Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. hefur n. fjallað um till. og ekki orðið sammála um afgreiðslu hennar. Meiri hl. mælir með því að hún verði samþ. óbreytt. Í umr. þeim, sem fóru fram hér í gær, gerðu ráðh. ítarlega grein fyrir till. og ástæðum fyrir því að ríkisstj. mælir með samþykkt hennar. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það hér, en minni aðeins á eftirfarandi atriði: Í samningsdrögunum felst mikilvæg viðurkenning á 200 mílna mörkunum. Í fyrsta lagi lofa vestur-þjóðverjar því að halda verksmiðju- og frystitogurum sínum alveg utan þessara marka. Í öðru lagi lofa þeir að veiða aðeins á tilteknum svæðum innan 204 mílna markanna. Í þriðja lagi lofa þeir að hlíta íslenskum lögum og reglum á þeim svæðum þar sem þeir fá veiðileyfi. Þá viðurkenna vestur-þjóðverjar þá staðreynd, að þorskastofninn þurfi miklu meiri vernd en aðrir fiskstofnar. Þetta er mjög mikilsverð viðurkenning, eins og nú er ástatt með þorskstofninn. Að lokum kem ég að því sem ég tel mikilvægast við þetta samkomulag. Það var ljóst eftir fyrstu samningaviðræður við breta í sept. að nýtt þorskastríð yrði ekki umflúið. Hv. 5. landsk. þm. lét svo um mælt í umr. hér í gærkvöld að ég hefði spáð því í Tímanum s. l. þriðjudag að bresku herskipin mundu koma. Ég spáði þessu strax í Tímanum eftir þessar fyrstu viðræður við breta í sept., því að mér var ljóst að enginn grundvöllur væri fyrir hendi til samninga við breta, en jafnframt hótuðu þeir óspart að veita togurum sínum nauðsynlega vernd. Þetta álit mitt hefur átt mestan þátt í því að ég hef síðan verið hlynntur samningum við vestur-þjóðverja, því að kæmi til þorskastríðs við breta þyrftum við að geta beint óskiptri orku okkar gegn þeim. Þetta þorskastríð er nú skollið á. Með því samkomulagi, sem hér liggur fyrir, vinnst það tvennt, að við tryggjum fiskstofnum okkar meiri vernd en ella, eins og reynslan frá þorskastríðinu 1973 sýnir, og að við getum nú alveg einbeitt okkur gegn bretum. Ég endurtek svo það, að meiri hl. utanrmn. mælir með samþykkt till. óbreyttrar.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þeim tveimur nál., sem koma frá utanrmn., nál. meiri hl. á þskj. 94 og nál. minni hl. á þskj. 93, klofnaði n., svo sem e. t. v. kemur mönnum ekki sérlega mikið á óvart. Í n. voru algerlega hreinar línur. Stjórnarsinnar mæla með því að till. þessi um samningsgerð við vestur-þjóðverja verði samþ., en fulltrúar í stjórnarandstöðu í n. leggja til að þessi till. verði felld. Ég vek athygli á því, eins og segir í nál. okkar minnihlutamanna, mínu og hv. 2. landsk. þm., Benedikts Gröndals, þá er tekið fram í lok álitsins, að SF, sem eiga ekki kjörinn fulltrúa í utanrmn., eða fulltrúi sá sem situr fundi n., Magnús T. Ólafsson, hv. þm. hefur lýst sig algerlega samþykkan nál. okkar, mínu og hv. 2. landsk. þm. Það fór því svo í utanrmn. að þar eru algerlega hreinar línur: stjórnarliðar annars vegar, stjórnarandstaðan hins vegar. Eftir þeim umr. að dæma, sem hér fóru fram í gær, má einnig gera ráð fyrir að þannig sé þessu varið á hv. Alþ. E. t. v. hafa einhverjir búist við því að hér væri um að ræða slíkan samning að einhverjir stjórnarliðar væru a. m. k. hikandi við að fylgja honum. Það á eftir að sýna sig hvort svo er, en ýmislegt bendir til þess að það hafi tekist að ná samstöðu stjórnarliða hér á hv. Alþ. um málið. Það hefur að vísu ekki farið neitt leynt og kom að vísu dálítið fram á fundinum í gær að menn hafa verið hikandi, ýmsir stjórnarliðar fylgja málinu með tregðu og jafnvel ólund, og það er e. t. v. ekki að furða. Hv. 2. þm. Vestf. lýsti því þannig í ræðu sinni í gær að hann hefði verið á móti málinu í fyrradag, en væri nú að vísu orðinn fylgjandi málinu í gær. Sú ástæða, sem hann tilgreindi og var nr. eitt, var að þeir, sem á móti þessu máli væru, að gera þennan samning, væru ekki sérlega fýsilegir til félagsskapar. Þetta var hans röksemd nr. eitt. Svo held ég að hann hafi bætt einhverri annarri við. Nú kann það vel að vera að hv. 2. þm. Vestf., sem ég sakna nú hér úr þingsalnum, ætlaði að segja við hann fáein orð, - nú kann það vel að vera að þeim hv. þm. þyki það heldur ógeðfellt að hafa samstöðu eða hafa sömu skoðun á einhverju máli og til að mynda alþb.-menn, svo að ég taki nú til þá sem honum þykja e. t. v. einna verstir, og jafnvel alþfl.-menn og frjálslyndir. En ég ætlaði að benda honum á það og þeim öðrum, sem hugsa eitthvað svipað og hann, að það eru ekki bara stjórnarandstöðuflokkarnir þrír sem hafa snúist gegn þessu máli, það er Alþýðusamband Íslands, stjórn þess, það er Verkamannasamband Íslands, það er Sjómannasambandið, það er Farmanna- og fiskimannasambandið, það eru Samtök áhugamanna um sjávarútvegsmál. Hv. 2. þm. Vestf. og aðrir þeir framsóknarmenn sem svipað hugsa og hann og hafa nú kosið sér geðfelldari félagsskap heldur en þennan, þeir mega gjarnan vita að það verður tekið eftir því, bæði á Vestfjörðum, Austfjörðum og annars staðar á landinu, hver það er, þessi geðfelldi félagsskapur sem hv. framsóknarmenn meta meira en þann félagsskap sem þeir hefðu lent í ef þeir hefðu orðið á móti málinu. Það er félagsskapurinn við íbaldið, - ekki íhaldið í landinu eins og það leggur sig, mér dettur ekki í hug að halda því fram, því að ég veit að mjög margir sjálfstæðismenn eru sama sinnis og við stjórnarandstæðingar í þessu máli og eru á móti, - en það er íhaldsforustan, óskipt að ég bygg, það er það kompaní sem hv. 2. þm. Vestf. hefur valið sér og tekið mjög svo fram yfir þennan heldur leiðinlega félagsskap sem hann var að tala um hér í gær. Ég treysti nú a. m. k. hv. 5. þm. Vestf. og raunar ýmsum fleiri til þess að láta þessa afstöðu hv. 2. þm. Vestf., - ég var að nefna atriði úr ræðu hans í gær, - ég á nú von á því að t. a. m. hv. 5. þm. Vestf. hafi einhver ráð til þess að koma þeirri vitneskju til vestfirskra sjómanna og vestfirskra bænda, til vestfiskra framsóknarmanna yfirleitt, hvaða félagsskapur það er sem hv. 2. þm. Vestf. velur fram yfir helstu launþegasamtök landsins og stjórnarandstöðuna að sjálfsögðu, að það er forusta íhaldsflokksins sem hann velur. Það mál, sem hér er nú til umr., hefur þegar verið rætt töluvert mikið og væri vissulega ástæða til að víkja að ýmsum atriðum sem komu fram í umr. í gær og voru talin fram sem röksemdir af hálfu fylgismanna þáltill. Ég mun nú ekki fara mjög langt út í þá sálma, en get þó ekki látið hjá líða að minnast á nokkur einstök atriði, jafnhliða því sem ég mun rökstyðja það nokkuð hvers vegna við, sem andstæðir erum þessu máli, þessum samningi, teljum að ekki eigi að gera hann. Það hefur komið nokkuð til tals í þessum umr. að á ýmsum tímum áður, fyrir tveimur árum, fyrir einu ári og jafnvel fyrir hálfu ári, þá hafi verið rætt um hugsanlega samninga við vestur-þjóðverja og í þeim tilvikum jafnvel verið rætt um veiðiheimildir sem voru öllu meiri en þessar. Ég held að það sé alveg ástæðulaust fyrir hv. alþm. að vera að ræða um málin á þeim forsendum eins og ekkert hafi gerst í fiskveiðimálum íslendinga nú í sambandi við vitneskju okkar um það, hvernig við erum á vegi staddir að því er helstu fiskstofna okkar varðar, t. d. s. l. tvö ár. Ég held að það hljóti allir að vita að það, sem menn e. t. v. grunaði, það er staðreynd og jafnvel er ástandið miklu verra en e. t. v. nokkurn grunaði fyrir fáum mánuðum. Þess vegna hefði ekkert verið eðlilegra heldur en við hefðum nú tekið upp öll okkar samningamál og öll okkar viðhorf til samninga yfirleitt, tekið þau til nýrrar yfirvegunar á grundvelli þeirrar nýju vitneskju sem við höfum fengið um þann háska sem er á ferðinni ef ekki verður komið í veg fyrir að helstu fiskstofnar okkar verði með ofveiði gersamlega eyðilagðir á e. t. v. 2–3 árum. Þó að það hafi engum komið á óvart að við værum komnir alveg á fremsta hlunn a. m. k. að því er afla þorsksins varðar, þá hygg ég að sé óhætt að fullyrða það, að enginn hv. alþm. hafi gert sér það fullkomlega ljóst fyrir svo sem hálfum öðrum til tveimur mánuðum að ástandið væri eins slæmt og nú hafa verið færð mjög sterk rök að að það sé, ekki aðeins af íslenskum fiskifræðingum, heldur hafa breskir fiskifræðingar einnig tekið undir það í öllum veigamestu atriðunum. Þegar þetta lá fyrir, þegar sá voði lá fyrir, ef ekki yrði nú þegar tekið í taumana og höfð miklu meiri stjórnun á öllum veiðum hér á Íslandsmiðum heldur en áður, þegar þetta lá fyrir, að það væri nauðsynlegt að taka upp slíka stjórnun og var nauðsynlegt að takmarka mjög vissar tegundir veiða og þá alveg sérstaklega smáfiskadráp allt, þá var vissulega tímabært að taka til endurskoðunar þær hugmyndir sem menn höfðu e. t. v. áður um það að hægt væri og jafnvel æskilegt að gera samninga til skamms tíma, ekki síst e. t. v. um veiðar á hinu nýja hafsvæði, einhverjar takmarkaðar veiðar á hinu nýja hafsvæði milli 50 og 200 mílna. En og ég hygg að þetta, þessi nýju viðhorf, þessi nýja vitneskja hafi haft geysilega mikil áhrif á fólkið í landinu og þá stefnumótun sem þar hefur verið að eiga sér stað undanfarnar víkur og mánuði. En því miður virðist þessi nýja vitneskja ekki hafa haft a. m. k. nægileg áhrif á þá hv. stjórnarliða eða forustu í hv. stjórnarflokkum. Það sýnir þessi þáltill. sem hér er nú til umr. Vitanlega er æskilegt að þjóðir haldi frið, eins á fiskimiðum og annars staðar. Vitanlega er það keppikefli og vitanlega má nokkuð til þess vinna að það megi gerast. Við viljum hafa góðan frið við alla okkar nágranna og raunar einnig þá sem fjær búa, þó að það kosti eitthvað, en ekki sama hvað það kostar. Á þennan samning sem hér er nú lagður fyrir og óskað er staðfestingar Alþ. á að gerður verði, á hann verður að líta sem hluta af heild og heildarstefnu, en ekki sem einangrað fyrirbæri. Þetta er að vísu samningur við vestur-þjóðverja um ákveðnar veiðar, 60 þús. tonn á ári í tvö ár. Þetta er hið eina sem liggur á borðinu fyrir framan hv. alþm. í dag, það er rétt. En því hefur verið haldið fram með rökum og því hefur ekki verið mótmælt, að aðrir samningar, fleiri en einn og fleiri en tveir, eru í uppsiglingu, sennilega misjafnlega langt á veg komnir, en því hefur ekki verið mótmælt að þeir séu í uppsiglingu og kunni að vera væntanlegir jafnvel næstu daga sumir hverjir. Þess vegna verður að líta á þennan samning sem upphaf og þá eins konar munstursamning jafnframt sem aðrir samningar, þeir sem kunna að verða gerðir við aðrar þjóðir, miðast að meira eða minna leyti víð. Ég átti nú e. t. v. von á því að hv. frsm. meiri hl. utanrmn. og formaður hennar, formaður þingflokks Framsfl., ritstjóri Tímans með meiru, minn ágæti góðkunningi, hefði rökstutt nál. meiri hl. í öllu lengra og yfirgripsmeira máli en hann gerði. Og ekki síst átti ég von á því vegna þess að mér er um það kunnugt og ég hygg að honum sé ekki um það ókunnugt alveg að ýmsir flokksbræður hans víðs vegar um landið hafa undanfarna daga og undanfarnar vikur verið slegnir ugg og jafnvel ótta og þeir hafa spurt um það, hversu langt Sjálfstfl. tækist að leiða forustulið Framsfl., hvort það séu nánast engin takmörk fyrir þeirri göngu - mér liggur við að segja niðurlægjandi göngu sem þeir hafa, frá því að þeir hófu þetta samstarf, lötrað í fótspor afturhaldsins í landinu. Og ekki hvað síst held ég að sumum framsóknarmönnum hljóti að sárna það, að flokksforustan skuli vera svo einstaklega hlýðin Sjálfstfl. í þessu máli, í landhelgismálinu, því máli þar sem Framsfl. hefur, að ég tel, þrátt fyrir ákveðin víxlspor átt drjúgan hlut að því sem vel og manndómslega hefur verið gert á undanförnum áratugum í sambandi við útfærslu landhelginnar. En nú virðist svo sem forusta þessa flokks - og hv. þm. Þórarinn Þórarinsson þar ekki undanskilinn - virðist orðin algerlega samdauna Sjálfstfl., jafnt í þessu máli sem öðru, þar gengur ekki hnífurinn á milli. Maður hefur lesið það, ekki síst í einum þremur leiðurum í dagblaðinu Tímanum, undirrituðum stöfunum Þ. Þ., að helst sé nú leitað þess skjóls að verja þessa samningagerð við vesturþjóðverja með því að þessi samningagerð styrki okkur afskaplega mikið í þeirri baráttu sem við eigum nú fyrir höndum við höfuðóvininn, breta. Hv. 4. þm. Reykv., Þórarinn Þórarinsson, er held ég höfundur þessarar kenningar og þess vegna er það e. t. v. eðlilegt að hann birti sama leiðarann eins og þrjá daga í röð til þess að hamra þetta inn í þjóðina. Þetta er lesið yfir hverjum manni og hv. þm. er nú eldri en tvævetur, alveg eins og ég, og hann veit að máttur endurtekningarinnar er mikill og þá skiptir það ekki öllu máli hvorum megin sannleikurinn liggur. En þetta á nú að vera hálmstráið sem þeir hv. framsóknarmenn a. m. k. ætla að reyna að fljóta á þegar þeir eru að verja það gagnvart sínum eigin flokksmönnum að þeir skuli hafa samflot með íhaldinu einnig í þessu máli. En ég vil segja það við hv. 4. þm. Reykv. og aðra þá hv. framsóknarmenn, sem mál mitt heyra, að ég er hræddur um að nokkuð margir sjái í gegnum þetta, sjái að þetta er lítið annað en blekking. Þetta er vissulega blekking í munni þeirra manna sem ætla sér að semja við breta og bíða eftir fyrsta hugsanlegu tækifæri til þess að ganga til samninga við þá. Ég geri ráð fyrir að svo kunni að vera að hv. 4. þm. Reykv. kunni að mótmæla þessu, annaðhvort hér í þingsölum eða í blaði sínu, og segja að það sé nú ekki aldeilis meiningin, a. m. k. ekki á næstunni, að fara að makka á ný við breta. En ég staðhæfi, að hvað sem hans hugmyndum eða skoðunum um það liður, þá eru þær hugmyndir uppi í herbúðum þeirra sem ráða ferðinni hjá stjórnarliðinu. Það mun ekki líða á löngu þar til það makk verður tekið upp aftur og beðið eftir fyrsta tækifæri til þess að ganga frá samningum við þá. Það hefur verið sýnt fram á það hér áður af öðrum, að þessi samningur, sem nú á að gera við vestur-þjóðverja, er m. a. varasamur og jafnvel hættulegur vegna þess að hann skapar fordæmi, hann verður viðmiðun þegar samið verður við aðrar þjóðir, eins og alveg ljóst er af öllu að ráðamenn þjóðarinnar eru staðráðnir í að gera og hafa verið að undirbúa að undanförnu. Því er haldið fram til þess að gylla þennan samning að þó að 60 þús. tonn á ári séu að mati margra hv. stjórnarþm. helst til mikið og raunar of mikið, þá sé það bót í máli að þarna sé um að ræða aðallega karfa og ufsa og ekki þorsk nema að litlu leyti. Það er sannleikskorn til í þessu. Þorskurinn er allra verst kominn af okkar helstu nytjafiskum. En hitt hygg ég þó að hljóti að vera öllum ljóst, að jafnvel málin standa þannig að þó að við losnuðum að mestu eða öllu leyti við útlendinga af miðunum, þá verðum við sjálfir að fara að skera niður okkar veiðar, sérstaklega þorskveiðarnar, og þá er ekkert eðlilegra en okkar skip, okkar tiltölulega nýju, stóru og mörgu skip sem það geta, fari að stunda í auknum mæli ufsa- og karfaveiðar, enda þótt þar sé við vissa erfiðleika að etja í sambandi við markaðsmál. En það er í rauninni ekkert eðlilegra, ef við verðum að fara sjálfir að takmarka þorskveiðar okkar, en að skipin íslensku taki þá að sækja í auknum mæli í þær fisktegundir sem ekki hafa verið ofveiddar fram að þessu og e. t. v. þola eitthvað lítils háttar aukna sókn. Séu ufsi og karfi ekki þegar fullnýttir af íslenskum skipum, eins og allt bendir til að ekki sé að fullu, þá hygg ég að þau hafi á næstunni fulla þörf fyrir að hagnýta sér þessar fisktegundir sem og allar aðrar fisktegundir á Íslandsmiðum að því marki sem skynsamlegt getur talist að veiða þær. Hér er þess vegna heldur ekkert til skiptanna í raun og veru, enda þótt hitt sé rétt, að þorskstofninn stendur allra höllustum fæti og sóknina í hann verður að takmarka hvað sem það kostar. Ég sagði áðan að þessi kenning hv. 4. þm. Reykv., ritstjóra Tímans, um að samningurinn við vestur-þjóðverja auðveldi okkur sérstaklega viðureignina við breta, sé dálítið hræsniskennd kenning í munni þeirra sem halda henni fram og ætla sér að semja við breta, a. m. k. að vera búnir að því innan fimm mánaða. Ef ráðamenn hv. ætluðu ekki að semja við breta, heldur svara yfirgangi þeirra með öllum þeim tækjum og öllum þeim aðferðum sem við höfum yfir að ráða, þá kynni að vera eitthvert vil í að gera jafnvel nokkuð dýrkeypta samninga við vestur-þjóðverja. En nú held ég að engum blandist hugur um það, að það er rétt, sem ég hef staðhæft, að það er vilji ráðamanna, hvað sem þeir segja í dag, að grípa fyrsta hugsanlega tækifærið til að semja við hreta og ýmsar fleiri þjóðir. Og með slíka samninga eða samningaumleitanir í huga er samningurinn við vestur-þjóðverja um 60 þús. tonna ársafla hættulegur samningur og til hans verður vitnað sem fordæmis í þeim viðræðum um samninga sem fram fara á eftir. Það kom m. a. fram í útvarpinu í gærkvöld, að Hattersley bretaráðherra og formaður samninganefndar þeirra hafði veitt þessu athygli, og kom engum á óvart. Hann talaði um það að út frá þeim samningi, sem hér lægi fyrir, þar sem þjóðverjum væru boðin 60 þús. tonn, hefði ekki verið óeðlilegt og raunar alveg rökrétt að íslendingar hefðu boðið bretum 95 þús. tonn og þá hefði verið kominn viðræðugrundvöllur, sagði ráðh. Því hefur verið lýst hér í umr. áður, einkum af hálfu hv. 2. þm. Austurl., að þessi afli, 60 þús. tonn á ári í tvö ár, er ekki lækkun á ársafla vestur-þjóðverja miðað við árið í ár. Hann er lítils háttar lækkun frá árinu 1974, en fréttir herma að þjóðverjar sjálfir geri ráð fyrir því að heildarveiði þeirra á Íslandsmiðum öllum í ár verði um 40 þús. tonn. Þess vegna virðist hér vera um að ræða allt að 50% aukningu sem þjóðverjum er tryggð í tvö ár, en ekki minnkun eða lækkun á því aflamagni sem þeir hafa veitt og veiða nú hér við land. Þessi samningur eða þessi samningsdrög, sem hér eru til umr., verða að skoðast í þessu ljósi sem ég hef nú reynt að varpa á samninginn. Í fyrsta lagi að þessi samningur gerist á sama tíma og við erum í fyllstu alvöru að tala um niðurskurð okkar eigin veiða, og í öðru lagi gerist hann sem fyrsti samningur af nokkrum, jafnvel nokkuð mörgum, sem hæstv. stjórnvöld vinna að því að gera um veiðar annarra þjóða. Það er nú farið að bollaleggja um það fram og aftur, og það held ég að sé alveg nýtt fyrir okkur íslendinga og ýmsir hafa lagt við eyrun, - það er farið að bollaleggja um það fram og aftur hvaða aðferðum við sjálfir verðum að beita við niðurskurð á okkar eigin fiskisókn og aflasókn, hvaða aðferðir við eigum að nota til þess að skera aflasóknina mjög verulega niður. Menn ræða um það fram og aftur á Fiskiþingi hvort eigi til að mynda heldur að takmarka afla hvers skips og skipa þá því skipi, sem búið er að veiða upp í sinn kvóta, að hætta þegar hinu leyfilega aflamagni hefur verið náð, eða þeir ræða líka um hinn möguleikann, að skammta útgerðarstöðum ákveðna veiðihlutdeild og stöðva síðan allar veiðar, skilst manni, frá þeirri útgerðarstöð þegar veitt hefur verið upp í hinn leyfilega skammt. Á sama tíma og fjallað er um þetta í fullri alvöru sakir brýnnar nauðsynjar, að talið er, þá telja stjórnvöld landsins sig hafa ráð á því að standa í samningagerð við ýmsar þjóðir og bjóða þeim að fiska ekki aðeins milli 50 og 200 mílnanna, heldur líka, að því er virðist í þessu tilviki í nokkrum mæli og í öðrum tilvikum sjálfsagt í enn þá ríkara mæli, innan við 50 mílur. Í þessari viku eiga, eins og þegar liggur ljóst fyrir, vestur-þjóðverjar að fá samning um 60 þús. tonna afla, þ. e. a. s þriðjungsaukningu frá afla þeirra á öllum Íslandsmiðum í ár. Samningar við belga og við norðmenn munu svo að segja vera annaðhvort rétt ókomnir á borð hæstv. ráðh. eða liggja þar nú þegar. Þar er rætt um umtalsverða veiði, og þar er ekki um að ræða ufsa eða karfa, heldur er það þorskur og ýsa sem þar er um að ræða. Svo koma færeyingar, frændur okkar og vinir, nokkur þúsund tonn þar vafalaust. Gegn því verður ekki staðið ef einhverjir útlendingar fá fiskveiðiheimildir í íslenskri fiskveiðilögsögu á annað borð. Og bíða svo ekki jafnvel austurþjóðverjar, pólverjar og sovétmenn handan við næsta leiti? Ætlar þessi auðuga rausnarríkisstj., sem við höfum núna, líka að semja við þá? Og loks vil ég koma að bretum, nágrönnum