Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 499 leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: „1. Hvers vegna greiddi fulltrúi samgrh. í stjórn Flugleiða hf. atkv. gegn því á stjórnarfundi félagsins hinn 11. mars s.l., að fram yrði látið fara mat óvilhallra manna á verðmæti þeirra eigna Iscargo hf. sem Arnarflug hf. hefur nú keypt? 2. Er samgrh. andvígur því, að slíkt mat fari fram?“ Herra forseti. Þetta mál hefur mjög borið á góma hér í sölum hins háa Alþingis og það ekki að ástæðulausu, enda sitt af hverju komið fram sem bendir til þess, að þau viðskipti, sem þarna áttu sér stað, hafi gerst með býsna sérstæðum hætti. Margoft hefur verið nefnt í þessum umr. að það kaupverð, sem þarna var greitt, hafi verið hátt og sumir segja óeðlilega hátt. Það hlýtur að teljast svo þegar haft er í huga að þessi kaup Arnarflugs á Iscargo voru til umr., án þess að margnefnd Electraflugvél væri þar inni í kaupunum, gerði stjórn Iscargo Arnarflugi tilboð um sölu á eignum upp á 10 millj. kr. Arnarflug svaraði með því að bjóða 6 millj. Iscargo svaraði aftur með því að bjóða 9 millj. Þá urðu þeir Arnarflugsmenn sammála um að það væri hrein tímasóun að eyða frekari tíma í viðræður við þá Iscargomenn nema forsendur breyttust verulega. Þarna hlaupa þessar eignir, mínus þessi margumrædda flugvél, á bilinu 6–10 millj. Ég held að þetta varpi svolítið nýju ljósi á það sem hér er um að tefla, í ljósi þess sem talað hefur verið um að umrædd flugvél væri metin. En þegar það svo gerist að í stjórn Flugleiða, sem eiga 40% í Arnarflugi, kemur fram tillaga um að fram fari mat óvilhallra manna á þessum eignum, þá fær það mál þær lyktir, að það er samþykkt, en það er samþykkt gegn tillögu sérstaks fulltrúa samgrh. í stjórn Flugleiða. Þar sem fulltrúi samgrh. er jafnframt fulltrúi ríkisins og fulltrúi almennings í stjórn þessa fyrirtækis og á að gæta hagsmuna ríkisins, hagsmuna skattborgaranna, er þessi spurning hér fram borin, af hvaða ástæðum fulltrúi samgrh. í stjórn Flugleiða hafi lagst gegn því, að fram væri látið fara mat óvilhallra manna á þeim eignum sem hér var um að ræða. Í öðru lagi er spurt hvort hæstv. samgrh. sé andvígur því, að slíkt mat fari fram.



Herra forseti. Ég hef haft samband við fulltrúa samgrn. í stjórn Flugleiða og spurt hann um ástæðu fyrir afstöðu hans til umrædds máls. Ég vil taka það fram, að hann hafði ekkert samráð við mig um það áður en málið kom þar til atkv. Hann sagðist hafa verið þessu mótfallinn af eftirgreindum ástæðum: Í fyrsta lagi hefði sér verið ljóst að allar upplýsingar um þessi kaup væru auðveldlega og fúslega fáanlegar hjá stjórn Arnarflugs. Hann hefði kynnt sér það og það stæði ekkert á því, að þær yrðu þar allar lagðar fram. Hann sagðist hafa talið að fulltrúar Flugleiða í stjórn Arnarflugs væru einna færastir að meta slíkar eignir og ekki aðrir sem gætu gert það betur. Í öðru lagi sagðist hann leggja mjög mikla áherslu á að gott samstarf og samvinna gæti orðið á milli Arnarflugs og Flugleiða, eins og að hefur verið unnið undanfarna mánuði eða a.m.k. reynt, og talið að slík tillaga yrði fremur til að skapa tortryggni og gera erfiðari þá viðleitni sem var þá í gangi um slíkt samstarf á breiðum grundvelli. Hann sagðist sem sagt hafa talið samþykktina algerlega óþarfa og geta skaðað þá viðleitni til samstarfs sem í gangi var. Í öðru lagi er spurt: Er samgrh. andvígur því, að slíkt mat fari fram? Að sjálfsögðu ekki. Ég hef ekki haft, eins og ég hef margsinnis sagt, nein afskipti af þessu og veit ekki gjörla um hvaða eignir þarna er að ræða. Vitanlega er ég ekki andvígur því. Því ræður hlutafélagið sjálft og hluthafar. Hv. þm. nefndi einhverjar breytingar sem hefðu orðið á verðmætum frá því að Electra-vélin var ekki með og þar til síðar að Electra-vélin var með í tilboðinu. Mér var tjáð einhverju sinni að miklu fleira hafi átt að verða undan skilið, eins og lyftarar og eitthvað fleira. En eins og ég segi: Ég hef ekki eins glöggar upplýsingar um slíkt og hv. fyrirspyrjandi.



Herra forseti. Það gerist næsta oft í þessum málum að samgrh. segist ekki hafa sömu upplýsingar og alþm. Ég held að honum ætti að vera í lófa lagið að fylgjast nokkuð gjörla með þessum málum ef hann hefði á því áhuga. Ég verð hins vegar að lýsa miklum vonbrigðum mínum með svar hæstv. ráðh. við þessu og það sem hann hefur eftir fulltrúa sínum í stjórn Flugleiða. Í fyrsta lagi finnst mér merkilegt að fulltrúi samgrh. í stjórn Flugleiða skuli ekki hafa samráð við sinn ráðh. um afstöðu til meiri háttar mála sem stjórn fyrirtækisins tekur ákvarðanir um. Það finnst mér afar merkilegt. Satt best að segja hljóta þeir, sem eru fulltrúar ráðh. og ríkisins þar með í stjórnum slíkra fyrirtækja, auðvitað að þurfa að hafa samráð og samvinnu við sína yfirmenn í þeim efnum. Í öðru lagi sagði ráðh. að ljóst hefði verið að allar upplýsingar um kaupin væru fáanlegar. Þetta dreg ég stórlega í efa. Allar upplýsingar um þessi kaup hafa hvergi nær:i komið fram. Á það hefur margsinnis verið bent. Þá sagði ráðh., og hafði eftir fulltrúa sínum í stjórn Flugleiða, að fulltrúar Flugleiða væru mjög færir um að meta þessi verðmæti. Þar þykir mér aldeilis stangast á vegna þess að fulltrúar Flugleiða í stjórn Arnarflugs vildu ekki samþykkja þessi kaup og stjórn Flugleiða óskaði eftir mati hlutlausra aðila á verðmæti þessara eigna, en stjórn Arnarflugs felldi að láta slíkt mat fara fram þó svo fulltrúar Flugleiða í stjórn Arnarflugs vildu láta þetta mat fara fram. Ég fæ því ekki séð að þessi svör séu rétt. Ég verð því miður að segja það hér. Hæstv. samgrh. segir, og hefur það eftir fulltrúa sínum, að fulltrúar Flugleiða séu manna færastir til að meta þetta. Það var ekki farið að þeirra vilja. Tillaga stjórnar Flugleiða var felld. Meiri hl. stjórnar Arnarflugs neitaði að verða við þeim tilmælum að láta fara fram mat á þessum eignum. Þau eru býsna mörg klúðursmálin sem upp hafa komið núna að undanförnu og hæstv. ráðherrar Framsfl. hafa í töluverðum mæli haft afskipti af. Ég held að það væri öllum fyrir bestu að þessi mál væru hreinsuð og það kæmi fram í dagsljósið sem einhverra hluta vegna virðist ekki þola skímu dagsins.



Herra forseti. Í beinu framhaldi af fsp. hv. 5. þm. Vesturl.. Eiðs Guðnasonar, má e.t.v. rifja upp að í umr. um þetta mál, þ.e. um kaup Arnarflugs hf. á eignum Iscargo hf., hefur mjög verið blandað saman annars vegar þessum viðskiptum og hins vegar veitingu samgrn. á flugleyfum til Amsterdam, sem fram fór sama dag og þessi viðskipti áttu sér stað eða örfáum dögum síðar. Það er að vonum að menn spyrjist fyrir um hvort verið geti að þessum viðskiptum hafi verið komið á fyrir tilstuðlan opinberra aðila með veitingu flugleyfa, hvort veiting flugleyfa, sem er á opinberri hendi, hafi verið notað til að koma þessum viðskiptum á. Það er auðvitað kjarni málsins í sambandi við opinbert mat á þeim eignum, eins og hér er spurt um. En það sem meira er: Mér er nær að ætla að margir aðilar að þessu máli hafi staðið í þeirri trú, að flugleyfaveitingar opinberra aðila væru háðar takmörkunum, m.ö.o. að ekki væri um það að ræða að samgrn, gæti veitt Arnarflugi slíkt leyfi nema að því tilskildu að Iscargo hf. skilaði sínum leyfum inn. Ég vil leggja á það áherslu, að þetta hefur aldrei verið sagt berum orðum, en þetta hefur engu að síður legið í loftinu í þeim málflutningi sem hafður hefur verið um þessi efni. Nú er þetta ekki svo. Milli Íslands og Hollands gildir samningur við erlend ríki nr. 228, þar sem slíkar leyfaveitingar eru galopnar. Þó svo Iscargo hefði enn þessi leyfi að forminu til, sem það var þó hætt að nota og guð og menn vissu að það mundi ekki nota um ófyrirsjáanlega framtíð, hefði samgrn. getað veitt Arnarflugi þessi leyfi viku eða mánuði eða hálfu ári eða ári áður en það gerði það. Þess vegna vil ég bera í framhaldi af spurningu hv. þm. Eiðs Guðnasonar ofureinfalda spurningu fyrir hæstv. samgrh. og hún er þessi: Hvers vegna var Arnarflugi hf. veitt þetta flugrekstrarleyfi rétt eftir að viðskiptasamningar milli Arnarflugs og Iscargo höfðu átt sér stað?



Herra forseti. Hér ber allt að sama brunni. Það fást engin svör fremur en fyrri daginn. Hv. síðasti ræðumaður bar hér upp spurningu sem ég bar einnig fram til hæstv. samgrh. í umr. sem fóru fram í fyrri viku um flugmálastefnu, þar sem ég spurði hann sérstaklega eftir því, hvers vegna Iscargo hefði þurft að skila inn flugleyfum svo að Arnarflug gæti fengið þau. Þetta var alls ekki nauðsynlegt, eins og mönnum er ljóst ef þeir kynna sér tvíhliða loftferðasamninga sem Íslendingar og Hollendingar hafa gert. Það er alveg fullljóst, að mjög brýna nauðsyn ber til þess að hæstv. fjmrh. geri nú gangskör að því að skila inn skýrslu um mat á eignum Iscargo, eins og farið hefur verið fram á og hið háa Alþingi hefur samþykkt. Það verður að koma skýrt fram í þessu máli, að hluti af eignum Iscargo hefur að öllum líkindum verið seldur fyrir 10–12 millj. kr. meira en efni stóðu til. Alþingi á heimtingu á að þetta mál verði upplýst. Þá verð ég að láta í ljós nokkra furðu á orðum hæstv. samgrh., þar sem hann vitnar til sérstaks fulltrúa síns í stjórn Flugleiða þar sem hann hafi lagt áherslu á gott samstarf Arnarflugs og Flugleiða. Þá þykir mér að hæstv. samgrh. og fulltrúi hans hafi misjafnar skoðanir á málinu. Ef fulltrúi hans vill stefna að góðu samstarfi er stefna hæstv. samgrh. í einhverja aðra átt. Herra forseti. Ég skal ekki hafa þetta lengra, en ég held að það sé öllum orðið ljóst að þetta mál er þannig í pottinn búið að þeir aðilar, sem að því hafa staðið, hafa ekki hreint mjöl í pokanum.



