Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram hér brtt. á þskj. 485 í tveimur liðum. Fyrri liðurinn er, að í stað „250 kw.“ komi: 50 kw. - Ég tel, að hámark það, sem ákveðið er í frv., sé allt of hátt og að ákvæði þessara laga eigi að gilda um hverja hitaveitustöð, sem kynni að verða yfir 50 kw. Hin brtt. er um það, að á eftir 3. gr. komi ný grein, er orðist svo: „Heimilt er ríkisstj. að ábyrgjast f.h. ríkissjóðs nauðsynleg lán, er aðilar þeir, sem um ræðir í 1.–3. gr., kunna að taka til að koma upp hitaveitu samkv. fyrirmælum þessara laga. Má ábyrgðin þó aldrei fara fram úr 85% af heildarkostnaði hitaveitunnar. Í tryggingu fyrir ábyrgðinni getur ríkissjóður krafizt 1. veðréttar í hitaveitunni svo og árlegum tekjum hennar, ef aðrar tryggingar eru ekki fyrir hendi, er ríkisstj. metur gildar.“ Mér urðu það allmikil vonbrigði, þegar ég sá, að frv. það, sem hér um ræðir, hafði verið rætt í hv. Nd. og rætt hér við 2 umr. í þessari hv. d. og hafði auk þess farið til tveggja nefnda, að þetta ákvæði skyldi ekki vera sett inn. Í fyrsta lagi er þetta ákvæði hliðstætt þeim ákvæðum, sem eru sett í bæði lög um vatnsveitur og lög um raforkuver, og fyrirbyggir, að það þurfi að vera að taka upp sérstaka heimild í hvert skipti sem ábyrgjast þarf fé til slíkra framkvæmda sem hér um ræðir. Liggur m.a. nú fyrir þessu þingi ein slík ábyrgðarbeiðni frá hreppsnefnd í Hveragerðishreppi. En það er miklu heppilegra frá mínu sjónarmiði að setja þetta inn í heildarlöggjöfina. Það hefur verið gert, eins og ég tók fram, bæði í sambandi við vatnsveitur, einnig í sambandi við raforkuver og í sambandi við hafnarmál. Það er miklu eðlilegra, en að í hvert skipti sem nauðsynlegt er að gefa ábyrgð sé verið að leita sérstaklega til Alþingis. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þessi mál nánar, en vil vænta þess, að till. mínar verði samþ. Get ég að sjálfsögðu fallizt á, ef hæstv. forseti telur það réttara, að fresta umr., svo að hv. n., sem hefur haft þetta mál til meðferðar, fái tækifæri til þess að kynna sér till., nema því aðeins að hún hafi þegar gert það, og heyrist þá væntanlega frá hv. frsm. um það, hvort hann leggur til f.h. nefndarinnar, að till. verði samþ.

Frsm. Páll Zóphóníasson): Herra forseti. N. hefur nú ekki athugað þessar till., og vafalaust væri réttast, að umr. væri frestað núna og n. gefinn tími til að athuga þær. Ég get þó sagt það viðvíkjandi fyrri brtt. á þskj. 485, að hún barst í tal við verkfræðinginn, sem samdi frv. f.h. ríkisstj., hvort þessi stærð á þessum stöðvum sem væri látin óátalin, þó að væri í þorpum, þar sem hitaveitu annars yrði komið á, væri hæfileg, og hann upplýsti, að hann teldi það, og nefndi dæmi héðan úr Rvík um smástöðvar, sem væru nálægt þessari stærð og hann taldi eiga fullan tilverurétt, þó að hitaveita væri annars alls staðar. Annars minntist ég nú á þetta atriði dálítið í minni framsögu, ef ég man rétt, og að ég var dálítið hikandi við að hafa þessa undanþágu nokkra. En eftir að hafa athugað málið nánar og sannfærzt um, að eftir 6. gr. er hægt að þvinga þá með,ef á þarf að halda og nauðsynlegt telst, þá hverf ég að því ráði að láta hana vera kyrra. Um hitt, að veita með l. allsherjarheimild til lántöku upp í 85% fyrir þá, sem vilja koma á hjá sér hitaveitu, hefur n. ekkert rætt, en frá mínum bæjardyrum vil ég segja það, að ég lít þannig á, að það sé ekki rétt. Ég tel, að það sé ekki rétt, eins og öll mál liggja fyrir í landinu, að veita með lögum nú slíka allsherjarábyrgð. Þeir menn, sem ætla að framkvæma þetta og eru komnir það áleiðis, að þeir eru staðráðnir í að leggja út í slíkt fyrirtæki, munu væntanlega fá ábyrgð þingsins fyrir láni, ef á þarf að halda. En ég tel dálítið hæpið að veita það almennt séð, eins og hér er gert ráð fyrir og reyndar gert í ýmsum fleiri l., sem hefur nú reynzt svona og svona, alveg eins og ríkissjóður á að veita visst framlag í læknisbústaði o.s.frv., sem hann getur ekki staðið við, nema þá stundum. Þetta er mín skoðun. - Ég vil sem sagt óska eftir því, að n. fái að athuga till., og vænti þess, þess vegna, þar sem mér heyrðist heldur ekkert á móti því hjá flm. brtt., að forseti fresti þessum umr. núna og gefi n. tóm til að athuga þessar till.



Meðal þeirra ráðstafana, sem ríkisstj. beitti sér fyrir í sambandi við lausn vinnudeilunnar, var lækkun á sykur- og kaffiverði. En þessi verðlækkun var gerð á þeirri forsendu, að felld yrðu niður aðflutningsgjöld af þessum vörutegundum. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að hv. Alþ. samþykki að fella niður þessi aðflutningsgjöld. Ég leyfi mér að leggja til, að þessu máli verði vísað til hv. fjhn. að aflokinni þessari umr.



