Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að hádegishlé verður gert um kl. 1 og stendur í hálfa klukkustund. Samkomulag er um að fundir geti staðið fram á kvöld.

Borist hefur bréf frá Þórunni Sveinbjarnardóttur, þingflokksformanni Samfylkingarinnar, um að Oddný G. Harðardóttir, 5. þm. Suðurk., geti ekki sótt þingfundi á næstunni af persónulegum ástæðum. Í dag tekur sæti á Alþingi varamaður hennar, Anna Margrét Guðjónsdóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Forseta hefur borist ósk frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að kosið verði að nýju í Íslandsdeild Norðurlandaráðs og fer kosningin fram nú á fundinum vegna þess.

Virðulegur forseti. Við tilnefnum og kjósum nú í landsdóm. Að mínu mati hefur það sýnt sig að Alþingi er vanhæft til að fjalla um mál af þessu tagi. Því lýsi ég mig algerlega ósammála því að Alþingi sjálft tilnefni enn og aftur í landsdóm. Ég óska þess við þingheim að við getum á komandi þingi tekið okkur saman í þessu máli og lagt niður landsdóm þannig að ekki þurfi að koma til annarra eins dómsmála og nú eru í farvatninu á hendur hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Geir H. Haarde. Frú forseti. Ég tel Alþingi vanhæft til að taka á málum sem þeim sem fjalla á um í landsdómi og ég skora á þingheim að taka af skarið sem einn maður og leggja niður landsdóm á komandi þingi.

Frú forseti. Í gær var stutt umræða um þetta mál. Þar kom ég inn á það, og óskaði eftir því að hæstv. umhverfisráðherra yrði viðstödd, að koma verði á markaði með kolefnislosanir á Íslandi nú þegar og að menn þurfi að búa sig undir það og taka þá umræðu að hér sé að myndast nýtt kvótakerfi sem sennilega verður miklu stærra en kvótakerfið í sjávarútvegi. Þeir sem græða á því eru Landsvirkjun sem ríkið á, Rarik, Orkubú Vestfjarða og Hitaveita Suðurnesja sem Magma á. Ég vil að menn taki þá umræðu áður en þetta kemur í bakið á okkur eins og kvótakerfið gerði í sjávarútveginum. Ég segi já.

Forseti. Ég er á þessu máli með fyrirvara af því að mér finnst þetta kerfi bjóða upp á sambærilega misnotkun og kvótakerfið. Ég hefði viljað meiri umræðu um málið en mér skilst að við getum ekki tekið þátt í þessari samevrópsku sköttun á loftinu. Ég vek athygli á því að það er ekki bundið við lönd þannig að við gætum mjög auðveldlega orðið mengaðasta land í Evrópu ef mjög margir vilja kaupa kvóta á Íslandi. Mér stendur stuggur af þessu máli og ég mun segja nei.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um heildarlög um skeldýrarækt sem marka á vissan hátt tímamót. Þetta er í fyrsta skipti sem slík löggjöf er sett og eftir henni hefur mjög verið kallað af hálfu þeirra sem starfa í þessari atvinnugrein og er örugglega ein forsenda fyrir mikilvægri uppbyggingu sem gæti átt sér stað í þessari atvinnugrein. Vandinn er hins vegar sá að eins og frumvarpið lítur út og þrátt fyrir breytingar meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar eru gríðarlega mörg flækjustig í þessu máli og það þarf örugglega að skoða það þegar fram í sækir. Við sjálfstæðismenn viljum hins vegar ekki leggjast gegn því að frumvarpið nái fram að ganga enda er eftir því kallað, sérstaklega úr atvinnugreininni. Munum við styðja frumvarpið að öðru leyti en því að í 16. gr. þess er afar slæmt ákvæði sem hefur í för með sér að það mun takmarka fjármagn til skeldýraræktar og koma í veg fyrir að eðlilegur arður renni til frumherja við framsal leyfa til nýrra rekstraraðila. Við munum því greiða atkvæði gegn 16. gr. og hvetjum þingheim til að gera það og fella þessa grein. Að öðru leyti styðjum við málið.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn fögnum því að þetta frumvarp verði að lögum. Við höfum þó þann fyrirvara á, og það kemur reyndar fram í samþykkt meiri hlutans, að lögin skuli endurskoða innan þriggja ára og jafnvel eigi að hefja þá endurskoðun strax og þau hafa tekið gildi vegna þess að menn eru sammála um að þetta sé dálítið flókið ferli sem lögin bjóða upp á fyrir þessa nýju atvinnugrein. Hins vegar þarf atvinnugreinin einhvern ramma. Við fögnum þessu og munum því samþykkja málið, en höfum miklar efasemdir um að þetta verði sú bylting fyrir þessa nýju atvinnugrein að það verði auðveld leið fyrir ný fyrirtæki að fara inn. Það gæti þess vegna farið svo að við þyrftum að fjalla aftur um skeldýrarækt fljótlega á næstu þingum en látum á þetta reyna. Nokkrar greinar eru þó vafasamar eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kom inn á varðandi 16. gr. og við munum hugsanlega sitja hjá við einstakar greinar.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hér hafa verið reifuð um mikilvægi þess að búa þessari nýju atvinnugrein einhvern ramma til að starfa eftir. Það eru ákveðnir þættir í þessu frumvarpi sem valda manni áhyggjum. Það á sérstaklega við um þau ákvæði sem snúa að leyfisveitingum en þar eru margir þröskuldar og ferli, sem við sjáum svo sem á öðrum vettvangi í atvinnulífinu, sem getur tekið langan tíma og lengt þannig möguleika fyrirtækjanna til að koma sér í tekjuafkomu. Þarna er annað ákvæði sem ég hef alvarlegar athugasemdir við en það fjallar um framsalið. Við horfum upp á það að einstaklingum, sem byggja sig upp í þessari grein og hafa lítinn aðgang að fjármagni, þeir gera það jafnvel með eigin vinnuafli og eigin atorku fyrst og fremst og eigin fjármagni, er ekki heimilt að selja fyrirtæki sín eftir að tilraunatímabili lýkur og þurfa því að losa sig með einhverjum hætti út úr sínum rekstri. Aðstæður geta breyst hjá mönnum, þeir geta veikst eða annað og þeim er ekki heimilt að selja fyrirtæki sín, þá er fyrirtækið verðlaust. 

Virðulegi forseti. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með þessa lagasetningu, að heildarrammi um skeldýrarækt, sem er ung atvinnugrein og upprennandi á Íslandi, heildarlöggjöf um þá atvinnugrein sé samþykkt á Alþingi. Það hefur komið fram gagnrýni á að það sé framsalsbann á leyfi en bent hefur verið á að sú hugsun byggist verulega á því að tryggt verði að þekking og reynsla verði til staðar í greininni og óeðlilegt sé að sé opið sé fyrir tíðum framsölum. En eftir sem áður er hægt að selja hlut í fyrirtækjum og það kemur ekkert í veg fyrir að hægt sé að selja fyrirtækið sem slík. Við höfum lagt áherslu á að vera í góðri samvinnu við Samtök skelræktenda við vinnslu þessa frumvarps og munum taka það til umræðu í nefndinni milli 2. og 3. umr. að taka til greina að hagsmunum skelræktenda verði bætt við sem umsagnaraðila samkvæmt 17. gr. frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Það sem hefur staðið þessari ungu og veikburða atvinnugrein fyrir þrifum er skortur á fjármagni. Þess vegna hefði verið mjög mikilvægt að í þessari löggjöf legðu menn sig fram um það að búa þannig um hnútana og búa til þannig ramma að það yrði til þess að auðvelda mönnum að fá fjármagn inn í atvinnugreinina. Með þessu ákvæði er tvímælalaust verið að koma í veg fyrir það. Þetta mun þess vegna torvelda mjög uppbyggingu í skeldýrarækt hér á landi sem er mjög slæmt. Þess vegna leggjum við til að 16. gr. verði felld til að tryggja að fjármagn streymi inn í greinina með eðlilegum hætti og tryggja jafnframt að eðlilegur arður renni til þeirra frumherja sem hafa staðið í uppbyggingu í sveita síns andlitis á undanförnum árum.

Frú forseti. Þetta er eina sólarljósið í stefnu ríkisstjórnarinnar. Hér er verið að leggja niður stofnun og ég segi já.

Virðulegur forseti. Það var skrifað inn í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að taka upp hina svokölluðu austurrísku leið sem felur í sér að ofbeldismaður er fjarlægður af heimili sínu til að vernda aðra heimilismenn. Fórnarlömb ofbeldis þurfa því ekki lengur að flýja heimili sín, en það er nöturlegur veruleiki sem sumir, því miður, hafa þurft að búa við. Þetta er mikið framfaraskref og mikil réttarbót fyrir brotaþola sem í þessu er fólgin og jákvæður áfangi. Ég þakka þann þverpólitíska stuðning sem verið hefur við þetta mál á þinginu.

Frú forseti. Í dag getum við sýnt þá staðreynd að við stöndum með þeim sem beittir eru ranglæti og viðurkennum að réttur þeirra sem búa við ofbeldi á heimilum sínum hljóti að vega þyngra en réttur þeirra sem beita ofbeldi. Hér kemur fram sú mikilvæga sýn að heimilisofbeldi er ekki einkamál heldur alvarlegt mein sem varðar samfélagið í heild og nauðsynlegt er að bregðast við. Hér er um verulegt réttlætismál að ræða sem ég fagna að nú lítur allt út fyrir að nái loksins fram að ganga eftir margra ára baráttu ýmissa aðila jafnt hér á þingi sem og ýmissa hagsmunasamtaka utan þings.

Forseti. Ég segi bara loksins, loksins, loksins, og ég segi já.

Frú forseti. Ég vil sömuleiðis fagna þessum áfanga og samstöðu um að afgreiða þetta mikilvæga mannréttindamál sem ákvæðið sannarlega er. Evrópuráðið hefur rannsakað og borið saman árangurinn af mismunandi aðferðum í þessum efnum og þar á meðal og ekki síst austurrísku leiðina svonefndu og niðurstaða af rækilegri skoðun þar, bæði í mannréttindanefnd Evrópuráðsins og nefnd um jafnan rétt og jafna möguleika karla og kvenna, var að hvetja aðildarríki til að fara þessa leið og fyrir því höfum við, mörg hver hér, barist lengi. Ég fagna þessu sérstaklega. Þetta kostar ekki peninga og er kannski ekki stórt mál í hugum margra en í mínum huga er það mjög stórt og bætist við mörg önnur góð mál á sviði mannréttinda- og jafnréttismála sem þokast hafa í rétta átt á þessu kjörtímabili.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem við erum að afgreiða á rætur sínar nokkur ár aftur í tímann. Það er rétt sem fram hefur komið að hér hafa um nokkurt árabil verið flutt þingmannafrumvörp, m.a. af hálfu hv. þáverandi þingmanns, Kolbrúnar Halldórsdóttur o.fl., sem urðu til að koma þessu máli á dagskrá. Árið 2008 var málið tekið til gagngerrar umræðu í allsherjarnefnd og í lok þeirrar vinnu var hv. dómsmálaráðuneyti, þáverandi, falið að vinna tillögur sem skila sér í því frumvarpi sem hér lítur dagsins ljós. Þær eru vel unnar og vel útfærðar og allsherjarnefnd hefur náð góðri samstöðu um meðferð þeirra og er full ástæða til að fagna þeirri lagasetningu sem nú er að verða að veruleika á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna sérstaklega því stóra framfaraskrefi sem menn eru að taka hér. Einhvern tíma verður sagt: Það er undarlegt að þetta skuli ekki hafa verið orðið að lögum löngu fyrr. En það var ekki sjálfsagt mál þegar Kolbrún Halldórsdóttir hóf þessa baráttu í þingsölum ásamt þingmönnum úr öðrum þingflokkum. Nú er um þetta þverpólitísk samstaða, framfaramál sem allir fagna. Við þökkum öllum þeim sem hafa lagt hönd á plóginn, Kolbrúnu Halldórsdóttur og öðrum þingmönnum.

Frú forseti. Við erum að lögfesta enn eitt mannréttindamálið í stjórnartíð hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég fagna því að við erum nú, Alþingi, að ákveða að þolendur í ofbeldi í nánum samböndum njóti friðhelgi einkalífsins. Í stað þess að búa við þann ótta að þurfa að fara út af heimili með börn, jafnvel um miðjar nætur, geta nú þolendur ofbeldis fengið að vera á sínu heimili en gerendurnir eru fjarlægðir út af heimilinu. Eins og hæstv. innanríkisráðherra sagði eru þetta löngu tímabær mannréttindi til handa þolendum ofbeldis og ég fagna því að fá tækifæri til að taka þátt í að segja já við þeirri lagasetningu.

Virðulegi forseti. Með þessu máli eru hámarksrefsingar fyrir mansal hækkaðar úr 8 árum í 12 og það má færa mjög góð rök fyrir því að þeir sem gerast brotlegir við þessi ákvæði almennra hegningarlaga eigi að sæta þungum refsingum. Á málinu eru hins vegar fleiri hliðar, nefnilega sú að hér er venjulega um að tefla harðsvíraða glæpamenn sem stunda skipulagða glæpastarfsemi. Með því að þyngja refsingarnar má halda því fram að þessir glæpamenn fái frekari hvata til að kúga og þvinga þau vitni sem eru til staðar og geta leitt til þess að yfir þá verði komið lögum, en í mansalsmálunum eru það einmitt brotaþolarnir sjálfir, fórnarlömbin sem eru helstu vitnin. Í tengslum við það að samþykkja þetta mál skora ég á hæstv. innanríkisráðherra að taka það til skoðunar og auka vitnavernd og stöðu vitnanna og fórnarlambanna enn frekar til að markmiðinu verði náð eins og að er stefnt.

Virðulegi forseti. Í fyrra samþykktum við samhljóða á Alþingi lög sem höfðu þann tilgang að bregðast við afleiðingum eldgoss í Eyjafjallajökli. Það frumvarp sem við greiðum nú atkvæði um felur í sér að lengja þann gildistíma sem nær þá almennt til náttúruhamfara og hins vegar að opna heimildir sem ná líka til framleiðenda á lögbýlum þar sem afurðasala hefur verið bönnuð af ástæðum sem hlutaðeigandi framleiðandi gat ekki haft áhrif á. Hér er m.a. verið að vísa til aðstæðna sem hafa komið upp og kunna að koma upp, t.d. í tilviki eins og í díoxínmenguninni. Þetta er mjög þarft ákvæði og ég fagna því ef það getur tekist eins og í hinu fyrra skipti að um það takist þverpólitísk og almenn samstaða á þinginu.

Virðulegi forseti. Þetta mál er mjög mikilvægt, skiptir mjög miklu máli. Áður en ég fór upp í pontu kíkti ég aðeins á fréttamiðlana því að ég heyrði að þingfundi hefði verið frestað aðeins út af ríkisstjórnarfundi og við höfum einmitt verið að bíða eftir að fá upplýsingar um hvað ríkisstjórnin hyggst gera varðandi afleiðingar öskufalls á gossvæðunum á Suðurlandi. Það sem við erum að samþykkja hér er hluti af því. En það er mjög brýnt að það komi sem fyrst fram upplýsingar um hvernig stjórnvöld ætla að bregðast við því gífurlega öskufalli sem varð í Skaftárhreppi og undir Eyjafjöllum vegna gosanna í Eyjafjallajökli og Grímsvötnum.

Frú forseti. Ég fagna þessu frumvarpi sem gerir mögulegt að koma til móts við þá bændur í Skutulsfirði sem urðu að fella búpening sinn og missa þar af leiðandi af afurðum. Þetta heimilar að þeir komi inn í þann hóp sem nýtur beingreiðslu og stuðnings hvað það varðar og eins varðandi eldgosið í Eyjafjallajökli í fyrra en þar lengist umsóknarfrestur og aðgengi að bótum. Varðandi eldgosið í Grímsvötnum vil ég taka fram að af hálfu ríkisstjórnarinnar gilda þar sömu reglur og sama aðkoma Bjargráðasjóðs og var um gosið í Eyjafjallajökli og verður stutt við það fólk sem lendir þar í tjóni með sama hætti.

Frú forseti. Hér kemur til afgreiðslu fyrsta þingsályktunin um þróunarsamvinnu sem hefur verið unnin á grundvelli laga nr. 121/2008, um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands. Í utanríkismálanefnd hafa verið gerðar nokkrar breytingartillögur við þingsályktunartillöguna og einkum er reynt að varða leiðina að markinu um 0,7% framlag til þróunarsamvinnu af vergum þjóðartekjum á næstu árum. Það er ljóst að á tímum mikils niðurskurðar í ríkisfjármálum hafa þjóðirnar sem Ísland ber sig saman við ekki skorið niður til þróunaraðstoðar. Þau grundvallarsjónarmið liggja þar að baki að það séu ríkir hagsmunir þróaðra ríkja að draga úr fátækt og misskiptingu auðs í heiminum, berjast gegn sjúkdómum og faröldrum sem víða eru landlægir í þróunarríkjum og auka menntunarstig með sérstakri áherslu á konur og börn. Framlög til þróunaraðstoðar og samvinnu er því um leið framlag til friðar og jöfnuðar um allan heim. Þessi viðhorf eigum við Íslendingar hiklaust að styðja í verki og það gerum við með fyrstu heildstæðu þróunarsamvinnuáætlun Íslands sem hér liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Hér er verið að færa í lög nokkuð sem hæstv. fjármálaráðherra er löngu búinn að gera án þess að hafa til þess lagaheimild, þ.e. að leggja niður stjórn ÁTVR. Ég held að þetta sé óskynsamlegt. Ég held að eina ástæðan fyrir því að ÁTVR er jafnöflugt og gott þjónustufyrirtæki og raun ber vitni, með vel skilgreind markmið á ýmsum sviðum, m.a. á forvarnasviðum, sé vegna þess að þar hefur verið unnið skipulega að því undir forustu stjórnar. Að færa það allt inn í fjármálaráðuneytið, með fullri virðingu fyrir því ágæta ráðuneyti, er ekki gott skref og ekki rétt skref í ríkisrekstrinum. Ég mun því greiða atkvæði gegn þessu.

Frú forseti. Hér er stigið nýtt skref í að koma með nýtt skipulag fyrir Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Við hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í nefndinni, erum með fyrirvara við frumvarpið. Við styðjum þetta í grófum dráttum en við erum á móti einstökum greinum eða þrem málsgreinum, réttara sagt. Ég greiði atkvæði fyrir sjálfan mig og í samræmi við mína sannfæringu. Ég legg ekki til við aðra þingmenn að þeir greiði atkvæði á þennan eða hinn veginn. Það eru skiptar skoðanir í mínum flokki um þetta mál og mega gjarnan vera það.

Virðulegur forseti. Ég vil sem formaður nefndarinnar róa þingheim í því að hér er ekki verið að gera neinar grundvallarbreytingar á Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins. Málið varðar fyrst og fremst það að annars vegar er fallið frá því að hafa sérstaka stjórn þar en sú þróun hefur almennt orðið í ríkisrekstrinum að stjórnir hafa heldur verið á undanhaldi og kallað á skýra ábyrgð forstöðumanna fyrir sínum rekstri og ráðuneytanna sjálfra. Hins vegar eru hér lögfestar heimildir fyrir Áfengis- og tóbaksverslunina til að hafa reglur til að geta hafnað einstökum vörutegundum sem verslunin telur að samræmist ekki sjónarmiðinu um samfélagsábyrgð eða stefnu stjórnvalda eins og hún er í áfengismálum á hverjum tíma og ekki nema sjálfsagt að svo alvarlegar aðgerðir eins og það að hafna vörum í einokunarverslun sé gert á grundvelli lagaheimilda en ekki þeirra reglna sem hingað til hefur verið byggt á.

Virðulegi forseti. Sú breyting sem sérstaklega er verið að ræða hér, að leggja niður stjórn ÁTVR, er eitthvað sem ég tel mjög mikilvægt að starfandi verkstjóri ríkisstjórnarinnar hafi frumkvæði að við að taka til endurskoðunar. Hv. þáverandi þingmaður, Jóhanna Sigurðardóttir, lagði ítrekað fram tillögur um aukið atvinnulýðræði hjá opinberum stofnunum og fyrirtækjum á vegum hins opinbera, þar á meðal komu fram hugmyndir frá fulltrúum Samfylkingarinnar um að starfsmenn ættu að hafa allt að því þriðjung stjórnarmanna í stjórnum á vegum hins opinbera. Ég tel að það sé mjög brýnt að núverandi ríkisstjórn og stjórnarliðar taki afstöðu til þess hvort þeir hafi í hyggju að framfylgja þeirri stefnu sem var mótuð 1996 eða hvort þeir vilji setja fram eigin stefnu í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég styð að sjálfsögðu þessar greinar eins og þær liggja fyrir. Ég vil benda á að rétt sé að vinna síðan áfram með markmiðsgreinina, 2. gr., og jafnvel setja nýja grein þannig að markmiðið nái einnig yfir tóbaksvörur. Tel ég rétt að huga að því strax á næsta þingi.

Frú forseti. Þessi vandræðagangur í mér er vegna þess hve mikill hraði er á málinu, það er bara þannig. En í 3. mgr. 1. gr. stendur, með leyfi frú forseta: „Ráðherra er heimilt að setja sérreglur um innflutning ferðamanna og áhafna skipa og flugvéla á áfengi og tóbaki.“ Þetta finnst mér vera of mikið framsal á löggjafarvaldi til ráðherra og ég sit hjá við þessa grein og get ekki stutt hana.

Frú forseti. Í greininni stendur, með leyfi frú forseta: „Fjármálaráðherra fer með yfirstjórn á smásölu áfengis og heildsölu tóbaks og framkvæmd laga þessara.“ Þarna er sem sagt fjármálaráðherra kominn í staðinn fyrir stjórn félagsins eða stofnunarinnar og þetta er í samræmi við þá stefnu sem var áður fyrr í gangi. Ég styð það en geri ekki ráð fyrir að allir hv. þingmenn styðji það.

Virðulegi forseti. Það er bullandi klofningur innan raða okkar sjálfstæðismanna í þessu máli, a.m.k. milli mín og hv. þm. Péturs Blöndals. Ég held að eitt af því sem við höfum ekki fjallað nógu mikið um og ekki hefur tekist nógu vel til sé ríkisreksturinn. Ég held að ein af ástæðunum fyrir því að það hafi ekki tekist nógu vel sé sú að það hafi ekki verið nógu vel skilgreint hver ber ábyrgð þar. Það hefur hins vegar gengið afskaplega vel varðandi þetta góða fyrirtæki, ég held að þeim hafi tekist í ÁTVR býsna vel til við að sinna hlutverki sínu. Án nokkurs vafa er ein af ástæðunum sú að þar hefur verið öflug stjórn með hæfu fólki sem sinnir starfi sínu vel og það að færa þetta inn í fjármálaráðuneytið er skref aftur á bak. Ég greiði atkvæði gegn því.

Frú forseti. Ég hef áður lýst þeirri skoðun minni að ég tel að með tilliti til lýðheilsusjónarmiða eigi áfengi og tóbak og lög þar um að heyra til heilbrigðisyfirvalda og þar með velferðarráðherra. Mér hefur ekki tekist að sannfæra þingheim um þetta í bili en ég mun halda þeirri baráttu áfram. Ég styð þetta að þessu sinni með þeim fyrirvara að ég mun halda áfram að reyna að berjast fyrir breytingum á þessari yfirstjórn.

Frú forseti. Í 3. mgr. 4. gr. stendur að starfsemin skuli skila hæfilegum arði til ríkissjóðs sem kemur væntanlega í veg fyrir að ráðherra geti lagt stofnunina niður, eins og hann gæti hugsanlega ef hann væri bindindismaður. Í 3. mgr. 9. gr. stendur að heildsöluálagning ÁTVR á tóbaki skuli vera 18%. Sem maður sem þekkir rekstur pínulítið veit ég að ef umsetningin minnkar, eins og við öll vonumst til að hún geri í tóbaki, og ef hún minnkar svo mikið að þetta sé orðin einhver óvera duga 18% ekki fyrir veltunni. Þessi grein er því í rauninni í mótsögn við þá von að verslun með tóbak minnki. Ég get ekki staðið að slíkri grein og sit hjá.

Frú forseti. Það er dálítið þreytandi að vera stöðugt að veita afbrigði fyrir hluti sem löngu liggja fyrir og ég skil ekki af hverju þarf að veita afbrigði fyrir þessu atriði núna þegar svo langt er liðið á sumarið, sem er reyndar ekki komið. Ég greiði þessu atkvæði en geri athugasemd við að það skuli verið að veita afbrigði fyrir veitingu ríkisborgararéttar. Það hlýtur að hafa legið fyrir, alla vega fyrir viku.

Virðulegi forseti. Ég vildi ræða um fundarstjórn forseta vegna þess að fram kemur á mbl.is núna áðan að Eftirlitsstofnun EFTA hafi komist að niðurstöðu í Icesave-málinu þar sem niðurstaðan er sú að hún telur að íslenska ríkið hafi brotið í bága við löggjöf um evrópskar innstæðutryggingar og fái því þriggja mánaða frest til að greiða Bretum og Hollendingum. Það verður fróðlegt að sjá rökstuðning Eftirlitsstofnunarinnar fyrir þessari niðurstöðu en ég verð að segja að hún kemur ekki á óvart vegna þess að framkvæmdastjóri hennar, Per Sanderup, hafði fyrir fram gefið sér þessa niðurstöðu sem er afar óvenjulegt, að eftirlitsstofnanir eða dómarar lýsi afstöðu sinni fyrir fram til sakarefnisins áður en menn hafa fengið að tjá sig um það. Þessi frétt hlýtur að kalla, virðulegi forseti, á viðbrögð frá forustumönnum ríkisstjórnarinnar við þessari niðurstöðu, yfirlýsingu um hvort þeir ætli ekki að taka hraustlega til varna fyrir EFTA-dómstólnum, 

Virðulegi forseti. Ég get upplýst að utanríkismálanefnd hefur þegar verið boðuð til fundar kl. 3 í dag þar sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra mun koma fyrir nefndina og gera grein fyrir stöðu málsins. Ég vænti þess að í kjölfarið muni hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra gera þingheimi grein fyrir málinu með yfirlýsingu þannig að það mun skýrast væntanlega í dag. En utanríkismálanefnd kemur til fundar kl. 3 og hefur hæstv. forseti vinsamlega fallist á að nefndin fundi þó að þingfundur sé í gangi.

