Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá 2. þm. Norðaust., Valgerði Sverrisdóttur, um að hún sé á förum til útlanda í opinberum erindagjörðum og geti því ekki sótt þingfundi á næstunni. 2. varamaður Framsóknarflokksins í Norðaust., Jón Björn Hákonarson sölustjóri, Neskaupstað, tekur sæti hennar í dag en 1. varamaður flokksins í kjördæminu, Huld Aðalbjarnardóttir skólastjóri hefur boðað forföll. Kjörbréf Jóns Björns Hákonarsonar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.

Jón Björn Hákonarson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseti vill geta þess að um kl. 3.30 í dag fer fram utandagskrárumræða um samning um framleiðslu dagskrárefnis fyrir RÚV. Málshefjandi er hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Hæstv. menntamálaráðherra Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti vill tilkynna að fyrirspurn um Breiðavík, 264. mál á þskj. 294 frá Helga Hjörvar, er kölluð aftur.

Hæstv. forseti. Eignarhald á bújörðum hefur verið mikið til umfjöllunar á hv. Alþingi enda ekki að ástæðulausu. Það er nauðsynlegt að Alþingi Íslendinga fylgist mjög vel með þróuninni hvað það áhrærir því að hér er um mjög stórt mál að ræða. Því hef ég beint fyrirspurn til hæstv. landbúnaðarráðherra um hvort ráðherra telji rétt að breyta jarðalögum í ljósi þess að jarðir hafa safnast á færri hendur á síðustu árum og í öðru lagi hvort ráðherra hafi upplýsingar um hversu margir einstaklingar og lögaðilar eigi meira en þrjú lögbýli og hversu mörg. Frá því að þessi fyrirspurn var lögð fram hafa komið fram margar upplýsingar um þróun mála og veit ég að margir þingmenn hafa þær upplýsingar undir höndum. Engu að síður tel ég vert að fara yfir þessi mál í sölum Alþingis því eins og ég sagði áðan er hér um gríðarlega stóran og mikilvægan málaflokk að ræða. Á undanförnum árum hafa sem betur fer jarðir í eigu bænda til dæmis og annarra landeigenda hækkað verulega í verði og er það vel því að fyrir einungis nokkrum árum voru margir bændur sem hættu búskap með smánarlega lítið andvirði af sölu jarða sinna þannig að sú breyting sem hefur átt sér stað hvað þau mál varðar er mjög góð og að menn geti horfið með reisn frá ævistarfinu er hið besta mál. En ég tel að við þurfum að fylgjast mjög grannt með þessari þróun og þeim breytingum sem eiga sér stað því að þetta mál snertir landsbyggðina sérstaklega og það búsetumunstur sem á að þróast þar nú í dag og á komandi árum og því mikilvægt að við fylgjumst mjög vel með þessu. Ég spyr hæstv. ráðherra aukalega að því hvort yfir standi einhver sérstök skoðun nú meðal annars á vegum Bændasamtakanna og ráðuneytisins á þessari þróun og hvernig að þessum málum er staðið. Ég veit til þess að í tíð síðasta hæstv. landbúnaðarráðherra voru þessi mál í skoðun í ágætri samvinnu á milli aðila. Mér finnst brýnt að menn haldi vöku sinni í þessum efnum. Sjálfur hef ég lýst þeirri skoðun minni að mér finnst mjög varhugavert að einstaklingar geti eignast heilu sveitirnar. En að sjálfsögðu geri ég mér grein fyrir hinni hliðinni á þessum peningi sem er sú að bændur fái sanngjarnt verð fyrir sínar eignir. Þessi mál þarf því að skoða mjög vel og ég bíð spenntur eftir svörum hæstv. ráðherra við þeim spurningum sem ég hef lagt hér fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu sem snýr að máli sem, eins og hann sagði sjálfur, hefur verið talsvert í umræðu og var rætt hér fyrir skömmu síðan í utandagskrárumræðu eins og flestum er nú kunnugt. Svo ég víki að þeim spurningum sem hv. þingmaður leggur fyrir mig þá er svarið þetta: Samkvæmt lögbýlaskrám landbúnaðarráðuneytisins hefur lögbýlum fjölgað um tæpt 1% á árunum 2000–2006 eða úr 6.433 í 6.493 jarðir. Á sama tíma hefur eigendum lögbýla fjölgað úr 8.999 í 10.095 eða um rúmlega 12% sem bendir til almennt dreifðara eignarhalds á lögbýlum. Hér eru talin öll lögbýli hvort sem þau eru í ábúð eða í eyði. Eigendum að fjórum og fleiri lögbýlum hefur fjölgað úr 26 í 51 á þessum árum séu sveitarfélög og ríkið undanskilið og varð mesta breytingin á árinu 2002 eða frá 27 eigendum í 41. Ég vek athygli á því í þessu sambandi að jarðalögin sem mjög oft hafa verið nefnd í samhengi við þessa þróun tóku ekki gildi fyrr en árið 2004 eða eftir að þessi þróun varð örust eins og ég vék hér að. Það ber að hafa í huga að sami aðili getur átt hlut í einni eða fleiri jörðum, ekki endilega alla jörðina og einnig að hjón teljast sem tveir eigendur séu þau bæði skráð fyrir jörðum sínum. Í árslok í fyrra, 2006, var 51 aðili skráður eigandi að fleirum en þremur lögbýlum í lögbýlaskrá og þeir skiptust þannig að 49 aðilar eiga í fjórum til sex lögbýlum, einn á í níu lögbýlum og einn á í 33 lögbýlum. Núgildandi jarðalög sem voru sett árið 2004 juku frjálsræði við meðferð og ráðstöfun jarða. Undanfarin missiri hafa verið umræður í þjóðfélaginu um að samþjöppun hafi orðið í eignarhaldi jarða í kjölfar þess. Þess vegna hafa Bændasamtök Íslands í samstarfi við landbúnaðarráðuneytið unnið að úttekt á eignarhaldi lögbýla og þróun þess og liggur þessi skýrsla fyrir og var raunar kynnt opinberlega í síðustu viku. Ljóst er að mestar búháttabreytingar urðu á síðustu tveimur áratugum síðustu aldar þegar framleiðslutakmarkanir voru teknar upp í mjólkur- og kindakjötsframleiðslu og útflutningsbæturnar voru afnumdar. Á síðasta áratug dróst framleiðsla verulega saman, ríkisútgjöld lækkuðu umtalsvert og lögbýlum sem voru nýtt til landbúnaðar fækkaði. Hagræðingarkrafa í landbúnaði hefur aukist á sama tíma og tækniframfarir hafa verið nýttar svo nú er hlutfallslega meiri framleiðsla á færri búum. Á sama tíma og þessi þróun hefur verið í landbúnaði hefur verið uppgangur í efnahagslífi landsins og eftirspurn eftir landi aukist jafnt og þétt sem hefur leitt til hærra jarðarverðs og ég er sammála hv. þingmanni um að það sé auðvitað jákvæð þróun séð út frá sjónarhóli bænda og dreifbýlisins. Mun fleiri hafa sóst eftir landi til búsetu og frístundanota og eigendum lands hefur fjölgað verulega og fjölbreytni í atvinnulífi aukist með aukinni tækni og betri samgöngum. Núgildandi jarðalög virðast ekki hafa haft nein merkjanleg áhrif á þessa þróun eins og ég vék að áðan. Á heildina litið hefur verið uppgangur í sveitum landsins síðustu ár og aukin eftirspurn jarðnæðis þess vegna hleypt nýju lífi í sveitirnar. Hugsanlega væri hægt að auka það enn frekar með heimild til tvöfaldrar búsetu. Það er ekki hægt að útiloka að rétt sé að hafa aukin afskipti af eignarhaldi jarða eða landnotkun til að tryggja nægt land til matvælaframleiðslu vegna sjálfbærni þjóðarinnar og matvælaöryggis. Þó er alveg ljóst að slíkar hömlur þyrftu að vera mjög vel ígrundaðar til að þær stöðvi ekki þann uppgang sem hefur verið og verðfelli ekki eigur bænda og möguleika þeirra í framtíðinni enda er eignarhaldið almennt dreifðara þótt einstaka aðilar hafi keypt fleiri jarðir. Þróunin verður samt sem áður örugglega sú að matvælaframleiðslan færist fjær helstu þéttbýliskjörnum og í dreifðari byggðir eins og víðast hefur verið og það er í sjálfu sér ekki neikvætt. Ég hef áður vakið athygli á því að á Alþingi voru fluttar tillögur sem höfðu það að markmiði að reyna að stuðla að því að þessi framleiðsla færðist fjær þéttbýlinu og styddi þess vegna betur við atvinnusköpun í dreifbýli þar sem það er fjærst þéttbýlinu og stuðli þar með að öflugra viðnámi í sveitunum. Það er auðvitað þannig eins og ég hef áður sagt að það vill enginn sjá jarðir landsins í eigu örfárra aðila og það er í sjálfu sér ekki hægt á þeim tölum sem við höfum að merkja þá þróun almennt talað. Það er þó sjálfsagt og það er svar við fyrirspurn hv. þingmanns meðal annars að fylgjast með þróuninni og marka stefnu til lengri tíma litið með tilliti til sóknarfæra í landbúnaði, sjálfbærni hans, gæða, matvælaöryggis þjóðarinnar og þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem við tökumst á hendur. Af því að hv. þingmaður spurði mig aukalega þá vil ég segja það að við erum að fylgjast með þessu máli í samvinnu við Bændasamtökin og sérstaklega hefur verið hugað að því í samvinnu við Landssamtök veiðifélaga og Bændasamtökin að huga að þeirri þróun sem snýr einkum að hlunnindajörðunum meðal annars með tilliti til stöðu veiðifélaga og stöðu veiðiréttarhafa.

Forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem er mjög þörf. Þó ég sé almennt hlynntur frjálsum viðskiptum með land og með jarðir þá held ég að það séu ákveðnir hlutir sem hér er að varast og við sjáum þegar smámerki um þá í því að einstakir auðmenn hafa keypt upp mjög stór landsvæði. Ég legg áherslu á það eins og ég hef gert áður í þessu ræðupúlti að við þurfum að tryggja aðgengi og við þurfum að lagfæra löggjöfina varðandi aðgengi allra að löndum og takmarka rétt landeigenda til að girða lönd alfarið af. Raunar er eignarhald á jörðum, þessum gömlu sögustöðum sem jarðirnar eru, háð nokkuð öðrum annmörkum heldur en eignarhaldi á annars konar eigum og við skulum ekki gleyma því að þetta eru menningarstofnanir, jarðirnar. Fólk rekur ættir sínar til þeirra og heima á gömlu jörðunum búa ekki bara menn, þar búa huldar vættir og draugar og lögin þurfa að taka mið af þessu öllu saman.

Herra forseti. Ég held að hér sé meira alvörumál á ferðinni en hæstv. landbúnaðarráðherra vill gera úr um uppkaup á bújörðum, uppkaup á landi, söfnun á fárra manna hendur og svo hátt verð. Auðvitað er gott að einstaklingurinn geti fengið gott verð fyrir sína jörð. En ef við horfum til heildarinnar og horfum til framtíðar, hvernig sjáum við endurnýjunina í íslenskum landbúnaði? Þetta getur gengið yfir meðan þessi kynslóð er en ef endurnýjunin á að ná að ganga fram með því að fara að kaupa jarðnæðið sjálft á tugi milljóna króna eða hundruð milljóna þá er eftir að koma upp búskap, þá er eftir að kaupa eða koma upp mannvirkjum til landbúnaðarframleiðslunnar og svo framvegis. Ég held að það sé áhyggjuefni og ég skora á hæstv. landbúnaðarráðherra að taka á þessum málum og skoða þau af alvöru en ekki bara hlaupa hér undan í flæmingi og segja: „Jú, við skulum skoða málin og þetta er sennilega bara allt gott svona.“ Ég held að þetta sé miklu meira alvörumál, herra forseti.

Herra forseti. Ég deili ekki þeim áhyggjum sem þingmenn hafa hér lýst. Þegar ég kom inn á þing fyrir allmörgum árum síðan voru margar umræður um stöðu íslenskra bænda. Eitt af því sem var helsta umkvörtunarefnið þá var að bændur gætu ekki hætt búskap og selt sínar jarðir nema fá fyrir andvirði sem varla dygði fyrir kjallaraholu í Reykjavík. Er það ekki gleðiefni að frjáls viðskipti hafi leitt til þess að íslenskir bændur, ef þeir kjósa svo, geta látið af sínum störfum og haft töluvert upp úr sínu jarðnæði? Mér finnst það vera ákaflega jákvætt. Ég veit að þetta hefur haft ákveðið óhagræði í för með sér fyrir ákveðna tegund bænda eins og sauðfjárbændur þar sem eignarhald verður slitrótt. Á svæðum þar sem sauðfjárrækt er geta ýmsir hlutir orðið erfiðir eins og fjallskil. Samt sem áður verð ég að segja þegar ég reyni að vega þetta og meta að þá tel ég að kostirnir séu töluvert meiri en ágallarnir. Ég held að við þurfum alla vega að sjá þróunina ganga lengra 

Herra forseti. Endurnýjun í sveitunum verður ekki mikil ef auðmenn fara að kaupa upp jarðir út um allar sveitir. Það er kannski ekki það allra versta að fá ríka menn inn í sveitarfélagið en það er slæmt ef þeir borga ekki útsvar í sveitarfélaginu. Tvítengd útsvarsgreiðsla gæti því komið til góða í sveitunum. Fólk sem væri með hestabú í sveit en byggi á mölinni gæti borgað til helminga af útsvari í sveitarfélagið sem það er með hobbýbúskapinn í og síðan í sveitarfélagið sem það býr í. Það mundi strax laga stöðu sveitanna til að fást við þessi mál. Eins er það gagnvart fjármagnstekjuskattinum, verulegu máli skiptir að sveitarfélögin fái svipað hlutfall af fjármagnstekjuskatti og útsvari.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir að fá að koma inn í þessar gagnlegu umræður. Ég er ánægður með að menn séu farnir að skoða þessi mál og ég tek undir með mörgum þingmönnum, sem hér hafa talað, að þetta er visst áhyggjuefni. Það er fagnaðarefni að bændur skuli geta notið ávaxta vinnu sinnar og geta horfið frá starfi. En engu að síður hafa menn áhyggjur af tilheigingu til samþjöppunar, að hún muni jafnvel lama heilu byggðarlögin eða heilu samfélögin. Ég sakna þess að menn skuli ekki horfa til nágrannaþjóða okkar sem hafa tekið á málum af þessum toga, sum þeirra með afgerandi hætti, svipað og Danir með búsetuskyldu. Ég tel mjög brýnt að við horfum til þess, af því að þetta hefur áhrif. Þetta mun hafa áhrif engu að síður. Þó svo lítil samþjöppun sjáist þá er hún þannig að menn kaupa á eigin 

Hæstv. forseti. Þetta er prýðileg umræða og mikilvæg. Ég tek undir með hæstv. iðnaðarráðherra. Umræðan var allt önnur fyrir nokkrum árum, um fátækt bænda og verðlausar jarðir. Þróunin hefur fyrst og fremst snúist við af því að sveitin er nærri hjarta hvers manns. Margir hafa viljað eignast bæði jarðir og sumarhús í byggðunum og það er fagnaðarefni. Það má skipta þessu í tvennt. Þróunin í mjólkur- og sauðfjárframleiðslu er á þann veg að búin verða færri og stærri. Það eru náttúrlega mjög margir, bæði auðmenn og alþýðumenn, að kaupa jarðir og setjast þar að og borga sín gjöld og það er fagnaðarefni. Hitt er svo áhyggjuefni, sem hefur komið fram í umræðunni, og það er söfnunaráráttan. Það er að ná í kippum og kaupa upp jarðir og ef þær eru lagðar í eyði þá er það hættuleg þróun og ber að fara yfir hana. Svo er það sá þáttur sem snýr að auðlindajörðunum, jarðir með laxveiðiám hafa t.d. verið sterkar ábýlisjarðir kynslóð fram af kynslóð. En það er mikilvægt 

Hæstv. forseti. Þegar slíkra spurninga er spurt velti ég því fyrir mér hver ætlunin er og hvað menn vilja. Vilja menn setja einhverjar sérstakar hömlur á markaðsþjóðfélagið og markaðsstarfsemina? Hér áðan var spurt hvort koma ætti á búsetuskyldu. Spurningin er þá hve langt menn ætla að ganga í því efni? Ætla menn að taka upp vistarband eins og einu sinni var tíðkað? Eða vilja menn að markaðsþjóðfélagið starfi með eðlilegum hætti? Ég verð að taka undir það sem hæstv. iðnaðarráðherra sagði hér áðan. Ég tel mjög mikilvægt að þeir sem erja jörðina í sveita síns andlits fái eðlilegan afrakstur og verðmæti fyrir ævistarfið, þeir hafa kostað miklu til og unnið að því allt sitt líf að byggja jarðirnar upp. Það er ekki vá þegar jarðnæði hækkar í verði. Það er kostur fyrir þá 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir ágæt svör við þeim fyrirspurnum sem ég lagði fram og jafnframt þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari ágætu umræðu. Það vakti athygli mína í svari hæstv. ráðherra að sú breyting sem gerð var á jarðalögunum á sínum tíma hefur ekki valdið straumhvörfum í þeirri þróun sem hefur átt sér stað á undanförnum árum. Það er ekki alveg í takt við þá umræðu sem hefur verið í samfélaginu. Menn hafa verið að ýja að því að í þeirri breytingu séu upptökin að mikilli söfnun auðmanna á jörðum. Svar ráðherra var því mjög athyglisvert. Í raun og veru hefur þessi umræða vakið fleiri spurningar frekar en að hún hafi veitt svör. Við þurfum að svara spurningum um það hvernig endurnýjun og nýliðun í bændastétt verði háttað í framtíðinni í ljósi gríðarlega hás verðs á jörðum. Við þurfum líka að svara því hvort tími sé kominn til að menn hugi að tvöfaldri búsetu þannig að þau sveitarfélög þar sem svokallaðar frístundabyggðir eru eigi möguleika á að fá hlutdeild í fjármagnstekjuskattinum. Það fylgir því jú alltaf einhver kostnaður að halda úti byggð. Hv. þm. Bjarni Harðarson kom með athyglisvert innlegg í þessa umræðu, hvort á einhvern hátt sé verið að skerða aðgengi almennings að landsvæðum þegar menn safna að sér jörðum og girða þær í einhverjum tilvikum vel af. Við þurfum að huga að þessu og ég held að þetta eigi eftir að koma aftur til umræðu á hv. Alþingi. Ég vil þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Ég er mjög ánægður með 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram. Hún hefur verið málefnaleg og það er ekkert óeðlilegt við að menn velti aðeins fyrir sér þeirri þróun sem hefur hafist í þessum efnum. Ég verð hins vegar að vekja athygli á því að ekki er bæði hægt að sleppa og halda. Ef menn fagna því frá sjónarhóli dreifbýlisins og bænda að þeir fái hærra verð, geta menn ekki líka harmað að það leiði síðan til þess að erfiðara verði fyrir þá sem ætla að kaupa jörð að hefja búskap. Annaðhvort þarf að verða ofan á. Ef jarðirnar eru ódýrar eiga menn auðvelt með að komast yfir þær en það hefur þau áhrif að eignir bænda verða sem því nemur rýrari. Menn mega heldur ekki gleyma því, sem ég hef verið að reyna að undirstrika, að jarðir hafa ekki bara hækkað í verði, eignaverð á Íslandi hefur almennt hækkað. Ef við værum í þeirri stöðu að reyna að koma í veg fyrir að eignir bænda, þ.e. jarðir þeirra, hækkuðu í verði hefði það þau áhrif að þeir stæðu höllum fæti fyrir öðrum íbúum landsins sem njóta eignahækkunar á margvíslegan hátt. Við erum ekki í þeirri stöðu, sem margir hafa ímyndað sér, að það sé að hellast hér yfir okkur gríðarleg samþjöppun í jarðakaupum. Þær tölur sem við sjáum benda alls ekki til þess. Það sem er hins vegar að gerast er það m.a. að fjölbreyttari atvinnusköpun er að verða í sveitunum þannig að við sjáum annars konar búsetu. Jafnvel er verið að byggja upp að nýju jarðir sem hafa farið í eyði. Það er jákvætt og það er það sem við höfum viljað. Við höfum viljað fá fólk í sveitirnar til þess að skapa atvinnu, til þess að skapa verðmæti, til þess að fólk vilji flytja aftur í sveitirnar. Það má ekki bera okkur saman við nágrannalönd eins og Danmörku þar sem nánast hver einasti lófastóri blettur er manngerður. Við erum ekkert í þeirri stöðu og sá samanburður á því alls ekki við. Að lokum þetta. Athyglisverður punktur kom fram hjá hv. þm. Bjarna Harðarsyni varðandi álfa, huldufólk og drauga. Ég er að vísu ekki vel 

Herra forseti. Ég ber fram fyrirspurn um fiskveiðar Færeyinga við Ísland. 1. Hver var heildarafli Færeyinga á Íslandsmiðum síðastliðin tvö fiskveiðiár og hver er staðan nú á fiskveiðiárinu 2007/2008? 2. Hvernig skiptist aflinn eftir tegundum? 3. Hvaða veiðarfæri voru notuð við veiðarnar? 4. Hvernig er eftirliti með veiðunum háttað? 5. Hefur verið beitt svonefndum skyndilokunum gagnvart veiðum Færeyinga? 6. Hversu oft á fyrrnefndu tímabili hefur verið farið um borð í færeysk skip til eftirlits og afli og veiðarfæri skoðuð? 7. Hversu oft hafa verið gerðar athugasemdir í skoðunarferðum? 8. Hefur komið til leyfissviptinga vegna brota á reglum? 9. Hvar er afla Færeyinga af Íslandsmiðum landað? 10. Er eitthvert eftirlit með löndunum? Þær mótvægisaðgerðir sem gripið var til vegna niðurskurðar á þorski bitna hart á fólki á landsbyggðinni og í sjávarbyggðunum hringinn í kringum landið, og það er tilefni þessara spurninga. Ég spyr hvort við höfum hreinlega efni á að leyfa Færeyingum að veiða á Íslandsmiðum. - Minni atvinna er fyrirsjáanleg og lægri tekjur hjá bæði sjómönnum og fiskvinnslufólki. Því er vert að skoða í alvöru hvort þeir samningar sem við höfum gert við Færeyinga, fiskveiðisamningar, séu réttlætanlegir á meðan við þurfum að skera niður veiðiheimildir í miklum mæli. Eftirlitinu hefur stundum verið talið ábótavant. Skipstjórar sem hafa verið að fiska við hliðina á færeyskum bátum hafa oft og tíðum talað um að þeir hafi verið með aðra aflasamsetningu en Færeyingarnir. Færeyingarnir hafa oft náð að drýgja veiðiheimildir, sem þeir hafa haft, mjög lengi og miklu betur en íslenskum sjómönnum hefur tekist að gera. Þess vegna ber ég fram þessar spurningar og vænti góðra svara frá ráðherra.

Virðulegi forseti. Þetta eru nú tíu spurningar þannig að ég verð að setja í einhvers konar fluggír til þess að reyna að klára þetta á þeim skamma tíma sem ég hef hér fyrir höndum. Heildarafli Færeyinga á Íslandsmiðum var tæp 55 þús. tonn árið 2006, tæp 59 þús. tonn árið 2005. Það sem af er þessu ári, 2007, er heildaraflinn rétt liðlega 56 þús. tonn. Ég vil vekja athygli á því að samningar okkar við Færeyjar eru gerðir á almanaksári en ekki fiskveiðiári. Í magni talið veiða Færeyingar mest af loðnu í íslenskri lögsögu, þar næst síld, kolmunna, þorsk, löngu, ýsu og svo minna af öðrum tegundum. Færeysk skip veiða botnfisk á handfæri og línu en uppsjávarafli þeirra er veiddur í nót og flottroll. Landhelgisgæsla Íslands hefur eftirlit með ferðum og athöfnum færeyskra skipa í íslenskri lögsögu. Í fyrsta lagi er um að ræða eftirlit frá varðskipum, þar sem m.a. er farið um borð í skipin til eftirlits þar sem afli og veiðarfæri eru skoðuð og afli borinn saman við uppgefinn afla skipa. Í öðru lagi er um að ræða eftirlit úr lofti en þá eru staðsetningar og athafnir skipanna skráðar og sendar til varðskipa og stjórnstöðva. Í þriðja lagi er um að ræða tilraunir sem hafa verið gerðar til eftirlits með radar og gervihnöttum, m.a. á Færeyjahrygg. Hjá Landhelgisgæslunni eru upplýsingar um veiðiheimildir, síðustu aflatilkynningar og staðsetningar ávallt fyrirliggjandi. Færeysk skip eru í fjareftirliti samkvæmt samningi þar um milli Íslands og Færeyja. Kerfið sendir með sjálfvirkum hætti „entry“-skeyti þegar skip er komið inn í íslenska lögsögu og kemur það um leið fram í fjarskipaeftirliti Landhelgisgæslunnar. Upplýsingar um staðsetningu skipa berast á tveggja stunda fresti með sjálfvirkum hætti á meðan skipið er innan íslenskrar lögsögu. Þegar skip yfirgefur svo lögsöguna berst „exit“-skeyti og staðsetningarskeyti hætta þá jafnframt að berast. Jafnframt senda færeysk skip daglega aflaskeyti auk tilkynninga um komu inn í lögsöguna sem og um brottför úr lögsögunni. Þessar upplýsingar eru skráðar í gagnagrunn Landhelgisgæslunnar og úr grunninum er síðan unnið yfirlit um sundurliðun á afla. Upplýsingarnar eru síðan notaðar til samanburðar þegar farið er um borð í skipin til eftirlits. Í kerfinu liggja jafnframt fyrir upplýsingar um hvaða skip hafa veiðileyfi og er þannig fylgst með því að einungis skip með slík leyfi séu að veiðum í lögsögunni. Í þeim tilfellum þegar varðskipsmenn fara um borð í skipin eru allar skoðanir þeirra skráðar og sendar í gagnagrunn þar sem gerður er samanburður við fyrirliggjandi upplýsingar sem áður hafa borist. Samkvæmt 10. gr. laga, nr. 79 frá 1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands með síðari breytingum, getur, með leyfi forseta: „Hafrannsóknastofnunin bannað tilteknar veiðar á ákveðnum svæðum í allt að 14 sólarhringa með tilkynningu til strandstöðva og í útvarpi. Jafnframt skal veiðieftirliti Fiskistofu og stjórnstöð Landhelgisgæslunnar tilkynnt um skyndilokanir.“ Skyndilokun er bann við veiðum á afmörkuðu svæði með tilteknu veiðarfæri eða veiðarfærum vegna skaðlegra veiða, t.d. of hás hlutfalls smáfisks í afla. Skyndilokunum er ekki beitt gegn einstökum skipum eða útgerðum og þar af leiðandi eru þær ekki skráðar með þeim upplýsingum. Samkvæmt reglugerð nr. 151 frá 2001, um botnfiskveiðar færeyskra skipa í íslenskri fiskveiðilandhelgi, skulu færeysk skip hlíta sömu reglum og íslensk skip við sams konar veiðar, m.a. um veiðibann, friðunarsvæði og aðra lokun svæða. Á árunum 2005–2007 tóku engar skyndilokanir gildi, sem byggðust á mælingum á afla veiddum af færeyskum skipum. Á árinu 2005 var farið 14 sinnum um borð í færeysk fiskiskip frá varðskipum Landhelgisgæslunnar til skoðunar á afla og veiðarfærum. Árið 2006 var farið 27 sinnum um borð í færeysk fiskiskip frá varðskipum Landhelgisgæslunnar til skoðunar á afla og veiðarfærum. Alls hefur verið farið 13 sinnum um borð í færeysk fiskiskip frá varðskipum Landhelgisgæslunnar á þessu ári til skoðunar á afla og veiðarfærum. Tvö tilvik hafa komið upp, þar sem gerðar voru athugasemdir. Í báðum tilvikum var það vegna meintra ólöglegra veiða á bannsvæðum. Ekki hefur komið til leyfissviptinga. Mestu af afla færeyskra skipa, sem var veiddur innan íslenskrar landhelgi, er landað annars staðar en hér á landi. Fiskistofa hefur ekki fylgst sérstaklega með löndun færeyskra skipa, en fær hins vegar gögn frá Færeyjum um landanir færeyskra skipa á afla úr íslenskri lögsögu og ber þær upplýsingar saman við afla samkvæmt tilkynningum Landhelgisgæslunnar. Færeysk yfirvöld sjá hins vegar um löndunareftirlitið í Færeyjum og bera ábyrgð á því sem og að tilkynna um afla til íslenskra stjórnvalda.

