Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það verður að teljast í meira lagi andkannalegt, að við Íslendingar, sem höfum okkar lífsviðurværi að stórum hluta af sjávarútvegi, skulum ekki fyrir löngu vera búnir að koma upp veiðarfæratilraunatanki, þar sem margsannað er notagildi hans og sparnaður fyrir þá sem í þessum atvinnuvegi standa, og það er satt að segja ótrúlegt, að ekki megi fá einhvers staðar fé til þess að reisa slíkan tank sem kostar lítið eða ekkert meira en lúxuseinbýlishús nú á dögum. M. a. vegna þessa höfum við fjórir þm., einn úr hverjum flokki, leyft okkur að flytja það mál sem hér er til umr., till. til þál. um tilraunageymi til veiðarfærarannsókna. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna í samráði við Fiskifélag Íslands og Hafrannsóknastofnunina möguleika þess, að hér á landi verði komið upp tilraunageymi til veiðarfærarannsókna. Skal könnun þessi m. a. beinast að stofn- og rekstrarkostnaði slíkrar rannsóknarstarfsemi, hugsanlegri þátttöku hagsmunaaðila þar að og að stjórnun og staðsetningu slíkrar rannsóknarstarfsemi.“ Eins og kemur fram í grg. er þetta ekki nýtt mál hjá okkar nágrannaþjóðum og fleiri fiskveiðiþjóðum. Þetta tæki hefur lengi þekkst og verið mikið notað í nágrannalöndum okkar um langt árabil. Þessir tankar eru af ýmsum stærðum og gerðum og að sama skapi er verð þeirra mismunandi. Meira að segja er svona tilraunatankur nú kominn upp í Færeyjum. Er þar sama sagan og á mörgum öðrum sviðum í okkar sjávarútvegsmálum, að þeir frændur eru að skjóta okkur ref fyrir rass. En Japanir eru líklega komnir lengst á þessu sviði og hafa lengsta þróun að baki í notkun slíks búnaðar, enda kom þar mjög fljótt í ljós að ótrúlega margir aðilar töldu sig hafa not af slíkum tönkum. Það voru veiðarfæraframleiðendur, þar voru útgerðarmenn, það voru fiskimenn og skipstjórnarmenn ásamt vísinda- og rannsóknarmönnum úr hinum ýmsu greinum, sem að sjávarútvegi koma, sem töldust til þessa hóps. Þegar ég las sjálfur fyrst um þetta mál og reyndar skoðaði einn slíkan tank nokkru síðar var ég ekki í nokkrum vafa um - og það var kveikjan í mínum huga að flutningi þessarar till. - að hve miklu gagni slíkt gæti orðið fyrir skipstjórnarmenn okkar í fiskveiðiflotanum. Ég er ekki í nokkrum vafa um að slíkur tilraunatankur, sem staðsettur væri í nágrenni stærsta stýrimannskóla landsins, Stýrimannaskólans í Reykjavik, mundi gera ótrúlega mikið gagn, þegar þess er einnig gætt, að hér á þessu svæði eru stærstu veiðarfæraframleiðendur okkar og hér er líka settur saman stór hluti innfluttra veiðarfæra: Og hér eru enn fremur þær rannsóknastofnanir vísindamanna sem láta sig þessi mál skipta. Skipstjórnarmenn hafa í mörg ár skrifað um nauðsyn þess að slíkum tilraunatanki væri komið hér upp, og reyndar hafa útgerðarmenn gert það líka. Og nú hin síðari ár, eftir að menn fóru að sérmennta sig í þessari grein, hafa þeir haft orð á og skrifað um að nauðsyn væri á því, að þessu tæki yrði komið upp hér á landi. Sem fskj. með þáltill. okkar eru birt „Nokkur orð um notagildi vatnsflæðistanka til tilrauna og athugana á veiðarfærum“, skrifuð af Jónasi Hallgrímssyni veiðarfæraverkfræðingi sem nýkominn er frá slíku námi austur í Japan. Sá, sem mesta reynslu hefur hér á landi og er menntaður í slíkum greinum, er ábyggilega Guðni Þorsteinsson fiskifræðingur sem hefur fengist við margs konar rannsóknir á veiðarfærum okkar og tilraunir með þau. Það er athyglisvert, að nú fyrir skömmu efndi stærsti veiðarfæraframleiðandi okkar til sérstakrar ráðstefnu þar sem hagsmunaaðilar komu saman og ræddu um veiðarfæraframleiðslu hér heima. Þar kom að sjálfsögðu upp þetta mál um tilraunatank fyrir veiðarfæri. Ég skal ekki rekja þær umræður allar sem þar urðu, en þar var bent á mörg þýðingarmikil atriði sem sjálfsagt verður að ræða í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar. Við flm. teljum að affarasælast verði að þetta verði í höndum fárra aðila, að það verði Fiskifélagið og Hafrannsóknastofnunin sem sjái um þessa könnun. Síðan geta að sjálfsögðu bæst við fleiri aðilar í sambandi við stjórnun þessarar stofnunar eða fyrirtækis. Við höfum ekki gert neinar ákveðnar tillögur, hvorki um fjármögnun né annað til þess að koma tankinum upp eða um framtíðarrekstur hans. Það geta að sjálfsögðu margir hagsmunaaðilar komið þar við sögu. Persónulega álít ég ekki neitt því til fyrirstöðu, að til að fjármagna uppsetningu þessa þýðingarmikla tækis væri farin skyld leið og farin var á sínum tíma þegar sjávarútvegurinn sjálfur fjármagnaði byggingu rannsóknarskipanna okkar sem við þurfum sjálfsagt að fara að endurnýja hvað úr hverju. Ég mundi ekki telja það neina goðgá þótt leitað væri eftir því við hagsmunasamtökin, sem eiga þar óneitanlega hagsmuna að gæta, að sú leið yrði farin. Ef vel tekst til með uppsetningu slíks tanks - og ég er hlynntur því að ekki sé verið að fara ódýrustu leið, heldur eigum, við, ef við förum út í þetta, að koma upp vönduðu tæki - þá veit ég að slíkt tæki á eftir að skila sjávarútvegi okkar og um leið þjóðarbúinu ómældum verðmætum í framtíðinni. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, herra forseti. Ég legg til að þegar að lokinni þessari umr. verði henni frestað og málinu vísað til atvmn.



Herra forseti. Ég get ekki annað en lýst mikilli ánægju minni yfir þessari till. Mér sýnist þar sem flm. eru úr öllum flokkum eins og hv. þm. Pétur Sigurðsson tók fram, muni tillagan eiga nokkuð greiðan gang hér í gegnum Alþingi. Vænti ég þess þá um leið, að henni verði fylgt eftir með hæfilegu fjármagni til að koma þessu fram. Ég hef litlu við að bæta ágæta ræðu hv. frsm. Hann drap á flest þau atriði sem ég vildi sagt hafa, en ég undirstrika gildi þessa. Við höfum haft tilraunir hér, búnir að vera lengi með tilraunir, og við höfum haft hafið sjálft sem tilraunatank. Það er nefndur hér flæðigeymir í grg. Við myndum flæði með því að keyra skipin og fá þannig straum. Þessar tilraunir hafa verið gerðar á hverju einasta skipi næstum því. Þær eru búnar að kosta ótalda tugi millj. gkr. á skip. Þetta er það sem við erum að leika okkur að á sjónum, þess vegna er einmitt afbragð og mjög gott að fá svona tank á einn stað. Þá hættum við hreinlega við þessar tilraunir sem sáralítið gagn hefur verið að, því miður, þó að við séum að reyna að leita þess betra sem eðlilegt er. Við erum alltaf að leita og það stefnir náttúrlega fram, það er ekki hægt að banna okkur þetta. En eins og hv. frsm., Pétur Sigurðsson, sagði, þá erum við orðnir langt á eftir öðrum þjóðum hvað þetta varðar. Við erum orðnir svo aftarlega á merinni, að það gerði ekkert til þótt við færðum okkur örlítið framar í hnakknum og færum að nálgast a. m. k. Færeyinga. Það gerði ekkert til. Ég held að ég þurfi ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég vona og ég skil þetta þannig, að þar sem þessir fjórir ágætu menn úr öllum flokkum standa að tillögunni sé meiningin að fylgja þessu fram með fjármunum. Hv. frsm. talaði um að hafa þarna góðan tank, og vissulega þurfum við þess. Það eru til margar gerðir. Ég er ekkert frekar fylgjandi því, að við förum í stærstu og dýrustu gerð. Ég held að við ættum að fara að ráðum sérfræðinga okkar. Við eigum sérfræðinga, netagerðarmenn og aðra, á þessu sviði, og ég held að við eigum að taka það sem okkur hæfir. Að lokum langar mig til að segja það í sambandi við þessar tilraunir sem ég minntist á að við höfum gert, ég vona að þeim verði þá aflétt, við hættum þessu og getum gert tilraunir sem við sjáum árangurinn af. Frsm. minntist aðeins á fjármögnun. Auðvitað er rétt að láta þá aðila, sem mest gagn hafa af þessu, fjármagna þetta, þ. e. útgerðir, veiðarfæragerðir og fiskimennina sjálfa, en því miður held ég að hagur þeirra standi ekki til slíks eins og er. En ég ætla ekki að hætta mér í þá umræðu.



