Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Efni till. þessarar til þál. er að Alþingi álykti að skora á hv. 6. þm. Reykv. Ellert B. Schram að segja af sér þingmennsku. Í grg. með till. þessari er svo komist að orði að hv. þm. hafi lýst þeirri ósk sinni að fá leyfi frá þingmennsku. Samhliða þeirri ósk hafi hann látið frá sér fara í blöðum og útvarpi yfirlýsingar um ástæður þessarar beiðni. segir enn fremur að leyfisbeiðnin verði ekki að mati flm. slitin úr samhengi við þessar yfirlýsingar. Forseti vill taka fram að Alþingi samþykkti 10. október s.l. að verða við beiðni hv. þm. Ellerts B. schram um leyfi frá þingstörfum og að varamaður hans taki á meðan sæti hans á þingi. Alþingi hefur því þegar ákvarðað að fullnægt hafi verið ákvæðum 138. gr. laga um kosningar til Alþingis með því að verða við fjarvistarbeiðni viðkomandi þm. og þannig þegar tjáð sig um það efni sem varðar till. þessa til þál. Þegar af þessari ástæðu þykir ekki rétt að Alþingi fjalli um þessa till. til þál., sem gengur í berhögg við það sem áður hefur verið samþykkt á því þingi sem nú situr. Með tilvísun til þessa er þessari till. til þál. vísað frá.



Herra forseti. Svo leiki ekki á því neinn vafi vil ég gera ljóst að ég mun að sjálfsögðu, eins og aðrir þm., hlíta úrskurði forseta. Ég er ekki ánægður með þennan úrskurð, en hlíti honum. Ég vil þó leyfa mér að spyrja hæstv. forseta hvort ekki hefði verið eðlilegra að leggja þessa málsmeðferð til og bera hana undir atkv. eins og ákvarðanir um hvernig ræða skuli Enn fremur, með leyfi hæstv. forseta, vil ég gera hér örstutta athugasemd. Samkv. gerðabókum Nd. og Sþ. á hv. 6. þm. Reykv. Ellert B. Schram sæti í Nd. Einnig á hann sæti í fjh.- og viðskn. Nd., heilbr.- og trn. Nd og allshn. Nd. Einnig á hann sæti í allshn. Sþ. Einnig hefur Sþ. samþykkt leyfi til handa hv. 6. þm. Reykv. frá störfum til áramóta. Þetta hefur allt saman gerst án þess að kjörbréf hv. 6. þm. Reykv. hafi verið samþ. í atkvgr. í Sþ. og því ekki seinna vænna að leiðrétta það.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. þm. spurði hvort það hefði verið eðlilegra að hafa annan hátt á afgreiðslu þeirri sem gerð hefur verið á fyrsta dagskrármálinu og bera það undir þm. Svarið við þessu er neitandi. Þetta er mál sem forseta ber að kveða úrskurð upp um og úrskurðinn hefur verið kveðinn upp og því er hafnað beiðni um atkvgr. Hitt atriðið sem hv. þm. vék að var að hv. 6. þm. Reykv. Ellert B. Schram hafi ekki setið í nefndum að undanförnu.

Það var ekki um það að ræða. Kjörbréf hans hefur ekki verið afgreitt með atkvgr. hér á þingi.

Já, ég ætla að koma líka að því. Mér fannst að hv. þm. viki að nefndarstörfum í tali sínu. Hv. þm. Ellert B. Schram hefur verið kosinn í nefndir og kjörbréf hans var samþykkt af Alþingi 10. október s.l., þannig að hér er um misskilning að ræða.



