Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, Arnbjörgu Sveinsdóttur, um að Geir H. Haarde, 1. þm. Reykv. s., geti ekki sótt þingfundi á næstunni sökum læknismeðferðar. 1. varamaður Sjálfstæðisflokksins í kjördæminu, Dögg Pálsdóttir, tekur sæti á Alþingi í dag. Hún hefur áður setið á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. fjármálaráðherra. Ég vil í fyrsta lagi kalla eftir því frá hæstv. ráðherra hvort hann kunni sérstaka skýringu á því að nú gefur gengi íslensku krónunnar þó nokkuð eftir sem hlýtur að vera okkur mjög mikið áhyggjuefni, bæði vegna þess að það veldur skuldaaukningu hjá þeim sem skulda í erlendum gjaldeyri, eykur greiðslubyrðina og getur sett verðbólguþrýsting á hagkerfið. Í öðru lagi spyr ég hvort þess sé að vænta að ríkisstjórnin tefli fram frumvarpi um skattahækkanir eða nýja skatta ef ekki er komið samkomulag milli ríkisstjórnarflokkanna í því efni. Ljóst er að það er eitt af meginmálum hæstv. fjármálaráðherra að auka skattbyrðina enda telur hæstv. ráðherra að það sé líklegasta leiðin til að stoppa í fjárlagagatið. Í þriðja lagi vil ég kalla eftir því hvort núverandi ríkisstjórn hyggst tefla fram ákveðnum tillögum um hagræðingu og sparnað í ríkisrekstrinum. Öll erum við sammála um að eitt brýnasta verkefni þingsins sé að finna leiðir til að hagræða og spara, endurraða í ríkisrekstrinum þannig að við nýtum fjármuni sem allra best. Koma á þessu þingi einhverjar markverðar tillögur frá ríkisstjórninni í því mikilvæga máli? Loks vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort við höfum mætt öllum skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um framvindu í ríkisfjármálum, sem nauðsynlegt er að gera til að tryggja áframhaldandi fyrirgreiðslu sjóðsins. Ef svo er ekki, hvað er það þá í framvindu ríkisfjármála sem ekki gengur nægilega vel? 
            

Herra forseti. Þetta voru fimm örlitlar spurningar sem ég á að svara á tveimur mínútum og miðað við þann tíma og þau mál sem hv. þingmaður hefur áhuga á að hér verði afgreidd þarf þingið að starfa í nokkrar vikur í viðbót. Af hverju gefur gengi krónunnar eftir? Aðalskýringin er væntanlega sú að undanfarnar vikur hafa verið stórir gjalddagar og miklar vaxtagreiðslur hafa farið út úr landinu. Nú er þeim að mestu leyti lokið og ekki von á sambærilegum tíma fyrr en þá í júní eða júlí í sumar þannig að vonir standa til að gengi krónunnar styrkist á nýjan leik en einnig verður að viðurkennast að sennilega leka gjaldeyrisskilareglur eitthvað þannig að það fyrirkomulag sem var sett upp í haust heldur ekki að fullu. Í öðru lagi um skatta. Aldrei hefur staðið til að þessi ríkisstjórn, á þessum stutta tíma, breytti sköttum og engin áform eru um slíkt né hafa ákvarðanir verið teknar um slíkt í framhaldinu. Sjálfstæðisflokkurinn hafði forustu um að hækka skatta fyrir áramót, tekjuskatt og útsvar samanlagt um 1,6%, eða um það bil 11,5 milljarða kr. ef sveitarfélögin hefðu nýtt sér það að fullu, þannig að Sjálfstæðisflokkurinn brást þegar þannig við í kjölfar bankahrunsins að hækka skatta, væntanlega vegna þess að ella hefði halli á ríkissjóði orðið enn meiri en hann þó er og stefnir í að verða 150–170 milljarðar kr. á þessu ári. Það er arfleifð Sjálfstæðisflokksins í ríkisfjármálum. Þannig skilur hann við ríkissjóð eftir tæplega 18 ára ráðsmennsku. Ég lýsi eftir uppbyggilegum hugmyndum um hvernig við ætlum að ná þessum halla niður úr 150–170 milljörðum kr. á þessu ári í 10% samdrætti þjóðartekna og áætluðum núll hagvexti á næsta ári öðruvísi en fara þar einhverjar blandaðar leiðir sem fela bæði í sér sparnað og ráðdeild í rekstri hins opinbera - og svara ég þar með þeirri spurningu - en um leið eftir atvikum einhverri sanngjarnri tekjuöflun. Ég hef ekki heyrt slíkar tillögur frá Sjálfstæðisflokknum og ef hann ætlar að ná niður 170 milljarða ríkissjóðshalla með niðurskurði einum saman þætti mér fróðlegt að sjá tillögur um hvar og hvernig á að skera. Svarið við síðustu spurningunni er já. Ég tel að íslensk stjórnvöld hafi skilað öllu og séu að skila öllu því sem þarf til þess að áætlunin 

Virðulegi forseti. Ég lýsi ánægju minni með það að samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn virðist ganga vel og ekki séu neinir hnökrar á því samstarfi vegna þess að við eigum mikið undir því að hvorki hiksti né hik komi í stuðninginn sem við treystum þar á. Varðandi skattahækkanir Sjálfstæðisflokksins er það í sjálfu sér rétt að gerðar voru breytingar þær sem hæstv. fjármálaráðherra rakti en fyrir alla þá sem eru með 400 þús. kr. eða minna í laun er skatturinn óbreyttur vegna þess að frítekjumarkið hækkaði um áramótin og engin aukin skattbyrði var lögð á alla þá sem eru á þessu tekjubili þannig að rangt er að koma hér upp og halda því fram að Sjálfstæðisflokkurinn hafi aukið skattbyrði á þennan tekjuhóp. Þvert á móti telur Sjálfstæðisflokkurinn að með þeim breytingum sem gerðar hafa verið sé nóg að gert og við eigum ekki að auka byrðar atvinnustarfsemi og heimila í landinu á þessum viðkvæmu tímum. 

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið og tímann, þótt naumur sé, þar sem ég hafði ekki tíma til þess í fyrri ræðu minni að óska nýkjörnum formanni Sjálfstæðisflokksins hjartanlega til hamingju og bjóða hann velkominn til starfa sem forustumann síns flokks. Við væntum að sjálfsögðu góðs af samstarfi við hann. Ánægjulegt er að Sjálfstæðisflokkurinn viðurkennir að hann hækkaði skatta fyrir áramótin. Hann hækkaði skatta fyrir áramótin, samanlagða álagningarprósentu tekjuskatts og útsvars um 1,6% sem hefði gefið að fullu nýtt 11,5 milljarða kr. Það er staðreynd. Það var löngu áður í tengslum við kjarasamninga búið að ákveða skattleysismörk eins og þau mundu verða á gildistíma kjarasamningsins þannig að það er eftiráskýring hjá Sjálfstæðisflokknum að með því hafi hann ekki hækkað skatta. Ég lýsi þá eftir því að Sjálfstæðisflokkurinn útlisti fyrir kosningar hvernig hann ætlar að ná 170 milljarða kr. sparnaði í rekstri ríkissjóðs með niðurskurði einum saman.  
            

Virðulegur forseti. Nú hafa stjórnmálaflokkarnir haldið landsfundi sína og línur eru farnar að skýrast. Ljóst er að stjórnarflokkarnir eru svolítið eins og ástfangnir unglingar á vorin. Það er rafmagnað samband má segja og stjórnarflokkarnir virðast ekki alveg sjá þann vanda sem við þjóðinni blasir. Alla vega höfum við framsóknarmenn, að okkar mati, ekki fengið nógu góðar umræður um efnahagstillögur okkar  
             Ég vil því spyrja vegna þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra og formaður vinstri grænna hefur sagt að Vinstri hreyfingin – grænt framboð vilji stjórnarsamstarf við Samfylkinguna eftir næstu kosningar og hæstv. forsætisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, segir einnig að hún geti alveg séð þetta samstarf fyrir sér áfram ef þessir tveir flokkar fá meiri hluta. Þannig að ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé nú ekki bara heiðarlegt og eðlilegt í ljósi þess að allir vilja nú hafa allt uppi á borðinu að stjórnarflokkarnir núverandi, sem segjast ætla að vinna saman eftir kosningar fái þeir hreinan meiri hluta, eigi að sýna okkur stjórnarsáttmálann. Á ekki að sýna þjóðinni hvort hér verða almennar skattahækkanir? Hvað á að gera í atvinnumálum þjóðarinnar? Hvar á að skera niður? Hvernig á að lenda ESB-málinu? Mér finnst, virðulegur forseti, eðlilegra að þeir sem segjast ætla að starfa saman eftir kosningar fái þeir til þess meiri hluta svari þessu frekar en að svara engu og heimta svör frá öðrum. Það hafa auðvitað allir flokkar sína skoðun á þessum vandamálum. En mér finnst eðlilegt þegar gefið er svona sterkt í skyn að það eigi að vera hrein vinstri 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir samlíkinguna að stjórnarflokkarnir séu eins og hvað var það? Ástfangnir unglingar, já. Mér finnst það mjög skemmtileg samlíking sérstaklega þegar í hlut eiga flokkar sem við leiðum, ég og hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, sem erum nú einmitt unglingarnir hér í þingreynslu eins og kunnugt er og ætlum okkur langa framtíð enn samanber það sem nýkjörinn formaður Samfylkingarinnar - sem við óskum líka til hamingju - sagði þegar hún rifjaði upp atorku ömmu sinnar. Það er alveg hárrétt að á fundum beggja flokka sveif sá andi yfir vötnum að samstarfið hefur gengið vel og menn hafa fullan hug á því að halda því áfram. Menn vilja að hér verði áfram  
             Framsóknarflokkurinn gerir að sjálfsögðu upp við sig hvar hann vill vera í þeirri mynd. Ég hef tekið skýrt fram að ég útiloka ekkert í þeim efnum. Ég tek eftir því hvernig forustumenn Framsóknarflokksins tala margir hverjir og yfirleitt þannig að þeir vilja að breyttu breytanda frekar telja sig til hins félagslega hluta litrófsins og sjá sig frekar inni í myndinni þannig en í samstarfi og náðarfaðmi Sjálfstæðisflokksins. Enda þekkir enginn íslenskur stjórnarflokkur betur af biturri reynslu en Framsóknarflokkurinn hvernig það getur farið með flokka að vera þar í vist. 
             Varðandi áherslur fyrir kosningarnar verða þær væntanlega ekki tæmdar hér á tveimur mínútum. Flokkarnir tefla fram stefnuskrám sínum. Þannig er það. Þeir eiga að segja hvað þeir ætla að gera og það er eitt sem er mjög mikilvægt. Menn eiga að segja heiðarlega fyrir kosningar hvað þeir telja að þurfi að gera eftir kosningar en ekki reyna að blekkja eins og Sjálfstæðisflokkurinn er að reyna að blekkja,  
            

Virðulegur forseti. Ljóst er að rafmagnað samband er á milli stjórnarflokkanna og það er álit þeirrar er hér stendur að þetta rafmagnaða samband þurfi jarðtengingu. Það væri ekki til bóta ef hér yrði í landinu hrein vinstri stjórn eftir kosningar.  Við teljum nefnilega mjög brýnt að hér verði öflugt atvinnulíf. Það á að skapa þjóðinni tekjur og við teljum ekki að erlendar skuldir verði greiddar með almennt hærri sköttum. Það þarf að auka framleiðsluna til að auka gjaldeyristekjurnar. Þar hafa vinstri flokkarnir verið mjög tvístígandi. Þannig að það er rétt sem hæstv. 

Herra forseti. Það er út af fyrir sig vel boðið hjá Framsóknarflokknum að bjóðast til þess að verða jarðskautið. Enda er jörðin yfirleitt guli og græni þráðurinn í rafmagnsköplunum og það þarf að tengja þá einhvers staðar. En straumurinn kemur eftir hinum þráðunum.  Að sjálfsögðu vilja allir flokkar öflugt atvinnulíf. Að sjálfsögðu er baráttan gegn atvinnuleysi eitt mikilvægasta forgangsverkefni íslenskra þjóðmála. Að sjálfsögðu verðum við að reka þjóðarbúið á næstu árum með miklum afgangi í viðskiptum við útlönd, öðruvísi ráðum við aldrei við skuldirnar. Þetta leiðir allt af sjálfu sér. Það er engin leið og hvaða ríkisstjórn sem er mun þurfa að fara einhverja blandaða leið í glímunni við ríkisfjármálin. Öðruvísi er þetta ekki hægt. Það er veruleikinn. Veruleikinn mun taka af mönnum völdin og ég vara Sjálfstæðisflokkinn við því að ætla að reyna að fara inn í þessa kosningabaráttu þannig að hann telji mönnum trú um að það sem ekki er hægt sé hægt.  Og 

Virðulegi forseti. Til að koma okkur út úr því kreppuástandi sem nú ríkir þarf að leysa nokkur brýn verkefni. Eitt þeirra tengist gjaldeyrishöftum og svokölluðum jöklabréfum. Sem kunnugt er voru samþykktar á Alþingi undir lok síðasta árs breytingar á lögum um gjaldeyrismál. Í kjölfarið voru sett á gjaldeyrishöft til að koma í veg fyrir víðtækan fjármagnsflótta. Gjaldeyrishöftin eru bölvun í íslensku atvinnulífi, þau skerða athafnafrelsi og rýra samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja. Einnig eru í gildi umtalsverðar takmarkanir á fjárfestingum erlendra aðila hérlendis. Virðulegi forseti. Frjálsir fjármagnsflutningar eru forsenda þess að íslensk fyrirtæki geti tekið þátt í alþjóðlegu viðskiptaumhverfi. Gjaldeyrishömlur virka afar neikvætt á samkeppnishæfni fyrirtækja. Þannig aukast líkur á enn fleiri gjaldþrotum fyrirtækja hér á landi með geigvænlegum áhrifum á atvinnustig og afkomu heimilanna í landinu. Baráttan við atvinnuleysi er eitt mesta forgangsverkefnið, ég tek undir það með hæstv. fjármálaráðherra. Til að losa um gjaldeyrishöftin þarf að leysa vandann sem tengist jöklabréfunum, því ein helsta réttlætingin fyrir gjaldeyrishaftastefnu felst í því að háar fjárhæðir eru útistandandi í jöklabréfum. En sem kunnugt er eru jöklabréf skuldabréf sem erlendir aðilar hafa gefið út í íslenskum krónum. Því spyr ég hæstv. viðskiptaráðherra þriggja spurninga: Hver er upphæð jöklabréfanna? Það er svolítið á reiki. Í öðru lagi: Eru lausnir í augsýn og ef svo er hverjar eru þær? Í þriðja lagi: Hvernig hyggst viðskiptaráðherra beita sér fyrir því að leysa málefni tengd jöklabréfunum og losa þannig um gjaldeyrishöftin?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðfinnu S. Bjarnadóttur þessa fyrirspurn og get raunar tekið undir margt ef ekki allt í forsendum hennar, þ.e. ég tek undir það að þessi gjaldeyrishöft eru afar óæskileg og geta verið mjög óþægileg fyrir samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja. Það var álitamál síðastliðið haust hvort koma ætti þessum höftum á. Það var auðvitað ekki gert fyrir minn atbeina þá en ég tjáði mig þá um það í fjölmiðlum að ég væri ekki mjög hrifinn af hugmyndinni og hrifning mín hefur ekki aukist síðan. Hins vegar er það staðreynd að við erum með þessi höft núna og þurfum að vinna okkur út úr þeim og ég held að það sé í grundvallaratriðum hægt. En eitt af því sem torveldar það eru jöklabréfin sem hv. þingmaður minntist á. Reyndar kannski ekki endilega sjálf jöklabréfin heldur innstæður og íslensk verðbréf sem erlendir aðilar hafa eignast í tengslum við þessi jöklabréfaviðskipti. Því miður liggur ekki nákvæmlega fyrir hver upphæðin er í raun og veru enda er stundum dálítið erfitt að greina á milli innlendra og erlendra aðila því sumir þeirra sem eru á pappírunum erlendir eru kannski grunsamlega íslenskir þegar nánar er að gáð. Þess utan getur vel verið að einhverjir íslenskir aðilar vilji koma sér úr landi með fé sitt þegar höftunum verður aflétt. En lausnirnar eru í grundvallaratriðum fólgnar í því að skipta þessu óþolinmóða fé sem vill fara úr landi út fyrir þolinmótt fé og Seðlabankinn og fleiri hafa hugsað upp ýmsar leiðir til þess sem þó hefur ekki verið hrint í framkvæmd, m.a. hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ekki verið sáttur við allar þær lausnir sem lagðar hafa verið til. En tímans vegna næ ég ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka þetta stutta svar sem takmarkast af þeim tíma sem við höfum hér í ræðustól. En mig langar að inna ráðherrann eftir þessum lausnum. Vegna þess að ljóst er að hægt er að leysa þetta vandamál. Í umræðunni hafa aðallega verið tvenns konar lausnir, annars vegar að kaupa þessi jöklabréf og þá, eins og hæstv. ráðherra benti á, þær innstæður og íslensku verðbréf sem búið er að kaupa fyrir þessi jöklabréf og þá hugsanlega vextina af þeim. En að kaupa þau með miklum afslætti. Hins vegar að fá lífeyrissjóði, íslensk fyrirtæki, fjárfesta og einstaklinga sem eiga eignir erlendis til að taka stöðu með íslensku krónunni. Fara í einhvers konar skipti þannig að eigendur jöklabréfanna fái erlendan gjaldeyri, markaðsbréf eða aðrar auðseljanlegar eignir frá þeim íslensku aðilum sem gætu mögulega tekið stöðu með krónunni.

Virðulegi forseti. Það er rétt að ein lausn eða hluti af lausn gæti einmitt falið í sér slík eignaskipti, þ.e. að aðilar sem eiga erlendar eignir, hvort sem það eru íslenskir lífeyrissjóðir eða aðrir, skipti á þeim fyrir þessi krónubréf eða innstæður í krónum eða aðrar eignir sem núna eru fastar vegna gjaldeyrishaftanna. Ég sjálfur er hlynntur þeirri leið. Hún gæti að minnsta kosti verið hluti lausnarinnar. Önnur lausn eða hluti af lausn gæti verið að bjóða út skuldabréf til einhvers tíma sem eru þess eðlis að þegar þau koma á gjalddaga er hægt að skipta þeim út fyrir evrur eða annan erlendan gjaldmiðil og færa úr landi. Það er leið sem Seðlabankinn hefur verið að kanna og ég held að báðar þessar leiðir gætu í sjálfu sér verið leiðir út úr þessu. En hvorugri hefur verið hrint í framkvæmd.

Herra forseti. Fyrir þingi liggur frumvarp til laga um stofnun hlutafélags til að stuðla að endurskipulagningu þjóðhagslega mikilvægra atvinnufyrirtækja sem felur það í sér að þetta hlutafélag gæti tekið að sér að reka ýmis fyrirtæki sem eru nú komin í slæm mál og eru í vörslu banka. En það stendur ekki í frumvarpinu, hvorki í lagagreinum né greinargerð, um hvers konar fyrirtæki gæti verið um ræða. Því langar mig til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann geti komið með nánari útlistanir á þessu. Erum við að tala um flugfélög? Erum við að tala um verslun? Erum við að tala um útgerðarfélög? Um hvað er fjallað í frumvarpinu sem hann leggur hér fyrir?

Herra forseti. Þetta frumvarp er unnið upp úr tillögum sem alþjóðlegir ráðgjafar, sem fengnir voru til starfa eftir bankahrunið, settu fram og er að alþjóðlega þekktri fyrirmynd og mörg önnur lönd sem lent hafa að einhverju leyti í hliðstæðum aðstæðum hafa farið þessa leið og með henni er mælt af alþjóðlegum ráðgjöfum og innlendum aðilum. Mikilvægt er að taka það fram að fyrirtækinu er ekki ætlað að eiga og reka þessi fyrirtæki, eins og hv. fyrirspyrjandi sagði, heldur þvert á móti að endurskipuleggja þau og standa að endursölu þeirra og koma þeim út í lífið á nýjan leik. Lögin eru tímabundin og eignaumsýslufélagið skal hafa lokið verkefnum sínum og skal vera slitið innan fimm ára. Það er skilgreint í greinargerð frumvarpsins hvað átt er við með þjóðhagslega mikilvæg fyrirtæki. Þar er fyrst og fremst verið að tala um fyrirtæki sem eru með svo mikilvæga starfsemi sem tengist öryggishagsmunum, innviðum samfélagsins, almannaþjónustu eða öðru slíku að rík áhersla er til að tryggja að ekki komi rof í þá starfsemi ef þau eru í vanda, og ef það verður niðurstaðan að vænlegra sé að greiða úr málum þeirra í höndum slíks sérhæfðs eignaumsýslufélags heldur en að viðskiptabankarnir, sem jafnframt eru í eigu ríkisins, geri það hjá sér. Að sjálfsögðu er þar með augljóst að hér er ekki verið að smíða frumvarp utan um einhver tiltekin fyrir fram ákveðin fyrirtæki og þaðan af síður einhvern tiltekinn fjölda eða af tiltekinni stærð heldur ræðst það af aðstæðum hverju sinni. Ætlunin er að útfæra nánar þessar viðmiðunarreglur og frumvarpið gerir ráð fyrir að það sé gert í samráði við Seðlabanka Íslands og aðila vinnumarkaðarins sem gera tillögur um nánari skilgreiningu á þeim viðmiðunum sem þar yrði starfað eftir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svarið en spurning mín var um hvort hægt væri að nefna einhver dæmi um fyrirtæki. Hæstv. ráðherra gerði það ekki heldur talaði almennt um málið eins og það kemur fyrir í frumvarpinu. Mér leikur hugur á að vita, ef þingið á að fara að samþykkja þetta, ætli menn teldu þá nauðsynlegt að ríkið ræki útgerðina í landinu að einhverju leyti eða verslunina? Segjum bara að Bónus fari á hausinn og Krónan líka, hvernig mundum við bregðast við því? Ég vona að verslunin standi vel undir sér og allt það en spurningin er um þetta: Um hvers konar rekstur er að ræða? Er þetta einhver almennur rekstur eða hvað? Getur þetta verið útgerð, geta þetta verið flugfélög, skipafélög, eða hvað er um að ræða, svo að talað sé beint út?

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður, fyrirspyrjandi og aðrir hljóti að átta sig á að það væri ekki hæfi að fara að nefna nöfn fyrirtækja en … 

Virðulegur forseti. Það var á dögunum að hæstv. forsætisráðherra talaði um siðleysi hjá fyrirtækjum þegar þau greiddu út arðgreiðslur á ávöxtun á hlutafé við þær aðstæður sem eru í samfélaginu. Það fyrirtæki sem helst var gagnrýnt fyrir þetta af hálfu hæstv. forsætisráðherra - og ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi tekið undir þessa gagnrýni - var að greiða sér 8% ávöxtun á nafnverð hlutafjár, sem tæplega getur talist há ávöxtun í því vaxtaumhverfi sem við búum við í dag. Íslandspóstur er fyrirtæki sem er 100% í eigu ríkisins og þar er hlutaféð á milli 1.400 og 1.500 millj. Á árunum 2006 og 2007 skilaði Íslandspóstur um það bil 270 millj. kr. hagnaði á rekstri sínum hvort ár. Þá lét ríkissjóður Íslandspóst greiða sér arð af nafnvirði hlutafjár um 7–8%, um 90 millj. Þær 180 millj. sem eftir voru af hagnaði frá fyrra ári fékk fyrirtækið að nota við uppbyggingu á starfsemi sinni úti um land, til að auka atvinnu. Árið 2008 var hagnaður af rekstri Íslandspósts 78 millj. kr. Hæstv. fjármálaráðherra lét fyrirtækið greiða ríkissjóði 80 millj. í arð eða um 6% af ávöxtun á nafnfé hlutafjár. Fyrst við tölum um siðleysi, sem síðan var það í raun ekki þegar viðkomandi fyrirtæki hækkaði laun starfsmanna, vil ég spyrja 

Herra forseti. Ég held að öllum sé ljóst hvers vegna þau ummæli féllu sem raun ber vitni um ákveðin fyrirtæki sem höfðu á sama tíma ekki hækkað laun í samræmi við kjarasamninga en greiddu sér síðan út arð. Það er samhengi málsins, geri ég ráð fyrir, sem menn höfðu í huga þegar um þetta var rætt. Varðandi Íslandspóst þekki ég að sjálfsögðu ekki né ber ég ábyrgð á arðgreiðslum þess fyrirtækis undanfarin ár og ekki heldur á þessu því að það hefur væntanlega verið ákveðið í fjárlögum yfirstandandi árs af fráfarandi ríkisstjórn. Ég veit að þar er bara um eina heildartölu að ræða, áætlun um sundurliðun á þeim arðgreiðslum er væntanlega til bæði hjá fjárlaganefnd og uppi í fjármálaráðuneyti. Eftir því sem ég best veit um Íslandspóst er nú gert ráð fyrir lægri arðgreiðslum á þessu ári en var árin á undan. Hvort það svarar hv. þingmanni og gerir hann sáttari en ella veit ég ekki en málið hefur ekki verið í mínum höndum, það hefur ekki komið til minna kasta og var ekki ákveðið af mér þar sem fjárlög þessa árs voru afgreidd og eru á ábyrgð fyrri ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Hæstv. fjármálaráðherra reynir að hlaupa undan þessu máli og afsala sér ábyrgð núverandi ríkisstjórnar á því að láta Íslandspóst greiða til sín arð. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við að Íslandspóstur greiði út þennan arð, 80 millj. Hagnaður síðasta árs var reyndar 78 millj. og teknar eru 80 millj. af. Spurningin er þessi: Forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsætisráðherra og, ef ég man rétt, hæstv. fjármálaráðherra gagnrýndu þessi fyrirtæki fyrir siðleysi, að láta greiða sér út arð á sama tíma og kjarasamningar voru ekki látnir gilda. En þessi fyrirtæki tóku upp á því að láta starfsmennina njóta þess líka að afkoman hefði verið góð á síðasta ári 

Herra forseti. Ég vísa aftur til þess sem ég sagði. Eftir því sem ég best veit eru arðgreiðslur Íslandspósts áætlaðar á þessu ári líklega helmingi lægri en þær voru á árinu á undan. 

Ef þetta er siðleysi hjá einkafyrirtæki er þetta þá ekki siðleysi hjá ríkisfyrirtæki?

Ég held að það fyrirtæki hafi þrátt fyrir allt reynt að bæta kjör þeirra sem þar starfa og hafa haft lægstu launin.

En siðleysi, nær það bara yfir einkafyrirtæki, ekki ríkisrekin fyrirtæki?

Ég er að hugsa um að leyfa Sjálfstæðisflokknum að klára ræðutímann hérna, þetta er svo uppbyggilegt hjá þeim. Það er að sjálfsögðu ekki þannig að fjármálaráðherra skipi fyrirtækjunum fyrir um hvað þeir gera í sínum launamálum. Það fer eftir öðrum reglum. Eða er hv. þingmaður að biðja um að ég taki upp á mitt borð að ákveða launagreiðslur allra opinberra starfsmanna?

Hæstv. forseti. Ég vil geta þess að í dag eru liðin 60 ár frá því að Alþingi samþykkti aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Það var mikið gæfuspor fyrir íslenska þjóð og um leið eru 60 ár frá því að gerð var árás á Alþingishúsið. En meiri hluti þingsins stóð fast í lappirnar og tók þá mikilvægu ákvörðun að stilla Íslandi í hóp lýðræðisþjóða og segja já við frelsinu en nei við helsinu, nei við okinu og áformum sem m.a. fylgdu kommúnismanum. NATO hefur síðan verið hornsteinn utanríkisstefnu okkar farsællega í 60 ár og menn geta ímyndað sér hvað hefði gerst ef við hefðum ekki tekið þá ákvörðun að vera með í þessu friðarbandalagi. Það var mikilvægt skref hjá framsýnum og kjarkmiklum forustumönnum að taka þessa ákvörðun þegar þeir stóðu gegn öllu þessu ati á Alþingishúsið. 
             Herra forseti. Af hverjum ræðum við ekki skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál sem er lögbundin? 