Herra forseti. Það er svo langt um liðið siðan þetta mál var á dagskrá síðast, að það er nú ofur lítið farið að fyrnast yfir það, en ég hygg þó, að ég hafi ekki f.h. allshn. verið búin að skýra þá brtt., sem n. ber fram á þskj. 456. En þessi brtt. er um það að bæta við fimm nýjum mönnum, sem hafa óskað eftir að fá veittan ríkisborgararétt. Tveir af þessum mönnum, nr. 1 og 5, eru fæddir í Færeyjum og einn, nr. 4, fæddur í Danmörku, og það hagar þannig til, að þeir eru allir komnir fyrir marz 1946 og mundu allir hafa getað öðlazt hér ríkisborgararétt, ef þeir hefðu bara með umsókn sótt um það samkv. l. um það efni, þar sem þeir voru danskir ríkisborgarar. Þótti n. því rétt, þar sem svo stóð á, að leggja til, að þeim yrði veittur ríkisborgararéttur. Aftur á móti voru þarna aðrir menn, sem höfðu sótt um ríkisborgararétt, fæddir í Færeyjum líka, en höfðu ekki komið fyrr en eftir þennan tíma, fyrr en eftir marz 1946, og leggur n. ekki til, að þeim verði veittur ríkisborgararéttur. Hinir tveir, nr. 2 og 3, eru fæddir í Þýzkalandi. Um nr. 2 stendur þannig á, að hann var kominn hingað og var búinn að vera hérna nokkuð mörg ár fyrir stríðið, - er búinn að vera hérna núna samtals í 12 ár, - en var fluttur út nauðugur þegar stríðið hófst. En nr. 3 hefur verið hér samfellt síðan 1924 og á hér uppkominn son, sem er íslenzkur ríkisborgari. Ég held, úr því að ég er komin hér fram, að ég ræði þá í leiðinni þær brtt., sem hér eru bornar fram af hv. 4. landsk. þm. Nefndin hafði einnig þær umsóknir til athugunar, allar nema nr. 1 á þskj. 458. Að öðru leyti hafði n. þessar umsóknir til athugunar. En það stendur þannig á um nr. 1, 4 og 5, að það eru allt menn fæddir í Noregi, og þeir eru allir giftir íslenzkum konum. En n. setti sér í byrjun þá starfsreglu að taka ekki inn á frv. aðra en þá, sem höfðu dvalizt hér á landi í minnst 10 ár, og gerði enga undantekningu frá því, nema undantekningu, sem hefur komizt hér hefð á, þar sem eiga í hlut reglusystur, nunnur, - það var önnur undantekningin, - og svo þessi varðandi dönsku ríkisborgarana, sem hafa komið hingað 1944 og 1945. En þessir þrír norskfæddu menn hér komu hingað á vegum hersins í stríðinu, en eru hér ekki á manntali fyrr en 1944 og 1945, en þeir hafa sumir hverjir talið á umsókn sinni, að verutími þeirra sé frá því að þeir komu hingað sem norskir hermenn. Á þetta gat n. ekki fallizt, og þess vegna leit hún svo á, að því skilyrði, sem hún hafði sett sér til þess að fara eftir sem reglu, væri ekki fullnægt að því er varðaði þessa menn. Af þessum sökum var það, að nokkrir af þessum mönnum voru felldir í n., en hafa nú verið teknir upp af hv. 4. landsk. þm. Um nr. 6 á þskj. 458 er nokkuð svipuðu máli að gegna, að öðru leyti en því, að hann hefur verið mikið fjarverandi. Hann er hvorki búinn að uppfylla tímann hér, sem við settum sem reglu, og einnig hefur hann verið fjarverandi langan tíma af þeim stutta tíma, þannig að það eru ekki nema eitthvað 4–5 ár, sem hann hefur dvalizt hér. Nr. 2 er íslenzk kona, gift Austurríkismanni, sem er kunnur hljóðfæraleikari hér í Rvík. Hann hafði farið héðan burt af sjálfsdáðum - ekki vegna stríðsins - fyrir stríðið, 1938, og hann hefur ekki heldur fullnægt 10 ára búsetuskilyrðinu, jafnvel þó að tekinn sé samtals sá tími, sem hann var búinn að vera hér, áður en hann fór 1938, og lagður við það sá tími, sem hann er búinn að vera, eftir að hann kom aftur að stríðinu loknu. N. gat því ekki fallizt á að leggja til, að honum yrði veittur ríkisborgararéttur. Af þessum sökum mun meiri hl. n., að ég hygg, greiða atkvæði gegn brtt. á þskj. 458, þar sem hefur farið fram atkvgr. um það í nefndinni.



Herra forseti. Eins og fram kom af ræðu hv. formanns allshn., þá voru uppi mismunandi sjónarmið í n. við afgreiðslu þessa frv. um það, hvaða reglu skyldi fylgt um veitingu ríkisborgararéttar eða hvernig skyldi svara umsóknum þeirra manna, sem að þessu sinni höfðu sótt um að fá íslenzkan ríkisborgararétt. Meiri hl. n. tók það upp sem reglu, sem að vísu stundum hefur verið farið eftir hér í þessari hv. d. við veitingu ríkisborgararéttar, en þó engan veginn alltaf, að setja það sem skilyrði fyrir veitingu ríkisborgararéttar, að viðkomandi aðili hefði verið hér búsettur að minnsta kosti í 10 ár. Og till. meiri hl. eru við þetta miðaðar, eins og hv. form. n. hefur þegar skýrt frá. Ég álít hins vegar, að það sé engin ástæða til þess að binda sig alveg við það, að viðkomandi aðili hafi verið búsettur hér endilega í 10 ár, heldur eigi við veitingu ríkisborgararéttar að fara eftir því, hvort viðkomandi aðili hefur raunverulega gerzt íslenzkur þegn og hefur hér tengzt þeim böndum við land og þjóð, sem líta megi á sem nokkra tryggingu fyrir því, að viðkomandi aðili ætli að ílengjast hér og ætli sér að verða íslenzkur borgari. Og ég held, að það sé nokkurn veginn ljóst um alla þá menn, sem ég hef leyft mér að flytja hér till. um að veittur yrði íslenzkur ríkisborgararéttur til viðbótar þeim, sem ýmist þegar hafa verið samþykktir eða meiri hl. n. leggur nú til að einnig verði samþykktir. Ég held, að þeir allir, sem ég hef tekið hér upp á þskj. 458, uppfylli þessi skilyrði, þannig að það verði naumast um það deilt, að það liggi alveg ljóst fyrir, að þeir séu í raun orðnir íslenzkir þegnar og ekki ástæða til að efast um, að þeir ætli sér að ílengjast hér, og að margir af þeim uppfylli þá innan mjög skamms tíma einnig þetta skilyrði, sem meiri hl. n. virðist leggja svo mikið upp úr, en ég tel ekkert höfuðatriði. Ég skal þá lýsa í örfáum orðum aðstöðu þeirra manna, sem ég hef leyft mér að taka hér upp á þskj. 458 og legg til að einnig verði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Nr. 1 er eins og nú standa sakir orðinn bóndi að Bæ í Hrútafirði. Það er Norðmaður, fertugur að aldri, kom hingað til landsins árið 1942, en eins og form. n. drap á áðan í ræðu sinni hér, þá starfaði þessi maður á vegum norska hersins fyrst eftir að hann kom hingað til lands. Það er nú að vísu ekki nákvæmlega rétt, að hann hafi komið