Herra forseti. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að í þessum þingsal eiga Færeyingar vinum að mæta. Hv. þingmaður spurði hvort við hefðum efni á því við núverandi aðstæður eða hvort það væri réttlætanlegt að Færeyingar fengju kvóta hér. Mitt svar er a.m.k. afdráttarlaust já. Ég byggi það á því að hvergi höfum við fengið eins mikinn stuðning á umliðnum árum þegar við höfum verið að gera ýmsa erfiða alþjóðlega samninga um sjávarútveg og fiskveiðar og hjá þeim. Það er Færeyingum að þakka að okkur tókst árum saman fyrir ákveðna hjálpsemi þeirra að veiða okkar síldarkvóta. Það voru ekki síst Færeyingar sem leiddu til þess að við fengum kvóta í makríl, þeir studdu okkur í því, og við erum að veiða núna tugi þúsunda tonna af makríl. Ég tel þess vegna að þeir hafi endurgoldið okkur alla vild sem við höfum sýnt þeim. Ég hef áður lent í svona umræðu þegar skerðingin var 1992 eða 1993. Þá sat ég í ríkisstjórn og við ákváðum að skerða ekki kvóta Færeyinga, það á ekki að gera. Það eina sem á að gera varðandi kvóta þeirra er 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Grétari Mar Jónssyni fyrir að vekja athygli á þessum málum. Hins vegar get ég ekki látið hjá líða, hæstv. forseti, að dást að því hvernig hæstv. ráðherra fór að því að svara öllum þessum spurningum því að hér er um tíu spurningar að ræða sem hæstv. ráðherra hefur einungis fimm mínútur til að svara. Mér finnst vert, hæstv. forseti, að við reynum að fækka spurningunum þannig að ráðherra hafi tóm til að svara jafnviðamiklum spurningum og hér eru lagðar fram, því að þegar um svo mikilvægt mál er að ræða finnst mér ófært með öllu að leggja fram tíu spurningar í fyrirspurn þannig að ráðherra hafi innan við 30 sekúndur til að svara hverri og einni. Það getur ekki verið umræðunni til góðs og ég held að við ættum að læra af þessu að stilla spurningum í hóf, a.m.k. skipta þeim þannig upp að við fáum greinarbetri svör. Hæstv. ráðherra á heiður skilið fyrir að hafa farið á hundavaði yfir allan þennan fjölda af spurningum sem fyrir hann voru lagðar.

Virðulegi forseti. Ég tel að hv. þm. Grétar Mar Jónsson hafi gert störfum þingsins mikinn greiða með því að bera fram margar spurningar á einu skjali og leggja þá þraut fyrir hæstv. ráðherra að svara þeim öllum í einni ræðu sem báðum tókst vel, annars vegar fyrirspyrjandanum að bera fram spurningarnar og hins vegar ráðherranum að svara þeim. Ég held að hitt sé ekki eins góð leið, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur farið, að fjöldaframleiða sömu spurningarnar og dreifa þeim á alla tólf ráðherrana og taka upp mikinn tíma þingsins við að svara sömu spurningunum.

Ræða byggðamál.

Ég vildi því mælast til þess að hv. þingmaður léti það að vera að vanda hér um við aðra þingmenn.

Hæstv. forseti. Ég hef náttúrlega miklu meira álit á hæstv. sjávarútvegsráðherra en nokkurn tíma framsóknarmaðurinn hv. þm. Birkir Jón Jónsson og ég vissi að hann færi létt með að svara tíu spurningum um svona mál. Það sem ég hefði viljað leggja áherslu á í þessum spurningum er að það kæmi skýrt fram hvað Færeyingar veiða mikið af þorski í íslenskri lögsögu og það er kannski sú tegund sem við erum hvað forvitnastir um. Auðvitað skiptir loðnukvótinn máli, sem úthlutað var með minnsta móti á síðustu tveimur árum, það hefur sjaldan verið úthlutað minni kvóta af loðnu, og hvað þeir fá af honum. Þegar fólk á landsbyggðinni býr við það að sjá fram á svartnætti á næstunni þá er það einfaldlega spurning hvort við höfum efni á því að vera góð við Færeyinga. Færeyingar hafa tekið tillit til okkar þegar við höfum átt við erfiðleika að stríða, í eldgosum og einhverju slíku, þá hafa þeir hjálpað okkur vel en þeir skilja okkur líka þegar við þurfum að skera niður veiðiheimildir. Það er líka spurning hvort Færeyingar, okkar bestu vinir, muni ekki skilja það þótt við þyrftum að útiloka þá frá þorskveiði um tíma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka í mikilli auðmýkt fyrir þau fallegu orð sem féllu um það að mér hafi tekist að fara í gegnum allar tíu spurningarnar en það er auðvitað ekki mér að þakka heldur er það fyrst og fremst viðurkenning á þeirri góðu lestrarkennslu sem hefur farið fram í barnaskólanum í Bolungarvík. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson spurði mig að því hver þorskveiðin væri sem hlutfall af þeirri veiði sem ég rakti hér áðan. Þorskveiði Færeyinga hefur verið rúmlega þúsund tonn á undanförnum þremur árum. Ýsuveiðin, svo ég taki hana til samanburðar, hefur verið um 1.300 og upp í 1.500 tonn á þessu tímabili. En langstærstur hluti þessarar veiði er vitaskuld veiði á uppsjávarfiski, þ.e. loðnu. Ef ég tek síðasta ár þá var loðnan 30 þús. tonn af 54 þús. tonnum, síldin var 11 þús. tonn og kolmunninn 8.400 tonn. Þetta eru stærðargráðurnar í veiðunum. Það er auðvitað uppsjávarfiskurinn sem ber uppi magnið. Við göngum til samninga við Færeyinga einu sinni á ári og gert er ráð fyrir að við gerum það öðru hvorum megin við næstu áramót. Það kann að spila inn í að kosningar eru fyrirhugaðar í Færeyjum um miðjan janúar en það getur auðvitað haft áhrif á hvernig þessar samningaviðræður fara fram, hvenær þær fara fram og hvernig þær ganga. Ég vil aðeins vekja athygli á því að við höfum verið að taka ákvarðanir um það undanfarin eitt eða tvö ár að liðka til fyrir Færeyinga. Það hefur verið ákvæði í samningnum við Færeyinga um að þeir geti ekki ráðstafað loðnuafla sínum nema til bræðslu, þeir hafa ekki fengið að vinna hann í eigin höfnum nema til bræðslu en þeir hafa getað landað honum til manneldis á Íslandi. Þeir hafa lagt mikla áherslu á að fá þessu breytt og um það hefur verið ágreiningur. Við höfum hins vegar gengið til móts við Færeyinga í þessum efnum og ég tel að við höfum komið ágætlega fram við þá. Vitaskuld eru þessi mál öllsömul undir og þá ekki síst þeir stofnar sem eru í hættu eins og 

Virðulegi forseti. Sjávarútvegur er ein helsta atvinnugreinin á landsbyggðinni og þekkt er að miklar breytingar verða í atvinnu- og íbúaþróun í kjölfar þess að minna er veitt og unnið, svo sem þegar kvóti flyst burt frá byggðarlaginu. 30% samdráttur í þorskafla hefur sömu áhrif og kvótaflutningur en meiri þó að því leyti til að minnkunin mun væntanlega koma fram miklu víðar í sjávarbyggðum landsins. Minni afli og vinnsla þýðir einfaldlega fækkun starfa og því fylgir fólksfækkun. Skýr dæmi um þetta má víða finna en e.t.v. eru skýrustu dæmin á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands bendir á í nýútkominni skýrslu um áhrif aflasamdráttar í þorski á fjárhag sveitarfélaga að fólksfækkunin hafi verið mest í aldurshópnum 40 ára og yngri og þess má vænta að svo verði einnig nú vegna þeirra áhrifa sem verða vegna samdráttar í þorskveiðum á næstu árum. Vellaunuðum störfum í útgerð mun fækka og líklega munu meðaltekjur viðkomandi byggðarlaga lækka. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands metur áhrif samdráttarins um 12 milljarða kr. á þremur árum í minnkun vergra þáttatekna á landsvæðinu utan höfuðborgarsvæðisins. Á síðustu tíu árum hefur orðið mikil fólksfjölgun á höfuðborgarsvæðinu, um 27 þúsund manns á árunum 1997–2006, en veruleg fækkun á Vestfjörðum og á Norðurlandi vestra, um 1.200 manns á hvoru svæði á þessu árabili, nánast kyrrstaða á Norðurlandi eystra en fjölgun á þeim svæðum sem liggja að höfuðborgarsvæðinu. Á þessum tíma hafa líka orðið verulegar breytingar á meðaltekjum eftir landsvæðum í þá veru að meðaltekjur á höfuðborgarsvæðinu hafa vaxið meira en á landsbyggðinni og sundur dregið með svæðunum. Nú eru meðaltekjur á höfuðborgarsvæðinu 18% hærri en á landsbyggðinni. Meðaltekjur eru 27% hærri á höfuðborgarsvæðinu en á Suðurlandi og Norðurlandi vestra, 22% hærri en á Vestfjörðum og 17% hærri en á Norðurlandi eystra. Munurinn hefur vaxið úr því að vera 11% árið 1998 í 22% á Vestfjörðum. Á Suðurnesjum hefur munurinn vaxið enn meira, áður var munurinn aðeins 1% en er núna orðinn 14%. Virðulegi forseti. Ég vil því í ljósi þeirrar ákvörðunar sem tekin hefur verið um að draga úr þorskveiðum á næstu árum leyfa mér að leggja fyrir hæstv. iðnaðarráðherra tvær spurningar sem er finna á þskj. 214.

Herra forseti. Þær spurningar sem hv. þingmaður varpar til mín jafngilda því í rauninni að hv. þingmaður vilji fá léða hjá mér kristalskúlu til að skyggnast inn í framtíðina. Slíkur spámaður er ég einfaldlega ekki. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er langlíklegast, eins og kemur fram í þeirri skýrslu sem hann vísaði til, að hin mikla þorskaflaskerðing komi harðast niður á þeim byggðarlögum sem eru háðastar sjávarútvegi. Hins vegar er ekki hægt að slá neinu föstu um það hvernig þróun verður í einstökum byggðarlögum af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi bendi ég á að þegar Byggðastofnun, sú stofnun sem hv. þingmaður veitti forstöðu fyrir nokkrum árum, gerði á því úttekt í september hvernig útgerðarmenn og þeir sem reka fiskvinnslu telja að þróunin verði, þá töldu þeir allsendis óvíst að hægt væri að spá um það þrjú ár fram í tímann. Í öðru lagi hefur ríkisstjórnin gripið til mótvægisaðgerða sem kosta 6,5 milljarða og munu líklega að sögn fjármálaráðuneytisins skapa 500–600 störf. Í þriðja lagi bendi ég á að í mótvægisaðgerðunum er að finna margvíslegar úrbætur að því er menntun varðar en hv. þingmaður hefur sjálfur margoft bent á það í þessum sal að aukið framboð á menntun auki rótfestu í héraði og þar með dragi úr fólksfækkun. Í fjórða lagi hefur ríkisstjórnin verið önnum kafin við að treysta grunngerðina á landsbyggðinni, bæði með því að bæta samgöngur, með því að taka ákvörðun um að bjóða út háhraðatengingar þar sem þær eru ekki og með því að bæta og auka samkeppni í ljósleiðarakerfinu. Þetta er allt saman aukinn og traustari grundvöllur fyrir hugmyndir manna sem vilja reyna að búa til ný störf. Þetta hefur allt saman áhrif. Á þessu stigi er því ekki hægt að halda neinu fram, eða ég treysti mér a.m.k. ekki til þess, hvernig íbúaþróunin muni verða. Hugsanlega má þó lesa vísbendingu um þessa þróun úr þeim tölum sem hv. þingmaður vísaði m.a. til áðan varðandi fólksfjöldaþróun á landsbyggðinni. Það kemur í ljós að á Austurlandi hefur fólki fjölgað um 22%, um 12% á Suðurlandi, 8% á Vesturlandi og 2% á Norðurlandi eystra. Hins vegar hefur samdráttur í hefðbundnum atvinnugreinum leitt til þess að það hefur fækkað á Vestfjörðum um 14% og 10% á Norðurlandi vestra. Í hnotskurn er svar mitt við fyrri spurningu þingmannsins þetta: Ég er bjartsýnn á að íbúum haldi áfram að fjölga á Austurlandi, Suðurlandi og Vesturlandi og ég tel allgóðar líkur á að í sömu átt halli á Norðausturlandi, ekki síst ef ráðist verður í stórframkvæmdir í þeim landshluta. Ég vona líka að undir lok þorskaflaskerðingarinnar hægi á núverandi íbúaþróun á Vestfjörðum, m.a. vegna aðgerða Vestfjarðanefndar. Ég tel að það þurfi svipaðar aðgerðir á Norðurlandi vestra og menn gripu til á Vestfjörðum til þess að geta hægt á þróun þar og að lokum snúið henni við. Hv. þingmaður spyr líka um áhrifin á meðaltekjur. Ég kannast ekki alveg við þær tölur sem hv. þingmaður fór með áðan um það hvernig þróunin hefur verið. Samkvæmt tölum frá Hagstofu Íslands, þ.e. meðalatvinnutekjur sem reiknaðar eru sem summa árstekna í aðalstarfi í hverri atvinnugrein deilt með meðalfjölda starfa, þá voru hæstu meðaltekjur í aðalstarfi árið 2005 á höfuðborgarsvæðinu rífar 3 milljónir og lægstar á Norðurlandi vestra og Suðurlandi eða tæpar 2,5. Eins og ég sagði, og hv. þingmaður er mér sammála um, er líklegast að í þeim sveitarfélögum sem eru háðust sjávarútvegi verði afleiðingarnar erfiðastar. Við skulum ekki gleyma því að 53 þúsund íbúa landsins, 17%, búa í byggðarlögum þar sem 10% af landsframleiðslunni, ef svo má segja, koma frá þessum atvinnugreinum. Ég leitaði upplýsinga hjá Byggðastofnun, sem hv. þingmaður veitti stjórnarformennsku fyrr á árum, og hún treysti sér ekki til að spá nákvæmlega fyrir um það hvernig þorskaflaskerðingin muni hafa áhrif á meðaltekjur einstakra landshluta. Ég hef ekki gögnin og þótt ég sé spámannlega vaxinn hef ég ekki getuna til að geta lagt þetta fyrir hv. þingmann. Ég get sagt honum mitt almenna mat. Ég held að þar sem hlutfall starfa í veiðum og vinnslu er langlægst á höfuðborgarsvæðinu sé ljóst að áhrif á meðaltekjur þar verða mun minni en á landsbyggðinni og af því dreg ég þá einföldu ályktun að á meðan þorskaflaskerðingin varir dragi heldur sundur með höfuðborgarsvæðinu og þeim landshlutum sem eru háðastir sjávarútvegi og höfðu minnstar meðaltekjur árið 2005.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að hæstv. byggðamálaráðherra á erfitt með að svara þeirri spurningu sem hér er að honum beint. Það er mikið áhyggjuefni hvernig staðan er á landsbyggðinni í dag og mjög mikið óhagræði felst í því að það verði frekari fólksflutningar hingað á höfuðborgarsvæðið. Það er mjög óhagkvæmt að horfa upp á tóm hús, tóma skóla, tómar sundlaugar o.s.frv. þannig að þetta er samfélagsverkefni sem við verðum að takast á við. Auðvitað urðu það mjög mikil vonbrigði fyrir flestalla landsmenn þegar við sáum mótvægisaðgerðirnar sem ríkisstjórnin greip til vegna þorskaflasamdráttar. Þær mótvægisaðgerðir voru allt of veikar og ómarkvissar. Ég tel að það þurfi að gera miklu betur í þessum málum, virðulegur forseti. Við eigum ekki að horfa fram á að það dragi frekar í sundur með höfuðborgarsvæðinu og landsbyggðinni. Við verðum að sporna við því af því að annað er mjög óhagkvæmt fyrir okkur öll.

Hæstv. forseti. Enn og aftur fer hæstv. iðnaðarráðherra að hæla sér af mótvægisaðgerðum. Manni verður nánast illt við að hlusta á þetta bull og þessa þvælu um það að þetta sé til þess að leiðrétta og hjálpa fólki á þessum stöðum. Það er ekkert að gera fyrir fólkið á landsbyggðinni. Það er svo sorglegt. Og það er enn þá sorglegra að stjórnmálaflokkur eins og Samfylkingin lofaði því fyrir síðustu kosningar að gera breytingar á fiskveiðistjórninni sem yrði til að færa fólkinu aftur fiskinn. Margir frambjóðendur Samfylkingarinnar héldu því fram að ef þeir kæmust til valda yrðu gerðar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Manni sýnist að þeir séu að svíkja öll þau loforð, allir þeir frambjóðendur sem töluðu fyrir þessu í kosningabaráttunni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þá fyrirspurn sem hann leggur hér fram. Hún er þörf og í rauninni sívirk eða á alltaf að vera uppi. Eins og hér hefur komið fram er hann fyrrverandi stjórnarformaður Byggðastofnunar og ég sit þar í stjórn þannig að ég tek væntanlega við einhverju kefli þar til að fylgja eftir. Mér hins vegar þykir dálítið drjúgt í lagt af hv. þm. Grétari Mar Jónssyni þegar hann er að berja niður þær tillögur sem hér hafa verið bornar uppi af hæstv. ríkisstjórn um mótvægisaðgerðir svokallaðar. Það ber að fagna því ...

Þær eru ekki að leysa neinn vanda.

Það ber að fagna því þegar menn leggja til atlögu við þann 

Breytið þá fiskveiðistjórnarkerfinu.

Forseti biður hv. þingmenn að halda ró sinni.

Hæstv. forseti. Það er merkilegt að sjá hv. stjórnarliða koma upp og halda ekki vatni yfir þessum svokölluðu mótvægisaðgerðum sem ríkisstjórnin kynnti með svo hástemmdum hætti síðasta sumar. Þá sagði hæstv. ráðherra að það ætti að flytja 80 opinber störf á Vestfirði og að tillögurnar yrðu komnar til framkvæmda áður en þing kæmi saman.

30 sagði ég.

Áttatíu.

Nei, nei, nei.

Hver er staðreynd mála? 
             Hæstv. forseti. Því miður var það þannig að hæstv. ríkisstjórn vakti gríðarlegar væntingar. Mörg byggðarlög hringinn í kringum landið standa utan við þessar mótvægisaðgerðir og á sama tíma er ríkisstjórnin meðal annars að fækka störfum á Akureyri með því að leggja niður starf forstöðumanns veiðistjórnunarsviðs Umhverfisstofnunar. Hvert á að flytja það? Til Reykjavíkur! Til Reykjavíkur! Það eru mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar gagnvart Akureyringum. Svo koma menn hér upp 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að koma með þessa tímabæru fyrirspurn. En með sama hætti verður að segja það varðandi iðnaðarráðherra að það sem kemur fram hvað skýrast í svörum hans er að ríkisstjórnin er ekki að marka neina langtímastefnu um það hvernig menn telja að eigi að haga byggðaþróun í þessu landi. Það sem skín út úr þessum svörum er að það er engin langtímastefnumörkun til. Það er engin hugmynd. Og hér stóð iðnaðarráðherra áðan í volæði sínu og segir að hann sé hugsanlega spámannlega vaxinn en hann geti ekki spáð fyrir um það hvernig hlutirnir eigi að vera og ber síðan fyrir sig að ákveðin stofnun hafi ekki gefið honum svör sem sýnir það að ríkisstjórnin er nákvæmlega ekkert að gera í málinu heldur hefur birt ákveðna yfirlýsingu 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessar fyrirspurnir hjá Kristni H. Gunnarssyni. Hæstv. ráðherra fór yfir breytingar á íbúaþróun, þá breytingu sem varð á Austurlandi og hana má kannski þakka þeim miklu framkvæmdum sem þar eru og verða teknar í gagnið að hluta til á föstudaginn þar sem Kárahnjúkavirkjun er. Það sýnir okkur að til að rjúfa þá miklu kyrrstöðu sem vill verða þarf svona stórar framkvæmdir. Það er svolítið grátlegt að á sama tíma virðist ríkisstjórnin og Samfylkingin vera í þeirri stöðu að blása af kannski aðra slíka framkvæmd á Húsavík þar sem við erum að horfa á erfiða hluti. Ég vildi taka fram að það var mikill stórhugur sem ýtti þeim verkum af stað og það er kannski líka nauðsynlegt. En ég hætti mér ekki út í umræðu um mótvægisaðgerðir á einni mínútu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að hefja þessa umræðu. Það gerðist í haust og sumar að boðaðar voru einhvers konar mótvægisaðgerðir og orðið stórkostlegasta var að mínu mati gengisfellt verulega af hæstv. iðnaðarráðherra vegna þess að þær reyndust ekkert sérstaklega stórkostlegar. Þetta snýst fyrst og fremst um samkeppnisaðstöðu landsbyggðarinnar. Í stuttu máli þarf að styrkja grunngerðir. Við þurfum að hugsa stærra í samgöngumálum. Við þurfum að huga stærra í menntamálum og við þurfum að skapa einingar. Við þurfum að skapa heild á Norðurlandi. Við eigum að skapa heild á Vestfjörðum og skapa heild á Austurlandi. Við getum skapað þar miðju þannig að svæðin nýtast hvert öðru.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg ótrúleg umræða sem hér fer fram. Það sem ég varð eiginlega mest undrandi yfir er að heyra hv. þingmenn Frjálslynda flokksins og þeirra orðbragð í salnum. Hv. þm. Jón Magnússon talar um að ráðherra standi hér í volæði sínu. Það er nákvæmlega ekkert volæði í gangi hvað varðar byggðamálin. Það sést svo glögglega í fjárlagafrumvarpinu sem núna er verið að vinna með. Þar er verið að setja milljarðatugi í að byggja upp innviðina úti á landi. Það er verið að leggja milljarðatugi í samgöngumál. Það er verið að gera nákvæmlega það sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson nefndi í sinni ræðu rétt áðan. Virðulegi forseti. Ég vil líka segja alveg eins og er að það er merkilegt að heyra hv. þingmenn Framsóknarflokksins koma hér upp og gagnrýna það sem verið er að gera þegar þeir eru búnir að vera með byggðamálaráðherrann árum saman og það gerðist nákvæmlega ekkert í byggðamálum, nákvæmlega ekkert. Það sem hæstv. ráðherra 

Stórsókn til Reykjavíkur.

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum tóm til að flytja sínar ræður.

Herra forseti. Mér þykir þetta orðin alveg afskaplega undarleg umræða og að hlusta á Framsóknarflokkinn æpa yfir því að ekkert hafi verið gert í byggðamálum eftir að hafa setið með byggðamálaráðuneytið 

Forseti ítrekar óskir sínar til þingmanna að hafa hljóð meðan ræðumaður …

Það er verið að fara í stórkostlegar mótvægisaðgerðir. Þetta er algert nýmæli. Þetta hefur ekki verið gert áður  „Úrbætur í samgöngum eru lykilatriði til að stuðla að jafnvægi í byggð landsins og lækka flutningskostnað. Styttri vegalengdir milli byggðarkjarna og öruggari vegir skapa möguleika á stærri og lífvænlegri atvinnu- og búsetusvæðum. Ráðist verði í stórátak í samgöngumálum og aukin áhersla lögð á umferðaröryggi og almenningssamgöngur.“

Hæstv. forseti. Ég gat ekki annað en kvatt mér hljóðs eftir að ég hlustaði á alveg ótrúlega ræðu hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar. Að hugsa stærra í samgöngumálum og hugsa stærra í menntamálum! Ég meina, hvað er maðurinn að fara? Það hefur aldrei verið gert jafnmikið og núna stendur fyrir dyrum í báðum þessum málaflokkum úti á landi.

Þeir skammast sín.

Mér finnst alveg ótrúlegt að þinn flokkur, hafandi verið í ríkisstjórn undanfarin ár, skuli höggva í þetta. Hvað kemur fram í fjárlagafrumvarpinu? Hvergi og aldrei hefur verið gert meira átak gagnvart landsbyggðinni í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim sem tekið hafa þátt í þessari umræðu og ráðherranum fyrir svörin. Að mörgu leyti er ég sammála því sem hann dró saman sem sína niðurstöðu, að það sé líklegt að þróunin verði þannig að á þeim svæðum landsins þar sem þróunin hefur verið afleit á síðustu árum, þ.e. Vestfjörðum, Norðurlandi vestra og að hluta til á Austurlandi muni draga meira í sundur með höfuðborgarsvæðinu og þeim svæðinu bæði í tekjum og störfum. Það mun þýða áframhaldandi fólksfækkun á þeim svæðum og líklega hraðari fólksfækkun en verið hefur til þessa vegna áhrifanna af svona mikilli skerðingu á þorskveiðiheimildum. Það er auðvitað alvarleg staða sem verður að bregðast við. Formaður Samtaka fiskvinnslustöðva hefur áætlað að samdrátturinn í þorskveiðiheimildum einum muni fækka störfum í fiskvinnslu um 500 og hann áætlar að störfum í sjávarútvegi muni fækka um 1.000. Mér þykir einkennilegt að stofnanir ríkisins skuli ekki hafa tiltækar neinar áætlanir um hvernig þróunin verði á næstu árum í kjölfar þessarar ákvörðunar sem er pólitísk ákvörðun fyrst og fremst þó að hún sé byggð á tilteknum forsendum. Þeir sem taka slíka ákvörðun eiga að mínu viti að undirbúa þær með því að leitast við að gera sér grein fyrir áhrifunum og koma síðan fram með aðgerðir sem eiga að vega þar upp á móti. Ég tel að allt það sem gert er í nafni mótvægisaðgerða sé af hinu góða og geri hver þáttur í því sitt gagn hvort sem það eru samgöngubætur eða flutningur starfa. Það sem ég held hins vegar, virðulegi forseti, er að það sem gert er í mótvægisaðgerðum sé ekki nema brot af hinu sem er verið að draga saman og þess vegna verði áhrifin svona slæm. Ég hvet hæstv. ráðherra til að huga betur að því 

Herra forseti. Þarna talaði rödd skynseminnar í Frjálslynda flokknum. Hv. þm. Jón Magnússon talaði hér þvert á það sem hann hefur áður sagt og ættu menn nú að lesa heimasíðu hans þar sem hann kvartaði undan því þegar mótvægisaðgerðirnar voru kynntar að þar væri verið að bera eldsneyti á bál þenslunnar. Akkúrat - og hann kinkar kolli. Með öðrum orðum, hv. þm. Jón H. Magnússon er í reynd tveir persónuleikar, sá sem skrifar á heimasíðuna sína og sá sem stendur hér í þinginu. 

