Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur klofnað um þetta mál, og er nál. meiri hl. á þskj. 630. Leggjum við þar til, að frv. verði samþykkt, en efni þess er að hækka vextina í byggingarsjóði verkamanna um 11/2%. Það kemur fram í nál., að innan fjhn. hefur verið rætt um það, að ástæða væri til að breyta kannske ákvæðum laga um byggingarsjóð verkamanna eða a.m.k. framkvæmd þeirra laga þannig, að kleift væri í framkvæmdinni, að fyrst og fremst sætu þeir fyrir lánveitingum, sem lægst launin hafa, þ.e.a.s. lægst launuðu verkamennirnir, og þá öðru fremur þeir, sem mesta ómegð hafa, að svo miklu leyti sem fjármagn það, sem fyrir hendi er, fullnægir ekki þörfum sjóðsins. Þetta sjónarmið kom einnig til álita innan húsnæðismálanefndarinnar, sem vann að undirbúningi þess húsnæðismálafrv., sem hér hefur verið til umræðu, og gerði hún nokkrar ábendingar í þessu sambandi til hæstv. ríkisstj. Það hefur þó ekki enn verið hnigið að því ráði að leggja fram frekari breytingar, og m.a. hefur það verið skoðun okkar í meiri hl. fjhn., að það mál þyrfti að ræðast betur í samráði við þá, sem framkvæmd þessara mála hafa haft með höndum, stjórn byggingarsjóðs verkamanna. Formaður hennar er nú og hefur verið um nokkurra mánaða skeið erlendis og ekki væntanlegur alveg á næstunni. Eins væri ástæða til að hafa þá nánara samráð í þessu sambandi við stjórnir byggingarfélaga verkamanna, a.m.k. stærstu byggingarfélaganna, eins og hér í Reykjavík og í nágrenni. Allt þetta hygg ég að gæti komið til álita og athugunar, þegar rætt verður um það af hálfu byggingarsjóðs verkamanna og þessara félagastjórna við þá væntanlegu húsnæðismálastjórn; sem gert er ráð fyrir að setja á laggirnar, hvað sjóðurinn geti orðið mikils fjármagns aðnjótandi úr hinu almenna veðlánakerfi, eins og gerð er grein fyrir í því frv. Að sjálfsögðu ætti það að fara saman, um leið og sjóðnum er aflað meira fjár, að reyna að hagnýta það sem bezt vegna þeirra, sem erfiðasta aðstöðu hafa, vegna þeirra sérstöku lánskjara, sem þessi sjóður býður upp á og eru verulega miklu lægri vextir en gert er ráð fyrir eftir hinu almenna veðlánakerfi og allverulega miklu lengri lánstími. Um þetta skal ég svo ekki hafa fleiri orð. Okkur í meiri hl. þótti rétt að láta þessi sjónarmið koma fram, en leggjum að öðru leyti til, að þetta frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Með frv. þessu er stefnt að því að koma á heildarskipulagi um starfsemi bókasafna í landinu. Bókasöfnum hefur að undanförnu verið veittur nokkur fjárhagslegur stuðningur, bæði með hluta af skemmtanaskatti, sem varið hefur verið til þess að styrkja lestrarfélög og hreppabókasöfn í sveitum, og enn fremur með nokkrum fjárveitingum í 15. gr. fjárl. til héraðsbókasafna. Sú starfsemi, sem lestrarfélögin hafa haft með höndum, hefur á undanförnum árum fylgt ákveðnum reglum, þar sem sett voru lög um þau efni á árinu 1937, að ég ætla, og þeim lögum hefur verið fylgt hátt á annan áratug. En þegar litið er til héraðsbókasafnanna, þá gegnir öðru máli, að um starfsemi þeirra og skipan hefur ekki verið heildarlöggjöf, og er nú stefnt að því með þessu frv. að setja slíka löggjöf. Íslenzka þjóðin hefur öldum saman verið bókhneigð, og arfleifð þjóðarinnar er að miklu leyti bundin við bóklega menningu. Það getur því ekki leikið á tveim tungum, að það sé rétt stefna að hlynna að starfsemi bókasafna í landinu og efla þau, og að því leyti stefnir frv. í rétta átt. En með þessu frv. er um nýtt skipulag að ræða, þar sem landinu er skipt í ákveðin bókasafnshverfi, og um einstök atriði málsins getur vitanlega orkað tvímælis, hvort rétt er að fylgja nákvæmlega ákvæðum frv. eða haga þeim nokkuð á annan veg. Fram kom í n. það sjónarmið, að einstök atriði í 2. gr. frv. um skiptingu landsins í bókasafnshverfi kynnu að orka tvímælis. Til dæmis kom sú skoðun fram hjá borgarstjóranum í Reykjavík, á meðan hann gat tekið þátt í störfum n., að Reykjavík væri svo stór kaupstaður, að það væri mikið álitamál, hvort það væri rétt að hafa Kjósarsýslu í sama bókasafnshverfi. Það getur líka verið álitamál, hvort Seyðisfjörður, Vopnafjörður og Skeggjastaðahreppur í Norður-Múlasýslu eiga alls kostar samleið í þessum efnum vegna þess, hve sú byggð er víðáttumikil og samgöngur þar á milli ekki svo góðar sem æskilegt væri, a.m.k. þegar litið er til samgangna á landi. Í annan stað eru með þessu frv. lagðar nýjar skyldur á hreppsfélögin, bæjarfélögin og sýslurnar um nokkru hærri fjárframlög til bókasafna en verið hefur. Sá munur er þó ekki mjög mikill, að því leyti sem tekur til lestrarfélaganna í sveitunum, en munurinn á útgjaldaaukningunni er mestur í kauptúnum og öðrum hreppum, þar sem héraðsbókasöfn eiga að vera staðsett. Í þriðja lagi má á það benda, að með þessu frv. er gert ráð fyrir breytingu á eignaryfirráðum safnanna, bæjarbóka- og héraðsbókasafnanna. Það mun vera svo nú, að bæjarbókasöfnin eru eign bæjarfélagsins, sem í hlut á, og lúta beint stjórn bæjarstjórnarinnar, en í 6. gr. þessa frv. er ákveðið, að hvert bæjar- og héraðsbókasafn skuli vera sjálfseignarstofnun undir yfirstjórn hlutaðeigandi bæjarstjórnar, en sérstök stjórn, sem kosin er fyrir safnið, skal þó sjá um málefni þess. Enn má á það benda, að þrátt fyrir þann stuðning, sem veittur hefur verið samkvæmt l. um lestrarfélög, hafa ekki öll hreppsfélög í landinu sett á stofn sveitarbókasöfn. Hreppsfélögunum hefur verið það í sjálfsvald sett, hvort þau hafa komið upp slíkum söfnum eða ekki. Þeim hefur verið veittur rétturinn til hins fjárhagslega stuðnings samkvæmt lögum, en á þeirra herðar hefur ekki verið lögð skylda til þess að setja á stofn slík söfn. Með þessu frv. er ætlazt til þess, að hverjum hreppi verði lögð skylda á herðar í þessu efni. Nú munu vera 29 hreppsfélög, sem þannig er ástatt um, að þau hafa ekki enn þá komið á fót sveitarbókasafni, en hljóta að gera það samkvæmt þeim l., sem á að setja samkvæmt þessu frv. Þessir hreppar eru dreifðir um landið, en í Árnessýslu munu þó vera 6 hreppar, sem þannig er ástatt um, og í Snæfellsnessýslu 5 hreppar. Út af þessum atriðum kom það sjónarmið fram í n., að ástæða væri til þess að senda þetta mál til umsagnar heim í bæjarfélögin og sýslurnar, áður en það yrði endanlega lögfest á Alþ., og virtist n., að hægt væri að koma því við án þess að valda tilfinnanlegum töfum um afgreiðslu málsins á þann hátt, að málið hefði verið sent til umsagnar nú í vor og sumar og síðan tekið upp í haust að þeim umsögnum fengnum og lögfest á þinginu í haust, og hefðu lögin getað öðlazt gildi um n.k. áramót, eins og ætlazt er til með þessu frv. Þó að þetta sjónarmið kæmi fram og væri nokkuð rætt í n., þá varð þó niðurstaðan sú, að n. ákvað að mæla með því, að frv. yrði samþykkt með breytingum til lagfæringar, sem prentaðar eru á þskj. 607. 21. tölul. í 2. gr. frv. hljóðar svo, þar sem rætt er um skiptingu landsins í bókasafnshverfi: „Fljótsdalshérað, Skriðdalur, Fljótsdalur og Jökuldalur.“ Þessi upptalning mun stafa af því, að þeir, sem frv. sömdu, hafa ekki verið nægilega kunnugír staðháttum og málvenju á Austurlandi, en það er talið af kunnugustu mönnum, að þessir hreppar, sem tilgreindir eru, teljist til Fljótsdalshéraðs, og þess vegna sé þeim orðum ofaukið að telja upp sérstaklega nokkurn hluta Fljótsdalshéraðs, og leggur n. til, að þessi orð verði niður felld. Í 5. gr. frv. er svo fyrir mælt, að bókavörðum skuli skylt, eftir því sem við verður komið, að senda fáorðar, skriflegar upplýsingar um fróðleiksatriði, þegar um þær er beðið í skynsamlegum tilgangi. Greinin ákveður ekki, eins og hún er orðuð, hver eigi að meta það í hvert sinn, hvort um skynsamlegan tilgang sé að ræða eða ekki. N. finnst sjálfsagt að kveða nánar á um þetta og leggur til, að við gr. bætist: „að dómi bókavarðar“. 8. gr. frv. mælir fyrir um það, hvernig stjórn bókasafns skuli skipuð og hve margir menn skuli eiga sæti í stjórn safnsins, en það kemur ekki fram í orðalagi gr., hverjir eigi að ákveða það, hvort stjórn safnsins er skipuð 3 mönnum eða 5. N. virðist skýrara að orða þetta eins og hún leggur til í 3. brtt. sinni. 9. gr. ákveður, hvaða aðilar velji bókavörð fyrir safnið. Það er stjórn bókasafns. En til þess þarf að leita samþykkis hlutaðeigandi bæjarstjórnar eða sýslunefndar og bókafulltrúa. N. leggur til, að orðin „og bókafulltrúa“ séu felld niður, en það sé eingöngu á valdi héraðsstjórnanna að velja bókaverði fyrir söfnin. Þar sem lestrarfélög starfa eða bókasöfn eru rekin á vegum annarra félagssamtaka, þá er það venja, að slík félagssamtök setja sér starfsreglur, þó að þau lög séu vitanlega ekki staðfest af forseta. Eitt meginatriði í þeim starfsreglum er að jafnaði það, að halda skuli aðalfund í hverju félagi og nánar kveðið á um helztu störf aðalfundar, m.a. það, að á hverjum aðalfundi skuli kjósa stjórn fyrir félagið, annaðhvort alla í einu eða einhverja stjórnarmenn í hvert sinn. N. virðist ástæðulaust að breyta þessu með lagaboði, en í frv. er gert ráð fyrir því, að slík félagssamtök kjósi stjórnarnefndarmenn til 4 ára í senn. N. leggur til, að lestrarfélögunum sé leyft að haga þeirri starfsemi á sama hátt og verið hefur, að kosning þessara manna fari fram á hverjum aðalfundi félags. 6. og 7. brtt. n. eru leiðréttingar, önnur um nýja kaflafyrirsögn, en hin um að breyta orði í ákvæðum til bráðabirgða. Frv. þetta var samið á síðastliðnu hausti og lagt fyrir þingið allsnemma í vetur, og var þá gert ráð fyrir því, að hægt yrði að kjósa stjórn bókasafna fyrir júnílok 1955. Nú hefur afgreiðsla þessa máls dregizt svo, að vafasamt er, að l. um þetta efni verði staðfest fyrr en í maímánuði, og er þá enginn tími til þess að senda lögin út um allt land og láta kjósa stjórnir bókasafna fyrir júnílok þessa árs. Nefndin leggur því til, að hér verði sú breyting á gerð, að í staðinn fyrir „júnílok“ komi: árslok.



