Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Gísli Sveinsson) Jeg tel óþarft að ræða þetta mál meir. Allir hafa víst tekið afstöðu til þess. Jeg skal einungis minnast á þær brtt., sem fram eru komnar. Það er þá fyrst þessi afturgöngutillaga, sem feld var frá afbrigðum við fyrri umræðu þessa máls, sem sje brtt. frá hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) o. fl. (135). Þessi tillaga er algjörð umsteypa á öllu því verki, sem nefndin hefir unnið. Hún getur því ekki komið til neinna mála. Það tekur engu tali, að hún verði samþykt. Það hlýtur að vera sprottið af gáleysi flutningsmanna, að hún hefir nokkurn tíma komið fram. Öðru máli gegnir með till.háttv.þm. S.-Þ. (P. J.) (136). Nefndin mun fallast á hana, því að hún er mjög sanngjörn. Hámarkið er hækkað upp í 2.000 úr 1.500 kr., í innskotstill., sem samþ. var við fyrri umr., það er að segja, þeir sem hafa 2.000 kr. í tekjur, auk embættislaunanna, fá enga dýrtíðaruppbót. Þessi till. er því til bóta, eftir tilgangi nefndarinnar.

Jörundur Brynjólfsson Jeg drap á það í ræðu minni áðan, að jeg teldi það mjög óheppilegt, að hrapað yrði að þessu máli eins og nú er gjört. Enda er það óspart notað, að ekkert vit geti verið í þeim till., sem nú koma fram, af því að flutningsmenn þeirra geti ekki hafa hugsað rækilega um þær. Þessi till., sem við hjer berum fram, háttv. 1. þm. Árn. (S. S.), jeg o. fl., er borin fram til þess, að draga úr því misrjetti, sem oss flutnm. finst verða á dýrtíðaruppbótinni, samkvæmt því sem samþykt var hjer við 1. umr. Hún auðvitað bætir ekki úr öllu misrjetti, en jeg hygg samt, að hún sje bót frá því, sem nú hefir verið samþykt hjer í deildinni, þótt jeg hins vegar játi, að jeg er ekki hæstirjettur í því máli, eins og háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) virðist halda að hann sje. Enda sýnist sá þm. hafa þær hugmyndir um sjálfan sig, að hann einn hafi vit á öllu, en aðrir ekki. Jeg býst við, að hann hafi ekki áðan talað fyrir hönd nefndarinnar, og trúi því ekki, að hún vilji standa við alt það, sem hann sagði. Vík jeg nú nánar að brtt. okkar. Það er þá fyrst, sem jeg hefi áður minst á, að fjölskyldumönnum, er eftir tillögu okkar, að minsta kosti eitthvað í áttina, gjört eins hátt undir höfði og einhleypum. Skal jeg nú taka dæmi til skýringar. Hugsum okkur tvo menn, sem hafa 1.500 kr. árslaun hvor. Annar er einhleypur, en hinn á fyrir 5 börnum að sjá. Dýrtíðaruppbót þessara manna mundi vera 750 kr. eftir till. nefndarinnar. Laun þeirra því samtals 2.250 kr. Nú mun jeg sýna hve miklu meira fjölskyldumaðurinn verður að eyða, en sá einhleypi, þótt maður gjöri ráð fyrir, að þeir fari með jafnmikið í sínar eigin þarfir. Jeg gjöri ráð fyrir, að fjölskyldumaðurinn eigi góða konu, sem sjer um heimilið, og tel jeg hana vinna fyrir fæði og öðru, er hún með þarf. Nú tek jeg að eins nokkra liði af útgjöldunum. Gjöri ráð fyrir, að hvert barn fái ½ lítra af mjólk á dag. Það verða um 63 kr. á ári, eða því sem næst 320 kr. fyrir 5 börn. Þá gjöri jeg ráð fyrir, að barnið eyði í skófatnað 20 kr. á ári. Það verða 100 kr. fyrir fimm börn. Í föt áætla jeg 30 kr. fyrir hvert barn. Það verða 150 kr. á ári fyrir þau öll. Þessi maður hefir útgjöld fram yfir þann einhleypa, sem nema 570 kr., og það að eins í þessum fáu atriðum, sem jeg tilnefndi. En eftir brtt. okkar fengi þessi maður í dýrtíðaruppbót 600 kr., og þar að auki 50 kr. fyrir hvert barn, eða samtals 850 kr., en það er 100 kr, meira en eftir till. nefndarinnar. Og lík þessu mundu hlutföllin verða hjá öllum lágt launuðum mönnum. Get jeg því ekki sjeð, að þessi brtt. okkar sje að neinu leyti ranglátari en till. nefndarinnar, heldur þvert á móti. Háttv. frsm. (G. Sv.) sagði, að tilgangur nefndarinnar væri sá, að hjálpa þeim, sem þess þurfa, og þræða sem rjettastan veg til þess. Þetta er líka tilgangur okkar, þótt við ef til vill getum ekki fremur en nefndin, haldið hinum rjettasta vegi; en svo mikið vil jeg þó fullyrða, að okkar leið er rjettari en þeirra. Get jeg vel hugsað, að við