Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en umræðan hefst vill forseti taka fram eftirfarandi: Frá því að úrskurður Hæstaréttar um ógildingu stjórnlagaþingskosninganna barst um miðjan dag í gær hefur forseti, eins og aðrir, fylgst með umræðunni sem farið hefur fram alls staðar í þjóðfélaginu um málið. Eðlilega hefur sótt að forseta spurningin um hver hlutur þingsins er, hvort finna megi að undirbúningi Alþingis og þeim lagaramma sem hér var samþykktur. Það verður að fara yfir það mál. Hér hafa mikil tíðindi orðið og það er skylda okkar að nálgast málið af virðingu við kjósendur, læra af því og bæta um betur ef okkur hefur orðið á. Ég tel mikilvægt að umræða fari fram um málið á Alþingi. Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að hæstv. innanríkisráðherra verði málshefjandi við umræðu á morgun en hann mun gefa þinginu munnlega skýrslu um málið kl. 11 í fyrramálið. Forseti á von á því að allsherjarnefnd fari yfir málið með helstu sérfræðingum og þeim sem að framkvæmd kosninganna stóðu. Það bíður svo hinnar pólitísku forustu hér á þinginu að leggja línur um framhaldið. Kappsamlega hefur verið staðið að undirbúningi stjórnlagaþings, bæði á vettvangi undirbúningsnefndarinnar sem forsætisnefnd skipaði svo og hjá stjórnlaganefndinni sem Alþingi kaus. Fyrir liggur að taka ákvarðanir um frekari störf þeirra að svo komnu máli. Enn fremur verður að huga að því fólki sem til þingsins var kjörið en margt af því hefur gert ráðstafanir um störf sín. Því þarf að skapa einhverja vissu um framhaldið. Landskjörstjórn mun funda síðdegis. Forseti hefur í morgun verið í sambandi við flesta sem að málinu koma og hyggst enn fremur halda fund nú síðdegis með formönnum þingflokka um hvernig við höldum á málinu á Alþingi á næstunni.

Virðulegi forseti. Ég fór yfir það undir þessum málslið í síðustu viku hversu alvarleg staða er í samfélaginu, hversu alvarleg staða er á Alþingi. Ekki er hægt að segja annað en að staðan hafi enn versnað og auðvitað er gríðarlega mikilvægt að þingið taki af skynsemi og góðri yfirsýn á þeirri stöðu sem upp er komin. Það skítkast, vil ég segja, og sú ómálefnalega umræða sem boðið var upp á m.a. af hæstv. forsætisráðherra í gær er óboðleg í þessu máli þegar hún vændi þingflokka um að vilja alls ekki fara í breytingar á stjórnarskrá lýðveldisins og ýjað var að leiðum til að fara fram hjá dómi Hæstaréttar í þessu máli og þetta flokkað sem eitthvert smámál. Þetta er auðvitað algerlega óboðlegt við þessar aðstæður. Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei hafnað því að fara í endurskoðun á stjórnarskrá lýðveldisins. Sjálfstæðisflokkurinn er sammála því að fara í þá vinnu. Hann vill bara fara aðrar leiðir en hér er verið að leggja upp með og við viljum fara eftir miklu skynsamlegri leiðum, virðulegi forseti, en þeirri leið sem var valin. Það eru leiðir sem við teljum að yrði miklu meiri sátt um í samfélaginu alveg sérstaklega núna eftir þessa síðustu uppákomu. Það er hægt að gera með aðkomu þjóðarinnar eins og sýnt hefur verið m.a. með þjóðfundarfyrirkomulaginu. Þetta er ömurleg staða sem við stöndum frammi fyrir, virðulegi forseti, alvarleg staða. Ábyrgð þeirra sem keyrðu málið vanbúið í gegnum þingið er mikil og þeir reyna síðan að klóra yfir þetta mál núna sem áttu mesta þátttöku í því. Búið er að verja hundruðum milljóna í að ætla að halda þetta stjórnlagaþing, hundruðum milljóna af almannafé. Við erum í ESB-viðræðum, aðildarviðræðum að Evrópusambandinu sem er borðleggjandi að munu stöðvast. Þessi ríkisstjórn mun aldrei koma því máli í gegn. Það kostar hundruð milljóna ef ekki milljarða. Hvernig ætla hv. þingmenn að réttlæta það sem hæstv. fulltrúar ríkisstjórnarinnar 

Forseti vill hvetja hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Það duldist engum sem fylgdist með umræðu um úrskurð Hæstaréttar Íslands í gær að ríkisstjórnin var gersamlega óundirbúin þeirri niðurstöðu sem kynnt var. Það duldist heldur engum að niðurstaðan var áfall fyrir ríkisstjórnina og hæstv. forsætisráðherra persónulega. En fyrst og fremst er niðurstaðan meiri háttar áfall fyrir íslensku þjóðina að staðfest sé að hér sé við völd ríkisstjórn sem getur ekki staðið skammlaust að almennum kosningum í landinu, ein ríkisstjórna vestrænna lýðræðisríkja. Í stað þess að axla ábyrgð á þessu klúðri urðum við vitni að því að hæstv. forsætisráðherra benti á undirmenn sína, Sjálfstæðisflokkinn, og í raun alla aðra en sjálfa sig og ríkisstjórn sína. Þetta mál og niðurstaða Hæstaréttar Íslands snýst ekki bara um ríkisstjórnina og klúður hennar heldur líka um fólk. Það er nefnilega þannig að 525 einstaklingar buðu sig fram í góðri trú til stjórnlagaþings og trúðu því og treystu að niðurstöður kosninganna mundu standa og sá lagagrundvöllur sem kosningarnar byggðu á mundi halda. Þetta fólk lagði fé og fyrirhöfn í kosningabaráttuna, menn tóku sér hlé frá námi eins og komið hefur fram í fjölmiðlum, gerðu ráðstafanir varðandi vinnu sína o.s.frv. Þetta fólk fer ekki á stjórnlagaþing, það fær engin laun og hefur orðið fyrir tjóni. Af þeim ástæðum vaknar sú spurning upp hvort þessir einstaklingar eigi hugsanlega rétt á skaðabótum frá ríkinu. Mig langar til að spyrja hv. þm. Róbert Marshall, formann allsherjarnefndar, hvort hann telji í ljósi niðurstöðunnar að ríkinu beri að bæta þessu fólki tjón sitt, hvernig telur hann að 

Enn hvetur forseti þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Vegna þeirrar spurningar hv. þingmanns hvort þeir sem buðu sig fram til stjórnlagaþings eigi rétt á skaðabótum frá íslenska ríkinu þá vil ég svara því til að ég hef í sjálfu sér ekki mótað mér neina sérstaka skoðun á því. Það er svo í okkar samfélagi að við höfum innbyggt í þessa ferla ákveðna varnagla þannig að telji fólk á sér brotið í lýðræðisferlinu getur það leitað til að mynda til Hæstaréttar eins og gerðist í þessu máli. Og þó að ég taki vissulega undir það að niðurstaðan hafi verið áfall fyrir okkur sem stóðum að þessu verkefni er kerfið samt sem áður að virka hjá okkur að því leytinu til að Hæstiréttur er að leiðrétta kúrsinn og við þurfum einfaldlega að taka þeirri leiðsögn. Það mikilvægasta sem við gerum í stöðunni núna er einfaldlega að fara yfir það sem úrskeiðis fór. Það liggur fyrir að við höfum í hyggju að kalla til stjórnlagaþings á þessu ári til að fara yfir stjórnarskrána. Það er einfaldlega þannig í lýðræðisferlinu að allt er breytingum háð. Þannig er það með okkur sem bjóðum okkur fram til opinberra starfa í þágu þjóðarinnar á hinu háa Alþingi og þannig er það líka með þá sem buðu sig fram til opinberra starfa fyrir hönd þjóðarinnar á stjórnlagaþing. Allt er breytingum háð í þessum efnum. Við viljum tryggja að leikreglur séu í heiðri hafðar. Það var því miður ekki gert í þessu tilfelli og yfir því getum við fundið til ábyrgðar og tekið til okkar en það er líka okkar ábyrgð að lagfæra þetta, koma í veg fyrir að þetta endurtaki sig og draga lærdóm af þessu vegna þess að markmiðið er að fara í þá gagngeru endurskoðun á stjórnarskránni sem við lögðum upp með. Það er aðalatriðið í málinu og það er hið sameiginlega verkefni Alþingis nú um stundir.

Frú forseti. Í tilefni af þeirri umræðu sem hér er hafin vegna niðurstöðu Hæstaréttar í málinu er varðar kosningar til stjórnlagaþings er eðlilegt að fram fari umræða um það á þessum vettvangi og víðar hver verði næstu skref. Hér er auðvitað reynt að draga málið í þann farveg að kalla eftir að einhverjir tilteknir axli ábyrgð og hér er auðvitað reynt að gera málið tortryggilegt á allan hátt. Í mínum huga er í sjálfu sér einfalt að svara því að þegar Hæstiréttur kemst að þeirri niðurstöðu að það hafi verið slíkir ágallar á framkvæmd kosninga verði sú kosning einfaldlega endurtekin. Það er hið einfalda svar við þeirri spurningu. En fleiri spurningar svífa að sjálfsögðu yfir vötnunum og sem frá mínum bæjardyrum séð eru miklu þýðingarmeiri í þessari umræðu. Það er spurningin um hugsunina eða hugmyndina um stjórnlagaþingið sjálft. Það er pólitískt álitaefni. Raunar má halda því fram að málareksturinn fyrir Hæstarétti hafi verið meira á pólitískum nótum en lagatæknilegum ef marka má viðbrögð þeirra sem hófu málareksturinn. Úr röðum þeirra koma að minnsta kosti þau viðbrögð eftir niðurstöðu Hæstaréttar. En það er ekki aðalmálið í þessu samhengi að mínu mati heldur spurningin: Styðjum við þá lýðræðisnýjung sem felst í stjórnlagaþinginu eða styðjum við hana ekki? Það er spurning sem stjórnmálaöflin verða fyrst og fremst að svara. Við öxlum best ábyrgð á því sem aflaga fór í þessari kosningu með því að endurtaka kosninguna. Það er það skref sem frá mínum bæjardyrum séð á að taka og svarar um leið spurningunni: Viljum við styðja hugmyndina 

Virðulegi forseti. Ég ætlaði einmitt að eiga orðastað við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, reyndar ekki um stjórnlagaþing heldur sem formann utanríkismálanefndar. Á dögunum var haldinn sameiginlegur fundur sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og Evrópunefndar utanríkismálanefndar vegna rýnifunda svokallaðra sem eru haldnir núna í Brussel um landbúnaðarmál og á fundi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í morgun var fjallað um það undir liðnum önnur mál hvernig staðan væri í því máli. Það er kannski rétt að vitna aðeins í greinargerð meiri hlutans í nefndaráliti um þingsályktunartillöguna sem samþykkt var árið 2009. Þar kemur fram að meiri hlutinn áréttar að til að samráð nái markmiði sínu þurfi það eiga sér stað áður en niðurstaða liggur fyrir og meðan á ferlinu stendur. Og með leyfi forseta, segir þar: „Meiri hlutinn leggur ríka áherslu á að Alþingi komi með sem beinustum hætti að ferlinu á öllum stigum þess.“ Og enn fremur, með leyfi forseta: „Þannig verður þess gætt að stjórnsýslan miðli upplýsingum til þingsins um málefni er tengjast viðræðunum svo að þingið geti gegnt eftirlitshlutverki sínu í ferlinu.“ Því langar mig að spyrja hv. formann utanríkismálanefndar með hvaða hætti íslenska ríkisvaldið eða samninganefndin hafi svarað spurningum frá Evrópusambandinu sem bárust milli jóla og nýárs þess efnis, með leyfi forseta, þar stóð „when and how“ eða hvenær og hvernig ætti að taka upp og aðlaga íslenskan landbúnað og regluverk hans að evrópska regluverkinu. Einnig langar mig að vita með hvaða hætti samninganefndin svarar þessum spurningum á fyrrnefndum rýnifundi erlendis. Jafnframt hefur komið fram að tollavernd er mjög mikilvægur þáttur í landbúnaðarmálum og það hefur komið fram að utanríkismálanefnd eða aðalsamninganefndin hafi látið vinna skýrslu um tollamál. Ég hef áhuga á að vita hvort formaður utanríkismálanefndar hyggist dreifa henni til þingmanna svo við getum kynnt okkur það málefni til hlítar sem þar kemur fram.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir þessa fyrirspurn. Það er rétt sem hann segir, við áttum sameiginlegan fund, fulltrúar úr Evrópustarfshópi utanríkismálanefndar og sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, til undirbúnings þessum rýnifundum. Það var að mínu mati mjög gagnlegur fundur og mjög málefnalegur þar sem farið var yfir vinnu sem unnin hefur verið á vegum sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og utanríkisráðuneytisins til undirbúnings þessum rýnifundum. Hugsunin er sú, eins og kom fram í máli þingmannsins og kom fram í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar, að reyna að tryggja eins gott samráð á öllum stigum málsins og hægt er. Til þess eru þessir samráðsfundir fulltrúa úr utanríkismálanefnd með einstökum fagnefndum til að fara yfir það sem er í gangi. Þar kom upp nákvæmlega sama spurning og þingmaðurinn bar hér upp, hvernig eigi að svara akkúrat þessari spurningu. Fulltrúar ráðuneytanna upplýstu um það á fundinum að þeir mundu svara spurningunni munnlega á þann veg að ekki stæði til af hálfu Íslands að leiða í lög eða reglur Evrópusambandsins eða breyta stofnanauppbyggingu hér áður en þjóðin hefði tekið ákvörðun um það hvort hún vildi fara inn í Evrópusambandið eða ekki. Ekki yrði ráðist í slíkar breytingar fyrr en að þeirri atkvæðagreiðslu lokinni og því aðeins að niðurstaða hennar yrði jákvæð. Í þessum töluðu orðum standa þessir rýnifundir yfir í Brussel eftir því sem ég best veit þannig að ég er auðvitað ekki til frásagnar um hvað er að gerast þar í augnablikinu en þetta er það sem lagt er upp með. Varðandi tollverndina tek ég bara undir það, mér finnst mikilvægt að við förum sérstaklega yfir þau mál, tollamálin. Þau koma reyndar sérstaklega til skoðunar á sameiginlegum vettvangi utanríkismálanefndar með þeim þingnefndum sem um það véla og við munum gera það. Varðandi landbúnaðarmálin vil ég segja að í mínum huga skiptir mestu máli að við skilgreinum 

Virðulegi forseti. Það er auðvitað grafalvarlegt að Hæstiréttur hefur dæmt kosningarnar til stjórnlagaþings ógildar. Það kennir okkur eina ferðina enn að aldrei er nógsamlega vandað til verka. Við höfum mörg komið að þessu verki og við verðum öll að fara yfir það sem við höfum gert í því ferli. Ég nefni forsætisnefnd, allsherjarnefnd, landskjörstjórn, innanríkisráðuneytið og ábyggilega má nefna fleiri. Við hljótum að láta þetta okkur að kenningu verða og rýna allt sem við gerum betur héðan í frá. Það breytir þó ekki því, virðulegi forseti, að á þessari stundu er mikilvægast að það sé skýrt að stjórnlagaþing verður haldið. Enginn afsláttur verður gefinn af því, hvað sem sjálfstæðismenn hamast. Það skiptir máli að ana ekki að neinu, hugsa nú enn betur en áður hvernig best sé að standa að þinginu svo enginn velkist í vafa um að þeir sem þar munu starfa hafi umboð til að gera tillögu að nýrri stjórnarskrá. Það er ekkert nýtt að sjálfstæðismenn þenji sig gegn stjórnlagaþingi, þeir eru einfaldlega á móti því að stjórnlagaþing verði haldið. Það er allt í lagi. Þeir ætla ekkert að skipta um skoðun og við því er ekkert að gera. Við hin skulum taka okkur þann tíma sem við þurfum til að gera þetta brýna verkefni þannig úr garði að enginn efist um að rétt sé á öllum tæknilegum atriðum haldið. Auðvitað mun það kosta peninga ef farið verður í nýjar kosningar, peninga sem við gætum vissulega notað til annarra hluta - en þó ekki brýnni hluta. Viðbrögð og kátína andstæðinga þess að farið sé í alvarlega endurskoðun á stjórnarskránni, og reyndar öllum hlutum í þjóðfélaginu, við þessari niðurstöðu Hæstaréttar styrkja einungis þá skoðun mína að stjórnlagaþingið sé eitt af mikilvægustu verkefnum í hinni svokölluðu endurreisn. 

Virðulegur forseti. Ég vil að við pössum okkur á því í þessum sal að missa ekki sjónar á því um hvað við erum að ræða. Við erum ekki að ræða skoðanir sjálfstæðismanna á því hvort halda eigi stjórnlagaþing eða ekki og hvort við þenjum okkur yfir einhverjum málum eða ekki.  Það er það sem við höfum alltaf haldið fram í þessari umræðu, við stöndum ekki í vegi fyrir stjórnarskrárbreytingum, við stöndum í vegi fyrir, og munum gera það áfram, að þær verði illa unnar og gerðar af óvandvirkni. Það er okkar sjónarmið í þessu máli. Mér fannst mjög leitt að heyra í umræðunni í gær hvernig hæstv. forsætisráðherra kastaði ábyrgðinni af þessu sálarmáli sínu yfir á undirmenn sína af miklum ósmekklegheitum. Mér fannst líka mjög ósmekklegt að heyra í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins að henni fyndist fullkomlega fráleitt að hún ætti að bera hér einhverja ábyrgð. Fullkomlega fráleitt, sagði stjórnmálamaðurinn 

Virðulegi forseti. Ólafur Þ. Harðarson stjórnmálafræðingur sagði í fréttum Ríkisútvarpsins að hann þekkti engin dæmi um það í vestrænum lýðræðisríkjum að kosningar á landsvísu hefðu verið ógiltar. Fyrir hv. þingmenn skal það upplýst að Ólafur Þ. Harðarson er ekki í Sjálfstæðisflokknum. Ég vek athygli ykkar á því hvað þetta þýðir. Þjóð okkar sem oft hefur verið nefnd elsta lýðræðisþjóðin, við eigum elstu lýðræðisstofnunina, Alþingi Íslendinga, getur ekki haldið kosningar skammlaust. Virðulegi forseti. Hvernig ætla menn að útskýra það fyrir útlendingum að við getum ekki haldið kosningar skammlaust? 
             Virðulegi forseti. Hæstv. innanríkisráðherra segir: Þetta voru bara formreglur. En til hvers halda menn að formreglur séu? Þær eru til þess að ekki sé hægt að hafa rangt við í kosningum. Til þess eru þær meðal annars. Hér kemur hæstv. forsætisráðherra og segir að ríkisstjórnin beri enga ábyrgð, ekki nokkra einustu ábyrgð á lögunum og því síður á framkvæmdinni. Væntanlega ekki heldur á því að 800 milljónir til 1 milljarður fer í þessar kosningar. Síðan segja hér hv. þingmenn: Við þurfum að draga lærdóm af þessu, vanda til verka, jafnvel hv. stjórnarþingmenn. Í morgun var tilkynnt að það eigi að taka út úr hv. heilbrigðisnefnd mál sem er fullkomlega óreifað, menn þekkja ekki einu sinni verðmiðann á því, mál sem enga umfjöllun hefur fengið á þessu þingi. 

Virðulegi forseti. Dómur Hæstaréttar í gær fól í sér grafalvarleg tíðindi fyrir okkur. Einstæður atburður í rauninni, ekki bara hér á landi heldur einstæður atburður í lýðræðisríki.

Rétt.

Það sem hér var á ferðinni er einfaldlega það að almennar kosningar voru dæmdar ógildar. Það getur eiginlega ekki verið alvarlegra. Hyggjum að því hvað hér er um að ræða. Kosningar eru grundvöllur þess fulltrúalýðræðis sem allir eru sammála um hér á landi. Það voru haldnar kosningar í fyrra og það kom í ljós að þær stóðust ekki, þær eru ógildar. Fólkið sem bauð sig fram og fékk kjörbréfin er ekki lengur fulltrúar á stjórnlagaþingi því að það er ekkert stjórnlagaþing til. Það eru til lög um stjórnlagaþing en það er ekkert stjórnlagaþing til. 
             Það þarf mjög mikið til og þess vegna olli það miklum vonbrigðum að hlusta á fyrstu viðbrögð stjórnvalda í þinginu í gær þar sem reynt var að gera lítið úr þessu máli. Það var sagt: Þetta tókst hér um bil, það vantaði aðeins upp á hæðina á kjörklefunum og það þurfti að læsa betur kjörkössunum o.s.frv. Þetta voru sem sagt svona hér um bil leynilegar kosningar. Eitt af því sem Hæstiréttur benti á var að þessar kosningar hefðu í raun ekki verið leynilegar samkvæmt íslenskum lögum. Þetta eru mjög alvarleg tíðindi. Það er kallað eftir ábyrgð. Viðbragð er komið frá ríkisstjórninni og stjórnarliðum, ríkisstjórnin ber ekki ábyrgð á þessu máli, það eru einhverjir allt aðrir aðilar sem bera ábyrgð ef nokkur. Var ekki kallað eftir ábyrgð hér eftir hrunið? Var ekki kallað eftir ábyrgð hér í umræðum þegar við fórum yfir þessi mál á sínum tíma? Vitaskuld. En ríkisstjórnin segist ekki bera neina ábyrgð og það kemur mér ekki á óvart. Ábyrgðarlaust fólk axlar aldrei ábyrgð. Kannski ætti að bæta núna inn í stjórnarskrána, úr því að menn eru að fara hér í vinnu við  
            

Virðulegi forseti. Aðeins fyrst um þessa umræðu um stjórnlagaþing. Mér finnst mjög sérkennilegt hvernig sú umræða hefur þróast, ekki síst vegna þess að stjórnvöld virðast hafa tekið þann pól í hæðina að ráðast af miklu offorsi gegn þeim sem gagnrýna hvernig framkvæmdin fór fram og lýsa ábyrgð á hendur ríkisstjórninni. Að sjálfsögðu eiga stjórnvöld að segja: Já, þetta klikkaði hjá okkur og nú skulum við anda með nefinu, finna hvaða leiðir eru í boði og vera róleg. En þvert á móti kemur hæstv. forsætisráðherra hér í ræðustól í gær, steytir hnefann framan í þingheim, verður vitlaus - afsakið orðbragðið, frú forseti - yfir því sem þingmenn hafa sagt í salnum. Hvað segir hæstv. forsætisráðherra? Hún segir okkur að stjórnlagaþingið snúist ekki um annað en að tryggja auðlindir Íslands í stjórnarskrá. Veit hæstv. forsætisráðherra ekki að almenn sátt og samstaða er um að gera það? Á stjórnlagaþingið eingöngu að snúast um slíkt? Stjórnlagaþingið hlýtur að snúast um miklu fleiri og jafnvel stærri og merkilegri hluti en bara þennan. Um þetta er sátt, það er sátt um að skýra eignarhald þjóðarinnar, ríkisins, á auðlindum, bæði í sjó og jörðu. Að öðru máli, frú forseti, því sem kom fram áðan vegna spurningar frá hv. þm. Sigurði Ingi Jóhannssyni, spurningar sem þurfti að svara vegna fyrirspurna Evrópusambandsins. Nú vitum við að hluta þeirra var svarað munnlega. Spurningum um landbúnaðarkaflann var svarað munnlega ef ég hef skilið þetta rétt.  Ég held að við þurfum að fara mjög vandlega yfir þetta mál og skoða það nákvæmlega því að það er vitanlega óásættanlegt að vera með einhverja hentistefnu í svörum varðandi þetta stóra og mikla mál.

Frú forseti. Eitt mikilvægasta mál í forgangsröðun ríkisstjórnarinnar var að efna til stjórnlagaþings. Það er gott og vel, við getum tekið þá umræðu seinna hvort efna eigi til stjórnlagaþings eða ekki, afstaða okkar sjálfstæðismanna liggur fyrir. En fyrst þetta mál er svona mikilvægt fyrir ríkisstjórnina hlýtur ábyrgð hennar líka að vera mikil. Þess vegna finnst mér miður hvernig ríkisstjórnin og ráðherrar hennar, ekki síst innanríkisráðherra, nálgast niðurstöðu Hæstaréttar af mikilli léttúð, að mínu mati, fer að tala um pappaskilrúm og fleira. Það er eins og maðurinn sé að nálgast niðurstöðu Hæstaréttar á grundvelli kosninga um hundahald eða eitthvað því um líkt. Það fóru fram kosningar til stjórnlagaþings. Við höfum 25 einstaklinga sem töldu sig vera fulltrúa á stjórnlagaþingi og að mínu mati er það mikil léttúð hvernig innanríkisráðherra nálgast málið. Þetta eru miklir álitshnekkir fyrir lýðræðishefð okkar, hina rótgrónu lýðræðishefð okkar Íslendinga. Kosningar ógiltar í fyrsta sinn. Einsdæmi, segir prófessor í Háskóla Íslands, í sögu vestrænna þjóða. Og þá skulum við hlusta. Ég held að það sé engin tilviljun, og það er mitt mat, að það gerist á vakt fyrstu hreinræktuðu vinstri stjórnarinnar á sama hátt og það er engin tilviljun að á vakt og ábyrgð fyrstu hreinræktuðu vinstri stjórnarinnar er efnt til fyrstu rammpólitísku réttarhaldanna í sögu landsins. Er þetta tilviljun? Ég segi nei. Ég vil hins vegar draga það fram, þannig að það sé skýrt sagt af hálfu okkar sjálfstæðismanna, af því að það hefur verið sagt að við viljum ekki breyta stjórnarskránni: Jú, víst viljum við breyta stjórnarskránni. Við viljum auðlindaákvæði í stjórnarskrá, það er styttra á milli manna en menn halda. En ég er farin að halda að þegar hæstv. forsætisráðherra kemur hingað í ræðustól, bandvitlaus eins og fyrri ræðumaður sagði hér áðan, séu það orðnir hennar hagsmunir að hafa hér allt í ósætti og óvissu í samfélaginu. Það er nefnilega mun styttra á milli manna en látið er í veðri vaka. Það voru ljómandi skilaboð allra  
            

Forseti hvetur þingmenn til að gæta orða sinna. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram, umræðu sem snýr að stjórnlagaþinginu og þeirri meðvirkni sem ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir ætla að sýna í málinu. Að þeim orðum sögðum langar mig að benda á annað mál sem ekki er síður búið að sýna mikla meðvirkni í, það er hið svokallaða tölvumál Alþingis, þegar tölva fannst úti á nefndasviði, á þeirri hæð sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Hreyfingarinnar hafa aðsetur og starfsaðstöðu. Það vill þannig til að við erum með hegningarlög og í X. kafla þeirra er talað um landráð þar sem í 93. gr. segir: „Stuðli maður að því, að njósnir fyrir erlent ríki eða erlenda stjórnmálaflokka beinist að einhverju innan íslenska ríkisins eða geti beint eða óbeint farið þar fram …“ skuli taka hart á því. Eins er í XI. kafla hegningarlaganna talað um brot gegn stjórnskipan ríkisins og æðstu stjórnvöldum þess. Þetta er grafalvarlegt mál og mér finnst forseti þingsins og ríkisstjórnin öll hafa tekið þessari uppgötvun af mikilli léttúð. Sem dæmi má nefna að þegar þessir tveir helstu og þyngstu kaflar hegningarlaganna eru brotnir skuli ríkislögreglustjóri ekki hafa verið kallaður strax að málinu því að um njósnir gæti verið að ræða, njósnir sem snúa að löggjafanum sem er ein af þremur stoðum undir þrískiptingu valdsins. Við erum að tala um Stjórnarráðið, löggjafann og svo dómstólana. Brugðið var á það ráð að tölvudeild Alþingis var notuð til að hylma yfir í málinu. Eftir því sem manni skilst af fjölmiðlum var það tölvudeildin ásamt lögreglunni í Reykjavík sem var látin þagga málið niður. Þingmönnum var ekki tilkynnt um þetta mál, 

Hæstv. forseti. Mikið hefur verið rætt um úrskurð Hæstaréttar í gær. Það vekur upp þá spurningu hvernig Alþingi hefur tileinkað sér þann lærdóm sem rannsóknarskýrsla Alþingis sýndi okkur fram á. Við hér, 63 þingmenn þjóðarinnar, samþykktum ákveðna þingsályktunartillögu í kjölfar málsins og ætluðum okkur að gera betur og læra af reynslunni. Ef hlustað er á ræður forustumanna Alþingis, ríkisstjórnarflokkanna, hér í gær verður að segja að það fyrsta sem kom í hugann var sú mynd sem skýrsla rannsóknarnefndarinnar dró svo skýrt upp, þ.e. að enginn ætlaði sér að bera ábyrgð á neinu, hver vísaði á annan. Ég tel að okkur, þingmönnum þjóðarinnar, hafi mistekist að læra af reynslunni. Ég tel að forseti Alþingis þurfi að horfa á þá staðreynd og beita sér fyrir því að við tökum okkur tak í þessum efnum. Við berum ábyrgð á því, forseti Alþingis ber ábyrgð á því, að sú vinna sem fór hér í gang, fyrst með rannsóknarnefndinni 

Virðulegi forseti. Ég tek undir allt það sem hv. þingmaður sagði hér á undan mér en vil þó undir þessum lið - ég tala nú ekki um í kjölfar þessa stórkostlega klúðurs sem varð við framkvæmd kosninganna - vekja athygli á því, af því að verið er að tala um að draga lærdóm af hlutunum, að í morgun var tilkynnt að taka eigi mál úr hv. heilbrigðisnefnd sem í vantar öll gögn sem skipta máli. Þann 26. janúar var stjórnarandstöðunni neitað um að fá gesti til að ræða málið. Það er aldrei gott þegar það gerist en stundum er það þannig þegar mikið liggur við og mikið liggur á, en þetta er í byrjun þings. Nú er það ekki þannig, virðulegur forseti, að álagi sé fyrir að fara í hv. heilbrigðisnefnd. Ef einhver hv. þingmaður þarf 

Frú forseti. Ég vil að gefnu tilefni taka fram að mér finnst fundarstjórn hæstv. forseta góð. Ég þakka fyrir að fast og vel hefur verið tekið á úrvinnslu af hálfu þingsins á hæstaréttardómi sem hér hefur verið til umræðu. Að sjálfsögðu er þar í mörg horn að líta og við þurfum að gefa okkur tíma, eins og maðurinn sagði, til að líta í þau öll og hugsa málið. Ég vænti þess að allir hv. þingmenn séu samtaka um það, einmitt í anda þess sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir ræddi hér undir þessum lið áðan. Það kemur nefnilega að því að við þurfum að standa við stóru orðin og þá skiptir miklu máli, eins og hér hefur komið fram, að við séum tilbúin til að rýna okkar eigin vinnu, þau mistök sem kunna að hafa verið gerð og leiðrétta þau. Ég á von á því að þingmenn allra flokka taki höndum saman um það.

