Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti hyggst haga þinghaldi þannig í dag að að loknum atkvæðagreiðslum um 3. dagskrármálið verða önnur mál tekin af dagskrá og nýr fundur settur strax að loknum þessum svo að hægt verði að gera 2. dagskrármálið að lögum.

Frú forseti. Í rúmt ár hefur ríkisstjórnin stefnt að fækkun ráðuneyta en með slíku má spara fjármuni, fækka stofnunum, einfalda stjórnsýslu og auka fagmennsku. Verkefnið er að útfæra niðurskurð upp á 40–50 milljarða en leiðarljós niðurskurðar er að minnka kostnað við yfirstjórn, t.d. með sameiningu stofnana, en skerða sem minnst þjónustu við notendur, börn, fatlaða og eldra fólk. Fækkun ráðuneyta og stofnana er nauðsynleg til að minnka yfirbyggingu en slíkar sameiningar munu ekki síður bæta vinnubrögð innan stjórnsýslunnar eins og nýleg skýrsla vinnuhóps um starfshætti í stjórnsýslunni hefur glögglega sýnt fram á. Ríkið er nú rekið með yfir 300 millj. kr. halla á dag og mikilvægt að skera niður allan óþarfakostnað og margir ráðherrar, ráðuneyti og stofnanir eru hluti af þeim óþarfa. Ríkisstjórnin hefur nú afgreitt málið og það bíður þingsins og nú verða ábyrgir þingmenn úr öllum flokkum að sameinast um að koma þessu málefni í góðan farveg. Það verður að viðurkennast að væntingar mínar eru nokkrar um stuðning Sjálfstæðisflokksins í þessu máli enda hefur flokkurinn lengi haft mikinn áhuga á aðhaldi í ríkisrekstri og sparnaði í yfirstjórn. Ég verð þó að viðurkenna að ég heyrði ávæning af því um daginn í þessum sal að einhverjir þingmenn ætluðu að setja sig á móti málinu. Mig langar því að spyrja hv. þm. Ásbjörn Óttarsson um hans skoðun á þessu þjóðþrifamáli. Mun Sjálfstæðisflokkurinn, sem er áhugasamur um sparnað og minnkun í yfirbyggingu, vera með eða á móti þessu máli og þá á hvaða forsendum? Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur reynslu af fyrirtækjarekstri og veit að menn þurfa að ná endum saman og verða að leita allra leiða til þess. Ég spyr: Vilja menn í Sjálfstæðisflokknum báknið burt?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir fyrirspurnina en hann er að vísa til frumvarps sem búið er að afgreiða út úr ríkisstjórn eftir því sem maður heyrir í fréttum. En það er því miður erfitt fyrir mig að taka afstöðu til máls sem ég veit akkúrat ekkert um. Það á að kynna það fyrst í þingflokkunum og eftir því sem fréttir herma mun það standa fast þar dálítinn tíma. Eigi að síður hefur formaður Vinstri grænna, hæstv. fjármálaráðherra, boðað að hann muni flytja í það minnsta einhverja stöðuskýrslu um málið áður en vorþingi lýkur en það var stefnan að þetta mál yrði klárað á þessu þingi.

Svaraðu.

- Hæstv. utanríkisráðherra hvetur mig til að svara og gera þá það sem hann er ekki vanur að gera, hann snýr oft og tíðum út úr í stað þess að svara. Mín afstaða í þessu liggur fyrir og mér líkar ekki alhæfing hv. þm. Magnúsar Orra Schrams þegar hann spyr: Hver er skoðun Sjálfstæðisflokksins í þessu máli? Mín skoðun er sú að ég tel mjög óskynsamlegt við þessar aðstæður að fara að skera sjávarútvegsráðuneytið niður þannig að það fari að hluta til inn í iðnaðarráðuneytið. Ég segi hins vegar enn og aftur að ég vil fá að sjá þessar tillögur áður en ég tek endanlega afstöðu til þeirra. Ég er aftur á móti algerlega sammála því sem hv. þingmaður segir, og tek undir það, að við sjálfstæðismenn höfum alltaf viljað sýna ábyrgð í ríkisfjármálum. Það hefði kannski verið betra fyrir stjórnarflokkana á hlusta á tillögur okkar í haust í sambandi við fjárlagagerð, tillögur um að skera 8 milljarða meira niður en ríkisstjórnin var tilbúin að gera. Það var mjög sérstakt að stjórnarandstaðan legði það til og væri tilbúin að standa með stjórnarflokkunum í því. Það þótti mjög sérstakt en því miður var því hafnað. Og ekki bara það, ef valin hefði verið sú leið sem við lögðum til, að taka skatttekjur af séreignarsparnaði í staðinn fyrir skattahækkanir, hefðum við skilað fjárlögum með 60 milljarða halla en ekki 100. Ég er viss um að hv. þm. Magnús Orri Schram væri sáttur við að geta  Ég vil að lokum segja að ríkisstjórnin færði 2,5 milljarða í skatttekjur frá sveitarfélögunum inn í sjálfan ríkiskassann 

Forseti vill geta þess að margir eru á mælendaskrá og biður menn um að virða tímamörk. Það bitnar á öðrum á mælendaskránni ef tímamörk eru ekki haldin.