hefðum getað komið með enn betri brtt., ef tíminn hefði ekki verið svona naumur. En það er öllum ljóst, að þar sem till. nefndarinnar lágu fyrst frammi í gærkvöldi, og í dag var að eins klst. hlje, og nú að eins 10 mín. á milli fyrri og síðari umræðu, þá hefir lítill tími verið til athugunar. Til þess að fult rjettlæti rjeði, hefði maður þurft að þekkja hvern einstakan mann, og reikna uppbótina eftir ástæðum hans. En þegar háttv. framsm. nefndarinnar (G. Sv.) er að úthúða þessari brtt. okkar, má svo heita sem hann gefi nefndinni utan undir, þar sem hún hefir setið vikunum saman að starfi þessu, og sjálfsagt lagt rækt við, en þó getum við, þrír menn, á tíu mínútum komist að betri og rjettlátari niðurstöðu, sem við svo höfum sett fram í till. þessari. Háttv. framsm. (G. Sv.) sagði, að nefndin hefði ekki getað fundið rjettlátan mælikvarða fyrir því, að veita fjölskyldumönnum meiri hjálp en öðrum. Þá liggur það í augum uppi, að till. hennar eru ekki allskostar rjettlátar. Það er einmitt tilgangur okkar flutnm. þessarar brtt., að bæta úr þar sem þörfin er mest, og skil jeg því alls ekki hvers vegna háttv.frsm. nefndarinnar fer svo köldum orðum um till. okkar. Við hefðum að vísu getað látið standa hlutfallsákvæði nefndarinnar um % af launahæð, og þá að eins bætt við aukastyrk til fjölskyldumanna. En við vildum ekki auka gjöldin með því. Vitanlegt er, að við getum ekki ábyrgst hvaða áhrif þessi brtt. hafi á upphæð fjárveitingarinnar. En líklegt þykir okkur, að hún raski ekki miklu í því tilliti, og stórri fjárhæð, af eða á, getur það alls ekki munað, þótt eftir henni sje farið. Vel má ver, að þessi till. sje of seint fram borin. En hverjum er það að kenna ? Við urðum þó að sjá till. nefndarinnar áður en við kæmum fram með brtt. við þær. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.)sagði, að ef ekki hefði bagað hann vanheilsa, þá mundi hann hafa komið fram með svipaða till. áður, Það er því af forföllum, að hún er ekki fyr fram komin. En líklegt þykir mjer, að hún hefði náð fram að ganga, ef hún hefði komið samhliða till. nefndarinnar. Háttv. þm. Dala. (B. J.), sagði nokkur orð viðvíkjandi þessari till. okkar og fór um hana líkum orðum og háttv. framsm. nefndaeinnar. Að því leyti sem þeir eiga þar sammerkt, læt jeg mjer nægja, að vísa til þess, sem jeg þegar hefi sagt. Vænti jeg þess nú, að hann eða háttv. framsm. sýni fram á, að það sje ranglega mælt, og mun jeg taka mark á þeim athugasemdum, sem á rökum eru bygðar, en öðrum ekki. Viðvíkjandi því, að þingmenn hafi vanækt þau mál, er til liðs mætti verða landi og þjóð, þá get jeg ekki tekið það til mín. Fyrir nokkrum dögum kom jeg fram með frv., er jeg sýndi fram á með rökum, að orðið gæti til tekjuauka fyrir landssjóð, ef samþykt yrði, enda var háttv.þm. Dala. (B. J.) stuðningsmaður minn í því máli, og kann jeg honum þakkir fyrir það. Viðvíkjandi því, að sami háttv.þm. sagðist alt af fylgja rjettum málstað, þá þykjumst við einnig geta sagt hið sama, og einnig um till. þessa með fullum rjetti. Annars er það merkilegt, hve mikið er amast við þessari brtt. okkar, þar sem hún fer þó fram á að auka mest tekjur þeirra, sem lægst laun hafa, og bæta úr þörfinni, þar sem hún er mest. Ef til vill skerðir hún að einhverju litlu leyti tekjur hinna. En það kemur að eins niður á þeim, sem hæst laun hafa, og svo þeim, er ekki hafa fyrir börnum að sjá. Og hvernig í dauðanum er hægt að sanna það, að þeir menn sje alment eins illa settir? Hygg jeg því, að mótþróinn gegn brtt. þessari sje sprottinn af of skjótri athugun og misskilningi á málinu og engum öðrum ástæðum, því það er meining okkar flutningsmanna till, að uppbótin sje reiknuð á sama hátt og gjört er í brtt. fjárveitinganefndar, að prósenturnar breytist stig af stigi en ekki með stökkum. Áður en jeg lýk máli mínu vil jeg því láta þá von mína í ljós, að háttv. deild samþykki þessa brtt. okkar, sem eingöngu er fram komin til þess, að draga úr misrjetti því, sem hlyti að verða, ef farið væri eftir tillögum nefndarinnar óbreyttum.