Gengið er til dagskrár …  
            

Herra forseti. Mér finnst það eiginlega alveg makalaust að forseti þingsins skuli ekki einu sinni hafa leitt hugann að þessu merka gæfuspori í íslenskri utanríkissögu, 60 ára afmæli aðildar Íslands að Atlantshafsbandalaginu. Gott og vel. En það liggur líka ljóst fyrir að það er lögbundið að ræða utanríkismál, skýrslu utanríkisráðherra. Ég spyr því einfaldlega og vonast til þess að fá svar frá hæstv. forseta: Hvenær verður rætt um skýrslu utanríkisráðherra í þessum sal þannig að við getum frætt hæstv. forseta um hversu gott og mikið gæfuspor það var að gerast aðili að NATO fyrir 60 árum síðan?

Forseti vekur athygli á að næsta dagskrármál er að velja hvort við höldum þingfundi áfram lengur í dag en lög gera ráð fyrir og það ræðst m.a. af því hversu langan tíma við gefum hverju dagskrármáli hvenær við getum tekið önnur mál á dagskrá þannig að ég hef ekki dagsett hvenær utanríkisskýrslan kemur á dagskrá. Ég lagði fram lista yfir þær skýrslur sem liggja fyrir þinginu og vakti athygli á að tvær þeirra þyrftu að komast í umræðu áður en þingi lýkur. Það er skýrsla umboðsmanns Alþingis og skýrsla um utanríkismál. Þessar skýrslur voru báðar lagðar fram. Önnur þeirra hefur fengið umfjöllun í nefnd þannig að það eru áform um að taka hana á dagskrá en ekki er hægt að segja hvenær þær komast á dagskrá. Það ræðst af öðrum dagskrármálum sem eru til umræðu.

Herra forseti. Það veldur vonbrigðum að við skulum ekki nota þennan afmælisdag samningsins um Atlantshafsbandalagið til að ræða  Ég vil benda hæstv. forseta á það, úr því að þessa dagana virðist ýmislegt fara fram hjá honum, þar á meðal ýmsir stórviðburðir, að í lögskýringargögnum með lögum um Ríkisendurskoðun er sérstaklega tekið fram að þá skýrslu eigi að taka til umræðu á þinginu. Ég heyri að hæstv. forseti virðist ekki ætla að fara eftir þeim skýringum sem koma fram í lögum um Ríkisendurskoðun. Mig langar líka til að spyrja hvort ekki eigi að ræða um störf alþjóðanefnda. Við sem sitjum hér á þingi sitjum í alþjóðanefndum og 

Forseti upplýsir að í morgun var fundur í forsætisnefnd. Mál voru rædd í forsætisnefnd og síðan meðal formanna þingflokka. Þar var farið yfir lista yfir þær skýrslur sem liggja fyrir þinginu og munu þær verða ræddar áfram ef sérstakar óskir eru um að þessar skýrslur verði teknar fyrir áður en þingi lýkur. Mun forseti þá að sjálfsögðu skoða það. Hann hefur lagt þetta fram til að vekja athygli á hverjar lagalegar skyldur okkar eru og það hefur verið rætt í báðum þessum stofnunum forseta, í forsætisnefnd og hjá þingflokksformönnum.

Herra forseti. Ég lít ekki á það sem eitthvert samkomulagsatriði hvort hér verði tekin til umræðu skýrsla Ríkisendurskoðunar eða ekki. Það eru lög í gildi í landinu, þau gilda fyrir forsætisnefnd þingsins, fyrir hæstv. forseta Alþingis og eftir þeim verður að fara. Það þarf því að ræða hér um skýrslu Ríkisendurskoðunar. Á þessum tímum í samfélaginu, þegar fjármálakerfið er hrunið og stórar spurningar hafa vaknað um ýmis mikilvæg mál, að hæstv. forseti þingsins dragi lappirnar um það að hér sé rædd skýrsla Ríkisendurskoðunar á Alþingi Íslendinga finnst mér fyrir neðan allar hellur, ég verð að segja það. Þetta eru mál sem þarf að taka til umfjöllunar og umræðu og ég krefst þess af hæstv. forseta að hann hlutist til um það að skýrsla Ríkisendurskoðunar verði rædd hér. 
            

Hæstv. forseti. Ég tek undir orð þeirra hv. þingmanna sem hafa óskað eftir því að skýrsla utanríkisráðherra um utanríkismál verði rædd hér og sérstaklega á þessum degi þegar enn ríkir svo djúpstæður ágreiningur á milli okkar þingmannanna, eftir 60 ár í NATO, um skilgreininguna á því hvers konar fyrirbæri NATO er, hvort það er friðarbandalag, eins og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi, eða hernaðarbandalag eins og ég skilgreini NATO. Ég held að það sé því rétt, hæstv. forseti, að við gefum okkur góðan tíma til að ræða um skýrslu utanríkisráðherra og sjáum í hvers konar félagsskap við höfum verið.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson vék hér að skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ríkisendurskoðun gefur árlega út ársskýrslu sína en ég kannast ekki við, virðulegur forseti, að sú skýrsla sé komin út. En ef hún er komin út ber hins vegar að senda hana strax til umsagnar hjá fjárlaganefnd. Eftir að fjárlaganefnd hefur fjallað um skýrsluna skilar fjárlaganefnd frá sér áliti og hún er þá tekin hér yfirleitt strax á dagskrá. Ef skýrslan er nýlega komin út óska ég eftir því, virðulegur forseti, að hún sé send fjárlaganefnd til umsagnar þannig að við getum rætt hana. Það er vaninn að ræða hana á vorþingi og ég held að fjárlaganefnd geti öll staðið á bak við það að ræða ársskýrslu Ríkisendurskoðunar sem fjallar um starfsemi Ríkisendurskoðunar, starfsmannahald og ýmislegt sem fer fram 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að vekja sérstaka athygli á því að í dag skuli vera liðin 60 ár frá því að við stigum það gæfuspor að ganga í Atlantshafsbandalagið sem hefur sýnt og sannað að var eitt það réttasta sem við gátum gert í utanríkismálum og skipuðum okkur þar með í sveit með lýðræðisþjóðum gegn okinu, gegn ófrelsinu. Það hefði verið vel við hæfi að þessa dags hefði verið minnst sérstaklega, a.m.k. að hæstv. forseti Alþingis gerði sér grein fyrir hvað gerðist á þessum degi fyrir 60 árum. Út af ummælum hv. þm. Þuríðar Backman, ég hélt fyrst að það mundi enginn verða til andsvara og þingheimur ætlaði að samsinna með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur um að það hefði verið ótvírætt gæfuspor að ganga í Atlantshafsbandalagið en það var ein rödd sem sagði: Nei, við höfum ekki enn þá fundið út úr því hvers konar bandalag Atlantshafsbandalagið er. En við höfum fundið út 

Herra forseti. Ég tel í hæsta máta eðlilegt að Alþingi ræði þær skýrslur sem hér er verið að nefna, skýrslu utanríkisráðherra, skýrslu umboðsmanns Alþingis og skýrslu alþjóðanefnda og það sé bara hluti af eðlilegum þingstörfum. Ég vitna til orða hæstv. forseta að þetta kom til tals á fundi með þingflokksformönnum fyrr í dag og gert er ráð fyrir að málið verði síðan skoðað í ljósi framvindu þingsins. Vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn lofar hér inngöngu í NATO og forsvarsmenn Sjálfstæðisflokksins hafa verið að biðjast afsökunar á hinum og þessum misgjörðum eða óheppni í verkum á undanförnum árum þá velti ég því fyrir mér hvenær Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að biðjast afsökunar á hlut sínum í innrásinni í Írak. Ég held að það sé orðið fyllilega tímabært að Sjálfstæðisflokkurinn biðjist afsökunar á því að 

Hæstv. forseti. Á þessum merkisdegi vil ég náttúrlega að það komi fram að Framsóknarflokkurinn er hlynntur aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu og hefur verið það alla tíð og er einn af hinum svokölluðu lýðræðisflokkum á Íslandi og ekki fleiri orð um það. Ég segi eins og aðrir hér að ég hlakka mjög mikið til að fá að ræða skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál, m.a. vegna þess að þar gefst möguleiki til að ræða Evrópumálin og þau eru náttúrlega í brennidepli í dag eins og reyndar hefur verið lengi. Flokkarnir eru smátt og smátt að móta stefnu í þeim málaflokki nema stefna Sjálfstæðisflokksins virðist vera mjög óljós. Og af því að það var varaformaður Sjálfstæðisflokksins sem hóf þessa umræðu og óskar eftir að fá að ræða skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál held ég að það geti verið mjög áhugavert að hlusta á þingmenn Sjálfstæðisflokksins fjalla um Evrópumál á hv. Alþingi, svona áður en við förum heim.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt að halda því til haga að það var tekið upp á fundi formanna þingflokka að hér skyldu ræddar skýrslur þær sem lögbundið er að séu ræddar hér í þinginu. Ég reikna með því, miðað við þær undirtektir sem hér hafa orðið við því að ræða skýrslu utanríkisráðherra, að hún verði rædd hér mjög ítarlega af því að það var boðað að það þyrfti að fara í grundvallarumræðu um ýmis merk utanríkismál. Ég vil benda á að það er lögbundið að þessar skýrslur séu ræddar og þess vegna hlýt ég að reikna með því að forseti taki þessar ábendingar alvarlega og að skýrslurnar verði ræddar og það væri þá gott að fá skýr svör frá hæstv. forseta um hver áform hans eru í því efni.

Virðulegur forseti. Ég vil koma hér upp til að taka undir með þeim félögum mínum sem hafa talað á undan mér, að í dag er svo sannarlega merkisdagur og mér finnst í rauninni með ólíkindum að hér skuli enn þá finnast fólk sem dregur í efa að aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu hafi verið okkur Íslendingum til gæfu. Mér finnst það hreint með ólíkindum og hvet fólk til að fara aðeins yfir sögubækurnar sínar með opnum huga. Ég kem hér upp ekki síst sem formaður Íslandsdeildar NATO-þingsins og ég vil hvetja til þess að við tökum fyrir skýrslur alþjóðanefndanna og ég tel mjög mikilvægt í ljósi þessarar umræðu að við gerum það. Mér sýnist ekki vanþörf á því að fara yfir það hér á hinu háa Alþingi hvaða verkefnum er verið að sinna á vettvangi Atlantshafsbandalagsins, hvernig það kemur okkur Íslendingum til góða að vera þátttakendur í því samstarfi og hvernig það tengist hagsmunum Íslands beint að vera aðili að því ágæta friðarbandalagi, eins og hefur komið fram.

Virðulegi forseti. 60 ára afmæli Atlantshafsbandalagsins eru vissulega merkileg tímamót en ég get ekki sagt að þessi dagur í dag sé neinn sérstakur hátíðisdagur. Það má margt af sögu þessa dags læra um það hvernig eigi að haga ákvörðunum í alþjóðasamskiptum, að skapa samstöðu og brúa bil frekar en að efna til ófriðar. Að því er varðar hins vegar áhyggjuefni sjálfstæðismanna af umræðu um skýrslu utanríkisráðherra og skýrslur alþjóðanefnda fagna ég nýtilkomnum áhuga Sjálfstæðisflokksins á að ræða þau mál sem almennt liggja fyrir þinginu. Hingað til höfum við heyrt hér geipað um það af hálfu sjálfstæðismanna dag eftir dag að einungis eigi að ræða brýnustu efnahagsaðgerðir í þágu heimilanna en nú er það þannig að málþófsflokkurinn mikli vill fá að halda áfram að þæfa og tala og tala og tala. Það er gott, við fögnum því. Okkur er ekkert að vanbúnaði að halda þingstörfum áfram vel fram í aprílmánuð. 
            

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu um afmæli Atlantshafsbandalagsins sem ég tel þó að hafi verið vel við hæfi að vekja athygli á á þessum stað á þessum degi. Ég vildi hins vegar nota þetta tækifæri vegna þess að hér hefur nokkuð verið vikið að verkefnum sem liggja fyrir þinginu og spyrja hæstv. forseta hvort fyrir liggi áform eða áætlanir um þingstörf í þessari viku og lengur, hvort forseti geti gefið okkur upplýsingar um hvernig hann hyggst haga þingstörfum þannig að þingmenn geti skipulagt sig. Ég held að öllum þingmönnum sé ljóst að hér eru ýmis verkefni sem á eftir að sinna en ef hæstv. forseti gæti útskýrt það fyrir okkur á þessari stundu hver áform hans eru væri það til mikils gagns. Ég vil líka taka undir það sem áður hefur verið sagt að það eru ákveðnir liðir, t.d. skýrsla Ríkisendurskoðunar og skýrsla umboðsmanns Alþingis, sem jafnan 

Virðulegi forseti. Það er svolítið sérkennilegt hversu viðskotaillir þingmenn stjórnarliðsins verða þegar þeir eru minntir á þá einföldu staðreynd að það beri að ræða þessar skýrslur sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni. Hvað er það sem kemur svona illa við kaunin á hv. þingmönnum? Er það sú staðreynd að þeim ber að ræða skýrslu um utanríkismál, skýrslu Ríkisendurskoðunar, skýrslu umboðsmanns Alþingis? Er þetta eitthvert dæmi um málþóf eins og hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður utanríkismálanefndar, sagði áðan? Hann lét í veðri vaka að við værum að reyna að halda hér uppi málþófi af því að við færum fram á það við hæstv. forseta, sem hefur verið að móast við út af þessu máli, að staðið yrði við það verkefni sem Alþingi ber að sinna. Er það Alþingi sem ætlar að ganga fram fyrir skjöldu í því að sinna ekki lögbundnu hlutverki sínu? Þetta er alveg stórfurðulegt og það er undarlegt að hvenær sem komið er að því að ræða svona mál bregðast hv. þingmenn stjórnarliðsins svona illa við. Það er auðvitað þannig að okkur ber að ræða þessi mál og við eigum að finna okkur tíma og ég tel að hæstv. forseti ætti núna eftir þessa umræðu, 

Herra forseti. Mér finnst það alveg sjálfsagt mál að finna fyrir það tíma í störfum þingsins á næstunni að ræða allar þær skýrslur sem sjálfstæðismenn vilja ræða og nokkrar í viðbót þess vegna og taka góðan tíma í það enda þinginu ekkert að vanbúnaði að vera hér áfram við störf um sinn. Hitt finnst mér fulllangt gengið að vera að skakast hér á forseta fyrir að hafa ekki hjálpað Sjálfstæðisflokknum til að halda hér einhverja hyllingarsamkomu í þágu hernaðarbandalagsins NATO. Mér finnst að sjálfstæðismenn geti bara haldið hana sjálfir í Valhöll ef þá ekki bara suður á Keflavíkurflugvelli, ég held að það sé búið að opna offíserabarinn og sjálfstæðismenn geta bara farið þangað og haldið upp á aðdáun sína og dýrkun á NATO. Við hin mundum svo kannski hittast einhvers staðar annars staðar og ræða um framferði NATO í Íran og Afganistan og víðar þar sem NATO eða NATO-þjóðir hafa tekið til hendinni þannig að óbreyttir borgarar í þeim löndum vita vel hvað þar er á ferðinni.

Virðulegi forseti. Það var verið að ræða hér um samþykkt sem gerð var á Alþingi fyrir sextíu árum. Ef ætti að minnast þeirrar samþykktar væri eðlilegt að það væri gert á Alþingi. 
             En það er eitt sem hæstv. fjármálaráðherra kom inn á og blandaði saman og mér finnst dálítið sérkennilegt að maður sem hefur lagt sig í líma við að kynna sér utanríkismál jafn vel og hæstv. fjármálaráðherra skuli rugla stöðugt saman Atlantshafsbandalaginu og átökunum í Írak. Honum til upplýsingar skal þess getið að Atlantshafsbandalagið hefur ekkert að gera með þá innrás sem gerð var í Írak á sínum tíma. Það er bara allt annað mál. 

Hæstv. forseti. Það hefur verið með sérkennilegum hætti hvernig menn hafa rætt þessar skýrslur sem við erum að óska eftir að verði ræddar hér, ekki af því að við höldum endilega uppi einhverju málþófi, heldur bendum við einfaldlega á að það er lögbundið að ræða þessar skýrslur.  Þannig að ef menn vilja skoða það og bera þau mál saman held ég menn verði margs vísari um áherslumál ríkisstjórnarflokkanna og hvernig þeir raða málum sínum upp. Það 

Forseti vill að gefnu tilefni skýra frá því að hann gerði formönnum þingflokka grein fyrir því að hér ætti að vera þingfundur í þessari viku samkvæmt dagskrá. Gert verður ráð fyrir kvöldfundum og vill forseti vekja athygli á því að þingmönnum ber að sækja þingfundi og mál verða tekin á dagskrá eftir því sem þau liggja fyrir og eftir því sem tækifæri gefst til í umræðunni. Forseti ræður ekki hversu lengi menn ræða mál eða hversu lengi fundir dragast þannig að það verður að taka afstöðu til þess jafnóðum og þetta skýrist. Þannig að það liggur hreinlega fyrir hvenær fundartímar verða í vikunni og eitt af þeim málum sem liggur fyrir er að fá leyfi til að halda fundi hér fram eftir kvöldi ef þingheimur heimilar það.

Hæstv. forseti. Ég tel sjálfboðið að hæstv. forseti verði við eindregnum tilmælum sjálfstæðismanna um að fá að ræða NATO-skýrsluna. Ég legg til, hæstv. forseti, að það verði gert í kvöld og skýrslan sett á dagskrá og að menn taki jákvætt undir þessi afar brýnu tilmæli og fari í þessa umræðu sem svo miklu máli skiptir. Málið verði sett á dagskrá, eins og formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins hefur óskað eftir, og fleiri. Ég tel að þingmönnum sé ekkert að vanbúnaði að fara í þá umræðu og skora á hæstv. forseta að boða til nýs fundar með nýrri dagskrá þegar þessari dagskrá er lokið.

Virðulegi forseti. Ég er dálítið undrandi á þessari umræðu vegna þess að ég veit ekki betur en að hæstv. forseti hafi gert grein fyrir því áðan í svari við fyrirspurn, sem hér kom fram, að þessar skýrslur verði ræddar í þinginu. Ég skil ekki hvað mönnum liggur á. Enn eru 26 dagar til kosninga þannig að nægur er tíminn hér í þinginu. Við erum með á dagskrá í dag gríðarlega mikilvæg mál eins og t.d. lokaumræðu um frumvarp um að afnema eigi ábyrgðarmenn, gríðarlega mikilvægt mál. Við erum einnig með önnur mikilvæg mál fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu sem við gerum vonandi að lögum í dag og á morgun. Við skulum einhenda okkur í að ljúka þeim málum sem hér liggja fyrir og hætta þessum leik sem á sér stað hér þar sem menn gefa í skyn að hæstv. forseti ætli ekki að fara að lögum og fjalla um skýrslur sem lögbundið er að fjalla um. Auðvitað verður það allt saman gert. Ég alla vegana vona að forseti standi upp og lýsi því yfir og staðfesti það og endurtaki fyrir þá sem ekki virðast ekki hafa viljað heyra það. 

Virðulegi forseti. Þetta eru undarlegar umræður. En ég vil óska Atlantshafsbandalaginu til hamingju með afmælið. Ég lýsi yfir vonbrigðum með sjálfstæðismenn að þeir skuli standa í einhvers konar málþófi enn eina ferðina þegar þeir hafa komið hér trekk í trekk og talað um að mikilvægt sé að ræða hér efnahagsmál og slæma stöðu heimilanna. En mig langar til að vekja athygli á athugasemd sem kom frá hv. þm. Birgi Ármannssyni þar sem hann spurði virðulegan forseta um það hvernig dagskrá Alþingis væri næstu viku. Þá vil ég benda á það að forseti Alþingis stöðvaði hér umræðuna einn dag vegna þess að eitt einstakt mál tafðist um tvo daga í þinginu. Ég vænti þess að hæstv. forseti svari þessari spurningu og skýri fyrir okkur hvernig dagskráin verður næstu daga.

Forseti hefur svarað þessu og sagt frá því að fundurinn verði samkvæmt dagskrá eins og venja ber til þessa viku, þ.e. að við fundum hvern dag og tökum þau mál á dagskrá sem liggja fyrir þinginu og koma út úr nefndum.  Forseti gaf út strax í upphafi að hér mundum við fyrst og fremst starfa eftir vetrarþingsreglum, sem eru um það að þing starfi til 4. apríl. Verði á því lenging verður það gert í samráði við formenn þingflokka og þingmenn. Ósk forseta er að þinginu ljúki í þessari viku en við skulum sjá hvað okkur endist tími til. Eindregnar óskir hafa komið fram um að við tökum um tíu skýrslur á dagskrá áður en þingi lýkur þannig að einsýnt er að við náum því ekki fyrir 4. apríl. Þá er það vilji þingsins að við verðum fram í næstu viku og forseti mun ekki skorast undan því. Þannig að það verður þá rætt af þingflokksformönnum. Þetta er nýtt mál og kom ekki fram á formannafundi þingflokkanna í morgun. 

Virðulegi forseti. Það er sérkennilegur orðaleikur að kalla það allt í einu málþóf þó að hv. þingmenn tali hér í innan við hálftíma um og knýi á um það að hér séu rædd mál sem ber að ræða á Alþingi. Það er einfaldlega þannig að hvernig sem menn líta á málin hljóta þeir að telja að skýrsla hæstv. utanríkisráðherra um utanríkismál sé eitt af burðarmestu málum sem hægt sé að ræða. Þetta er ósköp einfalt, við erum að reyna að fara fram á það að fá svar frá hæstv. forseta um hvenær þessi skýrsla og aðrar þær skýrslur sem hér hafa verið nefndar komast á dagskrá. Ég vil hvetja hæstv. forseta til að reyna að stuðla hér að góðri samvinnu í þinginu og að hann setjist niður með forsætisnefnd og formönnum þingflokka til að komast að niðurstöðu um hvenær þessi mál verða tekin á dagskrá. Þetta er enginn leikur. Þetta er ekki málþóf eins og hv. þingmenn Samfylkingarinnar, sem hafa allt á hornum sér í þessari umræðu, hafa talað um. Þetta er einfaldlega þannig að Alþingi ber að ræða þessi mál og eðlilegur framgangsmáti er að það sé gert í góðri sátt og reynt verði að komast að samkomulagi um það að gefa þessu eðlilegt rými hér í þinginu. Ég kann illa við þær hótanir hæstv. forseta að þetta geti verið einhvers konar afgangsstærð sem eigi þá bara að ræða einhvern tíma þegar honum hentar. 
            

Forseti biðst undan því að hafa sagt að þetta væri afgangsmál. Það hefur ekki komið fram í ræðu hér og biðst hann velvirðingar hafi svo verið. Aftur á móti hefur forseti leitað eftir því við þingflokksformenn að raða málum inn ásamt forsætisnefnd og hefur verið leitast við að gera það af besta mætti. Hafi menn óskir um að við fundum um þetta síðar í dag þá skal það verða gert og þá verður rætt hvenær menn setja þetta á dagskrá. Það er nýtt fyrir forseta að þessi mál eigi öll að koma nú áður en menn ljúka þingi. Ekki er langt síðan að menn óskuðu eftir því að þingi lyki hér 12. mars. Skömmu síðar var settur ákveðinn forgangur, sem forseti hefur hlustað á úr þinginu, hvaða mál við tækjum fyrir. Því hefur verið dreift hér í dag og forseti hlýtur að sjálfsögðu að meta þær óskir sem koma fram hjá þingmönnum um hvaða mál eru rædd hér í þinginu og mun hlusta vel eftir því og fylgja þeim reglum sem um það gilda. Óvenjulegt er að hér séu kosningar í apríl og kannski ekki tími til að ljúka öllum málum. En það er líka stutt í sumarþing, þar sem gefst þá tækifæri til að taka fyrir ýmis mál sem ekki næst að ljúka fyrir 4. apríl eða þann tíma sem settur var. En forseti óskar að sjálfsögðu eftir góðu samstarfi um það með hvaða hætti þingið verður starfandi og tekur við öllum góðum tillögum sem koma um fundarstjórn forseta og störf þingsins.

Herra forseti. Ég vona að þetta innlegg mitt flokkist ekki sem málþóf. En ég var að koma af mjög öflugum landsfundi og þar hitti ég fólk utan af landi sem spurði hvenær þingmenn kæmu heim í hérað til að ræða um komandi kosningar.  Svo vil ég benda á það að Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu ætlar að kanna kosningar á Íslandi, hafa kosningaeftirlit. Ég er hræddur um að það þyki ekki góð lenska að þingmenn hafi ekki tíma til að kynna kjósendum sínum það sem þeir eiga að kjósa um. Ég hugsa að það sé ekki nægilega gott fyrir lýðræðið ef menn ætla að halda þing alveg fram á kosningadag.

Virðulegi forseti. Í ljósi orða hæstv. forseta hér áðan vil ég taka fram að áherslur þingflokks sjálfstæðismanna hafa ekkert breyst í þá veru að auðvitað viljum við leggja áherslu á málefni heimila og fyrirtækja í landinu. En á hinn bóginn er það þannig og á það hefur verið bent hér í dag að ákveðin lagaskylda liggur við að ræða skýrslur utanríkisráðherra, Ríkisendurskoðunar og umboðsmanns Alþingis. Við viljum halda lögum og reglum á þessu þingi og þess vegna viljum við benda á þetta og leggjum þunga áherslu á að við höldum áfram þeim störfum og tekið sé tillit til orða okkar og hæstv. forseti virði lögin í landinu.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag eða þar til umræðum um dagskrármálin er lokið. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Svo er ekki og skoðast hún þá samþykkt.

Herra forseti. Það er frumskylda þeirrar ríkisstjórnar sem nú starfar í landinu að beina öllum sínum kröftum í að koma hjólum atvinnulífsins í gang og verja heimilin í landinu. Því miður hefur sú ríkisstjórn sem nú starfar ekki sett alla krafta sína í þessi verkefni heldur hefur hún beint athyglinni í aðrar áttir. 
             Það mál sem við greiðum atkvæði um nú, greiðsluaðlögun, var samið að frumkvæði Sjálfstæðisflokksins í tíð hv. þm. Björns Bjarnasonar í dómsmálaráðuneytinu, samið af réttarfarsnefnd og er eitt af þeim málum sem mun koma heimilunum í landinu vel. Slík mál mættu vera fleiri frá ríkisstjórninni og það væri óskandi að svo væri 

Virðulegi forseti. Það eru mikil tímamót að við skulum nú vera að ganga frá þessu frumvarpi til samþykktar. Það eru komin hátt í 20 ár síðan barátta þáv. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, hófst fyrir því að greiðsluaðlögun yrði komið í íslensk lög. Það hefur tekið langan tíma að koma þessu þjóðþrifamáli í gegn en hefur nú tekist. Ég vil að síðustu þakka góða samvinnu sem tekist hefur um málið á vettvangi allsherjarnefndar sem er til fyrirmyndar og ég bind miklar vonir við að þetta úrræði komi fjölda fólks til hjálpar nú þegar harðnar á dalnum í efnahagslífinu. Það hefði verið betra ef menn hefðu drattast til að koma þessu úrræði í lög þegar fyrst voru flutt um það frumvörp, 1994 og 1995, frekar en að bíða eins lengi og raun ber vitni.

Virðulegur forseti. Það er svolítið sérstakt að hlusta á þingmenn hælast um hverjir hafi komið fyrst með málin, en það er nú þannig að Framsóknarflokkurinn flutti hér mál um greiðsluaðlögun á þessu þingi á undan hinum flokkunum, svo því sé til haga haldið.  Eins og allir vita vildum við fá, og viljum fá 20% leiðréttingu til að hægt sé að leiðrétta skuldir heimilanna og ég tel að við eigum að fara í þá aðgerð. Þetta mál er hins vegar eigi að síður brýnt og sérstaklega núna þegar við sjáum fram á þetta efnahagshrun þá er þörf fyrir að ákveðinn hópur fólks fari í greiðsluaðlögun. Við segjum því já, virðulegur forseti.

Herra forseti. Það er sama hvaðan gott kemur. Ég er hér komin til þess að árétta að það frumvarp sem við samþykkjum nú, um greiðsluaðlögun, er aðeins einn hluti af þeim aðgerðapakka sem núverandi ríkisstjórn hefur lagt fram og kominn er til framkvæmda. Þá vil ég minna á að við höfum lokið við og orðin er að lögum frestun á gjaldþrotum á íbúðarhúsnæði, fram til 1. október næsta haust og að í morgun ákvað hv. allsherjarnefnd að flytja hér inn í þingið frumvarp um greiðsluaðlögun fasteignaveðlána. Þetta þrennt, almenn greiðsluaðlögun, frestun gjaldþrota, sem þegar er komin til framkvæmda, og greiðsluaðlögun fasteignaveðlána, mun koma heimilum, ofurskuldsettum heimilum í landinu mjög til góða.

