Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að ýmsir telji, að allmikill dráttur hafi orðið á því að leggja fram tillögur í efnahagsmálunum. En ég fullyrði það, að þeir, sem rannsaka gerst það ástand, sem hefur verið í efnahagsmálunum á Íslandi í allmörg undanfarin ár, munu skilja, að það þarf margt að athuga og mörg tillit að taka, svo viða sem þær ráðstafanir, sem gera þarf, hljóta að koma við. Hv. stjórnarandstaða hefur fengið frv. til athugunar fyrir helgi ásamt grg. og átt aðgang að upplýsingum hjá þeim sérfræðingi, sem aðallega hefur rannsakað þessi mál og átt mikinn þátt í að ganga frá frv., eins og það liggur fyrir, að sjálfsögðu að fyrirlagi ríkisstjórnarinnar. Ég ætla ekki að ræða aðallega það efni, sem tekið er til meðferðar í grg., minnist á það stuttlega í lok ræðu minnar, það er óþarft að rekja það öllu meir, en þar er gert, en ég ætla að minnast með nokkrum almennum orðum á dýrtíðar- og atvinnumálin. Það er raunverulega tvennt í íslenzku fjármálalífi, sem hefur haft djúptækari áhrif og átt meiri þátt í að koma því úr skorðum, en flest eða allt annað, og það hefur kannske verið vitað áður, en það hefur sú rannsókn, sem núna hefur farið fram, leitt fullkomlega í ljós, og það er sjálfkrafa breyting á verðlagi og kaupgjaldi í kjölfar framfærsluvísitölunnar - og enn fremur, að útflutningsframleiðslan var þannig komin á vonarvöl 1946, að hún var raunverulega meira og minna gjaldþrota og það varð að taka töpin á ríkið, eins og ákveðið var þá og í sívaxandi mæli síðan raunverulega samkv. vísitöluhækkun. Við Íslendingar munum vera eina þjóðin eða ein af sárafáum, sem sett hafa þá reglu að láta kaupgjald, vöruverð og þjónustu hækka á víxl sjálfrátt í samræmi við framfærsluvísitölu. Og það hefur verið upplýst við þá rannsókn, sem hefur farið fram, eins og er stuttlega minnzt á í grg. fyrir frv., að í efnahagsmálum okkar er þessi vísitöluregla sjálfhreyfivél, sem hlýtur að halda áfram að hafa sínar verkanir með þeim afleiðingum, sem fyrirsjáanlegar eru, nema með því móti, að þessari reglu verði í verulegum atriðum breytt. Það er enginn efi á því, að það er mál, sem hlýtur að koma til athugunar, að binda vísitöluna að verulegu leyti við þjóðartekjurnar og aukningu þeirra á hverjum tíma. Ég ætla að minnast örlítið nánar á þessa vísitölureglu. Það er vitað mál, að hún var hugsuð í byrjun sem trygging fyrir láglaunastéttir og litið á hana þannig í upphafi og beinlínis til þess tekin upp. En við athugun á þessu máli munu ýmsar láglaunastéttir þegar eða sumir úr láglaunastéttunum vera komnir að þeirri niðurstöðu, sem er raunverulega augljós, að vísitalan getur verkað sem hefting á kjarabætur láglaunafólks, vegna þess að samkvæmt vísitölureglunni dreifast þjóðartekjurnar samstundis til allra þegna þjóðfélagsins, og meðan láglaunamaðurinn fær einhverja ákveðna upphæð, fær hálaunamaðurinn tvisvar sinnum til þrisvar sinnum hærri fjárhæð, eins og liggur í augum uppi og þarf ekki að skýra fyrir þeim, sem hér hlusta á mál mitt. Það er eftirtektarvert í þessum rannsóknum, að það kemur í ljós, sem raunar hefur legið í verulegum atriðum fyrir áður, að vísitöluverkunin er að mestu leyti innlendur tilbúningur. Fróðustu menn, sem starfað hafa við rannsóknir, sem framkvæmdar hafa verið undanfarið, hafa sýnt fram á það, að 80%, eða nánar tiltekið 79% af þeim vörum og þjónustu, sem hækka vísitöluna, séu innlendar vörur og þjónusta. En um leið eða rétt eftir að kaup hækkar samkvæmt vísitölu, hækka þessir liðir, sumir þegar, en flestir stuttu á eftir, og nú, þegar styrkja þarf útflutninginn eins og raun er á og í jafnvíðtækum mæli og orðið er, þá er bersýnilegt, eins og þetta frv. ber raunar með sér, að þær álögur færast meir og meir yfir á innfluttar nauðsynjavörur, þ.e. vísitöluvörur, og þess vegna hækka þær vörur einnig. Þannig étur þetta sig upp og síðan koll af kolli. Það er eftirtektarvert í þessu sambandi, að 1956, þegar fallið var frá 6 vísitölustigum, þá var það reiknað út, að ef þessi 6 vísitölustig hefðu verið tekin, þ.e. vísitalan hækkað, þá hefði það étið sig upp fyrir launþega næstum alveg á næstu mánuðum. Þessi vísitöluregla hefur valdið því, að það hefur verið raunverulegt kapphlaup við vísitöluna um allar framkvæmdir í landinu og valdið ofþenslu. Og við vitum allir, hvaða áhrif það hefur haft. Það hefur einnig haft áhrif í þá átt að hækka stöðugt lögboðin útgjöld ríkissjóðs og enn fremur þau áhrif, að útflutningsuppbæturnar hafa stöðugt farið hækkandi síðan 1946. Samkvæmt þessu er augljóst, að dýrtíðarskrúfan hlýtur að halda áfram, nema hún sé stöðvuð með breytingu á verkun vísitölunnar, hvaða stefna sem að öðru leyti er tekin í dýrtíðarmálunum. Eins og rakið er í grg. frv., stóðust ekki áætlanir um tekjur útflutningssjóðs og ríkissjóðs fyrir árið 1957. Ástæðurnar eru raktar í grg., og þær eru fyrst og fremst aflabrestur og þar af leiðandi minni gjaldeyristekjur en 1956, mikil fjárfesting og mikill innflutningur sumra fjárfestingarvara, meiri en 1956, og þá um leið samdráttur á innflutningi þeirra vara, sem eru hæst tollaðar. Þegar litið er á árið 1958, er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að innflutningur verði meiri, en árið 1957, og lögboðin gjöld ríkissjóðs jukust samkvæmt vísitölureglunni og hækkun uppbóta fyrir útflutninginn vegna aflabrests og hækkaðs kaups til sjómanna. Þegar litið er á þessar staðreyndir, er spurningin, hvernig á að snúast við þessum vanda. Það hafa sumir haldið því fram, að það væri hægt að fara hina svokölluðu stöðvunarleið og halda henni áfram með árangri. Þetta er auðvitað alger misskilningur, og er ekki vandgert að finna þeim rökum stað. Uppbótakerfið hefur þau einkenni, að það er í sjálfu sér mjög auðvelt að framkvæma það í byrjun. Það er vitanlega ákaflega auðvelt að framkvæma uppbótakerfi, meðan upphæðirnar, sem borgaðar eru með útflutningnum, eru ekki hærri en svo, að hægt er að taka það svo að segja eingöngu af ónauðsynlegri vöru með álögum, sem ekki hafa áhrif á vísitöluna og ekki hafa bein áhrif á kjör almennings. Þannig var þetta í fyrstu, en eftir því sem kerfið stækkar og eftir því sem uppbæturnar verða meiri fjárhæð, eftir því verður erfiðara og seinast óframkvæmanlegt að leggja þessar byrðar á ónauðsynlegri vörur, heldur á vörurnar yfirleitt. Það er alveg auðsætt t.d. af reynslunni fyrir árið 1957. Það má ef til vill segja, að það hefði verið hægt að hafa minni fjárfestingu og flytja inn minna af fjárfestingarvöru. En við það hefðu þó ekki sparazt ýkja miklar upphæðir erlends gjaldeyris. Við verðum að flytja inn visst magn af fjárfestingarvöru á hverju ári, ef framkvæmdir eiga ekki að stöðvast og hér á að skapast atvinnuleysi. Við verðum að flytja inn rekstrarvörur, ekki komumst við hjá því, og við verðum að flytja inn lífsnauðsynjar almennings. Allt þetta þarf svo að segja vissa fjárhæð af gjaldeyri, og vegna þess, hve uppbótakerfið er orðið fjárfrekt, reyndist það svo 1957 og bersýnilega það sama og ekki síður 1958, að það er útilokað að taka þessar tekjur af hátollavörunum, minna nauðsynlegu vörunum, enda sýndi það sig 1957, að ekki var hægt að flytja inn nema um það bil helming af hátollavörum samanborið við 1956, vegna þess að við gátum vitanlega ekki komizt hjá að flytja inn þær vörur, sem ég nefndi áðan, fjárfestingarvörur, vörur til rekstrar, vörur til lífsnauðsynja. Það er óhætt að fullyrða það, að af sérfræðingunum hefur verið leitað með öllum ráðum eftir því, hvernig væri hægt að láta sem mest af þunganum hvíla á ónauðsynlegri vörunum og taka innflutningsgjöldin sem mest þar, og lengra hefur ekki verið komizt í því, en raun ber vitni. Hinar tekjurnar verður að taka með þeim hætti, sem ráð er gert fyrir í frv. og hlýtur að hafa í för með sér nokkra aukningu á dýrtíð. Nú er spurningin: Hvernig átti að snúast við þessum vanda, sem ég hef nú lýst og við blasti? Það eru vitanlega margir, sem óskuðu eftir því, að nú væri gripið til varanlegra úrræða eða „pennastriks,“ sem stundum hafa verið orðuð og ýmsum eignuð, og sjálfsagt væri það gott og blessað, ef það væri hægt að fara slíkar leiðir í einu stökki. Fyrsta hugsanlega leiðin og sú leið, sem farin er víða, þar sem svipað er ástatt og hér, er breytt gengi krónunnar, - að breyta skráðu gengi krónunnar, eins og oft og lengi hefur verið talað um og rök færð fyrir bæði með og móti, og miða við þarfir útflutningsins. Þetta virðist í sjálfu sér vera ákaflega einfalt, þegar litið er á það þannig, að eingöngu er reiknað út frá því, hvað útflutningurinn þarf margar krónur fyrir hverja tegund erlends gjaldeyris til þess að geta borið sig og komizt á rekstrarhæfan grundvöll, eins og var, áður en ólánið skall yfir 1946, að taka varð ríkisábyrgð á töpunum. En gallinn á þessu fyrirkomulagi er sá, að framleiðslan fær ekki nægilega margar krónur nema í bráðina. Og þó að allir, sem vildu taka þessa leið til athugunar, séu því fylgjandi að leggja sérstaklega há innflutningsgjöld á minna nauðsynlegar vörur, sem lengi hafa verið hátollaðar, og nota tekjurnar til þess að greiða niður lífsnauðsynjar, innlendar og erlendar, þá verður af nægilegri gengisbreytingu slík vísitölubreyting, að stéttasamtökin vilja ekki una því að taka slíkt á sig, falla frá vísitölunni. En um leið og því er neitað, leiðir það af sjálfu sér og er auðreiknað dæmi fyrir hvern og einn, að það er örstutt yfir í nýja gengisbreytingu, ef framleiðslan á að fá sitt. Þannig er það og verður, meðan vísitöluspólan heldur áfram að vinna með sinni sjálfhreyfivél. Það er auðsætt mál, að þessi leið kostar almenning í landinu nokkru meir en sú leið, sem hér er farin. Hér í þessu frumvarpi er gerður munur á því, hver framleiðslan er, sem uppbæta á, og það er náttúrlega gefin leið, að með því að gert er ráð fyrir að borga um 80% á bátafisk og togarafisk, 70% á Faxasíld og 50% á hval og norðlenzka síld, sparast nokkur fjárhæð í útflutningsuppbótum, og af því leiðir, að álögur verða um skeið nokkru minni. Þessi leið var ekki farin af þeim ástæðum, sem ég hef rakið, og þegar af þeirri ástæðu einnig, að ríkisstj. hefur heitið því í upphafi og álítur það farsælustu vinnubrögðin að hafa samband og samvinnu við stéttasamtökin, en Alþýðusamband Íslands hafði lýst því yfir á síðasta Alþýðusambandsþingi, að það væri mótfallið gengisbreytingarleiðinni. Sú leið, sem einnig hefur komið til athugunar og sérfræðingarnir hafa bent á, er svokölluð jöfnunarleið. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þessa leið hér að ráði, því að hún er raunverulega annað form fyrir gengisbreytingu. Þessi leið verður eins og venjuleg gengisbreyting nokkru dýrari fyrir almenning, vegna þess að það eru borgaðar sömu uppbætur á alla útflutningsframleiðslu. Leiðin, sem hefur verið valin, var hvorug þessara leiða, eins og vitað er, heldur sú, sem hér liggur fyrir. Og eins og segir í grg. frv., þá miðar það að þrennu: að stuðla að hallalausum rekstri útflutningsatvinnuveganna og ríkisbúskaparins, að jafna aðstöðu þeirra atvinnugreina, sem afla þjóðarbúinu gjaldeyris, frá því, sem verið hefur, og gera framkvæmd nauðsynlegs stuðnings við þær einfaldari og í þriðja lagi að draga úr misræmi í verðlagi, sem skapazt hefur innanlands undanfarin ár, bæði milli erlendrar vöru og innlendrar og milli erlendra vörutegunda innbyrðis. Ég fer hér stutt yfir sögu, vegna þess að þessi atriði eru rakin ýtarlega í frv. Það er gert ráð fyrir því í frv., að allur atvinnurekstur, er aflar gjaldeyris, fái útflutnings- og yfirfærslubætur, í annan stað skal upphæð bóta á útfluttar vörur verða, eins og ég hef þegar getið um, 50, 70 og 80%. Í annan stað er ákveðið, að greiddar verði 55% yfirfærslubætur á gjaldeyristekjur vegna annars, en útflutnings, svo sem tekjur af siglingum, flugsamgöngum, ferðaþjónustu o.fl. Þessir bótaflokkar koma í stað núverandi bótakerfis. Vinnslubótum á smáfiski o.fl. er nú haldið áfram. Greiddar verða nú útflutningsbætur á útfluttar afurðir, sem engar bætur hafa fengið til þessa, og eins og ég sagði áðan á gjaldeyristekjur af öðru, en útflutningi. Það er í samræmi við meginreglu þá, sem frv. felur í sér, að greiddar skuli bætur á keyptan gjaldeyri, að frv. gerir ráð fyrir, að yfirfærslugjald sé á allan seldan gjaldeyri. Í stað þeirra yfirfærslugjalda, sem bankarnir og tollayfirvöldin innheimta af mestum hluta innflutnings og af duldum greiðslum, koma 30 og 55% yfirfærslugjald í bönkum á öllum yfirfærslum og innflutningsgjöld hækkuð á ýmsum hátollavörum, og innheimta tollyfirvöldin þau gjöld. Eins og frv, ber með sér, er almenna yfirfærslugjaldið jafnhátt yfirfærslubótunum, þ.e.a.s. 55%. Þessi breyting er vitanlega veruleg frá því, sem áður hefur verið, og af þeim ástæðum, sem ég hef rakið að nokkru. Af rekstrarvörum er nú ekki tekið yfirfærslugjald og innflutningsgjald, en í stað þess eru útflutningsuppbætur nú lægri, en þær verða. Til þeirrar breytingar, sem verður á þessum gjöldum, er tekið tillit með hækkandi útflutningsuppbótum. Það má fullyrða, að þetta hefur í för með sér ýmsa kosti. Verðlag á erlendri rekstrarvöru og tækjum samræmist verðlagi annarrar erlendrar vöru og verðlaginu innanlands, og það er vafalítið, að þetta hefur þau áhrif, að meiri sparnaður verður sýndur í notkun þessara vara, en verið hefur til þessa. Frv. er allt við það miðað, að það íþyngi almenningi eins lítið og frekast er unnt. Útflutningsuppbæturnar eru, eins og ég hef getið um áður, misjafnar, og þar af leiðandi sparast, eftir því sem hægt er, álögur á innflutninginn. Ekki er tekið nema 30% af nauðsynjavöru, sem er einnig gert til þess að íþyngja almenningi sem minnst, og til jafnvægis er sérstakt gjald tekið á vissa vöruflokka, eins og ég gat um áðan. Það er gert ráð fyrir 5% kauphækkun. sem samsvarar 9 vísitölustigum, og í frv. er gert ráð fyrir, að kaupgjaldsvísitalan 183 stig haldist óbreytt, þangað til eftir að þessi 9 stig hafa komið til sögunnar. Það er gert ráð fyrir því og minnzt á það í frv., að ekki muni verða meiri hækkun fram á haustið, en þessi 9 vísitölustig. En vitað mál er það, að Stéttarsamband bænda, Alþýðusamband Íslands og Samband starfsmanna ríkis og bæja koma saman í haust og hljóta þá að taka sínar ákvarðanir um það, hvernig þau snúast við vísitöluspursmálinu, hvort þau sjá sér hag í því að setja vísitöluspóluna aftur í gang eða ekki. Það er vitanlega þeirra mál og verður reiknað út frá þeirra hagsmunum og vonandi út frá heill þjóðarinnar um leið. Um frv. vil ég segja þetta og spyrja: Er hægt að bæta útflutningsframleiðslunni minna, en gert er í þessu frv? Og það er raunverulega sú spurning, sem er meginkjarni þessa máls. Er hægt að bæta útflutningsframleiðslunni minna, án þess að hún stöðvist? En allir erum við áreiðanlega sammála um það, að hjá stöðvun verður að komast. Ef hægt er að benda á það, að eitthvað sé hægt að spara í þessu, þá er vitanlega sjálfsagt að taka það til athugunar, en ég held, að það sé þegar svo þaulrannsakað, að mér þykir ekki líklegt, að það komi fram kröfur eða ábendingar um það atriði. En ef ekki er hægt að bæta útflutningsframleiðslunni minna, en gert er í þessu frv., þá er heldur ekki hægt að hafa álögurnar minni, þá er heldur ekki hægt að taka minna. En ef hvort tveggja þetta er viðurkenndar staðreyndir, að framleiðslan geti ekki fengið minna og þess vegna sé ekki hægt að taka minna, þá er spurningin um það, hvernig hægt sé að taka þessar millifærslur þannig, að þær komi minna við almenning, en gert er ráð fyrir í þessu frv. Þetta eru raunverulega þrjú höfuðatriði málsins, sem umræður hljóta að verulegu leyti að snúast um. Ég sagði hér í upphafi máls míns, að þetta væri hvorki pennastrik né varanleg úrræði, en ég álít, að þetta frv. sé mjög stórt spor, mjög stór áfangi í rétta átt. Það sýnir sig á næstunni, hvort stéttasamtökin telja það samræmast hag sínum að stiga næsta skrefið áfram, fara nýjan áfanga eða jafnvel taka skrefið út til fulls eða stanza hér. En skv. þeim rökum, sem ég hef hér fært fram, er auðvitað augljóst og skylt að segja það eins og er, að það getur ekki haft nema þær afleiðingar að dýrtíðarskrúfan haldi áfram, ef vísitölufyrirkomulaginu er ekki breytt. Varanleg lausn hefur alltaf verið í mínum augum fullur skilningur stéttasamtakanna á efnahagskerfinu öllu og samvinna og tiltrú milli ríkisstj. og stéttasamtakanna um lausn málsins í samræmi við þeirra hag, í samræmi við almannahag. Þetta er raunverulega og hefur alltaf verið í mínum augum hin varanlega lausn, því að ég á ákaflega erfitt með að skilja það, að nokkur, sem gerir sér fulla grein fyrir efnahagskerfinu, eins og það er nú með vísitöluspólunni sem sjálfvirkri hreyfivél, geti, ef hann skilur þetta niður í kjölinn, dregið af því nema eina ályktun, og sú ályktun er, að stöðvun á dýrtíðinni er raunverulega allra hagur, þegar litið er á málið út frá réttum rökum og réttum skilningi. Það er ekkert óeðlilegt, svo margt hefur það verið, sem rannsaka hefur þurft í þessum efnahagsmálum, þó að þessi skilningur sé ekki til staðar, og á það sjálfsagt nokkuð í land. Það hefur verið oft minnzt á það af andstæðingum mínum, að ég hafi lofað, að úttekt á þjóðarbúinu skyldi fara fram og birta skyldi um það skýrslur. Það hefur að vísu verið svo, að fjölmennar nefndir frá þeim stéttum, sem ríkisstj. hefur fyrst og fremst samið við, hafa fengið aðgang að þeim skýrslum, sem samdar hafa verið og sýna niðurstöður af ýmsum aðgerðum á þeirra hag. En vitanlega er þetta ekki nægileg vitneskja og nægileg fræðsla. En ég sakna þess ekki, eftir að rannsóknin hefur farið fram í vetur, þó að ekki hafi verið birtar skýrslur um þessi mál, fyrr en það verður gert nú. Eins og við vitum, eru til skýrslur frá hagfræðingunum fjórum frá árinu 1955 og þær eru sjálfsagt að ýmsu leyti vel gerðar. En það hefur komið í ljós, að það eru ýmis atriði þar, sem ekki hafa verið tekin til athugunar á þeim stutta tíma, sem sú n. hafði til þess að vinna sitt verk. Sama má segja um skýrslu þess hagfræðings, sem kom hér frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, að sú skýrsla er á mjög takmörkuðu sviði. Nú get ég skýrt frá því, að öllum þessum gögnum hefur verið safnað saman ásamt skýrslum, sem hafa verið gerðar eftir athugun s.l. ár, og úr þeim verður unnið. Ég geri ráð fyrir því, að hv. andstæðingar hafi, eins og þeir hafa látið liggja orð að, álitið, að ég mundi reyna að láta gefa út þessar skýrslur þannig, að þær fengju þann rétta pólitíska blæ. Mér hefur aldrei dottið í hug að gefa skýrslurnar út á þann hátt. Ef gagn á að verða að þessum skýrslum, þá verða þær að vera algerlega hlutlægar, því að með öðru móti verða þær ekki að gagni. Og ég hef nú fyrir alllöngu tryggt mér til þess vinnu þess manns, sem líklegastur er til þess að geta gefið þessar skýrslur út á hlutlausan og hlutlægan hátt og þannig, að gagn mætti að því verða. En hann hefur ekki getað unnið að því, vegna þess að hann hefur hvern einasta dag verið önnum kafinn við þær rannsóknir, sem farið hafa fram fyrir ríkisstj. En hann mun leita eftir samþykki hjá fjórmenningunum, hagfræðingunum fjórum, um birtingu skýrslunnar frá 1955, enn fremur samþykkis þess hagfræðings, sem kom hér frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, til að birta skýrslu hans. Það er skoðun mín, eins og ég hef þegar sett hér fram, að glögg og hlutlæg fræðsla um efnahagsmálin og vitneskja og skilningur almennings á því, hvar við stöndum og hvað er að, sé eina leiðin til þess að leysa þessi mál. Það getur vel verið, að það eigi nokkuð í land. Eins og ég sagði áðan, hefur verið stiginn hér stór áfangi, og það er von okkar, sem stöndum að þessu frv., hvort sem sú von rætist eða ekki, að með skilningi verði hægt að stíga næsta áfanga, hvort sem sporið verður stígið þá til fulls eða ekki, en það byggist fyrst og fremst á því, hvernig þær stéttir, sem ríkisstj, hefur heitið og vill hafa samstarf við, taka þessum málum, og það er byggt á þeim rökum, sem ég hef þegar sett fram í ræðu minni hér að framan og þarf ekki að endurtaka hér í lok minnar ræðu.



Herra forseti. Það er ekki óeðlilegt, þegar efnahagsmálin eru nú tekin hér til umræðu í sambandi við þetta frv., þó að upp séu rifjuð nokkur þýðingarmestu atriðin frá liðnum árum og mánuðum varðandi gang efnahagsmálanna og þá reynt að gera upp fyrir sér, hvernig staðan hefur verið í hvert eitt skipti, þegar glímt hefur verið við þessi mál hér á Alþingi, og hvernig staðan er í aðalatriðum nú, sú sem nú er við að glíma. Þegar lögin um útflutningssjóð voru sett í árslok 1956, var þannig ástatt, eins og menn muna eftir, að það kerfi, sem þá hafði verið í gildi um hríð, bátagjaldeyriskerfið til stuðnings útflutningsframleiðslunni, var gersamlega komið í þrot. Þá stóðu málin þannig, þegar lögin um útflutningssjóð voru sett, að bátagjaldeyriskerfið var raunverulega orðið einu ári á eftir tímanum með sínar greiðslur til sjávarútvegsins, eða það kerfi skuldaði þá útvegsmönnum um eitt hundrað og tugi millj. króna. Þó var það svo, að staðan um áramótin, þegar lögin um útflutningssjóð voru sett, hefði þó orðið enn þá verri, en hún raunverulega varð, hefði sú ríkisstj., sem þá tók við völdum á árinu 1956, ekki gripið til þess, sem kunnugt er, að binda allt verðlag í landinu fast frá ágústmánuði til ársloka og takast með þeim hætti að stöðva vísitöluna og þar með kauphækkanir í landinu við 186 vísitölustig framfærslukostnaðar, í stað þess að hún hefði farið yfir 200 stig um áramótin, ef allt hefði verið látið leika lausum hala. En vegna þess að á árinu 1956 höfðu verið hér mjög miklar almennar verðhækkanir og einnig seinni hluta ársins 1955, þannig að á rösklega 12 mánaða tímabili hafði vísitalan hækkað um 25 stig og kaup auðvitað í samræmi við það, þá stóðu málin einnig þannig, þegar lögin um útflutningssjóð voru sett í árslok 1956, að til viðbótar við það að afla fjár til þess að borga þær skuldir, sem saman höfðu safnazt, þurfti nú að mæta nýjum stórauknum kröfum frá útflutningsframleiðslunni. Þannig stóðu þessi mál í árslok 1956, þegar lögin um útflutningssjóð voru sett. Því var að sjálfsögðu haldið fram, þegar þau lög voru sett, að í kjölfar þeirra mundi renna gífurleg verðhækkun, því að hér væru lagðar óbærilegar álögur á landsmenn. Það var ekkert um það að villast, að það þurfti að afla allmikils fjár. En það var reynt að koma því þannig fyrir, að verðlag hækkaði sem minnst, a. m. k. á þeim vöruflokkum, sem mest skipti hinn almenna launþega í landinu. Og með þessu setti ríkisstj. sér það að reyna að hamla gegn hækkandi verðlagi, eins og tök voru á. Það var gert með því m.a. að setja á fót allstrangt verðlagseftirlit og ákveða þá í byrjun mjög verulega lækkun á álagningu bæði í heildsölu og smásölu. Og fleiri ráðstafanir voru gerðar, sem allar miðuðu að því að reyna að hamla gegn hækkandi verðlagi og reyna helzt að fóta sig þannig, að stöðvun yrði á verðlagshækkununum í landinu. Þannig var mörkuð stöðvunarstefnan, sem reynt var að fylgja eftir, eins og tök voru á. Það hefur margt verið sagt um þessa stöðvunarstefnu, sem ríkisstj. reyndi í lengstu lög að halda við. Það hefur jöfnum höndum verið reynt að halda því fram, að hún hafi ekki komið að neinu gagni og að óhjákvæmilegt væri að gefa hana upp á bátinn. Staðreyndir sýna það, að frá því í ágúst 1956 og fram í aprílmánuð nú 1958 hafði kaupgjaldsvísitala hækkað um 5 stig. Því hefur verið haldið fram af ýmsum, að hér sé ekki öll sagan sögð með því, að hin opinbera vísitala hafi hækkað um 5 stig, því að niðurgreiðslur hafi aukizt verulega á þessu tímabili og þannig hafi hluti af verðlagshækkuninni verið falinn. Ég fékk fyrir stuttu upplýsingar frá hagstofunni um það, hvernig þessu væri varið, og nákvæma sundurliðun á því. Frá 1. okt. 1956, eða sem sagt eftir að núverandi ríkisstj. gerði þær ráðstafanir, sem stöðvunarstefnan var byggð á, og fram að þeim tíma, sem hagstofan svaraði mér, eða 25. marz nú í ár, eða eftir rösklega 18 mánaða tímabil, þá höfðu niðurgreiðslur aukizt um 5.21 stig. Og af þessari aukningu er um að ræða hækkun á landbúnaðarvörum frá s.l. hausti upp á 4 stig, önnur niðurgreiðsluaukning var aðeins 1.21 stig. Það er því ekki rétt, þegar því hefur verið haldið fram, að hér hafi farið fram mjög veruleg aukning á niðurgreiðslum og þannig hafi verið falin sú verðhækkun, sem átt hefur sér stað. Hún hefur verið tiltölulega lítil. Hækkunin á verðlagningu landbúnaðarafurða á s.l. hausti var með nokkuð sérstökum hætti. Að réttu lagi, skv. réttum vísitöluútreikningi, átti verðlagið aðeins að verka á vísitöluna um eitt stig, en verkaði á vísitöluna um nærri 4 stig, vegna þess að fulltrúar bænda fóru fram á það að fá nokkra aukahækkun, vegna þess að þeir töldu, að á undanförnum árum hefði þeirra hagur verið fyrir borð borinn og þeir hefðu ekki fengið það, sem þeim bar skv. sex manna nefndar áliti, og fóru nú fram á viðaukabætur við það, sem bein vísitala hreyfði verðlag þeirra um, sem nam um 3 stigum, og var það vitanlega málefni alveg út af fyrir sig. Það má því segja, að raunverulega hafi tekizt þannig til á tæpum tveimur árum, að raunverulega hafi bein vísitöluhækkun, þar með taldar auknar niðurgreiðslur, ekki numið nema um 7 stigum, og sú hækkun er sízt meiri hér á landi á þessu tímabili, en í flestum nálægum löndum. Í flestum nálægum löndum hefur kaupgjaldsvísitala eða framfærsluvísitala hækkað fyllilega eins mikið á þessu sama tímabili. En við höfum á þessum tíma, sem stöðvunarstefnan hefur verið reynd, sannarlega haft við ýmsa erfiðleika að glíma. Á þessu tímabili skullu yfir áhrif Súez-stríðsins, sem leiddu óhjákvæmilega af sér mjög verulegar verðhækkanir á ýmsum vörum, þar sem fragtir stórhækkuðu, en verðlag hér í landi er einmitt mjög háð eða bundið fragtatöxtum vegna hinna miklu aðflutninga til landsins. Og þær verðhækkanir hlutu vitanlega að koma fram í verðlagi hér, og það er nákvæmlega sama, hvaða stefna hefði verið ríkjandi hér í okkar efnahagsmálum, við hefðum aldrei getað komizt undan því að taka á okkur einhverja verðhækkun af þessum ástæðum. En það voru ekki aðeins utanaðkomandi ástæður, sem hér gripu inn í, heldur var það einnig svo, að innanlands var miskunnarlaust unnið að því að brjóta niður þessa tilraun ríkisstj. til þess að halda verðlagi kyrru í landinu. Stærsti stjórnmálaflokkurinn í landinu, stjórnarandstöðuflokkurinn, gerði blátt áfram allt, sem í hans valdi stóð, allan þennan tíma til þess að reyna að brjóta niður þessa stefnu. Hann talaði opinskátt um það í blöðum sínum, að eðlilegt væri og sanngjarnt, að stéttafélög segðu upp samningum sínum og heimtuðu hækkað kaup, og skipulagði slíkar kauphækkanir í ýmsum tilfellum, m.a. hjá launahæstu stéttunum í landinu, og má þar nefna bæði flugmenn og farmenn og fleiri. Í ýmsum tilfellum tókst vitanlega að koma þessu fram til óþurftar fyrir stöðvunarstefnuna. Fjölmenn stéttasamtök, eins og t.d. samtök iðnverkafólks hér í Reykjavík, fengu tiltölulega greiðlega vegna þess áróðurs, sem stjórnarandstaðan hélt hér uppi, þvert ofan í það, sem verkalýðssamtökin almennt settu sér á þessu tímabili, þó nokkra kauphækkun, en þessi kauphækkun verkaði mjög verulega á verðlagningu í landinu, enda var síðan óspart hamrað á því við verðlagseftirlitið, að óhjákvæmilegt væri að verða við beiðnum iðnrekenda um hækkanir á hvers kyns vöruverði, m.a. vegna kauphækkunar þeirrar, sem þeir hefðu samþykkt, og það meira að segja rökstutt í bréfum til verðlagsyfirvaldanna hvað eftir annað. Þá linnti að sjálfsögðu ekki látum, m.a. hjá stjórnarandstöðunni, að krefjast þess, að verzlunarálagning yrði hækkuð, því að of naumt hefði þar verið skorið, og auðvitað varð að láta þar undan í einstaka tilfellum. Við þetta bættist svo sá mikli áróður, að sú stefna, sem upp var tekin með setningu laga um útflutningssjóð að haga innheimtunni á óhjákvæmilegri tekjuöflun þannig, að ákveðnir vöruflokkar yrðu þar að standa undir meiri álögum, en aðrir vöruflokkar, - þá var því miskunnarlaust haldið fram, að með þessu væri verið að falsa vísitöluna og reyna að koma fram kjaraskerðingu hjá verkafólki í landinu. Og auðvitað hefur þessi áróður haft nokkuð að segja. Þannig hefur vitanlega öllum verið ljóst, að það hefur sífellt orðið hæpnara og hæpnara, að hægt yrði að standa áfram á því að halda hér svo til föstu verðlagi, og mátti því fyllilega búast við því, að hér yrði eitthvað undan að láta. Það er eigi að síður skoðun mín, að sú stefna, sem hér var reynt að halda uppi þetta tímabil, sé sú, sem er í eðli sínu réttust og eðlilegust, og það muni koma að því, áður en langt um líður, að reynt verður að standa gegn hinni ríku tilhneigingu, sem hér er í landinu til þess að skrúfa verðlagið upp sífellt, því að þeir eru orðnir margir í þessu landi, sem hafa beinlínis hagsmuni af því að hækka verðlagið frá ári til árs. En slíkt verður alltaf skammgóður vermir og getur ekki bjargað til frambúðar. En hvernig var svo staðan nú í árslok hjá framleiðsluatvinnuvegunum, eftir að lögin um útflutningssjóð höfðu staðið um eins árs bil? Jú, staðan var þannig, að það kom fram nokkur rekstrarhalli hjá útflutningssjóði, eða talið er, að rekstrarhallinn hafi numið um 34 millj. kr. Og það kom einnig fram nokkur rekstrarhalli hjá ríkissjóði, sem talið er að nemi um 45 millj. kr. Það, sem gerzt hafði á árinu, var það, að verulegur aflabrestur hafði orðið. Afli í aðalverstöðvum landsins hafði brugðizt mjög mikið. Gjaldeyristekjur þjóðarinnar urðu minni, við höfðum úr minna að spila en áður, og það hlaut vitanlega að segja til sín. Það kom m.a. fram í því, að þeir vöruflokkar, sem mest áttu að gefa í tekjur bæði fyrir útflutningssjóð og eins fyrir ríkissjóð, hátollavöruflokkarnir, höfðu verið skornir mjög verulega niður í innflutningi, eða þveröfugt við það, sem stjórnarandstaðan í blöðum sínum hafði verið að halda fram allt árið, að lögð væri sérstök áherzla á það að flytja eingöngu inn lúxusvörur og nú væri mönnum neitað um að flytja inn hinar nauðsynlegu vörur, til þess að hægt væri að halda uppi lúxusvöruinnflutningi. En hátollavörurnar voru lækkaðar í innflutningi um rösklega 31% frá árinu á undan, eða síðasta árið, sem Sjálfstfl. var við stjórn. Innflutningurinn féll úr 254 millj. kr. í gjaldeyri í 174 millj. kr., eða um 80 millj. Þetta þýddi tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð og útflutningssjóð, sem nam yfir 100 millj. kr. Ég veit vel, að það hefði mátt gjarnan halda þannig á sölu gjaldeyrisins á árinu, að ekki hefði komið til þessa eins og gerði, m.a. með því að draga allverulega úr hinni miklu fjárfestingu, sem var í landinu. En um það hefur ekki fengizt samstaða, það hafa verið uppi ríkar kröfur í öllum flokkum að halda uppi hinni miklu fjárfestingu. Útkoman var sú, að fjárfestingin á s.l. ári óx á milli 10 og 13%, að talið er, þrátt fyrir það þó að útflutningurinn hafi minnkað og þó að gjaldeyristekjur þjóðarinnar hafi minnkað á árinu. Íbúðarhúsabyggingar í Reykjavik einni saman, jukust um full 12%. Það, sem helzt er því um að sakast í þessum efnum, er, að það hefur verið látið um of undan þeim almennu kröfum í landinu að halda uppi miklum fjárfestingarframkvæmdum, að sjálfsögðu ýmiss konar nauðsynlegum framkvæmdum, mun meira, en raunveruleg efni hafa staðið til gjaldeyrislega séð. Það hefur ekki þótt fært að stöðva hinar miklu framkvæmdir við byggingu á sementsverksmiðju eða draga neitt verulega úr byggingu á þeim raforkuverum, sem í byggingu eru, eða öðrum stórframkvæmdum í fjárfestingu í landinu. Hvort tveggja er, að í þessum efnum höfum við að verulegu leyti verið bundnir af samningum við verktaka, og auk þess er því ekki að neita, að almenningur í landinu hefur mjög óskað eftir því, að haldið yrði áfram af fullum krafti við þessar framkvæmdir, sbr. t.d. íbúðabyggingar í höfuðstaðnum. En það þýðir ekkert annað, en að játa það eins og það er, að það er erfitt, þegar gjaldeyristekjurnar minnka, að ætla sér þá að standa undir aukinni fjárfestingu, án þess að það komi einhvers staðar niður, og það hefur þarna verið látið koma niður á þessum vöruinnflutningi, sem vitanlega hefur óhjákvæmilega leitt af sér það, að útflutningssjóður og ríkissjóður hafa farið á mis við nokkrar tekjur, sem þessum aðilum voru fyrirhugaðar í upphafi. En það var ekki aðeins það nú um áramótin, að við stæðum frammi fyrir þessum vanda, að þarna hafði orðið nokkur rekstrarhalli, þó miklum mun minni en áður, heldur var það svo, að það var með öllu óhjákvæmilegt um síðustu áramót að gera nýja samninga við framleiðsluna, sem miðuðu að auknum útgjöldum, þó að þar væri reynt að fara eins naumlega í og nokkur kostur var. Eða gátu menn búizt við öðru, þegar sjómenn okkar höfðu beinlínis haft minni tekjur á árinu 1957 heldur en áður, vegna þess að afli þeirra hafði minnkað og þeirra hlutur var bundinn við aflamagn? Þeir komu heim með færri krónur en áður, en svo að segja allir aðrir landsmenn fengu í sinn hlut fleiri krónur, vegna þess að vísitalan hafði hækkað nokkuð. Öllum embættismönnum landsins voru mældar út fleiri krónur, öllum vinnulýð í landinu, hvaða nafni sem nefndist, voru mældar út fleiri krónur, en sjómennirnir fengu færri krónur. Það var því ofur eðlilegt, að það þyrfti að gera ráðstafanir til þess á komandi ári, ef það átti ekki enn að fara svo, að fleiri og fleiri menn færu frá sjómennskustörfum og færu í land og enn yxi þar þrýstingurinn á fjárfestingarframkvæmdir, að mæta þessum nýju vandamálum m.a. með því að hækka fiskverðið hjá sjómönnum og hækka þeirra kjör, og það var um þetta, sem samið var nú um síðustu áramót. Þar var gert ráð fyrir auknum útgjöldum til framleiðslunnar nálega eingöngu til þess að mæta hækkuðu kaupi sjómanna, en aðeins að litlu leyti til framleiðslunnar sjálfrar, til rekstrarins sjálfs, til þess að mæta minnkandi afla. En að öðru leyti viðurkenndu útvegsmenn það í samningunum, að það hefðu ekki orðið þær verðlagsbreytingar á árinu 1957, að ástæða væri til þess af þeim að gera sérstakar kröfur út af því. En þeir þurftu að fá auknar bætur til þess að geta greitt hærra fiskverð í skiptum til sjómanna, og þeir þurftu að fá lítils háttar hækkun á bótum sínum, vegna þess að meðalaflinn hafði lækkað. Það var því einnig við þann vanda að glíma nú um áramótin, að útflutningssjóður þurfti á komandi ári eða á þessu ári að standa skil á nokkru hærri bótum en áður, þó að þær hefðu ekki hækkað ýkja mikið. Af hækkandi bótum til sjávarútvegsins leiddi svo það, að bætur til landbúnaðarins hækkuðu af sjálfu sér um leið. Útgjöld ríkissjóðs höfðu svo einnig farið vaxandi sem bein afleiðing af því, að ýmsir helztu útgjaldapóstar ríkisins eru bundnir með lögum og þannig, að þeir hækka nokkurn veginn reglulega frá ári til árs, eins og t.d. útgjöld af menntamálum og tryggingamálum o.fl. Auk þess var svo það, að greiða þurfti allverulega nýja fjárfúlgu samkvæmt kröfu bænda, þar sem þeir töldu, að óhjákvæmilegt væri fyrir þá nú að innheimta aukinn kostnað við dreifingu á landbúnaðarvörum frá því, sem þeir hafa haft á undanförnum árum, því að þeir töldu sinn hlut þar of rýran. Allt þetta leiddi til aukinna útgjalda einnig hjá ríkissjóði, sem líka varð að afla tekna til á einn eða annan hátt. Þegar þessi mál lágu svo þannig fyrir, þá var um það að ræða að velja, hvernig skyldi aflað teknanna að þessu sinni. Og eins og hér hefur þegar verið gerð grein fyrir af hæstv. forsrh., þá var um það að ræða, hvort það ætti að fara þá leið, sem oft hefur verið haldið hér fram af ýmsum, hina almennu gengislækkunarleið, til þess að reyna að jafna þarna metin, eða hvort ætti að fara þá leið algerlega óbreytta, sem farin hefur verið, í öllum höfuðatriðum eða hvort um einhverjar enn aðrar nýjar leiðir gæti verið að ræða. Sú leið, sem valin var svo og markast í þessu frv., er auðvitað af hálfu stjórnarflokkanna sem samkomulagsleið, sem ég hygg að allir stjórnarflokkarnir geti sagt um, hver fyrir sig, að þeir hafi sitt hvað út á að setja og hefðu gjarnan kosið, ef þeir hefðu þarna einir mátt ráða, að halla ýmsu öðru til þar á annan veg. En hér er um samkomulagsleið að ræða, millileið, sem valin hefur verið og breytir í nokkrum verulegum atriðum frá því, sem verið hefur, en þó ekki í neinum grundvallaratriðum, eins og ég skal nú víkja að nokkru nánar. Áfram er sem sagt farin sú leið, eins og hefur verið farin á undanförnum árum, sem brýtur alveg grundvallaraðferð gengislækkunarleiðar, sem er að ákveða að ná inn þeim tekjum, sem óhjákvæmilegt er að ná inn, með mismunagjaldi á hinum ýmsu innflutningsvöruflokkum, en gengislækkunarleiðin einmitt miðast við það að taka þar jafnt gjald yfir alla vöruflokka. Á sama hátt er líka vikið út af grundvallaratriðum gengisbreytingar viðvíkjandi því, hvernig skuli deila uppbótunum út. Það er ekki gert ráð fyrir því að deila uppbótunum út til útflutningsins þannig, að jafnt gangi yfir alla, heldur er áfram farin mismunaleiðin, sú leið, sem bætir þeim upp mest, sem mesta hefur þörfina eftir nánari athugun, og hinum minnst, sem getur komizt af með minnst. Varðandi þær reglur, sem hafa verið á innheimtu eða álögum gjalda á innfluttar vörur, þá má segja, að fyrirkomulagið að þessu sinni sé í höfuðatriðum eins og það var, að einu atriði undanskildu. Við höfum haft í gildi það fyrirkomulag að hafa sérstakan lággjaldavöruflokk, vöruflokk, sem gjöldin hafa verið lægst á, svonefndan vísitöluvöruflokk oft kallaðan eða allra brýnustu lífsnauðsynjar. Í þessum lággjaldaflokki hafa verið á þessu ári, sem er að líða, um 70 millj. kr., miðað við gjaldeyrisverðmæti af hinum eiginlegu vísitöluvörum. Nú er gert ráð fyrir því að halda þessum flokki, en hafa hins vegar í honum 120 millj. kr. verðmæti eða auka hann nokkuð. Áður bar þessi vöruflokkur yfirfærslugjald, sem nam 16%, en nú er ætlað, að þessi vöruflokkur beri yfirfærslugjald, sem nemur 30%. Raunverulega kemur þetta þannig út, að sá hlutinn í þessum vöruflokki, upp á 70 millj. kr., sem áður bar 16% yfirfærslugjald, fær nú á sig 30%, og er þar um talsverða hækkun að ræða á hinum eiginlegu vísitöluvörum, sem vitanlega verka þá inn í vísitöluna og skila sér aftur út í kaupi til þeirra, sem kaupa. En hinn hlutinn í þessum vöruflokki, um 50 millj. kr. sem nú eru settar í þennan 30% flokk, - þessar 50 millj. kr. eru teknar úr næsta vöruflokki þar fyrir ofan, sem áður bar 34–35% gjald, en nú eru þær settar niður í 30% flokk. Á þeim vöruflokkum er því ekki um hækkun að ræða, eða þessum 50 millj., og segja má því um þennan lággjaldaflokk upp á 120 millj, kr. af nauðsynjavörum, að þar er um mjög óverulega breytingu að ræða frá því, sem verið hefur. Þá er um að ræða almennar vörur af ýmiss konar tagi. Þær hafa verið núna áætlaðar um 440–450 millj. kr. að innflutningsverðmæti og hafa núna borið gjöld, sem nema um 35%, en þessi vöruflokkur verður nú um 400 millj. kr., af því að um 50 millj. voru teknar af þessum vöruflokki og færðar í lággjaldaflokkinn, og þessi flokkur á ekki að bera 35%, eins og hann bar, heldur 55%. Þarna er um talsverða hækkun að ræða á þessum almenna vöruflokki. En þessar prósentur eru allar miðaðar við gjaldeyrisverðmæti, en að sjálfsögðu verður hin almenna útsöluverðshækkun talsvert miklu minni hlutfallslega. Svo kemur sá gjaldaflokkur, sem mestar hefur átt að veita tekjurnar í þetta kerfi, en það er hátollavöruflokkurinn, sem á s.l. ári nam í innflutningi um 174 millj. kr., en gjöldin á þeim flokki voru um 120%, miðað við gjaldeyrisverðmæti, þegar meðaltal er tekið út úr þessum flokki, en gjöldin léku þar á frá 60 eða 70% og upp undir 200%, því að þar eru margir undirgjaldaflokkar. En að þessu sinni er þessi vöruinnflutningur - nákvæmlega sömu vörur - færður úr 120% upp í 150%. Þarna er því um talsverða hækkun líka að ræða á þessum hátollavöruflokki, og áfram er haldið því kerfi, sem var, að hátollavörurnar eru í mörgum gjaldaflokkum eins og áður. Fyrirkomulagið í þessu efni er því í öllum atriðum eins og það hefur verið, nema stefnt er til hækkunar. En svo kemur sú breyting, sem er grundvallarbreyting í sambandi við innfluttar vörur. Áður var innflutningur á svonefndum rekstrarvörum til framleiðslunnar, - það eru allar notavörur sjávarútvegs og landbúnaðar, - áður voru þessar rekstrarvörur ekki með neinum sérstökum gjöldum eða yfirleitt ekki. Þannig var einnig með innflutning á skipum og öðru slíku. Einstaka vörur báru þó lítils háttar gjöld, en yfirleitt mátti segja, að rekstrarvörur voru undanþegnar gjöldum. En nú er ákveðið að hækka rekstrarvörurnar eins og almennan vöruinnflutning til landsins eða láta hann bera 55% í yfirfærslugjöld, og er þarna vitanlega um mjög verulega breytingu að ræða. Það, sem þarna er því um að ræða, er að gera það upp við sig. Er rétt að halda áfram þeirri stefnu, þegar afla þarf tekna á þennan hátt, sem gert er í þessu frv. og eins í lögunum um útflutningssjóð áður, - er rétt að halda áfram þeirri stefnu, jafnvel þótt um almennar verðhækkanir sé sí og æ að ræða í landinu, að verðhækka ekki neitt rekstrarvörur, láta þær alltaf standa óbreyttar í verði, nema að því leyti til sem þær hækka erlendis, og auka því auðvitað í sífellu mismuninn á milli verðlags á rekstrarvörum og verðlags á öðrum hlutum í landinu? Það gefur t.d. alveg auga leið, ef maður tekur hér dæmi og virðir það fyrir sér, að í þessu felast verulegar hættur, ef þetta er gert til lengdar. Ef við tökum dæmi eins og t.d. vél, sem sett er í fiskibát og ber engin slík gjöld, þá getur hún jafnvel um tíu ára skeið eða svo verið alltaf hér á mjög svipuðu innflutningsverði, vegna þess að það land, sem framleiðir vélina, hefur kannske búið við tiltölulega mjög stöðugt verðlag. En á þessu tíu ára tímabili hafa vinnulaun í okkar landi sem afleiðing af hækkuðu verðlagi verið að síhækka jafnt og þétt, og mismunurinn á milli hins almenna verðlags í landinu og verðlagsins á þessari vél verður að lokum orðinn gífurlega mikill og það sækir óðfluga að því, að sá, sem kaupir vélina, segir: Mér dettur ekki til lifandi hugar að kaupa hið innlenda vinnuafl til þess að gera við vélina. Þegar hún er notuð að litlu leyti eða farin að bila, þá borgar sig ekki að láta gera við hana með því vinnuaflsverði, sem hér er. Við hendum henni og viljum heldur sækja um að fá að kaupa nýja vél. - Það efast enginn um, að þegar svo háttar til, að okkar verðlag hækkar sífelldlega verulega fram úr því, sem er í okkar viðskiptalöndum, þá geta skapazt svona hættur, ef við höldum þannig á málunum, að tilteknir vöruflokkar eru hér ekki látnir breytast neitt í verði. - Nákvæmlega sama hefur átt sér stað með fóðurbætinn hjá bændum, að það er enginn vafi á því, að hann er orðinn það ódýr, að þeir eru í ýmsum tilfellum farnir að hugsa um það. Borgar sig að vera að kaupa vinnuafl til þess að hirða grasið? Borgar sig ekki alveg eins vel að kaupa hinn ódýra fóðurbæti? Og þannig hefur þetta verkað til þess, að við eyðum gjaldeyri langt fram yfir það, sem þörf er. Þarna skapast óeðlilegt misræmi. Ég fyrir mitt leyti hefði kosið að reyna að halda áfram því kerfi, sem verið hefur, að leggja ekki ný aðflutningsgjöld á rekstrarvörur framleiðslunnar, sem vitanlega leiðir það af sér, að framleiðslan verður þá að fá auknar bætur í staðinn, ef hægt hefði verið að komast hjá verulegum verðhækkunum í landinu. En um leið og það liggur fyrir, að það er nálega ómögulegt að komast hjá því, að almennt verðlag í landinu hlýtur að lyftast nokkuð upp, þá hika ég mjög við að halda áfram við að halda rekstrarvörunum einum niðri með því ósamræmi, sem þar skapast í ýmsum greinum. Þetta hefur t.d. mjög greinilega komið fram hjá okkur í sambandi bæði við viðgerðir á skipum og smíði fiskibáta innanlands, en þar hefur dregið svo í sundur á milli innanlandsframleiðslunnar og þeirrar útlendu, að nær er óframkvæmanlegt að láta vinna verkið hér heima. Sem sagt þetta atriði er gert upp við sig: Á maður út af fyrir sig að fallast á þá breytingu að hækka rekstrarvörurnar í verði, en þó með því skilyrði, að framleiðslan fái slíka hækkun hætta á móti? Aðalútkoman verður sú, að t.d. sjávarútvegurinn verður að kaupa sér dýrari vélar í fiskibátana, dýrari fiskibáta, dýrari veiðarfæri, en fá aftur í staðinn hærra fiskverð, sem þessari hækkun nemur, og þessir aðilar borga því þetta sjálfir fyrst og fremst, og hér er því ekki í aðalatriðum við aðra að sakast, heldur en framleiðendur sjálfa. Mín skoðun var sú, að rétt væri að setja sig ekki gegn þessari breytingu, en þetta er eina verulega skipulagsbreytingin í sambandi við þessar álögur í sambandi við innflutning á vörum til landsins. En það var líka alveg augljóst, að þessi breyting leiddi annað af sér. Það var með öllu óhugsandi að hækka verð á alls konar vélum og tækjum til þeirra, að hækka verð á olíu og öðrum rekstrarvörum, nema af því leiddi það, að ýmsir þeir aðilar, sem nota þessar rekstrarvörur, ýmsar aðrar atvinnugreinar hlutu þá að koma og gera tilkall til þess að fá greiðslur úr uppbótakerfinu, úr útflutningssjóði þar á móti. Við gátum ekki búizt við því, að við gætum hækkað olíuna í verði til t.d. skipafélaganna, sem hér reka flutninga á ströndina, eða til annarra slíkra aðila, án þess að þeir gerðu þá kröfu um það, ef þeir ættu að greiða til sjóðsins, að þá ættu þeir einnig að fá kröfurétt til að fá greiðslu úr sjóðnum Og þá var tekinn upp sá háttur, til þess að þessir aðilar kæmu þar eðlilega út, að ákveða, að þeir skyldu fá greiðslu úr sjóðnum jafnháa og þeir greiða til hans, miðað við þá gjaldeyrisframleiðslu, sem þeir annars standa undir. En þetta þýðir það, að flugfélög, sem raunverulega framleiða 60 millj. kr. í gjaldeyri fyrir þjóðarbúið, en fá aftur út úr þjóðarbúinu afhentan gjaldeyri til síns rekstrar upp á 61 millj. kr., eða 1 millj. kr. meira, fá 55% bætur á þessar 60 millj., en verða aftur að borga gjöld til sjóðsins fyrir þessa 61, sem þau höfðu tekið, eða raunverulega fyrir mismuninn. Og þá gátu þessir aðilar, sem falla þarna undir hinar duldu tekjur og duldu greiðslur, í rauninni ekki undan neinu kvartað, þar sem þeir tóku sinn eðlilega þátt í því að borga til sjóðsins og fá greiðslur úr honum aftur. Það var þó auðvitað alveg augljóst, að þessi ráðstöfun að hækka rekstrarvörurnar og þar með yfirfærslugjald í sambandi við duldar tekjur og greiðslur mundi leiða til nokkurrar hækkunar á verðlagi í landinu, og það var ókosturinn við þetta, að ekki var hægt að komast hjá því. En það gefur auga leið, að flutningsgjöld og annað þess háttar hlýtur að hækka sem afleiðing af þessu kerfi. Ég tel, að þetta atriði viðvíkjandi rekstrarvörunum sé það eina raunverulega í sambandi við tekjuöflunina, sem skiptir um „prinsip“ frá því, sem áður var, og menn verða svo að gera það upp við sig, hvort þeir telja, að þetta atriði ráði hér úrslitum um það, hvort þeir geta fallizt á þessa uppbyggingu á tekjuöfluninni fremur eða síður en þá, sem fyrir var. Á svipaðan hátt er með útflutninginn. Þar er enn þá byggt upp, eins og ég sagði áður, á mismunakerfi, þannig að ákveðið er, að bátarnir skuli áfram fá hinar hæstu bætur. Togurum er að vísu ætlað, þegar fram líða stundir, að hafa nákvæmlega sömu bætur og bátar, en nú fyrst í stað verður það eigi að síður svo, að bátarnir halda þeim sérstöku bótum, sem greiddar hafa verið á smáfisk, ýsu og nokkrar aðrar sértegundir. Og aðrar greinar útflutningsframleiðslunnar, eins og t.d. hvalafurðir og afurðir af Norðurlandssíld, fá minni útflutningsbætur, eins og þessar afurðir hafa hlotið fram til þessa, en þær eru hins vegar hækkaðar með tilliti til þess, sem leiðir m.a. af þessu breytta skipulagi. Þá er einnig í sambandi við útflutninginn stefnt í þá átt í þessu frv. að samræma hér nokkru meira en áður var, og geta eflaust verið uppi skiptar skoðanir á því, hvort sé betra. Það kerfi, sem við höfum búið við, hefur verið þannig t.d. að taka, að sumarveidda Norðurlandssíldin - við höfum greitt misjafnar bætur á afurðir úr henni eftir því, hvernig afurðirnar hafa verið verkaðar. Þannig hafa verið greiddar lægri bætur á lýsi og mjöl úr Norðurlandssíld en t.d. á saltaða Norðurlandssíld, og það hefur einfaldlega byggzt á því, að álitið hefur verið, að bræðslurnar gætu raunverulega komizt af með knappari bætur, en saltsíld. Svona hefur þessu einnig verið háttað hér í sambandi við ýmsar aðrar greinar framleiðslunnar, að bæturnar hafa verið misháar, eftir því sem rekstraráætlanir hafa sýnt, að þörfin hefur kallað til bótanna. Í öllum aðalatriðum er þessu því haldið eins og það hefur verið, nema sundurgreiningin er ekki alveg eins mikil samkv. þessu frv. og hún hefur verið í framkvæmd. Fram til þessa hefur sá háttur verið hafður á að greiða t.d. fiskibátunum og frystihúsunum allar bæturnar miðað við útflutningsverð á frosnum þorskflökum eða hertum fiski, en greiða hins vegar engar bætur á lýsið, sem fallið hefur til við þessa framleiðslu. En nú er aftur valin sú leið að hafa bæturnar tilsvarandi lægri á þorskbolinn, en bæta aftur einnig á lýsið, sem til fellur, og hafa prósentuna eina og jafna yfir alla framleiðslu. Þetta er að verulegu leyti fyrirkomulagsatriði, en ekki það, að ég telji, að þetta skipti neinu höfuðmáli, nema hér er um nokkru einfaldara kerfi að ræða en það, sem við höfum búið við. Í aðalatriðum er nú gert ráð fyrir því, að samkv. þessu nýja kerfi eigi sjávarútvegurinn að búa við nokkuð svipuð kjör, þegar á allt er litið, eins og hann hefur búið við. Það er reiknað með því, að bátaflotinn búi við sömu kjör, fái hækkanir aðeins sem nemur þeim hækkuðu útgjöldum, sem bátaútvegurinn verður að standa undir sjálfur. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að kjör togaranna verði bætt talsvert. Ég hygg, að það megi ætla, að það sé ekki minna en um 500 þús. kr. eða 1/2 millj. á hvern togara á ári, miðað við meðalrekstur, sem afkoman ætti að batna um, en þó er vitanlega aldrei gott að segja um það með fullri nákvæmni fyrir fram. Hins vegar er nú gert ráð fyrir því, að jafnhliða þessu frv. verði togaraútgerðinni gert að skyldu að taka á sig allverulegar auknar greiðslur í sambandi við lífeyrissjóð togarasjómanna, og munu þær varla nema minna, en 7 millj. kr. á ári. En þar er einnig um hagsmunamál togaraútgerðarinnar að ræða, sem lýtur að því að tryggja betur, en verið hefur mannskap á togarana. Ég hygg, að hægt sé líka að slá því föstu, að afkomumöguleikar þeirra, sem stunda síldveiðar, hvort sem er fyrir Norðurlandi eða hér við Faxaflóa, verði að teljast mjög svipaðir, miðað við hið nýja kerfi, eins og það, sem þeir búa við nú. Bæturnar til Norðurlandssíldarinnar eru að vísu hækkaðar talsvert, en sú hækkun fer að langmestu leyti til þess að standa undir verðfalli, sem þar hefur verið að skella á okkur. En áætla má, miðað við það verð, sem orðið er nú í dag, að verðlækkunin á saltsíld frá Norðurlandi og á síldarlýsi muni nema í kringum 16 millj, miðað við ársframleiðslu, bara bein verðlækkun, svo að afla þurfti óhjákvæmilega tekna nú til þess að standa undir því, ef þessi rekstur átti að öðru leyti að búa við svipaða rekstrarafkomu og áður var. Þá er hér einnig gert ráð fyrir því, að kaup allra sjómanna, hvort sem þeir stunda síldveiðar, þorskveiðar eða annað, hækki um a. m. k. 5%, og fer því hluti af hinum hækkuðu útflutningsbótum beinlínis til þess að standa undir þessum kaupgreiðslum. En gert er ráð fyrir því, að kauphækkun sjómanna og þeirra verkamanna, sem vinna að framleiðsluatvinnuvegunum, sé um það bil 50 millj. kr. á ári, þessi 5% hækkun. Nokkur hluti af hinni nýju tekjuöflun fer svo til þess að tryggja betur, en áður var, að fé sé til fyrir hendi til þess að standa undir þeim skuldbindingum, sem útflutningssjóður hefur tekið sér á herðar gagnvart framleiðslunni í landinu. En það hefur vantað, eins og ég skýrði frá í upphafi, nokkrar tekjur, til þess að hann hefði nægilegt til þess að standa skil á því, sem hann hefur lofað. Það er að vísu mjög erfitt að spá nokkru um það á þessu stigi málsins, hvernig það nýja kerfi, sem hér er gert ráð fyrir að taka upp, muni gefast og hvaða afleiðingar verða af því. Það hefur verið áætlað af hagfræðingum, að búast mætti við því, að heildarhækkun á vísitölu sem afleiðing af þessu frv. geti verið 14–17 vísitölustig eftir því, hversu rífleg álagning verður heimiluð. En það virðist gefa auga leið, að ekki komi til mála að heimila jafnháa prósentálagningu á vörur, sem samkvæmt þessu hækka allverulega í verði, því að slíkt mundi vitanlega þýða það, að verzlunarstéttin beinlínis hagnaðist á framkvæmdunum. Ef hér er farin nokkur millileið, þá ætti ekki að þurfa að vera um meiri hækkun að ræða, en 15–16 stig. Og frv. er þannig upp byggt, að gert er ráð fyrir því, að þær álögur, sem í frv. felast, greiði þegar eða taki þegar við 9 stigum, og gæti því fyrir utan þessi 9 stig, sem þegar eru keypt af sér í frv., verið um að ræða 6–7 vísitölustig. En eins og ég sagði, er ekki gott að segja það með fullri vissu, hvernig þetta gengur fyrir sig. Í sambandi við þetta mál hefur verið minnzt hér nokkuð á vísitölukerfið, og um það er ekkert að villast, að eins og það er upp byggt, þá leiðir það af sér mjög verulegar og snöggar verðbreytingar, ef einhver kaupbreyting verður einhvers staðar í kerfinu. Mér hefur lengi verið það ljóst, að í sjálfu sér er framkvæmdin á vísitölukerfinu óeðlileg í mesta máta í sambandi við launagreiðslur til hinna hærra launuðu í þjóðfélaginu. Það hefur líka verið alveg skýrt tekið fram af forustumönnum verkalýðssamtakanna og kom hvað skýrast fram í seinustu kaupgjaldssamningum, að það var síður en svo ósk þeirra að gera vísitölukerfið þannig, að allt kaupgjald í landinu, hvers eðlis sem það er og hversu hátt sem það er, ætti að mælast eftir framfærsluvísitölu. Þar voru aðrir aðilar að verki, sem ýttu því fram, og það er síður en svo, að það sé ósk verkalýðssamtakanna, að sá háttur sé hafður á. Ég hef áður minnzt á það, að það gefur alveg auga leið, að þeir, sem háar hafa tekjur, beinlínis græða á því, þegar framfærsluvísitala hækkar, þegar allt þeirra kaup er mælt eftir framfærsluvísitölu. Það er í rauninni mjög augljóst dæmi, sem tekið var, þegar síðasta bakaraverkfall gekk hér yfir, en þá var bent á þessa staðreynd. Afleiðing af bakaraverkfalli var það, að brauðið átti að hækka nokkuð í verði. Með því að brauðin hækkuðu ákveðið í verði, hækkaði framfærsluvísitalan tiltekið á móti og kaupgjaldsvísitala tiltekið á móti. Ef vísitalan hefur verið nokkuð rétt, átti það að vera svo, að með því að brauðið hækkaði tiltekið, átti sú launabót, sem kom til verkamannsins í gegnum hækkaða kaupgjaldsvísitölu, að vega upp brauðahækkunina. Þá hefði verkamaðurinn sagt: þessi vísitala mælir nokkuð rétt, ef ég fæ álíka mikla kauphækkun og brauðahækkunin hefur skilað mér auknum útgjöldum. - En þetta voru tekjur manns, sem hafði um 40–45 þús. kr. tekjur, eða þess aðila, sem framfærslan er miðuð við. En sá, sem hefur tvöfalt hærra kaup, hefur fundið, að þessi brauðahækkun var mesti búhnykkur fyrir hann, því að hann hefur fengið tvöfalda hækkun á við það, sem brauðaútgjöld hans höfðu vaxið um, af því að þarna er verið að mæla allt kaupið eftir framfærsluvísitöluhækkun, sem er í eðli sínu óeðlilegt. Hitt er svo annað mál, að það er ofur eðlilegt, að verkalýðssamtökin hafi litið þannig á, að vísitalan veitti visst öryggi fyrir láglaunamanninn til þess að halda þá jöfnum kaupmætti á við hækkandi framfærslukostnað á hverjum tíma, og því hefur hann séð sér visst öryggi í kaupgjaldsvísitölu sinni og metið hana mikils. En svo hefur hann einnig fundið með þeirri aðferð, sem nú er farið að viðhafa í sambandi við vísitöluútreikning, að þegar verkamaðurinn tekur sér smávægilega launahækkun, eins og t.d. 5% launahækkun, þá gerist það af sjálfu sér, að vísitalan hækkar þannig í landinu, að t.d. hæst launuðu embættismenn fá án þess að breyta sínum grunni nokkru fleiri krónur út úr öllu saman, vegna þess að verkamaðurinn breytti sínu grunnkaupi um 5%, bara í krafti vísitöluaðferðarinnar. Og það er svo aftur annað mál, hvort það er nauðsyn á því að halda slíku skipulagi. Það er augljóst, að samhliða þeim ráðstöfunum, sem ráðgerðar eru í þessu frv., verður að tryggja framleiðsluatvinnuvegunum verulega aukið rekstrarfé, og út frá því er að sjálfsögðu gengið. Það er alveg óhjákvæmilegt, að um leið og rekstrarvörur sjávarútvegsins hækka í verði, þá verða líka rekstrarlán að hækka, því að allt annað gæti beinlínis leitt til samdráttar eða stöðvunar í atvinnurekstrinum. Það er líka gefinn hlutur, að það verður að auka stofnlán til fiskiskipakaupa og í sambandi við aðrar stofnframkvæmdir hjá framleiðsluatvinnuvegunum. Þetta verður að endurskoðast í fullu samræmi við hækkað verðlag, sem verður m.a. vegna áhrifa þessara laga. Mér er það ljóst, að í þessum aðgerðum felast óneitanlega talsverðar hættur. Það veltur vitanlega á því, hvernig til tekst hér með alla framkvæmd. Fari svo, að verðlag fari upp mjög verulega eða skefjalaust og allt velti þar á eftir, þá hefur í rauninni ekki annað gerzt, en það, að eftir ákveðinn tíma stöndum við aftur í sama farinu eða litlu betur, en við stöndum nú. Ég tel því, að hér velti mjög mikið á framkvæmdinni, hvernig verður með niðurstöður. En eins og ég vék að í upphafi, þó að ég sé þeirrar skoðunar, að það heilladrýgsta sé að reyna að festa verðlagið í landinu sem mest, fóta sig á því, sem fyrir er, en standa yfirleitt gegn verðhækkunum, þá er mér ljóst, að það verða að vera þar ákveðnar forsendur fyrir hendi. Því miður var svo komið nú, að það var búið að brjóta niður þær forsendur að langmestu leyti. Og með því að svo var komið m.a., að fjöldi stéttarfélaga í landinu taldi nú, að þau gætu ekki komizt hjá því að gera ráð fyrir talsverðri grunnlaunahækkun, þá var með öllu óhugsandi, að hægt yrði nú að afla allra þeirra tekna, sem útflutningsframleiðslan þurfti óhjákvæmilega, og þeirra annarra tekna fyrir ríkisbúskapinn, sem óhjákvæmilegt var, eins og sakir stóðu, fyrst aðrar leiðir ekki fundust til úrbóta í þeim efnum, - að þá var það með öllu óhugsandi, og til þess að standa einnig undir hækkuðu kaupgjaldi, án þess að til kæmi meiri eða minni almenn verðhækkun í landinu. Hér var valin ákveðin millileið í þessum efnum. Hefði átt að gera þessar ráðstafanir í gegnum gengisbreytingu, þá fullyrði ég það, miðað við þær rannsóknir, sem fram hafa farið, að alveg hefði verið óhjákvæmilegt að hækka verð á erlendum gjaldeyri um 130%, miðað við þá kaupgjaldshækkun, sem nú er reiknað með í þessu frv., og önnur útgjöld. En það hefði þýtt það, að vísitala hefði hér ekki hækkað um minna, en 50 stig. Hér er hins vegar reynt að forða því, sem unnt er, tryggja það, að útflutningurinn fái þær tekjur, sem hann þarf óhjákvæmilega að fá, en reyna að komast hjá því, að verðlagið fari um of upp í landinu. Ég á ekki gott með að sjá það, hvernig hægt hefði verið að komast hjá því, eins og sakir standa, að hér hefði orðið talsverð verðhækkun. En það, sem skiptir auðvitað höfuðmáli í sambandi við lausn okkar efnahagsmála, er þó ekki það, að það megi takast rétt aðeins frá ári til árs, að hafa nokkurn veginn nóg upp í útflutningsuppbætur og auka þær kannske aðeins frá ári til árs, heldur hitt, að það sé örugglega stefnt að því að losa sig út úr þessum vanda með aukinni framleiðslu, Það er ekkert um það að villast, að fyrr losnum við ekki út úr þessum vanda, en tekst að halda þannig á málunum, að útflutningsframleiðslan aukist, þjóðartekjurnar vaxi, eða a.m.k. er alveg óhugsandi að ætla að halda uppi öllum þeim fjárfestingarframkvæmdum, sem menn almennt óska eftir í landinu, með öðrum hætti. Það verður ekki hægt að bera á móti því, að þann tíma, sem núverandi ríkisstj. hefur setið, hefur verið reynt að halda framleiðslunni eins stöðugt og örugglega í gangi og nokkur kostur hefur verið. Það er ekki kunnugt um það, að nokkur þáttur útflutningsframleiðslunnar hafi stöðvazt allan þennan tíma, ekki einn einasta dag. Samningar hafa tekizt um þau tvenn áramót, sem liðin eru síðan stjórnin tók við, og allir þættir framleiðslunnar hafa verið í fullum gangi og það eins og bezt hefur gerzt áður. Hitt fáum við svo ekki við ráðið, þegar við stundum sjóinn 30% meir og betur, en við gerðum áður, þegar við höfum mun fleiri fiskibáta, sem stunda sjó mun fleiri daga á árinu, og kostum meira til, en nokkurn tíma áður, - það er ekki hins vegar á okkar valdi að ráða því, að þeir beri að landi miklu meiri afla, en þeir gerðu. Ef við hefðum fengið aflamagn að landi árið 1957 í hlutfalli við það, sem við fengum miðað við athafnir og tilkostnað á árinu 1956, þá hefðum við átt að hafa fullar 200 millj. í gjaldeyri fram yfir það, sem við fengum. En þetta tókst ekki. Gjaldeyristekjurnar urðu minni, og af því hljótum við að súpa seyðið. Fyrst við ekki tókum það með minnkaðri fjárfestingu og samdrætti einhvers staðar, sparnaði í ríkisrekstri eða á annan hátt, fyrst við ekki tókum það þar, þá verðum við að taka það eftir öðrum leiðum. Það er knýjandi nauðsyn, að við getum fengið fleiri landsmenn til þess að vinna að útflutningsframleiðslunni, flytja vinnuaflið til úr ýmsum atvinnugreinum, sem nú eru þjóðhagslega vægast sagt vafasamar sumar hverjar, og fá meira af innlendu vinnuafli í útflutningsframleiðsluna. Þetta er aðalatriðið. Það er sárt til þess að vita, að við skulum t.d. á s.l. ári hafa þurft að eyða um 35 millj. kr. í vinnulaunagreiðslur til færeyskra sjómanna og verkamanna, sem unnu að útflutningsframleiðslu okkar, og eyða þannig þeim gjaldeyri, á sama tíma sem við vorum í gjaldeyrisskorti, af því að okkar eigið vinnuafl var að vinna að öðrum gjaldeyriseyðandi störfum. Spurningin er svo sú: Tekst þannig til með framkvæmdina í sambandi við það kerfi, sem hér er ætlað að setja upp, að það stefni að því, að framleiðslan geti aukizt, að við fáum fleiri menn til þess að vinna að framleiðslustörfunum, en drögum eitthvað úr fjárfestingu og öðru slíku? Tekst þannig til með stjórn peningamálanna í landinu, að fjármagninu verði fremur beint til framleiðsluatvinnuveganna og sérstaklega útflutningsatvinnuveganna, en dregið meira saman á öðrum sviðum? Renni þetta úr reipunum, þá stöndum við a.m.k. ekki betur, en við höfum staðið. Mér er t.d. ljóst, að aðeins eitt ákvæði, sem hér er í þessu frv., sem gerir ráð fyrir því, að greiða skuli 55% yfirfærslugjald á kaup færeyskra sjómanna, jafngildir því raunverulega, að færeysku sjómennirnir hætta að starfa hér hjá okkur, þeir fara heim, þeir koma ekki aftur, eða allar líkur benda til þess. Eigi þetta ekki að verka í þá átt, að framleiðslan dragist saman og minnki, þá verður hitt að gerast um leið, að innlent vinnuafl færist hér yfir og komi í staðinn og við höldum áfram þessari framleiðslu, en það byggist svo á framkvæmdinni í öllu þessu. Ég vil svo að lokum undirstrika það, að með því að ákveðið er í þessu frv., að laun verkafólks hækki um 5%, þá er komið þar nokkuð til móts við launþega, þótt ekki í stóru sé, þannig að það megi telja alveg öruggt, að fyrst um sinn geti hér ekki verið um kjaraskerðingu að ræða hjá þeim. Það er hins vegar augljóst mál og hefur komið skýrt fram frá samtökum verkalýðsins í landinu, að þau yfirleitt óttast miklar verðhækkanir. Það skapar alltaf ókyrrð á vinnumarkaði, og allar verðhækkanir fela því í sér verulegar hættur. Það veltur því á mjög miklu í sambandi við viðhorf verkalýðssamtakanna, að svo takist með framkvæmd alla á þessu, að menn finni það, að gert er allt það, sem í okkar valdi stendur, til þess að láta framkvæmdina fara vel úr hendi og til þess að tryggja það, að hagur láglaunaverkafólks og þess verkafólks, sem vinnur við framleiðsluna, rýrni ekki frá því, sem verið hefur, og síðan verði stefnt að því að fóta sig aftur sem fyrst frá allri verðhækkun og reyna að fá verðlagið sem jafnast og stöðugast, standa gegn verðhækkunum, Það álít ég sé hægt. En framkvæmd þessara mála öll, ekki sízt af hálfu peningastofnana í landinu, ræður eðlilega mjög miklu um það, hvernig árangurinn verður.



Herra forseti. Áður en ég kem að meginmáli mínu, þykir mér rétt að víkja aðeins örfáum orðum að ræðum þeirra tveggja hæstv. ráðh., sem hér hafa talað. Ræða hæstv. forsrh. var langsamlega að mestu leyti almennar hugleiðingar um vísindalegar og fræðilegar kenningar í sambandi við efnahagsvandamál þessarar þjóðar og annarra, sem ekki eiga eiginlega miklu fremur við í dag, en fyrir tveimur árum eða fjórum, þó að auðvitað væri þar margt skynsamlega sagt, sem ég skal sízt bera á móti. Þó langar mig til að beina til hæstv. forsrh. örfáum spurningum í sérstöku tilefni af ræðu hans. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri nauðsynlegt, að Íslendingar gerðu sér fulla grein fyrir því, að við yrðum að miða vísitöluna við þjóðartekjurnar, eins og hann orðaði það. Ég skil það svo, að hann hafi með því viljað afnema framfærsluvísitöluna og viljað taka upp eins konar framleiðsluvísitölu, enda veit ég, að um það hefur verið talað í stjórnarherbúðunum. Ég hjó einnig í það, og það hljóta allir að hafa gert, að allur andi í hans ræðu hné að því, að fram undan væri gengisfelling fyrr eða síðar og heldur fyrr en síðar. Nú langar mig til að spyrja um, ef hann ætlar að hætta við framfærsluvísitölu og taka upp framleiðsluvísitölu, um leið og hann hyggur á gengisfall, hvort hann þá í þessum efnum tali fyrir hönd allrar ríkisstj. eða eingöngu fyrir hönd síns flokks. Hæstv. ráðh. sagði, að uppbótakerfið yrði því erfiðara, sem því væri lengur við haldið. Nú vil ég á þetta engan dóm leggja, en ég minni aðeins á, að þessi hæstv. ráðh. kvað upp úr um það vorið 1956, að þá hefði uppbóta- og niðurgreiðslukerfið gengið sér algerlega til húðar. Hann segir nú: því lengur sem því er við haldið, því bölvaðra verður það. Þó ber hann nú fram, tveimur árum eftir að hann í fyrsta skipti afneitaði þessum fyrri átrúnaði sínum, uppbótum og niðurgreiðslu, till. um langsamlega miklu meiri uppbætur og niðurgreiðslur, en nokkur hefur áður þekkt. Hæstv. ráðh. sagði, að auðvitað yrði að fara eftir ákvörðunum Alþýðusambandsins í aðalefnum, Alþýðusambandið hefði reynzt andvígt gengisfalli, og þess vegna hefði stjórnin ekki getað farið nægilega inn á þá braut, því að hún hefði þá brotið sín loforð. Ég spyr nú hæstv. ráðh.: Telur hann þetta frv. ekki í verulegum efnum einmitt gengisfellingu, eða telur hann sig hreinan af því að hafa fellt krónuna eða viðurkennt fall krónunnar í aðalatriðum með þessu frv.? Hæstv. ráðh. sagði: Er hægt að bæta útflutningsframleiðsluna minna, en gert er með þessu frv.? Ég veit, að hann skilur, að þetta er spurning, sem er eðlilegra að við spyrjum hann um, heldur en hann okkur. Hæstv. ráðh. hefur fórnað sínum dýrmæta tíma undanfarna marga mánuði til þess að kynna sér þetta viðurhlutamikla og flókna mál. Og það er auðvitað hans skylda að upplýsa málið. En það er þá líka eðlilegt, að við, sem ekki höfum haft aðstöðu til að kynna okkur þau gögn, sem hann hefur verið að rannsaka, spyrjum einmitt hann um þessa spurningu: Er hægt að bæta útflutningsframleiðsluna minna en gert er, eða þarf hún kannske meira en till. bera með sér? Þegar þetta er upplýst, sagði ráðh., og það er auðvitað ekki upplýst, eins og ég hef leyft mér að vekja athygli á, þá spyr ég, segir hæstv. ráðh., hvernig hægt sé að taka nauðsynlegt fjármagn til að bæta útflutningsframleiðslu upp sínar þarfir með öðrum hætti, en gert er, svo að minna komi við hag almennings í landinu. Ja, ég veit ekki. Ég játa, að við höfum haft afar lítinn tíma til að athuga málið, sjálfstæðismenn. En ég mundi nú nærri spyrja: Eru margar leiðir til, sem legðu meira á allan almenning í landinu, en einmitt þessi, sem farin er? Ég veit, að fullkomin gengislækkun hefði kannske kunnað að koma þyngra við almenning í bili, nema aðrar hliðarráðstafanir yrðu þá gerðar í leiðinni, sem hefðu getað vegið þann aukna þunga upp og létt honum af almenningi. En það má enginn ganga þess dulinn, að hér er verið að leggja alla þyngstu baggana á allan almenning í landinu. Hæstv. ráðh, sagði: Frv. er spor og stórt spor í rétta átt, - Leyfist mér að spyrja hæstv. ráðh.: Hvað á hann við með: rétta átt? Hvað meinar hann með því? Meinar hann algera gengisfellingu, eða meinar hann burt frá gengisfellingu? Ég veit, að ýmsir stuðningsmenn hans vilja vita þetta og raunar öll þjóðin. Og loks sagði ráðh.: Menn verða að dæma um það, þegar reynslan fellur á, hvort menn vilja stíga sporið út. - Hæstv. ráðh. Ég spyr: hvert út? Ég spyr enn: hvað á hann við með að stiga sporið út? Á hann þar við endanlega og fullkomna viðurkenningu á falli íslenzks gjaldmiðils? Það var ýmislegt fleira í ræðu hæstv. ráðh., sem gæti verið ástæða til að spyrja um. Ég skal þó ekki sérstaklega spyrja um það, m.a. af því, að ég mun síðar í ræðu minni koma að því í einu formi eða öðru, svo að honum gefst þá tækifæri til að segja sínar skoðanir um það og gefa þá þær frekari upplýsingar, sem hann telur eðlilegar. Ég vil gera örstutta athugasemd einnig við ræðu hæstv. viðskmrh. Hann sagði, að þegar skilið hefði verið við bátagjaldeyriskerfið, sem hann nefndi, þá hefði það staðið í mikilli skuld. Það er nú alveg eftir því, hvernig menn vilja orða það, og tölur hans tek ég ekki alveg eins og þær væru beint úr biblíunni, fyrr en ég hef sannprófað þær, og ég veit, að hann skilur manna bezt, að það er ekki ástæða fyrir mig að gera það, blanda saman biblíunni og honum. En ég vil þó segja honum það, að þetta kerfi hefði auðvitað vei getað verið skuldlaust, ef hans núverandi starfsbræður hefðu ekki staðið á móti, að stækkaður væri bátalistinn, þannig að kerfið hefði getað velt ofan af sér. Þá gat hæstv. ráðh. um hinar miklu vaxandi þarfir útvegsins. Ég leyfi mér að spyrja hann: Af hverju stöfuðu fyrst og fremst þessar vaxandi þarfir útvegsins? Ég svara því sjálfur: Þær stöfuðu fyrst og fremst af pólitíska verkfallinu, sem hann og aðrir samherjar hans stóðu fyrir vorið 1955 og þegar í stað leiddi af sér 13.2% hækkun á kaupgjaldi framleiðsluatvinnuveganna, sem þegar á því ári eða fyrir þau áramót, 1955, höfðu velt á sig nýjum kvöðum, þannig að útgjaldaaukinn var orðinn hvorki meira né minna en 22%. Fyrir þessu verkfalli stóð hann. Ég hef ekki fyrir því annað betra vitni en þann, sem nú heitir „Gregory“-bróðir með honum, þ.e.a.s. hæstv. fjmrh. Hann kvað ákaflega skýrt á um það, að öll bölvun stafaði frá kommúnistunum og fylgihnöttum þeirra, Alþýðuflokknum, í þessum efnum. Hann benti réttilega eins og ég á það, að þá hafði vísitalan staðið föst að heita mátti í ein 2–3 ár, að sparifjáraukning í landinu var mjög mikil og farsæl, að yfirleitt allar loftvogir í efnahagslífinu stóðu vei þegar þetta ógiftusamlega verkfall reið yfir, sem öllum hefur reynzt til mikillar bölvunar, - draugur, sem þá var kveðinn upp og hæstv. ráðh. var nú að berjast við upp á líf og dauða í sinni löngu ræðu áðan. Nú skilur hann það. Ég skal segja ykkur, að ráðherrastóllinn er ekki lítill gáfnagjafi, þegar slíkir vel gefnir menn eins og hæstv. ráðh. fá að setjast í hann. Þessi stóll kemur vitinu fyrir marga, úr því að hann er búinn að snarsnúa svona við heilanum í þessum hæstv. ráðh, og öllum hans þankagangi.

Það er verst að þeir tapa því aftur, þegar þeir fara úr honum.

Já, það er nú kannske þess vegna, sem þessi hæstv. ráðh. aldrei vill fara úr stólnum, því að hann veit, að hann hefur af litlu að má, og verður þá lítið úr honum, ef hann fer úr stólnum. Ég skil núna, af hverju hann er rígnegldur við botninn á ráðherrastólnum. Þetta er ein ástæðan, og önnur er sú, að hann er ekki alveg ómetorðagjarn. Það borgar sig aldrei að grípa fram í fyrir mér. Það ætti ráðh. að vita af langri reynslu. 

Ég nefndi ekki, hver ætti að þegja.

Nei, ég heyrði það, en „hann nefndi lamb og leit á mig.“ Hæstv. viðskmrh. sagði, að við sjálfstæðismenn hefðum barizt miskunnarlaust á móti stöðvunarstefnunni, við hefðum skipulagt kauphækkanir í landinu. Ja, öðruvísi mér áður brá. Væri það nú ægilegur glæpur, ef við hefðum hjálpað einhverjum lágt launuðum mönnum til að fá einhverja kauphækkun? Væri það? Ekki var það áður en ráðh. kom í ráðherrastólinn. En svo er það auk þess gersamlega úr lausu lofti gripið, að við höfum verið að reyna að hafa áhrif á það. Það er ríkisstj. sjálf, sem ýmist hefur staðið fyrir þessum „leiðréttingum og lagfæringum“ eða leyst þær kaupdeilur, sem risið hafa, með jákvæðum ráðstöfunum. Og í tilefni af því, að hæstv. ráðh. nefndi sérstaklega flugmennina, skal ég benda honum á, að það er hann sjálfur og ríkisstj., sem varð þess valdandi, að þessir hæst launuðu menn fengu sínar kröfur og óskir uppfylltar með því að hækka að verulegu leyti þann hluta kaupgjalds þeirra, sem þeir taka í erlendum gjaldeyri. Þeir hafa sjálfir metið þessar hækkanir opinberlega og telja, að stjórnin hafi þannig útvegað þeim 35–40% kauphækkun, sem þó er miklu hærri. Ekki réð ég því heldur, að Sambandið sýndi þá rausn, eftir að búið var að banna þessar kauphækkanir, að úthluta sínum mönnum 8 eða 10% í kauphækkanir. Ekki réð ég því, að farmennirnir fengju sínar kauphækkanir. Var það ég, eða var það hæstv. viðskmrh., sem sat hér í þinghúsinu dag eftir dag og sagði við þessa menn: Þið skuluð ekki samþykkja fyrstu till., sem kemur, því að það kemur önnur. Þið skuluð ekki heldur samþykkja aðra, því að þær verða þrjár. - Hann tafði sjálfur með því deiluna og endaði svo á því að fá hana leysta með því að hækka fragtirnar í landinu á kostnað lægst launaða fólksins jafnt og annarra. Þannig eru öll dæmin. Ég nefni nú bara þessi dæmi, af því að þau liggja beinast við. Það eru svo aðrir, sem hér munu minnast nokkuð á, hverju aflabresturinn í landinu hefur valdið um getuleysi ríkisstj. og fjárskort. Ég hygg, að þá komi í ljós nokkuð aðrar myndir en hæstv. ráðh. gat um. Einnig hygg ég að muni upplýsast, að varðandi innflutning á óþarfa, þá veldur þar ekki aðeins um, að stjórnin hafi viljað spara gjaldeyri í þeim efnum, heldur líka hitt, að þessi vara er orðin svo dýr, að fólk getur ekki leyft sér að kaupa hana óendanlega. Hæstv. ráðh. sagði um meginstefnu þessa frv., að í því væri ekkert, sem bryti í verulegum efnum stefnuna, sem fylgt hefði verið fram að þessu. Hvað sögðu fjórmenningarnir um það í sinni till.? Ég á þar við Eðvarð Sigurðsson, Snorra Jónsson, Eggert Þorsteinsson og Óskar Hallgrímsson. Þeir sögðu, með leyfi hæstv. forseta: „25. þing Alþýðusambands Íslands lýsti því yfir, að gengislækkun eða aðrar hliðstæðar ráðstafanir kæmu ekki til mála sem úrlausn efnahagsmálanna. Þær ráðstafanir, sem nú er hugsað að gera, hafa á ýmsan hátt hliðstæð áhrif og gengislækkun. Hins vegar virðist tryggt, að þær hafa ekki í för með sér almenna skerðingu kaupmáttar vinnulauna á næstu mánuðum. Greinilegt er, að þessar ráðstafanir í efnahagsmálunum munu leiða til frekari verðbólguþróunar og eru því fráhvarf frá þeirri stefnu, sem 25. þing Alþýðusambandsins fagnaði og lýsti fylgi sínu við og efnahagsmálanefnd og miðstjórn Alþýðusambandsins síðan hafa ítrekað, þ.e. að stöðva verðþensluna. Ráðstafanirnar brjóta því í bága við stöðvunarstefnuna, er verkalýðssamtökin og ríkisstj. þá tóku höndum saman um. Efnahagsmálanefnd og miðstjórn Alþýðusambandsins vísa því frá sér þeim till. um ráðstafanir í efnahagsmálunum, sem nú liggja fyrir, þar sem þær eru ekki í samræmi við það, sem síðasta Alþýðusambandsþing heimilaði þessum aðilum að semja um.“ Þessi hæstv. ráðh., Lúðvík Jósefsson, segir: Þetta er alveg sama stefnan og við höfum fylgt og engin veruleg frávik að minnsta kosti. - Þessir fyrrverandi og núverandi þm. flokks hans og Alþfl. segja þveröfugt. Þeir segja, að þessi stefna brjóti algerlega í bága við stefnuna, sem fylgt hefur verið, og mótmæla henni þess vegna. Mér þykir þessi hæstv. ráðh. gerast furðu djarfur, ef hann ber þessa menn þeim sökum, að þeir segi allir ósatt til um þetta. Þetta er skjalfest líka í blaði sjálfs hæstv. viðskmrh., og ef hæstv. ráðh. vill hafa eitthvað, sem ekki er þó farið að úldna, þá skulum við bara taka Þjóðviljann. Ég hef ekki þann alveg nýkomna úr bakaraofninum með mér, en hitt er ekki neitt kalt brauð, það er Þjóðviljinn í gær. Þar segir: „Hinar nýju tekjuöflunarráðstafanir eru fráhvarf frá stöðvunarstefnunni. Þær munu hafa í för með sér verulegar verðhækkanir. Gert er ráð fyrir, að núgildandi vísitala muni hækka um 14–16 stig, þegar allt er komið fram. Verðbólguskriðan er sem sé komin í gang á nýjan leik. Að vísu eru þessar ráðstafanir mikið breyttar frá því, sem upphaflega var lagt til. Þær munu hafa mun vægari áhrif á lífskjör alþýðufólksins, en gengislækkun sú, sem barizt var fyrir, og tryggt er, að lífskjörin skerðist ekki næstu mánuði. Engu að síður hljóta Alþb. og verkalýðshreyfingin að líta þessa þróun mjög alvarlegum augum. Í henni felst fráhvarf frá þeirri stefnu, sem skynsamlegust var og hagkvæmust alþýðu manna, og hér er aðeins um bráðabirgðaúrlausn að ræða, verðbólguþróun, sem óhjákvæmilega kallar á aðrar ráðstafanir og till. eftir tiltölulega stuttan tíma.“ Svo mörg eru þau orð. Ég vona, að guð kommúnistanna festi þau djúpt í heila hæstv. ráðh., svo að hann komi ekki hér aftur og lýsi því yfir, að þessi stefna sé sama stefnan í öllum aðalatriðum og fylgt hefur verið. Eða er blað hans að fara með fleipur? Eru fjórmenningarnir, - þarna situr nú einn þeirra, mikill merkismaður, - er hann að fara með fleipur? Ég trúi nú engum andstæðinga minna alveg hundrað prósent, en ég trúi þessum andstæðingi mínum, sem þarna situr, miklu betur, en hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. vék enn að því, sem hann oft miklast af, að honum hafi með sínum framúrskarandi dugnaði og afburða hæfileikum, samningalipurð og sérstaklega lipurð í að fara með sannleikann - samningalipurð og sannleikameðferðarlipurð - tekizt að hindra stöðvun um áramót á framleiðslutækjum, sem sé algerlega nýtt í sögu þjóðarinnar. Ég nenni nú ekki að vera að karpa um þetta. Menn vita, að það hefur verið undantekning á undanförnum árum, sem ég held að hafi tvisvar sinnum komið fyrir á þeim 10 árum, sem Sjálfstfl. fór með þessi mál, að stöðvun varð, annað skiptið fyrir beinan tilverknað kommúnista og hitt skiptið fyrir óbeinan tilverknað. En nú spyr ég hæstv. ráðh.: Ef það að hindra stöðvun er eina atriðið, sem máli skiptir, er hann þá viss um, að hann sé ekki að valda stöðvun með þessum ráðagerðum og þessu frv.? Mér barst áðan bréf frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, þar sem þeir telja rofinn á sér samning og lýsa því yfir, að ákvæði þessa frv. muni valda stöðvun, a.m.k. ef ekki verða gerðar frekari ráðstafanir þeim til tryggingar, Þeir segja m.a.: „Þá leyfum vér oss að geta þess, að fyrirsjáanlegt er, að með ráðstöfunum þeim, sem fyrirhugaðar eru með frv. þessu, muni sjávarútvegurinn og fiskvinnsla einnig stöðvast, verði ekki jafnhliða gerðar ráðstafanir til þess að útvega sjávarútveginum aukin stofnlán og rekstrarfé.“ En rekstrarfjárskortur hefur hamlað útgerðinni að undanförnu, og fyrirsjáanlegt er, að þörfin fyrir rekstrarfé mun stóraukast við þessar ráðstafanir, sbr. greinargerðina. Hefur ráðh. tryggt þetta aukna rekstrarfé? Ef ekki, þá liggur hér fyrir yfirlýsing um, að frv. þetta muni stöðva útgerðina. En auk þess segir í þessu bréfi: „Minnstu bætur, sem jafngilda okkar samningi, og minnstu bætur, sem við komumst af með, eru ekki 80%, heldur 85%, og ekki 50% á síldina, heldur líka 85%.“ Hvað segir hæstv. ráðh. um þetta? Hefur hann talað við þessa menn? Hann hefur gert samning við þá um áramótin, skriflegan, svo er guði fyrir að þakka fyrir þá. Og viðbót við þennan samning er send ráðh. með hans samþykki. Þar segir, að ríkisstj. megi ekki rýra gildi hans með neinum ráðstöfunum á árinu. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um þessa ræðu, en ég hafði dálitið gaman af því, að þegar ég kom út áðan úr umr., þá sagði mjög greinagóður og gáfaður áheyrandi við mig: Hvernig er það með ræðuna hans Lúðvíks, hvar hef ég heyrt hana áður? - Og hann braut heilann, þangað til ljósið rann upp, og sagði: „Æ nú man ég það, ég heyrði hann Eystein halda hana eftir verkfallið mikla.“ - Það er nú sagt, að hver dragi dám af sínum sessunaut. En að Lúðvík Jósefsson og Eysteinn Jónsson skuli vera orðnir ódýrar vasaútgáfur hvor af öðrum, það er meira en ég hefði haldið fyrir tveimur árum. Ódýrar vasaútgáfur, sagði ég. Ég skal svo ekki að þessu sinni víkja fleiri orðum að þessum ræðum, sem hér hafa verið fluttar, og snúa mér að öðrum hliðum málsins. Okkur sjálfstæðismönnum hefur gefizt mjög lítið færi á að grandskoða þetta flókna frv. Það eru óvenjulega mörg ný ákvæði í frv., og þarf að grandskoða það vel, ef menn ætla að komast ofan í kjölinn, enda hefur þetta tekið stjórnina marga mánuði. Þegar ég var búinn að lesa frv. yfir, þá sagði ég: Hvað er eiginlega verst um þetta frv.? Er það efni þess? Eru það vinnubrögðin, sem við hafa verið höfð? Eða eru það sviknu loforðin, sem yfir því grúfa eins og svartur og draugalegur skýjaflóki? Hæstv. forsrh. rauf stjórnarsamstarfið vorið 1956 með þau orð á vör eftir 9 ára stjórnarsetu hans sjálfs og flokks hans og eftir samfellda 6 ára fjármálastjórn hæstv. núverandi fjmrh., Eysteins Jónssonar, - með þau orð á vör, sagði ég, að þjóðin væri á eyðimerkurgöngu og fjárhagslegt og pólitískt sjálfstæði hennar riðaði á glötunarbarmi. Hæstv. forsrh. taldi sér ekki fært að bera ábyrgð á þessu ástandi lengur, og það er nú varla von, úr því að honum sýndist það svo. Hann vildi ekki bera ábyrgð á verkum Eysteins Jónssonar, stefnu hans og gerðum á undanförnum árum. Hann sagði, að hér yrði tafarlaust að brjóta í blað, snúa við frá helstefnunni, eins og hann orðaði það, helstefnu undanfarinna ára. Sjálfur treysti hann sjálfum sér langbezt til að vera leiðsögumaður út úr eyðimörkinni og yfir í hið fyrirheitna gósenland öryggis og hagsældar fyrir allan almenning í landinu. Hann sagði, að ef menn bara vildu fylgja sér, þá skyldi enginn missa spón úr sínum aski. Með algerri stefnubreytingu og varanlegum úrræðum í efnahagsmálunum skyldi vandinn verða leystur. Það yrði að gerast tafarlaust, sagði hann. Það yrði „tafarlaust að hætta öllum styrkjum og öllum niðurgreiðslum vegna þess,“ eins og hann orðaði það, „að niðurgreiðsluleiðin er engin frambúðarlausn, heldur hættuleg svikaleið, sem brátt hefnir sín.“ „Gegn þessum voða þarf þjóðin að rísa án tafar, ella er það of seint,“ svo að ég hafi yfir ummæli hæstv. ráðh. og blaðs hans. Gegn þessum voða, gegn niðurgreiðslunum, gegn uppbótunum verður þjóðin að rísa án tafar, ella er það of seint. Það eru tvö ár liðin síðan þessi ummæli voru viðhöfð og þessi fyrirheit voru gefin. Þau eru raunar tekin úr sjálfri kosningastefnuskrá flokkanna fyrir síðustu alþingiskosningar, 1956. Ég skal nú ekki að sinni, hirða um að tilfæra fleiri af þessum ummælum, af því að þeir, sem hér eru inni, þekkja þau svo vel. Þjóðin þekkir að vísu mikið af þeim líka, en þó ekki eins vel og við, sem hér erum. Og það er auðvitað af mörgu að taka, jafnt af ummælunum og af fordæmingunni, - fordæmingunni yfir fyrri úrræðum Eysteins Jónssonar, já, og mín. Ég fylgi bara þar með í kaupbæti, því þegar hæstv. forsrh, talar, þá er hann auðvitað fyrst og fremst að deila á sinn vitra vin, núverandi fjmrh., sem mér hafði verið sammála um allt þetta. Ég sagði ekki samsekur, heldur sammála, því að við vorum ekki sekir, enda hefur enginn sýknað okkur betur en hann sjálfur, meðan hann var í góðra manna hóp. En það var annar ráðh., sem einnig lýsti yfir einhverju svipuðu, svo að ég nefni nú bara einhvern, nefni t.d. þann, sem næstur mér er, hæstv. viðskmrh. Ég man áreiðanlega, þegar fyrrverandi stjórn í ársbyrjun 1956 lagði 100–150 millj. kr. nýja skatta á þjóðina. Þá var þessi maður nokkuð skeleggur. Þá vissi hann, hvað var verið að gera. Þá vissi hann, hvað svona skattar þýddu fyrir þjóðina. Hann sagði: Hér er ekki aðeins um að ræða einhverja stórfelldustu árás, sem gerð hefur verið á lífskjör vinnandi fólks í landinu, á Íslandi, heldur efnahagslegt glapræði, sem draga mun enn meiri ófögnuð á eftir sér. - Ekki minna, en þetta kostuðu nú 100 milljónirnar þá: hatrömmustu árás og svívirðilegustu atlögu að almenningi í landinu og glapræði, sem mundi draga enn meiri ófögnuð á eftir sér. Fyrir 100 millj. fengum við þetta í þá daga. Ég játa, að það voru fleiri ráðh., sem töluðu. Hæstv. ráðh. Hannibal Valdimarsson og Gylfi Gíslason, hæstv. menntmrh., rauluðu undir, en mér þykir engin ástæða að vera að hafa það yfir. Þetta er nóg, sem komið er. Sökudólgurinn, Eysteinn Jónsson, fjmrh. hæstv., mótmælti þessu öllu kröftuglega og af mikilli mælsku og miklu viti og hafði rétt fyrir sér í einu og öllu þá, það má hann eiga. Ég sé, að hann brosir hýrt til mín. „Á þér ástarauga, ungur réð ég festa“ - var það ekki? Hæstv. ráðh. Eysteinn Jónsson færði þá sterk rök fyrir því, að rót meinsins væri öll hjá þeim, sem stóðu fyrir pólitíska verkfallinu. Hann er að vísu búinn að éta þetta allt ofan í sig og kingja því með flestu því bezta úr sinni fortíð, en það verður ekki við því gert, úr því sem komið er, nema hann geri bót yfirsjóna sinna og það heldur fyrr en síðar, og verður þó örðugt, hugsa ég. Í sem stytztu máli sagt: núverandi stjórn skráði þá á skjöld sinn: Það skal gripið fast, mjög fast í taumana. Og svikaleið niðurgreiðslnanna skal tafarlaust stöðvuð. Engar uppbætur, engar skattahækkanir. - Þetta tek ég orðrétt: „Engar uppbætur, engar skattahækkanir á almenning í einni eða annarri mynd, því að verkalýðnum ríður lífið á, að gengislækkun, lögbindingu kaups, vísitöluskerðingu eða nýju skattaflóði verði ekki með neinu móti fram komið á Alþingi.“ Þetta var boðskapurinn þá hjá form. Alþýðusambandsins, núverandi hæstv. ráðh.: Enga skatta, engar niðurgreiðslur. Ég skal nú ekki hirða um að tilgreina fleiri loforð ríkisstj., að því þó einu viðbættu, að þann 7. okt. 1956 sagði hæstv. forsrh., að sérfræðingarnir hefðu staðfest allt hans mat á efnahagsafkomu þjóðarinnar og þar með, að þjóðin mundi steypast fram af glötunarbarminum, ef ekki yrði tafarlaust snúið við. Og svo bætti hæstv. ráðh. við: „Það er prófsteinn stjórnarinnar, hversu tekst að leiða þjóðina út úr þeim ógöngum, sem alröng og tækifærissinnuð stjórnarstefna liðinna ára hefur leitt út á.