Margur heldur mig sig.

Hv. þm. Grétar Mar Jónsson er allt of góður og vel gerður þingmaður til þess að koma hér með hrópyrði, ekki síst vegna þess að með ummælum sínum vegur hann að hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson dró saman kjarnann í svörum mínum og sagðist vera sammála þeim. Hann sagði að vísu að svörin hefðu ekki verið nægilega skýr og skammaðist svolítið út í sína gömlu stofnun. En hann sagði hins vegar líka að hann væri sammála mótvægisaðgerðunum og því sem þar kæmi fram. Allt það væri af hinu góða. Rödd skynseminnar í Frjálslynda flokknum er því sem betur fer miklu bjartari en rödd úrtölunnar. Úrtölumennirnir tveir,  
             Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson spurði mig einnar spurningar um Norðurland vestra. Hvað hyggst ég fyrir? Ég sagði að til þess að snúa við þróuninni og bæta stöðuna þar yrði að grípa til einhverra svipaðra aðgerða og menn gerðu á Vestfjörðum. Það kann vel að vera að það gangi ekki nógu langt en það er það sem ríkið 

Virðulegi forseti. Gríðarlegar breytingar hafa orðið á umhverfi raforkumála í landinu á undanförnum árum. Alþingi samþykkti fyrir fáeinum árum ný raforkulög, nr. 65/2003, þar sem samkeppni var boðuð í framleiðslu og sölu á raforku. Markmið laganna er að stuðla að þjóðhagslega hagkvæmu raforkukerfi og efla þannig atvinnulíf og byggð í landinu. Í því hlýtur að felast að menn hafi sem jafnastan rétt á afhendingu rafmagns hvar sem þeir eru staddir og hlutverk flutningsfyrirtækisins er að byggja slíkt kerfi. Þó ber að hafa í huga að arðsemiskrafa er á flutningsfyrirtækinu, þannig að auðvitað mun framkvæmda í línulögnum sjá stað í gjaldskrá fyrirtækisins. Kunnara er en frá þurfi að segja hve umdeildar þessar breytingar voru á sínum tíma og voru sumir, sérstaklega á síðari stigum, á þeirri skoðun að ástæða hefði verið til að fá undanþágu frá tilskipun ráðsins 96/1982 sem varðar frelsi á raforkumarkaði. Ég ætla ekki að blanda mér í þá umræðu hér. Hins vegar er það bjargföst skoðun mín að þær breytingar sem raforkulögin boðuðu hafa gert orkufyrirtækjunum í landinu gott. Menn hafa horft nokkuð öðrum augum á þennan rekstur en áður. Hins vegar hefur reynslan kennt okkur að við þurfum að ganga enn lengra í aðskilnaði einkaleyfis, það er flutnings og dreifingar rafmagns frá samkeppnisrekstrinum. Bæði vegna nýrra raforkulaga og vegna þess hvað orkuauðlindir okkar eru dýrmætar er ástæða til að skoða hvort sú raforka sem við framleiðum í dag nýtist að fullu. Í tíð eldri löggjafar var sú skylda lögð á Landsvirkjun að hafa ávallt til staðar næga raforku í flutningskerfi sínu. Raunar hefur það verið þannig að töluverð umframorka hefur flotið í kerfinu. Menn fóru varlega í því að skipuleggja kerfið þannig að hætta væri á skorti. Nú er öldin önnur. Ef framleiðslueiningar orkufyrirtækjanna geta framleitt meira en hægt er að flytja, tel ég það skyldu okkar að kanna hvort hægt sé að flytja rafmagnið með því að efla flutningskerfið og meta það um leið og nýir virkjunarkostir eru skoðaðir. Heimamenn á Húsavík hafa lengi barist fyrir auknum atvinnutækifærum og eitt er víst, að Húsvíkingar verða seint sakaðir um að standa ekki vaktina í leit að verkefnum fyrir héraðið. Mikill vilji er nú til þess að virkja þá orku sem til staðar er á Norðausturlandi til að selja hana til uppbyggingar álvers. Landsvirkjun vinnur nú að rannsóknum á jarðhitasvæðunum í Kröflu, Þeistareykjum og athugunum á Gjástykki. Mér finnst ástæða til þess að spyrja að því - vegna þess hve tímafrekar svona framkvæmdir eru og vegna þess að Húsvíkingar hafa ekkert endalausan tíma til að bíða, fólk er þegar farið að hverfa í burtu - hvort möguleiki sé að flýta framkvæmdum, t.d. með því að kanna hvort hægt sé að flytja meiri orku inn á svæðið en nú er til staðar. Í því efni þarf að skoða hvort hægt sé að nýta betur núverandi línur eða hvort byggja þurfi nýja línu í þessum tilgangi. Þess vegna spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra, í fyrsta lagi: Hver yrði flutningsgeta byggðalínu og hversu mikil orka yrði til aflögu á tengipunktum á Norðausturlandi ef byggðalínan yrði spennt upp í 220 kílóvolt? Og í öðru lagi: Hver yrði flutningsgeta 

Herra forseti. Ég vil bara áður en ég svara hv. þingmanni taka undir með henni að það ætti að ganga lengra í aðskilnaði á flutningsfyrirtækjum og framleiðslufyrirtækjum. Ég er hjartanlega sammála því. Ég er líka sammála hv. þingmanni í þeim skilningi sem hún sýnir því að framkvæmda í línulögnum mun auðvitað sjá stað í gjaldskrá. Þess vegna þurfa menn að fara varlega í því að byggja upp flutningskerfi þannig að ekki sé verið að ráðast í of miklar fjárfestingar sem hugsanlega svara einhverri þörf sem er ekki fyrir hendi. Hv. þingmaður spyr mig nokkurra mjög vel afmarkaðra spurninga. Hún spyr hver yrði flutningsgeta byggðalínu og hversu mikil orka yrði til aflögu á tengipunktum á Norðausturlandi. Í fyrsta lagi ef byggðalínan yrði spennt upp í 220 kílóvolt þá mundi það auka flutningsgetu hennar um 100 megavött, þ.e. úr 130 í 230 megavött. Að því gefnu að framleiðslugeta raforkukerfisins mæti aukinni eftirspurn væri því hægt að afhenda við þessa tengipunkta á Norðausturlandi allt að 100 megavöttum til viðbótar sem væri framleitt utan svæðisins. Ég tek það fram að ég er hér að tala um orku sem framleidd er utan svæðisins. Í öðru lagi spyr hún: Hvað yrði ef ný 220 kílóvolta lína yrði byggð? Þá væri hægt að auka flutningsgetu byggðalínunnar, ef sú nýja kæmi algjörlega í staðinn fyrir þá sem nú er, um 300 megavött og allt upp í 1000 megavött. Munurinn, þetta mikla hlaup sem kemur fram í svari mínu ræðst af því að flutningsgetan helgast af hönnun línanna og því hversu burðarmiklir, hversu flutningsmiklir leiðararnir eru. Fjárfestingin er svo aftur fall af því líka. Menn þurfa því að meta vel fram í tímann hver þörfin er, og sömuleiðis að haga fjárfestingum sínum í samræmi við það. Eins og hv. þingmaður sagði í framsögu sinni mun gjaldskrá bera merki um framkvæmdir í línulögnum. Í 9. gr. raforkulaganna sem hv. þingmaður vísaði til áðan er sú kvöð lögð á flutningsfyrirtækið að haga framkvæmdum og áætlunum sínum þannig - ákvæðið er ekki hægt að túlka öðruvísi en að það verði að koma málum sínum þannig fyrir að ekki leiði til slíkra gjaldskrárhækkana að alþýða manna beri af því ok um of.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir þessi skýru svör. Það er sérstaklega áhugavert að ný lína gæti aukið flutninginn allt upp undir 1000 megavött, þá er nú sennilega átt við að línan yrði jafnvel enn þá öflugri en 200, hún yrði þá væntanlega 400 kílóvatta lína. En það skiptir ekki öllu máli. Mér finnst í þessu sambandi áhugavert að draga það fram að við gætum hugsanlega verið að horfa á næstum því heila virkjun fljótandi í kerfinu. Við gætum a.m.k. verið að horfa á eina aflvél í stórri virkjun, fljótandi í kerfinu. Nú verður náttúrlega að gæta að því að það verður líka að hafa öryggi raforkukerfisins til hliðsjónar þegar maður veltir fyrir sér hvað er hægt að flytja. Það verður alltaf að gera ráð fyrir því að eitthvað komi upp á í kerfinu og virkjanir séu þá tiltækar vegna slíkra aðgerða, varúðarsjónarmiða verður að gæta vegna þess að það er alltaf kannski ákveðin hætta á því að keyra kerfið í meiri skort. En það er alveg ljóst að í þessu nýja raforkukerfi eru kannski frekari forsendur til þess en oft áður að keyra kerfið harkalegar en gert var í tíð eldri kerfis. Gjaldskráin er mjög mikilvægur þáttur í raforkulögunum. Það er gert ráð fyrir því að flutningsgjaldskráin standi í raun og veru undir öllum kostnaði og þá er dálítið áhugavert að velta fyrir sér tilgangi flutningskerfisins í raforkunni. Þetta er náttúrlega vegakerfi. Þetta er þjóðvegakerfi. Að vissu leyti má segja að sumt hafi ekki verið klárað áður en raforkumarkaðurinn var opnaður, sem hefði kannski verið klárað annars. Það má velta fyrir sér að sumar línur eru kannski þess eðlis að það sé hálfpartinn óþægilegt að sú skylda sé svo fortakslaus í raforkulögunum að það eigi að fara inn í gjaldskrána, þótt ég geri mér fulla grein fyrir því að þannig sé það. Ég vil bara varpa þessu fram til umhugsunar inn í iðnaðarráðuneytið 

Herra forseti. Ég dáist að tærri og einfaldri nálgun hv. þingmanns að raforkukerfinu. Hv. þingmaður orðaði það svo að nú séu aðstæður þannig að það sé hægt að keyra kerfið harkalega og framleiða meira. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Staðan t.d. í loftslagsmálum er þannig að við höfum samkvæmt spám meira vatn og þess vegna meiri orku að hafa úr straumvötnum okkar í framtíðinni en við höfum haft. Það er því alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það er mögulegt að með þessum hætti sé hægt að fá út úr þeim virkjunum sem við höfum meiri orku til framleiðslu en nú er gert. Hv. þingmaður beindi til mín ákveðnum leiðbeiningum, sem ég tek fúslega við, en ég vil þó ekki að svo stöddu taka undir það sem hv. þingmaður sagði í niðurlagi máls síns. Ég skildi hv. þingmann þannig að hún væri í reynd að segja að vegna þess að markaðurinn hefði verið opnaður kannski fyrr en að breytingar á sjálfu kerfinu hefðu verið fullbúnar, þá mætti velta því fyrir sér að einstakar flutningslínur, eða partar af kerfinu, yrðu byggðir af hálfu ríkisins án þess að þess sæi stað í gjaldskránni. Nú veit ég ekki hvað hv. þingmaður er að hugsa um en miklar ástarjátningar hennar til álvers á Bakka í fyrri ræðu hennar kynnu hugsanlega að hafa vakið þetta. Ég vil hins vegar segja það við hv. þingmann af því að hún talaði um stórframkvæmdir á Bakka að þar er náttúrlega um að ræða svo mikla orkuþörf að ég er ekki alveg sannfærður um það að spenna línuna upp í 220 kílóvolt skipti svo miklu máli. Ef hv. þingmaður ætlar sér að fá mikla orku til þess verks úr öðrum landshlutum þá þyrfti að ráðast í miklu frekari fjárfestingar. En þá líka hlýtur vesalings iðnaðarráðherrann að spyrja: 

Herra forseti. Ég held áfram að spyrja um hina ýmsu þætti í raforkukerfinu. Þessi fyrirspurn, um framleiðslu- og flutningsgetu kerfisins, er nátengd þeirri fyrri á þskj. 235. Eins og ég kom inn á áðan er markmið raforkulaganna að stuðla að þjóðhagslega hagkvæmu raforkukerfi, efla atvinnulíf og byggð í landinu og gæta þess að menn hafi sem jafnastan rétt á afhendingu rafmagns. Fljótsdalsstöð hefur verið tekin í gagnið og á föstudag verður vígsluhátíð stöðvarinnar. Þar með lýkur viðamiklum framkvæmdum sem svo sannarlega hafa haft mikil áhrif á allt mannlíf á Austurlandi. Með því að Fljótsdalsstöð bætist við í safn virkjana á Íslandi koma ein 690 megavött af uppsettu afli í raforkukerfið. Það er ljóst að hún mun skipta miklu máli í því að auka heildarafl kerfisins fyrir utan það hversu mikla raforku hún framleiðir, þ.e. þetta mikla afl sem til viðbótar kemur jafnast á við tvöfalt afl Búrfellsvirkjunar, svo við tökum hana sem dæmi, og rúmlega það. Mér skilst að strax í upphafi muni hægt að framleiða meira rafmagn úr Fljótsdalsstöð en í fyrstunni var talið, ekki síst vegna þess sem fram kom áðan, að meira vatn kemur til virkjunarinnar en menn gerðu ráð fyrir. Auðvitað fer lunginn af framleiðslunni til álvers Alcoa, Fjarðaáls á Reyðarfirði. Við hljótum samt að spyrja hversu miklu máli stöðin muni skipta fyrir heildarframleiðslu í landinu og jafnframt hvort hún muni hafa áhrif á hugsanlega uppbyggingu á Norðausturlandi. Flutningstakmarkanir á byggðalínu eru þekktar víða um land, t.d. hefur stundum þótt nauðsynlegt að skerða ótryggða orku til notenda á Austfjörðum. Nú er staðan hins vegar sú að framleiðslan gengur svo vel á Austurlandi að það er líklegra, vegna flutningstakmarkana frá Fljótsdalsstöð yfir á Sultartanga, að skerða þurfi ótryggða orku á Suðvesturlandi. Þannig er þetta fljótt að breytast í raforkukerfinu. Af því leiðir að verulegar líkur eru til að erfitt verði að flytja mikla umframorku um þessar línur. En hversu erfitt er það? Hvað fáum við út úr Fljótsdalsstöð til viðbótar því sem við þegar bjuggumst við? Af því tilefni vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra tveggja spurninga: 1. Hver er núverandi framleiðslugeta í raforkukerfinu miðað við að Fljótsdalsstöð sé í fullum rekstri, í gígavattstundum? 2. Hver er flutningsgetan og hversu mikil orka er til aflögu á tengipunktum á Norðausturlandi?

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér, sem gamall nemandi í eðlisfræði, að nota til einföldunar teravattstundir, ef hv. þingmanni væri sama. Samkvæmt þeim upplýsingum sem Landsnetið og Orkustofnun hafa veitt er áætlað að orkuvinnslugeta vatnsafls og jarðvarmastöðva á árinu 2008 verði á bilinu 16,5–17 teravattstundir. Þá er gert ráð fyrir því, eins og segir í spurningu hv. þingmanns, að Fljótsdalsstöð sé í fullum rekstri. Þá vænti ég hins vegar að ekki sé tekið tillit til þess möguleika sem hv. þingmaður nefndi og við höfum lesið um í blöðum að vélar stöðvarinnar geta framleitt svolítið meira en upphaflega var ráð fyrir gert. Hinn framsýni forveri minn í stóli iðnaðarráðherra gat kannski spáð í kristalskúlu, sem ég hef ekki, og séð þetta fyrir en virkjunarleyfið gerir ráð fyrir töluvert meira en menn voru að pæla í upphaflega. Það er því hugsanlegt, eins og hv. þingmaður orðaði það áðan, að í kerfinu sé fljótandi möguleiki á að framleiða meira. En hið hluttæka svar við fyrri spurningunni er sem sagt 16,5–17 teravattstundir. Til þess að vera nákvæmur get ég þess að það er talsverð framleiðslugeta líka í eldsneytisstöðvum en þær eru að sjálfsögðu einungis notaðar í neyðartilvikum og við rekstrartruflanir í flutnings- eða dreifikerfinu. Hv. þingmaður spyr síðan: Hver er flutningsgetan og hversu mikil orka er, eins og hv. þingmaður orðaði það, til aflögu á tengipunktum á Norðausturlandi? Það kom fram í svari mínu áðan að flutningsgeta raforkukerfis á Norðausturlandi er 130 megavött. Það má segja að það sé engin orka aflögu, eins og hv. þingmaður orðar það, á Norðausturlandi. Þrátt fyrir raforkuframleiðslu í Lagarfossi, Kröflu, Bjarnarflagi og Kárahnjúkavirkjun upp á það sem metið er 5,6 teravattstundir á ári er þegar fyrirséð að flytja þarf inn raforku til Norðausturlands þegar aflþynnuverksmiðjan á Akureyri hefur tekið til starfa og álver Fjarðaáls í Reyðarfirði er komið í fullan rekstur. Miðað við fyrirliggjandi framleiðsluáætlanir er því ekki forgangsorka til aflögu innan þessa svæðis umfram almenna aukningu á næstu árum.

Herra forseti. Ég þakka iðnaðarráðherra fyrir þessi svör. Það er svo sem ekkert sem kemur beint á óvart í þeim. Ég held að við höfum svo sem gert okkur grein fyrir því að byggðalínan á Norðausturlandi getur ekki flutt meira en þarna er um að ræða, fyrir utan það að rafmagnið er svo sem í fullri notkun núna þótt við vitum og getum frekar gert ráð fyrir því að annars staðar á landinu sé meira borð fyrir báru í framleiðslu á rafmagni. Það sem vakti athygli mína þegar ég velti þessu máli fyrir mér var sú skylda sem hvíldi á Landsvirkjun í tíð eldri laga, áður en raforkulögin tóku gildi, um að Landsvirkjun ætti að tryggja að ávallt væri til staðar næg raforka í landinu. Þar með átti Landsvirkjun væntanlega að hafa yfirsýn yfir það hversu mikla raforku væri hægt að framleiða. Ég get ekki betur séð en það sé nokkrum vandkvæðum bundið í þessu samkeppnisumhverfi að fá upplýsingar um hvað hægt er að framleiða. Ég er ekki endilega viss um að ég gæti spurt Orkuveitu Reykjavíkur, Hitaveitu Suðurnesja eða Landsvirkjun að því hvað þeir geti framleitt margar gígavattstundir í sínum framleiðslueiningum, þau mundu jafnvel líta á það sem innrás inn í þeirra viðskiptasjónarmið. Þar eru ákveðin sjónarmið á ferðinni vegna þess að við höfum komið á samkeppni og við ætlumst ekki endilega til þess að þessi fyrirtæki gefi nákvæmlega upp hvað þau hafa uppi í erminni, ef svo má segja. Það vekur samt ákveðnar spurningar um þetta öryggissjónarmið í raforkukerfinu. Það má ekki gleyma því að þessi raforkuver eru oft á viðkvæmum svæðum og væri alveg hægt að hugsa sér að eitthvert þeirra mundi hreinlega lenda í slíkum náttúruhamförum að það lenti út af borðinu. Þá væri áhugavert t.d. að Orkustofnun hefði einhverjar hugmyndir um hvar hún ætlaði að fá það rafmagn sem ekki fengist á viðkomandi svæði. Gefum okkur t.d. að Hekla gysi. Þá gæti komið upp vandamál, bæði á almenna markaðnum 

Herra forseti. Þetta er algjörlega rökréttur hugsanagangur hjá hv. þingmanni. Hv. þingmaður bendir á að á fyrri tíð, þegar önnur lög giltu, hafði Landsvirkjun skyldu til að henda mjög nákvæmar reiður á þeirri orku sem hægt væri að fá framleidda í landinu á hinum ýmsu stöðvum. Þá var annað ástand en er í dag, þ.e. þá framleiddu nánast engir raforku nema Landsvirkjun. Landslagið hefur gjörbreyst að því leyti síðasta hálfan annan áratug. Hins vegar bendir hv. þingmaður á mjög athyglisvert sjónarmið. Hún bendir á nauðsyn þess að menn hafi yfirlit yfir stöðuna á orkumarkaði ef upp kynnu að koma neyðartilvik. Nú er það svo að menn hafa aðeins hugað að þessu sem tengjast raforkukerfinu, t.d. Landsnet. En ég veit einfaldlega ekki sem stendur hvort það sé þannig að þær stöðvar og fyrirtæki sem nú eru í samkeppnisrekstri og hv. þingmaður nefndi hafi lagaskyldu til að gefa upp framleiðslu sína eða áætlanir til nánustu framtíðar. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir. Það er nokkuð sem þarf að skoða ákaflega vel því að þarna þarf að gæta varúðarsjónarmiða. Hinir ýmsu aðilar sem kerfinu tengjast af opinberri hálfu hafa vissa eftirlitsskyldu en ég er ekki viss um að þeir hafi beinlínis lagaheimildir til að geta dregið slíkt með töngum út úr fyrirtækjum, slíkar upplýsingar, ef fyrirtækin telja það varða við samkeppnishagsmuni. Þetta er athyglisvert sjónarmið sem þarf að skoða.

Hæstv. forseti. Fyrirspurnin mín er tengd fyrri fyrirspurnum á þskj. 235 og 236 og má segja að hún sé lokaspurning í þríleik mínum í dag. Enn og aftur vitna ég til raforkulaga, nr. 65/2003, og minni á markmið þeirra, að stuðla að þjóðhagslega hagkvæmu raforkukerfi og efla þannig atvinnulíf og byggð í landinu öllu. Markmið mitt er að draga fram hvernig nýta megi betur raforku sem mögulegt er að framleiða í landinu í núverandi virkjunum, sem hlýtur að vera bæði hagkvæmasti og ekki síst umhverfisvænsti virkjunarkosturinn sem völ er á. Einnig er það í samræmi við stefnu stjórnvalda um sjálfbæra nýtingu orkuauðlinda. Það liggur fyrir að á núverandi flutningskerfi eru verulegar takmarkanir á einstökum stöðum, t.d. á milli Norður- og Suðvesturlands, á byggðalínu frá Brennimel til Blöndu og til að mynda frá Fljótsdal að Sigöldu. Þessar takmarkanir hafa m.a. haft það í för með sér að Blöndustöð er ekki rekin á fullum afköstum. Eins eru virkjanir sem keyrðar eru meira yfir veturinn en á sumrin þegar notkunin er sem allra mest en við vitum að gríðarlegir toppar eru á raforkunotkun, sérstaklega á aðfangadagskvöld en hins vegar mun minni notkun á sumrin. Allt þetta skiptir máli vegna þess að raforkukerfi verður að vera búið undir að geta tekist á við toppana. Þetta vekur spurningar um hvort mögulegt sé að ná meiri raforku út úr framleiðslueiningunum á hverjum stað. Jafnvel þótt við vitum ekki hvort sá möguleiki sé fyrir hendi er ástæða til að kanna það. Þegar við horfum á nýjar fjárfestingar í raforkukerfinu er skynsamlegt að athuga í leiðinni hvort ódýrara og gáfulegra sé, út frá umhverfissjónarmiðum, að fullnýta þær fjárfestingar sem þegar eru fyrir hendi. Að þessu snýr fyrri hluti spurningar minnar. Síðari hluti spurningar minnar snýr að því hvort ekki sé tækifæri til að lækka enn frekar raforkuverð til almennra neytenda og smærri fyrirtækja í landinu með því að byggja upp flutningskerfið og nota þá uppbyggingu til að laða að nýja stórnotendur, t.d. netþjónabú. Þess vegna spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra tveggja spurninga: 1. Væri að öðru óbreyttu hægt að auka raforkuframleiðslu í einstökum virkjunum ef flutningskerfi raforku væri eflt? 2. Hvað kostar að virkjun sé ekki fullnýtt og hvað kostar að bæta úr því?

Herra forseti. Svarið við fyrri spurningu hv. þingmanns er já. Að öllu óbreyttu væri hægt að nýta framleiðslugetu einstakra virkjana betur og mætti jafnvel auka framleiðslu þeirra ef flutningskerfið væri eflt. Þannig hefði t.d. mátt framleiða rafmagn í vatnsaflsvirkjunum á Suðurlandi fyrir álver í Reyðarfirði þegar tafir urðu á afhendingu raforku frá Fljótsdalsstöð ef öflugra flutningskerfi hefði verið sett upp, annaðhvort með nýjum flutningslínum eða endurbótum á byggðalínu. Þeirri raforkuframleiðslu hefði hins vegar þurft að mæta síðar með aukinni framleiðslu í Fljótsdalsstöðinni, en aukinn flutningur sunnan að til Reyðarfjarðar hefði gengið á vatnsbirgðirnar sunnan lands. Það verður að undirstrika það, sem reyndar hefur komið fram hjá hv. þingmanni í ýmsum spurningum hennar í dag, að kostnaðurinn sem hlýst af fjárfestingum í bættu flutningskerfi er borinn af öllum landsmönnum og getur þess vegna leitt til hærra almenns orkuverðs. Það ræðst að nokkrum hluta af flutningskostnaði sem rennur til Landsnets. Ábatinn sem hlýst af kostnaði af fjárfestingum í flutningskerfinu fyrir stórnotendur verður þess vegna ekki síst að vega á móti áhrifum á almennt orkuverð til annarra í landinu. Þetta verða menn að hafa í huga. Ég undirstrika það líka, út af spurningu hv. þingmanns og fleiri spurningum í dag, að samkvæmt mati Landsnets fullnægir flutningsgeta byggðalínu í dag þeirri raforkuþörf sem til staðar er. Það er rétt að vekja athygli á því að línan er nánast fullnýtt og getur ekki borið miklu meiri orku en hún gerir núna. Í því sambandi vil ég sérstaklega, sem iðnaðarráðherra og áhugamaður um uppbyggingu fjölbreytts iðnaðar hér í landinu, nefna að í samningum um aflþynnuverksmiðjuna á Akureyri í sumar var kveðið á um að komið gæti til tímabundinna skerðinga þangað til flutningskerfið hefur verið styrkt. Það er líka alveg rétt að það komi fram að Landsnet hefur þurft að grípa til takmörkunar á framleiðslu í Blöndu vegna tímabundinna flutningstakmarkana. Flutningsgeta byggðalínu hefur ekki verið næg og það er náttúrlega ekki gott ástand. Þess vegna er Landsnet farið að huga að frekari fjárfestingu. Svo spyr hv. þingmaður: Hvað kostar að virkjunin sé ekki fullnýtt og hvað kostar að bæta úr því? Þessi kostnaður hefur ekki verið kannaður. Þetta er eins og með Byggðastofnun fyrr í dag. Þegar iðnaðarráðherra spyr Landsvirkjun um þessa hluti þá getur hún ekki gefið upplýsingar um sinn eigin kostnað af þessum sökum vegna þess að það er ekki vitað hvað takmörkun á framleiðslu í Blöndu vegna flutningstakmarkana kostar Landsvirkjun. Þar af leiðandi er ekki hægt að bera saman þann ávinning sem fælist í fullnýtingu tilgreindra virkjana við kostnaðinn sem hlytist af styrkingu flutningskerfisins til að flytja aukninguna til notenda. Ábatinn af slíku liggur ekki fyrir meðan þetta er ekki kannað af eigendum virkjana og Landsneti. Hins vegar kann að vera að sú lagaheimild sem er að finna í raforkulögunum, um að setja upp raforkumarkað, geti leitt þetta í ljós. Það á að hrinda þeim raforkumarkaði af stokkunum á næsta ári og þá skapast, þegar hann verður þroskaður, aðstæður til að meta þetta í skjótri hendingu. Þá yrði kostnaðurinn sýnilegur og þá sjá menn hverju þeir eru að tapa. Landsnet hefur í samræmi við skyldur sínar skoðað hvaða möguleikar eru hagkvæmastir til þess að styrkja flutningskerfið, bæði byggðalínuna í heild og einstök svæði. Samkvæmt upplýsingum frá Landsneti er kostnaður við spennuhækkun og endurbyggingu byggðalínunnar úr 132 í 220 kílóvolt, sem gæfi 100 megavatta aukna flutningsgetu, áætlaður 22 milljarðar. Svo getur hv. þingmaður, af því að hún er glögg að reikna, reiknað út hvort í þessu kunni að felast besti virkjunarkosturinn í dag miðað við ríkari vatnsstöðu og spár um hugsanlega 10% meira vatn af jöklum vegna hlýnunar. Allt eru þetta atriði sem þarf að taka tillit til. Nýr 220 kílóvolta byggðalínuhringur, miðað við 300 megavatta flutningsgetu, er áætlað að kosti 34 milljarða kr. Í þessu samhengi má líka geta þess til fróðleiks að Landsnet hefur gert útreikning á kostnaði við svokallaða hálendislínu, sem ekki hefur alls staðar mætt miklum fögnuði. Landsnet hefur áætlað að bygging hálendislínu 

Virðulegi forseti. Hv. fyrirspyrjandi tekur hér athyglisverða afstöðu gagnvart uppbyggingu raforkukerfisins, að öryggi raforkukaupenda muni aukast ef hið almenna kerfi hafi meiri flutningsgetu en nú er og ég tek undir það. Það er öryggismál að bæta úr því. Það er líka öryggismál að hafa framleiðsluna á fleiri stöðum en nú er þannig að hamfarir á einu svæði muni ekki taka úr sambandi framleiðslu og of stóra framleiðslu inn á kerfið. Það er líka hagkvæmt að mínu viti, virðulegi forseti, að auka öryggið, t.d. með því að virkja á Vestfjörðum. Flytja þarf mikla orku inn á svæðið en jafnvel þótt sá virkjanakostur sé ekki sá allra hagkvæmasti gæti verið ávinningur í því, að teknu tilliti til flutningstapa. Loks vil ég benda á að einnig getur verið ávinningur í að auka framleiðsluna á höfuðborgarsvæðinu þannig að minna þurfi að flytja norður og Blanda verði laus 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir hans skýru svör við öllum spurningunum og hann svaraði þeim eins og hægt var. Ég þóttist vita að seinni hluta spurningar minnar áðan yrði vandi að svara. Þó er fróðlegt að velta fyrir sér kostnaðinum við að eitt megavatt renni út í sjó miðað við að veita því eitthvert annað. Það er í raun og veru sú spurning sem ég hef gróflega velt fyrir mér. Ég geri frekar ráð fyrir að nú þegar við komumst lengra með raforkukerfið munum við hugsa meira á þeim nótum og ég bendi á mikilvægi þess þegar kemur að sjónarmiðunum sem vegast á, nýtingu og verndun. Það skiptir verulegu máli að við nýtum það sem við höfum eins vel og við getum. Hvað varðar flutningslínurnar og kostnaðinn við að byggja línuna, um það bil 220 millj., eins og hæstv. ráðherra sagði, getum við sagt að eitt megavatt af rafmagni kosti út úr virkjun 200 millj., út frá þumalputtareglu sem notuð er. Maður getur svo velt fyrir sér hvað út úr því kemur. Svo má heldur ekki gleyma þeirri staðreynd að þegar Landsnet veltir fyrir sér mögulegum flutningsvirkjum viljum við að allar línur sem eru í byggð, og eins og mögulegt er, séu settar ofan í jörð. 