Virðulegi forseti. Hér er komið til atkvæðagreiðslu eftir 3. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum um tóbaksvarnir og varðar það tvær efnisbreytingar sem annars vegar varða varúðarmerkingar tóbaks á formi litmynda og hins vegar undanþágur sem eru leyfðar frá auglýsingabanni tóbaksvarnalaga. Þessar breytingar eru í samræmi við ábendingar Evrópuráðsins og tilskipanir ESB. Hér er gengið lengra í varúðarmerkingum en hefur verið gert hingað til en ráðstafanir sem hafa verið gerðar á síðustu árum til þess að stemma stigu við tóbaksnotkun hafa reynst árangursríkar, jafnvel þó að í mörgum tilvikum hafi þær reynst vera umdeildar. Árangurinn hefur verið sá að tóbaksneysla hefur almennt farið minnkandi á síðustu árum og ekki síst meðal ungmenna. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins í heilbrigðisnefnd standa að baki nefndaráliti heilbrigðisnefndar.

Virðulegur forseti. Ég tel að það sé sérstakt fagnaðarefni að verið sé að heimila að settar verði upp litmyndir á sígarettupakkana til varnar þeim sem tóbakið nota. Eins og menn muna fór hér fram mikil umræða á sínum tíma um að það ætti ekki að leyfa reykingar á veitinga- og skemmtistöðum. Þá kom upp mikil frelsisumræða og talað var um að menn ættu að hafa frelsi til þess að reykja á veitinga- og skemmtistöðum. Sem betur fer stóð þingheimur saman um að verja þá sem vinna á veitinga- og skemmtistöðum gagnvart tóbaksreyk frá öðrum. Það er því mikið fagnaðarefni að nú eru tekin mörg jákvæð skref gegn tóbaksreykingum af því að tóbaksreykingar eru afar skaðlegar, þær eru svo skaðlegar að ég á von á því munum taka enn þá stærri skref á næsta kjörtímabili. Við höfum náð miklum árangri í tóbaksvörnum og þetta mál er eitt af mörgum sem eru í þá áttina. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér er komið til atkvæðagreiðslu eftir 3. umr. frumvarp til breytinga á lögum um málefni aldraðra hvað varðar gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra. Það felur í sér u.þ.b. 400 kr. hækkun á nefskatti á árinu 2009 frá fyrra ári og tekur hækkunin mið af verðlagsbreytingum. Þeir sem eru á aldrinum 16–70 ára greiða eftir samþykkt frumvarpsins 7.534 kr. á árinu 2009 til sjóðsins, þó þannig að þeir sem falla undir ákveðna tekjuviðmiðun, sem er rétt undir 100 þús. kr. á mánuði, eru undanþegnir gjaldinu. Frumvarpið er á forræði hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra og kemur á fremur óvenjulegum tíma því venjulega er þetta frumvarp afgreitt í tengslum við afgreiðslu fjárlaga. Áætlaðar tekjur til sjóðsins á árinu 2009 nema um 1.400 millj. kr. og er þeim ráðstafað úr sjóðnum til uppbyggingar vegna þjónustu við aldraða. Jafnvel þó að það sé umdeilt að nota nefskatt í þessum tilgangi og hefur komið til umræðu í hvert sinn sem þetta mál hefur komið inn í þingsali teljum við að þessum peningum sé vel varið til uppbyggingar á þjónustu við aldraða. Ég segi já.

Herra forseti. Hér er verið að framlengja lög sem eru í rauninni einstæð tilraun til að taka upp hlutaatvinnuleysisbætur og ég tel það mjög brýnt. Þetta hefur verið rætt í mínum þingflokki og þar voru menn einróma sammála um að samþykkja þetta og ég samþykki þetta fyrir mitt leyti líka.

Hæstv. forseti. Áður en gengið er til atkvæða um þetta frumvarp vil ég vekja athygli á því að um leið og sveitarfélögin hætta þátttöku og eru ekki lengur aðilar að starfsemi Bjargráðasjóðs er tekin ákvörðun um verulega lækkun á framlögum til sjóðsins auk þess sem hann er veiktur verulega með því að út úr honum eru teknar allar eigur og eignir og eignarhlutur sveitarfélaganna. Ég vil vekja athygli á þessu en tel frumvarpið að öðru leyti í lagi en sjóðurinn verður veikari en áður var og ég tel algjörlega nauðsynlegt að farið verði vandlega og rækilega yfir hvernig megi tryggja tekjur og þar með stöðu sjóðsins til þess að gegna sínu mikilvæga hlutverki, sem er fyrst og fremst til þess að verja og bæta upp áföll 

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er skynsamlegt að opna leiðir fyrir sviðslistafólk og hönnuði eins og gert er ráð fyrir. Það er jafnframt ástæða til að fagna því að verið sé að opna á möguleika til þess að flytja fjármuni á milli launasjóða. Hins vegar er sá ljóður á ráði þessa frumvarps að það gerir ráð fyrir því að það sé fjármagnað með lántökum, dýrum lánum eins og kemur glögglega fram í mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og þess vegna er útilokað við þessar aðstæður að styðja þetta frumvarp eins og það er úr garði gert. Þess vegna sit ég hjá.

Hæstv. forseti. Hér er vissulega verið að fjölga þeim listamönnum sem á næstu þremur árum hafa möguleika á að hljóta listamannalaun samkvæmt reglum sem þar eru settar. Þessi aukning kemur ekki til á þessu ári, hún kemur til á næsta ári og næstu þremur árum. Það er því ekki verið að leggja fjölgunina til í ár heldur með vísan til fjárlagagerðar fyrir næstu þrjú ár, svo að það sé alveg ljóst.

Herra forseti. Síðastliðið haust varð íslenska þjóðin fyrir áfalli. Það er gífurlegur halli á ríkissjóði, það þarf að ná þessum halla niður með öllum tiltækum ráðum til þess að við uppfyllum skilyrði Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Á sama tíma eru menn að skuldbinda ríkissjóð eins og hann eigi nóg af peningum. Á sama tíma ætla menn að hætta að skerða heilbrigðiskerfið, menntakerfið o.s.frv. og hér er verið að auka útgjöldin. Ég segi nei, herra forseti.

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram í umræðum fyrr í dag, m.a. í orðum hæstv. forseta, að vitaskuld er þörf á því að ræða um utanríkismál og upplýsa þjóðina um utanríkismál og stóra atburði utanríkissögunnar. Ég tel því að í sjálfu sér sé það verðugt verkefni að koma á laggirnar rannsóknarsetri á sviði utanríkis- og öryggismála. En ég er þeirrar skoðunar að þetta sé ekki rétti tíminn til þess að taka ákvarðanir um það að setja slíkar stofnanir á fót og þess vegna mun ég skila auðu við þessa atkvæðagreiðslu.

Hæstv. forseti. Hér er komin til lokaafgreiðslu þingsályktunartillaga sem er flutt af okkur þingmönnum Framsóknarflokksins og ég er 1. flutningsmaður og lýsi mikilli ánægju með að þessi tillaga skuli vera komin til lokaafgreiðslu. Í raun er hún ekki í upphaflegu formi og hef ég ekkert út á það að setja. Tillagan er flutt snemma þessa vetrar áður en ósköpin skullu á og þess vegna er eðlilegt að álykta með þeim hætti sem hér er lagt til, þ.e. að þessari rannsóknarstofnun skuli ekki umsvifalaust komið á fót heldur er sagt hér, með leyfi forseta: „kanna grundvöll þess að setja á stofn sjálfstætt rannsóknarsetur á sviði utanríkis- og öryggismála.“ Ég held að sé mjög eðlilegt svigrúm en það væri mjög áhugavert ef slíkt setur gæti komist hér á legg þar sem Íslendingar búa yfir mikilli þekkingu á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Hér er komin til 2. umr. breyting á lyfjalögum en með frumvarpinu er lagt til að frestað verði á ný hluta af gildistöku 10. gr. laga nr. 97/2008, um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994. Fresturinn varðar eingöngu smásölu lyfja og er til næstu áramóta. Það er hv. heilbrigðisnefnd sem flytur tillöguna og er samstaða um málið. Frestur nú er vegna þess að nýju greiðsluþátttökukerfi lyfja sem fyrirhugað var að tæki gildi 1. apríl nk., eða eftir tvo daga, hefur verið frestað. Hlutur heimilanna í heildarlyfjakostnaði hefur aukist á undanförnum árum og er full ástæða til að taka þessi mál til endurskoðunar. Jafnframt hefur verið sýnt fram á ákveðið ójafnræði milli sjúklingahópa varðandi lyfjakostnað. Þingflokkur sjálfstæðismanna leggur ríka áherslu á að vinnu við nýtt greiðsluþátttökukerfi verði hraðað, það er mikið hagsmunamál fyrir fólkið í landinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um ábyrgðarmenn, á þskj. 827. Nefndin ræddi á fundum sínum einkum 8. gr. frumvarpsins. Eins og fram kemur í fyrra nefndaráliti hefur sú grein verið mest rædd, þ.e. ákvæði greinarinnar um að ekki verði gert fjárnám í heimili ábyrgðarmanns og hvaða afleiðingar það kunni að hafa gagnvart gjaldþrotakröfu. Af þessu tilefni vill nefndin taka sérstaklega fram að árangurslaust fjárnám vegna þess að óheimilt er að gera fjárnám í fasteign er annars eðlis en árangurslaust fjárnám sökum eignaleysis gerðarþola. Í slíkum tilvikum er ekki um eignaleysi að ræða hjá gerðarþola heldur er aðför árangurslaus sökum þess að óheimilt er að gera aðför. Gjaldþrotalögin gera ekki ráð fyrir því að eignafólk verði tekið til gjaldþrotaskipta. Þá áréttar nefndin að greinin nær aðeins til persónulegra ábyrgða en á ekki við þegar ábyrgðarmaður hefur veitt veðleyfi í fasteign sinni. Jafnframt ítrekar nefndin að greinin nær ekki til ábyrgðarsamninga sem hafa verið gerðir fyrir gildistöku laganna, verði frumvarpið að lögum, það er sem sé ekki afturvirkt, sbr. 12. gr. og ákvæði til bráðabirgða. Enn fremur vill nefndin taka fram að með eigin atvinnurekstri er átt við atvinnurekstur þar sem viðkomandi þiggur meginhluta launa sinna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Guðfinna S. Bjarnadóttir og Höskuldur Þórhallsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu hefur verið lengi á leiðinni af hálfu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar. Það eru mörg ár síðan tímabært varð að fylgja þessu máli eftir og klára það. Þessi aðgerð með ábyrgð á íbúðakaupum bitnaði oft og tíðum á eldra fólki sem hafði búið við sinn hag og sitt öryggi í sveita síns andlits og bankarnir ólu á þessum skepnuskap, herra forseti. Þetta er eitt af mörgum dæmum um vinnubrögð bankanna á undanförnum árum sem má nefna, á löngu árabili þar sem menn voru plataðir til að taka þátt í undirskriftum og bankarnir gátu leikandi séð fyrir fram að dæmið gat ekki gengið upp nema allt væri skothelt. Þeir vissu að það var ekki skothelt. Þetta voru ólög og það er mikið fagnaðarefni að þetta baráttumál Lúðvíks Bergvinssonar skuli vera að koma til framkvæmda. Því ber að fagna sérstaklega að þetta gangi nú fram og að slík ósvinna sem hefur viðgengist í þessum efnum muni ekki tíðkast áfram.

Herra forseti. Ég tek undir þessi orð hv. þm. Árna Johnsens. Það er vert að þakka þá þrautseigju sem þeir þingmenn með hv. þm. Lúðvík Bergvinsson í broddi fylkingar hafa sýnt á þeim 12 árum frá því að þessu máli var fyrst hreyft hér en þetta mun vera í áttunda sinn sem það er flutt sem þingmannamál og lítur nú út fyrir að það verði að lögum í dag. Það er engum vafa undirorpið að þessi lagasetning mun hafa víðtæk áhrif á íslenskan fjármálamarkað og ég tel að hún verði til þess að skjóta stoðum undir heilbrigðara viðskiptalíf en tíðkast hefur.

Virðulegi forseti. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með það hversu mikil samstaða hefur náðst í þinginu um að fylgja þessu máli um ábyrgðarmenn fram, svo sem komið hefur í ljós og kom í ljós við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Ég ítreka þakkir mínar til 1. flutningsmanns frumvarpsins, hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, fyrir þá þrautseigju sem ítrekað hefur komið fram að hann hefur sýnt varðandi þetta mál. Þetta mál hefur verið eitt af helstu baráttumálum varðandi lagasetningu af hálfu Neytendasamtakanna þar sem áhersla var lögð á það hve miklu máli skiptir að koma því út úr íslensku lánakerfi sem við höfum haft, að hér væri miðað við að alltaf væru kallaðir til ábyrgðarmenn í staðinn fyrir að gera eins og gerist með siðuðum þjóðum þar sem bankaviðskipti eru þróaðri en hér hefur verið, það sé miðað við líklega greiðslugetu sjálfs lántakandans og hvort sú fjárfesting sem hann ræðst í sé eðlileg. Það ábyrgðarmannakerfi sem við höfum búið okkur til í íslenskum fjármálaheimi hefur m.a. stuðlað að óábyrgri afstöðu íslenskra lánveitenda þar sem þeir hafa horft til þess að þess vegna afi og amma, eins og hv. þm. Pétur Blöndal lýsti svo sérstaklega í frábærri ræðu sem hann flutti hér við 2. umr., gætu þurft að greiða vegna óábyrgra fjárfestinga lántakandans. Við eigum ekki að miða við slíkt og ekki hafa lánakerfið þannig. Við erum í sjálfu sér ekki að afnema ábyrgðarmannakerfið eins og kom fram í ræðu áðan. Við erum að setja ákveðnar reglur um samskipti neytandans og fjármálastofnunar. Á sínum tíma tókst samkomulag með Neytendasamtökunum og sumum fjármálastofnunum um að koma á ákveðnum vísireglum hvað varðar ábyrgðarmenn. Það var gott svo langt sem það náði. Ýmsar fjármálastofnanir hafa hins vegar verið utan þess kerfis, m.a. ýmsir aðilar sem hafa lánað bílalán þannig að samkomulagið sem slíkt var gott svo langt sem það náði en var hins vegar ekki fullnægjandi. Þar af leiðandi var brýnt að setja löggjöf um málið til að koma eðlilegum viðmiðunum inn í íslenskt fjármálalíf hvað þetta varðar. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, virðulegi forseti, en vildi ekki láta hjá líða við 3. umr. málsins að ítreka stuðning minn við þetta frumvarp og tel að með því að samþykkja það sé náð mjög merkum áfanga til þess að bæta stöðu neytenda á Íslandi.

Herra forseti. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa rætt þetta frumvarp mjög oft og eru mjög hlynntir framgangi þess, telja að það auki aga og ábyrgð í fjármálakerfinu og styðja það eindregið.

Virðulegi forseti. Ég held að afgreiðsla þessa máls skipti miklu máli fyrir íslenskt fjármálalíf og sé stór liður í því að breyta þeim kúltúr, ef svo má að orði komast, sem hefur þróast hér til áratuga, þ.e. að þeir sem stunda viðskipti beri ekki ábyrgð á þeim sjálfir heldur kalli til þriðja aðila til að bera ábyrgðina. Vissulega er eðlilegt að þetta gerist í einhverjum tilvikum en því miður var það þannig á Íslandi að þetta varð að meginreglu. Það er nokkuð sem ég og við höfum lagt til að verði breytt og mér sýnist vera vilji til þess. Eins og komið hefur fram hefur tekið dálítinn tíma að gera þetta að veruleika og ég þakka þeim fjölda þingmanna sem hefur stutt þetta í yfir áratug. Það yrði of langt mál að telja þá alla upp, virðulegi forseti, en ég segi örugglega já.

Herra forseti. Ég ætla að gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég greiði atkvæði með þessu. Þetta frumvarp kemur í veg fyrir ósið sem hefur verið við lýði á Íslandi, ósið sem hefur rústað fjölskyldubönd, rústað vinabönd og gert það að verkum að lántakandi og lánveitandi eru ábyrgðarlausir en ábyrgðarmennirnir sem eiga fasteignir eru dregnir til ábyrgðar, oft án þess að þeim sé gerð nægilega mikil grein fyrir því. Málið var mikið rætt og var lengi í vinnslu. Ég hef verið meðflutningsmaður þess og barist fyrir því að það næði fram að ganga. Ég gleðst yfir árangrinum og tel að þetta muni strax hafa verulega mikil áhrif til bóta á fjármálamarkaðinn og koma í veg fyrir þessa miklu harmleiki, virkilegu harmleiki sem hafa átt sér stað á þessum markaði. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Hv. félags- og tryggingamálanefnd hefur fjallað um málið og fengið um það umsagnir. Í tillögunni er kveðið á um að Alþingi skuli álykta að félagsmálaráðherra feli Jafnréttisstofu að hrinda af stað aðgerðum í því skyni að efla hlut kvenna í sveitarstjórnum. Mikið hefur verið rætt um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum á undanförnum missirum og árum. Sveitarstjórnarkosningar verða haldnar vorið 2010, eins og allir vita, og telur nefndin rétt að leggja í aðgerðir fyrir þær, enda hefur hlutur kvenna í sveitarstjórnum aukist hægt á umliðnum árum. Nefndin hefur kynnt sér sjónarmið umsagnaraðila og í stuttu máli sagt leggur nefndin til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Flutningsmenn hennar eru þingmenn úr öllum flokkum, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, 1. flutningsmaður, og undir nefndarálitið rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Þuríður Backman, Atli Gíslason, Helga Sigrún Harðardóttir og Kristinn H. Gunnarsson. Fjarverandi við afgreiðslu málsins úr félags- og tryggingamálanefnd voru hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson, Árni Johnsen og Ragnheiður Ríkharðsdóttir.

Virðulegi forseti. Í sjálfu sér er sú tillaga sem hér er til umræðu allra góðra gjalda verð. Það væri virkilega ánægjulegt ef það næðist fram að hlutur kvenna væri jafn á við hlut karla, hvort sem væri í sveitarstjórnum eða á Alþingi. Þannig virðast hlutir hafa skipast á mörgum framboðslistum til Alþingis við næstu alþingiskosningar að búast má við, og vonandi verður það, að hlutur kvenna aukist verulega þannig að það þokist í átt til fullnægjandi jafnréttis.  Að sjálfsögðu tók tíma að vinna bug á þeim fordómum sem voru fyrir hendi og við skulum athuga að þegar veraldarsagan er skoðuð er ekki svo ýkja langt síðan konur fengu kosningarrétt, það er ekki svo ýkja langt síðan það var talið eðlilegt að helmingur þjóðarinnar hefði ekki kosningarrétt á grundvelli kynferðis. Okkur finnst svo gjörsamlega fráleitt í dag að slíkar skoðanir hafi verið réttlættar ár eftir ár og að konur víða um lönd, m.a. ekki síst í Bretlandi, hafi þurft að heyja mjög harða baráttu fyrir því að ná fram þessum sjálfsögðu mannréttindum. Ég styð þá hugsun sem kemur fram í þeirri tillögu til þingsályktunar sem hér ræðir um. Það er fyrst og fremst spurningin um að ná fram viðhorfsbreytingu í þjóðfélaginu. Ég lít þannig til að það sé ekki mikilvægasti hluturinn til að ná fram bættum rétti kvenna í þjóðfélaginu eða aukinni jafnstöðu að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum eða á Alþingi þó að það sé markmið sem ég er samþykkur. Skórinn kreppir varðandi kynjamisréttið virkilega fyrst og fremst, eftir því sem ég best skynja það í þjóðfélaginu, gagnvart stöðu láglaunakvenna, með hvaða hætti þeim er búin staða, og sést á þeim mismun sem er iðulega á vinnustöðum þar sem konur eru settar hjá varðandi stöðuhækkanir og því að geta notið þægilegri vinnu og hærri launa en karlinn sem vinnur við hlið þeirra. Þar hefur mér sýnst skórinn kreppa að og einmitt í láglaunastörfunum þyrfti helst að bæta stöðu íslenskra kvenna til að ná raunverulegri jafnstöðu kvenna og karla. Þess vegna hefði mér fundist forgangsatriði að hafa hér þingsályktunartillögu sem segði að Alþingi ályktaði -  Varðandi atriði eins og þau að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum, og ég lít svo á að það sé verið að tala um það almennt í pólitík, með hvaða hætti í ósköpunum á Jafnréttisstofa að gera það? Ég tek undir og segi að þessi tillaga til þingsályktunar sé allra góðra gjalda verð en þegar kemur til kosninga velja kjósendurnir sjálfir fulltrúa sína. Viljum við taka valdið úr höndum kjósenda? Það er athyglivert að í tillögunni til þingsályktunar og nefndarálitinu koma ekki fram neinar tillögur um það hvernig á að vinna þetta verkefni, það eru engar vísireglur um það hvað eigi að gera, heldur eingöngu falinn einhver óbundinn opinn pakki um að Jafnréttisstofa eigi að hrinda af stað aðgerðum í því skyni að efla hlut kvenna í sveitarstjórnum. Ég hlýt að spyrja: Hvað á Jafnréttisstofa að gera í þessu sambandi? Mér finnst dálítið sérkennilegt að engar skýringar skuli koma fram varðandi þessa tillögu til þingsályktunar um hvað ætlast sé til að gert verði í þessu skyni. Á Jafnréttisstofa að gangast fyrir auglýsingaherferð eða gera tillögu til lagabreytinga um að ákveðin ákvæði séu sett í lög varðandi kynjahlutföll þeirra sem valin eru til sveitarstjórna eða er það með einhverjum öðrum hætti? Það sem mér finnst skipta mestu máli, og það er kannski ágætt verkefni fyrir Jafnréttisstofu, er að á öllum stigum og sviðum þjóðfélagsins sé stuðlað að viðhorfsbreytingu í þá átt að það sé við það miðað að sá grundvallarskilningur nái fram að ganga að það séu sjálfsögð mannréttindi að allir borgarar, óháð kynferði, njóti sama réttar. Það finnst mér skipta mestu máli, að allir borgarar óháð kynferði njóti sama réttar. Þess vegna ætla ég enn einu sinni að taka upp það atriði að ég tel að ég sé sviptur ákveðnum rétti miðað við það að ákveðnir borgarar þessa þjóðfélags hafa helmingi meira vægi atkvæða en ég. Þá á ég við atkvæðavægi milli kjósenda eftir einstökum kjördæmum þar sem vægi atkvæða kjósenda í höfuðborgarkjördæmum, Reykjavíkurkjördæmi suður, Reykjavíkurkjördæmi norður og Suðvesturkjördæmi, er helmingi minna en atkvæðavægi kjósenda í ýmsum öðrum kjördæmum. Þegar við tölum um jafnrétti, borgaraleg réttindi og mannréttindi verðum við að skoða þessa hluti heildstætt og á sama hátt og ég tek undir þau sjónarmið sem liggja að baki þeim hugmyndum sem koma fram í þingsályktunartillögunni finnst mér hún því miður um of óskýr. Það er ekki vísað til þess hvernig á að standa að þeim hlutum sem hér um ræðir. Hugsunin sem á bak við býr er góðra gjalda verð því að barátta fyrir jafnstöðu kvenna er barátta fyrir mannréttindum og ég styð þá baráttu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg í umræðu um þetta þjóðþrifamál og mikilvægi þess að fjölga konum í stjórnmálum og annars staðar í samfélaginu þar sem ráðum er ráðið og teknar eru mikilvægar ákvarðanir um hagsmuni samfélagsins, hvort sem er í sveitarstjórnum, á Alþingi, í opinberum stofnunum eða stjórnsýslunni. Það hefur lengi verið talað um viðhorfsbreytingu í þessum málaflokki. Reynslan sýnir okkur eftir 5.000 ára karlaveldi og tæplega 100 ára baráttu fyrir réttindum kvenna, sem enn er ekki lokið víðast um heim, að það verður að taka um það pólitískar ákvarðanir að jafna rétt kynjanna í samfélaginu. Þess vegna hafa gildandi jafnréttislög það að markmiði að jafna stöðu karla og kvenna í íslensku samfélagi og þess vegna vinna stjórnvöld í þeim anda að beita áhrifum sínum og valdi til að fjölga konum, hvort heldur er í sveitarstjórnum eða á Alþingi. Það breytir auðvitað ekki því að þegar tekið er sérstaklega til stjórnmálaþátttöku kvenna er ábyrgð stjórnmálaflokkanna mest í því að stilla þannig upp á framboðslista sína að þar sé hlutur kvenna tryggður. Reynslan sýnir okkur einfaldlega að það gengur mjög hægt og hefur í raun staðið í stað á Íslandi í u.þ.b. 10 ár. Þess vegna stöndum við frammi fyrir því núna að hlutur kvenna í sveitarstjórnum er aðeins tæplega 36% og hlutur kvenna á Alþingi tæplega 32% og það hefur ekki hreyfst mikið í 10 ár.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir að taka undir þau meginviðhorf sem ég setti hér fram varðandi kvennabaráttuna. Ég sé ekki að við séum neitt á öndverðum meiði hvað varðar þetta mál að öðru leyti en því að hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir heldur fram að viðhorfsbreytingin gangi mjög hægt. Hún fór 5.000 ár aftur í söguna. Það skal tekið fram að af þeim 5.000 árum sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir vísaði til var þróunin í algjörri kyrrstöðu í 4.900 ár. Það er ekkert lengra síðan, fyrir rúmum 100 árum varð einhver þróun í þessu, og þróun í átt til jafnstöðu karla og kvenna er ekki nema í kringum 30 ára gömul. Hvenær komu fyrstu lögin um jafnstöðu karla og kvenna? Ég man eftir því þegar um þau var rætt, sá merki alþingismaður og ráðherra dr. Gunnar Thoroddsen barðist hatramlega fyrir því að sett yrðu lög um jafnstöðu karla og kvenna. Á þeim tíma sem hann kom fram með þær hugmyndir, fyrir um 30 árum, mættu þær töluverðri andstöðu, ekki bara í einum stjórnmálaflokki heldur fleirum. Slík lög mundu hvergi mæta andstöðu í dag, heldur mundu þau teljast sjálfsagður hlutur. Við skulum bara athuga að það er ekki lengri tími en þetta síðan hlutirnir fóru á töluverða ferð. Í þessari tillögu til þingsályktunar sem hér fylgir, í greinargerðinni, kemur einmitt fram hver hlutur kvenna var t.d. 1950 og hver hann var árið 2006. Við sjáum að það er stöðug stígandi í þessu sem betur fer, hlutur kvenna eykst stöðugt.

