Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Utanríkismál og öryggismál eru völundarhús sem vart verður skilið nema með miklum upplýsingum og mikilli rannsókn. Hverri sjálfstæðri þjóð er því nauðsynlegt að gera sérstakt átak til þess að fylgjast með þeim málum og öðlast þær upplýsingar sem nauðsynlegar eru til skynsamlegrar skoðanamyndunar og mótunar stefnu á þessu sviði. Flestar eða allar þjóðir eiga eina eða fleiri rannsóknar- og upplýsingastofnanir á sviði utanríkismála. Þessar stofnanir hafa fyrst og fremst það hlutverk að safna saman á einn stað upplýsingum og hafa þær aðgengilegar fyrir hvern þann sem þarf á þeim að halda. Jafnframt geta stofnanir þessar annast rannsóknarstörf eða stuðlað að því að einstaklingar og stofnanir taki sér fyrir hendur slíkar rannsóknir. Stofnanir þessar gegna margvíslegum verkefnum. Þær koma upp bókasöfnum, söfnum blaða, tímarita og annarra heimilda, sem getur verið mjög mikils virði að eiga á einum stað. Þær gefa út bækling eða tímarit sem verða vettvangur fyrir stefnur og strauma í utanríkis- og öryggismálum viðkomandi þjóða. Þær geta þar að auki rannsakað eða komið á framfæri nýjum hugmyndum á sviði utanríkismála og þannig orðið að margvíslegu gagni. Nærtækasta dæmið um slíka stofnun af mörgum, sem af er að taka, er Utanríkismálastofnun Noregs. Hún mun hafa byrjað starf sitt með þremur starfsmönnum, en hefur vaxið smám saman og hlutverk hennar aukist svo að starfsmenn munu nú vera eitthvað yfir 30. Fé er veitt til þessarar stofnunar í Noregi á fjárlögum, en hún er látin heyra undir menntmrn. til þess að leggja með því áherslu á að hún sé óháð utanrrn. og ekki verkfæri þess. Í grg. er sagt að rekstur hennar hafi kostað 30 millj. ísl. kr. 1973, en sú tala er að sjálfsögðu á misskilningi byggð og mun vera nær að það séu 30 millj. norskar. Ég hef leyft mér að flytja frv. um að sett verði lög um Utanríkismálastofnun Íslands og skuli það vera óháð rannsóknar- og fræðslustofnun sem starfi samkv. þeim lögum. Tilgangur hennar á að vera að auka þekkingu og skilning þjóðarinnar á utanríkis- og öryggismálum. Stofnunin á að safna og dreifa hvers konar upplýsingum um þessi mál og stunda rannsóknarstörf á sviði þeirra. Stofnunin á að koma upp heimildasafni og getur staðið að útgáfu. Í 3. gr. frv. segir: „Utanríkismálastofnun Íslands skal vera óháð þeirri stefnu í utanríkis- og öryggismálum sem íslensk stjórnvöld hafa hverju sinni. Hún skal í öllu starfi sínu gæta óhlutdrægni gagnvart mismunandi skoðunum um þessi mál.“ Varla verður um það deilt að slík stofnun verður að byggja á slíkri óhlutdrægni ef hún á að njóta tiltrúar frá þeim sem hugsanlega geta haft mismunandi skoðanir á ýmsum atriðum þessara mála. Þá er gert ráð fyrir að í stjórn stofnunarinnar eigi sæti 14 menn, sem kosnir séu hlutfallskosningu af utanrmn. Alþ., og einn fulltrúi frá Seðlabanka Íslands. Gert er ráð fyrir að svo stór stjórn komi ekki saman nema tiltölulega sjaldan, einu sinni til tvisvar á ári, en að hún kjósi sér formann, varaformann og ritara sem verði framkvæmdastjórn. Þessi stjórn á að vera ólaunuð. Ekki eru nánari ákvæði um það á hvern hátt stjórnin gegni störfum sínum, en að sjálfsögðu ræður hún starfslið og tekur meginákvarðanir um starfsemina. Er ekki ástæða til að setja sérstök ákvæði um það í lög sem þessi. Að lokum er 5. gr. sem fjallar um kostnað við rekstur þessarar væntanlegu stofnunar. Þar hef ég staðnæmst við þá hugmynd að ekki sé óeðlilegt að greiða þennan kostnað af gjaldeyrisviðskiptum sem sannarlega eru utanríkismál. Þess vegna er lagt til að Seðlabankinn standi undir kostnaði við stofnunina