Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Guðjón Guðlaugsson) Eins og háttv.þm. munu hafa tekið eftir, þá er frumvarp þetta komið fram frá samvinnusamgöngumálanefnd þingsins. Nefndarálitinu, þgskj. 57, hefir verið býtt út fyrir nokkrum dögum, og þótt það hafi aðallega verið til afnota fyrir háttv. neðri deild, þá tel jeg sjálfsagt, að háttv. deildarmenn hafi kynt sjer það; að minsta kosti hefir verið nægur tími til þess. Þetta frv. er bygt á mjög sterkum óskum frá landsmönnum, svo sterkum óskum, að jeg hygg að margir hv.þm. gætu ekki komið heim til sín, nema með kinnroða, án þess að þeir hefðu hrundið strandferðunum í einhverjar framkvæmdir. Ástandið, eins og það er nú, með strandferðirnar er afarbágborið, og svo ófullnægjandi, sem frekast er hægt, svo það er von, að óskir manna sje miklar um, að úr þeim sje bætt. Og þá beinast vonir landsmanna vitanlega til Alþingis. Þaðan vænta þeir hjálparinnar, og þangað berast raddirnar. En hvernig á að framkvæma strandferðirnar? Hver ráð eru vænlegust? Hið fyrsta, er nefndin gjörði, til þess að reyna að fá spurningum þessum svarað, var að fá upplýsingar hjá landsstjórninni, um hvaða tillögur hún sjálf hefði um tjeð efni, eða hvaða tillögur henni hefðu borist. Hið fyrsta er landsstjórnin sendi, var brjef frá Eimskipafjelaginu, dags. 20. nóv. 1916, þar sem það hvetur eindregið til þess, að landsstjórnin kaupi skip til strandferða, og síðan var oss sent brjef frá Kaupmannaráði Íslands, dags. 18. des. 1916, og er þar eindregið lagt til, að skip sje keypt, og sjerstaklega tekið fram, að mikið heppilegra sje að kaupa skip en leigja. Nefndin, sem hefir athugað málið rækilega, komst að þeirri niðurstöðu, að ekki væri um aðrar leiðir að ræða en að kaupa skip, en nefndin ræður eigi til þess vegna þess, að hún telji rjett að landið „spekuleri“ í slíku, heldur vegna þess, að hún telur ekki annað ráð vera fyrir hendi. Það er ekki tilætlun nefndarinnar, að skipið gengi lengur en 7-8 mánuði á ári í strandferðir; hinn tímann ætlast nefndin til, að það sje notað til millilandaferða, því þar þarf líka umbóta við. Annars tel jeg óþarfa, að vera að skýra mönnum frá því, hversu strandferðirnar eru bágbornar. Það hlýtur öllum lýð að vera kunnugt, Það var ætlunin að Eimskipafjelagið tæki að sjer strandferðirnar, og um það var samið, en þessar ferðir, sem Gullfoss og Goðafoss fóru, hafa ekki verið í meðvitund manna sem neinar strandferðir, enda hafa þær verið mjög ófullnægjandi og óábyggilegar. Og nú hefir Eimskipafjelagið tekið með öllu fyrir þessar strandferðir. Áætlun þess fyrir árið 1917 eru eingöngu millilandaferðir, svo það er bersýnilegt, að ástandið verður enn hörmulegra en það nokkurn tíma áður var, ef ekkert er að gjört. Jeg vil skýra frá því, að Eimskipafjelag Íslands hefir boðist til þess, að hafa á hendi útgjörð skipsins. Tel jeg það mjög heppilegt að svo verði, því það er varhugavert að setja á fót farstjórn fyrir strandferðirnar. Nefndin gengur líka að því sem vísu, að Eimskipafjelagið annist útgjörð skipsins. Það hefir skrifstofur og sjerfræðinga í þessum efnum, og á að vera vel fært til þess. Og auk þess ætti það að vera hagnaður fyrir Eimskipafjelagið, jafnvel svo mikill hagnaður, að eigi væri óhugsandi, að það tæki að sjer skrifstofuhaldið fyrir ekkert eða lítið gjald. Það geta allir sjeð í hendi sjer, að fyrir fjelag, er hefir millilandaferðir á hendi, er mikill hagur að hafa umsjón með strandferðunum, og að flutningur þess frá útlöndum getur gengið mun greiðara til hinna ýmsu staða á landinu þess vegna. Nefndin lítur svo á, að hjer sje að eins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, á meðan við höfum ekki 2 skip til strandferðanna, og það sama er að segja um strandbátana, er jeg mun skýra nánar, er þeir koma til umræðu. Nefndin telur það heppilegast, ef unt væri, að fá leigð 2 skip til strandferðanna, og að strandferðum verði þá líkt hagað og Alþingi 1915 áætlaði, og ef það fengist þá fjellu kaupin niður. En þótt nefndin líti svo á, þá telur hún víst, eins og nú stendur, að skip verði keypt. Og þegar ekki þarf lengur að halda á þessu skipi til strandferða, þá koma dagar og þá koma ráð. Bæði má selja skipið og eins mætti nota það til millilandaferða, og jeg fyrir mitt leyti tel ekki ólíklegt að Eimskipafjelagið myndi kaupa það. Og jeg fyrir mitt leyti tel það best farið, að Eimskipafjelagið annist sem mest samgöngur vorar á sjó en ekki landsstjórnin.