Herra forseti. Það er alveg rétt sem hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði. Frjálst er að veita út af fyrir sig eins mörg leyfi til flugs á Holland og yfirvöldum sýnist, það er opið, og reyndar má segja það um Þýskaland að nokkru leyti líka, þó að þar séu heldur strangari ákvæði. Það var, eins og ég er margbúinn að segja, í nóv. í fyrra, það mun hafa verið dags. 11. nóv., það bréf sem ég skrifaði forráðamönnum Arnarflugs, eftir að flugráð hafði fjallað um málið, og tjáði þeim að þeim yrðu veitt leyfi á Þýskaland og Zürich. Þeir nefndu þá á Amsterdam einnig og þeim var sagt að það kæmi vel til greina. Áður en unnt var að ganga frá þeim málum var nauðsynlegt að eiga viðræður við yfirvöld bæði í Sviss og Þýskalandi alveg sérstaklega, og ég hef áður rakið hér ítarlega hvenær þær umræður fóru fram og hvernig þær fóru fram. Ég hef rakið þátt flugmálastjóra í því. Hann fór út og ræddi við þessi yfirvöld. Það var ekki fyrr en þessu var öllu lokið, m.a. eftir að forstjóri Arnarflugs hafði farið til Þýskalands til að ganga frá fargjaldahugmyndum og þess háttar í samræmi við þær reglur sem þar gilda, að unnt var að veita endanlegt leyfi. En Arnarflug hafði vilyrði fyrir leyfinu löngu áður en umrædd kaup komu til, og endanlegt leyfi fékk það reyndar áður en endanlega var gengið frá kaupunum, þannig að ef það hefði haft áhrif hefði það vitanlega getað hætt við kaupin þess vegna. Búið var að ganga frá leyfunum áður en frá kaupum var gengið. Hv. þm. Árni Gunnarsson segir að það sé eitthvað óhreint í pokahorninu. Ég mótmæli því. Ef einhver ólykt er af þessu máli stafar hún af honum en ekki af öðrum. Ég vil leyfa mér að segja það því að það er hv. þm. sem hér þyrlar upp moldryki dag eftir dag. Þarna er um viðskipti tveggja sjálfstæðra aðila að ræða, og ég hef, eins og ég hef margsinnis sagt, ekki talið mér skylt eða heimilt að krefja þá í smáatriðum um upplýsingar um það sem þar er að gerast. Það geta vitanlega hluthafar þessara félaga. Þeir hljóta að gæta sinna hagsmuna. Og ég veit ekki betur en fulltrúar Flugleiða hafi krafist upplýsinga og ég veit ekki betur en það, sem mér var sagt í morgun, að ekkert stæði á þeim upplýsingum. Annars hefur mér heyrst hv. þm. hafa þær upplýsingar svo að segja allar, meira að segja það sem mér hefur verið tjáð að væri trúnaðarmál innan félagsins og hann las hér upp í umr. og - eins og kom greinilega fram í því sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði um það mál - þá var talið trúnaðarmál og ég hef ekki fengið aðgang að. Ég vil spyrja hv. þm.: Hver afhenti honum þessar upplýsingar? Mér leikur forvitni á að vita það. Mundi hann vilja svara þeirri spurningu frá mér?



Herra forseti. Ég skal vera örstuttorður. Ástæðan fyrir því, að ég kem hér upp í ræðustól, er sú, að hér er til umr. efni sem varð upphaf þeirra miklu deilna sem hafa orðið um stefnuleysi hæstv. ríkisstj. í flugmálum. Vegna þess að hæstv. flugmálaráðh. var ekki viðstaddur alla umræðuna, sem fór fram hér um daginn um flugmálastefnu, vil ég gjarnan, þar sem það snertir þetta mál mjög náið, spyrja hann aftur spurningar sem hann var spurður um þar, en hafði ekki tækifæri til að svara vegna þess að hann var fjarstaddur. Hún var á þá leið, hvenær búast mætti við að hæstv. ráðh. legði fram stefnu sína í flugmálum í formi þáltill., eins og hann berlega gaf í skyn í umr. sem hér urðu utan dagskrár fyrr í vetur þegar hann sagðist geta þegar honum sýndist og þegar hann teldi henta - og nefndi þá morgundaginn sérstaklega í því, jafnvel á morgun sagði hann - lagt fram slíka stefnu og taldi afar heppilegt að slíkt gerðist. Ég spyr hvort búast megi við að á næstu dögum renni þessi morgundagur upp hjá hæstv. ráðh. og hvort megi búast við að íslenska þjóðin fái að kynnast því, hver sé stefna hæstv. ríkisstj. í flugmálum. Þetta mál er nátengt því að miklu veldur upphafið í þessu máli eins og öðrum. Flugrekstrarleyfi Iscargo til Amsterdam var upphafið að því að horfið var frá þeirri flugmálastefnu sem mörkuð var 1973 af þáv ráðh. Halldóri E: Sigurðssyni m.a., flokksbróður hæstv. samgrh. Það má vel vera, herra forseti, að þetta sé ekki beinlínis það sem snýr að því máli sem hér er til umr., þessari fsp. En af því að mér þykir eðlilegt, að þessi mál séu tengd henni, og vil gefa hæstv. ráðh. tækifæri til að svara spurningu sem hann ekki gat gert um daginn vegna fjarveru sinnar, þá hef ég leyft mér að blanda þessu máli inn í þessa umr.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af furðulegum málflutningi, vægast sagt, hæstv. flugmálaráðh. eða samgrh., sem kemur hér upp hvað eftir annað og lýsir yfir að einhverjir séu að þyrla upp moldviðri. Hvaða moldviðri er það ef menn gera athugasemdir við kaup af þeim toga sem hér er um rætt? Er það moldviðri þegar menn gera athugasemdir við togarakaup sem þeim þykja leyfaveitingar skrýtnar í kringum? Er það moldviðri allt saman, eða t.d. embættaveitingar og annað slíkt? Nei, ég held að staðreyndin í þessu máli sé sú, að hæstv. samgrh. er kominn í fullkomin rökþrot. Hann hefur engin svör af nokkru tagi - ekki nokkur. Og hann lýsir því svo yfir hér galvaskur, að Arnarflugsmenn séu tilbúnir að veita allar upplýsingar og hafi alltaf verið, og spyr mig svo hvaðan ég hafi mínar upplýsingar. Þetta er undarlegur málflutningur, svo að ekki sé meira sagt. Herra forseti. Ég las hér á dögunum smásetningu úr viðtali við hæstv. samgrh. í hans eigin blaði, Tímanum, sem segir meira en langar ræður um stefnuleysi hans í þessum málum. Ég ætla, með leyfi forseta, að fá að lesa þessa setningu enn einu sinni. Þar segir í fyrirsögn, haft eftir ráðh.: „Vill marka þá stefnu að hér séu tvö áætlunarflugfélög.“ Svo segir ráðh., með leyfi forseta, hvað gerðist þegar hann hafði kallað tiltekna menn á sinn fund: „Ég sagði þeim að ég teldi eðlilegt og að ég mundi ræða um það við flugfélögin, að ef Arnarflug fengi flugleyfi á Amsterdam, eftir að Iscargo hefði skilað inn flugleyfinu, þá væri eðlilegt að Flugleiðir flygju ekki á Amsterdam og Düsseldorf, gegn því þá að Arnarflug flygi ekki leiguflug á Kaupmannahöfn og London,“ sagði samgrh. Ég held að það þurfi ekki að segja miklu meira í þessu máli. Ráðh. hefur rætt um þessar flugleyfaveitingar og þær virðast hafa komið að býsna góðum notum til að koma þeim kauptún í kring sem hér eru til umr.



Herra forseti. Hér er verið að spyrja um afstöðu annars af fulltrúum ríkisins í stjórn Flugleiða og afstöðu þess ráðh., sem hann valdi, til þeirrar afstöðu sem fulltrúinn hafði í stjórninni. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að það komi skýrt fram í kjölfar þeirra yfirlýsinga, sem hér hafa verið gefnar, m.a. af hæstv. ráðh., að þegar Alþingi tekur þá ákvörðun, eins og tekin var með lagasetningu fyrir nokkrum misserum, að þjóðin, íslenska ríkið fyrir hönd hennar, gerðist veigamikill hluthafi í einu stærsta fyrirtækis landsins, og Alþingi felur síðan ráðherrum umboð til að velja fulltrúa þjóðarinnar, ríkisins í þessa stjórn, þá geti enginn ráðh. skotið sér undan ábyrgð á afstöðu þeirra einstaklinga sem hann velur í þessa stjórn eða valdir eru í stjórnir annarra opinberra fyrirtækja, á sama hátt og Alþingi getur ekki skotið sér undan ábyrgð á þeim einstaklingum sem Alþingi velur til þess að gegna trúnaðarstörfum fyrir Alþingi og kosnir eru í formlegum kosningum hér á Alþingi. Sama reglan gildir að mínum dómi bæði í þessu tilviki og öðrum þegar ráðherrar hafa það vald að velja slíka fulltrúa þjóðarinnar. Þá fara fulltrúarnir með vald þjóðarinnar og ráðh. í viðkomandi stjórn Þeir, sem ábyrgir eru fyrir afstöðu þeirra, eru fyrst ráðh. og síðan þeir sem valið hafa ráðh. Það er alveg nauðsynlegt í umr. um þetta mál og um önnur mál þessu skyld eða sem tengjast öðrum fyrirtækjum, að mönnum sé ljós þessi grundvallarregla íslenska stjórnkerfisins.



Herra forseti. Í framhaldi af svörum hæstv. samgrh. áðan held ég að fullyrða megi að af einhverjum ástæðum stóðu hinir ungu og vösku stjórnendur og rekendur fyrirtækisins Arnarflugs í þeirri meiningu, að það flugleyfi, sem hér um ræðir og Iscargo hafði á Amsterdam, yrði ekki þeim veitt nema Iscargo skilaði því inn. Þetta kom glögglega í ljós í frásögn Morgunblaðsins af blaðamannafundi sem þeir efndu til til að útskýra sín mál. Það er engin furða að mennirnir hafi staðið í þessari meiningu. Í Sþ. fór fram 11. mars s.l. umr. utan dagskrár um þessi efni í niðurlagi svarræðu sinnar segir þá hæstv. samgrh., Steingrímur Hermannsson, með leyfi forseta: „Ég fékk í morgun bréf frá Iscargo, þar sem það afsalar sér flugleyfi á Amsterdam. Ég fékk líka bréf frá Arnarflugi, þar sem það sækir um það.“ um það hvað? Um flugleyfið væntanlega í þessum efnum. Ég verð að segja það alveg eins og er, að hæstv. samgrh. er orðinn þekktur að því að hafa látið plata sig í skuttogarakaupum og kaupum og sölum á fiskiskipum vítt og breitt. Það er skorið af þeim að framan, og komið er í ljós að þeir eiga ekki úreltu skipin. En þarna held ég að verði að segja ráðh. til hróss, ef menn vilja hafa það svo, að í þessu hefur hann platað. Þarna er það ekki að ráðh. hafi verið plataður. Þarna er það hann sem hefur platað rekstraraðila Arnarflugs. Það er glöggt að þeir stóðu í þeirri meiningu, það er glöggt af viðtölum sem við þá eru höfð, að þeir fengju ekki þetta flugleyfi nema Iscargo skilaði sínu leyfi inn. Það er alveg ljóst af fréttafrásögn í Morgunblaðinu að þeir töldu að Iscargo mundi ekki skila leyfinu inn nema það yrði keypt upp. Þetta segir ráðh. hér á þinginu. Hann segir um stjórnendur Iscargo að þeir hafi í morgun afsalað sér flugleyfi frá Amsterdam og hann hafi fengið bréf frá Arnarflugi þar sem Arnarflug sækir um flugleyfið. Þegar því er bætt við, að ráðh. hafði enga skyldu til að veita þetta daginn eftir að viðskiptin höfðu átt sér stað - hann gat veitt þau löngu fyrr, þá sýnist mér nokkuð augljóst hvað hefur gerst í þessum efnum. Ég ítreka og kalla eftir skýrari svörum frá ráðh.: Af hverju fóru þessi viðskipti fram eftir að kaupin milli Iscargo og Arnarflugs höfðu átt sér stað? Fyrri svör hæstv. ráðh. hér í umr. eru engan veginn fullnægjandi og komi ekki frekari svör frá ráðh. verð ég að segja að hann hefur sjálfur lýst því í blaðaviðtölum, að hann hafi verið plataður, en þarna var hann ekki plataður. Þarna var hann aðilinn sem plataði. Fyrir hönd Arnarflugs og þeirra manna svíður mér að þeir skuli hafa lent í þessum ósköpum.



