Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tala hér fyrir nál. meiri hl. iðnn. um frv. til laga um breyt. á iðnaðarlögum, nr. 42 18. maí 1978. Frv. er ekki langt. Það er aðeins tvær greinar og lætur vissulega ekki mikið yfir sér og með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa það vegna þess að nokkuð er um liðið síðan það var kynnt. Í 1. gr. frv. segir: "Við 2. mgr. 4. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Iðnrh. er jafnframt heimilt að veita undanþágu frá skilyrðum 3. tölul., enda standi sérstaklega á." Og í 2. gr. segir: "Lög þessi öðlast þegar gildi." Í athugasemdum með frv. segir: "Frv. þetta er flutt til að veita iðnrh. heimild til að veita undanþágu frá skilyrðum 4. gr. iðnaðarlaga um að meira en helmingur hlutafjár í iðnfyrirtækjum hér á landi skuli vera eign manna búsettra á Íslandi. Orðalagið, sem lagt er til í frv. þessu, er samhljóða undanþáguákvæði því er var í iðnaðarlögum allt frá árinu 1927 þar til ákvæðið féll úr iðnaðarlögum 1978. Með orðalaginu "enda standi sérstaklega á" er fyrst og fremst átt við samstarfsfélög íslenskra og erlendra aðila er vinna að nýsköpun." Í nái. meiri hl. iðnn. segir m.a. svo: "Á fund nefndarinnar komu Halldór J. Kristjánsson, yfirlögfræðingur iðnrn., og Baldur Guðlaugsson hrl., formaður nefndar sem forsrh. hefur skipað til að annast heildarendurskoðun á lögum og reglum um fjárfestingar erlendra aðila hér á landi. Þá hafa nefndinni borist umsagnir frá Landssambandi iðnaðarmanna og Alþýðusambandi Íslands. Ríkisstjórnin hefur markað þá stefnu í starfsáætlun sinni að lög um erlent fjármagn í íslensku atvinnulífi verði endurskoðuð og samræmd. Samkvæmt því er stefnt að því að erlent áhættufé geti komið í staðinn fyrir erlent lánsfé við fjármögnun atvinnufyrirtækja hér á landi. Ástæða þess að frv. þetta er flutt áður en heildarendurskoðuninni er lokið er sú að á síðustu mánuðum hafa leitað til iðnrn. nokkur innlend fyrirtæki sem hyggja á samstarf við erlend fyrirtæki um iðnrekstur hér á landi þar sem sammæli er um að erlendu aðilarnir eigi jafnan hlut eða meiri hluta. Í einu tilviki hefur jafnvel komið til tals milli aðila að verði ekki heimilt að stofna hér á landi iðnfyrirtæki í jafnri eign aðila verði fyrirtæki stofnað í heimaríki hins erlenda aðila. Því hefur iðnrh. talið brýnt að málið verði afgreitt sem fyrst þannig að ekki þurfi til þess að koma að mikilvæg nýsköpun í iðnaði verði flutt úr landi í tilviki sem þessu. Við afgreiðslu frv. leggur meiri hl. áherslu á eftirfarandi sjónarmið: 1. Heildarákvæði sambærilegt því sem lagt er til í frv. þessu var í iðnaðarlögum frá 1927 til 1978 þegar ákvæðið féll úr lögum. Nefndin áréttar það sem fram kemur í greinargerð með frv. að orðalagið "enda standi sérstaklega á" skuli skýra þröngt og gildi fyrst og fremst um samstarfsfélög innlendra og erlendra aðila er vinna að nýsköpun. 2. Heimildarákvæði þetta nær fyrst og fremst til smærri eða meðalstórra fyrirtækja. Varðandi samninga um stóriðju er gert ráð fyrir að sérstök lagasetning þurfi til að koma auk lánsfjárheimildar. 3. Samstarf innlendra og erlendra aðila í iðnfyrirtækjum getur aukið verulega fjölbreytni í útflutningi, flutt inn í landið nýja þekkingu, t.d. á sviði tæknimála, markaðsfærslu og stjórnunar. Enn fremur er það mikils virði að hinn erlendi samstarfsaðili beri hluta af fjárhagslegri áhættu sem atvinnurekstrinum fylgir. 4. Það er eðlilegt og æskilegt að stuðla að því að innlendir og erlendir aðilar taki upp samstarf í nýjum iðngreinum og við endurskipulagningu á starfsemi sem þegar er fyrir hendi. Jafnframt verði tryggt að erlendir aðilar nái ekki tökum á náttúruauðlindum lands og sjávar eins og skýrt er tekið fram í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt." Undir þetta nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Júlíus Sólnes, Þorv. Garðar Kristjánsson, Egill Jónsson, Karl Steinar Guðnason og Jóhann Einvarðsson. Hv. þm. Svavar Gestsson skilar sérnefndaráliti á þskj . 544. Ég legg mjög þunga áherslu á það sem segir í niðurlagi nál. iðnn.: Jafnframt verði tryggt að erlendir aðilar nái ekki tökum á náttúruauðlindum lands og sjávar eins og skýrt er tekið fram í starfsáætlun núv. ríkisstjórnar. Á fund nefndarinnar kom Baldur Guðlaugsson, formaður þessarar svokölluðu samræmingarnefndar er vinnur að lagasmíð er varðar fjárfestingar erlendra aðila í íslensku atvinnulífi. Lög þessi sem að er unnið eiga að tryggja að auðlindir til lands og sjávar verði í íslenskum höndum og einnig eiga þau að einfalda núgildandi lög um þessi efni þannig að þeim verði sem best komið fyrir í einum lagabálki. Í máli Baldurs kom fram að ekki væri mjög langt í það að þessi nefnd mundi ljúka störfum og skila drögum að frv. til ríkisstjórnarinnar. Í umsögn Alþýðusambands Íslands segir m.a.: "Miðstjórnin bendir á að nú standi yfir heildarendurskoðun á reglum um fjárfestingu erlendra aðila í íslensku atvinnulífi. Þess vegna telur miðstjórnin ekki rétt að flytja þessar brtt. nú heldur fjalla um þau atriði sem þar um ræðir við endurskoðun reglnanna. Miðstjórnin telur að þar sem um sé að ræða að leysa vanda einstaks fyrirtækis eigi að gera það með sérstökum lögum varðandi viðkomandi fyrirtæki." Þetta var umsögn frá Alþýðusambandinu. Við fengum einnig umsögn frá Landssambandi ísl. iðnaðarmanna og ég ætla að leyfa mér að fara yfir það sem þar segir því að hér er vissulega verið að fjalla um ýmislegt athyglisvert, en þar segir m.a., herra forseti: "Ljóst er að því hefur ekki verið skýrt skipað í lög hvaða reglur skuli gilda um heimildir erlendra aðila til fjárfestingar í atvinnurekstri hér á landi. Eðlilegt má því telja að sett verði heildstæð löggjöf um þetta efni, eða a.m.k. að ákvæði ýmissa laga, sem um þetta fjalla, verði samræmd. Við lagasetningu af þessu tagi er þó afar brýnt að hinir erlendu aðilar njóti í engu betri starfsskilyrða heldur en íslenskir aðilar þannig að starfsemin verði rekin á jafnréttisgrundvelli." Hér segir áfram: "Af frv. því sem hér er til umræðu verður ekki séð að það sé flutt sem liður í því að samræma lagaákvæði um þetta efni. Engu að síður telur Landssamband iðnaðarmanna rétt að það verði samþykkt. Eins og fram kemur í athugasemdum með frv. var undanþáguákvæðið samhljóða ákvæði í iðnaðarlögum allt frá árinu 1927 þar til það féll niður er núgildandi iðnaðarlög voru sett árið 1978. Með breytingu þessari þrengdust ákvæði iðnaðarlaga meira en ýmissa annarra hliðstæðra lagaákvæða og er ástæða til að færa það aftur til samræmis," segja iðnaðarmenn. Og að lokum: "Þótt Landssamband iðnaðarmanna lýsi sig fylgjandi umræddu frv. hvetur það engu að síður til varúðar á þessu sviði og að ákvæði um að undanþága skuli aðeins veitt þegar sérstaklega standi á verði virt í hvívetna. Landssambandið treystir því að iðnrh., sem með slíkt vald fari, beiti því ekki nema í samráði við samtök iðnaðarins." Herra forseti. Ég undirstrika að ákvæði sambærilegt því sem lagt er til í frv., og endurtek það enn og aftur, var í iðnaðarlögum frá 1927 til ársins 1978 er það féll úr lögum og að okkur var tjáð í nefndinni að það hefði fallið út trúlega mest vegna mistaka þá. Menn sögðu okkur einnig sem þarna komu að með því mætti álíta að lögin, þannig breytt, gangi þvert á reglur EFTA. Mér er það ljóst að í dag geta erlendir aðilar komið inn í íslensk iðnfyrirtæki, ég segi það ekki að þeir geti það alveg hindrunarlaust svona nokkurn veginn á grænu ljósi, en það er hins vegar ljóst að á leiðinni eru ekki óyfirstíganlegar hindranir, vægast sagt. Ég treysti því hins vegar að hæstv. iðnrh. og ríkisstjórn fari vel með það vald sem hér er gefið um mjög skamma stund og að heimildir sem er verið að gefa verði notaðar af skynsemi og fullri hófsemi.