Frú forseti. Ég stend hér upp til að gera athugasemdir við orð sem féllu í umræðunni áðan. Fram kom gagnmerk skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis í vor, henni fylgdi 8. bindi þar sem stjórnmálamenning á Íslandi var talin vanþroskuð, umræðumenning var gagnrýnd og fleira. Alþingi samþykkt þessa niðurstöðu með 63 atkvæðum. Mér finnst, frú forseti, aðfinnsluvert þegar hv. þingmaður stendur hér upp og ásakar tölvudeild Alþingis fyrir að hylma yfir í ákveðnu máli sem ég ætla ekki að gera að umtalsefni. Mér finnst þetta aðfinnsluvert, ég harma það. Við verðum að læra af 8. bindinu og bæta okkur í þessum efnum.

Forseti tekur undir þessa athugasemd og telur það grafalvarlegt þegar þingmaður vænir starfsfólk Alþingis um svo alvarlega hluti sem gert var hér í ræðu og hafði hugsað sér að ræða við viðkomandi þingmann að lokinni setu hér á forsetastóli.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að taka undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur og þakka hæstv. forseta fyrir að bregðast fljótt við ósk okkar sjálfstæðismanna um að koma þessu máli á dagskrá á morgun, umræðum um niðurstöðu Hæstaréttar og viðbrögð ríkisstjórnarinnar við henni. Forseti hefur sýnt það í mörgum málum að hún tekur málstað þingsins, tekur málstað þingmanna, og hefur sýnt góðan vilja til að verða við óskum okkar í stjórnarandstöðunni um að koma málum áfram og koma málum á dagskrá. Fyrir það kann ég henni bestu þakkir.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að biðjast afsökunar á þeim orðum sem ég lét falla áðan, hafi ég sagt að tölvudeild Alþingis hefði hylmt yfir. Það er að sjálfsögðu ekki rétt og ég bið tölvudeild afsökunar á því. Það sem ég átti við undir glymjandi bjölluslætti forseta var að tölvudeild Alþingis ráðlagði að málið færi ekki í hámæli. Og það getur virðulegur forseti vonandi staðfest því að það kom fram á fundi í forsætisnefnd sem ég sat. Í samstarfi og samráði við forseta Alþingis og hæstv. forsætisráðherra var ákveðið að láta þingmenn ekki vita af því að tölva hefði fundist á nefndasviði Alþingis. Ég lít málið mjög alvarlegum augum vegna þess að þetta snýr að verndun, stjórn og gæslu Stjórnarráðs Íslands, löggjafans og dómstólanna, sú innrás sem gerð var í húsnæði 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, með síðari breytingum. Málið varðar vigtun afla, breytingu á reglum þar að lútandi og dagsektir. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jóhann Guðmundsson frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, Eyþór Björnsson frá Fiskistofu og Jónas Rúnar Viðarsson og Sigurjón Arason frá Matís ohf. Umsagnir bárust frá ýmsum aðilum sem taldir eru upp í nefndarálitinu. Með frumvarpinu er áætlað að gera breytingar á 12. gr. laga um umgengni við nytjastofna sjávar þannig að ábyrgð á því að ganga úr skugga um að afli sem tekið er við hafi verið veginn samkvæmt gildandi reglum um vigtun sjávarafla sé ekki aðeins á herðum kaupanda afla heldur á höndum allra þeirra aðila sem stunda viðskipti með afla. Að auki skuli sömu aðilum skylt að fylla út og standa skil á skýrslum um ráðstöfun aflans. Þá er áætlað að kveða á um skyldu þeirra sem vanrækja skýrsluskil til Fiskistofu til greiðslu dagsekta og þannig stefnt að því að fjölga úrræðum stofnunarinnar til að bregðast við vanrækslu á þessum skýrsluskilum sem er afar mikilvægt fyrir alla stjórn í sjávarútvegi. Af þeim sjö aðilum sem veittu umsögn um frumvarpið gerðu sex þeirra ekki athugasemdir við efni þess eða mæltu með því að það yrði samþykkt sem lög á yfirstandandi löggjafarþingi. Einn umsagnaraðili gerði athugasemdir við að frumvarpstextinn væri ekki nægilega skýr hvað varðaði það hvaða aðila væri skylt að fylla út og skila skýrslum um ráðstöfun afla. Var á það bent að slíkur óskýrleiki kynni að leiða til aukinnar vinnu fyrir þá sem stunda viðskipti með sjávarafla. Nefndin tekur undir framangreindar áhyggjur umsagnaraðilans og leggur til að a-lið 1. mgr. 1. gr. frumvarpsins verði breytt á þann veg að skyldan til að fylla út og skila ráðstöfunarskýrslum verði ekki einungis á herðum þeirra aðila sem stunda viðskipti með afla heldur einnig forsvarsmanna útgerða vegna viðskipta með afla eða afurðir vinnsluskipa. Hvað heimild til dagsekta varðar vill nefndin minna á að dagsektir teljast til óbeinna þvingunarúrræða, þ.e. úrræða sem ætlað er að hafa áhrif á viljaafstöðu málsaðila með því að fá hann til hlýðni við boð eða bann sem hann hefur virt að vettugi. Þannig er markmið dagsekta að knýja fram ákveðna skyldu, en sé málsaðila ómögulegt að gegna skyldunni verður dagsektum ekki beitt. Af þeim sökum fela dagsektir það í sér að þær eiga sér stað vegna athafna eða athafnaleysis í nútíð eða framtíð og sé ekki á annan veg mælt falla þær niður þegar málsaðili uppfyllir skyldu sína. Hafi dagsektir verið innheimtar kemur ekki til neinna endurgreiðslna þótt skyldu sé síðar fullnægt. Nefndin áréttar sérstaklega að við töku ákvarðana um að beita dagsektum gilda reglur stjórnsýslulaga, m.a. um að viðkomandi eigi rétt á að tjá sig um málið að fenginni tilkynningu um það áður en ákvörðun um beitingu dagsekta er tekin. Þá skal ákvörðun um fjárhæð dagsekta m.a. byggð á sjónarmiðum um jafnræði og meðalhóf. Leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeirri breytingu að við a-lið 1. gr. falli brott orðin „og tveir“ og að á eftir a-lið komi nýr svohljóðandi stafliður, með leyfi frú forseta: „2. mgr. orðast svo: Aðilar sem stunda viðskipti með afla og forsvarsmenn útgerða vegna viðskipta með afla eða afurðir vinnsluskipa skulu fylla út og skila skýrslum um ráðstöfun afla í því formi og með þeim hætti er ráðuneytið ákveður.“ Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, Helgi Hjörvar og Björn Valur Gíslason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Atli Gíslason, formaður og framsögumaður, Einar K. Guðfinnsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Jón Gunnarsson, Róbert Marshall og Ásmundur Einar Daðason. Ég vek athygli á því, frú forseti, að fyrir 3. umr. verður lögð fram breytingartillaga um gildistöku laganna. Gildistökuákvæðið var miðað við 1. janúar en ekki náðist að flytja málið fyrir jól þannig að sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd áskilur sér rétt til að flytja breytingartillögu fyrir 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að búið sé að leggja þetta mál fram. Það gerir það vonandi að verkum að Fiskistofa muni frekar fá þær upplýsingar sem hún þarf til að geta unnið vinnu sína. Ég hafði í hyggju að spyrja hv. þm. Atla Gíslason spurningar sem varðar vigtun. Er eitthvað annað sem þingmaðurinn telur að þurfi að endurskoða varðandi það hvernig staðið er að vigtun fiskafla í dag? Af samtölum við starfsmenn fiskmarkaða hef ég heyrt að þeir treysti sér til að taka að sér að vigta allan afla, hvort sem verið væri að landa í eigin vinnslur eða ekki. Þá byggðu þeir á því að ekki þyrfti að vigta hvert einasta kar, heldur væri hægt að nota ákveðna tölfræði til að meta hlutina. Þetta skiptir mjög miklu máli því að allir sem hafa starfað í fiskvinnslu gera sér grein fyrir því að það hversu mikill ís er í ísprufunum á fiskinum getur skipt mjög miklu máli um það hversu mikið er af fiski í körunum eða ekki. Var þetta eitthvað rætt eða hvaða skoðun hefur þingmaðurinn á því að fiskmarkaðurinn tæki að sér að vigta allan afla sem kemur í land?

Frú forseti. Lágmarksbreytingar voru gerðar varðandi skil á skýrslum og dagsektir í því skyni að geta framfylgt fiskveiðistjórnarkerfinu. Það skiptir gríðarlega miklu máli fyrir allar upplýsingar. Ég veit að þetta sem hv. þingmaður nefndi hefur verið rætt en mér er ekki kunnugt um að lagabreytingar séu í bígerð að því leyti sem varða fiskmarkaði.

Virðulegi forseti. Þá mundi ég vilja spyrja hv. þm. Atla Gíslason: Hver er afstaða hans til þessa máls?

