Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 3.30 síðdegis fer fram umræða utan dagskrár um kaup Landssímans á Skjá einum. Málshefjandi er hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Hæstv. forseti. Í gær undirritaði hæstv. menntamálaráðherra samkomulag um sameiningu Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Sameiningin felur í sér afnám efnahagslegs jafnréttis til náms á háskólastigi á Íslandi því með henni verður nám í ákveðnum tæknigreinum ekki lengur í boði í landinu nema gegn greiðslu hárra skólagjalda. Það hangir meira á spýtunni því Háskólinn í Reykjavík ætlar sér líka að hefja kennaranám á háskólastigi. Ef fjárlagafrumvarpið er skoðað kemur í ljós að HR fær hækkað framlag sem nemur 60 ársnemum í kennaranámi næsta haust sem þýðir væntanlega 120 ársnemar árið 2006. Á sama tíma standa Kennaraháskólinn og Háskóli Íslands sveittir við að takmarka nemendafjölda vegna þess þrönga stakks sem ríkisstjórnin sníður þeim í fjárlögum. Hvað er eiginlega í gangi, hæstv. forseti? Er að myndast einhver sjálftökuréttur ákveðinna aðila varðandi fjármuni til menntunar? Hæstv. fjármálaráðherra heldur því fram í Morgunblaðinu í dag að við séum eftirbátar annarra þjóða í tæknigeiranum. Ég spyr: Höfum við verið eftirbátar vegna þess að við höfum ekki innheimt skólagjöld af stúdentum í tæknigreinum? Eða eftirbátar vegna þess að stjórnvöld hafa ekki séð sóma sinn í að leggja það fé til opinberu háskólanna sem þeir hafa þurft til að vaxa og dafna eða hafa ekki forráðamenn Tækniháskólans, áður Tækniskóla Íslands, gengið á milli Heródesar og Pílatusar til að biðja um skilning á fjárþörf tæknimenntunar í landinu? Herra forseti. Hér þarf að leita svara við mörgum spurningum því að í Tækniháskólanum eru ekki eingöngu nemar á háskólastigi. Þar er líka rekin raungreinadeild ætluð starfandi iðnaðarmönnum og verkmenntuðu fólki. Hvað verður um hana? Á það fólk sem ætlar sér að taka ígildi stúdentsprófs að fara að borga 200 þús. kr. í skólagjöld á ári? Herra forseti. Það er greinilegt að hér er einhvers konar stefnumörkun í gangi en hún fer öll fram á bak við tjöldin, með baktjaldamakki og laumuspili. Alþingi Íslendinga er ekki upplýst, ekki heldur menntamálanefnd Alþingis og ég leyfi mér að efast um að stjórnarflokkarnir hafi umboð kjósenda sinna til að ganga svona langt á markaðsvæðingu náms á háskólastigi. Hæstv. forseti. Með lymskubrögðum er sjálfstæðismönnum að takast að gera allt nám á háskólastigi gjaldskylt. 

Virðulegi forseti. Þess var ekki að vænta að hv. upphafsmaður umræðunnar hafi séð tækifærin sem felast einmitt í því að sameina þessa tvo skóla. Þegar ég kom í ráðuneytið komu forráðamenn þessara tveggja skóla báðir að máli við mig og vildu halda áfram að reyna að efla starfsemi skólanna og voru með mjög svipaðar hugmyndir uppi um það, þ.e. að auka áfram rekstrarfræðina í báðum skólunum og koma á laggirnar verkfræðinámi. Ég taldi einsýnt að rétt væri að skoða aukna samvinnu þessara háskóla og hugsanlegt samstarf sem leiddi til þess að menn sáu þennan kost sem var mjög fýsilegur og er mjög fýsilegur að því leytinu til að hér er tækifæri fyrir íslenskt mennta- og atvinnulíf til þess að efla og bæta samfélag okkar bæði inn á við og út á við og sérstaklega í þeirri alþjóðlegu samkeppni sem við erum í. Þess vegna, virðulegi forseti, er alveg ljóst að hér er um tækifæri að ræða sem ég taldi rétt að grípa. Báðir rektorar skólanna komu að málinu með mjög opnum huga og hafa unnið að sameiningunni í mjög mikilli samvinnu og mikil og góð vinna sem fram fór í kringum málið allt. Það er rétt að miðað við tölur frá OECD höfum við aðeins verið eftirbátar annarra hvað viðkemur tækni- og verkfræðimenntun og það er ekkert út af einhverju aðgengi annarra háskóla að ríkinu eða ríkissjóði. Menn hafa sýnt með rökum fram á að það hefur vantað ákveðna þætti í raungreinakennslu, m.a. hér á landi, og þetta er einmitt liður minn í því að bæta og efla raungreinar, tækni- og verkfræðimenntun innan lands. Ástæðan fyrir kennslufræðinni er m.a. sú, virðulegi forseti, 