Herra forseti. Á þskj. 544 hef ég skilað nál. minni hl. iðnn. um frv. það til laga um breyt. á iðnaðarlögum sem hér er til umræðu. Ég mun nú, herra forseti, gera grein fyrir þessu nál., en þar segir: Hinn 2. nóv. sl. mælti iðnrh. fyrir frv. þessu í Ed. Það hefur síðan hlotið meðferð í iðnn. Leggur meiri hl. til að frv. verði samþykkt með ströngum skilyrðum sem fram koma í nál. hans. Minni hl. leggur til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar þar sem eðlilegra sé að ræða mál þetta sem hluta af heildarendurskoðun á reglum um aðild útlendinga að atvinnurekstri hér á landi. Frv. það sem hér er til umræðu lítur sakleysislega út. Það er aðeins tvær efnisgreinar. Iðnrh. flutti sem aðalrök fyrir frv. í framsöguræðu sinni að hér væri í raun horfið til sömu lagaákvæða og voru í gildi á árunum 1921–1971. Ráðherrann reyndi að láta þetta líta út sem smámál er þingið ætti að geta afgreitt á nokkrum dögum. Ekki féllst þingið á þá málsmeðferð og svo mikill ágreiningur virðist hafa verið í stjórnarliðinu um frv. að nál. meiri hl. sá ekki dagsins ljós fyrr en um jólaleytið. Og málið var snemma tekið út af forgangslistum yfir þau mál sem átti að afgreiða fyrir hátíðar og síðar fyrir þinghlé. Undirritaður er ósammála iðnrh. um að hér sé á ferðinni smámál. Telur minni hl. að eðlilegra hefði verið að afgreiða málið sem hluta af heildarendurskoðun lagaákvæða um aðild útlendinga að fjárfestingu hér á landi. Ríkisstjórnin hefur skipað nefnd til þess að vinna að slíkri heildarendurskoðun. Nefndin er að vísu einokuð af stjórnarflokkunum eins og reyndar er venja núverandi ríkisstjórnar. Þó sjá allir að eðlilegra hefði verið að allir flokkar hefðu átt aðild að slíkri endurskoðun laga um þennan mikilvæga þátt efnahags- og atvinnulífsins á Íslandi. "Frv. það, sem hér er mælt fyrir, varðar brýnt hagsmunamál íslenskra fyrirtækja sem nauðsynlegt er að afgreiða sem fyrst," sagði hæstv. iðnrh. 2. nóv. sl. Þessu sjónarmiði iðnrh., sem kom þannig fram orðrétt í framsöguræðu hans, mótmælti undirritaður strax við 1. umr. hér í deildinni. Enda fór það svo að deildin tók sér eðlilegan tíma til að fjalla um málið. Ástæðan fyrir því að ráðherrann flutti frv. mun hafa verið sú að forráðamenn fyrirtækisins Lýsis hf. hafa átt í viðræðum við fulltrúa erlends fyrirtækis um samstarfsverkefni. Eðlilegra hefði verið að stuðla að samstarfi fyrirtækjanna með öðrum hætti en þeim að spretta upp iðnaðarlögunum og skapa þannig fordæmi fyrir önnur og stærri fyrirtæki um næstu framtíð. Þegar iðnaðarlögum var breytt 1978 var fellt niður ákvæði sem heimilaði ráðherra að opna fyrir meirihlutaeign útlendinga í fyrirtækjum. Gunnar Thoroddsen, þáv. iðnrh. og varaformaður Sjálfstfl., mælti fyrir frv. Urðu litlar sem engar umræður um þetta sérstaka ákvæði, þ.e. að fella niður þessa heimild handa iðnaðarráðherra. Væntanlega hafa umræður orðið litlar vegna þess að allir voru sammála um að það væri í alla staði eðlilegt að fella þessa heimild niður. Þá komu því ekki fram neinar tillögur um að halda inni gamla ákvæðinu sem núv. iðnrh. gerir ráð fyrir að gangi aftur í lögunum á nýjan leik. Eina athugasemdin sem fram kom um þetta efni var frá Halldóri Ásgrímssyni, hæstv. núv. sjútvrh., er hann sagði: "Einnig er vert að íhuga það aðeins betur sem kemur fram í 4. gr. um skilyrði til þess að reka iðnað. Þar kemur fram að ef félag er hlutafélag, þá skuli enn fremur meira en helmingur hlutafjárins vera eign manna búsettra á Íslandi. Ég hygg að það muni verða tryggara að það væri gerð krafa til þess að viðkomandi menn hefðu verið búsettir hér ákveðinn tíma, því að það er svo að menn geta að vísu sest hér að og verið nýlega komnir hingað til landsins. Ég vildi aðeins varpa því fram að það væri rétt að íhuga hvort ekki bæri að gera það að skilyrði að viðkomandi aðilar hefðu búið hér ákveðinn tíma, t.d. tvö ár eða svo, þannig að það væri ljóst að menn væru raunverulega búsettir í landinu og ætluðu sér að búa hér." Þetta var, herra forseti, eina athugasemdin sem fram kom 1978 og hún beindist að því að þrengja lögin en ekki að víkka út heimildir þeirra. Þegar Gunnar Thoroddsen mælti fyrir frv. til iðnaðarlaga 1978 gerði hann grein fyrir því hvernig að málinu hefði verið unnið og hverjir hefðu komið þar nærri. Virðast það hafa verið flestir forustumenn í atvinnulífi þess tíma - fyrir aðeins 10 árum, það er: Björgvin Frederiksen framkvæmdastjóri, Páll S. Pálsson, samkvæmt tilnefningu Félags ísl. iðnrekenda, Sigurður Kristinsson, samkvæmt tilnefningu Landssambands iðnaðarmanna, Axel Gíslason, eftir tilnefningu Sambands ísi. samvinnufélaga, Guðmundur Þ. Jónsson, eftir tilnefningu Landssambands iðnverkafólks, og Sigurður Guðgeirsson, samkvæmt tilnefningu ASÍ. Hér voru sem sagt kallaðir til allir þeir sem best þekktu til iðnaðar á þessum tíma þannig að engin