á vegum norska hersins, og enda ekki hinir Norðmennirnir heldur, heldur hröktust þeir frá Noregi vegna styrjaldarinnar og tóku sér hæli hér, og af eðlilegum ástæðum störfuðu þeir síðan í þjónustu norska hersins hér við land, aðallega í flutningum, en ekki að hernaðaraðgerðum. En samt sem áður má náttúrlega færa fram rök fyrir því, að meðan þeir taka sér ekki lögheimili hér á landi, þá beri ekki að telja þennan tíma sem fasta búsetu þeirra hér á landi. Þessi maður starfaði sem sagt á vegum norska hersins fram til ársins 1945, tók sér síðan fastan bústað hérí Reykjavík og dvaldist hér til ársins 1948, en hefur síðan, eins og ég sagði áðan, búið að Bæ í Hrútafirði. Hann giftist íslenzkri konu, Guðbjörgu Guðmundsdóttur frá Kjörseyri í Hrútafirði, 19. maí 1945. Þau eiga tvö börn, tveggja og sex ára. Þessi Norðmaður er nú farinn að tala og skilja íslenzku samkv. vottorðum, sem umsókninni fylgja. Mér sýnist þess vegna liggja alveg ljóst fyrir, að þessi maður sé, eins og ég sagði í upphafi, orðinn íslenzkur þegn í raun og engin ástæða til þess að neita honum um íslenzkan ríkisborgararétt, þegar hann sækir um að öðlast hann. Nr. 2 og 3 eru hjónin Jósef og Ingibjörg Felzmann. Jósef Felzmann er fæddur útlendingur, þ.e. Austurríkismaður, 42 ára, kom hingað til lands í september 1933 og dvaldist hér fram á árið 1938, að hann fór til Austurríkis, og vegna styrjaldarástandsins dvaldist hann þar lengur, en hann mun hafa ætlazt til og kom ekki hingað til lands aftur fyrr en árið 1947. Hann er giftur íslenzkri konu, Ingibjörgu Júlíusdóttur, sem er Íslendingur, fæddur Reykvíkingur, og hefur ali,ð aldur sinn hér, en hefur aðeins misst íslenzkt ríkisfang vegna þess, að hún giftist þessum útlendingi. Þau hjónin eiga tvö börn, 10 og 11 ára, og Jósef Felzmann talar og skilur íslenzka tungu. Það munar nú aðeins örlitlu, að hann nái þessum 10 ára dvalartíma, sem meiri hl. n. hefur nú bundið sig við, þannig að að minnsta kosti strax á næsta ári mundi hann uppfylla það skilyrði og mundi þá sennilega ekki verða neitað um ríkisborgararétt, ef hann sækti um hann á ný. En ég tel enga ástæðu til þess að vera að fresta því að veita honum ríkisborgararéttinn nú þegar. Og um konu hans þarf ekki að ræða, því að hún mundi að sjálfsögðu öðlast þann rétt að nýju um leið og honum væri veittur íslenzkur ríkisborgararéttur, enda - eins og ég hef áður sagt fæddur og uppalinn Íslendingur. Nr. 4 er líka Norðmaður, eins og nr. l, 41 árs gamall. Hann kom hingað til landsins 1941 og starfaði eins og hinn í þágu norska hersins, þ.e.a.s. norska verzlunarflotans, frá árinu 1941–45. Síðan hefur hann dvalið hér í Reykjavík og verið fastur starfsmaður hjá Eimskipafélagi Íslands. Hann er giftur íslenzkri konu, Ellen Daníelsdóttur kaupmanns Halldórssonar hér í Rvík. Þau eiga tvö börn, 8 og 4 ára. Hann skilur alveg íslenzku og talar hana að mestu leyti samkv. þeim vottorðum, sem umsókninni fylgdu. Nr. 5 er líka Norðmaður, 35 ára gamall, kom hingað til lands 8. apríl 1942 og var í flutningum á sjó á vegum norska sjóhersins til 1944. Siðan tók hann sér fast aðsetur hér í Reykjavík og hefur dvalizt ýmist hér í Reykjavík og síðan í Kópavogshreppi, er giftur íslenzkri konu, Theodóru Þorsteinsdóttur, talar og skilur íslenzku. Þessi maður hefur nú tekið sér aðsetur suður í Kópavogshreppi og á þar húseign, sem til viðbótar því, sem áður er sagt, bendir til þess, að hann sé alveg staðráðinn í því að hafa hér fast aðsetur, og er eins og hinir Norðmennirnir, sem ég þegar hef talað um, í raun og veru orðinn hér íslenzkur þegn. Nr. 6 er einnig Norðmaður, sem er fæddur í Bandaríkjunum, þ.e. af norskum ættum, kom hingað til lands í febr. 1941, var kvaddur héðan til herþjónustu til Noregs í des. þetta sama ár og þaðan aftur til London, kom síðan hingað til lands og var hér í flutningum til ársins 1945. Það er að vísu rétt, sem hv. form. n. sagði áðan, að eftir 1945 dvaldist hann af og til erlendis, en hefur dvalizt stöðugt hér í Reykjavík síðan 8. marz 1949, auk þess sem hann hafði verið hér áður. Hann er giftur íslenzkri konu, Guðrúnu Salvöru Björnsdóttur frá Ísafirði, og þau hjón eiga þrjú börn, 11, 6 og 1 árs. Þessi maður talar og skilur íslenzku. Og hann er einnig að byggja sér íbúðarhús hér í hinu svo kallaða smáíbúðahverfi, þannig að það er engum blöðum um það að fletta, að hann er orðinn það tengdur bæði Íslendingum og Íslandi, að það er ekki um það að efast, að hann ætlar sér að dveljast hér eftirleiðis. Eins og ég þegar hef sagt, þá lít ég þannig á, að það sé engum blöðum um það að fletta, að allir þeir menn, sem hér er um að ræða á þskj. 458, séu þegar í raun og veru orðnir íslenzkir þegnar og engin ástæða til að draga það í efa, að þeir ætli sér að dveljast hér langdvölum. Þess vegna tel ég heldur enga ástæðu til þess að neita þeim um íslenzkan ríkisborgararétt nú, þegar þeir sækja um hann, og sé enga ástæðu til þess að vera að draga það eftir því, að þeir uppfylli alveg bókstaflega þetta búsetuskilyrði, sem meiri hl. n. hefur nú bundið sínar till. við.



Herra forsetl. Varðandi þau ummæli hv. 4. landsk. þm., að það sé tilgangslaust eða algerlega þýðingarlaust að miða við nokkurn tíma með búsetu manna, sem veittur er ríkisborgararéttur, þá háttar nú þannig til, að Alþ. hefur ákaflega litlar upplýsingar yfirleitt, - það fylgja að vísu skjölunum ýmsar upplýsingar, en það er ekki neitt nægilegt til þess að vinna úr fullkomlega, þannig að það er nauðsynlegt að hafa einhverja reglu til þess að fara eftir. Þessi regla hefur nú verið sett upp í þeim lögum um ríkisborgararétt, hversu menn fá hann og missa, sem hafa gilt fram til þessa, og Alþ. hefur yfirleitt farið eftir reglunni um 10 ára búsetuskilyrðið, þrátt fyrir það að það hafi einstaka sinnum verið gerðar um það undantekningar, þegar sérstaklega hefur staðið á, t.d. þegar í hlut eiga íslenzkir menn, sem af einhverjum ástæðum hafa misst ríkisborgararétt sinn, og því um líkt. Það er alveg ómögulegt, það er hvergi hægt að fóta sig á því, hverjum á að veita ríkisborgararétt