Herra forseti. Ég tek mjög undir það sem hv. 1. flm. að þáltill., sem hér er til umr., sagði í framsöguræðu sinni. Við vitum mörg dæmi þess, að skip hafa verið með ranglega hönnuð veiðarfæri. Túr eftir túr og jafnvel langtímum saman, eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, hafa menn verið að fikra sig áfram hver fyrir sig með ærnum tilkostnaði fyrir sjómenn, útgerðarmenn og þjóðfélagið. Sérstaklega á þetta við þegar ný veiðarfæri eða ný útfærsla á veiðarfærum er á döfinni. Kostnaður við slíkar tilraunir er auðvitað óheyrilegur, eins og hér hefur komið fram. Ég tel að hér sé um þýðingarmikið mál að ræða og styð það eindregið



Herra forseti. Ég geri nú tíðförult hér í ræðustól, en þetta er allt í lagi, ég er að fara héðan á morgun þannig að ég þreyti ykkur ekki mikið. Ég hef leyft mér að flytja þáltill. sem hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram rannsókn á framtíðarvegarstæði milli Vopnafjarðar og Fljótsdalshéraðs.“ Þessi orð voru ekki fleiri, en það er annað verra í efni. Því var skotið að mér af ágætum vini mínum innan þessara sala, að á svona till. væri lítið - afsakið, herra forseti - sem þingkjaftæði.  En um leið og þessi ágæti maður gerði mér þennan grikk, vil ég segja, þá eyðilagði hann hina ágætu skrifuðu ræðu, því að í beinu framhaldi af því, að þessu er lýst svona, hljóta líka framsöguræðurnar að vera með sama nafni, og ég vil helst ekki taka hið leiða orð oftar mér í munn. Þetta átti að, vera leiðbeining hjá þessum ágæta manni og það efa ég ekki, en svona geta hlutir snúist í höndum manns. Þetta er nú kannske utan garna að ykkur finnst, en eitthvað verður að klóra í bakkann og reyna að tala fyrir þessari till. sem hljóðar upp á framtíðarvegarstæði. Að vísu eyddi ég nokkurri vinnu í grg. og þar lýsti ég ýmsu. Það kemur, held ég, ekki fram þar, en frá Vopnafirði eigum við um þrjár leiðir að velja, í þrjár áttir og það þykir víst allgott tölulega séð að geta farið í þrjár áttir. Ég veit ekki hvort Reykvíkingar geta farið nema í tvær, en við getum farið í þrjár. Einni leiðinni, til norðurs, lýsi ég í grg. og fer ekki að þylja það aftur. Það köllum við að fara ströndina. Önnur leið er Vopnafjarðarheiðin sem liggur frá Vopnafirði og upp á hringveginn hjá Möðrudal. Þessi leið er eitthvað um 70 km löng. Þessi kafli var tekinn inn á vegalög 1979, ef ég man rétt, og það var ekki að sökum að spyrja, síðan hefur ekkert verið gert þar. Þannig er háttað, að á 16 km kafla í Langadal, þ. e. efst á veginum, er vegarslóð niðurgrafin. Ef menn ætla að fara þá leið þegar byrjar að snjóa og renna um leið, þá er eina leiðin að fara utan vegar. Þetta er önnur leiðin. Ég lýsi henni ekki nánar hér. Þriðja leiðin, sem ég er að reyna að mæla hér fyrir, er yfir Hellisheiði. Það þekkja margir þá heiði, að ég held, vegna þess hve hún er sjaldan opin þegar menn langar til að fara hana. Ég segi víst í grg. að sá vegur fari í himnahæð. Mér er tjáð að þessi hæð sé 705 m. En það er eins og fleira gott austur þar, það er stutt upp í sjálfan himininn. Nú höfum við ekkert á móti himninum, Austfirðingar, en till. hljóðar um að leitað verði annarrar leiðar en þessarar, sem liggur svona nærri hinum hæsta tróni. Þetta vildi ég skýra örlítið. Við eigum þarna um ýmislegt að velja. Mörgum dettur í hug að fara með ströndinni fyrir nes sem er á milli Vopnafjarðar og Héraðs og heitir Kollumúli. Þar utar er Bjarnarey þar sem Austfirðingar fólu Jón lærða forðum þegar hann varð fyrir galdraáburði annarra manna. Þessi leið er sennilega ófær vegna þess að þarna eru þverhnípishamrar og nánast engum færir, enda mætti segja að það heyrði undir náttúruspjöll ef við hreyfðum við svo voldugum klettum, fullum af álfum og tröllum. Sú leið, sem mest hefur verið talað um austur þar, er að fara fyrst með strönd fyrir fjallið Búr, sem skilur Böðvarsdal, frægan úr gömlum sögum, og Fagradal. Þessi leið er efst á baugi þar núna, þ. e. upp Fagradal og niður að sunnan skammt norðan Ketilsstaða. Þessi leið fer í 405 m hæst en á 4 km kafla er hæðin 100–405 m. Til samanburðar get ég nefnt að Hellisheiði syðra fer í 370 m, Vaðlaheiði 520 m, Brattabrekka 390 m. Ég nefni þessi vegarstæði vegna þess að þetta eru þekktar leiðir og menn vita hvað ég er að bera saman þegar ég nefni þetta. Þetta er sú leið sem helst hefur verið bent á nú að fær yrði. Ein önnur leið er til líka með þennan veg, að gera jarðgöng í gegnum fjallið. Við höfum reyndar ekki reiknað með þeim möguleika til þessa, því að þar er svo mikill kostnaðarmunur að það eitt mundi setja okkur stólinn fyrir dyrnar, en nú er komin alveg ný tækni í sambandi við jarðgangagerð, borun, og eftir því sem ég hef heyrt nálgast hún það að vera jafngóð og tæknin í sjálfri Búkollusögunni.  Nú hljóðar till. upp á það að rannsókn fari fram. Þar varð mér á í messunni, eins og ágætur vinur minn sagði, að orða þetta svona, því að ég lagði þann skilning í þessa till., að með því að koma henni áfram til æðstu valda væri þó viss skylda lögð á herðar hinni æðstu stjórn sem fær svona till. í hendurnar. Ég sé að vísu að það er þykkur bunkinn á borðinu, en ég hélt satt að segja ekki að sá bunki færi til þess eins upp til æðstu stjórnar að hafna í ruslakörfunni. Ég vissi þetta ekki. Herra forseti. Ég held að ég þreyti ekki þingheim meira á þessu bulli mínu. Það er viss vinur minn sem eyðilagði þarna ágæta framsöguræðu fyrir mér að mínum dómi. Þess vegna fór sem fór, ég varð að segja örfá orð svona upp úr mér. Aðeins að lokum í sambandi við snjómokstursreglur. Það er mokað einu sinni í hálfum mánuði frá okkur, þ. e. til norðurs. Leið 2, Vopnafjarðarheiðin, er aldrei mokuð og hún er opin svona fjóra mánuði á ári. Hellisheiði er opin 1–2 mánuði á ári. Þetta eru samgöngurnar sem við búum við í dag, og því er kannske engin furða þótt ég, sem skýst hér inn í hv. Alþingi, vilji reyna að bæta aðeins úr á þessu sviði.



Herra forseti. Hér er að mínu mati á ferðinni till. sem vart getur flokkast undir þingkjaftæði. Mér er nær að halda að hér séu margar till. fluttar sem eru meira kjaftæði en þetta. En það, sem flm. benti réttilega á, er hversu brýnt það er fyrir Vopnfirðinga og byggðina fyrir norðan Hellisheiði að komast í betra samband við suðurhluta þessa svæðis, sem sagt Fljótsdalshérað fyrir sunnan Hellisheiði - og þá líka norður um þó að þessi till. fjalli ekki sérstaklega um þá leið. En það er tengingin við Fljótsdalshérað sem skiptir gífurlega miklu máli, ekki aðeins fyrir Vopnfirðinga, heldur skiptir líka talsverðu máli fyrir okkur Héraðsbúa að fá þarna tengingu norður um. En að sjálfsögðu er það enn þá mikilvægara fyrir þá Vopnfirðinga, því að við vitum að vel geta þeir tímar komið að hafís leggist að strönd og loki höfnum þar og áfram norður um. Þá gæti verið mikilvægt að eiga möguleika á því að sækja suður um. Sú rannsókn, sem hér er verið að fara fram á, verður að leiða í ljós hvaða leið þarna sé hagkvæmust og best að fara. Það er rétt sem flm. benti hér á, að það er leiðin fyrir Búr og upp Fagradal og yfir Hellisheiði sem helst hefur verið til athugunar, og það er mjög athyglisvert, að það er ekki meira en 4 km leið sem þar er í meira en 200 m hæð yfir sjó. Leiðin fyrir sjálft Búrið hefur verið talin illfær, en með nútíma sprengitækni er ekki talið dýrt fyrirtæki að gera þar mjög góðan veg. Mér er kunnugt um það, að verkfræðingar Vegagerðar ríkisins á Austurlandi hafa kynnt sér þetta mál fyrst og fremst að eigin frumkvæði. Til þess hafa þeir ekki fengið neinn sérstakan fjárstuðning, en að sjálfsögðu þarf að veita hér fé og taka á þessu máli af alvöru svo að af einhverjum framkvæmdum geti orðið og þetta mál nái fram að ganga. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, herra forseti, en vil lýsa mig fylgjandi þessari till. og lýsa því yfir, að ég tel mikilvægt að hún fái hér jákvæða og skjóta og góða afgreiðslu í þingi.



Herra forseti. Áður en ég kem að þessari till sjálfri, þá var að leita á mig nýlega - og flokkast það ekki undir þessa till. - hvað það er mikil nýlunda að starfandi sjómaður skuli sitja hér á Alþingi. Þetta gæti sumum virst undarlegt. Hér hefur frá upphafi þings setið fjöldi bænda og gerir enn og er það vel, en það er hrein hending ef það kemur sjómaður hér inn í þingsali, - ég sé að hv. 1. landsk. þm., Pétur Sigurðsson, byrjar að skrifa. Það er að vísu mesta saltremman farin af honum, en engu að síður kemur þessi hv. þm., Pétur Sigursson, á hverju þingi með fjöldann allan af till. um öryggismál sjómanna. Að vísu á hann undir högg að sækja gagnvart lögfræðingum síns flokks, en það er annað mál. Ég ætla ekki að fara að gefa þm. hér einkunnir, en ég vil bara vekja athygli á þessu, að sjómenn í landinu eru jafnmargir og bændur, en það er hrein hending ef hér kemur sjómaður inn á þing.  Ætli ég sé ekki sá seki sem vitnað var til í upphafi um „þingkjaftæðið“. Það er ekki vegna þess - og fjarri því - að ég geti ekki stutt þessa till. í bak og fyrir. Þessi heiði er fræg, Smjörvatnsheiði, og ef forseti mótmælir ekki langar mig til að hafa hér yfir gamla vísu sem einn af frambjóðendum Sjálfstfl. fór með, Árni heitinn frá Múla, þegar hann fór yfir þessa heiði. Þá hraut frambjóðandanum þessi vísa af munni þegar hann fór þessa heiði: En sá heiðarandskoti, ekki strá né kvikindi, en hundrað milljón helvíti af hnullungum og stórgrýti. 
             Já, Smjörvatnsheiði, ég tók það fram.  Nú ber ekki að líta á það sem ásökun á núv. hæstv. samgrh. því að þetta hefur reyndar verið einkenni á flestum ráðherrum úr hvaða flokki sem þeir hafa verið, en ég vil spyrja hæstv. samgrh.: Ef þessi þáltill. verður samþykkt frá Alþingi, mun hann þá gera ráðstafanir til þess að láta fara fram rannsókn á vegarstæðum milli Vopnafjarðar og Fljótsdalshéraðs eða mun hann hafa það eins og margir fyrirrennarar hans, að lesa þessa till. í þinginu - og svo verður hún aftur borin fram eftir tvö ár eða svo?



