Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég sé, að hæstv. dómsmrh. er hér kominn. En ég ætlaði að bera fram til hans fyrirspurn út af því, að í Morgunblaðinu í morgun og, að ég hygg, líka í Alþýðublaðinu hefur frá því verið skýrt, að hann, hæstv. dómsmrh., hafi gefið Halldóri Kiljan Laxness leyfi til útgáfu á Njálu samkv. heimild, sem hann hefur í lögum þar um. Nú er það kunnugt, að fyrir nokkrum dögum hefur þessi hv. þd. samþ. rökst. dagskrá, þar sem því er beint til hæstv. ríkisstj., að komið verði með l. í veg fyrir það, að út verði gefnar afbakaðar útgáfur af Íslendingasögunum. Það liggur fyrir í skjölum þess máls, að eins og oft hefur verið sagt áður - útgefandi þessi hefur gefið út Laxdælu. og flestir fræðimenn í þeim efnum segja, að við samanburð á þessari útgáfu og hins vegar útgáfu þeirri af Laxdælu, sem þessi útgáfa Laxness byggist á, komi í ljós, að í útgáfu Laxness af sögunni sé fjölmörgu, sem á engan hátt verði talið til stafsetningar, breytt: „a. Ýmiss konar breytingar eru gerðar á orðmyndun. b. Orðum er sleppt. c. Orðum er bætt inn í. d. Skipt er um orð. e. Orðaröð er breytt. f. Bætt er inn heilum setningum eftir útgefandann.“ Enn fremur segja þeir í áliti sínu um þetta efni: „Meðferð sögunnar er á þá leið, að stórfelldar efnisbreytingar hafa verið gerðar á henni: a. Einstökum greinum er sleppt. b. Heilum köflum er sleppt, t.d. á einum stað 5 kapítulum. c. Einstakar setningar eru færðar til. d. Kaflar eru færðir til. e. Samdar eru setningar inn í textann, þar sem útgefanda hefur þótt nauðsyn til bera. Allar þessar breytingar rýra stór lega efni sögunnar og breyta svip hennar, svo sem gerð var grein fyrir á fyrrnefndum fundi.“ Þetta mál hefur verið rætt hér ýtarlega, og ég skal ekki fara mjög út í það nú. En það er ein hlið enn á þessu máli, að fyrir útgáfu á annarri Íslendingasögu, sem var nú gefin út með þeim hætti, að vægast sagt var stórleg móðgun að gagnvart Alþ., er þessi sami rithöfundur undir opinberri ákæru samkv. kröfu dómsmrn. Og verð ég að segja, að hvað sem líður deilunni um Íslendingasögurnar að öðru leyti, þá tel ég það stríða á móti almennu velsæmi og virðingu fyrir réttargæzlu í landinu, að þessi maður skuli, á meðan hann er undir opinberri ákæru fyrir brot á l., fá leyfi ráðuneytisins fyrir útgáfu á þessu verki, Njálu. Og ég hreyfi þessu ekki hér sem varðandi það deilumál, sem var hér til umr. á dögunum þessu viðkomandi. Það er önnur hlið málsins, hvort við viljum halda við þessum l. eða ekki. En meðan l. eru í gildi og meðan enn er sýnt, að Alþ. óskar ekki eftir, að þau séu afnumin, heldur miklu frekar á þeim hert, og meðan liggur fyrir ákæruskjal frá flestum okkar fornfræðavísindamönnum um, að þessi höfundur hafi afbakað útgáfu annarrar sögu, bæði að orðalagi og efni til, og meðan þessi maður liggur undir ákæru fyrir brot á l. og hæstiréttur á ódæmt í því máli, þá tel ég það svo ótrúlegt, að ég vil ekki trúa því, að Alþýðublaðið fari rétt með það, að dómsmrn. hafi veitt þetta leyfi, og vil ég því spyrja hæstv. dómsmrh., hvort það sé rétt.