okkar og bandamönnum í NATO, - já, þessum bandamönnum okkar í NATO sem nú hafa beitt okkur hernaðarofbeldi í þriðja sinn á 17 árum. Mönnum finnst líklega ekki mjög trúlegt að íslensk stjórnvöld séu eftir það, sem gerst hefur allra síðustu dagana og er að gerast þessa daga á miðunum, líkleg til að fara að semja við bretana. En stöldrum aðeins við þetta atriði. Hvað er það sem lesa má út úr því ákvæði samningsins við vestur-þjóðverja sem fjallar um hugsanlega frestun á framkvæmd samningsins eftir 5 mánuði ef refsitollar Efnahagsbandalagsins hafa þá ekki verið afnumdir? Hvað segir þetta ákvæði í raun og veru þegar menn lesa það blátt áfram og leggja í það allra eðlilegustu merkingu? Það segir ekkert annað en það, að þeir, sem þennan samning hafa gert, þeir gera ráð fyrir því, þeir telja það hér um bil víst að innan þess tíma, innan 5 mánaða, verður búið að semja við allar Efnahagsbandalagsþjóðirnar sem farið hafa fram á samninga, þá muni þetta ákvæði um frestun af sjálfu sér falla niður. Ég held að enginn væri með þann leikaraskap að setja þetta ákvæði inn um samning sem á að gilda aðeins til 5 mánaða ef menn reiknuðu ekki með því að búið yrði að semja innan þess tíma við þau Efnahagsbandalagslönd sem óskað hafa eftir samningum, þ. á m. við breta. Ef hv. stjórnarsinnar og hæstv. ráðh. neita því að þetta liggi að baki, þá geta þeir gert þá neitun sennilega og trúlega með einu móti og aðeins einu móti. Þeir geta gert hana svo sennilega að allir tryðu henni með því að lýsa því yfir hér og nú að það sé ekki lengur neinn samningagrundvöllur við breta meðan fiskstofnar okkar þola ekki þá sókn sem við íslendingar sjálfir teljum nauðsynlegt að sækja í þessa stofna, hvað þá heldur viðbótarsókn frá öðrum þjóðum. Ef þessu verður lýst yfir skýrt og skorinort, þá skal ég trúa því að ekki sé ætlunin að taka upp alveg á næstunni að nýju þráðinn, samningamakksþráðinn við breta. Aðeins eitt eða tvö atriði skal ég nú ræða af þeim mörgu sem fram komu hjá hæstv. ráðh. í röksemdafærslu þeirra fyrir samningnum í umr. í gær. Þeir og þá alveg sérstaklega hæstv. iðnrh. lögðu á það áherslu að þessi samningagerð við vestur-þjóðverja, sem nú er uppi höfð, muni styrkja málstað okkar íslendinga á hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Ég heyrði ekki að þessu fylgdu mikil rök hjá hæstv. ráðh. Hann sló þessu í rauninni aðeins fram og taldi að þetta væri álit fróðustu manna. Svo veitti ég því athygli að ýmsir stjórnarliðar tóku þetta upp eftir hæstv. ráðh. og fóru jafnvel heldur frjálslega með og fullyrtu það, sem hann gerði nú ekki, að þetta mundi styrkja okkur mjög á hafréttarráðstefnunni eða framhaldi hennar. Ég leyfi mér að vefengja þessa ályktun. Ég tel mig að vísu ekki sérfræðing í þessum málum. Ég hef að vísu setið flesta undirbúningsfundi þessarar ráðstefnu og flesta hafréttarráðstefnufundi, og ég tel að það geti öllu fremur verið hætta á hinu, að slíkur samningur sem þessi eða slíkir samningar, ef margir verða gerðir, veiki okkar málstað fremur en hitt. Um þetta held ég að vísu að enginn geti fullyrt neitt, og vissulega vona ég að þó að þessi samningur verði gerður, eins og allar horfur eru á, þá hafi hann ekki mikil neikvæð áhrif á þeim vettvangi. En eitt er alveg ljóst í sambandi við þjóðverjana. Vestur-Þýskaland og nokkur önnur ríki hafa á allra síðustu missirum séð sér þann kost vænstan að fallast á hugmyndina um 200 mílna auðlindalögsögu í „prinsipi“, en þó með margvíslegum takmörkunum sem útvatna hugtakið svo mjög að lítið er eftir af því. Eins og hv. 2. landsk. þm., Benedikt Gröndal, greindi frá í gær, hafa vestur-þjóðverjar og samherjar þeirra í þessu efni, austur-þjóðverjar, reynst okkur og okkar málstað á hafréttarráðstefnunni heldur þungir í skauti, svo að ekki sé meira sagt. Þeir tala þar hiklaust um sögulegan rétt, þeir tala um nágrannarétt, sem manni skilst að eigi að ná frá Þýskalandi til Íslands o. s. frv. Og það hefur raunar verið þannig að boðskap þjóðverja hinum síðasta á hafréttarráðstefnunni hefur verið lýst þannig af glöggum mönnum, að þeir samþykki að vísu 200 mílur, en mínus 188 mílur fyrir strandríki, þannig að eftir standa þá í raun og veru 12 mílur. Hitt vil ég segja, að ég tel og vil gjarnan að það komi fram í framhaldi af þessum hugleiðingum, að útfærsla okkar f 200 mílur, ekki síst ef hún er myndarlega framkvæmd, sé jákvæð, hún sé mjög jákvæð aðgerð fyrir þróun mála á hafréttarráðstefnu, fyrir þá þróun sem við teljum æskilega og nauðsynlega og hún muni heldur flýta heldur en hitt fyrir því að sú ráðstefna komist bráðlega að æskilegri fullnaðarniðurstöðu. Það hefur sennilega ekki farið fram hjá mörgum, að við undirbúning undir útfærsluna nú í 200 sjómílur hefur verið tekið á ýmsum hlutum með hálfgerðum vettlingatökum, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Ég held að það verði að segjast eins og er, að eðlileg og nauðsynleg áróðurs- og kynningarstarfsemi á málstað okkar hafi í þetta sinn verið rækt heldur slælega. Mér er satt að segja næstum því óskiljanlegt, hversu slælega hún hefur verið rækt, og þætti vænt um að fá hjá hæstv. utanrrh. skýringar á því, hvers vegna svona miklu minni rækt var við þetta lögð nú en þegar við færðum út í 50 mílur. Við útfærsluna í 50 mílur var unnið að kynningu okkar málstaðar með margvíslegum hætti. Þá var sérstakur og mjög duglegur blaðafulltrúi ráðinn, þá voru margir kynningarbæklingar gefnir út, þeim var dreift víða, kvikmynd var gerð, ein eða fleiri, bresk skrifstofa, eins konar áróðursskrifstofa, var tekin á leigu, ef svo mætti segja. Ég held að vísu að árangurinn af þeirri tilraun hafi orðið heldur rýr, en það var þó allt að einu viðleitni sem í því fólst. Þetta var kannske ekki allt jafn vel heppnað, sem gert var í sambandi við kynningu á útfærslu okkar í 50 mílur, en ég hygg þó að þegar á heildina er litið hafi það verið býsna mikið og borið verulegan árangur, og það sýndi þó a. m. k. fullkomlega að við tókum útfærsluna alvarlega. Við meintum það sem við vorum að segja og gera. Nú hefur heldur lítið verið gert, að því er mér er best kunnugt, í kynningarefnum. Þó standa málin þannig nú í dag, að ég held að það hafi verið nokkuð auðvelt að koma sjónarmiðum okkar á framfæri á ýmsum mjög mikilvægum stöðum, hjá ýmsum fréttamiðlum, jafnvel sumum bresku stórblöðunum sem ekki hafa verið lokuð fyrir málstað friðunarmanna, málstað þeirra sem vilja færa út í 200 mílur. Við hefðum þurft nú að leggja verulegt kapp á það og kosta nokkru til að sýna fram á það. að útfærsla okkar í 200 mílur er í fullu samræmi við yfirlýsta stefnu mikils meiri hl. þjóða heims á hafréttarráðstefnunni. Ef þetta hefur ekki verið vanrækt, þá hefur það ekki verið rækt á þann hátt sem skyldi. Það hefði ekki heldur verið þýðingarlítið að koma helstu niðurstöðum úr skýrslu og áliti fiskifræðinga okkar um ástand fiskstofnanna sem allra víðast út um heim, í fjölmiðla um allan heim. Vissulega átti það einnig að koma fram eftir að ljóst var orðið að breskir fiskifræðingar eru í meginatriðum sammála þessum niðurstöðum okkar manna. Þetta átti ekki aðeins að segjast einu sinni, það þurfti að segjast oftar og með margvíslegum hætti. Það hefur allt of lítið verið að því gert, að því er ég tel, af hálfu íslenskra stjórnvalda eða þeirra, sem með þau mál fara fyrir þeirra hönd, að leiðrétta hinar og þessar beinar rangfærslur breskra stjórnvalda, að ég tali nú ekki um breskra fjölmiðla í sambandi við þessa útfærslu og þessi mál öll. Þessir aðilar hafa t. d. breitt mjög út þau ósannindi að víraklippingar íslenskra varðskipa séu stórhættulegar lífi og limum togaramanna. Ég hef það fyrir satt að einmitt þessi áróður þeirra sé mjög hættulegur okkar málstað hjá fólki sem tekur þetta trúanlegt, hjá almenningi í Bretlandi og þá ekki síst sjómannafjölskyldum sem trúa þessum áróðri. Varðskipsmennirnir sjálfir hafa svarað nú alveg nýlega vel og ég held á sannfærandi hátt að þetta sé engan veginn slík hættuaðgerð eins og bretarnir hafa viljað vera láta og hafa verið að telja fólki trú um að þetta sé. En ég efast um að þessu svari varðskipsmanna okkar hafi verið komið með eðlilegum og æskilegum hætti í hendur þeirra erlendra aðila sem vilja vita hið rétta og vilja skýra frá hinu rétta. Það hefði vissulega þurft að gerast og það ekki einu sinni, heldur oft. Dagana áður en útfærslan tók gildi var greint frá því í íslenskum blöðum að starfsmenn sendiráða okkar erlendis sumir hverjir væru ekkert allt of ánægðir með það hvað þeir hefðu í rauninni lítið fengið í hendur til þess að kynna útfærsluna og hinn íslenska málstað. Það var m. a. frá því skýrt, það kom fram í viðtali við sendiherra Íslands í London, að það eina, sem þeir hefðu getað gert í þessu sambandi, í sambandi við dreifingu til að mynda efnis til blaðamanna og fjölmiðla, það var að dreifa fjölrituðu smábréfi um útfærsluna. Þetta virtist vera öll útgáfustarfsemin, og mér skildist helst að það hefði verið sendiráðið sjálft sem stóð fyrir þessu framtaki. Heyrst hefur að vísu að eftir að sendiráðin tóku að kvarta um skort á kynningarbæklingum og öðru efni hafi í einhverju rn., trúlega utanrrn., þó er ég ekki viss um það, kannske í sjútvrn., fundist einhverjar leifar af einum eða tveimur kynningarbæklingum þess ágæta manns, Hannesar Jónssonar, þáv. blaðafulltrúa og nú ambassadors, um útfærsluna í 50 mílur, og það hafi síðan verið þrautalending embættismanna okkar rétt fyrir útfærsluna að afhenda erlendum blaðamönnum og öðrum þetta ritverk Hannesar ambassadors með þeim ummælum að öll sömu rökin giltu nú eins og þegar fært var út í 50 mílur, þess vegna skyldu þeir bara nota bæklinginn með þeirri einu breytingu að strika alls staðar yfir töluna 50 og setja töluna 200 í staðinn. Það var svo loksins í gær, meira en mánuði eftir útfærsluna, að útbýtt var t. a. m. hér á Alþ. nýjum bæklingi um 200 mílna útfærsluna. Um það má segja: betra er seint en aldrei. Herra forseti. Ég skal nú taka að stytta mál mitt nokkuð, en get þó ekki látið hjá líða að fara um það nokkrum orðum hvernig á því getur staðið að hæstv. ríkisstj. Íslands í nóvembermánuði 1975 leggur slíkt kapp á að semja við erlendar þjóðir, fyrst vestur-þjóðverja og síðan aðrar þjóðir, um veiðar í íslenskri fiskveiðilandhelgi. Hvað veldur ákafa ráðamanna að semja og það, eins og þegar hefur verið margsinnis sýnt fram á, nærri því hvað sem það kostar, jafnvel þótt það kosti það að þriðji hver fiskur á Íslandsmiðum verði afhentur útlendingum. Það eru sjálfsagt margar ástæður sem liggja þarna að baki, og ég ætla ekki að tefja tímann með því að gera tilraun til að rekja þær allar. En ég ætla að láta nægja að fara nokkrum orðum um þá skýringuna, sem ég held að sé meginskýringin og sé næstum því lykillinn að þessu máli öllu, lykillinn að hjarta stjórnarherra landsins. Það sem veldur þessari ákefð, það sem veldur því að í dag eða á morgun er samið við vestur-þjóðverja, einhvern næsta dag við norðmenn og belgíumenn og fleiri og svo eftir svolítið lengri tíma einnig við breta, - það sem veldur þessu, er hin rómaða vestræna samvinna, það er aðildin að NATO sem þarna ræður fyrst og fremst ferðinni. Valdhafar þeir, sem nú ráða ríkjum á Íslandi, geta ekki til þess hugsað að íslenska þjóðin sjái þetta margrómaða varnarbandalag NATO í dálítið óheppilega skæru ljósi. Núv. valdamenn og NATO-vinir eru minnugir þess ástands, sem hér ríkti um skeið fyrir rúmum tveimur árum, þ. e. a. s. sumarið og haustið 1973, þegar NATO-veldið Bretland var hérna síðast á ferðinni með hernað á hendur íslendingum innan 50 mílna landhelginnar. Þá vöktu þeir atburðir margan íslending til umhugsunar um eðli þessa félagsskapar og gildi þess fyrir okkur íslendinga, varnarlausa, vopnlausa, að vera í þessu félagi. Menn sáu þá hvaða varnarbandalag þetta var. Ýmsir, sem áður höfðu trúað kenningum NATO-sinna um hið svokallaða varnarbandalag fóru að draga réttar, eðlilegar ályktanir af bláköldum staðreyndum. Flotainnrás NATO-ríkisins Bretlands inn í landhelgi annars NATO-ríkis, inn á íslenskt lögsagnarsvæði, og ræfildómur Atlantshafsbandalagsins gagnvart hernaðarofbeldinu sýndi mörgum íslendingi og sannaði ljóslega að engin vörn er að aðildinni að NATO, nema síður sé. Og margur tók þá að spyrja sjálfan sig og jafnvel ráðamenn: Hvað höfum við að gera við að vera í slíkum samtökum sem líða einu stærsta aðildarríki samtakanna að ráðast með vopnuðu ofbeldi gegn smæsta ríkinu í samtökunum, því eina sem er vopnlaust? Og æ fleiri ályktuðu þá eitthvað á þessa leið: Er ekki tími til þess kominn að Ísland segi skilið við þetta bandalag, - bandalag sem reynst hefur okkur varnarleysisbandalag og ekkert annað? Er ekki mælirinn fullur þegar NATO-herskipum er nú í þriðja sinn á 17 árum beitt gegn íslendingum? Það er til þess að koma í veg fyrir að slíkt ástand eins og var hér fyrir 2–3 árum vari lengi í þetta sinn sem núv. stjórnarherrar vilja ákaflega mikið í sölurnar leggja til þess að flýta samningum, ekki aðeins samningum þessum við vestur-þjóðverja, heldur einnig samningum við breta. Það þarf ekki ákaflega mikla getspeki til þess að giska á hvernig að málum verður staðið. Ég á ekki von á því að það verði alveg á næstunni haldinn fundur með breskum og íslenskum ráðh. Ég á ekki von á því að þeir hv. alþm. Þórarinn Þórarinsson og Guðmundur H. Garðarsson fái tækifæri til þess að horfa á þá Hattersley ráðh. og Einar Ágústsson eða Gunnar Thoroddsen ræðast við næstu dagana, kannske ekki næstu vikurnar. En hitt þykir mér ekki aðeins sennilegt, heldur alveg fullvíst, að það verður unnið að samningagerð við breta á bak við tjöldin, það verður gert svikalaust á næstu vikum eða mánuðum og því verður vafalaust lokið á þessu 5 mánaða tímabili, sem hæstv. ráðamenn virðast ætla sér til þess, og kannske miklu fyrr. Og þá fer fram ákaflega glæsileg sviðsetning, þannig að öll sú sviðsetning, sem við erum að fást við hér í sambandi við leikhús og annað þess háttar, mun blikna gersamlega fyrir þeirri miklu sviðsetningu sem þá verður. Einn góðan veðurdag stíma herskipin hér út fyrir 200 mílur, þá setjast menn að samningaborði, þá koma menn saman og yfir annaðhvort kokkteil eða kannske hádegisverði verður gengið frá þessu öllu og samningarnir verða undirritaðir. Herra forseti. Hæstv. forsrh. og fleiri úr stjórnarliðinu hafa á fundum í gær sagt nokkur hjartnæm orð um nauðsyn þess að íslendingar stæðu saman á örlagastundu í örlagaríku máli nú þegar bretar sækja okkur heim með herskipum í þriðja sinn. Hæstv. forsrh. hefur sagt þetta í útvarpi, blöðum og ég hygg sjónvarpi. Vissulega mun þjóðin sameinast í baráttunni gegn bretum. Hún mun standa að baki stjórnvalda um allar raunhæfar og viðeigandi aðgerðir til þess að svara þessu breska ofbeldi. En fólkið í landinu lætur sér ekki nægja bara venjuleg diplómatísk mótmæli sem ekki er hlustað á öðruvísi en eins og flugnasuð úti í Bretlandi. Ég hygg að fólkið í landinu vilji að ofbeldinu sé mætt með raunhæfari hætti, svo að bretar skilji að okkur er full alvara. Alþb. hefur þegar sett fram hugmyndir um fyrstu eðlilegu og sjálfsögðu aðgerðirnar til þess að svara þessum síðustu ofbeldisaðgerðum breta. Köllum sendiherra okkar í Bretlandi heim. í mótmælaskyni og hótum slitum stjórnmálasambands við Bretland, ef herskipin fara ekki út úr landhelginni eftir ákaflega skamman tíma. Og ég vil leyfa mér að nefna eðlilegasta og rökréttasta svarið: Látum vini okkar vestræna vita það, að við teljum fráleitt að við eigum heima í svonefndu varnarbandalagi, sem er þess eðlis að eitt þátttökuríki skuli geta hvað eftir annað farið með vopnuðu ofríki á hendur minnsta bandalagsríkinu, vopnlausu með öllu. Um þetta næst trúlega ekki um sinn samstaða hér á hv. Alþ. En hæstv. forsrh. og öðrum stjórnarsinnum vil ég að lokum aðeins segja þetta: Það eru því miður fyrirætlanir og aðgerðir stjórnvalda sem valda því að um vissan þátt landhelgismálsins skiptast íslendingar nú í tvær fylkingar, með og móti samningagerð. En hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. og aðrir ráðh. hafa enn tækifæri til að sameina þjóðina alla að baki sér, svo að segja hvern einasta mann. Þeir geta gert það með því að fleygja þessari þáltill. í pappírskörfuna.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú þegar verið það mikið rætt hér að þess er tæplega að vænta að mikið komi nýtt fram í því. Mér þykir samt rétt að segja hér örfá orð vegna þess að ég tala ekki í útvarpsumr. í kvöld og alger þögn mín gæti orðið rangtúlkuð. Ég verð að segja það, að í málflutningi hér hefur borið mest á deilum milli manna, og það er ekkert óeðlilegt og það er sjálfsagt og á að vera svo á Alþ. íslendinga. En ég held þó að við ættum ekki að gleyma annarri hlið á þessu máli, þeirri hlið að við íslendingar eigum að baki alllanga sögu í landhelgismálunum þar sem við höfum borið gæfu til að standa saman allir sem einn. Og það er ástæða til að fagna þeim árangri sem náðst hefur í þessum efnum. Það var dálítið öðruvísi árið 1949, þegar íslendingar stóðu upp á þingi Sameinuðu þjóðanna og fluttu till. um að hafréttarmálin yrðu tekin þar til meðferðar, heldur en í dag. Þá voru margar þjóðir sem héldu því fram að þriggja sjómílna reglan væri þjóðréttarregla, og það var fyrir atbeina íslendinga að Sameinuðu þjóðirnar tóku þetta mál upp og vísuðu því til alþjóðalaganefndarinnar. Og síðan hafa íslendingar verið í fararbroddi - það er ekki of mikið sagt - á alþjóðavettvangi að vinna að brautargengi þessa máls. Og það er gott til þess að vita að sú barátta þeirra hefur borið mikinn árangur, - árangur sem við njótum ávaxtanna af í dag. Við höfum stigið mörg skref í þessu máli, útfærslu landhelginnar, og um það meginsjónarmið, um útfærsluna, hafa íslendingar alltaf verið sammála, staðið saman sem einn maður. Fyrsti áfanginn var stiginn strax 1952 þegar við vorum lausir undan samningum við breta. Það skref var ekki stórt, það var aðeins út í 4 sjómílur, að vísu frá nýjum grunnlínum og þess vegna stækkunin meiri en ein míla segir til um. En þá eins og jafnan síðar tóku bretar upp baráttu gegn þessari útfærslu, þótt hún væri ekki meira en þetta. Og það þarf ekki að rekja þá sögu, að því fylgdi löndunarbann á íslenskan fisk í Bretlandi. 1958 tókum við annað skref og færðum landhelgina út í 12 sjómílur. Og enn snerust bretar gegn og þá með harkalegri hætti en áður, af því að þeir sendu þá eins og nú herskip á Íslandsmið. 1972 stigum við svo þriðja áfanga og færðum út í 50 sjómílur og enn hófst styrjöld. Og 1975 færum við út í 200 sjómílur og enn hefst styrjöld og styrjöld alltaf fyrst og fremst við breta. Allar þessar ákvarðanir af okkar hálfu hafa verið teknar með einhliða ákvörðun Íslands, ekki af því að ég vilji segja að það sé endilega stefna eða hafi verið stefna íslendinga að gera þetta með einhliða ákvörðun, heldur að við höfum ekki átt nema einn kost. Dettur nokkrum í hug að það hefði borið árangur ef við hefðum farið að senda út sendimenn fyrir fram og reyna að ná samningum við aðrar þjóðir um að við ætluðum að færa landhelgina út í þetta og þetta á hverjum tíma? Nei, það var ekki um annað að ræða eða velja en að gera þetta með einhliða ákvörðun. En það hefur haft þessar afleiðingar í hvert eitt skipti, að stríð hefur með einhverjum hætti komið til. Þeim átökum, sem af þessum einhliða ákvörðunum okkar hafa sprottið, hefur í öllum þessum tilfellum verið að lokum til lykta ráðið með samningum. Það skeði fyrst 1956 með samningnum í París á vegum Efnahagsstofnunarinnar eða í hennar húsakynnum, þegar gerður var samningur um afnám löndunarbannsins í Bretlandi. Það var að vísu samningur sem kostaði okkur ekki miklar kvaðir og í raun og veru ekki aðrar en þá, að við hétum því að stíga ekki nýtt skref í landhelgismálinu fyrr en fjallað hefði verið um landhelgismálið á þingi Sameinuðu þjóðanna, en þá hafði alþjóðalaganefndin skilað þangað áliti. En jafnframt var svo gerður samningur um afnám löndunarbannsins í Bretlandi. 