leið er að halda því fram, eins og hv. frsm. gerði áðan, að niðurfelling gamla ákvæðisins hafi verið mistök. Frv. er talið samið "að bestu manna yfirsýn" þar sem fulltrúar launafólks og atvinnurekenda komi við sögu og þetta ákvæði er samþykkt samhljóða hér í þinginu, ágreiningslaust - nema Halldór Ásgrímsson vildi þá þrengja enn frekar heimildir útlendinga. Undirritaður telur að sjálfsagt sé að hafa samvinnu við útlendinga um einstök verkefni eftir hagkvæmni á hverjum tíma enda sé á engan hátt hróflað við efnahagslegum forsendum sjálfstæðis þjóðarinnar. En um þessi efni eiga að gilda almennar, strangar og skýrar reglur og það er beinlínis fráleitt að eiga slík mál undir geðþótta ráðherra, jafnvel þó um hin smæstu mál sé að ræða. Fyrir síðasta þingi lá skýrsla um þátttöku útlendinga í atvinnurekstri hér á landi. Í skýrslunni kom glöggt fram að gildandi ákvæði eru í senn óskýr, óljós og ósamstæð. Vísar minni hl. til skýrslu þessarar sem birtist á þskj. 700 frá síðasta þingi. Nauðsynlegt er hér í prentuðu þskj. að mótmæla sérstaklega túlkun í skýrslunni á þskj. 700 frá síðasta þingi á atvinnufrelsisákvæðum stjórnarskrárinnar. Skýrsluhöfundar bera það fyrir sig aftur og aftur að atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar séu með þeim hætti að það sé ekki heimilt að leggja aðrar kvaðir á aðild útlendinga að atvinnurekstri hér á landi en þær sem þegar eru í lögum. Samkvæmt þeim textum, sem er að finna t.d. í riti Ólafs Jóhannessonar, Stjórnskipun Íslands, er þetta ákvæði að öllu leyti réttlægra en t.d. almenna eignarréttarákvæðið, enda er ljóst samkvæmt stjórnarskránni að skerðingu á atvinnufrelsi geta menn orðið að þola bótalaust þó að um slíkt sé ekki að ræða að því er varðar eignarnám á tilteknum eignum manna. Í bók Ólafs Jóhannessonar, Stjórnskipun Íslands, segir þetta á bls. 468: "Réttarleg þýðing 69. gr. stjórnarskrárinnar er ekki ýkja mikil. Aðalþýðing hennar er sú að handhófum framkvæmdarvalds er óheimilt að skerða atvinnufrelsi manna, en sennilega hefði sú regla verið talin gilda þó að ekki væri við þetta stjórnarskrárákvæði að styðjast. Eftir orðanna hljóðan eru löggjafarvaldinu einnig settar nokkrar skorður þar sem atvinnufrelsið má því aðeins skerða að almenningsheill krefjist. En þar er þess að gæta að Hæstiréttur hefur talið að löggjafinn ætti sjálfur fullnaðarmat um það hvort því skilyrði sé fullnægt, sbr. hæstaréttardóma VIII, bls. 332. Á meðan sú regla gildir er fremur lítið hald í ákvæði þessu gagnvart löggjafanum. Eru þess fjölmörg dæmi í núgildandi löggjöf að lögð séu meiri eða minni höft á atvinnufrelsi manna. Væri því óneitanlega æskilegt að ítarlegri ákvæði væru sett í stjórnarskrána um atvinnufrelsi. Í 69. gr. stjórnarskrárinnar felst þó almenn stefnuyfirlýsing stjórnarskrárgjafans. Sú stefnuyfirlýsing getur skipt máli við lögskýringu. Hún leiðir til þeirrar túlkunarreglu að í vafatilvikum beri að telja líkur fyrir atvinnufrelsi." Þegar skýrsluhöfundar halda því fram að atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar eigi einnig við rétt útlendinga til atvinnurekstrar hér á landi eru menn viljandi eða óviljandi að misskilja og rangtúlka stjórnarskrána því að auðvitað er atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar aðeins til að tryggja atvinnufrelsi Íslendinga en ekki útlendra aðila á Íslandi. Þegar menn eru farnir að bera fyrir sig stjórnarskrá lýðveldisins Íslands til að tryggja útlendingum atvinnufrelsi og umsvifarétt hér á landi eru þeir býsna langt leiddir, komnir býsna langt frá þeim veruleika sem stjórnarskráin sjálf á að tryggja. Að öllu samanlögðu leggur minni hl. því til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Hafni deildin þeirri tillögu minni hl. leggur hann til að frv. verði fellt. Ég vil þá næst, herra forseti, víkja örfáum orðum að nál. meiri hl. á þskj. 439 og að þeirri ræðu sem hv. 3. þm. Norðurl. v. flutti áðan. Í fyrsta lagi vil ég segja það að ég tel það til bóta að meiri hl. skuli lýsa því yfir mjög afdráttarlaust og frsm. meiri hl. að þessi nýju lagaákvæði beri að túlka þröngt. Ég tel það til bóta. Ég tel hins vegar að eitt og annað í nál. meiri hl. sé enn of óljóst og mun aðeins víkja að því og þá fyrst í 1. tölul. þar sem meiri hl. ber það fyrir sig, eins og hv. frsm. gerði aftur og aftur áðan, að hér væri í raun og veru um að ræða gömlu ákvæðin sem voru í lögum frá 1921–1971. Það eru í mínum huga engin rök vegna þess, herra forseti, að nú á árinu 1988 er mun meiri aðsókn í atvinnurekstur á Íslandi af útlendu kapítali en var á þessum árum. Í 1. umr. um þetta mál sem fór fram 2. nóv. sl. benti ég á það hvað hefur orðið gífurleg aukning í tilflutningi erlends fjármagns til atvinnurekstrar í heiminum á undanförnum áratug. Þar er um að ræða margföldun og aftur margföldun. Þess vegna tel ég að það að