Herra forseti. - Ég get svarað hv. fyrirspyrjanda (BBen) því, að Halldór Kiljan Laxness hefur fengið leyfi til að gefa út Njálu; það er alveg satt. En um þetta mál eru, eins og kunnugt er, mjög skiptar skoðanir; um það sem nr. 1. hvort ríkið eigi að hafa einkarétt á útgáfu þessara rita, nr. 2. hvort eigi að binda sig við ákveðna stafsetningu, og nr. 3, hvort það eigi að vera hegningarvert að fella úr sögunum eða breyta orðalagi á þeim. Um þriðja atriðið skal ég segja það, að ég tel ekki rétt að fella úr ritum þessum eða breyta orðalagi á þeim, fremur en á hverju öðru, sem ritað er. Hitt er annað mál, hvort slíkt er refsivert. Og ég get vel skilið það út af fyrir sig, að mönnum líki ekki hin nýja útgáfa Laxdælu. En það á að dæmast af almenningsálitinu og fræðimönnum. Og ég tel ekki gerlegt að leggja bann á einhvern mann, þó að hann hafi að dómi ýmissa manna gefið eitthvert rit illa út. Það var t.d. á einum tíma talið af flestum fræðimönnum, að Oxfordútgáfa Guðbrands Vigfússonar af Sturlungu 1878 hefði verið stórgölluð. Ekki hefði ég þó fyrir það treyst mér til að leggja bann á Guðbrand Vigfússon um það, að hann mætti ekki gefa út fornrit. Þórður biskup Þorláksson ætlaði einu sinni að endurbæta passíusálma. Hallgríms Péturssonar, eins og kunnugt er. Hann fékk nægilegan dóm á það verk af almenningsálitinu, svo að hann reyndi slíkt ekki aftur. Ég held, að almenningsálitið sé öruggasti dómstóll í þessum efnum. Ég veit persónulega, að þessi nafngreindi maður ætlar sér ekki að breyta Njálu eða fella úr henni. Svo er hitt þriðja atriðið um stafsetninguna. Eins og kunnugt er, eru ákaflega skiptar skoðanir einmitt um þetta atriði. Og þessi samræmda stafsetning er, eftir því sem fræðimenn segja mér, bara tilbúin stafsetning, á sama hátt og ríkisstj. hefur t.d. á hverjum tíma sagt fyrir um það, að þessari og þessari stafsetningu ætti að fylgja á skjölum ríkisins, sem opinberir embættismenn skrifa, og af þeim mönnum, sem hljóta styrk ríkissjóðs til bókmenntastarfa. Ég veit nú ekki, hvor stafsetningin er betri. Ég hygg, að báðar séu viðunandi. En sú nýrri hefur það til síns ágætis, að hún er aðgengilegri fyrir fólk, sem er vant að lesa íslenzkt mál. Mér skilst, að yfirleitt sé ekki bókmenntagildi eins rits haggað eða breytt með stafsetningunni út af fyrir sig, ef það er orðrétt prentað upp. Mér skilst, að það skipti ekki máli um bókmenntagildið, - það getur verið, að það sé ekki rétt athugað, en ég hef skilið þetta svo, - að öðru leyti en því, að ljóðamálið verður alveg að haldast óbreytt með þeirri stafsetningu, sem höfundurinn hefur skrifað á, vegna kveðandinnar. Ég man nú ekki, hvort þessi ummæli hv. þd. voru komin til, sem hv. fyrirspyrjandi talaði um, þegar ég veitti þetta leyfi. Ég hygg þó, að hv. d. hafi þá ekki lokið því mikla máli hér um frv. það, sem hv. 7. landsk. (KA) flutti. Það var rætt hér ákaflega lengi. Ég held, að það mál hafi ekki verið komið hér fram þá. Hins vegar skal ég ekkert segja um það, hvort það hefði skipt nokkru máli í sambandi við þetta leyfi. Annars vil ég ekki þreyta hv. þd. á umr. um þetta hér utan dagskrár. Ég sé, að hún hefur mörg mál á dagskrá, sem fyrir liggur að ræða.



Eins og hæstv. ráðh. veit, hefur það verið tekið upp á þessum síðari árum, og er ekki nema gott um það að segja, að hv. þm. hafa spurt hæstv. ríkisstj. utan dagskrár um ýmis atriði, sem varða daglegar framkvæmdir hennar, og hefur það ekki þótt aðfinnsluvert sérstaklega a.m.k. ef um slík atriði hefur verið að ræða, er svör liggja glögglega fyrir um. Og svör liggja nú glögglega fyrir um það, að hæstv. dómsmrh. hefur veitt þessa undanþágu. Og það var einungis það, sem ég vildi fá staðfest. Ég heyri, að hæstv. ráðh. er andvígur þeim l., sem Alþ. hefur sett um þetta efni, og hefur skilið hlutverk sitt þannig, að hann eigi að hjálpa til með að brjóta þau niður. Það er ekkert um það að segja. Og það er gott, að Alþingi veit, að hæstv. ráðh. hefur ekki séð ástæðu til að bíða eftir yfirlýsingu þessarar d., heldur veitt umrætt leyfi, að mér skilst, á meðan umr. stóðu yfir um þetta mál hér í hv. d., og hefði þó verið ástæða til þess fyrir hann að heyra undirtektir d. um þetta. Og þessi hæstv. ráðh. hefur ekki heldur séð ástæðu til þess að fá úr því skorið, hvort hann væri með því að gefa beinum lögbrjót þetta leyfi. En ég tel, að við sem lögfræðingar teljum það skipta nokkru máli. Nú býst ég við, að hæstv. dómsmrh. telji, að þessi l. standist ekki samkv. ákvæðum stjskr. En þá er það hæstaréttar að skera úr um það. En mér skilst, að það geti ekki verið hlutverk dómsmrh. að styðja að því að brjóta niður l. og tilgang þeirra, meðan þau eru í gildi. En það er ljóst, að það er til þess að brjóta þessi l. niður að gefa manni, sem hefur gefið rit út þannig, að fræðimenn telja, að brjóti stórlega gegn efni og gegn máli á því, eins og það upphaflega er, leyfi til að halda áfram þeirri útgáfustarfsemi sinni, - manni, sem þar að auki hefur brotið lög í þessu efni. Með því móti er sýnilegt, að viðleitni þingsins - hvort sem hún er hyggileg eða heimskuleg - til þess að reyna að hafa hönd í bagga um þetta er þýðingarlaus. Ég átti, satt að segja, þess sízt von af jafnágætum manni sem hæstv. dómsmrh. er, að hann væri svona ákafur fylgismaður þeirrar niðurrifsstefnu, sem hér er um að ræða, að hann beitti valdi sínu á þennan veg.