Herra forseti. Mér finnast allar spurningar hv. þingmanns vera mjög áhugaverðar. Ég vil trúa henni fyrir því að það kostar blóð, svita og tár að rífa svörin við þeim út úr stofnunum. Athyglisverðasta spurningin af þessum þremur sem hún spurði, finnst mér vera hin fjórða sem er ósögð en lá eiginlega í niðurlagi hennar ágætu ræðu áðan. Hv. þingmaður var að velta fyrir sér þeim átökum sem ætíð eru milli verndunar og nýtingar landsvæða og mér fannst eftirfarandi möguleiki vera rauður þráður í spurningum hennar í dag: Er hugsanlegt að ódýrasti kosturinn til að verða Íslendingum úti um töluvert mikla orku, til viðbótar við það sem þeir hafa núna, sé að styrkja flutningskerfið? Er það hugsanlegt jafnvel þótt það kosti alla þessa milljarða sem ég nefndi áðan með tilliti til þess að afrennsli af jöklum verður töluvert meira í framtíðinni vegna þeirrar dapurlegu þróunar sem verið hefur í loftslagsmálum heimsins? Það er spurning sem er meira en einnar messu virði að velta fyrir sér. Það kann vel að vera að það sé heppilegasta leiðin til að framleiða orku sem við þurfum á að halda. Ég varð þess áskynja þegar ég kom í iðnaðarráðuneytið í vor að flest það sem menn höfðu sagt um hina miklu orku sem hér væri fljótandi út um allt, var tóm vitleysa. Til mín komu útlend fyrirtæki sem vilja festa rætur á Íslandi og gráta vegna þess að þau geta varla orðið sér úti um 40 eða 50 megavött. Þannig er staðan í dag þannig að mér finnst það vera allrar athygli vert. Það sem hv. þingmaður sagði síðan um jarðlínur er mjög mikilvægt. Hv. þm. Helgi Hjörvar, formaður umhverfisnefndar, hefur einmitt nefnt á opinberum vettvangi að þegar menn hugsa til framtíðar verða menn líka, í ljósi umhverfisverndar, að skoða málið mjög vel. Kröfurnar eru að breytast 

Hæstv. forseti. Hæstv. iðnaðarráðherra er iðinn maður og milli þess sem hann hefur aðstoðað íslensku orkufyrirtækin í orkuútrásinni hefur hann leitt hugann að málum sem tengjast því ráðuneyti sem hann veitir forstöðu, þ.e. málefnum iðnaðarins og kannski ekki síst byggðamálum. Hann hefur gefið sér ágætan tíma til að viðra þá hugmynd og þau tækifæri sem felast í stofnun netþjónabúa vítt og breitt um landið sem valkost til að efla atvinnulíf á viðkomandi stöðum. Ég ætla ekkert að draga úr því að það getur vissulega verið áhugaverður kostur að byggja upp netþjónabú vítt og breitt um landið. Aðdragandi að spurningum þeim sem ég mun varpa fram voru þau orð sem hæstv. ráðherra viðhafði í þinginu um daginn þar sem hann sagði að ráðuneytið og stofnanir þess ættu nú í samstarfi við 10 sveitarfélög um könnun á stofnun netþjónabúa. Í framhaldi af þessum orðum velti ég fyrir mér hvaða 10 sveitarfélög það séu. Ég er viss um að mun fleiri en 10 sveitarfélög vítt og breitt um landið hafa varpað fram þeirri hugmynd að stofna netþjónabú til að styrkja atvinnulíf á viðkomandi svæðum. Það er því spurning um hvort þau sveitarfélög utan þessara 10, sem hafa vissulega hugmyndir um að efla atvinnulífið með stofnun netþjónabúa, eigi greiðan aðgang að vinnunni sem nú er í gangi á vegum ráðuneytisins í samstarfi við sveitarfélögin. Verða þau raunhæfur valkostur í þeirri vinnu? Einnig er vert að hugsa það hvort hæstv. byggðamálaráðherra, Össur Skarphéðinsson sé með byggðagleraugun uppi þegar þessir valkostir eru skoðaðir því að í kjölfar gríðarlegs niðurskurðar á þorskveiðiheimildum vítt og breitt um land glíma mörg samfélög við mikla erfiðleika. Spurning er hvort hægt sé að koma til móts við sveitarfélögin sem glíma við þann vanda, m.a. með því að skoða möguleika á uppbyggingu netþjónabúa. Því hef ég, hæstv. forseti, lagt fram eftirtaldar spurningar til iðnaðarráðherra um netþjónabú: 1. Er flutningsgeta raforku nægileg í þeim sveitarfélögum þar sem hugsanlegt er að uppbygging netþjónabúa geti hafist? Ef svo er ekki, á hvaða svæðum hamlar ónóg flutningsgeta slíkri uppbyggingu? 2. Við hvaða sveitarfélög á ráðuneytið samstarf um hugsanlega uppbyggingu netþjónabúa?

Frú forseti. Hv. þingmaður varpaði til mín tveimur spurningum en mér fannst athyglisverðust sú spurning sem hann varpaði til mín utan þingplaggsins. Hann spurði hvort ráðherrann væri með byggðagleraugun. Ég get fullvissað hv. þingmann um að hann er með byggðagleraugun alla daga. Mér finnast byggðamálin skemmtilegasti hlutinn en um leið sá langerfiðasti af mínu verki. Ég vísa bara - af því að menn hafa verið að tala um stórframkvæmdir utan Reykjavíkursvæðisins - til frumkvæðis míns varðandi hvernig ég tel að breyta eigi lögum um loftslagsheimildir og úthlutun þeirra. Hv. þingmaður er, og ég gleðst yfir því, að tala um netþjónabú. Ég vil aðeins leiðrétta, vegna þess að menn þurfa að vera nákvæmir, að ég hef aldrei talað um að sáldra eigi netþjónabúum út um landið. Þvert á móti hef ég vakið athygli á því að forsvarsmenn þeirra fyrirtækja sem hingað hafa komið, og nokkrir hafa rætt við ráðherrann, hafa allir talað um suðvesturhornið. Hv. þingmaður spyr hvort sveitarfélög, þar sem hugsanlegt er að uppbygging netþjónabúa geti orðið, séu nægilega raforkutengd til að hægt sé að ráðast í slíkar framkvæmdir þar. Einmitt vegna þessarar spurningar réðst Fjárfestingarstofa, sem er ein af þeim stofnunum sem iðnaðarráðuneytið hefur ítök í og greiðir hluta af rekstrarkostnaði af gegnum fjárlög, í það verkefni að kanna málið. Á þessari stundu liggja ekki fyrir upplýsingar um flutningsgetu á rafmagni til allra þeirra sveitarfélaga sem hugsanlegt er að byggja eða reka netþjónabú í eða gagnaver. Hafa ber í huga að slík fyrirtæki eru afskaplega mismunandi, misjafnlega orkufrek eftir stærð og tegund. Það eru margar tegundir gagnavera. Orkuþörf getur verið frá fáeinum megavöttum upp í 80–100 megavött, eins áður sagði. Brátt verða komnar nýjar kynslóðir netþjónabúa en þau nota raforku á tiltölulega lágri spennu og þurfa að vera annaðhvort nærri nothæfu spennuvirki eða reisa það á eigin kostnað. Þar að auki er gerð krafa um mjög mikið afhendingaröryggi sem ég túlka þannig að nánast þurfi tvöfalt flutningskerfi til þeirra. Annað mundi þá grípa inn ef hitt bilaði. Það gæti kallað á nýjar fjárfestingar sem gætu leitt til breytinga á orkuverði ef mikið framboð væri á netþjónabúum. Það eru þó aðrir hlutir sem skipta máli, eins og nálægð og flutningsgeta ljósleiðarakerfis auk framboðs á hæfu starfsfólki. Fleira skiptir því máli en flutningsgeta rafmagns. Hv. þingmaður spurði út í verkefnið sem ég hef áður greint örlítið frá í þinginu. Fjárfestingarstofan leitaði á sínum tíma til 10 sveitarfélaga sem taka þátt í athuguninni. Hún felst í því að athuga rafmagnstengingar, öryggi þeirra og flutningsgetu, gagnatengingar, öryggi og flutningsgetu, aðgang að vatni til kælingar, lóðir, landsvæði, húsnæði og aðgengi að hæfu vinnuafli. En það sem mér fannst skipta mestu er að hluti athugunarinnar á að fela í sér tillögur til úrbóta á þeim þáttum sem hún leiðir í ljós að kunni að vera vankantar á. Sömuleiðis felur hún í sér grófa kostnaðaráætlun þannig að sá pakki liggi fyrir sem menn þurfa að ráðast í ef slíkt býðst. Sveitarfélögin sem Fjárfestingarstofa hefur leitað samstarfs við, ég tek fram að nokkur sveitarfélög höfnuðu að taka þátt í þessu, eru Sandgerði, Grindavík, Ölfus, Árborg, Egilsstaðir, Akureyri, Sauðárkrókur, Blönduós, Skagaströnd og Ísafjörður. Þar að auki hefur mér verið bent á sveitarfélag sem virðist hafa alla kosti til að taka þátt í þessari könnun en það er Seyðisfjörður. Hann hefur varaafl sem skiptir svo miklu máli vegna þess að þar byggja menn virkjun í kaupstaðnum, svo að segja. Seyðisfjörður er einnig sá staður þar sem leiðarar við útlönd svo sem ljósleiðarar, hafa að fornu og nýju komið í land þannig að líklegt er að viðræður verði við þann stað. Fleiri sveitarfélög hafa með einhverjum hætti óskað eftir því að fá skoðun á því hvort þau komist inn í verkefnið. Það er hins vegar svo að skoðunin kostar peninga, þó ekkert mjög mikla. Verkefnið allt er talið kosta sex til sjö milljónir. Sveitarfélögin greiða tvo þriðju af þeim kostnaði. Þetta, frú forseti, er vonandi nægilegt svar til hv. þingmanns. Ég ítreka að hann er kannski sex mánuðum of fljótur á sér að spyrja, til að ég geti gefið honum nákvæmt svar við fyrstu spurningunni en þetta er eins og ég best kann og get á þessari stundu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir spurningarnar og ráðherra fyrir svörin. Ég tek það sem svo, sem ég heyri ráðherra segja hér, að athugun Fjárfestingarstofu muni jafnframt leiða til þess að Seyðisfjörður komi inn í það verkefni. Eins og hæstv. ráðherra nefndi eru þar til staðar töluvert margir kostir sem þurfa að vera fyrir hendi til þess að hægt sé að setja af stað netþjónabú, m.a. kemur Farice-strengurinn á land á Seyðisfirði og þar er verið að byggja virkjun sem getur gripið inn í fari rafmagnið af landsnetinu. Ég er sátt við að menn líti til þess að hagkvæmni þurfi að vera til staðar, það eiga menn að gera. En það er ekki síður góður kostur ef menn geta einnig 

Frú þingforseti. Mörg fyrirtæki eru að kanna með rekstur á netþjónabúum á Íslandi í dag, og sjálfsagt miklu fleiri en þau tíu sem Össur, hv. iðnaðarráðherra, taldi upp. Það eru sjálfsagt fleiri sem hafa hug á að skoða aðstæður hér. Eitt af því sem þessi fyrirtæki horfa mikið í, og mér finnst kannski gleymast, er nálægðin við alþjóðaflugvöll. Kæling, land, vinnuafl, ljósleiðarar, reyndar eru kannski ekki öll fyrirtæki í þessum netþjónabúum að spá í það, jafnvel að þau komi með gögn í flugi og geymi í netþjónabúum. Þannig að það er ýmislegt sem þarf að hugsa um og ekki hvað síst það að vera með 

Forseti vill áminna hv. þingmann um að ávarpa þingmenn og ráðherra með fullu nafni.

Virðulegi forseti. Ég fagna mjög þessari umræðu og fagna líka frumkvæði hæstv. ráðherra í þessum efnum. Hann hefur unnið gríðarlega vinnu í því að fjölga hér í iðnaði og iðnaðargerðum og reyna að lokka hingað netþjónabú til landsins. Ég fagna því vegna þess að í því felast veruleg tækifæri. Mér þykja byggðasjónarmið líka mjög mikilvæg í þessu sambandi. Tækifærin sem fylgja því að fá hingað netþjónabú felast í því að í kringum slík netþjónabú geta byggst upp hátækniklasar. Netþjónabú geta sogað að sér hátæknifyrirtæki og nýsköpunarfyrirtæki sem getur skipt gríðarlega miklu máli fyrir landsbyggðina. Mér þótti mjög áhugavert að heyra hv. þm. Grétar Mar Jónsson í þessari umræðu. Við vorum að tala um byggðamálin áðan en mér heyrðist á honum að hann vildi fá netþjónabúin hingað á suðvesturhornið. 

Hæstv. forseti. Ég vil líkt og aðrir þingmenn fagna þeirri umræðu sem hér er um netþjónabú. Vonandi er þetta atvinnugrein sem getur skapað meiri fjölbreytni í iðnaði og um leið laðað að sér fleiri atvinnugreinar. Það verður fróðlegt að fylgjast með þeirri vinnu sem iðnaðarráðuneytið stendur nú í. Í fjölmiðlum í fyrradag var viðtal við framkvæmdastjóra Microsoft á Íslandi. Hann lýsti þeirri skoðun sinni að þeir hefðu áhyggjur af vinnuaflinu varðandi uppbyggingu netþjónabúa. Í máli hans kom fram að um mjög sérhæft vinnuafl væri að ræða og það væri eitt af þeim málum sem ætti að skoða mjög rækilega. Ég ætla að vona að 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og þeim þingmönnum sem tóku til máls í umræðunum. Ég vil sérstaklega fagna því að hæstv. ráðherra lýsti því yfir að hann hefði byggðagleraugun uppi þegar horft væri til þessara verkefna. Það er mjög mikilvægt því að ég veit til þess að mörg sveitarfélög á landsbyggðinni hafa horft mjög til uppbyggingar af þessu tagi og ekki síst í ljósi mikilla yfirlýsinga hæstv. ráðherra um þessi mál. Hæstv. ráðherra sagði að ég væri trúlega fimm til sex mánuðum of snemma með fyrirspurnir mínar. Ég boða því frekari fyrirspurnir um málið þegar líða tekur á næsta ár. Það er mjög mikilvægt að við fáum að fylgjast með því hvernig þessum málum vindur fram. Hæstv. ráðherra segir síðan að rukka eigi þau sveitarfélög sem ætli að fara í þetta samstarf, hugsanlega Seyðisfjarðarkaupstaður, Fjallabyggð og fleiri sveitarfélög, og þau eigi að greiða tvo þriðju af umræddum rannsóknarkostnaði. Ég spyr: Hvar eru nú mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar? Hefði ríkisstjórnina, með skuldlausan ríkissjóð, munað um að aðstoða veikburða sveitarfélög sem glíma við tekjusamdrátt og fólksfækkun? Hvernig stendur á því að hæstv. ráðherra getur ekki stuðlað að því að þessar fimm eða sex milljónir sem hvert sveitarfélag á að greiða verði greiddar úr þeim potti sem hæstv. ráðherra hefur gumað sig svo mikið af, sem eru fjármunir til mótvægisaðgerða af hálfu ríkisstjórnarinnar? Það er áhugavert að fylgjast með þessu máli. En á það ber að líta að í þessum hugmyndum er ekkert minnst á norðausturhorn landsins. Ég vil minna hæstv. ráðherra á að Þingeyingar og Eyfirðingar eru að berjast fyrir því að byggja upp annars konar atvinnu á Bakka við Húsavík, en því miður er lítill stuðningur af hálfu hæstv. ráðherra og Samfylkingarinnar við það gríðarlega mikilvæga 

Frú forseti. Mér finnst það galli á annars góðum degi að hinn ágæti hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur verið í svo vondu skapi. Hann sem alltaf er svo glaðbeittur og brosandi. Hann kemur hingað og sér ekkert nema svart og talar niður landsbyggðina í öðru hverju orði sínu. Ég vil ítreka það að í ræðu minni um daginn tók ég mönnum vara fyrir því að hugsa sem svo að hægt væri að sáldra netþjónabúum um landið. Við erum ekki enn komin með eitt. En hugsanlega verða einhver tíðindi af því fyrr en varir. Hver veit? Í öllu falli eru menn í mjög einbeittri viðleitni að kynna Ísland sem kost gagnvart þessari nýju atvinnugrein. Fjárfestingarstofa hefur staðið vel að þeim málum og mun, þegar úttekt er lokið, fara í sérstaka kynningarherferð á þeim svæðum á Íslandi sem teljast hæf, þ.e. út frá hinu raforkulega sjónarmiði sem hv. þingmaður spyr um. Hv. þingmaður sendir svo að mér gilda eyrnafíkju um nánasarhátt vegna þess að sveitarfélög þurfa að greiða fyrir þetta. Ég verð að senda hana til baka og vona að hún skaði ekki hv. þingmann. En það er nánasarháttur Framsóknarflokksins á síðustu árum sem hefur leitt til þess að fjárframlög til Fjárfestingarstofu eru ekki hærri en raun ber vitni. Það þarf kannski ekki átta ár, ég er ekki að stefna að því, en það þarf nokkur ár til að vinna upp, rífa og tæta sundur þann slóða af skammarstrikum sem Framsóknarflokkurinn skilur eftir sig. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir setti fram ákveðna fullyrðingu um sitt góða byggðarlag. Það liggur ljóst fyrir að vilji ráðherra stendur til þessa. Ég tel að byggðarlagið smellpassi inn í mynstrið sem Fjárfestingarstofa hefur lagt upp í þessu dæmi. Að öðru leyti tek ég það skýrt fram að netþjónabú eru bara ein tegund af gagnaverum. Sum gagnaverin eru þannig að þau þurfa ekki jafntryggt  
            

Hæstv. forseti. Tilefni þessarar umræðu er samningur Ríkisútvarpsins ohf. og Björgólfs Guðmundssonar um fjármögnun innlendrar dagskrárgerðar fyrir sjónvarp. Það eru ekki liðnir átta mánuðir frá því að ríkisútvarp allra landsmanna var lagt niður og á grunni þess stofnað RÚV ohf. Athyglisvert er að lesa gegnum ræður hæstv. menntamálaráðherra frá síðasta vetri þegar hún fór fram með þetta hjartans mál sitt. Þáverandi stjórnarandstaða tókst harkalega á við ráðherrann um grundvallaratriði málsins en eitt þeirra var að okkar mati menningarhlutverk Ríkisútvarpsins og innlend dagskrárgerð. Ýmislegt sem ráðherrann sagði þá fær annað innihald nú eftir að samningurinn við Björgólf Guðmundsson liggur fyrir. Ráðherrann þrástagaðist á því að breytingin væri ekki hvað síst til þess að auka möguleika Ríkisútvarpsins á að efla innlenda dagskrárgerð, lofaði meiri framleiðslu og betri í alla staði, sagði að við værum að taka skref inn í framtíðina, nú yrði loks forgangsraðað í þágu innlendrar dagskrárgerðar. Nú brennur sú spurning, hæstv. forseti, á þeim sem líta um öxl hvort þessi áform um að koma dagskrárgerðinni að hluta til fjársterkra aðila hafi verið í kortum ráðherrans og útvarpsstjórans þegar málið var til umfjöllunar hér á Alþingi fyrir 10–12 mánuðum. Ef svo er er það mjög alvarlegt. Fjöldi álitamála hefur risið við þennan gjörning, virðulegi forseti. Ber þar hæst spurninguna um sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Hinn útvaldi efnamaður lýsti því við undirskrift samningsins að það skerti frelsi fjölmiðla að þeir væru eingöngu í eigu ríkisins því að ríkið væri einhver versti eigandi fjölmiðla. Nú hefur hæstv. menntamálaráðherra tækifæri til að bregðast við þessum ummælum og ég tel fulla ástæðu til að hún geri það. Var hæstv. menntamálaráðherra búin að sjá fyrir endann á þessu þegar hún heimilaði að samningurinn yrði gerður? Ég geng út frá því að hún hafi vitað af honum þó að útvarpsstjóri hafi ákveðið að upplýsa ekki stjórn RÚV ohf. um hvað stæði til. Það er margt sem bendir til þess að samningurinn stangist á við lögin sem samþykkt voru hér. Þá er ég að tala um tekjustofnahliðina. Ekki eru milljónirnar 150 nefskattur, þær eru ekki auglýsingar, ekki kostun - til þess er upphæðin trúlega of há - og ekki eru það tekjur sem Alþingi hefur ákveðið. Hverju svarar hæstv. ráðherra? Önnur spurning sem nauðsynlegt er að hæstv. ráðherra svari varðar auðmanninn sem í hlut á og jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Hvað réð því að samningur var gerður við þennan tiltekna aðila, Björgólf Guðmundsson, án þess að kannað væri hvort aðrir athafnamenn væru tilbúnir í slíkt samstarf áður? Þetta minnir óneitanlega á það þegar sjálfstæðismenn í borgarstjórn völdu Bjarna Ármannsson einhliða til að koma að dótturfyrirtæki Orkuveitunnar. Hvað um jafnræðisregluna, hæstv. ráðherra? Hvað verður við lok samningstímans, verður þá valinn nýr auðmaður eða mun Björgólfur fá að kaupa sjónvarpið að þremur árum liðnum? Þá er skömm þeirra sem studdu breytingarnar á Ríkisútvarpinu líklega fullkomnuð. Þá verður orðinn til fjölmiðill í einkaeigu, einkarekinn fjölmiðill, sem almenningur héldi þó uppi með nefskatti. Almenningur mun áfram greiða allt þetta óþægilega, þetta dýra og þetta fyrirhafnarsama eins og dreifikerfið, Rás 1 og annað sem ekki ber sig. Nú er tilefni, virðulegi forseti, til að spyrja hæstv. menntamálaráðherra: Var þetta eftir allt hin raunverulega framtíðarsýn sem hæstv. menntamálaráðherra bar fyrir brjósti fyrir fáum mánuðum þegar málið var borið hér í gegn? Varðandi frelsi fjölmiðla sem ég talaði um áðan og þá gagnrýni sem borið hefur á, að eitt af álitamálunum varðandi þennan gjörning sé að sjálfstæði Ríkisútvarpsins geti skerst með honum, vil ég segja að ummæli hins nýja fjármögnunaraðila vekja manni ugg í brjósti þegar hann lýsir því yfir að það skerði frelsi fjölmiðla að þeir séu einungis í eigu ríkisins. Af því sem ég nú hef sagt má draga þá ályktun að styttra sé en okkur grunar í að Björgólfur Guðmundsson eignist sjónvarpsstöð sem hann kemur til með að beita í samkeppni við annan auðmann sem einnig á sjónvarpsstöð. Af því tilefni krefst ég þess að þau stjórnvöld sem leiddu breytingarnar á Ríkisútvarpinu viðurkenni að einkavæðing Ríkisútvarpsins hafi verið markmið frá upphafi eins og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum haldið fram.