Herra forseti. Ef ég má í örstuttu máli svara hv. þm. Friðrik Sophussyni, þá get ég reyndar vísað í það sem hv. þm. Árni Gunnarsson las upp áðan um þá stefnu sem ég vil marka í þeim málum. Ég sagði í þeirri umr. sem hv. þm. Friðrik Sophusson vísar til, að ég gæti lagt fram upplýsingar um þá stefnu sem ég vil hafa í flugmálum, en ég sagði jafnframt að ég teldi miklu æskilegra að reyna að ná samkomulagi við flugfélögin um það fyrirkomulag sem ætti að gilda. Að því hefur verið unnið, eins og ég hef margsinnis lýst. Ég hef aldrei lýst yfir að ég mundi leggja fram till. til þál. um flugmálastefnu. Í framhaldi af þeirri ákvörðun Alþingis, sem Alþingi tók a.m.k. óbeint í gegnum nál. fyrir tveimur árum, var ákveðið að hér gætu eða skyldu starfa tvö flugfélög í alþjóðlegu flugi. Að athuguðu því máli og þeim starfsgrundvelli, sem þarf að vera til að slík flugfélög gætu starfað, tel ég skiptingu á áætlunarleiðum, eins og nú er stefnt að, þ.e. að Flugleiðir haldi öllum meginleiðum, öllum mikilvægustu áætlunarleiðum, en Arnarflug fái að fljúga á Amsterdam, Düsseldorf og Zürich og skipta að nokkru leyti, mjög takmörkuðu leyti, leiguflugleiðum, eins og reyndar hefur verið gert að töluverðu leyti undanfarin ár, sé lagður grundvöllur að skynsamlegri stefnu í þessum málum sem bæði flugfélögin geti búið við. Að þessu hefur verið unnið ásamt ýmsu öðru samkomulagi með flugfélögum, t.d. um viðhald og um nýtingu á flugfélögum. Um þetta hefur allt verið rætt á þeim fundum sem fram hafa farið. Um þetta gæti ég lagt fram till. til þál. ef ég kysi. Ég sé þó ekki ástæðu til þess. Ég vil síðan, út af því sem hv. þm. Vilmundur Gylfason sagði, taka fram að ég hefði ekki talið skynsamlegt að þrjú íslensk flugfélög flygju til Amsterdam. Þess vegna hikaði ég við að veita Amsterdamleyfið á meðan tvö flugfélög höfðu leyfi til slík s flugs. Hins vegar, eins og ég sagði einnig áður, hét ég Arnarflugsmönnum því, að þeir fengju leyfi til að fljúga til Þýskalands og Zürich. Í því sambandi verða menn að minnast þess, að þeir sóttu um leyfi til að fljúga til Frankfurt, sem reyndar fékk nokkurn stuðning í flugráði. En eftir viðræður við Flugleiðir, sem lögðu mikla áherslu á að Arnarflug flygi ekki til Frankfurt, ákvað ég að verða við þeim tilmælum Flugleiða að veita því ekki leyfi til Frankfurt. Þarna er sem sagt verið að leita samkomulags um grundvöll sem Arnarflug gæti byggt á, og að því er reyndar enn verið að vinna og vona ég að það verði leitt til lykta mjög fljótlega.



Herra forseti. Örstutt um hvað hæstv. flugmálaráðherra hefur sagt orðrétt og hvers vegna spurt var hér fyrst. Hann segir, með leyfi forseta: „Ég vildi gjarnan leggja hér fram þáltill. um stefnuna í flugmálum. Ég gæti gert það á morgun. Ég er búinn að lýsa henni hvað eftir annað í ræðu.“ Þetta er í dálki 3034 í Alþingistíðindum frá því í vetur. „Ég vildi gjarnan leggja hér fram þáltill. um stefnuna í flugmálum.“ Áðan sagði hæstv. ráðh.: Ég gæti ef ég vildi, en ég sé ekki ástæðu til þess. Það getur vel verið að ég sé ekki mjög vel að mér í íslensku máli, en ég get ekki skilið þetta öðruvísi en svo, að hæstv. ráðh. hafi sagt að hann vildi gjarnan - það er hægt að skilja það eftir orðanna hljóðan - leggja fram stefnuna í flugmálum í þáltill. Eftir því var beðið. Hún sá ekki dagsins ljós. En nú segir hæstv. ráðh.: Ég gæti ef ég vildi, en ég sé ekki ástæðu til. Fleira var það ekki, forseti.



Herra forseti. Áður en þessari umr. lýkur vildi ég fá að undirstrika það með örfáum orðum, að þau svör, sem hæstv. samgrh. gaf hér áðan við fsp. minni, voru engin svör. Ég spurði hvers vegna fulltrúi samgrh. í stjórn Flugleiða hefði greitt atkv. gegn því að umrætt mat yrði látið fram fara. Við því komu engin svör. Það er auðvitað alveg ljóst, eins og hér hefur komið mjög skýrt fram, að ráðh. getur ekki með neinum hætti skotið sér undan ábyrgð á þessu. Hins vegar hefur verið talað um að það sé fnykur af þessu máli. Ég held að það sé miklu meira. Það lyktar langar leiðir. Það er því miður ekki eina málið, sem ráðherrar Framsfl. hafa haft afskipti af að undanförnu, sem lyktar langar leiðir.



Herra forseti. Ég vil andmæla því, að engin svör hafi komið. Ég nefndi tvær ástæður og ég virðist þurfa að endurtaka þær. Hann greiddi atkv. gegn því, að krafist yrði rannsókna á þessu máli eða mats. Ég greindi frá því, að hann taldi það geta spillt fyrir þeirri viðleitni, sem var og er, má segja, enn þá í gangi, að ná samstarfi milli þessara flugfélaga, og í öðru lagi, að það væri óþarft því að allar slíkar upplýsingar lægju fyrir fyrir hluthafa í Arnarflugi. Svo er það háttvirts þingmanns að meta hvort þetta eru fullnægjandi ástæður, en þetta eru tvímælalaust svör. Ég vil taka það fram út af því, sem hv. 11. þm. Reykv. sagði áðan, að ég er honum sammála. Vitanlega er ég ábyrgður fyrir því sem fulltrúi minn gerir. Ég hef ekki aths. við þetta að gera. Ég tel að þetta hafi verið á rökum reist, og svörin, sem hann hafi gefið, eru mér a.m.k. fullnægjandi. Segja má að fleiri hafi ekki svarað hér spurningum. Hv. þm. Árni Gunnarsson hefur ekki svarað spurningu minni. Ég hef aldrei sagt að upplýsingarnar væru öllum frjálsar, en ég hef sagt að þær væru hluthöfum a.m.k. frjálsar og lægju á lausu. Það hefur mér verið tjáð. Ég er hins vegar ekki hluthafi í Arnarflugi og því síður í stjórn félagsins og ég hef ekki fengið aðgang að þessum upplýsingum. Þess vegna var mér forvitni á að fá að vita hvar hann hafi fengið svo ítarlegar upplýsingar sem hann rakti um daginn þegar málið var til umr.



Herra forseti. Ég tek undir það, að hæstv. samgrh. hefur engin svör veitt í þessu máli. Hann segir að ég hafi ekki svarað spurningu sem hann bar fram. Ég vil segja við hann: Þær upplýsingar, sem ég fékk, voru fullkomlega lögmætar, fengnar eftir lögmætum leiðum, en hæstv. ráðh. kemur nákvæmlega ekkert við hvaðan og hvernig ég fékk þær. Þá vil ég líka, vegna þess að hæstv. samgrh. hefur engu svarað í þessu máli, beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh., af því að hann er hingað kominn, hvað líði því mati á eignum Iscargo sem samþykki var hér á hinu háa Alþingi að færi fram.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, 11. þm. Reykv., sagði réttilega áðan að hæstv. samgrh. bæri að sjálfsögðu ábyrgð sem ráðh. á þeim fulltrúa sem hann skipar í stjórn Flugleiða. Það hefur verið mikill misbrestur á því í íslensku stjórnkerfi, að ráðherrar og aðrir valdsmenn, sem fara með almannavald, séu reiðubúnir að taka ábyrgð á sínum gerðum eða mistökum. Það fannst t.d. enginn sem vildi gangast við því að hafa verið ábyrgður fyrir fjárhagslegu mistökunum sem voru unnin við Kröflu: Með sama hætti segist nú hæstv. samgrh. ekki vera ábyrgður fyrir þeirri afstöðu sem fulltrúi, sem hann skipar, tekur í stjórn Flugleiða. Ég tel að það sé mjög alvarlegt af hæstv. ráðh., eftir þær umr. sem fram hafa farið hér um þessi Arnarflugsmál, áður en umrædd till. um mat á eignum Arnarflugs kom til umr. í stjórn Flugleiða, að beita sér ekki fyrir því sjálfur að hafa að eigin frumkvæði samráð við þann fulltrúa, sem hann skipar í stjórn Flugleiða, um hvernig hann eigi að greiða atkv. Ég lít svo á, eftir yfirlýsingu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, að þetta hafi fjmrh. gert, sem einnig skipar fulltrúa í stjórn Flugleiða. Ég veit ekki betur en fulltrúinn, sem hæstv. fjmrh. skipaði í stjórn Flugleiða, hafi greitt atkv. með því, að þetta mat yrði látið fara fram. Ég vil túlka það mál þannig, að hann hafi haft samráð við hæstv. fjmrh. um afstöðu sína, eins og honum bar skylda til að gera og eins og hæstv. fjmrh. bar einnig siðferðileg skylda til að hafa frumkvæði um eftir þær umr. og þá gagnrýni sem fram hafði komið á Alþingi um þetta mál. Ég vil því ítreka þá fsp. til hæstv. fjmrh., sem hér hefur komið fram, hvort hann muni ekki verða við beiðni um þá skýrslugjöf um þetta mál sem Alþingi hefur samþykkt að beina til hans.



Herra forseti. Út af fsp. hv. þm. Árna Gunnarssonar, 6. þm. Norðurl. e., vil ég fyrst nefna það, að ég tel ekki að Alþingi hafi samþykkt að mat færi fram á eignum Iscargo, eins og hann orðaði nú, kannske í fljótfærni. Hins vegar hefur verið beint þeim tilmælum til fjmrh., að hann láti fara fram mat af þessu tagi. Ég get þá upplýst að eftir að þessi tilmæli voru borin fram ritaði fjmrn. stjórn Flugleiða og óskaði eftir að stjórn Flugleiða, sem er fyrirtæki sem á aðild að Arnarflugi, beitti sér fyrir því sem hluthafi í því fyrirtæki, að þessara upplýsinga yrði aflað. Þetta hefur síðan gengið rétta boðleið og stjórn Flugleiða hefur samþykkt að fara fram á þessar upplýsingar og að þeim verði sem hluthafa veittar þær. En ég hef ekki fengið svör til baka og get því ekki veitt neinar frekari upplýsingar í málinu.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka fram í þessu sambandi, að nú liggur fyrir að hæstv. fjmrh. hefur óskað eftir við stjórn Flugleiða að hún beiti sér fyrir því, að fram geti farið það mat sem fulltrúi samgrh. í sömu stjórn greiddi atkv. gegn að fram færi.



