Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðan fer fram á grundvelli 77. gr. þingskapa. Samkomulag er milli þingflokka um að ræðutími verði 20 mínútur á hvern þingflokk, sbr. 80. gr. þingskapa. Meðan umræðunni er útvarpað skiptist hún í tvær umferðir, tíu mínútur í hvorri umferð. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Samfylkingin, Sjálfstfl., Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, Framsfl. og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Samfylkinguna talar í fyrri umferð Jóhanna Sigurðardóttir, 5. þm. Reykv., en í síðari umferð Lúðvík Bergvinsson, 6. þm. Suðurl., og Guðmundur Árni Stefánsson, 6. þm. Reykn. Fyrir Sjálfstfl. talar í fyrri umferð Sturla Böðvarsson samgrh. en í síðari umferð Þorgerður K. Gunnarsdóttir, 5. þm. Reykn., og Vilhálmur Egilsson, 1. þm. Norðurl. v. Ræðumenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs verða í fyrri umferð Ögmundur Jónasson, 13. þm. Reykv., og Jón Bjarnason, 5. þm. Norðurl. v., í síðari umferð. Fyrir Framsfl. talar Guðni Ágústsson landbrh. í fyrri umferð en Jónína Bjartmarz, 16. þm. Reykv., í síðari umferð. Fyrir Frjálslynda flokkinn talar í fyrri umferð Guðjón A. Kristjánsson, 4. þm. Vestf., en Sverrir Hermannsson, 18. þm. Reykv., í síðari umferð.

Herra forseti. Megintilgangur þessarar tillögu um skipan rannsóknarnefndar sem þingflokkur Samfylkingarinnar flytur er að öll stjórnsýsla stjórnenda Landssímans, einkavæðingarnefndar og valdhafa sem ábyrgð bera á meintum óeðlilegum rekstrar- og viðskiptaháttum og klúðri í einkavæðingu Símans verði rannsökuð. Tilefnið er ærið. Stærstu einkavæðingaráform sögunnar hafa beðið alvarlegt skipbrot og stórskaðað hagsmuni almennings. Ábyrgðin liggur hjá ráðherrum, stjórnendum fyrirtækisins og einkavæðingarnefnd. Sérhver þessara aðila sakar hina með alls konar ásökunum um fjárfestingarmistök, óstjórn, svik og trúnaðarbrest, hagsmunaárekstra og misnotkun á almannafé. Allt er þetta á kostnað almennings og skattborgara. Fólk er reitt. Því er stórlega misboðið og vill að þeir sem misfara með það vald sem þeim er trúað fyrir sæti ábyrgð. Fólk upplifir að aðrar leikreglur gilda um almenning en valdhafana og toppana í þjóðfélaginu. Langstærsti hluti embættismanna og stjórnenda sem starfa hjá hinu opinbera er heiðvirt fólk. Það líður fyrir það að ekki er tekið af festu og ábyrgð á málum um misbrest á góðum stjórnsýsluháttum því margir líta nú svo á að mikið sé um spillingu og illa meðferð fjármuna í stjórnsýslunni. Eitt af því gagnrýnisverðasta í öllu símamálinu eru óeðlilegir stjórnhættir sem viðhafðir voru af hæstv. samgrh. vegna ráðningarsamnings við fyrrv. forstjóra. Ekki síður er vítaverður samningur sem ráðherrann gerði við stjórnarformann Símans um ráðgjafarstörf fram hjá stjórn Símans sem ráðuneytið lét svo fyrirtækið greiða. Ráðgjöf stjórnarformannsins vék m.a. að kaupum á 300 millj. kr. hlut í fyrirtæki sem lýst er svo að hafi verið í tómu rugli og sukkað með fé. Hæstv. samgrh. er með þessu athæfi sakaður um meint brot á hlutafélagalögunum sem er afar alvarlegt brot hjá ráðherra. Það er því sérlega ótrúverðugt þegar hæstv. samgrh. segist vera sammála hæstv. forsrh. um að öll stjórnin eigi að víkja hjá Símanum en fráleitt sé að hann sjálfur hafi misfarið með vald sitt. Spurning sem hæstv. ráðherra þarf að svara er líka þessi: Voru þeim 5% hluthafa sem keypt hafa hlutabréf í fyrirtækinu seld bréfin á fölskum forsendum? Fyrrverandi formaður einkavæðingarnefndar hefur sagt að öll stjórn fyrirtækisins hafi verið í molum eins og áætlunargerð, markaðskannanir og upplýsingakerfi, stjórnin hafi verið veik og að rangar ákvarðanir hafi verið teknar. Þessi sami maður, Hreinn Loftsson, sem starfaði á ábyrgð forsrh., hafði samt stuttu áður skrifað upp á útboðslýsingu á fyrirtækinu sem segir að allt sé í fullkomlega eðlilegu horfi í fyrirtækinu. Hvers vegna lét hann ekki yfirmann sinn, hæstv. forsrh., vita um óráðsíuna í fyrirtækinu? Það sætir líka furðu að hæstv. forsrh. hafi yfirleitt talið eðlilegt að í forustu fyrir einkavæðingarnefnd væri maður sem er innherji í fyrirtæki sem er á verðbréfamarkaði. Er ekki hætta á að þar hafi skarast hagsmunir við að vera á sama tíma líka stjórnarformaður í Baugi, Tryggingamiðstöðinni og a.m.k. einu fjárfestingarfyrirtæki? Fróðlegt væri t.d. að vita hvort hæstv. forsrh. sem er í forsæti ráðherranefndar um einkavæðingu hafi tryggt að nefndarmenn í einkavæðingarnefnd væru ekki sjálfir að sýsla með hlutabréf í þeim 25 fyrirtækjum sem hafa verið einkavædd á liðnum árum. Formaður einkavæðingarnefndar sagði í sjónvarpsþætti í september sl. að Síminn hefði verið 65--70 milljarða virði ári fyrr. Aðspurður hví Síminn hafi ekki verið seldur þá svaraði Hreinn Loftsson, með leyfi forseta: ,,Það var ákveðið að fara ekki af stað vegna þess að þá voru fyrirhuguð útboð annarra fyrirtækja.`` Hreinn Loftsson segir sem sagt að það hafi verið ákveðið af einkavæðingarnefnd að hliðra til fyrir öðrum fyrirtækjum. Vissi ráðherranefnd um einkavæðingu af þessari ákvörðun? Þetta þarf að rannsaka til að komast til botns í því hver beri hina pólitísku ábyrgð á að eign skattborgaranna í fyrirtækinu féll um a.m.k. 30 milljarða kr. Þetta er e.t.v. mesta klúðrið. En ábyrgðarmenn þessa klúðurs hafa verið í því að kenna öllum öðrum um en sjálfum sér, eins og lífeyrissjóðum og bönkum, og tapið var jafnvel skrifað á Framsfl. Það er líka athyglisvert að hæstv. forsrh. hefur tekið undir hvernig það skarast að hæstv. samgrh. túlkar hlutafélagalögin eins og honum hentar hverju sinni, rýfur öll stjórnsýslutengsl þegar þingmenn spyrja óþægilegra spurninga en tekur sér óeðlileg völd í bága við hlutafélagalög með því að taka ráðningar- og ráðgjafarsamning út úr fyrirtækinu þegar hann þarf að semja um kjör og fríðindi við hollvini Sjálfstfl. Hæstv. forsrh. hefur líka sagt að hann hafi margoft látið samgrh. heyra það að hann væri ekki ánægður með það hvernig Símanum væri stjórnað. Þetta segir að hæstv. forsrh. hafi vitað um klúðrið sem viðgekkst í fyrirtækinu og kvartað við samgrh., sem gerði hvað? Ekki neitt að sýnt verður. Þetta er ráðherrann sem forsrh. lýsir nú fullu trausti á. Það vekur eftirtekt, herra forseti, svo ekki sé meira sagt. Líka það að hæstv. forsrh., sem er einn þeirra sem rannsóknin á að beinast að, skuli vera fjarverandi þessa umræðu. Ráðherrar Sjálfstfl., ekki bara einn heldur tveir, koma líka mjög óeðlilega að ráðningu fyrrverandi forstjóra sem hæstv. forsrh. segir að hafi breytt sér í einhvers konar sjóðstjóra í starfi hjá Símanum. Það er líka af og frá að samgrh. geti flúið í það skjól að hann hafi þurft að taka við erfðagóssi frá fyrrv. samgrh., núv. forseta Alþingis, sem hafi lofað forstjórastólnum fyrir kosningar. Ráðherrann ber sjálfur ábyrgð á embættisgerðum sínum en það eru afar sérstæð vinnubrögð að stjórnmálaflokkur lofi mönnum að þeir komist að kjötkötlunum komist þeir til valda. Skýr ábyrgð í stjórnsýslunni, strangar reglur um meðferð opinberra fjármunma, opin og gegnsæ stjórnsýsla, öflugt og skilvirkt eftirlitskerfi, jafnræði í refsingum við brotum í þjóðfélaginu hver sem á í hlut, þetta eru lykilatriði. Þetta eru leikreglurnar sem við verðum að innleiða í þjóðfélagið. Það er eina leiðin til að endurreisa fyrirtækið og skapa á ný traust milli þess og þjóðarinnar. Út á það gengur sú rannsókn sem hér er lögð til. Það er ekki hægt að þroska ábyrgð í stjórnmálum og stjórnsýsluháttum valdhafanna ef ávallt er slegin skjaldborg af meiri hluta þingsins um þá ráðherra eða þá sem treyst er til trúnaðarverka í stjórnsýslunni og liggja undir ámæli um að misfara með vald sitt. Skipan rannsóknarnefndar er það vald sem stjórnarskráin færir þingmönnum til að rannsaka mál af þessum toga. Það er því vissulega varasamt ef þingmenn gera lítið úr sjálfum sér, þinginu og stjórnarskránni sem beinlínis gerir ráð fyrir að þingmenn rannsaki svona mál sem er í beinu samræmi við það sem þekkist í öðrum þjóðþingum. Það er t.d. mjög athyglisvert að ráðherrar í Danmörku, sem hafa þurft að víkja á grundvelli sérstakrar rannsóknar á embættisfærslum þeirra, hafi gert það á grundvelli brots á upplýsingaskyldu gagnvart þinginu. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til allshn. Þar reynir á þingræðið og lýðræðið að meiri hlutinn setjist ekki á málið heldur verði málið afgreitt úr nefnd og fái hér lýðræðislega meðferð í atkvæðagreiðslu sem fyrst.

