Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í morgun birtist í blaði Alþb., Þjóðviljanum, grein með fyrirsögninni „vestur-þýzkar herstöðvar á Íslandi“. Í upphafi þessarar greinar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þjóðviljinn hefur örugga vitneskju um það, að vestur-þýzk stjórnarvöld hafi leitað fyrir sér um það, að þau fái aðstöðu til herstöðva og heræfinga á Íslandi. Hér er enn sem komið er aðeins um áþreifingar að ræða, og hefur verið sérstaklega rætt við Guðmund Í. Guðmundsson utanríkisráðherra og nokkra valdamenn aðra. Hins vegar mun engin formleg beiðni hafa borizt enn og ólíklegt, að hún berist, nema Vestur-Þjóðverjar telji sig örugga um jákvæðar undirtektir.“ Ég les ekki lengra úr þessari grein. Það hefur ekki verið venja mín að eltast við og mótmæla, þó að ósannar og rangar fullyrðingar kæmu í þessu blaði. En bæði sjálf frásögnin, sem hér er á ferðinni, og eins sá tilgangur, sem virðist liggja á bak við hana, er með stikum endemum, að ekki verður komizt hjá að mótmæla þessari frásögn og víkja að henni nokkrum orðum. Það er fullyrt í upphafi greinarinnar, að Þjóðviljinn hafi örugga vitneskju um það, að vesturþýzk stjórnarvöld hafi leitað fyrir sér um það, að þau fái aðstöðu til herstöðva og heræfinga á Íslandi. Þessi fullyrðing er ósönn og tilefnislaus með öllu. Hvorki vestur-þýzk stjórnarvöld né neinir aðrir hafa leitað fyrir sér um það, að Þjóðverjar fengju aðstöðu til herstöðva eða heræfinga við Ísland. Það, sem blaðið segir um þetta, er þess vegna með öllu rangt og án hins minnsta tilefnis. Þá segir í greininni, að hér sé enn sem komið er aðeins um áþreifingar að ræða og hefur verið sérstaklega rætt við Guðmund Í. Guðmundsson utanrrh. og nokkra valdamenn aðra. Einnig þetta er ósatt og gersamlega tilefnislaust. Það hefur hvorki verið rætt við mig né neina aðra íslenzka valdamenn um það, að Þjóðverjar fengju hér neina aðstöðu. Allt, sem Þjóðviljinn segir um þetta, bæði hér í fyrirsögninni og það, sem síðar er sagt í greininni, er því ósannindi frá upphafi. Þjóðviljinn segist hafa fyrir þessu örugga vitneskju. Ég er sannfærður um, að hér getur ekki verið um annað að ræða en það, að ritstjórn Þjóðviljans hefur sjálf logið sögunni upp. Ekkert slíkt, sem talað er um í Þjóðviljagreininni, hefur komið til mála. Og það er í fyrsta skipti, sem ég heyri Þjóðverja nefnda í sambandi við herstöðvar á Íslandi, það er í þessari Þjóðviljagrein í dag. Menn hljóta nú að spyrja og furða sig á: Hver getur verið hin raunverulega ástæða fyrir því, að ritstjórn Þjóðviljans tekur það upp hjá sér að ljúga upp annarri eins sögu og hér er búin til? Og ef við lítum á ástandið í heimsmálunum, eins og það er í dag, þá virðist skýringin vera ærið nærtæk. Það eru ekki nema fáir dagar síðan ríkisstjórn Sovétríkjanna sneri sér til Finnlands með kröfu um, að Finnar tækju upp viðræður við sovétstjórnina um sameiginlegar varnaraðgerðir og hernaðaraðstöðu fyrir Sovétríkin í Finnlandi. Sem ástæðu fyrir þessari kröfu sinni færði ríkisstjórn Sovétríkjanna það, að Sovétríkin væru í yfirvofandi hættu vegna árásar erlends ríkis. Arásaraðilinn átti að vera Vestur-Þýzkaland, og jafnvel var í því sambandi talað um Noreg og Danmörku vegna þátttöku þeirra í Atlantshafsbandalaginu. Meðal raka fyrir því, að Vestur-Þýzkaland hygði á árás á Sovétríkin, var það tilfært, að að undanförnu hefðu farið fram viðræður á milli Vestur-Þjóðverja og Dana um aðild Vestur-Þjóðverja að yfirstjórn Eystrasaltsflota Dana. Þessar viðræður voru taldar færa a.m.k. Ifkur, ef ekki sannanir fyrir því, að Vestur-Þýzkaland hygði á árás á Sovétríkin. Síðar var því einnig bætt við af hálfu Sovétríkjanna sem frekari sönnun fyrir árásarfyrirætlunum Vestur-Þýzkalands, að landvarnaráðherra Vestur-Þýzkalands hafði verið í opinberri heimsókn í Osló, heimsókn, sem þó hafði verið ráðgerð fyrir löngu. Ég þarf ekki að fara að ræða um það hér, hversu fráleitar og tilefnislausar þessar getsakir og ásakanir í garð bæði Noregs, Danmerkur og Vestur-Þýzkalands eru. Það ætti að vera óþarfi að gera það hér. En hinu hafa menn sjálfsagt veitt athygli, að í morgun, um sama leyti og Þjóðviljinn er að koma út, voru að hefjast viðræður á milli Kekkonens, forseta Finnlands, og Krúsjeffs, forsætisráðherra Sovétríkjanna, vegna kröfu Rússa um hernaðaraðgerðir, varnaraðgerðir, sameiginlegar varnaraðgerðir af hálfu Finna og Rússa. Á sama tíma, sem þessir tveir menn eru að hefja sinar viðræður út af kröfum Rússa gegn Finnum, er Þjóðviljinn að búa til og útbreiða til afnota þá sögu, að Íslendingar standi í viðræðum um það að veita Þjóðverjum hér sérstaka hernaðaraðstoð. Við minnumst þess, að Þjóðviljinn hefur oft haldið því fram, að það væri ógnun við Sovétríkin og tilefni til afskipta Sovétríkjanna af okkar málum, að við værum aðilar að Atlantshafsbandalaginu og að hér væri bandarfskur her. Þetta hefur Þjóðviljinn og kommúnistarnir á Íslandi talið að gæti verið tilefni til þess, að Sovétríkin hafa borið sínar kröfur fram á hendur Finnum. Nú bætist það við, að Þjóðviljinn býr til þá sögu, að sá aðilinn, sem Rússar telja sér hættulegastan, Vestur-Þýzkaland, sé í samningum við ríkisstj. Íslands um að fá hér hernaðaraðstoð. Við Íslendingar vonum að sjálfsögðu, að Finnum og Rússum megi takast að leiða sin vandamál til lykta á vinsamlegan og friðsamlegan hátt, og umfram allt viljum við Íslendingar ekki blanda okkur í þeirra mál. Það er þessara tveggja þjóða að ráða fram úr því. En allir Íslendingar hljóta að fordæma það níðingsverk, sem Þjóðviljinn er að vinna hér á örlagastundu finnsku þjóðarinnar, þegar hann lýgur upp jafnógeðfelldri sögu og hér er fram sett. Ég vil nota þetta tækifæri, um leið og ég lýsi frásögn Þjóðviljans algerlega ósanna, til þess að fordæma og lýsa viðbjóði mínum á því framferði, sem Þjóðviljinn hefur hér viðhaft.