Frú forseti. Rétt til að svara strax síðustu spurningu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur: Nei, það var aldrei markmið með breytingu á rekstrarformi Ríkisútvarpsins að einkavæða það og það stendur ekki til. Hins vegar er alveg ljóst að markmiðið með því að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins, og mér þótti vænt um að hv. þingmaður fór yfir eitt af þeim sem ég setti mér, var að efla innlenda dagskrárgerð. Þau sem fylgst hafa með Ríkisútvarpinu nú í vetur sjá það og merkja að dagskrá Ríkisútvarpsins - að mínu mati, þetta er náttúrlega huglægt mat - er mun öflugri en hún hefur verið áður. Hægt er að nefna ýmsa þætti, bókmenntaþætti, menningarþætti og ýmislegt fleira sem menn hafa sett í aukna innlenda dagskrárgerð. Ég hef samt tekið undir, og gerði það m.a. á sínum tíma, að auka þyrfti framleiðslu hjá Ríkisútvarpinu, það þyrfti að standa sig betur varðandi sjálfstæða framleiðendur, auka framleiðslu á innlendu efni. Það er akkúrat það sem verið er að gera með þessum samningi. Mér finnst miður þegar menn sýna svona mikla tortryggni í garð auðmanna sem koma með fjármagn inn í það sem við köllum menningu, listir - ég get talað um rannsóknir, háskóla þar sem við sjáum farsælt samstarf manna sem hafa viljað setja aukið fjármagn í samfélagsleg verkefni, í háskóla, í menningu og listir, og allt er þetta til að stuðla að því að samfélagið okkar og innviðir þess styrkist. Hvað er að því að ríkið fái stuðning einkaaðila svo lengi sem reglurnar eru skýrar og gegnsæjar og matið faglegt? Ef það liggur ljóst fyrir eigum við ekki að sýna tortryggni með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði strax í upphafi. Rétt er að 9. nóvember sl. skrifaði útvarpsstjóri undir samning við Björgólf Guðmundsson um samstarf við að efla gerð leikinna sjónvarpsþátta á Íslandi. Samningsaðilar munu verja samanlagt á bilinu 200–300 millj. kr. til ýmissa verkefna næstu þrjú árin. Alls er ráðgert að fjórar til sex þáttaraðir verði framleiddar á þremur árum sem samningurinn tekur til og leggja báðir aðilar til jafnmikið fé. Markmiðið er að auka hlut leikins efnis í sjónvarpinu þar sem fjármunum er veitt í handritsgerð, þróun, framleiðslu, eftirvinnslu og kynningu á sjónvarpsefni. Framangreindu markmiði hyggjast samningsaðilar ná með samstarfi við kvikmyndaframleiðendur og íslenska kvikmyndagerðarmenn, leikstjóra og handritshöfunda. Rétt er að taka fram að samningurinn hefur ekkert með lög um tekjuöflun Ríkisútvarpsins eða reglur um kostun að gera. Hér er hvorki um að ræða tekjur sem renna beint til Ríkisútvarpsins né kostun þar sem einhvers konar andlag kemur á móti. Vert er að undirstrika það. Hér er einfaldlega um að ræða þátttöku Ríkisútvarpsins í fjármögnun á verkefnum á vegum sjálfstæðra kvikmyndaframleiðenda en með þátttöku sinni tryggir Ríkisútvarpið sér sýningarrétt á því efni sem framleitt er í sjónvarpi á Íslandi. Þrátt fyrir þennan samning munu þeir sjálfstæðu framleiðendur sem starfað verður með eftir sem áður þurfa að fá fjármögnun frá sjóðum, sjónvarpsstöðvum og fyrirtækjum sem tryggja fjármagn í verkefni sín. Í samningnum felst heldur engin útilokun á öðrum samstarfsaðilum, hvorki á vegum framleiðandans né Ríkisútvarpsins. Í fyrsta verkefninu kemur t.d. Glitnir að fjármögnun þess á grundvelli samningsins auk sjónvarpssjóðs Kvikmyndamiðstöðvar Íslands. Vandséð er hvernig það getur falið í sér brot á jafnræðisreglu. Hins vegar munu aukin framlög leiða til þess að innlend dagskrárgerð styrkist og verður hún tryggð með samningnum. Hin auknu framlög munu gera framleiðslufyrirtækjunum auðveldara fyrir að fjármagna framleiðslu á leiknu sjónvarpsefni. Það mun skila sér - í hverju? Jú, í auknu framboði leikins efnis í ríkissjónvarpinu. Í þessu sambandi er einnig mikilvægt að hafa í huga að það er ávallt Ríkisútvarpið sem tekur endanlega ákvörðun um hvaða verkefni verða fyrir valinu. Á undanförnum árum hef ég lagt mikla áherslu á að styrkja og auka hlutfall leikins efnis í ríkissjónvarpinu. Vil ég í því sambandi nefna samning við Ríkisútvarpið um útvarpsþjónustu í almannaþágu sem tók gildi 1. apríl á þessu ári, en samkvæmt samningnum á Ríkisútvarpið að vera vettvangur nýsköpunar í dagskrárgerð. Ríkisútvarpið á að styrkja og efla sjónvarpsþátta-, kvikmynda- og heimildarmyndagerð með því að kaupa og sýna efni frá sjálfstæðum framleiðendum. Samkvæmt samningnum á Ríkisútvarpið að gerast kaupandi eða meðframleiðandi að leiknu sjónvarpsefni, kvikmyndum, heimildarmyndum eða öðru sjónvarpsefni og verja til þess að lágmarki ákveðnum fjárhæðum. Frú forseti. Ég tel að við eigum að fagna því þegar fyrirtæki og einstaklingar vilja leggja sitt af mörkum til að efla framleiðslu á innlendu sjónvarpsefni, hvort sem það er í Ríkisútvarpinu eða á öðrum íslenskum sjónvarpsstöðvum. Máli skiptir að efnið sé vandað og við eigum að fagna því þegar menn sjá sér hag í að styrkja listamenn sem eru starfandi á Íslandi.

Hæstv. forseti. Efnamenn Íslands fyrr og síðar og atvinnulíf hafa víða komið að menningarstarfi, íþrótta- og æskulýðsstarfi. Ég fagna og styð þann samning sem Ríkisútvarpið hefur nú gert. Aðskilnaður er klár og skýr, hér réttir Björgólfur Guðmundsson styrka hönd til að taka á með vanhaldinni listgrein sem er leikið sjónvarpsefni. Þessi stuðningsaðferð er ekki tekjur fyrir RÚV, ekki gjöf til gjalda. Hér styður efnamaður við bakið á menningarstarfi, reglur eru og eiga að vera skýrar í þessu efni en þjóðin öll mun njóta þessa framtaks og það mun hafa áhrif í þessu landi. Það hefur verið siður í gegnum tíðina þegar við skoðum söguna, auðug fyrirtæki og efnamenn hafa komið að ýmsu með byggðunum, með fyrirtækjunum, með þjóðinni. Þeir eiga að gera það ríkisvaldinu, með sveitarfélögunum, með íþrótta- og æskulýðsfélögunum en ég tek fram að auðvitað þurfa reglurnar að vera skýrar, að þeir kaupi sér ekki á neinn hátt rétt eða forgang eða áhrif. Við framsóknarmenn teljum að Ríkisútvarpið eigi að vera í eigu þjóðarinnar og hafa burði og afl til að sýna menningarefni og keppa á þessum markaði við hina frjálsu fjölmiðla landsins.

Hæstv. forseti. Hér er hátt reitt til höggs í tilefni af því að Björgólfur Guðmundsson hefur ákveðið að leggja fram styrk til menningarmála, kvikmyndaiðnaðarins og framleiðslu á efni fyrir sjónvarp. Það er raunar rík hefð fyrir því á Íslandi að auðmenn láti fé af hendi rakna til lista og menningar og annarra góðra mála. Ég tel það mikið fagnaðarefni. Björgólfur Guðmundsson hefur verið óspar á fé og framlög til menningar og annarra samfélagslegra viðfangsefna. Ég tel að hann eigi heiður skilinn fyrir það. Það hefur hann ávallt gert, það ég best veit, án skilyrða eða skuldbindinga um að fá eitthvað fyrir sinn snúð. Varla viljum við leggja stein í götu þeirra sem vilja hlaupa undir bagga með góðum málum. Ríkisútvarpinu hefur hlotnast það happ að þessu sinni að skrifa undir samning við Björgólf Guðmundsson, enda fer ekki á milli mála að Ríkisútvarpið er merkilegasta og mikilvægasta menningarstofnun landsins. Við eigum að taka þessu eins og það er gert og eins og það er meint. Höfðingsskapur í þágu lista og menningar. Ég sé fyrir mitt leyti ekkert athugavert við þennan gjörning og deili ekki áhyggjum vinstri grænna gagnvart samkeppninni við aðra fjölmiðla eða menningarstofnanir, enda ekkert nýtt af nálinni. Markaðurinn verður að kyngja því að styrkir og kostun fylgja með í þessum pakka. Ég segi að lokum, af því að ég veit að allir vita að ég er mikill knattspyrnuáhugamaður, að þrátt fyrir þann áhuga minn tel ég miklu gæfulegra að Björgólfur leggi fjármagn í þágu menningar og lista á Íslandi en að verja  
            

Virðulegi forseti. Í fámennu þjóðfélagi hættir fólki oft til þess að skoða ekki skóginn fyrir trjánum og láta einstaklinga þvælast fyrir því að taka málefnalega á hlutum. Ég get tekið undir með síðasta þingmanni sem hér talaði, Björgólfur Guðmundsson hefur sýnt mikinn höfðingsskap í mörgu. Það er þó eitt, síðan er annað sú aðgerð sem við erum hér að fjalla um. Hér er um að ræða opinbera stofnun sem fær þriggja milljarða forgjöf á ári umfram aðra fjölmiðla í formi nefskatts samkvæmt 11. gr. laga um Ríkisútvarpið, um tekjustofna. Þegar um slíkt er að ræða og sá samningur sem hér er til umfjöllunar kemur upp veltir maður fyrir sér, eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vék að í upphafi, hvort samningurinn sé löglegur. Samræmist hann 11. gr. laganna um tekjustofna Ríkisútvarpsins? Hvað er um að ræða þegar hæstv. menntamálaráðherra segir að samningurinn hafi ekkert með tekjustofna að gera? Með hvaða hætti er þetta fært í bókhaldi Ríkisútvarpsins ef það er ekki fært sem tekjur? Ég get ómögulega séð annað en að hér sé um tekjur að ræða og þá getur það ekki fallið undir að það sé löglegt skv. 11. gr. um tekjustofna Ríkisútvarpsins, eða gæti hugsanlega fallið undir undantekningarákvæði 3. mgr., um aðrar tekjur sem Alþingi yrði þá að koma að. Það er kannski mergurinn málsins. Hv. þm. Ellert B. Schram nefndi knattspyrnulið. Hann mundi ekki sætta sig við það sem eftirlitsmaður með knattspyrnu vítt og breitt um Evrópu að annað liðið fengi alltaf 10 marka forgjöf áður en leikurinn byrjaði eins og á við um það fyrirtæki sem hér er um að ræða. Hins vegar eru merkileg ummæli sem hæstv. menntamálaráðherra lét sér um munn fara, það stæði ekki til að einkavæða Ríkisútvarpið, það ætti að standa svona um aldur og ævi, sem ríkisfyrirtæki. Ég get alveg unnt 

Forseti óskar eftir að þingmenn virði ræðutíma, tvær mínútur.

Hæstv. forseti. Á þessu máli eru margar hliðar, a.m.k. þrjár, hin lagalega, sú sem snýr að sjálfstæði Ríkisútvarpsins og síðan er það hin pólitíska hlið, hún snýr að hæstv. menntamálaráðherra. Fyrst um lögin, það er álitamál hvort samningurinn sem hér er til umræðu standist lög sem sett voru um tekjustofna RÚV ohf. Þar er kveðið á um hvert skuli vera hlutfall auglýsinga og kostunar í dagskrárgerð ríkissjónvarpsins og við þurfum að fara nánar í saumana á þeim málum. Þá er komið að sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Menn deila um það hvort hér sé um að ræða kostun á dagskrárefni í Ríkisútvarpinu. Mér finnst enginn vafi leika á því, enda er um að ræða framleiðslusamning um verkefni sem taka skal til sýningar í ríkissjónvarpinu. Það kveður á um þetta í þessum samningi. Ég vísa sérstaklega til bókunar Svanhildar Kaaber sem á sæti í stjórn RÚV ohf. en þar segir í niðurlagi, með leyfi forseta: „Ég tel að með slíkum samningum og öðrum kostunarsamningum geti einstaklingar eða fyrirtæki skapað sér tækifæri til áhrifa innan RÚV ohf. Mikilvægt er að ætíð sé tryggt að fjármögnun dagskrárgerðar RÚV ohf. standist lög og ýtrustu kröfur sem gerðar eru til óháðs almannaútvarps í eigu þjóðarinnar.“ Undir þessi orð Svanhildar Kaaber vil ég taka. Þá er komið að hinni pólitísku hlið og hvernig hæstv. menntamálaráðherra hefur brugðist við þeirri gagnrýni sem sett hefur verið fram, m.a. af hálfu Hollvinasamtaka Ríkisútvarpsins. Í fréttum Ríkisútvarpsins 13. nóvember sl. talaði hæstv. ráðherra um að menn skýldu sér á bak við óvild í garð Ríkisútvarpsins og minnti á að Hollvinasamtökin hefðu mótmælt hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Hæstv. forseti. Mér finnst þetta í hæsta máta mjög ómerkilegur málatilbúnaður. Ég hef setið ýmsa fundi Hollvinasamtakanna og þar  
            

Forseti vill enn minna hv. þingmenn á að virða ræðutímann. Tvær mínútur eru fljótar að líða og hver sekúnda telur.

Hæstv. forseti. Útvarpsstjóri, fyrir hönd Ríkisútvarpsins, og Björgólfur Guðmundsson athafnamaður hafa gert samning til þriggja ára um að stórefla íslenska dagskrárgerð í sjónvarpi. Í samningnum kemur fram að sameiginlega muni þessir aðilar tryggja framleiðendum sjónvarpsmynda fjármuni til að hefja framleiðslu á leiknu efni fyrir sjónvarpið. Fram kemur einnig að framlög hvors aðila verði alltaf jöfn, stefnt er að því að gera tvær þáttaraðir á ári og áætlað að á tímabilinu muni 200–300 millj. verða varið til íslenskrar sjónvarpsgerðar. Þessu ber að fagna, og mikilvægt er að mínu mati að tekist hefur að laða nýtt fjármagn að þessari listgrein með þeim hætti. Vonandi fylgja fleiri samningar í kjölfarið. Ég deili ekki skoðun þeirra sem telja slíkan samning varhugaverðan og jafnvel að hann brjóti í bága við lög. Hér er um að ræða aðild að fjármögnun á verkefnum á vegum sjálfstæðra kvikmyndaframleiðenda þar sem RÚV er þátttakandi og tryggir sér sýningarrétt í sjónvarpi á Íslandi. Í samningnum er ekki að finna útilokun á öðrum samstarfsaðilum, hvorki á vegum framleiðandans né RÚV, og þetta getur ekki að mínu mati brotið í bága við lög eða falið í sér brot á jafnræðisreglu eins og nefnt hefur verið í umræðunni um þennan samning. Ég deili hvorki áhyggjum þeirra sem telja að Ríkisútvarpið sé með þessum hætti þiggjandinn og þar með háður hinum samningsaðilanum né heldur, eins og fram hefur komið, að einhver vettlingatök verði á umræðu um fyrirtæki háttvirts athafnamanns. Ég verð að treysta því að fagmennska íslenskra dagskrárgerðarmanna og fréttamanna ráði för. Þeir hafa oftar en ekki látið í ljósi þá skoðun að þeir séu algerlega óháðir eigendum sínum og öðrum og ekki ástæða til að halda að starfsmenn Ríkisútvarpsins bregðist við með öðrum hætti en aðrir. Ég vona sannarlega að þessi samningur verði aðeins sá fyrsti í þessa veru sem RÚV gerir því við 

Virðulegur forseti. Nýir og ferskir vindar blása um Ríkisútvarpið um þessar mundir, m.a. vegna breytinga á rekstrarformi og þess að kominn er nýr útvarpsstjóri, Páll Magnússon. Það er mjög ánægulegt að sjá þessa þróun. Um langt skeið hefur verið allt of lítið íslenskt sjónvarpsefni í sjónvarpinu og þar hefur verið of mikið af bandarískri froðu, því miður, þannig að það er mjög áhugavert að núna eigi að breyta til og sækja fram varðandi íslenskt efni. Ég vil líka nefna að breytingin hefur nú þegar átt sér stað á Ríkisútvarpinu. Við sjáum mun betri dagskrárgerð þar en við höfum séð áður. Ég vil nefna þar sérstaklega Kastljósið sem er miklu betra í dag en við höfum nokkurn tíma séð það. Það hafa því orðið mjög jákvæðar breytingar á Ríkisútvarpinu. Við framsóknarmenn viljum alls ekki einkavæða Ríkisútvarpið og það stendur ekki til. Ég vona að áfram geti skapast samstaða um að gera það ekki. Við höfum alltaf andmælt hástöfum þegar þær raddir hafa skotið upp kollinum. Varðandi þann samning sem nú er til umræðu sjáum við ekki eins og fram kom í máli formanns Framsóknarflokksins, hv. þm. Guðna Ágústssonar, beina meinbugi á þessum samningi. Það hefur komið fram hjá Þórhalli Gunnarssyni, dagskrárstjóra RÚV, að þetta fjármagn rennur ekki inn í rekstur RÚV, það fer til sjálfstæðra aðila sem eru að sinna sjónvarpsefni þannig að við sjáum ekki beina meinbugi á þessum samningi. Hins vegar ber að taka það fram að það má ekki verða svo að fjársterkir aðilar geti keypt sér mildi eða keypt sér áhrif, t.d. á fréttastofum, þannig að það verður að vera alveg skýrt að svona samningar verði ekki til þess að á nokkurn hátt verði tekið öðruvísi og þá hugsanlega mildara á slíkum aðilum en ella.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi umræða fer fram, ég held að það sé mikilvægt að halda uppi umræðu um Ríkisútvarpið, starfsemi þess og stefnu. Ég vil þó í upphafi segja að ég er mjög ánægður með þetta framlag Björgólfs, að hann skuli leggja til fjármagn í menningarstarfsemi. Eins og hér hefur verið rakið af mörgum er þekkt í sögunni að athafnamenn hafa komið að því að styrkja listgreinar og það er full ástæða til þess að fagna framlagi þeirra. Það geri ég einnig og held að allir þingmenn hafi gert það í þessari umræðu. Hins vegar hafa sumir bent á og ég held að full ástæða sé til að skoða líka hvort þetta framlag kunni á einhvern hátt að mismuna aðilum á markaði. Það er full ástæða til að skoða það með opnum huga því að hugmyndin og umræðurnar um Ríkisútvarpið á sínum tíma beina miklu meira kastljósinu að Ríkisútvarpinu sjálfu, starfsemi þess og hvernig það hefur breyst í kjölfarið á því að verða ohf. Það er orðið miklu harðara í samkeppninni en áður var og hugmyndin og umræðan sem fram fór á sínum tíma um Ríkisútvarpið var ekki sú að við breytinguna yrði það í óheftri og öflugri samkeppni við þá sem fyrir væru á markaði. Svona fjármögnun þýðir að innkaupsverð verður lægra en ella, það segir sig sjálft þegar svona samningur er gerður, og spurningin sem vaknar í þessu samhengi er: Er kannski ástæða til að skoða það af meiri alvöru að taka Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði? Sú spurning hlýtur að vakna í þessu samhengi. Það mundi þýða að Ríkisútvarpið gæti þá haldið áfram að vinna sína vinnu, Ríkisútvarpið verður áfram til staðar. Ríkisútvarpið fær enn mikið framlag frá ríkinu en um leið skaðar það ekki á nokkurn hátt 

Frú forseti. Enn og aftur gefst okkur tækifæri á Alþingi til að fjalla um Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið, sjónvarp hefur tekjur með nefskatti. Það hefur auglýsingatekjur, kostun og ýmsar aðrar tekjur. Ég er ekki að gera hér að umræðuefni það sem snýr að einstökum kostunaraðilum, ég ætla ekkert að segja að það sé vont að þessi aðili kosti frekar en einhver annar eða að hann hafi óeðlileg ítök í stofnuninni út á kostunina. En samkeppni annarra fyrirtækja sem keppa á jafnréttisgrundvelli við Ríkisútvarpið skekkist og það sjá náttúrlega allir að það nær ekki nokkru máli að RÚV hafi auglýsingar, kostun og ýmsar aðrar tekjur umfram aðrar útvarpsstöðvar sem eru á þessum frjálsa markaði. Það gefur augaleið að í því er ekkert jafnræði. Það er hlutverk Alþingis að mínu mati að fara ofan í kjölinn á þessu enn og aftur og athuga hvort ekki sé þörf á að breyta þessu þannig að allir sitji við sama borð. Það er nú einu sinni það sem menn vilja, sérstaklega í fótbolta, að menn byrji 0-0.

Hæstv. forseti. Hæstv. menntamálaráðherra gaf mér ekki fullnægjandi svör við þeim spurningum sem ég lagði fram, hvorki varðandi tekjustofnana né jafnræðisregluna. Mér nægir ekki að heyra frá hæstv. ráðherra að hér sé ekki um tekjustofn að ræða. Hér er um að ræða 100–150 millj. sem athafnamaðurinn sjálfur fær að ákveða hvernig verður varið í félagi við dagskrárstjóra Ríkisútvarpsins. Hér er beinlínis samstarf athafnamannsins og Ríkisútvarpsins þar sem athafnamaðurinn hefur dagskrárvald. Þetta er bæði valdaframsal af hálfu þeirra sem stjórna Ríkisútvarpinu og tækifæri til að búa til nýjan tekjustofn sem er ekki heimild fyrir í lögunum. Hæstv. ráðherra svaraði engu varðandi jafnræðisregluna. Hún gaf heldur ekkert út um ummæli athafnamannsins góða, Björgólfs Guðmundssonar, varðandi það að ríkið sé einn versti eigandi fjölmiðla sem hugsast getur. Kann að vera að á bak við þau orð liggi einhvers konar löngun athafnamannsins til að ganga lengra í þessum efnum? Það er ekki að ófyrirsynju sem fólk spyr núna hvort verið sé að stíga skrefið til fulls. Mér nægir ekki að Guðni Ágústsson komi hingað og segi að þetta séu ekki tekjur og það sé bara verið að viðhalda þarna listgrein. Satt að segja get ég gefið þá yfirlýsingu hér að höfðingsskapur Björgólfs Guðmundssonar er óumdeildur í mínum huga, hann er mikill og Björgólfur hefur látið margt gott af sér leiða, en sé hér um höfðingsskap eingöngu að ræða átti að setja þessa fjármuni í sjóð sem íslenskir kvikmyndagerðarmenn hefðu getað sótt um fjármuni til á jafnréttisgrundvelli. Þá hefðu líka sjónvarpsstöðvarnar staðið á jafnréttisgrunni og þar með erum við að tala um jafnræðisreglu. 

Frú forseti. Ég þakka þessa umræðu en þó sérstaklega þann undirtón sem hefur verið sleginn um að fólk vilji aukna innlenda dagskrárgerð. Ég held að það sé nokkurn veginn eini samhljómurinn hér nema, jú, það var athyglisvert að fylgjast með því að það er mikill samhljómur í málflutningi vinstri grænna og frjálslyndra í því efni að þeir hafa í rauninni, að mínu mati eftir að hafa hlustað á ræður þeirra, sameinast gegn því að styrkja Ríkisútvarpið. Ég er nefnilega sannfærð um að sá samningur Ríkisútvarpsins sem hér hefur verið til umræðu er til þess fallinn að efla innlenda dagskrárgerð, svo einfalt er það. Ég undirstrika jafnframt, frú forseti, að það skiptir mjög miklu máli þegar við ræðum samvinnu einkafjármagns og hins opinbera að reglur séu skýrar og matið faglegt og gegnsætt. Eftir því hefur líka verið unnið, þetta liggur alveg ljóst fyrir. Með þessum gjörningi erum við að efla og styrkja innlenda dagskrárgerð. Varðandi það sem hefur verið sagt hér um það hvort ég hafi heimilað samninginn bið ég bara hv. þingmenn að koma til nútímans. Ríkisútvarpið er sjálfstætt félag. Slíkir samningar koma ekki inn á borð menntamálaráðherra. Þannig er bara nútíminn í dag og við það verða menn að una. Þetta er sjálfstæð ákvörðun þeirra sem stjórna Ríkisútvarpinu og ég tel þetta fagnaðarefni að því leytinu til að mér finnst Ríkisútvarpið vera að svara því kalli sem við höfum heyrt í þessari umræðu, í langri umræðu á síðasta þingi, þ.e. að við viljum aukið innlent dagskrárefni, við viljum aukið innlent efni í Ríkisútvarpinu. Ég tel Ríkisútvarpið sýna með þessum gjörningi sem og með athöfnum sínum nú á haustdögum að það er að svara kalli fólksins.

Frú forseti. Tilefni spurningar þeirrar sem ég beini til félagsmálaráðherra er sú staðreynd að sjómenn á bátum undir 12 tonnum hafa aldrei í sögunni haft kjarasamning. Á árum áður voru sjómenn á trillum einyrkjar og þurftu lítið annað en að semja við sjálfa sig um kaup og kjör. Síðan hafa aðstæður breyst og smábátar í dag eru orðnir stærri í rauninni. Þótt þeir séu bara mældir 12–15 tonn hafa þeir fjögurra og fimm manna áhöfn. Nú eru á bilinu 450–600 sjómenn á smábátum sem ekki hafa kjarasamning. Það eru engir kjarasamningar til. Sjómenn þurfa að hlíta því að útgerðarmaðurinn ákveði skiptaprósentu, fiskverð og jafnvel hvort þeir borgi kauptryggingu eða ekki. Eins snýr málið að ákveðnum þáttum í sjúkratryggingum sem sjómennirnir búa við. Það fer ekki eftir neinum leikreglum og er geðþóttaákvörðun útgerðarmanns á hverjum tíma. Þess vegna spyr ég hæstv. félagsmálaráðherra: Hvað finnst ráðherra um þá staðreynd að kjarasamningar skuli ekki hafa verið í gildi fyrir sjómenn á bátum undir 12 brúttólestum? Finnst ráðherra ekki rétt að láta kanna réttarstöðu sjómanna á smábátum sem eru án kjarasamninga?