Forseti vill geta þess að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Árni Páll Árnason hyggst að loknum fundi utanríkismálanefndar verða með yfirlýsingu um það mál sem hér var rætt.

Virðulegur forseti. Samkomulag hefur tekist um þinglok og í tengslum við það hefur samstaða tekist í efnahags- og skattanefnd um að fallið verði frá lögfestingu frumvarps um gjaldeyrishöft sem er til 2. umr. í þinginu og mun nefndin þess í stað flytja frumvarp um framlengingu heimilda til hafta til 30. september næstkomandi en stefnt verður að lögfestingu gjaldeyrishaftanna sjálfra á septemberþingi. Þá er samkomulag um að taka það frumvarp sem nú er til 2. umr., Ráðstafanir í ríkisfjármálum, til umfjöllunar í nefndinni milli 2. og 3. umr. Það er ánægjulegt að greina frá því að við þá umfjöllun verður frestað áformum um skattlagningu lífeyrissjóða í tengslum við aðgerðir við skuldavanda heimilanna en stjórnvöldum gefið tóm fram til septembermánaðar til að ná samkomulagi við lífeyrissjóðina um það atriði. Er hvort tveggja gert til að greiða fyrir þingstörfum og því að ljúka megi afgreiðslu mála á morgun og til að þingið megi hefja sumarleyfi. Um frumvarp það um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem liggur fyrir er það að segja að 1.–6. gr. þess frumvarps, 8. gr. og 16. gr. eru til komnar vegna nýgerðra kjarasamninga. Í tengslum við þær greinar er umhugsunarefni með hvaða hætti mál hafa þróast. Samið er um í kjarasamningum að lögfesta skuli ýmsar breytingar á skattalögum en býsna lítill tími er fyrir löggjafann að útfæra þau fyrirheit og lendir hann að sumu leyti milli steins og sleggju því að annars vegar stefnir hann samningum í tvísýnu fylgi hann ekki eftir niðurstöðu þeirra en hins vegar á hann þann kost að kasta til höndunum við útfærslu á þeim markmiðsákvæðum sem fram koma í kjarasamningunum við smíði sjálfra laganna. Nauðsynlegt er að aðilar vinnumarkaðarins hugi að þessu við kjarasamningagerð í framtíðinni því að reynslan sýnir okkur að það er mikilvægt að þingið hafi góðan tíma og gott ráðrúm til að fara yfir þau flóknu mál sem útfærsla skattkerfisbreytinga er þannig að framkvæmd þeirra megi sannarlega ná þeim markmiðum sem til er ætlast við gerð kjarasamninga. Þá er og umhugsunarefni að í bandormi þessum fylgja ýmiss konar lagabreytingar sem hafa ekkert með kjarasamningana að gera. Ég held að minna verði á að frumvörp þessarar gerðar, svokallaðir bandormar um ráðstafanir í ríkisfjármálum, hafa notið býsna mikils svigrúms við afgreiðslu í þinginu af hálfu stjórnarliða og stjórnarandstöðu líka vegna þess að það er mikilvægt fyrir ríkisstjórn á hverjum tíma sem fer með fjárstýringarvaldið að geta náð fram margvíslegum breytingum á stuttum tíma til að hafa aga og festu í umgjörð ríkisfjármála og ná fram hlutum eins og markmiðum kjarasamninga og öðrum veigamiklum þáttum. Það fer ekki vel á því að nota þær hraðferðir til að gera breytingar á öðrum lögum sem ekki tengjast brýnum tilefnum og er rétt að slíkar fyrirætlanir komi sérstaklega inn til þingsins og fái einfaldlega þann málsmeðferðartíma sem þær þurfa, umsagnir, gestakomur og annað þess háttar. Í 6. gr. þessa frumvarps er kannski gleðilegasta ákvæði þess sem lýtur að því að verðtryggja á ný persónuafsláttinn í landinu. Því miður varð í kjölfar efnahagshrunsins að afnema verðtryggingu persónuafsláttarins og þegar persónuafslátturinn helst óbreyttur að krónutölu í verðbólgu þýðir það að með tímanum þyngist skattbyrði hinna lægst launuðu. Það hefur verið mikið áhersluatriði ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur að verja hina lægst launuðu í skattbreytingum þeim sem óhjákvæmilegar voru vegna hruns fjármála ríkisins og þess vegna er fagnaðarefni að nú megi lögfesta á ný verðtryggingu persónuafsláttarins. Gert er ráð fyrir því að hún taki gildi 1. janúar nk. og tekur hún þá mið af verðlagsþróun frá desembermánuði 2010. Vegna álits 3. minni hluta þar sem komið er inn á þetta atriði vil ég taka fram að grundvöllurinn að þessari verðtryggingu er verðtryggingin eins og hún stóð í desember 2010, í 129,7 stigum, og ber að uppfæra hana um áramót 1. janúar 2012 á grunni 12 mánaða þróunar verðtryggingar. Í 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir breytingum á 8. lið 3. gr. laga nr. 90/2003. Þar er fjallað um svokallaða afdráttarskatta en það eru skattar á fjármagnstekjur sem renna úr landi. Þeir voru settir á og sættu nokkurri gagnrýni af hálfu atvinnulífsins því að þeir voru taldir valda óheppilegum kostnaði fyrirtækja við lántökur erlendis vegna fjárfestinga í landinu. Auðvitað er gríðarlega brýnt að hér sé fremur greitt fyrir lánsfjármögnun erlendis frá og nýfjárfestingum í atvinnulífi og þess vegna var á það fallist að gera nauðsynlegar breytingar á löggjöfinni til að sníða af henni þessa annmarka. Það varð niðurstaða efnahags- og skattanefndar að sú útfærsla sem fram kom í 1. gr. frumvarpsins væri ekki fullnægjandi heldur þyrfti að vinna málið betur og lögfesta síðar á þessu ári enda ekki ætlunin að það tæki strax gildi. Ég ítreka að yfirlýsingar í tengslum við kjarasamninga um að koma til móts við atvinnulífið að þessu leyti eru í fullu gildi og aðeins ætlunin að vanda sem best til verka með því að fresta lögfestingu þess um sinn fram eftir þessu ári. Í 3. gr. frumvarpsins er um að ræða tillögur um breytingar á 9. lið 31. gr. laga nr. 90/2003 sem lýtur að frádráttarbærni í tengslum við arð af eignarhlutum í öðrum fyrirtækjum. Þar var tillaga sömuleiðis í samræmi við gagnrýni atvinnulífsins á nýlegar skattbreytingar þess efnis að ekki skyldi hafa lágmarkseignarhluta í félögum 10% eins og þar var gert ráð fyrir heldur skyldi miða lágmarkið við 5% og jafnframt falla frá því að gera kröfu um að aðilar hefðu þá þegar nýtt ójafnað tap. Tillaga nefndarinnar er að ganga lengra í þessu efni en frumvarpið gerði ráð fyrir til að koma til móts við atvinnulífið og falla algerlega frá þessum mörkum um 5% eignarhald og tryggja að frádráttarbærnin sé almennt gild. Í 2., 4. og 5. gr. er fyrst og fremst fjallað um 1. mgr. 11. gr. laganna. Þar er að finna breytingar sem lúta að nýlegum ákvæðum skattalaga sem voru sett til að koma í veg fyrir þá miklu tilhneigingu launamanna í sjálfstæðum rekstri til að stofna einkahlutafélög í því skyni að taka hluta launa sinna sem arð úr fyrirtækjunum og sleppa þannig með lægri skatta en annað fólk í landinu þarf að borga af launum sínum. Vegna þessarar tilhneigingar voru sérstök gjöld lögð á eða skattar á arðgreiðslur umfram 20% af skattalegu bókfærðu eigin fé í hlutafélögum. Þegar sú breyting kom til og sömuleiðis hækkunin á fjármagnstekjuskattinum sjálfum í 20% var hvatinn til að stofna um sig einkahlutafélög og taka laun sín út með þessum hætti mikið til úr sögunni. Atvinnulífið gagnrýndi hins vegar óspart að ákvæðin hefðu náð til stærri félaga þar sem margir eignaraðilar eru og þannig hefðu menn í slíkum félögum orðið fyrir því að þurfa að greiða í tekjuskatt, launaskatt, tiltölulega háa skattprósentu af fullkomlega eðlilegum arðgreiðslum sem með engum hætti mætti telja vera vinnulaun þeirra sem eiga hlut í fyrirtækjum. Til að koma til móts við þessi sjónarmið er það tillaga nefndarinnar að breytt verði því ákvæði laganna að undanþegnir þessari sérstöku skattlagningu séu aðeins þeir sem eigi með tengdum aðilum innan við 2% í fyrirtæki þannig að undanþegnir verði þeir aðilar sem eiga ásamt tengdum aðilum innan við 20% í viðkomandi fyrirtæki. Það þýðir í meginatriðum að fyrirtæki þar sem eru sex eigendur eða fleiri í jöfnum hlutum munu ekki verða fyrir þessum sérstöku álögum í arðútgreiðslum. Þetta hefur engin tekjuáhrif að því er heitið geti, enda eru markmið þessara lagaákvæða sannarlega ekki tekjuöflun heldur fyrst og fremst að koma í veg fyrir þá skattsniðgöngu sem einkahlutafélagavæðingin leiddi til hjá aðilum í sjálfstæðum rekstri og vegna þeirrar staðreyndar að ómögulegt er í framkvæmd fyrir ríkisskattstjóra að hafa eftirlit með því að þúsundir og aftur þúsundir aðila reikni sér á hverjum tíma eðlilegt endurgjald af launum sínum. Almenn ákvæði þurfa að koma í veg fyrir að menn nýti smugur af þessu tagi. Í 8. gr. frumvarpsins var að finna tillögur að breytingum á auðlegðarskatti sem fólu í sér að líta ætti til stofnvirðis hlutafjár þegar metnar væru eignir manna sem greiða eiga auðlegðarskatt. Slík breyting hefði leitt til verulegs tekjutaps fyrir ríkissjóð svo hundruðum milljóna skipti, jafnvel á bilinu 500–800 millj. kr., og varð niðurstaða meiri hlutans að slík breyting mundi leiða til ójafnræðis milli þeirra sem greiða eiga auðlegðarskatt en hitt væru eðlileg sjónarmið sem fram hefðu komið af hálfu atvinnulífsins, að framkvæmdin á innheimtu auðlegðarskattsins væri óþarflega flókin í því að hún kallar á tvö framtöl og endurtekna álagningu á ári hverju. Gerir nefndin þess vegna tillögu um lítils háttar breytingar á framkvæmd auðlegðarskattsins sem lúta að því að notast áfram við skattalegt bókfært eigið fé sem grunninn en að framteljendur þurfi aðeins að fá álagningu einu sinni á ári en ekki tvisvar eins og nú er. Um leið og þetta er sagt er full ástæða til að undirstrika að auðlegðarskatturinn er tímabundin ráðstöfun í skattamálum. Gert er ráð fyrir því að hann falli úr gildi og þess vegna er enn síður ástæða til að gera breytingar í miðju kafi á tímabundnum sköttum eins og hér um ræðir enda er álagningu slíkra skatta á yfirstandandi ári að verða lokið. Hér hafði verið gert ráð fyrir afturvirkri gildistöku eins og raunar á fleiri stöðum í frumvarpinu og er ástæða til að undirstrika að slík ákvæði eru alla jafnan óæskileg og ekki ástæða til að grípa til nema brýna nauðsyn beri til eða það feli í sér ívilnandi ákvarðanir fyrir skattgreiðendur. Í 16. gr. frumvarpsins, sem er sú síðasta sem ég reifa og lýtur beint að kjarasamningum, er um að ræða ákvarðanir um greiðslur í VIRK Starfsendurhæfingarsjóð sem nokkrar deilur hafa staðið um. Þar er gert ráð fyrir því að greitt sé um 0,13% af launum manna og er það mat Fjármálaeftirlitsins að hlutir lífeyrissjóðanna sem lögðust gegn þessu í umsögn sinni kunni að nema um 1 milljarði á ári. Hér er verið að fylgja eftir kjarasamningum en eins og um ýmislegt annað er fyrirkomulag þessa ekki nægilega útfært, lagaumgjörðin enn óviss og skortir á um eftirlit. Því var ákvæðið um tekjuöflunina sett í stjórnarfrumvarpið til að uppfylltar væru yfirlýsingar í tengslum við gerð kjarasamninga en gert ráð fyrir að ákvæðið félli úr gildi um áramót tækist ekki að ná frekari samstöðu og samhljómi um útfærslu. Þetta er auðvitað ekki til fyrirmyndar um löggjöf en í ljósi þeirra miklu hagsmuna sem eru af því að auka í samfélaginu verulega fjármagn til endurhæfingar fólks og koma í veg fyrir að á þessum atvinnuleysistímum bíði þúsundir manna varanlega örorku af atvinnumissi er það álit meiri hlutans að réttlætanlegt sé að búa svo um hnútana og þá ekki síður til að tryggja framgang kjarasamninganna sem eru gríðarlega mikilvægur rammi um stöðugleika í efnahagslífi á komandi missirum. Nefndin gerir þó tillögu um nokkrar tæknilegar breytingar á ákvæðunum fyrst og fremst til skýringar og einföldunar í framkvæmd en gert er ráð fyrir því að allir launagreiðendur hefji greiðslu af launum í sjóðinn þegar á haustdögum og er það rökstutt með því að allir muni eiga rétt til að sækja endurhæfingu til sjóðsins. Vík ég þá máli mínu að þeim ákvæðum frumvarpsins sem lúta ekki sérstaklega að kjarasamningum. Þar er fyrst til að taka 7. gr. frumvarpsins sem lýtur að heimildum ríkisskattstjóra til endurmats ívilnunar aftur í tímann fyrir skattgreiðendur. Þar gerir nefndin breytingar sem fyrst og fremst leiða af því að í frumvarpstextanum féll niður setning úr gildandi lögum sem Alþingi hafði sérstaklega beitt sér fyrir að setja þar inn, um rétt fólks til áfrýjunar, og þeim rétti skattgreiðenda viljum við halda til haga og færum aftur inn. Ákvæðið er almennt til bóta og lýtur m.a. að því að þegar þingið grípur til ívilnandi aðgerða í skattamálum, eins og við gerðum með því að lögfesta skattfrelsi sjúkdómatrygginga fyrr í vetur, þá sé skattyfirvöldum heimilt að horfa til þess varðandi skattframkvæmd aftur í tímann enda sé það ívilnandi fyrir borgara. Er það því tillaga nefndarinnar að ákvæðið verði að lögum. 9. og 15. gr. frumvarpsins hafa síðan verið nokkuð umdeildar, einkum sú 9. sem lýtur að skattlagningu lífeyrissjóða en sú 15. lýtur að skattlagningu fjármálafyrirtækja. Um er að ræða tekjuöflunarráðstafanir fyrir ríkissjóð vegna 6 milljarða árlegra útgjalda í tengslum við sérstakar vaxtabætur vegna aðgerðanna fyrir skuldsett heimili. Í samkomulagi frá 3. desember 2010 kemur fram að fjármálafyrirtækin og lífeyrissjóðirnir muni fjármagna þessar aðgerðir. Með hvaða hætti þeir fjármagni þær hefur hins vegar ekki verið eining um. Það hefur verið álit stjórnvalda að lífeyrissjóðunum sé óheimilt að greiða þennan kostnað með frjálsum samningum því að lögin um lífeyrissjóðina kveða mjög skýrt á um það að þeir eigi að stefna að hámarksarðsemi sjóðanna. Þrátt fyrir að þessar aðgerðir í þágu skuldsettra heimila verði til að bæta og styrkja eignasöfn lífeyrissjóðanna eru ekki lagaheimildir fyrir sjóðina til að taka þátt í þessum kostnaði nema aðgerðirnar verði þá sérstaklega ákveðnar með lögum og þá væri eðlilegast að gera það með skattlagningu sjóðanna. Formaður Landssambands lífeyrissjóða, Arnar Sigmundsson, kom á uppstigningardag fyrir efnahags- og skattanefnd og áréttaði þar að lífeyrissjóðirnir hefðu gert ráð fyrir því að bera 1.500 millj. kr. kostnað af þessum aðgerðum en þeir væru ósáttir við form þeirrar greiðslu og hefðu ráðgert að breyta fjárhæðinni þannig að sjóðirnir bæru aðeins 40% þeirra 3,5 milljarða sem ætlunin var að taka upp í þennan 6 milljarða kostnað að þessu sinni eða 1.400 milljónir þannig að það væri sannarlega undir þeim mörkum sem lífeyrissjóðirnir hefðu ráðgert að þeir þyrftu að bera. Nú hefur hins vegar verið ákveðið að taka málið upp á milli 2. og 3. umr. og gefa stjórnvöldum og lífeyrissjóðunum tækifæri til þess í sumar þangað til við komum aftur saman í septembermánuði að ná samkomulagi um það með hvaða hætti lífeyrissjóðirnir standi skil á þessu. Eftir sem áður gerum við ráð fyrir að lögfesta að 60% kostnaðarins beri fjármálafyrirtækin í gegnum það sem er sérstakur skattur á fjármálafyrirtæki, stundum kallað bankaskatturinn sem lögfestur var fyrr í vetur, og mundi sá skattur nema 0,0795% af hreinni eign þeirra. Víkur þá sögunni að 10. gr. frumvarpsins sem lýtur að rafrænni þjónustu, stundum kallað Amazon-ákvæðið. Um er að ræða lítið ákvæði sem varðar viðskipti á veraldarvefnum sem fólk á í hér og þarf að þróa aðeins í virðisaukaskattslöggjöf okkar. Þetta er smáatriði í hinu stóra samhengi og nefndin varði engum tíma til að fá umsagnaraðila til að fjalla um það eða skoða það vegna hinna stærri mála í þessu frumvarpi og er það því tillaga okkar að fella ákvæðið brott. Nefndin mun taka þessa tillögu til skoðunar í sumar og ýmsar aðrar tillögur um lítils háttar leiðréttingar og endurbætur í virðisaukaskattslöggjöfinni og kann að koma fram með frumvarp á septemberþingi sem lýtur að því að gera þar nokkrar jákvæðar og mikilvægar breytingar vegna tækniþróunar og ýmissa annarra slíkra hluta sem snúa sérstaklega að bókum, tónlist, listamönnum og öðrum þáttum eins og þetta ákvæði gerir. Rétt er að taka fram að við fyrstu dreifingu breytingartillagna meiri hlutans varð sá misskilningur að þessi breytingartillaga var prentuð sem breytingartillaga okkar þingmanna Samfylkingarinnar í nefndinni en það hefur verið leiðrétt og endurprentað, enda er þetta breytingartillaga meiri hlutans í heild sinni. Í 11. gr. er á ferðinni góðkunningi Alþingis en þar er gert ráð fyrir að fresta gildistöku þeirra ákvæða um skattalega meðferð á gagnaverum sem Alþingi lögfesti sérstaklega í desember og tóku gildi 1. maí. Augljóst er að of seint er að fresta gildistöku þeirra lagaákvæða sem þegar hafa öðlast gildi og verið í gildi í hálfan annan mánuð. Ástæðan fyrir því að gildistakan varð ekki strax um áramót heldur 1. maí er einmitt sú að Alþingi vildi gefa ESA frest til að gera athugasemdir við þessi ákvæði ef stofnunin teldi tilefni til þess. Það var að mati Alþingis brýnt vegna þess neyðarástands sem hér skapaðist og vegna þeirrar miklu kreppu sem er í atvinnumálum þjóðarinnar að greiða sem mest fyrir erlendri nýfjárfestingu í landinu og að sem fæstir tálmar væru og því væri hæfilegt að gefa fjögurra mánaða frest á gildistöku ákvæðisins því að það ætti að vera nægilegur tími fyrir eftirlitsstofnunina til að koma á framfæri formlegum athugasemdum ef þær væru einhverjar. Engar formlegar athugasemdir hafa komið fram en óformlega mun stofnunin hafa komið einhverju á framfæri við fjármálaráðuneytið en það er álit okkar fulltrúa Samfylkingarinnar í efnahags- og skattanefnd að ekki sé tilefni til að bregðast við fyrr en fram koma formlegar ábendingar af hálfu ESA og ef þær koma fram verður hægt að taka efnislega afstöðu til þeirra og færa í lög með þeim hætti sem er lagt til enda örðugt að bregðast við því sem ekki er fram komið auk þess sem ákvæðið hefur þegar tekið gildi. Í 12. gr. er verið að rýmka heimildir ferðamanna til að taka með sér bjór inn í landið. Þær tillögur valda nokkrum tekjumissi fyrir Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins eðli málsins samkvæmt því að draga mun úr verslun þar en það jafnar að ýmsu leyti heimildir í kaupum á bjór við það sem gerist í heimildum um léttvín og sterkt vín og mun að sínu leyti bæta upp að hluta tekjutapið í auknum tekjum Isavia sem rekur Leifsstöð og sér að mestu um þá sölu til ferðamanna en tekjur hafa nokkuð skerst þar vegna ráðstafana um áfengisverslun fyrr á þinginu. Í 13. og 14. gr. frumvarpsins er að finna lítils háttar breytingar á lögum um nýsköpun. Þær eru fyrst og fremst til skýringar og ekki þess eðlis að þær breyti neinu um fjárhagsstöðu ríkisins, atvinnulífs, almennings eða um réttindi manna eða aðra slíka hluti og sér nefndin enga ástæðu til annars en að þær breytingar verði að lögum enda eru þær fyrst og fremst til skýringar og dýpkunar á þeim frumvörpum sem fyrir liggja. Með þessari greinargerð og þeim ábendingum sem ég hef komið á framfæri um þær breytingar sem þegar er ákveðið að gerðar verði á málinu milli 2. og 3. umr., vonandi á nefndarfundi síðar í dag, læt ég lokið þessari greinargerð og legg til að samþykktu málinu að lokinni 2. umr. verði því vísað á ný til umfjöllunar hv. efnahags- og skattanefndar.

Virðulegi forseti. Í upphafi framsögu sinnar minntist hv. formaður efnahags- og skattanefndar á að gert hefði verið samkomulag um að vísa málinu sem við ræðum núna til hv. efnahags- og skattanefndar til þess að fella meðal annars 9. gr. niður. Ég er komin hér upp til að mótmæla flokksræðinu sem birtist í því samkomulagi. Á þingi ríkir flokksræði sem felst m.a. í því að flokkarnir koma sér saman um hvaða mál fara í gegn fyrir þinglok og hvaða breytingar verða gerðar á einstökum málum, eins og t.d. að fella niður 9. gr. Flokksræðið birtist líka í því að flokkarnir koma sér saman um breytingar á málum sem hafa verið til umfjöllunar í nefndum en ekki nefndirnar sjálfar eins og ég mundi telja að væri eðlilegt, m.a. til að halda sjálfstæði löggjafans og ástunda góð vinnubrögð. Ég vil að lokum geta þess að í nefndaráliti mínu legg ég til breytingu á 9. gr. eða að hún falli niður. Það kemur mér á óvart að flokkarnir hafi ekki samþykkt að láta þá breytingartillögu ganga til atkvæðagreiðslu og samþykkja hana. Það að þeir hafa ekki gert það sýnir enn og aftur að þegar litið er til þess hvort tillaga nær framgangi skiptir máli frá hverjum hún kemur. Með öðrum orðum, það skiptir máli hvort tillaga um breytingu kemur frá flokki eða einstaklingi.

Virðulegi forseti. Margt í ræðu hv. þingmanns var byggt á misskilningi. Margræði er það en ekki flokksræði þegar breytingar eru gerðar á málum í samkomulagi margra þar sem tekið er tillit til sjónarmiða margra. Í þessu máli er auðvitað svo að fjölmargar af þeim breytingum sem er verið að gera á frumvarpinu eru gerðar að frumkvæði nefndarinnar. Aðrar eru gerðar að frumkvæði umsagnaraðila. Enn aðrar eru gerðar að frumkvæði ráðuneytis, sumar að kröfu stjórnarandstöðunnar og það er alls ekki dæmi um flokksræði, þvert á móti samræðu og lýðræði. Ástæðan fyrir því að breytingartillaga hv. þingmanns, sem honum er greinilega svo sárt um, verður ekki afgreidd með þeim hætti sem hann óskaði, er að sjónarmiðin að baki henni og markmiðið með henni er allt annað en með þeirri breytingu sem við hyggjumst gera á málinu milli 2. og 3. umr. Hv. þingmaður er andvígur því að lífeyrissjóðirnir taki með skattgreiðslum þátt í aðgerðum fyrir skuldug heimili í landinu. Það erum við í meiri hlutanum ekki. Við teljum hins vegar farsælt að fresta því að ráðast í þá tekjuöflun fyrir ríkissjóð og freista þess, svo að það sé einmitt ekki flokksræði heldur samræða og lýðræði sem ráði för í samfélaginu, að ná samkomulagi við lífeyrissjóðina um með hvaða hætti þeir skulu gjalda þá 1.500 milljarða sem enginn deilir um að þeir eigi að greiða í þessu. Náist það samkomulag ekki munum við lögfesta þann skatt á septemberþingi.