af tekjum af gjaldeyrisviðskiptum og geti endurheimt hluta upphæðarinnar af þeim viðskiptabönkum sem versla með erlendan gjaldeyri. Loks er ákvæði um hvernig með skuli fara ef ágreiningur verður um upphæð þessa kostnaðar. Að sjálfsögðu mætti hugsa sér fleiri leiðir til að standa undir kostnaði við slíka stofnun, en ég hef staðnæmst við þessa vegna þess að ég tel ekki þær aðstæður vera nú fyrir hendi að rétt sé að fara fram á að slík nýjung sé kostuð á fjárlögum. En ég vil benda á að ég tel að stofnun sem þessi mundi geta útvegað sér verulega mikið fjármagn sjálf til einstakra verkefna, svo sem til ráðstefnuhalds eða útgáfu, og hygg ég að mörg fyrirtæki í landinu, sem annast viðskipti við aðrar þjóðir, mundu vera reiðubúin til að hlaupa þar undir bagga. Einnig mætti athuga ýmsar aðrar hugmyndir um að skipa stjórn fyrir slíka stofnun. En ég hef staðnæmst við það að viðurkenna hlut stjórnmálanna því flestar meginskoðanir á utanríkis- og varnarmálum koma fram í flokkakerfi íslendinga. Ég treysti því að stjórnmálaflokkarnir muni haga mannavali í þessa stjórn þannig að sem best henti og sem minnstar beinar, almennar pólitískar deilur þurfi um stofnunina að vera. Ég get ímyndað mér að rétt væri að slík stofnun hæfi störf með þriggja manna starfsliði og yrði væntanlega ekki ástæða til að fjölga því um alllanga framtíð. Þar gæti verið einn yfirmaður sem væri að sjálfsögðu sérfróður í utanríkis- og varnarmálum, aðstoðarmaður hans, sem hefði bókavarðar- og útgáfustörf að aðalstarfi, og loks ritari. Þetta starfslið og skrifstofuhald mundi sennilega kosta um 7 millj. kr. Gert er ráð fyrir svo sem 2 millj. til þess að byggja upp bóka- og heimildasafn. Þá yrði heildarkostnaður rúmlega 9 millj. kr. Hygg ég að það sé ekki stór deild í skrifstofukerfi gjaldeyrisbankanna sem kostar það fé og þá mundi satt að segja lítið sem ekkert um það muna. Herra forseti. Ég vil að lokum geta þess, að augljóslega ætti þetta frv. að fara til utanrmn. En nú er utanrmn. ekki í þessari d., heldur í Sþ., og hefur verið farið svo með slík mál að frv. væri vísað til einhverrar n. sem kosin er í d. sjálfri. Ég hygg að það sé ekkert í þingsköpum sem bannaði að þessu frv. væri vísað til utanrmn., því Nd. er öll í Sþ. Ég ætla þó ekki að blanda slíkum málum inn á þessu stigi þó ég nefni þetta. En ég hef flutt frv. um breyt. á þingsköpum sem einmitt kemur inn á þetta, enda væri miklu eðlilegra að n. þingsins væru í Sþ. og málum vísað til þeirra frá deildum. Við það gætum við haft miklu öflugri n., sem gætu starfað meira og betur og nýtt krafta og tíma þm. miklu betur en er í dag. Að því frátöldu og til þess að fylgja venjum, sem að vísu eru ekki einhlítar, því það var beinlínis til þess ætlast, þegar utanrmn. var stofnuð 1923, að vísa mætti til hennar málum frá d. og var fram tekið. Eftir því sem Bjarni Benediktsson segir í riti sínu um deildir Alþ. mun þessi háttur hafa verið hafður á fram undir 1940, en ekki hef ég kannað hvers vegna frá því var þá horfið. Þó ég geti þessara atriða mun ég, eins og ég sagði, fylgja þeim háttum sem hér hafa ríkt og legg til að frv. verði vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Ég stend fyrst og fremst upp til þess að taka undir það með flm. þessa máls, að það er þarft mál, sem hér er hreyft, og það er mikil þörf á því að farið sé að vinna að því verkefni sem liggur að baki flutningi þessa frv. Um hitt geta svo verið skiptar skoðanir, hvort nauðsynlegt sé nú þegar á þessu stigi að efna til sérstakrar stofnunar til að vinna að því verkefni sem ég tel að eigi að koma í fyrstu röð og sé fyrst og fremst það sem