og hverjum ekki, ef ekki eru settar upp neinar reglur og reynt að halda þær. Og þannig er það, að þrátt fyrir það að vafalaust sé, að hér sé um ágæta menn að ræða í þeim till., sem hv. 4. landsk. þm. ber fram, - ágæta menn, sem ekki er ástæða til þess út af fyrir sig að hafa á móti að yrðu hér ríkisborgarar, þá geta komið til greina ákaflega margir menn jafnframt, sem líkt stæði á um og ættu svo til alveg jafngóðan rétt. Sannleikurinn er sá, að það er ómögulegt að vita, hvar á að draga línuna, hverjum á að veita þennan rétt og hverjum ekki, ef ekki er reynt að hafa reglu og binda sig við þá reglu. Það getur vel verið, að í einstaka tilfelli þyki manni verra að þurfa að fara eftir reglunni, en yfirleitt mun það vera hagkvæmara í framkvæmdinni. Það er líka skoðun meiri hl. n., að það sé ekki ástæða til þess, að Alþ. sýni allt of mikinn vilja á því að veita þessi réttindi of fljótt, og að það sé engin ástæða til þess að draga sérstaklega úr þeim skilyrðum eða þeim kröfum, sem gerðar eru, þar sem líka, eins og ég sagði áður, þingnefnd t.d. hefur fjarskalega lítil skilyrði til þess að gera athuganir um hvern einstakan, hvaða siðferðislegan rétt hann á umfram aðra. Þess vegna er það, að það verður að vera ein meginregla, sem farið er eftir, og það hefur allshn. reynt að gera í till. sínum, og af þessum sökum getur n. ekki mælt með þeim till., sem hv. 4. landsk. þm. lagði hér fram. - Nú, að það megi bara ganga að þessu algerlega reglulaust og sé engin ástæða til þess, eins og hv. 4. landsk. þm. segir, að fara eftir neinu, bara eftir eigin geðþótta, þá vil ég endurtaka það, að það er svo fjarska lítið mat, sem maður hefur, og sú er nú reglan að miða margt við visst árabil eða vissan tíma, og það verður aðalregla, líkt og þegar menn fá fjárráð og lögræði á vissum tímum. Menn eru misjafnlega þroskaðir á því árabili, en þrátt fyrir það er talið rétt, að það gildi um það ein meginregla. Á sama hátt hefur Alþ. fram til þessa talið nauðsynlegt að hafa meginreglu til þess að fara eftir, og allshn. hefur lagt til, að þeirri reglu verði haldið, og miðað sínar till. við það.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð út af þeim ummælum, sem hv. formaður og frsm. meiri hl. n. hafði hér um það, að við veitingu ríkisborgararéttar vildi ég ekki fara eftir neinu, nema þá bara eigin geðþótta, m.ö.o., að ef ekki væri farið eftir þessari 10 ára reglu, þá væri ekkert eftir til þess að fara eftir. Ég held, að þetta sé alger rangtúlkun á minni afstöðu í þessu máli, og hversu mikils virði sem þessi 10 ára regla kann að vera út af fyrir sig, þó að ég leggi lítið upp úr henni, þá vil ég þó halda því fram, sem ég sagði áðan, að hitt skipti meira máli, að viðkomandi aðilar séu í raun og veru orðnir íslenzkir þegnar, og það tel ég að menn séu orðnir, þegar þeir, eins og allir þeir, sem hér er um að ræða í mínum till., hafa tengzt íslenzkri fjölskyldu, tala og skilja íslenzkt mál, hafa unnið hér þó nokkuð langan tíma í þágu íslenzku þjóðarinnar eins og aðrir þegnar hennar og hafa að öðru leyti búið þannig um sig hér, að alveg efalaust má telja, að þeir séu staðráðnir í því að ílendast hér til frambúðar. Þetta álít ég að sé bezta tryggingin, sem hægt er að fá fyrir því, að mennirnir verðskuldi það að hljóta íslenzkan ríkisborgararétt, og þegar þannig stendur á, þá sé engin ástæða til þess að neita þeim um hann, ef þeir að öðru leyti uppfylla þau almennu skilyrði, sem sett eru, eins og þessir menn líka gera, þ.e.a.s. þeir hafi ekki gerzt brotlegir við íslenzk lög. Um það liggja fyrir vottorð með umsóknunum, að svo er ekki um þessa menn, þannig að ég get ekki séð, að nokkur ástæða sé fyrir hendi til þess að neita þeim um íslenzkan ríkisborgararétt, nema bara þessi eina regla, sem meiri hl. n. bitur sig svo fast í, en ég tel, eins og ég áður hef sagt, miklu minna virði heldur en þau önnur skilyrði, sem ég hef lýst að þessir menn uppfylla. Og þar með vil ég þá einnig andmæla því, sem hv. formaður og frsm. meiri hl. var að tala um, að svo litlar upplýsingar lægju fyrir um þá, sem sækja um ríkisborgararétt, að Alþ. þess vegna geti ekki tekið afstöðu til þeirra og verði þess vegna að skapa sér einhverja reglu, eins og þessa 10 ára reglu, sem síðan sé farið eftir, þá líklega án tillits til alls annars, en bara hennar. Ég held einmitt, að þær upplýsingar, sem krafizt er af umsækjendum um leið og þeir sækja um ríkisborgararéttinn og ég hef t.d. lýst hér í sambandi við þessa menn, sem ég hef flutt sérstakar till. um, séu alveg nægilegar til þess, að Alþ. geti eftir þeim metið það, hvort viðkomandi aðili sé til þess hæfur að fá íslenzkan ríkisborgararétt. Þeim ástæðum hef ég lýst hér, og ég held, að eftir þeim sé alveg hægt að mynda sér skoðanir um þetta mál, og að þær upplýsingar séu meira virði heldur en þessi 10 ára regla, sem n. telur það eina, sem hægt sé að fara eftir.



Herra forseti. Ég hef hér á þskj. 514 leyft mér að bera fram frv. til l. um breyt. á l. nr. 69 1941, um sparisjóði. Efni frv. er það, að ráðherra feli Landsbanka Íslands að fara með þau störf, sem sparisjóðseftirlitinu er ætlað í lögum þessum. Samkv. lögunum frá 1941 er svo fyrir mælt í ákvæði til bráðabirgða, með leyfi hæstv. forseta: „Ráðherra sá, er fer með bankamál, og þeir aðstoðarmenn, er hann kveður til þess, fara með þau störf, sem sparisjóðseftirlitinu eru ætluð í lögum þessum, þar til lög verða sett um sérstakt eftirlit með sparisjóðum.