Frú forseti. Hv. formaður efnahags- og skattanefndar neitar því að hér sé um að ræða flokksræði varðandi samkomulagið sem gert var á milli helstu flokka á þingi um breytingar á frumvarpinu sem við ræðum núna. Það hefði kannski verið réttara hjá mér að kalla þetta flokkaræði. Ég átti nefnilega fyrst og fremst við það þegar ég kom hingað upp til að mótmæla því að ekki skuli vera leitast við að ná samkomulagi í nefndum þingsins sem fjalla um ákveðin frumvörp og ekki leitað eftir samþykki nefndarmanna fyrir samkomulagi um hvernig eigi að fara með mál í gegnum þingið. Hvað varðar að láta lífeyrissjóðina taka á sig hluta af vaxtabyrðum heimilanna þá vil ég bara minna hv. þm. Helga Hjörvar á að ég hef alltaf talað fyrir almennri aðgerð, en ekki sértækum aðgerðum, almennri aðgerð sem felst fyrst og fremst í lækkun höfuðstóls lána en ekki niðurgreiðslu á vöxtum sem ríkið þarf að gera en ekki lánastofnanir. Enda hefur síðan komið í ljós að ríkið er í stökustu vandræðum að láta lánastofnanir taka á sig þann kostnað.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur sjálfur kosið að standa utan þingflokka. Það er eðlilegt að honum þyki þá kannski að sumu leyti fram hjá sér gengið við afgreiðslu mála í þinglok því auðvitað fer mikilvægt starf fram í þingflokkum. Þingflokkarnir hafa með sér samræðu og eins fer fram samræða innan þingflokkanna þar sem þingmenn sem þeim tilheyra hafa færi á því að koma fram þeim sjónarmiðum sem þeir hafa verið kjörnir fyrir og deila upplýsingum á milli nefnda. Það er ekki þannig að mál, sérstaklega ekki jafnviðamikil mál eins og hér eru á ferðinni, ráðstafanir í ríkisfjármálum, sem spanna fjölmörg málasvið, séu einangruð við eina nefnd. Fyrir utan þá nefnd sem ég veiti forustu, efnahags- og skattanefnd, varðar þetta mál t.d. fjárlaganefnd, heilbrigðisnefnd og félags- og tryggingamálanefnd. Ekkert er eðlilegra en að þingflokkarnir noti þingflokksfundi sína til að ræða þessi mál og þingflokkarnir ræði síðan saman um hvernig best sé að leiða þau til lykta. Það er mikilvægt að hafa yfirsýn um afgreiðslu mála í lok þingsins. Síðan er það auðvitað hvers og eins þingmanns að velja hvort hann vill vera hluti af þessu skipulagi í þinginu og tilheyra þingflokki eða starfa sem sjálfstæður þingmaður. Hvort tveggja hefur sína kosti og galla. Um aðgerðir fyrir skuldsett heimili og þátttöku lífeyrissjóðanna í þeim kemur mjög á óvart ef hv. þingmaður er á móti því að lífeyrissjóðirnir leggi þó þetta litla 1,4 milljarða í þær aðgerðir. Ég hafði skilið áherslu hans á almennar aðgerðir, sem ég get að mörgu leyti tekið undir, með þeim hætti. Slíkar almennar aðgerðir gætu haft í för með sér 

Frú forseti. Ekki öfunda ég hv. þm. Helga Hjörvar að flytja þá ræðu sem hann flutti hér áðan vegna þess að hún fólst í eintómum leiðréttingum á mistökum sem hafa verið gerð bæði fyrr, fyrir einu eða tveimur árum, og í frumvarpinu sjálfu. Hann gat um samkomulag sem gert hefði verið um að fresta ákvæðum um heimildir Seðlabankans til gjaldeyrishafta um einn mánuð, sem nefndin þarf væntanlega að flytja, og síðan frumvarpið verði flutt í haust og samþykkt. Það var aldrei hluti af samkomulaginu. Hluti af samkomulaginu fólst í því að fresta þessum heimildum um einn mánuð, sem mér finnst reyndar vera allt of stutt, og ég á mjög erfitt með að sætta mig við, og svo hins vegar að umræðan um frumvarpið haldi áfram. Við getum ekkert lofað því að Alþingi samþykki eitt eða neitt í september enda voru það að mínu mati meiri háttar mistök að setja gjaldeyrishöftin í lög. Mig langar að spyrja hv. þingmann út af öllum þessum umræðum: Í auðlegðarskattinn vantar lífeyrisréttindi, sem eru mjög verðmæt og margir eiga upp á hundruð milljóna, þau eru ekki inni í auðlegðarskattinum. Finnst hv. þingmanni það réttlátt og eðlilegt að maður sem sparar í lífeyrissjóði borgi ekki auðlegðarskatt af því eins og hinn sem sparar í húsnæði eða innstæðum og slíku? Svo er með 16. gr. og þessa skattlagningu á lífeyrissjóði, sérhver skattlagning á lífeyrissjóði kemur niður á lífeyriskjörum í almennu sjóðunum en ekki í opinberu sjóðunum heldur hækkar iðgjald ríkisins í þá sjóði og kemur niður á hinum fyrrnefndu af tvöföldum þunga. Sérhver skattlagning á lífeyrissjóði kemur því niður á launþegum, almennum launþegum í landinu, en ekki niður á ríkisstarfsmönnum að neinu leyti.

Virðulegur forseti. Hér var mörgum efnisatriðum hreyft og mér gefst ekki tóm í þessu andsvari til að bregðast við nema nokkrum þeirra. En hv. þingmaður fylgir því þá bara eftir í sínu síðara andsvari. Hvað varðar þetta með skattlagninguna á lífeyrissjóðina er það nú svo að kostnaður þeirra af vaxandi örorku er umtalsverður og hækkar ört. Það eru sannarlega sannfærandi rök sem færð hafa verið fram fyrir því að með því að ráðstafa umtalsvert meira fé til endurhæfingar, eins og til að mynda Danir hafa gert, muni lífeyrissjóðirnir spara miklu meiri útgjöld en þeir verða fyrir með þessu fyrirkomulagi. Því vil ég svara til um það atriði. Ég vona síðan að ég hafi ekki sagt að samkomulag væri um að samþykkja gengisfrumvarpið hér á septemberþingi. Það er samkomulag um að afgreiða það á septemberþingi. Auðvitað er málið í höndum nefndarinnar og það mun verða þar til umfjöllunar og hún áskilur sér allan rétt til að gera á því þær breytingar sem hún telur að kunni að þurfa og kannski alveg að falla frá löggjöfinni. En ég hygg að það sé sameiginlegur skilningur að málið hljóti afgreiðslu á septemberþinginu og enginn muni varna því að það fái lýðræðislega afgreiðslu þá þó að menn hafi lagst gegn því að það fengi hana núna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa yfirlýsingu. Þetta er eiginlega í samræmi við það sem ég taldi, en ég hélt mig hafa heyrt annað hér áðan, en það kemur þá í ljós við útskrift, hvort hann hafi sagt að þetta yrði afgreitt hér á þinginu sem lög, sem verður þá ekki. Mig langar til að spyrja um auðlegðarskattinn vegna þess að í nefndaráliti 3. minni hluta, sem ég stend að, ásamt með hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, er bent á að tillögur meiri hlutans, um það að láta eignir, þegar talið er fram 2012, í árslok 2011 gilda nema hlutabréf, þar verði teknar eignir í árslok 2010. Á þetta geta menn spilað. Menn geta tekið lán og keypt hlutabréf sem eru með litla eign í árslok 2010 og þannig minnkað auðlegðarskattstofn sinn að vild. Það er spurning hvort nægilega mikið af slíkum bréfum verður til, en ég hugsa að eitthvað sé til, fyrirtæki sem hafa farið illa, og síðan geti menn gert samning um að selja þau aftur eftir áramót, kaupa þau fyrir áramót með láni, lánið dregur niður eignina, og ég mundi orða það á þann veg að þeir borgi auðlegðarskatt sem nenna. En ég sé ekki að menn hafi gert á þessu breytingu og ég sé ekki heldur að menn ætli að gera á því breytingu. Svo er tæknileg athugasemd við verðtryggingu persónuafsláttar. Þar er talað um að taka eigi vísitöluna í byrjun og lok 12 mánaða tímabils, það eru alltaf 11 vísitöluhækkanir inni í því, ekki 12. Menn þurfa því að taka frá janúar til janúar, það er bara hreint tæknilegt, og ég er með tillögu að orðalagi á því.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni og samflokksmanni hans, hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni, fyrir ágætar ábendingar í nefndaráliti þeirra við þetta mál. Af því tilefni tók ég fram við framsögu mína að verðtrygging persónuafsláttar skyldi miðast við þann grunn sem var í desember 2010, 129,7 stig, uppfærast með breytingum næstu 12 mánaða og taka gildi frá 1. janúar 2012. Ég tel að með því móti sé girt fyrir að sá misskilningur geti orðið að aðeins eigi að vera um 11 mánaða hækkun að ræða. Hvað varðar auðlegðarskattinn er gott að fá ábendingar um leiðir sem hægt væri að nota til skattsniðgöngu en þessa ábendingu hefur fjármálaráðuneytið skoðað sérstaklega og telur að hún sé í sjálfu sér þegar til staðar í lögunum og hafi ekki valdið neinum vandkvæðum í skattframkvæmdinni og að tóm sé til að bregðast við því ef svo verði. Almennt um auðlegðarskattinn vil ég þó segja að hann var settur til þriggja ára. Þeir sem eru vel í efnum hafa staðið skil á honum og þannig borið sérstakar byrðar í gegnum erfiðasta hjallann í endurreisn íslensks efnahagslífs en hann á að falla niður. Ég tel að við eigum fyrst og fremst að leggja áherslu á að það verði efnt fremur en að vera að draga inn í hann hluti eins og lífeyrisréttindi eða gera einhverjar breytingar á honum núna, enda sé þetta tímabundin ráðstöfun rétt eins og gjaldeyrishöftin.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta um ráðstafanir í ríkisfjármálum í tengslum við kjarasamninga. Ég vil byrja á að fagna 6. gr. frumvarpsins sem á að tryggja að persónuafsláttur taki breytingum ár hvert í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs. Vísitölubindingin mun koma í veg fyrir að skattbyrði þeirra sem lægstu tekjurnar hafa þyngist vegna rýrnunar persónuafsláttar. Hér er þó um 3 milljarða kr. kostnaðarauka fyrir ríkissjóð að ræða sem ekki verður séð að sé mætt annars staðar í frumvarpinu með nýrri tekjuöflun. Frú forseti. Strax er það nefndarálit sem ég mæli fyrir orðið úrelt þrátt fyrir að ég hafi umskrifað það á mánudagsmorgun eftir að skriflegar breytingartillögur meiri hluta hv. efnahags- og skattanefndar lágu fyrir. Það kom fram hér í framsögu formanns nefndarinnar að það eru ekki lengur fulltrúar Samfylkingarinnar í efnahags- og skattanefnd heldur fulltrúar Vinstri grænna sem leggja til að 10. gr. falli niður. Í nefndaráliti mínu kemur fram að ég sé ósammála fulltrúum Samfylkingarinnar og er ég þar af leiðandi líka ósammála fulltrúum þingflokks Vinstri grænna um að fella eigi niður þessa grein. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að 10. gr. frumvarpsins verði samþykkt til að draga sem fyrst úr tapi ríkissjóðs vegna rafrænna kaupa á þjónustu frá útlöndum. Samkvæmt núgildandi ákvæði ber aðila sem kaupir rafrænt afhenta þjónustu að innheimta og skila virðisaukaskatti vegna kaupanna nema hann hafi heimild til að telja virðisaukaskattinn til innskatts. Þetta vita fæstir kaupendur og láta því hjá líða að greiða virðisaukaskattinn. Mikilvægt er að koma í veg fyrir að fólk ástundi ómeðvitað skattundanskot eins og þetta. Í 9 gr. frumvarpsins er lagt til að lífeyrissjóðirnir greiði sérstakan eignarskatt til að fjármagna hluta af sérstakri vaxtaniðurgreiðslu til heimila á árunum 2011 og 2012. Gert er ráð fyrir að ríkið fjármagni greiðsluna með innleiðingu sérstaks eignarskatts á lífeyrissjóði og með hækkun svokallaðs bankaskatts í 15. gr. frumvarpsins. Fjármálaeftirlitið bendir á að um sé að ræða grundvallarbreytingu á meginreglu laga um tekjuskatt sem undanskilur lífeyrissjóði frá tekjuskattsskyldu. Ekkert fordæmi er að finna um slíkan eignarskatt á lífeyrissjóði í skattalögum nágrannalandanna. Virðulegi forseti. Ég tek undir það með Fjármálaeftirlitinu að sérstakur eignarskattur skapi varasamt fordæmi um skattlagningu eigna lífeyrissjóðanna til að fjármagna einstaka verkefni. Það er líka gagnrýnisvert að ekki skuli liggja fyrir útreikningar á hvaða áhrif skattlagning þessi muni hafa á tryggingafræðilega stöðu lífeyrissjóðanna. Skatturinn leggst auk þess þyngra á sjóði sem eru að fullu fjármagnaðir með sjóðssöfnun en þeim sem byggjast í meira mæli á gegnumstreymi. Frú forseti, 1. minni hluti leggur því til að 9. gr. falli brott og eins og fram kom hér fyrr í umræðunni virðist vera samkomulag um að greinin falli brott eftir að efnahags- og skattanefnd hefur tekið þá tillögu til umfjöllunar. Frú forseti. Lífeyrissjóðakerfið byggist á greiðslum iðgjalda í sjóðina til öflunar lífeyrisréttinda. Sjóðamyndunin hefur jafnframt verið byggð upp með því að fresta skattlagningu iðgjaldagreiðslna og ávöxtunar iðgjalda þar til að útgreiðslu kemur. Um 40% af fjármagni sjóðanna eru því skattfé sem þeir ávaxta fyrir hið opinbera. Þegar sjóðirnir ná ekki hærri ávöxtun en sem nemur fjármagnskostnaði ríkis og sveitarfélaga eru engin fjármálaleg rök fyrir því að skattleggja ekki inngreiðslur í sjóðina. Íslenskir lífeyrissjóðir eru þeir næststærstu innan OECD miðað við landsframleiðslu en raunávöxtun þeirra á sparifé landsmanna hefur verið lægri en almennt gerist annars staðar frá því fyrir hrun. Það bendir til þess að lífeyrissjóðirnir séu orðnir allt of stórir fyrir íslenskt efnahagslíf. Fjárfestingartækifæri hefur skort í íslensku atvinnulífi vegna tregðu stjórnvalda og banka til að leiðrétta skuldbindingar fyrirtækja og heimila frá hruni. Gjaldeyrishöftin koma auk þess í veg fyrir að lífeyrissjóðirnir geti fjárfest erlendis. Skortur á arðbærum fjárfestingarkostum setur mikinn þrýsting á gengi krónunnar til lækkunar en gengi hennar er varið með fjármagnshöftum til að koma í veg fyrir gengishrun. Frú forseti. Ég hvet stjórnarflokkana til að taka til skoðunar skattlagningu iðgjaldagreiðslna við fjárlagagerð næsta árs og falla frá álagningu sérstaks eignarskatts sem mun leiða til skerðingar á kjörum lífeyrisþega, þar sem nota á skattinn til að fjármagna sérstakar vaxtaniðurgreiðslur en ekki til að efla hlut almannatryggingakerfisins í lífeyri. Ég hvet jafnframt stjórnarflokkana til að gera ráðstafanir til að leggja skatt á tekjuauka útflutningsfyrirtækja vegna of lágs gengis krónunnar. Of lágt gengi gjaldmiðils býr til mikinn tekjuauka hjá útflutningsfyrirtækjum sem veldur verðbólguþrýstingi og það má draga úr verðbólguþrýstingnum, sem er undirliggjandi hjá útflutningsfyrirtækjum, með því að skattleggja þann hluta tekjuaukans sem er til kominn vegna of lágs gengis krónunnar. Frú forseti. Nýlega átti sér stað uppboðsmarkaður fyrir aflandskrónur og þar kom í ljós að gengið á evrunni er um 30% hærra en hið skráða gengi hennar, þannig að ef við mundum nota þær upplýsingar til að skattleggja þennan tekjuauka útflutningsfyrirtækja höfum við þarna 50 króna mun á álandsgenginu og aflandsgenginu sem hægt væri að skattleggja þannig að ríkið fengi helminginn, eða 25 kr., og útflutningsfyrirtækin 25 kr. Auk þess væri hægt að skattleggja sérstaklega öll viðskipti með aflandskrónurnar á uppboðsmarkaði. Á þessum fyrsta uppboðsmarkaði var Seðlabankinn að bjóða 15 milljarða í erlendum gjaldeyri og það var sem sagt það magn sem fór á milli handa á uppboðsmarkaðnum. Það er líka hægt að leggja þarna á skatt til að afla ríkissjóði tekna og tryggja að ríkissjóður en ekki bara lífeyrissjóðirnir, sem eiga síðan að koma inn með erlendar eignir sínar og kaupa þessar aflandskrónur af Seðlabankanum, fái 30% tekjuauka, heldur að ríkissjóður fái helminginn eða hluta af því. Frú forseti. Í 15. gr. er kveðið á um hækkun sérstaks bankaskatts til að fjármagna sérstaka vaxtaniðurgreiðslu einstaklinga. Hækkunin er að mati 1. minni hluta réttlætanleg í ljósi mikils hagnaðar bankanna á þessu ári. Hagnaðurinn er þó fyrst og fremst til kominn vegna tregðu bankanna við að láta niðurfærsluna á útlánasöfnum, sem færð voru yfir til þeirra frá gömlu bönkunum, ganga til lántakenda. Auk þess er mikilvægt að allar fjármálastofnanir taki þátt í aðgerðum sem hraða endurreisn efnahagslífsins. Frú forseti. Ég leggst gegn 16. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að samkomulag aðila vinnumarkaðarins um skyldu lífeyrissjóða og launagreiðenda, til að greiða 0,13% af iðgjaldastofni sínum til VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs, verði lögfest. Ef greiðsluskylda launagreiðenda og lífeyrissjóða verður lögfest má gera ráð fyrir að inn í VIRK renni álíka miklir fjármunir og nú fara til reksturs heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu. 1. minni hluti tekur undir það með hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundi Jónassyni, að það sé þungbært að horfa á það gerast að framlög til endurhæfingar fatlaðs og sjúks fólks séu skorin niður innan almannaþjónustunnar en launþegasamtökin hafi þagað þunnu hljóði frá hruni og nánast reist þá kröfu eina í velferðarmálum að fá peninga inn í nýjar stofnanir, nýja sjóði, undir eigin handarjaðri. Eins og Fjármálaeftirlitið bendir á í umsögn sinni felur greiðsluskylda lífeyrissjóðanna í sér grundvallarbreytingu á lögum um lífeyrissjóði. Framlagi í lífeyrissjóði verður þá varið til annarra verkefna en að tryggja sjóðfélögum lífeyrisréttindi og það skapar að mati 1. minni hluta varasamt fordæmi. Að lokum er mikilvægt að fyrir liggi, áður en til greiðsluskyldu launagreiðenda og lífeyrissjóða kemur, hvernig skipulagi og samhæfingu starfsendurhæfingarmála verði háttað. Það er mikilvægt að þetta liggi fyrir áður en við lögfestum þessa greiðsluskyldu til að koma í veg fyrir þróun tvöfalds endurhæfingarkerfis, þ.e. eitt kerfi fyrir fólk á vinnumarkaði og síðan annað kerfi fyrir þá sem standa fyrir utan vinnumarkaðinn. Ég legg því til að 16. gr. frumvarpsins falli brott þannig að greiðsluskyldan verði ekki virk fyrr en samráðsnefndin hefur lokið störfum sínum og þær reglur sem eðlilegt er að settar verði um starfsemi VIRK liggi fyrir. Frú forseti. Það er ótækt að löggjöfin sé að liðka fyrir kjarasamningum með því að ástunda óásættanleg vinnubrögð við lagasetningu eins og 16. gr. felur í sér. Frú forseti. Ég mun vísa þessari breytingartillögu, um að fella 16. gr. niður, inn í hv. efnahags- og skattanefnd á milli 2. og 3. umr. í þeirri von að framkvæmdarvaldið sjái að sér og geri aðilum vinnumarkaðarins ljóst að þessi lagasetning gengur ekki.

