið. Allt þetta starf miðar að því m.a. að auka öryggi sjómanna bæði á fiskiskipum og farskipum, við sjóróðra og siglingar við strendur landsins og á hafi úti. Það er, eins og bent er á í grg., skylda hverrar sjálfstæðrar þjóðar að þekkja land sitt sem bezt, en hún verður einnig að leggja áherzlu á að kanna umhverfi þess og þekkja það. Þess vegna eru sjómælingar og þær rannsóknir, sem á þeim byggjast, unnar í þágu alþjóðar, ekki síður en t.d. landmælingar. Þegar á það er litið, að aðeins litill hluti af hafsvæðinu kringum Ísland hefur verið nákvæmlega mældur, má gera sér í hugarlund, hve stórt verkefni er hér fyrir höndum. Ég ætla ekki að rekja sögu íslenzkra sjómælinga hér í þessum orðum. Að þeim er fyrst unnið af dönsku sjómælingastofnuninni, en síðan koma til skjalanna Íslendingar og ber þar hæst nöfn þeirra Friðriks V. Ólafssonar skipherra og síðar skólastjóra og Péturs Sigurðssonar forstjóra Landhelgisgæzlunnar. En eins og menn vita, eru Sjómælingar Íslands nú sjálfstæð stofnun, sem lýtur dómsmrn., og er forstöðumaður þeirra Gunnar Bergsteinsson. Geta má þess, að Ísland er aðili að Alþjóðasjómælingastofnuninni, en um þetta efni eru ekki til nein lög eða reglugerðir hér á landi. Einu lagaákvæðin, sem að þeim lúta, eru ákvæði fjárlaga frá ári til árs, þar sem fé hefur tíðast verið veitt í mjög litlum mæli. Aðalmarkmið sjómælinga er að sjálfsögðu að kanna dýpi sjávarins, en á því byggist svo fjöldamargt annað, eða eins og núverandi forstöðumaður hefur sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Eitt af brýnustu verkefnunum í náinni framtíð er gagnger nýmæling á öllu landgrunninu, ekki aðeins með tilliti til siglinga og fiskveiða, heldur einnig athugun á botni landgrunnsins til þess að kanna möguleika á hagnýtingu þess, sem þar kann að finnast.“ Ég hygg, að það sé almennt viðurkennt, að sjómælingar séu nauðsynlegar, og hirði því ekki að telja upp öll þau rök, sem þar að lúta. Þó get ég aðeins nefnt í viðbót við það, sem segir í grg., að það er heldur óviðkunnanlegt, þegar útlendingar fara fram á að mæla sjódýpi og rannsaka hafið allt upp í landsteina, að þeir geti skírskotað til þess, að það verk sé svo illa unnið af landsmönnum sjálfum. Verkefni Sjómælinga Íslands eru mörg og mikilvæg. Fiskimenn þurfa góð fiskikort og sjófarendur góð hafnarkort til þess að auka öryggi þeirra við siglingar inn á hafnir landsins. Það eru ýmis tæki, sem Sjómælingar Íslands vanhagar um. Ég vil minnast á jafn sjálfsagðan hlut og nýjan dýptarmæli, en erindi um það mun nú liggja fyrir fjvn. Sjómælingar Íslands hafa notið góðs af samvinnu við starfsmenn vita- og hafnarmála og landhelgisgæzlu og hafa getað notað skip þessara aðila við mælingarnar. En á árunum 1946-1961 áttu Sjómælingar eigið skip. Það var um 30 smálestir að stærð og var notað í þágu mælinganna árlega. Nú er það löngu ónothæft og úr sögunni. Þess vegna vil ég leggja ríka áherzlu á það, að eitt af því brýnasta, sem Sjómælingar þurfa á að halda nú, er lítið skip til að geta stundað mælingar með ströndum fram með öryggi strandsiglinga og sjómanna í strandsiglingum í huga. Það er svo rétt að minnast á það, að við erum búnir að samþykkja lög um yfirráðarétt íslenzka ríkisins yfir öllu landgrunninu og útfærsla fiskveiðimarkanna liggur í loftinu. Bætast þá enn stórverkefni á herðar Sjómælinga, þ.e. staðsetning fiskiskipa í stækkaðri fiskveiðilandhelgi. Af því, sem hér hefur verið drepið á og nánar er rakið í grg., má ljóst vera, að ríka nauðsyn ber til þess að hraða sjómælingum hér við strendur landsins svo og á gervöllu landgrunninu. Að sönnu er svo með þetta viðfangsefni, eins og svo mörg önnur, að það krefst fjár til framkvæmda. Þá staðreynd verður að horfast í augu við. Þess vegna er lagt til, að þessari till. verði vísað til hv. fjvn. Ég leyfi mér að vænta þess, að hún hljóti þar gaumgæfilega athugun og góða afgreiðslu.



Herra forseti. Mér þykir mjög miður, að hæstv. iðnrh. skuli ekki vera mættur, því að ég ætlaði að beina til hans ákveðnum spurningum og vildi fara fram á það, að umr. yrði frestað, þar til ráðh. gæti verið viðstaddur. -

Það er sjálfsagt.



Herra forseti. Ég ber fram ásamt hv. 1. landsk. þm. till. til þál. á þskj. 122 um orlof–s- og hvíldartíma sjómanna á fiskiskipum undir 500 brúttótonnum. Það kom fram í umr. í Ed. við frv. til l. um 40 stunda vinnuviku, þingmál 90, að ekki væri vanþörf á því að vinna að því að setja ákvæði um lágmarksvinnutíma sjómanna. En í frv. um 40 stunda vinnuviku er talið upp, til hverra ákvæði þeirra laga skuli ná, en þar eru sjómenn undanskildir í a-lið 1. gr. Svo vill til, að um n.k. áramót eru 50 ár liðin frá því að vökulögin marg umræddu á sínum tíma tóku gildi og þá var það Jón heitinn Baldvinsson í fylkingarbrjósti, sem barði þau fram hér til sigurs á hv. Alþ. Það er viðurkennt, að vinnutími sjómanna er langur og mun sennilega verða langur þrátt fyrir aukna tækni, en engu að síður er það nauðsynlegt og eðlilegt, að vandamálið í heild sé tekið til meðferðar og reynt að finna lausn á því. Í samningum milli sjómanna og útvegsmanna eru nokkur ákvæði, sem skera úr um lágmarks hvíldartíma og er hann tryggður minnst sex tímar á sólarhring, og er það búið að vera undanfarin ár. Engu að síður kemur oft fyrir, að nauðsynlegt er að vinna jafnvel lengur og þegar áhöfn er aðeins 6–10 menn, eins og stundum er á togskipum, er úr vöndu að ráða. Samt sem áður held ég, að hver skipstjóri leitist við að fullnægja þessu ákvæði eins og framast er unnt. Það mun þó vera reynsla, að yfirleitt sé l2 tíma samfelldur vinnutími algerlega það, sem stílað er á. Þegar togbátar hafa verið að veiðum ákveðinn tíma, þá á skipverji frí, þegar í löndunarhöfn kemur og er það mikið og eðlilegt sanngirnismál. Samt sem áður þarf að setja um þetta nánari ákvæði og taka málið allt til meðferðar, eins og ég sagði áðan. Orlofsfé sjómanna hefur um margra ára skeið yfirleitt alltaf verið borgað með launum. Það er mikið vandamál að koma því svo fyrir, að þeir geti tekið sér frí, vegna þess að aðeins er um 4.500 sjómenn að ræða í landinu að jafnaði og jafnan er svo tæpt mannað, að varla er hægt að veita stórum hóp frí, öðruvísi en að skip stöðvist. Það er þó ekki ætlun manna að koma því þannig fyrir, að framleiðslan þurfi að stöðvast, heldur að tryggja það, að með eðlilegri hvíld, geti eðlileg starfsemi, haldið áfram. Síldarútvegsmenn tóku upp á því fyrir nokkrum árum að hafa skipshöfn báta sinna það rúma, að hægt væri að veita stundum tveimur og jafnvel þremur mönnum frí, án þess að skip stöðvaðist. Nú hefur verið mjög breytt til í síldarútveginum og nýtt útgerðar fyrirkomulag átt sér stað, sem eru síldveiðar í Norðursjó. Til þess að gera þá fjarvist síður óbærilega var tekið upp það ákvæði í samninga að veita a.m.k.10 daga frí eftir að skip kæmi heim, ef útivist hefur náð ákveðnu tímabili, þremur mánuðum eða útvegsmaður legði fram 10 þús. kr. í ferðakostnað til þess að gera viðkomandi skipsmanni mögulegt að koma heim og vera í orlofi um tíma. Á sumrin hefur jafnan reynzt gott að manna skip, a.m.k. stærri skipin og ekki verið vandræði að fram fylgja þessu ákvæði og hafa skip í gangi, þótt um orlof væri að ræða. Hins vegar verður það nokkru erfiðara á vissum stærðum bátaflotans, sérstaklega á vetrarvertíð. Það er undirstrikað í þáltill., að hér sé um viðkvæmt vandamál að ræða, en það verður að vinna vel að því og þess vegna berum við þessa till. fram, en ályktunin er þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nú þegar sjö manna nefnd til þess að semja frv. um hvíldartíma og fyrirkomulag orlofs sjómanna á fiskiskipum undir 500 brúttótonnum.“ Því er treyst, að í sambandi við lagasetningu um 40 stunda vinnuviku og frv. til l. um orlof, sem örugglega verður að lögum og tekur gildi um áramótin, sé hljómgrunnur fyrir því að taka þetta mál einnig til meðferðar, þótt erfitt sé. Sjómenn verða að eiga eðlilega hvíld eins og aðrir. Þetta mál er í senn sanngirnismál, öryggismál, aðbúnaðarmál og heilbrigðismál sjómannastéttarinnar og síðast en ekki sízt mikið fjölskyldumál. Einnig þarf að hugleiða það, að sjómenn geti notið hvíldar, þegar þeir koma í höfn og þó að ekki sé minnzt á það sérstaklega hér, þá er mér efst í huga, að bæta þarf víða aðbúnað sjómanna á sjómannaheimilum. Ég minnist þess mæta vel hversu okkur þótti gott á sínum tíma, sem vorum á síldveiðum, að koma í sjómannaheimilið á Siglufirði, þegar það var og hét. Víða erlendis eru mjög góð sjómannaheimili, sem gefa mönnum tækifæri til þess að njóta hvíldar á eðlilegan og góðan hátt. Því miður er starfsemin hér á Íslandi ekki nógu öflug í þessu skyni. Herra forseti. Að svo mæltu legg ég til, að, að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til allshn. og seinni umr.