bera árið 1988 saman við árið 1921, þó það sé allt til ársins 1971, gjörsamlega ósambærilegt og engin rök í þessu máli. Ég bendi einnig á það varðandi 2. tölul. að meiri hl. er bersýnilega í stórkostlegum vanda þegar hann er að búa til forskrift handa hæstv. iðnrh. sem meiri hl. treystir til að framkvæma þetta rétt og vel, jafnvel þeir úr meiri hl. sem eru úr stjórnarandstöðunni. Ég er mest hissa á þeim. En látum það vera. Meiri hlutinn er í stökustu vandræðum því að hér segir, með leyfi forseta: "Heimildarákvæði þetta nær fyrst og fremst til smærri eða meðalstórra fyrirtækja." Hver á að túlka það hvenær meðalstórt fyrirtæki verður stórt fyrirtæki? Hvað er meðalstórt fyrirtæki? Er það 10, 20, 40 eða 50 manna fyrirtæki? Er það fyrirtæki sem veltir 5 millj. eða 100 millj.? Við hvað er átt? Við hvað á meiri hlutinn? Hvar eru mörkin í þessu efni? Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að meiri hlutinn rísi hér upp á eftir og geri grein fyrir því, hvar er grensan? Hvað má hæstv. iðnrh. gera í þessu efni? Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að þetta komi fram og ég tel ekki nóg að hæstv. iðnrh. svari fyrir þetta mál vegna þess að auðvitað á hann að hlýða því sem löggjafinn ákveður hér og sérstaklega þessi virðulega deild setur honum skorður. Hann hefur að vísu málfrelsi og tillögurétt en engan atkvæðisrétt því að hér á þessi deild ein um að véla þegar að úrslitunum kemur. Ákvæðið er loðið. Meiri hlutinn er í vandræðum. Hann veit ekki hvar hann á að setja mörkin, segir: Smærri eða meðalstór fyrirtæki. Kísilmálmverksmiðjan á Reyðarfirði. Hvað er hún? Er hún stórfyrirtæki? Hún hefur verið talin meðalstórt fyrirtæki. Er átt við fyrirtæki af því tagi eða hvað? Um hvað er verið að tala? Meðalstórt miðað við hvað? Ég ítreka einnig í þessu sambandi það sem segir í umsögn Alþýðusambands Íslands, ítreka það alveg sérstaklega. Auðvitað hefði verið nær að taka þetta mál sem hluta af heildarendurskoðun og auðvitað átti að hleypa öllum flokkum að þeirri heildarendurskoðun. En ef ráðherrann vildi koma þessu sérstaka lýsismáli hér í gegn, sem ég hygg að sé orkubúið á bak við þetta mál, Lýsi hf. hérna á Hringbrautinni - ef ráðherranum var svo mikið í mun að koma því í gegn átti hann að flytja sérstakt frv. um samstarf Lýsis við þetta erlenda fyrirtæki sem ég man varla lengur hvert er en það var nefnt við 1. umr. og ég hygg að það heiti Nova eða eitthvað því um líkt. Þá átti auðvitað ráðherrann að flytja sérstakt mál um þetta samstarfsverkefni en ekki að spretta upp iðnaðarlögunum eins og þau leggja sig. Það hefði verið mikið eðlilegri nálgun þessa máls. Ég vil einnig, herra forseti, mótmæla því sérstaklega sem fram kemur í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. að ákvæðið hafi 1978 fallið út fyrir mistök. Ég tel enga ástæðu til að ætla það. Ég tel þvert á móti að allt bendi til þess, ekki aðeins höfundar málsins, heldur líka umræðurnar og sérstaklega ræða hv. þáv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, að það hafi verið vitandi vits sem löggjafinn ákvað að þrengja þessi lagaákvæði á sínum tíma, vitandi vits, opnum huga. Fyrst og fremst auðvitað vegna þess, herra forseti, að á þeim árum var mikil umræða í gangi um aðild útlendinga að fyrirtækjarekstri hér á landi og forustumenn Sjálfstfl. höfðu beitt sér fyrir stofnun Kísilmálmverksmiðjunnar á Grundartanga, voru nokkuð lúnir og mæddir eftir þá umræðu sem þá hafði gengið yfir, og þess vegna var talið rétt að þrengja lagaákvæði þarna fremur en hitt. Svo vil ég spyrja hæstv. iðnrh.: Hefur hann kynnt sér hvernig útlendingar eru að koma sér inn í íslenskan atvinnurekstur og íslenskar auðlindir núna? Hvað er að frétta af því fyrirtæki sem er auglýst undir nafninu Glitnir hjá Iðnaðarbankanum þar sem augljóst er að erlendir aðilar eru bakdyramegin að koma sér inn í íslenskt atvinnulíf? Ég held að það væri óhjákvæmilegt, herra forseti, við tækifæri að taka umræðu um það mál, hvernig erlendir aðilar eru að koma sér hér inn í íslenskt atvinnulíf og sjálfsagt ekki aðeins þarna, heldur höfum við orðið vör við það að erlendir aðilar hafa áhuga á að sækja m.a. inn í sjávarútveginn eftir þeim glufum og götum sem eru alls staðar og út um allt í íslenskri löggjöf, því miður, í sambandi við þessi mál. Ég hefði þess vegna talið mikið affarasælla, herra forseti, að þessi virðulega deild hefði komist að þeirri niðurstöðu að hafna frv., krefjast þess jafnframt að þingflokkarnir allir eigi aðild að endurskoðun lagaákvæða um hlut útlendinga að atvinnurekstri hér yfirleitt. Ég tel að hér sé ekki um að ræða smámál, heldur stórmál, mál sem geti skapað hættulegt fordæmi varðandi þróun atvinnulífsins á komandi árum og ég tel að við eigum ekki að spretta upp iðnaðarlögunum fyrir eitt fyrirtæki jafnvel þó að fyrirtækið heiti Lýsi hf.



