Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrirspurn þessi var flutt af hv. varaþm. Eyjólfi Sigurðssyni þegar hann átti sæti hér um hríð fyrir áramót. Fsp. til samgrh. um tryggingamál sjómanna, á þessa leið: „Hvað hefur samgrn. gert til að tryggja sjómönnum og fjölskyldum þeirra raunhæfar tryggingabætur vegna örorku eða dauðsfalls sjómanna við störf sín, í framhaldi af frv. til l. um breyt. á siglingalögum, nr. 66 1963, er vísað var til ríkisstj. 15. maí 1915?“ Forsaga þessa máls er sú, að Eyjólfur Sigurðsson átti hér einnig sæti sem varamaður snemma á árinu 1975 og flutti þá frv. til l. um breyt. á siglingalögum varðandi bætur til sjómanna. Í frv. hans var gert ráð fyrir verulegum hækkunum á dánarbótum sjómanna og einnig hækkunum á slysadagpeningum og örorkubótum. Tilgangi hans með flutningi frv. hygg ég að sé best lýst með þessum orðum, sem áttu að verða 3. mgr. í 1. gr. laganna samkv. frv. og hljóða svo, með leyfi forseta: „Framangreindar upphæðir vegna dauðsfalls eða örorku skulu umreiknaðar samkvæmt vísitölu byggingarkostnaðar einu sinni á ári, eins og Hagstofa Íslands gefur hana út, fyrst 1. des. 1975.“ Þetta frv. fékk þá afgreiðslu að því var í maí 1975 vísað til ríkisstj. Efnið er sem sagt að reyna að láta dánarbætur, slysadagpeninga og örorkubætur sjómanna, sem látast við störf sín eða slasast, fylgja almennu kaupgjaldi og verðlagi í landinu. Ég vænti að hæstv. samgrh. hafi einhver jákvæð og góð svör við fsp. eins og hún er fram komin.



Herra forseti. Fsp. þessi var, eins og hv. 2. landsk. tók fram, flutt af hv. varaþm. Eyjólfi Sigurðssyni á haustmánuðum. Ég var þá tilbúinn með svarið meðan hann var hér á þingi, en vegna umr. utan dagskrár dagaði það uppi og því verður það flutt nú. Frv. það, sem hv. fyrirspyrjandi gerir hér að umtalsefni, gerði annars vegar ráð fyrir helmingshækkun þeirra bóta er getur í bráðabirgðaákvæðum laga nr. 108 1972, þ. e. dánar- og örorkubóta, og hins vegar vísitölubindingu vegna mikilla verðbreytinga, og skyldi taka mið af byggingarvísitölu. Frá því að ríkisstj. barst frv. hefur málið verið til athugunar í samgrn., og er nú svo komið að samið hefur verið frv. til l. sem einmitt kveður á um hækkun þá sem áður gat. Fyrirhugað var að stefna að samþykkt þess samhliða afgreiðslu brbl. um kaup og kjör sjómanna, en þar voru þessar fjárhæðir lögfestar til bráðabirgða fyrir nokkurn hluta sjómannastéttarinnar. Sá hluti frv. þess, er hv. fyrirspyrjandi nefnir og varðar tryggingar, raungildi bóta þeirra er hér um ræðir, hefur verið til athugunar allgaumgæfilega og virðast þar ýmsar leiðir koma til greina. Að lokum var komist að þeirri niðurstöðu, að tenging dánar- og örorkubóta einhvers konar vísitölu, t. d. framfærsluvísitölu eða þá byggingarvísitölu, eins og áminnst frv. gerði ráð fyrir, var alfarið hafnað, enda finnast þess engin dæmi í hinni almennu tryggingalöggjöf að bætur séu bundnar á þennan hátt. Önnur leið, sem athuguð var og vænlegust þótti, var aðferð laga nr. 67 1971, um almannatryggingar, þar sem ráðh. er heimiluð hækkun tryggingabóta verði breyting á dagvinnukaupi verkamanna við almenna fiskvinnu. Nú hefur það hins vegar skeð, að flutt hefur verið frv. á þskj. 308 af hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, Garðari Sigurðssyni og Karvel Pálmasyni, þar sem lagt er til það sama og í því frv. sem samið hefur verið í hv. samgrn. Ég veit að vísu að þetta eru miklir athafnamenn, þó að ég telji að eðlilegra hefði verið að gefa kost á því að svara þessari fsp., sem hér hefur nú verið gert; og gefa þær upplýsingar, sem þar er að finna. En út af fyrir sig hef ég ekki neitt um það að segja, því að tveir af þessum hv. þm., vestfirðingarnir báðir, eru þekktir athafna- og auglýsingamenn á eigin verðleikum. Hins vegar mun ég, herra forseti, láta þetta svar nægja við fsp., því ég vona að það sé tæmandi og sýni að rn. hefur tekið málið þeim tökum sem til var ætlast.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið. Ég hef ekki beitt og mun ekki beita neinum ásökunum gegn honum um það, að langur tími hefur liðið frá fsp. til svarsins. Ég efast ekki um að hann hafi verið tilbúinn fyrir löngu að svara fsp. Hins vegar mætti gjarnan taka það mál almennt til athugunar, að svör við fsp. koma býsna seint og að fyrirspurnatíminn er aftur að leka niður í ekki neitt. Ef við viljum nota hann eins og þinglegt og eðlilegt er verða svör að berast fljótlega við þeim fsp. sem fram koma. Um efnið í svari hæstv. ráðh. vil ég einnig fara þakkarorðum, því að mér fannst andinn í því vera sá, að hann væri hliðhollur grundvallarhugsun þessa máls og vildi finna á því úrlausn. Ég fagna því, að það skuli hafa verið samið frv. sem muni ganga í þá átt sem hér um ræðir. Mér er ljóst að það eru vissir erfiðleikar á að tengja tryggingar beint við vísitölu. En engu að síður verður að finna einhverja leið til þess að takmarkaðir hópar fólks, sem verður fyrir óviðráðanlegum áföllum sitji ekki eftir þannig að fjölskyldur geti varla bjargað sér, en í þeim hópi gætu hæglega orðið ekkjur sjómanna eða fjölskyldur manna sem slasast við störf við sjómennsku. Ég lýsi þeirri von að þetta mál fái framgang, að frv., sem hæstv. ráðh. nefndi, verði sem fyrst flutt og afgr. og þingið sameinist um að búa svo um hnúta sem best er hægt fyrir það fólk sem hér á hlut að máli.



Herra forseti. Ég vildi aðeins þakka hæstv. ráðh. hlý orð í minn garð og annarra vestfirðinga út af því, að okkur skuli hafa hugkvæmst á nokkrum dögum að leggja til þá lausn sem hæstv. ráðh. og allt samgrn. hefur verið nokkuð á annað ár að koma sér niður á hvernig fara eigi með. Ég vil aðeins taka það fram til þess að upplýsa hv. þm. og hæstv, ráðh. um hvernig að þessu frv. um tryggingamál sjómanna var staðið af hálfu okkar þriggja flm., þ. e. a. s. mín, hv. þm. Karvels Pálmasonar og hv. þm. Garðars Sigurðssonar, að við báðum tvo stjórnarsinna, öllu heldur þrjá, að gerast meðflm. að þessu frv. Þessir þrír stjórnarsinnar höfðu frv. til athugunar nokkuð í á þriðju viku, en þegar þeir skiluðu því til okkar aftur með frásögn um það, að þeir mundu ekki gerast flm. að því með okkur, þá tóku þeir ekki fram að þeim væri kunnugt um að hæstv. ráðh. hefði látið semja áþekkt frv. í sínu ráðuneyti. Það er því vart hægt að búast við að við stjórnarandstæðingar vitum um hugsanir ráðh., þegar stjórnarþm. vita það ekki heldur. En ég vil sem sé þakka hæstv. ráðh. fyrir mjög hlý orð og frómar óskir í minn garð og annarra þm. af Vestfjörðum og raunar einnig hv. þm. Garðars Sigurðssonar sem ég vona að hæstv. ráðh. vilji virða jafnvel og okkur hv. þm. Karvel Pálmason.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að hann leitaði til þm. úr stjórnarliðinu vegna þess frv. sem hér hefur verið flutt í sambandi við þá fsp., sem hér er verið að ræða - og hlaut að sjálfsögðu að koma fram. En hv. 1. flm. þessa frv. gat ekki um það, af hverju þeir stjórnarsinnar, sem hann talaði við, tóku þá afstöðu að lokum að vera ekki meðflm. að þessu frv. Það var einfaldlega vegna þess, að nú þegar er í lögum meginhluti þeirra ákvæða sem þessir þrír þm. leggja til, en þau er að finna í brbl. sem gefin voru út á s.l. ári í sambandi við kaup og kjör fiskimanna. Hitt er svo annað mál, sem ekki er ástæða til að ræða hér, að það, sem þarna bætist við í tillöguformi frá þeim félögum, er full ástæða til að taka alvarlega til athugunar af þinginu. Ég vil samt sem áður benda á það, sem á undan er farið. Ég flutti þessa till. í byrjun, brtt. við siglingalögin, og það var ekki í samráði við sjómannasamtökin. Í grg. frv. er getið um 5 flm. að þessari brtt., en það var mikið á undan skeð og sú brtt., sem við fluttum, var til þess að ná fram samkomulagi þannig að þetta þýðingarmikla mál fyrir sjómenn næðist heilt í höfn. En hvað um það, mér finnst það, sem kemur fram í frv., athyglisvert. Ég fagna líka því sem kom fram frá ráðh., en endurtek það, sem ég var kominn að að segja, að hér er náttúrlega líka um þýðingarmikið samningamál að ræða á milli sjómanna og útgerðarmanna. Hér erum við að fara að nokkru leyti nýja leið ef við ætlum að ákveða þetta í siglingalögum, vegna þess að þetta mun þá taka líka til farmannanna, en þeir eru einmitt að hefja viðræður um þetta og annað í sambandi við kaup og kjör. Hitt er annað mál, að ég álít að bæði slíkur tillöguflutningur og umr. hér á þingi geti einmitt stuðlað að því að reka á eftir því að góðri niðurstöðu verði náð fyrir þessa aðila.

Forseti (Ásgeir Bjarnason) : Út af því, sem hv. 2. landsk. þm. gat um áðan í sambandi við fsp., hversu seint þeim væri svarað, þá er það alveg rétt. En hvort tveggja er ekki hægt að gera á örstuttum fundartíma, að svara þeim mörgu fsp. utan dagskrár, sem ekki síður þm. í stjórnarandstöðu en aðrir hafa lagt áherslu á að yrði svarað, og taka líka fyrir fsp. sem eru á dagskrá. Því finnst mér að hv. 2. landsk. þm. eigi að ræða þessi mál innan síns flokks til þess að fá bætt þetta fyrirkomulag á fundum Alþingis.



Herra forseti. Orð mín voru ekki sögð í ásökunartón til forseta eða eins eða neins einstaklings, heldur sem ábending fyrir þingið allt. Það er hverju orði sannara, sem hæstv. forseti segir um þessi mál. Það hafa orðið árekstrar í störfum þingsins á milli umr. utan dagskrár og fsp., og við verðum að finna einhverja lausn á þessu, því að hvort tveggja á töluverðan rétt á sér, hvort tveggja þurfum við að geta gert, að taka mál upp sem ekki þola neina bið og fá svör tiltölulega fljótt við einföldum spurningum. Það á að vera hægt. Ég hygg að það hafi enginn þm. flutt eins oft frv. og till. um breyt. á þingsköpum og ég, og ég hef meira að segja gert tilraun til þess að gera drög um lausn á þessum vanda, svo að ég vil nota þetta tækifæri til að hvetja til þess að frv., sem liggja fyrir þinginu nú um breyt. á þingsköpum, verði ekki látin grotna niður í n., heldur verði tekið á þessu máli.



Herra forseti. Ég ber hér fram á þskj. 110 svo hljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: „1. Eru einhver áform á döfinni um það, hvernig stuðlað verði að tryggari flugsamgöngum við Vestfirði? 2. Hafa verið athugaðir möguleikar á lengingu og endurbótum flugbrauta við Holt í Önundarfirði og í Bolungarvík með tilliti til hinna sérstöku aðflugserfiðleika við Ísafjarðarflugvöll?“ Það er óhætt að segja að þróun flugmála á Íslandi hafi verið hröð frá því að hún á annað borð hófst fyrir u. þ. b. 30-40 árum. Um hundrað flugvellir eða nánar sagt 96 eru nú á landinu, að vísu harla misjafnir og sumir raunar varla meira en nafnið eitt. Tækja- og öryggisbúnaði er í flestum tilfellum alls ekki fyrir að fara og í næstum öllum mjög svo ábótavant. Af þeim 37 flugvöllum, sem notaðir eru annaðhvort til póstflugs eða áætlunarflugs, hafa aðeins 8 það fullkomna lýsingu að lending í myrkri sé möguleg. Þessir 8 vellir eru í Reykjavík, Keflavík, á Sauðárkróki, Akureyri, Húsavík, Egilsstöðum, Hornafirði og í Vestmannaeyjum. Á öllum Vestfjörðum er enginn flugvöllur með næturlýsingu, þ. e. a. s. föstum brautarljósum. Vafalaust er þó þessi landshluti hvað verst settur hvað snertir samgöngur á vetrum, þegar samgöngur teppast langtímum saman af snjó og skipaferðir í algjöru lágmarki, á hálfs mánaðar eða þriggja vikna fresti. Þetta eru óþægilegar staðreyndir sem hafa í för með sér einangrun og öryggisleysi, bæði að því er snertir flutninga á fólki og vörum að og frá fjórðungnum og hvers konar þjónustu og þá ekki hvað síst sjúkra- og neyðarþjónustu. Með þessu er þó ekki verið að gefa í skyn að Vestfirðir hafi beinlínis af ásetningi eða sérstakri vanrækslu verið settir hjá í þessu tilliti, miðað við aðra landshluta. Hér mun fremur um að kenna sérstaklega erfiðum aðstæðum frá náttúrunnar hendi. T. d. gera mjög háar fjallshlíðar kringum þröngan fjarðarbotn aðstæður allar til aðflugs á Ísafjarðarflugveili sérstaklega erfiðar, enda mun ekki ofmælt að sumum farþegum til Ísafjarðar er um og ó síðustu mínúturnar fyrir lendingu þar. Það eru einmitt þessi háu fjöll og þrengsli sem gera að verkum, segja talsmenn flugmálastjórnar, að útilokað má heita að koma við næturflugi til Ísafjarðar, nema þá hugsanlega með því að lýsa upp fjallshliðar og brúnir, sem mundi hafa óhæfilegan kostnað í för með sér. Við Patreksfjarðarflugvöll er svigrúm nokkru meira og telur flugmálastjórn þann flugvöll rétt á mörkunum að hægt sé að koma þar við lýsingu til næturflugs. Má ætla að hún hljóti að koma þar fyrr eða síðar. Það mundi að sjálfsögðu stórauka öryggi flugsamgangna til syðri hluta Vestfjarðakjálkans, en koma hins vegar nyrðri hlutanum að takmörkuðu gagni, bæði vegna mikilla fjarlægða og erfiðra fjallvega sem eru tepptir af snjó mánuðum saman á ári hverju. En það er fleira en vöntun á brautarlýsingu sem veldur erfiðleikum við flug til Ísafjarðar og þá fyrst og fremst að vetrinum. Þar kemur einnig til vindátt og það á við allan ársins hring. Standi vindur t. d. af austri eða suðaustri þarf ekki nema andvara til að hamlað sé flugi dögum saman, jafnvel í mesta meinleysisveðri að öðru leyti. Af þessum orsökum er sérstaklega um það spurt í 2. lið fsp. minnar hvort athugaðir hafi verið möguleikar á lengingu og endurbótum á flugbrautum við Holt í Önundarfirði og í Bolungarvík, sem mundi þannig geta nýst Ísafjarðarflugi sem varabrautir þegar austanáttin eða suðaustanáttin hamlar lendingu á Ísafirði. Segja má að vísu að lending í Holti komi að takmörkuðu gagni fyrir Ísafjörð og nyrðri hluta Vestfjarða á meðan ekki er vetrarfær vegurinn yfir Breiðadalsheiði sem er að sjálfsögðu eitt af meginsamgöngumálum vestfirðinga sem verður að sinna nú af alvöru. En það gegnir nokkuð öðru máli með Bolungarvík, sem er í svo til stöðugu vegasambandi við Ísafjörð þótt Óshlíðin á milli Ísafjarðar og Bolungarvíkur sé raunar ekki alltaf árennileg til umferðar. Á Þingeyri við Dýrafjörð er allgóð flugbraut þar sem áætlunarvélar Flugfélags Íslands geta lent, enda heldur félagið uppi áætlunarferðum þangað tvisvar í viku. Hefur Ísafjarðarvélin iðulega nú upp á síðkastið notað þann flugvöll þegar ólendandi er á Ísafirði. En þar er Breiðadalsheiðin aftur hinn þungi þrándur í götu á vetrum og vegalengdin til Ísafjarðar einnig allmiklu lengri og erfiðari en úr Holti. Eins og hv. þm. er kunnugt setti flugráð s.l. haust nýjar og auknar takmarkanir á innanlandsflug Flugfélags Íslands á þá flugvelli þar sem lýsing er ófullkomin eða ekki fyrir hendi. Þessar nýju takmarkanir stytta enn flugtímann að vetrinum til. sem þó var stuttur fyrir, og vissulega munar um hvert kortérið þegar skammdegið stendur sem hæst, en samgönguþörfin á sama tíma hvað mest, í desembermánuði, bæði með tilliti til fólks og vöruflutninga. Að sjálfsögðu er veðurfarið hér hverju sinni stórafgerandi þáttur, og það fáum hvorki við alþm. né aðrir við ráðið né heldur breytt um hinar erfiðu náttúruaðstæður. Þeim mun nauðsynlegra er að leita annarra tiltækra leiða til aukins öryggis og úrbóta í þessum málum. Það er nú svo, að bæði vestfirðingar og aðrir dreifbýlismenn þurfa ýmislegt og æðimargt til Reykjavíkur að sækja og hingað á höfuðborgarsvæðið, og það er dýrt spaug að þurfa að halda sér uppi hér dögum eða jafnvel vikum saman eftir að ferð hingað og erindi er lokið Ég benti á í upphafi máls míns að Vestfirðir væru eini landshlutinn sem ekki hefði neinn upplýstan flugvöll. Ég vænti þess að ábendingar þær, sem í fsp. minni felast um hugsanlegar úrbætur eftir öðrum leiðum, fái jákvæðar undirtektir hjá hæstv. samgrh. sem fsp. er beint til.