Herra forseti. Það er eitthvað að hæstv. utanrrh., þegar hann telur ástæðu til að koma hér í pontuna til að fara að segja okkur þm., hvað sé að gerast. Það er auðséð, að samvizkan hlýtur að vera alveg sérstaklega slæm hjá honum. Við erum vanir því yfirleitt, þegar eitthvað gerist í utanríkismálum okkar Íslendinga, að þá heyrum við fréttir frá London um, hvað sé að gerast, hvað sé í undirbúningi. Það er ekki vani, að hæstv. utanrrh. hafi fyrir því að skýra Alþingi frá, þegar hann er að undirbúa að svíkja þjóðina. Það er auðséð þess vegna, að samvizkan hlýtur að vera alveg sérstaklega slæm núna hjá hæstv. utanrrh., þegar hann telur ástæðu til að fara að koma upp til þess að afneita. Það er vani hinna æfðu stjórnmálamanna nú orðið og alveg sérstaklega diplómatanna og þeirra, sem eitthvað hafa átt við þá hluti, að fara alltaf, þegar þeir eru eitthvað að gera, að afneita og afneita, afneita nógu lengi, þangað til hluturinn er gerður. Við vitum, að þetta er fyrsta regla diplómatsins, og við höfum meira að segja stundum verið að finna að því, eins og þegar hæstv. fjmrh. fer að tala um, að það eigi endilega að lækka gengið á Íslandi, að þetta samrýmist ekki reglum diplómatsins, að það eigi að þegja yfir slíku, þangað til þeir gera það. En ég sé, að þetta hefur komið alveg sérstaklega illa við hæstv. utanrrh. Við, sem munum eitthvað lengra í íslenzkum utanríkismálum, vitum ósköp vel, að þegar Þjóðviljinn hefur sagt frá í tíma því, sem verið er að undirbúa, og náttúrlega hefur því verið afneitað og náttúrlega verið lýst yfir, hvílíkur viðbjóður það væri, að Þjóðviljinn skyldi segja frá svona hlutum, þá hefur það orðið þó til þess að fresta þeim hlutum um vissan tíma. Máske ég megi minna hæstv. utanrrh. á, ef hann hefur fylgzt svo vel með í stjórnmálum, þegar í febr. 1941, fyrir réttum 20 árum, Þjóðviljinn sagði frá því, að Bandaríkjamenn væru að fara fram á, að þeir fengju hér herstöðvar á Íslandi. Auðvitað var þessu afneitað. Auðvitað var því lýst yfir, að þetta væru hreinustu ósannindi. Ég man ekki, hvort það voru notuð orð eins og viðbjóður og annað slíkt. En hvað kom svo í ljós seinna? Það kom í ljós, að í febr. 1941 voru Bandaríkin albúin að setja her á land hér, en urðu að fresta því þangað til í júlíbyrjun 1941, vegna þess að það hafði komizt upp um fyrirætlanirnar á Íslandi, hreinlega vegna þess, vegna þess að það hafði verið sagt frá því hérna heima, og það þótti þess vegna ekki fært. Við skulum tala alveg hreint og rólega um þessa hluti. Mér þykir að vísu mjög gott, ef samvizkan fer að slá hæstv. utanrrh., því að það hefur ekki farið mikið fyrir því á undanförnum árum. Við höfum fengið að vita af því í sambandi við landhelgismálið, þegar umr. hafa verið um það á undanförnum árum, að hæstv. utanrrh. hefur ekki verið að hafa fyrir því, hvað þar væri að gerast, og það hefur dyggilega verið neitað öllu og öllum samningum, þangað til þeir voru komnir það langt, að það var svo að segja búið að semja. Þetta hefur verið siður. Eins og þurfi nokkuð að vera að nota stór orð um þessa hluti hérna? En hins vegar skal ég vissulega viðurkenna, að það hafa verið notuð stór orð hérna áður. Ég hef sjálfur staðið í því hérna að koma með þá fsp., um það leyti sem Hitler fór fram á að fá aðstöðu til að geta lent flugvélum hérna á Íslandi, - ég held ég muni það rétt, að Það hafi verið 15. marz 1939, - og ég kom með þá fsp. til þáverandi ríkisstjórnar á Íslandi, hvort þetta væri rétt, og hæstv. ríkisstj. var það hreinskitin, hún sagði frá, að þetta vært rétt, sagði frá því, að það væri þá nefnd á leiðinni. Og það urðu út frá því mjög „interessant“ orðahnippingar, vegna þess að mér hafði heyrzt hæstv. forsrh. þá segja: „um leið og Emden kæmi“, herskipið Emden var þá á leiðinni hingað, en hann hélt því fram eftir á, að hann hefði sagt „nefndin“. Hins vegar hafði verið skrifað Emden upphaflega af þingskrifaranum, og ég hafði sent þessa frétt út um heim til þess að vekja eftirtekt á því, að Hitler hefði mikinn augastað á Íslandi. Ég fékk það framan í mig daginn eftir, þegar heimsblöðin, bæði austanhafs og vestan, birtu þessar fréttir, að þetta væru landráð af mér, að hafa sent skeyti út um það, að Hitler hefði augastað á Íslandi til fluglendingarstöðva. Við erum vanir þessum stóru orðum frá þeim, sem á hverjum tíma hafa hér eitthvað að segja, þegar við erum að reyna að sýna fram á, hvað sé að gerast í þessum efnum. Það er því alveg óþarfi fyrir hæstv. utanrrh., þó að hann sé búinn fyrst að sverja í sambandi við landhelgismálin og síðan að svíkja, fyrst gagnvart Englendingum og siðan Vestur-Þjóðverjum, að vera að nota einhver hrottaleg orð núna. Má ég spyrja: Eru ekki Vestur-Þjóðverjar vorir ágætu bandamenn? Er hann ekki alveg sérstaklega hrifinn af þessum Vestur-Þjóðverjum? Eru þetta ekki vinir okkar og verndarar? Má ég spyrja: Hafa ekki þessir Vestur-Þjóðverjar sérstakar æfingastöðvar í Englandi og Frakklandi? Er þetta einhver voðaleg synd, ef þeir ætla sér að koma upp æfingastöðvum á Íslandi, frá sjónarmiði hæstv. utanrrh.? Er það ekki bara til þess að gera verndina enn þá miklu betri? Ef hann skyldi ekki treysta alveg amerísku hermönnunum á Keflavíkurflugvelli, vegna þess að þeir kynnu að vera í svalli og fylliríi, þegar sú voðalega rússneska árás nálgaðist, fyndist honum þá ekki alveg ágætt að auka verndina með því að fá Vestur-Þjóðverja skólaða í skóla Hitlers? Hvað er eiginlega hæstv. utanrrh. að derra sig í þessum málum? Er hann ekki búinn að koma Íslandi inn í þetta þokkalega bandalag? Er hann ekki farinn að sjá um að koma íslenzkum stúlkum hér áleiðis á Keflavíkurflugvöll, svo að a.m.k. hermönnum leiðist þar ekki? Eins og einhverjum detti í hug, að þessi maður fari að verða þess vegna eitthvað reiður raunverulega yfir því, að það komi vestur-þýzkir hermenn hingað til Íslands? Eins og við getum ekki trúað hverju sem er upp á hæstv. utanrrh. Við heyrum sagt, að hinn vestur-þýzka her, sem sé sterkasti og bezti her Atlantshafsbandalagsins og þar með vafalaust lýðræðisins í Evrópu, vanti tilfinnanlega æfingastöðvar. Við vitum, að vinir vorir og frændur, Danir, eiga bágt með að láta þeim æfingastöðvar í té, vegna þess að landið er svo lítið og það er svo vel ræktað, að þó að Þjóðverjar séu að kaupa þar upp sumarhús og byggja þar sumarhús, þá gengur á landbúnaðinn danska, vegna þess að ræktunin minnkar ár frá ári. Þeir geta ekki séð af þessu undir herstöðvar. Hér á Íslandi er Sprengisandur og Ódáðahraun og öll okkar óbyggð. Skyldi nokkrum manni finnast það undarlegt, þó að þessir vinir og bandamenn, sem þessir hæstv. ráðh. hafa kosið sér, færu að sækjast eftir þessu hér á Íslandi? Ég held, að hæstv. utanrrh. ætti ekki að afneita svona skarplega, nema þá hann vilji lýsa því yfir, að það komi aldrei til mála, aldrei nokkurn tíma við neinar aðstæður, að Vestur-Þjóðverjar fái nokkra aðstöðu á Íslandi. Vill hann gera svo vel að lýsa yfir, að aldrei, aldrei muni af hálfu núv. stjórnarflokka vera fallizt á það, að Vestur-Þjóðverjum verði leyfð nokkur aðstaða á Íslandi, - aldrei, - vill hann gefa þá yfirlýsingu, - hvorki í Ódáðahrauni né á Sprengisandi né annars staðar, ekki til neinna ódáða né annars? Þá fer e.t.v. að vera eitthvert mark takandi á þessu. Fyrst hann er allt í einu farinn að verða svona tölugur um, hvað sé að gerast í utanríkismálum, máske hann vilji þá fara að segja okkur dálítið nákvæmar frá því eða fá til þess samráðherra sina, sem sitja næstir honum, hvað þeir voru að gera suður í Bonn í haust, í september, hvaða samtöl þeir áttu þar við ráðamenn í þýzku ríkisstj., hæstv, viðskmrh. og hæstv. fjmrh. Kannske hæstv. utanrrh., sem þeir hafa vafalaust gefið skýrslu, vilji fara að upplýsa okkur um það, hvort þeir hafa t.d. verið að þreifa fyrir sér viðvíkjandi Efnahagsbandalaginu og hvernig Bonn-stjórnin, sem nú er að verða ein voldugasta stjórnin í Vestur-Evrópu viðvíkjandi Efnahagsbandalaginu, mundi taka í það, að Ísland færi inn í Efnahagsbandalagið, hvers konar undirtektir þeir hafi fengið undir Það að fá alls konar undanþágur í því sambandi. Ég veit því miður ekki um þessar viðræður. Máske utanrrh. vilji upplýsa okkur um þær. En máske Vestur-Þjóðverjum hafi dottið í hug á eftir, þegar verið var að fara fram á allar Þessar undanþágur, sem við Íslendingar þyrftum, ef við ættum að ganga inn í Efnahagsbandalagið, að e.t.v. mundi afstaðan breytast eitthvað á Íslandi og í Þýzkalandi líka, ef t.d. Vestur-Þjóðverjum yrði auðið að fá æfingastöðvar hérna á Íslandi, þær vantar tilfinnanlega. Máske þeir yrðu þá eitthvað mildari viðvíkjandi undanþágunum í sambandi við Efnahagsbandalagið. Máske Vestur-Þjóðverjum hafi dottið það í hug á eftir, þegar þeir heyrðu, hvað þessir tveir íslenzku ráðh. voru áfjáðir í það að fá alls konar undanþágur í sambandi við inngöngu í Efnahagsbandalagið: hví skyldum við ekki geta gefið þessum vesalings Íslendingum einhverjar undanþágur í sambandi við Efnahagsbandalagið, svo framarlega sem þeir létu okkur hafa einhverjar undanþágur á Íslandi, t.d. fyrir æfingastöðvar? Ég býst ekki við, að þeir hafi minnzt á þetta við ráðh., þegar þeir voru í Bonn, en hver veit, nema þeim hafi dottið það í hug á eftir. Er ekki staðreynd, að það er búið að taka upp samninga við Bonn, að það er verið að leita fyrir sér í Bonn, að það er verið að betla á vestur-þýzku stjórninni um undanþágur? Er það ekki staðreynd? Og ætli það séu aðrir líklegri til þess en þeir að fara að færa sig upp á skaftið og fara þá að heimta einhverjar undanþágur hérna á móti. Svo að ég taki mér orð hæstv. utanrrh. í munn, hann verður að gá að því, að menn furðar ekki á neinu, menn furðar ekki á neinu, sem þessi hæstv. ríkisstj. gerir. Ísland hefur nýlega orðið fyrir árásum af Englendingum, hernaðarlegum árásum af Bretlandi, okkar bandamanni. Og hvað var gert? Það var svo sem ekki verið að kæra það. Það var svo sem ekki verið að gera ráðstafanir á móti því. Nei, það var einfaldlega samið við þá, farið eftir þeirra fyrirmælum og þeir látnir fá það, sem þeir vildu. Og því var lýst sem stórsigri Íslands. En þetta er nokkurn veginn alveg gefið, að um það leyti sem hæstv. utanrrh. kemur með fínt bréf upp á vasann hér fyrir Alþingi, sem segir: Nú verður að undirskrifa í snarhasti. Við fáum hvorki meira né minna en að innlima Ísland í Efnahagsbandalagið - hvílíkur stórsigur - og þurfum ekkert að láta nema smáæfingastöðvar fyrir Vestur-Þjóðverja, Ódáðahraunið eða Sprengisandinn eða eitthvað svoleiðis, - eins og maður sjái ekki fyrirsagnirnar í Morgunblaðinu: Stórsigur fyrir íslenzkt þjóðfrelsi. Dettur hæstv. utanrrh. í hug, að nokkur maður hér á Alþingi eða hjá þjóðinni yfirleitt taki hann alvarlega í þessum efnum? Maður metur náttúrlega við hann, að hann sé það vel að sér í diplómatískri kunnáttu, að hann kunni þó að afneita. Hingað til hefur hann verið ónýtur við þetta, en ég sé, að honum er að fara fram. Þess vegna mun þjóðin vafalaust halda áfram að fylgjast með þessu máli. Það er enginn efi á því, að það er engrar varðstöðu að vænta frá hæstv. utanrrh.