1961, eftir strangt stríð þá, enduðu líka átökin með samningi. Og 1973 enduðu líka átökin við breta um stundarsakir og til bráðabirgða, eins og skýrt var tekið fram, með samningi. Og enn mun þessari deilu um 200 mílurnar ljúka með samningi. Alltaf hefur það farið svo að samningarnir hafa fært okkur að markinu og við höfum náð markinu. Og alltaf hafa Íslendingar staðið saman sem einn maður um að ná þessu lokamarki. Þetta er höfuðatriðið. Þetta má ekki gleymast, þótt við deilum hér, og það er þetta sem fyrst og fremst ætti að halda á loft. En það er misskilningur, sem kom fram, að ég held hjá hv. þm. Benedikt Gröndal, í gær, - ég bið hann afsökunar ef það er einhver annar þm. sem hefur haft orð á því, - að það hefði alltaf verið eiginlega þjóðarsamstaða í landhelgismálum. Ég sé að þm. vill ekki kannast við að hann hafi sagt það, þá sagði einhver annar það. Það er rétt, að það hefur verið þjóðarsamstaða um þetta sem ég var að tala um. En það hefur ekki verið þjóðarsamstaða um málsmeðferðina. Það sagði, held ég, annar þm. hér í gær að aldrei hefði verið eins mikil mótmælaalda og þung undiralda gegn samningum eins og einmitt nú. Sem betur fer eru menn fljótir að gleyma í pólitík. En það var svo hér á Alþ. 1961, að það voru ekki allir sammála um þann samning sem þá var gerður við breta og þjóðverja, og þá stóð svo á hér á Alþ. að það var stærri stjórnarandstaða þá heldur en nú, og þá man ég ekki betur en öll stjórnarandstaðan stæði saman sem einn maður gegn því að þessir samningar væru gerðir. Og þó að mörg stóryrði hafi hrotið í þessum umr. sem hér fara fram, þá held ég að það sé óhætt að fullyrða að þau hafi ekki verið minni og heldur meiri þá en nú, auðvitað að undanteknum amtmanninum sem talaði hér í gærkvöld. Það var sitt hvað sem við stjórnarandstæðingar höfðum þá við þennan samning að athuga, alveg eins og stjórnarandstæðingar nú hafa við þann samning að athuga sem nú stendur til að gera. En það var eitt og fyrst og fremst eitt alveg sérstakt atriði sem við vorum andvígir, og það var það ákvæði í samningnum sem skuldbatt okkur almennt og fyrir fram til að hlíta úrlausn Alþjóðadómstólsins um útfærslu landhelgi í framtíðinni. Hins vegar var það mjög jákvætt við þennan samning frá 1961 að í honum féllu bretar frá mótmælum gegn útfærslunni, gagnstætt því sem þeir höfðu gert 1956, vegna þess að þá tóku þeir kirfilega fram að þeir héldu fast við sín fyrri lagasjónarmið í því efni og viðurkenndu alls ekki 4 sjómílur. Það var deilt um það, hvort þetta jafngilti viðurkenningu eða ekki. Reynslan sýndi að það jafngilti viðurkenningu, og eftir umþóttunartímann, þriggja ára, þá giltu 12 sjómílurnar. Bráðabirgðasamkomulagið, sem gert var við breta 1973, hefur nokkuð borið hér á góma og mitt nafn hefur víst eitthvað verið nefnt í því sambandi. Ég vona þess vegna að mér fyrirgefist þó að ég víki aðeins að því. Ég vil fyrst segja það, að það var beinlínis tekið fram í alþingissamþykktinni frá 1972, að ríkisstj. skyldi vinna að því að ná samningum um tiltekinn umþóttunartíma við þær þjóðir sem hér höfðu veitt. Samkv. þessu umboði vann fyrrv. ríkisstj. að því að ná samningum bæði við breta og vestur-þjóðverja um vissan umþóttunartíma, og voru haldnir margir samningafundir um það efni. En þeir báru ekki árangur. Það bar sitt hvað á milli þangað til tókst að fá þennan bráðabirgðasamning við breta 1973. Það er mikill misskilningur, sem kannske var látið að liggja, að ég hafi laumast til að gera þann samning. Ég fór á fund forsrh. breta bæði með vitund og samþykki ríkisstj., bæði með vitund og samþykki utanrmn. Ég kom ekki heim með neinn samning, ég kom heim með samningsdrög, lýsti því alveg skýrt og skorinort yfir, bæði við fréttamenn og á Alþ., að það væri algerlega óskuldbundið gagnvart þessum samningsdrögum. Viðtökurnar við þeim samningsdrögum voru að vísu nokkuð á aðra lund en segja má að hafi orðið við þeim samningsdrögum sem hér liggja fyrir. Ég vil fyrst segja það, að það var aldrei gefið í skyn að með þessu samkomulagi væri bundinn endi um alla eilífð á deiluna við breta. Samkomulagið hét „Samkomulag um bráðabirgðalausn deilunnar um veiðar brezkra togara“, og í umr. hér á Alþ. lýsti ég því alveg skýrt og skorinort yfir að þarna væri um bráðabirgðasamkomulag að ræða. Ég sagði m. a., með leyfi hæstv. forseta, svo: „Menn spyrja hvað tekur við þegar þessu samkomulagi lýkur. Sumir eru svo bjartsýnir að halda af hafréttarráðstefnan verði þá búin að leysa vandann. Ég er ekki einn í þeirra hópi. Ég held að það verði miklu lengri tími þangað til hafréttarráðstefnan verður búin að ganga fullkomlega frá sínum málum. En ég er svo bjartsýnn að það muni að tveimur árum liðnum verða svo að þá hafi bretar fengið þann umþóttunartíma sem þeir geti sætt sig við og verði þá búnir að breyta sínum skipastól þannig, að hann verði ekki eins háður veiðum á Íslandsmiðum og hann hefur verið að undanförnu.“ Það má segja að í þessu efni hafi ég verið of bjartsýnn. En þó getur enginn um það sagt, hvað átt hefði sér stað og hvort það hefði verið farið fram á nokkra framlengingu á þessu samkomulagi ef ekki hefði verið stigið nýtt og stærra skref í landhelgismálunum. En ég sagði að þessum samkomulagsdrögum hefði verið tekið nokkuð á annan veg en nú, og ég hygg að það sé rétt. Þá tjáðu æðimörg samtök sig um þetta samkomulag og m. a. Landsamband ísl. útvegsmanna sem þá sendi frá sér bréf um þetta efni sem svo hljóðaði, með leyfi hæstv. forseta: „Vér leyfum oss að tjá yður, herra forsrh., að eftirfarandi ályktun var samþykkt á fundi stjórnar og varastjórnar LÍÚ og formanna útvegsmannafélaga víðs vegar um land sem haldinn var í Reykjavík laugardaginn 20. okt.: „Fundurinn samþykkir að mæla með því við ríkisstj., að hún geri samning um lausn fiskveiðideilunnar við breta á þeim grundvelli sem nú er fáanlegur og forsrh. Ólafur Jóhannesson kynnti fulltrúum LÍÚ á fundi 19. okt. s. l.“ Ályktunin var samþ. með 21:1 atkv.“ Ég læt það liggja á milli hluta hvert þetta eina atkv. var. Sama dag og ég talaði við Landsamband ísl. útvegsmanna, þá ræddi ég líka við Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda sem ætti að hafa og hefur auðvitað allgóðan kunnugleika á þessum málum. Og frá þeim fékk ég svo hljóðandi svar: „Í framhaldi og tilefni af viðræðum, sem þér, hæstv. forsrh., efnduð til föstudaginn 19. þ. m. með nokkrum fulltrúum félags vors og Landsambands ísl. útvegsmanna, þar sem þér gerðuð grein fyrir grundvelli sem nú væri fyrir lausn á fiskveiðilögsögunni við breta, var haldinn fundur í félagi voru 20. þ. m. og var þar samþykkt svofelld ályktun: „Almennur fundur í Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda, haldinn í Hafnarhvoli í Reykjavík laugardaginn 20. okt. 1973, lýsir eindregnum stuðningi við þær till. sem forsrh. Íslands og Bretlands hafa orðið ásáttir um að bera fram sem bráðabirgðalausn í fiskveiðideilu um tveggja ára skeið. Telur fundurinn að með samþykkt till. þessarar sé afstýrt hættuástandi sem gæti, ef heldur áfram, leitt til mannskaða og fjárhagstjóns sem aldrei yrði bætt. Skorar fundurinn á Alþ. að samþykkja till.“ Þess skal getið að allir meðlimir félagsins áttu aðild að afgreiðslu málsins og var ályktunin samþ. samróma.“ Sams konar eða svipaðar samþykktir voru einnig gerðar í Sjómannasambandi Íslands og Sjómannafélagi Reykjavíkur og fleiri sem ég hirði ekki um að rekja. Og þessi samkomulagsdrög voru samþ. hér á Alþ. með miklum meiri hl., en að vísu ekki einróma fremur en nokkru sinni ella, þegar um málsmeðferð hefur verið að tefla og um hefur verið að ræða samninga. Þá voru nokkrir á móti, og við því er auðvitað ekkert að segja frekar en áður og frekar en nú. Menn hafa eðlilega sína skoðun og eiga rétt á því. En það er alltaf erfitt að fullyrða um það, hver sé afstaða þjóðar. Það fer engin bein könnun fram á því. Ég hygg þó að flestir muni við það kannast, að þjóðin hafi andað léttar eftir að þessi samningur var samþykktur. Ég hef aldrei lagt á það neina launung, að ég vissi að alþb.-menn, samstarfsmenn mínir í stjórninni, voru þessum samningi andvígir í raun og veru, og það er engin ástæða til þess að fara dult með það. Þeir greiddu samt sem áður að yfirveguðu ráði þessum samkomulagsdrögum atkv., og það verð ég að álíta að hafi verið skynsamlega ráðið hjá þeim. Á þetta vildi ég aðeins benda í sambandi við þennan samning við bretana og sérstaklega undirstrika þetta, að það var ekki farið á bak við einn eða neinn í því efni og það gekk enginn að því gruflandi að þarna var í raun og veru aðeins um vopnahléssamning að ræða, þó að margir væru þá svo bjartsýnir að halda það og halda því fram að hafréttarráðstefnan mundi þá verða búin að leysa þessi mál. Viðtökurnar nú við því samningsuppkasti, sem fyrir liggur, eru á annan veg. Það er staðreynd að ýmis samtök, fjölmenn samtök, hafa gert samþykktir sem beinast gegn þessu fyrirhugaða samkomulagi, og í umr. í gærkvöld lýsti hv. þm. Björn Jónsson því yfir að Alþýðusambandið mundi beita sér gegn þessu samkomulagi af því afli sem það ætti yfir að ráða. Við vitum að þetta eru mjög þýðingarmikil samtök og þau hafa yfir miklu afli að ráða, og við hlustuðum vissulega með athygli á þessi varnaðarorð. En það, sem gladdi mig sérstaklega, var að Björn Jónsson tók fram og undirstrikaði að þetta mundu þessi samtök gera með hverjum löglegum hætti. Og það er ekki neitt við það að athuga. Þessi samtök hafa sinn rétt til að berjast gegn slíkri samþykkt með löglegum hætti. En eftir sem áður og þó að okkur sé ljóst hér á Alþ. að þetta séu þýðingarmikil samtök og afstaða þeirra geti haft margvíslegar afleiðingar, þá er það eftir sem áður skylda okkar hér á Alþ. að taka ákvörðun um efnið og bera á henni ábyrgð. Okkur getur yfirsést sem ákvörðunina tökum, en við verðum þá að taka afleiðingunum af því þegar þar að kemur. Það er Alþ. íslendinga, sem á að taka ákvarðanir sem þessar - Alþ. íslendinga sem ýmsar blaðursskjóður hafa gert sér leik að að undanförnu að kasta og hreyta ónotum í, - þessa stofnun íslensku þjóðarinnar sem er í reyndinni æðsta stofnun hennar, hefur verið burðarásinn í allri hennar frelsis- og sjálfstæðisbaráttu frá öndverðu. Ég held að við alþm. ættum a. m. k. að reyna að standa á verði um það að halda uppi virðingu Alþ. og haga okkar vinnubrögðum ekki á þann hátt að þeir dómar, sem um Alþ. hafa verið felldir, gætu kallast sannmæli. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að við, sem hér erum og kunnum að taka þá ákvörðun sem hér liggur fyrir, við föllum náttúrlega, við gleymumst. En Alþ. íslendinga mun standa. Það stendur á meðan Ísland er til.  Það lét einn ónefndur þm. að því liggja í umr. í gærkvöld að ég hefði verið eitthvað óheill í samstarfi í vinstri stjórninni. Mér væru það mikil vonbrigði, svo að ég segi ekki meira, ef samstarfsmenn mínir í þeirri stjórn bera mér það á brýn. Það er nú svo, að hverjum og einum þykir sinn fugl fagur, já, jafnvel þótt hann sé nú fjaðralaus og magur, og það er nú svo með mig að mér þykir vænt um vinstri stjórnina og hef aldrei farið dult með það. Ég álít að hún hafi reist sér óbrotgjarnan minnisvarða í íslenskri sögu. Ég álit, að hún hafi hafið atvinnubyltingu hér á þessu landi. Þeirri atvinnubyltingu er haldið áfram af núv. ríkisstj. Nú koma menn og segja: Það eru komin allt of mörg skip inn í landið.- Guð hjálpi þessum mönnum. Hvers vegna missti Ísland sjálfstæði sitt á sínum tíma? Af því kannske fyrst og fremst að íslendingar hættu að sigla, af því að íslendingar hættu að eiga skip og urðu ósjálfbjarga og upp á aðra komnir. Nei, það eru ekki komin of mörg skip. Ég held að við í vinstri stjórninni höfum, á meðan hún var og hét, átt gott samstarf saman, og ég sé sannarlega ekki eftir þeim árum. Og mér er ljúft að taka það fram, að ég tel að Alþb. hafi staðið alveg heilt í þeirri ríkisstj., og eins og ég sagði, þá yrði ég fyrir vonbrigðum ef alþb.-menn gæfu okkur framsóknarmönnum ekki sama vitnisburð, ja, kannske að undanteknum amtmanninum  Annars er mér hjartanlega sama um hvað hv. þm. Stefán Jónsson heldur um þetta efni og hvort hann heldur að það sé mér að kenna að vinstri stjórnin fór út um þúfur eða ekki. Það er illa farið með tíma Alþ. að ræða um hann sérstaklega hér, og það ætla ég ekki að gera nema að ákaflega litlu leyti. Það er þó alltaf kurteisi að þakka fyrir sig, og ég get ekki látið hjá líða að þakka honum fyrir það lof sem hann bar á mig hér í gærkvöld. Það er nú svo að flestir menn eru þannig gerðir að þeim þykir lofið gott, jafnvel þótt það sé oflof. Og auðvitað var það oflof sem hann bar á mig, bæði mín miklu áhrif í mínum eigin flokki og mín yfirþyrmandi áhrif i vinstri stjórninni, jafnframt því sem hann gerði svo hlut sinna manna þar minni en réttmætt var og er. En það er nú einu sinni svona, að þar sem skáldæðin er rík, þá getur hún stundum borið raunveruleikann ofurliði og leitt mann jafnvel út á villigötur. Og ekki meira um það. Ég skal þá víkja dálítið að því samkomulagi sem hér liggur fyrir, en vil fyrst endurtaka það sem ég sagði, að það var vilji til þess i vinstri stjórninni hjá öllum að leysa þessi mál með samningum um umþóttunartíma. Og í raun og veru héldum við að þjóðverjar væru miklu auðveldari en bretar, og við héldum að samningar við þá mundu nást, sérstaklega eftir að samkomulag hafði verið gert við bretana. En sú von brást, og það voru fyrst og fremst tvö atriði sem strandaði á. Það voru fyrst og fremst tvö atriði, og ég held að ég þori að fullyrða að ef þau atriði hefðu fengist í lag, þá hefði ekki strandað á öðrum atriðum þó að um þau væri víss deila. Og þessi tvö atriði voru það, að þjóðverjar héldu fast við að verksmiðjuskip og frystitogarar mættu vera með í samkomulaginu og fá veiðiheimildir. Því var alltaf algerlega neitað af okkar hálfu, og það var eitt þýðingarmesta atriðið við breska samkomulagið að þar voru frystitogararnir útilokaðir og þar með skapað það fordæmi sem auðveldaði okkur í samtölum við aðrar þjóðir að halda þessu fram ríkt. Þetta var fyrra atriðið. Hið síðara var það, að vestur-þjóðverjar vildu af lögfræðilegri þrákelkni endilega hafa það í samkomulaginu að þeir mættu koma einhvers staðar, þótt ekki væri nema á tveimur stöðum, upp að 12 mílunum, vegna þess að annars töldu þeir að þeir væru að viðurkenna 50 mílurnar. Það voru þessi tvö höfuðatriði sem strandaði á, þó að ágreiningur væri um hversu nærri þeir almennt mættu koma, annars vegar 30 mílur kannske, sem við höfum nefnt, en hins vegar 25 sem þeir vildu miða við sem höfuðlínu. Og enn fremur var ágreiningur um aflamagnið, en þó ekki meiri en svo, að ég hygg að hann hefði jafnast ef það hefði verið hægt að fá botn í þessi tvö atriði sem ég nefndi. Og þá skal ég til þess að lengja ekki mitt mál úr hófi gera grein fyrir því, hvers vegna ég nú er með því samkomulagi sem hér liggur fyrir. Það er þá í fyrsta lagi, að það hafa nú fengist strikuð út þessi tvö atriði sem stóðu áður sérstaklega í vegi. Það er alveg skýrt í þessu samkomulagi að verksmiðjutogarar og frystitogarar koma ekki til greina, það er ekki samið um þá, þeir eru strikaðir út. Og það er enn fremur fallist á það i þessum samkomulagsdrögum að þjóðverjar komi hvergi upp að 12 sjómílum. Þetta eru vitaskuld mjög þýðingarmikil atriði, og það er náttúrlega misskilningur að ætla að halda því fram að hér sé um einhverja dulbúna verksmiðjutogara að ræða, jafnvel þótt það séu í þeim einhverjar kvarnir eins og víðar. Það er sagt að það hafi verið tekið fram í drögum, sem menn sáu hér fyrst, að þar hafi verið ákveðið að þeir mættu vinna úr úrgangi mjöl og lýsi. Hvað hefur gerst eftir að við skoðuðum þessi samkomulagsdrög? Hefur þetta ekki verið algerlega strikað út? Ég ætla að það geti engum dulist að eftir lögfræðilegum skýringum sé það nú alveg skýrt, að þegar þannig hefur verið fellt niður ákvæði sem hefur þó verið þarna, þá verður það ekki skilið á annan veg en þann, að það kemur ekki til greina að þeir megi gera þetta. Annað atriði, sem veldur því að ég get fallist á þetta samkomulag, er það um hvers konar fisktegundir er þarna að tefla. Þarna eru aðalfisktegundirnar karfi og ufsi, sem þjóðverjar hafa reyndar veitt hingað til fyrst og fremst, og alveg bundið takmörkunum hve mikið þeir megi veiða af þorski. Þeir mega aðeins veiða af þorski 5000 tonn. Það er alveg skýrt að þegar þeir hafa veitt 5000 tonn af þorski, hvort sem þeir hafa veitt mikið eða lítið af karfa og ufsa, þá verða þeir að hætta veiðum. Þetta er algerlega ótvírætt af 2. tölul. í þessari orðsendingu, þar sem segir: „Ríkisstjórn Sambandslýðveldisins Þýskalands ábyrgist“ o. s. frv. að fara ekki fram úr þessum heildarafla sem þar segir og þar af þorskafli ekki meiri en 5 þús. tonn. Stjórn Vestur-Þýskalands hefur skuldbundið sig til þess, - að jafnskjótt og þeir hafi veitt 5 þús. tonn af þorski, þá skuli veiðum hætt, vegna þess að stjórn Vestur-Þýskalands, þótt voldug sé, getur ekki ábyrgst það, ef veiðum er haldið áfram að ekki slæðist eitthvað með af þorski til viðbótar. Þess vegna hefur hún með þessu ákvæði alveg ótvírætt skuldbundið sig til þess að stöðva veiðarnar á Íslandsmiðum þegar 5 þús. tonnum af þorski er náð, hvað sem liður aflanum af karfa og ufsa. En það þarf ekki að endurtaka það, sem hér hefur verið sagt og hefur komið fram í áliti fiskifræðinga, að það er reyndar þorskurinn sem er okkar viðkvæma mál í þessu efni, en karfinn og ufsinn eru það síður af mörgum ástæðum. Það er meira af þeim tegundum. Það hafa jafnvel ekki farið fram svo fullkomnar rannsóknir í þeim efnum að fiskifræðingar vilji staðhæfa að þau mörk, sem þeir nefna í því efni, séu endanlega rétt, það taka þeir fram. Og svo í þriðja lagi eru þessar fisktegundir, karfi og ufsi, miklu verðminni og illseljanlegri en þorskurinn. Og þetta var auðvitað meginatriðið þegar um þessa samninga er að ræða. Þetta hefur auðvitað verið tekið fram af mörgum sem hér hafa talað á undan mér, svo að það er ekki ástæða til þess að fjölyrða um það. En ég undirstrika að það er þetta atriði sem ræður miklu í mínum huga, að ég tel þetta samkomulag eftir atvikum aðgengilegt og að það sé rétt af okkur að gera það. Þá bendi ég enn fremur á það og það hefur líka mikil áhrif, að í þessu samkomulagi felst viðurkenning á verndun friðunarsvæða sem íslendingar ákveða. Það stendur i 5. lið þessarar orðsendingar. Það var einhver hv. þm. að tala um það í gær að það væri engin trygging fyrir því að smáfiskur væri verndaður. Ég sé ekki betur en þarna standi: „Í því skyni að vernda svæði þar sem mikið er af ungfiski og hrygningarfiski á hafsvæðinu umhverfis Ísland, ábyrgist ríkisstjórn Sambandslýðveldisins Þýskalands, að þýskir togarar stundi ekki þær veiðar, sem íslenskum skipum eru bannaðar af þar til bærum stjórnvöldum.“ Ég hef haldið að ungfiskur og smáfiskur féllu dálítið saman, þannig að ég held að það geti nú ekki verið neinn vafi á því að það sé smáfiskur sem er verndaður einnig með þessu ákvæði. Og ég vil enn fremur í þessu sambandi benda á 6. lið tölul. 2, þar sem þetta er líka undirstrikað, að þau skuldbindi sig til þess að veiða ekki fisk þar undir t. d. þeim stærðarmörkum sem þar er um að ræða.  Það hefur verið aðeins hreyft þeirri aths. við hetta samkomulag að það gæfi ekki íslendingum nægilegt tækifæri til þess að hafa eftirlit með því að þjóðverjar fylgdu þeim reglum, sem hér eru settar. En ég fyrir mitt leyti get ekki séð að á því séu nokkur tvímæli að íslendingar hafi algerlega fullan rétt í þessu efni. Og þar er einmitt 2. mgr. 8. tölul. Það er alger misskilningur að setja þá mgr. í samband við fyrri mgr. Ef það hefði átt að vera, þá hefði þetta ekki verið sérstök mgr. En þetta er sérstök og sjálfstæð mgr., þar sem segir: „Eftirlitsmenn mega fara um borð í þýsk skip til að kynna sér leiðarbók og aflaskýrslur svo og rannsaka veiðarfæri og afla um borð.“ Þetta er alveg ótvírætt. Og ef þetta skyldi nú eitthvað koma til kasta landhelgisgæslunnar, sem ég veit ekki, það er allt eins líklegt að það væri í höndum Hafrannsóknastofnunarinnar, þá skyldi sannarlega ekki standa á mér að ráða t. d. hv. þm. Stefán Jónsson sem eftirlitsmann ti1 þess að fara um borð í þýsku togarana til þess að kanna þetta.