Frú forseti. Í stuttu máli er afstaðan sú að ég hef ekki tekið afstöðu til þess máls.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um úttekt á gerð göngubrúar yfir Ölfusá við Selfoss. Þessi tillaga hefur áður verið flutt á Alþingi og var þá 1. flutningsmaður þáverandi hv. þm. Kjartan Ólafsson, en ég endurflyt hana hér með öðrum þingmönnum Suðurkjördæmis. Meginmál hennar felur það í sér að samgöngu- og sveitarstjórnaráðherra, eins og hér segir, verði falið að láta meta kosti þess að gera göngubrú yfir Ölfusá og meta kostnað við slíka framkvæmd. Úttekt á framkvæmdinni og kostnaðarmat skuli liggja fyrir 1. mars nk. Það þekkja allir sem lagt hafa leið sína um hinn fjölfarna Suðurlandsveg og í gegnum þéttbýlið á Selfossi og yfir Ölfusárbrú hversu þröng brúin er og hversu lítið umferðaröryggið er á þessu samgöngumannvirki, þó sérstaklega fyrir gangandi vegfarendur. Þess vegna teljum við flutningsmenn tillögunnar nauðsynlegt að gera bragarbót á. Menn þekkja að það er byggð beggja vegna við. Menn sækja vinnu yfir brú og það er mikil umferð þarna yfir, bæði ökutækja og eins gangandi vegfarenda. Það eru síauknir þungaflutningar sem farna þarna um. Það hefur þrengt að gangandi umferð um brúna og það hafa oft orðið óhöpp. Handrið sem skilur að gangandi vegfarendur og ökutæki er á Ölfusárbrú. Sem betur fer hafa enn ekki orðið slys á mönnum en hins vegar er ljóst að það er brýnt að taka á þessu máli og tiltölulega einfalt að okkar mati að gera það. Það hefur lengi legið fyrir í aðalskipulagi að ný brú verði byggð yfir Ölfusá við Laugardæli. Við tilkomu slíks mannvirkis yrði þungaflutningunum beint norður og austur fyrir Selfoss en þessi brú er ekki komin á samræmda samgönguáætlun. Þess er vonandi ekki langt að bíða. Engu að síður er nauðsynlegt að ráðast í þetta verkefni til að tryggja umferðaröryggi og til að tryggja þeim fjölmörgu gangandi vegfarendum sem þarna eiga leið um bættar aðstæður sem og að greiða fyrir umferð í gegnum þetta stóra og mikilvæga samgöngumannvirki sem Ölfusárbrúin er. Við þekkjum það mörg sem eigum þarna reglulega leið um hversu mjög þessar þrengingar tefja fyrir umferð. Þegar menn sækja á góðum dögum á sumrin yfir á Suðurland til að skoða þá miklu náttúrufegurð sem þar er sést hversu langar bílalestir myndast við þetta samgöngumannvirki. Úr þessu þarf að bæta. Það er tiltölulega einfalt. Þessi tillaga gengur út á það að ráðherra verði falið að meta þessa kosti og eins að meta kostnaðinn. Ég vonast til þess að þetta mál fari til samgöngunefndar Alþingis og nái framgangi í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að leggja fram þessa þingsályktunartillögu. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni hefur tillagan verið lögð fram áður. Hv. þingmaður lagði hana fram í fyrravetur með a.m.k. allflestum þingmönnum Suðurkjördæmis. Þar sem ég er ekki skráður á ályktuninni núna vildi ég koma því skýrt á framfæri að ég var staddur erlendis og varamaður minn sat á þingi fyrir mig og er hér á, hv. þm. Birgir Þórarinsson. Auðvitað styð ég þessa þingsályktunartillögu fullkomlega og kem upp fyrst og fremst til að lýsa þeirri skoðun minni. Því má auðvitað bæta við að eins og kom fram í ágætu erindi hv. 1. flutningsmanns er umferð um þessa brú gríðarleg, ekki síst umferð gangandi vegfarenda. Til að mynda gengur stór hópur barna í skólann á hverjum degi. Gamla brúin er glæsilegt mannvirki en hún er þröng og það þrengdi að henni þegar göngubrúin var sett. Án þess að ég ætli að fara út í verkfræðilega hönnun fyndist mér áhugavert að ekki yrðu aðeins skoðaðir kostir þess að láta gera göngubrú og meta kostnaðinn, heldur yrði þá skoðað hvort nýta mætti gömlu brúna sem burðarvirki í henni með öðrum hætti en gert er í dag þar sem tekinn er hluti af akstursbreidd brúarinnar í göngubrúna. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu heldur bara lýsa því yfir að ég vona að þessi þingsályktunartillaga nái fram að ganga og að tekið verði tillit til hennar í 12 ára samgönguáætlun.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum Auk mín eru allmargir flutningsmenn eins og fram kemur á þskj. 180. Frumvarpið felur í sem skemmstum orðum í sér að opnuð er heimild til að endurgreiða virðisaukaskatt til sveitarfélaga vegna kostnaðar við eyðingu á ref og mink. Ef til vill má segja að í hinu stóra samhengi hlutanna teljist þetta ekki eitt af hinum stóru málum í þjóðfélaginu og sannarlega er það svo en þegar málin eru skoðuð dálítið þrengra og út frá sjónarhóli þeirra sveitarfélaga sem mega við búa er þetta býsna stórt mál. Ég held að það sé samdóma álit okkar þingmanna víðast hvar sem þekkjum til á landsbyggðinni og höfum starfað þar og átt samskipti til að mynda við sveitarstjórnarmenn að þetta mál liggur mjög þungt á þeim mörgum. Í mörgum sveitarfélögum er þessi kostnaðarliður, þ.e. veiðar á ref og mink, býsna þungbær fyrir buddu viðkomandi sveitarfélaga. Landmikil sveitarfélög, sem í mjög mörgum tilvikum eru einmitt líka fámenn, hafa orðið að reiða fram miklar upphæðir á síðustu árum vegna veiða á ref og mink og greiða af því virðisaukaskatt til ríkisins. Í raun og veru er þetta samt sem áður einhvers konar samfélagslegt verkefni. Refur og minkur eru vágestir í náttúrunni og hafa sums staðar mjög slæm áhrif á lífríkið. Fuglalíf hefur látið undan á ýmsum stöðum og einnig eru mörg dæmi um að bændur hafi orðið fyrir tjóni við það að þessi dýr hafi lagst á búpening. Af þessu heyrðum við t.d. allmargar sögur í haust úr leitum að bændur urðu varir við að lömb og kindur hefðu orðið fyrir ágangi refa, m.a. voru okkur mörgum þingmönnum ef ekki öllum sendar ljótar myndir af þessu sem ég hygg að hafi vakið marga til umhugsunar. Það er því ekkert óeðlilegt heldur þvert á móti eðlilegt að ríkisvaldið komi að þessu verkefni með sveitarfélögum m.a. til að jafna þann mikla kostnað sem leggst annars með ósanngjörnum hætti á fámenn og landmikil sveitarfélög. Það er líka svo að gert hefur verið ráð fyrir að ríkisvaldið kæmi að þessum málum með beinum fjárframlögum og þannig hefur það verið í gegnum tíðina. En þegar málin eru skoðuð kemur í ljós að þróunin hefur verið sú að heldur hefur dregið úr kostnaðarþátttöku ríkissjóðs við veiðar á ref og mink og það er mat m.a. þeirra sem hafa stundað veiðarnar að þetta hafi valdið því að gætt hafi meiri ágangs þessara dýra með samsvarandi tjón í náttúrunni og fyrir bændur. Þetta er bersýnilega slæm þróun sem við þurfum einhvern veginn að bregðast við. Ég lagði á sínum tíma fram fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um veiðar á ref og mink. Þar kemur mjög glöggt fram að dregið hefur úr fjárveitingum til veiða á ref og mink á undanförnum árum. Svar hæstv. ráðherra nær yfir fimm ára tímabil, 2005–2009. Hæst var fjárveitingin á árinu 2005, 45 millj. kr. á verðlagi ársins 2009 en 33 og 35 millj. kr. árin 2008 og 2009 á sama verðlagi. Með öðrum orðum, þessi fjárveiting hefur dregist saman ár frá ári. Til viðbótar við þetta, eins og ég nefndi áðan, innheimtir ríkið virðisaukaskatt af veiðum á ref og mink og innheimtur virðisaukaskattur hefur verið, á verðlagi ársins 2009, í kringum 11 millj. kr. Hins vegar er athyglisvert þegar við skoðum þetta í lengra samhengi að virðisaukaskatturinn sem ríkið hefur fengið hefur hækkað sem hlutfall af fjárveitingum til málaflokksins á þessu tímabili. Þannig var virðisaukaskatturinn sem hlutfall af fjárveitingunni 24% árið 2005 en 33% árið 2009. Nettókostnaður ríkisins af veiðum á ref og mink var þannig 34 millj. kr. árið 2005 en 23 millj. 2009. Þetta gefur til kynna að sveitarfélögin hafi þrátt fyrir að dregið hafi úr fjárveitingum til veiða á ref og mink reynt að halda hlut sínum eins og þau hafa mögulega getað þótt það hafi valdið þeim miklum kostnaði. Það er hins vegar ekki nóg að gert að mati sveitarstjórnarmanna og þeirra sem hafa stundað þessar veiðar og bænda sérstaklega og þá er okkur nokkur vandi á höndum. Við getum auðvitað hugsað málið þannig að eðlilegt sé að halda áfram innheimtu á virðisaukaskatti af refa- og minkaveiðum og halda síðan í við þetta með fjárveitingum frá ríkissjóði en reynslan sýnir okkur einfaldlega að það er ekki mjög líklegt til árangurs. Tölurnar sem ég gerði hér að umtalsefni, sem sýna að fjárveitingar til þessa málaflokks drógust saman úr 45 millj. kr. 2005 í 35 millj. kr. 2009, segja auðvitað þá sögu að það hallar frekar á sveitarfélögin í þessum efnum. Sú umræða hefur líka verið uppi að óeðlilegt sé að ríkið komi að einhverju leyti að því að styðja við veiðar á ref, að skoða beri þau mál allt öðruvísi en varðandi minkinn. Ég er ekki sammála þessu. Eins og komið hefur fram er refurinn líka vágestur í náttúrunni þó að hann sé landnemi hér, það eru dæmi sem við þekkjum, og bændur hafa talað um að þessa hafi gætt meira í haust en oft áður og rekja það m.a. til breytts tíðarfars sem hafi gert það að verkum að það sé meira um dýrin en áður. Mjög hefur verið kallað eftir því að þessum málum verði komið í fastari skorður. Fámennari og landmeiri sveitarfélögin hafa sérstaklega kallað eftir því og eins og ég nefndi áðan er þetta verulegur útgjaldapóstur í rekstri margra þeirra. Samþykktir mjög margra sveitarfélaga og samtaka þeirra eru í þessa átt og þá má nefna að búnaðarþing árið 2010, þ.e. síðasta búnaðarþing, hvatti m.a. stjórnvöld til þess að endurgreiða sveitarfélögum að fullu virðisaukaskatt vegna þessara veiða. Það er einmitt sú leið sem við flutningsmenn þessa máls leggjum til að farin verði til að tryggja það a.m.k. að einhverju leyti að sveitarfélögin verði ekki fyrir þessum mikla kostnaðarauka og því er lagt til að þessi leið verði farin. Í svari hæstv. umhverfisráðherra við fyrirspurn minni sem ég gerði aðeins að umtalsefni kemur fram að markmið með veiðum á ref og mink séu ólík, rétt eins og ég sagði áðan, og það er síðan rakið með hvaða hætti staðið hefur verið að veiðum á minknum. En ég ætla aðeins að vekja athygli á þeim hluta svarsins sem lýtur að refaveiðunum vegna þess að ég tel að þar séu á margan hátt ágætisrök fyrir því máli sem hér er verið að flytja. Með leyfi virðulegs forseta segir svo í svari hæstv. ráðherra: „Markmið með veiðum á ref eru annars eðlis og miðast við að draga úr eða koma í veg fyrir tjón af völdum refa einkum á hlunnindum bænda. Refaveiðar eru á ábyrgð sveitarfélaganna en ríkinu er heimilt samkvæmt lögum að greiða allt að helmingi kostnaðar eftir því sem fjárlög veita svigrúm til. Þar sem refurinn er íslensk tegund er markmiðið með veiðunum fyrst og fremst að draga úr því tjóni sem hann veldur.“ Um það snýst málið. Það er enginn að tala um að útrýma íslenska refastofninum, það er einfaldlega verið að tala um að reyna að draga úr og helst að koma í veg fyrir það tjón sem hann veldur í lífríkinu þar sem við teljum að það sé óæskilegt. Það er kjarni þessa máls. En aðalatriðið er þó það, virðulegi forseti, að þetta frumvarp er viðleitni í þá átt að koma til móts við þau sveitarfélög sem hafa orðið fyrir miklum búsifjum og auðvitað að koma til móts við þau sjónarmið sem bændur hafa líka verið með í þessu sambandi. Þetta er talsverður útgjaldaliður í einstökum sveitarfélögum. Ég aflaði mér upplýsinga um það við undirbúning málsins og þar kemur þetta glöggt fram. Við sjáum það líka þegar farið er yfir lista sem ég hafði undir höndum frá umhverfisráðuneytinu um endurgreiðslurnar á virðisaukaskattinum að þetta er mjög áberandi. Það eru einmitt þessi fámennu landmiklu sveitarfélög sem greiða mesta virðisaukann sem segir okkur auðvitað allt um það hvernig þessi mál hafa verið að þróast. Og þó að þau hafi líka fengið greiðslur til baka frá ríkinu vegur það stöðugt minna, eins og ég sagði áðan, og athyglisvert er þegar við berum saman annars vegar kostnaðinn eða fjárveitingarnar frá ríkinu vegna veiða á ref og mink og hins vegar innheimtan virðisaukaskatt að það dregur sífellt saman með þessum tölum sem segir okkur að nettókostnaður ríkisins verður æ minni en nettókostnaður sveitarfélaganna stöðugt meiri.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er 1. flutningsmaður að. Ég er meðflutningsmaður að þessu frumvarpi ásamt nokkrum öðrum. Ég vil í upphafi máls míns segja að áður en málið var afgreitt fyrir rúmu ári, þ.e. við fjárlög ársins 2010, kom það þannig frá ráðuneytinu að það voru settar akkúrat 0 kr. í þetta framlag. Það var síðan hækkað í meðförum fjárlaganefndar og að því stóðu nefndarmenn í fjárlaganefnd þvert á flokka eins og stundum er sagt. Það var vegna þess að menn gerðu sér grein fyrir mikilvægi málsins. Það gerðist hins vegar aftur núna að ráðuneytið skar þennan fjárlagalið frá algerlega og því miður náðist ekki að gera breytingar á því við gerð fjárlaga fyrir árið 2011. Mig langar líka að rifja upp að við umræðu sem fór fram í árslok 2009 kom fram í máli hæstv. ráðherra að skipa ætti starfshóp til að fara yfir einmitt þessa hluti og hvernig mætti breyta þeim, en síðan er mér a.m.k. ekki kunnugt um að hann hafi skilað áliti. Það segir okkur, virðulegi forseti, að þó svo menn hafi ætlað sér að gera eitthvað, leggja drög að breyttum áherslum og fara yfir málið í heild og skila því til þingsins er það ekki gert. En eigi að síður er tekin sú afstaða núna að gera það. Það kom berlega í ljós á fundi fjárlaganefndar í haust að það eru fámenn landstór sveitarfélög sem sinna þessu og verða að gera það vegna þess að þar eru bújarðir. Og það kom líka fram í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, og við sáum myndir af því í haust, hvernig refurinn getur farið með búfénað og annað og það er náttúrlega ekki gott, og þess vegna er það svo að sveitarfélög þar sem er kannski stundaður mikill landbúnaður sinna þessum verkefnum eins og þarf að sinna þeim. Það er hins vegar mismunandi meðal sveitarfélaga hvernig þessu er sinnt. Sum sinna þessu akkúrat ekki neitt sem þýðir þá að það eru aukið flæði refs á milli sveitarfélaga, þ.e. ef því er ekki sinnt að halda niðri viðkomu refs í einu sveitarfélagi færist hann á milli sveitarfélaga því að það eru engin landamæri hjá refnum. Við vitum líka að nú er refur friðaður til að mynda á Vestfjörðum og margir halda því fram að sú friðun geri það að verkum að þegar orðin er ákveðin fjölgun á því svæði leiti hann inn í sveitarfélög sem standa næst, næstu nágrannasveitarfélög. Þó svo ég hafi ekki á móti því að refurinn sé hugsanlega friðaður á einhverjum svæðum verða menn samt að bregðast við fjölgun hans á öðrum svæðum í kring. Mér finnst síðan dálítið sérkennilegt í ljósi þess þegar menn tala um náttúruvernd að það hefur áhrif á fuglalífið og náttúruna í heild ef refastofninn fær að stækka ótakmarkað. Það er enginn að tala um að eyða refastofninum, alls ekki, heldur að það þurfi að halda honum í skefjum og innan skynsamlegra marka. Það er heldur engin vernd í því eða meðferð á dýrum þegar verið er að skjóta dýr á víðavangi, jafnvel yfir grenjatímann því þá gerist það hugsanlega að yrðlingarnir svelta til dauða inni í grenjunum og að er ekki góð meðferð á dýrum. Þetta eru margþætt atriði sem menn verða að skoða og fara vel yfir. Síðast en ekki síst, og markmiðið með þessu frumvarpi er, að fari fram sem horfir núna hefur ríkið beinar tekjur af eyðingu refs, þ.e. það fær greiddan virðisaukaskatt. Það sem verið er að leggja til hér er eingöngu það að ríkið greiði til baka virðisaukaskattinn sem það leggur á sveitarfélögin til að standa vörð um það að refnum fjölgi ekki of mikið. Við skulum heldur ekki gera lítið úr því að hjá fámennum sveitarfélögum, landstórum sveitarfélögum, er þetta oft og tíðum mikill kostnaður og há prósenta í kostnaði hjá viðkomandi sveitarfélögum. Það eru staðreyndir málsins og það hefur margoft komið fram. Þeir aðilar sem hafa sinnt þessum störfum og þekkja mjög vel til, og ég gerði athugasemdir við það í umræðunni þegar verið var að skipa nefnd til að fara yfir þetta og meta áhrif óheftrar fjölgunar refs, fengu að sjálfsögðu ekki aðgang að nefndinni því það eru aðrir sem eiga að sinna því. Það eru miklir náttúruverndarmenn sem yfirleitt gera þetta og þekkja aðstæður mjög vel og gera þetta ekki öðruvísi en með umhyggju fyrir náttúrunni í heild. Það sjá allir að ef þetta yrði til þess að refnum fjölgaði ótæpilega, og við þekkjum það á mörgum svæðum, leggst fuglalíf af og refurinn leggst bæði á búfénað og ég tala nú ekki um æðarvarp. Eins og kom fram í ræðu hv. flutningsmanns málsins er þetta einungis lítið skref og viðleitni í því að ríkið hafi í það minnsta ekki beinar tekjur af því að refastofninum sé haldið í skefjum heldur er reiknað með því að verið sé að draga úr því tjóni sem óheft fjölgun refs hefur í för með sér. Mér finnst það ekki mikil náttúruvernd, eins og sumir hæstv. ráðherrar kenna sig mjög við, að leyfa refastofninum að stækka óheft. Það er ekki mikið borð fyrir báru í mörgum sveitarfélögum eins og við þekkjum því að ríkið hefur verið að færa tekjur frá sveitarfélögunum til sín, eins og með hækkun tryggingagjalds, og því væri þetta það minnsta sem ríkisvaldið gæti gert að koma til móts við það. Ég vona svo sannarlega að frumvarpið verði samþykkt til að þó það skref verði stigið til baka og ríkið hagnist ekki á þessu með því að leggja virðisaukaskatt á sveitarfélög sem eru þó að reyna að vinna vinnuna sína og halda refastofninum í hæfilegri stærð.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, með síðari breytingum, og ræðum það að bæta inn nýjum tölulið um þjónustu grenjaskyttna við refa- og minkaveiðar. Hugmyndin er vitanlega sú að ríkisvaldið komi meira en áður eða a.m.k. fari til baka að einhverju leyti inn í þátttöku sína í þessum mikilvæga lið í bæði vernd og viðhaldi á náttúru landsins sem og til að tryggja bændum, í rauninni leyfi ég mér að orða það þannig, frú forseti, öruggara lífsviðurværi á jörðum sínum. Það eru ótrúlegar sögur sem við heyrum af búfénaði sem lendir í blessuðum refnum. Við höfum séð myndir nýlega í blöðum af slíku og það var að sjálfsögðu ekki fallegt. Þar fyrir utan, svo maður fari nú, frú forseti, úr einu í annað, þá er minkur, eins og fram hefur komið, aðskotadýr í íslenskri náttúru. Þetta er að sjálfsögðu samfélagslegt verkefni, frú forseti, því að það er samfélagslegt verkefni að tryggja að atvinnugreinar eins og landbúnaður geti vaxið og dafnað og búið við öryggi. Það er líka samfélagslegt verkefni að tryggja að náttúran sé með þeim hætti eins og við viljum hafa hana sem besta og fjölbreyttasta. Þess vegna hef ég, frú forseti, undrast friðun á refnum fyrir vestan, ég held að það hafi verið mistök því að eins og við vitum þýðir ekkert að segja við blessuð dýrin: Þið megið ekki fara þarna eða ekki gera þetta. Þau fara að sjálfsögðu þar sem æti er og slíkt, halda sig sum hver reyndar, sumar tegundir, nálægt ákveðnum stöðum en önnur flakka mikið á milli. Þá hefur það gerst, frú forseti, að bændur hafa upplýst að slík fjölgun hafi orðið, sérstaklega á tófunni, að gömul greni sem dýr hafa ekki verið í mjög lengi, jafnvel hreinlega í byggð, eru aftur komin með íbúa í þau greni, sem segir okkur að það er mikil fjölgun. Við sem höfum talað í þessu máli í dag þekkjum það líka á ferðum okkar um kjördæmin að það er óneitanlega sérstakt að sjá mjög oft tófur á ferðinni hreinlega yfir veginn og við veginn. Það er eitthvað sem maður hefur ekki séð lengi. Fyrir einhverjum kunna þetta að vera léttvægir hlutir að tala um eyðingu á ref og mink og einhverjum kann að finnast að önnur verkefni séu mikilvægari, sem eflaust má rökstyðja á vissan hátt. Þetta er engu að síður dæmi um verkefni sem okkur ber að sinna, þ.e. þetta er hluti af samfélagsskyldunni, hluti af því að hafa landið eins og við viljum í rauninni hafa það. Það sem gerist þegar kostnaðarþátttaka sveitarfélaganna er orðin svona mikil og rekstur þeirra er, eins og margra annarra, mjög þungur þá freistast sveitarfélög vitanlega, sem er eðlilegt, til að draga úr kostnaði við þennan þátt starfseminnar eins og allan annan, sem gerir það þá um leið að verkum að minna er veitt og þá fjölgar dýrunum. Þetta er eins og spírall eða hringur sem verður að rjúfa. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að það er mjög misjafnt hvernig þessu er sinnt. Það er að sjálfsögðu ákveðinn galli á stjórnun þessara veiða að mjög misjafnt er hvernig sveitarfélög sinna þessu. Þeim er það vitanlega í sjálfsvald sett. Sum sinna þessu mjög vel, setja í þetta töluvert mikla fjármuni, önnur sinna þessu frekar lítið eða illa. Það væri vitanlega skynsamlegast að einhvers konar samræmi væri í því hvernig þessu er sinnt og sjálfsagt þyrfti og þarf ríkisvaldið að koma að þessu með myndarlegri hætti. Það er mikilvægt að hemja útbreiðslu á þessum dýrum, bæði ref og mink, og það verður eingöngu gert með því að auka veiðarnar frá því sem nú er. Ég vil þakka, hæstv. forseti, 1. flutningsmanni, hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni, fyrir að hafa frumkvæði að þessu því að það er mjög mikilvægt fyrir okkur sem erum í tengslum við sveitina, við landbúnaðinn, við þá sem eru úti í náttúrunni og sjá hvernig fuglalífið hefur lagst af á stórum svæðum út af þessum vargi, að við því sé brugðist. Því er þetta frumvarp lagt fram varðandi þessar breytingar að ríkissjóður komi í það minnsta til baka með virðisaukaskattinn sem er tekinn af þessari starfsemi. Það kann að vera að meira þurfi að koma til en þetta er í það minnsta fyrsta skrefið. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, þetta er ekki lítið eða léttvægt mál, þetta er mál sem snertir marga og margir hagsmunaaðilar eru að málinu. Það er samfélagið allt í raun. Vitanlega eru hagsmunir manna misjafnir en þegar við hittum göngufólk sem gengur mikið um ákveðin svæði vestur á Ströndum eða norður í landi og það kvartar undan því að það sé hætt að heyra í mófuglinum en sjái mikið af tófu hlýtur eitthvert samhengi að vera þar á milli. Ég ítreka það líka að ekki síður skiptir máli að bændur geti verið öruggir með búfénað sinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim tveimur hv. þingmönnum Ásbirni Óttarssyni og Gunnari Braga Sveinssyni fyrir góð orð í sambandi við þetta mál. Þeir eru báðir meðflutningsmenn að málinu og þekkja mjög vel þessar aðstæður eins og þeir gerðu mjög vel grein fyrir í góðu ræðum áðan. Ég vil vekja athygli á því sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sagði áðan að á sínum tíma þegar verið var að ræða þessi mál í fjárlaganefnd tókst býsna góð þverpólitísk samstaða um málið. Það segir okkur að það er mikill skilningur almennt í þinginu gagnvart málinu. Ef við lítum yfir þann hóp þingmanna sem standa að því er um að ræða ellefu manna hóp úr fjórum stjórnmálaflokkum. Ég held því að full ástæða sé til að ætla að um málið geti orðið prýðileg samstaða. Ég ítreka að þetta er auðvitað ekki eitt af þeim stóru málum í hinu þjóðfélagslega samhengi nú um stundir. Þetta er eitt af þeim mikilvægu málum sem við þurfum engu að síður að hyggja að vegna þess að þau varða mikla hagsmuni á tilteknum svæðum, fyrir tiltekin sveitarfélög við tilteknar aðstæður. Við eigum ekki að gera lítið úr því, þvert á móti, þetta er gríðarlega mikið mál eins og við verðum svo mikið vör við, þingmenn landsbyggðarkjördæmanna, þegar við förum um landið og hittum sveitarstjórnarmenn að máli að þetta hvílir býsna þungt á mörgum vegna þess að þetta hefur veruleg áhrif á fjárhagsstöðu ýmissa sveitarfélaga og möguleika þeirra til að takast á hendur aðra lögbundna þjónustu sem þeim er ætlað að sinna sem sveitarfélag á sínu svæði. Þetta hefur allt saman áhrif á búsetu manna vegna þess að þetta hefur áhrif á fjárhag sveitarfélaganna. Það er líka alveg hárrétt sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson vakti athygli á áðan þegar hann sagði að þessu er auðvitað misjafnlega sinnt og fyrir því eru ýmsar ástæður. Á einstöku svæðum, t.d. í friðlandinu norður á Ströndum, eru veiðar á ref og mink einfaldlega bannaðar. Það eru svo sem ekki fyrstu afskipti mín af málum sem snúa að ref og mink það frumvarp sem ég er hér að flytja ásamt öðrum þingmönnum. Ég hafði um það forgöngu á sínum tíma í hinu gamla Vestfjarðakjördæmi að við þáverandi þingmenn þess kjördæmis fluttum þingsályktunartillögu sem fól í sér að heimila veiðar á ref og mink í friðlandinu á Hornströndum. Það mál fékk mjög blendnar viðtökur og þær voru svona: Heimamenn allir voru þeirrar skoðunar að þá þingsályktunartillögu ætti að samþykkja. Sérfræðingaveldið hér fyrir sunnan eins og það lagði sig, eftir því sem ég best man, lagðist algjörlega þvert á málið og vitaskuld þurfti þá ekki að spyrja að leikslokum, sérfræðingaveldið vann, heimamennirnir töpuðu, flóknara var það ekki. Eitt af því sem sérfræðingarnir bentu á að væri veila í tillögunni sem við fluttum á þeim tíma var að í greinargerðinni sem fylgdi tillögunni stóð eitthvað á þá leið að nú væri svo komið á mörgum svæðum norður á Ströndum að söngur mófuglanna hefði hljóðnað eftir að veiðar á ref og mink voru aflagðar á því svæði. Þá bentu þessir mætu vísindamenn á að þetta væri ósannað mál því að flutningsmenn hefðu ekki haft fyrir því að mæla söng mófuglanna áður en veiðarnar á ref og mink voru stöðvaðar á sínum tíma. Og þar sem þetta væri gjörsamlega ósannað mál væri náttúrlega ekki nokkur lífsins leið eða nokkur vegur að leggja fram svona óvandað þingmál sem ekki hefði betri vísindalegan grundvöll en raun bar vitni um. Fyrir þessu féll þingið á sínum tíma og taldi að það væri náttúrlega alveg útilokað annað en að halda áfram að friða ref og mink á Hornströndum sem m.a. veldur því, að mati t.d. grenjaskyttna og bænda sem búa þarna næst svæðunum, að refur og minkur, ekki síst minkur, eru að flæða yfir svæðin og það veldur síðan miklum vanda. Kjarni málsins er einfaldlega þessi. Vegna eðlis málsins, eins og hv. þingmenn Gunnar Bragi Sveinsson og Ásbjörn Óttarsson hafa rakið hérna, er þetta samfélagslegt verkefni. Þetta getur þess vegna ekki verið einkamál lítilla, fámennra landmikilla sveitarfélaga þar sem aðstæðurnar eru þannig að kostnaðurinn verður hlutfallslega mikill. Það er þessum sveitarfélögum einfaldlega ofviða. Þess vegna er það eðlilegt að við lítum á þetta og skilgreinum það sem samfélagslegt verkefni. Frumvarp þetta er örlítil viðleitni í þá átt vegna þess að hér er ekki verið að leggja til að ríkið taki algjörlega að sér þennan kostnað heldur eingöngu að virðisaukaskattur sé endurgreiddur eins og hér hefur verið rakið. Virðulegi forseti. Það er engin ástæða til að hafa fleiri orð um þetta. Ég fagna eingöngu þessum góðu viðtökum og ætla að leyfa mér að vona að niðurstaðan geti orðið sú að frumvarpið verði samþykkt að lokum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um hlutafélög, nr. 2/1995, með síðari breytingum. Auk mín eru meðflutningsmenn hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Sigurður Kári Kristjánsson, Margrét Tryggvadóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Á fyrirlestri sem ríkisskattstjóri flutti á fundi hjá Félagi löggiltra endurskoðenda í vikunni kom hann með þessar glærur hérna sem ég get reyndar ekki sýnt. Þar kom fram að eigið fé fyrirtækja sem skiluðu rafrænum skattframtölum frá 1998–2010 hafði hækkað mjög hratt og ótrúlega hratt á árunum 2002, 2003, 2004, 2005, 2006 og 2007 og náði þeirri upphæð að verða 7.183 milljarðar. Það er um það bil fimmföld þjóðarframleiðsla eða um 70 milljónir á hverja einustu íslenska fjölskyldu. Þetta var eigið fé íslenskra fyrirtækja en eigið fé fyrirtækja er mismunur á eignum og skuldum sem á að vera raunveruleg eign samkvæmt mati endurskoðanda. Þessi eign datt nánast niður í núll í lok árs 2008 og fór niður í mínus 1.412 milljarða í árslok 2009. Hvað segir þetta okkur? Þetta segir mér að þessi eign var oftalin. Það getur ekki verið að svona miklir peningar hafi farið eitthvað, það er útilokað, enda sýnir sig og fréttir undanfarna daga sýna það að þessi fyrirtæki eru flestöll orðin gjaldþrota, sem voru svona óskaplega rík árið 2008. Þetta er ekki einu sinni hægt að skýra með lækkun á hlutabréfum erlendis því að þótt þau lækki verða þau ekki minna en núllvirði og þótt skuldir komi á móti er það ekki skýringin. Skýringin er sú að sýnt var eigið fé sem ekki var til. Þetta er veila í hlutabréfaforminu sem þessu fyrirliggjandi frumvarpi er ætlað að eyða og lagfæra. Þessi veila er alþjóðleg, hún er um allan heim. Ég kem inn á það á eftir. Við höfum frétt núna undanfarna daga af mjög undarlegum tilfæringum hjá hlutafélögum þar sem var um að ræða lánveitingar með veði í hlutabréfum, einmitt það sem þessu frumvarpi er ætlað að koma í veg fyrir, og kaup hlutafélaga í öðrum hlutafélögum og heilu ættbálkana af hlutafélögum. Það er ekki lengur verið að tala um móðurfélag og dótturfélag, heldur ömmufélag og langömmufélag o.s.frv. Þetta voru langar keðjur af fyrirtækjum sem menn stofnuðu til þess að notfæra sér þessa veilu í hlutabréfaforminu og sýna aukið eigið fé. Lítið dæmi er ákvæði í lögum sem við samþykktum hér á Alþingi illu heilli, og ég hef beðist afsökunar á vegna þess að það var rökvilla, og hv. efnahags- og skattanefnd afgreiddi með miklu hraði á þeim tíma með örfáum línum í nefndaráliti og undir það skrifuðu margir ágætir, mætir þingmenn eins og núverandi hæstv. fjármálaráðherra, hann hefur reyndar ekki beðist afsökunar á því. Í því fólst að kröfu ESA að hlutafélögum og einkahlutafélögum skyldi heimilt að lána starfsmönnum eða tengdum aðilum til kaupa á hlutabréfum í viðkomandi félagi, örugglega með það að leiðarljósi að auka starfsmannalýðræði þannig að starfsmennirnir gætu eignast hlut í fyrirtækjunum. Við þá aðgerð að lána starfsmanni til kaupa á hlutabréfum í félaginu sjálfu jókst eigið fé félagsins vegna þess að lánið, skuldabréfið, var talið til eignar en hlutaféð var ekki talið til skuldar. Það má færa rök fyrir því að síðustu missirin sem bankarnir lifðu juku þeir kerfisbundið eigið fé sitt til þess að lifa af með því að lána starfsmönnunum óhemjufjármuni til kaupa á hlutabréfum. Sama var með sparisjóðina, frú forseti. Þessir peningar til lána á kaupum í hlutafélögum í fyrirtækjunum fóru að sjálfsögðu í hring. Bankinn eða fyrirtækið, hlutafélagið, lánaði starfsmönnum til að kaupa hlutabréf í fyrirtækinu sjálfu, peningarnir fóru í hring og það skipti í rauninni ekki máli hvort um var að ræða 100 milljónir, 1 milljón eða 1 milljarð. Eftir þessar æfingar allar fóru Íslendingar að tala um milljarð jafnléttúðlega og þeir töluðu um milljón áður og töluðu af mikilli léttúð um hvort tveggja. En milljarður er, frú forseti, virkilega mikill peningur - virkilega mikill peningur - þótt stundum hafi maður það á tilfinningunni að svo sé ekki. Frumvarp þetta hefur verið flutt þrisvar áður, einu sinni sem breyting á lögum og tvisvar þar áður sem þingsályktunartillaga og hefur yfirleitt verið nokkuð góð þátttaka í því að flytja málið úr viðskiptanefnd, en þangað mun ég óska eftir, frú forseti, að málinu verði vísað að lokinni þessari umræðu. Borist hafa nokkrar umsagnir, ég ætla að fara í gegnum tvær þeirra. Önnur er frá Kauphöllinni. Hún segir að fyrirtækin eða samtök þeirra geti sjálf sett sér slíkar reglur, þ.e. að upplýsa um eignarhaldið og um að ekki megi kaupa eða lána til eigenda fyrirtækis, ekki megi kaupa í þeim eða lána til þeirra og alveg sérstaklega ekki ef um er að ræða aðila með takmarkaða ábyrgð. Því er til að svara að slíkt yrði ekki nægilegt að mati flutningsmanna, ekki til þess að byggja upp traust vegna þess að samningar geta aldrei lagt á menn refsingar. Við flutningsmenn teljum að það sé nauðsynlegt að löggjafinn kveði á um refsingar þegar þessar reglur eru brotnar sem í reynd mundu annars eyðileggja það traust sem reynt er að byggja upp. Hin umsögnin er frá Viðskiptaráði Íslands. Í henni var lagt til að þessu yrði frestað þar til Evrópusambandið væri komið með lausn á því vegna þess að það er vaxandi skilningur á því að þetta sé ákveðið vandamál. Ég mun koma inn á það á eftir að þetta er verulega mikið vandamál víða um heim. Tengsl þessa frumvarps við hrunið eru hvorki meira né minna en þau að ég leyfi mér að fullyrða að þessi veila í hlutabréfaforminu sé ein af meginástæðum hrunsins. Ég fullyrði það. Með þessum hætti gátu menn búið til eigið fé og hagnað vegna þess að þegar menn búa til keðju af fyrirtækjum þar sem peningarnir fara í hring þá fer arðurinn líka í hring. Og arðurinn fer hring eftir hring og virðist alltaf magnast upp þegar skoðað er eitt einstakt fyrirtæki í öllum hringnum. Fyrir utan það gefur þessi veila ákveðnum hluthöfum, yfirleitt stórum hluthöfum, tækifæri til að margfalda eign sína á kostnað - hverra? Litlu hluthafanna, sem álpast til þess vegna þess trausts sem fyrirtækin njóta að eiga hlut með þessum stóru hluthöfum. Það voru fyrst og fremst litlu hluthafarnir sem voru hlunnfarnir. Það voru fyrst og fremst þeir sem töpuðu í hruninu. Tæplega 60 þús. manns var reiknað út, ég bað um þá útreikninga, áttu í þeim bönkum og fyrirtækjum sem fóru á hausinn og ef maður undanskilur þá sem áttu meira en 50 milljónir þá voru það 55 þús. manns, venjuleg heimili, sem töpuðu um 80 milljörðum. Það er dálítið athyglisvert að setja það í samhengi við skuldirnar sem menn hafa talað lon og don um varðandi vandamál heimilanna. Svo bætast að sjálfsögðu við stofnfjáreigendur og vandi þeirra, sem mikið hefur verið rætt um undanfarna daga og er ekki búið að leysa enn þá, þar sem fólk keypti stofnbréf í góðri trú og svo urðu stofnbréfin verðlaus en lánin ekki. Það var nákvæmlega það sama. Þetta fyrirbæri, hringferð peninga, gat aukið eigið fé fyrirtækja og magnað upp hagnaðinn sem gerði það að verkum að íslensku bankarnir sérstaklega sýndust vera afskaplega góð fyrirtæki. Þeir fengu alveg ótrúlega gott mat hjá alþjóðlegum matsfyrirtækjum. Það er dálítið athyglisvert, frú forseti, að matsfyrirtækin sem hljóta að hafa á að skipa mjög færum sérfræðingum skuli ekki hafa komið auga á þessa veilu í hlutabréfaforminu og veitt bönkunum matið „triple A“ sem er besta mat sem hægt er að fá og gerði það að verkum að þeir fengu lán út um allan heim á mjög góðum kjörum af því þeir voru með svo óskaplega gott mat og einu ári seinna eru þessi sömu fyrirtæki gjaldþrota, hreinlega gjaldþrota. Allir íslensku bankarnir þrír fengu mjög gott mat. Það er dálítil kaldhæðni fólgin í því að Landsbankinn sem kom með Icesave-dæmið fékk sérstaklega gott mat af því Icesave var svo snilldarleg lausn. Þannig hjálpaðist þetta allt að, matsfyrirtækin og veilan sem var misnotuð. Eigið fé jókst og hagnaðurinn jókst og fyrirtækin sýndust vera með mjög góða afkomu. Matsfyrirtækin gáfu þeim mjög góða einkunn, bestu einkunn sem hægt er að fá, sem varð til þess að þau fengu lán út um allan heim á eins góðum kjörum og hægt var. Það var lágvaxtatímabil þannig að kjörin voru mjög góð og íslensku fyrirtækin fóru eins og eldur í sinu um alla Evrópu og keyptu upp fyrirtæki, í London, Helsinki, bara um alla Evrópu, og meira að segja var farið til Makaó í Kína að fjárfesta. Þetta er forsaga þessa frumvarps. Ég hugsa að ég fari nú ekki mikið nánar út í hvernig menn misnotuðu hlutabréfaformið, það var á margan mismunandi hátt. Þegar Íslendingar setjast einhvers staðar á fund, Íslendingar í stjórn fyrirtækis, og ákveða að stofna dótturfélag á eyju sem heitir Tortóla hlýtur maður að velta fyrir sér: Hvað var eiginlega á bak við þetta hjá mönnunum? Af hverju stofnuðu þeir ekki hlutafélag á Seyðisfirði? Til hvers voru þeir að þessu? Hver var hvatinn að því að menn stofnuðu dótturfélög á Tortóla? Það var auðvitað til að dylja eignarhaldið til að geta komið þessari keðju í gang svo að ekki sæist hver ætti og í hvaða hringi peningarnir fóru. Það er meginástæðan. Efnahagslífið hérna blés upp og svo var stungið á blöðruna og hún sprakk og það var ekkert inni í henni. Taflan og myndin sem ríkisskattstjóri brá upp á þeim fundi sem ég gat um sýnir einmitt að eigið fé sem virtist vera óskaplega mikið hvarf eins og dögg fyrir sólu og breyttist í mínus 1.412 milljarða í árslok 2009, í framtali 2010. Mér finnst því að menn þurfi að taka á þessu máli af mikilli alvöru. Dulið eignarhald kemur í veg fyrir eðlilega skattlagningu og býður heim skattundanskotum þar sem allt eftirlit verður ómögulegt. Skilanefndirnar geta ekki einu sinni elt peningana, þær þurfa að fá dómsúrskurði bæði í Lúxemborg og annars staðar frá og fá bara ekki upplýsingar um hvert peningar, risaupphæðir, fóru. Allt þetta er náttúrlega brot á siðferði. Þetta eyðileggur siðferði í þjóðfélaginu og skekkir öll viðmið og alla samkeppni þegar sumir borga skatt og aðrir ekki. Svo myndaðist valdastrúktúr þar sem stjórnirnar í vissum félögum gátu í rauninni eignast stærri og stærri hlut í fyrirtækjum með því að láta peninga fara í hringi án þess að leggja þá fram og fengu meiri og meiri völd í viðkomandi fyrirtækjum, jafnvel þótt mikill her af litlum hluthöfum væru meðeigendur. Þetta var mjög slæmt og auðgunaráhrifin voru alveg sérstakur kapítuli út af fyrir sig. Lausnin á þessu gæti verið að banna hreinlega hlutafélögum að eiga í hlutafélögum. Hlutafélagaformið er afskaplega skemmtilegt og nytsamlegt tæki í atvinnurekstri. Ef hver einasti maður sem tekur þátt í atvinnurekstri ætti að bera fulla ábyrgð væru ekki margir tilbúnir til þess vegna þess að það fylgir alltaf áhætta hverjum atvinnurekstri. Menn eru ekki tilbúnir til að leggja heimili sitt og allt undir til þess að taka þátt í einhverju skemmtilegu dæmi sem getur gefið arð fyrir þjóðfélagið og hluthafana en felur í sér áhættu. Þess vegna var þetta form búið til þannig að menn bæru takmarkaða áhættu, þeir legðu fram fé eða ábyrgðir og bæru ábyrgð upp að því marki en ekki umfram það. Afskaplega sniðugt form sem hefur gagnast þjóðfélögum í mörg hundruð ár með mjög góðum árangri. En þegar hlutafélög fara að fjárfesta og eiga í hlutafélögum gerast undarlegir hlutir. Það er einmitt á því sem þessu litla frumvarpi er ætlað að taka, það er í rauninni ekkert lítið, það er mjög stórt. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. Ég ætla að fara rétt aðeins í gegnum það, frú forseti, með mjög einföldu dæmi hvernig menn geta búið til eigið fé. Segjum að maður nokkur eigi 10 milljónir. Hann stofnar hlutafélag A og leggur þessar 10 milljónir inn í hlutafélagið. Þá á hann hlutabréf í hlutafélaginu upp á 10 milljónir og hlutafélagið á laust fé upp á 10 milljónir. Síðan stofnar hlutafélag A annað hlutafélag sem heitir B og leggur fram 10 milljónir í það, þá á A hlutabréf að virði 10 milljónir og hlutafélag B á 10 milljónir í lausu. Síðan stofnar B hlutafélagið C og leggur fram 10 milljónir í það, þá á það hlutabréf og hefur eigið fé upp á 10 milljónir en hlutafélag C á 10 milljónir. Þá gerist það að þeir sem stjórna þessu láta hlutafélag C kaupa hlutabréfin í A af manninum sem upphaflega lagði fram peningana. Það er kominn hringur sem er tómur. En ef menn skoða eitthvert þessara þriggja félaga sem mynda þennan hring þá virðist það eiga 10 milljónir í hlutabréfum og engar skuldir og virðist vera ljómandi gott fyrirtæki. Þá koma endurskoðendur og segja að samstæðureikningar geri ráð fyrir því að fyrirtækin verði öll metin sem ein heild, allur hringurinn, öll þessi þrjú fyrirtæki. Þá kemur náttúrlega í ljós að það er ekki króna inni í neinu þeirra. Til að komast hjá því þurfa menn að stofna þrjár hæðir af fyrirtækjum eða hvað á að kalla það, ég ætla ekki að fara nánar út í það, en það er hægt að komast hjá því. Það er sýnt nákvæmlega í fylgiriti í frumvarpinu hvernig er hægt að búa til 18 fyrirtæki með rekstur, með sjóðsflæði, með eigið fé, en það er ekki króna inni í dæminu. Það er í rauninni enginn sem á þau en það er einhver sem ræður öllu. Þetta er sýnt með dæmum og ég skora á þá sem hafa áhuga á þessu og nennu að setja sig inn í það til að átta sig á eiginleikum svona hringja því að þeir voru nefnilega út um allt. Það sem er merkilegt við þetta og sorglegt er að það er sennilega ekki lögbrot. Þetta er löglegt. Þetta gerist víða um heim. Það sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir er að stofnaður verði nýr flokkur sem heiti gagnsæ hlutafélög, nákvæmlega eins og opinber hlutafélög, einkahlutafélög eða hlutafélög almennt, sem hafi þann eiginleika að upplýsa beri um allt eignarhald upp úr og niður úr. Allar „dætur“ og öll „börn“ félagsins, ef ég má orða það þannig, og barnabörn og barnabarnabörn og foreldrar og afar og ömmur og allir áar verði talin upp og vitað af. Eitt ákveðið fyrirtæki mætti aldrei samkvæmt frumvarpinu lána til eiganda síns eða forföður og heldur ekki kaupa eða veðsetja hlutabréf í honum til að koma í veg fyrir þessa hringi. Að því yrðu endurskoðendur og stjórnir að gæta að viðlögðum hörðum refsingum vegna þess að bann við hringferli fjár er meginástæða traustsins sem þessu formi er ætlað að vekja. Það er grundvallaratriði í þessari breytingu. Velta mætti fyrir sér hvað gerðist ef banki væri gagnsætt hlutafélag. Þá mætti hann ekki eiga í lánaviðskiptum við eigendur sína. Það er mjög athyglisvert. Það yrði mjög athyglisvert. Hluthafar banka mættu hvorki taka viðskiptalán né neitt hjá þeim, sem þýðir að eigendurnir yrðu annaðhvort að vera fjársterkir einstaklingar sem þurfa ekki lán og alls ekki til að kaupa hlutabréf í fyrirtækinu, það yrði bannað, það kæmi í veg fyrir þessa hringferð fjár, eða lífeyrissjóðir eða aðrir aðilar sem hafa og eiga peninga. Ég held að við það að menn tækju ekki lán til að kaupa hlutabréf í banka yrði eigendahópurinn miklu stöðugri, hann yrði raunverulegur bakhjarl. Það er nú kannski akkúrat það sem Íslendingar þurfa nú á dögum. Ég hef rætt hér áður um alþjóðlega samþættingu hlutafélaga og hvernig hún gengur fyrir sig úti í hinum stóra heimi. Hlutafélagaformið er alþjóðlegt og þessi veila er því alþjóðleg, hún er um allan heim, hún er ekki bara hér á landi. Við höfum heyrt ávæning af því hvernig þetta var og hefur verið gert. Stundum beinlínis með glæpsamlegum aðferðum og stundum ekki, þar sem veilan er bara notuð. Það hefur t.d. verið bent á að í Bandaríkjunum og Japan sé mjög víðtækt gagnkvæmt eignarhald og það mætti benda á að Deutsche Bank á sennilega í velflestum stærri fyrirtækjum í Þýskalandi og reyndar um allan heim. Þau sömu fyrirtæki eiga svo í Deutsche Bank. Við getum tekið dæmi: Dresdner Bank á í Deutsche Bank og Deutsche Bank á í Dresdner Bank. Ef þessi fyrirtæki mundu skiptast á bréfum og Deutsche Bank mundi kaupa sín eigin bréf af Dresdner Bank og öfugt þá yrðu bréfin verðlaus vegna þess að eigin hlutabréf í hlutafélagi eru í eðli sínu verðlaus - það er hægt að gefa út eins mikið og menn vilja af þeim - og það mundi þýða að heilmikið eigið fé hyrfi. Úr þýsku efnahagslífi eða atvinnulífi mundi hverfa heilmikið fé sem sýnt er á pappírunum í dag. Þess vegna er þetta mjög mikið mál og varðar alveg gífurlega hagsmuni. Ég hef grun um að það verði dálítið erfitt fyrir Evrópusambandið að koma með breytingar sem laga þessa veilu vegna þess hvað hagsmunirnir eru gífurlegir. En hagsmunir hinna minni hluthafa eru ekki síðri, að fyrirtækin sýni raunverulegt eigið fé, og traust þeirra á hlutabréfaforminu hlýtur að vera háð því að það sé í lagi. Sama á við um alls konar birgja, menn sem eiga viðskipti við hlutafélög, þeir líta á ársreikninginn og segja: Heyrðu, það er ágætt eigið fé hjá þeim og góður hagnaður, ég get vel átt í viðskiptum við þá án þess að fá tryggingar. Ef svo kemur í ljós að þetta eigið fé og hagnaðurinn er ekki raunverulegur og getur bara hrunið, sprungið eins og blaðra í afmælisveislu, þá hljóta menn náttúrlega að vera miklu varkárari vegna þess að öll þessi viðskipti byggja mikið á trausti. Hér varð mikið hrun. Fyrsta áfallið sem þjóðin varð fyrir var sennilega eignahrunið þegar öll hlutabréf meira og minna, rjóminn af íslenskum hlutabréfum, urðu verðlaus á einni nóttu og þúsundir milljarða hurfu, hjá einstaklingum voru það örugglega um 80 milljarðar sem hurfu, hjá venjulegum fjölskyldum. Svo voru nokkrar fjölskyldur, kannski 100, sem áttu miklu meira og voru skuldsettar á móti, hjá þeim hurfu eignirnar en skuldirnar sitja eftir. Næsta skref voru uppsagnir. Það voru skelfilegir dagar þegar verið var að segja upp fólki hjá bönkunum, hafa starfsmenn sagt mér, þegar verið var að pikka út: Þér er sagt upp, þér er ekki sagt upp, þér er sagt upp o.s.frv. Fólk sem var kannski með mjög góð laun, jafnvel milljónir á mánuði, varð allt í einu atvinnulaust og allt sem það hafði byggt upp, fjárfestingar, hús og bílar o.s.frv., öllum grundvellinum var kippt undan því. Það var fyrsta áfallið. Svo fóru fylgiáhrifin að koma þegar fyrirtæki sem áttu í þessum fyrirtækjum eða voru háð þeim á einhvern hátt með lánveitingar og annað slíkt urðu gjaldþrota. Þá kom næsta bylgja þegar atvinnuleysið jókst hröðum skrefum. Því miður hefur ríkisstjórnin algjörlega brugðist að mínu mati í því að minnka atvinnuleysið, forsenda þess er að við búum til nýja atvinnu. Við verðum að mynda umgjörð fyrir nýja atvinnu. Hvernig skyldi nú atvinna verða til, frú forseti? Hún verður ekki til nema með fjárfestingu. Það verður aldrei nein atvinna til nema með fjárfestingu. Fjárfestingin verður til með fjármagni sem kemur aðallega úr tveim áttum: Það er annars vegar áhættufé eða hlutafé og hins vegar lánsfé eða sparifé. Báðir þessir þættir hafa lent í óskaplegu áfalli. Menn eru mjög illa brenndir. Ég mundi segja að sá maður sem færi að fjárfesta og kaupa hlutabréf í dag - ég mundi bara segja við hann: Ætlarðu ekkert að læra, vinur? - það er grundvöllurinn. Sérðu ekki hvernig fór? Og allir mundu segja: Hvað, ert þú að fara að fjárfesta, hvað ertu að hugsa? Forsendunum hefur nefnilega ekki verið breytt í hlutabréfaforminu. Þetta frumvarp gengur út á að breyta því þannig að menn lendi ekki í nákvæmlega sömu ævintýrunum aftur. Og lánveitendur - erlendir lánveitendur - lánuðu 12 þús. milljarða, frú forseti, til Íslands. Þeir peningar fóru flestir aftur beint til útlanda í fjárfestingar út um allt, en engu að síður voru þetta gífurlegir fjármunir. Þessir aðilar eru illa brenndir - mjög illa brenndir. Þeir eru búnir að tapa helmingnum af þeim 12 þús. milljörðum, hafa tapað 6 þús. milljörðum, sem er fjórföld þjóðarframleiðsla Íslands. Þeir fara ekkert að lána Íslendingum, það er alveg sama þótt við samþykkjum Icesave eða gerum hvað sem er. Það vantar traustið. Til að byggja upp traust er nauðsynlegt að breyta veilunni í hlutabréfaforminu. Það er nauðsynlegt þannig að fólk treysti sér til að kaupa aftur hlutabréf, fólk treysti því að það sé í lagi að lána til hlutafélaga, bankarnir fari að treysta fyrirtækjunum og lána þeim. Það vantar líka traust þar. Núna vita nefnilega allir af þessari veilu. Frumvarpið gerir ráð fyrir að veilunni sé eytt, hún sé löguð. Það er von flutningsmanna að með því náist að byggja aftur upp traust á hlutabréfaforminu, bæði hjá fjárfestum og lánveitendum, vegna þess að það eru gífurleg tækifæri í íslensku atvinnulífi núna. Það eru gífurleg tækifæri til að fjárfesta í íslensku atvinnulífi vegna þess hve langt það er komið niður og hve miklir möguleikar eru á að byggja það upp. En það vantar traust. Ég skora á hv. nefnd sem fær þetta til umfjöllunar - ég hef lagt til að frumvarpinu verði vísað til hv. viðskiptanefndar - að hún skoði mjög vandlega hvort það sé ekki nauðsynlegt að samþykkja slík frumvörp til að geta sagt við alla fjárfesta: Við erum búin að laga þá veilu sem er í dagblöðum alla daga um milljarða tilfærslur til og frá og var aðallega beint gegn litla hluthafanum. Við erum búin að laga veiluna og nú getið þið aftur farið að fjárfesta. Þeir sem eru illa farnir eftir hrunið eiga ekkert lengur til að fjárfesta en það eru hugsanlega einhverjir sem eiga eitthvað eftir og aðrir sem safna fé með því að spara og sýna ráðdeild. Ef þetta yrði samþykkt væri hægt að segja við þetta fólk að búið sé að breyta hlutabréfaforminu og nú sé skynsamlegt að fjárfesta. Ég hugsa að það sé miklu gæfulegra en það sem menn hafa verið að reyna að gera, að veita skattafslætti fyrir þá sem fjárfesta í nýsköpun eða eitthvað slíkt.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðu hans og yfirferð á frumvarpinu og líka þá elju og það frumkvæði að leggja þetta mál fram. Ég get hins vegar ekki orða bundist yfir því að ekki skuli vera fleiri hér til að hlusta á það sem hv. þingmaður hafði fram að færa því að mér fannst hann færa mjög góð efnisleg rök fyrir máli sínu. Hv. þingmaður fullyrti reyndar í ræðu sinni að akkúrat sú veila í hlutafélagaforminu sem hann var að ræða og frumvarpið gengur út á að breyta sé ein meginástæða hrunsins. Það kom líka fram í máli hv. þingmanns þegar hann útskýrði frumvarpið sem hann mælir fyrir, sem er svo sem ekki gott að gera með orðum, alla vega ekki hluta af því - ég hef séð glærukynningu hjá hv. þingmanni þar sem hann rekur það hvernig menn stofna svona félög, kannski sex, átta félög, og færa peninga þar á milli í hring en þar kom það mikið skilmerkilegra fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann kom inn á að hann væri þrisvar sinnum búinn að leggja þetta mál fram áður, annars vegar sem breyting á lögum, einu sinni, og síðan tvisvar sem þingsályktunartillögu: Hvernig stendur á því að þetta hefur ekki verið samþykkt á þinginu? Hvað gerir það að verkum? Hvaða annmarka hefur þingið hingað til séð á því að samþykkja þessar breytingar sem mér fannst hv. þingmaður fara mjög vel yfir og voru mjög skiljanlegar? Hvaða annmarkar eru á málinu? Voru bara allir meðvirkir og fannst þetta í raun og veru allt í lagi? Vaknaði hugsanlega enginn fyrr en menn horfðust í augu við að hér varð hrun og uppgötvuðu þeir þá að kannski hefði verið betra að hlusta á hv. þingmann fyrr?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góð orð og góðar spurningar. Þeir annmarkar sem menn sjá á þessu og nefnt er í frumvarpinu sjálfu eru einmitt alþjóðleg samskipti. Ef við stofnuðum hér á landi gagnsætt hlutafélag sem innlendir fjárfestar mundu treysta fullkomlega gætu erlendir fjárfestar illa keypt í því nema þeir væru einstaklingar eða félög sem væru líka í eðli sínu gagnsæ. Það þarf að sýna allan eigendastrúktúrinn upp úr. Sömuleiðis getur gagnsætt hlutafélag á Íslandi ekki keypt í erlendum félögum út af því sama því að það yrði að gera kröfu til þess að dótturfélög væru öll gagnsæ. Það gæti að sjálfsögðu stofnað dótturfélag erlendis sem væri þá með alla eiginleika gagnsæs hlutafélags. En þetta er nefnilega vandinn - vandinn er alþjóðlegur. Það sem mér finnst menn ekki horfa nógu mikið á, það er virkilega hættulegt, er annars vegar umtalsverður brottflutningur fólks af landinu. Við erum að missa aðalauðlind þjóðarinnar sem er mannauðurinn. Hins vegar er það mjög lítil fjárfesting, í sögulegu ljósi hefur hún sjaldan eða aldrei verið minni. Hvort tveggja er mjög hættulegt. Við getum lent í ákveðnum spíral fátæktar þar sem verður stöðnun og meiri stöðnun og meiri stöðnun og meiri brottflutningur, hærri skattar og enn hærri skattar og meiri niðurskurður og enn meiri niðurskurður. Við verðum að hverfa út úr þessum vítahring og fara að líta til framtíðar og finna hvar veilan liggur. Ég tel að í þessu frumvarpi liggi lausn á veilunni. Mér finnst að hv. efnahags- og viðskiptanefnd verði að taka á málinu og koma með þessa lausn eða einhverja aðra sem eykur aftur traust á fjárfestingu í þjóðfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður kom inn á í lok svars síns að fjárfesting á síðasta ári, árið 2010, er sú minnsta í sögu lýðveldisins. Ástandið er orðið þannig í kringum fjárfestingar að upp er kominn vítahringur eða spírall eins og hv. þingmaður segir, þ.e. einstaklingurinn leggur peninginn inn í banka en það er ekkert atvinnulíf sem bankinn getur látið fjárfesta og ávaxta fyrir sig peninginn þannig að bankinn lætur peninginn inn í Seðlabankann til að fá vaxtamuninn svo hann geti borgað innstæðueigandanum. Síðan kemur ríkissjóður og greiðir inn í Seðlabankann og til að geta gert það verður hann að hækka skattana á einstaklinginn sem lagði inn peninginn. Það er því mjög mikilvægt, og ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það, að þennan spíral verður að rjúfa. Við verðum að fá fjárfestingar í gang. Öðruvísi náum við ekki efnahagslífinu í gang aftur, annars þýðir þetta, eins og hv. þingmaður segir, enn frekari stöðnun. Hv. þingmaður kom reyndar inn á það í ræðu sinni að þetta væri eitt af því sem gæti gefið mönnum trú á því að fara í fjárfestingar og kaupa hlutabréf, að koma efnahagslífinu í gang. Vegna alþjóðasamskipta valda matsfyrirtækin og stóru bankarnir mér nokkurri umhugsun og það kom líka fram í ræðu hv. þingmanns. Hann sagði að annmarkarnir við gegnsæ hlutafélög væru hugsanlega þeir að menn gætu ekki fjárfest milli landa. Mig langar að spyrja hv. þingmann um skoðun hans á því. Telur hann ekki að matsfyrirtækin og sérstaklega stóru erlendu bankarnir hafi brennt sig nóg á hruninu sem varð á alþjóðafjármálamarkaðnum, þó það hafi verið sýnu verst hér þar sem allt hrundi? Hvað þarf eiginlega til að vekja þá upp af svefni þeirra, gagnvart þessari veilu í hlutafélagaforminu?

