Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjvn.Nd. (Magnús Pjetursson): Jeg geri ráð fyrir því, að allir hv.þm. óski þess, að eigi verði langar umræður um þetta mál, og mun jeg gera mitt til þess að stuðla að því. Það mun þykja tíðindum sæta, að fjárlögin eru hjer til umræðu í sameinuðu þingi. Mun það eigi hafa komið fyrir síðan árið 1915. Kom það því fjvn.Nd. mjög á óvart, því að henni virtist eigi eins mikill ágreiningur á milli fjvn. deildanna nú sem oft áður, og þurfti þá jafnan meira tilefni til þess, að fjárlögin kæmu fyrir sameinað þing. Fjvn. Nd. sýndi þá sjálfsafneitun í fyrra að taka á móti fjárlögunum eins og þau komu þá frá hv.Ed. eftir 3. umr. þar, og þó var ágreiningurinn milli nefndanna um 70–80 þús. kr. Nú er ágreiningurinn eigi nema 17 þús. kr., og því fanst fjvn.háttv. neðri deildar fullkomlega hægt fyrir hv.Ed. að ganga að frv. eins og það kom frá hv.Nd. eftir eina umræðu þar. Jeg skal eigi fara mörgum orðum um till. þær, sem hjer liggja fyrir; aðeins leyfa mjer að minnast nokkuð á þær allra stærstu. Það er þá fyrst till. um það að setja aftur inn till. um fjárveitinguna til rafmagnsveitunnar á Hólum. Fjvn. Nd. vil halda fast við till. Finst henni eigi rjett að varna því, að rafmagnsveitan komist í framkvæmd, þar sem bændaskólinn á Hvanneyri hefir nú fengið rafmagnsveitu og Alþingi hefir veitt honum fje til þess. Er ekki minni ástæða til þess að styrkja þessa rafmagnsveitu en rafmagnsveituna á Hvanneyri. sjerstaklega þegar á það er litið, að það er enginn vafi á því, að rafmagnsveitan á Hólum mun verða til þess að lækka mjög allan rekstrarkostnað skólans í framtíðinni. En um Hvanneyrarrafmagnsveituna verður eigi hið sama sagt, því að rafmagnið þar er nærfelt aðeins til ljósa, en á Hólum er ætlast til þess, að það verði þæði til hitunar og suðu, auk ljósa, og til þess að reka með smávjelar. Er það eigi nema 20 þús. kr., sem farið er fram á til Hóla, en Hvanneyrarskóli fjekk 18 þús. kr. Þá kem jeg að brtt. um það að færa aftur niður byggingarstyrkinn til barnaskóla utan kaupstaða. Jeg hefi áður tekið það fram, að fjvn.Nd. treysti sjer ekki til að mæla með því, að reist yrðu ný skólahús eins og nú standa sakir. En úr því að Alþingi vildi styrkja skólana á einhvern hátt, þá lagði nefndin það til, að aðeins þeir skólar, sem þegar eru reistir, yrðu styrktir til viðbótar eða aðgerðar, eftir því sem þyrfti. Jeg skal svo eigi minnast á fleiri einstakar till., en aðeins geta þess, að þeim láns- og ábyrgðarheimildum, sem í frv. voru áður, hefir nefndin viljað lofa að vera þar kyrrum. Nefndin lítur svo á, að úr því að sú stefna var eigi tekin upp, að útiloka algerlega allar láns- og ábyrgðarheimildir úr frv., þá væri enginn skaði skeður, þó að í því væru einhverjar smálánsheimildir, sjerstaklega þegar þess er gætt, að lánin verða alls eigi veitt, nema peningar til þess sjeu fyrir hendi. Fjvn. Nd. væntir þess, að hv.Nd. sýni henni fylgi sitt nú sem áður, og ætti það eigi að koma hv.Ed. á óvart, þó að brtt.Nd. verði samþyktar, því að Nd. hefir vitanlega atkv. sameinaðs þings og á samkvæmt stjórnarskránni að hafa meiri áhrif á fjárlögin. Enn fremur geng jeg þess eigi dulinn, að fjvn.Nd. mun fá nokkurt fylgi úr hv.Ed. Læt jeg mjer þetta nægja og þykist eigi hafa gefið tilefni til mikilla umr. um málið, og býst jeg því við, að jeg þurfi eigi að standa upp aftur.

