Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyting á lögum um almannatryggingar á þskj. 440. Eins og fram kemur í grg. með frv. er markmið þess að hækka greiðslur makabóta til þeirra sem bundnir eru heima við vegna örorku eða langvinns sjúkdóms maka og geta ekki af þeim sökum aflað sér tekna. Í 13. gr. almannatryggingalaga eru ákvæði þess efnis að greiða megi maka elli- og örorkulífeyrisþega makabætur allt að 80 % einstaklingslífeyris ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Í framkvæmd hefur ákvæði þessarar greinar verið þannig að eingöngu hefur verið miðað við grunnlífeyri án tekjutryggingar og er upphæð makabóta nú 3394 kr. 78 konur njóta makalífeyris og 4 karlar. Með frv. þessu er lagt til að makabætur geti numið allt að 80% af samanlögðum grunnlífeyri og tekjutryggingu eða 8154 kr. í stað 3394 kr. Það er ljóst að elli- og örorkulífeyrisþegar hafa oft ekki annað sér til framfærslu en lífeyri almannatrygginga. Þegar þar við bætist að maki elli- og örorkulífeyrisþegans getur ekki aflað heimilinu tekna vegna þess að hann er bundinn heima við vegna örorku hans eða langvarandi sjúkdóms og hefur því einungis makabætur almannatrygginga, eða rúmar 3000 kr., þá hlýtur framfærslan að vera slíku heimili mjög erfið. Ég vil aðeins fara nokkrum orðum um það hvenær þetta ákvæði kemur fyrst inn í almannatryggingarnar og hvaða breytingum það hefur tekið. Þetta ákvæði kemur fyrst inn í almannatryggingarnar 1946. Ákvæðið var þá þannig að makabætur mátti greiða eiginkonu elli- og örorkulífeyrisþega enda þótt hún væri ekki fullra 67 ára eða sjálf öryrki. Bótaupphæðin var þá miðuð við að samanlagðar bætur hjónanna færu ekki fram úr hjónalífeyri. Þá var tekjutrygging ekki komin til sögunnar þannig að á þeim tíma þegar ákvæðið kemur fyrst til framkvæmda er miðað við hæstu lífeyrisgreiðslur eins og þær voru á þeim tíma. Þá var miðað við hjónalífeyri, eins og þá sagði, en hjónalífeyrir með tekjutryggingu er nú tæpar 18 þús. kr. Ef við miðum við ellilífeyrisþega eða örorkulífeyrisþega, sem hefur ellilífeyri eða örorkulífeyri og fulla tekjutryggingu, þá nema tekjur hans í dag 10 þús. kr. Ef frv. þetta yrði að lögum kæmu til viðbótar til framfærslu þessa heimilis 8 þús. kr. Hér er þá orðið um 18 þús. kr. að ræða, en það er sama eða svipuð upphæð eins og hjónalífeyririnn. Á þinginu 1955–56 er ákvæði þessarar greinar breytt og miðað við að makabætur skuli vera allt að 60% af óskertum einstaklingslífeyri. Á þinginu 1959–1960 er þessu breytt aftur og makabæturnar hækkaðar og miðað við 80% af lífeyri og áfram er talað um óskertan lífeyri. En á þeim árum var einungis heimili að veita makabætur eiginkonu öryrkja eða ellilífeyrisþega. Þegar mál þetta kemur aftur til kasta Alþingis 1962–1963 voru gerðar ýmsar breytingar á almannatryggingalöggjöfinni þó að ekki væri lögð til breyting á ákvæði makabóta. Nefndin sem fjallaði þá um frv. um breytingar á almannatryggingalögum gerði þær Almannatryggingar. 2586 breytingar að makabætur, sem áður voru einungis greiddar eiginkonu, náðu nú einnig til eiginmanna, þannig að maki elli- og örorkulífeyrisþega fékk greiddar makabætur í sérstökum tilfellum. Hins vegar féll brott orðið „óskertur“ (einstaklingslífeyrir) - án þess þó að á því væri gefin sérstök skýring eða að af verði ráðið að makabæturnar hafi lækkað - enda áfram miðað við 80% af hæstu greiðslu til elli- og örorkulífeyrisþega. Á árinu 1971 voru sett ný lög um almannatryggingar. Voru helstu nýmæli þeirra hin svonefnda tekjutrygging. Tekjutryggingin leggst við elli- og örorkulífeyri ef sjálfsaflatekjur lífeyrisþegans eru undir ákveðnu marki sem nefnt hefur verið frítekjumark. Þó að með þessu ákvæði hafi greiðslur hækkað verulega til elli- og örorkulífeyrisþega, sem ekki hafa aðrar tekjur en einstaklingslífeyri almannatrygginga, þá hafa makabæturnar ekki fylgt þessari breytingu og eru nú miðaðar, eins og áður sagði, einungis við grunnlífeyri elli- og örorkulífeyrisþega en ekki hæstu lífeyrisgreiðslur, þ.e. samanlagðan grunnlífeyri og tekjutryggingu, eins og áður var. Í þessu frv. er einungis eins og áður miðað við maka elli- og örorkulífeyrisþega. Þó er bent á það í grg. með frv. að vissulega kæmi til athugunar hvort ekki væri rétt að þetta ákvæði næði einnig til fleiri hópa í sambærilegum tilfellum. Má þar nefna t.d. tímabundnar aðstæður einstæðra foreldra vegna veikinda barna um lengri tíma, þar sem fólk getur oft misst verulegar launatekjur af þeim sökum. Eins er í grg. vitnað í það neyðarástand sem nú ríkir vegna vistunarmála aldraðra. Kæmi það vissulega til greina og gæti dregið úr þörf fyrir stofnanir aldraðra ef þetta ákvæði væri gert víðtækara, opnaðir möguleikar til að greiða bætur þeim sem ekki geta aflað sér tekna á vinnumarkaði vegna umönnunar aldraðra og öryrkja í heimahúsum sem ella þyrftu á sjúkrastofnunarvist eða vistheimili að halda. Ef litið er til þess hvaða útgjöld þetta frv. hefði í för með sér þá var, eins og áður sagði, fjöldi þeirra sem nutu makabóta í desember s.l. 82, 78 konur og 4 karlar. Kostnaður miðað við núgildandi makabætur eru um 280 þús. kr. á mánuði eða 3.3 millj. á ári. Ef frv. þetta yrði að lögum yrði kostnaðurinn 669 þús. kr. á mánuði eða 8 millj. kr. á ári. Frv. þetta hefði því í för með sér aukin útgjöld að upphæð um 5 millj. kr. á ári. Hér er ekki um stóra upphæð að ræða miðað við það að á þetta mál verður að líta sem réttlætismál þeirra sem geta ekki verið á vinnumarkaðinum vegna þess að þeir eru bundnir heima yfir hjúkrunarsjúklingum, enda má sjá á því hve fáir njóta þessara makabóta að þessu ákvæði hefur verið beitt mjög þröngt og skilyrði þess að fá makabætur eru að um algeran hjúkrunarsjúkling sé að ræða sem makinn annast og að öryrkinn eða ellilífeyrisþeginn hafi ekki annað sér til framfærslu en lífeyri almannatrygginga. Einnig er þess að geta að makabætur falla niður ef sá sem nýtur makabóta fer sjálfur á ellilífeyri og í þeim tilfellum einnig ef viðkomandi fer sjálfur á örorkulífeyri. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til þess að ræða frekar um þetta frv.. sem hér liggur fyrir til umr., en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. á þskj. 445, um breyting á lögum um stjórn efnahagsmála frá 1979, sem ég flyt ásamt hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni og Karvel Pálmasyni. Markmið þessa frv. er að fyrirbyggja að versnandi lífskjör auki greiðslubyrði verðtryggðra lána langt umfram eðlilega greiðslugetu fólks, m.ö.o. að tillit sé tekið til þess við útreikning verðtryggðra lána ef lífskjör fara versnandi og verðmæti vinnulauna fylgja ekki verðgildi annarra verðmæta í þjóðfélaginu. Hugmyndin, sem að baki liggur, er sú að fresta greiðslu á þeim hluta verðtryggingar sem er umfram almennar launahækkanir í landinu. Þetta verði gert með lengingu lánstímans þannig að hækkun árlegrar greiðslubyrði sé ekki meiri en sem nemur hækkun almennra launa á sama tíma. Þetta frv. er nú flutt í annað sinn, lítillega breytt. Í grg. er einkum tölulegum upplýsingum breytt til samræmis við þróun kaupgjalds og lánskjaravísitölu, svo og greiðslubyrði lána fram til 1. jan. 1985. Frv. þetta var fyrst lagt fram á Alþingi árið 1982. Það var þá afgreitt frá hv. fjh.- og viðskn. Nd. og komu fram tvö nál. frá nefndinni. Málið komst þó ekki til 2. umr. í deildinni og voru nál. því ekki rædd. Ég tel rétt, herra forseti, að greina frá þessum nefndarálitum sem varpa nokkru ljósi á álit fjh.- og viðskn. í þessu máli þegar hún hafði málið til meðferðar á sínum tíma. Fram kom annars vegar meirihlutaálit frá fjh.- og viðskn. Undir það skrifuðu Halldór Ásgrímsson, sem þá var formaður nefndarinnar, Ingólfur Guðnason, Guðmundur J. Guðmundsson, Matthías Bjarnason, Matthías Á. Mathiesen og Albert Guðmundsson. Nál. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Nefndin hefur rætt frv. á nokkrum fundum og rætt það við Seðlabankann, húsnæðismálastjórn og fulltrúa Sambands almennra lífeyrissjóða og Landssambands lífeyrissjóða. Einnig hefur nefndin fengið meðfylgjandi umsögn frá Sambandi ísl. viðskiptabanka og Sambandi ísl. sparisjóða. Nefndin er sammála um það, að jafna beri greiðslubyrði fullverðtryggðra fasteignaveðslána einstaklinga í samvinnu við og með samþykki þeirra sjóða og stofnana er hlut eiga að máli. Vísast í því sambandi til stefnumörkunar í bráðabirgðaákvæðum 33. gr. laga nr. 13/1979, að samhliða verðtryggingu verði lánstími almennt lengdur. Ber einnig í þessu sambandi að stuðla að samræmingu verðtryggðra lánskjara þannig að skuldarar njóti „annuitets“-kjara við endurgreiðslu lána sinna, einnig í þeim skuldasamningum sem þegar er búið að stofna til. Nefndin telur ekki fært að fara löggjafarleið að greindu marki. Hún leggur til að ríkisstj., í samráði við húsnæðismálastjórn, setji reglur um þetta efni um þegar veitt lán og ný lán við Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Jafnframt er vísað í 4. mgr. 33. gr. laga nr. 51/1980, um Húsnæðisstofnun ríkisins, um fjölgun gjalddaga lána, og lögð áhersla á það að því ákvæði sé framfylgt. Gagnvart öðrum skuldabréfaeigendum, sjóðum, stofnunum, þ.m.t. bönkum og sparisjóðum, þarf að fara samkomulagsleið, eins og áður greinir. Hefur nefndin þegar beint tilmælum í þessa átt til fulltrúa sambanda lífeyrissjóða og mjög jákvæð viðhorf koma fram í umsögn bankanna. Þarf ríkisstj. að fylgja því eftir. Tillögur nefndarinnar eru þessar: 1. Að einstaklingum sem skuldurum þegar útgefinna veðskuldabréfa með fullri verðtryggingu verði gefinn kostur á frestun á greiðslu a.m.k. tíunda hluta þeirra greiðslna, sem þeir eiga eftir að inna af höndum á 12 mánaða tímabili frá byrjun þessa árs að telja eða frá 1. júní n.k. að telja. Verði fjárhæðin færð á sérstakan reikning til endurgreiðslu eftir lok lánstímans eða með álagi á næstu 3–5 árum þegar umsamins lánstíma, eftir vali skuldara, er kostur er. Skilmálar um verðtryggingu og vexti breytist ekki að öðru leyti. 