“ - Þetta var dómur hæstv. forsrh. þá: Það væri prófsteinn á stjórnina, hvernig henni tækist að leiða þjóðina burt frá sköttunum, burt frá niðurgreiðslunum, burt frá uppbótunum, burt frá öllu því, sem nú er dregið við hún, - öllu. Ég skal ekki fjölyrða um þennan prófstein meira, um efndirnar eða öllu heldur svik stjórnarinnar, því að þjóðin veit öll, að í stað varanlegu úrræðanna fékk hún fyrst jólagjöfina svonefndu í árslok 1956. Það voru 300 millj. kr. í nýjum sköttum, auknar niðurgreiðslur fékk hún, uppbætur auknar og nóg af nýjum „svikaleiðum,“ sem stjórnin áður hafði talið, og enn stórfelldari „árás á lífskjör vinnandi fólks í landinu“ en þekkzt hafði fram að þeim tíma, svo að ég haldi mig við orðalag hæstv. viðskmrh. Í dag eru þjóðinni enn nýjar gjafir gefnar, og ég vil reyna að leitast við að gefa dálitla lýsingu á þessum nýju gjöfum, sem væri sannari en þær lýsingar, sem grg. frv. ber með sér og ræður hæstv. ráðh, hafa gefið. Ég verð þó að sjálfsögðu að láta mér nægja að drepa aðeins á örfá helztu atriðin, örfáa stærstu drættina og þá fyrst og fremst þá, sem almenningur á örðugast með að átta sig á. Aðrir sjálfstæðismenn munu svo fylla í skörðin og víkja að ýmsum fleiri hliðum á þessu flókna máli heldur en ég geri. Varðandi útflutningsbætur á landbúnaðar- og sjávarafurðir og niðurgreiðslur landbúnaðarafurðanna læt ég að þessu sinni nægja að segja, að það má vel vera, að það kerfi, sem nú á að innleiða, geri nokkru einfaldari framkvæmdina, en gert var með jólagjöfinni sælu, og það er út af fyrir sig kostur. Ég vil þó slá þann varnagla, eins og ég áðan gat um, að okkur sjálfstæðismönnum hefur ekki gefizt mikið rúm til að athuga málið, og enn fremur vil ég leiða athygli að því, að með ákvæðum frv. er ríkisstj. án afskipta Alþ. gefið mjög mikið vald til þess að ákveða uppbætur bæði á einstökum vöruflokkum og einnig aukabætur á smáfisk og fleiri vörur, sem tilnefndar eru í frv. Það er alveg stjórninni í sjálfsvald sett, hvernig hún ákveður það, a.m.k. ef hún telur sig geta rökstutt það með einhverjum frambærilegum greinargerðum. Varðandi aftur tekjuöflunina til útflutningsbóta og niðurgreiðslna og hinna nýju yfirfærslubóta, sbr. 1. gr. frv., þá má segja, að um alger og mjög stórvægileg nýmæli sé að ræða. Þessi nýmæli eru mörg flókin, en á þeim stutta tíma, sem okkur sjálfstæðismönnum hefur gefizt til að athuga málið, virðist mér, að höfuðatriðin séu þessi: Í fyrsta lagi, eins og mönnum er kunnugt, setti núverandi stjórn í árslok 1956 yfirfærslugjald, 16%, á ýmsar vörur, en helztu rekstrarvörur framleiðsluatvinnuveganna voru undanskildar. Auðvitað var þetta 16% gjald ekkert annað en gengisfelling, þótt í smávægilegum stíl væri. Stjórnin þorði bara ekki að nefna það það. Nú er stjórnin ekki lengur feimin, finnst mér, og þó að hún ekki beint nefni gengisbreytinguna, þá er þó grímunni alveg svipt af. Grímunni er svipt af, svo að nú getur enginn lengur efazt um, að hér er um ógrímuklædda gengisfellingu að ræða. Allt frv. er þannig samið og ber það með sér, að það er í verulegum mæli ógrímuklædd gengisfelling. Nú er stjórnin ekki að hika við hlutina, og nú eru það allar vörur allar undantekningarlaust - sem eiga að vera háðar þessu gjaldi. Og gjaldið er ekki lengur 16%, heldur er það í öllum aðalefnum 55%, með því afviki, að vörur, sem nema kannske 10% af innflutningnum og þó varla það, eiga að vera með 30% gjaldi. Af þessu leiðir að sjálfsögðu stórkostlega verðhækkun á öllum vörum. Hún er mismunandi. Hún er minnst á þessum lægsta flokki, og það er kannske ofmælt að segja, að hún sé stórkostleg á honum. - En hún er mjög stórkostleg í öllum aðalefnum og á öllum notaþörfum eða rekstrarvörum framleiðsluatvinnuveganna. Og svo að menn átti sig á því, hversu gífurlega verðhækkun þessi dulbúna gengislækkun hefur í för með sér, þá þykir mér rétt að benda á, að auk þess, að menn verða nú að kaupa allan gjaldeyri fyrir 30% og þó að langsamlega mestu leyti fyrir 55% hækkað verð, þá er það nýmæli, að þar ofan á kemur, að tollgreiðslur til ríkissjóðs hækka stórkostlega af þessum ástæðum, því að samkvæmt frv. skulu tollarnir einnig lagðir á yfirfærslugjaldið. Hversu stórfelld áhrif þetta hefur, sjá menn bezt á því, að aðeins af þessari einu breytingu á tilhögun tollaálagningarinnar, sbr. 33. gr. frv., er ríkissjóði ætlað að hagnast á einu ári um 144 millj., sem ég held nú að verði raunar langtum meira, en þar er greint. Enn fremur er áætlað skv. frv., að hækkun yfirfærslugjaldsins af innfluttum vörum ein út af fyrir sig gefi útflutningssjóðnum 452 millj. kr. nýjar tekjur, þ.e.a.s., að tekjurnar af þessum efnum hækki úr 128 millj. og upp í 580 millj. Þar eru þess vegna 450 millj. kr. nýjar álögur á þjóðina. Þá vil ég í öðru lagi geta þess, að gengisfellingin eða yfirfærslugjaldið svonefnda af öðrum yfirfærslum, en vörukaupum á skv. frv. að hækka úr 13 millj. í 253.5 millj„ eða um 240.5 millj. Í þriðja lagi er lagt á nýtt benzíngjald, sem samkvæmt frv. á að vera 62 aurar, en er miklu meira í raun og veru á lítrann, og er það talið gefa 24.6 millj. í nýjar tekjur. Og í fjórðu lagi er loks þess að geta, að innflutningsgjaldið helzt áfram, en samkvæmt 36. gr. er það talið lækka um 86 millj., en aukatekjurnar eiga að hækka um 15.9 millj. Eftir þeim gögnum, sem okkur hafa verið afhent, bæði í frv. og af þeim sérfræðingum, sem hafa látið okkur skýrslur í té, og það er aðallega í gær og nokkrar á sunnudag, þá virðist heildarmyndin vera sú, að nýjar álögur á þjóðina séu sem að framan greinir, alls 790.4 millj., sem skiptast þannig, að í útflutningssjóð renna 646.4 millj., en í hlut ríkissjóðs koma 144 millj. Mér þykir rétt að taka það fram, að um nokkurn hluta af duldu greiðslunum má deila, en það er líka það eina, sem hægt er að deila um. Og ég vil einnig benda á, að í grg. frv. er reynt að hylja heildarálögurnar, þ.e.a.s. villa mönnum sýn beinlínis með þeim rökum, að ekki beri að reikna til nýrra álagna hina stórfelldu skatta á rekstrarvörur útflutningsatvinnuveganna, og það með þeim rökum, að útflutningsbæturnar séu hækkaðar í samræmi við þessa nýju bagga á framleiðslunni. Þetta eru auðvitað alger tyllirök og villandi upplýsing, sem mér finnst ekki sæmileg, svo að ekki sé fastar að kveðið, því að auk þess sem alveg er ósannað mál, að auknu uppbæturnar jafngildi þessum nýju álögum, þá liggur alveg í augum uppi, að einstakar framleiðslugreinar og einstakir framleiðendur fá auðvitað ekki uppbætur, sem jafngilda hinum nýju álögum. Þannig getur t.d. vel svo farið, að það skip, sem þyngsta baggana ber af þessum nýju álögum, fái minnstar uppbætur úr sjóðnum. Þetta er stórkostleg röskun frá því, sem nú hefur verið. Það hefur að sönnu verið þannig, að því meiri afla sem menn hafa fengið, því meiri bætur fá þeir. En nú er það þannig, að þótt menn fái nauðalítinn afla, þá geta orðið lagðar á þá miklu þyngri kvaðir en hina, sem fá miklu bæturnar vegna mikla aflans, vegna þess, hve veiðarfærin, sem þeir geta notað alveg eins mikið af - vegna óhappa og annars sem lítinn afla fá, hækka í verði með þessu móti sem og allar aðrar notaþarfir útgerðarinnar. Sama mun sjálfsagt vera hægt að finna dæmi um úr landbúnaðinum. En að þessu slepptu, sem þó er aðalatriðið, þá stenzt auðvitað þessi meginhugsun alls ekki, að reyna að leyna því, sem lagt er á þjóðina, með þessum hætti. Það stenzt auðvitað alls ekki, því að það mætti þá alveg eins vel með sama þankagangi segja, að fjárlögin séu bara núll, og þá með þeim rökum, að tekjurnar komi allar frá þjóðinni, en öll útgjöldin renna auðvitað til þessarar sömu þjóðar. Svona hugsanagangur stenzt auðvitað engan veginn. Ég vil nú leyfa mér til frekari fullvissu og til skýringar á sumu því, sem óupplýst er eða ekki nægjanlega upplýst í frv., að bera fram nokkrar spurningar til hæstv. ríkisstj.: 1) Hverjar verða tekjur útflutningssjóðs eftir núverandi kerfi, og hverjar verða þær eftir frv.? 2) Hver er hækkun útflutningsuppbótanna, í fyrsta lagi til sjávarútvegsins, í öðru lagi til landbúnaðarins? 3) Hverjar eru forsendur þess, að hækka verður bæturnar? 4) Hefur Landssambandið samþykkt að breyta þeim samningi, sem ríkisstj. gerði við útvegsmenn um síðustu áramót, og ef svo er ekki, telur ríkisstj. þá heimilt að lögfesta stórfelldar breytingar á hinum umsömdu fríðindum án samþykkis Landssambandsins? Ég veit að vísu, eftir að ég samdi þessa spurningu, að Landssambandið hefur ekki samþykkt það, samkvæmt bréfi, sem mér barst áðan, en ég vil þó heyra ummæli hæstv. viðskmrh. um þetta. 5) Hefur Stéttarsamband bænda samþykkt frv. fyrir sitt leyti, og hvernig hljóðar yfirlýsing þess? Um það vitum við ekkert. 6) Er það rétt, að ríkisstj. hafi lýst því yfir við stjórn Alþýðusambandsins og 19 manna nefndina, að án samþykkis þeirra yrðu ráðstafanir þessar ekki gerðar? Mér virðist nú, að hæstv. forsrh. hafi gefið það fullkomlega í skyn og raunar meira. En ég vil gjarnan heyra um það yfirlýsingu. 7) Telur ríkisstj. yfirlýsingu Alþýðusambandsins og 19 manna nefndarinnar samþykki á frv. eða mótmæli gegn því? Hvort heldur? 8) Felur frv. í sér bann gegn kauphækkunum umfram hina lögbundnu hækkun samkvæmt frv.? 9) Ef svo er ekki, hefur ríkisstj. þá tryggingu fyrir því, að Alþýðusambandið beiti sér ekki gegn frekari kauphækkunum og einstök stéttarfélög hagi sér þá í samræmi við það? 10) Telur ríkisstj., að ráðstafanir þessar standist, ef frekari kauphækkanir verða, en frv. gerir ráð fyrir? 11) Er tekjuöflun frv, miðuð við aðeins 5% kauphækkun eða einhverja vísitöluhækkun umfram 200 stig og þá hve mikla? 12) Er gert ráð fyrir óbreyttum niðurgreiðslum, eða ætlar ríkisstj. sér að greiða niður að einhverju leyti væntanlegar verðhækkanir og þá hverjar og að hve miklu leyti? 13) Hvað er gert ráð fyrir mikilli hækkun framfærsluvísitölunnar til næstu áramóta? Það virðist vera upplýst nú af ræðum ráðh., að það verði 14–17 stig. Það væri náttúrlega fróðlegt að vita, hvort heldur er. 14) Hve mikið af tekjuþörf útflutningssjóðs og ríkissjóðs stafar af kvöðum vegna hinna nýju álaga samkvæmt frv.? 15) Er það rétt, að vegna þessa frv. hækki verðlag á helztu lífsnauðsynjum geigvænlega, t.d. að kaffi, sykur og kornvörur eigi að hækka um 15%, að sement eigi að hækka um 30%, að timbur eigi að hækka um 29%. að benzín eigi að hækka úr kr. 2.09, eins og það nú ætti að vera, upp í kr. 2.90, að olían muni hækka um 24%? Og hvað mundi þá hækka t.d. fóðurbætir, tilbúinn fatnaður, vefnaður og aðrar slíkar vörur? 16) Hver verður hækkun á rekstrarvörum landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar samkvæmt frv.? 17) Ætlar ríkisstj. sér að draga úr verklegum framkvæmdum ríkisins sem nemur þeim kostnaðarauka, sem leiðir af frv.? 18) Telur ríkisstj, þessar ráðstafanir leysa vanda útflutningsatvinnuveganna og ríkissjóðs til frambúðar? 19) Eru þessar till. ríkisstj. í samræmi við till. útlendu eða innlendu sérfræðinganna, sem unnið hafa að rannsóknum efnahagsmálanna á vegum núv. ríkisstj., og ef svo er ekki, í hverju er þá munurinn fólginn? Og loks vil ég spyrja: Ætlar ríkisstj. sér að birta almenningi eða a.m.k. Alþingi álitsgerðir og till. sérfræðinganna, ekki útdrátt, heldur í heild, a.m.k. alþm.? Ég vænti nú, að hæstv. ríkisstj. svari þessum spurningum í meginatriðum. Ég ætlast ekki til, að menn geri það í dag endilega, en að n. fái þá upplýsingar um það, þegar hún vinnur að málinu. Ég tel nú, að menn geti áttað sig á því, sem að þjóðinni er rétt, þ.e.a.s. efndunum á fyrirheitunum, sem ríkisstj. hafði gefið, þ.e. á því, hvort búið sé að „leiða þjóðina út úr eyðimörkinni“, „burt frá niðurgreiðslunum og uppbótunum, sköttunum og bráðabirgðaúrræðunum“ yfir í hið fagra gósenland. Það, sem skeð hefur, er nefnilega ekki það, að horfið hafi verið frá þeirri stefnu, sem var lýst sem feigðargöngu, heldur hitt, að hert hefur verið á göngunni. Fyrst leggur þessi stjórn, sem lofaði að leggja enga nýja skatta á þjóðina, 300 millj, kr. nýja bagga á hana í árslok 1956. Þar næst hefur hún mjög skert kjör alls almennings, sem hún lofaði að bæta, bæði með 6 stiga vísitöluskerðingunni, með því að halda niðri vísitölunni á kostnað almennings um 9 stig, sem gert hefur verið, og þó einkum með því að leyfa verðlaginu í landinu að hækka mjög mikið, án þess að menn fengju bætur í vísitölunni, og það er auðvitað þar með framkvæmd stórfelld fölsun á vísitölunni. Og þetta er auðvitað allt gert á kostnað launþeganna, sem ríkisstj. taldi sig myndaða til þess að vernda, - ekki til að níða, heldur til að vernda. Ofan á þetta bætist svo, að nú á að rétta að þjóðinni 790 millj. kr. nýja skatta, 14–17 stiga nýja vísitöluhækkun, stórfelldar verðhækkanir, allra nauðsynja. Geigvænlegri nýrri verðbólguskriðu er hrundið af stað, eins og blað hæstv. viðskmrh. hefur komizt að orði. Loks er svo lögbundið kaupgjald, a.m.k. önnur hlið þess, og er þá ótalin hin stórfellda gengislækkun. Með þessum hætti er sú stjórn, sem lofaði að girða fyrir nýjar skattaálögur á þjóðina, búin á tæpum tveimur árum að leggja á þjóðina nýja skatta að upphæð 1.100 millj. kr. Fjárl. eru á milli 7 og 8 hundruð milljónir til samanburðar. Og auk þess er búið að fella gengið og eins og ég sagði að hrinda af stað nýrri verðbólgu, svo að aðeins séu nefndir stærstu drættirnir í myndinni, sem við okkur blasir. Mér þykir aðeins rétt að vekja athygli hinna vinnandi stétta, sem ríkisstj. segist nú hafa gefið alla ást sína og trúnað, á því, að þegar stjórnin var ung og saklaus, þá sagðist hún mundu láta burgeisana borga brúsann. Kannast nokkur maður við það, að burgeisarnir áttu að borga brúsann? Hverjar eru efndirnar? 1956, þegar 300 millj. voru á lagðar, þá gleymdist þetta að sönnu. En þó var það djásn látið prýða höfuð stjórnarinnar, að nauðsynjum almennings væri í öllum aðalefnum hlíft. En nú eru komin ný brandajól, og nú er sett upp ný kóróna, - gamla djásninu hent út á haug, ný kóróna er sett upp og ný kjörorð letruð á skjöld ríkisstj. Og nú eru það ekki lengur burgeisarnir, sem eiga allt að borga, - alls ekki. Nú eru það nefnilega hinar vinnandi stéttir svokölluðu, sem eiga að bera nær allan þungann. Það eru hinar fjölmennu stéttir, sem eiga að borga brúsann. Nú er það kaffið, nú er það sykurinn, matvaran, byggingarefnið, byggingarkostnaðurinn á öllum sviðum og rekstrarvörur framleiðslunnar, sem herskyldan og kvaðirnar eru lagðar á, og nú er það hin fjölmenna stétt, - hin efnalitla fjölmenna fylking, sem mest hefur verið svikin, - nú er það hún, sem á að gjalda ríkisstj. skattgjaldið með því að bera meginþungann af þessum nýju 790 millj. kr. sköttum, sem lagðir eru á þjóðina. Og þetta er ætlazt til að hún geri, svo að blessuð stjórnin, stjórn hinna vinnandi stétta, falli nú ekki. Það er auðvitað mikils virði. Ég veit nú satt að segja varla, hvort þetta er raunalegra, en það er hlægilegt, - ég veit það ekki. En svona skrípaleikur eins og hér hefur verið leikinn með ást til alþýðunnar á vörum, með loforð, sem eru svikin næstum fyrr en þau eru gefin, hann hefur aldrei verið leikinn í íslenzku stjórnmálalífi fyrr eða síðar. Ég segi eins og er, að ég tel erfitt að gera sér fulla grein fyrir, hvernig á að stýra út úr þeim ógöngum, sem nú hefur verið stefnt í fyrir beinan og óbeinan tilverknað ríkisstj. Ég tel erfitt að gera sér, án frekari gagna, fulla grein fyrir því, eins og nú er komið. Og ég skal því ekki að þessu sinni ræða frekar um efnishlið málsins. En ég veit ekki, svo bág og bölvuð sem efnishliðin er, hvort formshliðin, þ.e.a.s. vinnubrögðin, sem við hafa verið höfð, eru miklu betri, nema verri séu. Verð ég þess vegna að víkja nokkuð að þeirri hliðinni. Stjórnin hefur nú unnið að þessum málum í nær tvö ár, og það verður maður að játa að er seinagangur af hendi þeirra manna, sem lýstu yfir í öndverðu, að nú yrði „tafarlaust að brjóta blað í íslenzkri stjórnmálasögu og stefna í þveröfuga átt við það, sem gert hafði verið“. Það er mikill seinagangur að þurfa tvö ár til að kúvenda á slíkri göngu fyrir þá, sem vissu, að kúvendingin var slík lífsnauðsyn fyrir þjóðina. Síðan í desember hafa sérfræðingar undir forustu Jónasar Haralz hagfræðings unnið að þessu máli, og eftir því sem hann hefur tjáð okkur, þá skilaði þessi n. áliti 18. marz s.l. Ríkisstj. hefur þess vegna haft þetta mál milli handa án þess að vilja segja okkur til eða frá um þær upplýsingar, sem hún hafði, í nær tvo mánuði. Á þessum tveimur mánuðum hefur þó verið rætt við ýmsa aðra aðila. Útgerðarmenn segja, að við þá hafi verið rætt, en af þeim teknir helgir eiðar um, að þeir létu ekki nokkurn mann vita neitt af því, sem um var rætt. Enn fremur vita menn, að seinasta hálfa mánuðinn hefur verið rætt við 6 manna nefndina svonefndu og 19 manna nefndina og Alþýðusambandsstjórnina, þ.e.a.s. fyrst eru það sérfræðingarnir, sem rannsaka málið, svo er það ríkisstj., sem setur upp gleraugu og kíkir á málið, og svo er „valdhöfunum“ sent málið, þ.e.a.s. sexmenningunum og 19 manna nefndinni, mönnunum, sem eiga að ráða því. Fyrir þessum valdhöfum kraup svo ríkisstj., eins og allir vita, lengi og bað um náð. Hún bað þá fyrst um að fylgja þessu máli, veita því stuðning, en ef það væri ómögulegt, hvort þeir vildu þá ekki lýsa yfir, að þeir a.m.k. skyldu ekki vinna gegn því. Og eftir því sem ég hef heyrt og vil gjarnan fá það staðfest, þá var því lýst yfir í þennan hóp, að ef hann ekki leyfði stjórninni að flytja málið, þá yrði það ekki flutt. Það er líka alveg í samræmi við það heiti, sem þeir hafa fengið hér í landinu, „yfirstjórn yfir Alþingi“, „hinir raunverulegu valdhafar". Og ég vil biðja menn að athuga, að það er ekki fyrr, en sérfræðingarnir eru búnir að fjalla um málið, sem er eðlilegt, það er ekki fyrr en stjórnin er búin að kynna sér málið, sem er eðlilegt, en það er heldur ekki fyrr en 19 manna nefndin er búin að leyfa stjórninni að leggja frv. fram, sem „52 manna nefndin“, þ.e.a.s. Alþingi Íslendinga, fær að heyra um málið. Og þegar mér loks tókst að fá 4 eða 5 eintök á laugardaginn var af þessu frv., þá var ég eiðsvarinn að láta engan um það vita nema þingmenn Sjálfstæðisflokksins, af því að „þingmenn stjórnarflokkanna væru ekki einu sinni búnir að fá það.“ Þeir eru líka bara í „52 manna nefndinni", vesalingarnir, - Alþingi Íslendinga. Ég viðurkenni, að það er ósköp eðlilegt, að ríkisstj, hafi vissa leynd um meðferð svona mála, það er þjóðarnauðsyn, en leynd með þessum hætti er ekki þjóðarnauðsyn, heldur þjóðarskömm. Og ég vil bara spyrja menn: Á hvaða braut erum við með þessum hætti, þegar þannig er búið að flytja úrslitavaldið í þjóðmálunum út fyrir þessa veggi, út fyrir veggi þinghússins, og afhenda það vissum stéttarsamtökum í landinu? Á hvaða braut erum við? segi ég, og ég svara sjálfur: Með þessum hætti er geigvænleg hætta færð yfir þjóðina. Það eru löglega kjörnir alþingismenn þjóðarinnar og löglega kjörinn forseti þjóðarinnar, sem með þetta vald eiga að fara í sameiningu, eins og stjórnarskráin kveður á um. Og þeir, sem kaupa sér völd og tryggja sér stjórnarforustu eða stjórnarsetu með því að greiða fylgi kommúnista því verði að afhenda þeim stéttarsamtökum, sem þeir hafa yfirráðin í, það vald, sem Alþingi og forseta landsins ber að fara með, þeir hafa framið svik við þjóðina og teflt lýðræði, þingræði, frelsi og sjálfstæði þjóðarinnar í voða. Þetta finnst mér alvarlegast af öllu því, sem hér er að ske. Og ég veit, að hæstv. ráðh. sumir hverjir eru bæði það greindir menn og það samvizkusamir, að undir niðri hrýs þeim hugur við því, sem þeir eru nú búnir að gera. Ég veit það. Ég hygg, að forsrh, hæstv. sé þar engin undantekning, þótt hann hafi ekki sagt mér neitt um það. Það er svo annað mál og þessu alveg óskylt, að sérhver stjórn í landinu vill hafa sem bezt samstarf við umboðsmenn launþeganna. Það er ósköp eðlilegt. Það er auðvitað langfarsælast að geta komið málum þannig fyrir, að góð samvinna sé á milli launþeganna, að ég nú ekki nefni hið volduga Alþýðusamband, og ríkisstjórnar landsins. Þessa getur enginn gengið dulinn, sem hefur þurft að fást við stjórnarstörf í landinu. En það er allt annað mál og því óskylt, hvort menn vilja afhenda þessum aðilum hið raunverulega vald, þannig að þingmenn fái ekki að sjá fyrirmæli, sem þeir eiga þó á eftir að ljá höndina til að lögfesta eða í hæsta lagi mega nota munninn til að mótmæla, fyrr en hinir aðilarnir eru búnir að „leyfa“ stjórninni að flytja það. En nú spyr ég: Hvað var það svo í raun og veru, sem skeði í þessum hæstarétti? Hvað var það, sem skeði þar? Var stjórninni leyft að gera þetta? Var henni leyft að flytja frv., eða var henni bannað það? Eins og stjórnarblöðin, Alþýðublaðið og Þjóðviljinn, segja frá þessu, þá er það a.m.k. mjög hæpið, að stjórnin hafi fengið „innflutningsleyfi“, þ.e.a.s. leyfi til að flytja frv. hérna inn á þing. Þeir skyldu þó ekki hafa smyglað þessu inn? Um þetta ríkir a.m.k. óvissa. Fjórmenningarnir, sem ég gat um, þeir Eðvarð Sigurðsson, Snorri Jónsson og Óskar Hallgrímsson, að ógleymdum hinum allra merkasta, Eggert Þorsteinssyni, sem hér heyrir á mig og þar af leiðandi er langmerkastur af þeim, mótmæla eindregið og segja, eins og ég áðan gat um, með leyfi hæstv. forseta: „að efnahagsmálanefndin og miðstjórnin vísi frá sér þeim till. um ráðstafanir í efnahagsmálunum, sem nú liggja fyrir, þar sem þær eru ekki í samræmi við það, sem síðasta Alþýðusambandsþing heimilaði þessum aðilum að semja um“. Þetta eru mótmæli skýr og greinileg. Og jafnvel sjálf till., sem var samþykkt, er í raun og veru efnisleg mótmæli, þó að það megi kannske túlka hana með mesta velvilja sem góðviljaðir menn séu að uppfylla vesala bón ríkisstj. En hvernig fór svo um þessa till., sem ég var að lesa upp? Hvernig fór um sjálfa aðalmótmælatill.? Það fór þannig um hana skv. upplýsingum stjórnarflokkanna í blöðum þeirra, að hún var felld með 14: 15 atkv. Þegar búið var að fella hana, var hin till. samþykkt með 16 atkv., ég held gegn 1, og 12 sátu hjá. Mér er nú sagt, að það séu ekki nema 28 aðilar, sem atkvæði hafi á þessari samkundu. Mér er sagt það. Og mér var líka kennt, þegar ég var ungur, að 14 og 15 væru 29. Og hvaðan í ósköpunum þessi eini hefur komið, veit ég ekki. Ég veit að vísu, að einn af þeim, sem björguðu stjórninni með atkvæði sínu, var hæstv. félmrh., forseti Alþýðusambandsins. Þar átti hún sannarlega hauk í horni, sem þar greiddi atkvæði með sjálfum sér, en á móti öllum helztu verkalýðsforingjunum á Íslandi, þ.e.a.s. þeim, sem fara með umboð langsamlega flestra þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli. En hvaðan kom þá sá eini? Ja, þegar liðsbón stjórnarinnar var að falla, þá var byrjað að síma út um allt land eftir liðsauka. Allt kom þó fyrir ekki, þar til stjórnin mundi eftir, að í Breiðdalsvik var líka eitthvert félag, sem talizt gat atkvæðisbært. Þangað var strax símað og beiðzt hjálpar. Strax var skotið á fundi. En atkvæði reyndust jöfn, þar til Gudda gamla í Breiðdalsvík rakst inn. Hún vildi styðja Eystein sinn og líka Lúðvík sinn. Og Gudda skar úr. Mér var sagt þetta. Ég sel það ekki dýrara, en ég keypti, að Gudda gamla í Breiðdalsvík hefði skorið úr um, svo að þetta 29. atkvæði náðist.

Nú hefur einhver verið að spila með þig.

Ja, það er ekki vafi. Mér finnst svo afskaplega ósennilegt, að þið séuð að sexmenna þarna á bakinu á henni Guddu gömlu í Breiðdalsvik, ríkisstjórnin. Það er ekki trúlegt. En einhvers staðar að kom nú þetta 29. atkvæði. Ofan úr skýjunum eða neðan úr helvíti. Hvaðan veit ég ekki. En ég stend fastur á bókstafnum, að 14 og 14 eru 28 og 14 og 15 eru ekki 28, því stend ég fast á. En svo að við höldum okkur að hinni þungu alvöru þessa máls, þá segi ég, að það er a.m.k. vafi, hvort hinn sanni valdhafi hefur veitt „innflutningsleyfi“ hingað á þingið. Sannleikurinn er, að umboðsmenn 80% verkalýðsins sögðu nei, en umboðsmenn aðeins 20% sögðu já. Þetta er ekki að samþykkja, heldur að fella, samkvæmt öllum réttum lýðræðisreglum. Stjórnin taldi þetta samþykkt, og þá og þá fyrst þorði hún að afhenda okkur þm. frv. Það er þá þannig komið fyrir stjórn hinna vinnandi stétta, sem sagðist í raun og veru í öndverðu, ekkert vera nema eins konar verkfæri verkalýðsins, gera bara það, sem sér væri sagt. Ég man ræðuna, sem hæstv. forsrh. flutti í ágúst 1956. Ég hef ekki heyrt annan eins kærleika og aldrei aðra eins auðmýkt og allra sízt frá annarri eins höfuðkempu og hæstv. ráðh., eins og lýsti sér í þeirri ræðu. Ég gat ekki betur merkt, en hann væri þarna allur einar biðilsbuxur og á hnjánum, hlaðinn kærleika til þessara stétta, með fyrirheit á vörum, að hann skyldi aldrei gera neitt nema það, sem þeir segðu honum að gera eða lofuðu honum að gera a.m.k., en helzt ekki nema það, sem þeir segðu honum að gera. Þannig er þá komið fyrir þessari stjórn. Allur þorri verkalýðsins hefur mótmælt þessu, sem verið er að gera, í gegnum umboðsmenn þeirra, sem fara með langsamlega mesta valdið, því að það eru formenn hinna stærstu félaga, sem hafa neitað, og formenn hinna smæstu, sem hafa játað. Það er þess vegna ekki höfðatölureglan, sem gildir hérna. Hún var nú í gildi einu sinni, ef ég man rétt. Nei, það er ekki höfðatölureglan, sem gildir. Það er að berjast einhvern veginn fram úr þessu, svo að maður undir fölsku yfirskini geti látizt hafa fylgt þeim, sem maður hét tryggðinni, þ.e.a.s. verkalýðnum. Ég er ekkert að hallmæla stjórninni fyrir það, að hún fer ekkert eftir því, sem þessi verkalýður er að segja þarna í þessum efnum. Ég er ekkert að hallmæla henni fyrir það. En ég er að hallmæla henni fyrir að vera að lofa þessu og svíkja það svo. Það er þannig komið fyrir stjórninni, að hún hefur mótmæli alls þorra verkalýðsins. Og hún hefur með hæpnum aðferðum talið sig hafa eins atkvæðis meiri hluta. Allir vita, að einn af þeim, sem voru með stjórninni, var hæstv. félmrh, og svo Gudda annar. En sjálfur lýsir verkalýðurinn yfir, að það sé þverbrotin stefnan, sem hann lofaði fylgi. Þverbrotin sú stefna, sem stjórnin taldi sig byggða á eða myndaða til að framkvæma, að prófsteinninn, sem stjórnin taldi sjálf að ætti að sanna, hvort hún mætti lifa eða deyja, sé mölbrotinn í höndunum á henni, - þetta telur allur verkalýðurinn, - orðinn að smámylsnu. Ofan á þetta er augljóst orðið, að það, sem hæstv. forsrh. segir að verkalýðurinn mótmæli, Alþýðusambandið mótmæli, gengisfellinguna, er stjórnin nú búin að leggja fyrir Alþingi til staðfestingar. Og enginn, sem hlýddi á ræðu hæstv. forsrh., gat komizt hjá að skilja, að hann var að meina það, að þetta væri ekki aðeins áfangi, heldur risavaxinn áfangi á leiðinni að fullkominni gengislækkun. Það getur enginn misskilið það, og ég endurtek fyrirspurn mína: Meinar hæstv. ráðh., að hér sé um verulega gengisfellingu að ræða gegn mótmælum verkalýðssamtakanna, eða meinar hann það ekki? Stórfellda gengislækkun, sagði ég, og svo nýja verðbólguskriðu. Þetta er þá árangurinn, sem hefur náðst með öllum þessum aðferðum, sem ég kemst ekki hjá að víta stjórnina verulega fyrir, þegar hún þannig hefur flutt þungamiðju valdsins frá Alþingi og yfir til annarra, sem að sönnu eru vel þess verðugir, að þeirra hagsmuna sé vel og vendilega gætt, en þingið hefur ekkert leyfi til að afhenda það vald, sem kjósendurnir hafa falið Alþingi og forseta landsins að fara með. Ég veit vel, að stjórnin hefur og mun reyna að hylja nekt sína með því að stagast á því, að Sjálfstfl. hafi ekki borið fram sérstakar till. til úrbóta í þessum efnum, heldur höfum við aðeins látið okkur nægja að deila á ríkisstj. fyrir allt hennar fálm, úrræðaleysi, brigðmælgi við sín fyrirheit. En ég held, að við nánari athugun hljóti menn að komast að raun um, að þetta er haldlítill skjöldur fyrir ríkisstj. Það eru í fyrsta lagi núverandi stjórnarflokkar, en ekki við sjálfstæðismenn, sem gáfu um það skýlaus fyrirheit að leysa efnahagsvandamálin þegar í stað, eins og þeir gerðu eftir stjórnarmyndunina, eftir algerlega nýjum leiðum og með varanlegum úrræðum og án þess að skerða kjör nokkurs manns, svo að ég endurtaki það enn og æ. Í öðru lagi hefur Sjálfstfl. fyrir löngu gert sér fulla grein fyrir því, að í þessum málum, eins og komið er, þá er ekkert einhlítt ráð til, sem lækni meinið. Og ég get alveg fullvissað hæstv. forsrh. um það, að hann skal ekki reyna að leika þá list að ætla að gera þetta með einu pennastriki, úr því að honum miklu - hvað á ég að segja - fimari maður gat ekki brúkað pennastrikið eins og þurfti. Og út af þessu eilífa tali um pennastrikið vil ég nú aðeins minna á það, að pennastrikssagan er, ef ég man rétt, þó að hún komi þessu ekki við, þannig til komin, að þegar við lifðum okkar blómatíð, Alþfl., kommúnistarnir og sjálfstæðismennirnir á dögum nýsköpunarstjórnar, sem vann þau afrek, sem jafnvel þessi - ég bið hæstv. forseta að afsaka fyrir fram - þessi auma stjórn lifir á, - þegar við unnum þau afrek, þá sagði Framsfl.: Við viljum ekki kaupa nein framleiðslutæki, fyrr en búið er að lækka kaupgjaldið, þannig að framleiðslutækin fái borið sig. Ég sagði hins vegar: Við skulum afla þessara fullkomnustu tækja. Við skulum reyna á, hvað þau þola, og allir sýna svo þegnskap í því að miða kaupgjaldið við gjaldþol þessara stóru, miklu og fullkomnu tækja. Ef menn vilja þetta og standa saman um það, þá er hægt með einu pennastriki að fjarlægja hættu verðbólgunnar, - Þetta var ekki gert, og framsóknarmennirnir eru um það alveg jafnsekir og við. Þeir hafa staðið í því að kaupa ný og miklu dýrari tæki, eftir að kaupgjaldið hafði ekki lækkað, heldur hækkað og jafnvel margfaldazt, en þá voru þeir líka komnir í stjórn sjálfir. En í fyrra skiptið höfðu þeir orðið af sporvagninum og vagnstjórinn einhvern veginn farið af stað, án þess að þeir væru búnir að fá sér sæti, framsóknarmennirnir. Það man ég. Þeir fyrirgáfu mér það nú seint og gera það vist aldrei. Nei, við erum löngu búnir að gera okkur grein fyrir því, að það eru engin töfraráð til í þessu. Sjálfstfl. hefur marglýst þeirri skoðun sinni, að frumskilyrði þess, að jákvæður árangur náist er, að fullkomnar upplýsingar liggi fyrir um allt efnahagsástand þjóðarinnar, en að síðan sé á grundvelli þeirra staðreynda, sem þar eru upplýstar, hverju sinni beitt þeim úrræðum, sem við þær sérstöku ástæður þykja hyggilegust. En hér á Íslandi og viða erlendis er það svo, að enginn annar en sá, sem ræður yfir ríkiskerfinu, á aðgang að þeim málsatriðum, sem rannsaka þarf. Það vita einnig allir, sem hér eru inni. Stjórnarliðar hafa þá líka fallizt á þessa skoðun okkar alveg opinberlega. Það sést m.a. á ummælum foringja þeirra, hæstv. forsrh. Þau eru birt í Tímanum 20. fyrra mánaðar, en þar segir hæstv. forsrh. frá því, að um langan tíma hafi verið unnið látlaust að þessum málum. Síðan bætir hann við orðrétt: „Fram hefur farið mjög ýtarleg athugun á öllu fjárhagskerfinu. Sérfræðingar undir forustu Jónasar Haralz hagfræðings hafa fjallað um þá rannsókn og lagt skýrslu fyrir ríkisstj. Má segja, að nú liggi alveg ljóst fyrir, hvernig ástandið er svo og hver áhrif einstakar aðgerðir til leiðréttingar og úrbóta komi til með að hafa. Þá er það ríkisstjórnarinnar, stuðningsflokka hennar og loks Alþingis í heild að velja þær leiðir, sem heppilegastar eru og færar eru taldar.“ - Þetta eru orð hæstv. forsrh, sjálfs. Sá, sem þetta mælir, játar alveg réttilega og alveg hiklaust, eins og ég er ekkert óvanur af hendi hæstv.forsrh., að það sé ekki fyrr, en margir hæfir hagfræðingar, sem aðgang eiga að öllu ríkisbákninu og geti þess vegna rannsakað öll gögnin, séu búnir að rannsaka allt fjárhagskerfið og semja skýrslur um þá rannsókn, að auðið sé yfirleitt að gera sér skynsamlega grein fyrir málinu. Má segja, að nú, segir hæstv. forsrh., þ.e.a.s. að fengnum þessum upplýsingum og nú fyrst, sé auðið að gera sér skynsamlega grein fyrir, hver áhrif einstakar aðgerðir til leiðréttingar og úrbóta komi til með að hafa, og þá og þá fyrst, þegar þetta liggur fyrir, komi til kasta stjórnarinnar og Alþingis. Hér segir hæstv. ráðh. alveg hið sanna. Hann hittir naglann alveg á höfuðið. Hann segir: Fyrst þurfum við að halda á meiri fróðleiksmönnum í þessum efnum, en við erum sjálfir. Við þurfum að kalla til meiri og vitrari menn á þessu sviði, menn, sem hafa meiri þekkingu á þessu sviði, heldur en við höfum sjálfir, og opna fyrir þeim öll þau gögn, sem við ráðum yfir sem handhafar ríkisvaldsins, og láta þá rannsaka þetta allt saman. Þegar þeir svo eru búnir að semja sínar skýrslur, þá eiga þeir að afhenda okkur þær, við að kynna okkur þær, við að fá fullar skýringar á einu og öllu hjá þessum sérfræðingum. Svo er það ég, Hermann Jónasson, og mínir samstarfsmenn og Alþingi Íslendinga, sem hefur valdið. - Þetta er alveg rétt. Hann vantar þekkinguna, næga, eins og mig, en hann hefur valdið og það í dag meira en ég, þó að skömm sé frá að segja, en valdið hefur hann. En hann segir: Ég vil ekki nota þetta vald, fyrr en ég fæ stuðzt við þekkinguna. - Þetta er alveg rétt: Fyrst rannsókn, svo ákvörðun. Þessi dómur ráðherrans er málefnalegur, og hann er réttur, en hann er þá um leið endanlegur og óáfrýjanlegur dauðadómur yfir þeim, sem hafa verið að krefjast þess af Sjálfstfl., að hann legði fram úrræði til lausnar á efnahagsvandanum, fyrr en gögnin hafa legið fyrir og Sjálfstfl. hefur haft nægjanlegan tíma til að rannsaka þau, sjá þau, ekki bara í frv.-formi, ekki með tveggja tíma viðtali við viti borna og ágæta hagfræðinga, bæði hagstofustjórann og Jónas Haralz hagfræðing, heldur með langri rannsókn á sjálfum gögnunum, eins og ríkisstj. hefur haft á þessum málum. Það eru 2 mánuðir síðan hún fékk tillögurnar. Á þeim 2 mánuðum hefur hún verið að yfirheyra þessa menn. Ég er ekkert gáfaðri maður, en Hermann Jónasson eða hinir, og ég þarf meira en 2 tíma til þess að læra það, sem hann gat ekki lært á skemmri tíma, en tveimur mánuðum. Það þarf ég. Þetta er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra. Gögnin verða að liggja á borðinu og verða að rannsakast, og mönnum verður að gefast kostur á að rannsaka þau, áður en er hægt að heimta af þeim tillögur. En það vita allir, að öllu hefur þessu verið leynt fyrir okkur sjálfstæðismönnum eins og mannsmorði alveg fram á síðustu stundu. Okkur hefur þess vegna algerlega skort þá aðstöðu og skortir enn, sem forsrh. hæstv. telur frumskilyrði þess, að auðið sé að gera skynsamlegar till. til úrbóta. Ég vil benda á, að stjórnin hefur ekki látið sér nægja að leyna okkur upplýsingunum, sem hún taldi frumskilyrði fyrir því, að hún gæti sjálf myndað sér skynsamlega skoðun og gert sér grein fyrir, hver áhrif einstakar aðgerðir hefðu. Hún hefur einnig á allan hátt reynt að villa okkur sýn og það jafnvel svo, að sjálf grg. er sýnilega samin í því skyni, að þjóðin fái skakka mynd af því, sem verið er að gera, að hún fái ekki að vita, hverjar þarfirnar eru og hversu mikla nýja skatta á að leggja á hana. Nei, þessu til viðbótar hefur stjórnin fleira gert á okkar hlut í málinu. Ég skal í því sambandi minna á, að sjálfur viðskmrh, landsins tók sig til, - ég held það sé fyrir einum 10 vikum, - og ritaði tvær stórmerkar greinar að eigin áliti - í Þjóðviljann um viðskiptamálin og um efnahagsmál þjóðfélagsins. Ég man það áreiðanlega rétt, að í þessum greinum lýsti hann því yfir, að öll tekjuþörfin væri 90 millj., öll þörf fyrir nýjar tekjur handa ríkissjóði og útflutningssjóði, og þar af ætlaði hann ekki að bíta nema bara litla sneið, 25 millj., þá væri allt hans í lagi. Ríkisstj. lét þetta gott heita langa hríð. Og ég hugsaði: Ósköp er þetta nú ánægjulegt, ef það skyldi vera satt. En ósköp er það ótrúlegt, að þessi ráðh. sé farinn að segja satt, hugsaði ég. Þetta var nú heldur ekki sennilegt, sem hann sagði. En loks kom þó hljóð úr horni. Það var fyrir skömmu, að Alþýðublaðið tók rögg á sig og sagði, að þörfin væri ekki 90 millj., alls ekki, hún væri hvorki meira né minna en 200 millj. Þjóðviljinn lét ekki á sér standa. Hann kenndi þennan 200 millj. króga hvorki meiri né minni manni en sjálfum hæstv. menntmrh. og sagði, að hann væri bara hreinn fáviti. Það var nú ekkert fínna: doktor, prófessor, menntamálaráðherra og bráðvel gefinn maður, bara fáviti! Þá ofbauð mér nú, þetta fékk hann fyrir það, - og kalla ég nú ekki allt ömmu mína, það játa ég. En í dag er þetta nú ekki 90 millj., og það er ekki heldur 200 millj. Í dag stendur öll ríkisstj. sameiginlega að nýrri tekjuöflun, sem er hvorki meira né minna en 790 millj. Það er þrisvar og hálfu sinni Gylfi Gíslason og einu sinni Lúðvík Jósefsson, 200 sinnum 31/2 og einn 90 milljóna Lúðvík í viðbót. Það er nú bara það, sem er orðið úr þessu. Ég vil ekki vera hér að rifja upp ummæli, sem stjórnarflokkarnir hafa haft hver um annan, meðan á þessum vísindalegu umræðum stóð, hvort það væru 90 millj. eða 200 millj. Þau eru engum til sóma. En ég vil aðeins benda á það tvennt, að forsrh. játar, að skynsamlegar till. verði alltaf að byggjast á upplýsingum, sem stjórnin hefur leynt okkur, og í öðru lagi, að það er augljóst, að úrræði á hverjum tíma hljóta alltaf eðli málsins samkvæmt - það hljóta allir að skilja - að velta á því að mjög verulegu leyti, hversu mikla leiðréttingu þarf að gera frá því ástandi, sem þjóðin býr við. Ég held, að það sé engin djúp speki, að það verður að miða mjög mikið við það ástand, sem þjóðin býr við, og þá að sjálfsögðu nú við það, hvort afla þarf 90 millj., eins og hæstv. viðskmrh. sagði, 200 millj., eins og hæstv. menntmrh. er talinn faðir að, eða þeirra 790 millj., sem stjórnin hefur nú eignazt öll í sameiningu. Og ég vil með þessu hafa sýnt, að með því að við höfum ekki fengið að sjá neitt af þessum gögnum, fyrr en allra síðustu dagana og með því að stjórnin hefur verið að hampa 90 millj. og upp í 200 millj. framan í þjóðina, þá hefur okkur alveg skort aðstöðu til að gera skynsamlegar till., miðaðar við það ástand, sem þjóðin nú býr við og ríkisstj. nú loksins eftir tveggja mánaða yfirlestur og skoðun á tillögum hagfræðinganna telur að þurfi 790 millj. kr. nýja skatta til að ráða bót á. Er þó vitaskuld um enga bót að ræða nema til bráðabirgða. Ég vil um þetta að lokum benda á það, að þegar Sjálfstfl. hefur farið með völdin í landinu, þá hefur hann aldrei kveinkað sér neitt við að leggja fram tillögur og framkvæma þær, ef hann hefur verið þess megnugur. Ég minni aðeins á, að við vorum í stjórn með hæstv. núv. forsrh. 1939 og stóðum ásamt með honum að mjög veigamiklum tillögum á sviði efnahagsmálanna, þ. á m. gengisfellingu, og kveinkuðum okkur ekkert við það. Það var nauðsyn, sem ekki varð umflúin. Við gerðum aðeins skyldu okkar, en við gerðum líka skyldu okkar. Ég minni á, að 1949 í árslokin var það hlutskipti Sjálfstfl. að mynda minnihlutastjórn, sem átti sæti í þrjá mánuði. Við töldum það okkar verkefni að hrinda úr vör flotanum, sem hætt var við stöðvun, ef hann var ekki stöðvaður, og það tókst. En við töldum það einnig okkar skyldu að undirbúa og rökstyðja nýjar aðgerðir í efnahagsmálunum. Við kvöddum þá til tvo sérlega hæfa sérfræðinga, þá Ólaf Björnsson prófessor og Benjamín Eiríksson bankastjóra. Þeir kunnu meira en við, alveg eins og sérfræðingar stjórnarinnar, sem nú hafa unnið, kunna í þessum efnum meira en hæstv. núverandi ríkisstj. Við vörðum afar miklum tíma þá til þess að reyna að kynna okkur öll gögn málsins. En eftir að við höfðum gengið úr skugga um, að tillögur þeirra voru í meginatriðum réttar, þá hikuðum við ekki við að bera þær fram, eftir þó, ef ég man rétt, að hafa látið a.m.k. tvo af andstöðuflokkum okkar hafa málið til meðferðar, bæði frv, og grg., í heilan mánuð. Þetta frv. hné að gengisfellingu, eins og allir hv. alþm. vita. Það er mál fyrir sig, að þegar við lögðum það fram, vorum við felldir á málinu. Það var Framsfl., sem bar fram vantraustið á okkur. En hálfum mánuði seinna vorum við svo búnir að mynda stjórn með Framsfl. til þess að bera fram til sigurs tillögurnar, sem Framsfl. hafði borið fram vantraust á okkur út af. Slíkt er auðvitað alveg nýmæli í þingsögu nokkurrar þjóðar, en það kemur ekki þessu máli við. Við framkvæmdum svo tillögurnar með Framsfl. Það kom svo á daginn vegna Kóreustyrjaldarinnar og annarra ekki farsælla kringumstæðna, að þessi gengisfelling nægði ekki, og það þurfti að grípa til nýrra úrræða strax snemma árs 1951, ef ég man rétt. Þáverandi ríkisstj. með þátttöku sjálfstæðismanna undir forustu hv. 1. þm. Skagf. hikaði þá ekki heldur við að gera það, sem gera þurfti. Ég held það hafi nú verið hæstv. fjmrh. og ég, sem vorum aðalsökudólgarnir þá, þegar bátagjaldeyririnn var lagður á, og ekkert síður ég, en hann. En við hikuðum ekki, og það var gert, sem gera þurfti. Ég segi þess vegna, að Sjálfstfl. þarf engan kinnroða að bera fyrir það, að hann hafi hikað í valdaaðstöðu við að undirbúa tillögur, leggja þær fram og bera þær fram til sigurs, ef auðið var. Hitt er svo annað mál, að það er ekki sakarefni á hendur okkur, að við viljum ekki bera fram tillögur út í bláinn. Það er ekki hægt að selja okkur undir sök fyrir það að bera ekki fram tillögur, þegar okkur skortir allar þær forsendur eða allar þær upplýsingar, sem hæstv. forsrh. lýsir yfir að séu frumskilyrði þess, að hægt sé að gera tillögur af viti. Ég hef auðvitað margt fleiri um þetta mál að segja, og það er að sönnu erfitt í svona stóru máli að takmarka sig, svo að ræðutíminn verði ekki algerlega úr hófi. En ég hef þó ekki talað hér - held ég - lengur en hæstv. ráðh, gerðu, meira að segja hæstv. viðskmrh. Ég skal að þessu sinni ljúka máli mínu með því að segja, að þegar hæstv. ríkisstj. hafði setið að völdum í fimm mánuði, minnir mig, þá var hún búin að bregðast svo mörgum af sínum kosningaloforðum og fyrirheitum og stefnuskráratriðum, að þess var krafizt, að hún ryfi þing, léti fram fara nýjar kosningar og gæfi með því kjósendum landsins kost á því að dæma um, hvort þeir vildu áfram fela þeim mönnum völdin, sem höfðu ekki aðeins látið undir höfuð leggjast að framkvæma þau fyrirheit, sem þeir gáfu fyrir kosningarnar og voru kosnir til að efna, heldur höfðu þeir í mörgum efnum framkvæmt alveg hið gagnstæða við það, sem lofað var. Þessi till. var sem kunnugt er felld. Stjórnin hafði þá ekki þann manndóm að vilja ganga undir dóm kjósenda. Hún hafði það ekki. Nú í dag hafa að sönnu enn fleiri misst traust á stjórninni, en nokkru sinni fyrr. Það sér maður m.a. á úrslitum í bæjar- og sveitarstjórnarkosningum í janúarmánuði s.l., og er þó alveg víst, að síðan hefur hallað mikið undan fæti fyrir stjórninni, sem von er. Sumir telja þó, að úr því sem komið er, geti stjórnin ekki miklu spillt eða marga flekki sett á heiður landsins út á við umfram það, sem hún er búin að gera, og telja því e.t.v. rétt, að hún hangi enn um skeið, nægjanlega lengi til þess, að menn geti áttað sig á því í eitt skipti fyrir öll, að gæfuna sækir enginn í slíka samvinnu, sem nú á sér stað, eða með því að fela þeim mönnum, þeim sundurleitu og úrræðalausu mönnum, forustu sína, sem nú fara með völdin. Það er mikill vinningur og má kaupa það nokkru verði, ef þjóðin gerir sér svo glögga grein fyrir þessu, að sú vitneskja endist henni um stund til að forðast þann ófagnað, sem hún nú býr við. Þegar ég lít yfir feril stjórnarinnar og sé, hvernig komið er fyrir henni, þá minnist ég þess, að þegar ég var smásnáði í sveit, heyrði ég stundum talað um, að hross yrðu afvelta. Þau lágu þá á bakinu, skorðuð milli þúfna, gátu enga björg sér veitt, og það beið þeirra ekkert nema hungurdauðinn, ef enginn bjargaði þeim. Einhvern veginn dettur mér nú þetta í hug, þegar ég hugsa um blessaða stjórnina okkar. Hún liggur nefnilega núna afvelta, skorðuð á milli annars vegar brigðmæla og eigin sundurlyndis, en hins vegar þverrandi trausts eða öllu heldur vaxandi vantrausts þjóðarinnar. Og sannast sagna teygist hver skanki í sína átt, samlyndið er nú ekki betra. Og þannig fær stjórnin sér litla eða enga björg veitt. Við sjálfstæðismenn megnum ekki að bjarga stjórninni, úr því sem komið er, enda er ég ekki alveg viss um viljann, því að margur mun nú mæla, að farið hefði fé betra, þó að hún yrði þarna afvelta, þangað til hún yrði hungurmorða.