Herra forseti. Ég get ekki annað en látið uppi áhyggjur mínar út af ræðu hv. síðasta ræðumanns, 3. þm. Reykv. Það er sök sér, þó að dagblað í bænum birti að tilefnislausu árás á stjórnmálaandstæðinga, og ættu menn þó að kunna sér það hóf í slíkum árásum að gera þær ekki á þann veg, að þær gætu orðið skaðsamlegar langt fyrir utan íslenzka landsteina, og allra sízt, að þær gætu orðið skaðsamlegar þjóð, sem mjög á í vök að verjast og allir Íslendingar eða a.m.k. flestir óska friðar og frelsis. Það er sök sér, þó að slík árás sé gerð í blöðum að tilefnislausu. Hitt er þeim mun alvarlegra, að jafnmerkur þm. og hv. 3. þm. Reykv. skuli að efni til taka undir þennan gersamlega tilhæfulausa áburð hér í sinni ræðu. Hann hefði orðið maður að meiri, ef hann hefði viðurkennt, að hér væri um gersamlegaástæðulausar getsakir að ræða. En því fór fjarri, að hann viðurkenndi það. Þvert á móti reyndi hann með öllu móti að gefa í skyn, - hann færði ekki rök fyrir, en gefa í skyn, að frásögn Þjóðviljans væri rétt. Þetta er þeim mun vítaverðara og hlýtur að vekja þeim mun meiri áhyggjur hjá öllum góðviljuðum mönnum, þegar það er hugleitt, hvernig á stendur nú fyrir Finnlandi, og enginn hefur ýtarlegar en Þjóðviljinn hér á landi rakið það, að Finnland væri sett í hættu með ágengni Þjóðverja á Norðurlöndum. Nú er þar að vísu um mjög mikið mishermi að ræða. En hitt er rétt, að sovétstjórnin hefur í kröfum sínum gegn Finnum fyrst og fremst stutt þær með því, að Þjóðverjar væru að koma sér upp bækistöðvum á Norðurlöndum. Það getur því naumast verið tilviljun, að Þjóðviljinn skuli einmitt sama daginn og viðræður Kekkonens og Krúsjeffs hefjast birta með sínu stærsta letri og á mest áberandi hátt fregn um það, að Vestur-Þjóðverjar séu í þann veg að fá herstöðvar á Íslandi. Þarna er um að ræða óskiljanlegt frumhlaup, - frumhlaup, sem ég hefði ekki með nokkru móti trúað fyrir fram, að hv. 3. þm. Reykv. gæti verið samþykkur eða gæti haft annað en fulla andúð á. En í staðinn fyrir að firra Finna vandræðum af áburði Þjóðviljans og taka undir neitun utanrrh., þá heldur þessi hv. þm. hér langa ræðu, eins og ég sagði, til þess að gefa í skyn, að áburðurinn væri réttur, og getur þó ekki farið fram hjá hv. þm., hversu alvarlegar afleiðingar slíkur áburður mundi hafa, ef hann væri tekinn alvarlega af valdamönnum Sovétríkjanna. Þá mundi hann verða notaður sem enn ein og e.t.v. úrslitarök fyrir því, að þeir yrðu að fá kröfum sínum gagnvart Finnum framgengt. Þess vegna verður að spyrja hv. þm. að því, og hann verður að svara íslenzku þjóðinni og raunar miklu fleirum: Trúir hann virkilega á, að hér sé satt frá sagt? Og ef svo er: Hvaða rök hefur hann fyrir máli sínu? Eða er hér um beina, skipulagða herferð að ræða, sem íslenzkir menn hafi léð sig til, til þess að svikjast aftan að okkar finnsku bræðraþjóð á hennar neyðarstundu?

Utanrrh. (Guðmundur Í. Guðmundason) Hv. forseti. í tilefni af grein Þjóðviljans í morgun, þá sá ég ástæðu til að skýra þingheimi frá því, að í nefndri grein væri farið með tilhæfulaus ósannindi. Mér fannst líka ástæða til að benda á, að þessi ósannindi eru borin fram á mjög þýðingarmikilli örlagastund finnsku þjóðarinnar, nákvæmlega á þeim sama tíma, sem forseti Finnlands er að setjast að samningaborðinu með forsætisráðherra Sovétríkjanna um jafnþýðingarmikið mál og þar er á ferðinni, mál, sem af hálfu Sovétríkjanna hefur verið flutt á grundvelli þess, að Vestur-Þjóðverjar hefðu árás í hug á Sovétríkin, og þessi fullyrðing af hálfu Ráðstjórnarríkjanna verið byggð á því m.a., að varnarmálaráðherra Vestur-Þjóðverja hefur nýlega verið á ferðinni í Osló, auk þess sem rætt hefur verið um aðild Vestur-Þjóðverja að yfirstjórn Eystrasaltsflota Dana. Ég benti á í minni ræðu, hvað það væri alvarlegt að leyfa sér að skrökva upp jafnþýðingarmikilli fregn og hér er skrökvað upp og einmitt á því augnabliki, sem hér er um að ræða. Hv. 3. þm. Reykv. sá ástæðu til að taka til máls um þetta mál, og átti ég von á því. En hann ræddi um málið með mjög undarlegum hætti. Hann lagði mesta áherzlu á að ræða um allt annað en það, sem hér hefur nú raunverulega verið hreyft. Hann talaði um landhelgismálið fram og aftur, sem ekkert kemur þessu máli við, og hann dró jafnvel umr. um Efnahagsbandalagið inn í þetta mál. Landhelgismálið, Efnahagsbandalagið og öll slík mál koma þessari frétt út af fyrir sig ekkert við. Því er lýst yfir, að fréttin sé röng, því að hún er röng. Og það er fordæmt, með hverjum hætti og á hvaða tíma hún er borin fram. Þetta eru staðreyndir, sem ekki verður komizt fram hjá, hvað mikið sem hv. 3. þm. Reykv. vill um önnur og óskyld mál ræða. En hann gerði annað og meira. Hann fór að dylgja með það, að fréttin kynni nú að vera sönn. Og þessar dylgjur voru m.a. í því fólgnar að hreyfa því hér, hvað tveir íslenzkir ráðherrar hafi verið að ræða, þegar þeir voru á ferðinni í Bonn fyrir nokkru. Frá þessu hefur verið skýrt. Þetta er ekkert leyndarmál. Ferð þeirra hafði verið undirbúin áður. Þeir áttu leið þarna um. Þeir áttu erindi við þá ráðherra, sem þeir ræddu við, en það kemur þessu máli ekki nokkurn skapaðan hlut við, þó að hv. 3. þm. Reykv. sé að reyna að nota þessa ferð þessara tveggja ráðh. sem dylgjur til þess að undirbyggja hina ósönnu fregn Þjóðviljans, sem birt var þar í morgun. Ég verð að segja, að þetta er næsta lúalega að farið. Þessi hv. þm. rifjaði líka upp í ræðu sinni, að fyrir allmörgum árum hafi hann hreyft því hér á Alþingi, að Hitler hefði augastað á Íslandi sem lendingarstöð fyrir flugvélar. Ég man nú ekki eftir þessu máll. En þessi hv. þm. bætti því við, að hann hefði símað fregnina af þessum umr. út um allan heim. Og er það ekki eitthvað svipað, sem er verið að undirbúa og er á ferðinni hér? Þjóðviljinn býr til fregnina um viðræður Þjóðverja við Íslendinga út af þýzkum herstöðvum á Íslandi. Síðan á að síma þessa fregn út um allan heim, koma henni í heimspressuna, og ég held, að við þurfum ekki að vera í neinum vafa um, hvernig svona fregn mundi verða notuð af þeim, sem Finnar eru að ræða við þessa stundina. Tilgangurinn leynir sér ekki. En fyrst hv. 3. þm. Reykv. er að dylgja með, að fregnin kunni að vera sönn, og vill draga í efa mín andmæli, þá vil ég gjarnan minna hann á, að í Þjóðviljanum stendur. að blaðið hafi örugga heimild fyrir þessari fregn. Ég skora á hv. 3. þm. Reykv., ég skora á Þjóðviljann að upplýsa, hver þessi örugga heimild sé. Ég skora á þá að tilgreina, hvaðan þeir hafa þessa heimild. Ef þeir ekki geta það, ef þeir ekki vilja gera það, þá er það vegna þess, sem auðvitað er það sanna, að Þeir hafa sjálfir skrökvað fregninni upp. Og það væri miklu sæmra fyrir hv. 3. þm. Reykv. að gera grein fyrir sínum heimildum, ef hann hyggst hafa þær, heldur en að vera hér með ósæmilegar og ómaklegar dylgjur. Hv. 3. þm. Reykv. óskaði eftir því, að ég lýsti því yfir, að Íslendingar muni aldrei um alla framtíð fá Vestur-Þjóðverjum neina hernaðaraðstöðu á Íslandi. Út af þessari kröfu hans vil ég aðeins segja það, að til slíkrar yfirlýsingar er ekkert tilefni og ég er alls ekki maður til að gefa yfirlýsingu fyrir Íslendinga um alla framtið í þessu efnum. Slík yfirlýsing frá mér væri að sjáifsögðu einskis virði. Hinu lýsi ég yfir og lýsi því afdráttarlaust yfir, að allar fullyrðingar og allar dylgjur um það, að nokkrar viðræður hafi átt sér stað við Þjóðverja eða nokkur málaleitun hafi komið fram af þeirra hálfu um það að fá hér hernaðaraðstöðu, eru tilhæfulausar með öllu.