okkur skortir, en þar er um að ræða heimildaöflunina og í öðru lagi útgáfustarfsemi, en rannsóknarstörf koma svo síðar og geta að sjálfsögðu verið framkvæmd utan stofnunar. Grundvöllur slíkrar rannsóknastarfsemi hlýtur að vera sú upplýsinga- og heimildasöfnun og sú útgáfustarfsemi sem ég tel að allt of lengi hafi dregist að hrinda hér af stokkunum. Þetta er svo brýnt mál margra hluta vegna, að ég hygg að það þurfi ekki að færa að því rök í löngu máli. Ef við ætlum á annað borð að koma umr. um utanríkismál á það stig, sem æskilegt væri, og af því karpstigi, sem allt of lengi hefur viðgengist, þá þurfum við slíka starfsemi sem hér er um talað, - starfsemi sem felst í því fyrst og fremst að safna saman heimildum og starfa að fræðilegum útgáfum í sambandi við utanríkismálin. Ég get við þetta mál aðeins bent á það, að ef mönnum þykir í of mikið ráðist nú þegar að efna til sérstakrar stofnunar til að hafa málin með höndum, þá væri vissulega hugsanlegt að fara einhverjar millileiðir til bráðabirgða. Hér er starfandi nú þegar sagnfræðistofnun við Háskóla Íslands. Hún er að vísu veikburða vegna fjárskorts, en vitanlega væri hugsanlegt að fela henni til bráðabirgða a. m. k. slíkt verkefni sem þetta, veita henni fjárstyrk til þess að vinna að því og tengja til að mynda slíka deild við sagnfræðistofnun við Alþingi með þeim hætti að til að mynda utanríkismn. kæmi þar við sögu. Einnig væri vissulega vel hugsanlegt og strax til mikilla bóta frá því, sem nú er, að utanrmn. tæki að sér að vinna að þessu nauðsynlega verkefni, heimildasöfnuninni, og réði til þess dugandi mann, einn eða tvo eftir atvíkum. Þetta gæti verið skref í rétta átt ef mönnum þætti að svo komnu máli í of mikið ráðist að setja slíka stofnun á fót sem talað er um í þessu frv. En hvað sem hugleiðingum um þetta líður, þá vil ég leggja á það áherslu að hér er hreyft mjög mikilvægu máli. Okkur hefur skort lengi þessa framkvæmd, að safnað sé upplýsingum, raunverulegum staðreyndum um utanríkismál og slíkar staðreyndir gefnar út eftir því sem ástæða þykir til og þegar nokkuð hefur frá liðið, eins og tíðkast með öðrum þjóðum. Þá fyrst, þegar slík upplýsingasöfnun er í lagi og heimildir tiltölulega aðgengilegar fyrir fræðimenn, er hægt að fara að vinna úr þessum mikilvæga málaflokki á málefnalegan og fræðilegan hátt betur en gert hefur verið og hægt hefur verið að gera fram að þessu. Ég tel, að þetta sé málefni sem Alþ. eigi að láta sig miklu skipta, og mæli mjög eindregið með því, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, taki það fullkomlega alvarlega og geri um það jákvæðar og raunhæfar till. sem leiði til þess að eitthvað jákvætt gerist í málinu.

Flm. (Sigurlaug Bjarnadóttir) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. á þskj. 295, sem er nú lagt hér fyrir öðru sinni. Það var lagt fram fyrir jól í fyrra, þvældist alllengi fyrir þinginu, en hlaut ekki endanlega afgreiðslu. Ég flutti í fyrra allítarlega framsögu með frv. og get því stytt mál mitt núna. Þetta frv. er í stuttu máli þannig til komið, að hin óvenjulega slysaalda, sem reið yfir okkur hér á landi í fyrrahaust, varð okkur, þessum tveimur flm., mér og 11. þm. Reykv., Ellert B. Schram, hvati til þess að hugsa okkar gang og leita í samráði við þá aðila, sem með umferðarmál fara, einhverra hugsanlegra leiða af hálfu Alþ. með lagasetningu til þess að binda endi á það ástand eða alla vega lagfæra okkar umferðarmál. Ég minnist þess að í framsöguræðu í fyrra benti ég á að þá höfðu á 52 dögum farist í umferðarslysum á Íslandi 14 manns, þ. e. a. s. þriðja til fjórða hvern dag hafði látist maður