Herra forseti. Hér er til umræðu tillaga þingmanna Samfylkingarinnar um skipun rannsóknarnefndar til að rannsaka embættisfærslu ráðherra í málefnum Landssímans og einkavæðingarnefndar og meinta óeðlilega rekstrar- og viðskiptahætti stjórnenda fyrirtækisins. Landssími Íslands er öflugt fyrirtæki sem hefur yfirburðastöðu á íslenskum fjarskiptamarkaði. Fjárhagsstaða fyrirtækisins er traust. Tæknileg uppbygging þess er með því besta sem gerist og innan þess er mikil þekking á fjarskiptamarkaðnum. Fyrirtækið hefur á að skipa góðu starfsfólki sem hefur ásamt stjórn fyrirtækisins þrátt fyrir mikið öldurót náð mjög góðum árangri líkt og rekstur þess og afkoma sýnir. Hins vegar þarf fyrirtæki eins og Landssíminn sífellt að endurskoða markmið sín og stefnu. Það er hlutverk stjórnar fyrirtækisins í samráði við eigendur að móta stefnuna og sjá til þess að rekstur fyrirtækisins gangi fram með eðlilegum og farsælum hætti. Í þessu ölduróti kringum Landssímann völdu tveir stjórnarmenn sem jafnframt eru forustumenn innan Samfylkingarinnar að segja sig frá stjórnarstörfum. Aðrir stjórnarmenn hafa lýst því að eðlilegt væri að víkja á næsta aðalfundi og fært fyrir því fullgild rök. Í þessu ljósi og til þess að leitast við að skapa frið um félagið hef ég lýst því opinberlega að heppilegast sé að kjósa fyrirtækinu nýja stjórn á næsta aðalfundi sem haldinn verður nk. mánudag. Nýrrar stjórnar og forstjóra bíður það verkefni að stýra fyrirtækinu áfram á kröfuhörðum markaði svo það fái haldið forustuhlutverki sínu meðal íslenskra fjarskiptafyrirtækja, auki verðgildi sitt og haldi áfram að veita mikilvæga þjónustu við landsmenn alla. Því er það fullkomið vindhögg af hálfu Samfylkingarinnar að telja nauðsyn á því að skipa sérstakan pólitískan rannsóknarrétt sem eigi að hafa það að markmiði að endurreisa fyrirtækið eins og segir í greinargerð með tillögunni. Það sýnir ábyrgðarleysið hjá flutningsmönnum tillögunnar að tala um að endurreisa Landssímann, þetta fyrirtæki sem þekktir einstaklingar úr forustuliði Samfylkingarinnar sem sátu í stjórn Símans hafa lýst sem einstaklega vel reknu og öflugu og góðu fyrirtæki. Með tillögu þeirri sem hér er til umræðu í dag er ekkert annað á ferðinni en pólitískur leikur til þess eins fallinn að koma höggi á ráðherra, draga úr trausti almennings á fyrirtækinu og sniðganga þann lögmæta vettvang sem Alþingi hefur sjálft ákveðið að sé eðlilegur í máli sem þessu, sem er meðferð Ríkisendurskoðunar. Afstaða mín í þessu máli er skýr. Ég er andvígur því að skipuð verði pólitísk rannsóknarnefnd líkt og hér er til umræðu. Ástæðan er sú að Ríkisendurskoðun er að fara yfir öll þau atriði sem varða Símann og einkavæðingarnefnd og tiltekin eru í þáltill. Það er vilji minn, og ég legg á það áherslu, að skýr svör fáist við þeim álitaefnum sem hér eru til umfjöllunar og ég treysti Ríkisendurskoðun fullkomlega til að fara vandlega ofan í þessi mál í heild sinni. Ríkisendurskoðun er um þessar mundir að fara yfir fjárhagsleg samskipti stjórnar fyrirtækisins við forstjóra og stjórnarformann. Þá liggur einnig fyrir að Ríkisendurskoðun er að skoða fjárhagsmálefni einkavæðingarnefndar í tengslum við einkavæðingu Landssímans. Því er nú þegar hafin yfirgripsmikil skoðun á öllum þeim þáttum þessa máls sem þáltill. nær til. Velta má fyrir sér hvort Samfylkingin sé meðvitað með þessari tillögu að draga athygli frá úttekt Ríkisendurskoðunar á málinu og hvort Samfylkingin sé með málflutningi sínum hér í dag að gera Ríkisendurskoðun, þessa mikilvægu stofnun Alþingis, tortryggilega í augum almennings. Ég get tekið undir það sjónarmið sem fram kemur í greinargerð með þáltill. að nauðsynlegt sé að rannsaka þetta mál til hlítar, en undirstrika jafnframt og enn og aftur að lögum samkvæmt er Ríkisendurskoðun falið það hlutverk. Hún hefur sinnt þessu hlutverki sínu með miklum sóma. Stofnunin hefur reyndar sýnt það og sannað að hún er með mjög virkt og öflugt eftirlit líkt og henni er ætlað. Vissulega má velta fyrir sér hvers vegna slíkar rannsóknarnefndir hafa ekki verið skipaðar í þinginu oftar en raun ber vitni en síðast mun það hafa gerst á miðjum 6. áratug síðustu aldar. Þingið hefur ekki valið þá leið heldur treyst Ríkisendurskoðun. Ég hef miklar efasemdir um það, með fullri virðingu fyrir þingmönnum, að þingmenn séu réttu einstaklingarnir til þess að rannsaka embættisfærslur ráðherra, einkavæðingarnefndar og verkstjórnenda fyrirtækja, og spyrja má þeirrar spurningar hvort líklegt geti talist að sátt geti náðst um niðurstöður slíkrar nefndarskipunar. Herra forseti. Miklar breytingar hafa orðið á fjarskiptamarkaðnum á undanförnum árum, bæði í lagasetningu, tækniþróun og þjónustu. Það er að mínu mati mjög mikilvægt að samgrh. hafi öfluga forustu á sviði fjarskipta og upplýsingatækni og ég hef lagt á það ríka áherslu í starfi mínu. Með gildandi fjarskiptalögum sem ég beitti mér fyrir og tóku gildi 1. janúar 2000 var lagður grunnur að raunverulegri samkeppni í fjarskiptum á Íslandi, samkeppni sem nú er orðin að veruleika. Enn fremur tryggir fjarskiptalöggjöfin jafnan aðgang allra landsmanna að almennri fjarskiptaþjónustu á sambærilegum kjörum og ég tel mjög mikilvægt að tryggja það einnig í gagnaflutningum og þar hefur Landssíminn gengið á undan og styrkt stöðu okkar mjög hvað það varðar. Í samræmi við lög hef ég sem samgrh. farið með eignarhlutinn í Landssímanum. Ég hef lagt mig fram um að skapa með löggjöf svigrúm og trausta aðkomu nýrra símafyrirtækja sem þurfa að keppa við Símann sem markaðsráðandi fyrirtæki. Ég tel að þetta hafi tekist sem sést best á vaxandi markaðshlutdeild nýju símafyrirtækjanna. Í ljósi þess að einkavæðingu Símans seinkar og vegna þess að fram undan eru miklar breytingar á fjarskiptasviðinu sem samgrh. verður að standa fyrir, m.a. með úthlutun leyfa fyrir þriðju kynslóð farsíma og aukinnar nýtingu ljósleiðara til sjónvarpssendinga, tel ég eðlilegt að meta það á næstunni hvort ekki sé fram undan rétti tíminn til þeirra breytinga að fjmrh. taki við eignarhlut ríkisins í Landssíma Íslands og fari með hann meðan ríkið á yfir höfuð hlut í þessu fyrirtæki. Þar með verði undirstrikaður sá skýri vilji stjórnvalda að ekki ríki tortryggni annarra fjarskiptafyrirtækja vegna eignarhluts ríkisins í Landssímanum. Hlutverk samgrh. verði enn sem fyrr að móta stefnu og skapa framtíðarlausnir á sviði fjarskipta- og upplýsingatækni. Um slík grundvallaratriði er ég reiðubúinn að ræða við þingmenn en tel tíma Alþingis illa varið að ræða tillögur eins og þá sem hér er til umræðu frá Samfylkingunni og er sýndarmennska ein og til þess eins fallin að skaða Landssímann, þessa mikilvægu eign okkar. Jafnframt vil ég árétta að það er ekki aðeins eðlilegt heldur beinlínis nauðsynlegt að ríkið hætti samkeppni við þá einstaklinga og fyrirtæki sem starfa á fjarskiptamarkaði. Því er stefna stjórnvalda um einkavæðingu Landssíma Íslands óbreytt. Sölu hlutabréfa ríkisins verður haldið áfram um leið og aðstæður á fjármálamarkaði leyfa og viðunandi verð fæst. Það er hins vegar mikilsvert verkefni stjórnar og stjórnenda að verja Símann og skapa starfsfólki hans vinnufrið.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. kom fram í sjónvarpsviðtali fyrir síðustu helgi. Hann var að skýra frá því hverjir þá hefðu vikið eða verið látnir víkja að sinni kröfu úr forstjórastólum, nefndum og ráðum. Þann daginn var það ekki úr einkavæðingarnefnd heldur yfirstjórn Landssímans hf. Hæstv. forsrh. sagði orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það er bersýnilega eðlilegast, heilbrigðast og hreinlegast að ný stjórn komi að Símanum, nýr forstjóri komi síðan að Símanum, ráðinn af þeirri stjórn og menn hendi þessum syndum bak við sig eins og sagt var.`` Herra forseti. Hvar var það aftur sagt að maður gæti losnað við syndirnar með því að henda þeim á bak við sig? Er þetta ekki úr ágætum sálmi Hjálpræðishersins að með hjálp himnaföðurins geti maður hent syndum sínum á bak við sig. Og Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., hefur greinilega skilið sálminn á þann veg að geri maður þetta, þá sé maður laus allra mála. Ekki er ég viss um að þetta sé alveg rétt útlegging á þessum gamla hjálpræðissöng. Reyndar held ég að það hafi átt að vera þannig að Drottinn tæki syndir okkar og veitti okkur aflausn. Og þegar allt kemur til alls, þá eru það ekki syndirnar sjálfar heldur meintir syndarar sem hæstv. forsrh. hendir nú aftur fyrir sig hverjum á fætur öðrum en greinilegt er að þannig vill hann þvo sig af öllum gjörðum þeirra. Herra forseti. Svo einfalt er þetta mál ekki. Allt tengist þetta meira og minna einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar. Vissulega kemur mannlegur breyskleiki við sögu en ekkert af því sem gerst hefur þarf að koma á óvart og við þessu var varað aftur og ítrekað. Staðreyndin er sú að með einkavæðingarstefnunni bæði hér á landi og í útlöndum þar sem mjög stórar stofnanir hafa verið teknar undan almannavaldi og þeim breytt úr þjónustustofnunum í markaðsfyrirtæki hafa fylgifiskarnir jafnan verið lakari réttindakjör fyrir almennt starfsfólk og síðan himinhá laun fyrir forstjóraveldið að ógleymdum ráðgjöfunum. Þessu tengt er svo peningahugsunin sem er fylgifiskur einkavæðingar og grundvöllur hennar, og breyskleikann, við skulum ekki gleyma því, átti einnig að virkja. Nú er það ekki lengur almannaþjónusta sem á að vera í fyrirrúmi heldur ábatavon og arðsemi. Virkjum eignagleðina sagði Davíð Oddsson og gaf í skyn að hún væri sá drifkraftur sem leiddi til framfara. Skyldu menn muna þá umræðu sem fram fór í þingsölum þegar Póstur og sími var gerður að hlutafélagi? Þá sögðu talsmenn einkavæðingarinnar að hlutafélagaformið hentaði mun betur en þjónustufyrirkomulagið sem var við lýði og hvers vegna? Jú, m.a. vegna þess að í hlutafélagi væru menn frjálsari til að bregðast við með leifturhraða á markaði. Þetta hafa menn vissulega gert og allt hefur verið í botni, eignagleðin í algleymi. Landssíminn sem áður hugsaði fyrst og fremst um að veita landsmönnum þjónustu á hagstæðu verði var nú gerður að fjárfestingarfyrirtæki með sæg af ráðgjöfum og sérfræðingum í peningatækni og svokallaðri nútímavæðingu. Landssími Íslands var rekinn eins og hlutabréfasjóður segir Hreinn Loftsson, formaður einkavæðingarnefndar ríkisstjórnarinnar til margra ára. Samkvæmt frásögn fyrrv. forstjóra, Þórarins V. Þórarinssonar, fjárfesti Landssíminn fyrir 11 milljarða og því var ekki mikið að tapa á einu ævintýrinu, u.