Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls gerði ég grein fyrir afstöðu n. Það varð þá að samkomulagi að taka aftur eina brtt. n. til að leita samkomulags við flm. brtt. á þskj. 867. N. hefur nú gert sínar brtt., eða yfirfarið fyrr nefndar brtt. réttara sagt, og gert við þær nokkrar breytingar. Viðvíkjandi 1. brtt. á þskj. 867 þá getur n. fallizt á hana, hún er að efni til samhljóða till., er n. bar fram og dregin var til baka. Viðvíkjandi 2. brtt. telur meiri hl. n., að hann geti ekki gengið að henni eins og hún liggur fyrir frá flm., með því að meiri hl. lítur svo á, að hún sé brot á ákvæðum. sem gilt hafa, og mundi sprengja það fyrirkomulag eða samkomulag, sem gert hefur verið, ef hún kæmi til framkvæmda. Á hinn bóginn gengur n. til móts við þessa till. og leggur til að veita þá heimild, sem um er beðið, en allmikið takmarkaða, m. ö. o. að bæjarfélag fái slíka undanþágu með barnamjólk, sem framleidd er á mjólkurbúum, sem eru með öllu í eigu viðkomandi bæjarfélags og innan lögsagnarumdæmis þess, en það er sá rammi, sem farið hefur verið eftir undanfarna áratugi. Jafnframt leggur meiri hl. n. til, að ef bæjarfélag framleiðir það mikla almenna neyzlumjólk, að algerlega sé fullnægt mjólkurþörf bæjarbúa, þá þurfi það ekki að leita samþykkis framleiðsluráðs eða samsölustjórnar. N. fellst á, að réttmætt sé að samþykkja 3. brtt. á þskj. 867, enda er það í samræmi við áður gerða till., og 4. lið getur n. fallizt á, en telur nauðsynlegt að bæta við till. í því skyni að tryggja rétt mjólkurframleiðenda, þar sem héraðslækni eða mjólkureftirlitsmanni, er dæma sölumjólk óhæfa til neyzlu, er gert að skyldu að leggja fram skilríki fyrir réttmæti þess úrskurðar. Það gildir sitt hvað um mat á mjólk og kjöti. Ef kjöti er kastað frá, er það til sýnis, og menn geta séð og gengið úr skugga um skemmd þess. En þetta er nokkuð öðruvísi um mjólk, hún getur breytzt á skömmum tíma í vondri geymslu, þótt það verði ekki almennt séð, en til þess að tryggja, að hún verði ekki úrskurðuð af handahófi, telur n. rétt, að viðkomandi matsaðilar leggi fram skilríki fyrir því, á hverju úrskurður þeirra byggist, svo að hægt sé að sannprófa, hvort sá úrskurður sé réttur. Þetta má teljast eðlilegur hlutur, og að öðru leyti er n. ásátt um brtt. þeirra flm. á þskj. 867. En auk þess hefur meiri hl. hennar borið fram brtt. við 5. gr. á þskj. 894. þar eð hann lítur svo á, að í hana vanti ákvæði, sem hægt sé að grípa til, ef svo færi, að einhver aðili neitaði að tilnefna fulltrúa í verðlagsráðið, og er því lagt til í þessari till., að landbrh. hafi rétt til að fela öðrum samtökum framleiðenda eða neytenda að tilnefna menn í þeirra stað, sem ekki fást tilnefndir af þeim samtökum, sem talin eru upp í greininni. Ég hygg, að menn séu sammála um, að þetta sé sjálfsagt og eðlilegt ákvæði. Ég skal svo ekki ræða þetta mál meira að sinni. Ég gerði grein fyrir afstöðu n. við fyrri umr. hér og sé ekki ástæðu til að endurtaka neitt af því og það því síður, sem ég veit, að nú er svo komið, að samkomulag hefur náðst.

Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) Við 2. umr. kom það í ljós, að meiri hl. n. er fylgjandi því að afnema l. um búnaðarráð, og einnig kom það fram, að hæstv. núv. landbrh. ber minna traust til bænda en fyrrv. hæstv. landbrh., því að hann virðist ekki treysta sér til að finna 25 bændur til að verðleggja landbúnaðarvörur. Ég hef leyft mér að bera fram tvær brtt. við þetta frv.. og eru þær prentaðar á þskj. 875. Þessar brtt. fjalla eingöngu um þær gr., sem eru aðalbreytingar í því frá gildandi l. og eru 1. og 5. gr. frv. - I. gr. frv. er um stofnun framleiðsluráðs, sem skipað sé 9 mönnum, en í minni brtt. legg ég til, að það sé skipað 12 mönnum og þeir séu þannig valdir, að stéttarsamband bænda kjósi með hlutfallskosningu á fulltrúafundi sínum 6 meðlimi eða helming ráðsmanna, S. Í. S. kjósi á sama hátt 4 menn á aðalfundi sínum og mjólkursamsalan í Reykjavík og Sláturfélag Suðurlands leggi til sinn manninn hvort. Með þessari brtt. ætlast ég til, að fleiri sjónarmið komi fram en ella. Og varðandi aðalbreyt., að S. Í. S. kjósi 4 af meðlimum ráðsins, þá er grundvöllurinn sá, að innan S. Í. S. eru nú flest þau félög, sem hafa með sölu landbúnaðarvara að gera. Ég legg áherzlu á, að stéttarsamband bænda og S. Í. S. viðhafi hlutfallskosningu á fulltrúafundi sínum. þegar kosið er til ráðsins, svo að ekki nái kosningu pólitískt einlitt lið. Ég vil taka það fram, sem ég vék að við 2. umr. málsins, að ef ákvæði 5. gr., eins og þau eru, standa þar, þá hefur þetta framleiðsluráð ekkert vald til að kveða á um verð og þá er ekki beinlínis ástæða til að blanda stéttarsambandinu þar inn í og væri þá eðlilegt, að sölufélag hefði framkvæmdina með höndum. Hin síðari brtt. mín er um orðalag á 5. gr., sem er kjarninn að því er snertir breyt. frá fyrri lögum. Undirstöðuatriðið í þeirri grein, eins og hún er, er að úrskurðarvaldið sé hjá gerðardómi, þar sem bændur eigi einn fulltrúa, neytendur einn og hagstofustjóri sá oddamaður þessarar yfirnefndar. Þetta er það sama og að úrskurða með gerðardómi, þegar ágreiningur verður um kaup og kjör milli verkamanna og atvinnurekenda. og höfum við fengið reynslu frá árinu 1942, hvernig fór með gerðardómslög, sem byggðust á þeim grundvelli. En ég vil ekki segja um, hvort heppilegt sé, að deiluatriði um kaup og kjör séu útkljáð með gerðardómi eða ekki, en hinu mótmæli ég að bændastéttin sé tekin út úr, eins og hér er gert með 5. gr. Þess vegna legg ég til í síðari brtt. minni, að sex manna nefnd sé skipuð til að endurskoða sex manna nefndar sáttmálann frá árinu 1943. En samkv. greininni er ekkert annað en að þessi n. eigi að búa til nýjan verðgrundvöll án tillits til samkomulags. Auk þess er gert ráð fyrir í brtt. minni, að þeir þrír fulltrúar, sem kosnir eru af stéttarsambandi bænda, að þeir séu ekki í framleiðsluráði, því að það er alger ófæra. Enn fremur legg ég til, að breytt sé um einn aðilann, sem leggur til fulltrúa í framleiðsluráð, því að samkv. frv. er lagt til, að einn fulltrúi sé frá Sjómannafélagi Reykjavíkur. Það er út af fyrir sig gott félag, en er ein deild í Alþýðusambandi Íslands, og landbn. barst bréf frá farm. Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, þar sem hann mótmælir, að Sjómannafélagið sé tekið fram yfir það, enda er eðlilegra, að Farmanna- og fiskimannasambandið. sem nær um allt land, hafi fulltrúa í ráðinu. Þá er lokaákvæðið í síðari brtt. minni, og er kannske höfuðatriðið, að ef ekki verður samkomulag hjá sex manna nefndinni, þá skal verðið vera ákveðið af framleiðsluráði, og er ég þá á sömu götu og í fyrra, þegar deila stóð yfir um búnaðarráð. Með tilliti til þessa ákvæðis legg ég til, að fjölgað sé í framleiðsluráði og það sé kosið á annan hátt. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta, og varðandi önnur atriði þessa frv., þá skal ég ekki fara út í það. En ef mínar till. verða ekki samþ., þá mun ég greiða atkv. gegn þessu frv.



Herra forseti. Á þskj. 867 flyt ég með þremur öðrum hv. þm. 4 brtt., sem ég gerði grein fyrir við 2. umr., og sé ég því ekki ástæðu til að rekja þær hér: Ég vil þakka hv. landbn., að hún hefur gengið inn á 1., 3. og 4. brtt., en hins vegar hefur n. ekki getað fallizt á 2. brtt., sem er varðandi undanþágu fyrir mjólkurbú, sem bæjarfélög reka eða eru þátttakendur í. Ég skal ekki endurtaka rök viðvíkjandi þessu, en hér er um óþarfa ótta að ræða hjá hv. n., að slík till. yrði til að sprengja mjólkurskipulagið. Það er heimilt að veita leyfi til að selja mjólkina beint til neytenda, en þeir framleiðendur, sem það gera, eiga að greiða verðjöfnunargjald. Það, sem brtt. okkar fer fram á, er að bæjarfélögum sé tryggður slíkur réttur. Það, sem fyrst vakir fyrir okkur er, að ef bæjarfélag rekur mjólkurbú, þá komi ekki til mála að blanda saman framleiðslu þess við aðra mjólk, og mér virðist kenna óþarfa ótta að þessi till. sprengi mjólkurfyrirkomulagið. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um það mál. Við 2. umr. gat ég þess, að það spáði ekki góðu, að þeim sérfræðing, sem á að hafa eftirlit um gæði mjólkur, hefði verið sagt upp starfi sínu við mjólkursamsöluna, og þetta hefur hæstv. heilbrmrh. gert. Hæstv. ráðh. var ekki viðstaddur hér þá, en fann köllun hjá sér til að andmæla þessu daginn eftir. Þessi andmæli voru svo rakin í Tímanum, og segir þar, að það sé misskilningur, að Sigurður Péturssyni gerlafræðingi hafi varið vikið frá atvinnudeild háskólans, en því heldur enginn fram, heldur hinu, að honum hafi verið vikið frá sem mjólkureftirlitsmanni, en hæstv. ráðh. segja, að þetta aukastarf sé fallið niður. Það er vissulega ástæða til að rekja þetta hér, því að þessi frávikning er ef til vill ekki eins sakleysisleg og menn gætu haldið. Þessi gerlafræðingur, Sigurður Pétursson, hefur starfað 12 ár sem gerlafræðingur, fyrst 10 ár hjá mjólkursamsölunni. Allt þetta langa starf hefur orðið til lítils, vegna þess að athuganir hans fengu ekki náð fyrir augum stjórnar samsölunnar, og sagði hún Sigurði Péturssyni upp árið 1945 í mótmælaskyni, vegna þess að samsalan þverskallaðist við réttmætum aðfinnslum gerlafræðingsins. En fyrrv. heilbrrh., borgarstjóri og héraðslæknir töldu. að þetta starf yrði að halda áfram, og nóv. 1945 var Sig. Pétursson aftur skipaður til að hafa daglegt eftirlit með mjólk hér. Þetta starf var síðan framkvæmt af Sigurði Péturssyni í samráði við héraðslækni. En í maíbyrjun fær Sigurður Pétursson bréf, þar sem honum er sagt upp þessu starfi frá. 30. apríl og tilkynnt, að starfið falli niður. Nú sýnist furðulegt, að manni, sem unnið hefur við mjólkureftirlit í 12 ár og engar sakir hafa á sannazt, að honum sé vikið frá fyrirvaralaust. Í öðru lagi er það undarlegt að skipa annan mann í hans stað án þess að nefna það hið minnsta við ráðamenn þessa, bæjar, en eins og vitað er, borgar Reykjavíkurbær nokkurn hluta af kostnaði við þessa starfsemi. Það hefði að minnsta kosti verið kurteisi af hæstv. ráðh. að láta bæjaryfirvöldin vita um þessa, breytingu. Þá segir hæstv. ráðh., að mjólkurreglugerðin geri ráð fyrir, að þetta embætti skuli vera fellt niður. Þetta er alger misskilningur. Tilgangurinn var að festa eftirlitið með reglugerð, en ekki að afnema starf Sigurðar Péturssonar. Sigurður Pétursson bauðst til að halda þessu starfi áfram fyrir 350 kr. grunnlaun á mánuði og mælti landlæknir með, að hann héldi starfi sínu áfram, en hæstv. ráðh. hefur skipað annan til starfans án þess að hafa samráð við landlækni. Nú vill svo til, að etn röksemdin. sem hæstv. ráðh. færði fram í ræðu sinni, var að hann hefði orðið við tilmælum Húsmæðrafélags Reykjavíkur í þessu efni. Húsmæðrafélagið hefur borið fram ýmsar óskir um bætt skipulag í mjólkurmálunum, en Framsfl. hefur þverskallazt við þeim. Og svo þykist hæstv. ráðh. hafa orðið að fara að tilmælum húsmæðrafélagsins. En ég vil fullyrða, að engin slík tilmæli hafa komið fram. Um kostnaðarhlið þessa máls mun ég ekki ræða, enda er hún ekkert aðalatriði. Ég vil taka það fram, að þessi ummæli mín mega ekki skoðast þannig, að ég vantreysti hinum nýja manni, sem við starfinu tekur, og vona ég, að hann verði nytsamur í starfi sínu. En ég vil nota tækifærið og votta Sigurði Péturssyni þakklæti mitt fyrir starf hans, þótt ekki hafi hann getað áorkað miklu vegna stífni og þvermóðsku ráðamanna mjólkursamsölunnar. Ég vildi að þetta kæmi hér fram, vegna þess að mér virtist gæta misskilnings hjá hæstv. ráðherra. Þessi ráðstöfun, að víkja Sigurði Péturssyni frá, er óþörf, óheppileg og ómakleg, og hefur þar sennilega ráðið margra ára sviði undan aðfinnslum hans.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Mig furðar satt að segja ekki lítið á þessum ræðuhöldum hv. borgarstjóra, og það sýnist sem hv. þm, sé mikið í mun að viðhalda æsingu í kringum mjólkurmálin hér. Hv. þm. segir, að Sigurður Pétursson gerlafræðingur hafi verið flæmdur frá störfum, en með bréfi 2. nóv. 1945 var hann settur fyrst um sinn, þar til öðruvísi yrði ákveðið. Mjólkureftirlit Sigurðar Péturssonar hefur verið sem aukastarf hans, því að hann er starfsmaður hjá atvinnudeild háskólans. En á s. l. hausti var gefin út ný mjólkurreglugerð, og skal þá upptaka mjólkursýnishorna heyra undir héraðslækna og jafnframt koma nýtt starf við mjólkureftirlit um landið allt. Þá var um það að ræða, hvort eðlilegt væri, að Sigurður Pétursson hefði þetta eftirlitsstarf með höndum sem aukastarf eða maður, sem gat sinnt því óskiptur, og var ég ekki í vafa um, að þetta bæri að gera að aðalstarfi. Hér er um svo mikið starf að ræða, að óhugsandi var, að gerlafræðingur, sem er fastur starfsmaður hjá atvinnudeild háskólans, hefði þetta með höndum. Að vísu var till. um. að honum yrði falið þetta sem aukastarf, en ég gat ekki fallizt á það. Mér þykir einkennilegt að vera ámælt fyrir þetta af mönnum, sem telja sig vilja auka mjólkureftirlitið, að ráðinn sé maður til þessa starfs, sem getur alfarið snúið sér að því að byggja upp það, sem óunnið er í þessu efni víðs vegar, bæði að lagfæra þá skipun, sem er í Reykjavík, og að koma þessu á fót annars staðar á landinu. Það er það starf, sem þessum manni er ætlað að gera. Líka er hugsað, að hann annist fyrir héraðslækna upptöku á mjólkursýnishornum. Það kann að reynast honum ofvaxið að gera þetta allt, og verður það til athugunar síðar. Að leyfa sér að kalla, að ég hafi vikið Sigurði Péturssyni frá, er algerlega röng túlkun á því, sem hefur gerzt. Hann var settur til bráðabirgða með bréfi 2. nóv. Skipulaginu var breytt með reglugerð. Hér er um nýtt starf að ræða, eins og sést á því, að þegar ég tek við, liggja fyrir skjöl í ráðuneytinu og bollaleggingar um það, hvernig skuli komið fyrir ráðningu í þetta nýja starf. M. a. var till., að Sigurði yrði falið þetta sem aukastarf, sem ég gat ekki fallizt á. Ég skýrði frá því um daginn og endurtek það, að meðan málið var á döfinni í ráðuneytinu, kom fulltrúi frá Húsmæðrafélagi Reykjavíkur og mæltist til þess, að skipaður yrði í þetta mjólkurfræðingur, sem gæti gefið sig að því algerlega, og kom með fundarályktun um það. Og húsmæðrafélaginu var vel kunnugt um það; að Sigurður vildi ekki skipta á því starfi, sem hann hafði við atvinnudeild háskólans, og ganga alfarið í þetta starf. Ég sagði fulltrúanum frá Húsmæðrafélagi Reykjavíkur, að miðað væri að því að auka mjólkureftirlitið og fela það manni, sem gæti gefið sig að því alfarið, væri það Þórhallur Halldórsson frá Hvanneyri. Lét hún fyrir sitt leyti vel yfir því. Nú gerðist hins vegar það, að þegar átti að setja hann, baðst hann undan og vildi taka að sér annað starf. Viðvíkjandi því, að ekki var borið undir bæjaryfirvöld Reykjavíkur, hver væri skipaður mjólkureftirlitsmaður fyrir allt landið, þá var það kannske yfirsjón. En mér hugkvæmdist það ekki, þó að ég vildi hafa alla góða samvinnu: Hitt veit ég - og hv. þm. leiðréttir mig, ef það er misskilningur -, að núverandi borgarstjóra, hv. þm. Snæf., var mjög vel kunnugt, að það stóð til að skipa Þórhall Halldórsson í þetta starf. Hefði hann haft eitthvað við þetta að athuga, hefði hann getað stutt á fóninn og haft viðtal. Ég kann því ekki vel, að ráðizt hefur verið á mig út af Sigurði Péturssyni og sagt, að ég hafi komið óviðurkvæmilega fram gagnvart honum, því að það er ekki rétt. Ég ætla ekki að ræða, hvernig hann rækti starf sitt. Ég er ekki nógu kunnugur til að leggja á það dóm. En hann gegndi sínu starfi sem aukastarfi í Reykjavík. Og það getur alls ekki kallazt frávikning frá embætti, þó að öðrum manni sé veitt nýtt starf, sem stofnað er til. Ég vil að lokum lýsa yfir, að ég vil gjarnan, meðan ég er við þetta starf, eiga góða samvinnu við bæjaryfirvöldin í Reykjavík um þetta mál, sem er talsvert viðkvæmt. Og ég hef lagt ríka áherzlu á það við manninn, sem tók við starfinu, að hann hafi sem bezta samvinnu við alla aðila hér og þá meðal annars bæjaryfirvöld Reykjavíkur. Hef ég svo ekki meira út af þessu að segja.