Magnús Kristjánsson Jeg þarf ekki að þreyta háttv. deildarmenn með löngu máli. Jeg býst við að allir sjeu sammála um það, að það sje óhjákvæmilegt að kaupa skip til strandferða, en það er eitt atriði hjá hv. nefnd, er jeg vildi drepa á. Atriði þetta heyrir raunar fremur til 2. umræðu málsins, en að jeg gjöri það nú, er vegna þess, hversu tíminn er naumur, svo betri tími væri til að gjöra breytingartillögu, ef hennar teldist þörf. Mjer fyrir mitt leyti, þykir það óviðkunnanlegt, hversu lögin gjöra ráð fyrir fáum strandferðum, og jeg efa það mikillega, að það sje minni þörf fyrir strandferðir vetur en sumar. Það er alkunna, að ýmsum atvinnuvegum vorum hagar svo, að það er nauðsynlegt fyrir þá, að fólk geti flutt sig úr stað, bæði vetur og sumar, og það getur orsakað mikið tjón, ef það er ekki hægt. Jeg lít því svo á, sem það sje brýn þörf á strandferðum alt árið. Jeg vil því beina því til háttv. nefndar, hvort hún vilji ekki breyta frv. í þessu efni, því þótt reynslan leiði ótvírætt í ljós, að brýn þörf sje strandferða allan ársins hring, þá mun landsstjórnin eigi taka þær upp, þar sem lögin skorða þær við skemri tíma, og ætlast til að skipið fari og millilandaferðir. Jeg vona, að háttv. nefnd taki þetta til íhugunar og vænti svars hennar, því ella mun jeg bera fram brtt. hjer að lútandi.

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Þetta atriði, er hv.þm. Ak. (M. K.) tók fram, var ekki rætt í nefndinni, en jeg tel mig fara rjett með, er jeg segi, að nefndin leit svo á, sem þetta yrði ekki ótilfinnanleg byrði fyrir landssjóðinn, og þess vegna vildi hún ekki spenna bogann hærra en nauðsyn krefði, en það kom ekki til af því, að hún teldi ekki þörf strandferða allan ársins hring. Eins og nefndin taldi það víst, að tekjuhalli yrði á strandferðunum, eins víst taldi hún það, að það yrði hagnaður á millilandaferðunum, og gæti það að nokkru jafnað hallann. En það er í sjálfu sjer rjett, sem hv.þm. Ak. (M. K.) sagði, að strandferða er þörf allt árið, og að því fje, sem til þess er varið, er vel varið. Og vetrarferðirnar eru fult svo nauðsynlegar fyrir þjóðina sem sumarferðir, þó hins vegar mesta þörfin sje liðið hjá, þegar landsmenn hafa komið afurðum sínum frá sjer. Jeg býst við því, að nefndin vilji athuga þetta atriði, en því að eins má gera nokkra breytingu á frumvarpinu, að af því stafi engin hætta á, að frv. kunni að daga uppi á þinginu. En um það vænti jeg að formaður nefndarinnar, hv. 2. landsk.þm. (S. E.), gefi upplýsingar, hvort hann vill kalla nefndina saman til að athuga þetta.

Sigurður Eggerz Út af ummælum hv.þm. Ak. (M. K.) vil jeg geta þess, að frá frv. hálfu er ekkert því til fyrirstöðu, að skipið sje lengur í strandferðum en 8 mánuði, því í frv. stendur, að skipið skuli vera í strandferðum „minsta kosti“ 8 mánuði. Frumvarpið gefur því fremur en hitt undir fótinn um það, að hafa ferðirnar lengur. Nefndinni var það og fyllilega ljóst, að vel gæti svo farið, að bæta þyrfti við 1. ferð. Að öðru leyti skal jeg taka það fram, að jeg mun kalla nefndina saman til að athuga þetta frekar.