Herra forseti. Því miður var ég staddur erlendis í opinberum erindum þegar frv. var lagt fram þannig að ég gat ekki tekið þátt í umræðum um það þegar frv. var til 1. umr. Ég tek undir orð fyrri ræðumanna hér. Hér er verið að fjalla um mjög veigamikið mál þótt það láti lítið yfir sér og það hreyfir við ákveðnum grundvallaraðstöðum í sambandi við þátttöku Íslendinga sjálfra og eignarhald í íslensku atvinnulífi. Ég vil fyrst segja það að ég er þeirrar skoðunar að í þeim efnum beri að varast eins og unnt er að hafa of almennar og rúmar heimildir fyrir einstaka ráðherra til að ákveða þátttöku erlendra aðila í íslenskum fyrirtækjum, þ.e. að leggja það frekar á vald hæstv. Alþingis að fjalla um slíkt á hverjum tíma eða setja almennar reglur sem eru frekar þröngar því að við verðum að gera okkur grein fyrir því að þótt íslenskur þjóðarbúskapur standi tiltölulega traustum fótum er eignarhald það sem máli skiptir stendur ekki á allt of traustum grunni miðað við þá möguleika sem erlendir aðilar gætu haft í sambandi við það að hasla sér völl á Íslandi á sviði atvinnumála og einnig með tilliti til þess hvernig erlendir aðilar gætu eignast fyrirtæki í landinu í hinum ýmsu atvinnugreinum. Ég ætla ekki að hefja hér almenna umræðu um það, en ég tek undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Svavars Gestssonar, um að það er auðvitað ærin ástæða til að hæstv. Alþingi taki þetta til umræðu og gagngerðrar skoðunar, ekki bara í sambandi við þröngt svið iðnaðar, heldur íslenskt atvinnulíf í heild. Það er rétt sem hv. þm. sagði að svo virðist sem erlendir aðilar séu að smeygja sér inn í íslenskt atvinnulíf eftir ýmsum leiðum með þeim hætti að það getur skaðað stöðu og eignarhald Íslendinga sjálfra á mjög mikilvægum sviðum. Það sem rak mig einnig til þess að koma hér í ræðustól er það atriði að mér finnst ekki nægilega ljóst hvað átt er við þegar verið er að tala um iðnað almennt í sambandi við möguleika erlendra aðila til þátttöku umfram það sem leyfilegt hefur verið til þessa. Það er t.d. ekki nægilega ótvírætt hvort þessar breytingar ná einnig til fiskiðnaðar. Þess vegna vildi ég í þessu sambandi vekja athygli á því að til þessa hefur fiskiðnaður verið skilgreindur í tengslum við sjávarútveg þannig að skilgreining orðsins "sjávarútvegur" og þar með lagatúlkun á stöðu eða möguleikum erlendra aðila til þátttöku í íslensku atvinnulífi hefur verið þrengd. Það hefur verið litið þannig á að undir hugtakið "sjávarútvegur" flokkaðist einnig fiskiðnaður. Nú er þess að geta að lög um takmörkun erlendra aðila í útgerð á Íslandi eru frá 1924, ef ég man rétt. Þá var eiginlega ekki hægt að tala um fiskiðnað í þeirri merkingu sem við gerum í dag þannig að þau lög eru að ýmsu leyti úrelt. En ég vildi fá það fram í þessum umræðum, og beini orðum mínum sérstaklega til hæstv. iðnrh., hvort hann sé ekki sammála þeirri túlkun minni að fiskiðnaður geti alls ekki fallið undir þær breytingar á lögum, iðnaðarlögum, sem hér eru til umræðu, þ.e. hvort hann sé ekki sammála þeirri túlkun minni að fiskiðnaður heyri undir sjávarútveg í hefðbundinni merkingu þess orðs. Þar með er ótvírætt girt fyrir það að erlendir aðilar geti komist inn í íslenska útgerð í gegnum fiskiðnað eða eignarhald í t.d. fyrirtækjum sem starfrækt eru í tengslum við þessa atvinnugrein. Þetta er mjög þýðingarmikið og ég óska eftir því að hæstv. ráðherra taki af öll tvímæli um það efni hér á eftir. Það mun ráða mínu atkvæði í þessu máli. Ég leyfi mér að skilgreina þetta þannig að undir "útgerð" falli bæði veiðar og vinnsla sem þýðir það að þessi heimild sem breytingarnar á iðnaðarlögunum gera ráð fyrir heimila ráðherra ekki að leyfa erlendum aðilum að eignast hlut í íslenskum fiskvinnslufyrirtækjum. Þetta er mjög þýðingarmikið, sérstaklega með tilliti til orða hv. frsm. þar sem hann undirstrikaði og tvítók að það sé vilji meiri hl. iðnn. Ed. að erlendir aðilar nái ekki tökum á náttúruauðlindum lands eða sjávar. Með því hlýtur nefndin að eiga við það að erlendir aðilar geti ekki fengið þá aðstöðu í íslenskum fiskiðnaði sem hér um ræðir og mögulegt væri á öðrum sviðum iðnaðar. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar og ég vænti þess að hæstv. ráðherra veiti mér skýr svör við þessu og taki af öll tvímæli.



Herra forseti. Mig langar í örstuttu máli að gera grein fyrir afstöðu okkar þm. Borgaraflokksins í þessu máli. Við höfum séð ástæðu til þess að samþykkja frv. og standa að þessari breytingu sem þarna er lögð til. Ég persónulega fagna því að það skuli með þessum hætti vera auðveldað samstarf iðnfyrirtækja, við erlenda aðila á ýmsum sviðum iðnrekstrar. Ég get hins vegar tekið undir með hv. 14. þm. Reykv. að að sjálfsögðu megum við ekki fara að spila með okkar sjávarútveg í þessu dæmi þannig að það kemur ekki til greina að fara að hleypa útlendingum inn í hvorki fiskvinnsluna né útgerðina þannig að þeir gætu náð hér meirihlutaaðstöðu í þessum mikilvæga atvinnuvegi þjóðarinnar. En hvað varðar iðnaðinn gegnir allt öðru máli. Í iðnaði verðum við að sækja hugmyndir og nýjungar til útlanda og við erum mjög háðir því að geta haft margháttað samstarf við erlend fyrirtæki. Slíkt samstarf er raunar orðin forsenda og undirstaða alls iðnrekstrar um allan hinn frjálsa heim, að fyrirtækin eru í margháttuðu samstarfi yfir landamærin þannig að þau eiga aðild að iðnrekstri margra landa, sömu fyrirtækin og upplýsingar og nýjungar flæða á milli landa á mjög fjölbreytilegan hátt. Við getum að sjálfsögðu ekki einangrað okkur frá þessu samstarfi ef við ætlum að byggja upp einhvern iðnað og verðum því að taka þátt í þessu samstarfi sem jafningjar á við hina erlendu aðila. Það kann meira að segja vel að vera að það þurfi að ganga lengra í þessu efni en frv. gerir ráð fyrir, en að sjálfsögðu er eðlilegra að bíða eftir þeirri endurskoðun á iðnaðarlögum sem er fyrirhuguð áður en slíkt skref yrði stigið. Hins vegar finnst mér sanngjarnt og eðlilegt að heimila þessa breytingu nú þar sem um er að ræða ákveðið tilvik sem felur í sér samstarf tveggja fyrirtækja. Frekar en að tefja það með því að þeim væri gert að bíða eftir heildarendurskoðun iðnaðarlaga tel ég sjálfsagt að stuðla að því að þetta samstarf geti náð fram að ganga og á þeim grundvelli styðjum við þessa breytingu.