2. Sjóðir og stofnanir séu hvött til lengingar lánstíma á nýjum lánum er veitt verða. 3. Þá er lögð áhersla á að fjölgun greiðsludaga getur verið þýðingarmikil hagsbót fyrir skuldara, m.a. hjá Húsnæðisstofnun. 4. Áríðandi er að sjóðir og stofnanir sem eigendur og umráðamenn þeirra veðskuldabréfa, er falla undir lið 1, gefi skuldurum kost á umræddri frestun með auglýsingu. Með vísun til þess, sem að ofan greinir, leggur meiri hl. n. til að frv. verði vísað til ríkisstj. Sighvatur Björgvinsson skilar séráliti.“ Í nál. minni hl., sem undirritað er af Sighvati Björgvinssyni, kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Nefndin hefur haft frv. þetta til skoðunar í allan vetur, enda er það eitt af fyrstu málum þingsins. Lengi var beðið eftir umsögnum opinberra aðila og fengust þær ekki fyrr en eftir ítrekaðan eftirrekstur. Af þessum ástæðum var það fyrst nú fyrir fáum vikum sem raunveruleg skoðun málsins gat hafist í nefndinni. Við þá athugun kom í ljós að áhugi og vilji var fyrir því hjá mörgum nm. að afgreiða málið, enda var hér um að ræða mál, sem skipta mun sköpum fyrir fjölmarga aðila, einkum húsbyggjendur sem eru að kikna undan greiðslubyrði lána þar eð lánskjaravísitala hefur hækkað talsvert umfram kaupgjald og allar greiðsluáætlanir húsbyggjenda og annarra lántakenda hafa þar með farið úr skorðum. Eins og vænta mátti höfðu lánastofnanir og fulltrúar þeirra ýmsar úrtölur fram að færa um efni frv. við nefndina. Allir voru þeir sammála um að sjálft úrlausnarefnið væri brýnt og knýjandi og sú hugmynd um lausn, sem í frv. er gerð till. um, sé skynsamleg. Úrtölurnar beindust hins vegar að framkvæmdinni - á henni væru tæknilegir örðugleikar, vafasamt sé hvort hægt sé að ráða slíkum málum til lykta með löggjöf o.s.frv. Urðu þessar úrtölur til þess að hafa þau áhrif á nm., sem áður höfðu lýst sig fylgjandi ákvæðum frv., að þeir treystu sér ekki til þess lengur, en vilja afgreiða málið með vísun til ríkisstj. með ýmsum yfirlýsingum og vilyrðum um skilning og góðan vilja. Þótt ekki sé efast um þann skilning og góðan vilja, sem fram kom í þessari afgreiðslu og látinn hefur verið í ljós af ýmsum fulltrúum lánastofnana, þá er hætt við að á framkvæmdinni geti orðið bið komi ekki til atbeina Alþingis, sem lögin setti um verðtryggingu fjárskuldbindinga og ætlaðist til við þá afgreiðslu að greiðslubyrði færi ekki fram úr launaþróun í landinu. Vart eru meiri framkvæmdaörðugleikar á máli því, sem frv. fjallar um, en voru á verðtryggingunni skv. lánskjaravísitölu þegar hún var upp tekin, og er ekki vitað að lánastofnanir hafi kvartað mjög undan tæknilegum örðugleikum í því sambandi. Þá fellst minni hl. n. ekki heldur á þær röksemdir, að með samþykkt frv. væri verið að skerða réttmæta verðtryggingu útlánakrafna lánastofnana, þar sem aðeins er um að ræða tiltekna lengingu lánstíma að hluta til, en enga skerðingu verðtryggingar. Minni hl. n. leggur því til að frv. verði samþykki óbreytt.“ Og undir nál. ritar Sighvatur Björgvinsson, eins og áður sagði. Þó að frv. þetta hafi ekki náð fram að ganga er ljóst að það hefur þau áhrif að til vissra aðgerða var gripið í þessu máli. Þær aðgerðir voru þó aðeins tímabundnar. Hinn 27. maí 1983 voru sett brbl. sem hljóða svo, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. getur að fengnum tillögum húsnæðismálastjórnar og Seðlabanka Íslands ákveðið að fresta skuli greiðslu á allt að 25% af samanlagðri fjárhæð afborgana, verðtryggingarþátta og vaxta verðtryggðra lána Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna og verðtryggðra íbúðarlána banka og annarra lánastofnana er gjaldfalla á tilteknu tímabili hér eftir, ef lántaki óskar. Þeim greiðslum, sem frestað er skv. framansögðu, skal bætt við höfuðstól lánsins og lánstíminn lengdur eftir þörfum þannig að greiðslubyrði lánsins á hverjum tíma aukist ekki af þeim sökum og lánið sé með óbreyttum kjörum að öðru leyti svo og með hliðstæðum áfangagreiðslum og ella hefði verið.“ Þessi lög giltu um lán sem gjaldféllu á tímabilinu 1. maí 1983 til aprílloka 1984. Á þessu tímabili voru það, að því er byggingarsjóðina varðar, 2850 einstaklingar sem nýttu sér þessa heimild og var heildarupphæð, sem frestað var, 4.7 millj. Eftir apríl 1984 hafa þessir möguleikar ekki verið fyrir hendi fyrir lántakendur, jafnvel þó að á þeim tíma sem á eftir kom hafi enn verið mikið misvægi milli lánskjara og launa. Á töflu sem er að finna í grg. frv. á bls. 3 kemur í ljós að frá 1. júní 1979 til 1. jan. 1985 hefur byggingarvísitala hækkað um 820% og lánskjaravísitala um 906%. Á sama tímabili hefur meðalvísitala launa hækkað um 606%, en það meðaltal er byggt á kauptöxtum verkamanna, verkakvenna, iðnaðarmanna, verslunarmanna, landverkafólks og opinberra starfsmanna. Á þessu tímabili hefur því greiðslubyrði tengd lánskjaravísitölu aukist um 42.5% miðað við meðallaun frá útreikningi lánskjaravísitölu 1. júní 1979 til 1. janúar 1985. Miðað við byggingarvísitölu hefur greiðslubyrðin aukist um 30.3% . Þegar almennt var tekin upp verðtrygging 1979 átti samhliða verðtryggingunni að lengja lánstímann til að mæta greiðslubyrði sem leiddi af verðtryggingunni. Segja má að stjórnvöld hafi að verulegu leyti heykst á að framkvæma þetta þó að einstakir lífeyrissjóðir hafi lengt lánstímann eitthvað. Það segir sig sjálft að í þeirri miklu verðbólgu sem við höfum þurft að búa við er ógerningur að gera langtímaáætlanir um fjárskuldbindingar. Sá sem tekur verðtryggt lán til langs tíma veit í raun og veru lítið um hvaða skuldbindingar hann er að leggja á sínar herðar, nema honum séu tryggð jafnverðmæt laun á lánstímanum, því að þá verður lánið ávallt sama hlutfall af árstekjum hans. Á sama hátt og það er sjálfsagt réttlætismál að menn endurgreiði jafnmikil verðmæti og þeir fá að láni ásamt sanngjarnri þóknun þá er það líka sanngirniskrafa að lántakendur geti treyst á að greiðslubyrðin fari ekki langt fram úr hækkun launa. Ef lífskjör fara versnandi í þjóðfélaginu um lengri eða skemmri tíma þá er sanngjarnt að skuldabyrði almennings sé dreift á lengri tímabil fremur en að hætta á greiðsluþrot fólks með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir margar fjölskyldur í landinu. Það er ljóst að almennt hefur fólk ekki gert sér nægilega góða grein fyrir áhrifum verðtryggingar veðskuldbindinga. Margir hafa því teflt á tæpasta vað með fjármögnun íbúðarhúsnæðis, enda hefur komið á daginn að sú langvarandi kjararýrnun sem fólk hefur þurft að búa við. ekki síst eftir að hætt var að reikna verðbætur á laun en verðbólgan fær samt sem áður að æða óheft áfram, hefur leitt til þess að lántakendur geta ekki staðið undir fjárhagslegum skuldbindingum sínum. Í grg. með þessu frv. er tekið dæmi um hver þróunin hefur orðið. Tekið er dæmi af ungum hjónum sem keyptu sér tveggja herbergja íbúð 1. júní 1979. Þá var íbúðarverð 180 þús. kr. og sjálf áttu þau þriðjung kaupverðs, þ.e. 60 þús. kr. sem jafngilti þá rúmum 21/2 árslaunum skv. 8. launaflokki Verkamannasambands Íslands, en mánaðarlaun voru þá 1955 kr. skv. þessum launaflokki. Í þessu dæmi er gert ráð fyrir að þau hafi tekið 120 þús. kr. að láni og lánið sé verðtryggt með lánskjaravísitölu til 20 ára og beri breytilega vexti skv. ákvörðun Seðlabankans. Það sem er athyglisvert í þessu dæmi er að 120 þús. kr. lán jafngilti 1979 rúmlega 61 mánaðarlaunum verkamanns en á fimmta gjalddaga, eða fimm árum síðar, árið 1984 skulda þau enn tæplega 800 þús. eftir greiðslu, sem eru uppfærðar eftirstöðvar lánsins með lánskjaravísitölu og er það ígildi tæplega 64 mánaðarlauna verkamannsins. Þetta þýðir í raun að þessi hjón skulda á fimmta gjalddaga, eða fimm árum eftir töku lánsins, meira að raungildi en þegar lánið er tekið, þrátt fyrir að hafa greitt fimm sinnum af láninu. Á fyrsta gjalddaga 1980 samsvarar greiðslubyrðin 4.5 mánaðarlaunum verkamannsins. Á fimmta gjalddaga árið 1984 samsvarar greiðslubyrðin 6.6 mánaðarlaunum og ef gert er ráð fyrir að þessi þróun haldi áfram á þessu ári mun greiðslubyrðin vegna