Herra forseti. Á þskj. 110 er fsp. frá hv. 9. landsk. þm. um flugsamgöngur við Vestfirði. Þar er spurt: „Eru einhver áform á döfinni um það, hvernig stuðlað verði að tryggari flugsamgöngum við Vestfirði?“ Í öðru lagi: „Hafa verið athugaðir möguleikar á lengingu og endurbótum flugbrauta við Holt í Önundarfirði og Bolungarvík með tilliti til hinna sérstöku aðflugserfiðleika við Ísafjarðarflugvöll?“ Við þessari fsp. vil ég gefa svo hljóðandi svar: Með hliðsjón af almennt slæmu ástandi íslenskra flugvalla og því, að enginn heildarstefnumörkun hefur verið til um úrbætur og skipulega uppbyggingu flugvallakerfis landsins, var skipuð í jan. 1975 5 manna nefnd er hefði það verkefni að gera úttekt á íslenskum flugvalla- og flugöryggismálum í heild. Jafnframt skyldi n. gera till. um, hverjar úrbætur séu nauðsynlegar, og áætlun um það, á hve löngum tíma sé raunhæft að stefna að því að ljúka þeim úrbótum og í hvaða röð. Í upphafi nefndarstarfsins heimilaði rn. að n. beindi athygli sinni fyrst og fremst að þeim þáttum flugvalla- og flugöryggismála er lúta að starfrækslu mannvirkja, tækja og þjónustu fyrir reglubundið áætlunarflug og þeim nauðsynlegustu úrbótum sem stefna beri að á þeim vettvangi, án þess þó að um tæmandi úttekt yrði að ræða. Samkvæmt þessu fjallaði n. um 36 flugveili ýmist fyrir Fokker-flugvélar eða minni gerðir, auk þess sem athugaðir voru 66 aðrir flugvellir, þ. á m. eru sjúkraflugvellirnir, en Keflavíkurflugvöllur féll utan nefndarstarfsins af stjórnunarlegum ástæðum. N. lauk störfum um mánaðamótin nóv. og des. s. l. og skilaði þá skýrslu til rn. um niðurstöður sínar og till. Með skýrslunni fylgdu auk þess möppur er geyma ljósmyndir og kort og nánari upplýsingar varðandi þá 36 flugvelli er n. fjallaði einkum um. Skýrslu n. var dreift hér á hv. Alþ. fyrstu daga desembermánaðar, jafnframt því sem eintak myndamöppu var afhent skrifstofu þingsins til afnota fyrir þm. og alla er þar vinna. Mun ég síðar afhenda hv. fjvn. eina slíka möppu, en hún var ekki til þegar þessi skýrsla var send. Þann tíma, sem liðinn er frá því að skýrslan barst rn., hefur hún verið þar til athugunar. Að athugun lokinni hef ég í hyggju, ef óskað er, að kynna Alþingi skýrsluna formlega og jafnframt, ef væri talin ástæða til, að leita eftir afstöðu þingsins til hennar. Hvað varðar spurningu hv. 9. landsk. þm. um einstaka flugvelli, þá tel ég ekki ástæðu til að fjalla um þá sérstaklega, enda hefur ekki verið unnið að því frekar en gert er í þessari skýrslu n. Hins vegar ef gera ætti þar sérstakar ráðstafanir yrði það að gerast í sambandi við afgreiðslu fjárlaga og sérstök fjárveiting í slíku skyni til vallarins eða á annan hátt, sem samgrh. hefur að sjálfsögðu ekki yfir að ráða því að fjárlög fyrir árið 1977 eru löngu afgreidd og hafa markað þessu sem öðru sinn bás.

Fyrirspyrjandi (Sigurlaug Bjarnadóttir) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið. Í því fólst að vísu ekki svar við fsp. minni sérstaklega og það hlýt ég að harma. Hann greindi frá skýrslu flugvallanefndar sem skilaði frá sér áliti í nóv. 1976. Þá skýrslu hef ég undir höndum, og hún er í sjálfu sér mjög fróðlegt plagg, ég vil ekki gera lítið úr mikilvægi þess. Hún fjallar um flugsamgöngur, ástand flugvalla og áætlanir um endurbætur þeirra um allt landið. Það, sem fyrir mér vakti með fsp. minni, var að vekja athygli á sérstöðu Vestfjarða í þessu tilliti. Ég hef sjálf aflað mér nokkurra upplýsinga hjá talsmönnum flugmálastjórnar. Þeir hafa tekið ábendingum í þessari fsp., sem hér liggur fyrir, nokkuð jákvætt. Að vísu er þetta auðvitað fjárhagsspursmál, veit ég vel. En með tilliti til þess að í öllum þessum fjórðungi er enginn völlur sem getur tekið við næturflugi, þá tel ég að það sé sérstök ástæða til þess að huga að leiðum til úrbóta þar og þá með þessum hætti, sem ég tel hugsanlegt að komi til greina, að endurbæta velli í nágrenni Ísafjarðar sem gæti verið til vara. Brautin í Holti í Önundarfirði liggur nokkuð þvert á stefnu Ísafjarðarflugvallar, þannig að enda þótt ólendandi sé á Ísafirði vegna vindáttar þar, þá er lendandi í Holti. Sama á við um Þingeyri. Bolungarvík hins vegar er dálítið erfiðar að þessu leyti, Þó er þar nokkru rýmra um heldur en á Ísafirði, og ég tel eftir samtal mitt við menn hjá flugmálastjórn að það væri möguleiki, ef í það væri veitt fé, að byggja jafnvel þverbraut á Bolungarvíkurbrautina eða endurbæta hana þannig að hægt væri að lenda þar, ef ekki með stærstu áætlunarvélum Flugfélagsins, þá með annarri gerð flugvéla sem einnig gæti komið til greina og leyst þennan vanda Ísafjarðarflugvallar og þess fjölda fólks sem árlega, sumar og vetur, verður að hlíta því að komast ekki leiðar sinnar vegna ófullkominnar flugbrautar á þessum aðalflugvelli fjórðungsins. Ég vænti þess, að sérstaða Vestfjarða að þessu leyti verði tekin til sérstakrar athugunar enda þótt ég viti að mörg önnur aðkallandi verkefni bíða í flugmálum um allt landið.



Herra forseti. Ég minnist þess ekki að hafa heyrt svör frá hæstv. ráðh., má segja, jafnsnilldarlega úr garði gerð og nú hjá hæstv. samgrh., þ. e. a. s. að tala með þeim hætti í svarinu að það var hvergi raunverulega neitað, hvergi játað, en allt hans mál í sambandi við svar við fyrirspurninni var á þann veg, að það hafði ekkert verið gert. Það er auðvitað grundvöllurinn í þessu, það er staðreynd um svar hæstv. ráðh., þó að hann svaraði engu af spurningum hv. þm. raunverulega, þá er það eigi að síður ljóst að í þessu máli hefur ekkert verið gert, og það sem verra er, mér sýnist af tali hæstv. ráðh. að það eigi ekkert að gera. Það er ljóst, eins og kom fram hjá hv. 9. landsk., að Vestfirðir eru á allan hátt hvað verst settir varðandi samgöngur stóran hluta úr árinu. Það er ekki bara varðandi flugsamgöngur, það er líka varðandi samgöngur á landi og svo er einnig varðandi samgöngur á sjó, þannig að allt þetta þrennt hjálpast að í því að gera Vestfirði samgöngulausa stóran hluta úr árinu. Það er því full ástæða til að undirstrika það sérstaklega, ekki síst í sambandi við flugið, að það séu gerðar raunverulegar athuganir á því og því sé hraðað, með hvaða hætti er hægt að leysa þetta stórkostlega vandamál að því er varðar flugsamgöngur við Vestfirði. Ég tel, að sjálfsögðu sem leikmaður, að það komi fyllilega til greina að gera þær lagfæringar á flugbrautinni í Holti í Önundarfirði að þar sé hægt að lenda í miklu fleiri tilvikum en nú er í sambandi við Ísafjörð. Það er öllum kunnugt, sem þekkja til staðhátta, að misvindi er mikið varðandi aðflug á Ísafjörð, en með lagfæringum á flugbraut í Holti í Önundarfirði er að minni hyggju enginn vafi á því að hægt er að auka stórkostlega flugsamgöngur við Vestfirði að vetrinum. Á þessu þarf auðvitað að gera sérstakar athuganir og á fleiri stöðum í sambandi við að koma betra skipulagi á flugsamgöngur við Vestfirði . Ég vil taka undir það með hv. 9. landsk. þm., að það er full ástæða til þess að undirstrika það alveg sérstaklega, að þetta verkefni verði tekið út úr og athugað sérstaklega og gaumgæfilega, þannig að það verði unnið skipulega að því að koma þessum málum í betra horf. Það er enginn vafi á því, ef menn vilja líta hlutlaust á þetta, að Vestfirðir eru langverst settir að því er varðar flugsamgöngur og auk þess bæði samgöngur á sjó og á landi stóran hluta ársins.



Herra forseti. Það má vel vera að ég hafi talað svo lágt áðan að hv. þm. hafi ekki skilið það sem ég sagði. En það, sem ég sagði, var einfaldlega sá sannleikur, að það hefði ekkert verið gert sérstaklega í sambandi við þessa flugvelli, heldur hefðu þeir verið einn af þáttunum við athugun þeirrar n. sem hefði athugað málið í heild, og einnig það, sem er líka sannleikur, að ég hef enga peninga til að setja í þetta. Málið var afgreitt í fjvn. Alþ. og þar var hv. síðasti ræðumaður áheyrnarfulltrúi og ég vona talandi líka, ef að líkum lætur, og mér er ekki kunnugt um að þetta mál hafi verið baráttumál þessara tveggja hv. þm. í sambandi við það þegar fjárveitingum til flugvalla var skipt. Hins vegar sé ég það og vissi, að til Ísafjarðarflugvallar var veitt veruleg fjárhæð og hefur verið veitt nú síðustu árin meira en áður var. En ég held að hv. þm. verði að gera sér grein fyrir því, að þó að þeirra mál sé jafnréttmætt, nauðsyn endurbóta þarna, eins og annarra flugvalla, þá verður málið að bera að með réttum hætti svo það sé ekki afturfótafæðing, eins og mér skilst að þessir hv. þm. vilji hafa á þessu máli nú.



Herra forseti. Mér þykir hlýða að koma aðeins í ræðustól og þakka hv. 9. landsk. þm. fyrir að hafa hreyft þessu máli hér. Ég verð að segja það í sambandi við þessar umr., enda þótt fyrirspurnatími eigi ekki að vera umr. um slík mál, að ég vil sérstaklega taka undir með hv. 9. landsk. þm., að hér er um að ræða mál þar sem er verið að auka möguleika á samgöngum, tryggja samgöngur við Ísafjörð, vegna þess að þar mun ekki koma næturlýsing á flugvelli. Ég vil aðeins segja það, að í Holti er 800 m löng flugbraut, þannig að til þess að leysa þetta mál þyrfti 500 m, skilst mér, í viðbót svo að áætlunarvélar Flugfélags Íslands gætu lent þar. En þetta mál er aðeins einn angi af samgöngumálum okkar í heild. Ég veit af eigin raun að í fjölmörg skipti, þegar vegna vindstöðu er ekki hægt að lenda á Ísafjarðarflugvelli, væri hægt að lenda í Holti. Ég veit að það væri mikil bót að því, þó ekki væri um annað að ræða en nýta þessa aðstöðu þann tíma ársins sem vegur er opinn yfir Breiðadalsheiði. En með vetrarvegi yfir Breiðadalsheiði mundi flugvöllurinn nýtast betur allt árið. Og það vill nú svo til að einmitt á þessum fundi er önnur fyrirspurn sem lýtur að því. Ég tel að þarna sé um að ræða þátt í miklu stærra máli, þ. e. varðandi samgöngur innbyrðis, tengingu Ísafjarðar við Vestur-Ísafjarðarsýslu og svo byggðarveginn í Önundarfirði sjálfum, - þetta séu allt þættir - og á það vildi ég leggja áherslu - sem eru orðnir í dag mjög aðkallandi að ákvarðanir verði teknar um.



Herra forseti. Út af því, sem hæstv. samgrh. sagði síðast, að málið hefði verið afgreitt í fjvn. nú fyrir jólin, þá er það auðvitað rétt. En það var hækkað um nokkra tugi millj. í fjvn. og meðförum þingsins frá því sem hæstv. samgrh. lagði til í frv. að fjárlögum fyrir árið 1977. Það er þó staðreynd. Og ég vil minna hæstv. ráðh. á það, ef honum er farið að förlast minni, að bæði við afgreiðslu í fjárlaga fyrir árið 1976 og 1977 gerði ég að sérstöku umræðuefni einmitt þá stöðu - slæmu stöðu - sem flugmálin væru í, ekki síst að því er varðaði öryggisútbúnað á flugvöllum. Ég gerði sérstaklega grein fyrir þessu í umr. bæði við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1976 og 1977, þannig að það á ekki við hjá hæstv. ráðh. að því er mig varðar, að ég hafi ekki verið baráttumaður fyrir því að láta meira fjármagn í flugmálin en hæstv. ráðh. hefur viljað láta af hendi rakna sem æðsti yfirmaður þessara mála. (Grípið fram í.) Jú, jú, við getum farið lengra aftur í tímann. Það var farið betur með þessi mál í tíð fyrrv. ríkisstj., þó að hæstv. núv. samgrh. hafi þá verið fjmrh. Þá voru aðilar sem höfðu góð áhrif á hann í þeim herbúðum. Hinir, sem hafa tekið við síðar, hafa greinilega haft miklum mun verri áhrif á hæstv. ráðh. en var í fyrri tíð, og það ber að harma. Og mitt í þeim hópi er hv. þm. sem var hér að grípa fram í áðan, hv. þm. Lárus Jónsson. Hann hefur haft slæm áhrif á hæstv. samgrh. í þessu efni. Hæstv. ráðh. talaði um að hér ætti ekki að verða afturfótafæðing. Ég tek undir það. En það virðist vera í sumum öðrum framkvæmdum sem afturfótafæðing má eiga sér stað. En væri farið að tala um það væri auðvitað höggvið nærri hæstv. samgrh., því að sumar þær framkvæmdir, sem eru í gangi og hafa verið settar á fót einmitt í hans kjördæmi, hefur borið að með afturfótafæðingu. En það á kannske bara að vera þar.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Ég skal nú ekki fara að deila um þetta, hvorki um afturfótafæðingu eða venjulega fæðingu né nauðsyn þessara mála sem hér er um að ræða. Ég hef ekki talið að þau væru ónauðsynleg, það er fjarri því. Hitt er rétt, að þau voru ekki sett fram fyrir af þessum hv. þm. í sambandi við flugmálin m.a. á Vestfjörðum, heldur var það Ísafjörður. Sú hækkun, sem hv. 5. þm. Vestf. talaði um og gerð var í fjvn., var samþ. af ríkisstj. að till. samgrh., þ. e. kaup á öryggistækjum sem munu hækka fjárveitinguna um 80 millj. kr. á yfirstandandi ári og ég vona að þeir njóti, vestfjarðamenn, eins og aðrir. Hitt held ég líka, að til þessara mála sé nú meira veitt en áður hefur verið.

Fyrirspyrjandi (Sigurlaug Bjarnadóttir) : Herra forseti. Ég vildi aðeins benda á að gefnu tilefni að þessi fyrirspurn var lögð fram í byrjun des. og þó svo færi, að hún sé fyrst að koma til umr. núna, þá er náttúrlega ekki vonlaust um að það komi til við næstu fjárlög að þetta verði haft í huga. En vissulega var hún borin fram á sínum tíma með það í huga að hugsanlega mætti taka tillit til hennar við gerð fjárlaga. Því miður varð það ekki. En koma dagar og koma ráð, og ég vona það og ég vænti þess fastlega, að það, sem við höfum bent á hér sem aðalatriði, er að Vestfirðir hafa þarna óumdeilanlega sérstöðu, sem verður að taka sérstakt tillit til.



Herra forseti. Ég vil að það komi strax fram, að ég tala hér ekki fyrir hönd vestfirðinga, en aftur á móti er ég flugráðsmaður og mér þykir rétt að standa hér upp sem slíkur og draga athygli þingheims að þeirri staðreynd, sem mörgum gleymist kannske, að flugmálastjóri hefur varað við ástandi flugvalla úti á landi. Flugráð hefur rætt þessi mál á mörgum fundum og komist að þeirri niðurstöðu að þar er mjög mikilla úrbóta þörf, þ. e. a. s. á flugvöllum úti á landi. Samgrh. hefur sett á laggirnar n. sem komst að þeirri niðurstöðu að öryggismálin - eingöngu aðeins brýnustu öryggismál - væru í því ásigkomulagi að það þyrfti að láta 5–6 milljarða á næstu 5 árum til að fullnægja lágmarksskilyrðum öryggismála úti á landsbyggðinni. Flugráð sjálft með sínum starfskrafti komst að þeirri niðurstöðu að í það þyrftu að fara 800–1000 millj. á ári næstu 5–6 árin, þannig að þessar tvær n., sem starfa á vegum og undir stjórn samgrh., komast að sömu niðurstöðu. Vegna þeirra ummæla, sem hafa fallið á fundum flugráðs í þá átt og frá reyndum flugmönnum í innanlandsflugi, að öryggismál okkar séu í því ástandi að þeir eru aldrei öruggir um að vita með neinni vissu hvar þeir eru, nema þeir sjái ákveðin kennileiti, þ. e. a. s. ljós á sveitabæjum á þeim leiðum sem þeir fljúga, þá geta menn ímyndað sér hvernig er um öryggi farþeganna, sem eru þá flestir þeir sem kjósa aðra en þá sem eru þm. Reykjavíkur, svo við bindum ekki þetta tal við Reykjavík. En öryggismál Reykjavíkurvallar sem millilandaflugvallar eru ekkert betri ef í það er farið. Sem sagt, vegna þeirra ummæla, sem í flugráði hafa fallið frá reyndum flugmönnum, átti ég þátt í því að ganga milli ráðh. og rn. með flugmálastjóra, á fund fjmrh., á fund fjvn., og ræða um það í þingflokki Sjálfstfl. líka, og ég varð ekki var við að hv. 9. landsk. þm. tæki neitt sérstaklega undir málflutning minn þar. Árangurinn varð sá 



Herra forseti. Aðeins örfá orð í sambandi við þetta mál. - Það er ekki rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að þeir í flugráði hefðu 300 millj. aðeins til ráðstöfunar. Það eru 376 millj. Það voru 300 millj. þegar málið var lagt fyrir Alþ., en bætt var við 76 millj. og skyldi ráðstafa því fé eingöngu til kaupa á öryggistækjum. Það er rétt, sem síðasti ræðumaður sagði, að það eru öryggismálin á flugvöllunum sem verður að leggja áherslu á, ekki bara á Vestfjörðum eða Ísafirði, heldur um land allt. Það vantar ábyggilega mikið á að sé búið að koma þessum málum í það horf sem nauðsynlegt er og viðunandi, og það er rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði líka og hafði eftir flugmönnunum - ég hef heyrt þetta - að þeir telji að það sé allt of mikið öryggisleysi í sambandi við flugið hér innanlands til þess að það sé viðunandi og sé mjög nauðsynlegt að gera verulegt átak í þessum efnum. Fjvn. hefur rætt þetta mál sérstaklega eftir að fjárlög voru afgreidd, m. a. vegna þess að nm. er ljóst þetta mikla vandamál sem nauðsynlegt er að leysa sem allra fyrst. Ég vil aðeins benda á afgreiðslu fjárlaganna upp á 376 millj., að megnið af þeirri upptalningu, sem þar er um að ræða, er til tækjakaupa og öryggisútbúnaðar. Megnið af fjármagninu fer til þess. En það er því miður ekki hægt að verja 800 millj. á ári til flugmála, eins og hv. þm. taldi nauðsyn á.