Hæstv. forseti. Við skulum þakka fyrir að það sé stöðug stígandi í jafnréttisbaráttunni en árangur sem náðst hefur í jafnréttismálum hér á landi og annars staðar hefur svo sannarlega ekki náðst vegna þess að menn hafi bara hallað sér aftur í sætinu og haldið að þetta kæmi af sjálfu sér. Það sem ég ítreka og tel þess vegna brýnt er að með samþykkt þessarar tillögu fá Jafnréttisstofa og ráðherra umboð til þess að hrinda af stað átaki sem væntanlega vekur fólk og flokka til umhugsunar um það í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga að konur og karlar þurfi að vera jafnmörg á framboðslistum stjórnmálaflokkanna og annarra sem bjóða fram, að við verðum áfram að beita okkur með þeim hætti í baráttunni. Það gerðist ekkert í þessum málum á Íslandi fyrr en konur tóku sig saman og buðu fram Kvennalista, bæði til sveitarstjórna og Alþingis. Það var ekki fyrr en þá að þunglamalegir gamlir stjórnmálaflokkar, sem hafði verið stýrt af körlum og ráðið af körlum árum og áratugum saman, tóku við sér, sáu sitt óvænna og ákváðu að leyfa konunum að vera með. Það var ekki vegna þess að þeir fyndu hjá sér sjálfir þá vitundarvakningu eða vöknuðu upp einn morguninn og hygðu að það væri góð hugmynd. Það var vegna þess að konur gripu til róttækra aðgerða og mynduðu þrýsting í samfélaginu og þannig varð sú þróun sem við höfum sem betur fer fylgst með hér á landi í rúmlega 30 ár, og tæplega 30 ár í framboðum til sveitarstjórna og Alþingis. Við skulum ekki gera lítið úr því að hvert eitt skref sem fengist hefur í jafnréttisbaráttunni hefur fengist fyrir baráttu kvenna fyrir réttindum sínum. Hvert eitt skref 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur fyrir ákveðna upprifjun en hins vegar má ekki slíta hluti úr eðlilegu sögulegu samhengi. Það var ekki vegna Kvennalistans sem straumhvörf urðu hvað varðar réttindi kvenna í íslensku samfélagi.  Það var síður en svo eingöngu fyrir baráttu kvenna sem árangur náðist. Ég tek fram að ég hef fullan skilning á því réttlætismáli að konur njóti jafnstöðu við karla. En ég lít ekki á það sem sérstakt kvennamál og ég lít ekki á það sem eitthvert sérstakt hlutverk kvenna að berjast fyrir. Ég lít á það sem hlutverk allra þeirra sem vilja hafa eðlileg mannréttindi og að borgararnir í þjóðfélaginu séu jafnsettir óháðir kyni, búsetu og öðrum takmörkunum. Það finnst mér skipta miklu máli. Þess vegna lít ég þannig til, hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, að það sé jafnmikil skylda mín að berjast fyrir hagsmunamálum kvenna og jafnstöðu kvenna og karla og kvenna í stjórnmálum. Það er einfaldlega skylda allra þeirra sem vilja berjast fyrir eðlilegu og réttlátu samfélagi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, formanni félags- og tryggingamálanefndar, fyrir framsögu með þessu nefndaráliti og tek undir það sem hv. þingmaður sagði áðan, það að auka hlut kvenna í stjórnmálum er sífelld barátta og ekkert hefst án hennar. Ef menn hætta baráttunni virðist hluturinn minnka aftur, við höfum upplifað og séð það svart á hvítu í þinginu að þegar umræðan og baráttan var ekki lengur eins sterk og hún var á sínum tíma vegna verkefnis sem við erum einmitt núna að ræða varðandi sveitarstjórnarstigið minnkaði aftur hluturinn, því miður. Þetta er barátta og umræða sem þarf alltaf að vera í gangi. Því miður hafa karlmenn verið of mikið fjarverandi í þessari umræðu. Það er bara þannig, því miður, og kannski er það af því að einhverjum þeirra finnst umræðan vera ógn við eigin stöðu. Allir vita að talsverð valdabarátta hefur verið milli kynja innan flokka en auðvitað fer líka fram valdabarátta milli kvenna innbyrðis og karla innbyrðis. Konur hafa hins vegar því miður oft beðið lægri hlut í þeirri baráttu. Eftir að Kvennalistinn kom til skipti hann verulegu máli. Hann hafði þau áhrif að flokkarnir urðu sjálfir ansi hræddir um að þarna væri komið eitthvert afl sem mundi sópa til sín konum þannig að með tilkomu Kvennalistans vöknuðu flokkarnir svolítið til lífsins í þessu og konur fengu framgang, sem betur fer, innan allra flokka að einhverju leyti. Kvennalistinn var snjallt baráttutæki á sínum tíma. 
             Neyðarstjórn kvenna íhugaði að fara í framboð fyrir alþingiskosningarnar í vor. Þær tóku þátt í búsáhaldabyltingunni hérna fyrir utan og voru brattar með að fara í framboð en ákváðu síðan að beita sér innan flokkanna. Ég held að það hafi verið rétt baráttuaðferð hjá þeim og nú er að sjá hver hlutur kvenna verður í vor þegar talið verður upp úr kjörkössunum á Alþingi. Sú er hér stendur flutti þingsályktunartillögu um sambærilegt mál á sínum tíma um að fara í aðgerðir til að auka hlut kvenna á þinginu. Sú tillaga var samþykkt. Það var mjög mikið gleðiefni því að það er ekki oft sem almennir þingmenn fái samþykktar tillögur yfirleitt. Það verkefni skilaði mjög miklum árangri, hlutur kvenna jókst meðan það verkefni stóð yfir. Sú er hér stendur var fyrsti formaður nefndar sem stýrði því verkefni. Hlutur kvenna jókst um 10 prósentustig, hann fór úr 25,4% upp í tæp 35%. Síðan lauk þessu átaksverkefni og hlutur kvenna á þinginu hrapaði eftir það um 5 prósentustig. Það varð bakslag og hlutur kvenna fór niður í rúm 30%. Í síðustu alþingiskosningum, 2007, jókst hann um 1,5 prósentustig þannig að við erum enn þá talsvert frá því að ná þeim árangri sem náðist eftir átaksverkefnið. Það er brýnt að svona verkefni séu alltaf í gangi, bæði sem snúa að sveitarstjórnarstiginu og þinginu. Sú tillaga sem við erum að fjalla um núna snýr sérstaklega að sveitarstjórnunum og það er vegna þess að það eru næstu kosningar sem átti að halda. Sú er hér stendur taldi að það yrðu næstu kosningar í röðinni, þetta mál var flutt fyrir nokkru síðan og þá var ekki ljóst að kosið yrði svo snemma sem 25. apríl árið 2009. Það kom á óvart. Varðandi það sem kom fram hjá hv. þm. Jóni Magnússyni áðan þegar hann sagði að valdið væri tekið úr höndum kjósenda lít ég alls ekki svo á að við séum að því. Það er verið að reyna að hafa áhrif á kjósendur með upplýstri umræðu og átaki þannig að kjósendur átti sig betur á því hvað það er mikilvægt að konur og karlar starfi til jafns í pólitík, bæði á sveitarstjórnarstigi og auðvitað í þinginu líka. Hv. þingmaður fann líka að því að ekki væri verið að lýsa beinum aðgerðum í tillögunni sjálfri. Í greinargerðinni er vísað í aðgerðir sem fyrri nefnd fór í og ég held að mjög margir muni eftir þeim. Það er handhægt að skoða hvað sú nefnd gerði og það er hægt að nýta margt áfram úr þeirri vinnu. Það er hægt að fara í umræðufundi um allt land eins og gert var. Það er hægt að fara í umræðu um þetta í sjónvarpi, eins og gert var þá, og það er líka hægt að fara í auglýsingar. Það var nefnt hérna. Það var gert þá. Hér voru miklar auglýsingar þar sem forustumenn flokkanna tjáðu sig um hvað það væri mikilvægt að konur væru til jafns við karla í stjórnmálum. Þetta er allt til. Við höfum víða séð árangur af auknum hlut kvenna í stjórnmálum og ég vil nefna að t.d. í prófkjörunum sem fóru fram um daginn kom margt athyglisvert í ljós. Sums staðar náðu konur ekki þeim árangri sem þær stefndu að og urðu að lúta í lægra haldi fyrir körlum í prófkjörunum. Það var t.d. eftirtektarvert að engin kona sóttist eftir því að leiða lista í Reykjavíkurkjördæmunum hjá Sjálfstæðisflokknum, því miður. Þar varð kona í fjórða sæti ef ég man rétt. Hins vegar vil ég nefna að í mínum flokki, Framsóknarflokki, var prófkjör í Suðvesturkjördæmi og þar urðu fimm konur í efstu fimm sætunum. Síðan komu fimm karlar í þeim fimm sætum sem voru þar á eftir. 10 tóku þátt í prófkjörinu. Við vorum með kynjakvóta sem var aðallega hugsaður til að tryggja hlut kvenna af því að konur eru í minni hluta í þinginu. Kynjakvótinn kom þó þannig út miðað við hvernig honum var beitt hjá okkur að tvær konur færðust niður fyrir tvo karla. Þetta voru Una María Óskarsdóttir og Bryndís Bjarnason sem hafa báðar verið í forustu LFK og miklir talsmenn jafnréttis. Það var svolítið sérstakt að upplifa það að þessar hörkustjórnmálakonur færðust niður listann fyrir karla. Við ákváðum að beita kynjakvótanum í báðar áttir og þess vegna fór það svona. Ég tel mjög mikilvægt, virðulegur forseti, að við samþykkjum þessa þingsályktunartillögu sem fyrst og ég þakka félagsmálanefnd fyrir sköruglega vinnu. Hún stóð vel að verki, skoðaði málið vel og lagði síðan til að við afgreiddum það. Það er alveg ljóst að við verðum að fara í átaksverkefni til að tryggja að hlutur kvenna í sveitarstjórnum aukist í næstu kosningum en minnki alls ekki. Hann á að aukast. Núna eru fulltrúar í sveitarstjórnum 65% karlar og það er eðlilegt að þetta kynjahlutfall jafnist betur út.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að vera hér til að greiða atkvæði um þetta mál en því miður náði ég því ekki. Ég gat ekki verið við upphafið. Ég gæti sagt margar reynslusögur, bæði í nútíð og fortíð. Þetta mál kom fram snemma á þinginu og ef menn hefðu vitað það í haust þegar þeir lögðu málið fram að hér yrðu alþingiskosningar 25. apríl hefði málið væntanlega verið um aðgerðir til að auka hlut kvenna í stjórnmálum, þ.e. sveitarstjórnum og Alþingi, líkt og hv. flutningsmaður Siv Friðleifsdóttir nefndi. Síðasta dæmisaga hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur segir meira en margt um það að þessi þingsályktunartillaga hefði allt eins getað breyst þannig að hún væri um að jafna hlut kynja í sveitarstjórnum miðað við þá prófkjör framsóknarmanna í Suðvesturkjördæmi um daginn. Ég man eftir vinnunni sem fór af stað í kringum síðustu aldamót um að auka hlut kvenna í stjórnmálum. Það var víðtæk vinna af hálfu félagsmálaráðuneytisins. Fáir karlmenn tóku þátt í henni en hjá þeim sem kynntu sér átaksverkefnið leiddi það til þess að menn tóku upp breytta hætti í þeim stjórnmálaflokkum sem kynntu sér það og settu m.a. niður leiðarlínur í þeim efnum, jafnvel þær að reyna að hafa hlutinn sem jafnastan á milli kynjanna eins og menn hafa sett í samþykktir flokkanna. Ég þekki það hjá mínum flokki, Samfylkingunni, að þar var sett strax upp úr síðustu aldamótum að hluturinn skyldi vera 40:60. Jafn hlutur er til skipta, þar sem tveimur er skipt er 50:50 en oftar en ekki er verið að skipta þremur eða fimm eða annarri oddatölu og þess vegna er lagt upp með 40:60 í þeim tilfellum. Þetta er svipað og við þekkjum í ýmsum reiknireglum þegar við erum með óvissumörk í útreikningum. Í sjálfu sér er ekkert meira um það að segja, virðulegur forseti, en að þessir hlutir hafa þróast á síðustu árum. Menn geta svo sem hver um sig sagt að allir vildu Lilju kveðið hafa í þeim efnum, m.a. tekið þátt í kvennafrídeginum 1975 eins og ég og fleiri hér gerðum á þeim tíma eða stutt við bakið á einstaka stjórnmálaflokkum. Auðvitað er þetta eins og með mörg önnur mál, hugarfarið skiptir mestu máli og það þarf að verða hugarfarsbreyting hjá þeim sem ráða för. Við vitum alveg hvernig þetta hefur gerst í kosningum, það eru stjórnmálaflokkarnir sjálfir sem taka ákvarðanir um leikreglur þegar valið er á framboðslistana. Ég hef alla tíð verið á móti því að setja upp einhvers konar girðingar sem búa til einhver hliðarskilyrði nema það sé þá ákvörðun meiri hluta hverju sinni að gera slíkt. Þær leikreglur sem ég hef séð virka hvað best eru til að mynda þau sjónarmið sem felast í þessum 60–40% skiptingarreglum og hafa haft það í för með sér að menn hafa getað komist í gegnum það skammlaust. Ég er nýkominn af landsfundi Samfylkingarinnar, virðulegi forseti, og get því vottað að þriðja landsfundinn í röð njóta karlmenn þess að vera fluttir upp í framkvæmdastjórn vegna þess að þeir hefðu annars ekki náð kjöri. Þar af leiðandi er það kostur þegar við erum með reglur um að jafna hlut karla og kvenna í þátttöku í stjórnmálum. Annars hefði það þýtt síðustu sex árin, þrjá síðustu landsfundi Samfylkingarinnar, að karlmenn hefðu ekki getað tekið jafnríkan þátt í störfum framkvæmdastjórnar flokksins. Þetta er þekkt úr öðrum stjórnmálahreyfingum, ekki kannski öllum en ég veit að stjórnmálaflokkarnir eru hver um sig að reyna að búa til leikreglur sem miða að því að jafna hlut kynjanna til þátttöku. Það má kannski segja að átaksverkefni eins og þetta þurfi ekki einungis að vera um að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum, heldur líkt og ég sagði áðan að jafna hlut beggja kynja í sveitarstjórnum og á Alþingi. Þetta verkefni gæti verið sífellt í gangi og leyst þá Jafnréttisstofu af hólmi. Í umfjöllun um stjórnarfrumvarp um persónukosningar eins og hér er til umræðu þarf að tryggja að þessi sjónarmið komi fram. Nú þekki ég ekki nákvæmlega, virðulegi forseti, hvernig sú umræða hefur farið fram í allsherjarnefnd en ég álykta sem svo -  Ég hef verið talsmaður þess að þessir hlutir séu skoðaðir ítarlega og hef verið um langt skeið eins og ég sagði áðan. Ég tel margt hafa áunnist en það þarf að gera ýmislegt mun betur en við höfum gert. Hlutirnir hafa kannski ekki verið alveg nógu samræmdir og við sjáum að þetta snýst ekki eingöngu um aðgerðir til að auka hlut kvenna, heldur snýst þetta líka um aðgerðir til að jafna hlut kynjanna í þátttöku í stjórnmálum, hvort sem er í sveitarstjórnum eða á Alþingi. Eins og kemur fram í þessari tillögu til þingsályktunar þarf Jafnréttisstofa eðlilega auknar fjárveitingar, eins og hér segir, með leyfi forseta: „Fjárveitingar til Jafnréttisstofu þyrftu að aukast samhliða slíkum aðgerðum.“ Það liggur þá fyrir þinginu þegar það kemur saman í sumar eða haust að afgreiða fjáraukalög þessu tengt ef þessi tillaga hlýtur brautargengi frá Alþingi. Ég vona sannarlega að hún geri það. Að lokum, virðulegur forseti, svo ég lengi ekki þessa umræðu eins og jafnan er sagt, held ég að einnig verði að skoða á næstu mánuðum og árum að fara í sambærilegar aðgerðir til að auka hlut nýbúa í stjórnmálum. Nýbúar eru vissulega sá hópur sem á erfitt uppdráttar innan stjórnmálaflokkanna, á oft og tíðum erfitt með að koma sér á framfæri í prófkjörum eða forvali eða einhverju slíku. Við sjáum það einfaldlega á þátttöku þeirra og við þekkjum það úr svo fjölmörgum félagsstörfum og jafnvel þátttöku nýbúa í íþrótta- og æskulýðsstarfi að það þarf að fara fram með markvissari aðgerðir til að auka hlut þeirra í hvoru tveggja, sveitarstjórnum og Alþingi annars vegar og hins vegar á ýmsum öðrum sviðum. Ég vona sannarlega, virðulegur forseti, að aðgerð eins og þessi verði til lengri tíma litið sagan ein því að hugarfarið verði orðið þannig að aðgerða sé ekki þörf en horfi hins vegar til þess að á næstu árum verði Alþingi að beita sér fyrir því, jafnt sem sveitarstjórnir, að koma fram með verkefni sem auka hlut nýbúa í stjórnmálum. Ef ég hefði tækifæri til að styðja slíkt verkefni sem færi af stað á vegum Alþingis, ráðuneyta og/eða sveitarstjórna mundi ég sannarlega gera það. Ég þekki til nokkurra slíkra verkefna þar sem ég bý í Hafnarfirði. Þar hafa nokkur nýbúaverkefni gengið fram með ágætum. Hins vegar held ég að þau verkefni þurfi alltaf að vera uppi á dekki nú á dögum. Ef við styðjum ekki við bakið á þeim verða þau á undanhaldi. Sá hópur hefur því miður ekki haft tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum ríkt á framfæri svipað og konur lentu í fyrir áratugum þegar þær höfðu engin tækifæri. Því hvet ég, virðulegur forseti, alla þá sem vilja huga að þeim málum að horfa til þess til framtíðar að slík átaksverkefni séu á sambærilegan hátt sett af stað. Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir máli mínu. Ég styð að sjálfsögðu þessa þingsályktunartillögu þó að ég hefði viljað hafa hana með örlítið öðrum hætti, þá þannig að hlutur kynjanna væri jafnaður, bæði í sveitarstjórnum og á Alþingi, að þetta væri átaksverkefni sem við horfum ekki bara til vegna kosninganna 2010, heldur til lengri framtíðar. Við þurfum þá að huga að því í kjölfarið að auka fjárveitingar til Jafnréttisstofu til að hún geti stutt þetta verkefni. Það verður þá væntanlega gert í kjölfarið í fjáraukalögum fyrir árið 2008. Í þriðja lagi, virðulegur forseti, vék ég að því að hægt væri að fara fram með sambærilegt verkefni - svo fremi að það sé ekki nú þegar í gangi - við að auka hlut nýbúa í þátttöku í stjórnmálastarfi, sveitarstjórnum og Alþingi.

Virðulegi forseti. Það má taka undir margt sem hér hefur verið sagt við framgang þessa máls sem er til umfjöllunar og afgreiðslu. Ég vil byrja á því að vara við samlíkingu hv. þm. Jóns Magnússonar þar sem hann fjallaði um atkvæðavægi. Það má tala um atkvæðavægi alveg eins og þegar menn tala um hlutfall kynja í þátttöku í samfélaginu ef menn velja þann kostinn en hv. þingmaður kvartaði yfir því að vægi atkvæða eftir kjördæmum væri mismunandi og táraðist sérstaklega fyrir hönd Reykjavíkurkjördæmanna tveggja. Þegar talað er um vægi og hlutfall orkar margt tvímælis. Það er engin spurning að hinir ágætu íbúar höfuðborgarinnar búa við ákveðin forréttindi, forréttindi í aðgengi að mörgum þáttum hvort sem það er á sviði samgangna, menningar, menntunar eða heilsugæslu. Þeir eiga stuttar leiðir að öllum þessum þáttum velferðarsamfélagsins og þurfa ekki að hugsa langt út fyrir þann ramma að öllu jöfnu. Þetta vægi er allt annað úti á landsbyggðinni þar sem fólk býr við lokun flugvalla á ákveðnum tímum dagsins, ófærð á vegum, fjarlægðir og margt sem heftir för. Þetta er hlutur sem þarf að meta í öllum þessum þáttum og taka tillit til. Það skiptir miklu máli að menn rugli ekki saman efnum í þessum þáttum því að það er alveg klárt mál að íbúar hinnar ágætu höfuðborgar Íslands mundu ekki kunna að meta það ef Ártúnsbrekkunni yrði lokað kl. 6 á kvöldin eða Reykjanesbrautinni. Það er einfaldlega hlutur sem kæmi ekki til greina en margir íbúar landsbyggðarinnar verða að láta sér lynda að búa við takmarkanir á mörgu er lýtur að þeim þáttum öllum sem ég nefndi áðan. Að auka hlut kvenna í stjórnmálum í sveitarstjórnum er auðvitað virðingarvert sjónarmið. En ég held að það sé miklu mikilvægara, eins og hv. þm. Jón Magnússon kom inn á áðan, að auka og styrkja hlut kvenna á hinum almenna vinnumarkaði á Íslandi, kvenna í fiskverkun, iðnverkakvenna, kvenna í þjónustu á sjúkrahúsum o.s.frv. Konurnar sem vinna hljóðlátu en mikilvægu verkin og oft og tíðum erfiðustu verkin í samfélaginu, langsamlega erfiðustu, detta niður milli skips og bryggju í hjalinu um þessa styrkingu á hlutdeild kvenna í samfélaginu. Í mínu sveitarfélagi vandist ég því að aldrei var gerður munur á karli og konu til verka, aldrei. Það spannst úr því eins og verkast vildi, eftir því hvort konur eða karlar vildu ganga til ákveðinna verka. Það var fullkomið traust þarna á milli, fullkomið jafnvægi. Í stuttu máli má segja að í þeim stóra vertíðarbæ Vestmannaeyjum stjórnuðu konur í landi, karlarnir á sjó. Jafnvel þó að karlar hefðu fororð í mörgum þáttum var það þannig að í reyndinni réðu konurnar æðimiklu. Þetta var átakalaust, þetta var eðlilegt, þetta var unnið af brjóstviti og skynsemi og ekki með neinum tilkynningarreglum eða tilviljun. Við höfum dæmi úr prófkjörum síðustu vikna þar sem notaður var kynjakvóti að þar var kannski erfitt að fá ákveðið kyn í ákveðið sæti og menn leituðu logandi ljósi að einhverjum sem vildi fara í öruggt sæti á meðan aðrir frambjóðendur af öðru kyni, hugsjónamenn, reynsluboltar, menn með framsæknar hugmyndir o.s.frv. vildu líka fara í þessa röð en fengu ekki vegna kyns. Hvaða glóra er í þessu? Auðvitað er engin glóra í þessu, virðulegi forseti. Ef ég ætti að velja skipstjóra á bát og hefði um að velja hv. þingmenn Arnbjörgu Sveinsdóttur og Grétar Mar Jónsson mundi ég auðvitað velja Grétar Mar Jónsson. Hann hefur reynsluna og þekkinguna sem skipstjóri þó að Arnbjörg kynni að verða mikil aflakona líka en þannig hljóta menn að velja til verka eftir því hvernig einstaklingurinn er í stakk búinn, ekki af hvoru kyninu hann er. Hvergi í heiminum hefur gengið að hafa þann útgangspunkt að velja til verka eftir kyni þó að það sé æskilegast að sem flestir af báðum kynjum taki þátt í þeim verkum sem vinna þarf í samfélaginu. Það er nú svo og á við um hv. Alþingi eins og marga aðra vinnustaði að hér eru tveir hópar í stórum dráttum, kerlingar og konur, og ég vil þá undirstrika að einu kerlingarnar sem ég hef hitt um ævina eru karlar.  Gott dæmi um það af hverju það er svo mikilvægt að styrkja þátt fólksins í landinu, almennings, fólks sem vinnur hörðum höndum er að fólk verður að byggja á hugviti sínu og verkviti, því að það gleymist æðimikið í allri þessari umræðu að það sem skiptir mestu máli í öllu er lýtur að þátttöku í verkefnum fyrir samfélagið er verkvitið. Verkvit er ekki eitthvað sem menn læra með því að babla á bók. Verkvit er þáttur í brjósti hvers og eins og byggir á reynslu hvers og eins.

Verkvitið er svo fallegt.

Það er alveg rétt, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, verkvitið er fallegt því að það kemur beint frá hjartanu og frá reynslu þess einstaklings sem um ræðir. Það var sláandi dæmi um vöntun á þessari umhyggju fyrir almennu fólki í landinu að lesa auglýsingar fyrir nokkrum dögum í landsmálablöðunum þar sem nærri 300 einstaklingar skrifuðu undir hvatningu til þess að Ísland gengi í Evrópusambandið. Það kom svo sem ekkert á óvart að menn mundu raða sér og safna sér þannig saman þó að augljóst væri að margir þar á blaði hefðu örugglega ekki skoðað mikið rökin fyrir því sem þeir voru að sækjast eftir, kostina og gallana. En það sem vakti athygli við þessar auglýsingar með nöfnum nærri 300 Íslendinga þar sem allir voru tilgreindir með starfsheiti eða stöðu var að þarna var enginn verkamaður, engin verkakona, enginn sjómaður, engin húsmóðir, enginn rafvirki, enginn smiður, enginn pípulagningameistari, engin skúringakona - sem nú heitir víst ræstitæknir - enginn tónlistarmaður, engin hjúkrunarkona, ekkert skáld, ekkert nema fólk sem tjaldaði titlum. Þetta var auglýsing með hvatningu um að ganga í Evrópusambandið.

Hafa ekki allir einhverja titla?