Ég heyrði ekki almennilega, hvað ráðh. sagði.

-- að ég skyldi glaður ráða hv. þm. sem eftirlitsmann til þess að fylgjast með veiðum, ef það félli í hlut landhelgisgæslunnar að hafa þetta eftirlit með höndum.

Ég hef farið út með landhelgisgæslunni.

Já, já. og notið þar góðrar fyrirgreiðslu, vona ég.

Í tíð annars forsrh.

Já, en hv. þm. hefur kannske ekki leitað eftir því í minni tíð?

Að vísu gerði ég það, en fékk synjun.

Jæja. Að lokum er þess að geta, að samkv. þessu samkomulagi er það svo að það má fresta því eftir 5 mánuði ef bókun nr. 6 verður þá ekki komin til framkvæmda, þannig að það er allt eins líklegt, eins og horfir nú, að þetta samkomulag verði í reynd ekki til tveggja ára, heldur aðeins til 5 mánaða. Ég er auðvitað þakklátur fyrir allt lof sem borið er á fyrrv. ríkisstj., og það er rétt, eins og hér hefur komið fram hjá ýmsum þm., að hún vann vasklega í landhelgismálinu, m. a. með því að gera ýmsa bæklinga og kynna málið rækilega, m. a. með því að senda út sendimenn til kynningar á málinu. Það er t. d. að mínu áliti ekki nokkurt vafamál að sendiför þeirra Hannesar Jónssonar og Steingríms Hermannssonar á þing Afríkuríkja hafði - ja, ég vil segja hafði afgerandi áhrif á afstöðu þá sem þessi ríki tóku svo síðar. Sannarlega fór hv. þm. Jónas Árnason í margar ferðir til Bretlands og ræddi þar við menn, og ég vanmet það alls ekki hvað hann gerði í þeim efnum. Hinu verð ég svo að vísa til föðurhúsanna, þegar annaðhvort er látið að því liggja að landhelgisgæslan hafi verið slöpp - eða ef menn veigra sér við því að beina nokkrum skeytum að skipshöfnum landhelgisgæslunnar, þá a. m. k. að dómsmrh. hafi verið slappur, og það er ekki nema réttmætt því að hann ber ábyrgðina og stendur undir henni. Ég vil vísa því heim til föðurhúsanna. Landhelgisgæslan hefur alltaf gert það sem hún hefur getað og verið beitt þannig. Og ég met miklu meir það sem t. d. skipherrar í landhelgisgæslunni segja um mín skipti af þessum málum og mitt samband við þá heldur en það sem hv. þm. Stefán Jónsson segir. Og mér er óhætt að segja það, að það hefur aldrei af minni hálfu verið haldið aftur af þeim. Þegar flotinn á sínum tíma kom á Íslandsmið var varðskipunum beitt eftir því sem mögulegt var. Hins vegar sýndi það sig, að landhelgisgæsluna skorti auðvitað eðlilega afl á við þann óvin sem við var að eiga, og sérstaklega gagnvart þeim baráttuaðferðum sem beitt var gegn varðskipunum, sem sé að það var lögð sérstök stund á það af hálfu dráttarbátanna og reyndar togara einnig að sigla á varðskipin. Það gerðist æ ofan í æ, og varðskipin löskuðust af þeim sökum og urðu þess vegna stundum að dvelja til viðgerðar um nokkurn tíma í höfnum. Og ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um að það verður nú beitt sömu aðferðunum í þessu efni. Skipherrarnir á varðskipunum hafa sýnt það áður að þeir eru vaskir menn og hljóta, þótt með annarlegum hætti sé, aðdáun i raun og veru hinna bresku sjómanna sem þeir eru að fást við, af því að þeir geta ekki komist hjá því að viðurkenna það og sjá hvílíkir afburðasjómenn þar eru að verki. Það verður auðvitað áfram haldið þeirri stefnu í þessu efni eins og áður hefur verið gert, að landhelgisgæslunni verður beitt af fullum krafti og hún látin gera það sem í hennar valdi stendur til þess að trufla og aftra veiðum breskra togara hér - og taka þá ef mögulegt er. En það hefur hingað til reynst erfitt að taka togara sem ekki vilja hlýða stöðvunarmerkjum. Það er enginn leikur að fara um borð i togara til að taka þá fasta ef þeir eru á fullri ferð. Þó hefur tekist að stöðva togara og færa hann til hafnar. Það er satt að 1andhelgisgæslan er betur búin nú til þess að mæta átökum en áður, og verður vonandi til þess kostað að hún verði enn betur undir það búin. En hitt verða menn þá jafnframt að hafa í huga, að það er dálítið annað að verja 200 sjómílna svæði heldur en 50 sjómílna. Það er dálítið annað og var dálítið annað að verja 12 sjómílna svæði heldur en 50 sjómílna svæði, þannig að þessi atriði verður að taka með í reikninginn. En ég ætla ekki að fara í þessu sambandi að ræða annars um baráttuna við breta. Ég veit að það er svo, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, að allir íslendingar eru sammála um að standa saman og verjast með öllum mætti og svara með viðeigandi hætti innrás breta. Og það ber ekki allt upp á sama daginn í því efni. Þar skiptir mestu máli að úthaldið sé fyrir hendi, vegna þess að ég spái því að við eigum fyrir höndum langt stríð við breta að þessu sinni, og undir það skulum við búa okkur. Eins og ég sagði áðan, þá er ekkert sjálfsagðara en menn deili hér á Alþ. Alþ. er glerhús í vissum skilningi, opinn vettvangur sem öll þjóðin getur fylgst með og á að fylgjast með umr. sem hér fara fram. En það eru og verða alltaf á hverjum tíma einhver vandamál uppi þar sem Alþ. verður að taka afstöðu, og þá verður meiri hl. að ráða og bera ábyrgð á því og taka afleiðingum sinna verka. Og þannig verður það í þessu máli. Menn flytja mál sitt og fá tækifæri til þess á allan hátt, en síðan verður svo eftir okkar réttu leikreglum og okkar stjórnskipun Alþ. eða meiri hl. að taka ákvörðunina. Það er ekkí hægt að haga þessu á annan hátt. Ég veit að allir hv. alþm. eru sammála um að þannig eigi þetta að vera og þannig hljóti þetta að vera. Og það veltur á ýmsu hverjir eru í meiri hl. eða minni hl. hverju sinni. En þegar deilan er afstaðin, þá munu stóryrðin gleymast fljótt, en hitt verður munað, að það er áfram stigið. Við a. m. k. stigum þetta skref i þeirri trú að það þoki okkur nær því marki, að Ísland fái að fullu og öllu viðurkenndan yfirráðarétt sinn yfir 200 sjómílum. Við megum ekki gleyma því, að við erum ekki einir í heiminum og það er litið á okkar málstað úti í hinum stóra heimi talsvert misjöfnum augum. Við þurfum að vinna samúð og skilning nægilega margra til þess að fá okkar mál fram. Við höfum notið víða samúðar og skilnings fyrir okkar málstað. Og við verðum að gæta þess að halda þannig á málum að við hrindum ekki frá okkur þeim öflum, sem gætu viljað styðja í þessu efni, að ná þessu lokamarki, og það er lokamarkið, sem við eigum að horfa á, jafnvel þótt við endrum og eins verðum að gera krók á leiðina. það, sem máli skiptir, er að komast ú leiðarenda, ekki endilega hvort það tekur árinu lengur eða skemur. Það er ekki nokkur vafi á því að með þessum samkomulagsdrögum eru þjóðverjar á leiðinni að viðurkenna okkar útfærslu. Það felst í þessu í reynd mjög veigamikil viðurkenning. það er ljóst þegar litið er t. d. á þá togara sem þarna er um að ræða, að þeir eru nú allmargir komnir til ára sinna og mundu margir á íslenska vísu líklega vera taldir aflóga. Og allt gengur þetta í þá átt og auðvitað er það leiðin til að vinna mál að dreifa óvinunum, að einangra aðalóvininn, og það er það sem við erum að reyna að gera í þessu máli -- og það tekst.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. sagði í lok máls síns eitthvað á þá leið, að á þeirri leið, sem liggur að fullum yfirráðum íslendinga yfir fiskimiðunum á landgrunninu umhverfis landið, kunni að þurfa nú eins og stundum áður að taka á sig krók. Til sanns vegar má það færa. En þess þarf þó að gæta að þótt krókur geti verið betri en kelda, þá er verst af öllu að taka á sig á erfiðri vegferð krók sem endar í keldu. Það er hin stóra hætta sem felst í þeim samkomulagsdrögum sem hér liggja fyrir, að þar sé svo alvarlega sveigt af leið að markmiðið, full yfirráð yfir íslenskum fiskimiðum reynist á leiðarenda langtum minna virði en það ætti að vera að öllu eðlilegu og við höfum alltaf talið að það yrði. Mál standa nú þannig að dómi fróðustu manna að ekkert má út af bera ef ekki á svo að fara innan tiltölulega skamms fyrirsjáanlegs tíma að verðmætustu stofnar nytjafiska okkar verði komnir svipaða leið og Norðurlandssíldin fór fyrir nokkrum árum vegna skefjalausrar ofveiði. Þessi till. um samkomulagsdrög og sá eftirleikur, sem virðist eðlilegur, fleiri samningar um mun stærri hluta af þorskaflanum til annarra þjóða, skapar að mínum dómi og okkar annarra andstæðinga samkomulagsins hættu á því að í slíka ófæru sé stefnt. Það má vel vera og á það get ég fallist með hæstv. dómsmrh., að hefðu þessi samningsdrög legið fyrir fyrir segjum tveimur árum, þá hefði a. m. k. ég og máske ýmsir aðrir lítið þau nokkuð öðrum augum en nú og þótt þau aðgengilegri samkomulagsgrundvöllur. En síðan hefur margt breyst. Ég held að enginn geti á móti því borið, að tvær af þýðingarmestu forsendum fyrir veitingu veiðiheimilda til erlendra skipa í íslenskri fiskveiðilögsögu hafa gerbreyst á síðustu tveimur árum. Lögsagan hefur verið færð út úr 50 mílum í 200 mílur frá grunnlínum. Sú stórfellda útfærsla er lítið nema nafnið eitt meðan stórlega skortir á að 50 mílna svæðið gamla hafi verið friðað fyrir veiðum útlendinga. Það er ekki hægt að lá fólki það og þá sér í lagi sjómönnum sem líta svo á að það sé nánast leikaraskapur að færa út í 200 mílur á pappírnum, en heimila jafnframt veiðar sem nema mörgum tugum, jafnvel hundruðum þús. tonna árlega, sem vitað er að aðallega yrðu tekin innan við 50 mílna línuna. Hitt atriðið, sem breytir viðhorfi til veiða á botnfiskstofnum á Íslandsmiðum, er skýrsla fiskifræðinga okkar sem er svo margrakin í þessum umr. að ég ætla ekki að fjalla um hana frekar. En niðurstaða hennar er í sem stystu máli sú, að til þess að misbjóða ekki stofnunum, einkum þorskstofninum, þannig að óvíst sé að hann bíði þess bætur um fyrirsjáanlega framtíð, þá verður annaðhvort að strika út aflamagn sem nemur í stærstum dráttum afla útlendinga á Íslandsmiðum eða þá helminginn af þeim afla sem við íslendingar höfum tekið á þessum miðum. Aðra hvora eða eitthvert sambland af þessum tveim leiðum þarf að fara ef halda á sókninni innan viðunandi hættumarka að dómi fiskifræðinga. Þetta tvennt í sameiningu gerir það að verkum, að það, sem þótt hefði máske viðunandi kostur fyrir tveimur árum, er nú að mínum dómi algerlega óviðunandi. Þetta, sem ég hef nú tilfært, er að mínum dómi mergurinn málsins. En svo eru ýmis smærri atriði sem ástæða er til að gera að umræðuefni. Enn vil ég víkja að atriði sem hæstv. dómsmrh. kom að í ræðu sinni. Það er eftirlitið með að fyrirhugað samkomulag sé haldið og að ákvæði þess komist á tilætlaðan hátt til skila. Ég fékk ekki skilið orð hæstv. dómsmrh. öðruvísi en svo, að það væri enn óráðið hvert íslenskt stjórnvald færi með það eftirlitshlutverk sem tvímælalaust verður að gegna samkv. þessu samkomulagi ef gert verður. Það tel ég mjög miður farið ef þetta leikur enn í óvissu. Ég tel mjög nauðsynlegt að ríkisstj. ákveði ekki einungis um rn., - og ég tel langeðlilegast að það sé dómsmrn., yfirstjórnandi landhelgisgæslunnar, sem fái þetta hlutverk í hendur, - heldur og ekki síður að látinn sé í té sá skipakostur og sá sérhæfði mannafli sem til þarf að gegna þessu eftirlitshlutverki, því að það tel ég augljóst að landhelgisgæslan, eins og hún er nú skipuð, og varðskipin munu eiga nógum öðrum verkefnum að sinna þótt nýr skipakostur og nýr mannafli komi til sögunnar að gegna þessu sérstaka eftirlitshlutverki. Og það þarf ekki aðeins að búa svo um hnúta við eftirlit hér á miðunum. Ekki er síður þýðingarmikið að eftirlit í löndunarhöfnunum sé trútt og niðurstöður þess komi skjótt og rækilega til skila. Það skiptir t. d. ekki litlu máli, að það sé staðreynt eins fljótt og kostur er að 5000 lesta þorskaflanum sé náð, því að ef þetta samkomulag tekst, þá segir mér svo hugur um að það verði 5000 lestirnar af þorski sem verði hin ákvarðandi stærð í því efni hver heildaraflinn verður, en ekki 55 þús. lestirnar af karfa og ufsa. Þá vil ég víkja að atriði sem mjög hefur borið á góma í þessum umr. Það hefur verið staðhæft æ ofan í æ að með þessu samkomulagi séu vestur-þýsk verksmiðjuskip og frystitogarar útilokuð úr íslenskri fiskveiðilögsögu. Nú hefur það kveðið við hjá vestur-þjóðverjum í þeim viðræðum, sem fram hafa farið og ég hef fylgst með um fiskveiðiundanþágur, að í rauninni eigi þeir alls engin réttnefnd verksmiðjuskip af því tagi, sem t. d. þjóðir eins og japanir, sovétmenn og fleiri ráða yfir, þeir eigi alls engin verksmiðjuskip af þeirri stærð og þeirri gerð sem beri það nafn með rentu, heldur séu hinir stærri togarar þeirra búnir vélum og getu til vinnslu á úrgangi og einstökum fisktegundum í mjöl og lýsi, þarna sé um að ræða togara sem ekki séu réttnefnd verksmiðjuskip, heldur togara sem aðallega veiði í ís eða frystingu, en séu að nokkru búnir verksmiðjuvinnslu sem hluta af sínum búnaði. Þetta skiptir auðvitað ekki höfuðmáli. En hitt liggur fyrir, að a. m. k. stór hluti þeirra togara, sem upp eru taldir á þeim lista sem birtur er sem fskj. II með þáltill., hefur slíkar vélar innanborðs, þó vafalaust ekki af stærstu gerð, svo að vel má vera að réttnefni sé það orð sem hér hefur heyrst, að þar séu kvarnir á ferðinni. Engu að síður skiptir það nokkru máli hvernig þessum kvörnum, hvernig þessum bræðslu- og mjölvinnsluvélum er beitt, og ég tel því, ef ég hef skilið dómsmrh. rétt, að það hafi verið misráðið að nema úr samkomulagsdrögunum ákvæði sem takmarkaði vinnslu þessara véla við það eitt að vinna slóg úr aflanum, ef þá ekki kemur það á móti að þessar vélar séu hreinlega teknar úr skipunum.  Þá er það enn atriði, sem ég tel rétt að vekja athygli á. Það varðar frystiskipin. Alveg rétt er það hjá hæstv. dómsmrh. að mesti ásteytingarsteinninn í viðræðunum við vestur-þjóðverja var frá upphafi eindregin krafa þeirra um að við hleyptum helst öllum frystitogaraflota þeirra inn í íslenska fiskveiðilögsögu eða a. m. k. verulegum hluta hans. Þeir færðu sig að vísu neðar og neðar í þeirri tölu, en alltaf var þó um umtalsverðan skipakost að ræða. Nú er okkur sagt að því marki sé náð að frystiskipin hafi gersamlega verið strikuð út, hér sé ekki um neitt slíkt skip að ræða. Þetta er ekki rétt samkv. þeim upplýsingum sem ég hef í höndum. Ég hef hér þann lista sem þjóðverjar afhentu á sínum tíma í viðræðum, þar sem talinn var upp allur togarafloti þeirra ætlaður til veiða á fjarlægum miðum. Þar er einnig tilfært hverjir af þessum togurum hafa frystivélar til hraðfrystingar á flökum eða heilum fiski. Á þessum lista eru nöfn tveggja skipa, talin með frystigetu, sem eru á fskj. II. Strax togarinn Altona sem hér er fyrstur á listanum. Samkv. upplýsingum vestur-þýskra stjórnvalda er þetta frystitogari. Frystigeta hans er 33 tonn á sólahring af flökum eða heilfrystum fiski. Þarna er einnig togarinn Othmarschen, einnig eitt af stærri skipunum. Þetta er líka að sögn vestur-þýskra stjórnvalda frystitogari. Frystigeta hans er sú sama og Altona, 33 lestir. Hér eru sem sagt af þessum 40 skipum enn inni tvö frystiskip sem höfðu frystigetu þegar sá listi var útbúinn sem ég hef í höndum, og á eftir að sjá hvort sú hefur raunin orðið á að frystivélarnar hafi síðar verið teknar úr þessum skipum, en það væri það eina sem gæti breytt þeim frystitogurum í venjulega ísfisktogara. Ég tek það skýrt fram að ég er ekki að drótta því að neinum, sem hér eiga hlut að máli af íslendinga hálfu, að þeir hafi vísvitandi gefið rangar upplýsingar um þetta atriði. Ég vil aðeins benda á þetta til dæmis um það, hversu nauðsynlegt er að fara nákvæmlega ofan í þær upplýsingar, sem mótaðilinn í samningunum leggur í té, og sannreyna það sem hann heldur fram um atriði sem þetta. Á sínum tíma þáðu þjóðverjar skuldbindingu um að þótt frystitogararnir fengju að koma á Íslandsmið, þá skyldu þeir aðeins veiða í ís og ekki nota sína frystigetu. Ekkert slíkt ákvæði er í þeim samningsdrögum sem hér liggja fyrir, svo að sé það rétt, sem mér virðast öll rök benda til, að þarna hafi síæðst með tveir frystitogarar, þá eru engar hömlur á því samkv. þessum drögum að þeir noti frystivélar sinar við þær veiðar sem þeim á að heimila. Ég tel umr., sem hér hafa farið fram, hafa sýnt að mörg önnur rök, sem þessu samningsuppkasti eru færð til ágætis, séu litlu eða engu haldbetri en þau sem ég tel mig hafa sýnt fram á að séu fallin um sjálf sig. Ég ætla ekki að tíunda þau frekar, það hafa aðrir gert, en ætla aðeins að endurtaka það, sem ég sagði í upphafi, að það eru kannske ekki þessi samningsdrög með öllum sínum göllum, sem mér óar mest, heldur sá dilkur sem ég tel augljóst að þau muni draga á eftir sér.



