Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Olgeirsson) : Fjhn. hefur tekið þetta til athugunar og fallizt á það. Þetta mál hefur verið rætt áður, svo að ekki er þörf á því nú. Aðalatriðið er, að 15% af andvirði framleiðslunnar skuli lagt til hliðar til kaupa á framleiðslutækjum. Það á að halda áfram nýsköpuninni og leggja ákveðinn hundraðshluta til þessara mála. Þetta er framkvæmanlegt, meðan útflutningurinn er hagstæður og þjóðin á í sjóðum erlendis, en ef þeir ganga til þurrðar eða verzlunarjöfnuðurinn verður óhagstæður, þá verður að spara til að geta aflað þessara tækja. Þessu gengu menn alltaf út frá. - Ég vona svo, að málið fái fljóta afgreiðslu.



Herra forseti. Efni þessa frv. er að leggja 15% af verðmæti útflutningsins á sérstakan reikning og verja því til kaupa á framleiðslutækjum. En þótt slíkt verði sett í lög, er það engan veginn tryggt, að þetta fé verði tiltækt í þessu skyni. Hvað mikið af tækjum verður flutt inn, skal ég ekki segja um, en á meðan verzlunarjöfnuðurinn er óhagstæður um 30–44 millj. kr., þ. e. útflutningurinn minni en innflutningurinn, þá bendir það til, að meira þurfi að gera en að setja slík lög, til þess að afgangur verði. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu í sambandi við málið.



Frv. þetta er samið af nýbyggingarráði og flutt af fjhn. samkv. ósk minni. Ég get vísað til ræðu hv. frsm. meiri hl. n. Þegar lög um nýbyggingarráð voru samin, vakti fyrir Alþ. að taka af innstæðum þjóðarinnar og auk þess tekjum hennar og verja því til kaupa á framleiðslutækjum. Hv. þm. V.-Húnv. drap réttilega á, að gera þyrfti sérstakar ráðstafanir, til þess að sjóðirnir ætust ekki upp, og liggur fyrir að taka þau mál til athugunar á sínum tíma. Ég hef ekki gögn um það í dag, hvernig þessi mál standa, en þjóðin hefur haft miklar tekjur og safnað miklum fjárfúlgum erlendis. En þetta er e. t. v. breytt að miklu leyti. Ég skal ekkert fullyrða um þetta, en sú mynd, er fram kom hjá hv. þm., er ekki rétt af gjaldeyrisöflun og eyðslu þjóðarinnar, því að hér dvaldi her, sem hefur eflaust skilið eftir mikið fé.



Ég skal vera stuttorður um þetta mál. - Hv. þm. V.-Sk. hefur svarað mér allýtarlega í sínu áliti. Hann færir það fyrst fram, að það sé hætt við því, að stj. reyni að sitja áfram, þó að hún tapi við kosningarnar. Ég get bent á það, að 1934 var stj., sem hans flokkur treysti ekki nema í meðallagi, og sú stj. skildi við og ný stj. kom án þess þingið væri kvatt saman. Ég efast ekki um, að þessari reglu muni oftar hafa verið fylgt, t. d. 1927. Nú er þetta alveg eins. Þegar úrslitavaldið um þinghaldið er lagt í hendur forseta íslenzka lýðveldisins, þá á engin hætta að vera á misnotkun í því efni. Þá telur hv. þm. ótækt að draga frestunina til 1. okt. En þetta var gert líka 1934 og þá með samþykki allra framsóknarmanna. Nú heitir þetta, að bundið sé fyrir munninn á mönnum. En þetta er það, sem þm. hafa þurft að gera alla tíð. að fá ekki að tala allan ársins hring. Nú segir hv. þm., að þá hafi þetta horft öðruvísi við, því að þá hafi ekki legið fyrir mál, sem þingið þurfti að hafa til umr., að mér skilst, engin landbúnaðarmál, hvorki afurða- né verðlagsmál hafi legið fyrir á sama hátt og nú. En vill það ekki einkennilega til, að sú stj., sem kom á þessu sumri, kveður ekki saman þing, heldur gefur út bráðabirgðal. 1. ágúst 1934 um ráðstafanir til að greiða fyrir viðskiptum á sláturfjárafurðum og verðlagi á þeim? Og gefur hún ekki út önnur bráðabirgðal. 10. sept. það sama sumar, bráðabirgðal. um meðferð og sölu mjólkur og rjóma og verðlag á þeim? Þeir töldu enga nauðsyn á því að kalla saman þing af þessu til efni. Það var ekki fyrr en mánuði síðar, að forsrh., sem þá var, gat þess í byrjun sinnar framsöguræðu um þessi mál, að hann teldi ekki ástæðu til að tala langt mál um þessi bráðabirgðal, o. s. frv. Þarna var ekki um að ræða breyt. á eða framlengingu gildandi l., heldur var þarna um að ræða stofnlög, fyrstu lögin, sem sett voru í landinu um þessi efni. Ég verð að segja, að mér finnst hv. þm. hafa gengið nokkuð langt í því að líkja framferði okkar hér á þessu þingi við framferði nazista í Krollóperunni. Það var miklu nærtækara að líkja okkar framferði nú við allt þetta framferði 1934, því að það er nákvæmlega eins í öllum atriðum. Nú getur hv. þm. haldið áfram að kveða upp harða dóma, vegna þess að hann fellur sjálfur undir hvern þann dóm, sem hann kveður upp. Ég þarf ekki að tala meira í þessu máli, vegna þess að hv. þm, hittir sig sjálfan fyrir, hvar sem hann leitar útgöngu.