Ég ætla ekki að flytja ræðu. Ég tala sennilega seinna einhvern tíma í þessu máli. Ég ætla að bera hérna fram 3 fyrirspurnir til hv. stjórnarandstæðinga. Hv. þm. G-K. (ÓTh) bar fram 20 spurningar, svo að það má telja mikla hógværð að bera fram aðeins 3. En ég vil skjóta þessu núna strax inn í umr. Hv. þm. G-K. hefur nú haldið hér ræðu, sem ég tel hann lítt öfundsverðan af. Það má tala um það síðar. Það er enginn maður öfundsverður af því að standa hér eins og hann gerði í tvo klukkutíma og rífa niður þær till. eða gera tilraun til að rífa niður þær till., sem gerðar eru til viðreisnar, án þess að hafa nokkurt jákvætt orð að segja um það þjóð sinni eða þingi, hvað eigi að gera. Og þetta hefur hv. þm. sennilega fundið sjálfur, því að í lok ræðu sinnar gerðist honum mjög tíðrætt um það, að ekki mætti ætlast til þess, að hv. stjórnarandstæðingar hefðu nokkuð til málanna að leggja annað en þetta niðurrif hv. þm. Hv. þm. hefur hér á þessum tveimur klukkustundum, eða klukkustund og þremur kortérum, þangað til hann kom að afsökununum í lokin, fordæmt till. ríkisstj. að meginstefnu til og í einstökum atriðum. En í lok ræðu sinnar segir svo hv. þm., þegar hann finnur missmíðin allt í einu, að það megi ekki ætlast til þess af stjórnarandstæðunni, að hún geri till., til þessa skorti hana öll skilyrði, það eigi ekki að ætlast til þess, að þeir geri till. út í bláinn. En hv. þm. telur sig hafa skilyrði til þess að fordæma till. ríkisstj., ekki aðeins að meginstefnu til, heldur í einstökum atriðum. Hv. þm. verður að vita, að hér verður að fara tvennt saman, að sá, sem þykist hafa þekkingu til þess að fordæma ekki aðeins að meginstefnu til, heldur einnig í einstökum atriðum till. ríkisstj., hann verður að gera till. sjálfur. Hann verður að segja til sjálfur, hvað hann vill gera. Það er ekki hægt að sleppa með það að fleygja sér flötum, eins og hv. þm. G-K, gerði hér í lok ræðu sinnar, því að hann fleygði sér bókstaflega flötum og grátbændi hv. þingheim og stjórnina að ætlast ekki til þess, að þeir gerðu till., þá skorti þekkingu, og hvernig gætu þeir gert það út í bláinn. Þetta gerði hv. þm. eftir að hafa í sjö kortér lagt dóm á till. ríkisstj. að meginstefnu til og í einstökum atriðum. Nei, svona sleppa menn ekki, hv. þm. G-K. Þess vegna spyr ég nú Sjálfstfl., og öll þjóðin spyr. Hv. þm. er búinn að tala eins og sá, sem hefur þekkinguna, um till. okkar, og þá verður hann að segja, hvað hann vill. Vill Sjálfstfl. gengisbreytingu? Ef þeirri spurningu verður svarað neitandi, þá spyr öll þjóðin: Sjá þeir leið til þess að lækka uppbæturnar frá því, sem stjórnin gerir ráð fyrir í sínum till.? Og þriðja spurningin er svo, og henni verða þeir einnig að svara: Hvernig vilja þeir deila byrðunum, ef þeir vilja ekki gera það eins og stjórnin leggur til? Það ætlast enginn til þess, að þeir svari þessum spurningum í kvöld, en þeir verða að svara þessum spurningum, á meðan þetta mál er til meðferðar hér á hv. Alþingi. Það er ekki bara ég, sem spyr. Það spyr öll þjóðin um þetta.



Herra forseti. Fyrir matarhlé átti þingheimur þess kost að hlýða á ræðu formanns stjórnarandstöðuflokksins í um það bil tvær klukkustundir. Það er út af fyrir sig ekki óeðlilegt, að hann hafi þurft langan tíma til þess að ræða það mál, sem hér er á dagskrá, því að hér er á ferðinni langstærsta málið, sem þetta Alþ. hefur fengið til meðferðar. Það undrar mig því sízt af öllu, að formaður stjórnarandstöðunnar skuli hafa þurft alllangan tíma til þess að ræða málið. Hitt undrar mig meira, að í ræðu hans skyldu ekki vera fleiri jákvæð atriði, en raun bar vitni um. Ég vil strax vekja athygli á einu þó. Hv. þm. bar aldrei í hinni löngu og ýtarlegu ræðu sinni brigður á, að nú væri þörf þess að gera gagngerar ráðstafanir í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hann andmælti því aldrei einu orði, að ástand í atvinnumálum og fjármálum þjóðarinnar nú væri þannig, að til þess væri fyllsta ástæða að gera gagngerar ráðstafanir. Þetta getur ekki verið einungis tilviljun. Í þessu hlýtur að felast viðurkenning á því, að brýn nauðsyn sé til gagngerra ráðstafana. En hvaða efnisathugasemdir gerði hann við þær till. til ráðstafana, sem felast í frv. ríkisstj., sem hér er nú til umr.? Um það var hv. þm. næsta fáorður. Þó sagði hann, að útflutningsuppbótakerfið væri gert miklum mun einfaldara, en það hefði verið undanfarin ár, m.a. í hans stjórnartíð, og sagði það út af fyrir sig vera kost. Hins vegar sagði hann ekkert um, hvort bæturnar, sem gert er ráð fyrir, væru að hans dómi of háar eða of lágar eða hæfilegar. Hann vitnaði í bréf, sem þm. barst síðdegis í dag frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, þar sem þess er óskað af ríkisstj. að bæturnar séu hækkaðar frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Hann lýsti bréfinu og lýsti óskum útvegsmanna, en hann sagði ekki eitt orð um það, hvort hann tæki undir óskirnar eða ekki, ekki eitt orð um það, hvort hann teldi óskirnar réttmætar eða óréttmætar, hvort hann vildi verða við þeim eða ekki. Á því virtist ræðumaðurinn enga skoðun hafa, og mun ég síðar víkja nánar að því. Hins vegar sagði hann, að í tekjuöflunarákvæðum frv, væru fólgin ýmis nýmæli, og dómur hans um ráðstafanirnar í heild var, að hér væri um grímuklædda gengisfellingu að ræða. Það virtist hann telja höfuðannmarka þessara till., að í raun og veru fælist í þeim gengisfelling, en grímuklædd þó. Þetta hlýtur ýmsum að koma nokkuð spánskt fyrir sjónir. Þessi hv. þm. hafði fyrir nokkrum árum allt aðra skoðun á gengislækkun, en kemur fram í þessum ummælum. Það er öllum hv. þm. kunnugt, að þessi hv. þm. var einn af höfuðforvígismönnum þeirrar gengisbreytingar, sem gerð var vorið 1950. Þá hélt hann ekki svo fáar ræður um það, að sú ráðstöfun, sú gengisbreyting hafi verið sjálfsögð og nauðsynleg og til mikilla bóta í þeim efnahagsvandamálum, sem að steðjuðu þá. Hvernig má það nú vera, að þessi sami þm. skuli telja það höfuðókost þessara ráðstafana, að þær séu of líkar gengisfellingu? Hvað er það, sem hefur gerbreytzt svo frá vandanum, sem steðjaði að 1950, til þess vanda, sem nú steðjar að, að gengisbreyting hafi verið sjálfsögð, ágæt og réttlætanleg þá, en sé forkastanleg, það sé höfuðgalli ráðstafananna nú, að þær líkist gengisbreytingu? Hann minntist þess og, að það væri alvarlegur ágalli þessara ráðstafana, að nú ættu kaffi og sykur og rekstrarvörur útvegsins að hækka, þessar ráðstafanir hefðu hækkun þessara vörutegunda í för með sér. Ég minni aftur á, hvað gerðist, þegar gengisbreytingin var gerð 1950. Hækkaði þá kannske ekki kaffi og sykur, hækkuðu þá ekki rekstrarvörur sjávarútvegsins? Það, sem gerist nú ólikt því, sem gerðist 1950, er það, að einmitt kaffi, sykur og ýmsar aðrar nauðsynjavörur til fæðis og klæðis hækka minna, en svarar þeirri almennu verðhækkun, sem leiða mun af þessum ráðstöfunum. Það er einn höfuðmunurinn á þeim ráðstöfunum, sem nú er lagt til að gerðar verði, og gengisbreytingunni 1950, að gert er ráð fyrir því, að nokkur munur verði á þeirri verðlagsbreytingu, sem verða mun á innfluttum vörum. Ef gengisbreytingarleiðin hefði verið farin á sama hátt og hún var farin 1950, þá hefði orðið hlutfallslega jafnmikil breyting á öllum innfluttum vörum. Hv. þm. fjölyrti talsvert um það, að illa væri búið að stjórnarandstöðunni um öflun upplýsinga varðandi málið í heild, og hafði það sem höfuðröksemd fyrir því, að hann og flokksbræður hans gætu ekki gert till. í málinu, að þeir hefðu ekki átt nægilega greiðan aðgang að sérfræðilegum upplýsingum um málið. Ég vil í þessu sambandi aðeins minna á, hvernig búið hefur verið að stjórnarandstöðunni undanfarin ár, einmitt þau árin, sem þessi hv. þm. var í stjórnarforsæti. Ég minnist þess, að miklar ráðstafanir voru gerðar í efnahagsmálum í tvö skipti undanfarin ár. Í síðara skiptið, 1955, minnist ég þess glögglega, að það frv., sem þá var lagt fram, var ekki sýnt stjórnarandstöðunni fyrr, en hún kom á þingfund, er málið kom til umr. Það var meira að segja þannig, að ég, sem var þá í forsvari fyrir minn flokk í stjórnarandstöðunni, þurfti að lesa veigamikla kafla frv. hér í ræðustólnum. Það hafði ekki gefizt tími til að lesa einstakar gr. frv. og skýringar við þær, áður en málið var tekið til umr. og áður en röðin kom að okkur í stjórnarandstöðunni að ræða um málið. Við urðum svo að segja að lesa frv. um leið og við ræddum það hér í þessum ræðustól. Að sjálfsögðu gagnrýndum við þetta mjög. Á þá gagnrýni var ekki hlustað. Við vissum það þá, að til undirbúnings þeim ráðstöfunum höfðu sérfræðingar verið látnir gera miklar athuganir og semja stóra skýrslu. Við vissum, að hún var til, höfðum frétt það, að vísu eftir krókaleiðum. Við spurðum, hvar sú skýrsla væri, hvort við gætum fengið aðgang að þessum upplýsingum. Því var svarað neitandi. Það var ekki borið á móti því, að það væru til sérstakir útreikningar, sérfræðileg skýrsla, en okkur var algerlega meinað að fá að sjá hana, fengum aldrei að sjá hana, hvorki fyrir þann tíma, að málið var tekið fyrir, meðan á umræðunum stóð, né heldur eftir að umr. var lokið. Þessi skýrsla er ekki heldur til í stjórnarráðinu. Það munu hafa verið gerð af henni nokkur eintök til afnota fyrir þm. þáverandi stjórnarflokka, en í stjórnarráðinu fyrirfinnst ekki eitt eintak af henni. Í henni virðast hafa verið fólgin einhver þau atriði, sem þáverandi ríkisstj. taldi bráðnauðsynlegt að halda leyndum fyrir þeirri ríkisstj., sem á eftir kæmi. Miðað við það, hvernig búið var að stjórnarandstöðunni, er nú ólíku saman að jafna. Stjórnarandstaðan fékk það frv., sem hér er um að ræða, um síðustu helgi og hefur átt þess kost að ræða við helztu ráðunauta eða sérfræðinga ríkisstj, í efnahagsmálum og spyrja þá spjörunum úr. Það hefur að sjálfsögðu verið gert ráð fyrir því, að sérfræðingarnir leystu úr öllum spurningum, sem stjórnarandstaðan kynni að hafa fram að bera, enda er það sjálfsagt. Stjórnarandstaðan hefur því haft 3–4 daga til gaumgæfilegrar athugunar á málinu og átt aðgang að öllum helztu reikningsniðurstöðum þeirra sérfræðinga, sem um málið hafa fjallað. Stjórnarandstaðan getur því ekki borið því við, að hana skorti upplýsingar til þess að gera till. í þessu máli, og mun ég síðar víkja svolítið nánar að því. Ég vil aftur vekja alveg sérstaka athygli á því, að í hinni löngu ræðu hv. þm. G-K. dró hann aldrei í efa, að nauðsyn væri nú á sérstökum ráðstöfunum í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er ekki heldur hægt að draga í efa, að í raun og veru er um að ræða þrjár meginleiðir til lausnar á þeim vanda, sem að steðjar. Hin fyrsta hefði verið sú að halda óbreyttu því kerfi útflutningsbóta og innflutningsgjalda, sem verið hefur í gildi undanfarin ár, og að afla nýrra tekna til þess að jafna þann halla, sem fyrirsjáanlega hefði orðið á þessu ári á bæði útflutningssjóði og ríkissjóði. Önnur leiðin hefði verið sú að breyta gengi krónunnar. En þriðja leiðin, sú sem stjórnin leggur til að farin verði, er sú að taka upp nýtt kerfi bóta á gjaldeyrisöflun og gjalda af gjaldeyrisnotkun. Ég skal fara fáeinum orðum um hverja um sig af þessum þrem einu leiðum, sem fræðilega séð koma til greina. Við það eru margir ókostir að fara leið algerlega óbreytts kerfis útflutningsbóta og innflutningsgjalda frá því, sem verið hefur. Megingallarnir á því kerfi, sem verið hefur í gildi undanfarin ár, eru þeir, að atvinnurekstrinum hefur verið mismunað óhæfilega mikið með ólíkri hæð útflutningsbótanna, auk þess sem útflutningsbótakerfið hefur verið óheppilega flókið. Uppbæturnar hafa sumpart ekki verið neinar og náð allt upp í 120% af fobverðmæti útflutningsins, og bótaflokkarnir hafa verið hvorki meira né minna en um 20 talsins. Þetta, hversu bæturnar hafa verið ólíkar að hæð, hefur raunverulega valdið því, að sumar atvinnugreinar í landinu hafa verið allt að því löggiltar sem arðbærar atvinnugreinar, en aðrar dæmdar til þess að verulegu eða öllu leyti að geta ekki skilað arði. Það alvarlegasta við slíkt ástand, svo gerólíkar upphæðir útflutningsbóta, er það, að þá fer upphæð bótanna í raun og veru að ákveða, hvað er framleitt í landinu og hvað ekki, en ekki verðlag á erlendum markaði. Hættan við slíkt kerfi er fyrst og fremst þetta, að þá er útflutningsframleiðslan losuð úr tengslum við hið erlenda verðlag, við verðlagið á hinum erlenda markaði, og það er orðið háð ákvörðunum innanlands, pólitískum ákvörðunum, hvaða framleiðslugreinar bera sig og hvaða framleiðslugreinar bera sig ekki. Sumar eru dæmdar til þess að vera arðbærar, sumar dæmdar til þess að vera óarðbærar á grundvelli pólitískra ákvarðana innanlands, í raun og veru alveg óháð því, hvert verðlagið er á erlendum markaði. Slík þróun hlýtur að teljast varhugaverð. Þá er annar megingalli þess konar uppbótakerfis, sem við höfum búið við undanfarin ár, að verðlag erlendrar vöru verður mjög misjafnt og í miklu ósamræmi við verðlagið innanlands. Sumar erlendar vörur verða miklu ódýrari, en svarar til innlenda verðlagsins, sumar aftur á móti miklu dýrari. Það verður mikil hætta á því, að þær erlendar vörur, sem eru miklu ódýrari, en svarar til verðlagsins innanlands, séu notaðar í miklu óhófi og sú ofnotkun valdi óeðlilegri gjaldeyrisnotkun, hins vegar takmarkist eftirspurn eftir þeim vörum, sem verða óeðlilega dýrar, og ef kerfið byggist að meira eða minna leyti á tekjuöflun með gjöldum af þessum vörum, er hætt við, að innflutningur á þeim bregðist og þá um leið tekjuöflunarkerfið. Þegar farið er að greiða uppbætur á útflutning, er söluverð gjaldeyrisins ekki lengur raunverulegt, og þá verður auðvitað að leggja gjald á innflutninginn eða gjaldeyrissöluna, sem að meðaltali svarar til þeirra uppbóta, sem greiddar eru á útflutninginn. Innfluttar vörur, sem fluttar eru inn með lægra innflutnings- eða yfirfærslugjaldi, en meðaltal útflutningsuppbótanna, eru raunverulega styrktar. Þær innfluttar vörur, sem fluttar eru inn með hærra innflutnings- eða yfirfærslugjaldi, en svarar til meðaltalsuppbótanna, eru raunverulega skattlagðar. Hættan við að hafa verulegan hluta innflutningsins með lægri innflutnings- eða yfirfærslugjöldum, en svarar til meðaltalsupphæðar útflutningsuppbótanna er fólgin í því, að gjaldeyririnn er þá seldur notendum hans við lægra verði en hann kostar þjóðarbúið í heild. Sá, sem notar gjaldeyrinn, fær hann fyrir lægra verð, en það kostar þjóðarbúið í heild að afla hans. Þetta getur beint framleiðslunni inn á rangar brautir. Þetta getur þýtt ranga stefnu í fjárfestingarmálum og framkvæmdum. Þetta getur þýtt þjóðhagslega óskynsamlega eða óhagkvæma neyzlu. Og siðast en ekki sízt, þetta hlýtur að þýða ofnotkun erlends gjaldeyris, óeðlilegan þrýsting á gjaldeyrisforðann eða gjaldeyristekjurnar, sem leiðir til þess, sem við köllum gjaldeyrisskort. Þegar uppbótakerfi í þeirri mynd, sem það hefur verið framkvæmt hér undanfarin ár, er orðið jafnvíðtækt og það er orðið og mismunurinn á yfirfærslugjöldunum eða innflutningsgjöldunum er orðinn jafnmikill og hann var hér orðinn, er orðin mikil hætta á því, að þessir gallar segi verulega til sín og hafi í för með sér mjög alvarlegar afleiðingar. Um þetta mætti nefna mörg dæmi. Ég skal ekki gera það, að þeim er m.a. vikið í grg. frv. Ég skal aðeins minna á þá þjóðhagslega séð óhóflegu notkun á fóðurbæti, sem átt hefur sér stað einmitt af þessum sökum um mörg undanfarin ár, þá óeðlilegu notkun á ýmsum erlendum veiðarfærum, sem átt hefur sér stað, jafnvel á erlendu byggingarefni í allverulegum mæli, á erlendum umbúðum, á ýmsum erlendum tækjum, og þannig mætti lengi telja. Það er enginn vafi á því, að uppbótakerfi framkvæmt á þann hátt, sem það hefur verið framkvæmt hér, hefur átt verulegan þátt í því, að fjárfesting hefur verið hér óeðlilega mikil frá þjóðhagslegu sjónarmiði séð og þrýstingur til aukningar á henni hefur verið jafnlítt viðráðanlegur um mörg undanfarin ár og raun hefur veríð á. En einmitt vegna þess, að þetta kerfi ýtir undir þjóðhagslega séð óhagkvæma fjárfestingu, er mjög hætt við, að sá innflutningur ýti til hliðar innflutningi annarra vörutegunda, sem kerfið þó byggir á að skili tekjum í útflutningssjóðinn eða ríkissjóðinn. Það var einmitt þetta, sem gerðist 1957 eða á s.l. ári, auk þess sem afli brást á því ári, og það var þetta tvennt, sem fyrst og fremst gerði að verkum, að tekjur þær, sem gert hafði verið ráð fyrir að útflutningsbótakerfið mundi fá, brugðust, þannig að útflutningssjóð skorti tekjur til þess að standa við þær skuldbindingar, sem það hafði tekizt á hendur, og ríkissjóð skorti tekjur til þess að annast nauðsynlegar og eðlilegar greiðslur sínar. Ef haldið hefði verið áfram á sömu braut og undanfarið, aðeins bætt við þau gjöld, sem fyrir voru, ákveðnum hundraðshluta til dæmis, þá hefði verið mjög hætt við því, að allir þessir gallar hefðu ekki aðeins komið fram í sama mæli á þessu ári og hinu næsta, heldur í auknum mæli. Það eru þessi atriði fyrst og fremst, þessir almennu ókostir útflutningsuppbótakerfis, eins og það hefur verið framkvæmt, sem gera að verkum, að sú leið var og er ekki lengur fær og áreiðanlega ekki skynsamleg. Um gengisbreytingarleiðina skal ég vera mjög fáorður og ekki ræða kosti og galla hennar að þessu sinni, heldur láta það eitt duga að vísa til þess, að verkalýðshreyfingin, þ.e. síðasta þing Alþýðusambands Íslands, sem haldið var haustið 1956, lýsti sig algerlega andvíga gengisbreytingu. Það mátti því vita, að gengisbreyting mundi ekki aðeins ekki geta fengið stuðning verkalýðshreyfingarinnar, heldur hlyti einnig að mæta fullkominni andstöðu hennar, slíkri ráðstöfun mundi verði svarað af verkalýðshreyfingunni sem heild með kröfum um víðtækar hækkanir á kaupgjaldi og án efa með vinnudeilum og verkföllum. Í nútíma þjóðfélagi, eins og það er hér á Íslandi, er vald launþegasamtakanna svo mikið, að skynsamlegri stefnu í efnahagsmálum verður varla fylgt, nema hún hafi beinan eða óbeinan stuðning launþegasamtakanna. Launþegasamtökin þurfa annaðhvort að styðja þessa stefnu eða a.m.k. eira henni, ef hún á að hafa von til þess að geta borið góðan árangur. Það er varla hægt að stjórna til lengdar í fullkominni andstöðu við öll launþegasamtök landsins, nema þá gera það með ofbeldi. Það hefði því ekki verið skynsamlegt að beita sér fyrir almennri gengisbreytingu við núverandi aðstæður, þegar vitað væri, að það hlyti að mæta fullkominni andstöðu verkalýðshreyfingarinnar sem heildar. Þess vegna varð að finna nýja leið, sem hefði ekki megingalla óbreytts kerfis útflutningsbóta og innflutningsgjalda til að bera og væri ekki heldur gengislækkun, þ.e. hefði ekki þau megineinkenni gengislækkunar, að verðlag allrar innfluttrar vöru hækkaði hlutfallslega jafnt vegna ráðstafananna, en það er að sjálfsögðu megineinkenni gengisbreytingar, að hún hefur hlutfallslega jöfn áhrif á verðlag allrar innfluttrar vöru og allrar útfluttrar vöru, Það er þetta, sem reynt er að gera, það er þetta bil beggja, sem reynt er að fara í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Það er reynt að sníða megingallana af því bótakerfi, sem í gildi hefur verið undanfarin ár, og það er reynt að sneiða hjá því megin einkenni gengisbreytingar, að það verði hlutfallsleg breyting á verðlagi allrar innfluttrar vöru og allra útfluttra afurða og þjónustu. Kostir þeirra ráðstafana, sem gerðar eru tillögur um í þessu frv., eru fyrst og fremst tveir: Í fyrsta lagi er rekstur og afkoma atvinnuveganna tryggð og þar með áframhaldandi full atvinna í landinu. Að gera þetta er megintilgangur frv., og gagnrýni á frv. hefur ekki við rök að styðjast, nema því aðeins að sýnt sé fram á, að frv. nái ekki þessum megintilgangi: að tryggja rekstur og afkomu allra atvinnugreina í landinu og þar með áframhald fullrar atvinnu. En annar meginkostur og annar megintilgangur þessara ráðstafana er að jafna aðstöðu einstakra atvinnugreina í landinu, jafna þá aðstöðu, sem einmitt var orðin óeðlilega, ég vil segja hættulega ójöfn. Aðstaða bátaútvegsins og landbúnaðarins er í stórum dráttum óbreytt frá því, sem verið hefur, nema hvað nú er gert ráð fyrir við ákvörðun útflutningsbótanna, að fyrirtækjunum sé kleift að afskrifa atvinnutæki sín miðað við endurnýjunarverð, en ekki hið gamla kostnaðarverð. Sú breyting, sem verður, er fyrst og fremst á aðstöðu togaranna og síldarútvegsins, auk þess sem ýmsar atvinnugreinar, sem áður höfðu engar bætur og ýmist börðust því í bökkum eða voru dæmdar til dauða fyrr eða síðar, fá nú bætur og þar með ný lífsskilyrði, ný þroskaskilyrði. Þetta á fyrst og fremst við ýmsar greinar innlends iðnaðar, járniðnað og fleiri greinar iðnaðarins, sem áður nutu engra bóta, íslenzkar siglingar á sjó og í lofti og fleiri mikilvægar atvinnugreinar, sem ef til þessara ráðstafana hefði ekki verið gripið, hefðu átt við að etja mikla erfiðleika þegar á þessu ári, hvað þá þegar frá liði. Meginupphæð útflutningsbótanna er 80% af fob-verði. Nú mun 78% útflutningsins fá sömu bætur, þ.e. um það bil 4/5 hlutar útflutningsins. Meginhluti hans mun nú njóta sömu útflutningsbóta eða 80%. Um það bil 17% útflutningsins mun njóta 50% bóta, en aðeins 41/2%, 70% bótanna. Af þessum tölum sést greinilega, að meginhluti útflutningsins situr nú, ef þessar ráðstafanir verða að lögum, við sama borð, þ.e. bátaútvegurinn, togararnir og landbúnaðurinn. Ef útflutnings- og yfirfærslubótum þeim, sem gert er ráð fyrir í frv., er jafnað á útflutninginn og duldu tekjurnar, kemur í ljós, að meðalbæturnar á alla gjaldeyrisöflunina eru 55%. Gjaldeyrisbankarnir greiða því þeim, sem gjaldeyrisins afla, að meðaltali 55% meira, en skráð gengi. Það er þetta skráða gengi plús 55%, sem gjaldeyrisöflunin kostar þjóðina að meðaltali. En munurinn á þeim ráðstöfunum, sem hér er gert ráð fyrir, og því, að gengisbreyting hefði verið framkvæmd, er sá, að ef genginu hefði verið breytt, þá hefðu allir, sem afla gjaldeyris, fengið 55% bætur, en nú eru bæturnar á meginhluta útflutningsins 80%, þær eru 70% á nokkurn hluta hans, 50% á nokkurn hluta hans, þær eru 55% á duldar tekjur, en engar á nokkurn hluta gjaldeyristeknanna, og meðaltalið af öllu þessu er 55% útflutnings- eða yfirfærslubætur. Þess vegna þarf engan að furða á því, að hið almenna yfirfærslugjald við gjaldeyrissöluna sé 55%. Hið almenna yfirfærslugjald, sem heimt verður af þeim, sem kaupa gjaldeyri, er svo að segja nákvæmlega jafnhátt og meðaltal þeirra bóta, sem gjaldeyrisbankarnir greiða þeim, sem afla gjaldeyrisins. Viss tegund gjaldeyrisins eða gjaldeyrir fyrir vissum vörum, er þó seldur undir þessu verði, þ.e. með yfirfærslugjaldi, sem er lægra en 55%, eða aðeins 30%. Með því er í raun og veru verið að styrkja eða greiða með þeim innflutningi eða þeim greiðslum, þ.e. náms- og sjúkrakostnaði. Það er í raun og veru alveg rangt að tala um 30% gjald á innflutning nauðsynjavörunnar eða náms- og sjúkrakostnað. Réttara samkvæmt öllu eðli málsins er að benda á, að gjaldeyrir fyrir þessum vörum og þessari þjónustu er 25% ódýrari, en svarar til hins almenna yfirfærslugjalds, sem er jafnhátt þeim bótum, sem útflutningurinn fær að meðaltali. Það, sem það kostar að hafa gjaldið á nauðsynjavörurnar og náms- og sjúkrakostnaðinn þessum 25% lægra, en svarar til meðaltals útflutningsuppbótanna, er greitt með því að leggja sérstakt hágjald á vissar vörur, sem taldar eru þola slíkt gjald, þær vörur, sem um mörg undanfarin ár hefur verið talið rétt að láta bera slíkt gjald. Það, sem fyrst og fremst hefur verið bent á sem galla við þessar ráðstafanir, er, að þær muni óhjákvæmilega og óneitanlega hafa í för með sér hækkun á verðlagi í landinu. Það hefur verið áætlað, að verðlagshækkunin muni verða 14–16 stig og að fram til 1. sept. n.k. megi gera ráð fyrir hækkun á framfærsluvísitölunni, sem nemi 8–9 stigum. En það er einmitt vegna þessarar væntanlegu hækkunar á vísitölunni næstu mánuði, sem frv. hefur ákvæðið um það, að allt kaupgjald skuli strax 1. júní n.k. hækka um 5–7%, þ.e. hækka strax um þá hlutfallstölu, sem svarar nokkurn veginn til þeirrar hækkunar á vísitölunni, sem gera má ráð fyrir að verði komin fram 1. sept. n. k. Er þetta gert til þess að koma í veg fyrir, að á þessu tímabili verði skerðing á raunverulegum kaupmætti launafólks í landinu. Hitt er svo einnig rétt, að sá vandi bíður, hvernig mæta eigi þeirri frekari verðhækkun, sem búast má við á síðari mánuðum ársins, eða frá september til ársloka. En það er ómótmælanlegt, enda hefur því í sjálfu sér ekki verið andmælt og það vildi ég undirstrika, að á tímabilinu til 1. sept. n.k. verður ekki um að ræða rýrnum á kaupmætti launa launafólks í landinu. En ég vil þó vekja sérstaka athygli á einu atriði í sambandi við þær verðhækkanir, sem gert er ráð fyrir að muni sigla í kjölfar þessara ráðstafana. Það er í raun og veru grundvallarmisskilningur, að þessar verðhækkanir séu bein afleiðing þessara ráðstafana. Þetta væri því aðeins rétt, - og það vildi ég undirstrika, að hægt hefði verið að gera aðrar ráðstafanir, sem hefðu ekki haft í för með sér neinar verðhækkanir eða minni verðhækkanir, en leiðir af þessum ráðstöfunum. Þeir, sem vilja leggja áherzlu á, að beinlínis samþykkt þessa frv. leiði til svo og svo mikilla verðhækkana, verða að sýna fram á, að þeir hefðu getað lagt eitthvað annað til, sem hefði haft í för með sér minni verðhækkanir eða alls engar verðhækkanir. Geti þeir það ekki, þá hefðu verðhækkanirnar komið, hvað svo sem gert hefði verið, og því ekki hægt að segja: það er beinlínis afleiðing af því, sem nú er gert eða lagt til að gera með þessu frv. Við skulum virða fyrir okkur í stuttu máli, hvað hefði skeð, ef ekkert hefði verið gert, ef stjórnin hefði bókstaflega ekki aðhafzt neitt, látið reka á reiðanum. Hvað hefði gerzt þá? Það, sem þá hefði gerzt, er, að framleiðslan hefði stöðvazt, útflutningsatvinnuvegirnir hefðu stöðvazt og það hefði orðið mikið atvinnuleysi. Það hefði orðið greiðsluþrot hjá ríkissjóði, hann hefði ekki getað staðið við sínar skuldbindingar, ekki greitt starfsmönnum sínum sitt kaup, Í fyrstu lotu mætti segja og hefði mátt búast við því, að verðlag hækkaði ekki, ef svona hefði farið. En mundu menn vilja kaupa það, að verðlag hækkaði ekki, því, að hér hefði orðið mikið atvinnuleysi, gífurlegt atvinnuleysi og að ríkissjóður hefði lent í algerum greiðsluþrotum? Það hefði verið eina leiðin til þess að láta verðhækkun ekki eiga sér stað, a.m.k. ekki í bráð. Ég hef ekki trú á því, að neinn, sem í alvöru hugsar um þessi mál, mundi vilja mæla með því að gera ekki neitt, af því að afleiðingin hefði augljóslega orðið sú, sem ég nú var að lýsa, stöðvun framleiðslunnar og gífurlegt atvinnuleysi. Það kom m.a,. fram í því, sem ég gat um í upphafi, að hv. þm. G-K. (ÓTh) gat þess aldrei í ræðu sinni, að í raun og veru hefði ekki verið þörf neinna ráðstafana. Um það eru áreiðanlega allir sammála, að það varð að gera eitthvað til að halda framleiðslunni gangandi og gera ríkissjóði kleift að standa við sínar skuldbindingar. Ef Alþingi hefði látið undir höfuð leggjast að gera lagaráðstafanir til þessa, þá hefði ríkisstj, þurft að gera ráðstafanir í þessu skyni, og hvað hefði hún getað gert? Hvað hefði hvaða ríkisstj. sem er gert, undir þeim kringumstæðum? Hún hefði ekki getað gert annað, en jafna hallann á útflutningssjóði, þ.e. jafna halla útflutningsatvinnuveganna og jafna halla ríkissjóðs. Hvernig gerist það? Hvernig gerir ríkisstj. það, ef Alþingi gerir ekki sérstakar tekjuöflunarráðstafanir? Það gerist einfaldlega á þann hátt, að peningarnir eru sóttir í seðlabankann til þess að greiða halla útflutningsatvinnuveganna og til þess að jafna halla ríkissjóðs. Hver hefði orðið afleiðingin af því, ef seðlabankinn hefði verið látinn greiða halla útflutningsatvinnuveganna og útflutningssjóðs og ríkissjóðs? Afleiðingin af því hefði orðið verðbólga. Afleiðingin af því hefði orðið sú, að það hefðu komizt meiri peningar í umferð en svarað hefði til vöruframleiðslunnar í landinu og vöruinnflutningsins. Það hefði orðið gjaldeyrisskortur í fyrstu lotu, það hefði orðið vöruskortur, það hefði síðan orðið svartur markaður, og þegar þessi þróun væri komin á nógu hátt stig, hefði orðið verðhækkun, nákvæmlega jafnmikil verðhækkun í heild og verður, ef þessar ráðstafanir verða samþykktar, en hefði bara orðið með öðrum hætti. Það hefði orðið ringulreið, það hefði orðið svartamarkaðsverðhækkun, það hefði orðið þess konar verðhækkun, sem afleiðing vöruskorts og gjaldeyrisskorts, sem alltaf bitnar mest og þyngst á hinum efnaminnstu í þjóðfélaginu, á þeim, sem hafa minnst útispjótin, minnst skilyrðin til þess að sjá sér farborða, þegar harðvítugur gjaldeyrisskortur ríkir, þegar harðvítugur vöruskortur ríkir, þegar svartamarkaðurinn setur svip sinn á viðskiptalífið. Þetta má ekki verða. Þetta væri sú þróun, sem væri verst, næst á eftir atvinnuleysisástandinu. Og það er einmitt til þess að koma í veg fyrir slíka verðbólguþróun, það er einmitt til þess að koma í veg fyrir slíkar verðbólguverðhækkanir, slíkar svartamarkaðsverðhækkanir, sem það er nauðsynlegt að gera skipulegar ráðstafanir til þess að jafna halla útflutningsatvinnuveganna og jafna halla ríkissjóðs með skipulögðum tekjuöflunarráðstöfunum, einmitt til þess að koma í veg fyrir verðbólguþróun. Það er rétt, að verðhækkanir verða ekki umflúnar, og þær munu koma, það væri hættuleg sjálfsblekking að gera sér ekki grein fyrir því, En það er líka hættuleg sjálfsblekking að gera sér ekki grein fyrir hinu, að þessar verðhækkanir eru óumflýjanlegar, þær eru afleiðing þess, að það er sannanlegur halli á útflutningssjóði, á útflutningsatvinnuvegunum og sannanlegur halli á ríkissjóði. Undir slíkum kringumstæðum verða verðhækkanir ekki umflúnar. Það er einungis spurningin: Í hvaða formi vilja menn taka þær? Vilja menn vera herra verðhækkananna, ráða því, hvar þær koma niður, eða vilja menn láta þær gerast skipulagslaust, vilja þeir láta þær gerast í ringulreið, vilja menn láta þær gerast eftir svartamarkaðsaðferðum? Það er það, sem verið er að koma í veg fyrir með þessum ráðstöfunum. Þá hefur mikið verið um það talað í blöðum stjórnarandstöðunnar í gær og dag, að hér sé um miklar álögur á þjóðina að ræða, og einn meginkaflinn í ræðu hv. þm. G-K, fjallaði einmitt um það, að hér sé um gífurlegar álögur á þjóðina í heild að ræða. Hv. þm. sagði, að sér teldist til, að þessar álögur næmu hvorki meira né minna en um 790 millj. kr. Ég er þeim tölum, sem hér liggja til grundvallar, það kunnugur, að ég sé í hendi minni, hvernig þessi tala er fengin. Hún er fengin með því að leggja saman þá aukningu, með því að taka allar tölur, sem hægt er að taka brúttó, ef svo mætti segja, þ.e. leggja saman þá heildaraukningu, sem verður á öllum bótum til útflutningsatvinnuveganna og öllum bótum á allar duldar greiðslur, án tillits til þess, að verulegur hluti þessarar bótahækkunar til útflutningsatvinnuveganna sé aðeins endurgreiðsla á auknum kostnaði, sem leiðir af þeirri kerfisbreytingu, að á rekstrarvörurnar á nú að leggjast 55% yfirfærslugjald, og enn fremur án tillits til þess, að þær duldu greiðslur, sem við er miðað í þeim útreikningum, sem liggja til grundvallar þessu öllu saman, eru að mjög verulegu leyti tölur, sem ganga inn og út hjá sömu fyrirtækjunum meira að segja og eru því í raun og veru uppblásnar tölur, sem aldrei koma fram sem gjaldeyriskaup og gjaldeyrissala í bönkunum. En þetta er í raun og veru allt aukaatriði. Hitt er meginatriðið, að sú uppstilling að tala um 790 millj. kr. sem álögur á þjóðina í heild er í raun og veru hrein hugsanavilla. Ef þessi reikningsaðferð væri rétt, hefði með alveg nákvæmlega sams konar rökum og sams konar aðferðum mátt reikna út byrðar á þjóðina í heild af gengisbreytingunni 1950. Þá var gengisbreytingin 73% hækkun á verði erlends gjaldeyris. Nú nemur hið almenna yfirfærslugjald þó ekki nema 55%, Þá var gengi erlends gjaldeyris hækkað um 73%. Ef maður reiknar eins og hv. þm. reiknaði áðan, lægi beinast við að taka verkanir gengislækkunarinnar 1950 þannig að taka innflutninginn og duldu greiðslurnar eins og þær voru, hækka þær með 73%, breyta því svo yfir í núgildandi krónuverð, og þá yrði niðurstaðan, - ég sló þessu upp á blað lauslega áðan, - um 900 millj. kr. M.ö.o.: með nákvæmlega sömu reikningsaðferð þýddi gengisbreytingin 1950 um 900 millj. kr. álögur á þjóðina, reiknað í sama krónuverðmæti og nú. Ég man ekki eftir því, að neinn maður í stjórnarandstöðunni hér á hinu háa Alþ. 1950 hafi látið sér detta í hug svona fálkalegan útreikning. Ég minnist þess ekki. Það datt engum manni þá í hug að reikna út álögur af gengisbreytingunni 1950 á þennan hátt, eins og stjórnarandstaðan núna virðist ætla að leyfa sér að gera. Ef það hefði verið gert, hefði niðurstaðan orðið sem ég segi. En það hefði auðvitað verið fráleitt, enda datt mönnum það aldrei í hug. En hafi það verið fráleitt þá, er sama reikningsaðferð auðvitað jafnfráleit núna. Hún er, ja, ég vil ekki segja blekking, heldur fyrst og fremst hugsunarvilla. Það er nefnilega alger hugsunarvilla að telja, að Alþ. leggi með slíkum ráðstöfunum eins og þessum, eða með gengisbreytingunni 1950, sem þó var mjög verulega annars eðlis, - að Alþ. leggi með slíkum ráðstöfunum byrðar á þjóðina í heild. Það væri jafnfráleitt að segja, að þjóðin í heild leggi byrðar á sjálfa sig með því að endurskipta tekjum sínum af framleiðslu sinni. Þjóðin getur aldrei lagt byrðar á sjálfa sig. Það er fráleitt. Lífskjör þjóðarinnar ákvarðast auðvitað af tvennu: Annars vegar af þjóðarframleiðslunni og hins vegar af skiptingu þjóðarframleiðslunnar milli neyzlu og fjárfestingar. Lífskjör þjóðarinnar rýrna því aðeins, að þjóðarframleiðslan minnki, og batna því aðeins, að þjóðarframleiðslan vaxi, eða lífskjör þjóðarinnar rýrna því aðeins, að fjárfestingin vaxi, sem þýðir, að neyzlan minnkar, og þau batna því aðeins, að fjárfestingin minnki, þ.e. neyzlan vaxi. Það er því aðeins hægt að segja þessar ráðstafanir vera byrðar á þjóðina í heild, að það sé hægt að færa skynsamleg rök fyrir því, að afleiðingin verði minnkun þjóðarframleiðslunnar eða aukning fjárfestingarinnar. Það er meiningarleysa að tala um afleiðingar þessa sem byrðar á þjóðina í heild, nema því aðeins að sýna megi fram á, að það leiði til minnkunar á þjóðarframleiðslu eða aukinnar fjárfestingar, enda gefur auga leið, hvílík fjarstæða slíkt tal er að tala um 800 millj. kr. byrðar í sambandi við þetta. Verðmæti þjóðarframleiðslunnar í ár mun verða einhvers staðar á milli 4.500 og 5.000 millj. kr., svo að þessi tala, 800 millj., er hvorki meira né minna en 1/6 hluti þjóðarframleiðslunnar. Ætlast menn til, að þeir séu teknir alvarlega, er þeir halda því fram, að þessar ráðstafanir kosti þjóðina í heild 1/6 hluta þjóðarframleiðslunnar? Hvað á slíkt tal að þýða? Dettur mönnum í hug, að raunverulegar tekjur manna muni minnka um 1/6 hluta? Það er sú ályktun, sem menn hljóta að draga af því, ef menn taka alvarlega talið um 800 millj. kr. álögur á þjóðina. Það dettur þeim mönnum, sem hér eiga hlut að máli, áreiðanlega ekki í hug, slík og þvílík fjarstæða er slíkt. Sannleikurinn er sá, að það má miklu frekar leiða rök að því, að afleiðing þessara ráðstafana verði sú að auka þjóðarframleiðsluna, þegar fram í sækir, vegna þess að nú eru sköpuð ný skilyrði fyrir ýmsar atvinnugreinar, sem áður bjuggu við rýr kjör, léleg skilyrði. Og það er enn fremur alveg öruggt, að áhrif þessara ráðstafana á skiptingu þjóðarframleiðslunnar milli neyzlu og fjárfestingar verða þau að draga úr fjárfestingunni, þ.e. auka skilyrðin til neyzlunnar. Þess vegna má frekar segja, ef talað er um áhrifin á þjóðina í heild, að áhrif þessara ráðstafana muni verða til þess að bæta hag þjóðarinnar, sérstaklega þegar frá líður og fram í sækir. Það, sem stjórnarandstaðan kallar álögur á þjóðina, er í raun og veru millifærsla tekna milli atvinnugreina og þjóðfélagsstétta. Þessar ráðstafanir hafa engin bein og tafarlaus áhrif á hæð þjóðarteknanna, ekki einu sinni bein og tafarlaus áhrif á hæð útflutningsins, þó að hún muni hafa áhrif þegar frá líður og fram í sækir. Og þess vegna er augljóst, að þetta eru ekki byrðar á þjóðina í heild, heldur er verið að endurskipta tekjum þjóðarinnar af útflutningi og innlendri framleiðslu. Allir menn í þjóðfélaginu eru annars vegar framleiðendur, þ.e. þátttakendur í þjóðarframleiðslunni, og hins vegar neytendur. Allir menn í þjóðfélaginu selja eitthvað, selja annaðhvort vinnu sína eða vöru, og þeir kaupa eitthvað í staðinn. Höfuðmarkmið þessara ráðstafana er ekki að hafa áhrif á það, sem þjóðin í heild kaupir og selur innanlands, en þær munu breyta verðhlutfallinu milli þess, sem einstakar atvinnugreinar og einstakar atvinnustéttir hafa að kaupa og selja. Þessi breyting á verðhlutföllum milli þess, sem einstakar atvinnugreinar, einstakar stéttir hafa að kaupa og selja, mun hafa hagstæð áhrif fyrir suma, en óhagstæð fyrir aðra, það er rétt. Og fyrir enn aðra hefur þessi breyting enga raunverulega þýðingu, Þeir, sem munu fá meira í sinn hlut af þjóðarframleiðslunni, eru fyrst og fremst þeir, sem starfa í sambandi við togaraútveginn og síldarútveginn og ýmsar atvinnugreinar, sem engar bætur hafa fengið til þessa, þ.e. ýmsar greinar innlends iðnaðar, siglingar, flug o.s.frv. Þessir aðilar munu fá meira í sinn hlut af óbreyttri þjóðarframleiðslu. En þessar ráðstafanir hafa ekki áhrif á raunveruleg kjör mjög verulegs hluta landsmanna. Það mun ekki hafa nein áhrif á raunveruleg kjör þeirra launþega, sem vísitalan er sæmilega réttur mælikvarði á neyzlunni hjá, en það eru launþegar með allt að 60–65 þús. kr. árstekjur. Kauphækkunin, sem lögfest er með frv., tryggir því, að þetta fólk njóti áfram óbreyttra raunverulegra tekna, þannig að þessar ráðstafanir í heild hafa ekki áhrif á hlutdeild þeirra í þjóðartekjunum. En þá spyrja menn náttúrlega: Hverjir bera byrðarnar af því, sem hagur þeirra, sem ég nefndi áðan, batnar um? Hverjir bera þær byrðar? Það eru einu byrðarnar, sem þarf að bera. Það eru fyrst og fremst þeir neytendur, sem hafa tekjur yfir meðallag, sem hafa tekjur yfir 60–65 þús. kr. Það eru þeir, sem bera byrðarnar af því, að hlutur þeirra batnar, sem vinna við togaraútgerðina, þeirra, sem vinna við járniðnaðinn og aðrar greinar innlends iðnaðar, við siglingarnar o.s.frv. Og mér er spurn: Var eðlilegra, að nokkrir aðrir í þjóðfélaginu bæru þessar byrðar, en einmitt þessir aðilar? Það, að þeir bera byrðarnar, kemur þannig fram, að verðlag þeirrar vöru, sem þeir kaupa, hækkar meir, en tekjur þeirra. Þeir missa í raunverulegum tekjum það, sem hinir fá í raunverulega tekjubát. Þetta er kjarni málsins rétt skoðaður. Allt annað, sem um þetta mál er sagt, er blekkingar eða hrein hugsunarvilla. Það vakti sérstaka athygli í ræðu formanns stjórnarandstöðunnar fyrir matarhlé, að afstaða hans var algerlega neikvæð. Hann fann þessum ráðstöfunum margt til foráttu, en hann benti aldrei einu orði á það, hvað væri skoðun hans eða hans flokks því viðvíkjandi, til hvaða ráðstafana hefði átt að grípa, fyrst hann játaði það með þögninni, að grípa hefði þurft til ráðstafana. Ég sá það, þegar fundinum lauk fyrir kvöldmat, að hv. 9. landsk. þm., Ólafur prófessor Björnsson, er kominn á mælendaskrána og mun því tala hér síðar í kvöld. Hann var annar aðalráðunautur ríkisstj, 1950, þegar gengisbreytingin var gerð, og samdi þá merka álitsgerð um efnahagsmál, sem var grundvöllur undir þeim ráðstöfunum, sem þá var gripið til. Hv. 9. landsk. þm. er sérfróður maður í þessum efnum, sem hér er um að ræða, og auk þess sá maður í stjórnarandstöðunni, sem ég að öllum öðrum ólöstuðum helzt treysti til þess að taka algerlega efnislega afstöðu til þess máls, sem hér er um að ræða. Þess vegna vildi ég gjarnan beina því til hans, þegar hann nú kemur upp í ræðustólinn á eftir eða síðar í kvöld, að hann svari með einföldum orðum, sem allra einföldustum, fyrst og fremst þessari spurningu: Telur hann rétt að breyta skráðu gengi krónunnar, eins og nú horfir í íslenzkum efnahagsmálum? Telur hann rétt að fara þá leið að breyta genginu? Ég spyr hann ekki, hversu mikið hefði átt að gera það. Því get ég ekki ætlazt til að menn svari þegar í stað án rækilegrar athugunar. En á hinu hlýtur maður eins og hann, helzti sérfræðingur Sjálfstfl. í efnahagsmálum, að hafa alveg fastmótaða skoðun. Átti núna að breyta genginu, eða átti ekki að gera það? Við þessu þarf í raun og veru aðeins að segja já eða nei, og það vildi ég gjarnan að hv. 9, landsk. þm. gerði. Ég vildi og gjarnan, að hann segði alveg skýrt og skorinort, við því er einfalt svar: Ef hann teldi ekki rétt að breyta genginu, heldur vildi hafa kerfi útflutningsuppbóta, telur hann þá þær útflutningsuppbætur, sem hér er gert ráð fyrir, of háar eða ekki? Við því er líka ofur einfalt svar og þarf lítinn tíma að taka. Hann hefur átt aðgang að upplýsingum, sem eiga að geta gert jafnsérfróðum og jafnfróðum og hæfum manni og hv. 9. landsk. þm. er kleift að mynda sér skoðun á þessu. Jafnframt liggur beint við að bæta við: Ef útflutningsuppbæturnar eru annaðhvort of háar eða of lágar, hvers konar breytingu hefði þá átt að gera á því kerfi innflutningsgjalda, sem stungið er upp á að lögleiða til þess að standa undir greiðslu útflutningsuppbótanna? Ég geri ekki ráð fyrir, að hann mundi mæla með, að á kerfinu yrði halli. Þetta eru allt saman ofur einföld atriði, sem ég trúi ekki öðru, en helzti sérfræðingur Sjálfstfl. í efnahagsmálum hafi þegar þrauthugsað og hafi í huga sér alveg ákveðin svör við. Spurningin er aðeins, hvort hann treystir sér til þess að láta þingheim og þá um leið þjóðina alla heyra svör sín við þessum spurningum. Ég á ekki von á því, að hv. þm. G-K. svari slíkum spurningum. Hann víkur sér undan þeim með einhverjum hætti og kann eflaust að gera það fimlega. En hv. 9. landsk. þm. er í annarri aðstöðu. Hann er í þeirri aðstöðu að hafa sjálfur verið hagfræðilegur ráðunautur ríkisstj., fleiri en einnar, sem hafa verið í mjög líkum kringumstæðum og núv. ríkisstj, er í. Á honum hvílir því sérstök skylda. Ég veit, að hann hefur hugsað um málið og myndað sér skoðun á því, en á honum hvílir sérstök skylda með tilliti til fortíðar hans að segja þingheimi og þjóðinni frá skoðun sinni á þessu máli og gera það afdráttarlaust. Að síðustu þetta: Menn spyrja eðlilega: Eru þessar ráðstafanir til frambúðar eða ekki? Það er aldrei hægt að gera ráðstafanir í efnahagsmálum, sem hægt sé að fullyrða um að séu til frambúðar. Það ætti þeim flokki, sem hafði forustu um gengisbreytinguna 1950, að vera a.m.k. jafnljóst og öðrum, því að sú ráðstöfun, sem átti þó að vera allra meina bót vorið 1950, var ekki til meiri frambúðar en það, að grípa þurfti til gagngerðra ráðstafana á ný ári síðar, eða vorið 1951. Hvort þessar ráðstafanir verða til frambúðar eða til hversu mikillar frambúðar þær verða, er fyrst og fremst komið undir þrennu: Það er komið undir afkomu ársins í ár, það er komið undir þróuninni, sem verður á kaupgjaldsmálunum, og það er í þriðja lagi komið undir þeirri stefnu, sem fylgt verður í fjárfestingarmálum og bankamálum. Ég vil alls ekki fullyrða, að þetta kerfi geti staðið óbreytt um árabil. Hitt vil ég staðhæfa, að í því felast stór og stórmerk framfaraspor til eflingar íslenzku efnahagslífi, til tryggingar stöðugri atvinnu alls vinnandi fólks og til stuðnings vaxandi þjóðarframleiðslu og þar með batnandi lífskjara, þegar frá líður.