Herra forseti. Ég hafði borið hér fram litla fsp. fyrir nokkru síðan og hafði vænzt þess, að hún yrði rædd svolítið fyrr, en hér er um að ræða fsp. varðandi málefni Siglufjarðar, og langar mig til að fara örfáum orðum um það mál. Það mun hafa verið tilkynnt í sumar, að sett hafi verið á fót nefnd til að athuga sérstaklega málefni Siglufjarðar, en síðan hefur mér verið sagt, að í reynd hafi þetta ekki verið nefnd, heldur einhvers konar sérstakir trúnaðarmenn hæstv. ríkisstj., og fyrir því langar mig til að vita, hvort þetta var nefnd eða var ekki nefnd. Það voru þrír valinkunnir menn settir til þessa starfa, en þetta er nú kannske aukaatriði. Hitt er aðalatriðið, hvort nefndin eða ekki nefndin hefur skilað áliti eða skilað till. og hverjar þessar till. þá eru. Þarna var valið verkefnið „málefni Siglufjarðar“, sem er eitt tiltekið bæjarfélag. En nú vill svo til í Norðurl. v., að það er atvinnuleysi í báðum kaupstöðunum og flestum kauptúnum í kjördæminu. Það er atvinnuleysi, og það er yfirlýst í blöðum og annars staðar tilkynnt allri þjóðinni, að á þessum eina landskafla sé raunverulegt atvinnuleysi, þegar öll önnur eða flestöll önnur landssvæði vantar vinnuafl. Þess vegna hlýtur hér eitthvað að vera alvarlega að, um það er ekki að ræða. Og ég held líka, að það hefði verið betra að taka verkefnið „atvinnumál alls kjördæmisins“ til meðferðar, þegar svona stendur á. Enn fremur held ég, að það hefði ekki átt að saka málefnið, þó að stjórnarandstöðunni hefði verið boðið að hafa einhverja menn með í þessari athugun, og er ég þar með ekki að vantreysta þeim, sem til þess voru skipaðir. En staðreyndin er bara sú, að í þessu eina kjördæmi er nú á þessu herrans ári umtalsvert atvinnuleysi, og íbúarnir líta alls ekki allt of björtum augum fram á næstu mánuði. Þess vegna finnst mér það aðkallandi að fá að vita, hvað hæstv. ríkisstj. hugsar sér að gera í þessum efnum, því að atvinnumál hljóta þó alltaf að vera efst á blaði hjá hvaða ríkisstj. sem er. Ég vænti þess, að á þessum málum öllum verði tekið með festu og alvöru. Ég veit, að hæstv. ríkisstj. hefur tekið á málefnum eða er að taka á málefnum Siglufjarðar, en ég vildi mælast til þess, að málefni kjördæmisins alls í sambandi við atvinnumál væru tekin fyrir.



Herra forseti. Á s.l. hausti sneru aðilar frá Siglufirði, þ.e. bæjarstjórn Siglufjarðar og atvinnumálanefnd Siglufjarðar, sér til ríkisstj. vegna ískyggilegs útlits í atvinnumálum kaupstaðarins og vegna fjárhagsvandræða bæjarfélagsins. Það varð úr, að ríkisstj. fól þremur mönnum að athuga málefni Siglufjarðar sérstaklega. Þetta átti sér stað seint í sept. Mennirnir, sem tilnefndir voru í nefndina, voru Ragnar Arnalds alþm., Jón Kjartansson forstjóri og Tryggvi Helgason, Akureyri. Þeir áttu að kanna ástand og horfur í atvinnu- og efnahagsmálum Siglufjarðar og gera till. til úrbóta. Þeir fóru til Siglufjarðar og dvöldu þar nokkra daga, ræddu við bæjarstjóra, atvinnumálanefnd Siglufjarðar, bæjarfulltrúa, forustumenn verkalýðsfélagsins, atvinnurekendur, stjórnendur Síldarverksmiðja ríkisins, ýmsa iðnaðarmenn og fleiri aðila. Og þar á staðnum fór einnig fram gagnasöfnun varðandi rekstur og afkomu atvinnufyrirtækja á staðnum og um hag bæjarfélagsins. Síðan var þessum viðræðufundum haldið áfram í Reykjavík í okt., og nefndin skilaði svo skýrslu til ríkisstj. um mánaðamótin okt.–nóv. Mér varð það óvart á að nefna nefnd. Ég geri nú ekki mikið með það, hvort hér verður talað um nefnd eða eitthvað annað. Í skýrslu þessara manna er fyrst gerð stuttleg grein fyrir þeim erfiðleikum, sem við er að eiga á Siglufirði, og ég held, að það sé rétt, að ég aðeins reki það í örstuttu máli eða lesi það nánast upp, sem þeir segja um það atriði. Í skýrslunni segir svo, með leyfi forseta: „Siglufjörður á í dag við að glíma mjög alvarlega erfiðleika og margvíslega samtvinnaða. 1) Atvinnuleysi var þar hlutfallslega miklu meira á s.l. vetri en í nokkrum öðrum kaupstað, og líklegt er, að atvinnuástandið eigi eftir að stórversna, ef ekkert er að gert. 2) Bæjarfélagið er stórskuldugt og gjaldfallnar skuldir rúmar 17 millj. kr. vegna ýmiss konar áfalla, og er því bæjarfélagið ekki líklegt til mikilla átaka í atvinnumálum. 3) Bæjarfélagið er óvenjulega tekjulítið miðað við íbúafjölda, og er reiknað með, að á þessu ári verði tekjur á íbúa frá 50–100% hærri í sjö kaupstöðum landsins en á Siglufirði og í flestum öðrum kaupstöðum 30–50% hærri. 4) Tekjuleysi bæjarins á sér langa sögu og stafar ekki sízt af því, hve óvenjumikið hefur verið í bænum um opinberan rekstur, sem lítil gjöld hefur greitt. 5) Nú hefur það bætzt ofan á annað, að stærstu atvinnurekendurnir, hvort heldur er í opinberum rekstri, samvinnurekstri eða einkarekstri, hafa dregið saman seglin með ýmsum hætti. Kaupfélagið, sem áður var langstærsti verzlunaraðilinn, varð gjaldþrota á þessu ári og er nú úr sögunni. Báturinn Siglfirðingur hefur verið seldur úr bænum og útgerðarfélagið leyst upp. Auk þess er stærsti atvinnurekandi bæjarins, Síldarverksmiðjur ríkisins, algerlega fjárvana og rekstur Tunnuverksmiðju ríkisins í lágmarki.“ Síðan eru svo í þessari skýrslu gerðar nokkrar till. um úrbætur. Þær eru i 13 liðum, og þó að ég nefndi nú till., þá mundi í sumu falli vera réttara að segja, að þar væri fremur um hugmyndir að ræða en beinar till. Ég held, að það væti skýrast, að ég læsi þetta upp orðrétt eins og það kemur frá nefndinni, með leyfi forseta: „1) Fjárhagsmálefni Siglufjarðarkaupstaðar verði tekin til sérstakrar athugunar með það fyrir augum að breyta nokkru af gjaldföllnum skuldum og lánum til stutts tíma í lán til lengri tíma. 2) Lögum um tekjustofna sveitarfélaga verði breytt og að því stefnt, að opinber fyrirtæki greiði meiri gjöld en nú er til sveitarfélaga, þar sem þau eru staðsett. Jafnframt verði framkvæmd stóraukin jöfnun á milli sveitarfélaga með litlar tekjur og miklar. 3) Togaranum Hafliða verði haldið úti til veiða þrátt fyrir nokkurn taprekstur, a.m.k. þar til hinn nýi skuttogari Þormóður rammi kemst í gagnið í ársbyrjun 1973. 4) Hlutafé Þormóðs ramma verði aukið úr 11 millj. í 40 millj. og verði ríkið eða stofnanir þess eigendur að 70% hlutafjárins, en heimaaðilar eigi 30% hlutafjár. Þormóður rammi h/f hafi hvort tveggja með höndum, fiskvinnslu og útgerð togara og togbáta. Fyrirtækið taki frystihús S.R. á leigu og hefji jafnframt undirbúning að byggingu nýs frystihúss, er taki við af því gamla, sem nú er að verða ónothæft til framleiðslu. Þormóður rammi kaupi togbát þegar á næstu vikum til hráefnisöflunar í staðinn fyrir Siglfirðing. 5) Siglóverksmiðjan verði gerð að sjálfstæðu ríkisfyrirtæki og sett undir sérstaka stjórn. Sýnt er, að verksmiðjan muni skila talsverðum hagnaði á þessu ári. Það er augljóst hagsmunamál fyrir ríkið að efla rekstur þessa fyrirtækis, sem hefur ágæt skilyrði til að verða til forustu og fyrirmyndar á þessu sviði iðnaðar, eins og raunar var ráð fyrir gert á sínum tíma. Til þess að verksmiðjan geti starfað árið um kring, þarf að auka vélakost hennar. Einnig þarf að afla henni rekstrarfjár, og sennilega verður fljótlega nauðsynlegt að stækka verksmiðjuna í þá stærð, sem fyrirhugað var.