Herra forseti. Á sömu klukkustundum og herskip hennar hátignar stíma inn í íslenska lögsögu í þeim tilgangi að beita okkur íslendinga ofbeldi sitja þm. þjóðarinnar fram á nótt í málstofum Alþ. og saka hverjir aðra um landráð. Efnt er til mótmælafunda gegn rétt kjörnum stjórnvöldum og kynt er undir elda óeiningar og upplausnar. Það er sorgleg staðreynd að við skulum ekki bera gæfu til að standa saman á slíkum örlagastundum þegar þessari litlu þjóð er ógnað með vopnavaldi og yfirgangi. Ekki skelli ég skuldinni á neinn einstakan. Það er tilviljun að þessa atburði ber upp á sömu stundina, þ. e. a. s. innrás herskipanna og umr. um þetta samkomulag eða þessa samninga, og það er víst nauðsynlegt í pólitíkinni að vera ósammála. Hér hafa menn rætt fram og aftur um einstök atriði þessara samningsdraga, vegið og metið kosti og galla og lýst með sterkum lýsingarorðum afleiðingum til góðs sem ills. En ef við gerum okkur far um að hafa nokkra yfirsýn í þessu máli og líta á þetta samkomulag eða drög að samkomulagi í sögulegu ljósi, þá held ég að öllum geti orðið það ljóst að hér er engan veginn um að ræða lokamark, aðeins áfanga á langri leið. Hér er ekki verið að taka neinar úrslitaákvarðanir í landhelgisbaráttu okkar, en við erum að semja um tímabundnar veiðiheimildir, og þess konar samkomulag hefur verið gert áður í baráttu okkar fyrir útfærslu landhelginnar. Á það hefur verið minnt hér fyrr í dag að við sömdum um tímabundnar veiðiheimildir til handa bretum og vestur-þjóðverjum þegar fært var út í 12 mílur. Við sömdum aftur við breta og aðrar þjóðir þegar fært var út í 50 mílur. Og allir flokkar hafa staðið að slíku samkomulagi. Þær takmörkuðu veiðiheimildir út af fyrir sig, sem ég hef hér minnst á, hafa ekki skaðað málstað okkar. Þær hafa ekki dregið úr rétti okkar og þær hafa ekki tafið fyrir framgangi okkar baráttu til yfirráða yfir íslenskri lögsögu. Út frá okkar eigin sjónarhóli er hér ekki um eftirgjöf að ræða, heldur aðlögun, ekki um undanslátt, heldur staðfestingu á rétti okkar til að semja um tiltekin svæði innan íslenskrar lögsögu. Afstaða okkar, þótt við höfum gert slíkt samkomulag frá einum tíma til annars, hefur aldrei og mun ekki nú haggast um einu þumlung. Ef litið er á landhelgismálið í sögulegu ljósi, ef við köfnum ekki í smáatriðum, þá hlýtur öllum að vera ljóst að slíkur áfangi að gera samkomulag við andstæðinga okkar getur fært okkur nær, en ekki fjær lokamarkinu. Í slíku samkomulagi felst viðurkenning af þeirra hálfu á rétti okkar, eins og bent hefur verið hér á. Þjóðverjar gerðu ekki samkomulag við okkur um takmarkanir á afla og skipaflota nema af því að þeir viðurkenna að við höfum rétt til þess að setja þeim slík skilyrði. Þjóðverjar gangast ekki undir íslensk lög og íslenskt eftirlit nema af því að þeir fallast á að þau gildi og það eftirlit eigi rétt á sér innan 200 mílnanna. Hæstv. utanrrh. lofaði að koma því á framfæri við þjóðverja, að þessi skoðun hefði komið fram hér á hinu háa Alþ., - sú skoðun að við lítum svo á að með þessu samkomulagi væru þjóðverjar að viðurkenna okkar rétt. Ég vil leyfa mér að beina því til hæstv. utanrrh. að hann geri betur en segja einvörðungu að þessi skoðun hafi komið fram. Hann á að tilkynna þjóðverjum, að þetta sé skoðun okkar allra, ríkisstj., þings og þjóðar. Undir þeim kringumstæðum að ástand fiskstofnanna væri með eðlilegum hætti, með hliðsjón af því að hafréttarráðstefnan er í nánd og færir okkur vonandi fullan sigur og af þeirri ástæðu að við íslendingar viljum sýna öðrum þjóðum sams konar tillitssemi og við viljum að þær sýni okkur, þá ætti slíkt samkomulag sem hér er um að ræða ekki að valda okkur umtalsverðum áhyggjum. Réttur okkar er sá sami og staða okkar gæti styrkst. Undir venjulegum kringumstæðum, sagði ég. Nú hefur hins vegar komið fram svart á hvítu að það er ekki um venjulegar kringumstæður að ræða. Fiskstofnar okkar eru í bráðri hættu. Það setur vissulega strik í reikninginn. Og þær upplýsingar um ástand fiskstofnanna og þá einkum um ástand þorskstofnsins hafa haft veruleg áhrif. Það er líka athyglisvert að það eru forsendur sem nánast allir þeir, sem vilja ræða þetta mál af skynsemi og efnislega, ganga út frá, einmitt þessar upplýsingar. Að undanskildum ásökunum um undirlægjuhátt gagnvart Atlantshafsbandalaginn sem ég tek ekki alvarlega og reikna ekki heldur með að viðkomandi ræðumenn ætlist til að séu teknar alvarlega, þá eru skýrslur fiskifræðinganna þau vopn sem menn brynja sig með þegar þeir gagnrýna samkomulagið. Því er haldið fram að samkomulag mundi ganga af okkar fiskstofnum dauðum og við getum ekki og eigum ekki að semja vegna þess að það sé ekkert um að semja. Í þessu sambandi er vert að minna á að útfærslan í 200 mílurnar mátti ekki seinni vera. Útfærslan í 50 mílur á sínum tíma var að sjálfsögðu mjög eðlileg og tímabær, en engan veginn nægileg. Það, sem mönnum fannst ótímabær dirfska fyrir tveim árum, er nú orðin lífsnauðsynleg aðgerð. Það, sem menn töldu fyrir einu ári að ætti að gera einhvern tíma í framtíðinni, þolir nú enga bið. Án útfærslunnar í 200 mílur sigldu erlend fiskiskip óáreitt á íslenskum veiðislóðum. Án aðgerða af okkar hálfu veiddu þau áfram af fullkomnu tillitsleysi gagnvart hrygningarsvæðum og smáfiski. Spurningin er því sú, hvort það sé rétt að samkomulag valdi meiri usla, auki enn hættuna á að aðvaranir fiskifræðinga verði að veruleika. Til þess að svara þessari spurningu verður að hafa hliðsjón af því hvernig ástandið yrði ef ekki yrði gert samkomulag. Án samkomulags hafa þjóðverjar veitt árið 1973 rúmlega 90 þús. tonn og á árinu 1474 tæplega 70 þús. tonn. Ég gerði ráð fyrir því að okkar landhelgisgæsla gæti komið í veg fyrir að þjóðverjar veiddu jafnmikið magn nú og áður en við skulum hins vegar horfast í augu við það, að mjög líklegt er að þeir veiði að miklum hluta sama magn sem þeir hafa veitt s. l. ár. Þeir mundu veiða þetta magn, hvort sem það væru 35, 40 eða 45 þús. tonn eða hugsanlega eitthvað meira, 45 þús. tonn, án eftirlits og án nokkurrar stjórnunar af okkar hálfu á þeirra veiðum. Með þetta í huga tel ég að samkomulag við vestur-þjóðverja réttlætist einmitt af skýrslu fiskifræðinganna. Ég vil víkja til hliðar óskhyggju um að við ráðum niðurlögum andstæðinganna án samninga, víkja til hliðar ótta um tímabundna kjaraskerðingu og hótanir um aflakvóta á íslensku skipin. Allt þetta hefur ekki áhrif á ákvarðanir mínar í þessu máli því að ég set verndunarsjónarmiðið ofar öllu. Ef ekki er gripið til einhverra raunhæfra aðgerða til þess að vernda fiskstofninn bæði gagnvart veiðum íslendinga og útlendinga, þá verður það að veruleika sem fiskifræðingarnir eru búnir að spá. Þess vegna verður það að vera meginhugsun og meginatriði í okkar ákvörðunum hvort við getum framkvæmt verndunarsjónarmiðið eða ekki. Það er ekki aðeins verið að eyða öllum fiski með eftirlitslausum, stjórnlausum veiðum hér á Íslandsmiðum, heldur er líka verið að drepa líftaug okkar Íslendinga. Samkomulag það, sem nú er ætlunin að gera við þjóðverja, gerir ráð fyrir nokkru eftirliti, nokkurri stjórnun og takmörkun á veiðum. Við getum verið óánægðir með aflamagn það sem þjóðverjar mega veiða, en ég tel að án samkomulags muni þeir veiða það mikið magn, a. m. k. 40 þús. tonn, að mér finnst að þau 20 þús. tonn, sem ber hugsanlega á milli, geti ekki ráðið úrslitum þegar önnur atriði eru vegin og metin. Við getum lýst andstöðu okkar við veiðisvæði þau sem samkomulagið gerir ráð fyrir. En deilur eða ágreiningur um veiðisvæði til eða frá getur ekki heldur ráðið úrslitum. Og á það ber líka að líta, að við höfum vald til þess að vernda þau veiðisvæði sem við teljum viðkvæmust. Við vildum gjarnan að bókun 6 kæmi til framkvæmda. En þá er enn á það að líta að ef hún er ekki komin til framkvæmda eftir 5 mánuði, þá frestast þessi samningur, þannig að þetta atriði hefur ekki heldur úrslitaáhrif varðandi það hvort við samþykkjum þetta samkomulag eða ekki. Allt vegur þetta líka minna en sú staðreynd að þjóðverjar játast undir okkar lög, okkar eftirlit og okkar verndunarákvarðanir. Þeir viðurkenna og hlíta því ef við teljum nauðsynlegt að vernda ákveðin veiðisvæði. þeir takmarka skipafjölda sinn og við hann munu ekki bætast önnur skip. Þeir fara með frystitogara sína út fyrir 200 mílur, gangast undir eftirlit okkar, og þeir skuldbinda sig til að veiða ekki þorsk sem nokkru nemur, en það er einmitt þorskurinn sem er í mestri hættu. Út frá fiskifræðilegu og verndunarsjónarmiði hlýtur allt þetta að vera geysilega mikilvægt. Einmitt með hliðsjón af skýrslu fiskifræðinganna eru þessi ákvæði samkomulagsins þýðingarmest. Ég vek sérstaka athygli á því, að í skýrslu fiskifræðinganna, þ. e. a. s. Hafrannsóknastofnunarinnar, og í skýrslu Rannsóknaráðs ríkisins er gengið út frá þeirri meginforsendu að við höfum stjórn á sókninni á fiskimiðin, einnig á okkar eigin sókn. Með samkomulaginu við þjóðverja höfum við öðlast þessa stjórn hvað þá snertir og höfum það fullkomlega á valdi okkar að fylgja verndunarsjónarmiðum okkar eftir. Ég minni og á að ekki er mögulegt fyrir neinn að vísa í skýrslurnar öðruvísi en að samþykkja þá það annað sem í þessum skýrslum stendur. En hvernig geta menn haldið verndunarsjónarmiðum á lofti gagnvart útlendingum, en virt þau að vettugi að öðru leyti með stjórnleysi í skipakaupum og andstöðu gegn aflatakmörkunum hjá íslendingum? Aðvaranir fiskifræðinga byggjast á því að við tökum einmitt þessi mál til alvarlegrar athugunar og setjum á mjög stranga stjórn og mjög strangt eftirlit. Við nálgumst það með þessu samkomulagi hvað þjóðverja snertir, og við verðum jafnframt líka að nálgast það hvað okkur sjálfa snertir. Á þessum samningum eru bæði kostir og gallar. Á þessu máli eru tvær hliðar eins og á öllum öðrum málum sem einhverju skipta. Margir í þessu landi eru algerlega andvígir öllum samningum í landhelgismálinu. Sumir stjórnmálaflokkar hafa lýst slíkri eindreginni afstöðu. Við því er í sjálfu sér ekkert að segja. Þeir dæma sig að vísu úr leik þegar verið er að meta þetta samkomulag af einhverri skynsemi. Og rök þeirra, sem lýst hafa sig algerlega andvíga hvers konar samkomulagi, verða ekki eins haldgóð og trúverðug þegar þeir nú andmæla einstökum atriðum samkomulagsins. Það er yfirlýstur vilji Alþ. að leita samninga við aðrar þjóðir. Það hefur verið gert bæði fyrr og nú, og vitaskuld hefur það áhrif á stjórnarsinna hér á þingi að þeir hafa fylgst með samningsgerðinni nokkuð náið. Stjórnarsinnar hér á þingi hafa eins og aðrir, bæði utan þings og innatt, verið misjafnlega áhugasamir um samningsgerð, enginn ákafur, flestir nokkuð tregir. Samninga gerir enginn samninganna vegna. Ég hef sjálfur verið fylgjandi samningum, en því aðeins að þeir væru aðgengilegir og okkur til verulegra hagsbóta. Ég hef alltaf gert mér ljóst að í samningum verða báðir að slá af, því að samningar byggjast á samkomulagi og samkomulag verður ekki gert nema báðir aðilar fái eitthvað í sinn hlut. Mönnum eru nú gerðar upp annarlegar hvatir. Talað er um að stjórnarþm. séu bundnir flokksböndum o. s. frv. Ég vil leyfa mér að lýsa því yfir að í slíku máli læt ég ekki binda mig neinum flokksböndum. Þetta mál er of mikilvægt til að láta flokkshagsmuni eða foringjaráð stjórna gerðum einstakra manna. Við erum ekki hér að togast á um flokksstefnur eða dægurþras. Við erum að fjalla um framtíð þessarar þjóðar, tilveru hennar í landinu. Og ég fylgi þessum samningsdrögum og styð að gert verði samkomulag við vestur-þjóðverja, því að ég tel kosti þessara samningsdraga vera meiri en gallana, og ég hef hliðsjón af þeim upplýsingum og þeim aðstæðum sem nú eru fyrir hendi. Menn hafa verið stóryrtir í þessum umr. Fullyrt er að afstaða ríkisstj. lýsi „botnlausum aumingjaskap“, að við ættum auðveldlega að geta varið landhelgi okkar, og meira að segja sé verið að svíkja og selja landið með þessum samningum. Ég skal ekki draga úr góðri meiningu þeirra sem slíkt fullyrða. Það bítur að vísu ekki á mig, og ég tek ekki slíkar fullyrðingar til mín. M. a. hafa stjórnarandstæðingar, sem hér hafa talað, gefið sér þær forsendur að þessir samningar væru munstur fyrir samninga við breta. Þetta er fleipur eitt og ástæðulausar tilgátur. Við skulum ekki gefa okkur neitt í þessum efnum, og ég get eða vil fullyrða að ég þekki engan hér á þingi sem hefur skap til þess þessa dagana eða minnstu tilhneigingu til þess að setjast að samningaborði við breta eins og á stendur. Við semjum ekki andspænis gapandi byssukjöftum og við látum ekki kúga okkur til afarkosta. Við skulum vona að íslendingar geti staðið saman í þeim efnum. Ég vil ekki gera mönnum upp óheilindi í þessu máli og tel að öll gagnrýni, sem fram hafi komið, sé mælt af heilindum og í góðri meiningu um að það væri í samræmi við hagsmuni íslensku þjóðarinnar. En ég ætlast ekki heldur til að óheilindi séu borin á mig eða mína samstarfsmenn hér á þingi, og ég vísa á bug öllum svigurmælum þar að lútandi sem bæði ósanngjörnum og óheiðarlegum. Ég vil að lokum segja þetta, herra forseti: Slík barátta sem nú er háð, hún vinnst ekki með kokhreysti, óbilgirni eða steigurlæti. Íslendingar öðluðust ekki frelsi með því að berja sér á brjóst, ekki með vopnavaldi eða því að vilja ekki eiga orðastað við aðrar þjóðir. Þá eins og nú, þegar við öðluðumst okkar sjálfstæði, og nú, þegar við eigum í stríði við erlendar stórþjóðir, þá er það ekki hraðinn sem skiptir máli, heldur seiglan og festan. Það var þolinmæði, sannfæring og rökræða sem færði okkur sjálfstæðið. Menn verða stöðugri ef þeir taka tvö skref í staðinn fyrir eitt, og stundum er jafnvel skynsamlegt að taka eitt skref til baka til þess að komast tvö áfram. Það kannast flestir við orðtakið: Betri er krókur en kelda. Við höfum þróunina með okkur, málstaðurinn er traustur og rétturinn vís. Við skulum því ekki hafa svo miklar áhyggjur af vopnaviðskiptum, af því að við vitum hver leikslokin verða.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. Ólafur Jóhannesson virðist enn trúa því í blindni, sem Pétur Sigurðsson segir honum.  Á þessu ári var lítið amast við þjóðverjum á miðunum. Það var ekki fyrr en þeir félagar Pétur Sigurðsson og hæstv. ráðh. Ólafur Jóhannesson ákváðu að kaupa 50 manna farþegaflugvél í gæsluna og urðu varir við mjög mikla gagnrýni, að farið var að klippa á víra eins og eins togara til þess að láta sljákka dálítið í þeirri gagnrýni. Heldur hæstv. ráðh. að ekki væri hægt að taka togara ef byssum skipanna væri beitt, þótt gamlar séu, svo gamlar að þær gætu verið úr Búastríðinu? Það vill svo til að ég var sjálfur á skuttogara um nokkurn tíma s. l. sumar. Allt frá Hvalbaksgrunni að austan að Reykjaneshrygg að vestan voru þýskir togarar að veiðum, sums staðar allt að 12 mílum, á sama tíma og útvarpið kom með fréttir frá yfirstjórn Landhelgisgæslunnar að þjóðverjar væru ekki nær landi en 30 mílur. Ekkert var gert til að trufla veiði þessara skipa og þar veiddu þeir þá eins og engin útfærsla hefði átt sér stað. Sannleikurinn um gæsluna er sá, að henni hefur ekki verið beitt nema að litlu leyti, og er þá vafalaust um að kenna linskulegri yfirstjórn í landi. Það er þetta, sem er sannleikurinn, og þennan sannleik held ég að hæstv. ráðh. mætti heyra oftar. Herra forseti. Ekki veit ég síðan hvenær vestur-þjóðverjar hafa eignast þá hönk upp í bakið á okkur íslendingum að utanrrh. fann hjá sér sérstaka hvöt til þess að heimsækja húnverja þessa ásamt meðreiðarsveinum á dögunum í því skyni að færa þeim a. m. k. 7000 millj. kr. að gjöf. Síðan ég man eftir hafa þýðverskir ekki sent okkur aðrar sendingar en þær sem miður góðar mega teljast. Þeir hafa sökkt fyrir okkur skipum og myrt með köldu blóði íslenska sjómenn í stórum stíl. Varla hefur það athæfi skapað þeim inneign hjá okkur. Þeir hafa auk þess mokað upp fiski af Íslandsmiðum, að miklu leyti í okkar óþökk, þvert ofan í lög okkar og reglur, í krafti ofbeldis. Auk þess hafa þeir beitt okkur viðskiptaþvingunum og löndunarbanni, svo að enn sé rakinn hluti þess lista sem hæstv. ráðh. Einar Ágústsson telur máske til slíkra velgjörða að við megum til að launa þeim með nokkrum milljörðum í formi fisks sem við eigum og megum ekki missa. Hæstv. ráðh. Einar Ágústsson er prúður maður og sléttur, fágaður og þægilegur í umgengni. En ekki vissi ég að hann væri hlaðinn slíkri gjafmildi í yfirmáta fyrir hönd þjóðarbúsins sem lifir nú á erlendum lántökum, á langtum minna en engan gjaldeyri og rambar nú þegar, að því er hæstv. ráðh. og félagar segja okkur, dag hvern á barmi gjaldþrots, að hann sjái sér nú sérstaka þörf á því að færa þessum NATO-bræðrum milljarða á milljarða ofan, og eru þjóðverjar þó ekkert blankir á heimsvísu. Verst er þó að það er verið að gefa úr þeim eina sjóði sem við eigum, sjóði sem er þó þannig á sig kominn að ef ekki er bæði fyllstu aðgæslu beitt og nýjar og harkalegar aðferðir notaðar til þess að stofn hans geti viðhaldist, þá tæmist hann einnig og eftir sitjum við íslendingar án okkar einu auðlindar, hnípin þjóð í vanda. Það er því augljóst að slíkur sjóður er ekki einu sinni nægilegur okkur einum, nema alger stefnu- og hugarfarsbreyting komi til af okkar hálfu, og þó þaðan af síður til þess að deila með öðrum. Allir