Framsm. (Gísli Sveinsson) Það er vitanlegt, að þessi brtt. (135) er ekki borin fram af háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) einum, heldur er háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) þar með í ráðum. Þótt nú sá háttv.þm. (S. S.) hafi verið forfallaður, þá var hann það ekki allan tímann, sem starfað var að máli þessu í nefndinni. Er mjer kunnugt um það, sem heimsótti hann á sóttarsænginni. Tel jeg því, að hann hafi haft nægan tíma til undirbúnings till. Er mjer líka kunnugt um, að hann hefir gengið með þessa flugu í höfðinu frá byrjun, og var honum þar ómögulegt úr að aka, svo fast hjelt hann við sinn „skala“. Jeg tók það svo, að brtt. þessi tti að koma í stað annarar, sem þegar er búið að samþykkja. Að minsta kosti fara þær báðar í sömu áttina, nema hvað hin er öllu betur úr garði gjörð, að því leyti sem það hefir verið tekið fram, að hún ætti við, að einhleypir menn teljast þeir einir, er ekki hafa fyrir neinum að sjá, en í þessari brtt. er að eins tekið tillit til barna, en ekki annara ómaga, sem geta þó vissulega verið mönnum eins þung byrði, Sýnir þetta meðal annars ótvírætt slæman undirbúning á brtt. Hvorki „skalinn“ í þessari brtt. nje hinni er hnitmyndaður nje nákvæmlega útreiknaður. Það er áð eins sá „skali“, sem till. nefndarinnur fer fram á. Í brtt. þessari eru þar að auki miklu stærri stökk í útreikningunum, að því er snertir prósentuhæð þá, sem miða skal við, af hinum ýmsu launahæðum. Enn finst mjer óaðgengilegra að miða við 4.000 kr. laun sem hámark heldur en 4.500 kr. Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) sagði, að tilgangur brtt. væri sá, að hækka dýrtíðaruppbót þeirra, sem lægst eru launaðir, en það er rangt athugað. Satt að segja hjelt jeg, að þeir heyrðu til láglaunamönnunum, sem hefðu að launum 1.000-1.500 kr. Eða eru þeir nú hálaunamenn? Brtt. gjörir að eins þeim, er hafa 1.000 kr. eða minna 50%, en tillaga nefndarinnar, sem samþykt hefir verið, lætur þessa uppbót ná til 1.500 kr. launahæðar. Gjörum ráð fyrir, að maður, sem á eitt barn, hafi 1500 kr. í laun. Eftir till. nefndarinnar fær haun í dýrtíðaruppbót 750 kr. En eftir brtt. fær hann 600 kr., miðað við 40%, eins og brtt. gjörir ráð fyrir, en ekkert fyrir barnið, af því það er að eins eitt, eða rjettum 150 kr. minna en eftir till. nefndarinnar. Svona má telja hverja hugsunarvilluna á fætur annari hjá flutningsmanni brtt., og mun það því öllum ljóst, að hjer er hvorki um betri undirbúning að ræða, nje meiri jöfnuð. Jeg skal nú fyrir hönd fjárveitinganefndar lýsa yfir því, að flýtir sá, er orðið hefir á málinu, er ekki með vilja nefndarinnar, og kann hún engum þakkir fyrir hann; telur hún miklu fremur, að málinu sje óhæfilega flýtt. Hvað því við víkur, að nefndin hafi haldið skjölum, þá held jeg að hún verði ekki sökuð um það, að hún hafi gjört það að ófyrirsynju. Það er sjálfgefinn hlutur, að hún varð að hafa þau í höndum sjer til stuðnings og rannsóknar, enda eru það nefndirnar, sem eiga að vinna að málunum, fremur öðrum. Ef þingmenn hafa lesið nefndarálitið og fylgiskjöl, þá tel jeg víst, að þeir hafi getað sett sig inn í málið fullnægilega á mjög stuttum tíma, eftir því sem annars er kostur á, því það er flest prentað, sem nokkru máli skiftir af skjölum þeim, sem hún hafði undir höndum. Skal jeg svo ljúka máli mínu að þessu sinni. Þegar hjer var komið, kom fram ósk um að umræðum yrði hætt, þegar þeir hefðu lokið máli sínu, er þegar höfðu beðið sjer hljóðs, frá þessum þingmönnum: Sveini Ólafssyni, Magnúsi Pjeturssyni, Birni Stefánssyni, Einari Árnasyni, Þorsteini Jónssyni, Þorleifi Jónssyni. Bar forseti þá ósk undir atkv., og var hún samþ. með 17:2 atkv.