Ég vil víkja fáum orðum í spurnarformi að þeim manni, sem ber þetta mál fram, sem er hæstv. landbrh. Mín orð snúast fyrst og fremst um það, hvers vegna hann hefur, og þeir, sem með honum starfa. gert samkomulag vegna bænda, án þess að sjáanlegt væri, hvaða umboð hann hefði til þess, samkomulag við þá menn, sem verzla við þá með þeirra afurðir, og gert það á þann hátt, að það er ákaflega ólíkt því, sem gerist alls staðar annars staðar í landinu. Ég þykist vita, að hæstv. ráðh. hafi ekki viljað gera rangt í þessu efni. En þó er eðlilegt, að hann fái tækifæri til að útskýra þetta, og það kemur líka inn á eldri yfirsjónir, sem sumir hans nánustu samstarfsmenn eru við riðnir. Það, sem hér liggur fyrir, er það, að á síðasta mannsaldri hafa launastéttir landsins - og þær eru orðnar nokkuð margar - komið fyrir samtökum, sem hafa farið það langt, að þær hafa ráðið sjálfar því kaupi, sem þær hafa tekið. Það er kunnugt, að verkamannastéttin hefur þokað sínum málum áfram þannig, að t. d. kolamokarar hafa nú á gufuskipunum um 70 þús. kr. í árstekjur, fyrir utan mat og náttúrlega húsnæði á skipunum. Ýmsar aðrar launastéttir, þar á meðal verkamenn, hafa fengið gífurlegar hækkanir, svo sem öllum er kunnugt. Og það hafa í raun og veru verið þeirra ákvarðanir. Það er ekki hægt að segja, að þeir hafi átt neina andstæðinga, heldur hafi þjóðfélagið veitt það, sem upp var sett. Ef við nefnum félag skipstjórnarmanna og loftskeytamanna, er hið sama að segja, að kaup þessara stétta er gífurlegt. Sumir hafa á 2. hundrað þús. kr., sumir tæp hundrað þúsund kr., og loftskeytamenn hafa fengið 50–60 þús. kr. En það merkilegasta í þessu efni eru launalögin frá í fyrra. Var þar stjórnarsamningur, þar sem ég hygg, að Alþfl. hafi ráðið mestu. Var sagt, að við samningu launalaganna hafi verið sérstakt tillit tekið til þess, hvað launamenn vildu sjálfir hafa, enda er öllum kunnugt, að fyrir utan undirbúning málsins, sem launamenn höfðu svo að segja einir með höndum, beittu þeir hörku og einræði við þá menn, sem stóðu að málinu í þinginu. Ég skal ekki segja, hvort þetta er leið til happa á ókomnum árum. En þetta er ástandið í landinu, að launafólkið í bæjunum hefur yfirleitt að kalla má algerlega ráðið sínum launum og ekki haft neitt mótvægi. En svo kemur bændastéttin, sem er ennþá stærsta stétt landsins. Hennar kaup kemur í þeim afurðum. sem sveitafólkið framleiðir og selur að mjög miklu leyti innanlands. Ef jafnrétti væri hugsað milli bænda og annarra stétta, ættu bændur sjálfir að ráða, hvaða verð er sett á þeirra vöru. Þessu er nú ekki svo háttað. Og niðurstaðan er sú, að eftir nokkrar byrjunartilraunir, sem eru algerlega ómerkilegar, endaði málið á því, að bóndinn ræður engu sjálfur um það hvað hans vörur eru seldar innanlands, og ekki hans kaupfélag, sláturfélag eða mjólkurfélag, heldur ekki S. Í. S. Nei, það eru 3 manna n. í Reykjavík, og í þessari n. er einn maður fyrir bændur, einn fyrir kaupendur í Reykjavík. og þriðji maðurinn er opinber starfsmaður í bænum, sem er venjulegur neytandi, en ekki framleiðandi, hinn sómasamlegasti maður, en hefur að öllu leyti sömu hagsmuna að gæta eins og hinir fulltrúarnir úr bænum. Það er þetta, sem hæstv. ráðh. hefur gengið inn á, að það kemur ekki til greina neitt vald frá bændum. Það er ekki hægt fyrir hæstv. ráðh. að neita því, að hér er allt öðruvísi farið að en með aðrar stéttir. Aðrar stéttir neita að afhenda þetta vald. Það er kunnugt, að í ársbyrjun 1942 tókst launamönnum allt í kringum landið að gera uppsteyt, af því að það átti að vera gerðardómur um kaup og aðra hluti. Ekki var neitt fyrir fram ákveðið, að verkamenn skyldu tapa á þessu. En upp úr þessu gátu verkamenn komið því við að hækka sitt kaup næstu mánuði á eftir, og atvinnurekendur og ríkisstj. fengu ekki rönd við reist. Ráðh. er ljóst, hvað á bak við var, að þeir höfðu skipuleg samtök. Í byrjun voru mörg vanmáttug félög, en þau höfðu skrásett sig og myndað reglur og samband og höfðu löglega yfirstjórn. Og þetta samband, Alþýðusambandið, hefur eftir vissum reglum umboð til að synja mannfélaginu um vinnu, þegar því þykir við eiga. Það mun nú hafa verið sumarið eftir, 1943, sem þetta skipulag var notað svo kröftuglega, að við borð lá, að hitaveitupípur frá Ameríku, sem lágu í skipi á höfninni, yrðu að fara aftur til Ameríku, af því að þessir verkamenn, sem ekki vildu þola gerðardóminn, vildu ekki skipa þeim upp. Ég er ekki að hæla þessu atferli. En það er staðreynd, að svona var farið að af verkamönnum. Launamenn hafa lært af verkamönnum sínar aðferðir. Árslaun þeirra kennara, sem höfðu fyrir stríðið liðlega 3 þús. kr., eru eftir nýju launalögunum 25 þús. kr. Þetta er eitt dæmið. Hæstv. ráðh. má þykja leiðinlegt, að þetta ástand er komið, og að hann hefur stutt að því, að bændur eru réttlausir í þessu efni og eiga undir duttlungum einhverra í Reykjavík, hvað þeir fá í kaup. Á þingi var ekki fyrir löngu. eða 1943, sett löggjöf, sem bæði Morgunblaðið og Tíminn hrósuðu mjög. Bændur þyrftu svo sem ekki að kvíða afleiðingum kreppunnar. Ef bæjarfólkið hækkaði kaupið, hækkaði verðið á afurðum til sveitanna. Þetta 6 manna álit var eins og dómur, sem mátti byggja á. Svo kemur að því haustið 1944, að stofnun, sem hæstv. ráðh. stýrir, kallar saman búnaðarþing. Og eftir því sem eitt stærsta stjórnarblað núverandi stjórnar sagði, var það gert fyrir tilhlutan forráðamanna Sjálfstfl. og Framsfl. og náttúrlega Hermanns Jónassonar og allrar stjórnarinnar. Og þessi samkoma safnaðist saman undir stjórn núverandi landbrh. og samþykkti það að gefa eftir þennan grundvöll, gefa eftir þá miklu hækkun, sem bændur áttu skilyrðislaust kröfu á að fá eftir hækkunina, sem varð 1943. Það er enginn vafi, að fulltrúar Sjálfstfl. og Framsfl., sem þarna voru, samþykktu þessa eftirgjöf í þeirri trú, að þetta mundi á einhvern hátt verða málefni bænda til góðs. Þeir héldu líka, að það mundi koma stjórn, sem yrði vinveitt bændum, en ekkert varð úr stjórnarsamstarfi. Það sýnir, hvað langt var komið, að formenn flokkanna, Hermann Jónasson og Ólafur Thors, skrifuðu hvor sína grein, í Morgunblaðið og Tímann - hér um bil alveg sömu greinina. Þeir töluðu um, hvað það væri dæmalaust fallegt og óeigingjarnt og drengilegt að gefa eftir þessa kauphækkun sína, sem þeir annars ættu rétt á. En eftir að blöðin voru komin til bænda, fóru ómjúkar kveðjur í Tímanum og Morgunbl. milli þeirra, sem unnu saman að þessari eftirgjöf. Flokksforingjarnir deildu harkalega. Niðurstaðan varð sú, að Ólafur Thors myndaði stjórn, svo sem kunnugt er, en Hermann og hans flokkur og bændastéttin varð út undan. Þegar kom til Alþ. kasta, var því slegið föstu, að fulltrúar bænda séu búnir að gefa þetta eftir. Það er enginn vafi, að núverandi landbrh. og hans menn voru mjög blekktir í þessu efni, og raunar sjálfstæðismenn sumir líka. Síðan þá hafa bændur ekkert til að byggja á í þessu efni. Grundvellinum, sem þeir voru búnir að fá, höfðu fulltrúar þeirra kastað frá sér. Og síðan er ekki talað um sex manna nefndina nema í skopi. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðh., sem er formaður Búnaðarfélagsins, hvernig á að skilja, að á búnaðarþingi í vetur var farið fram á af einum þm. þar. Bjarna á Laugarvatni, að þar sem hafi verið rofinn samningur við bændur 1944 og þeir ekki fengið það, sem þeir vildu, þá sé þessari kröfu vísað til stéttarsambandsins. Nú eru liðnir margir mánuðir síðan, og ekki hefur orðið vart við neinar kröfur. Í stuttu máli, landbrh. hefur staðið fyrir þessari ráðagerð, að kalla saman búnaðarþing 1944, ber ábyrgð á þeim aðgerðum, sem þar eru formaðar. Og í vetur er hann ekki frá því, að sex manna grundvöllurinn sé ennþá til og vísar í stéttarsamband, sem hann er með í að stofna. En stéttarsambandið lætur ekki til sín heyra. Og nú kemur það upp á teningnum, að það er ekkert stéttarsamband til. Hæstirétturinn er tveir neytendur í Reykjavík á móti einum framleiðanda. Ég veit, að bæjarmönnum hefur þótt vel leikið á sveitamanninn nú eins og 1944. Nú vil ég útskýra, hvers vegna hæstv. ráðh. hefur tekizt svona herfilega. Hann misskildi herfilega eftir hinn mikla ósigur á búnaðarþingi 1944, þegar hann sá ekki, að það var aðeins ein leið fyrir þá, sem voru blekktir, til að rétta sig við til þess að skapa frjálst stéttarsamband kringum allt land, alveg óháð öllum öðrum félögum, sambærilegt við Alþýðusambandið, með deild í hverri sýslu og sveit. Þetta eitt gat verið nógu sterkt til að vega salt á móti hinum leiknautunum. En af óskiljanlegum ástæðum snerist hæstv. ráðh. á móti málinu ásamt sínum nánu samstarfsmönnum og eyðilögðu það. Það væru engin stéttarsamtök, ef hóað væri saman fáeinum mönnum hér og þar af landinu til að koma saman í Reykjavík. Ef slíkur skipulagslaus hópur verkamanna ætlaði að fara að semja við atvinnurekendur, mundu þeir ekkert vilja með slíka menn hafa, af því að þeir hafa ekki vald á bak við. Hjá Alþýðusambandinu er vald á bak við, sem félagar þess hafa skapað sér sjálfir. Ég er ekki að áfellast hæstv. ráðh. einan, þó að hann beri sannarlega sinn hluta af ábyrgðinni af þessum mistökum og aðgerðaleysi. Hann hefur ekki skilið, að meðan allar aðrar stéttir halda saman harðvítugum samtökum til að hafa sín mál fram, er ekki hægt fyrir bændur að vera alveg án slíkra samtaka. Veit ég, að það má misnota samtökin, eins og forkólfar Dagsbrúnar eru nú að gera utan við kaupkröfur til þess að reyna að klekkja á núverandi stjórn. Það hefur oft komið fram í samtölum búnaðarþingsmanna, að bændur hafa aldrei borið sitt barr, síðan þeir voru vélaðir 1944, enda sást það, hvern hug slíkir bændur hafa á því, að a. m. k. tveir nafnkenndir bændur, sem voru á búnaðarþingi, neituðu að styðja stjórn, sem var sköpuð og byggð á þessu hringli. Nú getur hæstv. ráðh. og öðrum sjálfsagt verið ljóst, að það eru ekki líkur til þess, að þetta skipulag standi til lengdar. Fyrrv. stjórn setti l. um búnaðarráð, sem líka voru nokkuð sniðug. Stjórnin kallaði bændur saman, sjálfstæðismenn og kommúnista, sem áttu að ákveða verðið. Nú sýnist það vera nokkuð undarlegt, að hæstv. núverandi landbrh. skyldi ekki vera feginn að fá þennan grundvöll, að hann skyldi nú ekki berjast úr þessu virki, sem hann var búinn að fá úr höndum andstæðinganna. En hæstv. ráðh. fer úr þessu vígi og býr til það, sem er ekkert vígi, gerðardóm, sem er áreiðanlega verst byggði gerðardómur, sem maður veit til, að hafi verið gerður hér á landi, því að neytendur og framleiðendur eiga þar leik saman og fyrir fram tryggt, að neytendur ráði úrslitum. Ég vil að síðustu segja það, að þetta fyrirkomulag, búnaðarráð áður og framleiðsluráð nú, er ágætt fyrir þann, sem hefur tekið þátt í þessum skollaleik síðan 1944, að reyna að sleppa frá bændum á sem „billegastan“ máta. Það er ágætt eins og stendur. En hæstv. ráðh. má vera viss um, að ekki verður langt þangað til aðrir tímar koma. Það stendur svo nú, að nú er engin fisksala, ekkert í Rússlandi, ekkert í Ameríku, ekkert í Englandi, og kommúnistar vona að þeir geti hindrað, að það verði nokkur síldarvertíð í sumar, og þá er ekkert fram undan nema ægilegt verðhrun. Og þá á að segja við bændur: Farið þið út úr vísitölunni. Þá er stríðsgróðinn búinn, og bændur dreifðir um allt land, margsviknir af mönnum, sem þeir trúðu og ætluðu kannske ekki að svíkja þá, en hafa komið öllum þeirra málum í vandræði fyrir fávizku og grunnhyggni. Og eitt verður aldrei skafið af þessum mönnum. Þeir máttu vita, að það er ekkert vald til nema stéttarvald, sem getur hjálpað bændum til að halda rétti sinum. En niðurstaðan er sú, að bændur eru eins varnarlausir og mest má vera, eins og sést á því, að búnaðarþing vísar nú til stéttarsambandsins, sem það er búið að drepa. Það var síðasta úrræðið, sem þeir vísuðu á. En eins vil ég óska hæstv. ráðh., og það er það, að þegar þessi dýrtíðarpólitík er horfin og bændur fá að ráða sér sjálfir, þá megi hann ljá því lið, að bændur byggi upp sjálfir sín sterku og frjálsu samtök. Mætti honum auðnast það, þá gæti verið, að honum fyrirgæfist nokkuð af því, sem hann hefur misgert í þessu máli.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Ég tel mig verða að svara nokkrum orðum þeim miklu samherjum. hv. þm. A-Húnv. og hv. þm. S-Þ. Hv. þm. A-Húnv. sagði í upphafi ræðu sinnar, að það væri sýnilegt. að ég bæri minna traust til bænda en fyrirrennari minn í þessu sæti, þar sem ég sýnilega treysti þeim ekki til að fara með þessi mál, þvert á móti því, sem hann hefði gert. Ég veit, að þegar hann talaði um fyrrv. landbrh., þá meinti hann sjálfan sig. því að hann telur sjálfan sig hafa verið mótor í því, sem gert hefur verið í landbúnaðarmálum í tíð fyrrv. stjórnar. Ég skal þá reyna að gera samanburð á mér og honum. Sá er munurinn á mér og hv. þm. A-Húnv., að ég treysti bændum til að kjósa sjálfum þá fulltrúa, sem eiga að fara með þessi mál, í staðinn fyrir það, að honum þótti vissara að sía þá í gegnum hendur fyrrv. landbrh., láta hann ráða því, hverjir færu með þessi mál fyrir hönd bænda, í staðinn fyrir það, að ég vil láta þá sjálfa velja þá, ákveða sjálfa, hvaða menn þeir velja til að fara með þessi mál. Hv. þm. talaði síðan um það, að hér væri verið að koma upp eins konar gerðardómi og það væri hér verið að taka valdið af bændum til þess að ráða verðlagi á vörum sínum, þvert á móti því, sem hefði verið áður. Ég vil nú minna hv. þm. á. að í gildandi l. um búnaðarráð, þá er það svo, að þeir, sem fara með verðlagsvaldið, eru allir skipaðir af ríkisstj., en samkvæmt þessu frv. fara með verðlagsvaldið aðilar, sem eru kosnir af bændum landsins, á móti þeim aðilum frá neytendum, sem eiga að semja um þetta, á sama hátt og fulltrúar verkamanna og fulltrúar atvinnurekenda semja um kaupgjald verkamanna. Hitt er rétt, að það er ákveðið, að meðan landbúnaðarvörur eru greiddar niður á innlendum markaði og greiddar útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir, þá fer gerðardómur með þessi mál. Ef þeir aðilar, sem tilkvaddir voru frá verkamönnum og bændum, ekki koma sér saman, þá er settur gerðardómur til að skera úr deiluatriðunum. En höfuðatriðið í þessum l. er það, sem hv. þm. gekk alveg fram hjá, að það er fyrirskipað í þessum l., að það eigi að greiða bændum fyrir sína vöru það verð, að þeir beri úr býtum hliðstætt því, sem aðrar stéttir í þjóðfélaginu gera. Þetta er aðalatriði málsins, sem ekki er hægt að komast í kringum, og það var þetta. sem var undirstaða sex manna nefndar samkomulagsins á sínum tíma. Ég hef sagt það áður og segi það enn, að engin löggjöf um ákvörðun á íslenzkum landbúnaðarvörum hefur verið eins vinsæl og sex manna nefndar löggjöfin, af því að þar var viðurkennt af Alþ., að það bæri að greiða bændum það verð, að þeir bæru svipað úr býtum og aðrar stéttir, og á því var fengin viðurkenning af hálfu neytenda, svo að ekki þyrftu að standa um það óendanlegar deilur, hvort það verð, sem bændur bera úr býtum fyrir afurðir sínar, sé hæfilegt eða ósanngjarnt. Þessi tvö atriði eru meginefni þessa máls, og það er það, sem bændur um allt land svo að segja undantekningarlaust hafa látið í ljósi skoðun sína um, að væri heppilegasta, réttlátasta og æskilegasta fyrirkomulagið. Það er þetta fyrirkomulag. sem hér er tekið upp á ný og á að vera grundvöllur fyrir verðlagningunni framvegis. Hv. þm. talaði um, að hér væri gerðardómur, sem ekki þekktist um kaupákvarðanir neinna annarra stétta. Ég vil segja, að ef þetta er gerðardómur, þá var úrskurður sex manna n. líka gerðardómur og veit ég ekki betur en hv. þm. A-Húnv. væri á sínum tíma með þeim gerðardómi og hafi talið sér til gildis, að hann hafi átt þátt í að koma honum á. Þetta er sams konar gerðardómur og hann stóð að að koma á með sex manna n. En þessi gerðardómur, sem er enginn gerðardómur eftir venjulegri merkingu þess orðs, er allt annars eðlis en þeir, sem hér hafa áður verið settir til að útkljá kaupgjaldsmál, því að hér er því slegið föstu, og um það þarf ekki að deila, að bændur eigi að fá það verð á vörur sínar, að þeir beri svipað úr býtum og aðrar stéttir þjóðfélagsins. Það er sá grundvöllur, sem skylt er að byggja á. Og það, sem á að fara eftir, eru búreikningar, sem fyrir liggja og hafa verið haldnir lengi og verður haldið áfram og eru sífellt að aukast og fullkomnast. Það má að vísu alltaf um það deila, hvað sé rétta útkoman, en ég vil þó segja, að nær réttu verður ekki komizt en það að ákveða, að bændastéttin skuli bera úr býtum fjárhagslega jafnt og aðrar stéttir og um það skuli farið eftir úrskurði manna, sem eru taldir færastir til að dæma um það á hverjum tíma. Það er ekki hægt að komast nær því, og ég er sannfærður um, að bændur muni bera meira úr býtum með þessari tilhögun, þó að hún sé stundum kölluð gerðardómur, en þó að þeir hefðu farið út í baráttu við aðrar stéttir um verðlagið. Ég er sannfærður um, að slík barátta væri óæskileg og hefði ekki verið fallin til að fita bændur betur en það fyrirkomulag, sem hér á að lögfesta. Hv. þm. var að tala um nauðsyn þeirrar brtt., sem hann ber fram, um að viðhafa hlutfallskosningu. Hann þarf ekki að bera fram neina brtt. um það, því að það er í l. stéttarsambands bænda, að það eigi að viðhafa hlutfallskosningu, ef þess er óskað innan samtakanna, svo að þetta liggur fyrir og þarf ekki að lögákveða það af Alþingi. Þá minntist hv. þm. á. að réttara væri að endurskoða sex manna álitið fremur en að viðhafa þá skipun, sem hér er ákveðið. En það er að deila um keisarans skegg, því að sú skipun, sem hér er ákveðin, er endurskoðun á sex manna álitinu, og það er ætlazt til, að sama verði lagt til grundvallar fyrir verðlagningarákvörðunum og gert var í sex manna álitinu og tekið tillit til þeirra breyt., sem orðið hafa, síðan það álit var samið. M. ö. o., þetta er endurskoðun á grundvellinum, þó að það sé borið fram í annarri mynd, og þarf hv. þm. því ekki að bera fram brtt. um það efni. Þetta voru aðalatriðin í því, sem hv. þm. A-Húnv. sagði, en ég kemst ekki hjá því að svara hv. þm. S-Þ. nokkrum orðum. Hv. þm. S-Þ. sagði, að með þessu frv., sem hér lægi fyrir, væri ég að gera samning fyrir hönd bænda, sem ég hefði ekki umboð til og bændur mundu verða mér lítið þakklátir fyrir. Ég skal fyrst og fremst geta þess, að áður en gengið var frá þessum samningi. sem lagður var til grundvallar fyrir frv., kvaddi ég til ráðuneytis stjórn stéttarsambands bænda og það, sem hér er lagt til, er í aðalatriðunum það, sem þeir óskuðu eftir, að kæmi inn í þessa nýju löggjöf, en í stjórn sambandsins eru fulltrúar fyrir bændastéttina, kosnir af fulltrúaráðum þeirra, sem eru þannig upp byggð, að fulltrúar hvers einasta hrepps koma saman á sýslufundi og sýslufundur skipar fulltrúa á landsfund og landsfundur kýs stjórnina. Þegar var gengið frá stofnun stéttarsambandsins á Hvanneyri í haust, stóðu allir fulltrúarnir að því samkomulagi, sem þar var gert, og mynduðu samtökin eins og þau eru nú í dag. Það hafði staðið styr á undanförnum árum um tilhögun sambandsins. og hv. þm. S-Þ. þekkir það vel, því að hann tók þátt í því, en það endaði með fullu samkomulagi allra fulltrúa um öll atriði, einnig þeirra, sem á sínum tíma höfðu staðið með hv. þm. S-Þ. og óskuðu að fara aðra leið í þessu máli. Stjórn stéttarsambandsins samþykkti í öllum aðalatriðum það fyrirkomulag, sem hér liggur nú fyrir. En það var ekki nóg með það. Búnaðarþing kom saman s. l. vetur, og þótti mér rétt að leggja þetta frv. fyrir búnaðarþing, ekki af því að búnaðarþing eigi eftirleiðis að fara með þessi mál, því að það er eitt atriðið í þessu frv., að stéttarsamband bænda á algerlega að fara með þessi mál eftirleiðis, heldur vegna þess að búnaðarþing hefur áður staðið að þessum málum og að nokkru leyti lagt grundvöllinn að stéttarsamtökum bænda og sex manna l. Ég vildi því einnig láta búnaðarþing dæma um þetta frv., og það var samþ. á búnaðarþingi með öllum atkv. gegn einu, sem var á móti því, að frv. yrði að l. Og þetta eina atkvæði, sem var á móti, byggðist á því, að sá maður óskaði eftir að breyta einu ákvæði l. Ég verð því að segja, að ef nokkurt frv. hefur nokkurn tíma verið lagt fram með fullu samþykki bændastéttar landsins, þá er það þetta frv., þar sem tvö fagfélög, sem bændur skipa sér í, Búnaðarfélag Íslands og stéttarsamband bænda, hafa fyrst og fremst samþ. að fylgja þessu máli. Þá talaði hv. þm. S-Þ. mikið um, hvernig komið væri málum íslenzkra bænda, þar sem þeirra aðstaða væri eins og nú væri orðið, að þeir fengju engu að ráða um verðlag á vörum sínum, en aðrar stéttir væru svo að segja einráðar, hvaða verð þær settu á sína vinnu. Nú er þetta í raun og veru ekki þannig. Það er ekki rétt, að verkamenn séu einráðir um, hvaða kaup þeir fái. Samkvæmt l. hafa þeir aðeins rétt til að semja við vinnuveitendur, en enginn taxti er löglegur, ef hann er ekki samþ. af verkamönnum, og ekki heldur nema hann sé samþ. af atvinnurekendum. Þess vegna er það svo, að þá fyrst, er þeir hafa komið sér saman, er um löglegt kaup að ræða. Nú hélt hv. þm. fram, að þetta væri aðeins bókstafur, því að í raun og veru réðu verkalýðssamtökin ein öllu í þessu efni og réðu því sjálf, hvaða kaup væri á hverjum tíma. Það má segja, að undanfarið hefur þetta verið þannig, að það hefur verið lítil mótspyrna frá hálfu atvinnurekenda gegn verkamönnum í kaupgjaldsmálum, því að hin mikla atvinna og hinir miklu peningar, sem hafa verið í gangi, hafa valdið því, að verkamenn hafa verið sterkari til að koma sínum málum fram. Þetta er alveg rétt. En hvers geta bændur krafizt frekar en að fá að fylgja í slóðina? Þeim er tryggt af löggjafanum, að þeir fái alveg sama og þessir verkamenn. Hann talaði um, hvað kaupið væri hátt, kolamokarar hefðu haft 70 þús. og aðrar verkamannastéttir gífurleg laun. Hvað er verið að gera með þessum 1.? Það er verið að lögfesta, tryggja eins og mögulegt er, að bændur fái hliðstæð laun og verkamenn, ekkert annað en það. Ég held, að það sé ekki hægt fyrir bændur að komast frekar í slóð þessara manna en með því að fá aðstöðu til að tryggja sér sama kaup og hliðstæðan grundvöll. Ég er hræddur um, að þótt stéttarsambandið væri máttugt og þó að þeir væru djarfir, þá yrðu þeir aftarlega, ef þeir ættu að sækja rétt sinn með stéttabaráttu, ef þeim væri ekki liðsinnt á annan hátt, því að það er alveg gefið, og ég er alveg samdóma hv. þm. S-Þ., að það verða miklir erfiðleikar fram undan, þegar verður farið að semja um kaup og kjör og verðlag á vörum og bændur yrðu ef til vill að horfast í augu við að verða að færa niður - ég er hræddur um, að í þeim átökum, sem þá yrðu um kaup annars vegar og verðlag hins vegar, þá mundu bændur verða nokkuð aftarlega í þeirri baráttu, ef þeir ættu aðeins að treysta á mátt og megin stéttarsamtaka sinna. Mér sýnist því, að sú leið, sem hér á að fara, sé miklu vissari en sú, sem hann virðist vilja fara, því að við verðum að viðurkenna það, að verkalýðsfélögin hafa miklu sterkari aðstöðu. Þeirra samtakamáttur er í þéttbýlinu, en bændur eru dreifðir út um allt land. Ég er því hræddur um, að þeir mættu sín lítils í þeim átökum, sem við getum búizt við, að fram undan séu um kaup og kjör verkamanna og verð á framleiðslu bænda. Og hversu mikil trygging er þá ekki í því fyrir bændur, ef búið er að lögfesta hér og reynt að tryggja, eftir því sem hægt er, að þeir skuli á hverjum tíma bera sama úr býtum og aðrar stéttir? Ég veit ekki, hvers er frekar hægt að krefjast fyrir hönd bænda. Ég hygg, að þeir geti ekki gert hærri kröfur en það, að þeir skuli bera svipað úr býtum og aðrar stéttir, en það er það, sem þeim er tryggt með þessari löggjöf. Ég vil halda fram, að í þeim átökum, sem hv. þm. S-Þ. var að spá, að fram undan væru, þá séu bændur betur settir með þessa löggjöf og framkvæmd hennar en ef Pétur yrði að deila við Pál í þeim átökum, sem hann spáði og kannske eiga eftir að koma og hann telur æskilegt, að bændur taki þátt í. Þá kyrjaði hv. þm. enn sinn gamla söng um þau ógurlegu svik, sem bændur hefðu orðið fyrir á sínum tíma af hálfu búnaðarþings, þegar það ákvað að gera samning við ríkisvaldið um að hækka ekki verðlag á sínum vörum, þó að þeir hefðu til þess lagalegan rétt samkvæmt samkomulagi sex manna n. Það verð gátu þeir fengið á tvennan hátt, þeir gátu það með því, að ríkisvaldið borgaði þeim uppbætur á útfluttar afurðir. Ef ríkisvaldið hefði ekki borgað þær uppbætur, höfðu þeir rétt til að hækka verðið innanlands til að fá uppbætur á útflutningsvöruna með því innlenda verði. Þegar hin margumtalaða eftirgjöf var ákveðin af búnaðarþinginu, lá fyrir, að ekki var neinn þingmeirihl. fyrir því að borga útflutningsuppbætur, og var þá um ekkert annað að gera fyrir bændur til þess að ná rétti sínum en hækka að sama skapi verð á innlendum vörum. En það var fleira, sem komið gat til greina - og kom til greina, að í stað þess að greiða útflutningsuppbætur lofaði ríkisstj. öðrum fríðindum á móti, sem miðuðu til hækkunar hjá bændum, ríkisstj. lofaði að greiða uppbætur á ull og lofaði um leið að greiða þá hækkun, sem yrði á framleiðslukostnaði fram á næsta haust. Og bændur á búnaðarþingi völdu þann kostinn að semja við ríkisvaldið um nokkur fríðindi á móti upp á það að hækka ekki vörur á innlendum markaði. - Það var mikið deilt um þetta og miklir spádómar um það af hv. þm. S-Þ. og fleirum, að hér væri verið að kasta milljónaverðmætum frá bændastéttinni til neytenda í stað þess að halda sínu striki og ákveða verðhækkun með l., eins og bændur hefðu rétt til. Það var deilt um þetta þá, en nú þarf ekki að deila um það, því að það er sannað með tölum fyrir þm., þó að hann hafi ekkert lært, sannað með tölum, að þau fríðindi, sem bændur báru úr býtum fyrir þessa samninga og skilmála, sem búnaðarþing setti á sínum tíma, voru fullt eins mikil og útflutningsuppbæturnar hefðu numið, þannig að fyrir liggur, að það, sem búnaðarþing gerði fyrir hönd bændanna á þessum tíma, var búhnykkur, og þarf ekki að rökræða það lengur. Það er sannað mál, sem allir viðurkenna, sem skilja tölur. Þm. talaði um það, að ég bæri ábyrgð á því, sem gerzt hefði á búnaðarþinginu, mín væri sökin og ég bæri ábyrgð á því allra manna mest, því að ég hefði verið forseti. Eftir þessu að dæma eiga forsetar þingsins einir að bera höfuðábyrgðina á því, sem samþ. er á þingi á hverjum tíma, jafnvel þótt þeir greiði atkv. móti því. Mér er ekki grunlaust um, að ýmislegt hafi verið samþ. og afgr. í fjárl., sem hv. þm. A-Húnv., forseti sameinaðs þings, hafi ekki verið ánægður með og jafnvel greitt atkv. á móti. En samkv. hinni nýju kenningu ber hann ábyrgðina á því öllu saman. Það er þess vegna einkennilegt að halda því fram, að ég beri sökina, þar sem ég hafði ekki þarna svo mikið sem kosningarrétt. En hér er ekki um sök að ræða, og ég vil segja, að ég hefði verið upp með mér af því að taka á mig þessa ábyrgð, hefði fyrst og fremst verið mér að þakka sá búhnykkur, sem búnaðarþing stóð að að ákveða á haustþinginu 1944. En ég get það ekki, því að ég var aðeins fundarstjóri og bar upp till. sem forseti. Ég held, að það sé ekki fleira en þetta, sem ég tel ástæðu til að svara hv. þm. S-Þ. Ég vil aðeins undirstrika það, sem ég er búinn að segja, að það er örðugt að tryggja framtíðina, bæði fyrir einstakar stéttir og þjóðfélagið í heild. En ég verð að segja, að ef nokkur leið er til að tryggja það, að komið verði í veg fyrir, að íslenzka bændastéttin verði bókstaflega mulin undir þeirri skriðu verðfalls, sem hv. þm. S-Þ. er að spá, er það sú löggjöf, sem hér liggur fyrir, og það ákvæði hennar, að skylt sé að tryggja íslenzkum bændum sambærileg kjör við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Það kann að mega deila um ýmis ákvæði þessarar löggjafar, en um hitt verður ekki deilt, að íslenzkir bændur geta ekki á annan hátt betur tryggt sig en með þeirri löggjöf og framkvæmd hennar gegn því, að byrðarnar af verðfallinu, þegar þar að kemur, leggist þyngra á herðar þeirra en annarra stétta þjóðfélagsins.