Hæstv. forseti. Eins og fram er komið hefur hv. þm. Grétar Mar Jónsson lagt fyrir mig fyrirspurn í tveimur liðum um stöðu kjarasamninga sjómanna á smábátum. Fyrirspurnin snertir mikilvægt mál sem ástæða er til að hafa áhyggjur af. Nú er það svo að samtök sjómanna og útgerðarmanna hafa í tímans rás kosið að sækja sín mál til sjávarútvegsráðherra. Gildir þá einu hvort um er að ræða ánægju eða óánægju með stefnuna sem fylgt er við stjórn fiskveiða, um menntun og endurmenntun sjómannastéttarinnar eða kaup og kjör og stöðu kjarasamninga. Það kemur samt ekki í veg fyrir að ég geti tjáð mig um málefnið sem fyrirspurnin fjallar um. Ég vil strax taka fram varðandi fyrri hluta fyrirspurnarinnar að mér finnst slæmt að hópur á vinnumarkaði sé án gildandi kjarasamninga. Með seinni hluta fyrirspurnarinnar leitar fyrirspyrjandi eftir afstöðu minni til þess hvort rétt sé að láta kanna réttarstöðu sjómanna á smábátum sem eru án kjarasamninga. Varðandi þann hluta fyrirspurnarinnar vil ég segja eftirfarandi. Eins og ég gat um eru málefni sjómanna ekki á mínu borði en ég hef kynnt mér réttarstöðu þeirra. Mér virðist að réttarstaða sjómanna á smábátum sé að flestu leyti skýr. Um þá gilda sjómannalög. Þar er kveðið á um réttindi og skyldur aðila, t.d. um öryggismál, aðbúnað, vistarverur, fyrirkomulag á greiðslu kaups o.s.frv. Með lögum nr. 31/2003 voru tekin upp í sjómannalögin ákvæði vinnutímatilskipunar ESB um skipan vinnutíma sjómanna um borð í fiskiskipum. Sjómenn, eins og aðrar stéttir, njóta lágmarksréttinda samkvæmt orlofslögum. Þeir eru slysatryggðir við vinnu sína og falla undir lög nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda. Engu að síður tel ég ástæðu til, er reiðubúin til þess, að fara yfir réttarstöðu sjómanna á smábátum með hagsmunaaðilum í samráði við sjávarútvegsráðherra og taka þá allt upp á borðið, athuga hvort eitthvað standi þar út af sem ástæða er til að skoða sérstaklega. Varðandi kjarasamninga er ljóst að umræddur hópur er án kjarasamninga og þannig hefur það verið. Ástæðan er m.a. sú að á bátunum hafa verið einn til tveir menn, oftast eigandinn með annan með sér. Að vísu mun vera í gildi samningur á Höfn í Hornafirði og einhvers konar samkomulag í Bolungarvík. Það mun vera að breytast með breytingum á stærðarmörkum. Þeim bátum hefur því fjölgað þar sem tveir til fjórir eru í áhöfn og allir ráðnir, þ.e. útgerðarmaðurinn eða eigandinn er ekki í áhöfninni. Staðreynd er að fulltrúar Sjómannasambands Íslands hafa lengi reynt að ná samkomulagi við Landssamband smábátaeigenda og drög að samkomulagi munu hafa verið tilbúin til undirritunar fyrr á þessu ári en af undirritun hefur ekki orðið. Komið hefur fram í samtölum við hagsmunaaðila að formlegur samningafundur er fyrirhugaður 4. desember næstkomandi. Reynslan hefur sýnt okkur að samningar sjómanna og útgerðarmanna eru flóknir og viðræður um þá tímafrekar. Oftar en ekki hafa slíkar viðræður endað í hörðum hnút þar sem gripið hefur verið til þeirra vopna sem lög heimila, þar á meðal verkfalla. Reynslan sýnir okkur einnig að sjómannaverkföll hafa reynst torleyst og langvinn. Aðilar hafa haldið fast við sitt og því miður hefur allt of oft gerst að horft hefur verið til stjórnvalda um að þau höggvi á hnútinn. Gott dæmi um þetta er inngrip stjórnvalda í kjaradeilu sjómanna og útgerðarmanna árið 2001 sem lauk með setningu laga nr. 34/2001. Alþýðusamband Íslands, Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands kærðu lagasetninguna til Alþjóðavinnumálastofnunar sem brot á samþykktum stofnunarinnar. Virðulegi forseti. Ljóst er að alþjóðlegar skuldbindingar takmarka mjög svigrúmið sem stjórnvöld hafa til að grípa inn í eða til að hafa afskipti af kjarasamningum aðila vinnumarkaðarins. Ekki verður annað séð en að aðilar séu sáttir við þann lagaramma sem gildir um kjarasamninga og lausn á vinnudeilum. Niðurstaða mín er sú að við hljótum að gera þær kröfur að samningsaðilar leysi sjálfir vandamálið. Búið er að ganga þá götu til enda sem felst í því að keyra málið í hnút og ætlast síðan til að ríkisstjórn eða Alþingi leysi málið.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Grétari Mar Jónssyni fyrir fyrirspurn hans og einnig ágætt svar félagsmálaráðherra sem talaði á köflum eins og alvanur trillukarl því að margt kom fram í svari hennar sem er nokkuð sérhæft. Þó er svo að samningar trillusjómanna og trillueigenda verða ekki gerðir nema báðir aðilar komi þar að. Spurning er um hvernig trillusjómenn, eða menn sem eru hásetar á trillum eða róa á trillum, geti skapað betri samstöðu sín á milli. Kjörin eru ákaflega misjöfn, einnig á þessum bátum eins og við vitum, 

Virðulegi forseti. Það ástand þegar ekki eru í gildi neinir kjarasamningar leiðir augljóslega til þess að samningar sem gerðir eru milli útgerðarmanns og sjómanns hverju sinni geta verið mjög breytilegir ef yfir höfuð eru þá einhverjir samningar. Maður veit ekki hvernig slíkum málum er ráðið til lykta í samtali eða við ráðningu um borð á viðkomandi bát. Það er afar slæmt ástand að ekki skuli vera í gildi neinn samningur sem kveður á um lágmarkskjör, laun og annað sem máli skiptir. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort vinnulöggjöfin geri ekki ráð fyrir samningum, hvort hún geri ekki kröfu um að samningar verði gerðir þannig að ástandið sé ekki viðvarandi.

Frú forseti. Ég þykist þekkja svörin sem hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, las upp. Ég held að ef til vill sé um smámisskilning að ræða vegna þess að í þessum tilfellum eru ekki til nein samtök sjómanna sem eru á bátunum. Þeir eru ekki innan Sjómannasambands Íslands og sumir þeirra eru yfirmenn. Þeir eru skipstjórnarmenn á bátunum og telja sig ekki eiga samleið með Sjómannasambandinu. Þeir telja sig frekar eiga samleið með Farmanna- og fiskimannasambandinu eða Samtökum skipstjórnarmanna. Það er dálítið skondin staða að geðþóttaákvarðanir útgerðarmanna skuli vera allsráðandi í þessu tilfelli. Hæstv. félagsmálaráðherra vitnaði í sjómannalög - ef þau dygðu nú og hefðu dugað hefðu sjómenn ekki staðið í kjarabaráttu eða kjaradeilum nánast í tugi ára eins og verið hefur. Sjómannalögin hafa alltaf verið til en þau duga ekki í þessu tilfelli. Verðlagning á fiski, sem er sú aðferðafræði sem notuð er til að reikna út kaup manna, er geðþóttaákvörðun útgerðarmannanna og ég vona að því verði svarað hvort það sé brot á vinnulöggjöfinni. Ég hef staðið í þeirri meiningu að ef vinnuveitendur eru með fólk án kjarasamninga sé það brot á vinnulöggjöfinni.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir að ástandið er afar sérstakt og slæmt. Auðvitað er erfitt að búa við að ekki skuli vera í gildi kjarasamningur sem kveður á um lágmarksréttindi að því er varðar sjómenn á smábátum. Það er auðvitað slæmt, eins og hv. fyrirspyrjandi lýsti, að geðþóttaákvarðanir séu þar allsráðandi. Vinnulöggjöfin gerir almennt ráð fyrir frjálsum samningum milli aðila og að ekki sé um inngrip stjórnvalda að ræða. Eins og ég kom að í máli mínu var það niðurstaða Alþjóðavinnumálastofnunar að ef stjórnvöld gripu inn í kjaradeilur á milli sjómanna og útgerðarmanna væri það brot á samþykktum stofnunarinnar. Ég tel rétt, eins og staða málsins er núna, að við förum yfir réttarstöðu þessara aðila og þá vinnulöggjöfina í heild sinni og aðra réttarstöðu sem lýtur að aðbúnaði sjómanna á smábátum. Ég er fús til þess og mun beita mér fyrir að við höldum slíkan fund og förum yfir málin. Það geri ég í samráði við sjávarútvegsráðherra svo hann komi einnig að málinu og eins hagsmunaaðilar, þannig að menn fái úr því skorið hvort einhver minnsti vafi leiki á því að verið sé að brjóta vinnumálalöggjöfina. Eins og hv. þingmenn þekkja er meginreglan í vinnulöggjöfinni sú að frjálsir samningar eru á milli aðila en ekki er um inngrip stjórnvalda að ræða.

Frú forseti. Það er eins með netið og möguleika hins rafræna heims og fleiri mannleg fyrirbæri, að jafngott og það er til síns brúks og jafnmikið frelsi og það veitir, getur það líka verið vandmeðfarið. Því miður hneigjast ýmsir til þess að nota netið einnig í vafasömum tilgangi, jafnvel beinlínis til lögbrota eða glæpsamlegrar starfsemi og hegðunar. Vandi fylgir vegsemd hverri. Frelsið má misnota og frelsi eins er ekki frelsi ef það er á kostnað frelsis og velferðar annarra. Með netinu opnast aðgangur utan frá inn á velflest heimili, að minnsta kosti hins vestræna heims, og þannig er það hér á landi þar sem netnotkun er með því mesta sem þekkist. Þar með opnast aðgangur að öllum heimilismönnum, jafnt börnum og unglingum sem tileinka sér ung að árum möguleika þessarar tækni og verða jafnvel virkir þátttakendur á spjallrásum og ýmiss konar samskiptum á netinu. Ég nefndi það aðspurður í spjallþætti síðastliðinn vetur að mér fyndist einboðið að lögreglan hlyti að beita sér gegn lögbrotum og glæpum sem fram færu á þessu sviði, á þessum vettvangi eins og öðrum. Reyndar var umræðuefnið sérstaklega að sporna gegn klámvæðingu samfélagsins, vændi, mansali og ekki síst tilraunum til kynferðislegrar misnotkunar á börnum. Af þessu varð nokkur hvellur og þáttastjórnendur og ýmsir spunadoktorar lögðu hlutina þannig upp að það hlyti þá að snúast um tilraunir til allsherjarritskoðunar í kínverskum anda á netinu. Slíkt var og er fjarri mínum huga. Ég hef þó aldrei séð nein rök standa til þess að lögregluyfirvöld, þau sem eiga að gæta réttinda borgaranna og koma í veg fyrir lögbrot, hljóti ekki að beita sér þarna eins og annars staðar, ekki síst þegar jafnviðkvæm mál eiga í hlut eins og þekkt er og tilraunir barnaníðinga til að komast í samband við fórnarlömb yfir netið. Lögreglur nágrannalandanna hafa flestar þegar skipulagt sig í þessum efnum fyrir allnokkrum árum og reka virka starfsemi til að reyna að hafa upp á og koma lögum yfir þá sem nota netið með þessum hætti. Nefna má Kripos, sérdeild norsku lögreglunnar, og fleiri í því sambandi. Ég leyfi mér að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra: Hvernig regluverk og umbúnað telur hæstv. ráðherra vera heppilegust fyrir lögreglustarfsemi tengda netinu? Hefur dómsmálaráðuneytið tekið til skoðunar að heimila lögreglunni að beita forvirkum aðferðum í baráttu gegn barnaníðingum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu atriði í þinginu. Það var sagt frá því fyrir skömmu að gerð var atlaga að Eistlandi og reynt að brjóta niður alla netstarfsemi innan þess lands. Það er því full ástæða fyrir ríkið að huga að úrræðum til að verja netstarfsemi innan landamæra sinna og við þurfum að huga að því eins og aðrar þjóðir og m.a. þess vegna höfum við gerst aðilar að samningi Evrópuráðsins um tölvubrot. Á löggjafarþinginu 2005–2006, 132. löggjafarþingi, voru samþykkt lög og breytingar á almennum hegningarlögum sem taka mið af þessum samningi. Ég tel því að við séum með löggjöf hér á landi sem standist þær kröfur sem gerðar eru og að við höfum í sjálfu sér lagaumgjörð til að bregðast við þeim vanda sem menn standa frammi fyrir þegar hugað er að öryggi í netheimum. Varðandi starfsemi lögreglunnar, sem líka er spurt um, þá er frá því að segja að í löggæsluáætlun fyrir árin 2007–2011 er talað um nauðsyn þess að búa þannig að lögreglunni að hún hafi til yfirráða nauðsynlegan tækjabúnað og fullnægjandi þjálfun til að sinna rannsóknum á rafrænum sönnunargögnum. Nú þegar er hafin vinna við þetta mál og unnið er samkvæmt þessari áætlun og lögreglan fylgist auk þess mjög vel með því sem er að gerast á alþjóðavettvangi að því er þetta varðar. Þá er spurt um forvirkar aðferðir í baráttunni gegn barnaníðingum og hvort ráðuneytið hafi tekið til skoðunar að heimila lögreglunni að beita slíkum aðferðum. Því má svara í stuttu máli að ráðuneytið hefur að sjálfsögðu litið til þeirra aðgerða sem unnt er að gera í því skyni. Ríkislögreglustjóri hefur nú á haustmánuðum athugað sérstaklega hvernig best sé að berjast gegn ofbeldi gegn börnum, ofbeldi sem tengist netinu, og hefur tekið upp samstarf við samtökin Barnaheill sem hafa unnið mjög gott starf á þessu sviði og til stendur að ríkislögreglustjóri taki að sér að reka svokallaða ábendingalínu sem Barnaheill kom á fót. Þessi lína hefur fært lögreglunni upplýsingar um ólögmætt efni og þeim upplýsingum hefur m.a. verið miðlað til samstarfsaðila lögreglunnar í öðrum löndum. Gert er ráð fyrir því að lögreglan taki það alfarið að sér að reka þessa ábendingalínu frá og með haustinu 2008. Þá hefur ríkislögreglustjóraembættið einnig unnið að því í samvinnu við Barnaheill og netþjónustuaðila á Íslandi að koma upp hér síu á myndefni sem ætti að koma í veg fyrir dreifingu á myndum sem tengjast ofbeldi gegn börnum og barnaklámi. Þetta er samnorrænt verkefni, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi, sem hefur skilað góðum árangri í Noregi og Danmörku. Í næstu viku munum við ráðherrar dómsmála á Norðurlöndunum hittast í Noregi til að kynnast betur hvernig Norðmenn standa að þessu. Hér á landi hafa netþjónustuaðilar tekið vel í að verða þátttakendur í þessu verkefni. Þá hefur einnig verið kannað hér að koma upp svokölluðum rauðum hnappi sem lögregla setur og þá er hægt að ýta á þann hnapp til að tilkynna lögreglu ef um óeðlileg samskipti er að ræða á netinu eða eitthvað slíkt sem menn telja varhugavert fyrir börn og að þessu er unnið. Þá vil ég líka láta þess getið að lögreglan hefur átt þess kost að kynna sér starfsemi á þessu sviði hjá FBI í Bandaríkjunum, Europol og Interpol, því að alþjóðleg samvinna er mjög brýn, sérstaklega þegar hugað er að ofbeldi gegn börnum eins og menn vita sem fylgjast með fréttum um þessi mál, og ég tel að hér sé unnið skipulega að því að tryggja að lögreglan hafi þá þekkingu sem best er í heiminum. Við þurfum síðan einnig að búa þannig um hnútana að tæknilega sé unnt að sinna þessu verkefni og ná þeim markmiðum sem hv. þingmaður lýsti og ég er sammála honum um að að sjálfsögðu þurfi að grípa til ráðstafana til að tryggja öryggi á þessu samskiptasviði manna eins og öðrum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir svörin og lýsi ánægju minni með þau í öllum aðalatriðum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þessi mál eru nú í vinnslu hér á ýmsan hátt og að við erum farin að taka þau miklu fastari tökum en gert var áður. Ég held að það megi alveg segja að menn hafi verið svolítið óviðbúnir því að þessir hlutir færu að gerast hér á landi eins og annars staðar, sem auðvitað hlaut að verða. Ég held að það sé ákaflega mikilvægt að vinna þetta í góðu samstarfi við aðila eins og hér voru nefndir, Barnaheill og netþjónustuaðila. Það hefur skilað miklum árangri erlendis og það er einmitt þannig að þeir aðilar sem veita þjónustu og stunda rekstur sem tengist netinu eiga mjög mikið undir því að það sé ekki misnotað. Öllum sönnum unnendum netsins og möguleika hins rafræna heims, eins og ég veit að hæstv. ráðherra er - hann er frægur fyrir frumkvæði sitt í þeim efnum að gerast virkur þátttakandi á því sviði - er ljóst að það eru einmitt þessir aðilar sem eiga að standa vörð um frjálst net sem getur þjónað sínum tilgangi án þess að það sé misnotað. Það er augljóst að alþjóðlegt samstarf er líka mikilvægt enda yfirleitt og mjög oft um að ræða aðgerðir sem taka til margra landa og kalla á mikla samræmingu. Þess vegna er eðlilegt að t.d. ríkislögreglustjóri við aðstæður eins og okkar eða lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu séu lykilaðilar í slíkri uppbyggingu. Það þarf líka að vera hægt að fylgjast með því að netið sé ekki misnotað á annan hátt, afbrotin og glæpirnir geta auðvitað verið fleiri en þeir sem við höfum gert hér sérstaklega að umræðuefni án þess að ég ætli beinlínis að fara að blanda mér í það hvort 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að það er ekki aðeins ríkislögreglustjóri sem hefur unnið að þessu heldur einnig lögreglan á höfuðborgarsvæðinu og kynferðisbrotadeild sem var stofnuð þar í byrjun þessa árs eftir að nýskipan lögreglumála kom til sögunnar. Það er því unnið að þessum málum af hálfu lögreglunnar á skipulegan og markvissan hátt varðandi þann þátt sem við höfum gert sérstaklega að umtalsefni hér. Í landi eins og okkar þar sem við notum netið jafnmikið til kennslu og miðlunar á upplýsingum í skólum, allt frá grunnskóla og upp í háskóla, er það raunar ríkari skylda en ella af hálfu opinberra aðila að sjá til þess að allar varúðarráðstafanir við notkun á þessum miðlunarbúnaði séu fyrir hendi og menn geti átt greiða leið að því að kalla þá til ef á þarf að halda þegar menn verða varir við misnotkun á þessum fjarskipta- og miðlunarleiðum. Ég tek undir með hv. þingmanni að mér þótti ómaklega að honum vegið þegar hann vakti máls á þessari hættu fyrir nokkrum mánuðum. Allar upphrópanir um að það eigi ekki að huga að eftirliti á þessu sviði eins og öðrum finnst mér marklitlar og marklausar og ástæðulaust að láta þær trufla löggjafann eða aðra sem að þessum málum koma og bera ábyrgð á þessu sviði eins og öðrum þegar um öryggi borgaranna er að ræða.

Virðulegi forseti. Ég fylgi hér úr hlaði fyrirspurn sem var lögð fram af varaþingmanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Paul Nikolov, um viðurkenningu á prófgráðum frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Eins og kunnugt er hafa almennt gilt talsvert rýmri reglur um þá útlendinga sem falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið en aðra útlendinga. Á yfirstandandi þingi hefur þegar verið rætt í þessum sal um starfsleyfi fyrir sérfræðinga sem koma frá löndum utan EES. Það var til umræðu í fyrirspurnatíma, ef ég man rétt að frumkvæði hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur, og það má kannski segja að þetta mál sé angi af sömu umræðu. Það hefur reynst útlendingum sem hingað koma frá löndum utan EES erfiðara og flóknara að fá prófgráður metnar og að fá t.d. að halda áfram námi hér hvort sem er á framhaldsskóla- eða háskólastigi. Hugsanlega má stundum tengja það ólíkri nálgun innan viðkomandi fræða milli ólíkra landa. Það er því ekkert einhlítt í þessum efnum en stundum virðist þó sem um sambærilegt nám sé að ræða. Spurt er hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að prófgráður frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins verði viðurkenndar hér svo að prófgráðuhafi geti stundað áframhaldandi nám í framhalds- og háskólum eða fengið útgefið starfsleyfi þegar um löggilt starf er að ræða. Er einhver vinna í gangi hjá ráðuneytinu við að meta nám í löndum sem standa utan EES í ljósi þess að það getur verið talsverður munur milli þeirra landa sem standa utan EES? Ef svo er ekki, þarf þá ekki að leggja í einhverja vinnu við slíkt mat á námi?

Frú forseti. Til mín barst fyrirspurn frá hv. þm. Paul Nikolov sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir fylgir hér úr hlaði. Fyrirspurnin er svohljóðandi: „Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að prófgráður frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins verði viðurkenndar hér svo að prófgráðuhafi geti stundað áframhaldandi nám í framhalds- og háskólum eða fengið útgefið starfsleyfi þegar um löggilt starf er að ræða?“ Viðurkenning á prófgráðum á háskólastigi eða svokölluð akademísk viðurkenning vegna menntunar frá löndum utan EES-svæðisins er í höndum viðkomandi háskóla. Forsenda þess að unnt sé að meta slíkt nám er að umsókn um mat fylgi greinargóð lýsing á náminu, inntaki þess og lengd. Æskilegast er að umsækjandi geti lagt fram svokallaða viðauka með prófgráðu, sem á ensku kallast Diploma Supplement, sem margir háskólar gefa út sem fylgiskjal með prófskírteinum og er orðið nokkuð algengt. Þar er að finna ítarlega lýsingu á því námi sem um ræðir og þeirri þekkingu og ekki síður þeirri færni sem handhafi prófskírteinisins hefur aflað sér í háskólanámi sínu. Háskólar hafa samkvæmt hefð sjálfdæmi um það hvernig þeir meta nám erlendis frá þegar um akademíska viðurkenningu er að ræða. Ef nemendur koma erlendis frá og vilja hefja nám við framhaldsskóla hér á landi kemur það í hlut viðkomandi framhaldsskóla að meta þá menntun sem þeir hafa þegar aflað sér og hefur menntamálaráðherra gefið út leiðbeiningar um það í aðalnámskrá hvernig að því skuli staðið. Lögð er áhersla á að gætt sé sveigjanleika í slíku mati og horft sé til þess hvort nemandi hafi forsendur til þess að ljúka því námi sem hugur hans stendur til. Ef um er að ræða mat á námi sem getur leitt til starfsréttinda kemur það í hlut viðkomandi fagráðuneytis eða aðila sem ráðuneytið hefur framselt slík verkefni til og að meta menntun frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Hér er einnig brýnt að fyrir liggi skýr lýsing á menntun umsækjanda, umfangi hennar og inntaki svo og á starfsreynslu hans og einnig þeim réttindum sem hann nýtur í heimalandinu þegar svo ber undir. Menntamálaráðuneytið annast viðurkenningu kennaramenntunar erlendis frá, það er rétt að undirstrika það, og hefur ekki orðið vart sérstakra vandkvæða við að viðurkenna menntun frá löndum utan EES-svæðisins þegar gögn uppfylla þau skilyrði sem ég hef þegar greint frá. Ef í ljós kemur við skoðun að umsækjandi um viðurkenningu uppfyllir sömu eða sambærilegar kröfur um menntun og gerðar eru til íslenskra kennara fær hann útgefið íslenskt leyfisbréf grunn- eða framhaldsskólakennara. Einnig er rétt að greina frá því að í haust var haldið námskeið, sérstaklega skipulagt af menntamálaráðuneytinu í samvinnu við m.a. Endurmenntunar Háskóla Íslands, þar sem farið var yfir viðurkenningu á prófgráðum varðandi þetta efni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra skýr svör um þessi efni. Það er mjög áhugavert sem fram kemur í máli hennar um viðurkenningu kennaramenntunar, sem er í höndum menntamálaráðuneytis, að ekki hafi verið mikil vandkvæði á framkvæmd þeirrar viðurkenningar. Ég lít svo á þegar þessi svör liggja fyrir að áhugavert væri að skoða þetta í raun, hvernig þetta hefur gengið fyrir sig, hvort það er vandamál að viðurkenna menntun þeirra sem koma frá löndum utan EES eða hvort það gengur í raun snurðulaust fyrir sig því að reglurnar virðast til staðar.

Virðulegi forseti. Ég vil fylgja úr hlaði fyrirspurn um fullorðinsfræðslu og hvort til standi að setja nýja löggjöf um fullorðinsfræðslu á þessu þingi og hvar vinna við slíka löggjöf er á vegi stödd. Sem stendur gildir engin heildstæð löggjöf hér á landi um fullorðinsfræðslu. Það hefur lengi verið mjög óljóst hver ábyrgð hins opinbera á að vera gagnvart fullorðinsfræðslu. Það má segja að hún hafi staðið fyrir utan hið formlega skólakerfi og að sumu leyti verið grasrótarstarf. Sem dæmi má nefna að af þeim tæplega 100 milljörðum kr. sem renna af opinberu fé til menntunar í landinu er um 1–2% af þeim fjármunum varið til fullorðinsfræðslu. Sú skoðun hefur lengi verið við lýði að það sé hlutverk atvinnulífsins að sjá um þennan þátt menntakerfisins enda hefur það staðið sig mjög vel á mörgum sviðum. Þar nægir að nefna Fræðslumiðstöð atvinnulífsins og öflugt starf Samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar á þessu sviði. Ég hef þó orðið vör við þá umræðu í samfélaginu að menn telji æskilegt að fá ramma um fullorðinsfræðsluna, sem er mjög margþætt hugtak og felur í sér mjög ólík markmið. Menn nota ólík hugtök innan þessa geira, svo sem endurmenntun, sem snýst um ákveðna endursköpun innan ákveðins starfs og símenntunarhugtakið verður æ sterkara í umræðu um menntamál en snýst um, svo einfalt sem það er, að svo lengi lærir sem lifir. Rökin fyrir fullorðinsfræðslu eru margslungin rétt eins og rök fyrir menntun almennt. Ég vil kannski nefna fernt og vísa þá til rannsókna Jóns Torfa Jónassonar prófessors á fullorðinsfræðslu. Þar koma til mannauðsrök, að fræðslan styrki stöðu fólks á vinnumarkaði og geri það betra innan síns geira. Lýðræðisrökin, þ.e. að það er nauðsynlegt að efla undirstöðuþekkingu fólks í jafnhreyfanlegu samfélagi og við búum í til að það sé virkir þátttakendur í samfélaginu. Jafnræðisrökin; þeir sem ekki ná að ljúka formlegri menntun innan formlega kerfisins fá annað tækifæri síðar á lífsleiðinni og þar með til að auka lífsgæði sín sem og lífskjör samfélagsins. Þá má í fjórða lagi benda á almenn tæknirök sem snúast um að fólk geti sótt sér menntun til að breyta til á vinnumarkaði, færa sig á milli starfa, skipta um vettvang. Þessi rök tel ég að mæla með því að hið opinbera taki á sig aukna ábyrgð á fullorðinsfræðslu, að sjálfsögðu í samstarfi við alla þá sem hafa axlað mikla ábyrgð í þessum efnum hingað til, verkalýðsfélög, vinnuveitendur og fleiri. Við þekkjum hins vegar þá staðreynd að brottfall úr hinu formlega skólakerfi hefur verið tiltölulega mikið hérlendis miðað við þau lönd sem við berum okkur gjarnan saman við. Það skiptir miklu máli að það fólk eigi afturkvæmt inn á menntaveginn. Spurningin er því: Stendur til að setja ramma um fullorðinsfræðsluna og hvar er sú vinna á vegi stödd?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir fyrirspurn hennar þar sem hreyft er mjög mikilvægu máli sem hefur mikla þýðingu í allri umræðu um menntamál, þ.e. fullorðinsfræðslu og símenntun sem slíkri. Spurt er: „Stendur til að setja nýja löggjöf um fullorðinsfræðslu í landinu á þessu þingi? Hvar er vinna við slíka löggjöf á vegi stödd?“ Ég skil, frú forseti, fyrirspurn hv. þingmanns þannig að spurt sé hvort lagt verði fram frumvarp um fullorðinsfræðslu á þessu þingi. Að sjálfsögðu hníga margvísleg rök að setningu laga um fullorðinsfræðslu utan hins formlega skólakerfis. Á vettvangi OECD og Evrópusambandsins er stöðugt lögð ríkari áhersla á mikilvægi þessa málaflokks. Harðnandi samkeppni á alþjóðlegum mörkuðum, breytt aldurssamsetning þjóða, mikilvægi upplýsingatækni og stöðugt aukinn fjöldi innflytjenda kalla ásamt öðru á aukna fullorðinsfræðslu utan formlega skólakerfisins. Ýmis hugtök og atriði er varða rétt einstaklinga á þessu sviði hafa ekki verið skilgreind formlega hér á landi. Það er mikilvægt að svo verði gert, t.d. í lögum. Sem dæmi má nefna að það þarf að skilgreina hvað átt er við með vissum meginhugtökum eins og t.d.: Hvað þýðir fullorðinsfræðsla? Hvað þýðir símenntun? Hvað þýðir raunfærnimat eða einingabært nám? Hverjar eru skyldur fræðsluaðila? Nefna má að fjárveitingar ríkisins til þessa málaflokks hafa aukist mjög mikið og hlutfallslega mjög hratt, ekki síst á undanförnum árum, m.a. í tengslum við kjarasamninga. En jafnframt hefur verið reynt að efla símenntun og fullorðinsfræðslu. Það er mikilvægt að rammi sé settur um það í löggjöf. Það er rétt að geta þess að fyrr á þessu ári, rétt undir lok sumars, lýsti ég því yfir að ég teldi mikilvægt að setja heildarlög um fullorðinsfræðslu en að mörgu er að hyggja áður en við komumst svo langt að gera lagarammann sem slíkan. Eins og ég sagði þurfum við að skilgreina þessi meginhugtök. Fyrir um ári skilaði verkefnisstjórn um símenntun mér skýrslu þar sem m.a. var lagt til að sett yrðu lög sem tryggja mundu fullorðnum einstaklingum, sem hafa af einhverjum ástæðum hætt námi en hyggjast hefja það að nýju, rétt til að ljúka námi við hæfi, þ.e. að þeir fái að halda áfram í skólakerfinu sem hafa einhverra hluta vegna tekið sér hlé. Í ráðuneytinu hefur verið farið vandlega yfir tillögur verkefnisstjórnarinnar og hvernig megi útfæra þær í löggjöf. Vissulega þarf að skoða mörg álitamál í þessu sambandi, þar á meðal hversu víðtæk löggjöf um fullorðinsfræðslu utan hins formlega skólakerfis eigi að vera. Sem dæmi má nefna að í nágrannalöndunum nær fullorðinsfræðslulöggjöfin víðast til menntunar í atvinnulífinu, fatlaðra, tungumálakennslu innflytjenda og jafnvel til fræðslustarfa frjálsra félagasamtaka líka. Þar er skilgreiningin á fullorðinsfræðslu mun víðtækari en tillögur verkefnisstjórnar um símenntun koma inn á og snertir málefnasvið fleiri ráðuneyta en ráðuneyti menntamála. Fyrsta skref menntamálaráðuneytisins er að ljúka þeirri gagnaöflun sem lögð verður til grundvallar stefnumótun í þessum málaflokki. Hún verður að sjálfsögðu unnin í nánu samráði við alla hagsmunaaðila. Þegar meginniðurstöður í stefnumótun liggja fyrir með skilgreiningu og afmörkun á þeim málefnum sem taka þarf á í löggjöf mun vinna strax hefjast við gerð frumvarps. Samkvæmt áætlun sem unnin hefur verið í ráðuneytinu er gert ráð fyrir að frumvarpsdrög muni liggja fyrir næsta vor. Við bindum vonir við að við náum því þannig að þetta komist til meðferðar á þinginu þótt það verði hugsanlega ekki afgreitt á vorþingi en engu að síður, að það komist til þingsins. Ég tel að það skipti miklu. Við erum að vinna að þessu. Ég vil líka geta þess að við erum með opnasta framhaldsskóla í heimi. Við erum t.d. með miklu opnari framhaldsskóla en Norðmenn sem hafa framhaldsskóla þrjú ár og ef nemandi ætlar að fara í stúdentspróf þarf að leita eitthvað annað. Hér höfum við mýmörg dæmi um eldri nema, þ.e. að sá hópur fólks sem ekki tilheyrir árgöngum sem kemur upp úr grunnskóla er hlutfallslega mun stærri hér. Enda er það svo, sem er annað viðfangsefni og önnur skref sem við þurfum að taka til að bæta það, að því miður er hér enn hátt hlutfall þeirra sem ekki hafa aflað sér framhaldsskólamenntunar. En að fenginni reynslu síðustu missira höfum við saxað mjög á þá tölu. Ég vil geta þess, af því að það eru þingmenn víða að hér í salnum, að t.d. varðandi Fjölbrautaskóli Snæfellinga, þar sem við gerðum ráð fyrir að nýta nýja tækni í samvinnu við aðra skóla, gerðum við ráð fyrir því, tölur sýndu það, að yrðu 130–140 nemendur. En við erum í dag með 260–270 nemendur í þeim skóla. 