Ég skal ekki tala langt mál. Ég get ekki látið hjá líða að segja það, að mig furðar á því, að jafnreyndur þm. eins og hv. þm. V.-Ísf., sem kom svo mjög við sögu stjórnarforustunnar 1933 og stjórnaði þeim atburðum, sem þá fóru fram, skuli ekki geta fengið opin augun fyrir því, hver eðlismunur er á þessum málum þá og nú. Mér dettur ekki í hug að halda, að hv. þm. V.-Ísf. sé svo skyni skroppinn að hann sjái ekki þann eðlismun, heldur er hann kominn í þann félagsskap, þar sem það er talið heppilegt að haga málflutningi eftir því, sem henta þykir, en ekki eftir því, hvernig staðreyndirnar eru, eins og hann gerði jafnan, það skal ég viðurkenna, 1933, meðan hann var í okkar hópi. En hann er kominn í félagsskap, þar sem hann veit, að vinnubrögðin eiga að vera öðruvísi, þess vegna segir hann ósatt öðru hverju um það, sem gerðist í hans eigin flokki 1933–1934. Ég vil spyrja hv. þm. V.-Ísf. um það, hvort það hafi legið fyrir, þegar ákveðin var þingfrestunin til 1. okt. 1934 að hans undirlagi, að það skyldi verða sett löggjöf um landbúnaðinn, sem þyrfti að framlengja í sept. það ár. En það liggur fyrir nú, það veit hver einasti þm. Vissi þessi hv. þm. það þá, að í sept. mundu liggja fyrir slík úrlausnarefni, eða lágu fyrir slík úrlausnarefni þá fyrir augum allra þm.? Ef svo var ekki, hvers vegna er þá hv. þm. V.-Ísf. að fara með þær blekkingar, sem hann fer með hér nú? Í öðru lagi er það vitað, að þegar þessi bráðabirgðal. um afurðasöluna voru sett, þá var um það barizt í kosningunum 1934, þannig að það lá opið fyrir öllum kjósendum í landinu, hvernig skipulagið skyldi vera, og meðal annars tók hv. þm. V.-Ísf. þátt í því í kosningunum, og kosningarnar ultu að mjög verulegu leyti á því, hvort þessi löggjöf yrði sett eða ekki. Kosningarnar sýndu, að þjóðin vildi, að slík löggjöf yrði sett, og þess vegna var hún sett af þeim meiri hl., sem þjóðin skapaði í kosningunum 1934. Liggur þetta fyrir hér nú? Hefur verið kosið um þessa löggjöf, sem stj. setti sem bráðabirgðal. um sölu landbúnaðarafurða á s. l. hausti? Hefur stj. lagt fram fyrir þjóðina áætlun um það, sem kosningarnar skuli aðallega snúast um og hvaða löggjöf hún ætlar að setja á næsta hausti í þessu efni? Ef svo er ekki, þá eru það fullkomin ósannindi, að það standi nákvæmlega eins á nú og 1934, svo ekki sé meira sagt. Og mig furðar á því, eins og ég sagði, að hv. þm. V.-Ísf., sem stóð einmitt í fararbroddi 1933 um þingfrestunina og þá atburði, sem þá urðu, skuli geta fengið sig til þess að koma þannig fram á Alþ. eins og hann hefur nú gert. Þetta getur ekki verið nema fyrir þá sök, að hann sé orðinn öðruvísi andlega innréttaður en hann var fyrir kosningarnar 1934. Af hverju sú breyt. stafar, get ég ekki sagt um, en vitanlega sér hver maður, að sú breyt. hallar mjög í áttina til þess einræðis, sem nú er fallið í Þýzkalandi. Ég hefði gjarnan viljað óska hv. þm. V.-Ísf., af því mér er frekar vel til hans frá gamalli tíð, annars samfélags og annars jólamatar nú heldur en þess, sem hann bersýnilega nú hefur.