Frsm. fjvn.Ed. (Einar Árnason): Jeg var í nokkrum vafa um það, hvort jeg ætti að kveðja mjer hljóðs, fyrst og fremst af því, að svo mikið verkefni er fyrir höndum á þessum degi við ýms önn mál, að ekki er fært að eyða tímanum að óþörfu. Í öðru lagi af því, að fyrir eitt mun koma. hvort þetta mál verður rætt lengur eða skemur. Háttv. þm. munu vera nokkurn veginn fyrirfram ráðnir í því, hvernig þeir greiða atkvæði um þær brtt. sem að þessu sinni eru bornar fram við fjárlögin. Ekki tel jeg heldur neina nauðsyn bera til þess að ræða mikið um hverja einstaka till., þar sem þær eru allar kunningjar frá fyrri umr. um þetta mál. Hv. frsm.fjvn.Nd. (MP) mintist á þrjár aðaltill, og ætla jeg mjer því eigi að minnast á aðrar. Það er þá fyrst fjárveitingin til rafmagnsveitunnar á Hólum. Fjvn. Ed. getur eigi fallist á, að nauðsynlegt sje að veita þetta fje nú. sjerstaklega þegar tekið er tillit til þess, hversu þröngur fjárhagur landsins er. En auk þess hefir nefndinni borist til eyrna, að þetta sje eigi lokaveiting til fyrirtækisins. því að til þess að koma því að fullu upp muni þurfa tvær aðrar veitingar jafnháar og þessi. Hjer er því um alldýrt fyrirtæki að ræða. Þá er það till. um styrk til byggingar skólahúsa utan kaupstaða. Ágreiningurinn á milli nefndanna er sá, að fjvn.Ed. vill, að þetta sje veitt með sömu skilyrðum og áður, sem sje aðallega til nýbygginga. En Nd.-nefndin vill aðeins veita til aðgerða og hafa upphæðina minni. Er það alkunna, að víða úti um land eru hin mestu vandræði með barnaskólahús. Nefndin lítur svo á, að eigi sje rjett af ríkinu að kippa að sjer hendinni í þessu efni, en vill hjálpa hlutaðeigendum til þess að koma upp skólahúsunum. Álítur nefndin, að styrkurinn megi eigi minni vera en 15 þús. kr., og getur því ekki fallist á þær 10 þús. krónur, sem Nd.-nefndin leggur til. Hvað lánsheimildirnar snertir, þá er það í sjálfu sjer eigi stórt atriði, en fjvn.Ed. virðist óviðeigandi að setja inn í fjárlögin mikið af slíkum lánsheimildum, sem aldrei koma að neinu liði, vegna þess að ekkert fje er fyrir hendi til að lána, og þó að nefndin hafi ekki gengið lengra en að fella niður sumar af þessum lánsheimildum, þá er það eigi af því, að hún sjái eigi, að slíkar heimildir eru í raun og veru hjegómi eins og nú stendur á. Áleit nefndin þó rjettast að gera sitt til þess, að lánsheimildirnar færu eigi svo vaxandi sem raun er á. Allar þessar lánsbeiðnir stafa af fjárkreppunni, af því að bankarnir geta eigi sint þörfum manna sem skyldi. En nefndin telur það óhugsandi, að ríkissjóður geti tekið hluta af þeirri bankastarfsemi að sjer. Jeg skal svo eigi lengja umr., en læt þetta nægja.

