Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Jeg vil aðeins lýsa yfir því, fyrir hönd mentmn., að hún tekur brtt. sínar á þskj. 388 aftur að þessu sinni, - til 3. umr.

Björn Kristjánsson Jeg stakk upp á því um daginn, að allshn. væri falið að íhuga þetta mál. Það er mjög athugavert mál, því í raun og veru er það hreppapólitík, sem liggur á bak við. Þess vegna bauðst jeg til að gefa allshn. upplýsingar um málið og óska þess enn.  (Forseti HSteins: Á að skoða þetta sem till. frá hv.þm. um að vísa málinu til nefndar?)  . Já.

Frsm. minni hl. (Jónas Jónsson) Vegna þess að tvo menn vantar í deildina, óska jeg, að málið verði tekið af dagskrá.

Forseti (HSteins): Hvað snertir annan þessara þingmanna skal jeg geta þess, að hann er veikur og ekki líkindi til, að hann geti komið næstu daga. Ekki tjáir að geyma málið þess vegna. Hinn getur komið nú á hverju augnabliki.

Sigurður Eggerz Eftir að hafa átt tal við hv. 3. landsk. (HSn) í gær, skal jeg geta þess, að jeg tel alls ekki vonlaust um, að hann geti komið á þingfundi innan skams. Vil jeg styðja málaleitun hv. 5. landsk. (JJ), að fresta umr.

Frsm. meiri hl. (Eggert Pálsson) Þetta er ekki kappsmál frá minni hálfu. En jeg sje ekkert á móti því að fresta umr. um einn dag; ætti það að gilda alveg sama.

Það þarf ekki að daga uppi

.

Forseti (HSteins): Þar sem minni hl. nefndarinnar hefir farið fram á, að málið sje tekið af dagskrá, og meiri hl. ekki fundið ástæðu á móti því, skal jeg verða við þessum tilmælum og tek málið af dagskrá.

Atvinnumálaráðherra (MG): Þetta frv. var í Nd. flutt af háttv.þm. Str. (TrÞ). og gekk þar fram sem næst óbreytt, að öðru leyti en því, að vextir af lánum þeim, sem frv. gerir ráð fyrir, voru hækkaðir úr 4 upp í 6%. Stjórn Landsbankans hefir verið spurð um málið og hún hefir ekki getað fallist á, að frv. yrði gert að lögum. Kvað hún það óviðkunnanlegt, að þingið væri að blanda sjer í, hvernig bankinn skyldi verja sínu fje; hefir enda látið í ljós, að hún efaðist um, að bankinn gæti veitt þau lán, sem frv. ræðir um. Jeg verð að segja, að mjer þykir bankastjórnin í þessu efni óþarflega hörundsár, að telja að þingið gangi inn á sitt verksvið, þótt það setji lög um að veita ákveðin lán í ákveðnum tilgangi. Jeg sje ekki betur en að löggjafarvaldið megi ákvarða hina stóru drætti í stjórn bankans, en bankastjórnin hafi með höndum alt, sem snertir hina daglegu stjórn og afgreiðslu. Frv. gengur ekki út á annað en að heimila að lána í ákveðnum tilgangi alt að 500 þús. kr. á ári í fáein ár. Vitaskuld er ekki þar með sagt, að bankinn sje skyldugur til að lána svo mikið. Verður það að fara eftir því, hvernig hagur bankans stendur. Geti hann fært sönnur á, að honum sje það ekki unt, er hann enganveginn skyldugur. Verð jeg að leggja til, að frv. sje samþykt, jafnvel þó bankastjórnin hafi ekki sjeð sjer fært að mæla með því. Jeg skoða undirtektir hennar frekar sem varkárni heldur en viljaleysi til að veita lán í þessum tilgangi. Hinsvegar þykir mjer viðurhlutamikið að leggja til, að frv. gangi nefndarlaust gegnum hv. deild, þó áliðið sje þings. En jeg vil þá skjóta því til nefndar þeirrar, sem á að afgreiða málið, að flýta afgreiðslu svo sem unt er, og helst ekki breyta neinu nema hún þykist sjá þess brýna nauðsyn, sem jeg vona, að vart muni verða. Jeg leyfi mjer að leggja til, að málinu verði vísað til landbn.

Jónas Jónsson Jeg vildi aðeins fyrir mitt leyti beina þeirri ósk til hv. landbn., sem væntanlega tekur þetta mál til meðferðar, að hún reyni að flýta fyrir afgreiðslu þess. Málið er eitt hið þýðingarmesta, sem fyrir þinginu liggur.

Eggert Pálsson Jeg vil aðeins geta þess sem formaður landbn., að einn hinna þriggja nefndarmanna er veikur og óvíst, hvenær hann getur tekið þátt í nefndarstörfum. Vil jeg því gera fyrirspurn um, hvort það sje viðeigandi, að aðeins tveir nefndarmenn afgreiði málið. Jeg er ekki svo kunnugur þingsköpunum, að jeg geti sagt um, hvort það getur komið til mála.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það hefir oft komið fyrir, að menn hafa fatlast úr nefnd, en hún haldið áfram störfum. Afleiðingin er ekki önnur en sú, að þeir menn hafa óbundin atkvæði um málin síðar. Jeg vil því beiðast þess, að nefndin afgreiði málið, þótt svona standi á.

Sigurður Jónsson Jeg legg til, að maður verði kvaddur í nefndina í skarðið. Af því hjer er að ræða um þriggja manna nefnd, álít jeg, að hún þurfi að vera fullskipuð.

Forseti (HSteins): Jeg sje enga ástæðu til að bæta manni við í nefndina nú í þinglok aðeins fyrir þetta eina mál. Enda er það ekki venja, þótt nefndarmaður verði veikur um tíma, að setja annan í hans stað.

Eggert Pálsson Mjer finst eina úrlausnin vera að vísa málinu til 2. umr. nú þegar og setja það þá í nefnd. Vona jeg, að nefndarmaður verði þá orðinn svo frískur, að hann geti starfað með okkur.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer finst málinu vera teflt í tvísýnu með þessu. Vildi jeg heldur, að það væri látið ganga sinn gang, þótt einn nefndarmanna vanti.