í umferðarslysi. Þetta var óvenjulegt og hefur sem betur fer ekki endurtekið sig nú í ár, því að tölur sýna að umferðarslys urðu bæði færri og ekki eins mörg dauðaslys á árinu 1976 og árið þar á undan. Ég vil þó sérstaklega vekja athygli á því sem segir í grg. með þessu frv. nú, að lækkandi tala umferðarslysa á nýliðnu ári sé vissulega gleðiefni þótt enn sé talan óhugnanlega há. En við megum ekki láta það leiða okkar til of mikillar bjartsýni og því síður til andvaraleysis í þessum efnum, og það er vafalaust að hið eindæma hagstæða veðurfar, sem við höfum átt við að búa hér það sem af er þessum vetri, mun eiga sinn þátt í þessari ánægjulegu þróun. Færð á götum og vegum hefur verið ákaflega miklu betri en um sama leyti í fyrra og raunar alveg óvenjulega góð. Það, að þetta frv. náði ekki fram að ganga til afgreiðslu í fyrra, hygg ég að hafi stafað ekki hvað síst af því að Alþ. komst raunar aldrei nema í 1. gr. þess, en 1. gr. fjallar um lögbundna notkun öryggisbeita í bifreiðum. Þetta atriði hefur verið umdeilt hvarvetna þar sem löggjafarþingin hafa á annað borð látið sig það skipta, og ég minnti á það í fyrra til hliðsjónar, að í Noregi, þegar frv. til l. um öryggisbelti lá fyrir norska Stórþinginu, þá komst það í gegn, en með 1/4 hluta norskra stórþingsmanna á móti. Það fór eins og ég vissi raunar fyrir, að þetta ákvæði um notkun öryggisbelta mætti ákveðinni mótstöðu hér, en það fékk þó marga góða liðsmenn með sér, og ég vil leggja áherslu á það nú að þessi 1. gr., sem fjallar um þetta umdeilda atriði, verði ekki aftur til þess að setja allt frv. til haka. Það hlýtur að koma til kasta Alþ. að skera úr um það, hvort við viljum samþ. þessu till. eða ekki, og síðan gætu og ættu svo hinar greinar frv., sem ég bygg að verði ekki umdeildar, alla vega ekki á borð við öryggisbeltin, að geta fengið afgreiðslu enda þótt 1. gr. um öryggisbeltin félli út. Í sambandi við frv. í fyrra kom fram áskorun hóps manna sem ég tel fyllilega mark á takandi og vel það, og ætla ég mér að lesa upp þessa áskorun sem er undirskrifuð, eins og ég sagði, af fjölda merkra manna, þ. á m. réttarlækni ríkisins, af landlækni, af borgarlækni og öðrum læknum, einnig af lögreglustjóranum í Reykjavík, af prófessorum, kennurum, ritstjórum, félagsmálafulltrúum, og meðal kennaranna eru einnig ökukennarar, það vil ég taka fram. En áskorunin hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Vér undirritaðir skorum á hið háa Alþ. að samþ. á yfirstandandi þingi lög um skyldunotkun bílbelta. Bilbelti hafa þegar sannað gildi sitt sem mikilsverð tæki til að draga úr afleiðingum umferðarslysa. Má leiða rök að því, að þau geta bjargað um það bil helmingi ökumanna og farþega í framsætum frá dauða og um það bil 3/4 hlutum alvarlegra slasaðra í umferðarslysum. Sannað hefur verið að með fræðslustarfi og áróðri sé eigi unnt að ná meira en 30% notkun bílbelta, og af þeirri ástæðu hafa fjölmargar þjóðir lögleitt skyldunotkun. Þjóð vor bíður óbætanlegt tjón við hvert mannslíf, er glatast, og hvern einstakling, er slasast í umferðarslysum. Því teljum vér eigi unnt að bíða lengur með að fá almenna notkun bílbelta með lagaboði.