Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá varaformanni þingflokks framsóknarmanna, Magnúsi Stefánssyni, um mannabreytingar í nefndum, dagsett 8. mars: „Þingflokkur framsóknarmanna hefur ákveðið í samræmi við 16. gr. þingskapa að eftirfarandi breytingar verði á skipan þingmanna flokksins í fastanefndum: Dagný Jónsdóttir tekur sæti Sivjar Friðleifsdóttur í félagsmálanefnd. Jónína Bjartmarz tekur sæti Sivjar Friðleifsdóttur í efnahags- og viðskiptanefnd. Guðjón Ólafur Jónsson tekur sæti Sivjar Friðleifsdóttur í heilbrigðis- og trygginganefnd. Guðjón Ólafur Jónsson tekur sæti Dagnýjar Jónsdóttur í landbúnaðarnefnd. Magnús Stefánsson tekur sæti Sivjar Friðleifsdóttur í utanríkismálanefnd. Jafnframt verður sú breyting að Kristinn H. Gunnarsson tekur sæti Sivjar Friðleifsdóttur í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins. Birkir J. Jónsson tekur sæti Kristins H. Gunnarssonar í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA. Dagný Jónsdóttir tekur sæti Birkis J. Jónssonar sem varamaður í Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA. Jónína Bjartmarz tekur sæti Birkis J. Jónssonar sem varamaður í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins.“

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna þeirra frétta sem berast nú frá foreldrafélagi Listdansskóla Íslands. Reyndar náðist því miður ekki í hæstv. menntamálaráðherra áður en þessi fundur hófst. Hún er því ekki viðstödd til að svara þeim spurningum sem ég hefði gjarnan viljað leggja fyrir hana en ég vil engu að síður vekja athygli þingheims á því sem er að gerast í Listdansskóla Íslands og þeirri óánægju sem ríkir nú hjá foreldrafélagi skólans í ljósi þess sem hér hefur verið sagt úr þessum ræðustóli og hæstv. menntamálaráðherra hefur haldið fram varðandi þær breytingar sem nú eru fyrirhugaðar á skólanum. Eins og menn rekur minni til var ekki gert ráð fyrir fjármunum til Listdansskólans á fjárlögum þessa árs nema til að klára þetta skólaár. Hæstv. ráðherra hefur í hyggju að einkavæða skólann, var búin að fá til þess fyrirtæki sem heitir Dansmennt ehf. en nú fullyrðir foreldrafélag Listdansskóla Íslands að frá áramótum hafi ekkert gerst og ekkert gengið eftir af yfirlýsingum hæstv. ráðherra um að ekki sé fyrirhugað að skerða námið, ekkert gengið eftir af því samtali sem átti að fara fram milli foreldrafélagsins og hæstv. ráðherra eða ráðuneytisfólks þannig að nú er orðið ljóst að áform ráðherrans hafa öll verið í skötulíki. Það er auðvitað mjög miður, frú forseti, að ráðherrar og ríkisstjórnin skuli fara svona að, taka ákvarðanir sem eru jafnafdrifaríkar um framtíð fólks eins og hér um ræðir án nokkurs samráðs. Þegar skaðinn er skeður, ákvarðanirnar teknar, er heldur ekkert gert í framhaldinu til að tryggja að sátt ríki um áformin. Svona fer maður ekki að, frú forseti, og það er mjög miður að heyra þessar óánægjuraddir frá foreldrafélaginu. Við hv. alþingismenn þurfum að veita ríkisstjórninni meira aðhald greinilega til að fleiri axarsköft séu ekki framkvæmd, til að fleiri skemmdarverk séu ekki framin, vil ég segja, á námi og þá sérstaklega listnámi því það er ekki eingöngu listdansinn sem hér um ræðir og við höfum verið að gagnrýna hæstv. menntamálaráðherra fyrir. Ég nefni tónlistarnám og get svo sem nefnt fleira.

Forseti. Það er óheppileg tilviljun að Listdansskóli Íslands er ekki stofnaður með lögum, um hann eru ekki lög þannig að hann tilheyrir menntamálaráðuneytinu svo sem eins og hver önnur hjáleiga og menntamálaráðherra telur sig vera einvald yfir þeim skóla og ráða örlögum hans algerlega sjálf. Það veldur m.a. því að þingmenn eiga erfitt með að veita ráðherranum aðhald í þessum efnum sem þó er skylda þeirra að landslögum og við höfum þurft að ræða um málefni Listdansskólans og málefni listdansnáms í landinu utan hjá í umræðum um störf þingsins eins og nú eða í miðri fjárlagaumræðu sem fjallar um margt annað eins og menn vita. Það er kannski kominn tími til í tilefni af þessari ályktun foreldra að taka sérstaka umræðu um Listdansskólann þegar hæstv. menntamálaráðherra má vera að því fyrir miklum ferðum og önnum í starfi sínu fyrir ráðuneyti sitt og önnur ráðuneyti og stjórnsýsluna í landinu. Ég tek undir með síðasta hv. ræðumanni að svo virðist vera að menntamálaráðherra hafi ekki tekist að standa við sín eigin fyrirheit sem hún gaf um að þessi mál væru í góðu lagi og þetta væri allt á fínum vegi sem er hið eilífa og stöðuga svar við spurningum um Listdansskólann og að samningar hennar til að einkavæða þetta nám í landinu hafa ekki tekist. Það sjáum við af ályktun foreldranna og það er illt að þurfa að segja frá því vegna þess að eitt af hinum brýnu vandamálum í þessu var auðvitað það að tryggja nemendum þann rétt sem þeir eiga skilið og það á ekki að hverfa í upphlaupi menntamálaráðherra í þessu efni.

Hæstv. forseti. Ef ég man rétt var það í ágústmánuði síðasta haust á fyrsta starfsmannafundi haustsins í Listdansskóla Íslands að fulltrúar úr menntamálaráðuneytinu voru gerðir út með þann boðskap hæstv. menntamálaráðherra að til stæði að leggja Listdansskólann niður og einkavæða starfsemina, þ.e. að því marki sem hún yrði til. Eitthvað af starfseminni átti að hverfa inn í aðra skóla en öll áform voru hins vegar í skötulíki eins og nú er að koma á daginn. Þegar farið var að gaumgæfa þessi mál, ræða þau m.a. á Alþingi og varpa ljósi á líklegar afleiðingar þeirrar ákvörðunar, varð flestum ljóst í hvert óefni stefndi og nú hefur það komið á daginn. Ég tel mjög mikilvægt að það verði tekið til mjög alvarlegrar skoðunar í ríkisstjórninni að endurskoða fyrri áform, að hætta við einkavæðingu Listdansskólans og láta hann starfa áfram í því formi sem áður var við lýði og efla þá starfsemi í stað þess að brjóta hana niður.

Frú forseti. Ég vil minna á að við afgreiðslu fjárlaga í haust fyrir þetta ár gagnrýndum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs mjög harðlega niðurskurð til Listdansskólans og það að ætlað væri að leggja hann niður. Við fluttum tillögu á Alþingi um fjárveitingu til Listdansskólans til að tryggja starf hans út allt þetta ár. Sú tillaga var felld á þinginu og nú sjáum við hvert stefnir. Það stefnir í fullkomið óefni með þann skóla. Ekki aðeins að vilyrði og yfirlýsingar hæstv. menntamálaráðherra um að framtíð hans yrði tryggð með einkavæðingunni reynist bara haldlaust spjall heldur stendur listdansnámið einnig uppi skipulags- og fjárvana. Ég tek undir þá eindregnu áskorun sem hérna hefur komið fram frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að þetta mál verði þegar í stað tekið upp í ríkisstjórn. Ég tel þetta eitt brýnasta málið fyrir ríkisstjórnina að leysa, fresta öllu einkavæðingartali og einkavæðingu og taka á málum Listdansskólans svo að sómi sé að og tryggja framtíð hans.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki nógu gott. Þær upplýsingar sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom með í upphafi máls síns ollu mér satt að segja nokkrum vonbrigðum. Ég man ekki betur en hæstv. menntamálaráðherra hafi reynt a.m.k. að fullvissa þingið um að þessi mál væru í góðum farvegi þegar við vorum að ganga frá afgreiðslu fjárlaga fyrir áramót. Þá voru þessi mál til umræðu. Ég verð að segja að ég ákvað að taka þann pól í hæðina og við í Frjálslynda flokknum að taka orð hæstv. menntamálaráðherra trúanleg. Núna kemur síðan yfirlýsing frá foreldrafélagi Listadansskóla Íslands um að ekkert hafi gerst í þessum málum og það veldur mér vonbrigðum. Það veldur mér líka ákveðnum vonbrigðum að við skulum ekki vera upplýst um hvað valdi því að hæstv. menntamálaráðherra skuli ekki hafa séð sér fært að vera hér til staðar til að standa fyrir máli sínu. Það eru líka ákveðin vonbrigði að mér sýnist að allir þingmenn stjórnarliðsins ætli ekki taka þátt í þessari umræðu. - Jú, þar bankar hv. þm. Birgir Ármannsson í borðið og vill kveðja sér hljóðs um málið. En hvað um t.d. framsóknarþingmennina? Hér er formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Magnús Stefánsson. Áhugavert væri að heyra skoðun þeirra á málinu. Ég hefði líka viljað sjá formann menntamálanefndar, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson. Ég lá á gægjum í gluggunum og bjóst við að sjá þann vaska svein koma hlaupandi yfir Austurvöll þegar þessi umræða væri hafin en það bólaði ekkert á honum síðast þegar ég gáði út um gluggann. Þetta finnst mér frekar dapurlegt. Mér finnst að stjórnarliðar þurfi að skýra mál sitt og gefa okkur skýringar á hvernig á því stendur að ekkert hafi gerst í þessum hlutum því eins og ég sagði í upphafi máls míns, hæstv. ráðherra reyndi að fullvissa þingið um að þetta væri í góðum farvegi fyrir örfáum vikum.

Frú forseti. Af hverju treystir hæstv. menntamálaráðherra sér ekki til að koma til þessarar umræðu? Hún var látin vita af henni en hún getur ekki komið hingað til að standa fyrir máli sínu. Það er því miður að verða venja hjá hæstv. ráðherra að hún flýr af hólmi í hvert einasta skipti sem hún þarf að standa andspænis þeim klúðrum sem hún veldur sjálf. Í þessu máli, frú forseti, er verið að fjalla um eitt mikilvægt grundvallaratriði og það er þetta: Er hægt að treysta orðum ráðherra? Hæstv. menntamálaráðherra gaf yfirlýsingar úr þessum stóli um ákveðna úrlausn. Ráðherrann lofaði foreldrasamtökum ákveðinni lausn á málinu og það blasir einfaldlega við að hún hefur ekki staðið við þau orð. Því miður er það að verða þannig með þennan ráðherra að ekki er alltaf hægt að treysta orðum hennar og ekki bara í þessu máli.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Það er orðið mjög erfitt að treysta því sem hæstv. menntamálaráðherra lætur frá sér fara. Hún hefur ítrekað gefið yfirlýsingar um að framtíð þessa skóla væri tryggð en síðan virðist annað vera uppi á teningnum og menn þurfa að vera að ýta á eftir málinu, ýta á eftir því að hún standi við gefin loforð. Maður fer að velta fyrir sér hvað valdi. Það er erfitt að átta sig á því hvað það er en það eru fleiri dæmi um að Sjálfstæðisflokkurinn er á furðulegri vegferð í menntamálum. Við verðum að horfa til þess að Sjálfstæðisflokkurinn með alla þessa lögfræðinga í stól menntamálaráðherra hefur lagt niður nám t.d. í fiskvinnsluskólum, það er búið að leggja það af. Á sama tíma er búið að koma á námi á fjórum stöðum á landinu í lögfræði. Þetta eru áherslurnar. Ég veit ekki betur en hv. þm. Birgir Ármannsson komi í stólinn hér á eftir og e.t.v. tilkynnir hann okkur að enn ríkari áhersla verði lögð á lögfræðimenntun, ég veit það ekki. En ég er á því að þetta sýni firringu hjá Sjálfstæðisflokknum. Það fær ekkert að vera í friði, ekki einu sinni listnám. Nám í undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar er lagt niður og síðan er þeim stöðum fjölgað þar sem lögfræði er kennd. Þetta er alveg með ólíkindum.

Hæstv. forseti. Mér var ekki ljóst hvaða nám nákvæmlega hv. þm. Sigurjón Þórðarson var að ræða um, hvort hann var að ræða um listnám, fiskvinnslunám eða lögfræðinám.

… hvort tveggja…

Ég hygg að hv. þingmanni hafi sjálfum ekki verið það ljóst þegar hann fór í pontu og er það nokkuð dæmigert fyrir umræðuna í dag sem hefur verið með hreinum ólíkindum. Nú er það svo að þingsköp heimila þingmönnum að ræða við upphaf þingfundar þau mál sem á þeim brenna og er ekkert sem hindrar menn í því að taka upp umræðu um málefni Listdansskólans eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir gerði. Það er ekkert sem hindrar hana í því. Á hinn bóginn hlýt ég að vekja athygli á því, vegna þeirra árása sem hér hafa átt sér stað á hendur hæstv. menntamálaráðherra, að málefni listdansnáms voru ekki á dagskrá í dag. Hér stendur til að ræða skýrslur alþjóðanefnda og mér vitanlega var ekki ljóst að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ætlaði að taka þessa umræðu upp fyrr en örstuttu fyrir þingfund. Ég held því að hv. þingmenn ættu að spara sér stóru orðin um hæstv. menntamálaráðherra þegar ásakanir eru hafðar uppi um að hún þori ekki að mæta til umræðu eða víki sér undan því. Það er þannig að þingmenn geta tekið upp þau mál sem þeir vilja en hins vegar er ekki venja að menn geti með örstuttum fyrirvara, örfárra mínútna fyrirvara, kallað ráðherra til svara. Þingsköpin heimila þingmönnum að taka upp mál af þessu tagi undir fjölmörgum öðrum dagskrárliðum þingsins, t.d. í undirbúnum og óundirbúnum fyrirspurnum, og ekkert sem segir að hæstv. menntamálaráðherra hefði ekki verið tilbúin til að koma í þá umræðu. Og ég verð að segja að þó ég geri enga athugasemd við það að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir taki þetta mál upp þá eru svigurmæli einstakra þingmanna í garð hæstv. menntamálaráðherra fullkomlega tilefnislaus.

Frú forseti. Af þessu tilefni og vegna orða hv. þingmanns sem hér talaði síðastur vil ég eingöngu segja að það var ekki langur fyrirvari á því að ég tók þessa ákvörðun þannig að ég hafði ekki neinar hástemmdar yfirlýsingar um það í upphafi máls míns að ráðherra væri ekki viðstaddur. Það hefði hins vegar verið heppilegra en svo var ekki. Það sem mér finnst skipta máli í þessu er það að foreldrafélag Listdansskóla Íslands biður okkur sem hér sitjum, eða tekur öllu heldur tekur undir það ákall sem við höfum hér úr þessum ræðustóli áður fært fram, um að þessum áformum hæstv. menntamálaráðherra verði frestað. Nú er það svo að Dansmennt ehf., sem gert er ráð fyrir að taki við forræði í þessu námi, hefur ekki enn þá fengið neitt húsnæði til starfseminnar. Námskráin sem liggur fyrir - hún var samin í hasti rétt fyrir áramót og varðar bara framhaldsskólastigið - vekur mikla óánægju, hún er talin mjög ófullkomin og ná mjög skammt. Námskrá vegna grunnskólastigsins er ekki tilbúin. Það er hins vegar ekki búið að segja starfsmönnum upp og því tel ég einboðið að hæstv. ráðherra gefi yfirlýsingu um það sem allra fyrst að áformum um þessa einkavæðingu verði frestað, hún verði sett á ís. Það er margt sem styrkir mál okkar í þeim efnum, m.a. það að nú hafa borist ýmsar fréttir um það af Norðurlöndunum hver staðan er í samstarfi hinna opinberu listdansskóla. Listdansskóli Íslands hefur sinnt miklu samstarfi fyrir okkar hönd og hefur alltaf komið afskaplega vel út. Hinir opinberu listdansskólar standa miklu meira en feti framar, þeir standa mun framar en allir einkaskólarnir á Norðurlöndunum ná að gera. Ég fullyrði úr þessum ræðustóli að með einkavæðingaráformum sínum er hæstv. ráðherra að gjaldfella nám í listdansi sem hefur staðið styrkum fótum hér á Íslandi. Reynum að vitkast og hvetjum hæstv. ráðherra í sameiningu til að taka aftur þessi áform sín en efla hins vegar listdansnámið innan Listdansskóla Íslands.

Frú forseti. Ég er hreint undrandi á þeim ásökunum á hendur menntamálaráðherra sem hafa komið fram í þessari umræðu og mér finnst það umhugsunarefni að þingmenn kjósi að taka þessi mál til umræðu að menntamálaráðherra fjarstaddri og tryggja það ekki að hún geti verið til andsvara. Ég treysti menntamálaráðherra fullkomlega til að ljúka þessu máli með sóma eins og hún hefur reyndar lýst yfir á þinginu. Hún hefur sýnt það í störfum sínum að hún er þess trausts verð, hefur verið að leysa mjög mörg erfið mál. Ég undrast það svo sannarlega og skil ekki af hverju þingmenn vilja vera að ræða þessi mál með þeim ásökunum sem hér eru uppi að menntamálaráðherra fjarstaddri.

Virðulegi forseti. Ég skil það svo sem ágætlega að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir taki málið upp enda verðum við að hlusta á áhyggjur foreldrafélags skólans og mér þykir að hv. þingmaður hafi í fyrri ræðu sinni farið varfærnislega í málið vegna þess að hún vissi að hæstv. ráðherra væri ekki hér. Mér finnst hins vegar mjög ósmekklegt, það sem nokkrir hv. þingmenn hafa gert, að ráðast á hæstv. menntamálaráðherra fyrir að vera fjarverandi. Hæstv. ráðherra vissi ekki af því að það ætti að taka þetta mál upp og ég efast ekki um að hún hefur gildar ástæður fyrir því að koma ekki hingað í þingsal núna. Eins og kom fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni geta þingmenn að sjálfsögðu tekið mál upp án þess að hæstv. ráðherrar séu viðstaddir en ég held að við ættum að bíða róleg eftir því að hæstv. menntamálaráðherra gefist færi á því að skýra frá stöðu mála. Ég efast ekki um að hún hefur góðar og gildar skýringar á því hver staðan er. Ég veit að hæstv. ráðherra mun ekki skorast undan því, hún hefur ekki gert það hingað til. Ég vil því ítreka að mér finnst ósmekklegt að ráðast á hæstv. menntamálaráðherra með þessum hætti að henni fjarstaddri.

Forseti. Hæstv. menntamálaráðherra er ekki hér, það er staðreynd. Þótt í þingsköpum standi að menn eigi að sækja alla fundi þá hefur einkum ráðherrum liðist að gera það ekki nema þeir eigi hér sérstakt erindi. Ég geri ráð fyrir því að menntamálaráðherra hafi haft einhverjum gagnlegri hlutum að sinna en þeim að standa fyrir sínu máli og skýra út fyrir okkur hvers vegna foreldrar nemenda í Listdansskólanum eru í þeim vanda sem þeir eru. Ég held að við gerum ekki annað hér, sem höfum áhyggjur af þessu ásamt foreldrunum, en að taka málið upp aftur við fyrsta mögulegt tækifæri þegar hæstv. menntamálaráðherra þóknast að vera í salnum vegna þess að það er ekki við neinn annan að tala um þetta. Málið virðist ekki vera á áhuga- eða þekkingarsviði þeirra þingmanna sem styðja menntamálaráðherra með því að veita honum stuðning sinn innan þingsins. Hér komu upp þrír slíkir þingmenn, hæstv. umhverfisráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, hv. þm. Dagný Jónsdóttir og hv. þm. Birgir Ármannsson, og kusu að eyða máli sínu í það að skamma hér einn eða tvo ræðumenn fyrir að hafa harmað það að menntamálaráðherra væri ekki á staðnum, en sögðu ekki orð um það mál sem vakti þessar umræður. Málefni Listdansskólans virðast vera í klúðri langt umfram það sem heitið var af hálfu hæstv. menntamálaráðherra, þá sjaldan hann hefur fengist til að ræða þetta á þinginu - þetta kemur þinginu sem sagt formlega ekki við. Þeirri spurningu hefur ekki heldur verið svarað hvað gerðist með hinn hlutann af nemendum þessa skóla, þann sem átti að koma inn í grunnskólana en síðast þegar ég vissi hafði ekki verið talað eitt orð við grunnskólana um það mál.

Frú forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar að hann skildi ekki alveg ræðu mína, hvert ég væri að fara. Ég verð því að nota tækifærið á ný og fara yfir það. Ég var að ræða um menntamálastefnu ráðherra Sjálfstæðisflokksins. En þar sem margir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, sem hafa gegnt embætti menntamálaráðherra, hafa verið lögfræðingar þá hafa þeir lagt alla áherslu á lögfræði og gleymt undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Það er það sem er vert að ræða hér. Á fjórum stöðum á landinu er verið að kenna lögfræði. Þetta finnst okkur vel í lagt miðað við að það er búið að leggja niður allt nám í fiskvinnslu, undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar, og nú stefnir í - og það er tengingin við þetta mál, frú forseti - að annað nám verði lagt af og þá er það spurningin hvort Sjálfstæðisflokkurinn ætli að auka enn kennslu í lögum. Mér finnst svolítið vel í lagt og mér finnst það bera vott um hálfgerða firringu hjá Sjálfstæðisflokknum að leggja alla áherslu á að kenna lögfræði en ekkert í undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Þetta er alveg stórundarlegt 

Hæstv. forseti. Það eru oft æðiskondnar umræður sem verða hér og ég vil taka það fram að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir var mjög „loyal“ í sinni umræðu áðan gagnvart ráðherra. En síðan komu hér aðrir þingmenn og hv. 1. þm. Reykv. n., Össur Skarphéðinsson, fór hörðum orðum um hæstv. menntamálaráðherra sem hefur þó sannarlega sýnt að hún er að vinna að mörgum góðum verkefnum í sínu ráðuneyti. Hæstv. menntamálaráðherra hefur aldrei nokkurn tíma skorast undan því að koma í umræðu á hv. Alþingi þegar beðið hefur verið um það. Það náðist ekki í hana í morgun og hún er örugglega löglega forfölluð. Að heyra í hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni, hvernig hann gasprar hér úr þessum ræðustól hvern einasta dag talandi um lögfræðinám á Íslandi. Er það ekki lögmálið um framboð og eftirspurn sem skýrir fjölgun í lögfræðinámi? 

... Sjálfstæðisflokkurinn á að gera það.

Sjálfstæðisflokkurinn gerir það ekki, hann skapar umhverfið, lagaumhverfið og eðlilegt umhverfi í þjóðfélaginu fyrir verslun og viðskipti og ekki síst fyrir skólana. Ég vil benda hv. þingmanni á að það er nýbúið að stofna glæsilegan skóla, landbúnaðarháskóla. Það eru glæsilegir skólar um allt land og ekki síst Háskólinn á Akureyri sem hefur gert þann bæ miklu betri en hann var áður.

Frú forseti. Ég mæli fyrir skýrslu samstarfsráðherra um störf norrænu ráðherranefndarinnar árið 2005. Skýrsla þessi er að venju unnin í samvinnu allra ráðuneyta og gefur hún gott yfirlit yfir það gróskumikla starf sem við Íslendingar eigum aðild að á vettvangi ráðherranefndarinnar. Til að starfsemi stofnunar á borð við ráðherranefndina standi undir væntingum er bæði áríðandi að setja henni langtímamarkmið og gefa henni afl og ráðrúm til að takast á við ný verkefni. Með þessar kröfur að leiðarljósi var starfsemi ráðherranefndarinnar tekin til endurskoðunar á starfsárinu. Það leiddi til að ráðherranefndartillaga um nýskipan á starfseminni var lögð fyrir þing Norðurlandaráðs í lok október 2005 og samþykkt. Meginefni tillögunnar var að fækka fagráðherranefndunum úr 18 í 11. Samstarf um flestalla málaflokka ráðherranefndanna, sem lagðar voru niður sem formlegar ráðherranefndir, verður annaðhvort fellt undir einhverra þeirra ráðherranefnda sem starfa áfram óbreyttar að formi eða því verður haldið áfram sem óformlegu samstarfi viðkomandi ráðherra eða embættismanna. Í framhaldi af þessari nýskipan á störfum ráðherranna hefur nú verið hafist handa við að endurskoða norrænu fjárlagagerðina með það að markmiði að á hverju ári verði nægilegt fjármagn laust til að sinna þeim málum sem brenna á hverju sinni, án þess þó að gengið verði á það fjármagn sem nauðsynlegt er til langtímaverkefna. Einnig er ætlunin að stytta fjárlagaferlið og koma því í þann farveg að Norðurlandaráð komi með sterkum hætti að mótun pólitískrar meginstefnu þegar við upphaf fjárlagavinnunnar. Niðurstöður eiga að liggja fyrir um mitt þetta ár. Meðal allra mikilvægustu langtímaverkefna sem Norræna ráðherranefndin sinnir er að fækka stjórnsýsluhindrunum á norrænum landamærum. Á starfsárinu náðist sá árangur að opna sérstaka norræna skattagátt, sem skattyfirvöld á Norðurlöndum standa að. Þar eru allar upplýsingar um skattamál aðgengilegar almenningi og fyrirspurnum svarað á netinu. Þá er unnið að samnorrænni vinnumiðlun á netinu, sem í upphafi snýr að Eyrarsundssvæðinu en sem á að taka til fleiri svæða með tímanum. Ætlunin er að nýr samningur um almannaskráningu, sem undirritaður var í árslok 2004, taki gildi á árinu 2006. Hann mun einfalda mjög úthlutun kennitalna til þeirra sem flytjast frá einu norrænu ríki til annars. Fyrir Alþingi liggur nú frumvarp til laga um breytingu á lögum um tilkynningar aðsetursskipta sem er forsenda þess að Ísland geti staðfest samninginn. Hér er gott dæmi um árangur í norrænu samstarfi sem fjölmargir Norðurlandabúar munu fljótlega verða áþreifanlega varir við. Á starfsárinu var einnig opnuð sérstök viðskiptavefgátt fyrir atvinnulífið sem er sniðin að þörfum minni og meðalstórra fyrirtækja í norrænni útrás. Fleiri verkefni sem snúa að atvinnulífinu eru í vinnslu. Poul Schlüter, fyrrverandi forsætisráðherra Dana, sem hefur verið sérstakur umboðsmaður samstarfsráðherranna á þessum vettvangi síðan í byrjun árs 2003 lét af störfum við síðustu áramót. Norðmenn, sem nú fara með formennsku í ráðherranefndinni, eru að íhuga hvernig best verði unnið áfram að markmiðum um landamæralaus Norðurlönd og stefna að því að leggja tillögur sínar fyrir næsta fund samstarfsráðherranna. Ákveðin þáttaskil urðu á árinu í þeirri aðlögun norræns samstarfs að nýju pólitísku umhverfi í Norður-Evrópu, sem hófst þegar ljóst var að Eystrasaltsríkin mundu ganga í Evrópusambandið. Síðan í ársbyrjun 2006 fer samstarfið við Eistland, Lettland og Litháen fram á jafnréttisgrundvelli. Ekki er í gildi sérstök samstarfsáætlun lengur heldur er ætlunin að fagráðherranefndirnar sinni samstarfinu við Eystrasaltslöndin á sama hátt og samstarfi innan Norðurlanda og kosti það af fjárveitingum til fagsviðanna. Frá sama tíma munu samstarfsaðilar í Eystrasaltsríkjunum standa að ákvörðunum og fjárframlögum um samstarfsverkefni til jafns við norræna samstarfsaðila. Markvisst var unnið að því að styrkja samstarfið við Rússland og sérstök Rússlandsáætlun tók gildi um síðustu áramót. Þar verður í fyrirrúmi starfsemi sem fellur að markmiðum Norðlægu víddarinnar, þar á meðal þekkingaruppbygging, starfsemi sem snýr að lýðræðisþróun og samstarf við frjáls félagasamtök. Í lok ársins var undirritað samkomulag við rússnesk stjórnvöld um norræna upplýsingaskrifstofu í Kaliningrad. Með opnun skrifstofunnar stefnum við að því að ráðherranefndin geti orðið brautryðjandi fyrir annað alþjóðlegt samstarf í Kaliningrad á sama hátt og raunin var þegar upplýsingaskrifstofa var opnuð í Pétursborg fyrir rúmum tíu árum. Málefni Norðurskautssvæðisins hafa hægt og bítandi fengið meira vægi í samstarfi Norðurlanda. Síðan fyrsta áætlun um samstarf um málefni Norðurskautssvæðisins var gerð árið 1996, sama ár og Norðurskautsráðið var stofnað, hafa fjárframlög til málaflokksins meira en tvöfaldast. Ný Norðurskautsáætlun hefur verið gerð fyrir tímabilið 2006–2008. Í starfseminni er lögð rík áhersla á markvissa verkaskiptingu og samráð við aðrar fjölþjóðlegar stofnanir, aðallega Norðurskautsráðið en einnig Evrópusambandið og Barentsráðið. Samstarfið við Evrópusambandið hefur verið eflt jafnt og þétt á undanförnum árum. Norræna ráðherranefndin tók til dæmis virkan þátt í að undirbúa nýja framkvæmdaáætlun sambandsins fyrir Norðlægu víddina, sem tók gildi um áramótin 2004/2005. Ég vil sérstaklega nefna tvö mikilvæg verkefni sem unnin eru í samstarfi við Evrópusambandið. Þau beinast annars vegar að því að styrkja landamærasamstarf á ytri landamærum Evrópusambandsins og hins vegar að því að fjármagna háskóla sem í daglegu tali er nefndur EHU-háskólinn, sem er skammstöfun á European Humanities University. Stjórnvöld í Hvíta-Rússlandi sviptu hann starfsleyfi árið 2004 og gerðu hann brottrækan úr húsnæði sínu. En hann er nú starfræktur í útlegð í Vilnius í Litháen með stuðningi frá Norrænu ráðherranefndinni og Evrópusambandinu og nokkrum fleiri aðilum. Bæði kennarar og nemendur koma frá Hvíta-Rússlandi. Með því að styðja þessa starfsemi gefst fágætt tækifæri til að stuðla að lýðræðisþróun og tengslum við íbúa Hvíta-Rússlands sem við vonum að framhald geti orðið á. Ráðherranefndin vinnur einnig ötullega á fjölmörgum sviðum að markmiðum Norðlægu víddarinnar. Á árinu var unnið að umfangsmiklum breytingum á norrænu menningarsamstarfi. Meginmarkmið þeirra er að einfalda kerfið og losa fjármuni til að efla sveigjanleika og pólitískt vægi starfseminnar. Tvær fastanefndir um menningarsamskipti voru lagðar niður við nýliðin áramót og við áramótin 2006/2007 verða enn frekari breytingar þegar sjö nefndir og stofnanir á menningarsviði verða lagðar niður Í lok febrúar sl. var kallað til fyrsta norræna menningarþingsins, sem ætlað er að verða nýr breiður vettvangur fyrir ráðgjöf og umræðu um norræn menningarmál, en þangað verða boðaðir nýir aðilar sem ekki hafa fyrr komið að samstarfinu. Í upphafi árs 2005 tók til starfa ný stofnun, NordForsk, eða Norræna rannsóknaráðið, með aðsetur í Ósló. Frá sama tíma var Norræna stofnunin um vísindamenntun og Norræna vísindastefnuráðið lagt niður. Stofnun NordForsk kemur í kjölfar stofnunar Norrænu nýsköpunarmiðstöðvarinnar, sem tók til starfa í byrjun árs 2004, einnig í Ósló. Þessar stofnanir eiga að hafa með sér náið samstarf. Mikilvægasta markmið breytinganna er að styrkja samlegðaráhrif á sviði vísinda og nýsköpunar á Norðurlöndum og efla þannig samkeppnishæfni landanna út á við. Eins og fram kom í fyrri skýrslu kynntu Norðurlönd sig sem eitt svæði á heimssýningunni í Aichi í Japan, en hún stóð yfir frá 25. mars til 25. september. Löndin voru því með sameiginlegan sýningarskála þar sem einkenni þjóðanna voru dregin fram og túlkuð með ýmsum hætti. Ráðherranefndin styrkti verkefnið með 5 millj. danskra króna og lagði auk þess til skrifstofuaðstöðu í húsakynnum sínum í Kaupmannahöfn fyrir framkvæmdastjóra og annað sameiginlegt starfslið. Það er ljóst að miklir fjármunir spöruðust með þessu samstarfi landanna auk þess sem því fylgja ákveðin samlegðaráhrif að kynna Norðurlönd sameiginlega í svo fjarlægu landi sem Japan er. Samstarfsráðherrarnir ákváðu í lok ársins, að frumkvæði Færeyinga, að láta fara fram hlutlausa úttekt á stöðu Færeyja, Grænlands og Álandseyja í samstarfinu í Norrænu ráðherranefndinni. Þegar niðurstöður liggja fyrir, sem áætlað er að verði í júní í ár, tökum við ákvörðun um hvort mögulegt sé að ráðast í breytingar sem bæta stöðu sjálfsstjórnarsvæðanna innan norræna samstarfsins. Norðurlandaráði verður gefinn kostur á að fylgjast með þessu starfi. Þing Norðurlandaráðs, sem háð var á Hótel Nordica í Reykjavík 25.–27. október, þótti takast með ágætum, bæði hvað varðar pólitíska umræðu og ytra skipulag. Ríkisstjórn Íslands bauð, eins og venja er, öllum þingfulltrúum og starfsmönnum þingsins til kvöldverðar sem haldinn var í Perlunni. Skömmu fyrir þingið átti ég sem samstarfsráðherra gagnlegan fund með Íslandsdeild Norðurlandaráðs þar sem við fórum yfir helstu áherslumál og ræddum stöðuna í samstarfinu. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, sem kosin var forseti Norðurlandaráðs á þingi ráðsins í Stokkhólmi í október 2004, gegndi því embætti með miklum sóma árið 2005. Ég vil fyrir hönd ríkisstjórnarinnar færa henni þakkir fyrir mikilvægt framlag til norræna samstarfsins sem forseti Norðurlandaráðs. Frú forseti. Skipulagsbreytingar sem snúa að því að einfalda kerfið, taka á nýjum verkefnum af krafti og nýta fjármuni og tíma þátttakenda sem best hafa einkennt starfsemi ráðherranefndarinnar á starfsárinu. Þær voru ekki allar sársaukalausar þótt bærileg sátt næðist um þær áður en yfir lauk. Ég tel að þær hafi verið nauðsynlegar og geri ráðherranefndina betur í stakk búna til að svara kalli tímans. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, gegndi embætti samstarfsráðherra til 29. september, en við brotthvarf Davíðs Oddssonar úr ríkisstjórn og þær breytingar á ráðherraembættum sem fylgdu í kjölfarið tók ég við embætti samstarfsráðherra. Mér þykir afar vænt um norræna samstarfið og tel það mjög mikilvægt í alþjóðlegu samstarfi okkar Íslendinga. Ég mun leggja rækt við að eiga sem mest og best samstarf við Íslandsdeild Norðurlandaráðs. Þar skiptir öllu máli að við séum samhent um að koma áleiðis þeim málum sem mestu varða fyrir land og þjóð og Norðurlöndin öll sem heild.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa greinargerð og skýrslu sem liggur fyrir þinginu. Þetta er yfirgripsmikil og mjög skilmerkilega framsett skýrsla. Við eigum eftir að ræða betur aðkomu íslenskra þingmanna að Norðurlandasamstarfinu þegar gerð verður grein fyrir starfi Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf. En ég kem hér fyrst og fremst upp til að þakka fyrir skýrsluna og lýsa mig sammála, og okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, við þann tón og þær áherslur sem fram koma hjá hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra gerir grein fyrir þeim skipulagsbreytingum sem eru í farvatninu til að gera allt stjórnkerfið skilvirkara og einfaldara þannig að það þjóni betur þeim tilgangi sem norrænu samstarfi er ætlað. Mér leikur forvitni á að heyra hugmyndir ráðherrans um hvert hún telji stefna í norrænu samstarfi. Frá því um miðja síðustu öld hefur þungamiðjan í erlendu samstarfi Íslands verið hið norræna samstarf en við vitum að sú þungamiðja hefur verið að færast til. Færast frá norrænu höfuðborgunum til Brussel og það er nokkuð sem ég þekki á öðrum vettvangi sem ég kem einnig að, þ.e. samstarfi launafólks. Ég hef sem formaður BSRB átt aðkomu að norrænu verkalýðssamtökunum NFS sem funda reglulega þar sem menn koma saman og bera saman bækur sínar. Við finnum á þeim vettvangi hvernig áherslurnar eru að færast sífellt nær Evrópu. Þessir fundir hafa því í auknum mæli orðið undirbúningsfundir fyrir samstarf á evrópskum vettvangi. Ekki bara evrópskum, heldur fjölþjóðlegum og alþjóðlegum. Menn horfa til samninga sem verið er að gera á heimsvísu að vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar og fleiri alþjóðastofnana sem við eigum aðild að. Mér þætti því fróðlegt að heyra álit ráðherrans um framtíðina, framtíðarhorfurnar. Af skýrslunni að dæma fer fram líflegt starf á vegum Norðurlandaráðs. En hvert telur ráðherrann stefna í því samstarfi? Nú heyrum við frá Norðurlöndum að þar sé jafnvel dvínandi áhugi á norrænu samstarfi. Mér heyrist tónninn ekki vera sá frá ríkisstjórn Íslands og ég hef ekki trú á að alþingismenn almennt vilji draga úr því samstarfi. Í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er tvímælalaust áhugi á að viðhalda norrænu samstarfi og jafnvel efla það enn. En við viljum að sjálfsögðu einnig vera raunsæ og það er mjög mikilvægt að norrænt samstarf og norrænum stofnunum takist að aðlaga sig að breyttum háttum og áherslum. Í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum við átt samstarf á norrænum grundvelli við systurflokka okkar. Þetta nefnist vinstri græna samstarfið. Það eru vinstri sinnaðir stjórnmálaflokkar og stjórnmálaflokkar sem leggja ríka áherslu á umhverfisvernd sem mynda eina blokk í þessu norræna samstarfi.

… ríkisstjórn í Noregi?

Við erum með ríkisstjórn í Noregi, til svara við hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Þá er það alveg rétt að þar hefur verið mynduð samsteypustjórn sósíaldemókrata og vinstri flokksins þar sem er systurflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, nokkuð sem ég get mjög vel hugsað mér  Ég heyrði ekki Afganistanspurningu hv. þingmanns en fróðlegt væri að hann kæmi þá í ræðustól og gerði grein fyrir Afganistanáherslum flokks síns. En það mun án efa verða gert við umræðu síðar í dag þegar NATO-mál ber á góma. Því ef ég man rétt er hv. þm. Össur Skarphéðinsson, þingmaður Samfylkingarinnar, formaður NATO-nefndar Íslands. Öðruvísi mér áður brá þegar menn voru á róttækum klæðum fyrir 10–20 árum og þá hefði nú fæstum dottið í hug að sá ágæti hv. þm. Össur Skarphéðinsson færi fyrir NATO-nefnd Íslands. En fróðlegt verður að heyra hann ræða þau málefni þegar þar að kemur. En ég ætla ekki að fara út í aðra sálma. Mér finnst þetta vera alvarlegt og mjög mikilvægt málefni sem við erum að fjalla um og þætti vænt um, áður en umræðunni lýkur, að hæstv. ráðherra leggi sitt mat á horfurnar í norrænu samstarfi á komandi árum.

Frú forseti. Það tengist nú ekki því efni sem ég ætla að ræða hér. En spurningin sem ég varpaði fram til hv. þm. Ögmundar Jónassonar þegar hann greindi frá því glaður í bragði að hann og félagar hans sætu í ríkisstjórn í Noregi var þessi: Voruð þið ekki að senda þotur til Afganistans? Muni ég rétt var það einmitt ríkisstjórn sem VG á aðild að í Noregi sem hefur tekið ákvörðun um að senda eina af þremur þotuherdeildum Norðmanna til Afganistans? Það hlýtur þá að vera með samþykki ráðherra Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Noregi. En það er nú ekki efni málsins sem ég ætlaði að ræða hér en get þess jafnframt að það hefur verið mér mikil ánægja að taka þátt í starfi þingmannsambands NATO. Þar sitja líka málvinir hv. þingmanns, Rússar og fleiri góðir menn. Fátt sem ég hef tekið þátt í í alþjóðlegu samstarfi á vegum þingsins hefur verið jafnupplýsandi og fróðlegt og einmitt það. Frú forseti. Þetta var nú fyrir utan það sem ég ætlaði að ræða. Fyrir nokkrum missirum tók ég hér upp í þinginu hvaða möguleika Íslendingar ættu til að styðja óskir að minnsta kosti sumra Færeyinga til aukinna áhrifa í norrænu samstarfi. Það gladdi mig þess vegna þegar hæstv. ráðherra sagði hérna áðan að skýrslu væri að vænta um það mál síðar á þessu ári. Ég vissi ekki að slík vinna væri í gangi og hafði svo sem ekkert lagt mig frekar eftir því. En þetta vekur eftirtekt mína og forvitni. Ég er þeirrar skoðunar að þau svæði sem hæstv. ráðherra kallaði sjálfsstjórnarsvæðin á Norðurlöndum eigi að hefja mjög til vegs og virðingar. Ég er þeirrar skoðunar að okkur beri sem gamalli sjálfstæðisbaráttuþjóð að ýta með öllum hætti eða aðstoða eftir megni Færeyinga til að fá aukna stjórn fyrir sínum málum. Við getum það með margvíslegum hætti, t.d. með því að efla samstarf við þá og með því að veita þeim ráðgjöf og líka þiggja af þeim ráðgjöf á ýmsum sviðum. Ég er t.d. þeirrar skoðunar að ákaflega miklu máli skipti fyrir okkur Íslendinga að hafa gott samstarf við Færeyinga varðandi þróun fiskveiða á næstu árum. Þá er ég sérstaklega að hugsa til þess að norsk-íslenski síldarstofninn er að stóraukast. Stærsti árgangur er að koma þar fram sem sést hefur, stærri en árgangurinn 1953 sem var uppistaðan að hinu mikla síldarævintýri sem var á 7. áratugnum. En mig fýsir að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún gæti greint okkur frá því með hvaða hætti menn sjá fyrir sér framtíð eða stöðu Færeyinga í norrænu samstarfi og hvort séu komnar einhverjar handtækar tillögur þar að lútandi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er það ekki þannig að Íslendingar styðja þær óskir sem Færeyingar sjálfir hafa flutt fyrir auknum áhrifum sínum innan hins norræna samstarfs? Ég vil svo segja það alveg skýrt að ég tel, hvað sem mönnum finnst annars staðar á Norðurlöndum, tek svo til orða, frú forseti, vegna þess að ég hjó eftir því að hv. þm. Ögmundur Jónasson leiddi getum að því að á Norðurlöndum væri dvínandi áhugi á norrænu samstarfi. Nú er það svo, þó að ég hafi tekið drjúgan þátt í alþjóðlegu samstarfi fyrir Alþingi, hef ég aldrei verið á norrænum vettvangi nema sem umhverfisráðherra einu sinni. Ég get ekki dæmt um þessa þróun. Ég kemst hins vegar ekki hjá því að finna sem einn af forustumönnum í Samfylkingunni og í nokkrum tengslum við norræna kollega okkar jafnaðarmanna, þann mikla áhuga sem þeir hafa á Íslandi og þann mikla vilja sem þeir hafa greinilega til að skapa okkur stöðu. Við þurfum á því að halda. Eins og hæstv. ráðherra gat réttilega um í máli sínu áðan hefur norrænt samstarf að töluverðu leyti þróast í átt að því að verða samræmingarmiðstöð fyrir stefnu Norðurlandanna gagnvart Evrópusambandinu. Við erum í vaxandi mæli háð Evrópusambandinu og það kom fram hjá hæstv. ráðherra að norrænu ráðherrarnir leggja sín ráð bæði fyrir og eftir mikilvæga fundi innan Evrópusambandsins. Ég hef orðið þess áskynja í starfi mínu að þessi farvegur inn í höfuðstöðvar sambandsins eru mjög mikilvægur. Hann er reyndar eitt af því sem gerir það að verkum að okkur tekst enn að lifa með EES-samninginn þrátt fyrir heldur óhagstæða þróun og innra gangvirki Evrópusambandsins varðandi möguleika okkar til að hafa áhrif á ákvarðanir. Íslendingar eru snillingar að finna leiðir fram hjá vandamálum og finna leiðir sem eru óhefðbundnar og kannski ekki klappaðar í stein laganna. En við höfum t.d. með ýmsum óformlegum hætti getað haft töluvert rík áhrif á þróun ýmissa mála er varða beinlínis þrönga hagsmuni Íslendinga í gegnum þetta. Það ber að þakka. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hins vegar eftir því hvort hún telji ekki að þróunin sé með þeim hætti að hugsanlega þyrftum við frekar að slá tjöldum okkar innan Evrópusambandsins en utan. Ég spyr nú að gefnu tilefni. Fram hefur komið hér á allra síðustu dögum að einstakir ráðherrar í ríkisstjórninni tala um það opinskátt og á merkum heimasíðum sínum að íslenska myntin sé svo veikburða og hún sé svo flöktandi og sveiflukennd að við hana verði hugsanlega ekki búið til frambúðar. Þess vegna komi til greina að taka upp hinn sameiginlega gjaldmiðil evruna eða gerast aðili að myntbandalaginu án þess að ganga í Evrópusambandið. Ég hef ekki enn þá hitt nokkurn einasta hagfræðing sem telur þetta mögulegt. En ég ætla ekki að deila við hæstv. ráðherra, Valgerði Sverrisdóttur, sem ekki er hér stödd, sem lét þetta út úr sér. En mig langar af þessu tilefni að spyrja hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandanna um afstöðu hennar til þessa. Telur hún að það sé hugsanlega mögulegt að efla samstarf Norðurlandanna um að Íslendingar færu þá leið sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur talað um? Að við gerðumst aðilar að myntbandalaginu og færðumst þar með enn nær Norðurlöndunum og hefðum sameiginlega þá enn meiri slagkraft inn í þessa sameiginlegu ákvarðanamótun innan sambandsins sem fer fram m.a. fyrir okkar hönd. Þriðja atriðið sem mig langar til að drepa á er samstarf Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna. Ég átti fyrir hönd íslenska þingsins töluverð samskipti við þau lönd í gegnum EFTA-nefndina þegar ég sat þar og fór m.a. með þáverandi formanni EFTA-nefndarinnar, hv. þm. Gunnari Birgissyni, í ferð um öll þau lönd og ræddi við utanríkismálanefndir þeirra þriggja þinga sem þar eru. Það var eftirtektarvert að í öllum þessum löndum virtist vera mjög ríkur vilji til að flétta sig enn frekar saman við Norðurlöndin heldur en hingað til hefur verið. Í samtölum okkar við utanríkismálanefndir og viðskiptanefndir allra þessara þriggja þinga kom fram ákveðinn vilji til þess að Eystrasaltslöndin yrðu með formlegum hætti hluti af Norðurlöndunum. Þau tækju með öðrum orðum þátt í starfi Norðurlandaráðs, ég ætti frekar að orða það þannig, að þau yrðu formlegur hluti af Norðurlandaráði. Mér finnst þetta vera jákvæð og framsýn hugsun. Ég horfi til þess að Íslendingar munu einhvern tíma í framtíðinni ganga í Evrópusambandið. Ég veit að þetta gleður ekki hv. þm. Ögmund Jónasson, sem af einhvers konar guðfræðilegri innlifun er á móti Evrópusambandinu. En ég er nú þeirrar skoðunar, hvort sem það verður innan skamms tíma eða langs tíma, að Íslendingar muni ganga í Evrópusambandið. Í öllu falli er rétt af íslenskum stjórnvöldum að gera ráð fyrir að af því geti orðið. Við þurfum þess vegna að treysta stöðu okkar eins og hægt er með tilliti til þess, ef af því yrði. Í rannsóknum, m.a. íslenskra fræðimanna, hefur komið glöggt fram að smáríki sem vinna saman og hjálpa hvert öðru eru ansi ötul og árangursrík í að verja og ná fram hagsmunum hvers annars. Norðurlöndin öll má væntanlega flokka sem smáríki. Saman eru við hins vegar giska stór. En þegar við mundi bætast náin tengsl við Eystrasaltsríkin líka, þegar þessi lönd eru þar með orðin átta samtals, ef þau væru öll saman innan Evrópusambandsins yrðu þau farin að slaga að atkvæðatölu við það borð þar sem ákvörðunum er ráðið til lykta upp í stærstu ríki Evrópusambandsins, þá er það alveg ljóst að við munum hafa mikið afl. Mig langar þess vegna að spyrja hæstv. samstarfsráðherra Norðurlanda hvernig umræður eiga sér stað meðal ráðherranna varðandi þessar óskir sem að minnsta kosti með óformlegum hætti koma títt fram frá Eystrasaltsríkjunum gagnvart okkur þingmönnum. Í öðru lagi, hvert er viðhorf hennar til þess? Í þriðja lagi, þó að ég geri mér algjörlega grein fyrir að hæstv. ráðherra er mér ósammála um Evrópusambandið, hvort hún teldi ekki að það fælist í því ákveðinn undirbúningur að inngöngu Íslands ef af henni yrði að treysta böndin við Eystrasaltið með þeim hætti að ríkin þrjú sem þar yrðu mundu í framtíðinni verða partur af hinu formlega Norðurlandaráði.

Hæstv. forseti. Aðeins til að bæta fáeinum atriðum við frá fyrri ræðu minni. Þá staldraði ég við greinargerð um fjárfestingarsjóði og banka sem eru reknir á vegum Norðurlandanna og gerð er grein fyrir hér í skýrslunni, lánasjóð Vestur-Norðurlanda sem hefur á árinu greitt lán að upphæð samtals 27 millj. d. kr. Síðan er það Norræni þróunarsjóðurinn en markmið hans er að styrkja efnahagslegar og félagslegar framfarir í fátækustu þróunarríkjunum í samvinnu við aðrar lánastofnanir. En fram kemur í skýrslunni að til standi að leggja þennan sjóð niður. Það hafi verið fengnir til þess ráðgjafar að leggja drög að því. Nokkuð sem hlýtur að verða okkur umhugsunarefni. Svo og hitt þegar talað er um samstarf við alþjóðastofnanir. Í greinargerðinni er Alþjóðabankinn í Washington fyrstur talinn sem stofnun sem ráðgjöf er sótt til. Nú þekkja menn hvaða skilyrði sú stofnun hefur sett fátækum ríkjum við lánveitingar og hefur þar haft náið samstarf við systurstofnun sína Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þau skilyrði hafa verið á þann veg að fátækum ríkjum hefur verið gert að taka grunnþjónustu samfélagsins og iðulega verðmætar eignir, á borð við námur og annað af því tagi, og einkavæða þær. Oft var vísað til þessara skilyrða sem Structural Adjustment Programs, og fólst í því sú hugsun að krafist væri grundvallarbreytinga á samfélagsgerðinni sem gekk mjög í þessa veru. Því miður hefur það verið svo að fulltrúar Norðurlandanna á vettvangi Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafa samræmt sinn málatilbúnað og sínar áherslur á fundum þessara sjóða og þær hafa gengið mjög í þessa veru. Ég hef kynnt mér rækilega þær ræður sem íslenskir ráðherrar hafa flutt á þessum fundum. Man sérstaklega eftir fundi, held ég hafi verið, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í Hong Kong fyrir fáeinum árum þar sem hæstv. núverandi forsætisráðherra og þáverandi utanríkisráðherra hvatti beinlínis til einkavæðingar í þessum fátækustu ríkjum heimsins. Get ég gert nánari grein fyrir því hér í þingsal ef þess er óskað, en það gerði ég reyndar á sínum tíma. Þannig að ég velti svolítið fyrir mér þessum samstarfsaðilum Norræna þróunarsjóðsins og tel að ráðgjöf frá Alþjóðabankanum í Washington sé ekki bestur vegvísir í þessum efnum nema síður sé. Hins vegar verður mér það umhugsunarefni að Norðurlöndin ætli að leggja niður þann sjóð sem var settur á laggirnar til að styrkja efnahagslegar og félagslegar framfarir í fátækustu þróunarríkjum heimsins. Ekki þykir mér það vera framfaraspor nema síður sé þó að ég leggi áherslu á að ég sé svolítið blendinn hvað varðar þessa ráðgjöf því hún hefur ekki leitt til góðs. Þessi Structural Adjustment Programs urðu fyrir mikilli gagnrýni fyrir nokkrum árum og hefur henni verið haldið mjög á loft núna á undanförnum árum, og svo mjög að Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn reyndu að gangast undir eins konar fegrunaraðgerð, pólitíska fegrunaraðgerð, og nú heita þessi prógrömm Poverty Reduction Programs, ef ég man rétt. Prógrömm eða áætlanir til að draga úr fátækt. Þetta á að hljóma betur. En að innihaldi og uppistöðu eru þetta nákvæmlega sömu áherslurnar og áður var. En þetta er sem sagt Norræni þróunarsjóðurinn sem samkvæmt skýrslunni stendur til að leggja niður. Síðan er það Norræni verkefnaútflutningssjóðurinn sem er settur á laggirnar til að efla alþjóðlega samkeppnishæfni norrænna fyrirtækja og stuðla að þátttöku þeirra í verkefnum á alþjóðavettvangi eins og það heitir í skýrslunni. Þar er m.a. talað um lán til alþjóðavæðingar. Það væri fróðlegt að heyra á hvaða forsendum slíkar lánveitingar eru. Síðan eru það sjóðir sem eru settir á laggirnar með umhverfistengsl einhvers konar. Það er Norræna umhverfisfjármögnunarfélagið, sem var sett á stofn fyrir 15 árum, en fram kemur í skýrslunni að því átaki hafi verið beint að Mið- og Austur-Evrópu og í seinni tíð að Eystrasaltslöndunum. En hér kemur fram að það sé lögð áhersla á arðsemi þess að leysa mengunarvandamál svæðisbundið og hafa í því sambandi verið kynntir útreikningar sem sýna að allt að tíu sinnum ódýrara getur reynst að taka á umhverfisvanda þar sem rótin liggur í héraði og það þykja mér mjög athyglisverðar áherslur og upplýsingar. Við erum síðan með Norræna fjárfestingarbankann og þar er reyndar einnig vikið að umhverfisþættinum á nokkuð umhugsunarverðan og athyglisverðan hátt. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna hér í skýrsluna: „Í starfsemi NIB á Íslandi hefur jafnan verið lögð áhersla á náið samstarf við íslenska banka í útlánum til einstakra verkefna, sér í lagi til einkafyrirtækja. Í því skyni hafa verið veittir sérstakir lánarammar til íslenskra banka. Tilgangurinn með þessum lánarömmum er að beina útlánum bankans til smárra og meðalstórra fyrirtækja á Íslandi. Skilyrði lánveitinga er að verkefni feli í sér norræna hagsmuni. Með þessu móti getur fjármögnun bankans nýst fleiri fyrirtækjum og verkefnin þar með orðið fjölbreyttari. Á þessu ári var undirritaður lánasamningur við Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis að upphæð 1,1 milljarða kr. (15 millj. evra). Í samstarfi við íslenska banka hefur verið lögð áhersla á umhverfisstefnu NIB með kynningu á henni samhliða því sem bankarnir hafa tekið umhverfismál á dagskrá í tengslum við sínar eigin lánveitingar.“ Þetta er allt hið besta mál. Bæði áherslan á smá og meðalstór fyrirtæki og þessar umhverfisáherslur einnig. Hér segir áfram, með leyfi forseta: „Á árinu voru greidd út lán til Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja sem samþykkt voru á árinu 2004. Lánin voru veitt til fjármögnunar jarðvarmavirkjana á Hellisheiði og Reykjanesi. Mikil áhersla var lögð á að fylgja eftir þessum stóru orkuframkvæmdum, og ekki síst lánveitingu til Landsvirkjunar vegna Kárahnjúkavirkjunar, sér í lagi mati bankans á umhverfisáhrifum þeirra. Þá hafa umhverfisáhrif fyrirhugaðra fjárfestinga í orkugeiranum verið athuguð. Bankinn er mjög mikilvægur þátttakandi í fjármögnun orkuframkvæmda á Íslandi og hlutdeild hans í fjármögnun jarðvarmavirkjana er til að mynda um 50%.“ Ég er ekki jafnhrifinn af þeim áherslum sem hér koma fram. Mér finnst ekki rétt fram sett að þessi lán séu sérstaklega hugsuð sem umhverfisvæn. Hér er verið að tala um lán til orkuframkvæmda og það er hið rétta í málinu. En að fara að sveipa þetta einhverjum umhverfisáherslum, ég tala nú ekki um þegar um er að ræða Kárahnjúkavirkjun, sem er einmitt mjög umdeild á þeim forsendum. Við getum haft skiptar skoðanir á því hvað er rétt og rangt í því efni. En það eru skiptar skoðanir og menn telja margir að það sé verið að valda miklum spjöllum á íslenskri náttúru og íslensku umhverfi með þeirri framkvæmd. Það eru þær áherslur sem koma frá umhverfisverndarsamtökum á Íslandi og um heim allan. Þess vegna finnst mér það skjóta skökku við að orða hlutina með þessum hætti. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar frá hæstv. ráðherra um þær reglur og þau grundvallarsjónarmið sem hér er byggt á. Hvernig eru hin umhverfisvænu lán skilgreind? Við þurfum að fá nánari upplýsingar um þetta. Því hér er ein millifyrirsögnin í umfjöllun um þetta efni: Umhverfislán. Síðan kemur önnur fyrirsögn þar sem vísað er í Norræna fjárfestingarbankann á Íslandi og þar er sú tilvitnun sem ég vísaði til. En það er engu að síður verið að tala um lán vegna Kárahnjúkavirkjunar og lán til Landsvirkjunar sem er að fara fram á mjög umdeildan hátt gagnvart náttúru Íslands og í andstöðu við það sem umhverfisverndarsamtök í landinu segja og óska eftir. Menn leyfa sér síðan að tala um stuðning við þá sömu stofnun, Landsvirkjun, sem sérstakar ívilnanir og aðstoð og hjálp á sviði umhverfismála. Ég held að hæstv. umhverfisráðherra, sem jafnframt er samstarfsráðherra Norðurlanda, geri okkur betur grein fyrir þessu orðalagi og þessari framsetningu. Ég óska eftir því að fá að heyra hvaða reglur eru í gildi hjá þessum stofnunum sem eru settar á laggirnar sérstaklega til að sinna umhverfisvernd og niðurstöðurnar síðan með þeim hætti sem fram kemur í þessari skýrslu. Ég hef vikið að þeim sjóðum flestum, gott ef ég gleymdi ekki Norræna umhverfisþróunarsjóðnum, en hann mun hafa verið stofnaður, og kemur það reyndar fram hér, árið 1996, í því skyni að veita lán ýmist á hagstæðum kjörum eða í formi styrkja til ýmissa umhverfisbætandi verkefna í Austur-Evrópu sem ekki uppfylli þær kröfur sem gerðar hafa verið um fjárhagslegar forsendur. Hæstv. forseti. Til að enda þessa gagnrýni mína, því þetta er mjög eindregin gagnrýni af minni hálfu,  Ég vil ljúka máli mínu á þeirri jákvæðu nótu sem fram kemur í þessari skýrslu, að það hafi komið í ljós að í vinnu Norræna umhverfisfjármögnunarfélagsins hafi niðurstöður sýnt að það hafi verið allt að tíu sinnum ódýrara að taka á umhverfisvanda en að láta slíkt ógert.