Frú forseti. Íslenskur aðili sem ég þekkti átti fund með bankastjórum stærsta banka Bretlands. Þeir sögðu að þeir hefðu fyrir löngu hætt að lána út á eigið fé sem byggði á hlutabréfaeign. Það þýðir að þeir eru búnir að læra af þessu en þeir vita ekki nákvæmlega hvernig taka á á vandanum, menn hafa ekki tekið á honum, því það eru ekki bara bankar sem lána heldur líka birgjar. Það er eiginlega illa farið með birgjana sem lána fyrirtækjum með því að afhenda vörur án trygginga af því eigið féð er gott, ef bankinn veit að hluti af eigin fé fyrirtækja er ekki raunverulegt eigið fé. Það er líka slæmt gagnvart litlu hluthöfunum sem við erum alla daga að plata til að kaupa í fyrirtækjum með því að hafa verðbréfahallir og verðbréfamarkaði o.s.frv. að við séum í rauninni að segja við fólk: Heyrðu, hér er ágætisfyrirtæki með gott eigið fé og hagnað og allt slíkt en bankinn veit að hluti af eigin fénu er ekki raunverulegt eigið fé. Mér finnst mjög brýnt að menn hætti að plata litla hluthafa og birgja á þennan veg. Ég vil að menn skoði mjög nákvæmlega hvort ekki eigi að koma með svona form á Íslandi. Þá segjum við við útlendingana að við séum búin að finna lausn á þessum vanda vegna þess að við fórum í gegnum hrun. Heimurinn ætti nú heldur betur að reyna að læra af hruninu sem varð á Íslandi og menn ættu að skoða glæruna frá ríkisskattstjóra þar sem sjá má hvernig eigið fé íslenskra fyrirtækja - það er glannalegt hvað það hrundi. Menn ættu að skoða hvernig stendur á því að eign getur horfið svona yfir nótt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um að skipaður verði starfshópur sem fjallar um ofbeldi maka gegn konum frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Með mér flytja 30 hv. þingmenn úr öllum flokkum á hinu háa Alþingi tillöguna. Í tillögugreininni segir að Alþingi álykti að fela ríkisstjórn Íslands að skipa starfshóp um ofbeldi maka gegn konum sem koma frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Hópurinn verði skipaður einum fulltrúa dómsmála- og mannréttindaráðherra, einum fulltrúa félags- og tryggingamálaráðherra, sem nú er velferðarráðherra, einum fulltrúa tilnefndum af Samtökum um Kvennaathvarf og einum fulltrúa tilnefndum af Útlendingastofnun. Hlutverk hópsins verði að skila dómsmála- og mannréttindaráðherra, nú innanríkisráðherra, fullmótuðum tillögum um úrbætur og hugsanlegar laga- eða reglugerðarbreytingar. Markmiðið með úrbótum verði fyrst og fremst að bæta réttarstöðu þeirra kvenna sem koma frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins og eru háðar ofbeldisfullum mökum um landvist á Íslandi. Telji starfshópurinn rökrétt að hluti vinnunnar nái til stöðu allra erlendra kvenna sem beittar eru ofbeldi af mökum sínum skulu tillögurnar miða að því. Hópurinn skili niðurstöðum þrem mánuðum frá dagsetningu skipunarbréfs. Tillagan var fyrst flutt á síðasta þingi, 138. löggjafarþingi, af varaþingkonu Samfylkingarinnar, Önnu Pálu Sverrisdóttur. Hún á allan heiðurinn af tillöguflutningnum af undirbúningi tillögunnar og rannsóknum tengdum henni og flutti hana á liðnu þingi. Því miður náðist ekki að afgreiða málið þá. Ég flyt málið með hennar leyfi og fyrir hennar hönd, forseti, en bendi einnig á að það nýtur greinilega stuðnings í öllum þingflokkum. Ég á von á því að það hljóti afgreiðslu hér á 139. löggjafarþinginu. Í greinargerð segir frá skýrslu sem Kvennaathvarfið kynnti 2. desember árið 2009 um rannsókn sem unnin var á aðstæðum og upplifun kvenna af erlendum uppruna sem leita í Kvennaathvarfið. Meðal þess sem rannsóknin leiddi í ljós var skelfileg staða kvenna frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins sem hafa verið beittar ofbeldi af mökum sínum og eru háðar mökum sínum um landvist hér á landi. Vert er að taka fram að um fámennan hóp í íslensku samfélagi er að ræða eins og segir í skýrslunni þar sem aðeins lítill hópur kvenna af erlendum uppruna leitar í Kvennaathvarfið vegna ofbeldis af hendi maka. Rannsókn Kvennaathvarfsins náði til allra kvenna af erlendum uppruna sem þangað komu. Hér er hins vegar tekinn til umfjöllunar sá hópur sem kemur frá löndum sem tilheyra ekki Evrópska efnahagssvæðinu en rannsóknin sýndi mikinn mun á stöðu þeirra og kvenna sem koma frá löndum innan EES-svæðisins. Þær síðarnefndu eru mun betur settar vegna reglna um frjálst flæði vinnuafls innan svæðisins. Í því liggur grundvallarmunurinn á aðstöðu kvennanna hvort þær koma frá löndum innan EES þar sem gilda reglur um frjálst flæði fólks, eða hvort þær koma frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég vitna í orð Hildar Guðmundsdóttur, mannfræðings og vaktstýru Kvennaathvarfsins, sem gerði rannsóknina, með leyfi forseta: „Í sumum tilvikum eru konur frá löndum utan EES háðar maka varðandi dvalarleyfi í landinu, sem gerir þær berskjaldaðri fyrir ofbeldi eiginmanna sinna. Ókunnugleiki og tungumálaerfiðleikar auðvelda misnotkun og geta stuðlað að einangrun. Vitað er til þess að fleiri en ein erlend kona hefur komið vegna sama manns og svo virðist sem einstaka ofbeldismenn velji kerfisbundið konur frá löndum utan EES og telji þær auðveldari fórnarlömb ofbeldis vegna stöðu þeirra í íslensku samfélagi.“ Í skýrslu Kvennaathvarfsins eru nefnd ýmis dæmi um það ofbeldi og misnotkun sem konurnar eru beittar. Sumir karlar halda konum einangruðum á heimilum sínum og leyfa þeim ekki að eiga samskipti við annað fólk. Til dæmis kom ein kvennanna í Kvennaathvarfið og vissi ekki sitt eigið heimilisfang þrátt fyrir að hafa búið hérlendis í nokkur ár en henni hafði verið haldið einangraðri á heimili sínu. Meiri hluti kvennanna hefur orðið fyrir líkamlegu ofbeldi og sumar fyrir ýmiss konar kynferðisofbeldi en um það segir í skýrslunni: „Af frásögn kvennanna má ráða að karlarnir telji að konurnar séu eign þeirra og þeir geti leyft sér að koma fram við þær eins og þeim sýnist og að þeir eigi rétt á að fá öllum kynferðislegum hugarórum sínum fullnægt. Eiginmennirnir hóta konunum óspart „heimsendingu“ ef þær neita að hlýða.“ Sumar kvennanna eru beittar fjárhagslegri misnotkun af ýmsu tagi, látnar þræla sér út í láglaunavinnu til að sjá fyrir makanum, látnar skrifa undir fjárhagslegar skuldbindingar fyrir þá eða vinna launalaust fyrir þá. Þær eru niðurlægðar af mökum sínum á marga vegu og þeim til dæmis sagt að þær séu keyptar. Makarnir ljúga til um hagi sína og bakgrunn og villa á sér heimildir meðan á viðkynningu stendur. Samkvæmt upplýsingum frá rannsakanda koma sumar kvennanna endurtekið í Kvennaathvarfið en fara aftur til maka síns þar á milli, gjarnan með því hugarfari að þær verði einfaldlega að láta ofbeldið yfir sig ganga í nokkur ár meðan þær eru háðar makanum um landvist. Þetta gera þær fyrir börnin sín eða vegna þess að þær eiga ekki afturkvæmt á heimaslóðir. Rétt er að taka fram að í 6. mgr. 13. gr. laga um útlendinga, nr. 96/2002, sem breytt var með lögum nr. 86/2008, er að finna ákvæði sem sérstaklega var ætlað að koma til móts við þann hóp kvenna sem tillaga þessi fjallar um. Ákvæðið hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ef hjúskap, staðfestri samvist eða sambúð er slitið vegna þess að útlendingur eða barn hans hefur sætt misnotkun eða ofbeldi í sambandinu er, þegar sérstaklega stendur á og ríkar sanngirnisástæður mæla með, jafnframt heimilt að endurnýja dvalarleyfi samkvæmt ákvæði þessu þrátt fyrir breyttar forsendur dvalar hér á landi að uppfylltum skilyrðum 1. mgr. 11. gr. Skal þá m.a. litið til lengdar hjúskapar, staðfestrar samvistar eða sambúðar og tengsla útlendings við landið.“ Ljóst virðist að þetta ákvæði hafi haft í för með sér formlega réttarbót. Samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun hefur hins vegar lítið sem ekkert reynt á það. Af þeirri staðreynd má draga þá ályktun að meira þurfi til að koma, svo sem fræðsla um réttindi. Flutningsmenn taka ekki afstöðu til þess hvort ákvæðið veiti efnislega fullnægjandi vernd og er starfshópnum falið að fara yfir það atriði. Eins er hópnum falið að hafa skýrslu Kvennaathvarfsins til hliðsjónar við vinnu sína en hann hefur að öðru leyti frjálsar hendur um vinnulag sitt. Eins og fyrr segir er hlutverk hópsins að skila fullmótuðum tillögum um úrbætur og hugsanlegar laga- og reglugerðarbreytingar. Markmiðið með þeim úrbótum er að bæta réttarstöðu þeirra kvenna sem koma frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins og eru háðar ofbeldisfullum mökum um landvist á Íslandi. Flutningsmenn leggja áherslu á að árangur í málinu náist hið fyrsta. Því er lagt til að hópurinn hafi þrjá mánuði til að skila tillögum sínum um þetta afmarkaða verkefni. Flutningsmönnum finnst þó eðlilegt að setja starfshópnum ekki stólinn fyrir dyrnar ef hluti vinnunnar getur nýst í þágu kvenna frá löndum innan Evrópska efnahagssvæðisins þótt aðstaða þeirra að lögum sé gjörólík. Starfshópnum er því falið að meta hvort rökrétt sé að hluti vinnunnar nái til stöðu allra erlendra kvenna sem beittar eru ofbeldi af mökum sínum og skulu þá tillögurnar taka mið af því. Samsetning hópsins er þannig hugsuð að þekking á aðstæðum kvennanna og framkvæmd útlendingalöggjafar fáist með fulltrúum frá Kvennaathvarfi og Útlendingastofnun. Innanríkisráðuneytið og velferðarráðuneytið skipi svo hvor sinn fulltrúa en nokkur skörun er á verksviði ráðuneytanna er varðar málefni útlendinga. Ráðherrarnir ákveði sín á milli hvor fulltrúa þeirra verði formaður starfshópsins. Vernd kvenna gegn ofbeldi maka snertir grunninn að tilveru þeirra og öryggi og að tilveru og öryggi barna þeirra Ef veruleikinn er sá að ofbeldismenn hérlendis velja konur frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins vegna lakari stöðu þeirra í íslensku samfélagi þurfa íslensk stjórnvöld að bregðast hratt og vel við. Styrkja þarf réttarstöðu þessara kvenna svo að þær eigi greiða leið út úr ofbeldissamböndum. Þannig ættu einnig að nást fram fyrirbyggjandi áhrif með skýrum skilaboðum um að þess háttar ofbeldi og misnotkun á konum verður undir engum kringumstæðum liðin hér á landi. Ég vil að lokum taka það fram, frú forseti, að ég geri ráð fyrir að þessari tillögu verði vísað til hv. allsherjarnefndar til umfjöllunar og geri mér góðar vonir um að hún verði afgreidd á yfirstandandi löggjafarþingi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir að hafa tekið frumkvæði í þessu máli og taka, eins og hún kom réttilega inn á í ræðu sinni, við keflinu frá varaþingmanninum Önnu Pálu Sverrisdóttur sem á allan heiður að því að þetta kemur hér fyrst inn í þingið. Því er síðan haldið áfram eftir að hún fer aftur til sinna starfa. Því er þannig háttað í þessu máli að 32 flutningsmenn eru að þingsályktunartillögunni, það er meiri hluti fyrir henni hér á þinginu. Hún gengur út á það, eins og hv. þingmaður kom inn á, að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp til að bregðast við ofbeldi maka gegn konum frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Því miður sýna dæmin að slíkt ofbeldi viðgengst hér á landi. Hv. þingmaður fór mjög vel yfir málið efnislega, og sé ég ekki ástæðu til að gera það hér. En ég vil beina því til hæstv. forseta að ég geri mér vonir um að það verði afgreitt löngu fyrir lok þingsins. Þar sem meiri hluti er fyrir málinu tel ég að menn eigi að klára það sem fyrst. Það er mjög mikilvægt að bregðast við þeim aðstæðum sem við vitum að eru uppi. Ég vænti þess að þetta mál fái skjóta og góða afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Þetta frumvarp fjallar um það sem löngum hefur verið kallað sjómannaafsláttur sem er afsláttur af tekjuskatti sjómanna vegna vinnu fjarri heimilis. Það er með ólíkindum að hæstv. ríkisstjórn Íslands skuli hafa ákveðið að fella niður þann sjómannaafslátt sem hefur verið í gildi um árabil á Íslandi, ekki síst með tilliti til þess að það voru slíkar upphæðir að til skammar var fyrir þátttöku ríkissjóðs í þeim efnum. Allar stéttir á Íslandi njóta afsláttar, frádráttar frá tekjuskatti, vegna vinnu fjarri heimilis. Það er með ólíkindum að upp skuli komin sú staða að eina stétt landsins sem ekki á að njóta sjómannaafsláttar er sú stétt sem vinnur svo sannarlega fjarri heimili sínu langdvölum við einhverjar erfiðustu aðstæður sem um getur í atvinnu á Íslandi, við sjómennsku. Þetta er til háborinnar skammar og þessi aðför hæstv. ríkisstjórnar að sjómönnum landsins, sjávarplássum og eðlilegri virðingu fyrir samsetningu samfélagsins er þess eðlis að ekki verður við unað. Það eru u.þ.b. 9 þúsund færslur á Íslandi hjá atvinnurekendum og öðrum vegna afsláttar frá skatti, dagpeninga og hvað það nú heitir, sjómannaafsláttur og aðrir þættir sem fjalla um þetta. Af þessum 9 þús. aðilum sem véla um þetta, þar sem geta verið mismargir aðilar sem njóta þessa réttar, er aðeins 1 þús. sem tengist sjómannastéttinni. Landkrabbarnir, embættismennirnir, starfsmenn fyrirtækja stórra og smárra um allt land, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu, eiga að njóta þessa réttar en sjómenn eiga að fara út í kuldann. Hvílík skömm fyrir íslenskt þjóðfélag. Það er sjávarútvegurinn, veiðar, vinnsla og markaðssetning, sem tryggir það og veldur því að íslenska þjóðin er á floti í dag. 60% af þjóðartekjunum koma úr þessum atvinnuvegi og vegna þess að vel hefur gengið í honum þrátt fyrir allt og menn hafa getað hagað seglum eftir vindi hefur þetta verið þess eðlis að það hefur bjargað íslenskri þjóð þrátt fyrir að öllum þessum útvegi sé haldið í heljargreipum vegna óstjórnar, ómarkvísi, geðþóttaákvarðana og innanborðsrifrildis hjá ríkisstjórnarflokkunum þar sem eiginlega er deilt um hvort slátra eigi íslenskum sjávarútvegi í einu vetfangi, slátra mjólkurkúnni eða njóta mjólkurinnar lengur. Svo vitlaus er þessi umræða. Það er með ólíkindum að fjölmargir hv. þingmenn á Alþingi Íslendinga í dag vita ekkert um sjávarútveg og vilja ekkert vita um hann. Þá kannski rennir í grun að það sé slorlykt af honum og þá er það ekki nógu fínt. Það er óskemmtilegt að þurfa að segja þetta en þetta er staðreynd og það er mergurinn málsins, virðulegi forseti. Í því frumvarpi sem við leggjum hér fram, auk mín hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, Kristján Þór Júlíusson, Ragnheiður Elín Árnadóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Unnur Brá Konráðsdóttir og Sigmundur Ernir Rúnarsson, er fjallað um að rétt til sjómannaafsláttar eigi að hafa þeir einstaklingar sem stunda sjómennsku og eru lögskráðir í skipsrúm að því tilskildu að laun þeirra fyrir sjómennsku nemi 30% af tekjuskattsstofni þeirra hið minnsta. Þetta þýðir að það er tekið á þessu föstum tökum. Og hver er viðmiðunin, virðulegi forseti? Allar fiskveiðiþjóðir í Evrópu hafa sjómannaafslátt. Íslendingar eru ein af fiskveiðiþjóðunum í Evrópu. Samt eru til hv. þingmenn á Alþingi Íslendinga sem drulla yfir sjómenn, drulla yfir þá og eru fastir í einhverju eiginhagsmunapoti, einhverjum geðþóttaákvörðunum og tryllingslegri hugsun. Þeir eru til í öllum flokkum, því miður, en mismunandi mikið eftir flokkum. Ef íslenskir þingmenn geta ekki sýnt sjómönnum virðingu eru þeir ekki þingmenn Íslands, að mínu mati. Þá eru þeir þingmenn einhverra kerfa, einhverra hagfræðikenninga, einhverrar samsuðu og þjóðfélaga sem við eigum ekkert erindi með á Íslandi. Þeir skulu koma og reyna að bera sig vel. Guð hjálpi þeim. Þau kerfi sem eru notuð á Norðurlöndum og í Evrópu og varða slíkan rétt sjómanna sem vinna fjarri heimilum eru mjög mismunandi. Það eru t.d. mjög háar tölur sem lúta undir það sem er tekjufrádráttur hjá sjómönnum í flestum löndum Evrópu. Hann er mestur þar sem farmenn eru flestir og sá þáttur í Noregi sem lýtur að farmönnum felur í sér mjög háar tölur, tugi þúsunda á mánuði. Þar er líka sú sérstaða að þar búa farmenn, sjómenn, nánast árið um kring hingað og þangað um hnöttinn, minnst á heimaslóðum sínum í Noregi. Það frádráttarkerfi sem er miðað við í þessu frumvarpi miðast í rauninni við það sem gildir fyrir fiskimenn, bæði í Færeyjum og Noregi. Það er í lægri kantinum yfir þessa línu alla en þó er það boðlegt, a.m.k. til að byrja með og til að koma þessu á koppinn, þessu margumdeilda máli, koma því í heila höfn og sýna þannig íslenskri sjómannastétt virðingu, stéttinni sem skilar okkur áfram fyrst og fremst. Hún keppir ekki á stórmótum í nokkrar vikur annað og þriðja hvert ár, hún keppir á hverjum einasta degi á hafinu í kringum Ísland, erfiðasta hafsvæði til veiða á jörðinni. Þaðan fáum við björg í bú og við verðum að gera okkur grein fyrir því og verðum að átta okkur á því að þetta verður að geta gengið til þess að við getum haldið úti á Íslandi menntakerfi, heilbrigðiskerfi, félagskerfi, þjónustu velferðarkerfis sem við viljum að fólkið á Íslandi njóti. Sá frádráttur sem miðað er við í þessum lögum miðast við 14% af ákveðnu tekjuhlutfalli. Hann getur að hámarki orðið yfir árið um 1.450 þús. Það þarf ótrúlega há laun til að ná því. Ef þau nást nokkurn tímann er það fyrst og fremst á þeim grunni að örfáir einstaklingar gætu notið þess. Að öllu jöfnu yrðu þetta einhverjir tugir þúsunda á mánuði. Það er sagt í dag að sjómenn hafi góð laun og þurfi engan afslátt. Ætli það geti verið viðmiðunin? Ætli íslensku ráðherrarnir og embættismennirnir í kerfinu hafi ekki ágætislaun? Af hverju þurfa þeir dagpeninga og frádrátt frá skatti? Hvaða bull er þetta? Þetta er það sem við búum við og þetta er það sem við verðum að horfast í augu við. Virðulegi forseti. Það skiptir miklu máli að jafnræði sé í þessum efnum. Sjómannaafsláttur, tekjufrádrátturinn sem hér er rætt um, er ígildi þess sem gengur og gerist í samfélaginu en í lægri kantinum. Síðustu tvö árin hafa verið ágætistekjur hjá sjómönnum almennt þótt þær séu mjög misjafnar eftir svæðum, eftir bátagerðum og öðru. Sjómennskan er happdrætti. Þannig er veiðimannasamfélagið þó að lögð sé áhersla á það í íslenska kerfinu að gleyma því að við séum veiðimannasamfélag. Við tökum til að mynda peningana þaðan sem þarf til að veita örugga heilbrigðisþjónustu í landinu. Það kemur ekkert beint af himnum ofan, það kemur úr sjónum. Það þarf hörkumannskap til að vinna það, sækja það og skila því. Löngum höfum við Íslendingar talað um að fiskveiðar væru bara veiðar og vinnsla. En líklega er þriðji þátturinn farinn að skipta hvað mestu máli, markaðssetningin, markaðsvinnan um allan heim sem byggir á því að við getum á réttum tíma hverju sinni skilað afurðum inn á markaðina þannig að við fáum hæsta verð. Aðeins í skjóli þessa öryggis getum við tryggt hæsta verð fyrir hvert einasta kíló af fiski sem við vinnum. Ef þetta á að vera í einhverjum lausagangi, eins og stjórn landsins er til að mynda í dag, skilar það engu. Þá fer það bara allt í tóma vitleysu. Þess vegna skiptir miklu máli að við tryggjum þetta. Hinn svokallaði sjómannaafsláttur kom inn í samfélagið á sjöunda áratugnum.