Virðulegi forseti. Sameining skóla á háskólastigi getur verið góður kostur og sjálfsagt að kanna það ítarlega. Hins vegar ber tilkynningin um fyrirhugaða sameiningu Tækniháskólans og Háskólans í Reykjavík undarlega að, án nokkurrar umræðu, ekki orð á Alþingi, ekki orð í menntamálanefnd, einungis tilkynningar og fréttir í fjölmiðlum. Það er ámælisvert. Fyrirhuguð sameining vekur einnig upp margar spurningar eins og þá hvort farið hafi fram kannanir á öðrum sameiningarkostum á háskólastigi. Fyrirhuguð sameining kemur að sjálfsögðu vel til greina og getur verið góður kostur en þá þarf að liggja fyrir að aðrir sameiningarkostir séu síðri og þetta hafi í för með sér öflugri tæknimenntun og síðast en ekki síst aðgengi að grunntækninámi óháð efnahag og án gjaldtöku umfram hefðbundin skráningargjöld. Það er óásættanlegt ef ekki verður í boði grunntækninám og nám í frumgreinadeild Tækniháskólans án greiðslu skólagjalda. Ríkið á að tryggja framboð á grunntækninámi án gjaldtöku eins og öðru grunnnámi á háskólastigi. Það er að mínu mati skilyrði fyrir slíkri sameiningu að nemendur nú og til framtíðar í grunntækninámi og í frumgreinadeild tæknináms eigi kost á því að stunda slíkt nám án greiðslu hárra skólagjalda líkt og í öðru grunnnámi á háskólastigi. Það er alger forsenda fyrir slíkri sameiningu, en að því skilyrði uppfylltu kemur hún að sjálfsögðu vel til greina og getur verið sóknarfæri í því að efla enn frekar háskólanámið á Íslandi og ekki síst nám í tæknigreinunum því því fer fjarri að nægjanlega vel sé staðið að tækninámi á Íslandi. Við erum verulegir eftirbátar annarra þjóða í því nú þegar og það verður að efla. Það verður því að vera alger forsenda fyrir sameiningunni að tækninámið eflist verulega og ekki verði innheimt skólagjöld fyrir nám í grunntækninámi eða frumgreinadeild.

Frú forseti. Í Tækniháskóla Íslands eru kenndar margar þær námsgreinar sem hvergi eru kenndar annars staðar. Þar hefur verið byggt upp mikilvægt tækninám sem nemendur eru bundnir við að sækja í þann skóla. Vandi skólans á undanförnum árum hefur hins vegar verið markvisst fjársvelti af hálfu stjórnvalda, af hálfu menntamálaráðuneytisins. Kannski er það ástæðan fyrir þeim orðum hæstv. menntamálaráðherra að við höfum um margt verið eftirbátar annarra þjóða í tæknimenntun. En það var hægt að leiðrétta og oft verið á það bent. Skólinn hefur verið með tugi ef ekki hundrað millj. kr. halla á undanförnum árum sem var ekki bættur fyrr en á síðasta ári þegar honum var breytt í háskóla. Hitt er svo sérmál ef nú á að fara að sameina skólana með þeim hætti að taka upp skólagjöld í því námi sem hvergi er annars staðar í boði. Skólagjöldin í Háskólanum í Reykjavík eru 200 þús. kr. á ári. Manni verður spurn: Eru ríkisstjórnarflokkarnir sammála um þessa aðgerð? Verið er að fara inn á gersamlega nýja braut og fróðlegt að heyra stefnu Framsóknarflokksins í málinu. Við þekkjum einkavæðingarstefnu Sjálfstæðisflokksins og að allt eigi að greiðast með notendagjöldum og skólagjöldum. Hún kemur okkur ekki á óvart. En stefna Framsóknarflokksins, hver er hún? Er það tilviljun að í dag kemur fram þingsályktunartillaga frá tveimur þingmönnum Framsóknarflokksins, formanni þingflokks og varaformanni menntamálanefndar, um að skipa eigi sérstaka nefnd til að skoða háskólastigið? Bíddu nú við. Hvað er að gerast? Ég vil fá svör, frú forseti. Er Framsóknarflokkurinn sammála þeirri vegferð sem verið er að fara í um rekstur á Tækniháskóla Íslands með skólagjöldum, rekstur á sérnámi með skólagjöldum?