Frsm. meirihl. (Eggert Pálsson) Allir vita, að nefndin hefir klofnað um málið. En það er þó ekki skýr klofningur, því meirihl. viðurkennir í nál. sínu, að í till. minnihl. felist atriði, sem sjeu fylstu rannsóknar verð. Er því ekki hægt að segja, að meirihl. sje beint og bert á móti till. frv. En meirihl. leit svo á, að undir þessum kringumstæðum sje ekki rjett að flana að neinu í þessu efni. Svo sem kunnugt er, hefir verið farið fram á við hæstv. stjórn með þingsályktun, að hún skipaði nefnd til að athuga slík spursmál sem frv. þetta ræðir um. Virðist því meirihl. ekki viðeigandi að grípa fram fyrir hendur væntanlegrar nefndar og hrapa að breytingum á embættarekstri landsins. Hv. minnihl. talar um mjög hættulega stefnu hjá meirihl. Sú stefna er ekki annað en það, að meirihl. vill ekki hlaupa að því að samþykkja frv. Mig minnir, að hv.flm. og frsm. minnihl. gæti þess við 1. umr., að hann hefði á einum 5 mínútum hripað upp frv. Þó nú að maðurinn kunni að vera skarpur, get jeg vart skilið, að hann hafi getað hugsað vel hvert einstakt atriði frv. á þessum 5 mínútum. Jeg verð að telja það rjettari stefnu, þegar gera skal verulegar breytingar, að verja nokkrum tíma til athugunar. Hv. minnihl. hefir sínu máli til stuðnings látið prenta brjef það, sem vitamálastjóri skrifaði atvinnu- og samgöngumálaráðuneytinu, og hann einnig las á fundi nefndarinnar. Jeg get ekki fundið, að brjef þetta styðji málstað hv.flm., nema síður sje. Jeg er ekki að halda neinum vernarskildi yfir þessum embættum nje öðrum, en vil, að málið sje nánar rannsakað en hægt er fyrir þetta þing að gera. Og það því fremur sem þessi hv. deild hefir samþykt áskorun til hæstv. stjórnar um að skipa nefnd til að athuga svona löguð mál. Sú áskorun hefði verið frá þingsins hálfu alveg meiningarlaus, ef við hefðum jafnframt treyst okkur að ráða fram úr þessum málum á örstuttum tíma. Jeg verð að mótmæla því - án þess að ganga inn á einstök atriði - að stefna eða skoðun meirihl. sje hættuleg, en halda fram, að skynsamlegasta stefnan sje að hrapa ekki að neinu vanhugsað, sem reynslan gæti fljótlega leitt í ljós, að hafi verið glapræði. Hv. minnihl. kvað öll hin áminstu embætti með öllu óþörf. Meirihl. treystist ekki til að kveða upp hiklaust þann dóm um þau öll. Hann er þess fullviss, að aðstoðarlæknisembættið á Ísafirði verður ekki veitt neinum manni á ný; þess vegna er till. um niðurlagning þess ekki með neinu tilliti til framtíðarinnar. Því þó embættið yrði lagt niður, eru engar líkur til, að þingið kipti að sjer hendinni gagnvart þessum manni, frekar en það hefir hingað til gert. Verður því alls ekki neitað, að þarna er meirihl. rökrjettur, hvað svo sem hv. minnihl. kann að færa á móti.

Frsm. minnihl. (Jónas Jónsson) Hv. frsm. meirihl. (EP) hefir haldið því fram, að óhugsandi væri að leggja niður þau embætti, sem frv. gerir ráð fyrir, án sjerstakrar rannsóknar. Nú hefir mjer verið sagt, að hann hafi í haust á þingmálafundum heima í hjeraði sínu nefnt ýms embætti, sem hann vildi ákaft láta leggja niður, t. d. grískudósentinn og prófessorinn í hagnýtri sálarfræði. Jeg skal nú síst áfella hann fyrir að láta sjer um munn fara, að hann vildi afnema þessi embætti, því að þar er jeg samdóma honum, eins og jeg þykist hafa sýnt í verkinu, en það hefir hann aftur á móti ekki gert, heldur þvert á móti. Það er sagt út í hött, að enda þótt stjórninni hafi verið leyft að skipa ólaunaða nefnd, sem rannsaka skuli embættaskipun landsins og gera tillögur um afnám miður þarfra embætta, þá megi ekki nú þegar leggja niður embætti, sem augljóst er, að vel má komast af án. Enda virðist þingið ekki líta svo á mál þetta. Nú hefir hv.Nd. t. d. samþykt að leggja niður sendiherraembættið í Kaupmannahöfn, og þessi hv. deild hefir fyrir sitt leyti samþykt að fækka starfsmönnum í hæstarjetti um þrjá. Jeg veit að vísu, að til eru þeir hv.þm., og aðrir, sem álíta þetta ekki rjett, en hv. þingdeildin hefir samt álitið sig gera rjett í þessum efnum. Þessi mótbára hv. meirihl. gegn frv. verður því að skoðast sem kurteislegur fyrirsláttur, til þess að geta veitt frv. „hægt og rólegt andlát“, eins og rakararnir sögðu í brjefi sínu á dögunum um annað frv., sem hv. 1. þm. Rang. þótti miklu skifta um að drepa fyrir einn rakara hjer í bænum. Jeg vil endurtaka stuttlega fáeinar röksemdir, sem mæla með því, að frv. verði samþykt. Að því er snertir aðstoðarlækninn á Ísafirði, þá er það játað, af öllu kunnugu fólki, játað af landlækni, svo og af meirihl. allshn., að embætti þetta sje með öllu óþarft. En hv. meirihl. tekur það fram, að óþarfi sje að leggja embættið niður með lögum, því að ekki komi til mála, að skipað verði í það eftir daga þess manns, sem nú gegni því. Þarna er stefnumunurinn. Jeg álít, að eins og hv.frsm. meirihl. (EP) vill losa sig við kaupafólk sitt að haustinu, þegar hann þarfnast þess ekki lengur, þó að það væri óneitanlega betra fyrir fólkið að fá fult kaup yfir veturinn, eins eigi ríkissjóður að fara að. Þegar hann hefir óþarfa starfsmenn á fullum launum, þá á hann að losa sig við þá, þó að þessum starfsmönnum komi það ef til vill ver. Það eru litlar líkur til, að fjárhagur landsins verði bættur, ef þessi braut hv. meirihl. verður farin. Það er sama og landið verði t. d. að sitja uppi með sendiherrann, ef hann bara vildi vera kyr, en svo mun nú reyndar ekki vera í því tilfelli. Jeg veit, að háttv.frsm. (EP) er svo mikill búmaður, að hann sjer, að þessi skoðun hans er röng. Það er líka sjerstakt atriði í sambandi við þennan aðstoðarlækni, sem jeg hefi reyndar áður drepið á, en vil enn undirstrika. Og það er, að hann hefir brotið embættistrúnað sinn með því að gefa út óhæfilega mikið af vínlyfseðlum. Það hefir verið rannsakað og er sannanlegt með hæstarjettardómi, að hann hefir á stuttum tíma gefið út slíka lyfseðla fyrir sem svarar 20 tunnum af hreinum spíritus. Getur hver maður sjeð, að slíkt er ekki sæmilegt framferði, þegar litið er til þess, að hann hefir jafnan haft lítið að gera sem læknir. Þegar Magnús Pjetursson kom í gegn heimildinni fyrir lækna, að útdeila vínföngum til lyfja, þá tók hann það fram, að læknar væru alment svo heiðarlegir menn, að þeir mundu ekki misnota þennan rjett sinn. Enginn dómur um þetta efni er til um aðra lækna en þennan aðstoðarlækni, og enginn læknir mun að öðru leyti hafa haft jafnlítið að gera. Þegar litið er til þessa, þá þarf hörku til að halda því fram, að maður þessi eigi að vera ríkissjóðslaunaður til æfiloka. Þá kem jeg, að aðstoðarmönnum vegamála- og vitamálastjóra. Báðir þessir embættismenn komu á fund nefndarinnar og ræddu við hana um aðstoðarmennina. Þeir játuðu báðir, að engar nýjar framkvæmdir ætti að gera á næstu árum, hvorki að því er vegagerð nje vitabyggingar snertir. En þeir báru aðallega fram tvær ástæður fyrir nauðsyninni fyrir sig að hafa aðstoðarmenn. Sú fyrri var, að ef þeir dæju skyndilega, þá væri óþægilegt, einkum að því er snerti vitamálin, að ekki væri til kunnugur maður, sem strax gæti tekið við stjórninni. Þessu hefi jeg leyft mjer að svara á þann veg, að þessi sama hætta ríkir á ýmsum öðrum sviðum. Ef að nauðsynlegt er fyrir þessa tvo embættismenn að hafa varamenn, ef dauðann bæri skyndilega að, þá er ekki síður þörf á því að hafa allsstaðar t. d. varalækna, og ekki hvað síst varapresta, því að engu er eins mikil nauðsyn föðurlegrar umönnunar embættismannsins eins og einmitt mannssálinni. Verður jafnvel að teljast óverjandi, eftir þessum kenningum að dæma, að prestar skuli vera að heiman við ýms önnur störf, t. d. þingstörf, dögum og jafnvel vikum saman, og skilja hjörðina eftir í reiðileysi á meðan. En, að þessu sleptu, þá eru báðir þessir embættismenn hinir hraustlegustu útlits og engar líkur fyrir því, að þeir eigi skamt ólifað, sem betur fer. Þá sögðust þeir geta látið aðstoðarmenn sína hafa ýmislegt að gera, þó að engar nýbyggingar yrðu framkvæmdar. Vitamálastjóri sagðist t. d. geta látið sinn aðstoðarmann vinna á skrifstofu vitamálanna, þar væri nóg að gera. Það getur nú alls ekki verið ætlunin, að láta sjérfróðan verkfræðing vinna algeng skrifstofustörf, þó að hugsanlegt væri að spara við það ritvjelarstúlku. Slíkt nær ekki nokkurri átt. Vegamálastjóri kvaðst mundu láta sinn aðstm. vinna að skipulagi bæja og mælingu Sogsfossanna. Þeir vegamálastjóri og húsameistari eru báðir duglegir menn, sem kunnugt er, og ættu því að komast yfir að mæla bæina, ekki síst þar sem nú lítur út fyrir, að lítið eða ekkert fje verði veitt til þeirra framkvæmda. Hvað Sogsfossana snertir, þá á virkjun þeirra svo langt í land, að það er allsendis ótímabært að leggja meira fje að sinni í mælingu þeirra. Hin örlitla rafmagnsveita Reykjavíkurbæjar hefir kostað um hálfa fimtu miljón; og hvaða líkur eru þá fyrir því, að landið, eða Reykjavíkurbær, geti ráðist í að byggja út Sogið í náinni framtíð? Enda er reynsla fyrir því, að þó að slíkar rannsóknir fari fram, þá þarf altaf að framkvæma nýjar og nákvæmari rannsóknir áður en nokkurt verk er hafið, sem á að byggja á þeim. Tökum t. d. járnbrautina. Hversu oft er ekki búið að gera áætlanir um lagningu hennar? Nú síðast t. d. s. 1. sumar. En halda menn samt, að byrjað verði á því verki án þess að það verði alt rannsakað á ný? Nei, þessar ástæður beggja þessara embættismanna álít jeg að sje fyrirsláttur, vegna þess, að þeir vilja síður missa aðstoðarmenn sína og eru því að reyna að finna eitthvað upp handa þeim að gera. Núverandi skógræktarstjóri hefir aldrei komist í einginlega gott samband við þjóðina og hinn mikli áhugi manna fyrir skógrækt hefir dofnað mjög í hans tíð, því miður. Ef að menn bera saman aldamótakvæði Hannesar Hafstein og álit manna og áhuga á skógræt hjer á landi nú, þá er munurinn mikill, og munu ósigrar skógræktarstjóra hafa valdið þar mjög miklu um. Jeg hefi þá leitt rök að því, að öll þessi embætti eru sannanlega óþörf, og að koma má störfum þessum fyrir á heppilegri hátt. Viðvíkjandi því, að frv. sje ekki nógu vel og nákvæmlega hugsað, þá skal jeg geta þess, að enda þótt jeg hafi skrifað það á stuttum tíma, eins og gerist yfirleitt um þm., þegar þeir semja frv. sín, þá hefi jeg lengi hugsað um þessi atriði, og t. d. að því er skógræktarstjórann snertir, þá mun allur þorri landsmanna vera mjer sammála í því efni. Þess vegna á hv. deild að láta frv. ganga fram, og sýna með því, að henni sje alvara að fella niður þau einbætti, sem hún telur óþörf.