Herra forseti. Frv. um almenningsbókasöfn, sem hér er til 2. umr., hefur verið athugað í menntmn. þessarar d., og hefur frsm. n. um málið nú skýrt frá því, hverjar breytingar n. leggur til að gerðar verði á frv., og get ég tekið undir hans mál í einu og öllu. En í nál. er það fram tekið, að einstakir nm. áskilja sér rétt til þess að flytja brtt. eða fylgja öðrum brtt., sem fram kunna að koma, og þennan rétt hef ég nú notað mér og flutt hér eina brtt. við málið. Ég skal taka það fram, að þótt málið sé í heild nokkurt framfaraspor, þá hefur mér frá öndverðu fundizt það orka tvímælis, hvort það sé rétt að hnýta aftan í málið þeim ákvæðum, að stofnað skuli til nýs embættis í sambandi við rekstur bókasafna í landinu, en frv. gerir ráð fyrir því, að svo verði gert, það verði skipaður sérstakur bókafulltrúi í skrifstofu fræðslumálastjóra og eigi það að vera fast embætti. Þegar menntmn. ræddi við ýmsa forráðamenn í menntamálum, t.d. fræðslumálastjóra, svo og formann þeirrar n., sem frv. þetta hefur samið, þá kom í ljós, að þeir litu báðir svo á, að í sambandi við framkvæmd þessa frv., ef að l. verður, mundi liggja fyrir starf á fræðslumálaskrifstofunni, sem yrði að fela einhverjum manni. Það yrði sem sagt að leggja fræðslumálaskrifstofunni til aukastarfsmann, meðan verið væri að koma þessari skipan málanna í framkvæmd. Hitt var þeirra beggja álit, að mjög vafasamt væri, að hér væri um fullt starf að ræða þegar frá liði. Ég hef þess vegna haft mikla tilhneigingu til þess að lita svo á, að þarna væri um óþarfa embættisstofnun að ræða. En að svo stöddu máli hef ég ekki viljað hafa á móti því, að greitt yrði fyrir því, að lögin gætu komizt í kring, með því að bókafulltrúi yrði skipaður til að byrja með, en tel eðlilegast, að það verði þá gert með sama hætti og íþróttafulltrúi er skipaður, þannig að hann verði aðeins ráðinn til ákveðins tímabils, til þriggja ára, og síðan að því tímabili liðnu verði athugað, hvort enn er þörf á að hafa fast embætti í sambandi við framkvæmd þessara laga, og menntmrn. geti á hverjum tíma metið það, hvort þörf er þessa embættismanns eða ekki. Þessi l. eru að sumu leyti hliðstæð því, sem gildir um íþróttamál, og væri í alla staði eðlilegt, að bókafulltrúi væri ráðinn á sama hátt og íþróttafulltrúi, enda var það álit ýmissa fleiri meðnm. minna, enda þótt ekki yrði af því, að n. flytti þessa brtt. sem heild. Ég skal taka fram, að ýmislegt fleira í frv. getur orkað tvímælis, hvort rétt er, eins og hv. frsm. n. gat um, og á ég þar einkum við skiptingu í bókasafnshéruð og svo um það, hvernig skipa skuli yfirstjórn bókasafna. En með því að ég hef ekki mikla þekkingu á staðháttum, þar sem slíks ágreinings kæmi frekast til með að gæta, hef ég ekki gert neinar brtt. um þau efni, en er að sjálfsögðu til með að athuga afstöðu til allra slíkra till., sem fram kynnu að koma frá staðkunnugum mönnum á hverjum stað, svo og um heildarskipun þessara mála. Brtt. mín, sem prentuð er á þskj. 628, felur í sér þá breytingu við bókafulltrúaembættið, að í það sé einungis ráðinn til þriggja ára í senn sérstakur bókafulltrúi, sem starfi í skrifstofu fræðslumálastjóra, svo og það, að ef til þess kæmi, að menntmrn. sæi ekki ástæðu til þess að ráða í þetta embætti, þá falli það hlutverk, sem í lögunum er ætlað bókafulltrúa, undir fræðslumálaskrifstofuna.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur nú fyrir til 2. umr., um almenningsbókasöfn, er um nauðsynlegt mál. Það er á margan hátt mjög til bóta í sambandi við það skipulag, sem ríkt hefur um starfsemi bókasafna. Mörg ákvæði frv. eru þess eðlis, að þau mundu heldur bæta um í þessum efnum og styrkja bókasöfnin til bókakaupa og starfsemi bókalána allverulega. Hins vegar er það, að ýmis ákvæði í frv. eru þess eðlis, að mér þykir ástæða til þess að gera hér nokkrar aths. um málið og beina um það fyrirspurnum til hv. n. og þeirra, sem kynnt hafa sér málið betur en ég kann nú að hafa gert. Það var svo sem við að búast, þegar semja á heildarlöggjöf um bókasöfn á öllu landinu og fella þetta saman í fast kerfi, að þá mundu koma í ljós ýmsir samræmingarerfiðleikar í þessum efnum, þar sem erfitt væri í rauninni að yfirstíga ýmsa erfiðleika, og mér sýnist, eins og málið liggur nú fyrir, komið frá Ed., að þá séu ýmsir örðugleikar enn í vegi og að það þurfi að reyna að yfirstíga þá, áður en þetta verður gert að lögum. Það er þá fyrsta atriðið, sem ég tek eftir í sambandi við þetta frv., að í rauninni er ekkert skýrt ákvæði um það til í frv., hvernig skuli farið með eignarrétt á þeim bókasöfnum, sem nú eru fyrir í landinu. Dæmi um þetta skal ég taka til frekari skýringar þaðan, sem ég er kunnugastur, en ætti að vera auðvelt fyrir menn að átta sig á eigi að síður, að í mínu byggðarlagi er búið að byggja upp bókasafn með margra ára starfsemi. Ég get trúað því, að bókasafnið sé nú talið að verðmætum í kringum 100 þús. kr. Nú er ákveðið í þessu frv., að tveir nálægir hreppar við Neskaupstað skuli verða saman um héraðsbókasafn með bókasafninu í Neskaupstað, þeir skuli greiða árlegt gjald, miðað við sína íbúa, til þessa komandi bókasafns og þeir skuli síðan hafa nokkra samstjórn á bókasafninu. Nú vaknar eðlilega sú spurning, hvernig á að fara með þessa eign, sem Neskaupstaður á alveg tvímælalaust, og hvernig á að fara með þessa eign, sem þarna kann að verða fyrir í bókasafnsformi eftir 5 eða 10 ár. Það er ekki hægt að setja löggjöf um það svona skyndilega - og það án þess að hafa nokkur samráð við viðkomandi aðila - að taka algerlega eignir þeirra, sem byggðar hafa verið upp á þennan hátt, og slengja þeim saman við aðra, kannske talsvert óviðkomandi aðila, án þess að gera fulla grein fyrir því, hvernig með eignahlutföll í þessum efnum skuli farið. Það er líka alveg augljóst á frv., að það er ekki aðeins þannig í þessu eina tilfeili, sem við kemur Neskaupstað og nálægum sveitum. Hér er talað um, að saman í bókasafnshverfi skuli vera Reykjavík og Kjósarsýsla. Reykjavík á bókasafn. Ég veit ekki, hvort hrepparnir í Kjósarsýslu allir eiga bókasöfn og hvort þá er ætlazt til þess að slengja þessu að verulegu leyti saman og hvaða eignahlutföll skuli síðan ríkja á milli þessara aðila. Svipað er ástatt með Hafnarfjörð. Með Hafnarfirði verða saman í bókasafnshverfi Garðahreppur og Bessastaðahreppur í Gullbringusýslu. Með Keflavík eru líka fleiri hreppar, og eins er það með Akranes og á fleiri stöðum. Enn fremur er það, að af þessu leiðir svo líka hitt, að það eru afar óljós ákvæði í frv. um það, hvernig skuli farið raunverulega með stjórn á þessum sameiginlegu eignum, sem síðan koma til með að verða. Það er að vísu sagt, t.d. viðvíkjandi bókasafnshverfinu í Neskaupstað, að yfirstjórn þessa bókasafns skuli vera í höndum „bæjarstjórnar og/eða sýslunefndar“. Mundi það þá þýða, - um það vildi ég beina fyrirspurn minni til hv. n., sem með þetta mál hefur haft að gera, - t.d. í tilfeilinu í sambandi við Neskaupstað, að það væri sýslunefndin í Suður-Múlasýslu, sem ætti að kjósa í bókasafnsstjórn ásamt bæjarstjórninni í Neskaupstað, vegna þess að tveir hreppar úr Suður-Múlasýslu, Mjóafjarðarhreppur og Norðfjarðarhreppur, eiga þarna að leggjast saman um bókasafn með Neskaupstað? Mér fyndist, að það væri miklu eðlilegra, að þessir tveir hreppar út af fyrir sig, Mjóifjörður og Norðfjörður í þessu tilfelli, ættu sína hlutdeild beint að því að kjósa í bókasafnsstjórnina með bæjarstjórninni í Neskaupstað, vegna þess að sýslunefndin í Suður-Múlasýslu á samkvæmt frv. að taka þátt að sínu leyti í kosningu bókasafnsnefndar annars staðar í sýslunni. Aðalbókasafnið fyrir Suður-Múlasýslu mundi samkvæmt frv. verða staðsett á Eskifirði, og mestur hluti af Suður-Múlasýslu mundi lúta undir það héraðsbókasafn. Þessi ákvæði í frv. eru mjög óljós og þannig, að ég er afar hræddur um, að það yrði strax togstreita um það, hvernig skilja bæri þessi ákvæði, auk þess sem þau hljóta vegna eignarréttarins á þessum söfnum að verða nokkuð viðkvæm í hverju tilfelli um sig. Þá hef ég veitt því athygli, að í þessu frv., sem gerir ráð fyrir því að byggja upp bókasafnskost manna í landinu, skipuleggja þetta og auka mjög fjárframlög í þessu skyni, er þó ekki gert ráð fyrir því, að ríkið leggi neitt fé fram til þess að byggja yfir bókasöfn, engan byggingarstyrk eða neina aðra fyrirgreiðslu í sambandi við byggingar. Þetta voru mér nokkur vonbrigði og það með sérstöku tilliti til þess, að Alþ. hefur áður gengið nokkuð til móts við byggingu bókasafna á hinum ýmsu stöðum. Ég hygg meira að segja, að á seinustu fjárl., sem voru afgr., hafi verið gert ráð fyrir nokkrum byggingarstyrk til bókasafnsbyggingar í Hafnarfirði, en áður hafa smástyrkir verið veittir sem byggingarframlög til bókasafna. Þetta væri líka í fullu samræmi við það, sem er frá hálfu ríkisins í alveg hliðstæðum málum, þar sem er verið að byggja skóla, íþróttamannvirki og annað, sem virðist vera skipulagt nokkuð svipað og hér er gert ráð fyrir með bókasöfnin. Þetta vantar með öllu í frv. Um leið og þær skyldur eru lagðar á sveitarfélögin og bæjarfélögin að reka jafnumfangsmikla bókasafnsstarfsemi og gert er ráð fyrir í frv. með lesstofum viðast hvar, þar sem héraðsbókasöfn eru, þá er alveg gefið mál, að það þarf að byggja yfir söfnin, það þarf að veita þeim miklu betra húsnæði en þau búa almennt við núna, og það væri því ákaflega eðlilegt, að ríkið legði fram ákveðinn hundraðshluta af byggingarkostnaði bókasafna. Þá er svo hitt atriðið, sem snýr að þessari samræmingu, sem hér er verið að taka upp, þar sem ákveðin umdæmi eru sett saman í héraðsbókasafnshverfi eða bæjarbókasafnshverfi. Mér sýnist, miðað við þær aðstæður, þar sem ég er kunnugastur, að á frv. séu mjög verulegir gallar í þessum efnum og það sé afar hæpið, að frv. fái staðizt í framkvæmd í þeim búningi, sem það er. Ég vil þá enn taka dæmi úr minni sýslu. Samkv. frv. er gert ráð fyrir því að byggja upp aðalbókasafn fyrir Suður-Múlasýslu á Eskifirði. Hins vegar er svo vitanlega gert ráð fyrir því, að það verði sérstök sveitarbókasöfn í öllum hreppum sýslunnar; t.d. syðst í Suður-Múlasýslu, suður í Geithellnahreppi og suður á Djúpavogi, verða starfandi sérstök sveitarbókasöfn. Þar eiga sveitarfélögin að leggja fram 5 kr. á hvern íbúa sinn sem fast framlag til bókasafnanna og eiga að fá aftur á móti frá ríkissjóði 5 kr. á hvern íbúa, en auk þess eiga svo þessi sveitarfélög að leggja fram 3 kr. á hvern íbúa í framlag til sýslubókasafnsins, sem verður staðsett á Eskifirði, og ríkið á aftur að leggja fram á móti kr. 2.50 á hvern íbúa þessara hreppa sem framlag til sýslubókasafnsins á Eskifirði. Bókasafn það, sem staðsett verður á Eskifirði, kemur því til með að fá kr. 5.50 fyrir hvern íbúa í Geithellnahreppi og á Djúpavogi og frá öðrum hreppum sunnan til í Suður-Múlasýslu. Nú er svo háttað málum í þessari sýslu um samgöngur frá suðurhluta sýslunnar til Eskifjarðar, að það er sízt betra samgöngukerfl t.d. . á milli Djúpavogs og Eskifjarðar heldur en á milli Djúpavogs og Reykjavíkur; ferðirnar eru ekki fleiri. Það eru ekki einu sinni bílasamgöngur yfir sumarið, og það er nokkurn veginn útilokað, að þeir suður á Djúpavogi eða suður í Geithellnahreppi geti út af fyrir sig notað bókasafn það, sem byggt verður upp á Eskifirði. Fyrst stefna á að því að byggja upp bókasafn í þeirra hreppi eða þeirra hreppum þar suður frá, þá virðist vera miklu eðlilegra, að allt þetta framlag gangi til þeirra og það sé ekki verið að setja þá með í bókasafnshverfi, þar sem þeir eiga nærri að segja engan aðgang að. Ég held, að ef á að fara inn á þá braut að byggja upp í tilteknu umdæmi aðalbókasafn, sem fær allmiklu meiri fjárframlög en sveitarbókasöfnin, og er ráðgert að hafa þetta aðalbókasafn miklu víðtækara og meira, þá verði þetta aðalbókasafn að liggja þannig við samgöngum, að það nái auðveldlega til alls þess svæðis, sem á að taka þátt í greiðslum til þessa aðalbókasafns, og það eigi ekki að leggja greiðsluskyldu á herðar öðrum en þeim í námunda við þetta aðalbókasafn, sem þangað ná sæmilega greiðlega eftir eðlilegum samgönguleiðum. En eins og frv. er upp byggt, þá