“ - Ég vona, að menn geri sér grein fyrir því, við hvað er átt, þegar talað er hér um Siglóverksmiðju, þ.e. niðurlagningarverksmiðju S.R. „6) Miðað við svipaða síldarsöltun í haust og verið hefur undanfarin haust, virðist eðlilegt að stefna að því, að tunnuframleiðsla á Siglufirði verði tvöfalt meiri en nú er og fengju þá 40–45 menn vinnu við tunnusmiði fjórum mánuðum lengur en nú er. Síldarútvegsnefnd hefur þegar ákveðið að kaupa 10 þús. tunnur frá Noregi, en verðmunur á norskum tunnum og íslenzkum er lítill eða jafnvel enginn. 7) Reynt verði að sameina þá aðila, sem fást við smábátasmíðar á Siglufirði, með uppbyggingu öflugrar bátasmiðastöðvar með hugsanlegri þátttöku bæjarfélagsins, sem legði fram dráttarbrautina, og ríkisins, sem legði fram húsnæði, mjölskemmu síldarverksmiðjunnar Rauðku. 8) Aðalskrifstofa S.R. verði áfram á Siglufirði og annist m.a. bókhald fyrir þau fyrirtæki, sem ríkið er meirihlutaaðili að. Verkstæði S.R. verði fengin sjálfstæð verkefni auk venjulegrar viðgerðarþjónustu. 9) Hraðfrystihúsinu Ísafold verði veitt lán til að byggja hús til saltfiskverkunar og til línuheitingar fyrir viðskiptabáta frystihússins. Jafnframt verði Höfn h.f. veitt fyrirgreiðsla til að kaupa nýtt togskip á næsta ári. 10) Veitt verði lánafyrirgreiðsla til að koma upp Plastverksmiðju Vigfúsar Friðjónssonar. Áætlað er, að verksmiðjan muni kosta 12–14 millj. kr., en lán til verksmiðju þyrftu að nema 41/2–5 millj. kr. Reiknað er með, að 42 karlar og konur fái vinnu við verksmiðjuna. 11) Ýmsum starfandi fyrirtækjum á Siglufirði verði veitt fyrirgreiðsla, til að þau geti aukið starfsemi sina, eins og nánar er rakið hér á eftir, og skulu sérstaklega nefnd hér Niðursuðuverksmiðja Egils Stefánssonar, Tréverk h.f. og Pokaverksmiðjan h.f. Áfram verði athugaðir möguleikar á að hefja álbátasmíði á Siglufirði og koma upp keramikverksmiðju, en nefndin telur sig ekki hafa á þessu stigi málsins nægilegar upplýsingar um fjármögnun, framleiðslukostnað og söluhorfur álbáta og leirmuna til að geta gert ákveðnar tillögur varðandi framangreind fyrirtæki, en leggur áherzlu á, að þessi mál verði könnuð nánar. 12) Í árslok 1970 átti útibú Útvegsbankans á Siglufirði tæpar 49 millj. kr. hjá aðalbankanum, en víxileign bankans og yfirdráttarlán námu á sama tíma samtals rúmum 18 millj. kr. Mjög er kvartað yfir útlánastarfsemi bankans, og ber brýna nauðsyn til þess fyrir atvinnureksturinn á Siglufirði, að lánafyrirgreiðsla bankans verði þar ekki lengur lakari en annars staðar. 13) Rækjuleit. Nefndin telur nauðsyn bera til, að Hafrannsóknastofnunin hlutist til um, að frekari leit verði gerð að rækju fyrir Norðurlandi, þar sem telja verður, að verulegar líkur séu fyrir rækjuveiðum nyrðra.“ Ég skal nú ekki hafa þennan lestur lengri, en þessar till. eða hugmyndir, sem koma fram í þessari skýrslu, hafa verið til athugunar og eru til athugunar hjá ríkisstj. Af ríkisstj. hálfu hefur þegar verið tekin afstaða til eins mjög mikilvægs atriðis, ég vil segja mikilvægasta atriðisins í þessum till., um uppbyggingu útgerðarfélagsins Þormóðs ramma, og hefur ríkisstj. fyrir sitt leyti fallizt á að vinna að uppbyggingu þess fyrirtækis á þeim grundvelli, sem lagt er til i þessum till., þ.e. að ríkið eða ríkisstofnanir verði þar aðili að 70% og hlutaféð verði aukið eins og þar segir. Vitaskuld er þessi ákvörðun ríkisstj. gerð að áskildu samþykki og fullnægjandi heimild frá Alþ., þegar þar að kemur. Í öðru lagi vil ég geta þess, að ríkisstj. hlutaðist einnig til um eða átti þátt í því, að gerðar voru ráðstafanir til þess, að unnt yrði að gera út togarann Hafliða. Og í þriðja lagi vil ég geta þess, að ríkisstj. veitti þá fyrirgreiðslu, sem nauðsynleg var, til þess að Síldarverksmiðjur ríkisins gætu fest kaup á því magni af síld, sem talin var þörf á vegna niðurlagningarverksmiðjunnar, og það magn var æði miklu meira en áður hefur verið. Um önnur þau atriði, sem i þessum till. greinir er það að segja, eins og ég sagði, að þau eru í athugun hjá ríkisstj., og sérstaklega vil ég segja það, að það atriðið i þeim, sem líka er stórt, um sérstök fjárhags- eða greiðsluvandræði bæjarfélagsins, að það mál er í sérstakri athugun, en því miður er nú á svipaðan hátt ástatt hjá fleiri bæjarfélögum en þessu, og þess vegna er nú verið að athuga það, hvort mögulegt sé að veita einhverja fyrirgreiðslu í sambandi við það að breyta einhverjum af þessum lausaskuldum, sem valda þessum miklu greiðsluvandræðum hjá þessum bæjarfélögum, í fast lán til einhvers ákveðins tíma. Það er rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði, að það eru víðar atvinnuvandræði á Norðvesturlandi en þessum stað, sem hér er um að ræða. Hann veit sem þm. þessa kjördæmis, að við þm. þess höfum verið kvaddir til viðræðna við heimaaðila á sumum þeim stöðum, auk þess sem þeir hafa leitað til okkar hér, og ég sé nú ekki ástæðu til þess að fara að þreyta þingheim með því að fara að rekja þau málefni. En það má vissulega til sanns vegar færa, að það sé ástæða til þess að líta alveg í heild á málefni þessa kjördæmis. Þó hygg ég nú, að það geti varla vafizt fyrir nokkrum, að Siglufjörður hefur hér nokkra sérstöðu, talsvert mikla sérstöðu, vil ég nú segja. Málefni þessara staða eins og annarra staða, sem við atvinnuvandræði eiga að glíma, verða, að ég vil vænta, tekin til sérstakrar athugunar af Framkvæmdastofnun ríkisins, þegar hún kemst á fót. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég vona, að hv. fyrirspyrjandi hafi nú fengið nokkurt svar við sinni fyrirspurn. Skýrslan er nokkru lengri, en ég sé ekki ástæðu til þess að fara að lesa hana yfir öllum þingheimi hér, en ég mun hlutast til um, að þm. kjördæmisins fái hana í hendur.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir hans greinargóðu skýrslu um málefni Siglufjarðar. Það er augljóst mál, finnst mér, að þessi nefnd, sem að málinu starfaði, hefur virkilega sett sig inn í þau viðfangsefni, sem þarna er við að eiga, og ég skal lýsa því yfir, að ég er algjörlega sammála þeim till., sem þarna eru gerðar, og vil vænta þess, að hæstv. ríkisstj. geti á sem allra stytztum tíma komið þeim í framkvæmd. Það er alveg rétt, sem hæstv. forsrh. sagði, að málefni Siglufjarðar standa kannske lakast af öllum þeim stöðum, sem ég nefndi áðan í Norðurlandi vestra og annars staðar á landinu, og þess vegna er brýnust nauðsynin á því að reyna að taka þau málefni fyrir fyrst, en það má ekki heldur líta fram hjá hinu, að aðrir staðir í þessu kjördæmi eiga í slíkum atvinnuerfiðleikum, að það má til að gera sérstakar ráðstafanir til að leysa þeirra vandamál. Mér finnst, að það hafi verið haldið rétt á málefnum Siglufjarðar. Ég fagna því, að svo hefur verið gert og gert svo rösklega, og sá var tilgangur minn með fsp., að fá einmitt þessa hluti upplýsta.