Einar Olgeirsson Hæstv. forsrh. beindi þeirri fsp. til mín, hvað ég áliti um þessa frétt. Ef ég á að segja honum alveg satt, þá vil ég segja það, að ég er dauðhræddur um, að hún sé rétt. Ég er dauðhræddur um, að hún sé rétt. Ég veit ekkert meira um hana en það, sem stendur í Þjóðviljanum, en reynsla mín er sú, að af öllu því, sem gerzt hefur á þessum 25 árum, sem ég hef bráðum setið hér á Alþingi, þá hefur það því miður, - og það undirstrika ég, - því miður verið svo, að þegar svona fréttir hafa komið hjá okkur í Þjóðviljanum, og um tíma hafði ég sjálfur allmikið með hann að gera, þá hefur það því miður reynzt svo, að þetta hefur reynzt rétt. Þetta er sú sorglega saga. Yfirlýsingar, sem Alþingi hefur gefið hér hvað eftir annað, eins og þegar við gengum í Sameinuðu þjóðirnar 1946, um, að við mundum aldrei leyfa einu sinni Sameinuðu þjóðunum herstöðvar hérna á Íslandi, þessar yfirlýsingar eru allar saman eyðilagðar rétt á eftir. Þetta er það sorglega, sem maður hefur lifað í sambandi við þessi mál, og þess vegna er maður orðinn svona. Þó að ég sé yfirleitt heldur bjartsýnn maður, þá er maður orðinn svona svartsýnn á okkar hæstv. núv. valdhafa, að við treystum þeim ekki í þessum málum. Jafnvel þegar við heyrum eitthvað ljótt eins og þetta, þá erum við hræddir um, að þetta kunni að vera rétt. Því er blandað hér inn i, að þetta kunni að hafa einhver áhrif í sambandi við þá samninga, sem Finnar og Rússar eiga í, að þetta geti verið eitthvað skaðsamlegt Finnum. Mikil þykir mér nú þessi fantasía vera. Ég fyrir mitt leyti óska Finnum alls góðs í þeim samningum, sem þeir eiga í, og ég fæ ekki séð, hvernig það gæti að einhverju leyti bætt á þær hættur, sem t.d. Sovétríkin kynnu að álíta sér stafa frá herstöðvum hér á Íslandi, þar sem Bandaríkjamenn hafa hér herstöðvar alveg fullkomlega útbúnar, þó að Vestur-Þjóðverjar fengju hér æfingastöðvar. Ég sé ekki, hvernig ætti að vera hægt að nota það frá hernaðarfræðilegu sjónarmiði. Vitað er þó, að Vestur-Þjóðverjar og Bandaríkjamenn eru bandamenn, að Vestur-Þjóðverjar búast við því sjálfir, eftir yfirlýsingum landvarnaráðherrans Strauss, að fá kjarnorkuvopn á árinu 1962, og að ein höfuðástæðan til þess, að svo óvænlega lítur út í heimsmálunum og nú lítur út, er sú, að Sovétríkin vilja gefa í skyn, að þau vilji ekki bíða eftir því, að Vestur-Þjóðverjar séu búnir að fá kjarnorkuvopn. Og ég skil þó varla í, þótt ég sé ekki mikill herfræðingur, að það ætti að vera einhver sérstök ógnun fyrir Sovétríkin, þótt jafnvel Vestur-Þjóðverjar hefðu æfingastöðvar hérna, svo framarlega sem þeir kæmu upp kjarnorkuvopnum bæði í Vestur-Þýzkalandi og öðrum hlutum heims, sem liggja þó nær þeim en hér. Ég fæ þess vegna ekki séð sambandið þarna á milli, nema það, sem menn eru að reyna að skapa í áróðursskyni. Mér finnst það ósköp kjánalegt. Það er nokkurn veginn vitanlegt, að Sovétríkin líta varla svo á, að þeim stafi hætta af Vestur-Þjóðverjum einum. Það er ekki það, sem þarna liggur á bak við. Þeir búast varla við því, að Vestur-Þjóðverjar fari einir til árása. Þeir búast við því, að Vestur-Þjóðverjar kunni að fá sína bandamenn með út í styrjöld með því að blása þetta einhvern veginn upp, án þess að Bandaríkin og aðrir, sem vildu kannske vera gætnari, réðu þarna við, - þannig að ef þetta er athugað frá einhverju herstöðvalegu sjónarmiði, þá sé ég ekki, hvernig mönnum dettur í hug að fara að blanda slíku saman. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég óska Finnum alls góðs í þeim samningum, sem þeir eiga í. En minn hugur er hins vegar fyrst og fremst hjá eigin þjóð í þessum efnum. Mér lízt ekki á þá samninga, sem verið er að gera viðvíkjandi okkar eigin þjóð, á þá samninga, sem þegar hafa verið gerðir um herstöðvar hérna, á þann sið, sem nú er farinn að viðgangast, að fara meira að segja að leyfa Bandaríkjunum að koma upp sjónvarpi á Keflavíkurflugvelli, að fara svo að segja að undirlagi utanrrn. að senda íslenzkar stúlkur inn á Keflavíkurflugvöll, að gera ráðstafanir til að spilla okkar þjóð og eyðileggja okkar þjóð og vinna svo þar að auki að því að ætla að innlima okkur í þetta stórþýzka ríki, sem er að rísa upp undir nafni Efnahagsbandalagsins, og skapa þar með þá hættu að þurrka út okkar þjóðerni. Þrátt fyrir samúð okkar allra saman með Finnum ber okkur að hugsa um okkar eigin þjóð nú og láta ekki gera ráðstafanir til að þurrka hana út, eins og verið er að gera ráðstafanir til með því að hefja þá samninga um inngöngu í Efnahagsbandalagið, sem nú er verið að gera, því að það sér hver maður, að þegar svo langt er komið, að erlent auðmagn og erlendir verkamenn streyma inn hér á Íslandi og ná tökunum hér á Íslandi, þá förum við að verða minni hluti, okkar eigin þjóð. Ég held þess vegna, að þeim mönnum, sem tala svona hjartnæmt núna um Finna, - og tek ég vissulega undir það hjá þeim, - bæri að hugsa ofur lítið meira um eigin þjóð í þessum efnum. Svo kom hæstv. utanrrh. að því, að líklega yrði nú þetta símað út um allan heim. Ekki skal ég segja um það. Ég vissi, að það var nú svo, þótt ekki væri símað nema til Kaupmannahafnar, þegar þetta gerðist, sem hann var að tala um 1939, þá fékk ég skeyti hér til Alþingis eitthvað tveim dögum síðar frá Bandaríkjunum, þar sem var farið fram á að síma þangað, hvers konar samningaumleitanir þetta væru, sem Þýzkaland hefði farið fram á. Ég fór fram á eitt við hæstv. utanrrh. einmitt í sambandi við það, sem hann kallaði ósæmilegar dylgjur hjá mér nú í síðustu ræðu. Ég fór fram á eitt, einn einasta hlut, og það til þess að sannreyna, hvort það væri nú alveg áreiðanlegt, að það væri enginn fótur fyrir þessu, sem ég mjög gjarnan vildi mega trúa. Ég fór fram á eitt, ég fór fram á, að hæstv. utanrrh. gæfi þá yfirlýsingu, að hann vildi lýsa því yfir, að það yrði aldrei látið undan með það að láta Vestur-Þjóðverjum í té æfingastöðvar eða herstöðvar á Íslandi. Og þá kom hæstv. utanrrh. hér upp, þó hendur sínar sem Pilatus forðum og sagði: Hvernig á ég, vesæll maður, að lýsa því yfir fyrir Íslands hönd, - hann sagði þetta ekki orðrétt, en nokkurn veginn svona var andinn í þessu samt, - að Ísland muni aldrei láta neinar herstöðvar eða æfingastöðvar til Vestur-Þjóðverja, lýsa því yfir um alla framtíð? - Má ég nú spyrja hæstv. utanrrh.: Er hann ekki, vesæll maður, búinn nýlega að gera einn samning, þar sem því er lýst yfir um alla framtið, að Ísland muni ætíð leita til dómstólsins í Haag, ef sá dómstóil skyldi standa um alla framtíð, ef Íslendingar ætluðu sér að útvikka sina eigin landhelgi? M.