Herra forseti, Ég vil leyfa mér í tilefni af því frv., sem nú er fram komið, að reyna að setja hér fram nokkuð mína skoðun um efnahagslíf okkar þjóðar og þær aðgerðir, sem séu nauðsynlegar á því. Það, sem knýr mig sérstaklega til þess að setja þessar skoðanir hér fram, er í fyrsta lagi, að ég er andvígur þessu frv., í öðru lagi, að ég álit, að sú ríkisstj., sem ég styð, sé með þeirri stefnu, sem fram kemur í þessu frv., komin á fremsta hlunn með að glata trausti verkalýðshreyfingarinnar og þá fyrst og fremst hér í Reykjavík og nágrenni, og í þriðja lagi, að ég álít alveg sérstaka ástæðu til þess að vara Framsfl., ef hann vill reyna að reka vinstri pólitík á Íslandi og vinna með verkalýðshreyfingunni og verkalýðsflokkunum, við því, að það eru síðustu forvöð að fara hér eftir að sýna í verki, að hann vilji vinna að raunverulegri vinstri stefnu og taka meira tillit til verkalýðshreyfingarinnar en hann hefur gert fram að þessu. Það er talað um þessi mál sem efnahagsaðgerðir, og það hefur verið svo undanfarið, þegar talað hefur verið um efnahagsmálin, að það er talað um allt, sem heitir tekjuöflun, eða annað slíkt, eins og þetta væru einu efnahagsmál þjóðarinnar. Og mér finnst satt að segja skorta nokkuð á, að þessi mál séu tekin þannig, að það sé grafizt fyrir ræturnar að öllum þessum hlutum og athugað um okkar þjóðarbúskap og hvernig stjórnin þurfi að vera á honum, því að allt það, sem við erum að tala um, þegar við höldum okkur við hvers konar uppbætur, styrki eða annað slíkt, sem þurfi að vera eða sé, það eru einungis gárarnir á yfirborðinu. Það, sem er aðalatriðið í efnahagslífi einnar þjóðar, er skynsamleg heildarstjórn á þjóðarbúinu, og hjá okkur Íslendingum hlýtur tilgangur slíkrar heildarstjórnar fyrst og fremst að vera sá að afla meiri gjaldeyris. Það þýðir frá sjónarmiði þjóðarinnar að tryggja meiri framleiðslutæki og rekstur þeirra til þess að útvega meiri fisk, á meðan ástandið er þannig og meðan við erum í þeirri aðstöðu - fyrir utan allar hinar náttúrlegu aðstæður okkar um fiskimið og annað slíkt - að geta selt allan þann fisk, sem við framleiðum, og hafa meira að segja ekki nóg til þess að fylla upp í þá markaði, sem til eru, á meðan aðrar þjóðir eru í vandræðum og sjá kreppu vera að nálgast í kringum sig, af því að þær eru í vandræðum með að selja sína framleiðslu. Þess vegna er fyrsta spurningin, sem fyrir liggur í efnahagslífi okkar þjóðar og hefur legið nú á undanförnum árum og áratugum, hvort á að vera stjórn á efnahagsmálum þjóðarinnar með hagsmuni almennings fyrir augum, með hagsmuni þjóðarheildarinnar fyrir augum, eða hvort á að vera óstjórn, skipulagsleysi, þar sem hver hleypur eftir sínum duttlungum, flokkshagsmunum, sérhagsmunum eða einhverju slíku, og fjárfestingunni þá líka stjórnað eftir þessu sama. Við verðum að gera okkur ljóst, að stefnan, sem barizt er um í sambandi við efnahagsmál, er sú, hvort eigi sífellt að vera að hugsa af hálfu þess opinbera um efnahagsþróunina, sem eigi að vera, hvort hugur þeirra, sem stjórna, sé vakandi og virkur um það, hvernig búið sé í haginn fyrir þjóðina með hennar þjóðarbúskap, eða hvort allt sé látið dankast, látið eiga sig, treyst á, að hver einstaklingur reyni að bjarga sér sem bezt. Ef það er ákveðin, vakandi hugsun með ákveðið takmark fyrir augum um þjóðarbúið í heild, um fjárfestingu þess og allan rekstur þess, þá er hægt að skapa öryggi og framfarir í þjóðfélaginu. Ef hins vegar allt er látið eiga sig, eins og verið er að prédika nú hvað eftir annað, þá leiðir það til ófarnaðar, kyrrstöðu, hnignunar og kreppu. Íslenskur þjóðarbúskapur er þannig, að hann krefst þess, að það sé hugsað um hann sem eina heild, hugsað um hann af viti og réttsýni, framsýni og stórhug, og sé það ekki gert, þá hefnir það sín, fyrr eða seinna. Það hafa verið kröfurnar, sem verkalýðshreyfingin hefur alltaf borið fram, frá því að hún fór fyrst að hafa áhrif á stjórn á Íslandi, að það væri ákveðin heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, og um það hafa átökin verið meira eða minna í þau 25 ár, sem liðin eru síðan verkalýðsflokkur í fyrsta skipti hafði áhrif á ríkisstj. á Íslandi. Og ég er hræddur um, að nú sé komið að þeim tímamótum, að það verði að gerast upp, hvort það, sem barizt hefur verið um meira eða minna í íslenzkum þjóðarbúskap öll þessi ár, eigi að verða knúið fram, sú heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, eða ekki. Það er talað um í sambandi við efnahagsaðgerðirnar varanlegar lausnir og annað slíkt. Ég vil taka það fram, að ég álít, að varanleg lausn sé ekki til. Það er engin varanleg lausn, það er engin sjálfkrafa vél, sem hægt er að setja í gang viðvíkjandi efnahagsaðgerðum einnar þjóðar. Sumir tala hér um gengislækkun sem einhverja varanlega lausn. Gengislækkun er engin varanleg lausn og hjálpar ekki nokkurn skapaðan hlut í slíku. Það væri sama, hvort það væri auðvaldsskipulag eða sósíalistískt skipulag í einu ríki, - ef það væri ekki hugsað um á hverjum tíma að sjá fyrir því, að framleiðslutækin væru sífellt að eflast, hugsað um það, að þjóðarbúskapurinn væri rekinn sem skynsamlegast, þá verða engar framfarir hjá einni þjóð og engin varanleg lausn. Efnahagur hverrar þjóðar og fyrst og fremst lífskjör einnar þjóðar fara eftir því, hvernig hennar efnahag er stjórnað. Það, hvort hægt er að bæta lífskjör einnar þjóðar eða hvort verður að skerða þau, fer eftir þessari stjórn á efnahagslífinu og þá í fyrsta lagi því, að það sé stjórnað, en það sé ekki stjórnleysi. Það, að efnahagslífinu sé stjórnað, þýðir, að því sé stjórnað eftir ákveðinni áætlun, samkvæmt ákveðinni hugsun, sem menn hafa komizt að niðurstöðu um eftir að vera búnir að brjóta til mergjar út frá sinni fyllstu þekkingu á þjóðarbúskapnum, hvað sé hentugast og réttast fyrir þjóðarbúskapinn í heild, og þar með líka, þegar öllu verður á botninn hvolft, fyrir hvern einstakling þjóðarinnar. Í fyrsta lagi er það skilyrðið fyrir batnandi lífskjörum, að efnahagslífinu sé þannig stjórnað, en það sé ekki stjórnleysi, í öðru lagi, að þjóðarbúskapnum sé stjórnað af viti, með hagsýni og raunsæi. Og fyrsta spurningin, sem liggur fyrir okkur Íslendingum í þessu sambandi, sú spurning, sem enn þá hefur ekki fengizt gerð upp og enn þá er ekki tekið fullt tillit til í öllum þeim bollaleggingum, sem fara fram um efnahagslíf þjóðarinnar, er: Á hvaða atvinnuvegi ætlar þjóðin að lifa? Hver er grundvöllurinn og undirstaðan undir öllu hennar atvinnulífi, öllum hennar velfarnaði og öllum hennar lífskjörum? Við skulum gera okkur ljóst, að sá tiltölulega hái lífs-„standard“, sem íslenzka þjóðin hefur, á rót sína að rekja til sjávarútvegsins, til þess, að sjávarútvegurinn er grundvöllur þjóðarbúsins, og að öll aukning og bót á lífskjörum þjóðarinnar stafar af því, að sjávarútvegurinn hefur verið aukinn eins mikið og raun ber vitni um. Hann er þess vegna grundvöllurinn að öllum öðrum atvinnugreinum þjóðarinnar, og það verður að hugsa um hann þannig, svo framarlega sem maður ætlar að sjá til þess, að það séu rétt hlutföll og réttilega stjórnað í okkar efnahagslífi. Það er sjávarútvegurinn, sem framleiðir allan þann gjaldeyri, sem við þurfum. Það er sjávarútvegurinn sem stendur þannig undir landbúnaðinum á Íslandi og öllum þeim tækjum, sem hann þarf að kaupa fyrir útlendan gjaldeyri. Það er sjávarútvegurinn, sem stendur undir iðnaðinum á Íslandi og öllum þeim hráefnum, sem iðnaðurinn þarf. Það er sjávarútvegurinn, sem stendur undir okkar embættiskerfi og þeim tiltölulega háa lífs-„standard“, sem í því er. Þetta verðum við að gera okkur ljóst, og við verðum um leið að gera okkur ljóst, af hverju það kemur, að sjávarútvegurinn, sem viða um lönd er bara stundaður af tiltölulega fátækum fiskimönnum og þykir ekki neitt sérstaklega þýðingarmikil atvinnugrein, - af hverju hann skuli vera höfuðundirstaðan undir öllum okkar þjóðarbúskap. Það kemur fyrst og fremst af því, að afköstin í sjávarútveginum eru meiri, en í nokkurri þeirri iðngrein, sem við höfum getað komið upp á Íslandi. Eins og allir hv. þm. vita, eru afköst íslenzks sjómanns við að afla fisks sjö sinnum meiri, en þess sjómanns, sem næst kemur í veröldinni, almennt um 70 tonn á mann, sem sjó stundar, þar sem það er í því landi, sem næst kemur, um 10 tonn á mann. Vegna okkar góðu fiskimiða, vegna okkar ágætu tækja og vegna okkar duglegu fiskimanna eru afköst íslenzkra sjómanna og þar með íslenzks þjóðarbúskapar svona gífurleg og geta því staðið undir þeim þjóðarbúskap, sem við höfum. Og það, sem gerir þetta allt saman svo verðmætt, er, að við höfum næga markaði fyrir þennan fisk og að við getum framleitt meira af honum, selt meira, ef við aðeins getum framleitt. Þetta er það, sem við verðum að gera okkur ljóst, þegar við erum að hugsa um íslenzkan þjóðarbúskap, og ef við gleymum þessu og vanrækjum þetta, þá hefnir það sín í lækkandi lífskjörum, efnahagserfiðleikum og öðru slíku rétt á eftir. Og þetta á við ekki aðeins í dag, heldur næstu 10 ár. Þó að farið væri að hugsa um að hafa eitthvað meiri framsýni um íslenzkt atvinnulíf en nú er gert, þó að við ákvæðum og fyndum út í dag, hvaða stóriðju við vildum byrja að reka á Íslandi, þá tæki það okkur 10 ár, þangað til við værum búnir að koma henni upp, þannig að íslenzkt atvinnulíf gæti að einhverju leyti farið að byggja á henni. Þetta verðum við að hafa í huga, þegar við erum að ráðstafa m.a. fjárfestingunni í okkar atvinnugreinum, og ef þetta gleymist og ef önnur sjónarmið en heildarhagsmunir þjóðarinnar koma þarna til greina, þá fer illa hjá okkur. Við skulum aðeins leiða hugann að því, ef það væri t.d. landbúnaðurinn, sem væri 95% af öllum útflutningi Íslands, ef það væri sá útflutningur, sem hefði svona mikil afköst og bæri sig svona vel fyrir þjóðarbúið eins og sjávarútvegurinn gerir, og ef fiskimiðin hérna væru eins léleg og þau eru í sumum löndum, þar sem fiskimennirnir verða þó að stunda sjóinn og markaður er fyrir fisk álíka slæmur og var einu sinni hjá okkur, þá mundum við þurfa að leggja höfuðáherzluna á að auka landbúnaðarframleiðsluna og þurfa lítið að hugsa um fiskinn. Við yrðum alltaf að taka fyrst og fremst tillit til þess, hvað það er, sem heldur þjóðarbúinu uppi, og við verðum að gera okkur það ljóst, að meðan ekki er skapaður skilningur hjá þeim, sem ráða í þjóðfélaginu, á þessu, þá er okkar efnahagslíf og öll stjórnin á því í hættu. Meðan jafnvel voldugustu menn í okkar bankalífi eiga til að neita fiskimönnum um net, en heimta fyrir milljónatugi traktora inn í landið, skilja ekki, að traktorarnir eru borgaðir með þeim fiski, sem kemur í netin, þá er ekki von, að vel fari um stjórn efnahagslífs á Íslandi. Við verðum að skilja, að sjávarútvegurinn er undirstaða alls efnahagslífsins og að heildarstjórn á okkar efnahagslífi er nauðsynleg til þess að taka tillit til þessarar staðreyndar og til þess að tryggja þessa undirstöðu. Það getur ekki leitt nema til ólukku, að það sé lítið á t.d. sjávarútveginn og landbúnaðinn sem eitthvað jafnþýðingarmikið fyrir þjóðina í slíkum efnum, eða hvaða aðra atvinnugrein sem væri, að það þurfi jafnvel að fara í hrossakaup til þess að fá fram þá hluti, sem eru nauðsynlegir fyrir undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það er ekki hægt að reka þjóðarbúskap af viti á Íslandi og halda uppi góðum lífskjörum, ef það þarf að kaupa hvert spor, sem stigið er af viti í þágu sjávarútvegsins og gjaldeyrisframleiðslu þjóðarinnar og þar með í þágu þjóðarheildarinnar, með því móti að stíga t.d. vitlaust spor í þágu óhagrænnar aukningar á landbúnaðarframleiðslunni á kostnað þjóðarheildarinnar. Við verðum að horfast í augu við staðreyndirnar á Íslandi, efnahagslífið á Íslandi, eins og það er og eins og það þarf að vera, svo framarlega sem við ætlum að reyna að móta pólitík þjóðarinnar af einhverju viti í þessum efnum. Það hefur, frá því að verkalýðshreyfingin fór að hafa áhrif á stjórnarstarf og stjórnarstefnu á Íslandi, verið hennar krafa, að það væri tekinn upp áætlunarbúskapur. Vinstri stjórn og vinstri pólitík verður ekki rekin af viti, nema tekin sé upp heildarstjórn á þjóðarbúinu, og þetta held ég að Framsfl, verði að gera nú upp við sig, hvort hann ætlar að fallast á eða ekki. Þegar Framsfl. fyrir 24 árum myndaði fyrstu vinstri stjórnina á Íslandi, ríkisstj. með Alþfl., þá var það höfuðkrafa Alþfl., að slíkur áætlunarbúskapur yrði tekinn upp. Ég skal, með leyfi hæstv. forseta, minna á það, sem var aðalatriðið í starfsskrá Alþfl. þá, þeirri starfsskrá, sem hann vann á sinn mesta kosningasigur í sinni sögu. Hún hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hrundið verði þegar í stað í framkvæmd með löggjöf og framtaki hins opinbera auknum atvinnurekstri og framleiðslu eftir nákvæmri áætlun, er gerð sé til ákveðins tíma, 4 ára, og hafi það markmið að útrýma með öllu atvinnuleysinu og afleiðingum kreppunnar og færa nýtt fjör í alla atvinnuvegi þjóðarinnar með aukinni kaupgetu og neyzlu hinna vinnandi stétta og auknum markaði innanlands. Stofnuð sé ráðgefandi nefnd sérfróðra manna þingi og stjórn til aðstoðar, er geri nákvæmar áætlanir um allar opinberar framkvæmdir í landinu og stjórni vísindalegum rannsóknum til undirbúnings þeim og geri jafnframt till. um, hvernig komið verði fastri stjórn og skipulagi á allan þjóðarbúskapinn, jafnt opinberar framkvæmdir og fyrirtæki sem atvinnurekstur einstaklinga, svo að þau verði sem hagkvæmast rekin og aukin með hagsmuni almennings fyrir augum.“ Þetta var höfuðkrafa Alþfl. þá og sömuleiðis á því þingi, sem Alþfl. hélt haustið 1934, þar sem sett var hæst risið á kröfur þess flokks og þá um leið verkalýðshreyfingarinnar, - það var Alþýðusambandið um leið þá, - til þess að móta stefnuna í efnahag Íslendinga. Í samþykktinni, sem þing Alþýðusambandsins og Alþfl. þá gerði, 1934, segir svo, með leyfi hæstv. forseta, - ég held það sé gott að sumu leyti að rifja þetta upp nú, því að ég efast ekki um það, að við stöndum á sömu uggvænlegu tímamótum í sambandi við meðferð þessa máls, sem gerir rétt, að við lítum nokkuð yfir sögu þessara ára og viðskipta verkalýðsflokkanna við Framsfl. - Alþfl. samþykkti á sínu þingi þá einróma eftirfarandi: „Fyrir tilstyrk hinna vinnandi stétta alþýðunnar til sjávar og sveita hafa völdin verið tekin af herrum auðvaldsskipulagsins íslenzka, og hún vill, að völdunum sé beitt gegn þeim. Henni er orðið það ljóst, að hún á nú fyrir höndum úrslitabaráttu fyrir atvinnu sinni, fyrir frelsi og lífi, og vill berjast til þrautar undir forustu Alþfl. Hún skilur, að ef hún bíður ósigur í þessari baráttu, vofir yfir henni ekki aðeins atvinnuleysi og örbirgð, heldur einnig ófrelsi og kúgun um ófyrirsjáanlegan tíma. Hún veit, að ef sleppt er því tækifæri, sem nú er fyrir hendi, meðan stjórn lýðræðisflokkanna fer með völdin í landinu, til þess að koma nú þegar nýju skipulagi á allt atvinnulíf þjóðarinnar samkvæmt fyrir fram ákveðinni áætlun, er miði að því að tryggja hverjum þeim, sem vinna vill, atvinnu og leggja þannig grundvöll að nýju þjóðskipulagi í anda jafnaðar- og samvinnustefnunnar með fullkomnu lýðræði í stjórnmálum og atvinnumálum, þá bíða hennar sömu örlög og alþýðunnar í þeim löndum, sem nú eru ofurseld ofbeldis- og einræðisstjórnum auðvaldsigs. Fyrir því skorar 12. þing Alþýðusambands Íslands“ - og þá um leið þing Alþfl. - „á flokka þá, sem fara með völdin í landinu, að neyta valdanna til þess að forða alþýðu þessa lands frá þeim örlögum, og heitir til þess fulltingi þeirra mörgu þúsunda vinnandi manna og kvenna, sem Alþýðusambandið skipa, og öllu því harðfylgi, sem alþýðusamtökin hafa yfir að ráða.“ Svona voru kröfurnar, sem voru gerðar þá af hálfu verkalýðshreyfingarinnar og Alþfl. til þeirrar stjórnar, sem Framsókn og Alþfl. þá myndaði. Það var erfitt við að eiga þá. Það voru miklir erfiðleikar, sem sú stjórn stóð frammi fyrir. Höfuðerfiðleikinn var kreppan. Þá var auðvaldsskipulagið enn þá sterkt í heiminum, og kreppan og atvinnuleysið fór þá þannig með þá stjórn hinna vinnandi stétta, eins og hún þá var kölluð, að hún beið að lokum skipbrot. Sú stjórn hafði þá ekki þá aðstöðu, sem hæstv. ríkisstj. hefur í dag, að geta siglt fram hjá allri kreppu og þurfa ekki að leiða neina kreppu yfir Ísland vegna þeirra markaða, sem hæstv. ríkisstj. hefur útvegað fyrst og fremst í sósíalistísku löndunum og tryggja Íslandi að geta haldið áfram að auka sína fiskframleiðslu án þess að þurfa að óttast, að til nokkurrar kreppu eða nokkurra markaðsvandræða þurfi að koma. Það, sem misheppnaðist þá, höfum við tækifæri til að láta takast núna, ef við erum menn til að stjórna okkar málum þannig hér innanlands, að við siglum fram hjá þeim skerjum, sem þá var strandað á, og það sker, sem þá strandaði á um samstarf Alþfl. og Framsóknar, var skilningsleysi Framsóknar á nauðsyn heildarstjórnar á þjóðarbúskapnum og tillitsleysi til þeirra krafna, sem verkalýðshreyfingin og Alþfl. gerðu. Ég er hræddur um, að ef menn eiga að læra af þeirri sögu, sem þá gerðist, þá þurfi Framsfl. að læra það, að hann á að venja sig á að taka tillit til þeirra verkalýðsflokka, sem hann starfar með, jafnvel þó að honum finnist, að þeir séu með kröfur, sem ekki séu að hans skapi. Framsfl. verður að skilja, að það er verkalýðshreyfingin og verkalýðsflokkarnir, sem eru það vald, sem öll vinstri stjórn í landinu verður að byggjast á, og svo vanur sem sá flokkur er að stjórna og svo harður sem hann er í samningum, þá verður hann að læra, að það verður ekki hægt að halda uppi vinstri stjórn í landinu með þessum flokkum, svo framarlega sem honum ekki skilst þetta. Sú ríkisstjórn strandaði m.a. á þessu skilningsleysi og á ytri erfiðleikum, sem þá var mjög erfitt að yfirvinna. En hún gerði eitt, sem var mjög gott, sem stendur enn. Hún lét fara fram þá beztu úttekt, sem gerð hefur verið á íslenzku þjóðarbúi, með skipulagsnefnd atvinnumála, Rauðku svokölluðu. Með þeirri rannsókn, sem hún framkvæmdi á íslenzku þjóðarbúi, var gerð bezta úttektin, sem enn er til um íslenzkt þjóðskipulag og íslenzkt þjóðarbú og hvað þurfi að gera í því. 1944 gerðu verkalýðsflokkarnir næst tilraun til þess að mynda stjórn í þessu landi, í það skiptið með Sjálfstfl. Og þá var gerð sú tilraun, sem mest hefur verið gerð á Íslandi enn sem komið er, til þess að einhverju leyti að koma áætlunarbúskap í framkvæmd. Það, sem gerði, að sú stjórn, verkalýðslokkanna og Sjálfstfl., gat unnið það góða, sem hún vann, var, að hún gerði sér ljóst, að sjávarútvegurinn var sú lyftistöng þjóðarbúsins, sem varð fyrst og fremst að tryggja og efla, svo framarlega sem þjóðinni ætti að vegna vel, og þess vegna var lögð höfuðáherzla allan þennan tíma á aukningu sjávarútvegsins með þeim afleiðingum, sem öllum eru kunnar. Ég þarf ekki að rekja það, það vita meira að segja þeir, sem voru andstæðingar þeirrar stjórnar, bæði í Framsfl. og Sjálfstfl., að vegna þess, sem þá var gert, er þjóðarbú Íslendinga það í dag, sem það enn þá er. Þau tæki, sem þá voru útveguð til gjaldeyrisöflunar, eru þau, sem enn þá standa undir gjaldeyrisöfluninni á Íslandi fyrst og fremst. Og það var ekki aðeins, að það væri farið inn á þá leið að stórauka þannig framleiðslutækin og þar með framleiðsluna, heldur voru líka stigin þau spor, sem valda úrslitum um það, að hægt sé að auka og bæta okkar þjóðarbúskap, að tryggja örugga markaði, og það var alveg sérstaklega gert með því að vinna slíka markaði þá í löndum sósíalismans, eins og nú hefur verið endurtekið, þannig að sú stjórn opnaði þá leið, sýndi Íslendingum fram á, að það var mögulegt fyrir okkur að þroska og þróa okkar sjávarútveg án þess að eiga nokkra kreppu á hættu. Á þeirri nýsköpun, sem þá fór fram með togurunum, fiskibátunum og flutningaskipunum, og þeirri umhyggju, sem þá var sýnd fyrir íslenzkum þjóðarbúskap í heild, byggir okkar þjóð enn í dag, Síðan tók við tímabilið 1949–56, og það, sem einkenndi það tímabil, var fyrirhyggjuleysi, planleysi og hirðuleysi um stoðir þjóðfélagsins, sem er frægast af því, að enginn togari var keyptur í 8 ár, en 5.000 bílar. Það var grafið undan lífskjörum þjóðarinnar og gengi krónunnar, það var vanrækt að efla þau tæki, sem afla þjóðinni gjaldeyris. Ég veit ekki, hvort þessi fjandskapur við sjávarútveginn, sem þá kom fram, stafaði af því, að Ameríkumenn voru svo mikils ráðandi um efnahag Íslands á þeim tíma, - þeir hafa venjulega verið mjög andvígir því, að við settum okkar peninga í togarana eða bátana, - eða hvort það er hitt, að hagfræðingarnir fóru að hafa svo mikil áhrif á, hvaða leiðir væru farnar í sambandi við okkar þjóðarbúskap. Og það, sem hefur einkennt ýmsa þá annars ágætu hagfræðinga, sem þar hafa verið að verki, er, að þeir reikna aldrei út frá öðru en því, sem er, eru eins og reikningsvélar út frá því ástandi, sem fyrir er, hvernig „ballansinn“ þurfi að vera út frá því. Þeir geta ekki hugsað sem skapandi menn, menn, sem segi: það þarf að gera þetta, afla þessara tækja, skapa þessi tæki, til þess að þjóðinni geti liðið betur, og draga úr hinum. Það, sem gerðist á þessu tímabili, 1949–56, var, að þeir menn réðu, sem höfðu trú á því, að það væri bezt fyrir þjóðina, að hver réði sinni fjárfestingu sjálfur, þá mundi öllum vegna vel, lofa bara hverjum að gera það, sem hann vildi, öllu að vera sem frjálsustu, fjárfestingunni og öðru, þá mundi það á endanum koma rétt út fyrir þjóðina. Afleiðingin var, að menn voru ósköp fúsir á það, að þeir keyptu sér fleiri bíla, og enginn vildi kaupa togara. Það er ekki til neins að ætla að stjórna íslenzkum þjóðarbúskap með svona móti. Skipulagsleysi og frjáls samkeppni og öll slík aðferð mun alltaf bíða skipbrot hér á Íslandi, ef við ætlum að hafa sjálfstæðan þjóðarbúskap. Það er máske hægt með því að innlima okkur í t.d. einhvers konar fríverzlunarsvæði, skapa slík sjálfkrafa áhrif, svokallaða frjálsa samkeppni, en það er ekki hægt að efla íslenzkan þjóðarbúskap sem íslenzkan þjóðarbúskap. Til þess að gera slíkt verður að hugsa fyrir hann sem eina heild. Þá verður að skipuleggja hann sem sjálfstæða heild og hugsa fyrir honum, eins og einn maður hugsar fyrir sínu eigin búi eða sínu eigin heimili. Það, sem við súpum seyðið af í dag, og það, sem við stöndum frammi fyrir, og þeir efnahagserfiðleikar, sem við eigum við að glíma núna, stafa af vanrækslu þessa sjö ára tímabils. Ef á að gera sakirnar upp við einhverja fyrir, hvernig komið sé nú, þá er það við þá, sem réðu stefnu þjóðarinnar á þessum tíma. Við erum nú að súpa seyðið af því, og það, sem þurfti að gera 1956, þegar stjórnarskiptin urðu, var að gera sér þetta ljóst tafarlaust til þess að bæta einmitt úr syndum þeirrar afturhaldsstjórnar, sem verið hafði við völd fram að því. Þegar hæstv. núverandi ríkisstj. tók við, var ýmsu lofað um að breyta þessu. Því var lofað í fyrsta lagi, að það skyldi fara fram úttekt á þjóðarbúinu, það skyldi fara fram rannsókn á þjóðarbúinu. Hvað á maður við, þegar maður talar um rannsókn á þjóðarbúinu, ef að einhverju leyti eigi að vera hægt að byggja á slíkri rannsókn það, sem gera eigi í efnahagsmálum einnar þjóðar á næstunni? Það, sem maður á við, er í fyrsta lagi, að rannsakaður sé þjóðarauður Íslendinga, hver er hann, hvernig skiptist hann, hvernig skiptist hann í fyrsta lagi milli stéttanna í landinu, á milli atvinnugreinanna í landinu og milli þjóðfélagsstéttanna í landinu, hvernig skiptist hann á milli yfirstéttanna, millistéttanna og undirstéttanna í landi. Þetta er ein frumstæðasta rannsókn, sem á að fara fram á einu þjóðarbúi til að hafa einhverja hugmynd um, hvernig það stendur, að vita, hve mikinn hluta af þjóðarauðnum t.d. auðmannastéttin á, hve mikinn hluta verkalýðsstéttin á. Þetta er hlutur, sem enn þá hefur ekki fengizt rannsakaður. Þetta er hlutur, sem maður getur, ef maður flettir upp í hagskýrslum t.d. Bandaríkjanna, séð í einu vetfangi, og eigi að fara að tala um það við einhverja stétt í þessu landi, að ein þeirra hafi of mikið og önnur hafi of lítið, það sé hægt að taka af einni og láta til annarrar, þá er maður með fullyrðingar, svo lengi sem maður hefur ekki fengið þessa rannsókn í gegn. Það, sem í öðru lagi þarf að rannsaka, er þjóðartekjurnar, hvernig eru þjóðartekjurnar, hvernig skiptast þær á milli atvinnugreinanna hjá þjóðinni, hvernig skiptast þær á milli sjávarútvegs, landbúnaðar, iðnaðar, verzlunar og annars slíks og hvernig skiptast þær á milli stéttanna, hve mikið af þeim fer til auðmannastéttar og atvinnurekendastéttar, hve mikið fer til verkamannastéttar, til hinna ýmsu annarra launþega, til millistéttanna í þjóðfélaginu og annars slíks. Ekkert af þessari rannsókn liggur fyrir. Við getum deilt um það endalaust, hvernig þetta sé, í staðinn fyrir að hafa það svart á hvítu. Ég veit, að það hefur verið nóg hjá hagfræðingum að vinna undanfarið. Þeir hafa verið uppteknir að reikna m.a., hvernig ætti að lækka gengið og hvað mundi koma út, ef gengið væri lækkað svona eða á hinn veginn, og ef styrkir væru svona og ef styrkir væru á hinn veginn. En þeir hafa ekki verið settir í að rannsaka, hvernig þjóðarbúið væri, hvernig þjóðarauðurinn væri, hvernig hann skiptist, hvernig þjóðartekjurnar væru, hvernig þær skiptust. Það eina, sem maður hefur ofur lítið getað fengið upp um þetta, er nokkuð um fjárfestinguna, hvernig hún hafi verið á undanförnum árum, en maður hefur ekki getað fengið upp „rentabilltet“ þeirrar fjárfestingar á hverju sviði, í hverri atvinnugrein út af fyrir sig, hve vel hafi borgað sig það fjármagn fyrir þjóðina, sem lagt hafi verið í sjávarútveginn, hve vel hafi borgað sig það, sem lagt hafi verið í landbúnað, hve vel hafi borgað sig það, sem lagt hafi verið í verzlun, fyrir þjóðarbúið „nota bene“, en ekki fyrir þá einstaklinga, sem hafa með sérstökum ráðstöfunum, getað fengið gróða af þessu. Þessi úttekt hefur ekki farið fram, og þegar við deilum í dag og deilum í haust máske um skiptinguna á þjóðartekjunum og skiptinguna á þjóðarauðnum og hverjir það séu, sem geti borið byrðarnar, og hvort lífskjörin séu of há og hvort þurfi að skerða þau, þá stöndum við enn þá í sömu sporunum og við stóðum 1956. Við höfum hvorugur, sem þarna mundum deila, nein sönnunargögn í þessu fram að færa. Í öðru lagi var því lofað þegar ríkisstj. tók við, að það yrði komið upp meiri eða minni heildarstjórn á fjárfestingunni í landinu, meiri eða minni áætlunarbúskap, þó að þau orð væru ekki notuð. Það stóð í samningi þeim, sem lagður var til grundvallar fyrir ríkisstj. og ríkisstjórnarsamstarfinu, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. mun nú þegar í samráði við stéttasamtökin skipa nefnd sérfróðra manna til þess að rannsaka ástand efnahagsmála þjóðarinnar með það fyrir augum, að sem traustastur grundvöllur fáist undir ákvarðanir hennar í þeim málum. Mun ríkisstj. leggja sérstaka áherzlu á að leysa efnahagsmálin í náinni samvinnu við stéttasamtök vinnandi fólks. Ríkisstj. mun beita sér fyrir að skipuleggja alhliða atvinnutryggingu í landinu, einkum í þeim þremur landshlutum, sem nú eru verst á vegi staddir í atvinnulegum efnum. Ríkisstj. mun láta gera heildaráætlun um framkvæmdir á næstu árum og nýmæli í því sambandi og birta hana þjóðinni. Nú þegar hefur verið tekin ákvörðun um í fyrsta lagi að leita samninga um smíði á 15 togurum og lánsfé til þess, enda verði skipunum ráðstafað og þau rekin af hinu opinbera og á annan hátt með sérstöku tilliti til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins.“ Og síðan var áfram um að beita sér fyrir framhaldsvirkjun Sogsins og erlendum lánum til framkvæmda í landbúnaði, iðnaði og hafnargerð. Því var alveg sérstaklega fagnað, að ríkisstj. lýsti því yfir, að hún mundi undirbúa slíka áætlun og fara þannig að vinna að því að koma meira og betra skipulagi á þjóðarbúskapinn. Þegar 25. þing Alþýðusambands Íslands haustið 1956 fagnaði komu ríkisstj., þá var í þess samþykkt um þau efni sagt m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að tryggja, að fjárfestingu þjóðarinnar verði fyrst og fremst varið til þess, sem þjóðhagslega sé nauðsynlegast, og til þess að hægt verði að bæta kjör alþýðunnar, telur þingið, að eftirfarandi sé nauðsynlegt: 1. Tekin verði upp heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, þannig að gerðar verði heildaráætlanir um þróun þjóðarbúskaparins bæði fyrir eitt ár í senn og 5–10 ára tímabil. 2. Tekin verði stór lán erlendis, enda fáist þau án óeðlilegra skilmála með hagstæðum vaxtakjörum til langs tíma og helzt með tryggingu fyrir, að hægt verði að greiða þau í íslenzkum afurðum. Þess sé vandlega gætt, að slíkum lánum verði fyrst og fremst varið þannig, að þau verði til þess að auka hagnýta framleiðslu þjóðarinnar og þó einkum gjaldeyrisframleiðslu hennar.“ Þetta var yfirlýsing Alþýðusambandsþings 1956 um fylgi við heildarstjórn á íslenzkum þjóðarbúskap. Ég veit, að fyrir mörgum mun þessi krafa um áætlunarbúskap, um heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, hljóma eins og eitthvert slagorð eða sósíalistísk krafa. En ég vil undirstrika það alveg sérstaklega, að fyrir okkur Íslendinga, eins og þróunin hefur orðið í öllum okkar þjóðarbúskap á síðustu 25 árum, er þetta hlutur, sem við getum ekki komizt af án. Fyrir 30 árum var ríkisstj. á Íslandi fyrst og fremst stjórn á dómsmálum, kirkjumálum og öllu mögulegu slíku. Hún var stjórn, sem skipti sér lítið af atvinnulífinu. Ríkisstjórnin var gagnvart atvinnulífinu, svo að ég noti nú slagorð, sem einu sinni var notað í Englandi á 19. öldinni: hún var eins og eins konar næturvörður. Hún átti að gæta þess, að menn ekki væru að brjótast inn og stela, og annað slíkt, en atvinnulífið átti að ganga sinn gang, án þess að ríkisstj. skipti sér af því. Þróunin, sem orðið hefur á Íslandi síðustu 25 árin sérstaklega, hefur leitt til þess, að stjórnin á atvinnulífi þjóðarinnar, stjórnin á þjóðarbúskapnum er orðin verkefni Alþingis og ríkisstj., og meginið af öllu því, sem Alþingi og ríkisstj. gerir nú upp á síðkastið, er að hugsa um þessa stjórn á þjóðarbúskapnum. En stjórnarkerfi landsins hefur aldrei verið lagað eftir þessari breytingu. Það er látið dankast í sömu gömlu formunum og var meðan ríkisstj. var bara næturvörður, þó að hún eigi að sjá um þetta daglega líf þjóðarinnar og standa undir og sjá um, að það sé staðið undir öllum hennar þjóðarbúskap. Raunverulega er heildarstjórn á þjóðarbúskapnum eins og önnur ríkisstjórn. En stjórnarkerfið hefur ekki verið lagað af þessu, og meðan við ekki drögum þær ályktanir af þeirri þróun, sem orðið hefur á Íslandi, þá getum við ekki stjórnað okkar þjóðarbúskap af viti. Menn vilja kannske ætla, að ég sé með þessu að segja, að við ættum tafarlaust að koma á sósíalisma á Íslandi, og það sé óhugsandi að koma slíkri heildarstjórn á öðruvísi. Ég er ekki að meina það, þó að ég álíti það mjög æskilegt. Við skulum bara taka okkar næsta nágrannaland eins og Noreg. Noregur er nú frá stríðslokum búinn að stjórna fyrst og fremst sínum atvinnumálum á þann hátt að gera áætlun um þjóðarbúskapinn fyrir hvert ár í senn og fyrir langan tíma. Alveg eins og fjárlög eru lögð fyrir norska þingið og fjárlög lögð fyrir okkar þing, eins er lögð áætlun um heildarþróun í þjóðarbúskapnum norska fyrir hvert einasta þing, sem þar kemur saman. Ég hef fengið þessar áætlanir fyrir öll þessi ár, ég hef þær hérna, ef menn hafa áhuga á að athuga þær. Hvert einasta ár er þykk bók lögð fyrir um, hvernig norskur þjóðarbúskapur skuli þróaður á næsta ári, hvað mikið „kapítal“ skuli sett í þessa og þessa grein, hvað mikið vinnuafl, og allt annað slíkt. Það er unnið alveg skipulega vitandi vits út frá öllum þeim forsendum, sem menn þekkja og menn geta ráðið við, um það, hvernig skuli þróa þjóðarbúskapinn, hvaða greinar hans, hvaða greinum skuli draga úr. Við skulum segja t.d., að norsk stjórn gæti leyft sér að stilla málunum þannig viðvíkjandi t.d. landbúnaði: hvað mörgum bændum þarf að hjálpa á ýmsan hátt, hvað margir bændur komast af án nokkurrar hjálpar, og hvaða bændum má kannske hjálpa til að flytjast burt til bæjanna? Norsk ríkisstjórn ræður því og athugar á hverju einasta ári, hvernig henni finnst skynsamlegast að stjórna þjóðarbúskapnum, hvernig það komi út úr því, bezt lífskjör fyrir norsku þjóðina. Það er óhjákvæmilegt fyrir okkur Íslendinga að koma upp slíkri heildarstjórn á okkar þjóðarbúskap, fyrir utan það, að sjálf ríkisafskiptin af þjóðarbúskapnum, beinlínis framleiðsla þeirra ríkisfyrirtækja, sem komið hefur verið upp á undanförnum áratugum, er svo mikil, að það veitti ekki af að skipuleggja hana út af fyrir sig, þannig að annað eins kæmi ekki fyrir og er að koma fyrir núna, að það er kannske reist sementsverksmiðja á einum stað og raforkuver á öðrum, sem ríkisstj. og það opinbera á hvort tveggja, án þess einu sinni að ríkið sjálft hugsi um að samræma þessa hluti þannig, að það sé til rafmagn handa sementsverksmiðju, þegar sementsverksmiðjan væri komin upp. Það algera planleysi, sá skortur á allri heildarstjórn og áætlunarbúskap í íslenzku þjóðlífi, sem einkennt hefur okkur að undanförnu, er óþolandi og verður að breytast. Þegar undirbúnar voru breytingar á bankalöggjöfinni síðasta ár, var ég í n., sem ríkisstj. setti til þess að undirbúa þá löggjöf, og ég gerði það að minni till., að stjórn seðlabankans hefði það verkefni að semja slíka áætlun, og í þeirri till., sem ég lagði fyrir ríkisstj. þá, var annar kafli þeirra laga um áætlun um þjóðarbúskapinn. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp þær till., sem ég flutti þá. Það var 11. gr. í því frv., sem ég var með: „Seðlabanki Íslands sér um að semja og framfylgja heildaráætlun um þjóðarbúskap Íslendinga, er gerð skal í samráði við ríkisstj. Áætlanirnar skulu vera tvenns konar: Í fyrsta lagi heildaráætlanir um eflingu atvinnulífsins og fjárfestingu þjóðarinnar fyrir 5–10 ára tímabil eftir nánari ákvörðun bankastjórnar og ríkisstj., í öðru lagi áætlanir fyrir eitt ár í senn um allan þjóðarbúskap. 12. gr. Bankinn skal miða áætlanir við eftirfarandi: 1) Öll framleiðslugeta landsmanna sé hagnýtt til fulls og öllum verkfærum mönnum tryggð næg og örugg atvinna. 2) Auðlindir lands og þjóðar verði sem bezt hagnýttar í þágu þjóðarheildarinnar til þess að auka velmegun og tryggja afkomu þjóðar og einstaklinga. 3) Atvinnuvegir landsmanna verði efldir og nýir skapaðir, til þess að þjóðin eignist sem fjölbreyttast atvinnulíf, en þó einbeitt að því að efla fyrst og fremst þær atvinnugreinar, er veita í senn bezta hagnýtingu á auðlindum þjóðarinnar og mesta afkastagetu landsmanna og bezt lífskjör fyrir heildina. Til þess að ná þeim tilgangi, er lög þessi mæla fyrir um að stefna skuli að með framkvæmd áætlana þessara, skal bankinn vinna að því að sameina og efla framtak jafnt einstaklinga, samvinnufélaga, sveitarfélaga og ríkisins. Höfuðmarkmiðið skal vera að tryggja sem fullkomnasta hagnýtingu auðlinda, framleiðslutækja, vinnuafls og fjármagns þjóðarinnar á grundvelli beztu rannsókna á þessum sviðum, sem hægt er að gera á hverjum tíma.