þ.b. 400 millj. kr. fyrir um 11 milljarða kr. Auðvitað hljótum við eigendur Landssímans að furða okkur á þessu ábyrgðarlausa tali og spyrja enn fremur: Hvernig standa þessar milljarðafjárfestingar í dag? Er nema von að spurt sé þegar forsrh. þjóðarinnar upplýsir að Landssíminn hafi tekið 5 milljarða kr. erlent lán til að fjárfesta fyrir og forstjórinn fyrrverandi, Þórarinn V. Þórarinsson, kemur með þá skýringu að fjárfestingaráætlunin hafi m.a. ekki komið jafn vel út og ráð var fyrir gert vegna mikils gengisfalls krónunnar frá því að lánin voru tekin. Einnig þarf að gera grein fyrir því hvaða ástæða lá að baki sölu höfuðstöðva Landssímans og hvert Síminn ætlaði að flytja sig, en nú er hann á götunni sem kunnugt er og borgar nýjum eigendum sem nemur 1% af andvirði söluverðsins, 8,2 millj. kr. í leigu á hverjum mánuði. Einnig er upplýst að þegar höfuðstöðvarnar verða fluttar, hvenær sem það nú verður, þá verði a.m.k. um 15 ára skeið að leigja gamla húsnæðið að hluta undir miðbæjarstöð Símans. Á hvaða taxta var ráðgjafinn sem ráðlagði þetta? Var það e.t.v. stjórnarformaður fyrirtækisins og var þetta borið undir hæstv. samgrh. og hæstv. ríkisstjórn? Með öðrum orðum: Höfuðstöðvar Landssímans voru seldar á 820 millj. kr., síðan endurleigðar í a.m.k. tvö ár fyrir yfir 100 millj. á ári og síðan er fyrirséð að í a.m.k. 15 ár til viðbótar verður að leigja húsnæði af hinum nýju eigendum fyrir samtals um 270 millj. kr. Ég ætla ekki að fara nánar út í þessi makalausu viðskipti en ég vil leggja áherslu á að upplýsa verður hverjir keyptu höfuðstöðvar Landssímans þar sem opinberlega hefur verið skýrt frá því að byggingarverktakar hafi keypt þær en ótilgreindur fjöldi fjárfesta sé þar að baki. Hverjir eru þeir? Þá þarf að upplýsa um fjárfestingu Landssímans í höfuðstöðvum Orkuveitu Reykjavíkur og væntanlegum byggingarframkvæmdum en fram hefur komið samkvæmt viðtali við hæstv. forsrh., Davíð Oddsson, að fyrirsjáanlega verði tap á þeirri fjárfestingu fyrir Landssímann en samstarfsaðilinn, Íslenskir aðalverktakar, munu hagnast. Er það ekki rétt munað hjá mér að í stjórn Íslenskra aðalverktaka sitji Jón Sveinsson, fulltrúi Framsfl. í einkavæðingarnefnd? Voru það ekki Aðalverktakar sem reistu einkavætt öldrunarheimili án þess að einu sinni væri eðlilega staðið að útboði? Og er þá komið að samlíkingunni við hina drukknu sjómenn. Í frétt DV frá 18. febrúar segir Anand Kumar, stjórnarformaður í bandaríska fyrirtækinu IP Bell, að stjórnendur þess fyrirtækis hafi hent 18 millj. dollara í tómt rugl á aðeins sex mánuðum. Áætlanir hafi verið í molum og enginn hafi vitað í hvað peningarnir fóru. Stjórnendurnir hafi verið eins og drukknir sjómenn. Þetta segi ég með fullri virðingu fyrir sjómönnum, einnig drukknum sjómönnum. En þetta var samlíking þessa stjórnarmanns í fyrirtækinu en í því fjárfesti Landssími Íslands fyrir 4 millj. dollara og nú er upplýst að forstjóri Landssíma Íslands, sem ásamt öðrum átti stjórnarsetu í fyrirtækinu, hafi ekki sakir anna haft tíma til að fylgjast með þróun mála vestra. Væntanlega gildir hið sama um ráðgjafana íslensku sem að eigin sögn unnu dag og nótt og um helgar. Þetta, herra forseti, er einkavæðingin á Íslandi. Landssími Íslands skilaði frá 1988 og fram undir lok 10. áratugarins á rúmum tíu árum um 20 milljörðum kr. í ríkissjóð Íslands. Hann skilaði líka góðri þjónustu og var í stöðugri framfarasókn. Þessi gamalgróna þjónustustofnun er vegna stefnu ríkisstjórnarinnar, ekki vegna breyskleika einstakra manna heldur vegna stefnu ríkisstjórnarinnar orðinn leiksoppur á fjármálamarkaði. Það er staðreynd að þegar gullgerðarvélar á borð við símafyrirtæki hafa verið markaðsvæddar, þá fara fjármunir sem áður runnu til almennings í aðra vasa. Þess eru ófá dæmin að einkavæddar stofnanir hafna í höndum manna sem gera sér aðstöðu sína að féþúfu á kostnað almennings. Yfirstjórn Landssímans reynist nú dýrari en laun heillar ríkisstjórnar. En þær tölur blikna þó þegar dæmið er gert upp í stærra samhengi því þessi ríkisstjórn og sú ábyrgðarlausa stefna sem hún rekur í þessum málum í tengslum við markaðsvæðingu og einkavæðingu og sú spilling sem þrífst í skjóli hennar er orðin þjóðinni dýr. Sú ríkisstjórn sem nú fer með stjórn landsins er orðin þessari þjóð allt of dýr. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur þegar óskað eftir rannsókn á einkavæðingunni sérstaklega með tilliti til Landssímans og munum við einnig styðja þá tillögu sem hér er til umfjöllunar um sérstaka rannsóknarnefnd. Því miður skortir okkur hefð til sjálfstæðra rannsókna af hálfu Alþingis en þessi tillaga er tilraun til að treysta þá hefð og það styðjum við heils hugar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur að sjálfsögðu jafnframt upp úr því að Ríkisendurskoðun, sem starfar á ábyrgð Alþingis, ljúki rannsókn sem þingflokkur okkar fór fram á vegna einkavæðingarnefndar með sérstakri hliðsjón af Landssíma Íslands. Hitt er svo alveg ljóst og þar þarf enga rannsókn til að finna hvar pólitísk ábyrgð liggur, hún liggur í þessu sérstaka tilviki hjá hæstv. samgrh. og hæstv. forsrh. Þeir bera ábyrgð á málefnum Landssímans og síðan er að sjálfsögðu að því að hyggja að einkavæðingarnefnd starfar á vegum ríkisstjórnarinnar. Hún er starfsnefnd fjögurra ráðherra, hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, hæstv. fjmrh. Geirs H. Haardes, hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar og hæstv. iðnrh. Valgerðar Sverrisdóttur. Þessir ráðherrar Sjálfstfl. og Framsfl. og ríkisstjórnin öll bera pólitíska ábyrgð á þeirri stefnu sem hún hefur þröngvað fram og birtist okkur nú með þessum hætti. Þessum syndum mun þjóðin ekki gleyma. Því miður þarf hún að súpa af þeim seyðið um sinn, en þá er líka gott til þess að vita að nú styttist í kosningar á Íslandi.

Hæstv. forseti. Þótt óheppileg röð atvika og mikil neikvæð umræða hafi um sinn skaðað Landssímann sem fyrirtæki mun þeirri orrahríð linna. Landssíminn mun rísa á ný sem eitt besta og sterkasta fyrirtæki landsins. Landssíminn hefur á að skipa öflugu starfsfólki og samstæðu. Kúrsinn verður réttur af. Þótt ríkisvaldið verði að draga sig út af samkeppnismarkaði og selja hlut sinn í Landssímanum og ríkisbönkunum á næstu árum, þarf það ekki að gerast í hasti. Við framsóknarmenn teljum að mikilvægt sé nú að hægja ferðina og selja ekki við þessar aðstæður heldur styrkja innviði Landssímans, ráða öflugan forstjóra til fyrirtækisins og hreinsa allt þetta andrúmsloft. Sala Landssímans á ekki að fara fram við þessar aðstæður. Við bíðum betri tíma. Það hefur aldrei staðið til að selja Landssímann nema fyrir sanngjarnt verð. Ég sakna þess að lífeyrissjóðir fólksins skuli ekki hafa komið sem kjölfestufjárfestir inn í þetta fyrirtæki, sjóðir fólksins sem eiga 700 milljarða og hafa eina 130 milljarða til þess að fjárfesta ár hvert. Þessi fyrirtæki fólksins eiga auðvitað í mörgum stórum þjónustufyrirtækjum samtímans að taka við hlutverki ríkisvaldsins. Ég vil segja hér að það er hagur íslenskrar þjóðar að ábyrgur, traustur og óháður aðili eignist ráðandi hlut í þessu góða fyrirtæki og fleyti landsmönnum þannig á upplýsingahraðbraut inn í nýja öld. Ég vil lýsa því yfir að Framsfl. ber fullt traust til sinna manna í stjórn Landssímans. Þótt fulltrúar Samfylkingarinnar reyndu að skapa pólitískt moldviðri með því að stökkva út úr stjórninni var sýnd meiri ábyrgð við að hlaupa ekki frá borði enda fjarri öllu lagi að skella skuldinni á stjórnina. Fulltrúar Framsfl. hafa sjálfir ákveðið að hverfa úr stjórninni á aðalfundi og vil ég þakka þeim góð störf í þágu Landssímans. Þau hafa fullt traust en við virðum þá skoðun þeirra að kjósa á aðalfundi að hverfa af vettvangi. Stjórnarformaðurinn Friðrik Pálsson hefur sjálfur viðurkennt að það hafi verið óheppilegt að aðrir stjórnarmenn hafi ekki vitað um einkasamning hans við samgrn. Þarna má segja að pottur hafi verið brotinn. En Friðrik Pálsson, formaður stjórnar, viðurkenndi þessi mistök sín, bað stjórnina afsökunar á þeim og útskýrði málavöxtu sína. Hæstv. forseti. Þrátt fyrir átök um Landssímann skilaði hann mjög góðri afkomu á síðasta ári sem stjórnendur hans, starfsfólk og stjórn fyrirtækisins geta verið stolt af. Hæstv. forseti. Mér sýnist að flest það sem skiptir máli sé upplýst og muni komast á hreint. Ekkert er jafnmikilvægt og að fyrirtækið fái starfsfrið sem fyrst. Mjölið var ekki alveg hreint en nú hefur grein verið gerð fyrir flestum mistökum og Ríkisendurskoðun mun vinna sitt innra eftirlit. Við berum öll nokkra ábyrgð, Alþingi og ríkisstjórn, þar af samgrh. mesta, enda ríkisstjórn ekki fjölskipað stjórnvald, einkavæðingarnefnd og stjórnendur Landssímans. Ég harma ummæli Hreins Loftssonar um Landssímann og tel ómaklegt af ágætum manni sem gegnt hafði miklum trúnaði fyrir ríkisstjórnina að tjá sig í fjölmiðlum með þeim hætti sem hann gerði um Landssímann. Það var slæm opnun um viðkvæm innri mál fyrirtækisins á skráðum almennum markaði. Svona eiga menn ekki að gera eftir margra ára trúnaðarstörf þótt þeir hafi látið af störfum. Það á að draga af þessu öllu saman lærdóm en Samfylkingin veit að pólitísk rannsóknarnefnd verður bara pólitísk. Allir landsmenn vita hver pólitíkin er. Þeir þekkja pólitíkina. Þeir þekkja deilurnar úr þessu húsi. Þeir þekkja hvað stjórn og stjórnarandstaða eiga oft auðvelt með að ná saman um mál, eða hitt þó heldur. Ríkisendurskoðun heyrir undir Alþingi. Hún er armleggur Alþingis í þessum málefnum. Það voru fulltrúar Framsfl. fyrir 24 árum sem fyrstir tóku að berjast fyrir þessari stofnun. Halldór Ásgrímsson og Ingvar Gíslason fluttu þáltill. um þetta mál, líklega 1978. Ríkisendurskoðun hefur gegnt miklu hlutverki og staðið vörð sem eftirlitsstofnun fyrir Alþingi og þjóðina. Þess vegna treysti ég henni best allra. Við eigum að styrkja hana fremur en veikja. Við eigum að trúa á hana í þessum verkefnum og fela henni að vinna þessi verk. Nú ætla ég að vera svo grófur að taka mér sjálfdæmi og býð stjórnarandstöðunni upp á slíkt hið sama hvað Framsfl. varðar. Ég ætla að skipa hæfustu menn stjórnarandstöðunnar til þess að sitja í rannsóknarnefndinni eða öllu heldur gera tillögu um það. Ég mundi leggja til að frá Vinstri grænum kæmu hv. þm. Ögmundur Jónasson og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Frá Samfylkingunni veldi ég hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Síðan yrði stjórnarliðið að koma með fimm. Sjá nú allir menn að erfitt gæti orðið fyrir þetta fólk, þó að stjórnarliðarnir bætist ekki við, að ná sameiginlegri niðurstöðu.  Átök á milli stjórnar og stjórnarandstöðu héldu áfram um langa hríð. Á meðan blæddi Landssímanum út, þessu dýrmæta fyrirtæki þjóðarinnar. Það mundi halda áfram að engjast í málinu. En Ríkisendurskoðun mun vinna sitt verk fyrir hv. þingmenn eins og þeir hafa falið henni og hin margvíslega löggjöf sem Alþingi hefur sett á síðustu árum, upplýsingalöggjöf, samkeppnislöggöf, starfsmannalöggjöf o.s.frv., mun tryggja það. Þingið hefur staðið vel að þessum málum á síðustu árum og á ekki að láta sér detta í hug að slík nefnd, pólitískt skipuð, gæti farið ofan í saumana á Landssímamálinu. Ríkisendurskoðun mun gera það. Þeir menn sem hafa lent í þeim vondu málum sem upp hafa komið upp á síðkastið og tengjast sjálftöku og spillingu í meðferð fjármuna almennings, verða auðvitað að sæta ábyrgð og taka afleiðingum gerða sinna. Slíkt á ekki að þrífast og ég fullyrði að eftirlitskerfi Alþingis og Ríkisendurskoðunar, sem ég hef nefnt, er það gott eftirlitsfyrirtæki í dag að málin upplýsast. Ég ítreka enn að við þurfum að huga að því, miðað við gang mála, að styrkja þessa stofnun enn frekar. Fjölmiðlar eru jafnan mikilvægir og opna, upplýsa og rannsaka spillingarmál. Þeim ber að þakka alveg sérstaklega. Þeir gegna mikilvægu hlutverki í lýðræðisþjóðfélaginu okkar. Við framsóknarmenn höfnum því þáltill. Samfylkingarinnar og viljum fremur styrkja og efla Ríkisendurskoðun sem hlutlausa og markvissa í því að veita aðhald og eftirlit svo að allir þeir sem ábyrgð bera og stjórna og starfa fyrir samfélagið fari að lögum og vinni af heiðarleika, ella verði þeir gerðir ábyrgir gerða sinna. Hæstv. forseti. Ég lýk máli mínu með því að líta svo á að tillagan sem nú er flutt um þessa rannsóknarnefnd sé fyrst og fremst sýndarmennskumál til þess að halda umræðunni gangandi. En stjórnarandstaðan veit það jafn vel og ég að þessi níu manna nefnd mundi aldrei ná árangri í störfum sínum. Ég hygg að það tæki hana langan tíma að skipa formann fyrir hópinn.