er það verulega fjarri lagi. Ég á líka ákaflega bágt með að trúa því, að það geti verið til frambúðar eða þótt þægilegt, að þeir í Skeggjastaðahreppi á Langanesi sækí aðalbókasafn suður á Seyðisfjörð. Ég held, að þeir hljóti að leggja til, að það sé miklu sæmra, að þeir fái sjálfir til þess að byggja upp sitt sveitarbókasafn allt það fé, sem þeir annars eiga að leggja á sig og ríkissjóður ætlar að greiða á móti þeirra eigin framlagi, en ekki að það verði af þeim tekið og sett í uppbyggingu bókasafns á þeim stað, sem þeir eiga mjög óhægt um samgöngur við. Svona er þessu ábyggilega varið víða um landið, að fyrst á að leggja fram verulega orku í það að byggja upp sjálfstæð bókasöfn í sveitum og í kauptúnum, þá held ég, að það ætti ekki að láta þær sveitir eða þau kauptún taka þátt í uppbyggingu þessara aðalbókasafna, nema hægt sé að sýna það með sanni, að þessi kauptún eða þessar sveitir eigi sæmilega greiða aðgöngu að aðalbókasöfnunum. Það hefur komið í ljós hér í umr. um þetta frv., að það hefur ekki verið leitað eftir samráðum við sveitarstjórnir landsins. Þau bæjarfélög, sem nú eiga allt í einu að slengja saman bókasöfnum sínum við ákveðin sveitarfélög og taka upp sameiginlegan bókasafnsrekstur og hafa að verulegu leyti sameiginleg fjármál, hafa ekki verið um þetta spurð, álits þeirra hefur ekki verið leitað. Þetta er verulegur galli. Þó að ég sé að öðru leyti með þessu máli, því að mér sýnist, að hér sé verið að fjalla um nauðsynjaefni, og hér er beinlínis komið inn á að skipuleggja þessa starfsemi betur en áður hefur verið, og hér er einnig lagt til að verja talsvert meira fé af hálfu hins opinbera til þess að efla bókasafnastarfsemina í landinu en hingað til hefur verið, og að því leyti til er ég með þessu máli og vildi ógjarnan þurfa að tefja málið í sjálfu sér, þá teldi ég þó miklu eðlilegra og betra að leita umsagnar sveitarfélaganna um fyrirkomulag í þessu efni, sérstaklega ef hægt er að koma því við án þess, að bein framkvæmd málsins þurfi að taka á sig nokkurn frest þess vegna. Ég held, að það sé nú alveg einsýnt mál, að það verði í allra fyrsta lagi á næsta ári, sem þessi lög geta raunverulega komið til framkvæmda. Því fyndist mér, að það kæmi mjög vel til mála eftir svona almennar góðar undirtektir hér á hv. Alþ. undir þetta mál að vísa frv. og fram komnum till. til sveitarfélaganna til umsagnar og ganga síðan út frá því að lögfesta þetta næsta baust. Ég held, að þá mætti komast fram hjá ýmsum þeim örðugleikum, sem annars yrðu ábyggilega ásteytingsefni, ef það ætti að lögfesta frv. að öllu leyti í þeim búningi, sem það er í nú. Ég vildi t.d. skjóta því til hv. n., hvort hún gæti athugað það núna fyrir 3. umr., hvort e.t.v. væru möguleikar á því að koma fyrir í frv. ákvæði um það, að þau bæjarfélög, sem óska eftir því að vera ein sér um bókasöfn eða bókasafnsrekstur, hefðu til þessa rétt, að það væri sett inn ákvæði í frv., sem áskildi þeim kaupstöðum landsins, sem hingað til hafa rekið sjálfstæðan bókasafnsrekstur, heimild til þess að vera ein sér um sín bókasöfn áfram, ef þau óskuðu beinlínis eftir því, eins líka, hvort það væri e.t.v. fært að setja inn svipað ákvæði í sambandi við sveitarfélögin, að þau hefðu líka rétt til þess að velja um það, hvort þau vilja vera með í þessu eða hinu aðalbókasafnshverfinu. Þó hefði ég talið hitt bezt, ef samkomulag hefði getað orðið um það, að málinu hefði beinlínis verið frestað til næsta hausts og í millitíðinni hefði málið verið sent til umsagnar sveitarfélaganna. Ég vil svo að lokum segja það, að þau ákvæði, sem er að finna í 8. gr. frv. og eins í 6. gr. frv., sem varða stjórn bókasafnanna, eru svo óákveðin, að það er í rauninni alveg óviðunandi á allan hátt að samþykkja þau eins og þau eru. Ég er anzi hræddur um það t.d. með Reykjavík, svo að ég taki það dæmi, en það dæmi er nokkuð stórt í þessum efnum, að þeim meiri hluta í bæjarstjórn Reykjavíkur, sem nú fer með völd í Reykjavík, þætti nokkuð hart að farið í sambandi við alla bókasafnseign þeirra hér. En vegna ákvæðisins í frv. um það, að Kjósarsýsla skuli vera saman með Reykjavík í bókasafnshverfi, og siðan á Kjósarsýsla að eiga sína hlutdeild í yfirstjórn bókasafnsins hér í Reykjavík, m.ö.o., að bæjarstjórnin hér á að kjósa ákveðna fulltrúa, Kjósarsýsla ákveðna, gæti hæglega farið svo, að bæjarstjórnarmeirihlutinn í Reykjavík hætti að hafa yfirráð yfir sínu bókasafni, gæti komizt beinlínis í minni hluta í sambandi við stjórn á sínu stóra og mikla bókasafni. Ósköp svipað stendur á í mínu byggðarlagi. Ég segi ekki, að þetta yrði, en það er fullkominn möguleiki, að vegna þess að í mínu byggðarlagi yrðum við þeirrar náðar aðnjótandi að geta fengið styrk út á örlitla sveitahreppa í kringum okkur, sem mundu samkv. frv. styrkja bókasafnsreksturinn hjá okkur um rösklega 1000 kr. á ári, þá gæti farið svo, að sá meiri hluti, sem er í bæjarstjórn í Neskaupstað, hætti að ráða yfir öllu sínu bókasafni. Ég held, að þessi ákvæði um samstjórn aðila, sem hafa ekki einu sinni verið kvaddir til í þessum efnum, en fara að eiga saman eignir eins og bókasöfn, séu svo óljós um það, hvernig skuli fara með samstjórn þeirra og sameign á þessum stofnunum, að það sé ekki hægt að lögfesta þau eins og þau eru í frv. Ég vildi nú beina þessum orðum til hv. n., hvort hún treysti sér ekki að beita sér fyrir því, án þess að það þyrfti að raska því höfuðefni, að meginefni þessa frv. nái fram að ganga a.m.k. á þessu ári, að taka tillit til þeirra aths., sem ég hef hér gert.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) Hv. 11. landsk. (LJós) lét falla nokkrar aths. út frá þessu frv. og bar fram í því sambandi fyrirspurnir til menntmn. um einstök atriði málsins. Það virðist vera alveg skýrt samkv. frv., að ætlazt er til þess, að þau bæjarbókasöfn, sem nú starfa, verði hér eftir sjálfseignarstofnanir og að þau bókasöfn, sem bæjarfélögin eiga nú og reka, verði stofninn eða fyrsta framlagið til þessara sérstöku bókasafnsstofnana. En jafnframt er reynt með ýmsum ákvæðum frv. og að mínum dómi allvel fyrir því séð að búa svo um hnúta, að bókasöfnin verði til afnota íbúum kaupstaðanna, sem að þeim standa, og þess vegna má segja, að í þessu efni sé ekki mikil hætta á ferðum. Þetta er tryggt með ákvæðum frv. um yfirstjórn safnanna, en stjórn hvers bókasafns á að vera skipuð 3 eða 5 mönnum, og er hún kosin af bæjarstjórn eða hreppsnefnd, þar sem safnið er staðsett, og sýslunefnd. Þar sem kaupstaður og sýsla standa saman að bókasafni, eins og hv. 11. landsk. gat um að stefnt væri að í hans byggðarlagi, á Norðfirði, þá virðist skipun málsins eiga að vera sú alveg ótvírætt samkvæmt frv., að bæjarstjórnin í Neskaupstað og sýslunefndin í Suður-Múlasýslu kjósi í sameiningu yfirstjórn safnsins. En þar sem svo hagar til, að að héraðsbókasafni stendur bæði kaupstaður og eitt eða fleiri sýslufélög eða hluti sýslufélags, skal fara um fjölda stjórnarnefndarmanna frá hverjum aðila um sig eftir reglum, sem settar verða af menntmrn. Það er rétt, að í þessu frv. eru engin ákvæði um styrk vegna byggingar bókasafnshúsa. Slík ákvæði hafa ekki heldur verið í lögum um lestrarfélög. En það hefur komið undir úrskurð Alþ. hverju sinni í sambandi við afgreiðslu fjárl., hvort slíkur styrkur er veittur eða ekki, og yrði það vitanlega á sama hátt eftirleiðis, en ekki lögbundið eða ákveðið með þessum l., hvort slíkur styrkur skyldi veittur eða hve hátt hlutfall af byggingarkostnaði. Mér virtist það koma fram í ræðu hv. 11. landsk., að hann teldi vafasamt, að rétt væri að stefna að því, að allir hreppar þyrftu að leggja fram skerf til héraðsbókasafna, t.d. mundu syðstu hreppar Suður-Múlasýslu hafa lítil not af safni, sem staðsett væri á Eskifirði. Út af þessu vil ég benda á það, að eðlilegast er að skilja ákvæði frv. um þetta efni svo, að þær 3 kr., sem leggja á fram til héraðsbókasafna af íbúum sýslnanna, séu lagðar fram úr sýslusjóðunum, og í annan stað vil ég benda á það, að ætlazt er til, að nokkur verkaskipting geti verið á milli héraðsbókasafna og sveitarbókasafna, þannig að héraðsbókasöfnin verði stærri og hafi ýmis rit til útlána, sem ekki er hægt að ætlast til að hvert hreppsbókasafn geti aflað sér. Það gæti verið mikilvægt fyrir þá menn, sem vilja leggja stund á einhver fræðistörf, að eiga aðgang að héraðsbókasafni til þess að fá þar bókakost, sem ekki væri völ á heima í þeirra hreppum. Enn fremur er gert ráð fyrir því, að héraðsbókasafni sé heimilt að setja á stofn bókasafnsútibú, og kemur það vitanlega einkum til framkvæmda þar, sem langt er milli hreppa, og gæti það leyst að nokkru þau vandkvæði, sem væru á því, að allir, sem að héraðsbókasafni stæðu, ættu auðvelt með að nota það, þar sem það er staðsett. En með því að hafa bókasafnsútibú og jafnvel að skipta eitthvað um hækur milli aðalbókasafnsins og útibúsins er fengin nokkur trygging fyrir því, að auðveldara sé en ella að veita mönnum aðgang að bókasafninu í heild. Ég gat þess í framsöguræðu minni, að það sjónarmið hefði komið fram í menntmn., að ýmis ákvæði frv. væru þess eðlis, að eðlilegt hefði verið að leita um þau umsagnar sýslunefnda og bæjarstjórna, en n. hefur verið skýrt frá því, að ríkisstj. og einkum sá hæstv. ráðh., sem að þessu máli stendur, leggi nokkra áherzlu á, að málið verði afgr. nú á þessu þingi, og m.a. með tilliti til þess varð sú niðurstaða í n. að leggja til, að frv. yrði afgr. með þeim smávægilegu breytingum, sem ég lýsti. Ég geri því ekki ráð fyrir, að n. sem slík muni breyta afstöðu sinni til málsins í þessu efni.



Herra forseti. Ég vildi aðeins víkja hér að tveim brtt., sem fluttar eru á þskj. 632 af meiri hl. fjhn. Ég er nú ekki viss um, að það sé neinn ágreiningur innan nefndarinnar um þessar till. Sumt af því var orðað í n., og kann að vera, að aðrir nefndarmenn séu því samþykkir. En aðalatriðið er, að það er bætt inn tveim atriðum í 2. gr. Nokkru nánar skal tiltekið um verkefni húsnæðismálastjórnarinnar samkv. a-lið brtt.: Áð láta fara fram rannsókn og samanburð á byggingarkostnaði húsa víðs vegar á landinu í því skyni að finna, hverjir byggja hús með minnstum kostnaði og hvað veldur þeim mun, sem er á byggingarkostnaðinum. Í sjálfu sér er ekki tæmandi upptalning í gr., hvert verkefni húsnæðismálastjórnar á að vera, en það er þó veigamikið atriði, sem hér er sérstaklega bent á, og það hefur oft komið fram bæði hér í þingsölum og annars staðar, að það er ótrúlega mikill mismunur á byggingarkostnaðinum víðs vegar á landinu, svo að það er full þörf á því, að af einhverjum aðila og þá í þessu tilfelli húsnæðismálastjórninni sé hafizt handa um rannsóknir í þessu sambandi, ef það mætti leiða til þess, að meiri samræming gæti orðið í þessum málum, sem stuðlaði að því, að byggingarkostnaðurinn færðist niður þar, sem hann hefur verið mestur. Till. undir b-lið er, að ég hygg, að vísu dálítið í öðru formi, að efni til orðuð í till. minni hl. n., þ.e.a.s., að það komi sérstaklega sem verkefni húsnæðismálastjórnar að hafa samráð við Iðnaðarmálastofnun Íslands ásamt öðrum aðilum, sem gert er ráð fyrir að húsnæðismálastjórn hafi samvinnu við. Iðnaðarmálastofnun Íslands er að vísu ung stofnun og nokkuð laust í böndunum enn þá um starfssvið hennar og starfsgrundvöll, en það standa vonir til, að þessi stofnun eflist í framtiðinni, og einmitt á hún að geta sinnt mjög veigamiklu verkefni á sviði tæknirannsókna í byggingariðnaðinum og þar á meðal á samhæfingu byggingarefna. Hygg ég, að Iðnaðarmálastofnunin muni hafa aðstöðu til þess að hafa mjög veigamikið samstarf við aðrar svipaðar stofnanir í öðrum löndum, sem samvinna er með á þessu sviði, og ef slík stofnun á þess kost að hafa samvinnu við aðrar svipaðar stofnanir nágrannalanda okkar og ýmissa annarra, Ameríkuríkja einnig, þá þykir mér með ólíkindum, ef það getur ekki leitt til einhvers góðs til þess að færa niður byggingarkostnaðinn í einni eða annarri mynd. Undir öllum kringumstæðum sýnist eðlilegt, að þessi stofnun sé sérstaklega tilgreind sem aðili, sem húsnæðismálastjórninni beri sérstaklega að snúa sér til til þess að fá upplýsingar varðandi þessi mál.



