Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Sjútvn. hefur haft frv. til athugunar og m.a. rætt við mann þann í utanrrn., sem hefur samið það. Eins og fram kemur í grg. frv. og að er vikið í nál., gerðust Íslendingar árið 1946 aðili að alþjóðasamningum um hvalveiðar, sem gengnir eru í gildi. Samningar þessir ganga út á það að gera ráðstafanir til að vernda hvalastofninn, því að viðkoma hvalanna er orðin lítil. Er fullkomin ástæða til þessara aðgerða, og þó einkum þegar á það er litið, að uppi er með fiskiþjóðum tilhneiging í þá átt að efla aðstöðu alla til hvalveiða. Þessi atvinnuvegur er arðvænlegur, og þörf hefur verið að afla feitmetisvara. En þetta mál allt er þannig vaxið, að full ástæða er til að koma hér á ýmsum takmörkunum. Meginefni frv. er að samræma löggjöf okkar ákvæðum alþjóðahvalveiðisamninganna. Frv. er byggt svo upp, að aðalatriðunum er komið fyrir í 4. gr. og gert ráð fyrir, að ýmis ákvæði verði reglugerðarákvæði. Það er nefnilega gert ráð fyrir því, að slíkir samningar geti tekið breytingum, og hægara er að breyta reglugerð en þurfa oft að láta fara fram breytingar á l. Sjútvn. hefur borið fram nokkrar brtt. við frv. Eru þær heldur smávægilegar, en horfa þó til lagfæringar. - 1. brtt. er gerð við 1. gr. frv. Er hún gerð til samræmingar, en hér er um enga efnisbreytingu að ræða. Gert er ráð fyrir, að menn geti hlotið löggildingu atvmrh. til veiðanna. Í annan stað eru svo frekari ákvæði um leyfishafa, þá er einir fái að hefja þessa starfsemi. Þetta er aðeins breyting á orðalagi. - Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir, að einungis megi nota þau skip til þessara hvalveiða, sem atvmrn. samþykki, að nota megi, og ef um sé að ræða notkun á erlendum skipum, sé leyfið aðeins veitt til eins árs í senn. En á síðasta Alþ. var samþ. að taka erlend skip á leigu til þriggja ára. Því er 2. brtt. n. borin fram um, að eigi skuli ,,þó skerða þau leyfi, sem þegar hafa verið veitt “ - 3. brtt. er við 6. gr. frv. Þar er gert ráð fyrir, að atvmrn. setji reglur skv. l., og er gert ráð fyrir opinberum eftirlitsmönnum, er taki laun úr ríkissjóði, en jafnframt „megi“ ákveða leyfisgjald. N. leit svo á, að eftirlitskostnaðinn bæri viðkomandi aðila að bera uppi. Því hljóðar till. n. svo, að í stað „má“ skuli koma „skal“. Þetta er í samræmi við margs konar eftirlit ríkisins í öðrum greinum hér á landi, þar sem gert er ráð fyrir kostnaði aðila, er það varðar. - Í 7. gr. frv. eru ákvæði um ábyrgð eiganda hvalveiðiskips. Nú er þannig ástatt, að leigja verður skip til veiðanna í útlöndum. Eigandi þeirra er því búsettur erlendis. N. telur því eðlilegra, að útgerðarmaður skips beri ábyrgðina. Leggur hún því til, að breyt. verði gerð í samræmi við þetta: „Útgerðarmaður“ komi í stað „Eigandi“. Hér í frv. er eigi ákveðið neitt um sektarupphæð. Þótti n. rétt að taka upp ákvæði um þetta efni. Það er í samræmi við íslenzka löggjöf. Leggur því n. til, að lágmarksupphæð sektar verði ákveðin kr. 10.000, en geti orðið allt að kr. 100.000. Ég hef kynnt mér löggjöf Norðmanna um þessi mál, en þar er sektarupphæðin ákveðin allt að 1 millj. króna. En þar er nú allt í stærra broti; og leit n. því svo á, að þessi upphæð, er hún gerir till. um, muni vera nokkuð við hæfi. - Enn fremur eru í 10. gr. ákvæði um löghald, er leggja megi á skip til lúkningar sektum og kostnaði. N. þykir réttara, að í staðinn komi ný málsgrein, svo hljóðandi: „Á skipinu skal hvíla lögveð til tryggingar greiðslu á sektum og kostnaði.“ Mundi þetta ná hugsuninni betur, ef samþ. verður. En frekar mun verða um bráðabirgðaástand að ræða varðandi löghald, er lagt yrði á skip. Hins vegar ætti að vera réttara, að lögveð hvíldi á skipinu. Fleira leggur n. ekki til, að breytt verði. En hún leggur til, að frv. verði samþ. með breyt. þessum.