Herra forseti. Í 39. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Alþingi getur skipað nefndir alþingismanna til að rannsaka mikilvæg mál, er almenning varða. Alþingi getur veitt nefndum þessum rétt til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum.`` Samkvæmt laganna hljóðan er umboðið mjög víðtækt ef Alþingi kýs svo með samþykki sínu. Meginefni tillögu samfylkingarþingmannanna er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að kjósa níu manna rannsóknarnefnd samkvæmt 39. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Rannsóknarnefndin hafi það hlutverk að rannsaka fjárhagsleg málefni, viðskiptahætti og embættisgjörðir fulltrúa eigenda og stjórnenda Landssímans auk tengdra mála er varða sölu fyrirtækisins og hagsmuni almennings.`` Þetta efni er mjög skýrt og almennt orðað enda byggir það á því víðtæka umboði sem Alþingi getur veitt nefndum af þessu tagi eins og tilvitnun mín í upphafi máls í stjórnarskrána ber með sér. Sú upptalning sem þar kemur á eftir í 11 tölusettum liðum í þáltill. þingmanna Samfylkingarinnar er í raun óþörf og ætti í besta falli heima í greinargerð að mínu viti. Tillaga Samfylkingarinnar endar svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin skal einnig kanna aðra þætti þessara mála eftir því sem henni þykir ástæða til. Nefndin hefur rétt til að krefjast nauðsynlegra gagna um málið og fá skýrslur, munnlegar og skriflegar, frá embættismönnum, einstökum mönnum eða lögaðilum og ráða sér til aðstoðar sérfróða aðila sé þess þörf. Nefndinni er heimilt að láta rannsóknina eða einstaka þætti hennar fara fram fyrir opnum tjöldum. Nefndin skal hraða störfum sínum eins og kostur er og skila niðurstöðum til Alþingis eigi síðar en 1. október 2002. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.`` Ég tel að þetta sé eðlileg viðbót og þannig uppsettan texta ætti Alþingi að geta samþykkt. Ef menn svo kjósa er síðan sjálfsagt að taka þau atriði sem vikið er að í efnispunktunum 11 og greinargerð tillögunnar til umræðu því vissulega hefur þetta Símamál allt saman sett mikinn svip á umræðu með þjóðinni að undanförnu. Söluferli Landssímans hefur vissulega orðið að einu endemisklúðri og best er að láta það ógert að selja eins og málum er nú komið. Þrátt fyrir allan vandræðaganginn við stjórn fyrrtækisins og söluáætlun er eitt víst, og það lá alltaf ljóst fyrir, að engin sala gat átt sér stað ef kaupandi vildi ekki fyrirtækið á því verði sem upp var sett eða að mat hans á fyrirtækinu og framtíð þess fór ekki saman við sýn okkar á verðmæti og kostum Landssímans. Ég ætla ekki að hafa þetta langt mál en get þó ekki orða bundist um þau skilaboð sem forstjórar og stjórnarformenn sem starfað hafa í umboði ríkisstjórnar við stjórn og sölu Landssímans hafa sent þjóðinni með athöfnum sínum á undanförnum missirum. Er Þórarinn Viðar Þórarinsson einhver venjulegur meðaljón sem lifað hefur áhrifalítill í þjóðfélagi okkar? Nei, alls ekki. Hann var um árabil framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands og flutti þjóðinni og samninganefndum verkalýðsins tölur um að þjóðin yrði að sníða sér stakk eftir vexti og að óhóflegar launakröfur væru aðför að þjóðinni. Stundum var það jafnframt svo orðað að verkalýðshreyfingin yrði að sýna ábyrgð og jafnvel herða sultarólarnar svo hag lands og þjóðar væri borgið til framtíðar. Svo komast menn í störf fyrir ríkið, þjóðina, fólkið í landinu, og fá laun og sporslur sem nema tugum milljóna og finnst allt þeim sjálfum til handa svo ósköp einfalt og sjálfsagt. Allt þetta ferli er gengisfelling á trúverðugleika þeirra manna sem nú stjórna verkum í okkar litla þjóðfélagi. Sama má segja um Friðrik Pálsson sem komst í sjálftökuaðstöðu hjá Landssímanum með sérfræðiráðgjöf í gegnum sín Góðráð ehf. Hann var heldur ekki neinn meðaljón í íslensku samfélagi, forstjóri stórfyrirtækja sem stjórnvöld leituðu oft ráðgjafar hjá í áratugi þótt ráð hans þá væru ekki orðin góð ráðin dýr. Það er ömurlegt að finna hvað ráðamenn ríkisstjórnar og aðrir ráðamenn hafa sett niður almennt í áliti hjá venjulegu fólki, en engan þarf það að undra. Til þess eru ærnar ástæður eins og dæmin sanna. Við getum vissulega öll misstigið okkur og eigum þá að viðurkenna það. Það er mannlegt að skjátlast en ásetningur til slæmra verka er allt annað mál.

Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög fróðlegt að hlýða á ræður hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar þar sem þeir hafa fjallað um 39. gr. stjórnarskrárinnar. Þeir hafa fullyrt að þetta úrræði sé með öllu tilgangslaust, með öðrum orðum að stjórnarskrárgjafinn hafi í upphafi augljóslega haft rangt fyrir sér og þessi leið sem stjórnarskrárgjafinn bendi á sé tilgangslaus og aðeins til þess fallin að stjórnarandstæðingar geti verið með upphlaup á þingi og þegar menn bendi á að rétt sé að fara þessa leið sé um að ræða pólitískan loddaraskap, sýndarmennsku og ekkert annað. Þetta er mat hæstv. ráðherra á 39. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Þetta er sú virðing sem þeir bera fyrir þeirri leið sem stjórnarskráin býður upp á. Stjórnarskráin býður upp á að þegar um mikilvæg mál er að ræða sem varða almenning sé hægt að skipa nefnd alþingismanna til þess að fjalla um þau mál. Ég held að það sé miklu eðlilegra að menn spyrji í þessari umræðu: Hvers vegna förum við ekki þá leið að þingið gangi í að veita framkvæmdarvaldinu það aðhald sem það á að veita framkvæmdarvaldinu? Hver eru rökin sem hafa komið fram? Jú, hæstv. utanrrh. og annar þingmaður Framsfl. áttu á sínum tíma þátt í tilurð Ríkisendurskoðunar. Það er það skjól sem ríkisstjórnin ætlar að hafa í þessu máli. Ríkisendurskoðun sem í þessu tilviki hefur endurskoðað reikninga Landssímans ár eftir ár. Ríkisendurskoðun sem gerði engar athugasemdir við að hæstv. samgrh. og núverandi stjórnarformaður Símans gerðu með sér samninga. Þeir gerðu engar athugasemdir við það sem þó hefur verið dregið fram í dagsljósið. Er einhver hér inni sem trúir því í hjarta sínu að það sem fjölmiðlar hafi dregið fram sé tæmandi talning á því sem þarna hefur átt sér stað? Er einhver hér inni sem trúir því í alvöru? Nei, virðulegi forseti. Vitaskuld hefðum við átt að nota tækifærið nú og setja á stofn þessa nefnd til þess að Alþingi rísi nú upp og sinni því hlutverki sem það hefur, að veita framkvæmdarvaldinu nægt aðhald. Hvers vegna erum við að leggja þessa tillögu fram, virðulegi forseti? Jú, virðulegi forseti. Í fyrsta lagi hefur komið fram að stjórnun fyrirtækisins hefur ekki verið sem skyldi, ráðning forstjóra og brottför hans, óljósar ástæður, trúnaðarbrestur, yfirlýsingar ráðherra o.s.frv. Hvernig hefur fyrirtækið staðið að einkavæðingunni? Hvað hefur fyrirtækið lagt margar milljónir í einkavæðinguna sjálfa sem ekki hefur komið fram? Persónulegar fjárfestingar fyrrverandi forstjóra sem hæstv. forsrh., sem ekki treystir sér til þess að vera við þessa umræðu, hefur talað um að hafi þurft skoðunar við. Ekkert hefur komið fram um þær. Kannski að Ríkisendurskoðun finni eitthvað í því máli sem þeir ekki hafa fundið áður. Ákvarðanir um fjárfestingar, yfirlýsingar fyrrverandi formanns einkavæðingarnefndar um að stjórnin hafi verið allt að því meðvitundarlaus allan tímann. Hringir þetta engum bjöllum? Er þetta bara pólitískur loddaraskapur Samfylkingarinnar? Hvers konar yfirlýsingar eru þetta? Afskipti ráðherra af stjórninni eru vafasöm o.s.frv. Það er sama hvar borið er niður. Allt ber þetta að sama brunni. Virðulegi forseti. Það vegur ekki síður þungt að dregið hefur verið fram í dagsljósið með skýrum hætti að hæstv. samgrh. braut gegn ákvæðum hlutafélagalaga. Hann braut gegn ákvæðum 72. gr., 74.--76., 80. og 134. gr. sem allar draga það með skýrum hætti fram, hver og ein einasta, að stjórnin sem á að taka þær ákvarðanir sem hæstv. samgrh. gerði. Hann hafði ekkert umboð til þess. Þetta þýðir, virðulegi forseti, að það er brotið gegn b-lið 9. gr. laga um ráðherraábyrgð. Svo segja menn hér fullum fetum að Samfylkingin sé bara í einhverjum loddaraskap og sýndarmennsku o.s.frv. Að menn skuli leyfa sér slíkt við þessa umræðu. Hér eru gríðarlegir hagsmunir í húfi. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að það þarf enginn að segja mér að það sem fjölmiðlar hafa dregið fram sé tæmandi talning á því sem þarna hefur átt sér stað. Landssíminn er gríðarlega mikilvægt fyrirtæki. Hann er hornsteinn okkar í upplýsingabyltingunni. Við verðum að umgangast þetta fyrirtæki mjög varlega. Dreifikerfið, þjóðvegurinn um landsbyggðina o.s.frv. Það er gríðarlega mikilvægt að við gerum þetta skynsamlega. Fyrirtækið veltir 18 milljörðum. Þetta er ekki lítið fyrirtæki. Nú er lykilatriði að þingið sinni skyldu sinni og fari ofan í þetta mál. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég hef ólíkt meiri trú á stjórnarskrárgjafanum en þeir hæstv. ráðherrar sem hér hafa talað og gert lítið úr þeim möguleikum sem stjórnarskráin býður upp á.