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. nefnd sem fjallaði um þetta mál fyrir afgreiðsluna. Það hefur reyndar komið fram hjá talsmanni minni hl., hv. 6. þm. Reykv., að hv. Ed. hafi tekið sér þann tíma sem hún þurfti. Undir það get ég tekið. Ég vil þó að það komi fram við þessa umræðu að það var í samráði við mig sem ákveðið var að freista þess ekki að afgreiða þetta mál fyrir jól, einfaldlega vegna þess að það voru önnur mál sem þurftu að fá hraðari afgreiðslu fyrir þingið. Hins vegar hafði hv. meiri hl. nefndarinnar þegar afgreitt málið, 22. des., þótt minnihlutaálitið kæmi ekki fyrr en 3. febr. og það var jafnframt í samráði við mig sem beðið var með að taka þetta mál til umræðu þar til nú en þar kom til að framsögumenn báðir voru ekki viðstaddir síðustu viku. Öllu máli skiptir þó að fram hefur komið nú þegar í nái. meiri hl. að gera má ráð fyrir að þetta mál fái afgreiðslu innan tíðar og ég óska eftir því, ef hægt er, herra forseti, að mál þetta fái tiltölulega hraða meðferð úr þessu, enda hefur málið nú verið skoðað rækilega af nefnd og hv. þm. þess vegna fengið nægan tíma til að kynna sér efni frv. sem alls ekki er flókið þótt þar með sé ekki verið að segja að þetta sé smámál. Því hefur ekki verið haldið fram þótt málið sé einfalt og ekki flókið. Ég nefni örfá atriði sem komið hafa fram í ræðum hv. ræðumanna sem hafa talað. Í fyrsta lagi held ég að ástæða sé til að benda á að lagaákvæði iðnaðarlaganna eru þrengri en ákvæði samsvarandi laga í öðrum atvinnugreinum. Ég bendi jafnframt á að skv. 16. gr. samningsins um EFTA-aðildina er ljóst að það var gert ráð fyrir því þar þegar við gengum í Fríverslunarbandalagið á sínum tíma að þetta lagaákvæði fullnægði þeim skilyrðum sem bandalagsþjóðirnar gerðu og það er á þeim forsendum byggt. Menn telja m.a. að það hafi verið mistök þegar þetta ákvæði féll úr lögunum við þær breytingar sem gerðar voru árið 1978 og ég bendi jafnframt á að þær breytingar sem þá voru gerðar á lögunum voru fyrst og fremst breytingar vegna handiðnar hér á landi. Um það fjallaði það mál. Það var aðalatriði málsins og svo virðist að í þeim breytingum sem gerðar voru að bestu manna yfirsýn, svo að notað sé orðalag þess tíma, sé verið að horfa fyrst og fremst til þeirra lagaákvæða. Það hefur nokkuð verið gert úr áliti hæstv. sjútvrh. en hann talaði í umræðunum 2. nóv. og tók þar mjög skýrt fram að hann styddi þetta frv., eins og skráð er í Alþingistíðindum, þannig að það er hægt að segja það hér og nú og ítreka að hæstv. sjútvrh. er stuðningsmaður frv. enda er um stjfrv. að ræða sem hann hefur tekið þátt í umræðum um. Ég ætla ekki að deila um frelsisákvæði stjórnarskrárinnar, m.a. um atvinnufrelsið. Ég læt það liggja milli hluta. Það hafa hvergi komið fram varðandi flutning þessa máls þau rök sem koma fram í þeirri skýrslu sem hv. 7. þm. Reykv. vitnaði til og er á þskj. 700 frá þinginu í fyrra og er samin að mig minnir af Birni Líndal og Hreini Loftssyni. Það eru þeirra rök. Hins vegar geta menn velt þessum stjórnarskrárákvæðum fyrir sér og það er alveg ljóst að hafi útlendingar sama rétt hér á landi, það verða að gilda um það almennar reglur, og þeir sem hér búa og verða ríkisborgarar gilda auðvitað stjórnarskrárákvæði, mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar, jafnt um þá sem Íslendinga, enda erum við bundnir af slíkum sáttmálum eins og mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna og öðrum slíkum sáttmálum sem tryggja það að með útlendinga sé farið með sama hætti og þá sem búa í ríkjunum sjálfum sem hafa gerst aðilar að slíkum samningum. Það sem ég segi hér útilokar hins vegar ekki hugmyndir hv. 7. þm. Reykv. um skilning hans á þessu stjórnarskrárákvæði, en ég tel ástæðu til að láta það liggja á milli hluta, enda finnst mér það ekki koma þessu máli við. Ég tek það fram að ég er fyllilega sammála og sáttur við þau atriði sem koma fram í meirihlutaálitinu og ég tel þar koma fram ábendingar og reglur, meginreglur, sem hægt sé að fylgja. Auðvitað er það svo og þar er ekki nákvæmlega að orði kveðið fremur en ávallt, hvorki í texta í nál. né heldur í lagaákvæðum, en ég held þó að hugtök eins og smærri rekstur eða meðalstór gefi tilefni til þess að álíta að ef um stórrekstur er að ræða, eins og stóriðju, þá iðju sem við þekkjum sem stóriðju, mundi það að sjálfsögðu ekki vera í verahring iðnrh. að veita undanþágu í slíkum tilvikum, heldur hlyti atbeini Alþingis að koma til. Það liggur í hlutarins eðli og hlýtur að gerast með þeim hætti því að í samningum við slík fyrirtæki er jafnan fjallað um önnur atriði sem atbeina löggjafans þarf við. Af því að minnst er á kísilmálminn er augljóst að kísilmálmurinn hefði komið til Alþingis þrátt fyrir það að þessu ákvæði yrði breytt í þá veru sem lagt hefur verið til með frv. sem hér er til umræðu. Ég hef, þar sem spurt var um það, að sjálfsögðu kynnt mér hvernig útlendingar eiga samstarf við innlenda aðila og var minnst á Glitni í því sambandi og mér er það ljóst að full ástæða er til þess að skoða lagaákvæðið um slíkt samstarf bæði á því sviði og fjölmörgum öðrum. Ég gæti talið upp 10–15 lagabálka þar sem ástæða væri til þess að kíkja á slík atriði sem snerta samstarf Íslendinga og erlendra aðila. En ég er ekkert viss um er ekki atriði þessa máls. Hv. 14. þm. að það sé af hinu vonda að fá til landsins erlent fé með öðrum hætti en venja hefur verið á undanförnum árum og áratugum, að taka það eingöngu að láni, en leyfa ekki útlendingum að taka áhættu með því að koma og afhenda féð sem er afhent í rekstur sem áhættufjármunir. Það er full ástæða til þess að benda á í þessu sambandi að prófessor Þorvaldur Gylfason segir frá því í einu dagblaðanna í dag að Íslendingar séu með skuldugustu þjóðum í heimi af því að við höfum lagt svo mikla áherslu á lántökur sem verður að greiða hvernig svo sem reksturinn fer sem fjármagnið er notað til. Ekki meira um þetta því að þetta Reykv. spurðist fyrir um fiskiðnaðinn og bað mig um að segja mitt álit á því hvort þessi lagabreyting yrði til þess að ég gæti með því heimildarákvæði, sem gert er ráð fyrir að samþykkt verði og breytt í lögunum, heimilað útlendingum að eignast meiri hluta í fiskvinnslufyrirtækjum. Svo er ekki. Það er ljóst að iðnaðarlögin ná til iðnaðar. Það er að vísu rétt að samkvæmt orðanna hljóðan gæti svo virst sem fiskiðnaður tilheyrði þeim iðnaði, en í 2. gr. laganna er minnst á að lögin nái til fyrirtækja sem þurfa iðnrekstrarleyfi og fiskvinnslan þarf ekki iðnrekstrarleyfi og svo hefur aldrei verið. Fiskvinnslan hefur fylgt útgerðinni í sjóðakerfið, og er talin standa með útveginum, og tilheyrir allt öðru ráðuneyti, þ.e. sjútvrn. Það er því ekki í verkahring iðnrh. að veita útlendingum heimild til þess að eignast hvorki 1 né 51% í fiskvinnslufyrirtækjum, ekki á grundvelli þessa lagaákvæðis sem hér er verið að leggja til að breytt verði. Ég fagna því að hv. þm. Júlíus Sólnes skuli hafa skrifað undir meirihlutaálitið og tel að það styrki framgöngu frv. að slík breið samstaða hafi náðst um það og vænti þess að það merki að frv. fái greiðari leið í gegnum þingið. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til, nema þess verði krafist, að ég fjalli frekar um þetta mál en vísa til fyrri ræðna sem fluttar voru í þessar hv. deild hinn 2. nóv. sl.