Herra forseti. Hér var spurt um störf nefndar, sem falið var að rannsaka málefni Siglufjarðar og ég átti sæti í. Ég vildi aðeins nota þetta tækifæri til að taka undir með fyrirspyrjanda, að vissulega er brýn þörf á því að athuga málefni fleiri sveitarfélaga, bæjarfélaga á Norðurlandi, en Siglufjarðar. Það var mjög áberandi í fyrravetur og reyndar fram á sumar, að mikið atvinnuleysi var á nokkrum stöðum þarna norðurfrá og reyndar öllum stærstu stöðunum í þessu kjördæmi, Skagaströnd, Blönduósi, Hofsós, Sauðárkróki ásamt Siglufirði, og mér er nær að halda, að mikill meiri hluti af þeim, sem voru skráðir atvinnulausir t.d. í júnímánuði og júlímánuði í sumar, hafi átt heima einmitt á þessum stöðum. Mér er nær að halda, að það hafi verið nærri því 2/3 þeirra, sem voru skráðir atvinnulausir í sumar, sem voru af þessu svæði. Það liggur sem sagt í augum uppi, að gera þarf ítarlega framkvæmdaáætlun um atvinnuuppbyggingu í þessum landshluta, sem geti tryggt öllu vinnufæru fólki fullnægjandi atvinnu. Ég vil minna á, að það var einmitt þetta loforð, sem gefið var fyrir sex árum í samningum vinnuveitenda og verkalýðsfélaga sumarið 1965, en því miður var þetta loforð ekki efnt. Ég vil undirstrika það hér, að nú verður að vinda bráðan bug að því að efna þetta loforð, en hins vegar vil ég undirstrika, að ég tel það ekkert óeðlilegt, að þarna hafi einn staður verið tekinn fyrir sérstaklega til að byrja með. Ég álít, að það sé einmitt gallinn á svonefndri Norðurlandsáætlun, sem nokkuð hefur verið unnið að á seinni árum, að þar voru vandamál einstakra staða ekki tekin nægilega föstum tökum. Þar var fyrst og fremst um að ræða mjög almennt orðaða skýrslugerð, sem raunverulega tók aldrei á því vandamáli, hvernig ætti að útrýma atvinnuleysi á hverjum einstökum stað. Ég álít, að þarna hafi verið rétt af stað farið, að þannig verði að taka á málum, taka einn stað af öðrum og brjóta vandamál hans til mergjar með vandlegri rannsókn, en síðan að sjálfsögðu að fella áætlanir um einstaka staði saman í samfellda framkvæmdaáætlun fyrir viðkomandi landshluta. Svo vil ég bara segja að lokum, að það er auðvitað einmitt þetta, sem á að verða verkefni væntanlegrar Framkvæmdastofnunar ríkisins.



Herra forseti. Út af þeim umr., sem hafa orðið hér um atvinnulíf á Norðurlandi og svonefnda Norðurlandsáætlun, fannst mér rétt, að ég leiðrétti aðeins örlítið af því, sem kom hér fram hjá síðasta ræðumanni. Það er þó rétt, sem kom fram hjá honum, að Norðurlandsáætlun var ekki gerð um einstaka staði á Norðurlandi. Hins vegar voru málefni einstakra staða þar ítarlega rædd í þeirri skýrslu sem út kom um áætlunina, en Norðurlandsáætlun var örvunaráætlun atvinnulífs á öllu svæðinu. Hún gerði ekki ráð fyrir því, að ríkið tæki að sér að reka fyrirtæki á Norðurlandi. Ég skal ekki með því segja, að það sé rangt, sem nú er gert, að ríkið ætli sér að gerast meiri aðili að atvinnurekstri á Siglufirði. Mér heyrðist einmitt koma fram í áliti nefndarinnar, sem hæstv. forsrh. fór hér um orðum, að það væri nú hluti af vandamáli Siglufjarðar, hversu þátttaka hins opinbera í atvinnurekstri þar hefði verið mikil. Á hinn bóginn lít ég svo á og skal játa það hér, að það sé í rauninni engra úrkosta völ annarra en að Síldarverksmiðjur ríkisins, sem hafa verið svo mikill þátttakandi í atvinnulífinu á staðnum, aðstoði bæjarfélagið víð það og einstaklinga á Siglufirði að koma upp hraðfrystihúsi, sem þar er um að ræða. En Norðurlandsáætlun gerði ráð fyrir því, að atvinnulíf á öllu Norðurlandi yrði eflt með þeim hætti að hafa til sérstakt fjármagn fyrir þá, sem vildu fá það fjármagn til þess að gera átök í þessu efni. Ég vil minna á það, að á Siglufirði voru gerð mjög myndarleg átök til atvinnuuppbyggingar, útgerð var efld til þorskveiða, þar var endurreist nýtt frystihús, Ísafold h.f., og fleiri aðgerðir voru gerðar á Siglufirði, sem bæði Norðurlandsáætlun átti þátt í og eins atvinnumálanefndir, sem þá voru starfandi. Þegar menn ræða um atvinnumál á Norðurlandi, þá gæta menn þess ekki, að norðlenzkt atvinnulíf hefur fyrir margra hluta sakir sérstöðu hér á landi, sérstaklega á seinni árum. Árið 1969 var fimm sinnum meira atvinnuleysi á Norðurlandi en annars staðar á landinu. Þetta er staðreynd. Þetta stafaði af því, að norðlenzkt atvinnulíf hafði um langt skeið byggzt að verulegu leyti á útgerð á síld og vinnslu síldarafla. Auk þess er landbúnaður mjög mikill þáttur í atvinnulífinu á Norðurlandi, og hann hefur átt við erfiðleika að etja undanfarin ár. Þessi útgerð, sem er undirstaða atvinnulífs í norðlenzkum sjávarplássum, var rekin, eins og ég sagði áðan, fyrst og fremst með síldveiðar fyrir augum. En síldin fjarlægðist Norðurland og hvarf síðan. Útgerðin var líka byggð að verulegu leyti á því að sækja á vetrarvertíð til Suðvesturlands, og það kom fram hér fyrir nokkru á Alþ., að norðlenzkir bátar höfðu lagt meiri afla á land á Suðvesturlandi, þorskafla, yfir vetrarvertíðina sum ár en fyrir norðan allt árið. Þetta breyttist bæði með því, að gerðar voru ráðstafanir til þess, að útgerðin mætti fara fram með öðrum hætti á Norðurlandi, og eins með því að efla þar mjög aðstöðu til að vinna afla í landi. En menn verða að gera sér grein fyrir því, að þegar um svona djúptækan vanda er að ræða, þá verður hann ekki leystur með skjótum hætti, hvort sem um er að ræða raunverulega framkvæmdaáætlun, eins og hv. þm. talaði um hér áðan, eða áætlun, sem er til örvunar og eflingar atvinnulífi eins og Norðurlandsáætlun var hugsuð og er. Þetta er verk, sem verður ekki unnið á stuttum tíma. Ég vildi aðeins bæta því við hér, að ég taldi ástæðu til þess að upplýsa hv. þm. um þetta, fyrst hér var vegið svo að þessu máli.