þessa láns á árinu 1985 samsvara 8.6 mánaðarlaunum. Ef litið er á hver þróunin hefði orðið ef ákvæði þessa frv. hefðu verið í gildi þá kemur eftirfarandi í ljós: Í ákvæðum frv. er gert ráð fyrir að ef samanlögð upphæð afborgunar, verðtryggingarþátta og vaxta af verðtryggðu láni til einstaklings hefur hækkað meira hlutfallslega en ákveðin kaupgreiðsluvísitala, sem skilgreind er í frv., á tímabilinu frá því að lánveiting átti sér stað, þá skal einungis sá hluti fjárhæðarinnar sem samsvarar hækkun kaupgreiðsluvísitölu teljast gjaldfallinn. Mismunurinn sem eftir stendur myndar síðan sérstakan viðauka á höfuðstól sem verðtryggist með sama hætti og hið upphaflega lán og lýtur sömu vaxtakjörum en byrjar að gjaldfalla þá fyrst er upphaflegum lánstíma lýkur og þá með sömu gjalddögum og hið upphaflega lán. Hér er í raun um framlengdan lánstíma að ræða en sú grundvallarforsenda sem gengið er út frá er að greiðslubyrði lána hverju sinni hækki ekki meira en nemur hækkun launa. Hefði þetta ákvæði verið í gildi, sem frv. kveður á um, þegar áðurgreint 120 þús. kr. lán var tekið 1. júní 1979 hefðu áhrif þess orðið þau að á fimmta gjalddaga er uppsafnað og uppfært viðaukalán komið í tæp 72 þús. og verður, ef að líkum lætur, eftir greiðslu 1985 orðið tæp 157 þús. Hér er um umtalsverða fjárhæð að ræða. Síðastliðið ár hefði upphæðin eða viðaukahöfuðstóllinn, sem greiðist á framlengdum lánstíma, samsvarað 5.7 mánaðarlaunum verkamanns og eftir gjalddaga 1985 jafngildir þessi upphæð, sem frestað hefur verið frá því að lánið var tekið 1979 vegna þess að greiðslubyrðin hefur verið meiri en hækkun launa, um 10.5 mánaðarlaunum verkamanns. Fyrir nokkru var dregin upp í sjónvarpsþætti mjög dökk mynd af stöðu húsbyggjenda. Þar komu kynslóðaskiptin í húsnæðismálum mjög skýrt fram. Dregin var upp sú mynd að sá sem keypti sér íbúð á 1 800 þús. kr. árið 1974 borgaði í raun ekki nema 990 þús. kr. fyrir hana, eða 55% af kaupverði, en sá sem keypti sér samsvarandi íbúð árið 1984 mun greiða fyrir hana 2.2 millj., eða 122% af kaupverði, eða 1.2 millj. kr. meira en sá sem grætt gat á verðbólgunni á sínum tíma. Það vakti vissulega athygli í þessum þætti og sýnir hvað hér er um gífurlega mikinn vanda að ræða, sem getur haft í för með sér mikil félagsleg vandamál og upplausn heimila, að í þessum þætti, sem fjallaði um húsnæðismál og mikla greiðslubyrði húsbyggjenda, var ekki síst leitað álits geðlækna og uppboðshaldara á stöðu mála. Það hlýtur að vera umhugsunarefni og ábyrgð stjórnvalda mikil ef ekki verður gripið til raunhæfra aðgerða í þessu máli því að þessi þróun eykur á félagsleg vandamál í þjóðfélaginu og upplausn fjölskyldna. Og þegar upp er staðið er þetta ekki bara dýrkeypt fyrir margar fjölskyldur í landinu heldur kostar þetta þjóðfélagið í heild mikið. Það er auðvitað ljóst að margir hafa áður en verðtryggingin tók gildi hagnast verulega í skjóli verðbólgugróða. En við Alþfl.-menn höfum bent ítrekað á að meðan ungt fólk berst í bökkum og vinnur myrkranna á milli við að koma sér upp húsnæði er upplýst að í skjóli verðbólgu og óverðtryggðra lána hafi mikill gróði safnast á fárra manna hendur sem best sést á því að 2–3 tugir einstaklinga eiga eignir sem metnar eru á 600 millj. kr. og sumir þeirra skattlausir. Í þeim sjónvarpsþætti sem ég nefndi og fjallaði um húsnæðismálin var dregin upp mynd af þróun lánskjaravísitölu og hvert stefndi ef sú þróun sem verið hefur á kaupgjalds- og lánskjaravísitölu héldi áfram næstu árin. Þar var tekið dæmi af manni sem keypti sér íbúð 1982 og hafði reiknað út að 25% af launum hans færu í að greiða afborganir og vexti af lánum. Ef sú forsenda er gefin að sama þróun varðandi launa- og lánskjaravísitölu haldi áfram næstu árin kemur í ljós að greiðslubyrðin, sem var 25% af launum 1982, verður orðin 50% á árinu 1986 og 74% af launum árið 1988. Og árið 1990 fer greiðslubyrðin í 100%, þ.e. öll launin hrökkva ekki fyrir afborgunum og vöxtum af lánum. Það er auðvitað deginum ljósara að við blasir greiðsluþrot hjá íbúðarkaupendum og húsbyggjendum meðan við búum við það ástand að vísitalan sem mælir launafólki launahækkanir er rifin úr sambandi en lánskjaravísitalan fær að vaða óheft áfram, enda hefur komið fram að á árinu 1983 voru 20 þúsund beiðnir um nauðungaruppboð frá veðdeild Landsbankans vegna vangoldinna lána húsbyggjenda og íbúðarkaupenda. Ég tel að ákvæði þess frv. sem hér er til umr. geti skipt sköpum að því er greiðslubyrði lántakenda varðar. Er sú þróun og misgengi sem orðið hefur á kaupgjalds- og lánskjaraviðmiðun eftir að verðbætur á laun voru afnumdar 1. maí 1983 þar órækast vitni. Ef við tökum dæmi frá 1. mars 1983, en þá var síðasti útreikningur verðbóta á laun, og athugum hver þróunin hefur orðið til 1. jan. 1985 þá kemur í ljós að greiðslubyrði vegna afborgana af láni hefur þyngst um 28% á þessu tímabili. Og að auki má nefna að vextir hafa hækkað verulega og hefur það enn aukið á þessa óhagstæðu þróun. Ef reynt er að gera sér grein fyrir þróuninni frá upphafi til loka árs 1985, miðað við spá um þróun lánskjaravísitölu og þróun kauptaxtavísitölu sem fylgir með grg. frv., þá kemur í ljós að lánskjörin hækka frá upphafi til loka árs um 25% en kauptaxtar hækka frá upphafi til loka árs um 7.4%. Þetta þýðir að greiðslubyrði miðað við launin mun þyngjast á þessu ári um 17%. Í 2. gr. frv. er ákvæði um það að kaupgreiðsluvísitala sú, sem miða skal við skv. ákvæðum 1. mgr., skuli leidd af taxta verkamanna í fiskvinnslu, elsta starfsaldursþrepi, og taki sömu breytingum og viðmiðunartaxti atvinnuleysisbóta, og að sá viðmiðunargrunnur skuli endurskoðast reglulega. Ástæðan fyrir því að þessi kaupgreiðsluvísitala er notuð er í fyrsta lagi sú að þessi viðmiðun er notuð við útreikning atvinnuleysistryggingabóta og við ákvörðun fæðingarorlofs og verður því að ætla að þessi viðmiðunargrundvöllur hafi verið talinn nokkuð eðlilegur sem viðmiðun meðaltaxtakaups í landinu. Eini munurinn er sá að atvinnuleysisbætur og fæðingarorlofsgreiðslur fylgja hækkun 8. launaflokks Verkamannasambands Íslands en kaupgreiðsluvísitala frv. fylgir launum starfsheitisins Verkamenn í fiskvinnu. Í öðru lagi felur þessi viðmiðun í sér starfsaldurshækkanir og launaflokkatilfærslur þar sem hún er bundin við starfsheiti en ekki launaflokk. Þetta er mjög mikilvægt því að alltaf er nokkur launahækkun bundin við starfsaldurshækkanir og launaflokkatilfærslur sem grunnkaupshækkanir mæla ekki. Í þriðja lagi er ein launaviðmiðun miklu auðveldari í útreikningi en meðallaun þar sem tillit þarf að taka til fjölda í hverjum launaflokki og áætla vægi starfsaldurshækkana í launaflokki. Á það skal einnig bent hér að sú leið sem lögð er til í þessu frv., þ.e. frestun á greiðslu þess hluta lánsins sem nemur mismun ákveðinnar kaupgreiðsluvísitölu og lánskjaravísitölu, er ekki óþekkt annars staðar á Norðurlöndum. Svipuð leið hefur verið farin t.d. í Danmörku og Noregi. Í Danmörku er um að ræða lengingu lánstímans sem svarar þeim mismun sem verður þegar launin eru skert í hlutfalli við lánakjörin. Í Noregi miðast húsnæðislánin við að greiðslan fari ekki fram úr 20% af dagvinnutekjum iðnverkamanna og mismunurinn, sem hugsanlega skapast milli þeirra greiðslna og lánskjara, greiðist á framlengdum lánstíma. Um þetta mál, herra forseti, mætti vissulega hafa mörg fleiri orð til að sýna fram á hve brýnt er að Alþingi taki þegar í stað á þessum málum. Sú þróun sem orðið hefur á launum og lánskjaravísitölu allt frá því að verðtryggingin var tekin upp 1979 staðfestir ótvírætt að nauðsynlegt er að grípa til ákveðinna aðgerða til að létta þá þungu greiðslubyrði sem hvílir á mörgum húsbyggjendum og íbúðarkaupendum. Það mikilvægasta við ákvæði þessa frv. er að þeir sem tekið hafa á sig fjárhagslegar skuldbindingar geti treyst því að árleg greiðslubyrði lána á hverjum tíma verði ekki meiri en nemur hækkun almennra launa. Það veitir lántakendum það öryggi að geta gert fjárhagsáætlanir um skuldbindingar sínar fram í tímann sem hægt er að byggja á. Sú breyting sem frv. gerir ráð fyrir er því ekki síst mjög mikilvæg fyrir lántakendur þegar kjaraskerðingar skella fyrirvaralaust á og mikið misgengi skapast milli lánskjara og kaupgjalds. Herra forseti. Við Alþfl.-menn leggjum mikla áherslu á að þetta mál nái fram að ganga á þessu þingi. Hér er um brýnt hagsmunamál húsbyggjenda og íbúðarkaupenda að ræða sem stjórnvöldum ber skylda til að greiða fyrir að nái fram að ganga. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Þar sem þessu máli verður væntanlega vísað til hv. fjh.