Magnús Kristjánsson Jeg hefi nú fengið þá skýrslu frá hv. formanni samgöngunefndarinnar (S. E.), að eftir frumvarpinu sje heimilt að hafa ferðirnar fleiri en nefndarálitið gjörir ráð fyrir, en jafnframt því hefir hv. framsm. nefndarinnar (G. G.) skýrt frá því, að þeim mun fleiri sem ferðirnar væru, þeim mun meiri mundi tekjuhallinn verða af þeim. Mjer finst vera ljóst, ef tekjuhallinn verður þeim mun meiri, sem ferðirnar eru fleiri, að stjórnin fari naumast upp á sína ábyrgð að hafa ferðirnar fleiri en lögin beint gjöra ráð fyrir. Eins og nú lítur út fyrir, að skipaferðunum verði hagað, þá verða engar skipaferðir frá Norðurlandi til Suðurlands frá því í októbermánuði og þar til í júnímánuði. Þetta er hreinasta óhæfa, og afartjón fyrir fjölda fólks. Jeg fyrir mitt leyti verð að líta svo á, sem það sje bein skylda þingsins að ráða bót á þessu, því þetta er með öllu óhafandi. Aftur er það um vetrarferðir þær, er jeg gat um, að þeirra er brýn þörf, en viðkomustaðir skipsins mættu vera miklu færri og áætluninni hagað á ýmsan annan hátt en fyrir sumarferðirnar. Jeg er ekki vel ánægður með fyrirkomulagið á strandferðunum, fyr en þær eru komnar í það horf, að skip ganga til strandferða allan ársins hring, því fyr en svo er, tel jeg ekki, að þær komi að fullum notum.

Frsm. (Guðjón Guðlaugsson) Jeg vil að eins beina því til hv.þm. Ak. (M. K.), hvort hann gæti eigi gjört sig ánægðan með það, að tíminn til strandferða, væri lengdur um mánuð, og yrði alt af 9 mánuðum. Það er öldungis rjett hjá hv.þm. Ak. (M. K.), að viðkomustaðir í vetrarferðum gætu verið miklu færri, og hafnirnar betri, og gæli skipið því verið fljótara í förum. Ætti að vera hægt að miðla hjer málum, svo strandferðir yrðu fleiri, og millilandaferðir yrðu líka. Og stór framför væri það, frá dauða þeim, er nú ríkir, ef skipið gæti gengið fram til ársloka, og færi þá í millilandaferðir, sem það væri í til miðsvetrar. Jeg álít, að ummæli hv.þm. Ak. (M. K.) sjeu nú, eins og endranær, mjög skynsamleg og í fylsta máta þess verð, að þeim sje gaumur gefinn, eftir því sem hægt er.

Sigurður Eggerz Jeg vil enn leggja áherslu á, að frá frumvarpsins hálfu er ekkert því til fyrirstöðu, að skipið gengi lengur en 7-8 mánuði í strandferðir. Og jeg verð að líta svo á, að stjórnin að sjálfsögðu telji sjer skylt, að láta skipin ganga, ef þörf krefur og nauðsynin á frekari millilandaferðum er því ekki til fyrirstöðu. Jeg leyfi mjer að vænta þess, að hv.þm. Ak. (M. K.) láti sjer nægja, ef jeg gef yfirlýsingu í þessa átt í nafni samgöngumálanefndanna.

Magnús Torfason Leyfi mjer að óska þess, samkvæmt almennri beiðni manna í Bolungavík, að frv. þetta nái fram að ganga, en jafnframt því að vekja athygli hæstv. forseta á því, að nafnið á verslunarstaðnum Bolungarvík er ekki rjett, hvorki í fyrirsögninni eða greinum frumvarpsins. Verslunarstaðurinn heitir Bolungavík. Hefi jeg átt tal um þetta við háttv.flm. málsins í Nd. (Sk. Th.) um að þessu skyldi breytt, og hygg jeg, að leiðrjetta megi þetta í próförk.

Forseti: Viðvíkjandi þessari aths. hv.þm. Ísf. (M.T.) þá lýsi jeg yfir því, að jeg tel þetta málvillu og mun biðja skrifstofustjóra að gæta þess, að hún verði leiðrjett.