Mér virðist það vera misskilningur hjá hv. fyrirspyrjanda, að hér sé um það að ræða að brjóta niður l. þingsins, hvernig svo sem litið er á þessi l. annars. Því að ég man ekki betur en að í l. sé gefin full heimild til handa menntmrh. til þess að veita undanþágu fyrst og fremst frá einkarétti ríkisins til þess að gefa út rit, sem talin eru að vera skráð fyrir 1400. Það stendur og í þessum l., að það megi binda leyfið því skilyrði, að ritið sé gefið út með samræmdri fornri stafsetningu, en það er ekki skylt að binda leyfið því skilyrði. Og mér virðist, að það hafi aðeins verið neytt þeirrar heimildar, sem l. gefa ráðh. til að veita slíkt leyfi. Skilst mér því, að hér sé ekki um sérstakt niðurbrot á l. þessum að ræða. Það gildir jafnt og áður, að ef maður gefur út slík rit án heimildar ráðh., hefur hann brotið bókstaf l., hvort sem þau svo standast sem l. með tilliti til stjskr. En hvað snertir það atriði, að þessum útgefanda eða öðrum hafi verið veitt heimild til þess að gefa ritin þannig út, að fella megi niður orð eða breyta orðalagi frá handriti, þá er það annars að segja um Njálu, að það má segja, að til sé aragrúi af handritum af Njálu, sem mjög erfitt er viða að ákveða, hver séu bezt; a.m.k. hefur Sveinbjörn Egilsson litið svo á. Það getur vel verið, að útgáfa Laxness af Laxdælu sé mjög aðfinnsluverð. En það varðar ekkert við ákvæði l. í sjálfu sér. Það má dæma manninn fyrir að hafa skilið hlutverk sitt rangt og fyrir það að hafa ekki vandað verk sitt. En þegar einn maður er búinn að fá harðan dóm fyrir það, þá er öllu líklegra, að hann taki þann dóm til greina, þó að það séu ekki dómstólarnir sem fella hann, heldur fræðimenn og fólkið og álit þess á því, sem sá dómur varðar. Ég sé því ekki, að sú ákæra hjá hv. fyrirspyrjanda sé rétt, að ég hafi með þessu verið að brjóta niður gildandi l.; mér sýnist það ekki vera rétt. Ég hef ekki gert annað en það, sem l. veita fulla heimild til.



Efni þessa litla frv. er raunverulega ekki annað en það, að bátar, sem eru undir 4 smálestir að stærð, skuli tryggðir gegn slysum af völdum ófriðar, eins og stærri skip. Það er auðvitað ljóst, að þessi slys geta eins hent svo litla báta sem stærri skip, þótt ólíklegra sé, að á þá verði beint ráðizt. Hér gæti verið um tundurdufl og aðrar aðgerðir af völdum ófriðar að ræða, enda telur stj. grun leika á því, að tiltekinn bátur af þessari stærð hafi farizt af þessum ástæðum. Það er ljóst, að jafnrík ástæða er til að hafa þessa báta tryggða eins og aðra, þótt það hafi ekki verið gert, af því að það hefur þótt helzt til kostnaðarsamt fyrir útgerðarmennina. Úr þessu er reynt að bæta í þessu frv. með því að leggja til, að ríkið taki tiltekinn hluta tryggingarinnar að sér. N. telur þetta tiltækilegustu leiðina í þessum efnum, og hún er sammála um að mæla með frv. þessu óbreyttu og væntir þess, að hv. d. greiði fyrir því.



Herra forseti. - Samkvæmt þessu frv. er gert ráð fyrir, að þau ákvæði l. um tollskrá o.fl., sem ákveða endurgreiðslu á tollum, verði víkkuð nokkuð frá því, sem nú er. Samkv. gildandi l. er heimilt að endurgreiða toll af kassavið í umbúðakassa. En nú upp á síðakastið hefur sú breyt. á orðið, að hraðfrystur fiskur er yfirleitt fluttur út í pappakössum í stað trékassa. Er því farið fram á, að þau ákvæði, sem áður náðu til efniviðar í trékassa, verði nú einnig látin ná til pappa og límbanda, sem notuð eru í umbúðir utan um fisk. Fjhn. er sammála um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ., en einstakir nm. hafa óbundnar hendur um brtt., sem fram er komin á þskj. 629, þar sem gert er ráð fyrir, að endurgreiðslan verði látin ná til tilbúinna kassa. Eftir upplýsingum, sem fyrir hendi liggja, nemur tollur af þeim tilbúnu kössum, sem um er að ræða í þessu sambandi, 8% verðtolli. Því að þeir kassar, sem þar um ræðir, munu yfirleitt vera vaxbornir að innan og falla því undir sama verðtollsflokk og smíðaefni, en ekki eins og tilbúin vara. Meiri hl. fjhn. hefur ekki getað fallizt á að mæla með þessari brtt., en telur, að sá tollur, sem þar er um að ræða, 8% af innkaupsverði, sé ekki það mikill, að ástæða sé til þess þeirra hluta vegna að hverfa frá þeirri stefnu, sem upp hefur verið tekin á Alþ. að gera nokkurn mun á tollum á efni til iðnaðar og fullunnum vörum, sem unnar eru af erlendum mönnum. Og ef á að tollleggja þær vörur fyrir innlendan iðnað, þá verður ekki farið skemmra í sakirnar heldur en að setja 8% toll á vörurnar. Hins vegar vill n. taka fram og beina því mjög eindregið til þess ráðh., sem fer með þessi mál í landinu, að þess sé gætt, að þau fyrirtæki, sem búa til pappakassa hér á landi, geti á engan hátt notað aðstöðu sína til þess að selja kassana dýrara heldur en nauðsyn krefur. Og það verður að sjálfsögðu að gæta þess, að verðlagseftirlitið og sá ráðh., sem þar hefur yfirumsjón yfir framkvæmdum, sjái um, að svo sé jafnan gert. Það er því till. meiri hl. n., að frv. verði samþ. óbreytt. En einstakir nm. hafa óbundnar hendur um brtt., sem fram koma.