Herra forseti. Með leyfi hæstv. forseta leyfi ég mér að lesa upp fundargerð Sþ. frá 10. okt., framsögu hæstv. félmrh., þá framsögumanns 2. kjördeildar: "Herra forseti. 2. kjördeild fékk til meðferðar kjörbréf 1. kjördeildar og niðurstaða 2. kjördeildar var sú, að við mælum með því að kjörbréfin verði samþykkt. Þau eru: Kjörbréf Árna Johnsens, Eggerts Haukdals, Friðriks Sophussonar Matthíasar Bjarnasonar, Halldórs Ásgrímssonar, Ólafs Jóhannessonar, Guðmundar Bjarnasonar, Hjörleifs Guttormssonar, Karvels Pálmasonar, Jóns Baldvins Hannibalssonar, Guðrúnar Agnarsdóttur, Skúla Alexanderssonar, Pálma Jónssonar, Kristínar Halldórsdóttur, Ragnhildar Helgadóttur, Stefáns Valgeirssonar, Svavars Gestssonar, Valdimars Indriðasonar og Þórarins Sigurjónssonar." Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: "Þá er hér kjörbréf Geirs Hallgrímssonar, sem kemur inn fyrir Ellert B. Schram. Það bárust kjördeildinni tvö bréf frá Ellert B. Schram. Fyrra bréfið, sem hæstv. forseti las hér, var dagsett 23.9. og þar stendur, með leyfi forseta." Ég hleyp yfir bréfið því að efni þess þekkja menn. - Að loknum lestri þessara bréfa segir frsm. enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: "Kjördeildin varð sammála um að taka þetta til greina og mæla með því að kjörbréf Geirs Hallgrímssonar sem 1. varaþm. í Reykjavíkurkjördæmi verði samþykkt." Ég endurtek: Kjördeildin varð sammála um að leggja til að öll þessi kjörbréf, með þessari athugasemd, væru tekin gild. Hér er ekki einu orði minnst á kjörbréf Ellerts B. Schram.

Forseti (Þorv. Garðar Kristjánsson) Hv. þm. hefur lesið upp úr þingtíðindum og gert það rétt. Hann nefndi ekki nafn Ellerts B. Schram, en ég hygg að þó að svo sé komist að orði sem í þingtíðindum er gert hafi kjörbréf Ellerts B. Schram verið samþykkt samkv. venju um rannsókn kjörbréfa í upphafi þings. Og ég hygg að allir hv. þm. á þessum fundi, 10. okt., hafi litið svo á. Hins vegar skiptir það ekki máli í sambandi við þann úrskurð sem hér hefur verið kveðinn upp hvort búið sé að samþykkja kjörbréf Ellerts B. Schram, hv. 6. þm. Reykv., eða ekki. Það mun verða litið á þetta sjónarmið hv. þm. Komi það í ljós við gaumgæfilega athugun að kjörbréfið hafi ekki verið samþykkt, þá hlýtur að liggja fyrir að bera það undir Alþingi til samþykktar síðar.



Herra forseti. Ég lít svo á að til að kjörbréf skoðist samþykkt þurfi að hafa verið greidd um það atkv. hér á þingi. Ég lít einnig svo á, að til þess að maður gerist kjörgengur í nefndir á þingi þurfi sú atkvgr. að vera á undan gengin og hann þar með samþykktur sem þm. - Þetta er mín aths.



Ég vil taka fram að ég hef heyrt aths. hv. þm. Það sem hv. þm. hefur sagt breytir í engu því sem hér hefur verið úrskurðað. En tekið verður til athugunar þetta tiltekna atriði, sem hann kemur hér fram með, að vefengja að kjörbréf hv. þm. Ellerts B. Schram hafi verið samþykkt.