Herra forseti. Það er dálítill vandi að svara þessari spurningu. Það eru því miður ákaflega margar samþykktir sem þessar sem leggjast niður í skúffu og eru svo teknar upp, eins og hv. þm. sagði, og fluttar að nýju. Það er ekki til eftirbreytni, undir það vil ég taka. Til samgrh. berast mjög mörg tilmæli um rannsóknir á einu vegarstæði eða öðru. Hins vegar hygg ég að það sé svo, ekki bara í minni tíð, heldur fyrri samgrh., að þessar tillögur hafi yfirleitt allar verið sendar til Vegagerðar til meðferðar. Ég vek athygli á því að í raun og veru er það verkefni samgrh. að leggja fyrir Alþingi vegáætlun, eins og gert hefur verið nú, þar sem gert er ráð fyrir ákveðnu fjármagni, t. d. tæplega 40 milljörðum gkr. nú í ár, og skiptingu þess fjármagns í meginflokka. Það, sem þetta gæti hugsanlega fallið undir, er það sem heitir „Tæknilegur undirbúningur“, sem í ár nemur 845 millj. gkr. Þessi flokkur er að sjálfsögðu til undirbúnings vegaframkvæmdum um allt land. Þetta bætist ofan á framkvæmdakostnaðinn. Síðan er annar liður sem heitir „Til tilrauna“ og nemur 113 millj. gkr. í ár, sem er ekki talinn beint tengdur verkefnum, sem eru á vegáætlun. Ég get nú ekki svarað því hér í smáatriðum til hvers því hefur verið varið. Ég held að það hafi verið notað vítt og breitt þar sem skoðaðar hafi verið framkvæmdir til lengri tíma. En meginhluti fjármagns til nýrra vega fer í gegnum hendur þingmanna viðkomandi kjördæmis. Því er skipt af fjvn. í ákveðnum hundraðshlutum á stofnbrautir, þjóðbrautir og sérstök verkefni, sem ég þarf ekki að ræða hér, þm. þekkja. Síðan eru það þm. viðkomandi kjördæmis sem skipta þessu, og ég man t. d. ekki eftir að við í Vestfjarðakjördæmi höfum fengið sérstaka fjárveitingu til rannsókna á mikilvægum vegarspottum þar. Ég verð að segja eins og er, að ég lít svo á að svona verkefni sé fyrst og fremst á valdi þm. kjördæmisins að ákveða. Þeir veita einhverju af því fjármagni, sem þeir hafa út úr þessum skiptum, til að undirbúa verkefni. Nú þekki ég ekki nægilega vel til, en mér skilst að þetta sé þjóðvegur. Er það ekki rétt?

Bíll hæstv. sjútvrh. hefur farið þessa leið.

Það er ekki víst að hann sé fær öllum samt. En sem sagt, þetta er þjóðvegur og þá er hann tvímælalaust í þeim flokki undirbúningsverkefna sem þm. verða sjálfir að ráðstafa til. Ég kannast ekki við að sérstök fjárveiting hafi verið veitt til undirbúnings slíkra framkvæmda. Ég lofa því, að þetta skal ekki rykfalla. Það færi þá frá mér til vegamálastjóra, og ég er næstum viss um að hann tæki þetta þá aftur upp við þm. kjördæmisins, og vel má vera að hv. flm. sitja á þeim fundi þannig að þá sé þetta komið hringinn. Ef Alþingi hefur lýst vilja sínum til þess að rannsaka þennan veg hljóta hinir þm. kjördæmisins - sem kannske eru eitthvað tregari, ég veit það ekki - að taka fullt tillit til þess.



Herra forseti. Ég vil þakka undirtektir sem þessi till. mín hefur fengið. Þau skipti, sem ég hef setið hér á Alþingi, hefur flm. venjulega talað einn og það verið látið gott heita. En í sambandi við það sem hæstv. ráðh. sagði, að þetta væri sérverkefni, þá held ég að tillaga mín mundi einmitt falla undir það. Á sínum tíma var hringvegurinn, sem kallaður er svo, sérverkefni, en hann stendur alls ekki undir nafni eins og er, hringvegurinn. Hringur er hringur, en þarna er ekki um hring að ræða þegar allt Norðausturlandið er eftir. Við getum tekið þetta sem sérverkefni í framhaldi af hringveginum. Og það er rétt sem hv. þm. Sveinn lónsson sagði, að það er náttúrlega ekki minni þörf fyrir veginn úr báðum áttum. Vegir liggja til allra átta. Það er ekki minni þörf kannske frá hinni hliðinni að fá þessa samgöngubót. En ég vil sérstaklega út af því, sem hæstv. ráðh. sagði, benda á að þetta gæti fallið undir sérverkefni. Það er minn skilningur.



Herra forseti. Ég vil láta það koma fram, að ég er síður en svo að mæla gegn þessum vegi. Þó mér hafi tekist að fara hann, þá er ekki víst að hann sé nægilega góður. En það, sem ég var að segja, var að litið hefur verið á það sem verkefni þm. að ákveða hvaða vegi eigi að velja í einstökum kjördæmum. Það gildir líka um sérverkefni. Nýbyggingar falla í þrjá flokka, eins og ég rakti áðan: stofnbrautir, þjóðbrautir og sérverkefni, og þm. raða sjálfir niður verkefnum, svo ég verð að segja eins og er, að ég held að þessi till. eigi fyrst og fremst erindi til þm. kjördæmisins. Ég held að þeir hljóti að vera færastir að dæma um í hvaða forgangsröð þeir vilja velja verkefnin. Ég er á engan máta að draga úr þessu verkefni. Það er rétt að mikil þörf er á samgöngubót vegna hafíss og fleira á þessu svæði - áreiðanlega mjög þarft verkefni. En ég endurtek að ef till. verður samþykkt verður henni vitanlega komið á framfæri við Vegagerðina. Ekkert sérstakt fjármagn er í svona vegi. Einstöku sinnum hefur það gerst, eins og með hafísvegi, að þessi sérstöku verkefni eru tekin út úr vegáætlun, en til vandræða yfirleitt. Maður veit aldrei hvenær þeim lýkur og hvaða nýtt verkefni tekur við. Það hefur verið stefna Alþingis að ná sem flestum af þessum sérverkefnum undir vegáætlun. Ég endurtek því að ég held að þetta eigi fyrst og fremst erindi hjá þm., en vil undirstrika það, að ég er síður en svo á móti þessari vegagerð sem slíkri.



Herra forseti. Ég reyndist forspár um það, er ég kvaddi mér hljóðs, að hæstv. samgrh. mundi gefa tilefni til þess, að ég gerði smáathugasemd við ræðu hans sem síðar kom. Hann kvaðst vera andvígur sérverkefnum í vegagerð á borð við hafísveginn utan vegáætlunar. Og það er náttúrlega mála sannast að ástæðan fyrir því, að þm. Norðurlands eystra og Austfirðinga beittu sér sérstaklega fyrir því, að tekið yrði fyrir það verkefni að tengja með vetrarfærum vegi hafnirnar á Norðausturlandi, var sú að ekki var reiknað á vegáætlunum - þrátt fyrir talsvert langa reynslu - með þeim möguleika að hafís bannaði hafnir á landi hér og torveldaði flutninga. Það var sem sagt mjög svo rökstudd og vitræn ástæða fyrir því að þm. þessara svæða, sem tíðast hafa orðið fyrir því í ellefu aldir að hafís bannaði flutninga, beittu sér fyrir því að þetta verkefni yrði tekið út úr og því flýtt umfram það sem áður hafði verið ráðgert á vegáætlun eða við áætlanir Vegagerðar ríkisins yfirleitt um það, með hvaða hætti vegir yrðu byggðir upp á landi hér. Ég kannast við Hellisheiði. Þrisvar hef ég gert tilraun til þess í júlímánuði að aka yfir hana á venjulegum fólksbíl, en sæmilega duglegum. Einu sinni hefur mér tekist það. Minnir mig það ekki rétt, hæstv. samgrh., að hæstv. ráðh. hafi ekki sjálfur verið í bílnum sínum þegar hann fór þessa leið, heldur hafi hæstv. ráðh. fengið duglegan bílstjóra til að aka bílnum yfir heiðina?  Það getur varla verið á valdi þm. kjördæmisins að fella úrskurð um það, hvort þessi leið milli Vopnafjarðar og Héraðs sé hin æskilega fyrir vandaða vegagerð. Í þáltill., sem hér um ræðir, er svo ráð fyrir gert að landsstjórnarmönnum verði falið að stuðla að því að hin besta leið verði valin, rannsókn á bestu leið yfir heiðina. Slíkt hlýtur náttúrlega að koma til þeirra vegagerðarmanna, til Vegagerðar ríkisins að framkvæma þessa athugun. Og ég fæ ekki séð hví ekki mætti veita sérstaka fjárupphæð til þess að leita að vegarstæðinu. Þótt það kunni e. t. v. ekki að hafa verið gert í Vestfjarðakjördæmi, þá er mér ljóst að akbrautir eða ökuleiðir hafa verið kannaðar í ýmsum héruðum án þess að til kæmi sérstök fjárveiting á vegáætlun eða reiknað hafi verið inn í heildarfjárveitingu til þess kjördæmis. Það er ég viss um að hefur verið gert, gæti jafnvel nefnt dæmi þess. En aðeins í lokin vil ég vekja athygli á því, að enn hefur ekki verið lokið lagningu hafísvegarins svonefnda. Það hefur enn ekki komið til þess að framkvæmdir hæfust að gagni sunnan Helkunduheiðar sem - svo sem þm. vita - skilur á milli Norður-Þingeyjarsýslu og Norður-Múlasýslu. Þarna er enn ólokið verkefni sem gefið hefur verið fyrirheit um, að lagður verði vetrarfær vegur til þess að tryggja hafnirnar á Norðausturlandi, ef hafís bæri að garði með meðfylgjandi veðráttu á næstu árum. svo sem e. t. v. er yfirvofandi á þessu vori. Það hefur úrslitaþýðingu fyrir byggðir Norður-Þingeyjarsýslu að slíkt vegarsamband komist á við Vopnafjörð og síðan áfram suður á firðina ef vel á að vera. Ég vil aðeins í lokin skjóta því að hv. þm. þeirra Austfirðinga, að einhvern veginn fór það svo, þegar rætt var um fjárveitingar í hafísveginn á sínum tíma, að þá virtust þeir hafa meiri áhuga á því að lagður yrði vegur um Vopnafjarðarheiði upp á hringveginn heldur en treysta sambandið með sjó fram til annarra hafna. Nú vænti ég þess, að nokkur hugarfarsbreyting hafi orðið hjá þeim í þessu máli síðan. En umfram alla muni vil ég stuðla að því, að fundið verði gott vegarstæði með sjó fram milli Fljótsdalshéraðs og Vopnafjarðar svo að fara megi jafnt á vetri sem sumri.