Virðulegi forseti. Við ræðum skýrslu um störf Norrænu ráðherranefndarinnar á síðasta ári, 2005. Þetta er sú fyrsta af mörgum skýrslum sem við ætlum að taka til umfjöllunar á hinu háa Alþingi í dag. Sumar af skýrslunum sem við munum ræða seinna í dag koma kannski á vissan hátt inn á hluta af því efni sem er í þeirri skýrslu sem við tölum um núna. En nóg um það að sinni. Skýrslan sem hér liggur fyrir er allítarleg og ágætisplagg. Þetta er náttúrlega útlistun á því sem hefur verið gert og lítið í raun um það að hér sé að finna einhvers konar pólitískar stefnumótanir eða annað þess háttar. Þó getur maður reynt að lesa hana og skoða á milli línanna og að sjálfsögðu er komið inn á marga þætti sem vekja mann til nánari umhugsunar er varða norrænt samstarf. Ég hef t.d. rekið augun í kaflann um byggðamál, sem er á síðu 33, þar sem kemur fram að gerðar hafi verið ákveðnar breytingar frá síðustu áramótum. Byggðamálin eru að sjálfsögðu mjög mikilvæg fyrir Norðurlöndin öll, kannski ekki síst fyrir lönd eins og Ísland, Noreg, Svíþjóð og Finnland, sem eru víðfeðm lönd, stór lönd miðað við mannfjölda og eiga það öll sameiginlegt að þurfa að glíma við vandamál ef svo má segja á landsbyggðinni, þurfa að glíma við það að reyna að viðhalda byggð á stöðum sem eiga kannski af mörgum ástæðum undir högg að sækja. Ég tek eftir því, virðulegi forseti, að þær breytingar sem voru gerðar í upphafi þessa árs eru þær að sérstök ráðherranefnd um byggðamál hefur núna hætt sem slík sem sjálfstæð ráðherranefnd og búið að færa þann málaflokk ásamt atvinnumálum og orkumálum undir eina ráðherranefnd. Mér datt í hug hvort það gæti verið að þetta væri að undirlagi okkar Íslendinga því að eins og kunnugt er heyra byggðamál undir iðnaðar- og viðskiptaráðherra á Íslandi, atvinnumál gera það að sjálfsögðu hér á landi líka og orkumál einnig. Þetta er svolítið keimlíkt. Mér fannst þetta svolítið áhugavert, sérstaklega í ljósi þess að við á Íslandi, a.m.k. stjórnarandstaðan, höfum fengið okkur fullsödd af því að byggðamálin séu undir iðnaðar- og viðskiptaráðherra og viljum færa þau aftur undir embætti forsætisráðuneytisins. Það væri áhugavert að fá að heyra svör við því hjá hæstv. samstarfsráðherra Norðurlanda hvort það hafi verið að undirlagi okkar Íslendinga að gera þessar breytingar. Ég sé þó að norræna embættismannanefndin mun starfa áfram um byggðamál og er kannski ekki nema gott eitt um það að segja. Varðandi byggðamál vekur það athygli mína að hér er einmitt rætt um svæðasamstarf, Vestur-Norðurlönd og hlutverk Norðurlanda í ESB. Hvað varðar svæðasamstarf hef ég oft reynt, þegar ég hef verið að skoða og hugleiða byggðamál á Íslandi, að horfa til nágrannalandanna og skoða hvernig nágrannar okkar haga byggðastefnu sinni, byggðapólitík sinni, til að mynda þeir sem kannski næst okkur standa af þeim löndum sem ég nefndi áðan, Noreg, Svíþjóð og Finnland, þ.e. Norðmenn. Ég hygg að við Íslendingar ættum að leggja meiri áherslu á að fylgjast með því sem þessi lönd eru að gera og þá sérstaklega Norðmenn, hvernig þeir haga pólitík sinni og útfærslu á henni. Ég sakna þess oft í umræðunni á Íslandi, kannski einmitt í upplýsingagjöf til Íslendinga um hvað nágrannar okkar annars staðar á Norðurlöndunum eru að gera, hvaða aðferðum þeir beita. Ég hef verið að lesa skýrslur og kynna mér efni um það hver reynsla þeirra hefur til að mynda verið af því að flytja opinberar stofnanir út á land. Það verður að segjast eins og er að t.d. Norðmenn eru komnir miklu lengra en við í því og ég var síðast fyrir tveim vikum að lesa norska skýrslu þar sem var tekin saman reynsla Norðmanna af því að færa opinber störf út á land. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að sú skýrsla var fyrir margt mjög áhugaverð því að hún bæði útlistaði reynsluna af því að gera þetta en benti líka á ýmis vandkvæði sem hefðu skapast við það að fara út í svona aðgerðir. Ég hygg að við Íslendingar gætum mikið lært af því að skoða reynslu nágranna okkar í þessum efnum til að forðast að lenda í sömu vandamálum, gera sömu mistök ef svo má segja og þeir hafa verið að gera þegar þetta hefur verið til umfjöllunar. Ég veit svo sem ekki hvort íslenskir embættismenn sem starfa innan Norðurlanda hafa skoðað þetta svo mjög en það væri gaman og áhugavert að fá að heyra eitthvað um það frá hæstv. ráðherra, ekki bara varðandi flutning á opinberum störfum heldur ýmsa aðra þætti varðandi byggðastefnu, byggðaáætlanir og útfærslu á þeim í nágrannalöndunum. Þetta væri kannski meira að segja efni í einhvers konar ráðstefnu eða semínar dagpart eða einn dag, að fjalla um þessa hluti á Íslandi þar sem við Íslendingar fengjum að heyra það á íslensku hvernig nágrannar okkar hafa farið í að leysa þessi mál. Ég tel að byggðamálin séu í raun eitt stærsta pólitíska viðfangsefni á Íslandi og er mikill áhugamaður um að við reynum að viðhalda sem best byggð í landinu okkar til framtíðar. Ég hef rekið augun í fleiri þætti í skýrslunni. Ég sé að Danir hafa farið með formennsku í byggðamálunum á árinu 2005 og eins og ég sagði áðan hafa þeir lagt áherslu á Vestur-Norðurlönd. Ég ætla svo sem ekki að koma svo mikið inn á það hér og nú, við munum síðar í dag ræða um skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins og ég ætla að geyma það sem ég hef um það að segja og vestnorræna samvinnu, sem ég tel mjög mikilvæga, ekki síst eftir að þrjár af Norðurlandaþjóðunum eru nú komnar inn í Evrópusambandið, að meiri áhersla verði lögð á samstarf Vestur-Norðurlanda, en meira um það síðar, virðulegi forseti. Einnig getum við skoðað þá hlutverk Norðurlanda í Evrópusambandinu. Við skulum líta á annan þátt - ég sé að tíminn líður hratt - sem eru málefni er varða norðursvæðin. Norræna ráðherranefndin er með ágæta heimasíðu þar sem má finna oft og tíðum athyglisverðar fréttir af stjórnmálum Norðurlanda og því sem er að gerast innan Norrænu ráðherranefndarinnar. Nú er það svo að Norðmenn hafa formennsku í þessum efnum. Ég tók eftir því um daginn að fundur hafi verið haldinn í Kaupmannahöfn þar sem norrænu samstarfsráðherrarnir funduðu í fyrsta sinn og ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, hafi þá verið á þeim fundi. Það barst einmitt frétt af þeim fundi að Heidi Grande Røys, sá norski ráðherra sem nú er formaður, hefði komið inn á hvað Norðmenn legðu áherslu á að ætti að verða hlutverk Norðurlanda á norðursvæðum Evrópu. Þar kemur fram að Norðmenn leggja áherslu á að horfa til norðurs, ef svo má segja, líta til norðursvæðanna. Þá erum við í rauninni að tala um svæðin norður af Íslandi, norður af Noregi, ég vil a.m.k. túlka það þannig. Þarna eru nefnilega mjög stór pólitísk úrlausnarefni sem bíða okkar, úrlausnarefni sem gætu hugsanlega ógnað norrænu samstarfi í framtíðinni. Hér er ég að sjálfsögðu að tala um Svalbarðasvæðið og auðlindanýtingu á Svalbarðasvæðinu. Þarna er óleyst deila. Mér sýnist að Norðmenn séu nú markvisst að reyna að ganga frá lausum endum í þessu máli eins vel og þeir geta, sennilega til að búa í haginn undir það að leggja þessi svæði undir sig. Í síðasta mánuði komust Norðmenn að samkomulagi við Dani um að skipta á milli sín hafsvæðinu milli Svalbarða og Grænlands. Íslendingar hafa ekki átt neina aðkomu að því máli þó að þarna sé um að ræða hafsvæði norður af Íslandi. Norðmenn og Danir eru núna búnir að skipta á milli sín mjög stóru svæði sem nær yfir 150 þúsund ferkílómetra, hvorki meira né minna, landgrunn og hafsvæði á milli Svalbarða og Grænlands. Þetta er að mér sýnist eins konar miðlínusamkomulag sem þeir hafa þarna gengið frá. Eftir liggur, virðulegi forseti, stóra málið sem er deilan um yfirráðin yfir Svalbarðasvæðinu og Svalbarða í raun og veru í heild sinni. Þarna held ég, og hef sagt það margoft í þessum ræðustól, að liggi kannski eitt stærsta utanríkispólitíska úrlausnarefni fyrir ekki bara Norðmenn og Íslendinga heldur Norðurlandaþjóðirnar í heild sinni og þá væri ef til vill hægt að nota þennan vettvang, norrænt samstarf til að reyna að finna einhverja lausn á því máli. Norðmenn hafa undanfarið verið með yfirlýsingar um að réttast sé að taka allt hafsvæðið út að miðlínum eða 200 sjómílum út frá eyjaklasanum Svalbarða og vilja lýsa því yfir að það sé í raun og veru ekkert annað en norsk efnahagslögsaga. Þetta er að sjálfsögðu grafalvarlegt mál, stórmál þjóðréttarlegs og hafréttarlegs eðlis og mjög alvarlegt mál ef Norðmenn eiga að komast upp með að gera þetta. Við Íslendingar höfum margoft lýst því yfir að við séum ósammála þeirri túlkun Norðmanna að þeir hafi rétt til þess að lýsa yfir svokölluðu fiskverndarsvæði umhverfis Svalbarða. Sú deila er nú í skoðun. Ég veit ekki alveg hvar það mál er statt núna hjá íslenskum stjórnvöldum, þau voru að láta kanna það hver væri réttarlega staða okkar í þessum efnum. Ég er með fyrirspurn til munnlegs svars fyrirliggjandi núna til hæstv. utanríkisráðherra sem ég vænti að hann geti svarað á næstunni. Þó virðist sú vinna vera komin þó nokkuð langt á veg, a.m.k. svo langt á veg að ekki var annað að sjá í norskum fjölmiðlum fyrir ekki svo mörgum dögum en að Landssamband íslenskra útvegsmanna væri búið að lesa einhverja skýrslu sem sérfræðingur hefði verið að vinna fyrir íslensk stjórnvöld, sem mér skilst að sé nánast ríkisleyndarmál, a.m.k. hefur mér heyrst það á ræðum utanríkisráðherra þegar ég hef verið að spyrja eftir þessari skýrslu þegar við höfum verið að ræða skýrslu utanríkisráðherra hér í þinginu tvö undanfarin ár. En þá virðist það þó vera að Landssamband íslenskra útvegsmanna hafi komist í þessa skýrslu ef marka má yfirlýsingar framkvæmdastjóra LÍÚ í Fiskaren nýverið þar sem hann lýsti því yfir að staða Íslendinga í þessu máli væri mjög sterk og ekki annað að sjá en að hann hefði komist yfir þessi gögn. Það er í sjálfu sér ámælisvert ef rétt er að hagsmunasamtök úti í bæ skuli komast yfir svona upplýsingar, ég tala nú ekki um áður en sjálft þingið hefur fengið að vita hvar fiskur liggur þarna undir steini, ef svo má segja. Virðulegi forseti. Það mun að sjálfsögðu gefast tækifæri til að ræða þetta við hæstv. utanríkisráðherra þegar hann svarar fyrirspurn minni. Ég sé að tími minn er á þrotum. Ég reikna með að ég þurfi að koma hér aftur upp öðru sinni til að halda áfram að ræða hafréttarmálin, til að ræða um Svalbarðamálið og einnig til að ræða um sjávarútvegsmálin sem er kafli á blaðsíðu 45. Ég verð að segja norrænu samstarfi til hróss að einmitt í sjávarútvegsmálum hefur Norræna ráðherranefndin staðið fyrir að mörgu leyti mjög góðu og lofsverðu starfi sem ég hygg að hafi skilað okkur Íslendingum miklu, ekki bara Íslendingum heldur öðrum Norðurlandaþjóðum. Ég mun ræða frekar um það í seinni ræðu minni, virðulegi forseti.

Frú forseti. Dagurinn í dag er lagður undir umræður um skýrslur alþjóðanefnda og á vaðið ríður hæstv. samstarfsráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, með skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar. Að þessu sinni á ég það erindi upp í þennan ræðustól að þakka samstarfsráðherra kærlega fyrir mjög góða skýrslu sem hún hefur lagt hér fram um störf Norrænu ráðherranefndarinnar og fyrir ágæta ræðu hennar þar sem hún dró fram helstu áherslur í norræna samstarfinu og jafnframt þær breytingar sem standa fyrir dyrum innan nefndarinnar. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á er verið að fækka ráðherranefndum. Það er verið að gera töluvert miklar breytingar þar á. Hún nefndi líka aukna aðkomu Norðurlandaráðs að fjárlagagerðinni og ég ætla að taka undir það með ráðherranum að áherslurnar í þessu öllu saman, af því að menn tala stundum neikvætt um norrænt samstarf, Norðurlandaráð og Norrænu ráðherranefndina, eru á því að einfalda þetta kerfi, auka sveigjanleikann, nýta fjármagn betur, enn betur en menn hafa þó gert, og eins nýta tíma þátttakenda. Auðvitað hafa þessar breytingar ekki verið sársaukalausar. Við þekkjum það vel þegar svona skipulagsbreytingar eru gerðar, hvort sem það er á norrænum vettvangi eða bara hér innan lands, að það eru alltaf einhver átök um það. En almennt vil ég halda því fram að mikil ánægja sé með þessar breytingar og innan Norðurlandaráðs er stuðningur við þær þó að í einstökum málaflokkum hafi menn, eins og hvað varðar neytendamálin og núna varðandi menningarsamstarfið, kannski fleiri spurningar en svör. Það sem vakti sérstaklega áhuga minn og athygli í þessari umræðu - af því að hv. þm. Ögmundur Jónasson beindi mörgum spurningum til hæstv. samstarfsráðherra, Sigríðar Önnu Þórðardóttur, um framtíð norræna samstarfsins með tilliti til aðildar hinna norrænu þjóðanna að Evrópusambandinu, varpaði þeirri spurningu fram hvort norræna samstarfinu stæði ógn af því hve þungamiðjan væri orðin mikil í Brussel og spurði í rauninni hvert stefndi. Það sem gladdi mig var að finna þennan mikla áhuga hér í þingsal hjá málsmetandi forustumönnum stjórnarandstöðuflokkanna á þessu samstarfi. Það ber þess glöggt merki að þeir hv. þingmenn, forustumenn allra stjórnarandstöðuflokkanna, hafa sýnt norrænu samstarfi mikinn áhuga og borið umhyggju fyrir því. Það er sérstakt gleðiefni og gefur okkur ástæðu til að ætla að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af norrænu samstarfi til lengri tíma litið. Þá finnst mér ástæða til að geta þess líka að uppi eru ýmsar hugmyndir um breytingar á starfinu hjá Norðurlandaráði og meðal annars sú að mikil áhersla er nú lögð á að fá á næsta Norðurlandaráðsþingi sem flesta formenn eða aðra forustumenn stjórnarandstöðuflokka á Norðurlöndunum, ekki bara til að taka þátt í þinginu heldur líka til að taka virkan þátt í umræðunni sem þar fer fram. Ég ætla að þeim hafi þá þegar verið boðið til þessa fundar tímanlega til að tryggja að þeir forgangsraði dagskrá sinni þannig. Mig langaði að nefna annað í þessu samhengi en það er það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson, minnir mig, vakti máls á, það var sjálfstæðari staða Færeyinga eða sjálfstjórnarsvæðanna að Norðurlandaráði. Nú háttar svo til að við í Íslandsdeildinni erum sjö en öll hin Norðurlöndin eiga 20 fulltrúa á Norðurlandaráðsþingi og Færeyingar og Grænlendingar eiga tvo fulltrúa hvor af 20 manna sendinefnd Dana. Sama er með Álandseyjarnar. Þeir eiga þar sína tvo fulltrúa af þeirri stóru sendinefnd. Færeyingar hafa óskað eftir sjálfstæðari stöðu og ef ég svara af hálfu okkar sem sitjum í Íslandsdeild Norðurlandaráðsins þá höfum við stutt það mjög að það verði skoðað gaumgæfilega. En það háttar svo til að áður en menn fara að taka pólitískar ákvarðanir um þetta verður að horfa til þess að í byrjun er fyrst og fremst um lagalegt úrlausnarefni að ræða því þarna þarf annars vegar að skoða dönsku stjórnarskrána og svo hins vegar Helsinki-sáttmálann. Sú vinna er nú í höndum lögspekinga í ágætu samstarfi Norrænu ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs. Þegar niðurstaða er komin í það mál setjast menn niður þar sem Danir eru náttúrlega prímus mótor og taka þá ákvarðanir og hafa skoðanir á því hvernig styrkja megi sjálfstæða aðild sjálfstjórnarsvæðanna, hugsanlega allra, að Norðurlandaráði og auka vægi þeirra í samstarfinu. Frú forseti. Orð varaformanns Samfylkingarinnar, að mig minnir, um Eystrasaltsþjóðirnar og aukna aðkomu þeirra að starfi Norðurlandaráðs vöktu líka athygli mína. Fyrir ekki svo löngu höfðu sumir jafnvel hugmyndir í þá veru að Eystrasaltsþjóðirnar yrðu aðilar að Norðurlandaráði og stæðu þar jafnfætis Norðurlandaþjóðunum fimm. Ákveðið skref var stigið og þeir eru núna aðilar að Norræna fjárfestingarbankanum. Mikil ánægja er með það og það hefur eflt bankann og starfsemi hans. En ég er ekki viss um að Eystrasaltsþjóðirnar hafi svo mikinn áhuga á því að koma nánar inn í starf Norðurlandaráðs þó þær hafi vænti ég áfram mikinn áhuga á nánu samstarfi við norrænu þjóðirnar. Nýjar þjóðir í Evrópusambandinu þurfa að einbeita sér að því að byggja upp stjórnsýslu sína, flokkakerfi sitt og ýmislegt fleira. En ég held að það sé ríkur vilji innan Norðurlandaráðs, eins og innan Norrænu ráðherranefndarinnar, til að hafa mjög gott samstarf og öflugt einmitt við þessar þjóðir. En þar sem tíu ár og rúmlega það eru nú liðin frá því að þær fengu sjálfstæði og þær eru orðnar aðili að Evrópusamstarfinu þá er líka vaxandi áhugi og samstaða um að færa áherslur í norrænu samstarfi meira til Rússlands frá Eystrasaltsþjóðunum og þess sjást glögglega merki í starfsáætlun Norðurlandaráðs. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson vék sérstaklega að vestnorræna samstarfinu. Ég vil árétta að við Íslendingar og Norðmenn höfum sérstaklega reynt að draga þann vagn innan norræna samstarfsins sem ákveðið mótvægi gegn þeim áherslum sem hafa verið hjá Svíum og Finnum á samstarfi við Eystrasaltsþjóðirnar. Það er sérstök áætlun um samstarf í vestur sem upphaflega var hleypt af stað fyrir tilstilli miðjuhópsins í Norðurlandaráði og hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason var sá sem mest og best dró þann vagn í upphafi. En við reynum að halda þessu jafnvægi milli samstarfsins í austur og vestur. Íslenskir fulltrúar í forsætisnefnd Norðurlandaráðs, hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir, ekki síst sem forseti á síðasta ári, hafa sérstaklega lagt áherslu á að draga þessa tvo vagna, annars vegar að halda á lofti gildi og áherslum samstarfsins í vestur og hins vegar höfum við stutt að sjálfsstjórnarsvæðin séu skoðuð sérstaklega og aukin aðild þeirra að Norðurlandaráði. En eins og ég, frú forseti, sagði og segi aftur: Hann gleður mig alveg sérstaklega hinn mikli áhugi forustumanna stjórnarandstöðuflokkanna á norrænu samstarfi, og það veit á gott. Þær skipulagsbreytingar sem hæstv. ráðherra greindi okkur frá hér áðan eru ætlaðar til að tryggja aukna dýnamík í starfi Norðurlandaráðs. Það sýnir okkur að það er alls ekki rétt, sem haldið hefur verið fram, að stöðnun sé í þeirri starfsemi, hvorki hjá Norrænu ráðherranefndinni né innan Norðurlandaráðs. Ég held að augu fleiri og fleiri séu að opnast fyrir því að þetta skiptir okkur óskaplega miklu máli í okkar alþjóðastarfi yfirleitt, ekki síst með tilliti til starfsins innan Evrópusambandsins. Þar vil ég taka undir orð hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að mig minnir, ég eigna honum þau orð að minnsta kosti, að það skiptir afskaplega miklu máli fyrir smáþjóðir að starfa saman innan Evrópusamstarfsins og innan stærri heildar í það heila.

Frú forseti. Hv. þm. Jónína Bjartmarz talaði á þann veg að hún teldi að áhugi á Norðurlandasamstarfinu færi vaxandi. Það er alveg rétt hjá henni. Ég var löngum ekki þeirrar skoðunar að vægi þess samstarfs væri mjög mikið í framtíðinni og það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að fyrr á árum var það nokkur lenska, þrátt fyrir alþjóðleg tengsl okkar jafnaðarmanna, að draga heldur úr því. Til að mynda var einn þekktur forustumaður í Alþýðuflokknum sem mjög talaði á þann veg. En ég er sem sagt kominn að þeirri niðurstöðu að Norðurlandasamstarfið verði í framtíðinni ein af þremur þungamiðjum í utanríkismálastefnu Íslendinga og vægi þess fari vaxandi fremur en hitt. Fyrir því eru svo sem margar ástæður en sérstaklega tel ég að það skipti miklu máli að sú greining sem er orðin á Norðurlandaþjóðunum, þar sem tvær standa utan Evrópusambandsins en þrjár standa innan þess, ráði miklu um að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að nota vettvang Norðurlandaráðs til að samræma stefnu gagnvart ýmsum miklum hagsmunamálum sem eru ráðin til lykta innan Evrópusambandsins. Ég tók mjög vel eftir því, þegar ég var að hefja minn stjórnmálaferil, og sumar þessara þjóða voru að ganga í Evrópusambandið, að áhugi þeirra á Norðurlandasamstarfinu dvínaði um skeið. Atgervi þeirra og orka beindist fyrst og fremst að ESB. Nú finnst mér að það sé allt annað viðhorf uppi. Það er gagnkvæmur áhugi á þessu og ég er þeirrar skoðunar að það sé Íslendingum mjög til heilla að leggja mikla áherslu á þetta. Ég held líka að Norðurlandaráð hafi tekið sér tak og það sé að verða miklu hnitmiðaðra og straumlínulagaðra en áður.

Frú forseti. Ég er innilega sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Ég held að það hafi orðið svolítil viðhorfsbreyting til norræns samstarfs á síðustu árum. Ég kannast við það og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem hefur lengri þingreynslu en ég, og þekkir þessa hluti lengra aftur í tímann, veit að menn töluðu norræna samstarfið svolítið niður, að það hefði ekki það gildi sem það hefði haft eftir að Norðurlandaþjóðirnar þrjár gengu í Evrópusambandið. En menn eru farnir að sjá það æ betur að vegna þess þurfum við meira hvert á öðru að halda og auðvitað er ríkur áhugi á því hjá þessum þremur Norðurlandaþjóðum að Ísland og Noregur gangi sömu leið. Ég spái því, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að það verði í framtíðinni. Ég treysti mér ekki til að setja niður einhverjar dagsetningar eða ár í þeirri spá minni en hvort sem af því verður eða ekki þá skiptir þetta samstarf okkur óskaplega miklu máli vegna þess hve EES-samningurinn hefur mikil áhrif hér á landi. Svo get ég líka nefnt öryggisráðið í þessu samhengi. Við erum nú í fyrsta skipti að taka þátt í þeim hring og njótum fyrst og fremst til þess stuðnings hinna Norðurlandaþjóðanna. Þegar maður fer síðan að velta því fyrir sér hvernig þetta horfir við - það er nefnilega oft þannig að við höfum svolítið gengið út frá þeim árangri sem norrænt samstarf skilar sem sjálfgefnum, en við vildum ekki vera án alls þess á nokkurn hátt. Ég nefni sem dæmi alla Íslendingana sem stunda nám á hinum Norðurlöndunum, ekki síst í Danmörku, og útrás íslenskra fyrirtækja. Ekkert af þessu er sjálfgefið. Þetta er árangur af því mikla samstarfi sem við höfum átt við hinar Norðurlandaþjóðirnar á liðnum árum. Ég vænti þess að áframhald verði á því og menn fari að viðurkenna mikilvægi norræns samstarfs miklu víðtækar en ég og hv. þingmaður gerum hér nú.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu Sigríðar Önnu Þórðardóttur, samstarfsráðherra Norðurlanda, um störf Norrænu ráðherranefndarinnar fyrir árið 2005. Ég vil eins og aðrir þingmenn hafa gert áður þakka fyrir mjög ítarlega skýrslu um þá fjölbreyttu þætti sem Norðurlöndin eiga formlegt samstarf um og er í gangi undir hatti Norrænu ráðherranefndarinnar. Ég tel mjög mikilvægt fyrir Íslendinga, og reyndar alla íbúa á Norðurlöndum og í sjálfu sér fyrir alþjóðasamfélagið, að þær þjóðir sem eiga svo margt sameiginlegt, sameiginlegan menningararf og aðra þætti, skuli eiga með sér náið samstarf og geti stillt saman krafta sína, bæði innan og milli samstarfslandanna, en einnig sem öflugir samstarfsaðilar út á við. Ég árétta það og árétta um stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvað það varðar, að leggja áherslu á öflugt samstarf Norðurlandaþjóðanna og þeirra þjóða sem hafa gerst aðilar að því samstarfi og tengst því. Ég leyfi mér að mæla gegn öllum hugmyndum um að veikja slíkt samstarf eða veikja stöðu Norðurlandaráðs bæði á vettvangi þess og á alþjóðavettvangi. Ég held að styrkurinn sé einmitt í því að vinna þar saman og finna sem flesta samstarfsfleti. Það eru örfá atriði sem mig langar að minnast á og spyrja hæstv. umhverfisráðherra út í. Það er í sambandi við kaflann um umhverfismál, sem er kafli 9 og byrjar á bls. 28 og heldur síðan þar áfram. Það væri forvitnilegt að heyra hvernig ákveðin atriði eigi að standa. Á bls. 29 er minnst á kjarnorkuendurvinnslustöðina í Sellafield og þar stendur, með leyfi forseta: „Umhverfisráðherra Íslands hélt starfsfélögum sínum upplýstum um þann leka sem átti sér stað í kjarnorkuendurvinnslustöðinni í Sellafield á árinu og var ákveðið að Ísland héldi áfram að fylgjast með framvindu mála. Einnig ákváðu ráðherrarnir að taka málið til frekari skoðunar ef tilefni gæfust til og ræða hugsanlegar sameiginlegar aðgerðir til að sporna við geislavirkri mengun frá Sellafield.“ Nú finnst mér að hafi borist af og til skilaboð um að til stæði að loka þessari endurvinnslustöð og jafnframt herða á reglum varðandi mengunarhættu frá stöðinni í Sellafield. Eins og ég segi voru hugmyndir um að henni yrði lokað. En ég hef ekki alveg á hreinu hvernig þessi umræða stendur og vildi gjarnan heyra það hjá hæstv. ráðherra. Við vitum að það hefur verið mikið baráttu- og hagsmunamál fyrir þjóðirnar á norðurslóðum að þeirri stöð væri lokað, það stafaði af henni svo mikil mengunarhætta út í hafsvæðin á norðurslóð að óverjandi væri að stöðin væri rekin áfram með þeim hætti sem verið hefur. Þetta hafa íslensk stjórnvöld verið öll sammála um og hvað eftir annað borið fram mótmæli gegn starfsemi þessarar stöðvar og því væri mjög fróðlegt að heyra í hvaða farvegi þau mál eru þessa stundina. Það er líka mjög fróðlegt að sjá á bls. 31 þar sem fjallað er um nefnd um náttúruvernd, útivist og menningarumhverfi. Þar segir, með leyfi forseta: „Verkefni nefndarinnar eru á sviði líffræðilegrar fjölbreytni þar með talið erfðaauðlinda, landslags, menningarminja og útivistar. Árið 2005 er upphafsár nýrrar umhverfisáætlunar fyrir tímabilið 2005–2008 og hefur starfsárið mótast af því. Nefndin mun leggja áherslu á að fækka verkefnum en hafa þau í staðinn viðameiri. Lögð verður áhersla á verkefni sem tengjast því að stöðva tap á líffræðilegri fjölbreytni og á verkefni um samspil náttúruverndar, útivistar og heilsu almennings, sérstaklega barna.“ Síðan er minnst á verkefni sem hafa verið í gangi á vegum Hafrannsóknastofnunar um áhrif botnvörpuveiða á lífríki og menningarminjar í hafinu. En það sem ég ætlaði fyrst og fremst að spyrja hæstv. ráðherra út í er: Hvar stendur þessi nýja umhverfisáætlun og framkvæmdaatriði varðandi hana? Það má vel vera, frú forseti, að ég sé að spyrja um atriði sem ég ætti að vita. En það verður þá að hafa það. Umhverfisáætlun og sameiginlegt umhverfisátak á milli þessara landa, ég tel þau mjög mikilvæg. Það skiptir miklu máli að forsendur, markmið, áætlanir og sú vinna sem þar er unnin sé gerð á mjög trúverðugan hátt. Okkur sem leggjum áherslu á umhverfismál og umhverfisþætti finnst allt of smá spor stigin, allt of veik og alltaf of mikil undanlátssemi sé fyrir aðilum sem vilja á grundvelli einhverrar arðsemis- eða fjármögnunarsjónarmiða ganga á rétt umhverfisins. Ég kem að því aðeins seinna. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar standa þessar áherslur núna sem eiga að vera þættir í nýrri umhverfisáætlun fyrir árið 2005–2008 og lúta einmitt að líffræðilegum fjölbreytileika og fleira í því sambandi? Því það verður að segjast eins og er að þær stefnur og áherslur ríkisstjórnarinnar, að minnsta kosti af hálfu Framsóknarflokksins, og stóriðjustefna Framsóknarflokksins þar sem ráðast á í stórvirkjanir, hvort sem það eru vatnsaflsvirkjanir eða einstæð hverasvæði, að ráðast eigi á þessi náttúruvætti, getur náttúrlega engan veginn samræmst þeirri stefnumörkun sem hér er lagt upp með, þ.e. að vernda erfðaauðlindir landslags, menningarminjar, útivistir og líffræðilegan fjölbreytileika vitandi það að sú stefna gengur fullkomlega í berhögg við þær áherslur sem hér eru lagðar fram, áherslur í umhverfismálum sem ég er alveg sammála. Síðan er á bls. 32 minnst á neytendamál og samstarfsnefnd um framleiðslumiðaða stefnumótun í umhverfismálum. Þar stendur, með leyfi forseta: „Nefndin er þverfaglegur samstarfsvettvangur aðila sem starfa að umhverfismálum, neytendamálum og málefnum atvinnulífsins. Aðalmarkmiðið með starfi nefndarinnar er að draga úr neikvæðum áhrifum sem framleiðsla á vörum og þjónustu getur haft á umhverfi og heilsu manna. Þetta á að gera m.a. með því að huga að umhverfisþáttum í öllum framleiðsluþáttum og nýta auðlindir á eins sjálfbæran hátt og unnt er. Meðal grunnþátta í starfi nefndarinnar eru verkefni sem varða umhverfisupplýsingar til neytenda og opinber vistvæn innkaup. Nefndin hefur fylgst náið með og unnið að umhverfisstöðlum á alþjóðlegum vettvangi. Nefndin gegnir mikilvægu hlutverki í því starfi á sviði sjálfbærrar framleiðslu og neyslu.“ Síðan eru þessi atriði rakin áfram. Allt eru þetta atriði sem eru mjög mikilvæg. En mér þætti gaman ef hæstv. ráðherra gæti bent á hvar þeirra sjái stað í íslenskri löggjöf, íslensku regluverki eða íslenskum áherslum í raun. Ég vil nefna eitt dæmi um hvað lítið gerist varðandi notkun á erfðabreyttum matvörum, erfðabreyttu fóðri o.s.frv. og um innflutning á slíku til Íslands eru engar reglur og engir staðlar til. Þó að, ég held bara öll önnur lönd í Evrópu hafi sett sér mjög ákveðnar reglur og staðla þar um eru engir staðlar hér til. Landið stendur alveg opið fyrir hvers kyns innflutningi af því tagi, sem er í sjálfu sér afar gagnrýnisvert. Þetta á við hvort sem það er innflutningur á fóðri til dýra í svína-, hænsna-, eða kjúklingaeldi og eggjaframleiðslu. Þetta á líka við um beinan innflutning á matvörum. Það er engin þjóð í Vestur-Evrópu sem hefur þetta með sama hætti og hér er. Það er einmitt minnst á að þetta sé eitt af verkefnum nefndarinnar, að vinna staðla sem lúta að málefnum neytenda hvað þetta varðar. Hérna stendur: „… á vörum og þjónustu getur haft á umhverfi og heilsu manna.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig þessu mál standa varðandi einmitt þessa þætti. Ég get ekki látið hjá líða í lokin að koma inn á sömu þætti og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á. Það var um starf Norræna fjárfestingarbankans og það að hann skuli vera að lána hingað sérstaklega til umhverfisþátta og taka það fram í texta þar sem stendur á bls. 81, með leyfi forseta: „Á þessu ári var undirritaður lánasamningur við Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis að upphæð 1,1 milljarða kr. Í samstarfi við íslenska banka hefur verið lögð áhersla á umhverfisstefnu NIB“ - þ.e. Norræna fjárfestingarbankans - „með kynningu á henni samhliða því sem bankarnir hafa tekið umhverfismál á dagskrá í tengslum við sínar eigin lánveitingar.“ Hvernig getur hæstv. ráðherra staðhæft að aðrir bankar hafi tekið upp einhverja umhverfisstefnu? Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum heimsótt núna banka hér á landi og við höfum spurt um umhverfisstefnu þeirra. Svarið hefur verið að hún sé ekki til. Mér finnst þarna verið nokkuð djúpt í árinni tekið. Það væri þá líka fróðlegt að heyra stefnu Norræna fjárfestingarbankans í umhverfismálum og hvernig hann getur rökstutt að hafa lánað til Kárahnjúkavirkjunar sem fékk fall í umhverfismati. Sem var hafnað af umhverfisástæðum. Síðan var tekin pólitísk ákvörðun, ráðherraákvörðun, en í öllu umhverfismatsferlinu í kringum Kárahnjúkavirkjun var virkjuninni hafnað. Öll umhverfissamtök, a.m.k. flestöll, sem í rauninni geta staðið undir því nafni að tengjast umhverfismálum hafa mótmælt Kárahnjúkavirkjun harðlega og þeim gríðarlegu náttúruspjöllum þar. Bæði hér á landi og erlendis. Ég er með ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar var verið að fjalla um þetta 26. febrúar árið 2003. Þá spyr hann hvernig Norræni fjárfestingarbankinn ætli að lána til Kárahnjúkavirkjunar. Hvernig getur hann gert það á grundvelli þeirrar umhverfisstefnu sem gengur þvert á slíkt? Ef einhver umhverfisframkvæmd eða framkvæmd hefur brotið allar reglur, öll matsferli umhverfismála þá er það Kárahnjúkavirkjun. En samt stendur í textanum að Norræni fjárfestingarbankinn láni til verkefnisins sem sérstakra umhverfisþátta. 
             Frú forseti. Ég vil fá að heyra hvernig þessu er háttað og treysti því að umhverfisráðherra sem ber ábyrgð á umhverfismálum upplýsi okkur um það, frú forseti.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmönnum þá ágætu umræðu sem hér hefur farið fram um skýrslu samstarfsráðherra. Menn hafa komið mjög víða við og ég veit ekki hvort mér vinnst tími til að svara öllu því sem fram kom í umræðunni en þingmenn verða þá að virða mér það til vorkunnar að tíminn er takmarkaður. Mér fannst gott að heyra …

Svo háttar til, hæstv. ráðherra, að það eru margar spurningar sem ráðherra þarf að svara og tíminn er stuttur, en það mundi henta betur upp á þinghaldið ef ráðherra gerði hlé á ræðu sinni núna og héldi henni áfram eftir matarhlé.

Það er sjálfsagt mál.

Virðulegi forseti. Ég lauk fyrri ræðu minni fyrir hádegi þar sem ég var kominn að þætti í norrænu samstarfi, ekki minnst innan þess samstarfs sem á sér stað innan Norrænu ráðherranefndarinnar, sem eru sjávarútvegsmálin. Áður hafði ég aðeins talað um byggðamál en nú er komið að sjávarútvegsmálum. Sjávarútvegsmálin eru að sjálfsögðu byggðamál í eðli sínu og skyldi engan undra, því að sjávarútvegurinn er mikilvæg atvinnugrein og rétt eins og landbúnaður og skógrækt og mörg önnur matvælamál, auðlindanýting. Þessi mál skipta mjög miklu máli fyrir hinar dreifðu byggðir, ekki aðeins á Íslandi heldur líka á hinum Norðurlöndunum. Það er m.a. ástæðan fyrir því að minn flokkur, Frjálslyndi flokkurinn, leggur svo mikla áherslu á sjávarútvegsmálin að við teljum að þar séum við öðrum þræði að tala um lykilþátt í byggðamálunum sem við teljum að sé ákaflega mikilvægur. Ég minntist á það í lok fyrri ræðu minnar að margt af því starfi sem unnið hefur verið innan Norrænu ráðherranefndarinnar hvað varðar sjávarútveg hefði verið til mikillar fyrirmyndar. Ég hygg að ég tali þar jafnvel af smáþekkingu. Ég hef fylgst með því um þó nokkuð margra ára skeið og sótti ráðstefnur meðan ég starfaði sem blaðamaður fyrir norskt blað í sjávarútvegsgeiranum. Þá var ég oft settur í það að fylgjast einmitt með því sem verið var að vinna innan Norrænu ráðherranefndarinnar. Það gleður mig að sjá að þetta þróttmikla starf heldur áfram. Þó svo að umfjöllunin um sjávarútvegsmálin sé kannski frekar stutt í skýrslunni, aðeins ein síða, bls. 45, þá sést þegar grafið er aðeins ofan í það og skoðað að verið er að vinna að mörgu sem mér finnst mjög mikilvægt, til að mynda skipulagi fiskveiða, bæði með tilliti til efnahagslegra atriða og vistkerfisnálgunar. Ég tel að það hafi vantað í stjórn fiskveiða, kannski ekki síst á Íslandi, að beitt væri einhvers konar vistfræðilegri nálgun, að við hugsuðum meira um vistfræðina þegar við værum að tala um nýtingu þessarar mikilvægu náttúruauðlindar. Í gær voru hér áhugaverðar umræður á milli nokkurra stjórnarandstöðuþingmanna og hæstv. sjávarútvegsráðherra um þessa vistfræðilegu þætti. Ég tel að þetta skipti mjög miklu máli. Ég hef fylgst mjög vel með þessari umræðu og tel að augu manna séu að opnast mjög fyrir þessu á öðrum Norðurlöndum, ekki síst norður í Barentshafi, þar sem Norðmenn hafa dregið vagninn og Rússar líka. Einnig í Færeyjum þar sem menn hafa verið að ná mjög svo áhugaverðum árangri í fiskveiðistjórn. Færeyingar hafa staðið þar vel að málum og með ábyrgum hætti. Þrátt fyrir að margir hafi talið að þeir færu rangt að hlutunum er ekki að sjá að svo sé með neinum hætti, því að afrakstur bolfisksstofna þar er með ágætum. Að sjálfsögðu gengur það í bylgjum eins og gengur en þegar á heildina er litið gengur þeim mjög vel með sitt kerfi þó svo að þeir hafi valið að stýra nýtingunni þar með öðrum aðferðum en til að mynda við höfum gert umhverfis Ísland eða í Norðursjó og síðan norður í Barentshafi. Innan norræns samstarfs tel ég að einmitt þarna sé í raun og veru mjög mikið fyrir okkur Íslendinga að sækja til frænda okkar og vina á Norðurlöndunum. Kynnast því hvað þeir eru að hugsa, hvaða rannsóknir þeir eru að stunda, vinna að rannsóknum í samstarfi við þá og reyna þannig að betrumbæta það sem við erum að gera hér heima umhverfis Ísland. Ég verð að fá að koma því að, virðulegi forseti, að afdrif þingsályktunartillögu sem ég flutti í haust, um að við Íslendingar skipuðum nefnd til að skoða með hlutlausum hætti reynslu Færeyinga af sinni fiskveiðistjórn, hafa valdið mér mjög miklum vonbrigðum. Skipa nefnd óháðra aðila til að skoða reynslu þeirra og skila um það skýrslu svo við Íslendingar gætum lært hugsanlega eitthvað af því. Ég mælti fyrir þessari þingsályktunartillaga í þinginu, hún fór síðan til sjávarútvegsnefndar og þar hefur hún því miður verið stöðvuð og fæst ekki afgreidd út úr nefndinni. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, hefur stöðvað það, hann hefur reyndar þóst bjóða upp á það að málið yrði afgreitt úr nefndinni og sent beint til ríkisstjórnarinnar. En ég sem flutningsmaður hef hafnað því alfarið, því að ég veit af sárri og biturri reynslu þegar ég hef lesið gömul þingtíðindi að það að senda þingsályktunartillögur til ríkisstjórnarinnar er svona álíka og að senda þær beint á bálið. Þær fara til ríkisstjórnarinnar og síðan verður fátt eða ekkert úr þeim. Ég get talið upp nokkur dæmi um góð mál sem hafa hlotið þessi örlög. Þetta voru örlög fyrri þingsályktunartillögu um að skoða færeyska fiskveiðistjórnarkerfið sem hv. þm. Hjálmar Árnason flutti á Alþingi. Hún var send ríkisstjórninni og hefur ekki sést síðan, hvorki heyrst af henni né spurst. Þá fór þingsályktunartillaga nokkurra stjórnarþingmanna og núverandi ráðherra um endurreisn Þingvallaurriðans til ríkisstjórnarinnar og hvarf þar sjónum manna og hefur ekki sést síðan þar til ég fann hana og kom með fyrirspurn um hana í þinginu. Henni var eytt. Hún fór beint í pappírstætarann í Stjórnarráðinu. Síðan fór þingsályktunartillaga um að skoða kosti þess að koma upp sædýrasafni á Íslandi líka beint í þennan virðulega pappírstætara sem ég hygg að sé staðsettur í Stjórnarráðinu. En sá gráðugi tætari mun ekki fá, ef ég fæ einhverju um það ráðið, að komast í tæri við þingsályktunartillöguna sem við í Frjálslynda flokkunum og Jón Gunnarsson, hv. þm. Samfylkingarinnar, mæltum fyrir í haust. Þá skal hún frekar fá að daga uppi í sjávarútvegsnefnd stjórnarmeirihlutanum til skammar og háðungar. En nóg um það, virðulegi forseti. Þó að slík pólitík sé iðkuð á Íslandi í dag að stjórnvöld vilji ekki reyna að draga lærdóm af því sem frændur okkar og vinir gera vel í nágrannalöndunum vegna þess að stjórnvöld hér eru í einhverri einkennilegri hagsmunagæslu þar sem þjóðarheild er ekki látin ganga fyrir heldur hagsmunir hinna fáu, sem að sjálfsögðu ber að harma, þá verður bara svo að vera. Ég minni einungis á að nú er aðeins rétt rúmlega ár eftir af þessu kjörtímabili og í maí árið 2007 munu vonandi renna upp bjartari og betri tímar. Ég sagði áðan að ég ætlaði að tala aðeins meira um Svalbarðamálið og þá deilu. Það er afdráttarlaus afstaða okkar í Frjálslynda flokknum að okkur beri að láta hart mæta hörðu í því máli.  Hv. þm. Össur Skarphéðinsson minnist einmitt á það í ræðu sinni áðan að norsk-íslenski síldarstofninn væri í örum vexti. Þetta er deilistofn, flökkustofn sem skiptist á milli Norðurlandaþjóða. Norðmenn eiga sína hlutdeild, við Íslendingar eigum hlutdeild, Færeyingar eiga hlutdeild og síðan bæði Danir og Svíar sem nýta þennan stofn í gegnum Evrópusambandið. Þessi stofn er að hluta til á þessu umdeilda svæði við Svalbarða. Þarna hygg ég að muni reyna mjög á samstarf Norðurlandaþjóðanna þegar kemur að nýtingu á þessum mjög svo mikilvæga og verðmæta flökkustofni. Þarna mun virkilega reyna á samstarf okkar því að ég óttast að deilur verði um skiptingu, veiðar og nýtingu á þessum fiskstofni, ekki síst vegna óbilgirni Norðmanna í norðurhöfum, á Svalbarðasvæðinu, þar sem þeir telja sig hafa rétt til að ákveða hversu mikið aðrar þjóðir megi veiða úr þessum stofni þegar hann er inni á þessu veiðisvæði. Ákvarðanir sem eru gersamlega án nokkurs rökstuðnings. Það eru engin fiskifræðileg rök fyrir því að vera með þessa stæla, ef ég má orða það svo, virðulegi forseti, heldur er þetta eingöngu óbilgirni og yfirgangur af hálfu Norðmanna. Það má segja að Norðmenn séu á vissan hátt að ganga á lagið, því að við Íslendingar höfum fram til þessa verið allt of veikgeðja í þessum málum. Íslenska ríkisstjórnin hefur ekki staðið nógu fast á rétti okkar Íslendinga þegar kemur að þessum málum, því miður. Norðmenn eru bæði snjallir pólitíkusar og snjallir diplómatar og þeir eru miklir tækifærissinnar. Þegar þetta þrennt fer saman er kannski ekki góðs að vænta í samskiptum við þá. Ég hygg að það verði heldur ekki svo í framtíðinni. Norðmenn hafa t.d. markvisst verið að vígbúast, ef svo má segja, í þessari deilu. Þeir hafa byggt upp mjög fullkominn strandgæsluskipaflota. Ég hygg að engin þjóð í norðurhöfum hafi yfir að ráða jafnfullkomnum flota og þeir. Þeir eiga fjölmörg glæný og stórglæsileg skip sem eru afskaplega vel útbúin, með fallbyssum, radarkerfum og þyrlum um borð. Þarna eru Norðmenn að leggja mjög mikla áherslu á varnaraðgerðir sínar, að verja einmitt hagsmuni sína í norðurhöfum. Þess vegna kemur það alls ekki á óvart að fyrsta yfirlýsing formanns Norrænu ráðherranefndarinnar skuli einmitt hafa verið sú að formennskulandið Noregur horfi til norðurs. Þarna verðum við Íslendingar að halda vöku okkar. Ég hvet hæstv. samstarfsráðherra okkar Íslendinga, Sigríði Önnu Þórðardóttur, til að láta Norðmenn ekki plata sig til að koma með einhverjar yfirlýsingar sem gætu komið okkur Íslendingum illa því að Norðmenn eru mjög slóttugir. Þeir vilja núna reyna að draga yfirlýsingar upp úr íslenskum ráðherrum, t.d. að fá þá til að viðurkenna með einhverjum hætti að Norðmenn hafi rétt á þessum svæðum. Íslenskir ráðherrar verða að halda vöku sinni og árvekni og gæta sín á að rétta ekki Norðmönnum gagnleg spil upp í hendurnar algerlega að óþörfu. Bæði eru norskir stjórnmálamenn mjög á verði í þessum málum en líka norskir fjölmiðlar. Íslenskir ráðherrar verða að gæta mjög orða sinna á erlendum vettvangi. Ég taldi það til að mynda ámælisvert þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra var í Noregi á dögunum og hélt þar ræðu og var með yfirlýsingar í fjölmiðlum, mjög glannalegar yfirlýsingar, bæði varðandi rétt Norðmanna í norðurhöfum og síðan skiptingu norsk-íslenska síldarstofnsins. Það er alveg óþarfi þegar maður spilar póker við þjóð eins og Norðmenn að sýna þeim spilin sín eða rétta þeim góð spil yfir borðið nánast óumbeðið. Mig langaði svo aðeins að lokum, virðulegi forseti, að benda á að ég sakna þess að ekki skuli vera neinn kafli í þessari skýrslu sem fjallar um varnarmál. Líklega á það pólitískar skýringar. Norðurlandaþjóðirnar hafa ekki lagt neina áherslu á samvinnu í varnarmálum, enda eru a.m.k. þrjár þeirra í NATO, tvær í Evrópusambandinu og þrjár utan þess. Þetta gerir það náttúrlega að verkum að hlutirnir verða svolítið flóknir þegar kemur að jafnviðkvæmum málum og varnarmálum en ég hygg að þarna gæti einmitt verið ákveðið sóknarfæri fyrir Norðurlandaþjóðirnar til að reyna að stilla saman strengi sína í varnar- og öryggismálum á norðursvæðunum í Norður-Atlantshafi. Þarna gætum við Íslendingar hugsanlega eignast einhver sóknarfæri í ljósi þess að lega okkar í miðju Norður-Atlantshafi gefur okkur ákveðin spil á hendi. Einnig í tengslum við samvinnu á sviði björgunarmála. Ég sé reyndar að í skýrslunni er talað um að það sé fyrir hendi samvinna í þeim svo mjög mikilvæga málaflokki og því ber að fagna. En um leið má spyrja hvort þarna séu ekki líka hugsanleg sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga til að leita samstarfs, að íslenska landhelgisgæslan geti til að mynda náð fram samstarfi við aðrar Norðurlandaþjóðir þegar kemur að björgunar- og öryggismálum. Læt ég þar með lokið umræðu minni um þessa skýrslu.

Frú forseti. Mér þótti merkilegur, þegar ég skoðaði skýrslu samstarfsráðherra Norðurlanda um störf Norrænu ráðherranefndarinnar 2005, hæstv. samstarfsráðherra Sigríðar Önnu Þórðardóttur, kafli sem þar er um byggðamál. Það sem þar er sett fram vakti athygli mína rétt eins og hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar. Þarna er verið að gera breytingar, þ.e. ákveðið að ráðherranefndin um byggðamál hætti sem sjálfstæð ráðherranefnd við áramótin síðustu. Frá ársbyrjun 2006 heyra því byggðamál ásamt atvinnumálum og orkumálum undir eina ráðherranefnd. Ég verð að viðurkenna að ég heyrði ekki alla framsöguræðu hæstv. ráðherra áðan en mig langar að heyra frá hæstv. ráðherra skilgreiningu á því hvað þarna liggur á bak við og hvað er verið að gera. Það fara að blikka aðvörunarljós þegar þessi breyting er gerð og málefnið fært undir þennan lið, atvinnumál og orkumál. Þá hugsar maður heim til Íslands, þar sem byggðamál eru vistuð í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu. Fjölmargir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa andmælt því og lagt fram tillögu um að breyta því og færa byggðamálin frá iðnaðar- og viðskiptaráðherra yfir í forsætisráðuneytið á ný. Það er vegna þess að okkur hefur ekki fundist málin ganga nógu vel í iðnaðarráðuneytinu fram til þessa. Ég ætlaði ekki að fara út í langa umræðu um það en vísa þó til skýrslu hæstv. iðnaðarráðherra um framvindu byggðaáætlunar, sem rædd var hér fyrir hálfum mánuði eða mánuði. Það reyndist uppprentuð skýrsla sem birt hafði verið tveimur þingum áður. Það er kannski daprasti vitnisburðurinn um hvernig það mál hefur gengið fyrir sig í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu fram til þessa. En það er rétt að hafa í huga að innan ríkisstjórnarflokkanna var samkomulag um að byggðamál færu frá forsætisráðuneytinu til iðnaðarráðuneytisins. Í staðinn fóru málefni Seðlabankans úr viðskiptaráðuneyti til forsætisráðuneytis. Þetta var verk fyrrverandi forsætisráðherra, Davíðs Oddssonar. Aðvörunarljósin eru farin að blikka. Hvað á að gera í þessu norræna samstarfi? Af hverju er ráðherranefndin um byggðamál að hætta sem sjálfstæð ráðherranefnd? Af hverju er verið að færa málaflokkinn undir þennan lið? Eins og hér kemur fram mun þó, samkvæmt samþykkt samstarfsráðherranna, norræna embættismannanefndin um byggðamál starfa áfram sem sjálfstæð embættisnefnd. Eins og hér kemur fram, með leyfi forseta: „Þegar þetta er skrifað er ekki fullkomlega ljóst hvert endanlegt fyrirkomulag verður varðandi samstarf embættismannanefndanna þriggja, um atvinnumál, byggðamál og orkumál. Mun það væntanlega skýrast á árinu 2006.“ Ég vildi gjarnan heyra það líka frá hæstv. ráðherra hér á eftir hvort eitthvað hafi verið gert með þetta og hvort það hafi komið leiðarlýsing af því hvernig þetta á að vera. Eins og kunnugt er hafði norræna ráðherranefndin um byggðamál yfirumsjón með norrænu samstarfi á sviði byggðamála en framkvæmdin var í höndum embættismannanefndar um byggðamál, sem er samstarfsvettvangur embættismanna þeirra ráðuneyta norrænu landanna sem fara með byggðamál. Starfið á árinu byggðist á samstarfsáætlun sem gildir fyrir árin 2005–2008 og samþykkt var í formennskutíð Íslands árið 2004. Þarna eru tvö ár eftir, 2007 og 2008, og skrýtið hvernig þetta skiptist. En það kemur væntanlega fram í andsvari hæstv. ráðherra á eftir hvað liggur þar að baki. Samstarf Norðurlanda í byggðamálum tekur að sjálfsögðu breytingum með breyttri heimsmynd og sú staðreynd að þrjú norrænu landanna eru aðilar að ESB hefur vissulega áhrif á starfið í embættismannanefndinni. Þau eru sennilega með þá byggðaáætlun og byggðakerfi Evrópusambandsins hjá sér, sem sagt Finnar, Svíar og Danir. Það er afar athyglisvert, virðulegi forseti, sem fram kom í fylgigögnum með nýrri byggðaáætlun sem rædd var um daginn og nú er í vinnslu í hæstv. iðnaðarnefnd, að þar var töluvert útlistað hvernig hinar norrænu frændþjóðir okkar framkvæma byggðamál. Það er öðruvísi en við gerum á Íslandi. Það má líka segja um þjóðina sem er ekki í ESB, Noreg, að þegar Evrópusambandsaðild var hafnað hjá þeim á sínum tíma þá stigu þeir skref í byggðamálum. Norðmenn tóku töluvert af Evrópusambandsstefnunni í byggðamálum til sín. Við höfum rætt það á hinu háa Alþingi, virðulegi forseti, í sambandi við verksmiðju sem fyrirhugað var að reisa í Mývatnssveit, hvernig norskir byggðastyrkir, það módel sem þeir tóku upp eftir fyrirmynd Evrópusambandsins, virkaði til að lokka til sín tilraunaverksmiðju. Það endaði því miður á þann hátt að af þessu varð ekki á Íslandi. Þetta átti að koma í Mývatnssveit í staðinn fyrir kísilverksmiðjuna. Fyrirtækið dagaði uppi af ýmsum öðrum ástæðum líka, tengdum fjárhag og fór á hausinn. En engu að síður er rétt að hafa í huga að Norðmönnum tókst að lokka það til sín vegna byggðastyrkjanna. Því segi ég þetta, virðulegi forseti? Jú, Ég hef kannski sagt það einu sinni eða tvisvar áður, að til eru mjög góðar forskriftir að því hvernig norrænu þjóðirnar vinna í byggðamálum. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson fjallaði um að í skýrslu sem hann hefur lesið hefði komið fram hvernig til hefði tekist hjá norrænu þjóðunum við að flytja stofnanir út á land. Af höfuðborgarsvæðinu og út á land. Skoðum þá hrakfallasögu á Íslandi. Þá er nánast ekkert hægt að gera annað en að gefa íslenskum stjórnvöldum núll í einkunn fyrir það sem gert hefur verið þótt eitthvað hafi tekist. Nærtækast er að nefna stofnun Háskólans á Akureyri sem eina merkustu aðgerð sem gerð hefur verið í byggðamálum. Taka mætti nokkrar stofnanir sem hafa verið fluttar á land. Margar hverjar hafa hins vegar, vegna stjórnvalda, verið heftar í starfsemi sinni eftir það, t.d. Byggðastofnun sem ég held að sé leynt og ljóst stefnt að því að hálfdrepa. En í þessari skýrslu þar sem fjallað er um byggðamálakaflann væri full þörf að skoða málin betur á Íslandi. Það eru til forskriftir sem taka þarf upp. Það eru til hugmyndir, en það vantar til viljann hér heima. Ég tók líka eftir því, virðulegi forseti, að embættismannanefndin hélt aðeins fimm reglulega fundi á árinu. Haldinn var einn fundur ráðherra byggðamála. Ég hef svo sem ekki svo kynnt mér hvernig störfin gengu fyrir sig á árum áður, en er þetta er eðlilegt fundaplan, að ráðherrar hittist einu sinni? Væntanlega hefur þá ráðherra byggðamála á Íslandi setið þann fund. Gaman væri að heyra hæstv. samstarfsráðherra segja okkur frá því hvort svo hafi verið, hvað hafi komið út úr því og hvort þetta sé venjan, að aðeins einn ráðherrafundur sé haldinn um byggðamál. Eða er þetta í takt við þann minnkandi áhuga Evrópusambandsþjóðanna í Norðurlandasamstarfinu á að vinna að slíku í norrænu samstarfi og starfið hafi snúist meira að því sem hér er talað um, þ.e. Norrænu Atlantshafsnefndina, NORA? Virðulegi forseti. Sú nefnd sem þar er í gangi og sagt er frá hér er ansi athyglisverð. Þar segir t.d. að Byggðastofnun sjái um þetta fyrir Íslands hönd. Það er ekkert nema gott eitt um það að segja en ég veit hins vegar ekki nákvæmlega hve mikið er unnið með það eða hver árangurinn er. Ég tek þó eftir því að á árinu bárust NORA 37 umsóknir og ákveðið var að styrkja 20 ný verkefni og framhaldsverkefni um alls 3,77 millj. danskra kr. Íslendingar eru þátttakendur í 16 þeirra en þau voru á sviðum auðlinda sjávar, ferðaþjónustu, upplýsingatækni, samgangna og orkumála. Mér er ekki vel kunnugt um þessi 16 verkefni eða hvernig þau hafa gengið. En ég sé að að ég get séð um þau fjallað á heimasíðu Byggðastofnunar, þar er yfirlit yfir eldri og nýrri norræn verkefni. Ég verð þó að játa að ég fer ákaflega sjaldan inn á heimasíðu Byggðastofnunar. Ég hætti því reyndar fyrir töluvert mörgum árum en það er annar handleggur sem ég ætla ekki að gera að umtalsefni. Virðulegi forseti. Ég hef sett fram nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra sem flutt hefur þessa skýrslu, Sigríðar Önnu Þórðardóttur. Ég mundi gjarnan vilja heyra svör hennar við þeim á eftir þegar umræðu lýkur. Ég spurði um frekari skilgreiningu á þeirri breytingu sem gera á, sem ég gerði að umtalsefni í upphafi máls míns.