Frsm. meirihl. (Eggert Pálsson) Hv. frsm. minnihl. (JJ) byrjaði ræðu sína á því að núa mjer um nasir, að jeg hafi greitt atkv. á móti því að leggja niður grískudósentinn og prófessorinn í hagnýtri sálarfræði, þó að jeg hafi talað fyrir því austur í kjördæmi mínu s. l. haust. Þetta kom mjer ekki á óvart, því að hann hefir þegar látið blað sitt flytja þennan boðskap um land alt. En jeg veit, hvaða áhrif það hefir, þegar hv.þm. (JJ) talar um mig við Rangæinga. Þá talar hann fyrir lokuðum eyrum; þá trúir honum enginn. Það er rjett, að jeg greiddi atkvæði á móti frv. hans um niðurlagning grískudósentsembættisins. En af hverju? Af því að það var í alla staði óframbærilegt. Fyrst og fremst var það að efni bæði frv. og þál. Það var efni frv. að leggja niður embættið, en aftur á móti efni þál. að færa mann þann, sem gegnir því, í kennaraembætti við mentaskólann. Þá var þess að gæta, að þetta kennaraembætti, sem flytja átti dósentinn í, er ekki til, og hefði því um leið þurft að stofna það, en engar till. lágu fyrir frá hv.þm. (JJ) um það efni, sem ekki var von. Forsjálnin var ekki svo mikil. Hjer við bætist, að annað frv. um niðurlagning embættisins lá fyrir hv.Nd., og er það vafalaust á móti þingsköpum, að tvö frv. um sama efni sjeu til meðferðar samtímis í báðum deildum þingsins, enda er hætt við, að slíkt leiði einungis til þess, að deildirnar sitji á frv. hvor fyrir annari. Þegar jeg því greiddi atkv. á móti frv., vissi jeg ekki, og þá vissi það enginn þm., að hv.Nd. sæti samt sem áður á frv. því, sem fyrir hana var lagt um sama mál, eins og raun hefir á orðið. Sú hv. deild verður að bera ábyrgð sinna gerða. Þar fáum við, þm. þessarar deildar, engu um þokað. Annars get jeg hugsað mjer, að hv.Nd. hafi lagst á frv. með fram vegna þess, að grískudósentinn, sem á sæti í deildinni, lagðist veikur um það leyti, er frv. fór til nefndar, og hefir starfsbræðrum hans í hv.Nd. þótt hart að vega þannig að honum í rúminu. Frv. hv. 5. landsk. (JJ) um að fella niður prófessorsembættið í hagnýtri sálarfræði var sömuleiðis óframbærilegt af svipuðum ástæðum. Annað frv. sama efnis lá einnig fyrir hv.Nd. Þetta frv. hv.þm. (JJ) var einnig fjötrað við þál.-form, þar sem ákveðið var að flytja skyldi prófessorinn að landsbókasafninu. Það þýðir því ekkert fyrir hv. 5. landsk. (JJ) að halda áfram að rægja mig við Rangæinga. Þeir þekkja mig frá gamalli tíð, en þeir þekkja hv.þm. (JJ) lítið - og að engu góðu - og munu því eiga bágt með að trúa honum, þegar jeg er annarsvegar. Hv. minnihl. (JJ) sagði, að við værum í mótsögn við sjálfa okkur að vilja ekki samþ. þetta frv., þar sem við hefðum samþ. að fækka dómendum í hæstarjetti, án sjerstakrar rannsóknar. Þess ber nú að gæta, að þá var ekki búið að samþ.till. um að skora á stjórnina að skipa sparnaðarnefnd. Er ekki ósennilegt, að ef að sú till. hefði verið búin að ná samþ., þegar frv. um breytingu á hæstarjettarl. var til umr. hjer í deildinni, þá hefði það frv. farið sömu leið og við nú leggjum til að þetta frv. gangi. Annars var það einmitt hv. 5. landsk. (JJ), sem átti frumkvæðið að skipun sparnaðarnefndarinnar, og má hann því sjálfum sjer um kenna, að þeirri nefnd verður falið eitthvað að gera. Að því er snertir aðstoðarlækninn á Ísafirði, þá er jeg ekki kominn hjer til að halda neina varnarræðu fyrir hann. Jeg þekki manninn ekki neitt. En hitt vil jeg taka fram, að það er sýnt, að þingið vill halda verndarhendi yfir þessum manni og ekki kasta honum út á klakann. Ef þingið vildi ekki sýna honum neina vernd, þá myndi það ekki veita honum meiri laun en honum stranglega ber skv. lögunum frá 1907, sem sje 800 kr. með dýrtíðaruppbót, sem yrði þá samtals ekki meira en 1200 kr. En þingið vill veita honum meira, svo sem komið hefir í ljós, og þá má ganga að því vísu, að þó að embættið verði lagt niður, þá fær læknirinn eigi að síður laun sín á fjárlögum, og hvar verður þá sparnaðurinn? Hv. minnihl. (JJ) sagði, að svo liti út sem við hjeldum, að ekki mætti leggja niður embætti meðan sá, er gegndi því, vildi sitja í því. Þessi ummæli eru nú vitanlega algerlega ástæðulaus, eða a. m. k. hefi hvorki jeg nje nál. okkar gefið hið minsta tilefni til þeirra. En hitt er rjett, að meirihl. vill láta athuga það nákvæmlega í hvert sinn, hvort rjett sje að leggja niður embætti, áður en hrapað er að því. Sá er munurinn á meiri- og minnihl. nefndarinnar. Frv. þetta fer t. d. fram á að leggja skilyrðislaust niður starf beggja aðstoðarmanna vega- og vitamálastjóra. Jeg get ekki sjeð, að skynsamlegt sje að hrapa að þessu, að lítt rannsökuðu máli. Jeg veit ekki nema til mála gæti komið, að hafður yrði einn aðstm. fyrir báða þessa embættismenn, svo að við mætti una. En ef að þeir verða báðir skornir niður, þá er þetta ekki hægt. Annars vildi hv. minnihl. (JJ) líkja þessum aðstoðarmönnum við varalækna eða varapresta. En allir sjá, hversu mikil fjarstæða slíkt er. Fyrst og fremst eru til t. d. varaprestar, þar sem eru nágrannaprestar, sem þjóna prestakallinu, þegar sóknarpresturinn hefir öðrum störfum að sinna eða fellur frá. En hvaða varavitamálastjóri er til? Enginn, nema aðstoðarmaðurinn. Ef að hann verður nú skorinn niður, þá gætu hæglega orðið stórvandræði, ef að vitamálastjóri fjelli frá. Það gæti verið stórvarhugavert að fela allsendis ókunnugum manni yfirstjórn vitamálanna. Það eru nú til 44 vitar á landinu, og ef að einhver vitavörður fjelli frá, er bráðnauðsynlegt að hafa mann til taks, sem kann að fara með vitana og gæti ráðstafað þeim. Annars gæti svo farið, að það sloknaði á vita, og allir skilja, hvílíkt tjón getur af því hlotist. Þetta er því mjög athugunarvert atriði í brjefi vitamálastjóra. En þar sem hv. minnihl. (JJ) var að blanda prestsembættunum inn í umr., þá sýnir það einungis, hversu ókunnugur hann er íslensku kirkjunni og hennar málefnum. Að því er það snertir, að núverandi skógræktarstjóri sje ekki heppilegur maður til að gegna þeirri stöðu, þá kannast jeg við að hafa heyrt raddir í þá átt. En jeg held, að þessar raddir sjeu nú orðið úreltar. Það mun rjett vera, að honum hafi ekki þótt hepnast skógræktin sem best fyrst í stað, en þetta hefir eðlilega lagast, eftir því sem maðurinn hefir betur kynst þjóðinni og öllum aðstæðum hjer á landi. Jeg hefi í seinni tíð heyrt raddir, og þær fara vaxandi, sem álíta, að honum hafi hepnast starfið furðu vel, þegar litið er til þess, hvernig hefir verið í hendur hans búið, því að ekki hefir hann haft miklu fje úr að spila. Hvernig búnaðarmálastjóra myndi lánast forysta skógræktarinnar, er ekki gott að segja. Á það hefir ekki reynt, a. m. k. ekki hjer á Suðurlandi. En hitt ber ekki að dylja, að ekki orkar síður tvímælis, hvernig honum hefir farist sem búnaðarmálastjóra, heldur en hvernig stjórn skógræktarinnar hefir farið núverandi skógræktarstjóra úr hendi. Gæti því farið svo, að við skiftin ynnum við það eitt, að ganga úr öskunni í eldinn. En um þetta atriði þýðir ekki að deila. Það er aðalatriðið í öllu þessu máli, hvort við þurfum á þessum mönnum, sem hjer ræðir um, að halda í framtíðinni. En því atriði hefir hv. minnihl. nefndarinnar algerlega gengið fram hjá. Ef svo væri, að ekkert væri hægt að gera í náinni framtíð, eða enginn vildi láta gera neitt, þá væri náttúrlega mjög auðvelt að komast af án þessara manna, en mjer virðist það vera alveg gagnstætt því, sem hv. 5. landsk. hefir haldið fram í sínum „Komandi árum“. Þar virðist því einmitt hafa verið haldið fram, að mikið ætti að gera í náinni framtíð. En sem sagt, ef ekkert ætti að gera, þá væri sjálfsagt að koma í framkvæmd einhverjum sparnaði á þessu svæði, t. d. færa saman þessi tvö aðstoðarmannaembætti. En ef það er meiningin að eitthvað eigi að gera í framtíðinni, þá er spursmál, hvort nokkuð er unnið við það að kasta þessum mönnum út á klakann nú, því þá þyrfti máske að flýja á þeirra náðir mjög bráðlega aftur, og vel má vera, að þeir yrðu þá dýrari og verra við þá að eiga, eftir að slíkri aðferð hefði verið beitt gagnvart þeim. Jeg hefi svo ekki, að svo komnu máli, ástæðu til að fara frekar út í þetta mál, en vonast eftir því, að hv. deild verði okkur meirihl. nefndarinnar sammála og samþ. þá rökst. dagskrá, sem við berum hjer fram.