“ Ég skal ekki lesa lengra af þessu. Mér var alveg ljóst, að ef það átti að verða einhver samræmd stjórn á þjóðarbúskap Íslendinga, þá þurfti stjórn seðlabankans að vera þannig, að hún hugsaði í samræmi við þá pólitík, sem ríkisstj. ákvæði á hverjum tíma, og í samræmi við þá hagsmuni þjóðarheildarinnar, sem stefna bæri að. Þessar till., sem ég þarna flutti, voru byggðar á till., sem Alþfl. hafði flutt 1937, fluttar þá af hv. núverandi þm. Hafnf. (EmJ), till. um skipulagninguna bæði viðvíkjandi gjaldeyrisöfluninni og áætluninni um það og um heildarbúskapinn, þannig að það var byggt raunverulega á þeim gömlu áætlunum, sem Framsfl. hafði ekki viljað taka tillit til í stjórnarsamvinnunni 1934–37, Það fór á sömu leið nú, þegar þessar áætlanir voru lagðar fyrir, Framsfl. þótti ekki rétt að taka neitt tillit til þeirra. Ég held, að afleiðingin af þessu hafi orðið sú, að síðan hefur seðlabankinn og seðlabankastjórnin verið vettvangur baráttu um, hvernig eigi að stjórna og hvernig eigi að skipta sér af efnahagsmálum Íslands. T.d. seðlabankastjórinn hefur núna undanfarið verið að prédika gengislækkun á Íslandi og nauðsyn á henni, sá maðurinn, sem mest „autoritet“ ætti að hafa og mest ætti að vinna að því að halda uppi trú manna á gjaldeyri í landinu og tryggja gengi okkar peninga. Ég held, að það hefði verið nauðsynlegt, að Framsfl. hefði frá upphafi tekið tillit til þeirra till., sem uppi hafa verið um heildarstjórn á íslenzkum þjóðarbúskap, og ekki látið fara eins og nú hefur farið, að allt sé látið ganga, þangað til komið er í erfiðleika, og þá sé gripið til úrræða, sem verða alltaf meiri eða minni óyndisúrræði. Það þurfti að taka á þessum málum af viti og af framsýni, en ekki láta skeika að sköpuðu, í hvert skipti. En það var ekki aðeins lofað heildaráætlun, þegar þetta var gert, það var líka ákveðið að byrja á að framkvæma hana, og það var ákveðið að byrja að framkvæma heildaráætlunina með því að kaupa 15 togara erlendis. Það var eitt af því, sem Alþb. alveg sérstaklega fékk inn í þá samninga, sem þá voru gerðir, og við vissum hins vegar ósköp vel, að meira að segja ákvörðunin um kaup á þeim 15 togurum var ekki nema rétt til að bæta úr vanrækslunni á tímabilinu frá 1949 til 1956. Það er ekki farið að gera samninga um þessa togara enn þá, þessa stóru togara. Það hefur verið allt undirbúið af hálfu sjútvmrh., sem snertir tæknina í þessum efnum, og það hafa verið til lánsmöguleikar til þess að kaupa þessa togara, en það hefur ekki verið gert enn sem komið er. Það er hins vegar Alþb. og þessum ráðh. fyrir að þakka, að það hafa verið keyptir bátar til landsins og það hafa verið smíðaðir litlir togarar, 250 tonna togarar, sem koma hingað í ár, eru í smíðum nú í Austur-Þýzkalandi, þannig að það hefur ekki verið vanrækt að reyna þó að einhverju leyti að sjá fyrir því, að byrjað væri á því fyrir alvöru að efla sjávarútveginn og tryggja þannig fulla atvinnu í landinu. Það er búið á þessu tímabili að taka erlend lán upp á milli 300 og 400 millj, kr. Það hefur ekki 10% af þessum lánum farið til sjávarútvegsins, undirstöðunnar í atvinnulífi Íslendinga. Það hefur mikið farið til raforkuframleiðslu, það hefur mikið farið til landbúnaðar, þessar greinar hafa fengið þessi lán. En hver á að borga lánin, hver á að útvega peningana, gjaldeyrinn, til þess að borga þau með? Það er sjávarútvegurinn, og það verður að borga þau með fiski, því að annað er ekki til að borga með. Það er gott og nauðsynlegt að hafa Sogsvirkjun, það er gott líka að fá rafmagn út á land, en það, að við höfum efni á að hafa þetta rafmagn og kaupa til þess tæki, er vegna þess, að við rekum sjávarútveg og rekum hann í það stórum stíl, að við getum enn þá staðið undir þessu. En ef við vanrækjum að efla hann, eins og gert hefur verið undanfarið, þessi sjö mögru ár, sem ég talaði um áðan, þá brotnar efnahagsbygging þjóðarinnar undan þeim þunga, sem raforkuframkvæmdir og landbúnaður og annað slíkt verður. Þetta verðum við að gera okkur ljóst. Ef við vanrækjum að efla þennan sjávarútveg, þá brotnar allt. Það hefur ekkert lán verið tekið enn þá í stóru togarana. Okkar vinstri ríkisstj. lofaði því að vera hálfdrættingur á við nýsköpunarstjórnina hvað togarakaup snertir, kaupa 15, þar sem hún keypti 30. Það er ekki enn búíð að undirskrifa þessa samninga. Það er enn ekki farið að hagnýta þá lánsmöguleika, sem eru búnir að vera í meira en eitt ár, til þess að kaupa þessa togara. Og hvað á það að ganga lengi til? Ég veit, hvernig ráðh. Alþb. hafa rekið á eftir þessu í ríkisstj., og ég veit, hvernig staðið hefur verið á móti þessu. Svona getur þetta ekki gengið áfram. Það er sízt af öllu til nokkurs að koma til verkalýðshreyfingarinnar og segja við hana, kannske í haust eða ég veit ekki hvenær: Ja, það er nú slæmt með efnahagsmálin, og það er nú lélegt með lífskjörin, og það verður nú að fara að skerða þau, og menn verða að fórna. - Hún kemur til með að spyrja: Hvað hafið þið gert til þess að undirbyggja þetta? Hvernig hefur Framsókn tekið undir kröfurnar, sem komið hafa fram frá okkar ráðh. í þessari ríkisstj., og kröfurnar, sem fram hafa komið frá verkalýðshreyfingunni í þessu efni? Ég veit vel, að það þarf að gripa til allróttækra ráðstafana hér á Íslandi til þess að stjórna efnahagsmálum þjóðarinnar rétt. Það er ekki nóg að ákveða að hafa heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, það þarf líka að framkvæma þá heildarstjórn, og sú heildarstjórn getur vel komið við ýmsa, það skulum við gera okkur ljóst. Ég skal nefna nokkur dæmi um, hvað ég álít að þurfi að gera. Við skulum taka í fyrsta lagi verzlunina og þá í fyrsta lagi heildverzlunina hér í Reykjavík. Í þeirri einu úttekt, sem fram hefur farið á þjóðarbúinu, úttekt Rauðku 1934–36, var komizt að þeirri niðurstöðu, sem er sígild fyrir allt þetta 25 ára tímabil, að það væri of mikið af fjármagni þjóðarinnar í verzluninni og of lítið í sjávarútveginum. Ef ég man tölurnar rétt, sem voru þá, reiknaði Rauðka með, að það væru 100 millj. kr. - og það voru þá miklir peningar - í verzluninni og 22 millj. kr. í sjávarútveginum, og ályktanirnar, sem skipulagsnefnd atvinnumála dró, voru: Þetta hlutfall verður að breytast. Það verður að reka fjármagnið út úr heildverzluninni, það verður að knýja fjármagnið inn í sjávarútveginn, og til þess er raunverulega aðeins einn möguleiki í kapítalistísku skipulagi, og hann er að þjóðnýta svo og svo mikið af innflutningsverzluninni, að hindra það, að einkafjármagn geti verið þar, að knýja það fjármagn burt úr því svæði og knýja það inn í framleiðslugreinarnar, inn í þá skapandi framleiðslu. Það er hvort sem er alltaf sú tilhneiging í sambandi við verzlunina og auðmagn hjá einni þjóð að verða þar svo að segja til þess að lifa hálfgerðu sníkjulífi á þjóðinni, á sama tíma sem það skapandi fjármagn í framleiðslugreinunum sé meira eða minna flæmt í burtu eða brotni saman undir þunga verzlunarauðmagnsins. Það er mín skoðun, að það hefði þurft að taka svona þriðjunginn af innflutningsverzluninni á Íslandi og þjóðnýta hana, taka ríkisrekstur á t.d. olíu, vélum, bifreiðum, rafmagnstækjum og fleira slíku. Nú sem stendur er mjög mikið af einkakapítali á þessum sviðum, og ég álit, að það þurfi fyrir íslenzkan þjóðarbúskap að knýja einkakapítal út úr þessu sviði og hætta að láta einkakapítalið hafa hagsmuni af því að fara inn á þessi svið. Ég skal taka eitt dæmi í þessu sambandi, það er af olíunni. Það er öllum landsmönnum vitað, að það hefur verið eytt of fjár á undanförnum áratug í hringavitlausa fjárfestingu í sambandi við olíuna og dreifingu olíunnar á Íslandi, með hringavitleysu, svokallaðri samkeppni á milli þeirra olíufélaga, sem hér eru að verkum, og allt of miklu af fjármagni þjóðarinnar hefur verið sóað á þennan hátt. Einmitt um þetta atriði, olíueinkasölu ríkisins, hafa farið fram í ríkisstj. átök. Það hefur verið till. Alþfl., og það hefur verið till. Alþb., það hefur legið fyrir í ríkisstj. frv. frá hálfu ráðh. Alþb. um olíueinkasölu ríkisins, og það hefur ekkert fengizt fram. Það hefur legið fyrir hér á Alþ. till. til þál. um olíueinkasölu ríkisins frá tveim þm. Alþb., og nú alveg nýlega var fjvn. að klofna um þetta mál, Alþfl. og Alþb. stóðu þar saman um að láta athuga og fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um þessi efni. Framsfl. hefur ekki getað hugsað sér að fallast á þetta atriði. Ég held, að afstaða Framsfl. til olíueinkasölu sé gott dæmi um tillitsleysi þessa flokks til verkalýðshreyfingarinnar og verkalýðsflokkanna. Og það eru ekki hagsmunir samvinnuhreyfingarinnar, sem þarna eru í veði, því að það eru ekki hagsmunir samvinnuhreyfingarinnar, að olíusalan sé rekin eins og hún er rekin núna. En það er svo, að þegar á að höggva í eitthvað af auðvaldinu hér í Reykjavík, þá er eins og vissir aðilar í námunda við Samband íslenzkra samvinnufélaga kippist við, eins og þetta væru samvaxnir tvíburar, og það er ástand, sem ekki getur gengið. Það verður að vera hægt að gera þær ráðstafanir, sem þarf til þjóðnýtingar á vissum sviðum á Íslandi, með Framsfl., ef hann ætlar sér til frambúðar að halda uppi vinstri stjórn með verkalýðsflokkunum í landinu, þannig að hægt sé að skipuleggja í þjóðarþágu vissa hluti og vissa þætti í íslenzkum þjóðarbúskap, þó að ýmsum finnist þar nærri sér höggvið. Það er hart að ástandið skuli vera þannig, að ríkið skuli kaupa inn alla olíu til landsins og afhenda þetta síðan nokkrum hlutafélögum í landinu til þess að dreifa því út til fólksins og græða á því. Ég veit, að það eru ýmsir, sem koma og segja: Ja, olíufélögin græða ekki neitt, og þau kvarta og kvarta og kvarta. - Það verður ekki hægt að telja nokkrum manni trú um, að þau græði ekki, á meðan þau eru til og meðan þau halda áfram að starfa. Það er engum efa bundið, að meðan ekki er hægt að skakka leikinn milli verzlunarauðmagnsins á Íslandi annars vegar og framleiðsluauðmagnsins hins vegar, þá er ekki hægt að reka íslenzkan þjóðarbúskap af viti. Það er ekki hægt að reka þjóðarbúskapinn af viti, meðan meginið af fjármagninu sækir til verzlunarinnar, af því að því finnst þar helzt gróðavon, en flýi burt frá sjávarútvegi eða iðnaði, vegna þess að þar finnst því ekki vera mögulegt að skapa gróða. Það er gefið mál, að það þurfti líka að breyta til viðvíkjandi landbúnaðinum. Sú pólitík, sem verið hefur rekin viðvíkjandi honum, getur ekki gengið. Það er ekki hægt að halda áfram þeirri fjárfestingu, sem þar hefur verið Sú fjárfesting er að brjóta niður fyrir okkur allt það, sem verkalýðshreyfingin hefur viljað gera til þess að tryggja góð kjör íslenzkra bænda, vegna þess að til að tryggja þau góðu kjör varð að skipuleggja landbúnaðinn jafnt og aðra hluti á Íslandi, og ég skal koma að því nánar síðar. Það er enn fremur alveg víst, að aldrei verður tekin í mál af hálfu verkalýðshreyfingarinnar nein lífskjaraskerðing, meðan ekki er búið að taka embættiskerfið á Íslandi og ríkiskerfið sjálft fyrir. Ríkiskerfið hefur vaxið eins og villiskógur, meira að segja svo, að þegar bankar eru stofnaðir í hreinni vitleysu, eins og Framkvæmdabankinn, þá fást svona bankar meira að segja ekki einu sinni lagðir niður, þó að það séu engin rök til lengur fyrir að halda þeim lifandi, bara af því að þeir eru orðnir til. Það gildir sama viðvíkjandi raforkuplaninu í dreifbýlinu, sem um 250 millj. kr. nú bráðlega eru komnar í. Það er ákaflega góður hlutur að gera þetta, og það er ánægjulegt að geta veitt fólkinu í landinu það að geta haft rafmagn á svona og svona mörgum stöðum, en skilyrðið til þess, að við höfum efni á þessum hlutum og getum staðið undir því og getum afskrifað þessa hluti, það er, að við höfum eflt sjávarútveginn þannig, að okkar þjóð sé það rík, að hún geti leyft sér slíkt. Það er hægt að gera þessa hluti í hófi, ef ekki er látið ógert að efla nógu skjótt og nógu skörulega undirstöður þjóðarbúskaparins. En það er það, sem hefur verið vanrækt. Það er það, sem hefur farið okkur Íslendingum í stjórninni á okkar þjóðarbúskap, einna verst úr hendi upp á síðkastið. Ég skal taka hér nokkur dæmi úr þeim einu skýrslum einmitt, sem maður hefur um, hvað gerzt hefur í íslenzkum þjóðarbúskap á undanförnum árum, skýrslunum um fjármunamyndun eða fjárfestingu. Við getum séð af þeirri mynd, sem er dregin upp í þeim skýrslum, hvort það hefur verið stjórnað af hugsun og viti eða hvort það hefur verið hending og hver einstaklingur út af fyrir sig verið látinn ráða. Ég held, að menn efist ekki um, hver þörf þjóðinni var á því, að fjármyndun væri fyrst og fremst í sjávarútveginum á Íslandi, og það hefur miðað í rétta átt, eftir að vinstri stjórnin var mynduð, bara ekki nógu hratt, og ég ætla að leyfa mér að taka nokkrar tölur um samanburðinn annars vegar á fjármunamyndun og fjárfestingu þjóðarinnar í sjávarútveginum og svo hins vegar í landbúnaðinum og minna menn á um leið, að það ræður úrslitum um, hvernig þjóðarbúið ber sig, hvernig þessi fjárfesting er. Ef á að stjórna þjóðarbúinu vel, þarf fjárfestingin fyrst og fremst að vera í því, sem er undirstaðan undir öllu saman, sjávarútveginum. 1954 var fjárfesting í sjávarútveginum 60 millj. kr. 1955 var hún 91 millj. 1956, þegar vinstri stjórnin tekur við, er hún 140 millj. 1957 með þeim bráðabirgðatölum, sem fyrir liggja, er hún 147 millj. Á öllum þessum fjórum árum er fjármunamyndun í sjávarútveginum alls um 440 millj. Á sama tíma er hún í landbúnaðinum á árinu 1954 175 millj., þegar hún er 60 í sjávarútveginum 1955 er hún í landbúnaðinum 194 millj., þegar hún er 91 í sjávarútveginum. 1956 er hún 229 millj. í landbúnaðinum, þegar hún er 140 millj. í sjávarútveginum. Og 1957 er hún 214 millj. í landbúnaðinum, þegar hún er 147 í sjávarútveginum. Við sjáum það aðeins af þessari þróun og af þessu hlutfalli, að það er skökk áherzla, sem lögð er í þjóðarbúinu á eflingu þeirra atvinnugreina, sem þurfa að standa undir þjóðarbúinu, og þeirra, sem við þurftum að draga dálítið úr. Við höfum ekki einbeitt fjármunamynduninni hjá þjóðinni rétt. Þjóðartekjurnar munu vera, t.d. á þessu síðasta ári, um 4.500 millj. kr. Af því fara 1.445 millj. í fjárfestingu, eða um þriðjungurinn. Það, hvernig við verjum þessum 1.445 millj. kr., ræður úrslitum um, hvernig við búum í haginn fyrir lífskjör þjóðarinnar. Meðan við ráðstöfum þessu svona, meira að segja þó að okkar vinstri stjórn hafi tekið við og næstum því hefur verið þrefaldað það, sem þarna er lagt inn, er það þó ekki komið nema upp í 147 millj. kr. Það kann ekki góðri lukku að stýra, meðan efnahagspólitíkin er svona vitlaus hjá okkur. Slík vitlaus efnahagspólitík gengur út yfir lífskjörin. Hæstv. menntmrh, minntist á það hér áðan, að lífskjörin gætu því aðeins batnað, að fjárfestingin minnkaði. Það er engin bein andstæða milli lífskjaranna og fjárfestingarinnar þannig. Lífskjörin batna við rétta fjárfestingu, fjárfestingu, sem er hnitmiðuð við það að geta staðið undir batnandi lífskjörum. Þau rýrna við ranga fjárfestingu. Hæstv. menntmrh. sagði, að áhrifin af núverandi frv., ef að lögum yrði, mundu verða að draga úr fjárfestingunni. Það væri ekki efnilegt fyrir framtíð þjóðarinnar, ef þessi lög yrðu til þess að draga úr fjárfestingunni í sjávarútveginum. Það, sem þarf að gera, er að sjá um, að fjárfestingin í því, sem er undirstaðan undir íslenzkum þjóðarbúskap, eflist. Því aðeins getum við bætt lífskjör þjóðarinnar. En við verðum að draga úr fjárfestingu, þar sem það verður til þess jafnvel að þræla duglegum mönnum eins og íslenzkum bændum út í að framleiða máske osta, sem þeir fá í hausinn aftur, af því að þeir seljast ekki. Þannig getum við ekki stjórnað þjóðarbúskap af viti. Við verðum að hnitmiða okkar fjárfestingu við það, að hún verði til að efla okkar lífskjör, en ekki til þess að rýra þau. Hver verður nú hins vegar afleiðingin, ef búið er um langt tímabil að stjórna fjárfestingu þjóðarinnar skakkt eða láta hana vera stjórnlausa, með þeim afleiðingum, að það, sem þjóðinni lá á að aukið væri og eflt, eins og sjávarútvegurinn á hinum sjö mögru árum, hefur ekki verið eflt, en aftur á móti framleiðsla á þeim hlutum, sem þegar er orðin offramleiðsla af, eins og t.d. landbúnaðarafurðunum, væri aukin? Hver verður afleiðingin af skakkri fjárfestingu þannig? Afleiðingin verður sú, að þeir, sem fest hafa féð á skakkan hátt, hafa hagsmuni af því að afskrifa þessa röngu fjárfestingu með verðgildisrýrnun peninganna, gengislækkun eða öðrum slíkum ráðstöfunum. Og ég er hræddur um, að þetta mikla tal, sem ég verð alltaf var við hjá Framsfl., svo að ég nú ekki tali um Sjálfstfl., um gengislækkun og nauðsynina á henni og það sem eina bjargráðið, eigi rætur sínar að rekja til þess, að þessir flokkar finni til þess, að þeir þurfi að afskrifa afleiðingarnar af vitlausri fjárfestingarpólitík þeirra með gengislækkun á einn eða annan hátt. Ég hef séð það af skrifum Framsfl, og heyrt það raunar líka hjá nokkrum af hans forustumönnum, að hann vildi og jafnvel vill beina gengislækkun, og ég veit, að íhaldið er reiðubúið til að hjálpa honum til slíks, eins og þessir flokkar hjálpuðust við það 1950, og er reiðubúið til að gera það með meiri lífskjaraskerðingum, en í þessu frv. felast. Ég álít, að undirrótin til þessarar sífelldu ásóknar í gengislækkun, þessarar gengislækkunarkröfu, sem nú er farin að koma fram í íslenzku þjóðfélagi með 5–10 ára millibili, þessi krafa sé afleiðing af rangri fjárfestingarpólitík, af stjórnleysi á þjóðarbúskapnum. Ef svona verður haldið áfram eins og gert hefur verið, þá verður gengi íslenzku krónunnar á 7–10 ára fresti lækkað til þess að þurfa ekki að horfast í augu við afleiðingarnar af rangri fjárfestingarpólitík, og svo tala menn um í hvert skipti efnahagserfiðleikana, sem þá séu, og annað slíkt, en þora ekki að kryfja til mergjar orsakirnar til þessa. Ég held, að hin ranga stefna Framsóknar í fjárfestingarmálunum verði því aðeins stöðvuð, að verkalýðsflokkarnir knýi hana inn á áætlunarstefnu í þjóðarbúskapnum, heilbrigða, viturlega og raunhæfa heildarstjórn á þjóðarbúskapnum út frá hagsmunum þjóðarheildarinnar, knýi hana til að hætta því stjórnlausa, meira eða minna hreppapólitíska braski í úreltri og ranglátri kjördæmaskipun, sem hefur staðið á bak við svo og svo mikið af þeirri fjárfestingarpólitík, sem hún hefur knúið fram. Ég hef talað svona mikið um heildarstjórnina á íslenzkum þjóðarbúskap vegna þess, að ég geri mér ljóst, að beri verkalýðsflokkarnir ekki gæfu til þess að knýja Framsfl. inn á að breyta hér um stefnu og taka upp slíkt skipulag á þjóðarbúskapnum, þá misheppnast sú tilraun, sem verkalýður Íslands hefur gert til þess að mynda vinstri stjórn með Framsfl., og þá sé spurning um þolinmæði íslenzku verkalýðshreyfingarinnar, hve lengi hún vilji bíða eftir því að sjá, að slík tilraun hafi mistekizt. Þess vegna vil ég vara við því spori, sem hérna er stigið, en þó alveg sérstaklega vara við þeim sporum, sem vanrækt hefur verið að stíga á undanförnum árum, m.a. vegna þvermóðsku og tillitsleysis Framsfl. gagnvart samstarfsflokkum hans. Og ég vara við þessu vegna þess, að ég vil, að þetta stjórnarsamstarf geti staðið, af því að ég vil, að verkamenn og bændur á Íslandi geti unnið saman. Þess vegna mæli ég þessi orð í fullri alvöru og vil vonast til þess, ef ekki á illa að fara, að tillit verði tekið til þeirra. Hvað snertir það frv. út af fyrir sig, sem hér liggur fyrir, þá vil ég segja, að eins og nú er komið, þá á það svo að segja ekkert skylt við þau vandamál, sem lágu fyrir í vetur um tekjuöflun til ríkissjóðs annars vegar og útflutningssjóðs hins vegar. Þar var um að ræða gat í fjárl. upp á 65 millj. kr., sem hægt var að deila um, hve miklu þyrfti að bæta við. Þar var um að ræða það, sem vantaði e.t.v. í útflutningssjóð, á milli 20 og 40 millj. kr. Líka var hægt að deila um, hvort það munaði nokkrum milljónatugum eða ekki. Og það var ekki út af fyrir sig vandi að ráða fram úr þeim málum að útvega þessar tekjur. Það var hægt að gera það án þess að breyta um kerfi, eins og nú er gert, og fara inn á þá leið, sem hér er farin. Það var meira að segja að sumu leyti hægt að gera það með gjaldeyrisráðstöfunum einvörðungu. Ég skal aðeins minna á sem dæmi, að ef þær 30 millj. kr. af útlendum gjaldeyri, sem notaðar hafa verið til þess að flytja inn fóðurmjöl til landsins, voru notaðar til þess að flytja inn hátollavörur, þá gáfu þessar 30 millj. kr., ef þær voru notaðar til að kaupa hátollavörur, 70 millj. kr. í ríkissjóð, enda er meira að segja í grg. þessa frv. sýnt fram á, að það er eins mikið og frekar ráðstöfunin á gjaldeyrinum, röng ráðstöfun á honum, stjórnlaus ráðstöfun á honum, sem skapar þau vandræði, sem þá stóðu fyrir dyrum, heldur en hitt, að það hafi vantað svo stórkostlega peninga. Og svo mun líka verða nú á næstunni. Ákvörðunin um, hvernig gjaldeyririnn er notaður, verður eins þýðingarmikil og allt, sem við ræðum um nú viðvíkjandi ýmsum álögum. Stjórnin sjálf á þjóðarbúskapnum, stjórnin á innflutningnum, er eins þýðingarmikil í þessu og allt, sem Alþingi er að ákveða viðvíkjandi lögum um álögur, skatta, tolla, útflutningsgjöld og annað slíkt. Þannig er komið í okkar þjóðarbúi. Það er vitanlegt, að ekki aðeins frá því í vetur í desember, heldur líka þar áður, hafa dunið á Alþýðubandalaginu kröfurnar um gengislækkun, og það hefur ekki vantað, að Sjálfstfl., sem hér setur nú upp sitt helgiandlit og fórnar höndum, hafi verið til í að taka undir þær kröfur. Við höfum staðið einir uppi, Alþb., í því að reyna að berjast fyrir því að viðhalda gengi íslenzku krónunnar og viðhalda trú manna á peningunum í landinu. Það er orðið hálfundarlegt, að þessir karlar, sem venjulega eru kallaðir kommúnistar, skuli vera orðnir þeir einu, sem reyna að baksa við það að halda uppi gengi gjaldeyris sinnar þjóðar, og að borgarastéttin í landinu skuli ganga fram fyrir skjöldu og allir, sem að einhverju leyti standa með henni, skuli berjast fyrir því að lækka gengi krónunnar. Í hverju einasta landi hér í kringum okkur bregzt ein borgarastétt ekki verr við, en ef sagt er, að nú eigi t.d. hennar sterlingspund að fara að falla, og hennar æðstu menn, seðlabankastjórar og aðrir, lýsa því yfir, að slíkt komi ekki til greina. Hérna eru jafnvel sjálfir seðlabankastjórarnir að ganga fram fyrir skjöldu í tíma og ótíma um að lýsa því yfir, að það þurfi endilega að fella gengi krónunnar. Það er þessi hamslausi áróður og þessar hamslausu kröfur, þar sem Alþb. hefur staðið eitt, sem nú verða þess valdandi, að þarna er látið undan að nokkru leyti. Það er búið að rægja og ófrægja þá verðstöðvunarstefnu, sem verkalýðshreyfingin hefur viljað beita sér fyrir og fulltrúar Alþb. í ríkisstj. hafa barizt fyrir, með þeim afleiðingum, að nú er það knúið fram, að hún sé yfirgefin. Þetta er rétt að menn geri sér ljóst. Menn hafa verið nægilega duglegir í því að reyna að ófrægja þessa stefnu. Menn koma kannske til með að sjá það, þegar verðhækkunaraldan dynur yfir á næstunni, hvert það leiðir að yfirgefa þetta og hvert það leiðir að gefast upp við að þora að taka t.d. olíuhringunum tak í landinu, að þora ekki að skerða hagsmuni auðvaldsins í þessu landi að minnsta leyti, standa vörð um þá innan ríkisstj., eins og Framsfl. hefur gert, og utan hennar, eins og Sjálfstfl. gerir. Nú er það auðséð, að um leið og þessi stefna er yfirgefin, en hins vegar ekki gengið inn á þá beinu opinberu og ófyrirleitnu gengislækkun, sem heimtuð var, er farið inn á eins konar millispor og ætlazt til þess, að hlutirnir standi þannig til hausts, og það er vitað af öllum, að í hæsta lagi stendur það þannig til hausts, ef það stendur þangað til. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég lauk þar áður ræðu minni, að ég hafði sagt, að það væri engin lausn á efnahagsmálunum í þessu frv., sem hér liggur fyrir, og það hafa raunar líka þeir ráðh., sem hér hafa talað, viðurkennt. Hæstv. menntmrh, sagði sjálfur, að þetta væri aðeins frestur til hausts. En erfiðleikarnir eru þeir, að það verður miklu erfiðara að leysa þessi mál í haust, þegar svona er búið að fara af stað. Maður keyrir þetta á undan sér og gerir þannig sjálf viðfangsefnin, sem þá hlaðast upp, miklu óviðráðanlegri. Það skellur yfir nú gífurleg verðhækkunarskriða, sem bætist við þau vandamál, sem fyrir voru. Og það, sem ég er sérstaklega hræddur um að verði ein af hættulegustu afleiðingum þessa frv., er, að það verði rifin niður trú manna á gildi peninganna, einmitt trú, sem reynt hefur verið að byggja upp á undanförnum árum, og það vita allir, hvers konar afleiðingar það hefur í þjóðarbúskapnum. Það er eitt sérstakt atriði, sem ég vildi koma inn á í sambandi við afleiðingar af þessu frv. Hæstv. menntmrh. talaði um, að þetta væri m.a. sérstaklega til þess að forða frá atvinnuleysi. Ég held, að hann hafi tekið óþarflega djúpt í árinni viðvíkjandi því. En það er eitt, sem þyrfti hér að liggja alveg skilyrðislaust fyrir, áður en endanlegar ákvarðanir verða teknar um þetta mál, og það er, hver verði afstaða seðlabankans til að auka veltuféð í landinu. Það er alveg vitanlegt, að við þær verðhækkanir, sem af þessu leiðir, ekki sízt fyrir aðalframleiðsluatvinnugreinarnar og þá sérstaklega sjávarútveginn, þegar það, sem hann þarf af rekstrarvörum, kemur til með að hækka almennt jafnvel um 50%, þá þarf hann náttúrlega að fá mjög miklu meiri lán en áður, og það er vitanlegt, að sjávarútvegurinn hefur átt erfitt uppdráttar í bönkunum og ekki hvað sízt þegar undir seðlabankann hefur þurft að sækja. Það er vitanlegt, að þeir bankar, sem fyrst og fremst lána sjávarútveginum, standa þannig núna, að þeir verða að borga af sínum lánum 12% vexti hjá seðlabankanum nú og lána út með frá 5 upp í 7%, þannig að öll útlán, sem við bætast að óbreyttri pólitík seðlabankans einmitt til þeirra banka, sem sérstaklega lána sjávarútveginum, eru þannig beint tap fyrir þessa banka. Þessi pólitík er bókstaflega alveg óþolandi í landinu. Og þessi þröngsýna pólitík, sem eingöngu horfir á tekjuafgangshliðarnar í seðlabankanum án þess að skeyta nokkurn skapaðan hlut um þjóðarbúskapinn, er jafnvel að sumu leyti alveg táknræn fyrir þá þröngsýni, sem ríkt hefur á vissum sviðum, og skilningsleysi á hagsmuni undirstöðuatvinnuvegar þjóðarinnar. Ég álít, að eitt af því, sem þarf skilyrðislaust að liggja fyrir, áður en svona frv. sé afgr., sé slík yfirlýsing frá stjórn seðlabankans um, að það verði séð til þess, að a.m.k. sjávarútveginum og öðrum slíkum undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar verði séð fyrir nægilega auknu veltufé, til þess að þessar ráðstafanir verði ekki til þess að þjarma að þeim, því að annars gæti þetta beinlínis leitt til þess að skapa atvinnuleysi. Hver verður svo afstaða verkalýðshreyfingarinnar til þessa frv.? Verkalýðshreyfingin hér í Reykjavík hefur raunverulega sameinazt um þá afstöðu án tillits til pólitískra skoðana, og það álit kom alveg fram í till., sem borin var fram á fundum miðstjórnar og efnahagsmálanefndar Alþýðusambandsins og flutt var af fjórum forustumönnum verkalýðsins í Reykjavik og hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Efnahagsmálanefnd og miðstjórn Alþýðusambands Íslands hafa á fundum sínum að undanförnu kynnt sér og rætt till. þær í efnahagsmálum, sem ríkisstj. nú hyggst leggja fyrir Alþingi. Áður hafði sérstaklega verið rætt við stjórn Alþýðusambands Íslands um það atriði tillagnanna, er varðar 5% grunnkaupshækkunina. Að loknum þessum athugunum ályktar efnahagsmálanefndin og miðstjórnin eftirfarandi: 25. þing Alþýðusambands Íslands lýsti yfir því, að gengislækkun eða aðrar hliðstæðar ráðstafanir kæmu ekki til mála sem úrlausn efnahagsmálanna. Þær ráðstafanir, sem nú er hugsað að gera, hafa á ýmsan hátt hliðstæð áhrif og gengislækkun. Hins vegar virðist tryggt, að þær hafi ekki í för með sér almenna skerðingu á kaupmætti vinnulauna næstu mánuði. Greinilegt er, að þessar ráðstafanir í efnahagsmálum muni leiða til frekari verðbólguþróunar og eru því fráhvarf frá þeirri stefnu, er 25. þing Alþýðusambands Íslands fagnaði og lýsti fylgi sínu við og efnahagsmálanefnd og miðstjórn Alþýðusambands Íslands síðan hafa ítrekað, þ.e. að stöðva verðþensluna. Ráðstafanirnar brjóta því í bága við þá stöðvunarstefnu, er verkalýðssamtökin og ríkisstj. þá tóku höndum saman um. Efnahagsmálanefnd og miðstjórn Alþýðusambands Íslands vísa því frá sér þeim tillögum um ráðstafanir í efnahagsmálunum, er nú liggja fyrir, þar sem þær eru ekki í samræmi við það, er síðasta Alþýðusambandsþing heimilaði þessum aðilum að semja um.“ Þessi till. var felld með eins atkvæðis mun í miðstjórninni, en bak við hana standa sem sé verkalýðsfélögin raunverulega í Reykjavík og Hafnarfirði. Og við skulum gera okkur það ljóst, að þegar sterkasti hluti verkalýðshreyfingarinnar hefur mótað sína afstöðu svona, þá er hætta á ferðum, hætta, sem alveg sérstaklega Framsfl. þarf að taka tillit til, vegna þess að Framsfl. hefur í sínum samningum við verkalýðshreyfinguna nú knúið hana til þess að fallast á vissa hluti, fara alveg fram á yztu nöf. Það er aðvörun til Framsfl. um að taka meira tillit til verkalýðshreyfingarinnar, en hann hefur gert, sem þarna kemur fram. Það er mismunandi mikið langlundargeð verkalýðshreyfingarinnar í landinu. Hún er öll gagnrýnin á þessar ráðstafanir, alveg eins og ráðh, Alþb. eru gagnrýnir á þessar ráðstafanir. Hún er mismunandi tilbúin í að fara að berjast nú aftur upp á gamla móðinn, verkalýðshreyfingin á Íslandi. Verkalýðshreyfingin í Reykjavik er máske reiðubúnari til slíkrar baráttu, ef henni finnst ráðizt á hennar lífshagsmuni, heldur en verkalýðshreyfingin úti um land, sem veit, hve mikið hún á í húfi, ef stöðvun yrði á þeirri stefnu uppbyggingar á landsfjórðungunum þremur, sem var byrjað að leggja í eyði með þeirri pólitík, sem rekin var á þeim sjö mögru árum. Verkalýðshreyfingin er kannske mismunandi reiðubúin til baráttu, og verkalýðshreyfingin í Reykjavík hefur sérstaklega gefið sínar aðvaranir í þessu, aðvaranir, sem alveg sérstaklega Framsfl. þarf að taka tillit til, ef hann vill hafa samstarf við verkalýðshreyfinguna á Íslandi áfram. Verkalýðshreyfingin á Íslandi öll fagnaði þessari stjórn, þegar hún tók við. Hún sýndi skilning á hennar tilmælum til verðstöðvunarinnar 1956 í ágúst–september. Verkalýðshreyfingin hefur sýnt þessari stjórn hollustu, og Framsfl., sem hefur forustu þessarar ríkisstj., þarf ekki að kvarta yfir því, að verkalýðshreyfingin hafi ekki viljað reyna að ná við hann góðu samkomulagi. En það dugir ekki að misnota slíka hollustu og slíka tillitssemi. Verkalýðshreyfingin á Íslandi er nú eins og fyrr reiðubúin til þess að berjast, ef á þarf að halda. Ég vil alveg sérstaklega segja það út af því, sem hæstv. forsrh. minntist á viðvíkjandi vísitölukerfinu, - og það virðist liggja honum þyngst á hjarta, þegar hann byrjaði sína ræðu hér í dag, og ég hef séð líka í Tímanum árásir á það nú að undanförnu og jafnvel komið inn á það í grg. þessa frv., að þar þurfi alvarlega að fara að endurskoða, - ég vil minna á, að verkalýðurinn fann sér vísitölukerfið með því að brjóta á bak aftur gerðardómslög, sem Sjálfstfl. og Framsfl. settu í sameiningu í janúar 1942, og skóp þá það vísitölukerfi, sem síðan hefur nokkurn veginn staðið. Verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur sýnt sig að vera nægilega sterkt vald til þess að knýja slíkt fram. Og út af því, sem hv. þm. G-K. var að tala um, hvílíkur háski væri af því, að Alþ. og ríkisstj. væru að taka tillit til afla utan þingveggjanna, þá vil ég aðeins minna hann á tvennt, annað til varnaðar og hitt til eftirbreytni: Annars vegar á það, að hann var einn af þeim ráðh., sem stóðu að gerðardómslögunum í jan. 1942, og ég býst við, að hann hafi löngum síðan óskað þess, að hann hefði þar aldrei komið nærri. Verkalýðurinn sýndi það þá, að hann hefur vald, ef þannig er gengið á hans hagsmuni, til þess að verja sig og til þess að sækja á. Og ég vil hins vegar minna hv. þm. G-K. svo á til eftirbreytni, að hann hefur sjálfur í þeirri einu almennilegu stjórn, sem hann hefur veitt forsæti á Íslandi, samið við Alþýðusambandið og verkalýðssamtökin utan þingveggjanna, vegna þess að hann skildi þá og sá, að það var það vald, sem þurfti að semja við, ef það átti að vera eitthvert vit í stjórn á Íslandi, þannig að það er bezt fyrir hann að gleyma ekki reynslu þessara ára, áður en hann fer að prédika yfir Framsfl., hvílíkur háski það sé að taka tillit til lýðsins í landinu, þegar á að vera lýðræði í því. Vísitölukerfið er fyrir þann almenna verkamann sjálfsvörn hans gegn slæmri stjórn á þjóðarbúskapnum. Vísitölukerfið er engin vonlaus sjálfhreyfivél, eins og hæstv. forsrh. vildi gera það að. Það er hægt að gera það að slíku með ýmsum vitlausum ráðstöfunum, en það er ekki verkalýðshreyfingin, sem hefur beitt sér fyrir því. Hæstv. forsrh. talaði mikið um, að það þyrfti raunverulega bara að reikna í prósentum, hvernig framleiðsluháttunum væri komið. Það er nú nokkuð grunnt tekið hjá honum að taka það þannig. Slík prósenta gæfi aldrei annað, en hvernig dýrtíðin yxi í landinu á vissum vörum eftir því, hvernig stjórnað væri. Hún lagaði ekki neitt um og sýndi ekki, hvort grundvöllurinn væri heilbrigður, sem þarna væri um að ræða. Það er vissulega hægt að nota vísitöluna sem hitamæli þannig, ef manni finnst þjóðlífið sjúkt. En almennt telur maður, að ef um sjúkling er að ræða og mældur er í honum sótthiti, þá sé ekki nóg bara að mæla sótthitann, heldur þurfi þá að reyna að lækna veikina, sem sjúklingurinn þjáist af, finna orsökina og útrýma henni. Og einmitt um orsakir til þess, sem getur gert þjóðlífið veikt, hef ég rætt hér nokkuð og ætla ekki að endurtaka það. Hæstv. forsrh. talaði um, að jafnan þyrfti að binda vísitöluna við þjóðartekjur. Það færi þá kannske nokkuð eftir því, hvernig þeirra þjóðartekna væri aflað, hve skynsamlega þjóðarbúskapnum væri stjórnað, hvort slíkt væri yfirleitt fært. Vísitalan er vörn verkalýðsins við afleiðingum af rangri efnahagsstefnu, og vísitalan er alveg óhjákvæmileg fyrir þann almenna verkamann, sérstaklega meðan hann fær ekki að ráða þjóðarbúskapnum, meðan hann fær ekki að ráða efnahagspólitíkinni. Það er rétt, að það getur komið til athugunar, að það þurfi að endurskoða í fyrsta lagi samhengið á milli þeirrar vísitölu, sem hinn almenni verkamaður fær, og þeirrar vísitölu, sem gildir nú á kaupi bóndans, vegna þess að forsendan, sem lá fyrir 1943, þegar samið var um þau mál, var, að landbúnaðurinn væri líka skipulagður með þarfir þjóðarinnar fyrir augum. Það er gefið, að það er alveg óhugsandi að halda uppi kaupi bónda sömu eins og kaupi verkamanns í kaupstað, ef sú afurð, sem bóndinn framleiðir, er t.d. óseljanleg. Það er gengið út frá viti í grundvelli búskaparins og framleiðslunnar, sem rekin er, ef á að samræma þetta. Það getur verið, að þarna þurfi að kippa úr sambandi, ef ekki verður tekin upp skynsamlegri pólitík, en þarna hefur verið rekin. Í öðru lagi getur líka verið, að það þurfi að kippa úr sambandi vísitölu þess almenna verkamanns og vísitölu hálaunamannanna. Það var ekki það, sem verkalýðurinn barðist fyrir í upphafi, að hæst launuðu menn þjóðfélagsins fengju tvöfaldar uppbætur á við almennan verkamann. Það eru aðrir, sem hafa sett það inn á móti fulltrúum verkalýðsins á Alþ. á sínum tíma. En hitt, að ætla sér á einhvern hátt að afnema vísitölukerfið sem vörn þess almenna verkamanns gegn rangri efnahagsstefnu, gegn dýrtíð í þjóðfélaginu og öðru slíku, það kemur ekki til neinna mála, og það fellst ekki verkalýðshreyfingin á. Hitt aftur á móti, að hæstv. forsrh. skuli gera svona mikið úr þessu, bendir til þess, að Framsfl., ef hann áttar sig ekki í tíma á, hvert hann er nú að fara, mun ætla sér að stíga önnur skref á þeirri braut, sem hæstv. forsrh. vildi álíta að þetta frv. væri fyrsta skrefið á. Verkalýðurinn mun standa vörð um vísitölukerfið, sem tryggir þann almenna verkamann gegn dýrtíð. Það er eitt af því dýrmætasta, sem hann hefur áunnið sér, ein hans dýrmætasta vörn gagnvart því, ef þjóðfélaginu er stjórnað meira eða minna ranglátt, skakkt eða vitlaust. Þá að síðustu: það hefur verið lýst hér eftir ráðum Sjálfstfl. við efnahagsvandamálum okkar þjóðarbús. Ég býst við, að það verði mjög erfitt að fá Sjálfstfl. til að koma fram með þau. Ég býst satt að segja við, að Sjálfstfl. hafi ekkert á móti því, að þetta frv. sé samþykkt, og þó að hann leiki nú stjórnarandstöðu við það, þá muni hann hugsa gott til glóðarinnar um það, sem á eftir komi. Ég vil benda á öllum þeim, sem unna vinstri stjórn og vinstri pólitík, að það er að verða nokkuð góð aðstaða, sem auðmannastéttin í þessu landi og Sjálfstfl. sem flokkur hennar hefur nú. Það eru ekki skert völd auðmannastéttarinnar að neinu leyti. Till. okkar um það fást ekki fram. Auðmannastéttin fær að halda sínum völdum óskertum, þótt krukkað hafi verið í hennar gróða. Hún fær þá aðstöðu að geta leikið stjórnarandstöðu við þær ráðstafanir, sem ríkisstj. álítur nauðsynlegt að grípa til, og það jafnvel þegar þær ráðstafanir eru eins og partur af þeim ráðstöfunum, sem Sjálfstfl. mundi framkvæma sjálfur, ef hann væri við völd. Hvað mundi Sjálfstfl. hafa gert, ef hann hefði verið við völd nú undir þessum kringumstæðum? Hann hefði sett svona lög, gengið enn þá lengra og bætt því við, að í stað 5% lögskipaðrar kauphækkunar skyldi binda kaupið og skerða þannig lífskjörin. Nú stendur Sjálfstfl. í þeirri aðstöðu, að þegar vinstri stjórn þorir ekki að reka vinstri pólitík, pólitík áætlunarbúskapar og þjóðnýtingar, þá er spilað upp í hendurnar á Sjálfstfl. með því lýðskrumi, sem hann hefur um hönd. Ég skal vera viss um það, ef hæstv. fjmrh. gengi yfir til hv. þm. G-K., sem hér var að tala áðan, - mér fannst eiginlega afstaða hans gagnvart frv. koma bezt fram í því, hve honum var nú glatt í geði, raunverulega lék hann við hvern sinn fingur, honum þótti svo vænt um að sjá nú vinstriflokkana vera að koma þessu í gegn, sem væri eins og eitthvert spor, sem hann ætlaði sér að halda áfram að stiga, - ég skal vera handviss um, ef Eysteinn gengi yfir til Ólafs Thors og segði við hann: „Heyrðu, ég ætla nú bara alveg að hætta við þetta frv., fyrst þér er svona voðalega illa við það“ - þá mundi Ólafur segja: „Nei, góði bezti, haltu bara áfram, mér er ekki eins leitt og ég læt.“ Það er alveg gefið, að Sjálfstfl. kýs ekki að láta neitt uppi um, hvað hann vill núna. Hann ætlar að bíða og sjá og leika tveim skjöldum. Hann hefur hjálpað til undanfarið að prédika gengislækkun og prédika, að það væri þörf á lífskjaraskerðingu. Það má vel vera, að Sjálfstfl, geti leikið þann leik nokkurn tíma, en að því getur komið, að meira að segja þeir menn af verkalýðsstétt og launþegum, sem Sjálfstfl. fylgja, eigi eftir að taka sumt af því í alvöru, sem Sjálfstfl. hefur verið að prédika stundum um launahækkanir, og það komi þá e.t.v. ekki til að skorta á forustu um að knýja það fram. Ég vil minna Sjálfstfl. á, þegar hann leikur svo tveim skjöldum eins og hann gerir nú, að hann er að leika sér með eld, sem getur brennt hann sjálfan, þegar þar að kemur. Það er aldrei þægilegt fyrir aðalauðmannaflokk einnar þjóðar að ætla að þykjast vera verkamannaflokkur um leið. Hitt skulum við gera okkur ljóst, að þó að Sjálfstfl. þykkist yfir því, sem hér er gert, og reyni að spila sig í andstöðu við það, þá hugsar hann til hreyfings undir haustið, ekki máske endilega þess hreyfings að beita sér fyrir harðvítugri sókn launþeganna í þjóðfélaginu, heldur til annars hreyfings: að knýja fram eins og 1950 gengislækkun með meiri eða minni kaupbindingu þá. Verkalýðurinn hér í Reykjavík hefur sett fram sína viðvörun út af því frv., sem hér á að samþykkja. Verkalýðurinn í Reykjavík stendur að mínu áliti saman um þessa viðvörun án tillits til þess, hvar í flokki hann stendur, hvort hann fylgir Alþb., Alþfl. eða jafnvel Sjálfstfl. Ég vil segja það við verkalýðinn hér í Reykjavik og annars staðar á landinu, ef verkalýðurinn ber ekki gæfu til þess að sameinast og rísa upp án tillits til sinna pólitísku skoðana og ef verkalýðsflokkarnir hér á Alþ. bera ekki gæfu til þess að taka höndum saman án tillits til þess, sem skilur þá, til þess að knýja fram breytingu á efnahagspólitíkinni og knýja fram forustu verkalýðsins í íslenzkri pólitík, þá verður næsta skrefið á Íslandi það, að Framsókn og Sjálfstfl. taka höndum saman um opinbera gengislækkun á Íslandi, eða við skulum segja um hækkun í útlendu gengi um yfir 100%, um kaupbindingu og kjaraskerðingu, sem mundi samsvara 17–20% launalækkun hjá íslenzkum verkalýð. Þetta er það, sem við skulum horfast í augu við, og þetta er það, sem við skulum vígbúast undir. Í sambandi við þetta frv. og þann frest, sem hefur gefizt til haustsins með því, þá er þessi hætta, sem vofir yfir. Og þetta er rétt að allur verkalýður og allir launþegar hafi í huga, líka gagnvart þeirri afstöðu, sem Sjálfstfl. kemur til með að taka hér. Við stöndum nú á örlagastund fyrir alla íslenzka verkalýðshreyfingu. Hún þarf að sameinast á sviði stjórnmálanna eins og á sviði hagsmunamálanna, sameinast um að vernda sin lífskjör með því fyrst og fremst að knýja fram skynsamlega stjórn á okkar þjóðarbúi. Undir því er það komið, hver lífskjör verkalýðsins verða í framtíðinni, undir því er það komið, hvers konar ríkisstj. verður á Íslandi á næstunni. Það er stuttur tími, sem íslenzk alþýða hefur til þess að átta sig á þessu, en ef hún notar þann tíma rétt, þá er enn þá hægt að bæta, meira að segja líka úr því óheillaspori, sem að mínu áliti yrði stigið með því að samþykkja þetta nú.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. (EOI), sem var að ljúka máli sínu, byrjaði ræðu sína hér í kvöld með því að lýsa því yfir, að hann væri andvígur því frv., sem hér er til umr., og verð ég að segja, að það eru allmerkileg tíðindi, þegar einn aðalforustumaður stærsta stjórnarflokksins lýsir sig andvígan þeim aðgerðum, sem hæstv. ríkisstj. hyggst gera í efnahagsmálunum. Hv. 3. þm. Reykv. tók það fram í ræðu sinni, að þetta frv. væri tæplega gálgafrestur til haustsins, þá mundi vera komið enn verra ástand en nú, og að þetta mundi hrinda af stað verðbólgu og skriðu til hækkunar, bæði á launum og verðlagi. Þetta er áreiðanlega rétt hjá hv. þm., þetta frv. mun leiða til dýrtíðar og hækkunar á nauðsynjum almennings í landinu. Hæstv. menntmrh. sagði hér í kvöld, að það væri alveg rangt að tala um, að það væri verið að leggja byrðar á þjóðina með þessu frv., þetta væri aðeins tilfærsla, en engar byrðar á þjóðina. En ég er hræddur um, að almenningur í þessu landi sé ekki samþykkur hæstv. ráðh. Hvað mun verkamaðurinn segja, sem hefur ~ þús. kr. mánaðarlaun? Hann á samkvæmt þessu frv. að fá 5% kauphækkun eða 200 kr. á mánuði. Við vitum, að 4 þús. kr. mánaðarlaun eru aðeins þurftartekjur, og verður að halda mjög spart á, til þess að þær dugi. Það þýðir, að þessar tekjur verður verkamaðurinn að nota til þess að kaupa nauðsynjar til heimilisins mánaðarlega fyrir 3000–3500 kr. Nú liggur það fyrir samkvæmt þessu frv., að hækkun nauðsynjavara, sem verkamaðurinn þarf að kaupa, mun vera 20–30%. Ef við förum millileiðina og segjum 25% og verkamaðurinn þarf að verzla mánaðarlega fyrir 3.000 kr., þá er hækkunin í hans búi 750 kr. á mánuði, en hann fær kauphækkun, sem svarar 200 kr. á mánuði. Mun ekki verkamaðurinn segja, að það séu lagðar byrðar á hann, þegar hann af sínum lágu launum verður að greiða 500–550 kr. aukalega til ríkisins vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar? Ég tek hér láglaunamann sem dæmi, en þetta gildir um aðrar stéttir þjóðfélagsins, og mun ég koma að því síðar, og þá ekki síður bændastéttina og aðrar stéttir láglaunamanna, að þetta mun leggjast sem þung mara á fjölskyldur landsins, sem fram til þessa hafa orðið að vinna hörðum höndum til þess að hafa vel til hnífs og skeiðar. Og þegar hæstv. menntmrh., prófessor í hagfræði, leyfir sér að segja hér í áheyrn hv. þm., að þetta séu ekki byrðar á almenning í landinu, þá munu ýmsir segja, að slík reikningskúnst sé ekki takandi gild, og það er of langt gengið í blekkingarstarfseminni, þegar hæstv. ráðh. leyfir sér að viðhafa slíkan málflutning. En það er ljóst, hver árangurinn er af vinstristjórnarsamstarfinu í tæp tvö ár. Árangurinn er þetta frv., sem við höfum fyrir framan okkur og nú er verið að ræða um. Árangurinn er stærri álögur og skattar, en nokkru sinni fyrr. Árangurinn er 7–8 hundruð millj. kr. nýjar álögur á þjóðina. Árangurinn af þessu samstarfi vinstri flokkanna er jólagjöfin fræga, 300 millj., 150 millj. kr. hækkun á fjárl. 