Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í gildandi lögum um verðjöfnunargjald af raforku er svo ákveðið að lögin gildi til ársloka 1975. þetta frv. fer fram á að framlengja lögin til ársloka 1976. Önnur breyt. felst ekki í þessu frv. Eins og kunnugt er gengur verðjöfnunargjald af raforku til þess að greiða rekstrarhalla Rafmagnsveitna ríkisins og er reiknað með þessu verðjöfnunargjaldi í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Flm. (Oddur Ólafsson) : Herra forseti. Ásamt þeim þm. Geir Gunnarssyni, Jóni Árm. Héðinssyni og Axel Jónssyni hef ég leyft mér að flytja hér frv. til l. um kaupstaðarréttindi til handa Njarðvíkurhreppi. 1. gr. frv. hljóðar svo: „Njarðvíkurhreppur skal vera kaupstaður og sérstakt lögsagnarumdæmi. Nær umdæmið yfir allan núverandi Njarðvíkurhrepp og heitir Njarðvíkurkaupstaður. Umdæmi þetta er í Reykjaneskjördæmi.“ 2. gr. „Sýslumaður Gullbringusýslu og bæjarfógeti Keflavíkur skal jafnframt vera bæjarfógeti kaupstaðarins.“ 3. gr. fjallar um viðskipti Gullbringusýslu við væntanlegan kaupstað, og í 4. gr. segir að um málefni kaupstaðarins fari skv. sveitarstjórnarlögum. Í ákvæði til brb. er sagt: „Þar til bæjarstjórnarkosningar hafa farið fram síðasta sunnudag í maí 1978 skal núv. hreppsnefnd fara með stjórn kaupstaðarins.“ Undanfari þessa er að á fundi sínum 2. des. samþ. hreppsnefnd Njarðvíkurhrepps svo hljóðandi: „Hreppsnefnd Njarðvíkurhrepps samþ. að fara þess á leit við alþm. Reykjaneskjördæmis að þeir flytji á Alþ. frv. að l. um kaupstaðarréttindi til handa Njarðvíkurhreppi. Kaupstaðurinn nái yfir allan núv. Njarðvíkurhrepp og verði sýslumaður Gullbringusýslu bæjarfógeti kaupstaðarins.“ Sveitarstjóri Njarðvíkurhrepps hefur athugað hver sé hagkvæmnin fyrir sveitarfélag að öðlast kaupstaðarréttindi. Það, sem hann telur færast í betra horf, er m. a. þetta: Í fyrsta lagi um stjórnsýsluna. Bæjarstjórn heyrir beint undir félmrn., en hreppsnefnd undir sýslunefnd eða sýslumann. Hreppsnefnd hefur takmarkað valdsvið og þarf í ýmsum málum lagalega séð að leita samþykkis sýslumanns eða sýslunefndar, t. d. við ýmsar skuldbindingar. Reikningsskil hreppa eru önnur en kaupstaða o. s. frv. Af framansögðu má það vera ljóst, að sjálfstæði kaupstaða er meira en hreppanna og öll stjórnsýsla er einfaldari. Í öðru lagi eru það fjármál. Hreppur greiðir sýslusjóðsgjald og sýsluvegagjald. Árið 1975 greiddi Njarðvíkurhreppur 697 262 kr. í sýslusjóð og 563 822 kr. í sýsluvegasjóð, en eins og staðsetning hreppsins er og aðstaða öll, þá telur hann sig heldur lítið fá í staðinn. Það er gert ráð fyrir því, að bæjarfógetinn í Keflavík, sem jafnframt er sýslumaður Gullbringusýslu, verði bæjarfógeti Njarðvíkurkaupstaðar. Þess vegna ætti ekki að verða um neinn kostnaðarauka fyrir hið opinbera að ræða. Til greina kæmi einnig að lögreglustjórinn á Keflavíkurflugvelli yrði bæjarfógeti Njarðvíkurkaupstaðar þar eð hluti af Njarðvíkurhreppi er innan flugvallarsvæðisins, en þar sem fógetaembættið á Keflavíkurflugvelli heyrir undir utanrrn. þykir eðlilegra að hin leiðin sé farin. Njarðvíkurhreppur hefur nú 1708 íbúa og er vaxandi staður. Atvinnulíf er blómlegt, byggist á fiskveiðum, fiskiðnaði, skipasmíðum og skipaviðgerðum, enn fremur nokkrum léttum iðnaði. Þar er einnig landshöfn í byggingu. Það er því fyrirsjáanlegt að þetta sveitarfélag mun vaxa í náinni framtíð og því þykir okkur eðlilegt að því sé breytt í kaupstað. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til félmn.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt á l. um tekju- og eignarskatt er lagt fram á Alþ. nú í beinum tengslum við fjárlagafrv. ársins 1976, þar sem gert er ráð fyrir hækkun tekna af eignarskatti einstaklinga og félaga frá fjárl. þessa árs úr 443 millj. kr. í 952 millj. kr. Til að þeirri tekjuaukningu eignarskatts verði náð er nauðsynlegt að hækka gildandi fasteignamat til eignarskattsálagningar, sem enn í dag miðast við verðlag fasteigna frá því um áramótin 1969–1970, um ákveðinn hundraðshluta. Koma til greina í því sambandi tvær leiðir: annars vegar hækkun fasteignamats til eignarskattsálagningar án breytingar skattstiga og hins vegar hækkun matsins samhliða breytingu á skattstiga eignarskatts. Eins og frv. þetta ber með sér er síðari leiðin farin, enda hefði hin fyrri haft það í för með sér að gjaldendum eignarskatts hefði fjölgað mjög verulega frá því sem verið hefur. Það er ljóst að á undanförnum árum hafa eignarskattar, sem að stofni til eru langmest innheimtir af fasteignum, ekki fylgt verðlagsþróun fasteigna í landinu. Sem dæmi má nefna að vísitala byggingarkostnaðar frá viðmiðunartíma gildandi fasteignamats, 1. jan. 1970, til 1. nóv. s. l. hefur hækkað um 464%. Verður því tæplega haldið fram að hér sé um nýja eða stóraukna skattheimtu að ræða, heldur er hér fyrst og fremst verið að færa skattheimtu til samræmis við þróun verðlags. Á Alþ. hefur samhliða þessu frv. verið lagt fram nýtt frv. um skráningu og mat fasteigna sem gerir ráð fyrir árlegri hækkun fasteignamats til samræmis við þróun verðlags fasteigna. Slík almenn hækkun matsins getur þó af framkvæmdaástæðum ekki tekið gildi fyrr en 1. des. á næsta ári og er því þetta frv. um um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt flutt til að brúa það tímabil þar til af slíkri almennri hækkun fasteignamats getur orðið. Ég vil að lokum undirstrika að frv. þetta felur ekki í sér almenna hækkun fasteignamats, heldur einungis hækkun matsins til eignarskattsálagningar, og hefur því ekki áhrif til hækkunar annarra skatta og gjalda sem byggjast á fasteignamati. Hins vegar hefur félmrn. skv. ákvæðum laga nr. 11/1975, um breyt. á l. um tekjustofna sveitarfélaga, heimild til álags á aðalmat fasteigna til notkunar þess til ákvörðunar gjalda sveitarfélaga á árinu 1976, og með auglýsingu frá 14. nóv. s. l. hefur sú heimild verið nýtt til 1.73% hækkunar. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meir um þetta frv., legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á sínum tíma kom það fram í ræðu hv. fjmrh. að mikil umbreyting yrði gerð á skattkerfi landsmanna og virðist nú að við séum að sjá hér fyrstu áhrifin á þeirri kerfisbreytingu sem fram undan er og boðað hefur verið. Hér liggja fyrir í hv. d. tvö frv. varðandi skattmöguleika á fasteignir og skráningu og mat fasteigna. Það er 99. nál. á þskj. 121 og 100. mál á þskj. 122. Það getur vel verið að það sé nauðsynlegt að færa