Frú forseti. Það er full ástæða til að þakka fyrir umræðuna, þessa fyrirspurn og svarið við henni. Við erum aldrei nógsamlega minnt á hversu mikilvæg fullorðinsfræðsla er og því hve veigamiklu hlutverki hún er farin að gegna, meira en áður. Ég man eftir því að þegar ég var rúmlega tvítugur eða aðeins meira þá fór fólk að taka stúdentspróf í öldungadeild í Hamrahlíð. Það var algjört nýmæli að fólk færi í kvöldskóla og tæki stúdentspróf á fullorðinsárum en þetta skipti gríðarlega miklu máli. Svo hefur þetta víkkað og stækkað, bæði í tengslum við verkalýðsfélög og ýmsa vinnustaði og margt fleira. Við eigum náttúrlega að gera allt sem við getum til að hafa menntakerfi okkar það opið að allir hafi aðgang að því, ungir sem gamlir, og á sem ódýrastan hátt. En það hefur borið við að framhaldsnám eða nám sem fullorðið fólk sækir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það verður áhugavert að sjá frumvarpsdrögin næsta vor. Ég ítreka þó, eins og komið hefur fram hjá þeim sem hér hafa til máls tekið að þetta eru ansi flókin mál. Það skiptir miklu að móta stefnu út frá skýrum hugtökum og skilgreiningum þannig að löggjöf sé ekki of miðstýrandi og byggi á þeirri reynslu sem við eigum. Ég vil halda því til haga að ég held að þetta sé gríðarlega mikilvægt mál af því að við lifum í breyttum heimi og mjög breytilegum heimi. Sumir kalla þetta póstmódernískan heim, hér blasir við allt annar heimur á tíu ára fresti. Þess vegna held ég að lýðræðisrökin sem ég nefndi áðan séu geysilega mikilvæg, að við getum áfram haldið að vera samfélag með virkri þátttöku allra borgara. Eins er um jafnræðisrökin, að fólk eigi þetta seinna tækifæri til að bæta líf sitt, vil ég segja, sækja sér meiri menntun þótt það ljúki henni ekki innan hins formlega skólakerfis. Ég fagna því að þessi vinna sé í gangi og mun fylgjast grannt með henni. Ég tel að þetta sé talsvert mikið hagsmunamál fyrir þá sem vilja veg menntunar sem mestan.

Ég tek undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur. Þetta er mikið hagsmunamál, annars vegar fyrir þá einstaklinga sem hafa hug á að fara til náms að nýju en ekki síður fyrir samfélagið allt, að nýta kosti og hæfileika hvers og eins þannig að hægt verði að miðla því samfélaginu til heilla. Ég vildi líka nefna að í dag, þrátt fyrir að við séum ekki með rammalöggjöf, erum við að upplifa þá ánægjulegu þróun að sjá aðsókn og ásókn fólks á öllum aldri í nám, fólks víðs vegar að í samfélaginu í dag. Hvað er það að gera? Jú, það er í námi, að gera alls konar hluti. Það finnst mér stórkostleg upplifun, að hitta slíka einstaklinga. Við höfum opnað kerfið og við eigum líka að gera það. Við eigum að hafa tækifæri til menntunar fyrir alla, allt lífið. En engu að síður, af því að umfangið er að aukast, þá er brýnt að við komum okkur upp heildstæðri rammalöggjöf þar sem skilgreiningarnar eru skýrar, að við getum mótað löggjöf sem heldur áfram að styðja og efla þessa þróun og ásókn fólks í frekara nám. Ég vil í lokin undirstrika það að með þeim frumvörpum sem við erum að fara að ræða, vonandi í næstu viku, og tengjast leik-, grunn- og framhaldsskóla, er sérstaklega tekið á raunfærnimatinu í framhaldsskólalögunum. Ég held að það skipti mjög miklu máli að aukið svigrúm verði gefið til að fá fólk inn í skólakerfið sem byggir á ákveðnu raunfærnimati, þar sem við tökum mið af því sem fólk kann og getur og þeirri þekkingu sem það hefur áunnið sér í áranna rás.

Virðulegi forseti. Ég lagði fyrir nokkru fram fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra sem snýst um 2. gr. laga um grunnskólana. Greinin hljóðar m.a. svo í núverandi löggjöf, með leyfi forseta: „Hlutverk grunnskólans, í samvinnu við heimilin, er að búa nemendur undir líf og starf í lýðræðisþjóðfélagi sem er í sífelldri þróun. Starfshættir skólans skulu því mótast af umburðarlyndi, kristilegu siðgæði og lýðræðislegu samstarfi.“ Fyrirspurn mín beinist sérstaklega að því að starfshættir skuli mótast af kristilegu siðgæði, enda tel ég furðu sæta að tiltaka þurfi sérstaklega kristilegt siðgæði í lögum um grunnskóla. Fyrirspurnin hljóðar því svo: Hvað er átt við með orðunum kristilegt siðgæði? Þá er ég e.t.v. að leita eftir skilgreiningu, af hverju þarf að tiltaka kristilegt siðgæði, er ekki hægt að orða það á annan máta? Er kristið siðgæði að mati ráðherra eitthvað frábrugðið almennu siðgæði, eins og því sem trúlausir ástunda eða fólk sem aðhyllist önnur trúarbrögð? Sömuleiðis spyr ég hver sé ástæða þess að talið er nauðsynlegt að tiltaka ein trúarbrögð og siðgæði þeim tengt umfram önnur trúarbrögð eða trúleysi í þessum lögum. Mig langar að heyra sjónarmið hæstv. menntamálaráðherra hvað það varðar. Jafnframt velti ég því upp hvort hæstv. menntamálaráðherra telji það fara saman að leggja áherslu á kristilegt siðgæði í starfsháttum grunnskóla og að námsefni í grunnskólum sé borið fram á hlutlausan, gagnrýninn og fjölmenningarlegan máta. Það er að mínu mati það sem við ættum að stefna að hvað varðar starfshætti í grunnskólum landsins. Eins og gjarnan er sagt er ein vika - næstum tvær síðan ég lagði fram þessa fyrirspurn - langur tími í stjórnmálum og í dag var dreift frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra um breytingar á lögum um grunnskóla þar sem m.a. er tekinn út sá hluti 2. gr. laganna sem segir að starfshættir skólanna skuli mótast af kristilegu siðgæði. Þó að ég hafi ekki náð að kynna mér aðra þætti frumvarpsins enn þá tel ég að þetta sé mikil framför og að með því að taka þetta út hafi hæstv. menntamálaráðherra e.t.v. óbeint svarað fyrirspurn minni án þess að ég hafi verið búin að bera hana upp munnlega. Breytingar á lögunum hafa þó ekki verið samþykktar enn þá og því þætti mér mjög áhugavert að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra hvað þetta varðar. Hæstv. menntamálaráðherra getur e.t.v. svarað hví hún tók greinina út.

Frú forseti. Ég vona að ég nái að svara hv. þm. Auði Lilju Erlingsdóttur með þetta. Við erum örugglega sammála um margt en mér heyrist ekki um allt. Það kemur fram hér á eftir. Í 64. gr. stjórnarskrár Íslendinga er kveðið á um trúfrelsi í landinu en samkvæmt henni er hin evangelíska lúterska kirkja einnig þjóðkirkja Íslendinga. Á þeim grunni hefur 2. gr. grunnskólalaga, markmiðsgreinin, grundvallast og verið nánast óbreytt frá grunnskólalögunum frá 1974. Í frumvörpum til nýrra laga um leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla sem lögð hafa verið fyrir Alþingi eru m.a. lagðar til breytingar á þeim atriðum sem fram koma í þessari fyrirspurn og hv. þingmaður kom inn á áðan. Í frumvarpinu um ný lög til grunnskóla eru lagðar til breytingar á 2. gr. laga þar sem fjallað er m.a. um kristilegt siðgæði í starfsháttum grunnskóla. Í fyrsta lagi eru gerðar breytingar á ákvæðinu um starfshætti grunnskóla í þá veru að bætt er við ákvæði um að starfshættir skuli mótast af jafnrétti og ábyrgð. Einnig er kveðið á um að starfshættir skuli mótast af umhyggju, sáttfýsi og virðingu fyrir manngildi, en þessi hugtök eru kjarninn í túlkun á kristilegu siðgæði í aðalnámskrá grunnskóla. Er þessi breyting m.a. í samræmi við ábendingar frá ýmsum aðilum, m.a. frá Mannréttindadómstól Evrópu og um hana ríkir almenn sátt. Í frumvarpi til nýrra laga um leikskóla er einnig lagt til að í stað ákvæðis 2. gr. í gildandi lögum um kristilegt siðgæði barna komi ákvæði um að efla almenna siðferðisvitund þeirra. Þessi almennu siðferðilegu gildi samfélagsins sem fram koma í frumvarpi um ný lög til grunnskóla eiga við alla hópa, burt séð frá því hvaða trú eða lífsskoðanir menn aðhyllast. Hin siðferðilegu gildi verða að endurspeglast í öllu skólastarfi. Umfjöllun um þau og forsendur þeirra eiga heima í öllum námsgreinum. Ástæða þess að siðgæði hefur tengst kristni í markmiðsgrein grunnskólalaga svo lengi sem raun ber vitni á sér bæði menningarlegar og sögulegar forsendur. Menning okkar og menntun hefur vaxið úr jarðvegi kristninnar og í upphafi tengdust skólar á Íslandi kirkjunni sterkum böndum. Kristni og kristið siðgæði eru samofin menningu okkar, siðum, siðferði og sjálfsvitund. Kristni setur raunar mark sitt á skólastarf með ýmsum hætti, ekki einungis í námskrá og lögum, heldur er einnig gefið frí í skólum á kristnum hátíðum á borð við jól og páska og vona ég að þingmaðurinn telji það ekki til ama. Ég tel mjög varasamt, frú forseti, að gera lítið úr mikilvægi kristni og kristins siðgæðis og láta sem kristindómurinn skipti Íslendinga engu máli. Þar með værum við komin út á hættulega braut og í raun farin að vega, að mínu mati, að einni af grundvallarstoðum sem hefur mótað okkur sem þjóð á undanförnum árum. Við eigum ekki að vera feimin við að segja að við séum kristið samfélag. Vissulega er mikilvægt að við eflum þekkingu og skilning skólabarna á öðrum trúarbrögðum, það er sjálfsagt og það er eðlilegt og ég vona að það sé óumdeilt. Við eigum að kynnast fleiri trúarbrögðum en kristni og ekki síður hefðum annarra menningarsvæða. En það má ekki verða til þess að við afneitum því sem við erum og þeirri sögulegu, þeirri trúarlegu og þeirri siðferðilegu þróun sem hefur mótað okkur sem íslenska þjóð, mótað íslenska tungu og ekki síst íslenska menningu. Ef við værum að fara út af þeirri braut fyndist mér við vera allt að því að afneita sögunni og ég teldi það glapræði.

Frú forseti. Hér er spurt nokkuð stórt og svarað stórt. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir mjög gott og fínt svar að minni hyggju. Það er ekkert óeðlilegt við að þessi spurning komi fram, þetta endurspeglar þá tíma sem við lifum á, við erum að tala svo mikið um að vera hlutlaus og að ekki megi ganga á hlut eins eða annars. Við skulum samt gæta þess að vera ekki það hlutlaus að við förum að ganga á hlut meiri hlutans og langflestra. Ég var t.d. mjög hissa á að heyra að farið er að synja skólum leyfis þess að börn fengju frí til að fara í fermingarferðalög. 

Virðulegi forseti. Ég þakka menntamálaráðherra fyrir gott svar og góða útlistun á mikilvægi kristinnar trúar og hvaða gildi hún hefur í skólastarfi okkar og samfélagi. Mér finnst því miður að það skuli eiga að gera þá breytingu á lögum sem hún rakti. Það er eitt atriði sem mig langar að minnast á sem er um siðferðileg gildi, og það er spurningin hvort einhver önnur siðferðileg gildi séu hjá kristnu fólki en þeim sem játast undir aðra hugmyndafræði eða trúarbrögð. Það er nú einu sinni svo og úr því getum við ekki gert lítið. Það sem við höfum byggt á - og það kom svo skýrt fram í svari menntamálaráðherra - er að við erum kristin þjóð, byggjum á þeim siðferðilegu gildum sem kristin trú setur um náungakærleika, umburðarlyndi og fyrirgefningu. Það er það sem við umfram allt verðum að leggja rækt við og þau lýðræðislegu sjónarmið sem kristið siðferði byggir á.

Hæstv. forseti. Ég get ekki látið hjá líða að koma hér upp. Þegar ég kom hér inn í dag og sá þessa fyrirspurn velti ég henni fyrir mér og ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir mjög greinargott og gott svar, í raun og veru svar sem allt byggðist á sem maður hafði velt fyrir sér sjálfur. Það er skoðun mín að almenna siðgæðið sem við búum við hér á landi sé mótað af kristinni trú. Við erum bara svo vön því, við erum búin að vera kristin þjóð það lengi. Almenna siðgæðið byggist á þjóðartrúnni. Ég þakka menntamálaráðherra kærlega fyrir gott svar sem eiginlega sagði allt sem maður hefði viljað segja.

Virðulegi forseti. Ég tel það til framfara að breyta grunnskólalögum á þann hátt að tiltaka ekki þetta siðgæði. Við búum hreinlega í breyttu samfélagi, við búum í fjölmenningarlegu samfélagi. Hins vegar held ég að þessi breyting á grunnskólalögum snúist ekkert um að afneita uppruna eða sögu eins og hér hefur verið nefnt. Ég held að öllum ætti að vera það ljóst. Það er eðlilegt að fræðsla í skólakerfinu miðist við þann uppruna sem og annan þann uppruna sem við eigum sem þjóð, hvort sem er fyrir þann kristna tíma sem hér ríkti eða auðvitað þá vestrænu húmanistasiðfræði sem líka hefur haft hér mikil áhrif. Ég held að það skipti máli að við tökum tillit til allra þessara róta en fagna því að þessi breyting er lögð til í frumvarpi um grunnskóla.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessar umræður, þær hafa verið málefnalegar og góðar. Ég tel að það að taka orðin „kristilegt siðgæði“ úr grunnskólalögunum feli ekki í sér afneitun á sögunni enda tel ég að sú breyting hefði ekki verið gerð ef fólk teldi svo vera. Hins vegar er margt sem við þurfum að taka tillit til í nútímasamfélagi. Það er margt sem mótar siðgæði fólks, bæði hvar það er alið upp og hvaða gildum er haldið að því í æsku og þar held ég að trúarbrögð spili eitt hlutverk en ekki meginhlutverkið. Hv. þm. Jón Magnússon sagði að einfaldlega væri kristið siðgæði öðruvísi en siðgæði fólks sem aðhylltist önnur trúarbrögð. Þá velti ég fyrir mér hvaða rannsóknir hann hefur séð um það þar sem ég þekki margt kristið fólk og margt trúlaust fólk og fólk sem aðhyllist önnur trúarbrögð og ég hef ekki orðið vör við annað en að það fólk einkennist af hinu vestræna siðgæði. Ég held að fáir sem eru trúlausir mundu tala gegn umburðarlyndi, náungakærleika eða fyrirgefningu. Mannréttindadómstóll Evrópu í Strassborg dæmdi að norska ríkið hefði brotið á rétti barna til að fá tilhlýðilega menntun hvað varðar hlutleysi í kristinfræði, trúarbrögðum og heimspeki. Ég vona að við þurfum ekki að fá á okkur sambærilegan dóm til að fara að gera öllum jafnhátt undir höfði. Ég tel þær breytingar sem er verið að gera með þessum lögum mjög gott skref og sömuleiðis með tilmælum um að kristinfræðifræðsla eigi að fara fram utan skólatíma, fermingarfræðslan, því að fáir foreldrar vilja vera í þeirri aðstöðu að þurfa 

Frú forseti. Aðeins út af þessu síðasta er rétt að leiðrétta það sem hefur komið fram. Fermingarfræðsla er ekki hluti af skilgreindu skóladagatali, ekki skilgreind sem hluti af skólaskyldunni þá 180 daga sem eru í skólaárinu. Engu að síður, bara svo að það sé ljóst, erum við ekki að breyta þeirri framkvæmd sem verið hefur, þ.e. að ef foreldrar óska og kirkjan óskar eftir því að fá heimild skólastjóra til að senda börn í fermingarfræðslu eða fermingarferðir getur skólastjóri veitt þá heimild. Á því er engin breyting og ég vil sérstaklega undirstrika það. 
             Aðeins varðandi það sem hér hefur verið rætt, mér finnst þetta snúast svolítið um það hvernig samfélagi við búum í, ég get ekki að því gert. Við búum í umburðarlyndu samfélagi. Við erum með þennan náungakærleika, við erum almennt séð með góða löggjöf í gegnum allt litrófið. Af hverju er það? Það er af því að grunnurinn, sagan, hefur styrkt okkur af því að við erum kristin þjóð og byggjum á okkar kristnu gildum. Það er akkúrat þess vegna sem ég segi að íslenskt samfélag sé opið, umburðarlynt og gott, og kannski hluti af því að við erum í efsta sæti á lífskjaralista Sameinuðu þjóðanna í dag, það er kannski hluti af því líka. Við eigum ekki að vera feimin við að segja að við séum kristin. Með því erum við ekkert að hnýta í önnur trúarbrögð, engan veginn. Við eigum að halda hér uppi öflugri trúarbragðafræðslu, kenna börnunum okkar að þekkja annað en er hér heima, að sjálfsögðu. En við eigum að halda áfram að kenna kristinfræði eftir sem áður og leggja áherslu á það hvaða þýðingu kristinfræði og sú heimspeki sem henni fylgir hafa fyrir okkur og okkar samfélag.

Hæstv. forseti. Framtíð í nýju landi er samstarfsverkefni Reykjavíkurborgar, Rauða krossins, félagsmálaráðuneytis, menntamálaráðuneytis, Alþjóðahúss og Velferðarsjóðs barna á Íslandi. Þetta er þriggja ára tilraunaverkefni sem lýkur þann 1. desember næstkomandi. Markmið þess er að aðstoða víetnömsk börn eða ungmenni á aldrinum 15–25 ára við að setja sér einstaklingsbundin markmið um menntun og færni og aðlögun að íslensku samfélagi og leita úrræða til að auðvelda þeim að ná þeim markmiðum. Það er ljóst að menntun er lykill að árangri og sjálfsstyrking lykill að þroska. Fjölskyldubönd skipta miklu máli og öll almenn samfélagsleg tengsl eru mikilvæg til þess að ungmenni öðlist hæfni og færni til að takast á við lífið. Verkefnið Framtíð í nýju landi var unnið út frá heildarsýn sem var grundvölluð á fjölþættri, hugmyndafræðilegri nálgun og í verkefninu var reynt að brúa bil ólíkra menningarheima og varðveita eigin menningu. Frú forseti. Í nútímaþjóðfélagi skiptir miklu máli að vera virkur þjóðfélagsþegn og fylgjast vel með þeim möguleikum og tækifærum sem gefast hverju sinni. Velgengni hvers og eins fer mikið eftir því hversu vel viðkomandi mætir þeim verkefnum og tækifærum sem bjóðast. Menntakerfi okkar tekur mið af þessum þáttum og býður öllum tækifæri til að mennta sig. Þeir sem flytjast til Íslands og setjast hér að þurfa að njóta sömu tækifæra og aðrir þegnar landsins. Unga fólkið í þeim hópi hefur menningarlegan, mállegan og námslegan bakgrunn sem er oft mjög frábrugðinn þeim bakgrunni sem íslenskir jafnaldrar þeirra búa við. Þeir hafa því aðrar forsendur til að takast á við almennt nám í íslenskum skólum. Þetta þriggja ára tilraunaverkefni er að mínu mati metnaðarfullt og áhugavert og markmið þess að gera alla þegna þessa lands virka þátttakendur í íslenskum skóla og athafnalífi er til fyrirmyndar. Því er fyrirspurn mín til hæstv. menntamálaráðherra tvíþætt. Í fyrsta lagi: Hvert er mat ráðherra á verkefninu Framtíð í nýju landi og hverjar eru helstu niðurstöður úr verkefninu? Í öðru lagi: Hvaða nýmælum hyggst ráðuneytið beita sér fyrir vegna nemenda með annað tungumál en íslensku?

Frú forseti. Ég vil þakka sérstaklega fyrir þessa fyrirspurn sem vekur um leið athygli á mjög merku verkefni sem hófst 1. desember 2004 og var tilraunaverkefni til þriggja ára og lýkur núna 30. nóvember og verður kynnt þá. Haldin verður sérstök ráðstefna um verkefnið, Framtíð í nýju landi, sem er samstarfsverkefni menntamálaráðuneytis, Alþjóðahúss, félagsmálaráðuneytis, Rauða krossins, Reykjavíkurborgar og Velferðarsjóðs barna en jafnframt gerðist Efling, stéttarfélag, aðili að verkefninu í apríl 2007. Sérstök verkefnastjórn hefur starfað og er hún einnig skipuð fulltrúum frá samstarfsaðilum. Þar sem verkefnið er tilraunaverkefni og hv. þingmaður fór vel yfir það út á hvað verkefnið gengur, þá er mikilvægt að sú reynsla sem af því kemur geti nýst öðrum hópum erlendra ungmenna sem hér dvelja og starfa en þurfa á einhvern hátt sérstaka hvatningu og stuðning til þess að slíkt verði að raunveruleika. Á miðju tímabili var verkefnið metið af óháðum aðilum og rætt við ungmennin, fjölskyldur þeirra, skóla og vinnuveitendur. Niðurstöður matsins voru mjög jákvæðar. Það var mikil ánægja með verkefnið hjá öllum aðilum. Að mati viðmælenda í skýrslunni hefur verkefnið skilað margvíslegum ávinningi, svo sem bættum námsárangri, auknum sveigjanleika í skólakerfinu gagnvart nemendum af erlendum uppruna, betri tengingu við íslenskt samfélag og auknu sjálfstrausti hjá víetnömsku ungmennunum. Íslenskir þátttakendur í verkefninu sem hafa t.d. verið í hlutverki leiðbeinenda hafa auk þess lýst persónulegum ávinningi af þátttökunni, minni fordómum og ekki síst aukinni víðsýni. Með þetta að leiðarljósi þá má segja að verkefnið, Framtíð í nýju landi, hafi haft mikið gildi fyrir íslenskt samfélag. Í lokaorðum í úttektarskýrslum segir m.a., með leyfi forseta: „Verkefnið hefur sýnt fram á hvað hægt er að gera með samstilltu átaki einstaklinga og stofnana til þess að bæta hag ungmenna af erlendum uppruna. Mikilvæg reynsla er komin sem nauðsynlegt er að nýta til áframhaldandi þróunar til að virkja sem flesta og nýta reynsluna gagnvart öðrum ungmennum af erlendum uppruna.“ Mun menntamálaráðuneytið fylgja verkefninu eftir og taka væntanlegar tillögur verkefnisstjórnarinnar um framhald verkefnisins til sérstakrar skoðunar þegar þær síðan koma fram. Í öðru lagi er spurt: „Hvaða nýmælum hyggst ráðuneytið beita sér fyrir vegna nemenda með annað tungumál en íslensku?“ Ráðuneytið hefur nýverið ráðið verkefnisstjóra til þess að vinna í þessum málaflokki. Meginverkefni verkefnisstjórans er að skoða stöðuna í framhaldsskólanum með tilliti til þjónustu við nemendur af erlendum uppruna, koma með tillögur að nýmælum og verkefnum, sem og að vinna með þeim sem að málaflokknum koma. Það er mikilvægt að miðla reynslu milli skólastiga, afar brýnt, því í grunnskólum er mikil reynsla til staðar í þjónustu og stuðningi við börn sem hafa annað móðurmál en íslensku. Af þeirri reynslu þarf að draga lærdóm. Við þurfum að læra af því og vinna að því að gera þjónustu, kennslu og stuðning miklu markvissari en nú er, ekki síður með tilliti til þess að við erum alls staðar að auka fjármagn til m.a. íslenskukennslu fyrir útlendinga. Eftirfarandi dæmi eru um tillögur og verkefni sem þegar eru hafin eða við erum að undirbúa í ráðuneytinu. Í athugun er útgáfa myndaorðabókar á ýmsum tungumálum. Fyrirmyndir að slíkri orðabók eru til staðar á Norðurlöndunum og munu þær verða nýttar. Verkefnið er stórt en afar mikilvægt og þjónar bæði ungum sem öldnum einstaklingum sem hafa annað móðurmál en íslensku. Ritið Nám að loknum grunnskóla mun verða þýtt á nokkur tungumál og einnig er í skoðun að þýða upplýsingar á innritunarvef framhaldsskólanna þannig að það verði strax þar. Jafnframt er unnið að því að fjölfalda kennsluefni sem nýst getur skólum, endurmenntun, vinnustöðum og þeim sem að kennslu útlendinga koma. Það er mikilvægt að mótuð sé stefna sem þjóni best nemendum sem hafa annað móðurmál en íslensku. Slík stefnumótun tæki þá til móttökuáætlana, einstaklingsnámskráa, skipulags kennslu, fræðslu kennara með það að leiðarljósi að allir starfsmenn skóla séu íslenskukennarar og að íslenska sé samþætt öllum sviðum skólans. Þetta og ýmislegt fleira er á döfinni en ekki er hægt að sleppa þeim mikilvæga þætti sem eru styrkir til framhaldsskóla vegna verkefna og stuðnings við erlenda nemendur en úthlutun úr þeim sjóði fer fram núna á næstu dögum. Alls sóttu 22 framhaldsskólar um styrki vegna nemenda með annað móðurmál en íslensku og sýnir það kannski best að framhaldsskólar vilja vanda sig í stuðningi við þennan nemendahóp og það er rétt að geta þess að þeir fengu allir úthlutað. Afar brýnt er að nemendum af erlendum uppruna sé vel sinnt í framhaldsskólanum og enginn sem hefur getu og vilja til náms falli úr skóla. Við verðum að koma í veg fyrir það.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra þau svör hennar við tveimur fyrirspurnum mínum. Ég fagna því líka sem kom fram í máli hennar að líkanið sem varð til í verkefninu Framtíð í nýju landi verði nýtt til þess að styðja enn frekar við nemendur sem hafa annað tungumál en íslensku og tel að það sama líkan geti og hentað þeim Íslendingum sem lengi hafa búið erlendis. Síðast en ekki síst þá fagna ég þeim áföngum og verkefnum sem ráðherrann kynnir, fyrir nemendur almennt sem hafa annað tungumál en íslensku. Ég er þess fullviss að verði haldið áfram á þeirri braut sem þar er kynnt, þá mun það styðja við bakið á þeim. Síðast en ekki síst mun það draga úr brottfalli nemenda úr framhaldsskólum sem mun þegar fram líða stundir skila þeim sem hæfari þegnum út í samfélagið, öllu samfélaginu til heilla.