Hæstv. forseti. Í upphafi máls míns vil ég þakka fyrir þessa skýrslu, sem að mestu leyti er mjög fróðleg, og þær umræður sem hér hafa verið ásamt innleiðingu hæstv. ráðherra um málið. Hvað varðar samstarf Norðurlandanna á ýmsum sviðum vildi ég helst gera að umræðuefni starf sem snýr að hluta til að umhverfismálum, og tengist þar af leiðandi hæstv. ráðherra sem umhverfisráðherra, en einnig að því er varðar samstarf Norðurlandanna og framtíðarhagsmuni ríkja við Norður-Atlantshaf. Þetta snýr, eins og ég lít á málið og vil reifa það hér, að lofti og hafi, að veðurkerfi veraldar, kannski hægt að orða það í einu orði, að veðurkerfinu. Eins og kemur fram á bls. 32 í skýrslunni starfa vinnuhópar, m.a. samstarfsnefnd um loftslagsmál, á vegum umhverfis- og orkumálaráðuneytanna. Það kemur víða fram í skýrslunni, m.a. á bls. 30 er minnst á vinnunefnd um umhverfi hafs og lofts og um verkefni sem snúa að slíkum málum. Á bls. 29 segir, með leyfi forseta: „Umhverfisráðherrar lögðu einnig áherslu á að norrænt innlegg komi inn í tillögur ESB um heildstæða stefnumótun um málefni hafsins.“ Þetta málefni skiptir okkur Íslendinga afar miklu máli og reyndar allar þjóðir við norðanvert Atlantshaf. Samspil lofts og lagar hefur mikil áhrif á veðurkerfi og þar með búsetuskilyrði á norrænum slóðum. Við búum að því, Íslendingar, ásamt norrænu þjóðunum, að Golfstraumurinn fellur hér að landinu sem heitur yfirborðsstraumur og vermir þar af leiðandi landið okkar og gerir það að verkum að veðurkerfi okkar er eins og það er. Hið sama á við um Færeyjar, Noreg, Danmörku og Norðvestur-Rússland, ásamt Grænlandi, því að hluti af straumnum gengur þangað yfir, að þessi straumur hefur veruleg áhrif á búsetuskilyrði í norðanverðri veröldinni og þar með á veðurkerfið allt og á umhverfismál, eins og þau koma fyrir í heilu lagi. Það hefur verið orðað svo að hjarta þessa mikla straums, Golfstraumsins, væri hér norður af Íslandi þar sem hinn hlýi sjávarmassi sykki til botns þegar straumurinn kólnaði og gengi síðan til suðurs, breytti algjörlega um stefnu sem djúpstraumur með botninum, annars vegar í Grænlandssundi milli Íslands og Grænlands og hins vegar austan Íslands sem djúpstraumur milli Íslands og Færeyja og svo aftur á milli Færeyja og Hjaltlandseyja. Þetta straumakerfi gengur svo suður allt Atlantshaf og þaðan suður fyrir Afríku og yfir í Indlandshaf o.s.frv., leitar síðan aftur til yfirborðsins og kemur sem heitur straumur til baka. Þetta er hið mikla kerfi Golfstraumsins sem gerir það að verkum að við búum hér við okkar aðstæður. Ég var á síðastliðnu hausti viðstaddur stutta ráðstefnu vestur á Ísafirði þar sem verið var að kynna hugmynd að því að stofna til markverðra rannsókna á breytingum á veðurkerfi veraldarinnar, þ.e. samspili strauma og varmaskiptingu lofts og lagar. Ég tek þetta hér upp, hæstv. forseti, vegna þess að vikið er að þeim málum í þessari skýrslu og það vill svo til að hæstv. samstarfsráðherra Norðurlanda er jafnframt umhverfisráðherra hér á okkar landi og hefur vafalaust mikinn áhuga á þessum málum heildstætt eins og þau eru nú til umræðu í veröldinni. Því var hreyft á þessum fundi vestur á Ísafirði að þar sem Vestfirðirnir eru nánast eins nálægt Golfstraumnum og hægt væri, annars vegar þegar hann fellur til norðurs sem hlýr sjór og hins vegar þegar hann fellur sem straumfoss með botninum suður Grænlandssund, væri upplagt að efna til rannsóknastarfs sem gæti átt höfuðstöðvar sínar í því byggðarlagi, Ísafirði. Þaðan væri mjög heppilegt að stunda rannsóknir m.a. í Grænlandssundinu og við ströndina á streymi straumsins, breytingum hans og einkanlega hreyfingu djúpsjávarins sem menn vita ákaflega lítið um. Sjálfsagt má leiða líkur að því að hin voldugu veldi í veröldinni, eins og Bandaríkjamenn og Sovétmenn, viti talsvert mikið um þennan straum í gegnum rannsóknir sínar, sem snúa þá að stríðstækni þeirra, þ.e. hvernig kafbátar nýta sér djúpstrauma til að ferðast um heimshöfin o.s.frv. Vafalaust er mikil þekking til þó hún sé ekki opin og aðgengileg. En það kann nú að vera að það opnist á næstu árum ef áfram verður friðvænlegt hér á norðurslóðum. Ég tek þetta hér upp og orða þetta við hæstv. ráðherra og spyr að hverju menn hafi verið að vinna, sérstaklega í þessum málum. Sérstaklega spyr ég hæstv. ráðherra að því hvort hann vildi taka þessi mál upp eins og ég hef verið að nefna þau, m.a. til að styðja við það að slíkri rannsóknastofnun yrði hugsanlega komið á fót á Vestfjörðum í samstarfi við Norðurlöndin og þar mætti leita eftir fjármagni og stuðningi við slíkt verkefni. Þetta snýr að því sem talið er hér upp á bls. 28 í kaflanum um umhverfismál, þar sem talað er um fjögur meginefni, þar sem talað er um hafið, verndun náttúrunnar, sjálfbæra framleiðslu o.s.frv. Þetta tengist auðvitað málunum á mörgum sviðum. En fyrst og fremst finnst mér það skipta miklu máli fyrir okkur sem þjóð, að gera okkur gild í þessari umræðu og þessari vísindaöflun. Ég tel að það væri hægt að stuðla að því með því að setja slíka stofnun á fót, leita eftir því við önnur Norðurlönd að þau væru tilbúin að styðja slíka stefnumótun og slíka rannsóknarmiðstöð þar sem Norðurlöndin sameinuðust um að reyna að efla rannsóknir á þessum mikla straumi, Golfstraumnum, sem ég tel, og auðvitað fjöldamargir aðrir sem hafa miklu meiri þekkingu en ég, að sé einn meginkrafturinn í veðurkerfi veraldarinnar. Mér fannst það mjög áhugavert, hæstv. forseti, að hlusta á þetta erindi vestur á Ísafirði og vildi þess vegna koma hér upp við þessa fróðlegu umræðu, sem farið hefur fram í morgun um þessa ágætu skýrslu, og beina nokkrum orðum til hæstv. ráðherra. Ég óska eftir því að hún fari nokkrum orðum um það sem ég hef nefnt hér, að efla rannsóknir á þessu sviði hér á landi. Ég spyr hvort ráðherrann mundi þá taka undir tillöguna sem reifuð var vestur á Ísafirði á síðastliðnu hausti, að þar væri tilvalið að leggja upp með slíkt starf og byggja það upp sem alþjóðastarf sem önnur ríki kæmu að og aðrar stofnanir tengdust. Ekki yrði um einkaframtak okkar Íslendinga að ræða heldur byðum við fram þessa staðsetningu og þann vilja stjórnvalda að vinna að þessum málum, vilja til þess að reisa hér slíkt útver rannsókna sem sneri að því að rannsaka þennan þátt í veðurkerfi veraldarinnar. Ég held að það skipti nú ekki litlu máli fyrir framtíðina hvernig okkur tekst að afla vitneskju um það hvað muni fylgja þeim breytingum sem við vissulega sjáum varðandi hitafar jarðar. Menn tala um bráðnun Grænlandsjökuls o.s.frv, hækkandi sjávarborð, öðruvísi straumkerfi, jafnvel að Golfstraumurinn muni stöðvast eða verða mjög veikur hingað norður eftir, eins og breskir vísindamenn hafa sett fram. Ég óska sérstaklega eftir því að hæstv. ráðherra hugleiði þessi mál og taki þau upp á sína arma og leggi þeim sérstakt lið til að við getum gert okkur gildandi í þessum verkefnum í framtíðinni.

Frú forseti. Það voru örfá atriði sem ég kom ekki að tímans vegna í fyrri ræðu minni um skýrslu Sigríðar Önnu Þórðardóttur, samstarfsráðherra Norðurlanda, um störf Norrænu ráðherranefndarinnar fyrir árið 2005. Það er í fyrsta lagi í framhaldi af því sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson kom hér inn á um rannsóknir á norðurslóðum þar sem hann minntist á umræður og hugmyndir sem hafa verið uppi og komið fram um sérstakt hlutverk rannsóknaseturs á sviði norðurslóðarannsókna á Ísafirði. Hann vakti þá einmitt máls á því að um Grænlandssundið fer jú Golfstraumurinn, fara þeir hafstraumar fyrir norðan land sem í rauninni stýra að stórum hluta veður- og hitafari og lífríki sjávar á norðurslóðum. Það er einmitt á þessum sviðum sem alvarlegir atburðir gætu verið að gerast. Vegna hlýnunar loftsins, vegna bráðnunar jöklanna, vegna bráðnunar Grænlandsjökuls - er talin hætta á að þær miklu breytingar sem eru að verða á loftslagshita og hitastigi sjávar og bráðnun íss geti haft áhrif á hafstraumana. Við erum í rauninni afar illa í stakk búin til að takast á við að rannsaka þetta og fylgjast með því hvað þarna er að gerast. Það er alveg upplagt að slíkt verkefni verði á Ísafirði og það gæti orðið góður grunnur sem rannsóknarverkefni sjálfstæðs háskóla og rannsóknaseturs á Ísafirði. Í því sambandi vil ég einmitt spyrja hæstv. ráðherra um stöðu Norðurslóðaáætlunarinnar, eða Northern Periphery, sem Ísland er aðili að, en á bls. 35 undir 5. lið, Starfsnefndir, í þessari ágætu skýrslu er vikið að þeim þætti, með leyfi forseta: „Nokkrar tímabundnar starfsnefndir voru að störfum á árinu. Fyrst er að geta nefndar um framtíð INTERREG-áætlana ESB. Núverandi áætlanatímabili lýkur um áramót 2006/2007. Þær hugmyndir sem uppi eru og snerta okkur Íslendinga mest snúast um að sameina í eina INTERREG-áætlun Norðurslóðaáætlunina, Northern Periphery, sem Ísland er aðili að, og Eystrasaltsáætlunina sem nær til svæðisins umhverfis Eystrasaltið. Öll norrænu löndin eru andvíg þessari hugmynd og hafa komið þeim sjónarmiðum á framfæri við ráðherraráðið í Brussel. Hefur nefndin um framtíð INTERREG fylgst gaumgæfilega með þróun mála og hafa fulltrúar þeirra landa sem aðild eiga að ESB upplýst fulltrúa þeirra landa sem utan standa, jafnframt því sem afstaða til tillagna ESB hefur verið samræmd eftir því sem kostur er. Nefnd sem fylgjast á með endurskoðun á ríkisstyrkjum hjá ESB hefur sömuleiðis haldið starfi sínu áfram en nú stendur yfir endurskoðun á reglum sambandsins um slíka styrki. Hefur nefndin gert athugasemdir og komið ábendingum á framfæri við ráðherraráðið í Brussel, til dæmis varðandi skilgreiningu á hvað teljist til heimskautasvæða, en hugmyndir voru uppi um að einungis þau svæði sem eru norðan heimskautsbaugs teljist til heimskautasvæða. Hefur að því best er vitað verið horfið frá slíkum skilgreiningum innan ESB.“ Ég hefði gjarnan viljað heyra hjá hæstv. ráðherra hvernig þessi mál standa. Því þótt við séum blessunarlega ekki aðilar að Evrópusambandinu, og verðum vonandi aldrei, þá erum við, því miður, í gegnum aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu bundin af ákveðnum samningum sem lúta að skilgreiningum á þessum svæðum, heimskautasvæðunum, t.d. hvað varðar opinbera þátttöku í stuðningi við atvinnulíf, búsetu o.s.frv. Innan Evrópska efnahagssvæðisins hafa verið skilgreindar heimildir til slíkra inngripa á búsetusvæðum sem flokkast undir heimskautasvæði eða svæði sem eru norðan ákveðinnar breiddargráðu. Þess vegna skiptir máli hvort hér sé eitthvað á ferðinni varðandi þær skilgreiningar, hvort þetta hafi áhrif á sértækt samstarf og sértækar áherslur varðandi rannsóknir á norðurskautssvæðinu, sem að mínu viti, og eins og kemur fram í þessum texta, er lögð áhersla á að fái að njóta algerrar sérstöðu og því ekki tengdar eða blandað saman við einhverjar rannsóknaráætlanir eða sérstakar áætlanir á Eystrasaltssvæðinu. Það er mikilvægt að þessu sé haldið algerlega aðskildu. Ég vildi því spyrja ráðherrann hvort í gangi séu einhverjar breytingar á skilgreiningum á þessum svæðum hvað varðar innra samstarf og framlag til rannsókna, til búsetumála, til opinberra inngripa í atvinnulíf o.s.frv. Ég vil líka koma hér að einu atriði til. Á bls. 53 er minnst á Norræna lýðheilsuháskólann, það er mjög jákvæður og góður texti um hann en ég hefði viljað heyra ráðherrann geta aðeins nákvæmar um aðild okkar að þessum Norræna lýðheilsuháskóla. Þar stendur, með leyfi forseta: „Norræni lýðheilsuháskólinn er samnorræn menntastofnun fyrir æðri menntun og rannsóknir í heilbrigðisfræði. Háskólinn er staðsettur í Gautaborg í Svíþjóð og starfar samkvæmt sérstökum samningi við Norrænu ráðherranefndina sem gerður er til þriggja ára í senn. Megináherslan er á nám til meistara- eða doktorsgráðu í lýðheilsufræðum en einnig er hægt að sækja þar einstök námskeið. Námskrá skólans er í sífelldri endurskoðun og eru alltaf fleiri umsækjendur frá Íslandi sem sækja um að komast í nám við skólann en komast þar að. Ísland hefur þar sérstöðu því heldur dregur úr umsóknum frá öðrum norrænum löndum. Meginskýringin er trúlega sú að ekki er hægt að stunda sambærilegt nám hér á landi. Ísland forgangsraðar sjálft umsóknum svo námsplássin nýtist heilbrigðisþjónustunni á Íslandi sem best.“ Það er svo sem ágætt sem þarna er sagt, að Íslendingar sæki þennan skóla. Ég hefði gjarnan viljað heyra það í tölum hve margir Íslendingar sækja um nám þarna og hverjum er hafnað inngöngu í hann, hverjar séu fjárhagslegar skuldbindingar af hálfu íslenska ríkisins í þessu sambandi, hvaða fríðinda íslenskir nemendur njóti í þessum skóla og hvernig unnið sé af hálfu ráðuneytisins að forgangsröðun þeirra sem sækja um inngöngu í þennan skóla. Mér finnst þetta bæði forvitnilegt og áhugavert og væri þess vegna fróðlegt að heyra aðeins um ytri ramma þessa starfs. Frú forseti. Það er aðeins einn þáttur enn sem ég á eftir að minnast á frekar og ég kom inn á áðan en átti eftir að ljúka. Það var um aðkomu Norræna fjárfestingarbankans að Kárahnjúkavirkjun, lánveitingar til hennar, sem flokkuð er undir sérstök verkefni í umhverfismálum af hálfu Norræna fjárfestingarbankans og sem kemur líka fram að hafi sett sér sérstaklega og mjög ströng umhverfisviðmið og þá veltir maður fyrir sér hvernig þau eru unnin. Ég vil leyfa mér að vitna hér aðeins í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, sem hann hélt á Alþingi, 26. febrúar 2003, í umræðunni um fjármögnun á fyrirhugaðri Kárahnjúkavirkjun. Með leyfi forseta, segir í þeirri ræðu: „… sem Landsvirkjun hefur áður verið að leita til um stór fjárútboð, eins og Merill Lynch,“ - sem núna er í fréttum hér fyrir að gefa umsögn um íslensku bankana - eins og Ambro, eins og Sumitomo Mitsui Banking Corporation“- og hann tilgreinir síðan ýmsa fleiri banka - „Segjum nú að þetta sé ekki ólíkleg tilgáta, að það eigi að leita ekki síst kannski hófanna hjá NIB, sem oft hefur lánað til svipaðra verkefna hér, og Evrópska fjárfestingarbankans. Og þá vil ég spyrja:“ - spyr Steingrímur og ég vitna áfram í ræðu hans, frú forseti - „Er búið að fara yfir það að þessir bankar fáist til að lána út á svona verkefni vegna umhverfisáhrifanna? Hvernig er það með þessa banka? Hafa þeir ekki einhver viðmið og einhvern standard í þessum efnum? Jú. Það vill svo til a.m.k. að ég veit að Norræni fjárfestingarbankinn hefur það og stærir sig nú ekki lítið af því stundum hversu umhverfisvænn hann sé orðinn, og það er vel. Því er mjög haldið fram að Norræni fjárfestingarbankinn sé að fjármagna verkefni á sviði umhverfismála í t.d. Eystrasaltsríkjunum og Norðvestur-Rússlandi, og það er vel.“ Áfram segir í ræðu Steingríms J. Sigfússonar: „En Norræni fjárfestingarbankinn er auðvitað líka að fjármagna ýmiss konar uppbyggingu og mannvirkjagerð og framkvæmdir. Og þá setur hann ákveðnar kröfur og hefur reglur um mat á umhverfisáhrifum þeirra framkvæmda og það er ekki veitt lán nema þar séu tilteknir hlutir uppfylltir og í lagi. Norræni fjárfestingarbankinn hefur sett sér strangar vinnureglur í þessum efnum, það eru sem sagt umhverfisreglur eða umhverfisvinnureglur, ,,miljörutiner“ heitir það á sænsku, hjá Norræna fjárfestingarbankanum. Framkvæmdirnar eru flokkaðar eftir umhverfisáhrifum, hversu mikil þau verði, í A-, B- og C-flokk. Í A-flokknum eru þá þær framkvæmdir sem hafa umtalsverð umhverfisáhrif eða framkvæmdir þeirrar tegundar sem ætla má að stærðar sinnar vegna eða eðlis hafi umtalsverð umhverfisáhrif. Flokkur A er þá sem sagt sá sem mest áhrifin hefur að þessu leyti, hefur ,,omfattande potentiella miljökonsekvenser“, ef ég má sletta því, með leyfi forseta, sem sagt umfangsmikil möguleg eða ,,potentiell“ umhverfisáhrif. Og hvers konar framkvæmdir eru það nú sem þar eru taldar upp efst á listanum? Jú, það eru orkuver sem byggja á kolum, olíu, torfi eða gasi, og það eru vatnsaflsvirkjanir ,,vattenkraftverk“. Reyndar eru líka stíflubyggingar, skurðir, stór jarðgöng, olíuhreinsunarstöðvar og ýmislegt fleira talið þarna upp. Það er sem sagt bara þannig að sjálfkrafa fara stór vatnsaflsorkuver í þennan fyrsta flokk hjá NIB. Og þá skal fara fram mat á umhverfisáhrifum. Gögnin eru tekin, þeim er safnað saman hjá bankanum sjálfum og þau eru lögð fyrir stjórn og þau eru hluti af grundvelli afgreiðslu lána.“ Svo segir áfram og ég er alveg að ljúka tilvitnun í ræðu Steingríms: „Er alveg öruggt að Norræni fjárfestingarbankinn eða Evrópski fjárfestingarbankinn hafi áhuga á því að lána í framkvæmd sem féll í umhverfismati? Gleymum því ekki að hún féll í umhverfismati. Úrskurður Skipulagsstofnunar var sá að þessi framkvæmd hefði svo umfangsmikil neikvæð og óafturkræf umhverfisáhrif í för með sér að ekki væri hægt að réttlæta hana. Ég er ekkert viss um að þessir bankar taki það endilega sem gilt að svo komi pólitískur svokallaður umhverfisráðherra og snúi því við með handafli, vegna þess að það er yfirleitt ekki þannig sem hlutirnir ganga fyrir sig í þessum löndum. Það er séríslenskt fyrirbæri að hægt sé að fara þannig með málin. Samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum mjög víða hefði úrskurður skipulagsstjóra verið endanlegur. Ég leyfi mér að efast um að það verði almenn gleði t.d. í hópi sænskra, norskra og finnskra stjórnarmanna í Norræna fjárfestingarbankanum með að fjármagna þetta umdeilda verkefni. Það gæti gerst líka með evrópska bankann. Þeir kunna að hafa frétt af því t.d. að sænsk verktakafyrirtæki flúðu af hólmi vegna þess að þau höfðu ekki áhuga á því að láta draga sig inn í umhverfissóðaskap af því tagi sem hér um ræðir.“ - Segir í ræðu Steingríms. Síðan stendur hér að það sé eitt af stærstu viðfangsefnum Norræna fjárfestingarbankans að lána til framkvæmda við Kárahnjúkavirkjun og það sé hluti af umhverfisvænum verkefnum á vegum bankans. 

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur rætt vítt og breitt um skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar og er það vel. Hann hefur á undanförnum dögum rætt ýmis mál í ansi löngu máli og mig hefur oft langað að fara í andsvar við hann en ekki getað vegna þess að ég vissi ekki hvenær ræðan yrði búin. Núna vissi ég að hún stæði ekki lengur en í 15 mínútur svo ég ákvað að fara í andsvar. Mig langar að spyrja hv. þingmann, þar sem hann er að ræða um lán til Kárahnjúka og alls konar eignir og svoleiðis, hvað hann telji vera sína verðmætustu eign.

Frú forseti. Hv. þingmaður kemur nú flatt upp á mig í umræðunni, ég hef ekki verið að ræða persónulegar eignir mínar. Flestum þykir nú vænt um líf sitt og að hafa fæðst og þá ábyrgð sem því fylgir. Mér þykir vænt um að fá að vera til. Varðandi önnur atriði sem hv. þingmaður ætlaði greinilega að spyrja um, þ.e. um hlut Norræna fjárfestingarbankans í byggingu Kárahnjúkavirkjunar, þá var ég einmitt að draga það fram að Norræni fjárfestingarbankinn hefur sett sér mjög ströng umhverfisviðmið til hvaða verkefna hann lánar út á. Þess vegna kom það mjög flatt upp á mig að sjá hér í texta að lán til Kárahnjúkavirkjunar skuli vera flokkað undir eitt af umhverfisverkefnum Norræna fjárfestingarbankans, verkefni sem hefur hvergi fengið stuðning, hvorki hjá Umhverfisstofnun né Skipulagsstofnun eða öðrum aðilum sem hafa verið að fjalla um þessa virkjun. Við getum deilt um hana á annan hátt en umhverfislega séð hefur hún fengið þann stimpil að vera stórkostleg umhverfisspjöll. Er því furðulegt að bankinn skuli lána til hennar á þeim forsendum.

Frú forseti. Hv. þingmaður kom nokkuð nærri þessari heimspekilega spurningu. Sumir meta bíla, húsnæði eða hlutabréf eða eitthvað slíkt sem sínar verðmætustu eignir. Aðrir meta heilsuna mikils, börn og fjölskyldu. Hv. þingmaður kom þarna með æðra gildi sem er lífið. En það skyldi þó ekki vera að tíminn sé verðmætasta eign hvers manns? Hv. þingmanns, mín, allra hv. þingmanna og allrar þjóðarinnar. Tíminn er verðmætasta eignin og hún minnkar á hverjum degi. Tíminn sem við höfum í dag er 24 tímum minni heldur en á sama tíma í gær. Þessi tími minnkar og minnkar og það þarf að fara vel með hann. Þetta ætla ég að spyrja hv. þingmann út í: Getur það verið að stjórnarandstaðan sé í málþófi, sé að eyða tíma þingsins, þingmanna, starfsmanna þingsins og áhorfenda í málþóf? Getur verið að hún fari illa með þessa verðmætustu eign sem hverjum manni er gefin?

Frú forseti. Ég á erfitt með að setja mig inn í persónulegar hræringar hv. þingmanns. Hann þarf að eiga þær við sjálfan sig. Tíminn er mjög afstætt hugtak, þúsund ár sem dagur o.s.frv. Það má velta því fyrir sér hvort þetta sé umræðuefnið. Það má vel vera að hæstv. samstarfsráðherra Norðurlanda finnist málefnið vert til að fjalla um. Þá kemur ráðherra af því. Ég hef hins vegar spurt út í mál er lúta að þessari skýrslu og ákveðnum atriðum sem eru mjög fróðleg. Þetta er mikilvægur þáttur í starfi þjóðanna, þ.e. norrænt samstarf. Ég tel mjög mikilvægt að vera sem best upplýstur um hvað þar er á ferðinni. Ég held mig a.m.k. við þau málefni, frú forseti, en læt hv. þingmanni eftir aðrar lífsspekilegar vangaveltur. Hv. þingmaður verður að leysa þær með sjálfum sér.

Frú forseti. Ég held áfram ræðu minni frá því fyrir hádegisverðarhlé. Ég ítreka þakkir mínar til þingmanna fyrir málefnalega umræðu um skýrslu samstarfsráðherra. Það er ánægjulegt að heyra hve mikinn áhuga hv. þingmenn hafa á norrænu samstarfi. Áhugi þingmanna og stjórnmálamanna á norrænu samstarfi fer síður en svo dvínandi, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði um fyrr í umræðunni og fór fram á að ég, sem samstarfsráðherra, færi yfir þau mál. Ég tek undir það með hv. þingmönnum, sem hafa talað af svo miklum áhuga sem raun ber vitni um norræn málefni, að ég tel vaxandi áhuga hjá stjórnmálamönnum á Norðurlöndum á norrænu samstarfi. Við verðum að horfast í augu við að þegar Finnland og Svíþjóð gerðust aðilar að Evrópusambandinu fyrir um 10–11 árum fylgdi í kjölfarið minni áhugi á norrænu samstarfi en áður hafði verið. En nú hefur þetta breyst og mjög gott til þess að vita. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði að umtalsefni starfsemi norrænna lánastofnana. Ég vildi aðeins bregðast við þeirri umfjöllun. Þingmanninum hefur orðið tíðrætt um Norræna fjárfestingarbankann en ég vildi einmitt nefna hann sem eitt best heppnaða verkefnið í norræna samstarfinu. Hann er gríðarlega öflug stofnun sem skilað hefur miklum árangri. Ég tel líka að það sé dæmi um hvernig okkur hefur tekist að vinna með Eystrasaltslöndunum, að þau skuli nú orðnir fullgildir aðilar að Norræna fjárfestingarbankanum. Þau starfa þar á jafnréttisgrundvelli með Norðurlöndunum, leggja inn í það samstarf fjármuni á jafnréttisgrundvelli við hin Norðurlöndin og axla jafnframt þær skyldur sem því fylgja. Það hefur verið gert að sérstöku umtalsefni af þingmönnum Vinstri grænna, bæði hv. þm. Ögmundi Jónassyni og Jóni Bjarnasyni, að hér er fjallað um lán til Orkuveitu Reykjavíkur, Hitaveitu Suðurnesja og síðan Landsvirkjunar. Ég tel um einhvern misskilning að ræða í umfjöllun þeirra um þessi mál. Ég hef skilið þessa umfjöllun svo að sérstaklega hafi verið lánað til vinnu Landsvirkjunar við mat á umhverfisáhrifum. Ég tel að átt hafi verið við það í þessari umfjöllun. Lánið sem fjallað er um í þessum kafla, þar sem er fjallað sérstaklega um lán Norræna fjárfestingarbankans til Íslendinga, er ekki flokkað undir umhverfislán. Það er önnur umfjöllun hér í skýrslunni um umhverfislán. Þar er t.d. nefnt mikilvægt verkefni, þ.e. fráveitustöð í Pétursborg sem gegnir miklu hlutverki við að bæta umhverfið í Eystrasaltinu. Mengunin þar hefur lengi verið mikið vandamál og þau mál hafa heilmikið verið til umfjöllunar, bæði á vettvangi umhverfisráðherranna og samstarfsráðherranna að undanförnu. Ég sótti einmitt sérstakan fund um þau mál í Svíþjóð á síðasta hausti þar sem umhverfisráðherrar landa sem eiga aðild að Eystrasaltsráðinu fjölluðu um þessi mál á óformlegum fundi. Síðan nefndi hv. þm. Ögmundur Jónasson ýmislegt fleira tengt lánastofnunum Norðurlanda. Ég vildi þá sérstaklega nefna Nopef. Nopef veitir lán til forverkefna, þegar norræn fyrirtæki hyggjast færa út kvíarnar og þá eru veitt áhættulán sem eru talin skipta miklu máli. Bankar eru ekki alltaf tilbúnir í slíka lánastarfsemi. Í þessu sambandi er líka lögð áhersla á lítil og meðalstór fyrirtæki. Hv. þingmaður nefndi líka Norræna þróunarsjóðinn. Það hefur einfaldlega ekki náðst samstaða meðal Norðurlandanna um að halda þeirri starfsemi áfram. Tekin var um það ákvörðun að ekki yrði lagt meira stofnfé til sjóðsins. Þessi ákvörðun var tekin í ljósi afstöðu danskra stjórnvalda, þ.e. að taka ekki þátt í endurfjármögnun. Í framhaldi af því hóf stjórnin undirbúning að því að starfsemin yrði lögð niður. Hún fól ráðgjafarfyrirtæki að gera úttekt á stöðu sjóðsins og leggja fram hugmyndir um hvernig væri best að standa að þessu verki. Það er ekkert launungarmál að Ísland hefði viljað halda þessu starfi áfram. Ég vil að það komi skýrt fram af minni hálfu. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi nokkur atriði og varpaði til mín veigamiklum spurningum. Ein var um stöðu sjálfsstjórnarsvæðanna. Ég tek undir það með honum að auðvitað ber að styrkja stöðu sjálfsstjórnarsvæða innan norræna samstarfsins. Það stendur yfir úttekt á stöðu þeirra sem ljúka mun um mitt árið. Við skulum sjá hvað kemur út úr því og hvað hægt er að gera. Það er t.d. ljóst af Færeyinga hálfu að þeir hafa talað mjög skýrt um að þeir vilji borga inn í norræna samstarfið í samræmi við það sem eðlilegt væri af þeirra hálfu. Þeir hafa lagt mikla áherslu á þessi mál. Síðan nefndi hv. þm. Össur Skarphéðinsson stöðu norræna samstarfsins gagnvart Evrópusambandinu. Staðan er einfaldlega sú að það er ekki á dagskrá ríkisstjórnar Íslands að sækja um inngöngu í Evrópusambandið. Þannig standa málin. Það er heldur ekki á dagskrá hjá norsku ríkisstjórninni sem tók við síðasta haust. Það kom síðast skýrt fram í máli utanríkisráðherra Norðmanna í útvarpi í gær að ekki væri stefnt að því á vettvangi norsku ríkisstjórnarinnar. Það eru staðreyndir þessa máls en hins vegar spennandi umræða, að velta fyrir sér hver þróun þeirra mála verður til framtíðar. Samstarfið við Eystrasaltslöndin hefur verið mjög ofarlega í norræna samstarfinu frá því að þau fengu sitt frelsi. Norðurlöndin hafa forgangsraðað því samstarfi en það er auðvitað deginum ljósara, eins og kom skýrt fram í ræðu minni og í skýrslunni, að orðið hefur heilmikil breyting á því við inngöngu þeirra í Evrópusambandið. Nú er því samstarfið á jafnréttisgrundvelli og Eystrasaltslöndin þurfa að leggja fjármuni á móti þeim verkefnum sem Norðurlöndin og Eystrasaltslöndin vilja vinna að saman. Áherslan af hálfu Norðurlandaráðs hefur því færst til Rússlands og Hvíta-Rússlands. Svo höfum við líka áherslur til vesturs. Hv. þingmaður Magnús Þór Hafsteinsson gerði byggðamálin að umtalsefni og velti fyrir sér hvort þær breytingar sem þar hafa orðið væru að frumkvæði okkar Íslendinga. Ég fullvissa hann um að svo er ekki. Það er ekki þannig að þær breytingar hafi verið að okkar frumkvæði. Þær eru hluti af breytingunum sem verið er að gera á norræna samstarfinu með því að fækka ráðherranefndunum, fækka embættismannanefndunum, gera starfið skilvirkara og nýta fjármuni betur til að við höfum meira svigrúm í verkefni sem koma borgurum Norðurlanda að gagni. Við viljum að fjármunirnir fari meira út í samfélögin. Þetta hefur að mörgu leyti verið of flókið og of dýrt kerfi til að halda utan um þetta. Ég vildi nefna annað í þessu samhengi. Þegar gerðar voru breytingar á Norðurlandaráði í kringum 1995 og svo aftur nýlega kom gagnrýni á ráðherranefndina, af því tagi að hún breytti ekki neinu hjá sér í kjölfar breytinganna upp úr 1995. Það má segja að nú hafi einmitt orðið slíkar breytingar. Ég tel að þetta séu góðar breytingar og mér finnst gott að heyra hvað þingmenn hafa tekið jákvætt í þær í dag. Að sjálfsögðu ætla menn að gera starfið skilvirkara, sveigjanlegra og nýta fjármuni betur. Það verður auðveldara að forgangsraða verkefnum í stað þess að binda allt í klafa nefnda og stofnana. Þetta finnst mér aðalatriðið í þessum efnum. Ég vildi nefna í þessu samhengi, af því að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson gerði sjávarútvegsmálin að umtalsefni, að þar höfum við dæmi um ráðherranefnd sem heldur utan um nokkra málaflokka. Sama ráðherranefndin fjallar um sjávarútvegsmál, landbúnað, skógrækt og matvæli. Þannig vill til að ég á sæti í þeirri ráðherranefnd og starfa þar með mjög mörgum ráðherrum. Þessum málum er auðvitað skipað með ólíkum hætti innan ríkisstjórna hvers lands um sig. Það er ekki einu sinni svo að það sé eins hjá okkur öllum á Norðurlöndunum. Við þurfum líka að taka tillit til þess. Ég vildi greina frá því í þessu samhengi að haldin verður ráðstefna í Noregi um vistvæna nýtingu lifandi sjávarauðlinda nú í júní. Óformlegt samstarf um byggðamál heldur áfram. Áfram verður starfandi sérstök embættismannanefnd um byggðamál, sem hv. þm. Kristján L. Möller spurði um. Hún verður starfandi áfram og er komin niðurstaða í það mál. En orkumálin falla hins vegar undir embættismannanefnd um iðnaðarmál. Þannig endaði það mál. Það líður á tímann. Ég vildi nefna varnarmálin. Skýringin á því að þau eru ekki í skýrslunni er að ekki er formlegt samstarf milli Norðurlandanna á því sviði. Það helgast að sjálfsögðu af því að við höfum valið að skipa málum innan hvers lands með ólíkum hætti. En ég get ekki haft þessi orð fleiri. Ég ítreka þakkir fyrir mjög góðar, fjörugar 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra og Norðurlandamálaráðherra fyrir svörin og útskýringar m.a. á því sem ég bar hér fram. Það var komið inn á lánveitingar af hálfu Norræna fjárfestingarbankans og einkum það sem snýr að umhverfismálum. Nú er mér kunnugt um, og það hefur komið fram hér í umræðunni, að Norræni fjárfestingarbankinn hefur stært sig af því að vera umhverfisvænn og setur upp ákveðnar reglur í þeim efnum. En ástæðan fyrir því að ég spurði hér áðan var orðalagið í skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar, sem hér er til umfjöllunar, en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Mikil áhersla var lögð á að fylgja eftir þessum stórum orkuframkvæmdum,“ - þar er vísað í lánveitingar til Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja - „og ekki síst lánveitingu til Landsvirkjunar vegna Kárahnjúkavirkjunar, sér í lagi mati bankans á umhverfisáhrifum þeirra. Þá hafa umhverfisáhrif fyrirhugaðra fjárfestinga í orkugeiranum verið athuguð.“ Nú er spurningin þessi: Gengu lánveitingarnar til Landsvirkjunar vegna Kárahnjúkavirkjunar einvörðungu út á mat á umhverfisáhrifum? Það er nú ekkert sérstaklega góð fjárfesting fyrir tvær sakir. Samkvæmt stöðlum fjárfestingarbankans lendir Kárahnjúkavirkjun í lakasta flokki, þeim flokki sem hefur mest og verst umhverfisáhrif, og í annan stað þá féll Landsvirkjun á prófinu þegar kom að umhverfismatinu. Framkvæmdin stóðst ekki umhverfismatið. En spurningin er þessi: Er hæstv. ráðherra kunnugt um það hvort það hafi verið einvörðungu 

Frú forseti. Ég hef ekki svar við þessari spurningu og tel ef að hv. þm. Ögmundur Jónasson vill fá svar við henni þá sé eðlilegt að snúa sér bara beint til bankans um það. En ég sá það hins vegar þegar ég rýndi í þennan texta að hann var ekki mjög skýr.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér finnst þau fullnægjandi og skiljanleg og eðlilegt að við snúum okkur til bankans um nánari skýringar á þessu.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þá ágætu ræðu sem hún flutti. Hún svaraði öllum þeim spurningum sem fyrir hana voru lagðar nokkuð skilmerkilega. Sömuleiðis á hún lof skilið fyrir það að hafa tekist að skýra það nokkuð vel hvernig menn eru að breyta Norðurlandasamstarfinu með þeim hætti að það verði skilvirkara og hnitmiðaðra. Ég spurði hæstv. ráðherra um afstöðu hennar til Evrópusambandsins með svona tiltölulega breiðri spurningu. Hæstv. ráðherra svaraði og kom ekki á óvart að það væri ekki á dagskrá þessarar ríkisstjórnar að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Mig langar þá að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi verið rætt í ríkisstjórninni að Ísland tæki upp hinn sameiginlega evrópska gjaldmiðil, annaðhvort með því að ganga í myntbandalagið eða einhliða. Tilefni spurningarinnar er auðvitað skýrt. Þetta teygir anga sína inn í norrænt samstarf. Við erum í miklu samstarfi við þjóðir sem eru í þessu bandalagi. Og einn hæstv. ráðherra hefur nú reifað þann möguleika að við ráðumst í þetta. Það kom sömuleiðis fram í hádegisfréttum í dag að nú væri beðið svars frá höfuðstöðvum Evrópusambandsins í Brussel um hvort slíkt sé mögulegt. Því spyr ég: Hefur þetta verið rætt á vettvangi ríkisstjórnarinnar, formlega eða óformlega?

Frú forseti. Það mál sem hv. þingmaður kýs að gera að umtalsefni er auðvitað hápólitískt og um það geta líka verið skiptar skoðanir innan stjórnmálaflokkanna. Það er ekki eins og það sé svo að eining sé innan stjórnmálaflokkanna, hvorki innan hans flokks, hv. þingmanns sem spurði, né innan míns flokks, þar sem skoðanir eru skiptar í Sjálfstæðisflokknum. Ákveðinn hópur í Sjálfstæðisflokknum hefur kannski lýst því að hann telji að við ættum að ganga í Evrópusambandið en það var nú sérstaklega hér á árum áður. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og skoðanir manna hafa að mörgu leyti breyst. Ég tel að það sé miklu meiri eining um það í dag að okkur vegni ágætlega með samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og það sé ekkert sem knýr okkur til að sækja um aðild. Ef við lítum á þau tvö Norðurlönd sem eru utan Evrópusambandsins, Noreg og Ísland, þá sjáum við auðvitað að þau tróna á toppnum í öllum alþjóðlegum samanburði. Það má eiginlega segja hvert sem litið er, ekki síst í efnahagsmálum. Það er þess vegna sem þau hafa kosið að standa utan við sambandið og hvað snertir myntbandalagið og evruna þá hefur það ekkert breyst, ekki svo ég viti til. Til þess að þjóð geti orðið aðili að myntbandalaginu þarf hún jafnframt að vera aðili að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra er skyggn og sér inn í framtíðina. Hún svaraði spurningunni sem ég ætlaði að bera fram í seinna andsvari mínu. Ég ætlaði sem sagt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún teldi að það væri hægt að taka upp hinn sameiginlega gjaldmiðil Evrópusambandsins án þess að vera innan ESB. Hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að það sé ekki hægt. Ég hallast að því að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér í því efni. Það liggur þá alveg ljóst fyrir að innan ríkisstjórnarinnar eru greinilega skiptar skoðanir á því hvort slíkt er mögulegt. Hæstv. viðskiptaráðherra hefur lýst sinni skoðun á heimasíðu sinni. Hún telur að þetta sé æskilegt. Hæstv. umhverfisráðherra og samstarfsráðherra Norðurlanda telur að það sé ekki mögulegt. Hugsanlega leiðir þetta að þeirri niðurstöðu að ríkisstjórnin ætti nú að ræða svona mál áður en einstakir partar hennar vaða út á völlinn með hugmyndir sem aðrir ráðherrar telja óframkvæmanlegar. 
             Það er eftirtektarvert að hæstv. viðskiptaráðherra virðist hafa farið á tauginni yfir þeim sviptingum sem verið hafa í fjármálalífinu. Að minnsta kosti er það mjög undarlegt, svo ekki sé meira sagt, og ekki til þess fallið að draga úr óróleika að um leið og einhvers skjálfta verður vart í efnahagsmálum talar hæstv. viðskiptaráðherra strax á þá lund að krónan sé ómöguleg og grípa þurfi til þess örþrifaráðs að reyna að tengja myntina við Evrópumyntina án þess að ganga í Evrópusambandið. Það, frú forseti, tel ég taugaveiklun á tiltölulega háu stigi að reyna að grípa í fótinn á því sem óframkvæmanlegt er til að leiðrétta raunveruleikann þó hann kunni að fara í taugarnar á viðkomandi ráðherra. Hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandanna á hins vegar hrós skilið fyrir að halda ró sinni og sjá hlutina með köldum og yfirveguðum hætti.

Frú forseti. Sem formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðsins kynni ég skýrslu Íslandsdeildarinnar um norrænt samstarf fyrir árið 2005. Mig langar að öðru leyti að vísa til skýrslunnar sem finnst í heild á þskj. 832 og þar er mjög ítarlega fjallað um störf Íslandsdeildarinnar. Í skýrslunni er líka fjallað um starfsemi nefnda Norðurlandaráðs, fundi ráðsins, sameiginlega fundi með Eystrasaltsráðinu á Norðurlandaráðsþinginu og um skipan ráðsins og fyrirkomulag um starfsemi og samstarf ráðsins og ráðherranefndarinnar. En því starfi hefur núna hæstv. samstarfsráðherra, Sigríður Anna Þórðardóttir, gert grein fyrir. Í upphafi ársins 2005 skipuðu Íslandsdeildina, auk þeirrar sem hér stendur, sem var formaður, hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir varaformaður, Rannveig Guðmundsdóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Sigurður Kári Kristjánsson. Síðan var kosin ný Íslandsdeild í byrjun október við upphaf 132. þings og þá var eina breytingin sem varð á skipan aðalmanna sú að Kjartan Ólafsson tók við af Sigurði Kára Kristjánssyni. Um varamenn í Íslandsdeild, bæði þá og síðar, vísa ég til skýrslunnar. Á fundi Íslandsdeildar 5. október var sú sem hér stendur kosin formaður aftur, hv. þm. Drífa Hjartardóttir var kosin varaformaður og Stígur Stefánsson alþjóðaritari hefur gegnt starfi ritara Íslandsdeildar Norðurlandaráðs á því starfsári sem hér er til umræðu. Íslandsdeildin kom saman til fundar fjórum sinnum á árinu og að venju var þátttaka okkar í fundum á þingi Norðurlandaráðs undirbúin á þeim fundum. Auk þess voru fjölmörg mál á dagskrá og svo fór þar auðvitað fram gagnkvæm upplýsingamiðlun meðlima Íslandsdeildar um stöðu mála í einstökum nefndum og vinnuhópum Norðurlandaráðs. Á þessum fundum var líka rætt ítarlega um undirbúning og skipulag 57. þings Norðurlandaráðs sem fram fór í Reykjavík 25.–27. október, en samkvæmt venju og hefð er Norðurlandaráðsþing haldið hér á landi fimmta hvert ár. Við ræddum síðan töluvert um eftirfylgni við tilmæli Norðurlandaráðs, sem er nýtt, en eftir breytingarnar sem gerðar voru á skipulagi ráðsins 2002 hefur verið lögð aukin áhersla á nánari tengsl milli þjóðþinga ríkjanna og á hlutverk landsdeilda við að fylgja tilmælum Norðurlandaráðs eftir heima í héraði. Við tókum upp það nýmæli á þessu starfsári að þýða tilmæli Norðurlandaráðs á íslensku og senda þau fastanefndum Alþingis en hugmyndin á bak við þá ráðstöfun er sú að fastanefndirnar fái tilmælin, ef þær vilja, sér til upplýsingar um það starf sem fram fer á Norðurlandaráðsþinginu. Með þessu er fastanefndunum, hverri á sínu málefnasviði, jafnframt gefinn kostur á að fylgja eftir þeim málum sem rædd eru og unnið er að á vettvangi Norðurlandaráðs. Íslandsdeildin hélt einn fund með Sigríði Önnu Þórðardóttur, samstarfsráðherra Norðurlanda, og fór hann fram í október á síðasta ári. Við héldum þann fund í aðdraganda Norðurlandaráðsþingsins í Reykjavík. Þar var fyrst og fremst verið að ræða þingið sjálft, dagskrá þingsins, skipulag og helstu umræðuefni. Íslandsdeildin fundaði líka með upplýsingaskrifstofu Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndinni þar sem farið var yfir skipulag fjölmiðlamála á þinginu í Reykjavík. Þar var m.a. rætt hvernig vekja mætti athygli fjölmiðla og tryggja í tengslum við þingið sem mesta og besta umfjöllun um norræn málefni í það heila. Mig langar, frú forseti, að víkja nokkrum orðum að nefndum Norðurlandaráðs og segja stuttlega frá starfi forsætisnefndar, sem er sú nefnd sem ég á sæti í, og mig langar líka af því að hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir er utan þings að fjalla í nokkrum orðum um störf forseta Norðurlandaráðs á árinu. Hvað varðar störf annarra nefnda vísa ég í skýrsluna og jafnframt geri ég ráð fyrir að þeir hv. þingmenn sem eiga sæti í þeim nefndum, en málefnanefndirnar eru fimm, komi hér á eftir og fjalli um starfið innan þeirra. Kosið var í embætti og hinar fimm málefnanefndir fyrir starfsárið 2005 árið áður, eða á 56. þingi Norðurlandaráðs í Stokkhólmi í nóvember 2004. Á þeim tímapunkti var hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir kosin forseti Norðurlandaráðs og sú sem hér stendur varaforseti og við höfum síðan átt sæti í forsætisnefnd Norðurlandaráðs. Í efnahags- og viðskiptanefnd sátu Drífa Hjartardóttir sem formaður og Steingrímur J. Sigfússon sem varaformaður, í velferðarnefnd Arnbjörg Sveinsdóttir, í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Sigurður Kári Kristjánsson, en hann átti sæti í borgara- og neytendanefnd og einnig í eftirlitsnefnd. Með því að Kjartan Ólafsson kom inn í Íslandsdeild Norðurlandaráðs í stað Sigurðar Kára Kristjánssonar tók hann sæti í þeim nefndum sem Sigurður Kári Kristjánsson hafði setið í. Starfið fer fram víðar en í þessum málefnanefndum Norðurlandaráðs en auk nefndarsetu þar áttu meðlimir Íslandsdeildar sæti í vinnuhópum á vegum þess auk þess sem þingmenn hafa setið í stjórnum stofnana og ráða sem þeir eru tilnefndir í af Norðurlandaráði. Rannveig Guðmundsdóttir gegndi þannig stöðu áheyrnarfulltrúa Norðurlandaráðs hjá þingmannanefnd um norðurskautsmál, ég gegndi formennsku í stjórn Norræna menningarsjóðsins, Þuríður Backman sat í stjórn norrænnar samstarfsmiðstöðvar um málefni fatlaðra og Steingrímur J. Sigfússon átti sæti í eftirlitsnefnd Norræna fjárfestingarbankans. Forsætisnefnd Norðurlandaráðs er skipuð forseta og tólf fulltrúum sem kosnir eru á þingi Norðurlandaráðs hverju sinni. Allar landsdeildirnar og allir flokkahóparnir eiga fulltrúa í forsætisnefnd, en hlutverk forsætisnefndar er öðru fremur að annast víðtæk pólitísk og stjórnunarleg málefni og hún hefur yfirumsjón með öllum málum í sambandi við þing ráðsins. Forsætisnefnd hélt sjö fundi á árinu en auk þess fóru fram sameiginlegir fundir forsætisnefndar og ýmissa annarra aðila, m.a. hefðbundnir fundir nefndarinnar með norrænu forsætisráðherrunum og utanríkisráðherrunum á þingi Norðurlandaráðs. Rannveig Guðmundsdóttir stýrði starfi á öllum þessum fundum og jafnframt stýrði hún fundum nefndarinnar sem forseti Norðurlandaráðs. Forsætisnefnd fundaði hér á landi 7.–8. mars á síðastliðnu ári í boði Íslandsdeildar, samkvæmt þeirri venju að forsætisnefnd haldi marsfund sinn í því landi sem fer með embætti forseta hverju sinni. Auk þess var gengist fyrir málstofu um jafnréttismál á alþjóðlegum baráttudegi kvenna, sem er eins og við vitum 8. mars, en hún var haldin að frumkvæði íslensku fulltrúanna, þ.e. okkar í Íslandsdeild Norðurlandaráð. Á henni var fjallað um þrjú þemu frá norrænum sjónarhóli: Konur og atvinnulíf, konur og stjórnmálin, og karla og jafnréttisbaráttuna. Af helstu málum er forsætisnefnd fjallaði um á árinu fyrir utan hefðbundin störf langar mig að nefna það sem á vissan hátt bar nokkuð hátt og það voru viðræður við forseta norrænu þjóðþinganna um stöðu og framtíð norræns samstarfs en þær umræður höfðu staðið yfir frá því í maí árið 2004. Í þessum viðræðum var ýmislegt rætt um það hvernig hægt væri að styrkja norrænt samstarf. Þar var m.a. rætt um að efla tenginguna milli starfsins sem fer fram í Norðurlandaráði og þess starfs sem fer fram í hverju þjóðþinganna. Þá voru ræddar leiðir til að tryggja skilvirkni í starfi Norðurlandaráðs auk þess sem hlutverk ráðsins í þingmannastarfi í Norður-Evrópu var skoðað og komist að niðurstöðu um hvert það skyldi vera. Til að efla tengslin við þingin var ákveðið að bjóða forsetum þjóðþinganna til árlegra viðræðna um forgangsröðun í starfi ráðsins til að tryggja betur samhæfingu. Jafnframt var ákveðið að fulltrúum þingnefnda þjóðþinganna yrði boðið á nefndarfundi á vegum Norðurlandaráðs þegar hægt væri að koma því við og þegar tilefni þætti til en samhliða þeirri ákvörðun var ákveðið að fækka hinum stóru sameiginlegu fundum sem áður höfðu verið. Loks var ákveðið að leitast við að tryggja að nefndarseta þingmanna í Norðurlandaráði svari til nefndarsetu þeirra í þjóðþingunum, sem getur verið mjög erfitt í framkvæmd því að þar þurfa menn fyrst og fremst að horfa til þess hvernig menn skiptast eftir flokkahópum, eftir pólitík, eftir landsdeildum og síðan þarf að taka tillit til kynjahlutfallsins. Því til viðbótar er reynt að hafa þetta þannig að menn sitji í nokkuð sambærilegum nefndum á vettvangi Norðurlandaráðs og þeir gera á sínu eigin þjóðþingi. Í janúar voru flóðin í Suðaustur-Asíu, sem urðu í lok árs 2004, til umræðu á fundum forsætisnefndar. Það var niðurstaða nefndarinnar að reynslan af þeim náttúruhamförum sýndi að hægt væri með betra skipulagi að bæta norræna samvinnu um neyðarhjálp þegar hamfarir verða annars staðar í heiminum og hættuástand skapast. Það er litið svo á að þetta muni gagnast Norðurlandabúum hvar sem er í hinum stóra heimi og geri jafnframt aðgerðir á hamfarasvæðum skilvirkari. Á vegum forsætisnefndar starfaði jafnframt ákveðinn vinnuhópur um samfélagsöryggi á breiðum grunni sem ég átti sæti í. Á árinu vann sameiginlegur vinnuhópur forsætisnefndar Norðurlandaráðs og forsætisnefndar Eystrasaltsþingsins að skýrslu um framtíð og skipulag samstarfs þessara tveggja samtaka í ljósi breyttrar pólitískrar stöðu við Eystrasaltið eftir stækkun ESB og NATO til austurs. Lokaskýrsla þessa hóps var síðan lögð fyrir sameiginlegan fund ráðanna tveggja, þ.e. Norðurlandaráðs og Eystrasaltsþingsins. Í þeirri skýrslu er m.a. byggt á því að löndin eigi ýmsa sameiginlega hagsmuni innan ESB/EES-samstarfsins og að þau geti nýtt samtakamátt sinn til að halda þeim sameiginlegu hagsmunum á lofti. Á árinu 2005 tók forsætisnefnd málefni sem varða stöðu sjálfstjórnarsvæðanna í norrænu samstarfi til sérstakrar umræðu. Í dag hefur þegar farið fram nokkur umræða um þessa áherslu. Rótin að þessari umfjöllun forsætisnefndar var ósk Færeyinga um fulla aðild að ráðinu en þeir settu þá ósk sína fram á árinu 2003. Segja má að þessi umræða og athyglin á henni hafi gosið upp í kjölfar heimsóknar Anders Fogh Rasmussens, forsætisráðherra Danmerkur, til Færeyja í ágústmánuði á síðasta ári. Málefni sjálfstjórnarsvæðanna var tekið upp á árlegum fundi með forsætisráðherrum á þingi Norðurlandaráðs og síðan þróaðist málið þannig að forsætisráðherrarnir fólu norrænu samstarfsráðherrunum að gera úttekt á því hvernig efla mætti hlutverk sjálfstjórnarsvæðanna í norrænu samstarfi. Það er í rauninni lagaleg úttekt og menn horfa til þess annars vegar hvað heimilt er innan Helsinki-sáttmálans eins og hann er og hins vegar með tilliti til stjórnarskrár Dana. Í kjölfarið er svo gert ráð fyrir pólitískri ákvarðanatöku og umræðu um málið. Á liðnu starfsári, 2005, gegndi Rannveig Guðmundsdóttir, hv. 2. þm. Suðvest., starfi forseta Norðurlandaráðs og sú sem hér stendur var varaforseti. Hlutverk forseta er einkum að leiða og samhæfa störf forsætisnefndar, stjórna fundum nefndarinnar og ekki síst að koma fram fyrir hönd Norðurlandaráðs gagnvart öðrum alþjóðastofnunum. Forsetinn hefur jafnframt mikilvægu hlutverki að gegna varðandi stefnumótun í málefnum skrifstofu Norðurlandaráðs, auk þess að vinna mjög náið með framkvæmdastjóra skrifstofunnar. Mér finnst við hæfi, frú forseti, að geta þess sérstaklega í þessari umræðu að Rannveig Guðmundsdóttir gegndi starfi sínu sem forseti Norðurlandaráðs mjög vel og af miklum sóma og með skörulegum hætti. Ég vil nota tækifærið og þakka henni fyrir sérlega vel unnin störf. Meðal þeirra verkefna sem hún tók að sér og stóð að á árinu má nefna að hún hélt þrívegis til Pétursborgar í Rússlandi. Fyrst til að taka þátt í þingi Samveldis sjálfstæðra ríkja, sem er samráðsvettvangur þingmanna frá fyrrum ríkjum Sovétríkjanna. Þá sótti hún alþjóðlegan fund um efnahagsmál sem helgaður var efnahagsþróun á norðurslóðum. Og loks tók hún þátt í ráðstefnunni Konur og lýðræði þar sem hún flutti lokaræðu ráðstefnunnar og ræddi þar m.a. um aðgerðir gegn mansali kvenna og fjallaði nokkuð ítarlega um fæðingarorlofslögin sem sérstakt tæki í jafnréttisbaráttunni. Auk þess kom hún sem forseti Norðurlandaráðs fram fyrir hönd ráðsins á ársfundi Vestnorræna ráðsins sem fram fór á Ísafirði og að sjálfsögðu á Norðurlandaráðsþinginu. Ég vildi láta þessa getið og hef þó látið margt annað ótalið sem Rannveig Guðmundsdóttir starfaði að með miklum sóma sem forseti Norðurlandaráðs á síðastliðnu starfsári. Norðurlandaráðsþingið var haldið í Reykjavík dagana 25.–27. október 2005. Þing Norðurlandaráðs er mjög fjölmenn samkoma en þátttakendur á þessu þingi eru um 800, þar af er 41 norrænn ráðherra, 87 norrænir þingmenn, sem eiga sæti í Norðurlandaráði, auk 20 þingmanna frá Eystrasaltsríkjunum og Rússlandi. Íslandsdeild Norðurlandaráðs og alþjóðasvið Alþingis höfðu veg og vanda af skipulagningu þingsins í samstarfi við fjölmarga starfsmenn skrifstofu Alþingis og fleiri. Skemmst er frá því að segja að allt skipulag og framkvæmd þingsins tókst með eindæmum vel og var Alþingi og frábæru starfsfólki þess til mikils sóma. Of langt er að rekja atburði þingsins hér, ég stikla aðeins á helstu málum þess en vísa að öðru leyti til skýrslunnar á þskj. 832. Af umræðum og málum þingsins má nefna umræðu um endurnýjun norræns samstarfs þar sem rætt var um fyrirliggjandi skipulagsbreytingar á Norrænu ráðherranefndinni og fækkun ráðherranefnda úr 18 í 11, umræðu um samstarf á norðurslóðum þar sem samstarfsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar um norðurskautsmál var lögð fram og umræðu um jafnréttis- og mannréttindamál þar sem rætt var um tillögu að norrænni samstarfsáætlun í jafnréttismálum 2006–2010. Þá voru á dagskrá þings Norðurlandaráðs rannsóknir og nýsköpun þar sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, mælti fyrir tillögu að norrænni samstarfsáætlun í iðnaðar- og atvinnumálum fyrir sama tímabil, 2006–2010. Markmið þessarar áætlunar er að Norðurlönd haldi stöðu sinni sem leiðandi svæði á heimsvísu hvað varðar hagvöxt og samkeppnishæfni. Frú forseti. Í starfsáætlun Norðurlandaráðs fyrir árið 2006 er lögð megináhersla á fjögur svið. Í fyrsta lagi á áframhaldandi starf að afnámi landamærahindrana á Norðurlöndum. Í öðru lagi á þróun norræns samstarfs og nánari tengsl Norðurlandaráðs við norrænu þjóðþingin. Í þriðja lagi á alþjóðlegt samstarf sem m.a. beinist að því að efla tengslin við Rússland. Og í fjórða lagi að halda málefnum norðurskautsins á lofti. Síðan hafa málefnanefndirnar fimm að sjálfsögðu hver sínar sérstöku meginmálefnaáherslur í sínu starfi. Samstarfið á vettvangi Norðurlandaráðs er mikilvægt fyrir hagsmunagæslu Íslendinga og stuðlar að áframhaldandi farsæld íslenskrar þjóðar. Það er því ánægjulegt að forusta Íslands í Norðurlandaráði og framkvæmd Norðurlandaráðsþingsins hér á landi á síðasta ári hafi farist okkur jafn vel úr hendi og raun ber vitni. Við óskum þess öll að það verði liður í að festa norrænt samstarf enn frekar í sessi, það er einn mikilvægasti vettvangur okkar í utanríkismálum. Við eigum, frú forseti, mikla samleið í Evrópumálum, svo ég nefni þau sérstaklega, með hinum Norðurlöndunum. Stækkun Evrópusambandsins eykur þörfina á að Norðurlöndin hafi samráð um hagsmunamál sín í Evrópusamstarfinu og það á jafnt við um norrænu ESB-löndin og Ísland og Noreg sem hafa valið að tengjast Evrópu með öðrum hætti. Samstarf Evrópuríkjanna bæði breikkar og dýpkar þegar hin tíu nýju aðildarríki eru gengin í ESB. En við skulum líka horfa til þess að stækkun Evrópusambandsins felur í sér ný tækifæri fyrir Norðurlönd. Flest bendir til að samstarf ríkjahópa með sameiginleg gildi og hagsmuni muni aukast til mikilla muna innan Evrópusambandsins eins og þróunin hefur verið og verður fyrirsjáanlega. Við höfum, frú forseti, valið ólíkar leiðir til þátttöku í yfirstandandi samruna þjóða í Evrópu og vert er að geta þess að Norðurlöndin hafa líka valið ólíkar leiðir til þátttöku innan ESB, t.d. hvað varðar evruna. En hvað sem því líður er Evrópurétturinn mjög fyrirferðarmikill í löggjöf allra Norðurlandanna, bæði þeirra ríkja sem taka þátt í að móta hann og hinna sem standa fyrir utan eiginlega ákvarðanatöku um evrópska löggjöf. Þrátt fyrir að við höfum valið ólíkar leiðir á ýmsum sviðum þá breytir það ekki því að við höfum mjög svipaða hagsmuni og lífsgildi. Við teljum að þessi lönd geti miklu betur staðið fyrir þeim lífsgildum í sameiningu. Við erum öflug heild sem oft og tíðum hefur haft forustu um breytingar og við höfum líka orðið öðrum fyrirmynd að svæðisbundnu samstarfi. Ég tel, frú forseti, að með því að vera fyrirmynd hvað varðar þjóðfélagsuppbyggingu, en þannig er nú horft til Norðurlandanna, og fyrirmynd að samstarfi milli þjóða hafi Norðurlönd sem ríkjahópur mjög sterka stöðu til að hafa áhrif á alþjóðavettvangi, bæði ein og sér og líka í samstarfi sín á milli. Þetta norræna samstarf hefur verið okkur einkar happadrjúgt á liðnum árum þó það sé ekki staður eða stund hér til að tíunda margvíslegan ávinning okkar af því. En svona í samantekt, frú forseti, vil ég fá að segja að þetta samstarf mun eftir sem áður vera okkar mikilvægasti pólitíski samráðsvettvangur í Evrópumálum og jafnframt brú okkar til Evrópu, hvernig sem við kjósum að haga tengslum okkar við Evrópu að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jónínu Bjartmarz fyrir góða yfirferð og hina fróðlegu skýrslu um starf Íslandsdeildar Norðurlandaráðs á síðasta ári. Fjölmörg atriði í þessari skýrslu eru áhugaverð og augljóst að um er að ræða áhugaverðan vettvang fyrir okkur að starfa á. Í inngangi skýrslunnar kemur fram að á árlegum þingfundi Norðurlandaráðs sé fjallað um framkomnar tillögur og þingið sendi frá sér tilmæli til ríkisstjórna landanna eða Norrænu ráðherranefndarinnar. Fjallað er um þau tilmæli á ýmsum stöðum í skýrslunni. Nú hlýtur, og það hefur komið fram í umræðum um málið sem var á dagskrá hér á undan, aðild Svíþjóðar, Danmerkur og Finnlands að Evrópusambandinu að einhverju leyti að hafa áhrif á starfið innan Norðurlandaráðs. Nú gjörþekkir hv. þm. Jónína Bjartmarz þetta samstarf. Ég hef því áhuga á að heyra frá henni hvaða áhrif slík tilmæli hafa í raun og veru. Er einhver munur hvað það varðar á þeim ríkjum sem eru í Evrópusambandinu og hinum sem eru utan þess, Íslands og Noregs? Ég veit nefnilega, og ég sé það hér í skýrslunni, að þessum tilmælum hefur verið komið í ákveðinn formlegan farveg hér á landi fyrir tilstuðlan hv. þm. Jónínu Bjartmarz og hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur. Því hef ég áhuga á að heyra hvernig því er fyrir komið í öðrum þjóðþingum og hvort hv. þingmaður metur það svo að þar sé munur á.