Herra forseti. Það hefur nú komið hér fram, sem ég átti síst von á, að flugvallamál Vestfjarða væru komin í þann vanda að aðeins ljósmóðir gæti leyst úr, en þau störf treysti ég mér ekki til að taka að mér. Aftur á móti tel ég rétt þegar þessi mál eru rædd, að þá sé ekki gengið að því sem gefnu að Fokkervélar þær, sem Flugfélag Íslands hefur til umráða, séu einu vélarnar sem henta til innanlandsflugs. Ég vil vekja athygli á því, að norðmenn sömdu um kaup á vélum í Kanada á s.l. vetri sem gert er ráð fyrir að þurfi 600 m langar brautir og taki um 50 farþega. Við þær þröngu aðstæður, sem eru á Vestfjörðum, held ég að ætti alveg sérstaklega að taka það til athugunar hvort með öðrum tegundum af vélum er ekki hægt að halda uppi örari flugsamgöngum en nú er við Ísafjarðarflugvöll. Hitt viðurkenni ég, að í Holti í Önundarfirði væri að sjálfsögðu mjög æskilegt að byggja varavöll. En það eitt dugir ekki nema samgöngur við þann völl séu jafnframt tryggðar frá Ísafjarðarflugvelli.



Herra forseti. Ég tel óhjákvæmilegt að bera hér fram nokkrar fyrirspurnir utan dagskrár til hæstv. utanrrh. vegna frétta í fjölmiðlum í dag þess efnis, að einn af borgarfulltrúum Framsfl. hafi verið settur í stöðu nýs framkvæmdastjóra hjá Sölunefnd varnarliðseigna. Meðferð hæstv. utanrrh. á þessu máli er fyrir margra hluta sakir nokkuð óvenjuleg, að ekki sé meira sagt, og þarfnast því skýringa. Þegar starf framkvæmdastjóra Sölunefndar varnarliðseigna var auglýst laust til umsóknar kom í ljós, að hér var um sérstaklega eftirsótt starf að ræða. Eftir að umsóknarfrestur um stöðuna rann út 30. des. s.l. reyndust umsækjendur vera 34. Upplýst hefur verið að sá, sem stöðuna hlaut, Alfreð Þorsteinsson borgarfulltrúi, hafi ekki verið þar á meðal. Þetta er upplýst af Páli Ásgeiri Tryggvasyni í viðtali við Morgunblaðið í morgun. Nú er hins vegar komið fram, eins og ég sagði, að staðan hefur verið veitt þessum sama manni sem virðist hafa sótt um hana beint til flokksbróður síns, hæstv. utanrrh., eftir að tilskilinn frestur rann út. Því skal hér ekki haldið fram að hæstv. utanrrh. hafi með þessu brotið lög. Hann hefur sennilega lagalegan rétt til þess að fara svo að. En engu að síður eru þessi vinnubrögð mjög óvenjuleg og óviðkunnanleg og þarfnast skýringa. Eina skýringin, sem hægt er að gefa í tilfelli sem þessu til varnar slíkum vinnubrögðum, er að enginn annar hæfur umsækjandi hafi sótt um starfið. Það væru rök sem lítandi væri á. En hér erum við einmitt komin að öðru aðalatriði þessa máls. Hæstv. utanrrh, hefur frá öndverðu neitað að gefa upp hverjir þessir 34 umsækjendur hafi verið, og hann neitar enn samkv. nýjustu fréttum fjölmiðla í dag að veita þessar sjálfsögðu upplýsingar. Þetta er augljóslega algjört brot á þeim venjum, sem ríkt hafa um veitingu opinberra starfa. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh.: Hver er skýringin á þessum furðulegu vinnubrögðum? Hverju er hann að leyna? Í 5. gr. laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna er kveðið á um það, að lausar stöður skuli auglýstar, og hvernig það skuli gert, og þar segir að ákvæðið eigi ekki við um störf í þágu utanríkisþjónustunnar. Þar er að sjálfsögðu átt við hvers konar sendimenn utanrrn.: sendiherra, sendifulltrúa og aðra diplómata sendiráða eða rn., en að sjálfsögðu alls ekki starfsemi innlendrar stofnunar þótt hún heyri að vísu undir utanrrn. að forminu til. Raunar tel ég að það breyti litlu í sjálfu sér hvort þessi lagagrein á við eða ekki. Vinnubrögðin og þá alveg sérstaklega sú furðulega leynd hvað umsækjendur snertir er forkastanleg og þarfnast frekari skýringa, ekki síst þar sem umrædd stofnun, Sölunefnd varnarliðseigna, er harla óvenjulegt fyrirbrigði í íslenskri stjórnsýslu. Mér er ekki kunnugt um að nokkur lög gildi um starfsemi þessarar stofnunar. Í viðbæti við varnarsamninginn frá 1951 um réttarstöðu liðs Bandaríkjanna og um eignir þeirra er beinlínis tekið fram í 8. gr., að vörur, sem Bandaríkjaher eða starfsmenn hans hafa flutt til landsins tollfrjálst, skuli, eins og segir í samningnum sem hefur lagagildi, með leyfi forseta: „eigi látnar af hendi á Íslandi, hvorki með sölu, að gjöf né í skiptum. Þó má, ef sérstaklega stendur á, veita heimild til slíkrar afhendingar með þeim skilyrðum er tollyfirvöld setja“. Önnur lagaákvæði munu ekki gilda um þessa starfsemi. Gömlu lögin um setuliðseignir eiga hér augljóslega ekki við. Ég vildi því biðja hæstv. utanrrh. að upplýsa í leiðinni eftir hvaða lögum þessi starfsemi fer fram. Velta af sölu nefndarinnar mun hafa numið um 210 millj. kr. á s. l. ári. N. sjálf, Sölunefndin, er ekki til. Hún var lögð niður af hæstv. utanrrh. fyrir nokkru. Síðan eru allar ákvarðanir um sölu varnarliðseigna teknar af einum manni, framkvæmdastjóra Sölunefndar. Samkvæmt upplýsingum, sem ég aflaði mér í morgun, eru eignir þessar yfirleitt ekki seldar á opinberu uppboði til hæstbjóðanda. Ákvarðanir um sölu eru teknar af margnefndum framkvæmdastjóra eftir að aflað hefur verið tilboða í hverja sölueign, og í því sambandi er sérstaklega eftirtektarvert, að framkvæmdastjóranum mun ekki vera skylt að taka hæsta tilboði. Það er hans að vega og meta tilboðin með hliðsjón af aðstæðum og persónulegum högum umsækjenda og semja síðan við væntanlegan kaupanda. Einmitt á þennan hátt voru rúmlega 200 bifreiðar seldar á s.l. ári. Framkvæmdastjóri þessarar stofnunar hefur því bersýnilega mikið fjármálavald sem hann getur beitt að eigin mati án afskipta eða eftirlits af hálfu nokkurs annars aðila, hvorki opinbers aðila né einkaaðila. Í þetta starf er valinn pólitískur starfsmaður úr flokki hæstv. utanrrh., borgarfulltrúi Framsfl., sem reyndar mun ekki sérhæfður í fjármálum flokksins, heldur í ýmiss konar pólitískum erindrekstri og blaðamennsku. Að öðru leyti ræði ég ekki um persónulega hæfileika þessa manns. En eins og ég hef þegar gert grein fyrir er hér bersýnilega um að ræða starf sem starfsmenn stjórnmálaflokka ættu að halda sig sem lengst frá. Ég vil því að lokum leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh. hvort fyrir liggi við ráðningu Alfreðs Þorsteinssonar í þetta nýja starf hjá Sölunefnd varnarliðseigna að hann verði áfram í störfum fyrir Framsfl.



Herra forseti. Það mál, sem hér hefur verið spurt um, er tímabært vegna skipunar á framkvæmdastjóra fyrir Sölu varnarliðseigna. Í sambandi við málið í heild þarf ekki að segja nokkrum að þetta fyrirtæki hefur sennilega verið meira tortryggt en nokkuð annað hér á landi um áratugi, og það væri vissulega ástæða til þess að hreinsa þar til frekar en að gera vötn öll gruggugri. Ég vil því beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., hvort það hafi ekki hvarflað að honum, þegar hann gerði breytingu varðandi stjórn fyrirtækisins, sem vafalaust gat í sjálfu sér verið til góðs, að leggja frv. fyrir Alþ. um skipan þessara mála, þannig að það lægi á hreinu hvers konar fyrirtæki þetta er, hvernig því er stjórnað og hvernig það starfar. Þá vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. ráðh., hvort hann geti upplýst hversu mikil byggingaráform þetta fyrirtæki hafi, því hver maður sér að það er að rísa gríðarlega stórt hús sem sagt er að þetta fyrirtæki eigi. Mönnum virðist að það sé vart mögulegt að húsið allt geti verið fyrir þessa stofnun, ef það rís hátt á þeim grunni sem þegar er fyrir hendi. Í sambandi við gagnrýni á stjórnkerfi íslendinga, sem hefur verið mjög mikil í seinni tíð, hefur skipun í embætti verið eitt af því sem oftast er tilgreint. Leynir sér ekki að sú skoðun er mjög útbreidd hjá þjóðinni, að stjórnmálaflokkarnir misnoti valdaaðstöðu sína til að koma gæðingum sínum í feit embætti. Ef stjórnkerfið sjálft vill reyna að verjast þessum þráláta áburði er nauðsynlegt að gæta sín við hvert tilvik. Í sambandi við skipun á framkvæmdastjóra Sölu varnarliðseigna er öll meðferð málsins sérstaklega til þess gerð að auka á tortryggni í sambandi við viðhorf hæstv. ráðh. og þá flokks hans og e. t. v. flokkskerfisins alls. Það stendur að vísu í lögum að það gildi ekki venjulegar reglur um birtingu umsókna og annað í sambandi við störf í þágu utanríkisþjónustunnar. En að heimfæra þetta brask með það dót, sem gengur af hjá varnarliðinu, undir störf í þágu íslenskrar utanríkisþjónustu er hlægilegur útúrsnúningur og svo augljós að mér kemur á óvart að hæstv. ráðh. skuli beita honum ef hann ber ábyrgð á því, en það mun vera eftir starfsmanni hans haft, að þetta sé ástæðan fyrir því að nöfn umsækjenda hafa ekki verið birt. Ég ætla ekki á þessari stund eða þessum stað að segja neitt um Alfreð Þorsteinsson eða hæfni hans í starfið. Um það get ég ekki dæmt meðan ég veit ekki hverjir hinir umsækjendurnir voru, og það liggja engar upplýsingar fyrir um sérstakar kröfur sem séu gerðar til þessa starfsmanns, og af þeirri ástæðu er ekki heldur hægt að dæma um hvort hann er til starfsins hæfur eða hæfari en aðrir umsækjendur. Ég vil að lokum spyrja hæstv. ráðh., hvort bann haldi fast við þá stefnu að birta ekki nöfn umsækjenda eins og venja er, og ráðleggja honum eindregið að hverfa frá henni því að tími leyndarinnar í íslenskum stjórnmálum er að verða liðinn.



Herra forseti. Hér er greinilega um eitt af þeim málum að ræða sem flokkast undir það að þola ekki neina bið samkvæmt skilgreiningu hv. 2. landsk. þm. og verður að ræðast utan dagskrár í dag. Það er hans mat. Ég lít nú ekki þannig á að hér sé um slíkt stórmál að ræða að það sé ástæða til þess að taka það fram fyrir eðlilega fluttar fsp. sem margar eru hér á dagskrá og enn ósvarað og fundið er að að ekki er svarað í tæka tíð - fsp. sem með lögmætum hætti eru framsettar. Þessu lá svo mikið á að hvorugur hv. frummælenda hafði tíma til að tala við mig um þessar spurningar. Ég fékk boð frá Sþ. að hv. 5. þm. Norðurl. v. mundi ætla að ræða um Sölu varnarliðseigna. Meira vissi ég ekki þegar ég kom á þennan fund. Meira vissi ég ekki um hvað þeir tveir hv. ræðumenn, sem nú hafa lokið sínum ræðum, höfðu fram að færa. En ég vil gjarnan ræða þetta nokkuð engu að síður, þó að tími til að kanna svör við sumum þessum spurningum hafi ekki gefist, og ég verð að játa það, að ég man þetta ekki allt til hlítar án þess að glöggva mig á því. Hv. 5. þm. Norðurl. v. sagði að sá umsækjenda, sem starfið hlaut, hafi sótt eftir að tilskilinn frestur var útrunninn. Það gerði hann ekki. Hann lagði umsókn til mín áður en fresturinn var liðinn, en bað um að nafn hans yrði ekki birt ef hann hlyti ekki starfið. Þannig var um fleiri sem höfðu lagt inn umsóknir beint til varnamálanefndar. Þeir komu að máli við mig og báðu um að nöfn þeirra yrðu ekki birt ef þeir hlytu ekki starfið. Þeir tilgreindu til þess margar ástæður sem ég get ekki farið að greina hér allar, en voru sumar að mínu mati nokkuð mikilvægar fyrir þá á þeim vinnustöðum bar sem þeir vinna. Þetta varð til þess að ég, með hliðsjón af margnefndri 5. gr. laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. lofaði þessum mönnum því, að ég skyldi ekki birta nöfn þeirra ef þeir fengju ekki stöðuna. Það má vel vera að þessi túlkun á niðurlagi 5. gr. laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna fái ekki staðist. Ég skal ekki um það segja. En ég er út af fyrir sig þakklátur báðum þeim alþm., sem hér hafa gert þessi mál að umtalsefni. fyrir að hafa þó ekki borið á mig lögbrot, því að ég tel mig ekki hafa brotið lög Morgunblaðið var svo elskulegt að birta þá grein, sem hér um fjallar, í morgun, þannig að ég þurfti ekki að hafa með mér Lagasafnið, en ég ætla að lesa þessa grein alla, ef ég má, með leyfi forseta: „Lausa stöðu skal auglýsa í Lögbirtingablaði, venjulega með fjögurra vikna fyrirvara.“ Það var gert. „Heimilt er að taka til greina umsóknir sem berast eftir að liðinn er umsóknarfrestur, enda hafi staðan ekki þegar verið veitt eða í hana sett eða maður í hana ráðinn, eftir að frestur var liðinn.“ Þetta var ekki gert, en er heimilt. Hefði verið heimilt fyrir mig að ráða hvaða mann sem er, hvern hv. alþm. eða hvaða borgarfulltrúa eða hvern sem væri í þessa stöðu þó að hann hefði ekki sótt fyrir tilskilinn tíma, og það gildir um alla þjóðfélagsþegnana. „Nú hefur staða verið auglýst, en eigi þykir rétt að skipa nokkurn umsækjanda í hana, og má þá setja þann umsækjanda er næst þykir standa til þess að fá skipun.“ Þetta hef ég gert, ekki beinlínis vegna þess að ég vantreysti þeim umsækjendum sem sótt hafa, heldur vegna þess að ég tel að það sé rétt að það fáist reynsla á þann mann, sem settur er til að gegna þessu starfi, vegna þess hvers eðlis það er og hér hefur verið lýst að nokkru leyti réttilega. Þess vegna er hér ekki um skipun að ræða, heldur setningu sem getur svo leitt til skipunar ef þeim, sem með þessi mál fara þegar árið er liðið, sýnist svo. Og viðkomandi aðili á rétt á að fá skipun ef yfirvöldum þykir það henta, eins og segir í næstu mgr.: „Veita má slíkum manni stöðu án auglýsingar að nýju, eftir að hann hefur gegnt henni óaðfinnanlega eitt ár eða lengur, enda á hann þá rétt á að fá úr því skorið hvort hann eigi að fá veitingu.“ Og svo kemur að síðustu þetta ákvæði: „ákvæði þessarar greinar taka ekki til starfa í þágu utanríkisþjónustunnar.“ Ég sé nú við lestur þessarar gr. að Morgunblaðið hefur ekki birt hana alla, því að í gr. er enn fremur, ef ég man rétt - og ég held að ég muni það rétt, ákvæði um það, að ef umsækjendur eða félög þeirra æskja þess að fá upp gefið hverjir hafi sótt um stöðu, þá sé skylt að veita þær upplýsingar. Og ég vil láta þá vitneskju hér í té, að engin slík krafa hefur komið fram.  Ég sem sagt endurtek það, að það er fyllilega til endurskoðunar sú skilgreining mín á 5. gr. umræddra laga að hér sé um stöðu að ræða í þágu utanríkisþjónustunnar. En ég vil þó benda á að þetta fyrirtæki starfar með sérstæðum hætti, eins og hér hefur verið lýst. Um það gilda ekki nein lög frá Alþ. Og hv. 2. landsk. þm. beindi því til mín, hvort ég sæi ekki ástæðu til þess að láta leggja fyrir Alþ. frv. um meðferð þessara mála. Það má vel vera að það komi til athugunar. En ég bendi honum og öðrum hv. hm. á það. að Alþfl., sá flokkur sem hann er nú formaður fyrir, fór með þessi mál í 14 ár og sá ekki ástæðu til að setja lög um þessa starfsemi. Það má vera að þörfin hafi aukist síðan, ég veit það ekki. En ég var svolítið kunnugur þessum störfum á sínum tíma, því að ég vann við þetta fyrirtæki þegar ég var nýútskrifaður lögfræðingur, og þá var nákvæmlega sama fyrirkomulag á þessum málum og er enn í dag, þannig að þetta styðst við 25 ára gamla hefð. Þessi stofnun heyrir beint undir rn. og er þess vegna nokkuð annars eðlis en ýmsar aðrar og framkvæmdastjórastaða hennar er nokkuð annars eðlis en ýmsar aðrar stöður vegna dvalar varnarliðsins hér, sem er skipað með sérstökum lögum, svo sem tollgæsla, löggæsla o. s. frv., o. s. frv. Ég get ekki fallist á að það sé manni til óhelgi að hafa verið borgarfulltrúi í Reykjavík. Ég held að borgarfulltrúastarf í Reykjavík veiti margs konar innsýn í ýmisleg mál og að þess vegna eigi maður, sem því hefur gegnt og verið kjörinn til þess af fólkinu í borginni, a. m. k. ekki að gjalda þess. Um það, hvað umræddur settur framkvæmdastjóri hyggst fyrir í stjórnmálum, get ég á þessu stigi ekki sagt neitt, en að sjálfsögðu hættir hann í því starfi sem hann hefur gegnt við dagblaðið Tímann, það liggur ljóst fyrir. Hv. 2. landsk. þm. sagði að það væri algengt að stjórnmálaflokkar kæmu gæðingum í feit embætti. Þessu get ég mjög vel trúað, og ég er nærri viss um að hann mælir hér af nokkurri þekkingu. Ég sem sagt mun kanna það á nýjan leik, hvort ástæða sé til að birta nöfn umsækjenda, þegar krafa hefur komið fram um það frá þeim aðilum sem rétt eiga á því, en hvað sagt er af öðrum, það skiptir ekki í þessu sambandi máli fyrir mitt leyti. En ég vil taka það fram, að ég tel mig algjörlega óhræddan að birta þann lista sem yfir umsækjendur liggur. Nokkrir hafa þegar dregið umsókn sína til baka, höfðu dregið umsóknir sínar til baka áður en sett var í stöðuna. Eins og fram kemur í Morgunblaðinu í dag hefur sá, sem gegnt hefur skrifstofustjórastarfi í stofnuninni dregið fyrir nokkru umsókn sína til baka, og það hafa nokkrir fleiri umsækjenda raunar líka gert. Um þetta fer ég ekki fleiri orðum nú, en sem sagt, ég endurtek að það má vel láta reyna á það, hvort skilningur minn á niðurlagi 5. gr. laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna fær staðist, þegar lögmælt tilefni gefst til að kanna það.