Nei, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, fæstir landsmenn tjalda titlum. Þannig er það nú og ætti hv. landsbyggðarþingmanni að vera kunnugt um það. Það var heldur enginn bóndi á þessu blaði, þar var enginn af þeim sem við köllum í daglegu tali venjulega Íslendinga, enginn. Þetta var flestallt fólk sem er í skjóli opinberra stofnana eða öflugra fyrirtækja. Þetta er áhyggjuefni. Það ætti auðvitað að vera miklu meira forgangsverkefni að styrkja stöðu þessa fólks og ekki síst kvenna sem vinna þau mikilvægu störf í samfélaginu og ég vék að áðan, vinna slorstörfin, erfið hjúkrunarstörf, erfið störf til allra átta, á erfiðum vöktum, á þungu bónuskerfi til að hafa eitthvert roð við þeim sem hafa búið sér betur í haginn í samfélaginu. Það hefur komið fram í ræðum á hv. Alþingi þegar fjallað er um að jafna hlut karla og kvenna að þá er eins og málflutningurinn byggist stundum á kynhatri sem er auðvitað afskaplega slæmt í öllum samfélögum, ekki síst litlu og persónulegu samfélagi eins og Ísland er. Þetta eru þættir sem við þurfum að huga miklu meira að, leggja meiri rækt við og sinna grasrótinni í okkar samfélagi, fólkinu sem vinnur með það eitt að leiðarljósi að hafa verkvit og vilja. Þarna höfum við slugsað, þetta er ekki viðmiðunin í áhersluatriðum stjórnvalda, þetta er ekki einu sinni viðmiðunin í áhersluatriðum margra verkalýðsfélaga sem virðast vera búin að kyngja því að vera metin sem annars flokks fólk af því að það tjaldar ekki titlum í skjóli þess að vitna í það að kunna og hafa skriflega staðfestingu á því að geta bablað á bók. Við höfum verk að vinna á mörgum þáttum og þetta er kannski spor sem vonandi verður til gagns, en þetta er ekki það spor að mínu mati sem ætti að vera forgangsatriði. Þar ættum við að sinna miklu, miklu betur fólkinu okkar hvar sem er á landinu, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða landsbyggðinni og ekki síst þar því að þar er stakkurinn þrengri og svigrúmið minna og meiri ástæða til að hvetja til þess að rækta garðinn. Einn hluti af þessu dæmi að styrkja stöðu ekki síst kvenna er að horfast í augu við það hver mismunurinn er á menntunarmöguleikum í dreifbýli og þéttbýli. Í dreifbýlinu er mun meira brottfall nemenda til að mynda í menntaskólum en í þéttbýlinu. Þetta er hlutur sem þarf að hugsa um, þegar brottfall meðal nemenda er allt upp í 40%, virðulegi forseti, þá er eitthvað að í menntakerfinu. Þetta hleypur á bilinu 25–40% sem er gríðarlega mikið og við gætum þess ekki einu sinni að fylgja því fólki eftir sem af ýmsum ástæðum hefur horfið frá námi, gætum þess ekki að hvetja það áfram til náms því að nákvæmlega þar, í menntun okkar fólks liggja möguleikarnir í að auka hlut og jafnvægi beggja kynja, hvort sem er til þátttöku í stjórnmálum eða stjórnun af hvaða tagi sem er. Maður byrjar ekki á hjartaaðgerð á lokastiginu, það verður að byrja á slíkri aðgerð á réttum stað og fara síðan faglega yfir allt sviðið þannig að það sé von til þess að aðgerðin heppnist. Þess vegna þurfum við að hugsa þetta frá grunni og leggja áherslu á að við tryggjum jafnræði fólksins í landinu hvar sem það stendur, tryggja því jafnræði til að nýta upplag sitt, vilja og væntingar til heilla fyrir samfélagið og við getum ekki gert það með því að byrja einhvers staðar í miðju kafi. Það er ekki vænleg aðferð til að hún haldi til lengdar. Reyndar eins og hér hefur verið bent á, þegar eitthvað hefur náðst fram með ákveðnu átaki í að rétta hlut kvenna til þátttöku í stjórnmálum og stjórnun, þá kemur síðan bakslag. Það er auðvitað vegna þess að grunnurinn er ekki í lagi. Það skiptir öllu máli að konur ekki síður en karlar hafi sama rétt og sama möguleika til að sækja fram til þeirra verkefna sem hugur þeirra stendur til. Það gerum við ekki nema með því að breyta ákveðnu hugarfari, ákveðnu verklagi þannig að það vinnist með einhverju verkviti en ekki tilviljanakenndum niðurstöðum úr skýrslum hinna annars ágætu fræðinga landsins. Við þurfum hversdagssvitann, hversdagsreynsluna, reynslu fólksins sem vinnur störfin í þjóðfélaginu út frá þeirri forsendu að hver einasti Íslendingur er jafnmikilvægur og við eigum að geta unnið út frá því. Þó að menn séu mishæfir til verka eins og eðlilegt er hefur hver sitt svið til brunns að bera og ef við ræktum það ekki, ef við hlúum ekki að því, ef við tryggjum ekki að rétt sé hjálparhönd og lið þar sem má bæta úr og breyta til að nýta vél og hugmyndir og möguleika allrar vélarinnar, alls mannaflans, þá stöðnum við. Þetta er hlutur sem ég held að við þurfum að leggja mikla áherslu á því að þetta er lykillinn að því að við náum árangri í því að styrkja þennan grunn sem þjónar sama markmiði og þau lög sem hér eru til umræðu hafa - að jafna þátttöku. Að vísu með þeim fyrirvara að það er grundvallarsjónarmið mitt að það eigi fyrst og fremst að velja hæfasta einstaklinginn til hvers verks óháð kyni, en það er æskilegast að fólk af báðum kynjum taki þátt í sem flestum verkum en það á ekki að vera á kostnað hæfileikanna. Hæfileikarnir eru það sem skilar okkur árangri og það þarf að styrkja stöðuna þannig að hæfileikar allra þróist í þá átt að þeir nýtist þeim betur en ella við að vinna úr því sem fyrir liggur og þeir vilja leggja áherslu á í sínu lífi, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta mál er komið fram til afgreiðslu. Ég er einn af flutningsmönnum þessa máls og var jafnframt flutningsmaður á máli því sem hefur verið tíundað í umræðunni og sagt að hafi verið til mikils gagns frá 1998 um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum. Það hefur verið vitnað mjög til starfs þeirrar þverpólitísku nefndar sem þá var sett á stofn og tók satt að segja verkefni sitt mjög alvarlega. Sú nefnd fór í heilmörg verkefni og sjálf átti ég sæti í þeirri nefnd allan tímann. Eins og kom fram í máli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur var hún í upphafi formaður nefndarinnar og ég held að hún hafi sem formaður lagt mjög góðan grunn að starfi þeirrar nefndar og það var mjög ánægjulegt að taka þátt í því. Við fórum í fundaferðir og meðal þess sem við gerðum á þeim tíma var að fara í viðræður við ritstjóra blaða og stjórnendur ljósvakamiðla. Það kom fram í starfi þeirrar nefndar að hlutur kvenna og hvernig þær eru kynntar í fjölmiðlum hefur líka áhrif. Það kom fram þegar við ræddum við ritstjóra blaðanna og fórum yfir þetta mál mjög vandlega með þeim að þeir höfðu ekkert endilega lagt mjög mikla vinnu í að skoða hver ábyrgð þeirra var í þessu máli. Eftir að búið var að fara yfir það með t.d. ritstjóra Morgunblaðsins, Styrmi Gunnarssyni, mátti sjá verulega breytingu á framsetningu Morgunblaðsins í umræðum um jafnréttismál, að konur sem tóku þátt í stjórnmálum voru kallaðar til til þess að segja álit sitt á málum, þannig að við töldum a.m.k. á þeim tíma að þetta hefði haft veruleg áhrif á það hvernig fjölmiðlar tóku á jafnréttismálum, þátttöku kvenna í stjórnmálum og hvernig hlutur kvenna var almennt dreginn fram. Í þessari tillögu, hæstv. forseti, er lagt til að Jafnréttisstofa muni gera þetta að þessu sinni, muni sjá um að hrinda af stað aðgerðum til að efla hlut kvenna í sveitarstjórnum. Ég tel rétt að fá Jafnréttisstofu í þetta verkefni. Kannski má spyrja hvort það eigi ekki að vera viðvarandi verkefni Jafnréttisstofu að gera þetta. Það má líta svo á. Í umsögn Jafnréttisstofu um þetta mál segir, með leyfi hæstv. forseta: „Lög nr. 10/2008, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla, hafa það að markmiði að koma á og viðhalda jafnrétti og jöfnum tækifærum kvenna og karla og jafna þannig stöðu kynjanna á öllum sviðum samfélagsins, sjá 1. mgr. 1. gr. Enn fremur segir í sömu mgr. að allir einstaklingar skuli eiga jafna möguleika á að njóta eigin atorku og þroska hæfileika sína óháð kyni. Þessu markmiði á meðal annars að ná með því að, eins og fram kemur í b. og c. lið 1. gr., vinna að jöfnum áhrifum kvenna og karla í samfélaginu og bæta sérstaklega stöðu kvenna og auka möguleika þeirra í samfélaginu.“ Síðan vitnar Jafnréttisstofa, hæstv. forseti, í þingsályktunartillöguna og segir að hlutur kvenna í sveitarstjórnum hafi aukist fremur hægt eins og kemur fram í greinargerðinni og segir svo: „Eitt af því sem skiptir miklu máli til að ná ofangreindum markmiðum jafnréttislaga er að konur komi að því til jafns á við karla að taka ákvarðanir um sitt nærumhverfi, ákveða hvernig þjónustu, t.d. félagsþjónustu, í sveitarfélögum skuli háttað og hvernig fjármagn sveitarfélags er notað. Ljóst er því að aðgerða er þörf til að bæta stöðu kvenna á sveitarstjórnarstiginu.“ Hæstv. forseti. Það er sannarlega rétt að það er mikil nauðsyn á því. Jafnréttisstofa bendir jafnframt á það í umsögn sinni að hún sé tilbúin til að taka að sér þetta verkefni, enda sé málefnið brýnt en segir svo jafnframt: „Ljóst er þó að til að svo geti orðið þarf að auka fjárveitingar til Jafnréttisstofu.“ Ég hefði því viljað spyrja ef formaður nefndarinnar væri einhvers staðar nærlendis hvort fram hefði farið eitthvert fjárhagslegt mat á því hvað þessar aðgerðir muni kosta. Það kemur ekki fram í umsögn Jafnréttisstofu hvað hún telur þurfa mikið fjármagn til að hleypa þessum aðgerðum af stað. Það kemur jafnframt fram í umsögn Viðskiptaráðs að það telur að á þessum tíma sé ekki rétt að ráðast í slíkar aðgerðir þar sem nú þurfi að öðru leyti að ráðast í mikinn niðurskurð. Það segir, með leyfi hæstv. forseta: „Að auki er almennt vafasamt að ætla að auka opinber útgjöld á þessum afar erfiðu tímum í íslensku efnahagslífi þó þau séu vissulega minni háttar í þessu tilfelli. Margt smátt gerir hins vegar eitt stórt og nú stendur ríkissjóður frammi fyrir því að þurfa að skera niður útgjöld um 40 milljarða kr. eða auka skattheimtu sem því nemur eða um 2,4% af landsframleiðslu. Aukin skattheimta er ekki valkostur að mati Viðskiptaráðs. Viðskiptaráð telur eðlilegast og líklegast til árangurs að stjórnmálaflokkarnir taki það upp með sjálfum sér að útfæra og framkvæma hugmyndir þær sem þverpólitíska nefndin lagði til á sínum tíma og fjallað er um í tillögunni. Ef sveitarstjórnir og Alþingi eiga að endurspegla ákveðinn þverskurð mannlífsins, t.a.m. hvað kynjahlutföll varðar, þá liggur beinast við að fulltrúar þeirra sem fylla sæti sveitarstjórna og Alþingis reyni eftir fremsta megni að tryggja slíkan þverskurð.“ Hæstv. forseti. Af þessum sökum leggur Viðskiptaráð til að tillagan nái ekki fram að ganga en ég ítreka að það væri áhugavert að fá að vita hversu gaumgæfilega nefndin hefur farið yfir málið og þann kostnað sem af því hlýst. Ég veit að starf fyrri þverpólitísku nefndarinnar kostaði nokkurt fé, þótt það hafi ekki verið mjög mikið, en það er nauðsynlegt á þessum tímum að gera sér fulla grein fyrir slíku. Ég vil jafnframt, hæstv. forseti, vekja athygli á umsögn Alþýðusambands Íslands. Alþýðusambandið fagnar tillögunni sem fulltrúar allra flokka á Alþingi flytja en þar segir, með leyfi forseta: „Eins og fram kemur í greinargerð er fylgir tillögunni þá hefur hlutur kvenna í sveitarstjórnum aukist mjög hægt undanfarinn áratug. Því er mikilvægt að beita markvissum aðgerðum til að bæta hlut kvenna í sveitarstjórnum í aðdraganda næstu sveitarstjórnarkosninga 2010.“ Kannski hefði verið áhugavert að heyra frá formanni nefndarinnar hvort það hefði verið athugað sérstaklega hvað ASÍ á við þarna. Svo segir, með leyfi forseta: „ASÍ telur Jafnréttisstofu réttan aðila til að veita slíkum aðgerðum forustu, en bendir á að nauðsynlegt er að Jafnréttisstofa kalli á þá aðila sem sinna jafnréttismálum á faglegum forsendum og aðra áhugahópa um jafnrétti kvenna og karla.“ Ég átta mig ekki alveg á því hvort þetta er eitthvert vantraust frá Alþýðusambandinu gagnvart Jafnréttisstofu. Ég trúi því þó varla. Hafi þetta komið fram við meðferð málsins þegar Alþýðusambandið kom til viðræðu við nefndina hefur það væntanlega verið skýrt fyrir nefndinni hvað Alþýðusambandið á við í þessu tilfelli. Af því að Kvenréttindafélagið er með svo fallega og góða umsögn vildi ég aðeins vitna í hana líka. Kvenréttindafélagið segir varðandi stuðning við málið að það hafi haldið málþing undir yfirskriftinni Uppröðun á framboðslista – ábyrgð stjórnmálaflokkanna og að í lok málþingsins hafi verið samþykkt ályktun þar sem segir, með leyfi forseta: „„Það var samróma álit málþingsins að hvetja stjórnmálaflokkana til að hafa kynjajafnrétti að leiðarljósi við uppröðun á framboðslista fyrir næstu sveitarstjórnarkosningar árið 2010. Einnig að hvetja Alþingi sérstaklega til að bregðast við því misræmi sem gætir í hlutfalli kynjanna á framboðslistum almennt með því að taka til umfjöllunar þingsályktunartillögu Sivjar Friðleifsdóttur o.fl. um aðgerðir til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum, sem og önnur sambærileg þingmál sem geta leitt til aukinnar þátttöku kvenna í stjórnmálum.“ Eitt af markmiðum KRFÍ er að berjast fyrir því að konur fái aukin áhrif í samfélaginu. Ójöfn staða kynjanna endurspeglast m.a. í því að misræmis gætir í þeim fjölda karla og kvenna sem sitja í sveitarstjórnum. KRFÍ fagnar því sérstaklega að komin er fram þingsályktunartillaga sem tekur mið af þessu og er ætlað að leita leiða til að gera konum í auknum mæli kleift að koma að sveitarstjórnmálum.“ Þetta segir í umsögn KRFÍ og við getum verið sammála um það. Það er þó einn ókostur í þessari stöðu sem margir stjórnmálaflokkar hafa fjallað um, prófkjörin. Framgangur kvenna hefur ekki verið nægilega góður eins og allir hafa þó að markmiði að verði með prófkjörunum. Það er eins og að alltaf verði eitthvert þak. Við töluðum á árum áður um glerþakið og það má segja að við höfum sjaldan komist upp fyrir það. Það var kannski 1999 og 2003 í alþingiskosningum en almennt hefur framgangur kvenna ekki verið nægilega góður. Ég hefði t.d. viljað sjá í prófkjöri Samfylkingar í Suðvesturkjördæmi að hv. formaður nefndarinnar hefði náð betri framgangi í prófkjörinu þar, mætur þingmaður sem hefur látið margt gott af sér leiða á Alþingi. Það hefði verið gott að sjá framgang hennar meiri. Kannski má segja að þeir flokksmenn sem taka þátt í prófkjörum hugi ekki nægilega vel að þessu. Við höfum tekið þessa umræðu í kringum frumvarpið um persónukjör. Stjórnarflokkarnir hafa lagt fram frumvarp um persónukjör og í því máli er heldur ekki nægilega gert ráð fyrir því að taka þurfi tillit til jafnréttissjónarmiða. Ég tel, eins og við sjálfstæðismenn höfum gjarnan talað fyrir, kannski eina ráðið að vinna að hugarfarsbreytingu. Ég er þess vegna eindreginn stuðningsmaður þessara aðgerða sem á að ráðast í og að við beinum því til Jafnréttisstofu að gera það. Ég vitna jafnframt í umsögn Landssambands sjálfstæðiskvenna sem styður þetta eindregið. Þar segir, með leyfi forseta: „Landssamband sjálfstæðiskvenna fagnar tillögunni og telur mikilvægt að beitt verði markvissum aðgerðum til að bæta hlut kvenna í sveitarstjórnum. Landssamband sjálfstæðiskvenna er sammála því sem kemur fram í tillögunni að Jafnréttisstofa ætti að annast slíkar aðgerðir.“ Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir er komin, formaður félags- og trygginganefndar, og þess vegna vil ég endurtaka þá spurningu sem ég bar fram í upphafi máls míns um það hvort nefndin hafi hugað að kostnaði við málið. Hugsanlega kom það fram þegar nefndin kallaði fyrir sig gesti við vinnslu málsins en svo ég endurtaki það bara kemur fram í umsögn Jafnréttisstofu að það þurfi auknar fjárveitingar til Jafnréttisstofu. Þess vegna hlýt ég að spyrja hvort gert hafi verið ráð fyrir því og hvort fyrir liggi einhverjir útreikningar á því eða hugsanlega hugmyndir um fjárframlög til Jafnréttisstofu, hversu mikið þessar aðgerðir muni kosta, þær aðgerðir sem við munum vissulega stofna til með samþykkt þessa frumvarps. Við erum að leggja á Jafnréttisstofu að taka að sér aukin verkefni og þá er nauðsynlegt að við höfum einhverja hugmynd um hvað það kostar. Reyndar er gert ráð fyrir því í þingsköpum að eitthvert fjárhagslegt mat liggi fyrir á því hvað þingmál kosti við samþykkt á Alþingi en það væri áhugavert að fá að heyra þetta. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu meira. Ég tel þetta áhugavert og mikilsvert mál en á þeim tímum sem við lifum núna, við væntanlegan niðurskurð í ríkisfjármálum þó að við höfum ekki fengið tillögur ríkisstjórnarinnar þar um, er mikilvægt að huga að því hvað svona aukin verkefni muni kosta.

Frú forseti. Hvað varðar kostnaðarhluta þessa máls liggur það þannig að flutningsmenn þingsályktunartillögunnar eru úr öllum flokkum á Alþingi og er þverpólitísk samstaða um málið. Því er hins vegar vísað til fjáraukalagagerðar ellegar fjárlagagerðar fyrir næsta ár að finna fjármagn til verkefnisins. Það verður að teljast eðlileg afgreiðsla miðað við aðstæður í samfélaginu og miðað við að það eru kosningar eftir mánuð að gera það með þessum hætti. Verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt, sem ég vona að verði einróma, á hinu háa Alþingi, geri ég ráð fyrir að hæstv. ráðherra, hver sem það verður, taki mið af vilja Alþingis og fylgi því eftir við gerð fjáraukalagatillagna ellegar fjárlagatillagna fyrir árið 2010. Ég hygg að við séum sammála um að í slíkri aðgerð sé hægt að fá mikið fyrir peningana, eins og þar stendur, það þurfi engar býsna háar upphæðir til þess að koma af stað skilaboðum eða koma skilaboðum á réttan stað. Hvað hina spurninguna varðar, um umsögn Alþýðusambandsins, skil ég hana þannig, og ég vænti þess að aðrir nefndarmenn skilji hana eins, að það sé einfaldlega eðlileg ábending um að Jafnréttisstofa hafi samráð við aðila, hvort sem þeir eru í verkalýðshreyfingunni, innan stéttarfélaganna eða félagasamtaka eins og Kvenréttindafélagsins og Femínistafélagsins, um framkvæmd svona átaks og að þessir aðilar verði kallaðir til við undirbúning. Enda hygg ég að það séu í raun eðlileg vinnubrögð og get ekki annað séð en að það væri eitt það fyrsta sem gerðist þegar Jafnréttisstofa færi í þá vinnu.

Hæstv. forseti. Ég er ekki alveg ánægð með svarið þó að við séum sammála um mikilvægi þessa verkefnis, og ég ætla síst að draga úr því að það er mjög mikilvægt að jafna stöðu kynjanna í sveitarstjórnum og hafa áhrif á að menn leggi töluvert á sig til þess og stuðli að hugarfarsbreytingu sem svona átak snýr aðallega að. Það snýr að því að vekja athygli á því hversu döpur staða þetta er í sveitarstjórnum, en þetta kostar peninga. Við eigum að sýna þá ábyrgð, ekki síst á þessum tímum, og kanna hvað svona samþykktir kosta, annaðhvort að koma með tillögur um niðurskurð á móti eða að benda á einhvers konar leiðir til þess að fjármagna þetta átak. Ég held að það sé afar mikilvægt. Ég skil það sem svo að ekki hafi verið farið í rannsókn á því hvað verkefnið kostaði eða að afgreiðslu nefndarinnar fylgdu einhverjar tillögur um hvað það megi kosta. Ég hlýt að spyrja hv. formann að því hvort ekki hafi verið kallaðir til gestir til þess að fara yfir þessar umsagnir og skýra þær betur en þar kemur fram álit margra á málinu. Það hefði skýrt það betur og kemur betur fram í nefndarálitinu hvað liggur þarna að baki. Til dæmis er ekki minnst á fjárhagsþáttinn 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur að auðvitað skiptir kostnaðurinn máli í þessu. Með afgreiðslu tillögunnar liggur vonandi fyrir skýr vilji alls Alþingis um að fara í slíkt verkefni og við þekkjum það að síðan fer hún til framkvæmdarvaldsins. Því verður þá fylgt eftir á Alþingi, hvort heldur það er á sumarþingi eða haustþingi á þessu ári, að fá til þess fjármagn. Ég hygg að hér sé ekki um slíkar upphæðir að ræða að þær megi ekki færa af öðrum liðum, hvort heldur það er af liðum félags- og tryggingamálaráðuneytis eða einhverjum öðrum liðum í fjárlagagerðinni. Eins og hv. þingmaður veit vel er mörg matarholan í þeirri fjárlagagerð. Ég hygg að það sem skipti mestu máli sé að fyrir liggi þverpólitískur vilji fyrir slíku átaki til þess að stuðla að viðhorfsbreytingu. Og hvar þarf helst að stuðla að viðhorfsbreytingu? Ætli það sé ekki innan hinna hefðbundnu stjórnmálaflokka þar sem raðað er á framboðslista hvort heldur er til sveitarstjórna eða Alþingis? Við verðum auðvitað, ekki síst hv. þingkonur, að horfast í augu við að það er oftast við rammastan reip að draga innan stjórnmálaflokkanna þegar kemur að þeirri viðhorfsbreytingu, hvað sem menn segja síðan á hátíðarstundu. Varðandi hina spurningu hv. þingmanns: Nei, umsagnaraðilar voru ekki kallaðir til fundar við nefndina. Nefndin var sammála um að afgreiða þetta mál, um það voru engar deilur í nefndinni. Við komumst einfaldlega að samkomulagi um að afgreiða þingsályktunartillöguna, enda væru á henni þingmenn allra flokka og ljóst að hún hefði stuðning þingsins.

Hæstv. forseti. Ég dreg ekki úr stuðningi mínum við tillöguna en við skulum jafnframt muna að þessi tillaga var lögð fram hér á Alþingi fyrir 6. október, þannig að það voru allt aðrar efnahagslegar aðstæður á þeim tíma. Þó að ég sé einn af flutningsmönnum tillögunnar hafði ég satt að segja gert ráð fyrir því, jafnvel fyrir 6. október, að kannað yrði með hvaða hætti væri hægt að fjármagna málið. Jafnframt að farið yrði út í einhvers konar útreikninga á því hvað þessar aðgerðir mundu kosta Jafnréttisstofu og hvort til þyrfti að koma aukið fjármagn til þess að standa undir slíku átaki. Það held ég að séu bara eðlileg vinnubrögð hjá okkur þingmönnum, hvort sem er á góðæristímum eða krepputímum. Við eigum alltaf að sýna ábyrgð í því hvernig farið er með skattfé. Við verðum alla vega mjög vel meðvituð um það á hverjum tíma hver kostnaðurinn er í þeim tillögum sem við leggjum til á Alþingi að verði samþykktar og tillögur sem við ætlumst til að sé ráðist í. Við verðum að vita hvað þær kosta.