Frú forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir spyr svo stórt að ég veit ekki hvort mér vinnst tími til að svara henni í þessu stutta andsvari. Hvað varðar þá breytingu sem við gerðum á starfstilhögun Íslandsdeildar Norðurlandaráðsins þá ákváðum við að taka þátt í því að samhæfa betur starfið sem fer fram á vettvangi Norðurlandaráðs og starfið í þjóðþingunum. Liður í því er að senda tilmælin, sem samþykkt eru á Norðurlandaráðsþingi, til viðkomandi fastanefnda. Það gerðum við eitt árið. Síðan uppgötvuðum við að það væri óeðlilegt að senda þau á öðru máli en íslensku svo að næsta ár var ráðist í að þýða tilmælin og senda þau viðkomandi fagnefndum hér í þinginu. Síðan er það eftir atvikum hvort þeir sem sitja í Íslandsdeildinni sitja í fagnefndum hér í þinginu. Á fundi Íslandsdeildarinnar í janúar ákváðum við að leitast við að taka þetta í fóstur, eftir því sem við átti og eftir því í hvaða fagnefndum menn sitja hér á Alþingi. Við erum svona á fósturstiginu núna að skoða hvernig við getum fylgt þessu eftir. En áhugi hv. þingmanns á norræna samstarfinu gleður mig mikið. Hún lét þess ekki getið tímans vegna að hún hefur m.a. verið varamaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Þess vegna gleður áhugi hennar mig enn meira og einnig vegna þess hve hv. þingmaður er ung, bæði hér á þingi og í aldri. Ég hef svolitlar áhyggjur af norrænu samstarfi gagnvart yngra fólki en er orðin vonbetri en áður. Ég get upplýst hv. þingmann um að tilmælunum er ýmist beint til Norrænu ráðherranefndarinnar til úrvinnslu á vettvangi hennar eða til viðkomandi ríkisstjórna. En það er enginn munur á því hvernig með þau tilmæli er farið í ríkjunum þremur innan Evrópusambandsins eða í ríkjunum tveimur sem standa utan þess, Íslandi og Noregi. Ég hef ekki fundið nokkurn mun á því hvernig farið er með þessi tilmæli eða hvernig þeim er tekið á milli þessara ríkja. Þegar lesið er í gegnum tilmælin sést að þau eru mjög margbreytileg á mjög mismunandi málefnasviði. Sumum er beint til ráðherranefndarinnar og síðan er gert grein fyrir þeim á næsta Norðurlandaráðsþingi. Önnur fara hér inn í vinnslu og þingmenn hafa það í sumum tilvikum í hendi sér að fylgja þeim eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þessa ágætu yfirferð þó stutt væri. En það er rétt hjá hv. þingmanni að ég er nýorðin varamaður í Íslandsdeild Norðurlandaráðs. En ég hef ekki fengið það tækifæri að fara á fundi Norðurlandaráðs enn þá svo ég hef ekki getað kynnt mér þetta af eigin raun. Mér finnst áhugavert að velta því fyrir sér hvaða áhrif svona tilmæli hafa sem send eru frá Norðurlandaráði til ríkisstjórna landanna sem þar eiga aðild. Það hlýtur að vera einhver skörun við starfið sem á sér stað innan Evrópusambandsins og það er áhugavert að fá upplýsingar um slíkt. Hv. þm. Jónína Bjartmarz sagði í ræðu sinni hér áðan að út af samstarfinu við Evrópu væri Norðurlandaráð orðið ágætur samráðsvettvangur Norðurlandanna í málefnum sem snúa að Evrópusambandinu. Því hlýt ég að fá að velta því hér upp við hv. þingmann og biðja hana um að gefa mér einhverja mynd af því, þó að hún hafi stuttan tíma til þess í andsvari, hvort ekki sé hætt við því, og bið hana um að vera algjörlega heiðarlega með það, að við séum einstaka sinnum utanveltu í Norðurlandaráði. Og þá hversu mikil vigt sé í því og hversu mikið samstarf þessar þrjár þjóðir hafi umfram kannski þetta klassíska Norðurlandaráðssamstarf, þessar þrjár þjóðir sem eru í Evrópusambandinu, og hvort hv. þingmaður finni fyrir því í störfum sínum innan Norðurlandaráðs.

Frú forseti. Aldrei hefur annað staðið til en að vera fullkomlega heiðarleg við hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur um Norðurlandaráðssamstarf og ýmislegt annað. Ég vil byrja á að fullvissa hv. þingmann um að við finnum ekki að nokkru leyti fyrir því að vera utanveltu í norrænu samstarfi. Það eru Íslendingar ekki. Ég býst við að spurningar hv. þingmanns stafi af því að hún hefur ekki tekið þátt í starfi ráðsins enn þá, áttar sig kannski ekki alveg á því út á hvað tilmælin ganga. En þau tilmæli sem samþykkt eru eru alltaf í sátt allra landanna. Þau snúa yfirleitt ekki að Evrópumálum sem slíkum. Þau geta t.d. snúið að einhverjum tilteknum fagmálefnum, einhverjum málefnum sem eru á sviði tiltekinna þingnefnda í þessu landi. Þannig kemur aldrei til þess að þjóðir finni til þess, Ísland og Noregur, að þær séu utanveltu vegna þess að þær standi utan Evrópusamstarfsins. En hins vegar er það nú svo að utanríkismál innan Norðurlandaráðs eru á vettvangi forsætisnefndarinnar og þar sitja fulltrúar allra flokkahópa og allra landa. Þannig að þar erum við svo vissulega að vinna í takt. En aðeins varðandi það hvort væri einhver skörun þá koma auðvitað upp málefni á vettvangi Norðurlandaráðs, í viðkomandi fagnefndum, sem menn hafa ólíka sýn á, bæði karlar og konur. Ég get t.d. nefnt mansal og vændi, Danir hafa t.d. aðra sýn á þau mál en Svíar og einhver hluti íslensku fulltrúanna. Það er því munur á afstöðu manna í tilteknum málum. En tilmælin eru alla jafna samþykkt í sátt allra aðila og oftar en ekki byggist niðurstaðan á t.d. upplýsingaöflun eða upplýsingum sem fengnar eru frá ráðuneytum allra aðildarlandanna. Út frá því reynum við að móta tiltekna norræna stefnu innan Norðurlandaráðsins sem tekst í sumum málum, 

Virðulegur forseti. Það er afskaplega ánægjulegt hve mikil umræða hefur verið hér í allan dag um norrænt samstarf og er það vel. Það er ekki alltaf sem svo er þegar verið er að fara yfir skýrslur á þessum vettvangi svo það er mjög ánægjulegt hve margir taka þátt í þessari umræðu og ég vil fagna því sérstaklega. En sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar Norðurlandaráðs vil ég koma inn í umræðuna og hafa nokkur orð um starf nefndarinnar á síðasta ári. Efnahags- og viðskiptanefnd annast málefni sem varða efnahags- og framleiðsluskilyrði, atvinnulíf, innri markað Norðurlanda, frjálsa fólksflutninga, afnám landamærahindrana, viðskipti, byggðastefnu, atvinnumál og vinnumarkað, vinnuvernd, innra skipulag, samgöngur og upplýsingatækni. Umfang þeirra verkefna sem nefndin hefur á sinni könnu er mikið og það er afskaplega skemmtilegt að fá það tækifæri að vera formaður í þessari nefnd. Á starfsárinu 2005 beindi nefndin sjónum að afnámi landamærahindrana í atvinnulífi Norðurlanda og fjallaði um málefni sem varða opinn hugbúnað og opna hugbúnaðarstaðla, vinnumarkaðssamstarf Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna, útvistun og vestnorræna samgöngu- og byggðastefnu. Þá vann vinnuhópur, sem Steingrímur J. Sigfússon átti sæti í, tillögu um tilhögun evrópsks hugbúnaðareinkaleyfis. Efnahags- og viðskiptanefnd Norðurlandaráðs gekkst í maí fyrir ráðstefnu um útvistun og innvistun í Kaupmannahöfn í samvinnu við Norrænu ráðherranefndina og Norrænu nýsköpunarmiðstöðina. Rætt var um aukna útvistun norrænna fyrirtækja á framleiðslu sinni til landa eins og Eystrasaltsríkjanna, Kína og Indlands. Eins og allir vita er launakostnaður þar lægri en á Norðurlöndum. Rætt var um hvernig það styrkti samkeppnisstöðu fyrirtækjanna á heimsmarkaði. Jafnframt var rætt um hvernig Norðurlönd gætu laðað til sín auknar fjárfestingar og möguleika þess að þær stofnanir sem vinna að því að laða að fjárfestingar í einstökum löndum gætu unnið saman að því að markaðssetja Norðurlönd sem fjárfestingarsvæði. Áhersla var lögð á að samkeppnin nú snerist ekki lengur einungis um ódýrara vinnuafl heldur í vaxandi mæli um háskólamenntað fólk sem Asíuríki væru sérstaklega dugleg að mennta, t.d. hönnuði, hugbúnaðarfólk, verkfræðinga o.s.frv. Þess vegna yrði að leggja ofuráherslu á rannsóknir og menntun á Norðurlöndum því samkeppnisstaða þeirra stæði og félli með því að löndin haldi sessi sínum sem háþróuð þekkingarsamfélög í fremstu röð. Í samræmi við áherslur Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar á málefni Vestur-Norðurlanda árið 2004 hóf efnahags- og viðskiptanefnd að kynna sér vestnorræn samgöngu- og byggðamál. Mig langar að geta þess að árið áður hóf nefndin starf sitt á sumarfundi í Færeyjum. Þar hittum við færeyska þingmenn, áttum viðtöl við ýmsar stofnanir í Færeyjum og síðan tókum við Norrænu til Seyðisfjarðar og fórum um allt Norðurland. Við fórum með nefndina á Kárahnjúkasvæðið og skoðuðum allar þær miklu framkvæmdir sem voru í fullum gangi. Haldnir voru fundir á Akureyri, bæði með háskólanum þar og fleiri aðilum. Á síðasta ári var sumarfundur nefndarinnar einnig helgaður sömu málefnum. Fyrst var fundað í Reykjavík og síðan farið til Grænlands. Sumarferðin var farin dagana 15.–19. ágúst. Átti nefndin fundi með rekstrarfélagi ferjunnar Norrænu, Flugfélagi Íslands, Grænlandsflugi og óháðum sérfræðingum. Á Grænlandi kynnti nefndin sér stöðu ferðaþjónustu og framtíðarhorfur í greininni, m.a. möguleika á nánari samvinnu ferðaþjónustuaðila á Íslandi og Grænlandi á þeim stöðum þar sem boðið er upp á beint flug á milli landanna. Þá heimsótti nefndin bóndabæi. Það var afskaplega skemmtilegt að hitta þá bændur því að þeir höfðu numið sín fræði á Íslandi. Það er til marks um hve miklu máli það skiptir, hið góða samstarf milli Grænlands, Íslands og Færeyja. Við ræddum við fulltrúa landbúnaðarstofnunar heimastjórnarinnar um stöðu landbúnaðar á Grænlandi. Í Qaqortoq, stærsta bæ Suður-Grænlands, átti nefndin fund með bæjaryfirvöldum og heimsótti fiskmarkað, fiskvinnslu og verslunarskóla bæjarins auk skinnavinnslu Great Greenland. Við áttum þess einnig kost að hitta hreindýrabóndann stóra, sem er stór í orðsins fyllstu merkingu og einnig með stóran hreindýrabúgarð. Með honum fórum við í siglingu. Það er ánægjulegt að hitta Íslendinga sem gera það gott. Eins hittum við íslenska konu sem rekur veitingahús í Qaqortoq, þar sem er framreiddur skemmtilegur grænlenskur matur og sagðar skemmtilegar sögur meðan á borðhaldi stendur. Á árinu 2005 sótti ég ásamt Steingrími J. Sigfússyni nokkrar ráðstefnur fyrir hönd efnahags- og viðskiptanefndar. Við fórum, sem formaður og varaformaður nefndarinnar, fyrir sendinefnd í vinnuheimsókn til Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD, í París og Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, WTO, í Genf í mars. Þá sótti ég ráðstefnu Norrænu ráðherranefndarinnar um veikindafjarveru frá vinnustöðum, í Kaupmannahöfn í apríl, 14. Eystrasaltsráðstefnuna í Vilníus í ágúst, og fund WTO í Hong Kong í desember. Virðulegi forseti. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir starfi efnahags- og viðskiptanefndar Norðurlandaráðs á síðasta ári. Hið góða starf sem þar er unnið stuðlar að samkeppnishæfni og góðri efnahagsstöðu Norðurlanda og glæðir útflutning þaðan. Ég vil nota tækifærið til að þakka varaformanni nefndarinnar, Steingrími J. Sigfússyni, fyrir afskaplega gott samstarf. Eins vil ég nota tækifærið og þakka ritara okkar, hinum danska Jesper Schwarz og Stíg Stefánssyni fyrir frábært samstarf og góða vinnu fyrir nefndina.

Frú forseti. Hér hafa verið fluttar athyglisverðar ræður um samstarf okkar á vettvangi Norðurlandaráðs. Eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir og Jónína Bjartmarz hafa gert grein fyrir þá er ánægjulegt hve mikil endurnýjun virðist hafa orðið í hinu norræna samstarfi. Áhuginn er mikill. Það er talsvert af nýjum þingmönnum að koma til liðs við Norðurlandaráð og líkt og að menn hafi endurnýjað ákveðin grundvallaratriði. Fólk gengur í endurnýjun lífdaga, merkir maður, sem styrkir stólpana undir þetta norræna samstarf. Fólk er t.d. að átta sig á því á hvern hátt norrænu félögin og grasrótin þarf að koma til liðs. Ég átti kost á að sitja sem varamaður Steingríms J. Sigfússonar á síðasta fundi nefndanna í Ósló fyrir skemmstu. Ég varð vör við að fólk er að átta sig betur á því hve marga þarf til að halda þessu samstarfi úti og hve mikilvægt það er. Af orðum forsætisráðherra Noregs, sem ávarpaði okkur á þessum fundum í Ósló, mátti skilja að hann er sama sinnis og við Íslendingar. En við Íslendingar höfum oft haft áhyggjur af því að stærri þjóðirnar í Norðurlandasamstarfinu hafi ekki áttað sig jafn vel á því og við hve þýðingarmikið þetta er eða ekki lagt jafnmikið í að sinna samstarfinu eins og við hefðum gjarnan viljað. Þótt ég sé ný í þessu samstarfi hef ég tekið eftir aukinni orku sem ég held að sé til þess fallin að endurnýja stoðirnar, efla þær og tryggja að við náum til framtíðar að styrkja þetta samstarf jafnvel þótt Evrópusamstarfið sé til staðar og annað samstarf þessara þjóða við önnur ríki. Eins og ég gat um hef ég komið inn í þetta starf á undanförnum vikum sem varamaður Steingríms J. Sigfússonar. Mig langaði að gera grein fyrir þeirri sérstöðu sem mér hefur fundist vinstriflokkagrúppan í Norðurlandaráði hafa, vinstri sósíalíska og græna grúppan. Mig langar t.d. að geta þess að þegar við hittumst á Norðurlandaráðsþinginu, sem haldið var í Reykjavík 25. til 27. október síðastliðinn, þá voru nokkuð margir málaflokkar teknir til skoðunar og umræðu. Þá fluttu forsætisráðherrarnir Halldór Ásgrímsson og Anders Fogh Rasmussen fluttu sínar skýrslur. Norski samstarfsráðherrann gerði síðan grein fyrir formennskuáætlun Norðmanna í Norrænu ráðherranefndinni fyrir þetta ár, 2006. Kynningin á áætluninni fór ekki þegjandi og hljóðalaust fram. Þó ég hafi þá trú að þjóðirnar hafi í auknum mæli áttað sig á að endurnýja þurfi kraftinn í þessu samstarfi þá töluðu mínir kollegar í samstarfinu milli vinstri sósíalista og grænna um að megináherslurnar í áætlun Norðmanna mættu vera metnaðarfyllri að sumu leyti. Að hluta má nefna að framlögin til norræna samstarfsins hefðu mátt aukast meira en raun ber vitni. Þau hafa ekki aukist í samræmi við verðlagsbreytingar og aukningu þjóðarframleiðslu á Norðurlöndunum undanfarin 10–15 ár. Þó má segja, í því sambandi, að það varð ákveðinn sparnaður og hagræði af flutningi skrifstofunnar á sínum tíma. En ég held samt að stjórnmálamenn á Norðurlöndum verði að átta sig á því að þetta öfluga samstarf þarf ákveðið eldsneyti og aukna fjármuni. Við þurfum alltaf að endurskoða fjárhagsáætlanir okkar. En það hefur viljað brenna við að menn standi á bremsunni hvað varðar fjárveitingarnar. Ég held að við þurfum að horfa til þess á jákvæðan hátt. En þótt ákveðinn sparnaður hafi orðið og hagræði í starfseminni á undanförnum árum þá verðum við að passa okkur á að hefta ekki svo fjárstreymið inn í samstarfið að það gjaldi þess. Ég tek undir orð hv. þm. Jónínu Bjartmarz sem ræddi um óskir varðandi Færeyinga, að þeir fái fulla aðild að Norðurlandaráði. Við þá kröfu hefur ævinlega verið lýst stuðningi og talsvert frumkvæði verið haft í þeim efnum úr flokkahópi vinstri sósíalista og grænna. Ég vil bara undirstrika að við erum því fylgjandi að Færeyingar fái fullgilda aðild að Norðurlandaráði. Ég held að það gæti jafnvel breytt ýmsu í samstarfinu og gert samstarf okkar á norðurslóðum enn öflugra en raun ber vitni. Er það þó öflugt fyrir. Átökin sem átt hafa sér stað varðandi form- og skipulagsbreytingar á norræna samstarfinu hafa vakið talsverðar spurningar. Breytingarnar hafa vakið alvarlegar spurningar sem ég held að við komust ekki hjá að svara, spurningarnar um hvort fækka í ráðherra- og embættismannanefndunum og varðandi tilfærslu á norrænum stofnunum yfir til einstakra ríkja þá er eðlilegt að við setjum spurningarmerki við ákveðna þætti í þessum breytingum. Ég held að það sé full ástæða til að nefna að hugmyndir um aukið samstarf við Skotland og Kanada, milli Norðurlandanna, Skotlands og Kanada. Þeim hefur verið haldið frammi á þessum vettvangi. Það er auðvitað umhugsunarvert að í Kanada búa fleiri en í öllum norrænu ríkjunum samanlagt. En þar býr fólk engu að síður við aðstæður sem minna um margt á Norðurlönd. Kannski má segja að vest-norræna samstarfið hafi í auknum mæli opnað okkur á norðurslóðum innsýn í lífið í Kanada, sem á vissulega marga snertifleti við Norðurlöndin. Mér hefur líka fundist afar athyglisvert að skoða, í umræðunum á Norðurlandaráðsþinginu sem ég sat í Reykjavík og fundi í Ósló fyrir skemmstu, þættir og tillögur er varða þá viðleitni okkar að reyna að sporna gegn ólöglegu vinnuafli. Við í vinstri sósíalista og græna flokkahópnum höfum flutt um það tillögur á vettvangi Norðurlandaráðs að bregðast þurfi við því ólöglega vinnuafli sem kemur til Norðurlandanna og nýtur alls ekki sömu launa og réttinda og innlent vinnuafl. Í borgara- og neytendanefndinni hefur talsverð umræða farið fram um þessi mál. Nefndin hefur til sérstakrar umfjöllunar hugmynd eða tillögu frá vinstri flokka hópnum sem lýtur að þessum málum. Ég held að það skipti verulegu máli að þessi atriði séu tekin föstum tökum. Eins og við á Íslandi þekkjum er þessi straumur vinnuafls úr Austur-Evrópu ekkert að stöðvast. Þvert á móti. Ég held að það sér veruleg þörf á að norrænir þingmenn standi saman í að finna leiðir til að tryggja að verkamenn sem koma til okkar landa til starfa njóti þar a.m.k. fullra réttinda. Annað er auðvitað ekki forsvaranlegt. Mig langar líka að geta hér í nokkru, virðulegi forseti, þeirrar vinnu sem á sér stað á vettvangi Norðurlandaráðsins sem lýtur að baráttunni gegn mansali. Í máli hv. þm. Jónínu Bjartmarz kom fram að á dagskrá nefndanna í Norðurlandaráði sé samræming aðgerða í baráttunni gegn mansali á Norðurlöndunum og ályktun frá síðasta Norðurlandaráðsþingi sem krefur ríkisstjórnir norrænu landanna um að utanríkisráðherrar gefi út skýrslu á næsta þingi Norðurlandaráðs árið 2006 um þátttöku í starfshópnum sem stofnað var til á sínum tíma um baráttu gegn mansali á Norðurlöndum og í Eystrasaltsríkjunum. Hún er auðvitað sjálfsögð. En við hefðum viljað sjá í vinstri sósíalíska og græna flokkahópnum heldur lengra gengið í þessum efnum. Í því sambandi má nefna að við fluttum um það tillögu á sínum tíma á 57. þingi Norðurlandaráðs í Reykjavík að Norðurlandaráð beindi tilmælum til Norrænu ráðherranefndarinnar um að taka ákveðið frumkvæði í rannsókn á því hvaða áhrif framlenging á dvalarleyfi fórnarlamba mansals í móttökulandinu hefði á frekari rannsóknir á þeirri glæpastarfsemi sem að baki liggur. Ástæðan fyrir því að við höfum viljað að þetta yrði skoðað sérstaklega á vettvangi Norðurlandaráðs er fyrst og fremst sú að við teljum að fórnarlömb mansals sem uppgötvast ólögleg í viðkomandi löndum, þ.e. í okkar löndum, að þau þurfi á mikilli hjálp að halda, bæði félagslegri hjálp, fjárhagslegri og lögfræðilegri og ekki kannski bara eins og hefur verið gert núna, einblínt á að þessi fórnarlömb geti leitt okkur að uppsprettu glæpastarfseminnar, þ.e. til glæpamannanna sjálfra sem stunda að selja konur og börn á milli landanna okkar til kynlífsþrælkunar og annars konar þrælkunar, heldur teljum við að það sé meginatriði og aðalatriðið og eigi að vera forgangsmál, að endurreisa líf þessara fórnarlamba. Það er ekki fyrr en hægt er að segja að því marki sé náð að fórnarlömbin geti í sjálfu sér hugsanlega verið í stakk búin til að vitna gegn þeim glæpamönnum sem unnið hafa þeim mein í gegnum þessa glæpastarfsemi. Hingað til hefur fókusinn ævinlega verið á það að fá fórnarlömbin til að vitna og hjálpin hefur ekki staðið þeim til boða nema að þau séu fús til slíks samstarfs við lögreglu. En við höfum viljað, eins og raunar hefur komið fram í þingmálum okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á löggjafarþinginu, breyta fókusnum í þessum efnum. Vinstri græna flokkagrúppan í Norðurlandaráði telur líka að beina þurfi sjónum að ákveðnum þáttum í þessari baráttu við mansalið sem ekki hefur verið nægilega vel hugað að. Þá erum við að tala um miðlun upplýsinga á milli landanna og miðlun reynslu um hvaða aðferðir hafi reynst best í viðleitninni við að hafa uppi á fórnarlömbum mansals. Sömuleiðis höfum við viljað leggja áherslu á að við þurfum að þróa aðferðir til að bera kennsl á og meta hvernig þau tilboð um vernd sem standa fórnarlömbunum til boða hafa reynst, þar með talið möguleika fórnarlambanna á vernd óháð landamærum. Eins og vinstri flokka grúppan skilaði hugmyndum sínum upphaflega til 57. þings Norðurlandaráðs má segja að hún fór ekki óbreytt í gegn. En hún vakti fólk til umhugsunar um þessa þætti. Ég tel að þetta sé dæmi um mál sem fær áframhaldandi umræðu á vettvangi Norðurlandaráðs og komi á endanum til með að ná í gegn þó svo það hafi ekki komist alla leið í fyrstu tilraun. En það er verulega mikilvægt, virðulegi forseti, að öll sú umræða sem á sér stað á vettvangi Norðurlandaráðs um mannréttindamál og jafnréttismálin almennt hefur verið þeirrar náttúru að þar er verið að brydda upp á nýjum hugmyndum og ég er full bjartsýni á að þingmenn á vettvangi Norðurlandaráðs eigi að geta tekið forustu í ýmsum málum sem Norðurlandaráð hefur verið að fjalla um hreinlega á heimsvísu. Þar vil ég nefna mannréttindamál sérstaklega. Mér sýnist full þörf á að þessi sterki þjóðahópur taki sig saman og tali einni röddu og röddin sem komi þá sameinuð úr norðri verði rödd hinnar meðvituðu mannréttindastefnu sem tryggi að það séu raunhæfar aðferðir notaðar í löndum okkar til að vinna gegn þeim mannréttindabrotum sem við horfum upp á.

Frú forseti. Þar sem sá er hér stendur er varaþingmaður Rannveigar Guðmundsdóttur get ég ekki látið hjá líða að vekja athygli þingheims á því hversu hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir skilaði frábæru starfi sem forseti Norðurlandaráðs. Það starf er rómað um öll Norðurlönd og er það sérstaklega ánægjulegt fyrir þingmenn og sérstaklega jafnaðarmenn, samfylkingarfólk, hversu frábæru starfi hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir skilaði sem forseti Norðurlandaráðs.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf árið 2005. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Jónínu Bjartmarz fyrir góða og yfirgripsmikla ræðu um þetta samstarf. Það skal aldrei ofmetið hversu mikilvægt Íslendingum Norðurlandasamstarf er. Við sem lítil þjóð erum þarna fullgildir þátttakendur. Vonandi verður hægt að efla þetta samstarf frekar en hitt. En því miður hefur tilhneigingin verið sú á síðustu árum að talað er um að þetta sé það kostnaðarsamt, mikið og flókið batterí að frekar ætti að draga úr samstarfinu. En við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum einmitt lagt áherslu á að Norðurlandasamstarfið sé mjög af hinu góða og það beri að efla frekar en hitt. Í skýrslunni er sagt frá störfum menningar- og menntamálanefndar, ég ætla aðeins að fara yfir það. Því miður átti Ísland ekki fulltrúa í þeim hópi. Menningar- og menntamálanefnd annast málefni sem varða menningu og listir á Norðurlöndum og á alþjóðavísu, fjölmenningarleg Norðurlönd, kvikmyndir og fjölmiðla, tungumál, íþróttir, óháð félagasamtök, menningu barna og unglinga, grunnmenntun, framhaldsmenntun, fullorðinsfræðslu, rannsóknir, menntun vísindamanna og fræðimannaskipti. Þetta er sem sagt yfirgripsmikill hópur og stórt svið og leitt að Íslendingar hafi ekki átt fulltrúa í nefndinni. Málefni nefndarinnar voru m.a. á síðasta ári þau er varða fjárhættuspil, happdrætti og spilafíkn. Það hefði verið gott að hafa t.d. hv. þm. Ögmund Jónasson í þeirri nefnd því þetta eru einmitt málefni sem hann hefur lagt mikla áherslu á hér í þinginu. Verðlauna Norðurlandaráðs er sérstaklega getið í 4. kafla skýrslunnar. Nú sem stendur eru verðlaun Norðurlandaráðs fern. Það eru bókmenntaverðlaunin, tónlistarverðlaunin, náttúru- og umhverfisverðlaun. Það eru um tíu ár síðan farið var að veita þau verðlaun fyrst. Það var einmitt samþykkt á Norðurlandaráðsþingi á Íslandi 1995 að efna til þessara verðlauna. Og nýjustu verðlaunin eru kvikmyndaverðlaunin sem voru fyrst veitt held ég árið 2002. Bókmenntaverðlaunin eru elst þessara verðlauna og var fyrst úthlutað 1962. Það var náttúrlega sérstaklega ánægjulegt að á síðasta ári var það einmitt Sjón sem hlaut þessi verðlaun. Ég ætla aðeins að lesa upp úr skýrslunni, með leyfi forseta, þar sem textinn er svo fallegur þar sem sagt er frá þessum verðlaunum. „Sjón (Sigurjón Birgir Sigurðsson) hlaut verðlaunin árið 2005 fyrir Skugga-Baldur en verkið er rómantísk skáldsaga sem gerist á Íslandi um miðja 19. öld. Í rökstuðningi dómnefndar segir m.a. að í Skugga-Baldri þræði Sjón einstigið milli ljóðs og prósa. Í skáldsögunni séu ofin saman minni úr íslenskum þjóðsögum, rómantísk frásögn og heillandi saga þar sem siðfræðilegar spurningar nútímans skjóti upp kollinum.“ Við höfum öll tekið eftir því hversu mikla athygli þessi bókmenntaverðlaun hafa vakið, og vakið jafnframt verðskuldaða athygli á skáldinu Sjón. Nú verða bækur hans gefnar út annars staðar á Norðurlöndunum. Útgefendur keppast þar um að fá að gefa út bókina. Ég hef tekið eftir því að Skugga-Baldur hefur verið ofarlega á metsölulistum á Íslandi og má þakka það fyrrgreindum verðlaunum að verulegu leyti. Hins vegar hefur líka verið fjallað um að þeir sem eru tilnefndir til verðlaunanna á Norðurlöndunum mættu kannski fá meiri umfjöllun á Íslandi. Að vísu hefur Jórunn Sigurðardóttir hjá Ríkisútvarpinu, á Rás 1, gert hinum rithöfundunum nokkuð góð skil. En talað hefur verið um að annars staðar á Norðurlöndunum sé umfjöllunin um þessa rithöfunda mun meiri og ítarlegri. Þetta er eitthvað sem íslenskir fjölmiðlar gætu tekið upp hjá sjálfum sér að fjalla betur um bókmenntir hinna Norðurlandanna, þessar afbragðs bókmenntir. Ég er viss um að það mundi vekja meiri athygli á þessum sameiginlega arfi okkar, bókmenntaarfinum. Ég minntist aðeins áðan á hin árlegu náttúru- og umhverfisverðlaun og var sérstaklega ánægjulegt að það var norski líffræðingurinn Ann-Cecilie Norderhaug sem hlaut verðlaunin á síðasta ári fyrir framlag sitt til verndunar menningarlandslags á Norðurlöndum. Verðlaunin eru alltaf veitt einstaklingi sem hefur sett mark sitt á náttúru- og umhverfisvernd á Norðurlöndum, eða hópi fólks, samtökum, jafnvel fjölmiðlum og fyrirtækjum sem hafa í störfum sínum tekist að sýna náttúrunni tillitssemi. Maður getur velt fyrir sér tilgangi svona verðlauna. Þau eru auðvitað viðurkenning fyrir þá sem hljóta þau en ekki síður vekja þau athygli fjölmiðla og íbúa á Norðurlöndunum á þeim hlutum, fá oftast heilmikla fjölmiðlaathygli. Það er mjög af hinu góða. Það er sérstaklega ánægjulegt að þessi verðlaun Norðurlandaráðs eru ekki bara blómvöndur og nafnið eitt heldur eru þau mjög vegleg. Þau nema 350.000 dönskum krónum sem kemur sér heldur betur vel fyrir þá sem þau hljóta og athyglin sem þessi verðlaun vekja geta verið margföld á við þá upphæð. Norðurlandasamstarfið er með ýmsu sniði. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi að fá að taka þátt í Norðurlandasamstarfi strax á unga aldri þegar ég fór á vegum Nordjobb til Danmerkur í sumarvinnu. Það var mér ómetanleg lífsreynsla. Maður lærði tungumálið aðeins betur. Ég gat notað skóladönskuna mína og hef eiginlega búið að því síðan að geta talað þokkalega dönsku. Þegar maður getur bjargað sér á dönsku getur maður reyndar einnig bjargað sér ágætlega á sænsku og norsku. Finnskan er hins vegar aðeins erfiðari. Þetta varð m.a. til þess að ég fór sem gestanemi til Noregs og gat þar fylgst nokkuð vel með námsefninu á norsku. Nú er sem betur fer verið að efla þetta á ýmsum sviðum. Ég veit að heilu bekkirnir úr grunnskólum á Akureyri fara og heimsækja grunnskóla í Skandinavíu. Síðan er það endurgoldið með heimsóknum aftur til Akureyrar. Skrifstofa þessa menningarsamstarfs á Norðurlöndunum er einmitt á Akureyri. Það er mjög virkt og skemmtilegt að fylgjast með því hve mikill áhugi er á þessu samstarfi, sérstaklega meðal grunnskólanema. Ég held að það skipti okkur sérstaklega miklu máli að halda við slíkum tengslum Norðurlanda. Við vitum að ensk áhrif eru mikil, ekki síst á tungumálið okkar. Hinar Norðurlandaþjóðirnar hafa ekki farið varhluta af því. Danir sletta manna mest á ensku af Norðurlandaþjóðunum. En einmitt í því tilliti er mjög mikilvægt að halda uppi góðu samstarfi milli Norðurlandanna. Það dugir ekki bara að lesa og læra dönskuna í bókum heldur skipta þessi beinu tengsl, að nota tungumálið í reynd, miklu meira máli. Það situr fastar í fólki. Í daglegu lífi heyrum við meira af ensku og amerísku en öðrum Norðurlandatungumálum. Þess vegna er þetta afar mikilvægt. Samstarf á sviði leiklistar hefur verið þó nokkuð við aðrar Norðurlandaþjóðir. Ég þekki það frá heimabæ mínum Akureyri, að þar hefur leikklúbburinn Saga, sem er reyndar elsti starfandi unglingaleikklúbbur í landinu, haft mjög mikið samstarf við hinar Norðurlandaþjóðirnar í um 15 ár og farið reglulega í ferðir. Þar hefur verið samstarf við allar hinar þjóðirnar. Þetta er ekki bara heimsókn í annað land til að setja upp leikrit heldur hafa ungmenni frá þessum löndum hist og jafnvel búið til leikverk saman. Þemað er þessi innbyrðis tengsl, skyldleiki tungumálanna og efling þeirra. Ég man eftir því að stundum var talað um að þegar allir þyrftu að tala saman væri það gert á ensku. Því var auðvitað kippt í liðinn. Ákveðið var að nú skyldu allir tala einhvers konar blöndu af skandinavísku. Ef Svíar tala nógu hægt og rólega þá skilja Danir og Norðmenn þá ágætlega. Margir Finnar skilja líka sænskuna. Við skiljum Færeyinga og Færeyingar skilja okkur og þannig á þetta í raun ekki að vera flókið. Hins vegar hefur það verið einhvers konar tíska að tala ensku eða að menn haldi að þeir mætist á jafnréttisgrundvelli. En auðvitað á það að vera metnaðarmál allra að reyna að tala skandinavísku svo hana megi efla og sameiginlegar rætur okkar fái að vaxa og dafna. Síðasta haust var haldið Norðurlandaráðsþing í Reykjavík, dagana 21. til 27. október. Í skýrslunni segir frá því að forseti Alþingis, Sólveig Pétursdóttir, hafi sett þingið, boðið þátttakendur velkomna til Íslands og hún minnst á kvennaverkfallið, sem fór einmitt fram daginn áður til að fagna 30 ára afmælis kvennafrídagsins mikla árið 1975. Hún sagðist vona að sem flestir þingfulltrúar hefðu orði vitni að þessari samstöðu kvenna, og reyndar karla. Auðvitað tóku líka margir karlar þátt í verkfallinu. Svo að ég vitni í þessa skýrslu þá sagði forseti Alþingis, Sólveig Pétursdóttir, að verkfallið hefði verið þörf áminning um að enn væri margt óunnið í jafnréttismálum hér á Norðurlöndum. Forsetinn lagði enn fremur áherslu á að litið væri á norrænt samstarf sem einn af hornsteinum íslenskrar utanríkisstefnu og að þrátt fyrir ýmsar breytingar á skipulagi og inntaki samstarfsins undanfarin ár væri sú skoðun óbreytt. Mig langar í lokin að fagna þessum ummælum sérstaklega.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram mjög fróðleg umræða sem endurspeglar áhuga Alþingis á málefnum Norðurlandaráðs. Við ræddum fyrst skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar þar sem farið var yfir ýmsa þætti Norðurlandasamstarfsins. Hér er til umfjöllunar skýrsla Íslandsdeildar Norðurlandaráðs þar sem tíunduð hefur verið aðkoma íslenskra þingmanna að þessu starfi. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur komið að norrænu samstarfi eins og ég gat um í ræðu minni um skýrslu Norrænu ráðherranefndarinnar. Innan okkar raða er mikill áhugi á að efla norrænt samstarf í hvívetna. Það er staðreynd að uppi eru mismunandi sjónarmið hvað það snertir en þessar skýrslur bera þess vott að í Norðurlandasamstarfinu er tekið á mörgum þeim málum sem brenna á okkar samtíð. Hér hefur verið farið yfir ýmsa þætti starfsins. Ég ætla að staðnæmast örlítið við starf efnahags- og viðskiptanefndar sem hefur lotið formennsku hv. þm. Drífu Hjartardóttur, en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gegndi varaformennsku í þeirri nefnd. Í skýrslunni kemur fram að nefndin hafi látið til sín taka á ýmsum sviðum enda annast hún málefni sem varða efnahags- og framleiðsluskilyrði, atvinnulíf, innri markað Norðurlanda, frjálsa fólksflutninga, afnám landamærahindrana, viðskipti, byggðastefnu, atvinnumál og vinnumarkað, vinnuvernd, innra skipulag, samgöngur og upplýsingatækni. Í umræðum í þinginu hefur komið fram á hvern hátt Norðurlöndin auka á samskipti við Eystrasaltsþjóðirnar. Í skýrslunni sem hér er til umræðu er að því vikið að nefndin hafi beint sjónum að afnámi landamærahindrana í atvinnulífi Norðurlanda og fjallað um málefni sem varða opinn hugbúnað og opna hugbúnaðarstaðla, vinnumarkaðssamstarf Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna, útvistun og vestnorræna samgöngu- og byggðastefnu. Þá vann vinnuhópur, sem Steingrímur J. Sigfússon átti sæti í, tillögu um tilhögun evrópsks hugbúnaðareinkaleyfis. Eitt af þeim málefnum sem nefndin lét til sín taka var aukin útvistun norrænna fyrirtækja á framleiðslu sinni til landa eins og Kína og Indlands þar sem framleiðslukostnaður er mun lægri en á Norðurlöndum. Rætt var um hvernig það styrkti samkeppnisstöðu fyrirtækjanna á heimsmarkaði. Þetta er nokkuð sem ríki í okkar heimshluta þekkja vel, að starfsemin er flutt til landa og svæða þar sem skilyrði eru hagstæðari. Við þekkjum þetta hér á landi. Fyrirtæki í hátækniiðnaði flýja land vegna þess að ytri skilyrði fara versnandi. Við höfum rakið það til stefnu ríkisstjórnarinnar, ekki síst hinnar öfgafullu stefnu sem Framsóknarflokkurinn fylgir í stóriðjumálum. Hann vill að stóriðja verði þriðjungur af efnahagsstarfsemi á Ísland og að ál nemi allt að 40% af útflutningi frá Íslandi þegar upp verði staðið eftir fáein ár. Allt þetta hefur orðið þess valdandi, þær framkvæmdir sem nú eru í gangi og ekki síður yfirlýsingar um hvað er á döfinni, að gjaldmiðillinn hefur styrkst. Ríkisstjórnin hefur í reynd gefið út yfirlýsingu um að það verði mikil eftirspurn eftir íslensku krónunni á komandi árum. Áhættufjárfestar, sem hafa pumpað inn sennilega um 200 milljörðum kr. til að hagnast á vaxtamun í bankakerfinu, vita að nái þetta fram að ganga, verði þessari stefnu fylgt, sé einskis að óttast af þeirra hálfu. Sú áhætta sem þeir taka er að gjaldmiðillinn taki dýfu og peningar þeirra rýrni meðan þeir staðnæmast í íslensku hagkerfi. Þarna er samhengi á milli, stefnu ríkisstjórnarinnar í stóriðjumálum og efnahagsmálum annars vegar og flótta hátæknifyrirtækja úr landi hins vegar. Það var athyglisvert að heyra seðlabankastjórann Davíð Oddsson ræða um þessi mál í gær í fjölmiðlum. Hann sagði að stjórnin mætti passa sig og ætti að sýna varkárni í efnahagsmálum. Hann líkti henni saman við það þegar hann á unga aldri hefði farið í afmælisveislu og lagst í mikið kökuát og orðið illt af. Þarna var augljós samlíking á milli óþroskaðs barns sem langaði í stóra köku og mikla og borða hana alla í hvelli og ríkisstjórnar Íslands sem vill gera okkur að einu allsherjarálframleiðsluríki innan skamms. Þetta datt mér í hug þegar ég sá í skýrslu efnahags- og viðskiptanefndar Norðurlandaráðs fjallað um útvistun norrænna fyrirtækja á framleiðslu sinni til landa þar sem framleiðslukostnaður lægri en hér er. Hér eru það stjórnvaldsaðgerðir sem þessu valda, hár vaxtakostnaður sem einnig tengist að hluta stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar og síðan gengi krónunnar sem nánast öllum ber saman um að endurspegli ekki framleiðslugetu íslensks efnahags- og atvinnulífs. Einnig er fjallað um það í skýrslunni að það sé ekki einvörðungu hinn ódýri vinnukraftur sem þróunarríkin bjóði upp á, þ.e. ómenntað og ósérhæft starfsfólk, heldur einnig háskólamennað fólk og langskólagengið fólk. Þar er talað um hönnuði, hugbúnaðarfólk, verkfræðinga o.s.frv. og hvatt til þess jafnframt að Norðurlandaþjóðirnar leggi meira af mörkum til rannsókna og mennta til að treysta samkeppnisstöðu sína gagnvart öðrum hlutum heimsins. Inn í þetta koma að sjálfsögðu önnur álitamál. Ég sá að á ráðstefnu sem haldin var í gær var ályktað í þá veru að við virtum þau próf og réttindi sem langskólagengið fólk og sérmenntað fólk hefði aflað sér í sínu heimalandi, að við virtum þessi réttindi þegar hingað væri komið. Þar er vísað til hjúkrunarmenntunar og annarrar menntunar af því tagi. Á þessu eru vissulega fleiri hliðar en ein. Auðvitað skilur maður það út frá sjónarhóli einstaklingsins, sem hefur aflað sér starfsréttinda og menntunar, að hann vilji að sér sé vel tekið alls staðar í heiminum. Það er nokkuð sem við hljótum að hafa skilning á. En hitt sem þessu fylgir er að þróunarríkin mennta fólk til heilbrigðisþjónustu og annarrar sérhæfðrar vinnu en að námi fólksins loknu fer það úr landi. Það er umhugsunarefni að á sjúkrahúsum í Bretlandi, Bandaríkjunum og víðar í Evrópu er mjög stór hluti vinnuaflsins af erlendu bergi brotinn og þá iðulega kominn frá þessum fátæku ríkjum heimsins sem eru síðan sjálf með tómar heilbrigðisstofnanir. Það eru því margar hliðar á þessum málum. En það er athyglisvert að í efnahags- og viðskiptanefnd Norðurlandaráðs hafa menn verið að fara í saumana á þessari umræðu allri og hvetja til þess að Norðurlöndin stefni að því að halda sessi sínum sem háþróuð þekkingarsamfélög í fremstu röð, eins og segir í skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri um þessa skýrslu. Ég ítreka það sjónarmið sem hér hefur komið fram af minni hálfu og annarra sem tekið hafa þátt í umræðunni að það er mjög mikilvægt að við hlúum að norrænu samstarfi og eflum það í hvívetna. Ég er alveg sannfærður um að það eru hagsmunir Íslands að svo verði gert.

Virðulegi forseti. Ég held áfram með þráðinn þar sem honum sleppti í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar áðan þar sem hann sagði eitthvað á þá leið að hann tryði því að það væru hagsmunir Íslands að samstarf Norðurlandanna yrði eflt eða væri með styrkum hætti. Ég er alveg hjartanlega sammála þessu og við í Frjálslynda flokknum tökum heils hugar undir þetta. Það er enginn vafi að Ísland á mjög sterk menningarleg, tungumálaleg og söguleg tengsl við Norðurlöndin og okkur ber að efla samvinnu milli landanna á sem flestum sviðum. Þar held ég að Ísland hafi einmitt mikið að vinna. Það er fest niður í stefnuskrá míns flokks, Frjálslynda flokksins, að flokkurinn er sérstaklega hlynntur aukinni samvinnu milli Noregs, Íslands, Færeyja og Grænlands, ekki síst varðandi sameiginlega nýtingu hafsins, ferðaþjónustu og markaðssetningu hennar, en að sjálfsögðu erum við líka mjög hlynnt því að við höldum uppi öflugu samstarfi við öll Norðurlöndin, virðulegi forseti. Því miður er það svo, og ég verð að lýsa yfir harmi mínum með það, að Frjálslyndi flokkurinn á ekki neina aðild að starfsemi Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Mér þykir það mjög leitt af því að ég er sjálfur mikill áhugamaður um norrænt samstarf og hefði gjarnan viljað að minn flokkur ætti aðild að þessu starfi. Við eigum hins vegar aðild að Vestnorrænu þingmannanefndinni eða Vestnorræna ráðinu sem kallað er, en að sjálfsögðu hefði ég viljað að Frjálslyndi flokkurinn ætti líka aðild að Íslandsdeild Norðurlandaráðs. Mér finnst það í raun mjög slæmt að þingflokkar á hinu háa Alþingi fái ekki að taka þátt í þessu samstarfi smæðar sinnar vegna. Ég tel að það væri hið besta mál ef liðkað yrði fyrir því að allir flokkar sem á annað borð væru með þingmenn á Alþingi gætu fengið að koma að þessu samstarfi okkar Íslendinga, sem mér finnst vera veigamikill hluti af samstarfi okkar við þjóðir á erlendum vettvangi, mikilvægur hluti af utanríkismálum okkar, utanríkisstefnu og utanríkispólitík. Oft hefur það verið gagnrýnt að Norðurlandaráð og sú starfsemi sem þar fer fram sé óþörf eða jafnvel aflóga, úr sér gengin og gamaldags stefna. Þetta eigi ekki við lengur í dag, þrjú Norðurlandanna séu komin inn í Evrópusambandið, hagsmunirnir séu ólíkir, áherslurnar séu ólíkar og annað þar fram eftir götunum og þetta sé því bæði eyðsla á peningum og tíma fólks. Ég er alls ekki sammála því. Vissulega má kannski taka undir það að starfsemi Norðurlandaráðs hefði á margan hátt mátt vera markvissari og ákveðnari. Ég held að þjóðirnar sjálfar eigi að hluta til einhverja sök á því, að þjóðirnar sjálfar hafi ekki verið nógu vakandi, ríkisstjórnir þessara fimm þjóða á hverjum tíma hafi kannski ekki verið nægilega vakandi fyrir þeim möguleikum sem geta falist í norrænu samstarfi. Við höfum kannski ekki, Norðurlandaþjóðirnar, verið nógu dugleg að notfæra okkur möguleikana til að efla hag okkar allra með því að reyna að ganga í takt eða leggjast saman á árarnar, eða að standa saman þegar bjátar á. Nefna má gott dæmi um það þar sem mér þótti samstaða Norðurlandaþjóðanna nánast bregðast. Ég nefni nýlegt dæmi, dæmi sem í raun og veru stendur enn þá yfir. Það var þegar teikningarnar birtust í Jótlandspóstinum og allt fárið sem varð vegna þeirra. Þá urðu Danir illa úti og áttu mjög undir högg að sækja, bara fyrir örfáum dögum síðan. Norðmenn líka þar sem þeim var að hluta til ruglað saman við Dani. Danir lentu í mjög miklum vandræðum. Þá varð ég ekki var við að önnur Norðurlönd styddu þá. Það var eins og hin Norðurlöndin reyndu frekar að láta lítið á sér bera, láta lítið fyrir sér fara, og reyndu ekki á neinn hátt, a.m.k. að því er séð varð opinberlega, í fjölmiðlum eða annars staðar, að koma Dönum til hjálpar í þessari erfiðu stöðu. Nú er ég alls ekki að reyna að réttlæta birtingu þessara mynda á neinn hátt. Ég tel að þetta hafi verið ákaflega heimskulegt af þessu tiltekna dagblaði. Þó að blaðið hafi að sjálfsögðu haft fullan rétt á að gera þetta í nafni tjáningarfrelsis þá var þetta óþarfi og í raun og veru afskaplega heimskulegt. En þar fyrir utan held ég að hinar Norðurlandaþjóðirnar hefðu átt að reyna að sýna svolítið meiri lit, og þar á meðal ríkisstjórn Íslands, í því að sýna Dönum einhvern stuðning í þessu máli, t.d. í því að halda fram þessu sjónarmiði. Að minnsta kosti hefði ég gert það. Ef ég hefði verið í þeirri aðstöðu að rétta Dönum hjálparhönd á einhvern hátt hefði ég reynt að halda því fram að Danir hefðu þrátt fyrir allt mátt gera þetta í nafni tjáningarfrelsis þó að þetta hefði vissulega verið heimskuleg aðgerð af hálfu þessa tiltekna dagblaðs. Þetta varð náttúrlega mikið írafár á margan hátt og fáránleg staða sem upp kom og spurning hvort þetta hafi ekki að hluta til verið magnað upp af stjórnvöldum í löndum múslima. Að sjálfsögðu var þetta líka undirliggjandi spenna, viðvarandi spenna milli kristinna manna og múslima eða Vesturlanda og landanna í Austurlöndum nær, sem þarna kom upp á yfirborðið með þessum hætti. Oft veltir lítil þúfa þungu hlassi. Ekki þarf nema lítinn neista til að kveikja mikið bál. Þetta er að sjálfsögðu hluti af skýringunni á því hvernig þetta mál fór allt fór út böndunum. En nóg um það, virðulegi forseti. Ég hef lesið þá skýrslu sem hér liggur frammi. Hún er í sjálfu sér ágæt og svo sem ekki mikið um hana að segja efnislega. Þetta er upptalning á því sem gert hefur verið og allt er með hefðbundnum hætti. En eins og alltaf þegar maður les slíkar skýrslur er ýmislegt sem fær mann til að hugsa um ýmsa þætti sem varða þetta samstarf. Eins og kannski kom fram í báðum ræðum mínum áðan er ég mikill áhugamaður um pólitík á norðursvæðunum, á heimskautasvæðunum í norðurhöfum, um auðlindastefnu og auðlindanýtingu á þessum svæðum. Ég sé hér að haldin hefur verið sérstök Barentsráðstefna þingmanna í júní í fyrra, í Bodø í Norður-Noregi, skipulögð í samstarfi norska Stórþingsins og Norðurlandaráðs. Því miður gátum við í þingflokki Frjálslynda flokksins ekki tekið þátt í þessari ráðstefnu, ekki nema með því að greiða fyrir það sjálfir úr eigin vasa. Við tókum ekki þátt í henni af því við erum ekki aðilar að Norðurlandasamstarfinu, eins og ég nefndi áðan. Þarna voru yfir 300 þátttakendur, þingmenn frá Norðurlöndunum og Rússlandi, sveitarstjórnarmenn og fylkisþingmenn frá nyrstu héruðum, fulltrúar samtaka frumbyggja og aðrir sem hagsmuna eiga að gæta í þessu. Virðulegi forseti. Mér hefur oft fundist að okkur Íslendinga, íslensk stjórnvöld, ríkisstjórnina, skorti heildstæða stefnu í því hvernig við ætlum að halda á spilunum þegar um er að ræða baráttu fyrir rétti okkar á hafsvæðunum norðaustur af Íslandi. Þá er ég ekki bara að tala um Íshafið beint norður af okkur, heldur hafsvæðið umhverfis Svalbarða og jafnvel norður í Barentshafi. Hvernig ætlum við, eyja í miðju Atlantshafi, að halda stöðu okkar í þeim efnum, halda utan um hagsmuni okkar, utan um tengsl okkar ekki bara við Noreg, norðurhluta Svíþjóðar, Norður-Finnland, heldur líka Norðvestur-Rússland? Hvað með Grænland og jafnvel Kanada? Mér finnst skorta algerlega heildstæða stefnu í þessum málum. Ég hef oft verið að velta því fyrir mér og sérstaklega nú í vetur hvort ekki væri rétt að íslenska ríkisstjórnin, hver sem hún verður eftir næstu kosningar, ýtti úr vör einhverri vinnu til að svo mætti verða. Ég tel að það sé borin von að sú ríkisstjórn sem nú er muni gera nokkuð í þessum málum, ég tel að hún hafi ekki sýnt þeim mikinn áhuga þótt hér sé um að ræða gríðarleg hagsmunamál fyrir okkur Íslendinga til framtíðar. En kannski gæti næsta ríkisstjórn sett slíka vinnu í gang. Ég hef m.a. verið að skoða það sem ríkisstjórn Norðmanna hefur verið að gera í þessum efnum og mér finnst það mjög lofsvert. Þar hafa á undanförnum árum komið út tvær viðamiklar skýrslur sem hafa verið teknar saman af færustu sérfræðingum þeirra á sviði auðlindanýtingar, milliríkjastjórnmála, stjórnmála heimskautasvæðanna og norðurhéraðanna, sérfræðinga á ýmsum sviðum, landfræðinga, jarðfræðinga, sérfræðinga í olíuvinnslu, gasvinnslu og í sjávarútvegi. Allir þessir aðilar hafa komið saman og skilað mjög góðu verki. Afskaplega góðum og vel unnum skýrslum þar sem farið er yfir þessi mál. Þar er lagt fram hvaða möguleika Norðmenn hafa í þessum efnum. Þarna er allt dregið inn, virðulegi forseti. Mér finnst slík vinnubrögð vera til fyrirmyndar og ég sakna þess að hafa ekki séð svona vinnubrögð af hálfu íslenskra stjórnvalda, því þarna tel ég að mjög mikið sé í húfi. Núna eru t.d. að verða ákveðnar breytingar í umhverfi, við erum að fara inn í hlýskeið. Það má deila um hvers vegna það gerist, hvað sé hér á ferðinni, hvort þetta sé af mannavöldum eða hvort einungis sé um náttúrulegar eðlilegar sveiflur að ræða. En um það verður ekki deilt að við erum að fara inn í hlýskeið. Þetta mun leiða til þess að mörg ný tækifæri munu opnast, t.d. á sviði samgangna. Þá er ég fyrst og fremst að hugsa um skipaumferð. Það munu líka opnast ný tækifæri með tilliti til olíuvinnslu og gasvinnslu á Svalbarða, það er ekki nokkur vafi á því að þar eru olíulindir, gaslindir. Við vitum að þar er mikið af kolum. Þetta er ævafornt landsvæði, þarna var einu sinni frumskógur og hafa meira að segja fundist spor eftir risaeðlur. Þarna eru mikil auðæfi fólgin í jörðu en við getum líka talað um hinar lifandi auðlindir, t.d. fiskstofnana. Þarna eru mörg tækifæri og við Íslendingar verðum hreinlega að halda vöku okkar í þessum efnum. Ég tel að samstarfið innan Norðurlandanna geti hjálpað okkur á margan hátt. Þótt minn flokkur sé ekki aðili að Norðurlandasamstarfinu þá höfum við eftir fremsta megni reynt að hoppa á vagninn þegar tækifæri hefur gefist. Ég sat til að mynda þing Norðurlandaráðs síðastliðið haust, gerðist boðflenna þar. Það var mjög gagnlegt, bara til að hitta fólk frá Norðurlöndunum, kynnast kollegum og skiptast á skoðunum, rabba við þá og heyra sjónarmið þeirra. Mynda þessi félagslegu tengsl, þessi mannlegu tengsl sem verða ekki til öðruvísi en þegar maður hittir mann, þau eru afskaplega mikilvæg og þetta er kannski sá þáttur Norðurlandasamstarfs, þ.e. mannleg tengsl sem myndast milli stjórnmálamanna og embættismanna, sem er mest vanmetinn í öllu þessu starfi og sá þáttur sem alls ekki kemur fram í skýrslu eins og þessari. En þau skyldi alls ekki vanmeta, virðulegi forseti. Að lokum vil ég svo segja, virðulegi forseti, ég sé að nú blikkar á mig klukkan, að ég tel að við Íslendingar ættum að sýna frumkvæði í að berjast fyrir því að vinir okkar og frændur í Færeyjum fái fulla aðild að Norðurlandaráði. Það er sjálfsögð og réttmæt krafa sem við ættum að beita okkur fyrir.