Frú forseti. Eins og við vitum öll glíma heimili landsins og fyrirtæki við gríðarleg vandamál og því miður hefur hæstv. ríkisstjórn ekki auðnast að grípa til þeirra ráðstafana og bjóða upp á þær lausnir sem nauðsynlegar eru. Það vill hins vegar svo til að í þessum þingsal eru þingmenn sem hafa lagt fram mál sem gætu a.m.k. komið málum heimilanna á einhvern rekspöl. Í allsherjarnefnd hefur svokallað lyklafrumvarp, sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur lagt fram, verið fast í sjö mánuði. Ég lýsi eftir því að allsherjarnefnd afgreiði það frumvarp þannig að við í þessum þingsal getum tekið það til ítarlegrar umræðu og hugsanlega gert á því breytingar sem kunna að vera nauðsynlegar. Í allsherjarnefnd er jafnframt annað frumvarp sem líka var lagt fram í mars af Lilju Mósesdóttur og fleirum sem er um fyrningarfrest. Það kann að vera að gera þurfi ákveðnar breytingar á því, umsagnarfrestur er ekki liðinn, en ég skora á þingheim að eftir sveitarstjórnarkosningar taki menn þessi tvö frumvörp og taki af skarið því að ríkisstjórninni er greinilega ekki kleift að koma heimilum til bjargar. Við skulum heita því að eftir sveitarstjórnarkosningar tökum við þingmenn til okkar ráða og afgreiðum þessi frumvörp.

Virðulegi forseti. Mikið er talað um samráð og stjórnarandstaðan kvartar yfir því að ríkisstjórnin stundi lítt þá iðju. Ég hef velt þessu svolítið fyrir mér í samhengi við ráðherraræðið sem ríkt hefur hér á landi um árabil og gerir því miður enn. Mörg okkar eru þeirrar skoðunar að áhrif framkvæmdarvaldsins séu of mikil í þinghúsinu. Ég velti því fyrir mér hver yrðu áhrif þingsins ef ríkisstjórnin væri í öllum málum búin að ráðfæra sig við forustu stjórnarandstöðunnar áður en þau koma í þingið. Þá er ég hrædd um að kaupin á eyrinni gætu orðið svolítið kúnstug og næsta lítið eftir fyrir þingið að gera. Meðferð mála í þinginu er það sem nú er gjarnan kallað samráð. Ríkisstjórn og þingmenn leggja mál fyrir þingið og samráð er haft um þau í nefndum þingsins. Því miður er reyndin sú að í allt of mörgum málum leggjast menn í skotgrafirnar þó að vissulega séu ánægjulegar undantekningar frá því. Auðvitað mun okkur alltaf í grundvallaratriðum greina á í einhverjum málum, það er eðlilegt, en í öðrum efnum eigum við að geta nálgast málstað hvert annars í meðferð mála í þinginu. Í síðustu viku kvartaði stjórnarandstaðan yfir því að ekki hefði verið haft samráð við hana um breytingar á Stjórnarráðinu. En til að gera þær breytingar þarf að breyta lögum, samráðið er lögbundið. Stundum finnst mér að þegar stjórnarandstaðan talar um samráð þýði það að hún ein eigi að ráða. Varla getur það verið svo. Þó að fólk hafi stjórnað lengi er það ekki til eilífðar. Þannig virka hlutirnir ekki í lýðræðisþjóðfélagi. Allir verða að skilja það.