Sjötta.

Nei, á sjöunda áratugnum, líklega 1963 eða 1964.  Það mætti tína upp ýmsar tölur í þessum efnum. Til að mynda í Svíþjóð er afslátturinn tvískiptur, 35 þús. sænskar kr. í „närfart“, það er á strandveiðum, og 36 þús. kr. sænskar í „fjärfart“, það er á slóðum flutningaskipa á alþjóðlegum siglingaleiðum. Þetta er svolítið flókið dæmi miðað við lönd, en þeim mun mikilvægara er að þetta sé í góðu lagi hjá þeim löndum þar sem sjómenn skipta verulegu máli. Það er ein sérstaða Íslands að hvergi nokkurs staðar, a.m.k. ekki í Evrópu, skipta sjómenn eins miklu máli og hér á Íslandi. Sjómenn eru burðarásinn í aflgjöf samfélagsins, vaxtarmöguleikum, þreki og þoli, með vinnu sem er utan við hversdagsleika landkrabbans, utan við eðlilegt daglegt aðgengi að menntakerfi, heilbrigðiskerfi, félagskerfi, almennri menningu o.s.frv. Það hefur stundum verið sagt að sjómannaafslátturinn hafi í rauninni verið greiðsla fyrir það að standa ölduna. Það er ágætismyndlíking því að þeir sem þurfa að standa ölduna og vinna jafnharðan hafa ekki möguleika á að sinna neinu öðru á meðan, hvað þá hugsa um eitthvað annað. Þess vegna skiptir miklu máli að við afgreiðum þetta með sóma. Á árinu 2008 fengu 6 þúsund sjómenn sjómannaafslátt. Sjómannaafslátturinn nam um 1 milljarði vegna ársins 2008. Til samanburðar fengu 3.875 aðilar greidda dagpeninga, 8,7 milljarða. Þetta sýnir í hnotskurn að sjómenn eru ekki til vandræða í þessu kerfi tölulega fyrir aðeins brot af því sem landkrabbarnir hafa í sinn hlut. Af þeim aðilum sem greiddu dagpeningana á árinu 2008 voru 138 opinberir aðilar sem greiddu samtals 1,5 milljarða. Það er sjálft ríkiskerfið. Það er sjálf jatan. Ég ætla ekkert að fjalla um það hvort í mörgum tilvikum mætti breyta þar um kerfi, taka upp nútímatækni til að sinna samskiptum og fjarskiptum með símafundum, sjónvarpsfundum og öðru. Það er annað mál, en þetta eru tölurnar. Samkvæmt þessu njóta opinberir starfsmenn mikilla fríðinda umfram aðrar starfsstéttir. Að minnsta kosti 18% allra greiddra dagpeninga fara til opinberrar stjórnsýslu, nær 20%. Svo á að henda sjómönnum fyrir borð. Hvað er að þessu liði? Það er eitthvað mikið að. Það ætti kannski að byrja á því að fara í áfallahjálp og svo einhverja fræðslu um það um hvað málið snýst. Hvað er sjómennska? Við hvaða aðstæður er hún stunduð? Hvað gefur hún? Hvað skiptir hún miklu máli? Þeir virðast ekki hafa áhyggjur af því sem koma heim í kvöldmat á réttum tíma hvern dag, sitja yfir sjónvarpinu hvert kvöld, þegar önnur stétt í landinu, sjómenn, býr í einangruðu umhverfi úti á sjó þar sem er sem betur fer oft góður andi og góð stemning af því að sjómenn gera gott úr hlutunum. Þeir búa samt við þröngan kost á hinu almenna áhugamálasviði sem er síflæði í á Íslandi sem öðrum Evrópulöndum þessi árin. Það er því einfaldlega sanngjörn krafa að sjómenn njóti áfram þeirra kjara sem þeir hafa haft í áratugi. Annað fæli í sér ójafnræði við aðrar starfsstéttir sem geta nýtt sér dagpeningagreiðslur í formi skattafsláttar. Sjómenn á Norðurlöndum njóta sjómannaafsláttar. Hið sama á við í öðrum fiskveiðiríkjum eins og Kanada og Nýja-Sjálandi þar sem sjómenn eiga rétt á sérstökum skattafslætti. Fiskveiðiþjóð eins og sú íslenska á að tryggja sjómönnum sínum kjör sambærileg við þau sem tíðkast hjá þeim fiskveiðiþjóðum sem við berum okkur saman við þannig að við skulum taka saman höndum um það og koma þessu í gott lag. Fiskibátur skilar ekki árangri nema hann sé vel búinn tækjum, öryggi og öllum þáttum sem þarf að horfa til. Starfsstétt sem er lítillækkuð miðað við aðrar stéttir landsins býr hvorki við öryggi né eðlilegt umhverfi eins og hún á skilið. Það er því mikilvægt, virðulegi forseti, að þetta komist í farveg þar sem við klárum þetta og komum þessu í boðlegt ástand þannig að sjómenn megi vel við una. Að mínu mati eiga íslenskir landkrabbar hvar í stétt sem þeir standa að vera sérstakir baráttumenn og talsmenn íslenskra sjómanna vegna þess að þar sem sjómenn eru svo fjarri hvunndagsþáttum á Íslandi hafa þeir í rauninni enga aðstöðu til að berjast eða svara fyrir sig. Þá eigum við sem erum í landi að hafa manndóm til þess að taka upp málstað þeirra og fylgja honum eftir þannig að þeir sitji við sama borð og aðrar stéttir í landinu og aðrar sambærilegar stéttir í nálægum löndum og þeim löndum sem sérstaklega leggja rækt við fiskveiðar. Að lokinni umræðu, virðulegi forseti, óska ég eftir því að þetta frumvarp fari til hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og fái þar snaggaralega og góða umfjöllun.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir ágæta ræðu en samt tapaði hún dálitlu á reiðiköstum og stóryrtum fullyrðingum. Hún tapaði á því.

Hvað áttu við með því?

Ég er í andsvari. 
            

Tala þú fyrir þig.

Ég bið hv. þingmann að gefa ræðumanni hljóð.

Í fyrsta lagi vil ég leiðrétta það að fyrstu lögin um sjómannaafslátt, nr. 41/1954, voru sett um hlífðarfataafslátt. Ég þekki þetta mjög vel. Ég hef mörgum sinnum flutt tillögu um að afnema sjómannaafsláttinn og það er ekki af einhverjum illvilja við sjómenn, alls ekki. Það er til að allir séu jafnir fyrir skattalögum, jafnt forsetinn - sem ég lagði einu sinni til að skattfrelsi yrði afnumið hjá og maka hans; það var samþykkt - sem sjómenn. Ég er alltaf í jafnmiklum vandræðum með opinbera sendimenn erlendra ríkja. Þeir njóta skattfrelsis á grundvelli Vínarsáttmálans frá 1812 og ég kemst ekki gegn honum. Ef hv. þingmaður hefði unnið heimavinnuna sína og talað við þingflokk sinn og ágæta menn þar, t.d. mig, um lausnir á þessum vanda hefði hann getað fundið mjög einfalda lausn. Hún felst í því að í næstu kjarasamningum sjómanna og útgerðarmanna samþykki sjómenn og útgerðarmenn að sjómenn borgi fyrir húsnæði um borð. Launin verði hækkuð sem nemur því, segjum um 10 þús. kall á dag, ég held að það kosti ekki minna, og þeir fái dagpeninga eins og aðrir sem eru við störf fjarri heimilum sínum. Það gæfi þeim miklu meira og þá eru allir jafnir fyrir lögunum. Það mætti líka láta þá borga fæði því að það er engin stétt í landinu sem borðar eins dýrt fæði vegna þess að kokkurinn er á einum og hálfum 

Virðulegi forseti. Ég vil leiðrétta eitt, ég óskaði eftir því að málið færi til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Það á auðvitað að fara til efnahags- og skattanefndar og leiðréttist hér með. Ég ætla ekki að svara hv. síðasta ræðumanni. Ég nenni ekki að fjalla um hálft mál í hverju tilviki, bendi bara á að meðal meðflutningsmanna - af því að hv. þm. Pétur Blöndal vitnaði í þingflokk Sjálfstæðisflokksins - eru reyndustu menn þingflokksins á þessu sviði, hv. þm. Ásbjörn Óttarsson og Kristján Þór Júlíusson.

Frú forseti. Þó að hv. þingmaður hafi í engu svarað því sem ég lagði til og ekki einu sinni gælt við hugsunina - því að ég er náttúrlega að hugsa út fyrir boxið - vil ég benda á að plássið, káetan, á sjónum er ekki ódýrt. Það mætti örugglega verðleggja það á minnst 10 þús. kr. á dag og svo eru alls konar hlutir eins og fjarskipti. Sjómenn þurfa að borga fyrir að hringja í land. Það mætti láta útgerðina borga símtölin, nákvæmlega eins og opinberir starfsmenn fá greiddan síma. Síðan mætti, eins og ég gat um áðan, láta sjómennina borga hlut í launum kokksins og þá erum við farnir að tala um mjög stóran kostnað, einmitt við fæðið. Hvað ef maður borgar það með dagpeningum? Fá menn ekki borgað fæðið þegar þeir borða á hótelum úti í heimi? Ég veit ekki betur og ég er bara viss um að sjómenn væru miklu betur settir. Ég er nefnilega vinur sjómanna. Það vill svo til. Ég hugsa í lausnum fyrir sjómenn þannig að þeir geti fengið jafnt og allir aðrir en akkúrat jafnt og allir aðrir. Ég vil ekki mismuna fólki eftir stéttum gagnvart skattalögum.

Virðulegi forseti. Til að geta hugsað í lausnum verða menn að þekkja aðstæður, ekki vera með einhverjar Pollýönnu-hugmyndir og spádóma í þeim efnum. Það kemur berlega fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal að hann lifir í einhverjum rómantískum draumaheimi varðandi sjómenn. Hann er bara ekki raunveruleikinn. Það þýðir ekki að sleppa pusinu, það þýðir ekki að sleppa því sem skiptir máli og það er að menn sitji við sama borð. Það er verið að tala um dagpeninga hingað og þangað. Þetta er bara ekki þannig mál og ég ætla ekki að blanda mér í þessa gömlu draumaheima hv. þingmanns þar sem hann kemur með tillögur og hugmyndir sem eru því miður óbrúklegar og ekki hægt að gera annað við en spúla þeim út af dekkinu vegna þess að það er engin innstæða fyrir þeim. Það er engin reynsla og það er ekkert verksvit á bak við það og þetta snýst um það.