Sigurður Eggerz Jeg skal taka það fram, að jeg hefi ekki neina trú á því, að það verði mikill árangur af því, þó þessu máli verði vísað til væntanlegrar sparnaðarnefndar, þó jeg muni greiða atkv. mitt með því, að það verði gert. Það er mín sannfæring, að þeirri meginreglu verði að fylgja, ef spara á embættismannahald ríkisins, að stækka embættin, og einkum að fækka þeim, sem forstöðuna hafa á hendi. T. d. hefi jeg hugsað mjer, að vel mætti steypa saman vegamálastjóra- og vitamálastjóraembættunum; ef það væri gert, þá væri auðvitað þörf á að hafa þessa aðstoðarmenn. Samskonar stefna kom fram í samsteypufrumvörpum fyrverandi stjórnar, sbr. sýslumannafrv. Jeg sýndi þar fram á, að hinn mesti ósparnaður væri í því að hafa þau embætti eins lítil og þau eru, því með því þyrfti eins dýra krafta eins og sýslumennirnir eru til að vinna ýms störf, skýrslugerð o. fl., sem mætti fela hverjum meðalgreindum manni með góðri alþýðumentun. Ef embættin væru gerð stærri, þá þyrftu þeir aðeins að fást við hin þýðingarmeiri atriði embættanna. Verði þessu ekki fylgt, þá verður aldrei hægt að koma neinum slíkum sparnaði í framkvæmd. Jeg vona, að jeg fái síðar tækifæri til að tala um afnám sendiherraembættisins í Kaupmannahöfn og fleira, sem minst hefir verið á hjer við þessar umr., en jeg vil aðeins geta þess, að eg er viss um, að þegar Framsóknarflokkurinn tekur við stjórn, þá mun hann hafa sendiherra í Kaupmannahöfn. Þetta segi jeg honum ekki til lasts, heldur þvert á móti.