Herra forseti. Afgreiðsla þessa stórmáls við 2. umr. hér í hv. deild hlýtur að hafa valdið öllum þeim, sem nú búa við húsnæðisböl, sárum vonbrigðum. Samkvæmt þeim fyrirheitum, sem gefin hafa verið á undanförnum mánuðum um áhuga núverandi stjórnarflokka á því að bæta kjör þeirra, sem eiga við húsnæðisvandræði að stríða og hafa verið eða ætla að ráðast í þá framkvæmd að koma þaki upp yfir höfuð sér, hlaut það frv., sem ríkisstj. lagði fram fyrir nokkrum víkum, að valda miklum vonbrigðum. Við hv. 9. landsk. þm. (KGuðj), sem skipum minni hl. í hv. fjhn., gerðum tilraun til þess við 2. umr. málsins að bæta frv. þetta á marga lund. Við bárum fram ýmsar till., allar þó hóflegar og sanngjarnar og þann veg rökstuddar, að þær hlutu að teljast auðveldlega framkvæmanlegar. En allt kom fyrir ekki. Liðsmenn stjórnarfl. hér í hv. deild felldu till. þessar allar og samhljóða. Þó var fram á það sýnt í umr. um málið, hversu mjög skortir á það, að þetta frv. leysi vanda þeirra fjölmörgu, þeirra hundraða, þeirra þúsunda, sem nú stynja undan hinu geigvænlega húsnæðisböli. Það var sýnt fram á, að lánsféð, sem ætlað er að veita samkv. þessu frv., hrekkur engan veginn til þess að sinna þörfum hinna væntanlegu húsbyggjenda. Það var enn fremur sýnt fram á, að jafnvel þeir, sem náðarinnar eiga að njóta samkv. þessu frv., mundu verða að sæta slíkum afarkostum að því er snertir vaxtakjör og lánstíma, að mánaðarafgjald af meðalíbúð mundi verða tæpar 1900 kr. Það var enn fremur sýnt fram á, að það væri í raun og veru síðlaus regla, sem ákveðið væri nú að taka endanlega upp að því er snertir lánveitingar til íbúðarhúsabygginga, að fulltrúar stjórnmálaflokka ættu að hafa úthlutun lánsfjárins með höndum, eins og hér er gert ráð fyrir, en beinlínis komið í veg fyrir, að þeir aðilar, sem hér hafa sérstaka sérþekkingu til brunns að bera, þ.e. bankarnir, hafi þar nokkur afskipti af. Þetta vildum við reyna við 2. umr. að fá lagfært, en án árangurs. Nú við þessa umr. viljum við enn gera nokkra tilraun til þess að fá endurbætur á frv. og höfum leyft okkur ásamt hv. 8. þm. Reykv. (GilsG) að flytja brtt. á þskj. 638. Enn fremur leggja sömu flm. fram skriflega brtt., sem ég einnig mun gera nokkra grein fyrir. Sú till. hefur verið afhent til prentunar og liggur vonandi fyrir prentuð, áður en atkvgr. fer fram. Skal ég nú í örfáum orðum gera grein fyrir þessum brtt. Við hv. 9. landsk. þm. tókum fram í nál. okkar, að við teldum þau vaxtakjör, sem gert er ráð fyrir í frv., vera óhæfilega óhagstæð. En eins og ég gat um áðan, hafa þau það væntanlega í för með sér, að mánaðarleiga í meðalíbúð, 350 m3 íbúð, verði milli 1850 og 1900 kr. Mánaðarleiga í ódýrustu íbúð, sem hugsanlegt er að hægt verði að koma upp, yrði með sama hætti milli 1400 og 1500 kr. Er alveg augljóst mál, að slík húsaleiga er ekki við alþýðuhæfi, og þarf að gera ráðstafanir til þess, að almenningur þurfi ekki að stynja undir svo geigvænlegu húsaleiguokri. Það var til þess vitnað við 2. umr. málsins, að til væri stofnun, byggingarsjóður verkamanna, sem einmitt hefði það hlutverk að sjá efnalitlu fólki fyrir húsnæði við viðunandi kjörum. Sú stofnun hefur verið máttlaus undanfarin ár sökum fjárskorts, hún hefur ekki getað sinnt hlutverki sínu sem skyldi, vegna þess að fjármagnsmarkaðurinn hefur verið henni lokaður og ríkisvaldið hefur ekki reynzt nægilega viðsýnt og frjálslynt til þess að útvega þeirri stofnun hæfilegt starfsfé. Við gerðum tilraun til þess með till. við 2. umr. málsins að tryggja þeirri stofnun nokkuð aukið starfsfé, 12 millj. kr. á ári af því fé, sem er gert ráð fyrir að muni aflað í þessu skyni á næstu árum, og var það jöfn upphæð og kom í ljós að búið var að tryggja byggingarsjóði sveitanna. En allt kom fyrir ekki, sú till. var felld. Eftir 2. umr. stendur byggingarsjóður verkamanna því engu betur að vígi en hann hefur staðið undanfarið til þess að sinna þörfum hinna lágt launuðu í þjóðfélaginu. Þegar þannig er ástatt, teljum við sjálfsagt að gera till. til breytinga á vaxtaákvæðum frv. og færa þau nokkuð til lækkunar, þannig að sú húsaleiga, sem gera má ráð fyrir að þeir verði að borga, sem lán fá samkv. lögunum, verði ekki jafnofsalega há og hún mundi verða að öðrum kosti. Höfum við því lagt til á þskj. 638, að vextir af lánunum verði færðir úr 7% í 6%. Teljum við 6% vextina vera það hæsta, sem hægt er að ætlast til að almenningur greiði af slíkum lánum. Þá leggjum við enn fremur til í till. á sama þskj., að aftan við 7. gr. frv., þar sem svo er kveðið á, að heimilt sé að lána byggingarsjóði og byggingarsjóði verkamanna af fé því, sem veðdeild Landsbankans fær til útlána, verði því bætt, að lán til beggja sjóðanna skuli vera jafnhá. Ég sé ekki, hvernig hægt ætti að vera að forsvara það að lána byggingarsjóði sveitanna hærri upphæð af þessu fé en byggingarsjóði verkamanna. Það hefur verið margtekið fram, að svo virðist sem stjórnarflokkarnir hafi þegar samið um það sín á milli, að byggingarsjóður sveitanna skuli fá 12 millj. kr. af því fé, sem hér er um að ræða. Látum nú vera, að stjórnarflokkarnir vilji ekki binda þessa upphæð fastmælum í sjálfum lögunum, að þeir vilji hafa eitthvað frjálsari hendur um upphæð fjárins og þeir hafi fellt till. okkar hv. 9. landsk. þm. af þessum sökum. En hitt sé ég ekki, hvernig þeim gæti verið stætt á því að neita byggingarsjóði verkamanna um jafnmikið fé og byggingarsjóður sveitanna fengi. En ef þessi till. okkar yrði samþ., ætti það að vera tryggt. Hér er að ýmsu leyti um hliðstæðar stofnanir að ræða. Byggingarsjóður verkamanna tekur að vísu til miklu fleira fólks en byggingarsjóður sveitanna. Á hinn bóginn má segja, að starfsemi byggingarsjóðs verkamanna sé ekki miðuð við nema nokkurn hluta kaupstaðabúa, þ.e.a.s. þá, sem eru undir því tekjumarki, sem nefnt er í lögunum, en byggingarsjóði sveitanna er ætlað að liðsinna öllum, sem í sveitum búa. Látum þetta tvennt jafnast hvort á móti öðru. Er þá eðlilegt, að báðir sjóðirnir fái sömu upphæð, þ.e.a.s., að hið háa Alþingi geri ekki upp á milli þeirra. Till. þessi er svo sanngjörn og í raun og veru svo sjálfsögð, að ég trúi ekki öðru en að hún finni náð fyrir augum hv. deildarmanna. Þá flytjum við sömu fim., hv. 9. landsk. og hv. 8. þm. Reykv., nokkrar skriflegar brtt. Kjarni þeirra er þetta: Fyrir tveimur dögum var frá því skýrt í ríkisútvarpinu, að Iðnaðarmálastofnun Íslands hefði ákveðið að gera á næstunni áætlun um byggingarframkvæmdir á Íslandi í næstu 12 mánuði, og hefði Iðnaðarmálastofnun Íslands þegar ráðið sér erlendan sérfræðing til aðstoðar við samningu þessarar byggingaráætlunar. Enn fremur var í þessari útvarpsfrétt, sem ég held að hafi komið í flestum eða öllum blöðum, frá því greint, að fyrirhugað væri ferðalag nokkurra sérfræðinga til nágrannalanda til þess að kynna sér skipun byggingarmála hjá þessum þjóðum, ef reynsla þeirra mætti gera okkur kleifara en ella að gera ráðstafanir til þess að lækka byggingarkostnað hér á landi. Það, sem strax vakti athygli mína, þegar ég heyrði þessa útvarpsfrétt og las hana nánar í blöðum, var, að hér er um að ræða alveg sama verkefnið og húsnæðismálastjórninni er ætlað í þessu frv. Hér er um að ræða annað aðalverkefni húsnæðismálastjórnarinnar. En hitt er, sem kunnugt er, það, að hún á að úthluta lánunum, sem veitt verða samkvæmt lögunum. Nú er það næsta furðulegt, að samtímis því sem hæstv. ríkisstjórn leggur fyrir Alþingi frv. um nýja stofnun, húsnæðismálastjórn, og ætlar henni að koma á fót og hafa yfirumsjón með leiðbeiningastarfsemi fyrir húsbyggjendur í því skyni að lækka byggingarkostnað og að gangast fyrir tæknirannsóknum og kynningu nýjunga í byggingariðnaði o.s.frv., þá skuli nýstofnuð ríkisstofnun, Iðnaðarmálastofnun Íslands, tilkynna almenningi, að hún hafi þegar ákveðið að taka þetta hlutverk að sér. Það hlýtur að koma öllum almenningi spánskt fyrir sjónir, að svona skuli vinstri hönd ríkisvaldsins ekki hafa hugmynd um það, hvað sú hægri er að hafast að. Hér virðist ekki vera nema um tvennt að ræða, annaðhvort að Iðnaðarmálastofnunin verði látin hætta við sína fyrirhuguðu framkvæmd, ef húsnæðismálastjórninni verður komið á fót samkvæmt þessu frv., eða þá að frv. verði breytt, hætt við að koma húsnæðismálastjórninni á fót og Iðnaðarmálastofnunin látin annast þessa framkvæmd. Hitt er augljós fjarstæða, að samtímis því sem Iðnaðarmálastofnunin væri að vinna að þessu, þá væri komið upp annarri ríkisstofnun til þess að framkvæma nákvæmlega sama verk. Annaðhvort þarf því að gera. Við þremenningarnir teljum skynsamlegra að láta Iðnaðarmálastofnunina halda áfram við þetta verk, láta hana sinna því, en hætta við að koma á fót þessu nýja skrifstofubákni, húsnæðismálastjórninni. Till. okkar miðar að því, að horfið skuli frá því að koma á fót húsnæðismálastjórninni, en Iðnaðarmálastofnuninni skuli falið að hafa þau verkefni með höndum, sem lögin að öðru leyti fjalla um á þessu sviði, enda hefur hún þegar lýst því yfir, að hún ætli að gera þetta hvort sem er. Við treystum hinum ungu forráðamönnum Iðnaðarmálastofnunarinnar vel til þess að hafa þessar rannsóknir með höndum með aðstoð þeirra sérfræðinga, sem þeir sumpart hafa ráðið sér og sumpart munu ætla að ráða sér á þessu sviði. Þá vaknar spurningin um það, hverjir eigi að annast lánveitingarnar samkv. frv. Eins og ég tók fram við 2. umr., þá tel ég það einn megingalla þessa frv., að þar skuli gert ráð fyrir, að 2 fulltrúar stjórnmálaflokka skuli eiga að hafa upp undir 50 millj. kr. lánveitingar með höndum. Við bárum fram till. um það, minni hl. í fjhn., að þessar lánveitingar skyldu verða í höndum Landsbankans. Það var fellt. Ég heyrði einhvers staðar þá röksemd gegn því, að það væri óeðlilegt, að Landsbankinn einn ætti hér um að fjalla. Hinir bankarnir legðu einnig fram fé til þessara framkvæmda og það væri þá óeðlilegt að gera upp á milli bankanna, láta einn bankann annast þetta algerlega, en láta hina hvergi koma nærri. Nú viljum við því, þessir sömu flm. ásamt hv. 8. þm. Reykv., flytja brtt. um, að úthlutun lánanna skuli vera í höndum 5 manna nefndar, sem ríkisstj. skipi eftir tilnefningu bankanna 5, Búnaðarbankans, Framkvæmdabankans, Iðnaðarbankans, Landsbankans og Útvegsbankans, en þessir bankar greiði allir kostnað við störf nefndarinnar. Það teljum við þá vel hafa efni á að gera, þannig að ríkissjóði yrðu þá spöruð öll útgjöld í sambandi við samþykkt þessa frv. Ég rökstyð það ekki frekar en ég gerði við 2. umr., að það er í alla staði eðlilegra, að þeir menn, sem hafa starfs sins vegna sérfræðilega þekkingu á því, hvernig meta beri verðleika umsækjenda um lán, eigi um slíkt að fjalla, en ekki pólitískir útsendarar einhverra stjórnmálaflokka. Þetta segi ég um þær brtt., sem ég flyt ásamt tveimur áðurnefndum þm. Þá hef ég einnig leyft mér að flytja brtt. á þskj. 637, sem í felst nokkurt nýmæli. Ég legg þar til, að ef fjölskyldumenn, sem eiga ekki 90 m2 íbúð eða stærri, taka þá ákvörðun að leggja til hliðar af tekjum sínum til þess að geta eignazt íbúð, m.ö.o., ef þeir taka þá ákvörðun að stofna eins konar eigin byggingarsjóð, þá skuli framlög í þennan byggingarsjóð vera skattfrjáls, það skuli ekki lagður tekjuskattur á þann hluta teknanna, sem maður, sem ekki á meðalibúð, ákveður að leggja til hliðar upp í að geta byggt sér eða keypt sér íbúð. Hv. þm. verður auðvitað fljótlega ljóst, hvar er að finna hliðstæðu þessarar hugmyndar, en hún er raunverulega sótt í reglurnar um varasjóði eða nýbyggingarsjóði gildandi skattalaga, eins og þau ákvæði gilda um hlutafélög og samvinnufélög. Þar eru veitt sérstök skattfríðindi fyrir þann hluta tekna, sem fyrirtæki ákveður að leggja til hliðar og varðveita til uppbyggingar fyrirtækisins. Það hefur um langan aldur verið talið eðlilegt, að fyrirtæki nytu fríðinda fyrir þann sparnað, sem þau þannig leggja á sig. Nú hefur í umr. um húsnæðismálin verið bent á það rækilega og af mörgum aðilum, að ein höfuðundirstaða þess, að hægt sé að leysa húsnæðisvandamálið á næstunni, er sú, að sparnaður aukist með þjóðinni. Það er ekki hægt að auka húsbyggingarnar að neinu ráði, nema því aðeins að sparnaður þjóðarinnar sé með einhverjum hætti aukinn. Það ætti því að mega telja, að allar ráðstafanir, sem stuðla að auknum sparnaði, séu mjög vel til þess fallnar að hjálpa til þess að leysa húsnæðisvandamálið. Þeim mun meir sem einstaklingar og fyrirtæki spara, þeim mun meira fé er fyrir hendi í þjóðfélaginu til þess að festa til langframa í byggingum. Gera má ráð fyrir því, að þeir einstaklingar, sem eiga ekki meðalíbúð, en vilja eignast hana, mundu, ef þeim yrði gefinn kostur á skattfríðindum af því fé, sem þeir leggja til hliðar, leggja miklu meira að sér en ella; þeir mundu leggja hart að sér til þess að spara og geta eignazt íbúð síðar. Ég tel því, að eitt hið gagnlegasta, sem hægt væri að gera í húsbyggingarmálunum núna, væri að veita slík skatthlunnindi þeim mönnum, sem reiðubúnir væru til þess að leggja sérstaklega mikið að sér til þess að spara í því skyni að eignast íbúð. Ég get getið þess, að í ýmsum nágrannalandanna hefur verið gert allmikið á þessu sviði og alls staðar með mjög góðum árangri. T.d. má geta þess, að ýmsir telja, að sá miklu árangur, sem náðst hefur í húsbyggingarmálum Vestur-Þýzkalands, eigi að verulegu leyti rót sína að rekja til þess, að þar í landi hafa verið og eru enn í gildi mjög veruleg skattfríðindi fyrir það fé, sem menn spara og leggja í byggingar. Ég geri ráð fyrir því, að árleg framlög í þennan eigin byggingarsjóð megi nema allt að fjórðungi teknanna, en þó ekki meira en 20 þús. kr. á ári og 200 þús. kr. alls, en byggingarsjóðinn á að ávaxta í banka eða sparisjóði á nafni eigandans. Svo eru í till. nánari reglur um það, að ef eigandinn síðar ráðstafar fénu á annan hátt eða til annarra þarfa en til húsbyggingar, þá eigi að greiða skatt af fénu eftir nánar tilteknum reglum, sem greint er frá í till. Ég vona, að þessi till. verði athuguð rækilega af hv. þdm., því að ég er sannfærður um það, að með samþykkt hennar mundi vera stigið mikilvægt spor í þá átt að efla sparnað í landinu og þá um leið í þá átt að leysa hið mikla húsnæðisvandamál, sem nú er við að etja á Íslandi.