Frú forseti. Ég kem upp til að ræða um frétt sem kom í tíu-fréttunum í gærkvöldi þess efnis að til stæði að gera mjög miklar breytingar á því hvernig námslán væru greidd út hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Lagðar voru fram tillögur í nokkrum liðum á stjórnarfundi í gær og meðal annars þess efnis að geri eigi auknar kröfur til nemenda um námsárangur og mér skilst raunar að mun fjölþættari breytingar en þetta séu í farvatninu. Stjórn lánasjóðsins mun koma saman á morgun og taka ákvörðun um þetta og ráðherra mun síðan þurfa að samþykkja þessar væntanlegu breytingar. Það er líka skilningur minn að ástæðan fyrir því að verið sé að fara í þessar breytingar sé krafa frá ráðuneytinu á lánasjóðinn um flatan niðurskurð og ég verð að lýsa yfir miklum áhyggjum af því máli. Ég hef miklar áhyggjur af því að þetta fæli ungt fólk frá námi einmitt á þeim tíma sem ég tel að við viljum frekar sjá fólk fara í nám en fara á atvinnuleysisbætur eða þurfa að leita sér aðstoðar hjá sveitarfélögunum og þiggja félagslega aðstoð þar. Að mörgu leyti væri hægt að fara í þess konar breytingar á annan hátt, t.d. með því hugsanlega að hækka vexti. Mér skilst að námsmenn séu líka búnir að leggja fram tillögur um að breyta fyrirkomulaginu á þann veg að hluti verði styrkur og hluti lán til styttri tíma og þá frekar á markaðskjörum, að námsmannahreyfingunni mundi frekar hugnast það. Ég vil spyrja formann menntamálanefndar, hv. þm. Oddnýju Harðardóttur, hvort hún hafi einhverjar frekari upplýsingar um þessar fyrirætlanir hjá lánasjóðnum og hvort þetta sé eitthvað sem henni hugnist.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir spyr um hugmyndir um breytingar á lánareglum Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Nú er það svo að kröfur eru gerðar til hagræðingar á nánast öllum sviðum í ríkisrekstrinum. Stjórn lánasjóðsins hefur undanfarnar vikur rætt ýmsar hagræðingarhugmyndir hjá sér. Gert er ráð fyrir að útlán frá LÍN á árinu 2010 verði 16,5 milljarðar, að um 13,5 milljarðar fari í lán til námsmanna sem nýta námslán sér til framfærslu og 2,3 milljarðar til skólagjaldalána. Þarna eru stóru tölurnar. Ekki er vilji til þess að lækka framfærsluviðmið - þau voru reyndar hækkuð umtalsvert nýverið og þótti það löngu tímabært - og ef skerða ætti lán til skólagjalda verulega kæmi það sér illa fyrir marga nemendur og einnig fyrir rekstur háskóla sem byggja starfsemi sína á slíkum gjöldum. Stjórn sjóðsins hefur því til skoðunar að fara þá leið að verja þá sem nýta sér námslán til framfærslu en finna þann hóp sem þiggur lán en nýtir það ekki sér til framfærslu. Leitað er að lausnum sem eru eins sársaukalitlar og mögulegt er fyrir þann hóp sem þarf á námslánunum að halda. Sá nemandi sem nýtir sér lánin til framfærslu þarf að skila um 20 einingum á önn. Með þeim hugmyndum sem stjórnin ræðir nú er gert ráð fyrir að lánþegi skili 18 einingum á önn. Áfram er gert ráð fyrir að í gildi verði sérúrræði vegna veikinda eða annarra óviðráðanlegra aðstæðna sem upp kunna að koma í lífi námsmanna. Stjórnin hittist aftur á fimmtudaginn í hádeginu og þá verða þessi mál til umræðu en með því að skerða lán til þeirra sem ekki nýta sér námslán til framfærslu munu sparast um það bil 300 millj. kr.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Óla Birni Kárasyni um nauðsyn þess að þingið afgreiði lyklafrumvarpið. Það er hrópað á þetta lyklafrumvarp og sérstaklega er það fólk sem stendur frammi fyrir því að geta ekki borgað af þeim skuldum sem hvíla á húsnæði þess. Frú forseti. Ég er ekki komin hingað til að tala um skuldir heimilanna þó að það sé eitt af mínum uppáhaldsumræðuefnum heldur til að ræða um Magma og vekja athygli á því að einkafyrirtæki eru ekki góðgerðarstofnanir. Magma keypti hlut Geysis Green í HS Orku á hærra verði en aðrir voru tilbúnir að kaupa hlutinn á og eigandi Magma hefur tilkynnt að von sé á hækkun orkuverðs. Orkuverð mun því hækka verulega á Reykjanesi, á svæði þar sem atvinnuleysi er mikið. Þetta er nákvæmlega það sem gerðist í kjölfar skuldakreppunnar í Suður-Ameríku. Orkufyrirtækin voru einkavædd vegna þrýstings frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem hefur óbilandi trú á einkavæðingu. Hér á landi bannar AGS íslenska ríkinu að fjárfesta í innviðum samfélagsins nema sú fjárfesting fari fram í formi einkaframtaks.

Hverjir eru í ríkisstjórn?

Frú forseti. Lausafjárvanda samfélagsins á ekki að leysa með sölu eða langtímaframsali á auðlindum og orkufyrirtækjum. ESB-tilskipunin um erlendar fjárfestingar er of sveigjanleg. Hún leyfir kanadískum auðhringi með skúffufyrirtæki í Svíþjóð að eignast 98% í þriðja stærsta orkufyrirtæki landsins. Alþingi átti fyrir löngu að vera búið að innleiða bann við fjárfestingum erlendra aðila í þjóðhagslega mikilvægum fyrirtækjum eins og orkufyrirtækjum. Slíkt bann er í gildi í Frakklandi 

Virðulegur forseti. Það var holur hljómur í orðum hv. þm. Lilju Mósesdóttur sem hefur haft allan þann tíma frá því að hún kom inn á þing til að gera eitthvað í málum sem hún hefur svona svakalega miklar áhyggjur af. Staðreyndin er þessi: Með lögum árið 2008 var tryggt að orkuauðlindir yrðu ávallt í almannaeigu á meðan þau lög eru í gildi. Hæstv. utanríkisráðherra, þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, staðfesti í gær að svo væri, þessi lög eru enn í gildi jafnvel þó að það virðist hafa farið fram hjá hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Nú kemur næsta hræðslutaktíkin. Nú er talað um að hækka eigi orkuverð af því að þetta sé kanadískur auðhringur.  Samfylkingin á þingi virðist vera þessu sammála. Það er hins vegar athyglisvert að í pólitískum popúlisma suður með sjó eru frambjóðendur Samfylkingar til sveitarstjórna eitthvað að sprikla á sömu slóðum  
            