“ Þetta er álit þessa hóps manna, og ég hygg að engir fremur en læknar viti hvað þeir eru að tala um þegar umferðarslys eru annars vegar. Ég persónulega skal játa að áður en ég setti mig inn í þetta mál hef ég verið heldur öndverð lögbundinni notkun bílbelta. Mér finnst að þeir, sem mæla á móti þeim, hafi nokkuð fyrir sér. En ég set dæmið einfaldlega upp þannig, að ef bílbeltanotkun gæti orðið til þess að forða einu mannslífi á Íslandi, að ég tali nú ekki um fleiri, frá því að glatast á ári hverju, þá væri þessi skylda, sem á okkur er lögð, réttlætanleg og sjálfsögð. Ég hef ekki getað samþ. rök þeirra manna sem vilja ekki bera okkur hér sí Íslandi saman við önnur Norðurlönd. Ég hygg að ólíkar aðstæður kunni að breyta þar einhverju hvað varðar prósentutölu í notkun bilbelta og hversu mörgum er bjargað, en ekki það mikið að orð sé á gerandi og að við hljótum ekki að taka mark á þeim rannsóknum og þeim niðurstöðum sem farið hafa fram í nágrannalöndum okkar, þ. á m. Norðurlöndunum sem nú hafa öll með tölu, ég veit raunar ekki um Færeyjar, en öll hin hafa tekið upp lögboðna notkun bílbelta. Það var bent á í fyrra að vegir okkar hér væru svo slæmir og brattir og aðstæður allar margfalt verri en þar. Það má vel vera. Ég held satt að segja að eftir því sem við flýtum okkur meira að leggja slitlag á vegina okkar, þá aukist hættan á vegunum, einfaldlega vegna þess að hraðinn eykst. Við höfum því miður ekki tiltækar tölur sem niðurstöður af rannsóknum okkar á þessu atriði nema að mjög takmörkuðu leyti. Þar kemur til auðvitað fyrst og fremst umkomuleysi Umferðarráðs sem hefur hingað til verið fjárvana. Get ég ekki stillt mig um í því sambandi að harma að stjórnarfrv., sem lagt var fram á þingi í fyrra um að viðurkennd vátryggingarfélög skuli greiða hálft annað prósent af iðgjaldatekjum sínum vegna lögboðinni ábyrgðartrygginga ökutækja til umferðarslysavarna, var ekki samþykkt. Þetta er eitt af þeim atriðum sem Umferðarráð hefur bent á sem raunhæfan lið í árangursríku starfi, að það hafi eitthvert fjármagn í höndum. Þetta frv., ef fram hefði gengið í fyrra, hefði þýtt um 8 millj. kr. tekjur til Umferðarráðs. Vil ég hér með spyrjast fyrir, - ég sé því miður að það er enginn ráðh. hér nú, það er hæstv. dómsmrh. sem hér átti hlut að máli, - hvort ekki sé ráð að leggja fram þetta frv. á ný. Ég hef dvalið hér aðeins við 1. gr. af því að hún olli þrætum og andstöðu í fyrra. En ég endurtek: Ég vona að þær þrætur og andstæður verði ekki til þess að stöðva frv. allt nú. Ég vil benda sérstaklega á ákvæði, sem er raunar í 1. gr. einnig, um öryggishjálmana. Þar held ég að allir séu á einu máli, að það sé sjálfsögð varúðarráðstöfun að unglingar hafi öryggishjálm á höfði í akstri bifhjóla. 2. gr. frv., svo ég aðeins stikli á stóru, kveður á um endurnýjan skírteina. Endurnýjun skírteina hefur verið til þessa dags eitt ár. Hér er lagt til að hann verði tvö ár. Það er bent á að ungum ökumönnum er hættara við að lenda í slysum heldur en þeim eldri. Þeir aka ógætilegar og þeir telja sig færa í allan sjó eftir að þeir að einu ári liðnu frá ökuprófi hafa fullnaðarskírteini upp á 10 ár í vasanum. Hér er lagt til að þetta sé lengt í 2 ár. 3. gr. kveður á um próf, nokkurs konar upprifjunarpróf við endurnýjun fullnaðarskírteina. Það er minni háttar próf en sjálft ökuprófið, krossapróf sem á að rifja upp allar helstu umferðarreglurnar og gera ökumanninum þannig hæfari en ella til aksturs. Í 4. gr. er fjallað um mistaka- og punktakerfið sem sennilega er merkasta ákvæðið sem þetta frv. hefur að geyma. Þetta mistaka- eða punktakerfi er í stuttu máli í því fólgið að það er haldin skrá yfir brot manna. Þau eru vegin og metin eftir því hvað alvarleg þau eru. Punktunum, sem myndast við hvert brot, er safnað saman og þegar náð er ákveðnum punktafjölda er ökumaðurinn beinlínis tekinn fyrir og könnuð hæfni hans og hann látinn ganga undir endurhæfingu og endurmat. Sem viðurlögum við of miklum og óhæfilegum umferðarbrotum er fyrst og fremst beitt ökuleyfissviptingu, og þessi grein rennir stoðum undir