Ég ætla aðeins að ræða um heilbrigðismálahliðina á þessu frv. og óska, að heilbrmrh. verði við. Það er mjög ánægjulegt fyrir okkur kaupstaðabúana, sem margir hverjir höfum búið í sveit og viljum, að kjör manna þar séu góð, að heyra, að hér á Alþ. eru svona margir ágætir fulltrúar bændastéttarinnar, sem verja lífi sínu og kröftum til þess að sjá hennar heill borgið, og ég held, að bændastéttin sé ekki í neinni hættu fyrir því að verða undir neinu skriðufalli, meðan þingbekkirnir eru skipaðir jafnágætum bændavinum, sem tala máli bænda, þegar áhugamál þeirra eru á dagskrá. Að öðru leyti hafði ég ekki hugsað mér að blanda mér í þær deilur, sem hér hafa farið fram, en vildi rekja einn þátt þessa frv., sem frá sjónarmiði okkar bæjarbúanna er nokkuð merkilegur. - Með mjólkurl., sem nú er verið að afnema með þessu frv., var eftirlit með mjólkinni sett í hendur mjólkursölun., en störf mjólkursölun. voru síðar sett undir störf mjólkursamsölunnar, og þá féll um leið eftirlitsskyldan, sem hvíldi á n., sem var nokkuð óháð stjórn mjólkursamsölunnar, í hendur stjórnar mjólkursamsölunnar sjálfrar. Þeir, sem áttu að stjórna mjólkursamsölunni hér í bænum, áttu að sumu leyti að hafa eftirlit með gæðum þeirra vara, sem selja átti hér í kaupstaðnum. Þetta reyndist mjög óheppilegt í framkvæmd, og skal ég ekki rifja upp þá reynslu, en hún hefur orðið mjög til viðvörunar. Ég vil ekki segja, að það hafi að öllu leyti verið stjórn samsölunnar að kenna, hve lengi það dróst að fá vélar í mjólkurstöðina. Að sumu leyti var það vegna stríðsins og að sumu leyti vegna þess, að ekki fengust nógu skjótar ákvarðanir um það, hvernig úr þessu ætti að bæta. En niðurstaðan af þessu eigin eftirliti varð sú, að mjólkurgæðin fóru stöðugt versnandi. Mjólkursamsölustjórnin hafði valið í sína þjónustu Sigurð Pétursson á sínum tíma, en hann fékk engu um þokað, sem hann vildi gera til úrbóta á mjólkinni, og sagði því starfinu lausu. Ég var þá heilbrmrh. og átti þess kost að kynna mér skýrslur Sigurðar Péturssonar, og þær sannfærðu mig um það, að ástandið um eftirlit með mjólkursölumálunum og mjólkurframleiðslunni var algerlega ófullnægjandi. Það var orðað svo af einum fyndnum þm., að skýrslur þessar sýndu að í einum kúbiksentimetra af mjólk væru fleiri gerlar en í Eyrarsundi, þar sem Dönum væri bannað að baða sig sér til heilsubótar, og er þetta því ekki ofmælt. Hér er ekki verið að kasta steini að neinum sérstökum, og má vera, að orsakirnar, sem liggja til þessa, séu að sumu leyti óviðráðanlegar, en ég hygg þó, að höfuðorsakanna sé að leita í mistökum hjá þeim, sem áttu að hafa þessi mál með höndum. Um síðustu áramót var svo gefin út reglugerð, sem tók eftirlitið úr höndum þeirra, sem framleiða og selja mjólk, og lagði það í hendur þess aðila, sem eðlilegast er, að hafi það eftirlit með höndum, heilbrigðismálastjórnarinnar. Reglugerð um þetta gekk í gildi um síðustu áramót, en þrátt fyrir þá reglugerðarútgáfu voru þó enn í gildi ákvæði mjólkurl. um það, að stjórn mjólkursamsölunnar, sem líka fari með störf mjólkursölunefndar, skyldi hafa eftirlit með mjólkinni. Með þessu lagafrv., sem hér liggur fyrir, og þeim breyt., sem landbn. hefur gengið inn á, er að öllu leyti viðurkennd sú leið, sem farin var með þeirri reglugerð, sem ég gaf út, áður en ég fór úr ríkisstj., að eftirlitið skuli vera í höndum heilbrigðismálastjórnar. Ég er hv. landbn. þakklátur fyrir það, að hún hefur tekið upp þessa lagabreyt., því að ég hygg, að það hljóti að verða bæði neytendum og framleiðendum til góðs að koma eftirlitinu í hendur óvilhalls aðila. Nú eru ýmsir aðilar, sem að þessu eiga að vinna, sérstaklega við mjólkurbúin og við eftirlit og framleiðslu mjólkurinnar, úti á landi, svo sem dýralæknar, sýslumenn o. s. frv., þegar svo stendur á, en aðalatriðið er það, að tekið er upp nýtt form um sölu mjólkur og eftirlit með heilbrigði mjólkurinnar. sem væntanlega gefst betur í framkvæmd fyrir neytendur og seljendur. Nú hefur Sigurður Pétursson með sínum athugunum unnið mjög mikið að þessum breyt., og ég hafði þess vegna ætlazt til, að hann hefði eftirlitið hér í Reykjavík og á Suðurlandsundirlendinu, eftir því sem því yrði við komið, en settur yrði annar maður til þess að hafa eftirlit úti á landi og koma í kerfi því eftirliti, sem dýralæknum, sýslumönnum og heilbrn. er ætlað að hafa þar. Nú vil ég á engan hátt vekja upp neinar deilur um þetta mál, en vildi mjög skjóta því til hæstv. heilbrmrh., að hann legði sig verulega fram um það að koma mjólkurframleiðslunni og mjólkursölunni úr því ófremdarástandi, sem hún hefur verið í, í það horf, að að gagni mætti koma bæði fyrir neytendur og framleiðendur, en tel, að það mesta gagn, sem hægt sé að vinna, sé að koma gæðum vörunnar á annan grundvöll en verið hefur og eins öllu heilbrigðiseftirliti. Mjólkurframleiðslan hér á landi borgar sig vissulega mjög vel og er sú framleiðsla, sem okkur er nauðsynleg vegna hollustu þjóðarinnar, og heilbrmrh. gerði þess vegna vel í því að reyna að koma þessum málum þannig fyrir sem allra fyrst, að sú skipulagsbreyt., sem ég hef lagt grundvöll að, komi hið allra fyrsta til verklegra framkvæmda á þann hátt, sem ég hér hef lýst.