Herra forseti, - Mér þykir mjög leitt, að hv. fjhn. hefur komizt að þessari niðurstöðu, sem mér skildist af ræðu hv. 3. landsk. þm., að hafi stafað af því, að nm. annaðhvort hafi fengið rangar upplýsingar um þetta mál eða ekki athugað nægilega tollskrána. Í raun og veru er það þannig, að tollskráin er framkvæmd þannig, að allir kassar, sem fluttir eru inn sem umbúðir fyrir annað en fisk til útflutnings, m.a. kassar eða kassaefni fyrir niðursuðuvörur, eru tollaðir með 30%. Svo er og um allar dósir, sem fluttar eru inn til niðursuðu. Nú er þó í tollal., að með sérstökum undanþágum skuli heimilt að endurgreiða þennan toll að því leyti, sem þessar vörur fara í umbúðir utan um vörur, sem fluttar eru út úr landinu, bæði að því er snertir dósir og kassa. Það er hins vegar ekki leyft að endurgreiða toll af þessum hlutum, sem fara í umbúðir utan um vörur, sem seldar eru innan lands. Þetta var þannig haft á sínum tíma, til þess að það væri hægt fyrir niðursuðuverksmiðjur í landinu að keppa við erlendan markað. Erlendi markaðurinn var þá sá eini markaður, sem þessi fyrirtæki gátu selt sína framleiðslu á. Nú síðan stríðið hófst, hafa þessi fyrirtæki engan erlendan markað fyrir sínar vörur. Og þegar árið 1940 skipt var uppbótinni frá Bretlandi, þá var tekið tillit til þess, að þessi fyrirtæki misstu þennan erlenda markað. Nú er það vitanlegt þeim, sem til þekkja, að þessi fyrirtæki eiga nú um tvennt að velja, annaðhvort að berjast á móti þeim erfiðleikum að hafa misst meira en 90% af öllum sínum mörkuðum fyrir vörur sínar og framleiða enn fyrir íslenzkan markað, þar til tímarnir breytast, eða hins vegar að leggja niður framleiðslustarfsemi sína. Ég tel það ákaflega mikið skilningsleysi af Alþ., ef það vill ekki gera hér tilslökun á, ef sú tilslökun mætti verða til þess, að þessi nýgræðingur í iðnaði landsmanna þyrfti ekki að kafna. Og vænti ég þess því, að hv. þd. samþ. brtt. mína eins og hún liggur fyrir á þskj. 629. Ég vil leyfa mér að upplýsa hv. frsm. um það í sambandi við þetta, og get talað þar af reynslu, að pappakassa er nú, jafnvel með þessum tolli, hagkvæmara fyrir þessar verksmiðjur, ef þær eru úti á landi, að kaupa frá útlöndum heldur en kaupa sams konar pappakassa frá kassaverksmiðjunni í Rvík, sem stafar af því, að það er sárlítið dýrara að kaupa kassana samanlímda frá útlöndum heldur en að kaupa þá í Rvík og senda út á land. Liggur þetta m.a. í því, að þegar keypt er inn til landsins efni í pappakassa, þá er ekki hægt að fá efnið þannig, að það sé tilsniðið: hvern kassa út af fyrir sig, heldur verður að sníða svo og svo mikið af efninu, sem ekki verður til neins notað í umbúðir. En af því, sem af er sniðið, er þá búið að greiða innflutningsgjald og toll. Og þó að verksmiðjurnar kaupi þessa kassa tilbúna frá útlöndum og borgi af þeim 30% toll, geta þær samt fengið þá ódýrari heldur en með því að kaupa þá innanlands. Og þó að ég vilji kassagerðunum íslenzku allt það bezta, þá vil ég ekki hlúa að þeim fyrirtækjum á kostnað þeirra fyrirtækja, sem kassagerðirnar lifa á. Þessi kassagerðarfyrirtæki geta því aðeins lifað, að önnur fyrirtæki, sem af þeim kaupa umbúðirnar, kaupi af þeim þessa framleiðslu. Og það er skilningsleysi að vilja hlúa að kassagerðunum á kostnað þeirra fyrirtækja, sem gera þeim yfirleitt mögulegt að starfa. Sama gildir um dósirnar. Það var ekki hægt fyrir íslenzku verksmiðjurnar að nota íslenzku dósaframleiðsluna, meðan hægt var að fá dósir frá útlöndum. Niðursuðuverksmiðjurnar íslenzku stóðu betur að vígi með að kaupa dósirnar frá útlöndum hálfgerðar eða fullgerðar, þó að þær yrðu að greiða af þeim þennan há, toll, heldur en með því að kaupa þær frá verksmiðjunum í Rvík, sem þó störfuðu með alls konar fríðindum frá hinu opinbera. Ég vil því fastlega mælast til þess, að hv. d. samþ. þessa brtt. mína, sem ég veit, að hefði mætt miklu meiri samúð í hv. fjhn., ef í n. hefði ekki verið þessi skilningur, að af þessum umbúðum væri greiddur nú aðeins 9% tollur.