Herra forseti. Sannleikanum verður hver sárreiðastur. Það er mikill misskilningur sem heyra má í málflutningi stjórnarliða í þessari umræðu að tilgangur hennar af hálfu Samfylkingarinnar sé sá að þyrla upp moldviðri og reyna hafa pólitískan ávinning af þeim vandamálum, því klúðri, þeirri óstjórn og þeirri misnotkun á almannafé sem trúnaðarmenn ríkisstjórnarinnar í ríkiskerfinu hafa orðið uppvísir að. Málin eru einfaldlega alvarlegri en svo að Samfylkingin þurfi eða vilji taka á málinu með þeim formerkjum. Við viljum taka á þessu máli af festu og yfirvegun. Hér erum við að ræða um hvernig Alþingi, við hér inni, aðilar sem kjörnir eru til þess og ber skylda til þess samkvæmt stjórnarskrá ættum að taka á þeim viðfangsefnum sem hrannast hafa upp á síðustu vikum, mánuðum og árum hjá framkvæmdarvaldinu. Sú skylda stendur á okkur og við eigum að axla hana. Það er ljóst, þegar ferli Landssímaklúðursins er skoðað, að ríkisstjórnin og þeir ráðherrar sem einkanlega hafa komið að málinu, samgrh. og forsrh., hafa hrakist undan frá fyrsta degi. Þeir byrjuðu á að tala málið niður, gera lítið úr þeim athugasemdum sem ýmsir gerðu við ýmis atriði í rekstri Símans og öllu utanumhaldi varðandi tilraunir til sölu þessa þjóðarfyrirtækis. Því til viðbótar hefur Alþingi meira og minna verið neitað um umbeðnar upplýsingar sem máli skipta um Símann og hagsmuni hans. Hefur samgrh. því miður fetað þá slóð og vísað til forskriftar sem forsrh. sjálfur hefur sett, að neita Alþingi um upplýsingar. Þetta er gjörsamlega óviðunandi með öllu. Betur hefði verið að málefni Símans hefðu verið uppi á borðum. Það hefði hugsanlega getað komið í veg fyrir eða a.m.k. dregið úr ýmsum þeim axarsköftum sem blasa nú við. Rannsóknarnefnd, spyrja menn. Hvers vegna? Við þekkjum það frá nágrannalöndum okkar, til að mynda frá Danmörku, svo ekki sé talað um Bandaríkin, að þetta úrræði kjörinna fulltrúa er mjög mikið notað. Er þetta ekki bara eitthvert pólitískt hanaat af hálfu stjórnarandstöðunnar, eitthvað sem hægt er að gera gys að við útvarpsumræðu eins og hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar leyfa sér? Nei, auðvitað ekki. Hér er einfaldlega um að ræða úrræði sem stjórnarskráin sjálf leggur okkur á herðar, hvernig tryggja megi aðkomu Alþingis að eftirliti með framkvæmdarvaldinu. Herra forseti. Því miður hafa hvorki stjórnfesta né öryggi einkennt viðbrögð stjórnvalda við þeim ávirðingum sem upp hafa komið. Þvert á móti hafa viðbrögðin verið lítil sem engin, því miður. Það einasta sem yfirstjórn Símans, í umboði ráðherranna, hefur lagt til málanna er að reka þann einstakling einan sem upplýsti um alvarlega þætti málsins. Svo er hitt. Hvenær hefst og hvenær lýkur ábyrgð kjörinna fulltrúa, ráðherra í ríkisstjórninni? Ef það er rétt að reka forstjóra, stjórnarformann, heila stjórn, losa sig við formann einkavæðingarnefndar, er þá mjög rökrétt að þeir ráðherrar sem völdu þessa einstaklinga til starfa og röðuðu þeim á jötuna --- þeir voru sérlega handvaldir af þessum sömu ráðherrum --- beri enga ábyrgð, hvorki pólitíska né aðra? Er það mjög rökrétt, herra forseti? Að þessu leyti hefur formaður þingflokks Framsfl., hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, rétt fyrir sér. Hann segir það ekki réttlátt að gera almenna stjórnarmenn ábyrga fyrir hlutum sem þeir vissu ekki af, svo sem fimm ára óuppsegjanlegum samningi Þórarins Viðars Þórarinssonar forstjóra ellegar ráðgjafarsamningi sem gerður var við stjórnarformann Símans. Formaður þingflokks annars stjórnarflokksins, Framsfl., sagði orðrétt í viðtali við útvarpið í gær, með leyfi forseta: ,,Það verður að snúa sér að þeim sem þeim málum réðu til lykta.`` Hverjir eru það, herra forseti? Það er hæstv. samgrh. annars vegar og hæstv. forsrh. hins vegar. Bragð er að þá barnið finnur. Meira að segja Framsfl. er farinn að átta sig á því að það er eitthvað til sem heitir pólitísk ábyrgð. Í þessu ljósi hafði ég ímyndað mér, herra forseti, og vonast til að stjórnarliðar, bæði sjálfstæðismenn og framsóknarmenn, fögnuðu því sérstaklega tillögu okkar samfylkingarmanna, að þeir hefðu nú tækifæri og vettvang til þess að gera hreint fyrir sínum dyrum. En því er ekki að heilsa, því miður, eftir fyrstu viðbrögðum stjórnarliða. Enn og aftur á að reyna að halda áfram feluleiknum, forðast með öllum tiltækum ráðum að hið sanna og rétta komi í ljós. Enn á að reyna að dylja veruleikann. Við samfylkingarmenn, herra forseti, erum ekki með blóðbragð í munninum. Við erum ekki að heimta pólitískar aftökur. Við erum ekki að hrópa: Úlfur, úlfur! Það sem við viljum hins vegar er opið og heiðarlegt stjórnkerfi. Við viljum einfaldlega að hið sanna komi í ljós. Þjóðin á rétt á því. Þjóðin á kröfu á því. Samsæri þagnarinnar er að hruni komið. Sannleikurinn finnur sér farveg á endanum hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, herra forseti.

Virðulegi forseti. Eftirlitshlutverk Alþingis er mikilvægur hlekkur sem tryggir að við sem lifum og hrærumst í þessu samfélagi getum treyst því að grundvöllur lýðræðisþjóðfélags okkar sé reistur á styrkum stoðum. Því eru heimildir í lögum og stjórnarskrá um rétt þingmanna til upplýsinga afskaplega nauðsynlegar. Þessar heimildir eru ríkar og hafa í auknum mæli birst okkur í fyrirspurnum, skriflegum sem munnlegum, og skýrslubeiðnum frá þingmönnum. Á síðustu árum hafa þessar heimildir verið styrktar og má til að mynda benda á þær breytingar sem gerðar voru á þingskapalögum árið 1991. Getur þingnefnd nú tekið upp mál án þess að því hafi áður verið vísað til hennar, ólíkt því sem var fyrir breytinguna. Þá getur nefnd einnig innt ráðherra svara um ákveðin málefni líkt og hv. samgn. gerði nýverið þegar hún sendi ítarlegt spurningabréf til samgrh. út af tilteknu máli. Þetta eru að mínu viti jákvæð skref, herra forseti, sem tekin hafa verið í þá átt að styrkja eftirlitshlutverk Alþingis. Ekki síst hafa tvö embætti átt mikinn þátt í því á síðustu árum að efla upplýsingarétt almennings og Alþingis, þ.e. umboðsmaður Alþingis og Ríkisendurskoðun. Hún hefur verið gerð mjög sjálfstæð og með starfsemi sinni sýnt að hún gegnir mikilvægu hlutverki í því að efla, styrkja og styðja við hv. Alþingi, gera samfélagið opnara og treysta enn betur réttaröryggi almennings. Umræðan í dag snýst eða á að snúast um það hvort Alþingi skipar rannsóknarnefnd níu þingmanna vegna málefna Símans og sölu hans. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, að þegar ég las fyrst þessa tillögu hvarflaði að mér hvort Samfylkingin væri að lýsa yfir vantrausti á störf Ríkisendurskoðunar. Ég vona að svo sé ekki. Það verður athyglisvert að fylgjast með því hvort aðrir hv. þm. Samfylkingarinnar lýsi yfir sama vantrausti og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson gerði áðan í ræðu sinni í þessum sama ræðustóli. Um rannsóknarnefndir ríkir ekki hefð á Íslandi. Frá því að slík nefnd var síðast að störfum árið 1955 hefur eftirlitshlutverk Alþingis verið eflt til muna eins og ég gat um áðan. Er því ólíku saman að jafna. En gott og vel. Ef farin yrði sú leið að rannsóknarnefndir yrðu heimilaðar, vakna upp spurningar eins og t.d.: Hvaða rannsóknarheimildir munu gilda? Hvaða málsmeðferðarreglur munu gilda? Hvaða réttarstöðu hafa gestir nefndanna? Svo má lengi telja. Það þarf með öðrum orðum skýrari reglur um vinnu og störf rannsóknarnefnda. Við á hinu háa Alþingi þurfum að vinna heimavinnuna okkar áður en við beitum þessu úrræði. Ég tel að í sjálfu sér geti rannsóknarnefndir verið ágætt tæki til að rannsaka mál sem þarf að upplýsa án þess að pólitískt moldviðri skapist og tækifærismennska sé í broddi fylkingar. Dæmi um þetta er frá Danmörku, svokallað Nørrebro-mál. Ef farin yrði sú leið sem boðuð er í þessari þáltill., herra forseti, er ég hrædd um að flokkar noti þetta tæki til að rétta vondan kúrs í skoðanakönnunum eða þingmenn beiti því í krossferðartilgangi fyrir sitt prívategó eins og dæmin vestan hafs sanna. Er Monicu Lewinsky málið það sem menn vilja miða sig við hér og þann farsa sem fylgdi því máli? Nei, herra forseti. Hér er á ferðinni sýndartillaga, pólitísk brella --- ég segi það fullum fetum --- sem eykur ekki virðingu Alþingis. Það skiptir miklu að allt sé upplýst og ekkert dregið undan í jafnmikilvægum málum og þeim sem við ræðum nú og snerta málefni Símans, stjórn hans og sölu. Það þarf að leggja allt á borðið til að skapa traust og aðhald. Leiðin til þess liggur hins vegar ekki í gegnum tækifærissinnaða tillögu um rannsóknarnefnd. Þessi matreiðsla Samfylkingarinnar er frekar til þess fallin að fara öfugt niður, magafylli verður lítil og helst að eitthvert óbragð verði eftir í munni. Herra forseti. Mér sýnist að mikið af því sem rætt er um í tillögunni sé þegar upplýst. Við megum heldur ekki gleyma því að Ríkisendurskoðun er að fara ítarlega yfir þessi mál og henni verðum við að gefa svigrúm. Er betra að skipa rannsóknarnefnd í málið sem enginn veit hvernig á að fúnkera í stað Ríkisendurskoðunar sem starfrækt er á traustum lagagrundvelli og býr að margra ára reynslu og þekkingu og athugun af þessu tagi. Við Íslendingar, líkt og aðrir Norðurlandabúar, búum við skilvísa stjórnsýslu og opið stjórnkerfi þar sem öflugt aðhald fjölmiðla er einnig lykilatriði. Þær meinsemdir sem upp kunna að koma, bæði í stjórnsýslu og úti á hinum almenna markaði, verða ekki liðnar. Á undangengnum vikum hafa komið upp ýmis mál sem hafa reynt á þanþol þess kerfis sem við höfum byggt upp, m.a. á hinu háa Alþingi. Það hefur sýnt sig, herra forseti, að það kerfi stenst þrýsting og virkar vel.