- og viðskn. Nd. geri ég ráð fyrir að fá tækifæri til þess á þeim vettvangi að fjalla frekar um það. Hér er á ferðinni gamall kunningi. Eins og fram kom í máli hv. frsm. hefur þetta mál áður verið flutt og var þá flutt á 105. löggjafarþingi og voru þá flm., auk hv. frsm., hv. þáv. þm. Magnús H. Magnússon og Karvel Pálmason, en hv. þm. Karvel Pálmason er nú meðflm. ásamt hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni. Þetta frv., eins og hv. frsm. gat um, snýr að því að breyta ákveðinni grein í lögum nr. 13 frá 1979, en þau lög hafa gengið undir nafninu Ólafslög. Til að rifja það upp eru þessi ákvæði ein þeirra ákvæða sem Alþfl. lagði hvað mest upp úr að fá inn í þá löggjöf á sínum tíma til að tryggja rétt sparifjáreigenda. Haustið þetta sama ár gekk Alþfl. úr þáverandi ríkisstj. vegna þess að hann taldi að ekki hefðu náðst fram þau markmið í efnahagsmálum sem þá var stefnt að. Skal sú saga ekki rakin frekar hér, en síðar klofnaði Alþfl., m.a. að því talið er vegna ágreinings um það þingrof sem þá var þetta haust. Það er því ekki skrýtið þótt Alþfl. hafi sérstakan áhuga á því að breyta þessum lögum og þetta mun vera í annað skipti, eins og fram hefur komið, sem Alþfl. gerir tilraun til þess á hv. Alþingi. Það ber samt að rifja það upp, eins og ég hef gert hér, að ástæðan fyrir þessum ákvæðum Ólafslaga var sú að þar var verið að tryggja rétt sparifjáreigenda, en þannig hagar til með banka og lánastarfsemi í þessu landi að ef ekki kemur fullt verð fyrir þá peninga sem út er lánað þurfa þeir peningar að koma einhvers staðar frá og þá venjulega frá þeim sem leggja fjármuni til hliðar til að standa undir slíkum lánum. Í mörgum tilvikum er þar um að ræða sparifjáreigendur, en auk þess getur ríkið gripið inn í þá þróun og greitt niður lán eins og þekkist sums staðar, t.d. í húsnæðislánakerfinu þar sem lífeyrissjóðirnir, sem eru stærstu lánardrottnar húsnæðiskerfisins, fá hærri vexti en nemur þeim vöxtum sem innheimtir eru í því kerfi. Á þetta vil ég leggja áherslu því að ekki má gleymast sú hlið sem snýr að þeim sem leggja þá peninga til hliðar sem síðan eru notaðir til útlána. Sem betur fer má áætla að ekki verði jafnmikill munur á svokallaðri kaupgjaldsvísitölu, sem reyndar er ekki reiknuð nú, og á lánskjaravísitölu eins og verið hefur á undanförnum árum. Sá munur sem fram kom á þessum vísitölum var þegar orðinn mjög mikill þegar þetta frv. var fyrst flutt af hv. frsm. á 105. þinginu, eins og hv. frsm. gat um í sinni ræðu. sem betur fer er bjartara fram undan, jafnvel þótt ekki sé á þessu ári ráðgert að fullt jafnvægi náist, eins og kom fram í ræðu hv. frsm. Hins vegar eru allar áætlanir fram í tímann, jafnvel áratugi, þar sem byggt er á nokkrum síðustu árum, alveg út í bláinn þar sem öllum hlýtur að vera ljóst að ef sú þróun, sem hefur átt sér stað á nokkrum undanförnum árum, kemur til með að halda áfram, þá verða áreiðanlega fáir fúsir til búsetu í þessu landi. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. frsm., að á sínum tíma afgreiddi fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar þetta mál. Frsm. meiri hl. var hv. 7. þm. Reykv., Guðmundur J. Guðmundsson, og hann lagði til að málinu yrði vísað til ríkisstj. á þeim rökum sem hv. frsm. gat um. Þær ástæður voru fyrst og fremst þær að n. taldi að ekki ætti að fara löggjafarleið að þessu marki. Og þegar nál. er lesið kemst maður að því að auðvitað byggir það á þeirri hugsun sem ég hef þegar nefnt í mínu máli, en hún er sú að húsnæðislánakerfið verður að standa skil á þeim fjármunum sem það fær til að standa undir sínum útlánum. Enn segir á nál. hv. 7. þm. Reykv. Guðmundar J. Guðmundssonar að það þurfi að semja við aðra aðila því að ekki sé haldbært að beita lögum um þessi atriði gagnvart sjóðum, stofnunum, t.d. bönkum og sparisjóðum. Undir þetta sjónarmið hv. 7. þm. Reykv. er hægt að taka í meginatriðum, enda hafa mál ekki breyst sem því nemur frá þeim tíma að hv. 7. þm. Reykv. flutti sitt mál hér á Alþingi, þegar hann var stjórnarþm. og studdi þá ríkisstj. sem sat á undan þeirri sem nú situr. Eigi að síður held ég að það sé eðlilegt að þessi mál séu til umr. á hv. þingi og ég vil taka undir það með hv. frsm. að auðvitað hlýtur sú n. sem þetta mál fær til meðferðar að skoða það gaumgæfilega. Ég vil þá strax taka fram að hæstv. ríkisstj. hefur að undanförnu kannað leiðir til að koma til móts við þau sjónarmið sem hv. frsm. lýsti í sínu máli. Það kemur ýmislegt til greina í því sambandi, en fyrst vil ég nefna að það hlýtur að koma til álita að afnema verðtryggingu af lánum eða fjárskuldbindingum til stutts tíma, t.a.m. til þriggja ára. Slíkt hlýtur að koma til álita, ekki síst þegar það er haft í huga að vísitölubindingar tíðkast ekki á öðrum sviðum og afnám vísitölubindingar á laun styðst af lagaákvæði. Þetta tek ég fram. Ég tel afar eðlilegt, svo að ég lýsi minni skoðun, að á meðan ekki er leyft að vísitölutryggja laun sé ekki heldur eðlilegt að vísitölutryggja fjárskuldbindingar til stutts tíma og nefni sem viðmiðun t.d. þrjú ár í því sambandi. En eins og ég sagði áður er þetta mál nú til umfjöllunar hjá stjórnarflokkunum. Það gegnir hins vegar hugsanlega öðru máli þegar litið er til skuldbindinga til lengri tíma. Ég get vel hugsað mér, þegar rætt er um húsnæðiskerfið, að settar verði reglur varðandi það kerfi, en þar eru skuldbindingar til áratuga, til tveggja, þriggja áratuga, að sérreglur gildi þar um, enda sé litið á þann mun sem þarf að greiða, þ.e. á útlánum og innlánum í þennan sjóð, þannig að ríkisvaldið greiði niður með skattfé með einhverjum hætti þau lán sem húsnæðiskerfið þarf að taka, m.a. hjá lífeyrissjóðunum, enda býst ég við því að lífeyrissjóðirnir í landinu séu vart tilbúnir að slá af sínum kjörum eins og verður að gera ráð fyrir að þeir þurfi að gera ef þeir eiga að standa undir þessu sjálfir. Ég tel líka að óeðlilegt sé að löggjafarvaldið sé að setja lífeyrissjóðakerfinu í landinu reglur með lögum sem stangast á við almenna útlánastarfsemi í landinu. Ég tel að lífeyrissjóðirnir sjálfir eigi að ráða sem mest yfir sínu aflafé. Það er ákaflega nauðsynlegt að höfuðstóll lífeyrisfjárins fái að haldast sem best því að þetta kerfi á að standa undir lífeyri þeirra sem eru félagsmenn í slíkum sjóðum. Þessi atriði nefni ég hér, herra forseti, vegna þess að ég tel það góðra gjalda vert að endurflytja frv. á borð við þetta. Ég skil vel að Alþfl. skuli leggja á þetta sérstaka áherslu. Það var hans verk að þessi lög voru sett á sínum tíma. Það hefur komið fram í máli manna hér og nú að á sínum tíma þótti ekki rétt að fikta í þessum málum með lögum. Nú hagar málum þannig að eðlilegt er að líta til þessa máls með þeim hætti að kanna hvort ekki megi koma til móts við þá sem harðast verða úti í þessum málum og þá sérstaklega þegar litið er til þeirra skuldbindinga sem gerðar eru til langs tíma. Eins og ég hef sagt áður er það mín skoðun að afnema eigi verðtryggingu á skuldbindingum til skamms tíma. Þetta held ég að sé, herra forseti, aðalatriði málsins. Ég hef enn fremur lagt áherslu á að við megum ekki gleyma sparifjáreigendahliðinni í þessum málum. Við verðum að viðurkenna þá staðreynd að þannig hafa mál æxlast á undanförnum árum hjá íslensku þjóðinni að verulegur hluti lánsfjárins, sem er í umferð, á rætur að rekja til erlendra lána og því hefur verið haldið fram að u.þ.b. helmingur af lánsfé sem við notum hér á landi eigi rætur til erlendra lána. Þetta verðum við að hafa í huga þegar rætt er um vexti og verðtryggingu því að ef lántakandinn greiðir ekki til baka kostnaðinn við að fá þetta fjármagn að láni verður það ekki gert með öðrum hætti en að taka það í formi skatta eða annarrar gjaldtöku. Þetta mál hefur sem sagt tvær hliðar sem auðvitað verður að taka sérstaklega fram þegar um það er rætt. Og enginn flokkur hefur meira lagt áherslu á þetta en einmitt Alþfl. sem á sínum tíma barðist mjög fyrir hag sparifjáreigenda. Hv. frsm. minntist á að fram hefðu komið upplýsingar um hinn feikilega verðbólgugróða sem sæist best á því hve miklar eignir hefðu safnast saman hjá nokkrum aðilum hér á landi. Ég held að ef við lítum yfir ákveðið tímabil og skoðum þær upplýsingar sem fyrir liggja komi hið gagnstæða í ljós. Það sem hlýtur að vekja athygli er hve auðnum hér á landi virðist verulega jafnt dreift ef miðað er við aðrar þjóðir, jafnvel þjóðir þar sem jafnaðarmannaflokkar hafa ráðið ríkjum áratugum saman, svo að é nefni dæmi t.d. í Svíþjóð. Það er alveg augljóst að Ísland sker sig úr ef borið er saman við nágrannalöndin í þessu sambandi. Í raun og veru sanna þær upplýsingar, sem Alþfl. hefur veifað hvað mest, ekkert annað en það að miklu meiri jöfnuður ríkir varðandi eignir hér á landi en í nokkru öðru landi vestan járntjalds af þeim löndum sem við viljum helst bera okkur saman við. Ég held að þetta hafi breyst á undanförnum árum. Breytingin á rætur að rekja til þeirrar stefnu sem tekin var upp á sínum tíma þegar útlán voru verðtryggð. Þar með var kippt fótunum undan því að þeir sem voru skuldakóngar þá gætu tekið lán og borgað niður með miklu minni krónum. Þetta hefur breyst. Nú kann að vera annað ástand og eins og hv. frsm. hefur bent á ber að kanna það. Ég fæ tækifæri til þess, herra forseti, í hv. fjh.- og viðskn. og þar verður þetta mál skoðað, en ég minni á að þetta mál er til meðferðar hjá stjórnarflokkunum um þessar mundir.