Herra forseti. Ég leyfði mér að grípa fram í fyrir hæstv. utanrrh. áðan, meðan hann talaði, þegar hann sagði að ekki hefðu komið fram óskir um að nöfn umsækjenda um starf þetta væru birt. Það mun hafa verið tilskilið í áli hæstv. ráðh., þetta atriði: af hálfu þeirra sem um sóttu. En hér höfðu sannarlega í Sþ. tveir hv. alþm. óskað þess arna. Í vissum skilningi hygg ég að hv. alþm. hljóti að teljast fara með umboð af hálfu ónefndra 33 umsækjenda um þetta starf engu síður en hæstv. utanrrh., og þar til annað kemur í ljós mun ég trúa því að einnig ég geri það. Hér hefur ekki verið farið fram á annað en það, að hæstv. utanrrh. segi okkur frá því lögum samkvæmt, hverjir þeir 33 íslendingar eru sem hann tekur Alfreð Þorsteinsson fram yfir til þessa starfs. Ég vil ekki fremur en aðrir þeir, sem hér hafa tekið til máls, bera brigður á hæfileika Alfreðs Þorsteinssonar til að gegna þessu starfi. Að vísu skortir nokkuð á að eðli þessa starfs hafi verið skilgreint hér. Af hálfu hæstv. ráðh. hafa alls ekki verið tilgreindir þeir hæfileikar Alfreðs Þorsteinssonar sem hann telur að falli að starfi þessu. Ég vil að vísu ekki boða þáltill. af því tagi, en ég mun íhuga hvort ekki muni rétt að bera fram hér í Sþ. till. til ályktunar á þá lund, að skorað verði á hæstv. utanrrh. að láta Alþ. í té upplýsingar um nöfn þessara 33 annarra umsækjenda um starfið og greina þá jafnframt frá því með hvaða hætti hæfileikar þessara manna hafa verið metnir til starfsins, þannig að það megi koma í ljós hvað það er í þekkingu eða almennu fari Alfreðs Þorsteinssonar sem gerir það að verkum að hann sé hæfari en hinir.



Herra forseti. Ég vil að sjálfsögðu þakka hæstv. utanrrh. fyrir að hafa svarað spurningum mínum, þó ég verði að segja það hreinskilnislega, að mér virðist að gjörðir ráðh. séu jafnforkastanlegar eftir að svör hans liggja fyrir. Ég hélt því aldrei fram í máli mínu áðan að ráðh. væri sekur um lögbrot, en ég sagði að vinnubrögð hans væru algjörlega óviðeigandi. Það var haft eftir deildarstjóra varnarmáladeildar rn. í Morgunblaðinu í morgun, að nafn Alfreðs Þorsteinssonar hefði ekki verið á þeim lista 34 manna sem rn. höfðu borist umsóknir, frá um þetta starf. Ráðh. skýrir þetta með þeim hætti að hann hafi persónulega tekið við umsókninni og að því er manni skilst hafi embættismenn rn. ekki um það vitað. Ef hæstv ráðh. hefði farið rétt að, þá hefði hann að sjálfsögðu afhent þessa umsókn til skráningar, þannig að hann væri ekki einn til vitnis um að þessi umsókn hefði borist með réttum hætti. Ráðh. kvartaði yfir því að hann hefði ekki fengið að vita um þessar umr. með eðlilegum hætti, gat þess þó að hann hefði fengið skilaboð um það í morgun að umr. færu fram um þetta efni. Ég vil láta það koma hér fram, að þessi skilaboð voru að sjálfsögðu frá mér runnin, enda þótt svo virðist af frásögn ráðh. að þau hafi ekki verið alveg jafnítarleg og ég gerði ráð fyrir og vonaðist til að þau yrðu. En af þeim átti hann ekki að þurfa að vera í neinum vafa um hvað þessar fsp. mundu hljóða. Ég spurði um það áðan á hvaða lagagrundvelli starfsemi þessarar stofnunar væri byggð. Ég tel ekki til of mikils mælst að ráðh, utanríkismála hafi á takteinum á hvaða grundvelli starfsemi þessarar stofnunar er rekin sem hann er að skipa forstöðumann fyrir. Hann staðfestir í máli sínu að þessi stofnun starfar ekki á neinum lagagrundvelli. Hann vildi hins vegar ekki gera neina aths. við það sem ég sagði áðan, að beinlínis mætti lesa það úr lögum að starfsemi þessi væri ólögleg. Hann sagði að starfsemi þessarar nefndar hefði ekkert breyst um árabil. Ég upplýsti hins vegar áðan, vissi það reyndar ekki sjálfur fyrr en í morgun, að þessi svonefnda sölunefnd, sem sett var á laggirnar fyrir nokkrum áratugum, var lögð niður fyrir nokkurn af þessum hæstv. ráðh. Hún hefur ekki starfað að undanförnu og mun ekki vera ætlað að starfa á næstunni. Ég heyrði ekki að ráðh. gerði neina aths. við þá fullyrðingu. Varðandi þessi mál að öðru leyti vil ég aðeins segja það, að það er almenn regla að fólki sé gefinn kostur á að vita, hverjir sækja um tiltekna stöðu, til þess að það geti áttað sig á því hvort stöðuveitingin er réttlætanleg og á rökum reist eða ekki. Þegar hins vegar ráðh. neitar að upplýsa hverjir aðrir hafi sótt um stöðuna og það meira að segja þegar um 34 menn er að ræða, þá er hann að fótumtroða lýðræðisleg réttindi almennings. Þetta er ekki spurning um það, hvort viðkomandi menn óska eftir því að nöfn þeirra séu birt. Þetta er sjálfsögð krafa almennings, að fá að vita hvort stöðuveitingin hafi verið rétt og sanngjörn. Um það getur fólk ekki dæmt öðruvísi en að vita hverjir sóttu. Ég vil svo að lokum segja það eitt, að ég hef ekki haldið því fram í þessum umr. að ekki sé hægt að ráða borgarfulltrúa úr Reykjavík til þessa starfs. Það hef ég aldrei sagt. En ég hef sagt það og segi það enn, að þessi staða er þess eðlis að það er lítt við hæfi að náin tengsl séu annars vegar milli slíkrar stöðu og svo hins vegar stjórnmálastarfsemi, að ég tali ekki um beina starfsemi í þágu stjórnmálaflokka.



Herra forseti. Ég frétti um það rétt fyrir hádegi að form. Alþb. hefði tilkynnt að hann ætlaði að hefja þessar umr. Ég er ekki frummælandi og þar af leiðandi tel ég ekki að það hafi verið mitt verk að tala við hæstv. ráðh., svo að enginn misskilningur þurfi um það að vera. Hæstv. ráðh. bar fram þá eina afsökun á því að hann birtir ekki þessi nöfn, að sumir umsækjenda hafi beðið um að nöfn þeirra yrðu ekki birt og honum hafi fundist að það gæti verið óþægilegt fyrir þessa menn ef það væri gert opinbert að þeir hefðu sóst eftir starfinu. Þetta getum við á vissan hátt skilið. Það er mannlegt. En við skulum gera okkur grein fyrir að engu að síður felst í þessu mjög mikið óréttlæti, því hverjir eru það sem hafa aðstöðu til þess í þjóðfélaginu að biðja ráðh. um að hlífa sér við birtingum? Hverjir eru það sem hafa það ekki? Það hefur tíðkast og það þekkjum við frá liðnum árum, að menn leggi umsóknir inn til ráðh„ sem þeir þekkja, og biðji hann að hafa þetta í vasanum og láta það ekki sjást, ef þeir fái ekki starfið. Það er sjálfsagt ekki hægt að koma að öllu leyti í veg fyrir þetta. En ég vil ítreka að þrátt fyrir óþægindi sumra eru bað sérréttindi manna, ef þeir geta fengið ráðh. til þess að birta ekki þá staðreynd að þeir hafi sótt um tiltekin störf. Það stendur í umræddri lagagrein og er prentað í Morgunblaðinu að umsækjendur eða viðurkennd félög opinherra starfsmanna eigi rétt á að fá vitneskju um hverjir umsækjendur um starf eru. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. ráðh. eigi við þessa tvo aðila þegar hann segir, að þegar krafa komi frá aðilum, sem rétt eigi á að fá að vita þetta, muni hann verða við því. Ef það hefði nokkurn tíma hvarflað að alþm., þegar þessi lög voru sett, að það þyrfti að setja það í lög að Alþ. eða alþm. ættu jafnan rétt á að vita svona hluti eins og umsækjendur eða félög opinberra starfsmanna, þá hefði það auðvitað verið sett í lög. En ég tel að það sé misvirðing við Alþ. að tala við það eins og það sé aðili sem eigi ekki rétt á að fá að vita þetta, af því að það stendur ekki beinum stöfum í víðkomandi lagagrein. Ég hafna því þessum skýringum, þó að ég viðurkenni að ráðh. haldi sig innan ramma þess sem heimilað er í gr., þó að ég telji, eins og ég sagði áður, túlkun hans, að þetta starf heyri undir utanríkisþjónustuna, vera hreinan útúrsnúning. Ég vil loks skjóta því að, að varla sé svara að vænta núna, að ég hef minnst á hina voldugu húsbyggingu þessa fyrirtækis og tel að ástæða sé til að það mál verði skýrt opinberlega sem og annað er starfsemi fyrirtækisins varðar. Ég ítreka eindregin tilmæli mín til hæstv. ráðh. að hann breyti stefnu sinni, því að það er fyrst og fremst leyndin yfir þessu máli neitunin að verða við óskum blaðamanna um að fá lista yfir umsækjendur, sem vekur tortryggni. Ef á að halda slíkum skollaleik áfram er auðvitað enginn vandi fyrir blöðin að láta einhvern blaðamanninn leggja inn umsókn um allar stöður og síðan getur hann sem umsækjandi samkv. þessari lagagrein heimtað að fá að vita hverjir sæki á móti honum. Þetta þýðir að ef menn fara að hártoga svona greinar getur það leitt út í fásinnu, og best er að hafa þetta allt á hreinu og hætta þessu laumuspili.



Herra forseti. Eins og hefur komið fram, þá er hér um að ræða að a. m. k. mér og ýmsum fleirum virðist vera alleinkennilega að máli staðíð, ekki í sambandi við það að þessi tiltekni einstaklingur, sem hér um ræðir og hnossið hlaut, skyldi verða í það settur, heldur málsmeðferðin. Það er greinilegt á þeim tíma sem það hefur tekið hæstv. utanrrh. að finna út þann einstakling af þessum 34 sem um starfið sóttu, að það hefur verið allerfitt að gera upp á milli þessara einstaklinga, og það er skiljanlegt þegar slíkur fjöldi sem hér um ræðir eða 34 sækja um þessa tilteknu stöðu. Ég veit ekki hvort önnur dæmi eru til um slíkar vinsældir, eftir umsóknum um starf að dæma, nema þá í sambandi við flugfreyjustörfin, en þau munu vera mjög vinsæl nú orðið, þannig að það er kannske helsta viðmiðunin sem hægt er að fá í sambandi við þá miklu ásókn sem um ræðir í starf þetta.  Ég ætla á engan hátt að ræða hér að einu eða neinu leyti um hæfileika þess einstaklings sem starfið hlaut. Það að neita að birta hin nöfnin veldur auðvitað því, að bæði ég og aðrir eigum erfitt með að gera það upp við okkur eða meta það og vega hver í raun og veru af þessum 34 hefði mesta hæfileika til að bera til þess að hljóta starfið. Og þessi málsmeðferð af hendi hæstv. utanrrh. veldur því óneitanlega að alls konar getgátur verða á ferðinni um pólitíska þægni og þar fram eftir götunum, sem ég held að hæstv. ráðh. hefði átt mjög auðvelt með að komast hjá með því bara að birta nöfnin, en ekki neita því fram í rauðan dauðann að gefa almenningi í landinu kost á því að fá að líta yfir þann fríða lista sem hugsanlega er um að ræða í sambandi við þá einstaklinga sem sóttu um þessa stöðu. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að þetta er mjög óæskileg þróun mála, óæskileg meðferð á málum. Það á ekki að vera með neitt leyndarpukur yfir þessu. Almenningur í landinu heimtar að fá vitneskju um það sem hér er um að ræða, umsóknir um - ja, sumir segja starf í þágu utanríkisþjónustunnar, sumir segja það, aðrir ekki. En hér er alla vega um að ræða starf sem auglýst er laust til umsóknar af opinberum aðilum, sem er utanrrn., og almenningur í landinu hlýtur að krefjast þess að fá að vita hverjir það voru sem um það sóttu, ekki síst þegar úr slíkum fjölda er að moða eins og hér um ræðir, 34 umsóknum um eitt starf. Ég vil því leyfa mér að taka undir það, sem hér hefur komið fram, þær áskoranir á hæstv. utanrrh. að hann falli frá þessari leynd og geri alþjóð kunnugt um það, hverjir einstaklingar sóttu um þetta starf, þannig að fólk geti vegið og metið víðkomandi og síðan hver fyrir sig fellt dóm eftir því sem hann telur sig vita best. Meðan það er ekki gert er ómögulegt að segja til um hvort þessi eini af 34 var hinn sanni og rétti.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í þessu máli, en sé mig knúinn til þess, sérstaklega vegna þess að hér er um að ræða ráðningu á manni, Reykvíkingi, sem ég er búinn að þekkja nokkuð lengi og lengur en kannske flestir aðrir hér og dreg ekki í efa að hann er fullfær um að gegna þeirri stöðu sem hann er ráðinn til, hvort sem hann hefur verið borgarfulltrúi eða ekki þegar hann var skipaður í þá stöðu. Að vísu hefur hann gert mér margan óleikinn með skrifum sínum, bæði sem íþróttafréttaritari og pólitískur ritari. En það breytir því ekki, að hann hefur í flestum tilvikum kannske, þó að mér hafi ekki fundist það, haft nokkuð til síns máls í gagnrýni sinni. En ég held að það sé alveg óþarfi að gera hann tortryggilegan á hv. Alþ. á þann hátt sem hér er verið að gera. En þó að nafn hans slæðist hér inn í umr. og talað sé um hina 34 aðra, 34+1, þá er ekki víst að allir séu sammála um hver sé hæfastur af þeim sem ekki koma til greina. Og þegar hv. þm. Stefán Jónsson gerir það í nafni lýðræðis og í umboði umsækjenda að krefjast þess, að nöfn séu birt, vil ég gera þá sömu kröfu fyrir hönd þeirra, sem ekki vilja láta nafns síns getið. Ef mitt nafn er eitt af þessum 34, þá ætla ég að biðja ráðh. að birta það ekki, menn verða bara að giska á hvort það er þar eða ekki. Ég óska ekki eftir að það sé birt.  Ég lít á þetta mál allt öðrum augum. Ég lít fram hjá þessu máli eins og það liggur fyrir og ráðningunni á Alfreð Þorsteinssyni borgarfulltrúa. Ég lít á þetta sem framhald af því tali, af þeim árásum, má segja, sem ráðh. hefur þurft að þola í mörgum málum og er komið miklu meira en nóg af. Og þá er ég kominn að ástæðunni fyrir því að ég stóð upp. Ég er orðinn þreyttur á því að sitja og hlusta á það, bæði hér á Alþ. og í útvarpi, og lesa um það í blöðum. Ráðh. hefur tæplega tíma til að stunda sína vinnu að því marki sem þjóðin krefst af honum vegna stanslausra árása úr öllum áttum, á ýmsan hátt og í mismunandi málum. Ef við felum ráðh. að taka ákvörðun í svona máli, eins og t. d. að ráða framkvæmdastjóra fyrir einni ríkisstofnun, eigum við þá að elta hann uppi í ákvörðunum hans og henda ákvörðuninni á torg og segja: Almenningur á að geta metið hvort hann hefur gert rangt eða rétt? Hann gerir auðvitað rétt að hans eigin mati, hvað sem almenningur segir. Ég vil segja það, að ég hef þekkt bæði ráðh. og Alfreð Þorsteinsson sem borgara hér. Ég hef átt þá sem félaga hér í bænum, og ég hef átt þá sem pólitíska andstæðinga í borgarstjórn, og ég sé enga ástæðu til að sitja hjá og hlusta á þær deilur sem hér hafa verið, bæði á Alþ. og opinberlega á öðrum vettvangi, án þess að standa upp og mótmæla því sem fram hefur komið. Ég veit af eigin reynslu, að ráðh. er nógu sterkur til að bera þetta, en þetta er kross sem enginn ráðh. á að þurfa að bera. Og ég segi við hann: Ég vona að þú látir ekki bugast og haldir áfram þeirra stefnu sem þú hefur tekið. En í guðanna bænum, hættu ekki fyrirgreiðslustarfseminni, því að fólk í borginni treystir á þig engu síður en borgarfulltrúa og aðra ráðamenn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. neitt að ráði. Það má vel vera að Alþ. geti skorað á ríkisstj. að láta umsækjendanöfn um framkvæmdastjórastöðu Sölu varnarliðseigna koma fram, og það gerir þá það ef það telur ástæðu til. Ég hef ekkert meira um það að segja sem hv. 5. þm. Norðurl. e. sagði um það mál. En ég veit ekki hvort það fær staðist heldur, að þm. geti krafist þess að nöfn mannanna séu birt. Ég veit það ekki, það þarf að kanna það og það má vel gera það og verður gert. Ég efa ekki að skilaboð hv. 5. þm. Norðurl. v. hafi verið ítarlegri en þau bárust mér. Ég vil ekkert um það segja. Hann fullyrðir það og ég hef ekki neina ástæðu til að draga það í efa. Ég mun hafa sagt að starfsemin væri með hefðbundnum hætti, og það stend ég við að því er varðar alla framkvæmd, daglega framkvæmd. Hins vegar er hitt alveg rétt, sem hv. þm. einnig nefndi, að í tíð vinstri stjórnarinnar var sölunefndin lögð niður og framkvæmdastjórinn hefur heyrt beint undir rn. og haft sér til ráðuneytis mjög góðan og gegnan mann, Gunnlaug Briem fyrrv. ráðuneytisstjóra. Það má vera að þetta þyki ófullnægjandi, en svona hefur þetta verið framkvæmt. Það er vel til athugunar að breyta því, ef mönnum finnst nefndir t. d. of fáar, að fjölga þá um eina í þessu efni. Það væri kannske ástæða fyrir Alþ. til þess að álykta það, að á stofn skyldi sett sölunefnd varnarliðseigna að nýju. Ef mönnum þykir mikið við liggja, þá gera þeir það að sjálfsögðu. Menn tala mikið um kröfur almennings hér, og bæði hv. 5. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Vestf. tala um það sem skýlausa kröfu almennings að þessi nöfn séu birt. Þetta hefur nokkrum sinnum komið fram í einstaka blöðum, að menn væru áhugasamir um að vita hverjir hefðu sótt um þessa stöðu. Það er kannske skiljanlegt. Það er forvitnilegt að vita hverjir hafa gefið kost á sér í þessa stöðu. En ástæðan fyrir því, að ég hef ekki birt þessi nöfn, er sú sem ég áður greindi, að ýmsir hafa beðið mig um að láta sín ekki getið. Ef aðeins eru nefndir þeir af þessum 34 sem hafa fallist á það eða ekki sett nein slík skilyrði, koma þá ekki getgátur, eins og hv. 5. þm. Vestf. komst að orði, um það, hverjir hinir eru sem ekki vildu láta nafns síns getið. Ég held að það sé ákaflega erfitt, og ég þykist hafa reynt það nokkuð og vísa að sumu leyti til þess, sem hv. 12. þm. Reykv. sagði, að það er erfitt að kveða niður getgátur og getsakir, og með því að birta hluta af nöfnunum og ekki þau öll er boðið heim annars konar tegund af sögusögnum og getgátum. Ég mun kanna hvort ekki sé unnt að fá samþykki allra til þess að nöfn þeirra séu birt. En að birta hluta, það líst mér ekki á, og ég hygg að hv. alþm. hljóti að vera sammála um að það er ekki til þess fallið að kveða niður getgátur. Það er eflaust ósiður að gefa svona loforð, og ég gerði það í þeirri trú að utanrrn. þyrfti ekki að birta nöfn. Það má vel vera að þessi lögskýring fái ekki staðist. Ég mun einnig láta kanna, hvort hún fær staðist eða ekki, og taka þá ákvörðun á grundvelli þeirrar niðurstöðu. Ég hef ekkert á móti því að hv. þm. ræði þetta mál og er alveg tilbúinn til að taka þátt í frekari umr. um Sölu varnarliðseigna og starfsemi hennar ef það mál ber að með eðlilegum, þinglegum hætti. En þessum sífelldu hlaupum í ræðustól utan dagskrár af litlum eða engum tilefnum - þeim vil ég helst ekki taka þátt í nema sem allra minnst. Það hefur verið talað um að setja lög um Sölu varnarliðseigna. Það er sjónarmið út af fyrir sig. En í mínum vonum a. m. k. er hér um bráðabirgðaástand að ræða. Ég vona að málum geti orðið þannig skipað að hægt verði að leggja þetta fyrirtæki niður eins og aðra starfsemi sem að hernaðarbrölti lýtur. Ég gleymdi að svara hv. 2. landsk. þm. áðan um byggingarframkvæmdir á Grensásvegi og skal fúslega gera það nú, þó að þess ætti ekki að vera þörf þar eð þessi bygging er á fjárl. Þar segir að þessi ofanábygging sé gerð af ríkissjóði fyrir Orkustofnun. Orkustofnun er í húsnæðishraki, og það hefur orðið að ráði að byggja ofan á þá hæð, sem sala varnarliðseigna fer fram í, fyrir þessa ríkisstofnun á kostnað ríkissjóðs. Þessu hélt ég satt að segja að menn hefðu almennt gert sér grein fyrir, en ekki nema sjálfsagt auðvitað að upplýsa það ef svo er ekki. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessar umr. Ég veit að frummælandi hefur þurft að víkja af þingfundi og ég skil það vel, og ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð nema enn frekari tilefni gefist til.