þetta til verðlagsins í dag, en þetta er ekki alveg einfalt mál. Íbúð eins einstaklings er að vísu skráð hærra í árslok þessa árs. Vegna hvers? Einstaklingurinn hefur sjálfur alls ekki gert neitt fyrir íbúðina. Raunverulega hefur hún rýrnað fyrir áhrif veðrunar og fyrningar, en vegna verðbólgudraugsins hefur hún kannske tvöfaldast á pappírnum eða guð veit hvað. Það er þessi skattstofn, sem er tilbúinn vegna verðbólgudraugsins, sem á að fara að beita margföldun á, og það er mál sem þarf að athuga gaumgæfilega. Hér er viðmiðun að af 2 millj. kr. greiðist enginn skattur - rausnarlega boðið, 2 millj. kr. af fasteign. Hjá gömlu fólki, segjum 70 ára, er það kannske eina verðmætið sem það á og heldur gildi sínu í verðbólgunni. Ég held að þetta þurfi að athuga gaumgæfilega, mjög vel. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum um málið við 1. umr., þar sem það fer í n, þar sem ég á sæti, en ég held að hæstv. ríkisstj. verði að gefa gaum að því að margt fólk hefur enga minnstu möguleika til að bera aukna skattbyrði í krónum talið, þó að verðmæti íbúðarinnar sé reiknað í árslok meira en var í ársbyrjun vegna verðbólgunnar einnar, af húsnæði sem það notar eingöngu til að lifa í. Það gegnir öðru máli um húsnæði þar sem atvinnurekstur fer fram, og einnig má þá athuga verðmæti landsins sem er hér í kringum okkur. Hví fylgir ekki frv. um sérstakan skatt á verðmæti lands í nágrenni þéttbýlissvæða eða almennt talað alls staðar á landinu? Hvað gera vegaframkvæmdirnar sem er verið að annast á vissum svæðum á landinu? Að hverju stuðla þær? Verðmæti lands margfaldast, jafnvel tugfaldast á einu ári. Má ekki sækja þangað krónur í tóman ríkissjóð? Má sækja fremur krónur í íbúð gamals fólks eða ungs fólks sem býr í 100 fermetra íbúð og hefur komið sér upp íbúðinni við illan leik og er allt í einu skráð í dag á 10 millj.? Hvaða möguleika hefur þetta fólk til aukinnar skattbyrði úr 20 000 kr. segjum í 60 000 kr.? Ég fæ ekki komið auga á það í skyndingu. Ég segi það alveg hreinskilnislega. Það verður að sannfæra mig um að það sé einhver nýr skattgrundvöllur vegna verðbólgu fyrir hendi. Jú, ríkissjóður þarf meiri peninga, það vitum við, vegna rekstrarútgjalda og aukningar á því sviði, og vissulega er sótt fast að okkur fjvn.-mönnum nú og síminn stansar aldrei næstum allan sólarhringinn til þess að vita hvernig hefur farið með innlögð erindi, svo að hæstv. fjmrh. er vorkunn að reyna að seilast eftir fjármagni til að mæta hinum mörgu röddum þrýstihópanna. En þarf ekki þessi sérstaki skattur betri athugunar við? Hann tók fram í stuttri framsögu að hér væri ekki ætlunin að auka fjölda þeirra manna er greiða skattinn. Það út af fyrir sig er ánægjulegt að heyra. En ég tel að við þurfum að fá mun gleggri og betri grg. fyrir áhrifum þessa gjalds og hvað það þýðir, - miklu betri grein en kemur fram í aths. með frv. og kom fram í framsögu hæstv. ráðh. Ég vil vekja athygli á þessu strax í upphafi, vegna þess að ég tel óhjákvæmilegt annað, þar sem þessi aukning byggist ekki á neinni sérstakri verðmætasköpun, en við fáum fleiri krónur vegna verðbólgunnar einnar sér, og jafnvel eignir, sem ekkert hefur verið gert við allt árið, ekki einu sinni málað