Herra forseti. Ekki er nú gott fréttasambandið milli þm. á Norðurlandi eystra og Austfjörðum, það er greinilegt, ef þeir þm. Norðurl. e. hafa þær undrafréttir að Austurlandsþm. hafi á sínum tíma viljað leggja hafísveginn um Vopnafjarðarheiði. Þetta hef ég aldrei heyrt og er í fyrsta skipti sem ég heyri þær fréttir.  Ég vildi aðeins í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. kom inn á áðan, minna á það, að það er rétt að þm. geta af þeirri fjárveitingu, sem fer til hvers kjördæmis hverju sinni, varið ákveðinni upphæð til verkefnis af þessu tagi. En þá vil ég sérstaklega benda á annað sem ég held að hæstv. ráðh. hafi gleymt, en er aðalatriðið sem liggur að baki þessari till. sem er áherslutillaga varðandi ákveðinn lið í vegáætlun. Áætluð upphæð á þessu ári til tæknilegs undirbúnings nemur 845 millj. samkv. vegáætlun. Þessi tæknilegi undirbúningur er algerlega á vegum Vegagerðar ríkisins. Þm. einstakra kjördæma koma aldrei inn í skiptingu á þessum lið, - aldrei. En til að rifja það upp fyrir hæstv. ráðh. og öðrum þm. segir um þennan lið í vegáætluninni núna: „Þau verkefni, sem einkum lenda á þessum lið, auk stjórnunarstarfa, eru því hönnunarkostnaður verkefna sem ekki hafa fjárveitingu.“ Það er því alveg ljóst, að ef Alþingi samþykkir þá till. sem hv. þm. Tryggvi Gunnarsson hefur hér mælt fyrir, þá er búið að leggja sérstaka áherslu á það við Vegagerð ríkisins að hún verji fé af þessum tæknilega undirbúningslið til þessa sérstaka verkefnis. Við skulum svo gjarnan athuga það, þm. Austf., hvort við getum ekki bætt þar við ef okkur þykir þar skorið við nögl af hálfu Vegagerðarinnar. En það er ótvíræð skylda hennar, eftir að slík samþykkt hefur verið gerð hér á Alþingi, að taka tillit til þess varðandi skiptingu á þessum sérstaka lið sem er ætlaður beinlínis til hönnunar þeirra verkefna sem hafa ekki fjárveitingu.



Herra forseti. Eins og merkt verður af umr. hér í þinginu ætti ekki að verða neitt því til fyrirstöðu að fá þetta þarfa mál samþykkt á þessu þingi. Væri það vissulega vel ef Alþingi tæki myndarlega á því erindi sem hér liggur fyrir. En því miður horfa málin þannig norður og austur þar, að ekki er útlit fyrir að jafnmikið verði úr framkvæmdum, t. d. með hafísvegarfé, og menn höfðu vænst. Hafísféð hefur ekki fengist bætt sem nemur verðbólgunni frekar en annað sem er í vegáætlun. Hefur farið um þær vonir, sem við það fé voru bundnar, eins og um ýmislegt annað, að menn verða að taka á þolinmæðinni og bíða lengur en þeir höfðu vænst eftir því að fá vegi sína upp úr snjó. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það nauðsynjamál sem það er fyrir Vopnfirðinga að fá betri samgöngur. Þeir eru afskaplega einangraðir. Og eins og fram kom í ræðu flm. eru það jafnframt hagsmunir byggðanna fyrir norðan að skjót lausn verði fundin á samgöngumálum, ekki aðeins Vopnafjarðar og Fljótsdalshéraðs, heldur líka norður um. Ég vil því vænta þess, að þessi tillöguflutningur megi ekki aðeins verða til að greiða fyrir samgöngum til Austurlands, heldur reki á eftir um það að hafísféð verði verðbætt þannig að það standi undir þeim vonum sem til þess voru gerðar.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls um þessa till., en hv. þm. Stefán Jónsson fór að hafa eitthvað eftir mér úr sæti sínu. Ég man nú ekki betur en hv. þm. færi með okkur til Vopnafjarðar - er það ekki rétt munað? - þegar hafísnefndin forðum daga flaug þangað.  Það kom fram hjá hv. þm. Helga Seljan að hann var óánægður með þessi skipti. Ég vil upplýsa það, að þessi skipti komu frá Vegagerðinni, það var hún sem lagði þetta til. Aðalhindrunin á leiðinni var Sléttan og ég hygg að það hafi verið ástæðan fyrir því, að hún lagði þessi skipti til. Og enn er það þannig að það er aðalhindrunin á þessari leið, og því miður lítur ekki út fyrir að þessu verði lokið á næsta sumri. Ef ég man rétt mun vanta til þess að ganga frá þessum svokallaða hafísvegi, þ. e. veginum frá Vopnafirði til Kópaskers, rúma 2 milljarða gkr., gott ef það eru ekki 2.3. En þá er miðað við að búið sé að ganga frá veginum nokkuð vel. Ég ætla ekki að ræða þetta frekar. Ég vildi bara benda á þetta. Og ég vil líka benda á það, að hugmyndin um hafísveginn kom upp út af þessu ferðalagi fyrst og fremst. Heimamenn lögðu áherslu á það, að ef hafnirnar lokuðust væri eina leiðin landleiðin og það væri eina leiðin að byggja upp veg í norður.



Herra forseti. Í hið fyrra sinnið vék ég að afstöðu þm. Austf. á sínum tíma sem tóku ekki ákaflega hressilega undir hugmyndina um hafísveginn. En ég verð, fyrst ég er kominn hingað upp aftur, aðeins að rétta af minni nafna míns, hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Ferðalag það, sem hann talaði um á vegum hafísnefndarinnar, var farið eftir að samþykkt hafði verið í ríkisstj. till. um byggingu hafísvegar á þessu svæði. Sú hugmynd kom fyrst upp í svonefndri hafísnefnd þar sem við nafni minn sátum báðir. Og ég vil kalla til vitni, sem að vísu eru ekki hérna núna, en munu verða til þess fáanleg að votta að það var undirritaður sem bar uppástunguna fram í hafísnefndinni á sínum tíma, en ætlar alls ekki að eigna sér þessa hugmynd þar fyrir. Hún varð til með allt öðrum hætti í ágætu samstarfi þeirra manna sem skipaðir voru í þessa svonefndu hafísnefnd, þar sem enginn - merkilegt nokk og sjaldgæft - gerði neina tilraun til þess að eigna sér prívat og persónulega heiður af því máli. Þess vegna hygg ég að það hafi verið sem fjárveiting fékkst til lagningar hafísvegarins og þeim þm., sem sátu í þessari nefnd, auðnaðist að gera lýðum ljóst hver þörf væri fyrir þennan veg. Ég tek undir það sem hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði, nauðsyn þess að ljúka þessari vegagerð sem er allt annars eðlis í þörf sinni heldur en vegagerð á landi hér almennt, vegna þess að það er sannarlega rétt, sem hv. þm. sagði, að hér er um það að ræða að tryggja flutninga á nauðsynjum við hin verstu vetrarskilyrði og þó e. t. v. enn þá fremur þegar loksins hlánar eftir hafísvetur og hafísvor og vegirnir komast ella í þess háttar ástand að ekki þoll neitt farartæki. Eins og hv. þm. Halldór Blöndal sagði fengust ekki verðbætur á fjárveitingar til hafísvegarins nú síðast. Það er útlit fyrir að endanlegur frágangur þessa vegar muni dragast á langinn. Við skulum vona að það beri nú ekki svo til að við finnum fyrir því á þessu vori að betur hefði þessari vegargerð verið flýtt. Með því getum við reiknað alveg fastlega, að áður en þessi áratugur er á enda munum við þurfa á því að halda að hafa þarna vetrarfæran veg til þess að flytja varning á milli hafna.



Herra forseti. Það ætlar að verða mikið mál út af þessum ágæta vegi sem mér heyrist að allir séu sammála um að þurfi að leggja. En ég vildi aðeins skýra nánar það sem ég sagði áðan út af því sem hv. þm. Helgi Seljan sagði. Það er rétt hjá honum, að þessar 840 millj. í tæknilegan undirbúning fara ekki í undirbúning á vegum sem eru þegar á vegáætlun. Það er rétt. En þetta fer í stjórnunarkostnað í sambandi við tæknimál og til undirbúnings nýrri vegáætlun. Þar er aðalkostnaðurinn. Nauðsynlegt er að undirbúa alls konar verkefni sem koma til endurskoðunar við vegáætlun fyrir öll kjördæmi landsins. Þar með eru t. d. sérverkefni sem þm. lýsa vilja sínum um röðun á. Ég þekki það úr mínu kjördæmi. Það hefur t. d. núna í 2–3 ár verið unnið að undirbúningi að vegi yfir Steingrímsfjarðarheiði sem við höfum kosið að setja næst í okkar röð, Vestfjarðaþingmenn, og það er greitt af þessum lið. Þannig geta menn farið í kringum allt landið. En ég verð að segja það, að ég kannast ekki við að samþykktir hafi verið gerðar af Alþingi um einhverja sérstaka vegi til viðbótar eða fram hjá því sem þm. viðkomandi kjördæmis hafa valið. Það kann vel að vera að þetta sé rangt, en ég man ekki eftir að það hafi verið gert. En þessu fé er ráðstafað til að undirbúa vegáætlun fyrir hin einstöku kjördæmi og ný verkefni í því sambandi. Þess vegna vil ég í fullri vinsemd benda flm. og þeim, sem styðja þennan veg, á að taka málið upp við þm. kjördæmisins. Ég efast ekki um, miðað við þær mjög góðu undirtektir sem hér eru, að menn vilji raða þessum vegi ofarlega á sinn lista, og þá stendur áreiðanlega ekki á Vegagerðinni að ráðstafa fjármagni af þeim lið til undirbúnings þessum vegi. Ég er sannfærður um það. En ég held að menn hljóti að sjá að það verður orðinn hálfgerður frumskógur, ef annars vegar eru þm. viðkomandi kjördæmis, sem vilja láta skoða einhverja vegi, og síðan er þingið að samþykkja till. um aðra. Þetta þarf að samræma, og ég tel að sú regla, sem orðin er í þessu sambandi, sé mjög viðunandi, það verð ég að segja. Um hafísveginn skal ég ekki ræða mikið. En það er víðar sem hafís getur lokað höfnum en á Norðurlandi eystra. Ég bendi t. d. á Strandirnar, Ísafjarðardjúp og víðar um Norður- og Austurland. Austfirðingar telja sig hafa orðið út undan með hafísfé. Þeir telja sig þola hafís, en ekki hafa fengið hafísfé. Það er a. m. k. staðreynd, að sérstök nefnd var skipuð fyrir nokkrum árum til að reyna að losa vegáætlun úr viðjum þessara mörgu verkefna sem voru fyrir utan hana. Ég hygg að hv. þm. kannist við það. Og sú nefnd sameinaði þetta í vegáætlun undir þessa þrjá flokka, þ. e. stofnbrautir, þjóðbrautir og sérverkefni. Ég tel að það hafi verið skynsamlegt, þótt við höfum fallist á hafísveg sem sérstaka nauðsyn í þessu tilfelli.