Virðulegi forseti. Það kom hér fram í upphafi hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að hún teldi að þingmenn stjórnarflokkanna væru að gera lítið úr sjálfum sér og stjórnarskránni ef þeir samþykktu ekki þessa tillögu. Ég verð að segja að ég er algjörlega þveröfugrar skoðunar. Mér finnst að einmitt þingmenn Samfylkingarinnar séu að gera lítið úr sjálfum sér og lítið úr stjórnarskránni með því að leggja þessa tillögu fram. Ég tel að þessi grein stjórnarskrárinnar eigi við um mjög veigamikil atriði sem komið geta upp og þurfi að taka á. Ég tel að þetta mál flokkist ekki þar undir. Ég tel líka að innan þingsins séu leiðir til þess að fjalla um málið. Ég bendi t.d. á að í samgn. er hægt að taka þetta mál upp. En mér vitanlega og að því er formaður nefndarinnar best veit hefur engin tillaga komið upp um það í samgn. að nefndin fjalli um málið. Þá spyr maður: Treysta fulltrúar Samfylkingarinnar ekki sínum eigin fulltrúum í samgn. til að fjalla um þetta mál? Þarf að skipa einhverja sérstaka nefnd í þinginu samkvæmt 39. gr. stjórnarskrárinnar til að tryggja að fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni fái ekki að koma að málinu? Hvað er eiginlega að ske hérna?

Bara að fá Verslunarráðið í þetta.

Síðan hefur það líka verið upplýst margoft í umræðunni að Ríkisendurskoðun er að vinna í þessu máli og skoða þetta mál. Ég hef fullt traust á því sem hún er að gera. Mér finnst það sýna mikið vantraust á þá aðila sem eru að vinna í þessu máli að koma með tillögu um að skipa sérstaka rannsóknarnefnd samkvæmt 39. gr. stjórnarskrárinnar. Síðan er annað mál hvað eigi að koma út úr þessari rannsókn. Mér virðist að býsna margt liggi ljóst fyrir samkvæmt þeim sem hér hafa talað fyrir hönd Samfylkingarinnar. Við höfum heyrt orð eins og klúður, óstjórn og misnotkun. Er eitthvað sem menn halda að muni koma í ljós í einhverri rannsókn níu manna þingmannanefndar sem gæti breytt þessum skoðunum hv. þm. Samfylkingarinnar? Ég held að okkur öllum hér inni sé ljóst að þeir eru búnir að mynda sér skoðun í þessu máli. Þeir eru búnir að komast að sannleikanum og ekkert getur breytt honum í þeirra augum. Við heyrðum líka hv. þm. Lúðvík Bergvinsson fullyrða að ráðherra hefði brotið gegn ákvæðum hlutafélagalaga. Þarf þá eitthvað sérstaklega að rannsaka það mál frekar?  Hv. þm. Ögmundur Jónasson er farinn að kynna sér fræði Hjálpræðishersins. Mér fannst það ágætt og ég held að hv. þm. ætti að sinna þeim fræðum meira. Ég er viss um að það gerir honum mjög gott. Hann ætti að hafa það til fyrirmyndar hjá Vinstri grænum þegar þeir mynda stefnuskrá sína og þar fram eftir götunum. Ég tók eftir einu sem hv. þm. sagði. Hann talaði um Póst og síma á sínum tíma sem þjónustustofnun. Svo talaði hann líka um Landssímann sem þjónustustofnun. Það sem ég hjó eftir var hugtakið stofnun. Málið er að fyrir líklega 13--14 árum þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gegndi embætti samgrh. hóf hann einmitt þá þróun að breyta fyrirkomulaginu á Pósti og síma sem þá var Póst- og símamálstofnun. Þá var Póst- og símamálastofnun allt í senn, fyrirtæki, eftirlitsstofnun og stjórnsýsluaðili. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hóf þá þróun að kljúfa þetta upp, aðskilja fyrirtækjareksturinn frá eftirlits- og stjórnsýsluhlutverkinu. Ég velti því fyrir mér þegar ég heyri hv. þm. alltaf tala um þessa þjónustustofnun hvort þetta mál sé nokkuð óuppgert innan Vinstri grænna, hvort þeir eigi ekki að fara að skoða þetta mál, ræða þetta. Síðan getur hv. þm. komið hér og rætt um stofnun eða fyrirtæki þegar það mál er upp gert.  
             Síðan hafa komið ýmsar fullyrðingar um að einkavæðing hafi beðið skipbrot og að verð á Símanum hafi fallið um 30 milljarða á stuttum tíma. Og fyrst það er svona slæmt að verðið á Símanum hafi fallið um 30 milljarða þá vaknar spurning: Telja menn að það sé eitthvað til að hrópa húrra fyrir ef Síminn hefði verið seldur á einhverju verði og kaupendur hefðu mátt þola þetta verðfall? Hefðu þingmenn talið að þjóðin væri þá betur sett? Segjum t.d. að Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins hefði tekið sig til og fjárfest í Símanum, keypt hlutabréf í Símanum á háu verði og markaðsverðið síðan lækkað um 30 milljarða, hefði einhver verið betur settur við það? Málið snýst um að við höfum verið að vinna í þessari einkavæðingu að undanförnu á hlutabréfamarkaði sem er fallandi. 

Þetta er allt í góðu lagi.

Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, Vilhjálmur Egilsson, kom einmitt inn á kjarna málsins. Vandinn er einkavæðingarstefna ríkisstjórnarinnar. Vandinn er sá og hann gat ekki, virðulegi forseti, komist betur að orði. Þar liggur hundurinn grafinn og veitir ekki af að kalla á allar góðar vættir til að hjálpa ríkisstjórninni út úr þeim ógöngum sem hún hefur stefnt sér í og meira að segja leita stuðnings Verslunarráðsins ef út í það væri farið, ef það gæti hjálpað til. Virðulegi forseti. Fjarskipti eru ein grunnstoð almannaþjónustu í landinu. Þessi þjónusta má ekki lúta þeim lögmálum einum saman að arðsemiskrafa fjármagnsins sé eini drifkrafturinn í rekstri og þjónustu. Sjálfsagt er að gæta allrar almennrar hagkvæmni og rekstrarsjónarmiða og gera kröfur um aukna þjónustu. En Landssími Íslands, þetta fyrirtæki fólksins, á áfram að vera í sameign þjóðarinnar og styrk hans á að nýta til hins ýtrasta til að byggja upp gott fjarskiptakerfi sem nær til allra landsmanna án mismununar í verði eða gæðum þjónustu. Virðulegi forseti. Þetta er stefna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs varðandi Landssímann. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er andvíg einkavæðingaræði ríkisstjórnarinnar á almannaþjónustunni hvort sem það er í heilbrigðiskerfi, í menntun eða í grunnfjarskiptum. Þess vegna, virðulegi forseti, er Vinstri hreyfingin -- grænt framboð andvíg því að Landssímin verði seldur. En þrátt fyrir varnarorð Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs keyrði ríkisstjórnin, ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl., sölu Landssímans áfram og draumur hennar var að selja ráðandi hlut í þessari þjónustustofnun, í þessu þjónustufyrirtæki, Landssímanum, úr landi. Það var draumurinn. Að selja fyrirtækið erlendu stórfyrirtæki, það var draumurinn. Íslendingar áttu því á hættu að verða fullkomin bráð einokunarstöðu alþjóðlegs stórfyrirtækis á íslenskum fjarskiptamarkaði. Virðulegi forseti. Er þetta sú framtíð og er þetta sú sýn sem þetta litla eyríki, Ísland, á skilið? Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagðist einn flokka gegn sölu Landssímans á Alþingi og þætti sjálfsagt mörgum betur að hafa hlustað á þau mörgu varnaðarorð sem við höfðum frammi á Alþingi í þeirri umræðu. Það er því okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði fagnaðarefni að ríkisstjórnin mun nú vonandi leggja á hilluna frekari tilraunir við sölu Landssímans, a.m.k. í bili. Við höfum ekki áhyggjur af því hvort Landssíminn hafi fallið í söluverði í öllu söluklúðrinu og því einstaka pólitíska umróti sem Landssíminn hefur mátt þola á síðustu vikum og mánuðum. Fyrir þjóðina er hann jafnmikils virði og áður og skilaði meira að segja arði á liðnu ári. Sá harmleikur og það sjónarspil og það furðulega dómgreindarleysi forstjóra og stjórnenda Landssímans sem birtst hefur þjóðinni á undanförnum mánuðum og vikum hefur verið tíundað hér. Menn skyldu þó gæta sín að missa ekki sjónar á aðalatriðunum, grunninum fyrir þessu öllu, en það er, virðulegi forseti, hin hömlulausa einkavæðingarstefna ríkisstjórnarinnar. Allt er falt, allt skal selja, allt skal á uppboð og helst að seljast úr landi. Þessi stefna veldur slíku umróti í hugum fólks að það missir fótana. Siðferðismatið truflar og ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. er sjálf orðin fullkomlega ringluð og gildismat hennar brenglað. Þetta sér öll þjóðin. Auðvitað sér hún þetta. Virðulegi forseti. Það sem mér blöskrar er hve hver reynir að þurrka sér á öðrum. Gildir þar einu um fyrrverandi eða núverandi forstjóra Símans, formann stjórnar eða aðra stjórnarmenn, fyrrverandi formann einkavæðingarnefndar eða einstaka ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Allir lifa þeir samkvæmt setningunni: Þurrkaðu ekki á þér ef annar stendur hjá þér. Enginn vill axla ábyrgð nema sá eini sem hefur goldið, þ.e. starfsmaður Landssímans sem veitti upplýsingar um viðskipti stjórnarformannsins við fyrirtækið sem urðu fyrst og fremst alvörumál af því að þeim var leynt og að því er virtist af ráðnum hug. Auðvitað ber ríkisstjórnin í heild alla ábyrgð. Herra forseti. Hinn 30. janúar sl. sendi þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs forseta Alþingis svohljóðandi bréf, með leyfi forseta: ,,Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fer þess hér með á leit, með vísan til 3. gr. laga um Ríkisendurskoðun, að farið verði fram á það að hún geri ítarlega úttekt á störfum einkavæðingarnefndar með sérstakri hliðsjón af einkavæðingu Landssímans hf. sem um leið verði könnuð sérstaklega. Athuguð verði vinnubrögð, verklag og stjórnskipuleg staða einkavæðingarnefndar, kostnaður við störf hennar, bæði vegna eigin verkefna og aðkeyptrar vinnu, hvort útgjöld nefndarinnar hafi verið í samræmi við fjárheimildir, hvernig staðið er að ákvarðanatöku af hálfu nefndarinnar og annað sem efni standa til. Sérstaklega verði könnuð samskipti nefndarinnar við stjórn Landssíma Íslands vegna undirbúnings sölu hlutafjár félagsins og hvort nefndin hafi haft afskipti af innri málefnum Landssíma Íslands.`` Undir þetta ritar Ögmundur Jónasson f.h. þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Þetta bréf, virðulegi forseti, hefur nú borist Ríkisendurskoðun og hennar vinna er nú í gangi. Hefði Landssíminn áfram verið fullkomlega opinbert fyrirtæki, hefði þessi leynd í viðskiptum innan fyrirtækisins og við forstjóra eða einstaka stjórnarmenn ekki viðgengist. Þeim hefði borið að leggja allt sitt bókhald og allar sínar ráðstafanir undir reglubundna skoðun Ríkisendurskoðunar og þá kæmist allt upp á borð svipað og átti sér stað við reglubundið eftirlit með bókhaldi Þjóðmenningarhússins og Þjóðskjalasafnsins nýverið sem er í sjálfu sér dapurlegt. Þar þurfti enga rannsóknarblaðamennsku til til að uppgötva sem hefur þó verið raunin í þeim tilvikum sem snúið hafa að Landssímanum. Sú till. til þál. sem við hér ræðum og flutt er af þingmönnum Samfylkingarinnar um skipun sérstakrar rannsóknarnefndar samkvæmt 39. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka embættisfærslu samgrh. og forsrh. í málefnum Landssímans og einkavæðingarnefndar og meinta óeðlilega rekstrar- og viðskiptahætti stjórnenda fyrirtækisins er að mati þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fullkomlega eðlileg og vonandi er að hún fái skjóta afgreiðslu í þinginu. Samþykkt hennar mun styðja enn frekar þá ítarlegu rannsókn á þessu ferli öllu sem Ríkisendurskoðun stendur nú að samkvæmt beiðni Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og mun skila sér til þingsins. En skýrsla Ríkisendurskoðunar mun skila sér til þingsins þó svo að ríkisstjórnarmeirihlutinn bregði fæti fyrir þessa þáltill. sem hér er til umræðu, sem ég vona þó að hann geri ekki. Herra forseti. Til kasta Alþingis mun koma þegar skýrsla Ríkisendurskoðunar kemur. Þá er það Alþingis að bregðast við og axla þá ábyrgð sem hún getur haft í för með sér og þar tel ég að Alþingi megi búa sig undir að taka á og jafnvel betur en það hefur gert við ýmsar skýrslur og ábendingar sem Ríkisendurskoðun hefur lagt fyrir Alþingi. Þar er okkar hlutverk að standa vörð. Virðulegi forseti. Ég bið þess að þegar búið er að hreinsa hér út, eins og hæstv. forsrh. greindi frá í fréttum áður, og þeir sem þar eiga hlut að máli hafa axlað ábyrgð á þessu klúðri sem nefnt hefur verið með Landssímann þá vona ég að Landssíminn fái frið til að efla og styrkja starf sitt út um allt land fyrir þjóðina alla og verði áfram um ókomna tíð í eigu þjóðarinnar allrar. Það er vilji Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs.