Frsm. minnihl. (Jónas Jónsson) Jeg hefi ekki getað sannfærst af rökum hv. 1. þm. Rang. nú við þessar umr., frekar en við umr. um málið í nefndinni. En það er eitt atriði í nál.hv. meirihl. nefndarinnar, sem jeg vil leyfa mjer að benda á. Í nál. meirihl. segir svo - með leyfi hæstv. forseta: „ - - - En þótt nú væri með sjerstökum lögum samþykt að leggja þessa stöðu eða embætti niður, þá er ekki sýnilegt, að með því mundi nokkur eyrir sparast.“ Hvernig er hægt að skilja setningu eins og þessa? Það kemur greinilega fram í henni, hvað fyrir meirihl. vakir, sem sje það, að ekki sje hægt að leggja niður nokkurt embætti meðan maður sá, sem í því situr, vill gegna því. En það er augljóst, að ef þetta embætti yrði lagt niður, þá yrði að því nokkur sparnaður, þrátt fyrir það, þótt sá maður, sem því gegnir, yrði settur á biðlaun eða fengi einhvern hluta af launum sínum sem eftirlaun. Eitt atriði, sem jeg mintist á, hefir augsýnilega komið prófastinum, hv. 1. þm. Rang., í ilt skap, og það er það, sem jeg sagði um afstöðu hans til niðurlagningar grískudósentsembættisins. Það er von, að það komi illa við þennan hv.þm., því það er vitanlegt, að ýmsir stuðningsmenn hans eru óánægðir með framkomu hans í því máli, og eru teknir að vantreysta honum sökum þess. Og þó það komi þessu máli ekki við, vil jeg leyfa mjer að minnast lítilsháttar á, hvernig því máli var farið. í frv. því, sem eg bar fram um að leggja niður grískudósentinn, var farið fram á tvent. Fyrst og fremst að leggja embættið niður, og í öðru lagi, að grískudósentinn yrði fluttur að mentaskólanum. Hv. 1. þm. Rang. þóttist vera á móti frv. sökum þessa flutnings dósentsins milli embætta, en það var vitanlega aðeins kisuþvottur, því sá flutningur var fullkomlega löglegur. Lögfræðingar þeir, sem sæti eiga í þessari háttv. deild, fjellu alveg frá þeirri mótbáru gegn frv., er þeir tóku að hugsa málið, þó þessi misskilningur loði ennþá við hjá guðfræðingunum, sem eðlilega eru stundum miður en skyldi að sjer í „juridiskum“ fræðum. Hv. 1. þm. Rang. mintist á það, að Rangæingar treystu honum vel, en mundu hinsvegar hafa litla trú á mjer. Í því sambandi vil jeg benda hv.þm. (EP) á það, að það gerir mjer minna til, þó Rangæingar hefðu ekki mikla trú á mjer, því jeg býst ekki við, að jeg muni bjóða mig fram þar. Rjett er samt að geta þess, að við landskjörið 1922 mun jeg í sumum hreppum þar hafa fengið um 98% greiddra atkv. En jeg vil benda hv.þm. (EP) á það, að stríðslukka hans þar eystra hefir verið hverful. Hann fjell t. d. 1919 við alþingiskosningar með gífurlegum atkvæðamun fyrir ungum og alveg óreyndum manni. Annars veit jeg ekki, hvað hv.þm. hefir fyrir sjer í því, að Rangæingar hafi litla trú á mjer. Jeg hefi ekki orðið var við neinar slíkar raddir þaðan. Ef hv.þm. á við ólæti þau, sem nokkrir ölvaðir stuðningsmenn hans gerðu á fundinum á Stórólfshvoli í sumar, þá vil jeg taka það fram, að þau ólæti gerðu mjer ekkert til. Þau voru verst fyrir þá, sem fyltu mennina, svo þeir urðu viti sínu fjær og hjeraðinu til vanvirðu. Þá kom fram mikill misskilningur hjá hv.þm. viðvíkjandi þeirri breytingu að leggja niður skógræktarstjóraembættið og leggja starfið undir búnaðarmálastjóra. Sá misskilningur er í því fólginn, að hann hjelt því fram, að búnaðarmálastjóri væri ekki heppilegur til að sjá um skógræktina. En þessi misskilningur hv.þm. kemur eingöngu af ókunnugleik. Hefði hv.þm. ferðast eitthvað, og t. d. komið á Akureyri og sjeð gróðrarstöðina þar, sem er verk búnaðarmálastjóra, þá hefði hann vafalaust aldrei komið með slíka fjarstæðu sem þessa. Því gróðrarstöðin á Akureyri sýnir best, hve ágætlega þessi maður er til þess fallinn að annast um skógrækt. Og þótt sálargróðurinn í Hvolhreppnum, þeim andlega akri, sem hv.þm. (EP) hefir verið settur til að gæta, sje máske blómlegur, þá hygg jeg, að búnaðarmálastjóri stæði ekki höllum fæti í samanburði við hv. 1. þm. Rang. Jeg er hv. 1. landsk. (SE) þakklátur fyrir, að hann sýndi fram á möguleika til að spara, með því að sameina vegamálastjóra- og vitamálastjóraembættin, og það sýndi, að hann telur það enga fjarstæðu að spara aðstoðarmennina, úr því hann vill spara annan forstjórann. Í sambandi við það, sem hv. 1. þm. Rang. sagði um það, að vegamálastjóri og vitamálastjóri þyrftu að hafa aðstoðarmenn, til þess að einhver væri til að taka við, ef þeir fjellu frá, þá vil jeg taka það fram, að það er einungis fyrirsláttur, vífilengjur og ekkert annað. Það eru til menn á báðum þessum sviðum, sem gætu tekið störf forstjóranna að sjer, ef þeir fötluðust frá. T. d. er verkfræðingur símans mjög vel kunnugur vitamálum, hefir unnið við þau í mörg ár, og mætti fá hann til að sjá um vitamálin. ef þess þyrfti með. Menn vita líka, að vitamálastjóri heimsækir ekki mikið vitana hjer á landi, því þeir „passa“ sig sjálfir. Vitamálastjóri þarf alls ekki að hugsa um þá á hverju kvöldi eins og barn, sem þarf að svæfa. Það er því einungis „blöff“ hjá vitamálastjóra, er hann heldur því fram í brjefi sínu til allshn., að hann verði að hafa aðstoðarmann til þess að taka við, ef hann fatlast frá. Það sýnir líka, hve þessi maður er ósvífinn, að hann skuli hóta að segja af sjer, ef hann missir aðstoðarmann, sem ekkert er með að gera. Það er raunar alveg það sama og embættismenn landsins gerðu árið 1919, þegar þeir knúðu launahækkun sína fram með ofsa. Annars er það mikið umhugsunarefni, hve ósvífnir embættismenn eru í svona málum; það þarf ekki annað en að lesa Alþingistíðindin frá 1919 til þess að sjá, hversu kurteisir þeir menn eru, þegar rætt er um að spara hjá þeim. Eitt er, sem sýnir mjög greinilega, hve mikil óþarfaeyðsla á sjer stað, og það er, að landið hefir sjerstakan verkfræðing við Helgustaðanámuna. Sá maður er á fullum launum, en vinnur þó aðeins nokkra daga á ári fyrir austan. Jeg hefi áður bent á, að þessi maður gæti vel verið aðstoðarmaður hjá vegamálastjóra, og jeg vil beina þeirri ósk til hæstv. stjórnar, að hún taki það mál til athugunar. Þó svo sje liðið á þingtímann, að ekki sje víst, að þetta frv. nái að komast í gegnum hv.Nd., þá álít jeg þó, að þessi hv. deild geri rjett í að samþ. það, því að það sýnir vilja deildarinnar og er áminning til stjórnarinnar um að taka samfærslur embætta til rækilegrar athugunar.