Herra forseti. Ekki er ég alveg sammála hv. 2. þm. Reykv. þegar hann horfir yfir þjóðfélagið og kemst að því að auðnum sé jafnt dreift. Það er vafalaust misjafnt útsýni sem menn hafa. Mér sýnist að það megi flestum ljóst vera að sú ákvörðun á sínum tíma að reyna að bjarga trausti íslensku krónunnar með því að taka upp vísitölukerfið hafi leitt til þess að fæstir eiga nokkra möguleika á að fylgjast með því eða sjá fram í tímann hvaða fjármagnsskuldbindingar þeir hafa tekið að sér. Og vegna þeirrar erfiðu stöðu sem íslenskt þjóðarbú var í og leiddi til þess að kaupgjaldsvísitala var tekin úr sambandi fer það ekki á milli mála að röskunin hefur orðið slík að það er engin skynsemi eftir í. því kerfi sem við búum við. Það er út af fyrir sig hægt að halda því fram að ef maður hefur fengið ákveðna upphæð lánaða sé hægt að reikna verðgildi hennar út eftir einhverjum vísitölum og skila henni þannig. Í frumstæðum þjóðfélögum var það gamla reglan að ef menn greiddu vinnuskuldir þá greiddu þeir með jafnlöngum tíma og þeir höfðu fengið að láni og þannig sléttaðist það út. Mér er ljóst að núverandi stjórnvöld hafa haft þetta mál til meðferðar eins og fram hefur komið. En það virðist nú samt svo að frá viðskrn. komi aðrar tillögur öllu örar en hugmyndir um það hvernig taka beri á þeim vanda sem hér hefur verið lýst vel af flm. þessarar till. Nú getur sá möguleiki stundum verið fyrir hendi að gjaldandi vill greiða að fullu það sem hann á að greiða og minnka þannig sínar skuldir. Hann kann að vera í þeirri stöðu að geta það og vilji þess vegna gera það. Ég tel því að slíkt ákvæði ætti að vera hér inni. Að öðru leyti er ég sammála því að miðað við þá stefnu sem er hljóti þetta að vera mjög til bóta. Og tvímælalaust er alveg fráleitt að tala um það að Alþingi eigi ekki að setja lög á lífeyrissjóði, sparisjóði eða banka. Ég veit ekki betur en þessir aðilar allir starfi skv. lögum. Og hvers vegna skyldu þau lög eða ákvæði um þá starfsemi ekki alveg eins geta lotið því valdi að þeim lögum sé breytt? Þetta á ekkert skylt við það hvort menn vilja verðtryggja höfuðstól eða ekki. Það hefur komið hér skýrt fram. Allt tal um slíkt er þess vegna að teygja lopann. Hv. 2. þm. Reykv. fór eins og köttur í kringum heitan graut þegar hann var að reyna að blanda þessu saman við. Það er enginn skyldleiki þarna á milli. Og það verður líka að segjast eins og er að við höfum sett margs konar lög sem ganga nokkuð nálægt stjórnarskránni gagnvart því ákvæði að menn skuli ráða yfir sínu fé eftir að þeir hafi náð vissum aldri. Við höfum sett lög um skyldusparnað þar sem við tökum ákvörðun um að þjóðfélagið heimtar af þessum þegnum ákveðna upphæð til geymslu og varðveislu. Hvers vegna skyldum við ekki með lagasetningu taka ákvörðun um það að við heimtum af lífeyrissjóðunum vissar upphæðir til geymslu og varðveislu, eða af sparisjóðunum, miðað við þá stöðu sem þessi mál eru komin í? Ég hygg að það sé hollt að hugleiða það að undir mörgum kringumstæðum getur afleiðingin af óbreyttri stefnu orðið sú að sá sem skuldar lendir ekki aðeins í því að greiða skuld sína, heldur lendir hann í því að þurfa að tapa margföldum upphæðum vegna aðfararréttar þess sem krefur. Og það er líka spurning um réttlæti í þeirri stöðu sem við erum í. Þess vegna vil ég tvímælalaust lýsa því yfir hér að ég mun styðja þetta frv. komi það til atkvgr. í þinginu.



Herra forseti. Ég get hafið mál mitt svipað og hv. 2. þm. Reykv. Þetta mál mun ég ræða betur við 2. umr., þegar það kemur frá nefnd, þó að ég hafi ekki aðstöðu til að ræða það í nefnd. Ég vil í upphafi minna á þau ummæli og skýringar sem komu fram þegar þessar tillögur komu fram á þskj. 2 á þinginu 1982–83. Þá kom það fram í fjh.- og viðskn. að efnislega var ég flm. alveg sammála. Hins vegar náðist um það samkomulag í nefndinni að málinu yrði vísað til ríkisstj. Ég tel mig hafa haft um það nokkuð góð orð frá fleiri en einum ráðh. og fleiri en einum flokki að tekið yrði mjög jákvætt á þessari tillögu. Ég held að mín afstaða til þessa máls hafi komið ákaflega skýrt fram. Það var samkomulag milli mín og þáverandi formanns fjh.- og viðskn. Nd. og núv. hæstv. sjútvrh. að ég hefði framsögu um þetta mál og tjáði þinginu mína afstöðu sem jafnframt væri afstaða n. þó að viss blæbrigðamunur væri á okkar skoðunum. Það fór nú svo að forseti, réttlátur og virðulegur og indæll í sínu starfi, tók þetta mál ekki fyrir til afgreiðslu. Ég verð nú að segja að það er líklega í eina skiptið sem mér mislíkaði verulega við þáv. forseta, núv. hæstv. iðnrh., sem var skörungur í forsetastól. En lítið tjóar að ræða liðin atvik. Hvað er það sem skeð hefur síðan? Það sem var vandamál 1982 og 1983 voru erfiðleikar vegna mikillar verðbólgu og vísitölutryggingar á húsnæðismálalánum og bankalánum öllum sem voru orðnar drápsklyfjar á almennu launafólki. Nú er þetta orðið að algeru ófremdarástandi, þannig að ef ekki verður eitthvað að gert ríður yfir stórfelldur eignamissir, ekki einungis þeirra sem hafa staðið í byggingum, heldur líka þeirra sem hafa keypt yfir sig, en í mörgum tilfellum er það að hluta gert fyrir almenn bankalán, og þetta grípur til miklu fleiri atriða. Það sem hefur breyst síðan 1982 og 1983 og gerir það að verkum að allt stefnir nú til verri vegar er að nú er búið að afnema vísitölu á laun. En eingöngu á laun. Við getum deilt um réttmæti gömlu vísitölunnar á laun eða ekki, en úr því að jafnróttæk aðgerð var gerð og að afnema hana varð að afnema lánskjaravísitölu líka. Það varð að gera ráðstafanir í sambandi við byggingarvísitölu. Landbúnaðurinn er meira og minna vísitölutryggður. Það er vísitala alls staðar nema á almennum launum. Sá sem ekki hefur vísitölutryggð laun verður þó að borga vísitölutryggða hluti. Það veldur ekki hvað síst því að það er jafnmikið ófremdarástand í þessum málum og við nú stöndum frammi fyrir. Ég minnist þess að í samningum í haust, þó að það væru ekki löggjafar sem ræddust við þar, lagði Verkamannasambandið áherslu á við Vinnuveitendasambandið hvort samningsaðilarnir ættu ekki að beita sér fyrir því að hafa sameiginleg áhrif á að vísitölur væru yfirleitt afnumdar. Ég minnist þess að hv. 1. þm. Suðurl. sagði í viðræðum sem við áttum við stjórnarflokkana að ríkisstj. mundi vera reiðubúin að íhuga afnám vísitölu á fjárfestingarlánum til skemmri tíma, svipað og kom fram hjá 2. þm. Reykv. áðan. Þetta voru að vísu almennar samningaviðræður. En þarna eru ákaflega mikil þyngsli og ákaflega mikil festa fyrir. Að vísu er málið vandasamt. Hitt sér hver maður, að fólk á lágum launum, sem ekki eru vísitölutryggð, getur ekki borgað vísitölutryggð lán eða hvers konar hluti sem það verður að kaupa, hvort sem um er að ræða byggingarvísitölu eða óbeina vísitölu á landbúnaðarafurðum o.s.frv. Þessi hefur breytingin orðið. Þess vegna stöndum við frammi fyrir þeim háska að það verði hér stórfelld eignaupptaka, ekki einungis á nýjum íbúðum, sem fólk er að berjast við að greiða af, heldur á íbúðum sem það hefur keypt að undanförnu. Á þessu verður að verða breyting. Hvað liður eignaskiptingu eða jafnræði í Svíþjóð og á Íslandi skal ég ekki fara út í hér, en gangi þessi mál óhindrað áfram sem horfir á eignaskipting eftir að breytast mjög í landinu. Ég styð þetta frv. og ég tel óhjákvæmilegt að á verði breyting og það nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég vil lýsa eindregnum stuðningi við efni þessa frv. og óskum okkar fulltrúa Kvennalistans að það nái fram að ganga. Það vill svo til að ég hef velt þessum málum mikið fyrir mér að undanförnu og hef unnið að till. til endurbóta á þessu greiðslukerfi, en við fyrstu athugun fæ ég ekki betur séð en að þessi lausn sé mjög góð og auðveldlega fær. Flestir eru orðnir sammála um réttmæti verðtryggingar langtímalána og viðurkenna það sjónarmið að lánardrottnum beri að fá lánsfjárhæð endurgreidda að fullu að lánstíma loknum og eitthvað að auki fyrir greiðann. Það er hins vegar ekki einfalt mál og öldungis ekki sama við hvað er miðað, eins og lántakendur hafa rækilega orðið varir nú síðustu árin. Eins og allir vita hefur verið valin sú leið að miða verðtryggingu við lánskjaravísitölu, sem er mynduð af vísitölu byggingarkostnaðar að 1/3 og vísitölu framfærslukostnaðar að 2/3 hlutum. Hugmyndin er þá sú að fá megi jafngilt verðmæti í hlutum eða þjónustu