Virðulegi forseti. Hér erum við að ræða um tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Flutningsmenn tillögunnar eru þingmenn úr öllum flokkum sem sýnir í raun samstöðu um málið. Hér er afar verðugt verkefni til umræðu og það vekur athygli að af sjö flutningsmönnum voru þrír flutningsmanna jafnframt flutningsmenn sambærilegrar tillögu um aðgerðir til að auka hlut kvenna í stjórnmálum almennt sem var flutt á 122. löggjafarþingi. Það eru hv. þingmenn Siv Friðleifsdóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir og Valgerður Sverrisdóttir sem standa að báðum tillögunum. Niðurstaðan af þeirri þingsályktunartillögu og framkvæmd hennar var á þann veg að það vakti eftirtekt og árangur í alþingiskosningunum 1999. Eftir að framkvæmdaáætlun um að auka hlut kvenna í stjórnmálum hafði starfað með eftirminnilegum hætti í aðdraganda alþingiskosninganna 1999 skilaði það 10% fjölgun kvenna á Alþingi frá kosningunum þar á undan eða úr 25,4%, sem var hlutfall kvenna á þingi sem voru kosnar til alþingis 1995, upp í tæplega 35% sem var hlutfall kvenna af öllum þingmönnum sem voru kjörnir á Alþingi 1999. En það verður að segjast líka eins og er að hlutur kvenna í stjórnmálum hefur þrátt fyrir allt aukist jafnt og þétt bæði í sveitarstjórnum og á Alþingi. Ef við horfum þó ekki sé nema 30 ár aftur í tímann þá voru á árinu 1979 5% þingheims konur en 2006 voru þær komnar upp í tæp 32%. Strax á árinu 1983 var hlutfall kvenna á þingi 15% sem má ekki síst þakka tilkomu Kvennalistans á þeim tíma. Við það urðu ákveðin skil. Þá náðist yfir ákveðinn þröskuld sem vakti aðra stjórnmálaflokka til umhugsunar um hlut kvenna í stjórnmálum. Það má líka segja að núna á 27 ára tímabili frá 1982 hefur hlutfall kvenna í sveitarstjórnum aukist úr 12,4% í um 36% eða þrefaldast í raun og veru á 24 árum frá 1982 til 2006. En hlutverk þessarar nefndar sem mælt er fyrir í þeirri tillögu til þingsályktunar sem hér er til umræðu er fyrst og fremst að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Ég sæti í framkvæmdastjórn Alþjóðaþingmannasambandsins. Það hefur tekið saman tölulegar upplýsingar um konur og karla í stjórnmálum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem eru nýlegastar eru konur 18% þingmanna í heiminum. Hæst hlutfall er í Rúanda eða um 50%. Mig minnir að það sé komið rétt yfir 50% núna en var 49% fyrir um það bil ári síðan. Næst kemur Svíþjóð með 47%. En samkvæmt þeim tölum sem ég skoðaði þá, reyndar kannski ekki alveg þeim nýjustu, var Ísland í þrettánda sæti. Rúanda kom á nýju þingi og tók algjörlega tillit til ráðlegginga Alþjóðaþingmannasambandsins varðandi hlutfall kvenna og karla í þingum og varð þeirrar gæfu aðnjótandi að koma þeim hugmyndum í gegn þannig að helmingur þingheims í því stríðshrjáða landi Rúanda er konur en það voru ekki síst konur sem fóru illa út úr átökum þar. Hlutfall kvenna á þjóðþingum hefur aukist jafnt og þétt, ekki bara á Íslandi heldur almennt í heiminum. Frá 1995 hefur hlutfallið aukist úr 11% í eins og ég sagði í 18% og mest hefur það aukist í Evrópuríkjunum. Þó er það þannig að í Evrópuríkjunum eru ekki nema 19% þingmanna konur. Eitt af því sem Alþjóðaþingmannasambandið hefur beitt sér fyrir er að gera könnun á mismunandi stöðu kvenna og karla í stjórnmálum og þá út frá viðhorfum þeirra. Mjög athyglisverð rannsókn var birt á síðasta ári um jafnrétti í stjórnmálum, könnun karla og kvenna í þingum heims. Niðurstaðan sem þar kom fram er að mínu mati einn besti rökstuðningur fyrir því af hverju konur og karlar eigi að vera til jafns kosin í ráðandi stöður í hverju landi fyrir sig. Það kemur til dæmis í ljós að afar mismunandi þættir letja konur og karla til þátttöku í stjórnmálum. Viðhorf karla og kvenna til stjórnmála eru mjög mismunandi og menn standa frammi fyrir mjög mismunandi aðstæðum. Þannig kemur fram í þessari könnun sem ég vísaði til hér að framan að þegar konur eru spurðar að því hvaða þættir komi í veg fyrir að þær taki þátt í stjórnmálum þá vegur fjölskylduábyrgðin mest af fyrstu fjórum þáttunum sem nefndir eru. Í öðru lagi eru það ríkjandi viðhorf gagnvart hlutverki kvenna í samfélaginu, í þriðja lagi skortur á stuðningi fjölskyldu og í fjórða lagi skortur á sjálfstrausti. Þegar við skoðum hins vegar þá þætti sem letja karla til þátttöku í stjórnmálum þá líta þeir allt öðruvísi út en hjá konum. Þannig er til dæmis fjölskylduábyrgð, sem er í fyrsta sæti hjá konum, í ellefta sæti hjá körlum og skortur á stuðningi fjölskyldu er í áttunda sæti hjá körlum en í þriðja sæti hjá konum. Því er alveg ljóst að fjölskylduábyrgð og stuðningur fjölskyldu við ákvörðun um þátttöku í stjórnmálum vegur mjög þungt hjá konum en ekki að sama skapi hjá körlum. Jafnframt má segja að áherslur karla og kvenna í stjórnmálum eru samkvæmt þessari könnun afar mismunandi. Þannig eru í fyrsta sæti hjá körlum utanríkismál sem vega mjög hátt, í öðru lagi efnahags- og viðskiptamál og í þriðja lagi menntun. Hjá konum eru hins vegar utanríkismálin í sjöunda sæti. Í fyrstu sætum hjá konunum eru málefni kvenna, jafnréttismál, félagsleg málefni í þriðja sæti, fjölskyldutengd málefni í fjórða sæti og menntun í fimmta sæti. Af þessu má sjá að viðhorf karla og kvenna til hlutverka sinna í mótun samfélagsins í heiminum eru mjög ólík. Það segir okkur að til þess að við getum skapað réttlátt samfélag og gert öllum sjónarmiðum jafnhátt undir höfði er mikilvægt að bæði karlar og konur komi að þingstörfum og ráðandi störfum í samfélaginu. Hv. þingmönnum sem hafa talað á undan mér hefur verið tíðrætt um þau prófkjör sem hafa farið fram upp á síðkastið til þess að velja á lista fyrir alþingiskosningar. Ég hjó eftir því meðal annars hjá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur sem er flutningsmaður málsins að hún taldi eða dró það sérstaklega fram að konur í Sjálfstæðisflokki hefðu ekkert sérstaklega óskað eftir því að fá að leiða lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík. Ég ætla að leiðrétta hv. þingmann af því að þetta eru nú tvö sæti, fyrsta og annað sæti á listum flokksins, til að leiða hvort sitt kjördæmið og það voru fleiri en tvær og fleiri en þrjár konur sem sóttust eftir sætum frá öðru sæti og upp úr. Mismunandi var þó að hverju var stefnt. En það er ekki hægt að segja með réttu að konur hafi ekki sóst eftir að leiða lista í Reykjavík. Það er hreinlega rangt. Ég tek hins vegar fram að gengi kvenna hefði mátt vera betra en raun varð á og þá á ég sérstaklega við í Reykjavík. Á hinn bóginn hefur oft verið rætt um að prófkjör henti körlum og konum mismunandi vel. Ég hef oft verið mjög hugsi yfir því og tel að prófkjör í mörgum tilfellum séu aðferð sem hentar körlum mun betur en konum til að ná árangri í stjórnmálum, til þess að komast á lista í stjórnmálum. Á hinn bóginn hljótum við að horfa á að það er mjög mismunandi milli kjördæma hver árangur kvenna hefur verið í Sjálfstæðisflokknum. Prófkjör voru nú notuð um allt land til þess að raða á lista og ég verð að segja að í Suðurkjördæmi náðu konur ágætum árangri. Þrjár konur eru í fyrstu fjórum sætum í Suðurkjördæmi. Sama má segja í Suðvesturkjördæmi, sem er hinn frægi kragi. Þar eru þrjár konur í fimm fyrstu sætunum. Í Norðvesturkjördæmi þar sem konur hafa á undanförnum árum átt frekar erfitt uppdráttar í prófkjörum flokksins eru núna tvær konur í fyrstu fjórum sætunum, í þriðja og fjórða sæti sem er mun betri árangur en við höfum séð á undanförnum árum. Ef ég held áfram með stöðu innan Sjálfstæðisflokksins þá vorum við að ljúka landsfundi í gærkvöldi, glæsilegum landsfundi flokksins. Í gær var kosið í miðstjórn flokksins og í sex af þeim ellefu sætum sem voru í boði voru konur kjörnar. Eitt sem við þurfum að skoða sérstaklega er að svo virðist, og ekki bara hér heldur víða um heim, sem konur komi síðar inn í stjórnmál en karlar. Meðal annars af þeim ástæðum sem ég nefndi hér á undan, fjölskylduástæðum og fjölskylduábyrgð, þá detta konur að mörgu leyti víða út af vinnumarkaði og draga sig í hlé frá vinnumarkaði á barneignaaldri. Þó nú séu aðeins breyttari aðstæður á síðustu árum eftir að ný lög um fæðingarorlof tóku gildi þá verður ekki fram hjá því horft að konur koma að sumu leyti seinna inn í stjórnmálin og það er ákveðið rannsóknarefni hvort líftími þeirra í stjórnmálum sé styttri. Það er eitt af því sem ég hef ekki haft aðstöðu til að skoða sérstaklega. En það tel ég vera sérstakt rannsóknarefni fræðimanna, að velta fyrir sér hvort líftími kvenna sé styttri heldur en karla. Ég hef tekið saman nokkra punkta um valdastöðu kvenna hjá hinu opinbera. Ég var í þeirri aðstöðu að bera saman stöðu kvenna annars vegar 2008 og hins vegar 2004. Þegar ég var að undirbúa fyrirlestur um þetta efni fyrir nokkrum mánuðum kom mér óvart hvað það hafði verið mikill árangur á þó ekki lengri tíma en fjórum árum á ýmsum sviðum. Þannig var, eins og hefur komið fram hér áður, að sveitarstjórnarmenn eða konur sem sveitarstjórnarmenn voru 36% kjörinna fulltrúa. En það hafði farið úr 31% frá sveitarstjórnarkosningum 2004 og konur sem bæjarstjórar eða sveitarstjórar og oddvitar voru sem sagt 28% af þessum stöðum, höfðu farið upp um 10% frá 2004. Þetta er heimild frá Hagstofu Íslands. Á þessum stutta tíma hafa konur sótt í sig veðrið í ýmsum valdastöðum innan stjórnmálanna. Það hljótum við að meta og það hlýtur að vera okkur hvatning til frekari dáða. Jafnframt verð ég líka að draga fram að konum meðal ráðuneytisstjóra hefur fjölgað verulega frá árinu 2004. Þær voru 15% árið 2004 en voru orðnar 33% árið 2008 og í nefndum og ráðum hafði þeim fjölgað úr 30% í 36% milli reyndar áranna 2004 og 2007. Það er framför þarna. Samkvæmt Hagstofu Íslands voru konur sem eru sendiherrar 14% í árslok 2007 en höfðu verið 3% árið 2004. Það er langt í land víða en ég segi það aftur að við mjökumst nokkuð áleiðis í þessum efnum. Innan atvinnulífsins hefur hlutur kvenna verið tiltölulega rýr og það er sérstakt áhyggjuefni, ekki síst kvenna í fyrirtækjum, í rekstri fyrirtækja því það hefur sýnt sig með rannsóknum að þar sem konur eru stjórnendur og þar sem konur eru í stjórnum fyrirtækja þá virðist sem fyrirtækin séu betur rekin og spjara sig betur en ef það eru einkynja stjórnir eða stjórnendur. Bæði innlendar og erlendar rannsóknir benda til þessa þannig að í raun ætti markaðurinn að svara því með því að ráða fleiri konur til stjórnunarstarfa ef það sýnir sig að fyrirtækin skila meiri arði og ná meiri árangri með slíkri samsetningu. Það segir sig sjálft að með aukinni fjölbreytni í aldri, kyni, menntun, bakgrunni hljóta fleiri sjónarmið að koma fram og fyrirtækin hljóta að sama skapi að mæta betur þörfum neytenda, markhópsins. Eitt mesta áhyggjuefnið í þessum efnum er að konur hafa ekki sama aðgang að fjölmiðlum og karlar. Margítrekaðar rannsóknir bæði hérlendis og erlendis hafa sýnt það. Við horfum náttúrlega sérstaklega á rannsóknir sem hafa verið gerðar hér heima. Þar sýnir sig að konur í umræðuþáttum fjölmiðla fyrir kosningar 2003 voru eingöngu 24% viðmælenda. Konur eins og karlar eru háðar því að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og ég tel að það sé nokkuð augljós staðreynd að eftir því sem fólk er meira í fjölmiðlum því meira áberandi er það og því meiri líkur eru á því að fólk þekki það til að kjósa það síðan hvort heldur er í prófkjörum eða kosningum. Þessar tölur, 24% kvenna fyrir kosningarnar 2004, endurspegla kannanir sem voru gerðar áður. Það var gerð stór könnun á konum í fjölmiðlum. Mig minnir að það hafi verið 1998 eða 1999 og það er áhyggjuefni að hlutfallið var nánast hið sama, 24–25%, fjórðungur viðmælenda í umræðuþáttum fjölmiðla eru konur, 75% karlar. Að sama skapi kom það líka fram að karlar eru 70% fréttamanna og konur um 30%. Það er athugunarefni hvort það sé bein fylgni þarna á milli sem ég tel vera. Af einhverjum ástæðum telja fjölmiðlar að karlar séu áhugaverðari kostur í umræðu. Því þurfum við að reyna að breyta. Ég ætla ekki að hafa þessa umræðu hér lengri. Þessi þingsályktunartillaga er fullrar athygli verð. Ég fagna því að hún er komin á lokastig og verði samþykkt innan nokkurra daga eða innan tíðar. Vonandi tekst okkur að hrinda henni í framkvæmd með þeim hætti að við sjáum sambærilegan árangur varðandi fjölgun kvenna í framboði til sveitarstjórnarkosninga á næsta ári og við sáum árangur af sambærilegu átaki sem gert var fyrir alþingiskosningarnar 1999. Ég tel að vitundarvakningin sem fór af stað fyrir alþingiskosningarnar 1999 hafi verið afar gagnleg. Hún skilaði, eins og ég segi, mælanlegum árangri. Hún var ekki bara gagnleg fyrir konur sjálfar, hvatning til að hugsa um það sem valkost að bjóða sig fram til ábyrgðarstarfa í stjórnmálum heldur var þetta líka ákveðin vitundarvakning fyrir stjórnmálaflokkana sjálfa sem er mjög mikilvægt. Ég dreg aftur fram að ég tel að fjölmiðlarnir standi núna mjög illa gagnvart þessum þáttum og þurfi verulega að taka sig á meðal annars á þeim mánuði sem fram undan er fram að alþingiskosningum.

Forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um aðgerðir til að auka hlut kvenna í sveitarstjórnum. Það er full ástæða til að fagna þeirri tillögu þó að vissulega hefði ég kosið að hún væri efnismeiri varðandi þær aðgerðir sem menn vilja hrinda af stað í því skyni að efla hlut kvenna í sveitarstjórnum og þá fyrst og fremst í næstu kosningum sem verða að ári. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er tafla sem sýnir þróun á hlut kvenna í sveitarstjórnum síðustu 60 árin eða þar um bil. Þar kemur fram að við höfum farið úr næstum því núlli og upp í 36% miðað við kosningarnar 2006. Það er vissulega árangur en við konur erum óþolinmóðar og viljum láta hlutina gerast hraðar. Það segir sig sjálft að konur eru helmingur landsmanna og helmingur kjósenda og við teljum þess vegna eðlilegt að hlutur kvenna í sveitarstjórnunum sé sem jafnastur því að bæði kynin þurfa að koma að sjónarmiðum sínum. Eins og hér hefur verið bent á sýna rannsóknir að þegar til stjórnmálaþátttöku kemur eru mismunandi áherslur sem kynin hafa og sá fjölbreytileiki þarf að sjást í sveitarstjórnunum og á Alþingi. Þegar við veltum fyrir okkur aðgerðum hefur verið minnst á hugarfarsbreytingu og ég held að hún sé mjög nauðsynleg. En þá kemur hin stóra spurning sem ég ætla ekki einu sinni að reyna að svara til hlítar þótt ég ætli að gera smátilraun til þess: Hvernig breytum við hugarfari þjóðar? Hvernig breytum við hugarfari kjósenda? Hvernig breytum við hugarfari stjórnmálaflokka? Allt þetta kemur til skoðunar þegar kemur að því að efla hlut kvenna í sveitarstjórnum. Ég segi „stjórnmálaflokka“ af því að það eru þeir sem velja á listana með einum eða öðrum hætti og hér hafa prófkjörin verið nefnd. Þau hafa ekki, að minnsta kosti ekki með nægilega skilvirkum hætti, skilað konum góðum árangri þótt kannski séu vísbendingar um annað í þeim prófkjörum eða forvölum sem átt hafa sér stað fyrir þingkosningarnar í vor. Þar hafa verið skemmtilegar undantekningar. En engu að síður virðast prófkjörin sem meginstefna frekar vera hindrun fyrir konur en hvatning. Ég segi „kjósendur“ því að það eru náttúrlega kjósendur, stuðningsmenn flokkanna, sem taka þátt í prófkjörunum fyrst og síðan eru það kjósendur sem kjósa listana. Þegar maður skoðar árangur flokka virðist ekki endilega skipta miklu máli þegar kemur að því að kjósa stjórnmálaflokk hvað sem hann heitir, hvernig samsetningin er á listanum. Þá er ég að tala um efstu sætin en ekki heildarlistann því að að mínu mati skiptir ekki máli þótt hægt sé að segja að helmingur frambjóðenda séu konur ef maður horfir á allan listann því að ef maður horfir á efstu sætin sem líkleg eru til að verða kosin inn eru hlutföllin kannski 20:80, öðru hvoru kyninu í vil og oftast karlmönnunum. En kjósendur virðast ekki velta því mikið fyrir sér þegar kemur að því að kjósa stjórnmálaflokka, hvort sem það er til sveitarstjórna eða þingsins, hvernig samsetningin er á listunum. Þá er spurningin þessi: Hvernig breytum við þessu hugarfari? Og önnur spurning: Skiptir þetta kjósendur engu máli? Það er kannski spurning sem við þurfum að velta fyrir okkur. Finnst hinum almenna kjósanda það ekki skipta neinu máli hvort kynjahlutfallið er sem jafnast á listunum? Það sem ég sagði er ákveðin vísbending um að svo sé ekki. Ég hygg þó og held því fram að flestir kjósendur telji þetta mikilvægt en þeir telja það kannski ekki nægilega mikilvægt til að þeir kjósi frekar flokk A frekar en flokk B eftir því hvernig samsetningin er á listunum. Minnst var á fjölmiðla og auðvitað skipta þeir miklu máli þegar kemur að hugarfarsbreytingu því að fjölmiðlar eru ákaflega skoðanamyndandi afl. Þá tel ég að það skipti ekki bara máli að talað sé bæði við karla og konur. Það á að vera svo sjálfsagt að það á ekki að þurfa að taka það fram. Viðhorfið sem kemur fram í fjölmiðlum og umræðum í fjölmiðlum skiptir líka máli. Þá vil ég víkja að því sem er aðalástæðan fyrir því að ég kem í pontu. Það sem fyrst og fremst skiptir máli þegar kemur að því að efla og auka hlut kvenna, hvort sem það er í sveitarstjórnum eða landsmálum, er að við jöfnum foreldraábyrgðina. Ég held, og ég hef haldið því fram og m.a. úr þessum stól hér, að fullt jafnrétti milli kynjanna náist ekki fyrr en foreldraábyrgðin verður jöfn. Þegar ég tók sæti á Alþingi haustið 2007 flutti ég frumvarp til laga um breytingu á barnalögum sem m.a. hafði það markmið að gera ýmsar breytingar sem ég tel hjálpa til að jafna foreldraábyrgð. Ég ætla að endurflytja það þótt ég nái ekki að mæla fyrir því. Fyrir utan það að við þurfum að jafna foreldraábyrgðina ætla ég líka að leyfa mér að halda því fram, þó að ég baki mér jafnvel óánægju ýmissa kynsystra minna, að við konur sjálfar þurfum að horfa í eigin barm þegar kemur að árangri okkar og kynsystra okkar í pólitík og þegar kemur að jafnri foreldraábyrgð. Ég hef í höndum niðurstöður rannsóknar sem Alþjóðaþingmannasambandið beitti sér fyrir og var birt á síðasta ári. Þar voru tilgreindir þættir sem letja konur til þátttöku í stjórnmálum. Það er mjög sláandi að þeir þættir sem nefndir eru hjá konunum eru í fyrsta lagi fjölskylduábyrgðin, í öðru lagi ríkjandi viðhorf gagnvart hlutverki kvenna í samfélaginu og í þriðja lagi skortur á stuðningi fjölskyldu. Hjá karlmönnum er skortur á stuðningi fjölskyldu í áttunda sæti, fjölskylduábyrgðin í ellefta sæti og ríkjandi viðhorf gagnvart viðhorfi karla í 13. og næstsíðasta sæti. Þá spyr ég: Hver hefur sett á konur þá hlekki að fjölskylduábyrgðin sé ein þeirra? Ég vil taka það fram til að forðast misskilning að ég er að tala um kringumstæður þar sem foreldrar eru báðir virkir og í fullu standi til að sinna börnum. Eru það ekki líka kröfur kvennanna sjálfra? Eru konur ekki allt of uppteknar af því að telja sjálfa sig bera fjölskylduábyrgðina og vilja stjórna þar? Heimilið er sá vettvangur sem konur hafa haft stjórn á lengst af, alla vega síðustu áratugina, og það er eins og konur séu svo ragar, tregar, ófúsar - ég veit ekki hvaða orð ég á að nota - til þess að sleppa þessum taumum. Ég leyfi mér að halda því fram að ef konur mundu í vaxandi mæli gera þá kröfu að karlar axli jafna ábyrgð á t.d. foreldrahlutverkinu - þær eru vissulega farnar að gera þessar kröfur til barnsfeðra sinna - mundi hitt koma mikið af sjálfu sér. Ég tek fram að þar sem ég þekki til vilja flestir ungir menn í dag ólmir komast að og fá að vera virkari og meiri þátttakendur í lífi barna sinna, koma þar meira að málum. Ég held nefnilega að um leið og við konur förum að virkja karlana betur í fjölskylduábyrgðinni og foreldraábyrgðinni gerist tvennt: Þeir hafa minni tíma til að sinna hlutum eins og stjórnmálum og konurnar hafa meiri tíma. Kynin fara að hafa jafnari tíma til að sinna hlutum eins og stjórnmálum Ég hef haldið því fram að mesta vannýtta auðlind samtímans þegar kemur að umönnun barna sé tími karlanna. Og það stendur engum nær en okkur konunum að gera þá kröfu til karlanna, barnsfeðranna, að þeir axli þá ábyrgð og þeir eru algerlega tilbúnir. Þeir vilja það, þeir biðja um það, þeir kalla eftir því og ég held að það sé tími til kominn að við svörum því kalli. Þess vegna held ég, af því að við erum að tala um gera eigi, að ein af þeim aðgerðum sem Jafnréttisstofa á að grípa til í tengslum við þá hugarfarsbreytingu sem við erum að tala um, séu þessi skilaboð til kvenna: Virkið feðurna meira til að ala upp börnin. Ég nefndi áðan að þátturinn sem skorar næsthæst þegar kemur að því að letja konur til þátttöku í stjórnmálum er ríkjandi viðhorf gagnvart hlutverki kvenna í samfélaginu. Þar þurfum við konur að horfa í eigin barm af því að okkur sjálfum finnst svo sjálfsagt að aðrar konur sinni börnum. Ég hef sem lögmaður mikið sýslað við að hjálpa fólki að skilja, að gera samninga um hvernig það ætlar t.d. að haga uppeldi barnanna eftir skilnað. Ég verð vör við að konur sem vilja í anda jafnréttisbaráttu og fulls jafnréttis t.d. skipta umönnun barnanna til jafns, eru litnar hornauga af samfélaginu. Þær eru litnar hornauga af öðrum konum. Þær fá jafnvel bágt fyrir frá kynsystrum sínum að þær skuli leyfa sér að hleypa feðrunum svona að og eru spurðar hvort þær séu ekki alveg með réttu ráði. Þarna þurfum við konur líka að horfa í eigin barm. Við ætlumst til að fá jafna hlutdeild í ýmsum völdum í þessu samfélagi. Við verðum þá líka að horfast í augu við að þar sem við höfum haft völdin hingað til, á heimilunum og gagnvart uppeldi barna, þurfum við á móti að hleypa körlunum að. Ég held, eins og ég sagði áðan, að ef við konur tökum okkar dálítið tak og gerum í fyrsta lagi þessar kröfur til karlanna gagnvart foreldraábyrgðinni og fjölskylduábyrgðinni og ef við hættum að vera svona gagnrýnar gagnvart öðrum konum sem eru brautryðjendur hvað þetta varðar er ég nokkuð viss um að annað fylgir á eftir. En við erum alltaf að tala um þetta, við erum alltaf að tala um hvað þarf að gera. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var með metnaðarfullar yfirlýsingar í jafnréttismálum um jafna stöðu kynjanna í ráðum og nefndum og hvað það hét allt saman. En þegar kom að aðgerðunum endurtók sama sagan sig, hlutföllin voru ójöfn, voru annaðhvort engar konur eða engir karlar í ráðum og nefndum. Þetta er líka eitthvað sem við þurfum að skoða betur því að ég held því fram að ef við virkilega viljum ná árangri á þessu sviði sé það miklu minna mál en við höldum. Við erum svo óskaplega upptekin af því að tala um það í staðinn fyrir að gera það sem þarf. Af því að ég nefndi hér nefndir og ráð eru örugglega fleiri en ég sem tóku eftir því ekki fyrir löngu síðan að meira að segja þingið gerði mistök þarna. Þegar kom að því að velja í stjórnarskrárnefndina var ein kona valin í hana. Hvaða skilaboð eru það út í samfélagið? Ég hefði sagt nákvæmlega það sama ef þetta hefðu mest verið konur og bara einn karl. Sama gerðist með eitt bankaráðið. Sama gerðist um daginn hjá samgönguráðherra, minnir mig, sem skipaði einhverja úrskurðarnefnd. Þar voru eingöngu konur í nefndinni. Ég vil ljúka þessu á því sama og ég byrjaði: Til þess að aðgerðir af því tagi sem við ræðum í þessari þingsályktunartillögu, aðgerðir sem við ætlum að fela Jafnréttisstofu - jafnágæt og hún er - nái árangri verðum við að byrja á hugarfarsbreytingunni. Við verðum að byrja á okkur sjálfum, konur og karlar. Við sem erum á miðjum aldri erum afsprengi ákveðinna hefða sem við ólumst upp við. Við verðum þess vegna daglega og oft á dag að hugsa: Setjum við örugglega brautina að jafnara samfélagi fyrir bæði konur og karla með þeim aðgerðum sem við höfum gripið til? Við skulum hætta að tala um þetta og byrja að framkvæma. Það er það sem er nr. eitt, tvö og þrjú sem Jafnréttisstofa þarf að gera og verður spennandi að sjá hvað það verður. Ég hefði kosið að það væru meiri upplýsingar um það í þessari tillögu en ég ber fullt traust til Jafnréttisstofu til þess að gera þetta og segi bara: Því fyrr því betra. En lokaorð mín verða þessi: Við konur skulum líka horfa á okkur sjálfar því að á meðan við gerum ekki þá kröfu til okkar að við hleypum feðrunum betur að t.d. uppeldi barna, getum við ekki ætlast til þess að karlarnir hleypi okkur að, t.d. í stjórnmálunum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efnahags- og skattanefnd á þskj. 804 um frumvarp til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Nefndin hefur fjallað um þetta mál á allmörgum fundum, fengið fjölda aðila á sinn fund og sömuleiðis margar umsagnir um málið. Helstu breytingar sem frumvarpið gerir ráð fyrir eru: 1. Að vaxtagreiðslur íslenskra skattaðila til aðila sem ekki hafa heimilisfesti hér á landi og bera því takmarkaða skattskyldu verði skattlagðar. 2. Að eftirgjöf skulda samkvæmt nauðasamningi um greiðsluaðlögun skuli ekki teljast til skattskyldra tekna. 3. Að heimilt verði að skattleggja tekjur félags sem heimilisfesti hefur á lágskattasvæði með tekjum íslensks skattaðila sem á eða fer með umráð yfir því félagi. 4. Að sjálfvirk upplýsingaskylda banka og fjármálafyrirtækja gagnvart skattyfirvöldum verði útvíkkuð frá því sem verið hefur frá samþykkt laga nr. 164/2008 og að hún taki til hvers kyns vaxtaberandi eigna og hvers kyns skulda. 5. Að íslensku móðurfélagi verði skylt að veita skattyfirvöldum upplýsingar um viðskipti erlendra dótturfélaga eða útibúa sinna sem varða íslenska skattaðila eða lögaðila í lágskattaríkjum. 6. Að aðilum sem veita alþjóðlega skattaráðgjöf verði skylt að halda skrá yfir viðskiptavini sína sem skattyfirvöldum sé heimill aðgangur að. Á fundum nefndarinnar var um það rætt hvort skattlagning vaxta úr landi í samræmi við 1. gr. frumvarpsins væri almenn regla í skattalöggjöf í okkar heimshluta eins og haldið er fram í almennum athugasemdum frumvarpsins. Reyndar töldu sumir sem komu á fund nefndarinnar þvert á móti að þessi skattlagning væri undantekning en í yfirferð fjármálaráðuneytisins kom fram að í ljósi tvísköttunarsamninga sem Ísland hefur gert væri óhætt að tala um almenna reglu í þessu sambandi. Rædd voru þau sjónarmið sem fram komu, að skattlagning vaxtagreiðslna úr landi mundi torvelda aðgang innlendra fyrirtækja að erlendu lánsfé. Að fengnum upplýsingum frá fjármálaráðuneyti bendir nefndin á í þessu sambandi að vegna tvísköttunarsamninga sem Ísland hefur gert megi ætla að erlendi lánveitandinn muni í flestum tilvikum ekki bera neinn íslenskan skatt. Nefndin ræddi einnig um röksemdir sem liggja að baki skattlagningu vaxtagreiðslna úr landi, m.a. í ljósi þess að slíkum hugmyndum hafa stjórnvöld áður hafnað. Þá var rætt hvort ástæðulaust hefði verið að taka upp skattlagningu af þessum toga ef hér á landi giltu reglur um lágmarks eigið fé fyrirtækja. Nefndin vekur athygli á því að yfirlýstur tilgangur 1. gr. frumvarpsins er að draga úr undanskotum frá skatti, koma á meira jafnræði í skattframkvæmd og auka tekjur ríkissjóðs. Þá má segja að á fundum nefndarinnar hafi komið fram almenn ánægja með að eftirgjöf skulda samkvæmt nauðasamningi um greiðsluaðlögun yrði skattfrjáls, sbr. 2. gr. frumvarpsins. Hins vegar voru gerðar athugasemdir við þau ummæli í athugasemdum að 3. tölul. 28. gr. laga um tekjuskatt bæri að skilja samkvæmt orðanna hljóðan og á það bent að á liðnum árum hefði niðurfelling afskriftanefnda fjármálafyrirtækja ekki verið talin til skattskyldra tekna. Að höfðu samráði við fjármálaráðuneyti og ríkisskattstjóra og í ljósi núverandi aðstæðna í efnahagsmálum leggur nefndin til að umrædd grein tekjuskattslaga verði skýrð nánar og að ráðherra fái heimild til að samræma matsferli skuldaeftirgjafar, þar með talið afskriftir afskriftanefnda fjármálafyrirtækja þannig að uppfyllt séu skilyrði umræddrar undanþágu, í því tilviki þegar eignir eru ekki til fyrir skuldum. Í umfjöllun nefndarinnar kom fram að svokallaðar CFC-reglur (Controlled Foreign Corporation) frumvarpsins sem fjallað er um í 3. gr. þess væru ekki eins skýrar og vera bæri og í ljósi þess hversu sérhæft og flókið svið skattaréttarins þær snertu hefði verið æskilegt að viðhafa meira samráð við atvinnulífið við gerð þeirra. Vísað var til þess að óljóst orðalag greinarinnar gerði íslenskum skattaðilum erfitt fyrir að meta hvaða fjárfestingar féllu þar undir og að huga þyrfti að því að beiting þeirra samrýmdist meðalhófi. Í athugasemdum sem nefndinni bárust frá ríkisskattstjóra kemur fram að þessar reglur séu mikilvægar í baráttunni við skattundanskot og þann feluleik sem viðgengist hefur í kringum eignarhald á íslenskum lögaðilum. Telur nefndin í því ljósi og, ekki síður í skugga efnahagshruns, tímabært að þessar reglur verði lögfestar. Nefndin bendir á að málefni tengd skattaskjólum hafa lengi verið til umfjöllunar og í því sambandi er m.a. bent á skýrslu um umfang skattsvika sem kynnt var á Alþingi árið 2004. Þá hafi komið fram að lögfesting þessara reglna sé í samræmi við þróun innan OECD-ríkja og byggist á norskri fyrirmynd sem falli vel að uppbyggingu tekjuskattslaganna hér á landi. Nefndin leggur til í ljósi athugasemda sem fram hafa komið að í reglugerð sem ráðherra setur á grundvelli lokamálsgreinar 3. gr. frumvarpsins verði m.a. tilgreind þau ríki og svæði sem greininni er ætlað að taka til og að nánar verði gerð grein fyrir hugtökunum eignarhald og stjórnunarleg yfirráð. Það var sem sagt niðurstaða nefndarinnar í umfjöllun að það væri eðlilegt að slíkur listi væri birtur í reglugerðinni. Í tengslum við 5. gr. frumvarpsins komu fram athugasemdir þar sem áréttað var mikilvægi þess að upplýsingaskylda fjármálafyrirtækja væri ekki umfram það sem skattyfirvöld hefðu eðlilega eftirlitshagsmuni af. Samtök fjármálafyrirtækja tóku jafnframt fram að upplýsingar sem fyrirtækin búa yfir um viðskiptamenn sína væru viðkvæmar persónuupplýsingar sem almennt væri talið að væru bundnar þagnarskyldu starfsmanna, sbr. 58. gr. laga um fjármálafyrirtæki. Nefndin bendir á að Persónuvernd hafi talið að 5. gr. frumvarpsins ætti við gild rök að styðjast en lagt jafnframt til, að gættum sjónarmiðum um friðhelgi einkalífs, að ákvæðinu yrði markaður gildistími til þriggja ára. Fram komu athugasemdir við 6. gr. frumvarpsins, um upplýsingaskyldu móðurfélags, að a-liður gæti skarast á við löggjöf í heimaríki þess dótturfélags sem hlut ætti að máli, en þau rök komu fram fyrir ákvæðinu að móðurfélög væru ráðandi um starfsemi dótturfélaga sinna og gætu þar af leiðandi ráðið því hvernig miðlun upplýsinga væri háttað þeirra í milli. Til að hægt væri að afla upplýsinga um viðskipti íslenskra aðila við útibú íslenskra fjármálafyrirtækja þyrfti ákvæðið að vera í lögum. Hins vegar þyrfti að skoða í hverju tilviki fyrir sig hvort þetta ákvæði færi í bága við löggjöf í ríki dótturfélagsins. Einnig komu fram athugasemdir við 6. gr. að því er lýtur að upplýsingaskyldu aðila sem veita skattaráðgjöf, að b-liður væri ósamrýmanlegur þeim trúnaðarskyldum sem aðilar sem undir ákvæðið heyra bera gagnvart viðskiptavinum sínum. Þá var vísað til þess að aðilar sem krafnir væru upplýsinga af skattyfirvöldum ættu lögvarinn rétt til að bera faglegan ágreining undir dómstóla, samanber ákvæði laga um tekjuskatt. Einnig kom fram að trúnaðarskyldan væri grundvöllur í viðskiptum endurskoðenda, lögmanna og fjármálafyrirtækja og því gæti ákvæðið orðið til þess að fyrirtæki sem veita hér alþjóðlega skattaráðgjöf flyttust úr landi. Í umsögn frá skattrannsóknarstjóra um þetta álitaefni kemur hins vegar fram að við rannsókn ætlaðra refsiverðra brota hafi embættinu verið neitað um afhendingu gagna og upplýsinga, til að mynda af hálfu endurskoðenda og lögmanna. Nefndin bendir jafnframt á að upplýsingaskylda b-liðar 6. gr. sé skýrt afmörkuð og að baki henni búi ríkir almannahagsmunir sem gangi framar ákvæðum um trúnaðar- og þagnarskyldu umræddra stétta. Frumvarpið gerir ráð fyrir að ákvæði þess um upplýsingaskyldu og upplýsingagjöf komi þegar til framkvæmda sem hafa mun þýðingu við rannsókn bankahrunsins. Þau ákvæði sem varða skattskyldu sem ekki voru áður fyrir hendi koma til framkvæmda síðar að teknu tilliti til sjónarmiða um afturvirkni laga. Efnahags- og skattanefnd leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu og ég ætla að reifa stuttlega: 1. Við 2. gr. Greinin orðist svo: Eftirfarandi breytingar verða á 28. gr. laganna: a. Á eftir orðinu „Eignaauki“ í 3. tölul. kemur: eða aukning ráðstöfunartekna. b. Við 3. tölul. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Hið sama á við um eftirgefnar skuldir sem mælt er fyrir um í nauðasamningi til greiðsluaðlögunar skv. X. kafla í lögum um gjaldþrotaskipti o.fl., nr. 21/1991, með áorðnum breytingum, eða á annan fullnægjandi hátt er sannað að eignir eru ekki til fyrir, að uppfylltum skilyrðum samkvæmt reglugerð sem fjármálaráðherra setur um hlutlægt mat á forsendum eftirgjafar, skilyrði þess að eftirgjöf teljist ekki til tekna, upplýsingagjöf skv. 92. gr. o.fl. 2. Við 3. gr. Við lokamálsgrein greinarinnar bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Ráðherra skal birta lista yfir þau lönd og svæði sem skattlagning samkvæmt þessari grein tekur til. 3. Við bætist ný grein, er verði 5. gr., svohljóðandi: Í stað orðanna „5.–8. tölul.“ í 3. mgr. 75. gr. laganna kemur: 5.–9. tölul. 4. Við 11. gr. Á eftir orðinu „Ákvæði“ í 4. mgr. komi: 5. Pétur H. Blöndal og Ólöf Nordal skrifa undir álitið með fyrirvara. Gunnar Svavarsson og Ragnheiður E. Árnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og styður þetta álit. Nefndarálitið er dagsett 24. mars 2009 og undir það skrifa Árni Þór Sigurðsson, Björgvin G. Sigurðsson, formaður nefndarinnar, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, Ellert B. Schram, Jón Bjarnason, Helga Sigrún Harðardóttir og Ólöf Nordal, með fyrirvara. Ég vil aðeins segja í þessari umræðu, herra forseti, að ég tel ákaflega þýðingarmikið mál á ferðinni. Frumvarpinu er fyrst og fremst ætlað að styrkja skattframkvæmd og vinna gegn skattundanskotum. Eins og kom fram í þeim töluliðum sem ég rakti í upphafi um breytingar á frumvarpinu eru allir þeir liðir einmitt ætlaðir til þess að styrkja skattframkvæmdina. Ég hygg að um þetta mál sé nokkuð góður samhljómur jafnvel þó að ólík sjónarmið hafi komið fram um einstaka þætti í umræðum í nefndinni og í álitum umsagnaraðila og á fundum nefndar. Ég hygg að varla nokkur maður telji ekki rétt og eðlilegt að við gerum allt sem við getum til að styrkja skattframkvæmdina og koma í veg fyrir undanskot á skatti. Ríkir almannahagsmunir eru í húfi. Það má kannski spyrja sig þeirrar spurningar hvers vegna breytingar eins og hér eru lagðar til á tekjuskattslögunum og lögunum um staðgreiðslu opinberra gjalda hafi ekki verið gerðar fyrir löngu. Það er kannski ekki alveg einfalt að svara því. Sjálfur tel ég að fullt tilefni hefði verið til að gera þessar breytingar fyrir löngu. Á þeim tímapunkti sem við erum nú, eftir hrun bankakerfisins og þau áföll sem við höfum orðið fyrir í fjármálalífinu og efnahagslífinu hygg ég að það sé gríðarlega þýðingarmikið að við látum verða af því að samþykkja þær breytingar sem lagðar eru til á þessum lögum. Ég held að það megi þess vegna orða það þannig að þær séu tvímælalaust liður í því, fyrir utan markmið frumvarpsins sjálfs með skattframkvæmdina á skattundanskotum, að ná meiri sátt í samfélaginu um þessi málefni og vissulega einn liður af mörgum í því að gera upp, ef svo má segja, við efnahagshrunið, það kerfi allt saman og það sem olli efnahagshruninu. Ég held að við séum að stíga mjög mikilvægt og rétt skref í þessu efni og ég fagna því sérstaklega að um þetta mál var prýðilega góð samstaða í hv. efnahags- og skattanefnd. Þótt tveir nefndarmenn hafi undirritað álitið með fyrirvara sem þeir munu væntanlega gera grein fyrir í umræðunni um málið er samhljómur um að þetta mál beri að afgreiða. Nefndin var einnig samhljóða í breytingartillögum sínum við frumvarpið og þar held ég að stærsta efnisbreytingin, ef svo má segja, lúti að skattleysi eftirgjafa skulda samkvæmt ákvæðum um greiðsluaðlögun í lögum um gjaldþrotaskipti og sömuleiðis þegar um er að ræða eftirgjöf skulda sem afskriftanefndir fjármálafyrirtækja taka ákvarðanir um á grundvelli reglna sem gert er ráð fyrir að fjármálaráðherra setji. Ég held að þetta sé mikilvægt, ekki síst í ljósi þeirra aðstæðna sem núna eru í íslensku efnahagslífi. Það er mikilvægt að það sé engin réttaróvissa um skattalega meðferð slíkra hluta og þess vegna taldi nefndin mikilvægt að kveða skýrt á um það, bæði í lagatextanum sjálfum og eins í nefndaráliti eins og ég hef þegar rakið. Virðulegur forseti. Ég þakka nefndarmönnum í efnahags- og skattanefnd fyrir ágæta samvinnu um þetta mál og þeim fjölmörgu sem komu að vinnslu nefndarálitsins, starfsmönnum nefndasviðs, þeim sem komu til fundar við nefndina og þeim sem sendu umsagnir til nefndarinnar um málið og hafa m.a. átt þátt í því að gera það enn þá betur úr garði en upphaflega var þegar mælt var fyrir því við 1. umr.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt sem á að laga ýmislegt sem hefur komið í ljós að er ekki nægilega gott í efnahagslífi okkar. Ég vil taka það fram að ég styð þetta frumvarp mjög eindregið og hef lagt mig fram um að flýta afgreiðslu þess í hv. nefnd eins og hægt er. Það eru þó nokkur atriði sem ég skrifa undir með fyrirvara, það er aðallega eitt atriði og kannski annað sem skiptir minna máli, en það sem ég gerði athugasemd við varðar afdráttarskatta af vöxtum og vaxtagreiðslur úr landi. Þetta skiptir yfirleitt ekki máli þegar um er að ræða vexti sem greiddir eru til ríkis sem hefur gert tvísköttunarsamning við Ísland, svona yfirleitt ekki. En þó er hægt að sjá fyrir sér ýmiss konar dæmi þar sem vaxtagreiðslurnar eru notaðar til þess að greiða aðrar vaxtagreiðslur, röð af vaxtagreiðslum sem hafa mismunandi tímafaktor, þá er hægt að sjá fyrir sér að slík skattlagning geti verið mjög óréttlát. Það sem vantar inn í frumvarpið er að geta um þær vaxtagreiðslur til ríkja sem ekki hefur verið gerður tvísköttunarsamningur við. Þar vil ég nefna nokkur ríki sem eru mjög veigamikil í uppsprettu fjár, þ.e. sem eiga mikla gjaldeyrisvarasjóði, eru rík. Þetta eru ríki sem hafa tekið aðra stefnu en íslenska þjóðin á undanförnum 20 til 30 árum, verið með stöðugan meiri útflutning en innflutning, stöðugt jákvæðan vöruskiptajöfnuð og viðskiptajöfnuð, andstætt við Íslendinga sem hafa löngum verið með neikvæðan vöruskiptajöfnuð og viðskiptajöfnuð. Þar vil ég t.d. nefna Japan sem ekki hefur verið gerður tvísköttunarsamningur við en á mikið af peningum, einnig Taívan og Arabaríkin. Þetta eru bara dæmi valin af handahófi, herra forseti. Það er ljóst að nú þegar sverfur að að fá lán í útlöndum fyrir íslensk fyrirtæki, banka og aðra - og ríkið, þurfa menn að leita þangað líka og þá gerist það að þessi skattgreiðsla hækkar vexti innlendra fyrirtækja vegna þess að það er ótrúlegt að íslensk fyrirtæki geti haft áhrif á markaðsvexti í Japan eða Taívan eða Arabaríkjunum, ég held að það sé alveg útilokað og því þurfa Íslendingar að borga skattinn. Þessi erlendu ríki vilja fá sína vexti og engar refjar og ef það er skattur á vextina borgast það af innlenda aðilanum. Það sem undirstrikar þetta ákvæði er það sem í 1. gr. stendur: „Ákvæði þetta gildir þó hvorki um vexti sem greiddir eru af Seðlabanka Íslands né þá vexti sem greiðast erlendum ríkjum, alþjóðastofnunum …“ Það er sem sagt verið að undanskilja Seðlabankann þessum lögum sem segir manni það að ef það hefði engin áhrif þá þyrfti þess ekki en hann er samt undanskilinn. Ég held ég sé þá búinn að nefna það sem ég hef helst haft athugasemdir við, þ.e. að þetta muni hækka vexti á þau fyrirtæki sem eru að leita að lánum í löndum sem ekki eru með tvísköttunarsamning. Að öðru leyti þar sem eru tvísköttunarsamningar þá flyst eiginlega skattbyrðin eða skattgreiðslan til íslenska ríkisins - og það er í sjálfu sér jákvætt - frá hinu erlenda, og í sjálfu sér ekkert við því að segja og bara gott mál. Þá er það CFC-löggjöfin sem mikið var rædd og er mjög nauðsynleg og ætti að auka gagnsæi í viðskiptum. Ég held, herra forseti, þegar maður lítur yfir sviðið og á það sem gerðist á Íslandi að meginmeinsemdin sé að koma í ljós núna. Það eru lánveitingar til eigenda, það er gagnkvæmt krosseignarhald og alls konar hringir sem menn bjuggu til í efnahagslífinu sem spóluðu upp eigið fé sem ekki var til, bjuggu til arð sem ekki var til, ekki var forsenda fyrir, og bjuggu til völd sem ekki áttu að vera til. Þetta er ekki íslenskt fyrirbæri, þetta er alþjóðlegt fyrirbæri, gagnkvæmt eignarhald er því miður um allan heim. Það sem gerðist hjá okkur var mjög öfgafullt og það var mjög mikið um þetta sem gerði það að verkum að atvinnulífið var mjög háð hvað öðru, fyrirtækin voru mjög háð hvert öðru, þegar eitt byrjaði að rúlla átti það í öðru sem líka rúllaði o.s.frv. þannig að keðjuverkunin var mjög mikil. Til að vinna bug á þessu má í þessu sambandi nefna að ég hef flutt tillögu til þingsályktunar um nýja tegund af hlutafélögum sem eiga að heita gagnsæ hlutafélög. Þar er gert ráð fyrir því að slík félög megi ekki lána eigendum sínum eða kaupa hlut í þeim og þau mega ekki fjárfesta nema í gagnsæjum hlutafélögum og eiga að gefa upp allar sínar dætur eða dótturfélög og ef hlutafélag á í slíku gagnsæju hlutafélagi, sem ekki er gagnsætt, nýtur það hvorki arðs né atkvæðisréttar. Ég hygg að eftir mjög stuttan tíma með þannig hlutafélag mundi þetta form taka yfir markaðinn vegna þess að lánveitendur mundu treysta slíkum félögum miklu betur en þeim ógagnsæju sem eru í dag og fjárfestar mundu sömuleiðis treysta slíkum félögum miklu betur. Fyrirtæki sem ekki væru gagnsæ hlutafélög ættu þar með mjög erfitt uppdráttar og það með réttu, að mínu mati. Ég held að það sem við þurfum að gera á næstunni - og sýn mín í því er alveg kristaltær - er að auka gagnsæi og heiðarleika í atvinnulífinu og það gerum við með því að skilgreina svona hlutafélög sem eru gagnsæ. En það þarf að gera meira, það þarf að koma í veg fyrir og rekja það sem er gert saknæmt. Það þarf að leggja áherslu á það eins og við höfum reyndar gert með sérstökum saksóknara og það þarf að fylgja því eftir og þó að það kosti mikið verðum við að leggja í þann kostnað því að það er í rauninni ákveðin hreinsun út úr kerfinu að fylgja eftir þeim lögbrotum sem hafa átt sér stað. Síðan og ekki síst er kannski mikilvægast að læra af því sem gert var, t.d. mistökum sem eru í lagasetningunni. Ég fer ekkert ofan af því þó að ég hafi heyrt ávæning af því, og það hefur reyndar verið í umræðu í allan dag, að komið hafi skýrsla frá finnskum sérfræðingi sem segir að lagasetningin eigi ekki sök á hruninu, þá er ég ekki alveg sammála því. Ég held að lagasetningin eigi sína sök á hruninu en það er ekki séríslensk lagasetning, það er alþjóðleg lagasetning, Evrópulagasetning sem veldur því að fyrirtækin hrundu hér og eru að hrynja um allan heim. Það er vegna þessa gagnkvæma eignarhalds og lána til eigenda, þ.e. þar sem peningar fara í hring. Það er eitthvað sem þarf að berjast gegn. Ég sé þetta frumvarp sem lið í þeirri baráttu, sem lítinn lið reyndar en mjög mikilvægan og ég held að nýtt form, gagnsæ hlutafélög, mundi gera slíkt frumvarp óþarft. Svo er eitt lítið mál sem er svona meira praktískt, það er það að menn gefi upp kennitölur þeirra sem hafa leitað ráðgjafar hjá þeim. Það má sjá fyrir sér að einhver ætlar að fara að gera eitthvað sem ekki má og hringir í ráðgjafarstofu þar sem sagt er: Ef ég veiti þér ráðgjöf þarf ég að gefa upp kennitöluna þína. Þá segir hinn: Nei heyrðu, það gengur ekki. Þá bara skreppa þeir upp í flugvél til London og ráðgjöfin á sér stað þar á hóteli einhvers staðar og …  Að öðru leyti er flest jákvætt við þetta frumvarp nema þetta sem ég benti á með vextina sem kann að valda því að íslensk fyrirtæki þurfi að borga hærri vexti en ella, sérstaklega ef þau leita eftir fjármagni til landa sem ekki hafa gert tvísköttunarsamning við Ísland.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti iðnaðarnefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Við fjölluðum um málið og fengum á okkar fund Guðrúnu Þorleifsdóttur frá iðnaðarráðuneyti ásamt því sem okkur bárust nokkrar umsagnir um málið. Þessum endurgreiðslulögum var síðast breytt árið 2006. Upphaflega endurgreiðsluhlutfallið var 12% og það var síðan hækkað í desember 2006 úr 12% í 14%. Með þessu frumvarpi leggjum við til að gengið verði enn lengra og að endurgreiðsluhlutfall vegna kvikmyndagerðar á Íslandi verði hækkað úr 14% í 20%. Ekki er um aðrar breytingar á þessum lögum að ræða. Þá er í ákvæði til bráðabirgða gert ráð fyrir að þeir sem fengið hafa vilyrði fyrir endurgreiðslu fyrir gildistöku laga þessara eigi þess kost að sækja um aftur eftir að endurgreiðsluhlutfallið hefur verið hækkað ef framleiðsla kvikmyndar eða sjónvarpsefnis er ekki enn hafin þegar þessi lög verða samþykkt. Markmið breytinganna er að jafna samkeppnisstöðu íslensks kvikmyndaiðnaðar gagnvart sambærilegri starfsemi í öðrum ríkjum og laða að fleiri erlend verkefni. Nefndin telur mjög mikilvægt að efla kvikmyndagerð á Íslandi og eðlilegt að horft verði til hennar á næstunni þar sem verkefni af þessum toga eru atvinnuskapandi, gjaldeyrisskapandi og jafnframt eru þau mikilvæg jákvæð landkynning sem getur skilað auknum fjölda ferðamanna til landsins. Það liggur fyrir að í samanburði við önnur lönd er endurgreiðsluhlutfallið hér á landi of lágt og til að mynda má nefna að á Írlandi sem hefur staðið framarlega í þessum efnum er endurgreiðsluhlutfallið allt að 28%. Breytingin í desember 2006 þegar hlutfallið var hækkað úr 12% í 14% hefur ekki náð að laða að fleiri erlend kvikmyndaverkefni eins og vonast var til. Það varð talsverð umfjöllun í nefndinni um það hvernig fyrirkomulagi á þessum greiðslum væri háttað og því ákváðum við að draga það saman í nefndarálitinu. Í núgildandi lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar er kveðið á um þau skilyrði sem uppfylla þarf til að hljóta endurgreiðslu samkvæmt lögunum og hvert umsóknarferlið er. Eitt af skilyrðum laganna er að senda skal umsóknir til iðnaðarráðuneytis áður en framleiðsla kvikmyndar eða sjónvarpsefnis hefst. Í framkvæmd hefur aldrei verið vikið frá þessu skilyrði, og umsóknum sem berast eftir að framleiðsla er hafin er undantekningarlaust hafnað. Næsta stig í ferlinu er að nefnd sem skipuð er fulltrúum frá iðnaðarráðuneyti, fjármálaráðuneyti, menntamálaráðuneyti og Kvikmyndamiðstöð fer yfir umsóknina og metur hvort öll skilyrði laganna eru uppfyllt. Í framhaldinu er gerð tillaga til iðnaðarráðherra um afgreiðslu málsins. Teljist öll skilyrði laganna uppfyllt gefur iðnaðarráðuneytið út vilyrði fyrir endurgreiðslu. Í vilyrðinu kemur fram að endurgreiðslufjárhæð sé ekki greidd út fyrr en framleiðslu kvikmyndaverkefnis er lokið og uppgjör og ársreikningur liggja fyrir. Endurgreiðslufjárhæðin er því aldrei greidd út fyrr en uppgjör liggur fyrir og hin sérstaka endurgreiðsla er oft í reynd síðasti liður í uppgjörsferlinu vegna framleiðslu kvikmyndar. Samkvæmt rannsóknum sem kynntar voru fyrir nefndinni og unnar hafa verið fyrir iðnaðarráðuneytið á áhrifum endurgreiðslnanna á ríkissjóð, fyrst af Hagfræðistofnun Háskóla Íslands árið 2006 og af Fjárfestingarstofu á þessu ári, er talið að ríkissjóður beri ekki byrði vegna endurgreiðslnanna og er þar horft til þess að skatttekjur ríkissjóðs eru samkvæmt þessum rannsóknum að öllum líkindum meiri en sem nemur endurgreiðslunum. Telja verður að þær tekjur sem ríkið hefur af framleiðslunni falli að mestu til á framleiðslutímanum í gegnum staðgreiðslu launa og óbeina skatta, svo sem virðisaukaskatt af aðföngum til framleiðslunnar. Talsverð umræða spannst í nefndinni um að í umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið kemur fram að vegna halla á ríkissjóði muni að óbreyttu þurfa að fjármagna viðbótarútgjöld með lántökum. Nefndin telur orðalagið óheppilegt vegna þess að það gefur til kynna að reiknað sé með halla á ríkissjóði vegna endurgreiðslnanna. Í því samhengi bendir nefndin á að ef horft er til þeirra skatttekna sem skapast með aukinni veltu vegna kvikmyndaverkefna er ekki rétt að líta á endurgreiðslurnar eingöngu sem viðbótarútgjöld. Þegar um er að ræða stór verkefni getur tíminn frá útgáfu vilyrðis og fram til útborgunar endurgreiðslunnar verið á bilinu 1–2 ár eða jafnvel lengri. Ríkissjóður ætti því að hafa fengið til sín stærstan hluta skatttekna vegna framleiðslunnar þegar til endurgreiðslu kemur. Nefndin telur að sú ráðstöfun sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu geti orðið veruleg lyftistöng fyrir íslenskan kvikmyndaiðnað og skapað fleiri sóknarfæri á þessu sviði. Nefndin bendir á mikilvægi þess að nýta öll úrræði í landinu sem geta fjölgað störfum og aukið gjaldeyristekjur þjóðarinnar og teljum við þetta mál svo sannarlega vera eitt þeirra og leggjum til að frumvarpið verði samþykkt. Við gerum engar tillögur til breytinga á því enda málið einfalt og skýrt. Eygló Harðardóttir og Grétar Mar Jónsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið rita sú er hér stendur, Katrín Júlíusdóttir, formaður og framsögumaður, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, Helgi Hjörvar og Kristrún Heimisdóttir. Fulltrúar Sjálfstæðisflokks í nefndinni, þær Björk Guðjónsdóttir, Herdís Þórðardóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir, rita undir álitið með fyrirvara sem þær munu án efa gera grein fyrir. Mig langar í lokin, virðulegi forseti, til að koma inn á það að fyrsta árið sem greiddir voru út styrkir vegna þessara laga var 2001 og það ár fengust tveir styrkir greiddir. Þeir geta verið æðimismunandi. Það er ánægjulegt að segja frá því að á síðasta ári var þessi fjöldi styrkja orðinn 12. Þrátt fyrir að jafnmörg verkefni hafi verið styrkt og raun ber vitni og gerð er grein fyrir í greinargerð með frumvarpinu eru eingöngu tvö þeirra erlend. Við vonumst til að með þessum lögum getum við örvað þessa starfsemi, laðað fleiri erlend verkefni hingað til lands og skapað gjaldeyristekjur. Það er töluverð samkeppni á milli landa og jafnvel fylkja og borga um heim allan til að fá erlenda framleiðendur til að taka upp hjá þeim kvikmyndir, sjónvarpsefni og fleira myndefni, eins og t.d. auglýsingar og tónlistarmyndbönd. Það eru nokkrar ástæður fyrir því. Eins og ég sagði áðan er ástæðan fyrir því að við viljum fá þessi verkefni hingað sú að þetta skapar mjög fjölbreytt störf og hefur í för með sér fjölbreytta starfsemi. Sömuleiðis fylgja gjaldeyrir og gríðarleg jákvæð landkynning. Þau ríki sem eru með þessar ívilnanir, hvort sem það eru fylki í Kanada eða Bandaríkjunum eða annars staðar, hafa áttað sig á þessu. Samkvæmt upplýsingum frá Fjárfestingarstofu eru helstu samkeppnislönd Íslands á þessu sviði þau lönd sem bjóða upp á svipaðar aðstæður og finnast hér á landi, þá helst snjó, jökla, græn tún, dali og mikla víðáttu án þess að endilega séu mannvirki í bakgrunni. Fleiri atriði hafa þó áhrif, t.d. ívilnanakerfi viðkomandi lands sem og verð og framboð á aðföngum og þjónustu. Það er óhætt að fullyrða að íslenska kvikmyndaendurgreiðslukerfið sem við erum að breyta, þótt bara örlítið sé, hefur það fram yfir ýmis önnur kerfi að vera mjög einfalt í sniðum. Það jákvæða sem hefur líka gerst hér á undanförnum árum er að mikil þekking á kvikmyndagerð og þjónustu henni tengdri hefur skapast hér á landi á undanförnum árum. Í þessu felast gríðarleg verðmæti sem ásamt íslenskri náttúru eiga að geta skapað okkur sóknarfæri á sviði kvikmyndagerðar. Það er von mín að svo verði og að þetta góða mál eigi eftir að renna ljúflega í gegnum þingið og verða þessum mikilvæga og stóra iðnaði til framdráttar, ná að örva hann og lokka hingað erlenda aðila til upptöku kvikmynda.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða frumvarp til laga um breyting á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Breytingin er sú að hlutfall endurgreiðslu framleiðslukostnaðar kvikmyndagerðar á Íslandi sem heimilt er að endurgreiða úr ríkissjóði verði hækkað úr 14% í 20%. Markmiðið með breytingunni er að gera Ísland samkeppnishæfara gagnvart kvikmyndaiðnaði í nágrannalöndum okkar, sérstaklega í Evrópu. Þeir sem veittu nefndinni umsagnir um málið gerðu ekki athugasemdir heldur vonuðu að frumvarpið yrði samþykkt og töldu að breytingin gæti orðið mikil lyftistöng fyrir kvikmyndaiðnað á Íslandi. Þeir sem að þessu máli koma og tengjast kvikmyndaiðnaði hér á landi virðast á einu máli um að nauðsynlegt sé að gera Ísland samkeppnishæft við önnur lönd á þessu sviði sem við höfum ekki verið fram að þessu og þess vegna hafi lítið verið um að erlendir aðilar hafi tekið upp kvikmyndir eða sjónvarpsþætti hér á landi á undanförnum árum. Ég rita undir nefndarálitið með fyrirvara líkt og hv. þm. Herdís Þórðardóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Fyrirvarinn lýtur að því að hvorki er gert ráð fyrir auknum útgjöldum í fjárlögum ársins 2009 né í áætluðum útgjöldum næstu fjögur árin. Eins og segir í umsögn fjármálaráðuneytisins má að einhverju marki búast við að skatttekjur gætu komið af framleiðslunni á móti en vegna mikils halla á ríkissjóði muni að óbreyttu þurfa að fjármagna viðbótarútgjöld með lántökum. Í því felst fyrirvarinn, þ.e. að til lántöku þurfi jafnvel að koma. Í nefndarálitinu er vikið að þessu áliti fjármálaráðuneytisins og orðalagið talið óheppilegt vegna þess að það gefur til kynna að reiknað sé með halla á ríkissjóði vegna endurgreiðslnanna en ekki sé rétt að líta á endurgreiðslurnar eingöngu sem viðbótarútgjöld. Miðað við það ferli sem rakið er í nefndarálitinu ætti ríkissjóður að vera búinn að fá til sín stærstan hluta skatttekna vegna framleiðslunnar þegar til útborgunar kemur. Á þeim forsendum sem í nefndarálitinu er lýst teljum við okkur geta stutt frumvarpið. Þar sem ég geri ráð fyrir að frumvarpið nái fram að ganga og verða að lögum tel ég að það muni án efa hafa jákvæð áhrif á kvikmyndaiðnað hér á landi en hér hefur skapast mikil þekking á þessu sviði og vonandi mun frumvarpið hafa þau áhrif sem ætlast er til, að erlend kvikmyndafyrirtæki sjái sér hag í því að framleiða kvikmyndir og sjónvarpsefni hér á landi. Á árinu 2005 var á vegum bandarísks kvikmyndaframleiðanda tekin upp stórmynd á Reykjanesi. Áhrifin á Reykjanesi vegna þessa voru umtalsverð, það umtalsverð að ekki fór fram hjá nokkrum manni, a.m.k. ekki í Reykjanesbæ, að mikið var umleikis. Allt upp í 1000 manns tóku þátt í verkefninu á einn eða annan hátt. Áhrif á þjónustugreinar á svæðinu voru umtalsverð, hótelin voru vel nýtt á þeim tíma sem upptökur stóðu yfir og veitingastaðir sáu fram á aukna veltu. Þeir sem gæta öryggis og selja slíka þjónustu voru þátttakendur og jafnvel björgunarsveitir á svæðinu fengu verkefni við framleiðslu kvikmyndarinnar og það skaut styrkari stoðum undir starfsemi þeirra á þeim tíma. Fyrirtækið sem að þessu verkefni stóð þurfti bílaleigubíla, eldsneyti og ýmsa aðra þjónustu sem í boði var á Reykjanesi. Þar að auki var nauðsynlegt að semja við landeigendur á Reykjanesi og ekki veit ég til annars en að landinu þar sem upptökur áttu sér stað hafi verið skilað aftur án nokkurra eftirmála. Ég get því fyllilega tekið undir það að verkefni af þessum toga eru atvinnuskapandi innan sjálfs kvikmyndageirans, auk þess sem slík verkefni eru vel til þess fallin að styrkja innviði ýmissa annarra þjónustugreina. Hins vegar taka verkefni af þessum toga mislangan tíma og í því tilfelli sem ég hef gert að umræðuefni var sá starfsmaður sem lengstu ráðninguna fékk aðeins á launaskrá í um 100 daga. Til kvikmyndaverkefnisins sem hér um ræðir voru á árinu 2005 áætlaðar 80 millj. bandaríkjadala. Þetta var nokkuð stórt verkefni á þeim tíma, auk þess sem enginn vafi leikur á því að umtalsvert fjármagn varð eftir í samfélaginu. Margt af því fólki sem tók þátt í verkefninu leit á þátttökuna sem ævintýri og spennandi reynslu sem vonandi á eftir að nýtast betur ef erlend stórfyrirtæki í kvikmyndaiðnaði sjá sér nú hag í því að koma hingað til lands með verkefni eða taka þátt í verkefnum hér á landi sem Íslendingar hafa frumkvæði að. Jafnvel er mögulegt að íhuga hvort það borgi sig fyrir okkur Íslendinga að gera beinlínis út á þessi mið eins og margar þjóðir í kringum okkur hafa gert á síðustu árum. Náttúra Íslands er stórbrotin. Þeir sem hingað koma þurfa aðeins að vita að við ráðum við allt sem upp á getur komið í kvikmyndaframleiðslu - nema veðrið. Það getur auðvitað verið hamlandi fyrir kvikmyndaiðnaðinn í einhverjum tilvikum. Hér á landi byrjuðu stórhuga aðilar með þekkingu á kvikmyndaiðnaði að hugsa stórt á þessu sviði fyrir ekki svo löngu síðan en líkt og með margt annað sem í bígerð var þegar bankahrunið átti sér stað hefur hægt á áformum í þessa átt eða þau dottið alveg upp fyrir. Með þessum breytingum er jafnvel skapaður nýr grunnur til að hugmyndir á þessu sviði geti byggst upp að nýju og jafnvel orðið umfangsmikil atvinnugrein hér á landi í framtíðinni. Kvikmyndagerð hér á landi hefur byggst upp og áunnið sér alþjóðlegar viðurkenningar og virðingu á síðustu árum sem styður það að erlend fyrirtæki á þessu sviði ættu nú að horfa hingað til lands eftir fagþekkingu og þjónustu og ekki síður til þess að fá að kvikmynda í okkar stórbrotnu náttúru. Hver einasta kvikmynd sem tekin er upp hér á landi er gríðarleg auglýsing fyrir land og þjóð og vekur áhuga á ferðalögum til Íslands sem er gott fyrir ferðaþjónustuna og gjaldeyrisskapandi. Það er ekki auðvelt að meta til fjár öll þau áhrif sem ein kvikmynd framleidd hér á landi getur haft. Þrátt fyrir þann fyrirvara sem ég set við nefndarálitið lít ég svo á að náist þau markmið sem hér er stefnt að geti breytingin haft þau áhrif að verða atvinnu- og gjaldeyrisskapandi fyrir þjóðarbúið og þess vegna er ekki hægt að vera andvígur málinu við þær aðstæður sem við búum við hér á landi. Við þurfum á því að halda að bæta atvinnuástandið eins og sakir standa og ég mun styðja þetta frumvarp, virðulegi forseti.