sérfræðingar okkar hafa sent frá sér alvarlega viðvörun sem lesa má í yfirliti Rannsóknaráðs ríkisins og skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar, og er ekki laust við að setji að mönnum hroll við lesturinn og alvarlegur kvíði sæki að. Aðvörunin hefur verið rituð á veginn. Niðurstöður vísindamanna eru einfaldlega þær, að sá afli, sem við getum auðveldlega sótt á okkar mið, er ekki meiri en svo og raunar minni, að hvert tonn, sem aðrar þjóðir fiska hér á Íslandsmiðum, er frá okkur tekið, þannig að við verðum þá, ef við ætlum ekki að eyða fiskstofnunum, að draga úr okkar eigin afla að sama skapi og meira að segja meira en allir aðrir. Samt fóru þeir félagar, hæstv. ráðh. Einar Ágústsson og fylgisveinar, til þeirra þýsku og gáfu þeim milljarðana. Ég segi : gáfu, því að mér er ómögulegt að koma auga á að við höfum fengið nokkuð í staðinn. Eða var það? Fengum við viðurkenningu á útfærslunni? Nei, við fengum alls enga viðurkenningu á útfærslunni, jafnvel þótt við hefðum opnað gömlu 50 mílna lögsöguna fyrir þeim upp á gátt á mörgum mjög viðkvæmum svæðum: á Vestfjörðum á miklum þorskamiðum, á Eldeyjarsvæðinu, þar sem bæði er hægt að fá karfa og ufsa og fleiri tegundir, og síðast en ekki síst við Suðausturland. Þar munu þjóðverjar fiska mestan sinn ufsa. Við Suðausturland hafa þeir fengið aðgang að austurhluta Mýragrunns, Hornafjarðardjúp, Stokknesgrunn, Lónsdjúp, Papagrunn, Berufjarðarál, Hvalbaksgrunn, Reyðarfjarðardýpi báðum megin og Gerpisgrunn. Þeir geta farið á þessum svæðum allt að 12–13 mílur inn á grunnið og geta þar með togað fyrir öll horn á grunnunum þarna út af Suðausturlandinu. Þeir geta togað á þeim svæðum þar sem þeir hafa fengið drýgstan afla til þessa. Í sambandi við þessa samninga er mikið talað um bókun 6 í sambandi við samning við Efnahagsbandalag Evrópu. Það var þannig, eins og við munum hér í hv. Alþ., að við gerðum samning við Efnahagsbandalagið um gagnkvæmar tollalækkanir. En þessi samningur var svo furðulegur að einu leyti að! ég get ekki stillt mig um að minnast á það. Það voru útlendingarnir, það var Efnahagsbandalagið sem setti fyrirvara, og sá fyrirvari var einhliða og enginn fyrirvari settur af okkar hálfu á móti. Og hann var um það, að ef þeir fengju ekki viðunandi lausn á landhelgismálinu, eins og þeir orðuðu það, þá fengjum við ekki tollalækkanir á okkar fiskafurðum í útlöndum. Á sama tíma og við höfum verið að lækka tolla á vörum, sem við flytjum inn frá Efnahagsbandalaginu, hafa þeir verið að hækka tolla á þeim fiski, sem við erum að selja til þeirra. Þessi samningur, eins og flestallir samningar við útlendinga sem ég man eftir, einkennist af mikilli linkind við útlendinga. Og sá samningur, sem lagður hefur verið á borðið hjá okkur núna, er líklega einn sá allra versti þeirra. Það má líka spyrja: Hvað tekur við að samningstímanum loknum? Eru einhver ákvæði um að þetta eigi að skoðast sem aðlögunartími? Um það er ekkert orð. Þessir hlutir hafa verið raktir af svo mörgum ræðumönnum hér áður að ég læt hér við sitja, þótt svona mætti lengur telja. En það er augljóst að samningurinn er einhliða í þágu þjóðverja. Það, sem við fáum að gera í staðinn, er að draga úr okkar afla og með því að rýra aflahlut sjómanna, kaup verkafólks og bjóða atvinnuleysinu heim. En því miður er þetta ekki það eina sem semja á um. Samningar eru í undirbúningi eða tilbúnir til handa norðmönnum, belgum og færeyingum, og hæstv. dómsmrh. lýsti því yfir áðan úr þessum stóli að það ætti að semja við breta. Ég sé enga ástæðu til þess að semja við neina af þessum aðilum, einfaldlega vegna þeirra sömu raka og ég nefndi áður, og allra síst við breta sem enn einu sinni hafa forheimskað sjálfa sig á að senda herskip á okkur, þann andstæðing einan sem virðist hæfa flota hennar hátignar Elísabetar. Það á að gera bretum það ljóst, að ef þeir beita herskipum á Íslandsmiðum, verður aldrei við þá samið, og það verður að gera þeim þetta strax ljóst. Njósnaflug breta verður að hætta og loka flugvöllum landsins algerlega og undantekningarlaust fyrir þeim. Ef bretar beita herskipum gegn okkar skipum á Íslandsmiðum, þá er auðvitað sjálfsagt að slíta stjórnmálasambandi við slíka ofbeldismenn. Það er svo sjálfsagt að ég hirði ekki um að rökstyðja það nánar. Menn semja ekki við byssubófa sem standa fyrir framan menn með opna byssukjafta. Ef bretar beita hervaldi, ef bretar beita freigátunum sínum móti skipum okkar á Íslandsmiðum, þá get ég ekki séð nein rök, a. m. k. ekki nein skynsamleg rök, sem geta mælt með því að þessar tvær þjóðir geti verið í hernaðarbandalagi saman. Ég er viss um að bretar fara að hugsa sig um ef við tilkynnum þeim þetta nú þegar. Samningurinn við breta, sem greinilega er í undirbúningi, er þó allra verstur, vegna þess að bretar veiða næstum eingöngu þorsk. Þorskur er a. m. k. langstærsti hlutinn í þeirra afla, og það er ekki nóg með að það sé eingöngu þorskur, þ. e. a. s. sú fisktegund sem hallast stendur hér á Íslandsmiðum, heldur veiða bretar mikið af smáþorski. Af þessum fiskum megum við ekkert missa. Þeim mun meir sem þeir fá af honum, þeim mun minna kemur í okkar hlut. Og ef af þessum samningum verður, þá verðum við að skerða okkar eigin afla um allt að 40% strax. Slíkur niðurskurður á afla íslendinga er slík blóðtaka sem við þolum ekki, og síðar, ef áfram verður haldið á sömu braut, verður hlutur okkar miklu minni, ef þorskinum verður þá ekki algerlega útrýmt á Íslandsmiðum. Með þessum samningum og þeim samningum, sem greinilega fylgja á eftir, er verið að leika sér með gálausum hætti með fjöregg þjóðarinnar, og það er hættulegur leikur. Alvarleg viðvörun hefur verið gefin af hæfustu sérfræðingum þjóðarinnar, svo að það er ljóst að þeir, sem samþykkja áðurnefndan samning og væntanlega samninga, gera það vitandi vits um að slíkur verknaður býður alþýðu þessa lands versnandi kjör og stórkostlega skerta atvinnu. Slíkt athæfi er illt verk. Þess vegna ber stjórninni að leggja þessa þáltill til hliðar og snúa sér gegn ránsmönnunum af fullri festu. Með því að gera það hefði hún alla þjóðina að baki sér. Sameinaða þjóð ásamt styrkri stjórn er erfitt að brjóta á bak aftur. Herra forseti. Ég vil áður en ég lýk máli mínu leyfa mér að lesa hér ályktun um landhelgismál sem mér barst í hendur nú fyrir stundu frá Vestmannaeyjum. Þar var haldinn fjölmennur fundur í dag og að fundinum stóðu mörg félög, þ. á m. eftirfarandi: Kennarar, Verkakvennafélagið Snót, Verkalýðsfélag Vestmannaeyja, Skipstjóra- og stýrimannafélagið Verðandi, Sjómannafélagið Jötunn, Vélstjórafélag Vestmannaeyja, Félag járniðnaðarmanna, Félag byggingarmanna, Verslunarmannafélag Vestmannaeyja, ég endurtek: Verslunarmannafélag Vestmannaeyja, Vörubílstjórafélag Vestmannaeyja, húsasmíðameistarar o. fl. Og ályktunin er svo hljóðandi: „Fjölmennur fundur haldinn á Stakkagerðistúni í Vestmannaeyjum fimmtudaginn 22. nóv. 1975 mótmælir hvers kyns samningum við erlendar þjóðir um veiðiheimildir innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar. Fundurinn mótmælir eindregið vopnaðri innrás breta í fiskveiðilandhelgi Íslands.“



Herra forseti. Það var sagt hér í hliðarsal á meðan umr. stóðu yfir í gær að þessar umr. gætu aldrei orðið fullkomnar nema allir þm. Vestf. töluðu og þá helst hver á eftir öðrum og sumir oftar en einu sinni. Ég segi ekki að þetta sé ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs, ég hafði alltaf hugsað mér að segja nokkur orð um þetta mál. Tilraun til að koma á samningum til lausnar fiskveiðideilu íslendinga og vestur-þjóðverja hafa staðið yfir öðru hverju allt frá útfærslunni í 50 sjómílur 1972, eða í rúmlega 3 ár. Allan þann tíma hafa vestur-þjóðverjar stundað veiðar á togurum sínum hér við land ólöglega. Það er fyrst nú í nóv. 1975 að hillir undir lausn þessarar deilu samkv. þeim samkomulagsdrögum sem fylgja þáltill. þeirri á þskj. 85 sem hér er til umr. Á þessu tímabili hefur orðið mikil breyting á afstöðu vestur-þjóðverja í þessu máli. Það hefur komið fram í þessum umr. að á s. l. 10 árum eða svo hafi meðalafli vestur-þjóðverja verið um 120 þús. tonn á ári á Íslandsmiðum. Í viðræðunum í fyrra var rætt um 80–85 þús. tonna afla, og það var tilboð af hálfu fyrrv. sjútvrh. hv. 2. þm. Austurl., Lúðvíks Jósepssonar, í mars 1974 um 80 þús. tonn og það án allra takmarkarna á þorskveiðum sérstaklega. Nú er gert ráð fyrir 60 þús. tonna afla, þar af 5 þús. tonn af þorski sem hámark, annars aðallega ufsa og karfa. Í fyrra var gert ráð fyrir 40 ísfisktogurum og 17 frystitogurum, nú er gert ráð fyrir 70 ísfisktogurum, en frystitogarar vestur-þjóðverja koma ekki inn fyrir 200 mílur.  Það kom einnig fram í umr. í gær að í mars 1974 vildi vinstri stjórnin bjóða vestur-þjóðverjum veiðar á 54 þús. ferkm svæði innan 50 mílnanna, en samkv. samkomulagsdrögum þeim, sem hér eru til umr., eru þessi svæði innan sömu marka 25 þús. ferkm. Þá er það ekki hvað síst þýðingarmikið að vestur-þjóðverjar viðurkenna allar þær friðunaraðgerðir innan 200 sjómílna markanna sem íslendingar munu beita sér fyrir eða ákveða og verða við þær bundnir jafnt og aðrir. Sama gildir um möskvastærð og lágmarksstærð á fiski sem heimilt er að veiða. Það verður komið á ákveðnu fyrirkomulagi, tilkynningarskyldu fyrir hina þýsku togara og beinu eftirliti af íslendinga hálfu með veiðum þeirra. Það ber að leggja megináherslu á friðunaraðgerðir á fiskislóðum umhverfis landið. Á það verður seint lögð of rík áhersla. Þá kem ég að veiðisvæðunum innan 50 sjómílna markanna sem þetta samkomulag gerir ráð fyrir, en þau eru 4. Það er upp að 23 sjómílum fyrir Suðausturlandi, upp að 25 sjómílum fyrir Suðvesturlandi, að 40 sjómílum út af Breiðafirði og loks upp að 34–37 sjómílum út af norðanverðum Vestfjörðum 6 mánuði á ári. Ég ætla að gera hér fyrst og fremst að umtalsefni hin nýju viðhorf sem við þetta munu skapast út af Vestfjörðum. Hv. 5. þm. Vestf. sagði hér í gær að með þessu væri verið að ganga af Vestfjörðum dauðum. Minna mátti það nú ekki vera, og manni skildist að það væri verið að færa fiskveiðilögsöguna fyrir Vestfjörðum inn, en ekki út í 200 mílur. Nú er það svo að úti fyrir Vestfjörðum nær fiskveiðilögsagan hvergi út í 200 sjómílur. Kemur þar til, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, miðlínureglan gagnvart Grænlandi sem leiðir til þess að út af Horni verður línan um 75 sjómílur undan landi, en undan Bjargtöngum um 120 sjómílur út af Dohrnbanka. Þá skoraði hv. 5. þm. Vestf. einnig á 1., 2., 3. og 4. þm. Vestf. svo og hv. 9. landsk. þm., Sigurlaugu Bjarnadóttur, að gera grein fyrir því hvernig þeir ætli að verja það fyrir umbjóðendum sínum, vestfirskum kjósendum, að greiða atkv. með þessu samkomulagi hér á Alþ. Því er nú til að svara af minni hálfu, að ég lít á það sem grundvallaratriði að þm. séu bundnir við sannfæringu sína í hverju máli og hana eina og hafi kjark til að taka afstöðu eftir því. En af einhverjum ástæðum nefndi hv. þm. ekki hv. landsk. þm. Sighvat Björgvinsson, hvernig sem á því hefur nú staðið. Við vestfirðingar, hvorki ég né hv. 5. þm. Vestf. né aðrir, erum auðvitað ekkert ánægðir með að vestur-þjóðverjar skuli fá samningsbundinn veiðirétt innan 50 mílna fyrir norðanverðum Vestfjörðum, enda þótt aðeins sé um 6 mánaða tímabil að ræða, og að þeir skuli ekki vera útilokaðir frá veiðum út að nýju mörkunum á nokkrum stað fyrir Vestfjörðum. Þrátt fyrir þetta verð ég að segja það, að ég tel að þessi samkomulagsdrög hafi meiri kosti heldur en galla. En við hinir sömu vorum heldur ekkert ánægðir með bresku samningana í nóv. 1973 þar sem bretum voru veittar veiðiheimildir innan 50 sjómílna markanna, inn á bátaslóð úti fyrir Vestfjörðum í 10 mánuði á ári. En hv. 5. þm. Vestf. lét sig hafa það að greiða atkv. með þeim samningum hér á Alþ. Það er svo aftur sérstakt athugunarefni hvort bretar hafi veitt meira á Vestfjarðamiðum samkv. sínum samningi í 10 mánuði á ári eða hvort þar verði um að ræða meiri veiðar af hálfu vestur-þjóðverja samkv. þessu samkomulagi, ef það kemur til framkvæmda, í 6 mánuði. Svo mikið er víst, að ekki verða þjóðverjar þarna lengi að veiðum án þess að verða varir við þorsk, og hámarksafli af þorski er þó ekki meiri en 5 þús. tonn, þá er litið svo á að þeir hafi fyllt sinn veiðikvóta. Ég vek athygli á því að það hefur mikil breyting orðið í þessum efnum síðan í viðræðum við þjóðverja á fyrra ári. Þá voru kröfur vestur-þjóðverja að fá veiðar fyrir bæði ísfisktogara og frystitogara upp að 24–36 sjómílum, ef ég man rétt úti fyrir Vestfjörðum allt árið samkv. svokallaðri brotinni línu. Nú er gert ráð fyrir því að allt svæðið fyrir Vestfjörðum innan 50 sjómílna verði alveg lokað fyrir veiðum þjóðverja í 6 mánuði á ári, frá 1. des. til 31. maí eða yfir alla vetrarvertíðina, togarar þjóðverja verði algerlega útilokaðir frá þýðingarmiklum veiðisvæðum, svo sem Víkurálnum sem er ákaflega þýðingarmikið veiðisvæði fyrir bátaflota vestfirðinga á vetrarvertíð. Það er alkunna að vestfirskir bátar hafa oft orðið þar fyrir ágangi erlendra togara og gífurlegt veiðarfæratjón af hlotist. Um slíkt á ekki að verða að ræða framar að því er vestur-þýska togara varðar ef þessi samningsdrög verða samþykkt. Ég tók eftir því í umr. í gærkvöldi, það var orðið áliðið kvölds eða komið fram á nótt þegar hv. 3. þm. Reykv., Vilborg Harðardóttir tók til máls. Þá var það m. a. eitt sem hún hafði til málanna að leggja í sambandi við þessi breyttu viðhorf við Víkurálinn. Hún taldi að ástæðan fyrir því að Víkurállinn væri nú alfriðaður fyrir veiðum þýskra togara væri sennilega sú að hann væri í hávestur frá sumarbústað hæstv. sjútvrh., Matthíasar Bjarnasonar, fyrir vestan. Ef þessi mál væru ekki flóknari en svo að afstaða sumarhúsa einstakra ráðh. gagnvart fiskimiðum réðu þar úrslitum, þá væri ekki um mikinn vanda að ræða. Það hefði svo sem ekki verið ónýtt fyrir okkur vestfirðinga ef hv. 2. þm. Austurl., fyrrv. sjútvrh. hefði átt sumarhús fyrir vestan í jafnhagstæðri afstöðu gagnvart veiðisvæðunum sem samið var um innan 50 mílnanna 1973. Ég nefni þetta vegna þess að svona hluti eiga þm. ekki að vera að koma fram með hér á Alþ. í slíkum umr. Þá vil ég benda á það, að þetta samkomulag íslendinga og vestur-þjóðverja tekur gildi um næstu mánaðamót, þá verða 50 sjómílur fyrir Vestfjörðum alfriðaðar fyrir veiðum vesturþýskra togara næstu 6 mánuði. Fari svo að bókun 6 við samning Íslands og Efnahagsbandalags Evrópu komi ekki til framkvæmda innan 5 mánaða, þá frestast þessi fiskveiðisamningur vestur-þjóðverja. Vestur-þjóðverjar verða að fara út fyrir mörkin á meðan svo stendur. Þetta kom fram í ákveðinni yfirlýsingu hæstv. utanrrh., er hann svaraði fsp. hv. 2. þm. Vestf. hér í gær, og hefur verið skýrt þannig. Takist ekki þetta samkomulag við Efnahagsbandalagið, þá er ljóst að samningur þessi við vestur-þjóðverja verður aðeins í 5 mánuði og vestur-þjóðverjar fara ekki framar til veiða innan 50 sjómílna og ekki heldur innan hinna nýju 200 mílna marka. Afstaða mín í þessu máli byggist fyrst og fremst á því sem að framtíðinni snýr og heildarlausn landhelgismálsins, þeirri stundu þegar íslendingar geta einir hagnýtt 200 mílna lögsögu hér við land. Þetta er liður í okkar sjálfstæðisbaráttu. Barátta okkar íslendinga fyrir útfærslu fiskveiðilögsögunnar er ekki að hefjast nú. Hún hófst með setningu landgrunnslaganna 1948 og hefur staðið hátt á þriðja áratug. Útfærslan í 200 sjómílur er fjórði og lokaáfanginn í þessari baráttu. Það hefur áður þurft að semja, og ég lít á þann samning, sem nú stendur til að gera við vestur-þjóðverja, sem áfanga að lokamarkinu. Hann gildir aðeins í tvö ár, og ekkert hefur komið fram er gefur tilefni til að ætla að til framlengingar hans komi, enda gerast þá sumir togarar þjóðverja býsna gamlir og vart til stórræða á miðum hér. Þá eru einnig líkur á því, að þegar þar að kemur verði störfum hafréttarráðstefnunnar lokið. Hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna er það sem við íslendingar lítum eðlilega til með lokasigur í landhelgismálum okkar í huga. Það er álit margra, sem um þessi mál hafa fjallað, að samningar við vestur-þjóðverja nú og sömuleiðis norðmenn og belgíumenn verði til þess fremur að bæta aðstöðu okkar á hafréttarráðstefnunni og draga úr líkum fyrir því að komið verði á fót gerðardómsfyrirkomulagi sem yrði okkur ekki hagstætt. Um samninga við breta gegnir að mínu áliti allt öðru máli. Þeir hafa nú enn einu sinni sýnt ofbeldishneigð í þessu lífshagsmunamáli okkar íslendinga. Ég treysti ríkisstj. til að taka á þessum nýju viðhorfum vegna ofbeldis breta á þann veg að til farsældar verði, og hefur komið fram í ræðum ráðh. hvað þar komi til greina. Herra forseti. Þess er að vænta að þjóðir heims eigi eftir að koma sér niður á alþjóðlegar reglur á sviði hafréttarmála hið allra fyrsta, þar sem strandríki hafi umráðarétt yfir 200 mílna lögsögu. En skynsamleg nýting fiskimiðanna er ekki einungis mál viðkomandi strandríkis. Það er í raun og veru mál alls mannkyns. Sjórinn er sú matarkista sem mannkynið getur ekki verið án, og það eru því almannahagsmunir í víðasta skilningi þess orðs sem hér verður að taka tillit til. Að svo mæltu tek ég fram að ég mun greiða atkv. með þessari þáltill.