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir með hv. þm. Magnúsi Orra Schram þegar hann sagði að margir ráðherrar væru til óþurftar. Orð í tíma töluð. Þessi ríkisstjórn verður nefnilega aldrei kennd við nokkuð annað en aðgerðaleysi, aðgerðaleysisríkisstjórnin verða eftirmæli þessarar ríkisstjórnar. Og hugsið ykkur, hún kenndi sig við velferð í upphafi stjórnartímans en 24 þúsund heimili eiga nú í verulegum vandræðum. Þá komum við að skuldaaðlöguninni, eina úrræði ríkisstjórnarinnar. Hversu margir skyldu hafa nýtt sér það? Ekki einu sinni 300 manns, tæplega 300 manns hafa nýtt sér þessa leið. Þingmenn Samfylkingarinnar koma fram og segja: Við þurfum bara að útskýra þetta betur fyrir þjóðinni. Meira en 40% ungs barnafólks eru á mörkum þess að geta framfleytt sér. Við erum að tala um börn og við erum að tala um ungt fólk. Hæstv. félagsmálaráðherra hefur oft og tíðum komið fram og sagt: Ég ætla að gera allt fyrir þetta fólk. Hann lofar öllu fögru en það gerist ekki neitt. Af hverju skyldi stríðsyfirlýsing gegn félagsmálatröllinu í félagsmálaráðuneytinu hafa borist frá Hagsmunasamtökum heimilanna? Af hverju skyldi það vera? En það er eitt sem Samfylkingin hefur staðið við, það má hún eiga. Það eru samræðustjórnmálin. Það er að tala upp í eyrað á fólki út um allt land, lofa öllu fögru en gera ekki neitt.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að ræða kaup fyrirtækisins Magma Energy á hlut Geysis Green Energy í orkufyrirtækinu HS Orku. Það er nauðsynlegt að hafa í huga í þessu máli að hér er í reynd erlendur aðili að kaupa hlut annars erlends aðila því að Geysir Green Energy er, eins og við vitum, að mestu í eigu erlendra kröfuhafa eftir söluna á Íslandsbanka síðasta haust. Umræðan um þetta mál er á nokkrum villigötum því að einstakir aðilar halda því fram að með þessum gjörningi sé verið að selja auðlindir þjóðarinnar. Sem betur fer er það ekki svo enda væri það lögbrot. Samfylkingin hafði forgöngu um það árið 2008 að setja lög sem tryggja að auðlindir séu í opinberri eigu, að þjóðin eigi auðlindirnar. Sú lagasetning var reyndar nauðsynleg vegna þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks árið 2007 að einkavæða Hitaveitu Suðurnesja. Auðlindirnar sem HS Orka hefur þegar samið um nýtingu á eru að fullu í eigu Reykjanesbæjar. Lögin heimila ekki framsal auðlinda í hendur einkaaðila en hins vegar er einkaaðilum heimilt að gera samninga um nýtingarrétt á auðlindinni í gegnum orkufyrirtækin. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé afar brýnt og nauðsynlegt að stytta verulega nýtingarréttartíma orkufyrirtækjanna þannig að hann verði ekki 65 ár, eins og heimild er fyrir í lögunum, heldur 35–40 ár. Þessu þarf klárlega að breyta og ég tel brýnt í því máli sem við ræðum hér að Reykjanesbær og HS Orka setjist að nýju að samningaborði, taki upp hinn gamla samning, sem að mínu mati var fráleitur, þar sem samið var um nýtingarrétt til 65 ára með vilyrði um framlengingu í önnur 65 ár til viðbótar. Það á ekki að leyfast að veita vilyrði um framlengingu á slíkum nýtingarrétti fyrir fram því að skilyrði fyrir framlengingu eiga og hljóta að vera þau að umgengni um auðlindina sé til fyrirmyndar. Ég skora á forsvarsmenn Reykjanesbæjar að svara án tafar kalli iðnaðarráðherra um að taka upp þennan samning og gera þessa mikilvægu breytingu.

Hæstv. forseti. Hann hefur verið svolítið sérkennilegur þessi síðasti hálftími. Hér hafa verið nefnd sjö eða átta mál sem þingmönnum liggja á hjarta og allt gott um það að segja, þessi dagskrárliður býður upp á það. En ég sakna þess hins vegar að það mál sem hér var síðast rætt, kaup Magma, skuli ekki hafa fengið meiri tíma í þessari umræðu vegna þess að hér er um að ræða mál sem öllum er ljóst að skekur þá ríkisstjórn sem nú situr að völdum. Það sjá það allir. Stjórnarflokkarnir tala hvor sinni röddu í þessu og hugsanlega eru raddirnar innan þessara flokka jafnvel enn fleiri. Þess vegna hefði verið ánægjulegt ef hæstv. utanríkisráðherra, sem er einn ráðherra viðstaddur umræðuna, hefði notað tækifærið hér - honum gefst vonandi tækifæri til þess á eftir - til að greina okkur frá því hvað var rætt á ríkisstjórnarfundi áðan um þetta efni. Það er ljóst að þau skilaboð sem koma frá ríkisstjórnarflokkunum eru mjög misvísandi í þessu máli og ganga þvers og kruss. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir talar í eina átt og hv. þm. Skúli Helgason í einhverja allt aðra og það hafa ráðherrar í ríkisstjórninni líka gert. Öllum er ljóst að um er að ræða mál sem ristir djúpt í hjarta ríkisstjórnarinnar. En í staðinn fyrir að ræða þetta, ræða stöðuna í þessu máli, ræða hvað menn vilja gera eða hvaða aðgerðir, ef einhverjar, menn vilja sjá í þessum efnum, erum við að tala um 8–9 mál samkvæmt einhverjum óskalista þingmanna. Umræðan hefur verið þannig að í mjög mörgum tilvikum hafa þingmenn farið eins og kettir í kringum heitan graut vegna þess að ekki má nefna þetta mál sem greinilega skekur ríkisstjórnina og veldur henni ómældum innri vandræðum.