Herra forseti. Í niðurlagi greinargerðar með þáltill. þeirri sem hér er til umræðu segir að tilgangur hennar sé að rannsökuð verði öll stjórnsýsla þeirra sem ábyrgð bera á málinu, stjórnenda fyrirtækisins, einkavæðingarnefndar og valdhafa. Flutningsmenn tillögunnar halda því fram að þetta sé eina leiðin til þess að skapa traust á milli Landssímans og þjóðarinnar og forsenda fyrir þeim trúverðugleika sem fyrirtækið þurfi til að rekstur þess geti gengið eðlilega. Á þetta get ég ómögulega fallist heldur virðist mér þvert á móti einsýnt að þessi leið sem lögð er til í tillögunni, að skipa sérstaka pólitíska rannsóknarnefnd, þjóni allra síst þeim tilgangi sem flutningsmenn leggja af stað með. Þessi leið getur aldrei leitt til annars en aukinna pólitískra deilna og ágreinings og er því jafnt í bága við hagsmuni þjóðarinnar og fyrirtækisins. Það hefur ríkt mikil sátt og traust á því eftirlitskerfi stjórnsýslunnar sem komið hefur verið á fót með upplýsingalögum, stjórnsýslulögum og samkeppnislögum, með embætti umboðsmanns Alþingis og Ríkisendurskoðun. Geysimikilvægum þætti fjölmiðla og hins almenna borgara má heldur ekki gleyma sem hluta af því eftirlitskerfi sem við styðjumst við. Sú umræða sem hér fer fram sýnir einmitt í hnotskurn að það kerfi sem við höfum komið á fót virkar vel. En það má auðvitað sífellt gera betur. Hvað Ríkisendurskoðun varðar sérstaklega er ljóst að mikil og víðtæk sátt ríkir um starfsemi og verk þeirrar stofnunar, eða hefur alla vega gert til þessa. Það er hins vegar óheppilegt að ríkisendurskoðandi, sá aðili sem sinnir jafnframt endurskoðun Landssímans, skuli hafa verið með í ráðum á fyrstu stigum um samkomulag handhafa hlutabréfsins í Landssímanum og stjórnarformannsins. En Ríkisendurskoðun hefur margsannað mikilvægi sitt og varðandi stjórnsýsluendurskoðun á Landssímanum þá er hún eini rétti aðilinn til að annast þá stjórnsýsluendurskoðun. Umræðu um málefni Landssímans má nálgast út frá tveimur mismunandi forsendum. Það má annars vegar nálgast hana út frá faglegri umræðu um stefnu, starfsemi og stjórnun þessa fyrirtækis. Síðan má nálgast hana út frá pólitískum sjónarmiðum. Umræðan sem átt hefur sér stað upp á síðkastið hefur í miklum mæli byggst á pólitískum forsendum, miklu fremur en faglegum. Slík nálgun veldur því að þetta mikilvæga og dýrmæta fyrirtæki þjóðarinnar hefur orðið fyrir áföllum sem hafa ekki síst komið niður á rekstri þess og starfsemi auk þess að hafa haft áhrif á samskipti fyrirtækisins og þjóðarinnar sem hefur í langan tíma notið góðrar þjónustu fyrirtækisins. En Landssímamálið er auðvitað ekkert eitt mál, herra forseti, heldur heil saga og röð atburða og atvika sem sum hver tengjast með því einu að sögupersónurnar snerta fyrirtækið á einn eða annan hátt, en á mjög misjafna vegu sem séð verður ef yfir söguna er litið. Nú er hins vegar svo komið að flest er tortryggt og flestir gerðir tortryggilegir sem koma nærri Landssímanum. En starfsfriður og hagsmunir fyrirtækisins hafa skaðast fyrir þetta. Framan af snerist Landssímamálið um einkavæðingu ríkisfyrirtækis á samkeppnismarkaði sem hluti stjórnarandstöðunnar hér á þingi fann auðvitað allt til foráttu og grætur vitaskuld þurrum tárum yfir því hvernig fór fyrir söluferlinu. Síðan fór málið að snúast um það hver bæri ábyrgð á því að ekki tókst að selja og þegar frá leið og enginn bauðst til að axla ábyrgð fóru menn að kasta henni á milli sín og alvarlegar ávirðingar hafa gengið á víxl. Á hinn bóginn, í hugum fólksins í landinu, snýst Landssímamálið fyrst og fremst um seinni kafla sögunnar. Það snýst um ráðningarkjör og starfslokasamning fyrrverandi forstjóra og samkomulagið sem hæstv. samgrh. gerði við stjórnarformann fyrirtækisins. Og það snýst um flutning á trjám og sérstakar símalínur í sumarbústað. Það er augljóst að ýmsar þær fjárhæðir fyrir verk og vinnu sem greiddar hafa verið í tengslum við einkavæðingu Landssímans eru auðvitað ofar skilningi allflestra launamanna. Herra forseti. Almenningur gerir þá kröfu, að ég tel, að þeir sem hafi brugðist trúnaði, brotið starfsskyldur sínar eða lög axli ábyrgð á því. Hæstv. forsrh. hefur sagt að hann telji það langskynsamlegast miðað við allt það sem á undan er gengið að það komi hrein, ný stjórn að málefnum Símans. Ég ætla í sjálfu sér ekki að deila við hæstv. forsrh. um það mat hans. Málefni undanfarinna vikna og mánaða hafa vissulega orðið til þess að veikja tiltrú almennings m.a. á stjórnvöldum og á Landssímanum. Orð hæstv. forsrh. hef ég skilið svo að hann telji að það að hreinsa út alla stjórn Símans sé helst og best til þess fallið að byggja þá tiltrú upp aftur. Annað þurfi þar ekki að koma til. Hins vegar getur það ekki verið ætlun hans að fella ábyrgðina á því sem heitir í hugum alls almennings Landssímamál á þá fáu menn sem eftir sitja í stjórn fyrirtækisins. Störf þeirrar stjórnar og þeirra sem þar sitja eru auðvitað ekki hafin yfir gagnrýni en meiri hluti stjórnarinnar hefur ekkert það sér til sakar eða vansa unnið að fá frá hæstv. forsrh. þessa kveðju. Á hinn bóginn hafa margar lykilákvarðanir verið teknar af öðrum og fram hjá þessari stjórn, svo sem samningur hæstv. samgrh. við stjórnarformanninn um greiðslur fyrir ráðgjafarstörf við fyrirtæki hans og fimm ára ráðningarkjör forstjórans fyrrverandi. Því hefur verið haldið fram, og m.a. í umræðu inni á þingi, að þessar ákvarðanir og ráðstafanir séu ólöglegar. Því hefur líka verið haldið fram að þó að stjórn Landssímans hafi ekkert um þetta fengið að vita þá beri hún samt sem áður samkvæmt hlutafélagalögum alla ábyrgð á þessum ákvörðunum. Það hlýtur að koma nokkuð spánskt fyrir sjónir að stjórninni sé ætlað, ef svo má að orði komast, að bera ábyrgð upp fyrir sig. Hún ber ekki ábyrgð á íhlutun handhafa hlutabréfsins, fulltrúa eina hlutabréfsins til skamms tíma, í þau störf eða viðfangsefni sem í öllum venjulegum hlutafélögum heyra undir verksvið og ábyrgð stjórnar. Staðhæfingar um að slíkar ákvarðanir séu ólöglegar verður líka að skoða í því ljósi að hluthafinn er einn. Ákvæði hlutafélagalaga taka meira og minna mið af því að verja hluthafana innbyrðis og horfa eftir atvikum öðruvísi við í tilvikum eins hluthafa. Þannig er ekki óeðlileg sú túlkun að þeim sem fór með eignaraðild ríkisins hafi verið heimilt að taka ákvarðanir um tiltekin málefni sem samkvæmt lögum og samþykktum félagsins voru ekki undan valdsviði hluthafafundar tekin, enda væri formkröfum fylgt og ákvörðunin sannanleg og skjalfest. Samkvæmt hlutafélagalögum ber stjórn Landssímans fyrst og fremst ábyrgð gagnvart fyrirtækinu. Hún fer með æðsta vald í málefnum fyrirtækisins á milli hluthafafunda, annast stefnumótun og sér til þess að starfsemi sé í réttu og góðu horfi. Hún hefur eftirlit með fjármunum og bókhaldi félagsins. Hæstv. samgrh. og stjórnarformanni bar vegna eftirlitsskyldu stjórnar með framkvæmdum auðvitað að segja stjórninni frá samkomulaginu sem þeir gerðu með sér um ráðgjafarstörf þess síðarnefnda og í rauninni hefði verið eðlilegast að forstjórinn, sem samkvæmt starfi sínu ber ábyrgð á framkvæmd þessa samnings, hefði kynnt stjórninni efni hans. Með því hefði mátt koma í veg fyrir þann trúnaðarbrest sem varð á milli stjórnarinnar annars vegar og aðila að þessu samkomulagi hins vegar. Á sama hátt ber stjórnarformaður ábyrgð á því að hafa ekki upplýst stjórnina um að honum hafi verið falið af handhafa hlutabréfsins að semja við nýjan forstjóra til fimm ára. En í umfjöllun um ábyrgð á mismunandi ólíkum málum sem tengjast Landssímanum ber líka að varast að blanda saman störfum og ábyrgð einkavæðingarnefndar og störfum og ábyrgð stjórnar Landssímans. Á höndum stjórnenda fyrirtækisins var að undirbúa það fyrir sölu og það voru fjölmargir starfsmenn sem unnu undir miklu álagi vikum og mánuðum saman að því að ljúka þeim verkþáttum sem undir fyrirtækið sjálft heyrðu svo hægt væri að standa við þau tímamörk sem því voru sett í öllu einkavæðingarferlinu. Ríkisstjórnin, að ráðum einkavæðingarnefndar, tók síðan þá ákvörðun að slá sölunni á frest. Formaður nefndarinnar gaf m.a. upp þá ástæðu fyrir að leggja frestunina til að hann hafði ekki viljað láta sölu Landssímans rekast á við útboð annars fjarskiptafyrirtækis. Hann hlýtur að bera ábyrgð á hagsmunamatinu sem lá til grundvallar þeirri ráðgjöf. Á hinn bóginn mælir öll sanngirni með því að menn hafi það hugfast að margar ástæðurnar fyrir því að einkavæðingaráform Landssímans hafa enn ekki gengið eftir eru án allrar ábyrgðar eða sakar nokkurs þess sem til sögunnar hefur verið nefndur. Herra forseti. Öll starfsemi og rekstur Landssímans hefur breyst og þróast mikið á liðnum árum og hún mun gera það áfram á næstu missirum og árum. Stjórnendur fyrirtækisins þurfa að vera óháðir pólitískum afskiptum og fá tækifæri til að stjórna fyrirtækinu án þess að standa sífellt í pólitískri orrahríð. Stofnanaímynd fyrirtækisins verður að breytast og dreifðari eignaraðild á Símanum er ein leið til þess að ná þessum markmiðum þannig að fyrirtækið geti betur starfað líkt og gerist með önnur stór og öflug almenningshlutafélög. Herra forseti. Í stað þess að Alþingi fallist á þessa tillögu um pólitískan rannsóknarrétt á að halda áfram að byggja á því eftirlitskerfi sem hefur verið í mótun á undanförnum árum. Það hefur virkað vel og engin ástæða er til að víkja frá því með því að setja upp pólitíska leiksýningu.