ö.o.: ef hæstv. utanrrh, vill standa við þetta, og skyldi ég með mikilli ánægju samfylkja með honum í því, þá getum við bara lagt hér fyrir Alþingi eina yfirlýsingu, þar sem við tökum fram, að það gildi fyrir alla framtið óuppsegjanlegt, eins og hann skýrði þann samning, að aldrei muni Vestur-Þjóðverjar fá æfingastöðvar né herstöðvar á Íslandi. Skyldum við ekki geta komið því þannig fyrir, skyldi ekki lögfræðingurinn, sem fann út landhelgissamninginn, þennan óuppsegjanlega um alla framtíð, þann fyrsta, sem Ísland hefur gert þannig, a.m.k. um nokkrar aldir, - skyldi hann ekki geta fundið út aðferð til þess að lýsa yfir, að það muni aldrei koma til, að Íslendingar geri slíkt? Ég sé ekki annað en við ættum að geta sameinazt um þetta og þar með bjarga vinum vorum Finnum, sem sumir halda að við séum að setja í einhverja erfiðleika með þessu, lýsa því yfir, hugga þá og hugga Rússa, sem þeir virðast bera svona mikla umhyggju fyrir núna, hæstv. utanrrh. og fleiri, um, að hér muni vestur-þýzkur her aldrei fá neinar æfingastöðvar né herstöðvar. Skyldum við ekki vera menn til þess að lýsa því yfir, við sem nú sitjum á Alþingi, jafngilt og hinu var lýst yfir um óuppsegjanlega landhelgissamninginn? Það mundi þá a.m.k. sýna, að allir flokkar á Alþingi, þeir sem nú eru, væru sammála um þetta nú, og það mundi þá a.m.k. ótvírætt gilda, á meðan þeir allir saman hefðu eitthvert vald í íslenzkum stjórnmálum, og bágt á ég með að trúa, að svo miklar byltingar verði hjá okkur, að það verði ekki næstu áratugina nokkurn veginn flokkar, sem hafa meira eða minna að gera með stjórnmálin hér heima. Ég býð hæstv. utanrrh. upp á það, að allir flokkar hér á Alþingi sameinist um að lýsa því yfir, að það tjói aldrei fyrir vestur-þýzka stjórn að reyna að fara hér fram á neinar æfingastöðvar né herstöðvar, því að allir þessir flokkar séu sammála um það fyrir alla framtíð, á meðan þeir ráði einhverju á Íslandi, að segja nei við öllum slíkum tilmælum. Þá erum við búnir að þvo okkar hendur og sameinast um þetta mál.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. gerði ekki það, sem hann sem góður drengur og víðsýnn stjórnmálamaður, vitandi, hvaða áhrif orð hans hafa, ekki sízt austur í Rússlandi, átti að lýsa yfir, að fregn Þjóðviljans væri með öllu tilhæfulaus. Þvert á móti reyndi hann enn að gefa í skyn, að hún kynni að hafa við eitthvað að styðjast. Hann sagðist raunar ekkert vita meira um fregnina en hver okkar hinna, sem hana læsi. Það var vegna þess, að hæstv. utanrrh. og ég höfðum skorað á hann að færa fram þau rök, sem hann hefði fyrir því, að þessi fregn væri rétt. Nú þykist hann ekkert vita um þau ákveðnu rök, en færir einungis almennar líkur að sínu mati fyrir því, að fréttin sé engu að síður sönn. En Þjóðviljinn segir í fyrstu setningu fregnar sinnar: „Þjóðviljinn hefur örugga vitneskju um það, að vestur-þýzk stjórnarvöld hafa leitað fyrir sér um það, að þau fái aðstöðu til herstöðva og heræfinga á Íslandi: Það er nú harla ótrúlegt, svo að ekki sé meira sagt, að aðalmálgagn þess flokks, sem hv. 3. þm. Reykv. er formaður í, birti slíka fregn og segist hafa örugga vitneskju um hana, án þess að hafa áður borið sig saman við hv. þm. og tjáð honum, hver þessi örugga vitneskja væri. Hér er vissulega um svo alvarlegt mái að ræða, að sannarlega er það með fullum ólíkindum, ef þessir aðilar hafa ekki haft samráð um það og Þjóðviljinn tjáð sínum flokksformanni, hver þessi örugga vitneskja væri. Ekki er nú hv. þm. sérlega forvitinn eða hefur honum fundizt mikið til um þessa fregn, svo stórum stöfum sem hún er þó prentuð, ef hann hefur ekki í morgun látið sér vinnast tími til að grennslast eftir, hver þessi örugga vitneskja væri. Ég verð því enn mjög eindregið að fara þess á leit við hv. þm., að hann annaðhvort lýsi yfir því, að hér sé um gersamlega staðlausa stafi að ræða, eða hann færi fram þá öruggu vitneskju, sem hans eigið málgagn telur sig hafa fyrir fregninni. Hv. þm. verður sæmdar sinnar vegna að gera annaðhvort og getur ekki sloppið með þeim getsökum, sem hann hefur látið sér nægja í málflutningi sinum hingað til. Þá hélt hv. þm. því fram, að því færi fjarri, að þessi fregn væri til þess löguð að skaða Finna. Hann þóttist svo sem hafa samúð með þeim, þó að samúð hans með íslenzku þjóðinni væri enn þá meiri. En hann vildi halda því fram, að fregnin væri ekki til þess löguð að gera Finnum tjón. Ég leyfi mér, með samþykki hæstv. forseta, að vitna til þess, sem Þjóðviljinn sagði um þetta efni hinn 16. nóv. s.l. Þar segir orðrétt: „Ástæðan til þess, að Sovétríkin krefjast nú tryggingar fyrir finnskri hlutleysisstefnu, er sú, að verið er að koma á laggirnar sameiginlegri yfirstjórn vestur-þýzka hersins og herjanna í NATO-ríkjunum á Norðurlöndum, og Sovétríkin hafa ekki gleymt því, þegar þýzkar hersveitir höfðu bólfestu í Finnlandi og herjuðu þaðan langt inn í Sovétríkin. Við Íslendingar erum einnig aðilar að þeirri stefnu að láta vesturþýzku herstjórnina teygja griparma sína yfir Norðurlönd og berum því okkar fullu ábyrgð á vanda Finna.“ Það er ótvírætt, að það er ekki tilvera Atlantshafsbandalagsins eða þess almenna stefna, sem gerir það að verkum, að sovétstjórnin ber nú fram þessar nýju kröfur gagnvart Finnum. Sovétstjórnin sleppti meira að segja herstöðvum, sem hún hafði í Finnlandi, löngu eftir að Atlantshafsbandalagið hafði verið stofnað og sýnt var, hvernig það hugðist starfa. Það, sem sovétstjórnin nú ber fyrir sig, eins og Þjóðviljinn segir í tilvitnaðri grein, eru aukin áhrif Vestur-Þjóðverja í Atlantshafsbandalagínu og þá einkanlega á Norðurlöndum. Það þarf því ekki, miðað við rökstuðning og yfirlýsingar Þjóðviljans sjálfs hinn 16. nóv., að fara í grafgötur um það, hversu þung ábyrgð okkar í huga sovétstjórnarinnar og talsmanna hennar hlýtur að vera á örlögum Finnlands, ef það er rétt, að einmitt um sömu mundir og samningar eru að hefjast milli Krúsjeffs og Kekkonens, þá séum við að veita Vestur-Þjóðverjum miklu meiri áhrif á Norðurlöndum en þeir nokkru sinni hingað til hafa haft. Hingað til hefur ekki komið til mála, að þeir fengju neinar herstöðvar neins staðar á Norðurlöndum. Eftir fullyrðingu Þjóðviljans í morgun er ætlunin sú, að þeir komi upp herstöðvum á Íslandi, að Ísland verði fyrsta landið á Norðurlöndum, sem veiti Vestur-Þjóðverjum slíka aðstöðu. Allt það, sem sovétstjórnin hefur notað sem ástæður fyrir kröfum sínum gegn Finnum, er miklu minna um vert og hefur minni hernaðarþýðingu heldur en ef landi eru veittar herstöðvar í einhverju öðru landi. Það er þess vegna, eins og ég sagði áður, ótvírætt, að aðstandendur Þjóðviljans vita ósköp vel, hvaða afleiðingar verða af slíkri fregn eins og þeirri, sem blaðið birtir með svo stórum stöfum, lagaða til þess að vekja sem allra mesta athygli á fregninni nú í morgun. Það er berum orðum sagt, að Vestur-Þjóðverjar eigi að fá sterkari hernaðaraðstöðu á Norðurlöndum en þeir hingað til hafa haft og í raun og veru í fyrsta skipti sjálfir að fá hernaðaraðstöðu á einhverju Norðurlandanna. Þjóðviljinn segir 21. nóv. í forustugrein: „Í kalda stríðinu býður ein herstöð annarri heim, ein ógnunin ákallar aðra.“ Þetta stendur í Þjóðviljanum 21, nóv. Eftir þessar yfirlýsingar Þjóðviljans 16. nóv. og 21. nóv. getur engum dulizt, að það hlýtur að vera ætlun blaðsins að leggja sovétstjórninni vopn í hendur til þess að heimta herstöðvar í Finnlandi, vegna þess að Íslendingar séu í þann veg að veita Þjóðverjum herstöðvar á Íslandi. Ég trúi því ekki, að jafnvíðsýnn og margreyndur stjórnmálamaður og hv. 3. þm. Reykv. sé slíku níðingsbragði samþykkur, sem er eitthvert ljótasta óþokkabragð, sem nokkurn tíma hefur verið framið í íslenzkri blaðamennsku. Ég trúi því ekki, að hv. þm. sé þessu samþykkur, og ég skora á hann að lýsa yfir, að hann fyrirlíti þvílíkar aðfarir.