Herra forseti. Ég flyt hér ásamt Ragnhildi Helgadóttur, sem var 1. flm. þessa máls, meðan hún sat hér á þingi, og hv. 2. þm. Suðurl., Steinþóri Gestssyni, svohljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að fela menntmrn. að kanna eða láta kanna svo sem enn er frekast kostur, hver áhrif nýlegra breytinga á skólahaldi og skipulagi skóla hafa orðið á ástundun og árangur nemenda í grunnskólum og framhaldsskólum.“ Á síðasta áratug hafa verið gerðar ýmsar breytingar á skólahaldi og skipulagi skóla og ýmsar tilraunir á því sviði sem í mörgu eru frábrugðnar því sem áður tíðkaðist. Við þessar breytingar og tilraunir var þess ekki gætt sem skyldi, að eftir á yrði unnt að meta hver áhrif þær hefðu á árangur skólastarfsins og allan skólabrag. Þetta er einkum bagalegt þar sem um beinar tilraunir í skólastarfi var að ræða, en óhjákvæmilegt virðist að meta árangur reglulega svo að unnt sé að breyta tilraunum ef þörf krefur. En jafnvel þar sem meiri háttar breytingar hafa verið gerðar til frambúðar er full ástæða til að fylgjast náið með áhrifum þeirra svo að unnt sé að lagfæra það sem betur mætti fara þótt ekki sé ætlunin að hverfa frá þeirri nýskipan, sem komið hefur verið á, eða gera á henni stórvægilegar breytingar. Um leið og breytingar og tilraunir voru gerðar á síðasta áratug hefði þurft að staðla einhvern mælikvarða sem gert hefði kleift að bera saman hið fyrra skólahald og hið nýja. Þannig hefði verið æskilegt að staðla próf í nokkrum mikilvægum greinum áður en grundvallarbreytingar voru gerðar á skólakerfinu, svo að síðar mætti halda sams konar próf til samanburðar. Jafnframt hefði verið æskilegt að fylgjast náið með áhrifum breytinganna á skólasókn. Þá hefði verið æskilegt að leita leiða til að meta hvort breytingarnar hefðu áhrif á líðan nemenda. Í grunnskólalögum er gert ráð fyrir því, að menntmrn. fylgist með tilraunum í skólastarfi og meti með þeim hætti sem hér er lagt til. Slíkt starf hefur þó ekki hafist svo að orð sé á gerandi. Menntmrn. gaf að vísu út skýrslu vorið 1978 um framkvæmd grunnskólalaganna til skólaársins 1977–1978, en í henni er aðeins að finna upplýsingar um framkvæmdir í skólamálum, en ekkert um árangur þeirra. Ýmis vitneskja, sem afla hefði mátt ef ráð hefði verið tekið í tíma, er nú glötuð. Þó má enn bjarga ýmsu, sem leynist í gögnum skólanna, og styðjast við fyrri reynslu sem enn er ekki týnd. Einnig mætti leita umsagnar reyndra kennara og foreldra. Æskilegast væri að slík könnun á námsárangri næði til sem flestra þátta skólastarfsins, en þó má vænta skjótari árangurs ef aðeins er leitað eftir fáum en mikilvægum þáttum. Má þar sérstaklega nefna eftirfarandi atriði: a) þekkingu nemenda á íslenskri tungu, b) þekkingu nemenda í reikningi, c) skólasókn, d) fjarvistir nemenda vegna veikinda, e) almennt heilsufar nemenda og viðhorf þeirra til skólans. Könnun eins og sú, sem hér er lagt til að gerð verði, er mikilvæg nú m. a. vegna þess, að án efa heldur skólakerfið áfram að breytast og aðlagast daglegu lífi manna á hverju tíma. Til þess að geta jafnan brugðist rétt við er nauðsynlegt að fylgjast vel með öllum breytingum skólakerfisins og taka ákvarðanir með hliðsjón af þróun þjóðlífsins í heild. Ég hef nú lesið hér þá grg., sem fylgir frv., til þess að hv. þdm. gefist kostur á að glöggva sig betur á málinu og rifja upp aðdraganda þess, en töluvert er síðan þessi tillaga var lögð fram hér á þinginu. Um þau atriði, sem hér er sérstaklega fjallað um, vil ég almennt segja það, að breytingarnar á skólahaldi hafa orðið svo miklar nú síðustu 3–4 árin að við, sem hættum kennslu á árinu 1976 í gagnfræðaskólum, erum naumast lengur dómbærir á það sem fram fer í skólunum. Ég hef ástæðu til að ætla að enn hafi ekki tekist að koma framhaldsskólunum í það horf sem nauðsynlegt er til þess að þeir geti tekið við af hinum nýja grunnskóla, eins og til er ætlast, og get tekið dæmi af því, bæði hér í Reykjavík og raunar líka annars staðar, að margt er handahófskennt í framkvæmd framhaldsskólanna og námskröfur vægast sagt á reiki eða mjög tilviljanakennt til hvers er ætlast. Í þessu sambandi vil ég rifja það upp, að í þann mund sem grunaskólalögin voru sett hafði veruleg breyting orðið í gagnfræðaskólum. M. a. hafði tekist að koma gagnfræðaskólaprófinu fyrir í skólakerfinu þannig að það hafði orðið skilgreinda þýðingu, var próf sem mark var takandi á, og reynslan af 4. bekknum var mjög góð síðustu árin sem hann var. Fjórðubekkingar þroskuðust mikið þennan síðasta vetur. Þeir fundu að þeir áttu erindi í skólann og á marga lund voru það skemmtilegustu nemendurnir sem maður kenndi á þeim árum. Með grunnskólanum var 4. bekkurinn lagður niður og samtímis því var námskröfum breytt í 3. bekk, sem nú heitir 9. bekkur, þannig að öllum var gert að fara yfir sama námsefni. Þó lá það fyrir á þeim tíma, eins og reyndar líka núna, að nemendur voru afskaplega misvel undir það búnir, bæði hvað undirbúning varðaði og almennan þroska, að leggja á sig samsvarandi nám á árunum eftir fermingu. Þar sem tilraunir voru gerðar, t. d. varðandi reikning, kom líka í ljós að bestu nemendur gátu tileinkað sér þá reikningskunnáttu á hálfum vetri sem þeir, sem verr voru undir búnir, höfðu enga möguleika til að tileinka sér á tveim vetrum. Ef við berum saman t. d. árangur af reikningsprófi í hinum almennu landsprófsdeildum á miðjum áttunda áratugnum og niðurstöður í reikningi á gagnfræðaprófi, þá sjáum við að yfirleitt var það svo í landsprófsdeildum að nemendur höfðu góð tök á þessari námsgrein, en því fór víðs fjarri í 4. bekk. Ég held þess vegna að það sé síst að ástæðulausu sem hér er sérstaklega bent á þekkingu nemenda í reikningi, enda held ég að ég muni það rétt að ýmsar tilraunir hafi verið gerðar um reikningskennslu á síðustu árum og námsefninu verið breytt. Varðandi þekkingu nemenda á íslenskri tungu vil ég sérstaklega segja það, að þar hefur mjög verið dregið úr kröfunum, og það, sem kannske er bagalegast, er að ekki er við grunnskólapróf, hið samræmda próf, gerð tilraun til þess að mæla þekkingu nemenda eða hvernig þeim hefur tekist að tileinka sér það námsefni sem þeir hafa fjallað um yfir veturinn, heldur virðist þetta vera einhvers konar gáfnapróf og matið á námsárangrinum eftir því. Mér er það t. d. minnistætt síðasta árið sem ég kenndi - þá var grunnskólaprófið komið upp - að ég gaf hæsta nemanda, sem ég kenndi, 8.6, en þegar sú einkunn kom að sunnan var búið að hækka hana upp í 10. Gat ég aldrei skilið hvernig á því stóð, en var náttúrlega þakklátur fyrir hönd nemandans fyrir þessa ofrausn sem honum var sýnd. Að vísu er það svo að einstaka kennari, gamall, íhaldssamur og fastur fyrir, kennir enn þá íslensku með gamla laginu. Mér skilst líka á nemendum t. d. í menntaskólum og fjölbrautaskólum, að þeir nemendur, sem hafa þvílíka kennara, gamla í hettunni, séu betur undirbúnir en aðrir. Ég held raunar að nauðsynlegt sé að taka sérstaklega fyrir hversu íslenskukennslu er háttað, og ég efast stórlega um að ástæða sé til að láta þá menn, sem hafa ákveðið námsskrár og námsefni í tungunni á undanförnum árum, koma neitt nálægt endurskoðun námsefnisins eins og allt er í pottinn búið. Varðandi skólasókn er kannske margt að segja. Þar sem ég þekki best til, í gagnfræðaskólanum á Akureyri, hefur skólasókn frekar batnað nú hin síðustu ár og kemur þar fleira til en þær tilraunir sem fjallað er um í þessari þáltill. En ég vænti þess, að annars staðar sé reynslan kannske önnur. Mér er t. d. ekki ljóst hvaða áhrif fjölbrautaskólakerfið hefur í þessum efnum, og vafalaust eru til einstök dæmi um að nemendur hafa ekki fundið sig í því kerfi og beinlínis hrökklast úr skóla af þeim sökum. Hér er fjallað sérstaklega um fjarvistir nemenda vegna veikinda og almennt heilsufar nemenda, sem er forvitnilegt að fá nánari upplýsingar um, og að síðustu viðhorf nemenda til skólanna. Það hefur verið breytingum undirorpið á síðustu árum og raunar á fleira að líta í því sambandi heldur en grunnskólalögin ein. Ég veit ekki hvort ástæða er til að fara um þetta fleiri orðum. Ég vil aðeins undirstrika það, að ég hef vissar hugmyndir um að við séum á villigötum í sumum námsgreinum, eins og t. d. í íslensku. Ég tel afskaplega lofsvert að reynt skuli vera að ná fótfestu í sambandi við reikninginn. Að síðustu vil ég sérstaklega fara viðurkenningarorðum um þær miklu framfarir sem orðið hafa t. d. í kennslu á erlendum tungumálum, en á hinn bóginn held ég að höfuðmeinsemdin í skólamálum hjá okkur núna sé sú, að námið er ekki nógu markvisst. Okkur hættir til að stefna öllum nemendum inn í sama básinn, ef svo má segja, varðandi bóklegt efni, án tillits til þeirrar hæfni sem nemendur hafa til þess að tileinka sér bóklegt nám, og þá að sjálfsögðu með þeim afleiðingum að bóklegri námstíminn nýtist ekki sem skyldi þeim nemendum sem betri möguleika hafa á að tileinka sér það nám. Auðvitað eru nemendur mismunandi undir það búnir að takast á hendur erfitt bóklegt nám og sumir hafa engan áhuga á því. Þetta er alveg eins og um fullorðið fólk. Sumt fólk er bókhneigt, annað er kannske verklagið eða hefur meiri ánægju af því að fást við slíka hluti. Og svo að síðustu þetta: Ég tel mig hafa vissu fyrir því, að framhaldsskólinn sé ekki undir það búinn að taka við nemendum úr grunnskóla og að nauðsynlegt sé að koma þar við einhvers konar umbótum. Miðað við þá reynslu, sem ég hef sem kennari, mundi ég einkum mæla með því, að sú hugmynd, sem gamli gagnfræðabekkurinn, 4. bekkur gagnfræðanámsins, var reistur á, verði endurvakin og þannig reynt að blása nýju lífi í námsvilja og námskraft þessara unglinga.