Herra forseti. Það var sagt, að þegar hinn þekkti og alræmdi Al Capone lá banaleguna, þá hafi hann kveðið upp úr um það að hann ætti sér ósk til handa sonum sínum tveimur, sem stóð til að erfðu hann, og það var að þeir kæmust í sölunefnd setuliðseigna á Íslandi. Hafði sá góði maður þó oft komist í feitt um ævina. En nú er búið að leggja þá sölunefnd niður. En ég vil að það komi hér fram, og hv. 12. þm. Reykv. má skoða það sem persónulega árás ef dómgreind hans er þann veg vaxin, og ég vil að hæstv. utanrrh. viti það af mínum eigin vörum, að ég er undrandi á vinnubrögðunum í sambandi við embættisveitingu þessa, og ræður þar ekki úrslitum þótt svo kunni að vera að lög hafi ekki verið brotin í leiðinni. Ég ætla ekki að ræða þetta mál efnislega, en auðvitað á ekki að taka við umsókn um opinber embætti frá huldumönnum. Ég vil sem sé að það sé alveg ljóst, að öll aðferðin er mér í hæsta máta óskapfellileg.



Herra forseti. Ég þakka upplýsingarnar um bygginguna. Það rifjast upp að efri hæðir hússins eru á fjárlögum til ákveðinna nota, en neðsta hæðin, allmikið mannvirki mun vera gerð af varnarsölunefndinni. Annars vil ég láta í ljós mikla undrun yfir ræðu Alberts Guðmundssonar, sem kallar það árásir og ræðst á það með illyrðum að menn skuli gagnrýna ráðh. Ekki man ég betur en hann hafi sjálfur haldið hér uppi umr. um það, hvernig veitt voru læknisembætti við sjúkrahús eitt, og datt þá engum manni í hug að bera það á hann, að hann væri með því að gera persónulegar eða óeðlilegar árásir á viðkomandi ráðh. Hann virðist hafa býsna frumlegan skilning á því hvað lýðræði er, hvert hlutverk andstöðu er. Ég held að hann hafi aldrei gegnt því hlutverki. Og ég held að hann ætti að íhuga það betur, hverjar eru grundvallarhugmyndir manna um þjóðfélög nú, því hann talar satt að segja svona eins og Gaulle-isti eða franskur keisari. Ég mótmæli því að hér sé um neinar árásir að ræða. Það geta flestir hér inni og b. á m. ég sagt, að þeir menn, sem er verið að gagnrýna, sérstaklega utanrrh., séu menn sem við höfum þekkt lengi og berum persónulega virðingu fyrir. En íslensk stjórnmál eru einu sinni þannig, þau eru oft sárt návígi, og hjá þessu verða menn að reyna að sneiða. Það er ekkert tilefni til þess fyrir hv. þm. að standa hér upp með aðra eins hræsnisræðu og hann flutti.



Herra forseti. Ég furða mig ekkert á ummælum hv. síðasta ræðumanns þegar hér er búið að reka ofan í hann hvað eftir annað vinnubrögð hans eigin flokks með hans eigin samþykki í sambandi við sölu varnarliðseigna um áratugi og þá sérstaklega þegar stefnan um meðferð sölu varnarliðseigna var sett. Ég vísa á bug öllu því, sem hann vitnaði til sem hræsni sem marklausum orðum sem ekkert er bak við, enda get ég ekki séð í hvaða samhengi þau voru sögð hér. Í sambandi við veitingu læknisembættis, sem hann vitnaði til, og þær umr. hafa farið fram hér, þá hélt ég fram þeirri niðurstöðu sem var niðurstaða sérfræðinga, erlendra sérfræðinga, þar sem innlendir sérfræðingar í að meta umsækjendur voru ekki fyrir hendi. Það voru ekki til menn sem höfðu sérfræðiþekkingu á því sem dæma þurfti, og dómnefndin var sett á laggirnar að ósk læknadeildar, þó læknadeildin snerist gegn niðurstöðu n. á lokastigi, það er allt annað mál. Ég skammast mín ekkert fyrir að vera tengdur Gaulle-istum í tali. Ég held að De Gaulle hafi verið einn af mestu ræðusnillingum sem a. m. k. frakkar hafa átt, viðurkenndur sem slíkur, og ég þakka fyrir það lof, þó ég vilji nú ekki eigna mér það sjálfur. Í sambandi við það, sem hv. 3. þm. Austf. sagði, veit ég ekki hvað hann var að fara þegar hann talaði um óeðlilega embættisveitingu hér. Hann er sjálfur í embætti sem ekki var auglýst. Ég hefði talið eðlilegt að það hefði verið auglýst. Það var engin samkeppni, það var bara skipað í það. Hann óskaði eftir því og fékk það.  Hitt er svo annað mál, dæmisagan um Al Capone, ég hef aldrei heyrt það áður. En mér kæmi ekki á óvart, þegar synir Al Capones komu svo til Íslands og ætluðu sér þetta starf hjá sölunefndinni, að þeir hafi hætt við það vegna þess að þeir fréttu um Framkvæmdastofnunina.

Fyrirspyrjandi (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 115 fsp. til samgrh. um hagkvæmni brúargerðar yfir Eyjafjarðará. Alþ. samþ. á sínum tíma þál. um þetta mál 18. maí 1976 og gerði ég þá grein, þegar þetta mál var flutt, fyrir því hvað fælist í þessari þáltill. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta nú, en vænti svara hæstv. ráðh.



Herra forseti. Fyrirspurnin er á þskj. 115, og svar það, sem ég kem hér með, er samið af Vegagerð ríkisins og er svo hljóðandi: Í grg., sem fylgdi ofangreindri till., var bent á nokkur atriði sem til álita kæmu um mat á hagkvæmni umræddra framkvæmda. Meðal þeirra atriða er bætt nýting húsnæðis og starfsliðs skólanna á Hrafnagili og Laugalandi og enn fremur sá möguleiki að væntanleg hitaveita frá Laugalandi til Akureyrar færi yfir Eyjafjarðará á þessum stað. Í umsögn um till. frá vegamálastjóra var á það bent, að ef raunveruleg könnun ætti að fara fram þyrfti til þess fjárveitingu, annaðhvort á fjárlögum eða vegáætlun, þar sem könnunin þyrfti að taka til margra þátta og aðrir aðilar en Vegagerð ríkisins kæmu inn í þá mynd. Engin fjárveiting hefur verið fyrir hendi og því hefur ekki orðið af könnuninni. Vegagerð ríkisins hefur þó haft samband við verkfræðifyrirtæki þau er annast hönnun aðfærsluæðar Hitaveitu Akureyrar. Í þeim viðræðum hefur komið fram að á þessu stigi er ekki talið hagkvæmt að fara með aðfærsluæð þessa leið, heldur er fyrirhugað að fara frá Laugalandi austan ár og yfir Eyjafjarðará á móts við Ytra-Gil, en sú leið er bæði styttri og liggur um betra land en ef fara ætti yfir ána hjá Hrafnagili. Hitaveitulögn frá Laugalandi til Akureyrar virðist því ekki hafa áhrif á hagkvæmni áðurnefndrar framkvæmdar. Vegagerð ríkisins gerði fyrir allmörgum árum mjög lauslega athugun á kostnaði við lagningu vegar og brúar á þessum stað. Séu þær tölur færðar til verðlags í dag ætti kostnaðurinn að vera um 150 millj. kr. Leggja ber þó áherslu á að hér er um tölu að ræða sem einungis sýnir grófa stærð kostnaðar. Ef gera á raunverulega könnun þyrfti að rannsaka bæði vegar- og brúarstæði til þess að fá raunhæfan kostnað. Enn fremur þyrfti að athuga og meta hvern hagnað má fá með bættri nýtingu skólaaðstöðunnar. Þá þyrfti að taka til skoðunar hugsanlega hitaveitu frá Laugalandi að Hrafnagili og/eða samtengingu hitaveitna á Hrafnagili og Laugalandi, ef til kæmi að aflað yrði vatns á báðum þessum stöðum. Loks má benda á að umferð um þessa leið færi mjög eftir þeirri uppbyggingu sem á sér stað í framtíðinni á Hrafnagili og Laugalandi. Af þessari upptalningu má ljóst vera að raunhæf könnun mun snerta marga aðila. Má þar nefna skólayfirvöld, skipulagsstjórn, auk Vegagerðar ríkisins og þeirra byggðarlaga sem tengja á saman. Mundi það því taka töluverðan tíma og kosta umtalsvert fjármagn og þyrfti þar að koma til sérstök fjárveiting, eins og áður hefur verið bent á. Frekara svar hef ég ekki við fyrirspurn þessari.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans sem voru nú eiginlega fyrst og fremst rökstuðningur fyrir því að þessi athugun þyrfti að fara fram, en ekki beint að búið væri að láta gera það sem í þál. felst. Það kom fram hjá hæstv. ráðh., sem rétt er, að það hefur ekki verið fé á vegáætlun til að láta kanna brúarstæði eða vegarstæði yfir Eyjafjarðará á þessum stað. En vegáætlun er nú til meðferðar í hinu háa Alþ. og þá er tækifæri til að hyggja að því máli. Ég vil taka undir flest það sem kom fram í svari hæstv. ráðh. um nauðsynina á að láta kanna þetta mál. Ég er persónulega sannfærður um að það er hægt að leysa margvíslegan vanda í Eyjafirði, bæði fjárhagslega, hagkvæmar og félagslega, með því að þessi framkvæmd komi, og kannske hefði hún átt að koma miklu fyrr, þannig að ekki yrðu byggð félagsheimili beggja vegna við Eyjafjarðará með örstuttu bili og skilamannvirki, íþrótta- og sundlaugamannvirki, eins og stefnt er að að gera núna. Ef samgöngur hefðu verið bættar í þessu einu blómlegasta sveitahéraði landsins með brúargerð yfir Eyjafjarðará, þá hefði kannske mátt komast hjá ýmissi slíkri tvöföldun á fjárfestingu sem þarna hefur átt sér stað. Það er m. a. þetta sem vakti fyrir mér með flutningi þessarar till. á sínum tíma, og vonandi átti Alþ. einnig við það með samþykkt þeirrar till. Ofan á þetta bætist svo spurningin um hitaveituna, og ég vil gera þá eina athugasemd við svör hæstv. ráðh., að mér hefur skilist að það kæmi til greina að bora eftir heitu vatni Hrafnagilsmegin við ána og þá þyrfti að koma til við aðveituæð yfir Eyjafjarðará á þessum stað í hina æðina sem fyrir er, þannig að til greina gæti komið enn að hitaveitumálið kæmi inn í þessa mynd.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir þau rök sem fram hafa komið hjá hv. fyrirspyrjanda í sambandi við það, að það hefur vissulega eða getur haft mjög mikla hagkvæmni í för með sér að gera brú á þessum slóðum sem þarna er til tekið, þ. e. a. s. um Laugaland eða Hrafnagil. En hins vegar verða menn líka að gera sér grein fyrir því, að þetta er ekki að öllu leyti einfalt mál. þannig að við getum náttúrlega ekki skoðað þetta alveg án samhengis við þau verkefni sem fyrir liggja í brúargerð í Eyjafjarðarsýslu, því að þar eru mörg óleyst verkefni. Vandamál okkar, sem höfum áhuga á því að koma fram málum fyrir þetta hérað og þetta nágrenni, liggur náttúrlega fyrst og fremst í því, hvaða þunga við getum gefið hverri framkvæmd. Ég vil mjög taka undir það, sem fram hefur komið hjá hv. fyrirspyrjanda, að þessi brú hjá Laugalandi eða á þeim slóðum mundi geta leitt margt gott af sér fyrir þessar myndarlegu sveitir sem þarna eru, aukið mjög öll samskipti á milli sveitanna austan og vestan Eyjafjarðarár, þannig að það hefði og gæti haft mjög mikið að segja. En eins og ég segi, þá held ég að við verðum að skoða þetta í víðara samhengi, því að það er ansi margt ógert í vega- og brúargerð á þessum slóðum. Ég nefni þá alveg sérstaklega að það, sem okkur skiptir nú ekki hvað minnstu máli, það er að leysa gömlu brýrnar á aðalþjóðleiðinni yfir Eyjafjarðará af hólmi með nýrri vega- og brúargerð yfir Leirurnar hjá Akureyri, fyrir utan margar aðrar brýr í Eyjafjarðarsýslu sem við höfum í huga. En ég vil af þessu gefna tilefni leyfa mér að beina því til hæstv. samgrh. að gera það sem í hans valdi stendur til þess að sú könnun verði framkvæmd sem þáltill. á sinni tíð gerði ráð fyrir, því ég tel að það sé mjög mikilvægt mál út af fyrir sig.

Fyrirspyrjandi (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 115 að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. um sparnað í rekstri Ríkisútvarpsins. Fyrirspurnin er svo hljóðandi: „l. Hvert er aðalefni till. fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar um sparnað í rekstri Ríkisútvarpsins, sem nú liggja fyrir? 2. Hvað hyggst rn. gera til þess að framkvæma meginatriði þessara sparnaðartillagna?“ Það mun hafa verið fyrir allmörgum árum, einum 3–4 árum, að sett var á laggir n. til þess að athuga rekstur Ríkisútvarpsins í því skyni að koma þar við hagræðingu og sparnaði. Í þessari n. voru, ef ég man rétt, útvarpsstjóri, fulltrúi úr menntmrn. og fjárlaga- og hagsýslustjóri. Þessi n. gaf út mikla og þykka skýrslu í maí 1975, en ég hef ekki orðið var við að margar af þessum till., sem virðast við fyrstu sýn, a. m. k. frá leikmanns sjónarhóli, nokkuð skynsamlegar sumar hverjar, hafi verið framkvæmdar. Það hefur verið tekinn upp sá háttur í seinni tíð af hálfu fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar að efna til samvinnu milli ríkisstofnana og rn. um slíkar kannanir víða í ríkiskerfinu. Því miður hefur það viljað við brenna að ekki væri ýtt nægilega hratt ú eftir slíkum till. í framkvæmd. Það er ekki síst af þessum ástæðum sem ég ber fram þessa fyrirspurn. Það væri sjálfsagt ástæða til þess að bera fram hliðstæða fyrirspurn um margar aðrar ríkisstofnanir, og ég er ekkert sérstaklega að beina spjótum mínum að hæstv. menntmrh. eða Ríkisútvarpinu með þessari fyrirspurn, en mér finnst persónulega að það sé til lítils að gera miklar og margvíslegar till. um sparnað og hagræðingu ef þær komast síðan ekki í framkvæmd.