Virðulegi forseti. Tilgangur sameiningar Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands er réttmætur. Efla á samskipti atvinnulífs og skólans og mun það án efa vera forsenda framþróunar og aukinnar samkeppnishæfni í atvinnulífi hér á landi.  Í viljayfirlýsingunni sem undirrituð var í gær er gert ráð fyrir að háskólinn hafi heimild til að innheimta skólagjöld. Það er engin nýbreytni í tilfelli Háskólans í Reykjavík en er nýtt fyrir Tækniháskólann. Þar eru námsleiðir sem hingað til hafa ekki borið skólagjöld. Má þar nefna heilbrigðisgreinar eins og geislafræði, meinafræði og t.d. frumgreinadeild. Ég ítreka að ég fagna sameiningunni og tel að í henni felist mikil tækifæri. En málið á eftir að fá þinglega meðferð og við munum og eigum eftir að fá að sjá nánari útfærslu sem og röksemdafærslu málsaðila.

Hæstv. forseti. Það verður að segjast alveg eins og er að manni koma vinnubrögð ríkisstjórnarinnar svolítið á óvart. Hægt var að ráða af ræðu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur að Framsóknarflokkurinn sé hlynntur stefnumótuninni. Samt virðist hvorki stefnumótunin né skólagjöldin hafa verið rædd í ríkisstjórnarflokkunum og ekki í þingflokkunum. Hvað þá að við í stjórnarandstöðunni höfum fengið nokkra vitneskju um að verið væri að breyta stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki og gera Tækniháskólann, sem er ríkisháskóli, að einkaskóla og stefna á skólagjöld. Virðulegi forseti. Mér kemur afar mikið á óvart hvernig unnið er í þessum málaflokki og hefði talið eðlilegt að fram færu einhverjar viðræður um slíka stefnumótun. Ég skil vel áhuga hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerðar K. Gunnarsdóttur, að skoða ýmislegt sem varðar skólamálin, en mér finnst framsetningin eins og hún birtist okkur með fréttum í Morgunblaðinu afar merkileg og furða mig á því að svona skuli vera unnið. Ég hefði talið eðlilegt að málið bæri að með allt öðrum hætti og menn hefðu meiri vitneskju um það sem verið væri að gera varðandi stefnu í menntamálum hér á landi en málsmeðferðin ber með sér.

Hæstv. forseti. Ég fagna mjög þeirri ákvörðun sem kynnt var í gær um sameiningu Tækniháskólans og Háskóla Íslands. Ég er sannfærður um að stærri skóli gefur stærri tækifæri og meiri möguleika bæði fyrir skólann og fyrir nemendur. Það er mjög mikilvægt fyrir nemendur sem útskrifast úr íslenskum háskólum og taka í auknum mæli þátt í alþjóðlegum vinnumarkaði, að skólarnir sem þeir útskrifast úr séu stórir og virtir á alþjóðavettvangi. Ef einingarnar eru of litlar er ekki víst að prófin sem menn fá hafi þá vigt sem nauðsynleg er á alþjóðlegum vinnumarkaði. Þetta er mjög mikilvægt og þess vegna fagna ég mjög þeirri ákvörðun sem kynnt var í gær.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé fyllilega ástæða til þess að fagna samkomulagi því sem hér er til umræðu um sameiningu Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands. Þessi sameining á ekki að þurfa að koma neinum á óvart því hún hefur verið til umfjöllunar í fjölmiðlum á síðustu vikum. Það er alveg ljóst af fréttum að báðir aðilar eru mjög ánægðir með þetta samkomulag og þessa tilhögun enda hefur einnig komið fram að báðir stefndu að því að fara inn á svið sem þóttu áhugaverð og tilefni til þess að efla. Því er alveg ljóst að með sameiningu þessara tveggja stóru og góðu skóla verður til öflugri háskóli. Það verður ákveðin hagræðing, það verða samlegðaráhrif og það er alveg ljóst að þarna myndast tækifæri til þess að efla menntun fyrir landsmenn. Ég held einmitt að aðkoma menntamálaráðherra að þessu máli tryggi það að þessi nýi og sameinaði skóli fái góðan heimanmund og góðan stuðning frá stjórnvöldum. Ég held því að við ættum að nota tækifærið og óska hæstv. menntamálaráðherra til hamingju með að taka ákvörðun sem þessa sem sýnir kjark hennar í þessu máli eins og svo mörgum öðrum sem við höfum orðið vitni að á síðustu vikum.