þá skoðun að ökuleyfissvipting sé áhrifamesta tækið til þess að bæta umferðarvenjur manna. Þetta kerfi er nú notað í öllum Bandaríkjunum, þar var það fyrst tekið upp, og í ýmsum Evrópulöndum, t. d. í Frakklandi, Þýskalandi, Svíþjóð, Sviss, að nokkru leyti í Englandi og einnig í Sovétríkjunum. Það má benda á að ökuferilsskrá hefur þegar verið haldin hér í Reykjavík og gefið mjög góða raun og haft ýmis jákvæð áhrif í umferðinni. Hér er lagt til að ökuferilsskráin nái yfir allt landið. Enginn vafi er á því, að þetta kerfi, ef framkvæmt yrði, og er raunar raun komin á það í öðrum löndum, er stórkostlega mikið til bóta til þess að auka öryggi í umferðinni og hæfni og ábyrgð ökumanna sjálfra. Í 5. gr. er fjallað um ökuskóla. Ákvæðið hljóðar einfaldlega um það, að í stað þess að einn og einn maður hokri með sína ökukennslu, þá verði stofnaður allsherjarskóli þar sem þessir menn, sem nú kenna hver um sig, eigi aðgang að og njóti aðstöðu og löggildingu dómsmrh. Ég vil leggja áherslu á að í frv. felst ekkert sem skerðir réttindi þeirra manna sem nú fást við þetta, þeir einfaldlega starfa með öðrum og skipulegri hætti. Ég vil líka benda á að ökukennarar hafa hingað til hér á landi haft margfalt minni starfsmenntun og starfsþjálfun heldur en viðast hvar annars staðar. Þannig er það t. d. í Noregi, að menn, sem ætla að kenna öðrum að aka, verða sjálfir að sitja heilt ár á skólabekk, áður en þeim er leyfilegt að kenna öðrum akstur. Hér á landi munu nú á annað þúsund manns kenna akstur. En öll þessi starfsemi er í lausu lofti og þarf greinilega meiri skipulagningar og meiri festu við. Ég held að íslenskir ökukennarar séu á einu máli um að ökuskóli væri til bóta frá því sem nú er. Í 6. og síðustu gr. er ákvæði, sem kannske er sérstaklega vert að benda á, en það fjallar um viðurlög við brotum á 1. gr., þ. e. a. s. um notkun öryggisbeita og öryggishjálina. Það er ekki gert ráð fyrir í þessu frv. að beitt verði sektum eða refsingum við brotum á þessum lögum. Þar höfum við að fordæmi Norðmenn. Norðmenn komust að þeirri niðurstöðu og raunar gagnmerkur aðili í umferðarmálum, sem nefnist Nordisk Trafiksikkerltedsråd, að refsingum skyldi ekki beitt í þessu tilfelli. Það væri ósanngjarnt að láta þið verða afleiðingu lagasetningar, sem fyrst og fremst er ætluð til að tryggja öryggi vegfarenda í umferðinni, að láta þá bíða fjárhagslegan hnekki við vanrækslu sína, jafnvel þótt tjóni valdi á ökutækinu og mönnum einnig. Á hinum Norðurlöndunum er refsingum beitt. Í þessu frv. höfum við hallast að skoðun norðmanna og ekki viljað taka upp fjársektir eða beinar refsingar við brotum á ákvæðum um notkun öryggisbelta og öryggishjálma. Hins vegar gæti þar að sjálfsögðu komið til beiting ökuleyfissviptingar sem þegar öllu er á botninn hvolft er sennilega hvað sterkasta aðhaldið fyrir menn að gæta gætni, varkárni og tillitssemi í umferðinni. Ég held, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta frv. Ég ítreka enn að við skulum tala út um bílbeltin. Ég vil benda á það, eins og ég gerði síðast, að ég tel engan vafa á því að þetta er fyrst og fremst spurningin um vana. Sjálf var ég fyrir einu og hálfu ári stödd úti í Svíþjóð, hálfu ári eftir að bílbeltin voru lögleidd. Fólk í Svíþjóð sagði: Við bölvuðum hátt og í hljóði þegar þessu var skellt yfir okkur. Við erum hætt að taka eftir því nú eftir 6 mánuði. Og þannig hygg ég að raunin yrði einnig hjá okkur. En ég vil vona að hv. allshn., sem ég vil leyfa mér að leggja til að frv. verði vísað til, taki nú til höndunum og reyni að koma þessu máli áleiðis þannig að það geti orðið að lögum með vorinu.