hvað þá meira, eru skráðar jafnvel milljónum hærra í árslok en ársbyrjun. Þetta er mikið vandamál. En skapar þetta grundvöll fyrir margföldun í skattverðmæti - fasteignamatsverðmæti? Er hér um nokkurt raunverulegt verðmæti að ræða? Er þetta ekki eina atriðið, eini hluturinn á Íslandi sem hefur haldið verðgildi sinu? Hitt hefur brunnið upp. Spariféð brennur upp. Fólkið neyðist til að fjárfesta vegna verðbólgunnar. Ég hef þessar vangaveltur ekki lengri. Ég vildi aðeins undirstrika að þetta er æðiviðkvæmt og erfitt mál og þarf áreiðanlega mjög yfirvegaða athugun, og mér virðist í fljótu bragði að við þurfum í fjh.- og viðskn. að fá gaumgæfilegar upplýsingar um áhrif þess. Nú er þetta eitt af þeim frv. sem eiga að fá skjóta afgreiðslu á síðustu dögum þingsins fyrir jólafrí. Það er afar leiðinlegt að það skuli bera að við slíkar aðstæður og kann að valda því að ekkert má athuga og engu má breyta, heldur aðeins afgr., eins og áður hefur komið fyrir, og það er lítt til sóma þeim er að standa.



Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta frv. mörg orð. Ég segi eins og síðasti ræðumaður, þetta á eftir að koma fyrir n. þar sem ég á sæti. En ég vil á sama hátt og hann vara við því að nota eignir sem gjaldstofn yfirleitt. Ég hef ávallt verið á móti skattgjöldum af fasteignum í hvaða mynd sem er. Síðasti ræðumaður gat þess að húsnæði er kannske það eina sem gamalt fólk á, efnalítið fólk og hefur stefnt að því alla sína ævi að koma sér þaki yfir höfuðið og hefur kannske komið því upp fyrir nokkur hundruð þús. kr. fyrir nokkrum árum, síðan er þetta orðið milljónaverðmæti í nýjum og nýjum mötum. Það má segja að þetta sé sparifé þess fólks, - sparifé sem það hefur notað til þess að fjárfesta á þennan hátt. En fólk með samsvarandi tekjur á sama æviskeiði sem hefur notað sína peninga illa eða eytt þeim í annað en að skapa verðmæti til frambúðar fyrir land og þjóð, það sleppur við þessa síendurteknu skattlagningu. Ég er ekki þar með að segja að það sé ekki nauðsynlegt að taka einhverja skatta af fasteignum. En ég held að þetta sé orðin nokkurs konar eignaupptaka sem er að færast yfir okkur, og ég vara við því að halda áfram að hækka og síhækka fasteignaskatta, því að ég lít á það, eins og margir aðrir gera, sem hreina eignaupptöku. Ég er reiðubúinn til þess að leggja fram í krónutölu hvað það kostar orðið að fara út og inn úr eigin heimili, miðað við að fara einu sinni á dag til vinnu og koma heim að kvöldi. Það skiptir orðið nokkrum hundruðum kr., a. m. k. í því hverfi sem ég bý í í Reykjavík. Sem sagt, ég hef þessi orð ekki fleiri, en ég vil aðeins tala þessi varnaðarorð og lít á þessa braut sem nokkurs konar eignaupptöku sem ég vit vara við.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Sem kunnugt er byggjast ákveðnir útgjaldabálkar fjárlaga á sérlögum og verður ekki náð langt í þeirri viðleitni að hafa hemil á vexti ríkisútgjalda án þess að breyta slíkum sérlögum. Með þessu frv. er leitað heimildar til þess að lækka á árunum 1976 og 1977 um 5% þau útgjöld, sem byggð eru á sérstökum lögum, og hafa viðkomandi gjaldaliðir í fjárlagafrv. fyrir árið 1976 verið áætlaðir á þessari forsendu. Er þetta liður í þeirri stefnu