Virðulegi forseti. Ég ætla að reyna að blanda mér ekki mikið í umræður félaga minna hv. þm. Árna Johnsens sem er 1. flutningsmaður að þessu frumvarpi og hv. þm. Péturs Blöndals. Ég ætla hins vegar að leiðrétta eitt sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði, kokkurinn er ekki með einn og hálfan hlut, hann er með einn og kvart hlut. Ég þykist vita að það verði gerðar athugasemdir við mig þegar ég kem í mína heimahaga hafi ég ekki leiðrétt þetta. Það sem við erum að ræða hér er breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Eins og hv. flutningsmaður Árni Johnsen fór yfir eru þetta breytingar sem falla að því að taka aftur upp svokallaðan sjómannaafslátt eins og hann hefur verið kallaður í áratugi. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að það verði notast við sambærilegt kerfi og er í Færeyjum, að færeyskri fyrirmynd getum við orðað það, þannig að þeir sjómenn sem starfa á Íslandi muni þá fá sambærileg kjör og þeir sjómenn sem starfa í Færeyjum. Við getum síðan hugsað og deilt um hvort þetta sé með þessum hætti eða öðrum, en einhverra hluta vegna er það þannig í mörgum öðrum löndum að þeir einstaklingar sem stunda sjómennsku fá skattaívilnun sem felst í sjómannaafslætti. Þau rök eiga að gilda alveg eins hér á landi og alls staðar annars staðar. Það er ekki bara af því bara. Ég hef starfað nokkuð mörg ár á sjó. Þar starfa menn, og konur að sjálfsögðu, oft við mjög erfið skilyrði. Við skulum líka rifja það upp að meðal sjómanna er mun hærri slysatíðni, hvort sem það eru lítil eða alvarleg slys, en annarra samfélagshópa. Það er kannski þess vegna sem menn eru líka að hugsa þetta svona. Við skulum heldur ekki gleyma því að sjómenn eru oft og tíðum vikum og jafnvel mánuðum saman burtu frá heimilum sínum. Þegar opinber starfsmaður bregður sér í nokkra klukkutíma út fyrir bæjarmörkin er allt í lagi að hann fái dagpeninga. Við eigum ekki að þrefa um það hvort menn kalli þetta dagpeninga og fari síðan að gera einhverja aðra hluti. Ég er hins vegar mjög ánægður ef menn hugsa út fyrir boxið og koma með hugmyndir. Mér finnst hins vegar alveg með eindæmum að þessi hæstv. ríkisstjórn sem kennir sig alltaf við einhverja norræna velferðarstjórn skuli gera þessa hluti þar sem þetta er alls staðar gert á Norðurlöndunum, menn njóta þar sjómannaafsláttar. Þetta er algjörlega til háborinnar skammar. Svo koma hv. þingmenn og segja: Ja, sjómenn eiga hugsanlega að fara inn í þetta dagpeningaform vegna þess að þeir eru þá allir jafnréttir. Mig langar að rifja eitt upp, það að sjómenn eru að verða 2. flokks þegnar í þessu landi. Það er bara staðreynd, bæði hvað varðar það að taka af þeim sjómannaafsláttinn og ekki síst skulum við ekki gleyma því að staða öryggismála sjómanna er í dag þannig að því miður er mjög marga daga á ári ekki hægt að bjarga lífum sjómanna. Það er staðreynd mála. Það er ekki hægt að bjarga sjómönnum lendi þeir í slysum fyrir utan 20 mílur þegar vaktaskipan er þannig hjá Landhelgisgæslunni. Hvað kalla menn það? Í gegnum fjárlögin þekkjum við þá umræðu og þær arfavitlausu hugmyndir, sem var hent þar fyrir borð, gagnvart heilbrigðisstofnunum landsins þar sem ráðist var að grunnstoðunum og ætlast til þess að íbúar á landsbyggðinni lytu þeim afarkostum að geta ekki fengið eðlilega heilbrigðisþjónustu. Þá gleymist nefnilega þetta gagnvart sjómönnunum. Það er búið þannig um hnútana núna með fækkun á þyrlum og niðurskurði hjá Landhelgisgæslunni að þjónustan er skert. Þeir einstaklingar sem starfa hjá Landhelgisgæslunni eru að sjálfsögðu allir af vilja gerðir, gera allt sem í þeirra valdi stendur og leggja oft líf sitt að veði til að reyna að bjarga sjómönnum, en sjómenn búa ekki við sama öryggi og fólk í landi. Það er staðreynd málsins, því miður. Síðan geta menn sett í alls konar samhengi hvernig menn vilja sjá hlutina. Það dapurlegasta í þessum hlutum er að sjómenn skuli ekki geta notið þeirrar öryggisþjónustu sem þeir eiga svo sannarlega skilið. Þeir hafa haldið þessari þjóð á floti alla tíð, skaffað tekjur og haldið lífi í þjóðinni. Ég er ansi hræddur um að fólk kynni því illa ef ekki væri hægt að verða við beiðni fólks sem veikist og þarf að fá sjúkrabíl til að keyra sig á sjúkrahús af því að leiðin væri umfram 40 kílómetra. Við þetta þurfa sjómenn að búa. Þá er ég ansi hræddur um að hér færi allt á annan endann. Svo getur fólk reynt að setja sig í spor fjölskyldna sjómanna sem hafa af þessu að sjálfsögðu miklar áhyggjur. Ég er ansi hræddur um - hef sagt það áður í þessum sal og skal gera það eina ferðina enn - þó að ég voni að svo fari ekki að menn vakni ekki upp af þessum blundi fyrr en það hefur kostað einhver mannslíf. Það hefur nefnilega áður þurft að fórna mannslífum til að stjórnvöld vakni upp við þann aðbúnað og það öryggi sem íslenskum sjómönnum er búið. Það er bara blákaldur veruleikinn, því miður. Ég velti fyrir mér, virðulegi forseti, hvort þeir hafi brugðist við fullyrðingum mínum í utandagskrárumræðunni í fyrra. Þá töldu ýmsir mig vera með nánast eintómt lýðskrum. Ég vona að sjálfsögðu að þetta muni ekki ganga eftir en ætli þeir verði ekki aumir ef það gerist og þegar þeir vakna upp af þessum svefni sem þeir eru í, að það þurfi að fórna mannslífum til að rétta af þennan hlut. Þannig hefur það verið og þannig er það, því miður. Ég ítreka að ég er ansi hræddur um að ef hinn almenni borgari mundi lenda í svipuðum aðstæðum færi þjóðfélagið á annan endann. Hér er ekki verið að biðja um nein forréttindi fyrir sjómenn. Hér er eingöngu verið að biðja um það fyrir sjómenn sem þeir eiga sannarlega skilið og það kemur fram í þessu frumvarpi hvernig því er háttað. Á árinu 2008 voru sjómenn með rúman milljarð í skattafslátt út af störfum sínum en opinberir starfsmenn, þingmenn og fleiri, ég og aðrir, fengu á árinu 2008 1,5 milljarða, þ.e. 50% meira en íslenskir sjómenn. Svo geta menn deilt um hvað er rétt og hvað rangt í því, menn sem sitja í þægilegu upphituðu húsi í djúpum og þægilegum stólum. Það er allt réttlætið og það er að mínu viti til háborinnar skammar af hæstv. ríkisstjórn að ráðast svona fram gagnvart sjómönnum. Síðan hafa margir haft orð á því að sumir sjómenn, sumir, ekki allir, hafi um þessar mundir há laun vegna falls krónunnar. Þá skulu menn líka muna að á góðæristímanum á Stór-Reykjavíkursvæðinu þegar þenslan var í botni og gengi krónunnar mjög lágt fengu sjómenn ekki góð laun og þurftu að greiða fyrir það þegar gengi krónunnar var sterkt. Það gleymist nefnilega alltaf, menn hugsa alltaf í núinu. Það kemur fram í þessu frumvarpi og hefur margoft komið fram, m.a. í ábendingum forustumanna sjómannafélaganna og sjómanna á Íslandi, hvað sjómenn búa við skertar aðstæður. Þeir hafa allt öðruvísi aðgang að öllu opinbera kerfinu, til að mynda heilsugæslu, eins og ég rakti áðan. Það er svoleiðis búið um hnútana að það er ekki einu sinni hægt að bjarga sjómönnum við vissar aðstæður sem eru fyrir utan 20 mílur, hjá fiskimannaþjóð. Sjávarútvegurinn er grunnurinn að íslensku samfélagi. Samt er svona búið um hnútana. Það er dapurlegt, virðulegi forseti, að menn skuli gera þetta. En þessu laumuðu þessir vinstri menn, kommúnistar, inn í allan skattahækkanapakkann sinn þannig að því miður varð ekki mjög mikil umræða um þetta mál í öllu óðagotinu í lok árs 2009 þegar menn rumpuðu í gegn á örfáum dögum öllum þessum skattahækkunum í kjölfar afgreiðslu fjárlaga. Þetta týndist því miður of mikið í umræðunni þó að að sjálfsögðu hafi verið vakin athygli á því. Þeir hinir sömu og samþykktu að fella niður sjómannaafsláttinn hjá sjómönnunum blikna hins vegar ekkert við það að þiggja dagpeninga þegar þeir skreppa aðeins út fyrir bæjarmörkin eða fara til útlanda eða hvað sem það er á vegum hins opinbera. Þeir blikna ekki við það og þeir búa ekki við það slæma öryggi að verði þeir fyrir meiðslum eða verða veikir, hvort sem það er lítið eða alvarlegt, jafnvel að líf liggi við, sé ekki hægt að bjarga þeim. Eins og kemur kannski fram í máli mínu, ég þykist vera nokkur skýrmæltur, er mér mikið niðri fyrir þegar ég fjalla um þessi mál. Ég þekki nefnilega af eigin raun hvernig það er að starfa til sjós. Ég hef því miður lent í því að horfa á sjómenn berjast fyrir lífi sínu og verið þá í landi og ekkert getað gert, ekki frekar en aðrir. Það hefur komið fyrir mig, ekki einu sinni heldur tvisvar, að þurfa að horfa á sjómenn berjast fyrir lífi sínu og það var ekkert hægt að gera nema bíða eftir þyrlunni, ekki neitt þó að allir vildu gera það sem þeir gætu. Samt er svo búið um hnútana núna að það er ekki hægt að verða við því. Ég vænti þess og hef þá trú í brjósti að menn muni sjá að sér. Ég viðurkenni það, virðulegi forseti. Ég vænti þess að hv. efnahags- og skattanefnd fari mjög vel yfir þetta mál og beri saman við þau kjör sem aðrar starfsstéttir í landinu hafa. Komi menn með einhverjar hugmyndir um það, eins og þeir kalla það að hugsa út fyrir boxið, þannig að menn njóti þá sömu kjararéttinda er það gott og blessað. Ég ætla ekki að slá neitt á það. En gleymum því ekki þegar við fjöllum um það, eins og ég kom inn á, að sjómenn búa ekki við sömu aðstæður og fólk í landi, hvorki varðandi öryggismál, heilsugæslu né svo margt annað. Sjómenn eru vikum og jafnvel mánuðum saman í burtu frá fjölskyldum sínum. Komi eitthvað alvarlegt upp í fjölskyldunni geta sjómenn ekki brugðið sér heim ef þeir eru kannski í túr á frystitogara. Það er bara ekki þannig. Það er þá eitthvað alveg mjög alvarlegt sem gerist ef menn eru settir í land, þ.e. ef slysavarnabátarnir hugsanlega ná í þá ef það eru þá skilyrði og aðstæður til að gera það. Í einu blaðanna sem ég sá í morgun, ég man ekki hvaða blað það var, var einmitt verið að rifja upp að á þessum degi fyrir nokkrum áratugum fórust þrjár áhafnir á togurum. Það er dapurlegt, virðulegi forseti, að við skulum þurfa að ræða á hinu háa Alþingi þann sjálfsagða rétt sjómanna að vera þegnar en ekki 2. flokks þegnar. Virðulegi forseti. Ég bind miklar vonir við að hv. efnahags- og skattanefnd fari yfir þetta frumvarp með það fyrir augum að ekki verði litið á sjómenn sem 2. flokks þegna. Þeir hv. þingmenn sem samþykktu að afnema sjómannaafsláttinn á sínum tíma gerðu það án þess að blikna en þegar þeir bregða sér sjálfir aðeins af bæ þiggja þeir dagpeninga og aðrar greiðslur sem þeir vilja taka af öðrum sem eiga sannarlega frekar skilið en þeir að fá greiðslurnar.

Virðulegi forseti. Það er aldrei ofmælt þegar fjallað er um öryggisþáttinn sem tengist sjómönnum. Eitt lítið dæmi um stórt mál. Á síðustu öld fórust við Vestmannaeyjar 500 sjómenn, á 100 árum fórust 500 sjómenn. Þetta skiptir miklu máli og snertir alla þætti sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson fjallaði um áðan. Þingmenn sem hafa leyft sér að tala niður til sjómanna og sýna engan skilning á að þeir njóti jafnræðis við aðra þegna þjóðfélagsins, aðra sjómenn í Evrópu, þeir hafa excel-skjal í höfðinu. Lífið er ekki excel-skjal. Maður vorkennir þeim fyrir þröngsýni og fordóma sem búa yfir þessu excel-skjali. Það segir sína sögu um lítilsvirðingu hæstv. ríkisstjórnar í þessari umræðu sem varðar mikið hagsmunamál sjómanna að hér er enginn hæstv. ráðherra viðstaddur. Hér er formaður sjávarútvegsnefndar ekki viðstaddur og varaformaður sjávarútvegsnefndar, Ólína Þorvarðardóttir, ekki heldur af því að þeim er andskotans sama um þetta. Virðulegi forseti, 

Forseti vill biðja hv. þingmann um að gæta orða sinna.

Þetta er vægt til orða tekið og maður verður að tala mannamál hér þannig að það sé kallað 

Hv. þingmaður er beðinn um að gæta orða sinna. Það er hægt að tala mannamál þótt ekki sé bölvað og blótað í ræðustól.

Það er nú bara íslenskt tungutak. Það skiptir miklu máli að forgangsraða 

Virðulegi forseti. Ég á í vandræðum með að svara, það voru ekki margar spurningar sem komu fram í máli hv. þingmanns heldur nefndi hann þá sem voru ekki í salnum. Til að árétta það þá er hv. þm. Atli Gíslason formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, svo það fari ekki á milli mála. Ég staldra hérna við, gerði það í ræðu minni áðan og í utandagskrárumræðu. Ég sit í hv. samgöngunefnd. Mér eru öryggismál sjómanna kær. Ég hef miklar áhyggjur af þeim og mikinn áhuga á þeim. Við kölluðum til að mynda í fyrra forsvarsmenn Landhelgisgæslu Íslands á fund samgöngunefndar til að fara yfir stöðuna eins og hún er. Staðan er þannig að okkur vantar klárlega eina þyrlu í viðbót. Okkur vantar líka vaktir til viðbótar til að geta verið með þann mannafla og þyrluflota sem við þurfum til að tryggja öryggi sjómanna. Nú er það þannig að ákveðna daga í mánuði er ekki hægt að bjarga lífi sjómanna hvort sem þeir eru veikir eða eitthvað annað hefur komið upp á ef það er fyrir utan 20 mílur. Það segir allt sem segja þarf fyrir menn sem hafa einhvern tíma verið til sjós. Við skulum rifja það upp að stærri togararnir mega í mörgum tilfellum ekki vera nær landhelginni en 12 mílur. Við skulum átta okkur á þeirri grafalvarlegu stöðu. Ég tel að við þurfum að bregðast við henni. Ég hef sett fram ákveðnar hugmyndir um hvað hægt er að gera en ekki hefur verið vel tekið í það. Þetta er grafalvarlegur hlutur sem við þurfum að ræða enn frekar.

Forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á tekjuskatti sem lýtur að starfskjörum einnar stéttar í landinu. Hér hefur farið fram umræða af hálfu hv. þingmanna, tveggja af átta flutningsmönnum frumvarpsins, ásamt andsvari hv. þm. Péturs H. Blöndals. Það hefur stundum hvesst eins og gengur og það er ósköp eðlilegt þó að við reynum að sjálfsögðu að gæta hófs í orðavali. Það  Besti málsvari vinnandi stétta á sviði stjórnmálanna eru flokkar og stjórnmálastefnur sem vinna að því að framgangur atvinnulífsins í landinu verði með eðlilegum hætti. Síðustu missiri hafa fært okkur heim sanninn um það hvaða stjórnmálastefnur bera það merki á lofti. Að þessu leyti harma ég að ráðist sé að starfskjörum þessarar stéttar á þennan hátt. Þetta snýr ekki eingöngu að persónuafslættinum sem hér er lagður af, sem er skattafsláttur eins og hefur komið fram í umræðunni, heldur ekki síður að breytingum sem gerðar voru á persónuafslættinum í skattinnheimtu ríkissjóðs á síðasta ári. Þar var lögum um persónuafsláttinn breytt á þann veg að hann væri ekki lengur færanlegur á milli hjóna. Hvaða starfsstétt snertir breytingin verst? Jú, sjómannsfjölskyldur. Af eðli starfsins leiðir að svo er. Þrátt fyrir kjaraskerðinguna sem þessi starfsstétt varð fyrir þá ganga menn lengra. Ég get tekið undir þau sjónarmið, svo maður láti alla njóta sannmælis í því efni, hv. þm. Péturs H. Blöndals að það er sjálfsagt mál að ræða breytingar í þessum efnum. En ég mótmæli því harðlega að ein stétt manna sé tekin út fyrir sviga með þeim hætti sem hér er gert. Það er ekki nokkur heiðarleiki við þá gjörð. Af sjálfu leiðir að menn munu mótmæla því hástöfum. Það er ekkert sjálfgefið hverjir stunda sjóinn. Það er heldur ekki sjálfgefið þó að fólk sæki sjó og kjósi sér það að lífsstarfi að það henti öllum. Því síður er samasem-merki á milli kjara sjómanna alls staðar, alltaf og alla tíð. Það eru ekki allir milljónamenn á sjó, það er langur vegur frá því. Sjómenn detta oft og tíðum niður í það að vera með lögboðna tryggingu. Þeir þurfa með sama hætti að hafa jafnmikið fyrir starfi sínu. Umræðan er hins vegar öll um það, eins og t.d. kom fram í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals áðan, að menn séu með einhvern lúxuskokk um borð. Ég hef verið á fleiri en einu skipi þar sem kokkurinn gekk til allra starfa um borð og honum var spýtt út við verk eins og öllum öðrum áhafnarmeðlimum. Hér var dregin upp sú mynd að þessi starfsmaður sæti bara um borð í sínum stól og eldaði lúxusrétti á fullu kaupi. Sem betur fer hefur hann þóknun fyrir sitt starf.  Það vil ég segja í umræðunni um persónuafslátt sjómanna að hún hefur oft verið broguð mjög og slitin úr samhengi, oftast nær tengd því að sjómenn væru hálaunastétt sem væri gerður greiði umfram aðrar vinnandi stéttir í landinu, væru á sérkjörum. Hér hefur verið farið ágætlega yfir það hver þau eru en ég vil ekki síður halda því fram að Ísland þurfi á góðri sjómannastétt að halda. Það eru gríðarleg verðmæti sem þessi störf skapa fyrir íslenskt þjóðarbú og við erum í samkeppni við önnur lönd um vinnuafl á þessu sviði ekki síður en öðrum. Árás með þessum hætti að starfskjörum einnar stéttar veikir stöðu landsins í samkeppni um hæft fólk til þessara starfa. Menn koma máli sínu misjafnlega fram. Ég vil leyfa mér að vitna í ályktun sem Skipstjóra- og stýrimannafélagið Verðandi gerði á aðalfundi sínum undir lok árs sem svo undarlega vill til að hefur ekki ratað víða í fjölmiðla. Af hvaða ástæðum skyldi það svo sem vera? Jú, einfaldlega vegna þess að menn gefa sér að málið eigi að þegja í hel. Þeir mótmæla harðlega afnámi sjómannaafsláttarins, 5% útflutningsálagi og vanvirðingu í garð atvinnusjómanna og atvinnuútgerðarmanna. Ég leyfi mér að vitna í þessa ályktun sem mér finnst fyllilega þess virði að efnahags- og skattanefnd taki til umræðu þegar málið kemur þar til umfjöllunar. Aðalfundur þessa stéttarfélags spyr hvort íslensk þjóð viti að íslenskir sjómenn þurfa að vinna einum til tveimur mánuðum lengur á sjó fjarri fjölskyldum sínum til að vinna upp sjómannaafsláttinn. Gera menn sér grein fyrir því? Það þýðir starfskjaraskerðingu sem nemur einum til tveimur mánaðarlaunum. Veit íslensk þjóð að sjómaður í Vestmannaeyjum tapar 500–900 þús. kr. á ári vegna kvótaálagsins? Veit íslensk þjóð að sjávarútvegur er eina auðlindin sem er sérsköttuð? Veit íslensk þjóð að vinna er tekin af atvinnusjómönnum fyrir hina svokölluðu strandveiðisjómenn? Veit íslensk þjóð að sjómenn borga skatta af sínum matarpeningum? Veit íslensk þjóð að sjómannaafsláttur í Noregi er 3,2 millj. kr.? Veit íslensk þjóð að sjómannaafsláttur á Íslandi var 360 þús. kr. árið 2010? Veit íslensk þjóð að sjómenn hafa ekki sama aðgang að heilsugæslu og aðrir landsmenn? Raunar hefur sá þáttur málsins verðið gerður að umræðuefni hér og ég tel enga ástæðu til að bæta við það en það eru fjöldamargir aðrir þættir í íslensku samfélagi sem þessi starfsstétt nýtur ekki sem skyldi einfaldlega út frá eðlis starfsins. Með því að vera meðflutningsmaður á þessu máli mælist ég til að tekið verði tillit til sjónarmiða sem ríkja í garð sjómannastéttarinnar. Við höfum fulla þörf fyrir það sem íslensk þjóð að hafa öflugt fólk við vinnu í þessum geira atvinnulífsins.

Frú forseti. Hér fer fram ágæt umræða um sjómannaafslátt og er ekki seinna vænna þar sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að afnema það fyrirbæri. Þetta hefði gjarnan mátt ræða meira þegar það var ákveðið en þá var svo margt undir í einu eins og oft áður og umræðan datt niður. Þetta er nefnilega mjög mikilvæg umræða. Því miður er hún ótrúlega vanstillt og ég er alveg hissa á því hvað menn eru vanstilltir, talandi fyrir hönd sjómanna, því að þeir sjómenn sem ég þekki eru sko ekkert vanstilltir. Þeir eru yfirleitt mjög rólegir í tíðinni og kunna að bregðast við af æðruleysi, líka í umræðum. Þetta er skattamál og fer til efnahags- og skattanefndar og í henni sit ég. Þar mun ég planta þeim hugmyndum sem ég hef reifað sem eru út úr boxinu að mínu mati en menn virðast hugsa dálítið mikið í boxinu. Hv. þm. Árni Johnsen hefur núið mér um nasir reynsluleysi og skort á verkviti. Svo vill til að á námsárunum vann ég mikið í síldarverksmiðjum en ég átti aldrei möguleika á því að fara um borð í skip að vinna, sem ég gjarnan hefði viljað vegna þess að ég hafði mikinn áhuga á því og launin voru betri. En ég þekkti engan útgerðarmann og þeir hefðu aldrei hleypt mér um borð. Ég gat því ekki aflað mér þeirrar reynslu sem hv. þingmaður var að væna mig um skort á. Ég fór þó einn túr með Heimaey, það má geta þess, frú forseti. Það var afskaplega ánægjuleg reynsla. Við lentum reyndar í brælu og tíu, tólf vindstigum held ég og það þótti mér afskaplega skemmtilegt. Ég kunni vel við mig um borð og í brælunni sem ég gat um vildi svo til að allir lögðust í koju nema ég og kokkurinn. Hann eldaði og ég borðaði. Það var afskaplega ánægjulegt. Ég stýrði líka skipinu vegna þess að vanhöld voru mikil á fólki. Aðra reynslu en þessa ferð hef ég ekki en ég á lífeyrisréttindi hjá Lífeyrissjóði Vestmannaeyinga í minningu hennar. Svo ég get ekki sagt að ég hafi mikla reynslu af sjómennsku, langt í frá. Sjómannaafsláttinn má líta á sem styrk til útgerðar, hann er það. Útgerðin gæti alveg hækkað laun sjómanna um það sem nemur sjómannaafslættinum og þau stæðu eins eftir. Á Íslandi hefur mönnum orðið mjög tíðrætt um hin góðu laun sjómanna. Vissulega eru góð laun sjómanna til og þau ber alltaf mjög hátt. En menn tala síður um gæftaleysi, menn tala síður um það þegar menn berja báruna í endalausu gæftaleysi og ekkert gefur og enga pöddu neins staðar að finna og menn fá bara tryggingu, menn tala ekki um það. Og vinnan er ekkert minni, hún er oft á tíðum miklu meiri, það er alltaf verið að kasta og alltaf verið að hífa og ekki padda í sjó. Það má því ekki tala um sjómenn sem alla eins, þeir eru það langt í frá. Svo segir það sig náttúrlega sjálft að sjómenn eru ekki jafnsettir öðrum borgurum landsins. Þeir skreppa ekki í bíó þegar góð mynd er í bíó. Þeir skreppa ekki til vina sinna í kaffi. Þeir skreppa heldur ekki á krá eða út að ganga eða hlaupa. Þeir færu nú ekki mikið að æfa tíu kílómetra hlaup nema þá á bretti sem er ekkert sérstaklega skemmtilegt og hvað þá í veltingi. Þetta er yfirleitt erfið vinna, aðgerð er mjög erfið, sérstaklega á þorski minnir mig, ég á óljósar minningar um það. Það var mikill munur á þorski og ufsa, ég man nú ekki hvort var, ufsinn steinlá alltaf en þorskurinn ekki, hann djöflaðist, sérstaklega stórþorskur. Svo er náttúrlega heilmikið átak að stíga veltinginn. Það er því ekki hægt að segja að þessi stétt manna sé eins og aðrar stéttir. En þannig er það í þjóðfélaginu, til eru stéttir eins og læknar og aðrir sem lenda í alls konar aðstæðum. Læknar þurfa að mæta hlutum sem við viljum kannski ekki mæta, kannski ekki oft en það kemur fyrir, o.s.frv. Stéttir eru allar mismunandi. Það sem ég hef lagt til í gegnum tíðina er að afnema sjómannaafsláttinn vegna jafnræðis stétta. Hér er nefnilega, eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði áðan, ein stétt manna tekin út fyrir. Það er akkúrat málið. Í skattalögum er ein stétt manna tekin út fyrir, ein stétt sem nýtur sérkjara. Hún er ekki jafnsett öðrum stéttum í landinu. Forsetinn var skattfrjáls áður en búið er afnema sérkjör hans og maka hans, að mínu frumkvæði, og eftir sitja eins og ég gat um áðan í andsvari sendimenn alþjóðlegra stofnana og ríkja, annarra ríkja sem njóta skattfríðinda. Þeir njóta hins vegar að sjálfsögðu velferðarkerfisins og fá heilbrigðisþjónustu, þeir keyra líka eftir vegunum o.s.frv. en þeir borga ekki fyrir það. Það er nokkuð sem ég vildi gjarnan að menn reyndu að breyta. Ég hef bent á að til að laga þetta eigum við að sjálfsögðu að taka upp jafnræði og afnema sjómannaafsláttinn, eins og ríkisstjórnin hefur lagt til, en taka upp dagpeninga til sjómanna með nákvæmlega sömu rökum og aðrir fá dagpeninga. Til þess þurfa sjómenn að borga kostnað og um borð er kostnaður fyrir hendi. Það er t.d. kostnaður við húsnæði, menn búa um borð þá daga sem þeir eru á sjó, nákvæmlega eins og þegar þingmenn skreppa til útlanda og búa á hótelum. Sjómenn búa í káetum sínum og þær kosta. Mér finnst að útgerðin geti hækkað laun sjómanna, þeir borgi sjálfir þennan kostnað og fái síðan dagpeninga á móti. Ég nefndi matinn áðan og þá var sagt að ég hefði verið að tala um lúxusmat og eitthvað svoleiðis. Ég talaði ekkert um það. Ég sagði að þetta væri dýr matur vegna þess að kokkurinn er á hlut, á flestum fiskiskipum að minnsta kosti. Á því eina skipi sem ég fór á var kokkurinn afskaplega röskur í aðgerð. Um leið og hann var búinn að vaska upp var hann mættur. Þannig held ég að það sé yfirleitt, menn eru mjög duglegir og samhentir um borð. En engu að síður, maturinn kostar sitt og kokkurinn kostar sitt fyrir útgerðina. Útgerðin borgar nefnilega kokkinn. Mér finnst að fæðiskostnað eigi bara að setja í reikning til sjómanna og sjómennirnir geti dregið hann frá með dagpeningum. Þeir eiga að fá dagpeninga fyrir fæðiskostnaði rétt eins og opinberir starfsmenn eða aðrir starfsmenn fyrirtækja sem fara til útlanda og borða á veitingastöðum, sem er ekki ódýr matur heldur, og fá dagpeninga á móti. Ég sé ekki annað en þetta sé bara komið og það þarf ekki einu sinni að breyta lögum, frú forseti. Ég ætla að kanna það í efnahags- og skattanefnd hvort breyta þurfi lögum til að sjómenn geti fengið dagpeninga. Þá verð ég afskaplega sáttur vegna þess að þá eru sjómenn eins settir og allir hinir skattborgararnir. Það er það sem ég vil. Ég hef ekkert á móti sjómönnum, langt í frá, ég met þá mikils. Eini ókosturinn við sjómennsku er að allt of fáar konur eru á sjó, þær ættu að vera miklu fleiri. Ég skil ekki af hverju helmingur sjómanna er ekki konur. Þær eru ekki síður fisknar, það hefur sýnt sig í sportveiðinni, sumar eru lúsfisknar. Þær ættu ekki síður að geta aflað fisks en karlmenn. Hér hefur dálítið verið talað um öryggismál. Það er sjálfgefið að sjómennskan er hættuleg og það sýnir kannski vanstillinguna í umræðunni að blanda öryggismálum í málið. Allir, hver einasti maður, útgerðarmenn sem sjómenn, vilja bæta öryggismál sjómanna. Ég man þegar ég var um borð að þetta var ekki beint hættulaust, þarna voru vírar syngjandi þvers og kruss í rigningunni og næturmyrkrinu og maður stóð beint fyrir framan skutrennuna og gat flogið fyrir borð eins og ekkert væri. Mikið var um slys um borð í skipum, allt of mikið. Ég skil ekkert í því að menn haldi ekki upp á árið 2008. Af hverju ættum við Íslendingar að halda upp á árið 2008? Það er fyrsta árið í Íslandssögunni sem enginn maður fórst á sjó, enginn einasti sjómaður fórst. Hér áður fyrr fóru heilu þorpin, allur rjóminn af karlmönnum fórst á sjó í aftakaveðrum sem fengu nafn eftir þeim sjómönnum eða bátum sem fórust. Í fyrsta skipti í Íslandssögunni árið 2008 fórst enginn sjómaður. Þessa finnst mér að við eigum að minnast, allir Íslendingar. Þetta var mjög gleðilegt. Því miður hefur ekki orðið framhald á því og við þurfum að vinna hart að því að þannig ár komi aftur og aftur og enginn farist á sjó. Stöðugt þarf að vinna að öryggismálum. Ég veit ekki um einn einasta mann, hvorki útgerðarmann né sjómann, sem ekki vill fá alla sína menn aftur heim. Það hef ég aldrei vitað. Það er dálítið undarlegt að blanda því inn í þessa umræðu af því að þar er markmiðið svo augljóst. Mér sýnist á öllu að þetta frumvarp geti orðið kveikjan að ágætri umræðu í efnahags- og skattanefnd. Þar mun ég gauka þessari hugmynd að útgerðarmönnum, ef við fáum þá sem gesti, að þeir semji um að menn borgi fyrir káetuna sína og matinn svo sem eins og 10, 15 eða 20 þúsund á dag og fái launahækkun sem því nemur. Launin eru hækkuð, menn látnir borga og svo kemur skatturinn og samþykkir dagpeninga skattfrítt. Ég hef ekki reiknað það út en þá eru sjómenn sennilega töluvert mikið betur settir.