Herra forseti. Ég vil nú leitast við að svara fyrirspurnum hv. þm. Hv. þm. spyr í fyrsta lagi: „Hvert er aðalefni till. fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar um sparnað í rekstri Ríkisútvarpsins, sem nú liggja fyrir?“ Mér virðist þessi líður fsp. koma örlitið á skakk, að vísu ekki nema mjög lítið. Mér er nefnilega ekki kunnugt um að það liggi fyrir sérstakar sparnaðartillögur frá fjárlaga- og hagsýslustofnuninni sem slíkri. Hins vegar starfaði milliþn., eins og hv. fyrirspyrjandi vék að, og fjallaði um rekstur Ríkisútvarpsins, en hagsýslustjóri átti þar sæti og var raunar formaður n. Menntmrn. og fjmrn. skipuðu þessa n. sameiginlega, en nefndarskipunin kom í kjölfar aukinnar víðleitni fjárlaga- og hagsýslustofnunar til að efla samstarf á milli rn., fagráðuneyta og fjmrn„ og forstöðumanna hinna ýmsu stofna ríkisins, efla samstarf þeirra um ítarlega athugun á skipulagi og rekstri viðkomandi stofnana. Nál. var þar að auki út gefið á vegum fjmrn. svo að það skakkar nú ekki miklu um form fyrirspurnarinnar. Þessi n. skilaði mjög ítarlegu nál. í stórri og mikilli bók í maí 1975 og hafði þá starfað í rösklega tvö ár. Það er náttúrlega allt of langt mál að skýra frá till. n. í einstökum atriðum hér og skilgreina hvað fyrirhugað er að gera í hverju einstöku atriði. Till. liggja auðvitað fyrir, og hv. þm. geta gluggað í nál. sjálft. En ég vil víkja að tveimur meginbreytingum sem í þessum till. felast. Önnur meginbreytingin er sú að gerbreyta innheimtu afnotagjalda, hætta skráningu tækja og jafna afnotagjöldunum niður á alla greiðendur tekjuskatts, og ég mun aðeins víkja að þessu atriði í lok máls míns. Hitt meginatriðið er nokkuð veigamikil skipulagsbreyting á yfirstjórn eða eins og segir í nál.: „að fá fjármáladeild í hendur eiginleg verkefni á sviði fjármálastjórnar á grundvelli fastmótaðrar áætlanagerðar og reglubundinna upplýsinga úr vel skipulögðu bókhaldi“. Það hefur þegar þokast nokkuð í áttina að þessu leyti og kemur það fram í því sem ég segi hér á eftir. Að öðru leyti legg ég ekki í að rekja þessar till. í einstökum atriðum í tengslum við fyrri lið fsp. En í öðru lagi spyr hv. þm.: „Hvað hyggst rn. gera til þess að framkvæma meginatriði þessara sparnaðartillagna“. Í svari við þessum lið fsp. koma hins vegar fram nokkur þau atriði, sem felast í till. milliþn., og ég vil þá nefna nokkur þessi atriði úr till. n. sem þegar hafa verið tekin til skoðunar og eftirbreytni að öllu eða að verulegu leyti. Ég vil geta þess, að þá styðst ég við bréf til menntmrn. frá útvarpsstjóra og hagsýslustjóra frá 8. mars s. l., þar sem að beiðni rn. er greint frá því hvað gerst hefur að þessu leyti. Ég ætla fyrst að nefna nokkur almenn atriði: 1) Að útvarpsstjóri hafi endanlegt ákvörðunarvald þegar hann telur að dagskrárgerð leiði til kostnaðar sem fari út fyrir ramma fjárhagsáætlunar. 2) Starfssviði deildarverkfræðings tæknideildar Sjónvarps verði breytt í almenna umsjón tæknilegra mála Ríkisútvarpsins og samskipti við Póst og síma vegna dreifikerfisins. 3) Nokkrar skipulagsbreytingar á fjármáladeild og rekstrarskrifstofu Hljóðvarps sérstaklega. 4) Settar fastar reglur um meðferð beiðna frá dagskrárdeildum til bókunarskrifstofu og bókunarmanni fengið tiltekið ákvörðunarvald. 5) Að framkvæmdastjórar Hljóðvarps, Sjónvarps og fjármáladeildar annist öll starfsmannamál. Fjármáladeild annist samskipti við rn. vegna þessara mála. Til greina hefur komið að ráða sérstakan starfsmannastjóra, ef það sýnist við nánari athugun en þegar hefur farið fram munu geta leitt af sér aukna hagkvæmni. Þá skal ég nefna örfá atriði sem varða sjónvarpið sérstaklega. Þá nefni ég fyrst að haldið sé þeirri venju að setja reglur um hámarksverð á aðkeypt efni, að ekki verði að sinni komið upp öðru stúdíói, eins og raunar hafði komið til tals, að sérstakir forstöðumenn verði settir yfir kvikmyndadeild og upptöku- og útsendingardeild, jafnframt því sem verkfræðingur fái nýtt starfssvið. Varðandi hljóðvarpið sérstaklega vil ég nefna þetta: Að haldið verði áfram að ráða dagskrárgerðarmenn tímabundið og gerðir verði þá fyrirframsamningar um sérstök verkefni, og að leiklistardeild sjái um allan leiklistarflutning í hljóðvarpi og þar verði komið á nokkru hagstæðara skipulagi en áður hafði verið. Ég skal svo að lokum nefna nokkur atriði sem varða stofnunina í heild og hafa verið til meðferðar og til framkvæmda. Þá nefni ég fyrst aukið samstarf með fréttastofum Sjónvarps og Hljóðvarps, t. d. þegar senda þarf fréttamenn úr landi. Sérstök athugun á yfirvinnugreiðslum og bifreiðakostnaði stofnunarinnar. Athugun um hagræðingu við styttingu vakta og endurskipulagningu þeirra á grundvelli sérstakrar könnunar sem fram hefur farið á því efni. Og í síðasta lagi, að hætt sé að greiða ráðh., stjórnmálamönnum og opinberum starfsmönnum fyrir að koma fram í sjónvarpi og útvarpi nema við alveg sérstakar aðstæður. Eins og sjá má af þessari upptalningu, sem ekki er tæmandi, - þetta eru aðeins dæmi sem hér hafa verið nefnd, - hefur verið unnið við framkvæmd mjög margra atriða sem auðvitað vega misjafnlega þungt í sparnaðarátt, en eiga þó að stuðla að auknum sparnaði og hagræðingu. Ég vil að lokum rifja upp till. n. um innheimtu afnotagjalda, en þær voru á þessa leið: Afnotagjöld hljóðvarps og sjónvarps verði lögð niður. Upp verði tekið eitt þjónustugjald útvarps, þjónustugjaldið verði ákveðið árlega í fjárlögum, lagt á gjaldendur tekjuskatts og eignarskatts af skattstjórum og innheimt með opinberum gjöldum af innheimtumönnum ríkisins. Ríkissjóður ábyrgist skil þjónustugjaldsins til Ríkisútvarpsins með tíu því sem næst jöfnum greiðslum á ári, Innheimtudeild Ríkisútvarpsins yrði þá lögð niður. Það hefur ekki verið ráðist í að framkvæma þennan annan veigamesta þátt nál. Eru ýmsar ástæður sem valda því að ekki hefur verið ráðist í að framkvæma þessar till. og ég get aðeins vikið að fáum atriðum af þeim sem þar koma til greina. Sumpart er þar um að ræða mína persónulegu skoðun, en fleiri eru sama sinnis. Ég tel óeðlilegt að þeir einir greiði fyrir útvarpsnot sem gjalda tekjuskatt ár hvert. Mér finnst það of þröng skilgreining á því. Tekjuskatturinn er nokkuð óstöðugur, og því tel ég að hann sé óheppilegur grundvöllur til að byggja á ákvörðun útvarpsgjaldanna. Væri hins vegar farið í nefskatt á miklu breiðari grundvelli en þarna er stungið upp á, þá tapast hins vegar sú hagræðing, sem stefnt er að í till., að nota við innheimtuna gjaldseðlana sem nú eru í gangi vegna tekjuskatts og útsvars. Herra forseti. Ég er alveg að ljúka svari mínu. Ég vil enn nefna að í till. n. er gert ráð fyrir að hætta skráningu tækja, en nú þykir það nauðsynlegt, og talað er um að leggja hærra afnotagjald á litasjónvarpstæki en svarthvít tæki, en slíkir hættir gera nauðsynlegt að skráningu sé haldið áfram. Það er ýmislegt fleira sem mælir raunverulega með því að skráningu tækja sé haldið áfram að mínum dómi a. m. k. T. d. gæti komið til greina að ætla útvarpinu sérstakan tekjustofn af útvarpi til tiltekinna framkvæmdaliða. En ekki meira um þetta að sinni. Ég vil að lokum aðeins geta þess, að þessi sparnaðar- og hagræðingarmál hafa verið rædd ítrekað milli Ríkisútvarpsins og rn. og hafa allmörg bréf farið á milli varðandi þetta efni. Verður að sjálfsögðu haldið áfram á þeirri braut að leita leiða til aukinnar hagkvæmni og sparnaðar í rekstri Ríkisútvarpsins, um leið og ég vona að nú verði unnt að hefjast handa um ýmsar þær framkvæmdir sem setið hafa á hakanum síðustu misserin, en alveg óhjákvæmilegt er að sinna ef unnt á að vera að halda í horfi með rekstur þessarar þýðingarmiklu þjónustustofnunar.

Fyrirspyrjandi (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svörin. Það er rétt, sem kom fram í svari hans, að það hefði kannske verið hægt að orða fsp. um tillögugerðina örlítið nákvæmlegar, þ. e. a. s. það var n., sem vann þessar till., en skýrslan var gefin út á vegum fjárlaga- og hagsýslustofnunarinnar, svo að það eru kannske blæbrigði á því, hvernig þetta ber að orða. Það kom fram í svari hæstv. ráðh. að nokkuð hefur verið framkvæmt af till. þessarar n. En ég minni á að það eru tvö ár liðin síðan hún skilaði áliti og að þær till., sem mestu máli skipta um sparnað í rekstri þessarar ríkisstofnunar, hafa ekki enn verið framkvæmdar. Það má auðvitað lengi um það deila hvernig haga á innheimtu gjalda til stofnunar sem Ríkisútvarpsins, en ég held samt sem áður að við getum orðið ásáttir um að það hljóti að vera hægt að finna leið til þess að innheimta þessi gjöld með ódýrari hætti en þau hafa verið innheimt fram að þessu, með öllu því starfsliði sem sérstaklega þarf til þess að innheimta þessi gjöld. Við höfum stígið nokkur skref í þá átt að hagræða innheimtu opinberra gjalda, t. d. með stofnun Gjaldheimtunnar hér í Reykjavík, og ég held að það hljóti að vera hægt að finna á því flöt að laga þetta. Við vitum að það er margs konar tvíverknaður enn í rekstri Ríkisútvarpsins, hljóðvarpsins annars vegar og sjónvarpsins hins vegar, og skal ég ekki fara nánar út í þá sálma. Ég ítreka svo að þetta er ekki einsdæmi um þessa ríkisstofnun. Það mun vera á mörgum öðrum sviðum sem liggja fyrir till. um sparnað og hagræðingu í rekstri ríkisstofnana, og ég vil beina þeirri áskorun til rn. allra að reka tryppin betur í þessum efnum.

Fyrirspyrjandi (Pétur Sigurðsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 115 að leggja fram fsp. til hæstv. fjmrh. um innflutning á frosnu kjöti. Það er III. fsp. á því þskj. í fjórum liðum. Ég sé ekki ástæðu til að lesa fsp. upp, enda geri ég ráð fyrir að efni hennar komi fram í svari ráðh. En ástæða þess, að ég ber þessa fsp. fram, er sú, að síðla í nóv. 1975 barst bréf frá tollgæslustjóra til áhafna verslunarskipa, sem þá voru í Reykjavík, og svo á næstu dögum og vikum til þeirra, sem til Reykjavíkur komu og líklega til annarra hafna, a. m. k. hér í nágrenninu, þar sem þeim var tilkynnt um það, að ef þær hefðu í farangri sínum frosna kjötvöru, þá mundi hún skilyrðislaust verða gerð upptæk. Nú vil ég skýrt undirstrika að það hefur og hafði verið þá um mjög langan tíma, í mörg ár, sú hefð að þessir starfsmenn mættu hafa slíkt með sér til heimilisnota, sérstaklega þó fyrir stórhátíðar, án þess að tollgæslan gerði nokkrar aths. við. Ég geri ráð fyrir að tollgæslan hafi ekki gert aths. við þetta m. a. vegna þess, að hún hafði séð að á þessu sviði einmitt voru ákvæði laga eða reglugerða þverbrotin, og þar á ég að sjálfsögðu við innflutning sendiráða og innflutning til varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Þetta var leyft í mörg ár, eins og ég segi, án þess að aths. væru gerðar við, en hins vegar ef farmenn gerðu þetta að innflutningi, þá var slík vara skilyrðislaust gerð upptæk. Nú þóttu mér þetta heldur kaldar kveðjur, þegar þetta bréf kom frá þessum embættismanni. Í sjálfu sér mátti strax álíta að þarna væri verið að efna til ófriðar sem ástæðulítið þótti að efna til, þar sem í fyrsta lagi allflestir þessir áhafnamenn höfðu þegar hafið þá ferð, sem venjulegast kallast á sjómannamáli jólaferð, og áttu þess ekki kost að sjá þessa nýju framkvæmd laganna og auk þess var þeim enginn kostur gefinn á því að fara með þessa vöru til baka og skila henni til þeirra sem seldu þeim, sem í alflestum tilfellum voru sömu aðilar og seldu til sendiráðanna hér í Reykjavík sams konar vöru sem fór í gegn og til neyslu hér athugasemdalaust. Ég álít að það sé ærin ástæða til að breyta reglum, sem um þetta munu gilda, og leyfa þetta áfram, einfaldlega vegna þess að þarna er um slíka vöru að ræða að útilokað er að hægt sé að telja að hún hafi neitt sem heitir skaða í för með sér, þótt til landsins komi, því að þannig er frá henni gengið. Það er hins vegar miklu frekar hægt að hugsa sér að aðrir skaðvaldar geti verið þar að verki. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa þessi orð öllu fleiri að þessu sinni, fyrr en þá máske þegar hæstv. ráðh. hefur lokið svari sínu.



Herra forseti. Í fsp. hv. 8. þm. Reykv. er í fyrsta lagi spurt um hvaða reglur gilda um innflutning ferðamanna, flugmanna og sjómanna á frosnu kjöti, svo sem alifuglakjöti (kjúklingum og kalkúnum), og hver hafi sett þessar reglur. Svarið er, að á nefndum kjötvörum gildir sérstakt innflutningsbann. Innflutningsbann þetta er að finna í 2. gr., stafl. a gildandi laga nr. 11/1928, um varnir gegn því að gin- og klaufaveiki og aðrir alidýrasjúkdómar berist til landsins. Orðrétt hljóðar stafl. a í 2. gr. nefndra laga svo : „Bannaður er innflutningur á þessum vörutegundum: a) Heyi, hálmi, alidýraáburði, hráum og lítt söltuðum sláturafurðum, hverju nafni sem nefnast, ósoðinni mjólk“ o. s. frv. Ákvæði þetta er ekki undanþægt. Alþ. hefur því sjálft sett þessar reglur. Í öðru lagi er spurt um hvaða ástæður liggi til grundvallar setningu gildandi reglna. Svarið við því er: Ástæður þær, sem liggja að baki setningu laga nr. 11/1928, felast í sjálfu heiti laganna, þ. e. varnir gegn því að gin- og klaufaveiki og aðrir alidýrasjúkdómar berist til landsins. Í þriðja lagi er spurst fyrir um hvort þeim reglum, sem gilda um innflutning á nefndri vöru, sé framfylgt eins gagnvart öllum innflytjendum þessarar sömu vöru. Til svars þessum lið skal tekið fram, að á því svæði, sem fjmrn. fer með yfirstjórn á framkvæmd tollalöggjafar, er þessu banni skilyrðislaust framfylgt. Þess skal þó getið, að ástæða er til að ætla að eitthvert óverulegt magn af hráu kjöti hafi til skamms tíma borist til landsins með svonefndum stjórnarpósti erlendra ríkja. Fjmrn. fór þess á leit við utanrrn. á s. l. ári að það beitti áhrifum sínum til þess að sendiráðin flyttu ekki inn slíka vöru og þeim jafnframt gerð grein fyrir ákvæðum laga nr. 11/1928 og því, að þeim verði framfylgt af hálfu rn. eða tollgæslunnar. Utanrrn. varð við þessari ósk og hefur tilmælum verið beint til sendiráðanna um þetta efni. Hvað varðar framkvæmd reglna þessara þar sem fjmrn. hefur ekki tollalögsögu, þ. e. á Keflavíkurflugvelli, er mér ekki kunnugt um að settar séu hömlur við innflutningi til varnarliðsins á þeim vörum sem hér um ræðir, frekar en á öðrum matvörum, og þá stuðst við lagagildi varnarsamningsins. Fjmrn. hefur hins vegar nýlega vakið sérstaka athygli utanrrn., sem fer með tollalögsögu á Keflavíkurflugvelli, á ákvæðum laga nr. 11/1928, um varnir gegn því að gin- og klaufaveiki og aðrir alidýrasjúkdómar berist til landsins. En rétt er að geta þess, að yfirdýralæknir hefur fylgst með því að matvælainnflutningur þangað sé ekki frá löndum þar sem upp hefur komið gin- og klaufaveiki. Í fjórða lagi er spurst fyrir um hvernig ráðh. hyggist „ráðstafa þeim tonnum slíks kjöts sem nú hefur verið til geymslu á kostnað ríkisins í tæpt ár. Er ætlun ráðh. að láta undan kröfunni um að þessi matvara verði brennd eða henni sökkt í sæ ?“ Um ráðstöfun vöru þeirrar, sem hér um ræðir, fer samkv. ákvæðum laga þeirra sem fyrr greinir, en þar segir m. a. að bannvaran skuli gerð upptæk og ónýtt að tilhlutan lögreglustjóra. Hv. þm. gerði grein fyrir forsendu fsp. sinna í upphafi máls síns og gat auglýsingar, sem tollgæslustjóri gaf út haustið 1975 varðandi þessi mál. Af hálfu fjmrn. var fsp. tollgæslustjóra svarað, eftir að umsagnar hafði verið leitað hjá landbrn. og yfirdýralækni, á þá lund að fjmrn. gerði engar aths. við framkvæmd tollgæslunnar á þessum ákvæðum laganna frá 1928. Þessu til viðbótar er rétt að geta þess, að það rn., landbrn., sem fer með löggjöfina frá 1928, um varnir gegn því að gin- og klaufaveiki berist i:il landsins, hefur ekki í hyggju aðspurt að gera breytingu á umræddri löggjöf varðandi þau atriði er fsp. fjallar um.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir svar hans sem var ítarlegt. Hann hefur komist fram hjá því, sem olli mér á sínum tíma nokkurri undrun, þegar sjálfur hæstv. dómsmrh. lét svo ummælt í einum fjölmiðli að það væri ekki annað en að hringja í sig til þess að fá út kjúklinga eða annan fiðurfugl sem hefði verið gerður upptækur af tollgæslunni, svo að það eitt réttlætir e. t. v. að spurst sé fyrir um þessa vöru. Nú verð ég að láta í ljós undrun mína þegar því er lýst yfir af ráðamönnum að þarna þurfi enga bót að gera á, hafandi í huga að þessi lög, sem við er stuðst, eru frá 1928 eða frá þeim tíma þegar nútíma frystitækni var ekki til hér á landi og jafnvel ekki heldur í nágrannalöndum okkar, og hafandi í huga að þessi vara kemur til landsins í loftheldum umbúðum, helfrosin, þá verður að ætla að það séu ákaflega lítil líkindi á því að með þessari sömu vöru sé ástæða til þess ótta um smit á gin- og klaufaveiki sem kemur fram hjá hv. ráðuneytum. Hlýtur eitthvað annað að liggja til grundvallar hjá þeim í sambandi við framfylgd þessa banns, hafandi það líka í huga, að sendiráðin hafa getað fengið ekki aðeins lítið magn, heldur ótakmarkað magn til sinna nota af sömu vöru í sams konar pakkningum allt til þessa og, eins og ég sagði áðan, vöru sem er keypt hjá sömu aðilum og sjómennirnir hafa keypt þessa vöru hjá. Þá er rétt að undirstrika enn einu sinni, að til varnarliðsins hefur komið slík vara ómæld allt til þessa, að mér er kunnugt um og ekki aðeins frá Bandaríkjunum sjálfum, heldur hefur hluti hennar komið frá öðrum löndum. Við skulum líka hafa það í huga, að út af Keflavíkurvelli eða áhrifasvæði varnarliðsins þar, þar sem þessa matar á að neyta, hefur hann farið til sendiráðsmanna og starfsmanna sem utan vallar búa. Og að sjálfsögðu gildir hið sama um starfsmenn hinna einstöku sendiráða, sem utan þeirra búa, að þessi vara hefur dreifst á meðal þeirra. En auk þess að þetta hefur farið út af Keflavíkurflugvelli til þeirra starfsmanna, sem þar vinna, hefur slík vara farið bæði hrá og soðin til svínabúa í nágrenni vallarins, sem svo aftur hafa alið svín á þessum sama mat, þessum hættulega mat, og svo er svínakjötið aftur selt víðs vegar um land í kjötbúðum. Það, sem hér er að ske, er því alls ekki í samræmi við þann anda sem kom fram í lögunum á sínum tíma. Auðvitað ber að draga fram þá staðreynd líka, að þeir, sem vit hafa á þessum málum um smithættu, eru alls ekki sammála um hvernig slíkt smit geti borist. Það er tekið fram um umbúðir eða það sem notað er til umbúða, eins og hálm. Það hefur jafnvel verið talað um að skófatnaður þeirra, sem kæmu á þá staði þar sem slíkt smit er uppi, t. d. á bændabýli í nágrannalöndum okkar, hann gæti orsakað smit hér heima ef óvarlega væri farið. Nú höfum við í huga að á undanförnum árum - guði sé lof, þau hafa átt þess kost - hafa bændur og bændakonur farið í tugatali og heimsótt þessi sömu býli í nágrannalöndum okkar. Ég skal ekki fullyrða um að þeir hinir sömu hafi farið í fjósin í sama skófatnaði og þeir notuðu á þessu ferðalagi, en hins vegar hefur þetta fólk allt saman komið jafnhrátt til baka og jafnléttsaltað, það get ég fullyrt. Og það má auðvitað segja alveg hið sama um farfuglana. Ég satt að segja veit ekki hvernig hæstv. ráðh. og rn. ætla að fyrirbyggja að þeir drepi niður fæti á þessum búum sem gin- og klaufaveiki herjar á og þar með beri hana hingað til landsins. Ég held að það væri alveg óhætt fyrir viðkomandi rn. að taka til endurskoðunar þessar algerlega úreltu reglur og fyrir hæstv. fjmrh. að taka til vinsamlegrar athugunar þá ábendingu, sem ég gaf honum í bréfi um að þessari vöru, sem á að brenna eða eyðileggja á annan hátt, verði skipt á milli stofnana hér í Reykjavík og nágrenni og jafnvel víðar, þar sem tryggilega verði séð um að hún verði unnin án þess að smit geti af henni stafað, og þar með verði á nokkurn hátt létt undir með ríkissjóði. En ég sé nú ekki annað en þegar sé fundin lausn fyrir þá sem vilja koma með slíka vöru til landsins. Það segir skýrt í lögunum að hún megi ekki vera hrá og ekki lítið söltuð. Fyrir sjómenn er ekki annað að gera en að hleypa upp á þessu fiðurfé á leiðinni til landsins og komast með það þannig fram hjá hæstv. fjmrh.