Ég þakka fyrir góðar jólaóskir. En hv. þm. var að spyrja mig um það, hvort 1934 hefði legið fyrir að setja löggjöf um landbúnaðarvörur um sumarið. Hann svaraði sér sjálfur með því að segja, að um þessa landbúnaðarlöggjöf hefði verið barizt um vorið. Hann sagði, að hér stæði öðruvísi á, vegna þess að þá hefði verið kosið á milli. Ég veit ekki betur en kosningar eigi að fara fram í byrjun júlí í sumar, og það verður því sá meiri hl., sem þá skapast, sem ræður samkomudegi Alþingis. Það verður því einnig hér kosið á milli. Það stendur hér heima upp á hvert einasta atriði, sem saman er borið nú og 1934.



Ég vil þakka hv. þm. V.-Ísf. fyrir það að hafa með þögninni viðurkennt, að það var fullkomlega rétt, sem ég hef sagt um þessi efni. Þegar menn endurtaka, án nokkurra raka, sömu fullyrðingarnar, þegar búið er að sýna þeim fram á það rétta, er það líkt og manni væri sýnt ofan í tjörukagga og hann tryði því, að það væri hvítt, ef búið væri að segja honum það áður. Það er vitanlegt, að hv. þm. gat ekki borið fram neina minnstu sönnun fyrir því, að nokkuð svipað væri ástatt nú, þegar núv. hæstv. forsrh. ákveður þingfrestun til 1. okt., eins og þegar hv. þm. V.-Ísf., þáv. forsrh., ákvað að fresta til 1. okt. 1934. Það eru allt aðrar ástæður, sem við blasa, og er þar af leiðandi ekki neinu svipuðu saman að jafna.



Ég varð að fara á ríkisráðsfund í morgun, þegar umr. stóðu yfir um þetta mál. Ég get vel við unað þessar umr. Aðalárásin á stj. út af þessu máli var sú, að hér væri um ægilegt fordæmi að ræða. En minnugur maður vakti athygli mína á því, að 1933 hefði nákvæmlega sama till. verið lögð fyrir þingið 9. des., og var hún þá samþ. með öllum atkv. framsóknarmanna undir forustu þess manns, sem hér hóf andróður í nafni þingræðisins móti þessari till. Annar framsóknarmaður, hv. 2. þm. S.-M., hafði sig í morgun mjög í frammi, sjálfsagt einnig óhræddur um það, að hans yrði getið þegar þessi saga yrði skráð, fordæmið um að þingræðið væri troðið undir fótum á Íslandi. Á þinginu 1933, í desember, var þetta mál ekki talið meira þingræðisbrot en svo, að um það voru töluð 22 orð í þessari hv. d. Þá höfðu örlögin hagað því svo, að þessi hv. þm., 2. þm. S.-M., gat látið ljós sitt skína, því að í þeirri n., sem fjallaði um málið, lagði hann til, að málið yrði samþ. óbreytt. Hv. 1. þm. Árn. sagði í morgun, að það hefði verið allt öðru máli að gegna í des. 1933, því að nú ætti að kjósa í vor, en ég veit ekki betur en að þá hafi líka átt að kjósa, það stóð til í des. 1933 að kjósa á miðju árinu 1934, og það var gert. Sem sagt, hv. 2. þm. S.-M. var svo lánsamur að eiga fortíð í málinu, og sá veldur miklu, sem upphafinu veldur. Mér er sagt, að hv. þm. V.-Sk. hafi sérstaklega slegið á þann streng í ræðu, eftir að ég var farinn, að 1933–1934 hafi staðið öðruvísi á, og varpað því fram, hvort þá hefði átt að setja veigamikla löggjöf eins og vitað sé, að nú muni eiga að gera. Hv. þm. V.-Ísf. benti honum þá á, að einmitt frumlöggjöfin um þetta efni er sett sem bráðabirgðal., án þess að kalla saman þing, og eins og hv. þm. V.-Ísf. sagði, þá stendur svo nákvæmlega eins á nú um þessi landbúnaðarmál og önnur aðaldeilumál, og um þau verður sjálfsagt talað í kosningunum. Ég held þess vegna hvað málefnaaðstöðu áhrærir, þá sé frekar sjaldgæft, að menn séu svo gersamlega króaðir inni í sinni eigin fortíð eins og framsóknarmenn í þessu máli. - Ég vil svo ekki fara út í önnur atriði, þetta er kjarni málsins, og þar sem ég vil ekki tefja þennan stutta tíma þingsins, læt ég þetta nægja.