Lúðvík Jósefsson Hæstv. forseti. Ég heyri á þeim umr., sem hér hafa farið fram, að hæstv. ráðherrar vilja neita þeirri frétt, sem birt hefur verið í dag í Þjóðviljanum um kröfur Vestur-Þjóðverja til þess að fá hernaðarlega aðstöðu hér á Íslandi. Og ég heyri enn fremur, að hæstv. forsrh. leggur á það allmikla áherzlu, að þessi frétt geti orðið til þess að veikja aðstöðu Finna í samningum þeirra nú við Sovétríkin. Ég skal fyrir mitt leyti ekkert um það segja á þessu stigi málsins, hvort sú frétt, sem birt er í Þjóðviljanum, er rétt eða ekki. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að kanna það, en mér fer eins og fleirum hér, að mér dugir það ekki að fenginni reynslu, þó að ákveðnir ráðherrar lýsi því yfir, að orðrómur, sem er á sveimi, sé ekki réttur, svo mörg dæmi höfum við um það, að slíkar yfirlýsingar hafa ekki fengið staðizt, þegar á þurfti að reyna en mér sýnist í þessu máli eitt vera aðalatriðið og þá ekki sízt út frá því, sem hæstv. forsrh. hefur sagt um aðstöðu Finna nú um þessar mundir, en það er það, að jafnhliða því sem hæstv. ríkisstj. neitar því opinberlega, að þessi frétt, sem birzt hefur í Þjóðviljanum, sé rétt, - það er vitanlega sjálfsagt, að slíkt komi frá hæstv. ríkisstj., að hún lýsi yfir, að fréttin sé röng, sé hún röng, - en að það komi einnig til viðbótar með yfirlýsingu hæstv. ríkisstj. alveg umbúðalaust, að tilgangslaust væri fyrir Vestur-Þjóðverja að biðja um slíkt, að fá nú hernaðarlega aðstöðu á einn eða annan hátt á Íslandi, því að við slíku yrði ekki orðið. Slíkt hefði kannske eitthvað að segja fyrir aðstöðu Finna nú í þessu máli og reyndar fleiri, og ég vil undirstrika það, að með öllu er óþarft að vera að hengja sig á eitthvert orðalag, eins og hæstv. utanrrh. gerði í þessum efnum, að hann geti ekki gefið hér skuldbindingar eða yfirlýsingar, sem varði afstöðu Íslands um alla framtíð. Ég skal gefa honum það fyrir mitt leyti eftir að nefna ekkert um það í slíkri yfirlýsingu, að Vestur-Þjóðverjum verði ekki veitt slík aðstaða um alla framtíð, en ég fer fram á það, að hæstv. ríkisstj. geri hreint fyrir sínum dyrum í þessum efnum og segi afdráttarlaust, að tilgangslaust væri fyrir Vestur-Þjóðverja að biðja um slíka aðstöðu hér á Íslandi, því að hún yrði ekki veitt. Ef hæstv. ríkisstj. vill lýsa þessu yfir, þá ætti hún eftir þeirri röksemdafærslu, sem hæstv. forsrh. hefur beitt hér, að ljá Finnum lið í þeirra málefnalegu aðstöðu nú. Þá hefðu Finnar það svart á hvítu, að íslenzka ríkisstj. hefði lýst því yfir einmitt nú, að tilgangslaust væri fyrir Vestur-Þjóðverja að biðja um slíka aðstöðu á Íslandi, því að hún yrði ekki veitt. Nú reynir á, að mínum dómi, hvort hæstv. ríkisstj. vili styrkja aðstöðu Finna í þessu máli eða ekki, hvort hún vill gera hreint fyrir sínum dyrum hér eða ekki. Þetta er aðalatriði málsins. Þetta er það, sem tekur nokkuð af um það, hvort eitthvað kunni að vera rétt eða ekki í þessum orðrómi, sem Þjóðviljinn hefur birt fréttir af. En eftir hinu mun líka verða tekið í sambandi við þessa frétt, þó að hæstv. ríkisstj. afneiti fréttinni, ef hún skorast undan því að gefa slíka yfirlýsingu, sem ég fer hér fram á. Eftir því mun líka verða tekið. í þessum efnum hljóta menn að hafa í huga, að það liggur fyrir öllum, að Vestur-Þjóðverjar hafa leitað að undanförnu til allmargra ríkja um það að fá slíka aðstöðu, eins og fréttin í Þjóðviljanum fjallar um. Við vitum, að þeir hafa leitað eftir slíku við Breta og fengið aðstöðu þar. Við vitum, að þeir hafa leitað eftir slíku við Frakka og fengið aðstöðu þar. Við vitum líka, að þeir hafa leitað eftir slíku við Portúgali og fengið aðstöðu þar. Og við vitum líka, að þeir hafa knúið á með það að fá nokkuð svipaða aðstöðu hjá öðrum Norðurlöndum í sambandi við yfirstjórn þá, sem þeir eru nú að knýja fram sér til handa yfir flotastyrk á Eystrasalti. Það fer því ekkert á milli máta, að Vestur-Þjóðverjar hafa verið að reyna að pota sér áfram í þessum efnum, og það væri því sannarlega ekki úr leið, að þeir færu fram á eitthvað slíkt hér, þar sem þeir hafa séð með eigin augum og vita um, að stjórnarvöld hér hafa verið æði leiðitöm í því að hleypa erlendum her inn í okkar land. Nú er þessi frétt komin fram, og af því álít ég, að það sé nauðsynlegt fyrir hæstv. ríkisstj. að gera hreint fyrir sinum dyrum í þessum efnum. Ég skal ekki eyða hér lengri tíma í þetta að sinni, en ég endurtek þá áskorun mína til hæstv. forsrh. sérstaklega og reyndar einnig til hæstv. utanrrh., að þeir lýsi því hér yfir og geri það síðan opinberlega í tilefni af þessari frétt, að jafnhliða því sem þeir neiti fréttinni, að hún sé rétt, þá lýsi þeir yfir, að tilgangslaust væri að biðja um slíkt sem þetta, því að Íslendingar mundu ekki verða við slíkri beiðni. Ég endurtek áskorun mína til hæstv. ríkisstj. að lýsa þessu yfir. Annars hefur hún ekki gert hreint fyrir sínum dyrum varðandi þetta mál.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður skoraði á mig að gefa hér vissa yfirlýsingu í heyranda hljóði á Alþingi og endurtaka hana síðan opinberlega. Spurning er, hvort það væri ekki mark takandi á þeirri yfirlýsingu, sem gefin væri á Alþingi, heldur þyrfti að sima Krúsjeff hana, til þess að hv. þm. teldi hana einhvers virði. Annars er það nokkuð hlálegt, að fyrst halda þessir hv. þm. langar ræður um það, að ekki sé að marka eitt einasta orð, hvorki yfirlýsingar stjórnarinnar um, hvort ákveðnir atburðir hafi gerzt eða séu að gerast, né loforð þeirra um framtíðina, en hins vegar krefjast þeir loforða um framtíðarathafnir, sem núverandi ríkisstj. vitanlega hefur ekki á valdi sínu að binda Alþingi eða komandi ríkisstj. um. Þeir bera fram þessar kröfur um yfirlýsingar, einungis vegna þess að þeir eru að reyna að dreifa huga manna frá aðalatriði málsins, hvort þessi tiltekna fregn sé rétt eða ekki. En það er hún ein, sem hér er til umræðu og úr þarf að fá skorið, hvort fái staðizt eða ekki. Þessi uppspuni, sem í Þjóðviljanum er prentaður og hefur verið lesinn upp og hv. þingmenn vilja ekki taka afstöðu gegn, gefur að sjálfsögðu ekkert tilefni til neinna yfirlýsinga um framtíðina eða skuldbindingar af hálfu íslenzku stjórnarinnar, Alþingis eða ríkisins. Slíkar skuldbindingar verða að sjálfsögðu gefnar, ef ástæða er til, en ekki þó að slík ósannindi séu fram borin eins og hér hefur verið gert. Það er harla athyglisvert, að hvorugur þessara hv. þm., sem báðir eru mestu valdamenn í þeim flokki, sem stendur að Þjóðviljanum, segist geta dæmt um eða hafa staðreynt, hvort fregn Þjóðviljans sé sönn eða ekki. Þjóðviljinn segist þó hafa örugga vitneskju um, að fregnin sé rétt. Hv. þm. vilja láta okkur trúa því, að Þjóðviljinn hafi lumað á þessari öruggu vitneskju, áður en hann birti fregnina, án þess að bera sig saman við þessa tvo mestu valdamenn flokksins, og þeir vilja láta okkur trúa því, að þeir hafi látið hálfan daginn liða svo, að slík stórfrétt, sem ekki aðeins hefur mjög mikla þýðingu fyrir Íslendinga, heldur ef til vili meira en nokkur önnur fregn nokkru sinni frá Íslandi er til þess löguð að geta haft áhrif á örlög og framtið annarrar þjóðar, - þeir vilja láta okkur trúa því, að þeir hafi látið hálfan daginn líða án þess að kynna sér, hverjar heimildir Þjóðviljinn hefði, hver sú örugg vitneskja væri, sem hann ber á borð. Slíkum málflutningi trúir enginn, og ég skora enn á þessa menn að hafa nú manndóm einu sinni til þess að standa upp og lýsa yfir því, sem þeir báðir vita, að Þjóðviljinn fari hér með vísvitandi lygi.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. hefur engu svarað enn þá um það, sem ég fór fram á við hann áðan. Mér þykir það mjög slæmt, sérstaklega ef yrði nú farið að skera niður umræðurnar, þá hefði ég ekki neitt tækifæri til að ræða ofur lítið betur við hann um það, sem ég fór fram á við hann og sýndi honum fram á, hvaða aðstöðu hann hefði til þess að gefa þarna mjög góða yfirlýsingu. Hins vegar hefur hæstv. forsrh. nú komið honum til liðveizlu, sem ekki veitti af, og byrjar nú með því að gefa það í skyn, að vafalaust hljóti ég og hv. formaður þingflokks okkar, hv. 4 þm. Austf., að fylgjast svo vel með blaðinu, að við hlytum nú að vita um allt, sem í því kæmi, og allar þess heimildir. Ég veit, að hæstv. forsrh. var líka einu sinni ritstjóri við aðalblað þess flokks, eins og ég var við míns flokks, en ég held nú varla, að hann fylgist alveg með því, sem gerist daglega í Morgunblaðinu, eða stjórni því, sem þar er skrifað. A.m.k. höfum við nú öðru hverju fengið að heyra það í sambandi við þær deilur, sem uppi hafa verið, að ekki hafi það allt verið skoðun Sjálfstfl., sem þar hefur komið. Hvað Þjóðviljann snertir, þá setur hann fram, eins og blaðamönnum er rétt og eins og blaðamönnum er heimilt, þær hugmyndir, sem hann veit beztar og réttastar á hverjum tíma, og þegar hann heldur, að einhver hætta sé á ferðum, og ef hann hefur einhver sambönd til að geta fengið að vita slíkar fréttir, þá setur hann þær fram. Og ég vil minna hæstv. forsrh. á, að þegar hann var dómsmrh., þá kom alllengi fyrir, að það voru settar fram fréttir í Þjóðviljanum, sem var básúnað út að væru álygar og allt hvað eina, það voru afhjúpuð hér hvers konar ill verk, sem framin höfðu verið á fjármálalegu sviði. Það gekk svo meira að segja vikum og mánuðum saman, og þessu var alltaf þverneitað. Og hvað gerist svo á endanum? Á endanum gerist það, að sjálfur hæstv. núv. forsrh. verður sjálfur að láta höfða rannsóknir út af þessum málum. Ég hafði satt að segja ekki heldur þá hugmynd um, hvaða uppsprettur Þjóðviljinn hafði fyrir því, sem hann kom fram með. En það hefur verið svo, bæði þegar ég hafði sjálfur með hann að gera sem ritstjóri og siðan, að hann hefur verið fundvís á, hvað hafi verið að gerast, og það er nú einu sinni réttur blaðamannanna og raunverulega skylda þeirra að reyna að segja frá slíku. Og það er ekki heldur hægt að heimta af þeim, enda ekki þeirra siður, að þeir gefi upp aliar þær heimildir, sem þeir hafa í slíku sambandi. Það er eitt af því, sem fylgir með blaðafrelsinu. Þess vegna vil ég segja það, að það skyldi engum þykja vænna um það en mér, að þetta væri allt saman ósatt, ekki vegna Finna endilega, þó að það kynni að vera gott fyrir þá, eins og hæstv. forsrh. segir, heldur fyrst og fremst vegna okkar Íslendinga, að við ættum ekki þetta yfir höfði okkar. Og það erum fyrst og fremst við, sem ég er að hugsa um, og þess vegna höfum við gefið hæstv. ríkisstj. þetta tækifæri nú til að gefa slíka yfirlýsingu, að ekkert slíkt þyrftum við að óttast, og ef þeim finnst, að þeir flokkar, sem nú fari með völd, hafi ekki vald til þessa og það þýði lítið gagnvart Krúsjeff, eins og þeir segja, til að hjálpa Finnum, að þeir væru að gera slíka yfirlýsingu, þá held ég, að hinir flokkarnir, sem þeir eru alltaf að kenna við kommúnismann og Krúsjeff, Framsfl. og Alþb., ég held, að það mundi varla standa á þeim flokkum að gefa yfirlýsingu með þeim, svo að það væri ein allsherjar samfylking um, að Krúsjeff þyrfti ekkert að vera hræddur.