Fyrirspyrjandi (Pálmi Jónsson) : Herra forseti. Hinn 29. apríl 1974 var samþykkt hér á Alþ. ályktun sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela samgrh. að skipa n. til þess að athuga og gera till. um úrbætur á vanda þeirra aðila sem stunda veitinga- og gistihúsarekstur að vetrarlagi utan mestu þéttbýlissvæða landsins. Skal nefndin m. a. taka til athugunar rekstrarafkomu og rekstrarfjárþörf þessara þjónustuaðila yfir vetrarmánuðina, ásamt leit að leiðum til bættrar afkomu, enn fremur tillögur um aðstoð hins opinbera, ef þess er þörf, og samræmingu slíkrar aðstoðar. N. skal skila áliti eigi síðar en svo, að leggja megi tillögur hennar fyrir Alþ. á næsta hausti.“ Frá því að þessi ályktun var gerð hér á hv. Alþ. eru senn liðin þrjú ár, og enn hefur ekkert komið fram opinberlega um það, hvernig staðið hefur verið að framkvæmd þessa máls. Þó er mér kunnugt um að skipuð var n. til þess að fjalla um þetta efni og hefur hún væntanlega skilað áliti til rn. Till. n. hafa þó ekki verið birtar og raunar ekkert af þeim heyrst, a. m. k. opinberlega. Tæplega getur það verið vegna þess að sá vandi, sem um er rætt í ályktun Alþ., sé úr sögunni, því að eftir því sem mér hefur virst og ég hef getað kynnt mér þessi mál, þá hefur hann fremur aukist en hið gagnstæða. Þar kemur vitaskuld margt til, en þó e. t. v. ekki síst hin erfiðu kjör á lánum Ferðamálasjóðs sem þessir aðilar hafa orðið að sæta. Á allmörgum undanförnum árum hefur Alþ. veitt á fjárl. lítils háttar fjárhæð fyrst og fremst til styrktar þeim aðilum sem annast þjónustu við ferðamenn að vetrarlagi á erfiðum samgönguleiðum. Þessu fé hefur fjvn. skipt og er þar auðvitað smátt skammtað, auk þess sem skipting fjárins getur auðvitað verið umdeilanleg. Á fjárl. þessa árs er áætlað að verja til þessa viðfangsefnis 4 millj. kr. og er það auðvitað lítið fé og til að mynda lítið eitt hærra en varið er til styrktar einum snjóbil í tilteknum landshluta, og eru það þó vissulega þörf tæki. En þetta er lítil fjárhæð miðað við þær fjárhæðir sem veittar eru á fjárl. til þess að greiða fyrir samgöngum bæði á sjó og á landi um vetrarmánuðina í einstökum landshlutum. Á næstu dögum liggur fyrir að fjvn. taki til við það verk að skipta þessu fé, en það hefur ekki enn verið gert. Það var von mín að í framhaldi af ályktun Alþ. frá 29. apríl 1974 væri unnt að móta nokkuð heildstæða stefnu í úthlutun þeirra styrkja sem hér eru um að ræða, ef þeirra væri á annað borð þörf, því að að því er vikið í ályktun Alþ. Vel má líka vera að svo sé í till. þeirrar n., sem um þessi mál hefur fjallað. En ég tel að orðið hafi nokkur bið á því að frá till. hennar hafi verið greint og hvort hæstv. samgrh. teldi ástæðu til þess að nokkuð frekar væri aðhafst í þessu máli. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram fsp. á þskj. 138 til hæstv. samgrh. sem er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hvað liður framkvæmd þál., sem samþ. var á Alþ. 29. apríl 1974, um athugun og till. til úrbóta á vanda þeirra aðila sem stunda veitinga- og gistihúsarekstur að vetrarlagi utan mestu þéttbýlissvæða landsins?“

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Við fsp. þeirri, sem hv. 2. þm. Norðurl. v. gerði hér grein fyrir, vil ég veita svo hljóðandi svar: Samkv. þál., sem hann vitnaði til, var skipuð nefnd 4. des. 1974, og í henni voru Páll Pétursson alþm., Kjartan Lárusson viðskiptafræðingur, sem var tilnefndur af Ferðaskrifstofu ríkisins, Lárus Ottesen, tilnefndur af ferðamálaráði, Sigtryggur Albertsson fyrrv. hótelstjóri, tilnefndur af Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda, Tómas Sveinsson viðskiptafræðingur, tilnefndur af Framkvæmdastofnun ríkisins, og starfsmaður nefndarinnar var Halldór S. Kristjánsson deildarstjóri í samgrn. Um störf n. er það að segja, að ákveðið var að takmarka gagnasöfnun og athugun n. við 28 gisti- og veitingastaði, en umræddir staðir voru unnir upp úr skrá yfir gistirými á hótelum og gistiheimilum frá Ferðaskrifstofu ríkisins. Að gagnasöfnun lokinni og úrvinnslu úr þeim varð n. sammála um að gera eftirfarandi till., og skilaði hún þeim 19. des. 1975: 1. N. felur að verulegur þáttur í vanda margra veitinga- og gistihúsa sé hinn mikli fjármagnskostnaður lána úr Ferðamálasjóði. Þess vegna telur n. ástæðu til þess að samgrn. kanni til hlítar þann möguleika, hvort ekki væri unnt að gera þeim veitinga- og gistihúsum, er þess óska, kleift að greiða upp lán sín úr sjóðnum með hagstæðara lánsfé annars staðar frá. Bendir n. í því sambandi á Byggðasjóð sem eðlilegan aðila til þess að aðstoða við lausn vandans. 2. N. vekur athygli á því, að ein af orsökum rekstrarörðugleika sumra þeirra veitinga- og gistihúsa, sem n. hefur athugað, er hörð samkeppni aðila sem stunda veitinga- og gistihúsarekstur að sumarlagi. Telur n. eðlilegt að samgrn. kanni nánar hvort ekki væri unnt að koma á aukinni samvinnu milli þeirra veitinga- og gistihúsa, sem hafa opið allt árið, og sumra þessara aðila, enn fremur að því verði beint til viðkomandi stjórnvalda, að höfð verði hliðsjón af því, sem að framan greinir, við veitingu leyfa til tímabundins veitinga- eða söluturnarekstrar svo að það þrengi ekki um of kosti þeirra veitingahúsa, sem fyrir eru í fyrirsjáanlegri samkeppni. 3. Nefndin telur nauðsynlegt að áfram verði á fjárl. veitt fé til að styrkja þau veitinga- og gistihús sem óhjákvæmilegt er að halda opnum allt árið vegna samgangna á landi, hafi þau ekki til þess rekstrargrundvöll með öðru móti. Um þetta álit n. er það að segja, að 1. liðurinn, er varðar lánin, er óframkvæmanlegur nema annað komi til, vegna þess að Ferðamálasjóður hefur ekki haft yfir öðru fé að ráða en verðtryggðu og hefur orðið að greiða það á þann veg. Hins vegar er því til að svara, að á s. l. sumri eða hausti, eftir að búið var að skipa ferðamálaráð samkv. lögum sem samþ. voru hér á síðasta þingi, á árinu 1976, um ferðamál, þá var þessu máli vísað þangað. Ferðamálaráð hefur síðan fengið í hendur reikningsyfirlit allra þessara staða og stöðu þeirra við Ferðamálasjóð. Hefur komið í ljós að það er rétt, sem n. heldur fram, að staðan er mjög erfið. Að því hefur verið unnið að leita leiða til úrbóta á því, og ferðamálaráð sendi 20. des. út af þessari fsp. svo hljóðandi svar: „Um þessar mundir er stjórn Ferðamálasjóðs að taka til gaumgæfilegrar athugunar ýmis þau atriði er tengjast mjög náið mörgum þeirra efnisatriða, er reifuð eru í umræddu áliti, og þó að niðurstöðu sé vart að vænta innan mjög skamms tíma þykir sjóðsstjórninni rétt að tengja umbeðna umsögn þeirri athugun. Mun ferðamálaráð því senda yður, eins fljótt og kostur er, niðurstöður þeirrar athugunar, á þann hátt sem hún kann að tengjast umbeðinni umsögn“ - þ. e. um fsp. Ferðamálaráð hefur nú sent samgrn. yfirlit yfir stöðu þessara veitingastaða. Upp hafa verið teknar viðræður við Byggðasjóð um þessi mál og hvernig leysa mætti, og erum við enn að ræða þá leið sem kemur fram í 1. till. n., að koma lánunum að einhverju leyti inn á þá braut sem þar er bent á. Hins vegar er ekki búið að fá niðurstöðu í því máli enn þá, en er unnið að því nú af fullum krafti. Að því er varðar rekstur Ferðaskrifstofu ríkisins á gististöðum í skólum landsins, þá hefur komið til athugunar að tengja þetta saman á einum eða tveimur stöðum. Það hefur hins vegar ekki tekist enn þá, en hvort það tekst veit ég ekki. Þó er stefnt að því í ríkara mæli að fara inn á að ná samstarfi við heimaaðila um slíkan rekstur. Rekstur hótela Ferðaskrifstofu ríkisins hefur gengið betur en áður tvö síðustu árin vegna breytts fyrirkomulags um vinnutilhögun og bónuskerfið, sem þar hefur verið tekið upp og hefur skilað umtalsverðum árangri. Hitt atriðið, um söluturnana, er ekki á valdi samgrn. að hafa áhrif á nema þá óbeint, því að það er viðkomandi sveitarstjórn sem gefur leyfi til slíkrar starfsemi hver á sínum stað. Ég held að ég þurfi ekki að hafa þessi orð fleiri, en endurtek það, að unnið er að þessum málum núna. Verið er að athuga um fjárhagserfiðleika viðkomandi veitingastaða og viðskipta þeirra við Ferðamálasjóð og reynt að leita eftir hagkvæmari lausn á því máli en verið hefur. Með breytingunni, sem gerð var á lögunum í fyrra, skapast vissir möguleikar til að koma þessu í verk, en ekki hefur tekist enn að koma þeim lögum í framkvæmd að fullu hvað varðar fjármálin. En ég vona að það sé stutt í það. Þetta svar held ég að nægi við fsp. hv. þm.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. þau svör sem hann hefur hér gefið. Ég er honum þakklátur fyrir að það kemur í ljós, að nú er verið að vinna að þessu máli með þeim hætti að líkur virðast benda til að vænta megi nokkurs árangurs. Mér er kunnugt um það, eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hér, að fjárhagsvandi þessara aðila stafar að verulegu leyti af hinum erfiðu lánakjörum og fullri vísítölubindingu lána Ferðamálasjóðs. Ef hægt er að koma þeim málum fyrir á annan hátt, þá væri það verulegur áfangi í því að bæta stöðu þessara þjónustuaðila. Það er ábyggilega leið, sem kemur til greina, eins og hæstv. ráðh. ræddi um, að breyta um með þeim hætti að þessi lán verði greidd upp og síðan verði útveguð önnur lán, annaðhvort að hluta eða að fullu, - lán sem þá verða með betri kjörum. Ég vil einnig fagna því, að það kemur fram hjá hæstv. ráðh. skilningur á því að aðrir aðilar, sem stunda veitingarekstur einungis að sumarlagi, eins og Ferðaskrifstofa ríkisins, mega ekki með of sterkri samkeppnisaðstöðu drepa niður þau fyrirtæki sem sinna ferðamannaþjónustu fyrir okkur íslendinga sjálfa allt árið um kring og eiga í sérstaklega miklum erfiðleikum með að reka starfsemi sína að vetrarlagi, einmitt á þeim tíma sem brýnast er að geta leitað til þessara aðila um þjónustu. Er þá oft og tíðum svo, að sú þjónusta getur orðið jafnvel lífsnauðsynleg. Ég varð hins vegar fyrir nokkrum vonbrigðum með það, að í till. þeirrar n., sem skilaði álíti 19. des. 1975, skyldi ekki koma fram nein stefna um hvernig skyldi úthluta eða ráðstafa því fé af fjárl., þótt lítið sé, sem ætlað er til að styðja einstaka aðila á þessum vettvangi, þá aðila fyrst og fremst sem sinna þessari þjónustu að vetrarlagi. Sú skipting, sem þar hefur átt sér stað, er að mínu mati umdeilanleg og hefði verið ákjósanlegt að fá fram í áliti n., sem athugaði þessi mál væntanlega ofan í kjölinn, einhverjar leiðbeiningar um það fyrir fjárveitingavaldið hvaða leiðir ætti fyrst og fremst að velja við þá skiptingu. Um það er ekki hæstv. ráðh. að saka og ekkert um að segja frekar, eins og þetta liggur fyrir. En ég tel að þarna verði þó sumpart að breyta um stefnu og veita þessu fjármagni, jafnnaumt og það er skammtað, þeim aðilum sem halda uppi þessari bráðnauðsynlegu þjónustu fyrir ferðamenn að vetrarlagi. Ég sé svo ekki ástæðu til. herra forseti, að lengja þessa umr. Ég fagna þeim upplýsingum, sem komu fram hjá hæstv. ráðh., og þakka honum enn fyrir svörin.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 303 að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv, samgrh.: „Hvers vegna var ekki við síðustu gjaldskrárhækkun Pósts og síma framkvæmd jöfnun símgjalda í samræmi við samþykkt Alþ. frá 25. mars 1974.“ - Ég biðst afsökunar á þeirri villu, sem þarna er, því að þessi samþykkt Alþ. mun hafa verið gerð 28. mars 1974, hvernig sem á því stendur að þessi dagsetning er þarna komin inn. Það er rétt til að taka af öll tvímæli um það, að mjög ákveðið var að orði kveðið í þál., að unnið skyldi að því að jafna símkostnað þannig að hann væri hinn sami hvar sem væri á landinu, og hún var því mjög ótvíræð. Þetta kom einnig fram í yfirlýsingu hæstv. ráðh. á sínum tíma við fsp. um þessi mál, þar sem hæstv. ráðh. vék einmitt að því, að við gjaldskrárbreytingar yrði reynt að koma auknum jöfnuði á, og greindi þá frá hvað hefði verið gert einmitt við gjaldskrárhækkunina þá næst á undan í þessu efni, sem var til töluverðrar lagfæringar. Þegar svo mikil hækkun verður sem nú varð, þá orsakar það auðvitað að fólk spyr um það almennt úti á landi, hvers vegna þetta skref hafi ekki verið notað til þess að þoka í átt til aukins jafnaðar, þó við gerum okkur ljóst að þetta tekur lengri tíma. Einmitt með sérstöku tilliti til þessarar yfirlýsingar hæstv. ráðh. á sínum tíma held ég að menn hafi almennt vænst aðgerða í þessa átt nú. Ég hef verið mjög spurður að því eystra, þar sem þessi símgjöld eru hvað þungbærust, hvað gert hefði verið í þessu efni, og eftir því sem ég fæ best séð, þá mun það eitt hafa gerst að næturtaxtinn eða afslátturinn, sem er á símgjöldunum að næturlagi, hafi verið lengdur um eina klukkustund. Það kemur raunar öllum til góða jafnt varðandi persónuleg samskipti. En allt sem snertir samband okkar landsbyggðarmanna við þær fjölmörgu stofnanir, sem eru staðsettar á Reykjavíkursvæðinu, er óbreytt með öllu fyrir þessu. Þeim er lokað löngu fyrr en þessir næturtaxtar hefjast. Það fer auðvitað ekki á milli mála hversu gífurlega mikill mismunur ríkir enn á þessu sviði. Þar um eru auðvitað mörg persónuleg dæmi sem skipta tugþúsundum, þrátt fyrir þá lagfæringu sem gerð var á sínum tíma og ber að meta og þakka hæstv. ráðh. fyrir að hann gerði. En þegar um er að ræða 25% hækkun á gjaldskrá að meðaltali, þá spyr landsbyggðarfólk eðlilega almennt um það, hvers vegna ekki hafi verið framkvæmd sú jöfnun símgjalda að hluta til, nokkur áfangi í átt til fulls jafnaðar, sem þál. segir til um og ég veit að var á sínum tíma meining allra flm., sem voru úr byggðanefnd Alþ., og hæstv. ráðh. hefur tekið myndarlega undir áður. Við fengum það æ ofan í æ frá yfirvöldum Pósts og síma á þessum tíma, að það væru margar tæknilegar ástæður sem hér væru í vegi: álagið yrði t. d. gífurlegt, allar línur mundu eyðileggjast og alls konar slíkar mótbárur. Ég veit að hæstv. ráðh. er ekki frekar en við trúaðir á algildi þess arna, svo að það getur ekki verið ástæðan, þó að ég viti að póst- og símamálastjóri hafi komið inn á þetta æ ofan í æ. En ég sem sagt óska eftir svörum við því, hvers vegna þetta hafi ekki verið gert við síðustu gjaldskrárhækkun, og þá í framhaldi af því í raun og veru, hvort ekki megi vænta einhverra aðgerða til þess að reyna að koma þessari þál. meira í framkvæmd en þegar er.