Virðulegi forseti. Það var komin svo rífandi stemning í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals að maður beið bara eftir því að hann drægi upp sjóhattinn og setti á kollinn.  Það er eitt atriði sem hv. þingmaður sagði sem ekki var skynsamlegt. Hann sagði: Útgerðin getur vel borgað sjómannaafslátt. Í fyrsta lagi eru sjómenn upp á hlut. Menn tala ekki svona ef þeir eru vanir og hafa reynslu og þekkingu. Ef útgerðin ætti eitthvað aflögu væri ugglaust tekin meiri áhætta í að gera við skip og lagfæra en það er doði í öllu. Það er doði í öllum vélsmiðjum landsins og allri landvinnu vegna sinnuleysis og stjórnleysis hæstv. ríkisstjórnar. Það er ekki á það bætandi þegar hv. þingmenn í stjórnarandstöðunni leggja þessu lið með skattahækkunartillögum á útgerðarmenn. Þetta verðum við að vanda og skoða ofan í kjölinn. Það er engin ein leið rétt. En við hljótum að þurfa, hv. þingmenn, að miða kjör sjómanna á Íslandi við aðstæður og kjör sjómanna í Evrópuríkjum. Það er eðlilegt og ekkert að flagga því hvort það heiti dagpeningar eða tekjuafsláttur. 

Frú forseti. Afskaplega leiðist mér þegar menn tala svona niður til mín. Það getur vel verið að ég sé reynslulaus og vitlaus en menn þurfa ekki að segja það.  Einu sinni var tekið upp olíugjald þar sem útgerðin fékk fyrir olíuna sérstaklega utan hlutaskipta. Það er búið að setja ýmislegt utan hlutaskipta í kjarasamningum. Hv. þingmanni hlýtur að vera kunnugt um það eða hvað? Nú ætla ég ekki að tala niður til hans en honum hlýtur að vera kunnugt um það. Og þá geta menn að sjálfsögðu sett þessa hluti utan hlutaskipta. Þetta er spurningin um að menn beiti hugkvæmni, hugsi út úr boxinu og reyni að finna lausn sem passar inn í kerfið sem heitir dagpeningar, þá komum við því kerfi á. Ef báðir aðilar hagnast á því að ríkisskattstjóri greiði dagpeninga eða leyfi þá skattfrjálsa þá er þetta besta mál og allir jafnsettir. Þá þarf sjómaðurinn ekkert að afsaka það í fermingarveislunni við vin sinn sem er verkfræðingur og fær aldrei dagpeninga, hann er í landi en samt fjarri heimilis sínu af því að hann keyrir upp í virkjanir. Hann er líka fjarri heimili sínu og fær ekki dagpeninga, ekki sjómannaafslátt og ekki verkfræðingaafslátt. Þá þarf sjómaðurinn ekki að afsaka að hann fái ölmusu frá ríkinu sem heiti sjómannaafsláttur og rífast um það. Hann er jafnsettur og allir aðrir. Hann fær dagpeninga eins og verkfræðingurinn þegar hann fer út á land eða fer burtu frá heimili sínu. Þá eru allir ánægðir og jafnsettir. Því vil ég stefna að.

Virðulegi forseti. Maður er eins og illa gerður hlutur í þessari umræðu sjálfstæðismanna. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með umræðunni en hún er engu að síður skemmtileg og ljóst að ýmsir hafa talað sem hafa meiri þekkingu á málefnum sjómanna en sá er hér stendur, svo það sé tekið fram áður en menn fara í andsvör út af kunnáttuleysi. Ég vil segja í upphafi að við eigum að skoða þetta mál, sem ég er meðflutningsmaður á, vandlega. Ég treysti því að efnahags- og skattanefnd fari vandlega yfir öll rök með og á móti því að þessi leið verði farin, að sjómenn njóti sérstakra kjara. Það geta verið málefnaleg rök, vísindaleg rök og réttlætisrök fyrir því. Þegar ég stend á bryggjunni og fylgist með sjómönnum, karlmönnum aðallega en það hefur sem betur fer aðeins breyst, koma upp úr bátum sínum og skipum þá dáist ég að þessu fólki sem leggur líf sitt og limi í hættu til þess að draga björg í bú fyrir þjóðina, skapa gjaldeyri fyrir mig og aðra landkrabba sem varla þorum um borð í Herjólf hvað þá annað. En það kann að vera að maður herði sig upp í að fara einhvern tíma í alvörutúr. Ég dáist alltaf að þessu fólki. Ég þekki marga sjómenn, það hafa verið sjómenn í fjölskyldunni, og ég velti því fyrir mér að það hlýtur að þurfa sérstaka karaktera til að stunda þessa vinnu fjarri heimilum, fjarri ástvinum og leggja jafnvel líf sitt í hættu. Hvers vegna í ósköpunum er þá ekki rétt að þessar hetjur njóti ávaxtanna og fái vel greitt fyrir vinnuna sem þeir leggja fram fyrir þjóðina? Er það ekki eðlilegt? Laun sjómanna sveiflast til og frá, jafnvel meira en laun annarra á Íslandi svo við tökum dæmi um það sem stendur okkur næst. Er þá nokkuð óeðlilegt þegar sveiflurnar eru jafnmiklar og þær geta verið hjá þessari stétt að hún njóti sérkjara sem tekur tillit til starfsins að draga fisk úr sjó og færa á land? Veittur hefur verið afsláttur í gegnum tíðina vegna þess að menn vildu viðurkenna þessar staðreyndir sem ég hef þulið upp, viðurkenna að þetta væri ólíkt öðrum störfum. Ég held að við alþingismenn eigum ekki að draga úr viðurkenningunni þegar fólk þarf einna mest á henni að halda. Sjómenn og þeir sem vinna í fiski hafa nóg að gera. Sjómenn draga fisk úr sjó, við seljum hann og fáum gjaldeyristekjur. Það er nú einu sinni þannig að sjávarútvegurinn skapar meiri hlutann af gjaldeyristekjum okkar. Er ekki allt í lagi að verðlauna fyrir það? Ég bara spyr. Það er hægt að telja upp ýmis mál. Ég get þó ekki, frú forseti, annað en nefnt eitt atriði sem tengist þessu óbeint. Ég get ekki sleppt tækifærinu að furða mig á því hvernig Alþýðusamband Íslands og aðildarfélög þess sem tilheyra sjómannastéttinni halda á málum núna þegar kjarasamningar eru lausir. Hverjir gæta hagsmuna sjómanna og fiskverkafólks? Hvernig stendur á því að miðstjórn Alþýðusambands Íslands sendir frá sér digurbarkalegar yfirlýsingar og gagnrýnir viðsemjendur fyrir að halda sjávarútveginum á lofti og lætur þannig líta út að það sé gert til þess að þjónkast kálfum innan LÍÚ? Afsakið orðbragðið, frú forseti. Það er ekki þannig. Alþýðusamband Íslands hlýtur að þurfa að standa í lappirnar fyrir sjómenn, fyrir fiskverkafólk, fyrir rafvirkja, fyrir smiði, fyrir verslunarfólk, fyrir tölvunarfræðinga og aðila sem hafa atvinnu af sjávarútvegi. Það getur ekki verið að Alþýðusamband Íslands og miðstjórn ASÍ, sem í eiga sæti fulltrúar sjómanna meðal annarra, séu dottin í þann fúla pytt að verða hluti og handbendi ríkisstjórnarinnar sem mér sýnist ASÍ vera orðið. Ég trúi því ekki. Ég þekki ágæta menn innan félagsskaparins sem ég talaði um og ég trúi því ekki fyrr en ég sé að þeir hafi tekið þátt í að lýsa því yfir að verið sé að fórna hagsmunum sjávarútvegs- og launafólks í ASÍ með því að vilja ekki gefa eftir þá kröfu að sátt náist um sjávarútveginn. Alþýðusamband Íslands á að standa alveg brjálað og fara út um víðan völl og segja: Það verður að ná sátt í sjávarútvegi.  Ég trúi að fáir þingmenn ef nokkur hafi stórar áhyggjur af hinum hræðilegu LÍÚ-mönnum sem ég veita varla hverjir eru. Af hverju er umræðunni snúið svona upp? Þetta snýst um miklu stærri mál en það. Það er vegna þess að pólitísk forusta ríkisstjórnarinnar og pólitísk forusta Alþýðusambandsins, sem er reyndar náskyld pólitískri forustu ríkisstjórnarinnar, vilja hafa þetta svona. Þeir vilja hafa sjávarútveginn í óvissu og þess vegna er málið dregið fram með þessum hætti. Frú forseti. Þetta er algjörlega ólíðandi og óþolandi. Maður veltir fyrir sér hvort þeir sem eru í forsvari fyrir Alþýðusamband Íslands þurfi ekki að hvetja almenna launagreiðendur og félagsmenn ASÍ til að standa upp og tala við þetta fólk. Ég veit um útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki sem veitir 250 manns atvinnu. Það þýðir að a.m.k. 250 aðrir hafa atvinnu af þessu fyrirtæki, ef við gefum okkur að eitt starf í sjávarútvegi leiði af sér annað starf. Það getur verið hærra, það getur verið aðeins minna. Hvað haldið þið að margir starfsmenn fyrirtækisins og þeir sem hafa óbeina atvinnu heyri undir starfsemi Alþýðusambands Íslands? Hvað haldið þið að þeir séu margir? Ég mundi spá því, án þess að hafa hugmynd um það, að þeir væru 80–90%. Ég leyfi mér að segja það. Það er með ólíkindum að forusta Alþýðusambandsins skuli taka þennan pól í hæðina. Frú forseti. Það ekki síst þess vegna sem við alþingismenn viljum halda fast í sjómannaafsláttinn, það er enginn að gæta hagsmuna sjómanna.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til breytinga á lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um málefni aldraðra. Ásamt mér eru flutningsmenn þessa frumvarps hv. þm. Þráinn Bertelsson, Lilja Mósesdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Þuríður Backman, Árni Þór Sigurðsson, Arndís Soffía Sigurðardóttir, Siv Friðleifsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir og Margrét Tryggvadóttir. Frumvarpið er ekki stórt í sniðum en er stórt mannréttindamál. Hér er um að ræða að færa í lög að þeir sem velja að búa á hjúkrunarheimilum eigi kost á að búa einir í herbergi og að við bindum þann rétt fólks í lagakaflana um málefni aldraða og um heilbrigðisþjónustu. Á Íslandi eru um þessar mundir ríflega 2.500 hjúkrunarrými og ríflega 540 dvalarrými. Þessum rýmum hefur fækkað jafnt og þétt undanfarin ár frá því að vera um 2.700 árið 2007, þ.e. hjúkrunarrýmin, og dvalarrýmin ríflega 700. Hlutfallslega hefur hjúkrunarrýmum fækkað um 6% en dvalarrýmum um ríflega 20%. Meðan þessi breyting hefur verið að ganga yfir hafa sveitarfélögin jafnt og þétt bætt í þá þjónustu sem aldraðir sem búa heima við geta fengið og einnig hefur dagvistarúrræðum fyrir eldra fólk verið fjölgað til muna. Í dag er það þannig að a.m.k. 800 af þeim rýmum sem eru í boði fyrir fólk sem þarf á hjúkrunarrými að halda eru á fjölbýli, þ.e. þar búa fleiri en einn einstaklingur í herbergi. Við hönnun allra þeirra rýma sem hafa verið byggð undanfarin tíu ár hefur þess verið gætt að allir heimilismenn byggju einir í herbergi nema sérstakar óskir kæmu fram um annað. Þannig hafa heimilin í Sóltúni, í Boðaþingi og í Mörk á höfuðborgarsvæðinu verið byggð með þær þarfir í huga. Auk þess hefur hjúkrunarheimilum á seinni árum, til að mynda á Droplaugarstöðum í Reykjavík, verið breytt í þessa veru. Það sama hefur átt við um hönnun á hjúkrunarrýmum á landsbyggðinni á undanförnum árum. Þegar ný heimili hafa verið hönnuð, til að mynda í Fellsenda í Dalabyggð og á Jaðri í Ólafsvík, hefur þess verið gætt að þar væri einnig um einbýli að ræða. Á undanförnum árum hafa bæði þingmenn og ráðherrar viðrað hugmyndir um að fjölbýli á hjúkrunarheimilum væru í raun úreltur kostur og þeim ætti að útrýma. Hæstv. forsætisráðherra og þáverandi félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, lagði meðal annars fram áætlun um fjölgun hjúkrunarrýma sem hafði þetta að leiðarljósi og félagsmálaráðherrar sem þá voru, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Árni Páll Árnason, hafa einnig á seinni stigum fylgt því máli eftir. Þingmenn hafa að auki margoft getið þess í þingræðum og í blaðaskrifum að mikilvægt sé að stíga þessi skref en einhverra hluta vegna hefur það ekki verið gert. Rétt er að geta þess, frú forseti, að þegar rætt var um að breyta lögum um heilbrigðisþjónustu, sem var á árabilinu 2003–2007, ef ég man rétt, var lengi í drögum frumvarps til heilbrigðislaga á þeim tíma ákvæði um einbýli á hjúkrunarheimilum. Á síðari stigum málsins var því atriði vikið í burt og orðalagið var, við skulum segja, útvatnað á þann veg að réttur þeirra sem búa á hjúkrunarheimilum hvað þetta varðar er ekki tryggður. Samtök aldraðra hafa margoft ályktað um þetta efni og reist kröfur um að þeir sem kjósi að búa í einbýli eigi kost á því. Sú þjónusta sem eldra fólki býðst í heimahúsum hefur verið að vaxa jafnt og þétt undanfarin ár og það er vel, vegna þess að við gerum ráð fyrir að það sé vilji flestra eldri einstaklinga, eins og allra annarra, að búa á heimili sínu, búa við sjálfstæði, búa við það að geta sjálft tekið ákvarðanir um flesta hluti og þess vegna hefur þessi þjónusta verið að aukast jafnt og þétt í heimahúsum. Það er mjög mikilvægt. Nú er til að mynda hægt hér á höfuðborgarsvæðinu að fá heimahjúkrun meira og minna allan sólarhringinn, í mismiklum mæli þó. Það er hægt að fá heimsendan mat, það er hægt að fá aðstoð við þrif o.s.frv. Allt eru það afar mikilvægir kostir sem hafa gert fólki kleift að búa lengur sjálfstætt án þess að þurfa að fara inn á stofnanir. Þessi þróun mun halda áfram á næstu árum og er raunar byrjuð eins og gat um í upphafi máls míns, þ.e. að á síðustu þremur árum hefur orðið töluverð fækkun í hjúkrunarrýmum á landsvísu og er líklegt að sú þróun haldi áfram fyrst og fremst vegna bættrar þjónustu í heimahúsum. Því er það í raun andi frumvarpsins að nota tækifærið sem felst í því að þessi breyting er að verða í samfélaginu og útrýma smátt og smátt fjölbýlum. Það eru fleiri þættir en heimaþjónusta sem þarna hafa komið til, aukin áhersla á endurhæfingu eldra fólks hefur skipt miklu máli. Sú endurhæfing sem fer fram á Landspítalanum, á Landakoti, hjá Hrafnistu í Reykjavík, á Eir og fleiri stöðum, þar sem sérstaklega er lögð áhersla á endurhæfingu aldraðra, hefur gert það að verkum að fleiri og fleiri eldri einstaklingar fá nú bót meina sinna að svo miklu marki að þeir geta áfram búið heima hjá sér. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli og gerir meðal annars að verkum að þörfin fyrir hjúkrunarrými skapast síðar á æviskeiðinu. Það liggur fyrir, frú forseti, að um næstu áramót er vilji til að flytja málaflokkinn um málefni aldraðra til sveitarfélaganna líkt og gert var með málefni fatlaðra um nýliðin áramót. Það er afar mikilvægt í mínum huga að áður en af þeim flutningi verður liggi fyrir vilji löggjafarvaldsins um það hvenær og hvernig staðið verði að því að tryggja þennan sjálfsagða rétt íbúa á dvalar- og hjúkrunarheimilum. Það verður óhjákvæmilega að taka þessa þætti inn í þegar kostnaður verður metinn og sú meðgjöf sem væntanlega mun fylgja málaflokknum til sveitarfélaganna. Það er nokkuð ljóst þar sem við vitum nú að eitt rými á hjúkrunarheimili kostar í rekstri ríflega 7 milljónir á ári en fyrir þá upphæð er líklega hægt að sinna, eftir þjónustuþörf vissulega, á bilinu 8 til 10 einstaklingum í heimahúsum. Þar á milli er alveg gríðarlega mikill munur. Þetta hefur vissulega áhrif á það með hvaða hætti sveitarfélögin taka við málaflokknum. Í frumvarpinu segir, með leyfi forseta, í ákvæði til bráðabirgða: „Stofnunum þar sem enn eru tvíbýli, sbr. 1. gr. laga þessara, skal á næstu 5 árum frá gildistöku laga þessara breyta með þeim hætti að fjölbýlum sé lokað en öll rými verði einbýli. Ráðherra velferðarmála skal innan árs frá gildistöku laga þessara leggja fram áætlun um með hvaða hætti fjölbýlum verði fækkað og loks útrýmt.“ Þetta er afar mikilvægt vegna þess að þarna er ekki um neina kollsteypu að ræða, frú forseti, heldur er verið að ræða um það að ráðherra þurfi að setja upp áætlun í samvinnu við þau hjúkrunarheimili sem eru í rekstri í dag og gera áætlanir um það hvernig unnið verði að þessu markmiði. Ég tel því, frú forseti, að kostnaðurinn vegna þessara breytinga verði óverulegur. Við vitum að kostnaður vegna hjúkrunarheimilaþjónustu undanfarin ár hefur lækkað sem nemur þeim 6% sem rýmunum hefur fækkað og er það vel. Sú þróun mun vafalítið halda áfram og við eigum að nota svigrúmið til að fara í þessa vegferð. Hér á landi er staðan enn þannig að hærra hlutfall íbúa þessa lands er búsett á hjúkrunarheimilum en í flestum öðrum vestrænum ríkjum. Í mínum huga þýðir það fyrst og fremst að við höfum verið full stofnanamiðuð í þjónustu við eldra fólk. Við eigum að reyna að snúa af þeirri braut og gera fólki kleift að þiggja þjónustuna á heimili sínu þar sem það vill að öllu jöfnu miklu fremur búa. Frú forseti. Að mínu mati er hér um stórt mannréttindamál að ræða og við eigum að horfa til framtíðar með því að breyta á þennan veg. Ég geri ekki ráð fyrir að sú kynslóð sem ég er af, hvað þá kynslóð barnanna minna, sætti sig við það, þegar þau þurfa á umræddri þjónustu að halda, að búa með óskyldum eða fólki sér ókunnugu á hjúkrunarheimilum. Krafan mun verða æ háværari og með frumvarpinu er gefinn kostur á því, afar mildilega skulum við segja, að snúa frá þessari stefnu og tryggja mannréttindi eldra fólks.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um heilbrigðisþjónustu og lögum um málefni aldraðra. Þar er fyrst og fremst er verið að tala um að öllum íbúum á dvalar- og hjúkrunarheimilum bjóðist einbýli á viðkomandi stofnun sem er í raun og veru hreint og tært mannréttindamál. Það getur ekki talist annað en hógvær krafa sem hér kemur fram að lögð verði fram áætlun innan árs og gefinn fimm ára frestur til að koma þessu í framkvæmd. Öll þekkjum við eitthvað til aldraðra og allir þingmenn og sjálfsagt flestir Íslendingar telja að aldraðir eigi allt það besta skilið og við eigum að sýna þeim virðingu og búa þeim góð skilyrði þegar þeir hafa lokið starfsævi sinni og njóta ævikvöldsins. Almennt held ég að fólk sé á þeirri skoðun að aldraðir eigi að búa sem allra lengst heima hjá sér með viðeigandi stuðningi á meðan ekki er gengið um of á greiðasemi og umönnun fjölskyldu, og ég tel að langflestir aldraðir óski þess að búa heima hjá sér við eðlilegar heimilisaðstæður sem allra lengst. Boðið er upp á heimaþjónustu, heimahjúkrun, dagvist og endurhæfingu sem fólk getur annaðhvort sótt sér eða fengið heim til sín þá þjónustu sem það þarf á að halda. Mér finnst skipta miklu máli - og hér tölum við svolítið á svipuðum nótum og gert er núna um málefni fatlaðs fólks - að þetta sé ákveðin persónustýrð þjónusta, að aldraðir eigi sjálfir að geta fengið að segja dálítið til um það hvernig þjónustu þeir vilja á meðan þeir hafa heilsu til þess. Síðan kemur að því hjá mörgum að þeir þurfa að flytja að heiman vegna þess að heilsa þeirra leyfir ekki lengur eða fjölskylduaðstæður að þeir geti búið heima hjá sér og þá eru til staðar dvalarheimili og hjúkrunarheimili sem eru stofnanaheiti sem fólk ruglar gjarnan saman. En það hlýtur að vera eðlilegt að krefjast þess að í velferðarríkinu Íslandi árið 2012 séu þessi heimili sem allra líkust heimilum og ef fólk kýs að búa þar með öðrum sé það valin sambúð en ekki þvinguð. Ég tek undir með hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni sem talaði á undan mér að ég geri ekki ráð fyrir því að við eða hvað þá heldur börn okkar eða barnabörn munum nokkurn tíma sætta okkur við að þurfa að búa í herbergi, ekki íbúð heldur herbergi með aðilum sem eru okkur alls óskyldir og við þekkjum ekki og líkar jafnvel bara alls ekki við. Því miður er staðan enn þá þannig að maður kemur inn á stofnanir þar sem allt að fjórir einstaklingar eru settir í sama herbergi og eiga að búa þar saman í sátt og samlyndi. Oftast nær gengur það örugglega þokkalega en það er ekki víst að allir dagar séu góðir í því sambandi. Ég tel að hér sé, og ég ítreka það, um algjört mannréttindamál að ræða. Margir góðir hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn hafa flutt þingmál um þetta efni og eins og ég segi geri ég ekki ráð fyrir að margir hv. þingmenn muni standa gegn framgangi þessa máls. En nú erum við komin á það stig að við viljum tímasetja þessa vinnu, við viljum að áætlun liggi fyrir innan árs og að framkvæmdinni verði lokið innan fimm ára. Ég tel að það ætti mjög auðveldlega að geta gengið því að nú þegar er í gangi áætlun um uppbyggingu hjúkrunarrýma sem hæstv. forsætisráðherra kom á í sinni tíð sem félagsmálaráðherra. Uppi eru um hugmyndir að flytja málaflokk aldraðra til sveitarfélaganna um næstu áramót og ég held að það sé virkilega gott. Málefni aldraðra eru í raun nærþjónusta sem á eðlilega heima hjá sveitarfélögunum og ákveðin samlegðaráhrif við þá þjónustu sem þar er fyrir. Ég vona svo sannarlega að þessi flutningur verði vel undirbúinn og að farið verði tímanlega af stað í þá vinnu þannig við lendum ekki í hálfgerðu tímahraki eins og gerðist þegar við unnum að flutningi málefna fatlaðra til sveitarfélaganna, af því að við viljum svo gjarnan að vel sé að þessu verki staðið. Þar með er ég á engan hátt að draga úr því, ég tel eðlilegt að þessi málaflokkur fari yfir til sveitarfélaganna og með mörkuðum tekjustofnum þannig að tryggt sé að þjónustan muni á engan hátt versna við það, og eins og ég segi, það eru mörg samlegðaráhrif. Ég held að ákveðinn ruglingur milli búsetuforma, milli þjónustuveitenda og annað slíkt muni verða úr sögunni við það að sveitarfélögin taki þennan málaflokk yfir. Að lokum langar mig til að minnast á að mér finnst skipta mjög miklu máli að við vinnum að úrræðum fyrir aldraða jafnt um allt land. Sums staðar er staðan þannig að þjónustan eða aðstaðan er betri í hinum dreifðu byggðum en annars staðar er hún kannski mun verri. Við verðum að gæta þess mjög vel að aldraðir dreifast nokkuð jafnt um landið og þeir þurfa, hvar sem þeir hafa valið sér búsetu, að eiga rétt á þjónustu þannig að þeir geti, hvar sem þeir búa, verið sem allra lengst heima hjá sér en síðan átt þess kost að eiga nokkuð örugga og vandaða vist á viðeigandi stofnun ekki mjög langt frá fjölskyldu sinni. En af því að við byggjum ekki hjúkrunarheimili á hverjum þéttbýlisstað á Íslandi tel ég afar mikilvægt að hugað sé að því að fólk sem komið er á þann virðulega aldur að geta talist aldrað sé ekki flutt einhvers konar hreppaflutningum langa vegalengd og þurfi að búa langt frá fjölskyldu sinni. Ég ítreka að þetta er hið besta mál sem við ræðum hér og tel mjög gott að verið er að gera kröfur um áætlun og í raun ákveðna tímamarkaða áætlun sem verður vonandi til þess að enginn þarf framar að búa í þvingaðri sambúð heldur eingöngu þar sem hann velur sér sjálfur.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, breytingu á lögunum frá 1996. Í rauninni eru þau lög að grunni til byggð á lögum frá 1954 og margt í lögunum í dag er eðlilega barn síns tíma. Við höfum margoft tekið umræðu í þingsal um það hvort við ættum ekki að breyta m.a. áminningakerfi opinberra starfsmanna sem þetta frumvarp gengur út á, enda eru tímarnir svo sannarlega breyttir frá árinu 1954. Í millitíðinni frá því að ég lagði þetta frumvarp fram fyrir jól hefur m.a. Ríkisendurskoðun lagt fyrir Alþingi skýrslu sína, Mannauðsmál ríkisins – 1, Starfslok ríkisstarfsmanna, og birtist sú skýrsla í janúar 2011. Þar eru margar mjög athyglisverðar ábendingar sem koma að vissu leyti heim og saman við margt af því sem kemur fram í þessu frumvarpi. Engu að síður vil ég fara aðeins líka yfir atriði frá Ríkisendurskoðun sem ég vona að hv. allsherjarnefnd taki til umfjöllunar þegar hún m.a. vísar þessu máli til umsagnar og fjallar síðan um á fundum nefndarinnar. Með þessu frumvarpi eru lagðar til nokkrar breytingar á ákvæðum laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Breytingarnar miða að því að fella niður þá skyldu forstöðumanna að áminna starfsmenn með formlegum hætti vegna brota á starfsskyldum hins síðarnefnda, eða þegar hann hefur ekki staðið undir þeim kröfum sem leiðir af starfi hans. Það er rétt að fram komi að þetta er nokkurn veginn samhljóða frumvarpi sem þáverandi fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, lagði fram á árinu 2004, minnir mig, þ.e. á 130. löggjafarþingi. Það merkilega er að það var mikið búið að tala um þetta í ljósi þess að ríkið væri að vaxa að umfangi, það væri aukning á starfsmönnum og starfsmannaveltu, ríkið þyrfti að vera skilvirkara. Það kemur m.a. fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að þessar breytingar þurfi til að fjármagn ríkisins, skattpeningar samfélagsins nýtist sem best og þá þurfi starfsemin náttúrlega að vera eins hagkvæm og skilvirk og kostur er. Svo ég haldi áfram með frumvarpið, frú forseti, frá 130. löggjafarþingi þá komu auðvitað þessar pólitísku línur mjög skýrt fram. Frumvarpið fékk fína meðhöndlun, nefndarálit voru afgreidd eftir 2. umr. og frumvarpið til 2. umr. en síðan dagaði það uppi, m.a. vegna ötullar stjórnarandstöðu, sem sýnir náttúrlega að stjórnarandstaðan getur fengið ýmsu áorkað. Ég legg þetta frumvarp fram m.a. í ljósi þess að ég efast mjög um að núverandi ríkisstjórn, þessi hreinræktaða vinstri ríkisstjórn, muni nokkurn tíma koma til móts við m.a. tillögur sem felast í þessari skýrslu, hvað þá í frumvarpinu heldur. Af hverju segi ég það? Jú, af því að flutningsmenn 2. minni hluta í efnahags- og viðskiptanefnd, eins og hún hét þá, voru einmitt þeir sem sitja núna í ríkisstjórn, þ.e. Jóhanna Sigurðardóttir, þáverandi hv. þingmaður og núverandi hæstv. forsætisráðherra, Össur Skarphéðinsson, Ögmundur Jónasson og síðan einn til viðbótar sem nú er hættur á þingi. Það er að segja ráðherrar ríkisstjórnarinnar voru alfarið á móti því að lögum um starfsmenn ríkisins árið 2004 væri breytt, m.a. væri hætta á - mjög kunnuglegar klisjur - misbeitingu valds hjá ráðherrum gagnvart starfsmönnum og starfsöryggi opinberra starfsmanna yrði ógnað. Ég held að þetta sé rangt, ég segi það m.a. af reynslu úr Stjórnarráðinu. Það sem skiptir mjög miklu máli núna, ekki síst á tímum aðhalds í ríkisrekstri, er að ráðuneyti, forstöðumenn stofnana og ráðherrar hafi tækifæri til að bera raunverulega pólitíska ábyrgð á rekstri ríkisstofnana. Ráðherrar eiga mjög erfitt um vik að beita ákveðnu aðhaldi varðandi ríkisstofnanir sem til að mynda standa sig ekki á útgjaldahliðinni eða út af ýmsum öðrum málum sem upp kunna að koma í rekstri ríkisstofnana. Ein af meginábyrgðum ráðherra, hvort sem það er í heilbrigðisráðuneytinu eða í menntamálaráðuneytinu, er að stofnanir fúnkeri, að þær virki, til að mynda eins og skólar, að þar geti verið hægt að halda uppi ötulu skólastarfi. Ég veit það og stóð m.a. frammi fyrir því á sínum tíma að í einum skóla á vegum menntamálaráðuneytisins lamaðist allt skólastarf vegna innbyrðis átaka starfsmanna, það fór bara allt upp í loft. Ábyrgð ráðherra var engu að síður að tryggja það að nemendur fengju öfluga þjónustu og kennslu. Þar liggur meginábyrgð ráðherra eins og í því máli. Það er mjög erfitt að áminna starfsmenn, og mér er til efs að menn hafi nokkurn tíma verið áminntir út frá pólitískum sjónarmiðum heldur gera ráðherrar og forstöðumenn ríkisstofnana sér mætavel grein fyrir að því fylgir mikil ábyrgð að halda uppi starfsemi ríkisstofnana. Umhverfið hefur breyst svo verulega frá því að grunnurinn í þessum lögum var settur. Það er rétt að draga það fram, og það kemur fram m.a. í skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: „Þróunin hefur nánast alls staðar í Evrópu verið sú að smám saman hefur verið dregið úr lagalegri réttarvernd ríkisstarfsmanna nema gagnvart fámennum hópi embættismanna sem sérstök rök eru fyrir að vernda í starfi. Hjá þeim löndum sem eiga aðild að Evrópusambandinu er málefnum ríkisstarfsmanna skipað með mismunandi hætti. Aðgreining eiginlegra ríkisstarfsmanna frá öðrum starfsmönnum byggist oft ekki á sýnilegum rökum. Engu að síður er það enn svo að í flestum löndum gilda sérstök lög um ríkisstarfsmenn.“ En þróunin hefur líka verið sú að það er verið að þrengja þennan hóp og þess vegna er eðlilegt að menn spyrji hvort ekki sé rétt að Ísland feti sama veg. Ég tel ákveðið fagnaðarefni að með skýrslunni fylgir m.a. bréf frá ráðuneytisstjórunum í fjármálaráðuneytinu, Guðmundi Árnasyni og Gunnari Björnssyni, sem setja fram viðbrögð við ábendingum. Og það er fagnaðarefni að ráðuneytið taki undir ýmsar ábendingar eins og þær að menn þurfa að fara vel í það að meta m.a. frammistöðu forstöðumanna og starfsmanna með formlegum hætti, auka sveigjanleika í starfsmannahaldi ríkisins og bæta stjórnun. Mér finnst viðbrögð fjármálaráðuneytisins mjög til fyrirmyndar, að menn ætli að koma til móts við kröfu um aukinn sveigjanleika í rekstri ríkisins og koma til móts við nýja tíma varðandi starfsmenn hjá ríkinu og hinu opinbera, en það er rétt að taka fram að þetta gildir líka um starfsmenn sveitarfélaga. Ég spyr mig engu að síður að því hvort starfsmenn í ráðuneytinu hafi ráðherrann með sér þegar þeir segja, með leyfi forseta: „… ítreka það sem áður sagði að mikilvægt sé að starfsumhverfi ríkisstarfsmanna sé þannig að stjórnsýslan geti sinnt hlutverki sínu á skilvirkan og árangursríkan hátt.“ Ég segi þetta í ljósi þess að ég efast um að fjármálaráðherra, fari hann í það að breyta lögunum til samræmis við ábendingar Ríkisendurskoðunar og ég tel mikilvægt að fjármálaráðuneytið fari vel yfir þær ábendingar sem og allsherjarnefnd þingsins, mér er til efs miðað við þá afstöðu Jóhönnu Sigurðardóttur, Ögmundar Jónassonar og Össurar Skarphéðinssonar, hv. þingmanna árið 2004, að fjármálaráðherra fái stuðning til svona breytinga. Lengi má manninn reyna. Það er líka ákveðið fagnaðarefni að í stefnuræðu forsætisráðherra er m.a. talað um að fara í breytingar á starfsmannalögunum en það þýðir ekki að humma þetta fram af sér. Ég er hrædd um það m.a. af því að fyrrverandi formaður BSRB situr þarna að ekki verði rætt um neinar breytingar á þessu máli innan ríkisstjórnarinnar. Þess vegna tel ég mikilvægt, í ljósi þess að þingið er líka með fjárlagavaldið, það samþykkir fjárlög, að það fari í þessar breytingar ef ríkisstjórnin ætlar ekki að beita sér fyrir þeim breytingum sem eru nauðsynlegar. Ég vil aðeins tæpa á því sem segir í annars vandaðri skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þar segir m.a.: „Rökin fyrir því að ríkisstarfsmenn eigi að njóta sérstakrar verndar í starfi eru einkum þau að nauðsynlegt sé að ríkisstarfsmaður geti sinnt starfsskyldum sínum án þess að þurfa að óttast að valdhafar á hverjum tíma beiti hann þrýstingi, t.d. með því að hóta, beint eða óbeint, að segja honum upp störfum. Tryggja þurfi að ríkisstarfsmenn verði ekki leiksoppar stundarhagsmuna eða fórnarlömb geðþóttaákvarðana.“ Þetta eru allt gamalkunnar röksemdir frá því á árum áður. „Á undanförnum árum hefur því verið haldið fram“ - segir áfram, með leyfi forseta, í skýrslu Ríkisendurskoðunar - „að sú sérstaka vernd sem ríkisstarfsmenn njóta að þessu leyti geti komið niður á skilvirkni og árangri starfseminnar. Nauðsynlegt sé að auka sveigjanleika í starfsmannahaldi ríkisins til að stuðla að markvissri nýtingu fjármuna og góðri þjónustu við borgarana. Bent er á að reglur starfsmannalaganna um áminningar og uppsagnir séu í meginatriðum frá árinu 1954 þegar fyrst voru sett lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Síðan þá hafi aðstæður gjörbreyst, verkefni ríkisins séu orðin umfangsmeiri og í mörgum tilfellum sambærileg þeim sem eru á einkamarkaði. Þá hafi stofnun embættis umboðsmanns Alþingis og setning stjórnsýslulaganna aukið enn starfsöryggi ríkisstarfsmanna m.a. með reglum um málsmeðferð,“ o.s.frv. Dregið er mjög skýrlega fram í þessari skýrslu, sem ég veit að er rétt, að eðlilega séu menn tregir til þess að beita áminningarferlinu, m.a. er litið á áminningar sem ákveðna atlögu að æru viðkomandi starfsmanns. Almennt ríkir neikvætt viðhorf innan opinbera geirans til áminninga og það torveldar auðvitað um leið notkun þeirra. Á móti kemur að skattborgararnir hafa um leið ekkert endilega öflugt hald í þeim sem síðan eiga að bera ábyrgð á rekstri ríkisins fyrir þeirra hönd. Ég tel því mjög brýnt og mikilvægt að menn fari í breytingar á starfsmannalögunum með þetta í huga, að við verðum að koma til móts við nýja tíma og auka sveigjanleika og skilvirkni í rekstri ríkisins. Hluti af því - ég er ekki að segja að þetta leysi allt málið - er að sjálfsögðu að breyta lagaumhverfinu. Ég gat um Evrópu áðan og m.a. er dregið fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að þróunin í Evrópuríkjum, eða einfaldlega innan OECD-ríkjanna líka þar sem eru fleiri en Evrópuríkin, hefur almennt verið á þann veg að smám saman hefur verið dregið úr réttarvernd ríkisstarfsmanna. Þessi sjónarmið hafa engan veginn fengið athygli eða hlotið hljómgrunn hér á landi, enda gilda reglur starfsmannalaganna um starfslok nánast um alla starfsmenn ríkisins algjörlega án tillits til þess hvaða stöðu þeir gegna. Að mati Ríkisendurskoðunar er full ástæða til endurmeta það út frá almannahagsmunum, út frá reynslunni af áminningarreglunum og stjórnsýslulögunum, hvort ekki sé tímabært að breyta lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Færð hafa verið rök fyrir því að réttarverndin eigi ekki við um ýmis störf innan ríkisgeirans. Þau störf, og þetta kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, eru m.a. innan heilbrigðiskerfisins og menntakerfisins. Þar eru störf þess eðlis að ekkert endilega verður talin hætta á því að viðkomandi starfsmenn verði beittir pólitískum þrýstingi. Auðvitað tiltekur Ríkisendurskoðun líka að áminningar allar og allt í tengslum við starfslok, allt það kerfi sé mjög þunglamalegt og tímafrekt. Það er því óhjákvæmilegt að mínu mati að fara í þessar breytingar. Ég lagði frumvarpið fram ásamt fjölmörgum flutningsmönnum úr Sjálfstæðisflokknum og vil ég geta þess sérstaklega að í frumvarpinu er tiltekið að stjórnsýslulögin gildi ekki. Að sjálfsögðu er hægt að fara yfir það og ber að fara vel yfir það hvort það sé hugsanlega leið til að afnema starfsmannalögin að reyna að láta hluta af stjórnsýslulögunum gilda, sérstaklega andmælaregluna. Þó er einn hópur sem ég vil draga fram sem þarf að líta sérstaklega til og verður eiginlega að njóta sérstakrar verndar í starfi, það er hópur sem fær ekki að fara í verkfall. Ég er hér með lögreglumenn í huga sem hafa, eins og við þekkjum vel sem hér vinnum, staðið sig stórkostlega í sínu starfi. Þeir hafa ekki verkfallsrétt og það verður einfaldlega að skoða það sérstaklega hvort setja þurfi sérstök lög eða taka sérstakt tillit til lögreglumanna og þeirra sem hafa ekki og fá ekki að vera lögum samkvæmt með verkfallsrétt. Ég vil taka það sérstaklega fram að menn skoði réttindi lögreglumanna í þessu samhengi. Engu að síður er stóra myndin sú að það verður að skoða breyttan tíðaranda, skoða verður breytta starfshætti og auknar kröfur samborgaranna í samfélaginu um að farið sé vel með skattfé almennings þegar kemur að rekstri ríkisstofnana. Við vitum það í dag að við þurfum að gera meira fyrir minna og verðum því að veita bæði forstöðumönnum ríkisstofnana og ráðuneytunum þau tæki og tól sem þarf til að sinna því að stjórnsýslan sé bæði skilvirk og árangursrík. Rétt er að geta þess líka að ekki þarf það endilega að vera svo að menn tengi áminningar við slælegan rekstur eða rekstrarafkomu ríkisstofnana heldur getur svo margt fleira komið upp sem torveldar það að færa menn til í starfi af því að það eru einfaldlega ekki lagaheimildir til þess. Ekki er alltaf við hæfi að beita áminningu í öllum málum, t.d. vegna veikinda, og Ríkisendurskoðun dregur þetta alveg ágætlega fram í skýrslu sinni. Ég hef nefnt að menn eru tregir til að beita áminningum m.a. vegna neikvæðs viðhorfs til áminninga. Þar fyrir utan er allt kerfið í tengslum við áminningar mjög erfitt og þunglamalegt og oftar en ekki hefur ráðherra verið rekinn til baka með áminningar, það þekki ég vel. Hins vegar er erfitt að gera um leið þá kröfu til ráðherra að hann beri ábyrgð á öllum rekstri ríkisstofnana ef hann hefur ekki stoð í lögum til að beita ákveðnu aðhaldi gagnvart forstöðumönnum ríkisstofnana. Þetta kerfi þarf að einfalda, en eins og ég gat um áðan líka þarf þetta ekki alltaf að tengjast rekstri ríkisstofnana. Það þarf einfaldlega að koma til móts við það viðhorf innan ríkisstofnana. Ég hef áður nefnt dæmi um óróleika og glundroða innan ríkisstofnunar sem leiddi til þess að hún var lítt starfhæf. Reksturinn var ágætur en það þurfti engu að síður að taka á málum til að tryggja áframhaldandi starf, í því tilviki skólastarf. Einnig eru dæmi um að starfsmaður hafi sinnt starfi sínu afar vel í áraraðir en hafi svo misst áhugann á starfinu og það hafi síðan verið mat forstöðumannsins að starfsmaðurinn yrði að breyta um starfsumhverfi og takast á við ný verkefni. Áminning í slíku tilfelli, vegna hugsanlega slælegrar frammistöðu, mundi skila mjög litlu og hugsanlega skaða starfsmanninn til frambúðar. Forstöðumenn hafa mjög lítinn sveigjanleika til þess að hliðra til í störfum eða koma til móts við breyttar aðstæður í lífi einstaklinga, starfsmanna stofnana. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er líka nefnt dæmi um starfsmann sem hafði gegnt stjórnunarstarfi mjög lengi hjá sömu stofnun en vegna heilsubrests gat hann ekki sinnt starfinu eins vel og áður. Þá velti viðkomandi forstöðumaður því fyrir sér hvort eðlilegt gæti talist í slíku tilviki að binda endi á ráðningarsambandið með skriflegri áminningu. Mér finnst ekkert sérstaklega mannúðlegt að fara slíka leið. Mér sýnist að Ríkisendurskoðun taki í rauninni undir með mér í því, að þetta væri augljóslega ekki fýsilegur kostur frekar en í fyrra dæminu sem ég nefndi áðan. Þessi dæmi sýna að oft og tíðum er mjög óheppilegt að gera áminningu að fortakslausu skilyrði fyrir því að unnt sé að segja starfsmanni upp störfum vegna atvika sem varða hann sjálfan. Það er mjög örðugt. Varðandi söguna, af því að ég er ekki viss um að allir átti sig á hversu flókið þetta kerfi er, hversu erfitt er fyrir viðkomandi forstöðumann eða ráðherra að áminna, þá er rótin að þessu komin frá starfsmannalögunum 1954 þegar hið opinbera var með allt öðrum hætti en núna, bæði færri starfsmenn og umfangsminni rekstur. Á sínum tíma féllu kjör allra ríkisstarfsmanna og embættismanna undir reglur starfsmannalaganna og menn gátu ekki samið um þau í kjarasamningum. Þess vegna höfðu þeir ekki verkfallsrétt og þá var þetta sett á. Ekki þarf að fjölyrða um að miklar breytingar hafa orðið á bæði starfsumhverfi og vinnuumhverfi eins og ég hef getið um. Það var ætlunin 1996 að breyta þessum reglum og afnema áminningarskylduna en það náðist ekki í gegn. Síðan var þetta aftur reynt 2004 eins og ég gat um áðan. Ráðherrar núverandi ríkisstjórnar voru alfarið á móti því, þeir voru á móti því að reyna að koma á aukinni skilvirkni inn í rekstur ríkisins. Vorið 2010, og það er rétt að draga það fram, komst nefnd um endurskoðun á lögum um Stjórnarráð Íslands að þeirri niðurstöðu að afnema ætti ákvæði starfsmannalaga um áminningar. Samhliða því ætti að afnema greinarmun uppsagna eftir ástæðum og tryggja rétt starfsmanna til andmæla óháð ástæðu uppsagnar. Tillögurnar eru því til þess fallnar að einfalda málsmeðferð við uppsagnir ríkisstarfsmanna þótt með mismunandi hætti sé. Sú nefnd leggur annað til en það sem ég legg til í þessu frumvarpi, ég geri ekki ráð fyrir því að starfsmannalögin gildi heldur einfaldlega að réttarstaða ríkisstarfsmanna verði færð nær hinum almenna vinnumarkaði. Auðvitað tónar þetta við þær eðlilegu nútímakröfur vinnumarkaðarins, bæði ASÍ og SA, m.a. að lífeyrissjóðakerfið og lífeyrisréttindi séu byggð upp með svipuðum hætti á hinum almenna vinnumarkaði og hinum opinbera. Þetta eru kröfur samfélagsins í dag. Við getum vel skilið þessa sögu á árum áður, að þá hafi þurft þessa aðgreiningu, en ég held að það sé að fjara undan rökunum með slíkri aðgreiningu og menn krefjist þess frekar að sambærilegt umhverfi gildi um starfsmenn á almennum vinnumarkaði og á hinum opinbera. Hluti af því er auðvitað hvernig starfslok eru eða breytingar á starfsmannahaldi. Ég held að kominn sé tími til að menn þori að fara í breytingar á þessu umhverfi. Ég hvet þingið til að fara mjög gaumgæfilega yfir þetta, velta þessu fyrir sér og reyna að ná sátt um þessar breytingar, þó að ég verði að viðurkenna að í ljósi forsögu málsins og þeirra sem nú stjórna öllu í þinginu verði það kannski ekki auðvelt. Engu að síður verður Alþingi að skoða vel hvaða reglur eru best til þess fallnar að ríkisvaldið og hið opinbera, ríki og sveitarfélög, geti sinnt skyldum sínum og þeim kröfum sem gerðar eru til þess af hálfu samborgaranna, m.a. að fara vel með skattfé almennings. Við viljum skilvirka stjórnsýslu, við viljum réttláta stjórnsýslu og við viljum að stjórnsýslan og rekstrarumhverfi ríkisstofnana og opinberra stofnana taki mið af nútímanum en ekki einhverju sem komið var á árið 1954.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta og yfirgripsmikla ræðu. Hún fór í gegnum forsöguna og það var allt eins og ég mundi. Átökin um þetta mál í efnahags- og skattanefnd voru þekkt og þar var einn maður sem stöðvaði málið í hv. efnahags- og skattanefnd, þingmaður sem var ýmist í stjórn eða stjórnarandstöðu en hann var stjórnarliði opinberlega. Ég ætla að mótmæla því sem hv. þingmaður sagði um að hún efaðist um að þessir hæstv. ráðherrar, núverandi og þáverandi hv. þingmenn, mundu standa í vegi fyrir þessu. Nú er það þannig að menn virðast vera afskaplega sveigjanlegir þegar þeir komast í ráðherrastóla og sérstaklega eru Vinstri grænir mjög sveigjanlegir, þeir eru búnir að gleyma heitingum sínum í kosningabaráttunni um Icesave, AGS, Evrópusambandið o.s.frv. Samfylkingin hefur gleymt öllu varðandi samráð, gegnsæi og verkstjórn og allt þetta. Nú er ekkert samráð haft og lítið sem ekkert gegnsæi í öllum aðgerðum o.s.frv., þannig að ég deili ekki þessari svartsýni og vonast til þess að menn láti skynsemina ráða, því að yfirmenn stofnana kvarta undan því að þeir geti í rauninni ekki rekið þær skynsamlega. Nú ríður svo mikið á að menn reki stofnanir einmitt skynsamlega svo að niðurskurðurinn þurfi ekki að vera eins harkalegur og eins bitur og hann er ella, skattahækkanir og bensínhækkanir þurfi ekki að vera eins miklar og allt saman sem almenningur er að kvarta undan þurfi ekki að vera eins harkalegt. Ég er nærri viss um að skynsemin mun taka ráðin hjá hæstv. ráðherrum og þeir munu taka þessu frumkvæði fagnandi.