fyrir endurgreiðsluna og upphaflegu lánsfjárhæðina, en vextir væru svo að auki. Þetta virðist eðlileg viðmiðun að því tilskildu að þróun kaupgjalds haldi a.m.k. í við þróun verðlags og framfærslukostnaðar. Því er þó alls ekki alltaf að heilsa eins og við vitum og reynsla undanfarinna mánaða kallar eindregið á einhverja breytingu í þessum efnum. Það hlýtur að teljast með öllu ósanngjarnt að neyða fólk til að spá um verðlagsþróun til margra ára eða jafnvel áratuga til að átta sig á greiðslubyrði langtímalána með föstum vöxtum. Slíkt er raunar ógerlegt eins og komið er á daginn. Nú um nokkurt skeið hefur þróunin verið almennu launafólki afar óhagstæð og ljóst að margir eru að kikna og hafa þegar kiknað undan greiðslubyrði lána, sem hefur í mörgum tilfellum vaxið langt umfram greiðslugetu. Kaupmáttur hefur illa fylgt eftir kostnaðarþróun og einsýnt að mikið misgengi hefur myndast að undanförnu, m.a. vegna aðgerða stjórnvalda sem æ ofan í æ hafa hindrað að laun haldi í við verðlagsþróun. Af því leiðir að fólk þarf ekki aðeins að bera skertan kaupmátt á neysluvörum heldur einnig að borga af langtímalánum sínum með sífellt fleiri vinnustundum. Eins og ég sagði áðan hef ég verið að velta þessu vandamáli mikið fyrir mér að undanförnu og við fleiri í Kvennalistanum og hafði enda lýst því yfir í Morgunblaðinu um áramótin að Kvennalistinn vildi láta miða verðtryggingu langtímalána til launafólks við vísitölu kauptaxta í stað lánskjaravísitölu. Meginhugsunin að baki slíkrar verðtryggingar væri þá sú að launafólk þurfi að vinna jafnmargar vinnustundir fyrir greiðslu lánsins og virði þess var í vinnustundum þegar lánið var tekið að viðbættum einhverjum vöxtum. Launafólk er í raun algerlega varnarlaust gagnvart ráðstöfunum sem miða að skerðingu kaupmáttar. Sala vinnu er eina tekjuöflunarleið þess og það er veigamikil ástæða fyrir því að það væri lagt til grundvallar við ákvörðun verðtryggingar lána. Launafólki væri mikið öryggi í því að vita að endurgreiðsla lána yrði alltaf svipuð í vinnustundum talið. Þessi niðurstaða stangast hins vegar að nokkru leyti á við þá fullyrðingu að lánardrottni beri að fá lánsfjárhæð að fullu endurgreidda að lánstíma loknum. Enn fremur er ljóst að ástandið er óeðlilegt um þessar mundir og sannarlega verður að vona og ætlast til þess að almennt kaupgjald fari hækkandi og lífskjör batnandi. Að öllu samanlögðu tel ég einmitt þá leið, sem lögð er til í frv. á þskj. 445, réttu leiðina til að gera almennu launafólki kleift að taka á sig fjárskuldbindingar til langs tíma og standa undir þeim. Vel má vera að einhver vandkvæði séu á framkvæmd þessa, eins og kannske heyra mátti á hv. 2. þm. Reykv. hér áðan, en við megum einskis láta ófreistað að reyna að finna lausn á þessu vandamáli sem um þessar mundir er að raska fjárhagsgrundvelli fjölmargra heimila. Mér heyrist nú raunar á undirtektum hv. þm. að mál þetta muni fá verðuga umfjöllun og ég vil endurtaka að við þm. Kvennalista styðjum þetta frv.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér er flutt og heitir „Breyting á lögum um stjórn efnahagsmála“, er um húsnæðismál. Ástandið í þeim málum var kannske best lýst í sjónvarpsþætti sem vakti nokkra athygli með þjóðinni fyrir skömmu. Það voru kvaddir til þeir menn sem helst þykja dómbærir að ræða um húsnæðismál fyrir utan sjálfan hæstv. húsnæðismálaráðh. Hverjir voru það? Það var uppboðshaldari borgarfógetaembættisins í Reykjavík sem hafði frá þeim tíðindum að segja að á fyrstu níu mánuðum liðins árs hefði uppboðsbeiðnum, kröfum, fjölgað með þeim hætti að þær væru að nálgast 20 þúsund. Við hvern var talað næst? Það var talað við geðlækni. Það er akkúrat rétti maðurinn til þess að tala við um ástand húsnæðismála á Íslandi. Það á að tala um þau aðallega við geðlækna. Hvað hafði geðlæknirinn um þessi mál að segja? Hann hafði það til málanna að leggja að ástandið í þessum málum þýddi að fjölskyldur væru að leysast upp, að geðheilsu manna væri í stórum stíl hætt, að menn væru ekki bara að kikna í hnjáliðunum, menn væru að gefast upp á því sem ágætt nýyrði er til um, notað í blaðinu NT, á því sem kalla má húsnæðismálafáránleikann á Íslandi. Þó að ekkert annað kæmi til en þessi húsnæðisfáránleiki sem við höfum fyrir augunum, þá nægir hann til þess að sýna okkur að Ísland er ekkert velferðarríki lengur. Það er afskræmt verðbólguspilavíti, þjóðfélag sem er ekki mönnum bjóðandi. Og heimskan, ábyrgðarleysið, sem ríður við einteyming í þessum málum, er svo yfirgengilegt að það er varla hægt að ræða það með jafnaðargeði. Það gerðist hér í þann mund sem núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum að upp kom hópur manna sem kenndi sig við Sigtún, hélt mikinn fund í Sigtúni til þess að ræða húsnæðismál. Þeir settu fram tvær kröfur: 1. Að lán til íbúðarkaupa yrðu hækkuð sem hlutfall af byggingarkostnaði. 2. Að lánstíminn yrði lengdur nægilega mikið til þess að greiðslubyrði af húsnæðislánum yrði viðráðanlegt hlutfall af launum. Þetta voru kröfurnar. Ekki einn einasti maður af öllum þeim fjölda sem þar var saman kominn og enginn af þeim, sem þar tóku til máls, lét hvarfla að sér að taka undir blekkingar og vitleysu stjórnmálamanna frá fyrri tíð um það að það ætti að afnema verðtryggingu sparifjár eða verðtryggingu lána. Ekki einn einasti af þessum mönnum, sem þó voru að sligast undan þeim byrðum sem á þá höfðu verið lagðar, tók undir það. Mönnum var öllum orðið það ljóst að menn sem fá lán eiga að borga sín lán til baka. Um það er engin deila lengur nema þegar ómerkilegir pólitíkusar eru stundum að reyna að koma höggi hver á annan með blekkingum. Deilan er ekkert um það. Reyndar var sú aðgerð, að koma á verðtryggingu fjárskuldbindinga, eina efnahagsmálaaðgerðin sem gerð var af viti á vitlausa áratugnum. Fyrir þann tíma, áður en það var gert, áttu sér stað hér á löngum tíma gífurlegir fjármagnstilflutningar, tilflutningar á eignum og tekjum frá venjulegu fólki, launþegum, sparifjáreigendum, til forréttindastéttar sem fékk þessi lán og notaði þau til fjárfestingar en þurfti aldrei að greiða þau til baka nema að hluta. Í raun og veru er þessu kannske best lýst með þeim hætti að á þessu tímabili var á degi hverjum framið bankarán, einkum og sér í lagi á rosknu fólki, því fólki sem á spariféð sem er í bönkunum. Þegar ótíndir eiturlyfjapeyjar ráðast hér að gömlum konum á götum Reykjavíkur og stela af þeim töskunni þykir flestum við hæfi að þeim sé stungið inn. En á þessu tímabili, þegar bankarán var framið í palesanderhöllunum, einkum og sér í lagi kannske á rosknum konum, þá þótti við hæfi að orðunefnd kæmi að lokum með smáriddarakross fálkaorðunnar í það minnsta og verðlaunaði mennina fyrir vel unnin embættisstörf. Þetta mál snýst ekkert um að afnema verðtryggingu. Þetta mál snýst um það að taka undir þá kröfu, sem fylgdi okkar tillögum í upphafi en var aldrei framkvæmd, um að lengja lán. Þetta mál snýst um það og það er aðeins lágmarkskrafa í þessum húsnæðisfáránleika sem nú blasir við. Það er búið að gera fjóra árganga fólks á Íslandi að algeru vanskilafólki. Síðan eru tillögurnar kannske helstar þær þegar búið er að hengja fólkið, að lengja í hengingarólinni, sem virðist vera eftirlætisúrræði íslenskra stjórnmálamanna margra hverra. Þetta mál er út af fyrir sig eingöngu um þetta, að lengja lánstímann og miða þannig við að greiðslubyrðin af þessum lánum, sem menn eiga að borga til baka og deila ekki um, verði ekki með öllu óviðráðanleg sem hlutfall af launum. Það er kominn til skjalanna nýr þáttur í þessu máli eftir að núv. ríkisstj. tók við völdum. Það má kannske rifja upp að þau voru ekki ósmá kosningaloforðin, ekki hvað síst sem forustumenn Sjálfstfl. gáfu fyrir kosningar um það hvernig þeir mundu endurreisa heilbrigt húsnæðislánakerfi, sem þeir með réttu gagnrýndu að hefði verið komið í þrot í stjórnartíð fyrirrennara þeirra í félmrn. Við þau loforð hefur ekki verið staðið og neyðarástandið, sem ríkir í þessum málum, hafa menn látið bara sem vind um eyrun þjóta. Það sem hefur gerst er það að eftir að vísitölubinding launa var numin úr sambandi - sem ég tel að hafi verið rétt ráðstöfun og dreg enga dul á - gerist það að auki að kaupmáttur launa er skertur mjög verulega. Engu að síður er haldið áfram að mæla þessar skuldbindingar, verðbótaþáttinn, í tengslum við lánskjaravísitölu