Frú forseti. Stuttlega um þau mál sem þegar hefur borið á góma í þessari umræðu vil ég byrja á því að víkja máli mínu að því sem fram kom hjá hv. þm. Óla Birni Kárasyni að því er varðar tiltekin frumvörp sem eru til umfjöllunar í allsherjarnefnd. Hann hélt því m.a. fram að svokallað lyklafrumvarp hefði verið fast þar í sjö mánuði. Það er rangt. Það frumvarp hefur verið til meðferðar á vettvangi allsherjarnefndar frá því að það var lagt fram og var vísað til nefndarinnar. Fjölmargar athugasemdir hafa komið fram við frumvarpið, margir gestir komið á fund nefndarinnar til að fjalla um það. Á vettvangi allsherjarnefndar er verið að vinna í frumvarpinu og verður það gert áfram eins og með fjölmörg önnur mál sem varða hag heimilanna í landinu. Vegna þess að þau mál eru sérstaklega til umfjöllunar vil ég segja að það mun ekki bjarga neinu heimili í landinu að einstakir þingmenn komi stöku sinnum hingað í þingsal og hafi uppi stór og mikil orð um aðgerðaleysi núverandi hæstv. ríkisstjórnar. 

Meiri hlutinn er ...

Síðan ætla ég að segja það stuttlega varðandi Magmamálin að það hefur aldrei farið fram hjá neinum að það er skoðun okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að orkuauðlindirnar, eins og allar náttúruauðlindir, eigi að vera í eigu íslensku þjóðarinnar. Við viljum tala fyrir því. Að sjálfsögðu var stigið óheillaskref árið 2007 í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks þegar ákveðið var að einkavæða þetta fyrirtæki með þeim hætti sem gert var og opinberum aðilum meinað að kaupa hlut í þessu ágæta fyrirtæki.

Frú forseti. Ástæða þess að ég tek til máls er forsíðufrétt í Morgunblaðinu með svohljóðandi fyrirsögn: „Opinber fjármögnun. Reykjanesbær fjármagnar um 40% kaupverðs Magma Energy á hlut Geysis Green Energy í HS Orku.“ Frú forseti. Þarna er um að ræða 6,3 milljarða, 40% kaupverðsins, sem sveitarfélag í alvarlegum fjárhagsþrengingum, og sem er núna undir eftirlitsnefnd sveitarfélaganna, leggur af mörkum í einhverju formi til að fjármagna viðskipti einkafyrirtækis. Ég spyr hvort einhver hér getur upplýst það hvernig þessu viðvíkur. Ég verð að segja að þarna er nöturlegur vitnisburður um hugarfar þeirra sem er trúað fyrir almenningsverðmætum, í þessu tilfelli stjórnenda Reykjanesbæjar, sem sjá ekkert því til fyrirstöðu að nýta opinbert fé, þ.e. fjármuni almennings, til að fjármagna viðskipti einkafyrirtækis. Þetta er það sem stundum er kallað, með leyfi forseta, „sósíalismi andskotans“ sem felst í því að einkavæða gróða og þjóðnýta tap eða í þessu tilfelli að nota almannafjármuni til að fjármagna einkaviðskipti. Ég vil fá að taka undir með þeim sem hafa tjáð sig um það að auðvitað átti fyrir löngu að vera búið að banna erlendum aðilum að eignast ráðandi hlut í þjóðhagslega mikilvægum fyrirtækjum eins og í þessu tilviki, í þriðja stærsta orkufyrirtæki landsins, það er nokkuð sem ég að sjálfsögðu harma.

Frú forseti. Fyrst vegna frammíkalls hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, henni mun víst vera kunnugt um að Frakkland er t.d. aðildarríki að Evrópusambandinu. Það var nefnt fyrr í þessari sundurlausu umræðu hverjir væru hvar. Mig langar til að tala um ráðdeild í ríkisrekstri og ég verð eiginlega að lýsa undrun minni á afstöðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar til ráðdeildar í ríkisrekstri sem handhafa hægrimennsku og ráðdeildar. Sjálfstæðismenn hafa a.m.k. skipað sjálfa sig þar í sess í umræðum um ríkisfjármál og annað. Hvaða tillögur hafa þá sjálfstæðismenn nú um ráðdeild í ríkisrekstri aðra en þá að taka lán í framtíðinni og hjá 

Var það …?