“ Nú er það kunnugt, að slík lög hafa ekki verið sett, og mér skilst því, að hér sé ekki um sérstakt embætti að ræða, er sé skipað af forseta Íslands, heldur hafi viðkomandi ráðherra á sínum tíma valið til þess ákveðna menn eða ákveðinn mann, og þarf því ekki að standa í veginum, að það þyrfti að greiða þeim manni nein biðlaun, þó að þessi skipun verði gerð á. Auk þess mun maður sá, sem hefur nú með höndum starfið, vera kominn að aldurstakmarki, verða bráðum 70 ára gamall, svo að jafnvel þó að embættið væri talið vera lögum samkvæmt, sem ég hygg að sé nú ekki, þá er nú komið að því, að það yrði þá að skipta þar um, því að sjálfsagt yrði að hverfa frá því starfi 70 ára eins og öðrum embættisstörfum, og er því tækifæri til þess að gera breytingu hér á. Ég hef haft tækifæri til þess að minnast á þessi mál við stjórn Landsbanka Íslands, sem er mér sammála um það, að raunverulegt eftirlit með sparisjóðunum liggur raunverulega hjá Landsbankanum í dag vegna þeirra viðskipta, sem hann hefur við sparisjóðina um allt land. Er þetta ekki hér sagt til þess að halda fram, að ekki sé einnig framkvæmt það eftirlit, sem lögin mæla fyrir um, nema síður sé, en það er sýnilegt, að það er hægt að sameina þessi störf þannig, að eftirlitið verði betra og kostnaðurinn enginn, því að það er enginn vafi á því, að svo mikil viðskipti hefur þessi stofnun, Landsbankinn, við ríkissjóð, að það mundi sjálfsagt vera hægt að komast að samkomulagi um það, að hann tæki að sér það eftirlit, sem hér um ræðir, og að það verði gert betur, en hægt er að gera með því fyrirkomulagi, sem nú er, og að hægt væri að spara þær rúmar 40 þús. kr., sem þetta mun kosta ríkissjóðinn. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða þetta mál nánar, en legg til að, að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, er útvarpið eitt af mestu áróðurstækjum allra landa. Engar aðrar stofnanir hafa slík skilyrði til þess á örskömmum tíma að hafa áhrif á fjölda manna til ills eða til góðs eftir því, hvernig starfseminni er hagað. Engin stofnun getur verið málum þjóðarinnar jafngagnleg og útvarpið, engin jafnhættuleg þjóðarheildinni, ef hún beitir áhrifum sínum til þess, sem miður skyldi. Allt þetta hefur Alþ. verið ljóst, þegar lögin um útvarpsrekstur ríkisins voru sett. Til þess að stjórna þessari stofnun eru samkv. lögum settir hvorki meira né minna en átta menn. Hefur þetta þótt nauðsynlegt til þess að tryggja fullt öryggi í rekstri stofnunarinnar, fullt hlutleysi, fulla sanngirni og fulla vizku í sambandi við rekstur þessarar valdamiklu stofnunar. Það verður ekki séð, að neinum af þessum aðilum hafi sérstaklega verið ætlað það starf að gæta hagsmuna ríkisins og þegnanna í rekstrinum, og sýnist þó, að það hefði ekki átt að vera neitt aukaatriði, og engan veginn óeðlilegt, að saman hefði farið fullkomin festa og heiðarleiki í meðferð á rekstrarfé og fullkomin festa og heiðarleiki í flutningi mála, hvort tveggja þetta verið fyrirmynd í stofnuninni, sem hafði slík áhrif á þjóðarheildina og hvern einstakling, sem útvarpið náði til. Það var sannarlega ekki einskis virði að geta jafnan bent á það í útvarpinu, hversu sú stofnun væri fyrirmynd annarra um alla starfsemi, bæði í hinum andlegu og veraldlegu málum, hvernig einmitt þar ríkti takmarkalaust réttlæti, frábær hagsýni, fyrirmyndar stjórnsemi, brennandi áhugi fyrir sifelldum umbótum, fórnfýsi og umfram allt samkomulag og friður um öll þau mál, sem stofnuninni komu við og aukið gátu hróður hennar og áhrif til góðs fyrir þjóðina alla. Sjálfsagt hefur löggjafinn viljað tryggja þetta allt, er hann ákvað, að átta menn skyldu stjórna þessu fyrirtæki, en þeir eru sem hér segir: 1) Hæstv. menntmrh., sem samkv. lögum hefur yfirstjórn á stofnuninni og ber raunverulega meginþunga af ábyrgðinni á rekstrinum. 2) Útvarpsstjóri, sem annast hinn daglega rekstur, en ræður þó ekki yfir meginverkefni stofnunarinnar, þ. e. útvarpsefninu. 3) Skrifstofustjóri útvarpsráðs, sem einnig stjórnar hinum daglega rekstri og getur hagað honum á þann veg, eins og kunnugt er, að allverulegir og mjög afdrifaríkir árekstrar geta orðið við útvarpsstjóra, og það svo, að báðir verði óstarfhæfir við stofnunina og verði að víkja þaðan um óákveðinn og langan tíma, en hirði samt full laun, eins og kunnugt er. 4) Fimm útvarpsráðsmenn, sem eingöngu er ætlað það starf að ráða yfir því efni, sem flutt er í útvarpinu, en hafa þó engin völd til þess að ráða nokkru um aðra starfsemi útvarpsins. Þeir geta að vísu samið dagskrána og ráðið því, hve mikið fé er veitt til hennar, en fá hins vegar engu um það ráðið, hversu mikið fé það kostar að koma dagskránni til hlustenda eða yfirleitt að tryggt sé, að hún nál nokkru sinni eyrum þeirra óbreytt eða á réttum tíma, þar sem stjórnin á sjálfum rekstri stofnunarinnar er þeim alveg óviðkomandi. Samkv. starfsmannaskrá ríkisútvarpsins er yfirstjórnin talin vera átta menn, en þar eru ekki meðtaldir hæstv. ráðh. og skrifstofustjóri útvarpsráðs, en hins vegar er þar talinn yfirverkfræðingur. Auk þess eru skrifstofustjóri aðalskrifstofunnar, fréttastjóri og auglýsingastjóri taldir með sem stjórnendur stofnunarinnar, og mætti því segja, að stjórnendurnir væru orðnir alis tólf menn. Ég hygg, að þessar upplýsingar nægi til þess að sannfæra alla menn um það, að stofnuninni er þegar yfirstjórnað, ábyrgðinni er þegar dreift á of marga menn og árangurinn er óstjórn, eins og alls staðar og ávallt verður, þar sem slíkt fyrirkomulag er tekið upp. Frv. því, er ég hef hér borið fram á þskj. 513, er ætlað að bæta úr þessu, ef að lögum verður. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að útvarpsráð ráði útvarpsstjóra og segi honum upp og útvarpsráð ráði starfsmenn útvarpsins og segi þeim upp. Útvarpsstjóri og starfsmenn starfa því á ábyrgð útvarpsráðs, ef þessi breyt. nær fram að ganga. Ræki útvarpsstjóri og starfslið ekki störf sín á viðunandi hátt, getur útvarpsráð sagt þeim upp, ef ekki er unnt að koma á nauðsynlegum umbótum. Er þetta bezta tryggingin fyrir því, að menn leggi sig fram til þess að vinna verkin svo, að vel fari, enda alveg nauðsynlegt í slíkri stofnun sem hér um ræðir. Á þennan hátt er byrðin flutt yfir á útvarpsráð, sem í eðli sínu á að bera hana og bera ábyrgðina gagnvart Alþingi, sem kýs það og getur á vissu tímabili skipt um ráðið eða um einstaka menn í ráðinu, ef því þykir ástæða til, hafi það ekki í hvivetna gert skyldu sína í sambandi við rekstur stofnunarinnar, m. a. gætt þess, að útvarpsstjóri og starfslið leysti þannig sín störf af hendi, að ekki væri ástæða til gagnrýni, svo sem verið hefur. Í 2. gr. frv. er lagt til, að fækkað sé í útvarpsráði frá því sem nú er um tvo menn, úr fimm í þrjá. Það er betra að hafa þrjá menn í útvarpsráði með fullri ábyrgð en fimm menn án ábyrgðar, og það verða engin frambærileg rök færð fyrir því, að útvarpsráð með þremur mönnum, sem valdir hafa verið til þess að ráða sér útvarpsstjóra, sé ekki nægilegt til þess að stjórna stofnuninni. Það er miklu frekar alveg víst, að stjórn stofnunarinnar verður öll öruggari og traustari með þessu fyrirkomulagi en með því fyrirkomulagi, sem nú ríkir. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að Alþ. ákveði árlega í fjárlögum upphæð afnotagjaldsins. Samkv. gildandi lögum er þetta nú ákveðið af hæstv. ráðh. eftir till. útvarpsstjóra og útvarpsráðs. En með því að afnotagjaldið er ekkert annað en skattur til þess að mæta útgjöldum í sambandi við ákveðna þjónustu, er eðlilegt og sjálfsagt, að þetta sé ákveðið af sjálfu Alþingi, en engum öðrum aðila sé gefin heimild til þess að ákveða það. Það er enginn eðlismunur á þessu gjaldi og t. d. póst- og símagjöldum, sem ákveðin eru af Alþ., en ekki af forstöðumönnum stofnananna eða ráðherra. Og svo mætti nefna fleiri dæmi svo sem skoðunargjöld skipa, bifreiða o. m. fl. Það hefur líka sýnt sig, að það fylgist jafnan að lítið aðhald í útgjöldum og takmarkalaus heimild til þess að hækka tekjur á móti gjöldum, og hefur þetta engu síður sannazt í rekstri útvarpsins en annars staðar, þar sem líkt stendur á. Í 4. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að útvarpsstjóri og útvarpsráð semji fjárhagsáætlun og sendi hana ráðuneytinu svo snemma sem þörf þykir í sambandi við undirbúning fjárlaga. Er þetta sjálfsagt, þar sem til þess er ætlazt, að ráðið beri einnig fulla ábyrgð á fjárreiðum og rekstri stofnunarinnar. Með því að ákvæði um einkasölu á viðtækjum eru nú í lögum um útvarpsrekstur ríkisins, þykir ekki ástæða til þess að fella þau niður og semja um þá einkasölu sérstakt frv. En með því að tekjur af þessari starfsemi fara nú ekki lengur til rekstrar útvarpsins og engar líkur eru til, að á því sviði verði breyting framvegis, þykir rétt, að sú breyt. sé gerð hér nú, sem felst í ákvæðum 5. og 6. gr. frv. Það var eðlilegt og sjálfsagt, að útvarpið fengi á sínum fyrstu árum þessar tekjur. Hlustendur voru þá fáir og byrjunarkostnaður margvíslegur. En allt er þetta breytt nú. Síðan hefur útvarpið t. d. fengið mjög stóran tekjulið, sem ávallt fer vaxandi, en það eru tekjur af auglýsingum, og mjög verulegur hluti þeirra er beinlínis frá ríki og ríkisstofnunum. Þurfi stofnunin hins vegar á einhverjum tíma sérstakt fjárframlag, t. d. til fjárfestingar, sem ekki tilheyrir daglegum rekstrarútgjöldum, er ekkert eðlilegra en að ríkissjóður leggi það fram beint, annaðhvort sem lán eða sem óafturkræft framlag, ef sýnt er, að ekki þyki rétt að hafa gjöldin svo há, að unnt sé að safna sjóðum til slíkra framkvæmda. Með 7. gr. eru felld niður þau lög, sem nú gilda og koma í bága við þetta frv., ef að lögum verður. Í bráðabirgðaákvæði er gert ráð fyrir því, að þetta þing kjósi í fyrsta skipti útvarpsráð eftir fyrirmælum þessara laga og þá falli jafnframt niður umboð núverandi útvarpsráðsmanna. Eins og kunnugt er, hefur útvarpsstjórastaðan nú verið auglýst, þar sem núverandi útvarpsstjóri lætur af störfum í lok þessa mánaðar. Það er því tilvalið tækifæri til þess að koma á þessari skipan á stjórn útvarpsins, sem er gert ráð fyrir í þessu frv., og verður að telja það miklu verr farið, ef sleppt yrði þessu tækifæri til að koma á breytingunum, eins og ég þegar hef lýst. Mætti þá svo fara, að það eitt, að búið væri að skipa nýjan útvarpsstjóra, yrði þröskuldur á vegi fyrir því að koma umbótunum á síðar. Það verður að vísu á þessu stigi ekkert sagt um það, hversu takast kann með skipun á þeim manni. Hún kann að takast vel, og hún kann að takast miður. Og þótt einhverra umbóta sé að vænta með nýjum manni, þá er engin trygging fyrir því, að þær verði á þann veg, sem helzt yrði kosíð. En hvað sem um það er og hver svo sem verður fyrir valinu, þá er hitt fullvíst, að með því að sameina störfin og ábyrgðina fæst miklu öruggari stjórn á stofnuninni, og að því ber að stefna. Þótt ég hafi lagt hér til, að skipunarvaldið í þessa stöðu sé fært úr höndum hæstv. ráðh. og falið mönnum, sem Alþ. velur til þess að bera ábyrgð á stofnuninni, er engan veginn til þess ætlazt, að yfirstjórn stofnunarinnar verði ekki eftir sem áður í höndum hæstv. ráðherra. Hér er ekki heldur um að ræða neitt vantraust á viðkomandi hæstv. ráðh. til þess að skipa hæfan mann í stöðuna, heldur hitt, að ég er þess fullviss, að það fyrirkomulag, sem hér er gert ráð fyrir, skapar miklu traustari stjórn á útvarpinu en það fyrirkomulag, sem nú er samkv. gildandi lögum og hefur verið nú um mörg ár. Mér þætti ekki óviðeigandi, að hæstv. Alþ. vildi fá nokkur rök fyrir því, að stjórn útvarpsins hafi verið slík, að þörf sé þeirra breytinga á lögunum, sem hér um ræðir, eða að þær breyt. væru líklegar til þess að bæta úr því, sem ábótavant kann að vera í rekstrinum. Ég hef hér að framan sett fram nokkur skýr atriði máli mínu til sönnunar, en skal þó bæta hér nokkru við. Samkv. fjárlögum frá 1952 voru tekjur útvarpsins áætlaðar 6175000.00 kr., en gjöldin kr. 5791891.00. Auk þess voru áætlaðar tekjur af rekstri viðgerðarstofu kr. 560000.00 og kostnaðurinn við rekstur þeirrar stofu kr. 554000.00. Og enn tekjur af viðtækjaverzlun 550 þús. kr., en kostnaður við þann rekstur 430 þús., og átti afgangurinn, 150 þús. kr., að fara til þjóðleikhússins, eins og ákveðið var með lögum á síðasta Alþingi. Samkv. fjárlagafrv., sem nú liggur fyrir, fyrir árið 1953 hafa þessar tölur hækkað sem hér segir: Tekjur útvarpsins eru áætlaðar alls kr. 8900000.00 og kostnaðurinn við reksturinn kr. 7293000.00, tekjur viðgerðarstofunnar 852 þús. kr. og kostnaðurinn 831 þús. - og rekstur viðtækjaverzlunarinnar: tekjur 996 þús. kr. og kostnaðurinn 472 þús., eða rekstrarhagnaður rúmar 500 þús. kr., sem einnig er ætlazt til að fari til þjóðleikhússins. Ég