Herra forseti. Það fer ekki hjá því að þessar umr. leiði í ljós enn betur en áður hve óhöndulega og klaufalega, svo sterkari orð séu ekki höfð, hæstv. samgrh. hefur farið að í sambandi við þau flugmál sem hér eru til umr., og er það því miður í ætt við meðferð hans á Steindórsmálinu svokallaða og skipakaupamálum. Ég kveð mér hljóðs af því að hæstv. samgrh. hefur æ ofan í æ í umr. um þetta mál látið að því liggja, að Alþingi hafi ákveðið, að hér skuli starfa tvö flugfélög, og þess vegna væri honum skylt að veita þeim báðum áætlunarleyfi. Alþingi ákvað, þegar til umr. og ákvörðunar var hvort styrkja ætti Flugleiðir til að halda uppi ferðum á Norður-Atlantshafsleiðinni, að setja Flugleiðum þá skilmála að þær seldu meirihlutaeign sína í Arnarflugi, þrátt fyrir fyrri afskipti stjórnvalda af því máli sem knúðu Flugleiðir til að kaupa meiri hluta í Arnarflugi þegar það var illa sett. En meiri hl. þm. féllst á þetta, hygg ég, vegna þess að stjórnvöld, hæstv. samgrh., raunverulega sögðu það skilyrði fyrir því að samþykkja styrk til Flugleiða til að halda áfram á Norður-Atlantshafsleiðinni, að þessum skilmálum yrði fullnægt, að Flugleiðir seldu meiri hl. í Arnarflugi. Nú skal ég láta liggja á milli hluta hvort stefna hæstv. flugmálaráðh. er rétt, að tvö flugfélög skuli hér starfa, annað stórt og hitt litið, en hvort tveggja með leyfi á áætlunarleiðum. Það er ekki tími til að fara nánar út í það mál, þó að vakin sé athygli á að það er öndvert að styrkja eitt flugfélag með peningum skattborgaranna úr ríkissjóði og hins vegar að gera því illmögulegt að stunda sinn rekstur þannig að ekki sé þörf slíks styrks til langframa. En hvað sem segja má um þetta er það algjörlega út í hött, þegar Alþingi hefur gengið frá styrk til Flugleiða til að halda uppi flugleiðinni um Norður-Atlantshaf og jafnvel þótt hæstv. samgrh. telji að í þeirri ákvörðun hafi falist að Arnarflug ætti að fá flugleyfi á áætlunarleiðum, að fara þá að veita þriðja flugfélaginu, Iscargo, áætlunarleyfi til Amsterdam, en ganga á því stigi fram hjá Arnarflugi. Nú hefur verið upplýst að Arnarflug hafði rekstrarmöguleika og ágæta rekstrarafkomu áður en það fékk áætlunarleyfi, og er það vel, enda eru þar duglegir og framtakssamir menn við stýri. En hitt var algjörlega út í hött: að veita Iscargo, sem öll ástæða var til að ætla að stæði á barmi gjaldþrots, leyfi til að fljúga til Amsterdam þegar svo var ástatt um fjárhagslega afkomu félagsins sem raun bar vitni og þegar svo var ástatt að það félag þurfti að fá erlendar flugvélar til að reka þetta áætlunarflug. Það fer ekki hjá því, að menn fari að ætla að þetta hafi allt verið liður í þeirri ráðagerð hæstv. samgrh. að bjarga Iscargo frá gjaldþroti og plata Arnarflug, eins og hér hefur verið bent á.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að fá tækifæri til að fjalla aðeins um þingsköp að gefnu tilefni. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt líður senn að því, að þinglausnir fari fram, og heyrst hefur úr stjórnarherbúðunum að þess sé vænst, að hægt sé að ljúka störfum Alþingis fyrir mánaðamót jafnvel eða í síðasta lagi fyrstu dagana í maí. Samt sem áður hefur hvert stórmálið af öðru komið hér inn á Alþingi, og þess er vænst af hálfu stjórnarliðsins, að þessi mál séu öll afgreidd á tiltölulega skömmum tíma. Því hefur vakið furðu mína eitt mál sem ekki hefur fengist svar við og tilheyrir fsp., en eins og hv. alþm. þekkja segir í 32. gr. laga um þingsköp Alþingis, með leyfi forseta: „Ef óskað er skriflegs svars, “ - það er átt við svar við fsp. frá alþm„ - „sendir ráðh. forseta það eigi síðar en sex virkum dögum eftir að fsp. var leyfð. Forseti sendir fyrirspyrjanda svarið. Skal prenta fsp. og svar í Alþingistíðindum.“ Meginreglan er sem sagt sú, að tiltölulega skammur tími á að líða frá því að fsp. kemur fram og þar til henni er svarað í þeim búningi sem lögin leggja til. Ég leyfði mér að leggja fram mjög litla og saklausa fsp. til hæstv. iðnrh. og óskaði skriflegs svars hinn 10. des. s.l. eða fyrir meira en fimm mánuðum, og enn hefur svar ekki borist. Ég hafði fyrir mánuði samband við forseta Sþ. og bað um að fá að ræða málið í næsta fsp.-tíma, en það var ekki hægt vegna fjarveru hæstv. ráðh. Fyrir páska hafði ég samband við hæstv. ráðh. og sagði honum að ég mundi óska eftir af fá að ræða um þingsköp Alþingis ef svar kæmi ekki innan tíðar. Síðan er hálfu mánuður og svar hefur ekki borist, að því er mér er kunnugt. Hér er um að ræða; herra forseti, 147. mál þingsins, og það getur verið athyglisvert að lesa þær fsp. því að það má vel vera að einmitt efni málsins geri það að verkum að svar hefur ekki borist enn. Fsp. er í sex liðum, svohljóðandi, með leyfi forseta: „1. Hvaða nefndir og starfshópa hefur iðnrn. stofnað til í tíð núv. ríkisstj. til að vinna að sérstökum málefnum? 2. Hvaða sérfræðinga hefur rn. fengið til slíkra verkefna? 3. Hver eru verkefni þessara nefnda, starfshópa og sérfræðinga? 4. Hvaða menn eru í þessum nefndum og starfshópum? 5. Hver var kostnaðurinn við þessa starfsemi árið 1980 og hvað er áætlað að hann verði í ár?“ - Þetta var auðvitað á s.l. ári. 6. Hvernig hefur iðnrn. varið eftirfarandi tekjum fjárlagaársins 1981: a) Aðlögunargjald ... 10.5 millj. b) Efling iðnþróunar og tækninýjungar „. 400 þús. c) Orkusparnaður ... 450 þús. d) Ullar- og skinnaverkefni ... 180 þús.“ Þetta eru sakleysislegar spurningar. Hér er ekki verið að spyrja um hve mikið hafi fjölgað stöðugildum t.d. í ýmsum stofnunum sem heyra undir iðnrn. Hér er einungis verið að spyrja um hvaða menn hæstv. ráðh. hafi beðið að leysa ýmis svokölluð verkefni á sínum vegum. Mér er sagt að það þurfi ekki mjög mikinn tíma til að leysa slíkt vernefni, sumir segja 10 mínútur, því að þessar upplýsingar séu til. Aðrir segja að þetta sé hálfs dags verk, en öllum ber saman um að þetta sé ekki hálfs árs verk. Ég er alveg yfir mig hissa á að í rn. hæstv. ráðh., þar sem afköstin eru mörg hundruð gígablaðsíður á ári, skuli ekki fást einhver maður til þess að setjast niður og telja þá sérfræðinga sem hæstv. ráðh. hefur beðið um að sinna ákveðnum verkefnum á sínum vegum að undanförnu.  Á sínum tíma, þegar hæstv. iðnrh. kom á Alþingi og gerðist ráðh. strax, höfðu margir orð á að nú hefði vaskur maður komið í iðnrn. sem léti hendur standa fram úr ermum. Um áramót, fjórum mánuðum eftir að hæstv. iðnrh. hafði tekið við störfum, kom fréttatilkynning fram í dagblaðinu Þjóðviljanum, sem er málgagn hæstv. ráðh., og var sagt á þessa leið í þessari fréttatilkynningu, með leyfi forseta: „12 nefndir, sem um lengri eða skemmri tíma hafa starfað á vegum iðnrn., hafa verið lagðar niður á tímabilinu frá 1. sept. til áramóta. Hafa sumar þessara nefnda skilað niðurstöðum með álitsgerð til rn., en um árangur af starfi annarra er ekki getið í fréttatilkynningu rn., sem send var út í gær.“ Síðan eru þessar nefndir taldar upp. Dagblaðið Þjóðviljinn, málgagn hæstv. ráðh.; helgaði að sjálfsögðu einn leiðara blaðsins þessum afkastamikla ráðh. og sagði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hjörleifur Guttormsson iðnrh. hefur tekið hressilega til í ráðuneyti sinu. Það heyrir til tíðinda þegar ráðh. tilkynnir á einu bretti að hann hafi lagt niður 12 nefndir á vegum rn. og leyst frá störfum 72 nefndarmenn og ritara. Er þessi tiltekt skýr vottur um stefnubreytingu í iðnrn.“ Eins og allir vita tók hæstv. iðnrh. við af hæstv. forsrh., sem þá hafði verið iðnrh. um fjögurra ára skeið. Auðvitað gat hæstv. forsrh. ekki sætt sig við þessi ósköp og svaraði hæstv. iðnrh. með snjallri grein, en eins og allir vita er hæstv. forsrh. einn orðhagasti maður þingsins, og hann sagði í grein, sem hann reit í Morgunblaðið hinn 10. jan. 1979 og kallaði „Áramótaskaup iðnaðarráðherratekið til í ráðuneyti “- á þessa leið, ég vitna orðrétt í grein hæstv. forsrh.: „Margt er sér til gamans gert um áramót. Hjörleifur iðnrh. Guttormsson gerði sér afrekaskrá og kom á framfæri við fjölmiðla. Fréttamenn fögnuðu skrá þessari, enda eru íþróttafréttir vinsælar og hafa forgang í fjölmiðlum. Það hlaut að teljast til meiri háttar tíðinda í íþróttaheiminum, að einn maður hefði í einni lotu lagt að velli 12 nefndir með 6 tylftir manna innanborðs. Hefur margur orðið frægur af minna tilefni.“ Í lok þessarar ágætu greinar segir hæstv. forsrh. um þetta íþróttaafrek hæstv. iðnrh. svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í auglýsingastarfsemi sinni hefur iðnrh. láðst að geta um eitt, þ.e. hverjar nefndir hann hefur sjálfur skipað. Um leið og gumað er af því ranglega að nefndir hafa verið lagðar niður hefur hann skipað nefnd um raforkumál, iðnþróunarnefnd, nefnd út af tollalækkunum vegna EFTA, nefnd til að athuga skipasmíðar og trúlega einhverjar fleiri. Það hafa menn fyrir satt, að í þessum nýju nefndum Hjörleifs sitji fleiri menn en voru í þeim eldri nefndum, sem hann hefur í reynd lagt að velli.“ Hér lýkur tilvitnun í grein hæstv. forsrh., þar sem hann hafði reyndar áður sýnt fram á að flestar þeirra nefnda, sem hæstv. iðnrh. hafði lagt niður, hefðu þegar lokið sinum störfum og voru í raun hættar að starfa. Þannig tók hæstv. forsrh. hæstv. núv. iðnrh. á kné sér með þessum hætti. Nú held ég að svo kunni að vera, að hæstv. iðnrh. hafi kannske skipað eina eða tvær nefndir eða starfshópa til viðbótar frá því um áramótin 1978 eða 1979. Um það hef ég ekki skýrar heimildir, enda hef ég beðið eftir þeim í fimm mánuði rúma, og hélt ég að það væri lítill vandi fyrir hæstv. ráðh. að svara svo lítilfjörlegri spurningu, ekki síst vegna þess að hann þurfti ekki að telja til þá sérfræðinga, þá starfshópa, verkefni og aðra slíka nefndarmenn sem hann hafði haft í starfi hjá sér áður en núv. hæstv. ríkisstj. tók við. Herra forseti. Af því að hæstv. ráðh. gat og hafði tíma til þess að svara fsp. á síðustu vikum finnst mér eðlilegt að ég fái tækifæri á grundvelli þingskapa Alþingis til að spyrja hæstv. ráðh. hvort von sé á að þessari fsp. verði svarað, og auðvitað eru sex dagarnir löngu liðnir, eða hvort þessari fsp. verði svarað í vor eða hvort verði beðið til hausts og þetta verði eins og þegar bændur rétta fé á haustin. Ég rifjaði upp, herra forseti, hverjar spurningarnar voru. Það getur verið að svörin séu óþægileg, ekki síst með tilliti til þess skeytis sem hæstv. iðnrh. sendi hæstv. forsrh. á sínum tíma þegar hann hætti störfum sem iðnrh. Er þá ekki kominn tími til að hæstv. forsrh. sendi sínum ágæta hæstv. iðnrh. nótur út af þessu og rifji upp fyrir honum hvað hann sjálfur sagði um þessar tiltektir í rn. undir heitinu „Áramótaskaup iðnaðarráðherra“, eins og hæstv. forsrh. kallaði sína ágætu grein sem hann skrifaði í Morgunblaðið fyrir nokkrum árum? Herra forseti. Ég vil að lokum þakka fyrir að fá tækifæri til að vekja athygli á þessu máli og þakka umburðarlyndið.



Herra forseti. Mér er ljúft að svara hér nokkrum orðum því sem til mín er beint frá hv. 10. þm. Reykv. í sambandi við fsp. sem hann lagði hér fram rétt fyrir jól og ekki hefur verið svarað enn þá skriflega. Ástæðan er nú ekki sú, að það sé neitt óþægilegt fyrir mig að leggja fram svör við þessari fsp., og ég vil upplýsa hv. þm. um að þess er að vænta, að svör liggi fyrir mjög fljótlega. Ég hef ýtt á eftir því oftar en einu sinni og oftar en tvisvar innan míns rn., að það yrði gengið frá þessu máli, og var minntur á það af hv. þm. rétt fyrir páska að svör væru ekki komin fram við fsp. Hv. fyrirspyrjandi telur að þetta sé lítil og saklaus fsp., og ég skal viðurkenna að hún er fullkomlega saklaus af hendi hv. þm. En hitt er matsatriði, hvort hún er lítil sem slík . Ljóst er að hún kallar á nokkra vinnu og fyrirhöfn innan rn., m.a. vegna þess að beðið er um tölulegar upplýsingar. Ég taldi rétt, vegna þess að fsp. kom fram við lok ársins 1981, að upplýsingar varðandi kostnað, sem beðið var um að væru áætlaðar, væru þá framreiddar á grundvelli rauntalna fyrir árið 1981. Er við það miðað í sambandi við svör sem eru fyrirliggjandi, má ég segja, hjá starfsmönnum míns rn„ en eftir er að ganga frá í prentun og til framlagningar hér eða framsenda til hv. þm., eins og þingsköp gera ráð fyrir. Mér þykir í rauninni leitt, að það hefur dregist þetta lengi að svara þessari fsp., og tel það alls ekki til fyrirmyndar. Það vill kannske verða svo í sambandi við skriflegar fsp., að meiri dráttur getur orðið að svör berist við þeim vegna þess að þær minna ekki á sig eða á þær er ekki minnt með prentaðri dagskrá þingsins hverju sinni. Ég held að það væri kannske íhugunarefni í sambandi við fsp., þar sem óskað er skriflegra svara, að þær detti ekki út af dagskrá Alþingis, eins og er um hinar fsp., og minni þannig á sig og okkur ráðh., sem eigum að standa skil á svörum þar að lútandi. Ég ætla ekki að fara að gantast neitt hér við hv. þm. um efni þessa máls eða það sem hann rifjaði upp með skemmtilegum hætti áðan í máli sínu um afrek mín á sviði nefndaskipana og starfshópa. Það eftirlæt ég honum að meta og hafa sér til gamans og þeim sem svo vilja viðhafa. Ég vil hins vegar geta þess í sambandi við þessa fsp., að hluti hennar var einmitt varðandi hvaða nefndir og starfshópa mitt rn. hefði stofnað til í tíð núverandi ríkisstj. til að vinna að málefnum og auk þess varðandi sérfræðinga sem til hafi verið kvaddir. Varðandi 1. liðinn vil ég geta þess, að árlega er gefin út bók eða skrá yfir nefndir og ráð á vegum ríkisins, sem eru starfandi á viðkomandi ári; og þar er greint frá þóknun til þeirra nefnda. Þannig kom út í fyrra, merkt í október 1981, yfirlit um stjórnir, nefndir og ráð ríkisins fyrir árið 1980, og það er þegar farið að safna upplýsingum í hliðstæða bók fyrir árið 1981 sem mun koma út í sumar og væntanlega liggja fyrir í þingbyrjun að hausti. Nú vil ég engan veginn draga í efa að hv. fyrirspyrjandi hefur áhuga á að fá upplýsingar um þetta fyrr en úr þessari bók, og þær verða honum veittar þegar svör verða veitt við þessari fsp. En hv. stjórnarandstæðinga munar í að fá upplýsingar um þetta fyrr en gerist með þessari reglulegu útgáfu á vegum hagsýslunnar um stjórnir, nefndir og ráð. Þannig var það í fyrra, að hv. 7: landsk. þm. beindi til mín fsp. sem var mjög svipaðs eðlis og þetta, og vor.u þá veitt skrifleg svör við því og útbýtt hér á Alþingi fyrir árið 1980, þannig að því var í rauninni svarað á þeim tíma. Það tók hins vegar yfir þrjú ár, ef ég man rétt, yfirlitið sem þar var óskað eftir. En ég vil sem sagt fullvissa hv. þm. um það, að svara er að vænta við þessari fsp. innan skamms, þannig að það mun liggja hér fyrir, og bið hann velvirðingar á að það hefur dregist lengur en skyldi og lengur en ég hafði ætlað mér að leggja fram svar við þessari fsp.