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit um frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum sem er í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við undirritun kjarasamninga o.fl. Ég verð að segja það, frú forseti, að marga fjöruna hef ég sopið en sjaldan hef ég kynnst öðru eins frumvarpi og þessu bæði hvað varðar of mikinn hraða, það er gífurlegur hraði á þessu máli, það hefur lítið verið rætt og auk þess eru menn að blanda inn í þetta óskyldum atriðum sem ættu náttúrlega að hafa komið fyrir 1. apríl og ættu að geta fengið miklu betri umfjöllun í bæði nefndinni og þinginu en þau mál sem tengjast kjarasamningum sem skrifað var undir 5. maí. Það er kannski þess vegna sem er svona allt að því eðlilegur hraði á þessu máli. Og ekki nóg með að það sé mikill hraði heldur eru vinnubrögðin ekki alveg í samræmi við t.d. þá þingsályktun sem þingheimur stóð að, 63:0, um að bæta vinnubrögðin í Alþingi. Þetta er ekki nógu gott. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á núgildandi lögum sem sett voru á haustið 2009 sem 3. minni hluti varaði þá við, að innleiðing auðlegðarskatts og breytingar á lögum um tekjuskattlagningu fyrirtækja væru ekki til bóta en stjórnarmeirihlutinn skellti skollaeyrum við því á þeim tíma. Nú er verið að lagfæra og hverfa frá lögunum sem einnig var varað við að tækju gildi. Svona vinnubrögð, að Alþingi sé stöðugt og endalaust að leiðrétta lög sem eru tiltölulega nýsett, eru ólíðandi. Þetta er ekki góð gæðastjórnun á lagasetningu alla vega. Þetta er að endurtaka sig hér og mun ég fara í gegnum það. Nokkur atriði frumvarpsins eru ótengd framangreindri yfirlýsingu en á síðu 2 í nefndaráliti 3. minni hluta er tafla sem segir þetta. Frumvarpið er 16 greinar, vegna yfirlýsingarinnar eru átta greinar en sex eru ótengdar yfirlýsingunni og svo er náttúrlega gildistakan sem gildir um hvort tveggja. Síðan eru mörg atriði og flest leiðréttingar á eldri lögum. Ég fór í gegnum það og það eru sem sagt sjö lagagreinar sem tengjast leiðréttingum á eldri lögum sem sýnir hve gæðaeftirlitið er lítið í þessum mikla hraða og asa og samráðsleysi sem einkennir kannski alla vinnslu. Svo eru gallar í frumvarpinu sjálfu, mér sýnist að nánast allar greinarnar séu með einhverjum göllum sem þurfi að leiðrétta í nefndaráliti og breytingartillögum meiri hlutans í nefndinni, þannig að þetta er mjög sjaldséð frumvarp hvað varðar villur og leiðréttingar. Svo hefur verið nefnt hér, og framsögumaður meiri hluta nefndi það, að þetta framsal á löggjafarvaldi, sem við hljótum að gagnrýna mjög, í tengslum við kjarasamninga gefur framkvæmdarvaldið yfirlýsingar um eitthvað sem þarfnast lagasetningar frá Alþingi og þar með er Alþingi komið í þá stöðu að ef það ekki samþykkir þau atriði sem ríkisstjórnin er búin að lofa falla kjarasamningarnir. Alþingi er því komið í þá stöðu að nánast verða að samþykkja ákveðin ákvæði og löggjafarvaldið er í rauninni farið frá Alþingi til aðila vinnumarkaðarins. Þetta hef ég margoft bent á og varað við í gegnum tíðina, hvort sem ég var stjórnarþingmaður eða ekki, og þó ég sé stjórnarandstæðingur núna hlýt ég að vara við þessum vinnubrögðum. Það sem einkennir alla þessa vinnslu er mjög lítið samráð, jafnvel þannig að stjórnarmeirihlutinn hefur bara ekki séð þau ákvæði sem um er fjallað. Samningsaðilarnir, aðilar vinnumarkaðarins, sem maður hélt að hefðu verið hafðir með í ráðum þegar verið var að setja lög sem eiga að undirbyggja yfirlýsingu sem gefin er í sambandi við kjarasamninga. Maður hélt að þeir væru hafðir með í ráðum, frú forseti. Ó, nei. Í umsögnum þeirra, bæði ASÍ og SA, koma alvarlegar ávirðingar um viss ákvæði sem hér eru og maður hélt að væru í samræmi við kjarasamninga. Til dæmis mótmælir ASÍ harðlega fjármögnun VIRK Starfshæfingarsjóðs sé aðeins tryggð í nokkra mánuði. ASÍ hefur barist fyrir því í mörg, mörg ár að koma þessu á. Ég hef nú verið á því og var kannski upphafsmaður að því á sínum tíma að starfsendurhæfing öryrkja og annað yrði skoðað betur í nefnd sem starfaði hjá forsætisráðuneytinu þegar Geir H. Haarde var forsætisráðherra einmitt um það hvernig eigi að reyna að stemma stigu við gífurlegri fjölgun öryrkja og hvernig hægt sé að virkja fólk þannig að hætt sé að horfa á það sem fólk getur ekki heldur farið að skoða það hvað hver og einn getur, að líta sem sagt frekar á getuna en vangetuna. Þetta er ekki komið lengra en það að hér er verið að ræða um fjármögnun til virkrar starfsendurhæfingar sem átti bara að vera í nokkra mánuði, og það er meira að segja sá ljóður á lagasetningunni að ákvæðið átti að taka gildi áður en fyrsta greiðslan kæmi fram. Lögin voru því fallin úr gildi áður en fyrsta greiðslan kom. Þetta eru enn ein mistökin í lagasetningunni. Þriðji minni hluti varar við þeirri tilhneigingu ríkisstjórnarinnar, sem virðist fara vaxandi, að hunsa allt samráð við aðila sem frumvörpin varðar, hvort sem eru þingmenn eða aðilar í atvinnulífinu, og hvetur hæstv. ríkisstjórn til að hverfa af braut einræðistilburða og taka upp lýðræðislegri vinnubrögð. Það eru nefnilega einræðistilburðir að reyna að stjórna með tilskipunum án þess að hafa samráð við einn eða neinn. Þetta virðist vera vaxandi tilhneiging og mjög hættuleg í sjálfu sér ef maður skoðar einræðistilburði í öðrum löndum sem hafa svo endað sem einræðisstjórnir. Það eru nokkur atriði til bóta, t.d. var það stefna Sjálfstæðisflokksins lengi vel að hafa persónuafsláttinn verðtryggðan, hann er trygging lágtekjufólks fyrir því að borga ekki of mikla skatta. Hann var í lögum verðtryggður en það afnam hæstv. vinstri stjórn á fyrstu dögum sínum og hann hefur síðan verið óverðtryggður, hækkaði reyndar um 2 þúsund kall ein áramótin en síðan ekki söguna meir og ætti núna að vera 5.002 kr. hærri ef hann hefði verið verðtryggður frá áramótum 2008/2009. Svo mundi hann að sjálfsögðu hækka um næstu áramót en gert er ráð fyrir að þá hækki hann fyrst. Það munar heilmikið um 5.002 kr. hjá þeim sem lítið hafa, frú forseti. Það má vel vera að einhverja muni ekkert um það en margt fólk munar um það og þetta eru 60 þús. kr. á ári sem menn hefðu haft hærri tekjur út af persónuafslættinum, þ.e. þeir sem ná þeim tekjum að borga skatt sem eru flestir vegna þess að skattleysismörkin hafa farið lækkandi. Þetta styðjum við. En tillögurnar eins og þær komu frá ríkisstjórninni eru gallaðar og nefndin þarf greinilega að laga þetta vegna þess að eins og þetta kemur frá ríkisstjórninni þá stendur þar, með leyfi forseta: „Persónuafsláttur skal í upphafi hvers árs taka breytingu í réttu hlutfalli við mismun á vísitölu neysluverðs við upphaf og lok næstliðins tólf mánaða tímabils.“ Tólf mánaða tímabilið er jú tólf mánaða tímabil og á því tímabili eru 12 vísitölur og hækkun frá fyrstu vísitölunni til annarrar eru ekki nema 11 hækkanir þannig að það eru ekki nema 11 hækkanir á þessu tímabili. Þetta ákvæði er bara rangt orðað. Það kemur væntanlega fram breytingartillaga um að gera þetta rétt en þetta er eitt af mörgum dæmum um galla. Í tveimur greinum eru lífeyrissjóðirnir skattlagðir, þ.e. í 9. gr. og 16. gr. Nú er það svo að lífeyrissjóðirnir eiga enga eign, það er alger misskilningur að það sé einhver eign í lífeyrissjóðunum vegna þess að lífeyrissjóðirnir eru þannig hannaðir að eignin sem þeir sitja með er til að mæta skuldbindingum og skuldbindingin á að vera jafnhá eigninni þannig að nettóeignin er núll. Þannig eru þeir hannaðir og því er fráleitt að fara að leggja einhvern skatt á eignir lífeyrissjóða. Síðan gerist það þegar lífeyrissjóðir eru skattlagðir á einhvern máta vegna þess að eignir og skuldir standast á - hér er ég að fá, frú forseti, nýjustu breytingartillögurnar þannig að maður getur kannski farið að ræða málið sem sýnir hve málin eru vel undirbúin eða hitt þó heldur - að ef einhverjar skuldbindingar eru settar með lögum á lífeyrissjóðina, skattalögum, aukin skattlagning eða eitthvað eins og 9. og 16. gr. gera ráð fyrir, þurfa almennu sjóðirnir að skerða lífeyrinn til að mæta því eða hækka iðgjald eða hækka ellilífeyrisaldurinn. Það eru þessar þrjár leiðir til að mæta svoleiðis áföllum. Þetta kemur sem sagt niður á lífeyrisþegum þeirra, örorkulífeyrisþegum og ellilífeyrisþegum. En opinberu sjóðirnir lenda ekki í neinu, sjóðfélagar þeirra eiga tryggð réttindi samkvæmt lögum þannig að það breytist ekkert hjá þeim nema það að atvinnurekandinn, þ.e. ríkið, þarf að borga hærra iðgjald inn í þennan sjóð og til þess þarf ríkið meiri skatta. Ef lífeyrissjóðirnir eru á einhvern máta skattaðir eða lenda í einhverju áfalli gerist það að sjóðfélagarnir borga það í almennu sjóðunum og borga auk þess hærri skatt vegna hækkaðs iðgjalds til opinberu sjóðanna þannig að áfallið verður tvöfalt hjá sjóðfélögum almenningssjóðanna. Hrunið kom illa niður á lífeyrissjóðunum. Það snertir Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins ekki neitt. Það eina sem gerist er að ríkið þarf að hækka iðgjaldið og það er meira að segja talað um að í A-deildinni þurfi að hækka iðgjaldið um heil 4% af launum ríkisstarfsmanna, að hluta til út af hruninu, og ríkisstarfsmenn halda sínum réttindum að fullu. En almennu sjóðirnir hafa þurft að skerða réttindi, í sumum tilfellum líka réttindi sem höfðu hækkað áður en ekki í öllum tilfellum. Sérhvert áfall eða skattlagning á lífeyrissjóði kemur niður á almennu sjóðunum eingöngu, sjóðfélögum þeirra og ríkissjóði sem nær í peningana til sjóðfélaga almennu sjóðanna. Menn þurfa að vera mjög varkárir og það má eiginlega ekki skattleggja lífeyrissjóðina. Það er farið í gegnum það allt saman í nefndarálitinu. Ég ætla aðeins að ræða um VIRK Starfsendurhæfingarsjóð sem stendur til að halda áfram. Öryrkjum hefur fjölgað gífurlega. Á síðustu 20 árum, frá 1990–2010, hefur þeim fjölgað úr 4.600 í 14.700, það er rúmlega þreföldun. Þeim hefur fjölgað úr 3,9% í 7,7% í aldurshópnum 16–66 ára, þeim hópi sem er á vinnumarkaði. Það hefur nánast tvöfaldast sem hlutfall af mannfjölda á þessum 10 árum. Það má vel vera að einhverjir líti á það sem eðlilega þróun, að það sé þróun sem sé í takt við þróun í öðrum löndum, en ég tel það ekki vera. Ég tel að það séu mjög alvarleg örlög að verða öryrki og að menn eigi ekki að horfa á svona fjölgun án þess að reyna að átta sig á því af hverju hún stafar. Starfsendurhæfingin hefur verið í skötulíki hér á landi og ég vil endilega að menn setji kraft í að endurhæfa fólk þannig að það geti orðið virkir þátttakendur í atvinnulífinu aftur og minnki byrðina á lífeyrissjóðum, Tryggingastofnun og ríkinu. Örorka minnkar auk þess skatttekjur ríkisins en það er kannski alvarlegast hvað hún er mikill mannlegur harmleikur fyrir þann sem lendir í því og það endar oft og tíðum í einangrun, sem ég hef því miður séð allt of mikið af. Ég er mjög hlynntur því að auka virka starfsendurhæfingu en það má ekki gerast með þeim hætti sem hér er lagt til, frú forseti. Það má ekki gerast með því að skattleggja iðgjöldin í lífeyrissjóðina vegna þess að það kemur bara niður á almenningssjóðunum. Þeir borga þá tvöfalt fyrir það því að þeir þurfa líka að borga iðgjald ríkisins í opinberu sjóðina. Ég hefði viljað sjá allt aðra lausn. Mín hugmynd er sú að þegar maður endurhæfist fái aðilinn sem endurhæfir hann þriggja eða fimm ára lífeyrisgreiðslur til mannsins sem sparast ef sá sem hann endurhæfir fer aftur að vinna. Þá sparast lífeyrisgreiðslur og sá sem endurhæfir má fá þriggja eða fimm ára lífeyrisgreiðslur til mannsins frá Tryggingastofnun og frá lífeyrissjóðum.  Í 1. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir því að taka til baka ákveðnar breytingar. Nefndin gerir ráð fyrir því að þurrka sjóðinn út og skoða seinna hvernig skattlagningu vaxta sem greiddir eru til útlanda verði háttað, en það var atriði sem við sjálfstæðismenn í hv. efnahags- og skattanefnd vöruðum alvarlega við á sínum tíma. Við bentum á að það væru Íslendingar sem borguðu þennan skatt á endanum en ekki móttakendur skattsins sem eru útlendingar. Ég legg til að hv. nefnd skoði það sérstaklega. Í 2., 4. og 5. gr. er gerð tilraun til að leiðrétta og skýra nánar atriði sem lögfest voru með lögum nr. 128/2009 - það eru enn ein lögin, splunkuný. Í lögunum er ætlað að koma í veg fyrir misnotkun sem fólst í því að sjálfstætt starfandi menn stofnuðu einkahlutafélög um reksturinn og greiddu sér hluta tekna sinna sem arð og greiddu þá tekjuskatt fyrirtækja sem áður var 15% en er núna 20%, og fjármagnstekjuskatt sem áður var 10% en nú 20% af því sem eftir var. Þeir greiddu sér sem sagt lág laun og tóku út arð. Auðvitað áttu menn að greiða sér tekjur eins og þeir hefðu unnið hjá fyrirtækinu. Það er kannski fyrsti gallinn að skattyfirvöld hafa gefist upp við að beita ákvæði í skattalögum um reiknað endurgjald. En núna þegar þessi mismunur er orðinn miklu minni vegna þess hve skattarnir hafa hækkað, bæði á hagnað fyrirtækja og á fjármagnstekjur, held ég að það sé miklu minni þörf á slíkum skattaæfingum eða skattatilfæringum til að koma í veg fyrir þá misnotkun. Menn ættu að skoða hvort ávinningurinn sé ekki orðinn það lítill að það taki því ekki að skemma allt skattkerfið fyrir það. En auðvitað er slæmt þegar skatturinn getur ekki notað ákvæði skattalaga um reiknað endurgjald eins og hann á að gera. Í 8. gr. frumvarpsins lagði ríkisstjórnin til að miða ákvörðun auðlegðarskatts við raunvirði hlutabréfa, þ.e. að í stað þess að miða ákvörðun auðlegðarskatts við stofnverð hlutabréfa, sem fælist þá í að reiknað væri út hvert bókfært virði eigin fjár er, það yrði gert fyrst við álagningu með eins konar mati og síðan ári seinna þegar álagning á fyrirtækin liggur fyrir og skattalegt uppgjör þeirra, þ.e. innlendra fyrirtækja, breytti ríkisstjórnin því þannig að tekið yrði stofnverð hlutabréfa. Þá sáu margir menn í þinginu að það gat þýtt að sumir borguðu mjög lítinn auðlegðarskatt vegna þess að það er lítið samræmi á milli stofnbréfs hlutabréfa og eiginfjár hlutafélagsins. Nefndin gerði tillögu um að í stað þess að miða við stofnverð hlutabréfa á sama tíma og aðrar eignir og skuldir mannsins yrði miðað við stofnverð hlutabréfa árið áður. Það kemur reyndar ekki til nema einu sinni en sýnir hvað flækjustigið er orðið mikið. Um eða eftir næstu áramót þegar menn telja fram munu þeir taka eignir og skuldir í árslok 2011, yfirstandandi árs, en hlutabréfaeign viðkomandi í ársbyrjun eða árslok 2010, þ.e. eigið fé þeirra hlutabréfa sem maðurinn á. Þá komast menn í klemmu sem felst í því að menn geta tekið lán á þessu ári til að kaupa hlutabréf í fyrirtækjum sem eru með lítið eigið fé í ársbyrjun 2010 eða sem eru jafnvel óstofnuð. Þeir geta stofnað hlutafélag um það. Þar sem lánið lækkar eignarstofninn um áramótin í árslok 2011 en hlutabréfin eru lítils sem einskis virði í ársbyrjun 2010 og jafnvel ekki til, geta menn með þessu nánast ráðið því hvað þeir borga mikinn skatt eða ráða stofninum. Ég orða það þannig að þeir borga auðlegðarskatt sem nenna því. Ég tel að það eigi ekki að vera hægt og hef bent á það. Ég benti á það í nefndaráliti okkar en hef reyndar ekki neina sniðuga lausn á því aðra en þá að hafa kerfið eins og það hefur verið, að fyrst sé talið fram mat á eignunum í árslok 2011 og síðan í árslok 2012 við framtal 2013 og við síðasta framtalið verði eignin skoðuð. Það er ekki verjandi að meta eignir og skuldir á mismunandi tíma af því að það er svo auðvelt að flytja eignir á einum tímapunkti yfir í skuldir á öðrum tímapunkti. Það er ekki mjög langur tími til stefnu en auðvitað gæti nefndin tekið málið upp aftur í haust og komið með leiðréttingu á þessum leiðréttingum. Það væri þá í takt við allt annað í störfum þessarar hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarmeirihluta. Gildistökuákvæðin eru mjög ruglingskennd. Til dæmis átti fyrsta greiðslan til VIRK að vera í janúar en ákvæðið átti að falla úr gildi í desember 2011 þannig að lögin féllu úr gildi áður en fyrsta greiðslan kom inn. Ég reikna með að þessar breytingar sem ég fékk áðan séu lagfæring á þessu en á þetta var bent í nefndaráliti og er mjög neyðarlegt að svoleiðis mistök verði. Mig langar rétt aðeins að ræða allar þær ráðstafanir sem þessi félagshyggjustjórn er að gera - þetta kemur frá mínu brjósti - og margar af þeim eru hugsaðar til að bæta stöðu skuldara. Skuldarar og vandamál þeirra hafa löngum verið umræðuefni á Íslandi en alveg sérstaklega nú undanfarið. Það er búið að setja 33 milljarða í Íbúðalánasjóð. Af því voru að mig minnir 19 milljarðar ætlaðir fyrir 110%-leiðina til að lækka skuldir skuldara. Síðan sýnist mér að meiri hlutinn sé að hverfa frá 9. gr. frumvarpsins og þá vantar að minnir mig 3 milljarða eða 3,5 milljarða inn í tekjurnar hjá ríkissjóði, ég ábyrgist ekki alveg tölurnar. Þar þarf ríkissjóður eða lífeyrissjóðirnir aftur að borga, eða einhver þarf að borga niðurfærslu á vöxtum, lækka vexti almennt, reyndar að teknu tilliti til eigna en án tillits til tekna. Hátekjufólk getur því fengið vaxtaniðurgreiðslu og fær hana sjálfvirkt þannig að …  Mér reiknast svo til að það séu leigjendur á um 24 þúsund heimilum, sennilega er það komið í 25 þúsund. Það er ekkert gert fyrir það fólk. Hæstv. velferðarstjórn gerir ekkert fyrir leigjendur á Íslandi. En hún er stöðugt að smyrja hjá skuldurum og meira að segja þeim sem eru með háar tekjur og þurfa lítið á því að halda. Eins er mjög lítið gert fyrir atvinnulausa. Ég hef líka nefnt að sparifjáreigendur, þeir sem hafa frestað neyslu, búa við neikvæða ávöxtun í dag og sú ávöxtun er skattlögð með vaxandi sköttum. Það er ekkert verið að hugsa um þann hóp fólks enda er kannski langbest í hugum margra að hann sé ekki til. Sparifjáreigendur eru nefnilega kallaðir fjármagnseigendur og eru ljótt fólk í augum margra þingmanna, þeir sem hafa frestað neyslu og þeir sem sýna ráðdeild og sparnað í heimilishaldi sínu. En það er kannski markmiðið að þeir séu ekki lengur til og fari að eyða eins og hinir. Mér finnst það með ólíkindum og ef þessi velferðarríkisstjórn heldur svona áfram liggur við að ég fari að breytast í kommúnista vegna þess að ríkisstjórnin er svo ófélagsleg í vinnubrögðum sínum að lækka skuldir hjá fólki sem ekki þarf á því að halda og gleymir leigjendum gersamlega. Mér finnst það vera félagslega ófært, frú forseti. Hér erum við að ræða atriði sem byggja á samningum og það virðist vera að aðilar vinnumarkaðarins, ASÍ, hugsi eins. Þeir hugsa bara um skuldara, þeir hugsa ekkert um leigjendur. Ég reikna með því að vaxandi fjöldi manns hjá ASÍ séu einmitt leigjendur, sérstaklega ungt fólk, því að það hefur lítið verið keypt af íbúðum síðustu fjögur, fimm ár. Það vantar sennilega fjóra eða fimm árganga inn í eignaríbúðakerfið og það fólk verður að leigja eða búa heima hjá foreldrum sínum. Mér finnst þessi hæstv. velferðarríkisstjórn ekki gera neitt í málum leigjenda og hún er mjög ófélagsleg.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu en vil fyrst gera að umfjöllunarefni starfsendurhæfinguna og orð hans um fjölgun öryrkja. Það er nauðsynlegt, held ég, til að forðast misskilning að taka alveg skýrt fram að spárnar um fjölgun öryrkja á síðustu árum hafa alls ekki gengið eftir, satt að segja langt því frá. Það hefur verið tiltölulega lítil fjölgun í þeirra hópi, sem betur fer, þrátt fyrir hið gríðarlega atvinnuleysi. Það mætti kannski reyna að halda því fram að kenningarnar þar um hafi fallið. Ég held þó ekki að það sé rétt, ég held að kenningarnar um hættuna á því að öryrkjum fjölgi gríðarlega í kjölfar mikils atvinnuleysis eins og hér var hafi verið alveg réttar. Ég held einmitt að það starf sem hafið er til starfsendurhæfingar hafi skipt mjög miklu máli og forðað okkur frá miklu tjóni, bæði gagnvart þessum manneskjum, því að það er rétt hjá hv. þingmanni að það er auðvitað hrikalegt að þurfa að missa starfsgetu sína, og sömuleiðis hreint og beint fjárhagslega. En til að kraftur sé í starfsendurhæfingu þarf að kosta til hennar fjármunum. Hingað til hefur einfaldlega staðið á því og ég tel ekki neinn sóma að því fyrir þingið að fallast ekki á það þegar aðilar vinnumarkaðarins ná saman um það, atvinnurekendur og verkalýðshreyfing, að það eigi að verja verulegum fjármunum í þetta þarfa verkefni. Þá má Alþingi ekki láta standa á sér að lögfesta heimildir til að afla þeirra tekna. Það er sannarlega ekki hlutverk okkar að þvælast fyrir slíkum þjóðþrifamálum og átak í starfsendurhæfingu er einmitt til að koma í veg fyrir aukna örorku.

Frú forseti. Áætlanir um fjölgun öryrkja hafa ekki gengið eftir, sem betur fer, vegna þess að starfsendurhæfingin er byrjuð og vegna þess að hliðverðirnir hjá almannatryggingum fóru að taka hlutverk sitt alvarlegar, þeir læknar sem úrskurða örorku. Það er bara þannig. Í góðærinu er kannski léttara að úrskurða örorku en þegar illa stendur og menn þurfa að skera niður alls staðar. Ég held að sú starfsendurhæfing sem er byrjuð hafi skilað árangri og ég vil að sjálfsögðu styrkja það. En eins og ég benti á er sérhver skattlagning á lífeyrissjóðina í heild sinni bara skattlagning á almenningssjóðina vegna þess að ríkið borgar hitt kerfið, þ.e. sama fólkið á að borga það tvisvar. Ég þarf að hugsa mig mjög vel um áður en ég fellst á þær tillögur frá Samtökum atvinnulífsins og ASÍ að láta lífeyrissjóðina borga starfsendurhæfinguna með þessum hætti. Það væri miklu betra að láta alla atvinnurekendur, ríkið og aðra í almennu sjóðunum borga þetta hlutfall af launum inn í Starfsendurhæfingarsjóðinn, en ég mundi miklu frekar vilja sjá nýjar og skarpari reglur um starfsendurhæfingu. Allan lagaramma vantar um þessa starfsemi, nákvæmlega eins og það vantar allan lagaramma um sjúkrasjóðina sem eru búnir að starfa í fjölda ára án nokkurs lagaramma. Ég vildi sjá lagaramma um starfsendurhæfinguna og ég vildi að menn skoðuðu það að endurgreiða þann lífeyri sem sparast og endurgreiða þá skatta sem ríkið fær af þeim sem endurhæfast sem ég tel miklu snjallari lausn en að skattleggja allt heila kerfið sem fer inn í eitthvað óljóst.

Virðulegur forseti. Við hv. þm. Pétur H. Blöndal erum eindregið sammála um að það er mikilvægt að jafna lífeyrisréttinn í samfélaginu. Það er þess vegna fagnaðarefni að ríkisstjórn vinstri flokkanna hefur sannarlega tekið skref í þá átt, m.a. gengið á undan með góðu fordæmi í að afnema þau fáránlegu sérréttindi í lífeyrismálum sem fyrri ríkisstjórn innleiddi undir forustu Sjálfstæðisflokksins fyrir alþingismenn og ráðherra með réttindi fyrir reikning skattgreiðenda sem voru úr öllu samhengi við lífeyrisréttindi fólksins almennt í landinu. Það er mikilvægt í framhaldi af því að jafna réttindi á almenna markaðnum og hinum opinbera og ég held að það sé líka mikilvægt að takast á við þá skuld sem við eigum að gjalda í opinberu sjóðunum af því að við höfum ekki safnað nægilega í þá til framtíðar. Að öðru leyti vil ég svo aftur þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og kannski inna hann að lokum eftir því hvort hann gleðjist ekki yfir því að hrakspár minni hlutans um að tekjuöflunaraðgerðir ríkissjóðs gengju ekki eftir, að skattbreytingarnar mundu ekki skila tilætluðum tekjum, hafa að engu orðið eins og spárnar um fjölgun öryrkja heldur hafa tekjurnar einfaldlega skilað sér með þeim breytingum 

Frú forseti. Jú, jú, menn geta talað blítt um að jafna eigi lífeyriskjör eftir mörg ár en það gerist ekki nokkur skapaður hlutur til að byrja með, ekki neitt. Meira að segja ASÍ er aðallega á móti skattlagningu lífeyrissjóðanna vegna þess að það er verið að auka mismununina, frú forseti, einmitt með því að skattleggja lífeyrissjóðina sem kemur bara niður á almenningssjóðunum. Þeir þurfa að skerða lífeyri sinn en opinberu sjóðirnir þurfa ekki að skerða neitt þannig að mismunun í lífeyriskerfinu vex. Svo talar hv. þingmaður um lífeyrissjóð þingmanna því að það hentar í umræðunni að vera góður. Ég kalla þetta lýðskrum og mér finnst mjög slæmt þegar hv. þingmaður getur aldrei talað um nokkurn skapaðan hlut án þess að hæla ríkisstjórninni og tala niður til stjórnarandstöðunnar. Þetta er ekki gott til samvinnu, ég vil bara segja það. Í félagsmálanefnd er allt annar andi. Þar vinna menn saman að frumvörpum og þá tala menn ekki svona, m.a. um hrakspár minni hluta. Minni hlutinn hefur vakið athygli á að skattahækkanir ríkisstjórnarinnar hafa valdið miklum skaða. Það vill svo til að þjóðfélagið er nánast orðið stopp, það getur vel verið að hv. þingmaður viti það ekki. Það getur vel verið að hann viti ekki um stöðnunina, viti ekki hve margir flytja til útlanda á hverjum degi. Það getur verið að hann viti það ekki, 