Hæstv. forseti. Í ræðu minni ætla ég að fjalla um skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins um störf þess síðastliðið ár. En skýrslan liggur fyrir í heild sinni á þskj. 838. Meginmarkmið Vestnorræna ráðsins er, eins og flestum er kunnugt, að starfa að hagsmunum grannríkjanna þriggja, Færeyja, Grænlands og Íslands. Samskipti landanna og þjóða þeirra eiga sér langa og merkilega sögu, allt frá því á landsnámsöld og gegnir Vestnorræna ráðið mikilvægu hlutverki við að styrkja sambönd þjóðanna til frambúðar. Ráðinu er ætlað að gæta auðlinda, velferðar og menningar þjóðanna á sem víðtækastan hátt. Vestnorræna ráðið rekur sérstaka skrifstofu sem er við hlið alþjóðasviðs Alþingis. Í starfi sínu í Vestnorræna ráðinu leitast þingmenn við að ná fram markmiðum sínum með ályktunum og tilmælum til ríkisstjórna landsstjórna með virkri þátttöku í norrænu samstarfi, samstarfi við aðra aðila og samtök á Vestur-Norðurlöndum og skipulagningu á ráðstefnum og öðrum verkefnum Ég vík nú, frú forseti, að skipan og störfum Íslandsdeildar á liðnu ári. Í upphafi árs 2005 skipuðu Íslandsdeild þess eftirtaldir þingmenn: Birgir Ármannsson formaður, Hjálmar Árnason varaformaður, Guðrún Ögmundsdóttir, Magnús Þór Hafsteinsson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, og Kjartan Ólafsson. Varamenn voru Gunnar Birgisson, Einar Már Sigurðarson, Helgi Hjörvar, Magnús Stefánsson, Sigurjón Þórðarson, og Arnbjörg Sveinsdóttir. Við upphaf 132. þings voru eftirtaldir menn kjörnir í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins: Halldór Blöndal formaður, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Hjálmar Árnason, sem var endurkjörin varaformaður, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Guðrún Ögmundsdóttir, og Sigurjón Þórðarson. Eftirfarandi menn voru kjörnir varamenn: Pétur H. Blöndal, Helgi Hjörvar, Magnús Stefánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Magnús Þór Hafsteinsson. Arna Gerður Bang gegndi starfi ritara Íslandsdeildar. Á fyrri hluta árs bar hæst í starfi Íslandsdeildar skipulagning ársfundar Vestnorræna ráðsins sem haldinn var á Ísafirði í ágúst sl. Íslandsdeildin ákvað einnig að endurskipa íslensku dómnefndina sem starfað hefur undanfarin ár í tengslum við barna- og unglingabókaverðlaun Vestnorræna ráðsins. Auk þess tók til starfa nýr framkvæmdastjóri Vestnorræna ráðsins í febrúar, Þórður Þórarinsson. Í desember 2005 voru tilkynntar tilnefningar til Barna- og unglingabókaverðlauna Vestnorræna ráðsins. Dómnefndir landanna þriggja tilnefna eina bók hver frá sínu landi. Verðlaunin sem veitt eru annað hvort ár verða veitt í tengslum við ársfund ráðsins síðar á þessu ári. Íslenska dómnefndin um barna- og unglingabókaverðlaun Vestnorræna ráðsins tilnefndi til verðlaunanna árið 2006 skáldsöguna Frosnu tærnar eftir Sigrúnu Eldjárn. Dagana 15. og 16. júní var þemaráðstefna Vestnorræna ráðsins um sjávarútvegsmál og sameiginlega stefnu Vestur-Norðurlanda gagnvart Evrópusambandinu haldin í Þórshöfn. Á ráðstefnunni var sjónum beint að fiskveiðimálum Grænlands, Færeyja og Íslands og leitað var leiða til aukinnar samvinnu landanna. Markmið ráðstefnunnar var að komast að samkomulagi um atriði sem varða sameiginlega stefnu landanna í sjávarútvegsmálum og byggja á þann hátt undirstöðu sem getur nýst þeim í samskiptum þeirra við umheiminn. Áhugi á sameiginlegri stefnu í sjávarútvegsmálum gagnvart Evrópusambandinu er ljós, en ráðstefnuna sóttu um sextíu aðilar frá Vestur-Norðurlöndum og Noregi. Meðal þeirra voru þingmenn, ráðherrar og sérfræðingar auk fulltrúa ESB og hagsmunasamtaka sem tengjast sjávarútvegsmálum. Ekkert vestnorrænu landanna er aðili að Evrópusambandinu og þau hafa enga sameiginlega stefnu gagnvart Evrópusambandinu í sjávarútvegsmálum. Ákvarðanir Evrópusambandsins um sjávarútvegsmál hafa engu að síður víðfeðmar afleiðingar fyrir Vestur-Norðurlönd. Með því að standa saman og tala einni röddu auka löndin möguleika sína á að hafa áhrif á stefnu Evrópusambandsins. Að öðrum kosti geta þau átt á hættu að áhrif þeirra á sjávarútvegsmál minnki í framtíðinni. Dagana 22.–24. ágúst 2005 var ársfundur Vestnorræna ráðsins haldinn á Ísafirði. Meðal efna á dagskrá fundarins voru vestnorrænt samstarf í sjávarútvegsmálum og Evrópusambandið, samgöngu- og ferðamannamál á Vestur-Norðurlöndum og samstarf á sviði orkumála, loftslags-, umhverfis- og heilbrigðismála. Á fundinum var Henrik Old frá Færeyjum kosinn formaður forsætisnefndarinnar, Jonathan Motzfeldt frá Grænlandi varaformaður og Birgir Ármannsson annar varaformaður. Ákveðið var að þemaráðstefna starfsársins 2006 yrði tileinkuð ferðamálum og haldin á Grænlandi. Óskaði ráðið eftir því við ríkisstjórnir Íslands og Grænlands að þær styddu áfram flugsamgöngur milli Reykjavíkur og Narsarsuaq, en þriggja ára samningur um stuðning við þessar flugsamgöngur rann út í lok árs 2005. Niðurstaða virðist nú vera fengin í það mál og munu tvö flugfélög sjá um sumarflug milli Íslands og Grænlands. Þrjár ályktanir voru samþykktar á fundinum. Fyrst er að nefna ályktun um að styrkja námskeið fyrir vestnorræna rithöfunda. Einnig var samþykkt ályktun um að stuðla að því að Norður-Atlantshafssvæðið verði frumkvöðlasvæði á sviði náttúruverndar og notkunar á náttúruvænum orkugjöfum. Í þriðju ályktuninni var lagt til að samstarf á sviði talningar á hvölum í Norður-Atlantshafi yrði aukið. Ályktanir fundarins voru samþykktar einróma. Þær hafa nú verið lagðar fram sem þingsályktunartillögur hér á Alþingi og hefur utanríkisnefnd þær til athugunar. Fjölbreytt verkefni bíða Vestnorræna ráðsins á árinu 2006 en ársfundur þess verður haldinn í Færeyjum í ágúst og þemaráðstefna á Grænlandi í júní. Auk þess hefur grænlenska landsþingið boðið til vestnorrænnar kvennaráðstefnu í lok maí. Frú forseti. Það er ljóst að margvísleg málefni eru á döfinni hjá Vestnorræna ráðinu og samstarf Alþingis við þing þessara miklu vinaþjóða okkar er mikilvægt fyrir áframhaldandi tengsl þeirra. Það er því von mín og annarra meðlima Íslandsdeildarinnar að málefni Vestnorræna ráðsins verði áfram sýndur áhugi hér á Alþingi.

Virðulegi forseti. Hérna ræðum við skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins fyrir árið 2005. Þetta er sennilega eina alþjóðaráðið þar sem Ísland getur litið á sig sem stórveldi. Hvers vegna segi ég það? Jú, vegna þess að í þessu ráði erum við með þjóðum sem eru minni en við, Færeyingum og Grænlendingum. Þarna er Ísland stóri bróðirinn í félagsskap þriggja bræðra- eða systraþjóða. Ég hef nokkra reynslu af því að starfa í Vestnorræna ráðinu, ekki mikla, en ég hef þó verið þar frá því ég settist á þing vorið 2003. Veru minni í ráðinu lauk síðastliðið haust eftir að hafa setið ársfund ráðsins sem var haldinn á Ísafirði seinni hluta ágúst, ef ég man rétt. Síðan tók félagi minn Sigurjón Þórðarson, hv. þingmaður Frjálslynda flokksins, við. Ekki vegna þess að ég væri neitt leiður á því að vera þarna, síður en svo, virðulegi forseti, því það var mjög ánægjulegt að starfa í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. En við í þingflokki Frjálslynda flokksins teljum hins vegar að þetta starf sé svo mikilvægt og dýrmætt að eðlilegt sé að fleiri þingmenn þingflokksins fái að taka þátt í því og ekki síst að mynda tengsl við þingmenn frá bæði Færeyjum og Grænlandi, það er mjög dýrmætt. Í inngangi skýrslunnar segir að í starfi í Vestnorræna ráðsins leitist þingmenn við að ná fram markmiðum sínum með ályktunum og tilmælum til ríkisstjórna og landsstjórna að sjálfsögðu, að taka þátt í hinu norræna samstarfi, og þetta er mjög gefandi starf. Hv. þm. Halldór Blöndal, formaður okkar Íslendinga í þessu starfi, greindi frá því að rætt hefði verið um flugsamgöngur á milli Reykjavíkur og Narsarsuaq. Það mál brennur mjög á frændum okkar á Grænlandi, þ.e. flugsamgöngur milli Íslands og Grænlands. Flugsamgöngur skipta Grænlendinga afskaplega miklu máli og ég tel að þar sé á ferðinni mjög mikilvægt mál, þ.e. hvernig ætlum við að haga góðum, skilvirkum og öruggum samgöngum á milli Íslands og Grænlands. Það er nefnilega þannig, virðulegi forseti, að þótt ekki sé langt á milli Íslands og Grænlands í kílómetrum talið þá er fjarlægðin eins og milli heimsálfa þegar kemur að samgöngum. Það er erfitt og dýrt að fara á milli Íslands og Grænlands. Þetta er á margan hátt mikið vandamál sem kemur sér illa, tel ég, fyrir okkur Íslendinga. Það kemur sér líka illa fyrir Grænlendinga. Hér er talað um að þriggja ára samningur um stuðning við þessar flugsamgöngur hafi runnið út í lok ársins 2005 en síðan virðist hafa fengist niðurstaða í þetta mál og tvö flugfélög munu sjá um sumarflug milli Íslands og Grænlands. Mig langar að nota tækifærið, virðulegi forseti, og spyrja út á hvað þessi samningur gangi. Tvö flugfélög eiga að sjá um sumarflug milli Íslands og Grænlands. Hver verður tíðnin á þessu flugi? Um hvaða mánuði erum við að tala og var skoðað hvort einhver grundvöllur væri fyrir flugi milli Íslands og Grænlands yfir vetrarmánuðina einnig? Ég tel að það ætti að vera markmiðið, að hér væru fastar áætlunarferðir allan ársins hring á milli Íslands og Grænlands. Bent hefur verið á að vestnorrænu þjóðirnar, eins og hinn ágæti færeyski þingmaður Henrik Old sem er núna formaður Vestnorræna ráðsins hefur lagt áherslu á, ættu að standa saman og reyni að tala saman einni röddu og ganga í takt til að vinna saman að sameiginlegum hagsmunamálum. Þetta kemur reyndar fram í þeim ályktunum sem þingmenn Vestnorræna ráðsins hafa lagt fram. Hér var talað um þingsályktunartillögu, t.d. varðandi tengsl þjóðanna við Evrópusambandið og mikla hagsmuni sem þessar þrjár þjóðir eiga gagnvart Evrópusambandinu í fiskveiðimálum, sem er réttmæt ábending. Ég fór yfir það í ræðu um daginn, þegar hv. þm. Halldór Blöndal mælti fyrir þessari þingsályktunartillögu, að þar eru miklir hagsmunir og mikilvægt að þessum þremur þjóðum takist að stilla betur saman strengi sína gagnvart Evrópusambandinu. Eins hefur verið rætt um aukið samstarf á sviði talningar á hvölum í Norður-Atlantshafi. Hér erum við að tala um rannsóknir. Grænlendingar og Færeyingar stunda hvalveiðar án þess að verða fyrir aðkasti á alþjóðavettvangi. Það gera Norðmenn sömuleiðis. Við Íslendingar hins vegar heykjumst á að hefja aftur hvalveiðar í atvinnuskyni. Því ber þó að fagna að hæstv. sjávarútvegsráðherra gaf það í skyn eftir fyrirspurn frá þeim sem hér stendur, að íslensk stjórnvöld væru að undirbúa hvalveiðar á ný í atvinnuskyni. Hann vildi ekki gefa upp hvenær það yrði en ég vona sannarlega að svo verði strax í sumar. Þarna hafa þessar þrjár þjóðir lagst á eitt með að stunda saman rannsóknir á hvölum sem er hið besta mál. Umhverfisvænir orkugjafar og náttúruvernd skipta þjóðirnar einnig máli. Við Íslendingar búum yfir mikilli þekkingu á því að virkja vatns- og gufuaflið. Færeyingar hafa gert athyglisverðar tilraunir á sviði vindorku. Grænlendingar eiga hins vegar við stöðugan vanda að stríða vegna orkuöflunar. Lítið er um fallvötn á Grænlandi. Þar er ekkert gufuafl, enginn jarðhiti og lítil vindorka. Ég hygg að við Íslendingar, jafnvel Færeyingar líka, gætum lagt nokkuð að mörkum við að aðstoða Grænlendinga í sambandi við vistvæna orkuöflun. Ég held að í dag reiði Grænlendingar sig að mestu á brennslu eldsneytis, þ.e. kolefnaeldsneytis, olíu og kola. Þarna gæti hugsanlega verið sóknarfæri fyrir þá til að taka upp vistvænni orkugjafa. Ég held að það hafi verið fyrir tveimur árum síðan, suður í Svartsengi, að haldin var svokölluð þemaráðstefna á vegum Vestnorrænna ráðsins. Þar vorum við einmitt að tala um orkumál. Það var afskaplega fróðleg og góð ráðstefna þar sem komið var inn á alla þessa þætti. Það kemur fram í skýrslunni að forseti norska þingsins var á ársfundinum sem haldinn var á Ísafirði 22.– 24. ágúst, Lodve Solholm, þingmaður norska Framfaraflokksins. Norska Stórþingið hefur sýnt Vestnorræna ráðinu mikla virðingu, virðulegi forseti, á mörgum undanförnum árum. Allan þann tíma sem ég var í Vestnorræna ráðinu þá komu þangað forsetar norska Stórþingsins þegar við héldum ársfundi. Jørgen Kosmo kom 2003, Inge Lønning kom árið 2004 og svo kom Lodve Solholm í fyrra. Hvers vegna skyldu Norðmenn gera þetta? Það er á margan hátt athyglisverð spurning sem vert er að velta fyrir sér. Hvers vegna sýna Norðmenn Vestnorræna ráðinu svona mikla athygli og svo mikla virðingu? Hvers vegna sendir norska þingið forseta sína á ársfundi Vestnorræna ráðsins? Ég notaði tækifærið til að spjalla við alla þessa þrjá forseta á þeim ársfundum sem ég var á. Ég spurði þá alla þessarar spurningar. Í máli þeirra kom mjög skýrt fram að Norðmenn sýna Vestnorræna ráðinu áhuga vegna þess að þar sjá þeir fyrir sér möguleika á samstarfi. Við skulum aðeins skoða hvernig landakortið lítur út. Norðmenn eru ekki í Evrópusambandinu. Íslendingar eru ekki í Evrópusambandinu. Hinar Norðurlandaþjóðirnar eru í Evrópusambandinu. Norðmönnum finnst þeir á margan hátt svolítið afskiptir í Norðurlandaráði vegna þess að Norðurlandaráð hefur beint athygli sinni mjög mikið í austur til Eystrasaltslandanna og jafnvel til Evrópu vegna þess að Finnar, Danir og Svíar ráða för. Norðmenn hafa að sjálfsögðu líka áhuga á Evrópusambandinu og Eystrasaltslöndunum en samt finnst þeim þeir hafa verið svolítið afskiptir. Norðmenn eru strandþjóð með ríka menningu á sviði landbúnaðar, fiskveiða og veiða almennt. Sú menning er rík í Norðmönnum enn þann dag í dag. Þeir sjá í hendi sér að þeir eiga margt sameiginlegt með Íslendingum, Grænlendingum og Færeyingum. Þeir eiga líka land að norðaustanverðu Atlantshafi eins og löndin í Vestnorræna ráðinu. Margir hagsmunir okkar fara fara saman. Ég held ég hafi sagt það áður í þessum ræðustól, hafi ég ekki gert það geri ég það í fyrsta skipti: Ég hef lagt til að Norðmönnum verði boðin full þátttaka í Vestnorræna ráðinu. Ég veit að Norðmenn hafa áhuga á því. Þeir hafa áhuga á því. Málið var tekið upp í norska þinginu á sínum tíma. En þá strandaði málið á því að aldrei hafði borist formlegt boð frá þjóðunum í Vestnorræna ráðinu til Noregs um að verða fullgildur aðili að ráðinu. Ég hvet þá íslensku þingmenn sem eru í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins til að taka þetta til athugunar, ræða sín á milli og skoða hvort ekki sé þess virði að leggja fram formlega tillögu frá Íslandi á næsta ársfundi Vestnorræna ráðsins, að Norðmönnum verði boðin full aðild og þátttaka að Vestnorræna ráðinu. Þar hugsa ég sérstaklega um strandhéruð Noregs, um miðbik Noregs og norðanverðan Noreg. Ég bjó sjálfur í Norður-Noregi um nokkurra ára skeið og í mörg ár í Vestur-Noregi. Ég veit að við eigum afskaplega mikið sameiginlegt, a.m.k. við Íslendingar og að sjálfsögðu Færeyingar og Grænlendingar, með fólkinu sem býr í þessum héruðum. En því miður er það þannig, virðulegi forseti, að tengslin á milli okkar og síðan fólksins sem býr í þessum héruðum Noregs eru skammarlega lítil, allt of lítil. Við höfum alls ekki verið nógu dugleg við að rækta þessi tengsl. Norður-Norðmenn og Íslendingar eiga afskaplega mikið sameiginlegt. Lífsbaráttan er mjög svipuð. Við getum sagt að einkenni fólks sem býr í Norður-Noregi og okkar Íslendinga séu á margan hátt svipuð. Við hugsum með svipuðum hætti og skopskynið er svipað. Það þarf kannski ekki að koma á óvart því að við erum öll mörkuð af umhverfi okkar og þeirri náttúru sem við búum við. Þar á milli er mjög margt líkt. Ég tel að við ættum að skoða þetta í fullri alvöru. Það mundi styrkja Vestnorræna ráðið verulega ef Norðmenn kæmu þar inn. Þetta þyrfti ekki að hafa í för með sér að Norðurlandaráð sem slíkt mundi veikjast, alls ekki. En við mundum standa betur saman til að vinna að sameiginlegum hagsmunamálum og líka ná betur saman í viðleitni okkar við að greiða úr ágreiningsmálum, sem ég hef farið yfir í fyrri ræðum mínum, t.d. Svalbarðamálinu, fiskveiðimálunum og öðrum ágreiningsmálum. Við þurfum að sjálfsögðu að leita leiða til að leysa þau og ég hygg að þetta væri afskaplega góð hugmynd. Ég vil hafa það lokaorð mín í þessari ræðu að þeir íslensku þingmenn sem nú eru í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins beri fram þessa tillögu, vinni henni brautargengi og sjái til að Norðmenn verði sem fyrst fullgildir aðilar að ráðinu.

Frú forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns hygg ég að ekki sé um formlegan samning um flugsamgöngur að tefla á milli landanna. Á hinn bóginn styður íslenska ríkisstjórnin Flugfélag Íslands til að fljúga til Narsarsuaq.

Virðulegi forseti. Mér er kunnugt um að Flugfélag Íslands flýgur á milli Íslands og Grænlands en mér hefði nú þótt forvitnilegt að heyra nánar um hvað liggur í upplýsingum á bls. 4 í skýrslunni, þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta, varðandi flugsamgöngur á milli Reykjavíkur og Narsarsuaq: „Niðurstaða virðist nú vera fengin í það mál og munu tvö flugfélög sjá um sumarflug milli Íslands og Grænlands.“ Hvaða flugfélög eru þetta? Um hvaða tíma er talað og hver verður tíðnin á þeim samgöngum? Hversu oft verður t.d. flogið í hverri viku, í hverjum mánuði? Er verið að tala um tímabilið frá maí til loka ágúst eða eitthvað þess háttar? Svo þætti mér fróðlegt að fá að vita hvort hv. þm. Halldór Blöndal hafi myndað sér skoðun á því sem ég talaði um í lok ræðu minnar, þ.e. á því hvort ekki sé rétt að leggja til að Norðmönnum verið boðin full aðild að Vestnorræna ráðinu.

Frú forseti. Eins og ég skil þetta mál er það grænlenskt flugfélag sem flýgur á milli Kulusuk og Íslands en aftur Flugfélag Íslands á milli Íslands og Narsarsuaq. Stuðningur við flugsamgöngur á milli landanna á sér nokkra sögu og hygg ég að formlegt samstarf um flugið hafi verið tekið upp árið 1991, skömmu eftir að ég varð samgönguráðherra, á milli Íslands og Grænlands. Það var síðar látið ná til Færeyja sem þriðja landsins og tengdi þannig þessi þrjú lönd saman. Ég er mikill aðdáandi Heimskringlu og man eftir hinu norska konungdæmi, sem náði til þessara landa þriggja: Færeyja, Íslands og Grænlands. En ég er ekki viss um að það eigi endilega að vera okkur fyrirmynd 1000 árum síðar. En auðvitað hlýtur að koma til athugunar á hverjum tíma hvort rétt sé að færa út samstarfið, til Norðmanna. Því fylgja mörg rök. Það hefur verið rætt innan Vestnorræna ráðsins en niðurstaðan orðið sú að halda sig við löndin þrjú.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Halldór Blöndal kom inn á mjög mikilvægan þátt. Það eru hin menningarlegu tengsl milli þessara landa sem eru náttúrlega ákaflega sterk. Það er kannski að hluta til ástæðan fyrir því að Norðmenn horfa nú svo mjög í vestur. Þeir eru ekkert á leiðinni inn í Evrópusambandið, Norðmenn, það er alveg á hreinu. Þeir munu ekkert fara þangað í fyrirsjáanlegri framtíð og það munum við Íslendingar ekki gera heldur. Það skal alveg vera klárt mál, gegn því skal barist með oddi og egg. Mér finnst að menn eigi hreinlega að spila úr þessari pólitísku stöðu og reyna að gera sem best úr henni, þessi lönd eigi að stilla saman strengi sína. Við skulum skoða landakortið. Ef þessi lönd, Grænland, Færeyjar, Ísland og Noregur, stilla saman strengi sína þá er hér komið stórveldi. Hvers vegna segi ég það? Jú, ég segi það vegna þess að þessi lönd ráða yfir gríðarlegum náttúruauðlindum. Þau ráða yfir gríðarlega stórum landsvæðum, þau ráða yfir gríðarlega stórum hafsvæðum - hafsvæðum og landsvæðum á mjög mikilvægum stað á hnettinum. Þetta eru engir stórveldisdraumar, þetta eru bara staðreyndir sem við sjáum fyrir okkur ef við skoðum landakortið, þetta er ekkert flókið mál. Ég tel að þarna séu fyrir hendi mjög miklir möguleikar, mjög miklir og spennandi möguleikar á sviði stjórnmála. Ég hygg og er í raun og veru alveg sannfærður um að grundvöllurinn til að koma á nánara samstarfi á milli þessara fjögurra þjóða, sem saman geta myndað þó nokkurt afl sem aðrar þjóðir verða að taka tillit til, sé einmitt falinn í Vestnorræna ráðinu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson orðaði það sem svo hér áðan að það mætti líta á Ísland sem stóra bróður í samstarfi Vestnorrænu ríkjanna. Það má vissulega segja það en kannski mætti enn frekar segja að Ísland væri stóra systirin í þessu sambandi. Það var hlutverk eldri systra í systkinahóp hér á árum áður að passa litlu systkini sín og miðla af reynslu sinni og umhyggju og það er einmitt þannig sem við Íslendingar getum oft beitt okkur í samstarfi við vestnorrænu þjóðirnar, Grænland og Færeyjar. Þegar maður fer að kynnast aðstæðum í þessum löndum, og þó einkum og sér í lagi á Grænlandi, verður allur vandi sem við hér á Íslandi þekkjum agnarsmár. Manni verður stundum á að spyrja sig: Hvernig er þetta eiginlega hægt eða hvað er hægt að gera? Það er sama hvort litið er á stærð landsins, strjálbýlið sem þar er, ógnardýrar samgöngur, litlar orkulindir, mjög alvarlegan heilsufarsvanda, fábreytt atvinnulíf og mikinn vanda og óhamingju á stórum svæðum landsins sem má beinlínis rekja til þess. Ég gæti örugglega talið margt fleira upp. Öll vandamál á Íslandi verða lítil í þessum samanburði. Það er ákaflega gaman að kynnast þessum löndum, kynnast því hvað þau eru að sumu leyti lík en að öðru leyti gjörólík. Færeyingar, sem búa svona nálægt okkur, eru að mörgu leyti býsna líkir okkur Íslendingum. Það er líka gaman að verða vitni að því hversu sterk tengsl eru í rauninni á milli Dana, Grænlendinga og Íslendinga sem má rekja til fiskveiðisögunnar í gegnum áratugi ef ekki lengur. Svo eru íbúar þessara landa líka gjörólíkir okkur. Ég hugsa t.d. að við mundum seint upplifa það á Íslandi að opinberar veislur hæfust með borðbænum en þannig er það gjarnan í Færeyjum. Þeir eru mjög trúaðir og mér fannst skemmtilegt að fá að kynnast því hvernig þeir halda í sína siði. Þó að vandamálin séu stór í þessum löndum er þó ýmislegt sem vel er hægt að taka höndum saman um og þarf ekki allt að vera stórt. Fiskveiðistjórnarkerfið og samstarfið um fiskveiðimál er ákaflega stórt og ekki einfalt að taka utan um þau mál enda skildist mér nú á þemaráðstefnunni í Færeyjum síðast að það málefni væri búið að ræða árum saman án þess að nokkur niðurstaða væri í það komin eða nokkuð sýnt um að árangur næðist í þeim efnum. Þetta kann að vera óþarfa svartsýni og tíminn mun leiða í ljós hvort við getum tekið höndum saman í þessu máli svo að einhverju gagni skili okkur. Málaflokkar sem við getum mjög vel starfað saman að eru t.d. heilbrigðismál og ferðamál. Fyrir tveimur árum var haldin þemaráðstefna í Ilulissat um heilbrigðismál og þar kom fram að 80% Grænlendinga, 14 ára og eldri, reykja. Reykingar eru taldar meginorsök heilbrigðisvanda á Grænlandi og skal engan undra. Þarna tel ég t.d. að við Íslendingar gætum mjög vel miðlað Grænlendingum því að við höfum náð árangri í reykingavörnum. Ég tel líka að við ættum að beina kröftum okkar að því að efla forvarnir og starf með ungu fólki. Við höfum reyndar séð mjög gott dæmi um jákvætt starf í því efni þar sem Skákfélagið Hrókurinn er. Þar er nú bara einkaframtak að starfi þannig að íslenska og færeyska ríkinu ætti ekki að verða skotaskuld úr því að koma til aðstoðar. Ég talaði um það áðan að á vissum svæðum landsins væri við mikinn vanda og óhamingju að ræða, m.a. vegna þess hve lítil uppbygging er og lítil framtíðarsýn er fyrir fólk á þessum svæðum varðandi atvinnulíf. Sjálfsmorðstíðni ungmenna er t.d. mjög há í Grænlandi þannig að manni hnykkir við þegar maður sér tölurnar. En þá fyrst bregður manni í brún þegar maður sér tölurnar frá austurströnd Grænlands. Ef við gætum á einhvern hátt komið til aðstoðar þannig að lífið yrði fólkinu bærilegra tel ég að það væri vel þess virði að reyna. Við höfum reyndar reynslu af að takast á við nákvæmlega þess konar vandamál sem ég var hér að lýsa, því að meðan sem allra mest svartnætti var í atvinnumálum Austfirðinga glímdu þeir við svipað vandamál þó að í mun minna mæli væri, sem betur fer. Þar var sett af stað forvarnastarf og það forvarnastarf skilaði árangri þannig að við höfum kunnáttu í því efni líka. Það er augljóst að við Íslendingar getum átt gott samstarf við Færeyinga í ferðamálum og við ættum líka að geta átt samstarf við þá í viðskiptum. En allir þeir þættir, sem ég taldi upp hér áðan, og öll samskipti kristallast í betri samgöngum. Samgöngur eru ekki nógu góðar á milli þessara landa. Hv. þm. Halldór Blöndal, formaður Vestnorræna ráðsins, tiltók hér áðan að það væri búið að ganga frá flugsamgöngum á milli Íslands og Grænlands fyrir næsta sumar. En þar er aðeins verið að tala um samgöngur að sumarlagi og einungis samgöngur við austurströnd Grænlands.

Suðurströnd Grænlands.

Já, suður- og suðausturströndina. Það vantar alveg samgöngur á vesturströndina og t.d. eru engar samgöngur við Nuuk nema í gegnum Kaupmannahöfn. Ef við eigum að geta komið á einhverjum almennilegum samskiptum og samstarfi á milli þessara landa þurfa samgöngur að vera greiðari en nú er og þær þurfa líka að vera ódýrari. Það kostar svo mikið að fara þarna á milli að það er ekki nema einstaka manni fært. Á milli ungs fólks hefur líka verið samstarf á menningarsviðinu, t.d. var haldið námskeið í kvikmyndagerð hér á Íslandi. Ég hef séð afraksturinn af þeirri vinnu. Á aðalfundi ráðsins á Ísafirði síðasta haust var sýnd kvikmynd og það var ákaflega skemmtilegt. Ég held að slíkt samstarf hafi mikla þýðingu í því að skapa skilning á milli þessara þjóða. Vestnorrænu barnabókaverðlaunin eiga sér orðið nokkra sögu og eru ákaflega gott framtak að mínum dómi. Hins vegar þarf að gæta þess að reyna að markaðssetja verðlaunabækurnar í öllum löndunum og það væri ákaflega ánægjulegt ef hægt væri að gefa líka út þær bækur sem tilnefndar eru frá hinum vestnorrænu ríkjunum, þ.e. frá Færeyjum og Grænlandi. Mér hefur orðið tíðrætt, frú forseti, um Grænland í þessu efni. Það er kannski vegna þess að mér finnst vandamálin og verkefnin í Færeyjum og á Íslandi smá miðað við það sem fyrir hendi er á Grænlandi. En kynning og samstarf þessara landa er dýrmætt, þessar þjóðir hafa þekkst mjög lengi, sérstaklega fyrir tilverknað fiskimiðanna í kringum löndum. Íbúar þessara þriggja landa hafa sótt þau mið og þá kynnst íbúum þeirra landa sem þeir hafa verið að fiska við hverju sinni. En þetta starf er ákaflega skemmtilegt, fróðlegt og gefandi og ég hlakka til að taka þátt í því áfram.

Hæstv. forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð á ekki aðild að Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins, fulltrúi okkar á ekki sæti í Íslandsdeildinni. En við fylgjumst með starfi hennar að sjálfsögðu, bæði í utanríkismálanefnd Alþingis og síðan einnig þegar þessi mál bera á góma á Alþingi. Vestnorræna ráðið hefur starfað í yfir tvo áratugi. Það var sett á laggirnar árið 1985 og gekk fyrst undir heitinu Vestnorræna þingmannaráðið þar til nafngiftinni var breytt árið 1997 í Vestnorræna ráðið. Markmið ráðsins eru að starfa að hagsmunum Vestur-Norðurlanda, gæta auðlinda og menningar Norður-Atlantshafssvæðisins, fylgja eftir samvinnu ríkisstjórna og landsstjórna landanna og vera þingræðislegur tengiliður milli vestnorrænna samstarfsaðila, en á þessa leið segir í skýrslu Íslandsdeildarinnar. Í skýrslunni er vísað í þá málaflokka sem ráðið hefur beitt sér í og kemur fram að fiskveiðimál ber hátt að sjálfsögðu, menningarmálin einnig. Á það er minnt að ekkert þessara landa á aðild að Evrópusambandinu. Engu að síður hefur Vestnorræna ráðið beint sjónum sínum að Evrópusambandinu vegna þess að stefna Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum skiptir öll þessi lönd máli og vakin athygli á því að mikilvægt sé að þessi lönd reyni að standa saman og tala einni röddu og hafa þannig áhrif á málefni Evrópusambandsins. Hér var sú hugmynd reifuð að leitað yrði eftir aðild Noregs að þessu samstarfi. Ég þori ekki að hafa miklar skoðanir á því, hef ekki hugsað það mál til hlítar en vil minna á að það eru fleiri aðilar sem hafa horft til samstarfs á þessum slóðum og nefni Skotland í því sambandi. Íslenskir alþingismenn, undir forustu þáverandi hæstv. forseta Alþingis, Halldórs Blöndals, fóru til Skotlands í boði skoska þingsins í fyrravor og þar fundum við fyrir mjög miklum hlýhug af hálfu Skota í Íslands garð og við hittum þar marga þingmenn. Eins og heyra má átti ég sæti í þeirri nefnd sem fór til Skotlands og margir þingmenn skoskir sem reifuðu hugmyndir um nánara samstarf Íslands og Noregs þó að ekki væri sérstaklega horft til þessa vettvangs. Hæstv. forseti. Ég kom ekki hingað upp til þess að hafa langt mál um skýrsluna, fyrst og fremst lýsa ánægju okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði með þetta samstarf á norðurslóðum milli Grænlendinga, Færeyinga og Íslendinga en jafnframt vekja athygli á því að ástæða er til að horfa til annarra þjóða einnig, Norðmanna, og þá ekki síður Skota sem hafa sýnt samstarfi við Íslendinga mikinn áhuga.

Frú forseti. Ég vil lýsa því yfir að við í Frjálslynda flokknum leggjum mjög mikla áherslu á samstarf vestnorrænna þjóða. Ég vil nota tækifærið og þakka fráfarandi formanni Íslandsdeildarinnar fyrir gott samstarf og vænti þess að það verði ekki síðra með nýjum formanni, hv. þm. Halldóri Blöndal, og vænti þess að við fáum jafnvel breyttar áherslur í starfinu með honum, það fylgir gjarnan með nýjum mönnum, og verður fróðlegt að sjá hverjar þær verða. Það er margt ólíkt með þessum löndum og ég vil kannski ekki í ræðu minni leggja áherslu á að við séum eitthvað miklu stærri, heldur vil ég nota þetta tækifæri í ráðinu til að læra af þeim þjóðum. Ég er sannfærður um að við getum lært mjög margt af þeim og hagnýtt okkur slíkt samstarf öllum til góða. Ég vil einnig taka undir með hv. þm. Ögmundi Jónassyni að rétt er að horfa til fleiri átta en eingöngu Norðmanna til að útvíkka samstarfið. Ég veit að Skotar eru nokkuð áhugasamir um að auka samstarf við Íslendinga. Ég hef átt mjög gott og farsælt samstarf við lögþingsmenn í Færeyjum þar sem við höfum m.a. farið og kynnt færeyska fiskveiðistjórnarkerfið og hið íslenska, ókosti þess, fyrir Skotum. Ein af þeim ráðstefnum sem ég sótti á síðasta sumri og var á vegum þessa samstarfs var þemaráðstefna um sjávarútvegsmál og var hún haldin um miðjan júní síðasta sumar. Það verður að segjast eins og er að margt er mjög ólíkt með þessum þjóðum, t.d. hvernig þær halda á sjávarútvegsmálum sínum og stýra þeim. Menn eru svolítið að tipla í kringum ákveðna hluti, sérstaklega á það við um Íslendinga, og fátt sem er sameiginlegt. Það eina sem er nánast sameiginlegt er að við höfum sameiginlegra hagsmuna að gæta gagnvart Evrópusambandinu. En ég er á því að við ættum að leggja meiri áherslu á að læra af Færeyingum, hvernig þeim hefur tekist virkilega vel að stýra fiskveiðum sínum. Þar virðast fiskveiðar ganga sinn vanagang. Það eru sveiflur og þeir fylgja sveiflunum í náttúrunni. En hér eru menn með þetta kvótakerfi sem skilar mjög litlu og mjög áhugavert að sjá hvort hin nýi formaður Íslandsdeildarinnar, Halldór Blöndal, muni leggja áherslu á að við lærðum af Færeyingum að stýra fiskveiðum farsællega. Fyrir liggja í þinginu þingsályktunartillögur um að gera úttekt á færeyska kerfinu og þar gæti formaðurinn beitt sínu mikla afli í Íslandsdeildinni og haft þau áhrif að menn færu í þessa vinnu og farið væri í gegnum bæði kosti og galla þannig að menn þyrftu ekki að fara í grafgötur með það. Ég er sannfærður um að færeyska kerfið er miklum mun betra en hið íslenska að öllu leyti. Það hefur einfaldlega sannast. Hvað varðar Grænland getum við, og báðar þjóðirnar, örugglega haft mjög gott af samstarfi og það er mjög áhugavert. Grænland er svo sannarlega land tækifæranna, þó svo að ákveðin vandamál séu þar uppi sem fyrri ræðumenn hafa að einhverju leyti tæpt á, þá er þarna land sem er gífurlega stórt og er gífurlega auðugt af náttúruauðlindum. Sumar hverjar eru undir ís og það á einfaldlega eftir að uppgötva þær og nýta. Þarna getum við Íslendingar örugglega aðstoðað nágranna okkar í því að það fari ágætlega og jafnvel haft einhvern hag af. Fleira má nefna. Grænland er gífurlega fallegt land og þar eru einnig tækifæri hvað varðar ferðaþjónustu. Ég er sannfærður um að ef við reynum að samtvinna ferðaþjónustu þessara landa, Grænlands, Færeyja og Íslands, jafnvel Skotlands, mun það verða öllum þessum löndum til góðs. Í þriðja lagi það sem ég ætla að nefna og við getum lært af Grænlendingum er að þeir eru í nánari tengslum við náttúruna en mörg okkar hér á Íslandi og fylgja þeim sveiflum sem þar eru. Þess vegna er mjög gott að geta farið þangað og leitað til þeirra hvað varðar það að finna hve þessi þjóð er í nánum tengslum við náttúru sína og kann að nýta náttúruauðlindirnar þegar þær gefa. Að lokum, ég ætla ekki að hafa þessa tölu miklu lengri en vænti þess að þetta samstarf verði Íslendingum til góðs og að sjálfsögðu okkar ágætu nágrönnum, Færeyingum, Grænlendingum og það er aldrei að vita nema við fáum þá aðrar þjóðir með okkur, svo sem Skota og Norðmenn.

Frú forseti. Ég ætla að fara yfir þá skýrslu sem lögð hefur verið fram á hinu háa Alþingi sem stafar frá Íslandsdeild þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2005. Áður en ég fer yfir meginatriði skýrslunnar vil ég geta þess, úr því að það kemur fram á bls. 7 í skýrslunni, að ég rita undir hana sem formaður Íslandsdeildar, ásamt varaformanninum hv. þingmönnum Magnúsi Stefánssyni og Björgvini G. Sigurðssyni, að ég tók við sem formaður Íslandsdeildarinnar þann 3. október 2005 en skýrslan varðar starfsárið 2005. Það er kannski rétt að taka það fram að sem formaður þessarar Íslandsdeildar hef ég enn sem komið er ekki sótt neinn fund hjá þingmannaráðstefnunni og yfirferðin mun að sjálfsögðu markast dálítið af því að ég er nýtekinn við formennsku af hv. þingmanni og hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einari K. Guðfinnssyni, sem gegndi þessu starfi á undan mér. Í þessari umræðu ætla ég því, ef svo má segja, að skauta yfir skýrslu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2005 en mun ekki gera grein fyrir einstökum fundum sem haldnir voru. Gerð er ítarleg grein fyrir þeim í skýrslunni og eins og ég mun koma að í máli mínu á eftir vísa ég til þeirrar umfjöllunar. Frú forseti. Fyrsta ráðstefna þingmanna og fulltrúa norðurskautssvæða var haldin í Reykjavík árið 1993, en takmörkuð samvinna norðurskautsríkja hafði hafist nokkru áður þegar samþykkt var áætlun um umhverfisvernd á norðurslóðum í Rovaniemi í Finnlandi árið 1991. Ráðstefnan í Reykjavík árið 1993 markaði hins vegar upphafið að stofnun þingmannanefndar um norðurskautsmál sem sett var á laggirnar árið 1994. Nefndin er stjórnarnefnd þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál sem haldin er á tveggja ára fresti. Næsta ráðstefna verður haldin árið 2006. Á ráðstefnunni kemur saman stór hópur þingmanna frá ríkjunum við norðurskaut, sem og sérfræðingar frá ríkisstjórnum, háskólastofnunum og félagasamtökum er láta sig málefni norðursins varða. Eitt meginviðfangsefni þingmannanefndarinnar er að fylgja eftir samþykktum ráðstefnunnar og eins að fylgjast grannt með störfum Norðurskautsráðsins. Þingmannanefndin fundar að jafnaði þrisvar á ári og einn þingmaður frá hverju aðildarríki situr í nefndinni. Þjóðþing Bandaríkjanna, Kanada, Rússlands og Norðurlanda eiga fulltrúa í nefndinni og auk þess á Evrópuþingið fastan fulltrúa. Almennt má segja að helstu verkefni í norðurskautssamstarfi lúti að sjálfbærri þróun og umhverfismálum. Undanfarin ár hefur sérstök áhersla einnig verið lögð á varðveislu menningararfleifðar og lífshátta þeirra þjóðflokka er byggja landsvæðin við norðurskaut, sem og aukna efnahagslega og félagslega velferð og velmegun íbúa norðursins. Í fyrstu sneru verkefni þingmannanefndarinnar aðallega að ýmsum málum sem við komu stofnun Norðurskautsráðsins árið 1996, en ráðið byggist á sameiginlegri yfirlýsingu og samstarfi ríkisstjórna aðildarríkjanna átta. Nokkur samtök frumbyggja og ólíkra þjóðarbrota á norðurslóðum eiga fasta fulltrúa í ráðinu. Auk þess eiga ýmis ríki, alþjóðasamtök og frjáls félagasamtök áheyrnaraðild að ráðinu. Jafnvel þótt samstarf norðurskautsríkja eigi sér fremur stutta sögu hefur það fætt af sér margvísleg sameiginleg verkefni og stofnanir. Eftirlit með og mat á umhverfi norðurskautssvæðanna hefur frá byrjun verið forgangsverkefni ráðsins. Fjölmargar vandaðar vísindalegar rannsóknir hafa verið gerðar á vegum vinnuhópa ráðsins, m.a. um mengunarhættu, áhrif mengunar á vistkerfi norðurslóða og varðveislu líffræðilegs fjölbreytileika. Á síðari missirum hefur Norðurskautsráðið í auknum mæli sinnt verkefnum sem miða ekki eingöngu að því að vega og meta mengunarhættu, heldur leita leiða við að draga úr mengun á norðurslóðum. Þingmannanefndin hefur á undanförnum árum lagt sérstakan metnað sinn í að hafa frumkvæði að mismunandi verkefnum sem hægt er að leggja fyrir Norðurskautsráðið til framkvæmda. Íslandsdeild þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál var fyrri hluta árs 2005 skipuð þeim hæstv. sjávarútvegsráðherra Einari K. Guðfinnssyni, sem þá var þingmaður og formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, en hann var formaður deildarinnar, hv. þm. Magnúsi Stefánssyni varaformanni, og hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, sem sat í Íslandsdeildinni fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar. Varamenn voru sá sem hér stendur ásamt hv. þingmönnum Guðrúnu Ögmundsdóttur og Dagnýju Jónsdóttur. Þann 3. október 2005 voru gerðar breytingar á Íslandsdeildinni og þá tók ég við formennsku í deildinni en ásamt mér sátu þar hv. þingmenn Björgvin G. Sigurðsson og Magnús Stefánsson, sem jafnframt var varaformaður deildarinnar. Varamenn voru kjörnir hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Valdimar L. Friðriksson og Dagný Jónsdóttir. Á fyrsta fundi nefndarinnar á 132. þingi var sá sem hér stendur kjörinn formaður og Magnús Stefánsson varaformaður. Formaður situr fyrir hönd Íslandsdeildar í þingmannanefndinni, en í forföllum hans situr varaformaður fundi nefndarinnar. Öll Íslandsdeildin sækir ráðstefnuna sem haldin er á tveggja ára fresti. Íslandsdeild kemur saman eftir þörfum og þá gerir formaður grein fyrir starfi þingmannanefndarinnar og fær hún jafnframt upplýsingar um starf Norðurskautsráðsins. Ritari Íslandsdeildar var Guðfríður Lilja Grétarsdóttir alþjóðaritari. Ritari Íslandsdeildar sá einnig um allan skrifstofurekstur og framkvæmdastjórn þingmannanefndarinnar á árinu. Ef við víkjum þá að helstu áherslum í málefnastarfi og helstu verkefnum þingmannanefndar um norðurskautsmál á árinu 2005 þá er það að segja, frú forseti, að þingmannanefnd um norðurskautsmál hefur lagt áherslu á að fylgja eftir skýrslu um loftslagsbreytingar á norðurslóðum sem birt var á fundi Norðurskautsráðsins í nóvember árið 2004. Skýrslan er fyrsta svæðisbundna allsherjarrannsókn á loftslagsbreytingum sem birt hefur verið eftir að samningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar var gerður. Í skýrslunni kemur fram að miklar loftslagsbreytingar hafa orðið á norðurskautssvæðum síðustu áratugi og að loftslag fer ört hlýnandi. Spáð er enn örari þróun í þessa átt á næstu áratugum og stórfelldum áhrifum á náttúru, dýralíf og mannlíf. Norðurslóðir einkennast af viðkvæmum vistkerfum og ljóst þykir að þróunin við norðurskaut sé eins konar fyrirboði þess sem mun gerast annars staðar í heiminum. Í sameiginlegri yfirlýsingu ráðherra Norðurskautsráðsins sem birt var í nóvember 2004 var því lýst yfir að loftslagsbreytingar hefðu í för með sér margvíslega vá fyrir lífshætti og viðurværi íbúa norðurslóða, sem og hættu fyrir tilteknar dýra- og gróðurtegundir. Í sérstöku stefnumótunarskjali skuldbundu ráðherrar sig til að framfylgja tilteknum aðgerðum til að stemma stigu við frekari loftslagsbreytingum. Ráðherrarnir skuldbundu sig einnig til að aðstoða íbúa norðurslóða með skipulögðum hætti við að aðlagast þessum breytingum og leita leiða til að þróa og nýta endurnýtanlega orkugjafa, svo sem vetni. Þingmannanefndin hefur fylgst vel með þróun þessara mála og eftirfylgni við yfirlýsingu ráðherra Norðurskautsráðsins. Nefndin hefur unnið undirbúningsvinnu við að kanna möguleikana á lagalegum sáttmála um umhverfi og náttúru norðurskauts, í svipuðum anda og suðurskautssáttmálinn sem um árabil hefur verið í gildi. Sáttmáli um umhverfi og náttúru norðurskauts er mun flóknara fyrirbæri en suðurskautssáttmálinn, en hugmyndin að slíkum sáttmála er að hluta til komin vegna spurninga um hversu litlar kvaðir skuldbindingar og samþykktir Norðurskautsráðsins leggja á aðildarríkin. Ýmsir vilja mun strangari reglur um eftirfylgni og framkvæmd ályktana, en erfitt getur reynst að koma slíku í gegn þar eð öll aðildarríkin verða að samþykkja framfylgd ályktana. Með því að leggja vinnu í að kanna möguleikann á gerð norðurskautssáttmála er þingmannanefndin því að hreyfa við nokkuð viðkvæmu málefni innan norðurskautssamstarfsins, sem vakið hefur eftirtekt. Einnig hefur mikið verið rætt um olíuboranir á norðurslóðum, en ljóst er að nýting olíu- og gasauðlinda á norðurslóðum mun margfaldast í komandi framtíð, sérstaklega í Norður-Rússlandi. Ýmsir hafa áhyggjur af þeim umhverfisspjöllum og mengun sem þetta kann að hafa í för með sér, og hefur þingmannanefndin stutt gerð skýrslu um þessi mál sem kanna á mismunandi áhrif slíkra umleitana á vistkerfi norðurslóða. Meðal annarra mála sem komið hafa til umræðu á fundum þingmannanefndarinnar er áframhaldandi eftirfylgni við skýrslu um sjálfbæra mannlífsþróun á norðurslóðum sem birt var í nóvember árið 2004, en nefndin átti ríkan þátt í að því verkefni var hrint af stað á sínum tíma. Einnig hafa málefni sem tengjast upplýsingatækni á norðurskautssvæðum, þar á meðal fjarkennsla og fjarlækningar, verið tekin fyrir, en nefndin hefur um langa hríð verið því fylgjandi að Norðurskautsráðið geri úttekt á þeim málum. Mikill sigur vannst í þeim málaflokki þegar upplýsingatækni var gerð að einu af forgangsverkefnum Norðurskautsráðsins undir formennsku Íslands 2002–2004. Háskóli norðurslóða fangaði einnig athygli þingmannanefndarinnar á árinu. Nefndarmenn hafa hvatt til eindregins stuðnings norðurskautsríkjanna við skólann og unnið að því að fjárhagslegur rekstur skólans til lengri tíma verði tryggður. Þá hefur nefndin unnið að undirbúningi að þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál sem haldin verður í Kiruna í Svíþjóð í byrjun ágúst 2006. Eins og fram kemur í skýrslunni hélt þingmannanefndin þrjá fundi á árinu 2005. Hæstv. sjávarútvegsráðherra Einar K. Guðfinnsson sat fyrir hönd Íslandsdeildar fund nefndarinnar í Washington í Bandaríkjunum í byrjun mars og í Pétursborg um miðjan júní. Magnús Stefánsson sótti fund nefndarinnar fyrir hönd Íslandsdeildar í Ósló í lok september. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, ritari nefndarinnar, sótti fundina ásamt þingmönnunum. Í skýrslunni gerð nokkuð ítarleg grein fyrir þeim þremur fundum þar sem þingmannanefndin öll kom saman á árinu, en auk þessara funda voru haldnir vinnuhópafundar um tiltekin málefni. Fyrrverandi formaður nefndarinnar, Einar K. Guðfinnson, og ritari nefndarinnar sóttu einnig ráðstefnur og héldu erindi fyrir hönd þingmannanefndarinnar á alþjóðlegum vettvangi. Eins og áður segir er gerð nákvæm grein fyrir því sem fram fór á þessum fundum á bls. 3–7 í þessari skýrslu. Ég sé ekki ástæðu til að rekja það nákvæmlega. Þeir hv. þingmenn sem hafa áhuga á því geta kynnt sér það í skýrslunni sem liggur fyrir. Þess ber að geta að Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, ritari nefndarinnar, lét af því starfi fyrir skömmu og vil ég fyrir hönd þeirra sem í nefndinni sitja þakka henni fyrir störf hennar í þágu Íslandsdeildarinnar sem hafa verið afar góð. Hún hefur staðið sig geysilega vel í störfum sínum. Sömuleiðis hlakka ég til samstarfs við nýjan ritara nefndarinnar, Tómas Brynjólfsson, sem nýverið tók til starfa á alþjóðasviði þingsins og mun starfa fyrir Íslandsdeild þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál í náinni framtíð og ég veit að aðrir nefndarmenn, hv. þingmenn Magnús Stefánsson og Björgvin G. Sigurðsson, munu geta tekið undir þessi orð mín. Frú forseti. Að svo mæltu læt ég að lokið umfjöllun minni um skýrslu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2005. Eins og ég sagði í upphafi kaus ég að skauta yfir skýrsluna í stuttu máli en ég taldi mér skylt að gera það úr því að ég hef tekið við formennsku í deildinni. Öll umfjöllun um störf deildarinnar og þingmannaráðstefnunnar af minni hálfu er náttúrlega þeim annmörkum háð, eins og kom fram í upphafi máls míns, að ég tók við formennsku í nefndinni þann 3. október 2005, þ.e. í lok þess starfsárs sem skýrslan gerir grein fyrir. Ég hef ekki sótt neinn fund á vegum Íslandsdeildarinnar fram til þessa en á því verður breyting í lok þessa mánaðar þegar fundur verður haldinn í Ottawa í Kanada.

Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um skýrslu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál. Í skýrslunni er saga þessara mála rakin nokkuð og vísað til þess að fyrsta ráðstefna þingmanna og fulltrúa norðurskautssvæða hafi verið haldin í Reykjavík árið 1993 en að takmörkuð samvinna norðurskautsríkja hafi hins vegar hafist nokkru áður þegar samþykkt hafi verið áætlun um umhverfisvernd á norðurslóðum í Finnlandi árið 1991. Það er vísað til þess að ráðstefnan í Reykjavík árið 1993 hafi markað upphafið að stofnun þingmannanefndar um norðurskautsmál. Hún hafi verið sett á laggirnar 1994 en þar sé á ferðinni stjórnarnefnd þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál sem haldin sé reglulega eða á tveggja ára fresti. Þjóðþing Bandaríkjanna, Kanada, Rússlands og Norðurlanda eiga fulltrúa í nefndinni auk þess sem Evrópuþingið eigi fastan fulltrúa. Síðan er, án þess að ég ætli að rekja það nákvæmlega, vísað í starfið og þær áherslur sem uppi eru. Það væri út af fyrir sig fróðlegt að fara mjög rækilega í saumana á þessum málum því staðreyndin er sú að menn eru farnir að beina sjónum sínum í ríkari mæli en áður var bæði til auðlinda á þessum slóðum og þeirra miklu breytinga sem eiga sér stað í loftslaginu og hafa áhrif á veðurfar á norðurslóðum. Vísað er í þær áherslur sem eru uppi núna í umhverfismálum og sagt að um það sé einhugur, t.d. í Alaska, að taka tillit til umhverfismála og náttúruverndar, a.m.k. meira tillit til slíkra þátta en áður hafi verið gert. Svo er vísað í erindi, ég ætla ekki að vitna í þetta orðrétt, sem flutt var á vettvangi nefndarinnar þar sem fyrirlesari hafi sagt að nú ríkti einhugur í Alaska um auðlindanýtingu og að hún yrði að fara fram á sjálfbærum grunni. Það er fróðlegt, ef það er rétt, að tekist hafi að skapa einhug um þetta í ljósi þess að ríkisstjórn Bush hefur farið fram af miklu offorsi einmitt á þessum slóðum í þágu olíufélaganna sem hvergi eira og hafa verið sökuð um að taka ekki tillit til umhverfissjónarmiða. En þetta er einn þáttur af mörgum sem vikið er að í skýrslunni og væri þess virði að ræða mjög rækilega. Hins vegar finnst mér jákvæður tónn sem hér kemur fram um áherslur í starfi nefndarinnar og þeirra sem koma að þessari vinnu, að í stað þess að beina kröftunum að rannsóknum á því hvort um mengun og vaxandi mengun sé að ræða þá beini menn kröftunum að úrbótum. Það deilir með öðrum orðum enginn um það að mengunarhætta er mikil og mengun er raunveruleiki en nú þurfi að hafa frumkvæði að mismunandi verkefnum sem hægt sé að leggja út í. Þetta leiðir hugann að því hvernig Íslendingar eigi að láta til sín taka í samstarfi á alþjóðavettvangi. Ég tel það þjóna okkar hagsmunum sem íbúa á þessu svæði, alla vega á jaðri þess, að stuðla að rannsóknum og taka þátt í starfi til þess að koma í veg fyrir mengun. Ég held líka að við getum lagt ýmislegt af mörkum á slíkum sviðum, sem minnir okkur illyrmislega á þá staðreynd að við erum í þann veginn að fara að henda mörg hundruð milljónum króna í fáfengilegt áróðursstríð fyrir að fá sæti um stundarsakir í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Það væri góðra gjalda vert ef við teldum að Íslendingar gætu látið verulega gott og mikið af sér leiða á þeim pósti en ef við ætlum að halda fram þeirri stefnu sem við höfum gert á undanförnum árum þá bið ég fyrir okkur vegna þess að þar kemur fram fullkomin þjónkun við stórveldin, og þá sérstaklega Bandaríkin og Bretland, og ég vildi ekki sjá okkur framfylgja þeirri stefnu með atkvæði okkar í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Ef við hins vegar hefðum burði til að sýna sjálfstæði svipað því sem Svíar gerðu á árum fyrr undir forustu Olofs Palmes, þar sem var á ferðinni sjálfstæð og gagnrýnin rödd í heimspólitíkinni, þá væri það okkur að sjálfsögðu til sóma. Ég vek athygli á þessu í þessu sambandi vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra hefur verið að tjá sig um það í fjölmiðlum, reyndar í tengslum við erindi sem hann hélt hjá Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, að nú væri þörf á því að kynna okkar starf á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Gott og vel, það er hið besta mál en hann vill líka upplýsa um áróðursátak ríkisstjórnarinnar um að koma okkur inn í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna, nokkuð sem er hugðarefni núverandi hæstv. forsætisráðherra sem hóf það starf við mismikla hrifningu á Alþingi og einnig innan stjórnarflokkanna eins og allir þekkja sem hafa kynnt sér. Hér er haft eftir hæstv. utanríkisráðherra, Geir H. Haarde, í Fréttablaðinu í dag um þetta efni, með leyfi forseta: „Geir telur að áhugi almennings sé ekki mikill á málinu“ - og hér er vísað í umsókn um að komast í öryggisráð Sameinuðu þjóðanna - „og margir setji fyrir sig kostnaðinn sem veru í ráðinu fylgdi. Hann segir það þægilegt að láta aðra leysa vandamálin og Íslendingar hafi verið á þeirri línu nema þegar um sé að ræða hagsmunamál þeirra sjálfra. Geir sér fyrir sér að Ísland beiti sér á vettvangi ráðsins með því að halda á lofti friði, réttlæti og auknu lýðræði.“ Skyldi það vera innrásin í Írak, það réttlætismál, sú réttlætisbarátta sem Íslendingar ætla að halda á lofti? Eða innrásin og árásin á Afganistan eða þjónkun við Bandaríkjastjórn Bush sem er uppvís að því að stunda hryllilegar pyntingar á föngum og halda fólki utan dóms og laga án þess að bandalagsþjóðir og samstarfsmenn í alþjóðasamstarfi láti frá sér heyra á þann hátt að eftir sé tekið? Íslenska ríkisstjórnin segist hafa mótmælt. Það eru mótmæli í kyrrþey sem kalla má. Það hefur afskaplega lítið farið fyrir þessum umræðum, sennilega málinu hreyft einhvern tíma yfir kaffisopa með starfsmönnum sendiráða en mikið meira hefur það ekki verið. En mér finnst verðugt að ræða það hvernig Íslendingar verja fjármunum á alþjóðavettvangi og ég segi: Hér er komið dæmi um verkefni þar sem Íslendingar eiga að láta til sín taka á hressilegan hátt. Annað verkefni sem Íslendingar eiga að sinna og hafa reyndar sinnt í nokkrum mæli en gætu gert miklu betur er á sviði hafsbotnsrannsókna. Slíkar rannsóknir fara nú fram á skipulegan hátt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og Íslendingar, eins og ég sagði, hafa látið nokkra fjármuni til þeirra en …  Hæstv. forseti. Ég er að ræða þetta í þessu samhengi, starf okkar sem lýtur að norðurskautsmálum, aðkomu þingmanna að því starfi og tengi það því að Íslendingar eigi að leggja meira af mörkum og beina kröftum sínum að þessu starfi í stað þess að láta peninga í starf sem tengist hernaðarsamvinnu hvort sem er á vettvangi NATO eða í beinu samstarfi við Bandaríkjamenn eina, og þar er ég að sjálfsögðu að vísa til Afganistans, ég er að vísa til Íraks og annarra ámóta verkefna.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2005 og það er margt afar athyglisvert sem kemur fram í þeirri skýrslu. Eins og getið er um í innganginum heldur hún þingmannaráðstefnur á tveggja ára fresti um norðurskautsmál þar sem saman kemur hópur þingmanna frá ríkjum við norðurskaut sem og sérfræðingar frá ríkisstjórnum, háskólastofnunum og félagasamtökum er láta sig málefni norðursins varða. Eins og sendur hér í innganginum: „Eitt meginviðfangsefni þingmannanefndarinnar er að fylgja eftir samþykktum ráðstefnunnar og eins að fylgjast grannt með störfum Norðurskautsráðsins. Þingmannanefndin fundar að jafnaði þrisvar á ári og einn þingmaður frá hverju aðildarríki situr í nefndinni. Þjóðþing Bandaríkjanna, Kanada, Rússlands og Norðurlanda eiga fulltrúa í nefndinni og auk þess á Evrópuþingið fastan fulltrúa.“ Eins og hefur komið fram lúta helstu verkefni þessa norðurskautssamstarfs að sjálfbærri þróun og umhverfismálum og einnig að varðveislu menningararfleifðar og lífshátta þeirra þjóðflokka er byggja landsvæðið við norðurskaut sem og að aukinni efnahagslegri og félagslegri velferð og velmegun íbúa norðursins, og þar á meðal líka Norðurlands og í Eyjafirði. Eins og kom fram hjá hv. framsögumanni, Sigurði Kára Kristjánssyni, þá er hann nýtekinn við þessu starfi sem fulltrúi þingmanna Sjálfstæðisflokksins í þessari nefnd. Ég ætlaði einmitt að vekja athygli á því hve ógnarstór mál þetta ráð fjallar um, þá stóru atburði sem eru að gerast á norðurslóðum og skipta ekki bara lífríki norðursins heldur heimsins alls gríðarlega miklu máli. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom inn á það, skautaði yfir það eins og hv. þingmaður orðaði það sjálfur í sinni ræðu. Gríðarlegar loftslagsbreytingar eru að gerast á norðurslóð sem íbúar, vísindamenn og stjórnmálamenn standa agndofa gagnvart. Ég get vitnað í blaðagrein eftir Árna Finnsson þar sem sagt er frá loftslagsþingi í Montreal og birtist í Morgunblaðinu 3. desember árið 2005. Þar fjallar Árni Finnsson um loftslagsbreytingar undir yfirsögninni: „Nýleg yfirlýsing utanríkisráðherra á Alþingi um hugsanlegar loftslagsbreytingar bendir til að stjórnvöld hyggist enn um sinn dvelja undir sama feldi og Bush forseti.“ Í upphafsorðum greinarinnar segir, með leyfi forseta: „Verði ekki gripið til raunhæfra aðgerða strax kann brátt að verða um seinan að stöðva loftslagsbreytingar. Nýlegar rannsóknir rússneskra vísindamanna benda til að sífrerinn í Norður-Rússlandi og Síberíu sé tekinn að þiðna. Við það losnar umtalsvert magn af metangasi sem er áhrifamikil gróðurhúsalofttegund. Haldi svo áfram stigmagnast gróðurhúsaáhrifin og í kjölfarið hlýnun andrúmsloftsins. Tímasprengjan liggur enn frosin í túndrunni.“ Þetta var bara upphafsgreinin. En það er mjög fróðlegt að lesa á bls. 2 í skýrslunni, þar sem stendur, með leyfi forseta: „Í skýrslunni kemur fram að miklar loftslagsbreytingar hafa orðið á norðurskautssvæðum síðustu áratugi og að loftslag fer ört hlýnandi. Spáð er enn örari þróun í þessa átt á næstu áratugum og stórfelldum áhrifum á náttúru, dýralíf og mannlíf. Norðurslóðir einkennast af viðkvæmum vistkerfum og ljóst þykir að þróunin við norðurskaut sé eins konar fyrirboði þess sem mun gerast annars staðar í heiminum. Í sameiginlegri yfirlýsingu ráðherra Norðurskautsráðsins sem birt var í nóvember 2004 var því lýst yfir að loftslagsbreytingar hefðu í för með sér margvíslega vá fyrir lífshætti og viðurværi íbúa norðurslóða, sem og hættu fyrir tilteknar dýra- og gróðurtegundir. Í sérstöku stefnumótunarskjali skuldbundu ráðherrar sig til að framfylgja tilteknum aðgerðum til að stemma stigu við frekari loftslagsbreytingum. Ráðherrarnir skuldbundu sig einnig til að aðstoða íbúa norðurslóða með skipulögðum hætti við að aðlagast þessum breytingum og leita leiða til að þróa og nýta endurnýtanlega orkugjafa, svo sem vetni.“ Hér er verið að undirstrika þessar yfirlýsingar. En þegar kemur aftar í skýrslunni er þess getið að svo virðist vera að engir hafi áhuga á að standa við þær yfirlýsingar. Á bls. 4 er talað um að fjölmörg lönd sem skrifað hafa undir sáttmálann, þá er verið að tala um Kyoto-bókunina, sem er ein af undirrótum þess sem þarna er að gerast, þ.e. gróðurhúsaáhrifin, standa ekki við hann og Bandaríkin koma ekki nálægt þeim skuldbindingum. „Önnur ríki virtust hins vegar ekki eiga í erfiðleikum með að skrifa“ - eins og stendur í skýrslunni - „stöðugt undir sáttmála sem þau ætluðu síðan greinilega engan veginn að framfylgja, því væri öðrum stundum nær að líta í eigin barm. Nokkur hiti var í fundarmönnum þegar þetta var rætt og sitt sýndist hverjum. Það er hins vegar ljóst að mikil vinna er í gangi innan bandaríska þingsins sem snýr að lagaumhverfi og samhæfðum viðbrögðum við loftslagsbreytingum, …“ Herra forseti. Það er því ljóst að þau efni sem fjallað er um í skýrslunni eru alveg gríðarlega stór og alveg gríðarlega mikilvæg. En hins vegar upplifum við hliðstætt orðalag og umræðu á Alþingi. Á bls. 4 er minnst á sérfræðing á sviði olíuborana, Drue Pearce. Það gæti verið sérfræðingur á sviði vatnsaflsvirkjana ef sama orð væri notað. Þar segir, með leyfi forseta: „Drue Pearce, sérfræðingur á sviði olíuborana, tók því næst til máls og gerði grein fyrir áhrifum olíuborana í Alaska, nýjustu tækni og erfiðustu átakapunktum í umræðunni um lögmæti olíuborana á viðkvæmum landsvæðum. Pearce sagði margt hafa breyst í þessum efnum á undanförnum árum og að langtum meira tillit væri tekið til umhverfismála og náttúruverndar heldur en áður.“ - Er þetta ekki nákvæmlega sama orðalag og við mundum heyra frá sérfræðingi t.d. Landsvirkjunar eða iðnaðarráðuneytis? - „Hún sagði að nú ríkti einhugur í Alaska um að auðlindanýting yrði að fara fram á sjálfbærum grunni, …“ - já mikil ósköp. Það ríkir líka einhugur á Íslandi um slíkt. - „en að málin væru oft einfölduð í öfgakenndum málflutningi bæði af hálfu umhverfissinna sem og þeirra sem vilja opna ný svæði …“ Þekkjum við ekki svona málflutning? Áfram segir, með leyfi forseta: „Mikil umræða hefur á undanförnum árum átt sér stað innan bandaríska þingsins um hvort opna eigi stórt friðland í Alaska fyrir olíuborunum og hefur málið vakið feiknahörð viðbrögð úr ýmsum áttum. Pearce“ - þessi sérfræðingur Landsvirkjunar þarna í Alaska - „sagði mikinn meiri hluta Alaskabúa vera fylgjandi frekari olíuborunum á sem flestum stöðum til eflingar lífsskilyrðum, og staðhæfði að ný tækni við olíuboranir gerði öll umhverfisspjöll langtum takmarkaðri en áður.“ - Er þetta ekki eins og álræður iðnaðarráðherra hér? - „Þar að auki væri mun meira lagt upp úr nánu samráði við alla íbúa þess svæðis þar sem bora á eftir olíu og um leið væri meira fjármagn veitt í að rannsaka og þróa endurnýtanlega orku.“ Ég segi þetta vegna þess að ég veit að þetta er rangt. Ég veit að það er engin sátt í Alaska um þessar olíuboranir. Ég veit að þessar framkvæmdir sem Landsvirkjun eða Bush-stjórn þeirra í Alaska er nú að leggja í, ryðst núna áfram gegnum skóga Alaska með vegi og lagnir til að undirbúa þessar olíuboranir. Ég veit það af því þannig er að einn Íslendingur sem ég þekki vel er einmitt staddur á þessum svæðum og hefur sent reglulega tölvufréttabréf til landsins um hvað þarna er að gerast. Hún segir að veiðidýrin og íbúarnir þarna hrökkvi undan yfirgangi olíufyrirtækjanna. En þegar sagt er frá þessu á fínni ráðstefnu þá kemur „sérfræðingur“ þessa olíuborunarfyrirtækis og segir að mikill einhugur sé í Alaska um að ráðast í þessar olíuboranir. Svona er nú sannleikurinn. Staðreyndin er sú, ef fram fer sem horfir, að verið er að fremja gríðarleg umhverfisspjöll í Alaska. Er það furða þó standi á bls. 5 að ríkin virðast reiðubúin að skrifa undir alls konar sáttmála hvað þetta varðar en telja sig ekki reiðubúin að standa við þær skuldbindingar sem þau hafa skrifað undir. Er þetta nákvæmlega sama umræðan og við erum að taka um Kyoto-bókunina þegar við heyrum íslensk stjórnvöld segja að þessa Kyoto-samþykkt sé hægt að umgangast til kl. 12 og síðan taki eitthvað annað við? Frú forseti. Ég verð að minnast á þetta vegna þess að hér um svo stór mál að ræða. Hérna er t.d. önnur frétt í Morgunblaðinu frá 1. október 2005. „Ísbráðnun vex með hverju ári. Nýjar gervihnattamælingar sýna, að íshellan á norðurheimskauti minnkar hraðar en áður var talið enda hefur hitastigið þar hækkað verulega.“ Ég er með aðra grein, einnig mjög góða, sem fjallar um þá miklu vá sem þarna er að gerast með bráðnun norðurskautsíssins. Ég er ekki viss um, herra forseti, að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson geti eftir 100 eða 200 ár skautað yfir norðurskautsísinn því hann verður bráðnaður ef fram fer sem horfir. Í grein sem Ingibjörg Elsa Björnsdóttir skrifaði í Morgunblaðið föstudaginn 4. nóvember 2005 segir, með leyfi forseta: „Rannsóknir sem gerðar voru á norðurskautsísnum árið 2002 á vegum NASA benda til þess að heimskautaísinn sé að bráðna um 9% á hverjum áratug. Útbreiðsla heimskautaíssins náði sögulegu lágmarki árið 2002 og árið 2003 var svipað. Vísindamenn telja að bráðnun heimskautaíssins orsakist að hluta af loftslagsbreytingum af mannavöldum og hins vegar af breyttum loftþrýstingi og breytingum í vindafari yfir norðurskautinu.“ Í greininni er síðan rakið hvaða afleiðingar þetta getur haft fyrir lífríkið á norðurslóðum og reyndar fyrir heiminn allan. Þess vegna er fyllilega ástæða til að þetta samstarf sem verið er að greina frá, samstarf um norðurkautsmál, sé í rauninni tekið alvarlega og það sé gert meira en að sitja yfir kaffibollum og skrifa undir einhverjar yfirlýsingar sem, eins og segir í skýrslunni, greinilega er engan veginn ætlunin að framfylgja. Þetta eru alvarleg mál sem við stöndum frammi fyrir hvað er að gerast á norðurkautsslóðum og okkur ber að axla ábyrgð og ekki af neinni léttúð 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja í upphafi máls míns að taka undir þau orð sem hv. þm. Jón Bjarnason lét falla hér í lok ræðu sinnar þar sem hann benti réttilega á að sú þróun sem gæti vera að gerast á norðurslóðum mundi geta haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir umhverfi okkar, líf okkar, atvinnuhætti, nýtingarstefnu okkar á auðlindum Íslands og hegðunarmunstur margra af helstu nytjafiskstofnum okkar. Ásamt auðvitað breytingu á lífríkinu almennt við ströndina. Það var algjörlega rétt sem hv. þingmanns sagði áðan að við gætum verið að standa frammi fyrir mjög miklum breytingum í lífríki norðurhafa og bara öllu umhverfi sem snýr að norðurhöfunum. Þó að menn hafi, eins og sagt er í skýrslunni á bls. 2, verið að velta því fyrir sér að gera samning um norðurhafið, norðurskautið, eitthvað í líkingu við það sem menn gerðu um suðurskautið á sínum tíma og umgengni þar og nýtingu, þá er umhverfi norðurhluta jarðarinnar allt annað að þessu leyti. Við erum að tala um svæði þar sem löndin eru byggð umhverfis norðurskautið, þar sem norðurskautið er svo til landlukt að öðru leyti en því að frá því eru nokkur sund, eins og Beringssundið. Sundin vestan við Grænland, þröng sund milli eyjaklasanna þar. Sundið milli Íslands og Grænlands. Sundið milli Íslands og Færeyja og síðan milli Færeyja og Noregs. Eins og ég vék að fyrr í dag hagar svo til að sá hafstraumur, Golfstraumurinn, sem gerir okkur yfirleitt kleift að lifa á norðlægum slóðum á norðurhluta jarðarinnar færir okkur yl norður í höfin og þar af leiðandi hlýrra loftslag en ella væri sem gerir lífið á norðurslóðum í rauninni mögulegt, eins og við höfum upplifað það í árhundruð. Nú kunna hins vegar að vera á ferðinni þær breytingar sem við sjáum ekki fyrir. Því miður eru sífellt að koma fleiri vísbendingar um að loftslagsbreytingarnar hafi haft miklu hraðari, fljótvirkari og örari áhrif en menn gerðu ráð fyrir, t.d. bráðnun Grænlandsjökuls og hlýnun í hafinu. Við erum búin að upplifa það hér í nokkur ár við Ísland að hafið norður af landinu hefur verið mun heitara á undanförnum vetrum og árum en við höfum átt að venjast. Það hefur m.a. alveg örugglega breytt loðnugöngum hér við land og einnig hafa útbreiðslu- og uppvaxtarsvæði ýsunnar tvöfaldast, miðað við það sem áður var meðan ýsan ólst að mestu leyti upp við Suður- og Vesturland. Ýsan lifir núna í miklu magni allt í kringum land sem m.a. hefur orðið til þess að rækjuveiðar hafa breyst stórkostlega. Það hefur síðan haft þau áhrif og mun gera í framtíðinni að þorskurinn hagar sér öðruvísi hér við land en hann hefur gert á sl. áratugum, hæstv. forseti. Þetta er auðvitað það sem snýr næst okkur Íslendingum, þar sem við sjáum breytingarnar sem verða innan tiltölulega stutts tíma. Það eru auðvitað þeir sem nytja náttúruna mest, eins og t.d. íslenskir fiskimenn, sem verða þessa mest varir ásamt þeim einstaklingum sem stunda rannsóknir umhverfis landið. Þá kem ég reyndar að því sem ég hef sagt áður og vil víkja að nú í umræðu um norðurskautið en það er að okkur er falin mikil ábyrgð og við eigum að stunda miklar rannsóknir á þessum breytingartímum og við eigum alls ekki að draga úr þeim heldur akkúrat að auka þær. Ég tel t.d. að skipaáætlun Hafrannsóknastofnunar, þ.e. að halda skipunum úti í tiltölulega fáa daga yfir árið sé algjörlega öfug stefna miðað við það sem við ættum að halda uppi. Við ættum að auka rannsóknir og umferð hafrannsóknaskipanna um hafsvæðin og auka vöktunina með breytingum sem eru að verða umhverfis landið og í hegðun fiskstofna okkar. Þetta er það sem er næst okkur, þ.e. vegna okkar eigin náttúrunýtingar og atvinnuhátta. Hitt er svo annað mál að það er hægt að rannsaka miklu fleira en við gerum í dag. Ég benti á það í umræðunni í morgun að það væri mjög áhugavert að Íslendingar tækju aukinn þátt í rannsóknum á norðurslóðum, m.a. með því að fylgja Golfstraumnum eftir norður í höf og skoða vandlega það sem gerist fyrir norðan Ísland, sem kallað hefur verið hjarta straumakerfisins í veröldinni, þ.e. hinna stóru strauma. Golfstraumurinn fer norður og heiti sjórinn sekkur hér norður í höfum og verður að botnstraumi og gengur síðan suður og viðheldur því straumakerfisbelti sem gengur um öll heimshöf. Þetta er í raun og veru gríðarlega mikill áhrifavaldur um veðurfar á jörðinni allri. Þetta er því mjög áhugavert og það er nauðsynlegt að við gerum okkur gildandi í því og þess vegna vék ég að því í morgun þegar fyrsta skýrsla þessa dags var kynnt. Ég legg mikla áherslu á, hæstv. forseti, að hér verði vel staðið að því að auka rannsóknir á hafsvæðunum norðan Íslands. Við munum sjá það á næstu árum ef svo heldur fram sem horfir að stór hafsvæði verða hér íslaus og það eru miklar líkur á að nytjastofnar okkar leiti í ætisleit á sumrum mun lengra norður í höfin en við höfum séð á undanförnum árum og þá einnig á hafsvæði sem ekki eru innan lögsögu okkar. Við gætum hæglega horft fram á það að þorskstofn okkar yrði ekki eingöngu nýttur af okkur Íslendingum og við stjórnuðum því, heldur gætu aðrar þjóðir einnig farið að stunda veiðar norður og norðvestur af Íslandi. Þar værum við vissulega að upplifa algjörlega nýtt munstur miðað við það sem hefur verið á undanförnum áratugum. Þess vegna hvet ég alveg sérstaklega til þess að allt alþjóðastarf og svæðisbundin störf á vegum Norðurskautsráðsins, eins og við erum að ræða í dag, að þeir þingmenn sem starfa að þeim málum séu mjög á vaktinni fyrir því hvar við getum staðið að því að efla rannsóknir á breytingum norðurhjarans vegna þess að það mun skipta okkur miklu máli í framtíðinni hvernig þar verður að staðið. Ég tel að við þurfum í raun og veru að taka upp meiri eftirfylgni og vöktun á svæðunum norður af Íslandi, einkum hvað varðar meginstrauma í hafinu því það ferli allt saman ræður miklu um allt líf á norðurslóðum. Það er ekki saman að jafna, eins og ég nefndi áðan, norðurheimsskautinu og norðurslóðunum umhverfis norðurpólinn og hins vegar suðurskautinu og umhverfinu umhverfis suðurpólinn. Aðstæður okkar eru mjög ólíkar aðstæður. Við sem búum hér á norðurhjaranum höfum þær skyldur að taka á í þeim efnum þegar við sjáum umhverfi okkar breytast og með þeim hraða sem við hefðum engan veginn gert okkur grein fyrir. Spádómar manna um hvað geti gerst með bráðnun Grænlandsjökuls og hækkandi sjávarborði eru auðvitað þannig að það getur haft veruleg áhrif á komandi áratugum hér á landi hvað varðar atvinnuhætti okkar. Það er nú aðallega þetta, hæstv. forseti, sem ég vildi draga hér inn í umræðuna og ég hvet þá hv. þingmenn sem hér eiga aðild að og fjalla um norðurskautsmálin fyrir Íslands hönd að vera mjög á vaktinni og leggja því lið að auka hér rannsóknir. Við þurfum sjálf að taka til í okkar ranni varðandi fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar og öllu er snýr að hafrannsóknum og efla þær alveg sérstaklega. Við þurfum að efla vöktun á hafsvæðunum umhverfis Ísland að því er varðar hitafar og strauma, bráðnun og hegðun fiskstofnanna. Það er það sem snýr næst okkur í umhverfinu ásamt því að taka upp og auka þá vöktun sem snýr að gerð hafsins, seltuinnihaldi og innstreymi hlýsjávar annars vegar og hins vegar suðurstreymi kaldsjávarins og hvernig hlutfall ferskvatns mun breytast í Norðurhöfum með aukinni bráðnun. Ég held að aldrei sé lögð of mikil áhersla á þetta, hæstv. forseti. Við erum greinilega að upplifa mikla breytingatíma og breytingarnar eru hraðari en við höfðum kannski gert okkur grein fyrir. Þó að margir hafi auðvitað áttað sig á því að umhverfi okkar er að breytast þá held ég að menn hafi ekki áttað sig á því að það gæti verið að breytast jafnhratt og dæmi eru um og vísindamenn hafa verið að sýna fram á með ýmsum ábendingum. Þótt vissulega sé ekki búið að færa sönnur á sumar af þessum spám og m.a. viðvörun um að kerfi golfstraumsins muni stoppa, eins og breskir vísindamenn hafa bent á, fyrir þessu er ekki búið að færa neinar sönnur og vonandi hafa þeir háttvirtu vísindamenn algjörlega rangt fyrir sér því þá yrði nú aldeilis breyting hér í norðurhöfum ef golfstraumurinn breytti algjörlega um farveg og kæmi ekki upp að Íslandsströndum og norður fyrir landið. Þá yrði kólnunin hér hjá okkur yrði veruleg og margt mundi breytast þó að hlýnunin væri kannski einhvers staðar annars staðar í veröldinni. Ég held að veðurkerfin mundu mjög breytast og þess vegna held ég að menn þurfi að taka upp samstarf veðurfræðinga, haffræðinga og líffræðinga um að taka upp mikla vöktun á veðurkerfum veraldar og við Íslendingar erum þannig í veröldina settir að við eigum mikið erindi til að taka þátt í slíkum rannsóknum.

Hæstv. forseti. Þessi skýrsla Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2005 er að ýmsu leyti merkileg. Það sem ég ætlaði að draga athyglina að og ræða aðeins um er fundur þingmannanefndar um norðurskautsmál sem var haldinn í Washington, dagana 1. og 2. mars 2005. Ég sé þegar ég les fundargerð þessa fundar að þar stendur á einum stað, með leyfi hæstv. forseta: „Að loknum fundi nefndarinnar fóru fram fundir í kanadíska sendiráðinu þar sem fjölmargir fulltrúar bandaríska þingsins gerðu grein fyrir vinnu innan þingsins sem varðar loftslagsbreytingar. Þeir sögðu að villandi væri að einblína eingöngu á Kyoto-sáttmálann. Fjölmörg lönd sem skrifað hefðu undir sáttmálann stæðu ekki við hann og tilgangslaust væri að gagnrýna stöðugt Bandaríkin fyrir að vilja ekki skrifa undir það sem fólk vissi að þau gætu ekki staðið við. Önnur ríki virtust hins vegar ekki eiga í erfiðleikum með að skrifa stöðugt undir sáttmála sem þau ætluðu síðan greinilega engan veginn að framfylgja, því væri öðrum stundum nær að líta í eigin barm. Nokkur hiti var í fundarmönnum þegar þetta var rætt og sitt sýndist hverjum.“ Þetta er athyglisverð fundargerð og það væri kannski ástæða til þess að fá það fram hvort Íslendingar hefðu verið nefndir í þessu sambandi sem hluti af þeim þjóðum sem skrifa undir sáttmála án þess að ætla sér að standa við þá. Nú veit ég ekkert hvort menn hafi haft einhverjar upplýsingar um hvernig staðið er að málum af þessu tagi hér á Íslandi en það er að koma í ljós núna að íslenska ríkisstjórnin og stjórnvöld í landinu hafa alls ekki staðið sig gagnvart Kyoto-sáttmálanum. Undanfarnar vikur hafa ráðherrar verið að kynna nýja aðferð við að lesa sáttmálann, þ.e. íslenska ákvæðið. Nú er sagt að íslenska ákvæðið þýði að frá landinu megi fara útblástur sem svarar til 1,6 milljóna tonna af CO 2 á hverju ári, þ.e. að meðaltali yfir það tímabil sem um er að ræða. Þegar málin eru svo athuguð nánar þá standa þau þannig að íslenska ríkisstjórnin gaf yfirlýsingu þegar Kyoto-bókunin var staðfest hér á Alþingi um að það stæði ekki til að nýta sér möguleika til að gefa út heimildir fyrir losun eða versla með slíkar heimildir innan lands eða milli landa hvað Ísland varðar. Þetta er yfirlýsing ríkisstjórnarinnar og að hún ætlaði sér sem sagt ekki að gefa út neinar heimildir fyrir losun. Þetta þýðir á einföldu máli að fyrirtæki sem ætla að fara að framleiða ál hér á landi eða einhverjar aðrar vörur sem valda CO 2 útblæstri þurfa ekki á neins konar leyfi að halda til þess að blása því upp í himinhvolfið. Og það sem verra er er að í reglum eða lögum hér í landinu eru hvergi neinar hömlur á því hversu mikið þetta getur orðið. Hinn nýi skilningur um hver mörkin í sáttmálanum séu, þ.e. eins og ríkisstjórnin eða a.m.k. sumir ráðherrarnir lesa hann núna, að meðaltalið sé yfir allt tímabilið, þýðir þá að mörkin séu bundin við að heildarútblástur verði ekki meiri en þetta að meðaltali. Ef við gæfum okkur að slíkur útblástur sem færi fram yfir þetta færi af stað frá landinu, ef fyrirtæki sem fengju starfsleyfi hér á landi og hæfu rekstur innan þess tímabils sem hér um ræðir menguðu meira en þetta að meðaltali, þá hefði ríkisstjórninni tekist þannig til að ekkert væri hægt að gera í málinu. Það er sem sagt leyfilegt að blása meiru út í andrúmsloftið miðað við lög og reglur sem gilda í landinu en þessi samningur gerir ráð fyrir. Þó að ég geri ekki ráð fyrir að það gerist, einfaldlega vegna þess að það stefnir ekki í það, liggur það hins vegar í augum uppi að frágangurinn á málinu er með þeim hætti að ríkisstjórnin getur auðveldlega, og í það stefnir vissulega, staðið frammi fyrir því að það verði búið að taka ákvarðanir og að óbreyttum lögum verði ráðherrarnir að stimpla starfsleyfin fyrir fyrirtæki sem munu, þegar komið fram á árið 2012 og tímabilið er liðið, blása miklu meiru upp í loftið en 1,6 milljónum tonna á ári. Það eru engar reglur í gildi um það að þessi fyrirtæki þurfi á einhverju leyfi að halda fyrir þessu þannig að ríkisstjórnin stendur frammi fyrir því að vera bókstaflega með allt saman niður um sig í þessum málum hvað varðar framhaldið. Hver á að bera ábyrgð á þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið um útblástur sem fer fram yfir þessi 1,6 milljón tonn þegar þetta tímabil er liðið? Ríkisstjórnin virðist standa frammi fyrir því að ef hún getur ekki fengið útvíkkun á íslenska ákvæðinu þá geti farið svo að íslensk stjórnvöld sitji uppi með ábyrgðina á því að skaffa þessar losunarheimildir og þær munu ekki fást fyrir ekki neitt. Þær eru nú þegar orðnar dýrar í verslun milli aðila í Evrópu. Ég tel fulla ástæðu til að hvetja ríkisstjórnarflokkana til að fara yfir málið og átta sig á hvar menn eru staddir. Afsökunin fyrir því að þetta mál er svona hlýtur að vera sú að menn hafi ekki látið sér detta í hug að íslenska ákvæðið mundi ekki duga út tímabilið. En enginn getur verið viss um að það náist alþjóðlegt samkomulag um að íslenska ákvæðið verði víkkað út. Ef menn ætla sér að láta fyrirtækin skaffa þessar losunarheimildir hlýtur að þurfa að ganga frá því máli þegar fyrirtækin taka ákvarðanir um hefja framleiðslu í landinu. Það eru engir fyrirvarar um slíkt af hálfu stjórnvalda í landinu. Þetta er algjörlega óábyrg stjórnsýsla sem þarna er á ferðinni. Þetta er miklu stærra mál en svo að menn geti þagað í sölum Alþingis þegar rætt er um það. Ég tel ástæðu til að ræða það undir þessum lið vegna þess að það er alveg hárrétt sem bandarísku fulltrúarnir sögðu. Það er greinilega fullt af ríkjum sem skrifa undir Kyoto-sáttmálann, og þar á meðal Íslendingar, sem ganga þannig frá sínum málum að það lítur greinilega út fyrir að ekki standi til að standa við hann. Þegar litið er til þess að þetta er fyrsta tímabil Kyoto-sáttmálans og að gert er ráð fyrir því í öllu samningsferlinu að nýtt tímabil verði til og að þeir sem séu með í ferlinu taki þátt í því þá er það algjörlega óviðunandi að Íslendingar ætli að taka áhættuna af því að þeir geti ekki skrifað undir óbreytt íslenskt ákvæði fyrir árið 2013 og þar á eftir, en það er gert með þessum hætti. Og ekki bara það heldur stefnir í að óbreyttu að víkka þurfi íslenska ákvæðið verulega mikið út. Ég tel að fara þurfi að svara því í sölum Alþingis hver beri ábyrgðina á þeim viðbótarlosunarheimildum sem þarna er greinilega farið að glitta í vegna þess að það liggur fyrir að verði álver byggt á Bakka og ef af stækkuninni verður í Straumsvík þá eru það ekki 1,6 milljón tonn sem fara upp í loftið árið 2013 heldur 2 milljónir tonna og þá þarf að bæta því við. Og ef búið verður að gera samninginn um Helguvík á þessu tímabili þá vantar fyrir þeirri viðbót líka að óbreyttum lögum. Við verðum þá kannski komin í 2,3 –2,5 milljónir tonna sem færu upp í loftið á ári í staðinn fyrir 1,6 tonn. Til þess þurfa menn heimildir með einhverjum hætti. Ég veit reyndar ekki hvað Ameríkumenn hafa haft fyrir sér í því að menn hafi skrifað undir Kyoto-sáttmálann og ætluðu sér ekki að standa við hann, en það er greinilegt að menn þurfa að líta aðeins í eigin barm hér á Íslandi hvað þetta varðar. Og það er ekki bara það, ég tel fulla ástæðu til að ítreka að það þarf að fást á hreint hvort ekki sé nauðsynlegt að bregðast við nú þegar til að íslenska ríkið sitji ekki uppi með ábyrgð á því að skaffa þessar losunarheimildir, af því að engir fyrirvarar hafa verið gerðir við þessi fyrirtæki um að þau beri ábyrgð á þeim viðbótarheimildum sem þurfa munu. Ekki verður hægt að koma slíkum reglum á nema með því að breyta lögum. Breyta þarf lögum þannig að menn geti ekki fengið starfsleyfi nema þeir skaffi þá losunarheimildir. Gefa þarf út losunarheimildir til fyrirtækjanna í landinu til að hægt sé að taka á þessu máli. Um það eru engar reglur og á meðan þær eru ekki til eru menn bara á sóknarmarkinu, öllu heldur engu marki. Það er bara frítt spil. Ég held að íslensk stjórnvöld þurfi að fara yfir þetta. Mér finnst satt að segja, eftir að hafa nefnt þetta nokkrum sinnum í sölum Alþingis, að það hljóti að fara að koma tími á það að menn svari fyrir þetta og segi hvert þeir ætla sér. Talað er í fullri alvöru um að auka losunarheimildir sem svarar líklega upp undir 2,3–2,4 milljón tonn á ári í staðinn fyrir 1,6 að meðaltali á ári, þegar þær hugmyndir sem verið er að tala um eru komnar til framkvæmda. Ætlar ríkisstjórnin að sitja uppi með þann vanda að fyrirtækin hafi bara farið af stað í góðri trú um að þau þyrftu ekki að skaffa neinar losunarheimildir af því að reglurnar á Íslandi segja það? Það á ekkert að úthluta losunarheimildir samkvæmt þessum reglum. Þetta er ekki boðlegt. Það er í raun og veru algjör nauðsyn að menn bregðist við nú þegar í þessu máli og það er ekki einu sinni víst að það dugi til gagnvart hugmyndinni um annaðhvort álverið á Bakka eða stækkunina í Straumsvík, eftir því hvort verður á undan. Það gæti kostað gríðarlega fjármuni að útvega þessar losunarheimildir ef íslenska ákvæðið verður ekki víkkað út. Og þegar menn fara að velta því fyrir sér hvort Íslendingar fái útvíkkun á sínu ákvæði þá kemur ýmislegt til greina sem menn hafa ekki rætt hér, m.a. það að fjölmörg önnur ríki í heiminum geta framleitt ál með ódýrri orku og gætu notfært sér það að geta úthlutað losunarheimildum. Það er mjög líklegt að mörg þeirra hafi áttað sig á þessu eftir að íslenska ákvæðið varð til og séu tilbúin til að bjóða upp á eitthvað í sínum löndum. Spurningin er þá sú: Er einhver möguleiki á því að Íslendingar fái útvíkkun á sínu ákvæði? Svo þarf að svara hinni spurningunni: Vilja menn á Íslandi bæta við enn þá meiri losunarheimildum en eru komnar? Því hefur ekki verið svarað en ég geri ráð fyrir að stjórnvöld í landinu séu að því leyti til búin að svara því að þau hafa staðið að undirbúningi og skoðun á verkefnum sem valda viðbótarlosun í framtíðinni sem er langt fram yfir íslenska ákvæðið. Það hlýtur að þurfa að finna losunarheimildir fyrir því með einhverju móti, annaðhvort með því að kaupa þær til landsins eða útvíkka íslenska ákvæðið. En eitt er alveg ljóst að menn geta ekki flotið svona áfram eins og ríkisstjórnin gerir núna í þessu máli. Ég tel fulla ástæðu til að hvetja menn til að leiða hugann að þessu í stjórnvaldi landsins.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara undir þessum dagskrárlið í almenna umræðu við hv. þm. Jóhann Ársælsson um uppbyggingu orkufreks iðnaðar í landinu eða um Kyoto-sáttmálann og það sem að honum lýtur. Ég leyfi mér hins vegar að gera athugasemd við þann inngang sem hann notaði að þessari ræðu sinni um þau efni vegna þess að hann vísar til orða í skýrslunni sem hér er til umræðu um fund sem var haldinn í Washington í byrjun mars á síðasta ári. Það vill svo til að ég sat þann fund ásamt hv. þingmönnum Einari K. Guðfinnssyni og Rannveigu Guðmundsdóttur. Ég sat þar sem fulltrúi Vestnorræna ráðsins og hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir fyrir hönd Norðurlandaráðs. Ég get því upplýst hv. þm. Jóhann Ársælsson um það að Ísland var ekki til umræðu að því leyti sem hann vísar til. Það er hins vegar vitað að fjölmörg ríki sem undirritað hafa Kyoto-sáttmálann hafa ekki gert minnstu tilraun til að fara eftir ákvæðum hans og það var það sem þeir bandarísku þingmenn og embættismenn sem þarna töluðu voru að vísa til. Það er því að mínu mati afar villandi, og þó að hv. þm. Jóhann Ársælsson hafi vissulega haft fyrirvara á orðum sínum þá er mikilvægt að þessi ummæli í skýrslunni verði ekki skilin á þann hátt að þar hafi á nokkurn hátt verið vikið til Íslands, enda hafa Íslendingar ekki átt í vandræðum með að uppfylla þá skilmála sem fram koma í Kyoto-sáttmálanum. Það er ljóst að sá sáttmáli og yfirlýsingar sem Íslendingar hafa gefið í sambandi við hann eru meðal þess sem ræður því hvernig og í hvaða röð og með hvaða hætti ráðist verður í frekari uppbyggingu orkufreks iðnaðar hér á landi.

Hæstv. forseti. Mér fannst hv. þingmaður gefa sér það að undirskrift Kyoto-sáttmálans réði því með hvaða hætti menn tækju við nýjum orkufrekum iðnaði inn í landið. Það sem ég var að benda á var að að óbreyttum lögum og að óbreyttum fyrirætlunum sem þegar hafa komið fram, mjög eindregnar, um að byggja nýjan orkufrekan iðnað í landinu er a.m.k. ljóst að það verður ekki hægt að skrifa undir Kyoto-bókunina eða íslenska ákvæðið óbreytt. Ég hef ekki fengið nein svör við því hér, engin andmæli við því sem ég hef fullyrt hérna eftir að hafa skoðað þau lög sem eru í gildi. Þau þýða, að mínu mati, að ráðherrar verða að gefa starfsleyfi fyrir þessum fyrirtækjum að óbreyttum lögum og það er ekki neinn fyrirvari um að útvega þurfi útblástursheimildir vegna fyrirtækjanna þó svo að komið verði fram yfir þann útblásturskvóta sem þar er á ferðinni. Síðan ætla ég að segja það einu sinni enn að mér finnst það óábyrgt að þannig skuli frá málum gengið, eins og ég held fram að gert sé, að ekki sé hægt að mæta til viðræðna við þessar þjóðir fyrir hönd Íslendinga í þeirri stöðu að geta framlengt sama samning áfram eins og hann hefur verið. Mér finnst það óboðleg staða fyrir Íslendinga og óþörf líka vegna þess að það eru aðeins sex ár eftir af þessum sáttmála.

Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt í þessari umræðu að átta sig á að þótt ríkisstjórn Íslands og íslenskir aðilar eigi í viðræðum við erlenda aðila um frekari uppbyggingu stóriðju og orkufreks iðnaðar á landinu þá hafa engar ákvarðanir verið teknar í þeim efnum, hvorki um framkvæmdir, í hvaða röð eða á hvaða árabili þær framkvæmdir muni eiga sér stað. Það er hins vegar rétt að núverandi ríkisstjórn hefur lýst áhuga á áframhaldandi uppbyggingu orkufreks iðnaðar í landinu. Sú stefna liggur fyrir. Núverandi stjórnarflokkar hafa áhuga á að nýta auðlindir Íslands til að skapa betri lífskjör á komandi árum. Sú stefna er alveg klár. Það er hins vegar rétt að það komi fram, varðandi einstök verkefni og tímasetningu þeirra, að eðlilega hafa verið gerðir ýmsir fyrirvarar varðandi orkuöflun, varðandi þann ramma sem við þurfum að starfa innan, varðandi umhverfismál og eins varðandi áhrif á efnahagslífið. Menn hafa sett ákveðna fyrirvara þótt ákveðið hafi verið að efna til viðræðna og kanna möguleikana. Hins vegar verð ég að segja að það kemur mér nokkuð á óvart hvernig Samfylkingin hefur snúist í þessum málum á síðustu dögum og vikum. Löngum hafa innan Samfylkingarinnar verið uppi tvenns konar sjónarmið í þessum efnum, annars vegar sjónarmið þeirra sem vilja nýta auðlindir landsins til uppbyggingar orkufreks iðnaðar og hins vegar þeirra sem hafa sett sig upp á móti öllum slíkum áformum. Nú er eins og andstæðingar iðnaðaruppbyggingarinnar hafi náð öllum tökum á málflutningi Samfylkingarinnar.

Hæstv. forseti. Ég tel þetta bara hreina útúrsnúninga. Ég studdi t.d. Kárahnjúkavirkjun í sölum Alþingis og enginn getur vænt mig um að hafa ekki viljað standa við bakið á iðnaði í landinu. Ég held því hins vegar fram að það sé gjörsamlega óþolandi að stjórnvöld standi að málum líkt og ég ræddi um, að það skuli vera þannig. Við erum að tala um sjálfstæð fyrirtæki í samningaviðræðum um að koma upp stóriðju og íslensk stjórnvöld hafa ekkert í höndunum til að stöðva þá hluti. Þeir þurfa þá að fara sem eigendur inn í Landsvirkjun og koma í veg fyrir að gerðir verði samningar eða eitthvað slíkt. Varla gera þeir það varðandi álverið sem menn tala um að byggja í Helguvík. Ég bendi á að taka þarf ábyrga afstöðu til þess hvernig eigi að skaffa heimildir til losunar. Það þarf að láta fyrirtækin sem vilja koma til landsins taka ábyrgð á því að skaffa slíkar heimildir. Eins og málin standa sé ég ekki betur en að íslensk stjórnvöld taki sjálf ábyrgð á að skaffa losunarheimildir. Það gæti kostað skildinginn ef þannig er í pottinn búið. Íslensk stjórnvöld geta ekki mætt á alþjóðavettvangi sæmilega bein í baki nema með því að standa við þennan samning þannig að hugsanlegt sé að framlengja hann, þ.e. í loftslagsmálunum. Það stefnir hins vegar í að það verði ekki hægt. Hvers vegna liggur mönnum svo óskaplega á þegar einungis sex ár eru eftir af samningnum? Menn eru með fangið fullt út þessi sex ár. Ég bara kalla eftir því að menn klári mál sín fyrir hönd stjórnvaldsins í landinu með þeim hætti að það sé á hreinu hvert menn ætla. Mér finnst að menn eigi líka að standa í fæturna gagnvart áframhaldandi samningum í loftslagsmálum.

Virðulegi forseti. Við ræðum skýrslu Íslandsdeildar þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2005. Hér er á ferðinni deild sem er á margan hátt afskaplega merkileg. Mér finnst að það komi vel fram í þessari skýrslu þótt hún sé ekki löng, einungis sjö síður. Nefndin er skipuð þingmönnum, fulltrúum frá þjóðþingum Bandaríkjanna, Kanada, Rússlands, Norðurlandanna og frá Evrópuþinginu. Nefndin sinnir afskaplega mikilvægum og merkum verkefnum, ekki síst á sviði umhverfismála. Þetta eru jú þjóðir sem umlykja, ef svo má segja, norðurskautið hringinn í kring. Að sjálfsögðu er eðlilegt mál að umhverfismál séu í brennidepli í umræðum um þetta viðkvæma svæði jarðarinnar, þar sem náttúran er afskaplega viðkvæm fyrir utanaðkomandi áhrifum, ekki síst áhrifum af völdum manna. Það kemur fram í skýrslunni að þingmannanefndin hafi staðið fyrir fjölmörgum vísindalegum rannsóknum. Frá þeim var greint í góðri og vel upp settri skýrslu sem kom út árið 2004, ef ég man rétt. Hún fjallaði um loftslagsbreytingar. En vinnuhópar á vegum þingmannanefndarinnar hafa líka fjallað um hluti eins og hættu af völdum mengunar, áhrif mengunar á vistkerfi á norðurslóðum og það að varðveita líffræðilegan fjölbreytileika. Einnig hefur verið skoðað hvernig draga megi úr hættu á mengun á norðurslóðum. Þetta er allt saman, virðulegi forseti, afskaplega þarft, ekki síst kannski nú á tímum þegar runnið er upp hlýskeið, ísinn er að hopa og nýjar aðstæður skapast, t.d. til að leita að olíu og gasi á norðurslóðum. Við sjáum að menn ásælast olíu- og gaslindir, t.d. í Norður-Rússlandi, við Norður-Noreg í Barentshafi og víðar. Við Grænland er olíu leitað og jafnvel við Kanada. Hættan á mengun og umhverfisslysum hefur af þeim sökum aukist mjög verulega. En það er gleðiefni að menn hafi viðurkennt að olíuboranir á norðurslóðum og nýtingu á olíu- og gaslindum á þeim slóðum er staðreynd. Menn eru farnir að vinna í að ákveða hvernig fara skuli í þá auðlindanýtingu án þess að viðkvæm vistkerfi bíði of mikinn skaða af þannig að fórnarkostnaðurinn verði ekki of mikill. Ég hef af lestri þessarar skýrslu orðið þess áskynja að menn hafa tekið hlutverk sitt hvað þetta varðar mjög alvarlega, sem er gott. Aðrir hlutir hafa einnig verið í brennidepli, t.d. upplýsingatækni á norðurslóðum, þar sem ég hygg að við Íslendingar ættum að geta átt sóknarfæri. Ég sá í skýrslunni að fyrirhuguð er ráðstefna á þessu ári og þar verða einmitt skoðaðir nánar hlutir eins og upplýsingatækni á norðurslóðum, lagalegur alþjóðlegur sáttmáli um málefni norðurskautsins og þáttur sem mér finnst mjög athyglisverður og spennandi fyrir okkur Íslendinga, þ.e. opnun siglingaleiða í norðurhöfum. Þeir sem eru góðir í landafræði og þekkja umræðuna kannast við hugtakið „norðausturleiðin“. Þetta er siglingaleið sem farin er á skipum þegar siglt er frá Asíu, þ.e. Austur-Rússlandi og í gengum Beringssundið, vestur um Síberíuhaf og farið hjá Severnaja Zemlja og síðan norður fyrir Novaja Zemlja. Þetta eru eyjaklasar norður af Síberíu. Síðan er farið norður fyrir Norðurhöfða í Noregi, suður fyrir Jan Mayen inn á Grænlandssund, norður fyrir Ísland - nú eða suður fyrir, fram hjá Austfjörðum og með suðurströnd Íslands - og fyrir Horn á Grænlandi til Kanada, Bandaríkjanna eða annarra Ameríkuríkja, hvað sem verða vill. Þetta er þessi svokallaða norðausturleið. Hún er spennandi og hlýtur að verða mjög spennandi ef ísinn hopar, við skulum gera ráð fyrir að hann hopi. Þá verður þessi leið spennandi til siglinga. Ef við Íslendingar höldum rétt á spilunum hlýtur hún að geta opnað fyrir okkur ákveðin tækifæri til viðskipta. Ísland er jú mjög stór eyja í miðju Norður-Atlantshafi og ætti að geta orðið sjálfsögð og eðlileg viðkomuhöfn fyrir siglingar svona skipa. Mig langar að vekja athygli á góðri grein sem Ólafur Snævar Ögmundsson yfirvélstjóri, sem hefur starfað yfir 20 ár sem vélstjóri á íslenskum fiskiskipum og erlendum farskipum, skrifaði og birtist á vef Bæjarins besta í október. Þar veltir hann upp þeim möguleikum sem við Íslendingar gætum átt með því að notfæra okkur þessa siglingaleið. Hann bendir á hlutverk Íslands og er hugleikið það hlutverk sem Vestfirðir gætu hugsanlega fengið í slíkum flutningum. Hann bendir á að Ísafjarðardjúp gæti orðið mjög góð höfn fyrir stór skip, t.d. olíuskip eða önnur skip sem þyrftu á leguplássi eða þjónustu að halda á ferð sinni um svokallaða norðausturleið. Það mætti hugsa sér aðra staði umhverfis Ísland sem gætu gagnast fyrir svona skip en eins og Ólafur bendir á ætti Ísafjarðardjúp, vegna þess hve stórt það er, breitt og djúpt, að henta mjög vel fyrir stærstu skipin. Ég er svo sem enginn sérfræðingur í þessu en verð að segja, virðulegi forseti, að þetta opnar mjög spennandi möguleika. Við Íslendingar hljótum að vera vakandi yfir þessum möguleikum. Ég veit að fram fór vinna á vegum nefndar sem ég held að samgönguráðherra hafi skipað. Hún skilaði af sér ágætri skýrslu fyrir um ári síðan um þessa möguleika. Menn geta a.m.k. ekki kvartað yfir því að þetta hafi ekki verið skoðað. Við ættum að hafa varann á okkur varðandi þessa möguleika. Annað sem mig langaði að minnast á er umhverfisvöktun sem þingmannahópur norðurskautslandanna stendur með ýmiss konar rannsóknarvinnu, umhverfisvöktun sem er ákaflega mikilvæg. Við vitum að þungmálmar geta orðið mjög alvarlegt vandamál á norðurslóðum, safnast upp í lífkeðjunni og valdið tjóni á lífríki. Við vitum að ísbirnir hafa átt undir högg að sækja vegna þungmálmamengunar, hvalir sömuleiðis og það er að sjálfsögðu hlutur sem við verðum að gæta vel að, fylgjast grannt með og reyna að koma í veg fyrir að dýrin verði fyrir skaða af þessum völdum. Efnin safnast upp í fæðukerfinu og geta orðið mjög skeinuhætt. Norðurheimsskautslöndin, ef við skoðum hnöttinn sjáum við það, eru náttúrlega allt í kringum skautið og þar eru dýrastofnar sem eru á miklu flakki og virða engin landamæri. Ísbirni og hvali nefndi ég áðan en við getum líka talað um aðra dýrastofna. Þá er ég sérstaklega að hugsa um fiskstofna. Við sjáum að með breytingu í loftslagi, með hlýnun loftslags, verða mikilvægar breytingar í vistkerfinu. Við sjáum göngumynstur fisks breytist og útbreiðsla hans, vegna hlýnunar sjávar. Við sjáum að sumir fiskstofnar sækja í sig veðrið og aðrir hopa. Á norðurslóðum eru víðfeðm opin hafsvæði og þar eru fiskstofnar sem gæddir eru miklu flökkueðli, fara mikið um og virða engin landamæri frekar en hvalir og ísbirnirnir. Þetta hlýtur allt að gera kröfu til þess að á það reyni að þjóðir sem eiga þessar lendur og hafsvæði beri gæfa til að vinna saman að umhverfismálum, að umhverfisvöktun og rannsóknum. Ég hygg, virðulegi forseti, ef við reynum svolítið að skyggnast inn í framtíðina, að ef eitthvað er muni vægi þessa samstarfs aukast. Mikilvægi þess mun aukast vegna risavaxinna verkefna í umhverfismálum sem fram undan eru. Við hljótum að nýta okkur slíka þingmannanefnd til að takast á við þau verkefni sem bíða okkar. Áhugi minn á þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál, sem haldin er á tveggja ára fresti, hefur fengið byr undir báða vængi. Ég vil að lokaorð mín verði að ég mun fylgjast grannt með starfseminni á komandi árum, lesa skýrslurnar sem koma þaðan með eftirvæntingu og fylgjast með því ágæta starfi sem mér virðist innt af hendi á þingmannaráðstefnunni um norðurskautsmál.

Herra forseti. Sú skýrsla sem hér er frá Íslandsdeild þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál fyrir árið 2005 er mjög vel gerð, mjög gagnleg fyrir lýsingar á þeim fundum sem Íslandsdeildin hefur starfað á og fyrir það vil ég sérstaklega þakka. Mér finnst þetta mjög vel fram sett. Hér er rakið hvernig rætt er um mál sem við ættum að láta okkur miklu varða og þyrftu því miður að vera aðalatriði, þ.e. loftslagsmál - en einnig er rætt um ýmis önnur mál. En áður en lengra er haldið, virðulegi forseti, vil ég spyrjast fyrir um það hvort formaður Íslandsdeildarinnar, Sigurður Kári Kristjánsson, sem flutti framsögu um málið, er í húsinu. Það væri gott ef hann gæti verið hér, ég hyggst leggja fyrir hann eina eða tvær spurningar út frá þessari ágætu skýrslu um fund sem hann var á.

Forseti mun kanna hvar formaður Íslandsdeildarinnar er staddur og gera honum grein fyrir ósk hv. þingmanns.

Meðan það er kannað, virðulegi forseti, vil ég nefna að hér í innganginum er fjallað um þau þjóðlönd sem starfa á þessum vettvangi. Þar eru talin upp þjóðþing Bandaríkjanna, Kanada, Rússlands og Norðurlandanna. Þá vaknar upp spurning um Bandaríkjamenn þarna. Síðar í skýrslunni er fjallað um það og menn voru greinilega, þingmenn og aðrir sem sátu fundinn í Washington dagana 1.–2. mars sl., að rifna úr kæti yfir því að komið hefði fulltrúi frá Bandaríkjunum, Lisa Murkowski, sem lét sjá sig eftir mikinn þrýsting og ítrekaðar beiðnir um að hún kæmi inn sem fulltrúi Bandaríkjamanna. Það kemur líka fram í skýrslunni, virðulegi forseti, að Bandaríkjamenn höfðu ekki sinnt þessu starfi lengi þar á undan. Oft er talað um hina stóru og miklu þjóð, Bandaríkjamenn, sem telja sig standa framar öllum öðrum í heiminum, leiðandi afl á öllum sviðum. Það er því merkilegt að sjá það í þessari skýrslu hvernig þeir hunsa ýmsar alþjóðanefndir og alþjóðasamtök og vilja helst ekkert vita af þeim og nægir þar auðvitað að tala um Kyoto-sáttmálann þar sem þeir hafa ekki verið með. En í skýrslunni segir, með leyfi forseta, að fulltrúar Bandaríkjamanna hafi sagt að: „… tilgangslaust væri að gagnrýna stöðugt Bandaríkin fyrir að vilja ekki skrifa undir það sem fólk vissi að þau gætu ekki staðið við.“ Þetta er auðvitað mjög merkilegt. Lisa Murkowski, sem fulltrúi Bandaríkjamanna, virðist hafa mikið fram að færa og ekki spillir fyrir að hún kemur frá Alaskasvæðinu sem ég hygg að sé mikilsvert. En hvort hugur fylgir máli hjá Bandaríkjunum, með því að manna loksins nefndina, veit maður ekki. Í sjálfu sér hefur það engan tilgang ef einungis er um að ræða enn einn til þess að tala um hlutina en ekki fylgir einlægur ásetningur um að standa vaktina og taka þátt í starfi nefndarinnar og láta ákvarðanir hennar taka gildi en vera ekki einungis á umræðustiginu. - Mundi ég nú vilja, virðulegi forseti, fá að vita hvort hv. formaður nefndarinnar verður hér í húsi og getur hlustað á spurningu mína áður en tími minn verður búinn.

Samkvæmt upplýsingum sem forseti hefur fengið þurfti hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson að bregða sér af bæ af persónulegum ástæðum sem hann gat ekki breytt. Hann mun vera væntanlegur í húsið innan skamms en hins vegar þorir forseti ekki að ábyrgjast hvenær það nákvæmlega verður. Eins og hv. þingmanni er ljóst hefur dagskráin gengið nokkuð hægar fyrir sig en ráð var fyrir gert þegar þingfundur hófst hér í morgun.

Nú veit ég ekki um það, virðulegi forseti, hvaða tímaáætlanir hafa verið settar upp. Ég hef verið á nokkrum fundum með forseta þingsins þar sem rætt hefur verið um framvindu mála. Aldrei hef ég nú séð einhverja tímasetta áætlun um hvernig dagskrá dagsins mundi reiða fram. En ég vil ítreka að ég tel mjög mikilvægt að þeir sem eru í þessum nefndum, ég tala nú ekki um þá sem flytja okkur skýrslur eins og þá sem hér er, sitji við umræðuna og svari þeim spurningum sem þingmenn vilja leggja fram.

Hann hefur skyldur við fjölskyldu sína.

Ég heyrði ekki, virðulegi forseti, hvað hv. þm. Pétur Blöndal kallaði fram í.

Fjölskylduskyldur.