1957 og svo nú 7–8 hundruð millj., eða 11–12 hundruð millj. kr. hækkun á tveggja ára tímabili. Og menn munu spyrja: Hvernig stendur á því, að vinstri stjórnin þarf svona mikla peninga í sína hít? Hvernig stendur á því, að sú stjórn, sem telur sig stjórn vinnandi fólks í þessu landi, stjórn verkamanna, bænda og lágtekjufólks, skuli gripa til slíkra aðgerða sem nú með því að leggja hinar þungu byrðar á allan almenning í landinu? Hv. alþm. muna, hvernig var um það leyti, sem þetta vinstristjórnarsamstarf var undirbúið. Þá var talað með miklu yfirlæti um það, að efnahagsmálin hjá fyrrverandi stjórn væru komin í öngþveiti og það þyrfti að brjóta blað í sögunni og stofna til samstarfs á öðrum grundvelli, en þá var. Hv. alþm. muna, að í ársbyrjun 1956 lögðu sjálfstæðismenn fram till. til þess að stöðva dýrtíðina og koma í veg fyrir, að það þyrfti að leggja byrðar á þjóðina vegna dýrtíðar og vaxandi meðgjafar með atvinnuvegunum. En í stað þess að sameinast um þær till., sem kostaði lítið fé, kaus Framsfl. að rjúfa samstarfið, efna til kosninga og stofna til hinnar svokölluðu vinstri stjórnar. Þetta var gert, að Framsfl. sagði, vegna þess að ekki væri unnt að leysa efnahagsmálin með Sjálfstfl. Ég býst við, að landsfólkið sé á annarri skoðun nú heldur en Framsfl. og að almenningur í þessu landi hafi nú sannfærzt um, að efnahagsmál þessarar þjóðar verða ekki leyst án samstarfs eða þátttöku við Sjálfstfl. Ég býst við, að þjóðin hafi nú fengið þá reynslu, sem hún hefur lært af. Eftir að núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, var því lofað, að þjóðarbúið skyldi tekið út fyrir opnum tjöldum og þjóðin fengi að sjá, í hvaða öngþveiti atvinnuvegirnir og þjóðarbúskapurinn var, þegar hún tók við. Til þess voru fengnir sérfræðingar frá Bandaríkjunum. Þeir störfuðu hér og tóku þjóðarbúið út, en alþm. hafa ekki fengið að sjá þessa úttekt og því síður alþjóð. Því hefur stundum verið lofað, að þessi úttekt skyldi birt. Hæstv. forsrh. sagði hér í dag, að einhver hæfur maður ætti að vinna úr þessum skýrslum og það yrði síðan birt eitthvað úr þeim. En hv. alþm. og þjóðin öll óskar eftir að fá að sjá þessa úttekt, ekki eitthvað af henni, heldur eins og hún er. En það er kannske eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. veigri sér við því að birta úttektina, ekki sízt ef það skyldi nú vera svo, að úttektin og niðurstöður hennar staðfestu, að stjórnarflokkarnir við síðustu kosningar hafi haft algerlega rangt fyrir sér um það, að efnahagsmálin væru komin í strand og öngþveiti, um það leyti sem fyrrverandi ríkisstj. fór frá. Það var svo, að þegar bændur komu að jörðum, vildu þeir láta taka þær út til þess að fá það staðfest, í hvaða ástandi þær væru, til þess að það væri vist, að þegar þeir skiluðu þeim af sér, þá væri það bókað, hvernig ástandið var, því að ef þeir bættu jörðina, þá vildu þeir fá eitthvað fyrir það, þegar þeir fóru í burtu. Þannig var eðlilegt, að núverandi hæstv. ríkisstj, vildi láta taka þjóðarbúið út, ef það skyldi vera í mjög slæmu ástandi, þegar hún tók við. En úttektin staðfesti, að ástandið í þjóðmálum Íslendinga var ekki slæmt á miðju ári 1956. Úttektin staðfesti, að á undanförnum árum hafði verið meiri uppbygging í íslenzku þjóðlífi og atvinnulífi, en nokkru sinni áður án þess að taka erlend lán. Það hafði verið unnið með innlendu fjármagni og undirstaða lögð að bættum efnahag fyrir alþjóð. Það er þess vegna eðlilegt, þótt þessir sérfræðingar hafi séð einhver merki veikleika í okkar þjóðarbúskap og sagt sem svo, að það væri vottur af sjúkdómseinkennum í þjóðarlíkamanum, að hæstv. ríkisstj. vilji ekki birta það, hvernig úttektin er, því að vitað er, að þegar núverandi hæstv. ríkisstjórn skilar af sér, verður samanburður ekki hagstæður. Úttekt þjóðarbúsins hefur farið fram, og ef til vill gefst hv. alþm. og alþjóð tækifæri að sjá hana síðar, þótt hæstv. ríkisstj, vilji halda þessum málum leyndum af skiljanlegum ástæðum. Hv. 3. þm. Reykv. sagði hér áðan, að hæstv. ríkisstj, væri þegar að glata trausti verkalýðs og vinnandi fólks í þessu landi, og það er áreiðanlega rétt, og má taka sterkara til orða og fullyrða, að hæstv. ríkisstj. hefur nú þegar glatað því trausti, sem hún hafði, þegar hún settist að völdum, og það af skiljanlegum ástæðum, af þeim ástæðum einum, að hæstv. ríkisstj. lofaði gulli og grænum skógum, hún lofaði að koma efnahag þjóðarinnar í það horf, sem allir vildu kjósa, og hún lofaði varanlegum aðgerðum, sem búa mætti að til frambúðar. En hæstv. ríkisstj. hefur ekki staðið við neitt af sínum loforðum, og þess vegna hefur hún glatað trausti þeirra manna, sem vonuðust eftir góðu af henni, þegar hún settist að völdum. Hún hefur glatað trausti sinna eigin flokksmanna, og það er þess vegna, sem hæstv. ríkisstj. og stjórnarflokkarnir gera allt til þess að hanga saman, enda þótt forsendurnar undir samstarfinu séu með öllu brostnar. Þegar hæstv. ríkisstj. leggur fram frv. eins og þetta, sem er álögur á þjóðina upp á 700–800 millj. kr., þá er eðlilegt, þótt að því sé spurt: Er þetta nauðsynlegt þrátt fyrir þá þróun, sem verið hefur undanfarna mánuði? Og sérstaklega er eðlilegt, að um þetta sé spurt, þar sem ekki er langt síðan ýmsir áhrifamenn úr stjórnarflokkunum hafa talað um allt aðrar upphæðir en þær, sem eru í þessu frv. Menn minnast þess, að hæstv. sjútvmrh. upplýsti við síðustu áramót, að sá samningur, sem ríkisstj. gerði við útgerðarmenn, kostaði aðeins 25 millj. kr. Og menn minnast þess, að sami hæstv. ráðh. skrifaði í Þjóðviljann í febrúar eða marzmánuði í vetur, þar sem hann gerði grein fyrir fjárþörf ríkissjóðs og fjárþörf útflutningssjóðs, og hann talaði um, að það þyrfti aðeins 90 millj. kr. Þá gleymdi hann að vísu 20 millj, til niðurgreiðslu á ýmsum vörum, sem hann vildi ekki viðurkenna þá, en eru væntanlega komnar inn í frv. nú, og hefði þá átt eftir hans útreikningum að nægja, eftir að búið var að taka tillit til 20 milljónanna, 110 millj. Svo nokkru seinna talar Alþýðublaðið um, að það vanti a. m. k. 200 millj. Einnig hv. 1. þm. Eyf. talaði um það hér í vor, að það vantaði a. m. k. 200 millj., en sá eftir því seinna að hafa nefnt svo háa upphæð og óskaði eftir að þurfa ekki að standa algerlega við það. Þegar áhrifamenn úr stjórnarflokkunum hafa fyrir svo skömmum tíma talað um upphæðir eins og þessar, er eðlilegt, að við sjálfstæðismenn, sem höfum fengið frv. fyrir þremur dögum, spyrjum að því, hvort þörf sé á að taka 700–800 millj. í staðinn fyrir 110 millj., eins og hæstv. viðskmrh. nefndi, eða 200 millj., eins og Alþýðublaðið eða hæstv. menntmrh. hefur áætlað, og 200 millj., eins og hv. 1. þm. Eyf. talaði um hér í þessari hv. deild. Ég fyrir mitt leyti ætla ekki að leggja dóm á, hvort þarf allt þetta fé, mig vantar kunnugleika á því. Það má vel vera, að með því að setja dýrtíðarskrúfuna í gang á svo augljósan hátt eins og gert er með þessu frv., þá þurfi þessa fjárfúlgu. Þegar horfið er algerlega frá verðstöðvunarstefnunni og dýrtíðar- og verðbólgustefna tekin upp þess í stað, þá er í sjálfu sér eðlilegt, að það þurfi mikla peninga. Hæstv. menntmrh. fór mörgum orðum um það hér í kvöld, að það væri kostur við þetta frv., að nú væri lagður skattur á innfluttar rekstrarvörur, rekstrarvörur til landbúnaðar og rekstrarvörur til útgerðar o.s.frv. Það er gert ráð fyrir að endurgreiða útgerðinni 202 millj. af því, sem hún greiðir í skatta af rekstrarvörunum. Bændurnir eiga væntanlega að fá endurgreidda gegnum verðlag á landbúnaðarvörunum þá skatta, sem þeir eiga að greiða af sínum rekstrarvörum. En ég býst við, að það gangi erfiðlegar fyrir bændur að fá það endurgreitt heldur en þó það, sem útgerðinni er beinlínis ætlað samkv. þessu frv. Að vísu er sagt í þessu frv., að það megi hækka mjólk 1. júní n.k. um 5%, og það er ætlað, að bændur fái það, en ég minnist nú þess, að mjólkin átti að hækka um 7 aura 1. sept. 1957, og ég hygg, að bændur séu sammála um, að þeir hafi lítið eða ekkert fengið af þeirri hækkun enn þá, sem stafar af því, að þessi hækkun hefur farið í aukinn kostnað, en ekki í vasa bændanna. Það er hætt við því, - ég ætla ekki að taka sterkar að orði, - að jafnvel þótt bændum verði leyft að hækka mjólkina eitthvað, sérstaklega vegna áætlaðs rekstrarkostnaðar, þá er hætt við því, að þessi 5%, sem þeim er nú leyft að hækka um, fari ekki öll og kannske ekkert í þeirra vasa. Það er hinn aukni rekstrarkostnaður, sem gleypir allt, en bændum er ætlaður sinn skammtur af þeim álögum, sem hér er um að ræða, og skal ég koma að því nánar. Ég get t.d. nefnt hér nokkur dæmi, sem snerta landbúnaðinn. Við getum t.d. minnzt á fóðurbætinn. Hann hækkar um 43%, og ég heyrði það á hæstv. menntmrh., að hann taldi þetta alveg sérstaklega hyggilega ráðstöfun, m.a. vegna þess, að bændur hefðu séð sér hag í því að nýta ekki grasið vegna þess, hve fóðurbætirinn var ódýr. Hér er talað af miklum ókunnugleika, því að vitanlega hafa bændur nýtt grasið eins og þeir hafa getað. Það vitnar um ræktun síðustu ára og stöðugt vaxandi áburðarnotkun. Menn kaupa ekki áburð, nema þeir nýti það gras, sem sprettur vegna áburðarins, og þetta er vitanlega mikill misskilningur. En vitanlega leiðir þessi mikla hækkun á fóðurbætinum til þess, að landbúnaðarvörurnar hljóta að hækka í verðlagsgrundvellinum, hækka til neytendanna, hvort sem bóndinn nýtur góðs af því eða ekki. Ég get nefnt aðra vöru, sem er mjög þung í þessu efni einnig, og það er áburðurinn, innfluttur áburður. Hann hækkar samkv. þessu frv. um hvorki meira né minna en 50%. Enda þótt við höfum áburðarverksmiðju, þá verðum við að flytja inn mikið af áburði, steinefnaáburði, vegna þess að áburðarverksmiðjan framleiðir aðeins köfnunarefni. Ég býst við, að þessi hækkun komi lítið til framkvæmda í þetta sinn vegna þess, hve þetta frv. er seint á ferðinni. En verði þau lög í gildi næsta ár, þá munu bændur finna, hvað áburðurinn kostar, og þá mun það einnig hafa viðtæk áhrif á afurðaverðið til neytenda, hvort sem tekst að láta bændur njóta þar góðs af. Þá get ég einnig nefnt annað, sem er mjög þýðingarmikið í búrekstri bænda, ekki sízt vegna þess, að bóndinn og bóndakonan verða nú vegna fólkseklu að vinna með börnum og unglingum að framleiðslunni, og þetta er aðeins mögulegt, ef bóndinn hefur vélar til þess að nota. En það er svo, að það hefur verið algert innflutningsbann á heyvinnuvélum og landbúnaðarvélum að þessu sinni og er enn, nema dráttarvélum, sem koma ekki nema að takmörkuðum notum, ef engar vélar fást aftan í traktorana til þess að nota. En ef við tökum t.d. dráttarvélarnar þá hækka þær samkv. þessu frv. um 32–33%, varahlutir í dráttarvélar um 31%, heyvinnuvélar og varahlutir til þeirra um 30%, mjaltavélar um 31%. Þetta hlýtur einnig að koma inn í verðgrundvöllinn, þegar reiknað er út afurðaverð bænda, og það kemur áreiðanlega fram í sölunni til neytendanna, þótt erfitt verði að fá það í vasa bændanna, m.a. vegna þess, að eins og nú er í pottinn búið, er augljóst, að kaupgeta almennings við sjóinn fer þverrandi og minnkandi, og það hefur hin skaðvænlegustu áhrif fyrir bændastéttina, ef dregur úr sölu mjólkur og kjöts á innlendum markaði. Það er þess vegna ekki einhlítt að hækka vöruna í verði á markaðnum hér, ef kaupgetan er ekki fyrir hendi og varan ekki selst. Bændur hafa ekki gott af því, og þess vegna segi ég það: Þetta kemur að einhverju leyti inn í verðgrundvöllinn, það kemur fram í útsöluverðinu, en það er engan veginn tryggt, að bændur fái þessa hækkun eða njóti góðs af henni, þegar þannig er á málunum haldið, að allt virðist eiga að dragast saman, kaupgetan minnkar, atvinnan minnkar, einnig vegna þeirra ráðstafana, sem hér er verið að leggja til. Ég hef hér minnzt á nokkuð, sem snertir landbúnaðinn sérstaklega. En það má einnig minnast á hér a.m.k. eina vörutegund enn, sem snertir landbúnaðinn, það er benzínið. Það hækkar nú aðeins um 62 aura, fer að mér sýnist upp í 2.90 kr. lítrinn úr 2.27 kr., sem það er í dag. En það ætti að vera, að mér hefur skilizt, kr. 2.09, en ekki kr. 2.27, ef verðlagið hefði verið lækkað, eins og mögulegt hefði verið, en ríkisstj. hefur ekki viljað gera. Þetta hefur vitanlega ákaflega mikil áhrif fyrir landbúnaðinn, sem notar mikið benzínvélar, dráttarvélar, bifreiðar og fleiri vélknúin tæki. Og ekki hefur síður áhrif, hversu vörubifreiðar og varahlutir til þeirra hækka mikið. Vörubifreiðar hækka, ef þær fást, um 25%, og varahlutir í bifreiðar hækka um 25%, bifreiðagúmmí 20%. Skyldi þetta lækka dreifingarkostnaðinn á mjólkinni t.d.? Skyldi þetta lækka flutningskostnaðinn á afurðunum? Það er fróðlegt að athuga, hvernig núverandi hæstv. ríkisstj. hefur nú farið með þessi þörfu flutningatæki og einu samgöngutæki, síðan hún tók við. Það hefur verið hækkað bæði með jólagjöfinni og svo aftur núna, hækkun núna rösklega 25%, en hækkun síðan núverandi hæstv. ríkisstj. tók við á vörubifreiðum er 43%. Vörubifreið, sem kostaði 1947 144 þús. - það er meðalstór dísilvörubifreið - kostar núna 180 þús. Þá má einnig minna á jeppana, sem hafa verið fluttir inn frá Rússlandi. Þeir hækka samkv, þessu frv. um 20%, en hafa hækkað, frá því að núverandi ríkisstj. tók við, um 55%. Þetta eru þó tæki, sem bændur eru að klifa þrítugan hamarinn til þess að eignast til þess að vinna bug á strjálbýlinu og til þess að spara sér tíma í fólksleysinu, en hæstv. ríkisstj. hefur verið ákaflega dugleg í því efni að hækka þetta. Ég vil þess vegna segja, að þetta frv. kemur ekki sízt þungt niður á landbúnaðinum. Það eru lagðir skattar á rekstrarvörur landbúnaðarins, án þess að það sé tryggt, að landbúnaðurinn fái þetta bætt aftur. Ég veit, að það verður sagt, að útfluttar landbúnaðarafurðir njóti sama réttar og beztu kjara, miðað við aðrar útfluttar vörur. En þær landbúnaðarvörur, sem þarf að flytja út, seljast á það lágu verði, að þessar uppbætur nægja alls ekki til þess að ná verðgrundvellinum, sem bændum ber að fá samkv. útreikningum verðlagsnefndarinnar. Ef ofan á það bætist, að kaupgetan við sjóinn minnkar og salan dregst saman á hinum óunnu vörum, þá er hag bændastéttarinnar beinlínis stefnt í voða með þessu. Það er lagður þungur skattur á rekstrarvörur útgerðarinnar. En það er með þessu frv. gert ráð fyrir því að endurgreiða útgerðinni þær álögur, með því að hér er talað um endurgreiðslu til útgerðarinnar, 242 millj., á móti þeim sköttum, sem rekstrarvörur útgerðarinnar bera. En það er fleira, en rekstrarvörur til útgerðar og landbúnaðar, sem hækkar samkv. þessu frv., enda þótt það sé alveg nýmæli í efnahagsráðstöfunum, að hækkunin er mest á nauðsynjavörum. Hækkunin er mest á nauðsynjavörunum samkv. þessu frv., bæði á rekstrarvörum landbúnaðar og útgerðar, og vil ég þá nefna t.d. olíu, sem bæði útgerðin og almenningur, hvar sem hann býr í þessu landi, notar mikið. Húsaolía t.d. hækkar um 30%. Það mun nú vera svo, að meðalíbúð noti 6–8 tonn af olíu á ári, og 8 tonn kosta 6.400 kr. með núgildandi verði, en við það bætast 32%, sem er hátt á annað þús. kr. Það er liður, sem ég ekki nefndi áðan í útreikningum um aukin útgjöld hjá láglaunafólki, hátt á annað þús. kr. eða nærri 200 kr. á mánuði, sem liðurinn til upphitunar á meðalíbúð hækkar samkv. þessu frv. Smurningsolía, sem notuð er á allar vélar, hækkar um 30%. Þá er komið við byggingarefnið, og hefur það fram að þessu verið talin nauðsynjavara. Ég ætla, að það verði að telja byggingarefnið enn í þessu landi nauðsynjavöru, enda þótt allir ræðumenn stjórnarflokkanna tali mikið um það, hversu fjárfestingin sé of mikil í þessu landi. Þeir tala um það, að allt böl í efnahagsmálunum sé of mikilli fjárfestingu að kenna. Það má vel vera rétt, að fjárfestingin sé of mikil á vissum sviðum, en samkv. upplýsingum, sem voru gefnar hér í dag, hefur fjárfesting við íbúðabyggingar hér í Reykjavík aukizt um 12% á árinu 1957 frá því, sem var 1956. En hvernig stendur á því, úr því að allir stjórnarflokkarnir eru sammála um það, að þessi mikla fjárfesting sé böl, að þeir skuli þá ekki hafa dregið úr fjárfestingunni? Hvernig stendur á því? Þeir höfðu þó vissulega valdið til þess að gera það. En fjárfestingin hefur aukizt á vissum sviðum og þá helzt á þeim sviðum, sem ekki eru til þess að auka framleiðsluna, síðan núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Hv. 3. þm. Reykv. sagði hér áðan, þegar hann var að tala um fjárfestinguna í sjávarútveginum, að 1955 hefði fjárfesting í sjávarútvegi verið 91 millj., en þetta hefði breytzt, eftir að núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum, þá hefði fjárfestingin við sjávarútveginn 1956 orðið 140 millj. En skyldi það nú hafa verið þessari hæstv. ríkisstj. að þakka? Fjárfestingin í sjávarútveginum 1956 varð 140 millj. vegna þess, að fyrrverandi ríkisstj. lagði grundvöllinn að því. Núverandi ríkisstj. tók við völdum í júlí lok 1956 og gat ekki, þótt hún hefði haft vilja til, haft áhrif á aukna fjárfestingu í sjávarútvegi á árinu 1956. Fjárfestingin í sjávarútvegi óx 1956 vegna þess, að fyrrverandi stjórn lagði grundvöllinn að því. Það var hún, sem gerði ráðstafanir til þess að panta fiskibáta til landsins. Það var hún, sem lagði grundvöllinn að uppbyggingu sjávarútvegsins í sinni stjórnartíð, enda þótt ekki væru keyptir togarar. Það voru keyptir og byggðir í landinu stórir og margir vélbátar, og ég ætla, að þeir bátar hafi komið að miklum notum síðan. 1957 er fjárfestingin í sjávarútvegi 147 millj., eða aðeins 7 millj. hærri, en 1956. Fjárfestingin í sjávarútvegi 1957 er einnig að miklu leyti því að þakka, að fyrrverandi ríkisstj. lagði grundvöllinn að því. Þeir komu ekki fyrr, en á árinu 1957, bátar, sem eru pantaðir af fyrrverandi ríkisstj. á árunum 1955 og 1956. Það er þess vegna þessi stoð og þetta, sem hv. 3. þm. Reykv. vildi telja núverandi hæstv. ríkisstj. helzt til gildis, sem hrynur og ekki heldur, og verð ég að segja þetta, enda þótt ég hefði unnt hv. 3. þm. Reykv. að hafa þetta sem blóm í hnappagatinu til stuðnings við þá ríkisstj., sem hann hefur nú misst allt traust á. Ég get nefnt verðhækkanir á fleiri vörum, t.d. á byggingarefninu, sem á að koma í veg fyrir of mikla fjárfestingu. Við skulum taka timbrið, það hækkar um 25–29% eftir því, hvaða tegund timburs það er, sementið um 30%, þakjárnið um 20%, steypujárn um 20%, rúðugler um 22%. Þetta á m.a. að koma í veg fyrir of mikla fjárfestingu, koma í veg fyrir það, að menn geti byggt, koma í veg fyrir það, að atvinnan sé of mikil í landinu, tryggja hæfilegt atvinnuleysi, eins og stundum hefur verið talað um. Þegar jafnglöggur maður og hv. 3. þm. Reykv. les þetta frv. og sér, hvaða afleiðingar það hefur, þá undrar mig ekki, þótt hann í byrjun ræðu sinnar lýsi því yfir, að hann sé andvígur þessum ráðstöfunum. Þá eru það kornvörur, kaffi og sykur, -vörur, sem almenningur keypti á hinum mestu kreppuárum og getur ekki neitað sér um. Þessar vörur hækka um 15%, og hæstv. menntmrh. ætlaði að nota sína reikningskunnáttu áðan og reikningslist og sannfæra hv. þm. um það, hversu hæstv. ríkisstj. væri nú velviljuð almenningi í landinu að hækka ekki þessar vörur meira, því að raunverulega gæfi hæstv. ríkisstj. 25% með þessum vörum, þar sem yfirfærslugjaldið á þeim væri aðeins 30%, en á öðrum vörum 55%. Ég hygg nú, að hæstv. menntmrh. takist ekki að ávinna sér traust og þakklæti almennings í landinu fyrir þessa gjöf, og almenningur í landinu tekur ekki þessa reikningskennslu gilda. Hann skilur, að hér er verið að hækka brýnustu nauðsynjar, sem fólkið neitar sér ekki um og verður að kaupa. Þá eru það búsáhöld, þau einföldustu og ódýrustu, sem heldur er ekki hægt að komast hjá að kaupa, þau hækka um 26%, hreinlætisvörur, sem allur almenningur verður að nota, 26%, hreinlætistæki, sem allir verða að nota, 25%, skófatnaður, sem enginn getur komizt af án, 27%, metravara, sem allir verða að kaupa, frá 8 til 45%, nælonsokkar 26%, en sumir vilja kannske halda því fram, að þeir séu óþarfir. Ég býst við, að það sé erfitt, og ég held næstum því, að hæstv. menntmrh. mundi varla voga sér að segja, að þetta væri alveg óþarfur varningur. Ég hef nú talið hér upp ýmsar brýnustu nauðsynjar, og ég hygg, að þegar þetta er athugað ofan í kjölinn, verði menn sammála um, að hæstv. ríkisstj. hefur ekki haft það fyrst og fremst í huga að hlífa öllum almenningi við álögunum og að þetta eru þær þyngstu og mestu álögur, sem lagðar hafa verið á fólk. Það er þess vegna rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér áðan, að þetta frv. veldur nýrri dýrtíðarskrúfu, - dýrtíðarskriðu, sem ekki er hægt að sjá fyrir hvaða afleiðingar kann að hafa fyrir okkar efnahag og þjóðlífið í heild sinni. Það væri eðlilegt, að menn spyrðu að því, hvernig stendur á því, að svo er komið sem komið er, að það skuli vera til umræðu frv. eins og þetta, að ríkisstj., sem var mynduð með jafnmiklum loforðum og miklu yfirlæti, skuli eftir 18 mánaða setu ekki hafa annað til málanna að leggja í okkar efnahagsmálum en þetta, sem traustustu og sterkustu stuðningsmenn hennar fram til þessa tíma segja að sé aðeins tjaldað til einnar nætur eða svo og að í haust verði ástandið mun verra, en það er nú, þótt þetta frv. verði samþ. Skýringin á því, að svona er komið, er eingöngu sú, að núverandi hæstv. ríkisstj. hefur ekki valdið verkefnunum. Hún hefur lofað fólkinu öllu góðu, en hún hefur ekki staðið við neitt. Hæstv. forsrh, talaði til þjóðarinnar í útvarp haustið 1956 og sagði þar, að ríkisstj. hefði náð samstöðu við stéttarfélögin í landinu með verðstöðvun, með aðgerðir í efnahagsmálunum. Þegar forustumenn stéttarfélaganna hlustuðu á þessar fullyrðingar hæstv. ráðh., könnuðust þeir ekki við, að slíkir samningar hefðu tekizt. Varð það til þess að koma illu blóði inn hjá mörgum forustumönnum stéttarfélaganna, sem leiddi til hinna tíðu og mörgu verkfalla á árinu 1957, og smátt og smátt hefur þessi hæstv. ríkisstj. verið að glata því trausti, sem hún hafði, þar til nú að svo er komið, að hún hefur ekki traust nema örfárra manna, og stjórn, sem þannig hefur farið að, er illa á vegi stödd og getur ekki leyst verkefni. Það er eins ástatt fyrir henni og einstakling, sem ekki nýtur trausts. Það er sama, þótt hann vildi vel, hann nýtur sín ekki. Hann getur ekki komið í framkvæmd góðum málum eða leyst erfið verkefni. Ég býst við því, að ýmsir vilji halda því fram, að núverandi hæstv. ríkisstj. eigi það ekki skilið að hafa einskis manns traust. Við skulum lofa mönnum að deila um það. Við skulum ekki leggja dóm á það. En við skulum eigi að síður játa staðreyndirnar, að þannig er þetta í dag, og þess vegna þarf ekki að búast við því, að núv. hæstv. ríkisstj. leysi nokkurn vanda. Það þarf ekki að reikna með því, og það, sem gera þarf, er þess vegna það að stokka spilin upp. Það þarf að gefa þjóðinni tækifæri til þess að leggja sinn dóm á það, sem gert hefur verið á undanförnum mánuðum, og til þess að leysa þann vanda, sem okkar þjóðfélag nú býr við, verður að fá stjórn, sem nýtur trausts fólksins, sem gerir samninga við fólkið og segir fólkinu sannleikann og leggur spilin á borðið, - stjórn, sem ekki aðeins lofar, heldur stjórn, sem segir þjóðinni, hvernig ástandið er og hvað þarf að gera. Þá er ég sannfærður um, ef þannig er að farið, að þá má leysa þann vanda, sem okkar þjóðfélag nú er í, vegna þess að þetta þjóðfélag hefur mikla möguleika, - það hefur mikla möguleika til þess að halda áfram uppbyggingu og til þess að halda uppi góðum lífskjörum í landinu. Við sjálfstæðismenn munum ekki skorast undan skyldunni til þess að taka þátt í uppbyggingarstarfinu, því að þótt núverandi stjórnarflokkar hafi með miklu yfirlæti sagt, að hæstv. ríkisstj. muni leysa vandamálin án samstarfs við Sjálfstfl., þá veit þjóðin það í dag, að vandamálin verða ekki leyst nema kalla Sjálfstfl. til ráða og starfs.



Herra forseti. Það hefur margt komið fram hér við þessa umr., sem fróðlegt hefði verið að gera að umtalsefni, en þar sem orðið er nú mjög áliðið, mun ég reyna að stytta mál mitt svo sem kostur er, enda hefur verið svarað allmörgu af því, sem fram hefur komið hjá hæstv. ráðh., sem hér hafa talað þrír af hálfu ríkisstj., þannig að ég þarf ekki að gera ýmis veigamikil atriði af þeim sökum að umtalsefni. Hins vegar eru nokkur atriði, sem mig langaði til að benda hér sérstaklega á og ekki hefur verið nema að litlu leyti að vikið. Það hefur verið á það bent hér, og það er mjög að vonum, hversu eftirtektarverð þróun hefur verið í efnahagsmálunum, síðan núverandi hæstv. ríkisstj. tók við völdum. Það hefur verið á það minnt, hvernig því var yfir lýst við síðustu kosningar, - og minnist ég þess, að þá var sérstaklega um það rætt í ritstjórnargrein í blaði hæstv. núverandi forsrh., - að með þeirri stefnu, sem þá var mörkuð af bandalagi Alþfl. og Framsfl., væri ætlunin að brjóta blað í stjórnmálasögu þjóðarinnar. Það var nú hvorki meira né minna. Og þetta átti að gerast fyrst og fremst á þann hátt, að það átti að taka upp algerlega nýja stefnu í efnahagsmálum og leysa það öngþveiti, sem þessir flokkar töldu vera ríkjandi í þeim efnum. Hv. þm. G-K. ræddi þetta mál mjög ýtarlega, og þarf ég því ekki nánar að því að víkja. Ég vil aðeins til samhengis minnast á fyrsta skrefið í því efni, en það var hin svokallaða jólagjöf ríkisstj. 1956, sem þá var yfirlýst að væri ætlazt til að leysti efnahagsvandamálin til frambúðar, svo að a.m.k. á næsta ári, jafnvel næstu árum yrði ekki þörf frekari ráðstafana, en þar var gert. Og það var einmitt það, sem sérstaklega einkenndi tal framámanna núverandi hæstv. ríkisstj., fullyrðingin um, að það væri hægt að leysa okkar efnahagsvandamál með einhverjum úrræðum, sem væri hægt að telja varanleg úrræði. Vitanlega er það alveg rétt, sem hv. 3. þm. Reykv, sagði hér áðan, að í efnahagsmálunum eru ekki til nein varanleg úrræði. Það eru einmitt þau mál, sem hver þjóð er stöðugt að fást við og eru meginviðfangsefni og vandamál sérhvers þings, því að aðstæður allar breytast svo mjög í þeim efnum, að það þarf sífellt að vera að gera þar nýjar ráðstafanir, eftir því sem tímarnir breytast. Og það hefur nú líka gerzt í þessum efnum og kom hér skýrt fram í ræðu hæstv. menntmrh. í kvöld, að hann sagði, að það væri aldrei hægt að gera neinar ráðstafanir í efnahagsmálum til frambúðar. Og það er vitanlega mjög lærdómsrík niðurstaða, eftir að þessir menn ganga fram fyrir kjósendur 1956 og bjóða upp á frambúðarúrræði í efnahagsmálunum, að nú segja þeir eftir tæp tvö ár, að það sé mesta fásinna að tala um nokkur frambúðarúrræði. Það líka fór svo, að frambúðarúrræðin urðu ekki mikil. Og það virðast ætla að rætast hér bæði þær spár, sem við sjálfstæðismenn fluttum þá um þær ráðstafanir, sem gerðar voru um næstsíðustu áramót, og einn af þm. stjórnarliðsins þá, hv. þm. Siglf., lýsti yfir að mundu leiða til vaxandi öngþveitis og vandræða fyrir atvinnuvegina, því að það, sem við stöndum nú andspænis, er nýtt átak, sem hæstv. ríkisstj. telur þörf á að gera og felur í sér stórkostlegri álögur, en nokkurn tíma áður hafa verið lagðar á þjóðina í einu. Og nú er spurningin: Af hverju þarf að gera þetta, sem er verið að gera með þessu frv., sem nú liggur fyrir Alþ.? Hæstv. sjútvmrh. lýsti því hér í dag, af hverju þetta væri. Það væri vegna þess, að stöðvunarstefna sú, sem ríkisstj. hefði fylgt til þessa, hefði brugðizt. Og af hverju hafði hún brugðizt? Hún hafði - að því er manni skildist - brugðizt af þremur ástæðum. Það var í fyrsta lagi vegna aflabrests. Það var í öðru lagi vegna þess, að ríkisstj. hafði ekki tekizt að hafa hemil á fjárfestingu. Og það var í þriðja lagi og jafnvel að því er manni skildist að meginefni vegna þess, að Sjálfstfl. hafði eyðilagt árangur þessarar stefnu. Ég skal aðeins með örfáum orðum víkja að þessum rökum. Varðandi fjárfestinguna er það að segja, að þar er að sjálfsögðu um mál að ræða, sem hæstv. ríkisstj, hefur algerlega í sinni hendi og getur engum kennt um nema sjálfri sér, ef þar hefur einhver handvömm verið á. Það kann vel að vera, að henni hafi farið það jafnilla úr hendi og annað, sem hún hefur gert, og þá er ekki von, að vel fari. En þar er auðvitað við engan annan að sakast, en sjálfan sig. Um stöðvunarstefnuna út af fyrir sig er það að segja, að hún hefur að vísu ekki verið nein stöðvunarstefna, eins og líka hæstv. sjútvmrh. viðurkenndi sjálfur, vegna þess að um hefur verið að ræða stórfellda hækkun. Það hefur verið um að ræða 5 stiga hækkun á vísitölu, og enn fremur eru greidd niður eftir hans útreikningi rúmlega 5 vísitölustig, en mun þó vera allmiklu meira eftir þeim upplýsingum, sem liggja fyrir í skýrslu, sem birt er frá hagstofunni í janúar hefti Hagtíðinda í ár. En látum það gott heita og segjum, að þetta hafi verið stöðvunarstefna. En hún hefur þá farið út um þúfur af þessum þremur ástæðum, sem ég áðan greindi, eftir orðum hæstv. ráðh. Ég skal þá víkja næst að hlut Sjálfstfl. í því, og hans hlutur í því að eyðileggja þessa stefnu átti að hafa falizt í því að hafa espað verkalýðsfélögin til kauphækkana og verkfalla, sem hefðu komið þessu öllu úr skorðum. Það er nú út af fyrir sig ákaflega fróðlegt fyrir okkur sjálfstæðismenn og raunar fyrir þjóðina í heild að heyra það, að Sjálfstfl. sé svo sterkur í verkalýðshreyfingunni, að hann geti þar sett allt á annan endann, gegn þeim flokkum, sem telja sig hafa þar öll tögl og hagldir. Ég man nú ekki betur, en það væri aðalröksemdin fyrir því hjá framsóknarmönnum, að ekki væri hægt að vinna með Sjálfstfl., að hann hefði engin áhrif í verkalýðshreyfingunni og þess vegna væri eina lausnin að fá að taka höndum saman við hina svokölluðu verkalýðsflokka, þá væri allt í bezta lagi. Það er að vísu alveg rétt, að áhrif Sjálfstfl. hafa stóraukizt í verkalýðshreyfingunni og það mjög að vonum, vegna þess að fólki hafa þar opnazt augu fyrir þeim reginblekkingum, sem verkalýðnum hefur verið boðið upp á, á undanförnum árum, sérstaklega af kommúnistum, þannig að af þeim sökum er það eðlileg þróun, að fylgi sjálfstæðismanna hafi þar stóraukizt. En það, sem átti að vera aðaláfellisdómurinn yfir sjálfstæðismönnum, var það, að Iðjuverkafólk hefði fengið smávægilega kauphækkun á s.l. ári, 5%, án þess að kæmi til átaka, og það fannst hæstv. ráðh., að því er manni skildist, mjög hneykslunarvert, að það skyldi hafa verið fallizt á það með góðu móti af hálfu iðnrekenda í stað þess að tefla út í verkfall og vinnustöðvun. Það hefði maður nú einhvern tíma haldið að væri til hagsbóta fyrir verkalýðinn, en ekki það gagnstæða, að forðast vinnustöðvun. En þetta kemur dálítið kynduglega út, þegar það er talið vera ávítunar- og ásökunarefni á sjálfstæðismenn, að forustumenn þeirra í þessu stéttarfélagi, sem er stéttarfélag eins þess hóps, sem er lægst launaður í þjóðfélaginu, skuli hafa fengið smávegis kjarabætur, þegar ríkisstj. sjálf hefur gengið á undan með að hækka laun þeirra hæst launuðu, eins og hefur verið bent á hér í þessum umræðum, þar sem ríkisstj, átti mjög mikinn hlut að því að stórhækka laun flugmanna um margfalda þá prósentuupphæð, sem hér var um að ræða hjá iðnverkafólki. En það er ákaflega fróðlegt fyrir þetta láglaunafólk að heyra, að það hafi verið sérstakur glæpur að hækka þess laun. Þáttur sjálfstæðismanna hefur áreiðanlega ekki verið í þá átt, að þeir hafi reynt að espa til uppnáms í verkalýðshreyfingunni gegn hinni svokölluðu stöðvunarstefnu ríkisstj., þannig að slík ásökun fellur um sjálfa sig og er til einskis sóma fyrir hæstv. ráðh. og mun sízt af öllu verða honum til framdráttar eða auka traust hans. Þá kem ég að þriðju ástæðunni hjá hæstv. ráðh., og það var það, að hann sagði, að orðið hefði stórvægilegur aflabrestur, sem hefði gert að verkum, að það hefði orðið mikill halli bæði hjá útflutningssjóði og ríkissjóði. Hér er meira og minna um rangfærslur að ræða. Útfluttar sjávarafurðir 1956 námu 900.8 millj. kr., 1957 857.5 millj. kr. Mismunur er þarna að vísu lækkun, en þó ekki meiri en svo, að það er um 43.3 millj. kr. að ræða. Hitt láðist honum að geta um, að það varð lækkun á öðru sviði gjaldeyrisöflunar, en það var í sambandi við varnarliðið, vegna þess að framkvæmdir á þess vegum voru 1956 222 millj. kr., en 1957 133 millj. kr., þannig að það minnkaði um 89 millj. kr. Þar sem það var stefna hæstv. ríkisstj. að reka varnarliðið úr landi, sem að vísu hefur nú eitthvað dregizt á langinn, hefði mátt ætla, að í áætlunum þeim, sem lagðar voru til grundvallar, þegar lögin um útflutningssjóð voru sett, hefði verið reiknað með slíkum samdrætti þessara framkvæmda, þannig að það hefur ekki getað komið ríkisstj. á neinn hátt á óvart, þó að þetta drægist saman, þannig að það er raunverulega ekki um að ræða nema þessar rúmu 40 millj, kr., sem hefur verið minnkandi útflutningur sjávarafurða, og verður ekki sagt, að þar sé um að ræða stórfelldan samdrátt. Í sambandi við þetta hefur mér þótt fróðlegt að athuga, hvernig ástatt væri um gjaldeyrisöflun nú á þessu ári og hvort líkur væru til, að þessi þróun yrði áfram eða þar mundi verða einhver lagfæring á, sem gerði þá minni þörfina fyrir þær stórfelldu álögur, sem hér eru lagðar til í þessu frv. Samkvæmt þeirri athugun hefur komið í ljós, að áætlað er, að á þessu ári aukist tekjur af varnarliðsframkvæmdum um 27 millj. kr. Ekki veit ég, af hvaða ástæðum það er, hvort það er einhver sérstakur kostnaður við að flytja varnarliðið úr landi. Það er sennilega það, það er innflutningskostnaður, sem þeir eiga að borga. En af einhverjum ástæðum er það, að gert er ráð fyrir, að þarna verði allveruleg búbót fyrir ríkissjóðinn í gegnum varnarliðsframkvæmdir. Og svo er nú annar slurkur, sem er þó mun ríflegri, og það er í sambandi við erlendar lántökur. Þær voru á árinu 1956 90.1 millj. kr., á árinu 1957 210.3 millj., en á árinu 1958 eru þær 318.1 millj. kr. Þarna er um að ræða hækkun frá árinu 1957 um 108 millj. kr. Hér er því samtals um að ræða hækkun á þessum liðum, sem nemur 135 millj. kr. Innflutningsáætlun, sem gerð er á grundvelli þessarar tekjuáætlunar, gerir ráð fyrir 110 millj, kr. meiri innflutningi, en 1957. Auk þess má gera ráð fyrir því, þar sem reiknað er með, að allmikið af nýjum skipum komi til landsins, að þá ætti þessi þróun að stefna öll til aukinnar gjaldeyrisöflunar. Ég veit að vísu ekki, hvort þessi skip yfirleitt koma á þessu ári. Að vísu er reiknað með nokkrum þeirra seinni hluta ársins, en mér skilst, að þau eigi öll að vera hingað komin á árinu 1959, þannig að það ætti að mega reikna með jafnvel frekari hækkun á því ári. Mér sýnist því eftir þessari athugun, að það sé margt, sem bendi til þess, að miðað við óbreytt ástand, óbreytt kerfi, hefði átt að vænkast mjög verulega hagur bæði ríkissjóðs og útflutningssjóðs á árinu 1958. Varðandi það frv., sem hér liggur fyrir, skal ég ekki mikið út í það fara. Það hefur verið rakið allýtarlega, fyrst og fremst af hv. þm. G-K. og nú vikið að ýmsum atriðum þess af hv. 1. þm. Rang. Ég vil aðeins segja það, að það er án efa ýmislegt í þessu frv., sem er til bóta. Það er vissulega alltaf til bóta, þegar hlutir eru gerðir einfaldari, en þeir áður hafa verið, og að ýmsu leyti eru uppbætur til sjávarútvegsins færðar í einfaldara form, sem gera má ráð fyrir að geri framkvæmd málsins einfaldari og heppilegri að ýmsu leyti. Varðandi það, hvort þær bætur eru nægilegar eða ekki, skal ég ekkert um segja, en hitt liggur hér fyrir og er áður upplýst hér í þessum umr., að útvegsmenn sjálfir telja, að það sé um vanefndir að ræða á þeim loforðum, sem þeim voru gefin um síðustu áramót, og á því veltur að sjálfsögðu, vegna þess að þeir hljóta að eiga lagalega kröfu á hendur ríkissjóði um, að hlutur þeirra sé ekki rýrður frá því, sem þá var lofað. Það má færa ýmis rök fyrir því, að það sé bæði eðlilegt að jafna uppbæturnar á milli einstakra greina útvegsins, og má einnig færa rök fyrir því, að það geti verið eðlilegt að taka upp það form að leggja á rekstrarvörurnar líka. En ég vil þó benda á það, að þessi breyting hefur í för með sér ýmis óþægindi fyrir útgerð á vissum stöðum. Skal í því sambandi nefna, að á ýmsum stöðum úti á landi hefur verið reynt að hafa skip heima og gera þau út þaðan, jafnvel þó að þau hafi getað búið við betri kjör annars staðar af atvinnusjónarmiðum til þess að koma í veg fyrir atvinnuleysi á þessum stöðum. Með núverandi skipan uppbótanna hefur verið um ýmis fríðindi að ræða, sem hafa fallið í skaut útgerðinni, hvort sem hún hefur aflað mikið eða lítið, og þar á ég t.d. við iðgjöld af vátryggingu skipanna. Með því að fella þau hlunnindi niður og miða algerlega við afla skipanna skapast að sjálfsögðu miklir örðugleikar á því, að unnt verði að haga útgerðinni svo sem gert hefur verið eða fá þessi skip til þess að leggja upp afla á þessum stöðum úti á landi, þegar þau geta fengið betri afkomu annars staðar. Það má vitanlega segja, að það sé þjóðfélagslega skynsamlegra að hafa þetta form á, en það hefur nú verið viðurkennt einnig af forráðamönnum þjóðarinnar á undanförnum árum, að það yrði að gera vissar ráðstafanir til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og tryggja það, að fólk hefði sæmilega atvinnu á ýmsum stöðum úti um land, þar sem við atvinnuleysi hefur verið að etja, og það má því gera ráð fyrir, að þetta leiði af sér aukin vandræði á þessu sviði og gera verði því sérstakar ráðstafanir í sambandi við ýmsa þá staði. Hæstv. sjútvmrh. sagði í ræðu sinni hér í dag, að það þyrfti að auka rekstrarlán og stofnlán útflutningsatvinnuveganna, því að það liggur auðvitað í augum uppi, að fjárþörf þeirra vex mjög stórkostlega við þær álögur, sem nú eru lagðar á rekstrarvörur atvinnuveganna. Þetta er góðra gjalda vert og vonandi, að hæstv. ráðh. fái því framgengt. En mér skilst nú eftir þeirri stefnu, sem virðist ríkjandi hjá seðlabankanum, sem hefur þetta mál í sinni hendi, að þá sé nú ekki sérlega vænlegt að róa á þau mið og reikna með að fá aukin rekstrarlán eða yfirleitt þá lánsfjáraukningu, sem þetta frv. leiðir af sér, því að þar er öll áherzla lögð á það að draga lánin mjög verulega saman. Ég skal ekki fara út í einstök atriði frekar varðandi þessa bótahlið frv. Ætlun mín var hér fremur að ræða um fjármálahlið þess, sem vitanlega er undirstöðuatriði málsins. Við athugun á hag útflutningssjóðsins sjálfs skilst mér, að hér sé gert ráð fyrir því, að hækkun á útgjöldum hans eða tekjuþörf muni vera um 304.5 millj. kr. Orsök þessarar hækkunar liggur í nokkrum liðum. Stærsti liðurinn er hækkun á rekstrarvörunni. Það er kauphækkun, sem leiðir beinlínis af ákvæðum frv., 50.6 millj., og það er halli útflutningssjóðsins frá fyrra ári og frá áramótum. Mér telst svo til, að bótaþörfin, ef frv. hefði ekki verið flutt, sé 51.8 millj., miðað við þær auknu bætur, sem gert er ráð fyrir og taldar eru nauðsynlegar til togaranna, og halli útflutningssjóðsins sé 78.2 millj. kr., eða alls bótaþörf sjóðsins 130 millj. En það, sem hefur sem sagt gert þessa tölu svo háa, eins og ég áðan greindi frá, stafar af þeim álögum, sem gert er ráð fyrir hér í frv. Hvort auðið hefði verið og hvað hefði þurft mikið aukinn innflutning til þess að mæta þessum þörfum, skal ég ekki um segja, en mér sýnist þó ekki ótvírætt, að það hefði þurft að vera um mjög mikla aukningu að ræða. En það hef ég ekki haft aðstöðu til þess að kanna ofan í kjölinn. Um ríkissjóðinn er það að segja, að gert er ráð fyrir, að lögin hafi allveruleg áhrif á hag hans. Ég vil í sambandi við þá hlið málsins gagnrýna mjög og vita þá uppsetningu, sem er í grg. frv. varðandi hlut ríkissjóðs í hinum nýju álögum. Þar er aðeins að finna þá upplýsingu, að það sé gert ráð fyrir, að tekjuauki ríkissjóðs verði 41 millj. kr. að frádregnum þeim hækkunum, sem leiði af lögunum, en það eru engar upplýsingar um það, hverjar þær hækkanir séu, og það er ekki einu sinni í frv. um að ræða upplýsingar um það atriði, hvort miðað er við heilt ár eða ekki varðandi þessa 41 millj. Þetta er auðvitað mjög villandi og fráleitt að leyfa sér að hafa slíka túlkun á málinu. En samkv. þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um þetta efni, mun frv, leiða til þess, að útgjöld ríkissjóðs á einu ári hækka um 80 millj. kr., þar af 40 millj. vegna yfirfærslugjalds, sem á er lagt í lögunum. En á móti er gert ráð fyrir því, að tekjur ríkissjóðs á einu ári hækki um 144 millj., og hækkunin á þessu ári mundi þá verða 96 millj. kr., sem fellur í hlut ríkissjóðs. Nú er þarna að vísu um frekari tekjuauka að ræða, vegna þess að eftir að fjárlög voru afgreidd, var ákveðin hækkun á áfengi og tóbaki, sem ég geri ráð fyrir að muni gefa ríkissjóði um 20 millj. kr., þannig að hann fái þarna allgóðan slurk. Ég veit að vísu, að hæstv. fjmrh. kann betur við að hafa dálítið í kassa hverju sinni, og það er að sjálfsögðu ekki að lasta það, en á þessu öllu verður nú að hafa verulegt hóf, þegar um það er að ræða að leggja á þjóðina stórkostlegar nýjar álögur. Það var hér upplýst í dag af hv. þm. G-K., að samtals næmu álögurnar eftir þessu nýja frv. 790.4 millj. kr. Hæstv. menntmrh. taldi þennan útreikning mjög fráleitan og sagði, að eftir sömu röksemdum hefði mátt segja, að álögur á þjóðina hefðu verið 900 millj. kr., þegar gengisbreytingin var framkvæmd. Ef þessar tölur eru sambærilegar, þá hlýtur hér að vera um að ræða sambærilegar ráðstafanir. Annars er ekki rétt að taka þetta sem samhliða tölur til samanburðar, og hæstv. ráðh. ræddi töluvert um þetta og byggði sinn málflutning gegn þessari upplýsingu hv. þm. G-K. á þessu atriði, að þetta væri jafnfráleitt og að reikna út áhrif gengislækkunar og segja, að þar væri um að ræða nýjar álögur á þjóðina. Hæstv. ráðh. dró svo nokkuð í land, - hefur sennilega talið, að þetta væri ekki vel heppilegt, eftir að búið er að lýsa því hér yfir af ýmsum hæstv. ráðh., að þetta væri nú alls ekki gengislækkun, - og bætti því við, að