sem magnar upp venjulegar kostnaðarhækkanir framfærslu af því að hún er þar með tvöföldu vægi á móti byggingarvísitölu. Þetta þýðir ósköp einfaldlega að maður, sem tók lán árið 1980, hvort heldur var lífeyrissjóðslán eða húsnæðismálalán, gat kannske búist við því - svo að ég taki lífeyrissjóðslán sem dæmi sem ég hef tölur um - að afborganir af þessu láni væru um 10% af launum hans. Ég er með í huga ákveðinn einstakling, ég er ekki með þessi gögn í höndunum, en seinni hluta ársins 1984 var svo komið að afborgun af þessu hinu sama láni var komin upp í 57% af launum hins sama manns. Og þetta er bara lífeyrissjóðslánið. Þetta er auðvitað hvort tveggja í senn pólitísk svívirða og hagfræðileg heimska. Lánskjaravísitala með þessum hætti, eftir að búið er að taka sjálfvirka vísitölubindingu launa miðað við kaupgjaldsvísitölu úr sambandi, stenst ekki og getur ekki staðist. Menn hafa leikið sér að því að reikna það hvernig þessi greiðslubyrði yrði ef einungis yrði miðað við byggingarvísitölu. Dæmið yrði þá strax mun hagstæðara fyrir lántakandann. Hæstv. húsnæðismálaráðh. fékk allt í einu fjölmennan fund í Framsóknarhofinu hérna í Reykjavík vegna þess að vanskilakynslóðin kom og vildi fá að fregna af honum hvort það ætti að skera hana niður úr snörunni eða ekki. Í vísitölumálunum í gamla daga var mikið rætt um kaffiuppskeruna í Brasilíu, þegar frostin í Brasilíu eyðilögðu kaffiuppskeruna og það leiddi til kauphækkunar á Íslandi. Nú er ástandið þannig að þessi sama frostharka í Brasilíu og eyðilegging á kaffiuppskeru þar leiðir til þess að maðurinn, sem tók húsnæðismálastjórnarlán á Íslandi 1980, má búast við því að greiðslubyrði af eftirstöðvum lána hans hækki upp úr öllu valdi vegna þess að hvort heldur það er kaffi, bensín, grænar baunir eða hvað það nú er, þá hækkar það með tvöföldu vægi í þessari samsettu lánskjaravísitölu. Þetta gengur ekki. Það er athyglisvert að mér er sagt af ábyrgum og sannsöglum fundarmanni sem þarna var að hæstv. ráðh. hafi látið sér um munn fara þau orð að það væri ekki mikið mark tekið á svona litlum körlum eins og íslenskum ráðherrum þegar væri komið að embættismannaveldinu í Seðlabankanum. Sé þetta rétt eftir haft er ástæða til að spyrja: Til hvers er verið að halda uppi þessari stofnun sem heitir Alþingi? Hvað eru stjórnmálamenn að gera? Hvert er þeirra hlutverk? Eru þeir einhvers konar sendisveinar hjá sjálfskipuðum embættismönnum sem þykjast fara hér með öll völd og öll ráð og enginn hefur kosið til? Mér er líka sagt að hann hafi tekið svo til orða að þeir Seðlabankamenn hafi kallað hæstv. ráðh. til sín. Mér ofbýður að heyra þetta. Hvernig í ósköpunum stendur á því að ráðh. í íslenskri ríkisstj. lætur kalla sig niður í Seðlabanka í staðinn fyrir að senda orðsendingu um að kalla hans heilagleika á sinn fund og segja honum fyrir hönd ríkisstj., ef það er einhver samstaða, eitthvert vit í henni, hvernig hlutirnir eigi að vera - en ekki öfugt? Það er eitt enn sem verður að koma hér fram. Það er alveg ljóst að innan þessarar ríkisstj. er ekki samstaða um þetta frekar en í neinu öðru. Við höfum heyrt sára kveinstafi hæstv. húsnæðismálaráðh. út af eiginlega öllum þáttum húsnæðismála þar sem hann hins vegar býr við það ok að sjálfstæðismenn skella á hann hurðum eða segja honum að halda sér saman í hverju málinu á fætur öðru að því er varðar húsnæðismál. Það er bæði að því er varðar vaxtamál, það er auðvitað að því er varðar fjáröflunina og það er varðandi tillögurnar um Búseta. Og örfá orð um það. Halda þeir menn sem hér eru inni á hinu háa Alþingi að það geti gengið til lengdar eftir að búið er að taka upp verðtryggingu skuldbindinga, eftir að búið er að skerða laun á Íslandi með þeim hætti sem við blasir, að það sé hægt að bjóða ungu fólki upp á það að sæta þeim kostum á leigumarkaði að eiga að borga af 16–17 þús. kr. launum 12–13 þús. kr. húsaleigu? Hvernig á það dæmi að ganga upp? Þetta er auðvitað ekki mönnum bjóðandi. Og hvað á að gera? Það liggur alveg ljóst fyrir að verðtryggingin breytti öllum forsendum í þessum málum. Við verðum að endurskipuleggja þetta ónýta húsnæðislánakerfi algerlega frá grunni. Það verður að koma á skipulegum leigjendamarkaði vegna þess að það er ljóst að hluti fólks mun hér eftir ekki ráða við það verkefni á venjulegum launum að taka á sig þær byrðar vegna fjárfestingar í 5–10 ár sem það þýðir að koma sér upp íbúð. Það verður að gera þessu fólki kleift að geta leigt íbúð með sæmilega öruggum kjörum eins og tíðkast í öllum siðmenntuðum samfélögum allt í kringum okkur. M.ö.o., þetta þýðir það að það þarf að veita Búsetahreyfingunni öruggan stuðning og trygga löggjöf og það þarf að veita fjármagni í stórum stíl í þetta húsnæðislánakerfi. Það er óhjákvæmilegt. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að Búsetakerfið er rétta leiðin til þess að skipuleggja þennan leigumarkað og mun hagkvæmari, bæði út frá sjónarmiðum ríkisins, fjárveitingavaldsins og fólksins sjálfs, heldur en verkamannabústaðakerfið, þ.e. séreignakerfi af því tagi, m.a. vegna þess að það er allt of mikið fé bundið í því kerfi vegna endurfjármögnunar. Það er neyðarástand í húsnæðismálum á Íslandi. Það er búið að ganga svo frá málum að því er varðar a.m.k. fjóra árganga fólks, sem hefur álpast til þess að halda að þetta væri viðráðanlegt verkefni, að það er búið að leggja fjárhag þess í rúst,.leggja fjölskyldurnar í rúst. Þetta gengur ekki lengur. Það er rétt að það komi hér fram að ég hélt nýlega tvo fundi með íslenskum námsmönnum í Osló og Kaupmannahöfn. Eftir að við höfðum rætt allrækilega um ástand mála á Íslandi spurði ég þetta fólk: Má treysta því að þið að loknu námi snúið heim til starfa á Íslandi? Má treysta því að þið séuð enn það miklir Íslendingar þrátt fyrir það að útlitið er svart að þið munið leggja eitthvað á ykkur til þess að endurreisa mönnum samboðið samfélag á Íslandi? Flestir þeirra sem svöruðu mér sögðu gallhart nei. Þegar ég gekk á þá og spurði: Hvernig stendur á því að þið svarið svona? - Þetta er kannske einhver alvarlegasta breytingin sem orðin er á íslensku samfélagi ef það er orðin staðreynd að það unga fólk, sem við sendum til náms erlendis, lítur á Ísland nú þeim augum að því sé ókleift að koma heim aftur. Hvaða afleiðingar hefur það fyrir framtíð íslensks þjóðfélags og íslenskt þjóðerni? - Svörin sem þeir gáfu voru þessi: Við komum kannske heim með 1 millj. á bakinu í námsskuldum eftir 5–6 ára háskólanám. Við gerumst síðan kennarar í þjónustu ríkisins með 17 þús. kr. á mánuði. Við byrjum að koma okkur fyrir í þessu þjóðfélagi með því að leigja okkur íbúð fyrir 12–13 þús. kr. Síðan spurðu þeir mig: Dettur þér í hug sem íslenskum stjórnmálamanni að fólk, sem á annarra kosta völ, láti bjóða sér þetta? Mitt svar var að vísu: Mér kemur þetta ekki nokkurn skapaðan hlut við. Ef þið - fyrirgefið orðbragðið - eruð þvílíkir ræflar að þið ætlið að láta mál af þessu tagi ráða framtíðarbúsetu ykkar og þjóðerni þá er ekki mikið í ykkur spunnið. Þetta eru náttúrlega ósvífin ummæli vegna þess að það þýðir ekkert að brúka þau, ég geri mér grein fyrir því. Staðreyndin er sú og ég held að það sé rétt að að óbreyttu er búið að úthýsa ungu fólki úr þessu þjóðfélagi. Það er nú öll dýrðin um hið íslenska velferðarríki. Húsnæðislánakerfið er annað þýðingarmesta félags- og tekjujöfnunarkerfi þessarar þjóðar fyrir utan tryggingakerfið. Það er í rústum. Þessi till. er fyrsta skrefið í þá átt að endurreisa þetta kerfi, að leysa fólkið ofan úr snörunni, bara fyrsta skrefið. Það liggur alveg ljóst fyrir hins vegar að þetta kerfi þarf að endurreisa alveg frá grunni. Það er sokkið í skuldir. Það gerðist ekki bara í tíð núv. ríkisstj. Það þarf að veita því örugga tekjustofna. Það þarf að veita verulegu fjármagni í þetta. Þess vegna höfum við flutt hér á Alþingi till. um stighækkandi eignarskattsauka til tveggja ára og þeim peningum, þeirri skattlagningu á skattsvikinn verðbólgugróða braskaranna, á að verja til þess að gera ungu fólki á Íslandi kleift að hasla sér völl og koma sér upp þaki yfir höfuðið. Það er líka lágmarksaðgerð. Þriðja aðgerðin sem þarf að gera er að veita Búsetahreyfingunni öflugan stuðning og koma hér á skipulögðum leigjendamarkaði sem gerir fólki kleift að búa og lifa sæmilega eðlilegu lífi í þessu þjóðfélagi þó það sé ekki stóreignafólk.



