Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Björn Líndal) Um þetta litla frv., sem hjer liggur fyrir, er óþarfi að segja mikið, og má vísa til greinargerðarinnar, sem því fylgir. Bæjarstjórn Akureyrar hefir samþykt þetta frv. fyrir sitt leyti og óskar, að það verði að lögum, og vænti jeg, að hv. deild verði því ekki mótfallin. Jeg álít óþarft, að þessu máli sje vísað til nefndar, og vil leyfa mjer að óska, að því verði vísað til 2. umr. nefndarlaust.

Frsm. minni hl. (Árni Jónsson) Það eru aðeins örfá orð, sem jeg ætla að segja, áður en gengið er til atkv. Þegar rætt er um flokkaskiftinguna hjer í þessu landi, þá er því haldið fram af einum sjerstökum stjórnmálaflokki, að aðalatriðið sje það, hvort efla skuli sveitamenninguna hjer eða draga úr henni. Nú stendur svo á, að þessi flokkur, næststærsti flokkur þingsins, Framsóknarflokkurinn, telur sig einkum vera málsvara bændanna í einu og öðru. Þegar rætt er við þessa menn um kjördæmaskiftinguna og þeim bent á, að kaupstaðirnir fái tiltölulega of lítið atkvæðamagn, þá hefir svarið verið, að það sje að vísu eigi rjettlátt, en þungamiðja þjóðlífsins liggi og eigi að liggja í sveitunum, og því verði svo búið að standa. Frá sjónarmiði bænda er þetta rjett, og þess vegna lít jeg svo á, að það hljóti að vera hlutverk þessa flokks, sem telur sig vera bændaflokk, að halda í þá kjördæmaskipun, sem nú er, enda er þeim það hin mesta nauðsyn, ef þeir vilja halda áfram áhrifum sínum á löggjöf landsins, bændum í hag, eins og þeir a. m. k. á kjörfundum vilja vera láta. Í því frv., sem hjer liggur fyrir, er farið fram á það, að flytja þungamiðju þjóðlífsins úr sveit í kaupstað. - Hvað snertir vilja hjeraðsbúa sjálfra í þessum efnum, mun mega fullyrða, að það sje ekki helmingur kjósenda í hjeraðinu, sem óskar þessarar breytingar, heldur aðeins ca. 7–8 hundruð af ca. 3000 kjósendum kjördæmisins. - Jeg er ekki alveg viss um, að sumir hv.þm., sem greiddu atkv. með þessu frv. við síðustu umr., hafi gert sjer ljósa grein fyrir, hvað þeir voru að gera. Þar á jeg t. d. við hv.þm. Str. (TrÞ), sem jeg sje, að nú brosir. Jeg álít þessa atkvgr., sem nú er að fara fram, mjög athugaverða, því eins og jeg benti á áðan, er hjer um það að ræða, hvort þungamiðja þjóðlífsins eigi að flytjast úr sveitum landsins til kaupstaðanna.

Frsm. meiri hl. (Hjeðinn Valdimarsson) Þessi ræða hv.frsm. (ÁJ) kemur mjer yfirleitt mjög undarlega fyrir sjónir. Hv. þm. (ÁJ) er sem sagt að lýsa stefnu Framsóknarflokksins, og er þó sjálfur Íhaldsmaður. Framsóknarflokkurinn hefir svo mörgum þm. á að skipa í þessari hv. deild, að þeir gætu sjálfir, ef þeir óskuðu, tekið til máls, til þess að ræða um stefnu flokks síns, og mundu síst fela það starf hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ), enda má varla búast við því, að hann færi rjett með þau mál, Auk þessa eru ástæður þær, sem hann færði fram gegn skiftingunni, algerlega rangar. Í Gullbr.- og Kjósarsýslu er atvinnan bæði til landvers og skers, bæði um smáútgerð og landbúnað að ræða, venjulega í sameiningu, og því beggja hagsmuna að gæta. Og hvað snertir vilja hjeraðsbúa hjelt hv.þm. (ÁJ) því fram, að það væri ekki nema um 7–8 hundruð kjósenda, sem hefðu samþykt áskoranir um breytingar. Ef það er rjett hjá hv.þm., þá er jafnrjett að álykta, að ekki sjeu á móti nema þessir 2 þm. sýslunnar, auk 4–5 manna í sýslunefnd, og verður þá samtals æði mikill atkvæðamunur.