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hæstv. forseta flyt ég nefndarálit í fjarveru hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Þetta er nefndarálit um frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum eins og fram hefur komið hjá öðrum ræðumönnum. Í því stendur: Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um tekjuskatt, lögum um virðisaukaskatt og fleiri lögum í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem gefin var í tengslum við undirritun kjarasamninga 5. maí sl. Annar minni hluti gagnrýnir harðlega hversu seint frumvarpið er lagt fram og hvernig það hefur verið unnið í þinginu. Málshraðinn hefur verið mjög mikill og blandað er saman breytingum á gjörólíkum lögum, þ.e. lögum um tekjuskatt, lögum um virðisaukaskatt, lögum um gjald af áfengi og tóbaki, lögum um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, lögum um sérstakan skatt á fjármálafyrirtæki og lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Að mati 2. minni hluta hefur þingið ekki fengið þann tíma sem nauðsynlegur er til að vinna málið vel og vandlega og er það skoðun 2. minni hluta að slíkt sé algjörlega óásættanlegt. Í 2., 4. og 5. gr. frumvarpsins er kveðið á um sérstakt skatthlutfall fyrir þann hluta arðs sem skattleggja á sem laun. Árið 2009 var gerð sú breyting á 11. gr. tekjuskattslaga að fari heimil arðsúthlutun samtals yfir 20% af skattalegu bókfærðu eigin fé viðkomandi félags telst það sem umfram er til helminga laun og arður þegar móttakanda hans ber stöðu sinnar vegna að reikna sér endurgjald í samræmi við 2. mgr. 1. tölul. A-liðar 7. gr., samanber 58. gr. laganna. Sú breyting hefur verið mikið gagnrýnd, m.a. hvað teljist vera ráðandi aðili. Breytingar meiri hluta nefndarinnar gera ráð fyrir því að viðbótartekjur muni falla í lægsta tekjuskattsþrep. Mikilvægt er að á milli 2. og 3. umr. verði fulltrúar ríkisskattstjóra fengnir til þess að koma með álit sitt á þessari breytingartillögu. 2. minni hluti bendir enn fremur á að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ákvæðin komi til framkvæmda 1. janúar 2010. Að mati 2. minni hluta mun það óhjákvæmilega hafa í för með sér óeðlilega afturvirkni þar sem ljóst er að leiðrétta þarf staðgreiðsluskil og framtal þeirra sem ákvæðið nær til. Annar minni hluti fagnar þeim breytingum sem gerðar eru í 6. gr. frumvarpsins. Með því að kveða á um að persónuafsláttur skuli í upphafi hvers árs taka breytingu í réttu hlutfalli við mismun á vísitölu neysluverðs við upphaf og lok næstliðins 12 mánaða tímabils er komið til móts við þá verðlagsþróun sem orðið hefur í landinu. 2. minni hluti bendir hins vegar á að persónuafslátturinn hækkaði ekkert um síðustu áramót og kom það hvað harðast niður á láglaunafólki og þeim sem þiggja bætur almannatrygginga. Annar minni hluti bendir á að með þeim breytingum sem lagðar eru til á skattlagningu lífeyrissjóða og fjármálafyrirtækja mun enn frekar aukast misvægið á milli réttinda starfsfólks á almennum vinnumarkaði annars vegar og starfsfólks hjá hinu opinbera hins vegar. Eins og fram hefur komið, frú forseti, er lagt til að fresta ákveðnum hlutum eða í það minnsta gera ákveðnar breytingar og skoða í haust. Síðan kemur fram á bls. 2 þessa nefndarálits: Samkomulag ríkisstjórnarinnar við lánastofnanir, Íbúðalánasjóð og lífeyrissjóði um víðtækar aðgerðir vegna skulda- og greiðsluvanda heimilanna fól meðal annars í sér aukningu vaxtabóta. 2. minni hluti telur að ákvæði 9. og 15. gr. frumvarpsins muni ekki koma að fullu til móts við skuldug heimili og fyrirtæki. Ríkisstjórnin mun þannig ekki standa við áðurnefnt samkomulag þar sem svigrúm verður enn til staðar að hækka skatthlutfallið meira. 2. minni hluti gagnrýnir að þrátt fyrir ríkisstjórnin hafi endurreist bankana með miklum afföllum af lánasöfnum halda fjármálafyrirtækin áfram að rukka einstaklinga og heimili um 100% hlutfall af skuldum. Ríkisstjórnin hefur þannig tekið sér stöðu með fjármálastofnunum og eigendum þeirra, sem eru erlendir kröfuhafar, í stað þess að verja heimili landsins sem hafa þurft að glíma við óleiðrétt lán og síhækkandi verðbólgu undanfarin ár. Jafnframt er rétt að benda á að gangi þetta eftir er með þessum tillögum verið að skattleggja lífeyrissjóði og fjármálafyrirtæki um 2,5 milljarða kr. til að fjármagna sérstaka vaxtaniðurgreiðslu um 6 milljarða kr. Eins og fram hefur komið er hugmyndin þó að fresta þessu ákvæði. Hér kemur síðan fram, frú forseti, að 2. minni hluti gagnrýnir vinnubrögð við umfjöllun málsins harðlega. Málið var seint lagt fram og málshraðinn hefur verið mikill. Frumvarp sem átti að vera lagt fram vegna nýgerðra kjarasamninga breyttist yfir í að vera samansafn breytinga á ólíkum lögum. 2. minni hluti áréttar að 10., 11., 12. og 13. gr. eiga alls ekki heima í frumvarpinu og lýsir jafnframt yfir óánægju með það í hversu miklum flýti frumvarpið var greinilega unnið. Til marks um hversu hroðvirknislega frumvarpið var unnið bendir 2. minni hluti á að heiti laganna eins og þau voru þegar þetta er skrifað er vitlaust. Rétt heiti laganna er lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, en í frumvarpinu bera þau heitið lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrisréttinda. Þetta ber að sjálfsögðu vott um að einhverjir hafi verið að flýta sér of mikið. Annar minni hluti bendir á að frumvarpið sem átti upphaflega að snúa að málum tengdum gerð kjarasamninga felur einnig í sér aðrar breytingar sem í raun snúa ekki að kjarasamningunum. Þannig er fjölmörgum öðrum atriðum smyglað með, ef það má orða það þannig. Var það skoðun 2. minni hluta að ákvæði IV. kafla, þ.e. breytingar á lögum nr. 125/2009, um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki, eigi ekki heima í frumvarpinu. Þær breytingar snúa að leiðréttingum á mistökum sem gerð voru með lögum nr. 165/2010, um breyting á ýmsum lagaákvæðum um skatta og gjöld. Í athugasemdum við frumvarpið sem hér er til umfjöllunar kemur fram að eingöngu er um að ræða lagfæringu á texta en ekki efnisbreytingu. 2. minni hluti telur að um leið og mistökin voru uppgötvuð hefði átt að flytja frumvarp til leiðréttingar á þeim í stað þess að koma þeim fyrir í frumvarpi sem flutt er vegna nýrra kjarasamninga. Í 16. gr. frumvarpsins er lagt til að greiðsluskylda atvinnurekenda og lífeyrissjóða í Starfsendurhæfingarsjóð verði lögbundin tímabundið. Vísað er til þess í ákvæðinu að velferðarráðherra og ráðherra lífeyrismála eigi að skipa samráðsnefnd aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda til að koma með nánari tillögur um skipulag og samhæfingu starfsendurhæfingar fyrir 1. nóvember nk. 2. minni hluti bendir á að með ákvæðinu sé verið að lögfesta undirbúning að ramma sem liggi ekki fyrir. Slíkur rammi á betur heima í samkomulagi en ekki löggjöf og þar að auki hefur við umfjöllun nefndarinnar komið í ljós að dagsetningar í ákvæðinu munu engan veginn standast. Það er því skoðun 2. minni hluta að það sé með öllu óásættanlegt að Alþingi samþykki ákvæðið í ljósi þeirrar óvissu sem er um málið. Frú forseti. Það er meira til umfjöllunar í þessu nefndaráliti og vísa ég til þess um þau atriði. Ég vil þó að endingu undirstrika að það er ámælisvert hvernig málin eru unnin á vegum þessarar ríkisstjórnar undir lok þings þegar mikið liggur við að klára mál er snúa til dæmis að kjarasamningum. Þá er komið inn mjög seint með frumvarp sem inniheldur mun fleiri hluti en akkúrat það að sinna því sem átti að sinna gagnvart kjarasamningunum. Tíminn sem hefur verið til skrafs og ráðagerða um þessi mál er að sjálfsögðu allt of lítill. Þá er mikilvægt að árétta að það er mjög sérstakt að ekki sé enn þá búið að taka að fullu á þeirri mismunun sem hefur verið á heimilum og fyrirtækjum landsins og kröfuhöfum sem kemur svo greinilega fram í þeirri skýrslu sem hæstv. fjármálaráðherra kynnti ekki alls fyrir löngu um endurreisn bankanna. Við erum enn að horfa upp á það að eftir er að bæta, vil ég segja, og laga stöðu þeirra heimila sem urðu fyrir skakkaföllum, vitanlega langflest heimili landsins. Það er ekki búið að leiðrétta þau lán sem hækkuðu óeðlilega mikið, stökkbreyttust í raun, og þær aðgerðir sem gripið hefur verið til duga ekki nægilega vel. Frú forseti. Það er engu að síður mikilvægt að kjarasamningar séu ekki settir í uppnám hver svo sem skoðun okkar kann að vera á þeim, vinnunni í kringum þá og hvernig þeir aðilar hafa staðið sig sem komu að þeirri smíði. Ég lýk máli mínu um þetta nefndarálit en tel líklegt að nefndin eigi eftir að funda aftur um málið og fara yfir innihald þess.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Frumvarpið er komið fram í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við undirritun kjarasamninga. Þar af leiðandi felur það í sér mörg ákvæði sem snerta kjarasamningana beint. Frumvarpið er 17 greinar og tæpur helmingur greinanna er beint vegna yfirlýsingarinnar og rúmur helmingur eru leiðréttingar á ýmsum skattalögum og breytingar á skattalögum sem þegar hafa verið samþykkt, mest frá haustinu 2009. Með nefndaráliti meiri hlutans fylgja breytingartillögur og þær eru við 14 greinar frumvarpsins, 14 greinar af 17, og þá ber að gæta þess að þegar taldar eru 17 greinar er gildistökuákvæðið talið með og annað slíkt. Það er algerlega ljóst að kastað var til höndunum við samningu þessa frumvarps. Einhverjar af greinunum sem eru í frumvarpinu eru til bóta, aðrar eru sjálfsagðar lagfæringar til að geta framkvæmt skattalögin skammlaust. Jafnframt er ein breytingin afrakstur af samningum minni hlutans og meiri hlutans um þinglok og það er 11. gr. sem snýr að skattlagningu lífeyrissjóða. Margir halda að stjórnarandstaðan geti ekki haft áhrif á mál á Alþingi nema einhverjar smálagfæringar, lagt gott til málanna og annað slíkt. En ég held að þetta ákvæði, skattlagning lífeyrissjóðanna sem við sjálfstæðismenn lögðum ofurþunga á að mundi falla úr gildi, sýni að stjórnarandstaðan getur haft árangur sem erfiði við vissar kringumstæður. Samkomulagið sem var gert í gærkvöldi var þríþætt. Það var í fyrsta lagi að 11. gr. mundi falla út, þ.e. skattlagning lífeyrissjóða. Í öðru lagi að lögfesting á reglugerðum Seðlabankans vegna gjaldeyrishafta taki gildi, við komum í veg fyrir það og gátum beint því inn á haustþing þar sem ætlunin er að það frumvarp verði afgreitt með breytingum. Ef sumarið sýnir að þörf sé á að hafa gjaldeyrishöft lengur þá munu verða lögfest ný lög sem efnahags- og skattanefnd mun hafa gott tækifæri til að fjalla um í sumar. Í þriðja lagi voru ýmsar breytingar á svokölluðu minna frumvarpi ríkisstjórnarinnar í fiskveiðistjórnarmálum og árangurinn af því er ég síst ánægður með af þessum þremur málum þar sem 2. gr. í því, sem fjallar um kerfisbreytingu, hvernig fiskur er færður úr aflamarkskerfinu yfir í félagslega kerfi sjávarútvegsins, mun koma mjög illa niður á mörgum fyrirtækjum sem sérstaklega eru í uppsjávarveiðum. Víkur nú aftur að frumvarpinu. Breytingartillaga frá meiri hlutanum er að 1. gr. falli brott en hún fjallar um afdráttarskatta á vexti til útlanda. Ástæðan fyrir því að þessi grein fellur brott er sú að í frumvarpinu, sem átti að vera lagfæring á reglu sem var sett inn haustið 2009, en var ómöguleg í framkvæmd - sem sýnir enn og aftur kannski slæleg vinnubrögð við samningu frumvarpsins - það er orðið að samkomulagi að það verði tekið upp í tengslum við svokallaðan septemberstubb, þá verði þetta lagfært. En síðan eru ýmsar breytingar á frumvarpinu. Það eru flóknir hlutir. Til dæmis fjallar 4. gr. um það að þeir sem reikna sér endurgjald skuli telja til tekna 50% af heimiluðum úthlutuðum arði samkvæmt lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög þegar arðurinn er umfram 20% af skattalegu bókfærðu eigin fé þess í árslok. Það sem er merkilegt við þetta ákvæði er að þarna mun verða til ný tegund af tekjum. Við þekkjum hugtökin fjármagnstekjur annars vegar og launatekjur hins vegar og við vitum að þetta er skattlagt á mismunandi hátt en hérna kemur upp sú sérstaka staða að þessi skattur er ekki það sem við köllum samhverfur. Gagnvart fyrirtækinu eru þetta fjármagnstekjur sem eru borgaðar til einstaklings sem á að meðhöndla eins og launatekjur og borga þar af leiðandi launaskatta eða launaskattsprósentu af þessum arði. Af hverju eru þetta ekki laun sem fyrirtækið er að borga út? Jú, vegna þess að, eins og ég sagði áðan, þetta er arður og þessi arður gagnvart fyrirtækinu myndar hvorki stofn til tryggingagjalds né lífeyrisiðgjalds né heldur telst hann frádráttarbær rekstrarkostnaður hjá greiðandanum. Það að ekki skuli vera greitt tryggingagjald og lífeyrisiðgjald bendir til að hér sé verið að greiða út arð. Þetta skapar, fyrir utan það að þetta er flókið í framkvæmd, ýmis álitamál. Eitt af alvarlegustu álitamálunum að mínu mati er að þetta innleiðir nýtt fjármagnstekjuskattsþrep sem er mun hærra en það þrep sem nú er í gildi þannig að framvegis, þegar talað verður um hver sé fjármagnstekjuskattur á Íslandi, verða gefin upp tvö þrep, annars vegar 20% þrep og hins vegar miðþrepið í tekjuskattinum, sem er nálægt 40%. Þarna er verið að flækja skattkerfið eins og svo oft áður en það eru jafnframt góðar breytingartillögur frá meiri hlutanum. Í 10. gr. er til dæmis fallið frá því að takmarka ívilnun vegna rafrænnar þjónustu og það er mjög gott. Síðan eru hlutir eins og bankaskatturinn. Þarna er verið að setja nýja skatta á fjármálaþjónustu á Íslandi. Þessi skattur á að vera til að standa undir greiðslu ótekjutengdra vaxtabóta sem eru 3 milljarðar á þessu ári og 3 á því næsta og eru ráðstafanir til að koma til móts við skuldug heimili. Ég hefði viljað spyrja þeirrar spurningar hvort ekki hefði verið rétt að fresta þessum bankaskatti nákvæmlega á sama hátt og fresta á skattlagningunni á lífeyrissjóðina vegna þess að það átti að reyna að finna aðra tekjustofna til að skattleggja til að finna aðrar leiðir til að fjármagna vaxtabæturnar. Þá er mér spurn: Af hverju var þessari hækkun eða þessum sérstaka skatti á fjármálafyrirtæki ekki frestað líka og reynt að gera þetta heildrænt? Það hefði engu máli skipt. Fjármálafyrirtækin eiga ekki að greiða þetta fyrr en 1. nóvember þannig að það hefði vel verið hægt að afgreiða núna á stubbnum í september eða í byrjun nýs þings sem hefst 1. október í haust. Þetta er kannski ekki alvarlegur skafanki en samt sem áður hefði verið æskilegt að gera þetta allt saman í samhengi. Síðan eru hlutir eins og í 3. gr. þar sem verið er að breyta skattlagningu á milli fyrirtækja á arðgreiðslum og söluhagnaði. Þetta ákvæði eða þessi tilslökun sem hér er gerð mun stuðla að dreifðari eignaraðild en ákvæðið eins og það var áður og er það vel. Á heildina litið er um frumvarp að ræða sem ég persónulega hefði kosið að hefði verið mun betur gert og mun betur hugsað. Í störfum nefndarinnar komu fram margvíslegar og alvarlegar athugasemdir frá ýmsum aðilum þar á meðal ríkisskattstjóra um einstakar greinar en það sem ég held að þetta geti kennt okkur á Alþingi er að vanda þarf betur til framlagningar frumvarpa. Við sjáum frumvarp sem að mörgu leyti var vanhugsað og sem er algerlega í samræmi við það sem við sáum bæði með litla og stóra frumvarpið í fiskveiðistjórnarmálinu sem lögð voru fram. Það voru vanhugsuð frumvörp og algerlega vanreifað til hvers var verið að leggja þau fram, hvaða áhrif þau höfðu og því um líkt. Ég held að Alþingi eigi að geta lært af þessu að vanda betur til verka og ég sé að hér stígur hæstv. utanríkisráðherra í salinn. Það er vandaður maður.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um veitingu ríkisborgararéttar 50 einstaklinga sem sóttu um undanþágu til allsherjarnefndar samkvæmt þar til bærum lögum. Ég vil mælast til þess að þetta frumvarp verði samþykkt. Það er hefðinni samkvæmt útbúið aðeins í tveimur greinum. Í 1. gr. eru taldir upp þeir einstaklingar sem veittur er ríkisborgararéttur, fæðingarár þeirra og upprunastaður, og 2. gr. kveður á um það að lögin öðlist þegar gildi. Nú þegar liggur fyrir í hv. allsherjarnefnd frumvarp frá einum hv. þingmanni, Vigdísi Hauksdóttur, um afnám réttar allsherjarnefndar í þessum efnum. Ég vil geta þess að einnig liggur fyrir frumvarp frá innanríkisráðuneyti til lagabreytingar um biðtíma vegna refsinga sem kemur til með að fækka til mikilla muna þeim einstaklingum sem sækja um ríkisborgararétt til allsherjarnefndar. Þá spratt líka töluverð umræða af því í vor þegar 10 eða 12 erlendir ríkisborgarar, sem ekki hafa búsetu hér á landi, sóttu um ríkisborgararétt á Íslandi í því skyni að gerast hér frumkvöðlar og fjárfestar en þá einstaklinga er ekki að finna í þessum tillögum. Það bíður frekari umræðu í nefndinni. Nefndin komst að þeirri niðurstöðu að það megi ræða enn frekar hvort til sé einhvers konar lagaákvæði sem felur í sér að þeir sem vilja hasla sér völl í atvinnulífi á Íslandi geti sótt um einhvers konar búsetu eða tímabundið atvinnuleyfi sem gerir þeim kleift að taka þátt í atvinnulífinu. Enn sem komið er má segja, virðulegi forseti, að auðveldara sé úlfalda að fara í gegnum nálarauga en fyrir auðmenn að gerast íslenskir ríkisborgarar. Sú umræða bíður betri tíma og verður tekin til sérstakrar umfjöllunar í hv. allsherjarnefnd í haust. En hér er frumvarp um 50 einstaklinga sem allsherjarnefnd leggur til að verði veittur íslenskur ríkisborgararéttur.

Frú forseti. Ég heyrði síðustu orð hv. framsögumanns um auðmenn sem vilja koma til Íslands og það sé ógurlega erfitt fyrir þá. Ég vil benda á að þriðjungur mannkyns þarf að lifa á minna en dollara á dag, ef ég man rétt, og er afskaplega fátækur. Ég geri ráð fyrir því að stór hluti þess hluta mannkynsins mundi gjarnan vilja flytja til Íslands svo ég tali nú ekki um þá sem eru að deyja úr hungri í heiminum sem eru 8 milljónir á ári. Við búum í sérstakri stöðu að hafa mjög góð lífskjör og ég reikna með því að fjöldi manna í heiminum mundi vilja flytja hingað og fá ríkisborgararétt. Nú er spurningin hvort við séum svo félagslega sinnuð að við viljum veita þeim sem hafa nógu mikið af peningum ríkisborgararétt en sleppa öllum hinum. Ég er það ekki, ég gæti ekki fallist á það að menn sem eiga nógu mikið af peningum fái að koma til Íslands. Réttlætiskennd mín bannar mér það á sama tíma og ég banna fólki sem er virkilega í nauð að koma til Íslands.

Virðulegur forseti. Það er undarlegur siður sumra hv. þingmanna sem hafa verið lengi að störfum á Alþingi að búa sér til forsendur og búa sér til skoðanir þess sem á undan fór í ræðustól, gera þeim upp einhverjar sérstakar skoðanir og fara síðan í rökræðu við þá á grundvelli þeirra skoðana sem þeir hafa digtað upp fyrir þeirra hönd. Hér var ekki verið að halda neinu slíku fram að veita ætti auðmönnum einhvern forgang umfram fátæka. Það er einfaldlega verið að greina frá því að sú umræða mun fara fram á vettvangi allsherjarnefndar hvort þeir sem sækjast eftir að koma til Íslands með fjárfestingar fái einhvers konar atvinnuréttindi eða búsetuleyfi á grundvelli þeirrar óskar. Það er eitthvað sem á eftir að taka afstöðu til. Það er enginn að tala um að veita einhvern forgang í þessum efnum. Það eina sem ég hef sagt í þessu samhengi er að þetta er umræða sem þarf að fara fram á Íslandi. Það er einfaldlega þannig að í tilfellum þeirra einstaklinga sem hér er veittur ríkisborgararéttur er á engan hátt horft til efnahags þeirra. Ef menn væru með þau sjónarmið að leyfa ætti auðmönnum að fá ríkisborgararétt þyrfti fyrst að vera til staðar einhver neitun vegna þeirra sem eru fátækir. Slíkt er alls ekki fyrir hendi. Það er ekki horft til þess í okkar kerfi og því síður að verið sé að veita auðmönnum einhvern umframaðgang. Það er af og frá að svo sé. Það er af og frá að sá sem hér stendur sé að leggja eitthvað slíkt til og ég vil að það komi skýrt fram í framsögu minni um þetta mál.

Frú forseti. Ég vona að ég hafi ekki verið að gera hv. þingmanni upp skoðanir en ég heyrði hann tala um nálarauga og það væri erfitt fyrir auðmenn að fara í gegnum það nálarauga. Í því fannst mér felast ákveðinn vilji til að víkka það nálarauga þannig að þeir kæmust inn en það má vel vera að það hafi verið misskilningur. Ég er líka að lýsa skoðun minni fyrir fram á þeim hugleiðingum sem hafa komið fram í þjóðfélaginu um að þessir menn eigi að vera velkomnir til landsins á meðan flóttamönnum sem gjarnan vildu búa hérna er vísað úr landi og fjölda annars fólks sem gjarnan vildi flytja til Íslands ef það ætti kost á því. Ég get meira að segja fallist á þau rök að við getum ekki fyllt landið af flóttamönnum frá þriðja heiminum, efnalausum flóttamönnum, vegna þess að það mundi setja þjóðfélagið á hvolf ef við fengjum hingað milljón eða tvær eða þrjár af slíkum einstaklingum. Ég var bara að lýsa þessari skoðun af því að ég heyrði þetta hjá hv. þingmanni um nálaraugað og þá taldi ég að hann hefði einhverja skoðun á þessu máli en það má vera að hann hafi enga skoðun.