Jónas Jónsson Hv. landbrh. hefur nú reynt að taka upp vörn í þessu erfiða Laugaskarði, sem hann er flúinn í. - Hvaða dóm sem búnaðarráð á að hafa og sú saga frá undanförnum tveimur árum. þá gerði þáv. landbrh. (PM) eitt gott við bændur landsins, en það var að slá því föstu, að niðurborgunin væri ekki gerð fyrir bændur, sem allir vissu, heldur væri hún framkvæmd fyrir neytendur. Það var sem sagt gert vegna neytendanna, og það vita allir, að verkamannaflokkarnir og launastéttirnar yfirleitt hafa haldið fram, að þetta yrði að gera, heimta verð landbúnaðarvara í vísitöluna. Það er því leiðinlegur misskilningur hjá þeim manni, sem tekur við af Pétri Magnússyni, að vilja koma þessu á bændur. Er vonandi, að ráðh. muni þetta framvegis og reyni ekki aftur að koma niðurborgun vísitölunnar á bændur. Þá minntist hv. þm. á niðurstöður sex manna n. í sambandi við þetta mál, en þar var þannig um búið, að þrír fulltrúar voru frá neytendum og þrír frá framleiðendum, og ef þeir urðu samdóma, þá gilti það sem dómur, sem lög. Hér aftur á móti eru tveir bæjarmenn og einn sveitamaður, sem þurfa ekki að koma sér saman, til þess að niðurstaðan sé gild. - Ég veit, að ráðh. skilur þetta, en er kominn undir áhrif samherja sinna í þessum efnum. - Ráðh. segir, að það eigi að byggja þetta á búreikningunum. Það er furðulegt, að jafnmikill búmaður og hann skuli halda þessu fram, þar sem allir vita, að búreikningarnir eru það allra óáreiðanlegasta, sem til er að fara eftir, bara formið. og dettur því engum í hug að byggja neina þýðingarmikla úrskurði á þeim. Búreikningarnir eru því miður í því ástandi. að það er alveg þýðingarlaust. Og svo er sagt: Það á að byggja á þessu. Stéttarsamband bænda er þannig fram komið, að það er ekki félag í hverjum hreppi. né heldur er það einungis búnaðarsamband Suðurlands, eins og sumir vilja láta liggja að. Nei, það eru samtök, sem alls staðar á landinu hafa gripið um sig, þrátt fyrir ósvífinn áróður og blekkingar ýmissa þeirra manna, sem maður skyldi ætla, ef dæma á eftir gaspri þeirra, að væru vinveittir bændum. Ég vildi geta þess, að eitt sinn var ég á fundi með einum 300 bændum, sem voru á einu máli um það, að bændum bæri að efla óháð samtök sín. En hvað gerist svo? Það er sendur legáti úr Reykjavík, sem fer á bæina og „agiterar“, og seinna kemur það upp úr kafinu, að sumir af fulltrúunum eru fyrir fram undirbúnir, en aðrir ekki. Svona var farið að um allt annað í sambandi við þetta. Þeir menn, sem blekktir höfðu verið, voru ekki nógu stórir til þess að játa, að þeir höfðu verið blekktir. Þessi samkoma var á Laugarvatni. Bjarni Ásgeirsson og fylgifiskar hans reyndu að dulbúa blekkingar sínar og þröngva skoðunum sínum upp á bændur, en um síðir fór þó fyrir þeim líkt og fór fyrir ráðskonu einni við Möðruvallaskólann gamla, sem bar á borð fyrir skólapilta óætt pestarkjöt, en þegar þeir vildu ekki borða það sagði hún: „O, það skal nú í þá samt“ - og síðan lét hún útbúa það með kryddi og ýmiss konar sósum, en engu að síður var það ekki etið. Bændur sáu og skildu, að hér var ekki um neitt frjálsræði að ræða, og næsta ár komu þeir saman á Hvanneyri, kúskaðir af Búnaðarfélaginu. Hvanneyrarfundurinn varð þó ekki - af hálfu búnaðarfélagsmanna - annað en uppgjöf. Hæstv. ráðh. var að tala um það, að verkamenn og bændur bæru jafnt úr býtum. Ég vildi benda á það, að ekki hefur verið gert nokkurt verkfall í Reykjavík, svo að ekki hafi verið knúin fram kauphækkun með því. Hæstv. ráðh. kom seinast að því, að bændur ættu, hvað samtök sín snertir, „að fylgja á eftir í slóð verkalýðsins“. Að vissu leyti er þetta rétt, en þetta er einmitt orðalagið, sem sýnir innrætið gagnvart bændastéttinni. Bændur eiga að koma á eftir og fylgja þeirri slóð, sem aðrir hafa markað þeim, þessi stétt, sem Einar Benediktsson kallaði aðalsstétt. En ef ein stétt af fúsum vilja vill sætta sig við að feta fyrirskipaða braut og tína molana, sem falla af borðum annarra, þá er naumast von, að allt sé vel um hag hennar. Ég veit vel, við hversu mikla erfiðleika verkalýðurinn hafði að etja um samtök sín í fyrstunni, en smátt og smátt hefur honum tekizt að gera samtök sín sterk. Hæstv. ráðh. er svo sanngjarn að játa, að fram undan séu erfið ár fyrir bændastéttina, engu síður en fyrir aðra, og að hlutverk bænda í þjóðfélaginu sé engu ómikilvægara, nema síður sé, heldur en annarra helztu stétta í landinu. Bændur framleiða nú helming af öllum mat, sem neytt er í landinu, og þrennt það eftirsóttasta, mjólkina, kjötið og smjörið. Ég sé því ekki, að bændur þurfi að standa neðar, hvað kaup og kjör snertir, heldur en þeir, sem flytja olíu milli tanka hér í Reykjavík eða stunda aðra verkamannavinnu. Nú neitar því enginn, að samkvæmt sex manna álitinu áttu bændur rétt á að fá uppbætur á vörur sínar, því að þær voru seldar lægra verði en sexmenningarnir gerðu ráð fyrir, að þeir þyrftu að fá, ef greiðslan ætti að vera í hlutfalli við annað verðlag í landinu. Bændur voru fúsir til að lækka kaupið, ef aðrar stéttir gerðu það líka, en það hefur enn ekki orðið af því. Þá kem ég að einhverju hæpnasta atriðinu í ræðu hæstv. landbrh., en það er það, hversu mikinn trúnað hann leggur á orð óáreiðanlegasta manns þingsins, Páls Zóphóníassonar, en hann heldur því fram, að ekki hafi átt samkv. sex manna álitinu að verðuppbæta útfluttar landbúnaðarafurðir. Allir nema hreinir hálfvitar hljóta að sjá, að hvað uppbæturnar snertir, þá var ekki gert ráð fyrir að gera neinar undantekningar, og að nauðsyn var á að verðuppbæta alla vöruna, en ekki sumt af henni. Það væri eins og einhverjum hefði dottið í hug að greiða uppbætur á mjólk af Suðurlandi, en aftur á móti engar uppbætur á kjöt frá Vestfjörðum eða Þingeyjarsýslum. Ég vænti þess, að engum detti framar í hug að halda því fram, að samkv. áliti sex manna n. hafi átt að svíkja suma bændur um uppbætur, af því að þeir framleiddu vöru, sem flutt var úr landinu. Þá vildi hæstv. landbrh. halda því fram, að ábyrgð sín á þessum málum væri jöfn og ábyrgð forseta Sþ. Ýmislegt dettur honum í hug, þessum hæstv. ráðh., og ég hygg, að menn þarfnist engrar skýringar á þessu til að sjá, hvílík fjarstæða þessi samanburður er. Ég vildi að síðustu koma lítillega inn á það, hversu mikinn styrk bændastéttin hefur haft í samvinnufélagsskapnum. Samvinnufélögin hafa getað orðið bændum að liði vegna ábyrgðar sinnar á málefnum bænda og gætilegrar skipulagningar. Það vill svo vel til, að Samband ísl. samvinnufélaga hefur verið styrkt af óvenju sterkum mönnum og bændur hafa þar sjálfir verið mikils ráðandi. Nú dettur engum í hug að tala um samvinnufélögin sem stéttarsamtök bænda, og því verða bændur alls staðar á landinu að taka höndum saman og mynda með sér öflug samtök - jafnvel þótt það kosti þá áratugi -, sem geta byggt upp og varið heiður þeirra og varnað því, að þeir verði fótaþurrka annarra stétta í landinu.

Forseti (GÞ) : Mér hefur borizt skrifl. brtt. frá meiri hl. landbn., og þarf afbrigði fyrir henni.

Frsm. minni hl. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. hefur nú farið þannig með hæstv. landbrh., að segja mætti, að það væri að leggjast á lítilmagnann að gagnrýna hann frekar en orðið er. Ég verð þó að koma að því atriði í ræðu hans, þegar hann var að bera saman stöðu forseta Sþ. og stöðu sína. Það er vitað mál, að ríkisstj. í hverju landi hefur það sterka aðstöðu, að hún ræður miklu um gang málanna, og að bera þá aðstöðu saman við aðstöðu forseta Sþ. er vitanlega fráleitt. Að bera saman vald forseta hér og vald forseta, sem hefur þessa aðstöðu á búnaðarþingi, var í samræmi við önnur rök hæstv. ráðh. Hann byrjaði ræðu sína á því að minna á, að þegar ég vitnaði í fyrrv. landbrh., þá meinti ég sjálfan mig. Þetta var alveg út í hött. Til þessa hafði ég ekki gefið neitt tilefni. Og ekki dettur mér yfirleitt í hug að bera mig saman við fyrrv. landbrh. En ég get tekið það fram í sambandi við það, sem hæstv. landbrh. talaði um sinn fyrirrennara, að eftir því sem ég hef kynnzt stjórn landbúnaðarmálanna á 20 ára tímabili, hefur hún aldrei verið eins hagstæð bændum eins og í tíð fyrrv. landbrh. Hæstv. ráðh. kvað mig ekki treysta bændum til að kjósa sína fulltrúa, en hann treysti þeim til þess. Eins og kunnugt er, var 25 völdum bændum víðs vegar af landinu falið samkv. búnaðarráðslögunum að kjósa verðlagsnefnd, en er falið samkv. þessu frv. að kjósa framleiðsluráð. En sá er munur, að verðlagsnefnd landbúnaðarafurða hefur samkv. núgildandi l. vald til að ákveða verðlag landbúnaðarafurða og annast sölu þeirra og skipulagningu hennar. En samkv. þessu frv. á framleiðsluráði ekki að vera trúað fyrir því að neinu leyti að ákveða verðlag. Það gerist utan við þetta framleiðsluráð, sem hæstv. ráðh. gumar af, að sýni hans vináttu til bænda, með því að þeir fái sjálfir að kjósa. Þá taldi hæstv. ráðh. lítið lýðræði í því, að búnaðarráð hefði allt saman verið skipað af ríkisstj., en nú ætti að breyta þannig, að bændasamtökin sjálf kysu. En út í það skal ekki nánar farið, því að hv. þm. S-Þ. hefur gert því máli svo góð skil, hvað þar er veikur grundvöllur fyrir hendi, að ég þarf ekki þar miklu við að bæta. Þá var það eitt atriði í ræðu hæstv. ráðh., að með þessu frv. væri ákveðið, að bændur fengju tekjur, sem samsvöruðu tekjum annarra stétta. En allir, sem fylgjast með landbúnaðinum vita, að landbúnaðartekjur eru býsna reikular. Það hefur verið og mun verða þrætuefni, við hvaða búskaparaðstöðu á að miða, því að bilið er býsna breitt neðan frá einyrkjabónda, sem vinnur að mestu leyti með handverkfærum og upp til þess bónda, sem hefur fullkomnustu vélar, sem nú eru þekktar. Enn fremur er það, að sum svæði landsins eru minna undirorpin því en önnur, að fénaður hrynji niður úr veikindum. Sums staðar hefur plágan verið skæð, en annars staðar hafa menn heilbrigðan bústofn. Þegar á að reikna út mælikvarðann, er grundvöllurinn nokkuð veikur. En þessi útreikningur á hér að vera lagður undir aðeins þriggja manna gerðardóm. Hæstv. ráðh. sagði að óskað hefði verið af bændastéttinni eftir þessu skipulagi, sem hér er farið fram á. Ég spyr: Hvaða bændur hafa beðið um að fá þriggja manna gerðardóm til að ákveða verðlag á þeirra vörum? Ég þekki enga slíka bændur. Það getur verið, að stjórn Búnaðarfélags Íslands hafi beðið um þetta. Aðrir geta það tæplega verið. Og þó að hæstv. ráðh. mótmæli, að hér sé um að ræða gerðardóm og að þetta sé sambærilegt við sex manna nefndar álitið 1943, er þarna gersamlega ólíku saman að jafna. Sex manna nefndin 1943 var skipuð mönnum tilnefndum af neytendum og framleiðendum, og hennar verk var því aðeins að nokkru metið, að allir væru sammála. En hér er gerðardómur settur til að skera úr ágreiningi, sem væntanlega kann að verða í hinni nýju sex manna nefnd milli fulltrúa og neytenda. Engin ákvæði eru í 5. gr., að þessir gerðardómsmenn þurfi að koma sér saman, heldur ræður einfaldur meiri hl. úrslitum. Hér er því um röskun gerðardómsfrv. að ræða, þvert á móti því, sem var um sex manna nefndina 1943. Þá taldi hæstv. ráðh. það miklu máli skipta, að í þessum efnum yrði að byggja á búreikningum. Ég skal játa, að í sex manna nefndar starfinu 1943 var mjög mikill stuðningur að þeim búreikningum, sem til voru, og eins mundi nú verða. En ágreiningurinn, sem hlýtur að verða, var til 1943 og hefur alltaf verið til síðan. Hann er byggður á því, sem ég var að minnast á áðan, að búskaparaðstaða bænda í landinu er svo ákaflega misjöfn. að alltaf er opinn ágreiningur, við hvaða aðstöðu á að miða. Þá kom ráðh. að því, að mikill fengur mundi ekki verða fyrir okkur bændur að fara út í baráttu um okkar verðlagsmál. Þetta get ég samþ., og því er heldur ekki neitað í mínum till. Ég get samþ., að það mun ekki vera það sterk aðstaðan nú, eins og félagssamtökum okkar bænda er háttað, eða öllu heldur eins og þeim er stjórnað. En þetta er tilefnislaus aths. frá hæstv. ráðh., því að í mínum till. er ekki gert ráð fyrir, að um neina baráttu sé að ræða. og ef sex manna nefndin kemur sér ekki saman, allir sem einn maður, þá sé framleiðsluráðs að skera úr. Og þar vil ég leggja sama traust á þetta nýja framleiðsluráð eins og landbrh. lagði á búnaðarráð. Það er óhætt að treysta þessum mönnum, að þeir fari ekki út í öfgar, enda hafa þeir þess að gæta, að ekki er nóg að ákveða verð á vörunum, það verða að vera líkur til, að vörurnar seljist fyrir það verð. Svo er hins að gæta, að meðan jafnmikið er greitt af verði varanna með ríkissjóðs fé, er ekki að búast við öðru en verð hljóti að ákveðast meira eða minna í samráði við ríkisstj. Hæstv. ráðh. sagði, að það þyrfti ekkert ákvæði um hlutfallskosningu, vegna þess að ákvæði væri til í l. um stéttarsamtök bænda, að hlutfallskosningar skyldi hafa, ef um þær er beðið. Við höfum enga tryggingu fyrir, að um þær verði beðið. Þess vegna á samkv. eðli málsins sjálfs að ákveða í l. hlutfallskosningu á þeim fulltrúum, sem á að kjósa. Þar að auki legg ég talsvert mikið upp úr því, að mín till. um 4 fulltrúa frá Sambandi ísl. samvinnufélaga verði samþ., því að þar er um þann aðila að ræða, sem hefur mikið með söluna á okkar afurðum að gera, bæði sauðfjár- og mjólkurafurðum. Ef þessi nýja sex manna nefnd á að vinna starf sitt frá grunni án þess undirbúningsstarfs, sem unnið var 1943, hygg ég hún verði ekki búin með það fyrir 1. ágúst, eins og lög gera ráð fyrir. Þess vegna tel ég, gagnstætt skoðun hæstv. ráðh., að eitthvað þyrfti að ákveðast um þetta í lögunum. Hæstv. ráðh. taldi ekki fært fyrir bændur landsins að tryggja hag sinn betur en gert er með þeim l., sem fyrir liggja í frv.-formi. Þá fer að verða lítilfjörlegur mælikvarði á hagsmuni bænda, ef þetta á að vera helzta tryggingin fyrir okkar hag í framtíðinni, því að þessum l. má breyta á næsta þingi, ef stjórnarskipti verða, eins og l. er breytt gersamlega frá í fyrra. Með því að þingmeirihl. er svo breytilegur, verða hagsmunir heilla stétta ekki tryggðir með einstökum l. En ég held ákveðið fram, að ekki sé mögulegt, eins og sakir standa, að tryggja hagsmuni bændastéttarinnar í afurðasölumálunum betur en gert var með því samkomulagi, sem átti sér stað milli þriggja flokka, sem var undirstaða undir búnaðarráðslögunum, sérstaklega vegna þess, að í þessum þremur flokkum er meginhlutinn af bæjarfólki landsins, sem við höfum markað hjá. Ákvörðunarvald um verðlag og söluskipun í hendi verðlagsnefndar landbúnaðarafurða er miklu þýðingarmeira en að setja lög eins og hér er verið með. Ég geri ekki ráð fyrir, að neitt þýði að fara öllu lengra út í þetta mál. Það mun nokkurn veginn ákveðið að samþykkja þetta frv. í aðalatriðum. Mér þótti þó rétt að láta þessar till., sem eru á þskj. 875. koma undir atkv., og mun biðja hæstv. forseta um nafnakall um þær báðar til þess að hafa það svart á hvítu, hverjir það eru í hv. d., sem vilja hafna því skipulagi, sem þeir hafa stungið upp á og tryggir að minni hyggju miklu betur aðstöðu bændastéttarinnar en það fyrirkomulag, sem í frv. felst nú.

Frsm. meiri hl. (Jón Sigurðsson) : Ég á hér skrifl. brtt., sem er aðeins orðabreyt. til betra máls. Um umr. verð ég að segja, að mér þykir þær nokkuð undarlegar, og sumar staðhæfingar, sem bornar eru fram, eru fjarri öllum sanni. En þar sem klukkan er farin að ganga tvö, ætla ég ekki að elta ólar við það. En ég vil benda á, að það er beinlínis tekið fram í frv., að framleiðsluráð ákveði verðlag í samræmi við þær niðurstöður, sem n. kemst að. Það getur vel farið svo, ef ekki verða tíðar breytingar á þessu verðlagi, að sú vísitala, sem fundin er, geti í fyrsta skipti gilt um fleiri ár. Allan þann tíma, sem slíkt stæði, ákveður framleiðsluráð verðlagið í samræmi við þá vísitölu, sem hagstofan reiknar út á hverjum tíma. Þetta er nákvæmlega sama hugsunin og á bak við löggjöfina. Þegar er verið að ræða um afstöðu bænda, má benda á, að búnaðarþingið samþykkti ákveðin meðmæli með þessu frv., og var ekki eitt einasta atkv. á móti. Að öðru leyti ætla ég mér ekki að svara hv. þm. S-Þ. Ég hef heyrt þessa ræðu áður og lesið hana líka í „Ófeigi“, og svo býst ég við, að sé um marga aðra. Og þær árásir, sem hv. þm. nú og endranær hefur leyft sér að beina að stéttarsamtökum bænda, mun ég láta sem vind um eyrun þjóta, eins og bændur munu gera yfirleitt. Ég ræði þetta mál ekki frekar. með því að nú er komin nótt. enda þótt full ástæða væri til þess að öðru leyti.



Í fyrri ræðu minni gat ég þess, að ég gæti fallizt á fullt samkomulag við meiri hluta nefndarinnar um 1. og 3. breytingartillögu. sem ég stend að. Um aðrar tillögur var ekki samkomulag. Það vakti fyrir mér með flutningi 2. brtt., að skylt sé að veita mjólkurbúum, sem bæjarfélög stofna, þessa undanþágu, að slíku búi sé ekki skylt að láta mjólk til samsölu, heldur mætti selja beint. Í brtt. n. við þennan tölulið er gengið inn á þetta, að því er snertir bú innan lögsagnarumdæmisins. Nú get ég tekið fram það, sem öllum er vitanlegt, að því er snertir Reykjavíkurbæ, að ef farið yrði út í mjólkurframleiðslu, yrði stefnt að framleiðslu barnamjólkur, svo að það má segja, að hér sé fullnægt með till. n. Hins vegar nær þetta ekki til, ef rekið er bú utan lögsagnarumdæmisins. En að fenginni yfirlýsingu landbrh. og frsm. meiri hl. n. varðandi þetta mál tel ég, að eftir atvikum sé þessu máli viðunanlega borgið með till. meiri hl. n. við okkar till. Ég tek fram, að ég tala aðeins fyrir hönd mína, en ekki fyrir aðra. Varðandi eftirlitsmannsstarf Sigurðar Péturssonar skal ég ekki lengja umræðurnar með því að fara að ræða aðalröksemd hæstv. heilbrmrh. fyrir því, sem ég kalla uppsögn Sigurðar. Hann sagði að í hinni nýju reglugerð hefði verið gert ráð fyrir þessu. Nú hefur hv. þm. Ísaf., sem var heilbrmrh., þegar reglugerðin var sett, lýst yfir, að með þessu ákvæði reglugerðarinnar væri ætlazt til, að Sigurður Pétursson hefði þetta starf áfram með höndum í Reykjavík og á Suðurlandsundirlendinu, og taldi hann það heppilegt, þar eð sá maður væri sérstakur áhuga- og kunnáttumaður. Með þessu er full sönnun fengin fyrir því, sem ég held fram, og upplýst frá fyrstu hendi, að það er alls ekki mjólkurreglugerðin og ákvæði hennar, sem hafa gert þessa breyt. nauðsynlega, heldur eitthvað annað.