hygg, að það sé leitun í fjárlagafrv. að nokkurri stofnun, sem hefur hækkað svo mjög á einu ári eins og ríkisútvarpið. Ég hygg, að það sé óhætt að fullyrða, að meginástæðan fyrir því sé sú, að ábyrgðinni um stjórn útvarpsins hefur verið skipt, eins og ég hef tekið fram hér að framan. Nú mætti spyrja um í sambandi við þetta hér, hvort hæstv. ríkisstj. hefði þá ekki átt að taka í taumana, hún hafi haft til þess vald samkv. lögunum og hennar hafi þá verið skyldan til þess að gera hér umbætur á. En það segir sig sjálft, að það er erfitt fyrir einstakan hæstv. ráðh. að ráða svo rekstri einnar stofnunar, hinum daglega rekstri, að hann fái þar nokkru verulegu um ráðið í sambandi við kostnað, nema því aðeins að skipta um stjórn í fyrirtækinu, en það er þeim örlögum háð, að þegar búið er að skipa slíkan embættismann, er ekki hægt að láta hann fara frá og setja annan inn, nema því aðeins að hann hafi gert frámunaleg afglöp, og eru fá dæmi til þess, að það hafi verið hægt að beita þessu valdi til þess að koma að nýjum mönnum eða nýrri skipan á, nema þá að breyta lögunum. En það er mjög athyglisvert, að rn. hefur nú með bréfi, sem það ritar 17. júlí, farið nokkrum orðum um bæði áætlunina og rekstur útvarpsins, og vil ég hér, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp nokkur atriði úr bréfinn. Þar segir svo: „Það sem einkum vekur athygli í áætluninni, er, að dagskrárfé fer næstum að hálfu til hljóðfæraleiks, þ. e. 800 þús. kr., þar af 500 þús. kr. til sinfóníuhljómsveitarinnar. Þetta er mjög hár liður, því að dagleg hljómlist útvarpsins virðist flutt af plötum. Fjármál sinfóníuhljómsveitarinnar þarf að leysa þannig, að hvorki útvarpið eða þjóðleikhúsið gjaldi í því sambandi meira en störf í þágu stofnunarinnar koma á móti.“ Maður skyldi ætla af þessum ummælum, að hér væri verið að greiða eitthvað annað en fyrir þjónustu, því að það stendur beinlínis hér, að það ætti ekki að greiða nema fyrir starf, sem kæmi á móti, en einmitt sjálfu rn. finnst, að það sé hér einhver hængur á. Þá segir enn fremur: „Innheimtukostnaðurinn á afnotagjaldi er allhár, eða 535 þús. kr. á s. l. ári. Í Danmörku er þessu þannig hagað, að menn verða að greiða afnotagjaldið á pósthúsunum og fá þá miða, sem líma ber á útvarpstækin. Síðan fer maður - eða menn - frá útvarpinu um og lítur eftir, hvort búið sé að greiða af tækjunum. Varðar það háum sektum, ef ekki er greitt fyrir tiltekinn gjalddaga, og eru þær sektir innheimtar án undanbragða. Ef til vill mætti draga eitthvað úr innheimtukostnaði hér með svipuðu fyrirkomulagi, þótt gera megi ráð fyrir, að menn mögli undan því og telji vafningasamt að minnsta kosti fyrst.“ Þá segir hér enn fremur: „Auglýsingataxti útvarpsins er nýhækkaður og svo hár, að ekki virðist tiltækilegt að hækka hann að sinni. Afnotagjald er hins vegar og hefur lengi verið mjög lágt, þótt það sé nýhækkað í 125 kr. Miðað við annað verðlag, t. d. gjöld fyrir blöð, gæti ekki talizt ósanngjarnt, að afnotagjaldið hækkaði í 250 kr. Það mundi gefa kr. 8875000.00 á næsta ári.“ Þrátt fyrir það þó að rn. hafi ritað slíkt bréf, sem ég þegar hef hér lýst, þá hefur því ekki einu sinni tekizt að ráða bót á þeim misfellum, sem rætt er um í bréfinu. Og þegar fjvn. ræddi um þessi mál annars vegar við hæstv. ráðh. og hins vegar við útvarpsstjóra og útvarpsráð, þá kom langskýrast í ljós, hversu þessir aðilar allir saman dreifa ábyrgðinni og kenna hver öðrum um. Það er einmitt vegna þeirra samtala, sem ég sem formaður fjvn. hef átt við þessa menn árum saman, að ég hef nú komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé hið eina rétta í þessu máli að færa þessa ábyrgð saman, minnka yfirstjórnina á útvarpinu og gera þá menn meira ábyrga, sem raunverulega eiga að stjórna því. Það mundi sparast með því mjög mikið fé, auk þess sem hægt væri að fyrirbyggja margar aðrar misfellur, sem kunnugt er að þar hafa orðið. Þá mætti segja: Hvers vegna tekur ekki fjvn. sig til og sker niður framlög til útvarpsins? Því er til að svara, að það er einmitt vegna þessa fyrirkomulags. Fjvn. ræður ekkert yfir afnotagjaldinu. Útvarpsstjóri, útvarpsráð og hæstv. ráðh. geta ákveðið það hátt eða lágt eins og þeim sýnist, og þeirri reglu hefur jafnan verið fylgt að láta það hækka, þegar á hefur þurft að halda til þess að mæta útgjöldum, án þess nokkru sinni að beita sér að hinni hliðinni, að spara í rekstrinum. Og þess vegna þýðir ekkert fyrir fjvn. að ræða um að skera niður, svo lengi sem hún og þingið einnig fær ekki leyfi til þess að ákveða gjaldið, hvað skuli koma á móti. Skal ég nú leyfa mér að lesa hér upp dæmi um það fjársukk, sem ríkt hefur hér í þessari stofnun, - og vil ég þó taka það fram, þó að ég ræði hér um þessa stofnun, að það er síður en svo, að hún sé nokkurt einsdæmi í sambandi við rekstur ríkisins. Þetta er að finna alls staðar meira og minna. En það er alveg sýnilegt, að það er vonlaust verk að fá nokkrar umbætur gerðar í heild á málunum, og er því eina ráðið að reyna að taka einhverjar ákveðnar stofnanir fyrir í hvert skipti. Og sem dæmi um það, hvernig hér er farið með málin, skal ég leyfa mér að lesa hér upp nokkur dæmi. Útvarpsstjóri sjálfur situr á rúmlega 56 þús. kr. launum, og er það fulIkomlega samkv. launalögum. Það er fyrir áhrif frá fjvn., að launaviðbætur, sem voru settar og greiddar um allmörg ár, voru numdar í burtu og eru nú ekki lengur. Hins vegar eru fulltrúa á aðalskrifstofunni, Þorsteini Egilsyni að nafní, greiddar kr. 6360.50 í eftirvinnu og Sigríði Bjarnadóttur gjaldkera kr. 2398.96. Á innheimtuskrifstofunni, þar sem annars sýnist ekki vanþörf á að gæta hagsýni, eru fulltrúa Sigurði Sigurðssyni greiddar kr. 12561.92 í eftirvinnu ofan á 47700.00 kr. laun. Þegar svo haldið er áfram, þá kemur auglýsingastjóri, sem er sjálfur stjóri hér yfir einhverjum ákveðnum fjölda manna og hefur kr. 1845.00 í eftirvinnu fyrir utan sín 40700.00 kr. laun, og annar auglýsingastjóri með kr. 4151.00, Valgerður Tryggvadóttir, og þriðji ritari við sömu starfsemi með 1222 kr. fyrir utan full