Herra forseti. Ég þarf ekki miklu við að bæta, en þó, vegna þess að ég held að ég hafi skilið ræðumenn rétt að þeir hafi beint ákveðnum fsp. til mín sem þeir a.m.k. vildu fá ákveðin svör við, sé ég ástæðu til þess að koma hér upp og sting þá kannski aðeins að fleiri þáttum málsins. Ég vil fyrst geta þess sem kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni. Ég skildi hann svo að ég hafi sagt að málið væri ekki stórt. Það er ekki rétt. Ég sagði að málið léti ekki mikið yfir sér. Ég veit að hv. þm. vill hafa það sem sannast er og því vil ég að þetta komi skýrt fram. Ég tel að málið sé ekki smámál, alls ekki. Hv. þm. vék einnig að því og spurði hvað við teldum að væri smáfyrirtæki, hvað væri meðalstórt fyrirtæki og hvað væri hvað, hvort við teldum t.d. kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði, sem rætt hefði verið um, vera smáfyrirtæki eða stórfyrirtæki. Í mínum huga er það engin spurning og ég veit að það er ljóst í huga hv. þm. að þar erum við að tala um stórfyrirtæki, kísilmálmverksmiðju á Reyðarfirði. Það verður að koma alveg skýrt fram að ég ber mikið traust til þeirra manna sem við kölluðum fyrir okkur, t.d. þess ágæta embættismanns, Halldórs Kristjánssonar, starfsmanns í iðnrn., sem ég gekk í smiðju til í þessum efnum. Það kemur alveg ljóst fram að þessi lög opna á engan hátt fyrir stóriðju inn í þetta land. Það er alveg ljóst að þetta frv. opnar ekki fyrir stóriðju. Um það má svo náttúrlega endalaust deila hvort þetta ákvæði hafi fallið út vegna mistaka árið 1978. Ég ætla ekkert að segja um það. Þetta er aðeins það sem kom fram í viðræðum í iðnn., að þannig hefði þetta borið að, en alla vega er þetta þó talið vera í mótsögn við 16. gr. fríverslunarsáttmálans. Ég ætla ekki að fara að ræða um þetta sérstaka fyrirtæki sem er verið að nefna, þetta danska fyrirtæki sem hefur verið að leita eftir samráði og samvinnu við Lýsi hf. og heitir Nova. Það er ekki málið út af fyrir sig. Við ræddum það hins vegar mjög í nefndinni hvort það væri hægt og rétt að bíða eftir þessari endurskoðun, en menn voru ekki á því. Það kom upp þessi hugmynd sem hér hefur verið hreyft hvort ekki væri hægt að draga þetta mál eitt og sér út úr og flytja það hér sérstaklega inn. En að yfirsýn hinna bestu manna var það ekki talinn skynsamlegur kostur. Ég undirstrika það enn og aftur að ég treysti hæstv. iðnrh. og ríkisstjórninni allri til að fara vel og skynsamlega með þetta vald. Ég veit, eftir viðræður við formann nefndarinnar sem vinnur að þessari lagasmíð, að það er mjög stutt í það að þetta frv. komi inn á borð ríkisstjórnarinnar og þá væntum við þess að allur vafi verði þar tekinn af. Vegna þess sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagði og beindi orðum sínum að nokkru til mín í sambandi við sjávarútveginn fannst mér að ég tæki það oft fram að hér væri alls ekki opnað fyrir það að erlendir aðilar gengju og hefðu aðgang að fyrirtækjum sem störfuðu, og að auðlindum landsins. Það er alveg ljóst og mér fannst það líka koma greinilega fram í máli hæstv. iðnrh. og ég lýsi því yfir enn og aftur, ef það má verða til þess að svara hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, að ég get ekki undir neinum kringumstæðum fallist á að erlendir aðilar komist inn í íslenskan sjávarútveg.



Herra forseti. Ég þakka þau svör sem hafa komið fram bæði frá hæstv. iðnrh. og frá hv. 3. þm. Norðurl. v. og sömuleiðis þær athugasemdir sem fram hafa komið frá þeim til að skýra málið og einnig athugasemdir sem fram komu hjá hv. 14. þm. Reykv. Ég vil þá aðeins víkja nánar að þessum athugasemdum og segja fyrst að ég fagna því að hæstv. iðnrh. tekur ekki undir túlkun skýrslunnar frá síðasta þingi á þskj. 700 varðandi atvinnufrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. Það tel ég mjög mikilvægt atriði. Hv. þm. Júlíus Sólnes sagði í framhaldi af orðum Guðmundar H. Garðarssonar: Hv. 14. þm. Reykv. sagði: Hvað er átt við með iðnaður almennt? Er fiskiðnaður þar? - Og í þessu nýja bandalagi Sjálfstfl. og Borgarafl., lýsisbandalaginu, sagði hv. þm. Júlíus Sólnes: Þetta er allt í lagi því að þetta er ekki fiskur. Og hæstv. iðnrh. svaraði: Enginn fiskur hér. Og hv. 14. þm. Reykv. varð sem eitt brosandi land í stólnum hvar hann sat undir yfirlýsingu varaformannsins. En hvað er lýsi? Hvað er lagmeti? Það heyrir undir iðnrn. Fiskur. M.ö.o.: ætlar hæstv. iðnrh. þá næst að lýsa því yfir að þetta snerti ekki lýsi og ekki heldur lagmeti, þ.e. þær iðngreinar fiskiðnaðarins sem iðnrn. hefur farið með? Þetta er fiskiðnaður eða hvað? Er hægt að tala um fiskiðnað, þó ekki lýsi og lagmeti?

Bræðingur.

Og þó ekki bræðingur eða hvað? Þetta er rökleysa í málinu. Það er verið að opna fyrir aðild útlendinga að samvinnu við Íslendinga um vinnslu á íslenskum fiskafurðum. Þær röksemdir sem hv. 14. þm. Reykv. og hv. þm. Júlíus Sólnes gera sér að góðu eru engar röksemdir. Þær duga ekki í þessu efni. Mörkin eru of óskýr. Þetta leiðir aftur af því að það er vitleysa að taka þetta mál út úr. Það á að taka á þessum málum sem hluta af heildarendurskoðun varðandi atvinnuréttindi og fjárfestingar útlendinga hér á landi yfirleitt. Hv. þm. Júlíus Sólnes segir hins vegar: Þetta er ekki fiskur. Þetta er ákveðið tilvik í iðnaði. Það er rangt. Þetta er ekki ákveðið tilvik. Það er verið að spretta upp iðnaðarlögunum fyrir öll hliðstæð tilvik, ekki bara þetta eina, nóg af lýsi, heldur öll hliðstæð tilvik. Þannig er verið að opna iðnaðarlögin fyrir útlendingum. Það er alveg óumdeilanlegt. Og menn eiga ekki að vera að gera tilraun til að stinga höfðinu í sandinn í þeim efnum. Það liggur þannig. Það getur svo verið ákvörðun manna út af fyrir sig, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v., pólitísk ákvörðun, að það sé rétt að opna lögin svona, en við skulum ekki neita okkur um að horfast í augu við þá staðreynd að það er verið að opna þessi lög. Ég tek eftir því að hv. þm. Stefán Guðmundsson treystir sérstaklega hæstv. iðnrh. Það er reyndar alveg nýtt í þessari ríkisstjórn að menn treysti ráðherrunum og stjórnarliðinu yfirleitt og það er út af fyrir sig ástæða til að merkja við á dagatalinu hjá sér 16. febr. 1988, þá hafi það komið fyrir. En það er ekki athyglisvert, hæstv. iðnrh., þó að stjórnarliðið sé með svona yfirlýsingar. Hitt er athyglisverðara þegar Borgarafl. er farinn að treysta ríkisstjórninni.