Herra forseti. Út af þeirri fsp., sem hér er til umr., vil ég taka undir þær þakkir, sem færðar hafa verið hæstv. forsrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf í sinni ræðu. Þær upplýsingar voru mér að nokkru kunnar áður, en ég legg áherslu á það, að nauðsynlegt er að haga svo málum, að uppbygging þess fyrirtækis, sem þar er um að ræða, þ.e. bygging hraðfrystihússins og hafnargerð, sem þeirri framkvæmd hlýtur að verða samfara, verði undirbúin það fljótt, að ekki strandi á slíkri undirbúningsvinnu, svo að þau fyrirtæki geti tekið til starfa á öðru ári héðan í frá. Það var nú ekki þetta, sem út af fyrir sig kom mér til að kveðja mér hljóðs, heldur ræða hv. 4. þm. Norðurl. v. hér áðan. Enda þótt þeirri ræðu hafi þegar verið að verulegu leyti svarað, þá vil ég til viðbótar vekja athygli á því, að vissulega hefur á undanförnum árum verið mikill vandi við að stríða í atvinnulífi Norðlendinga,,og þá ekki sízt í okkar kjördæmi. Það er hins vegar ljóst, að á undanförnum árum hefur mikið verið unnið til þess að leysa þennan vanda, og það hefði hv. þm. átt að geta um í ræðu sinni hér áðan. Þegar hann gerði lítið úr þeim þætti, sem gerð og framkvæmd Norðurlandsáætlunar í atvinnumálum hefur sinnt í þessu efni, þá er um misskilning að ræða af hans hálfu. Ég ætla ekki að rekja gang mála hvað það snertir í þessum skamma ræðutíma, enda var það verulega gert hér, af síðasta ræðumanni, hv. 5. þm. Norðurl. e. Hins vegar hefur í kjölfar framkvæmdar Norðurlandsáætlunar í atvinnumálum orðið mikil vakning í atvinnulífi Norðlendinga. Þar hafa nú þessi síðustu ár risið á fót ný fyrirtæki bæði í útgerð og iðnaði. Þessi atvinnufyrirtæki eru að taka til sín sí og æ meiri mannafla með tímanum sem líður og á það ríkan þátt í því að leysa atvinnuvandamál þess fólks, sem í þessum landshluta býr. Það er hins vegar rétt, að fram þarf að halda á þeirri braut, og það er vel, ef þeir, sem nú ráða ferðinni, vinna betur að þeim málum en gert hefur verið á undanförnum árum, og að því viljum við, sem erum þm. þessa kjördæmis, að sjálfsögðu vinna. Það er almenn skoðun fólksins, sem býr í þessum landshluta, að vel hafi að ýmsu leyti verið unnið að þessum málum á undanförnum árum og að fram þurfi að halda á þeirri braut. Ég ætla ekki að fara út í þessi mál í einstökum atriðum frekar, en ég vil þó aðeins taka sem dæmi um það, hvert álit manna á þessu er, að t.d. á aðalfundi kjördæmisráðs Alþb. í Norðurl. v., sem haldinn var á Sauðárkróki 2. okt. 1971, var samþykkt svofelld ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Þá beinir fundurinn þeirri áskorun til þm. kjördæmisins og ríkisstj., að fylgt verði fast eftir þeim umbótum, sem þegar eru hafnar málefnum kjördæmisins til framdráttar, og ekki linnt fyrr en öllu atvinnuleysi hefur verið útrýmt af Norðurl. v.“



Herra forseti. Það er nú ástæðulaust að lengja þessar umr. mjög mikið, en vegna þess að tveir seinustu hv. þm. hafa vikið að mínum málflutningi, þá sé ég mig tilneyddan að bæta hér nokkru við. Hv. 5. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson, sagðist eiginlega þurfa að standa upp til þess að leiðrétta það, sem ég hafði sagt hér áður. En það fór nú svo, að ég heyrði ekki, að hann leiðrétti eitt einasta atriði af því, sem ég hafði sagt, en kannske vannst honum ekki tími til þess, tíminn er naumur. Ég sagði það í minni ræðu hér áðan, að árið 1965 hefði verið samið um, að gerð yrði framkvæmdaáætlun fyrir Norðurland, sem tryggði öllu vinnufæru fólki þar fullnægjandi atvinnu, og ég minnti á það með örfáum orðum, að við það hefði nú ekki verið staðið, eins og sjá má á því, að fimm árum eftir að þetta loforð var gefið, þá var fimmti hver Norðlendingur orðinn atvinnulaus. Ég veit vel, að það var ekki einungis vegna þess, að lítið væri gert og aðgerðarleysi væri af hálfu yfirvalda, það var vissulega almennt atvinnuleysi á landinu á þessum tíma. En hitt er augljóst mál. að eitthvað hefur samt á skort, úr því að þessi landshluti er núna, eftir að atvinnuleysi er almennt horfið á öllu landinu, eini parturinn á landinu, sem býr við atvinnuleysi. Og ég held, að þetta sýni eins glöggt og verða má, að þessi svokallaða Norðurlandsáætlun var misheppnuð að ýmsu leyti. Ég veit það vel og skal fúslega viðurkenna það, að í tengslum við Norðurlandsáætlun var veitt nokkurt fjármagn til einstakra fyrirtækja á Norðurlandi, en ég vil bara leyfa mér að fullyrða, að það hafi í meginatriðum verið gert án nokkurrar áætlunar eða fyrirhyggju og oft og tíðum hafi þetta fé nýtzt heldur illa. Ég nefni bara sem dæmi þá milljónatugi, sem eytt var í minkabúin á Norðurlandi. Ég tel, að sú ráðstöfun hafi verið afskaplega óskynsamleg til þess að bæta úr atvinnuleysi á Norðurlandi. Það víta allir, sem til þekkja, að minkabú, sem taka kannske til sín lán upp á nokkra tugi milljóna, eru fyrirtæki, sem ekki veita nema örfáum mönnum atvinnu, og ég álít, að þessu fjármagni hafi verið afskaplega óskynsamlega ráðstafað, ef meiningin var að útrýma atvinnuleysi með þessu fjármagni, eins og ég hélt, að ætlunin hefði verið. 



Herra forseti. Ég hef leyft mér að beina þeirri fsp. til hæstv. menntmrh., hvort iðnfræðslukerfið gæti gert eitthvað til að bæta úr brýnni þörf á kunnáttumönnum á sviði sjónvarpsviðgerða. Ég býst við, að það sé almennt viðurkennt, að úti um landsbyggðina sé vöntun á sjónvarpsviðgerðarmönnum, og þetta er afar bagalegt víða, þar sem þetta er tilfellið. Útvarps- og sjónvarpsvirkjun er ein lokaðasta atvinnugrein á Íslandi. Hið gamla meistarakerfi annar hvergi markaðsþörfinni né eftirspurn eftir væntanlegum iðnnemum. Á hverju ári eru aðeins mjög fáir, sem fá að hefja nám í útvarpsvirkjun, og meistarar hafa strangt eftirlit með því, hversu margir bætast við í stéttina árlega. Er athyglisvert, hversu meistarar í útvarpsvirkjun virðast samhentir um að takmarka í stéttina. Í sumum öðrum iðngreinum, eins og t.d. byggingariðnaðinum, verða iðnfræðsluyfirvöld að hafa sérstakt eftirlit með því, að iðnmeistarar yfirhlaði sig ekki iðnnemum, en það leitast þeir við að gera til þess að útvega sér ódýran vinnukraft. Að náminu loknu hefur framleiðsla iðnaðarmanna í þessum iðngreinum verið svo mikil, að nýútskrifaðir sveinar eiga oft erfitt um atvinnu, þ.e. iðnmeistararnir láta þá í mörgum tilfellum fara strax að loknu sveinsprófi, en fá í stað þeirra aðra nemendur. Fyrir þann vinnukraft þurfa þeir minna að greiða. Slík vandkvæði hafa komið upp. Kvartanir um það hafa margar borizt iðnfræðsluyfirvöldum, og því hafa þau þurft að gæta þess vei, að meistarar í þessum stóru iðngreinum yfirhlaði sig ekki af nemendum. Í því skyni hefur verið tekið upp kvótakerfi. Vandamálið í útvarpsvirkjun er þveröfugt. Þar þurfa iðnfræðsluyfirvöld að hafa milligöngu um það að koma nemendum í nám hjá meisturum. Þar er það óþekkt, að iðnmeistarar yfirhlaði nemendakvóta sinn. Oftast er því á hinn veginn farið. Virðist því ríkja um það samstaða hjá iðnmeisturum í stéttinni að hafa sterkt eftirlit með fjölda iðnlærðra og hafa þá frekar neðan við markaðsþörfina en ofan við. Það eru iðnmeistararnir, sem öllu ráða um menntunartækifærin í hverri stétt. Iðnfræðsluyfirvöld hafa þar ekkert að segja og væntanlegir iðnnemar enn minna og markaðsþarfir tiltölulega mjög litið. Eins og horfir í dag, geta ungir menn ekki komizt að sem nemendur í útvarps- eða sjónvarpsvirkjun nema fyrir einhvers konar kunningsskap, og fræðslumöguleikar meistarafræðslunnar í þeirri iðngrein eru ekki fullnýttir. Iðnfræðsluráð hefur nokkur afskipti haft af þessum málum. Ungir menn leita iðulega til iðnfræðsluráðs um fyrirgreiðslu og hjálp víð að komast í útvarpsvirkjun, og hefur stundum tekizt að aðstoða þá. Núgildandi lög um iðnfræðslumál fela í sér stórkostlega möguleika til alhliða endurbóta á iðnfræðslunni. Það er því rangt, að til þeirra skorti lagaheimildir. Það, sem skortir, er framkvæmd í anda laganna. Þetta er ekki öllum ljóst, sem ræða vandamál iðnmenntunar. Það er aðeins á framkvæmdinni sem stendur. Fyrir einum þremur árum var settur á stofn skóli hér í Reykjavík, sem heitir Verknámsskóli málmiðnaðarins. Skólinn er venjulegur níu mánaða skóli og skiptist nokkuð jafnt milli verklegs og bóklegs náms. Þeir, sem hefja nám í skólanum, þurfa ekki að vera iðnnemar, þeir eru venjulegir skólanemar. Fari þeir hins vegar í iðnnám í einhverri málmiðnaðargrein að loknum skólanum, fá þeir eins árs styttingu í námi og setjast í þriðja bekk iðnskólans. Í skóla þessum læra menn ýmisleg vinnubrögð, sem sameiginleg eru ýmsum málmiðnaðargreinum, en útvarps- og sjónvarpsvirkjun telst til þeirra. Ætlunin er að byggja ofan á þennan eins árs verknámsskóla fagskóla hinna einstöku iðngreina. Sjónvarpsvirkjun er þannig fag, að mjög auðvelt er að koma upp verknámsskólafyrirkomulagi í sambandi við það. Hún er fyrst og fremst verkstæðisvinna og sem slík ákjósanlegt skólafag. Víða í stórum verstöðvum úti á landi eru staðsettir menn, sem sérstaklega eru lærðir í viðgerðum siglingartækja. Þetta eru mjög flókin tæki, og ég ætlaði að stinga upp á því, hvort ekki væri hægt að setja upp einhvers konar námskeið fyrir slíka menn, sem gætu þá unnið að sjónvarpsviðgerðum úti um landið.