Herra forseti. Ég skal ekki fara hér mörgum orðum um þetta frv. Þetta var hér á dagskrá, eins og fram kom hjá hv. frsm., á síðasta þingi og ég gerði þá grein fyrir viðhorfum mínum til málsins og dró þar ekkert undan. Ég er sömu skoðunar enn og hef í engu breytt afstöðu minni til málsins að því leyti til. En ég ætlaði aðeins nú við 1. umr, þessa máls að segja hér örfá orð. Það er í fyrsta lagi að frsm. nefndi álit lækna í sambandi við notkun öryggisbelta. Ég held að það sé í þeim efnum sem og mörgum öðrum að læknar séu ekki algerlega sammála um það öryggi sem talið er að notkun öryggisbílbelta. Þar greinir menn á um í þeirri stétt, eins og svo marga aðra, þannig að ekkert einhlítt sýnist mér vera í því efni. En það, sem ég taldi rétt að fara hér örfáum orðum um fyrst og fremst í sambandi við þetta frv. nú, það er 5. gr. frv., þar sem lagt er til að upphaf 33. gr. laganna orðist svo: „Kennslu í akstri og meðferð bifreiða og bifhjóla mega löggiltir ökuskólar einir annast.“ Hvað skyldi það verða víða á landinu sem slíkar stofnanir yrðu á fót settar, eða á hér að taka út einn bálkinn til víðbótar og stefna öllu kerfinu hingað á Reykjavíkursvæðið? Er það meiningin með þessu - eða hvað er átt við?  Auk þess, eins og ég sagði áðan, er ýmislegt annað sem ég hef við frv. að athuga. En ég gerði grein fyrir viðhorfum mínum til þess þegar sams konar frv. var hér til umr, á síðasta þingi. Ég vil sérstaklega vekja athygli á þessu og spyrjast fyrir um það, spyrja hv. flm. frv. um það, hvort það sé þeirra meining að einungis löggiltir ökuskólar megi annast kennslu í meðferð bifreiða og bifhjóla. Ef það er meiningin, þá er stefnt að því að setja þetta allt á þetta svæði og þá kemur enn eitt atriðið sem verður þess valdandi að raska um of því sem menn hafa verið að tala um að reyna að lagfæra, þ. e. a. s. að jafna aðstöðuna í landinu. Ég vildi gjarnan fá á því skýringu hver meining flm. frv. er með þessu orðalagi, hvort ég hef misskilið þetta, eða ef svo er að ég hafi misskilið það, hvað þá er átt við.

Flm. (Sigurlaug Bjarnadóttir) : Herra forseti. Það var aðeins til að svara spurningu hv. 5. þm. Vestf. Hann lét líka til sín heyra í fyrra og þá var það allt annað atriði sem hann vakti athygli á. En ég ætla að halda mig við það sem hann drap á nú. Ég held að þetta sé alger misskilningur hjá hv. þm., að það eigi að stefna öllum hingað til Reykjavíkur. Það er alger fjarstæða. Ég man ekki betur, án þess að ég þori að slá því fram sem alveg skotheldu, en að ég hafi einmitt spurt menn frá Umferðarráði, þegar við vorum að vinna að þessu frv., hvernig færi með menn út um land og hvort það þyrfti stórt skólabákn utan um þetta á hverjum stað. Hann svaraði því til, ef ég man rétt, að það þyrfti ekki nema einn mann, einn kennara, til að stofna slíkan skóla. En auðvitað verður það fyrst og fremst hér í Reykjavík og á öðrum þéttbýlisstöðum sem um raunverulegan skóla verður að ræða. Hitt er meira löggildingaratriði, að enginn maður, hvort sem hann er hér eða úti á landsbyggðinni, fái að kenna akstur nema hann sé hæfur til þess. Ég sé það núna að ég hef misskilið aðeins spurningu hv. 5. þm. Vestf. Hann hefur verið að tala um ökukennararéttindin. Það kann vel að vera að menn sleppi ekki svo „billega“ að það sé einn maður sem geti stofnað ökukennaraskóla. En alla vega yrðu þeir víða um landið, í hverjum kaupstað, í hverjum landshluta, þannig að þetta ætti ekki að verða til þess að valda stórkostlegri byggðaröskun. A. m. k. vona ég að það verði eitthvað fremur en þessi ökukennaraákvæði sem valdi því.



