Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. hefur athugað frv. til laga um eyðingu refa og minka, sem hér er til umræðu. Varð fullt samkomulag um að mæla með samþykkt frv., þó með nokkrum breytingum. Um 1., 2. og 4. brtt. n., þ.e.a.s. brtt. við 2., 3. og 10. gr. frv., er það að segja, að það eru ekki efnisbreytingar, aðeins hagrætt orðalagi til frekari skýringar. 3. brtt. n. er við 9. gr. frv. og fjallar um verðlaun fyrir unnin dýr. Í gildandi lögum eru verðlaun þessi 180 kr. fyrir hlaupadýr, ref, en 90 kr. fyrir unninn mink. Frv. þetta gerir ráð fyrir því, að verðlaun þessi verði hækkuð upp í 250 kr. á ref og 125 kr. á mink. Annars eru skoðanir skiptar um það, hvort hækkun verðlauna sé raunhæf aðgerð til útrýmingar vargdýrum þessum. Víða erlendis er það talið vafasamt, svo sem rakíð er í grg. frv. Hérlendis hafa verðlaun farið hækkandi. Ljóst er, að þau þurfa að vera það há, að þau hvetji menn til að leggja eitthvað á sig til að vinna vargdýrin. Hins vegar getur greiðsla hárra verðlauna að sjálfsögðu orðið þungur útgjaldabaggi fyrir ríkissjóð og aðra aðila, sem þær greiðslur eiga að bera. Að athuguðu máli ákvað nefndin að láta ákvæðin um verðlaun haldast óbreytt að öðru leyti en því, að þau eru lítillega hækkuð fyrir minkinn, eða úr 125 kr. í 150 kr. Að mínum dómi er minkurinn enn varhugaverðara skaðræðisdýr en refurinn, og ber margt til þess. Hann gerir usla bæði á sjó og landi, í vötnum og veiðiám, og er furðu nærgöngull híbýlum manna og gripahúsum. Auk þess þekkjum við miklu minna til lifnaðarhátta hans en refsins, sem landsmenn hafa haft kynni af frá upphafi Íslandsbyggðar. Það er hægt að bera vissa virðingu fyrir gamla íslenzka fjallarefnum, sem oft hefur orðið að heyja harða og miskunnarlausa lífsbaráttu eins og fólkið í landinu, en minkurinn er sem illkynjuð sending síðustu og verstu tíma, sem ógnar nú íslenzku náttúru- og fuglalífi í vaxandi mæli. Má búast við, að hann verði viða erfiður viðfangs, t.d. í Breiðafjarðareyjum, þar sem landnám hans færist út, eftir því sem eyjabúum fækkar og fleiri eyjar leggjast í auðn. Síðasta búnaðarþing lagði til, að verðlaun fyrir hlaupadýr og minka yrðu ákveðin nokkru hærri en hér hefur verið skýrt frá, en ekki þótti fært að taka það til greina, enda skoðanir í þessu efni skiptar hjá fulltrúum búnaðarþings. 5. og síðasta brtt. n. er við 11. gr. frv. Sú þriggja manna nefnd, er samdi frv., gerði ráð fyrir því, að sú regla yrði látin gilda, sem gilt hefur, að skylt sé að eitra árlega fyrir refi og minka. Einn nm. taldi þó, að heppilegra væri, að í staðinn fyrir upphafsorð 11. gr.: „Skylt er“ stæði: Heimilt er - o.s.frv. Landbn. hefur þótt rétt að láta orðalag frv. haldast um þetta atriði. Hins vegar leggur n. til, að skotið verði inn í gr. undanþáguheimild svo hljóðandi: „Skylt er að eitra fyrir refi og minka ár hvert í afréttum og heimalöndum, þar sem þessara vargdýra hefur orðið vart. Veiðistjóri getur þó ákveðið, að ekki skuli eitrað á vissum svæðum, ef henta þykir eða hætta er á, að eitrið geti útrýmt sjaldgæfum fuglategundum úr náttúruríki landsins.“ Meginreglan verður því eftir sem áður sú, að skylt er að eitra fyrir refi og minka ár hvert, en veiðistjóra er veitt allvíðtæk heimild til að veita undanþágur frá reglunni. Verður að teljast eðlilegt, að þeim manni, sem bera á höfuðábyrgð á útrýmingu vargdýranna, séu gefnar nokkuð frjálsar hendur og nægilegt olnbogarúm í starfi sínu. Ekki er víst, að alls staðar sé jafnrík þörf til að eitra. Þá eru ýmsir uggandi um afdrif arnarins, ef mikið er eitrað. Almennt greinir menn og talsvert á um eitrun sem aðferð til útrýmingar refum og minkum. En þar sem hér er um að ræða hina mestu landplágu, verður að beita öllum hugsanlegum ráðum í baráttunni gegn henni. Verður veiðistjóri að meta, hvaða árásarvopn henta bezt í þeirri herferð. Skulum við vona, að í embætti veiðistjóra veljist hæfur og ötull maður. Skiptir þá væntanlega ekki meginmáli, hvort embætti veiðistjóra og þau verkefni, er því fylgja, tilheyra starfrækslu Búnaðarfélags Íslands undir yfirstjórn landbrn., svo sem segir í erindi frá búnaðarþingi, eða hvort umrætt embætti heyrir beint undir landbrn., eins og gert er ráð fyrir í I. gr. frv. þessa. Læt ég svo útrætt um þetta nál., en vona, að frv. nái fram að ganga og verði að lögum á þessu þingi.