Þar var frjálshyggjan í framkvæmd, hv. þm. Óli Björn Kárason,  Mig langar að víkja að allt öðru máli þó að gaman sé að ræða um Sjálfstæðisflokkinn í þessum stól, mig langar að biðja hv. þingmenn að láta af þeim leiða sið að telja alla útlendinga hættulegt fólk. Íslendingar eru sjálfum sér langhættulegastir. Það sýnir reynslan okkur. Ég bið fólk um að skoða hug sinn áður en það byrjar að útmála  
            


             Virðulegur forseti. Ég þakka kærlega fyrir þá framlengingu sem hefur verið gerð á tímanum fyrir umræður um störf þingsins. Mig langar að ræða stjórnmál í aðeins stærra samhengi. Fyrir liggur að samkvæmt skoðanakönnunum mun Besti flokkurinn fá mest fylgi í komandi kosningum til borgarstjórnar í Reykjavík. Hér er á ferðinni gríðarleg háðsádeila á fjórflokkakerfið og gagnsleysi þess og ef fram fer sem horfir mun þetta vekja heimsathygli. Gengi Besta flokksins á rætur í því algjöra skipbroti íslenskra stjórnmála sem varð árið 2008 og sem stjórnmálaflokkunum og nýkjörnu Alþingi hefur ekki tekist að hnika af strandstað. Því miður virðast mér t.d. viðbrögð Alþingis og þingmanna við skýrslu rannsóknarnefndarinnar og mörgum þeim frumvörpum sem fram hafa komið á þinginu vera á þann veg að fátt muni breytast þrátt fyrir hrunið og þrátt fyrir skýrsluna. Hér er um að ræða mjög merkilega en jafnvel hugsanlega alvarlega þróun í stjórnmálum á Íslandi. Mér óar svolítið við þeirri þróun þó að ég hafi mjög gaman af Jóni Gnarr og félögum, en ég verð þó að segja að miðað við óbreytt ástand og það sem ég hef upplifað sjálfur á þingi í heilt ár verð ég einfaldlega að óska Besta flokknum velfarnaðar og ekki þá bara í Reykjavík heldur væntanlega einnig í næstkomandi alþingiskosningum.

Virðulegi forseti. Það mál sem við erum að greiða atkvæði um er um margt til bóta og það er búið að liggja ágætlega yfir því. Ég vil hins vegar vekja athygli þingheims á því að við erum ekki að fara eftir þeim ábendingum sem komu fram í rannsóknarnefndarskýrslunni, þ.e. að við tökum nauðsynlega pólitíska stefnumótun í málum eins og þessu. Það á við um fleiri mál sem við ræðum um og greiðum atkvæði um í dag. Það er nokkuð hætt við að sú lagasetning sem við erum að fara í núna muni einkennast af bútasaum í stað þess að við förum heildstætt yfir málið og tökum ákvörðun um það hvernig, í þessu tilfelli, vátryggingamarkað við viljum sjá og hvernig við ætlum að ná þeim leiðum. Það er líka orðið nokkuð áberandi að við erum farnir að nota mikið hugtök eins og heilbrigður, eðlilegur og traustur. Það eitt og sér er ekki nóg í lagasetningu því að það getur veitt falskt öryggi. Sérstaklega vekur athygli að þrátt fyrir að við séum að færa 

Frú forseti. Um leið og ég tek undir með hv. þingmanni um nauðsyn þess að farið verði í pólitíska langtímastefnumótun á sviði vátrygginga- og fjármálamarkaðar vil ég bæta við að hér erum við að taka mikilvægt skref í að styrkja löggjöf um vátryggingamarkaði. Hér er margt jákvætt á ferð. Við erum að taka á viðskiptaháttum. Við erum að gera það óheimilt að veita lán með veði í eigin bréfum. Við erum að skerpa á hæfisskilyrðum stjórnar, starfandi stjórnarmanna, kaupréttar- og kaupaukamálum, styrkja stöðu endurskoðenda. Við erum að hnykkja á heimildum Fjármálaeftirlitsins, setja reglur um innri endurskoðun fjárfestingar, lánveitingar, viðskipti tengdra aðila og breytingu á viðurlögum. Hér eru á ferð mjög jákvæð skref til að styrkja löggjöf á vátryggingamarkaði en meira þarf að gera og að sjálfsögðu mun þingmannanefndin sem fer núna í gegnum rannsóknarskýrsluna taka mið af þeim breytingum sem þar eru lagðar til og leggja til í þeirri nauðsyn sem er. Og þar erum við sammála um að farið verði í langtímapólitíska stefnumótun á þessum markaði.