Fjölskylduskyldur? Já, ég hef þær nú líka en það get ég ekki skilið að fjölskylduskyldur séu þannig að þingmenn geti ekki sótt fundi. Það hlýtur þá að koma að því að fundi verði frestað, ég tala nú ekki um ef stjórnarmeirihlutinn getur ekki verið hér. En við höfum tekið eftir því að það eru ekki margir stjórnarþingmenn hér í dag. Virðulegi forseti. Ég sný mér þá að öðru sem hér er. Skýrslan sem hér er sett fram er yfirgripsmikil og góð, eins og ég sagði áðan, og í henni er fjallað um margt. Ég tek eftir því t.d. að í formennskutíð okkar Íslendinga í þessari nefnd var mikið rætt um það, eins og hér segir, með leyfi forseta: „… að styrkja enn frekar stoðir efnahagslegra, menningarlegra og félagslegra þátta í starfi Norðurskautsráðsins, í stað þess að einblína á umhverfismál eingöngu“. Ég stoppaði hér við, virðulegi forseti. Þeir þættir sem hér eru nefndir eru vissulega allir góðra gjalda verðir en þessi orð þarna í skýrslunni, í stað þess að einblína á umhverfismál eingöngu, vekja mann til umhugsunar. Ég sagði hér áðan um þessa þingmannanefnd um norðurskautsmál að eðli málsins samkvæmt, og miðað við það sem er að gerast núna, hljóti loftslagsmál alltaf að vera mikilvægust. Ég tek eftir því í þessum skýrslum hjá frummælendum og öðrum sem hafa komið til fundar við nefndina að töluvert margir ræða um loftslagsmál og t.d. mengunarmál vegna olíuborana, bæði í Alaska og norðanverðu Rússlandi, og þá hættu sem þar er. Síðan er það auðvitað Kyoto-sáttmálinn sem þarna er rætt um og önnur atriði. En ég vil árétta, virðulegi forseti, að það hlýtur að vera svo að þessi þingmannanefnd, sem er skipuð fulltrúum þessara þjóðþinga, taki þau mál miklu fastari tökum en gert er ráð fyrir hér. Ég leyfi mér að efast um að það sé rétt að þessi mikilvæga nefnd fundi aðeins annað hvert ár. Ég held að full þörf sé á að hún komi oftar saman. Virðulegi forseti. Þar sem hv. þingmaður og formaður nefndarinnar, Sigurður Kári Kristjánsson, er ekki enn þá kominn í hús tel ég ekki ástæðu til þess að teygja lopann í þeirri von að hann komi í hús á þeim sex mínútum sem ég á eftir. Ég vil þá frekar koma upp aftur þegar formaðurinn mætir í hús.

Herra forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar ÖSE-þingsins fyrir árið 2005. Ég ætla ekki að lesa skýrsluna, hún liggur fyrir á þingskjali og ég treysti því að hv. þingmenn geti þá kynnt sér efni hennar í hörgul. Ég vil byrja á því að geta þess að í henni er villa. Það stendur að ársfundurinn hafi verið haldinn í Edinborg en hann var haldinn í Washington, þannig að það komi fram. Ég ætla rétt aðeins að stikla á stóru, gera mun á ÖSE-stofnuninni sjálfri og ÖSE-þinginu. ÖSE-stofnunin var stofnuð á grundvelli Helsinkisamkomulagsins frá 1974 og vinnur að framgangi öryggismála í Evrópu. Henni er ætlað að stuðla að friði, öryggi og samvinnu ríkja í Evrópu og standa vörð um virðingu fyrir mannréttindum íbúa álfunnar. Í ÖSE eru 55 ríki og ná þau allt frá Norður-Ameríku, Kanada og Bandaríkjunum og austur til Kákasus, Rússlands og Kirkistans o.s.frv. og eru víðfeðmustu samtök á þessu sviði. Sem dæmi um starfsemi ÖSE má nefna afvopnunarmál, fyrirbyggjandi erindrekstur o.s.frv., og stofnunin gætir að mannréttindum og lýðræðisþróun og hagrænu öryggi og umhverfisöryggi. ÖSE-stofnunin sjálf er með um 3.000 manns sem starfa úti á sviðinu við að gæta að þessum atriðum sem um er rætt. Það má segja að ÖSE hafi fengið sérstakt verkefni þegar átökunum á Balkanskaga lauk en þá fékk stofnunin það hlutverk að stuðla að uppbyggingu þess svæðis. Auk þess berst ÖSE-stofnunin gegn mansali, eiturlyfjasmygli og vopnasmygli. ÖSE-þingið er hins vegar tilnefnt af þjóðþingum og starfar til hliðar við ÖSE-stofnunina og ályktanir ÖSE-þingsins eru svo kynntar fyrir ÖSE-stofnuninni og þannig hefur það áhrif. Íslandsdeild ÖSE-þingsins skipa hv. þingmenn Pétur H. Blöndal formaður, Dagný Jónsdóttir varaformaður og Jóhanna Sigurðardóttir. Ritarar Íslandsdeildarinnar voru Andri Lúthersson, sem var ritari til 1. september, og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, sem þá tók við. Ég vil nota tækifærið og þakka báðum riturunum fyrir sérstaklega gott og ánægjulegt samstarf og líka þeim þingmönnum sem störfuðu með mér í þessari deild. Starfsemi ÖSE-þingsins fer fram á þremur fundum. Það er fastur fundur í Vín á hverjum vetri, í febrúar, og síðan eru fundir víðs vegar í aðildarlöndunum, síðast í Washington nú síðasta sumar. Einnig var haldinn fundur í Sveti Stefan í Svartfjallalandi sem formaður deildarinnar sótti. Eftirminnilegast úr starfi Íslandsdeildarinnar er að að frumkvæði formanns deildarinnar var stofnuð sérnefnd í ÖSE-þinginu um fjármál ÖSE, sem átti að kanna þau fyrir tveimur árum. Því miður hefur ekki orðið sá árangur af því starfi sem vænst var en nefndinni var ætlað að kanna og hafa áhrif á fjárlög ÖSE-stofnunarinnar á svipaðan hátt og fjárlaganefndir þjóðþinga gera, þ.e. hafa eftirlit og ákveða fjárlög viðkomandi stjórna. Af því hefur því miður ekki orðið en áfram er unnið að því. Ég hef áður gagnrýnt það í starfi ÖSE-þingsins að mér finnst þessar stofnanir farnar að snúast dálítið mikið um sjálfar sig. Það var mikið rætt um ráðningu framkvæmdastjóra sem starfað hafði hjá ÖSE-þinginu frá upphafi, þegar þurfti að framlengja það. Einnig hefur mikið verið rætt um ýmsar ályktanir og breytingar á reglum. Hins vegar finnst mér að ÖSE-þingið þurfi að hafa skarpari markmið, ekki bara að samþykkja ályktanir heldur líka hafa áhrif, eins og í öðrum þingum, á hvað ÖSE-stofnunin gerir. Henni þarf að setja reglur og einnig, eins og þing aðildarríkjanna gera, setja framkvæmdarvaldinu lög til að fara eftir. Eins finnst mér að hún eigi að koma nálægt fjármálunum. Þess vegna var þessi nefnd skipuð. Ég ætla ekki að fara nánar í skýrsluna sem slíka en mig langar rétt aðeins til, eins og ég hef gert áður, að ræða um tilgang alþjóðasamstarfsins. Alþjóðasamstarfið beinist að því að berjast gegn glæpastarfsemi, mansali, jafnvel þrælasölu, eiturlyfjasmygli, vopnasmygli og peningaþvætti. Síðan er tekist á við faraldra, stóráföll, jarðskjálfta, eldgos og þvílíkt. Unnið er að því að stuðla að lýðræðisþróun og gæta mannréttinda. Ýmsar alþjóðastofnanir sinna kosningaeftirliti þar sem þingmenn frá lýðræðisríkjum eru sendir til að fylgjast með kosningum og kanna hvort þær fari lýðræðislega fram, þ.e. hvort kosningarnar séu leynilegar og ekki undir hótunum, farið sé rétt með kjörgögn og annað slíkt. Þetta hefur sýnt sig sem mikilvægur þáttur í starfsemi ÖSE sem og annarra alþjóðastofnana. Ég held að Íslendingar geti ekki skirrst við að taka þátt í alþjóðastarfi. Við erum jú háð því að friður sé á jörðinni og hafður hemill á alþjóðlegri glæpastarfsemi. Þáttur í því að stuðla að friði er einmitt að stuðla að lýðréttindum og gæta mannréttinda. Fyrir utan það segir réttlætiskenndin, herra forseti, manni að gæta mannréttinda, ekki bara hér á landi heldur líka erlendis. Þegar rætt er um alþjóðastofnanir sem standa í eftirliti, t.d. kosningaeftirliti þá má bæði nefna Evrópuráðið og ÖSE. Svo erum við líka með NATO, sem eru alþjóðasamtök. Þessi samtök hafa flest gengið í gegnum ákveðna tilvistarkreppu. Hjá NATO hvarf óvinurinn sem þau voru stofnuð til að verjast, sem voru Sovétríkin. En nýir óvinir taka við, segja sumir, þ.e. hryðjuverkamenn. En hættan er sú að þessi samtök fari að lifa sjálfstæðu lífi. Starfsmenn þeirra hafa lifibrauð sitt af starfseminni og þingmenn sem að málunum starfa hafa ákveðinn hag af því að ástandið sé óbreytt. Þess vegna er mikilvægt að menn velti fyrir sér á hverjum tíma hlutverki samtakanna, hvort starfið sé rétt á þennan hátt eða annan. Ég hef sagt að ÖSE-þingið þurfi að fá stærra hlutverk en bara við kosningaeftirlit og slíkt. Það ætti í raun eitthvað að hafa með fjárveitingavald ÖSE-stofnunarinnar að segja, þar sem lítið eftirlit er með fjárveitingum. Það ætti jafnvel að hafa ákveðið reglugerðarvald og eitthvað um það að segja hvað skuli gera, t.d. í baráttu gegn mansali, eiturlyfjasmygli, vopnasmygli eða peningaþvætti. Ég hef bent á það hjá ÖSE að lækka mætti kostnaðinn með að taka upp fjarfundi í auknum mæli. Það er miklu ódýrara form en þá var því svarað til að mörg viðkomandi landa hefðu ekki þá tækni sem til þarf. En hún mun örugglega koma innan ekki langs tíma. Það hefur verið kappkostað að hafa stutta fjarveru frá þinginu og eru ekki teknir inn varamenn vegna nefndarmanna. Það kostar þingið mjög mikið og þingmönnum hefur verið uppálagt varðandi starf sem fram fer í nefndum Alþingis, að þeir fái þá samflokksmenn sína til að sinna því á meðan. Svo hafa menn fengið dagpeninga. Þannig hefur þetta gengið. Af hverju nefni ég þetta, herra forseti? Jú, nýverið hefur komið upp umræða um ferðir til Tævans í boði ríkisstjórnarinnar þar. Mér finnst eðlilegt að menn spyrji hvort eitthvað sé á bak við það og hvort það sé eðlilegt. Það á alltaf að spyrja að hvort gerðir manna séu réttar eða rangar. Ég tók þátt í svona ferð sjálfur, herra forseti. Ég velti því fyrir mér hvort það væri rétt eða rangt og taldi eftir smáumhugsun að það væri rétt að fara og kynna mér mál þessa heimshluta. Ferðin var ekki farin á vegum Alþingis vegna þess að það er ekki stjórnmálasamband á milli þessara eyja. Þessi ferð kostaði Alþingi ekki dagpeninga og kostaði ekki að teknir væru inn varamenn því að hún stóð ekki það lengi. Ég tel að bæði fyrir og eftir þessa ferð skuldi ég ríkisstjórn Tævans ekki neitt heldur hafi ég farið þarna til að kynna mér mál og þetta var virkilega fróðleg ferð. Hún var fróðleg og varpaði ljósi á erfiða og frosna stöðu í þessum heimshluta. Ég hugsa að margar þær ferðir sem ég hef farið á vegum Alþingis, ég held að ég hafi alltaf verið á vegum Alþingis fram að umræddri ferð, hafi jafnvel haft minni tilgang en sú sem ég fór til Tævans. Þar er staðan sú að eftir heimsstyrjöldina síðari, á fyrri hluta síðustu aldar, myndaðist ákveðið ástand sem er mjög til baga. Það hefur haft ótrúlegar hremmingar í för með sér fyrir almenning á öllu því svæði. Ég vil nefna afkomendur Japana sem réðu eyjunni í 50 ár og voru síðan allt að því flokkaðir sem landráðamenn í landinu. Síðan nefni ég afkomendur Kínverja sem flúðu þar yfir á sínum tíma og gátu ekki hitt fjölskyldur sínar í 40 ár. Ég veit ekki hvort Íslendingar geri sér almennt grein fyrir hvað það þýðir að hitta t.d. ekki konu og börn í 40 ár. Það er óskaplegt. En þetta er því miður, herra forseti, allt of algengt. Alþjóðastofnanir þurfa síðan að takast á við fyrirbæri sem ekki virða landamæri, t.d. alls konar faraldra, t.d. fuglaflensu, ef hún skyldi koma upp. Flensan væri ekkert að spyrja að því hvernig pólitíska staðan er í Tævan ef hún skyldi stinga sér þar niður. En þá vill svo til að Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur tilnefnt Kína sem fulltrúa sinn í Tævan. En þangað hafa þeir ekki komið í 50 ár. Það getur orðið mjög bagalegt og allt að hættulegt fyrir heimsbyggðina að Tævan sé ekki tekið inn í Alþjóðaheilbrigðisstofnunina eins og maður hefði talið eðlilegt. Þetta er mjög vandasamt mál, herra forseti. Ég ætla ekkert að gera lítið úr því að þarna er ákveðin deila í gangi og maður þarf að skilja sjónarmið beggja aðila. Ég geri að vissulega. Ég held því ekki fram að annar aðilinn hafi rétt fyrir sér og hinn rangt. Langt í frá. En þarna er skrýtin staða sem við þurfum að átta okkur á og mér fannst ég fá mikla fræðslu, herra forseti, um vandamál þessa heimshluta í ferðinni, sem tók fimm daga. Þar af voru, ef ég man rétt, þrír þingdagar. Við þurfum líka að átta okkur á því að í Kína, í þessu mannflesta ríki heimsins, er að verða ein mesta breyting sem í gangi er á jörðinni. Það er mikilvægt að við fylgjumst með þeirri breytingu. Við höfum fengið marga góða gesti frá Kína til Íslands sem hafa kynnt okkur sín sjónarmið. Við höfum heyrt af Íslendingum sem hafa farið til Kína og við erum með sendiráð í Kína. Þau samskipti eru mjög góð. Við þurfum að átta okkur á þeim vandamálum sem eru í gangi í þeim heimshluta, m.a. vandamálum sem tengjast Tævan. Ég endurtek að ég ætla ekki að gera lítið úr þeim vandamálum sem þar eru. Ég ætla ekki að segja að þau séu auðleyst. Þau eru ekki auðleyst. Mikilvægast er náttúrlega að menn þekki stöðuna. Ég tel því að mjög rangt hafi verið af mönnum að deila á þessa ferð. Ég læt engan segja mér hvert ég fer sem stjórnmálamaður. Ég fer ekkert eftir ákveðnum fyrir fram gefnum formúlum til ákveðinna funda heldur vil ég hafa frelsi til að skoða mál þar sem þau koma upp. Þessi ferð var farin af því tilefni. Ég tel hins vegar að umræðan um þetta eigi rétt á sér. Menn eiga alltaf að spyrja hvort það sé rétt að taka þátt í þessu eða hinu samstarfinu erlendis. Eins og ég gat um held ég að Íslendingar geti ekkert fríað sig því að taka þátt í erlendu samstarfi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að kynna skýrslu Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2005. Það er vel við hæfi að fara með inngangsorð skýrslunnar. Þar segir á þá leið að nú, 150 árum eftir að Ísland fékk verslunarfrelsi, verða utanríkisviðskipti sífellt mikilvægari fyrir íslenska hagkerfið. Við þurftum að berjast fyrir verslunarfrelsinu, eins og þekkt er. Þótt við tökum það sem sjálfsögð gæði, sem vonandi verða um alla tíð, þá er hollt fyrir okkur að leiða hugann að því hve mikilvægt er fyrir afkomu okkar sem útflutningsþjóðar að búa við verslunarfrelsi. Það er ekki nokkur vafi á því að lífskjör væru ekki jafngóð og við búum við ef við byggjum ekki við slíkt viðskipta- og verslunarfrelsi. Ef okkur tekst að auka það frelsi mun hagur okkar vænkast og hið sama á við um önnur ríki. Við eigum auðvitað að hafa það í huga, virðulegi forseti, þegar við beitum okkur á þeim vettvangi þar sem tekist er á um alþjóðleg viðskiptamál, ef við ætlum að hjálpa okkar minni bræðrum - þá vísa ég í lönd sem nefnd hafa verið þróunarlönd. Við aðstoðum þau helst með því að gefa þeim aðgang að mörkuðum okkar með vörur sínar. Við Íslendingar vorum talin fátækasta þjóð Evrópu um aldamótin 1900 og ein ástæðan fyrir því að um síðustu aldamót, í kringum 2000 vorum við talin ein auðugasta þjóð álfunnar er sú að við búum við viðskiptafrelsi. Við eigum að beita okkur fyrir því, virðulegi forseti að fleiri búi við slíkt frelsi og geti komið vörum sínum á bestu markaðina. Almennt um þingmannanefnd EFTA og þingmannanefnd EES. Í EFTA eru fjögur ríki. Auk okkar Íslendinga eru Noregur, Sviss og Liechtenstein. Sviss hefur ákveðna sérstöðu þar sem þeir eru ekki aðilar að EES-samningnum sem gerir það að verkum að nefndin er í orði kveðnu tvískipt, annars vegar þingmannanefnd EFTA og hins vegar þingmannanefnd EES. Í þingmannanefnd EES eiga Svisslendingar ekki aðild nema áheyrnaraðild þannig að þegar menn koma að þessu starfi fyrst virkar þetta nokkuð ruglingslegt. Í reyndinni hefur þetta gengið afskaplega vel og samstarfið er gott. Við í Íslandsdeildinni erum heppin að því leytinu til að við höfum verið með frábæran starfsmann sem heitir Arna Bang sem hefur staðið sig afskaplega vel við að undirbúa fundi og aðstoða okkur. Þar áður var Belinda Theriault sem ekki var síðri og það hjálpar okkur mjög mikið. Samstarf við aðrar aðildarþjóðir hefur því verið einstaklega gott. Við tökum þátt í þingmannanefnd EES og í þeirri þingmannanefnd eru 24 þingmenn, tólf frá EFTA-ríkjunum og tólf frá ESB. Síðan er framkvæmdastjórn EES, þar eru sex þingmenn, þrír frá EFTA-ríkjunum og þrír frá ESB. Mikið var um fundi á árinu 2005 eins og tíðkast á vettvangi þingmannanefndarinnar og ætla ég ekki að rekja þá alla hér, en þetta hefur verið lærdómsríkt af mörgum ástæðum. Árið 2005 var fyrsta heila árið þar sem stækkun Evrópusambandsins, og þar af leiðandi EES-samningsins, kom að fullu til framkvæmda þegar nýju aðildarríkin komu inn í Evrópusambandið. Einnig er fyrirhuguð frekari stækkun hjá Evrópusambandinu og hafa menn á þeim bænum raðað löndunum í þá röð að fyrst komi Búlgaría og Rúmenía og síðan Króatía og jafnvel fleiri ríki á Balkanskaganum. Einnig hafa verið uppi aðildarviðræður um langa hríð við Tyrkland. Þetta kemur okkur Íslendingum við sem aðilum að EFTA og EES vegna þess að þegar þær þjóðir ganga inn í Evrópusambandið þýðir það það að þær verða sömuleiðis aðilar að EES-samningnum. Í rauninni er það svo að ýmislegt sem gerist innan Evrópusambandsins tengist okkur með einum eða öðrum hætti þar sem við erum í miklum viðskiptum og samskiptum við þennan nágranna okkar, ef við getum komist þannig að orði. Á þessum vettvangi hefur mikið verið rætt. Ýmis mál hafa verið tekin fyrir en einstaklega mikið hefur verið rætt um frelsi í þjónustuviðskiptum, þ.e. Lissabon-ferlið eða áætlun Evrópusambandsins, sem ber alla jafna heitið Lissabon-áætlunin. Þar settu menn sér fyrir nokkrum árum það markmið að verða, ef ég man rétt, virðulegi forseti, samkeppnishæfasta markaðssvæðið árið 2010 og ýmsar áætlanir settar fram til að það megi ná fram að ganga. En það verður að segjast að það hefur ekki gengið vel og við höfum heyrt það frá aðilum innan ESB sem hafa farið yfir þessi mál með okkur að menn hafa miklar áhyggjur af þessu máli. Menn hafa áhyggjur af ýmsum málum innan Evrópusambandsins, samkeppnishæfni ber þar hæst og sömuleiðis sjá menn fram á að stærstu aðildarríkin og þau öflugustu horfa fram á mikinn vanda sem tengist því að álfan, í það minnsta það sem er stundum kölluð gamla Evrópa, er að eldast nokkuð hratt, ef þannig má að orði komast. Mjög mikill fjöldi fólks er að komast á lífeyrisaldur, stærri hópar en áður hefur verið og vandinn felst í því að þar eru ekki sjóðir eins og við þekkjum á Íslandi, þ.e. ekki hafa verið uppsafnaðir sjóðir fyrir þetta fólk heldur hefur verið um að ræða gegnumstreymiskerfi sem þýðir að þeir sem eru vinnandi nú og í framtíðinni þurfa að halda uppi lífeyrisréttindum þess fólks og það dæmi mun illa ganga upp miðað við núverandi forsendur. Þetta eru mál sem menn ræða mikið á vettvangi Evrópusambandsins ásamt öðrum verkefnum sem verður að taka á ef menn ætla að ná því markmiði sem sett er, að verða samkeppnishæf við önnur markaðssvæði og eru menn þá að hugsa um svæði eins og Bandaríkin, Japan, Kína, Indland og jafnvel önnur. Það er því mjög lærdómsríkt fyrir okkur sem sitjum í nefndinni og á fundum með þessu fólki að heyra viðhorf þess og áhyggjur. Umræðan á þessum vettvangi er oft og tíðum svolítið önnur en við þekkjum hér á Íslandi þegar slík Evrópumál koma upp. Áherslurnar innan EFTA-þingmannanefndarinnar hafa sömuleiðis verið mjög mikið á fríverslunarsamninga. Ég held ég fari rétt með, virðulegi forseti, að á undanförnum árum eða missirum hafi verið gerðir 14 nýir fríverslunarsamningar af hálfu EFTA, en áherslan hefur verið á það að ná sem flestum fríverslunarsamningum og þá er það eðli málsins samkvæmt mesti hagur þessara ríkja, EFTA-ríkjanna, að ná samningum við sem stærst markaðssvæði og hafa menn litið á Bandaríkin og Kanada sérstaklega í því samhengi. Sömuleiðis hafa menn reynt að ná samningum við Kína og Japan. Nýverið var gerður samningur við Suður-Kóreu og sá samningur liggur nú hér fyrir þinginu. En eins og staðan er í dag eru einungis Íslendingar í samningaviðræðum við Kínverja en ekki EFTA sem heild. Japan hefur verið frekar tregt til þess að koma að samningaborðinu en mikill hugur er í þeim aðilum sem sitja núna í þingmannanefndinni, held ég að ég geti fullyrt, að reyna að ná þessum samningum sem fyrst og við sem flesta. Við höfum notað tækifærið og reynt að hitta ávallt á forusturíki Evrópusambandsins. Í Evrópusambandinu er sá háttur hafður á eins og kunnugt er að hvert forusturíki fer með forustu í sambandinu í sex mánuði. Síðast hittum við forustumenn Breta og voru þeir fundir mjög gagnlegir. Núna fara Austurríkismenn með forustuna og hefur þingmannanefndin enn sem komið er ekki haft tækifæri til að hitta þá aðila. Einnig hefur verið fundað á Íslandi með forustumönnum Sambands íslenskra sveitarfélaga, þeim sem stýra Evrópumálum á þeim bæ, með samstarf við þá aðila í huga þannig að þetta verði jafnskilvirkt og það getur verið. Því að eins og menn þekkja tengist sú löggjöf sem við höfum tekið hér upp, þær tilskipanir sem við tökum upp í tengslum við Evrópska efnahagssvæðið, oft og tíðum sveitarfélögunum. Það skiptir því miklu máli, virðulegi forseti, að sveitarfélögin hafi beinan aðgang að þeim tækjum sem við höfum til að hafa áhrif á gang samningsins því að þvert á það sem margir halda geta Íslendingar haft mikil áhrif á þær tilskipanir sem við síðan tökum upp í formi laga. Það skiptir hins vegar miklu máli að vinna það skipulega og gera það þá í tíma. Þar þurfa eðli málsins samkvæmt, ef einhver kostur er, forustumenn sveitarfélaganna að koma að og þess vegna funduðum við með forustumönnum Sambands íslenskra sveitarfélaga og lýstum því yfir að við hefðum fullan hug á að reyna að vinna með þeim og ég vonast til að það samstarf verði sem blómlegast. EFTA-ríkin eru kannski ekki stór hvert um sig en þetta eru hins vegar öflug ríki sem hægt er að segja að búi við góð lífskjör, samanborið við önnur ríki í heiminum, og búa við stöðugan efnahag. Ef við berum okkur saman við Evrópusambandið standa þau mun betur en flest og nær öll ríki Evrópusambandsins. Menn eru hugsanlega að keppa við Lúxemborg þegar þeir bera sig saman við kennitölur. Þrátt fyrir að fjölmenni í þessum löndum sé ekki gríðarlega mikið eru þetta hins vegar eftirsóknarverðir markaðir og það er auðvitað eitthvað sem gerir það að verkum að oft og tíðum er auðveldara að fá aðila að samningaborðinu. Ýmsir samningar eru á borðinu. Búið er að samþykkja 14 samninga og sá nýjasti er samningur við Túnis og sömuleiðis hefur verið gerður samningur við Líbanon, svo ég taki þá nýjustu, og ég nefndi Suður-Kóreu og suður-afríska tollasambandið. Ég get farið, virðulegi forseti, nákvæmar yfir það, ef menn hafa áhuga á því, hver staðan er á hverjum samningi fyrir sig miðað við nýjustu upplýsingar sem ég hef hvað þetta varðar. Ég tel, virðulegi forseti, að framtíð EFTA sé mjög björt. EFTA hefur tekið miklum breytingum í gegnum tíðina en ég held að það skipti gríðarlega miklu máli fyrir okkur að nýta þetta tæki sem við höfum og þetta góða samstarf sem við eigum með þjóðum þar til að auka viðskiptafrelsi okkar og það gerum við eðli málsins samkvæmt með fríverslunarsamningum. Ég nefndi að mikilvægt er að ná samningum við sem flesta aðila og þá sérstaklega kannski þessi stóru markaðssvæði og horfi ég sérstaklega á Bandaríkin og Kanada í því samhengi. Að vísu eru búnar að vera samningaviðræður eða samningur á borðinu um mjög langa hríð við Kanada sem strandar á deilu Kanadamanna og Norðmanna um skipasmíðar. Það er auðvitað mjög óþægilegt að svo skuli vera og margoft hefur verið reynt að ýta á eftir þeim samningi og ég vonast til þess að hann náist í gegn fyrr en seinna þó að ég geti því miður, virðulegi forseti, ekki lofað því. Á sama hátt skiptir afskaplega miklu máli að ná betri samningum við Bandaríkin, það mikilvæga viðskiptaland, en við höfum nú þegar gert. Einnig væri auðvitað mjög æskilegt, þó að það sé ekki gert á vettvangi EFTA, að við næðum samningum við Kínverja og þau öflugu ríki sem eru alltaf að verða meiri og stærri leikendur í alþjóðlega viðskiptamarkaðnum, ef þannig má að orði komast. Ég held sömuleiðis að við ættum að vera mjög vel vakandi núna því að Evrópusambandið er í ákveðinni kreppu hvað varðar stækkunaráform sín. Eins og allir vita hefur Evrópusambandið lent í ýmsum hremmingum, t.d. hafa ríki eins og Holland og Frakkland verið að fella evrópsku stjórnarskrána. Það mál er í lausu lofti ef þannig má að orði komast. Menn hafa verið mjög hræddir við að fara út í frekari stækkanir og ég held að það hljóti að koma til greina að skoða hvort þessi samningur sem hefur reynst svo vel, þ.e. samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið, gæti verið liður í því að opna og bæta lífskjör í þessum löndum þó að að sjálfsögðu séu líka tækifæri fyrir okkur hvað það varðar. Ég held að við eigum að skoða það. Ég ligg svo sem ekkert á þeirri skoðun minni að mér fyndist það vel koma til greina að þau ríki sem núna eru að bíða eftir að komast inn í Evrópusambandið, og ég nefni hér Búlgaríu, Rúmeníu og Króatíu, geti vel átt heima í EFTA, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, og orðið þannig aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu. Ég held að við eigum að vera opnir fyrir því að fá fleiri ríki inn í EFTA og sömuleiðis að vinna áfram að því að stækka og fjölga fríverslunarsamningum við þriðju ríkin, eins og þau eru kölluð og ég var að vitna hér í áðan. Á sama hátt held ég að við eigum að vera mjög einörð, EFTA-ríkin, í að liðka til og gera það sem við getum til að koma á samningum hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni. Það er auðvitað æskilegasta formið að Alþjóðaviðskiptastofnunin, þ.e. nokkurn veginn öll ríki heimsins, sé með sem stærstu viðskiptasamningana, sem minnstar hindranir á milli landa. Það er hins vegar ekki einfalt verk eins og við þekkjum og það er erfitt að meta stöðuna á þeim vettvangi núna, hvort menn geta verið bjartsýnir eða svartsýnir. En ég tel, og ég hef margoft lýst því yfir, að við Íslendingar ættum að skilgreina betur markmið okkar með stuðningi við landbúnaðinn. Þá er ég að vísa í innflutningsstuðning, hvað við viljum vernda og þá hvers vegna. Ég sé að það væri hægt að ná samstöðu um að styrkja, og þá m.a. út frá menningarforsendum, hefðbundna sauðfjárrækt og nautgriparækt. En hins vegar sé ég enga sérstaka ástæðu til að vernda með tollum eða öðru slíku landbúnað eins og alifuglarækt, svínarækt og annað slíkt sem er að mörgu leyti líkari iðnaði en landbúnaði. Ég geri mér ljóst að aðilar í þeirri grein þyrftu aðlögun ef við færum út í róttækar breytingar hvað það varðar. En ég hef ekki fengið nógu veigamikil rök fyrir því að halda þeim hlutum eins og raun ber vitni, þeirri verndarstefnu sem við erum með hvað það varðar. Ég held að íslenskur landbúnaður geti átt framtíð fyrir sér en þá fyrst og fremst með ákveðinni sérstöðu, ákveðnum gæðum. Það er ekkert óeðlilegt við það að við viljum halda í þá menningararfleifð sem landbúnaðinum fylgir en menn þurfa að mínu áliti að skilgreina það betur hvar línan liggur. Ég vek athygli á að það er hagur okkar allra að hafa eins mikið viðskiptafrelsi og mögulegt er, svona almennt talað. Að mínu áliti er það sannarlega verkefni okkar og að mörgu leyti höfum við staðið okkur mjög vel í því. Við erum hér með mikinn innflutning og litla vernd á ýmsum landbúnaðarafurðum sem við alla jafna tölum ekki um sem landbúnaðarafurðir, á ég þá við hrísgrjón, ávexti og ýmislegt slíkt. En betur má ef duga skal. Við skulum heldur ekki gleyma því að ef við opnum fyrir þessar vörur sköpum við líka tækifæri fyrir fólk víðs vegar í heiminum, á ýmsum fátækum svæðum, þó það sé ekki algilt. Á mörgum fátækum svæðum er framleiðsla á þessum vörum og við gefum því fólki tækifæri til að bæta lífskjör sín og töpum ekkert á því þegar heilt er talið. Þvert á móti gerir það það að verkum að hér verður ódýrara að lifa, eins og það er kallað á mannamáli. En í stuttu máli, virðulegi forseti, get ég svarað hér spurningum um það sem að þessari skýrslu lýtur. Það er engum vafa undirorpið að EES-samningurinn hefur reynst okkur afskaplega vel. Það var mikið heillaspor, bæði að ganga í EFTA og sömuleiðis að samþykkja EES-samninginn. Ég held að enginn, alla vega ekki margir - ég hef ekki heyrt raddir um það lengi - velkist í vafa um að það hafi verið heillaspor og gott fyrir þjóðina. Ég tel, virðulegi forseti, að EFTA geti átt bjarta framtíð fyrir sér. Það veltur að vísu á því að þær þjóðir sem þar eru inni sjái þau sóknarfæri sem EFTA hefur, sem það hefur svo sannarlega. Þá er ég að vísa bæði í samninga við þriðju ríkin sem við þurfum að setja meiri kraft í en hefur verið núna. Á sama hátt tel ég, virðulegi forseti, að við eigum að skoða það sérstaklega - í ljósi þeirra aðstæðna að það er langt frá því sjálfgefið að Evrópusambandið hleypi á næstunni inn nýjum aðildarþjóðum - að stækka EFTA-hópinn, að sjálfsögðu að uppfylltum þeim skilyrðum sem eru í tengslum við slíkt. Mér finnst ekki einu sinni sjálfgefið að EFTA þurfi að vera bundið við Evrópu. Ég tel að menn eigi að ræða það af fullri alvöru að stækka EFTA og hleypa fleiri þjóðum inn í þann samning. Ég tel einnig að við eigum að gera hvað við getum til að ýta undir að samningar náist á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Þar þurfum við Íslendingar að líta í eigin barm og endurmeta stöðu okkar varðandi það hvað við viljum vernda á íslenskum markaði. Menn horfa kannski fyrst og fremst á landbúnaðinn enda sé ég í rauninni ekki, virðulegi forseti, margt annað, marga aðra framleiðslu, sem - við ættum auðvitað að skilgreina okkar viðskiptastefnu sem er mikilvægt - við þyrftum sérstaklega að vernda. Ég held að það sé hagur okkar allra að hafa hér sem frjálsust viðskipti. Það snýr ekki eingöngu að okkur sem hér búum, að við getum keypt ódýrari vörur. Þetta snýr líka að því, og þá kannski jafnvel frekar, að ýta verslun inn til landsins. Því það er þannig að íslensk verslun er í samkeppni við útlenda verslun. Það er ódýrt að fljúga milli landa, ódýrara en nokkurn tímann hefur verið. Fólk ber eðli málsins samkvæmt saman verð á vöru á Íslandi og í þeim löndum sem fólk ferðast mest til. Það er eðlilegt. Við þurfum að standast þá samkeppni. Stjórnvöld geta gert það, m.a. með því að lækka tolla- eða vörugjöld. Sum þessara gjalda eru tilkomin af öðrum ástæðum en vernd. Vísa ég þá t.d. í bæði áfengisgjöld og gjöld á bifreiðum. Þar liggja aðrar forsendur að baki. En ef við tökum svona venjulegt dæmi þá er t.d. erfitt að átta sig á því af hverju þetta svokallaða iPod, græja sem tröllríður nú öllu og er mikið tískufyrirbæri, og ég geri engar athugasemdir við það í sjálfu sér, er jafndýrt og raun ber vitni. Það er engin sérstök ástæða til að ýta þeirri verslun út úr landinu og sjá til þess að það fólk sem hefur áhuga á að kaupa slíkt geri það eingöngu í útlöndum. Við getum stjórnað því með þeim tolla- og vörugjaldaflokkum sem slíkar vörur eru settar í. Þetta er auðvitað bara eitt einstakt dæmi en það má örugglega tilgreina ýmislegt fleira. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég legg áherslu á að framtíð EFTA er björt. Við eigum að róa að því öllum árum að auka viðskiptafrelsi okkar og EFTA er mjög gott tæki til þess.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir ágæta ræðu og ágæta skýrslu um starf EFTA-nefndarinnar. Aðeins örfá orð af minni hálfu. Fyrst það sem ég greip upp í lok ræðu hv. þingmanns um Alþjóðaviðskiptastofnunina. Þar tel ég að við eigum að setja ákveðna fyrirvara og ákveðnar undanþágur, sem Evrópusambandið gerði reyndar í tengslum við samninga við Alþjóðaviðskiptastofnunina, þ.e. að undanskilja velferðarþjónustu. Reyndar er Evrópusambandið ekki alveg sjálfu sér samkvæmt í því efni sem ýmsu öðru. Það hefur verið að reisa kröfur á önnur ríki, t.d. um að gera vatnsbólin að söluvöru, að markaðsvöru, en fyrir sína hönd hefur Evrópusambandið gert ákveðna fyrirvara, almenna fyrirvara, um velferðarsviðið, velferðarþjónustuna, en spilar síðan út einstökum efnisþáttum inn í samningaviðræðurnar sem eru, eins og menn vita, á bak við luktar dyr. Menn fá ekki upplýsingar um hvað er verið að gera á þeim bænum. Í Evrópusambandinu er þetta náttúrlega mjög miðstýrt því öll aðildarríki þess hafa afsalað sér samningsumboði í hendur framkvæmdanefndar sambandsins sem fer með samningsumboðið fyrir þeirra hönd. Ekki beint lýðræðisleg vinnubrögð. Annað varðandi íslenska landbúnaðinn, athyglisverðar hugmyndir hv. þingmanns um að gera greinarmun milli annars vegar hefðbundins landbúnaðar og landbúnaðar sem á meira sammerkt með verksmiðjuframleiðslu, sjónarmið sem er vert íhugunar. Hann nefndi tollapólitík varðandi landbúnaðarvöruna. Þá er það nú svo að Íslendingar eru miklu vænni, ef svo má segja, gagnvart þriðja heiminum og þróunarríkjunum en t.d. Evrópusambandið. Hér eru engir tollar á þær vörur sem harðast er deilt á Evrópusambandið fyrir að tolla gegn þróunarríkjunum. Við erum ekki með tolla á sykur, á kaffi, á te, á það sem einhvern tímann var kallað nýlenduvörur vegna þess að þær komu frá ríkjum sem áður voru nýlendur Evrópuríkjanna. Aðeins varðandi EES-samninginn. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að hann hafi verið til góðs. Ég tel nefnilega að hann hafi ýmsa ókosti sem Evrópusambandið hefur sjálft, þ.e. þessi endalausa miðstýringarárátta Evrópusambandsins. Ég tel hins vegar að það hefði verið æskilegri þróun að þróa EFTA-samstarfið áfram vegna þess að þar eru ekki skuldbindingar um skipulagsbreytingar á samfélaginu. Það er það sem ég hef helst við þennan samning að athuga og reyndar aðild að Evrópusambandinu. Ég tel þær skuldbindingar skerða vald okkar og möguleika til að hafa áhrif á gerð okkar samfélags. Hins vegar er ég alveg sammála hv. þingmanni að auðvitað er það okkur keppikefli að auðvelda viðskipti við erlend ríki og að grípa til ýmissa ráðstafana til að gera þau smurðari, ef svo má segja. Þegar menn hafa verið að tala um alla þá löggjöf sem við tökum frá Brussel og tala þá í prósentum, að það sé hátt hlutfall af lagasmíð á Íslandi sem komi frá Brussel, þá vilja menn gleyma því að flestar þessar reglugerðarlagasmíðir eru mjög smávægilegar, unnar af embættismönnum þess vegna og þegar þær koma hér fyrir þingið er fullkomin samstaða um það. Það er alls kyns stöðlun og annað af því tagi sem við gætum vel gert án þess að eiga aðild að Evrópusambandinu og er nokkuð sem við eigum að sjálfsögðu að horfa til annarra ríkja um einnig. Þar á að sjálfsögðu allur heimurinn að vera undir. Þetta eru svona almennar vangaveltur. Eitt vildi ég kannski gera athugasemd við en þegar vísað er í Lissabon-ferlið í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Lissabon-ferlið, um vöxt, framtíð og samkeppnishæfni hagkerfis Evrópusambandsins, og hugmyndir um aukið frelsi í þjónustuviðskiptum voru mikið til umræðu hjá þingmannanefnd EFTA og EES árið 2005.“ Þetta er eðlilegt, þetta er náttúrlega það sem hefur verið efst á döfinni hjá Evrópusambandinu á síðustu missirum og árum, mikil átök um Lissabon-ferlið og hluti af því er þjónustutilskipunin svonefnda sem Evrópuþingið gekk til atkvæða um fyrir um tíu dögum með mjög óljósri niðurstöðu. Frumvarpið sem kom frá þinginu er mjög óljóst og fer núna til ráðherranefndarinnar. En Lissabon-ferlið er í mínum huga heldur víðtækara, eða sá grunnur sem það ferli byggir á er víðtækari en vísað er til hér í skýrslunni, því eins og hv. þingmaður lýsti réttilega þá settu menn sér það í Lissabon, höfuðborg Portúgals árið 2000, að stefna að því að Evrópusambandið yrði kraftmesta markaðseining í heiminum innan einhvers tiltekins tíma, ársins 2010 minnir mig. Ferlið skyldi reist á þremur póstum, þremur grunnstoðum, sjálfbærri þróun, markaðsviðskiptum og hinum félagslega þætti einnig, nokkuð sem verkalýðshreyfingin hefur lagt mjög ríka áherslu á. Það sem hefur verið gagnrýnt í þessari umræðu undanfarna mánuði og missiri er að sá þáttur, þ.e. hinn félagslegi þáttur, hafi verið vanræktur. Menn hafi horft fyrst og fremst á markaðshliðina en vanrækt félagslega þáttinn. Að lokum vil ég segja að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði áttum á sínum tíma aðild að þingmannanefnd EFTA og sat ég í nefndinni fyrir okkar hönd. Eftir síðustu alþingiskosningar misstum við sæti okkar í nefndinni þar sem við töpuðum einum þingmanni í kosningunum, eins og menn eflaust rekur minni til. Ég tel það vera mjög miður, ekki bara fyrir okkur sem gjarna vildum fylgjast með þessu starfi heldur einnig fyrir nefndina sem slíka á þeirri forsendu að það er mjög mikilvægt að öll sjónarmið komist að umræðunni. Í þessu tilviki er okkar flokkur með sérstöðu að ýmsu leyti í afstöðunni til Evrópusambandsins, EFTA og EES-samkomulagsins. Ég tel því að við eigum að reyna að tryggja að öll sjónarmið komist að í þessu starfi, hvernig sem við höldum á málum til að svo verði, en þetta var sjónarmið sem ég vildi gjarnan að kæmi fram hér við þessa umræðu.

Virðulegur forseti. Ég vil bara nota tækifærið og þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir málefnalega og góða ræðu. Ég er sammála hv. þingmanni um margt en ósammála honum um annað, en það er hins vegar gaman að taka þátt í umræðu og skiptast á skoðunum þegar menn gera það með jafn málefnalegum hætti og hér var gert og mér þótti gaman að sjá að hann var ekki að blása út af borðinu hugmyndir mínar um að breyta einhverju um vernd og stefnu varðandi iðnaðarlandbúnað og kannski náum við saman um það, það er ómögulegt að segja til um það. Ég er sammála ýmsu sem kom fram hjá hv. þingmanni varðandi ESB þó svo að ég sé ekki sammála niðurstöðu hans um Evrópska efnahagssvæðið, ég held að það hafi verið mikið heillaspor fyrir okkur, eins og ég nefndi. Það er mín skoðun eftir að hafa skoðað þetta að við getum haft ansi mikil áhrif á þær tilskipanir og þá hluti sem hv. þingmaður nefndi réttilega. Eins og hann nefndi er frekar um svona tæknilega hluti að ræða en eitthvað annað, oft á tíðum kannski ekki stór atriði en þau renna frekar ljúft hér í gegnum þingið. Ég held að við eigum að vera mjög vel vakandi og hafa áhrif á slíkt þegar við getum það og það er mögulegt með þessu tæki sem EES-samningurinn er, við hljótum að vera sammála um það, ég og hv. þingmaður. Virðulegi forseti. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að Evrópusambandið er oft ansi miðstýrt og það er kannski áhugavert að átta sig á því að síðustu tíu, ellefu árin hafa endurskoðendur Evrópusambandsins ekki treyst sér til þess að skrifa upp á reikninga sambandsins. Eitthvað mundi nú gerast hér á þessu háa Alþingi ef það sama yrði upp á teningnum hér.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins fyrir árið 2005. Hlutverk Alþjóðaþingmannasambandsins er að stuðla að skoðanaskiptum þingmanna frá öllum heimshornum, hlúa að samstarfi þeirra og auka skilning milli þjóða. 143 þjóðþing mynda samtökin en sjö svæðisbundin þingmannasamtök eiga aukaaðild að sambandinu. Þing Alþjóðaþingmannasambandsins tekur pólitískar ákvarðanir og ályktar um alþjóðamál. Ráð Alþjóðaþingmannasambandsins, sem í eiga sæti þrír fulltrúar frá hverri landsdeild, markar stefnu samtakanna og hefur umsjón með starfi nefnda og vinnuhópa. Sautján manna framkvæmdastjórn hefur m.a. umsjón með daglegum rekstri samtakanna, undirbýr fundi ráðsins og fylgir eftir ákvörðunum þess. Nokkur mannaskipti urðu í Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins á síðasta ári. Einar K. Guðfinnsson, Sjálfstæðisflokki, gegndi formennsku í nefndinni til 1. október sl. er hann tók sæti í ríkisstjórn sem sjávarútvegsráðherra en þá tók sú er hér stendur við formennsku og er fulltrúi sama flokks. Aðrir í nefndinni voru Hjálmar Árnason varaformaður, þingflokki framsóknarmanna, og Kristján L. Möller, þingflokki Samfylkingarinnar. Í upphafi ársins 2005 voru varamenn Bjarni Benediktsson, þingflokki sjálfstæðismanna, Jóhann Ársælsson, þingflokki Samfylkingarinnar, og Magnús Stefánsson, þingflokki framsóknarmanna. Í upphafi 132. þings var og Jóhanna Sigurðardóttir kjörin varamaður í stað Jóhanns Ársælssonar. Ritari Íslandsdeildar var Belinda Theriault, forstöðumaður alþjóðasviðs, og eru henni þökkuð störf í þágu nefndarinnar sem unnin eru af þeirri alúð og metnaði sem einkennir Belindu. Íslandsdeildin hélt fimm fundi á árinu. Virðulegi forseti. Íslandsdeildin hefur verið ákaflega virk í starfi sambandsins og hefur sótt fundi og ráðstefnur á vegum þess. Alþjóðaþingmannasambandið heldur tvö þing á ári, eitt stærra þing að vori sem haldið er í einu af aðildarríkjum sambandsins. Vorþingið var haldið í apríl 2005 í Manila á Filippseyjum. Haustþingið er minna í sniðum og hefur á síðustu árum verið haldið í Genf. Auk þess heldur sambandið nokkrar alþjóðlegar ráðstefnur og málstofur á ári hverju, oftast um málefni sem eru efst á baugi innan Sameinuðu þjóðanna hverju sinni og þá gjarnan í tengslum við tiltekna ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Alþjóðaþingmannasambandið gefur reglulega út bækur, tímarit, handbækur og skýrslur sem nálgast má á skrifstofu Íslandsdeildarinnar og á vefsíðu sambandsins. Á síðustu árum hefur vakið sérstaka athygli árleg samantekt samtakanna á stöðu kvenna í þjóðþingum og er iðulega vitnað til þess í umræðum og í fjölmiðlum. Sú áhersla og mikla vinna sem Alþjóðaþingmannasambandið leggur í að styðja við og styrkja hlut kvenna í stjórnmálum með ráðstefnum, fundum og útgáfu handbóka og skýrslna svo og með ýmsum formlegum og óformlegum hætti er aðdáunarverð. Á haustfundi samtakanna sem haldinn var í Genf, eins og ég sagði áðan, var kjörinn nýr formaður Alþjóðaþingmannasambandsins. Það var Pier Ferdinando Casini, forseti ítalska þingsins, kjörinn í stað Sergio Paez Verdugo frá Chile. Á starfsárinu var einnig lögð mikil vinna í áframhaldandi endurskipulagningu á starfi samtakanna sem snýr að skipulagi þeirra, starfi þingmanna og starfsmanna samtakanna, upplýsingamiðlun og tengsl við þjóðþing, Sameinuðu þjóðirnar, stofnanir Sameinuðu þjóðanna og önnur alþjóðasamtök. Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins tilheyrir svokölluðum tólfplús-hópi, sem eru samtök vestrænna lýðræðisþjóða. Hópurinn hittist daglega þegar þing sambandsins eru haldin til að samræma afstöðu og ræða málefni sem eru til umræðu á þingunum. Þess ber að geta að sú sem hér talar, formaður nefndarinnar, var valin fyrir hönd tólfplús-hópsins til að vera skýrsluhöfundur og undirbúa umræðu um samstarf þjóðþinga og Sameinuðu þjóðanna til að stuðla að heimsfriði, sérstaklega með tilliti til baráttunnar gegn hryðjuverkum á haustfundi samtakanna 2006. Íslandsdeildin tekur jafnframt þátt í formlegu samstarfi landsdeilda Norðurlandaþjóða til að samræma afstöðu Norðurlanda. Tveir slíkir fundir voru haldnir á árinu. Þrjár fastanefndir starfa innan Alþjóðaþingmannasambandsins, í fyrsta lagi friðar- og öryggismálanefnd og hefur Hjálmar Árnason sérstaklega einbeitt sér að störfum þeirrar nefndar. Í öðru lagi er nefnd um sjálfbæra þróun, efnahags- og viðskiptamál og var Einar K. Guðfinnsson formaður þeirrar nefndar á síðasta starfsári og stjórnaði hann öllum fundum nefndarinnar á vorþingi Alþjóðaþingmannasambandsins í apríl 2005. Ásta Möller tók þátt í störfum nefndarinnar á haustfundi samtakanna. Í þriðja lagi er nefnd um lýðræði og mannréttindamál en þar hefur Kristján L. Möller tekið sérstaklega þátt og Jóhanna Sigurðardóttir á haustfundi samtakanna sem haldinn var í Genf í október sl. Auk þeirra tveggja þinga Alþjóðaþingmannasambandsins tók Íslandsdeild þátt í þingmannafundi IPU, sem stendur fyrir Inter-Parliamentary Union, um málefni Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar sem haldinn var í tengslum við ráðherrafund hennar í Hong Kong. Drífa Hjartardóttir, Magnús Stefánsson og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, starfandi ritari Íslandsdeildar IPU, sóttu þann fund í desembermánuði sl. Þingmennirnir voru jafnframt hluti af opinberri sendinefnd Íslands á ráðherrafundinum og gafst þeim þannig tækifæri til að fylgjast með störfum framkvæmdarvaldsins í þeim mikilvægu hagsmunamálum sem til umfjöllunar voru og koma áherslum sínum á framfæri. Þessi fundur er dæmi um breyttar áherslur Alþjóðaþingmannasambandsins um að taka upp formlegt samstarf við alþjóðastofnanir með það að markmiði að halda utan um þingmannasamstarf á þeim vettvangi. Virðulegi forseti. Fyrir þinginu liggur ítarleg skýrsla Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins sem gerir frekari grein fyrir þeim umræðum og ályktunum sem hafa farið fram á vettvangi þess, m.a. áherslum nefndarmanna í umræðum á fundum þess. Alþjóðaþingmannasambandið er mikilvægur vettvangur fyrir þingmenn þjóða til að eiga samskipti og ræða mál sem skipta miklu í alþjóðlegum samskiptum þjóða. Þingmenn mætast á jafnréttisgrunni og þar gefst fulltrúum lítilla þjóða ómetanlegt tækifæri til að koma áherslum sínum á framfæri milliliðalaust í formlegum og óformlegum umræðum. Ég lýk þá máli mínu og undir skýrsluna rita auk mín, framsögumanns, Hjálmar Árnason, varaformaður og Kristján L. Möller.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir skýrslu Íslandsdeildar NATO-þingsins fyrir árið 2005. Ég hef setið skamma stund í þessari nefnd en vil segja það strax í upphafi, ekki síst með tilliti til umræðna sem urðu hér fyrr í morgun um afskipti mín af Atlantshafsbandalaginu af hálfu hv. þm. Ögmundar Jónassonar, að ég hygg að það sé engin nefnd sem ég hef komið að sem starfar á alþjóðlega vísu fyrir þingið þar sem hefur verið jafnfróðlegt að starfa og einmitt þarna. Segja má að starfsemi NATO-þingsins hafi markast af því á síðasta ári að upp kom krytur og erfiðleikar í samstarfi Atlantshafsbandalagsþjóðanna í kjölfar Íraksstríðsins. Um þann meiningarmun hafa staðið töluverðar umræður, á köflum harkalegar, á þeim þingum sem við fulltrúarnir höfum verið á. Sömuleiðis hefur starfið líka markast af því að hlutverk Atlantshafsbandalagsins hefur verið að breytast og það má segja að það svið viðfangsefna sem það sinnir hafi breyst og það hefur haslað sér völl í verkefnum víða utan hefðbundins athafnasvæðis bandalagsins. Við höfum, fulltrúar Íslendinga á þinginu, sótt alla þá fundi sem haldnir hafa verið á vegum NATO-þingsins á þessu ári og tekið virkan þátt í umræðum þar. Ég er viss um að það er forvitnilegt fyrir hv. þm. Ögmund Jónasson að vita það og heyra frá mínum munni að ég hef sennilega hvergi á mínum ferli, þ.e. í starfi á alþjóðlega vísu fyrir Alþingi Íslendinga, tekið þátt í jafnhreinskilnum og opinskáum umræðum og einmitt innan ýmissa stofnana NATO-þingsins. Til að mynda er á hverju ári haldið í Washington svokallað Transatlantic Forum þar sem koma fulltrúar hinna ýmsu deilda sem að þinginu standa og eiga þess kost að eiga skoðanaskipti við ýmsa þá sem eru að móta stefnuna af hálfu Atlantshafsbandalagsins. Ég get þess sérstaklega að þegar ég var staddur á þeim fundi í Washington í desember síðastliðnum þá spurði ég nokkuð harðra og nærgöngulla spurninga um afstöðu Bandaríkjamanna til ýmissa þátta. Ég t.d. rifja það hér upp að ég innti sérstaklega eftir því hver yrðu viðbrögð Bandaríkjamanna ef Íranar héldu áfram að þráast við að fara að tilmælum Alþjóðakjarnorkueftirlitsstofnunarinnar. Ég spurði út í hvort það kæmi til greina að Bandaríkjamenn gripu til hernaðarlegra viðbragða. Það var ákaflega merkilegt að fulltrúi beint úr miðju stjórnkerfisins, frá sjálfu Pentagon, sem varð fyrir svörum sagði það alveg skýrt og skorinort að það væri viðbragð sem þeir mundu ekki afskrifa. Ég átti þess jafnframt kost að varpa fram spurningum í kjölfar hádegisverðarfundar með manni sem nýlega hafði þá látið af störfum sem yfirmaður herforingjaráðs Bandaríkjastjórnar og ég spurði hann sömu spurningar. Það var athyglisvert að sá fyrrverandi yfirmaður Bandaríkjahers sagði alveg skýrt og skorinort að þó að hernaðarleg íhlutun í málefni Írana væru ekki ofarlega á dagskrá væri hún eitt af þeim meðulum sem menn íhuguðu. Ég nefni þetta sérstaklega hér til að undirstrika það að innan vébanda þingsins eiga fulltrúar kost á að fá upplýsingar frá fyrstu hendi og spyrja harðra spurninga og fá svör sem a.m.k. vöktu undrun mína fyrir hreinskilni þeirra. Ég er t.d. viss um að það hefði verið nokkurt nýnæmi fyrir hv. þm. Ögmund Jónasson að eiga þess kost að varpa fram svipuðum spurningum og ég gerði til fulltrúa bandarískra stjórnvalda í Washington. Ég spurði þá t.d. um möguleikana á að þeir töpuðu stríðinu í Írak og það kom alveg skýrt fram af hálfu þeirra að þeir töldu að á því væru möguleikar. Svipuð viðhorf hafði ég ekki heyrt af vörum fulltrúa ýmissa annarra, viljugra þjóða. Ég á þá við, frú forseti, íslensku ríkisstjórnina. En það sem er fróðlegt við þessi þing er að þarna eiga ákaflega víðfeðm sjónarmið fulltrúa. Þarna eiga t.d. flestöll ríki sem á sínum tíma voru talin til áhrifasvæðis hinna föllnu Sovétríkja fulltrúa. Þarna sitja Rússar. Ég átti þess sérstakan kost, af því ég er formaður Íslandsdeildarinnar, að sitja fund formanna deilda úr hinum ýmsu þjóðþingum, sem haldinn var í aðdraganda síðasta ársfundar í Kaupmannahöfn, með Rússum sérstaklega til að ræða ýmis ágreiningsmál þar. Það voru töluvert hreinskilnar umræður. Þar var m.a. reifuð sú staðreynd að mörgum sem fylgjast með tengslum Rússa og Bandaríkjamanna á alþjóðlega vísu finnst eins og heldur sé hlaupin stirfni og kuldi í þau samskipti. Það var hart deilt á Rússa sem svöruðu fullum hálsi og bentu á að það væri fullkomlega eðlilegt af þeirra hálfu að rísa aðeins upp á tærnar þegar horft væri til þeirrar staðreyndar að Bandaríkjamenn séu núna, þrátt fyrir þá stefnu sem við Íslendingar finnum á eigin skinni, að draga úr herstöðvum víðs vegar um heiminn, að setja niður herstöðvar í ýmsum af hinum gömlu gervihnöttum Sovétríkjanna, þ.e. nálægt landamærum Rússlands. Þetta, sögðu Rússar, er ástæðan fyrir því að það hefur svona heldur brostið á með frera í stað þess funa sem ríkti á tímum perestrojku um nokkurt skeið í samskiptum risaveldanna tveggja. Það var ákaflega fróðlegt að fylgjast með þessum skoðanaskiptum á millum fulltrúa stórveldanna tveggja og verða þess áskynja hvað menn voru hreinskilnir. Þarna ræddu menn það alveg hreint út að í sumum héruðum lýðveldanna sem eru á Kákasussvæðinu, og áður tengdust Rússum með formlegum hætti í gegnum Sovétríkin, hafa t.d. Bandaríkjamenn verið að styðja ýmiss konar aðskilnaðarhreyfingar, eins og t.d. í Abkasíu þaðan sem Stalín fékk sín góðu vín, svo ég rifji það nú upp fyrir hv. þm. Ögmundi Jónassyni sem, eins og ég, er áhugamaður um sögu og þar með líka um smekk hinna fornu ráðamanna í Sovétríkjunum. Þetta hefur auðvitað verið þyrnir í augum ýmissa sem vildu gjarnan sjá hlutina með öðrum hætti. En slík smáatriði sem koma fram - smáatriði segi ég, frú forseti, og ætti auðvitað að draga þá athugasemd til baka því auðvitað eru þetta ekki smáatriði fyrir þá sem á þessum svæðum búa - eru partur af veruleika sem við sjáum ekki oft í fjölmiðlum okkar hér heima. Við gerum okkur ekki grein fyrir því hvað það er sem veldur því að stórveldi ýfast við og reisa hár sitt á feldunum og jafnvel stinga við fótunum stundum. Það er vegna þess að þó allt virðist með felldu ríkir samt undarleg togstreita oft og tíðum á milli þeirra þar sem annað stórveldanna reynir með einhverjum hætti að tryggja stöðu sína og hitt svarar með því að gera slíkt hið sama annars staðar. Á því ári sem liðið er hefur það gerst í sögu þessarar nefndar, að á einu ári voru þrír formenn kjörnir. Árið byrjaði með því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson var kjörinn formaður nefndarinnar en þegar leið á árið var kjörinn nýr formaður. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lét af því starfi og núverandi sendiherra okkar í Stokkhólmi tók við því og á síðastliðnu hausti var ég síðan kjörinn formaður nefndarinnar. Samvinna innan nefndarinnar hefur auðvitað verið með miklum ágætum og sannarlega má vona að sá friður sem ríkir innan nefndarinnar smiti nokkuð út til þeirra svæða sem Atlantshafsbandalagið, eða a.m.k. þingmannasamkunda þess, lætur til sín taka með einhverjum hætti. Aðeins í lokin, frú forseti, fyrir utan það að ég er í nefndinni ásamt hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni, varaformanni, þá er hv. þm. Magnús Stefánsson einnig í nefndinni. Þingmannasamkundan er dálítið sérkennileg að því leyti til að þegar sambandið var stofnað, Atlantshafsbandalagið, 1949, þá var það ekki partur af neinni formlegri stofnun. Það var ekki fyrr en 1954 sem þingmannasamkundan var sett á stofn. Hún var upphaflega til að samræma viðhorf og ræða það sem var á döfinni hjá bandalaginu sjálfu. Á seinni árum er hún fyrst og fremst vettvangur skoðanaskipta og í vaxandi mæli hafa alls konar viðhorf komið þar fram og fulltrúar margvíslegra viðhorfa átt það sæti. Ég hef þegar nefnt þau ríki sem voru áður á áhrifasvæði hinna gömlu Sovétríkja. Rússar láta þarna töluvert til sín taka. Á síðustu árum hafa líka löndin við Miðjarðarhaf í vaxandi mæli sótt í að komast inn á þetta þing og eiga þar fulltrúa sína. Það hefur góðfúslega verið heimilað. Þannig að núna eiga þarna ýmis Norður-Afríkuríki fulltrúa sem tjá mjög merkileg viðhorf, ekki síst á þessum síðustu tímum og kannski verstu þegar segja má að komnir séu upp á yfirborðið ákveðnir árekstrar á milli mismunandi trúarviðhorfa í heiminum. Það er mjög fróðlegt að vera viðstaddur slíkar umræður. Frú forseti. Í lokin vil ég geta þess að auk mín skrifa þeir hv. þingmenn Einar Oddur Kristjánsson og Magnús Stefánsson undir þessa skýrslu.

Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson vék að mér öðru hvoru í ræðu sinni langar mig til að gjalda í líku. Ég fagna því að hv. þingmaður hafi átt hreinskilnislegar viðræður yfir hádegisverði með fulltrúum Pentagon og er þá væntanlega að vísa í fund í McNair-virkinu í Washington sem vísað er til í skýrslunni. Þar voru rædd samkvæmt skýrslunni ýmis málefni sem NATO hefur haft afskipti af, Íran, Afganistan, innrásin í Írak o.fl. Þetta verður mér allt umhugsunarefni þegar aðild Íslands að þessu hernaðarbandalagi er annars vegar. Mig langar að beina þeirri spurningu til hv. þingmanns, jafnaðarmannsins Össurar Skarphéðinssonar, hvort hann telji það vera heppilegt fyrir Íslendinga að þróa þetta samstarf innan hernaðarbandalagsins NATO áfram. Þá hef ég einnig í huga þá breytingu sem orðið hefur á því bandalagi með auknum áhrifum Bandaríkjamanna innan bandalagsins. Annars vegar hef ég það í huga og hins vegar þá valkosti sem bjóðast. Við ræddum áðan, eða hér var öllu heldur kynnt skýrsla frá ÖSE, Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, sem einnig á grundvelli þingmannasamstarfs er miklu víðtækara samstarf en sem nemur því sem gerist á evrópskri grundu. Hvort hann telji ekki heppilegra að við beinum kröftum okkar inn á þann vettvang í stað þess að leggja þá rækt sem við gerum við samskiptin 

Frú forseti. Ég sé ekki að annað útiloki hitt og ég tel að þó við leggjum rækt við þátttöku okkar og starf innan NATO-þingsins og þess sambands þá útiloki það alls ekki að við tækjum í ríkari mæli þátt í starfsemi ÖSE. Það hefur reyndar margsinnis komið upp í þessum umræðum. En ég skal vera alveg hreinskilinn við hv. þingmann. Ég el þá von í brjósti að Atlantshafsbandalagið breytist og það verði ekki, eins og hv. þingmaður gjarnan lýsir því, árásarbandalag. Ég held að það sé það ekki í dag. Það þurfti ekki Atlantshafsbandalagið til þess að t.d. íslenska ríkisstjórnin lýsti stuðningi sínum við innrásina í Írak. Í reynd er það þannig að enda þótt Atlantshafsbandalagið sé í vaxandi mæli að taka að sér aðgerðir, t.d. í Afganistan, þá var Atlantshafsbandalagið ekki formlega aðilinn sem hóf þær aðgerðir sem þar var gripið til. Það eru einstök ríki sem taka þar þátt, og eins og ég rifjaði upp fyrr í dag þá er það svo að Vinstri hreyfingin – grænt framboð á aðild að ríkisstjórn í Noregi, eins og reyndar Samfylkingin í gegnum systurflokk sinn þar. Sú ríkisstjórn hefur t.d. nýlega, væntanlega samkvæmt einhvers konar óskum frá Atlantshafsbandalaginu og ríkjum þar innan, sent þotur til Afganistans. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður mundi gera ef það væri beinlínis svo að íslenska ríkisstjórnin mundi, hugsanlega með samþykki Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, senda herfylki til Afganistans. Nú veit ég að hv. þingmaður er andsnúinn því sem við höfum þegar gert þar. En í hnotskurn er svar mitt það að þátttaka í öðru útilokar ekki þátttöku og þróun á þátttöku í 

Hæstv. forseti. Nú er það svo að það hefur verið uppi ágreiningur innan norsku ríkisstjórnarinnar um utanríkisstefnuna sem varð þess m.a. valdandi að utanríkisráðherrann gekk á fund bandaríska sendiherrans í Osló, ef ég man rétt, til að segja að áherslur vinstri flokksins í Íraksmálum, eða ég man ekki nákvæmlega hvað það var, væru ekki stefna ríkisstjórnarinnar. Þar fyrir utan mundi ég ekki treysta mér til að samþykkja allt sem frá norsku ríkisstjórninni kemur hversu góð sem hún er með bundið fyrir augun. Þannig að ég er ekki tilbúinn að skrifa upp á allt sem hún gerir. NATO kunni að breytast. NATO hefur verið að breytast og á mjög slæman hátt. Það stendur í grunnsáttmála NATO að árás á eitt ríki jafngildi árás á önnur. Það sem hefur verið að breytast í áherslum NATO á 10. áratugnum, og mjög ákveðið eftir samþykkt í Washington 1999 og síðan í framhaldinu í Prag og áfram, er að menn fara að leggja áherslu á fyrirbyggjandi aðgerðir. Ógn við eitt ríki er ógn við annað. Það er stutt yfir í árás á annað ef það er samþykkt fyrir því að bregðast við ógninni á fyrirbyggjandi hátt. Á sama tíma var lögð áhersla á hreyfanlegar hersveitir. Á sama tíma var lögð áhersla á heiminn allan. Hann var allur undir. Við horfðum ekki bara á okkar þröngu landamæri. Hver er það sem líklegastur er til að verða fyrir ógn? Það er sá sem ógnar öðrum. Það eru Bandaríkin. Og aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu NATO er af þeim sökum orðin Íslendingum mjög hættuleg. Besta skrefið sem við gætum stigið til að verja okkur og treysta öryggi okkar er að ganga úr NATO 

Frú forseti. Ég er svo hjartanlega ósammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að Ísland eigi að ganga úr Atlantshafsbandalaginu. Ég held miklu frekar að við eigum að beita áhrifum okkar til að þróa það í þá átt sem ég tel að það sé að þróast. Ég er alveg ósammála hv. þingmanni um að þessi samþykkt sem hann vísar til 1999 hafi leitt til þess að eðli NATO hafi breyst og versnað. Þvert á móti er ég dálítið hlynntur þeirri hugsun að Atlantshafsbandalagið hafi heiminn undir varðandi t.d. ákveðnar aðgerðir. Það sem ég á við er t.d.:  Ég tel það meira en einnar messu virði að hafa freistað þess að senda t.d. lið frá Atlantshafsbandalaginu til þess að reyna að bjarga þeim sem verið er að drepa, limlesta og nauðga í Darfúr í Súdan. Því miður. Ef engar aðrar leiðir eru færar en þessi þá vel ég hana. Ef spurningin er um það að bjarga mannslífum þá vel ég hana. Ég rifja það upp sem formaður Alþýðubandalagsins gamall sagði einu sinni úr þessum ræðustól. Ég el þá von í brjósti mér að Atlantshafsbandalagið breytist í friðarbandalag. Við vitum báðir hver það var sem mælti þau orð.

Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að hafa langt mál þó fullt tilefni sé til að fara í langa og mikla umræðu um þetta efni. Ég get alveg tekið undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni varðandi þá hörmulegu atburði sem áttu sér stað í Rúanda á sínum tíma. Hann nefnir einnig Darfúr, að þar hafi verið og sé enn nauðsyn til staðar því að þar sé ástandið enn þá mjög alvarlegt og mjög slæmt. En á sínum tíma í Rúanda hefði hugsanlega verið hægt að koma í veg fyrir þau hryllilegu fjöldamorð sem þá voru framin ef um það hefði myndast samstaða. Það mætti nefna mörg önnur dæmi. Það má t.d. nefna Tsjetsjeníu þar sem Rússar hafa farið með ofbeldi og fjöldamorðum miðstýrðum frá Moskvu, þar sem ekki hafa verið framin minni ódæðisverk en þar sem verst gerist. En hvers vegna hreyfir enginn andmælum svo eftir verði tekið? Það er vegna þess að Tsjetsjenía er á áhrifasvæði stórveldis. Ég tel að heimurinn þurfi að komast undan því ægivaldi sem stórveldin hafa yfir öðrum þjóðum. Það var mér mjög lærdómsríkt þegar ég á sínum tíma átti þess kost að vera á þingi Sameinuðu þjóðanna í hálfan mánuð árið 1997 og fylgjast með starfi innan veggja þeirra samtaka. Það sem mér þótti mest sláandi var hvernig ríki heimsins mynduðu blokkir. Það voru ríku vestrænu iðnaðarþjóðirnar sem ekki eru allar vestrænar. Þar var Ástralía líka innan borðs og þau ríki sem áttu samleið í efnahagslegu og pólitísku tilliti. Síðan voru fátæk ríki þriðja heimsins svokallaða. Áður hafði austurblokkin verið til, kommúnistablokkin sem er svo til hrunin. En innan þessara vébanda tóku menn sínar ákvarðanir og réðu sínum ráðum, og það er enginn Olof Palme lengur í Evrópu. Þær raddir eru þagnaðar sem voru sjálfstæðar. Það sem ég vildi sagt hafa, ég er að reyna koma þessu út úr mér á tiltölulega óskipulegan hátt, er að við eigum að brjótast undan ægivaldi stórveldanna, út úr þessum gömlu hernaðarblokkum og reyna að fara að tala máli samvisku okkar, sjálfstætt. Það eiga Íslendingar að gera. Forsenda þess er að ganga úr hernaðarbandalaginu NATO. Ég tel að það væri til góðs. Ég held að það væri heiminum til góðs að sundra því bandalagi. Það er ekki þar með sagt að ég vilji ekki hafa einhver tæki til að taka á einræðisherrum og sporna gegn ofbeldi þegar það er uppi. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að slíkir möguleikar þurfa að vera fyrir hendi. Það er á þeirri forsendu sem ég nefndi ÖSE hér áðan. Ég minnist þess að á Balkanskaganum á sínum tíma var verið að leggja grunninn að eftirlitskerfi á vegum ÖSE þegar Bandaríkjamenn slógu í borðið og ákváðu að fara sínu fram. Það sem þeir síðan hafa gert aftur og ítrekað er að beita NATO. Það hafa þeir gert í Afganistan. Það hefur verið rætt um slíkt í Írak. Og í Miðausturlöndum hefur verið talað um að setja sveitir á vegum NATO inn á herteknu svæðin.  Ég man hitt að fyrir fáeinum mánuðum var haldin ráðstefna, ég held að hún hafi verið í Egyptalandi, þar sem fjallað var um þessar hugmyndir NATO. Það var boðað til fundar. Sumum var boðið, öðrum ekki. Þar var valið úr. Ég man að ég skrifaði um þetta grein og hefði gjarnan viljað rifja hana upp núna. 

Frú forseti. Ég minnist þess að ég spurði sjálfur á fundi þar sem framkvæmdastjóri Atlantshafsbandalagsins var hvort það kæmi til greina, án þess að taka afstöðu til þess, að Atlantshafsbandalagið tæki að sér friðargæsluhlutverk í Palestínu. Tilefni þess var að þær vangaveltur komu fram meðal Palestínumanna sjálfra, meðal Al Fata. Það var tilefni til þeirrar umræðu. Ekki treysti ég mér nú til að fullyrða það nákvæmlega hverjir tóku undir það hér á landi. En það voru ýmsir sem komu mér á óvart. Til marks um það hvað það er oft erfitt að taka ákvarðanir þegar um líf og dauða er að tefla þá nefni ég það atvik sem hv. þingmaður nefndi hér, þegar loftárásirnar voru gerðar á Kosovo. Ég minnist þess t.d. í umræðum í útvarpi að ég tók undir þær. Ég hef margsinnis verið atyrtur fyrir það. Á þessum tíma var um það að ræða að menn urðu að taka afstöðu. Hvað átti að gera? Það var verið að drepa þúsundir manna nákvæmlega þann dag sem ráðist var í þessar aðgerðir. Það var ráðist í loftárásirnar til að stilla til friðar. Reka frá þá heri eða þær sveitir sem lutu forustu manna sem núna er verið að draga til dóms fyrir stríðsglæpi í Haag. Það kann að vera að þetta hafi verið röng ákvörðun. En á þeim tíma urðu þjóðir heimsins með einhverjum hætti að bregðast við. Þetta var ákvörðun sem var tekin, rétt eða röng, við þær aðstæður að enn eitt þjóðarmorðið var í uppsiglingu á Balkanskaga. Það var verið að drepa þúsundir manna, konur, börn og karla, þann dag. Til marks um það líka hvað það er oft erfitt að taka ákvarðanir nefni ég að hv. þingmaður tilheyrir alþjóðlegri hreyfingu sem á fulltrúa í ríkisstjórn Noregs sem hefur setið áfram þó að ríkisstjórnin hafi tekið þátt í aðgerðum NATO í Afganistan með því að senda þangað eina af þremur flugþotnaherdeildum. 

Hæstv. forseti. Það er vandlifað í þessum heimi. Það er alveg rétt. Varðandi árásirnar á Balkanskaganum á sínum tíma þá er það nú staðreynd, sem kom í ljós eftir að þær árásir voru gerðar, að fjöldamorðin og ódæðisverkin voru einkum framin eftir að þær árásir hófust. Það er mat þeirra sem ég alla vega hef kynnt mér málin hjá að þær árásir hafi orðið til að kveikja elda sem ella hefði verið hægt að slökkva. Alla vega var búið að setja málin í farveg þar sem ÖSE gegndi lykilhlutverki en það voru málalyktir sem Bandaríkjastjórn og ráðandi öfl í NATO vildu ekki sætta sig við. Ég ætla að heita hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni því að sýna honum bók eða jafnvel gefa honum bók um aðdragandann að þessum atburðum þar sem fréttamenn frá öllum helstu fjölmiðlum heimsins, vestanhafs og austan, BBC, Daily Telegraph, bandarískum sjónvarpsstöðvum, frönskum, þýskum, ræða þessi mál og sýna fram á þær lygar sem beitt var í aðdraganda stríðsins. Það er nokkuð sem minnir okkur einnig á lygarnar og ósannindin sem árásin á Írak var á sínum tíma réttlætt með. Þannig að að þessu leyti er einnig vandlifað í þessum heimi og oft þegar við töldum okkur vera að samþykkja erfiðar ákvarðanir á grundvelli þess að við værum að forða fólki frá mikilli ógæfu og hörmungum þá hefur sagan leitt í ljós að við 

Frú forseti. Það voru rangar upplýsingar sem leiddu til ákvörðunar íslensku ríkisstjórnarinnar um stuðninginn við Írak. Það kom t.d. fram í viðtali sem hæstv. forsætisráðherra veitti í Blaðinu hér á haustdögum. Hann sagði þá að ef hann hefði vitað það sem hann vissi síðar hefði hann ekki veitt stuðning þeirri ákvörðun sem tekin var. Þegar menn hins vegar tóku á sínum tíma ákvarðanir um loftárásir á Kosovo, og ég sagði áðan hreinskilnislega við hv. þingmann að á þeim tíma studdi ég það, á þeim degi sem í það var ráðist, var fyrirvarinn allur annar. Það er hugsanlegt að það hafi verið einhverjar blekkingar þar líka. Á þeim tíma setti ég mig í spor þeirra sem höfðu yfir vígbúnaðartækjum og mannafla að ráða og stóð andspænis því að þeir að minnsta kosti töldu, og ég held að það hafi ekki verið nein vitleysa, að þá dagana væri verið að drepa þúsundir manna, þúsundir Evrópubúa annars staðar í álfu okkar. Hvað átti að gera þar? Balkanskaginn logaði í ófriði og þau miklu hrannmorð sem upplýst hefur orðið um áttu sér flest, hygg ég, eða hin alvarlegustu, stað áður en þetta varð. Það er hugsanlegt að það sé rangminni mitt. Ég sé að hv. þingmaður hristir höfuðið. En ég set mig í spor þessa fólks sem tekur ákvarðanir og ég hugsa að ég hefði tekið slíka ákvörðun sjálfur. Þess vegna hef ég alltaf gengist við því að ég sagði þetta á þeim tíma og hef aldrei hopað frá því. Þetta var miðað við bestu vitneskju og þær upplýsingar sem lágu fyrir í fjölmiðlum þá, ekki bara á Íslandi heldur annars staðar líka. En ég tek eftir því að hv. þingmaður svaraði því í engu, í fjórða skiptið sem ég nefni það, að ágætir skoðanabræður hans og systur eiga aðild að ríkisstjórn sem t.d. tekur í miklu ríkari mæli en Íslendingar þátt í því sem er að gerast í Afganistan. 
            

Hæstv. forseti. Ef það er rétt að ríkisstjórn Noregs er að taka þátt í stríðinu í Afganistan eða Írak og það með stuðningi vinstri hreyfingarinnar eða vinstri flokksins, sem ég held að sé ekki, þá finnst mér það vera ámælisvert, vissulega.  Hins vegar held ég að þetta sé svolítið málum blandið þó að ég kunni ekki allar staðreyndir málsins, alls ekki, og treysti mér ekki til að ræða það þess vegna nánar. En eftir því sem ég best veit hefur verið uppi ágreiningur um áherslur í ríkisstjórninni hvað þetta varðar og svo mikill varð hann að það leiddi til þess að efnt var til sérstaks fundar með sendiherra Bandaríkjastjórnar af hálfu norska utanríkisráðherrans til að skýra afstöðu norsku stjórnarinnar þrátt fyrir þessi mótmæli og þrátt fyrir afstöðu vinstri flokksins. En þetta er mál sem ég einfaldlega mun kynna mér nánar. Ef það er rétt að hæstv. forsætisráðherra og fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra iðrist þess að hafa stutt innrásina í Írak og heitið stuðningi Íslendinga með því að gera okkur eina af viljugu þjóðum heimsins í því efni, ber honum að sjálfsögðu skylda til að koma hér á Alþingi og lýsa þessu yfir vegna þess að við höfum margoft krafið hann um það, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sá sem hér stendur og fleiri þingmenn úr okkar flokkum. Það er því eðlilegt að hann geri hreint fyrir sínum dyrum. Varðandi ástand mála 

Virðulegi forseti. Ég flyt skýrslu Íslandsdeildar VES-þingsins fyrir árið 2005. Vestur-Evrópusambandið (VES) er varnarbandalag Vestur-Evrópuríkja og var stofnað með Brussel-sáttmálanum árið 1948. Stofnun Atlantshafsbandalagsins (NATO) árið 1949 skyggði nokkuð á starfsemi VES en með breyttri skipan öryggis- og varnarmála í kjölfar endaloka kalda stríðsins jókst mikilvægi stofnunarinnar til muna. Með Maastricht-sáttmálanum árið 1991 var VES falin útfærsla og framkvæmd varnarmálahluta sameiginlegrar utanríkis- og öryggismálastefnu Evrópusambandsins (ESB). Næstu ár efldist VES verulega og gegndi æ stærra hlutverki í öryggismálum Evrópu. Auk þess sem sambandinu var ætlað að annast framkvæmd á fyrirhuguðum varnarmálahluta ESB átti það að gegna hlutverki Evrópustoðar NATO. Af þessum sökum var litið á VES sem hlekkinn á milli NATO og utanríkis- og varnarmála ESB. Frá því á leiðtogafundi Bretlands og Frakklands í St. Malo í desember árið 1998 hefur Evrópusambandið tekið að sér stærra hlutverk á sviði öryggismála álfunnar. Þar var ákveðið að ESB kæmi sér upp sjálfstæðum hernaðarmætti og í framhaldinu var ákveðið á leiðtogafundum ESB í Köln árið 1999 að stefna bæri að því að ESB tæki við flestum verkefnum VES fyrir árslok árið 2000. Nú er svo komið að utanríkismálastjóri ESB gegnir einnig stöðu framkvæmdastjóra VES og í fastaráði VES sitja fulltrúar í stjórnmála- og öryggismálanefnd ESB. Árið 2000 staðfestu leiðtogar ESB einnig að NATO yrði áfram grundvöllur sameiginlegra varna ríkja sambandsins, en jafnframt að nauðsynlegt væri að koma á nýjum pólitískum og hernaðarlegum stofnunum er gerðu Evrópuríkjunum kleift að efna til hernaðaraðgerða undir forustu ESB þegar bregðast þyrfti við alþjóðlegum vanda. Samkvæmt ákvörðunum leiðtoga aðildarríkja ESB hefur nauðsynlegum stofnunum þegar verið komið á fót innan „annarrar stoðar“ ESB. Virðulegi forseti. Þróunin í átt að sjálfstæðum hernaðarmætti ESB hefur gert það að verkum að hlutverk VES í öryggis- og varnarmálum álfunnar hefur minnkað verulega. Jafnframt var í yfirlýsingu leiðtogafundar NATO kveðið á um mikilvægi þátttöku evrópsku NATO-ríkjanna utan ESB í öryggis- og varnarsamstarfi á vegum ESB og að NATO-ríkin utan ESB fengju aðgang að búnaði NATO. VES-þingið var stofnað árið 1954 og kom fyrst saman ári síðar þegar verulegar breytingar voru gerðar á stofnsáttmála VES, m.a. til að veita Ítalíu og Þýskalandi aðild að sambandinu. Á VES-þinginu koma saman alls 370 þjóðkjörnir þingmenn. Stór hluti þeirra, eða 115 þingmenn, er frá stofnaðildarríkjum VES sem eru alls tíu talsins, Belgía, Bretland, Frakkland, Grikkland, Holland, Ítalía, Lúxemborg, Portúgal, Spánn og Þýskaland. Sambandsaðild eiga átta ný ESB-ríki, Pólland, Tékkland, Ungverjaland, Slóvakía, Litháen, Eistland, Lettland og Slóvenía. Aukaaðild að þinginu eiga þau þrjú evrópsku aðildarríki NATO sem ekki eiga aðild að ESB, þ.e. Ísland, Noregur og Tyrkland. Sambandsaukaaðild að VES-þinginu eiga Rúmenía og Búlgaría. Áheyrnaraðild eiga þau ESB-ríki sem fylgt hafa hlutleysisstefnu í utanríkismálum, auk Danmerkur. Þá hafa tvö ný ESB-ríki stöðuna sambandsáheyrnaraðili, þ.e. Malta og Kýpur. Króatía hefur samstarfssamning við VES-þingið og fulltrúar þjóðþinga Albaníu, Makedóníu, Bosníu og Hersegóvínu og Serbíu og Svartfjallalands hafa stöðu sérlegra gesta. Loks hafa fulltrúar rússneska þingsins og úkraínska þingsins stöðu fastagesta. VES-þingið hefur aðsetur í París. Tveir þingfundir eru haldnir árlega, oftast í júní og desember. Hlutverk þingsins er að fjalla um málefni er falla undir starfssvið VES, þ.e. öryggis- og varnarmál álfunnar. Þingið fjallar auk þess um ársskýrslu VES og fjárhagsáætlun. Það fjallar um málefni sem eru efst á baugi í nefndum þingsins, ályktar um skýrslur nefnda, gerir tillögur til ráðherraráðs VES og beinir fyrirspurnum til þess. Skjöl þingsins eru gefin út á ensku og frönsku en umræður fara fram á tungumálum aðildarríkjanna. Málefnanefndir VES-þingsins eru sex: varnarmálanefnd, stjórnmálanefnd, tækni- og geimvísindanefnd, fjármála- og stjórnsýslunefnd, þingskapanefnd og nefnd um almannatengsl. Íslandsdeildin á eitt sæti í hverri nefnd. Á þinginu starfa, auk málefnanefnda, forsætisnefnd og stjórnarnefnd. Þessar nefndir taka ákvarðanir á milli þinga, sú fyrrnefnda einkum hvað varðar skipulagningu og stjórn þingsins, sú síðarnefnda á pólitíska sviðinu. Venja er að formenn landsdeilda sitji í þessum nefndum. Í forsætisnefnd sitja enn fremur forseti þingsins, tíu varaforsetar þess (einn frá hverju aðildarríkjanna), nefndaformenn og þeir fyrrverandi forsetar þingsins sem enn kunna að eiga þar sæti. Í stjórnarnefnd sitja allt að þrír fulltrúar til viðbótar frá hverju aðildarríki, alls 30 manns til viðbótar við forsætisnefnd. Ísland á einn fulltrúa í hvorri nefnd. Nefndir þingsins halda alla jafna 4–5 fundi á ári utan þingfundanna. Starfsemi og umræður á VES-þinginu má greina í þrjá meginflokka. Í fyrsta lagi er þingið vettvangur þingmannavíddar Vestur-Evrópusambandsins og skv. 9. gr. endurskoðaða Brussel-sáttmálans frá 1954 er VES-þingið ráðherraráði VES innan handar og ráðgefandi. VES-þingið hefur eftirlit með framkvæmd sameiginlegra varnarskuldbindinga sem kveðið er á um í 5. gr. sáttmálans. Í 9. gr. sáttmálans kemur fram að „ráðherraráð Vestur-Evrópusambandsins skal birta árlega skýrslu um starfsemi sína [...] til þingmannasamkundu sem samanstendur af fulltrúum aðildarríkja Brussel-sáttmálans [...]“. Starfsemi VES-þingsins er þannig bundin í milliríkjasáttmála og er það því ein þriggja evrópskra þingmannasamkundna sem slíkt á við um. Hinar tvær eru Evrópuráðsþingið og Evrópuþingið. Í öðru lagi hefur VES-þingið haft það hlutverk, í kjölfar yfirtöku Evrópusambandsins á verkefnum VES árið 2000, að vera tímabundið öryggis- og varnarmálaþing Evrópu og vettvangur þinglegrar meðferðar á sameiginlegri stefnu ESB í öryggis- og varnarmálum. Í þriðja lagi hefur VES-þingið eftirlit með milliríkjasamstarfi á sviði hergagnaframleiðslu og rannsókna- og þróunarstarfs í hergögnum sem sinnt er af WEAG og WEAO, tveimur fjölþjóðastofnunum sem starfa undir væng Vestur-Evrópusambandsins. VES-þingið hefur verið afgerandi þátttakandi í umræðunni um hvernig staðið verði að evrópsku þingi er hafi öryggis- og varnarmál til umfjöllunar. VES-þingið hefur lagt til að komið verði á fót öryggis- og varnarmálaþingi Evrópu þar sem þjóðkjörnir þingmenn hefðu eftirlit með starfsemi stofnana ESB á sviði öryggis- og varnarmála. Annað væri ótækt þar eð mál er lúti að beitingu herafla og útgjalda til öryggis- og varnarmála væru bundin við þjóðríkin, þau þyrftu að njóta samþykkis þjóðþinga og þar af leiðandi væri það hlutverk fjölþjóðlegrar þingmannasamkundu sem í sætu fulltrúar þjóðþinganna að ræða slík mál. Hin sameiginlega öryggis- og varnarmálastefna ESB lýtur ekki stefnu framkvæmdastjórnar bandalagsins sem slíks heldur er um milliríkjamálefni að ræða. Er þetta grundvallaratriði og hafa fulltrúar VES-þingsins því lagt ofuráherslu á að það séu þjóðþing aðildarríkjanna sem hafi eftirlit með þessum málaflokki en ekki Evrópuþingið. Það sé grundvallaratriði að fjölþjóðlegar þingmannasamkundur sem hafa bein tengsl við umbjóðendur, þ.e. kjósendur í aðildarríkjunum, endurspegli mikilvæg milliríkjamálefni. Reynslan af slíkum þingmannasamkundum hafi verið afar farsæl og nægi þar að nefna, auk VES-þingsins, NATO-þingið, Evrópuráðsþingið og þingmannasamkundu Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu. Hins vegar er staðan sú að hvorki VES-þinginu né Evrópuþinginu hefur verið gefinn kostur á að tryggja nægilega hið þinglega eftirlit með starfsemi ESB á sviði öryggis- og varnarmála sem getið er um í endurskoðaða Brussel-sáttmálanum. Þar með er talin sú grundvallarskylda ráðherraráðs VES að birta þinginu ársskýrslu um starfsemina og að svara ályktunum þingsins og fyrirspurnum þingmanna. Þrátt fyrir umfangsmiklar stofnana- og skipulagsbreytingar í Evrópu á undanförnum árum er VES-þingið enn sem komið er eina evrópska þingmannasamkundan sem gefur þjóðkjörnum þingmönnum færi á að fylgjast með og ræða sameiginleg öryggis- og varnarmál álfunnar. Þingið er vettvangur sem leiðtogar Evrópuríkja nýta til að skýra frá stefnumiðum sínum. Þá viðheldur VES-þingið nánum tengslum við rússnesku dúmuna og býður jafnframt þingmönnum frá Albaníu, Bosníu og Hersegóvínu, Serbíu og Svartfjallalandi, Makedóníu og Úkraínu til funda. Á árinu jók stjórnarnefnd VES-þingsins við réttindi þeirra sem ekki hafa fulla aðild að þinginu og hafa allir nú fullt málfrelsi á þingfundum. Á árinu 2005 varð áframhald á lífseigri umræðu um framtíðarhorfur VES-þingsins og um stofnanatengsl Vestur-Evrópusambandsins við Evrópusambandið og Atlantshafsbandalagið en sem kunnugt er hafa miklar og örar breytingar átt sér stað á sviði öryggis- og varnarmála í Evrópu síðustu ár. Þessi umræða varð sérstaklega hávær í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðslur Frakka og Hollendinga um nýja stjórnarskrá ESB, sem báðar þjóðirnar höfnuðu. Stjórnarskráin hefði haft þó nokkur áhrif á stöðu varnar- og öryggismála innan ESB en samkvæmt stjórnarskrárdrögunum var staða þjóðþinganna veik, t.d. á sviði öryggis- og varnarmála. Eftir að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslnanna í Frakklandi og Hollandi lá fyrir ákváðu leiðtogar Evrópusambandsins að fresta frekari ákvörðunartöku varðandi stjórnarskrána og taka sér umhugsunartíma um framtíð sambandsins. Austurríkismenn lýstu því yfir við upphaf forsetatíðar sinnar í ESB í ársbyrjun 2006 að þeir hefðu áhuga á að endurvekja stjórnarskrárferlið en lítill áhugi virðist vera á því innan sambandsins. Ljóst er að ESB taldi útkomuna vera mikið áfall fyrir pólitíska þróun sambandsins og á fundinum kom glögglega fram að framhaldið væri að mestu óráðið. Á hinn bóginn mátti einnig greina að menn töldu að þessi nýja staða væri til þess fallin að greiða fyrir því að niðurstaða í helstu baráttumálum VES-þingsins undanfarin ár og missiri, þ.e. aukin þátttaka og hlutur þjóðþinga í lýðræðislegu eftirliti með öryggis- og varnarmálastefnu ESB, yrði farsælli en ella. Samkvæmt starfsreglum VES-þingsins á Alþingi í krafti aukaaðildar sinnar rétt á að senda þrjá fulltrúa á fundi VES-þingsins. Aukaaðilar geta samkvæmt núverandi reglum þingsins tekið ríkan þátt í störfum þess og hafa málfrelsi á þingfundum. Þeir njóta þó ekki fullra réttinda og hafa ekki atkvæða- eða tillögurétt á þingfundum. Sú hefð hefur hins vegar skapast að fulltrúar aukaaðildarríkja geta lagt fram tillögur og breytingartillögur í þinginu, að því gefnu að fulltrúar aðildarríkja skrifi einnig undir þær. Fulltrúar aukaaðildarríkja hafa ekki heldur rétt til að tala á móðurmáli sínu á fundum þingsins. Á hinn bóginn hafa aukaaðilar rétt til að taka til máls og greiða atkvæði í nefndum og gera breytingartillögur. Þannig geta aukaaðilar haft áhrif á þær tillögur og skýrslur sem ræddar eru á þingfundum þegar þær eru í mótun. Aukaaðilar geta einnig beint fyrirspurnum til ráðherraráðs. Í upphafi árs 2005 voru aðalmenn Íslandsdeildar Bjarni Benediktsson, formaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Guðjón Hjörleifsson, varaformaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, og Bryndís Hlöðversdóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Varamenn voru Drífa Hjartardóttir, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Guðmundur Hallvarðsson, þingflokki Sjálfstæðisflokks, og Þórunn Sveinbjarnardóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Hinn 3. október 2005 voru eftirfarandi þingmenn kosnir til setu í Íslandsdeild: Guðjón Hjörleifsson, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Einar Már Sigurðarson, þingflokki Samfylkingarinnar, og Gunnar Örlygsson, þingflokki Sjálfstæðisflokks. Eftirfarandi þingmenn voru kosnir til vara: Kjartan Ólafsson, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Björgvin G. Sigurðsson, þingflokki Samfylkingarinnar, og Guðmundur Hallvarðsson, þingflokki Sjálfstæðisflokks. Á fundi Íslandsdeildar 5. október 2005 var Guðjón Hjörleifsson kjörinn formaður og Gunnar Örlygsson varaformaður. Andri Lúthersson var ritari Íslandsdeildar VES-þingsins til 2. september þegar Stígur Stefánsson tók við starfinu. - Ég vil sérstaklega þakka Andra Lútherssyni fyrir gott starf og gott samstarf við okkur VES-þingsfulltrúa í áranna rás og óska honum velfarnaðar á nýjum vettvangi. Þá geri ég grein fyrir þátttöku Íslandsdeildar í starfsemi VES-þingsins á árinu. VES-þingið kemur sem fyrr segir saman tvisvar á ári til reglulegs þingfundar. Nefndir þingsins halda auk þess fundi nokkrum sinnum á ári. Á árinu tók Íslandsdeild þátt í báðum hlutum þingfundarins. Dagana 6.–8. júní var fyrri hluti 51. fundar VES-þingsins haldinn í París. Fundinn sóttu af hálfu Íslandsdeildar Bjarni Benediktsson formaður, Guðjón Hjörleifsson varaformaður og Þórunn Sveinbjarnardóttir, í fjarveru Bryndísar Hlöðversdóttur, auk Andra Lútherssonar ritara. Umræður um framkvæmd evrópsku öryggismálaáætlunarinnar, samskipti ESB og ríkja í austurvegi, varnarþætti baráttunnar gegn hryðjuverkastarfsemi, og afstöðu þjóðþinga aðildarríkja Evrópusambandsins til stjórnarskrár ESB voru öðrum málum fyrirferðarmeiri á júnífundinum. Þá er óhætt að segja að umræður um þessi mál og fleiri sem og ávörp hinna ýmsu tignargesta sem fundinn sóttu hafi tekið mið af tíðindunum af þjóðaratkvæðagreiðslunum í Frakklandi og Hollandi um stjórnarskrá ESB. Ljóst er að ESB taldi útkomuna mikið áfall fyrir pólitíska þróun sambandsins og á fundinum kom glögglega fram að framhaldið væri að mestu óráðið. Á hinn bóginn mátti einnig greina að menn töldu að þessi nýja staða væri til þess fallin að greiða fyrir því að niðurstaða í helstu baráttumálum VES-þingsins undanfarin ár og missiri, þ.e. aukin þátttaka og hlutur þjóðþinga í lýðræðislegu eftirliti með öryggis- og varnarmálastefnu ESB, yrði farsælli en ella. Fundurinn hófst á því að forseti VES-þingsins, belgíski þingmaðurinn Stef Goris, ávarpaði þingheim. Í ræðu sinni sagði Goris að nýleg tíðindi frá Frakklandi og Hollandi og ákvörðun þýsku stjórnarinnar um að flýta kosningum hefðu þau áhrif að ESB væri í nokkurri tilvistarkreppu sem gæti veikt Evrópusamvinnuna til lengri tíma litið. Sagði hann að VES-þingið hefði ákveðnar áhyggjur af þessari þróun mála, ekki síst í ljósi aðstæðna og viðvarandi ógna á alþjóðavettvangi. Nefndi hann þar á meðal stöðuna í Miðausturlöndum og Darfúr-héraði þessu til stuðnings, auk baráttunnar gegn hryðjuverkum. Sagði hann enn fremur að menn yrðu að fylgjast afar náið með þróuninni næstu missirin og hvaða áhrif hún hefði á framþróun evrópsku öryggis- og varnarmálastefnunnar og verkefni á hennar vegum, sérstaklega með tilliti til þess hver útkoman yrði í sambandi við ákvæði Brussel-sáttmálans um sameiginlegar varnir. Luc Frieden, varnarmálaráðherra Lúxemborgar, sem fór með formennsku í ESB fyrri hluta ársins, flutti ávarp á fyrsta degi þingsins og sagði þar m.a. að það væri ábyrgðarlaust af leiðtogum ESB-ríkjanna að hunsa útkomuna úr þjóðaratkvæðagreiðslunum um stjórnarskrána í Frakklandi og Hollandi en að sama skapi væri vandasamt að bregðast við án þess að skaða Evrópusamvinnuna. Það sem Evrópa kallaði eftir á þessum tímapunkti væru betri og fyllri skýringar, aukin samskipti og aukin orðræða um málefni álfunnar milli borgara í ESB-ríkjunum. Menn yrðu að flýta sér hægar en gert hefði verið hingað til og virða skoðanir grasrótarinnar. Hvað öryggismálaþáttinn varðaði væri ljóst að Evrópubúar byggju við sama umhverfi nú og fyrir hálfu ári eða ári síðan. Ógnir á borð við hryðjuverk og gereyðingarvopn væru viðvarandi og aldrei fyrr hefði ytra öryggi verið jafnnátengt innra öryggi ríkja. Ekkert eitt ESB-ríki gæti tekist á við aðsteðjandi ógnir eitt síns liðs og því væri fullljóst að samvinna á þessu sviði mundi síst minnka þrátt fyrir stjórnarskrárkosningarnar. Hins vegar væri það forgangsverkefni hinnar pólitísku forustu ESB að koma verkefnum af hugmyndastigi og til framkvæmda. Þetta hefði verið forgangsmál Lúxemborgar í formennskutíð sinni hjá ESB og slíkt yrði áfram að vera. Þá sagði Frieden frá helstu verkefnum á vegum evrópsku öryggis- og varnarmálastefnunnar síðustu mánuði og nefndi dæmi frá Bosníu og Hersegóvínu, lýðveldinu Kongó og samstarfi ESB og NATO í málefnum Súdans. Að endingu vék ráðherrann að starfi VES-þingsins og sagðist vonast til að hið mikilvæga starf sem þar færi fram yrði Evrópu til heilla hér eftir sem hingað til. Ljóst væri að öryggis- og varnarmálastefna ESB væri innantóm ef hún nyti ekki stuðnings þjóðþinga ESB-ríkjanna. Að venju ávörpuðu sérfræðingar og ráðamenn fundinn og svöruðu spurningum þingmanna. Luc Frieden, varnarmálaráðherra og fjármálaráðherra Lúxemborgar, ávarpaði fundinn. En Lúxemborg fór með formennsku fyrri hluta ársins 2005. Aðrir sem ávörpuðu fundinn voru Stjepan Mesic, forseti Króatíu, Yuliya Tymoshenko, forsætisráðherra Úkraínu, og Goshvar Bakhshaliyeva, fyrsti varaforseti þings Aserbaídsjans. Þá flutti John Holmes, sendiherra Bretlands í París, ávarp fyrir hönd Jacks Straws, utanríkisráðherra Bretlands, en Bretar fóru með formennsku í ESB síðari hluta ársins 2005. Auk þess ávörpuðu fundinn þeir François Roelants du Vivier, formaður utanríkis- og varnarmálanefndar belgíska þingsins, og Frank Asbeck, forstöðumaður gervihnattamiðstöðvar ESB í Torrejón. Bjarni Benediktsson, formaður Íslandsdeildar, flutti ræðu í umræðum um skýrslu þýska þingmannsins Berts Höfers um framkvæmd evrópsku öryggis- og varnarmálastefnunnar. Í ræðu sinni rifjaði Bjarni upp atburði síðustu tveggja vikna og hvernig niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Frakklandi og Hollandi hefði vakið upp áleitnar spurningar um stöðu Evrópusambandsins og framtíðarþróun þess. Leiðtogar ESB-ríkjanna væru enn að reyna að átta sig á stöðunni. Sagði Bjarni að sannleikurinn væri sá að Evrópusambandið hefði færst of mikið í fang á of skömmum tíma og farið þannig fram úr pólitískum vilja grasrótarinnar, kjósenda í ESB-ríkjunum. Á hinn bóginn væri það bersýnilega jákvætt hve mikinn áhuga Evrópubúar hefðu á málefnum ESB. Það væri því á ábyrgð pólitískra leiðtoga sambandsins að nýta þennan aukna áhuga almennings og haga viðbrögðum ESB til samræmis við almannaviljann. Niðurstaða slíks ferlis yrði mun farsælla Evrópusamband. Bjarni sagði að niðurstöður atkvæðagreiðslnanna hefðu áhrif á alla þætti ESB, þar með talinn öryggis- og varnarmálaþáttinn og tók undir með skýrsluhöfundi að evrópska öryggisáætlunin væri afar metnaðarfullt skjal. Margt af því sem þar kæmi fram lýsti ríkum vilja ESB til að láta að sér kveða á alþjóðavettvangi og sagðist Bjarni sammála flestum þeim markmiðum og leiðum sem þar væru boðaðar. Hins vegar hefði hann fyrirvara á þeirri tilhneigingu höfunda skjalsins að vega að Atlantshafsbandalaginu. NATO væri og hefði ávallt verið meginvettvangur öryggis- og varnarmálaumræðu ríkja Atlantshafssamfélagsins og á sama tíma og hann fagnaði auknum vilja og metnaði ESB á þessu sviði varaði hann við tilraunum til að veikja NATO. Í lokin ræddi Bjarni um tiltekin efnisatriði skýrslunnar, til að mynda væri nauðsyn á að skilgreina betur hvað höfundar evrópsku öryggismálaáætlunarinnar ættu við með „fyrirbyggjandi aðgerðum“ og einnig að skortur væri á skýrri sýn um hlutverk þjóðþinga í áætluninni. Að lokum beindi Bjarni máli sínu að útbreiðslu gereyðingarvopna sem væri, auk alþjóðlegrar hryðjuverkastarfsemi, mesta ógn samtímans. Dagana 5.–7. desember fór seinni hluti 50. fundar VES-þingsins fram í París. Fundinn sóttu af hálfu Íslandsdeildar Guðjón Hjörleifsson formaður, Gunnar Örn Örlygsson varaformaður og Einar Már Sigurðarson varaformaður, auk Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, starfandi ritara. Helstu skýrslur sem fyrir þinginu lágu að þessu sinni fjölluðu um lýðræðislegt eftirlit með evrópsku öryggis- og varnarstefnunni, þinglegar umræður og almenningsálit í tengslum við aukna samþættingu Evrópusambandsríkja, friðargæslu í Afríku sunnan Sahara og evrópskan markað fyrir varnarútbúnað. Auk þess var skýrsla um eftirlit á hafsvæðum og strandlengjum Evrópuríkja rædd og farið yfir hvernig hægt væri að auka samstarf Evrópuríkja á því sviði. Auk þess var rædd skýrsla um Althea-verkefni Evrópusambandsins á Balkanskaga. Óvissan í kjölfar þess að Frakkar og Hollendingar höfnuðu stjórnarskrá Evrópusambandsins hafði mikil áhrif á allar umræður á fundinum og var ítrekað lögð áhersla á að sameiginleg utanríkis- og öryggisstefna sambandsins gæti ýtt ferlinu af stað að nýju auk þess sem áframhaldandi þróun hennar þyrfti ekki að stöðvast þótt ný stjórnarskrá tæki ekki gildi. Fundurinn hófst á því að fráfarandi forseti VES-þingsins, belgíski þingmaðurinn Stef Goris, ávarpaði þingheim. Goris kallaði m.a. eftir því að stofnaður yrði í Brussel varanlegur vettvangur fyrir þingmenn á þjóðþingum Evrópusambandsins til að ræða m.a. öryggis- og varnarmál. Goris sagði einnig að þótt öryggis- og varnarmál yrðu færð formlega undir stjórn Evrópusambandsins mundu þingmenn á þjóðþingum aðildarríkjanna samt sem áður vilja koma að þeim málum. Günther Platter, varnarmálaráðherra Austurríkis, flutti einnig ávarp á fyrsta degi fundarins en Austurríkismenn tóku við formennsku í ESB um áramótin. Platter lagði höfuðáherslu á að dýpka yrði samvinnu hernaðarlegra og borgaralegra stofnana, sérstaklega í tengslum við viðbrögð við náttúruhamförum. Í þessu sambandi benti hann á að um 600 hermenn hefðu verið sendir til flóðasvæðanna í Suðaustur-Asíu en varla hefði verið tekið eftir þeim vegna skorts á samvinnu Evrópuríkjanna. Auk þess flutti sendiherra Breta í París, John Holmes, ræðu fyrir hönd Jacks Straws, utanríkisráðherra Breta, sem fóru með formennsku í ESB seinni hluta ársins 2005. Í ræðu breska utanríkisráðherrans var lögð áhersla á útvíkkun öryggis- og varnarstefnu Evrópusambandsins í formennskutíð Breta þrátt fyrir þau vandamál sem upp komu í tengslum við stjórnarskrá ESB. Sveitir á vegum ESB eru nú ekki aðeins að störfum á Balkanskaga heldur einnig í Kongó, á landamærum heimastjórnarsvæðis Palestínumanna og Egyptalands og í Aceh-héraði á Indónesíu. Undir skýrsluna rita, 21. febr. 2006, Guðjón Hjörleifsson formaður, Gunnar Örlygsson varaformaður og Einar Már Sigurðarson.

Hæstv. forseti. Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins hefur í 27. sinn lagt skýrslu fyrir Alþingi. Skýrslan er nokkuð viðamikil um störf Íslandsdeildarinnar á árinu 2005. Hún er á þskj. 863. Ég vil fylgja henni úr hlaði með nokkrum orðum. Hlutverk Evrópuráðsins er að standa vörð um hugsjónir aðildarríkjanna um mannréttindi og lýðræði og stuðla að efnahagslegum og félagslegum framförum í öllum aðildarríkjum. Til þess beitir ráðið fyrir sig samningum og bindandi fjölþjóðasáttmálum á ýmsum sviðum. Ályktanir Evrópuráðsins og fjölþjóðasáttmálar sem þar eru samþykktir hafa haft víðtæk áhrif í álfunni allri. Fjölmargir sáttmálar á ýmsum sviðum þjóðlífsins eru taldir mikilvægar mælistikur fyrir þjóðir sem koma á lýðræðisfyrirkomulagi og réttarríki en mælistikur Evrópuráðsins gilda einnig fyrir aðrar fjölþjóðastofnanir og -samtök. Í því sambandi ber hæst mannréttindasáttmála Evrópu. Evrópuráðsþingið er vettvangur fulltrúa þjóðþinga 46 aðildarríkja Evrópuráðsins og gegnir veigamiklu hlutverki í starfsemi þess, enda er þingið hugmyndabanki stofnunarinnar. Á þinginu sitja 315 fulltrúar og jafnmargir til vara. Ólíkt ráðherranefnd Evrópuráðsins, þar sem hvert ríki hefur eitt atkvæði, fer fjöldi fulltrúa á þinginu eftir stærð þjóðar. Mikilvægi þingsins felst einkum í: Að eiga frumkvæði að aðgerðum og beina tillögum og tilmælum til ráðherranefndarinnar, Að hafa eftirlit með efndum fjölþjóðlegra skuldbindinga og þrýsta á um skjótar aðgerðir. Að vera samráðsvettvangur þingmanna aðildarríkjanna og efla þannig tengsl þjóðþinganna. Á árinu 2005 bar í störfum þingsins hæst framtíð Evrópuráðsins sjálfs. Þriðji leiðtogafundur Evrópuráðsins var haldinn í Varsjá í Póllandi dagana 16.–17. maí, en Pólverjar fóru með formennsku í Evrópuráðinu fyrri part árs. Á fundinum var rætt um hvernig skilgreina bæri framtíðarhlutverk Evrópuráðsins og var lögð áhersla á að skýra hlutverk og starfssvið þess í samhengi, m.a. við Evrópusambandið og Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu. Þá undirrituðu þjóðarleiðtogar Evrópuráðsríkjanna þrjá nýja sáttmála um peningaþvætti, mansal og baráttu gegn hryðjuverkum. Enn fremur var samþykkt á fundinum framkvæmdaáætlun Evrópuráðsins fyrir næstu árin. Þar er lögð áhersla á að standa vörð um sameiginleg grundvallargildi mannréttinda, reglur réttarríkis og lýðræðis og að stuðla að auknu öryggi Evrópubúa, uppbyggingu mannúðlegs samfélags og aukinni samvinnu við aðrar evrópskar stofnanir og samtök. Starfsemi Evrópuráðsþingsins var víðfeðm á árinu og málaflokkarnir sem til umræðu voru á þinginu sjálfu og í nefndum þess voru fjölmargir. Ég mun ekki fara yfir einstaka fundi Evrópuráðsþingsins en vil nefna helstu mál sem til umræðu komu. Rætt var um sambúð Evrópu og Bandaríkjanna, flóðahamfarir í Asíu og framlag Evrópuráðsríkja til uppbyggingar eftir hörmungarnar, friðarhorfur í Miðausturlöndum, drög að sáttmála um varnir gegn hryðjuverkum, kjarnorkuáætlanir Írana og viðbrögð alþjóðasamfélagsins við þeim. Loks var fjallað um fyrirbyggjandi aðgerðir gegn fuglaflensu. Nokkur mál vöktu sérstaka athygli í fjölmiðlum og má þar nefna skýrslu um aðstæður fanga Bandaríkjastjórnar í Guantanamó-herstöðinni. Í þeirri skýrslu var Bandaríkjastjórn gagnrýnd harðlega fyrir meðferð á föngum sem haldið hefur verið um árabil í herstöðinni. Á þinginu var einnig rætt mikið um það hvernig Rússum gengur að uppfylla skyldur sínar sem aðildarríki að Evrópuráðinu en framferði rússneskra yfirvalda, einkum í Kákasus, var mjög gagnrýnd. Lögð var áhersla á að taka yrði á vandamálum sem ógnuðu stöðugleika í landinu með lausnum sem samrýmdust grundvallargildum Evrópuráðsins og voru lagðar fram ýmsar tillögur til úrbóta. Konur og trúarbrögð í Evrópu voru einnig mikið til umræðu og hvatti Evrópuráðsþingið aðildarríki ráðsins til að beita sér fyrir því að þau veittu öllum konum búsettum í ríkjum ráðsins fulla vernd gegn brotum á rétti sínum sem rekja má til trúarskoðana. Málefni er standa Íslendingum afar nærri voru tekin til umræðu, svo sem orkumál og endurnýjanlegir orkugjafar. Íslandsdeildin tók að venju virkan þátt í þingstörfunum og sótti nefndarfundi í viðkomandi nefndum. Að öðru leyti um þessa starfsemi vísa ég til fyrirliggjandi skýrslu sem veitir greinargóða lýsingu á störfum þingsins og þátttöku Íslandsdeildar í mikilvægum málaflokkum. Dagana 12.–13. september 2005 hélt jafnréttisnefnd Evrópuráðsþingsins fund í Reykjavík og var Íslandsdeild gestgjafi hans. Fundurinn fór fram á Hótel Loftleiðum og voru þátttakendur um 50, þingmenn, starfsmenn þjóðþinga aðildarríkjanna ásamt sérfræðingum. Af tíu málefnanefndum Evrópuráðsþingsins er jafnréttisnefndin yngst, stofnuð árið 1998. Frá upphafi hefur nefndin fjallað um jafnréttismál í víðum skilningi, kvenréttindi og baráttuna gegn ofbeldi á konum. Nefndin hefur barist fyrir aukinni þátttöku kvenna á öllum sviðum þjóðlífsins. Á síðustu tveimur árum hefur hún beitt sér mjög í málefnum er lúta að mansali og vændi. Meðal efnis á fundi jafnréttisnefndarinnar í Reykjavík var samþætting vinnu og fjölskyldulífs og skýrsla um konur og trúarbrögð í Evrópu sem mikil umræða skapaðist um. Einnig áttu sér stað skoðanaskipti milli íslenskra þingmanna og nefndarmanna um ýmis mál. Vöktu lög Íslendinga um fæðingarorlof mikla athygli, auk mikillar þátttöku kvenna í stjórnmálum hér á landi. Umræður voru gagnlegar og góðar og var áhugi nefndarmanna mikill. Þess má geta að fundurinn var framlengdur vegna þessa. Hluti fundarins var að þessu sinni helgaður hlutverki karla í jafnréttisverkefnum. Þar héldu ávörp meðal annarra Árni Magnússon, fyrrverandi félagsmálaráðherra og Rannveig Guðmundsdóttir, forseti Norðurlandaráðs. Af hálfu Íslandsdeildar sóttu fundinn þingmennirnir Sólveig Pétursdóttir formaður, Siv Friðleifsdóttir varaformaður, sem jafnframt var formaður félagsmálanefndar Alþingis og Margrét Frímannsdóttir. Aðrir þingmenn sem sóttu fundinn voru Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður félagsmálanefndar Alþingis, Kolbrún Halldórsdóttir, Katrín Júlíusdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Hæstv. forseti. Mannréttindafulltrúi Evrópuráðsins heimsótti Alþingi hinn 5. júlí 2005. Á móti fulltrúanum tók Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins, Sólveig Pétursdóttir formaður, Siv Friðleifsdóttir varaformaður og Össur Skarphéðinsson, ásamt Belindu Theriault, starfandi ritara. Var mannréttindafulltrúanum boðið til hádegisverðar þar sem staða mannréttindamála á Íslandi var rædd. Þá var rætt almennt um starf mannréttindafulltrúans og taldi Íslandsdeildin mikilvægt að auka sýnileika hans á Evrópuráðsþinginu. Mikið gleðiefni fyrir Íslandsdeildina var að fulltrúar Evrópuráðsþingsins í jafnréttisnefnd og mannréttindafulltrúinn skyldu koma hingað til lands og kynna sér þessa mikilvægu málaflokka og það sem áunnist hefur í jafnréttismálum hér á landi. Á undaförnum árum hefur verið lögð ríkari áhersla á alþjóðlegt samstarf en áður. Það skiptir miklu máli þar sem samfélag þjóðanna hefur breyst mikið. Jafnréttisnefnd Evrópuráðsþingsins heimsótti okkur á síðasta ári en þess má geta að fundir nefnda Evrópuráðsþingsins eru fjölmargir á hverju ári en á þinginu starfa tíu málefnanefndir og 24 undirnefndir þeirra. Sé tekið dæmi um þann fjölda funda sem fyrirhugaðir eru á þessu ári frá deginum í dag og til ársloka eru þeir samtals 63 í fyrrnefndum nefndum þingsins. Það liggur í augum uppi að þingmenn í Íslandsdeildinni eiga þess ekki kost að sækja alla þá nefndarfundi sem boðið er upp á því að það mundi kosta of miklar fjarvistir frá störfum Alþingis. Í dag skipta hv. þingmenn í Íslandsdeildinni með sér verkum og starfar hver í sínum nefndum Evrópuráðsþingsins og einbeita sér enn fremur að sumum þeirra fremur en öðrum. Á árinu 2005 má einkum nefna störf fulltrúa Íslandsdeildarinnar í stjórnarnefnd, efnahagsnefnd og umhverfis- og landbúnaðarnefnd. Af hálfu Íslandsdeildar voru á árinu 2005 samtals sóttir sex nefndarfundir utan hefðbundinna þingfunda Evrópuráðsins, en eins og áður kom fram fara nefndarfundir jafnframt fram á þeim fjórum þingtímabilum sem Evrópuráðsþingið starfar á. Ég vil að lokum gera grein fyrir því að nokkrar breytingar urðu á skipun í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins á síðasta ári. Fram til 1. október 2005 voru aðalmenn Íslandsdeildar þau Sólveig Pétursdóttir formaður, frá Sjálfstæðisflokki, Siv Friðleifsdóttir varaformaður, frá Framsóknarflokki og Össur Skarphéðinsson, frá Samfylkingu. Varamenn voru sá sem hér stendur fyrir Sjálfstæðisflokk, Birkir J. Jónsson fyrir Framsóknarflokk og Margrét Frímannsdóttir fyrir Samfylkingu. Í upphafi 132. löggjafarþings voru í Íslandsdeild aðalmenn sá sem hér stendur fyrir Sjálfstæðisflokk, Siv Friðleifsdóttir var áfram varaformaður fyrir Framsóknarflokk og Margrét Frímannsdóttir tók við sæti aðalmanns fyrir hönd Samfylkingar. Varamenn voru kjörnir Einar Oddur Kristjánsson frá Sjálfstæðisflokki, Birkir J. Jónsson frá Framsóknarflokki og Guðrún Ögmundsdóttir frá Samfylkingu. Ritari Íslandsdeildar var Andri Lúthersson fram eftir ári en 1. september 2005 tók Arna Gerður Bang alþjóðaritari við því starfi. Ég vil að lokum, hæstv. forseti, þakka Íslandsdeildarmönnum gott samstarf á þessum mikilvæga vettvangi sem og fastafulltrúa Íslands hjá Evrópuráðinu sem hefur verið þingmannanefndinni innan handar um margvíslega hluti.