laun. Á fréttastofunni kemur fréttastjóri, sem ekki hefur eingöngu það verk að vera fréttastjóri í útvarpinu, heldur höfum við orðið varir við það hér í fjvn., að hann hefur haft annars staðar laun fyrir önnur störf. Hann hefur nú 47764 kr. föst laun, en hefur þess utan kr. 6952.00 í eftirvinnu. Ja, það er nú ekki að furða, segi ég, þó að undirmennirnir verði nokkuð djarftækir til eftirvinnunnar, þegar sjálfir stjórarnir, sem eiga að stjórna þeim, sneiða sér slíkar sneiðar, enda er það svo, að Hendrik Ottósson fréttamaður, sem sjálfsagt starfar undir þessum ágæta fréttastjóra, hefur kr. 8200.00 í aukavinnu eftir að hafa haft 42700 kr. í laun. Og þá kemur presturinn Emil Björnsson, sem annars situr á launum hjá ágætum söfnuði hér í bænum, sem út af fyrir sig er ríkinu ekkert viðkomandi, og hefur ekki einasta kr. 42672.60 í föst laun fyrir að vinna hjá útvarpinu og á þá náttúrlega að skila þar fullum vinnudegi, en hann hefur líka kr. 8604.00 í eftirvinnu. Stefán Jónsson, sem einnig vinnur á sömu skrifstofu, hefur fyrir utan sín fullu laun, sem eru jafnhá, kr. 7867.00. Högni Torfason, sem einnig vinnur þar, hefur í eftirvinnu kr. 6805.00, og Margrét Indriðadóttir hefur fyrir utan sín fullu laun, kr. 37580.00, kr. 7806.98 í yfirvinnu, enda les hún prýðilega í útvarpið, eins og kunnugt er. Og Jónas Jónasson hefur fyrir utan sín laun einnig kr. 4291.00 í eftirvinnu. Svo komum við að einum höfuðpaurnum, skrifstofustjóra útvarpsráðs, sem hefur nú gengið á föstum launum árið 1951, en allar þær upplýsingar hér um eftirvinnu, sem ég ræði um, eru miðaðar við það, sem hefur verið greitt árið 1951. Hann hefur nú, auk þess að ganga á fullum launum hjá útvarpinu, haft kr. 3500.00 í aukavinnu og þess utan ákveðið starf hjá Alþ. fyrir að lesa útvarpsfréttir, sem hann og gerir prýðilega. Baldur Pálmason hefur einnig kr. 6023.00 í aukavinnu. Svo koma hinir smærri postular eins og Guðrún Reykholt, sem er hljómplötuvörður og passar upp á, að hægt sé að taka alltaf réttar plötur, þegar á að hella sinfóníuhljómleikum yfir þjóðina frá plötum, eins og sagt er í bréfi ráðherrans; hún hefur kr. 3321.00 í eftirvinnu fyrir utan sín föstu laun, og sama fær Sigríður Gísladóttir ritari. Þórarinn Guðmundsson hljómsveitarstjóri sem annars hefur kr. 42672.00 í laun, fær kr. 5535.00 í aukavinnu, og Weisshappel píanóleikari fær hvorki meira né minna en kr. 13284.00 í aukavinnu og er þá kominn allmiklu hærra í launum en starfsbróðir hans, Þórarinn Guðmundsson, sem kallaður er þó hljómsveitarstjóri. Svo kemur okkar ágæti þulur, Pétur Pétursson, sem hefur einnig rúmar 42 þús. kr. í laun; hann er með 7286.00 í aukavinnu. Og hinn ágæti Jón frá Múla, þulur, sem hefur sömu laun, hefur kr. 13824.30 í aukavinnu. Svo koma magnarar í magnarasal. Fulltrúi þar, sem hefur líka rúmar 42 þús. kr. í laun, er með kr. 16773.00 í aukavinnu. Haraldur Guðmundsson magnaravörður hefur kr. 9817.00 í aukavinnu. Henry Eyland, sem einnig er á fullum launum, hefur kr. 12476.00 í aukavinnu. Knútur Skeggjason, sem einnig er þar við sama starf, hefur kr. 13450.00 í aukavinnu fyrir utanföstu launin. Jón Sigurbjörnsson hefur kr. 12425.00 í aukavinnu við sama starf. Svo kemur aðstoðarmaður, sem er þar á fullum launum. en hann hefur þá líka auk þess kr. 11833.00 í aukavinnu. Síðan koma aðrir starfsmenn, m. a. stöðvarstjóri við Vatnsendastöðina, sem er á rúmum 40 þús. kr. launum, en hefur kr. 16085.00 í aukavinnu, og Emil Sigurðsson, þar einnig, sem hefur kr. 8396.58 í aukavinnu. Á Eiðastöðinni er einn ágætur stöðvarstjóri, sem hefur kr. 4428.00 í aukavinnu fyrir utan sín föstu laun, eða hefur haft árið 1951. Svo kemur hér tæknideild. Þar hefur fulltrúi aðalverkfræðings fyrir utan sín laun kr. 8104.80. Og aðrir minni spámenn eru hér þrír, með kr. 5222.00, 5875.00 og 2543.00 í eftirvinnu. Samanlagt nemur þessi aukavinna hvorki meira né minna árið 1951 en um 300 þús. kr., og ég fullyrði, að langstærsti hlutinn af þessari aukavinnu er fyrir vanstjórn á stofnuninni. Það er ekki einasta, að þetta fyrirkomulag skapi útgjöld fyrir þessa stofnun sjálfa, heldur skapar það slíkt fordæmi í sambandi við launagreiðslur hjá öðrum stofnunum, að það er gersamlega ómögulegt að halda niðri launagreiðslunum samkv. ákvæðum launalaga, enda hefur það sýnt sig alls staðar, að í því hafa verið mestu erfiðleikarnir við að fá fólk til að sætta sig við launalögin, að við stjórn á slíkum fyrirtækjum eins og ég hér ræði um var farið langt út fyrir ákvæði launalaganna á þann hátt, sem ég þegar hef lýst. Ég skal m. a. leyfa mér einnig að benda á, að í tónlistardeild eru ráðnir menn eins og t. d. hinn ágæti tónlistarfulltrúi, Jón Þórarinsson, með kr. 42672.00 launum. En á sama tíma er ekki heimtað meira .af viðkomandi aðila en svo, að hann getur með ágætum ráðið sig hjá annarri stofnun, sem einnig er haldið uppi af ríkisins fé allverulega og heitir tónlistarskóli, og þar hefur hinn sami ágæti maður kr. 39283.20 í laun. Annaðhvort er hér um framúrskarandi afkastamann að ræða eða það er heimtaður of lítill vinnutími hjá útvarpinu fyrir þau laun, sem honum eru greidd þar. Ég hirði ekki að taka fram frekari dæmi til þess að sýna hverjum þeim, sem hlutlaust vill líta á þessi mál, að það er fullkomin ástæða til þess að bera fram frv. um endurbætur og endurskipulagningu á stjórn þessa fyrirtækis. Ég veit, að það er ekkert vel þakkað verk, en eftir að hafa setið inni með þann fróðleik, sem ég hef hér lesið upp, þá tel ég það þingskyldu mína að benda á þessar veilur og benda á möguleika til þess að laga þær. Og ég er þess fullviss, að ef frv. það, sem hér liggur fyrir, verður samþykkt og stjórnin skipuð á þann hátt, sem þar er fyrir mælt, þá má mjög mikið laga þær misfellur, sem hér eru á, og þá getur útvarpið orðið, eins og það á að vera, einnig fyrirmynd annarra stofnana í sambandi við fjárhagsrekstur, sem það því miður er ekki í dag. Ég vil svo að lokinni þessari umr. leyfa mér að leggja það til við hæstv. forseta, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.