Herra forseti. Ég vil þakka flm. þessarar þáltill. fyrir að flytja þetta mál hér inn í þingsali og ég vil taka undir efni þessarar þáltill. og lýsa eindregnum stuðningi mínum við úrbætur í málefnum þessa gjörfatlaða fólks sem hér um ræðir og að þau verði tekin föstum tökum og leyst á viðunandi hátt úr vistunarvandamálum þeirra. Þeir einstaklingar sem hér eiga í hlut, en talað er um 10–15 einstaklinga í þáltill. eru flestir ungt fólk sem lent hefur í umferðarslysum og fatlast mjög mikið líkamlega og oft andlega einnig. Það vandamál sem hér verður að leysa er að í heilbrigðiskerfinu er hvergi gert ráð fyrir frambúðarvistun þessa fólks. Aðstandendur þessara ungmenna reka sig alls staðar á vegg í kerfinu þegar það hugar að hvar hægt sé að vista þessi fötluðu ungmenni til frambúðar og veita þeim viðunandi aðbúnað eins og frekast er kostur og þá endurhæfingu sem þessir einstaklingar þurfa á að halda. Það eru hreinar píslargöngur sem aðstandendur þessara einstaklinga þurfa flestir hverjir að ganga í gegnum í þessu sambandi. Það er sorgarsaga hvernig foreldrar þessara ungmenna koma oft að lokuðum dyrum í heilbrigðiskerfinu þegar þeir leita frambúðarvistunar fyrir þessa fötluðu einstaklinga. Það vill svo til að ég hef einmitt á undanförnum vikum haft nokkur afskipti af málum ungrar stúlku sem fatlaðist mjög mikið í umferðarslysi. Ég þekki vel píslargöngu foreldra þessarar stúlku og baráttu þeirra við þetta kerfi sem á ekkert viðunandi vistunarpláss fyrir hana. Foreldrar hennar hafa alls staðar komið að lokuðum dyrum. Við státum okkur af góðu heilbrigðiskerfi í okkar landi, en samt getum við ekki á viðunandi hátt leyst vistunarvandamál þessa fólks eða búið sómasamlega að þeim 10–15 mjög svo fötluðu einstaklingum sem hér um ræðir. Þegar þetta fólk á enga framtíð fyrir sér, er oftast nánast ósjálfbjarga og örkumla er lágmark að okkar heilbrigðiskerfi geti tekið á móti því og gert því lífið eins bærilegt og kostur er. Nóg er samt lagt á það og aðstandendur þess. Þegar læknavísindin gera okkur kleift að bjarga lífi þessa fólks hlýtur að fylgja því sú skylda að geta búið að og vistað það við viðunandi aðstæður. Það er óviðunandi með öllu, eins og t.d. hefur verið gripið til, að vista þessa einstaklinga inni á heilsuverndarstöðinni með mjög sjúku öldruðu fólki sem oft er líka mikið andlega skert og nánast út úr heiminum. Það mikið fatlaða unga fólk sem hér um ræðir þarf að vera í stöðugri endurhæfingu. En til að einhver minnsti árangur náist þarf ekki síst að vera vilji fyrir hendi hjá þessu unga fatlaða fólki sjálfu og ég óttast að það geti haft alvarlegar andlegar afleiðingar fyrir það ef því er búin framtíðaraðstaða við þær aðstæður sem t.d. eru á Heilsuverndarstöðinni og endurhæfing skili því ekki þeim árangri sem hún annars gæti gert. En sem betur fer hafa sumir þessara einstaklinga fengið inni í Sjálfsbjargarhúsinu. Úti á landi eru 3–4 þeirra vistaðir á sjúkrahúsum. Ég tek undir að huga á að þeim möguleikum sem bent er á í till. að efla stuðning við hjúkrun í heimabyggð. Ég vil líka benda á annan möguleika sem ég tel þess virði að verði kannaður gaumgæfilega, en það er að við Borgarspítalann er allgóð endurhæfing sem verður að vera fyrir hendi þar sem þetta fattaða fólk vistast til frambúðar. Því tel ég að komið gæti til greina að athuga sérstaklega hvort ekki mætti búa þessu fólki stað, a.m.k. að því er höfuðborgarsvæðinu viðvíkur, í þeirri álmu sem nú er í byggingu við Borgarspítalann. Þegar hafa verið tekin í notkun um 30 rúm fyrir aldraða langlegusjúklinga, en þegar þessi álma er fullbúin verður þarna vistrými fyrir 200–300 manns. Ég vil því varpa því hér fram hvort ekki mætti gera þarna vistlega sérdeild með 8 eða 10 vistplássum fyrir þessa einstaklinga í líkingu við það sem nú er í Sjálfsbjargarhúsinu þar sem þessum fötluðu einstaklingum væri sköpuð eins bærileg aðstaða og kostur er í allri þjónustu og endurhæfingu. Herra forseti. Ég vil ítreka stuðning minn við þetta brýna og mikilvæga málefni og vænti þess að þessi till. gangi greiðlega í gegnum Alþingi. Ég vænti þess að hún fari til umfjöllunar í þeirri nefnd sem ég á sæti í og vonast ég til að þar fái hún skjóta og greiða afgreiðslu. Það er von mín einnig þegar þessu máli hefur núverið hreyft á Alþingi taki hæstv. heilbrrh. þegar af skarið og geri nauðsynlegar ráðstafanir til að vistunarvandi þessara öryrkja verði leystur. Á hann raunar ekki að þurfa að bíða eftir samþykkt þessarar till. til að hefjast nú þegar handa, svo brýnt er orðið að leysa þetta mál.