Ég er meðflm. að till. á þskj. 867. Við þær till. hefur meiri hl. landbn. gert brtt. á þskj. 893. Nú hefur 1. flm., hv. þm. Snæf., lýst yfir, að hann fyrir sitt leyti geti fallizt á brtt. meiri hl. landbn. Þessu er á annan veg farið að því er mig snertir, mjög fjarri því, að ég geti fallizt á hana. Eins og hv. þm. Snæf. lýsti, er efni okkar till. takmarkað í fyrsta lagi við það, að búreksturinn sé í lögsagnarumdæminu. Í öðru lagi, að framleidd sé aðeins barnamjólk. Og loks, að ef sá möguleiki er fyrir hendi, að eitthvert bæjarfélag framleiddi aðeins barnamjólk, öðlaðist það undanþágu, svo sem lagt er til í okkar till. Ég vil ekki lengja umr. með því að rekja þetta nánar. En ég get sannast að segja ekki séð, hvers vegna bæjarfélag, sem rekur mjólkurbú til að framleiða fyrir sína eigin neytendur, eigi að vera þeim ákvæðum háð að verða að borga verðjöfnunargjald til að halda uppi því mjög svo óhæfa skipulagi á verðjöfnun mjólkur, sem kannske er ástæðan fyrir ófremdarástandinu í mjólkurmálunum.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Þetta frv. til l. um eignakönnun er lagt fram samkvæmt samkomulagi því, er náðist, er núverandi stjórn var stofnuð með þeim flokkum, er að henni standa. En málið sjálft, hugmyndin, á sér rætur í þeim kröfum, sem frá mörgum hliðum hafa fram komið, einkum í seinni tíð, um að svo kölluð eignakönnun fari fram í landinu. Þessar kröfur gerðu vart við sig við þær tilraunir til stjórnarmyndunar, sem fram fóru, eftir að fyrrv. stjórn lét af völdum. Þá kom fram krafa um eignakönnun frá þrem flokkum, sem fengust við þær tilraunir, enda vitað, að ef tekizt hefði að endurreisa stjórnarsamstarf með þeim flokkum, er stóðu að fyrrv. ríkisstj., mundi eignakönnunin hafa orðið eitt af stefnumálum þeirrar stjórnar. Hinar háværu kröfur um eignakönnun, sem hér hafa uppi verið, eiga sér aðallega stoð í tvennu. Þau eru tvenns konar, rökin, sem heyrzt hafa fyrir því, að rétt og nauðsynlegt sé að hafa hér eignakönnun. Fyrst, að vitnað er til nágrannalandanna og á það bent, að eignakönnun hefur verið lögfest í Danmörku og Noregi, og oft er talið í öðrum málum en þessu eina til mála koma að hafa sama hátt á og nágrannalöndin. En þó að bent hafi verið á eignakönnunina í Danmörku og Noregi til rökstuðnings eignakönnun hér á landi, þá eru þó ákaflega ólíkar ástæður hér á landi og í þessum tveim löndum, sem nefnd hafa verið. Þar þótti það nauðsyn að hafa hendur í hári þess stríðsgróða, sem óvinveitt erlent hervald hafði tekið svo að segja úr fjárhirzlum þessara þjóða sjálfra og dreift út til þeirra, sem veittu hinu erlenda herveldi aðstoð, sem var andstæð hagsmunum og sjálfstæði þessara landa. En önnur röksemd er nærtækari en þessi, enda er þetta lítil röksemd fyrir eignakönnun hér á landi. Hin stoðin er allt annars eðlis, en hún er sú, að hér á landi er svo litið á, og enda á almennings vitund, að mikið fé hafi verið dregið undan skatti um mörg ár, en það hefur aftur truflandi áhrif á eðlilega og æskilega þróun atvinnu- og fjármálalífsins. Ýmsar skoðanir geta menn haft um það, hvað valda muni þeim undandrætti fjár í skattaframtölum, sem hér er átt við og talin eru mikil brögð að hér á landi. Mín skoðun er sú, og vil ég við þetta tækifæri láta hana uppi, að búið sé að ganga allt of langt í skattaálögum hér á landi, svo langt, að með því hafi verið alinn upp sá hugsunarháttur hjá þjóðinni, að undandráttur fjármuna við skattaframtöl sé nauðvörn. Ég tel ekki verða hjá því komizt, fyrir hvaða ábyrga ríkisstj. sem er, að taka hæfilegt tillit til þessa almenningsálits, sem til er orðið, meðan þjóðin hefur búið við gildandi skattalöggjöf, ef með þeim aðgerðum, sem stofnað er til með þessu frv., tekst að koma á fót heilbrigðara fyrirkomulagi í þessum efnum og fá fram rétt framtöl skattborgaranna, en það mark höfum við sett með þessari löggjöf. Í því sambandi vil ég upplýsa, að ríkisstj. mun freista að láta fram fara gagngerða endurskoðun á skattalöggjöfinni, svo fljótt sem því verður við komið. Þrátt fyrir það sjónarmið, sem ég hef á drepið varðandi skattalöggjöfina yfirleitt og áhrif hennar á siðferðiskennd þjóðarinnar í þessum efnum, og það, hvernig á hana er litið af skattborgurunum, er þetta frv. borið fram líka til þess að tryggja ríkinu sinn hluta at því fé, sem undan hefur verið dregið skatti. Frv. byggir á þeirri meginreglu að viðurkenna þau skattaframtöl, sem hlutaðeigandi skattayfirvöld eru búin að taka gild, en opna hins vegar leið til þess, að ríkinu sé skilað stórum hluta af undandregnu fé, með þeim hætti, að keypt verði fyrir þetta fé svo að segja vaxtalaus ríkisskuldabréf til mjög langs tíma, er greidd séu með þeim peningum eða vaxtabréfum með 4–5% vöxtum, sem menn geta ekki gert grein fyrir í skattaframtölum sínum. Lokatilgangurinn er svo sá, eins og ég gat um, að gera mönnum kleift að telja rétt fram til skatts í samræmi við gildandi lög. En ég tel ekki nauðsyn við þessa umr. að ræða einstakar gr. frv., enda mun verða tækifæri til þess síðar, bæði í þeirri n., sem málið fer til, og eins þegar það kemur úr n. En ég hef bent á orsakir þess, að málið er fram komið, og drepið á þau höfuðatriði, sem stefnt er að með þessu frv. Ég vil svo mælast til þess, að málinu verði vísað til fjhn. og 2. umr. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég hef ekki haft langan tíma til að kynna mér þetta frv., og mun ég því ekki ræða einstakar gr. frv., heldur það almennt, og benda á nokkur atriði, sem snerta meðferðina á málinu, og hvernig það liggur fyrir. Í fyrsta lagi tel ég það vera í hæsta máta lítt afsakanlegt af hæstv. stjórn að hafa látið það dragast svo, að málið kæmi fram. Stjórnin var mynduð snemma í febr., og þá lýsti hún því strax yfir, að hún mundi koma með eignakönnun. Svo er mér kunnugt um, að frv. er búið að liggja lengi hjá hæstv. stjórn. Það er því kominn 2½ mánuður síðan hæstv. stjórn lýsti því yfir, að hún mundi fara út í eignakönnun. Þetta hefur verið mikið umtalað, og þetta umtal hefur haft ýmiss konar truflandi áhrif, sem eðlilegt var, þar sem stjórnin hafði sagt, að hún mundi fara út í þessa hluti. Menn hröðuðu sér að koma undan peningum sínum, á meðan ekki var vitað, hvernig þessu yrði háttað. Hæstv. fjmrh. fór nokkrum orðum um það, hvernig þessu háttaði í nágrannalöndunum, og er það að vissu leyti rétt, að þar er um önnur skilyrði að ræða en hér, þar sem aðaltilgangurinn var að ná til þess gróða, sem skapazt hafði við óeðlilegt samstarf við þýzku setuliðin, þess, sem menn höfðu getað grætt í skjóli þeirra og í þessum löndum var talið svik við þjóðina. Þetta er ekki fyrir hendi hér og þó er alltaf talað um það sem eina aðalástæðuna til þess að fara í þessa eignakönnun að ná af þeim, sem mestar tekjur höfðu á stríðsárunum af fjárhagslegu samstarfi við setuliðið og innflutningsverzlun, en hér er um hóp manna að ræða, sem hefur haft gífurlegar tekjur, sérstaklega innflytjendurnir. Það fjármálaástand, sem þá skapaðist, hefur orðið þess valdandi, að menn græddu svo stórkostlega, að þess munu engin dæmi áður. Gagnvart þessum mönnum, sem nú sitja yfir verzlunargróðanum og fjármagninu í landinu, gerir þetta frv. hæstv. stjórnar ekki miklar ráðstafanir. Hjá þeim þurfti fyrst og fremst að hreinsa til, og það skyldi maður ætla, að kæmi einmitt fram í þessu frv., því að hjá þessum mönnum er fyrst og fremst undandregins fjár að leita. En frv. er ekki miðað við það að ná þessum gróða fram. Þessir menn, innflytjendurnir, hafa sömu aðstöðu og við venjuleg skattaframtöl til þess að koma eignum undan. Það má að vísu framkvæma rannsókn á „vörulager“, en það er undantekning, ef það skal gert. Því geta þeir falið í vörum, vélum og fasteignum stórkostlegar fjárhæðir og einnig með eignatilfærslum forsvarað mikið fé, ef þessi fyrirtæki eru ekki rannsökuð. En þetta frv. nær aftur vel til þeirra, sem eiga smáupphæðir, sem þeir geta ekki falið í fyrirtækjum eða vörum, þeir verða fyrst og fremst að gera fulla grein fyrir sínum eignum, sem eru í bönkunum eða skuldabréfum, og flestir þeirra eru í mjög dýrum bústöðum, svo að það kostar þá skuldabyrði að verða að lána ríkissjóði peninga sína, því að þeir geta ekki gripið til þess ráðs. Það er þannig í þessu máli, að með þessu fyrirkomulagi verða það þeir, sem hafa stórar „forretningar“ og mikla veitu, er hafa nóg ráð. En hinir, sem minna hafa, verða að leggja allt á borðið. Það er líkt og með skattalöggjöfina, allir launamenn verða að greiða af sínum tekjum, en þeir, sem meira hafa og eiga í alls konar „forretningum“, hafa hundrað aðferðir til þess að fela sitt fé og svíkja það undan skatti. Þetta er vitað mál og mjög alvarlegt mál. Mér virðist, að afleiðingin af þessu frv. verði sú, að þeir stærri, sem eiga verulegar eignir, fá syndakvittun, en hinir, sem ef til vill eiga nokkra peninga, hafa t. d. selt húseign, verða stimplaðir opinberir skattsvikarar eða verða að festa sitt fé í skuldabréfum, sem þeir hafa ekki neinar tekjur af. Ég ætla svo ekki að ræða þetta frekar nú, en mun gera það síðar.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Það mátti ráða af líkum, að mál eins og þetta, sem hér liggur fyrir, yrði umdeilt, bæði einstakar greinar og stefnan í heild. En ég vil benda hv. þm. á það, að undanfarið hafa verið háværar raddir frá sálufélögum þm. Siglf. um eignakönnun, þó að nú, þegar frv. er komið fram, telji þeir allt til foráttu og hér sé allt of langt gengið. Þá átelur þm. Siglf. mjög þann drátt, sem orðið hefur á þessu máli, en ég vil benda á það, að mál sem þetta þarf mikinn undirbúning og áreiðanlega ekki heppilegt að flaustra slíku af. Ríkisstj. þykist líka hafa gert sitt bezta, þar sem hún fól þremur valinkunnum mönnum að undirbúa frv., en það voru þeir Pétur Magnússon alþm., Sigtryggur Klemenzson og Þórður Eyjólfsson hæstaréttardómari. Þegar þess er gætt, að ríkisstj. hefur haft mörg verkefni að starfa að, - það er þm. Siglf. kunnugt, að minnsta kosti þau verkefni, sem hann sjálfur skildi eftir óunnin eða verri en óhreyfð. - Ég tel, að eignakönnunin eigi að ná til allra sviða þjóðlífsins jafnt, ekki eingöngu til verzlunarstéttarinnar, heldur líka til þeirra, sem grætt hafa óeðlilega á húsabyggingum, þó að þm. Siglf. virtist vilja hafa þá að einhverju leyti undanskilda. Það getur vel verið, að það séu til aðrar leiðir en hér eru valdar, en ég tel það þó mjög ómaklegt og skil ekki vel þá afstöðu þm. Siglf., þegar hann heldur því fram, að frv. nái mest til þeirra, sem lítið hafa, því að það er einmitt tekinn krókur á í frv., til þess að ekki sé tekið mjög hart á sparifjáreigendum, og ég álít þann krók alls ekki að ófyrirsynju. Ég tel einmitt rétt að elta ekki smáupphæðir, enda er lítill skattur af upphæðum, sem eru undir 45 þús., og 15 þús. sleppa alveg, en þetta telur þm. Siglf. allt of litla undanþágu og lýsti því með sínum venjulega öfuguggahætti. Það er kannske þyrnir í augum þm. Siglf., að þetta frv. er ekki fyrst og fremst miðað við að gera menn seka, heldur meira miðað við, að menn geti komið framtölum sínum í lag, svo að ríkið geti fengið sinn hlut eins og lög mæla fyrir. Það er ekki einnar stéttar, heldur allra, að fé er dregið undan lögboðnum gjöldum, og aðkallandi vandamál að lagfæra það. En það er, eins og ég hef áður sagt, höfuðtilgangur þessa frv.