Það er aðeins eitt atriði, sem mig langar til að undirstrika, og það er þetta: Ef þið lesið grg. fyrir frv. mþn., þá sjáið þið allt þeirra oddvita, sem hafa svarað spurningum viðvíkjandi aðstöðu þeirra til t.d. eitrunar, sem ég ætla hérna sérstaklega að minnast á, - og það, sem ég vildi undirstrika, er þetta: Það eru til nokkur svæði á landinu, þar sem hefur verið eitrað reglulega um margra ára skeið, og öll þessi svæði eru nú þannig sett, að tófan er þar engin plága. Meðan mátti fyrir 20 árum ekki yfirgefa fé í högum, t.d. í Kalmanstungu að vetrinum, án þess að það mætti eiga nokkurn veginn víst, að eitthvað af því væri bitið, þegar maður kæmi að því aftur, þá bízt þar nú aldrei kind, en þar hefur verið eitrað reglulega allan þennan tíma. Sama er að segja um marga aðra staði. Svo eru aftur aðrir staðir, þar sem aldrei hefur verið eitrað og íbúarnir á þeim hafa lagt áherzlu á að vinna dýrin utan grenja, sérstaklega að vetrinum. Ef þið litið á skýrsluna og gáið að unnum dýrum, þá getið þið fundið þessa staði. Þar hafa menn verið að skapa sér atvinnu við að skjóta þau að vetrinum, fyrst til þess að selja skinn og síðan til að fá verðlaun fyrir dýrin, og í sumum af þessum hreppum, a.m.k. tveimur, er aldrei gengið á greni að vorinu til að reyna að vinna það. Þessi tvö sjónarmið, sem þarna koma fram í reyndinni á þessum ýmsu ólíku aðstöðum, speglast svo aftur í umræðunum, þegar menn eru að tala um verðlaun fyrir unnin dýr og eitrun. Og það er einungis af því, að mennirnir, sem þar taka til máls, hafa ekki kynnt sér nema aðra hlið málsins, þekkja ekki nógu stór svæði til að geta skoðað málið alhliða. Ég er ekkert í vafa um það, að þeir menn, sem t.d. fordæma algera eitrun, hafa bara ekki sett sig inn í það, að það eru á milli 10 og 20 svæði í landinu, þar sem tófan er ekki nein plága lengur, af því að það hefur alltaf verið eitrað og alltaf gengið á gren á hverju sumri, þar sem grenin hafa farið fækkandi á hverju ári og dýrin, sem menn eiga að ráða við, meðan það eru önnur, þar sem ekkert hefur verið um það hugsað, og þeim hefur alltaf farið fjölgandi, og það eru þau svæði, sem þeir þekkja, sem framkvæma eitrunina. Það var bara þetta, sem ég vildi láta koma fram og benda á það, að menn skuli kynna sér grg. Það er náttúrlega hægt að ná í frumgögn málsins, sem er þykk skrudda í folio-broti, á annan þumlung að þykkt, þar sem skýrt er frá áliti hreppsnefndanna og reynslunni síðustu úr. Þau liggja hjá mér enn þá, og þau geta menn náttúrlega fengið að sjá og skoða, sem vilja, til þess að ganga úr skugga um þau geysilega mismunandi sjónarmið, sem spegla sig í framkvæmdinni og útbreiðslu tófanna á hinum ýmsu stöðum á landinu.