Herra forseti. Fsp. hv. 2. landsk. þm. á þskj. 126 hljóðar svo: „Hvað getur iðnfræðslukerfið gert til að bæta úr brýnni þörf á kunnáttumönnum á sviði sjónvarpsviðgerða?“ Svar mitt við fsp. hv. þm. er á þessa leið: Samkv. upplýsingum, sem menntmrn. hefur aflað sér, er áætluð viðbótarþörf fyrir útvarpsvirkja nú um 5–10 í Reykjavík og 20–30 utan Reykjavíkur. Haustið 1971, s.l. haust, hófst verknámsskóli fyrir útvarpsvirkja við Iðnskólann í Reykjavík. Er miðað við, að nemendur úr honum útskrifist vorið 1973 og fái að því loknu u.þ.b. sex mánaða starfsreynslu hjá meistara, áður en þeir ganga undir sveinspróf. Skóli þessi er í framhaldi af verknámsskóla málmiðnaðarins. Nemendur eru nú 12, þar af fjórir utan af landi, en átta af höfuðborgarsvæðinu. Gert er ráð fyrir, að teknir verði 12 nemendur í skólann haustið 1972, en í verknámsskóla málmiðnaðarins eru nú margir nemendur utan af landi, sem hafa áhuga á útvarpsvirkjun. Eins og kunnugt er, skilaði verk- og tæknimenntunarnefnd ítarlegu nál. í júnímánuði s.l. um nýskipan verk- og tæknimenntunar í landinu. Nál. gerir ráð fyrir margháttuðum breytingum á skipulagi iðnfræðslu, og einn líður í því er, að allar námsbrautir í rafeindavirkjun verði tengdar saman innan iðnfræðslukerfisins. Meðal þessara greina eru útvarps- og sjónvarpsvirkjun. Gerir nál. ráð fyrir því, að námstilhögun í útvarps- og sjónvarpsvirkjun verði með verkskólasniði, þ.e. ekki nám samkv. námssamningi, og við þessa breytingu má gera ráð fyrir, að námstíminn styttist nokkuð og skili nemendum fyrr til starfa, auk þess sem þá á ekki að vera nokkur hætta á því, sem fyrirspyrjandi lýsti, að takmarkanir af hálfu meistara torveldi eðlilega aukningu í starfsgreininni. Þess ber sérstaklega að gæta, að ef aðsókn að námi í útvarpsvirkjun yrði jafnmikil og nú er og allir þeir, sem nám hefja, færu til starfa í sinni sérgrein að námi loknu, mundi fljótt verða bætt úr þeirri þörf, sem nú er fyrir útvarpsvirkjun. Hins vegar er ekki hægt að gera ráð fyrir, að svo verði, því að þeir, sem hefja nám í útvarpsvirkjun, eiga ýmsar aðrar leiðir opnar, m.a. framhaldsnám í Tækniskóla Íslands, og ekki er unnt að gera ráð fyrir, að allur þessi hópur fari til starfa við útvarpsvirkjun. Af framanskráðu er ljóst, að iðnfræðslukerfið sinnir nú þegar þessu verkefni, en hins vegar er jafnan álitamál, hve marga útvarps- og sjónvarpsvírkja þarf að mennta til að fullnægja markaðsþörfinni. Í samræmi við frekari áætlanagerð, sem fram hlýtur að fara í sambandi við framkvæmd nýskipunar í verk- og tæknimenntunarmálum, þarf m.a. að athuga nánar framboð og eftirspurn varðandi sjónvarpsvirkja, áður en tekin er ákvörðun um hugsanlega stækkun verknámsskóla fyrir útvarps- og sjónvarpsvirkja við Iðnskólann í Reykjavík. Varðandi lokaorð hv. 2. landsk. þm. um möguleika á því, að viðgerðarmenn fiskileitar- og siglingartækja í verstöðvum hljóti þjálfun í útvarpsvirkjun að því er tekur til sjónvarpsviðtækja, svo að þeir geti til bráðabirgða hlaupið undir bagga um viðgerðir úti á landsbyggðinni, vil ég taka fram, að sú hugmynd hefur ekki verið athuguð, að ég viti. Sjálfsagt er, að það verði gert, og ég mun gangast fyrir því. Hins vegar kunna þar að koma upp vandamál varðandi iðnréttindi, án þess að ég vilji fullyrða, að þau séu óyfirstíganleg, en ég vil aðeins vekja athygli á þeim.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans svör. Ég heyri það á svari hans, að sú þörf, sem ég nefndi, er raunverulega fyrir hendi og að það er viðurkennt af fræðsluyfirvöldum, að þetta vandamál þurfi nú að takast á við. Mér heyrðist á þeirri áætlun, sem hann nefndi, um menntun á þessu sviði, að gangurinn mundi verða nokkuð hægur og nokkuð fáir koma til starfa árlega, a.m.k. næstu árin. Þess vegna vil ég enn halda því fram, sem ég sagði áður, að ég held, að það verði að taka á þessum málum öllum í heild og vera ekki að baka fólki óþarfa erfiðleika úti um landsbyggðina í sambandi við sjónvarpsviðgerðir, en sjónvörp munu nú vera orðin býsna víða á landinu. Ég þakka hæstv. ráðh. einnig fyrir undirtektir hans um það að athuga, hvort tæknimenntaðir menn úti um landsbyggðina gætu kannske fengið einhvers konar bráðabirgðalöggildingu til þess að gera við slík tæki. Og í öllu falli er hér nauðsynlegt að taka á. Mér heyrðist hæstv. ráðh. vera á þeirri skoðun líka, og því fagna ég.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram eftirfarandi spurningar til hæstv. menntmrh.: 1. Er ætlunin að breyta þeim reglum, sem nú gilda um stærð íþróttamannvirkja við skóla, þannig að þau séu miðuð við þarfir skólans og íbúa í næsta nágrenni? 2. Er ekki eðlilegast að miða stærð íþróttamannvirkja við það, að þau fullnægi eðlilegum kröfum um keppnisaðstöðu í sem flestum íþróttagreinum? 3. Er ekki nauðsynlegt, að ríkið leggi fé til byggingar sundlauga við skóla á sama hátt og til annarra íþróttamannvirkja? 4. Er ekki nauðsynlegt að marka ákveðna stefnu um það, hvað mörg íþróttahús, sem fullnægja alþjóðakröfum um stærð til keppni, t.d. í handknattleik, skuli reist á næstunni? Ástæðan fyrir því, að ég hef hreyft þessum málum á þennan hátt hér á hv. Alþ., er fyrst og fremst sú, að ég tel, að við stöndum á tímamótum í þessum málum og því þurfi að endurmeta það, hvernig hagkvæmast sé fyrir okkur að verða við þeim kröfum samtíðarinnar, að æskufólk hvar sem er á landinu hafi sem svipaðasta aðstöðu til hvers kyns íþróttaæfinga og keppni án þess þó, að til þess fari meiri fjármunir en nauðsyn krefur. Víða á landinu eru skólar nú í uppbyggingu, og a.m.k. sums staðar eru þær framkvæmdir það langt komnar, að komið er að byggingu íþróttamannvirkjanna. Það má því ekki seinna vera, að þessi mál séu endurskoðuð og ný stefna mörkuð, því að þær reglur, sem settar voru árið 1969 samkv. skólakostnaðarlögum frá 1967 um stofnkostnað skóla, eru langt fyrir neðan þau mörk í flestum tilvikum, sem samtiðin gerir kröfur til um slík mannvirki. Hinir stóru innanhússhópleikir okkar tíma og hin stórauknu íþróttalegu samskipti milli félaga og ýmissa sambanda, hvað þá við erlenda íþróttaaðila, gera kröfur til aukins rýmis frá því, sem verið hefur. Það hlýtur að blasa við hverjum manni, sem á annað borð hefur fylgzt með þróun þessara mála, að ef stærðarmörkunum verður ekki breytt, þá koma fljótlega upp kröfur í þessum skólahéruðum um að byggja annað íþróttahús, þar sem íþróttahús skólans fullnægi engan veginn þörfum byggðarlagsins. Og það sama gildir um leikvelli. Það hlýtur að vera hagkvæmt fyrir alla aðila, að þessi