Herra forseti. Að sjálfsögðu hef ég ekki haft tíma til þess að lesa þetta frv. niður í kjölinn, en við lauslegt yfirlit virðist mér það bera fullmikinn svip af aflátssölu. Eins og menn muna, þá greip páfinn í Róm til þess úrræðis að selja mönnum aflátsbréf, til þess að þeir bættu með því fyrir drýgðar syndir. Og hér virðist ríkisstj. ætla að taka upp hið forna ráð og gefa mönnum tækifæri til að kvitta fyrir drýgðar syndir með því að kaupa skuldabréf til 25 ára, enda upplýsti ráðh, það, að tilgangur frv. væri ekki að gera menn seka, heldur að koma þessum málum í betra horf. Mér virtist ráðh. telja sökina liggja aðallega í löggjöfinni, þ. e. skattalöggjöfinni. Það hefur líka komið áður fram hjá ráðh., en þá var mér litið til núverandi menntmrh., en hann mun vera sá maður, sem mestan þátt átti í núverandi skattalöggjöf. Nú vil ég spyrja: Er hæstv. menntmrh. sama sinnis og hæstv. fjmrh., að þessi skattal., sem hann hefur átt mestan þátt í að skapa, hafi verið svo óbærileg, að það hafi verið réttmætt eða eðlilegt, eins og hæstv. ráðh. minntist á, að menn hefðu gerzt skattsvikarar, og sé því nú sjálfsagt að gefa mönnum upp sakir og leyfa þeim að kaupa ríkisskuldabréf? Hér virðist ekki heldur aðeins um það að ræða að gefa mönnum upp sakir, heldur á að koma í veg fyrir, að menn þurfi að syndga framvegis. Og skal það gert á þann hátt að breyta skattal. þannig, að ekki sé mikil hætta á því, að menn freistist til að svíkjast undan skatti vegna ofurþunga laganna. Um þetta vil ég spyrja sérstaklega hæstv. menntmrh. Er þetta hans stefna og stefna ríkisstj.? Er um það þegar samið að breyta skattal. í það horf að létta stórkostlega skatti af þeim tekjum, sem þeir hafa verið þyngstir á og þar sem fyrst og fremst hefur verið svikið undan? Þessar spurningar vakti ræða hæstv. fjmrh. upp í huga mínum. Og er hæstv. ríkisstj. sammála um þetta? Telur hún, að skattalöggjöfin hafi verið of ströng og því afsakanlegt, þótt menn hafi svikið skatt? Og telur hún, að þess vegna verði að gefa mönnum tækifæri til að komast undan skatti með því að lækka skattana á hæstu tekjunum? Ég skal ekki fara mikið út í einstök atriði frv. Eins og ég vék að í upphafi ræðu minnar, hef ég ekki haft tíma til að athuga það svo, að ég telji að í botn sé skoðað. Þó koma mér í hug nokkur atriði. Hvernig hyggst ríkisstj. fá yfirlit yfir þá fjármuni, sem Íslendingar kynnu að eiga og hafa falið erlendis? Það þýðir ekki að leyna því, að almenningur trúir því og hefur fyrir því sterk rök, að margir menn og fyrirtæki hafi komið fyrir erlendis gildum sjóðum, mörgum millj. Nú sé ég, að í 5. gr. þessa frv. er tekið fram, að menn eigi að skýra frá því, hvort þeir eigi fé erlendis í erlendri mynt hjá lánsstofnunum eða öðrum. Það er gott og blessað, að menn skuli eiga að skýra frá þessu En ef menn langar nú ekki til að skýra frá þessu, - er þá nokkurs staðar í frv. gerð grein fyrir því, hvernig skuli að því farið að leita að þessu dulda fé? Við fljótan yfirlestur hef ég ekki getað rekizt á það. Ég tel þó hér vera um mjög veigamikið verkefni að ræða í sambandi við eignakönnunina. Þá get ég ekki komizt hjá að minnast á það, að mér sýnist, að svo sé um þessi l. sem raunar flest önnur, að þau séu það, sem þau hafa tog, en það þýðir, að mjög er komið undir framkvæmd laganna. Og hverjir eiga að annast framkvæmdina? Eftir því sem heitið er í 45. gr., er það sérstök n., sem fjmrh. skipar. N. skal skipuð 3 mönnum. Það eru þessir menn, sem eiga að ákveða það, hversu mikið tog l. sé. Það eru þessir menn, sem í einu og öllu virðast eiga að sjá um framkvæmdina. Til þess að sýna fram á, að nokkuð sé undir framkvæmdinni komið, þá tel ég rétt að grípa niður í næstu gr., 46. gr. frv., en þar er m. a. talað um, að framtalsn. geti falið sérstökum mönnum eða matsnefndum að framkvæma mat á vissum eignum eða tegundum eigna, svo sem vörubirgðum, byggingum, skipum, vélum, tækjum o. s. frv. Sem sagt er það á valdi 3 manna, sem fjmrh. skipar, hvaða eignir skulu í raun og veru rannsakaðar eða hjá hvaða mönnum skuli gerð „stikkprufa“, eins og það er kallað á vondri íslenzku, til þess að vita, hvort það stenzt, sem þeir segja. En þeir, sem þessi n. vill sleppa, þeir geta sloppið og þeim verður sleppt, svo að ekki virðist sterklega um þetta búið. Auðvitað átti í þessu frv. að vera skýlaust ákvæði um það, að fram skuli fara rannsókn t. d. á öllum „vörulagerum“ hjá innflytjendum og á ýmsum öðrum eignum, sem nokkurt vafamál gat talizt um, að væru rétt fram taldar. Það eru helzt vörubirgðir, vélar og aðrar hreyfanlegar eignir. Og ég vil spyrja hæstv. ríkisstj., hvort hún telji ekki rétt og eðlilegt að gera þetta ákvæði ljósara og nothæfara. Við þann fljóta yfirlestur á frv., sem ég hef gert, hef ég ekki fundið annað út úr þessu en það, að rannsókn á þessu fari fram, ef þessi 3 manna n., trúnaðarmenn hæstv. fjmrh., ákveða hana, en annars ekki. Ég get ekki rætt um þennan trúnað, sem þessum mönnum er falinn, án þess að minna á þá staðreynd, að hér liggja nokkur heildsölufyrirtæki undir kæru fyrir brot á verðlagsl. og gjaldeyrisl. Og í þeirra hópi er firma, sem hæstv. fjmrh. er meðeigandi í og einn stærsti eigandinn. Ég veit af fyrri reynslu, að þegar þessar staðreyndir eru rifjaðar upp, muni hæstv. fjmrh. bregðast reiður við, en hann um það. Þessar staðreyndir verða ekki fengnar, hvorki með stórum orðum né reiði, eins og komið hefur fram hjá hæstv. ráðh., þegar minnzt hefur verið á þetta mál. En sem sagt, það er vitað, að sá hæstv. fjmrh., sem er eigandi í fyrirtæki, sem liggur undir kæru fyrir að hafa komið undan eignum með því að brjóta tvenn lög, gjaldeyrisl. og verðlagsl., hann á að skipa 3 manna n., sem á að ákveða, hvaða eignir skuli rannsakaðar, og eiginlega, hvernig framkvæmd þessara laga skuli vera. Ég hlýt að benda á þessa staðreynd, og mér finnst það furðulegt, að maður með aðstöðu hæstv. fjmrh. skuli koma með svona ákvæði og leggja þau fyrir Alþ. Ég skal svo ekki fjölyrða um málið frekar á þessu stígi þess. Sjálfsagt verður, eins og hæstv. fjmrh. sagði, hver einstök gr. frv. vandlega athuguð og gagnrýnd hjá fjhn. Mun þá koma í ljós, hvort ríkisstj. vill ganga að því að gera frv. ótvíræðara en það er nú á ýmsum sviðum. Og ég óska einnig eftir því að fá að vita, helzt við þessa umr., hvort þetta frv. sé fyrirheit um það, að á eftir komi frá ríkisstj. frv. um breyt. á skattal., sem verulega létta skattþunganum af þeim tekjum, sem hann hefur hvílt þyngst á, svo að hægt sé að tryggja hrein framtöl, eins og mér fannst, að mætti skilja á ræðu hæstv. fjmrh.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að mótmæla þegar í stað öllum aðdróttunum af hálfu þessa hv. þm., er síðast talaði, í þá átt, að ég hefði gefið yfirlýsingu um það, að hér ætti að fara fram breyt. á skattal., þannig að flytja ætti skattana af baki þeirra stærri og burðarmeiri og á hina burðarminni þegna þjóðfélagsins. Ég sagði það, að þess yrði freistað að láta fara fram gagngerða endurskoðun á skattal. Ég veit ekki betur en þessi endurskoðun sé af fjölmörgum talin nauðsyn. Í hagfræðingaálitinu í vetur var drepið á það, að hún væri mjög aðkallandi. Og hvaða goðgá er það þá, þótt núv. stjórn hafi hugsað sér að koma þessari endurskoðun í framkvæmd? Það er allt of áberandi hártogun hjá þessum hv. þm. að fara þannig með þau ummæli, sem ég viðhafði. Hinu atriðinu þýðir honum ekki að neita að það er almennt álitið hjá fólki í landinu, að skattalögin séu mjög þung. Og það er oft notað sem afsökun, þegar talað er um undandrátt á skattaframtali, að þegar menn telji rétt fram, þá sé allt frá þeim tekið. Þetta hef ég þráfaldlega heyrt menn segja, sem alls ekki geta talizt til þess að vera neinir stórtekjumenn, að ég ekki tali um stórgróðamenn, svo sem heildsala og annað slíkt fólk, sem í einu og öllu er glæpalýður í augum þessa hv. þm., þessa tandurhreina engils, sem á finnst hvorki blettur né hrukka og í hvers munni ekki finnst fals né lygi. En honum verður það þá á, þessum hreina sannleikans manni, að hártoga nokkuð freklega það, sem aðrir segja, ef hann hyggur, að með því geti hann fengið máli sínu framdrátt. Og þessi hártogun á máli mínu er af versta tagi. Annars kom það sama fram í ræðu þessa hv. þm. og það, sem ég gat um áðan lauslega, að vekti fyrir vissum hluta manna, þegar talað er um eignakönnun. Hann er einn af þeim, sem leggur mest upp úr því að gera menn seka. Hann telur, að ákvæði í l. varðandi framtal og rannsókn á ýmsum hlutum séu allt of óljós, og krefst því skýringar á því, hvernig rannsóknir og því um líkt eigi að fara fram. Mér kemur ekki til hugar, að þm. sé svo blár, að hann á þessari stundu geri sér ekki ljóst, að ýmis atriði varðandi framkvæmd þessara l. er ekki hægt að segja um á þessu stigi málsins. Fjhn. Alþ. munu nú fjalla um málið, og auk þess er ætlazt til, að sérstök n., skipuð af ráðh., leggi línurnar í því, hvernig rannsókn og athugun á ýmsu skuli fara fram. Það eru ótal liðir, sem rannsaka á. Í 15. gr. er t. d. talað um rannsókn varðandi hjónabönd, ástvinamissi og því um líkt. Það er eðlilegt, að upp geti risið í sambandi við þetta ýmislegt, sem snertir efnahagslega afkomu viðkomandi aðila. En það er ekki gert ráð fyrir að rannsaka, hvernig menn hafa haft pólitísk fataskipti. Ef það hefði verið gert, hefði hv. þm. þó komizt í skotmark. Mér kemur ekki til hugar að svara þeim persónulegu hlutum, sem hv. þm. beindi að mér. Ég hef gert það áður. Og þótt það sé alfa og ómega í hans ræðum, þá læt ég það sem vind um eyrun þjóta. Ég held, að þessari löggjöf væri ekki betur farið, þótt henni væri beint í þá átt, sem hv. þm. vill vera láta, þótt efnt væri til húsrannsóknar hjá hverjum og einum, því að vitanlega leiðir það af sjálfu sér, að ef rannsaka ætti eins og hv. þm. talar um, þá yrði að rannsaka yfir allt landið. Það er fjarri því, að ég mæli með slíkum aðferðum, þótt þær falli þessum hv. þm. bezt í geð. Ég tel mig þá hafa komið inn á þau atriði, sem máli skipta í ræðu þessa hv. þm. Ég vildi sérstaklega ekki láta standa ómótmælt þau ummæli, sem hv. þm. þóttist geta lesið út úr ummælum mínum varðandi skattal. og þá endurskoðun á þeim, sem ríkisstj. og margir aðrir telja, að nauðsyn sé að fari fram. En hv. þm. las vitanlega út úr þessum ummælum á sama hátt og viss persóna les biblíuna.



Það er vegna nokkurra atriða í ræðu hæstv. fjmrh., sem ég vil segja nokkur orð. Hæstv. ráðh. sagði, að eignakönnunin hefði verið frá okkur sósíalistum, og var helzt á honum að skilja, að núv. stjórn hefði séð sér þann kost vænstan að leggja fram þessa eignakönnun vegna krafna frá Sósfl. Þetta mál hefur verið lengi á athugun, og hæstv. fjmrh. sagði, að það hefði verið gagnhugsað. Í sambandi við það vil ég benda á, að það er veigamikið, þegar svona mál eru undirbúin, að hafa samstarf við stjórnarandstöðuna um það. Þegar svona ráðstafanir eru gerðar, er það langveigamest, að þær veki ekki deilur, heldur samstarf. En Sósfl. hefur ekki fengið að sjá þetta mál fyrr en nú fyrir nokkrum mínútum, þar sem með málið hefur verið farið eins og mannsmorð. Það hefði verið eðlilegra, að Sósfl. hefði verið gefinn kostur á, því að fá að taka þátt í undirbúningi þessa mikla máls. Hæstv. ráðh. átti erfitt með að gefa skýringu á því, hvers vegna það hefði tekið tvo og hálfan mánuð að undirbúa þetta mál. Ef við rennum augunum yfir málefnasamning núv. stjórnar, þá sjáum við, að það eru ekki mörg atriði umfram þessa eignakönnun, sem þar er greint frá. Þetta mál ásamt nokkrum öðrum er það, sem stjórnin lofar skilyrðislaust að gera. Samt er þetta mál dregið svona lengi. Er það þó vitað, að það eitt út af fyrir sig hefur haft skaðleg og lamandi áhrif á fjármála- og atvinnulífið í landinu. Og nú er það þar að auki svo, að þótt frv. sé samþ. nú, þá er málið ekki komið í gang, heldur getur orðið margra mánaða dráttur á því enn, að eignakönnunin verði framkvæmd, jafnvel fram að næstu áramótum. Þá sagði hæstv. fjmrh., að það væri ekki meiningin með eignakönnuninni að beita henni frekar gegn einum en öðrum, hún ætti að ganga jafnt yfir alla. Þetta eru hin almennu rök. En frv. sjálft, greinar þess og það, hvernig það fyrirskipar eignakönnunina, sýnir, að þetta er ekki rétt. Hæstv. ráðh. lagði áherzlu á, að ástæðan fyrir þessari eignakönnun væri sú, að menn hefðu dregið eignir sínar undan skatti. En samt á að byggja þessa eignakönnun á skattaframtölum. Þeir menn, sem hafa skapað sér aðstöðu til að draga undan vegna núgildandi skattal., þeir eiga að halda því áfram undir þessari eignakönnun. Það á að fylgja sömu reglum og við venjulegt skattaframtal. Launþegar, sem hafa þannig tekjur, að atvinnurekandi gefur allt upp til skatts, hafa orðið að borga 100% samkv. núgildandi skattstiga, þeir lenda nú í því að þurfa að gefa upp þær eignir, sem þeir hafa dregið undan framtali. En hinir, sem gátu smogið skattal., þeir hafa möguleika til að smjúga eignakönnunina. Og það er vegna þessa, sem þeir menn, sem hafa safnað auði á undanförnum árum, leggja nú mikið kapp á, að þetta mál komist fram og það sem fyrst í því formi, sem það er. Ég sagði, að eignakönnunin ætti að miðast við verzlunarstéttina. Hún hefur haft möguleika til að græða margfalt meira en aðrir. Að vísu má þarna telja með nokkra aðra, eins og t. d. húsbyggingarfélög og einstaklinga hér í Reykjavík og ef til vill einhverja aðra. En þetta nefni ég sem dæmi um hóp manna, sem hefur grætt mikið fé, en sleppur vel gegnum eignakönnun í mótsetningu við þá smærri, sem hafa orðið að borga fullan skatt, en eiga einhverjar upphæðir, t. d. líka hús, sem hafa breytt um verð við það, að gildi peninganna hefur breytzt á þessum tímum, þeir verða verulega varir við ákvæði þessa frv. Þeir eiga um tvennt að velja, kaupa þessi vaxtabréf hins opinbera eða verða stimplaðir sem skattsvikarar af fjmrh., ef þeir ekki gera það, þar sem þeir hafa ekki þá aðstöðu, sem hinir ríku hafa til að smeygja sér undan þessu. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 6. þm. Reykv. Það er beinlínis í frv., eins og þm. las það upp, að gert er ráð fyrir, að ekki fari fram nein almenn könnun á „vörulagerum“, vélum og eignum þessara fyrirtækja, sem grætt hafa á undanförnum stríðsárum. En ýmis ákvæði frv. gera það að verkum, að margir verða að telja fram hvern eyri. Í þessu felst ósamræmið. Ríkisstj. ætlar ekki að láta hlutina ganga jafnt yfir, heldur misjafnt. Það er opnuð smuga fyrir hina stærri. Hæstv. fjmrh. sagði, að það mundi seint verða samið frv., sem gæti séð við öllum refilstigum, og það fer að verða nokkuð til í þessu. En ég er sannfærður um, að hægt er að komast miklu nær því en þarna er gert. Og eðlilegast hefði verið að gera þetta með minna bákni, til þess að hægt sé að rannsaka nánar þá menn, sem sérstök þörf er að rannsaka, þann hóp manna, sem hefur haft sérstaka aðstöðu til að moka til sín verulegum gróða. Hefði vilji átt að vera hjá stjórninni til að láta þá menn gera fyrst og fremst grein fyrir sínum eignum, en vera ekki að elta ólar við þá smærri, sem af hreinni tilviljun hafa fengið einhverja peninga, t. d. fyrir seldar eignir, en hafa hins vegar borgað skatt af öllum tekjum sínum á undanförnum árum. En þetta bákn virðist skapað fyrst og fremst til þess að veiða þá smáu. En svo þykir það „of viðamikið“, eins og hæstv. fjmrh. sagði, að stofna til húsrannsóknar, þegar hinir stærri eiga í hlut. Þá er það líka talin ofsókn að láta slíka menn gera grein fyrir eignum sínum umfram það, sem þeir þurftu að gera á þeim árum, sem fjmrh. sagði, að þeim hefði tekizt að koma eignum sínum undan skattaálagningu. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri sneitt fram hjá eignum hinna smærri. Það er sneitt fram hjá þessum 15 þúsundum og þó þannig, að það skal vera opinberlega staðfest, að viðkomandi maður hafi svikið 15 þús. kr. undan skatti. Mér finnst vera reiknað með því, að það sleppi enginn annar en sá, sem hefur verið opinberlega lýstur skattsvikari og hefur gefið sig upp sem slíkan. Þetta tekur einnig til 45 þús. kr. eignarinnar. Slíkir menn hljóta að verða fyrir allmiklu ámæli í sambandi við þetta. Býst ég við, að margir mundu heldur kjósa að kaupa hin opinberu skuldabréf og þar með binda algerlega sína fjármuni heldur en að láta þannig festa sig upp. Enda vil ég benda hæstv. stjórn á, að ef svo fer, að farið verður að stimpla hundruð og þúsundir borgara, sem fyrir einhverjar orsakir hafa fengið nokkra peninga handa á milli, sem allir vita nú í þessari síauknu dýrtíð, að eru ekki svo mikils virði, þar sem 15 þús. eru ekki nema eins og 2–3 þús. fyrir stríð - ef á að stimpla þetta fólk, hlýtur það að hafa áhrif á siðgæðiskröfurnar gagnvart heiðarlegum framtölum. En að þessu virðist ríkisstj. stefna, á sama tíma sem hún opnar víða smugu fyrir þá stærri til að losna. Þessi smuga er það að kaupa skuldabréf ríkisstj. með 1% til þess að komast hjá að verða ber að skattsvikum, en hún er þess eðlis, að hinir smærri geta ekki yfirleitt hagnýtt sér. Margir þeirra eiga nokkra tugi þús., eru menn, sem búa í mjög dýrum íbúðum, menn, sem verða að grípa til þessara fjármuna, ef eitthvað minnkar atvinna eða eftirvinna. Ef þeir hins vegar eru búnir að binda þessa peninga í skuldabréfum ríkisstj., eru þeir algerlega undir öxina komnir með sína húseign og geta átt á hættu að verða algerlega féflettir með því, að húseignin sé seld fyrir áhvílandi skuldum. Hinir stærri, sem meiri peninga hafa, geta keypt stórar upphæðir af þessum skuldabréfum. Þá er einnig stór hópur manna, sem ekki þarf á slíku að halda, af því að eignir þeirra eru ekki rannsakaðar, og geta þeir falið sínar eignir í stórum „vörulagerum“. En eins og ég sagði, verða þeir, sem lítið eiga, að hafa sitt tiltækt til þess að geta bjargað því, sem bjargað verður, ef eitthvað minnka tekjur. Ég sé því ekki betur en hæstv. ríkisstj. sé að koma upp því kerfi, að hinir ríku hafi margfalda aðstöðu til þess að smeygja sér fram hjá þessari eignakönnun, en hinir smærri verða að festa sitt litla fé og eiga margt á hættu. Fjölskyldumönnum verður meinað að eiga húsnæði yfir sig og sína fjölskyldu, eiga á hættu að verða sviptir því. Varla hefði getað verið ósanngjarnlegar að farið gagnvart almenningi, sem er að berjast í því að koma yfir sig húsnæði, heldur en með þessu tiltæki stjórnarinnar.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. lét þau orð falla, að algerlega væri rangt hjá mér, að hann hefði gefið nokkra yfirlýsingu í þá átt, að flytja ætti skatta af þeim burðameiri á þá burðaminni. Síðar í ræðu sinni hafði hann um þetta ákveðnari orð. Hann kallaði þetta fantalegar hártoganir hjá mér, og síðar sagði hann, að þetta væru hártoganir af hinni allra verstu tegund. Mér finnst því ástæða til að gera nokkru nánari grein fyrir því, hvað það var, sem kom mér til að draga þær ályktanir, sem fram komu í minni síðustu ræðu. Hæstv. fjmrh. lýsti því ótvírætt yfir, að skattalöggjöfin hefði verið svo á landi hér og væri svo, að hún freistaði mjög til skattsvika. Og hann lét orð um það falla, að ýmsir menn segðu sem svo, að ef þeir teldu allt fram, væri allt af þeim tekið. Það var mjög greinilegt, enda vitað áður bæði fyrr og síðar, að hæstv. fjmrh. er einn í hópi þeirra manna, sem telur skattalöggjöfina svo þungbæra, eins og hún hefur verið, að það sé í raun og sannleika eðlilegt, að menn skjóti fé undan sköttum að svo miklu leyti sem við verður komið. Niðurstaðan af þessari skoðun ráðh. var sú, að rétt sé einu sinni að gera hreint borð, þ. e. a. s. að gera upp við menn fyrir allar drýgðar syndir í þessu efni og gefa mönnum kost á að kaupa sér aflát, þannig að þeir komi ekki á syndaskrána, því að mönnum er svo mikil vorkunn, þó að þeir gangi inn á þá braut að telja ekki allt fram til skatts. Þetta var nú fyrri hlutinn af því, sem hæstv. fjmrh. sagði. Í framhaldi af þessu kom hann svo inn á, að nauðsyn bæri til að breyta skattalöggjöfinni þannig, að hvöt manna til að brjóta hana yrði minni. Og ummæli hans gat ég ekki skilið á annan hátt en þann, að þetta yrði að gera með því að létta að einhverju leyti af skattabyrðinni - hverfa eitthvað frá því fyrirkomulagi, sem margir telja, að sé þannig, og þar með hæstv. ráðh., að ef þeir telji rétt fram, sé allt af þeim tekið. Ég veit, að hæstv. ráðh. neitar ekki, að þetta var kjarninn í hans fyrstu ræðu. Skattalöggjöfin er óþolandi, skattabyrðin svo þung, að þess vegna á að fyrirgefa mönnum, þó að þeir svíki skatta, og síðan koma í veg fyrir, að þeir haldi áfram á sömu braut, með því að breyta löggjöfinni þannig, að bærilegra verði fyrir skattþegnana. Af þessum forsendum leyfi ég mér að draga ályktanir. Þar er fyrst til að taka, að skattstiginn hækkar mjög ört hlutfallslega, eftir því sem tekjur lækka. Þannig hygg ég, að skattstigi eigi að vera. Þá er spurningin: Hverjir eru þessir menn, sem líta svo á, að það þurfi að draga undan skatti, því að annars verði allt af þeim tekið? Það eru áreiðanlega ekki mennirnir, sem hafa 18–20 þús. kr. í árslaun, eins og Dagsbrúnarmenn hafa nú. Þeir hafa ekki ríka tilhneigingu til að draga undan skatti, því að það væri mesta öfugmæli, að með sköttum væri allt af þeim tekið. Það er fyrst, þegar komið er upp í hærri tekjur, sem skatturinn verður hár, og við 90–100 þús. kr. tekjur verður skatturinn mjög hár. Mér sýnist því augljóst, að hvötin til að draga fé undan skatti sé því meiri, sem tekjurnar eru hærri, af þeirri ástæðu, að skattakerfið er þannig, að hlutfallslega er tekið meira, eftir því sem ofar kemur, enda er það alkunna, að sá stóri hópur manna, sem talið er, að beiti öllum ráðum til að draga fé undan skatti, eru menn, sem hafa háar tekjur, en ekki lágar. Af þessu öllu og yfirlýsingu hæstv. ráðh. um nauðsynlega endurskoðun skattalöggjafarinnar og raunar ákvörðun um endurskoðun hennar, hef ég dregið þær ályktanir, að létta eigi byrðunum af þeim, sem mestar hafa tekjurnar og bera nú hlutfallslega hæsta skattana. Hitt er svo annað mál, að mér er ekki ljóst, hvort þetta er vilji ríkisstj., og mér er ekki ljóst, hvort hæstv. menntmrh., sem átti mestan þátt í því að skapa þetta kerfi, hefur svo skipt sinni í þessum efnum, að hann telji nú nauðsyn til bera að setja sérstaka löggjöf til að fyrirgefa mönnum skattsvik. Þetta veit ég ekki, en hinu held ég fram, að þetta séu rökréttar ályktanir af þeim forsendum, sem hæstv. fjmrh. hefur gefið mér. Þá vék hæstv. ráðh. að því, að það væri greinilegt, hvað fyrir mér vekti, það væri að gera menn seka. Það væri annað en það, sem fyndist hjá hæstv. ráðh., hann vildi gefa mönnum aflátsbréf. Það getur verið, að í þessu felist dálítill skoðanamunur hjá okkur. Ég lít svo á, að maður, sem hefur brotið landslög, hvort sem það eru skattalög eða önnur l., sé sekur um lögbrot, það gerir hann enginn sekan eða saklausan, hann hefur sjálfur gert sig sekan. Hver maður, sem vitandi vits telur rangt fram eigur sínar er sekur, hvorki ég né ráðh. getur gert hann sekan eða saklausan, það hefur maðurinn sjálfur gert. Hitt er svo annað mál, að það má með ýmsum hætti taka á sekum mönnum, og ég get fallizt á, að það geta verið vissar ástæður til þess, að reynt sé að gera hreint borð í þessum efnum. En ég finn það vel, að hér er mikill munur á skoðunum okkar hæstv. ráðh. Hann lítur svo á, að ef þessir menn sæta ábyrgð gerða sinna, þá væri það af því, að einhverjir vondir menn væru að gera þá seka. En ég segi: Þessir menn hafa sjálfir gert sig seka. Ég hef beint ákveðinni fyrirspurn til hæstv. ráðh. um það, á hvern hátt væri hugsað að framkvæma eftirgrennslan eftir því fé, sem hugsanlegt er að margra manna áliti, að sé geymt erlendis, og margir halda að muni nema mörgum millj. kr. Ég vil benda á, að í 15. gr. frv. er svo fyrir mælt, að menn skuli gera grein fyrir því, hvort þeir eiga fé erlendis og í erlendri mynt hjá lánsstofnunum eða öðrum. En hæstv. ráðh. vildi ekki beinlínis svara þessu. Hann taldi, að það væri mjög margt á huldu enn um framkvæmd 1., en eina samlíkingu gat hann þó komið með til afsökunar. Hann benti á, að í sömu gr. væri mönnum gert að skyldu að gera grein fyrir hjónabandi sínu og ástvinamissi. Það má vel vera, að fjármunir, sem geymdir eru ólöglega erlendis, séu í augum hæstv. ráðh. hliðstæðir hjónabandi og ástvinamissi. Það kann vel að vera, að hann líti svo á, að ef leitað væri uppi þetta fé og það fyndist, þá litu einhverjir svo á, að það stappaði nærri ástvinamissi eða hjónaskilnaði. Annars veit ég ekki, hvað hefur vakað fyrir hæstv. ráðh. með því að draga upp þessa samlíkingu. En ég verð að segja það, að ég teldi það ekki að ófyrirsynju, að um það, hversu mikið fé menn ættu erlendis, hvar það er geymt, hvernig menn hefðu komizt yfir það. væru einhver ákvæði í lögum. Hins vegar kann vel að vera, að það takist að bæta úr þessu undir meðferð málsins. Ég sagði í minni fyrri ræðu, að það væru til lög, sem hefðu tog. Þetta þýðir, að svo eru lög sem þau eru framkvæmd. En framkv. l. er fyrst og fremst falin þrem mönnum, sem fjmrh. skipar, eins og segir í 45. gr. Það er ekki smáræðis vald, sem þessari n. er gefið. Samkv. 46. gr. getur framtalsn. falið sérstökum mönnum eða matsnefndum að framkvæma mat á vissum eignum, svo sem vörubirgðum, byggingum, skipum, vélum, tækjum o. s. frv., til að sannreyna, hversu mikið fé hefur verið í þær lagt. Enn fremur er skýrt tekið fram, að framtalsn. hafi heimild til, án dómsúrskurðar, að láta fulltrúa sinn rannsaka vörubirgðir. M. ö. o., þarna er það lagt á vald þriggja manna, tilnefndra af fjmrh., hjá hverjum eru athugaðar eignir. Þetta er ekki lítið vald. En í 49. gr. frv. segir svo: „Fjmrh. getur, þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi, veitt undanþágur frá einstökum ákvæðum laga þessara.“ Sem sé, allt vald um framkvæmd l. er hjá fjmrh. Það er hann, sem algerlega ræður því, hvað mikið tog þessara l. verður, þegar farið er framkvæma þau. Fyrst skipar ráðh. 3 menn, þeir eiga að ráða, hvaða rannsókn fer fram, síðan á ráðh. sjálfur að ákveða, frá hvaða lagaákvæðum megi veita undanþágur. Mér finnst þetta alveg furðulegt lagaákvæði, og ég hygg, að ekki séu til nokkur dæmi þess, að einn fjmrh. hafi þannig viljað leggja valdið í sínar eigin hendur til þess að framkvæma mikilvæga rannsókn eftir eigin geðþótta. Hæstv. ráðh. vék að því í sinni ræðu, að persónulegum hlutum svaraði hann ekki. Ég verð að segja, að hér kemur fram greinilegur skoðanamunur milli mín og hæstv. ráðh. Ég hika ekkert við að nefna þær staðreyndir, sem máli skipta. Hæstv. ráðh. gekk upp í ráðherrastólinn, þegar firma, sem hann er einn aðaleigandi að, lá undir ákæru - lá undir ákæru fyrir það að skjóta fé undan í erlendan banka og brjóta gjaldeyrisl. og verðlagsl. Forsendur allar hníga í þá átt, að hjá þessu fyrirtæki hafi verið um mjög veruleg skattsvik að ræða, og það er mín skoðun, að það gæti ekki viðgengizt í neinu réttarþjóðfélagi nema á Íslandi, að maður yrði ráðh. undir slíku tilfelli. Það er augljóst, að mörg ákvæði í þessu frv. þurfa nákvæmrar athugunar, og verða þau áreiðanlega athuguð af fjhn. og þm., áður en lýkur. Mín athugun á frv. nær að sjálfsögðu mjög skammt, en ég tel mig samt hafa rekizt á mjög veigamikla galla. Ég vil svo að lokum undirstrika eitt atriði, sem kom fram í ræðu hv. þm. Siglf. Samkvæmt frv. eiga allir þeir, sem eiga peninga og verðbréf, að geta keypt aflátsbréf, þeir fá tíma til að breyta þeim í ríkisskuldabréf til 25 ára með 1% vöxtum og þurfa ekki að telja bréfin fram við hið sérstaka uppgjör. En svo eru aðrir menn, sem kann að vera svo ástatt um, að við athugun eigna þeirra komi fram meiri eignir en ætti að vera samkvæmt skattaframtali undanfarin ár. Þessir menn eru þannig settir, að þeir eiga þess engan kost að kaupa aflátsbréf, og verða því stimplaðir sem skattsvikarar, en hinum sleppt. Vil ég benda á dæmi í þessu sambandi. Það er mjög algengt á síðustu árum, að menn, sem hafa lítil efni, hafa lagt á sig geysimikið til þess að koma upp yfir sig dýrum íbúðum, menn, sem höfðu verið að vinna þjóðnytjastarf. Þeir hafa unnið nótt og dag að þessum byggingum, og ef rétturinn hefði skeð, þá hefðu þeir átt að telja sér til tekna alla vinnutíma, sem þeir hafa lagt í slíkar byggingar, með taxtakaupi. Og satt að segja finnst mér, að slíka frávikning frá skattal. ætti að virða mönnum til vorkunnar og réttlætis. Nú stendur slíkur maður uppi með sína dýru íbúð meira og minna skuldum vafinn, en ef íbúðin er rétt metin, þá kemur fram meiri eign hjá honum en ætti að vera samkvæmt fyrri skattaframtölum, og ástæðan er þessi, hversu maðurinn hefur lagt á sig mikla vinnu við bygginguna. Þessi maður verður stimplaður sem skattsvikari, en sá, sem hjálpaði honum með okurláni, getur keypt aflátsbréf. Þetta er aðeins eitt dæmi. Sá, sem stelur miklu, gengur til virðingarstöðu, en sá, sem stelur litlu, er stimplaður skattsvikari.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Ég átti von á því, að það kæmi fram hjá þeim flokki, sem þessi hv. þm. tilheyrir nú - þeim flokki, sem hæst hefur hrópað um eignauppgjör, að þegar einhver tæki að sér að koma fram löggjöf um þessi efni, þá sæju þm. Sósfl. það fljótt, að skórinn mundi kreppa að einhverjum, sem þeim væru við hönd riðnir. Hv. þm., sem síðast talaði, var að tala um menn, sem byggju í dýrum húsum, að þeir yrðu sérstaklega hart úti við eignakönnunina. Ég held, að á þessu stigi málsins sé ekkert hægt að segja um það yfir höfuð, hverjir verða illa og hverjir vel úti, og sennilega mundi það standa nokkuð á sama, hvernig löggjöfin væri lögð fram - þessir hv. þm. mundu alltaf sjá ótal annmarka á því, sem kæmi fram. Annars hefur það nú ekki hingað til verið talin nein sérstök dyggð í augum þessara manna, að menn byggju í dýrum húsum. Það hefur einatt verið talað um „lúxus“ í því sambandi, og það hefur verið talað um það í þeim tón eins og þetta gengi glæpi næst. En nú er allt í einu annað uppi á teningnum. Nú sjá þessir hv. þm. hættuna steðja að einhverjum vinum sínum, sem hafa byggt dýr hús, og tönglast báðir á því. Það var mikið lagt upp úr valdi fjmrh. í ræðu hv. 6. þm. Reykv. Ég býst við, að þessi löggjöf, sem fjallar um skattamál, þótt hún hneyksli þessa saklausu sál - að það verði ekki hjá því komizt, að svona mál heyri undir þá stjórnardeild, sem fjmrh. á að sjá um. Sú framtalsn., sem skipuð verður samkv. þessum l., hún verður að sínu leyti alveg eins sjálfstæð í sínum störfum og t. d. skattanefndir eru nú, t. d. ríkisskattanefnd, og ég geri ekki ráð fyrir, að neinn fjmrh. vilji blanda sér í störf þessara opinberu nefnda. En vitaskuld er það, séð frá bæjardyrum hv. 6. þm. Reykv., alveg sjálfsagt að búast við alveg sérstökum og einhverjum fráleitum aðgerðum hjá núverandi fjmrh. Ég kippi mér ekki upp við það. Það virðist ekki undan því komizt, að þessi hv. þm. geti ekki staðið hér upp í neinu máli, sem snertir núverandi fjmrh., án þess að ausa hann auri og bera hann og fyrirtæki hans hinum verstu brigzlyrðum. Þetta er einhver sjúkleiki hjá þessum þm., kannske álíka sjúkleiki og sú eðlishneigð hans, sem hefur aflað honum þess vitnisburðar hjá fyrrverandi samflokksmönnum hans, sem nýlega kom fram hér í þingsölum, að þessi þm. hafi verið sú fégráðugasta persóna, sem nokkurn tíma hafi verið í Alþfl. Þessu var lýst yfir í heyranda hljóði hér á Alþ. fyrir nokkru. Og hann heldur víst, að allir aðrir séu steyptir í sama móti. Hv. þm. minntist á djúpsettan skoðanamun á milli mín og hans. Já, svo er guði fyrir að þakka. Og ég vona, að sá skoðanamunur haldi áfram að dýpka, en ekki að grynnka. Ég vildi heldur láta bera mig þeim brigzlum, að ég vilji vera of mildur og fara vægilega í sakirnar, en að hafa þá lund, sem þessi svartmunkur Alþingis hefur.