Herra forseti. Það er örstutt aths. varðandi mikilvægt atriði sem snertir landhelgismálið. Ég leyfði mér að beina þeirri fsp. í gærkvöld til hæstv. utanrrh. hvort það væri ekki rétt að þjóðverjar hefðu skuldbundið sig til þess að vinna að því fyrir sitt leyti að bókun 6, sem var fskj. með samningnum við Efnahagsbandalagið, tæki gildi. Hæstv. ráðh. sagði að svo væri. Ég hef leyft mér að benda á að slík skuldbinding er okkur meira virði skrifleg en munnleg. Þess vegna hef ég leyft mér að beiðast þess að bréf um þetta verði sent frá ríkisstj. Íslands til ríkisstj. Þýskalands. Á þann hátt getum við gert okkar til þess að þessari skuldbindingu verði framfylgt. Ég leyfi mér að fara þess á leit við hæstv. utanrrh. að hann lesi fyrir okkur texta þess bréfs, sem hæstv. ráðh. sagði í gærkvöld eða nótt að samið hefði verið og hafi bréfið verið sent til Þýskalands, þá leyfi ég mér að æskja þess að það verði prentað og því dreift sem fskj. nr. VIII með því þingmáli sem við erum nú að ræða um.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Það verður aðeins örstutt aths. frá minni hálfu að þessu sinni þar sem tíminn líður og margir eru á mælendaskrá. Ég vil fyrst víkja að því efni, sem hv. 5. þm. Reykv. minntist á áðan, og staðfesta það að svofellt bréf hefur verið sent til Bonn, það er stílað til Wischnewskis, þess ráðh. sem hefur stýrt umr. um landhelgismál nú síðast, og er svona, með leyfi forseta: „Á fundum okkar í Bonn fyrir nokkru voru viðræðunefndirnar sammála um að æskilegt væri og raunar nauðsynlegt að bókun nr. 6 tæki gildi svo fljótt sem verða má til þess að auðvelda sölu íslenskra sjávarafurða í Þýskalandi og innan alls Efnahagsbandalags Evrópu. Þér staðfestuð að ríkisstj. yðar mundi gera allt sem í hennar valdi stæði til að svo mætti verða. Ríkisstj. Íslands væntir þess að fá upplýsingar jafnóðum um viðleitni ríkisstj. Sambandslýðveldisins í þessu efni.“ Svo eru venjulegar kveðjur. Það er að sjálfsögðu Auðvelt að útbýta þessu bréfi, ef óskað er. Ef það er ekki talið nóg að heyra það lesið, þá er sjálfsagt að láta fjölfalda það á einhvern hátt þannig að þm. geti haft það fyrir framan sig við þessar umr. Mig hefði langað til þess að segja örfá orð við minn ágæta vin, hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundsson, því það er ævinlega þannig að þegar hann tekur til máls, þá vil ég reyna að svara því sem hann hefur komið að, þar sem hann flytur mál sitt jafnan prúðmannlega og rökfast. En ég sé að hann er ekki í salnum, svo að ég veit ekki nema ég ætti kannske að geyma mér að segja þessi fáu orð - og þó held ég að ég megi til að eyða eins og 5 mínútum af tíma þingsins til þess að víkja að þeirri gagnrýni sem hann beindi til mín og ríkisstj. og þá sennilega utanrrn. sérstaklega að því er við kemur því sem hann kallaði slælegan undirbúning undir útfærsluna og lélega kynningu á málstað Íslands að þessu sinni. Ég vil í fyrsta lagi taka undir það með hv. þm. að ég held að undirbúningurinn að 50 mílna útfærslunni hafi verið mjög góður. Það voru gefnir út bæklingar, það var ráðinn sérstakur blaðafulltrúi sem mér til mikillar ánægju virðist nú njóta almennrar lýðhylli, þó að ekki hafi nú alltaf verið svo. En margur er góður genginn, eins og máltækið segir. Það var ráðinn svo kynningar maður í London, Donald Hunts var nafn hans, og hann starfaði talsvert að þessum málum fyrir okkur, en deildar meiningar eru um árangur þess starfs, svo að ég vil nú ekki segja meira um það til þess að fjarstaddur maður þurfi ekki að verða fyrir meiðingum af minni hálfu. En ég vil meina í fyrsta lagi að mjög mikið af þeim rökstuðningi, sem gilti fyrir 50 mílna útfærslunni, eigi einnig við nú og sé mönnum kunnur. Í öðru lagi vil ég meina að mjög mikil kynning á málstað Íslands hafi farið fram á þeim undirbúningsráðstefnum og hafréttarráðstefnum sem haldnar hafa verið síðan 200 mílna útfærsla almennt kom á dagskrá. Og ég vil vona að fulltrúar okkar á hafréttarráðstefnum, þ. á m. hv. 3. þm. Reykn., hafi ekki legið á liði sínu við að kynna málstað Íslands í þessu þýðingarmikla máli á þeim ráðstefnum, þar sem hann var sérstaklega valinn ásamt mönnum úr öðrum þingflokkum til þess að kynna þetta mál. Það mun vera rétt að úr einu eða tveimur sendiráðum hafi borist kvartanir um að þeir væru ekki nægilega útbúnir að gögnum til þess að rökstyðja mál sitt og okkar. Og það kann að vera að þeir hafi haft eitthvað til síns máls. En ég held þó að það heyri til undantekninga að sendiherrar hafi beðið um efni til skýringar á málstaðnum án þess að hafa fengið þær. Hv. þm. Gils Guðmundsson, 3. þm. Reykn., talaði alveg réttilega um þá fréttafölsun og útúrsnúninga sem mjög eiga sér stað í breskum blöðum um það hve víraklippingar séu sérstaklega hættulegar og bjóði heim jafnvel limlestingum og dauða. Ég hef gert sérstakar ráðstafanir til þess að hafa blaðamannafund með breskum blaðamönnum sem hér voru staddir. Ég man nú ekki alveg nákvæmlega hvaða dag það var, líklega á mánudaginn, og ég held að það hafi tekist að koma á framfæri við þessa blaðamenn og sjónvarpsmenn, sem voru bæði frá Bretlandi, Svíþjóð og Spáni, þeim réttmætu skýringum skipherranna á því hversu hættulitlar, að ég ekki segi hættulausar, þessar víraklippingar eru, sem sannast best á því að engin slys hafa orðið þrátt fyrir yfir 100 slík tilfelli á þeim tíma síðan við hófum þessar aðgerðir. En það má vissulega alltaf segja að betur megi gera í kynningu málstaðarins. En ég fullyrði að það er ekki ein einasta þjóð í viðri veröld, ekki ein einasta ríkisstj. sem ekki hefur fengið gögn frá okkur gegnum skrifstofuna hjá Sameinuðu þjóðunum um það hvers virði landhelgin er okkur, hver nauðsyn okkur er á verndun fiskstofnanna og þar fram eftir götunum. Nýlega hefur verið gefinn út smábæklingur sem hv. 3. þm. Reykn. raunar gat um. Ég vona að hann verði að einhverju gagni. Og áfram er haldið slíkri útgáfustarfsemi, og ég vona að við getum kynnt okkar málstað þannig að fólk þekki hann. Við höfum notað þá alþjóðlegu fundi sem við höfum sótt, bæði ráðh., alþm. og aðrir opinberir fulltrúar, til þess að koma okkar málstað á framfæri, og ég veit að þar hefur margur unnið mjög gott starf, ýmsir þm., ýmsir embættismenn og ég ætla ekki að hætta mér út í upptalningu á því hverjir þar hafa lagt hönd að verki, en ég fullyrði að talsvert starf hafi verið unnið í þá átt að kynna þennan málstað, þótt ég geti fyllilega fallist á það að sjálfsagt megi enn betur gera, og fer ekki í neinar deilur um það. Ég vildi aðeins taka upp hanskann sérstaklega fyrir þá starfsmenn utanríkisþjónustunnar sem nokkuð hafa verið gagnrýndir fyrir slælega framgöngu í þessum málum. Ég held að sú gagnrýni eigi ekki almennt við rök að styðjast. Þegar útfærsludagurinn rann upp og þegar reglugerðin var gefin út héldu sendiherrar blaðamannafundi sem voru allvel sóttir, og þar var þessi málstaður einnig kynntur. Hv. 3. þm. Reykn. ásakaði okkur í ríkisstj. fyrir að vera að sundra þjóðinni með því að leggja til að samþ. þessa samninga. Hann sagði að ef við vildum henda þáltill. í ruslakörfuna, þá yrði öll þjóðin á samri stundu sammála. Ég held að þetta sé ekki rétt. Ég a. m. k. þekki margt fólk sem vill samninga, og ég er sannfærður um það að ef yrði látin fara fram þjóðaratkvgr., þá mundu verða áhöld um hvor málstaðurinn yrði sterkari.  Ég bendi á það, að nýlega var haldið Fiskiþing og þar kom fram till. um að Fiskiþing gerðist aðili að samstarfsnefnd gegn samningum við erlend ríki. Sú till fékk 1 atkv. af 24 eða 25 fulltrúum sem sæti áttu á þinginu. Ekki virtust þessir menn vera á móti öllum samningum.  Nei, fyrst Jón Jónsson er hér nefndur, þá vil ég gjarnan segja það, að mér finnst mjög ómakleg þau orð sem látin hafa verið falla í hans garð, að hann hafi verið kallaður í sjútvrn. og látinn samstundis gefa yfirlýsingu sem passaði ríkisstj. Ég hef meira álit á Jóni Jónssyni en svo að sjútvrn. geti skipað honum að skrifa það sem því sýnist. Auðvitað hafa hinir fiskifræðingarnir jafnan rétt á því að hafa sína skoðun. Ég hef ekkert við það að athuga. En Jón Jónsson hlýtur að mega hafa sína skoðun og láta hana koma í ljós. Ég er nú búinn að syndga hér meira en ég ætlaði og bið velvirðingar á því. Ég sé að hv. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, er ekki í salnum, svo að ég sleppi því þá að geta hans í þessari stuttu ræðu.



Herra forseti. Ég hafði ekki fullákveðið afstöðu mína til þessa máls fyrir þær umr. er nú hafa staðið. Bæði var að ég er þeirrar skoðunar að samkomulagsleiðir eigi að fara í samskiptum þjóða sé þess sæmilegur kostur og ég hafði á þeim stutta tíma, er mér hafði gefist til að athuga samningsdrögin, ekki áttað mig nægilega á hvað í þeim fælist, vildi líka heyra rök þeirra er í samningum höfðu staðið, og hlusta á mótrök. Ég var ekki heldur viss um hvort líta átti á samkomulagsdrögin sem endanlegt samningsuppkast sem yrði að samþykkja eða hafna eða hvort gerlegt væri að toga það til betri vegar fyrir okkur ef þurfa þætti. Af umr. virðist svo að engu fáist breytt, og tek ég afstöðu á þeim forsendum. Nú er mér ljóst að það er léttara á að horfa en í að komast. Vandi og ábyrgð ríkisstj. og stjórnarliða varðandi ákvörðunartöku í þessu máli sem öðrum örlagríkum er drjúgum meiri en stjórnarandstöðu. Þeirra er völin og kvölin. Ég tek ekki þátt í þeim vopnaburði að berja þá orðum. Ég læt mér ekki detta í hug að nokkur þeirra taki afstöðu í svo afdrifaríku máli nema eftir vandlega íhugun. Meðrökin með þessum samningi finnst mér þessi veigamest: Samningurinn auðveldar okkur að einbeita landhelgisvörnum okkar gegn höfuðágangsþjóð okkar, bretum, minnkar nokkuð áhættu landhelgisgæslunnar, og það tel ég mikils virði. Í öðru lagi eykur hann á líkur þess að vestur-þjóðverjar virði meira en ella hrygningar- og ungfiskasvæði miða hér við land. Í þriðja lagi sýnir hann öðrum þjóðum að við freistum samkomulagsleiða eftir getu. Vafasöm þykja mér hins vegar þau rök að hann bæti aðstöðu okkar á hafréttarráðstefnunni, og vísa þar til ummæla hv. þm. Benedikts Gröndals, en hann hefur mjög fylgst með störfum ráðstefnunnar og andrúmslofti þar. Umdeilanleg þykja mér líka þau rök að samningurinn flýti fyrir gildistöku bókunar 6, því að hún gerist augljóslega ekki nema samið verði við breta. En ég kem ekki auga á að þess sé eða verði nokkur viðhlítandi kostur, einfaldlega vegna þess að við höfum engin efni á að bjóða þeim nokkra samninga, nokkra samningskosti, sem hugsanlegt er að þeir líti á. Og þá kem ég að höfuðmótrökum umrædds samnings að minni skoðun, hinu stórminnkaða aflamagni á Íslandsmiðum og varnaðarskýrslu fiskifræðinga okkar. Höfum við efni á að semja um að hleypa vestur-þjóðverjum og síðan öðrum erlendum þjóðum langt inn fyrir 50 mílna mörkin á Vestfjarða-, Reykjanes- og Suðausturlandsmiðunum að athugaðri skýrslu og upplýsingum fiskifræðinga okkar? Höfum við efni á að leggja þorsk-, ýsu-, karfa- og ufsastofnana hér við land í líka upprætingarhættu og við bjuggum síldarstofninum hér fyrir nokkrum árum með þeim afleiðingum að síldveiðar þurru hér með öllu? Mér finnst að rökin hlaðist hér upp gegn samningunum. Hvað verður um Vestfirði, íbúa þeirra og afkomu, ef bolfiskafli þverr þar með öllu innan örfárra ára vegna ofveiði? Hvað um verstöðvar Suðurnesja, hvað um Hornafjörð og sunnanverða Austfirði? Og hvað um afkomu þjóðarinnar allrar þegar mið öll hér við land kynnu að verða þrotin af fiski? Hér finnst mér rök fylgjenda samkomulagsins ekki slá á ótta manns né heldur að þeir hafi fært sannfærandi rök að því gegn staðhæfingum landhelgisgæslunnar,mannanna, sem í eldinum standa, að þeir geti ekki haldið veiðum vestur-þjóðverja undir samkomulagsmagni, þótt þeir berjist líka við breta. Það er þessi ógnvekjandi mynd varðandi aflamagn okkar sem veldur því að ég get akki greitt þessum samningi atkv. mitt, þótt ég sé í grundvallaratriðum fylgjandi samkomulagsleiðum. Mér finnst við ekki hafa efni á að gera hann við orðnar aðstæður. Það er eins og taka brauð frá munni barna okkar til þess að sýnast gestrisin. Gestrisni er góð, en láti húsbóndinn hana ganga út yfir heimilisfólkið, þá er hún orðin ofrausn sem ekki er hægt að virða né meta. Að vandlega athuguðu máli tel ég samninginn við vestur-þjóðverja, eins og hann er lagður fyrir Alþ. ofrausn af hálfu okkar íslendinga, ekki samning, ekki gestrisni byggða á getu, og greiði því atkv. gegn honum.



Herra forseti. Þessar umr. eru nú satt að segja orðnar óralangar, og það er með hálfum huga að ég stend hér upp til þess að bæta við þær. Mér telst svo til að þetta muni vera líklega 30. ræðan í málinu sem ég er að byrja á. Og það fer ekki hjá því að það kennir mikið endurtekninga. Þótt við séum frjóir í hugsun hér í d., þá kennir orðið ansi mikilla endurtekninga í málflutningi manna, sem eðlilegt er. Þetta er afdrifaríkt mál, og það er ekkert óeðlilegt við það, þótt þm. kjósi að tjá sig um það, en mér finnst að við eigum að keppa að því að vera stuttorðir, eins og raunar sumir hafa verið hér. Það hefur verið fjallað nokkuð um afstöðu þm. til samningsins og skoðanamótunar innan flokka. Ég vil láta það koma skýrt í ljós vegna ummæla, sem féllu hér í gærkvöld um að það væri einhver ógurleg pressa sem væri notuð á þm. stjórnarflokkanna að fylgja þessu máli, að ég hef ekki orðið var við þá pressu. Ég greiði þessari þáltill. atkv. mitt með góðri samvisku og vegna þess að ég tel rétt, eins og málum er háttað, að semja við þjóðverja. Það eru fáeinar ástæður sem þessu valda. Það er ekki hægt að segja að þetta samkomulag sé gallalaust, það er langt frá því. Auðvitað vildum við komast hjá því sjálfsagt öll saman að þurfa að gera þetta samkomulag. Það er mikið aflamagn sem við þurfum að fórna. Það fæst ekki frambúðarviðurkenning á okkar 200 mílum. Það má fetta fingur út í svæðaskiptingu. Og ég hefði kosið, að um gerð veiðarfæra væri nokkuð annað orðalag en í samningnum er. En þrátt fyrir þetta eru atriði sem eru jákvæð og við samkomulagið, og þau vega þyngra í mínum huga. Vegna þess hvað Hattersley sagði um hið dulræna samband á milli íslendinga og þorsksins, þá er kannske rétt að hafa þau rök fyrst að ég held að þorskinum sé best borgið og þar með þjóðinni allri með því að ganga til þessara samninga við vestur-þjóðverja, en leggja allt kapp á að verjast bretum. Mér finnst að það sé raunsætt mat á stöðunni að taka þessa afstöðu. Það eru hér menn í hv. Alþ. sem telja allt fært. Það eru ofurhugar sem heimta að gæslan hafi í fullu té við breta og þjóðverja og ég veit ekki hvað og hvað. En við ætlum ekki sjálfir að fara að flæmast út um hafið í skammdeginu til þess að lumbra á þjóðverjum eða bretum. Það var að vísu verið að ráða hér kannske háseta á eitt varðskipið, og ég efast ekki um að hann muni duga vel, en ég held að við verðum nú hér í ylnum flestöll í vetur. Við keifum kannske inn í flokksherbergin okkar og skreppum svo upp í ræðustól til þess að segja nokkur orð okkur til skemmtunar, stjórnarandstæðingar ekki síður en stjórnarsinnar. Stjórnarandstæðingar hafa útandskotað þessari ríkisstj. Þeir eru ákaflega óánægðir með stjórnarfarið í landinu, að því er þeir segja. Alþb.- menn ganga harðast fram í þeirri sennu. En þeir höfðu ekki ýkjamikinn áhuga á því að taka þátt í stjórn landsins vorið eða sumarið 1974 og sáu þá kannske fram á það að harðna mundi á dalnum. Þeir höfðu ekki áhuga á að taka ábyrgð á óvinsælum ráðstöfunum sem óhjákvæmilegt var að gera. Sérfræðingur Alþb. í sjávarútvegsmálum var ekki kappsamari en það að verða leiðandi maður í sjávarútvegsmálum að hann kaus heldur að fara austur á land og veiða lax meðan reynt var að mynda vinstri stjórn í landinu. Ef við rekjum söguþráðinn lengra, og það er nú freistandi vegna þess að hér kom gestur í ræðustólinn í gærkvöld, forseti ASÍ, hv. 9. þm. Reykv., og hann var ekki ánægður með ráðstafanir ríkisstj., Sjálfstfl. og Framsfl., en hann velti kannske framar öðrum mönnum vinstri stjórninni, blessuð sé hennar minning. Hann hótaði gróflega með öllum tiltækum löglegum ráðum, að hann sagði, að berjast á móti þessum samningi sem hér er verið að gera, - löglegum, sagði hann. En í sumar komst nú þetta hvað væri löglegt og ekki löglegt dálítið á dagskrá - og hvað er sannleikur? spurði Pílatus. Þá var ríkisstj. Íslands búin að gefa út brbl. um tiltekna vinnudeilu. Þá gekk forseti ASÍ á undan að brjóta þá lagagerð á bak aftur og taldi að hún hefði ekki stoð í réttarvitund almennings, og það er náttúrlega dálítið teygjanlegt hugtak líka. Hv. þm. sagðist vera hættur að verða hissa, og það kann að vera eðlilegt. Hann hefur nú komið í hana versu fyrr og setið á 19 þingum, að hann sagði, fyrir ýmsa flokka, sennilega fyrir Sósfl., fyrir Alþb., fyrir SF og fyrir Alþfl. Þetta er nú bara þriðja þingið mitt, og ég hef alltaf verið fyrir sama flokkinn, og ég hef ekki heldur enn þá glatað hæfileikanum til þess að verða hissa. Ef við reynum ekki þessa leið sem hér er verið að þræða, að semja við þjóðverja, þá held ég að það væri ábyrgðarleysi gagnvart blessuðum þorskinum í sjónum og þar með framtíð þjóðarinnar. Og hvar værum við nú staddir, þótt við séum duglegir og snjallir, ef við yrðum ofurliði bornir með ryksugutogara um allan sjó? Þjóðverjar lofa því þó að fara burt með þá. Við eigum varðskip, en ekki nógu mörg. Við eigum dugandi mannskap á þessi varðskip, sjálfsagt mjög góðan og hæfan mannskap. En þessum fáu varðskipum er gert lífið leitt og þau koma ekki að fullu gagni ef bretar halda hér uppi njósnaflugi og segja til um staðsetningu þeirra. Þá er það náttúrlega fjarstæða að halda að 4–5 skip anni því að halda aftur af öllum þessum mikla skipaflota, bæði þjóðverja og breta og jafnvel fleiri þjóða, ef njósnaflugvélarnar gefa á hverjum tíma upp stöðu þeirra. Það hefur komið fram hugmynd um að taka í gæsluna skuttogara. Ég hef aldrei skilið þá hugmynd. Það getur verið að þetta sé hægt, en ég næ ekki upp í þá hugmynd. Mér finnst að það að ætla skuttogara að fara að fást við freigátur væri eins og þegar mýsnar ætluðu að hengja bjölluna á köttinn. Skuttogarar eru byggðir til þess að vera fiskiskip, en ekki til þess að vera varðbátar eða herskip, og ganghraði þeirra miðast við það, skrúfubúnaður enn fremur. Þetta eru vafalaust lipur og góð skip, en þau eru ekki styrkt til þess að standa í árekstrum við skip ölóðra breskra togaramanna. Og við megum líka gera ráð fyrir því að eitthvað af varðskipunum verði stöðugt í viðgerðum og bretum takist að laska þau. Eftir því hafa þeir náttúrlega mikið sótt. Og svo er eitt af verkefnum landhelgisgæslunnar sem ekki hefur komið fram í þessum umr. svo að ég hafi heyrt. Það er kannske ljótt að vera að hafa orð á því, en því miður, skulum við segja, í einstökum undantekningartilfellum þarf landhelgisgæslan eða varðskipsmenn að gá lítillega að okkur sjálfum, því er nú verr. Það hefur verið rætt hér mikið um reynsluna af samningum sem gerðir hafa verið á undanförnum árum um landhelgismál. Ég verð nú að segja að sú reynsla er að sumu leyti góð, en hún er að sumu leyti ekki góð. Í landhelgissamningunum 1961 var stigið mikið ógæfuspor með málskoti til Haagdómstólsins, og íslendingar eru enn þá með nokkrum hætti að glíma við þann draug. Þetta málskotsákvæði til Haag-dómstólsins er enn eitt meginatriði í málflutningi breta. Hér hafa komið mjög á dagskrá bréfaskriftir Hafrannsóknastofnunar annars vegar og fiskifræðinga við þá stofnun hins vegar. Það hefur verið deilt hér harkalega um fiskveiðisjónarmið og stjórnmálasjónarmið og allra handanna hvatir sem kunna að liggja að baki þeirri bréfagerð. Auðvitað liggja bæði fiskveiðisjónarmið og sjálfsagt jafnframt stjórnmálasjónarmið að baki báðum þessum ritverkum, og stjórnmálaþróun hefur í eðli sínu að sjálfsögðu megináhrif á framvindu málanna. Að vissu leyti ber þessum mönnum ekki verulega mikið á milli þrátt fyrir allt. Í niðurlagi á bréfi fiskifræðinganna, sem hv. þm. Lúðvík Jósepssyni barst hér í ræðustól í gær með eftirminnilegum hætti, segir þetta sem niðurlags- og ályktunarorð: „Af þessum sökum er engan veginn hægt að fullyrða að samningsdrögin við vestur-þjóðverja séu skásti fiskifræðilegi valkosturinn, þar sem það kemur fyrst í ljós þegar allar stjórnmálalegar ákvarðanir hafa verið teknar í þessu máli.“ Þeir gera því skóna sem sagt að það verði samið við breta, og það er þeirra skoðun að þá sé þetta ekki lengur skásti fiskifræðilegi kosturinn. Og ég er á sama máli. Ég er á því máli að fiskifræðilega sé rétt að semja við þjóðverja, en ekki að semja við breta. Ég held sem sagt að það sé ekki lengur unnt að ganga til samninga við breta. Það var þrautreynt hvort hægt væri að koma einhverju tauti við þessa menn. Þeim voru boðin rausnarleg boð. En þeir vildu ekki þiggja þau, þeir vildu meira. Og þeir náttúrlega um það. Að sjálfsögðu liggur það í loftinu að það eru átök fram undan, og ég held að við eigum ekkert að hlífa okkur við því að gera eins og við getum í þeim átökum. En við þurfum sjálfsagt á öllu okkar að halda, og það er nóg að eiga þann andstæðing einan af þeim öflugu. Það er áreiðanlega nóg fyrir okkur að kjósa okkur það veldi til jafnaðarmanns. Og þá kemur að því að við þurfum náttúrlega á öllu okkar að halda. Þá er eðlilegt að til þess komi og rannar óhjákvæmilegt að endurmeta afstöðuna til NATO. Það er ekki mikil stoð í því bandalagi ef bretum líðst að fara því fram sem horfir. Og það er enn fremur ástæða til þess, ef bretum tekst að halda okkur utan við tollfríðindi Efnahagsbandalagsins, að sá samningur verði enn fremur tekinn gaumgæfilega til athugunar. Ef okkur verður ekki gefinn kostur á þeim viðskiptakjörum sem við eigum rétt á, þá verðum við að endurmeta afstöðu okkar til þess tollasamnings. Við getum náttúrlega ekki endalaust fært fórnir, viðskiptalegar, hernaðarlegar og siðferðilegar, í sérstöku vináttuskyni við þessar vestrænu bræðralagsþjóðir, þegar lífshagsmunir íslensku þjóðarinnar eru svo mjög að veði. Þess vegna tel ég rétt að við samþykkjum þessa till. og snúum okkur svo sameinaðir og af alefli að bretum, - sameinaðir, sagði ég, því að í þeirri sennu, sem fram undan er við breta, getum við ekki látið það eftir okkur, held ég, að vera að berjast innbyrðis.