ríkisstj. að stuðla að bættu efnahagsjafnvægi innanlands og í utanríkisviðskiptum. Í þessu efni eru þó framlög til almannatrygginga sérstaklega undanskilin í þessu frv. þar sem gert er ráð fyrir sérstökum ráðstöfunum á því sviði. Við mat á aðstæðum, þegar ákveðið var að draga með þessum hætti úr sjálfvirkni vaxtar ríkisútgjalda, komu svokallaðir markaðir tekjustofnar sérstaklega til álita. Því er þannig háttað, að þessir tekjustofnar ganga ýmsir óbreyttir sem sama fjárhæð gegnum tekju- og gjaldahlið fjárlaga og ríkisreiknings eða við þá er bætt mótframlagi í gjaldahlið sem beinu ríkissjóðsframlagi. Varð niðurstaðan sú, að ekki væri rétt að láta skerðinguna ná til þeirra tekjustofna sem fara óbreyttir í gegnum gjaldahlið, heldur skyldi skerðingin miðast við stofna þar sem hreint ríkissjóðsframlag bættist við í gjaldahliðinni. Veigamestu framlögin af þessu tagi eru þau sem renna í Byggingarsjóð ríkisins. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um frv. Í grg. er getið þessara atriða og að sjálfsögðu eru allar upplýsingar til reiðu fyrir hv. n. sem fjallar um þetta frv. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það kemur fram í grg. með frv. til fjárlaga fyrir árið 1976, að reiknað er með að 5% af lögbundnum framlögum verði sett til lækkunar í mörgum gildandi lögum, og ekki er sérstaklega tekið upp hver þessi lög eru. Þau eru það mörg að ekki hefur þótt ástæða til að láta sérstaka skrá fylgja með, svo sem hefði verið eðlilegt, til þess að menn sæju hvar þessi 5% hefðu áhrif. En menn geta hins vegar lagt vinnu í það að leita að því í gegnum fjárlagafrv. Ég býst nú við að fæstir hafi gert það. Hvað sem því líður, þá kemur það fram í fjárlagafrv. að þetta á að gilda fyrir árið 1976. En í þessu frv., sem hér er til 1. umr., kemur fram að hæstv. ríkisstj. reiknar með að hafa sama hátt á fyrir árið 1977. Það má segja að allur sé varinn góður, ef ekki tekst að framfylgja fyrri áformum um að draga úr verðbólgunni og hafa hemil á efnahagslífinu. Er nú ljóst hversu böksulega hefur til tekist á þegar liðnum mánuðum í hennar valdatíð, svo að ekki mun veita af að ætla sér allmikinn tíma til að ná einhverjum árangri. En hvað sem líður nauðsyn þess að draga úr þenslu í ríkiskerfinu, þá vil ég aðeins vekja athygli á því að í tíð seinasta fyrirrennara hæstv. fjmrh. var fyrir milligöngu hagsýslunnar kölluð saman undirnefnd fjvn. og þar fengum við lista yfir fyrirtæki ýmiss konar, sem eru hrein ríkisfyrirtæki og nema alls á annan tug, sem hafa mjög mikil umsvif í þjóðarbúskapnum og vega afar mikið í allri efnahagsstarfseminni hér á landi. Ég harma það, að sú viðleitni, sem þar var sýnd á sínum tíma, skuli ekki vera til enn þá, og vil nú spyrja hæstv. í fjmrh. að því, hvort hann hefði ekki hug á því að taka upp þráðinn, sem niður féll við ríkisstjórnaskiptin, og kanna nú umsvif þessara fyrirtækja, því að hann mun geta fengið þennan lista, hann er til enn þá. Ég á hann og alllanga grg. um nauðsyn þess að kanna umsvif þessara stóru ríkisstofnana, því að svo góður sem ásetningur hæstv. ráðh. er að minnka umsvif ríkisvaldsins og ríkissjóðs, þá tel ég að hann nái ekki tilætluðum árangri nema hafa einhvers konar seilingarvald a. m, k, í