gengisbreytingin 1950 hefði þó verið að verulegu leyti annars eðlis. Og ef það er rétt, að hún hafi verið annars eðlis, þá er heldur ekki hægt að gera samanburðinn, þannig að sú röksemd fellur þá einnig um sjálfa sig. Þessi tala er tvímælalaust rétt, 790.4 millj. Hitt er aftur á móti vert að taka fram, eins og hv. þm. G-K. líka gerði, að það eru vissar duldar greiðslur í þessu, sem getur verið vafi um, hvort rétt er að taka með, vegna þess að þær ganga út og inn til sama aðila. En að svo miklu leyti sem þessar álögur eru ekki endurgreiddar sama aðila, hlýtur að vera um að ræða nýja skattlagningu. Þetta liggur, að mér sýnist, í augum uppi, og það að tala um, að hér sé um að ræða millifærslu milli atvinnugreina og þjóðfélagsstétta, en ekki byrðar á þjóðina í heild, það er náttúrlega „teoretiskt“ atriði. Staðreynd málsins er sú, að það verða einhverjir einstaklingar hjá þjóðinni eða félög að borga alla þessa upphæð. Þeir njóta þess ýmsir að nokkru leyti aftur. En það er svo um meginhlutann af þeim fjárráðstöfunum, sem ríkið hefur með að gera og tekur til margvíslegra þarfa sinna, að borgararnir njóta þess að sjálfsögðu aftur í ýmsu formi þannig að dæmið er ekki hægt að setja þannig upp. Og þegar hæstv. ráðh. segir, að það sé alls ekki hægt að tala um þetta sem nýjar álögur, nema því aðeins að stjórnarandstæðingar geti sannað það, að með einhverri annarri aðferð, hefði verið hægt að hafa álögurnar minni, þá er það náttúrlega ákaflega lítil huggun fyrir það fólk, sem á að borga þessa peninga, þó að þeirri kenningu sé haldið fram, því að eftir standa álögurnar engu að síður. Það skiptir engu máli í því sambandi, hvort stjórnarandstaðan eða stjórnarliðið getur bent á, að það hefði verið hægt að gera þetta á einhvern annan hátt. Vissulega er æskilegt fyrir þjóðina, að það væri hægt að losa hana við þennan bagga að öllu leyti. Ég þori alls ekki að fullyrða að það sé hægt. Ég hef reynt að kanna þá hlið málsins, sem ég rakti hér áðan, hvernig ástatt væri með tekjuhorfur útflutningssjóðs og ríkissjóðs, miðað við óbreytt kerfi, og það, sem mér hrýs hugur við í þessu sambandi er, að þetta frv. hefur í för með sér svo stórkostlegar nýjar álögur fyrir einmitt þá aðila, sem eiga að njóta þessara tekna, bæði ríkissjóð og útflutningssjóð, að hinar raunverulegu þarfir sjóðanna verða ekki nema aðeins lítið brot af því, sem þeir þurfa nú samkv. frv. að fá í sinn hlut. En til þess að geta kannað þetta til hlítar þyrfti maður náttúrlega að fá betri aðstöðu og rýmri tíma til þess að athuga þetta ofan í kjölinn. Í því sambandi undrar mig nokkuð á því, að ekki skuli hafa komið fram þær till., sem oft hefur verið á minnzt, ekki hvað sízt af sósíalistum, þar sem þeir hafa talað um, að það væri auðvelt að spara mjög stórlega í ríkisrekstrinum. Það má sannarlega segja, að þó að oft hafi verið þörf, þá hafi nú verið nauðsyn að koma fram með slíkar sparnaðartillögur, því að ef þær hefðu verið fyrir hendi, þá hygg ég að hefði verið hægt að losna við a.m.k. ríkissjóðshlutann af þessum nýju álögum. En á því hefur ekki bólað, af hvaða sökum sem það er. Þá er enn fremur þess að gæta, að þessar álögur leiða af sér fyrir ríkissjóðinn mjög verulegan samdrátt á verklegum framkvæmdum, og það hefði í rauninni mátt ná þessum tilgangi með fjáröflun til ríkissjóðs með því að skera þessar verklegu framkvæmdir niður um þá upphæð, sem hér er um að ræða, sem vafalaust eru 10–15 millj., því að það kemur auðvitað nákvæmlega eins út, hvort þær hefðu verið lækkaðar um þessa upphæð eða hvort vörurnar og vinnulaunin, sem þarf til að inna framkvæmdirnar af höndum, eru hækkaðar sem upphæðinni nemur. Það hefur hér verið gert nokkuð að umtalsefni launaákvæði þessa frv. Ég skal ekki langt út í þá sálma fara. Það er verkalýðshreyfingarinnar sjálfrar að meta það, hvort hún telur sér hag í því að fá kaup sitt ákveðið með lögum. Hingað til hefur það verið stórkostlegt atriði hjá verkalýðshreyfingunni að hafa samningsfrelsi og að ekki væri með löggjöf gripið inn í samninga milli launþega og vinnuveitenda, og þetta samningsfrelsi er að sjálfsögðu einn af hyrningarsteinum þeim, sem frjáls verkalýðshreyfing byggist á. Það hefur áður verið fordæmt mjög heiftarlega, ekki hvað sízt af kommúnistum, ef það hefur verið gripið inn á þetta svið og annaðhvort takmörkuð vísitöluuppbót eða einhverjar aðrar ráðstafanir gerðar, sem taldar hafa verið hafa áhrif á laun. Nú virðist þetta allt vera gott og blessað í þeirra augum. Að vísu hafa verkalýðsforingjarnir margir lýst mjög eindreginni andstöðu gegn þessu frv. Ég skal ekki segja um, hvort það hafi verið sérstaklega gegn þessari lögbindinga á kaupinu. En það, sem vakti alveg sérstaka athygli mína og mig langaði til að minna á hér, sem ég hygg þó, að ekki hafi farið fram hjá neinum,er sú undarlega staðreynd, að það skuli hafa runnið upp fyrir ýmsum þessara manna og var að vísu mest áberandi hjá hæstv. sjútvmrh., - ég man nú ekki, hvort hæstv. menntmrh. kom inn á það, - að vísitölukerfið væri eiginlega mesta ólán og ógæfa fyrir verkalýðshreyfinguna. Að vísu var hv. 3. þm. Reykv, á allt annarri skoðun hér áðan og taldi vísitölukerfið vera mjög mikla tryggingu og öryggi fyrir launþega, en hæstv. sjútvmrh. taldi í ræðu sinni, að það væri sérstaklega slæmt fyrir láglaunafólk og það væri þess vegna ekkert á móti því, að það væri fundið upp eitthvert annað kerfi, og þó að horfið væri frá þessu, eins og gert er í þessu frv., og teknar vísitöluuppbæturnar af launþegum, þá væri það ekki svo alvarlegt atriði. Það er vissulega rétt, að vísitölukerfið út af fyrir sig getur verið hættulegt, og sú sífellda hækkun verðlags og kaupgjalds, sem stafar af vísitölu og því kerfi, sem fylgt hefur verið í því efni, er auðvitað svikamylla að mörgu leyti. Hins vegar hefur alltaf verið litið á það af verkalýðnum sem mikið öryggi fyrir hann að hafa tryggingu fyrir því, að laun hækkuðu eftir vísitölu. Nú er það að vísu svo, sem hefur orðið sérstaklega áberandi í tíð hæstv. núverandi ríkisstj., að vísitalan er kannske ekki orðin svo mikils virði, vegna þess að það hefur allt verið gert til þess að koma í veg fyrir, að verðhækkanir hefðu áhrif á vísitöluna, og það er einnig gert nú í þetta sinn. Ég fæ nú satt að segja ekki skilið, að það sé mögulegt, að 5% kauphækkun nú geti jafngilt þeim verðhækkunum, sem verða samkv. þessu frv. Þessi orð mín má enginn skilja svo, að ég telji, að það sé sjálfsagt, að kaupið verði hækkað meira. Það er allt önnur saga, og við vitum það auðvitað, að það er nú síður en svo ástatt þannig, að útflutningsatvinnuvegirnir geti borið hækkað kaupgjald. En kjarni þessa máls er auðvitað að segja rétt og satt frá þessum staðreyndum öllum. Hæstv. menntmrh. sagði, að í rauninni kæmu þessar byrðar ekki niður á nema þá, sem hefðu yfir 60 þús. kr. tekjur, aðrir fengju þetta uppi borið með þessari 5% kauphækkun. Ég skil ekki, hvernig hann finnur þetta út. Ég býst t.d. við því, að hvort sem menn hafa 60 þús. kr. tekjur eða ekki, verði jafntilfinnanleg fyrir þá t.d. olíuhækkun, sem mér skilst að sé 24 eða 25% og er enginn smáræðisbaggi. Nú, mjólkurhækkunin, ég býst við, að þeir, sem hafa innan 60 þús. kr. tekna, þurfi mjólk handa sér og fjölskyldu sinni eins og aðrir, og ýmsar aðrar hækkanir, sem er óumflýjanlegt að hljóti að lenda á þessu fólki. 5% kauphækkun er ekki það mikil upphæð af ekki hærri launum, að ég get sannast sagna ekki skilið, hvernig þetta getur staðizt, og væri fróðlegt að fá á því nánari skýringar. Það er vissulega eftirtektarvert og lærdómsríkt, sem komið hefur fram nú að undanförnu, að verkalýðshreyfingin hefur sýnt mikinn áhuga á stöðvun verðbólguþróunarinnar, og það er allt annað, sem þar er upp á teningnum, en meðan kommúnistar voru utan ríkisstj. og æstu þá stöðugt til verkfalla. Það er vissulega gott, að það sé aukinn skilningur fyrir hendi á þessari staðreynd, að dýrtíðarþróunin er til ógæfu fyrir verkalýðinn. En það er jafnframt lærdómsríkt, að það skuli ekki verða fyrr, en eftir að kommúnistar eru sjálfir komnir í ríkisstj. og þurfa að fara að bjarga sínu skinni, sem þeir hafa farið að ljá máls á því og prédika það sjálfir fyrir verkalýðnum, að það væri æskilegt að vinna gegn þessari þróun. Sjálfstæðismenn hafa haldið því fram í verkalýðsmálum, að verkalýðurinn ætti að meta sína kjarabaráttu út frá sínum eigin hagsmunum, en ekki láta beita sér fyrir pólitíska vagna í því efni. Það kom hér fram nokkuð eftirtektarverð yfirlýsing frá hv. 3. þm. Reykv. (EOl). Hann minntist á, að það gæti farið svo, að það væri hægt að fá forustu fyrir þeim kröfum, sem hann taldi að sjálfstæðisverkamenn hefðu haldið uppi um hækkað kaup. Hvort hann býst við, að sú forusta komi, þegar þeir fara úr ríkisstj. og hafa þá ekki lengur áhyggjur af því, hvort stöðvun er á verðlagi í landinu eða ekki, skal ég ekki um segja. En ég get sagt honum hins vegar það og þykist vera viss um, að það er sá andi, sem ríkir hjá sjálfstæðismönnum innan verkalýðsfélaganna, að þeir vilja taka afstöðu sína í þessum málum alveg án hliðsjónar af því, hverjir eru við völd hverju sinni, enda er það hið eina heilbrigða, sem á að ráða í verkalýðshreyfingunni í sambandi við launamál, og hið eina heilbrigða fyrir þjóðfélagið í heild, að sú hugsun ráði þar. Hvað felst í þessu frv., skal ég ekki mikið út í fara. Það hefur áður verið rakið hér, að það, sem í því væri, væri í rauninni tvenns konar stefnur, það væri annars vegar gengislækkun og hins vegar haldið í uppbótakerfið. Og það er stærsti gallinn á þessu frv., að hér er blandað saman ýmsum leiðum, sem sýnilega er gert til þess að bræða saman gerólík sjónarmið, og úr því vill náttúrlega alltaf verða meiri og minni grautargerð. Þjóðviljinn lýsir þessu mjög vel í dag. Hann stærir sig yfir því, að það sé nú alls ekki svo, að það hafi verið losnað við uppbótakerfið, það sé enn í fullu gildi, eins og þeir hafi viljað, en hins vegar sé raunverulega tekin upp gengislækkun, þó að dulbúin sé, og niðurstaðan er þó líklega sú, að frv. er í anda þriðju leiðar Alþfl., að þó að þeir hafi ekki fengið fram beina gengislækkun, þá hafi þeir þó fengið hana fram, að svo miklu leyti sem auðið var, til að kljúfa ekki þessa fylkingu þeirra og hafi þá sætzt á að hafa hvorar tveggja leiðirnar sem uppistöðu í þessu frv. En mig langar aðeins - og bið menn að afsaka, það þarf ekki að lengja mikið mitt mál - að láta þá félaga lýsa með nokkrum orðum kostum þeirrar leiðar, sem þeir hafa hér blandað saman og bjóða nú þjóðinni upp á í þessu frv. Alþýðublaðið lýsti uppbótakerfinu þannig 30. marz: „Uppbótakerfið komið í öfgar. Mikil síldveiði mundi sennilega gera íslenzka ríkið gjaldþrota.“ Það eru nú hagsmunir ríkisvaldsins, að ekki veiðist of mikið. Ég vil því gerkanna það, hvort sömu áhrif verða af þessu frv., að það sé stórhættulegt, ef mikið veiðist. En staðreynd er það a.m.k., að uppbótakerfið helzt enn, svo að það má væntanlega gera ráð fyrir því, að þessi sama hætta sé yfirvofandi, ef svo illa skyldi nú fara, að það skyldi sæmilega aflast. Áfram vil ég vitna í þetta ágæta blað hæstv. menntmrh. Það sagði svo á skírdag 1958: „Þjóðinni er nú orðið ljóst, að uppbótavitleysan öll, sem kommúnistar knúðu fram í desember 1956,“ - það virðist, að bjargráðin við síðustu áramót eigi að færast á þeirra reikning, - „er búin að skaða þjóðina mjög mikið og hefur þegar sett þjóðina í meiri gjaldeyrisörðugleika, en hún hefur lengi átt við að stríða. Því verður ekki neitað, að allveruleg hætta er nú á því, að leiðsögn kommúnista í efnahagsmálum á árinu 1957 kalli yfir þjóðina þann vágest, sem verstur er, atvinnuleysi,“ Og svo er manni sagt, að þetta frv. eigi að vera trygging gegn atvinnuleysi, - eða ber að skilja það svo, að kommúnistar hafi ekki komið nálægt þeim úrræðum, sem í þessu frv. eru? Hræddur er ég nú um, að einhverjir þeirra eigi þar æði stóran hlut í, a.m.k. hæstv. sjútvmrh., þó að hv. 3. þm. Reykv. vilji afneita því. Og þá kemur lýsing Þjóðviljans á gengislækkunarhlið frv., en hann segir um það efni 25. marz 1958: „Gengislækkunin, sem vissir aðilar berjast nú fyrir af slíkri heift sem einu lausn efnahagsmálanna, hefur m.a. álíka kosti fyrir vissa aðila eins og vel heppnað innbrot fyrir ameríska bankaræningja.“ Tíminn segir svo í sama mánuði, 21. marz, - þá var þetta mjög til umræðu í öllum blöðunum, hvað gera ætti, - þá segja þeir, sem að vísu var vitað áður um þann fróðleik: „það var m.a. vegna þess, að framsóknarmenn höfðu ótrú á uppbótakerfinu, að þeir rufu samstarf við Sjálfstfl. og vildu freista samkomulags við aðra aðila um ný úrræði.“ Og þetta eru nú nýju úrræðin, miklu meiri uppbætur, en nokkru sinni áður, enda segja þeir í sömu grein: „Niðurstaðan hefur orðið sú, að hingað til hefur ekki náðst samkomulag um annað, en að halda uppbótakerfinu áfram með nokkuð svipuðum hætti og áður var.“ Og þetta sama ágæta blað hæstv. forsrh. segir svo: „Styrkjakerfið hefur gengið sér til húðar. Um það ætti ekki þurfa að deila.“ Þetta er ekki lýsing okkar sjálfstæðismanna á þeim úrræðum, sem eru í þessu frv., þeim tveim úrræðum, sem þar er blandað saman á mjög merkilegan hátt, heldur eru það þeirra eigin lýsingar, þeirra manna, sem unnið hafa saman að því að hræra þetta saman í þann graut, sem birtist í þessu frv. En áður en ég lýk máli mínu langar mig til þess að vitna í nokkur atriði í grein, sem hæstv. sjútvmrh. skrifaði í Þjóðviljann 25. febr. og er ákaflega lærdómsrík grein. Ég veit að vísu ekki, hvort hann vildi lesa hana núna í þessum umræðum, ég er ekki alveg viss um það, en hún getur þá verið lærdómsrík fyrir aðra, og kannske les hann hana einhvern tíma seinna, þegar hann er kominn úr stólnum. Þar fræðir hann fyrst og fremst um það, sem hefur verið upplýst hér áður og hv. 3. þm. Reykv. gerði að sínum orðum. Hann vill enn standa við þessi orð, að það þurfi ekki nema 25 millj. kr. til útvegsins og 65 millj. kr. til Eysteins Jónssonar fjmrh., þá sé allur vandi leystur, það þurfi sem sagt 90 millj. kr. Hann gleymdi alveg í ræðu sinni í dag að útskýra fyrir þjóðinni, hvernig stæði á þeirri breytingu, sem hér væri á orðin, og hvaða óskapleg útgjaldaaukningarþörf hefði orðið síðan 25. febr. Það hlýtur að vera eitthvað stórkostlegt, sem gerzt hefur í þjóðfélaginu síðan, úr því að álögurnar eru nú orðnar margfaldar á við það, sem hann taldi þá nauðsynlegt. Og þetta er vitanlega, eins og hv. þm. G-K. sagði hér áðan, að svona lagaðar upplýsingar eru náttúrlega gersamlega til að villa um fyrir mönnum, því að menn verða þó að gera ráð fyrir því, að það sé eitthvað að marka það, sem hæstv. ráðherrar skrifa undir eigin nafni í blöð, og ekki sízt það, sem hæstv. sjútvmrh. skrifar um þetta mál, sem hann á að vera allra manna kunnugastur. Og þegar við erum krafðir um tillögur, þá er sannarlega full ástæða til þess fyrir okkur að vera með nokkrar vangaveltur um það, sem skiljanlegt er, til hvaða úrræða eigi að gripa, eftir því, hvort vantar 90 millj. eða 6–7 hundruð millj. Það er sannarlega ekki víst, að það gildi sama aðferð til þess að fá peningana, þegar svo mikill munur er á, enda er ég í engum efa um, að ef ekki vantaði meira en þetta, þá þyrftum við alls ekki að baksa með þetta frv., sem hér er. Það væri algerlega ástæðulaust. En það voru önnur atriði í þessari grein, sem mig langaði rétt aðeins til þess að lofa mönnum að heyra, ef þeir skyldu hafa gleymt þeim eða aldrei hafa lesið þau, vegna þess að þau lýsa dálítið stefnu ríkisstj. á undanförnum árum, Hæstv. sjútvmrh. segir: „Áróðursmenn íhaldsins hafa haldið því fram, að núverandi ríkisstj. hafi ekkert gert í efnahagsmálunum annað, en að troða gamlar slóðir og viðhalda sömu stefnu og áður.“ Og ráðh. segir síðan: „Hugleiðing þessi er alröng. Hið rétta er, að grundvallarmunur er á því, sem núverandi ríkisstj. hefur gert í þessum málum, og því, sem áður var gert.“ Í hverju er munurinn fólginn? Jú, hann er þessi: „Allar voru þessar álögur þannig,“ - þ.e.a.s. hjá fyrrv. stjórn, - „að þær hlutu að koma fram í verðlaginu, enda engar tilraunir gerðar til þess að hindra hækkun á vöruverði.“ Og ráðh. segir: „Þetta var kollsteypuleið íhaldsins, sú leiðin að taka eina kollsteypuna af annarri og hækka í sífellu allt verðlag í landinu, öllum til tjóns nema skuldakóngum og stóreignamönnum.“ Nú vitum við, fyrir hverja ríkisstj. er að vinna með þessu frv., sem hún leggur nú fram. Það eru skuldakóngar og stóreignamenn, sem græða á þessari nýju stefnu. Þessi leið stefnir auðvitað beint út í gengislækkun, því að útilokað er að halda þannig áfram lengi. Núverandi ríkisstj. hefur ekki valið þessa leið. Það var sem sagt í fyrra. En nú vill hún gjarnan velja leið, sem hæstv. ráðh. segir að sé mest í hag skuldakóngum og stóreignamönnum, hvað sem veldur breytingunni í hans huga um það efni, því að nú liggur það ljóst fyrir og er greinilega tekið fram í grg. frv. og efni þess, enda leiðir það í ljós, að ríkisstj. segir: Ja, nú er því miður ekki hægt að leggja á lúxusvörurnar. Það er alls ekki lengur hægt að láta þær standa undir þessu. - Það er sagt, að það stafi að vísu af því, að það hafi ekki verið til gjaldeyrir til að flytja lúxusvörurnar inn. En kunnugir segja nú, að það sé ekki eingöngu það, heldur hafi hið háa álag á þær verið orðið svo mikið, miðað við kaupgetuna hjá þjóðinni, að það hafi stórlega dregið úr sölu þeirra af þeim sökum. En nú er líka horfið frá því ráði. Nú er ekki lengur verið að hlífa þessum nauðsynjavörum og láglaunafólkinu. Nú er beint farið í nauðsynjarnar og sagt, að nú sé það eina úrræðið til að leysa vandann að leggja á nauðsynjarnar líka. Og nú er það eina huggunin, eins og ég áðan gat um, að hæstv. menntmrh. segir: Ja, það er nú nokkurn veginn tryggt, að þeir, sem hafa innan við 60 þús. kr. tekjur, sleppa þó sæmilega út úr þessu. Hæstv. ráðh. sagði í sömu grein: „Að því leyti sem álögurnar voru látnar hvíla á vöruverði, var reynt að gæta þess, að lúxusvörur eða aðrar þær vörur, sem minnst skipta máli í útgjöldum verkafólks og annars láglaunafólks, væru skattlagðar mest.“ Þannig var nú miðað við það að afla tekna vegna millifærsluleiðarinnar sem mest á kostnað hinna stóru og á kostnað eyðslunnar, en hagsmunir láglaunastéttanna hafðir í huga. Nú þarf ekki lengur að hafa þá í huga. Hér er um að ræða grundvallaratriði um aðra stefnu, en áður, stefnu, sem íhaldið hefði aldrei samþykkt, vegna þess að hún var gegn hagsmunum ýmissa máttarstólpa Sjálfstfl. Eftir lýsingum hæstv. ráðh. virðist hann hafa talið, að nú væri orðið tímabært að hlynna að hagsmunum máttarstólpa Sjálfstfl. Ég hef orðið æði langorður um þetta, því að það eru að vonum mörg atriði, sem minnast þyrfti á. Það liggur nú ljóst fyrir varðandi þetta frv., sem hér liggur á borði fyrir framan okkur, að það er engin frambúðarlausn, og það er ekki aðeins, að það sé engin frambúðarlausn, heldur er ekki talið einu sinni, að það nægi eitt ár, og það hefur þó hingað til verið talið með þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í efnahagsmálunum, að það yrði reynt að láta þær duga árið.  Nú er okkur sagt í grg. frv. sjálfs, að það sé nokkurn veginn ljóst, að það þurfi að gera nýjar ráðstafanir í haust, eftir þessar 790 millj. kr. álögur er það aðeins bráðabirgðaúrræði, sem nægir til hausts, og þá verði að gera stór átök í málinu. Þetta er nú orðið svo aumt allt saman, - kannske þykir ekki sæmandi að tala um, að það sé broslegt, þegar um svona alvarleg vandamál er að ræða, en það er a.m.k. broslegt, hvernig hefur farið fyrir hæstv. ríkisstj. í allri þessari glímu, eftir öll stóru orðin. Það minnir mann á úr kunnri sögu kappa einn, sem sagði: Sjáið, hvernig ég tók hann, piltar, - þegar hann lá flatur sjálfur fyrir þeim, sem hann var að fást við. Það er eins með ríkisstjórnina, að hún hefur gersamlega gefizt upp við það vandamál, sem við er að glíma. Hún reynir að vísu enn að segja við þjóðina: Sjáið, hvernig ég tók hann, piltar. - En það verður jafnt brosað að henni fyrir þau orð sín eins og var brosað að þeim, sem þessi ummæli viðhafði á sínum tíma. Það er vissulega sorgarsaga, hvernig þessi þróun hefur verið og hversu hörmulega þessi barátta hæstv. forsrh. er nú að enda, því að hún er áreiðanlega að enda komin. Hann ætlaði sér að leiða þjóðina út úr eyðimörkinni. Hann hefur því miður komið henni út í svo stórkostlegt öngþveiti, að það er ekki með góðu móti sýnilegt í dag, hvernig hún verði farsællega út úr því öngþveiti leyst. Hv. 3. þm. Reykv. segir, að hún hafi glatað trausti verkalýðshreyfingarinnar, og það átti nú að vera hennar haldreipi, þannig að ég sé nú ekki með nokkru móti, hvernig ríkisstj. hyggst lengur sitja í sínum stólum. Að vísu skal ég taka undir það, sem hv. þm. G-K. sagði hér í dag, að það væri mjög miður farið, ef ríkisstj. færi strax frá völdum, hún þyrfti endilega að koma með þessi frambúðarúrræði sín í haust. En þau kannske gilda ekki nema einn mánuð. Úr því að hún er komin núna niður í fjóra, þá sennilega styttist nú alltaf tíminn með þessi úrræði, þangað til allt stöðvast. En það er að sjálfsögðu nauðsynlegt, úr því sem komið er, að þjóðin sjái glögglega, hvílíkur skrípaleikur hér hefur verið leikinn. Það getur kostað hana nokkuð, reynslan er oft dýrkeypt, en hún getur verið nauðsynleg, og hún er það í þessu tilfelli. Það er dálítið gaman, þegar verið er að auglýsa hér eftir till. okkar sjálfstæðismanna. Hæstv. menntmrh. auglýsti mjög ákveðið eftir þeim hér í kvöld og byggði alla von sína á því, að hv. 9. landsk. mundi eitthvað upplýsa hann um það, hvað ætti að gera, af því að hann hefði hagfræðiþekkingu og af þeim sökum væri líklegt, að hann vissi um það efni. Ég efast ekkert um fróðleik hv. 9. landsk. í því efni og veit, að hann muni vera fús til að veita hæstv. menntmrh. einhverjar upplýsingar, ef hann er alveg rökþrota og ráðþrota. En þetta stingur dálítið kynduglega í stúf við ummæli, sem voru í Alþýðublaðinu 19. marz 1958. Þar segir svo: „Núverandi ríkisstj. á að hafa betri aðstöðu til þess en fyrirrennarar hennar að leysa efnahagsmálin, af því að Sjálfstfl. er kominn á réttan stað í íslenzkum stjórnmálum.“ Og svo erum við beðnir í dag, nokkrum vikum seinna, um að benda á nú, hvað ætti að gera til þess að forða út úr öngþveitinu, eftir að búið er með þessari kokhreysti að segja: Það er ekki mikill vandi núna, úr því að búið er að koma Sjálfstfl. burt frá öllum áhrifum. Það er vitanlega hægt margt um efnahagsmálin að ræða og hvað þar þurfi að gera. Það eru auðvitað mismunandi úrræði, sem þar geta við átt, eftir því, hvernig ástatt er hverju sinni. Það eitt höfum við sjálfstæðismenn lagt áherzlu á, að glæða þyrfti með þjóðinni skilning á, að það væru engin töfrabrögð til, til að leysa þennan vanda. Og ástæða þess, að hæstv. ríkisstj. gengur nú svo illa að gera þjóðinni skiljanlegt það, sem hún er að fara í þessum efnum, er einmitt það, að þessi sama hæstv. ríkisstj. hefur látið málgögn sín og hún sjálf hefur neyðzt til þess að halda því fram við þjóðina, að það væru til einhver töfrabrögð til þess að leysa þennan vanda og það meira að segja til frambúðar. Það er ógæfan, sem við er að etja í dag. Við höfum haldið því fram, sjálfstæðismenn, að það þyrfti að glæða með þjóðinni skilning á því, að það er útilokað hverju sinni að taka af framleiðsluatvinnuvegum þjóðarinnar meira, en þeir gefa í arð, það eru þau mörk, sem aldrei er hægt yfir að stíga. Ef það er gert, verður að skila atvinnuvegunum því með einhverju móti aftur, ef þeir eiga ekki að stöðvast, og það er auðvitað höfuðatriði fyrir þjóðina, að framleiðslan og framleiðsla útflutningsverðmæta stöðvist ekki. Það er mikið talað um gengislækkun, og vissulega getur svo að borið, að gengislækkun sé óumflýjanleg. Hún hefur verið framkvæmd áður í okkar þjóðfélagi. Það er hins vegar sjónarmið okkar sjálfstæðismanna, að gengislækkun sé fullkomið neyðarúrræði, sem ekki megi grípa til, fyrr en önnur ráð eru þrotin. Hvort svo standa nákvæmlega sakir í dag, veit ég ekki. Til þess þarf þetta mál að kannast allt miklu betur og vita allar þær athuganir, sem á því hafa verið framkvæmdar, til þess að gera sér grein fyrir þeirri staðreynd, og þær athuganir höfum við ekki í höndum. En sé þörf gengislækkunar eða einhverra annarra ráðstafana, þá er auðvitað á þeim tíma, þegar það liggur ljóst fyrir, ekkert um annað að ræða fyrir hvern og einn, en horfast í augu við það. En ég ítreka það, að það er fullkomið neyðarúrræði og getur enda aldrei verið nein lausn á þessu vandamáli, þar hlýtur margt annað að koma til greina. Og fyrir íslenzku þjóðina, sem vill berjast fyrir því að viðhalda sínum lífskjörum, er auðvitað eina leiðin að því marki að efla sína framleiðsluatvinnuvegi, reyna að stuðla að því með öllum tiltækum ráðum, að fleira fólk fari til framleiðslustarfa. Það er vitanlega alveg óhæfa og fráleitt, eins og hæstv. sjútvmrh. réttilega sagði hér í dag, að það skuli þurfa að flytja inn hundruð manna og jafnvel á annað þús. manns til þess að vinna á okkar fiskiskipaflota, að framleiðslu okkar útflutningsverðmæta. Slíkt verður að breytast, og það verður að vera hægt að sækja meiri verðmæti bæði í sjóinn og með öðrum ráðum. Ég álít, að sjávarútvegurinn sé ekki einhlítur í þessu sambandi og við þurfum að leggja áherzlu á fleiri atvinnugreinar líka, þ. á m. stóriðnað, eftir því sem kostur er á og við höfum úrræði til. En hvaða atriði sem þar verður sérstaklega lögð áherzla á, það skal ég ekki meta á þessu stigi málsins, þá er hitt staðreynd, sem við getum ekki lokað augunum fyrir, að ef við ætlum að bæta okkar kjör og í rauninni, ef við ætlum að halda okkar lífskjörum óskertum, þá verðum við að efla okkar framleiðslu og það verður að fást skilningur hjá þjóðinni allri fyrir því, að framleiðslan verður að sitja í fyrirrúmi fyrir öllu öðru. Það er talað hér um það, að fjárfestingin sé of mikil í landinu, og það má vel vera. Hins vegar hlýtur alltaf fjárfesting að vera mikil í landi, sem á svo margt ógert eins og við eigum hér á Íslandi. En það er a.m.k. eitt, sem ekki má koma fyrir, og það er, að óhæfilega verði dregið úr fjárfestingu til þeirra þarfa, sem skila okkur gjaldeyrisverðmætum í þjóðarbúið, þ.e.a.s. til framleiðsluatvinnuveganna. Framleiðsluatvinnuvegirnir verða auðvitað að geta þróazt á eðlilegan hátt, og vitanlega er farsælast, að þeir geti þróazt með því móti, að þeir geti styrkjalaust gengið í meðalárferði, þó að vitanlega geti þurft að hlaupa þar undir bagga, ef óvenjulega illa árar. En að það þurfi að halda þeim stöðugt uppi eftir einhverjum styrkjaleiðum, það hefur auðvitað í för með sér margvíslega ókosti, sem ég skal ekki fara hér nánar út í, þannig að vænlegust er vitanlega sú þróun mála, að þeim geti vaxið svo fiskur um hrygg, að svo geti orðið. Ég hygg, að það sé ekkert ofmælt, þó að sagt sé, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, stefni ekki á neinn hátt til jafnvægis í þjóðarbúskapnum. Því fylgir tvímælalaust mikil verðbólgualda. Hvort tekst að stemma stigu við þeirri öldu eitthvað á komandi hausti, það vitum við ekkert um í dag. Það er staðreynd, sem liggur fyrir, að þessar ráðstafanir muni hækka vísitöluna um allt að 19 stigum, og það er engin smáræðishækkun á nokkrum mánuðum. Ég er þess vegna mjög hræddur um, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki gerla áttað sig á því, hvernig hún ætlar að fást við þá skriðu, sem hún hleypir hér af stað. Vonandi tekst þar betur, en á horfist. En kjarni málsins er sá, að það er svo komið með þessa hæstv. ríkisstj., að þjóðin öll, einnig sá hluti hennar, sem hún taldi sig byggja alla tilveru á, verkalýðshreyfingin, hefur gersamlega misst á ríkisstj, allt traust, og þegar svo er komið, er auðvitað vonlaust, að slík ríkisstj. geti leyst þau vandamál, sem hér er við að glíma.



Herra forseti. Nokkrir ræðumenn, sem hér hafa talað í kvöld, sérstaklega af hálfu stjórnarflokkanna, hafa minnzt á þá vísitöluhækkun, sem gert er ráð fyrir að leiði af þeim ráðstöfunum, sem hér er um að ræða. Hæstv. sjútvmrh. sagði, ef ég man rétt, að hækkun vísitölunnar mundi verða 15–17 stig. Aðrir, sem hafa minnzt á þetta, hafa talað um 14–15 stig. Ég hef hérna í höndunum afrit af útreikningi frá hagstofunni, og þar er um þrenns konar afbrigði að ræða: Í fyrsta lagi, að vísitalan hækki um 14 stig, í öðru lagi, að hún hækki um 15.9 stig, og í þriðja lagi, að hún hækki um 19 stig, þegar allur þunginn er kominn inn í vísitöluna. Nú þætti mér fróðlegt að vita, hvað er hið rétta í þessu, hvað er gert ráð fyrir að vísitalan vaxi, þegar öll áhrif frv. eða ráðstafananna eru komin fram. Hæstv. forsrh. sagði í sinni ræðu, að ráðstafanir þær, sem frv. fjallar um, væru mjög stór áfangi í rétta átt, svo að ég viðhafi hans orð rétt. Virðist þá ekki mikil goðgá, þó að menn spyrji í einfeldni sinni: Hvar er hæstv. forsrh. staddur með þjóð sína á leiðinni út úr eyðimörkinni? Þegar núverandi stjórn tók við völdum, sagði hann, að efnahagskerfið væri helsjúkt og að þjóðin væri á eyðumerkurgöngu, sem enda mundi í ógöngum og þrengingum, ef þjóðin yrði ekki leidd út úr eyðimörkinni með skjótri og öruggri leiðsögu. Hann bauðst til þess að verða leiðsögumaðurinn og ætlaði að leiða hana til fyrirheitna landsins, án þess að hún þyrfti að fórna til þess nokkru af lífsgæðum sínum eða þægindum. Síðan eru nú tvö ár. Sex mánuðum eftir að gangan hófst, var þjóðinni sagt, að nú yrði hún að taka á sig þungar byrðar, til þess að hægt væri að halda áfram ferðinni, en þó var áfangastaðurinn enn ekki í augsýn. Nú eftir tveggja ára göngu tilkynna leiðtogarnir, að nú verði þjóðin að taka á sig þyngri byrðar, en nokkru sinni fyrr, ef hún vilji hafa nokkra von til þess að komast til fyrirheitna landsins. Er nú furða, þó að stjórnin sé spurð: Hvar erum við nú staddir í eyðimörkinni? Ef við leitum svars í þessu frv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir, þá munum við komast að raun um, að stjórnin er stödd nokkurn veginn á sama stað í eyðimörkinni og þegar hin vonglaða ganga hennar hófst á miðsumri fyrir tæpum tveimur árum. Þær ráðstafanir, sem nú á að gera, ef þetta frv. verður að lögum, eru engin lausn á þeim vanda, sem atvinnulíf og efnahagskerfi landsins er nú komið í. Hér er, eins og hefur verið margtekið fram í kvöld, aðeins tjaldað til einnar nætur. Stjórnin hóf göngu sína með stórum orðum og miklum loforðum, en nú fleytir hún áfram efnahagslífi landsins til haustsins með byltingu á efnahag og skerðingu á kjörum. En enginn veit, hvað við tekur í haust, og menn loka augunum og stinga höfðinu í sandinn, en stjórnin sjálf lætur hverjum degi nægja sína þjáningu, eins og þjóðin sjálf verður að taka við sinni þjáningu. Stjórninni virðist hafa gengið illa að skilja sitt hlutverk. Að vísu er það ekki neitt undrunarefni. Á stjórninni eru þrjú höfuð, sem horfa sitt í hverja áttina, þau hafa hvert sína tungu og talar hvert með sinni. Stjórnarflokkarnir hafa haldið því mjög að almenningi, að ráðstafanir til lausnar vanda framleiðslu- og efnahagsmála mundu gerðar, ekki á þann hátt að skerða lífskjör og þægindi fólksins, heldur með því að láta hina ríku borga. Það átti að kippa í liðinn að mestu leyti sársaukalaust. Einn aðalfarartálmi stjórnarinnar virðist vera sá annmarki, að stjórnarflokkarnir hafa hvorki haft samhug né þrek til þess að horfast í augu við þá staðreynd, að verðbólgusjúkt þjóðfélag getur ekki gert hvort tveggja í senn, að draga saman seglin með minni eyðslu og halda við tölulega óskertum lífskjörum fólksins. Þess vegna hefur verið togazt á um bjargráðin, þangað til úr þeim varð fóstur, sem hvorki er fugl né fiskur og getur ekki þjónað þeim tilgangi, sem að er stemt, nema til næsta dags. Annar farartálminn er sá, að ríkisstj. og flokkar hennar, sem hafa tekið að sér að lækna verðbólguna, virðast gera sér heldur óljósa grein fyrir því, hvaða meðul eigi við sjúkdóminn. Lækning verðbólgunnar er fyrst og fremst minni eyðsla, minni eyðsla einstaklinganna, minni eyðsla ríkisvaldsins, hins opinbera. Verðbólgan hvetur til eyðslu, og þessir tveir óvinir heilbrigðs atvinnulífs, eyðslan og verðbólgan, haldast venjulega í hendur og þreyta kapphlaup hvor við annan. En ríkisstj. ætlar sér að framkvæma lækninguna án þess að hagga við eyðslu ríkisvaldsins, sem sífellt fer vaxandi. Til þess að geta haldið við eyðslu hins opinbera á öllum sviðum, eyðslu, sem orðin er skefjalaus, eru sífellt heimtaðir hærri skattar af þjóðinni, til þess að ríkisvaldið þurfi ekki að gera hið sama sem það nú heimtar af hverjum einstaklingi í þessu landi, að draga úr eyðslunni, svo að jöfnuður náist í viðskiptum þjóðarinnar við útlönd. Í þeim gífurlegu álögum, sem með frv. eru lagðar á alla landsmenn, er ríkisvaldið ekki að draga úr sínum kröfum. Aðeins sú tollahækkun, sem ríkisvaldið fær af hinum nýju ráðstöfunum er, eins og hér hefur verið tekið fram í kvöld, 144 millj. kr. á ári. Þetta kemur ekki fram í frv. Það leynist í hinum mörgu og flóknu ákvæðum, sem fáir geta gert sér grein fyrir nema sérfræðingar, sem hafa aðgang að öllum skýrslum og útreikningum í þessu efni. En það er að sjálfsögðu æskilegt fyrir ríkisstj., að almenningur reki ekki augun í þann stóra skerf, sem ríkisvaldið tekur til sín í álögum til þess að þurfa ekki að minnka eyðslu ríkissjóðs. Ríkisvaldið, sem nú ætlar að lækna meinsemdina, er sjálft sýkt af eyðsluhugarfari verðbólgunnar, ekki síður, en fjöldi af einstaklingum þjóðfélagsins. Þess vegna liggur vel við að hafa yfir hið forna spakmæli og segja við ríkisvaldið: Læknir, græddu sjálfan þig. Ef ríkisstjórnin vill hafa einhverja von um að lækna það öfugstreymi í efnahagslífinu, verður hún að byrja á því að gera hinar sömu kröfur til sjálfrar sín eins og hún gerir til allra þegna þjóðfélagsins. Það, sem er einna mest áberandi í afskiptum ríkisstj. og flokka hennar af því mikla vandamáli, sem langvarandi verðbólga hefur haft í för með sér, er sú blekking, sem ætíð hefur verið höfð í frammi í sambandi við þessi mál. Sósíalistaflokkarnir í ríkisstj. hafa jafnan róið að því öllum árum, þangað til þeir komust í ríkisstj., að telja almenningi trú um, að rétta leiðin út úr verðbólgunni væri stöðugt vaxandi kröfur um hærri laun. Við vitum, hvernig þær kröfur verka, þegar framleiðslan getur ekki risið undir þeim. Kauphækkanirnar eru sóttar aftur í vasa almennings með nýjum sköttum. Nú eru þeir menn, sem dyggilegast hafa unnið að því að brjóta niður efnahagskerfi landsins, að prédika verðstöðvun. Þessir menn, sem 1955 brutu niður varnargarða, er höfðu staðið óhaggaðir í 3 ár gegn flóðbylgju dýrtíðarinnar, eru nú að heimta þann skatt af almenningi, sem þeir sjálfir telja að þurfi nú að greiðast til þess að stöðva þá hættulegu öfugþróun, sem þeir hafa sjálfir leyst úr læðingi með áróðri sínum og blekkingum. Þegar svo ekki verður umflúið vegna lífsafkomu þjóðarinnar að snúast til varnar, er blekkingunum haldið áfram með því að telja þjóðinni trú um, að hún þurfi engu að fórna til að koma efnahagsmálum sínum á heilbrigðan grundvöll. En þegar svo blekkingunni er svipt burt með einu pennastriki í þessu frv. og þjóðin fær að horfa í gegnum vefinn, þá blasir við henni sú staðreynd, að allt, sem henni var sagt, er rangt. Henni var sagt, að ekki yrði gengislækkun. Henni var sagt, að ekki yrði kjaraskerðing. Nú getur hún sjálf séð og dæmt um, hvernig henni hefur verið villt um sýn. Leiðin til farsællar efnahagssamvinnu þjóðfélagsstéttanna er ekki sú að blekkja þjóðina í aðalvandamálum hennar. Farsælasta leiðin er að segja fólkinu sannleikann um vandamál þess. Það er líka stytzta leiðin til skynsamlegrar og varanlegrar lausnar á málunum. Eðlileg og sönn fræðsla í þeim efnum er öruggasti grundvöllurinn til að byggja á. Alþýða landsins, sem yfirleitt er greind og öfgalaus, skilur það, að atvinnuvegirnir verði að bera sig fjárhagslega til þess að geta starfað. Fólkið veit það, að ef atvinnuvegirnir bera sig ekki og þurfa á aðstoð ríkisins að halda, þá verður það sótt til þeirra aftur, sem framleiðslan hefur ofborgað. Það er einnig vandalaust að fá fólkið til að skilja, að gjaldeyrir landsins verður að vera skráður á réttu gengi, til þess að útflutningsframleiðslan geti lifað og starfað á heilbrigðan hátt. Það þarf ekki langan tíma til þess að gera sér grein fyrir því, að uppistaðan í bjargráðum ríkisstj. er gengislækkun, þótt reynt sé með margþættum og flóknum till. að dylja þá óhagganlegu staðreynd. Gengislækkunin er kölluð yfirfærslugjald og innflutningsgjald, að öllum líkindum til þess að vesalings kommúnistaflokkurinn eigi hægara með að halda áfram að telja sínu fólki trú um, að hér sé ekki um gengislækkun að ræða. En með þessum flóknu gengisfellingarráðstöfunum, sem ákveða margs konar gengi, erum við að setjast á bekk með þeim þjóðum Suður-Ameríku, sem mesta ringulreið hafa í fjármálum sínum og jafnan er bent á sem klassísk dæmi um það, hvernig þjóðir eigi ekki að haga fjárreiðum sínum. Þetta ástand er ekki aðeins auðmýking fyrir þjóðina í augum annarra þjóða, heldur setur það okkur á bekk með efnahagslega óþroskuðum þjóðum, sem varhugavert er að eiga nokkur skipti við. Uppbæturnar til útflutningsframleiðslunnar ákveða í raun og veru gengislækkun krónunnar. Á allan útfluttan fisk og fiskafurðir nema síld og á allar útfluttar landbúnaðarvörur er greitt gengi, sem nemur 80% af skráðu gengi bankanna, þ.e.a.s. þessar útflutningsvörur fá fyrir hvert sterlingspund um 82 kr. og fyrir hvern dollar rúmlega 29 kr. Það stoðar því lítið að neita þeirri staðreynd, eingöngu til þess að villa almenning, að hér er um stórfellda gengislækkun að ræða. Slík fullyrðing er aðeins til að misbjóða dómgreind almennings. Það er einnig blekking, sem sett er fram í þeirri von, að almenningur geti ekki gert sér grein fyrir hinum flóknu ráðstöfunum, að ekki sé um kjaraskerðingu að ræða frá því ástandi, sem nú er. Breytingin á almennum kjörum verður stórfelld, eins og sést á því, að nýjar álögur til viðbótar þeim, sem fyrir eru, til útflutningssjóðs og ríkissjóðs í sambandi við hin nýju yfirfærslugjöld og innflutningsgjöld hafa verið taldar hér 790 millj. kr. Það samsvarar því, að lagðar séu 5 þús. kr. á hvert einasta mannsbarn í landinu í sambandi við þessa nýju tekjuöflun. Ég skal ekki deila um þessar 790 millj. kr., sem hæstv. menntmrh. gerði hér að umtalsefni, en ég held mér að þessari tölu, þar til annað reynist sannara. Þetta staðfestist svo að sjálfsögðu með því, að mikill hluti innflutningsins, m.a. svokallaðar gjaldháar vörur, sem lagt er á sérstakt innflutningsgjald, hækka stórkostlega í verði. Yfirfærslugjaldið hækkar nú fob-verð þessara vara, sem eru í þrem flokkum, eins og hér segir: Lægsti flokkurinn hækkar um 14.9%, miðflokkurinn hækkar um 38.9% og hæsti flokkurinn um 52.6%, og það er hækkun á fob-verði þessara vara vegna yfirfærslugjaldsins. Þetta er raunveruleg hækkun í þessum flokkum samkv. útreikningi sérfræðinga. Engum getur dulizt, að hér er um stórfellda hækkun að ræða, og hver sem staðhæfir annað fer með staðlausa stafi. Eins og tekið hefur verið fram hér af öðrum, sem talað hafa í kvöld, sérstaklega hv. 1. þm. Rang., þá er mikil hækkun á kornvörum, kaffi, sykri og öðrum nauðsynjavörum, sem áður hafa ekki verið háðar þeim hækkunum nema að litlu leyti, sem fyrr hafa verið settar á. Byggingarkostnaðurinn hækkar um 11.6%, en sement og óunnið timbur um 30%. Þetta út af fyrir sig gefur mönnum ljósa hugmynd um, að það verða auknir erfiðleikar á því fyrir almenning að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Ég skal svo ekki fara frekar út í þetta mál að sinni. Það verður nú eftir þessa 1. umr. sent til n., og gefst frekari tími til athugunar. En það er ljóst, að ríkisstj. og flokkum hennar hafa verið sorglega mislagðar hendur í efnahagsmálum þjóðarinnar, allt frá því að stjórnin tók við völdum. Henni hefur mistekizt allt, jafnvel blekkingin, sem höfð hefur verið í frammi til þess að fá almenning til að trúa á nýju fötin keisarans. Verðstöðvunin er orðin að háðsmerki í lífsins bók stjórnarinnar. Þrátt fyrir þessar flóknu ráðstafanir stendur farvegurinn enn þá opinn fyrir flaum verðbólgunnar, sem stjórnin lofaði að stöðva. Vanmáttugar ráðstafanir eru settar fram, sem stjórnarflokkarnir fylgja með hangandi hendi, - ráðstafanir, sem skipa okkur á bekk með lélegustu fjármálaþjóðum veraldar. Og eftir allt stritið, allar blekkingarnar, öll gjöldin og alla skattana er svo tjaldað til einnar nætur, og allt atvinnulíf í landinu heldur áfram að vera á hverfanda hveli.