Herra forseti. Hv. 1. landsk. þm., sem var framsögumaður fyrir hv. minni hluta fjhn., sagði við 2. umr. þessa máls, að það væri á þessu frv. hæstv. ríkisstj. íhaldssvipur, og meinti auðsjáanlega þar með, að þetta frv. bæri mjög greinilega með sér svipinn af því afturhaldi, sem meir og meir virðist einkenna Sjálfstfl. í hans afstöðu og hann eftir þessu frv. að dæma meira og meira er að draga Framsfl. með sér í. Ég hef flutt hér á þskj. 614 nokkrar brtt. við þetta frv., og ég vildi eiginlega segja um þær brtt., máske í ofur lítið annarri merkingu en hv. 1. landsk. þm., að það væri raunverulega íhaldssvipur á mínum till., en íhaldssvipur í þeirri merkingu, að í öllum þeim till.; sem ég flyt á þskj. 614, er held ég mér sé óhætt að fullyrða ekki ein einasta till., sem hefur ekki verið í lögum það sem af er þessari öld. Mínar brtt. ganga aðeins út á eitt, og það er að fá að halda í l. því, sem sett hefur verið í l. á einum eða öðrum tíma, það sem af er þessari öld, m.ö.o., að þær endurbætur, sem hafa verið samþ. á síðustu 20–30 árum, fái að haldast í l. áfram. Ég er m.ö.o. að gera till. um, að í staðinn fyrir að afnema smátt og smátt þær endurbætur, sem menn hafa barizt fyrir og fengið inn í löggjöf, haldi menn nú þessum endurbótum í löggjöfinni. Og ég verð að segja, að það er nú orðið anzi hart, ef ég og minn flokkur, sem ekki höfum verið kenndir við íhald, verðum að fara að berjast fyrir því að taka upp þær till., sem meira að segja íhaldsflokkur, sem þá hét Íhaldsflokkur og var það, Framsfl. og ég tala ekki um Alþfl. eða Sjálfstfl. og Sósfl. saman hafa sett í löggjöf á undanförnum áratugum. Það er orðið anzi hart, þegar við verður að fara að beita okkur alveg sérstaklega fyrir því að fá að halda þessum hlutum í löggjöf þjóðarinnar, en út á það ganga þó þessar till., sem ég er með. Enn fremur felst annað í þessum brtt., og það er það, að með þeim er þetta frv. ríkisstjórnarinnar, sem hér liggur fyrir, eiginlega sett á sinn stað í heildarlöggjöfinni um húsnæðismálin. Eins og menn hafa veitt eftirtekt, þá fer frv. ríkisstj. fram á að fella III. kaflann út úr l. um opinbera aðstoð við byggingu íbúða í kaupstöðum og kauptúnum. Ég verð að segja, að ég er orðinn ákaflega leiður á þeirri löggjöf, bara hreint lögfræðilega séð, sem gengur út á það að fella úr gildi ákveðna kafla úr l., láta aðra kafla standa og láta löggjöfina þannig smám saman verða þannig völundarhús, að sá almenni maður botnar varla í því, í staðinn fyrir að hafa löggjöf sem allra aðgengilegasta. Ég sé, að sérstaklega einn af hæstv. ráðh. hefur haft alveg sérstaklega mikla tilhneigingu til þess, sem kallað er nú á lagamáli að „kodifísera“ á þennan hátt, taka saman í einn lagabálk þá hluti, sem fyrir eru, og reyna að laga þetta að nokkru leyti, sem sé hæstv. dómsmrh. Rannverulega er ég þess vegna með þeim brtt., sem ég flyt fram, að taka saman í einn lagabálk og setja þar með líka núverandi frv. ríkisstj. á sinn stað í slíkum lagabálki, sem nú þegar er til. En breytingarnar, sem ég geri á þessum lagabálki, eru raunverulega aðeins þær að koma þarna aftur í gildi þeim l., sem áður hafa verið um þetta, og skal ég nú, eins stutt og ég get, fara út í þær breytingar, sem felast í þessum brtt. mínum, Í fyrsta lagi set ég þarna á undan elna sérstaka gr. um rétt íslenzkra ríkisborgara til þess að fá að byggja sér íbúð, og þar með líka um skyldu, sem lögð er á herðar byggingarnefnd í kaupstöðum og kauptúnum að leyfa slíkar byggingar og mæla út lóðir handa mönnum. Ég vil minna menn á, að frá því að kauptún og kaupstaðir voru myndaðir á Íslandi og fyrstu áratugina þar á eftir var það réttur, sem hver einasti maður hafði, sem flutti til kaupstaðar eða kauptúns, að fá útmælda lóð. Það var réttur, sem danskt konungsvald gaf okkur hér á Íslandi og hét hverjum einasta manni, sérstaklega þó þeim mönnum, sem iðn vildu stunda, að geta fengið útmælda lóð til þess að byggja sér hús á, og hann fékk þessa lóð gefins. Þetta voru sjálfsögð mannréttindi á þessum tíma. Ég vil bara undirstrika þetta, að á þeim tímum, sem ekki var einu sinni neitt lýðræði til á Íslandi, ekki þau almennu lýðréttindi, ekki sá almenni leynilegi kosningarréttur, þá var þessi réttur til. Maður, sem settist að í einum kaupstað eða kauptúni, fékk útmælda lóð og það gefins til þess að byggja sér hús á. Þessum rétti hafa menn verið sviptir, þannig að nú er það meira að segja svo, að þó að menn borgi leigu eftir þá lóð, sem þeir fá í einum kaupstað eða kauptúni, þá þurfa þeir að ganga á eftir alls konar skriffinnum í stjórn viðkomandi bæjar eða kaupstaðar, bíða eftir því stundum jafnvel árum saman að fá útmældar lóðir. Það er náttúrlega sjálfsagt, eins og tekið er hér fram, að bæjarstjórn getur vísað manni á rétt til að byggja sér hús, þó að hún mæli fyrir lóð, þar sem er ætlazt til þess, að byggð séu hús, sem séu t.d. þrjár hæðir eða meira, og hefur hann rétt til þess að byggja í slíkri samstæðu og þarf þá bara að koma sér saman við nokkra aðra um að hagnýta slíka lóð þannig. Auðvitað er gefið mál, að það geta ekki allir fengið lóðir undir einbýlishús í nútímaborg. En það að geta fengið leyfi til þess að byggja sín hús á lóð, jafnvel þó að menn verði að eiga þá lóð með fleirum, er réttur, sem menn þurfa að hafa. Legg ég til að byrja lögin á ákvæði um réttindi manna til þess að byggja sér hús og til þess að eignast hús. Það er raunverulega undarlegt, að það skuli þurfa að ákveða slíkt og að þurfa skuli að taka þannig upp í löggjöf nú á tímum það, sem að nokkru leyti var réttur manna fyrir 100 árum, og endurnýja þannig viss réttindi, sem dönsk stjórn á Íslandi veitti okkur, en íslenzk stjórn hefur raunverulega neitað okkur um. - Ég held þess vegna, að menn ættu að geta fallizt á það að samþ. þessa 1. gr. Þá er viðvíkjandi I. kaflanum, sem ég legg til að komi þarna um verkamannabústaði. Hann er að öllu leyti, nema í tveim atriðum, eins og nú er í lögum. Og þessi tvö atriði, sem þarna eru öðruvísi, eru í fyrsta lagi í 4. gr., um tekjurnar. Þar stendur í 3. undirlið: „Ríkissjóður leggur árlega í sjóðinn helminginn af tekjuafgangi ríkisins af einkasölu á tóbaki.“ Það eru nú rúmlega 30 ár síðan það var sett í löggjöf, að tekjur ríkisins af einkasölu á tóbaki skyldu skiptast í tvennt, annar helmingurinn skyldi renna til verkamannabústaðanna, til byggingarsjóðs verkamanna, og hinn skyldi renna til byggingarsjóðs sveitanna. Þetta var í löggjöf, og þegar tóbakseinkasalan upprunalega er sett á, þá er hún sett á og alþm. eru fengnir til þess að greiða henni atkv. á þeirri forsendu, að með því að taka þennan gróða til ríkisins af tóbakseinkasölunni, þá séu þeir að vinna það góða verk að leggja grundvöll undir byggingarnar fyrir verkamenn og fyrir bændur. Svo er þetta á krepputímanum nokkru seinna afnumið. En það á bara ekki að láta það haldast uppi, að svona sé alltaf farið að. Það er svo að segja hver einasti nýr skattur, sem á er lagður, alltaf lagður á með þessum forsendum. Það á að vinna gott verk með þessu. Síðan er það góða verk meira eða minna látið niður falla rétt á eftir, en skattinum er haldið og notaður sem almennur skattur fyrir ríkissjóð. Alveg sama var á sinn hátt með söluskattinn, þegar hann var lagður á til þess að tryggja það, sem átti að greiða í uppbót á fiskinn. Svo er fiskverðstryggingin felld burt og skattinum haldið. Mín till. fer bara fram á að setja þetta aftur í l., sem var í l. fyrir 20 árum og við settum í l. meira að segja um það leyti, sem kreppan var að byrja hérna á Íslandi, og fannst þá rétt. Mér finnst, að við ættum að geta komið okkur saman um að setja þetta í l. nú aftur, og svo framarlega sem það er gert, því að tóbakseinkasalan gefur af sér rúmar 40 millj. kr. nú, þýðir það náttúrlega 20 millj. kr. til verkamannabústaðanna. Ef það sama er gert viðvíkjandi byggingarsjóði sveitanna, þá þýðir það 20 millj. kr. til þeirra. M.ö.o.: Það er þarna ekki um neina ógurlega róttæka till. að ræða hjá mér. Það er bara um till. að ræða, sem meira eða minna íhaldssamur meiri hl. hér á Alþ. samþ. fyrir rúmum 20 árum og gerði þá að l. En þetta vildi ég taka upp aftur, setja þessa endurbót inn í l. á ný, og þá um leið leysa þau vandamál, sem verið hafa viðvíkjandi tekjuspursmálunum í þessu efni, á mjög einfaldan hátt. Svo er hitt atriðið, sem ég legg til að breyta. Það er í sambandi við byggingarfélögin í f-lið eða 5. gr. á bls. 2, þar sem stendur: „Í Reykjavík mega þó vera tvö byggingarfélög verkamanna, og skulu félög þau, sem nú starfa þar, öðlast viðurkenningu og njóta réttinda samkvæmt lögum þessum.“ Eins og mönnum er kunnugt, var Byggingarfélag alþýðu hið upphaflega byggingarfélag, sem starfaði hér í Reykjavík, og byggði verkamannabústaðina vestur í bænum. 1939 var það félag útilokað frá því að geta fengið að starfa áfram og nýtt félag myndað. Hér er lagt til, að bæði þessi félög fái að starfa, fái að halda áfram og þetta gamla byggingarfélag alþýðu, sem var brautryðjandafélagið og á 25 ára afmæli í næsta mánuði, fái að halda áfram að vinna að því með sömu kjörum og önnur byggingarfélög verkamanna að byggja fyrir verkamenn hér í Reykjavík. Ég býst ekki við, að það sé neinn þm., sem á sæti á þingi nú, sem lengur stendur með því, sem gert var 1939, þegar Byggingarfélag alþýðu var útilokað, þannig að ég vildi leyfa mér að vonast til þess, að menn geti nú fallizt á að gera þessa breytingu. Þá er næsti kaflinn, sem hjá mér er II. kaflinn, um byggingarsamvinnufélög. Hann er tekinn upp eins og var. Á því er engin breyting. Þá er III. kaflinn, sem er hjá mér 28. gr. og næstu gr. þar á eftir, um útrýmingu heilsuspillandi íbúða. Þar tek ég aftur upp þá gömlu kaflafyrirsögn, sem var um þetta áður, en nú hljóðar á nokkuð annan hátt í núverandi lagabálki, og ég legg þarna til, að við höfum þann hátt á um þennan kafla, sem var í upphafi. Þegar þessi kafli var settur í l. 1946, var þetta eitt það róttækasta og stórvirkasta, ef það væri framkvæmt, sem gert hafði verið í íslenzkri löggjöf hvað húsnæðismál snertir, enda þá líka nauðsynlegt að taka harðar á og vinna stærra verk en nokkru sinni áður, til þess að hægt væri að útrýma alveg sérstaklega herskálaíbúðum í Reykjavík. Núna liggur það fyrir í till. ríkisstj. að afnema þennan kafla, fella hann niður, og því er ég algerlega á móti, eins og ég hef áður lýst. Ég álít, að þessi kafli eiga að standa áfram alveg eins og hann var upphaflega með þeirri skyldu á herðum ríkisins að aðstoða viðkomandi bæjarfélög, jafnvel með 75% lánum, til þess að koma því í gegn að afnema alveg herskálabyggingarnar. Það er engum efa hundið, að þetta er hlutur, sem ekki er nein „fantasía“. Þetta er hlutur, sem er vel framkvæmanlegur. Það er ekki nema nokkuð á annað hundrað millj. kr., sem það mundi kosta að byggja í staðinn fyrir allar braggaíbúðirnar hér í Reykjavík nú, og á annað hundrað millj. kr. er ekki meira en og ekki alveg það, sem venjulegur tekjuafgangur hefur verið á tveim árum hjá ríkissjóði. Það er ekki nóg, m.a. af þeim mönnum, sem þetta frv. flytja og þetta frv. styðja, hjá hæstv. ríkisstj., að tala um, hvílíkur smánarblettur herskálaíbúðirnar séu, en fást ekki til þess að gera þá raunhæfu hluti, sem þarf til þess að útrýma þeim tafarlaust. Ég efast ekki um, að ef Reykjavíkurbær fengi kost á því að fá svona aðstöðu til lána eins og hann fengi með því, að kaflinn um útrýmingu heilsuspillandi íbúða væri settur í fullt gildi aftur, þá mundi hann hagnýta það tafarlaust. Reykjavíkurbær sýndi það 1946 með byggingu Skúlagötuhúsanna, að hann var reiðubúinn að hagnýta sér þessa aðstöðu. Skúlagötuhúsin voru öll byggð samkvæmt þeim réttindum, sem veitt voru eftir l. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, og þau voru fyrst stöðvuð, þegar það var fellt úr gildi hér á Alþ., að bæirnir hefðu þann rétt, með því bráðabirgðaákvæði, sem þá var samþ. um, að bæirnir hefðu ekki þennan rétt, nema veitt væri sérstakt fé til þess á fjárlögum. Ég man eftir, þegar sú bráðabirgðabreyting var samþ., sem frestaði framkvæmd þessara l., að flestir þm. Sjálfstfl. í Reykjavík greiddu atkv. með okkur sósíalístum á móti þeirri bráðabirgðabreytingu og jafnvei fleiri, hv. þm. N-Ísf. (SB), ef ég man rétt, og fleiri menn, sem voru algerlega á móti því að svipta bæina þessum rétti. Þess vegna er það gefið, að ef við eigum að vinna þetta verk, þá er það áreiðanlega það bezta, sem við getum gert, að láta þessi l. gilda. Þarna er því um að ræða frá minni hálfu að láta löggjöf standa, sem samþ. var fyrir 9 árum, samþ. var þá af Sjálfstfl., Alþfl. og Sósfl. sem stjórnarflokkum. Það er þess vegna ekki um að ræða þarna nýja löggjöf, heldur aðeins að halda endurbót, sem áður er samþ., á sama hátt og var viðvíkjandi verkamannabústöðum og byggingarsjóði sveitanna með tekjunum af tóbakseinkasölunni og annað slíkt. Svo legg ég til, að komið sé á nýjum kafla, sem heiti: „Um veðlán til íbúðabygginga“ - og þar tek ég raunverulega upp þá hluta úr frv. hæstv. ríkisstj., sem mér þykir við eiga og horfa til framfara. M.