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer virtist hv. 5. landsk. fara nokkuð hörðum orðum um brjef vitamálastjóra. Jeg hefi lesið þetta brjef vitamálastjóra, og mjer finst ekkert ókurteist eða óviðeigandi vera í því. Mjer finst við verða að viðurkenna það, hvort sem við erum vitamálastjóra sammála eða ekki, að ekkert óviðeigandi er í því brjefi. Og þar eð vitamálastjóri segist ekki geta ábyrgst vitamálin án aðstoðarmanns, þá get jeg ekki, eða aðrir ókunnugir þeim málum, ábyrgst, að þau verði í lagi, ef vitamálastjóri er einn síns liðs. En það er mjög mikils um vert, að vitarnir sjeu í lagi. Skip reiða sig á þá, og ef þeir eru í ólagi, geta miljónir króna tapast sökum þess. Þess verður og að gæta í þessu sambandi, að flestir okkar vitar eru sjálfvirkir (automatiskir), og þess vegna þarf fagmann til að líta eftir þeim, að minsta kosti einu sinni á ári. Það er skiljanlegt, að meiri varkárni og nákvæmni þarf við þá vita, sem aðeins er gætt að einu sinni á ári, en við hina, sem gætt er daglega. Þetta er ein af aðalástæðunum til þess, að það þarf að hafa aðstoðarmann með vitamálastjóra. En þegar þess er gætt, að þessir sjálfvirku vitar eru töluvert ódýrari í rekstri en aðrir, þá verður ekki sagt, að óheppilegt sje að hafa þá, þó vitamálastjóri þurfi aðstoðarmann, aðallega vegna fyrirkomulags þeirra. Jeg sje ekki, að vitamálastjóri hafi í brjefi sínu gengið nokkuð lengra en ástæða var til að hann gerði, þegar um það var að ræða að leggja niður embætti, sem hann telur ógerlegt að leggja niður. Hann tók fram, að ef hann fjelli frá sjálfur eða fatlaðist frá á einhvern hátt, þá þyrfti aðstoðarmaðurinn að vera til þess að taka við. Og það er skiljanlegt, að ef um aðeins einn mann væri að ræða, sem hefði vit á þessum málum, þá gætu hlotist vandræði af því, ef hann fatlaðist frá. Og það mun naumast forsvaranlegt ,að hafa aðeins einn mann kunnugan þessum málum, þar sem svo mikið er í húfi.