Herra forseti. Þessi till., sem hér er til umr., snertir mjög mikilvægt málefni sem nauðsynlegt er og sjálfsagt að ræða. Ég vil gjarnan segja um hana nokkur orð og tala þá að sjálfsögðu eins og þetta mál blasir við mér. Það er rétt, sem fram kom hjá hv. frsm. fyrir þessari till. og flm., að mjög miklar breytingar hafa orðið á ýmsu í skólakerfinu síðustu ár - og reyndar má segja síðustu áratugi. Hv. flm. ræddi um að þessar öru breytingar hefðu orðið nú allra síðustu árin, 4–5 árin, en óhætt er að segja að aðdragandinn að þessum breytingum sé miklu lengri. Breytingarnar á skólakerfinu hafa tekið yfir alllangan tíma, má segja áratugi, sérstaklega á sjöunda áratugnum, þar sem þessar breytingar byrja fyrir alvöru eftir 1960. Það er því alveg ljóst að skólakerfið hefur stækkað mjög mikið, það hefur beinlínis þanist út, eins og sumir vilja orða það. Slíkt orðalag er kannske stundum notað af því að þá felst í því einhvers konar efasemd eða tortryggni gagnvart þessum miklu breytingum. Og ég ætla ekki að lá neinum þó að hann kunni að hafa efasemdir um ágæti allt of örra breytinga á skólakerfinu. Ég held að full ástæða sé til þess að fylgjast með slíkum breytingum og gera það með opnum huga og vissulega með gagnrýni. En jafnframt vil ég taka það fram, að ég sé enga ástæðu til þess að vera um of gagnrýninn á þetta eða allt of svartsýnn þó að skólakerfið taki stakkaskiptum, þó að það breytist eins og annað á svo hraðfleygum breytingatímum sem við lifum nú og höfum lifað síðustu ár og áratugi. Auk þess er ég efins um að rétt sé að kalla þessar breytingar byltingu, eins og sumir taka sér nú reyndar í munn, því að þrátt fyrir allt er þróunin í skólamálum á þessari öld alveg samfelld og auðvelt að rekja hana allt frá því að dr. Guðmundur Finnbogason, uppeldis- og sálfræðingur þeirrar tíðar, lagði á ráðin um setningu fræðslulaganna frá 1907. En að því verki vann dr. Guðmundur Finnbogason í mörg ár, skrifaði um það bækur og skýrslur og um skólamál yfirleitt og vann að öllu leyti mjög fagmannlega að þessu verki á meðan það stóð. Fræðslulögin frá 1907 voru bylting á sinni tíð. Síðan má segja að allt okkar skólakerfi hafi byggst á þessum grunni og tekið breytingum, má segja, á grundvelli laganna frá 1907. En það er satt, að breytingar á skólakerfinu hafa orðið ákaflega miklar á síðustu 12–15 árum og við erum óneitanlega enn þá í þessari breytingadeiglu, breytingatíminn stendur enn þá yfir. Og sú till. sem hér er til umr., sýnir það, að flm. gera sér ljóst að það er að mörgu að hyggja þegar örar breytingar ganga yfir skólakerfið, og ég er þeim sammála um það. Ég vil sérstaklega taka undir þá meginhugmynd sem mér virðist búa að baki þessari till., og það er nauðsynin á því að fylgjast stöðugt með starfi skólanna, ekki síst nýjungum, og meta þetta starf og þessar nýjungar og hafa niðurstöðurnar til viðmiðunar þegar taka þarf ákvarðanir um starfshætti einstakra skóla eða ákvarðanir um skólamál á breiðum grundvelli, t. d. í rn. eða á öðrum stöðum þar sem ráðum er ráðið í skólamálum. Ég sé að í grg. fyrir till. er bent á fimm atriði, sem æskilegt væri að kanna, og ég ætla að víkja hér nokkrum orðum sérstaklega að þeim sérstöku atriðum sem þar eru nefnd. Þar er þá fyrst til að taka þekkingu nemenda á íslenskri tungu. Þetta er mjög mikilsvert atriði. En sannleikurinn er sá, að könnun á þekkingu nemenda á íslenskri tungu með samanburði við þekkingu nemenda á sama skólastigi fyrr á árum er mjög miklum vandkvæðum bundin. Ástæðurnar eru m. a. þær, eins og kom reyndar fram í máli hv. flm. áðan, að námsefni í íslensku hefur breyst og önnur áhersla er nú lögð á einstaka þætti í móðurmálsnáminu heldur en áður var að ýmsu leyti. Þá má líka benda á það sem málfræðingar kalla „málumhverfi“ nemenda. Það hefur breyst mjög mikið á síðari árum í breyttu þjóðfélagi, ekki síst eftir að útivinna húsmæðra varð jafnalgeng og raun ber vitni og þjóðfélagið allt hefur reyndar gerbreyst. Þetta hefur leitt til þess, að nemendur umgangast aðallega jafnaldra sína og læra þá málið hver af öðrum, en minna af fullorðna fólkinu miðað við það sem áður var, ekki síst í okkar gamla sveitaþjóðfélagi þar sem allt fólk, á hvaða aldri sem var, var samvistum allan daginn og vann mikið til saman og hafði mjög náin samskipti frá morgni til kvölds. Í grg. með till. er bent á að æskilegt hefði verið að hafa staðlað próf í nokkrum mikilvægum greinum áður en grundvallarbreytingar voru gerðar á skólakerfinu svo að síðar mætti halda sams konar próf til samanburðar. Ég hef borið þetta undir menn sem vel þekkja til skólakerfisins. Hér verður náttúrlega að hafa það í huga, að notkun slíkra prófa til samanburðar á árangri nemenda yfir lengri tíma krefst þess, að námsefnið breytist ekki svo umtalsvert sé og að alltaf sé lögð sama áhersla á einstaka þætti námsefnisins og að málumhverfi nemandans sé svipað. Á svo miklum umbrotatímum sem hér hafa ríkt að undanförnu á öllum sviðum er langt frá því að unnt sé að fullnægja þessum skilyrðum. Á öllum tímum hefur eitt af markmiðum íslenskukennslunnar verið að kenna nemendum að tjá sig sæmilega í töluðu og rituðu máli. Ég vil fullyrða að það sé enn markmiðið með íslensku kennslunni. Kennurum á öllum tímum hefur gengið misjafnlega að ná þessu markmiði, og það hefur lengi verið kvartað undan því, að þegar menn útskrifast úr skóla séu þeir hvorki talandi né skrifandi. Ég tók hérna með mér svolítinn kafla úr bók sem mig langar, með leyfi hæstv. forseta, að vísa til og lesa upp úr. Þessi kafli, sem ég er með ljósrit af, er úr bók eftir Baldur Jónsson sem heitir „Mályrkja Guðmundar Finnbogasonar". Hann sýnir vel hvernig menn hafa löngum haft efasemdir uppi varðandi árangur af íslenskukennslu sérstaklega. En þannig segir í þessari bók: Árið 1919 samþykkti þingið (þ. e. Alþingi) að skora „á stjórnina að gera þær breytingar á reglugerð menntaskólans, sem nauðsynlegar þættu að undangenginni rannsókn. Þessi þingsályktun varð til þess, að 12. mars 1920 voru þeir prófessorarnir Guðmundur Finnbogason og séra Sigurður P. Sívertsen til þess kvaddir að sitja í menntamálanefnd stjórninni til aðstoðar við endurskoðun fræðslumála. Nefndin skilaði viðamiklum tillögum og álitsgerðum, sem prentaðar voru í fernu lagi sem Menntamálanefndarálit 1–4 (Reykjavík 1921–22). Ekki er ástæða til að rekja efni þessara álitsgerða hér,“ segir Baldur Jónsson. „Þó er ekki úr vegi að segja nokkuð frá því, sem fram kemur um árangur íslenskukennslunnar í menntaskólanum í fyrsta hefti álitsins, og má geta þess um leið, að í þessu hefti koma ýmis orð fyrir í fyrsta skipti, einkum nýyrði á stærðfræðilega sviðinu. Menntamálanefndarálit 1 kemur því einnig við sögu síðar í þessu riti,“ heldur Baldur Jónsson áfram. „Nefndarálitið um menntaskólann er undirritað 20. október 1920, alls 64 bls. með titilsíðu og fylgiskjölum, svo að ljóst er, að þeir félagar hafa látið hendur standa fram úr ermum. Fyrsta verk þeirra var að kanna prófskýrslur skólans og skýrslur um frammistöðu stúdenta hans á embættisprófum háskólans. Enn fremur sendi nefndin háskólakennurum í öllum deildum fyrirspurnir, sem síðar verður getið,“ segir hér í bókinni. „Og loks kynntu nefndarmenn sér fyrirkomulag sams konar skóla í öðrum löndum, einkum Norðurlöndum,“ og er þar vísað til Menntamálanefndarálits 1, bls. 3. „Þegar þeir félagar höfðu kynnt sér árangurinn af starfi menntaskólans á undanförnum árum, komust þeir að þeirri niðurstöðu, að skiptinguna í gagnfræðadeild og lærdómsdeild, sem komið var á með reglugerðinni 1904, bæri að fella niður og hafa 6 ára óskiptan skóla. Tillagan um þetta var rædd á kennarafundi í menntaskólanum og samþykkt með 8 atkvæðum gegn 2 (sama rit, bls. 4). Að sjálfsögðu var gert ráð fyrir þessu fyrirkomulagi í frumvörpum nefndarinnar um lög og reglugerð skólans (sama rit, bls. 21–40), en þau náðu aldrei fram að ganga. Einhver athyglisverðasti þátturinn í starfi nefndarinnar er samvinna hennar við deildir háskólans,“ segir Baldur Jónsson. „Nefndin mæltist til við háskólaráð, að eftirfarandi spurningar yrðu lagðar fyrir kennara allra háskóladeilda (sama rit, bls. 6): 1. Hvernig hefir yður reynst andlegur þroski stúdenta, er þeir koma frá Menntaskólanum og byrja nám sitt við Háskólann? 2. Í hvaða námsgreinum Menntaskólans finnst yður þeim helst ábótavant frá sjónarmiði háskólanámsins? 3. Hverjar breytingar á undirbúningi þeirra undir háskólanámið teljið þér æskilegar eða nauðsynlegar? Svör háskólakennaranna eru birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu og eru einkar athyglisverð.“ segir Baldur Jónsson enn fremur: „Það, sem hér skiptir mestu máli, er dregið saman í „Áliti“ nefndarinnar, einkum á bls. 7–8, og er einfaldast að taka það hér upp orðrétt. Þar segir svo: Niðurstaða háskólakennaranna verður þá í stuttu máli sú, að stúdentar, er þeir koma frá Menntaskólanum, hafi ekki fengið þann þroska í að hugsa sjálfstætt og rökvíslega, er æskilegur er til háskólanáms. Sum svörin við 2. spurningunni benda að nokkru leyti í sömu átt. Er þar sérstaklega athugavert það sem sagt er um kunnáttuna í íslensku. Guðfræðideildin segir: „Sérstaklega finnst oss, að stúdentum sé ábótavant í þekkingu á íslenskri tungu. Við allar skriflegar æfingar kemur það í ljós, að ýmsa þeirra skortir mjög þekking í íslenskri réttritun og hafa litla hugmynd um notkun aðgreiningarmerkja. Réttritunarvillur lýta stórlega ritgerðir sumra við prófið, og margir hafa lært svo illa að skrifa, að þraut er að komast fram úr ritgerðunum. Öll framsetningin og vöntun kommusetningar bera þess stundum vott, að þeir hugsa ekki eins skýrt og ætlast mætti til eftir sex ára nám í Menntaskólanum.“ Lagadeildin segir: „Skal þess þá fyrst og fremst getið, að deildinni hefir reynst þekking stúdenta á íslenskri tungu ærið ábótavant, bæði um vöndun máls, setningaskipun og jafnvel réttritun.“ Prófessor Guðmundur Hannesson svarar spurningunni um það, í hvaða námsgreinum Menntaskólans stúdentum sé helst ábótavant, svo: „Langaugljósast í íslensku. Ef dæma má eftir prófritgerðum stúdenta, þá geta fáir ritað íslensku stórlýtalaust.“ Og prófessor Sigurður Nordal segir: „En af almennum kynnum af stúdentum, m. a. af því að hafa hlýtt á allt íslenskuburtfararprófið 1915 og lesið stílana, get ég fullyrt, að kunnáttu stúdenta í móðurmálinu er stórra ábóta vant, og miklu meiri en hægt er að ráða af prófeinkunnum þeirra, sem virðast mjög af handahófi.“ Slíkir gallar á meðferð móðurmálsins benda, eins og guðfræðideildin gefur í skyn, eflaust ekki aðeins á vankunnáttu heldur og skort á skýrri hugsun. Hugsun og mál er svo nátvinnað, að sá, sem vanur er að vega hugsanir sínar og ályktanir á viðkvæma vog, mun sjaldan láta sér sæma hirðulauslega meðferð málsins.“ Hér lýkur lestri úr áðurgreindri bók. Ég les þetta plagg hér, sem er orðið yfir 60 ára gamalt, til þess að sýna fram á eða benda á það, að oft hefur verið efast um árangur af kennslu í skólum landsins og þá ekki síst varðandi íslenskunámið, en að sjálfsögðu er það við þetta að athuga, að hér er átt við Menntaskólann sem þá var einn í landinu, en við höfum kannske fremur hér verið að ræða aðra skóla eða skóla á lægra stigi. En svo að ég víki að þekkingu nemenda í reikningi, sem hv. flm. talaði nokkuð um, þá er sjálfsagt ástæða til þess að lita vel á það, hvernig staðan er í því máli. En námsefni í reikningi hefur breyst mjög mikið og áhersla á einstaka þætti í námsefninu er önnur en áður og vissir þættir hafa sjálfsagt alveg horfið. Og það er sérstaklega ástæða til að benda á það, að alls konar reiknivélar eða vasatölvurnar hafa nú náð mikilli útbreiðslu og eru nánast að segja í hvers manns eigu. Án efa er mikil nauðsyn á því að þjálfa börn og unglinga í að fara með slík tæki. Ég held að yfirleitt sé ekki búið enn þá að sjá alveg fyrir endann á því, hvaða áhrif þessi mikla notkun reiknitækjanna og tölvanna hefur og á eftir að hafa á kennslu í skólum, en ég held að það sé mjög raunhæft einmitt að gera sér grein fyrir því, og ég man ekki betur en hér liggi till. núna fyrir Alþingi frá ýmsum hv. sjálfstæðismönnum þar sem tekið er á þessu máli og það alveg réttilega. Einnig er hér í till. minnst á skólasókn og fjarvistir nemenda vegna veikinda og almennt heilsufar nemenda og að ástæða sé til þess að kanna hvernig öllu því sé farið. Ég reikna með að með orðinu skólasókn sé átt við það, hvernig nemendur sækja skólann daglega, en ekki hitt, hvort nemendur fara í skóla yfirleitt, heldur hvernig þeir rækja nám sitt eftir að þeir hafa skráð sig í skóla. Auðvitað er mjög gagnlegt að geta gert sér grein fyrir því. Og reyndar get ég upplýst það, að skólarannsóknadeild menntmrn. hefur gert nokkuð að því að kanna þetta og ýmsar upplýsingar liggja fyrir um það efni í rn. Hvað varðar viðhorf nemenda til skólans getur vissulega verið gagnlegt að kynnast því, ef menn finna þá reglu fyrir því, hvernig á að framkvæma slíka könnun. Ég er ekki í vafa um að það mun hafa mjög mikla þýðingu í sjálfu sér að þekkja það, hvernig nemendur bregðast við skólanum, hvernig þeir hugsa til skólans, því að það hefur auðvitað gífurlega mikil áhrif á nám þeirra og viðhorf þeirra til námsins, námsárangur, hvaða hug þeir bera til skólans. Ég get vissulega fallist á að það sé eðlilegt og sjálfsagt að reyna að kanna þessi mál, og niðurstöður slíkrar könnunar mundu vafalaust verða gagnlegar sem ábending fyrir einstaka skóla og fyrir fræðsluyfirvöldin yfirleitt. Ég vil svo segja það almennt í lokin um þessa till., að það er fátt mikilvægara en að starfslið skóla og fræðsluyfirvöld fylgist náið með skólastarfinu á hverjum tíma og leitist við að finna þær leiðir sem skila bestum árangri hverju sinni. Hins vegar, eins og ég held að ég hafi tekið fram áður, er samanburður á milli námsárangurs nemenda á mismunandi tímum mjög erfiður og getur e. t. v. gefið að einhverju leyti villandi upplýsingar um ástandið ef rangt er að staðið. Í öðrum tilvikum getur slíkur samanburður verið nauðsynlegur. Það, sem við gerum í dag, á rætur sínar í fortíðinni. En það sem skiptir höfuðmáli er túlkun upplýsinganna og meðferð þeirra. Það er samdóma álit flestra þeirra sem fást við menntamál eða skólamál, að hvers konar söfnun upplýsinga og úrvinnsla úr þeim sé mjög mikilvæg vegna ákvarðana, sem sífellt þarf að taka, m. a. vegna stöðugrar þróunar skólakerfisins sem gegnir mikilvægu hlutverki í breytilegu þjóðfélagi. Í menntmrn. liggja nú þegar margvísleg gögn og upplýsingar sem ekki hefur reynst mögulegt að vinna úr vegna annarra aðkallandi verkefna. Þá er unnt að afla margvíslegra upplýsinga um skóla og skólastarf án verulegs viðbótar- eða aukatilkostnaðar. Allt starf í þessa átt mundi auðvelda yfirsýn yfir skólahald í landinu, gera mönnum auðveldara að átta sig á hvað er að og hverra úrbóta er þörf. Söfnun slíkra upplýsinga hefur einnig sögulegt gildi. Nái slíkar upplýsingar yfir lengra tímabil ætti að vera unnt að gera sér grein fyrir heildareinkennum þróunarinnar og ætti þá jafnframt að skapast möguleiki á að móta heildarstefnu á öllum sviðum skólamála til lengri tíma, þannig að minni þörf yrði á bráðabirgðaúrlausnum heldur en oft hefur reynst. En svo að ég víki beint að till. eins og hún liggur fyrir, þá get ég mælt með því, að hún verði athuguð í nefnd og fái í hvívetna þinglega meðferð því að hér er vissulega hreyft mjög mikilvægu máli.



Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hæstv. menntmrh. fyrir það að hann eyddi tíma í að gera þessa till. að umræðuefni og segja álit sitt á henni og ræða innihald hennar. Hins vegar þótti mér það ekki nægilega traustvekjandi, hversu mikið hann vildi gera úr því, að erfitt væri að gera slíka könnun sem þessa. Og í lokin tók hann það fram, að hann mundi mæla með því að till. fengi athugun í nefnd. Ég hafði vænst þess, að hæstv. menntmrh. mundi taka því fagnandi, að þær skoðanir kæmu fram hér í þingi að það þyrfti að undirbúa vendilega endurskoðun á grunnskólalögunum. Ég held að ég fari rétt með það, að í lögunum eru ákvæði um það, að innan 10 ára skuli fara fram endurskoðun á þeim lögum. Þau munu hafa verið sett 1974, svo að það líður óðum að þeim tíma að þetta verk verði að vinna. Ég er ekki að halda því fram að það, sem er tilgreint í till. okkar, sé fullnægjandi könnun til þess að byggja á endurskoðun grunnskólalaganna. En ég vil halda því fram og staðhæfi það, að hér er bent á mikilvægustu atriðin sem verða að liggja ljós fyrir þegar að endurskoðun á að vinna á grunnskólalöggjöfinni. Og það, sem hvatti okkur til að flytja þessa till., var það fyrst og fremst, að við óttuðumst að undirbúningur væri allt of skammt á veg kominn til þess að notast þannig, að niðurstöður af endurskoðun grunnskólalaganna væru tilbúnar innan 10 ára tímabilsins. Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um till. að þessu sinni. Ég veit að hún fær þinglega meðferð. Hún verður að sjálfsögðu athuguð í nefnd og ég geri mér vonir um að Alþingi samþykki hana. Hvort hún samþykkir hana orðrétt eins og hún er lögð hér fram, það er kannske ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er það, að meining hennar komist til skila og komist til nota til þess að hægt sé að vinna að endurskoðun laganna eins og gert er ráð fyrir. Og ég tel að það megi einskis láta ófreistað til þess að fram fari könnun í svipuðu formi og hér er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Út af ummælum síðasta hv. ræðumanns í sambandi við endurskoðun grunnskólalaganna þykir mér alveg nauðsynlegt að greina frá því, að endurskoðunarnefnd grunnskólalaga var sett á laggirnar fyrir rúmlega ári, þó líklega nær tveimur árum, og þessi nefnd lauk störfum nú á þessum vetri. Hún lauk störfum í janúarmánuði. Nefndarálit þessarar nefndar er býsna langt og yfirgripsmikið. Það hefur verið fjölritað í nokkur hundruð eintökum og nú fyrir nokkru hef ég gert gangskör að því, að það verði sent fjölda manns í landinu og stofnunum, ekki síst skólamönnum og stjórnmálamönnum, og þá fyrst og fremst hef ég lagt svo fyrir að þingflokkarnir fengju þetta álit, því að jafnvel þó að þessi þriggja manna endurskoðunarnefnd hafi lokið störfum tel ég ákaflega mikilvægt að almenn umræða fari fram um þetta nefndarálit meðal skólamanna og meðal stjórnmálamanna. Ég vona satt að segja að þessi skýrsla, sem er býsna löng, berist áhugamönnum um þessi efni sem allra fyrst. Og það skal ekki standa á okkur í menntmrn. að afhenda þeim, sem áhuga hafa á að sjá skýrsluna, að afhenda hana til lestrar. En sem sagt, hún er til í þó nokkuð stóru upplagi og það er þegar búið að senda nokkuð mikið út af því og verður reynt að sjálfsögðu að losa sig við sem allra mest af því þannig að menn fái þetta til athugunar. Ég er alveg sammála hv. þm. Steinþóri Gestssyni um það, sem ég hef áður oft sagt, að grunnskólalögin eru enginn sá heilagur pappír að ekki sé ástæða til að endurskoða þau, enda var til þess ætlast þegar lögin voru samþykkt hér fyrir átta eða níu árum, og þó tæplega það, að svo yrði gert. Það hefur sem sagt verið unnið að þessu á þann hátt sem lögin sjálf gera ráð fyrir, að sérstök endurskoðunarnefnd færi yfir lögin og gerði till. til ráðh. og Alþingis um þær breytingar sem æskilegar þættu. Hitt er annað mál, að þetta er, eins og ég segi, mjög yfirgripsmikið álit og erfitt að gera nákvæma grein fyrir því í stuttu máli og nánast ekki hægt. En þó má segja það almennt um þetta álit, að það er ekki hægt að merkja af því að um sé að ræða tillögur um neinar grundvallarbreytingar á löggjöfinni. Hins vegar eru þar ótalmargar breytingar á orðalagi og ýmiss konar uppsetningu á lögunum. E. t. v. má líka finna þar ýmsar grundvallarefnisbreytingar ef vel er leitað, en þó hygg ég að svo sé reyndar ekki að neinu ráði. En ég vil minna á þetta að gefnu tilefni frá hv. þm., og ég tel mjög æskilegt að flokkarnir taki þetta álit sem allra fyrst til athugunar þannig að hægt verði eftir allvíðtækar umræður meðal skólamanna og stjórnmálamanna að ákveða hverjar breytingar skuli gera eða hvaða breytingar sé líklegt að Alþingi muni samþykkja á núgildandi grunnskólalögum. Venjan er sú, þegar um er að ræða víðtæka skólalöggjöf, að það tekur býsna langan tíma að koma fram breytingum á henni. Og yfirleitt held ég að reynslan sé sú, að það sé óskynsamlegt að ætla sér að knýja fram breytingar á skólalöggjöf án þess að víðtækar umræður hafi farið fram áður um það á meðal skólamanna og alþm. og annarra í landinu. Þannig held ég að rétt sé að vinna að þessu máli nú, eftir að þetta álit liggur loks fyrir, álit endurskoðunarnefndarinnar. Og eins og ég segi, ég vænti þess að þingflokkarnir taki þetta mál upp strax þegar þeir hafa tækifæri til og þetta álit berst þeim í hendur.