Herra forseti. Ég held því miður að ég hafi ekki misskilið það sem hér er átt við, því að mér heyrðist á hv. flm. og frummælanda að það væri allmikill vafi í hans huga um það með hverjum hætti þetta yrði í reynd. Ég skal á engan hátt kasta rýrð á það sem fulltrúar í Umferðarráði munu hafa sagt, en mér finnst það, sem hv. þm. hafði eftir þeim, ekki vera með þeim hætti fram sett að það sé ótvírætt um að ræða hver muni verða framkvæmd þessa ákvæðis ef það yrði að lögum svona. Hv. þm. sagði reyndar líka að hér yrði fyrst og fremst um að ræða á þéttbýlissvæðunum raunverulegan skóla. Hvað á hitt að vera? Er ekki hér verið að tala um raunverulegt öryggi?  Ef ákvæði sem þetta yrði lögfest, þá er ég eindregið þeirrar skoðunar að það sé verið að draga hingað til Reykjavíkur það sem undanfarið hefur farið fram á hinum ýmsu stöðum úti á landi. Mér er ekki kunnugt um að það hafi komið í ljós að þeir ökukennarar úti á landsbyggðinni, sem annast hafa ökukennslu til þessa, hafi ekki verið jafnhæfir hinum, sem kennt hafa hér á Reykjavíkursvæðinu. Mér er a. m. k. ekki ljóst að það liggi fyrir nein gögn um að þeir hafi verið síður hæfir til kennslu, þeir ökukennarar sem hafa annast þetta úti á landsbyggðinni víðs vegar, heldur en þeir sem eru hér á þessu svæði. Þeir hafa uppfyllt sömu skilyrði og þeir sem hafa annast þessa kennslu hér. 



Herra forseti. Ég tel að þær deilur, sem átt hafa sér stað á milli hv. 1. flm. og hv. 5. þm. Vestf., hafi raunar ekki verið um meginatriði þessa frv., heldur um atriði sem að vísu er efnisatriði í því, en alls ekki neitt meginatriði. Ég tel að meginatriðið í frv. felist í 1. gr. þess, eða a. m. k. vil ég skoða það sem svo. Því langar mig til þess að koma á framfæri örfáum ábendingum, ekki í því skyni að mótmæla því sem kemur fram í 1. gr., því ég get verið sammála um að það sé rétt sem þar er lagt til, að skylda til notkunar öryggisbelta. Miklu fremur langar mig til þess að varpa þeirri hugmynd fram, ef búið er að skylda til notkunar slíkra nýrra öryggistækja eins og þar er um rætt, þ. e. a. s. öryggisbelta og öryggishjálma og sérstaklega í sambandi við öryggisbeltin, hvort ekki sé þá rétt og eðlilegt að Bifreiðaeftirlit ríkisins athugi og yfirfari þennan búnað eins og annan öryggisútbúnað bifreiðar við reglulega ársskoðun, og ekki aðeins það, heldur enn fremur að settar séu reglur af einhverjum öryggisaðila, annaðhvort Bifreiðaeftirlitinu, Umferðarráði eða einhverjum slíkum aðila, um t. d. bilbelti, hver styrkleiki þeirra eigi að vera, hvaða gerðir séu viðurkenndar, hvaða tími megi mestur líða milli þess t. d. að skipt er um öryggisbelti í bifreiðum. Það hefur komið fyrir, eins og menn vita, að þegar beltin eru orðin nokkurra ára gömul, þá hafa þau misst mjög styrkleika og hafa orðið slys og mjög alvarleg slys þó að menn hafi setið í beltum. Beltin hafa brostið eftir nokkur ár einfaldlega vegna þess að þau hafa fúnað eða legið í bleytu eða eitthvað slíkt, þannig að þau hafa ekki haldið sínum slitkrafti. Og atriði, sem þyrfti að athuga, er t. d. hvort ekki bæri að setja einhverjar reglur um þetta og hvort sú er ekki hugmynd flm. Fyrst verið er að tala um þessi mál, öryggisbelti og öryggishjálma og annan slíkan öryggisútbúnað, þá vil ég skjóta því að flm. þessa frv. og síðari flm., sem er formaður þeirrar n. sem væntanlega fær þetta mál til afgreiðslu, hvort það væri þá ekki líka eðlilegt að æskja þess að t. d. Bifreiðaeftirlitið eða Umferðarráð eða annar slíkur aðill gerði úttekt á þeim öryggistækjum í bifreiðar og vélhjól, sem ern til sölu í t. d. varahlutabúðum og bifreiðaverslunum hér á Íslandi, og gæfi út reglur um gerð þeirra og öryggisbúnað, t. d. eins og barnasæti í bifreið, svo að ég nefni eitt dæmi. Sum af þeim sætum, sem flutt eru hingað og seld í búðum, eru ekki öryggistæki, heldur raunverulega stórháskaleg og miklu líklegra að þau verði barni, sem í þeim situr, að tjóni heldur en til verndar ef eitthvað kemur fyrir. Ég vildi gjarnan koma því á framfæri við flm. þessa frv. að þetta atriði yrði einnig tekið til sérstakrar athugunar, fyrst þá breytingu á að gera á umferðarlögum í öryggismálefnum sem flm. leggja hér til.