Herra forseti. Ég hef satt að segja enga löngun til þess að flytja hér langt mál. Það er búið að rekja aðalatriði þessa máls. Margir hafa talað hér langt mál, sumir snjallt, en þó vil ég bæta hér við fáeinum orðum. Það er eftirtektarvert að stuðningsmenn ríkisstj. hafa í þessum umr. ekki reynt að halda því fram, að ávinningur íslendinga af þessum samningi væri mikill, a.m.k. ekki beinn ávinningur. Það er óumdeilt í þessu máli að ekki liggur fyrir nein viðurkenning á 200 mílunum af hálfu hins samningsaðilans. Það er einnig óumdeilt í þessu máli að samningurinn segir ekkert um það hvað við tekur að samningstímabilinu loknu, og það er ekkert sem hindrar það að vestur-þjóðverjar hafi í frammi áframhaldandi yfirgang gagnvart okkur íslendingum þegar samningstímabilinu lýkur, nema þá það eitt að hafréttarráðstefnunni sé lokið og alþjóðalög hafi verið samþykkt um landhelgismál. En eins og allir vita, þá veit enginn hvort hafréttarráðstefnunni lýkur 1977 eða 1978 eða 1979. Að vísu ætla menn nú að ekki verði svo langur dráttur á því að sjálfri ráðstefnunni ljúki, en við vitum að þá er ekki öll sagan sögð. Þá er eftir að fá samningana undirritaða og fá þá staðfesta af nægilega mörgum þjóðum. Ég er því sannfærður um að flestir, sem til þekkja, geti verið mér sammála um að það er engin fjarstæða að það gæti dregist til a.m.k. ársins 1978, ef ekki 1979, að endir fáist á þetta mál. En ef samningurinn, ef hann verður gerður, rennur út á árinu 1977, eins og kunnugt er, og það er því vel hugsanlegt að til umr. gæti orðið nýtt tveggja ára samningstímabil. Í þessu máli er ekki deilt um tölur varðandi aflamagn vestur-þjóðverja á liðnum árum. Það er viðurkennt að á árinu 1973 veiddu þeir 93 þús. tonn, 1974 68 þús. tonn og áætlað er að þeir veiði á þessu ári að óbreyttu 40 þús. tonn. Um þetta er ekkert deilt. Hitt er meira þrasað um, við hvaða ár sé réttast að miða, og við, sem erum andvígir þessum samningi, teljum eðlilegast að miða við árið í ár og árið sem leið, en talsmenn ríkisstj. leitast við að miða við árið 1973 eða jafnvel þaðan af fyrri ár, og verður svo hver að meta hvað honum þykir sanngjarnast. Það er nú svo að einnig í Bretlandi er það lítt umdeilt að samningur íslendinga og vestur-þjóðverja hafi verið þjóðverjum mjög í hag. Í fréttum í dag var frá því sagt að í umr. í Bretlandi um landhelgismálið hefðu menn lýst undrun sinni á því, að íslendingar ætluðu að semja við vestur-þjóðverja án þess að fá að því er virtist nokkuð í staðinn og aðstoðarutanrrh. Breta, Roy Hattersley, hefur sagt alveg nýlega að ef bretum hefði verið gert hliðstætt boð og vestur-þjóðverjum stæði nú til boða, þá hefðu mál íslendinga og breta farið á annan veg, því að samningurinn við vestur-þjóðverja jafngildi, eins og hann sjálfur hefur sagt, yfir 90 þús. tonna veiðiheimild fyrir breta. Eins og ég hef hér rakið, þá virðist öllum vera það ljóst og það virðist vera almennt viðurkennt að beinn ávinningur íslendinga sé mjög smávægilegur af þessum samningi. Jafnframt er það almennt viðurkennt og það meira að segja einnig af stjórnarsinnum, að afli á Íslandsmiðum er alls ekki til skiptanna, enda enginn sem ég veit til að vefengi skýrslur Hafrannsóknastofnunarinnar. Það er sem sagt óumdeilt að veiði vestur-þjóðverja á 60 þús. tonnum hlýtur óhjákvæmilega að hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir íslenskt efnahagslíf og einkum ef haft er í huga að aðrir samningar kunni að fylgja í kjölfarið. En það er ein röksemd sem stjórnarsinnar hanga í og leggja alla áherslu á. Þeir segja að ef við semjum ekki, þá taki vestur-þjóðverjar meira en þeir hafa tekið, samningurinn sé þrátt fyrir allt skárri kostur af tvennu illu. Þeir segja það ýmist beint eða óbeint: Við getum ekki varið landhelgina. Hæstv. sjútvrh. sagði þetta reyndar beinlínis í sjónvarpsumr. sem ég tók þátt í ekki alls fyrir löngu, og það má segja að þessi kenning sé rauði þráðurinn í röksemdafærslu stjórnarsinna, ef undan eru skildar bollaleggingar manna um hugsanlega tollaívilnun af hálfu Efnahagsbandalagsins sem mjög er misjafnt hvernig menn meta. Ég hef alltaf litið svo á, að þessi margumtalaða tollaívilnun Efnahagsbandalagsins væri það smá í sniðum að hún næði ekki máli í samanburði við hina stórkostlegu hagsmuni, sem við eigum í húfi í landhelgismálinu. En það er nú svo að þetta hefur verið dregið inn í málið, og er því rétt að gleyma því ekki algerlega. En eins og menn vita, þá er allt í óvissu um það hvort þessi margumtalaða bókun 6 kemur til framkvæmda eða ekki, hvort það verður og hvenær það yrði. Eins og menn vita, þá á samningurinn að frestast ef bókunin kemur ekki til framkvæmda eftir 5 mánuði í samræmi við ákvæði í fskj. IV. Það gerðist hér í gær að Einar Ágústsson, hæstv. utanrrh., var spurður að því hvað gerast mundi ef bókunin kæmi ekki til framkvæmda á næstu 5 mánuðum, hvort vestur-þjóðverjar mundu þá fara út fyrir 200 mílurnar okkar. Hæstv. ráðh. svaraði þessari spurningu með eins atkv. orði. Hann sagði einfaldlega já. Ég vil leyfa mér að inna hæstv. utanrrh. nánar eftir þessu atriði. Ég fæ í fyrsta lagi ekki séð að þetta standi neins staðar í samningnum, það er víst öllum ljóst. En ég vil leyfa mér að spyrja hvaða tryggingu hæstv. utanrrh. hafi þá fyrir því að þessi fullyrðing hans standist. Ég er ansi hræddur um að fleiri en ég telji að þetta eins atkv. orð, sem hann lét hér frá sér fara í gær, sé heldur ófullnægjandi grg fyrir svo stórkostlega mikilvægri fullyrðingu. Ég vil sem sagt fá að vita á hverju hann byggir þessa fullyrðingu sína, að verði samningnum frestað í samræmi við ákvæði hans, þá fari vestur-þjóðverjar út fyrir. Ég vil sem sagt eindregið mælast til þess að hann svari því til á hverju hann byggir fullyrðinguna. Ég vil til viðbótar spyrja hann að því, hvert sé álit hans á því hvað verði ef spá hans reynist röng, ef hann reynist fara með rangt mál. Ef einstök skip veiða í íslenskri landhelgi eftir að samningnum hefur verið frestað, verða þau þá strikuð út af listanum fyrir fullt og allt eða koma þau aftur inn ef samningurinn skyldi taka gildi seinna? Og í öðru lagi: Ef mikil brögð verða að þessu og bert er að vestur-þjóðverjar eru staðnir að því að halda skipunum í landhelginni er þá ekki samningurinn bersýnilega úr gildi fallinn vegna samningsrofa? Þetta þætti mér gott ef hæstv. utanrrh. sæi sér fært að segja til um. En ég vil snúa mér aftur að því atriði sem ég tel raunverulega vera rauða þráðinn í málflutningi stjórnarsinna. Það er kenningin um það að við getum ekki varið landhelgina. Og seinast í gærkvöld gerðist það að einn ágætur hv. þm., Steingrímur Hermannsson, lýsti því yfir að hann hefði átt í ströngu stríði við samvisku sína, þar hefðu ást við flokkshagsmunir og samviska og hann hefði mikið velt því fyrir sér að láta verða af uppreisn gegn flokknum í þessu máli, en hann hefði nú endað með því að beygja sig og þá fyrst og fremst fyrir þeim rökum að íslendingar gætu ekki varið landhelgina. Hann sagði beinlínis að ekki væri hægt að ætla að fara að ota íslenskum togurum og varðskipum gegn breskum freigátum, eins og ég skrifaði eftir honum. Ég lít svo á að þetta sé bersýnilega kjarni málsins. Þeir, sem svara þeirri spurningu játandi að hægt sé að verja landhelgina, vilja ekki semja. Þeir sameinast um að segja það, hvort sem þeir hafa verið fylgjandi samningum við aðrar þjóðir um undanþágu til veiða í landhelginni einhvern tíma áður eða ekki, þá sameinast þeir um að segja nú að aðstæður séu þvílíkar, útlitið sé það dökkt, nauðsynin það rík að það sé óhjákvæmilegt að við íslendingar berjumst ótrauðir og semjum ekki, hvorki við breta né vestur-þjóðverja né neina aðra þjóð. Í því sambandi skiptir að sjálfsögðu engu máli hvort einstakir þm. hafa verið reiðubúnir að bjóða þetta eða hitt fyrir einu, tveimur eða þremur árum, hvort það voru alþb.-menn eða framsóknarmenn eða alþfl.-menn sem voru þeirrar skoðunar, ellegar hvort menn voru tilbúnir að gera samning við breta fyrir 2–3 árum eða hvort menn gerðu samning við breta og vestur-þjóðverja fyrir 12 árum, Þetta er liðin tíð, liðnar aðstæður. Það eru aðstæðurnar hér og nú sem eru á dagskrá. Það er hrun íslenskra fiskstofna sem við blasir, sem við verðum að taka afstöðu til, og þá er bara spurningin: Eru menn tilbúnir að verja landhelgina með öllum þeim ráðum, sem við eigum tiltæk, eða ekki? Hinir, sem það vilja ekki, að landhelgin verði varin, eru að sjálfsögðu tilbúnir að semja. Svo einfaldlega liggja línurnar í þessu máli. Eins og menn vita hefur fólk víða um land lagt niður vinnu í dag. Við höfum að vísu ekki fengið nákvæmar fréttir um það hve mikil brögð hafa verið að því, en þó nægilega miklar fréttir til að vita að um allt land voru þúsundir og tugþúsundir manna sem lögðu niður vinnu. Í dag hafa auk þess tugþúsundir manna eða a.m.k. yfir 10 þús. manns safnast saman á Lækjartorgi og staðið þar á löngum fundi.  Það er enginn minnsti vafi á því að minni hyggju að mikill meiri hl. þjóðarinnar er andvígur þessum samningi, a.m.k. ef marka má einróma samþykktir sem borist hafa mjög viða að. Á hinn bóginn verð ég að játa það, að ég veit ekki um ein einustu fjöldasamtök í landinu, sem hafa gert ályktun um hið gagnstæða. Ég hafði að vísu heyrt um ályktun Fiskiþings sem hæstv. utanrrh, nefndi hér áðan, en ég býst ekki við að margir líti á þau samtök sem mikil fjöldasamtök. Það hafa heyrst einstakar raddir, en þær eru fáar og hjáróma. Ég held að það sé ljóst að þjóðin sé andvíg samningum. Og hvers vegna? Vegna þess að hún vill að landhelgin sé varin og hún veit að það er gerlegt. Á þriðjudagskvöldið var bárust okkur fréttir af því að íslenskt varðskip hefði klippt á togvíra bresks togara. Þarna voru nærstaddir þrír dráttarbátar hennar hátignar og þar að auki freigáta sem bar hið virðulega nafn Leopard, það mun víst vera nafn hins mikla villidýrs frumskógarins, hlébarðans. Þarna voru sem sagt 4 bresk skip til varnar og þó réðu þau ekki við íslenska varðskipið. Ég tel að þetta sé ein sönnunin af mörgum sem þjóðin hafi fengið um möguleika íslendinga til þess að verja íslenska landhelgi. Afstaða þess mikla fjölda fólks, sem nú hefur snúist til harðrar andstöðu gegn hvers konar samningum við aðrar þjóðir, byggist vafalaust á þeirri sannfæringu að ef forustumenn þjóðarinnar hafa vilja og þor til þess að beita landhelgisgæslunni, þá er hægt að verja íslenska landhelgi, kannske ekki þannig að veiðarnar stöðvist með öllu, en það er hægt að minnka þær mjög verulega. Það er hægt að gera veiðarnar óhagkvæmar og dýrar, bæði fyrir vestur-þjóðverja og breta. Staðreyndin er sú, að klippingar togvíra hafa reynst mjög árangursríkt vopn gegn veiðum þessara ríkja. Á þessu ári hafa að vísu ekki verið miklar víraklippingar, eins og mönnum er kunnugt. En á seinustu tveimur vikum hafa 7 breskir togarar verið halastýfðir. Á þessu ári munu vestur-þjóðverjar hafa orðið fyrir því 9 sinnum að klippt væri á togvíra þeirra, en þess ber að geta að vestur-þjóðverjar hafa reynt að forðast það eins og heitan eldinn að klippt væri aftan úr þeim, og þeir hafa því dregið inn vörpuna oftast þegar varðskipin hafa nálgast og hafa ekki gefið kost á því að klippt væri. Ég lít svo á að þessar aðgerðir eigum við að auka af fullum krafti af því að við getum það. Og ég vil minna á það, að á árinu 1973 klipptum við 74 sinnum á togvíra erlendra togara. Við klipptum 60 sinnum á togvíra breskra togara og 14 sinnum á togvíra þýskra togara. Við erum núna með 6 varðskip í gangi og eina flugvél, og það má vel vera að við þurfum að tvöfalda þennan flota sem við höfum til ráðstöfunar. Það má vel vera að við þurfum að taka 5–6 skip á leigu til bráðabirgða og auka flugþjónustuna. En þetta er hægt og þetta á að gera því að það er mikið í húfi. Menn kunna að segja sem svo að þetta muni nú eitthvað kosta. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því og það er rétt. En vita menn hver er allur rekstrarkostnaður landhelgisgæslunnar. Hann er samkv. fjárl. 1975, þegar með er talinn gjaldfærður stofnkostnaður og framlög í Landhelgissjóð, 644 millj. Hliðstæð tala á fjárlfrv. 1976 er 867 millj. Það má vel vera að við þurfum að bæta annarri eins upphæð við ef við ætlum að axla þau viðfangsefni sem því fylgja að þurfa að berjast nú jafnt við breta og vestur-þjóðverja. En þá það. Þá verðum við bara að horfast í augu við það. Og ég er sannfærður um að menn gera sér grein fyrir því að 700–800 millj. eru ekki mikið þegar haft er í huga hvaða verðmæti eru í húfi. Árlegt tekjutap þjóðarinnar er áætlað, ef samið væri, um 150 þús. tonn., 1520 milljarðar, 15–20 þús. milljónir, þá er eftir að reikna óbeint tap okkar, tap af völdum atvinnuleysis og minnkandi tekna einstaklinga, sveitarfélaga og ríkis og stórminnkandi veltu fjármuna í landinu. Er ekki augljóst að það er fráleitt að setja fyrir sig nokkur hundruð millj. kr. aukakostnað ef við gætum raunverulega náð þeim áfanga að halda bretum og vestur-þjóðverjum nokkurn veginn fyrir utan? Nú eru ýmsir sem segja að þetta sé hættuleg leið og að varsla landhelginnar af fullri einurð geti kostað slys. Auðvitað er það rétt að varsla landhelginnar er hættulegt starf og erfitt. Eins og það sé eitthvað nýtt! Páll Pétursson sagði hér áðan, hv. þm. Norðurl. v., að við þm. ætluðum ekki að fara stunda landhelgisgæslu, við skyldum tala varlega. Ég verð að segja að þetta er afskaplega lágkúruleg röksemd og einkennileg. Ég held að það detti ekki nokkrum manni í hug að sé erfitt að fá menn í landhelgisgæsluna ef því er að skipta. Ég held að rök af þessu tagi verði að teljast afar léttvæg.  Ég vil að lokum segja það eitt að spurningin um samninga eða ekki samninga er augljóslega spurningin um það hvort við höfum vilja og vit, ráð og rænu að verja landhelgina. Ætlum við að lyppast niður eins og aumingjar og horfa á erlend stórveldi kúga út úr okkur verulegan hluta af þeim afla sem þorandi er að veiða hér á miðunum á næstu árum - eða ætlum við að harka af okkur og reyna að lifa eins og menn? Það er áreiðanlega vilji þeirra tugþúsunda manna sem mótmælt hafa samningum við vestur-þjóðverja að svo verði gert, og það er áreiðanlega vilji mikils meiri hl. þjóðarinnar, þótt svo illa hafi til tekist að eitthvað lægra sé upplitið á meiri hl. alþm., eins og ég óttast að komi í ljós við atkvgr. um þetta mál á morgun.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég vildi ekki láta lengri tíma líða þar til ég svara fsp. sem til mín hefur verið beint. Hv. 2. þm. Vestf. spurði mig um hver afstaða hæstv. sjútvrh. væri til samkomulagsdraga þeirra sem hér eru til umr. Ég vil með ánægju svara þeirri fsp. Ég hef rætt við hæstv. sjútvrh., sem er erlendis í sjúkraleyfi, og hann mælir með samþykkt þessara samkomulagsdraga. Hann sér annmarka á þeim eins og við höfum séð hér í þingsölum, en kostina telur hann slíka að ekki fari á milli mála að samþ. beri þessi samkomulagsdrög og gera samkomulagið. Þá vil ég svara eða nefna a. m. k. tvær fsp. sem hv. 5. þm. Vestf. hefur beint til mín, en í raun er þeim svarað af hæstv. utanrrh. áður í umr. Önnur fsp. er á þá lund hvort til mála komi samkomulag við breta eins og komið er. Svarið er birt þegar í mótmælum ríkisstj. við valdbeitingu breta, þar sem segir að slík valdbeiting útiloki allar frekari viðræður við ríkisstj. Bretlands um mögulegt samkomulag. Hin fsp. hv. þm. var um það, hvort það væri opið enn að bretar geti fengið 65 þús. tonn. Þeirri fsp. hefur hæstv. utanrrh, svarað, að tilboð, sem búið er að hafna, er auðvitað fallið niður.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég skal hafa þetta stutt og standa við það nú í þetta sinn. Það er út af ræðu hv. þm. Ragnars Arnalds að hann segir í fyrsta lagi að það sé engin viðurkenning í uppkastinu. Það má um það deila hvort lagaleg viðurkenning sé. Ég hygg að það sé tæplega. En viðurkenning í verki álít ég að sé hiklaust í samningum, þar sem vitnað er til íslenskra laga og þeir semja við okkur um leyfi fyrir tiltekin skip á hafsvæðum sem við teljum okkur. Ef ég bið hv. þm. Ragnar Arnalds um að leyfa mér að tína ber í landi sem hann á, þá hlýt ég um leið að vera að viðurkenna að hann eigi landið, annars mundi ég ekki fara fram á þetta leyfi.  Hvað taki við þegar samningstímabilinu lýkur? Það sagði ég í gær, að ég líti svo til eindregið að ekki yrði um frekari samninga að ræða. Um það er ósamið að sjálfsögðu. Uppkastið ber það með sér að um það er ekki neinn samningur, en það er mitt álit að þá komi ekki frekari samningar til greina og ég mun ekki standa að því. Mér leikur nokkur forvitni á að vita hvaðan áætluð veiðitala þjóðverja á árinu sem er að líða sé fengin. Það er talað um það hér hvað eftir annað að það muni verða 40 þús. tonn. Ég hef þrátt fyrir miklar eftirgrennslanir ekki getað fengið þetta staðfest. Það eina, sem ég hef getað fengið staðfest, er að 1. júní hafi þjóðverjar verið búnir að veiða 26 þús. tonn. Hvort þetta er gert með líkindareikningi, að finna út 40 þús. tonn, sem mundi þá þýða verulega aflaminnkun þá 7 mánuði ársins sem eftir eru, það skal ég ekki um segja. En mér þykir einkennilegt ef embættismenn rn. geta ekki fengið upplýsingar sem virðast liggja á lausu fyrir aðra. Ég tók eftir því líka að Hattersley talaði um að tilboð okkar til þjóðverja jafngilti yfir 90 þús. tonnum til breta. Mér finnst þetta engan veginn sambærilegt, þar sem hér er um miklu verðmætari fisk að ræða, sem bretar eru að gera sér vonir um að fá að veiða, heldur en við erum að semja um við þjóðverja. Svo kemur að lokum að þeim spurningum sem hv. þm. beindi til mín beint. Ég hef kannske verið óþarflega stuttorður í gær og það er ágætt að leiðrétta það þá. Það sem gerist, ef bókun 6 tekur ekki gildi eftir 5 mánuði, er það að ríkisstj. mun segja samningnum upp. Eftir það eru allar veiðiheimildir fallnar úr gildi. Og það er skoðun okkar - ég verð að taka það fram að það er skoðun okkar - að þá verði þjóðverjar að sjálfsögðu að fara út fyrir landhelgismörkin, en um það segir ekki í samningnum eins og menn geta ljóslega séð. Um það, hvað gerist með togara sem verður brotlegur eftir að þetta umrædda tímabil er liðið, þá vil ég hiklaust segja það að hann verði strikaður út og ekki samþ. að nýju. - Ég hef ekki frekari svör við spurningum hv. þm.