Herra forseti. Vegna þess að hv. 10. þm. Reykv. hefur hafið hér umr. utan dagskrár langar mig til að bera fram eina fsp. til hæstv. forsrh., en það kemur kannske í sama stað niður að það sé hv. 4. þm. Austurl., Sverrir Hermannsson, forstjóri Framkvæmdastofnunar, sem svarar. Fyrir þinglok á að leggja fram skýrslu um Framkvæmdastofnun og fara fram umr. um þá skýrslu. Hún hefur enn ekki komið. Ég held að ég og margir fleiri hv. þm. óski eftir að fá að ræða þessa skýrslu, eins og lög gera ráð fyrir, enda sitthvað að ræða í sambandi við þetta vandræðabarn í íslenska stjórnkerfinu. Mín fsp. er því þessi til hæstv. forsrh. helst, en að öðrum kosti hans varaskeifu í þessu máli, hv. 4. þm. Austurl.: 1. Verður lögð fram skýrsla um Framkvæmdastofnun ríkisins? 2. Fara fram umr. um þá skýrslu hér fyrir þinglok? Í þriðja lagi má svo nefna hv. 6. þm. Suðurl., sem mun vera formaður stjórnar þessarar virðulegu stofnunar. Vilji aðrir ekki svara óska ég mjög eftir svörum frá honum um þetta: Munum við fá þessa skýrslu frá Framkvæmdastofnun um öll hennar úflán og annað slíkt? Og í annan stað: Munu fara umr. fram um hana hér fyrir þinglok?



Umræður eru nú að fara úr böndum, en rætt var um fundarsköp og gefið leyfi til þess.



Herra forseti. Þó að ég vilji ekki afsala mér vegtyllum er þess að gæta, að ég held að það standi miklu nær hv. 6. þm. Suðurl. að heita varaskeifa hæstv. forsrh. í þessari stofnun. En samkv. lögum ber að leggja skýrslu Framkvæmdastofnunar fyrir og hæstv. forsrh. geri það. Við þau lög verður að sjálfsögðu staðið. Nákvæmlega get ég ekki tilgreint hvenær skýrslan sjálf kemur til útbýtingar hér, en væntanlega á næstu dögum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. prúðmannleg svör við minni fsp. Ég er honum að sjálfsögðu þakklátur fyrir að hann skuli ætla að tala við starfsmenn sína og láta verða af því að svara þessari fsp., sem um hefur verið rætt. Þess ber að geta, að upplýsingar er ekki að finna um sérfræðinga í þeirri bók sem hæstv. ráðh. veifaði hér á fundinum og er gefin út af hagsýslunni. Um þetta mál er ekkert frekar að segja. Það hefur komið fram sem ég vildi láta koma fram í þessum umr. um þingsköp Alþingis, og ég vænti þess, að þessar umr. hafi orðið hæstv. ráðh. nægileg áminning í þessu máli.



Herra forseti. Hinn 5. apríl 1979 ályktaði hið háa Alþingi á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hafa forgöngu um útgáfu Kortabókar Íslands.“ Þá þegar hafði allmikill undirbúningur farið fram um útgáfu slíkrar bókar af nefnd, sem Háskóli Íslands átti aðild að, Seðlabanki Íslands, Landmælingar Íslands og Framkvæmdastofnun ríkisins. Í framhaldi af þessari þál. hinn 26. apríl 1979 skipaði þáv. menntmrh. Ragnar Arnalds nefnd til þess að gera tillögur til ríkisstj. um framkvæmd þessarar þál. Aðeins þremur vikum seinna er brugðið við og nefnd skipuð til þess að undirbúa tillögur um framkvæmdina, og hún skilaði áliti þegar hinn 5. febrúar 1980. Í nefndarálitinu voru gerðar tillögur um öll helstu framkvæmdaatriði vegna útgáfu kortabókarinnar og á þeim grundvelli sem starfshópurinn á vegum hinnar fyrrgreindu stofnunar hafði lagt. Það var einnig gerð kostnaðaráætlun og greiðsluáætlun og áætlun um væntanlega sölu. Ég vil geta þess, að hinn 26. maí á s.l. ári var samþykkt í stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins að lána til verksins 150 þús. kr.

Á hvaða vöxtum?

Nærri því á víxilvöxtum, því að nú hefur orðið mikil breyting á ávöxtunarkjörum Byggðasjóðs. Vegna ýmissa atriða, sem við komum að þegar við ræðum skýrslu stofnunarinnar, nálgast þetta nú mjög víxilvexti, lánveitingar úr Byggðasjóði, og allmiklar lánveitingar eru fullverðtryggðar nú orðið. Allt hefur þetta náðst fram á umliðnum árum og enn fremur að þessi fjárhæð, sem var um helmingur þeirrar fjárhæðar sem gert var ráð fyrir að árlega þyrfti til þess að kosta, yrði afborgunarlaus í fjögur ár og vextir reiknaðir eftir á og greiddir eftir á. Stjórn Framkvæmdastofnunar samþykkti enn fremur að lána á næstu þremur árum, þ.e. á undirbúningsskeiði kortabókarinnar, helminginn á móti framlögum á fjárlögum af þeim kostnaði í sama skyni og með sama hætti. Nú hef ég engar spurnir af þessu máli haft, nema ég veit að enginn hefur vitjað lánsloforðs stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins í þessu merka máli. Ef mér skjöplast ekki því meir, og ég verð þá leiðréttur ef það er rangt, þá minnir mig fastlega, að hæstv. núv. menntmrh. hafi verið meðflm. minn að þessari menningartillögu þegar hún var flutt og samþykkt. Því er það sem ég spyr á þskj. 455: Hvað liður útgáfu Kortabókar Íslands, sbr. þál. frá Alþingi 5. apríl 1979?



Herra forseti. Mér er talsvert mikil ánægja að því að geta nú farið að svara þessari fsp. sem búin er að liggja hér nokkuð lengi og einhvern veginn hefur ekki komist að fyrr en núna. Ég vil strax í upphafi minnast þess með sama hætti og hv. fyrirspyrjandi, að ég var flm. með honum að þeirri till. sem hér um ræðir. En ég vil þá svara fsp. og gera grein fyrir þessu máli. Eins og fram hefur komið í ræðu hv. fyrirspyrjanda samþykkti Alþingi vorið 1979 þál. þar sem segir að ríkisstj. sé falið að hafa forgöngu um útgáfu kortabókar Íslands. Það fer ekki milli mála, að útgáfa kortabókar af þessu tagi er býsna mikilvægt verkefni. Af kortabók er hægt að hafa fjölþætt gagn. Á það er gjarnan bent, að kortabók hafi almennt fræðslu- og menntunargildi og komi því að sérstöku gagni í skólakerfinu. Þetta er rétt ábending, en þó með þeim fyrirvara, að kortabók Íslands í því formi, sem hér um ræðir, er engin námsbók í venjulegum skilningi sem skólafólk kaupir til þess að hafa í skólatöskunni sinni. Kortabók Íslands yrði undirstöðurit, viðamikil upplýsinganáma um náttúrufar og landshagi á Íslandi í mjög víðtækum skilningi þess orðs. Bók af þessu tagi á fyrst og fremst heima á söfnum, í opinberum stofnunum og ráðuneytum, atvinnufyrirtækjum og hjá fjölmiðlum og að s)álfsögðu í skólum, en varla þó í hverri skólastofu. Ótrúlegt er að kortabók Íslands verði almenn heimiliseign í landinu eða að hægt sé að krefjast þess af fólki, að það hafi kortabók Íslands sem kvöldlestrarbók. Kortabókin á að vera yfirgripsmikið uppsláttarrit og fróðleiksnáma í ætt við alfræðibækur. Af þessu er ljóst að hér er um óvenjulega bók að ræða og full ástæða til að kanna hvaða leiðir skuli fara til að setja hana saman, gefa hana út og tryggja að hún nái útbreiðslu og komi að gagni. Auk þess þarf að átta sig á því, hvernig hægt er að endurný ja slíka bók reglulega, því að mjög margt úreldist furðufljótt í bók af þessu tagi, ef hún á að koma að gagni sem upplýsingarit á liðandi stund. Þá er og augljóst að útgáfa kortabókar er kostnaðarsamt fyrirtæki og býsna flókin „forretning“, svo að ég noti skiljanlegt orð um skynsamlega ráðstöfun fjármuna, hvort sem um er að ræða einkafjármagn eða almannafé. Og þá er ég kominn að kjarna þessa máls, herra forseti, eins og það horfir við mér þegar til framkvæmda kemur á þessu máli. Eftir að þál. um kortabók Íslands var samþykkt skipaði menntmrh. nefnd til þess að gera tillögur um framkvæmd málsins, og er það þegar komið fram. Þessi nefnd lauk störfum í febr. 1980 og skilaði áliti til menntmrn. 20. febr. það ár. Nefndarálitið hafði að geyma upplýsingar um hvernig nefndarmenn teldu að ætti að standa að slíkri útgáfu, en þeir lögðu til að Háskóla Íslands og Landmælingum Íslands yrði falin gerð og útgáfa kortabókarinnar og að ríkissjóður legði fram fjármagn beint til útgáfunnar, en Háskólinn sæi um bókhald og fjárreiður. Í nál. kom fram sú skoðun, að prentuð yrðu 10 þús. eintök með íslenskum texta af bókinni og 3000 eintök á ensku. Telur nefndin, að mikil eftirspurn verði eftir bókinni innanlands og utan, og telur þjóðráð að nota nú tækifærið til þess að koma á framfæri bæði innanlands og utan fróðleik um náttúru landsins, þjóðina og sögu hennar og atvinnulíf á Íslandi, eins og komist er að orði í nál. Þá fylgdi að sjálfsögðu kostnaðaráætlun yfir útgáfuna. Var kostnaður talinn vera 270 millj. kr., gamalla að sjálfsögðu, í febr. 1980, en það mun jafngilda því að vera um 630 millj. gkr. nú eða 6.3 millj. nýkr. Lagði nefndin til það þetta fé yrði ákveðið á fjárlögum í hæfilegum skömmtum í ein fjögur ár. E.t.v. er ekki ástæða til að láta sér í augum vaxa þá upphæð sem nefndin áætlar að þurfi til útgáfunnar. Ég vefengi ekki þessar tölur. Hins vegar er það skoðun mín að ýmislegt sé við nál. að athuga að öðru leyti. Ég hef alveg sér í lagi miklar efasemdir gagnvart þeirri bjartsýni nm., að búast við því að selja megi af þessari bók 10 þús. eintök á íslensku og 3000 á ensku. Engin frambærileg rök hafa verið færð fram til styrktar þeirri fullyrðingu. Þá tel ég að hugmynd nefndarinnar um að fela Háskóla Íslands og Landmælingum Íslands útgáfuna, þ.e. að standa í því fyrirtæki að reka umfangsmikla útgáfustarfsemi, sé í meira lagi hæpin. Að sjálfsögðu yrðu þessar stofnanir að láta í té alla faglega vinnu og sérfræðilega yfirstjórn, en ég lýsi algerri vantrú á getu Háskólans og Landmælinganna að gera þessa bók að söluvöru og þeirri almenningseign sem kortabókarnefndin virðist hafa í huga. Því miður er allt kortabókarnefndar þannig að það er ekki hægt að hafa nægilegt gagn af hugmyndum hennar eins og þær liggja fyrir. Mér þykir illt að þurfa að upplýsa þessa skoðun mína í alþjóðaráheyrn, ef svo má segja, því að í hlut eiga miklir afbragðsmenn sem í öllu vilja láta gott af sér leiða. En þetta hefur gert mér örðugt fyrir um meðferð málsins, þar sem ég hef ekki treyst mér til að gera skoðanir nefndarinnar að mínum, jafnframt því sem ég viðurkenni að það er ekki auðhlaupið að því að benda á hina einu og sönnu aðferð við útgáfu og sölu kortabókar Íslands. Mín skoðun er þó sú, að eðlilegast sé að gefa kortabókina út á vegum einhverrar starfandi og trúverðugrar bókaútgáfu. Bókaútgáfa er vandasamt verk sem menn verða að sinna af alúð og kunnáttu eins og hverjum öðrum atvinnurekstri sem vit á að vera í. Ríkissjóður ætti sem minnst að standa í bókaútgáfu, og meðan ekki er til eiginlegt háskólaforlag hér á landi sýnist mér ekki álitlegt að fela skrifstofu Háskólans bókaútgáfu fram yfir það sem er. Ég hika við slíkt. Hitt er annað mál, að vel kemur til greina að ríkissjóður leggi fram fé til kortabókarútgáfu að sínu leyti, en þar mættu fleiri koma til með bein framlög En umfram allt ætti að tryggja sem unnt er að kortabókarútgáfan sé vel skipulagt fyrirtæki fjárhagslega á sama hátt og fagmannlega er unnið að efni og frágangi bókarinnar. Ég hef kannað nokkuð möguleika á því, að starfandi útgáfufyrirtæki taki að sér að sjá um útgáfu og dreifingu kortabókar Íslands. Athuganir mínar leiða í ljós að fremur eru líkur á því en hitt, að slíkur framkvæmdaháttur mætti takast. Reyndar hef ég þegar í höndum yfirlýsingu frá bókaútgáfunni Lögbergi um að hún væri fús til að annast slíka útgáfu með tilteknum skilyrðum í samvinnu við ríkið. Ég tel slíkt tilboð allrar athygli vert, en rétt að kanna það nánar. En í sambandi við þessa fsp., herra forseti, er kjarni málsins sá, að enn er verið að athuga hvernig best verði staðið að útgáfu kortabókar Íslands. Því miður er álit kortabókarnefndar ekki nógu góður leiðarvísir í þessu máli og ég tel nauðsynlegt að endurskoða hugmyndir hennar. Skoðun mín er sú, að það ætti að semja við duglegan bókaútgefanda um að koma þessari bók á markaðinn. Auk þess tel ég koma til greina að stofna til virkrar samvinnu ýmissa opinberra stofnana, svo sem banka og Framkvæmdastofnunar ríkisins og fleiri aðila, um beina fjárhagsábyrgð í sambandi við þessa útgáfu. En aðalatriðið hjá mér er að kortabókarnefnd hefur ekki leyst verkefni sitt þannig að telja megi viðunandi. Tillögur hennar gagnast því miður ekki í þessu stóra máli.3501