ö.o.: Með III. kaflanum í mínu frv. verður raunverulega II. kaflinn í frv. ríkisstj. óþarfur, því að hann fer aðallega fram á að afnema l. um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, en með IV. kaflanum í mínum brtt. tek ég það upp úr I. kaflanum í ríkisstjórnarfrv., sem mér þykir framför að. Ég kalla það: „Um veðlán til íbúðabygginga“ - og þar er ákveðið í þeirri gr., sem þá yrði í þessum lagabálki 39. gr., að komið skuli á fót almennu veðlánakerfi til íhúðabygginga undir yfirstjórn veðdeildar Landsbanka Íslands. Þetta eru ekki heldur neitt sérstaklega róttækar till. hjá mér. Raunverulega fara þessar till. aðeins fram á að setja aftur í l. það, sem var í l. sumpart fyrir 50, sumpart fyrir 30–40 árum. Þegar veðdeild Landsbankans var sett á stofn, þá var það hennar hlutverk að sjá um þau almennu veðlán til íbúðabygginga, þ.e. til hins almenna borgara, þess, sem ekki hafði alveg sérstaka kröfu á því, að það opinbera hjálpaði honum, við skulum segja eins og þeir menn, sem nú búa í herská]unum, eða þeir menn, sem eru verkamenn og hafa það litlar tekjur, að þeir koma inn undir verkamannabústaðina. Með veðdeild Landsbankans var upphaflega verið að skipa þannig málum, að sá almenni borgari, sem átti ekki alveg sérstaka kröfu á aðstoð frá því opinbera, gæti fengið þarna eðlilegan aðgang að láni til bygginga. Og ég vil segja það sérstaklega við þá yngri þm., sem muna kannske ekki aftur í tímann fyrir 1930, að það þótti alveg sjálfsagður hlutur, að minnsta kosti í öllum þeim bæjum á Íslandi, sem ég hef dvalið í meira eða minna, ef einn maður réðst í það að byggja, að hann gæti fengið víxillán í hvaða banka eða sparísjóði sem hann fór í út á sína byggingu, meðan hann var að byggja hana, og að víxlarnir væru settir yfir í veðdeild, þegar hann væri búinn að byggja. Ég vil aðeins taka þessa hluti fram vegna þess, að nú á tímum finnst mönnum það yfirleitt orðið alveg sérstök náð, að menn fái lán til þess að byggja íbúðarhús, - að menn þurfi helzt ekki aðeins að geta byggt það fyrir eigin peninga án þess að fá nokkra víxla á meðan, heldur jafnvel að menn þurfi að geta komið sér sérstaklega vel við stjórnarflokkana í landinu til þess að fá aðra eins náð og það að fá að byggja fyrir framtíðina hús, sem kemur til með að standa 2–3 aldir. Þá var enn þá það heilbrigður hugsunarháttur í þessum hlutum, að ef einn maður vildi leggja það á sig og hafði einhverja aðstöðu til þess að geta byggt sér hús, þá þótti sjálfsagt, að þjóðfélagið aðstoðaði hann og veitti honum lán til þess. Þessi kafli í mínum brtt. fer þess vegna raunverulega fram á að gera veðdeildina aftur að því, sem hún einu sinni var, og á vissan hátt miðar frv. ríkisstj. að því sama. Á vissan hátt er það innihald í frv. ríkisstj. að koma veðdeildinni aftur í gang. Hins vegar hefur ríkisstj. lætt því inn í sitt frv. að setja svo að segja aðra stjórn yfir hana, þessa svokölluðu húsnæðismálastjórn. Þann hluta úr stjfrv. felli ég alveg burt. Ég legg þarna til, að þetta veðlánakerfi sé, að svo miklu leyti sem það snertir veðdeild Landsbankans, undir stjórn Landsbankans, eins og verið hefur tilgangurinn og í framkvæmd meðan veðdeild Landsbankans á annað borð starfaði. Ég skal nú ekki fara sérstaklega mikið út í þær einstöku breytingar. Þegar hv. þm. líta yfir þetta, þá munu þeir sjá, að meginið af því, sem hæstv. ríkisstj. er með í sínu frv. í I. kaflanum, er tekið þarna upp, öll ákvæði viðvíkjandi 200 millj. kr., viðvíkjandi A- og B-flokkunum, viðvíkjandi öllum þeim ákvæðum, sem hún hefur um bankavaxtabréfin, líka ákvæðin um, að smám saman skuli lánadeild smáibúðanna renna inn í þetta veðlánakerfi, þegar hennar sérstaka hlutverki væri lokið, og annað slíkt, aðeins sé strikað út það, sem sérstaklega snertir húsnæðismálastjórnina sem slíka. Þó er ein breyting, sem ég hef gert í þessum efnum, og hún er, að á eftir því, sem í frv. ríkisstj. er 6. gr., um aðalútlánareglurnar, komi ný grein, sem hjá mér er 8. brtt., að á eftir 6. gr. komi ný gr., sem verði 43. gr. og hljóði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Eftirtaldir aðilar skulu sitja fyrir lánum til bygginga samkvæmt reglum þessa veðlánakerfis: 1) Barnafjölskyldur. 2) Ungt fólk, sem stofnar til hjúskapar. 3) Fólk, sem býr í heilsuspillandi húsnæði, er ekki verður útrýmt samkvæmt III. kafla þessara laga.“ Þetta ákvæði, sem ég set þarna inn um, hverjir skuli sitja fyrir lánum, er ekki í núverandi frv. hæstv. ríkisstj., en það er í l., sem hæstv. núverandi ríkisstj. eða þeir stjórnarflokkar, sem nú sitja að völdum, hafa sjálfir sett. Þetta ákvæði er orðrétt tekið upp úr lagakaflanum um smáíbúðalánin, sem enn þá er í gildi. Og nú vil ég vekja eftirtekt hv. þm. á því, að lagakaflinn um smáíbúðalánin er einn kafli laganna um opinbera aðstoð við byggingar í kaupstöðum og kauptúnum. Í þeim kafla er þetta ákvæði um, hverjir skuli sitja fyrir. Þegar lagakaflinn um smáibúðalán er settur, þá þykir sjálfsagt að hafa þetta ákvæði, að barnafjölskyldur skuli vera þarna fyrstar, ungt fólk, sem stofnar til hjúskapar, og það fólk, sem býr í heilsuspillandi húsnæði, en fær ekki aðstoð eftir þeim lögum. Hvað gerir hæstv. ríkisstj., þegar hún mína er að flytja sitt frv.? Hún er raunverulega að leggja niður kaflann um smáíbúðalán, hún er raunverulega að fella hann úr gildi. Hann hefur að vísu lagagildi áfram, en hann verður ekkert annað en bókstafur, vegna þess að eftir því sem mér skilst, þó að það sé ekki alveg greinilegt af frv., þá hef ég a.m.k. skilið það þannig eftir frv. ríkisstj., að það eigi ekki að veita lán úr lánasjóði smáíbúðanna, eftir að frv. ríkisstj. væri komið hér fram, og ef það er misskilningur hjá mér, þá vildi ég mjög óska eftir því, að það væri leiðrétt. Ég hef skilið það þannig, að kaflinn um lánadeildina og lánasjóð fyrir smáíbúðirnar, þó að hann standi í lögum áfram, verði ekki framkvæmdur eftir þetta. Það, sem sérstaklega virðist benda á það, er ákvæðið í frv. ríkisstj. í 4. gr., b-lið, að eignir lánadeildar smáíbúða skuli renna í varasjóð hins almenna veðlánakerfis, jafnóðum sem þær eru greiddar. En reglurnar, þ.e.a.s. þær siðferðislegu reglur um, hvernig skyldi úthluta lánunum úr lánasjóði smáíbúða, eru ekki yfirteknar í frv. ríkisstj., og það, sem ég geri með minni brtt., er að taka þessi fyrirmæli um, hverjir skuli sitja fyrir lánunum, og færa úr núgildandi lögum, þar sem þau eru í kaflanum um lánadeild smáíbúða, og inn í þetta frv. ríkisstj. á þann stað, sem ég ætla þeim. Fyrst hæstv. ríkisstj. og núverandi stjórnarflokkar álitu, að þeir þyrftu, þegar þeir settu lögin um smáíbúðirnar, að mæla svo fyrir, að barnafjölskyldur, ungt fólk, sem stofnar til hjúskapar, og fólk, sem býr í heilsuspillandi húsnæði, en verður ekki aðnjótandi hjálpar eftir III. kaflanum, ættu að setja fyrir um lánin úr smáíbúðadeildinni, þá virðist vera sjálfsagt, að þetta fólk eigi líka að sitja fyrir þessum lánum úr veðdeildinni, en þetta er fellt niður hjá ríkisstj. Þessi siðferðislegu fyrirmæli, sem bundin voru í lögunum um smáíbúðirnar, eru gerð að tómu pappírsgagni með því að láta þau vera þar. Ég mundi gera þau lifandi áfram með því að setja þau inn í þann kafla, sem ríkisstjórnarfrv. hlyti í mínum brtt., og ég vil leyfa mér að vonast til þess, að þetta geti hæstv. ríkisstj. fallizt á, ef það er ekki beinlínis meiningin hjá henni að sleppa því réttlæti, sem hún sjálf áleit nauðsynlegt að setja í lög í sambandi við lagafyrirmælin um smáíbúðirnar. Ef hún álítur bókstaflega ekki, að það eigi nú að taka upp tómt handahóf í þessum hlutum og kannske meira eða minna pólitíska hlutdrægni, þá finnst mér, að hún eigi að geta fallizt á að láta hennar eigin gömlu lagafyrirmæli um smáíbúðirnar gilda um hennar nýju lög. Þess vegna vil ég alveg sérstaklega vonast til þess, að menn geti orðið við því að samþykkja 8. till. í mínum brtt. Síðan legg ég til, að 8. gr. í núverandi frv. stjórnarinnar sé felld niður. Og hvað snertir 9. gr. og það, sem þar er um alla leiðbeiningarstarfsemina, og líka það, sem er í sambandi við 2. gr., þá legg ég undir veðdeild Landsbankans að vinna að þessu. Það er ekki nema eðlilegt, á sama hátt og við skulum segja teiknistofa Búnaðarbankans vinnur að slíku fyrir sveitirnar, að veðdeild Landsbankans fari að vinna að þessu fyrir fólk almennt í bæjunum, þegar sú veðdeild á annað borð á að verða aftur eitthvað meira en nafnið tómt. Ég held líka, að það sé sannarlega gott að fá henni það verkefni í hendur. Nú hef ég tekið eftir því, að hv. 1. landsk. og tveir aðrir hv. þm. með honum hafa gert þá brtt. við frv. ríkisstj., að í staðinn fyrir að húsnæðismálastjórn annist um þessa hluti, þá geri Iðnaðarmálastofnunin það. Það er að vísu atriði, sem kæmi til greina líka, en mér finnst það liggja ákaflega nærri, á sama hátt og okkur hefur þótt rétt að hafa teiknistofu fyrir landbúnaðinn í sambandi við lánin til íbúðarhúsabygginga í sveitum, að við höfum slíka teiknistofu og slíkar ráðleggingar í sambandi við sjálfa veðdeild Landsbankans. Ég er satt að segja stundum dálítið hræddur við það, hvað mikið af ríkisstofnunum er sett upp á hinum ýmsu sviðum, sem svo að segja - ég vil kannske ekki nota orðið keppa hvor við aðra, en a.m.k. eru þannig inni á verksviði hvor annarrar, að hreinasta ringulreið hlýzt af. A.m.k. við sósíalistar erum vanir að tala þannig um ríkisbúskap, að hann eigi þó að vera til þess að skipuleggja vissa hluti, þegar allt sé í glundroða hjá einstaklingunum. En það er nú svo hjá okkur með ríkisbúskapinn á Íslandi, að það virðist stundum vera full ástæða til þess að fara að skipuleggja hann, enda er nú komið svo, að eitt af aðalverkefnum einnar nýrrar nefndar, sem nú var ákveðið að flytja till. um á Alþ., var bókstaflega að samræma starfsemi ákveðinna ríkisfyrirtækja og ríkísstofnana, m.a. rannsóknarstofnana, þannig að það væru ekki margar ríkisrannsóknarstofnanir á sömu sviðunum, sem væru að rannsaka það sama, jafnvel kannske á einn eða annan hátt að keppa hver við aðra og ef til vill líka þá að þvælast hver fyrir annarri. Ég held þess vegna, að við ættum að fara að gera þetta einfaldara en þarna er gert ráð fyrir. Veðdeild Landsbankans var sá aðili, sem upphaflega átti að sjá um að lána til íbúðarhúsabygginga á Íslandi, og mér finnst ákaflega eðlilegt að reyna að láta þessa veðdeild sjá um að vinna þetta verk líka, að hafa þarna ýmsar leiðbeiningar með höndum. Meginið af því, sem horfir til framfara í frv. hæstv. ríkisstj. og hún ætlar húsnæðismálastjórninni að beita sér fyrir, hef ég sett þarna yfir á veðdeildina, líka t.d. að beita sér fyrir því, að innlánsstofnanir komi á samningsbundnum sparnaði til íbúðabygginga eða kaupa á íbúðum. Það virðist satt að segja ekki liggja nær neinum öðrum en Landsbankanum og þá kannske sparisjóðunum í samstarfi við hann að reyna að beita sér fyrir því og gefa mönnum sem hagkvæmasta aðstöðu til þess að geta sparað og safnað til þess að byggja sér íbúð. Þá held ég að ég geti látið útrætt um IV. kaflann í mínum brtt., sem er allt það úr frv. ríkisstj., sem horfir til framfara. En þó er ein breyting, sem ég á eftir að minnast á, og það er, að þegar ég ræði um lánin, þá geri ég í staðinn fyrir 7% ársvexti ráð fyrir 4% ársvöxtum. Það er ekki heldur neitt sérstaklega róttækt í sambandi við lán til íbúðabygginga að leggja til að hafa 4% ársvexti. Það eru vextir, sem lengst af, það sem af er öldinni, hafa þótt eðlilegir með þá hluti, og löngum, þegar átti að gera sérstakar ráðstafanir, eins og viðvíkjandi byggingu fyrir verkamenn og bændur, þá voru vextirnir settir niður í 2 og 21/2 %. Það er engin ástæða og er alveg forkastanlegt að láta undan þeim þrýstingi, sem nú er á peningamarkaðinum, og fara að færa vextina af lánum til íbúðabygginga upp í 7%. Ef látið er undan þessum brasktilhneigingum, sem eru að heltaka þjóðfélagið í kringum okkur, og ef farið er að gera það að atriði í löggjöf að setja vextina til íbúðabygginga upp í 7%, þá er verið að skapa slíka drepandi aðstöðu