Herra forseti. Ég vil aðeins undirstrika mikilvægi þess sem fram kom í máli hv. 2. þm. Austurl. og 3. landsk. þm. um að vandamál öryrkja varðandi vistun verði leyst. Eins og fram kemur í grg. með þáltill. eiga þessir sjúklingar sem hér um ræðir gjarnan við geðræna sjúkdóma að stríða auk þeirrar miklu örorku sem þeir hafi hlotið eftir slys eða önnur áföll. Þegar svo er komið að geðræn sjúkdómseinkenni bætast við annars mikla fötlun má augljóst vera að það kallar á mun fjölþættari og víðtækari meðferð og aðhlynningu en ella væri. Aðstæður til hjúkrunar, umönnunar og endurhæfingar á hjúkrunar- og sjúkrastofnunum eru alls ófullnægjandi. Við það bætist yfirþyrmandi vinnuálag og þar á ofan vanmáttarkennd starfsfólks þegar það stendur frammi fyrir því að geta á engan veginn sinnt þessu mikilvæga og yfirgripsmikla hlutverki. Ég er þó ekkert í vafa um að það leggur ábyggilega allt af mörkum af þreki, kunnáttu og tíma sem í þess valdi stendur til að veita nauðsynlega umönnun þrátt fyrir að þetta fólk sé yfirleitt mjög fáliðað. Það er skelfilegt til þess að vita, eins og fram kemur í grg., að svo langt skuli vera gengið á þrek þessa starfsfólks sem þó er vant mjög miklu vinnuálagi undir venjulegum kringumstæðum, að það finni svo mikið til þessarar byrði sem á það er lagt að það skuli hafa hótað að ganga út verði byrðinni ekki af því létt. Ég held að hér sé um mun mikilvægara atriði að ræða en nokkur gerir sér grein fyrir. Ég held að það hljóti að vera orðið langt gengið þegar starfsfólk þessara stofnana, sem annars er vant svo miklu vinnuálagi undir venjulegum kringumstæðum, hótar að ganga út. Geðræn sjúkdómseinkenni eru ein sér þess eðlis að þau kalla á afar flóknar og sértækar aðgerðir. Umfang aðhlynningar geðsjúkra og endurhæfing þeirra er tímafrek og kostar mikla sérhæfingu starfsfólks. Þann þátt þarf að gaumgæfa og taka til rækilegrar athugunar. Þegar saman fara líkamleg örorka og geðræn einkenni þessara einstaklinga, þarf ekkert að fjölyrða um til hve mikils álags það leiðir á aðra starfsemi stofnananna og hugsanlega dregur úr umfangi þeirrar aðhlynningar sem þar þarf að veita. Herra forseti. Ég held að skynsemin hljóti að ráða til þess að bætt verði úr hér og komið til móts við þá einstaklinga sem hlut eiga að máli, annaðhvort með eflingu hjúkrunar á núverandi vistunarstöðum, og þá helst í heimabyggð eins og fram kemur í till., eða að stofnuð verði sérdeild. Ég tek undir þessa till. sem kom frá 3. landsk. þm. hér áðan með sérdeildarstofnun á Borgarspítalanum. Þó fyndist mér að þessi sérdeildarstofnun, ef af yrði, þyrfti að vera í mjög nánum tengslum við geðdeild og gæti þá einmitt komið mjög vel heim og saman þar. Þetta er knýjandi mál og ég vonast til að málið fái skjóta og góða afgreiðslu í gegnum nefnd og áfram í gegnum þingið.