Mér finnst hæstv. fjmrh. víkja sér algerlega undan að ræða málið, og slær um sig með brögðum, vegna þess að hann treystir sér ekki til að ræða þau mál, sem ég ræddi fyrr um. Og það er úr þessari síðustu ræðu, sem ég vil taka nokkur atriði. Ég vil benda hæstv. fjmrh. á það, að það er ekki hægt að bera saman annars vegar ríkisskattan. og hins vegar þessa framtalsn., sem lögskipuð er með þessu frv. Þessi nefnd er miklu meir háð duttlungum fjmrh. en nokkur ríkisskattanefnd. Ég taldi mikinn aðstöðumun fyrir hæstv. fjmrh. til að hafa áhrif á störf framtalsn. samkvæmt frv. og svo hins, að hafa áhrif á störf ríkisskattanefndarinnar. Ríkisskattan. er skipuð til ákveðins árafjölda. Hefur ráðh. ekki annað að gera en að skipa ákveðna menn til að framkvæma þau skattalög, sem gilda á hverjum tíma. Það er venjulega þannig, að þegar þeir eru skipaðir í ríkisskattan., þá er óvíst, hvernig þau skattalög verða, sem þeir eiga að líta eftir um framkvæmd á. Hér gegnir öðru máli. Hér skipar fjmrh. 3 menn, sem eiga að framkvæma lög, sem í mjög verulegum atriðum eru þannig, að hæstv. fjmrh. á að ákveða, hvernig skilja beri. Þar að auki eiga þeir að framkvæma þessa einu eignakönnun, sem stendur í mjög skamman tíma. Það er ekki verið að skipa hér fasta starfsmenn til ákveðins árabils, heldur til að framkvæma ákveðið starf. Þetta sýnir, að fjmrh. hefur miklu meira vald yfir þessum mönnum en nokkurn tíma yfir ríkisskattan., eins og um hnútana er búið. Þetta finnst mér einmitt dæmi þess, að þarna hefur fjmrh. of mikið vald samkv. þessum lögum. Og ég verð að segja það, að mér finnst næstum furðulegt, að hæstv. fjmrh. skuli yfirleitt kæra sig um að taka sér slíkt vald á sínar herðar og þar með þá ábyrgð, sem því fylgir. Mér finnst eðlilegt, að þingið ákveði slíkt. Það er t. d. ráðh., sem á að ákveða ótalmörg atriði, t. d. fyrir hvern dag á að innleysa peningana, við hvaða dag eigi að miða eignakönnunina. Þetta er allt á valdi ráðh., og er furðulegt, að nokkrum mönnum skuli geta komið til hugar að leggja slíkt vald á herðar eins manns, og enn þá furðulegra, að nokkur maður vilji taka við slíku valdi. Það er í allri skattalöggjöf, að framkvæmdavaldið geti þar sem minnst raskað, að það geti notað skattalögin til að elta ólar við hina og þessa og sleppa öðrum. Það er reynt að skapa sérstakt vald, sem reynt er að hafa sem tryggingu gegn því, að hægt sé að fara út í slíka hlutdrægni, eins og oft má reikna með, að framkvæmdavaldið geri og þessi stjórn hefur sérstaklega sýnt tilhneigingu í þá átt að gera. Og það er sérstaklega tilfinnanlegt, þegar hér eru gerðar ráðstafanir, sem ekki hafa áður verið gerðar hér á landi, í sambandi við rannsókn á eignum manna. Hæstv. fjmrh. sagði, að ekki væri hægt að segja, hverjir helzt færu illa í eignakönnuninni og hverjir ekki. Það er eðlilegt, vegna þess að þessi þriggja manna nefnd má ákveða, hverja hún ætlar að rannsaka og hverjum að sleppa, og það er því þannig fullkomið happdrætti og óvissa. Ég vil sem sagt undirstrika það, sem ég sagði áðan og hæstv. fjmrh. treysti sér ekki til að hrekja, og það er, að með þessari eignakönnun er verið að halda áfram á sömu braut og átt hefur sér stað í skattalöggjöfinni. Annars vegar eru menn, sem hafa fastar tekjur og tekjur, sem eru þannig gefnar upp, að þeir verða að borga skatt af öllum sínum tekjum og greiða fullan skattstiga. Hins vegar eru þeir, sem hafa alls konar „forretningar“ og geta falið fjármuni og tekjur með erlendum innistæðum, vörubirgðum, fasteignum og vélum með of lágu verði, og það eru einmitt þeir menn, sem hafa haft aðstöðu til að koma sér undan skatti á þann hátt, sem hæstv. fjmrh. lýsti í ræðu sinni, og því nauðsynlegt að leggja út í þessa eignakönnun. Nú á með þessari eignakönnun ekki að gera neitt nýtt annað en innkalla fé, skattleggja verðbréf og skattleggja innistæður manna í bönkum. En þetta verður vitanlega að gagni þeim mönnum, sem rík fyrirtæki hafa. Þeir hafa alltaf næg tækifæri til þess að skjóta sínum eignum undan. Þeir geta stöðugt forsvarað, að þannig standi á með þeirra vörueignir, að þeir eigi ekki peninga. Þeir smærri hafa enga slíka möguleika. Þannig er hér ekki um að ræða annað en framhald á sama ástandi, sem hér hefur átt sér stað með skattalög, að þeir, sem fyrirtæki reka, hafa sérstöðu til að bregða sínum eignum undan framtali. Það er aðeins þetta, sem ég vildi segja, áður en ég lýk máli mínu, og hæstv. fjmrh. er órólegur yfir, að ég tel, að slík almenn eignakönnun, eins og hér er farið fram á samtímis því, að það er ákveðið, að verzlunarmenn eða innflutningsaðilarnir og ýmsir þeir, sem mest hafa getað grætt á stríðinu, án þess að tryggt sé, að þeir séu skyldugir til að gera grein fyrir sínum eignum og tekjum undanfarin ár, sé gersamlega út í bláinn og fullkomlega ranglátt að ganga eins harkalega og gert er ráð fyrir í þessu frv. að hinum smærri, þar sem hinir stærri fá tækifæri til að bregða sinum eignum undan.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Mér fannst ræða hv. þm. Siglf. svona frekar lík skáldsögutilbúningi en því, að hann væri að ræða þetta frv. og ákvæði þess. Vitaskuld getur maður með greind hv. þm. Siglf. alltaf búið til, út frá hvaða skattalögum sem væri, dæmi um, hvernig einhver gæti hringsnúið eign sinni, ef ég mætti segja það á þann hátt, hagað bókhaldi og eignum þannig, að þeim mundi vera hægt að koma undan skatti. Ég þekki ekki inn á þessar leiðir, en ég get vel trúað því, að það sé hægt að setja fram fræðilega kenningu um það, og virðist sem hv. þm. Siglf. sé sérstaklega vel heima í því. En þetta er í sjálfu sér ekkert annað en nokkuð, sem hann hefur búið til, og vitaskuld fram komið af einlægri viðleitni til að gera málið tortryggilegt í byrjun. Og það er kannske ekki óeðlilegt, af því að hann vildi láta líta þannig á, að það mætti ekki annað um það segja, af því að það kemur frá þessari stjórn. En mér finnst hv. þm. kominn í sjálfheldu í þessu máli. Hann hefur staðið fremstur í flokki að skrifa um eignakönnunina. Hvernig hefur hv. þm. hugsað sér eignakönnun, sem ætti að ná yfir allt landið, án þess að hún yrði nokkuð almenn? En nú er svo að skilja sem hv. þm. álíti, að allar aðgerðir í þessum efnum eigi að beinast gegn einni stéttinni. Hann þráttar fyrir sína fyrstu ræðu, að hann hafi haldið á málinu á þann veg. En mér finnst á seinustu ræðu hans, að hann vilji láta líta svo út, að þeir félagar hafi ekki meint almenna eignakönnun. Og sú viðleitni kemur fram í þessu frv., að undanskilja smærri fjárupphæðir að nokkru leyti og fara mildilegum höndum um þær að öllu leyti, þótt þær séu dregnar undan. Þessari viðleitni snýr hann öfugt og vill láta líta svo út, að það sé ekki mönnum til hagræðis, heldur til að stimpla þá sem skattsvikara. Slíkur málflutningur getur vel verið, að sé hagkvæmur frá bæjardyrum hv. þm., en ég held, að hann hljóti að kannast við, að hann er ekki réttur. Hann er rangur. Nú þetta margumtalaða vald ráðh. get ég ómögulega fallizt á, að sé meira en í hverju öðru máli, þar sem ráðh. skipar n. til framkvæmda, hvort sem sú n. starfar eitt ár eða fjögur ár, eins og ríkisskattanefndin. Ég get ekki skilið, að hættan á því, að ráðh. blandi sér í þau nefndarstörf, sé til, hvað þá að ráðh. mundi fá sig til þess að fyrirskipa nm., sem búið er að tilnefna í opinberar trúnaðarstöður, að vinna eftir einhverjum geðþótta hans. Ég veit ekki, hvað þessir menn hugsa. Ég vil ekki vera að segja það, að þessi hv. þm. mundi hafa hagað sér þannig, ef hann hefði verið eða yrði sá ráðh., sem þessi framkvæmd heyrði undir á sínum tíma. Mér dettur ekki í hug að bera honum það á brýn að ætla að gera það og blanda sér þannig í störf opinberrar nefndar. Og ég vil mælast undan því, að hv. þm. beri mig slíkum sökum, eindregið. Ég geri líka ráð fyrir, að í slíka n. sem þessa þyki ekki rétt að tilnefna aðra en valinkunnustu og samvizkusömustu menn í þessu þjóðfélagi, sem er treystandi til að vinna trúlega það verk, sem hið opinbera felur þeim. Og hvers vegna er þá nauðsynlegt að þyrla upp svona tortryggni um málið? Ég held, að það sé fast að því óhætt að segja, að það sé aðeins gert til þess að segja eitthvað um málið. Nú er enginn vafi á því, að þetta frv. hefur vitaskuld sína galla, að ég hygg, eins og það hefur þá kosti að ná því langþráða takmarki, sem m. a. hv. þm. Siglf. hefur barizt fyrir, að hér færi fram þessi eignakönnun. Frv. er ekki svo úr garði gert, að ekki megi eitthvað að því finna, og þeirri n., sem fer með það. Þannig hugsa ég ekki, að það sé hér verið með einhvern þann grip, sem sé svo algerlega lýtalaus og fágaður, að enginn megi við honum hreyfa. Hitt er svo allt annað mál, að grundvallaratriðum geri ég ekki ráð fyrir, að breytt verði, og þá sérstaklega því atriði, að reynt verður að láta þessa löggjöf verða þannig úr garði gerða, að hún nái því höfuðmarkmiði, sem haft er fyrir augum með samningu frv., að hér verði nú fært í lag að því leyti, að menn geti komið frá sér á löglegan hátt þeim eignum eða verðmætum, sem kann að hafa verið dregið undan skatti, og staðið svo þannig gagnvart skattalöggjöfinni, eins og ég hef áður lýst, að geta framvegis haldið sér við rétt framtal. Ég vil líka benda á það viðvíkjandi þeim mörgu liðum, sem taldir eru upp í 15. gr., að upplýsa á ýmislegt og tilfæra eignir, þ. á m. innieignir í útlöndum. Og það er ekki á valdi fjmrh. og ekki heldur neinnar n., hvort á að krefja upplýsinganna. Það stendur orðrétt í nefndri grein: „Meðal annars skal krefjast skýrslna um, hvort framteljandi eigi fé erlendis og í erlendri mynt hjá lánsstofnunum eða öðrum.“ Ég held þess vegna, að ræða hv. þm. Siglf. sé á miklu minni rökum reist en hann vill vera láta, og vissulega er honum þetta sjálfum kunnugt.