Frú forseti. Í þessari breytingartillögu við frumvarpið er lagt til að sett verði í 1. gr. mjög skýrt hver sé tilgangur þessara laga. Þó að ég taki undir þau orð sem féllu hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni og raunar varaformanni viðskiptanefndar, Magnúsi Orra Schram, um að það hefði skort á pólitíska stefnumörkun við vinnslu þessa frumvarps tel ég að með því að setja svona skýrt inn tilgang laganna séum við að taka tillit til hluta þeirra athugasemda sem komu fram í rannsóknarnefndarskýrslunni og ábendingum frá hópi sem forsætisráðherra skipaði í framhaldi af því að skýrslan kom út um það hvernig við getum lagfært lagasetningu frá Alþingi. Greinin er svohljóðandi: „Tilgangur laga þessara er að tryggja að vátryggingafélög séu rekin á heilbrigðan og eðlilegan hátt með hagsmuni vátryggðra, vátryggingataka, hluthafa og alls þjóðarbúsins að leiðarljósi.“ 
             Aðrar greinar frumvarpsins eiga að vera túlkaðar út frá 1. gr. Því segi ég já.

Frú forseti. Í þessari grein er tiltekið að bundin frum- eða endurtryggingafélög skuli vera hlutafélög á Íslandi. Eins og kom fram í umræðunni í gær tel ég að við séum að feta sama stíg og við höfum fetað undanfarna áratugi í að reyna að tryggja að hér séu starfandi félög sem hafi almannahagsmuni fyrst og fremst að leiðarljósi, séu í sameign og byggi á samvinnuhugsjóninni. Ég tel að þetta sé vanhugsuð breyting. Ástæðan fyrir því að ég greiði hins vegar ekki atkvæði gegn tillögunni er sú að ég er með breytingartillögu við þetta frumvarp þar sem ég óska eftir því að settur verði á stofn hópur sem muni vinna að pólitískri stefnumörkun um það hvernig við getum tryggt raunverulega fjölbreytni á vátryggingamarkaði þar sem við erum með sterk einkafyrirtæki sem byggja á þessari almannaheillahugsun 

Frú forseti. Við erum að fella á brott heimild til að stofna gagnkvæm vátryggingafélög. Aðstæður eru þannig núna að það eru engin gagnkvæm vátryggingafélög í rekstri. Reglur um gjaldþol og afnám einkaréttar ollu þeim miklu vandræðum. Með þessu afnámi erum við samt sem áður ekki að koma í veg fyrir það að einhver félagasamtök geti boðið félagsmönnum sínum upp á þann kost að stofna vátryggingafélög. Meiri hlutinn telur brýnt að löggjöf um vátryggingastarfsemi verði endurskoðuð um leið og einhver áhugi á að stofna gagnkvæm vátryggingafélög kemur í ljós. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið er mjög upptekið núna við að herða reglur um fjármálageirann og þar sem enginn áhugi er á því að stofnsetja gagnkvæm vátryggingafélög teljum við ekki 

Frú forseti. Í 2. gr. er gert ráð fyrir því að vátryggingafélög megi einungis reka á hlutafélagaformi. Ég á erfitt með að sjá hvers vegna í ósköpunum þeir menn og þær konur sem ákveða að fara út í vátryggingastarfsemi megi ekki reka sín fyrirtæki á öðru rekstrar- eða félagsformi. Ég tel að það eigi að vera ákvörðun þeirra sem félögin reka að ákveða rekstrarformið og það sé ekki hlutverk Alþingis að binda rekstur allra vátryggingafélaga í komandi framtíð í það form sem hér er lagt til þó að ég sé auðvitað þeirrar skoðunar að hlutafélagaformið sé mjög heppilegt rekstrarform. En það vekur athygli mína að Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem er hluti af þessari ríkisstjórn, 

Virðulegi forseti. Á íslensku er þetta bara svona: Hér banna Vinstri grænir gagnkvæm vátryggingafélög. Það er ekkert öðruvísi. Helstu rökin eru þau að það langar engan til þess en ef einhver er til í það getur hann pantað eitt slíkt frumvarp. Það er margt furðulegt að gerast í sölum þingsins en þetta held ég að sé einhvers staðar á topp tíu. Ég er ekki sérstakur áhugamaður um gagnkvæm tryggingafélög en af hverju í ósköpunum erum við að banna þau? Er þessi ríkisstjórn alveg týnd í því að banna hluti? Er það bara þannig að ef menn sjá eitthvað sem hugsanlega er hægt að banna, gera menn það? Ef þessi atkvæðagreiðsla fer eins og allt stefnir í er það þannig að norræna velferðarstjórnin bannar hér gagnkvæm vátryggingafélög. Ég mun fylgjast vel með af einskærum áhuga hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra greiðir atkvæði í þessu máli.

Frú forseti. Ég vil þakka sérstaklega fyrir þessa breytingartillögu frá meiri hlutanum af því að það hefur ítrekað komið fram á fundi nefndarinnar, og það höfum við líka upplifað sjálf sem einstaklingar, að það er ekki alltaf skýrt hverjir það eru sem standa raunverulega á bak við tilboð frá vátryggingafélögum. Með þessari breytingu er verið að leggja til að það komi mjög skýrt fram hverjir það eru sem standa raunverulega að baki þeim tilboðum sem koma frá vátryggingafélögum og það sé ekki verið að búa til einhver gervivátryggingafélög með einhverjum nýjum nöfnum.