Landbrh. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Út af fsp. á þskj. 303 vil ég gefa svar. Mér skildist á ræðu hv. fyrirspyrjanda að ég þyrfti ekki að rekja fyrri aðgerðir í þessum efnum, heldur það sem gerst hefði við síðustu hækkun. Er það ekki rétt skilið? Annars get ég gert hitt ef ástæða er til.  Þessu til viðbótar vil ég svo geta þess, að nú er verið að ganga frá skipun samstarfsnefndar póst- og símamálastjórnarinnar annars vegar og fulltrúa samtaka sveitarfélaga og munu verða þrír aðilar frá þeim sem vinna að þessu með póst- og símamálastjórninni. Enn fremur er verið að athuga að setja upp mælingu eða klukku á skrefafjöldann hér á þéttbýlissvæðinu. Þetta er mál sem hefur verið til umr. alllengi. Fjárhagur símans hefur verið erfiður, en lagaðist á s. l. ári og við vonum að geta haldið því, en það kostar þó nokkra fjárhæð að koma þessu upp. Þess vegna er nú verið að athuga þetta eins nákvæmlega og tök eru á, en það mundi breyta verulega miklu á milli þéttbýlis og dreifbýlis. Að þessu og fleira hliðstæðu verður unnið af þessari n. sem nú er verið að ganga frá skipun á, þannig að það var ekki talið tímabært að fara inn á þetta núna og því látið nægja það sem var gert í haust, enda var það nokkurs virði. En að frekari aðgerðum er unnið, eins og ég hef þegar upplýst.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans. Ég fagna því alveg sérstaklega að ég hef haft um þetta atriði frá póst- og símamálastjóra sjálfum rangar upplýsingar varðandi skrefafjöldann, þ. e. að hann hafi verið lengdur þetta mikið í dreifbýlinu. Það er mikið fagnaðarefni, enda mætti það heita með miklum ódæmum ef hæstv. ráðh. hefði ekki notfært sér þetta tækifæri svo sem hann hafði áður sagt að hann mundi gera við hverja gjaldskrárhækkun. Er því skylt að biðjast afsökunar á fsp., hvernig hún er orðuð, úr því að þetta var gert. Ég treysti auðvitað hæstv. ráðh. til enn frekari aðgerða í þessu efni, því að það er honum áreiðanlega jafnvel ljóst og mér hvað hér ríkir enn gífurlegur ójöfnuður. Það kom mjög glögglega fram í máli hans. Þetta er þung byrði og alveg sérstaklega meðan allt þetta miðstjórnarvald og miðstýring er eins mikil á þessu svæði og raun ber vitni. Þetta mundi allt lagast ef við framkvæmdum örlítið meiri byggðastefnu í raun en við gerum og t. d. hristum rykið af álitinu um stofnanaflutninginn og færum að flytja þær eitthvað út á land eða deildir og útibú frá þessum stofnunum, svo að við þyrftum ekki alveg eins mikið að leita til þessara aðalstofnana hér í Reykjavík um hvað eina. Það væri strax mikið til bóta og mundi létta símakostnað margra, bæði einstaklinga og fyrirtækja. Ég fagna því, að hæstv. ráðh. hefur frekari aðgerðir í huga, og eins skipun þessarar samstarfsnefndar, sem ég efa ekki að eitthvað komi út úr. Ég verð var við það mér til vissrar gleði, að það gengur mikil sparnaðaralda nú yfir þessa ágætu stofnun, að því er mér er tjáð af kunnugum aðilum. Mér þykir hins vegar leitt ef það er rétt, sem ég hef aðeins um sögusagnir, að sú sparnaðaralda rísi hæst úti á landsbyggðinni, en það verði minna vart við hana hér í Reykjavík, þar sem er þó orðinn ærinn starfsmannafjöldi og ég hygg að um næstum því að segja ofmettun sé að ræða á vissum sviðum. Ég veit að það eru uppi áætlanir um það að opnunartími minni stöðva eigi að styttast verulega og jafnvel hinna stærri einnig með því að fækka þar starfsfólki. Ég veit að um sumt getur þetta verið eðlilegt og sjálfsagt. En sú þrenging, sem hefur t. d. átt sér stað á mínum heimastað nú fyrir skömmu og aðeins á að vera fyrsta skrefið, hefur komið sér nokkuð illa einmitt nú á þessum tíma vegna loðnuvertíðarinnar og sjómannanna, sem þurfa mikið að koma á símstöðina vegna hringinga til sinna heimabyggða. Ég viðurkenni að allur sparnaður í rekstri er góður og veitir eflaust ekki af. En þá mætti ég biðja hæstv. ráðh. um það að sjá til þess, að það verði ekki of mikið þrengt að okkur með þessar smærri stöðvar og það verði þá líka hugað að því, hvort ekki mætti spara við þessa ágætu stofnun hér í Reykjavík sem annars staðar, því að hér segja mér einmitt fróðir menn að um hreina ofmettun sé að ræða á ýmsum fræðingum.



Herra forseti. Ég vil aðeins til upplýsingar geta þess að ég mun, sennilega í næstu viku, leggja fram frv. að nýjum lögum um Póst og síma, en heildarlög um þessa stofnun hafa ekki verið endurnýjuð síðan 1935, og þar er staðfest sú skipulagsbreyting sem hefur verið unnið að. Það er tvennt sem á að vinnast með henni: Í fyrsta lagi að fækka störfum, og ég held að það sé nokkurn veginn öruggt að ég megi segja að það muni verða fækkað hér um nokkra tugi starfsmanna. Það eru viss störf sem hafa verið að ganga út, við höfum ekki auglýst og munum ekki auglýsa, heldur láta falla inn í þetta nýja kerfi, og það gætu orðið 50–60 störf. Þá mun einnig verða stefnan úti á landsbyggðinni að reyna að fækka stöðvum og um leið að lengja notendatímann fyrir notendur með því að tengja þá stærri stöðvunum sem hafa lengri tíma opið, og þá sérstaklega t. d. að reyna að tengja þá kauptúnunum sem sveitirnar hafa viðskipti við. Það er þegar farið að vinna að þessu, og hinir nýju umdæmisstjórar, sem hafa verið settir, vinna nú óðfluga að því að skipuleggja og undirbúa þetta. En það er ekki von að það sé nema að litlu leyti komið til framkvæmda, vegna þess að það var frá 1. júlí sem reglugerðin tók gildi. En þegar ég geri grein fyrir þessu máli hér mun ég reyna að gera grein fyrir þessum atriðum líka.

Fyrirspyrjandi (Karvel Pálmason) : Herra forseti. Á þskj. 303 hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: „1. Er lokið þeirri athugun, sem gera átti um gerð varanlegs vetrarvegar yfir Breiðadalsheiði, svo og kostnaðaráætlun því að lútandi? 2. Ef svo er, hverjar eru þá niðurstöður þeirrar athugunar? 3. Hvenær má búast við að framkvæmdir geti hafist?“ Hinn 18. mars 1975 var hér í Sþ. til umr. fsp. varðandi þetta mál, og í svörum hæstv. ráðh. þá kom fram að það þyrfti að athuga fleiri leiðir til þess að fá úr því skorið með hvaða hætti væri hagkvæmast og ódýrast að gera vetrarveg yfir Breiðadalsheiði. Þar kæmi í fyrsta lagi til athugunar að sprengja klauf í fjallið, í öðru lagi bygging vegsvala og í þriðja lagi jarðgöng og þá mun ofar en gerð var tilraun með boranir á sínum tíma. Í Vestfjarðaáætlun frá 1965–1968 var gert ráð fyrir að gerð yrðu 500 m löng jarðgöng gegnum Breiðadalsheiði. Það var borað til tilrauna þarna á sínum tíma, og samkv. niðurstöðum, sem út úr því fengust, var talið óhagkvæmt að framkvæma jarðgangagerð á þessu svæði vegna þess hversu laus berglög væru. Hæstv. samgrh. gat þess í svari sínu 1975, að unnið yrði að þessum athugunum og að því stefnt að niðurstöður lægju fyrir við endurskoðun vegáætlunar fyrir árið 1976. Nú hittist svo á að við erum hér á næstunni að fara að ræða vegáætlun næstu fjögurra ára, þannig að mér þótti tímabært að bera fram fsp. vegna þessa. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að þröskuldur í samgöngum milli byggða norðan Breiðadalsheiðar og sunnan er Breiðadalsheiðin sjálf. Það var síðast undirstrikað hér í umr. í dag hversu brýn nauðsyn væri á því að á þessu fyndist lausn, þannig að um eðlilegar samgöngur gæti verið að ræða á þessu svæði. Ég hef áður vikið að því hér, að þetta er eitt með brýnni verkefnum sem þarf að vinna í samgöngumálum á Vestfjörðum, þó að vissulega séu mörg fleiri sem knýja á um lausn. Ég vænti þess að nú liggi þessar niðurstöður fyrir, þannig að hægt sé að taka ákvarðanir um það með hvaða hætti skuli úr leyst.



Herra forseti. Fsp. hv. 5. þm. Vestf. vil ég svara með þeim upplýsingum eða því svari sem mér hefur borist í hendur frá Vegagerð ríkisins, en það er svo hljóðandi : Samkv. Vestfjarðaáætlun var áformað að á árunum 1965–1968 yrðu gerð 500 m löng jarðgöng á Breiðadalsheiði til þess að fá öruggari samgöngur milli byggðarlaga við Djúp og vestan heiðar. Jarðfræðilegar rannsóknir sýndu að berglög lágu þannig, miðað við legu jarðganga, að fara þyrfti gegnum mörg millilög. Tilraunaboranir og sprengingar við fyrirhugaða gangamunna leiddu í ljós, að bergið var svo feykið og millilögin svo laus í sér, að ef gera hefði átt jarðgöng á þessum stað hefði þurft að fóðra þau jafnóðum og þau voru sprengd. Hefði það gert gangagerðina bæði seinlega og mjög dýra. Var því fallið frá þessari lausn, a. m. k. í bili, meðan leitað væri annarra úrræða, en vegurinn í kinnunum beggja vegna breikkaður og hækkaður verulega. Lausnir, sem m. a. eru taldar koma til greina og athugaðar hafa verið, eru þessar: 1. Að grafa og sprengja klauf niður í háskarðið og nota efnið, sem úr henni kemur, í vegfyllingu beggja vegna, byggja síðan þak yfir klaufina í hæfilegri hæð og fylla með jarðefni yfir. Má því segja að hér sé einnig um göng að ræða þó að með öðrum hætti sé fyrir komið en þeim sem áður voru hér ráðgerð. Áætlaður kostnaður á verðlagi dagsins í dag mundi vera um 800 millj. kr. 2. Vegsvalir yfir veginn í kinnunum annars vegar eða beggja vegna háskarðsins. Hér er um það að ræða að byggja yfir veginn þar sem snjóþyngsli og hætta af snjóflóðum eru mest. Áætlaður kostnaður er 450–560 millj. kr., eftir því hvort miðað er við einbreiðan eða tvíbreiðan veg. Kostnaðartölur þessar eru fyrir yfirbyggingu á 300 m kafla í suðurkinn. 3. Jarðgöng mun ofar en upphaflega var gert ráð fyrir með miklum fyllingum við gangamunnanna. Er með þessari lausn stefnt að því að komast með göngin í þykkari berglög og velja stefnuna þannig að ekki þurfi að fara í gegnum nema fá millilög. Áætlaður kostnaður við þessa lausn er um 580 millj. kr. Allar þessar lausnir eru mjög dýrar og þörfnuðust frekari rannsókna, ef ákveðið yrði að fara í slíkar framkvæmdir. Á undanförnum árum hefur verið kannað hvort hægt er í venjulegu árferði að halda veginum opnum að væntanlegu gangaopi. Niðurstaða þeirrar athugunar er í stuttu máli sú, að með bættum vélakosti til snjómoksturs og með minni háttar lagfæringum á veginum sjálfum er framkvæmanlegt að halda veginum opnum. Á hinn bóginn er það oft veðurofsi, en ekki snjómagn, sem hindrar snjómokstur og það jafnvel þótt blíðviðri sé á fjörðum niðri. Í ljósi þess, hvað um háar upphæðir er að ræða í fyrrgreindum framkvæmdum, er það álít Vegagerðar ríkisins að það sé tilraunarinnar virði að reyna að gera veginn í kinnunum jafngóðan og aðra hluta leiðarinnar yfir Breiðadalsheiði. Í þessu skyni hafa verið settir upp snjóskermar á fjallbrúnina ofan við suðurkinn til þess að hafa áhrif á hengjumyndun í fjallinu og draga þannig úr snjóflóðahættu. Virðist svo sem þetta hafi tekist þótt óyggjandi sönnun sé enn ekki fengin vegna lítilla snjóa í vetur. Með þessu eykst bæði umferðaröryggi á heiðinni og opnunartími lengist á vetrum. Auk þessa er hægt að lækka veginn og færa hann framar frá fjallinu og hafa þannig áhrif á skaflamyndun á veginum sjálfum og lengja einnig þannig opnunartíma hans. Hefur þegar verið tekið úr hlíðinni í háskarðinu og sést strax jákvæð breyting á skaflamyndun við þessar aðgerðir. Ekki hefur verið gerð kostnaðaráætlun yfir fyrrnefndar aðgerðir, en líklegt er að með 100 millj. kr. megi gera veginn um háheiðina þannig úr garði að hann verði ekki verri en aðrir hlutar leiðarinnar. Þetta er það svar sem ég get gefið hv. fyrirspyrjanda, og vona ég að það skýri nokkuð þetta mál og sýni að það hafi verið í athugun þó að betur þurfi þar að, framkvæma ef duga skal.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að segja fáein orð í þessu máli, því að hér er örugglega um að ræða eitt alstærsta og brýnasta málið í samgöngumálum vestfirðinga í dag. Ég vil til viðbótar við það, sem fram kom í umr. um flugsamgöngur á Vestfjörðum, benda á það alveg sérstaklega, að fyrir utan hinn almenna samgönguþátt er sunnan Breiðadalsheiðarinnar eitt besta landbúnaðarhérað Vestfjarða, Önundarfjörðurinn, sem hefur hvað best skilyrði til mjólkurframleiðslu. Það er staðreynd að mjólkurframleiðsla í Önundarfirði hefur dregist saman á undanförnum árum, býli hafa lagst í eyði einfaldlega vegna örðugleika við að koma mjólkinni á markað. Þarna er því ákaflega mikilvægt atriði að því er varðar mjólkurframleiðsíu, sem er eitt af stærstu vandamálum vestfirðinga og þá sérstaklega ísfirðinga og norðursvæðisins að því er varðar neysluvörur almennt. Ég hef oftar en einu sinni bent á það hér á hv. Alþ., að mér virðist það vafasöm hagfræði að búa svo um hnúta að það þurfi að flytja mjólk á milli landshluta flugleiðis með 25 kr. gjaldi á hvern einasta lítra. Góð tenging Önundarfjarðar við aðalmarkaðssvæðið á Ísafirði og þar fyrir norðan mundi bæta að þessu leyti stórlega úr skák. Þetta er þess vegna mikið atriði, bæði samgöngulega séð og að því er varðar neyslu á mjólk á einn stærsta markaðssvæði Vestfjarða. Þessar lausnir, sem hæstv. ráðh. hefur bent á í svari frá Vegagerð ríkisins, eru ekki nýjar fyrir mér. Ég hef heyrt þessar tölur áður. Mér líst að sjálfsögðu best á þriðju lausnina, jarðgöngin, sem yrði varanleg og mundi tryggja vetrarsamgöngur hvað best þarna á heiðinni. Þetta er framkvæmd upp á 580 millj. Það er stór upphæð, ég viðurkenni það, en þó ekki það stór, miðað við aðrar framkvæmdir sem ráðist er í á landinu hér og hvar, að það þurfi algerlega að fráskrifa þessa hugmynd. Þetta hlýtur að verða sú lausn sem við í framtíðinni stefnum að, þótt í bili sé hugsanlega ekki talið fært að ráðast í hana. Það er góðra gjalda vert að reyna með snjóskermum á fjallabrúnum og lagfæringum á veginum, öðrum en þeim þremur lausnum sem hér er bent á, að bæta hér úr. En ég held að það sé enginn vafi á því, að við hljótum að stefna að því og það sem fyrst að fá varanlega samgöngubót á þessa erfiðu heiði sem er allt of lengi búin að vera allt að því óyfirstíganlegur tálmi í samgöngum á Vestfjörðum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svörin. Eftir þeim liggur ljóst fyrir að það er hægt að taka ákvarðanir um hvað gera skuli. Samkv. þeim upplýsingum, sem hæstv. ráðh. gaf, er ljóst að fyrsta lausnin, sem menn höfðu í huga, þ. e. klauf í gegnum fjallið, er langdýrust eða upp á um 800 millj. kr., vegsvalir eru á bilinu frá 450–560 millj. kr., en jarðgöng eru áætluð á 580 millj. kr. Ég hef verið þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar enn, að í þessum efnum séu allar aðrar framkvæmdir en jarðgöng hreint kák. Ég held að það sé ekkert vít í því að vera að einblína á aðrar hugsanlegar lausnir heldur en jarðgöng. Ég hef verið þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar enn. Í sambandi við svar ráðh. kom fram, að mér skildist, að þeir vegagerðarmenn telja að hægt sé að halda veginum opnum til jafns við það sem er um aðra hluta þessarar leiðar, hafi ég skilið þetta rétt. Mér virðist því á öllu, sem fram kemur í svari hæstv. ráðh., sem er frá Vegagerðinni, að menn hafi staðnæmst í bili og ætli sér að halda áfram tilraunastarfsemi á þessum kafla þessarar leiðar í nokkurn tíma enn. Þá kom einnig fram, að það væri álit Vegagerðarinnar að hægt væri að gera þennan kafla jafngóðan öðrum hlutum þessarar leiðar. Í því sambandi kom fram í svarinu hjá hæstv. ráðh. að upp hefðu verið settir snjóskermar í hlíðina eða upp undir fjallsbrúnum og það væri talið gefa góða raun. Ég er þeirrar skoðunar að hér sé ekki um nema kák eitt að ræða, það sé algert kák að vera með hugleiðingar eða áform um að það sé hægt að leysa þennan þröskuld í samgöngunum með því að vera að þreifa sig áfram í þessum tilraunum. Ég held, eins og ég sagði áður, það er mín skoðun, að nú sé tímabært orðið samkv. þessum niðurstöðum af þeim könnunum, sem fram hafa farið, og athugunum að slá því föstu hvað beri að gera. Og ég tel að það eigi tvímælalaust að taka um það ákvörðun nú við afgreiðslu vegáætlunar fyrir næstu 4 ár, að það verði ráðist í gerð jarðganga í gegnum Breiðadalsheiði, það sé hin eina rétta lausn og sú eina sem verði til þess að bæta úr því ástandi sem þarna hefur verið. Mér er það ljóst að mörgum hverjum mun þykja það há upphæð að tala um 580–600 millj. í framkvæmd af þessu tagi. En það er svona 1/4 til 1/5 hluti af framkvæmd sem nú er í gangi, stórframkvæmd eins og Borgarfjarðarbrúnni. Það verður lítill hluti af framkvæmd sem búið er að setja stefnuna á, brú yfir Ölfusárós. Ég held því að það sé ástæðulaust að láta það hræða sig frá því að fara í þessa framkvæmd vegna þess, eins og margoft hefur verið bent á og ég þarf ekki að ítreka, að hér er um svo brýnt hagsmunamál að ræða fyrir þessa staði, sem þessa yrðu aðnjótandi, að það verður ekki komist hjá því að ráðast í framkvæmdir. Ég vænti þess að ég og hæstv. samgrh. getum nú tekið upp gott og ánægjulegt samstarf, eins og var í tíð fyrrv. ríkisstj., til þess að hrinda í framkvæmd þessu nauðsynjamáli og að hann verði ekki einungis stuðningsmaður minn í því, heldur miklu frekar að hann hafi forustuna í því sem æðsti maður samgöngumála í landinu, að nú verði tekin um það ákvörðun við afgreiðslu vegáætlunar fyrir næstu 4 ár að gerð skuli jarðgöng í gegnum Breiðadalsheiði til þess að hrinda úr vegi þessum þröskuldi sem verið hefur og verður áfram ef ekki verður ráðist í þessa framkvæmd.