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir skýr svör hans. Ekki ætla ég nú að fara að setja á tölu um gagnsemi og nauðsyn slíkrar útgáfu. Ég aðeins minni á að Finnar, sem urðu fyrstir til að gefa út slíkt fræðirit, upplýsingarit og uppsláttarrit um sína þjóð, gerðu það 1899. Og ég er ekki í nokkrum vafa um að sölumöguleikar eru mjög miklir erlendis fyrir slíka bók. En tíminn líður. Það eru liðin þrjú ár síðan þessi samþykkt var gerð. Mér þykir leitt að heyra að tillögur kortabókarnefndar eru ekki nýtilegar. Ég hef ekkert sökkt mér niður í að meta þær. Hæstv. menntmrh. hefur vafalaust gert það með sínum ráðunautum og ég hlýt að taka hans álit trúanlegt í þeim efnum. Ég fagna því, að hann hefur haft annan kost til að rannsaka þetta mál og er, að því er mér skildist, í tilhlaupi að leggja fyrir nýjar hugmyndir, ábendingar um nýjar leiðir til framkvæmda á þessu nauðsynjamáli. Og ég tek undir það, og það er ekki nýtt álit hjá mér eins og hæstv. ráðh. þekkir, að þarna eigi að leita eftir því, að fjármálastofnanir taki fjárhagslega ábyrgð á slíku verki. Ég læt það alveg vera þótt ekki náist saman endar, að útgáfan mundi í fyrstu ekki standa undir sér. Þetta er það mikið menningarverkefni að við megum ekki horfa í það. Auðvitað væri best ef hægt væri að ná sem fyrst endum saman fjárhagslega. Það hefur enginn, sem nærri þessu verkefni hefur komið, gert ráð fyrir því, en með tíð og tíma ætti þetta samt að takast. Ég ítreka þakklæti mitt og vænti þess vegna þessarar upprifjunar málsins og með vísun til þess, sem fram kom hjá hæstv. ráðh., að málið fái nú hið fyrsta framgang sem fleyti því yfir byrjunarhjallann þannig að til útgáfustarfsins megi draga hið fyrsta.



Herra forseti. Ég er hér með aðra fsp. til hæstv. menntmrh. Hinn 5. maí 1978, og það eru tæp fjögur ár liðin síðan, ályktaði Alþingi á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að sjá svo um, að kennsla og fræðsla í Ríkisútvarpinu í öllum greinum móðurmálsins verði efld.“ Á sínum tíma bárum við fram, þm. úr öllum flokkum, þáltill. í þessa veru. Aðeins var hún þó ítarlegri á þann veg, að þar var gerð tillaga um að 13 manna ráð, kosið hlutfallskosningu á Alþingi, skyldi hafa með höndum stjórn þessara mála. Og það sýnir sig, að ekki hafi verið vanþörf á að koma slíkri málakademíu á fót. En það er eins og vant er, menn draga hér oft lappirnar í mikilsverðustu málunum. Mig minnir að það hafi verið slök allshn. sem fékk þetta til meðferðar. Ég nenni ekki að lesa þau nöfn upp, þau eru til. Helmingurinn er horfinn af þingi, sem sýnir að hér hefur ekki verið um burðarása að tefla. Það er búið að skipta þeim út. Meiri hlutinn er horfinn af þingi, ég sé það, einn féll við síðustu kosningar. Þrír lifa enn. En að öllu gamni slepptu, þá ætla ég - með leyfi hæstv. forseta - að rifja upp örstutta greinargerð sem á sínum tíma fylgdi þessari þáltill. Hún hljóðaði svo: „Engum dylst að íslensk tunga á nú í vök að verjast. Á þetta sérstaklega við um talað mál. framburð .og framsögn. Einnig fer orðaforði þorra fólks þverrandi og erlend áhrif hvers konar vaxandi. Engum orðum þarf að fara um lífsnauðsyn þess að stemma stigu við slíkri óheillaþróun og snúa við inn á þá braut íslenskrar málhefðar, sem ein verður farin, ef íslensk menning á að lifa og dafna. Ríkisútvarpið hefur lagt nokkuð af mörkum til fræðslu og kennslu í íslenskum fræðum, tungu og bókmenntum. Er það góðra gjalda vert, en það er skoðun flm. að betur megi ef duga skal, og á það einnig við um meðferð tungunnar yfirleitt í munni þeirra sem í útvarp tala. Áhrifaríkasti fjölmiðillinn, sjónvarpið, hefur hins vegar í engu sinnt fræðslu í meðferð íslenskrar tungu. Virðist jafnvel ekki lögð sérstök rækt við orðfæri eða framburð þeirra sem þar starfa“- og skýt ég því inn í, að ekki þarf að vitna til annars en íþróttafréttaritaranna sem hafa mest rúmið í fjölmiðli þessum. „Á þessu þarf að verða gerbreyting. Langsterkasta áróðurstækið, sem flust hefur inn á gafl á hverju heimili landsins, þarf að taka tröllataki til eflingar íslenskri menningu, sérstaklega til viðreisnar íslenskri tungu, en það er brýnasta verkefnið nú.“ Og síðan er hér í lokin, sem ég þarf ekki að rifja upp: „Lagt er til að kosið verði 13 manna ráð sem hafi með höndum stjórn þessara mála í fjölmiðlunum. Verkefnið er viðamikið og þykir flm. því ástæða til að allmargir eigi hlut að máli, enda hefur þjóðin til þess arna á að skipa mörgum mjög hæfum mönnum.“ Svo mörg voru þau orð. En ég hef ekki orðið þess var, og er þó þetta tæki inni á gafli á mínu heimili, að neitt hafi verið aðhafst sem máli skiptir í framhaldi af þessari ákvörðun Alþingis. Og enn minni ég á það, sem ég hef þráfaldlega gert, að það er raunalegt og verður ekki á það sæst og við það unað, að framkvæmdamenn okkar, hæstv. ráðherrar, hafi að engu þær viljayfirlýsingar sem hið háa Alþingi gerir. Þess vegna er það, að ég hef leyft mér að spyrja hæstv. menntmrh. á þskj. 455 á þessa leið: „Hvernig hefur tekist til um framkvæmd þál. frá 5. maí 1978 um eflingu kennslu og fræðslu í Ríkisútvarpinu í öllum greinum móðurmálsins?“



Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að rifja upp, eins og hv. fyrirspyrjandi, aðdragandann að þessu máli. Það er rétt, að á Alþingi 1977–78 kom fram till. frá fimm alþm. um íslenskukennslu í fjölmiðlum. Till. hljóðaði þannig, með leyfi hæstv. forseta, ég ætla að lesa hana eins og hún hljóðaði upphaflega: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að sjá svo um, að sjónvarp og útvarp annist kennslu og fræðslu í öllum greinum móðurmálsins. Þrettán manna ráð, kosið hlutfallskosningu á Alþingi, skal hafa með höndum stjórn þessara mála.“ Þannig hljóðaði þessi till. og verður auðvitað ekki annað sagt en að hún lýsi miklum metnaði flm. fyrir hönd íslenskrar tungu. Að því leyti til er mikið gott um hana að segja, enda var till. samþykkt sem ályktun Alþingis, en þó með þeirri allmiklu breytingu, að síðari efnisliðurinn, um 13 manna ráðið, var felldur niður. Það er sá liður sem hv. fyrirspyrjandi, sem einnig var 1. flm., kallar nánast „akademíu Íslands“. . Þál. þessi hefur alloft verið kynnt Ríkisútvarpinu á síðustu árum með óskum um að hún hlyti þar góðar viðtökur, þ.e. að fræðsla um íslenskt mál yrði ávallt mikil og sem mest í ríkisfjölmiðlum. Ég er viss um að þeir, sem gegnt hafa embætti menntmrh. síðan þessi till. var samþykkt, og það eru alls fjórir menn að mér meðtöldum, hafa allir haft skilning á því, að æskilegt væri að fræða almenning sem mest um móðurmálið í útvarpi og sjónvarpi. Þetta held ég að sé sameiginlegt einkenni á öllum þeim sem farið hafa með starf menntmrh. síðustu 4–5 ár. Hins vegar reynist málið alls ekki alveg svona einfalt þegar til kastanna kemur. Sannleikurinn er sá, að forráðamenn Ríkisútvarpsins hafa eigin skilning á því, hvernig eigi að fjalla um dagskrármál og efnisval til flutnings í fjölmiðlum stofnunarinnar. Útvarpið er af grundvallarástæðum ófúst að taka við fyrirmælum frá framkvæmdavaldi og jafnvel frá löggjafarvaldi um hvaða efni skuli flytja í útvarpi og sjónvarpi. Útvarpsráð vill sjálft semja dagskrár ríkisfjölmiðla og unir því ekki að slíkt verði gert á Alþingi eða í stjórnarráði. En ég fullyrði að útvarpsráði er mjög vel kunnugt um áhuga Alþingis á fræðslu um móðurmálið og þeirri vitneskju hefur oft verið komið á framfæri við útvarpið. Ég hef hér í höndum bréf frá útvarpsstjóra sem er dags: 23. mars s.l. Þetta bréf ætla ég nú að lesa í heild, enda er bréfið skrifað í tilefni af þeirri fsp. sem hér er nú til umr. Og ég vek enn athygli á því, að það er orðið býsna langt síðan þessi fsp. kom fram og það hefur ekki staðið neitt á því að ég svaraði fsp. fyrr. Ég vil að það komi skýrt fram. En bréfið hljóðar þannig: „Til menntamálaráðuneytisins.“ Ég ætla að leyfa mér að lesa þetta bréf, hæstv. forseti, í heild. „Í útvarpi hafa um langt skeið verið fluttir kennslu- og fræðsluþættir um íslenskt mál og eru enn fluttir í óbreyttu formi. Er þar fyrst að nefna þáttinn Íslenskt mál sem starfsmenn Orðabókar Háskólans sjá um. Í þeim þáttum er mjög oft leitað upplýsinga til almennings um orð og orðtök, könnuð útbreiðsla og notkun og veittar margvíslegar skýringar. Þáttur þessi er fluttur meiri hluta ársins og jafnan endurtekinn. Þátturinn Daglegt mál hefur lengi verið á dagskrá útvarpsins í umsjá sérfróðra manna. Þar er fjallað um íslenska tungu samtímans, mælt mál og ritað. Þáttur þessi er um það bil 5 mínútur tvisvar í viku árið um kring. Í sjónvarpi eru ekki fræðsluþættir um íslenskt mál sem stendur. Þar var gerð þáttaröð um myndhverf hugtök fyrir tveimur árum og þótti takast allvel. Einnig voru gerðir tveir þættir um málnotkun og málsögu og olli annar þeirra nokkru uppnámi. Á s.l. hausti flutti einn útvarpsráðsmanna (Markús Örn Antonsson) tillögu um móðurmálsþætti fyrir börn á forskólastigi og í fyrstu bekkjum grunnskóla. Fulltrúi frétta- og fræðsludeildar kannaði þetta mál, m.a. með viðtölum við sérfræðinga, og varð niðurstaðan neikvæð um þetta efni, en æskilegra talið að beina kennslu til foreldranna, sem eiga að móta málfar.afkvæma sinna. Er nú unnið að þessu máli. Segja má að sérhver manneskja, sem talar í útvarp eða sjónvarp, leggi sinn skerf til málþróunar (góðrar eða illrar). Stjórnendur dagskrárdeilda í útvarpi og sjónvarpi eru menntaðir menn og vel að sér í íslensku máli og hafa ætíð sýnt meðferð tungunnar lifandi áhuga. Það er ekki rétt að saka þá um þó að sitthvað misgott fljóti með í þeim mikla orðaflaumi sem berst gegnum þessi tæki. Þess ber að geta, að ár hvert eru flutt erindi, umræður og upplestrar, sem veita beint og óbeint fræðslu um íslenskt mál og bókmenntir. Andrés Björnsson.“ Þannig hljóðar þetta bréf. Ég held að bréfið sýni það, að dagskrárstjórn Ríkisútvarpsins vill fara sínar leiðir í dagskrárgerð. Og reyndin mun sú, að útvarpsráð vinsar úr aðkomnum hugmyndum um dagskrárefni að eigin mati, og skiptir þá ekki máli hvort hugmyndasmiðir eru sjálft Alþingi eða húsmóðir í Vesturbænum. Ég vil sem sagt að hér komi fram hvernig þessum málum er háttað. Kjarni málsins er sá, að útvarpsráð hefur verið mjög ófúst að taka víð beinum fyrirmælum frá menntamálaráðherrum varðandi efnisval í Ríkisútvarpinu. Af grundvallarástæðum er þetta náttúrlega mjög eðlilegt sjónarmið. Hins vegar get ég líka fallist á það, sem komið hefur hér fram þegar hjá hv. fyrirspyrjanda, að það væri mjög æskilegt að Ríkisútvarpið sinnti móðurmálsfræðslunni meira en gert er, og ætla ég þó alls ekki að gera litið úr því sem gert hefur verið.



Herra forseti. Hér er hreyft mjög þörfu og góðu máli. Stundum heyrir maður raunar að það sé fyrir neðan virðingu Alþingis að fjalla um íslenskt mál og atriði sem að því lúta. Ég er algerlega á öndverðum meiði þar. Það er margt óþarfara sem tekið er fyrir hér heldur en málefnalegar umræður um notkun íslensks máls og hvernig að því er staðið að halda uppi merki íslenskrar tungu meðal þjóðarinnar. Mér finnst dapurlegt að heyra yfirlýsingar hæstv. ráðh. um tregðu útvarpsráðs til að taka fyrirmælum í þessu efni. Það er ljóst að útvarpið og þó öllu fremur sjónvarpið er hinn máttugasti miðill á þessu sviði sem öðrum. En jafnvel þó að margir góðir íslenskumenn tali í útvarp og sjónvarp verður maður þar oft og óþægilega fyrir illri og ambögulegri notkun íslensks máls. Þarna ber Ríkisútvarpinu, hljóðvarpi og sjónvarpi, ótvíræð skylda til þess að leggja sitt af mörkum til bóta. Mér dettur nú í hug eitt lítið dæmi um hvað íslenskt mál fer oft illa í munni Íslendinga. Þar vaða uppi alls konar ambögur, ruglingur orðtaka og hugtaka. Mér kemur í hug ræða háskólamenntaðs manns í umræðum um bókasöfn. Hann lét svo um mælt, að það væri nauðsynlegt að börn fengju þegar í grunnskóla smjörþefinn af bókasöfnum. Og því nefni ég þetta að ég hef heyrt það oftar. Maðurinn ætlaði auðvitað að segja að það væri nauðsynlegt að börn fengju nasasjón af notkun bókasafna. Við heyrum iðulega talað um að eitthvað sé frámunalega fallegt og framúrskarandi ljótt. Því um líkar slaufur í málinu snerta dálítið þá sem eru að reyna að tala íslensku eins og afar okkar og ömmur gerðu hér á sínu alþýðumáli. Ég verð að segja að mér finnst mikill fengur að íslenskuþáttum útvarpsins. Og mig rekur minni til að sjónvarpið gerði fyrir nokkru tilraun í þessa átt með litlum þætti, sem mig minnir að héti: Sjón er sögu ríkari, þar sem sýnt var með myndrænum og mjög skemmtilegum hætti notkun og uppruni ýmissa gamalla íslenskra orðtaka. Mér fannst verr og miklu miður að sjónvarpið skyldi leggja þennan þátt niður. En ég reis hér upp aðeins til þess að taka undir mál hv. flm. þessarar fsp., og ég veit að vilji ráðh. er góður í þessu máli líka. Það eru ekki bara fjölmiðlarnir, sem við þurfum að huga að, það eru skólarnir líka. Það eru furðulegustu hlutir, sem gerast í íslenskukennslu í grunnskólunum í dag, og framhaldsskólunum líka. Að vísu veit ég um fjölda kennara sem leggja mikla alúð og rækt við sína móðurmálskennslu. Aðrir eru á þeirri línu að málfræði beri helst að gera útlæga úr málakennslunni. Mér kemur þá í hug samtal við Harald Bessason prófessor, mjög fróðleg grein, að mig minnir í Lesbók Morgunblaðsins um síðustu helgi. Ég hjó eftir því, að hann sagði þar: „Í gegnum málfræðina liggur leiðin að þekkingu á málinu.“ Við megum dálítið vara okkur á að láta útþynnast málfræðikennsluna í skólunum, þó að málfræðistaglinu, eins og það var áður fyrr, megi kannske linna nokkuð. Við megum ekki láta það ganga svo langt að fólk viti ekki lengur mun á fornöfnum, sögn eða atviksorði og orðflokkunum yfirleitt. Þetta er til stórvandræða, ekki hvað síst þegar kemur að erlendri tungumálakennslu í framhaldsskólunum. Okkur, sem erum að basla við það, er mikill vandi á höndum. Þess vegna vil ég, að þessu máli sé nú sinnt, og tek eindregið undir mál fim. fsp. um að hér verðum við að standa á verði því að okkar íslenska menning mun enn sem fyrr byggjast á íslenskri tungu.



Herra forseti. Hv. þm. hafa komið hér og talað um „ófúsleika“ útvarpsráðs til að taka fyrirmælum. Ég verð nú bara að segja að mér finnst þetta ekki mjög lögulega til orða tekið, svo að ekki sé dýpra tekið í árinni. Ég bið menn að hugleiða það, að ef útvarpsráð á ævinlega að taka fyrirmælum frá Alþingi um hvað eina í dagskrárgerð, þannig að pólitískur meiri hluti á þingi verði í rauninni ráðandi um stefnu í dagskrárgerð ríkisfjölmiðlanna, þá held ég að það sé meira en hæpið. Hins vegar er ég heils hugar fylgjandi þeirri till. sem hér er verið að fjalla um, að aukin verði íslenskukennsla, móðurmálskennsla, í þessum fjölmiðlum. Það hefur verið gerð grein fyrir því hér, hverjir þættir eru um þessar mundir í dagskrá útvarps. Ég held að þar komi afar glögglega í ljós hvern áhuga almenningur hér á landi hefur á þróun og varðveislu móðurmálsins. Allur sá bréfafjöldi, sem berst til þeirra þátta, gefur það mjög glöggt í skyn. Hæstv. menntmrh. tók hér svo til orða, að sú ályktun Alþingis, sem hér er til umr., hefði alloft verið kynnt Ríkisútvarpinu. Það má vel vera. Ég hef átt sæti í útvarpsráði síðan 1978, seint á árinu. Ég kannast ekki við að þau tilmæli hafi komið þangað inn frá hæstv. núv. menntmrh. eða hans forverum í starfi. Þó má það vel vera. Hins vegar er auðvitað ástæðulaust að draga hér í efa vilja forráðamanna Ríkisútvarpsins til að sinna þessu máli. Ég held að bæði útvarpsstjóri, sem er vel menntaður íslenskumaður, og sömuleiðis dagskrárstjóri hafi fullan hug á því. Mergurinn málsins og meginstaðreynd er hins vegar sú, sem ég hef endurtekið hér oft í þessum ræðustól og geri enn, að meðan ríkisstjórnir og hæstv. ráðh. leika vísitöluleik með afnotagjöld Ríkisútvarpsins og halda þeim langt fyrir neðan það sem eðlilegt mætti teljast og það sem ég hygg að fólk væri reiðubúið að borga fyrir þjónustu þessarar mikilvægustu menningarstofnunar okkar, meðan þessu heldur fram er Ríkisútvarpinu naumt skammtað fé til dagskrárgerðar. Þess vegna verður að horfast í augu við það, að það eru mörg verkefni sem ekki er hægt að sinna. Ég held að ef Alþingi vill láta sinna þessu máli sé einfaldasta, öruggasta og tryggasta leiðin til að fá því framgengt, að móðurmálskennslu verði sinnt með sóma í sjónvarpi og útvarpi, að Alþingi geri sérstakar fjárhagsráðstafanir til þess að svo megi verða. Og ég vona að hér á þingi, þó að það gerist kannske ekki þá fáu daga sem eftir eru væntanlega til þingloka, verði unnt að skapa samstöðu um það hér að taka þannig á þessu máli að eftir verði tekið og áhrif hafi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans sem leiddu í ljós að ekki hefur verið farið að vilja Alþingis í þessu máli. Hv. 5. þm. Vesturl. segir: „Ef Alþingi vill.“ Alþingi hefur tekið ákvörðun og lýst yfir vilja sínum í þessu máli. Hæstv. menntmrh. upplýsir að forráðamenn Ríkisútvarpsins, embættismenn íslenska ríkisins, séu af grundvallarástæðum ófúsir að fara að fyrirmælum hins háa Alþingis. Þetta er svo sem ekki nýtt fyrirbrigði. Hv. alþm. hafa löngum og löngum orðið að bíta í það súra epli, að embættismönnum hefur haldist uppi slíkt oflæti í skjóli framkvæmdavaldsins. Ég ætla ekki nú og hér að setja á miklu lengri tölu um þetta mál. Það er augljóst að því hefur ekki verið fylgt eftir, ég tala nú ekki um ef það reynist rétt, sem síðasti ræðumaður, hv. 5. þm. Vesturl. upplýsti, að hér um bil frá því sem þessi ályktun var gerð hafi ekki verið við þessu hruggað af hálfu framkvæmdavaldsins hjá þessari stofnun. Það er enginn vafi á því, að sjónvarpið, sá nautsterki fjölmiðill, - hvergi höfum við önnur eins tök á að koma á framfæri eða að kenna íslenskt mál eins og þar, ég tala nú ekki um framburð. Og ef til þess þarf að grípa að leggja hér fyrir sérstakar tillögur um framkvæmdina, fjárveitingar til þess að af framkvæmdum verði, þá er það auðvitað athugandi. Ég heyrði ekkert frá hæstv. menntmrh. um að hann hefði neinar ráðagerðir uppi um að taka til höndum í þessu máli, og helst virtist mér og heyrðist að hann léti slag standa með þá afstöðu sem fram hefur komið hjá forráðamönnum Ríkisútvarpsins. Það þykir mér leitt að heyra. En þá verða áhugamenn í þessu efni að taka til sinna ráða fljótlega. Við þetta verður ekki unað. Til að mynda er það með ólíkindum eins og manni virðist að stofnun eins og Ríkisútvarpið - og þá á ég við sjónvarpið um leið auðvitað því að það er ein og sama stofnunin - skuli ekki skeyta meir um málfar þeirra manna sem daglega tala í eyru þjóðarinnar. Það er útilokað að nefna nein nöfn í þessu sambandi, en þetta er þó staðreynd sem allir hljóta að viðurkenna að við blasir. Maður hélt að það væri algert lágmark að að þessu væri hugað sérstaklega. Það þarf ekki að taka fram að auðvitað hefur margur, á vegum útvarpsins sérstaklega, borið af og eins ýmsir fréttamenn, og auðvitað hefur margur, sem fram kemur í sjónvarpi, haft afbragðs tungutak. En eftir sem áður er hitt svo algengt að maður hlýtur að sannfærast um að ekki sé einu sinni að þessu hugað þar sem eiga í hlut starfsmennirnir. Og þá sér maður hversu áhuginn er litill, vegna þess að ekki kostar það aukafjárveitingu að huga að því, því að ekki er mönnum mismunað í kaupgreiðslum eftir því, hvernig málfari þeir beita.  Ég læt máli mínu lokið, hefði þó gjarnan kosið að hæstv. menntmrh. gæti einhverju bætt við um áætlanir sínar til þess að stugga við þeim sem eiga og ber skylda til, eftir fyrirmælum hins háa Alþingis, að taka til höndum í þessu mikilvæga máli.