Ég þori ekki um það að fullyrða, hvað rétt er í þessum upplýsingum hv. þm. Barð. Ég veit, að hann les rétt úr tollskránni, ég hef aldrei dregið það í efa. En eftir þeim upplýsingum, sem fjhn. fékk, þá er þeirri reglu fylgt, að sá kassapappi, sem er vaxborinn annars vegar eða báðum megin, er yfirleitt settur í 8% flokkinn. Enda er mér ómögulegt að sjá, hvernig annað er hægt. Því að hvernig eiga tollayfirvöldin að segja um það, þegar þessar vörur koma, hvort þær verða notaðar utan um dósir innanlands eða fisk, sem fluttur er út ? Um dósir er öðru máli að gegna. En um kassana hygg ég, að gildi það, að allur sá pappi, sem ætlaður er til að nota í pappakassa, sé tollaður með 8%. En að sundurliða það, til hvers á að nota þann kassapappa; hygg ég með öllu ókleift fyrir tollayfirvöldin. Ég held því ekki, að það sé ástæða af þessum sökum að samþ. brtt. hv. þm. Barð. viðkomandi pappanum. Hitt er athugandi, hvort ástæða er til þess að taka upp tollaívilnanir á dósum og slíku. En mér virðist minni ástæða vera til þess nú heldur en nokkurn tíma áður, eftir þeim upplýsingum, sem hv. þm. Barð. gefur, því að hann segir, að nú hafi tapazt 90% af markaði niðursuðuverksmiðjanna, því að alveg sé tekið fyrir erlendan markað fyrir þeirra vörur. Mér virðist augljóst, að hverjar ráðstafanir, sem gerðar yrðu viðkomandi tollum á efni til dósagerðar, þá breytti það engu um afstöðu niðursuðuiðnaðarins í landinu, meðan svo er um markaðsmöguleikana. Það er augljóst mál, að slíkt sináræði getur engu munað, ef svo er ástatt um þennan iðnað sem hv. þm. Barð. lýsir og kannske kann að reynast rétt, ég segi það ekki með fullri vissu. Það hefur gengið illa að selja niðursuðuvörur og má vera, að lokist fyrir það um tíma. En ég álít, að þetta atriði um tolla í dósaefni sé svo smávægilegt í því sambandi. að það hafi bókstaflega enga þýðingu.



Herra forseti. - Hv. 8. landsk. efaði, að það væri alveg rétt, sem ég sagði um erfiðleikana á markaðsmöguleikum fyrir niðursuðuvörur. Ég held, að hv. 3. landsk. geti fullvissað sig um þetta, án þess að hafa mikið fyrir því. Það hefur verið lokað fyrir þessar verksmiðjur að selja neitt af framleiðslu sinni til útlanda siðan 1941, nema að því leyti, sem þessar verksmiðjur hafa getað selt niðurlögð hrogn í smáum stíl til Ameríku, sem eru að vísu ekki raunverulega niðursuðuvörur. En allar niðursuðuvörur hefur verið lokað fyrir sölu á til útlanda. Og þessi fyrirtæki hafa farið inn á nýjar leiðir, t.d. að sjóða niður í stórum stíl kjöt, sem þau hafa verið svo heppin að geta selt hér, með sæmilegri afkomu miðað við það að þurfa að loka fyrirtækjunum alveg. Þau hafa kannske ekki haft mikinn hagnað af sölu þeirrar vöru. En það er ekki rétt hjá hv. 3. landsk. þm., að það sé ekki hægt að flokka pappakassana eftir því, hvort þeir eru notaðir utan um fisk eða aðrar vörur. Ég gæti sýnt úrskurð frá stjórnarráðinu, þar sem neitað er að endurgreiða toll af slíkum kössum, af því að fyrir lágu sannanir um, að þeir hefðu ekki verið notaðir til umbúða utan um útfluttan fisk. Ég þekki það eins vel og hver annar hér í hv. þd., hve óskaplega erfiðleika við eigum við að etja hjá tollayfirvöldunum, og hv. 3. landsk. þarf ekki að kynna mér neitt í því efni. Ég álít það algerlega ranga stefnu hjá hæstv. Alþ. að gefa hér tollaívilnanir til þeirra fyrirtækja, sem lifa bókstaflega á fyrirtækjum, sem enn er verið að tolla miklu meira. Og ég trúi því ekki, að hv. 3. landsk., að fengnum þessum upplýsingum, greiði atkv. með því, að haldið sé þeirri stefnu. Mér er alveg ómögulegt að trúa því.



Ég vil bara benda hv. þm. á, að eftir því, sem hann sjálfur segir, er lokað algerlega fyrir útflutning á niðursuðuvörum. En það er ekki rétt. En væri það rétt hjá honum, að alveg væri lokað fyrir þennan útflutning, þá nær brtt. hans, eins og nú stendur, aðeins til umbúða, sem notaðar eru utan um þessa framleiðslu, sem seld er innanlands. Og það er ljóst, að með slíkum ráðstöfunum sem þessum er ekki hægt að veita niðursuðuiðnaðinum þá hjálp, sem hann munar nokkuð verulega um í þessu sambandi. Ef það er rétt, að 90% af hans mörkuðum sé lokað, þá liggur í augum uppi, að verksmiðjurnar geta ekki lifað á því, þó að þær fengju þessar tollaívilnanir, miðað við að selja framleiðslu sína innanlands að svo litlum hluta móts við það, sem áður var.



Mér er bara alveg óskiljanlegt, hvernig hv. 3. landsk. þm. getur verið þversum í þessu máli, ef hann þekkir nýju tollskrána og hefur hlustað á það, sem ég hef sagt hér. Það getur vissulega munað um þessa hjálp frá því opinbera fyrir þessar verksmiðjur, þó að í smáum stíl sé, að þær þurfi ekki að greiða toll af þessum umbúðum. Og þó ekki sé annað en skilningsleysi Alþ. á þessum hlutum, þá getur það orðið til þess, að sumar þessar verksmiðjur, sem berjast fyrir því að geta haldið áfram þessum iðnaði, leggist alveg niður.



Í grg. fyrir þessu frv. er skýrt allvel frá ástæðunni til þess, að það er fram komið, en hún er sú að auðvelda skiptingu Presthólahrepps, þannig að Raufarhöfn ásamt tveimur jörðum verði sérstakur hreppur. Í grg. skýrir flm. nánar frá nauðsyn þessa máls. N. hefur nú athugað frv. þetta og ekki getað orðið á eitt sátt um það. Meiri hl. vill mæla með því, en minni hl. vill vísa því frá með rökst. dagskrá, og skilst mér það einkum vera af því, að honum þyki ekki liggja fyrir nógu greinileg ósk um þessa skiptingu. Viðvíkjandi þessu hef ég nýlega fengið skeyti frá oddvita hreppsins, er á heima á Kópaskeri, og verður ekki í hinum tilvonandi Raufarhafnarhreppi. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Óska eindregið eftir frumvarpi Gísla Guðmundssonar um breyting á síldarverksmiðjulögunum nái fram að ganga til þess gera mögulega skiptingu Presthólahrepps. Oddviti Presthólahrepps.“ Með skeyti þessu er staðfest skýrsla flm. í grg. um það, að hreppsn. líti svo á, að ákvæðin í síldarverksmiðjulögunum um útsvör verksmiðjanna standi í vegi fyrir skiptingu hreppsins. Mér virðist því, að mótbára minni hl. sé fallin með þessu skeyti. Þá er að líta á nauðsyn Raufarhafnar á þessari skiptingu. Ég skal upplýsa það eftir góðum heimildum, að ræktunarástand þorpsins er óviðunandi. Veldur þar nokkru um, að núverandi hreppur er tregur til ræktunar á þessum stað. Aftur á móti hefur Pálmi Einarsson ráðunautur rannsakað ræktunarskilyrðin þarna, og hefur sú rannsókn leitt í ljós, að nóg ræktunarland er fyrir hendi, en þarf mikla framræslu, og verður því að stofna til samtaka um framkvæmd þess verks. Eins og nú er, hefur Presthólahreppur ekki fundið ástæðu til að beita sér fyrir þessum framkvæmdum, er íbúar Raufarhafnar telja sér nauðsynlegt að fá fljótt og vel af hendi leystar, þar eð aðalatvinna þorpsbúa varir ekki nema svo stuttan tíma úr árinu, að þeir telja sér jafnframt nauðsyn að öðrum atvinnuvegi til að byggja á. Og þar sem land er nægilegt og gott, þótt vinnsla þess kosti nokkuð, sjá allir, hver nauðsyn er að kippa þessu í lag. En líkur benda til, að þetta verði ekki upp tekið með þeim hætti, sem þörf er á, meðan hreppurinn er óskiptur. Þetta er því ærin ástæða með frv. Í annan máta vil ég benda á það, að vatnsleiðsla þorpsins er ófullkomin, og er það mjög bagalegt fyrir þorpsbúa, en þó engu síður fyrir fiskiskipin. Þarna er því annað nauðsynjamál, sem bíður úrlausnar, því að sæmilegur vatnskostur í þéttbýli er fyrsta skilyrðið fyrir heilbrigði þeirra, er þar búa. Þetta mál liggur því þannig fyrir, að ekki er þörf á langri ræðu. Í grg. er það skýrt tekið fram, að gagnvart verksmiðjunum hafi þessi breyting engin áhrif. Er miðað við útsvör í Presthólahreppi, og svo mun áfram. Meiri hl. n. leggur eindregið til, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. - Það hefur litla þýðingu að tala yfir tómum stólunum, því að ekki eiga þeir að greiða atkv. um málið. Það getur verið álitamál, hvort Alþ. eigi að ýta undir skiptingu hreppa. Sýnist landsbyggðin vera nægilega sundur höggvin eins og er. Það liggur ekkert fyrir um, að fyrir liggi ósk þessa hrepps um skiptingu, og þótt hv. frsm. leggi fram skeyti nú eftir dúk og disk, er það engin sönnun, og getur það verið fengið eftir pöntun. Um hámark á greiðslu til hreppsins má deila, en hún er samkv. l. frá 1938. En ekki er rétt að láta einn hrepp miða kröfur sínar við kröfur annars hrepps. Þetta er braut, sem Alþ. má ekki fara út á. Það mætti hugsa sér, að í Presthólahreppi yrði reist önnur verksmiðja eða annað fyrirtæki, sem greiddi stórar fjárhæðir til hreppsins, og sjá menn þá, hver útkoman gæti orðið, og er því ekkert vit í að fara inn á þessa braut. Mál þetta virðist vera sótt meira af kappi en forsjá. Má draga það af allri meðferð þess. Hv. 9. landsk. er á mínu máli um, að ekki sé vit í að fara út á þessa braut. Hins vegar væri hægt að gera hv. þm. N.-Þ. þann greiða að samþ. þetta frv., þó ekki greiða því atkv. hér á Alþ. Þessi hv. þm. er ekki að spyrja verksmiðjustjórnina um álit hennar á málinu. Kannske meiri hl. sé því mótfallinn. Það væri eðlilegt, að Nd. fengi tíma til að senda málið til þess að fá umsögn hlutaðeigenda, og vil ég skora á hv. d. að samþ. rökst. dagskrána. Hún mundi koma í veg fyrir, að stigin væru vílxspor í þessu efni hér á Alþ.



Ég tel ekki rétt, að ekki liggi fyrir óskir frá viðkomendum um þessa lagabreytingu. Þær eru frá þeim aðilum, sem ég álít, að ekki skipti minnstu máli um. Geri ég frekar ráð fyrir því, að talin verði þörf á meiri lagabreytingu en farið er fram á. Hv. þm. Barð. þykir frv. þetta varhugavert á ýmsan hátt. Gæti það verið að því leyti, sem það snýr að verksmiðjunum, þannig að í Presthólahreppi kæmu upp stór atvinnufyrirtæki, svo að útsvör í hreppnum hækkuðu mikið eftir skiptin. Á þessu tel ég ekki mikla hættu. Raufarhöfn er eina höfnin á þessum slóðum. Það á langt í land, að höfn, sem sjávarútvegur getur byggzt á, komi á Kópaskeri. En það er ekki hægt að taka fyrir þennan möguleika, sem þm. drap á. En „koma dagar og koma ráð.“ Þá fullyrðingu hv. þm. Barð., að málið sé sótt af kappi fremur en forsjá, kannast ég ekki við, að sé rétt. Þar eð ekki þótti tími vera til að senda málið til umsagnar nú á síðustu dögum þingsins, Þá verður n. nú að taka afstöðu án þess. En ég held, að þetta sé ekkert kappsmál, hvorki meiri né minni hl. að því er framgang þess snertir. Ekki varð ég var við, að hv. 9. landsk. sýndi málinu neina andúð. En hann sagðist vilja athuga afstöðu sína, eftir að hann varð var við, að tveir nm. voru ósammála, og tel ég ekki ástæðu til að ætla, að honum hafi snúizt hugur, síðan umræður fóru fram í nefndinni.



Herra forseti. - Ég hef leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 691. Af þeim mönnum, sem daglega fjalla um þau mál, sem hér um ræðir, eru þau talin ákaflega erfið í framkvæmd. Annars vegar er að reikna út dýrtíðaruppbótina mánaðarlega og hins vegar borga út féð. Af þessu stafa miklir erfiðleikar um land allt, og verða barnsmæður að ganga eftir meðlagi með börnum sínum á nokkurra mánaða fresti. Vil ég því leggja til, að tekinn sé upp sá háttur, að ríkisstj. sé heimilað að ákveða um greiðslur þessar og um hámark meðlaga. Nái þetta til áranna 1942–'43. Hér er um miklar fjár hæðir að ræða, sem að mestu lendir á opinberum sjóðum að greiða, því að oft er erfitt að innheimta þessar upphæðir, ekki sízt, þegar um drátt er að ræða á kröfu um meðlag. Tel ég það mjög mikilsvert, að barnsmæður og börn hafi svona lög sér til stuðnings, og er það mjög sanngjarnt ekki sízt nú í vaxandi dýrtíð og vegna þeirra örðugleika, sem hún skapar. Það er meginhugsun frv. Með þessu móti er hægara um allar framkvæmdir. Hér er um að ræða útgjöld, sem nema frá 1/2 og upp í 1 millj. kr. Það er miklum vandkvæðum bundið að samþykkja frv. án þess að taka brtt. mína til greina. Hún bætir það stórlega og færir í það horf, sem upphaflega var gert ráð fyrir.



Mér kom það á óvart, að hv. 6. þm. Reykv. skyldi flytja brtt., sem alveg umskapar frv., og hafði mér skilizt annað eftir umr., sem fram fóru í allshn. Mér virðist það orka mjög tvímælis að láta l. orka svona langt til baka. Nú hefur hv. 6. þm. Reykv. horfið að því ráði að flytja brtt., sem gerbreytir frv. Ef hún nær samþykki, verður það á valdi ríkisstj. að ákveða hve háa upphæð skuli greiða. En það er hið mesta öryggisleysi fyrir viðkomendur, að hún ákveði það, hve meðlagið skuli vera hátt. Það á heldur að ákveða það með lögum, og er það eðlileg krafa, að þetta fólk, sem hér á hlut að máli, njóti sama öryggis og annað fólk, sem greiðslu fær frá því opinbera, þótt þessi hv. þm. telji viðkomandi sveitar- og bæjarstj. bezt færar um að dæma um, hversu há meðlögin eigi að vera. Nú er það svo, að gengið er út frá þeim upphæðum, sem voru fyrir stríð í þessu efni. Og ég geri ráð fyrir, að þær hafi verið ákveðnar að mjög vel rannsökuðu máli. Og í þessu frv. er ekki farið fram á neitt annað heldur en það, að þessar greiðslur séu hækkaðar nákvæmlega í samræmi við aðrar greiðslur þess opinbera. Á meðlagsupphæðina, eins og hún var ákveðin 1940, á að bætast 10% og svo vísitöluhækkun að vera gerð á þeirri upphæð, sem þá kemur fram. Og þetta samsvarar því, að það væri greidd uppbót á meðlagsupphæðina eins og hún var ákveðin 1937 og svo verðlagsuppbót. Hér er því ekki um neina ósanngirni að ræða, heldur ekkert annað en það, að þessar mæður fái sömu uppbætur eins og aðrir, sem njóta greiðslna frá hinu opinbera. Annað atriði, sem fært hefur verið fram sem rök á móti því, að þessi háttur væri upp tekinn, - sem hefur nú samt verið viðurkennt af öllum, að væri sanngjarnt að taka upp - er það, að með þessu móti mundi vera gert erfitt í framkvæmd að afgreiða þessi meðlög. Og skilst mér, að þá sé ætt við það, að oddvitar eigi erfitt með að reikna þessar upphæðir út. Mér finnst satt að segja seilzt nokkuð langt til röksemda, þegar slíkt er borið fram sem röksemd. Því að þetta er mjög auðvelt fyrir oddvita og jafnauðvelt að fást við og aðrar greiðslur þess opinbera. Formenn hvers einasta smáverkalýðsfélags í landinu verða t.d. að reikna kaup út samkv. vísitölu á hverjum mánuði. Hver einasti verkstjóri verður að gera þetta einnig. Og hver oddviti v erður að gera þetta líka, sem hefur með höndum einhverjar greiðslur, sem reikna skal vísitöluuppbót á. Og slíkur reikningur er ekki erfiðari í þessum tilfellum, sem hér er um að ræða, heldur en í öðrum tilfellum, svo sem þegar um kauptaxta er að ræða. Ég vil þess vegna mjög eindregið óska eftir því, að hv. þd. vildi fallast á að samþ. frv. þetta óbreytt eins og það kom frá allshn.



Herra forseti. - Ég hafði orð á því í gær, að ég skyldi ekki tefja þetta mál lengi, enda ástæðulaust að fjölyrða mikið um það. Um það voru allir nm. í allshn. sammála, að nauðsyn bæri til, að úr framkvæmd þessa máls yrði, en þó get ég ekki fallizt á að afgreiða málið með rökst. dagskrá, eins og meiri hl. allshn. leggur til, vegna þess að ég tel það ekki sæmandi að viðhafa þá aðferð um mál, sem á annað borð er talið aðkallandi, því að rökstudd dagskrá í þessu tilfelli sem öðrum þýðir oftast það að slá málinu á frest um óákveðinn tíma eða þá að kveða það algerlega niður. Hins vegar get ég vel fallizt á, að n., sem á að fjalla um þetta mál, sé ekki of stór. Mér finnst eðlilegt, að Ungmennafélag Rvíkur taki þátt í undirbúningi þessa starfs, og ég legg því til, að í n. sé skipaður einn maður frá því félagi, tveir menn frá bæjarstjórn Rvíkur, einn maður frá Íþróttaráði Rvíkur og að fimmti maðurinn sé skipaður af kennslumálaráðh. án tilnefningar, og verði hann form. n. Ég hygg, að þessi afgreiðsla, að skipa slíka n. til þess að taka málið að sér, sé mun betri lausn en sú að vísa málinu frá með rökst. dagskrá. Málið væri þá komið í hendur ákveðinnar n., sem skipuð væri fulltrúum réttra aðila. Ég er þó með þessu ekki að segja, að séð sé fyrir endann á byggingu slíkrar æskulýðshallar, en ef íþróttafólk og æskulýður þessa bæjar hefur ekki áhuga á að koma slíkri höll upp til eigin afnota, þá er þetta ótímabært mál. En úr þessu á að fást skorið, þegar þessi n., er ég legg til. að skipuð verði, hefur verið kjörin. En að vísa þessu máli frá með rökst. dagskrá, álít ég sama og að segja á þessu stigi, að málið væri raunverulega óframkvæmanlegt. Þess vegna er ég á móti þessari aðferð, sem meiri hl. leggur til, að höfð verði, en tel réttri leið að fara að eins og minni hl. n. leggur til, sem tvímælalaust er sú leiðin, sem er réttari og því ber að fara í þessu máli.