mannvirkjagerð sé miðuð við að leysa þarfir skólans og skólahéraðsins samtímis, og þá þarf að miða stærð og gerð við það. Miðað við 130 nemenda skóla má ekki byggja stærri íþróttasal með fullri þátttöku ríkisins en 7 X 14 m eða um 100 m2 sal miðað við þær reglur, sem nú gilda. En salur sem fullnægir nútímakröfum þarf að vera 18x33 m. Og eftir sömu reglum má stærð lóðar ásamt leikvöllum ekki vera meiri en 100 m2 fyrir skólann + 30 m2 fyrir hvern nemanda, sem er samtímis í skólanum, eða fyrir 130 nemenda skóla tæplega 3000 m2. En venjulegur íþróttavöllur er 80 X 130 m eða um 10 400 m2. Er ekki eðlilegt og hagkvæmt, að leiksvæði við skóla séu það rúmgóð, að þar megi koma við iðkun og keppni í sem flestum greinum íþrótta, sem iðkaðar eru úti á völlum? Sýnist ekki eðlilegri viðmiðun, að þátttaka ríkissjóðs í gerð leikvalla við skóla sé fremur miðuð við lágmarksstærðir íþróttavalla, sem eru í samræmi við gildandi leikreglur algengustu útiíþrótta, en við ákveðinn fermetrafjölda á hvern nemanda samtímis í skóla og þurfa svo að koma upp æfinga- og keppnisvelli á öðrum stað fyrir viðkomandi byggðarlag? Samkv. gildandi reglugerð virðist einhver vafi leika á því, að sundlaugar skuli reistar við skólann, þó að sund sé ein af skyldunámsgreinunum. Því er spurt, hvort ekki sé rétt að endurskoða þetta reglugerðarákvæði og gera það ákveðnara. Þar sem vitað er, að ekki er unnt að reisa öll íþróttahús það stór, að þau uppfylli kröfur um alþjóðlega keppni t.d. fyrir handknattleik, er þá ekki nauðsynlegt, að gerð sé áætlun um það, hvað mörg slík hús séu reist í framtíðinni og hvar þau verða staðsett á landinu?



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. ber fram á þskj. 126 fsp. í fjórum liðum. Hinn fyrsti þeirra er: „Er ætlunin að breyta þeim reglum, sem nú gilda um stærð íþróttamannvirkja við skóla, þannig að þau séu miðuð við þarfir skólans og íbúa í næsta nágrenni? 2. Er ekki eðlilegast að miða stærð íþróttamannvirkja við það, að þau fullnægi eðlilegum kröfum um keppnisaðstöðu í sem flestum íþróttagreinum? 3. Er ekki nauðsynlegt, að ríkið leggi fé til byggingar sundlauga við skóla á sama hátt og til annarra íþróttamannvirkja? 4. Er ekki nauðsynlegt að marka ákveðna stefnu um það, hve mörg íþróttahús, sem fullnægja alþjóðakröfum um stærð til keppni í t.d. handknattleik, skuli reist á næstunni?“ Svar mitt við fsp. hv. 4. þm. Norðurl. e. er svo hljóðandi: Við byggingu íþróttamannvirkja skóla er höfuðreglan sú, að þau íþróttamannvirki ein, sem þjóna þörfum hlutaðeigandi skóla, eru reist sem skólamannvirki, þ.e. að um þau gilda sömu greiðsluhlutföll milli ríkisins og sveitarfélaga og um kennslurými skóla, og greiðast því 50% kostnaðarins úr ríkissjóði. Um önnur íþróttamannvirki gilda hins vegar þær reglur, að Íþróttasjóður getur, eftir því sem hann hefur fjármagn til, greitt allt að 40% stofnkostnaðar, en 60% greiðast af heimaaðilum. Í skólakostnaðarlögum er tekið fram, að ríkissjóði sé heimilt að greiða framlag til stofnkostnaðar íþróttahúsa og sundlauga, sem bæjar- og sveitarfélög reisa ein eða í samvinnu við íþrótta- og ungmennafélög, á sama hátt og um stofnkostnað kennslurýmis væri að ræða, miðað við nýtingu þessara mannvírkja vegna skólahalds, þ.e. að í stað þess að reisa sérstök íþróttamannvirki fyrir skóla, er heimilt að taka þátt í greiðslu kostnaðar við íþróttamannvirki, sem sveitar- og bæjarfélög og fleiri reisa, gegn því, að hlutaðeigandi skóli eða skólar fái fullnægt þörf sinni fyrir íþróttaaðstöðu, en sá hluti íþróttamannvirkis, sem ríkissjóður greiðir þannig til vegna skóla, hlýtur þá ekkert framlag úr Íþróttasjóði. Í reglugerðinni um stofnkostnað skóla og reglunum, hinum svokölluðu „normum“, um byggingu skóla og búnað, sem menntmrn. setti samkv. skólakostnaðarlögum, er kveðið á um stærð íþróttarýmis miðað við þarfir skóla, eins og hv. þm. lýsti. Þessi stærðarnorm voru algjör nýjung hér á landi, og var sérstaklega tekið fram af hálfu menntmrn. í formála fyrir sérprentun reglugerðarinnar og normanna, að þeim þyrfti að beita með sveigjanleik og taka fullt tillit til þess, sem reynslan kynni að leiða í ljós. Hafa skólabyggingarnormin verið í endurskoðun að undanförnu, og meðal þess, sem menntmrn. hefur í hyggju í sambandi við endurskoðun normanna um íþróttarými, er, að á þeim skólastöðum, þar sem slíkt telst eðlilegt, verði komið upp íþróttaaðstöðu, ekki einungis miðað við þarfir hlutaðeigandi skóla, heldur einnig miðað við að leysa um leið þarfir umhverfisins fyrir íþróttaaðstöðu. Þetta sjónarmið helgast af því, að óskynsamlegt er og í mörgum tilfellum nálega óframkvæmanlegt af fjárhagsástæðum að koma fyrst upp íþróttaaðstöðu fyrir skóla og síðan annarri íþróttaaðstöðu fyrir íþróttastarfsemina í námunda við skólana. Það hefur reynzt ærið erfitt og viða ekki verið framkvæmanlegt að koma upp íþróttaaðstöðu fyrir skólana eina, og eina ráðið til þess að fullnægja einnig þörf umhverfisins fyrir íþróttaaðstöðu er að sameinast um byggingarnar bæði fyrir skóla og allan almenning. Hrein skólamannvirki fá, eins og áður segir, greiddan úr ríkissjóði helming stofnkostnaðar, en íþróttamannvirki, sem sveitarfélög og íþrótta- og ungmennafélög reisa, geta fengið 40% kostnaðarins úr Íþróttasjóði, þegar hann hefur fé til þess. Ef horfið yrði að því að leysa íþróttaaðstöðuþörfina sameiginlega á vissum svæðum á landinu, þá mundu verða byggðir stærri íþróttasalir og stærri sundlaugar með það fyrir augum að fullnægja stærðarkröfum, sem gerðar eru samkv. alþjóðareglum fyrir iðkun tiltekinna íþrótta, eins og t.d. handknattleiks eða körfubolta. Að því er fjárhagshlið málsins varðar, virðist einkum vera um tvennt að ræða. Annar kosturinn er sá, að umrædd íþróttaaðstaða fyrir stór svæði verði skoðuð sem skólamannvirki og komi undir 50% greiðslureglur úr ríkissjóði og lúti sömu reglum um afnot og skólamannvirki, eða hinn kosturinn, að Íþróttasjóði verði veitt sérstök fjárveiting, sem bundin sé við það að greiða allt að 40% af stofnkostnaðinum við þessi sameiginlegu íþróttamannvirki, þ.e. af þeirri stærð, sem er umfram skólanormin, eins og þau verða að lokinni endurskoðun. En þessum fjárveitingum mætti þá ekki blanda saman við hina almennu fjárveitingu til Íþróttasjóðs, heldur halda henni eingöngu til skólamannvirkjanna. Þetta eru þau atriði, sem verið hafa í athugun að undanförnu og mun vafalaust verða ráðið til lykta áður en langt um líður, og get ég í raun og veru fyrir mitt leyti svarað játandi öllum liðum fsp. hv. þm.