þessar sterku stofnanir. Ég þarf ekki að fara að telja þær upp. Hann kann það sjálfur utan bókar. En ég vil aðeins minna á að hér þarf samræmdar aðgerðir. Við heyrum það víða að sumar leiki lausum hala og illa sé skipulögð þjónustan og hún sé dýr. Ég ætla nú ekki að fara að tíunda það út af fyrir sig. En þó vil ég segja frá reynslu undanfarna daga, sem ég reyndi sjálfur og við ræddum í fjvn., að það atvikaðist að síminn hjá mér bilaði út af hitaveituframkvæmdum og ekki minna en 5 menn komu hver á fætur öðrum til að gera við þá litlu bilun, vegna þess að hún var ekki alveg eins í hvert skiptið. Svo skeði það, að ég fékk hitaveitu núna í gær og lenti í orðasennu við hitaveitumennina.  Með þessu móti verðum við að líta á þessi sérstöku fyrirtæki, sem ég veit að hæstv. ráðh. veit hver eru, þau nema alls á annan tug í ríkisbúskapnum, sem hafa leikið meira og minna lausum hala og haft fjölda manns á sínum snærum og fjárfest fyrir hundruð millj. kr. Ég tel að þá viðleitni, sem fyrirrennari hans sýndi á sínum tíma að mynda aðhald í þenslu þessara fyrirtækja og umsvifum, sé nauðsynlegt að taka upp aftur. Það var aðalerindi mitt út af þessu frv. nú að vekja athygli á þessu, að þrátt fyrir að 5% áformið kann að vera bráðnauðsynlegt á árinu 1976, þá sé ég ekki tilganginn að lögfesta það gagnvart árinu 1977. Vonandi verða þá betri aðstæður og við getum látið eðlilega hlutdeild renna samkv. lögum í þá sjóði, sem það eiga skilið. En samræmdar aðgerðir þurfa að eiga sér stað. Annars er þetta að verulegu leyti að mínu mati sýndarmennska.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Ég vil taka undir orð hæstv. forsrh. áðan þegar hann óskaði hv. 1. landsk. til hamingju með hitaveituna. Ég efast ekkert um að hann fær lagfæringu á því sem þar fór úrskeiðis í nótt, og sem betur fer var ekki slíkur kuldi að jafnvel þótt hitaveitan hefði ekki verið í lagi, þá færi illa hjá honum. Í sambandi við það frv., sem hér er til meðferðar, er að sjálfsögðu hægt að fá í n. lista yfir þær lækkanir sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., til þess að nm. þurfi ekki að hafa fyrir því að fletta öllum fjárl. Þann lista skal ég láta senda nm. Varðandi það, að hér er um að ræða heimild til lækkunar 1976 og 1977, heimild til lækkunar þannig, að ef mál skipast þannig 1977, þá er hér aðeins um heimildarákvæði að ræða, en ekki skuldbindandi, þannig að hv. þm. þarf ekki að óttast það atriði út af fyrir sig. Þá vék hann að því sem gerst hefur, að fjvn. hefur oft kallað á sinn fund forstjóra fyrir fyrirtækjum ríkisins og rætt við þá, fengið upplýsingar og greinargerðir um ríkisfyrirtækin. Ég hef sömu skoðun á því og fyrirrennari minn, að það er mjög þýðingarmikið fyrir fjmrn. að fjvn. standi að öllum þeim aðhaldsaðgerðum sem þar eru gerðar, og af minni hendi er að sjálfsögðu allt til reiðu um að boða slíka menn til fundar. Það er aðeins frumkvæði að mínum dómi frá n. sem þarf að koma til, og þá stendur ekki á fjmrn. að stuðla að því að fjvn. fái tækifæri til þess að ræða við þessa menn og sýna þeim þar með að fjárveitingavaldið, fjvn. Alþingis, vill fylgjast með hvernig þessar stofnanir eru reknar, og það styður þá viðleitni fjmrn. í þessu atriði.