Batnandi mönnum er best að lifa.

Ja, það er nefnilega mikið vafamál, hv. þm. Salome Þorkelsdóttir, hvort þetta er til marks um að mennirnir séu batnandi. Ég dreg það stórkostlega í efa.

Þeir eru farnir að taka lýsi á morgnana.

Ég tel að þetta séu mjög fróðlegar athugasemdir hjá hæstv. viðskrh., hæstv. forseti, og er ástæðulaust að vera að þagga neitt sérstaklega niður í honum. En í fullri alvöru tel ég að þær röksemdir, sem hafa komið fram um að þetta sé einstakt tilvik, hafi verið hraktar. Hér er verið að opna iðnaðarlögin almennt. Í öðru lagi að hér sé um það að ræða að fiskurinn sé fyrir utan þetta dæmi. Þær röksemdir eru dottnar líka. Þess vegna tel ég að það hafi komið fram í umræðunum, einnig í þeim röksemdum sem skipta stuðningsmenn iðnrh., hv. þm. Stefán Guðmundsson og Júlíus Sólnes, mestu máli, að þær duga ekki, þær halda ekki. Kjarninn stendur eftir, sá að hér er verið að opna iðnaðarlögin og ég vara við því, herra forseti.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. þm. Svavars Gestssonar rétt áðan um hvernig beri að skilgreina fiskiðnað og hvað flokkist undir fiskiðnað vil ég taka fram eftirfarandi: Eins og hæstv. ráðherra sagði áðan í ræðu sinni tók hann fram að þessi lög og sú lagabreyting sem hér er til umræðu ætti við þann hluta iðnaðar sem er háður leyfisveitingum á grundvelli laga um iðnað. Í þessu tilviki er um að ræða, svo sem fram hefur komið í umræðunum, lýsi. Það má auðvitað segja, eins og hv. þm. sagði, að lýsi sé í ákveðinni merkingu þess orðs hluti af fiskiðnaði, en þó er það nokkuð langt sótt. Hin hefðbundna skilgreining á fiskiðnaði hefur verið á Íslandi í gegnum árin, áratugina þannig að fiskiðnaður hefur flokkast undir sjávarútveg og við þá skilgreiningu held ég mig, enda hefur komið fram í umræðunum að svo gera aðrir hv. þm. og m.a. einnig hæstv. ráðherra. Þannig er það útúrsnúningur og langt sótt hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að segja að með því að taka afstöðu með þessari breytingu séum við að opna möguleika fyrir útlendinga til að fara inn í aðrar greinar, ef ég skilgreini lýsi sem fiskiðnað, með því að samþykkja þá lagabreytingu sem hér um ræðir. Þetta vil ég láta koma fram og undirstrika að lýsisvinnsla og lagmeti er háð leyfisveitingum á grundvelli ákvæða iðnaðarlaga, en svo er ekki um aðrar greinar íslensks fiskiðnaðar.



Herra forseti. Til þess að málin séu ljós og hvað við höfum verið að segja hér vil ég víkja orðum mínum að því sem kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni. Í mínum huga, og ég gat þess í upphafi máls míns, skiptir það mjög miklu máli að í dag geta erlendir aðilar komist inn í íslensk iðnfyrirtæki. Ég sagði að þeir geti það kannski ekki alveg þráðbeint og hindrunarlaust á grænu ljósi, en það eru ekki óyfirstíganlegar hindranir á þeirri leið til þess að erlendir aðilar geti komist inn í íslenskan iðnaðarrekstur. Það er málið. Þetta danska fyrirtæki hefði sjálfsagt átt kost á því að gera það, en vildi það ekki í þessu tilfelli. Það er alveg ljóst. Það var um að ræða annaðhvort að þetta lægi alveg hreint fyrir og það þyrfti ekki að fara einhverjar krókaleiðir sem kannski lagalega stæðust og væri hægt að fara. Þeir vildu ekki velja þann kost. Það var ekki um annað að ræða. Ella vorum við búnir að missa af þessum atvinnutækifærum og þeirri þekkingu sem var um að tefla og þetta fyrirtæki hefði sjálfsagt verið reist á danskri grund. En ég vona að við þurfum ekki að hafa mikinn ótta og kvíða af þessu máli. Ég vona að það verði stutt í frv. um þetta mál, lagabálk um þessi mál, þess verði ekki langt að bíða að hann komi inn í þingsali. Ég er ekki kvíðinn vegna þess, eins og kom fram hjá hv. þm., að ég ber fullt traust til hæstv. iðnrh. og ríkisstjórnarinnar allrar. Ég treysti henni til að fara með það vald sem iðnrh. er gefið með frv.



Herra forseti. Mig langar til að koma upp og ítreka það, sem hv. 7. þm. Reykn. Júlíus Sólnes sagði áðan, að við þm. Borgarafl. styðjum frv. Það byggist ekki á því hvort við erum að hlaupa í faðm ríkisstjórnarinnar eða ekki. Við teljum að þetta sé mál sem geti komið íslenskum iðnfyrirtækjum til góða miðað við það ástand sem nú er. Það hefur verið, því miður, mjög erfitt fyrir íslensk fyrirtæki í iðnaði að hasla sér völl á erlendri grund, m.a. út af mjög veikum ytri aðstæðum hér. Iðnfyrirtæki hafa átt í erfiðleikum með að útvega sér fjármagn til rekstrar og einnig vegna múra erlendis þar sem þau hafa átt í erfiðleikum með að koma sínum iðnvörum á markað. Með því að opna þessa leið teljum við að erlent áhættufé geti borist hingað til lands og jafnframt bæði þekking á markaðsmálum og þekking að því er varðar uppfinningar o.fl. Ég hef þá trú á íslenskum aðilum í atvinnurekstri að þeir vegi og meti, þegar þeir fara til samstarfs við erlend fyrirtæki, hvaða áhrif það hefur fyrir fyrirtækið sem slíkt og hvaða áhrif það hefur fyrir þjóðarbúið íslenska. Ég óttast í sjálfu sér ekki þetta ákveðna frv. Þarna er aðeins átt við iðnaðarfyrirtæki, en kemur ekki inn á það sem mestu máli skiptir, fiskvinnslu og útgerð. Ég óttast ekki að þessi lög, út af þeim skýringum sem hér hafa komið fram, verði heimfærð á fiskvinnsluna. Þetta vil ég að komi skýrt fram sem afstaða Borgarafl. til þessa máls. Því var varpað upp áðan að við séum að fara yfir á væng ríkisstjórnarinnar. Ég sé ekki, þó við séum í stjórnarandstöðu, að við þurfum að vera á móti öllu því sem kemur frá ríkisstjórninni. Við verðum að meta það á þeirri forsendu hvort það sé til hagsbóta fyrir þjóðfélagið eða ekki. Ég tel að þetta mál geti flokkast undir það.



Herra forseti. Þar sem lagaákvæði um aðild útlendinga að atvinnurekstri hér á landi eru í endurskoðun og þar sem varasamt er að spretta upp iðnaðarlögum með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir tel ég eðlilegt að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar og segi já.