Herra forseti. Það er ekki neinn efi á því, að hæstv. fjmrh. á tök á því að flytja mál betur og af meiri rökvísi, ef rök eru fyrir hendi, heldur en hann flutti mál sitt nú. Og það, að hann heldur hverja ræðuna af annarri, þar sem ekki örlar á rökum, það sýnir að eitthvað er þungt og erfitt fyrir, og gefur manni þá hugmynd, að þessi smíð, sem hér liggur fyrir, sé jafnvel verr gerð heldur en virðist hafa verið við fyrstu sýn. Ráðh. hóf sína ræðu á því, að það væri auðséð, að mér og flokksbræðrum mínum fyndist í frv. stefnt að einhverjum, sem væri við stjórnarandstöðuna riðnir. Er það nú málfærsla! Það kann að vera nokkuð samgróið honum að hugsa þannig, að löggjöf eigi að móta eftir því, hverjir séu í það og það sinnið við andstöðuna riðnir. Kannske er það þess vegna, að hann hefur lagt úrslitavaldið í sínar hendur. En ég vísa þeim hugsunarhætti algerlega frá mér, að ég taki afstöðu til málsins á þeim grundvelli, að það komi sér vel eða illa fyrir einhverja persónulega. Það kemur ekki málinu við. Ég hafði tekið dæmi af manni, sem hefði lagt vinnu í byggingu, og væntanlega gæti svo farið, að hann yrði stimplaður skattsvikari. Og þar hugsaði ráðh., að þar væri maður við andstöðuna riðinn, sem ég vildi hlífa. Ég sagði áðan, að ef maður ynni nú nótt með degi að því að koma yfir sig húsi og hefur með því verið að vinna þjóðnýtt starf, ætti hann að telja sér til tekna allar eftirvinnustundir og næturvinnustundir, sem hann hefur fram lagt. Nú er sannleikurinn sá, að það er mikill fjöldi manna hér í þessum bæ, sem með þessum hætti hefur byggt sér íbúðir. Þær eru enginn „lúxus“ né íburður, en þó dýrar. Og ef verkamaður, sem með frábærri elju hefur komið upp íbúð, sem kostar 60–80 þús. kr., með því að vinna nótt og dag, ef honum hefur láðst að telja fram sínar eftirvinnu- og næturvinnustundir í húsinu, þá kemur misræmi milli framtals og eignar. Og það er enginn munur fyrir þennan mann að sleppa við skattsvikarastimpilinn en mundi fyrir mann, sem lánaði okurfé, fyrir alla, sem eiga verðbréf og peninga, þó að þeir hafi ekki talið fram. Og ég sagði, að menn, sem hafa unnið þjóðnýta starfsemi, eigi sízt skilið að verða verr úti en okrarar, sem lána þeim peningana. Hæstv. ráðh. sagði, að ég ausi sig auri. Ég neita því algerlega. Ég hef sagt frá staðreyndum, sem hann mótmælti ekki einu orði, og ef hann fær á sig aur af þessum ummælum, þá eru það hans eigin verk, sem ausa auri, en ekki ég.

Ég hef ekki svo mikið við að svara þessum hv. þm.

. Þetta var prýðilegt framígrip. Þetta eru öll rökin hjá hæstv. fjmrh. En verkin tala hærra, og má vera, að þau ausi hann auri, ég geri það ekki. Ég hef aðeins skýrt frá staðreyndum, það er ekkert sjúklegt við það, en það er sýki í því þjóðfélagi, sem lætur sér sjást yfir slíkt, sem ég hef nefnt, og það með menn í hans stöðu. Það er gömul saga, að í óáran hafi þjófar verið frómir taldir, og það var þá líka virkileg óáran. En það vill oft til, að sagan endurtekur sig og að sekir séu saklausir taldir.

Þessi ummæli eru nú svona og svona. Ég kann illa við, að ræðumaður sé að beina því til hæstv. fjmrh., að þjófar séu sýknir taldir

Ég sagði ekki, að þjófar væru sýknir taldir. Ég hafði gaman af gamalli sögu, er hæstv. forsrh. var að rifja upp í útvarpsumræðu um daginn, þegar hann sagði, að hann hefði vitað mig manna fégráðugastan, á meðan ég var í Alþfl. Upphaflega voru þessi ummæli eftir hv. þm. G-K., og þykir mér leiðinlegt, að hann skuli ekki vera hér við. Hann hafði fyrst þau ummæli um hv. þm. Ísaf., að hann væri gráðugasti maðurinn í gráðugasta flokknum, en síðan þótti honum gaman af að snúa þessum ummælum upp á mig á framboðsfundum. En út af orðum hæstv. forsrh. um mína fégræðgi vil ég, að hann nefni dæmi, nefni eitt einasta dæmi um, að ég hafi knúið á um fé í Alþfl. Og í sömu útvarpsræðu vildi forsrh. neita því, að hann væri heildsali, - en er það ekki staðfest í lögbirtingablaðinu 7. sept. 1945? Vill hann afneita því? Ég skal svo ekki reyna meira á þolinmæði hæstv. ráðh., en láta mér nægja að tala um staðreyndir.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Ég hafði nú varla búizt við, að hv. 6. þm. Reykv. mundi æskja eftir, að frekar væri á það minnzt, að þegar hann var í Alþfl., hefði hann mjög leitað eftir launuðum störfum. Hann hefur vafalaust haft þörf fyrir þau störf, enda fékk hann þau í ríkum mæli. Fyrir atbeina Alþfl. var hann skipaður endurskoðandi landsreikninganna, hann var skipaður formaður útvarpsráðs 



Herra forseti. Ég skal nú ekki að neinu leyti blanda mér í umræður, en það lítur út fyrir, að þeir, sem tala sérstaklega um 17. gr., hafi ekki lesið hana mjög gaumgæfilega. Það hefur verið talað um, að með henni væri sérstaklega níðzt á þeim, sem hefðu komið tiltölulega litlu undan skatti, en þó stendur þar, að af eign allt að 25 þús. kr., sem orðið hefur til fyrir 1940 og þá og síðan hafi verið dregin undan framtali, skuli ekkert gjald greiða. Í öðru lagi, að af eign, sem orðið hefur til eftir 1. jan. 1940 og dregin hafi verið undan framtali, skuli ekkert gjald greiða af fyrstu 15 þús. kr., af 15–25 þús. greiðist 5%, af 25–35 þús. greiðist 10% og af 35–45 þús. greiðist 15%, eða samtals sé greitt af undandreginni eign upp í 45 þús. einar 3000 kr. Og ég get ekki með bezta vilja séð, að sérstaklega illa sé farið með þá, sem tiltölulega litlu hafa komið undan skatti. En það ber vott um, að greinin hefur ekki verið lesin rækilega, að í 3. málsgr. stendur, að af því, sem umfram kann að vera, greiðist skattur samkv. næstu málsgr. En í henni sjást ekki nein ákvæði um skattgreiðslu, svo að sennilega mun ein málsgr. hafa fallið niður, en þessu virðast menn ekki hafa tekið eftir, þegar þeir hafa verið að gagnrýna þessa grein. En meiningin mun vera sú, að það, sem er fram yfir 45 þús., eigi að skattleggjast samkvæmt gildandi skattal. án skattsektar, það er nú öll herkjan. Ég heyrði, að hv. 6. þm. Reykv. nefndi eitthvað mitt nafn, en ég heyrði ekki, hvað hann sagði til mín. Hitt hef ég heyrt, að hann hefur hér ausið hæstv. fjmrh. auri hvað eftir annað, og sumt af því hefur verið beinar getsakir eða dylgjur um óráðvendni, sem enginn veit til, að hæstv. fjmrh. hafi haft í frammi nokkurn tíma. Því fer mjög fjarri, að ég mæli hæstv. fjmrh. undan sökum, en ég get ekki annað en sagt, að það er sjúkleiki á hv. 6. þm. Reykv. að geta ekki tekið svo til máls, að hann hafi ekki þessi leiðu og mjög óviðurkvæmilegu ummæli um hæstv. ráðh. hér í þinghelginni, en það gerir hann ekki utan hennar, svo að maður verði var við. Það virðist sem hann kjósi að svala fýsnum sínum í skjóli þeirrar verndar, sem hann nýtur hér. Hann virðir hvorki helgi þingsins, þingeið sinn né sóma, og ég hygg, að það sé hvorki honum né flokki hans til framdráttar. Við, dm. allir, erum fyrir löngu orðnir leiðir á þessu, og fyrirlitning okkar á þessu eykst í hvert sinn, sem hv. þm. svalar sér þannig sér og þinginu til smánar.



Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði, að hæstv. forsrh. gat ekki borið af sér, að hann væri heildsali, því að sannleikurinn er sá, eins og ég hef lýst yfir og allir vita, að hann er heildsali, og læt ég svo útrætt um það mál. En ég lýsi það ósatt, að ég hafi sótzt eftir þeim stöðum, er hann nefndi. Það var gott fyrir hæstv. fjmrh. að fá stuðning frá hv. þm. Ísaf., en sá þm. var að enda við að segja, að ég ataði hæstv. ráðh. og aðra þm. daglega auri. Þetta er ekki satt. Hvað hef ég sagt? Ég hef aðeins sagt það, sem satt er, að firma, sem ráðh. er einn aðaleigandinn í, liggur undir kæru fyrir að hafa dregið sér óleyfilega fé undan skatti. Ef einhver gæti leitt líkur að því, að þetta væri ekki satt, þá væri hægt að segja, að ég ataði auri og væri með dylgjur, en það geta þessir menn ekki. Sannleikurinn er sá, að ég te1 óviðurkvæmilegt, að maður, sem liggur undir slíkum grun eða kæru, skuli eiga að framkvæma eignakönnunina. En ef þm. geta sannað mér, að það sé ekki satt, sem fyrr nefnt fyrirtæki hæstv. fjmrh. er sakað um, þá tek ég það til baka, sem ég hef sagt í því sambandi.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að ég hefði farið óvarlega með sannleikann, og neitaði því, að hann hefði sótzt eftir störfum hjá Alþfl. En það er að fara óvarlega með sannleikann. Ég minnist þess og hef vitni að því, er þessi hv. þm. kom til mín upp á skrifstofuna í Austurstræti 1 með mann með sér til að sækja það fast að fá að verða forstöðumaður Tryggingastofnunar ríkisins, og ætlaði hann þá að útvega fylgdarmanni sínum stöðu þá, er hann skipaði þá sjálfur hjá Alþfl.

Forseti (GÞ): Ég vil benda á, að þessar umr. eiga nú orðið lítið skylt við eignakönnun, og væri æskilegt, að þm. athuguðu það.



Ég tek ekki þessa áminningu forseta til mín, ég hef ekki svo mikið talað í þessu máli. Það hafa aðrir meira lýst áliti sínu á framferði hv. 6. þm. Reykv. almennt, framferði, sem hæstv. forseti hefði fyrir löngu átt að víta í sambandi við algerlega ósæmileg ummæli þessa þm. En í sambandi við það, sem hv. 6. þm. Reykv. hefur nú sagt um fyrirtæki það, sem hæstv. fjmrh. er meðeigandi í, hefur komið í ljós, að hann þekkir ekki einföldustu atriði íslenzks réttarfars, að það er ekki skylda sakbornings að sanna sakleysi sitt, þó að hann sé borinn sökum, og þegar hann er að gera kröfur til hæstv. ráðh. og ásaka hann í krafti þess, að þetta fyrirtæki hefur verið borið sökum, þá snýr hann þessari grundvallarkröfu íslenzks réttarfars alveg við, því að það er einmitt hlutverk þess, sem ber annan sökum, að sanna sektina, en ekki öfugt, að sakborningur eigi að sanna sakleysi sitt, en það virðist eins og hv. þm. geri þá kröfu í þessu máli. En það er vitað, að slíkt réttarfar, eins og hv. þm. vill hafa hér, hefur til skamms tíma þekkzt í Rússlandi og aðeins þar. Þar hafa sakborningar orðið að sanna sakleysi sitt. En ég sá í Þjóðviljanum nýlega, að nú væri búið að snúa þessu við í Rússlandi og taka upp það réttarfar, sem tíðkazt hefur á Vesturlöndum síðan á Napoleonstímanum, og ég vona, að hv. 6. þm. Reykv. taki sér þessa réttarbót í Rússlandi til fyrirmyndar.

Forseti (BG) : Hv. þm. A-Húnv. hefur afhent mér skrifi. brtt. við frv. það, sem fyrir liggur. Brtt. hljóðar svo: „Við 1. gr. Orðin „og hæstaréttardómara“ í fyrsta málslið greinarinnar falli burt.“ Þar sem brtt. þessi er of seint fram borin og auk þess skrifleg, mun ég leita afbrigða, til þess að hana megi taka til meðferðar á fundinum.

Jón Pálmason : Herra forseti. Svo sem hæstv. forseti hefur lýst, hef ég leyft mér að bera fram litla brtt. við þetta frv. Ég sá það hér í dag, að mikill meiri hl. þm. var með því að samþykkja þessa breyt. á l., sem upphaflega voru ætluð til að tryggja hag sýslumanna landsins, sem eru af þessari stétt manna lakast settir. Brtt. mín er um það, að taka hæstaréttardómara út, en láta sakadómara, lögreglustjóra og borgardómara vera undir ákvæðum l. og er það náttúrlega sanni nær. En ég tel, að ef á að ganga svo langt, að ríkið byggi á sinn kostnað yfir hæstaréttardómara landsins, sem eru einhverjir hæst launuðu embættismenn á landinu, hljóti það að boða, að ríkið eigi samkv. þeirra áliti, sem þetta samþykkja, að byggja yfir alla embættismenn á landinu. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þessa brtt. málið liggur ljóst fyrir, og ættu menn að geta gert sér grein fyrir því, án þess að frekar sé um það rætt.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Af því að hæstv. dómsmrh. er ekki viðstaddur á fundi, vil ég gjarnan upplýsa það, að af hans hálfu var lögð veruleg áherzla á það, að ákvæðin næðu til hæstaréttardómara, og höfum við rætt nokkuð um þetta í ríkisstj. Það má að vísu segja, að hæstaréttardómarar séu hvað föst laun snertir bezt launaðir allra dómara landsins. En þess er þó vert að geta, að þeir eru sökum stöðu sinnar í verulegum atriðum afskornir því að hafa aukastörf með höndum. Og það er alveg lífsnauðsynlegt fyrir þá að geta verið fjárhagslega óháðir til þess að geta gegnt fullkomlega sínu dómarastarfi. Og þó að hæstaréttardómarar hafi 15 þús. kr. í grunnlaun, hygg ég, að æði margir af héraðsdómurunum hafi í raun og veru jafnmiklar tekjur og þeir. Og mér er kunnugt, að hæstaréttardómarar hafa talið sig mjög illa setta með þetta, sérstaklega þeir, sem verða að sæta mjög dýru húsnæði eða þurfa að reyna að koma upp mjög dýru húsnæði fyrir sig. Sjá þeir sér þess varla kost á eigin spýtur, en þeir vilja ekki leita til Péturs eða Páls út af lánveitingum í þessu skyni.



Mér þykir rétt að taka það fram, að það er svo fjarri því, að þetta mál sé á nokkurn hátt persónulegt frá minni hendi. Mér er það kunnugt, eins og öðrum, að þessir menn, sem um ræðir, eru ágætir menn, og ég er meira að segja í vináttu við suma þeirra. En ég tel bara, að þetta sé ekki sanngjarnt mál. Það þýðir ekki fyrir hæstv. forsrh. eða neinn annan að segja mér það, að hæstaréttardómarar hafi engar aukatekjur. Ég hef séð reikninga yfir matsgerðir frá þeirra hálfu, sem sanna, að þetta er ekki rétt hermt.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég vildi aðeins leiðrétta það hjá hv. þm. A-Húnv., sem hann sagði um aukatekjurnar. Ég sagði ekki, að hæstaréttardómarar hefðu aldrei neinar aukatekjur. Ég sagði aðeins, að þeir vegna stöðu sinnar yrðu að sætta sig við það, þó að þeir oft og tíðum hefðu engar aukatekjur, og gætu ekki eins og margir aðrir embættismenn snapað eftir slíkum aukatekjum. Þeir fá tiltölulega mjög fá viðfangsefni, sem eru þannig vaxin, að þeir geti tekið þau að sér vegna stöðu sinnar.