Herra forseti. Eins og segir á þskj. 93 í greinargerð fjhn., er frv. þetta flutt samkv. beiðni fjmrh. Eins og kunnugt er, varðar það tilraun til að afla ríkissjóði tekna með svokölluðu happdrættisláni. Á s.l. sumri ákvað ríkisstj. að efna til slíks lánsútboðs, en undirbúningur þess tók nokkurn tíma, sem orsakaðist af vandasamri prentun o.fl. Upplýsinga var aflað hjá nágrannaþjóðunum, sem nokkuð hafa tíðkað þessa aðferð um fyrirkomulag hjá þeim. Lán þetta, að upphæð 15 millj. kr., var síðan boðið út og varð mjög vinsælt, þannig að öll skuldabréfin seldust upp á tæpum mánuði, og hefði verið hægt að selja meira. Fé því, sem inn kom við þetta lánsútboð, var varið til að grynna á skuld ríkissjóðs við Landsbankann og hjálpa til að ríkissjóður gæti staðið við ákvæði fjárlaga. En þrátt fyrir þetta lánsútboð nemur skuld ríkissjóðs við Landsbankann enn hárri upphæð. Allmikið af þessari skuld stafar af venjulegum útgjöldum ríkisins, en mikill hluti hennar stafar af öðrum fjárskuldbindingum ríkissjóðs, einkum ábyrgðum fyrir ýmsar stofnanir. Þess er að vænta, að allverulega grynnist á þessum skuldum um áramótin með inngreiðslu tekju- og eignarskatts. Tollstjóri hefur sagt mér, að óvenjulega háar upphæðir séu enn útistandandi af tekjuskattinum og hugsanlegt, að verði erfiðara að ná honum nú, en að undanförnu. En beita verður venjulegum aðferðum til að ná honum fyrir áramót. Ríkisstj. hefur nú ákveðið að fleyta annarri lántöku þessarar heimildar. Þetta happdrættislán er frábrugðið öðrum happdrættum að því leyti, að stofnfé tapast ekki, heldur er aðeins bundið um tíma, og getur þetta því hjálpað til að binda fé sem sparifé. Vinningarnir jafnast á við, að greiddir væru 5% vextir af láninu. Ætlazt er til, að tilhögun verði svipuð á þessu lánsútboði og hinu fyrra. Með fyrra lánið voru nægar heimildir í lögum, en fjmrn. áleit, að réttast væri að leita til Alþ. með þetta útboð. Mjög er líklegt, að góður sölutími sé nú um áramótin, sérstaklega í desember. Mér hefur verið bent á, að miklar annir séu nú í prentsmiðjunum. Er því nauðsynlegt að hraða frv. sem mest gegnum þingið, svo að hægt sé sem fyrst að hefja prentun skuldabréfanna. Ég ætla, að ekki sé þörf fleiri orða um þetta mál. Ég vænti þess, að Alþ. veiti þessa heimild, og vona, að hæstv. forseti reyni að hraða málinu.



Herra forseti. Ég vil fylgja málinu eftir fyrir hönd fjhn. Því er nú svo farið, að málið þarf skjótrar afgreiðslu, og enda þótt þm. hafi óbundnar hendur í þessu máli, er það sameiginleg ósk, að málið gangi fljótt í gegnum þingið, helzt í dag. Og vil ég beina því til forseta, að hann hraði málinu sem mest.



Herra forseti. Engum blandast hugur um, að ríkisstj. er þörf á láni. Ég vil því stuðla að því, að ríkisstj. fái heimild til að taka þetta innanríkislán. Ég hefði samt sem áður talið heppilegra að fara aðra leið, t.d. með því að taka skyldulán eins og nýsköpunarstjórnin hafði í hyggju á sínum tíma, þar eð mikill auður er til í landinu og í fárra manna höndum. En fyrir því er enginn vilji í þinginu. Fé því, sem inn kemur af þessu láni, á svo að verja til að greiða lausaskuldir ríkissjóðs. Ég tel ekki rétt, að ríkissjóður leggi hart að sér til þess að greiða skuldir sínar við Landsbankann. Landsbankinn gengur hart eftir skuldum sínum, og ef mikið væri að því gert að afla fjár á þennan hátt, gæti það skert kaupgetu almennings, og er slíkt ekki heppilegt. Og þó að ríkið skuldi Landsbankanum nokkrar milljónir, voru 60–70 millj., en hefur lækkað allmikið, þá tel ég það engin ósköp, þegar þess er gætt, að þessi stofnun hefur grætt 30 millj. kr. síðustu 2 árin. Annars staðar væri stofnunin látin greiða mikinn hluta þessarar upphæðar til ríkissjóðs, og ef stofnunin væri í einkaeign, mundi hún vera látin greiða mjög háa skatta. Að minnsta kosti ætti ríkisstj. að tryggja sér, að bankinn væri viðráðanlegri með lánveitingar en nú er. Hvað snertir leið þá, sem valin hefur verið til lántökunnar, tel ég hana engan veginn heppilega, þó að háskólinn o. fl. hafi neyðzt til að nota hana. Og eru öll þessi happdrætti að verða hreinasta plága á almenningi, þó að menn í þessu tilfelli tapi ekki stofnfé sínu. Hins vegar vil ég vekja athygli ríkisstj. á því, að það er ekki viðkunnanlegt, þegar hafinn er áróður eins og í sumar, að koma fram með næstum blekkjandi fullyrðingar um gildi peninga, eins og komu fram a.m.k. í einu stjórnarblaðinu, Tímanum, þar sem verið er að segja fólki, að peningarnir verði meira virði eftir 15 ár heldur en nú. En þróunin hefur verið sú í 3 eða 4 síðustu aldirnar, að peningarnir hafa sífellt verið að lækka í verði, að vísu í bylgjum, en samt sem áður alltaf stefnt í lækkunarátt. Ég tel því ekki heppilegt að koma fram með neinar fullyrðingar í þessum efnum. Þá tel ég ekki heppilegt, að ríkið efli spilalöngun almennings til að hagnast á því. Hins vegar er ekki hægt að lá ríkinu, þó að þessa leið verði að velja. Ég mun því greiða frv. atkvæði, enda þótt ég hefði álitið aðra leið heppilegri. - Það er rétt að hraða málinu sem mest í gegnum þingið.