hvað snertir húsnæðið í framtíðinni og þá húsaleigu, sem menn verða að borga, hvort sem menn búa í eigin húsnæði eða ekki, að það kemur til með að verða einn aðalþátturinn í því að stórauka alla dýrtíð og skapa þess vegna harðari og harðari kaupdeilur. Það hefur aldrei gerzt á þessari öld, frá því að við fórum að hafa með það að gera á Alþingi að skipta okkur af vöxtum og ráða þeim að einhverju leyti hjá ríkisstofnunum, að það væri látið á þann hátt undan þrýstingnum `á peningamarkaðinum sem nú er verið að gera. Það hafa verið háir vextir hér á Íslandi oft, það hafa verið vextir, sem hafa farið upp í 9 og 91/2%, eins og ég hef minnzt áður á, og það meira að segja vextir í sambandi við togaraútgerðina og annað slíkt. En á þeim tímum hélzt það í lögum, að vextirnir af byggingunum til verkamannabústaðanna og fyrir byggingarsjóð sveitanna væru ekki nema 2%. Það er eðlilegur hlutur, að bæði verkamenn og bændur standi á móti því, að vextirnir séu hækkaðir á þennan gífurlega hátt, sem nú er gert. En svo framarlega sem það væri einhver heil brú í hugsunarhætti atvinnurekenda hér á Íslandi, þá mundu þeir beita sér á móti þessu líka, vegna þess að húsnæðið er samkvæmt reynslunni hér venjulega upp undir þriðjungurinn af því, sem verkamaður verður að borga til þess að geta lifað. Og það, hvað húsnæðið er dýrt, markast fyrst og fremst af því, hve vextirnir til íbúðabygginga eru háir. Með því að setja vextina 7% er þess vegna verið að skapa hér dýrtíð í landinu, gera okkar atvinnuvegum erfiðara fyrir að keppa erlendis og knýja þannig á um bæði kauphækkanir og aðrar þær ráðstafanir, sem ríkissjóður verður að gera til þess að borga niður dýrtíðina í landinu. Hækkunin hjá ríkisstjórninni á vöxtunum til íbúðarhúsabygginganna er með hennar vitlausustu framkvæmdum og sýnir betur en flest annað, hvílík hringavitleysa öll hennar fjármálastefna er, enda upprunnin og fyrirskipuð hvað þessa vaxtahækkun snertir af þeim mönnum, sem hafa haft yfirumsjónina með okkar fjármálum frá því að Marshalllánin fengust. Með því að taka erlendis lán, sem verður að greiða 5% vexti af, hefur ríkisstj. svo að segja bundið sig á þann klafa að hækka alla vextina hér innanlands. Hún þurfti þessa að vísu ekki hvað einn hlut snerti, hún þurfti ekki að gera þetta hvað mótvirðissjóðinn snerti. Þar gat hún ráðið vöxtunum sjálf. En henni var sagt það, eins og stendur að lesa í bók dr. Benjamíns Eiríkssonar, sem fylgdi með gengislækkunarfrv., að það væri svo til ætlazt af gefendunum, að vextirnir úr mótvirðissjóði yrðu hafðir það háir, að þeir yrðu til þess að hækka yfirleitt vextina í landinu, og nú er þetta að koma fram, afleiðingarnar af þessari vitlausu pólitík. Og þeir eru aðeins eitt þáttur og táknrænn fyrir þá stefnu að gera peningunum og eigendum þeirra í hvívetna nógu hátt undir höfði, en taka ekkert tillit til þarfa mannanna, að heimta það, að af íbúðunum og lánunum til þeirra séu borgaðir 7% vextir, en leggja þeim mönnum, sem í íbúðunum eiga að búa, óbærilegar byrðar á herðar. Þess vegna er mín till um að breyta í 4% þeim vöxtum, sem hæstv. ríkisstj. leggur til í sínu frv. að séu 7%, ein höfuðbreytingin á frv. ríkisstj. hjá mér, en um leið er þessi till. um 4% í þessu efni raunverulega aðeins um að færa aftur í gildi það, sem einu sinni gilti um vaxtakjör af lánum úr veðdeildinni. Þá er næst till. mín um V. kaflann í þessum lagabálki, um lánadeild smáibúðarhúsa. Um það vildi ég gjarnan fá skýringu frá hv. frsm. málsins, hvort það er ekki rétt skilið hjá mér, að með þessu frv. ríkisstj. sé ætlazt til þess, að lánadeild smáíbúðarhúsa hætti sinni starfsemi og það sé hætt með þessi lágu lán, sem voru veitt samkvæmt henni. Mér skilst það eiginlega alveg ótvírætt liggja í 4. gr. stjórnarfrv., b-liðnum, þar sem ákveðið er, að eignir lánadeildar smáíbúða, þegar greiddar hafa verið hennar skuldir, skuli renna í varasjóð hins almenna veðlánakerfis.  En það er eitt í þessu, sem ég vildi þó benda á og hef gert þarna brtt. um. Jafnhliða því, sem þetta veðlánakerfi nú kemst á, og ég gerði till. þarna um, að það væri ofur lítið hærra en miðað er við hjá ríkisstj., þá held ég, að það verði samt allmargir, sem ekki komast að í þessu veðlánakerfi. Ég er því miður hræddur um það. Ég er því miður hræddur um, að þrátt fyrir þá aukningu á útlánunum, sem á með þessu að tryggja og er það lofsverða í sambandi við lög ríkisstj., þá verði samt margir settir hjá. Þess vegna legg ég þarna til, að lánadeild smáíbúðarhúsanna - og lögin um hana standa hvort sem er líka áfram eftir till. ríkisstj. - fái að starfa næstu 5 ár, fái sem sagt að starfa og fái þarna ofur lítið framlag á ári, 2 millj. kr., þannig að þó að lánin úr henni séu ekki stór, þá haldi þetta samt áfram. Ég held áreiðanlega, að það gæti orðið mörgum til hjálpar. Hins vegar er alveg rétt stefna í heild með því að koma veðlánakerfinu í sæmilegt horf að láta þessa lánadeild smáíbúðarhúsanna smám saman hverfa úr sögunni. Þetta er sú eina brtt., sem ég annars geri á sjálfum lögunum. VI. kaflinn hjá mér er að mestu leyti sá sami og er í núverandi lagabálki um aðstoð við byggingu íbúðarhúsa. Það er aðeins upphafið, sem er öðruvísi, að innflutningur á byggingarefni skuli vera frjáls, svo fremi að innflutningur á nokkrum vörum sé frjáls. Ég álit, að ef víð á annað borð þykjumst hafa efni á að hafa frjálsa verzlun um nokkra hluti, þá eigum við að leyfa byggingarefninu að koma þar undir; þá eigum við að leyfa að flytja inn byggingarefnið og sjá um, að það sé nægilegt flutt inn af því. Á hvern hátt ríkisstj. framkvæmir slíkt, því ræður hún. Það, sem ég á við með að gera frjálst, er, að menn geti fengið nægilegt af þessu byggingarefni, bankarnir taki að sér að sjá um, að við eigum gjaldeyri til þess. Við vitum, að það útlenda efni í byggingar á Íslandi er ekki meira, ef reiknað er með verði þess f.o.b. erlendis, en 15–20% af andvirði íbúðar. Á meðan okkar fólk er til í að vinna eins og það vinnur við að koma upp íbúðum, vinna þannig, að það eru, hvenær sem fólkið fær að verða frjálst að því að byggja, raunverulega unnin stórkostleg afrek í því að byggja íbúðarhús, það er byggt mikið, jafnvel í eftirvinnu hjá fólki, sem vinnur á daginn, jafnvel í vinnu á helgidögum, vinnu í sumarleyfum, fólk þrælar sér þannig út við að byggja íbúðarhús og það íbúðarhús, sem það er ekki bara að byggja fyrir sjálft sig í augnablikinu, heldur eiga að notast fyrir margar næstu kynslóðir, þá er það þó eitt það minnsta, sem það opinbera getur gert, að leyfa og sjá svo um, að nægilegt byggingarefni sé til, á meðan það opinbera á annað borð þykist fært nm að leyfa, að á nokkrum hlut sé frjáls innflutningur. Þegar rætt er um hér í þinginu og fluttar hér meira að segja af heilum nefndum till. um að gefa frjálsan innflutning á bilum og bílamergðin samt þannig fyrir, að manni blöskrar að sjá alla þá nýtízku lúxusbíla, sem flækjast eftir götunum hér í Reykjavík, þá finnst mér það næstum því hart, að það skuli þurfa að vera að tala um, að það sé eðlilegt, að innflutningur á byggingarefni sé það mikill og það frjáls, að hver maður geti verið öruggur með að geta fengið að kaupa byggingarefni. Jafnframt er í þessum tillögum mínum, og þó að miklu leyti er þetta nú svipað því, sem fyrir er, að svo framarlega sem innflutningur sé takmarkaður á öllum vörum, þá sé hann þannig takmarkaður á byggingarefninu, að sá félagsskapur, sem menn mynda um innflutning byggingarefnis, þeir sem sjálfir eru að byggja, fái fyrst og fremst innflutningsleyfi. Sem stendur vitum við að ástandið er þannig, að hæstv. ríkisstj. úthlutar raunverulega einkaleyfi til þriggja innflytjenda um innflutninginn á aðalbyggingarefni, og meðal þeirra innflytjenda eru ekki nein af þeim samtökum, sem þeir menn hafa myndað, sem eru að reyna að koma sér upp húsum sameiginlega. Það eru aðeins tveir heildsalar og svo SÍS, sem fá þennan innflutning. Ég held, að það væri þörf á að gera þarna verulegar breytingar. Þegar ríkisstjórn á annað borð hefur með innflutning á byggingarefni að gera, þá þarf hún að sjá um, að álagningin á byggingarefnið sé svo að segja aðeins rétt fyrir kostnaði. Það á ekki að vera gróðafyrirtæki að selja mönnum byggingarvöru, þegar menn eru að vinna fyrir framtíðina eins mikið og sjálfa sig og eru að bæta úr eins brýnni þörf og hér er hjá okkur á því, að byggt sé. Yfirleitt er það stefnan, sem skilur í afstöðunni til íbúðarhúsabygginga milli okkar og hæstv. ríkisstj., að hæstv. ríkisstj. vill gera þá starfsemi að byggja íbúðarhús undirorpna öllum gróðaþorstanum í þjóðfélaginu, öllum gróðaþorsta auðmannastéttarinnar, og gera þannig húsbyggingarnar að féþúfu, bæði fyrir eigendur peninganna með háum vöxtum og fyrir þá, sem flytja inn byggingarefnið og græða á því. Þessa hluti þarf að afnema. Það þarf að koma því aftur í það horf, sem eitt sinn var, að starfsemin að því að byggja íbúðir yfir fólkið væri starfsemi, sem ekki væri hægt að græða á, það væri ekki hægt að græða á því að lána peninga til slíks, að ríkið sæi um, að fyrir það fé, sem veitt væri til slíkra hluta af þjóðfélaginu, væru það lágir vextir, frá 2% upp í 4%, að það væri ekki gróðavegur, m.ö.o., ríkið beitti sjálft því valdi, sem það hefur á fjármálasviðinu, bæði með seðlaútgáfunni og öðru, til þess að tryggja, að menn gætu fengið lán með þetta lágum vöxtum til íbúðarhúsabygginga, og eins hitt, hvað snertir innflutning byggingarefnis, að ríkið skipti sér af þessu á þann hátt, að það tryggði, að það væri ekki verið að gera þann innflutning að féþúfu fyrir nokkra einstaklinga, sem ríkisstj. hefði velþóknun á, væri tekið inn í svo að segja helmingaskiptafélag ríkisstj., heldur væri reynt að sjá til þess, að þeir aðilar, sem væru að byggja, samtökin, sem þar stæðu að, gætu sjálf skipulagt með sér félagsskap um innkaup á þessu og gætu sjálf fengið þannig innflutninginn á byggingarefninu í sínar hendur. Þetta er sá stóri stefnuágreiningur, sem er í sambandi við afgreiðsluna á frv. ríkisstj.: Á að gera byggingu íbúðarhúsa undirorpna þeim lögmálum gróðans, sem ríkja í því frjálsa viðskiptalífi, eða á að setja sérstaka löggjöf um íbúðarhúsabyggingarnar, eins og alltaf hefur verið leitazt við að gera á þessari öld, með lögunum um verkamannabústaði, með lögunum um byggingarsjóð sveitanna, með lögunum um útrýmingu heilsuspillandi íbúða, og undanskilja þá starfsemi að byggja íbúðarhús þeim almennu lögmálum viðskiptalífsins, skapa þar aðra vexti, aðrar aðstæður en þær, sem ríkja í því frjálsa viðskiptalífi? Spurningin er þetta m.ö.o.: Á auðvaldið og þess viðleitni til að gera allt sér undirorpið til gróða, gera sér allt að féþúfu, að fá að ríkja á sviði íbúðarhúsabygginganna skefjalaust og ótakmarkað, eða ætlar Alþingi og ríkið að grípa þarna inn í og gera þá starfsemi að byggja íbúðarhús að véi, þar sem þessi gróðalöngun og gróðaþorsti fær ekki að drottna? Þetta er það, sem skilur á milli þeirra brtt., sem ég hér flyt, og stefnunnar í frv. ríkisstj. Þess vegna tók ég þetta ráð, að taka saman í eitt í mínu frv. alla þá endurbótalöggjöf, sem samþykkt hefur verið frá upphafi vega í þessum efnum á Íslandi, sem sé setja ekkert annað þarna inn í en það, sem fyrir 20–30 árum hefur verið lög á Íslandi. Það er ekkert annað í mínum brtt., aðeins það ákvæði að taka upp aftur það, sem fellt hefur verið niður, m.ö.o. að reyna að halda í það bezta, sem samþ. hefur verið í okkar húsnæðismálalöggjöf, og láta ekki þurrka það út, skapa það á ný inn í löggjöfina, ef það hefur verið þurrkað út. Þess vegna mætist raunverulega í afstöðunni til minna brtt. annars vegar og ríkisstjórnarfrv. hins vegar spurningin um það: Eigum við með afgreiðslu húsnæðismálanna hér á Alþingi að reyna að standa á tindi þess bezta, sem Alþingi hefur áður afrekað í sinni löggjöf um húsnæðismál, eða eigum við að gefast upp fyrir þrýstingi gróðalýðsins og gera húnæðismálastarfsemina undirorpna gróðaþorsta hans, með öllum þeim afleiðingum, sem það kemur til með að hafa fyrir framtíðina með hækkandi húsaleigu og versnandi dýrtíð? Þess vegna vil ég nú leyfa mér að vona, að hv. þm. geti fallizt á að samþykkja mínar brtt., halda þar með öllu því, sem til framfara er í frv. hæstv. ríkisstj., en endurnýja þau gömlu ákvæði, sem voru í sambandi við húsnæðislöggjöfina að öðru leyti, og sjá þannig um, að Alþingi hafi engu glatað af því bezta, sem það áður hefur sett í lög til þess að bæta úr eða hjálpa fólkinu í viðleitni þess til að leysa erfiðasta vandamálið okkar, byggingu á mannsæmandi íbúðum.