Einar Jónsson Jeg hafði naumast ætlað mjer að tala framar í máli þessu, en það eru fyrirbrigði undarleg og sjerstaks eðlis, sem valda því, að jeg bið mjer hljóðs nú. Jeg hefi nefnilega tekið eftir því, að það eru til nýir þingmenn hjer í deildinni, sem hafa haft sig í frammi meira en góðu hófi gegnir og skikkanlegt er. Jeg hefi tekið eftir því, að hv. framsm. (G. Sv.) hefir haldið stundarlangar tölur til þess, að halda hlífiskildi fyrir ágæti meginreglunnar í nál., og þrátt fyrir þær löngu tölur og lagahnykki er auðvitað nefndarálitið jafn nakið og mannsbert. Og jeg hefi líka tekið eftir því, að l.þm. Reykv. (J.B.)hefir ungæðislega og ósæmilega tafið hv. þingdeild í 2 klukkutíma með því, að segja þó bókstaflega ekki neitt. Og það er eina atriðið í ræðu hv. 1. þm. Reykv. (J. B.), sem nokkurs er nýtt, og auðvitað allir vita, að einhleypir menn þurfa eigi eins mikið undir vanalegum kringumstæðum og barnmargir fjölskyldumenn. En til þess að segja þetta hefði hann ekki þurft að þreyta deildina í 2 klukkutíma. Skal jeg svo ekki fara fleirum orðum um þenna hv. þingmann. En þegar jafnfróður, gildur og góður þingmaður, eins og háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) er, gjörir sjer far um að eyða dýrmætum tíma þingsins með mælgi og lagahnyttyrðum, sem málfærslumönnum eru töm, þá get jeg eigi stilt mig um að láta í ljós verðuga vanþóknun mína á slíkum fyrirbrigðum, og má hver lá mjer það sem vill. Jeg hefi ekki tafið þingið með löngum og óþörfum ræðum, þótt jeg sje eldri þingmaður en þeir; en þessa skoðun mína vildi jeg lofa þeim að heyra, jafnvel þó að jeg verði má ske aldrei eins mikill þingmaður og þeir geta kann ske orðið einhvern tíma; en til þess að verða það, gæti jeg trúað að þessi mikla mælgi þeirra verði þeim ekki holl eða happadrjúg.