Frsm. meirihl. (Eggert Pálsson) Það er alveg rjett, sem hv. 1. landsk. (SE) tók fram, að það er vel þess vert, að athugað væri, hvort eigi mætti sameina vegamálastjóraembættið og vitamálastjóraembættið. Sú uppástunga liggur að vísu ekki hjer fyrir til umræðu nú, en jeg skal taka það fram, að mjer hafði ekki dottið sú leið í hug. En jeg hafði hinsvegar hugsað mjer, að sameina mætti sjálf aðstoðarmannaembættin. Hv. 5. landsk. (JJ) benti á, að sjerstakur verkfræðingur væri við Helgustaðanámuna, sem lítið hefði að gera. Þetta alt saman sýnir, að ekki er rjett að hrapa að þessu máli, heldur þarf að athuga það vandlega. Hv. frsm. minnihl. (JJ) vjek að orðum meirihl. um aðstoðarlækninn á Ísafirði. Hann greip niður í nál. meirihl., og las upp eina setningu, sem hann sleit út úr samhengi, en slepti framhaldinu, sem skýrir þessa setningu og rökstyður hana. Jeg vil því, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp það sama og hv.frsm. minnihl. las upp, svo og framhaldið. „ - - - En þótt nú væri með sjerstökum lögum samþykt að leggja þessa stöðu eða embætti niður, þá er ekki sýnilegt, að með því mundi nokkur eyrir sparast.“ Hv. þm. las ekki meira, því að hann vildi láta líta svo út sem þetta væri fjarstæða, og hann las ekki rök meirihl., til þess að þau sæjust ekki í Þingtíðindunum, og vil jeg þessvegna lesa áframhaldið, með leyfi hæstv. forseta, og það hljóðar þannig: „ - - - Launin, sem samkv. 3. gr. laga nr. 34, 16. nóv. 1907, fylgja þessari stöðu, eru einar 800 kr. Og þótt svo væri litið á, að dýrtíðaruppbót skyldi reikna á þessa upphæð eins og hver önnur laun, þá væri hjer þó ekki að ræða um nema ca. 1200 kr. Ef nú þingið teldi sig engar skyldur hafa gagnvart manni þeim, sem skipar þessa stöðu nú, og ljeti sjer á sama standa, hvað um hann yrði, þá mundi það fyrst og fremst ekki ætla honum í laun hærri upphæð en lög standa frekast til. En eins og fjárlagafrv. fyrir árið 1925, sem nýlega hefir verið samþ. í Nd., ber með sjer, eru manni þessum ætlaðar 1800 kr. í laun, eða með öðrum orðum hjer um bil þriðjungi hærri upphæð en hægt er að segja, að lög standi til. Og bendir þetta ótvíræðlega í þá átt, að þingið ætli sjer ekki að varpa manni þeim, sem hjer á hlut að máli, algerlega út á gaddinn. Það virðist því mega líta svo á, að þó embætti þetta væri nú lagt niður með því að samþykkja framangreint frv., þá yrði þó maður sá, sem nú situr í þessari stöðu, látinn njóta framvegis sama eða svipaðs styrks og honum er nú ætlaður í fjárlagafrumvarpinu. En þá yrði sparnaðurinn að niðurfalli embættisins alls enginn.“ Þetta eru þau rök, sem við meirihl. nefndarinnar færum fram, og jeg skammast mín ekkert fyrir þá röksemdaleiðslu, hvorki fyrir kjósendum mínum nje öðrum. Ef þingið hefði viljað losa sig við þennan mann, þá hefði það auðvitað lækkað laun hans, þannig, að hann hefði ekki fengið meira en lögin heimila. Það hefði átt að vera fyrsta sporið, og þegar það var búið, þá fyrst var ástæða til að ráðast á embættið, og fyr ekki. Nema það sje gert til að hefna sín á þeim manni, sem nú skipar þetta embætti. En það yrði raunar engin hefnd, þó embættið yrði lagt niður, því hann fengi laun jafnt eftir sem áður, að minsta kosti ef þingið yrði eins skipað og það er nú. Þá mintist hv.frsm. minnihl. á skógræktarstjóra, og vildi gera lítið úr honum. Jeg skal taka það fram, að jeg hefi ekki orðið var við neina óánægju með hann nú í seinni tíð, heldur þvert á móti. Jeg man jeg heyrði ýmsa tala um það fyrst eftir að hann kom hingað, að hann mundi lítt til starfsins fallinn, talaði varla íslensku, og væri ekki nógu kunnugur staðháttum hjer til þess að geta haft slík störf á hendi. En nú finst víst flestum þessi maður hafa unnið störf sín með áhuga og dugnaði og fengið miklu til vegar komið, þrátt fyrir það, þó hann hafi ekki haft miklu fje yfir að ráða. T. d. er Vatnaskógur, sem nú er í miklum blóma, eingöngu hans verk. Og hann hefir haft hug á að friða Þórsmörk, en það hefir verið erfitt að koma því í framkvæmd, sökum þess, að það er á móti hagsmunum þess hjeraðs, sem hlut á að máli. En nú hafa hjeraðsbúar þó gefið það eftir fyrir sitt leyti, með því skilyrði, að hún yrði þá fullkomlega friðuð, og mjer virðist það benda til þess, að þeir hafi einmitt fult traust á skógræktarstjóra. Og það er ekki skógræktarstjóra að kenna, að ennþá er ekki búið að friða Þórsmörk, heldur er það eingöngu þinginu að kenna. Það hefir ekki lagt fram það fje, sem til þess þarf. Jeg skal engan dóm á það leggja, hvort búnaðarmálastjóri er vel til þess fallinn að hafa skógræktarstörf með höndum. Honum tókst vel á Akureyri, en það sannar ekkert annað en það, að þar eru góð skilyrði til skógræktar, en þau eru, eins og kunnugt er, mjög misjöfn, og geta meira að segja verið mismunandi í sömu sveitinni. T. d. veit jeg, að svo er í Fljótshlíðinni. Þar er gott til skógræktar í innrihluta hliðarinnar, en verra annarsstaðar. En það eru allir sammála um, að skilyrði til skógræktar sjeu mjög góð á Akureyri, en aftur á móti eru þau slæm hjer í grend við Reykjavík. Það hefir t. d. verið reynt að rækta skóg hjer inn við Rauðavatn, en það hefir ekki tekist, og það er ekki að neinu leyti útbúnaðinum að kenna, því hann er eða hefir verið allur í besta lagi. T. d. ágæt girðing sett í kringum ræktunarsvæðið. En jarðvegurinn er sennilega ómögulegur til skógræktar. Þá mintist hv.frsm. minnihl. enn að nýju á grískudósentinn, og hann sagði, að stuðningsmenn mínir eystra skildu ekki vel framkomu mína í því máli og væru óánægðir með hana. Það má vel vera, að eitthvað sje hæft í þessu, sökum þess, að þeir hafa enn ekki fengið aðra skýringu á því máli en þá, sem blað hv. 5. landsk. (JJ) hefir flutt.

Sú skýring er sú eina rjetta

. Nei, það er einmitt sú skýring, sem jeg mótmæli. Þá bar hv.þm. það á kjósendur mína, að þeir hefðu verið fullir á fundinum á Stórólfshvoli. Býst jeg við, að honum reynist erfitt að sanna þá ásökun. Skýt jeg því máli óhræddur undir dóm hæstv.forsrh. (JM) og hæstv. atvrh. (MG), sem báðir voru á fundinum.  (Forseti, HSteins: Jeg óska þess, að hv.þm. fari ekki lengra út í þessa sálma.)  Jeg tel mjer bæði skylt og heimilt að bera blak af kjósendum mínum, er þeir eru ranglega ákærðir.

Engum duldist, að sprútt höfðu þeir fengið.

Það hefir víst öllum dulist nema hv.þm. En það er ekki óhugsanlegt, að það skap, sem hann komst í á þeim fundi, hafi gert hann glámskygnan. Annars hefir hv. 5. landsk. um langt skeið lagt mig, eins og svo marga aðra menn, í einelti. Tel jeg mjer það síst til rýrðar. Meðal annara hluta hefir hann með fjálgleik talað um, að jeg hafi fallið við alþingiskosningar. Rjett er það, að jeg hafi fallið við næstsíðustu kosningar, en til þess lágu þær orsakir helstar, að mjer var þá ekkert fast í hendi að komast að. Hinsvegar veit þm. það, að í þetta sinn gekk jeg út úr kosningunum, eins og áður fyr, með fullum sigri. Og þó verður það ekki sagt, að hv.þm. hafi ekki gert sitt til þess að reyna að vinna mjer tjón. Allar hinar svæsnu árásir hans í „Tímanum“ báru harla lítinn ávöxt fyrir hann. Orsakirnar til þess, hversu óhönduglega honum fórust þessar árásir, hafa máske meðfram legið í því, hve illa fór um hann á móhlaðanum í spítalakjallaranum á Stórólfshvoli, því þar mun uppkastið að greinum þessum flestum hafa til orðið. En þó hann haldi áfram að rita skammagreinir um mig og geti látið fara betur um sig í hægindastól uppi í Sambandshúsi, þá er ekki víst nema útkoman verði sú sama. Að minsta kosti get jeg látið mjer á sama standa. Það hefir oft komið fyrir mig á lífsleiðinni, þegar jeg hefi riðið fram hjá bæjum, að hundar, einn eða fleiri, hafa komið gjammandi og glefsandi. En mig hefir það ekki sakað, þótt þeir hafi glefsað í taglið á hesti mínum. Og þegar maður skiftir sjer ekkert af þeim, hætta þeir bráðlega eða gefast upp. Sömu aðferð hygg jeg að rjettast sje að beita gagnvart hv. 5. landsk. (JJ) eða blaði hans.