Herra forseti. Mig langar til að fylgja þessari þáltill. úr hlaði með nokkrum orðum. Sá hópur sjúklinga sem hér um ræðir er ekki stór, í mesta lagi 10–15 einstaklingar, og fer stærð hópsins að mestu eftir því hvaða forsendur eru notaðar til að skilgreina hann. Þó má segja að allir þessir einstaklingar eigi við mjög alvarlega líkamlega og andlega fötlun að stríða vegna slysa eða sjúkdóma. Andlegri fötlun þeirra má jafna við meðfædda þroskaskerðingu og eykur hún mjög á erfiða hjúkrun á líkamlegri fötlun þeirra. Í flestum ef ekki öllum tilvikum er ekki um neina batavon að ræða. Umönnun og þjálfun þessara sjúklinga miðar því fyrst og fremst að því að gera líðan þeirra og líf bærilegra á þeirri stofnun þar sem þeir dvelja, en er ekki sniðin til þess að koma þeim úf í lífið á nýjan leik. Hjúkrun þessara sjúklinga og umönnun er svo erfið að ekki er hægt að sinna slíku á venjulegu heimili þannig að þeim hlýtur að verða búin framtíð á hjúkrunar- eða vistunarstofnunum. Á þeim stofnunum þar sem þeir dvelja nú er engan veginn viðundandi aðstaða til að sinna þeim og er það bæði vegna skorts á starfsfólki og líka vegna sérstöðu sjúklinganna. Æskilegast væri að sjúklingar gætu dvalist í heimabyggð sinni svo lengi sem kostur er, ef það samræmist óskum þeirra sjálfra og jafnframt óskum og getu fjölskyldu þeirra. Aðstæður þyrfti að skoða hverju sinni og meta að hve miklu leyti má leysa vandann í heimabyggð, fyrst og fremst með því að auka mannafla við hjúkrun og þjálfun. Í þéttbýli má leysa vandann með því að stofna sérstaka sjúkradeild sem hafi aðstöðu til að sinna slíkum sjúklingum. Þeir eru eins og áður sagði orðnir svo andlega fatlaðir að jafna má við meðfædda þroskaskerðingu. Þeir þurfa því auk líkamlegrar hjúkrunar á mjög svipaðri umönnun að halda og þeir sjúklingar sem vistaðir eru á Kópavogshælinu. Þykir mér því eðlilegt að nýta þá aðstöðu sem fyrir er þar og auka við hana eftir þörfum. Í því tæknivædda hraðfleyga þjóðfélagi sem við byggjum verða æ fleiri fórnarlömb. Örlög þeirra einstaklinga sem hér um ræðir hljótast oftast af völdum umferðarslysa en geta líka t.d. hlotist af ofneyslu fíkniefna. Báða þessa orsakaþætti mætti minnka verulega með fyrirbyggjandi aðgerðum. Meðan ekki er þar betur að gert en nú er finnst mér að við verðum a.m.k. að reyna að mæta afleiðingunum svo að mannsæmandi og mannúðlegt sé.