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans, og ég vil fagna því, sem kom fram í svari hans, að það sé einmitt verið að vinna að endurskoðun á þessum málum og það, sem stefnt er að, sé einmitt í samræmi við þær skoðanir, sem ég hef á þessum málum. Ég legg áherzlu á það, að þessari endurskoðun sé hraðað, vegna þess að ég veit um það, að nú eru ýmsir að hugsa til hreyfings með að reyna að koma upp slíkum húsum, og þess vegna er það mjög áríðandi, að þeir viti í tíma, hvar þeir standa í þessum efnum. Ég tei, að þetta sé kannske eitt af því mikilvægasta í sambandi við okkar uppeldismál, þ.e. að æskan hafi sæmilega og sem svipaðasta aðstöðu til þess að iðka íþróttir, og þess vegna legg ég höfuðáherzlu á það, að þessu máli sé hraðað og við grandskoðum það, hvað við getum varið miklum fjármunum á ári hverju til þess að mæta þessari brýnu þörf æskufólksins í landinu.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þessa fsp., sem hér er borin fram, og enn fremur með jákvæð svör ráðh. við þeim atriðum, sem fram eru sett. Ég tel hins vegar óeðlilegt að taka þetta mál hér upp í fyrirspurnarformi, þar sem mjög takmarkaður tími gefst til að ræða þau atriði, sem hér eru á dagskrá. Ég vil minna á, að nú fyrir örfáum dögum lagði ég hér fram á hv. Alþ. frv. til l. um eflingu Íþróttasjóðs, þar sem þessi mál voru beinlínis tekin til meðferðar, og hefði ég talið það vera heppilegri vinnubrögð, að hv. fyrirspyrjandi hefði sett fram þessar athugasemdir sínar við þær umr. Þá hefðu menn getað rætt þetta ítarlegar undir þeim lið, því að enginn vafi er á því, að hér er mjög alvarlegt vandamál, sem blasir við íþróttahreyfingunni og öllum þeim, sem standa að uppbyggingu íþróttamannvirkja í þessu landi, og á það bæði við um þær byggingar, sem byggðar eru í tengslum við skóla, og enn fremur við mannvirki, sem byggð eru á vegum íþróttahreyfingarinnar sjálfrar. Eins og rakið hefur verið hér í þessum umr., þá er sá galli hér á þessum byggingarmálum, að ekki er hægt að byggja nema mjög takmarkaðar byggingar eða íþróttamannvirki, sem beinlínis eru hugsuð til beinna nota fyrir skólana eða nemendurna, en hins vegar ekki hægt að nýta þessi mannvirki til keppni, og þ. á m. er ekki hægt að byggja eða reisa með þessari keppnisaðstöðu aðstöðu fyrir áhorfendur eða yfirleitt þá aðstöðu, sem nauðsynleg er til þess, að um opinbera keppni sé að ræða, aðra en þá, sem beinlínis fer fram á vegum skólans. T.d. eru hér í Reykjavík á vegum Reykjavíkurborgar í tengslum við skólana allt upp í 15 íþróttasalir, sem allir eru mjög takmarkaðir að stærð og uppfylla ekki þær kröfur, sem gerðar eru til keppni, hvað þá alþjóðlegrar keppni. Á sama tíma sem verið er að reisa þessa fjölmörgu íþróttasali á íþróttahreyfingin í miklum erfiðleikum með að byggja hér undir þær nauðsynlegu keppnisíþróttir, sem fram fara, þau mannvirki, sem vöxtur og viðgangur þessarar æskulýðsstarfsemi gerir kröfu til. En hvað sem einstökum atriðum líður, þá ber allt að þeim sama brunni, að við blasir vandamál, sem lýtur að Íþróttasjóði og vanmætti þess sjóðs til þess að fjármagna þau íþróttamannvirki, sem reist eru í þessu landi. Um leið og hæstv. menntmrh. talaði um, að til greina kæmi að fella íþróttamannvirki á vegum skólanna undir Íþróttasjóð, talaði hann um, að þau mannvirki, sem byggð eru umfram þörf skólanna, gætu fallið undir skólakostnað. Eins og flestir vita, þá greiðir Íþróttasjóður allt að 40% af stofnkostnaði meðan ríkissjóður greiðir allt að 50% af stofnkostnaði skólamannvirkja, svo að hagur íþróttamannvirkja að þessu leyti ætti að batna, ef sú regla er tekin upp að tengja þessi íþróttamannvirki, þó að stækkuð séu, við skólana sjálfa. Það breytir ekki því, að ég geri þá ráð fyrir því, að hv. fyrirspyrjandi svo og hæstv. menntmrh. ljái þá því máli lið, sem ég hef borið hér fram í þinginu, því máli, sem gerir ráð fyrir því, að Íþróttasjóður sé efldur, svo að nú þegar sé hægt að greiða úr þeim sjóði þær lágmarkskröfur, sem gerðar eru til hans, þó að ekki séu nema til þess að greiða upp þá skuld, sem Íþróttasjóður stendur nú þegar í við íþróttahreyfinguna og sveitarfélögin víðs vegar um landið.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í framhaldi af þeim umr., sem urðu um þennan dagskrárlið þann 25. nóv. s.l., en þá var það hæstv. viðskrh., sem svaraði fsp., sem þó var samkv. þskj. beint til forsrh. Enda þótt hæstv. sjútvrh. eða viðskrh. sé ekki hér mættur, þá vil ég segja nokkur orð um þetta mál. Eins og fram kemur í fsp., er fyrst og fremst um það spurt, hvenær þess sé að vænta, að ákveðin atriði í málefnasamningi ríkisstj. muni koma til framkvæmda. Það er um lækkun vaxta af stofnlánum atvinnuveganna og lengingu á lánstíma þeirra, um endurskoðun á reglum um ýmiss konar gjöld, sem nú hvíla á framleiðsluatvinnuvegunum, þar sem stefnt verði að því, að þau verði lækkuð eða felld niður, um, að endurkaupalán Seðlabankans vegna afurðalána verði hækkuð og vextir af þeim lækkaðir. Að lokum um, að vátryggingarmál fiskiskipa verði endurskoðuð. Öllum þessum fsp. gerði hæstv. ráðh. nokkur skil, en það kom þó ekki skýrt fram, hvenær hugsað væri, að þessi þýðingarmiklu atriði varðandi rekstur sjávarútvegsins mundu koma til framkvæmda. Hann gerði þó grein fyrir því, að lánabreytingar Fiskveiðasjóðs og vaxtalækkanir ættu að koma til framkvæmda um næstu áramót. Ég vil taka það fram, að ég tel, að þessi breyttu lánakjör séu mjög æskileg, og hvað viðkemur Fiskveiðasjóðnum, þá er það augljóst mál, að enda þótt lægri vextir og lengri lánstími eigi aðeins að ná til lána, sem veitt verða frá næstu áramótum, ekki eldri lána, þá hljóta þessar breytingar að hafa í för með sér nokkra tekjuskerðingu fyrir sjóðinn. Ég viðurkenni, að framlag ríkissjóðs, sem er í fjárlögum yfirstandandi árs 35 millj. kr., hefði sannarlega þurft að vera nokkru hærra, enda fengum við fyrrv. stjórnarliðar harða gagnrýni frá þeim flokkum, sem nú mynda ríkisstj., fyrir það, hve framlagið væri lágt. Enginn var harðari í þeirri gagnrýni en einmitt núv. hæstv. sjútvrh. Ég hefði því búizt við því, að þegar fjárlagafrv. fyrir árið 1972 var lagt fram, bæri það með sér hækkaða fjárveitingu til Fiskveiðasjóðs. Þessu er þó ekki fyrir að fara. Í frv. er lagt til, að framlag til Fiskveiðasjóðs verði óbreytt. Þess vegna vildi ég nú beina þeirri fsp. til hæstv. forsrh., þar sem sjútvrh. er hér ekki viðstaddur, hvort þess sé að vænta, að undir afgreiðslu fjárlagafrv. komi till. frá ríkisstj. um verulega aukið framlag til sjóðsins.