Virðulegi forseti. Þegar maður horfir aðeins um öxl og skoðar söguna verður maður þess áskynja að héðan frá hinu háa Alþingi voru samþykkt ný lög um Tækniháskóla Íslands, að ég best veit, árið 2002. Þau tóku gildi um mitt það ár. Þá var sem sagt settur á stofn Tækniháskóli Íslands, háskóli atvinnulífsins eins og sagt var með miklum lúðrablæstri og söng af hálfu ríkisstjórnarinnar. Tækniskólanum gamla var breytt í háskóla og hann hélt áfram að útskrifa fólk á háskólastigi, fólk með menntun í tæknifræði, iðnfræði, meinatækni, geislafræði og rekstrarmenntun. Þannig hefur þetta verið fram á þennan dag. Núna berast þessir fréttir um hluti sem hafa verið í burðarliðnum um nokkurn tíma, nokkurra vikna skeið alla vega. En þegar þessar fréttir berast um að sameina eigi Háskólann í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands þá hlýtur maður að staldra við og spyrja sig: Hvað hefur eiginlega gerst frá miðju ári 2002? Hefur nokkuð gerst síðan þá sem ekki var hægt að sjá fyrir m.a. á hinu háa Alþingi? Nú sat ég ekki á Alþingi þegar þessi lög voru afgreidd héðan. En hvernig stendur á því að þetta er allt í einu gert núna og hvernig stendur á því að það læðist að manni sá grunur að þetta hafi ekki verið rætt í þingflokkum stjórnarflokkanna og þetta hafi ekki verið rætt í ríkisstjórn? Svo á eftir að ræða þetta á hinu háa Alþingi sem betur fer segi ég. Ég reikna með að fara muni fram mjög ítarlegar umræður um þetta á hinu háa Alþingi því að nú þarf að breyta lögum ef þetta á að verða að veruleika. Frjálslyndi flokkurinn hefur í sjálfu sér ekki hafnað því að taka skólagjöld af námi á háskólastigi, en þá erum við að tala um sérhæft háskólastig. Við leggjum hins vegar mikla áherslu á að í grunnmenntun á háskólastigi eigi að gilda jafnræði og að skólagjöldum eigi að halda í algeru lágmarki.

Virðulegi forseti. Ég segi fyrir mitt leyti að sameiningar háskóla gætu leitt til ýmislegs góðs. Mér finnst að við eigum að skoða það heildrænt fyrir allt háskólastigið betur hvort skynsamlegt sé að sameina háskóla og þá hverja. Hins vegar varðandi akkúrat þetta dæmi þá vil ég eins og aðrir hér slá varnagla við því að þessar sameiningar gætu leitt til aukinnar gjaldtöku af nemendum í grunnnámi á háskólastigi. Virðulegi forseti. Ég kem aðallega upp vegna þess að mér finnst vanta inn í þessa umræðu og líka í þær upplýsingar sem hafa komið fram um þessa sameiningu og það er hvort eignir Tækniháskólans hafi verið verðmetnar, hvert virði þeirra sé og hvort greitt sé fyrir þær beint eða hvort ríkið eignist ákveðinn hlut í skólanum eða sjálfseignarstofnuninni. Ég vil varpa spurningu til menntamálaráðherra: Stendur til að ríkið eigi hlut í þessari nýju sjálfseignarstofnun eða verða eignir Tækniháskóla Íslands heimanmundur skólans inn í þetta hjónaband skólanna tveggja?