Herra forseti. Mér skildist á hæstv. fjmrh., að hann hefði í hyggju að taka þetta lán á sama hátt og gert var í haust, ef samþykki fengist fyrir því. Það er sem sagt um nýtt happdrættislán að ræða. Ég hef ekkert við slíkt lán að athuga. En eitt atriði vildi ég samt minnast á. Hæstv. ríkisstj. ákvað þá, að vinningar skyldu vera undanþegnir öðrum gjöldum en eignarskatti. Ekki er enn séð, hvaða afgreiðslu mál þetta fær í þinginu, og er það enn í Ed., þar sem það kom fram. Ég tel mjög vafasamt að undanþiggja vinningana sköttum. Ríkissjóður greiðir í vinninga upphæð sem svarar til 5% vaxta af láninu, en þessum vöxtum er ekki skilað til allra lánveitenda, heldur aðeins til þeirra, sem eru svo heppnir að hljóta vinning, og finnst mér mjög vafasamt að undanþiggja einmitt þessa menn því að greiða hin venjulegu gjöld. Það mætti þá spyrja hæstv. ríkisstj., hvort aðrir lánveitendur ríkissjóðs ættu ekki eins að vera undanþegnir því að greiða gjöld af vaxtatekjum sínum. Og það er raunar engin ástæða, að aðeins fáir fái þessa vinninga. Ég vil beina því til hæstv. ráðherra, hvort hann vilji ekki beita sér fyrir því að reyna að fá heimild Alþ. fyrir þessu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram brtt. á þskj. 94, þar sem ég legg til, að inn í frv. verði bætt nýrri gr., sem hljóðar eins og þar segir: Ég legg til, að inn í byggingarsamþykkt Reykjavíkur verði sett ákvæði um það, að þeir, sem ætla að reisa íbúðarhús innan kaupstaðarins, geti fengið uppdrætti hjá húsameistara bæjarins bæði af húsinu sjálfu og eins af fyrirkomulagi vatns- og skolpveitna, hita- og rafmagnslagna og öllu því, sem krafizt er, að séruppdráttur sé gerður af. Í byggingarsamþykktinni má ákveða gjald fyrir þessa uppdrætti, en hámark þess gjalds sé 1. kr. fyrir hvern teningsmetra í húsinu. Í annarri málsgr. er lagt til, að þeir menn, sem að mestu leyti byggja hús sín sjálfir, geti fengið leiðbeiningar um verkið og eftirlit með því hjá húsameistara bæjarins eða aðstoðarmönnum hans. Komi eftirlit þetta þá í stað umsjónar meistara með byggingunni, sem skylt er að hafa samkvæmt byggingarsamþ. Sjálfsagt er, að þeir, sem þessara leiðbeininga njóta, greiði nokkurt gjald fyrir þær, en þó ekki hærra en sem svarar 2 krónum fyrir hvern teningsmetra í byggingunni. Tilgangurinn með þessari breytingu er sá, að gera mönnum auðveldara fyrir að koma sér upp húsum. Eins og nú standa sakir er mjög dýrt að reisa hús, og uppdrættir og umsjón byggingarmeistara eru töluverður hluti af þessum kostnaði, en með þessu fyrirkomulagi mundu þeir liðir lækka til muna. Ég geri ekki ráð fyrir, að þetta mundi verða mjög kostnaðarsamt fyrir bæjarfélagið, sem hvort sem er hefur þessa starfsmenn í þjónustu sinni. Auk þess mundi gjaldið vega nokkuð upp á móti kostnaðinum. Og þótt einhverju skakkaði, mundi það samt vafalaust borga sig fyrir bæjarfélagið, ef það með þessu móti gæti gert mönnum auðveldara að byggja, en nú er. Þetta mál snertir fyrst og fremst höfuðstaðinn er, er samt engan veginn sérmál hans, þetta er mál, sem snertir alla þjóðina. Húsaleiga er hér mjög há og byggingarkostnaður er hér einnig mjög hár og hærri en annars staðar á landinu. En ef þetta mál næði fram að ganga, gæti það orðið til þess að greiða fyrir þeim, sem ráðast vilja í húsbyggingar. Ég vænti þess því, að brtt. verði vel tekið í hv. deild.