Herra forseti. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson tók fram að einkavæðing Landssímans hefði ekki beðið skipbrot. Vera kann að það sé ekki algert skipbrot en skútuna þessa hefur rekið á reiðanum og borið upp á sker hvort sem tekst að ná henni út aftur eður ei. En á Guðna Ágústssyni hæstv. landbrh. var ekki að heyra að það stæði til í bráð. Það má með sanni segja að þessar einkavæðingartilraunir með Landssíma Íslands séu orðnar ærið skrautlegar svo ekki sé meira sagt. Hefur maður þó dæmi um ýmislegt sem sérkennilega hefur verið framkvæmt í þeim sökum og nægir að nefna gjafasölur SR-mjöls, Síldarverksmiðja ríkisins og Þormóðs ramma á Siglufirði. Af fleiru er að taka af því sem menn hafa ekki gætt sín. Við skulum kenna því um að menn hafi ekki haft nóga undirstöðuþekkingu á framkvæmd málanna. En hér gefur að líta dæmi sem er alveg dæmalaust, a.m.k. í íslenskri stjórnmálasögu og í viðskiptasögu landsins. Viðhorf manna til markaðsbúskapar er orðið mjög mikið breytt frá því sem áður var. Meira að segja vinstri menn, sem lengi trúðu á miðstýringuna, hafa breytt um stefnu. Vinstri grænir eru nú þeirrar skoðunar að það eigi að markaðsvæða sjávarútveginn og fylkja þar liði með Samfylkingunni og Frjálslynda flokknum. En hverjir skyldu ekki vilja fallast á þá aðferð árið 2002? Þegar ég átti heima í Sjálfstfl. var frjáls markaðsbúskapur talinn undirstaða velferðarríkisins, hvorki meira né minna. Frjálst framtak einstaklingsins var höfuðboðskapur og hin frjálsa samkeppni. Þetta voru höfuðstefnumál Sjálfstfl. --- í orði kveðnu virðist vera eins og nú er komið. Ég hirði ekki um að nefna viðhengið, Framsfl., í þessu sambandi. Þar er allt á eina bókina lært hvort sem er. En svo við nefnum aðalatvinnuvegina, hvernig hefur tekist til með einkavæðinguna í þeim, um markaðsbúskapinn, markaðssetninguna? Þar flytur stjórnarandstaðan á Alþingi tillögu um að bjóða veiðiheimildir upp, að markaðsvæða þetta með eðlilegum hætti, en Sjálfstfl. og viðhengi hans vilja útdeila þessu, miðstýra þessu. Ekki nóg með að þeir vilji miðstýra þessu heldur stjórna því á þann veg að aðeins fáir fái notið afrakstursins, að einstaka menn og gæðingar fái fénýtt sér til eigin handa þessa aðalauðlind landsins. Það sýnir ekki mikinn áhuga hjá hæstv. ráðherrum að hér voru umræður á mánudag og þriðjudag um þetta mikla örlagamál íslensku þjóðarinnar en sjútvrh. var aleinn mættur allan tímann, aleinn mættur. Kannski er formsatriði að leggja þetta fyrir Alþingi. Forráðamenn þjóðfélagsins eru búnir að semja við LÍÚ-herrana. Hæstv. landbrh. var við annan ráðherra í gær að ræða mikið örlagaatvinnumál, sauðfjárbúskapinn í landinu. Hann lýsti yfir í byrjun máls síns að sauðfjárbændur væru fátæk stétt í landinu. Hann hefði kannski mátt aðeins bæta við þessa yfirlýsingu, t.d. því að Framsfl. hefði haft meginstefnumótun með höndum frá því að hann var stofnaður, í 85 ár, og góða samvinnu og nákvæma við Sjálfstfl. frá 1940. Þá hefðu menn vafalaust sperrt eyrun því þannig er þetta. Þannig er það að Framsfl. hefur borið meginábyrgð á mikilvægustu hagsmunamálum þessarar stéttar og samt er komið sem komið er og Sjálfstfl. hefur gengið undir það jarðarmen. Hér er sótt mjög að hæstv. samgrh. Það er óþarft. Hann hefur ekkert af sér brotið að minni hyggju. Hann hefur verið leiðitamur og gengið fyrir fyrirskipunum og fyrirmælum allsherjargoðans, Davíðs Oddssonar. Hverjir eru það sem þarna hafa aðallega um vélt? Allt saman ungar úr eggjum Davíðs Oddssonar, allir fyrirsvarsmennirnir sem bera höfuðábyrgð á þessu og raunar veit samgrh. hvað biði hans ef hann ekki hlýddi í einu og öllu. Ungar úr eggjum hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar og Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar, hugsjónafræðings og hugmyndasmiðs Sjálfstfl., sem kennir nýfrjálshyggjuna, hina nýju auðvaldsstefnu, sem allt á að sveigja undir. Sá sem hér stendur er einkavæðingarsinni en ekki skilmálalaust. Ég ætla að rifja upp þegar rætt var um einkavæðingu Landssímans og bankanna. Þá var því lýst yfir mjög skilmerkilega að það væri stefna ríkisstjórnarinnar núverandi að eignaraðild að þessum fjármálastofnunum yrði dreifð. Því var einnig lýst yfir í sambandi við einkavæðingu Landssímans. Hvernig er þessum málum komið? Þetta var eitt af grundvallarskilyrðum þess að sá sem hér stendur gæti fylgt einkavæðingu þessara fyrirtækja. Allt hefur þetta farið á annan veg. Síðast var sóst eftir erlendum fjárfesti til að reka og eignast stjórnarmeirihluta í Landssímanum sjálfum þótt ekki væri þar nema um 25% eignaraðild að tefla. Þetta er fráhvarf frá boðaðri stefnu, stefnu sem olli því til að mynda á sínum tíma að starfsmenn bankanna tóku vel við sér að vinna að einkavæðingunni. Menn minnast þess kannski þegar samgrh. okkar sté í pontu til að svara gagnrýni á það að Landssíminn hefði ekki verið seldur þegar gengi hans var hæst. Þá lýsti hann því yfir að hann hefði helst ekki getað hugsað sér að standa frammi fyrir mönnum sem hefðu keypt á hágengi og hefðu svo tapað á hlutabréfunum sínum rétt á eftir. Forsrh. tók undir þetta og ég heyrði ekki betur en hv. þm. Vilhjálmur Egilsson væri að kyrja sama söng. Hvers fulltrúar eru þessir menn? Eru þeir fulltrúar eignar landsmanna sem verið er að selja eða eru þeir með augun á hag og velferð þeirra sem kaupa? Ætli það gildi þá líka um þann útlenda? Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson gat þess að ef lífeyrissjóðirnir hefðu keypt hefði það leikið þá illa. En hvers vegna ekki að gefa þeim Landssímann til þess að efla þá svo að um munar? Þessi rök standast ekkert, þau ganga öll á misvíxl eins og sjá má ef menn íhuga málið kostgæfilega. Landssímamálið og einkavæðingartilraunir hans eru heiftarklúður hvernig sem á það er litið. Svo kemur allsherjargoði og tilkynnir: 150 millj., við vinnum það bara upp seinna. Við græðum á honum seinna. Þetta er allt í besta lagi og það er eiginlega betur af stað farið en heima setið, eftir því sem mér heyrist á honum. Til lukku með það og ég bið hæstv. landbrh. að skila þeim hamingjuóskum mínum. Nei, þetta er heiftarklúður sem vandséð er hvernig verður greitt úr. Fulltrúi Framsfl., hæstv. landbrh., lýsti því að hér yrði öllu slegið á frest. Sá frestur getur varla orðið skemmri en til næstu kosninga og þá er að sjá hvernig á málinu verður tekið. Það er afstaða okkar í Frjálslynda flokknum að vilja fylgja þessari tillögu sem hér liggur fyrir. Við teljum að hún gæti mjög greitt úr þessu máli og eigandi þessa stóra fyrirtækis á kröfu á að fá allt málið upp á borðið og það skýrt í smáatriðum. En ég veit hins vegar, og ætla að gerast spámaður að því leyti sem það er sannfæring mín, að þetta mál verður aldrei tekið úr nefnd ef því verður þá vísað þangað. Það sýnir í sjónhendingu sannleiksást og frjálslyndi valdhafanna en þó kannski öllu fremur hræðslu þeirra við að allur sannleikurinn í þessu máli komi upp á borðið og verði lýðum ljós.