Herra forseti. Mig langar til að leggja nokkur orð í belg út af þessu máli, frumvarpi til laga um breyting á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Ástæðan er einfaldlega sú að ég hef áhuga á málinu og kvikmyndaiðnaðinum á Íslandi, ég þekki hann ágætlega og hef fylgst með honum. Ég tók þátt í vinnu við að breyta þessum lögum á árinu 2006 sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, framsögumaður nefndarálits, gerði grein fyrir. Ég þarf varla að taka fram að ég er ánægður með það sem kemur fram í frumvarpinu. Það gleður mig að menn ætli sér að hækka endurgreiðsluhlutfall vegna kvikmyndagerðar úr 14% í 20%. Með því er verið að gera Ísland samkeppnishæfara varðandi kvikmyndaframleiðslu í samkeppni við önnur lönd. Ég held að það sé mikið heillaskref vegna þess að ljóst er að menn þurfa að leita allra leiða til að reyna að styrkja og efla kvikmyndaiðnaðinn á Íslandi. Það er sá iðnaður sem ég held að eigi mikinn möguleika á að vaxa og dafna. Gríðarleg gróska hefur verið á þessu sviði á undanförnum árum hvort sem er í kvikmyndagerð, auglýsingagerð, þáttagerð eða öðru slíku. Íslenskir kvikmyndagerðarmenn og allt það fagfólk sem kemur að vinnslu auglýsinga, kvikmynda eða annars myndefnis er að hasla sér völl sem hið færasta fólk í heimi á því sviði. Ég held að það sé alveg óhætt að fullyrða. Við höfum séð að íslenskir aðilar hafa verið að vinna til verðlauna eða tilnefndir til verðlauna á alþjóðlegum vettvangi vegna vinnu sinnar í kvikmyndageiranum. Á Íslandi er mikil þekking og mikill mannauður sem við þurfum að virkja og koma með úrræði til að reyna að hvetja erlenda aðila til að koma með fleiri verkefni hingað til Íslands. Ég er þeirrar skoðunar að á sínum tíma þegar farið var út í þær ráðstafanir hafi menn stigið heillaskref og núna er verið að ganga enn lengra en gert var á sínum tíma. Segja má að hér sé á ferðinni skattaleg samkeppni á milli landa. Fram kom hjá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur að endurgreiðsluhlutfallið á Írlandi væri 28%. Við erum í þessu máli að hækka það úr 14% í 20% og taka þá virkan þátt í samkeppninni við Íra. Ég hef alltaf verið mikill talsmaður skattalegrar samkeppni á milli landa. Hún er gríðarlega mikilvæg og geysilega mikilvægt að lönd standi vel skattalega séð ef þau vilja styrkja og efla hagkerfi sitt og þá starfsemi sem fram fer í löndunum. Hins vegar hefur það verið þannig innan Evrópusambandsins, svo ég blandi því nú aðeins inn í málið, að stofnanir Evrópusambandsins hafa alltaf verið á móti þessari skattalegu samkeppni milli landa. Það kom t.d. fram í tilmælum sem samþykkt voru á fundi í Nice einhvern tímann í upphafi þessara aldar að Evrópusambandið vildi berjast gegn skattalegri samkeppni og samræma allar skattareglur innan Evrópusambandsins þannig að skattprósenta á öllum sviðum væri sú sama. Ég er á móti slíkri miðstýringu og ég tel að lönd eigi að keppa um verkefni sín á milli með því að bjóða góð kjör, þar á meðal á þessu sviði. Ég fagna því að íslensk stjórnvöld taki þátt í þeirri skattasamkeppni á milli landa og vilji leggja sitt af mörkum til að vera framarlega í flokki á þessu sviði. Það er mikið til þess að vinna, herra forseti, að sú breyting sem hér er lögð til nái tilgangi sínum og vonandi mun hún hafa jákvæð áhrif á kvikmyndaiðnaðinn. Það eru geysilega mörg störf í húfi. Margir starfa að kvikmynda-, auglýsinga- og þáttagerð á Íslandi. Segja má að í rauninni komi afar margar stéttir manna að gerð kvikmynda, allt frá því að vera mjög sérhæfðir tækni- og tökumenn til þess að vera iðnaðarmenn, t.d. smiðir sem vinna að leikmyndagerð, og allt þar á milli. Það eru því gríðarlega mörg störf sem hér eru undir. Ef þessi breyting mun hafa þau áhrif sem að er stefnt og laða hingað til lands erlenda aðila til að framleiða og taka upp kvikmyndir á Íslandi, þá felast í því gríðarlega mikil verðmæti fyrir fólkið í landinu. Það eru einmitt svona úrræði sem við sjálfstæðismenn höfum verið að hvetja til að gripið verði til, þ.e. að ráðast í lagasetningu sem hefur það að markmiði að skapa störf í landinu. Þegar slík mál koma fram stendur ekki á okkur að styðja þau. Hvað þetta svið varðar held ég að ég leyfi mér að segja að kvikmyndagerðarmenn eiga um þessar mundir undir högg að sækja. Það þarf svo sem ekki að hafa langt mál um að aðgangur að fjármagni, sama í hvaða geira það er, er ákaflega takmarkaður um þessar mundir. Það kemur niður á kvikmyndaframleiðslunni. Kvikmyndaframleiðsla er mjög áhættusöm og þeir sem þó hafa úr einhverjum fjármunum að spila til að setja í verkefni setja ekki fjárfestingu í kvikmyndagerð efst á sinn lista. Ég held að það megi fullyrða. Ég þekki það úr störfum mínum í starfshópi, sem ég var skipaður í á síðasta ári af hálfu menntamálaráðherra, sem var ætlað að fara yfir og kortleggja auglýsingamarkaði í sjónvarpi og útfæra reglur um hugsanlega takmörkun á fyrirferð Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, að í þeirri miklu vinnu sem þar var unnin kom fram að þeir sem starfa í kvikmyndagerðargeiranum voru mjög uggandi um hag sinn vegna þess að verkefnunum hefur fækkað. Fjármagnið í umferð til að framleiða kvikmyndir og sjónvarpsefni hefur minnkað og menn lýstu yfir miklum áhyggjum af því að hugsanlegt væri að í þessum geira yrði töluvert mikið atvinnuleysi og erfiðleikar fram undan. Ég tel því að mikilvægt sé að menn reyni að sporna við þeirri þróun sem margir vilja meina að sé komin af stað í atvinnugreininni og það skref sem hér er stigið er skref í rétta átt. Hv. þm. Björk Guðjónsdóttir spurði áðan í sinni ágætu ræðu hvort Íslendingar ættu að vera að gera út á það að fá erlenda aðila til landsins til að framleiða hér kvikmyndir. Svar mitt við þeirri spurningu er afdráttarlaust já. Auðvitað eiga Íslendingar að reyna að gera út á það sem þeir hafa fram að færa í þessum iðnaði. Við eigum mjög gott fólk sem getur unnið að kvikmyndagerð hvort sem það er tæknifólk, tökumenn, leikarar, iðnaðarmenn eða hverjir sem eru. Við höfum einstaka náttúru sem engin ástæða er til að fela og gríðarlega reynslu og hæfileika á þessu sviði og ráðist hefur verið í fjárfestingar af hálfu þeirra sem í greininni starfa. Mér finnst því engin spurning að við Íslendingar eigum að gera út á það að reyna að laða erlenda aðila til landsins til kvikmyndagerðar. Þurfi stjórnvöld að ganga lengra til að hækka þetta endurgreiðsluhlutfall mun ég styðja viðleitni í þá átt ef það er til þess fallið að laða enn frekari verkefni hingað til lands. Það liggur því fyrir, herra forseti, að ég er ánægður með málið, ég styð það og hef áhuga á því. Ég vona að það verði samþykkt bæði hratt og vel frá þinginu og það verði góðar fréttir fyrir kvikmyndaiðnaðinn á Íslandi.

Herra forseti. Ég held að það sé óhætt að segja að dagsverkið sé orðið býsna drjúgt á Alþingi í dag. Við erum komin að 16. lið í dagskrá og að máli sem, eins og síðasti ræðumaður ítrekaði vel, skiptir stóran hóp manna, sérhæfðra einstaklinga á sviði kvikmyndagerðar, mjög miklu máli auk þess sem þessi aukning á niðurfellingu getur skilað afleiddum störfum og mun meiri tekjum í ríkissjóð en úr honum fara til endurgreiðslunnar. Ég renndi augum yfir dagskrá fundarins og ég get ekki stillt mig um að geta þess hér, herra forseti, áður en ég segi örfá orð um 16. dagskrármálið að okkur hefur tekist í dag frá því um kl. 3 eða kannski var hún að verða hálffimm, fimm þegar umræður um dagskrána loksins hófust, að fara í gegnum almennu greiðsluaðlögunina, við höfum afgreitt málefni aldraðra, við höfum fest í sessi hluta atvinnuleysistrygginga, með Bjargráðasjóði erum við að tryggja stöðu bænda og áburðarkaup. Það er verið að fjölga þeim sem fá listamannalaun, það er verið að setja takmarkandi reglur um ábyrgðarmenn og það er verið að koma í veg fyrir undanskot opinberra gjalda í skattaskjól. Að öllum öðrum málum ólöstuðum sem ég vildi vekja athygli á tel ég að dagsverkið sé orðið æðidrjúgt og er þó nokkuð ótalið, enn eru tveir liðir á dagskrá þessa fundar þegar þessu máli lýkur. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi eins og fram hefur komið. Til stendur að hækka úr 14% í 20% endurgreiðslu á heildarframleiðslukostnaði við gerð kvikmynda í landinu en eins og fram hefur komið er endurgreiðsluhlutfallið hér á landi talið of lágt. Það var hækkað fyrir nokkrum árum úr í 12% í 14% en hafði ekki tilætluð áhrif. Því er lagt til að auka það nú enn svo nemur tæpum helmingi, úr 14% í 20%. Markmiðið er að styrkja samkeppnisstöðu íslensks kvikmyndaiðnaðar gagnvart öðrum nálægum og sambærilegum ríkjum og laða að fleiri erlend verkefni. Það er til mikils að vinna eins og hér hefur verið bent á. Ég get tekið undir það sem hv. formaður iðnaðarnefndar sagði áðan og vitnaði í nefndarálitið hvað varðar orðalag í umsögn fjármálaráðuneytisins en af orðalaginu má skilja að vegna halla á ríkissjóði muni að óbreyttu þurfa að fjármagna viðbótarútgjöld með lántökum, sem líklega er satt, en það er alls ekki svo í þessu tilviki. Þvert á móti er eðlilegt að ekki sé gert ráð fyrir auknum útgjöldum vegna lögfestingar þessa frumvarps, enda hefur komið fram að afleiddar tekjur af þessari starfsemi geta skilað allt að þreföldum styrkjunum í ríkissjóð og það veitir svo sannarlega ekki af. Það er því ljóst, herra forseti, að lögfesting þessarar hækkunar endurgreiðslunnar mun ekki kosta útgjöld úr ríkissjóði heldur þvert á móti auka skatttekjurnar, bæði í staðgreiðslu af atvinnutekjum þeirra sem við þennan kvikmyndaiðnað og við kvikmyndirnar starfa en einnig af óbeinum sköttum af alls kyns þjónustu, mat og gistingu. Það er gríðarlega mikilvægt skref ef vel tekst til eins og atvinnuástandinu er háttað í landinu. Mig langar til að nefna hér eitt lítið dæmi vegna þess að í bígerð er gerð enn einnar stórmyndarinnar, íslenskrar myndar undir leikstjórn Baltasars Kormáks, sem bandarískir framleiðendur eru að. Sú mynd mun gerast bæði á Íslandi og Írlandi og bandarískir framleiðendur þessarar myndar spyrja eðlilega af hverju ekki sé rétt að taka alla myndina upp á Írlandi þar sem endurgreiðslan er tvöföld á við það sem hér er. Ég tel að lögfesting frumvarpsins og þessi hækkaða endurgreiðsla geti í þessu tilviki breytt verulega miklu og orðið til þess að möguleikar Íslands til að fá kvikmyndagerðina á þessari mynd hingað til lands séu stórauknir. Ég vil benda á að í máli hv. þm. Bjarkar Guðjónsdóttur áðan kom fram að kostnaðaráætlun vegna einnar stærstu erlendu myndar sem hér hefur verið framleidd og var tekin 2006 á Suðurnesjum, hefði verið um 80 millj. dollarar. Samkvæmt mínum upplýsingum voru tökudagar í þeirri kvikmynd, sem er ein sú stærsta sem hér hefur verið gerð, 37. Til samanburðar erum við að tala um fjóra mánuði í beinum tökum á þeirri mynd sem ég nefndi áðan sem þýðir að hún er þrefalt til fjórfalt umfangsmeiri en ameríska stórmyndin sem hv. þingmaður nefndi. Það er eftir miklu að slægjast hér, herra forseti, og mikilvægt að styðja við kvikmyndagerð í landinu. Það er ánægjulegt til þess að vita að nú hefur verið flutt hingað heim sýning um sögu íslenskrar kvikmyndagerðar. Á háaloftinu í Þjóðmenningarhúsinu, sem fagnaði 100 ára afmæli sínu á laugardaginn var, var opnuð sýning þar sem raktar eru allar íslenskar kvikmyndir í 105 ára kvikmyndasögu Íslands en fyrsta íslenska kvikmyndin rekur sig aftur til ársins 1904. Á loftinu í Þjóðmenningarhúsinu má sjá í fullri lengd fleiri tugi þessara mynda auk þess sem unnt er að sjá myndbrot af mörgum myndum til viðbótar á tilteknum tímabilum sem íslensku kvikmyndasögunni er skipt niður í. Það var gaman og ánægjulegt að vera við opnun þessarar sýningar á laugardaginn og það var greinilegt að listamenn og þeir sem vinna við kvikmyndaiðnaðinn í landinu fylgjast grannt með því sem gert er á Alþingi og hvöttu eindregið til þess, þeir sem ég heyrði í þar, að þetta frumvarp fengi skjótan framgang og eins reyndar frumvarpið sem var fyrr á dagskrá í dag um listamannalaunin. Það er gott að hafa hlustað á talsmenn Sjálfstæðisflokksins hér því að það hefur sýnt sig í þessari umræðu að meiri samstaða er um þetta mál en nefndarálitið gefur til kynna en þar skrifuðu hv. nefndarmenn Sjálfstæðisflokksins í iðnaðarnefnd undir álitið með fyrirvara. Sá fyrirvari hefur verið skýrður hér og er ljóst að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, þingmenn Sjálfstæðisflokksins, munu styðja þetta mál og er það vel.

Herra forseti. Mig langar til að inna hv. þingmann eftir því, af því að ég man ekki betur en að hæstv. heilbrigðisráðherra sem þáverandi þingmaður, Ögmundur Jónasson, hafi barist mikið gegn skattasamkeppni milli landa og hér er einmitt um eina slíka samkeppni að ræða, hvort ekki sé samstaða í þingflokknum eða hvort menn taki bara U-beygjur eins og í mörgu öðru, eins og varðandi Icesave, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn o.s.frv. Svo langar mig til að spyrja hv. þingmann hvað því viðvíkur - ég er í sjálfu sér ekkert á móti þessu frumvarpi sem slíku og að lokka hingað til landsins starfsemi - að í rauninni erum við að niðurgreiða kostnað fyrir auðhringa, bandarísk stórfyrirtæki sem græða þá bara þeim mun meira með því að spila á það að lönd eru að bjóða þeim í samkeppni sífellt lægri skatta. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort þetta sé eitthvað sem flokkur hennar styður, að styrkja auðhringa en leggja skatta á Íslendinga í staðinn, íslenskt launafólk, eins og lýst hefur verið yfir að eigi að gera. Svo er það líka spurningin um skattaskjól sem mikið hefur verið talað um að koma í veg fyrir. Er þetta ekki eins konar skattaskjól þegar farið er að endurgreiða 20% af kostnaðinum? Er það ekki bara svipað og sumir hafa verið að gera með heldur dapurri niðurstöðu fyrir íslenskt efnahagslíf?

Herra forseti. Ég tel að hv. þingmaður verði að inna hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmund Jónasson eftir afstöðu hans til þess máls sem hér er á dagskrá. Hann er ekki viðstaddur og er víst erlendis eftir því sem ég best veit. En ég kannast ekki við það að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi greitt atkvæði gegn þessu máli á fyrri stigum. Hvað varðar niðurgreiðslu kostnaðar fyrir auðhringa sem hv. þingmaður nefndi, þá vil ég ítreka það sem ég sagði áðan að virðisaukinn af þessari starfsemi er það mikill að hann þrefaldar trúlega, eftir því sem menn sem til þekkja telja, þá niðurfellingu sem hér um ræðir. Þess vegna er eðlilegt að efla þennan iðnað og atvinnusköpun og listsköpun í landinu með þessum hætti. En, herra forseti, það er annað sem skiptir verulega miklu máli og það er að þessi niðurgreiðsla á kostnaði býðst öllum sem uppfylla tiltekin skilyrði. Niðurfelling skatta á álfyrirtæki sérstaklega, og ég tala nú ekki um eitt álfyrirtæki sérstaklega í Helguvík umfram önnur álfyrirtæki og umfram öll önnur iðnfyrirtæki í landinu, er þeirri sem hér stendur ekki að skapi.

Herra forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra Ögmundur Jónasson er ekki við en kannski verður hann kominn þegar við greiðum atkvæði um þetta að lokum þannig að hann geti fjallað um þetta, og ég mun þá inna hann eftir því ef ég man eftir því. En ég vil benda á að hér er verið að veita afslátt sem ekki öll íslensk fyrirtæki fá, alls ekki. Ég veit ekki til þess að frystihús fái svona niðurfellingu á kostnaði eða bara hvaða fyrirtæki annað sem ég nefni fái niðurfellingu á kostnaði. Það eru nefnilega bara fyrirtæki í kvikmyndaiðnaði sem fá þessa niðurfellingu, bara þau, ekki hljómsveitir, ekki aðrir listamenn sem koma til landsins, þeir fá ekki þessa niðurfellingu. Með nákvæmlega sama hætti er hægt að segja að bara þau fyrirtæki sem eru í álvinnslu fái niðurfellingu og með sömu rökum, af því að álfyrirtækin búa til svo mikið af störfum og svo mikla veltu í kringum sig og skila þjóðhagslegum hagnaði fyrir þjóðfélagið, mætti sennilega dúndra tekjuskatti þeirra niður í núll og samt myndi íslenska ríkið græða á því að fá þau til landsins. Ég næ bara ekki þessum rökstuðningi þó að ég sé í sjálfu sér hlynntur þessu frumvarpi vegna þess hvernig staðan er í efnahagsmálum. En þetta er niðurgreiðsla til auðhringa, bandarískra auðhringa, á sama tíma og flokkur hv. þingmanns er að segja úti um allt að hann vilji auka skatta á íslenskt launafólk.

Herra forseti. Hér er ólíku saman að jafna. Í þeim fjárfestingarsamningi sem liggur fyrir Alþingi er gert ráð fyrir ríkisstyrk til Norðuráls, Century Aluminum, að upphæð a.m.k. 1,6 milljarðar króna.

Skilar örugglega …

Það eru áhöld um það, hv. þingmaður, og fer eftir ýmsu og þær forsendur liggja ekki á lausu sem kunnugt er. 

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 30/2007, um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa. Nefndin fjallaði um málið og fékk marga gesti á sinn fund, umsagnir bárust einnig frá fjölmörgum aðilum. Tilgangur frumvarpsins er að efla öryggi og setja reglur um frístundafiskiskip. Lagt er til að frístundafiskiskip verði sérstaklega skilgreind í lögunum auk þess sem gerðar eru ákveðnar kröfur um hæfi þeirra sem stjórna slíkum skipum og ber eigandi frístundafiskiskips ábyrgð á því að stjórnendur hafi fullnægjandi réttindi á skipið. Loks er lagt til að ráðherra hafi heimild til að setja nánari reglur um frístundafiskiskip í reglugerð. Á fundum nefndarinnar kom fram að þau skip sem notuð eru við frístundaveiðar falla flest í þann flokk að krafist er 30 tonna réttinda til að stjórna þeim. Einnig kom fram að ef gerðar verða kröfur um slík réttindi af stjórnendum frístundafiskiskipa verður grundvellinum kippt undan fyrirtækjum sem stunda þann atvinnurekstur að leigja út fiskiskip til ferðamanna. Þessi fyrirtæki eru flest lítil sprotafyrirtæki á landsbyggðinni og telur nefndin mikilvægt að styðja við atvinnusköpun og uppbyggingu í ljósi erfiðra aðstæðna í efnahagslífi þjóðarinnar. Gerðar voru athugasemdir þar sem bent var á nauðsyn þess að tryggja jafnræði milli sjófarenda hvort heldur sem um er að ræða veiðar í atvinnuskyni eða frístundaveiðar og mikilvægi þess að ekki sé dregið úr kröfum. Nefndin bendir á að málefni frístundaveiða hafa verið í ólestri frá upphafi veiðanna árið 2005 og hefur verið litið svo á að þar sem um frístundaiðju sé að ræða þurfi engin tilskilin réttindi til að stjórna frístundafiskiskipi. Nefndin vekur því athygli á að með frumvarpi þessu er verið að lögfesta hæfisreglur fyrir stjórnendur frístundafiskiskipa þar sem gerðar eru ríkari kröfur til aðila en áður, auk þess sem settur er lagarammi utan um þessa starfsemi sem hingað til hefur staðið fyrir utan kerfið. Í ljósi þessa telur nefndin frumvarpið vera skref í rétta átt og mikilvægt að það verði að lögum sem fyrst þannig að lagaramminn sé fyrir hendi þegar veiðitímabil frístundaskipanna hefst. Nefndin hvetur þó til áframhaldandi vinnu að þessum málum og beinir því til ráðuneytis að regluverk þetta verði tekið til endurskoðunar sem fyrst með öryggi og jafnræði sjófarenda að leiðarljósi. Við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Karl V. Matthíasson, Árni Þór Sigurðsson, Árni Johnsen og Guðjón A. Kristjánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit skrifa, auk þeirrar sem hér stendur, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, Helga Sigrún Harðardóttir, Sturla Böðvarsson og Ragnheiður Ríkharðsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um úttekt á aðgengi í gömlu íbúðarhúsnæði. Hv. félags- og tryggingamálanefnd fjallaði um málið og fékk umsagnir frá fjölmörgum hagsmunasamtökum. Tillögunni er ætlað að fela félags- og tryggingamálaráðherra að gera úttekt á aðgengi í gömlu íbúðarhúsnæði með hag fatlaðra, aldraðra, barnafólks og annarra sem þarfnast bætts aðgengis, í huga. Á úttektin að vera gerð með það að leiðarljósi að þessum einstaklingum verði gert kleift að búa lengur í íbúðum sínum en nú er hægt eða festa kaup á hentugum íbúðum í eldra húsnæði. Nefndin fagnar tillögunni enda mikilvægt að skapa öllum aðgengilegt samfélag og ryðja úr vegi þeim hindrunum sem aldraðir og fatlaðir einstaklingar búa við. Nefndin áréttar mikilvægi þess að allir hafi jafnan rétt til þátttöku í daglegu lífi og til að velja búsvæði sitt eða búa áfram á heimili sínu, breytist aðstæður. Í þessu sambandi áréttar nefndin mikilvægi þess að reglur um aðgengi gildi jafnt í nýbyggingum sem eldra húsnæði þar sem því verður við komið. Þá telur nefndin mikilvægt að úttektin leiði til aðgerða og leggur því til að bætt verði við tillögugreinina að ráðherra skuli að lokinni úttekt leggja fyrir Alþingi tillögur til úrbóta á aðgengi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Við tillögugreinina: a. Orðin „mikilvægi þess að bæta“ falli brott. b. Við bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Jafnframt verði ráðherra falið að leggja fyrir Alþingi tillögur til úrbóta. Hv. þingmenn Ármann Kr. Ólafsson, Árni Johnsen og Ragnheiður Ríkharðsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þingmenn Þórunn Sveinbjarnardóttir, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Þuríður Backman, Atli Gíslason, Helga Sigrún Harðardóttir og Kristinn H. Gunnarsson.