Virðulegi forseti. Ég er almennt þeirrar skoðunar að þeir sem sækja um íslenskan ríkisborgararétt á Íslandi og vilja gerast ríkisborgarar í okkar landi, sem er vissulega fallegt en það er líka harðbýlt og erfitt, hér eru langir vetur og dimmir, séu Íslendingar í hjarta sínu hvort sem þeir eru ríkir eða fátækir. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar. Ég hef ekki séð þá holskeflu sem hv. þingmaður virðist ímynda sér að gæti beðið okkar ef opnað væri fyrir slíkt. Þetta er sú grundvallarafstaða sem ég hef í þessum málum og þá er ég ekki að lýsa skoðunum allrar allsherjarnefndar á þessu og því síður þingsins en þetta er sú forsenda sem ég nálgast málið á. Í nefndarstörfum allsherjarnefndar komast menn að sameiginlegri niðurstöðu í þessum efnum og taka afstöðu til þeirra einstaklinga sem sækja um og hér liggur sú niðurstaða fyrir. Ég vek líka athygli hv. þm. Péturs Blöndals, sem fer í andsvar við mig um þessi mál, á því að það kom nýverið fram að þeir útlendingar sem eru hér á landi og starfa hér leggja meira til samfélagsins en þeir þiggja frá því.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um grunnskóla, nr. 91/2008. Með þessu frumvarpi er ætlunin að styrkja réttindi nemenda til náms og velferðar og auka svigrúm skóla og sveitarfélaga til nánari útfærslu á lögbundinni skyldu sinni, einkum í því skyni að auka svigrúm þeirra til hagræðingar á þrengingartímum. Einnig er mennta- og menningarmálaráðuneyti gefin skýrari lagastoð til að útfæra tiltekin atriði nánar í reglugerðum. Ég vil geta þess strax í upphafi að menntamálanefnd hefur farið vel yfir þetta frumvarp og haft að leiðarljósi í vinnu sinni að tryggja rétt nemenda eins og kostur er, jafnframt því að meta í hverju tilviki hvort málefnalegar forsendur liggja til grundvallar óskum sveitarfélaga um aukið svigrúm til hagræðingar í rekstri eða undanþágna frá ákvæðum gildandi laga um grunnskóla. Ég mun í framsöguræðu minni leggja sérstaka áherslu á þau ákvæði frumvarpsins sem nefndin gerir tillögur um að verði breytt en breytingartillögur nefndarinnar koma fram í sérstöku þingskjali í átta liðum. Af öðrum ákvæðum er sérstök ástæða til að fagna ákvæðinu um skólasöfn og hinu nýja ákvæði um góðan skólabrag en þar er kveðið á um að hver grunnskóli móti sér stefnu um forvarnir gegn hvers konar ofbeldi í skólaumhverfinu. Ég vil í upphafi fara nokkrum orðum um málefni fósturbarna en í frumvarpinu er lagt til að ráðherra menntamála gefi út stjórnvaldsfyrirmæli í formi reglugerðar um skólagöngu fósturbarna og bregðist þannig við ágreiningi sem skapast hefur milli sveitarfélaga um kostnaðarskiptingu vegna skólagöngu þeirra. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því að þess eru dæmi að fósturbörnum hafi verið synjað um skólavist eða að mikil röskun hafi orðið á skólagöngu þeirra í viðtökusveitarfélagi vegna deilna um kostnaðarskiptingu. Þetta er að mínu viti óásættanlegt og í fullkomnu ósamræmi við fyrirmæli laga. Í 5. gr. laganna er kveðið á um skýlausan rétt fósturbarna til skólagöngu í lögheimilissveitarfélagi fósturforeldra. Nefndin áréttar í þessu sambandi að í 13. gr. grunnskólalaganna kemur fram að allir nemendur grunnskóla eigi rétt á námi við sitt hæfi og byggist ákvæðið á 76. gr. stjórnarskrárinnar þar sem kveðið er á um að öllum skuli vera tryggður réttur til almennrar menntunar og fræðslu við sitt hæfi. Nefndin telur einsýnt að hagsmunir fósturbarna hljóti hér að vega þyngra en fjárhagslegir hagsmunir sveitarfélaga og tryggja þarf að þau njóti sömu þjónustu og önnur börn í viðkomandi sveitarfélagi sem þau flytjast til, óháð lögheimili. Nefndin leggur til veigamiklar breytingar á 1. gr. frumvarpsins til að tryggja breiðari aðkomu hlutaðeigandi aðila, ekki síst barnaverndaryfirvalda, að þeirri reglugerðavinnu sem fram undan er við að eyða óvissu um framkvæmd þessara mála en ég legg á það þunga áherslu að í þeirri vinnu er mikilvægt að réttur nemenda verði í skýrum forgangi. Nefndin telur einnig mikilvægt í þessu sambandi að haft verði samráð við Barnaverndarstofu sem þá stjórnsýslustofnun sem fer með daglega stjórn barnaverndarmála og nefndin leggur jafnframt til að komið verði á fót sérstakri úrskurðarnefnd skipaðri fulltrúum mennta- og menningarmálaráðuneytisins, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Barnaverndarstofu sem hafi það hlutverk að kveða upp úrskurði þegar upp koma ágreiningsmál er varða skólagöngu fósturbarna. Ég vil einnig nefna að nefndin leggur til þá breytingu á 1. gr. að þegar um er að ræða mat á aðstæðum og möguleikum viðkomandi grunnskóla til að koma til móts við þarfir fósturbarns áður en því er ráðstafað í fóstur skuli barnaverndarnefnd kanna aðstæður í samráði við skólayfirvöld enda mikilvægt að fyrir liggi heildstætt mat á viðkomandi grunnskóla með hliðsjón af þörfum barnsins áður en ákvörðun er tekin. Í frumvarpinu er að finna tvær undanþáguheimildir sem ætlað er að koma til móts við sjónarmið einstakra skóla, einkum fámennra. Annars vegar er um að ræða heimild til undanþágu frá lagaskyldu um starfrækslu skólaráðs og hins vegar frá ákvæði laganna um starfrækslu nemendaverndarráðs. Menntamálanefnd fellst ekki á þau sjónarmið að fámenni geti talist fullgild rök fyrir því að veitt sé undanþága frá starfrækslu þessara ráða sem bæði eiga að gegna mikilvægu hlutverki í skólastarfinu við að tryggja og verja réttindi nemenda. Nefndin telur mikilvægt að skólaráð starfi í öllum grunnskólum ráðsins til að tryggja nauðsynlegt samráð skólastjórnenda, kennara, nemenda og foreldra um grundvallarþætti skólahaldsins, svo sem skólanámskrá, starfsáætlun skóla, fyrirhugaðar breytingar á skólahaldi og málefni er tengjast öryggi, aðbúnaði og velferð nemenda. Á sama hátt telur nefndin mikilvægt að nemendaverndarráð séu starfrækt í öllum skólum sem tryggi réttindi og þjónustu við nemendur sem þurfi á sérstakri aðstoð að halda, hvort sem þar er um að ræða sérkennslu, félagslega þjónustu við námsráðgjöf eða annað. Hins vegar telur nefndin eðlilegt að heimila fámennum skólum við tilteknar aðstæður aukið svigrúm gagnvart lögum og reglugerðum varðandi framsetningu þessara ráða og leggur til breytingar á frumvarpinu þar að lútandi. Virðulegi forseti. Fjallað er um sjálfstætt starfandi skóla í 8. gr. frumvarpsins. Í frumvarpinu er ætlunin að setja sérstaka lagastoð fyrir gerð þjónustusamninga við slíka skóla og enn fremur er tilgreint að ekki sé heimilt að gera slíka samninga til lengri tíma en sjö ára í senn. Fram kom hjá umsagnaraðila að þessi tímafrestur væri of skammur í ljósi þeirra fjárhagslegu skuldbindinga sem fylgja sjálfstæðum rekstri skóla og þeim kostnaði sem hlýst af stofnun þeirra. Nefndin bendir á að skólaskylda á grunnskólastigi er að jafnaði tíu ár, samanber 1. mgr. 3. gr. grunnskólalaga, og ákvæðið um sjö ára þak á þjónustusamningi hlýtur því að orka tvímælis. Það er niðurstaða nefndarinnar að ekki séu sérstök rök fyrir því að vera með tímasetta þjónustusamninga við sjálfstætt starfandi skóla og leggur nefndin til breytingar á ákvæðinu því til samræmis en jafnframt þá breytingu að mikilvægt sé að veita heimild til riftunar á samningum ef um vanefndir á þeim er að ræða. Virðulegi forseti. Vík ég þá máli mínu að einni mikilvægustu breytingartillögu nefndarinnar við frumvarpið. Hún lýtur að ákvæði til bráðabirgða. Þar er fjallað um sveigjanleg skólastig og rétt grunnskólanema til að stunda nám í einstökum námsgreinum á framhaldsskólastigi meðan þeir eru í grunnskóla. Þessi réttur er viðurkenndur í 26. gr. grunnskólalaganna en í reynd hefur fjárhagslegt svigrúm framhaldsskóla til að veita grunnskólanemum slíka þjónustu verið skert vegna niðurskurðar sem rekja má til bankahrunsins. Því er í ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir að sú tilhögun verði í reynd framlengd til 1. ágúst 2013, þ.e. að grunn- og framhaldsskólar hafi frest til þess tíma til að ganga frá samningum um hvernig staðið verði að því að virða þennan rétt nemenda samkvæmt lögunum. Nefndin fjallaði ítarlega um þessi sveigjanlegu skólastig grunnskóla og framhaldsskóla og kom þar meðal annars fram að misbrestur væri á því að framhaldsskólar mætu til eininga þá áfanga sem grunnskólanemendur hafa lokið í framhaldsskólum. Þetta á frekar við um framhaldsskóla í Reykjavík en á landsbyggðinni. Fram kemur í rannsókn Gerðar G. Óskarsdóttur um nám á mörkum grunn- og framhaldsskóla að einungis þriðjungur grunnskólanemenda í Reykjavík sem tekið hefur einingar á framhaldsskólastigi hefur fengið þær metnar inn í framhaldsskólana. Meginskýringin á þessu virðist vera sú að bekkjaskólar líta ekki á námsframvindu í áföngum og námseiningum heldur er hver námsgrein skilgreind eftir skólaárum og/eða önnum og svigrúmið lítið til mismunandi samsetningar námsins eins og tíðkast í áfangaskólum. Hér er vert að benda á að skólameistari hvers skóla ber ábyrgð á mati á fyrra námi nemenda og hvorki lög né aðalnámskrá kveða í reynd skýrt á um skyldur skóla í þessum efnum. Nefndin bendir á að í einhverjum tilvikum hefur verið ofgreitt fyrir fyrstu áfanga framhaldsskóla og er það mat ráðuneytisins að tvígreitt kunni að vera fyrir rúmlega 80 af 190 ársnemendum. Nefndin fékk sérstaka kynningu á MPA-ritgerð Þórunnar Jónu Hauksdóttur um samfellu í námi á milli grunnskóla og framhaldsskóla en megintilgangur hennar var að meta áhrif stefnumótunar um slíka hröðun í námi á námsframvindu bráðgerra nemenda. Niðurstöður þessarar ritgerðar voru athyglisverðar, þær sýndu að hröðun úr grunnskóla í framhaldsskóla veitir bráðgerum nemendum nám við hæfi og svarar félags- og tilfinningalegum þörfum þeirra auk þess sem hún hefur jákvæð áhrif á líðan og viðhorf nemenda. Jafnframt kemur fram að námsgengi og námsframvinda bráðgerra nemenda sem hraðað er úr grunnskóla í framhaldsskóla er framúrskarandi líkt og var í grunnskóla. Það er samdóma álit nefndarmanna að afar mikilvægt sé að tryggja lögbundinn rétt grunnskólanema til að taka framhaldsskólaeiningar ef þeir uppfylla skilyrði þar um og vinda þurfi að því bráðan bug að leiðrétta þá annmarka sem komið hafa fram í framkvæmdinni, sérstaklega að takast á við þann vanda að verulegur hluti, allt upp undir 40%, þeirra grunnskólanemenda sem sannanlega leggur stund á og lýkur framhaldsskólaáföngum fær þá ekki metna í þeim framhaldsskóla sem hugur þeirra stendur til. Afleiðingarnar eru augljósar, umræddir nemendur þurfa að endurtaka áfangana með tilheyrandi tvítekningu á kennslukostnaði. Þetta er að mínu viti óásættanlegt í skólakerfi okkar, óverjandi sóun á fjármunum skólanna og ekki síður mannauði og tíma þeirra nemenda sem um ræðir. Í ljósi framangreinds telur nefndin afar brýnt að tryggja verði jafnt aðgengi grunnskólanemenda að áföngum á framhaldsskólastigi óháð búsetu svo og að ekki sé tvígreitt fyrir sömu einingarnar. Þar af leiðandi leggur nefndin til að við gildistöku þessa frumvarps skuli ráðherra skipa starfshóp sem móti tillögur um það hvernig megi tryggja lögbundinn rétt nemenda í þessu efni jafnframt því að samræma gæðakröfur og mat framhaldsskóla á framhaldsskólaeiningum grunnskólanemenda. Nefndin leggur til að starfshópurinn verði skipaður fulltrúum mennta- og menningarmálaráðuneytis, Sambands íslensks sveitarfélaga og fulltrúum grunn- og framhaldsskóla og skili niðurstöðum til ráðherra eigi síðar en 31. mars 2012. Skal við það miðað að réttindi grunnskólanemenda samkvæmt grunnskólalögunum um að taka áfanga í framhaldsskólum verði virk frá og með skólaárinu 2012–2013, þ.e. ári fyrr en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Nefndin leggur til breytingar í þessa veru. Það er jafnframt skilningur nefndarinnar, og mikilvægt að það komi fram, að framangreindar breytingar eigi ekki að hafa nein áhrif á stöðu þeirra grunnskólanema sem þegar hafa tekið eða munu taka framhaldsskólaáfanga á næsta skólaári. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir þau atriði frumvarpsins sem nefndin gerir sérstakar tillögur um breytingar á og vísa um önnur atriði frumvarpsins til nefndarálits menntamálanefndar. Ég vil í lokin nota tækifærið og þakka öllum nefndarmönnum fyrir afbragðsvinnu við meðferð þessa máls. Ég tel að nefndin hafi sýnt í verki einlægan vilja til að gera mikilvægar breytingar á frumvarpinu í þágu grunnskólanemenda í landinu og tel að sú áhersla á þjónustuhlutverk skólakerfisins við nemendur sem endurspeglast í vinnu nefndarinnar vísi okkur veginn um þær breytingar sem við þurfum að gera á áherslum og vinnubrögðum í skólakerfi okkar, m.a. til að takast á við þá staðreynd að við Íslendingar njótum þess vafasama heiðurs að eiga Evrópumet í brottfalli. Það er ekki nýtt vandamál en hingað til höfum við ekki fundið lausnir sem duga. Ég skora því á mína vösku félaga í menntamálanefnd að taka höndum saman á komandi þingi við að móta tillögur um aðgerðir til að takast á við þennan grundvallarvanda í skólakerfinu því að hann hefur sannarlega miklar samfélagslegar, efnahagslegar og persónulegar afleiðingar fyrir nemendur í þessu landi sem við getum ekki og eigum ekki að sætta okkur við. Að lokum árétta ég að menntamálanefnd stendur sameinuð að því nefndaráliti sem ég hef kynnt um grunnskólafrumvarpið og leggur fram allmargar breytingartillögur á sérstöku þingskjali. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í máli hv. þm. Skúla Helgasonar, formanns menntamálanefndar, var mikið og gott samstarf um þetta mál innan menntamálanefndar. Allir nefndarmenn undirrita það álit sem fylgir þessu máli en þrír með fyrirvara, þar á meðal ég. Ég tel því ástæðu til að gera grein fyrir fyrirvara mínum við þetta annars ágæta mál. Mest umræða varð í nefndinni um tvær greinar í þessu frumvarpi, þar af um málefni fósturbarna. Þar var nefndin sannarlega sammála um að setja hagsmuni fósturbarna í fyrsta sæti og að allar ákvarðanir um þá yrðu að vera teknar út frá réttindum og hagsmunum þessara barna en ekki út frá kostnaðarskiptingu sem ágreiningur hefur allt of oft komið upp um. Eins og kemur fram í nefndarálitinu er að okkar mati alveg skýrt að allir nemendur á grunnskólaaldri eigi rétt á námi við sitt hæfi. Það ákvæði byggir á 76. gr. stjórnarskrárinnar, og í 5. gr. laga um grunnskóla er líka kveðið á um skýlausan rétt fósturbarna til skólagöngu í lögheimilissveitarfélagi fósturforeldra. Hins vegar hafa menn svo sem verið sammála um að lögheimilissveitarfélagið greiði þennan almenna kostnað fyrir fósturbarnið þó að það fari yfir í annað sveitarfélag en ýmis annar aukakostnaður hefur þá bæst við við flutninginn, eins og skólaakstur eða mismunandi mat á milli þessara sveitarfélaga um þá þjónustu sem viðkomandi barn þarf á að halda. Þar hefur ágreiningurinn komið upp. Svona er okkar tillaga um hvernig eigi að koma á skýrum leikreglum á milli sveitarfélaganna og þeirra sem koma að barnaverndarmálum um það hvernig skuli farið með þetta mál. Ég tel að við höfum komið með ágætistillögu um hvernig þetta eigi að fara fram. Ég hvet formann menntamálanefndar til að eiga í samstarfi við félags- og tryggingamálanefnd um hvernig við fylgjum þessu eftir og tryggja að við fáum upplýsingar um að við séum raunverulega komin með varanlega lausn á þessu máli. Það er mjög mikilvægt og það væri hugsanlega hægt að tryggja það með því að við fengjum einhvers konar minnisblað eða skýrslu árlega um það hvernig þessu hefur verið háttað. Meginfyrirvari minn við þetta mál snýst um þá frestun sem hér er lögð til á möguleikum grunnskólanemenda til að taka framhaldsskólaáfanga og að réttindi grunnskólanemenda samkvæmt 4. mgr. 26. gr. grunnskólalaganna verði virk frá og með skólaárinu 2012–2013. Það er orðið mjög brýnt að marka skýra stefnu um það sem við höfum kallað sveigjanleg skólastig. Það var að sjálfsögðu gert með samþykkt þessara laga um grunnskólana og raunar þeim lagapakka um leikskóla og framhaldsskóla sem fór í gegn á sínum tíma undir forustu þáverandi hæstv. menntamálaráðherra, hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur. Innan menntamálanefndar fáum við ítrekað ábendingar um óskýra stefnumörkun, að vísu að hluta til vegna hrunsins en líka kannski vegna þess að við höfum ekki markað okkur alveg nóga skýra stefnu um það hvað við ætlum að gera með þessi sveigjanlegu skólastig, minni framhaldsskóla, framhaldsskóladeildir sem hefur líka verið komið af stað og síðan samspilið við fjarnám og dreifnám. Það var hluti af þeirri umræðu sem fór fram innan nefndarinnar, hvert við viljum í raun stefna. Viljum við til dæmis að sveitarfélögin sem fara núna með leik- og grunnskólana yfirtaki allt nám sem tengist börnum? Við skilgreinum börn upp að 18 ára aldri. Mundi það þýða að sveitarfélögin tækju við núverandi framhaldsskólum eða ættu þau að fara að bjóða upp á framhaldsskólanám innan grunnskólanna þannig að þá stæðum við ekki frammi fyrir því úrlausnarefni sem við erum að reyna að koma til móts við hér? Þá er líka spurning um þau sveitarfélög sem eru nú þegar með litla framhaldsskóla. Eiga þau þá að yfirtaka framhaldsskólann í heildina eða væri að einhverju leyti möguleiki á að auka samstarfið á milli þessara litlu framhaldsskóla? Þjónusta við nemendur í þessum minni skólum er að mörgu leyti takmarkaðri, getur verið persónulegri, betri að því leyti, en það er minna val, það eru færri námsmöguleikar, minna val á félögum. Ég tel að að einhverju leyti væri hægt að bæta úr því, sérstaklega hvað varðar úrvalið í námi með því að samþætta námsframboð með notkun tækninnar. Ég veit að það er þegar hafin vinna innan menntamálaráðuneytisins um að horfa á þetta heildstætt og ég held að það sé mikilvægt að við fylgjumst mjög náið með þeirri vinnu og gerum alvöru úr því sem við höfum verið að ræða um, að búa til þennan aukna sveigjanleika, þessa samhæfingu, að við séum ekki svona föst í því fyrirkomulagi sem hefur þróast í gegnum árin og áratugina. Það er líka sérstakt áhyggjuefni, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að samfélagið tvígreiði í raun fyrir sömu einingarnar í ríflega 40% þeirra tilfella þar sem grunnskólanemendur hafa tekið framhaldsskólaáfanga. Þetta kemur síðan að mjög viðkvæmum punkti sem er sá að hérna erum við að bjóða bráðgerum og vel gefnum einstaklingum á grunnskólaaldri að taka framhaldsskólaáfanga. Þeir vilja síðan gjarnan sækja þá í bestu framhaldsskólunum, þeim sem koma best út í könnunum og öðru, og þeir skólar virðast mjög oft bjóða upp á bekkjakerfi en ekki áfangakerfi sem gerir það að verkum að þeir hafa þá neyðst til að tvítaka það nám sem var ekki hugsunin í upphafi. Hugsunin var að bjóða þeim upp á að flýta sér í námi. Þetta er það sem fyrirvari minn snýr að. Ég tel mjög brýnt að vinnunni varðandi þetta verði hraðað. Hérna er talað um að starfshópurinn varðandi það sem við leggjum hér til skili af sér 31. mars 2012 og það er hluti af því, en eins og ég nefndi áðan þarf að samþætta við þá vinnu sem er þegar í gangi hjá menntamálaráðuneytinu um það hvert skuli stefna með minni framhaldsskóla, fjarnámið, dreifnámið og raunar uppbyggingu framhaldsskólakerfisins í heild. Það eru spennandi tímar fram undan hvað varðar þessi mál og þetta er að minnsta kosti ákveðin niðurstaða sem hægt er að lifa við. Við hefðum hins vegar viljað gera betur.