Herra forseti. Ég á reyndar ræðurétt framsögumanns. Það er klofin n., sem að þessu máli stendur, ég tala fyrir minni hl., en ég þarf ekki á því að halda. Hæstv. forsrh., hans aðalbjargræði er að vitna til þess fordæmis, sem til er í þingsögunni fyrir þessu máli. Hann leggur það að jöfnu, eins og þá stóð á, þegar þetta var gert, eins og nú. Þetta er þó mjög rangt, en látum það vera. En víst er um það, að þegar þetta frv. er flutt, þá er þetta fordæmi ekki haft í huga, því að það er komin fram játning fyrir því, frá hæstv. forsrh., að honum hafi verið bent á það í þessum umr., sem fram fóru um málið, að slík frestun hafi áður átt sér stað, svo þá fyrst hefur það því komið til, að vitna til þess, sem áður hefur gerzt í þessu efni. Það er misminni hjá hæstv. ráðh., að ég hafi haldið því fram, að það hafi að því leyti staðið öðruvísi á, að nú eigi að kjósa en ekki hafi átt að kjósa 1933, þegar frestað var. Það sér maður vel haustið 1933, að kjósa átti 1934, svo slíku er ekki til að dreifa. En hér er sá mikli munur á, að 1933, þegar þessi frestun var ákveðin, þá að vísu mun ekki hafa verið til staðar fordæmi um það að fresta þingi, og má vel vera, að óvarlega hafi verið að því farið og þeirri ábyrgð, sem á mér hvíldi sem þm., hitt er minna um vert, sem hæstv. forsrh. benti á, þó að ég stjórnaði fundum hér í deildinni. Ég hafði fyrst og fremst mínar þingmannsskyldur, alveg eins og aðrir, og ekki síður fyrir það, að ég átti þá vald á fundarstjórn hér í d. En sem betur fór ætla ég; að framkvæmd þessarar frestunar hafi á engan hátt gefið neitt vont fordæmi, því að sú bráðabirgðalöggjöf, sem sett var áður en Alþ. kom saman, hún var, eins og búið er að vekja athygli á, bein afleiðing af þeim kosningum, sem fram fóru þá um sumarið. Þessi mál voru þá rædd meðal þjóðarinnar, og kosningar féllu þannig, að stjórnarskipti urðu og sú löggjöf, sem sett var, var fyrirfram þjóðinni kunn og meiri hl. henni fylgjandi. Hefði þetta verið í annað sinn sem frestað var á þennan hátt, þá hefði mátt með meiri rétti en nú vitna til þess fordæmis. Það kann að vera, að meiri hl. Alþ., sá er að stj. stendur, vilji láta svo sem ekkert hafi gerzt síðan, en ég hygg, að þeir verði allmargir meðal landsmanna, sem eru á öðru máli um það. Því að beinlínis fyrir þingfrestunina á s. l. ári notaði stj. sér þann frest, sem gefinn var, til þess að kveðja ekki þing saman fyrr en bráðabirgðal. um sölu landbúnaðarafurða höfðu verið sett, með þeim einstaka hætti, sem engin dæmi eru til í okkar þingsögu, og vonandi verða ekki fleiri, að ein stétt manna er svo gersamlega svipt mannréttindum, og í framhaldi af því er svo nokkur hluti annarrar stéttar manna einnig settur skör lægra en nokkrir aðrir þegnar þjóðfélagsins. Þetta allt var gert í skjóli þeirrar þingfrestunar, sem gefin var og látin í té fyrir þetta ár. Nú er stofnað til þess sama hvað þingfrestun áhrærir, landbúnaðarlöggjöfin endar í miðjum sept., alveg eins og var nú í haust. Er það þá ekki nokkurt vorkunnarmál þeim, sem hafa andúð á þessari löggjöf og þeim ákvörðunum, sem gerðar hafa verið gagnvart öðrum þegnum þjóðfélagsins, þó að við viljum ekki á það fallast, að þetta endurtaki sig, ef möguleikar eru á því, að það endurtaki sig? En því sækir hæstv. stj. þetta svona fast, að Alþ. þurfi ekki að koma saman fyrr en 1. okt.? Af hverju allt þetta kapp? Eða er það bara til að storka þeim hluta Alþ. og þeim hluta þjóðarinnar, sem ekki veitir stj. brautargengi, að þetta er haft svona? Það hefði ég viljað vona, þó að þykkja okkar fari ekki saman, að stj. gerði sér þó ekki leik að því beinlínis að ögra þeim hluta þjóðarinnar og forsvarsmönnum hennar hér á Alþ. með því, að það, sem hún flytur, það skuli ekki hagga svo miklu sem „kommu“ frá því. Það kann að þykja gott í dag, en vel má vera, að hæstv. forsrh., sem ber ábyrgð á þessu máli, sjái það síðar, að betur hefði hann ekki sótt þetta mál svo fast. Vel má líka vera, að hann sjái það síðar, að betur hefði hann ekki sótt þetta mál af slíku ofurkappi, sem mér virðist nú að hann ætli að gera.



Þar sem þessi till. er shlj. till., sem ég flutti á síðasta Alþ., og ég taldi þá 1. sept. heppilegan samkomudag, þá segi ég já. 1.–2. gr. samþ. með 20:10 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 20:9 atkv.