Frú forseti. Ég sé ærna ástæðu til að gera athugasemdir við þau vinnubrögð sem virðist eiga að fara að viðhafa hér. Ég held að þingmenn í dag hafi almennt verið farnir að gera ráð fyrir því að ekki yrði af 2. umr. fjárlaga á morgun eins og áætlað hafði verið af augljósum ástæðum því að ekkert bólaði á afgreiðslu fjárlaganefndar á málinu og hér höfðu engin nefndarálit og engar breytingartillögur litið dagsins ljós. Nú hallar mjög degi og fáeinar klukkustundir í raun og veru til þess að 2. umr. fjárlaga eigi að fara fram og það er auðvitað ekki boðlegt að þingmenn hafi engar upplýsingar haft fram að þessu um það hvað væri í vændum varðandi afgreiðslu fjárlaganefndar eða meiri hluta fjárlaganefndar, hvaða úrlausn mála, erindi og umsóknir fengjust frá nefndinni og hvernig væri stoppað í þau göt sem augljóslega voru í fjárlagafrumvarpinu þegar það kom fram fyrst í haust. Ég tek það fram að ég er ekki að halda því fram að hér sé við fjárlaganefnd að sakast eða þá sem þar stjórna málum. Ég held að þeim hafi verið ærinn vandi á höndum að fá hið götótta frumvarp í hendur og eiga svo að glíma við það, í viðbót við það hringl sem á að ástunda hér með málefni innan Stjórnarráðsins, að koma þessu öllu heim og saman. Það er augljóst mál, frú forseti, að það eru í raun og veru ekki forsendur til þess að fara að hefja 2. umr. um fjárlagafrumvarpið á morgun. Langeðlilegast hefði verið að slíta þeim fundi sem hér stóð fyrr í dag hvers dagskrá var í raun og veru tæmd fyrir kvöldmat og þá hefði meiri hlutinn á Alþingi staðið frammi fyrir því að þurfa að koma breytingartillögum sínum og nefndarálitum á dagskrá með afbrigðum ef hann hefði viljað veita sér þau og það held ég að hefði sagt alla söguna um það að við þessar aðstæður er auðvitað ekki boðlegt að hefja hina efnislegu umræðu strax á morgun. Nú er það svo, virðulegur forseti, að það er hlutverk forsetans að gæta að sóma þingsins við aðstæður af þessu tagi og sjá til þess að umræður og öll störf fari sómasamlega fram og með vönduðum hætti. Ég vil því beina því til forseta og ítreka þá ósk mína að forseti hlutist til um að fresta fyrirhugaðri umræðu um fjárlagafrumvarpið a.m.k. fram á föstudag. Samkvæmt starfsáætlun þingsins er fundur á föstudaginn og því skiptir ekki öllu máli hvort umræðan fer fram deginum fyrr eða seinna. Mér sýnist nú reyndar að ekkert veitti af því að leyfa vikunni að líða og taka umræðuna frekar eftir helgi og fjárlaganefnd gæti þá eftir atvikum reynt að nota tímann og koma einhverju meiru frá sér og skila framhaldsnefndaráliti við 2. umr., stoppa í fleiri göt sem augljóslega eru enn í málinu. Samkvæmt upplýsingum sem við höfum fengið úr fjárlaganefnd í gegnum fulltrúa okkar stendur hvort sem er til að fresta ýmsum hlutum til 3. umr., a.m.k. eru þeir ekki tækir til afgreiðslu strax. Ég fer fram á það að forseti felli úrskurð sinn í þessum efnum og verði við óskum okkar um að fresta umræðunni og geri þingmönnum aðvart um það í kvöld, haft verði samband við þingmenn þannig að þessari óvissu ljúki og þingmenn viti að hverju þeir eiga að ganga á morgun.

Forseti getur ekki fallist á að neitt sé athugavert við fundarstjórn forseta en mun hlýða á viðhorf þingmanna sem hafa kvatt sér hljóðs undir þeim lið engu að síður.

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér með hvaða hætti þetta þinghald í dag hefur verið ákveðið. Við erum nú að upplifa framhaldsfund þegar dagskrá var í rauninni tæmd en samkvæmt uppsettri dagskrá átti þingfundi að ljúka fyrr í dag en síðan var tekin ákvörðun um að fresta honum til kvölds. Ég vil spyrja forseta: Var sú ákvörðun að breyta dagskrá innan dagsins frá því sem ákveðið hafði verið tekin í samráði við aðra forseta þingsins og þingflokksformenn? Hitt er svo að ég geri athugasemdir við þau vinnubrögð forseta að frú forseti sé að dreifa nefndarálitum, dreifa tillögum svo síðla kvölds sem eiga að koma á dagskrá á morgun, þ.e. við 2. umr. fjárlaga. Ég vil vekja athygli forseta á því að samkvæmt þingsköpum ber fjárlaganefnd að ganga eftir því við aðrar nefndir þingsins og aðra þá sem vinna að undirbúningi við gerð fjárlaga að þeir skili af sér umsögnum sínum og vinnu tímanlega fyrir 2. og 3. umr. fjárlaga. Þetta hefur fjárlaganefnd gert. Hún hefur sett mjög ströng tímamörk á skil á álitum frá öðrum nefndum þingsins og það hefur í öllum meginatriðum staðist vel. Þess vegna skýtur þetta fullkomlega skökku við nú ef þingið og frú forseti ætla að fara að dreifa nefndarálitum, dreifa gríðarlega viðamiklum breytingartillögum við eitt stærsta mál þingsins sem eru fjárlögin, fjárlagafrumvarpið, örfáum klukkutímum áður en það á að fara til 2. umr. Við þingmenn sem erum í stjórnarandstöðu höfum alls ekki séð útfærslu á þessu og eigum að undirbúa okkur á svo skömmum tíma. Ég tel reyndar að ef þingsköpin eru grannt lesin þá standist þessi vinnubrögð ekki. Ég hvet því forseta til að hlutast til um að 2. umr. um fjárlög verði frestað, hún komi ekki á dagskrá á morgun heldur verði frestað til föstudags eða fram yfir helgi. 

Hæstv. forseti. Nú síðdegis sátum við langan þingflokksfund í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, vinnufund um fjárlög ríkisstjórnarinnar, einn fjölmargra slíkra funda að sjálfsögðu en þessi fundur var sérstakur fyrir þær sakir að þetta var síðasti vinnufundurinn fyrir 2. umr. um fjárlögin. Þegar við héldum þennan fund lágu breytingartillögur stjórnarmeirihlutans á fjárlagafrumvarpinu ekki fyrir og að því var að sjálfsögðu fundið á þingflokksfundinum. Hér hefur komið fram beiðni um að fyrirhugaðri 2. umr. um fjárlögin verði frestað vegna þessara vinnubragða. Hv. þm. Jón Bjarnason spurði hvort haft hefði verið samráð við aðra forseta þingsins um þessi vinnubrögð. Ég fyrir mitt leyti get upplýst sem formaður þingflokks að það var ekki haft nokkurt samband við okkur þingflokksformennina, a.m.k. ekki mig um að þessi háttur skyldi hafður á. Ég velti því fyrir mér hvort hér séu að skapast ný vinnubrögð, hvort hér eigi að hafa að engu sjónarmið stjórnarandstöðunnar, virða sjónarmið hennar að vettugi og ganga þar harðast fram gegn stærsta stjórnarandstöðuflokknum. Það er umræða sem bíður morgundagsins að sönnu en nú ræðum við þessi vinnubrögð í tengslum við fjárlögin. Það er eðlilegt að hæstv. forseti þingsins taki þessa umræðu upp að loknum ræðum okkar þar sem við komum með ábendingar um fyrirkomulagið á morgun. En áður en þingið fer heim í kvöld tel ég eðlilegt að við fáum fréttir af niðurstöðunni og eðlilegast væri að nú verði gert hlé á þessum fundi meðan starfandi forseti þingsins ræddi við aðra forseta vegna þess að stjórnarandstaðan krefst þess, a.m.k. krefst stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn Vinstri hreyfingin – grænt framboð þess að fyrirhugaðri 2. umr. um fjárlög verði frestað og við ætlumst til þess að fá svör við því í kvöld.

Frú forseti. Það sem hér er vikið að er mjög einfalt mál, hvort fresta eigi 2. umr. um fjárlög vegna ársins 2008 sem liggur fyrir í starfsáætlun þingsins að vera skuli á morgun. Hafa hv. þingmenn Vinstri grænna óskað eftir því að forseti úrskurði um það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að það hallaði mjög af degi. Um leið þakka ég hv. þingmanni fyrir þá hvatningu sem hann veitti til handa fjárlaganefnd en það er ljóst að fjárlaganefnd hefur, auðvitað með hliðsjón af starfsáætlun þingsins, ákveðna verkáætlun og hún lauk verkefni sínu á fundi fjárlaganefndar á mánudaginn. Hins vegar er pappírsvinna á nefndasviði viðamikil og verður að segjast eins og er að með hliðsjón af því verklagi sem hefur verið viðhaft á Alþingi undanfarin ár - og hv. þingmenn sem hér hafa talað hafa vissulega verið þátttakendur í - verð ég sem kem nýr að verklaginu að segja að það er fjölmargt sem má breyta. Ég mun beita mér fyrir því að það verði gert, ekki bara í störfum fjárlaganefndar heldur líka ýmsu í tengslum í vinnu við fjárlagagerð. Mun ég skýra það nánar út í ræðu minni við 2. umr. fjárlaga. Hallar mjög af degi - það minnti mig á söguna af því þegar ég beið eftir símtali frá manni sem hafði lofað að hringja í mig og ég hringdi í hann kl. 10 um kvöld og sagði: Ætlaðirðu ekki að hringja í mig í dag? Þá sagði sá hinn sami: Það eru 24 tímar í sólarhringnum. Þannig hefur það oft verið á hinu háa Alþingi, menn hafa nýtt tímann til fullnustu og verið hér langt fram á kvöld og jafnvel langt fram á nætur. Hvort það er til eftirbreytni er mál hvers og eins að dæma um, en af minni hálfu er ljóst að nefndin kláraði sitt verk. Hv. þingmenn sem sitja í hv. fjárlaganefnd höfðu upplýsingar um niðurstöðu þar og hafa í raun og veru getað búið sig undir umræðuna á undanförnum dögum, enda hafa allar þessar upplýsingar legið ljósar fyrir og ljóst hefur verið á umliðnum dögum í hvað stefndi.

Virðulegi forseti. Það er vissulega margt til í þeim athugasemdum sem úr þessum ræðustóli hafa komið frá hv. þingmönnum Vinstri grænna sem lúta að því sem snýr að verklagi og tíma sem mönnum er gefinn til að fara ofan í stór mál. Ég skal vera fyrstur manna til að taka undir að það væri miklu betra ef við hefðum rýmri tíma til margra hluta, til að setja okkur inn í það sem hér kemur til umræðu. Í því liggur ákveðinn vandi, einnegin að skipta þá með sér verkum þannig að þingflokkar beiti ákveðnum þingmönnum á tiltekin mál. Þannig hefur verkaskipting orðið til og við reynum að sérhæfa okkur í tengslum við þær nefndir sem okkur er skipað til af þingflokkum okkar. Svo háttar til að fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd hafa í ágætu samstarfi við stjórnarmeirihlutann lokið vinnu sinni eins og kom áðan fram í orðum hv. formanns fjárlaganefndar, Gunnars Svavarssonar, ásamt okkur í góðri sátt um verklag og vinnubrögð. Það hefur verið kappkostað í allri þeirri vinnu, undir forustu hv. formanns, að upplýsa um alla þætti í vinnu fjárlaganefndar við gerð þess frumvarps sem við afgreiddum út úr nefnd á mánudaginn. Ekki veit ég hvernig þetta er unnið í öðrum þingflokkum en í þingflokki okkar sjálfstæðismanna upplýsa fulltrúar okkar í nefndum, sem skiluðu fjárlaganefnd álitum sínum í síðustu viku og gerðu grein fyrir þeim, samflokksmenn sína um helstu drætti í álitum viðkomandi nefnda. Sömuleiðis gerum við fjárlaganefndarmenn það að lokinni afgreiðslu nefndarinnar á fjárlagafrumvarpi í þingflokki okkar. Þannig komum við upplýsingum áfram en ég skal fyrstur manna, eins og ég nefndi áðan, viðurkenna að oft gefst skammur tími til undirbúnings. Eina svar okkar við því í þessari stöðu eins og málum er skipað í dag er það að leggja okkur fram um að koma til þingsins úr þessum ræðustóli sem gleggstum upplýsingum um þær breytingar og þær tillögur sem fjárlaganefndin leggur til umræðunnar á morgun. Það verður gert og það kemur í hlut þess sem hér stendur og ræðir málin að koma þeim upplýsingum á framfæri á morgun. Ég heiti því hér að leggja mig fram um að koma því fram í sem ítarlegustu máli og með sem gleggstum hætti.

Frú forseti. Ég geri engar sérstakar athugasemdir við skýringar formanns og varaformanns fjárlaganefndar eða nefndarmanna úr meiri hlutanum í fjárlaganefnd. Í sjálfu sér skiptir ekki máli hvað hefur orðið til að tefja það að nefndarálit og breytingartillögur lægju fyrir, en veruleikinn er sá að það sleppur með naumindum að þær komist fram fyrir nóttina á þessum framlengda fyrirspurnafundi, eða útbýtingarfundi sem nær væri að kalla þetta, til að ekki þurfi að taka það fyrir með afbrigðum á morgun. Hér nægir ekki að vísa til þess sem hefur verið á dagskrá í fjárlaganefnd, heldur verður að hafa í huga stöðu þeirra þingmanna sem ekki eiga sæti í fjárlaganefnd, í hvaða stöðu þeir eru settir við að undirbúa sig og ræða þessi mál þegar allt hefur verið í þoku fram á síðustu stundu um hvert yrði innihald breytingartillagna meiri hlutans. Hin hefðbundna röð hlutanna er sú að þær liggi fyrir með allgóðum fyrirvara þannig að minni hlutinn og þingmenn sjái hvaða úrlausn einstök mál fá í gegnum breytingartillögur meiri hlutans og geti þá áttað sig á því hvort þeir sjái efni til að flytja sérstakar breytingartillögur eða telji þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til fullnægjandi, eða fjárlaganefnd í heild sinni ef svo vel væri að menn ynnu hlutina saman eins og oft var áður þegar stór hluti breytingartillagnanna var sameiginleg afurð vinnu fjárlaganefndar og það skarst ekki í odda nema þá í einstökum tilvikum. Það er ekki að ástæðulausu, frú forseti, sem frestir eru byggðir inn í þingsköpin. Þeir eru til að verja þingmenn fyrir því að umræður um meiri háttar mál komi á dagskrá fyrirvaralítið, svo ekki sé talað um fyrirvaralaust. Þess vegna skulu líða svo og svo margir sólarhringar frá því að mál kemur fram og þangað til það er tekið til 1. umr. og sólarhringur á milli umræðna, sólarhringur frá því að nefndarálit og breytingartillögur hafa litið dagsins ljós o.s.frv. Það er auðvitað alls ekki við hæfi, það er alls ekki gott verklag og það er alls ekki hægt að verja það sem eitthvað sérstaklega vandað að meira að segja þegar sjálf fjárlögin eiga í hlut þurfi menn að stytta sér leið með þessum hætti. Þess vegna ætti forseti auðvitað að sjá sóma sinn í að fallast á óskir okkar um að 2. umr. yrði frestað. Eins og ég segi skiptir ekki öllu máli hvað hefur orðið til þess að málin eru komin í þá stöðu sem raun ber vitni. Því veldur sjálfsagt ýmislegt eins og hringlið með Stjórnarráðið og vandamál sem því eru samfara að fara að hringla með fjárlagaliði milli ráðuneyta áður en komin eru lög um það að færa verkefnin til eins og virðist eiga að fara að gera í mörgum tilvikum. Það er auðvitað kapítuli út af fyrir sig að menn skuli ætla að vera með breytingartillögur og stefna í að afgreiða fjárlög í blóra við gildandi lög í landinu um verkefni og verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Það segir í raun og veru allt sem segja þarf um þessi ósköp. Ég endurtek 

Frú forseti. Ég treysti því að hæstv. forseti standi undir þeirri ábyrgð að sjá til þess að forsætisnefnd verði kölluð saman í kvöld, og þessum fundi verði frestað áður en honum verður slitið. Það er hvort eð er búið að tefja hann síðan í dag út af þessu máli án þess að hafa samráð við aðra forseta eða við þingflokksformenn. Þetta er að verða eins konar einræði í forsetastóli þingsins, eitthvað sem hefur verið að stefna í og virðist núna ætla að verða algjört, þ.e. að forseti telji sig ekki þurfa að ræða við aðra forseta eða þingflokksformenn um skipan mála og dagskrá á þinginu.  Má ég benda á að í 51. gr. þingskapanna stendur, með leyfi forseta: „Breytingartillögur við lagafrumvörp og þingsályktunartillögur skulu vera prentaðar og þeim útbýtt ekki síðar en einni nóttu áður en þær koma til umræðu.“ Það fer að verða svolítið skilgreiningaratriði hvort við séum ekki komin út í nóttina. Það verður að segjast að það er illmögulegt fyrir aðra þingmenn að vinna nefndarálit og breytingartillögur við frumvarpið fyrr en tillögur meiri hlutans eru komnar fram. Hvers eiga þeir þá að gjalda? Jú, þá eru þeir samkvæmt þingsköpunum nánast búnir að missa rétt sinn til að koma með breytingartillögur. Þeir verða annars að sækja um afbrigði á morgun fyrir þeim. Þetta vinnulag, svona ofbeldi, svona einræði gengur ekki að mínu mati og ég krefst þess að forseti geri hlé á fundinum og ræði við þingflokksformenn, skýri það hvers vegna þessu ofbeldi er beitt þannig að hægt sé þá að taka sameiginlega ákvörðun um að fresta því að fjárlögin skuli tekin til 2. umr. þannig að þingmenn geti rætt þau og tekið þau fyrir með eðlilegum og þingræðislegum hætti þegar þingmenn hafa haft tækifæri til að skoða fjárlagafrumvarpið eins og það kemur til 2. umr. inn í þingið. 

Hæstv. forseti. Við ræðum kröfu sem fram hefur komið frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að fyrirhugaðri 2. umr. um fjárlög verði skotið á frest. Okkar röksemd er þessi: Okkur hafa nú borist í hendur tillögur stjórnarmeirihlutans um breytingar á fjárlögunum upp á 26 síður. Ég veit ekki hvað liðirnir eru margir. Ég hef verið að nota þessar fáu mínútur til að blaða í gegnum tillögurnar og sannast sagna trúi ég varla mínum eigin augum. Hér kemur t.d. fram að framlag til Landspítalans er samkvæmt þessum breytingartillögum aukið um rúmar 200 millj. Það er vitað að sjúkrahúsið þarf að lágmarki 1 milljarð til viðbótar því sem fram kom í fjárlögum til að halda í horfinu. Hér kemur fram að til sjúkrahússins á Akureyri eigi að auka framlagið aðeins um 50 millj. kr. Menn þekkja hve þrengt hefur verið að þessari starfsemi og Heilbrigðisstofnun Austurlands sem einnig berst í bökkum og hefur átt við mikinn fjárhagsvanda að glíma stendur í stað. Þar er talað um millifærslu, skorið niður um fast framlag upp á 15 millj. og henni ætlað að taka það inn með sértekjum. Hæstv. forseti. Ég nefni þetta sem dæmi um þær breytingartillögur sem eru núna lagðar fyrir okkur. Það er gert ráð fyrir því að okkur gefist ekkert ráðrúm til að taka þær til umfjöllunar í þingflokki okkar áður en 2. umr. fer fram um fjárlögin. Þess vegna ítreka ég þá kröfu sem hér hefur komið fram um að 2. umr. fjárlaga verði frestað um einn sólarhring, að við hefjum umræðuna á föstudagsmorgun. Eðlilegast væri að henni yrði skotið á frest fram í byrjun næstu viku þannig að við gætum tekið málefnalega á þessu máli. Ég efast ekkert um góðan vilja fulltrúa í fjárlaganefnd og meiri hlutans þar að gera ítarlega grein fyrir sjónarmiðum sínum, en við viljum líka fá tækifæri til að ræða þetta í okkar hóp, þær tillögur sem núna eru lagðar fyrir þingið. Ég ítreka beiðni mína um að þessum fundi verði hreinlega frestað þar til niðurstaða liggur fyrir um málaleitan okkar.

Hæstv. forseti. Ég vil rétt nefna í sambandi við þá umræðu sem hér er rakin að reynsluboltar í þessum sal segja mér að það sé í sjálfu sér ekkert einsdæmi að þetta gerist …  Einnig kallaði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon eftir því að unnið yrði líkt og áður tíðkaðist, að reyna að skapa sem breiðasta sátt um þær breytingartillögur sem lagðar höfðu verið fram. Ég fullyrði að þannig höfum við líka reynt að vinna að gerð þessa fjárlagafrumvarps í nefndinni og minni á ágæta vinnu og gagnlega við gerð fjáraukalaga sem við tókum til atkvæðagreiðslu í síðustu viku við 2. umr. þar. Ég minni á hvernig sú atkvæðagreiðsla fór, þar voru hv. þingmenn í salnum, m.a. þeir sem hér hafa talað í kvöld, þannig upplýstir og viljugir til verka að þeir greiddu atkvæði með fjölmörgum af þeim góðu og gagnlegu tillögum sem þar voru lagðar fram til afgreiðslu. Ég hef ekki nokkra trú á öðru en að hv. þingmenn muni sameinast með okkur á þingfundi við það að afgreiða með jákvæðum hætti fjölmargar af þeim gagnlegu tillögum sem koma fram og verða kynntar við 2. umr. fjárlaga á morgun.

Frú forseti. Umræðan snýst í sjálfu sér um það hvort fresta beri umræðu um þær breytingartillögur sem nú hafa verið lagðar fram og dreift um fjárlög fyrir árið 2008 svo að þingmenn geti undirbúið sig fyrir þátttöku í þeirri umræðu. Ég horfi til þeirrar reynslu sem ég hef úr hinu háa Alþingi frá því að ég settist hér inn. Ég hef tekið þátt í umræðu um fjárlög, 1. umr., og ég sat hér daglangt, í eina átta klukkutíma. Mér varð á að bregða mér einu sinni úr salnum og hv. þm. Ögmundur Jónasson kallaði mig þá upp. Varð ég þar af leiðandi að hlaupa á milli húsa og sat þá hér sem fastast allan þann tíma sem fjárlögin voru til umræðu. Það kom mér hins vegar á óvart hve fáir tóku þátt í umræðunni eða virtust spenntir að fylgjast með. Það sama var upp á teningnum við 2. fjáraukalagaumræðuna, þegar það frumvarp var lagt fram. Ég hef kynnt mér örlítið þessi mál, farið í söguskoðun og skoðað virkni þingmanna í umræðum, bæði við 1. umr. og 2. umr., hvort sem er í fjárauka- eða fjárlögum, og mér sýnist sem virknin sé alla jafna ekki mjög mikil, heldur lendi umræðan yfirleitt á ákveðnum einstaklingum. Ég ætla hins vegar ekki að taka af mönnum réttinn til að tjá sig um hlutina eða taka þátt. Auðvitað er kannski ekki til eftirbreytni að menn hafi ekki mikinn tíma til undirbúnings. Það á þó ekki bara við í þessu máli, heldur í svo fjölmörgum öðrum og ég vísa til þess sem ég hef sagt áður, að það hefur verið keppikefli mitt að reyna að breyta vinnulagi í fjárlaganefndinni. Þegar við förum að tala um samræðustjórnmál heyrist mér á þeim hv. þingmönnum sem hafa verið í nefndinni lengur en ég, m.a. úr stjórnarandstöðunni, að þeir hafa aldrei fengið jafnmikið og -ríkt tækifæri til að taka þátt í störfum nefndarinnar og á þessu hausti. Ég þakka þau orð frá þeim hv. þingmönnum, hvort sem það er hv. þm. Jón Bjarnason eða hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Niðurstaðan er í sjálfu sér í höndum forseta. Ég mun halda áfram að vaka hér fram á nætur eins og ég hef gert undanfarnar nætur og undanfarnar vikur og vakna snemma, ósofinn, og væntanlega mæta til umræðu í fyrramálið eins og ég gerði ráð fyrir.