Jakob Möller Jeg á hjer eina brtt. Er jeg sá eini þingmanna. utan nefndanna, sem hefi orðið sekur um slíkt. Er sú till. kunnug háttv.þm., því hún hefir einnig farið í milli deilda. Er svo ástatt um þessa till , að það er hægt svo að segja með tölum að sýna, að hún hefir fylgi meiri hl. háttv.þm., því hún hefir verið samþykt í háttv.Nd. tvisvar sinnum, en till. í háttv.Ed. um að lækka upphæðina hefir verið feld, þó að nú sje svo komið, að háttv.fjvn.Ed. hafi með harðfylgi tekist að fá hana lækkaða. Er það af ástæðum, sem mjer eru eigi kunnar. Heyrt hefi jeg því fleygt til andmæla gegn till. þessari, að hún taki símamenn eina út úr flokki starfsmanna landsins um bætt kjör. En það þarf ekki að saka okkur þm. Reykjavíkur um það, því við höfum gert okkar til að bætt yrðu líka kjör annara starfsmanna landsins. En við lítum svo á, að þó að ekki yrðu bætt kjör allra starfsmanna landsins, þá bæri þó að bæta kjör þeirra, er lægst væru launaðir. Og fjárveitinganefndirnar, eða meiri hluti þeirra, hafa einnig verið því fylgjandi. Býst jeg við, að meiri hl. háttv. nefnda haldi fast við þá skoðun. Og það hefir eigi komið fram nein rödd um það að neita þessum starfsmannaflokki algerlega um bætt kjör, en það hefir verið klipið af upphæð brtt. og gengið skemra en jeg hefi getað sætt mig við. Það er vitað, að starf kvenna við bæjarsímann í Reykjavík er engu umsvifaminna en við landssímann, og ættu því launakjörin að vera jöfn. Af upphæðinni telst mjer, að um 12–14 þús. kr. gangi til þess að jafna kjörin, þar við bætast 1600 kr., er háttv.Ed. setti inn til að bæta kjör eins starfsmanns símans, og það, sem eftir er, fer til þess að bæta kjör annara starfsmanna símans, er verst verða úti í þessu efni. Jeg skal víkja aftur að því, að ef háttv.þm. bera saman launaflokkana samkvæmt launalögunum, þá munu þeir sjá, að þessi flokkur hefir langlægst laun. Hefir það komið til mála og haft töluvert fylgi í þinginu að bæta öðrum starfsmönnum landsins upp laun þeirra á annan hátt, og er þetta alveg í sama anda. Jeg sje því eigi, að háttv.þm. geti verið till. þessari andvígir.

Jóhannes Jóhannesson Það eru aðeins örfá orð út af orðum hv.frsm.fjvn.Nd. (MP) um það, að fjárlagafrv. er komið í sameinað þing. Jeg vildi aðeins geta þess, að síðan þingsköpum Alþingis var breytt er engin hætta á því að láta fjárlagafrv. koma fyrir sameinað þing, því samkvæmt 32. gr. 3. málsgr. þingskapanna má eigi í sameinuðu þingi gera breytingartillögur við lagafrumvörp um önnur atriði en þau, er sú deildin, er síðast hafði frumvarpið til meðferðar, breytti við þá umræðu. Fyrirbyggir þetta ákvæði bæði, að miklar breytingar geti orðið á fjárlögunum og eins hitt, að mikil töf hljótist af því, þó að fjárlagafrv. komi fyrir sameinað þing, og í þetta sinn ætti eigi að þurfa lengri tíma en stundarfjórðung til að afgreiða frv. Um 1. brtt. á þskj. 612 eru báðar fjárveitinganefndirnar sammála. Að öðru leyti skal jeg eigi lengja umræðurnar með því að fara út í einstaka liði.

Jakob Möller Jeg skal taka það fram, út af athugasemd háttv.þm. Seyðf. (JóhJóh), að mjer er eigi kunnugt um afstöðu háttv.fjvn.Ed., en mjer er kunnugt um, að í fjárveitinganefnd Nd. eru skiftar skoðanir um till., svo að þetta, að báðar fjárveitinganefndirnar sjeu sammála um till., á væntanlega að skiljast þannig, að nokkrir menn í báðum nefndum sjeu sammála.

Frsm. fjvn.Nd. (Magnús Pjetursson): Jeg vildi aðeins taka það fram um rafmagnsveituna á Hólum, að það mun eigi rjett, að hún þyrfti um 3 samskonar veitingar síðar meir til að koma að fullum notum. Það var áætlað þegar hæst var verð á öllu, að fyrirtækið þyrfti 60 þúsund kr., en líkt og verðlag er nú, þá lætur nærri, að 45 þúsund væri nóg. Jeg get bætt því við, að gert er ráð fyrir því, að verkið verði svo stórt, að unt verði að selja út rafmagn. Segi jeg þetta til þess að benda háttv.þm. á það, að hættulaust er að greiða þessari fjárveitingu atkvæði. Háttv. þm. Seyðf. (JóhJóh) mintist á það, að hættulaust væri að hleypa fjárlagafrv. í sameinað þing eftir að þingsköpunum var breytt, Það má vel vera, en þó hygg jeg, að töluverð töf geti að því orðið, ef háttv.þm. sýna eigi þá sjálfsafneitun að tala sem fæst uni till.