Virðulegi forseti. Við ræðum í 2. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um grunnskóla, nr. 91/2008, með síðari breytingum. Ég er á þessu nefndaráliti ásamt öðrum fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í menntamálanefnd, hv. þm. Írisi Róbertsdóttur, en við erum á nefndarálitinu með fyrirvara sem tekur eingöngu til ákvæðis til bráðabirgða, svo það sé sagt strax í upphafi. Mig langar að fara aðeins yfir frumvarpið og þær tillögur sem hv. menntamálanefnd hefur gert á því. Þó svo að hv. formaður nefndarinnar, hv. þm. Skúli Helgason, hafi rakið ágætlega vinnu nefndarinnar og þær breytingar sem við lögðum til tel ég engu að síður ástæðu til að hnykkja á og fagna þeim breytingum sem gerðar eru á 1. gr. frumvarpsins sem varða fósturbörn. Fósturbörn eru ekkert öðruvísi grunnskólabörn en venjuleg grunnskólabörn og eiga því að njóta þeirra réttinda sem þau nutu á lögheimili sínu í sínu gamla sveitarfélagi ef svo vill til að þau séu send frá lögheimili í sveitarfélagi í tímabundið fóstur í annað sveitarfélag. Það hefur hins vegar verið þannig í gegnum tíðina, og nú tala ég jafnt sem skólastjóri og fyrrverandi sveitarstjórnarmaður, að stóru sveitarfélögin hafa oftar en ekki verið treg til að greiða önnur gjöld en þau grunngjöld sem Samband íslenskra sveitarfélaga og þeir sem þar sitja hafa komið sér saman um að eigi að greiða. Flutningi barns milli skóla hefur síðan oftar en ekki fylgt ýmislegt annað sem fylgdi jafnvel aldrei því ágæta barni í grunnskólanum heima en kemur svo í ljós við þau umskipti sem verða í lífi barns við að vera tekið af heimili sínu, frá foreldrum sínum, og sett í fóstur. Slík umskipti geta umbylt hegðun og líðan einstaklinga og við því þarf viðtökusveitarfélagið að bregðast með einum eða öðrum hætti. Þá er ekki í lagi að gengið sé á rétt þessa barns til náms og því og hagsmunum þess jafnvel vikið til hliðar af því að sveitarfélög hafa ekki getað komið sér saman um hver eigi að greiða fyrir hvað í gegnum tíðina. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að við bætist nýr málsliður, að áður en barni er ráðstafað í fóstur muni barnaverndarnefnd - og síðan eins og nefndarálitið gerir ráð fyrir - ásamt fræðsluyfirvöldum í viðkomandi sveitarfélagi sem á að taka við meta með hvaða hætti viðtökusveitarfélagið og viðtökuskólinn getur veitt barninu þjónustu. Ég tel að það sé af hinu góða. Ég tel að þar ráði réttindi barnsins umfram kostnaðargreiningu og það hvaða liði sveitarfélag á að greiða fyrir í námsgöngu barnsins á nýjum stað. Ég held að það sé líka til bóta að ekki verði los á grunnskólagöngu barna sem lenda í slíkum aðstæðum tímabundið og gert er ráð fyrir að sett verði á laggirnar ákveðin úrskurðarnefnd sem kveði upp úr um ágreiningsmál sem kunna að koma upp. Þær tvær breytingar sem hv. menntamálanefnd gerði á 1. gr. frumvarpsins eru líka mjög til bóta og nefndin tryggir það sem frumvarpinu og grunnskólalögunum var ætlað að tryggja, að styrkja réttindi grunnskólanemenda til náms og velferðar og aukins svigrúms í skólagöngu barna almennt. Ég held að við getum fagnað þeim breytingum sem menntamálanefnd kom sér saman um að gera og ég tek undir með hv. formanni nefndarinnar, Skúla Helgasyni, að það var sátt í menntamálanefndinni um þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir. Ég tel líka ástæðu til að fagna sérstaklega því sem lagt er til varðandi 2. gr. og 7. gr., að ekki verður hægt, eins og þessar greinar gera í raun ráð fyrir, að hægt verði að leita undanþágu frá því að skipa skólaráð og nemendaverndarráð þar sem fámenni er í sveitarfélögum. Ég fagna því að um það sé samkomulag í nefndinni að það verði ekki hægt heldur þurfi fámenn sveitarfélög og samfélög að leita annarra leiða en kveðið er á um í grunnskólalögum nú um skipun í skólaráð og nemendaverndarráð. Þessi ráð eru þáttur í því að auka velferð og réttindi nemendanna og þess vegna fagna ég því sérstaklega að sett sé inn að undanþágu megi veita til annars konar skipunar skólaráða og nemendaráða en að ekki sé heimild til að fella þessi ráð niður eins og hugmyndin var ef til vill þegar frumvarpið var lagt fram. Það er líka ánægjuefni hvernig skólasöfnin koma inn vegna þess að við erum alltaf að sjá betur og betur þátt skólasafna í allri upplýsingaveitu til nemenda. Skólasöfn skipta miklu máli sem þekkingaveita og reyndar bókasöfn almennt þegar við hvetjum til sjálfstæðis, þegar við hvetjum til þess að nemendur afli sér upplýsinga hvort heldur er í bókum sem til eru á safninu eða á rafrænu formi. Skólasöfnin auka og efla sjálfstæði nemenda í vinnu. Þau hvetja nemendur oftar en ekki til upplýsingaleitar og eru brunnur að ákveðinni þekkingu sem ekki fæst einungis í kennslustund, verkefnum eða í samtölum kennara og nemenda. Það er ágætt að við tryggjum það og þá er það skólanna að útfæra með hvaða hætti þessi söfn verða virk í skólalífinu sjálfu. Í 6. gr. er fjallað um skólabrag og er það að mínu mati beintengt við svokallað skólaráð, með hvaða hætti samfélagið sem stendur að skólanum hverju sinni vill hafa skólann, hvaða bragur á að vera í skólanum, hvaða áherslur eiga að ríkja jafnt um réttindi og skyldur nemenda sem og um réttindi og skyldur starfsmanna skólans, umgengnisreglur, trúnað, samskipti. Ég tel það af hinu góða að við höfum kjark til að binda það í lög. Ég vil hins vegar leggja á það áherslu eins og gert er í nefndarálitinu að eineltismál eru ekki einu ofbeldismálin sem eiga sér stað innan grunnskólans, af því að við fjöllum nú um grunnskólann einan og sér. Þar inni eru ýmis ofbeldismál af öðru tagi og þess vegna má ekki undir nokkrum kringumstæðum leggja ofuráherslu á eineltismál og gleyma öðrum ofbeldisþáttum. Ég legg áherslu á, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að vissulega eru eineltismál vondur þáttur í öllu starfi, á öllum vígstöðvum, hvort heldur er í skólum eða á vinnustað en þar viðgengst því miður líka annars konar ofbeldi. Þegar við ölum á tortryggni í stað þess að reyna að leggja áherslu á samheldni köllum við oft fram þá þætti í mannlegu eðli sem oft er djúpt á en eru yfirleitt ekki af hinu góða. Þá ætla ég í lokin að fjalla stuttlega um 8. gr. Ég fagna því að nefndin tók mið af því sem þeir sögðu sem fyrir nefndina komu fyrir hönd hinna sjálfstætt starfandi skóla og hér er lögð áhersla á að grunnskólinn er 10 bekkir eins og málin standa í dag. Því var hálfklént að ætla að setja inn í lögin að gera samning um sjálfstætt starfandi skóla og hafa tímabilið eingöngu til sjö ára. Sveitarfélögin gera samning við skólann. Það er þjónustusamningur. Honum er einungis hægt að rifta af hálfu samningsaðila ef einhver hefur brotið það sem fram kemur í þjónustusamningnum og ég held að það sé af hinu góða að setja það inn en tímalengdin verður að vera ákvörðun sveitarfélaganna og þeirra aðila sem vilja reka sjálfstætt starfandi skóla í sveitarfélagi sínu. Að lokum, frú forseti, gerði ég ásamt hv. þm. Írisi Róbertsdóttur fyrirvara við ákvæði til bráðabirgða um það sem við höfum kosið að kalla sveigjanleg skólastig. Okkur hefur verið tíðrætt um samfellu í skólanámi, samfellu í námi frá 1. bekk í grunnskóla til loka framhaldsskólans. Oftar en ekki hafa menn rætt þessa samfellu í námi og talað um styttingu framhaldsskólans. Ég held að það fari betur að horfa á þessi skólastig saman og stytta nám til stúdentsprófs eða nám til prófs í einhverri iðngrein í heildina frá 1. bekk og þar til námi lýkur en ekki eingöngu að horfa til framhaldsskólans og stytta hann úr fjórum árum í þrjú heldur horfa á þetta sem samfellu. Þá koma hin sveigjanlegu skólaskil og fljótandi mörk á milli grunn- og framhaldsskóla um að gefa nemendum svigrúm. Ég legg áherslu á það, frú forseti, vegna þess að í þessum lögum og í umræðunni er oftar en ekki talað um bráðger börn á bók. Ég vil líka sjá að þeim nemendum sem eru bráðgerir á verklega þætti í skólastarfi séu ekki síður gefin tækifæri til að taka þá áfanga innan framhaldsskólans sem þeir eru færir um. Miðað við það sem við höfum rætt varðandi tillögur, áætlun og aðgerðir í þágu ungra atvinnulausra einstaklinga sem hafa oftar en ekki eingöngu grunnskólapróf, um að styðja þá í að fara aftur í framhaldsskóla og þá í einhvers konar starfsnám og bjóða upp á ýmislegt þar að lútandi, sem er af hinu góða, megum við ekki gleyma því að í grunnskólanum eru bráðger börn í ýmsum listgreinum sem ekki njóta þess sama og þeir sem eru bráðgerir á bókina. Þessu viðhorfi til náms þurfum við að breyta og við verðum að gæta okkar á því að tala ekki eingöngu um sveigjanleg skólastig á milli grunnskólans og framhaldsskólans, um nemendur í 9. og 10. bekk sem eru hæfir til að taka áfanga á öðru skólastigi, um þá nemendur sem eru bráðgerir á bókina, heldur líka um þá sem eru hæfileikaríkir á sviði lista og í ýmsum verklegum greinum. Undir þá þætti þurfum við að ýta. Það er fólk í slíkum greinum sem mun bera uppi framtíðina. Þótt bóknámið sé ætíð af hinu góða eru ýmsar tæknigreinar og verklegar greinar sem við þurfum að styðja við sem munu skapa auðæfi og arðsemi í samfélaginu til lengri tíma litið. Við erum með fyrirvara við þetta ákvæði vegna þess að við hefðum kosið að það væri ekkert bráðabirgðaákvæði inni í frumvarpinu. Það er dapurlegt, frú forseti, að bráðabirgðaákvæðið er inni vegna þess að skólakerfið sjálft er svo bundið í viðjar að nemendur sem hafa kosið að taka framhaldseiningar oftar en ekki í bóklegum greinum fá þær sjaldnast metnar í bekkjarskólunum af því að kerfi bekkjarskólanna er svo niðurnjörvað að það getur ekki tekið mið af þörfum þeirra nemenda sem inn koma. Framhaldsskólinn hlýtur að þurfa að skoða með hvaða hætti nemendur eru metnir inn í skóla, að ekki sé lengur miðað við að fólk byrji í framhaldsskóla við 16 ára aldur og að 17 ára fólk eigi að hafa lokið 1. ári í framhaldsskóla, eða að 16 ára fólk eigi eingöngu að hafa lokið ákveðnum einingum í grunnskóla og engu öðru. Við hljótum að þurfa að horfa til hæfni nemenda hverju sinni á hvaða sviði sem er og þá verður framhaldsskólinn jafnt sem grunnskólinn að vera tilbúinn til að mæta þörfum nemenda og ekki síður að meta hæfni þeirra, hafi þeir lokið einingum í hvaða grein sem er og meta það inn í nám inn í framhaldsskóla. Ég held að þetta sé miklu frekar vandamál framhaldsskólanna og þá bekkjarskólanna en að þetta sé vandamál nemenda eða einhverra annarra. Fljótandi skólaskil eru yfirleitt vandamál bekkjarskólanna en ekki áfangaskólanna og á því verðum við að taka með einhverjum hætti. Það gengur heldur ekki, eins og fram kom í ræðu þeirra hv. þm. Skúla Helgasonar og Eyglóar Harðardóttur, að við séum að marggreiða fyrir þreyttar einingar, eins og þær eru stundum nefndar, einingar sem eru staðnar, sem nemendur hafa lokið, þeir hafa uppfyllt það sem gerðar voru kröfur um og eru með bókstaf eða tölulega einkunn upp á það. Það er búið að greiða fyrir áfangann en af því að tilteknir skólar eru ekki tilbúnir að meta námið þarf að greiða aftur fyrir sama nemandann í sama fagi. Það er verkefni sem óskað er eftir að skipuð verði nefnd eða starfshópur um og fari yfir málið. Það er af hinu góða. En ég ítreka, frú forseti, að flestar þær breytingar sem lagðar eru til eru af hinu góða og ég ítreka að það er ánægjulegt að taka þátt sem þingmaður í vinnu þar sem fagmennska ræður för en ekki pólitískir flokkadrættir. Þess vegna eru við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins með á þessu frumvarpi en þó með fyrirvara um þessi fljótandi skólaskil.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta svigrúm sem mér er veitt. Það er rétt að ég hafði óskað eftir því að koma upp og bregðast við þeim sjónarmiðum sem komu fram í máli hv. þm. Eyglóar Harðardóttur og Ragnheiðar Ríkharðsdóttur. Ég tek heils hugar undir þau sjónarmið sem komu fram í ræðum beggja hv. þingmanna um mikilvægi þess að skoða skólakerfið okkar sem eina heild og að við séum ekki of bundin á þá klafa að horfa á grunnskólann sem einhvers konar eyland og framhaldsskólann sem annað eyland. Vel kann að vera að kominn sé sá tími að við skoðum hvort næsta skref í þessum málum sé að huga að því að grunnskólinn og framhaldsskólinn verði á einni hendi eða framhaldsskólakerfið verði skilgreint með öðrum hætti. Ég er tilbúinn í þá umræðu. Það mikilvægasta sem mér finnst að við þurfum að velta fyrir okkur er: Hvaða breytingar getum við gert í menntakerfinu þannig að tryggt sé að sjónarhornið sé alltaf á nemandann og á þá þjónustu sem hann fær? Inn í þetta kemur m.a. það mismunandi vægi sem bóknámið og starfsnámið hefur fengið í kerfi okkar og birtist í því að mikill meiri hluti þeirra nemenda sem sækir nám í framhaldsskólum lærir fyrst og fremst á bókina en líka í því að þeir starfsnámsáfangar sem þó er boðið upp á eru margir hverjir því marki brenndir að vera skipulagðir með svipuðum hætti og bóknámið. Þetta eru jafnlangar brautir, fjögur ár í flestum tilvikum, sem ég held að ég geti fullyrt að sé ekki fullnægjandi viðbragð við þeirri staðreynd að nemendur eru mismunandi og þeir hafa mismunandi hæfileika og getu. Þeir nemendur hverra hæfileikar beinast ekki sérstaklega að bóknámi þurfa á því að halda að hæfileikar þeirra til að vinna með höndunum, hvort sem það er í list- eða verknámi, séu metnir í skipulagi námsins. Ég held að við deilum því öll í nefndinni að við hefðum helst viljað að það fyrirkomulag sem lagt var upp með í frumvarpinu í ákvæði til bráðabirgða, að fresta því í reynd að framhaldsskólar fái metinn með fjárframlögum þann rétt sem skilgreindur er í lögunum um að grunnskólanemendur geti tekið framhaldsskólaáfanga og sá réttur sé í raun og veru tekinn úr sambandi um nokkurra ára skeið út af bágri fjárhagsstöðu. Ég vil þó árétta að ég tel að nefndin sé að stíga afar mikilvægt skref með bráðabirgðaákvæðinu þannig að ég er ekki fyllilega sammála því sjónarmiði að betra væri hafa það ekki inni. Núverandi fyrirkomulag er í reynd með þeim hætti að mjög stór hluti þeirra nemenda sem, eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom inn á, stendur sína plikt, sækir framhaldsskólaáfanga sína og stendur þá með prýði, uppfyllir öll skilyrði sem lagt er upp með, mætir síðan því viðmóti í framhaldsskólunum að þeir segja, sérstaklega í höfuðborginni: Nei takk, við tökum ekki mark á þessum einingum. Þið verðið að fara aftur í gegnum sömu vinnu með tilheyrandi kostnaði. Mér finnst við ekki geta með neinum hætti sætt okkur við eða viðurkennt slíkt fyrirkomulag. Þess vegna er það afar mikilvæg stefnumótandi yfirlýsing nefndarinnar að strax verði tekist á við þetta vandamál og vonandi á þessu ári, í síðasta lagi á fyrstu mánuðum næsta árs, verði tekið fyrir þennan leka og þessi tvígreiðsla tekin út. Ekki síður er mikilvægt að við tryggjum að rétturinn sem er í lögunum og er mjög mikilvægur sé í orði og á borði. Að öðru leyti er ég sammála því að við í menntamálanefnd þurfum að standa þessa vakt áfram, bæði í málefnum fósturbarna og um sveigjanleg skólaskil og tryggja að þau ákvæði sem við leggjum til að komi inn sem breytingartillögur við frumvarpið skili sér í reynd í bættri þjónustu við grunnskólanemendur í landinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar um frumvarp til laga um þjónustuviðskipti á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins og frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna þjónustuviðskipta á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins. Með fyrra frumvarpinu er lagt til að innleidd verði í íslenskan rétt tilskipun Evrópuþingsins, svokölluð þjónustutilskipun. Hún var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu nefndarinnar 9. júní 2009. Sambærilegt frumvarp var lagt fram á 138. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Tillaga Evrópusambandsins um þjónustutilskipun var fyrst lögð fram í janúar 2004 en hún varð mjög umdeild, einkum vegna ákvæða um heilbrigðisþjónustu og vinnurétt sem voru þá hluti af tillögunni. Svonefnd upprunalandsregla hennar var einnig mjög umdeild en óttast var að hún fæli í sér félagsleg undirboð. Samkvæmt upprunalandsreglunni giltu um veitanda þjónustu reglur þess lands sem hann hafði staðfestu í en ekki landsins þar sem þjónustan var veitt. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins lagði fram nýja tillögu án ákvæða um heilbrigðisþjónustu og vinnurétt auk þess sem gerðar voru miklar breytingar á upprunalandsreglunni. Sú tilskipun var samþykkt 2006 og líkt og fyrr er getið tekin upp í EES-samninginn 9. júní 2009. Í þjónustutilskipuninni er kveðið á um ákveðinn ramma þar sem reglur Evrópuréttar um veitingu þjónustu eru útfærðar en ákvæði tilskipunarinnar víkja fyrir ákvæðum annarra tilskipana. Frumvarpið er því almenns eðlis og víkja ákvæði þess fyrir sérlögum. Ýmis svið eru undanþegin gildissviði frumvarpsins eins og fram kemur í 2. gr. þess. Gerður er greinarmunur á því hvort veitandi þjónustu hefur staðfestu á Íslandi, en um það er getið í III. kafla þess, eða þjónusta er veitt án staðfestu hér á landi, en um það er fjallað í IV. kafla. Áðurgreind upprunalandsregla á aðeins við þegar þjónusta er veitt án staðfestu. Sú krafa er gerð í tilskipuninni að öll leyfisferli séu eins einföld og kostur er. Einnig er ákvæði þess efnis að óheimilt sé að setja ákveðin skilyrði fyrir því að þjónusta sé veitt í tilteknu landi. Hvert og eitt ráðuneyti hefur því farið yfir ferli við leyfisveitingar og eru niðurstöður þeirrar vinnu í frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna þjónustuviðskipta á innri markaði en við ræðum málin tvö saman hér og fjallað er um þau sameiginlega í þessu áliti. Samkvæmt tilskipuninni skulu þjónustuveitendur eiga þess kost að sækja með rafrænum hætti um leyfi til að stunda starfsemi sína og geta fengið svör frá viðkomandi yfirvöldum með rafrænum hætti. Þá hvílir sú skylda á þjónustuveitendum að hafa ákveðnar upplýsingar aðgengilegar fyrir neytendur auk þess sem aðildarríkin skulu sjá til þess að löggjöf á ákveðnum sviðum verði breytt til að hún samræmist tilskipuninni. Til að ná markmiðum um aukið flæði þjónustu hefur Evrópusambandið komið upp sérstöku evrópsku upplýsingakerfi sem er ætlað að auðvelda lögbærum yfirvöldum ólíkra landa að hafa samskipti sín á milli. Samvinna stjórnvalda er einnig mikilvæg til að tryggja eftirlit með þjónustuveitendum. Við umfjöllun ríkisstjórnarinnar um þjónustutilskipunina samþykkti hún sérstaka yfirlýsingu, þ.e. fyrirvara, sem leiðir til þess að gildistökugrein frumvarpsins er nú mjög ítarleg eins og má sjá í nokkrum tölulið um 2. gr. frumvarpsins þar sem margs konar þjónustusvið eru undanskilin gildissviði tilskipunarinnar. Fyrirvarinn er svohljóðandi: „Við upptöku þjónustutilskipunarinnar (2006/123/EB) í EES-samninginn er minnt á af hálfu Íslands að tilskipunin hefur m.a. ekki áhrif á ráðningarskilmála og -skilyrði, samskipti milli aðila vinnumarkaðarins, réttinn til þess að semja um og ganga frá kjarasamningum og grundvallarréttindi, svo sem verkfallsréttinn og réttinn til að grípa til aðgerða á vinnustað. Þjónustutilskipunin hefur ekki áhrif á vinnulöggjöf eða þríhliða samvinnu verkalýðsfélaga, vinnuveitenda og stjórnvalda. Af Íslands hálfu er lögð áhersla á að hin víðtæka samstaða meðal Íslendinga um að gera áætlanir um aðgerðir, svo og viðeigandi ráðstafanir, sem miða að því að standa vörð um réttindi innlendra og útlendra starfsmanna og góðan aðbúnað á vinnustöðum, stríði ekki gegn þjónustutilskipuninni. Þær ráðstafanir geta m.a. náð yfir skilvirkt kerfi um almenna beitingu kjarasamninga og innleiðingu sameiginlegrar ábyrgðar verktaka og undirverktaka til þess að tryggja að réttindi vinnandi fólks séu virt. Af Íslands hálfu er lögð áhersla á að það verði áfram á valdsviði innlendra yfirvalda – á öllum stigum stjórnsýslunnar, ríkisvalds og sveitarstjórna – að ákvarða í hvaða mæli hið opinbera skuli veita þjónustu, hvernig hún skuli skipulögð og fjármögnuð og hvaða sérstöku kvaðir skuli gilda um slíka opinbera þjónustu.“ Í 1. tölulið 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins er til að mynda kveðið á um að lögin gildi ekki um „þjónustu í almannaþágu sem er ekki af efnahagslegum toga.“ Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að hugtakið sé samtvinnað þjónustuhugtakinu eins og það er skilgreint í 37. gr. EES-samningsins, samanber lög nr. 2/1993, þar sem kveðið er á um að með þjónustu í samningnum sé átt við þjónustu sem að jafnaði er veitt gegn þóknun. Af þessu er talið leiða að til að falla undir hugtakið „þjónusta“ verður þjónusta að vera af efnahagslegum toga en það verður að meta í hvert skipti fyrir sig hvort svo sé. Hugtakið „þjónusta í almannaþágu sem ekki er af efnahagslegum toga“ telst því ekki þjónusta samkvæmt skilgreiningu 37. gr. EES-samningsins og fellur því ekki undir gildissvið ákvæða frumvarpsins. Verði frumvarpið að lögum mun það ekki hafa áhrif á þjónustu í almannaþágu sem er ekki af efnahagslegum toga. Hugtakið hefur hvorki verið skilgreint í Evrópurétti né íslenskum rétti. Í handbók sem fylgdi þjónustutilskipuninni segir að meta verði í hverju tilfelli fyrir sig, í ljósi dóma Evrópudómstólsins hvort þjónusta telst af efnahagslegum toga eða ekki. Dómstóllinn hefur þó ekki þróað skilgreiningu á hugtakinu en við skilgreiningu þess ber að horfa til fyrirvara Íslands við tilskipunina sem getið er að framan. Við matið á því hvort að þjónusta er „af efnahagslegum toga“ má líta til þess hvernig hún er fjármögnuð. Þar skiptir hugtakið „þóknun“ töluverðu máli en Evrópudómstóllinn hefur komist að þeirri niðurstöðu að einkenni þóknunar sé að hún teljist vera endurgjald fyrir þá þjónustu sem um ræðir. Þá hefur dómstóllinn slegið því föstu að þjónusta sé ekki efnahagsleg ef hún er fjármögnuð af hinu opinbera en ekki neytendum. Sem dæmi um þetta má nefna að dómstóllinn hefur úrskurðað að þjónusta sem veitt er í opinbera menntakerfinu sé ekki þjónusta í skilningi sáttmálans, jafnvel þó að nemendur greiði ákveðin gjöld, svo fremi að gjöldin standi ekki undir meginfjármögnun þjónustuveitandans. Í 1. tölulið 1. mgr. 4. gr. er kveðið á um að reglur laganna gildi ekki um „markaðsvæðingu þjónustu í almannaþágu sem hefur almenna efnahagslega þýðingu, hvort sem hún er í höndum opinberra aðila eða einkaaðila né einkavæðingu opinberra aðila sem veita þjónustu“. Þetta hugtak hefur hvorki verið skilgreint í Evrópurétti né íslenskum rétti. Að sama skapi hefur Evrópudómstóllinn ekki þróað skilgreiningu á hugtakinu heldur eingöngu tekið afstöðu til þess í einstökum málum, en við túlkun hugtaksins ber að horfa til fyrirvara Íslands við tilskipunina, sem getið er að framan. Fram kemur í athugasemdum við frumvarpið að í vinnuskjali framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 7. desember 2010 sé að finna leiðbeiningar um beitingu Evrópureglna um ríkisaðstoð, opinber innkaup og innri markaðinn gagnvart þjónustu í almannaþágu sem hefur almenna efnahagslega þýðingu. Þar er bent á að gildissvið og skipulag þjónustu í almannaþágu sem hefur almenna efnahagslega þýðingu sé mismunandi eftir ríkjum og að sú þjónusta sem falli undir hugtakið sé því mjög fjölbreytt og ráðist af sögulegum, landfræðilegum, félagslegum og menningarlegum þáttum. Það sé því ekki á forræði framkvæmdastjórnarinnar að skilgreina hvað teljist vera þjónusta í almannaþágu sem hefur almenna efnahagslega þýðingu heldur sé það á forræði ríkjanna sjálfra að skilgreina eðli hennar og gildissvið. Í ljósi þessa er þjónusta í almannaþágu þjónusta sem hefur einhvers konar efnahagslegan tilgang en er engu síður þjónusta sem stjórnvöld telja nauðsynlega í samfélagslegu tilliti, óháð því hvort það er nægur hvati til staðar fyrir aðila á frjálsum markaði til að veita slíka þjónustu. Meiri hluti viðskiptanefndar leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í 5. mgr. 2. gr. er mælt fyrir um að ráðherra kveði nánar á um gildissvið í reglugerð. Meiri hlutinn leggur til breytingu á greininni í þá veru að kveðið verði á um gildissviðið í frumvarpinu þannig að þar verði taldar upp þær EES-gerðir sem teknar hafa verið upp í íslensk lög og lúta að aðgengi að þjónustu eða veitingu hennar. Til skýringar er lagt til breytt orðalag 2. mgr. 8. gr. Þar er mælt fyrir um að óheimilt sé að binda leyfi fyrir nýrri starfsstöð sömu skilyrðum eða eftirliti og þjónustuveitandi hefur þegar þurft að sæta á Íslandi eða í öðru EES-ríki. Í athugasemdum við greinina kemur fram að óheimilt sé að binda leyfi fyrir nýrri starfsstöð í meginatriðum sambærilegum skilyrðum eða eftirliti og veitandi þjónustu hafi þurft að undirgangast áður. Meiri hlutinn leggur til breytt orðalag til samræmis við orðalag athugasemda með frumvarpinu enda samræmist það betur tilgangi tilskipunarinnar um einfaldari málsmeðferð. Nokkrar breytingar eru sömuleiðis lagðar til á 16. gr. Lagt er til breytt orðalag í 1. mgr. þannig að mælt verði fyrir um að tryggt skuli að viðtakendur þjónustu fái þær upplýsingar sem þar eru taldar upp. Einnig er lögð til lagfæring á 3. tölulið 1. mgr. í þá veru að vísa til Evrópunets neytendamiðstöðva í stað evrópsku neytendaaðstoðarinnar. Þá er lagt til að við 16. gr. bætist ný málsgrein svo að skýrt sé að Neytendastofa muni hafa það hlutverk að aðstoða viðtakendur þjónustu. Mig langar í síðari hluta nefndarálitsins að fjalla örlítið um bandorminn sem frumvarpinu fylgir, mál 697 um breyting ýmissa laga vegna þjónustuviðskipta á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins. Með því frumvarpi eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á hinum ýmsu gildandi lögum vegna krafna sem eru gerðar í tilskipuninni um að aðildarríkin fari yfir öll leyfisferli og geri þau eins einföld og kostur er. Lagðar eru til breytingar á lögum um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, lögum um verslunaratvinnu, lögum um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, lögum um bókhald, lögum um endurskoðendur, húsaleigulögum, lögum um bílaleigur og vopnalögum. Samkvæmt tilskipuninni er aðildarríkjunum óheimilt að setja ákveðin skilyrði fyrir veitingu leyfa en kveðið er á um ákveðna málsmeðferð við leyfisveitingu. Breytingarnar sem lagðar eru til miða einkum að því að skilyrði um búsetu nái ekki til ríkisborgara og lögaðila innan Evrópska efnahagssvæðisins eða aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu né ríkisborgara og lögaðila í Færeyjum. Meiri hlutinn leggur til að gerðar verði lagfæringar á 3. og 8. gr. Verði þessi frumvörp að lögum felst í því talsvert hagræði fyrir veitendur þjónustu sem munu búa við einfaldara ferli við að öðlast leyfi. Frumvarpið gerir ráð fyrir að sett sé upp upplýsinga- og þjónustuveita þar sem veitendur þjónustu geta sótt um öll leyfi til að stunda starfsemi sína með rafrænum hætti og fengið rafræn svör frá leyfisveitendum. Er það veitendum þjónustu til töluverðs hagræðis enda er þá ekki lengur þörf á að fara t.d. á marga staði heldur geta öll samskipti farið fram á einum stað með rafrænum hætti. Umrætt vefsvæði hefur verið í vinnslu á vegum island.is og verður opnað verði frumvarpið að lögum. Þá eru einnig settar takmarkanir á þau skilyrði sem leyfisveitendum er heimilt að setja fyrir veitingu leyfa og kveðið á um gildistíma leyfa. Í frumvarpinu eru einnig settar fram reglur um málsmeðferð við leyfisveitingar og m.a. kveðið á um að þeir frestir sem leyfisveitendur hafa til að veita leyfi séu fastsettir og að berist svar ekki innan tímafrests skuli líta svo á að leyfi sé veitt. Allt er þetta veitendum þjónustu til einföldunar og hagræðis. Í lagasetningunni felst einnig nokkurt hagræði fyrir viðtakendur þjónustu. Í frumvarpinu er t.d. kveðið á um að óheimilt sé að mismuna viðtakendum þjónustu á grundvelli þjóðernis eða búsetu og þjónustuveitendum gert skylt að hafa ákveðnar upplýsingar um sig og þjónustu sína aðgengilegar fyrir viðtakendur. Þá er einnig kveðið á um að viðtakendur þjónustu geti fengið upplýsingar um veitendur þjónustu í öðrum aðildarríkjum, þar með talið. hvaða reglur gildi og hvaða kröfur sé unnt að gera, sem og upplýsingar um ferli til að leysa úr ágreiningi o.s.frv. Meiri hlutinn leggur til að frumvörpin verði samþykkt með framangreindum breytingum sem ég hef hér gert grein fyrir og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum Þetta var samþykkt á fundi viðskiptanefndar 26. maí sl. Undir þetta álit rita Álfheiður Ingadóttir, formaður nefndarinnar, Magnús Orri Schram, flutningsmaður nefndarálits, Valgerður Bjarnadóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Margrét Tryggvadóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um embætti sérstaks saksóknara. Með því er lagt til að verkefni efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra verði færð til embættis sérstaks saksóknara. Hjá báðum þeim stofnunum er til staðar sérþekking og sérhæfing á sviði rannsókna efnahagsbrota og er með sameiningu þeirra stefnt að aukinni skilvirkni og hagkvæmni. Í gildandi lögum um embætti sérstaks saksóknara er gert ráð fyrir að það starfi tímabundið og að hægt verði að leggja það niður eftir 1. janúar 2011 að fengnu áliti ríkissaksóknara og framlagningu frumvarps þess efnis fyrir Alþingi. Með frumvarpi þessu er lagt til að þau tímamörk verði færð aftur til 1. janúar 2013. Samkvæmt áætlunum embættis sérstaks saksóknara er gert ráð fyrir að úrvinnslu úr þeim verkefnum sem embættinu voru falin í kjölfar efnahagshrunsins ljúki á árinu 2015. Í frumvarpinu er einnig lagt til að skipuð verði nefnd sérfróðra manna til að endurskoða skipulag og tilhögun rannsókna og saksóknar í efnahagsbrotamálum og gera tillögur að heildarskipulagi slíkra rannsókna innan einnar stofnunar til framtíðar. Nefndin fjallaði í störfum sínum nokkuð um rökin fyrir því að flytja verkefni efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra til embættis sérstaks saksóknara. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að rannsókn efnahagsbrota krefst sérstakrar þekkingar á viðskiptum og bókhaldi og tengist oft víðtækri brotastarfsemi á þessu sviði. Kom fram að innan embættis sérstaks saksóknara og efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra hefur byggst upp mikil sérþekking og sérhæfing á þessu sviði og því séu mikil samlegðaráhrif fólgin í því að leggja saman starfskrafta þessara tveggja rannsóknareininga í eina sterka rannsóknareiningu í stað þess að reka fleiri en eina rannsóknareiningu á þessu sviði. Á fundum sínum fjallaði nefndin einnig um stöðu starfsmanna samkvæmt frumvarpinu en í því er gert ráð fyrir að öllum embættismönnum og öðrum starfsmönnum efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra verði boðið starf hjá embætti sérstaks saksóknara og að þeim sem ekki þiggja að færast á milli embætta skuli boðið annað starf innan lögreglunnar. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um að þær breytingar sem frumvarpið felur í sér á réttarstöðu starfsmanna í mjög sérhæfðum störfum séu grundvallarbreytingar á ráðningarkjörum þeirra, þ.e. ef þeir þiggja tímabundið starf hjá embætti sérstaks saksóknara í stað ótímabundins starfs hjá efnahagsbrotadeild. Það er lagt hér til að heimilt sé að skipa lögreglumenn sem hafa lokið prófi frá Lögregluskóla ríkisins til starfa við embættið, en ákvæði lögreglulaga og laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, um fimm ára skipunartíma og biðlaunarétt, taki ekki til þessara starfsmanna og að skipun þeirra falli niður þegar embætti sérstaks saksóknara verður lagt niður eða sameinað annarri ríkisstofnun. Nefndin tekur einnig fram að réttarstaða embættismanna er samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins önnur en starfsmanna sem ekki eru embættismenn. Nefndin telur engu að síður rétt að mæta þeim sjónarmiðum sem fram komu á fundum nefndarinnar og í samtölum við lögreglumenn, fulltrúa þeirra og efnahagsbrotadeildar, og leggur til breytingar á ákvæði til bráðabirgða um að bjóða skuli öllum starfsmönnum efnahagsbrotadeildarinnar starf hjá embætti sérstaks saksóknara. Bæði skal bjóða embættismönnum starf og öðrum starfsmönnum. Öðrum starfsmönnum en lögreglumönnum verði boðið ótímabundið starf. Verði embættið lagt niður eiga þeir rétt á þriggja mánaða launum. Á fundum nefndarinnar var einnig fjallað um hugmyndir um framtíðarskipan þessara mála. Samkvæmt ákvæði til bráðabirgða í frumvarpinu er lagt til að innanríkisráðherra skipi nefnd sérfróðra manna að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðuneyti til þess að endurskoða skipulag og tilhögun rannsókna og saksóknar í efnahagsbrotamálum og gera tillögur að heildarskipulagi slíkrar rannsókna innan einnar stofnunar til að gera þær skilvirkari og markvissari og tryggja sem besta nýtingu fjármuna. Nefndin fjallaði um ákvæði frumvarpsins um gildistöku en fyrir nefndinni hafa komið fram ábendingar, m.a. frá sérstökum saksóknara, um að nauðsynlegt sé að fá meiri tíma til að undirbúa betur tilfærslu verkefna efnahagsbrotadeildar ríkislögreglustjóra til sérstaks saksóknara með tilliti til málastöðu deildarinnar og laga verklag að breyttu umhverfi. Þá þarf meiri tíma til undirbúnings vegna starfsmannamála, þ.e. vegna nýráðninga ef starfsmenn efnahagsbrotadeildar þiggja ekki starf hjá sérstökum saksóknara. Einnig þarf að undirbúa stækkun húsnæðisins vegna aukins fjölda starfsmanna o.fl. Nefndin leggur því til að gildistakan verði miðuð við 1. september 2011, en ákvæði til bráðabirgða öðlist þegar gildi. Ég vil aðeins tæpa örstutt á lagaskilum því að fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um að nauðsynlegt væri að kveða skýrt á um lagaskil, þ.e. varðandi ákæruvald í þeim málum sem ríkislögreglustjóri hefur ákært í og eru til meðferðar fyrir dómstólum. Í 1. gr. frumvarpsins er eingöngu vikið að yfirtöku á rannsóknarskyldu embættis sérstaks saksóknara. Nefndin fellst á þessi sjónarmið og telur nauðsynlegt að kveða skýrt á um að við gildistöku laganna flytjist ákæruvald og þar með sókn þeirra mála sem þegar sæta ákærumeðferð fyrir dómstólum af hálfu ríkislögreglustjóra frá embætti ríkislögreglustjóra til embættis sérstaks saksóknara. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég hef að mestu leyti tæpt á en eru lagðar til í sérstöku þingskjali. Hv. þingmenn Valgerður Bjarnadóttir og Þór Saari voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir það rita auk þess sem hér stendur Álfheiður Ingadóttir, Birgir Ármannsson, með fyrirvara, Vigdís Hauksdóttir, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson og Mörður Árnason.