Herra forseti. Í þeirri umr., sem fór fram um vaxta- og verðtryggingarmál á sínum tíma, m.a. þegar lögin um stjórn efnahagsmála voru samþykkt, lögðum við Alþfl.-menn áherslu á tvennt. Annars vegar það að sparifjáreigendur ættu heimtingu á því að fá greitt til baka í sams konar verðmætum það sparifé sem þeir tryðu bönkunum eða lánastofnununum fyrir. Og svo hitt að nauðsynlegt væri í þessu samhengi að lengja lánstíma og auka lán, einkum og sér í lagi til húsnæðismála. Það var ítrekað sagt í þeim umr. að hugmyndin er sú að menn skili sömu verðmætum til baka. Hugmyndin er þá jafnframt líka sú að menn þurfi jafnmikið á sig að leggja til að greiða þessi verðmæti til baka eins og þeir gerðu ráð fyrir þegar þeir fengu lánin, nefnilega að það tæki jafnlangan tíma að vinna fyrir afborgunum. Þessu var ekki ósjaldan haldið á lofti í umr. hér á þingi af þm. úr ýmsum flokkum og menn sáu: Þetta er hvort tveggja sanngjarnt og rétt. Þess vegna náði líka í fyrsta lagi fram að ganga sú stefna að taka upp raunvexti, jákvæða raunvexti, og þá fyrst og fremst í formi verðtryggingar. En hinn hlutinn var svikinn. Lánstíminn var ekki lengdur, húsnæðislánin voru ekki aukin í samræmi við þá byltingu sem átti sér stað þegar verðtryggingin var upp tekin. Um þennan þátt höfum við flutt tillögur, Alþfl.-menn, ítrekað hér á Alþingi. Þessa till. m.a. fluttum við 1982 líka. Og þó menn tali um það núna að ástæður séu breyttar vegna þess að verðtrygging launa sé afnumin, þá skulu menn hafa það í huga að þegar þessi till. var flutt 1982 hallaði mjög illilega á merinni þótt svo ætti að heita að menn gætu samið um vísitölubindingu launa. Hvers vegna? Vegna þess að það var sífellt verið að krukka í kaupið, afnema þá vísitölutryggingu sem menn höfðu í laununum, þannig að svikin voru komin fyrir löngu síðan. Seinni hluti loforðsins hefur verið svikinn í a.m.k. 4 ár. Og það hefur sífellt hallað meir og meir á ógæfuhliðina. Það er gleðilegt að heyra að þessi till. fær nú stuðning að því er virðist úr mörgum áttum. Hér talaði einn þm. Framsfl. áðan og lýsti nú yfir stuðningi við þetta frv. til l. Hér talaði líka þm. Alþb., Guðmundur J. Guðmundsson, sem dró lappirnar í þessum málum 1982 og lýsti nú yfir stuðningi. Hér talaði reyndar einnig Friðrik Sophusson, þm. Sjálfstfl. Hann sló hins vegar úr og í fyrir utan það að nöldra svolítið. Hver er stefna hans og hans flokks í þessu máli? Við eigum kröfu á að fá að vita það. Er hans flokkur ekki reiðubúinn til þess að stíga það takmarkaða skref sem hér er gert ráð fyrir að verði stigið skv. þessu frv.? Við eigum kröfu á afdráttarlausum svörum. Þegar menn slá hér úr og í og tala um að það skuli ekki vera verðtrygging á skammtíma skuldbindingum heldur einungis á skuldbindingum til lengri tíma, þá hefur það í raun og sannleika ekki nokkurn skapaðan hlut með málin að gera. Spurningin er: Ætla menn að hafa jákvæða raunvexti, jákvæða raunávöxtun eða ekki? Hvort það gerist í formi svokallaðra verðtrygginga eða þess að það séu vextir á skammtíma skuldbindingum skiptir ekki meginmáli. Það er ljóst og liggur trúi ég algerlega fyrir að peningamarkaðurinn á Íslandi, stjórn efnahagsmála á Íslandi stenst ekki nema menn ætli sér að vera með jákvæða raunvexti. Þess vegna tel ég það engin svör, þegar menn nú hlaupa í það vígið að nöldra um það einu sinni enn að það skuli ekki vera vísitölutrygging á skammtíma lánum heldur einungis vextir. Í því felst engin stefnumörkun, ekki nokkur. Við höfum talað um það oft á undanförnum árum Alþfl.-menn að það væru í rauninni villimannlegar aðfarir í húsnæðismálum. Það væri villimannleg framkoma við ungt fólk. Og því miður hefur ástandið í þessum efnum sífelli verið að versna. Við verðum fyrir því, alþm., að ýmsir snúa sér til okkar í raunum sínum í húsnæðismálum. Þeir eiga m.a. ekki fyrir afborgunum af þeim lánum sem þeir hafa tekið, vegna þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað í þessum efnum, vegna þeirra svika að lengja ekki lánstímann til móts við það sem er að gerast í þjóðfélaginu, þannig að menn þurfi ekki lengri vinnutíma til þess að standa undir skuldbindingunum heldur en þeir gerðu ráð fyrir í upphafi. Og hvaða svör höfum við? Við eigum það svar eitt að segja: Farið þið og reynið þið að taka einhvers staðar nýtt lán fyrir afborguninni af láninu sem þið eigið nú að borga af. Mönnum er vísað á það að labba á milli bankastjóranna og lánastofnananna og knékrjúpa fyrir þeim til þess að taka ný lán til þess að framlengja lánin sem þeir eru með. Af þeirri einföldu ástæðu að ekki einu sinni sú smáaðgerð sem felst í þessu frv. fékkst lögfest á árinu 1982. Af þessum orsökum tel ég nauðsynlegt að við fáum að vita það afdráttarlaust hjá Friðrik Sophussyni hver sé afstaða Sjálfstfl. í þessu máli. Það hefur komið fram stuðningur allra annarra flokka hér, að því er ég fæ skilið, við þetta frv., þeirra sem til máls hafa tekið, og það eru allir flokkar að undanteknu Bandalagi jafnaðarmanna sem eru víst ekki með neinn fulltrúa hér í dag. 



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður í þeirri von að þessari umr. geti lokið. Jæja, það virðist vera óþarfi að gera ráð fyrir því að henni ljúki fyrir kl. 4, en það skiptir ekki máli. Þetta frv. sem hér er til umr. er frv. um að lengja lán í vissum tilvikum og flestum tilvikum. Það er ekki um að niðurgreiða vexti á nokkurn hátt, eins og hefur komið mjög skýrt fram hjá nokkrum ræðumönnum sem talað hafa fyrir hönd Alþfl. Menn hafa kvartað undan því að hafa ekki fengið skýr svör þegar ég talaði hér áðan. Ég skal gera tilraun til að svara skýrar og ég vonast þá til þess að þeir sem á mig hlýða hlusti þá nákvæmlega á hvað sagt er og reyni ekki að snúa út úr eða misskilja með nokkrum hætti. Þetta á ekki við formann Alþfl., því að hann var ekki viðstaddur þegar sú ræða var flutt, þ.e. núv. formaður. Það sem ég vil gera er ósköp einfaldlega það að gera mun á stuttum og löngum fjárskuldbindingum. Ég tek undir það með þeim sem hafa talað frá Alþb., m.a. hv. 7. þm. Reykv., að mér finnst það eðlilegt að það séu ekki verðtryggingar í gangi á stuttum fjárskuldbindingum þegar laun eru ekki verðtryggð. Það þýðir ekki það að raunvextir verði neikvæðir. Það þýðir hins vegar það að það verður ekki beint samband á milli verðhækkana, hvort sem um er að ræða neysluvörur eða byggingarvörur, og vaxtastigsins. Það þarf að rjúfa það samband og að mínu viti er eðlilegt að það gerist á sama tíma og við höfum gert það þegar um laun er að ræða. Þetta á við um styttri skuldbindingar. Um þær lengri er það að segja að þar koma önnur sjónarmið til greina. Þar verðum við að skilja á milli þeirra lána sem ríkið hefur tekið að sér að lána og við tölum hér um húsnæðismál. Ég vil ganga lengra en Alþfl. Mér finnst koma til greina, og þá sérstaklega fyrir þá sem eru að byggja eða kaupa í fyrsta skipti, að ríkið hreinlega niðurgreiði vexti eða hafi léttari verðtryggingu fyrir þá sem eru að byggja í fyrsta skipti, sem eru að komast yfir þröskuldinn. Á það legg ég áherslu að ég vildi ganga lengra um konverteringar og lengingu á lánum en þetta frv. gerir ráð fyrir. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að menn borgi nákvæmlega jafnmikið og þeir áttu að gera skv. samningi, sem þeir hafa gert, en á heldur lengri tíma. Og þá geta auðvitað ekki aðrir notað þá peninga á meðan. Þá kem ég að Búsetamálinu. Um það var rætt og formaður Alþfl. stóð hér upp og sagðist styðja Búsetamálið. Og ég skildi hann þannig að hann vildi að leigusamvinnufélög á borð við Búseta gætu fengið sömu lánafyrirgreiðslu og fæst nú úr verkamannabústaðakerfinu, m.ö.o. 80% lán sem væru greidd jafnóðum og byggt er. Á meðan menn benda ekki á fjármagn, sem getur runnið til þessara mála, þá hlýtur maður að álykta sem svo að þetta fjármagn eigi að taka úr þeim sjóði sem nú er notaður til húsnæðislánakerfisins.

Nei, það var bent á fjármagn stóreignaskattsins.

Þá segir hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson að hann vilji stóreignaskatt. Hann vill nýja skatta á gamla fólkið í landinu, sem býr í stórum eignum, til þess að borga þetta niður.

Nei.

Nú, þá verður hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson að koma hingað upp og skýra sitt mál enn þá betur. Hann verður ekki skilinn öðruvísi. Það er nefnilega þannig að peningar verða ekki notaðir nema einu sinni og ef við ætlum að auka Búsetakerfið og gera alla að leiguliðum hér á landi eins og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson vill gera  Þetta held ég, herra forseti, að þurfi að koma fram í þessu máli og ég vona nú að ég verði á engan hátt misskilinn þegar ég lýsi mínum sjónarmiðum. En það sem þarf að koma fram og skiptir kannske máli er að stjórnarflokkarnir hafa verið að ræða þessi mál. Þær tillögur sem þeir munu gera eru enn ekki tilbúnar.