Hefur hv. þm. umboðið frá Framsókn upp á vasann?

Nei, en ég var að segja, að mér fyndist það ekki ólíklegt, eins mikið og hún er kennd við Krúsjeff og kommúnisma nú af Morgunblaðinu, að hún mundi fást til að gefa þá yfirlýsingu, að hún mundi ekki heldur, þó að hún ætti eftir að taka völd hér á Íslandi, ljá máls á því, að Vestur-Þjóðverjar fengju hér herstöðvar. Hæstv. forsrh, getur spurt formann þingflokks Framsfl. að því, hvort hann mundi ekki vera fáanlegur til að gefa slíka yfirlýsingu, þannig að þótt hæstv. stjórnarflokkar óttist, að þeirra völd mundu ekki duga lengur en til næstu kosninga og þeir yrðu þá komnir í hverfandi minni hluta á Íslandi og hefðu Þess vegna ekkert lengur að segja, þá eru það þó líklega hinir flokkarnir, sem væru í meiri hluta, og þeir væru þá skuldbundnir til þess að standa við þá yfirlýsingu, svo að Krúsjeff og vinir vorir, Finnar, gætu þá verið alveg öruggir. Ég sé ekki betur en gagnvart Þjóðviljanum í fyrsta lagi, til þess að reka allt ofan í hann, gagnvart í öðru lagi að hjálpa Finnum, gagnvart í þriðja lagi því að róa taugar Krúsjeffs, ef hann er svona hræddur við æfingastöðvar á Íslandi, eins og þeir segja, þá sé ég ekki annað en við höfum einmitt núna tækifærið, allir fjórir flokkarnir, að gefa yfirlýsingu um, að það muni ekki koma til neinna mála, að við ljáum æfingastöðvar né herstöðvar fyrir Vestur-Þjóðverja hér á Íslandi. Þá erum við búnir að hrekja þetta.

En er Krúsjeff kannske ekkert hræddur?

Ég veit það ekki. Ég skal nú reyna að setja mig í fótspor Krúsjeffs og hugsa ofur lítið skynsamlega um þetta. Ef ég væri í fótsporum Krúsjeffs og sæi herstöðvar bæði í Frakklandi og Skotlandi, sem Vestur-Þjóðverjar hefðu, Þá mundi ég, þótt ekki sé ég nú mikill herfræðingur, þó vera ofur lítið hræddari við þær herstöðvar en þær, sem Vestur-Þjóðverjar kynnu að fara fram á, t.d. æfingastöðvar á Íslandi, eða hvað finnst mönnum frá almennu landfræðilegu og hernaðarlegu sjónarmiði séð? Ef Krúsjeff hefur ekkert að óttast frá öllum fallbyssum Bandaríkjanna, hvar sem þær eru hringinn í kringum öll Sovétríkin á jörðinni, ef þær eru allar orðnar svona saklausar og allar þeirra eldflaugar og annað slíkt og Það eru bara Vestur-Þjóðverjar, sem þeir óttast, er þá ekki Skotland a.m.k. eitthvað nær honum og Frakkland heldur en Ísland? Ætli það bæti nokkuð á ótta hans? Ég fæ ekki skilið annað en hæstv, ríkisstj. sé með þessu, sem þeir hafa verið að tala hérna, hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh., þeir séu að reyna að blása ofur lítið upp þá mjög alvarlegu viðvörunarfrétt, sem komið hefur í Þjóðviljanum, en fást ómögulega til að neita henni, neita henni algerlega með því einu, sem eitthvert mark er takandi á, yfirlýsingu ríkisstj. og hennar flokka, jafnvel studdri af flokkum stjórnarandstöðunnar, um, að það komi yfirleitt aldrei til mála, að við förum að ljá Vestur-Þjóðverjum hér æfingastöðvar á Íslandi. Ég verð að minna hæstv. ráðh. á það, að ég er búinn að standa í því hérna að fá yfirlýsingar, hverja á fætur annarri, að hér verði engar herstöðvar veittar, yfirlýsingar 1946 um, að aldrei verði veittar hér herstöðvar, þegar við göngum inn í Sameinuðu þjóðirnar, yfirlýsingar 1949, þegar gengið er í Atlantshafsbandalagið, um, að það þyrfti ekki að ræða um þetta bandalag, ef það væri verið að tala um að setja upp herstöðvar hér á Íslandi. Ég verð að biðja þessa hv. þm. að athuga, að menn eru orðnir nokkuð varkárir, þegar slíkar yfirlýsingar liggja fyrir og eru svo sviknar rétt á eftir. Og ég verð að segja það, að ég gerði ekkert voðalega mikið með þessa fregn Þjóðviljans í morgun. Mér fannst mjög skynsamlegt af honum, ef hann hefði einhvern grun um þetta, að slá þessu upp, þannig að það yrði tekið eftir því. En ég fer fyrst að verða alvarlega hræddur, þegar ég hlusta á hæstv. forsrh. og utanrrh:, að þeir skuli ekki fást til að gefa yfirlýsingar um þetta, því að það verð ég að segja, sérstaklega hvað hæstv. forsrh. snertir, að ef hann gæfi yfirlýsingu hérna -  Viðvíkjandi æfingastöðvunum og því, sem hæstv. forsrh. minntist á, þá er alveg rétt, að Sovétríkin höfðu í stríðslok herstöðvar bæði í Finnlandi og Noregi og Danmörku og yfirgáfu allar þær herstöðvar. Bandaríkin höfðu hersetuaðstöðu hér og héldu þeim herstöðvum, neituðu að fara burt. Ef við eigum að fara út í almennar umr. um öll þessi mál, þá lítur það þess vegna ekkert vel út. Jæja, ég vil ekki vera að reyna á þolgæði hæstv. forseta, en ég vil segja það, að þegar mál eins og þessi koma til umr. hér á Alþingi, þá vil ég mælast til þess af hæstv. ríkisstj., að nú útbúi hún yfirlýsingu og leggi hana fyrir Alþingi og allir flokkarnir hér fái síðan aðstöðu til að taka afstöðu til þess. Þá hjálpum við vinum vorum, Finnum, svo að ég taki sérstaklega undir með hæstv. forsrh., en sérstaklega hjálpum við þó okkur sjálfum, og á því er fyrst og fremst nauðsyn.

Utanrrh. (Guðmundur Í. Guðmundsson) Hv. forseti. Ég skal ekki tefja hv. þdm. miklu lengur. Það hefur komið fram, bæði frá hv. 3. þm. Reykv. og hv. 4. þm. Austf., að þeir neita algerlega að gefa nokkrar upplýsingar um það, hver sú örugga vitneskja er, sem þeirra málgagn segist byggja á frétt sína í morgun um þýzkar herstöðvar á Íslandi. Mér kemur það ekkert á óvart, þótt þeir vilji ekki skýra frá því, hver þessi örugga vitneskja er, því að ég hef frá fyrstu tíð verið sannfærður um, að sagan væri algerlega tilbúin af blaðinu sjálfu, og meðan þeir gera ekki neina frekari grein fyrir fregninni, verður ekki komizt hjá því, að sá verður dómurinn og sú verður hin almenna skoðun. Þeir hafa hins vegar krafizt þess, þessir hv. þm. tveir, að ég eða ríkisstj. lýsi yfir, að Þjóðverjar muni aldrei um alla framtíð fá neina hernaðarlega aðstöðu á Íslandi. Ég hafði gert grein fyrir því í minni fyrri ræðu, hvers vegna ég teldi þessa kröfu fráleita, og hæstv. forsrh. hefur þegar lýst því yfir mjög ákveðið og skilmerkilega einnig. En hv. 3. þm. Reykv. hefur nú enn á ný endurtekið þessa kröfu og telur, að ég hafi ekki svarað henni á fullnægjandi hátt. Ég vil bara leyfa mér að benda hv. þdm. á, hvernig færi, ef Alþingi ætti að fara að taka upp vinnubrögð eins og þau, sem þessir þm. kommúnista fara fram á. Eitthvert dagblaðanna, hvort sem það væri Þjóðviljinn eða eitthvert annað blað, sem í stjórnarandstöðu væri, þyrfti ekki annað en búa til einhverja lygafregn, hvers efnis sem hún væri, og síðan væri hægt að koma hér inn á Alþingi og segja: Þessi fregn skal vera sönn, á meðan ríkisstj. hefur ekki lýst yfir, að hún skuli vera ósönn um aldur og ævi. - Þetta eru vinnubrögð, sem náttúrlega væru fráleit með öllu. Og ég efast ekki um, að ef inn á þessa línu yrði farið á annað borð, þá mundi Þjóðviljinn ganga mjög á lagið með þetta. Hann mundi spinna upp allar þær sögur, sem honum þóknaðist, krefjast síðan ályktunar Alþingis um, að frásögnin væri ósönn, vitna í fordæmi fyrir því, að slíkt hafi verið áður gert, og mundi þannig að verulegu leyti geta mótað stefnu og störf Alþingis með slíkum ályktunum og yfirlýsingargerðum. Það er að sjálfsögðu alveg fráleitt að láta teygja sig inn í nokkur slík vinnubrögð og alveg sérstaklega þegar tilefnið er jafnfjarri því að hafa nokkurn grundvöll og á sér stað hér. Því hefur verið marglýst yfir, bæði af mér og hæstv. forsrh., að frásögnin í Þjóðviljanum í morgun er tilhæfulaus með öllu. Það er ekki hinn allra minnsti fótur fyrir henni. Um þetta mál hefur ekkert verið rætt og enginn fram á þetta farið. Og að ætla sér að fara að gefa út, hvort sem er með samþykki Alþingis eða ekki, sérstaka ályktun fyrir alla framtið um slíkt efni, væri fráleitt og fjarstæða. Hins vegar skil ég ákaflega vel, að þeir kommúnistar hér á Alþingi vilji gjarnan ganga eftir því, að einhver ályktun sem þessi sé gefin. Tilgangur ríkisstj. Sovétríkjanna með viðræðunum við Finna og að því er talið er einnig með atómsprengingunum núna undanfarið hefur m.a. verið sá að skjóta þeim þjóðum skelk í bringu, sem vilja vera viðbúnar og geta varizt, ef til styrjaldar gæti komið. Það er mjög ríkjandi skoðun, að tilgangurinn á bak við þessar aðfarir Rússa kunni ekki hvað sízt að vera sá að reyna að fá Norðurlöndin til að víkja af þeirri stefnu, sem þau hafa verið á í utanríkismálum hingað til. Ef Íslendingar færu nú að dansa eftir þessari pípu, þá væru þeir að láta undan því, sem er að gerast þarna, og láta ýta sér af þeirri braut, sem þeir hafa verið á hingað til. En það hefur tvímælalaust verið ríkjandi skoðun mikils meiri hluta íslenzku þjóðarinnar, að þátttaka þeirra í varnarbandalagi Norður-Atlantshafsþjóðanna væri öruggasta vörnin, sem þær geta fengið, eins og nú er ástatt í heiminum, gegn því, að til vopnaðra átaka kunni að koma. Og einmitt það að láta af þessu, slá undan á þessari braut, mundi verða til þess að auka stórkostlega ófriðarhættuna í heiminum, en ekki til að draga úr henni. Það mundi þess vegna að mínu viti tvímælalaust hafa hin óheppilegustu áhrif fyrir Íslendinga, ef kommúnistum ætti eftir að takast, hvort það er hér á Alþingi eða annars staðar, að fá Íslendinga til að gefa einhverjar þær yfirlýsingar, sem þýddu það, að þeir væru að víkja frá þeirri stefnu, sem þeir hingað til hafa fylgt í utanríkismálum. Ég vil enn á ný skora á þá kommúnistana og aðstandendur Þjóðviljans, - þó að þeir gerðu það kannske ekki hér í dag, að gera það þá í Þjóðviljanum á morgun, - að gera þjóðinni grein fyrir því, hver hún er, þessi örugga vitneskja, sem þeir þykjast hafa. Þjóðin á heimtingu á að fá að heyra það og það því fremur, þar sem um er að ræða svo alvarlegt mál sem hér er á ferðinni.