Tryggvi Þórhallsson Jeg hafði ekki gert ráð fyrir því, að þurfa að taka til máls um þetta frv. En hv. 2. þm.N.-M. (ÁJ) fann ástæðu til þess, að láta það koma í þingtíðindunum, að jeg hefði brosað, eins og annar hv.þm. gat þess um daginn út af öðru máli, að jeg hefði kinkað kolli. Jeg vil aðeins taka það fram, út af orðum hv.þm. (ÁJ), þeim, sem hann beindi til Framsóknarflokksins, sem bændaflokks, í sambandi við þessa skiftingu, að hjer er alls ekki um það að ræða, að fjölga þm. Þetta hjerað er að mestu leyti sjávarkjördæmi, en vitanlega mundu áhrif af skiftingunni fyrst og fremst verða þau, að bændur í kjördæminu mundu njóta sín miklu betur, ef Hafnarfjörður væri algerlega sniðinn frá. Þeir hafa nú ekki nema 15–20% af atkvæðamagni, en hefðu eftir skiftinguna yfir 30%. Það er af þessum ástæðum mjög skynsamlegt, einmitt frá sjónarmiði bænda, að fylgja skiftingunni.

Frsm. minni hl. (Árni Jónsson) Hv. sessunautur minn, 4. þm. Reykv., var að tala um það, að það sæti ekki á mjer að tala um stefnu Framsóknarflokksins. Skal það einnig fúslega játað, að honum stendur nær en mjer að gerast forsvarsmaður bandamanna sinna. En jeg var ekki að tala um þetta frá sjónarmiði flokksins, heldur vildi jeg benda á ósamræmið milli kenninga hans og breytni. Eftir ýmsu að dæma virðist lítið mega marka kenningar þessara manna, en skrifað stendur: „Af ávöxtunum skuluð þjer þekkja þá.“ Hv. þm. Str. (TrÞ) sagði, að bændur mundu njóta sín betur, ef af skiftingunni yrði, og vil jeg þá benda á það, að sýslunefnd Gullbr.- og Kjósarsýslu, sem er skipuð bændum, hefir lagt ákveðið á móti þesari breytingu. Jeg er hræddur um það, að Framsóknarmenn verði í töluverðu ósamræmi við bændur þessa hjeraðs, ef þeir ætla nú enn að standa á sama grundvelli og þeir stóðu við síðustu umr. þessa máls. - Það hefir verið sagt, að þegar Framsókn og Alþýðuflokkurinn bræddu sig saman í haust, þá hafi það verið tilskilið í 13. gr. samningsins, að Framsókn skyldi fylgja fram þessari skiftingu, og ef úr því verður, að hún gangi í gegn, á það víst að vera uppfylling þessarar 13. gr.

Tryggvi Þórhallsson Viðvíkjandi þessari 13. gr., sem jeg aldrei hefi heyrt nefnda fyr, vil jeg segja það, að um þetta mál voru greidd atkvæði hjer á þinginu í fyrra, eins og hv.þm. (ÁJ) má muna, og höfum við þannig sýnt fylgi við þetta mál áður en þessi 13. gr. á að hafa orðið til. Ef hv.þm. (ÁJ) hinsvegar vill gefa einhverjar sögulegar upplýsingar, vil jeg benda honum á, að hann ætti að setja þær undir innsigli og koma þeim fyrir uppi á landsbókasafni. Þar mundu þær verða vel geymdar.

Flm. (Pjetur Ottesen) Jeg sje ekki ástæðu til að fara neitt út í þetta mál að svo stöddu, framar því, sem gert er í greinargerðinni, en leyfi mjer aðeins að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og landbn., og vil jeg beina þeim tilmælum til háttv. nefndar, að hún hraði málinu svo sem kostur er.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg ætla að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann taki þetta mál af dagskrá. Eins og kunnugt er, eiga að fara fram umr. í Nd. í dag um vantraust á stjórnina, og á jeg því erfitt með að svara fyrirspurninni í dag. Jeg býst ekki við, að stjórnin verði svo bráðdauð, að ekki gefist færi á að svara á morgun eða hinn daginn.