Hæstv. forseti. Það er fátt um svör hjá hæstv. menntamálaráðherra varðandi þá pólitík sem hér er rekin, þ.e. varðandi skólagjöldin. Við getum ekki horft fram hjá því að í Tækniháskóla Íslands er ekki bara fólk á háskólastigi. Þar eru líka iðnaðarmenn sem hafa lokið iðnaðarnámi að taka raungreinadeildapróf sem er ígildi stúdentsprófs. Eiga þessir nemar nú að fara sjálfkrafa inn í sjálfseignarstofnun sem innheimtir 200 þús. kr. í skólagjöld á ári? Við verðum að fá svör við þessum spurningum. Og hér segja þingmenn stjórnarliða að þetta hafi ekki átt að koma neinum á óvart. Þetta kemur fólki náttúrlega það mikið á óvart að ekki er lengra síðan en í morgun að menntamálanefnd Alþingis sat á fundi þar sem var listi yfir þingmálin sem menntamálaráðherra ætlar að leggja fram í vetur. Eitt þingmál á þeim lista var í morgun skráð frumvarp til laga um Tækniháskóla Íslands. Embættismaður hæstv. ráðherra varð að tilkynna okkur að þessu yrði breytt því frumvarp yrði flutt um afnám laga um Tækniháskóla Íslands. Auðvitað kemur þetta okkur á óvart. Auðvitað er þetta illa undirbúið og það er skammarlegt að ekki skuli eiga sér stað umræða í samfélaginu um svona stóra ákvörðun áður en hún er tekin. Hvers vegna erum við ekki frekar að ræða mögulega sameiningu verkfræðideildar Háskóla Íslands og Tækniháskóla Íslands? Hvers vegna ekki? Það er stór pólitísk spurning sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn verða að svara. Þess vegna ítreka ég spurningu hv. þm. Jóns Bjarnasonar: Er Framsóknarflokkurinn og hv. þingmenn hans sáttir við það ráðslag sem hér er haft á hlutunum? Hér er verið að kippa úr sambandi efnahagslegu jafnrétti fólks til náms á Íslandi. Og það er greinilegt að það á að fara að innheimta skólagjöld af nemum í grunnnámi, jafnvel í námi sem hvergi annars staðar er í boði en þá fyrir þau háu skólagjöld.

Virðulegi forseti. Hér er verið að efla og auka tækifæri ungra íslenskra námsmanna til þess að grípa þau tækifæri sem gefast núna þegar kemur að tækni- og verkfræðinámi. Ég vil aðeins fara í gegnum forsögu þessa. Það er alveg ljóst, og ég vona að menn hafi tekið eftir því, að fyrir um það bil sex vikum síðan var send út fréttatilkynning. Allir voru látnir vita að í hönd færu viðræður um hugsanlega aukna samvinnu og hugsanlega um sameiningu þessara tveggja háskóla. Það er alveg kristaltært. Send var út fréttatilkynning um að þessar viðræður ættu sér stað og að þessum viðræðum yrðu væntanlega gefnar fjórar til sex vikur til þess að komast að niðurstöðu. Allir gátu því fylgst með þessu ferli. Þetta ætti ekki að koma  Síðan vill svo vel til að niðurstaðan var sú sem var kynnt í gær, þ.e. viljayfirlýsing um að sameina eigi þessa tvo skóla, sem ég enn og aftur ítreka að er tækifæri fyrir íslenskt menntafólk. Þessi viljayfirlýsing fór í gær í gegnum ríkisstjórn þar sem henni var vel fagnað. Hún hefði auðvitað ekki farið í gegnum ríkisstjórn nema á þeim grundvelli að allir hefðu verið henni sammála og allir vitað um hana. Svo einfalt er það. Það kemur svo sem ekkert á óvart að hér eru þingmenn, til að mynda frá Samfylkingu, á móti þessari sameiningu og segja að það átti ekki að gera hana svona og það á ekki að gera hana á hinsegin og að þetta séu fínar sameiningar en bara ekki þessi. Ég vil meina að ég hefði sýnt ákveðið ábyrgðarleysi, ákveðið andvaraleysi ef ég hefði ekki gripið tækifærið sem ég sá felast í því að sameina þessa tvo skóla. Það er verið að efla tækni- og verkfræðimenntun í íslensku atvinnu- og menntalífi. Við erum líka með nám í kennsluréttindum, þ.e. kennslufræði sem verður með sérstaka áherslu á raungreinar. Allt er þetta gert með það í huga að efla okkur þegar kemur að tækni- og verkfræðimenntun.