Forseti (RH): Nú verður gengið til dagskrárinnar og fyrir tekið 3. mál á dagskránni.

Ég hafði kvatt mér hljóðs, og mér hafði verið svarað. Ég óska eftir -

Hv. þm. hefur talað utan dagskrár, og ég lýsti því áðan, að það yrði að ljúka þessum umr., vegna þess að ég hygg, að hér um bil allir þm. hafi ráðstafað sér nú eftir stutta stund. Það var aðeins ætlunin að reyna að taka hér fyrir eitt dagskrármálið, sem ætla má að taki mjög stuttan tíma að afgreiða. Að öðru leyti var ætlunin að taka dagskrármálin út af dagskránni og slíta síðan fundinum.

Það hefur verið skorað á mig að svara, og ég óska eftir að fá að tala hér. Ég á sama rétt hér og aðrir til þess að fá að tala hér utan dagskrár.

Um umr. utan dagskrár eru ekki gefnar reglur í þingsköpum, og hygg ég engan veginn rangt, að þessum umr. sé nú slitið.

Lúðvík Jósefsson Hæstv. forseti. Ég vil aðeins mótmæla því, að þingmenn séu beittir slíkum rangindum að fá ekki að taka þátt í almennum umr., sem hér eru utan dagskrár. Ég hef aldrei vitað til þess fyrr, að þm. hafi ekki fengið að verða við áskorun ráðh. um að fá að svara, og fyrst ekki einu sinni á að slíta þingfundi nú, heldur taka fyrir annað mál á dagskrá, þá mótmæli ég því, og það er algert gerræði, sem ég hef ekki þekkt hér fyrr í þingsögunni, að þm., sem aðeins hefur talað einu sinni stutt um jafnalvarlegt mál sem þetta, fái ekki að svara eftir sérstakri áskorun ríkisstj. Ég vænti, að hæstv. forseti endurskoði þetta og leyfi mér að tala.

Forseti (RH): Ef hv. þm. óskar þess, að þetta dagskrármál, sem ég hafði hér lýst, að fyrir yrði tekið, verði ekki fyrir tekið, og telur sig algeru gerræði beittan, þá mun ég verða við þessum tilmælum hv. þm. og veita honum hér með orðið, til þess að hann megi bera af sér sakir, ef hann telur þær á sig bornar, en bið hann að tala aðeins í örfáar mínútur og að því búnu má til með að slíta þessum fundi.



Ég þakka hæstv. forseta fyrir að leyfa mér hér að bera af mér sakir, og ég skal ekki tala hér langt mál, þótt vissulega hefði verið tilefni til þess í sambandi við það, sem hér er fram komið í sambandi við þetta mál. Hér eru aðeins nokkur atriði, sem ég vil fyrir mitt leyti undirstrika varðandi það, sem kom fram frá hæstv. ráðh., og það, sem ég hafði sagt um þetta mál. Ég sé, að hæstv. ráðh. vilja í þessu máli gera aðalatriði úr frétt þeirri, sem birtist í Þjóðviljanum um þetta mál, hvort fréttin væri rétt eða röng. Sjálfir þykjast þeir þó vita það fullvel, að fréttin sé röng. Ég segi: Aðalatriði þessa máls er ekki það, hvort fréttin, sem birtist í Þjóðviljanum, er rétt eða röng. Aðalatriði málsins er það, hvað stendur til að gera í þessu mikla máli. Það er það, sem íslenzku þjóðina varðar nú miklu meira um, hvað stendur til að gera í málinu. Stendur það kannske til, að þetta verði, sem fréttin fjallaði um? Það er aðalatriði málsins. Og þegar hæstv. utanrrh. sagði hér: Þjóðin heimtar að fá frekari upplýsingar um þessa frétt, - þá segi ég: Þjóðin heimtar að fá að vita það nú í dag frá hæstv. ríkisstj., hvort hún hefur mótað sína stefnu varðandi það mál, sem fréttin fjallar um. Það er með öllu ástæðulaust að vera að vefja þetta mál í einhvern orðaleik um það, að menn geti ekki gefið yfirlýsingu, sem bindi í íslenzku þjóðina um alla framtið. Það er enginn að biðja um það, að hæstv. ríkisstj. hagi yfirlýsingu sinni þannig. Ríkisstj. getur í þessu máli gefið yfirlýsingu, eins og ríkisstjórnir jafnan gera, sem táknar stefnu hennar og það vald, sem hún hefur yfir að ráða, meðan hún er ríkisstj. Ef hún núna vill lýsa yfir, að það sé tilgangslaust fyrir Vestur-Þjóðverja að biðja um þessar stöðvar á Íslandi, því að slíkt verði ekki veitt, þá getur ríkisstj. gefið slíka yfirlýsingu, hafi hún gert upp sinn hug í málinu. Hitt er vitanlega aðeins loddaraleikur í þessum efnum, að tala um, að þeir geti ekki gefið út yfirlýsingu, sem eigi að standa um aldur og ævi. En hitt getur ríkisstj. gert, sem ég hef skorað á hana að gera, en hæstv. forsrh. hefur hér algerlega vikið sér undan að gera. Hann segir, að það sé ekki hægt að binda Íslendinga. Er þá ekki hægt að binda okkur að því leyti til, að við lýsum því nú yfir, að það væri tilgangslaust að biðja um slíkar herstöðvar á Íslandi fyrir Vestur-Þjóðverja? Þykir honum það of mikil binding fyrir Íslendinga að lýsa því yfir? Vill hann hafa eitthvað opið í þessum efnum? Fréttin í blaðinu, hvort hún er rétt eða röng, er ekki aðalatriði þessa máls, heldur er hitt aðalatriði málsins, hvað stendur til að gera í þessu máli. Það er aðalatriðið. Hitt getur heldur aldrei orðið neitt aðalatriði, þó að hæstv. forsrh. vilji gera hér mikið úr því, að því verði aldrei trúað, að við hv. 3. þm. Reykv. vitum ekki nákvæmlega um þau gögn, sem Þjóðviljinn hefur fyrir sinni frétt, þar sem liðinn sé, eins og hann segir, hálfur dagur fyrir okkur til að athuga þetta. Ég skal nú trúa hæstv. ráðh. fyrir því, að það hefur komið oftar en einu sinni fyrir, að það hefur liðið heill dagur, án þess að ég hafi lesið Þjóðviljann, og auðvitað veit ég ekki nákvæmlega um alla málavexti, sem standa að þeim fréttum, sem í blaðinu birtast. Nei, það eru vitanlega léttvæg rök frá hálfu hæstv. forsrh. að ætla að gera það að aðalatriði, að ég og hv. 3. þm. Reykv. hljótum að vita nákvæmlega um þessa frétt. Ég skal svo ekki eyða fleiri orðum nú að þessu sinni, fyrst hæstv. forseti leyfði mér hér að tala, en ég vil leggja áherzlu á það í sambandi við þetta mál, að eins og hæstv. forsrh. sagði, að þessi frétt gæti haft mikil áhrif á örlög annarrar þjóðar, þá mundi það ekki síður hafa mikil áhrif á örlög þessarar þjóðar, ef hún fengi nú skýlausa yfirlýsingu frá íslenzku ríkisstj. um það, að slíkar herstöðvar eins og þessar yrðu ekki leyfðar á Íslandi. Og sá, sem skorast undan því að veita Finnum þessa aðstoð, virðist ekki hafa mikla samúð með þeim.