Bjarni Jónsson Jeg get ekki látið hjá líða, að gjöra nokkrar athugasemdir við ræðu háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.). Ber hann sig aumlega, og hefir borið okkur til dóms, mig og framsögum. (G. Sv.) fyrir það, hversu illa við eigum að hafa leikið hina ágætu tillögu hans. En jeg vil strax lýsa yfir því, fyrir mína hönd og nefndarinnar, að háttv. framsm. (G. Sv.) hefir talað röggsamlega, vel og skipulega máli nefndarinnar, og engu bætt við, eða gengið fram hjá af því, sem nefndin vildi vera láta. Háttv. 1. þm. Reykv. (J. B.) talaði mjög mikið um það, að jeg hefði sagt, eða viljað sagt hafa, að honum væri óljúft að fylgja rjettum málstað. Þetta er hreinasti misskilningur hjá háttv. þingmanni. Það, sem jeg sagði, eins og bæði hv. þingmaður og deildin heyrðu, var það, að jeg legði áhersluna árjetta málstaðinn í tillögunni, en ekki eins mikið á málefnið sjálft, dýrtíðaruppbótina. Það taldi jeg smámál. Það hefir og komið í ljós við allar þessar umræður, að rjettlætið í grundvelli nefndarálitsins er mest. Jeg hefi ekki vikið einu orði í þá átt, að hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) findist ekki hans málstaður rjettur, og er því alt tal hans í þessu efni einber misskilningur, misskilningur, sem svo oft vill brenna við meðal manna, sem gagnstæða skoðun hafa, og þá auðvitað helst þeirra, sem annaðhvort ekki kunna að hugsa, eða koma hugsunum sínum í viðeigandi búning, eða jafnvel hvorttveggja, eins og mjer virðist eiga sjer stað um háttv. 1. þm. Reykv. Til þess nú að gjöra enn eina tilraun, ef verða mætti, að hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) kynni að auðnast að vitkast, vil jeg taka hjer eitt dæmi, auk hinna mörgu óhrekjandi sannana, sem framsm. (G. Sv.) hefir komið með, til þess að sýna það áþreifanlega, að það skýtur dálítið skökku við, þegar hv. þingmaður er að tala um, að rjettlætið sje einvörðungu hans megin í máli þessu. Það er lýðum ljóst, og þarf víst ekki að tala langt mál um það, að langflestir af þeim mönnum, sem hafa innan við 1.000 króna laun eru efnamenn, hreppstjórar, póstafgreiðslumenn og þess konar menn, víðsvegar út um land. Og það eru engar minstu líkur til, að þeir eigi fleiri börn, getur líka verið tafsamt að telja það, en þeir, sem hafa 1.000-1.500 kr. En þess mun óhætt að geta, að menn með 1.000-1.500 kr. launum eru flestir svo settir (t. d. póstmenn og símamenn), að þeir verða að verja öllum sínum tíma í þarfir landsins. Virðist mjer, að það sje fremur illa gjört, að vilja draga úr dýrtíðaruppbót þessara manna, sem ekkert hafa annað við að styðjast, borið saman við þá menn, sem flestir, innan við 1.000 krónur, hafa þau laun að aukageta. Háttv. þm. (J. B.) fann ástæðu til, að greiða atkvæði gegn brtt. minni og stendur svo hjer og kallar hátt, að hann vilji hjálpa börnunum. Það út af fyrir sig er fallegt. En á það má minna, að jeg hefi ekki heyrt því haldið fram, að fátækir vísindamenn og listamenn ættu færri börn að jafnaði en aðrir. En það eru líka til aðrar manneskjur, sem þarf að liðsinna og hugsa um, en blessuð börnin. Hvað segir háttv. þingm. um heilsulaus systkini og gamla, hruma og ósjálfbjarga foreldra. Eiga ekki einnig þessar manneskjur rjettlætiskröfu til þess, að tillit sje tekið til þeirra, nema að það eigi að skilja svo, að undiraldan í ræðu og hugsun þingmannsins sje það, að verðlauna beri fjölgun mannkynsins, eins og heyrst hefir að sumar þjóðir gjöri. En með því að það málefni liggur ekki fyrir þessari hv. deild, ætti ekki við að tefja tímann með slíkum umræðum. Og svo er þetta undarlega og lítt skiljanlega um háttv. þingm., hvernig stendur á því, að honum er ver við börn skálda og listamanna, en önnur börn. Og fyrst hann gleymdi mannúðinni í garð skálda og listamanna, er líka dálítið hjáleitt, að hann skyldi ekki undanskilja og afskifta barnakennara landsins, því eins og kunnugt er, eru þeir engu fremur starfsmenn landssjóðs en hinir. En „bí, bí og blaka“ - það þarf auðvitað að vera góður við blessuð börnin; þau þurfa að fá lífsuppeldi. Og það fá þau alt að einu, þótt ræða og till. 1. þm. Reykv. (J. B.) eigi sjer ekki langan aldur, jafnvel þó að hann talaði digurbarkalega. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekara um þetta, en leyfa mjer að benda á það, sem haft er eftir Cicero gamla, að það væri betra að 10 sekir menn slyppu, en að saklausum manni væri refsað. Á jeg þar við, að það væri betra, að jafnvel einhver, sem komist gæti af án dýrtíðaruppbótar, fengi hana, en að sá maður, sem endilega þyrfti hennar, yrði af henni. Og það er góð og hyggileg meining í því, sem latínumenn sögðu: „Peccare in cautiorem partem“, regla sem holl væri fyrir þingið að læra og fylgja.