Herra forseti. Ég lét það koma fram, að ég teldi fyrir mitt leyti að Ríkisútvarpið gæti og ætti að auka við þá fræðslu og þá dagskrá sem fjallar sérstaklega um íslenskt mál. Það er ekki endalaust hægt að skjóta sér bak við það, eins og hv. 5. þm. Vesturl. var nú að gera að nokkru leyti, að það vantaði fé til dagskrárgerðar. Auðvitað vantar alltaf nokkurt fé til dagskrárgerðar, ekki efa ég það. En það er stefnuatriði hvernig menn ráðstafa dagskrárfé. Ég held að það væri vel möguleiki á að útbúa fleiri þætti um íslenskt mál, bæði í sjónvarpi og útvarpi, heldur en reyndin er. Og það er alls ekki rétt, að ég hafi ekki átt um það tal við forráðamenn útvarpsins að þetta yrði gert. En hitt kann vel að vera, að það eigi - og ég sé það reyndar því betur sem ég hugsa meira um þetta mál - að auðvitað eigi að snúa sér meira til útvarpsráðs í þessu efni beinlínis, við skulum segja af minni hálfu, og þá ekki síður af hálfu annarra áhugamanna um þessi efni, að snúa sér beint til útvarpsráðs, vegna þess að í útvarpsráði sitja þó ekki embættismenn ríkisins sem sýna einhverja tregðu í því að fara að beinum fyrirmælum framkvæmdavalds eða löggjafarvaldsins.

Þetta eru umboðsmenn okkar.

Já, einmitt það sem er, þeir eru umboðsmenn þingsins og flokkanna í þinginu, þannig að auðvitað ætti að vera auðvelt að snúa sér beint til þeirra og það ætti að vera þeirra mál að taka þetta málefni upp. En hins vegar vil ég leggja ákaflega mikla áherslu á það, sem ég hef reyndar gert hér í dag og hef oft gert áður, að við eigum að virða þá „prinsip“ -afstöðu í Ríkisútvarpinu, að dagskrárstjórn þess og forráðamenn útvarpsins telji sig ekki skuldbundna af því að taka við beinum fyrirmælum um dagskrá, dagskrárefni, hvorki frá ráðherrum né frá löggjafarvaldi. Og reyndar veit ég að þeir hv. þm., sem hér hafa talað, gera sér fyllilega grein fyrir þessu og eru mér sammála um þetta. Ég hef lagt á það mjög mikla áherslu í sambandi við yfirstjórn mína á Ríkisútvarpinu að skipta mér þar ekkert af dagskrármálum, og er þó, má segja, alloft vikið með ýmsum hætti að mér þegar menn eru á einhvern hátt óánægðir með það sem fram fer í útvarpinu. Ég tel að yfirstjórn ráðh. á útvarpinu eigi að taka til allt annarra þátta í málefnum útvarpsins en dagskrárstjórnar, og reyndar ætti það að vera afstaða löggjafarvaldsins líka, og efa ég ekki að svo er í raun og veru. En sem sagt, ég skal halda áfram að ræða þessi mál við Ríkisútvarpið, en ég kemst ekki hjá að endurtaka það sem ég hef þegar sagt, að þar ríkir ákveðin tregða gegn þessu. Það er eins og þeim finnist, sem þar ráða, - þ. á m. hygg ég útvarpsráði - eins og þarna sé um að ræða utanaðkomandi þrýsting og óþarfa afskiptasemi sem rétt sé að hafa alla gát á. Og vissulega er rétt af útvarpsráði og forráðamönnum útvarpsins að hafa fulla gát á slíkri afskiptasemi og þrýstingi sem kann að koma fram gagnvart starfsemi útvarpsins og sérstaklega þá gagnvart dagskrárefni útvarpsins. Það er útvarpsráð sem á þar að ráða og hafa síðasta orðið. En í sambandi við þetta sérstaka mál, sem hér er til umr. - ég veit að hv. þm., sem hér eru, vita vel um afstöðu mína í því efni, - gæti ég vel hugsað mér að meira af dagskrárfé útvarps og sjónvarps væri varið til þess að fræða almenning um málnotkun og málfar. Það skal ekki standa á því hjá mér. Hins vegar get ég ekki alveg fallist á það með hv. 5. þm. Vesturl. að svo litlu fé sé varið til dagkrárgerðar að það sé ekki rúm fyrir þætti af þessu tagi. Þarna er auðvitað spurning eins og oftar um val á milli þátta og dagskrárefnis fremur en að skortur sé á fé, og skal ég þó ekkert úr því draga að Ríkisútvarpið skortir fé í sjálfu sér. Ég er líka sammála hv. 5. þm. Vesturl. um að þær hömlur, sem eru á því að útvarpið ákveði sína gjaldskrá, eru mjög til óþurftar og auðvitað þyrfti að aflétta slíkum hömlum. En mér hefur reynst það efni miklu flóknara mál en svo, að ég hafi fengið við það ráðið, og svo mun reyndar hafa verið um fleiri ráðh. í mínum sporum, að það hefur verið erfitt að fá þeim reglum breytt, þannig að Ríkisútvarpið fengi nánast sjálfdæmi um að verðleggja afnotagjöld sín. En þessar umr. út af fyrir sig eru góðar og gagnlegar, og ég vona að við getum rætt þetta frekar og fundið einhverja leið til þess að hafa frekari áhrif á það, að útvarpið hefði fleiri þætti um móðurmálið og málnotkun heldur en nú er, þó að það megi alls ekki vanmeta það sem gert er í því efni.



Herra forseti. Það er auðvitað svo, að þegar skipta skal takmörkuðu fjármagni til dagskrárgerðar, þá er í býsna mörg horn að líta. Ég minni aðeins á einn þátt. Það eru gerðar þær kröfur til sjónvarpsins t.d., að það sinni íslenskri leikritagerð. Raunar er það svo, að það er samningsbundið að hluta til við leikara hversu langt skal gengið í þeim efnum. Það hygg ég að sé öllum hv. þm. líka kunnugt, að þetta er eitt dýrasta efni sem sjónvarpið fæst við að framleiða, þannig að það er ýmsu að sinna. Það var aðeins eitt, sem hæstv. menntmrh. sagði áðan, sem ég ekki get látið ómótmælt. Hann talaði um tregðu þeirra starfsmanna, sem þarna eiga hlut að máli, væntanlega þá yfirmanna, til að sinna þessu hlutverki Ríkisútvarpsins. Nú á hæstv. ráðh. þarna væntanlega við útvarpsstjóra, dagskrárstjóra talaðs máls í útvarpi og dagskrárstjóra fræðsludeildar sjónvarpsins. Allir þessir menn eru mér vel kunnugir í gegnum langt samstarf og ég get ekki hlustað á það hér þegjandi, að þeir séu vændir um að vera áhugalausir um framgang íslenskrar tungu. Þvert á móti þekki ég þá alla sem mikla áhugamenn um íslenskt mál og íslenska menningu. Hins vegar, þegar svo naumt er skammtað sem raun ber vitni, verður auðvitað margt út undan. Fræðsluþættir um íslenskt mál hafa ekki orðið með öllu út undan. Það hefur nokkur viðleitni verið höfð uppi á þeim vettvangi. En það er margt sem hefur orðið alveg út undan í dagskrárgerð sjónvarpsins. Ég vildi aðeins mótmæla þessu, vegna þess að ég hygg að það sé á engan hátt við þessa ágætu starfsmenn að sakast þótt þetta hafi orðið svona, og ítreka það, að það er ekki þeirra áhugaleysi á íslenskri tungu, viðhaldi hennar og framgangi sem hér er um að kenna.



Herra forseti. Mér hefur að vísu ekki gefist kostur á að hlusta á þessa umr. frá byrjun, en ég hjó eftir því, að hv. þm. Sverrir Hermannsson gat þess, að það væri ekki síður nauðsynlegt að efla og auka þekkingu starfsfólks Ríkisútvarpsins á íslenskri tungu. Þar er ég honum hjartanlega sammála, því að ég tel það vera algjört grundvallaratriði í sjálfu sér, að starfsmenn Ríkisútvarpsins haldi sjálfir uppi látlausri íslenskukennslu með góðu fordæmi, frá morgni til kvölds, í Ríkisútvarpinu. Á þessu eru ýmsir meinbugir eða hafa verið að undanförnu, en ég minnist þess, að annar háttur var á þessu hafður fyrr á árum. Nú veit ég ekki hvernig til hefur tekist á síðustu árum, en fyrrum var sú regla alfarið í gildi hjá Ríkisútvarpinu, að íslenskufræðingur hélt t.d. fund með fréttamönnum Ríkisútvarpsins, yfirfór fréttaefni, benti á það, sem miður fór, og gagnrýndi og benti á leiðir til bóta. Ég er þeirrar skoðunar, að einmitt á þessu sviði væri unnt að gera hvað mest til að bæta kunnáttu t.d. almennings í móðurmálinu og tryggja það að starfsmenn Ríkisútvarpsins flyttu fréttir og annað efni á góðu máli. Þarna er mjög nauðsynlegur þáttur á ferðinni, og ég vil beina þeim tilmælum t.d. til hæstv. menntmrh., hvort hann gæti ekki kannað hvernig þessum málum er háttað í dag, hvort íslenskufræðingur sé starfandi víð útvarpið - og þá ekki bara að nafninu til, heldur væri hann með starfsfólkinu í látlausri kennslu, í látlausum leiðbeiningum um betra og bætt mál. Mér dettur í hug að ágætur íslenskumaður, sem var hjá Ríkisútvarpinu fyrr á árum, amaðist mjög við því, að tilteknir útvarpsmenn gátu ekki sagt æ. Þeir töluðu látlaust um „Granland“, „narri“ og „fjarri“ og þar fram eftir götunum. Einn þessara starfsmanna, sem ekki gat borið fram æ, datt og handleggsbraut sig. Þá sagði þessi áhugamaður um íslensk fræði: „Og gat hann þá sagt æ, helvítið á honum?“



Herra forseti. Það er aðeins út af orðum hv. 5. þm. Vesturl. Það er náttúrlega óskaplegur misskilningur hjá honum að ég hafi verið að væna tiltekna eða nafngreinda menn hjá Ríkisútvarpinu um áhugaleysi á framgangi íslenskrar tungu. Það hef ég aldrei sagt. Og það þarf ekkert að brýna mig á því, að Andrés Björnsson og Hjörtur Pálsson og allir þessir ágætu menn, sem ég nauðaþekki og ekkert minna en hv. þm. sem hér var að tala, menn sem ég þekki vel og hef mikið samband við, þeir hafa mikinn áhuga á gengi íslenskrar tungu. Hins vegar var ég að lýsa almennri afstöðu forráðamanna útvarpsins um dagskrárgerð og um það, hvernig þeir litu á það hverjir skyldu ráða í þeim málum, og á þessu er náttúrlega stórkostlegur munur. Ég vil að það komi hér alveg skýrt fram, að ekkert af þessu var ég að gefa í skyn, ég var ekki að væna tiltekna og nafngreinda ágætismenn um einhvern slóðahátt og áhugaleysi um svo mikilvægt mál eins og framgang íslenskrar tungu. Ég hef aldrei látið mér koma til hugar að segja slíkt eða gefa í skyn. Það, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. var að segja hér síðast, er sjálfsagt að kanna, hvort það sé einhver sérstakur íslenskufræðingur sem fer höndum um skrif manna hjá útvarpinu, fréttaskrif og annað. Ég er ekki kunnugur því, hvort svo er. Ég skal kanna það. Það má vel vera að það sé ekki lengur gert, en ég skal verða við þeim tilmælum að kanna það.