Frú forseti. Eins og kom fram áðan er ýmsu enn ósvarað varðandi hvers konar vátryggingamarkað við viljum hafa og hvað það er sem á að falla undir starfsemi vátryggingafélaga. Eitt af því sem framsögumaður 2. minni hluta, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, benti á í framsögu sinni var að við erum ekki enn þá búin að svara því fyllilega hvort við erum sammála því að vátryggingafélög reki viðskiptabanka og öfugt. Í þessari grein, 11. gr., erum við að heimila það að vátryggingafélög reki viðskiptabanka eða aðra fjármálastarfsemi í sérstöku félagi enda sé starfsemin háð starfsemi og eftirliti opinberra aðila. Því sit ég hjá við þessa afgreiðslu.

Frú forseti. Í 54. gr. er fjallað um hæfisreglur fyrir stjórnarmenn í vátryggingafélögum og framkvæmdastjóra ásamt öðru. Það má taka undir mjög margt varðandi þau skilyrði og hæfniskröfur sem þar er gerð grein fyrir varðandi stjórnarmenn og framkvæmdastjóra. Það segir hins vegar í 4. mgr. 54. gr. að stjórnarmenn og framkvæmdastjórar skuli vera fjárhagslega sjálfstæðir, sem er eðlilegt, og hafa lokið háskólaprófi sem nýtist í starfi. Ég er þeirrar skoðunar að það sé eðlilegt að eigendur vátryggingafélaga fái frelsi til að velja þá sem þeir treysta burt séð frá því hvort þeir eru með háskólapróf eða ekki til að stýra félögunum. Ég tel að það sé ekki við hæfi að þeir sem ekki hafa lokið háskólaprófi þurfi að leita sérstaklega eftir undanþágu 

Frú forseti. Þessi grein, ef hún verður samþykkt með þessum breytingum, er orðin mjög ítarleg. Ég tel að það séu fáar greinar í þessu frumvarpi sem endurspegla eins vel það vantraust sem meiri hlutinn og jafnvel Alþingi bera til Fjármálaeftirlitsins. Við tilgreinum hér mjög nákvæmlega skilyrði stjórnarmanna og þegar ég hef borið saman svipaða löggjöf um vátryggingafélög, t.d. í Svíþjóð þar sem hún er reyndar mjög ítarleg, er íslenska greinin umtalsvert lengri en sú sænska hvað varðar hæfi stjórnarmanna, endurskoðun og síðan reikningsskil. En það eru hins vegar þættir hérna sem ég tel að séu jákvæðir. Ég tel að það sé jákvætt að við gerum greinarmun á því hvort menn hafa brotið lög eða verið úrskurðaðir gjaldþrota. En ég tek undir það sem bent er á, að það er að vísu svolítið einkennilegt 

Virðulegi forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um grein um kaupaukakerfi og starfslokasamninga. Það vita allir að kaupaukakerfi voru komin út í tóma vitleysu svo að ekki sé dýpra í árinni tekið og sjálfsagt að taka sérstaklega á þeim málum. Á sama hátt voru þess dæmi að starfslokasamningar væru misnotaðir. En hér er löggjafinn hins vegar að ganga, og það er í þessari sömu grein, mjög langt í því að þrengja heimildir til eðlilegra starfslokasamninga sem hafa fyrst og fremst komið til vegna þess að verið er að koma til móts við fólk sem hefur unnið í áratugi hjá ákveðnu félagi, í þessu tilfelli vátryggingafélagi. Við ræddum þetta í þinginu og vonumst til að þetta verði skoðað sérstaklega þegar málið fer til nefndar á milli umræðna.

Virðulegur forseti. Þessi grein snýst um það að verið er að herða á tímamörkum sem endurskoðendur mega starfa hjá hverju fyrirtæki og þeim tíma sem endurskoðunarfyrirtæki mega starfa hjá hverju fjármálafyrirtæki. Gott og blessað. Hv. þm. Lilja Mósesdóttir sagði áðan að efnahags- og viðskiptaráðuneytið væri upptekið af því að herða reglur á fjármálamarkaði. Ég hefði kosið að efnahags- og viðskiptaráðuneytið væri upptekið af því að fara heildstætt yfir það hvernig við þurfum að breyta reglunum, herða þær eftir atvikum eða skoða þetta í stóra samhenginu. Þessi lagabreyting og þessi tímamörk, að færa þetta úr sjö árum, sem tíðkast annars staðar, niður í fimm ár, verður ekki til að koma í veg fyrir annað hrun. Þetta er ekki stórmál en þetta er prinsippmál og lýsir því vel að það er ekki nægileg hugsun í þessu máli.

Frú forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingheims á því að hér er verið að ræða um vátryggingafélög sem hyggjast fá starfsleyfi hér á landi. Þau eru náttúrlega með alls konar rekstrarform um alla Evrópu. Í Þýskalandi er mjög algengt að hafa gagnkvæm vátryggingafélög en það er bannað hér. Hér hygg ég að við séum hugsanlega að brjóta samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég greiði samt sem áður atkvæði með þessu en vildi vekja athygli á þessu.