Virðulegi forseti. Það stendur þannig á í þinginu að dálítið erfitt er að vera á tveimur stöðum í einu, bæði í þessum ræðustól og á sama tíma á fundi í hv. viðskiptanefnd. Þannig var háttað með stöðu mína og ég biðst afsökunar. Ég vildi aðeins hafa örfá orð um það mál, virðulegi forseti, sem hv. þm. Róbert Marshall, formaður allsherjarnefndar, fór yfir. Ég undirritaði það nefndarálit sem hann gerði grein fyrir en þar kemur reyndar ekki fram fyrirvari minn. Ég hygg að ég hafi gert fyrirvara við samþykki mitt við nefndarálitið, en látum það liggja á milli hluta og gerum ekki svo mikið úr því formsatriði vegna þess að ég hef frá því að málið kom fram verið hlynntur meginefni frumvarpsins. Ég lagði mikla áherslu á að nefndin mundi við yfirferð málsins huga vandlega að stöðu þeirra starfsmanna sem frumvarpið varðar. Þar vegast á réttarstaða manna sem annaðhvort eru skipaðir eða ráðnir. Þetta eru vinnuréttarleg sjónarmið sem mikilvægt er að séu á hreinu þannig að þeir lögreglumenn sem færast á milli þessara embætta haldi þeim réttindum sem þeir hafa áunnið sér. Meiri hluti nefndarinnar taldi að með þeim breytingum og þeim áréttingum sem hér koma fram sé girt fyrir þá hættu að þeir starfsmenn lögreglunnar, þeir lögreglumenn sem um ræðir missi í einhverju af þeim réttindum sem þeir hafa áunnið sér í öðrum störfum á öðrum vettvangi innan lögreglunnar. Að þessu laut fyrirvari minn fyrst og fremst. Ég vildi bara árétta það að skilningur minn væri sá að þau réttindi yrðu tryggð og lagði áherslu á það. Annað atriði sem ég taldi mjög mikilvægt að kæmu fram í nefndarálitinu og vikið yrði að lúta að lagaskilunum. Í nefndarálitinu á bls. 4 segir að fyrir nefndina hafi komið fram „athugasemdir um að nauðsynlegt væri að kveða skýrt á um lagaskil, þ.e. varðandi ákæruvald í þeim málum sem ríkislögreglustjóri hefur ákært í og eru til meðferðar fyrir dómstólum. Í 1. gr. frumvarpsins er eingöngu vikið að yfirtöku á rannsóknarskyldu embættis sérstaks saksóknara. Nefndin fellst á þessi sjónarmið og telur nauðsynlegt að kveða skýrt á um að við gildistöku laganna flytjist ákæruvald og þar með sókn þeirra mála sem þegar sæta ákærumeðferð fyrir dómstólum af hálfu ríkislögreglustjóra frá embætti ríkislögreglustjóra til embættis sérstaks saksóknara.“ Það er gríðarlega mikilvægt að þetta komi fram vegna þess að það getur auðvitað valdið miklum réttarspjöllum ef einhvers staðar við miðja vegu í málsmeðferð eða ákærumeðferð, annaðhvort á rannsóknarstigi eða fyrir dómstólum, að það verði - hvað eigum við að segja, aðilaskipti sóknarmegin í málinu. Slíkt getur, án þess að frá því sé gengið með sómasamlegum hætti, leitt til frávísunar mála. Eins og við vitum hefur efnahagsbrotadeildin og embætti saksóknara haft til meðferðar stór og mikilvæg mál sem snúa að efnahagshruninu og lúta að meintum efnahagsbrotum. Það hefði verið ófært ef sú hætta hefði skapast að þeir þættir málsins væru óljósir og þeir kynnu að eyðileggja rannsókn eða meðferð þessara mála fyrir dómstólum. Ég fæ ekki betur séð en úr þessu hafi verið leyst við meðferð málsins. Ég hef skynjað það þannig að langflestir þeir aðilar sem hafa komið fyrir nefndina og látið uppi hug sinn gagnvart frumvarpinu séu almennt þeirrar skoðunar að þessi breyting sé skynsamleg og hún sé framfaraskref á þessu sviði. Ég tek undir það og tel að með þessu sé stigið skynsamlegt skref. Þess vegna undirrita ég nefndarálitið og styð málið fyrir mitt leyti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti fjárlaganefndar vegna máls nr. 768 á þskj. 1541, um frumvarp til laga um brottfall laga nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf.. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðrúnu Þorleifsdóttur frá fjármálaráðuneyti og Þóru M. Hjaltested frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Nokkur umræða var í nefndinni um 8. gr. laganna sem fjallar um endurheimtur á innstæðum. Það er mat nefndarinnar að ekki séu forsendur til að 8. gr. haldi ein gildi sínu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Þór Saari voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín hv. formaður nefndarinnar, Oddný Harðardóttir, Kristján Þór Júlíusson, Björn Valur Gíslason, Valgerður Bjarnadóttir, Höskuldur Þórhallsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Ásbjörn Óttarsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Ég ætla að geta þess, hæstv. forseti, að ég flyt þetta nefndarálit í forföllum og fjarveru hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, formanns nefndarinnar. Nefndin stóð öll að samþykkt málsins.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta utanríkismálanefndar. Fyrsti minni hluti utanríkismálanefndar fagnar því að gengið er til þess að fullgilda Árósasamninginn um aðgang að upplýsingum, þátttöku almennings í ákvarðanatöku og aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum. Samt sem áður gerir 1. minni hluti alvarlegar athugasemdir við þá leið sem valin hefur verið til innleiðingar á efnislegum atriðum samningsins hérlendis með fyrirhuguðum lagabreytingum, samanber frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fullgildingar Árósasamningsins og frumvarp til laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Fram kom á fundi utanríkismálanefndar að íslensk stjórnvöld hafa kosið að ganga mun lengra en samningurinn sjálfur kveður á um í að opna aðgang að málsmeðferð í umhverfismálum samkvæmt svokallaðri þriðju stoð samningsins. 1. minni hluti leggur áherslu á að ákvæði samningsins um þátttökuréttindi almennings í umhverfismálum eru almenns eðlis og veita aðildarríkjunum talsvert svigrúm við innleiðingu. Í frumvörpunum sem vísað er til hér að framan er gert ráð fyrir mjög rýmkuðum heimildum til þess að kæra matskenndar framkvæmdir án þess að kærandi hafi lögvarða hagsmuni í málunum. Á fundi nefndarinnar kom fram að auk Íslands hefur einungis eitt ríki, Portúgal, valið þessa útfærslu á samningnum og opnað aðild allra að stjórnsýslukærum án beinna hagsmuna þeirra af viðkomandi máli. Það er umhugsunarefni að á öðrum Norðurlöndum, þeim ríkjum sem við berum okkur alla jafna saman við, hefur þessi leið ekki verið valin. 1. minni hluti telur að auðveldlega megi misbeita þeim aukna aðgangi að stjórnsýslukærum sem fyrirhugaður er og gerir alvarlegan fyrirvara við þann hluta innleiðingar Árósasamningsins. 1. minni hluti hvetur til þess að þessi atriði verði endurskoðuð í meðferð á fyrrnefndum frumvörpum og lýsir andstöðu við frumvörpin eins og þau voru afgreidd úr umhverfisnefnd en ítrekar að öðru leyti stuðning sinn við að Árósasamningurinn verði fullgiltur. 1. minni hluti leggur því til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Ástæðan fyrir því að ástæða var talin til að gera sérstaka athugasemd við þá leið sem hefur verið valin til þess að innleiða Árósasamninginn er sú að það skapar verulega hættu á misnotkun ákvæðisins, þ.e. þess ákvæðis sem leyfir í raun öllum, og ekki bara á Íslandi, að kæra matsskyldar framkvæmdir. Þó að það ríki mikil samstaða um mikilvægi þess að almenningur hafi aðgang að upplýsingum um umhverfismál skapar slík heimild hættu á misnotkun. Það eru til öfgar á öllum sviðum, m.a. í umhverfismálum, og umhverfisverndarsamtök, sum hver, hafa orðið uppvís að því að vera fyrst og fremst í starfsemi til að afla fjár, þ.e. ráðist er í ákveðin áróðursverkefni með það að markmiði að afla tekna. Í því skyni er töluvert um að umhverfisverndarsamtök séu með mjög skipulagða starfsemi og mörg hver mjög skipulögð í fjáröflun. Þetta skapar þá hættu að menn sjái ástæðu til að kæra í raun allar matsskyldar framkvæmdir, að það sé ekki hægt að ráðast í neinar framkvæmdir án þess að þær séu kærðar af atvinnumönnum. Það er vel fyrirsjáanlegt að einhverjir gætu verið í fullri vinnu við að nýta slíkt ákvæði og kæra allar framkvæmdir, standa í stöðugum kærumálum til þess að tefja eða koma í veg fyrir framkvæmdir. Það er mjög auðvelt út á við, til að mynda fyrir erlend umhverfisverndarsamtök, að kynna það að þau séu í umhverfisvernd og séu að kæra hin og þessi verkefni án þess að þurfa endilega að útskýra nákvæmlega hvað í því felst. Þess vegna teljum við að þetta ákvæði skapi ákveðna hættu og eðlilegra sé að innleiða samninginn með þeim hætti að þeir sem eiga lögvarinna hagsmuna að gæta hafi kærurétt en ekki aðrir.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um margar breytingartillögur frá hv. efnahags- og skattanefnd, þ.e. meiri hlutanum. Ég get ekki staðið að þessum breytingum, ég get ekki borið ábyrgð á þessu, þetta er allt gert með mjög miklu hraði. Ég mun þar af leiðandi sitja hjá við allar þær breytingartillögur sem meiri hluti hv. efnahags- og skattanefndar kemur með og sitja hjá við atkvæðagreiðslu um frumvarpið í heild.

Frú forseti. Ég mun eins og ég gat um áðan sitja hjá við allar þessar breytingartillögur en ég vil vekja athygli á 8. gr. sem fjallar um auðlegðarskattinn. Þar kemur meiri hluti hv. efnahags- og skattanefndar með breytingartillögu sem er þess eðlis, eins og ég gat um í ræðu áðan, að þeir borga auðlegðarskatt sem nenna því vegna þess að það er tiltölulega auðvelt að minnka skattstofninn með því að taka lán og kaupa hlutabréf sem voru með lítið virði árið áður vegna þess að eignin er metin á tveimur tímabilum, þ.e. í árslok 2010 og í árslok 2011. Menn geta tekið lán í árslok 2011 til að kaupa hlutabréf sem er metið miðað við árslok 2010 og þar með lækkað eignarskattsstofninn, þ.e. auðlegðarskattsstofninn.

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ró í salinn.

Virðulegur forseti. Hér er handagangur í öskjunni og mörg spjót á lofti í senn. Hér er í 3. gr. verið að koma til móts við kröfur atvinnulífsins um frekari ívilnanir í skattamálum. Breytingartillögur nefndarinnar lúta að því að ganga þar lengra en ráðgert var með frumvarpinu. Í 2., 4. og 5. gr. var verið að mæta atvinnulífinu um skattlagningu á arði út úr hlutafélögum, einkum þar sem ætlað var að koma í veg fyrir að menn tækju sér laun í gegnum arðgreiðslur. Þar er gengið enn lengra til að koma til móts við óskir atvinnulífsins en var í frumvarpinu. Hér er sömuleiðis verið að tryggja heimildir skattgreiðenda til að áfrýja ákvörðunum ríkisskattstjóra áfram og ýmsar aðrar þarfar úrbætur á þessu góða máli sem byggir á niðurstöðu kjarasamninganna og er sá mikilvægi rammi sem við þurfum að setja um efnahagsstarfsemina hér næstu missirin.

Frú forseti. 9. grein fjallar um það að leggja eigi eignarskatt á lífeyrissjóðina og ég legg til í breytingartillögu minni að við fellum þetta ákvæði brott. Mér skilst að búið sé að semja hér á þinginu milli flokkanna um að ræða þessa grein í hv. efnahags- og skattanefnd og fella hana síðan brott. En þingmönnum gefst tækifæri hér og nú til að sýna að það skiptir ekki máli hvaðan gott kemur.

Virðulegur forseti. Ekki er um það deilt að lífeyrissjóðirnir ætla að bera 1.500 millj. kr. kostnað af þessum aðgerðum en deilt hefur verið um með hvaða formi þeir inni þá greiðslu af hendi. Eins og kom fram við framsögu í 2. umr. er það ætlun okkar að taka málið inn í nefnd milli 2. og 3. umr. og flytja við 3. umr. frestun á því að ákvæði þessarar greinar komi til framkvæmda þannig að ríkisstjórnin og lífeyrissjóðirnir geti notað sumarið til að ná samstöðu um með hvaða hætti þetta verði útfært og því mun fylgja viðeigandi nefndarálit. Þess vegna kalla ég breytingartillögur aftur til 3. umr. en við gerum ráð fyrir að ákvæðið standi óbreytt hér við 2. umr.

Frú forseti. Í frumvarpinu er lagt til að 10. gr. verði samþykkt en meiri hluti hv. efnahags- og skattanefndar leggur til að hún verði felld brott. Í 10. gr. er í raun og veru verið að koma í veg fyrir að ríkissjóður verði af tekjum vegna rafrænna kaupa á þjónustu erlendis frá. Samkvæmt núgildandi ákvæði ber aðila sem kaupir rafrænt afhenta þjónustu að skila virðisaukaskatti en 10. gr. leggur til að þessi skylda fari yfir á herðar seljanda. Það er í samræmi við það sem gerist almennt erlendis. Því segi ég já við þessari grein.

Virðulegi forseti. Hér er verið að fella í brott tillögu sem var í frumvarpinu sem hefði heft uppbyggingu gagnavera á Íslandi eða sölu rafrænnar þjónustu þannig að -

10. grein.

Já, erum við ekki að tala um 10. gr.? 

Virðulegur forseti. Þetta er hið svokallaða Amazon-ákvæði og á t.d. við ef fólk kaupir sér hljóðbækur á netinu og er eflaust hið þarfasta mál. En vegna þeirra stóru mála sem voru undir í þessum bandormi setti nefndin engan tíma í að skoða tillöguna efnislega. Hér liggja fyrir þingmál sem varða ýmsar aðrar þarfar breytingar á virðisaukaskattsumhverfi, einkum sem snúa að listum og menningu, og nefndin hefur líka átt fund með Bandalagi íslenskra listamanna um smávægilegar lagfæringar sem efni gætu verið til að gera á þeim lögum. Nefndin mun skoða að flytja sjálf mál eða ræða við fjármálaráðuneytið um flutning á máli sem mundi taka á þessu atriði og ýmsum fleirum þegar betri tími hefur gefist til að skoða það á haustdögum.

Frú forseti. Þegar ákvæðum var breytt í þessum efnum fyrir áramótin var gengið langt að okkar dómi í fjármálaráðuneytinu og ég studdi ekki þá breytingu og hafði uppi þau varnaðarorð að torsótt kynni að reynast að fá það viðurkennt og samþykkt að þetta væri innan ramma þess sem íslenskum stjórnvöldum væri heimilt að gera samkvæmt Evrópureglum. En hér er mikill hugur í mörgum að gera allt sem hægt er, og kannski rúmlega það sem hægt er, til að stuðla að uppbyggingu gagnavera. Þann áhuga skil ég vel og styð hann en kapp er best með forsjá. Nú hefur ESA tilkynnt að hafin sé formleg rannsókn á þessum málum og hefur óskað eftir því við íslensk stjórnvöld að fresta gildistöku laganna á meðan rannsókninni stendur, að minnsta kosti fram til haustsins. Við í fjármálaráðuneytinu sem förum með þessi mál og höfum rætt um samskipti við ESA sem tengjast lögmætri eða ólögmætri ríkisaðstoð höfum talið hyggilegt að hafa griðasamkomulag á meðan rannsókninni stæði 

Virðulegi forseti. Ég vil fagna því sérstaklega að þetta ákvæði skuli falla brott og verð að segja að athugasemdir hæstv. fjármálaráðherra valda mér vonbrigðum þó að þær komi mér ekki á óvart. Það er rétt, mikill hugur er í fólki í þessum sal, við sameinuðumst fyrir jólin um að koma atvinnumálum hvað varðar gagnaverin í gang. Ég hef enga trú aðra en að þetta muni leiða til farsællar niðurstöðu og styð þessa grein heils hugar.

Virðulegi forseti. Ég vona að ég sé uppi í réttri atkvæðaskýringu núna. Þessi grein fjallar um að stuðla að uppbyggingu gagnavera á Íslandi og jafna samkeppnisstöðu þeirra við það sem gerist í Evrópu. Hér er látið eins og verið sé að fresta gildistöku einhverra laga en þetta eru nú þegar orðin lög í landinu þannig að hér er ekki alveg rétt farið með. Ég mæli eindregið með því að þingmenn greiði þessu atkvæði til að þessi mikilvægi iðnaður fái að byggjast upp og þrífast þrátt fyrir einhverjar vöflur á ESA.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra vinarþelið en sá annmarki er á tilmælum ESA að lagaákvæðið hefur þegar tekið gildi og gilt þegar í hálfan annan mánuð. Við í þinginu gáfum svigrúm í rúmlega fjóra mánuði áður en ákvæðið tæki gildi og áttum von á því að sá tími mundi duga eftirlitsstofnuninni til að fara yfir málið. Þess er út af fyrir sig skemmst að minnast að henni nægði einn mánuður til að svara því erindi sem hún svaraði í dag. Einnig er sá annmarki á að hún hefur ekki sent Alþingi Íslendinga neitt formlegt um þessi efni og þess vegna er erfitt að bregðast við.

Virðulegi forseti. Í þessari grein er ákvörðuð fjármögnun handa VIRK Starfsendurhæfingarsjóð. Þetta held ég að sé hið besta mál en aftur á móti höfum við þingmenn í efnahags- og skattanefnd og aðrir þingmenn ekki fengið neinar sérstakar útskýringar á því hvaða árangri á að ná með þessu, fyrir utan almenn markmið, og hvernig eigi að verja því fé sem hér fer inn og hvernig menn sjái þessi mál yfirleitt fyrir sér í framtíðinni. Þegar spurt er út í þetta eru öll svör mjög loðin. Þar sem þetta er hið besta mál og gæti hugsanlega lækkað örorkugreiðslur í framtíðinni mun ég ekki standa í vegi fyrir því en get ekki greitt því atkvæði mitt vegna þess að málið er frekar loðið.

Frú forseti. Ég setti fram breytingartillögu um að 16. gr. félli niður en bað um að henni yrði vísað til nefndar og rætt hvort ekki væri hægt að fresta ákvæðinu þar sem ekki liggur fyrir hvernig skipulag eigi að vera varðandi endurhæfingarmál í landinu. Margar stofnanir sjá um endurhæfingu en í þessu ákvæði erum við að lögfesta greiðsluskyldu lífeyrissjóða og launagreiðenda til að greiða í einn ákveðinn sjóð, þ.e. VIRK Starfsendurhæfingarsjóð. Ég tel algjörlega óásættanlegt að löggjafinn sé að liðka fyrir kjarasamningum með því að setja slíkt ákvæði þegar ekki hefur verið ígrundað á neinn hátt hvers konar skipulag eigi að vera á þeirri þjónustu sem verið er að setja lög um.

Frú forseti. Ég hef nefnt það áður að sérhver skattlagning á lífeyrissjóði snertir opinberu sjóðina ekki neitt vegna þess að ríkið þarf þá að hækka iðgjaldið og nota til þess skatta sem leggjast á alla landsmenn, þar á meðal það fólk í almennu sjóðunum sem þarf að bera þessar byrðar. Byrðarnar koma því tvöfalt á það. Hér er verið að leggja til að lífeyrissjóðirnir greiði skatt í þetta kerfi sem almennu sjóðirnir munu þá einir bera og ég get ekki samþykkt svoleiðis vinnubrögð. Mér finnst vinnubrögðin í þessu máli öllu vera allt of hroðvirknisleg og hröð og ég get ekki staðið að því og greiði ekki atkvæði.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um frumvarp til laga um breytingar á lögum um grunnskóla. Ég vil geta þess að hv. menntamálanefnd hefur farið vel yfir frumvarpið og unnið sem einn maður þvert á flokka að því að bæta það. Nefndin hefur haft það að leiðarljósi að tryggja sem kostur er rétt nemenda og hafa tveir hópar sérstaklega verið þar undir, annars vegar fósturbörn sem eiga samkvæmt lögunum skýlausan rétt á skólagöngu í lögheimilissveitarfélagi fósturforeldra og hins vegar þeir bráðgeru grunnskólanemendur sem hafa viljað taka áfanga í framhaldsskólunum. Staðreyndin er sú að í báðum tilvikum hefur framkvæmdin verið með þeim hætti að réttur hefur verið brotinn á þessum hópum. Hv. menntamálanefnd leggur til mikilvægar breytingar sem eiga að koma í veg fyrir slíkar brotalamir. Nefndin leggur til átta breytingartillögur sem eiga að tryggja enn frekar en gert hefur verið rétt nemenda í þessu skyni og ég hvet þingheim til að taka þeim tillögum vel.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna þjónustuviðskipta á innri markaði Evrópska efnahagssvæðisins. Í prinsippinu er þetta mál, sem snýr að auknu frelsi á Evrópska efnahagssvæðinu, sem ætti að fagna. Hins vegar er búið að taka nokkurn veginn allt út úr þessari tilskipun þannig að eftir þær umræður sem fóru fram í þingsal og í nefndinni er heimasíða það eina haldfasta sem ég man eftir sem þetta mun leiða af sér eftir samþykkt þessa frumvarps. Það er auðvitað hænuskref í átt til frelsis á Evrópska efnahagssvæðinu þannig að í það minnsta ég mun greiða þessu atkvæði.

Virðulegi forseti. Það er rétt að gera þingheimi ljóst að hér er verið að ganga frá þjónustutilskipun. Þessi tilskipun var mjög umdeild á sínum tíma þegar hún kom fyrst fram í janúar 2004, einkum vegna ákvæða um heilbrigðisþjónustu og vinnurétt og svo hinnar svokölluðu upprunalandsreglu. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins lagði hins vegar fram nýja tillögu tveimur árum síðar án ákvæða um heilbrigðisþjónustu og vinnurétt og auk þess voru gerðar miklar breytingar á svokallaðri upprunalandsreglu. Verði þessi frumvörp að lögum felst í því mikið hagræði fyrir veitendur þjónustu sem og ekki síður viðtakendur þjónustu, en í frumvarpinu er t.d. kveðið á um að óheimilt sé að mismuna viðtakendum þjónustu á grundvelli þjóðernis eða búsetu og er þjónustuveitendum gert skylt að veita ákveðnar upplýsingar um sig og hafa þjónustu sína aðgengilega fyrir allra. Þetta er hið ágætasta mál.

Frú forseti. Ég er á móti því að veita Vegagerðinni eða einkahlutafélögum í gegnum Vegagerðina heimild til að taka hluti eða jarðir eignarnámi. Það er mjög einfalt. Ég er líka á móti því að ríkisvaldið sé í síauknum mæli farið að fela ákveðinn stofnkostnað og uppbyggingu í gegnum hlutafélög og láta það ekki koma fram sem skuldbindingu ríkissjóðs og plata þar með skattgreiðendur framtíðarinnar, börnin okkar, með því að sýna ekki í fjármálum ríkisins þær skuldbindingar sem menn hafa tekið á sig. Ég segi nei.

Frú forseti. Þegar deilan um Icesave stóð sem hæst og nýbúið var að gera hræðilega samninga við Breta og Hollendinga og Íslendingar voru undir miklum þrýstingi frá Bretum og Hollendingum sem beittu okkur aðgerðum sem nálgast það að vera stríð, viðskiptastríð, voru samþykktir hérna með samstöðu á Alþingi og nokkurra hugrakkra þingmanna úr Vinstri grænum efnahagslegir fyrirvarar við samninginn og lögin, sem ég átti minn þátt í og var dálítið stoltur af, frú forseti, og fékk góða kynningu í Financial Times. Nú er ég að eyðileggja þetta hugverk mitt en ég geri það með glöðu geði af því að ég vil ekki að þjóðin borgi Icesave. Ég segi já.

Virðulegur forseti. Það er óþarfi að rekja sögu Icesave-málsins hér enda hef ég bara 54 sekúndur. 

Forseti vill geta þess að við atkvæðagreiðslu um frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum var felld tillaga frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur um að 9. gr. félli brott. Forseti hefði átt að láta greiða atkvæði um að 9. gr. stæði óbreytt en láðist að gera það og óskar þar af leiðandi eftir atkvæðagreiðslu þar að lútandi eða að forseti megi líta svo á að 9. gr. standi.  
             Forseti úrskurðar svo, með samþykki þingheims, að 9. gr. standi.