Frú forseti. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni, ég vonast til þess eins og hann að skynsemin muni ráða. En ég verð að segja eftir allar þær uppákomur og allan þann vandræðagang sem er í ríkisstjórninni er ég ekki endilega bjartsýn. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafa verið að gefa afslátt af hinu og þessu sem þeir höfðu sett fram í stefnu sína en þær breytingar hafa ekki endilega alltaf verið mjög skynsamlegar. Ég efast hins vegar um það að hæstv. fjármálaráðherra, því að hann hefur ekki komið að þessu máli með eins afgerandi hætti og þeir ráðherrar sem ég talaði um áðan - ég vonast til þess í ljósi þess bréfs sem fjármálaráðuneytið ritaði að fjármálaráðuneytið fari af stað með breytingar á frumvarpinu. Ég er hins vegar ekki sannfærð um það að fjármálaráðherra fái til þess stuðning af hálfu samráðherra sinna. Hvort ég verð forspá eða ekki, við skulum bara bíða og sjá, en ég væri alveg til í að taka þessa umræðu aftur við hv. þingmann við lok þessa vorþings þegar kemur í ljós hvort afgreiðsla málsins fái framgang eða ekki. Það verður að segjast eins og er, þó að ég reyni alltaf að sjá björtu hliðarnar í lífinu, að í þessu máli er ég ekki bjartsýn á að ríkisstjórnin veiti þessu stuðning. Þess vegna lagði ég ríka áherslu á það í máli mínu að Alþingi, í ljósi að mínu mati aukinnar og loksins meiri ábyrgðar þingsins á ýmsum þáttum, sjái þá til þess að menn hafi þessar stoðir í lögum og löggjafarvaldi þannig að við getum veitt forstöðumönnum ríkisstofnana aðhaldið og þau tæki sem þeir eru að fara fram á.

Frú forseti. Mér þykir vænt um að heyra hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur tala um áhrif þingmanna. Að sjálfsögðu er þingið að fjalla um þetta mál. Það er þingið sem samþykkir þessar tillögur, breytingartillögur, og getur þá gert að lögum þær breytingar sem því finnst vera skynsamlegar. Varðandi það hvort hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar sveigist til hinnar eða þessarar áttarinnar vil ég minna á afgreiðsluna á aðildinni að Evrópusambandinu sem nokkuð skiptar skoðanir voru hér um. Þar greiddu menn atkvæði þvert um hug sér og hef ég margoft nefnt dæmi um það þar sem menn sögðu Evrópusambandið vera slæmt sögðu þeir já. Ég minni á að sumir ráðherrar sem þá voru í ríkisstjórn lýstu því yfir að þeir væru á móti því máli sem var þó samþykkt og þeir greiddu atkvæði með. Sveigjanleikinn er því mjög mikill en ég hugsa að þegar skynsemin kallar og menn standa frammi fyrir því að þurfa kannski að skera minna niður eða skattleggja minna og fái í staðinn straumlínulagaðri stjórnsýslu á stofnunum munum við nú velja það og hlíta skynseminni. En því miður er margt sem bendir til þess að hæstv. ríkisstjórn sé ekki alltaf að fara skynsamlegustu leiðina.

Frú forseti. Við skulum vona að þetta mál fari sinn veg. En af því að hv. þingmaður kemur inn á Evrópusambandið og Evrópusambandsumsóknina sem var samþykkt af hálfu þingsins í júlímánuði árið 2009 að þá er það gamalkunnugt hvað stendur í stjórnarsáttmálanum. Við þekkjum það mætavel að oft voru ákvæði í stjórnarsáttmálanum sem við vorum ekki endilega sammála en léðum engu að síður atkvæði okkar til að veita stóru myndinni framgang. Það kann vel að vera að hv. þingmaður meti það svo að menn hafi greitt atkvæði þvert gegn vilja sínum. Engu að síður var það þannig að Alþingi Íslendinga samþykkti þessa aðildarumsókn með meiri hluta, hvort sem hann er knappur eða ekki var samþykkt á Alþingi að sækja um aðild að Evrópusambandinu og það kemur ekki hv. þingmanni á óvart að ég lýsi og undirstriki skoðun mína að okkur ber að halda áfram því ferli og klára það svo að þingið geti síðan tekið afstöðu til málsins og ekki síður þjóðin því að þjóðin á að hafa lokaorðið í málinu. Að fara í það að stoppa aðildarferlið á þessum tímapunkti er að mínu mati ekki rétt og ekki í þágu íslenskra hagsmuna. Síðan getum við rætt um ýmislegt annað sem kemur beint inn á vandræðagang ríkisstjórnarinnar og vandræðagangur ríkisstjórnarinnar er ekki endilega mestur í tengslum við ESB heldur eru miklu fleiri mál sem skipta þjóðina enn meira máli í dag svo sem atvinnusköpun, framleiðni og verðmætasköpun fyrir þjóðina og reyna að koma af stað hagvexti sem ríkisstjórninni er algjörlega að mistakast að gera. Við hljótum að vera sammála um það. Síðan er hægt að fara í þann vandræðagang sem hefur einkennt þingið núna eftir álit Hæstaréttar og viðbrögð ríkisstjórnarinnar við ógildingu á stjórnlagaþinginu sem er ríkisstjórninni mjög til vansa.