Herra forsetl. Samgöngumálanefndir þingsins hafa tekið þetta frv. til athugunar frá því að 1. umr. lauk um það í hv. þd. Hefur frv. verið yfirfarið með vegamálastjóra og borið saman við upprunalegar till. Í ljós hefur komið, að nauðsyn ber til þess að gera smávægilegar leiðréttingar á frv., og hefur n. ákveðið að bera fram örfáar brtt. eingöngu til leiðréttingar við 3. umr. frv. Ég get nefnt dæmi um það, hvers eðlis þessar leiðréttingar eru. Það er um breytingu á nöfnum vega og leiðréttingar, sem jafnvei eru málseðlis. Um sumar hverjar þeirra þarf ekki að bera fram brtt. í hv. þd., heldur er hægt að leiðrétta það í prentun. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að fara að fjölyrða um þessar brtt., sem engar eru efnisbreyt. N. var sammála um að bera ekki fram neinar brtt. um efnisbreytingar á frv. og enn fremur um hitt, að mæla gegn öllum slíkum brtt. Eins og ég gat um við 1. umr. málsins, hefur n. ásamt vegamálastjóra reynt að koma á móti óskum hv. þm. úr einstökum kjördæmum eins og frekast hefur verið unnt í þessum till. sínum. Hún væntir þess vegna, að ekki verði fram bornar brtt. við frv., hvorki hér í hv. Nd. né í Ed. Vegna þeirra ummæla, sem féllu hjá hv. 1. þm. Árn. (JörB) við 1. umr. málsins um Hafnarskeiðsveg, vil ég aðeins taka það fram, að n. er að sjálfsögðu ljóst, að þessi vegur er trúlega framtíðarvegur og mjög nauðsynlegur og gagnlegur fyrir þau byggðarlög, sem þar eiga hlut að máll. En þannig er ástatt um fjöldamarga aðra vegi, sem mjög er sótt á af hv. þm. að koma inn á vegalög, en þm. hafa hins vegar sætt sig við að ekki yrðu teknir með í þetta skipti. Það er að vísu rétt, sem hv. 1. þm. Árn. sagði, að hvorki þessi vegur né aðrir éta fé frá ríkissjóði með því einu að standa í vegalögum. En eins og ég gat um fyrr, má segja það um flesta aðra vegi, sem mörgum hv. þm. er jafnmikið áhugamál að koma inn við þessa opnun vegalaga og honum er það að fá þennan veg tekinn upp. Ég veit, að hv. þm. skilur aðstöðu n. í þessu efni. Það hefur orðið samkomulag um það að bera ekki af hálfu n. fram till. um neinar efnisbreytingar og enn fremur að beina þeim tilmælum til einstakra hv. þm. að bera ekki fram slíkar tillögur. Með því er að sjálfsögðu enginn dómur felldur um þennan veg, að hann sé ekki gagnlegur og nauðsynlegur og eigi ekki að koma í framtíðinni. Vegna fyrirspurnar hv. þm. V-Húnv. (SkG) við 1. umr. málsins vil ég taka það fram, að þar sem girðingar hafa verið settar upp í samræmi við núgildandi ákvæði vegalaga um lengd frá vegarbrún eða miðju vega, er að sjálfsögðu ekki gert ráð fyrir því, að menn verði skyldaðir til þess að taka þær upp og færa þær út í samræmi við hið nýja ákvæði, sem lagt er til að upp verði tekið í þessu frv. Ég hygg, að ég þurfi ekki að gera frekari athugasemdir við málið á þessu stigi þess. En við 3. umr. mun samgmn. flytja nokkrar brtt. um leiðréttingar og tilfærslur til betra máls á frv.



Herra forsetl. Ég beindi ummælum mínum við 1. umr. þessa máls til hv. samgmn. og óskaði eftir, að hún endurskoðaði afstöðu sína til þeirrar brtt., sem ég flutti við vegalögin um Hafnarskeiðsveg. Ég leitaðist við í stuttu máli að gera grein fyrir þýðingu þessa vegarkafla, en vitnaði að öðru leyti til þeirra röksemda, sem ég færði fyrir málinu á síðasta þingi, þegar talað var um brúargerðir. Mér þykir mikið fyrir því að heyra það af vörum hv. frsm., að n. muni ekki hyggjast bera neinar brtt. fram um efni málsins, því að leiðréttingartillögur raska vitaskuld ekki efni þess, en færa það aðeins til réttari vegar, eins og vera ber. Hv. frsm. sagði, að með því að vilja ekki verða við óskum mínum um þetta væri n. ekki að dæma um þýðingu þessa vegarkafla út af fyrir sig og þá ekki heldur borið saman við hennar tillögur um nýja vegi. Það læt ég mér í léttu rúmi liggja og hef enda ekki neinn áhuga fyrir því, að það sýni neinn meting um slíkt, hvort þessi vegur hefur meira gildi fyrir fólk en hinn. En vitaskuld, þegar verið er að gera umbætur og nýjar framkvæmdir, verður á það að lita, hvert gildi slík umbót hefur fyrir þá, sem fyrst og fremst eiga að því að búa, og þá þori ég fyrir fram að staðhæfa, og undan því getur hv. samgmn. ekki skotið sér, að ekki einn einasti vegarspotti, sem hún leggur til að samþ. verði nú á vegalögum, hefur slíkt gildi frá atvinnulegu sjónarmiði og verðmætissjónarmiði og þessi vegur. Og ég skora á hv. samgmn., ef hún þykist vera þess umkomin að rökstyðja það, að 12 km kafli á einhverri annarri vegalengd, sem hún leggur nú til að samþ. verði inn í vegalög, komi þar til jafns við, þá segi hún til þess, hver hann er. Þessi till. mín er ekki fyrir mig fyrst og fremst gerð. Hún er að vísu fyrir umbjóðendur mína, en þeir eiga rétt á því, að þessu máli sé sinnt. Enginn útgerðarstaður hér á landi er verr settur hvað aðstöðu áhrærir að sækja sjó en Eyrarbakki og Stokkseyri, en með hinni nýju hafnargerð í Þorlákshöfn veitist þeim möguleiki á að stunda sjó frá Þorlákshöfn. Það torveldar þeim það þó mjög, ef þeir þurfa að aka 40-50 km leið á milli þessara staða. En 12 km er leiðin, ef vegurinn verður lagður á móts við Óseyrarnes frá Þorlákshöfn, og mundi þá verða skroppið með mennina á bil að austan út að ánni og aftur að vestanverðu sóttir að Þorlákshöfn. Eftir að ég talaði um þetta við 1. umr. málsins, hefur sýnt sig, að menn hafa suma daga þríhlaðið í Þorlákshöfn. Ég vil mega vænta þess, að hv. samgmn. liggi ekki í léttu rúmi, hvað gerist í þessum efnum eða til hvers eigi að nota vegina. Ég skil mætavel afstöðu hv. n. En að hennar till. séu svo hnitmiðaðar, að öllu réttlæti sé fullnægt með því, sem hún leggur til í þessu máli, en að allt annað raski því, nær ekki til þessarar greinar, sem við tölum nú um. Ég hefði gjarnan viljað verða við tilmælum hv. samgmn. um að bera fram enga tillögu, en svo mikinn óleik get ég ekki gert hv. samgmn. og sjálfum mér að verða við þessum óskum. Það get ég ekki á mig lagt, og ef ég gæti með atkv. mínu og till. afstýrt því óhappi, sem nú er stefnt að með því að hafa á móti því að samþykkja þessa till., vil ég gjarnan hjálpa til þess að afstýra slíku óhappi. Ég vil nú enn á ný skírskota til hv. samgmn., að hún endurskoði mjög vel við 3. umr. þessa afstöðu. Ef einhvers staðar kynni að vera tillaga um umbót, sem ætti jafnmikinn rétt á sér til viðbótar við það, sem hv. n. leggur til, þá verð ég að segja það, að það er réttlætismál að verða við þeirri ósk. É'g neyðist því til að leggja fram brtt., og hljóðar hún á þessa leið, - það er brtt. við frv. til l. um breyt. á vegalögum, nr. 34 22. apríl 1947, að á eftir A. 12 í 2. gr. kemur nýr liður: Hafnarskeiðsvegur: Frá Þorlákshöfn austur Hafnarskeið að brúarstæði hjá Óseyrarnesi og þaðan á þjóðveginn hjá Eyrarbakka. Ég dró að setja þessa till. í prentun í þeirri von, að hv. n. íhugaði málið betur. Ég verð því að biðja hæstv. forseta um að fá afbrigði fyrir till. og sé mér ekki annað fært en að leggja hana fram. Ef hv. samgmn. vill íhuga enn betur og gaumgæfilegar en henni hefur unnizt tími til þetta atriði, þá mun ég verða við óskum hv. n. um að fresta því, að mín till. verði borin upp, þar til við 3. umr. Ég vil sem sé á allan hátt sýna hv. samgmn. allt tillit til hins ýtrasta, fram á yztu nöf, sem ég sé mér fært að gera, en lengra náttúrlega kemst ég ekki.



Það eru aðeins örfá orð vegna þeirrar brtt., sem hv. 1. þm. Árn. (JörB) hefur borið fram. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, þá er það útkljáð mál í samgöngumálanefndum, að nm. voru sammála um að leggja eindregið til, að ekki verði gerðar efnisbreytingar á frv. Ég tel þess vegna því miður þýðingarlaust að fara fram á það við minn hv. vin, forseta Sþ. (JörB), að taka þessa brtt. aftur til 3. umr. Ég skil mætavel áhuga hans fyrir þessu máll, sem eins og ég sagði áðan er mál, sem einhvern tíma í framtíðinni verður áreiðanlega leyst. Við eigum allir þm. úr sveitakjördæmum landsins einhver slík börn, sem við vonum að verði í náðinni bæði hjá löggjafanum að því er snertir það að komast á vegalög og hjá fjárveitingavaldinu um fjárveitingu síðar meir. Ég vil þess vegna biðja hv. þm. f.h. samgmn. um að lita alls ekki svo á, að hún sé með þessu að fjandskapast við þarfa og skynsamlega framkvæmd, sem í framtíðinni mun verða unnin. En hv. þm. skilur það, bæði frá fyrri tíð og frá þessum vetri, að það er alls ekki vandalaust verk að ná samkomulagi um afgreiðslu vegalaga. Það er alls ekki vandalaust verk að fá samkomulag milli allra hv. þm. um tillögur, sem menn geta staðið saman um í heild. En að þessu verki hafa samgmn. þingsins unnið sameiginlega og reynt að ná sem beztu samkomulagi við hvern einstakan þm., þannig að hann fái þeim óskum fram komið, sem mesta nauðsyn ber til að lögfesta í vegalögum fyrir hans hérað og það fólk, sem það byggir. Á grundvelli þessa skilnings á eðli þessa máls og meðferðar þess leyfi ég mér f. h. samgmn. að fara þess á leit við hv. þd., að hún breyti frv. ekki við þessa umr.