Frsm. minnihl. (Jónas Jónsson) Hv. 1. þm. Rang. hefir gefist upp við öll rök, og er það eitt af þeim fáu dæmum, sem jeg hefi sjeð um gáfnaneista í fari hans. Í stað þess hefir hann sagt ýmsa skrítilega hluti um það, hvernig hundar í Rangárvallasýslu haga sjer gagnvart gestum, og hversu hann fer að, þegar hann ætlar sjer að „dumpa“ við kosningar. Úr því ekki er annað fyrir hendi, verður að athuga líka þessa hlið á máli hans. En áður en jeg kem að því, vil jeg víkja fáum orðum að vörn hæstv. atvrh. (MG) fyrir hinum óþörfu embættum. Á næsta ári verða engir vitar bygðir og engin þörf á aðstoðarmanni. Þykir mjer það alldrýldin framkoma hjá vitamálastjóra að hafa í hótunum að hlaupast á braut frá starfa sínum, ef hann fái ekki þessum vilja sínum fram komið. Sú var tíðin á stríðsárunum, að aðeins var einn maður við vitamálin, og gekk vel. Voru þó bygðir margir vitar á þeim tíma. Nú á enga vita að byggja, heldur aðeins halda bygðum vitum við. Ef vitamálastjóri skyldi forfallast eða falla frá, vill svo vel til, að landið hefir í þjónustu sinni annan mann, sem er nákunnugur vitamálum vorum og tekið gæti við stjórn þeirra, a. m. k. til bráðabirgða. Hv. 2. þm. Rang. (EP) gleymdi líka að geta þess, að jeg hafði stungið upp á því í nefndinni, að hægt mundi, ef til vill, að nota til þessa aðstoðarstarfs silfurbergsverkfræðinginn.

Hvernig átti meirihl. nefndarinnar að rannsaka það?

Tel jeg líklegt, að hv. stjórn hafi getað gefið fullnægjandi skýringu á því, ef til hennar hefði verið leitað.

Er maðurinn hjer?

Já, hann er hjer, og mundi vafalaust rísa undir því, þótt störf hans væru dálítið aukin. Ekki kemur mjer á óvart framkoma hv. 2. þm. Rang. í máli aðstoðarlæknisins á Ísafirði. Sýnir hún, sem margt annað hjá sama hv.þm., að hann er ekki djúphugull um ýmsa hluti; veður mest á yfirborðinu. Ekki hygg jeg þó, að hann haldi viljandi illu fram, heldur er honum það óafvitandi, en af innri, meðfæddri þörf.

Þm. er altaf góðgjarn!

Já, maður lærir það af prestum og próföstum. Þá hjelt hv. 2. þm. Rang. því fram, til stuðnings máli skógræktarstjóra, að girðingin við Rauðavatn sje í góðu lagi. Þetta var mjög óheppilegt dæmi, því að það er á allra vitorði, að girðing þessi er í mjög ljelegu ásigkomulagi. Veit jeg, að hv. atvrh. (MG) mundi fúslega lána hv.þm. (EP) einn af landssjóðsbílunum þangað uppeftir, ef þingmaðurinn vildi sjá girðinguna með eigin augum.  (Atvrh., MG: Jeg hefi engan bíl!)  Þá er hægt að hafa það eins og þegar konungurinn kom, að leigja bíla. - Annars vita það allir, að þessi girðing hefir legið niðri í mörg ár og geitur og stórgripir vaðið inn á hið girta svæði. Mundi hv. 2. þm. Rang. vera hollara að fullyrða minna og athuga betur sinn gang, áður en hann talar. Virðist þm. ganga nokkuð blindandi í gegnum lífið. Þetta dæmi, um girðinguna við Rauðavatn, bregður ljósi yfir dómgreind þessa þm. Þúsundir manna fara um veginn árlega. Allir sjá, að girðingin er í rústum, allir nema sá eini, sem þjáist og hefir alla æfi þjáðst af magnaðri sálarblindu. Þá hjelt hv.þm. (EP) því fram, að hann hafi fallið við kosningarnar 1919 vegna þess, að hann hafi ekki viljað komast að. Duldist þó engum, að þm. sýndi a. m. k. alla ytri tilburði. Hann bauð sig fram, fór á alla fundi, sendi út smala, skreið inn í hvert kot, alveg eins og hann er vanur endranær, bað óvini sína griða og miskunnar. Þrátt fyrir alt þetta segist hann það ár hafa viljað falla. En skýring hans er einkar-góðgjarnleg gagnvart kjósendum hans. En kjósendurnir hafa sjeð inn í hug hans, sjeð valdalystarleysi hans, sjeð, að honum var best að falla. Og um það er jeg þeim alveg sammála. Svo sagði hv.þm., að jeg legði sig í einelti. Hann ályktar af því, að jeg hefi nokkrum sinnum neyðst til að sýna fram á, hversu hann skortir greind og þekkingu. Einnig hefi jeg leitt rök að því, að hann er hvorki rökfimur nje stiltur. Jeg veit vel, að þetta hlýtur að vera á ýmsan hátt óþægilegt fyrir þingmanninn, en við það verður að sitja. Þá mintist þm. á, að hundar á bæjum kæmu oft þjótandi í ferðamenn til að gera þeim óskunda, og talaði á þann hátt, að ekki varð betur sjeð en að hann væri að sneiða að sumum sveitungum sínum í sambandi við fundinn fræga á Stórólfshvoli. Að vísu var þar nokkuð af ölvuðum, ómentuðum ræflum, sem æstir höfðu verið upp. En hvort líking prófastsins á að takast bókstaflega, geta hlutaðeigandi sóknarbörn hans best borið um.

Atvinnumálaráðherra (MG): Háttv. 5. landsk. (JJ) hjelt því fram, að ekki væri þörf fyrir aðstoðarmann hjá vitamálastjóra, sökum þess, að engir nýir vitar verði bygðir. En hjer ber ekki aðeins að líta til næsta árs, heldur til allra næstu ára. Eru hjer 44 vitar, sem þarfnast árvakrar gæslu, viðhalds og endurbóta. Má búast við, að bráðlega verði nauðsyn að hefja framkvæmdir í vitabyggingum. Hv. 5. landsk. hreytti hnútum í vitamálastjóra vegna brjefs hans. Kvað hann það vera dæmi um drýldni embættismanna. Jeg tel það vera hreinskilni hjá vitamálastjóra að segja, að hann muni segja af sjer, ef hann fái ekki næga aðstoð við starf sitt. Jeg skal ekki fara langt út í viðskifti þeirra hv. 5. landsk. (JJ) og hv. 1. þm. Rang. (EP). En jeg var á Stórólfshvolsfundinum, og skal lýsa yfir því, að jeg sá þar ekki öl á nokkrum manni.