Herra forseti. Ég vil þakka góðar undirtektir menntmrh. Ég skildi hann svo, að hann vildi greiða fyrir því, að þetta mál fengi afgreiðslu í nefnd og hjá þinginu. Ég vil aðeins bæta því við það sem ég sagði hér áðan, að það er rétt sem hann sagði, að tíska breytist í sambandi við málnotkun. Ég man hvað ég varð hissa þegar ég notaði einu sinni orðið dýrtíð í gagnfræðaskóla í 30 manna bekk og það þekkti enginn nemandi í bekknum þetta orð, vissi ekki hvað það þýddi. Og þá rifjaðist það upp fyrir mér, að sennilega notum við ævinlega orðið verðbólga nú orðið, en orðið dýrtíð hefur fallið í gleymskunnar dá og er ekki notað lengur. Á hinn bóginn get ég ekki á það fallist, að ekki sé hægt að staðla próf til þess að mæla þekkingu manna í íslenskri tungu. Ég held að markmið okkar með íslenskukennslu séu almennt þau sömu. En á hinn bóginn ítreka ég það sem ég sagði áðan, að ég held að við séum komin þar á villigötur og að ýmsu því, sem mestu máli skiptir í sambandi við málrækt, sé ekki gefinn nægilegur gaumur í kennslunni og beinlínis ætlast til að því sé sleppt. En ekki gefst tími til að ræða það hér að þessu sinni. Að öðru leyti skal ég ekki lengja mál mitt, en aðeins leggja áherslu á það, að auðvitað er mismunandi árangur í skólastarfi. Yfirleitt reyna kennarar að leggja sig fram, og ég vona að orð mín hafi ekki fallið á þá lund, að það hafi eingöngu verið gagnrýni í þeim fólgin. Ég veit að mikið starf hefur verið unnið. Einkanlega held ég samt að skorti á um tengslin milli framhaldsskólans og grunnskólans og þau mál þurfi að hugsa betur.



Herra forseti. Tímans vegna skal ég reyna að hraða máli mínu, en mér þykir vænt um að fá hér tækifæri til að mæla fyrir þessari till. sem hv. 2. þm. Austurl. hefur lagt fram með mér á þskj. 489 og varðar úrbætur í bankaþjónustu á Suðurfjörðum í Austurlandskjördæmi. Till. er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að komið verði upp viðunandi bankaþjónustu fyrir svæðið frá Stöðvarfirði um Breiðdalsvík og til Djúpavogs, með útibúum frá ríkisbönkunum.“ Með till. fylgir grg. og þarf út af fyrir sig ekki að hafa um hana mörg orð. En atvinnulíf þessa svæðis, sem um margt er nokkuð einangrað, er nokkuð fábreytt og stendur frekar höllum fæti. Þar hefur fyrst og fremst verið til umræðu atvinnulíf á Djúpavogi og það auma ástand sem þar hefur ríkt nú síðustu mánuði sér í lagi. Þar hefur verið vígt og tekið í notkun nýtt frystihús sem hefur verið í byggingu í níu ár, og þá vill svo einkennilega til að á staðnum er enginn bátur sem leggur þar upp afla. Þetta er að sjálfsögðu óviðunandi og þess vert að taka það mál fyrir hér á hv. Alþingi, þó svo að ekki sé útlit fyrir að það verði að þessu sinni. En sú till., sem hér er lögð fram, snýr fyrst og fremst að bankamálum þessa svæðis. Ég ætla ekki að tíunda það sem til greint er í grg., en mér þykir miður að hæstv. ráðh. bankamála og jafnframt 1. þm. kjördæmisins skuli ekki vera hér viðstaddur, því að ef þessi till. hlýtur afgreiðslu héðan af þingi má búast við að það komi til hans kasta öðrum fremur að hrinda þessu í framkvæmd. Ástand þessara mála á svæðinu, bankamálanna, er sem sagt svo fábreytt og aumlegt að það verður að teljast óviðunandi. Þetta er aðeins einn liður í því að skjóta frekari stoðum undir atvinnulíf svæðisins, og á það verður að leggja áherslu að þar þarf að sjálfsögðu margt fleira til að koma. Með þessari till. er farið fram á að ríkisstj. hlutist til um að á þessu verði fundin viðunandi lausn. Ég vil leggja til að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn.