Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Eins og þingheimi er kunnugt verður lögð fram í vikunni þingsályktunartillaga frá fjölda þingmanna um rannsókn á einkavæðingu bankanna frá árinu 1998–2003. Nokkur umræða hefur spunnist á milli þingmanna hvort rannsaka eigi sömuleiðis það ferli sem fór í gang þegar erlendir kröfuhafar sömdu við ríkið um endurreisn gjaldþrota fyrirtækja. Ég vildi hafa sagt það í þessum sal að þrátt fyrir að um tvo eðlisólíka ferla sé um að ræða sé ég ekkert því til fyrirstöðu að hvort tveggja verði skoðað í hörgul. Í seinna tilvikinu var ekki um að ræða eiginlega einkavæðingu heldur endurreisn gjaldþrota fyrirtækja sem voru í raun í eigu kröfuhafa og að því leytinu til var þar fyrst og fremst um samning að ræða til að koma bönkunum í gang á nýjan leik. Núverandi stjórnvöld hafa ekkert að fela hvað þetta ferli snertir og þess vegna er ekki hægt annað en að hvetja til að þetta verði íhugað og skoðað ef áhugi er til þess meðal þingheims. Núverandi stjórnvöld geta í raun og veru verið stolt af þessu ferli því að margt jákvætt hefur komið út úr þessum samningum. Ríkið losaði sig ekki bara undan því að þurfa að leggja fram um 200 milljarða kr. til að endurreisa föllnu bankana með tilheyrandi vaxtakostnaði heldur hefur til dæmis ekki síður komið í ljós, í þeirri skýrslu sem Hagfræðistofnun tók saman fyrir Hagsmunasamtök heimilanna og ríkisstjórnina, að með því að haga málum með þessum hætti tókst að auka svigrúm eða aðstoð við skuldug heimili um 50 milljarða kr. Hinir föllnu bankar aðstoðuðu skuldug heimili fyrir um 50 milljörðum kr. meira en það svigrúm sem þeir höfðu bar með sér. Ég vildi bara árétta þetta, virðulegi forseti. Ég tel að ef áhugi er á því hjá þingheimi þá eigi sömuleiðis að skoða þessi mál enda tel ég að þar sé ekkert að fela.

Frú forseti. Ég bað um orðið til að eiga orðastað við hv. þm. Magnús Orra um tolla og vörugjöld en ég ætla samt ekki að láta hjá líða tækifærið og taka undir …

Forseti hvetur hv. þingmann til að nefna þingmenn fullu nafni.

Já, hv. þm. Magnús Orra Schram, ég vil ræða við hann um tolla og vörugjöld en ég vil ekki láta þetta tækifæri hjá líða og vil taka undir með hv. þingmanni að ef menn vilja rannsaka einkavæðinguna á sínum tíma þá á að gera það, ég styð það. Ég held að það væri gott ef farið yrði í gegnum þá einkavæðingu og ég held að menn eigi ekkert að vera hræddir við það, hvar í flokki sem menn standa. Ég fagna því sérstaklega að núna loksins eru stjórnarliðar tilbúnir til að fara í könnun á hinni nýjustu einkavæðingu því að upplýsingum hefur ekki verið miðlað til þingmanna þegar þeir hafa spurt um hana. Það er ágætt að menn séu komnir á aðra skoðun. En ég vil aðeins fara yfir tolla- og vörugjöldin. Það liggur ljóst fyrir að breyta þarf því umhverfi, það er steinrunnið. Á síðasta ári kom í ljós, meðal annars við ákvörðun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á toll- og innflutningskvótum byggða á GATT-samningnum, hversu úrelt þetta kerfi er og hvernig þeim innflutningi er háttað eftir geðþótta ráðherra. Fyrir utan það að miðað er við neyslu Íslendinga á árinu 1986–1988 á landbúnaðarvörum og allir sjá og vita að sú neysla hefur náttúrlega gerbreyst. Ég vil því spyrja hv. þm. Magnús Orra Schram hvort hann sé ekki sammála mér í því að nýta núna tækifærið, meðal annars í ljósi þess að nú er kominn fjármálaráðherra frá Samfylkingunni sem hefur væntanlega aðrar áherslur en Vinstri grænir því þeir hafa sagt lok, lok og læs á allar breytingar á búvörulögum og allar breytingar á tolla- og innflutningsgjöldum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér í því að nauðsynlegt sé, meðal annars til að tryggja hagsmuni neytenda, að fara í heildarendurskoðun á tolla- og innflutningslöggjöf landsins.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni vegna þess að mín skoðun er sú að vörugjaldakerfið þarfnist verulegrar endurskoðunar. Álagning innan þess byggist í mörgum tilvikum á afar veikum og handahófskenndum grunni. Það er mikilvægt að skattkerfið sé einfalt, hlutlaust, gagnsætt og skilvirkt, enda er sá háttur til þess fallinn að stuðla að heilbrigðri samkeppni og bæta verðskyn neytenda. Margt er skrýtið í vörugjaldaheimi. Til dæmis hefur verið bent á það að brauðristar bera ekki vörugjald en samlokugrill bera 20% vörugjald. Það skiptir sem sagt máli hvort brauðið sé ristað lóðrétt eða lárétt. Þá er vörugjald á vöfflujárnum en ekki á pönnukökupönnum. Kaffivélar bera ekki vörugjald en hraðsuðukönnur bera vörugjald upp á 25%. Það er sem sagt dýrara fyrir neytendur að drekka te en kaffi. 
             Ég tel, virðulegi forseti, að þetta kerfi þurfi að endurskoða algerlega frá grunni  
             Skýrar og gildar forsendur verða að liggja að baki þegar ráðist er í skattlagningu og/eða vörugjöld. Ég tel að þær forsendur sem liggja að baki núverandi skipan vörugjalda séu ekki skýrar né gildar. Það er mikilvægt að skattar, tollar og gjöld séu skiljanleg neytendum og þeir átti sig á því af hverju hlutirnir eru skattaðir eða á þeim eru vörugjöld. Eins og ég hef áður rakið er vörugjaldaheimurinn frumskógur sem erfitt er að rata um og gengur ekki upp, það er í raun og veru engin lógík í vörugjöldum eins og þeim er háttað hjá okkur í dag. 
            

Frú forseti. Ég vil gera skuldastöðu heimilanna að umræðuefni. Nokkrir dagar eru síðan Hagfræðistofnun Háskóla Íslands lagði fram skýrslu sína um möguleika bankakerfisins til að skrifa niður skuldir almennings. Frú forseti. Ég tel að hér sé byrjað á röngum enda. Fyrsta spurningin sem við eigum að spyrja er: Hvert er skuldaþol heimilanna? Þegar þeirri spurningu hefur verið svarað, þarf að svara því hvað hægt er að gera. Með því að byrja að spyrja sig að því hversu mikið bankarnir geta skrifað niður eru menn í raun og veru að segja eftirfarandi: Fyrst er skjaldborgin um bankana og síðan um heimilin. Okkur vantar betri upplýsingar og nákvæmari um hver staða heimilanna er hvað varðar skuldaþol þeirra. Ef við náum ekki betri árangri í þessu, frú forseti, munum við ekki ná neinni sátt í samfélagi okkar. Það er engin spurning í mínum huga að það fyrirkomulag sem nú er á þessum málum og sú tortryggni sem uppi er, er stórkostlegt vandamál en vandamálið verður enn stærra þegar horft er fram á við, ef íslensk heimili eru orðin svo skuldum vafin að þau nái sér ekki upp þannig að neysla þeirra verði eðlileg og almenningur geti lifað eðlilegu lífi. Fyrsta spurning er, frú forseti: Hvert er skuldaþol heimilanna? Næsta spurning er: Hver er geta bankanna til að skrifa niður skuldir og hvað kostar það? Þannig verður að nálgast vandamálið. Þetta er spurning um skjaldborg heimilanna eða skjaldborg bankanna, skjaldborg fólksins eða skjaldborg fjármagnsins. Nú stendur þannig á að svara þarf þessari spurningu miklu betur en gert hefur verið. Núverandi ástand, frú forseti, er óþolandi.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst koma því á framfæri vegna umræðu um rannsókn á einkavæðingu bankanna að þingflokkur framsóknarmanna flutti tillögu um að rannsaka einkavæðinguna og einnig síðari einkavæðingu líka ásamt fleiru. Við munum að sjálfsögðu endurflytja þá tillögu því að við viljum láta rannsaka þetta ferli allt saman, allt ferlið frá A til Ö fram á daginn í dag, fram á þessa mínútu og það skal verða gert. Varðandi skuldir heimilanna sem hv. þm. Illugi Gunnarsson kom inn á, má ekki gleyma því að við fengum í þingið fyrir nokkru síðan skýrslu fjármálaráðherra þar sem staðfest var að ríkisstjórnin sló skjaldborg um bankana en ekki heimilin. Ég velti fyrir mér, frú forseti: Hvernig stendur á því að hæstv. forsætisráðherra, sem hefur líklega talað manna mest um afnám verðtryggingar, hefur haft tækifæri til í ríkisstjórn í þrjú ár að gera eitthvað í því en hefur ekkert gert? Hins vegar koma þingmenn Samfylkingarinnar hingað upp og tala um að ekki sé hægt að afnema verðtrygginguna nema með því að skipta um gjaldmiðil. Getur það verið, frú forseti, að það sé nýtilkomið að skipta þurfi um gjaldmiðil til að afnema verðtrygginguna? Hvernig stendur á því að hæstv. forsætisráðherra hefur ekki fyrr eða í fyrri ræðum nefnt það sem eina af forsendum fyrir því að afnema hana? Frú forseti. Annað vekur athygli mína. Nefnd um endurskoðun á peningastefnu og gjaldmiðlamálum hefur ekki enn komið saman. Nefndin hefur ekki komið saman. Búið er að kalla saman nefndina um gjaldeyrishöftin en hin hefur ekki tekið til starfa. Því hlýt ég að velta því fyrir mér, frú forseti, hvort það geti verið að það þjóni hagsmunum ríkisstjórnarinnar að kalla ekki saman þessa nefnd og halda því á lofti að verðtrygging verði eingöngu afnumin með því að ganga í Evrópusambandið og skipta um gjaldmiðil. Getur verið, frú forseti, að ríkisstjórnin sé einfaldlega að láta heimilin í landinu kveljast í verðtryggingunni þangað til markmiðum með Evrópusambandið og evru er náð? Við hljótum að spyrja því að rökin fyrir þessu eru algerlega fáránleg og ekki til staðar.

Virðulegi forseti. Allir eru sammála um að fjárfesting í íslensku atvinnulífi er eitthvert brýnasta verkefni sem við þurfum að koma í gang til að hér fari af stað alvöruefnahagsbati. Mig langar að draga stuttlega upp þá alvarlegu mynd sem við stöndum frammi fyrir í því máli. Í dag er staðan þannig að sjávarútvegurinn sem hefur haldið hjólunum gangandi í íslensku samfélagi á undanförnum árum horfir upp á lækkun á verðum á mörkuðum. Það eru miklar breytingar að verða á helstu markaðssvæðum okkar og mjög alvarlegir hlutir að gerast. Birgðir hjá kaupendum okkar eru að dragast mjög saman, birgðir eru að aukast hér á landi á móti. Þetta er að gerast á helstu saltfiskmörkuðum okkar og reyndar miklu víðar. Á sama tíma og þessi alvarlega staða blasir við sjávarútveginum og þær hugsanlegu breytingar sem því fylgja, ætlar hæstv. ríkisstjórn að leggja stórauknar álögur á sjávarútveginn á hausti komanda þegar fara á með veiðigjaldið upp í 9,1 milljarð. Þetta þýðir einfaldlega, virðulegi forseti, að sú fjárfesting sem við höfum beðið eftir í sjávarútvegi fer ekki af stað. Á sama tíma er nauðsynlegt til að hér verði alvöruefnahagsbati að komið verði af stað fjárfestingu í orkufrekum iðnaði. Þar stöndum við frammi fyrir því að ríkisstjórnarflokkarnir eru ekki einhuga varðandi rammaáætlun og nú eru að verða tafir á því að rammaáætlun verði lögð fram í þinginu. Taka hefði þurft ákvarðanir á þessum vettvangi á síðasta ári til að þeirra hefði gætt í efnahagslífinu á þessu ári. Það gerðist ekki og í raun afgreiddu Vinstri grænir það mál á fundi sínum síðastliðið haust þar sem þeir buðu ekki upp á neina málamiðlun í þessum efnum. Nú er að kristallast, virðulegi forseti, að síðastliðin þrjú ár hafa verið ár hinna glötuðu tækifæra að þessu leyti. Sjávarútvegi hefur verið haldið algerlega í kreppu, engin fjárfesting verið í greininni svo munar um og hið sama hefur átt við um orkufrekan iðnað. Nú stöndum við frammi fyrir því að miklar breytingar eru að verða í helstu viðskiptalöndum okkar, 

Virðulegi forseti. Ég vil á sama hátt og hv. þm. Jón Gunnarsson fjalla um fjárfestingar í samfélagi okkar en út frá öðrum forsendum. Þannig er mál með vexti að við samþykktum í þinginu árið 2010 ný lög um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi og fórum þar út úr því fyrirkomulagi sem hafði tíðkast um áratugaskeið að klæðskerasauma fjárfestingarsamninga utan um einstök verkefni. Núna höfum við almenna rammalöggjöf með skýrum leikreglum um almennar ívilnanir sem öllum standa til boða sem uppfylla tiltekin skilyrði. Síðan hafa fjórir fjárfestingarsamningar verið gerðir á þessu rúma ári sem liðið er; um gagnaver í Reykjanesbæ, aflþynnuverksmiðju í Eyjafirði, kísilmálmverksmiðju sem vonandi verður staðsett fyrir norðan, og kísilver í Helguvík. Áætlað verðmæti þessara verkefna er 130 milljarðar. Þau munu skila 430 framtíðarstörfum og að auki 400 ársverkum á framkvæmdatíma. Það ánægjulega er að þessu til viðbótar liggja nú fyrir tíu umsóknir um slíka fjárfestingarsamninga. Fjölbreytni þeirra verkefna er sérstaklega mikil. Það má nefna sem dæmi verksmiðju sem endurvinnur úrgang, einkum timbur og plast, vatnsátöppunarverksmiðju á Vesturlandi, fræðslu- og skemmtigarð í Reykjavík sem nýtir norræna goðafræði, álkaplaverksmiðju fyrir austan, stækkun aflþynnuverksmiðjunnar á Norðurlandi, stálendurvinnslu á Vesturlandi, fiskeldi á Suðurnesjum og síðast en ekki síst ferðaþjónustuverkefni sem hefur mikið verið í umræðunni og snýst um uppbyggingu á Grímsstöðum á Fjöllum og í Reykjavík. Það mál er nú komið í farveg sem er mun líklegri til að skila farsælli niðurstöðu en sú leið sem reynd var um daginn. Hún felur ekki sér kaup á landi heldur leigusamning sem á sér mörg fordæmi hér á landi á undanförnum árum og áratugum. Þessar umsóknir eru mislangt á veg komnar. Við getum ekkert gefið okkur um niðurstöðuna en umfang verkefnanna er upp á tæpa 70 milljarða kr. og þau mundu leiða til þess að rúmlega 1.300 ný störf yrðu til í landinu og 

Virðulegi forseti. Ég fagna því þegar menn koma hér upp í löngum röðum, hv. stjórnarþingmenn, og segja að það sé sjálfsagt að rannsaka einkavæðinguna hina síðari. Það er ofsalega góð hugmynd að byrja þá rannsókn á að svara fyrirspurnum sem framkvæmdarvaldinu er skylt að gera. Ég vil enn og aftur minna á að ég bað um hluthafasamkomulagið milli gömlu og nýju bankanna. Ég efast ekki um að núna muni hv. þingmenn, sem baða sig í ljósi fjölmiðlanna út af sannleiksást, virkilega leggja sig alla fram við að sjá til þess að þeir fái þessar sjálfsögðu og eðlilegu upplýsingar. Ég bíð spenntur eftir að þeir komi hlaupandi með þessar sjálfsögðu upplýsingar, ég tala nú ekki um svör við fyrirspurn í tengslum við Byr, SpKef og annað þess háttar. En þessi einkavæðing sem menn vildu og vilja, og er sjálfsagt að skoða, sem var fyrir áratug, er aðeins brot af því sem hefur verið í gangi í dag. Virðulegi forseti. Ég vona líka að hv. stjórnarþingmenn átti sig á ákveðnum staðreyndum. Núna eru 26.096 á vanskilaskrá. Fólk fer ekki á vanskilaskrá nema það hafi lent í mjög miklum vanskilum. Fjölgunin á tímabili ríkisstjórnarinnar er 11.648. Þetta segir mér að við þurfum að skoða skuldamál heimilanna. Það segir mér líka að við þurfum að skoða skuldamál heimilanna þegar atvinnuþátttaka hefur aldrei mælst minni. Og fólksflóttinn hefur 

Virðulegi forseti. Það er dæmalaust að hlusta á stjórnarliða hér í dag. Ég verð aðeins að koma hér að orðum hv. þm. Magnúsar Orra Schrams sem talaði áðan og minna hv. þingmann á að Samfylkingin hefur nú þegar setið tæp fimm ár í ríkisstjórn, og svo kemur hv. þingmaður hér upp og talar eins og það sé allt öðrum að kenna að hér sé flókið skattkerfi. Þessi þingmaður situr í ríkisstjórn fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, sem samkvæmt nýjustu tölum hefur staðið fyrir því að breyta skattalögum 170 sinnum. Hvernig geta þingmenn ríkisstjórnarinnar komið hér fram og talað fyrir einfaldara skattkerfi? Jú, þeir tala fyrir einfaldara skattkerfi og tollakerfi í IPA-málinu svokallaða því að nú á að taka upp á Íslandi vegna ESB-umsóknarinnar og IPA-styrkjanna algjört tolla- og skattfrelsi fyrir þá aðila sem koma til að vinna hér í gegnum Evrópusambandið og framfylgja því og uppfylla það að eyða þessum 5 þús. milljónum hér á landi.  Ég ætlaði fyrst og fremst að tala um verðtrygginguna á lánunum, frú forseti, og minna jafnframt á að hæstv. forsætisráðherra hefur setið tæp 35 ár á þingi og þetta hefur verið mesta baráttumál hennar allar götur að afnema verðtryggingu lána. Nú hefur þessi hæstv. ráðherra setið fimm ár í ríkisstjórn, þar af þrjú ár sem forsætisráðherra, og það gerist ekki neitt. Það gerist ekki neitt því að gjarnan kemur sá hæstv. ráðherra hingað í pontu, steytir hnefann og kennir íhaldinu um allt. Ég minni á það enn og aftur að Samfylkingin hefur setið fimm ár í ríkisstjórn 

Frú forseti. Okkur berast fregnir af því að lán heimilanna séu að hækka gríðarlega vegna verðtryggingarinnar, um einhverja milljarða króna, og þau hækka dag hvern vegna verðtryggingarinnar. Hagsmunasamtök heimilanna héldu stóran fund í síðustu viku þar sem meðal annars var farið yfir mögulegar leiðir til þess að afnema verðtrygginguna. Sömu samtök hafa verið með undirskriftasöfnun á netinu þar sem um 37 þús. manns hafa skorað á ríkisstjórnina að grípa til raunhæfra aðgerða til afnáms verðtryggingar. Maður hlýtur að spyrja sig í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur hér: Við hvað er hv. þingflokkur Samfylkingarinnar hræddur í þessum efnum? Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hefur á morgun verið forsætisráðherra í þrjú ár. Þrjú ár eru síðan Jóhanna Sigurðardóttir, hv. þingmaður, varð hæstv. forsætisráðherra. Fimm ár eru síðan Samfylkingin tók sæti í ríkisstjórn. Það var laumað til mín auglýsingu frá fjölskylduföður í Hafnarfirði þar sem boðin eru fundarlaun fyrir þann sem getur bent á hvar Jóhanna Sigurðardóttir og Samfylkingin eru. Þar er meðal annars vitnað í grein eftir hæstv. forsætisráðherra um verðtrygginguna frá árinu 1996 þar sem segir, með leyfi forseta: „Efnahagsleg rök og sanngirni mæla með því að verðtrygging á lánum til heimilanna verði alfarið bönnuð.“ Jóhanna Sigurðardóttir telur að ríkisstjórnin sé föst í gamla verðbólguhugsunarhættinum. Er ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur ekki einmitt föst í gamla verðtryggingarhugsunarhættinum? Ef einhvern tímann hefur verið þörf á því að þingheimur taki höndum saman er það í þessu. Það er búið að benda á mögulegar leiðir til að afnema verðtrygginguna, fjöldi aðila hefur gert það, og okkur er ekkert til fyrirstöðu að hefjast handa. Þess vegna spyr ég: Hvenær ætlar Samfylkingin 

Hæstv. forseti. Ég ætla að koma hérna upp og gleðjast yfir því sem hv. þm. Skúli Helgason talaði um, þær fjárfestingar sem hafa verið og þann áhuga sem er á Íslandi. Það er einmitt staðreyndin að tækifærin eru gríðarleg og sú gagnrýni sem við höfum verið með á núverandi ríkisstjórn er að hún hafi ekki nýtt tækifærin og það sé seinagangur á öllu. Til að mynda var hér lögð fram samgönguáætlun, ákaflega metnaðarlítið plagg, einu ári of seint, og rammaáætlun sem mig langar aðeins að koma inn á er komin að minnsta kosti einu ári á eftir áætlun, hið minnsta. Hér var ágætisumræða fyrir viku þar sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spurði hæstv. umhverfisráðherra og það komu engin skýr svör frá umhverfisráðherra. Í fréttum í dag, í fjölmiðlum, stendur að stjórnarflokkarnir deili um rammaáætlun, stöku þingmenn vilji fleiri virkjanir, og enn bóli ekkert á rammaáætlun um flokkun virkjanakosta sem til stóð að leggja fram fyrir jólahlé þingsins. Á atvinnuveganefndarfundi í morgun var þetta rætt og þar komu heldur ekki fram neinar nýjar hugmyndir eða tillögur. Staðreyndin er sú að ríkisstjórnin er minnihlutastjórn en í hinu margfræga og margumtalaða norræna velferðarmódeli eru það einmitt minnihlutastjórnir sem ganga til liðs og tala við stjórnarandstöðuna og reyna að fá 70–80% þingheims og þjóðar á bak við stór mál, eins og til dæmis rammaáætlun. Þess vegna er ekkert því til fyrirstöðu að ríkisstjórnin geri það. Eina sem stendur í vegi fyrir því er þroskaleysi hæstv. forsætisráðherra og hæstv. allsherjarráðherra, fyrrverandi 

Virðulegi forseti. Nú hefur það verið upplýst að ríkisstjórnin hefur ekki með sínum löngu krumlum enn þá náð að setja skatta á pönnukökupönnur og brauðristar. Og nú ætla ég að fullyrða að allar líkur eru á því að við munum sjá á næstunni sérstakt frumvarp til laga um að setja skatta á pönnukökupönnur og brauðristar. Þannig hefur að minnsta kosti ríkisstjórnin unnið, þegar hún hefur séð einhvers staðar færi á því að hækka skatta hefur það að sjálfsögðu verið gert. Ég ætla aðeins að fara yfir stöðu mála sem snúa að hinni svokölluðu rammaáætlun og rifja upp nokkrar dagsetningar í því sambandi. Skýrsla nefndar um rammaáætlun sem hafði verið lengi í undirbúningi leit dagsins ljós í júní á síðasta ári. Í þingmálaskrá sem hæstv. forsætisráðherra gerði opinbera núna 18. janúar var það boðað að þingmál um rammaáætlun yrði lagt fram á þinginu 30. janúar, 12 dögum seinna. Nú skyldi maður ætla að þegar þingmálaskrá er útbúin með þessum hætti og það boðað að þetta stóra mál komi inn í þingið 12 dögum síðar hafi legið þar að baki einhver vitneskja um hvar þetta mál er statt. Ég átti viðræður við hæstv. umhverfisráðherra hér í síðustu viku, á þriðjudaginn fyrir nákvæmlega viku, og þá sagði hæstv. umhverfisráðherra að ætlunin væri sú að í meginatriðum verði staðið við þann tímaramma sem lagt er upp með, þ.e. 

Einn fund í salnum.

Nú er hins vegar kominn 31. janúar og einu fréttirnar sem við höfum af þessu eru þær að þessi mál séu í mikilli togstreitu innan stjórnarflokkanna. Það kemur ekki á óvart. Við vitum alveg um hvað þessi togstreita snýst, hún snýst um það að fækka þeim verkefnum sem skýrslan um rammaáætlun hafði sett inn í nýtingaráætlun, færa þau inn í biðflokkinn eða verndunarflokkinn, koma í veg fyrir að hægt sé að vinna í anda þeirrar nýtingaráætlunar sem rammanefndin hafði sett fram. Þetta 

Virðulegi forseti. Rannsóknir hafa sýnt að ljóshært fólk á oft erfiðara með að ná árangri í lífinu. Rannsóknir hafa líka sýnt fram á að hávaxið fólk á auðveldara með að fá hærri laun og ná árangri í lífinu. En hvað ef einhver er ljóshærður, lágvaxinn og er kona sem er yfirmaður hjá ríkisstofnun eða ríkisfyrirtæki? Þá virðist greinilega vera erfitt að fá rétt laun, sambærileg laun og karlar í sambærilegum stöðum. Það kemur núna fram í Fréttatímanum að kjararáð sem er skipað af Alþingi, sem við berum ábyrgð á, er að ákvarða konum lægri laun en körlum í sambærilegu starfi, jafnvel í sama starfi. Núverandi forstjóri Fríhafnarinnar, kona, ekki sérstaklega há í loftinu, að vísu dökkhærð, hjálpar henni kannski, fékk lægri föst yfirvinnulaun í ákvörðun kjararáðs. Og það var ekki fyrr en eftir að forstjórinn ákvað að kæra þá ákvörðun til Jafnréttisstofu að kjararáð endurskoðaði ákvörðun sína. Þegar skoðaðar eru upplýsingar almennt um launakjör karla og kvenna sem kjararáð ákveður kemur ítrekað fram að konur virðast þurfa að vinna minni yfirvinnu, jafnvel í störfum þar sem krafist er meiri ábyrgðar, þar sem þær fara með meiri veltu og fleira starfsfólk. Þetta er sláandi. Því vil ég spyrja hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, formann allsherjar- og menntamálanefndar: Hvernig er ætlunin að bregðast við þessu? Hvar er hin margumtalaða kynjaða hagstjórn sem hlýtur að byrja 

Frú forseti. Það er vel við hæfi að taka þetta mál hér upp á 30 ára afmælisdegi Kvennaframboðsins sem var stofnað á Hótel Borg fyrir 30 árum. Það markaði mikil þáttaskil í íslenskum stjórnmálum og er án efa einn af merkustu atburðum í stjórnmálasögu okkar á liðnum áratugum og hefur skilað gríðarlegum árangri. Jafnréttismál á Íslandi hafa tekið stakkaskiptum á þessum 30 árum. Það sjáum við á Alþingi, það sjáum við sem betur fer víðast hvar í samfélaginu en vissulega ekki alls staðar. Það mál sem hv. þingmaður vekur hér athygli á á þessum merka degi í sögu íslenskra stjórnmála sætir auðvitað talsverðri furðu. Er ótrúlegt að slíkur úrskurður geti legið eftir kjararáð og með nokkrum ólíkindum þegar maður plægir í gegnum málið að þetta hafi verið niðurstaðan eftir skoðun á stöðu viðkomandi einstaklinga hvað varðar menntun, hæfi og allt annað. Það kallar auðvitað á útskýringar og áminningu til allra, bæði kjararáðs og annarra sem fara með launamál og annað sem snertir jafnrétti kynjanna og stöðu fólks í samfélaginu, jafnréttismál í sinni breiðustu mynd, að gæta sanngirni og réttlætis. Grundvallaratriðið í jafnréttismálum kemur skýrt fram í jafnréttislögunum og allt annað en það er lögbrot. Það stendur í jafnréttislögunum að greiða skuli konum og körlum hjá sama atvinnurekanda jöfn laun og þau skuli njóta sömu kjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf. Það er kjarni málsins og það eru engir afslættir eða undanþágur frá jafnréttislögum sem þetta varðar frekar en annað í landslögum Íslands. Þessi áminning er ágæt hér á Alþingi í dag og annars staðar í samfélaginu á degi sem markar þessi þáttaskil í íslenskri 

Frú forseti. Mig langar að tæpa á máli sem tengist mörgu af því sem sagt hefur verið hér fyrr í dag en það er hin klassíska víxlverkun hækkandi verðlags og launa þar sem launahækkanir sem gengið hafa í garð og eru fram undan eru taldar af sveitarfélögunum vera ástæða þess að þau þurfi að hækka gjaldskrár. Gjaldskrárhækkanir sveitarfélaga leiða til hærri verðbólgumælingar, ríkissjóður kennir launahækkunum um þegar ríkissjóður hefur ofskuldsett sig, heimilin eru knésett með verðtryggðum lánum og geta ekkert gert til þess að bregðast við. Hv. formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fyrrverandi fjármálaráðherra segist hálffúll út af verðbólgumælingunni sem nýverið var gerð opinber og hversu há hún er, sem hann ber sjálfur ábyrgð á vegna gjaldskrárhækkana ríkisstofnana í síðustu fjárlögum. Verð á þjónustu á flestöllum stöðum á landinu tekur mið af vísitöluhækkunum í hverjum mánuði. Um leið og vísitölumæling er gefin út hækka þjónustustofnanir og þjónustufyrirtæki verðskrá sína sem aftur leiðir til hærri verðbólgu. Frú forseti. Forsendur fyrir markaðshagkerfi eru margar. Sumar eru til dæmis þær að það sé auðvelt að stofna fyrirtæki, það sé skilvirk og skilmerkileg afgreiðsla á gjaldþrota fyrirtækjum en mikilvægasta forsendan er samkeppni á markaði. Við höfum séð hér nýverið úr ritröð Samkeppnisstofnunar verðþróun og samkeppni á dagvörumarkaði. Hér hefur viðgengist í áratugi eitthvað sem er þykjustumarkaðshagkerfi þar sem fákeppni og einokun ræður ríkjum, ekki bara í verslun og viðskiptum heldur líka af hálfu hins opinbera sem leiðir svo til hækkana á gjaldskrám og hækkana á sköttum. Þetta er vítahringur sem íslensk efnahagsstjórn hefur verið í í 30 eða 40 ár og enn þann dag í dag er ekki verið 

Frú forseti. Sílikonpúðamálið sem kom hér upp nýlega hefur vakið margar áleitnar spurningar um öryggi og réttarstöðu sjúklinga í heilbrigðiskerfi okkar. Sílikonpúðamálið er raunar aðeins eitt mál af nokkrum sem hafa vakið áleitnar spurningar um öryggi og réttarstöðu neytenda almennt hér á landi eftir að uggvekjandi upplýsingar komust í hámæli um díoxín-mengun frá sorpbrennslustöðvum sem var látin óátalin missirum saman, kadmíum-mengun í áburði og nú síðast iðnaðarsalt í matvælum. Allt dæmi um lamað eftirlitskerfi hins opinbera, meðvirkni og ráðaleysi af því tagi sem við sáum því miður að verki fyrir hrun. Þá birtist það okkur gagnvart fjármálastofnunum og útrásarvíkingum en nú sjáum við það hins vegar að verki í sjálfum innviðum samfélagsins eins og heilbrigðisþjónustunni þar sem það bitnar á neytendum landsins og skjólstæðingum heilbrigðiskerfisins. Í lögum um heilbrigðisþjónustu frá 2007 segir í 3. gr. að ráðherra marki stefnu um heilbrigðisþjónustu innan ramma laganna. Honum sé heimilt að grípa til nauðsynlegra ráðstafana til að framfylgja þeirri stefnu, m.a. hvað varðar gæði og öryggi þjónustunnar og aðgengi að henni. Þar er enn fremur kveðið á um eftirlit landlæknis með að heilbrigðisþjónusta uppfylli faglegar kröfur til reksturs heilbrigðisþjónustu og ákvæði heilbrigðislöggjafar á hverjum tíma. Í ljósi þessara laga og þess sem gerst hefur í hinu svokallaða sílikonpúðamáli þar sem læknir í stöðu yfirlæknis á Landspítalanum hefur samhliða rekið sína eigin læknastofu og um leið verið innflytjandi þeirra lækningaefna, í þessu tilfelli sílikonpúða, sem hann sjálfur hefur notað í sjúklinga sína, vil ég beina nokkrum spurningum til hæstv. velferðarráðherra: Hvaða augum lítur hæstv. ráðherra ábyrgð og eftirlit hins opinbera gagnvart einkarekinni heilbrigðisþjónustu? Telur ráðherrann góðan brag á því að sami aðili gegni yfirlæknisstöðu á opinberri stofnun til hliðar við einkarekna læknastofu eða er kannski tími til kominn að vinda ofan af einkapraxís lækna á opinberum sjúkrahúsum og skilja alveg milli einkareksturs og opinbers reksturs á sviði heilbrigðisþjónustu? Telur ráðherra eðlilegt að læknar geti sjálfir verið innflytjendur lækningatækja eða búnaðar eða efna sem þeir nota við aðgerðir á sjúklingum sínum? Samræmist það að mati ráðherra þeim skráðu og/eða óskráðu siðferðisviðmiðunum sem heilbrigðisþjónustan hefur eða ætti að hafa? Ættu þá ekki sömu viðmið að gilda um þetta og t.d. lyfjainnflutning og lyfsöluleyfi, en samkvæmt lyfjalögum, 3. mgr. 21. gr. lyfsölulaga, eru settar skorður við heimildum starfandi lækna til þess að selja eða flytja inn lyf? Er ekki ástæða til þess að setja skýr lög sem setja skorður við hagsmunaárekstrum af því tagi sem við sjáum í þessu sílikonpúðamáli þannig að einu gildi hvort um sé að ræða lækningaefni, lækningatæki, lyf eða annað sem læknar nota eða ávísa beint á skjólstæðinga sína? Að lokum, vegna þess að ég tel að ráðherra sé mér sammála um að skerpa þurfi verulega á eftirliti með heilbrigðisþjónustu, ekki síst þeirri einkareknu, vil ég spyrja: Hvaða leiðir sér ráðherrann færar í því efni að koma hér á skilvirku eftirlitskerfi sem stendur undir nafni? Ég hef tekið eftir því þegar ég skoða lögin að þar er kveðið á um eftirlitsskyldu opinberra aðila á borð við landlækni en hins vegar er engin viðurlög að finna við því sé eftirlitinu ekki sinnt. Þá gilda aðeins óljós ákvæði 21. og 26. gr. laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins að viðlagðri áminningu eða uppsögn sé um vanrækslu að ræða. Það er auðvitað áleitin spurning í ljósi þeirrar ófremdar sem hefur birst okkur í þessu máli og fleirum sem ég hef gert að umtalsefni hvort ástæða sé til þess að setja viðurlög við vanrækslu eftirlits og tilgreina nánar hvað geti talist vanræksla í því tilviki. Síðast en ekki síst er auðvitað ástæða til að ræða, og það munum við gera í seinni umræðunni á eftir, viðbrögð heilbrigðisyfirvalda gagnvart þeim konum sem nú líða fyrir hina 

Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, fyrir að taka þetta mál upp. Þetta er búið að vera umfangsmikið í umræðunni af skiljanlegum ástæðum vegna þess að vaknað hafa upp mjög margar spurningar og mörg álitamál í tengslum við þetta sérstaka mál með PIP-brjóstapúðana. Fyrst til að svara því hvernig brugðist verði við, þá hefur það verið í undirbúningi í velferðarráðuneytinu og ég kynnti það í ríkisstjórninni í morgun að settur verði á stofn starfshópur sem fær það sérstaka verkefni að fara yfir ferlana hvað varðar þetta mál sérstaklega, en ekki síður stöðu einkarekinna læknastofa í lagalegu og siðferðilegu tilliti og ýmis álitamál sem komið hafa upp hér. Þetta er verkefni sem er afar brýnt að fara heildstætt yfir. Enda þótt þetta mál sérstaklega veki ótal spurningar hafa vaknað spurningar vegna mála annarra erlendis og líka vegna viðbragða hópa lækna sem hafa leitað til Persónuverndar til að verja rétt sinn eða tryggja sig gegn því að fá ekki á sig dóma vegna þess að þeir veiti landlækni upplýsingar sem þeir telji sig ekki mega veita. Ég held að það sé afar brýnt að fara yfir allt þetta ferli og allar þær aðstæður sem hafa komið upp og þau álitamál sem þar eru. Ég var spurður um ábyrgð á eftirliti. Eins og málshefjandi, hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, benti á hefur landlæknir auðvitað slíkt eftirlitshlutverk. Það er náttúrlega makalaust að þetta skuli vera álitamál vegna þess að það er ákvæði um það í lögum að við sérstakar rannsóknir og athuganir eigi læknar að skila inn upplýsingum, þá er ég að tala um sérgreinalækna og þá sem vinna á stofum, og menn skuli svo þumbast við og ekki gera það með fullnægjandi hætti. Það er augljóst að þetta kallar á að farið sé yfir lagaumhverfið og með hvaða hætti hægt er að gera slíkar kröfur. Hv. þingmaður vekur líka athygli á því hvort hægt sé að sætta sig við að menn séu bæði yfirlæknar á ríkisstofnun og reki sérgreinastofur. Almennt er hægt að segja að af u.þ.b. 330 sérgreinalæknum í landinu vinna 200 hjá opinberum stofnunum, margir í hlutastörfum, og það ber að hafa í huga að þannig er kerfið byggt upp að það sé að hluta til á heilbrigðisstofnunum og að hluta til í gegnum sérgreinalækna o.s.frv. Það hefur verið stefna Landspítalans um langt skeið að yfirlæknar með stjórnunarábyrgð skuli vera í fullu starfi á spítalanum og því ekki með stofurekstur. Hefur þessi breyting tekið langan tíma og spítalinn raunar lent í málaferlum sem ekki hafa unnist þegar reynt hefur verið að setja yfirlækni í fullt starf og þeir hafa ekki viljað það. Í dag er staðan þannig að sá læknir sem hér er rætt um er í 80% starfi og tveir aðrir eru með sambærilega stöðu en þeir eru ráðnir tímabundið og munu ekki verða endurráðnir nema í 100% stöðu sem yfirlæknar. Stefna spítalans í þessum málum er sú að yfirlæknar með stjórnunarábyrgð verði ekki með stofurekstur. Ekki hefur tekist samkomulag við alla um að breyta starfi sínu þannig en málið er þó komið í þessa átt. Svo að ég svari því sérstaklega tel ég óeðlilegt að aðili sem er yfirlæknir sé með eigin stofu. Aftur á móti er ekki hægt að hindra það svo lengi sem við höfum sérgreinalækna, sem ég tel óhjákvæmilegt, að þeir geti unnið bæði á opinberum stofnunum og á sínum eigin stofum. Um leið þarf að tryggja að utanumhaldið, skráningin á öllu því sem þar fer fram, skráning á þjónustu til viðkomandi einstaklinga, sjúklinga, sé hluti af heildarkerfi sem við getum náð almennilega utan um. Hv. þingmaður spyr líka um innflutning á lækningatækjum, hvort ekki sé óeðlilegt að sami aðili sé innflytjandi hluta og noti þá. Ég tek heils hugar undir það. Þetta kom mér gríðarlega á óvart vegna þess að ég hef meðal annars verið að skoða og skrifa undir siðareglur hjá einstökum heilbrigðisstofnunum þar sem tekið er sérstaklega fram að menn megi ekki fara í ferðir á kostnað lyfjafyrirtækja o.s.frv., menn hafa sett sér mjög harðar reglur inni á stofnunum en svo dúkkar þetta skyndilega upp. Þetta virðist vera víðar í kerfinu og er hluti af því sem verður að fara heildstætt yfir og reyna að stöðva með einhverjum hætti eða að minnsta kosti að setja það þannig upp á borðið að sjúklingum sé ljóst að viðkomandi hafi þessa hagsmuni samhliða. Þarna eru atriði sem verður að breyta. Varðandi það hvort herða þurfi löggjöfina og skilvirkt eftirlit, ég held að það sé augljóst líka að við þurfum að gera það og tryggja lagagrunninn fyrir því að hægt sé að beita viðurlögum. Það er raunar hægt í dag. Ef viðkomandi aðilar svara ekki því sem landlæknir óskar eftir má gera athugasemdir og það má svipta menn leyfi til lækninga eða reksturs stofu ef menn brjóta reglur. En þetta er bara upphaf á umræðu, 

Forseti hvetur hæstv. ráðherra og þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Það er afskaplega mikilvægt að ræða um eftirlitsmál í heilbrigðisþjónustunni en ég held að þessar tvær umræður í dag opni á einhverjar nýjar víddir í óeiningu og félagslegum vanþroska stjórnarliða. Að menn skuli ekki geta komið sér saman um eina umræðu um sama málið en hafa þess í stað tvær umræður um nákvæmlega sama málið er algerlega ótrúlegt. Við hljótum að spyrja okkur: Verður það reglan? Við vitum að það er gríðarleg óeining innan stjórnarflokkanna, en munum við fá þrjár, fjórar, fimm umræður á hverjum degi um hvert mál af því að stjórnarliðar geta ekki komið sér saman um hver á að vera málshefjandi? Þetta er hið sérkennilegasta mál. Mér finnst ekki að þingið eigi að gjalda þess hvernig ástandið er á stjórnarheimilinu og á milli stjórnarliða. Ég vek athygli á því að þegar menn samþykktu frumvarp um sameiningu embættis landlæknis og Lýðheilsustofnunar lögðum við sjálfstæðismenn áherslu á að búið yrði til sérstakt sameiginlegt eftirlitsembætti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur þegar hún talar um að herða þurfi á eftirlitinu. Takmarkað eftirlit er stærsta einstaka meinsemdin í heilbrigðisþjónustunni að mínu mati. Það er ekki nógu skilvirkt, það er ekki nógu gott og það er ekki nógu samhæft. Við lögðum upp með að sameina eftirlitsþættina í hinum ýmsu stofnunum; hjá landlækni, Lyfjastofnun og öðru slíku. Búið var að vinna undirbúningsvinnu hvað þetta varðar í ráðuneytinu og komin voru drög að frumvarpi, en núverandi ríkisstjórn ákvað að fara aðra leið. Það var óskynsamlegt. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir þekkir þetta vel því að við tókum margar ræður um málið á sínum tíma. Sambland af einkarekstri og opinberum rekstri er alveg sérumræða, ég held að við séum sammála um að við viljum hafa skýr skil þar á milli. Fyrrverandi forstjóri Landspítalans, Hulda Gunnlaugsdóttir, 

Frú forseti. Það er nauðsynlegt í kjölfar þessa hneykslis að endurmeta allt regluverk og samskipti hins opinbera við einkareknar læknastofur. Ég fagna yfirlýsingu hæstv. ráðherra um starfshóp sem tekur á þessu máli og legg áherslu á að í þeim hópi þarf auðvitað að vera landlæknir sem á að framfylgja eftirliti af hálfu hins opinbera. Það er með ólíkindum og það er ámælisvert að mínu mati að Læknafélag Íslands skuli skjóta skildi fyrir nokkra félaga sína sem neita að verða við tilmælum landlæknis og veita upplýsingar um hvaða konur hafa fengið svikna og að margra mati heilsuspillandi PIP-púða í brjóst sín. Í stað þess að verja heilsu og líf kvennanna sem í hlut eiga og hvetja lýtalækna til að hjálpa heilbrigðisyfirvöldum til að ná utan um málið tefur Læknafélagið aðgerðir hins opinbera með því að kalla eftir úrskurði Persónuverndar sem enn er beðið eftir. Frú forseti. Hingað til hefur ekki þvælst fyrir lýtalæknum eða öðrum sérgreinalæknum að senda persónugreinanlegar upplýsingar um læknisverk sem sjúkratryggingar greiða fyrir, en því miður virðist mér nú að Læknafélag Íslands telji persónuvernd sjúklinga sem borga læknum beint yfir borðið mikilvægari og helgari en persónuvernd annarra sjúklinga. Það er eftirtektarvert og ég tel það bíræfið, ekki síst í ljósi skattrannsóknar sem nú er hafin á félagsmönnum þeirra. Lýtalækningar eru fyrir löngu komnar út á markaðstorgið og eru greinilega og væntanlega þess vegna sama marki brenndar og margt annað í viðskiptaumhverfinu sem við þekkjum frá hruninu. Ég sakna þess að yfirvöld hafi ekki bent læknum og þeim 440 fórnarlömbum sem um ræðir á að sjálfstætt starfandi sérfræðingar og lækningastofur eiga að hafa ábyrgðartryggingu til að greiða skaðann sem þær geta valdið og enn fremur að bótakrafa fyrnist á 10 árum. Þannig getur sú staða komið upp að konur sem fengu PIP-púða fyrir 1. febrúar 2002 hefðu á morgun eða nú þegar 

Virðulegi forseti. Á fundi velferðarnefndar í gær kom fram það sem ég tel vera einna alvarlegast varðandi PIP-púðana, það tengist eftirlitshlutverki og raunar hlutverki okkar sem stjórnvalda að huga að hagsmunum almennings. Lykilástæða þess að fjöldi kvenna leitaði til þessa læknis var vegna stöðu hans sem yfirlæknis á Landspítalanum, þær töldu í ljósi þess að hann starfaði hjá ríkinu, starfaði á lykilheilbrigðisstofnun landsins, að hann mundi þar með veita bestu þjónustuna. Nú standa þær frammi fyrir því að þær eru með gallaða, ónýta vöru í brjóstum sér, þær eru með vöru sem getur gert það að verkum að þær geta ekki gefið börnunum sínum brjóst eða hafa hugsanlega þegar skaðað börnin sín með því að gefa þeim brjóst vegna rangra eða ónógra upplýsinga um áhrif þessara púða. Þessar konur hafa jafnvel um nokkurt skeið ekki getað sinnt störfum sínum, heimilum sínum, fjölskyldu sinni vegna þessara gölluðu púða. Við tölum um hver bað um þessa umræðu og hverjir tjá sig um málið. Við hljótum að eiga að ræða um konurnar,  Landlæknir fékk upplýsingar árið 2010. Ekkert var gert, það var bara vísað á lækninn sjálfan. Læknirinn kom ekki þessum upplýsingum á framfæri. Við vildum fá upplýsingar utan frá til að málið kæmist upp á yfirborðið og síðan þá hafa menn bent hvern á annan. Ég held hins vegar að við þurfum að horfast í augu við að eftirlit með þessum málum er ekki nægilegt. Við þurfum að taka á því. Við þurfum að horfa til erlendra fyrirmynda  
            

Forseti. Í morgun var það í fréttum að aðeins tvær af átta öryggismyndavélum miðborgarinnar virkuðu, hinar væru bilaðar, þær hefðu verið að týna tölunni síðan þær voru settar upp. Ég er ekki endilega hlynnt því að slíkar eftirlitsmyndavélar séu notaðar en mér finnst það eiginlega lýsandi fyrir þá tilfinningu sem ég hef haft eftir hrun, að allar eftirlitsstofnanir virki eiginlega ekki eða kannski 25% en ekki 75%, og veiti okkur falskt öryggi. Frumábyrgðin í því máli sem við ræðum hér er hjá gerandanum sem er væntanlega framleiðandinn og síðan er ábyrgðin innflytjandans, læknisins og kannski landlæknis. Við búum við kerfi sem býður upp á mjög skrýtnar aðstæður. Hér geta læknar flutt inn vörur og selt sjúklingum sínum og þar með hafa þeir beina fjárhagslega hagsmuni af því að sjúklingarnir, sem treysta auðvitað lækninum, njóti einnar ákveðinnar læknismeðferðar en ekki einhverrar annarrar. Það finnst mér mjög óeðlilegt og við sem löggjafi verðum að koma í veg fyrir þann möguleika. Fyrst við erum farin að skoða þessi mál beini ég því bæði til ráðherra og nefndarmanna í velferðarnefnd að þeir skoði hagsmunaárekstra á milli lækna og sjúklinga í víðara samhengi. Það er afar brýnt að skoða reglur um samskipti lækna og lyfjafyrirtækja eins og víða er gert. Lyfjafyrirtæki kosta til dæmis ýmsa fræðslufundi og er erfitt að sjá það fyrir að sú fræðsla sé óháð þeim sem greiða fyrir hana. Mér sýnist þetta mál hafa varpað ljósi á meinsemd í kerfinu hjá okkur sem við verðum að laga og þá duga engin vettlingatök. Við verðum að bretta upp ermar og ég vona svo sannarlega að allir sem koma að þeirri skoðun hafi það hugrekki sem þarf til að grafast almennilega fyrir í þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég held að við ættum aðeins að gæta okkar í því að fullyrða í ræðustól Alþingis að Læknafélag Íslands gæti ekki hagsmuna sjúklinga sinna eða bara sumra. Það eru stór orð og erfitt að standa við þau. Hér er ábyrgð og eftirliti augljóslega ábótavant. Eftirlit með læknum er í höndum landlæknisembættisins og ljóst er í þessu máli sem og mörgum öðrum að það þarf að bæta. Við sjálfstæðismenn lögðum áherslu á það þegar sameining Lýðheilsustöðvar og landlæknisembættisins var á döfinni að búið yrði til sérstakt sameiginlegt embætti eftirlits. Á það var ekki hlustað. Ég held að miðað við margt sem kemur nú í ljós, ekki bara í þessu máli heldur í ýmsum öðrum, hefði betur verið hlustað á þær tillögur. Hins vegar er það Lyfjastofnun sem hefur eftirlit með innflutningi á læknisfræðilegum íhlutum. Það er Lyfjastofnunar að fylgjast með innflutningi slíkra íhluta og það er Lyfjastofnunar að koma í veg fyrir að hagsmunaárekstrar verði á milli sjúklinga eða kaupenda þjónustunnar og lækna hvað þetta varðar. En fyrst og síðast er vottun þeirra íhluta sem við ræðum hér algerlega út úr kortinu. Hver ber ábyrgð á henni? Upplýsingar um púðana bárust árið 2010 og við ræðum þessi mál nú í upphafi árs 2012 og þá er alveg ljóst að lagaumhverfi hvað varðar eftirlit bæði með læknum og með innflutningi íhluta í læknisfræðilegum tilgangi er mjög ábótavant og á því verður að taka vegna þess að hagsmunir þeirra sem njóta þjónustu lækna verða ætíð að vera í fyrirrúmi.

Hæstv. forseti. Við ræðum mál sem hefur margar hliðar. Því miður eru það einar 440 konur sem vitað er um að hafi fengið svokallað „implant“ eða ísetningu á sílikonpúðum í brjóst sem komið hefur í ljós að er gölluð vara. Þegar það er ljóst að púðarnir eru gallaðir er svo margt annað sem kemur fram. Í ljós kemur að sá sem framleiðir vöruna hefur með sviksamlegum hætti náð sér í vottorð og gengið þannig frá vörunni að ekki er hægt að sjá með greinilegum hætti hvort varan er svikin eða ekki. Við höfum líka séð við þetta ferli að það tvöfalda kerfi sem við búum við, þ.e. opinbera heilbrigðiskerfið og einkarekna heilbrigðiskerfið, þarf endurskoðunar við. Við þurfum líka að skoða með hvaða hætti hægt er að fylgjast betur með þeim aðgerðum þar sem hið opinbera tekur ekki þátt í kostnaði. Margs konar lýtalækningar eru ekki niðurgreiddar af hinu opinbera. Þar er full greiðsluþátttaka þeirra sem fara í slíkar lýtaaðgerðir og þær aðgerðir eru algerlega fyrir utan allt eftirlitskerfi. Landlæknisembættið hefur ekki nokkurn möguleika á að fylgjast með hvaða einstaklingar fara í þær aðgerðir eða hvernig þær fara fram. Ég tel að þó að það sé alvarlegur atburður sem við fjöllum um reki hann okkur til að fara mjög vandlega yfir alla ferla á þessu sviði. Ég þakka því hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau orð sem féllu áðan, í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, að það væri einkennileg staða að þurfa að ræða sama málið tvisvar sama daginn, fyrst kl. 14 og síðan kl. 14.30. Það er eitthvað sem ríkisstjórnin þarf að eiga við sjálfa sig en breytir því ekki að málið er alvarlegt. Hér er verið að ræða um að ábyrgð og eftirlit hins opinbera í brjóstapúðamálinu hafi brugðist eins og hjá svo mörgum öðrum eftirlitsstofnunum sem komið hefur verið á fót hin síðustu ár; og þá gjarnan með vísan í reglugerðir Evrópusambandsins. Við skulum ekki gleyma því hvernig þetta mál byrjar. Þessir púðar eru vottaðir af Evrópusambandinu sem gefur til kynna að búið sé að fara í gegnum rannsóknir á púðunum og í lagi sé að nota þá til þess sem þeir voru notaðir, að setja þá í brjóst íslenskra kvenna. Það er háalvarlegt, sérstaklega í ljósi þess að Bandaríkjamenn hættu að nota þessa brjóstapúða fyrir 10 árum. Samt var málið ekki rannsakað af hálfu Evrópusambandsins og sá læknir sem um ræðir, sem setti þessa púða í konurnar, varaði við því árið 2010 að Bandaríkjamenn hefðu tekið þessa brjóstapúða af markaði og kom þeim skilaboðum á framfæri til landlæknisembættisins. Ekkert var gert með þær upplýsingar. Hugsið ykkur að landlæknir skuli hafa búið yfir þessum upplýsingum, að þessir púðar væru jafnvel skaðlegir, án þess að gera neitt í málinu. Mér finnst ábyrgðin liggja hjá hinu opinbera, hjá eftirlitsaðilum og hjá landlækni en það er því miður í þessu máli, eins og öðrum eftirlitsmálum sem hafa komið upp síðustu mánuði, að það ber enginn ábyrgð. Það er enginn sem stígur fram og segist ætla að bera ábyrgð. Það er sorglegt.

Forseti. Að tala og hugsa um læknisfræðilega íhluti sem vöru er hluti af vandanum. Skurðaðgerðir eiga ekki að vera söluvara. Það er hættulegt að fara undir skurðhníf og óeðlilegt að láta markaðsöflin ráða á þessu sviði heilbrigðis og ímyndar þar sem mörkin virðast hafa horfið. Það þarf að taka á þessu nú þegar. Ég segi þetta af því að ítrekað hef ég heyrt fólk tala um brjóstapúða sem vöru. Ég heyrði lækni í gær tala um brjóstapúða eins og ólíkar gerðir af bílum, konur gætu valið ákveðna tegund í líkama sinn. Mér finnst slík umræða vera táknmynd þess hvað við erum komin á miklar villigötur varðandi mannslíkamann og varðandi heilbrigði og þá þjónustu og eftirlit sem við þurfum að viðhafa í landinu og út um allan heim. Mig langaði að spyrja okkar ágæta hæstv. heilbrigðisráðherra, velferðarráðherra, hvort hann hafi hug á að leggja fram frumvarp þar sem settar verði skorður við hagsmunaárekstrum eins og hér hefur verið rætt um eða hvort hann hafi hug á að styðja slíkt frumvarp ef þingmenn kæmu sér saman um að leggja það fram. Í síðari umræðu um þetta mál munum við svo fara yfir það hvað yfirvöld þurfa að gera til að veita þeim konum sem hafa stórhættulegan íhlut í líkama sínum þá þjónustu að fjarlæga hann og hvernig eigi að gera það. Ég held að við ættum ekki að deila um ábyrgðina heldur bara gera eitthvað í því strax. Mér finnst ömurlegt að í staðinn fyrir að fólk sé að vinna saman, ábyrgðaraðilar sem eru margir, að lausn 

Forseti biður þingmenn að virða ræðutíma.

Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir þátttöku þingmanna í þessari umræðu og finn að menn deila áhyggjum mínum af þessu máli. Við stöndum frammi fyrir ákveðnum vandkvæðum varðandi markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustunnar og markaðsvæðingu mannslíkamans. Þetta mál hefur grafið verulega undan trausti okkar á heilli stétt, sem er læknastéttin, en það grefur líka undan trausti okkar á hinu opinbera eftirlitskerfi. Þó að ég hafi orðið þess vör að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson stykki svolítið glaður á eftirlitskerfið og skellti skuldinni á það þá held ég að það sé kannski svolítið billeg lausn þó að vissulega hafi það brugðist. Maður þarf nefnilega að huga að því hvernig maður hannar öryggisnetið áður en maður breytir kerfinu og markaðsvæðing heilbrigðisþjónustunnar er áhyggjuefni og ekki síst það mikla samkrull einkaþjónustu, einkareksturs og opinberrar þjónustu í heilbrigðiskerfinu. Það kemur mér verulega á óvart - og ég þakka fyrir þær upplýsingar sem ég fékk hjá hæstv. velferðarráðherra - að af 330 sérgreinalæknum séu hvorki meira né minna en 200 í opinberum störfum á hinum ríkisreknu sjúkrahúsum. Þarna er hagsmunaárekstur, óeðlilegur hagsmunaárekstur, og ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir lagabreytingu eða setningu reglugerðar þannig að hægt sé að stemma frekari stigu við þessu. Ég fagna upplýsingum frá ráðherra, um stofnun þessa starfshóps um einkarekstur og verkferla við eftirlit með þeim, ekki veitir af, sýnist mér. Þetta mál, eins og það er tilkomið, er reginhneyksli og eiginlega alveg sama hvernig á það er litið. Ekki síst er það afhjúpandi fyrir réttindaleysi almennings í þessu landi því að það er staða sjúklingsins sem á að vera brennipunktur allra aðgerða og stefnumótunar í heilbrigðismálum.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Ég tel afar mikilvægt, og ég held að það sé mjög gott, að við tökum tvöfalda umræðu þar sem við ræðum annars vegar ábyrgð og eftirlit og hins vegar þær aðgerðir sem gripið hefur verið til af hálfu stjórnvalda í þessu einstaka máli. Þegar við tökum mál af þessu tagi til umræðu er tíminn oft allt of knappur og erfitt að fara í djúpa umræðu sem þó væri ástæða til. Í svona máli er alltaf mikið af rangfærslum eða þá að betri upplýsingar vantar og við sækjum upplýsingar daglega frá Evrópulöndunum, stöndum vaktina þar. Þar er sérstök nefnd í gangi, ekki á vegum Evrópusambandsins, eins og sumir hafa óttast, heldur öryggisnefnd sem tekur upp þau viðfangsefni sem upp koma á hverjum tíma, greinir þau og reynir að vinna úr þeim. Við eigum von á skýrslu frá slíkri nefnd á næstu dögum, hún átti að koma nú fyrir mánaðamótin. Það er mikilvægt að þessi umræða sé yfirveguð og þess vegna hafa allir færustu sérfræðingar verið kallaðir til til að meta áhættuna af þessu. Þó að við getum aldrei metið óttann og tilfinninguna sem fylgir því að vera með íhluti sem eru hættulegir inni í sér þá hefur það til dæmis komið fram hér að ekkert hefur komið í ljós sem bendir til þess að leki frá brjóstapúðum hafi áhrif á brjóstamjólk. Landlæknir mælir þar með því, í samráði við barnalækna, að konur með brjóstapúða hafi börn sín áfram á brjósti. Ég nefni þetta sem dæmi um það sem skoðað hefur verið í Evrópu og reynt að greina hvert viðfangsefnið er. En hingað hefur komið fjöldi mála og ég held að allir séu sammála um að þetta kallar á aukið eftirlit og aukna ábyrgð. Ég ætla að upplýsa að í gangi er full vinna við að auka eftirlit í félags- og heilbrigðisgeiranum í tengslum við landlækni nákvæmlega eins og mér heyrist sumir vera að kalla eftir. Talað hefur verið um að því hafi verið hafnað, en það er ekki rétt. Rætt var um hvort það væri eftirlitsstofnun eða sjálfstætt eftirlitsbatterí sem tengdist landlækni, með kínamúrum á milli. Þetta er í fullum gangi, í undirbúningi og vinnu, í velferðarráðuneytinu og mun fá mikið inpútt úr þessari umræðu um PIP-púðana. Það eru tvö önnur frumvörp á leiðinni. Við erum að fjalla um heilbrigðisstarfsmenn í þinginu, þetta hefur áhrif á það frumvarp. Það er líka á leiðinni frumvarp, sem var óháð þessu, þar sem verið var að skoða lækningatæki, lækningabúnað og eftirlit með slíku. Það er væntanlegt inn í þingið en verður breytt í framhaldi af þessari umræðu.

Herra forseti. Ég vil í fullri vinsemd upplýsa hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson um það að ástæðan fyrir þessari tvöföldu umræðu, sem hann hér kallar, er langt í frá að vera einhver óeining innan stjórnarflokkanna. Ég hefði talið að hv. þingmaður hefði með okkur hinum getað fagnað því að hér gæfist meiri tími til ítarlegri umræðna til að fjalla um eins margar ólíkar hliðar og mögulegt er á þessu alvarlega máli. Þetta er ekki í fyrsta sinn á þessu þingi sem þessi háttur er hafður á. Ég leyfi mér að minna á, kannski sérstaklega vegna þess að sá hæstv. forseti sem nú situr á forsetastóli var málshefjandi annarrar umræðunnar, en sú er hér stendur hinnar, að fyrir jól fór hér fram tvöföld umræða, annars vegar um Sogn og hins vegar um stöðu ósakhæfra brotamanna. Ég tel sem sé að þetta sé mjög góð leið og rétt og ég vil ítreka að það er ekkert sem heitir óeining, og það er óþarfi að vera að píska slíkt upp, í tengslum við þetta alvörumál, og það er ábyrgðarlaust.

Virðulegi forseti. Ef búið er að opna fyrir þennan lið, að svara því sem kemur fram í umræðu, og líka opna fyrir gamanmál, held ég að sjálfsagt sé að nýta sér það. Ég er að vísu ekki með neinn brandara eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sem sagði að það væri fáránlegt að tala um óeiningu innan stjórnarliðsins en það er auðvitað kómískt að hlusta á slíkt við þessar aðstæður. Ég hef verið á þingi, virðulegi forseti, frá 2003 og það hefur oft komið upp að menn eru með svipaðar umræður og nákvæmlega með sömu nálgunina og þá komast þeir bara að niðurstöðu um það hver eigi að vera framsögumaður. Þannig hefur þetta gengið fyrir sig. Ef þetta er orðið þannig að menn geta ekki komið sér saman um slíka hluti, vanalega hefur reglan verið sú að sá sem kemur fyrstur fram er sá aðili sem hefur þá umræðuna, held ég að við séum komin á nokkuð sérstakar brautir. En ég held ég mundi reyna eitthvað annað en halda því fram úr þessum stóli, sama hver væri, að ekki væri óeining innan ríkisstjórnarliðsins og ég ætla ekki að fara í langa ræðu um það.

Mikið vildi ég óska þess að eini karlmaðurinn úr þingmannaliðinu sem hér hefur rætt um þetta mál talaði á málefnalegri nótum en hann gerir hér.

Forseti biður þingmanninn að beina orðum sínum til forseta.

Virðulegi forseti. Ég get ekki stillt mig um að blanda mér aðeins í þessa umræðu því að ég kannast ekki við það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson heldur fram að einhver ágreiningur hafi verið um það hver ætti að vera framsögumaður þessa máls. Það bárust einfaldlega tvær tillögur að umræðuefnum sem tengjast báðar þessu sílikonpúðamáli og mér fannst það bráðsnjöll hugmynd hjá forseta þingsins að setja á tvær umræður um málið. Önnur lýtur að eftirlits- og ábyrgðarhlutanum, hin lýtur beinlínis að viðbrögðunum gagnvart þeim konum sem nú líða bæði andlegar og líkamlegar þjáningar fyrir þau mistök eða það glæpsamlega athæfi, eftir því hvernig á það er litið, sem átti sér stað í þessu máli. Ég hefði haldið að fyrrverandi heilbrigðisráðherra mundi fagna því sérstaklega að með þessu móti skyldi fást lengri tími og ítarlegri til umræðna um þetta alvarlega mál.

Virðulegur forseti. Ekkert af því sem sagt hefur verið hér um fundarstjórn forseta á við um fundarstjórn forseta; en hún er ágæt.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg hárrétt hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að þetta á ekki við um fundarstjórn forseta sem er góð. Hins vegar hvet ég hv. þingmenn sem eru augljóslega mjög viðkvæmir fyrir því að bent sé á þá óeiningu og þann vandræðagang sem er í kringum þetta mál að það er ekki sannfærandi að segja annars vegar að ég eigi að fagna því að þá verði lengri umræða um málið og segja svo hins vegar að þetta séu tvö ólík mál. Sú röksemdafærsla gengur ekki upp. Menn geta sagt að málið sé bara svo mikilvægt að við skulum halda nokkrar umræður um það til að allir geti talað sem lengst, svo getum við kannski líka lengt ræðutímann, bara sjálfsagt. En það blasir hins vegar við öllum að hv. þingmenn hafa ekki náð saman. Þess vegna erum við með tvöfalda umræðu og ef menn reyna að halda einhverju öðru fram, 

Þetta er þitt málefnalega innlegg.

Herra forseti. Það er óþarfi að fara í aðdragandann, við höfum farið yfir hann hér, en staðan er sú að í samfélaginu eru þúsund til fimmtán hundruð manns sem hafa verulega miklar áhyggjur af heilsu og andlegri líðan sinna nánustu, móður sinnar, dóttur, systur, eiginkonu, þessara 440 kvenna sem fengið hafa PIP-brjóstapúða, svikna vöru og af mörgum álitið skaðlega vöru. Þetta er lítið samfélag og við þurfum að halda þétt hvert utan um annað þegar eitthvað bjátar á. Þetta hneykslismál varðar þessar 440 konur fyrst og fremst. Tafaleikir Læknafélagsins og aðgerðaleysi yfirvalda fram til þessa hefur því miður aukið á líkamlega vanlíðan og gert andlega heilsu þeirra erfiðari. Ef rúta, ekki með 440 konum heldur 40 konum, hefði lent í ófærum eða hættu hefði konunum strax verið boðin áfallahjálp en eftir að upplýst var um þetta hneyksli opinberlega 20. desember síðastliðinn og hver konan á fætur annarri kom fram og lýsti heilsuleysi sínu sem þær rekja til púðanna liðu heilar fimm vikur þar til þær fengu náðarsamlegast að panta tíma í ókeypis ómskoðun. Yfir 100 konur undirbúa nú málsókn vegna þessara sviknu púða. Margar þeirra hafa þriggja til fjögurra ára sjúkrasögu að baki og hafa gengið í gegnum ítarlegar læknisrannsóknir án árangurs. Hluti þeirra hefur hins vegar látið fjarlægja púðana og iðnaðarsílikon sem komið var upp í háls og í eitla. Það er eftirtektarvert að við það batnar heilsa þeirra hratt sem er þvert á það sem ætla mætti ef yfirlýsingar lýtalæknisins, landlæknis og ráðuneytisins væru fullkomlega réttar. Allri þessari umræðu og ekki síst þessari töf og bið fylgir mikil andleg vanlíðan, einkum hjá þeim sem enn eru að bíða eftir bréfinu góða. Í velferðarnefnd í gær var upplýst að margar þessara kvenna eru nánast óvinnufærar af hræðslu. Ég er undrandi á því að velferðarráðuneytið og landlæknir skuli ekki hafa brugðist skjótar við og stutt betur við þennan hóp. Konur hafa því miður tugum saman þurft að bíða og komið að lokuðum dyrum í heilbrigðisþjónustunni í fimm vikur á sama tíma og lýtalæknar bjóða þeim þjónustu sína fyrir 450–620 þúsund, eftir því sem upplýst var á fundi velferðarnefndar í gær. Málið er orðið að krísu, var sagt í velferðarnefnd í gær, sem magnast upp vegna þess að hver vísar á annan. Þar var lögð áhersla á að taka þarf á þessu máli með allt öðrum hætti, það þarf að taka höndum saman og hafa fórnarlömbin með í ráðum og hafa þarfir þeirra og óskir í forgrunni þegar aðgerðir eru metnar. Velferðarnefnd hefur nú til umfjöllunar frumvarp um heilbrigðisstarfsmenn og ég tek undir það sem sagt var áðan, í þeim lögum eða öðrum verður að tryggja að heilbrigðisstarfsmenn eða menn þeim nákomnir, við skulum ekki gleyma því, geti ekki framleitt, flutt inn eða selt lyf, lækningavörur, lækningatæki eða íhluti og ávísað þeim eða selt sínum eigin sjúklingum eða á heilbrigðisstofnun sem þeir vinna að. Þetta er hlutverk okkar, löggjafans. Spurningar mínar til framkvæmdarvaldsins, til hæstv. ráðherra, lúta hins vegar að þeirri ógn sem andlegri og líkamlegri heilsu þessara rúmlega 400 kvenna stafar af því að hafa fengið þessa sviknu vöru, iðnaðarsílikon, í brjóstin og að viðbrögðum heilbrigðisyfirvalda, ráðuneytis og landlæknis, við því. Ég spyr í fyrsta lagi hvort ráðherra hafi kynnt sér sjúkraskýrslur eða frásagnir kvenna sem náð hafa heilsu aftur eftir langvarandi veikindi þegar míglekir PIP-púðar og iðnaðarsílikonleifar hafa verið fjarlægð úr líkama þeirra. Hver er skýring ráðherra á þeirri töf sem varð á því að boða konurnar í skoðun sem fyrst var gert fimm vikum eftir að upp komst? Frá því fyrir jól hafa konurnar og fjölskyldur þeirra þurft að búa við kvíða og angist, hræðslu og óvissu. Af hverju var ekki brugðist við fyrr og sett upp hjálparmiðstöð og áfallahjálp fyrir þennan stóra hóp? Loks vísa ég til þess að heilbrigðisyfirvöld í Frakklandi og Þýskalandi ráðleggja konum að láta fjarlægja PIP-púða úr líkama sínum. Ég spyr, í ljósi þess að heilbrigðisyfirvöld í Bretlandi hafa ákveðið að fjarlægja púðana: Ef konur hafa verulega miklar áhyggjur af að bera þá, er ráðherra enn þeirrar skoðunar að aðeins eigi að fjarlægja PIP-púða úr brjóstum kvenna eftir að þeir eru sannarlega 

Hæstv. forseti. Hér tökum við fyrir annan anga af umræðunni þar sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir vekur athygli á því að málið snýst fyrst og fremst um þær konur sem hér um ræðir og áhyggjur og þann ótta sem þær hafa af þeim upplýsingum sem komið hafa um þetta iðnaðarsílikon sem svikið var inn á markaðinn undir fölskum merkjum. Fyrr í umræðunni kom fram að árið 2010 var tilkynnt um hættu af notkun á þessari vöru. Henni var þá strax kippt út af markaðinum. Síðan hafa staðið deilur um hvernig brugðist hafi verið við að öðru leyti þar sem standa orð gegn orði, það sem læknirinn segir og það sem þá starfandi landlæknir sem segir að óskað hefði verið eftir því við viðkomandi lækni að hann upplýsti konurnar um þetta svikna sílikon. Sú nefnd sem ég talaði um mun kanna betur hvað gerðist, en þarna áttu sér líka stað bréfaskriftir sem skýra málið að hluta. Málið kom ekki upp aftur fyrr en í desember 2011 þegar upp kom umræða um krabbameinshættu í tengslum við hið gallaða sílikon. Það var skoðað af þar til bærum yfirvöldum, sérstaklega í Evrópu, og dregið var úr hugmyndum um að sílikonið yki hættu á krabbameini. Menn drógu til baka að um sérstakt hættuástand væri að ræða en eftir sem áður þyrfti að bregðast við með viðeigandi hætti. Íslensk stjórnvöld kynntu síðan viðbrögð sín 10. janúar 2012, eftir að hafa stofnað viðbragðshóp innan ráðuneytisins þar sem voru starfsmenn ráðuneytisins, bæði fagmenn úr heilbrigðisstétt og lögfræðingar, og síðan fulltrúi frá landlækni og Lyfjastofnun. Það er ástæða til að halda því til haga að Lyfjastofnun kom ekki að málum um lækningatæki og íhluti fyrir aðgerðir fyrr en um síðustu áramót. Áður var það landlæknir sem hafði eftirlit með slíku. Þegar við kynntum viðbrögð okkar hjá ráðuneytinu gengum við mun lengra en að minnsta kosti allar Norðurlandaþjóðirnar og flestar aðrar þjóðir með því að gera ráð fyrir að kalla allar þær konur til ómskoðunar sem fengið hefðu PIP-púða. Þá höfðum við átt munnlegt samtal við Krabbameinsfélagið um að það sinnti þessu verkefni, en það verður bara að segjast alveg eins og er að það tafðist í eina til tvær vikur vegna ágreinings um verð og um það hver ætti að vinna verkið undir þeirra hatti. Það undirstrikar líka þá stöðu sem við erum í almennt varðandi þessa þjónustu og hvernig hún er veitt og af hverjum. Af því að við höfum talað um 440 konur í þessu sambandi er ástæða til að upplýsa að þegar farið var nánar í málin og þegar bréfin voru send út fengu 393 konur bréf. Sumar af þeim hafa þegar sagt að þær hafi fengið bréf án þess að hafa nokkurn tímann fengið PIP-púða, sem undirstrikar líka vandamálið um hvernig skráningu hefur verið háttað. Því þarf að fylgja sérstaklega eftir. Því til viðbótar var auglýst og kynnt, hjá Lyfjastofnun og víðar, að konur gætu haft samband, og var beðið um að þær gerðu það, þó að þær fengju ekki bréf. Fyrsta ómskoðunin hefst núna á fimmtudaginn, og því mun svo verða fylgt eftir eftir atvikum með röntgen eða MRI-greiningu. Það var hugmynd okkar í byrjun að við mundum reyna að ná til allra þessara kvenna og fylgja því eftir, ekki bara með skoðun heldur einnig með viðtölum, lögð var gríðarleg áhersla á það, og ráðgjöf þar sem við gætum kortlagt ástandið í framhaldinu og metið frekari aðgerðir ef þessar dygðu ekki. Það er allt saman komið í gang og meginforsendurnar sem við gáfum okkur voru þær að við mundum bjóða konunum að láta fjarlægja þessa leku púða, síðan yrði boðið upp á eftirlit og ef PIP-púðarnir lækju síðar yrði það gert með sama hætti í þeirri lotu. Ástæðan fyrir því að ekki var gengið lengra og sagt að fjarlægja ætti alla púðana eru ráðleggingar meðal annars frá læknum erlendis og þeim sem kannað hafa þetta mál þar sem þeir vilja skoða það betur, því að auðvitað fylgir áhætta aðgerðinni. Púðarnir áttu að duga í 10–15 ár og þarna stöndum við vaktina ásamt Evrópuþjóðunum með daglegum samskiptum um með hvaða hætti bregðast eigi við. Þetta er það sem kynnt hefur verið og við skulum vona að það gangi eftir. Það eru ákveðin vonbrigði að í þeim auglýsingum og bréfum sem send hafa verið út hafa ekki nema 160 konur brugðist við nú þegar og tilkynnt að þær hafi farið í ómskoðun. Það verður áhugavert að fylgjast með hversu margar konur hafa verið búnar að skipta púðunum út áður en málið kom upp. Allar þessar upplýsingar koma inn þessa dagana og ég held að það skipti mjög miklu máli að fylgja þeim eftir. Ég vil ekki líkja þessu ástandi við eitthvert rútuslys eða hamfarir. Við verðum að passa okkur á því að búa ekki til yfirlýsingar sem stangast jafnvel á við það sem þó er vitað best og gert best erlendis.  
            

Virðulegi forseti. Við ræðum hér mjög alvarlegt mál og ég vona að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sé búin að kynna sér vel það sem hún segir vegna þess að hér hafa fallið stór orð. Það er ekki samræmi milli orða hæstv. ráðherra og hv. þingmanns.  Hæstv. ráðherra kom inn á hluti sem bent hefur verið á, skráningarmálin voru meðal annars í umræðunni þegar við sameinuðum þessi embætti. Þessi mál tengjast líka samræmdri sjúkraskrá og vonandi berum við gæfu til að ganga betur fram en raun ber vitni. Ég tek eftir því og bið hæstv. ráðherra að koma aðeins inn á það, það á kannski við annan hóp samkvæmt öðru ferli, að sá hópur sem settur var á fót er nokkuð afmarkaður, þar er einungis verið að hugsa um einkareknu stofurnar en ekki eftirlitið hjá hinu opinbera eða þá eftirlit almennt. Ég hef að minnsta kosti ekki séð nein svör við því af hverju landlæknisembættið brást við eins og raun bar vitni árið 2010 þegar það fékk vitneskju um að þessir púðar væru ekki notaðir annars staðar, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir rakti í fyrri umræðu. Að mínu áliti er þetta enn eitt dæmið um að við þurfum að fara yfir 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að þegar maður horfir yfir þetta mál og tímalínu þess, finnst mér það einkennast mjög af athafnaleysi og ábyrgðarleysi. Við stöndum einmitt núna frammi fyrir því að menn benda töluvert hver á annan. Þó að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir hafi talað um að við ættum ekki að ræða um þetta sem vörur mundi ég hins vegar vilja benda á nokkur dæmi um það þegar vörur hafa verið innkallaðar, til dæmis hvernig Ikea hefur staðið að innköllun á gölluðum vörum hjá sér eða hvernig fyrirtækið Johnson & Johnson hefur ítrekað þurft að innkalla vörur hjá sér að undanförnu, og bera það síðan saman við viðbrögðin í þessu máli. Ég held að mun betra hefði verið ef við hefðum getað falið til dæmis Ikea að halda utan um þetta frekar en þeim opinberu aðilum sem hafa haldið utan um þetta hér, Ikea hefur til dæmis bara innkallað allar kaffikönnur og síðan sagt: Þú getur fengið aðra í staðinn og borgar ekkert fyrir. Hér hafa menn hins vegar tvístigið og verið óvissir um hvað ætti nákvæmlega að gera og eftir viku frá því að málið kom upp voru menn ekki vissir um það. Í dag er búið að bjóða ómskoðun en ekki liggur nákvæmlega fyrir hvað eigi að gera við þær konur sem ómskoðun leiðir í ljós að púðar leka ekki hjá, þrátt fyrir að fram hafi komið á fundi velferðarnefndar að ómskoðun er ekki fullkomin. Hún getur gefið til kynna að púðinn leki þó að hann leki ekki. Hún getur líka gefið til kynna að púðinn leki ekki þó að hann geri það. Í þessu tilviki mundi ég gjarnan vilja að við færðum okkur aðeins fjær frændum okkar á Norðurlöndum og horfðum til Frakklands og Þýskalands og viðbragðanna í þeim löndum og gefum konum val, að þær sjálfar 

Forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Eygló Harðardóttur og held að það sé einmitt mjög mikilvægt að við tökum bara Ikea-leiðina á þetta og hvet hæstv. ráðherra til að skoða það. Það hefur komið fram í samræðum mínum við eina af konunum sem eru með PIP-púða að hún fékk árið 1988 svokallaða Dow Corning púða sem áttu að vera alveg öruggir en síðan kom í ljós að ef það lak úr þeim var það krabbameinsvaldandi. Mér finnst mjög mikilvægt að slá ekki upp fullyrðingum um til dæmis brjóstagjöf. Við konur sem höfum haft börn á brjósti vitum að ef við borðum lauk hefur það áhrif á barnið okkar, og mér finnst því mjög varasamt bæði að gera lítið úr áhættunni og gera of mikið úr henni, við þurfum að fara einhvern milliveg. Mér finnst mjög mikilvægt að allir púðar verði fjarlægðir, lekir eður ei, ef konurnar óska þess. Mér finnst jafnframt mjög mikilvægt að þeim verði gefinn kostur á því, endurgjaldslaust, að fá sömu púða og Landspítalinn notar af því að sílikonið í þeim er allt öðruvísi en í PIP-púðunum og reynslan af þeim hefur verið nægilega góð til að réttlætanlegt sé að setja þá í líkama manneskju. Mig langar jafnframt að benda hæstv. ráðherra á eitt og óska eftir að brugðist verði við því; ég fékk skeyti frá einni af konunum þar sem hún segir: Við getum ekki fengið sjúkraskýrslurnar okkar frá Jens því að hann einn hefur aðgang að þeim og hann er í fríi. Ég óska eftir að eitthvað verði gert í þessu nú þegar.

Forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað sem hefur verið ágæt með heiðarlegum undantekningum þó. Hér hefur komið skýrt fram, sem er reyndar löngu komið fram, að það er eins og enginn vilji bera ábyrgð á þessu máli. Það er dálítið algengt í samfélaginu hjá okkur, þ.e. að margir vilja fá að bera ábyrgð og fá einhverja umbun fyrir það en færri vilja axla hana þegar á hólminn er komið. Þetta heyrum við nánast daglega og höfum heyrt í mörg ár, því miður. Við getum brugðist við, við sem þó erum hér, óháð því hverjir muni á endanum axla ábyrgð á þessu og það er kannski það sem við eigum að fjalla um. Að sjálfsögðu munu og verða stjórnvöld að bregðast við með einhverjum hætti, við mismunum ekki fólki í heilbrigðiskerfinu. Þetta er munurinn á opinberu kerfi og einkaheilbrigðiskerfi, allir eiga aðgang að hinu opinbera heilbrigðiskerfi, hver sem á í hlut, og skiptir ekki máli hvort rætur vandans megi rekja að einhverju leyti til einkavæðingar heilbrigðiskerfisins eða til lækna sem starfa á einkavegum eins og dæmin sanna í þessu tilfelli. Þess vegna eru viðbrögð stjórnvalda fyrst og fremst þau að þannig verði brugðist við að þær konur sem hér eiga í hlut fái fulla tryggingu fyrir því að mál þeirra verði leyst með fullnægjandi hætti, hvernig sem það verður gert. Það verður að vera hafið yfir allan vafa að heilbrigðiskerfið standi með þeim sem hér um ræðir allt til enda og að þeir eigi rétt á að fá greitt úr sínum málum. Þetta dæmalausa klúður, allt frá upphafi, undirstrikar mikilvægi opinbera heilbrigðiskerfisins og mikilvægi þess að við stöndum vörð um það og að allir eigi jafnan aðgang að því. Það er kannski stóra málið sem við eigum að tryggja hér.

Virðulegi forseti. Þetta mál sem við erum hér með til umræðu er afar sorglegt, ekki bara fyrir þolendur og aðstandendur heldur ekki síður vegna þess eftirlitskerfis sem engan veginn hefur staðið sig og vegna þess trúnaðartrausts sem er brotið í heilbrigðiskerfinu. Það er sorglegt sem dæmi um það óeðlilega samspil sem hefur verið milli einkareksturs og opinberrar heilbrigðisþjónustu, sorglegt vegna upplýsingaskorts og hindrana í eðlilegri og nauðsynlegri upplýsingasöfnun og skráningu í heilbrigðiskerfinu og sorglegt dæmi um ábyrgðarlaust einkavætt sérfræðingakerfi. Þetta er því miður staðan og spurningin er hvaða lærdóm við ætlum að draga af þessari sögu. Þetta er ekki bara spurning um viðbrögð við vandanum sem skipta miklu heldur hvaða svörum við erum að leita eftir og hvernig við ætlum að koma hlutum í viðunandi horf. Það er ljóst og kom skýrt fram í umræðu í velferðarnefnd í gær að hér skortir á um siðareglur fyrir heilbrigðisstéttir í hagsmunatengslum í heilbrigðisþjónustu. Hér skortir á endurskipulagningu á regluverki í einkarekstri sem virðist hafa ótakmarkaðan aðgang að fjárhirslum ríkisins í aðgerðum sínum, hér skortir á um skýran rétt og heimildir landlæknis varðandi skráningu og sjúkraskrár og það skortir á virkara eftirlitskerfi og meira öryggi til að bæta og treysta réttarstöðu almennings. Viðbrögð heilbrigðisyfirvalda og velferðarráðherra hafa að mínu mati verið yfirveguð og markviss. Við verðum að varast það að ala á og magna upp meiri ótta en ástæða er til. Heilbrigðisráðherra fór hér á undan yfir þær aðgerðir sem gripið hefur verið til. Það er alveg klárt að uppi er hávær krafa um að sækjast eftir öryggi og 

Virðulegur forseti. Við ræðum hluta af því máli sem var tekið til sérstakrar umræðu áðan og nú er rætt um viðbrögð stjórnvalda við því ástandi sem upp er komið. Hæstv. velferðarráðherra hefur lagt fram ákveðna tillögu og kallar eftir með bréfi til þeirra kvenna sem hugsanlega hafa þá gölluðu vöru eða þá púða sem um ræðir í brjóstum sínum. Boðið er upp á ómskoðun. Fram kom í velferðarnefnd í gær, líkt og hér hefur komið fram, að ómskoðun er ekki óbrigðul, hún getur bæði sýnt fram á að púðinn leki þó að hann leki ekki og að hann sé í lagi þó að hann leki. Einhver hugmynd hlýtur því að vera uppi um það hvort bjóða eigi þeim konum sem eru með þessa gölluðu vöru sem flutt er inn, þrátt fyrir að að hún sé vottuð einhvers staðar úti í hinni stóru Evrópu, upp á brottnám púða á kostnað hins opinbera en það sé síðan ákvörðun þeirra sjálfra hvort þær óski eftir að fá ísetningu nýrra púða, þá með þátttöku þeirra. Við hljótum að þurfa að velta þessari hugmynd upp samhliða því sem nú er verið að gera, vegna þess að ljóst er að þessir púðar geta lekið, í þeim er iðnaðarsílikon sem er hættulegt mannslíkamanum og við þurfum að bregðast við því. Það sem við getum líka lært, virðulegur forseti, af þessu máli öllu er, og það er algjörlega kýrskýrt í mínum huga, að hafi einhvern tíma verið nauðsyn á samræmdum rafrænum sjúkraskrám kemur það berlega í ljós núna. Við stæðum ekki í þeim vanda sem fylgir því að nálgast þær konur sem fengu þessa 

Virðulegi forseti. Ég held að þegar stjórnvöld þurfa að takast á við mál sem þetta skipti miklu að þau taki fljótt ákvarðanir og fylgi þeim eftir. Mér finnst ekki öllu skipta hvað við köllum þessa púða sem voru notaðir, hvort þeir eru vörur eða íhlutir eða hvað þeir kallast. Það er hins vegar ljóst að töluverður fjöldi kvenna hefur áhyggjur af þessum púðum og er hugsanlega í hættu og því þarf að bregðast við. Ég tek því undir orð hv. þm. Eyglóar Harðardóttur hér áðan í ræðustól þegar þingmaðurinn hafði áhyggjur af athafnaleysi og hugsanlega ábyrgðarleysi. Í raun má sameina þetta í eitt orð, sem er vandræðagangur. Ég hygg þó að velferðarráðherra sé einhver vorkunn því að sjálfsögðu hafa menn ekki gert ráð fyrir að þessi staða kæmi upp en hins vegar þarf að bregðast mjög skjótt við. Þar held ég að ríkisvaldið hafi ekki staðið sig nógu vel, þ.e. að setja skýra línu um hvað eigi að gera. Ég held að lausnin sé kannski sú að viðurkenna að vandinn er til staðar og gefa eigi konunum val um hvað þær vilja gera í málinu, eins og hv. þingmenn hafa nefnt. Ég held að það skipti mestu. Þegar málið er komið á þetta stig er það að sjálfsögðu heilbrigðismál. Ég treysti mér ekki til að skilgreina hvað þetta er, þ.e. að fara í svona aðgerð, en þegar um er að ræða um sílikonvökva, hugsanlega eitraðan, sem er farinn að leka út í líkamann er þetta vitanlega orðið heilbrigðismál. Ég vil hvetja hæstv. velferðarráðherra til að taka hreinlega af skarið og bjóða þeim konum sem það vilja að púðarnir séu fjarlægðir. Þær sem ekki vilja það hafa þá vitneskju um að þetta geti verið hættulegt eða að minnsta kosti að varan geti verið gölluð.

Forseti. Það hefur verið áhugavert og lærdómsríkt að fylgjast með umræðunni í samfélaginu vegna PIP-hneykslisins. Í upphafi heyrði maður því jafnvel fleygt að þessar konur gætu bara sjálfum sér um kennt vegna eigin hégómleika. Sumir höfnuðu því að ríkið skipti sér af þessu máli, konurnar ættu bara að sækja rétt sinn sjálfar, því að þetta væri eitthvað einka og aðgerðir væru algjörlega ónauðsynlegar. Með sömu rökum gætum við náttúrlega skoðað stöðu þeirra sem hafa skaðað heilsu sína til dæmis með reykingum eða óhollu mataræði. Sem betur fer virðast þessar raddir að mestu þagnaðar og ekki síst eftir að í ljós hefur komið hversu margir hafa brugðist og hvað þetta er í raun alvarlegt. Mér finnst sú ákvörðun, að tilkynna þeim konum ekki um hættuna eða hvað hafi gerst þegar í ljós kom í fyrra að um iðnaðarsílikon var að ræða, verulega ámælisverð. Sagt hefur verið að menn vildu ekki valda óþarfa umróti eða hræðslu hjá konunum en að þeir ætluðu að fylgjast vel með þeim. Mér þætti fróðlegt að vita með hvaða hætti það eftirlit átti að fara fram án þess að upplýsa konurnar um málið. Hvernig ætluðu menn að fylgjast með þessu? Það hlýtur alltaf að vera réttur sjúklinga að fá allar upplýsingar um þá meðferð sem þeir hafa gengist undir, ekki síst þegar eitthvað fer úrskeiðis. Í þessu máli finnst mér ríkið verða að taka af skarið og veita þeim konum sem eru fórnarlömb í málinu nauðsynlega þjónustu en reyna svo eftir fremsta megni að láta kostnaðinn lenda á þeim sem ábyrgð bera. Því miður eru stofnanir ríkisins þar ekki undanskildar. Þær bera líka ábyrgð á þessu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra svörin og fyrir að hafa upplýst að töfin var meðal annars vegna ágreinings um kostnað af verktöku Krabbameinsfélags Íslands við ómskoðanir. Hæstv. ráðherra svaraði hins vegar ekki spurningu minni um heilbrigðisvanda þeirra kvenna sem íhuga málshöfðun vegna þessara leku púða og heldur ekki spurningunni um hvort hann sé enn þeirrar skoðunar að aðeins eigi að fjarlægja PIP-púðana eftir að þeir eru farnir að leka. Það er rétt að íslensk heilbrigðisyfirvöld hafa vísað mikið til Bretlands í þessu sambandi, sem fyrir mér er sérstakt athugunarefni. Eina dæmið sem ég þekki um að opinberar heilbrigðisstofnanir, opinber yfirvöld, hafi keypt þessa ódýru og sviknu PIP-púða er einmitt í Bretlandi. Þar ætluðu menn fyrst ekki að gera neitt en hafa nú ákveðið að láta fjarlægja á kostnað ríkisins púðana sem upp voru settir, óski konurnar eindregið eftir því. Þar með sýna yfirvöld þar tiltekið fordæmi og ætlast til þess að einkageirinn fylgi á eftir. Hæstv. ráðherra segir að af 440 konum hafi aðeins 160 brugðist við nú þegar. Ég spyr: Var gengið úr skugga um að þessar konur væru sjúkratryggðar? Ég þekki konur sem búsettar eru á Norðurlöndunum og annars staðar sem eru í þessum hópi og hafa tapað sjúkratryggingu sinni hér á landi. Vissulega fylgir áhætta þeirri aðgerð að taka púðana. Hún er hins vegar af stjórnvöldum álitin minni en af því að bera þessa púða eins og til dæmis í Frakklandi og Þýskalandi og af einkareknum stofum í Svíþjóð og Danmörku. Þess vegna hvet ég hæstv. velferðarráðherra til að endurskoða afstöðu sína og ákvörðun, bjóða ómskoðun eða brottnám púðanna og ísetningu nýrra og öruggari púða strax, en tryggja jafnframt að útgjöld skattgreiðenda fáist endurgreidd af viðkomandi einkafyrirtæki eða tryggingafélagi þess. 
             Herra forseti. Ég vil að lokum segja að það er óþolandi að konur eigi aðeins það val að bíða eftir því að þessir púðar fari að leka  
            

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu sem hefur verið ítarleg og löng, í fyrsta lagi vegna þess að mér finnst það skipta miklu máli að sátt er orðin um það sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir benti á, að eðlilegt sé að íslenska ríkið grípi inn í og aðstoði þegar svona mál koma upp. Það var nefnilega alls ekki sjálfsagt í byrjun og það er enn þá ekki sjálfsagt í allri Evrópu að ríkið skipti sér af því sem áður voru kallaðar fegrunaraðgerðir og gerðar eru á ábyrgð viðkomandi einstaklinga. Ég var og er einlægt þeirrar skoðunar að við eigum að grípa inn og ég sagði það strax. Þess vegna settum við strax í gang þá vinnu að bjóða öllum að koma í skoðun og ekki bara í ómskoðun, heldur, ef fylgja ætti því eftir, einnig með röntgen og MRI sem svarað getur betur þeim spurningum sem það varðar. Það var einmitt af þeim ástæðum sem öllum konum var boðið að fara í gegnum þetta ferli, en við áskildum okkur rétt til að fylgja því eftir með því að skoða betur hvert framhaldið yrði með þeim bestu upplýsingum sem við gætum fengið á hverjum tíma, bæði frá útlöndum og úr viðtölum innan lands. Menn geta kallað það hvað sem þeir vilja, menn geta kallað það ábyrgðar- og athafnaleysi, en það er athyglisvert að íslensk stjórnvöld hafa þrátt fyrir allt gengið mun lengra en allar Evrópuþjóðir hvað þessa þætti varðar, hvað varðar hlutdeild ríkisins, að vísa ekki bara á einkastofurnar og segja: Þið bara verðið að sjá um þetta. Þau fyrirmæli eru ekki með neinu lögboði heldur aðeins tilmælum. Auðvitað hafa vaknað fjöldamargar spurningar. Mér finnst þó skipta mestu máli að við höldum okkur við þessa línu. Við ætlum að þjónusta þessar stúlkur, þessar konur. Við ætlum að fylgja þeim málum eftir. Við sem íslenska ríkið ætlum að taka ábyrgð og hlúa að því fólki sem lent hefur í erfiðleikum algjörlega að ósekju. Það þýðir að ég get ekki svarað spurningunni um það hversu langt við göngum fyrr en ég veit meira um hversu langt þarf að ganga. Þar verð ég að treysta á að faglegt mat sé lagt á hvort áhættan af því að gera aðgerðir eða bíða með það og seinka þeim sé 

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um matvæli nr. 93/1995, á þingskjali 503, 387. mál þessa þings. Hér er annars vegar um að ræða lagabreytingu sem heimilar Matvælastofnun aðgang að tilteknum upplýsingum úr tölvukerfum tollyfirvalda þannig að stofnunin geti sinnt eftirliti með innflutningi á matvælum og lifandi lagareldisdýrum í samræmi við viðkomandi EES-löggjöf. Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hefur komist að þeirri niðurstöðu eftir eftirlitsheimsókn hingað til lands að Ísland uppfylli ekki þær kröfur sem gerðar eru í reglugerð framkvæmdastjórnarinnar nr. 136/2004, þar sem eftirlitsaðilar hafi ekki aðgang að gagnagrunnum og öðrum upplýsingum tollyfirvalda um farmskrár. Í umræddri reglugerð er kveðið á um að lögbæra yfirvaldið hér á landi, Matvælastofnun, skuli hafa aðgang að gagnasöfnum tollyfirvalda. Markmiðið með rafrænum aðgangi farmskrárupplýsinga er að auka skilvirkni í innflutningseftirliti með heilbrigði dýraafurða og lifandi ferskvatns- og sjávareldisdýra. Gert er ráð fyrir að slíkur aðgangur hraði upplýsingaflæðinu og flýti þannig allri vinnu við umrætt innflutningseftirlit. Eftirlitsaðilar geta jafnframt gengið að traustum og haldgóðum upplýsingum um þennan innflutning meðal annars til að fyrirbyggja mistök og afstýra tilraunum til að komast hjá eftirliti. Í ljósi framangreinds óskaði Matvælastofnun eftir því við embætti tollstjóra að embættið heimilaði aðgang að upplýsingum úr gagnasöfnum í vörslu embættisins. Embætti tollstjóra komst að þeirri niðurstöðu að hafna bæri þeirri beiðni meðal annars með vísan til þess að svo víðtækur og óheftur aðgangur verði að byggjast á traustum lagagrundvelli og vera samrýmanlegur lögum um persónuvernd og persónuupplýsingar. Samkvæmt framansögðu er Matvælastofnun þannig nauðsynlegt að fá aðgang að farmskrárupplýsingum frá tollyfirvöldum til þess að framfylgja lögbundnu eftirlitshlutverki sínu. Því er lagt til í frumvarpi þessu að Matvælastofnun fái ótvíræðar lagaheimildir til þess að hafa rafrænan aðgang að farmskrárupplýsingum úr upplýsingakerfum tollyfirvalda vegna innflutningseftirlits með vörum frá ríkjum utan EES og vegna markaðseftirlits með vörum sem eru í frjálsu flæði á EES-svæðinu. Nánar tiltekið næði heimild Matvælastofnunar til upplýsinga um sendingarnúmer, nafn sendanda og móttakanda sendingarinnar, vörutegund, hitastig afurða, stærð flutningseininga, magn í gámum, tegund umbúða, stærð pakkninga, heiti afurðanna, heildarþyngd sendinga og til annarra upplýsinga sem stofnunin þarf til að sinna eftirlitshlutverki sínu. Í frumvarpinu er sérstaklega áréttað að Matvælastofnun og starfsmenn stofnunarinnar skuli meðhöndla upplýsingar sem koma frá tollyfirvöldum sem trúnaðarupplýsingar. Hafa verður í huga að Matvælastofnun er ríkisstofnun og starfsmenn hennar starfsmenn ríkisins sem gæta eiga þagmælsku um atriði er þeir fá vitneskju um í starfi sínu og leynt eiga að fara samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Rétt er að nefna að athugasemd ESA beinist einungis að framkvæmd innflutningseftirlits vegna ríkja utan EES. Í frumvarpi þessu er hins vegar óskað eftir víðtækari heimild, þ.e. rafrænum aðgangi upplýsinga, vegna innflutnings frá ríkjum utan EES-svæðisins og einnig innan EES-svæðisins. Ástæða þess er sú að erfitt getur reynst að einskorða rafrænar upplýsingar við innflutning frá ríkjum utan EES, auk þess sem rafrænn aðgangur almennt mun gera heilbrigðiseftirlitið skilvirkara, öruggara og betur til þess fallið að koma í veg fyrir markaðssetningu vöru sem ekki uppfyllir heilbrigðiskröfur. Í frumvarpi þessu eru að hinu leytinu til lagðar til breytingar á kærufresti vegna stjórnsýsluákvarðana sem kærðar eru til æðra stjórnvalds samkvæmt lögum um matvæli og varða innflutningseftirlit. ESA hefur vakið athygli á þeirri staðreynd að íslensk yfirvöld uppfylla ekki reglur tilskipunar nr. 78 frá 1997, um förgun eða endursendingu afurða innan 60 daga. Í eftirlitsferð í janúar 2009 var gerð athugasemd við drátt á förgun eða endursendingu vöru og vakin athygli á því að íslensk yfirvöld uppfylltu ekki ákvæði tilskipunarinnar. Ástæða þess að settur er 60 daga frestur vegna förgunar eða endursendingar vöru er sú að ekki er talið æskilegt að vörur sem hafnað hefur verið af heilbrigðisástæðum safnist upp í geymslum landamærastöðva og slíkar vörur séu geymdar innan um vörur sem uppfylla heilbrigðiskröfur löggjafarinnar og eru á leið inn í landið. Lengri frestur getur jafnframt leitt til þess að vörur sem hefur verið hafnað safnist upp í geymslum. Slíkt mundi kalla á stærra geymslurými en til staðar er í dag. Fyrir liggur að ástæða þess að ekki er hægt að uppfylla skilyrði tilskipunarinnar að óbreyttu um 60 daga frestinn er sá frestur málsaðila til að kæra ákvörðun lægra setts stjórnvalds til æðra setts stjórnvalds sem er allt að þrír mánuðir í dag. Frestur tilskipunarinnar, þ.e. 60 daga fresturinn um förgun, er því í mörgum tilvikum liðinn þegar ákvörðun Matvælastofnunar er kærð til ráðuneytisins. Í ljósi framangreinds er lagt til að kærufrestur vegna stjórnsýsluákvarðana sem teknar eru í tengslum við eftirlit með innflutningi dýraafurða og lifandi lagareldisdýra sem koma til landsins frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins verði styttur úr þremur mánuðum í fjórar vikur til að unnt sé að uppfylla ákvæði EES-löggjafarinnar að þessu leyti. Ekki er gert ráð fyrir því að framangreind breyting á 30. gr. d laga nr. 93/1995, um matvæli, hindri eða takmarki möguleika aðila máls til þess að kæra stjórnsýsluákvarðanir enda vekur Matvælastofnun athygli málsaðila á heimild til að kæra og kærufresti þegar stjórnvaldsákvörðun er kynnt málsaðila bréflega. Þá verður sömuleiðis að líta til þess að framangreind stytting á kærufresti er bundin við mjög takmörkuð tilvik, þ.e. einungis þar sem Matvælastofnun hefur tekið ákvörðun um réttindi og skyldur aðila í tengslum við eftirlit með innflutningi dýraafurða og lifandi ferskvatns- og sjávardýra sem koma til landsins frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins. Í niðurlagi 1. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, kemur fram að ákvæði um lengri eða styttri kærufresti í sérlögum gangi framar hinu almenna ákvæði stjórnsýslulaga. Nokkur slík ákvæði má finna í lögum. Ég ætla að nefna eitt dæmi um slíkt. Í 16. gr. upplýsingalaga, nr. 50/1996, segir að mál skuli borið skriflega undir úrskurðarnefnd um upplýsingamál innan 30 daga frá því að þeim sem fór fram á aðgang að gögnunum var tilkynnt um ákvörðunina. Í greinargerð eru færð þau rök fyrir þessum stytta kærufresti að hann sé sjálfsagður þar sem það séu yfirleitt hagsmunir þess sem óskar upplýsinga að fá skjóta úrlausn mála sinna. Því er ljóst, virðulegi forseti, að fordæmi eru fyrir öðrum ýmist lengri eða styttri kærufrestum en hin almenna regla stjórnsýslulaganna mælir fyrir um. Í báðum þessum tilvikum tel ég að búið sé að ganga þannig frá málum að öll ákvæði viðeigandi laga séu uppfyllt og að komin sé ótvíræð og óumdeild lagastoð fyrir aðgangi Matvælastofnunar að gögnum frá tollinum. Sömuleiðis er um það búið að meðferð slíkra upplýsinga sem persónuupplýsinga verði vönduð og öll ákvæði eru uppfyllt í þeim efnum þannig að að þessum lögum settum ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að Matvælastofnun öðlaðist þennan aðgang. Sama máli gegnir um seinna meginatriði frumvarpsins, eins og ég hef rökstutt í framsöguræðu þessari, að ekkert ætti að vera því að vanbúnaði að stytta þennan kærufrest þannig að betur sé hægt að uppfylla ákvæðin um að vörum sem ekki verður hleypt inn í landið eða sem ákveðið er að endursenda - að á því sé tekið innan nefndra 60 daga. Virðulegi forseti. Ég legg svo til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.

Virðulegi forseti. Í sem skemmstu máli má kannski segja að þetta frumvarp hafi þann megintilgang að styrkja eftirlit með innflutningi matvæla hingað til lands. Í sjálfu sér tel ég að sú nálgun sem við sjáum í þessu frumvarpi sé eðlileg í ljósi þeirra athugasemda sem hæstv. ráðherra rakti að hefðu komið frá ESA, sem leiddu það meðal annars í ljós að lagaleg skilyrði Matvælastofnunar sem fer með þetta eftirlit væru ekki nægilega styrk til þess að geta sinnt því eftirliti eins og eðlilegt væri. Við vitum að Matvælastofnun, oft kölluð MAST, hefur með höndum eftirlit með innflutningi dýraafurða og lifandi eldisdýra frá ríkjum utan EES-svæðisins, en hún hefur líka það hlutverk að fylgjast með innflutningi matvæla sem eiga uppruna sinn í ríkjum á EES-svæðinu. Auðvitað er ekki, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, alltaf auðvelt að átta sig á upprunanum. Það liggur ekki alltaf skilmerkilega fyrir hver uppruninn er. Það er því nauðsynlegt að hafa þessa lagaheimild svo almenna til að eftirlitshlutverk Matvælastofnunar í þessu tilviki geti bæði átt við um innflutning á vörum frá löndum utan EES-svæðisins og löndum innan þess svæðis. Í ljós hefur komið að Matvælastofnun hafði ekki lagalega heimild til að fylgjast með þessum innflutningi eins og nauðsyn krafði og gert var ráð fyrir. Þetta frumvarp er því lagt fram til að afla þeirra lagalegu heimilda sem Matvælastofnunin þarf á að halda til að geta í raun og veru sinnt lögbundnu eftirlitshlutverki sínu. Sú spurning sem kemur auðvitað upp í þessu sambandi lýtur að persónuvernd og trúnaðarupplýsingum. Það er eðlilegt að atvinnuveganefnd fari sérstaklega ofan í þann þátt. Að mínu mati er það þó ágætlega rökstutt í greinargerðinni. Matvælastofnun er ríkisstofnun og starfsmenn hennar þar með starfsmenn ríkisins sem eiga samkvæmt þeim lögum að gæta þagmælsku um atriði sem þeir fá vitneskju um í starfi sínu og eiga að fara leynt samkvæmt lögum. Gert er ráð fyrir því að um upplýsingar sem Matvælastofnun getur núna aflað sér rafrænt, verði þetta að lögum, eigi að gilda trúnaður. Vissulega eru fyrir því eðlileg rök. Þess vegna þurfum við að fara sérstaklega ofan í það mál og velta upp þeim eðlilegu spurningum sem koma alltaf upp þegar um slíkt er að ræða: Með hvaða hætti tryggjum við persónuvernd? Með hvaða hætti tryggjum við að með trúnaðarupplýsingar sé farið eins og eðlilegt er? Ég er ekki að gefa til kynna með þessum orðum að ástæða sé til að vantreysta Matvælastofnun í þessu sambandi, en það er eðlileg málsmeðferð þingnefndar sem fer yfir mál sem þessi að velta líka upp álitamálum sem upp koma þegar um er að ræða breytingu sem felur í sér að færa tiltekinni stofnun aðgang að upplýsingum sem hún hefur til þessa ekki haft aðgang að. Í sjálfu sér þarf ég ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp. Það er tiltölulega einfalt að allri gerð. Það er flutt að gefnu tilefni. Ísland er í sjálfu sér núna eins konar ytri landamærastöð fyrir EES-svæðið, þess vegna verða þeir sem nýta mögulega þær vörur sem fara hér í gegn að geta treyst því að staðið sé að eftirliti með innflutningi með sama hætti og gert er í öðrum löndum innan EES-svæðisins, þess vegna er eðlilegt að við þurfum að laga lagaheimildir okkar að því sem þekkist á þessu sviði til að tryggja meðal annars að við sem útflytjendur höfum sama aðgang að útflutningsmörkuðum og útflytjendur hafa á EES-svæðinu að öðru leyti. Þetta er í raun og veru mjög sambærileg umræða þeirri sem fór fram þegar matvælalöggjöfin var á sínum tíma lögð hérna fram haustið 2008 og nokkur styrr stóð um. Kjarni þeirrar löggjafar var í rauninni sá að búa hér til sambærilegt lagaumhverfi varðandi matvælaeftirlit og gildir á EES-svæðinu til þess einmitt að geta staðið fyrir sömu útflutningsstarfsemi, hvort sem hún var á sviði landbúnaðar eða sjávarútvegs, og aðrar þjóðir innan EES-svæðisins. Hér læðist aftur inn til okkar sama hugsun og var að baki því stóra frumvarpi þó að þetta sé auðvitað allt miklu smærra í sniðum. Varðandi kærufrestinn sýnist mér einfaldlega brugðist við með ósköp eðlilegum hætti. Það er verið að afmarka kærufrest við 60 daga. Fyrir því eru færð skilmerkileg rök sem ég tel ekki ástæðu til að vefengja.

Forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á lögum um breytingu á ýmsum lögum vegna fullgildingar Árósasamningsins, nr. 131/2011. 1. Í stað 1. gr. komi tvær nýjar greinar er orðist svo ásamt fyrirsögnum: a. Breyting á lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, með síðari breytingum. Í stað orðsins „ráðherra“ í 1. málslið 1. mgr. 4. gr., 1. málslið 1. mgr. 6. gr., 1. málslið 19. gr., 1. málslið 28. gr., fyrra sinni í 1. málslið 1. mgr. 29. gr. og 2. málslið 1. mgr. 34. gr. laganna kemur í viðeigandi beygingarmynd: Orkustofnun. b. 2. gr. Breyting á lögum nr. 73/1990, um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins, með síðari breytingum. Í stað orðsins „ráðherra“ í 1. mgr. 2. gr. og 1. og 2. mgr. 3. gr. laganna kemur í viðeigandi beygingarmynd: Orkustofnun. 2. Fyrirsögn frumvarpsins verði: Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, og lögum nr. 73/1990, um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins. Forseti. Þetta skýrir sig að mestu leyti sjálft. Þetta eru einfaldlega lagatæknilegar breytingar sem verður að gera vegna þess að málið fékk ekki eðlilegan framgang hér fyrir jól. Þá læt ég máli mínu lokið.

Virðulegur forseti. Hér er mál flutt öðru sinni af mér og tveimur öðrum hv. þingmönnum, Ólínu Þorvarðardóttur og Magnúsi Orra Schram. Málið er ekki umfangsmikið. Það varðar fremur lítið málasvið sem er flutningur gæludýra til og frá landinu, fyrst og fremst hunda og katta að sjálfsögðu. Með framþróun í tækni og eftirliti hefur flutningur gæludýra á milli landa tekið miklum breytingum í heimsálfu okkar, Evrópu. Þannig hafa verið innleiddar reglur í Evrópusambandinu sem gera miklum mun auðveldara fyrir fólk, fjármagn og fyrirtæki að ferðast yfir landamæri og sömuleiðis fyrir gæludýr því að fólk vill auðvitað hafa dýrin sín með á ferðalögum. Hjá sumum okkar háttar raunar þannig til að við þurfum beinlínis á því að halda að hafa leiðsöguhunda með okkur yfir landamæri. Það fornfálega fyrirkomulag sem enn er við lýði á Íslandi, þar sem setja þarf gæludýr í eins mánaðar einangrun við komu til landsins, gerir það að verkum að Íslendingar njóta ekki sama frelsis og aðrar þjóðir í kringum okkur. Ástæðan fyrir því að þetta er hægt en var ekki hægt á sínum tíma þegar þessar takmarkanir á ferðum gæludýra milli landa voru settar á er sú að tækninni hefur fleygt fram. Í öðrum löndum eru nú einfaldlega gefin út vegabréf fyrir gæludýr. Í þeim eru örflögur. Síðan eru örflögur græddar í dýrin þannig að vegabréf þessara gæludýra eru talsvert áreiðanlegri en vegabréf okkar mannanna því það eru beinar tengingar á milli örflögunnar í viðkomandi dýri og því sem er í vegabréfinu sem framvísað er fyrir það. Dýr sem eru undir eftirliti dýralæknis gangast undir bólusetningu og sýna að þau hafa myndað mótefni vegna bólusetningarinnar með sérstakri prófun. Þeim er þá heimilt að fara milli landa með eigendum sínum og væri þá heimilt að fara til Íslands eins og til allra annarra landa í Evrópu, allt frá Krítarströndum í suðri til nyrstu stranda Noregs, en yfir öll landamæri þar í milli geta menn ferðast með þessum hætti, meira að segja til Bretlandseyja en Bretlandseyjar eru ásamt Íslandi eitt þeirra tíu landa sem hefur verið laust við hundaæði. Bretar - frá eyríki eins og við - hafa lagt mikla áherslu á öryggi í þessum efnum. Þeir gerðu þessa breytingu hjá sér upp úr aldamótunum og gengu síðan enn lengra nú fyrir örfáum árum. Það er býsna athyglisvert að skoða hættumat þeirra í þessu máli út frá rannsóknum á því hvaða hættu þessar tilslakanir þýða á því að dýr með tilfelli af hundaæði komi til Bretlandseyja og sömuleiðis hvaða líkur séu á því að hundaæði leiði til andláts einhvers. Í okkar tilfelli skapast slík hætta á svo margra milljón ára fresti að það er alveg ljóst að þessi litla breyting skapar ekki neina umtalsverða hættu. Reynsla Breta af þessari breytingu sem gerð var fyrir um það bil tíu árum var svo góð að þeir hafa nú gengið enn lengra en gert er ráð fyrir í þessu litla máli hér. Þeir krefjast þess ekki lengur að framvísað sé blóðprufu sem sýni að dýrið hafi myndað mótefni heldur er nú nægilegt að sýna aðeins fram á bólusetninguna. Bretar eru enn sem fyrr lausir við hundaæði og þeirra landbúnaðarstofnun lét færustu dýralækna þar í landi framkvæma ítarlegt áhættumat. Hættan sem með þessu skapast hygg ég að varði eitt dýr af liðlega tveimur milljónum dýra sem í okkar tilfelli, þar sem um mjög takmarkaðan innflutning eða tilflutning milli Íslands og annarra landa á hverju ári væri um að ræða, er einfaldlega hverfandi hætta og vart þess eðlis að ástæða sé til þess að fjalla mikið um hana. En málið auðveldar augljóslega ferðalög milli landa, fjarlægir landamærahindranir, auðveldar fólki að fara um og njóta þeirra lífsgæða að vera í samvistum við dýrin sín þegar það fer á milli landa, hvort sem það er í vinnutengdum erindagjörðum eða til þess að fara í sumarfrí. Auðvitað er það líka í vaxandi mæli og mun verða æ algengara með árunum að fólk eigi húsnæði í tveimur löndum Evrópu, Íslandi og einhverju öðru landi, eða leigi sér sumarhús í öðru landi en það býr í. Það vill auðvitað geta haft alla fjölskylduna með sér, þar með talið dýrin, að ég tali nú ekki um þá sem þurfa á dýrunum að halda sem hjálpartækjum. Sömuleiðis auðveldar þetta margvíslega aðra starfsemi í kringum hunda, svo sem björgunarhunda. Hamfarabjörgunarsveit okkar hefur til dæmis farið utan til hjálparstarfa. Það væri mikilvægt að geta nýtt þá hunda sem hér hafa verið þjálfaðir í þeim tilgangi án þess að þurfa að setja þá í einangrun þegar til baka er komið. Þannig mætti áfram lengi telja. Virðulegur forseti. Ég vonast til þess að málið fái góða og vandaða umfjöllun í hv. atvinnuveganefnd og að menn detti ekki í þann pytt um þetta litla og sjálfsagða mál að skiptast upp í flokka, með og á móti einangrunarvistun á hundum og köttum, eftir því hvort þeir séu fylgjandi Evrópusambandinu eða andvígir. Gæludýr eru hvorki í né utan við Evrópusambandið og eru hvorki með né á móti Evrópusambandinu. Ég held að menn eigi ekki að láta þau gjalda fyrir afstöðu sína til þess ríkjabandalags, heldur greiða þeim einfaldlega leið til og frá landinu með málefnalegum hætti.

Hæstv. forseti. Um leið og ég lýsi því yfir að ég hef mikinn skilning á þeim sjónarmiðum sem komu hér fram fyrst í máli hv. þm. Helga Hjörvars og á þeirri eðlilegu löngun dýraeiganda eða jafnvel þörf í einstaka tilvikum þegar um hjálparhunda er að ræða að menn geti hindrunarlaust eða hindrunarlítið flutt dýr sín á milli landa, vil ég jafnframt koma fram með þau varnaðarorð að hér hefur um langt árabil verið mjög hörð stefna í því til að koma í veg fyrir alls kyns sjúkdóma sem við getum átt á hættu að komi í okkar búfé og gæludýr, jafnvel frá gæludýrum. Við höfum undirgengist alls kyns sáttmála til að verja þá stofna sem eru í landinu með öllum tiltækum ráðum. Eitt af þeim ráðum er að hafa mjög harðar reglur um innflutning dýra, þar á meðal gæludýra. Hv. flutningsmaður ræddi hér talsvert framkomu og afstöðu Breta, en ef við tækjum fyrir breska heimsveldið og skoðuðum fleiri þætti, t.d. afstöðu Nýja-Sjálands eða Ástralíu sem eru líka hluti …  Fyrr í dag var rætt hér um vottun á brjóstapúðum. Það var líka vottað á sínum tíma þegar flutt var inn karakúlfé til Íslands. Það var vottað af helstu og bærustu heilbrigðisstofnunum sem þá voru til í heimi að allt væri í besta lagi með þær skepnur. Í ljós kom að við fluttum inn með þeim einhverja erfiðustu og skæðustu sjúkdóma sem hafa verið hér í sauðfé allt fram á þennan tíma með óheyrilegum tilkostnaði sem lagst hefur bæði á dýraeigendur og almenning í landinu. Ég get því ekki annað við 1. umr. málsins en komið hér upp og haft uppi varnaðarorð um að menn fari varlega, mjög varlega, og haldi að heimurinn sé breyttur. Hann hefur ekkert breyst að öðru leyti en því að áhættan verður sífellt meiri vegna ferðalaga fólks og kröfu um að hafa hlutina svona og svona. Það hefur breyst, en það hefur ekkert breyst hvað það varðar að sjúkdómar geta borist á milli landa og valdið gríðarlegu tjóni, bæði á þeim stofnum sem við höfum í landinu svo sem búfjárstofnum eins og ég hef nefnt en það gæti líka komið til í sambandi við gæludýrin. Það hefur hins vegar verið meiri lausung á því sviði. Hér hefur verið nefnt að flutt hafi verið inn dýr til dæmis í gegnum sendiráð og annað, menn hafi jafnvel skipulagt að hittast á götuhornum til að fjölga ákveðnum tegundum. Þetta eru sögur sem hafa verið sagðar fyrr á tímum. Það hafa líka komið inn sjúkdómar með þessari lausung, gæludýrasjúkdómum hefur fjölgað á liðnum árum með tilheyrandi sársauka og kostnaði fyrir dýraeigendur sem hafa fengið þá sjúkdóma í sín dýr. Þetta er ekki eins lítið mál og hér var látið í veðri vaka í ræðu hv. þm. Helga Hjörvars. Hann endaði ræðu sína á því að segja að menn mættu ekki skiptast í flokka og fara að blanda þessu saman við Evrópusambandið. Ekki veit ég af hverju hv. þingmanni datt það í hug, frú forseti. En það verður þó að koma hér fram að ein af kröfunum sem við höfum sett fram í aðildarviðræðunum við Evrópusambandið er algert bann við innflutningi dýra. Ættum við þá á sama tíma og við krefjumst þess að ekki verði innflutningur á lifandi dýrum að koma fram með frumvarp þar sem við ætlum að opna gluggann á innflutning á lifandi dýrum? Hv. þingmaður verður að virða mér það til vorkunnar og kannski fleirum að ekki er hægt annað en taka þennan pól í umræðuna líka. Það er óhjákvæmilegt. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem þetta mál er lagt fram og þau sjónarmið sem ég hef talað hér fyrir eru ekki bundin við skoðun mína. Hafa menn til að mynda lesið umsögn Matvælastofnunar frá því að málið var lagt fram síðast og hvað sérfræðingar þar sögðu um innflutning á dýrum og varnir gegn dýrasjúkdómum og hvernig við ættum að reyna að verjast og halda uppi sem bestu heilsufari bæði í mönnum og skepnum, viðhalda matvælaöryggi og annað í þeim dúr? Samt kemur þetta frumvarp hér inn eins og ekkert hafi í skorist. Á sama tíma og við berjumst fyrir því að uppfylla skyldur okkar til að verja fágæta búfjárstofna með öllum tiltækum ráðum samkvæmt slíkum yfirlýsingum og verandi í aðildarviðræðum þar sem við höfum gert kröfu um fortakslaust bann við innflutningi lifandi dýra kemur þetta frumvarp fram og opnar þann glugga. Menn geta auðvitað gert sér að leik að velta því fyrir sér hvort frumvarpið sé lagt fram til að veikja þá stöðu vegna þess að menn búist við andstöðu Evrópusambandsins, þegar kaflinn þar sem fjallað er um þetta mál var ræddur kom fram andstaða Evrópusambandsfulltrúanna við þetta, að ekki væri hægt að setja svona fram að það væri fortakslaust bann við innflutningi dýra. Það getur vel verið að það sé hugsunin með frumvarpinu ef kenningasmiðir djúpra samsæriskenninga mundu velta því fyrir sér að það sé lagt fram til að veikja þá samningsstöðu. Ég trúi því ekki. Ég trúi því fyrst og fremst að hér sé komið fram mál, sem eins og ég hóf mál mitt á ég hef fullan skilning á, þar sem einstakir hópar, hagsmunahópar vilja gjarnan geta haft gæludýr sín með sér ef þeir til að mynda hafa tvöfalda búsetu, jafnvel björgunarhunda sem farið er með til leitar á öðrum svæðum en Íslandi, og/eða alls kyns hjálparhunda. Ég vara við því að menn líti á þetta sem lítið mál. Þetta er alvarlegt mál og er fyrsta skrefið í þá átt að opna landið og með alvarlegri og víðtækari afleiðingum en menn gera sér grein fyrir í fyrstu. Kynnið ykkur, ágætu þingmenn, sögu innflutnings dýra á síðustu tveimur öldum og afleiðingar þess á Íslandi. Kynnið ykkur sögu og afstöðu Nýja-Sjálands og Ástralíu en takið ekki Stóra-Bretland sem dæmi um hvernig við eigum að haga okkur í okkar varnarbaráttu til að verja húsdýr og gæludýr sem og að halda uppi hámarksgæðum matvæla og heilsu manna og dýra. Við verðum augljóslega að fjalla um þetta mál í atvinnuveganefnd og kalla þar til þá sérfræðinga sem hafa áður sent inn umsagnir. Við munum að sjálfsögðu gera það vel og vandlega. Ég vil, frú forseti, í lok máls míns ítreka það enn og aftur að vara við þeirri hugsun að hér sé um lítið mál að ræða. Þetta er stórmál og við þurfum virkilega að velta því fyrir okkur hvernig skynsamlegast er að stíga til jarðar í því.

Virðulegi forseti. Ég er fylgjandi þessu máli og legg til að frumvarpið verði að lögum. Ég hef sjaldan í minni stuttu þingsögu fengið jafnjákvæð viðbrögð við máli sem ég hef talað fyrir hér í þingsal og einmitt þessu frumvarpi. Mig langar í ljósi orða hv. þingmanns að rekja hér sögu frá Bretlandi. Árið 2000 var fallið frá kröfu um einangrun gæludýra sem komu frá löndum Evrópusambandsins í Bretlandi ef skilyrðum um bólusetningu gegn hundaæði og staðfestingu með blóðsýni á að dýrið hefði myndað mótefni væri fullnægt. Metin var hætta á hvort fyrrnefndar breytingar mundu leiða til þess að hundaæði kæmi upp í Bretlandi og niðurstöður skýrslunnar voru þær að líkurnar mundu aukast töluvert en væru samt litlar. Búast mætti við einu tilfelli hundaæðis á hverjum 211 árum í stað 13 þúsund ára miðað við gildandi reglur eða í einu tilfelli af hverjum 9,8 milljónum innfluttra dýra. Þetta var niðurstaða bresku skýrslunnar. Enn fremur sagði skýrslan að breytingarnar gætu leitt til þess að einn einstaklingur gæti látið lífið af völdum hundaæðis á hverju 21 þúsund ári. Verði það frumvarp sem hér er lagt fram að lögum munu gilda sambærilegar reglur varðandi hundaæði við innflutning gæludýra til Íslands og gilda í Bretlandi, en áætla má að árlega sé flutt u.þ.b. 200 sinnum fleiri gæludýr til Bretlands en Íslands. Það má því leiða að því líkur að í íslensku skýrslunni mundu menn kalla fram þá niðurstöðu að búast mætti við því að einn einstaklingur gæti látið lífið af völdum hundaæðis á hverjum 4 milljónum ára. Í raun og veru eru líkurnar á því svo sáralitlar, virðulegi forseti, að ég tel að frumvarpið eigi að verða að lögum.

Frú forseti. Ég þakka andsvar hv. þm. Magnúsar Orra Schrams. Honum varð, eins og hv. 1. flutningsmanni frumvarpsins, tíðrætt um ástandið í Bretlandi og þá stöðu sem þar er sem og tíðni hundaæðis. Ég minntist reyndar ekki einu orði á hundaæði í ræðu minni en varaði hins vegar sterklega við því að menn tækju Bretland sem fyrirmynd þess hvernig við höguðum okkar sjúkdómavörnum. Ég benti frekar á Nýja-Sjáland og Ástralíu sem betri og skynsamlegri fyrirmyndir í því efni ef menn vilja leita þeirra meðal erlendra aðila. Hundaæði er sannarlega vágestur sem gengur víða um heim en er ekki á Íslandi. Við sleppum þar af leiðandi við að bólusetja okkar dýr við því sem við þyrftum ellegar að gera ef hér yrði leyfður innflutningur. Það er umtalsverður kostnaður sem því fylgir. En þetta er ekki eini sjúkdómurinn, frú forseti, sem hingað gæti borist. Mig langar að nefna af því að ég minntist á það áðan að þetta eru ekki einungis sjúkdómar sem geta verið í viðkomandi gæludýrum eða gæludýrahópum, þetta eru ekki einungis sjúkdómar sem fara frá einum hundi til annars eða frá ketti til kattar, hugsanlega frá hundi til kattar, heldur geta þessir sjúkdómar farið í aðrar skepnur. Og af því að hér var rætt talsvert fyrir ári síðan um verulegt tjón, upp á nokkra milljarða, sem hestamennskan varð fyrir í landinu og tjón varð hér á hestum, þá kom í ljós meðal annars að sýkillinn sem olli hestapestinni fannst bæði í köttum og hundum. Það hefur líka verið greind hestainflúensa 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég hef áður sagt um þetta mál, þ.e. að reynsla Norðurlandanna og Bretlands, sem liggja okkur næst og eru skyldastar okkur að menningaruppbyggingu og umhverfi, af því að nota gæludýravegabréf í stað einangrunar hefur verið mjög góð og tímabært að lög og reglur á Íslandi taki mið af þeim framförum sem hafa orðið við gerð bóluefna, sníkjudýralyfja eða gæðamælinga á blóðsýnum. Í raun og veru má segja, virðulegi forseti, að engar röksemdir séu fyrir eins mánaðar einangrun. Þeir sjúkdómar sem menn hafa áhyggjur af koma ekki fram á þeim tíma. Þegar menn styttu þennan tíma úr þremur mánuðum eða sex mánuðum niður í einn mánuð notuðu menn röksemdir sem ganga ekki lengur. Við búum í breyttum heimi og þess vegna tel ég að við eigum að koma til móts við þá eigendur gæludýra sem búa ytra og vilja koma til landsins með sín gæludýr. Ef þau fá nauðsynlega lyfjagjöf ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að viðkomandi geti flutt hingað heim með gæludýrið.

Herra forseti. Hv. þingmaður hefur ekki hlustað mikið á ræðu mína. Ég sagði einmitt að heimurinn hefði ekkert breyst. En hv. þingmaður sagði að heimurinn hefði  Það er mikilvægt að horfa til landa eins og Nýja-Sjálands og Ástralíu sem leggja gríðarlega mikið á sig til þess að verja sína sjúkdómastöðu sem er mjög góð. Hún er það líka á Íslandi og við þurfum því að fara varlega í þessu máli. Það var það sem ég sagði og það er það sem ég mun ítreka í þessari stuttu ræðu, ég mun jafnframt leggja það á mig í nefndinni að halda þeim sjónarmiðum á lofti.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson hvort hann geri engan greinarmun á gæludýrum og smithættunni sem getur hlotist af þeim annars vegar og þeirri smithættu sem getur hlotist af búpeningi hins vegar? Ég geri þarna skýran greinarmun á vegna þess að gæludýr lifa í heimilisumhverfi, bæði innan lands og í þeim tilvikum sem þau væru á ferðalögum með eigendum sínum erlendis; lifa á dósamat, pokafóðri, vottuðu og hreinu fóðri, og eru í umhverfi með manninum. Maður veltir því fyrir sér hvort meiri hætta sé á smitun eða því að sjúkdómar berist þó að gæludýr séu í ferðum með fólki frekar en bara af ferðum fólks. Af því hestaflensan, sú skæða pest, kom hér til umræðu áðan reið hún hér húsum þó að enginn innflutningur hefði verið á hrossum að utan. Það var ekki innflutningur dýranna sem olli pestinni, það voru ferðalög fólks. Það voru hestamenn sem báru smitið, undir stígvélum sínum, í reiðtygjum og í fatnaði, til landsins. Enn eru farnar bændaferðir þar sem bændur ganga um erlend fjós og ekkert eftirlit er með því hvað þeir bera með sér undir skófatnaði og í fatnaði þegar þeir koma aftur til landsins. Ég mundi því halda að ástæða væri til að gera greinarmun þarna og langaði að heyra sjónarmið hv. þingmanns, sem er líka dýralæknir, á því hvort hann geri ekki þennan greinarmun, þ.e. að minni hætta sé af ferðum gæludýra í mannlegu og manngerðu umhverfi en hinum möguleikanum sem varðar innflutning búpenings sem ég mundi segja að væri allt annað og alvarlegra mál ef til kæmi.

Herra forseti. Jú, það er alveg klárt að við getum gert greinarmun á áhættustiginu af því að flytja inn ákveðna dýrategund, búfjártegund, eða gæludýr upp á smithættu á milli dýrategunda. En eins og ég nefndi í ræðu minni áðan er hættan fyrir hendi. Ég nefndi dæmi um hestapestina þar sem sýkillinn greindist bæði í köttum og hundum og barst þar af leiðandi alveg eins með þeim eins og fólki sem ekki gætti að smitvörnum. Það er líka rétt að það er talið að þessi pest hafi farið hér í hesta með innflutningi manna sem gengu óvarlega um og vörðu sig ekki. Þess vegna er það svo mikilvægt. Þess vegna eru, til að mynda bæði í Nýja-Sjálandi og Ástralíu, miklu harðari reglur fyrir fólk sem tengist dýrum þegar það kemur til landsins, varðandi það hvað það hefur gert til að verja sig og um leið þá stofna sem eru í þessum löndum. Ég vil bara segja að með þessu frumvarpi er verið að opna möguleika sem við þurfum að velta mjög alvarlega fyrir okkur. Hv. þingmaður nefndi bændaferðir og ég hef farið í slíka ferð. Skoðað var eitt býli og mönnum blöskraði útlitið þar. Það leið öllum mjög illa yfir því og höfðu áhyggjur af því hvernig þeir gætu sótthreinsað sig áður en þeir færu heim. Það eru ákveðnar reglur um það að menn láti líða hið minnsta sólarhring og helst tvo til þess að forðast að ákveðnir sjúkdómar sem geta borist með lofti geti borist í skepnur. Auðvitað skipta menn síðan um föt og fara ekki í sama skófatnaði og annað í þeim dúr. Það er fullt af smitvörnum til. Það sem ég er að vara við er að ef þetta verður opnað þá séum við búin að opna á möguleika sem erfitt verði að hafa stjórn á.

Herra forseti. Það er alveg rétt að til eru reglur, reyndar frekar nýtilkomnar, um það hvernig fólk geti forðast búfjársmit með því hvernig það sjálft ber sig að við umgengni um fatnað og annað þess háttar. En eftirlitið er hins vegar ekki til staðar. Þannig að það eru í raun og veru ferðir fólks sem geta verið áhættuþáttur vegna þess að þar vantar eftirlit. Við erum hér hins vegar að tala um flutning á gæludýrum milli landa undir eftirliti og að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Ég held að þær áhyggjur sem hv. þingmaður hefur hér látið í ljós stafi að mörgu leyti af ofmetinni hættu á þeim afleiðingum sem af geta hlotist, því að í raun er það mannskepnan sjálf, held ég, og umgengni hennar við reglur og eftirlitsleysi hennar með eigin athöfnum sem ég held að sé mesti áhættuþátturinn í þessu.

Herra forseti. Ég held að alls ekki sé um ofmat mitt á hættu að ræða. Ég er bara að lýsa því að hættan er til staðar og reyni að koma þeirri hugsun inn hjá hv. þingmönnum, sérstaklega þeim sem lögðu fram þetta frumvarp. Við skulum hins vegar ekki ofmeta eftirlitskerfin. Við ræddum hér í dag að eftirlit landlæknis með brjóstapúðum hefði mistekist. Við höfum rætt um eftirlitsleysi Matvælastofnunar með kadmíum, iðnaðarsalti, og sérstök viðbrögð gagnvart díoxíni - viðbrögð Umhverfisstofnunar og fleiri eftirlitsaðila þar sem við setjum allt of mikið traust á að reglur og eftirlit tryggi að engin hætta sé á ferðum. Við verðum alltaf að átta okkur á því hvar áhættan er og hvort við séum að opna á of mikla áhættu. Ég held að ekki sé um að ræða ofmat á áhættu hjá mér, en ég hef hins vegar, að gefnu tilefni, hæfilegt álit á eftirliti.

Herra forseti. Ég hef samúð með málstað þeirra sem flytja þessa tillögu, en ég hef líka skilning á því sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði hér áðan. Hann er sá sem hefur mesta tæknilega þekkingu og reynslu af þessum málum. Mínar spurningar eru tvær, þær eru tæknilegs eðlis. Í fyrsta lagi gat hann þess sjálfur að sögusagnir væru um að menn væru að hittast á götuhornum til að afhenda gæludýr, koma þeim þannig á milli. Af því tilefni vil ég rifja upp að við fáum árlega fregnir af því að gæludýrum sé smyglað til landsins og vafalítið vita margir þingmenn um það að slíkt viðgengst, jafnvel hvað varðar hunda og ketti. Menn hafa í daglegu lífi örugglega rekist á dæmi um það. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Felst ekki í slíkum svörtum markaði ákveðin hætta sem væri hægt að útrýma með því að heimila innflutning gæludýra samkvæmt ströngustu rannsóknum? Önnur spurning mín er þessi: Telur hv. þingmaður, miðað við þá þekkingu og reynslu sem hann hefur í þessum fræðum, að sú geta sem er fyrir hendi í dag sé nægileg til þess að ganga úr skugga um það hvort tiltekið gæludýr sé haldið einhverjum sjúkdómum sem við viljum algjörlega forðast? Þá gef ég mér þær forsendur sem hv. þingmaður kann að vera mér ósammála um að eftirlit bregðist ekki heldur sé því stranglega framfylgt. Í þriðja lagi er það spurning sem hefur stundum vaknað í mínum huga þegar þessi mál eru rædd, og ég er ekki að fara með flím gagnvart málinu, en hún er þessi: Er engin hætta á því að önnur dýr sem koma fyrir eigin flugafli og vindum, eins og fuglar í ótrúlegum grúa, geti borið smit til landsins? Við vitum báðir 

Þær sögusagnir, herra forseti, sem ég leyfði mér að setja fram hér, tengdar sendiráðum og slíku, voru ekki endilega á þann veg að verið væri að afhenda dýr, heldur skipulögðu menn að hittast á götuhornum til að framleiða fleiri dýr. Það eru sögusagnir. Eins smyglið, það eru líka sögusagnir. Allur innflutningur var bannaður, og ég held að þetta hafi einmitt verið svar við því. Í dag er innflutningur heimilaður samkvæmt ströngustu reglum og eftirliti. Hér hefur orðið gríðarleg fjölgun, bæði í tegundum og það er ekkert vandamál í sjálfu sér að sækja sér nýtt erfðaefni með því að fylgja þessum reglum. Ég hef líka, eins og hæstv. utanríkisráðherra, fulla samúð með þeim sjónarmiðum sem koma fram í frumvarpinu og hjá þeim hagsmunahópum sem vilja gjarnan geta farið með gæludýrin sín til útlanda, jafnvel á sýningar eða eitthvað slíkt, og koma heim aftur. Ég hef fullan skilning á þessu. Ég er bara að vara við að hættan er allt of mikil. Og það hvort við getum ekki tryggt þetta með einhverjum hætti, að tilteknir sjúkdómar séu ekki til staðar, þá er það akkúrat vandinn. Þegar dýralæknastofnunin í Halle í Þýskalandi gaf út hið fína vottorð á karakúl-féð forðum daga var ekki vitað að í því voru bæði garnaveiki, sem tekur þó nokkur ár að koma fram, og seinvirkir smitandi vírussjúkdómar, latent-sjúkdómar, sem síðan komu fram miklu seinna eins og mæðuveiki og visna. Þannig að við getum ekki garanterað neitt og þess vegna þurfum við að stíga varlega til jarðar, af því við erum einangruð eyja, af því okkur hefur tekist í gegnum aldirnar að verja stöðu búfjár og eins eru til þess að gera færri sjúkdómar hjá gæludýrum en er víðast annars staðar þó að þeim hafi vissulega fjölgað. Það er heldur ekki hægt að koma í veg fyrir að hér komi eitthvað inn með fuglum eða innflutningi, með tækjum og tólum. Það er ekki hægt að útiloka það.

Virðulegi forseti. Þegar þetta mál kom fyrst inn í þingið, á síðasta þingi, hélt ég ræðu um það. Ég sá svo að ekkert yrði frekar úr því og verð að viðurkenna, herra forseti, að ég vonaðist til að við sæjum þetta vitleysismál ekki hér aftur, því að sjálfsögðu er það eina orðið sem má nota yfir þetta. Ég vil hins vegar segja í upphafi að ég hef ákveðinn skilning á nokkrum hliðum er snúa að þessu máli, þ.e. varðandi þá sem þurfa á aðstoð dýra að halda svo sem þeir sem eru blindir, og jafnvel varðandi björgunarhunda og annað. Ég hef skilning á því að þetta er vandamál og það hlýtur að vera nokkuð heftandi að geta ekki farið með þessi nauðsynlegu dýr með sér landa á milli. En svo ég sé alveg hreinskilinn þá tel ég ekki að réttlætanlegt sé að taka þá áhættu að heimila innflutning á dýrum, gæludýrum, þó svo að þessi vonda staða sé uppi hjá ákveðnum hópum. Það hefur komið hér ágætlega fram að reynsla okkar af dýravottorðum eða vegabréfum er ekkert sérstaklega góð. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson nefndi áðan sjúkdóma í sauðfé sem komu upp löngu eftir að sauðféð hafði verið flutt inn með öllum þeim stimplum sem hægt var að fá á þeim tíma og það átti að vera laust við sjúkdóma. Þetta eru sjúkdómar sem hafa síðan verið til mikilla vandræða á Íslandi. Við höfum heyrt rök færð fyrir því að gæludýravegabréf taki ekki á öllum þeim sjúkdómum sem finnast í Evrópu þar sem þar eru ekki allir sjúkdómar skráðir eða eftirlitsskyldir, sjúkdómar sem ekki er að finna hér á landi. Þar af leiðandi mundu þeir væntanlega ekki koma fram í vegabréfinu, ef ég skil þetta rétt. Það er því verið að fara af stað með mál sem felur að mínu viti í sér mikla áhættu fyrir gæludýraeigendur á Íslandi í dag, fyrir þá sem rækta gæludýr og fyrir búfénað, því að bent hefur verið á að möguleiki sé á því að smitleiðir séu þarna á milli. Við ættum líka að gera ráð fyrir því að komi hér upp sjúkdómur í framhaldi af innflutningi á dýrum, hvort sem það eru gæludýr eða búfénaður, sé hætta á að það hafi áhrif á matvælaframleiðslu okkar. Ágætt dæmi um það er þegar hingað voru fluttar inn kartöflur frá einu landi Evrópusambandsins með svokölluðu hringroti í. Ég nefndi það í ræðu minni þegar málið kom fyrst fram að þetta hringrot varð hér að sjúkdómi í kartöflum og gerði að verkum að einn daginn máttum við ekki, að minnsta kosti ekki í fyrra þegar við vorum að ræða þetta mál, flytja út kartöflur til Evrópusambandsins vegna þess að það er að reyna að útrýma þessum sjúkdómi hjá sér. Ég sé ekki endilega fyrir mér að við verðum stórir útflytjendur á kartöflum, en þetta er hins vegar dæmi um það að við flytjum inn varning eða afurð sem ber með sér leyndan sjúkdóm sem tekur sér síðan bólfestu hér, sem gerir það að verkum að við getum ekki flutt út þessa vöru. Hið sama hlýtur að eiga við um gæludýrin. Það er vitanlega þannig að ekki er hægt að sjá fyrir alla sjúkdóma sem mögulegir eru þó svo að dýrin séu komin með vegabréfið og í umræðu um málið í fyrra var vitnað í viðtal við dr. Margréti Guðnadóttur, veirufræðing og fyrrverandi prófessor í sýklafræði, þar sem hún nefndi einmitt búfjársjúkdóma sem ekki var hægt að gera grein fyrir í vegabréfi. Við hljótum að þurfa að staldra við þetta mál og að sjálfsögðu vænti ég þess að nefndin fari mjög vandlega yfir áhættuna sem verið er að taka. Við þekkjum líka og það kom fram í viðtali sem ríkissjónvarpið tók við forsvarsmenn einangrunarstöðvarinnar í Hrísey, að hingað hafa komið dýr sem áttu að vera með pappíra í lagi. Á þeim fjórum vikum sem dýrin voru í einangrun hafi hins vegar komið í ljós að þeir voru einfaldlega ekki í lagi, pappírarnir sem fylgdu með stóðust ekki. Í svona tilfellum hafa því dýr verið send aftur úr landi. Niðurstaða mín er kannski sú að ef við viljum reyna að minnka líkur á sjúkdómum eigum við að herða þær reglur sem fyrir eru. Við eigum að herða þær frekar en að slaka á þeim, eins og hv. þingmenn leggja til. Þar af leiðandi get ég ekki með nokkru móti tekið undir þetta frumvarp og kalla það bölvaða vitleysu, afsakið herra forseti að ég noti það orðalag, því að það er algjör óþarfi að taka einhverja áhættu með íslenskt dýralíf, hvort sem það eru gæludýr eða búfénaður. Ég varð þess heiðurs njótandi, ef það má orða það þannig, að sitja einn rýnifund í utanríkisráðuneytinu þar sem fjallað var um innflutning á …  Það kom alveg skýrt fram á þessum rýnifundi og náungi sem heitir Wolf Martin Mayer, einn fulltrúa Evrópusambandsins á þessum fundi, orðaði það nákvæmlega þannig að þau væru ekki orðin 27 ríkin í Evrópusambandinu ef menn hefðu haft áhyggjur af dýrasjúkdómum, það væri ekki að stöðva vöxt sambandsins. Herra forseti. Ég vil því enn og aftur vara sterklega við þessu frumvarpi. Ég hef ákveðna samúð og skilning á því er varðar björgunarhunda, blindrahunda og dýr sem fólk þarf sér til aðstoðar. Ég hef því miður enga patentlausn á þeim vanda, en vildi gjarnan hafa hana ef það yrði til þess að leysa málið með einhverjum hætti. En að opna fyrir þennan innflutning er algjörlega út í hött.

Virðulegur forseti. Þetta virðist sumpart ætla að sigla í sama farið og í fyrra að afstaða manna til ferðafrelsis hunda og katta fari eftir því hvort þeir eru með eða á móti Evrópusambandinu. Ég held að það sé ekki gáfulegur farvegur fyrir þetta. Það er út af fyrir sig eðlileg tilfinning að hafa áhyggjur af því þegar svona hindrunum er rutt úr vegi og einhver óáran geti fylgt því. Ég vil leggja áherslu á að engar af þeim áhyggjum sem hér hafa komið fram eru byggðar á vísindalegum rannsóknum. Það sem helst er ástæða fyrir okkur til að hafa áhyggjur af er hundaæðið. Við erum ein af tíu þjóðum í heiminum sem erum laus við þann sjúkdóm. Rannsókn Bretanna sýnir einfaldlega að hættan sem þessum breytingum er samfara varðar eina komu af hverjum 10 milljón komum hunda til landsins. Svo verðum við líka að gæta að því að vera samkvæm sjálfum okkur. Hæstv. utanríkisráðherra tók til máls í umræðunni áðan og kom með athyglisverða punkta. Þá er þess skemmst að minnast að við leyfðum diplómötum að flytja hunda og ketti til og frá Íslandi eins og þeim sýndist til ársins 1988.  Hér sigldu menn milli þessa lands og annarra öldum saman og auðvitað fluttu þeir ýmislegt með sér. Ætli þeir hafi ekki flutt gæludýrin sín með sér? Og er það ekki eins og hæstv. utanríkisráðherra benti á að við tökum á móti miklu af fuglum á hverju ári? Auðvitað er ekki hægt að útiloka að eitthvað kunni að berast með þeim. En staðreyndin er einfaldlega sú að með þeirri tækniþekkingu sem við höfum og ef við 

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að það að leyfa diplómötum fram til ársins 1988 að koma með gæludýr eða einhver kvikindi til landsins var vitanlega ekkert nema bölvað kæruleysi og átti að taka á því miklu fyrr. Það bætir ekki úr þessu máli á nokkurn einasta hátt. Hv. þingmaður talar um engar rannsóknir. Ég velti því fyrir mér hvort ekki eigi að hafa í huga varnaðarorð sérfræðinga sem hafa komið fram í blöðum, meðal annars veirufræðingur sem ég nefndi áðan og fleiri, og varað við þessu. Reynsla Íslendinga af því að flytja inn lifandi skepnur og plöntur, eins og nefnt var áðan með sauðfé og kartöflur, segir okkur að margt er að varast í þessu, þannig er það einfaldlega. Ég veit ekki hvort í þessu máli eigi endilega að skipta mönnum í þá sem eru með eða á móti Evrópusambandinu, en það er hins vegar óhjákvæmilegt, herra forseti, að ræða þessi mál saman. Króginn er náttúrlega náskyldur foreldrunum í þessu tilfelli, því að hv. þingmaður talar um að taka upp Evrópureglur, þær reglur sem gilda innan Evrópusambandsins um innflutning á lifandi dýrum, og það er að sjálfsögðu ekki nokkurt einasta vit í því að yfirfæra það frelsi hingað. Það kann vel að vera að reynsla Norðmanna og einhverra annarra af þessu sé eins og hér hefur verið lýst, að þetta hafi ekki haft stórvægileg áhrif hjá þeim. Við þurfum kannski helst að lesa þær rannsóknir. En að taka þessa áhættu með okkar einstaka dýralíf og einstöku náttúru finnst mér mjög mikið kæruleysi, ég segi það alveg eins og er. Því það má alveg gera ráð fyrir að ef við opnum á þetta munum við ekki bara stofna vinnu gæludýraræktenda í hættu heldur einnig búfjárstofnum, því bent hefur verið á 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að rífa þetta mál upp úr hjólförum stuðnings eða andstöðu við Evrópusambandið. Hundar og kettir eiga betra skilið en að menn fari í hund og kött yfir þeim út frá afstöðu sinni til þess ríkjasambands. Það fyrirkomulag sem við erum að tala um er auðvitað til víðar. Ég held til dæmis að ég geti lofað hv. þingmanni því að í Bandaríkjum Norður-Ameríku séu menn ekki stoppaðir á mörkum fylkja og látnir setja hunda sína og ketti í einangrun. Það kæmi mér að minnsta kosti mjög á óvart ef svo væri. Á ekki að hlusta á varnaðarorð?, spyr hv. þingmaður. Auðvitað á að hlusta á varnaðarorð, en grundvallaratriðið í að meta áhættu er auðvitað að skoða þau áhættumöt sem hafa farið fram og þær tölfræðilegu upplýsingar sem liggja þar fyrir. Sú áhætta sem felst í einu smituðu dýri af hverjum 9,8 milljón komum til landsins er náttúrlega hverfandi. Við heimilum fjölmargt annað sem felur í sér miklu meiri áhættu en það. Þetta er býsna sérkennileg afstaða sem við höfum oft haft í þessu efni. Ég held að það eigi að vera okkur umhugsunarefni að leggja þennan mikla kostnað á fólk, því að fólk sem er í námi erlendis eða fer út að vinna í eitt ár og ætlar að koma aftur heim, stendur frammi fyrir mörg hundruð þúsund króna kostnaði við að halda gæludýrinu sínu. Hvað á það að þýða? Ekki eru allir efnamenn sem fara að vinna eða nema í útlöndum og ætla að koma heim. Við skulum hugsa um það að það eru bara 23–24 ár síðan við sögðum þessu fólki að það skyldi bara lóga dýrunum sínum ef það ætlaði að leyfa sér að koma aftur heim til Íslands af því að þetta væri svo hreint og tært land að það væri ekki velkomið með dýrin sín og það skyldi bara skjóta þau 

Virðulegi forseti. Það er eflaust hægt að tína upp margs konar sorgleg dæmi um að fólk hafi þurft að skilja við dýrin sín eins og hv. þingmaður nefndi. En að tala eins og það sé í stórum stíl er vitanlega ekkert annað en blekking. Þetta snýst heldur ekki bara um hunda og ketti. Þetta frumvarp snýst um gæludýr og væntanlega þau gæludýr sem ég geri ráð fyrir að heimilt sé að flytja til landsins í dag. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér hvort það eigi við um kanínur eða strúta eða einhver önnur dýr en að minnsta kosti nær þetta yfir meira en hunda og ketti, svo að það liggi alveg fyrir. Í frumvarpinu stendur að við 1. gr. laganna bætist ný skilgreining, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Gæludýravegabréf: Skilríki sem staðfestir að gæludýr hafi fengið allar nauðsynlegar bólusetningar til að hægt sé að ferðast með það innan landa Evrópusambandsins og aftur til Íslands.“ Hv. þingmaður og hæstv. forseti. Það er ekki ég sem er að tengja þetta mál við Evrópusambandið. Það stendur einfaldlega í frumvarpinu að horft sé til þess að sömu reglur gildi á Íslandi og innan Evrópusambandsins. Þá er vitanlega búið að tengja þessi mál saman. Ég vísa því til föðurhúsanna þegar sagt er að við eigum ekki að tengja saman Evrópusambandið og þessa umræðu.

Herra forseti. Ég lýsi því yfir að ég er andsnúinn því máli sem hv. þm. Helgi Hjörvar leggur hér fram öðru sinni ásamt fleiri tveimur öðrum samfylkingarmönnum, en um leið fagna ég því mjög að þingmaðurinn leggi málið fram. Ég mun rökstyðja það hér. Hv. þingmaður hefur talað um að ekki megi skipta gæludýrum í hópa, með og á móti ESB. Hins vegar gefur það ákveðið tilefni til að ræða stefnu Evrópusambandsins í þessum málum þegar hv. þingmaður leggur í raun til að tekið verði upp það kerfi sem Evrópusambandið býr við í þessum málaflokki. Það er einmitt eitt af því sem menn hafa varað við sem tengist Evrópusambandsaðild, þ.e. frjáls innflutningur á dýrum, gæludýrum, búfénaði og fleiru, til landsins og sú hætta sem kann að hljótast af því. Ég fagna því að hv. þingmaður skuli leggja þetta mál sjálfstætt fram fyrir Alþingi. Það er einmitt það sem margir Evrópusambandsandstæðingar hafa hvatt hv. þingmenn Samfylkingarinnar til þess að gera sem vilja ná í gegn ákveðnum breytingum á lagaumgjörð okkar Íslendinga, það sé kjörinn vettvangur til að leggja fram breytingar og hugmyndir sem fá síðan umfjöllun. Ég sagði við síðustu umræðu málsins að ég teldi mjög líklegt að þingheimur væri þeirrar skoðunar að í þessu fælist of mikil áhætta fyrir gæludýr og önnur dýr, fyrir sjúkdómastöðu á dýrum og gæludýrum á Íslandi. Þess vegna mundi Alþingi að öllum líkindum hafna þessu frumvarpi. Hvað er nú komið á daginn? Málið hefur ekki fengið afgreiðslu í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og nú er hv. þingmaður kominn með það enn og aftur. Gefur það ekki tilefni til þess að það sem bent var á við 1. umr. málsins á síðasta þingi eigi kannski við einhver rök að styðjast en að ekki sé þingmeirihluti fyrir málinu vegna þess að menn telji of mikla áhættu fólgna í því að leyfa óheftan innflutning á dýrum og búfénaði? Komið hefur verið inn á margt í umræðunni og hún hefur um margt verið ágæt. Meðal annars hefur verið fjallað um að eftirlitskerfið sé allt svo gott, að það þurfi ekki þessar ströngu reglur, það þurfi ekki vegna þess að við séum með fullkomið heilbrigðisvottorðakerfi eða vegabréfakerfi innan Evrópusambandsins sem ætlunin sé að taka hér upp, þess vegna sé ekkert að óttast í þessum efnum. Ég held að bara fréttir síðustu vikna um okkar ágæta eftirlitskerfi og umræðurnar sem voru hér fyrr í dag um eftirlit með sílikonpúðum, gefi ákveðna vísbendingu um að ýmislegt geti nú farið úrskeiðis þegar kemur að eftirliti með slíku. Við skulum ekki gera lítið úr þeim röddum sem vara við því sem þetta kann að hafa í för með sér. Margir hafa þegar bent á, bæði í tengslum við þetta mál og önnur, að þetta feli í sér áhættu. Til að mynda má benda á ummæli dr. Margrétar Guðnadóttur, veirufræðings og fyrrverandi prófessors í sýklafræði, sem varar mjög við því að frumvarpið nái í gegn. Þar talar fagmaður. Deildarstjóri hjá Bændasamtökunum sagði um málið þegar það var lagt fram á síðasta þingi í fréttaviðtali, með leyfi herra forseta: „Það eru alls ekki allir sjúkdómar í Evrópu sem eru skráðir eða eftirlitsskyldir. Slíkir sjúkdómar, þótt þeir valdi kannski ekki miklum usla í Evrópu þar sem veirur eða annað sem veldur þeim hefur verið þekkt um langa tíð, valda miklum usla þegar þeir koma hingað til lands. Bara nýjasta dæmið sem öllum má vera kunnugt er þegar hér geisaði pest í hrossastofninum á Íslandi með tilheyrandi stórtjóni fyrir hrossabændur og hrossaræktina, þannig að svona heilbrigðisvottorð veita aldrei þá vörn sem við teljum fortakslaust vera hér fyrir okkar búfjárstofna sem hafa verið einangraðir um aldir hér á landi.“ Fleiri ríki beita mjög skynsamlegri stefnu í þessum efnum. Það eru ekki ríki sem menn tala um að séu aftarlega á merinni eða séu einangruð eða þvíumlíkt, til að mynda Nýja-Sjáland sem hefur mjög strangar reglur um innflutning á öllum búfénaði þangað til lands og á öllum dýrum. Ef maður er til að mynda tekinn með hrátt kjöt í tollinum á leið til Nýja-Sjálands eru við því strangari viðurlög en við eiturlyfjainnflutningi til landsins. Þá hlær hv. þingmaður. En hvers vegna er þetta svona? Nýja-Sjáland er land sem býr við góða sjúkdómastöðu. Þar er ekki mikið af búfjársjúkdómum. Landið er laust við alla verstu og skæðustu sjúkdómana sem önnur ríki víða í heiminum hafa mátt glíma við. Það er jafnt á komið með okkur Íslendingum. Við erum laus við þessa sjúkdóma, það er mjög mikilvægt að við nálgumst málið með því hugarfari. Við sáum hvaða áhrif hestapestin hafði á sínum tíma hér á landi. Nýsjálendingar vita hvað það þýðir ef sjúkdómar berast þangað til lands. Fyrst rætt er um innflutning á dýrum til lands þar sem sjúkdómastaðan er jafngóð og hún er á Íslandi, er ágætt að rifja upp sögu af því þegar verið var að flytja inn nýjan sauðfjárstofn til Nýja-Sjálands fyrir einum 10, 15 árum síðan. Þá var það gert með þeim hætti að fluttir voru inn fósturvísar og þeim komið fyrir í skepnum á Nýja-Sjálandi á búi sem var algjörlega lokað. Þar voru aldir upp tveir ættliðir og þegar búið var að gera próf á þeim var þeim síðan komið áfram í framleiðslu, en um leið og því var lokið var búgarðurinn jafnaður við jörðu og allt brennt. Við skulum nálgast þessa umræðu af mikilli yfirvegun og átta okkur á mikilvægi þess að halda dýrastofnum á Íslandi hreinum og lausum við sjúkdóma. Svo ég beri aftur saman sjúkdómastöðuna í dýrum á Íslandi og á Nýja-Sjálandi er hún mjög lág á báðum stöðum og við höfum gríðarlega mikil tækifæri til að halda henni áfram lágri og vera laus við þá sjúkdóma sem mörg ríki glíma við vegna þess að um er að ræða eyjar í báðum tilfellum sem ekki tengjast meginlandinu. Við megum og verðum, herra forseti, að fjalla um málið í því samhengi. Öll rök um að diplómatar hafi mátt flytja inn gæludýr fyrir 1990 og þess vegna sé mikilvægt að leyfa óheftan innflutning dýra núna, eru haldlítil. Hvernig var tekið á því máli? Við höfum hert reglur okkar og aukið eftirlitið með þessum málum. Það væri nær að við fjölluðum um hvernig við Íslendingar með búfjárstofna okkar getum eflt og aukið góða sjúkdómastöðu dýranna okkar og varið hana enn frekar en að tala um málið á þeim nótum sem gert hefur verið. Hv. þm. Helgi Hjörvar sagði talað væri um að taka upp kerfi með heilbrigðisvottorðum og ef það væri til staðar og gæludýrin væru komin með slíkt vottorð eða vegabréf væri þetta nú í góðu lagi. Ég kynnti mér það aðeins í tengslum við búfénað og fullyrði, og það hefur reyndar komið fram hjá fleirum í umræðunni, að þessi heilbrigðisvottorð geta verið skeikul og það hvað þulið er upp í þeim. Gæludýr hafa komið hingað til lands en hafa síðan greinst með sjúkdóma sem ekki var getið um í heilbrigðisvottorðinu. Það er nákvæmlega sama kerfið fyrir gæludýr og búfénað innan Evrópusambandsins, heilbrigðisvottorða- eða vegabréfakerfi. Það einkennist fremur af skrifræði en raunverulegu eftirliti. Ég kom á kúabúgarð í Bretlandi fyrir einu og hálfu ári síðan og heimsótti þar kúabónda sem þurfti að halda slíkt heilbrigðis- eða vegabréfakerfi fyrir bústofn sinn. Ég kom inn á skrifstofuna til hans þar sem allir veggirnir voru með litlum skúffum allt frá gólfi og upp í loft, 10x10 eða 20x20 sm á stærð. Hann dró þær út og sýndi mér innihald þeirra og sagði: Þetta eru vegabréfin fyrir skepnurnar. Ég spurði: Hvað gera menn við þetta hér í Bretlandi? Bóndinn svaraði: Það er nú lítið gert með þetta, þetta er bara fyllt út fyrir pappírsyfirvöldin. Ef við fyllum þetta ekki út með einhverjum hætti og erum síðan stöðvaðir þegar við erum að flytja gripina á milli búa eða í sláturhús, fáum við gríðarlega háar sektir. Ég spurði: Leggja menn mikla vinnu í að fylla þetta út? Bóndinn svaraði: Nei, það gerir nú ekki nokkur maður svo ég viti. Við verðum að setja þetta í samhengi. Þegar maður ræðir um innflutning á dýrum og að taka upp sama kerfið og gildir yfir búfénaðinn og opnar landið fyrir þessu þegar sýnt er að sjúkdómastaða hjá gæludýrum - og sjúkdómar geta borist á milli eins og hefur verið bent á í umræðunni í dag. Það er ekki hægt að slíta þetta í sundur. Jafnvel þótt menn tali um eftirlit, eftirlit og aftur eftirlit hefur það bara sýnt sig undanfarnar vikur að eftirlitið getur verið skeikult. Við Íslendingar eigum hreint land sem við skulum státa okkur af, við skulum ekki tala það niður. Það gekk ekki þrautalaust fyrir sig að ná því að vera með hreint land án sjúkdóma. Við skulum fremur leita leiða til þess að styrkja það en að leggja fram mál sem eiga að vinna þvert gegn því. Ég á fyllilega von á því að málið verði lagt fram aftur til 1. umr. á næsta þingi, herra forseti. Þá mun ég líklega fjalla um það aftur. Ég er næstum viss um að staðan er óbreytt frá því þegar málið var rætt síðast, að ekki er þingmeirihluti fyrir því vegna þess að Íslendingar hafa skilning á því og vilja halda dýraheilbrigði hér í hámarki eins og verið hefur áratugum saman.

Forseti. Mikið væri gaman ef við gætum samþykkt þetta frumvarp og við gætum ferðast með dýrin okkar á milli landa en ég er ekki alveg viss um að svo verði. Ég hef enga sérfræðiþekkingu á þessu sviði og vil alls ekki gera lítið úr þeirri áhættu sem til dæmis Sigurður Ingi Jóhannsson, þingmaður og dýralæknir, reifaði hérna áðan. Ég hef haldið gæludýr, og hesta reyndar líka, nánast alla mína ævi og er búin að eiga hunda í 22 ár. Ég hef reynslu af því að flytja hund til útlanda, ekki minn eigin en fyrir fjölskyldumeðlim, og það var eiginlega alveg ótrúlega lítið mál. Ég fór síðustu páska með hund, flaug með hann til Seattle í Bandaríkjunum, átta tíma flug, og keyrði með hann þaðan til Kanada. Það eina sem við þurftum að hafa meðferðis var vottorð um að ekki væri hundaæði á Íslandi. Það var nú allt og hundurinn lagði sig bara á meðan og var ekkert laskaður af þessari reynslu. Á þeim 22 árum sem ég hef haldið hunda hafa dýrasjúkdómar og sjúkdómar í hundum aukist mjög mikið. Fyrir um 18 árum kom upp parvóveiran sem nú er bólusett fyrir, en maður heyrir miklu meira af sjúkdómum en áður. Ég held að það sé kannski einkum tvennt eða þrennt sem veldur því. Fyrsta atriðið er aukin ferðalög. Við búum vissulega á eyju en hér eru samgöngur og menn ferðast. Ég hef oft velt því fyrir mér að þegar ég hef arkað um borgir í útlöndum hef ég kannski, ef til vill án þess að hafa tekið eftir því, stigið í hundaskít og þá er ég að bera einhverja sjúkdóma heim til mín sem hundurinn minn gæti smitast af. Í öðru lagi tíðkast hér verksmiðjubúskapur á hundum þar sem hundar búa ekki við góðar aðstæður. Það hefur sýnt sig að þeir hundar sem koma frá slíkum búum eru mun veikari eða eru miklu fremur veikir strax sem hvolpar og bera auk þess alla ævi ýmsa andlega kvilla. Hvolpar sem koma frá slíkum búum eru oftar en ekki með eyrnamaur og jafnvel uppfullir af ormum. Þetta hefur verið vandamál sem ekki hefur verið tekið á og mér finnst það algjört hneyksli. Það þriðja sem væri hægt að nefna eru erfðasjúkdómar vegna of mikillar ræktunar. Á meðan við sinnum ekki þeim þáttum, sem er heimatilbúinn vandi, er spurning af hverju við ættum að berjast svona mikið gegn hættunni sem hugsanlega kæmi erlendis frá ef við leyfðum dýrum að ferðast með eigendum sínum eða umsjónarmönnum. Mig langar líka aðeins að nefna annað, að við erum ekki alltaf sjálfum okkur samkvæm. Við erum með strangar reglur um innflutning á lifandi dýrum en eins og ég nefndi áðan er ýmislegt fleira sem getur fært sjúkdóma hingað til landsins, eins og t.d. skófatnaður og fleira. Hingað fljúga náttúrlega fuglar, við stöndum ekki á Austurlandi og skjótum farfuglana, vorboðana. Mig langar að lokum að nefna eitt dæmi. Árið 2008 kom enn einn ísbjörninn hér á land og brugðist var við með því að flytja hingað stórt búr frá dýragarðinum í Danmörku. Það var flutt hingað eins hratt og hægt var. Þetta búr var úr mótatimbri sem áður hafði geymt ljón, gíraffa, flóðhesta og alls konar kvikindi og örugglega ísbirni líka. Ég velti fyrir mér á þeim tíma: Hvaða sjúkdómar gætu hafa borist með því búri og hvernig hefði átt að uppfylla ströngustu skilyrði um hreinlæti? Ég velti því einmitt fyrir mér því að auðvitað var farið með búrið að þeim stað sem ísbjörninn kom á land sem var í landbúnaðarhéraði. Hvaða hættu vorum við að bjóða heim þá?

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Breytingar á kvótakerfinu heitir þetta í stuttu máli og veitir ekki af. Í frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að breyta skipulagi fiskveiðistjórnar og sölu sjávarafla og tryggja með því ríka aðkomu sveitarfélaga að úthlutunum aflaheimilda og eflingu byggðar. Með lögunum er stefnt að því að hvert sveitarfélag á Íslandi fái forræði yfir veiðum á samsvarandi hluta nytjastofna á Íslandsmiðum og nemur samanlagðri aflahlutdeild þeirra fiskiskipa sem skráð voru í viðkomandi sveitarfélagi fyrir gildistöku laga um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990. Að auki stefna lögin að fjárhagslegri endurskipulagningu útgerðar á Íslandi í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Loks stefna lögin að eflingu umhverfisvænna handfæraveiða.“ Í 2. gr. frumvarpsins segir orðrétt: „Á eftir 3. gr. laganna koma fjórar nýjar greinar, 3. gr. a–3. gr. d, svohljóðandi: a. (3. gr. a.) Heimildir til veiða úr nytjastofnum við Ísland eru á forræði íslenskra sveitarfélaga. Þó skulu sveitarfélög hlíta ákvörðun ráðherra skv. 3. gr. Hlutdeild hvers sveitarfélags í heildarafla skal vera hin sama og samanlögð hlutdeild skráðra fiskiskipa í sveitarfélaginu við gildistöku laga um stjórn fiskveiða, nr. 38/1990. Ráðherra skal með reglugerð ákvarða hlutdeild einstakra sveitarfélaga í heildarafla.“ Herra forseti. Hér er verið að færa aflaheimildir sem úthlutað er úr sameiginlegum stofnum til þess fyrirkomulags sem var áður en framsal var heimilað á sínum tíma með lögum árið 1990 og í þeim hlutföllum sem voru á viðkomandi svæðum á landinu og byggðust á veiðireynslu á sínum tíma þegar kvótakerfinu var fyrst komið á. Þetta teljum við vera mjög mikilvægt ákvæði þar sem hér er um gríðarlega mikla og góða byggðatengingu að ræða og ætti þetta að vera fyllilega í samræmi við til dæmis áherslur Framsóknarflokksins í þessum málaflokki. Sá flokkur hefur lagt mikla áherslu á að sjávarbyggðir landsins geti haldið áfram að afla fiskjar. Í b-lið 2. gr. segir, með leyfi forseta: „b. (3. gr. b.) Sveitarfélög skv. 3. gr. a skulu selja aflaheimildir til bjóðenda gegn gjaldi á grundvelli uppboða. Uppboð skulu kynnt rækilega með hæfilegum fyrirvara og skal öllum landsmönnum heimil þátttaka. Skulu uppboð haldin með jöfnu millibili tvisvar til tólf sinnum á hverju fiskveiðiári. Ráðherra skal setja nánari reglur um fyrirkomulag uppboða og forsendur fyrir vali boða skv. 1. mgr. með reglugerð. Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. skal sveitarfélögum heimilt að selja allt að helmingi aflaheimilda sem þau hafa yfir að ráða hverju sinni með framvirkum samningum um sölu aflaheimilda til allt að fimm ára í senn til einstaklinga eða lögaðila sem hafa gert samninga um fjárfestingar í nýjum fiskiskipum. Verð aflaheimilda í slíkum samningum skal vera hið sama og meðalverð í uppboðum sveitarfélagsins. Slíkir samningar eru óframseljanlegir án sérstaks samþykkis viðkomandi sveitarfélags. Kjósi kaupandi aflaheimilda ekki að nýta þær að fullu við lok fiskveiðiárs skal sveitarfélögum skylt að afturkalla sölu þeirra í heild eða að hluta gegn endurgreiðslu alls eða hluta kaupverðs. Fjárhæð endurgreidds uppboðsverðs skal nema uppboðsverði að viðbættri eða frádreginni þeirri hækkun eða lækkun sem orðið hefur á meðalverði aflaheimilda frá kaupdegi til afturköllunardags. Selji sveitarfélag aflaheimildir til einstaklinga eða lögaðila sem eiga lögheimili utan þess skulu kaupendur greiða sveitarfélaginu 10% álag á uppboðsverð. Öðrum en sveitarfélögum eða uppboðsmörkuðum á vegum sveitarfélaga er óheimil sala eða framsal aflaheimilda.“ Herra forseti. Hér er verið að færa aflaheimildir og úthlutun þeirra inn í það hagkvæmasta fyrirkomulag sem hugsast getur, þ.e. að setja þær á uppboðsmarkað sem allir landsmenn hafa aðgang að. Uppboð hafa sýnt sig leiða ætíð til hagkvæmustu niðurstöðu fyrir seljandann og fyrir kaupandann sem mun náttúrlega aldrei greiða hærra verð en hann ræður við að greiða. Eigandi auðlindarinnar fær það hæsta verð sem hægt er að selja hana á og allir ættu að öðru jöfnu að ganga sáttir frá borði. Hér eru inni ákvæði sem tengjast byggðasjónarmiðum líka þar sem fram kemur að ef aflaheimild er seld úr viðkomandi sveitarfélagi gerist það með ákveðnum kvöðum, þ.e. það leggst á hana 10% gjald sem rennur til sveitarfélagsins. Þetta er byggðatengt sjónarmið en það kemur samt ekki í veg fyrir að sú hagræðing sem nást þarf fram í greininni náist fram vegna þess að heimildir eru að öðru leyti framseljanlegar. Í c-lið 2. gr. segir, með leyfi forseta: „c. (3. gr. c.) Við veiðar á afla á grundvelli aflaheimilda skv. 3. gr. a er heimill meðafli úr öðrum tegundum allt að 10% af heildarafla hverrar veiðiferðar. Við löndun meðafla skal kaupandi aflaheimilda greiða viðeigandi sveitarfélagi gjald sem nemi meðaluppboðsverði aflaheimilda sömu tegundar á síðasta þekkta uppboðsdegi aflaheimilda, sbr. 3. gr. b.“ Herra forseti. Hugmyndin á bak við þennan lið er fyrst og fremst sú að reyna að koma sem mest í veg fyrir brottkast á fiski sem ekki eru heimildir fyrir til að veiða. Það hafa farið gríðarlegar sögur af því brottkasti sem viðhaft hefur verið í mörg ár á íslenskum fiskiskipum, hvort sem er á frystitogurum, ísfisktogurum eða bátum. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir auðlindina í heild sinni að brottkasti verði hætt og að mönnum verði heimilt að koma með þann afla að landi sem þeir veiða og fá þá einfaldlega að landa honum og selja hann á viðeigandi verði en greiði þá fyrir þann afla líka sem heimild. Í d-lið 2. gr. segir, með leyfi forseta: „d. (3. gr. d.) Allur sjávarafli sem veiddur er á grundvelli aflaheimilda sem seldar hafa verið á uppboði sveitarfélags, þó ekki rækja, humar og uppsjávarfiskur, og veiddur er úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands, skal seldur á innlendum uppboðsmarkaði sjávarafla er fengið hefur leyfi ráðherra og starfræktur er innan þess sveitarfélags þar sem uppboð aflaheimilda fór fram. Ákvæði 1. mgr. gildir ekki um einstaklinga og lögaðila sem starfrækja eigin fiskvinnslu og vinna aflann að fullu. Í þeim tilvikum skal uppgjör á aflahlut sjómanna ákvarðast af meðalverði þess uppboðsdags eða síðasta þekkta meðaluppboðsverði uppboðsdags á uppboði skv. 1. mgr. Heimilt er að selja fullunninn frystan afla utan uppboðs skv. 1. mgr. Til fullunnins frysts afla telst sjávarafli sem hefur verið veiddur og í kjölfarið unninn um borð í frystiskipi, honum pakkað og hann verið flakaður, flattur, sneiddur, roðdreginn, hakkaður eða verkaður á annan hátt og hann frystur að vinnslu lokinni. Þegar aðeins fer fram frysting um borð í frystiskipi á heilum eða hausskornum fiski eða heilfrysting á rækju telst slíkur afli ekki til fullunnins frysts afla í skilningi laga þessara. Bjóðendur á uppboðsmarkaði skv. 1. mgr. sem vinna keyptan afla utan þess sveitarfélags sem uppboðið fer fram í skulu greiða því sveitarfélagi 10% álag á uppboðsverð.“ Herra forseti. Hér er um þýðingarmikinn lið í 2. gr. að ræða því að þar segir að allur afli sem veiddur er á Íslandsmiðum fari á innlenda uppboðsmarkaði þar sem hverjum sem er er leyft að bjóða í hann. Eins og fram hefur komið og þekkt er skila uppboðsmarkaðir hagstæðustu niðurstöðu sem hægt er að fá. Hér er líka stigið það mikilvæga skref að skilja milli veiða og vinnslu sem lengi hefur verið kallað eftir. Samtök fiskútflytjenda án útgerðar hafa nefnt það að eingöngu með því að vinna allan afla innan lands muni skapast um það bil 800 afleidd störf. Mikilvægt er að leggja áherslu á að erlendir bjóðendur geta líka boðið í þennan fisk þannig að hér er ekki um að ræða að hagkvæmnissjónarmið séu fyrir borð borin. Það mun nást hæsta verð fyrir aflann sem hægt er hverju sinni og ef það eru kaupendur erlendis sem hafa áhuga á að kaupa íslenskan fisk verður þeim það heimilt. Í 3. gr. frumvarpsins segir svo, með leyfi forseta: „4. gr. laganna orðast svo: Enginn má stunda veiðar í atvinnuskyni við Ísland nema hafa fengið til þess almennt veiðileyfi. Veiðileyfi í atvinnuskyni fellur niður hafi fiskiskipi ekki verið haldið til fiskveiða í atvinnuskyni í tólf mánuði. Þá fellur veiðileyfi niður ef fiskiskip er tekið af skrá hjá Siglingastofnun Íslands og ef eigendur eða útgerð þess fullnægja ekki skilyrðum síðari málsliðar 5. gr.“ Hér er einfaldlega verið að taka á ákveðnum öryggis- og aðgengismálum í fiskveiðum. Þessi grein er í samræmi við það sem er í gildandi lögum um stjórn fiskveiða. 4. gr. frumvarpsins orðast svo, með leyfi forseta: „Eftirfarandi breytingar verða á 6. gr. a laganna: a. Í stað 1. mgr. koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Á hverju fiskveiðiári hefur ráðherra til ráðstöfunar 40.000 lestir af óslægðum botnfiski sem nýttar skulu til veiða með handfærum á tímabilinu frá 1. apríl til 30. september samkvæmt sérstökum leyfum Fiskistofu. Í lögum þessum eru slíkar veiðar nefndar strandveiðar og leyfin til þeirra veiða strandveiðileyfi. Afli sem veiðist með strandveiðum reiknast ekki til heildarafla skv. 3. gr. b. Í stað 3. mgr. koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Strandveiðar eru háðar sérstöku leyfi Fiskistofu. Fiskistofu er aðeins heimilt að veita fiskiskipi leyfi til strandveiða að fullnægt sé ákvæðum 5. gr. og einungis er heimilt að veita hverri útgerð, einstaklingi eða lögaðila leyfi til strandveiða fyrir eitt fiskiskip. Á gildistíma strandveiðileyfis er fiskiskipi óheimilt að stunda aðrar veiðar í atvinnuskyni en strandveiðar. Handhafar strandveiðileyfis skulu greiða því sveitarfélagi þar sem þeir landa afla gjald, auðlindagjald, við löndun afla. Gjaldið skal lagt á miðað við hvert kíló landaðs sjávarafla. Fjárhæð gjaldsins skal miðast við meðalkílóverð síðasta þekkta uppboðsdags aflaheimilda í sveitarfélaginu. c. 4. mgr. orðast svo: Strandveiðileyfi skulu veitt skráðum fiskiskipum með heimilisfang á svæði skv. 3. mgr. Einungis er heimilt að veita fiskiskipum útgerða, einstaklinga eða lögaðila strandveiðileyfi sé lögheimili þeirra skráð á sama stað og heimilisfang skráðs fiskiskips. Sama fiskiskipi verður aðeins veitt leyfi frá einu landsvæði á hverju veiðitímabili. d. Orðið „föstudaga“ í 1. tölul. 5. mgr. fellur brott. e. Í stað tölunnar „14“ í 2. tölul. 5. mgr. kemur: 18. f. 5. tölul. 5. mgr. fellur brott.“ Herra forseti. Hér er um að ræða stórfellda útvíkkun á strandveiðunum. Heildarhlutdeildin fyrir 40.000 lestir og tímabilið lengist um einn mánuð í hvorn enda frá því sem nú er, þ.e. hefst 1. apríl og lýkur 30. september. Þetta mun auka mjög aðgengi allra að fiskveiðum og gera mönnum kleift hvort sem þeir stunda veiðar eingöngu í atvinnuskyni eða í hjáverkum að sækja sjó frá Íslandi. Lenging veiðitímabilsins og stærð kvótans sem varið er til strandveiðanna mun gera það að verkum að þessar ólympísku veiðiaðferðir leggjast af. Það verður enginn svo mikið í spreng að bruna út á sjó fyrstu tvo, þrjá daga hvers mánaðar eða hvers tímabils til að ná sem mestu af fiski vegna þess að það er af nógu að taka. Tímabilið er þar að auki lengt þannig að þetta mun gera mönnum kleift að sækja sinn sjó ásamt því að taka sér þau eðlilegu frí sem þarf á þeim tíma. Í 5. gr. frumvarpsins segir svo, með leyfi forseta: „7. gr. laganna orðast svo: Við gildistöku laga þessara skal sérstakur sjóður, kvótaskuldasjóður, taka við réttindum og skyldum skuldara allra krafna á hendur íslenskum útgerðum, einstaklingum og lögaðilum sem sannanlega eru til komnar vegna kaupa eða leigu á aflaheimildum. Frá þeim tíma er sjóðurinn eini skuldari slíkra krafna. Kröfur á hendur kvótaskuldasjóði skv. 1. mgr. bera ekki vexti. Seljendur aflaheimilda skulu að loknu uppboði og uppgjöri greiða kvótaskuldasjóði gjald að fjárhæð sem nemur 5% söluverðmætis seldra aflaheimilda hvers uppboðs. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fer með yfirstjórn kvótaskuldasjóðs og skal hlutast til um að rekstur hans fari fram á eðlilegan og lögmætan hátt. Ráðherra er heimilt að ráða sjóðnum starfsfólk.“ Herra forseti. Hér er um að ræða mikilvæga endurskipulagningu á skuldum sjávarútvegsfyrirtækja á Íslandi. Við leggjum þetta til sem sanngjarnt mál og réttlætismál til að koma til móts við þær útgerðir sem í góðri trú keyptu sér eitthvað sem þær héldu að þær mundu eiga til frambúðar. Menn geta sagt sem svo að útgerðarmenn hafi átt að vita að þeir væru að kaupa köttinn í sekknum þegar þeir keyptu sér kvóta en engu að síður gerðu menn það í góðri trú og samkvæmt gildandi lögum. Skuldir sem til er stofnað vegna þessara kaupa verða því afskrifaðar og settar í sérstakan kvótaskuldasjóð. Eigendur þessara skulda, þ.e. þá væntanlega lánastofnanir, munu fá þessa skuld endurgreidda, að vísu án vaxta, en hluti af því er einfaldlega sú staða að ljóst var árum og áratugum saman að bönkum og fjármálafyrirtækjum var óheimilt að lána til kvótakaupa en þau gerðu það engu að síður. Þess vegna teljum við ekki rétt að þau verði áfram verðlaunuð með því að geta tekið vexti af lánunum. Höfuðstóllinn verður endurgreiddur að fullu. Það kemur þarna inn ákvæði um 5% álag á söluverðmæti til að greiða upp þessar skuldir. Áður hefur komið fram spurning um hvað þetta geti tekið langan tíma. Þetta er einfaldlega eitt af þessum atriðum, útfærsluatriði, og ef menn sjá fram á að þessi kvótaskuldasjóður verði ekki gerður upp fyrr en að 100 árum liðunum er einboðið að þetta hlutfall verður að hækka. Það er ekki líklegt að það þurfi að lækka. Í 6. gr. frumvarpsins segir: „8.–15. gr., V. og VI. kafli og ákvæði til bráðabirgða I–VII í lögunum falla brott.“ Í 7. gr. segir að lög þessi öðlist gildi 1. september 2012. Þetta er dagsetning sem þarf hugsanlega að taka til endurskoðunar miðað við það samkomulag sem gæti náðst fram um framgang þessa frumvarps í þinginu en eins og fram hefur komið hefur hæstv. forsætisráðherra lagt til að allar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Við munum því leggja til að þetta frumvarp okkar ásamt frumvarpi hv. þm. Péturs Blöndals, sem verður mælt fyrir á eftir, sem og frumvarp sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem kemur væntanlega inn í þingið í febrúar, fari öll saman í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þannig og eingöngu þannig er hægt að fá fram skýran vilja þjóðarinnar um hvað hún vill gera hvað varðar fiskveiðistjórn. Virðulegi forseti. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta var áður lagt fram á 139. löggjafarþingi (þskj. 1510, 839. mál) en er nú lagt fram að nýju. Markmið þessa frumvarps er að færa úthlutun á aflaheimildum úr sameiginlegum fiskveiðiauðlindum þjóðarinnar til þess horfs sem hún var í áður en framsal aflaheimilda kom til árið 1991, en fram að þeim tíma hafði úthlutunin byggst á veiðireynslu til margra ára og var því bæði sanngjörn og réttlát. Með frumvarpinu er einnig reynt að tryggja að aflaheimildir fari til þeirra byggða sem þeim var upprunalega úthlutað til. Miðað er við að aflahlutdeildin sé nýtt í viðkomandi sveitarfélagi. Þó er sveigjanleiki í nafni hagkvæmni tryggður þar sem aflahlutdeildin er framseljanleg þegar hagkvæmnisrök gefa tilefni til. Með því móti verður réttur íbúa sjávarbyggða á Íslandi til sjósóknar tryggður eins og verið hefur frá örófi alda sem eini raunverulegi grundvöllur tilvistar flestra þeirra. Niðurstöður framangreindrar tilfærslu á aflaheimildum til sveitarfélaga heimfært á fiskveiðiárið 2010/2011“ - nýrri tölur voru ekki til þegar þetta frumvarp var samið - „miðað við upphaflega úthlutaðan kvóta byggt á veiðireynslu, er sýnt sem dæmi“ í töflu á bls. 4. Þar kemur fram hver úthlutaður kvóti á sveitarfélög fiskveiðiársins 2010/2011 yrði miðað við upprunalega úthlutun samkvæmt veiðireynslu á hverjum stað árið 1991. Það eru mjög athyglisverðar tölur, herra forseti, því að í fylgiskjali með frumvarpinu kemur fram hvað þetta er nákvæmlega í þorskígildistonnum og þegar menn reikna út einhvers konar verðmiða og reyna að setja á þessi þorskígildistonn kemur fram að fjárhagsstaða sveitarfélaganna fer úr öllum tilfellum úr rauðu í grænt og þetta þýða gríðarlegar tekjur fyrir sjávarbyggðir um allt land. Í greinargerðinni segir að auki, með leyfi forseta: „Skýrt er kveðið á um eignarhald þjóðarinnar á fiskstofnunum í kringum landið í fyrstu tveimur greinum laga um stjórn fiskveiða. Þar segir orðrétt: 1. gr. Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar. Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. 2. gr. Til nytjastofna samkvæmt lögum þessum teljast sjávardýr, svo og sjávargróður, sem nytjuð eru og kunna að verða nytjuð í íslenskri fiskveiðilandhelgi og sérlög gilda ekki um. Til fiskveiðilandhelgi Íslands telst hafsvæðið frá fjöruborði að ytri mörkum efnahagslögsögu Íslands eins og hún er skilgreind í lögum nr. 41 1. júní 1979, um landhelgi, efnahagslögsögu og landgrunn. Frumvarp þetta tryggir að arður af nytjastofnum á Íslandsmiðum skili sér til réttmæts eiganda þeirra, íslensku þjóðarinnar. Upptaka uppboðskerfis við sölu aflaheimilda tryggir hámarksverð fyrir nýtingarrétt auðlindarinnar en þó eingöngu að því marki sem útgerðirnar geta borið. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að hluta aflaheimilda megi selja framvirkt til allt að fimm ára í senn þannig að þeir sem hyggjast fjárfesta í útgerð geti gert ráð fyrir aðgengi að heimildum til lengri tíma en eins árs. Þá er sveigjanleiki tryggður með því að útgerðir utan viðkomandi sveitarfélaga geta keypt aflaheimildir gegn greiðslu 10% álags eða gjalds. Með ákvæði um meðafla er stefnt að því að girða að mestu leyti fyrir brottkast afla. Þó væri æskilegast að settar yrðu skýrar og afdráttarlausar reglur sem alfarið banni brottkast afla gegn þungum viðurlögum. Frumvarpið gerir ráð fyrir mikilli beinni atvinnusköpun vegna löndunar alls afla og sölu í gegnum innlenda uppboðsmarkaði í samræmi við ákvæði frumvarps til laga um sölu sjávarafla o.fl. frá 139. löggjafarþingi (þskj. 51, 50. mál) en þar segir m.a.: „Allur sjávarafli, þó ekki rækja, humar og uppsjávarfiskur, sem veiddur er úr stofnum sem að hluta eða öllu leyti halda sig í efnahagslögsögu Íslands, skal seldur á innlendum uppboðsmarkaði sjávarafla er fengið hefur leyfi Fiskistofu. Heimilt er að selja afla í beinum viðskiptum í innlenda fiskvinnslu og skal þá verð milli útgerðar og fiskvinnslu ákvarðast af markaðsverði söludagsins eða síðasta þekkta markaðsverði á uppboðsmarkaði. Heimilt er að selja fullunninn frystan afla utan innlends fiskmarkaðar skv. 12. gr. a. Til fullunnins frysts afla telst sjávarafli sem hefur verið veiddur og í kjölfarið unninn um borð í frystiskipi, honum pakkað og hann verið flakaður, flattur, sneiddur, roðdreginn, hakkaður eða verkaður á annan hátt og hann frystur að vinnslu lokinni. Þegar aðeins fer fram frysting um borð í frystiskipi á heilum eða hausskornum fiski eða heilfrysting á rækju telst slíkur afli ekki til fullunnins frysts afla í skilningi laga þessara.“ Þessi breyting ein sér mun að öllum líkindum leiða til um 800–1.000 nýrra starfa við fiskverkun með mjög litlum tilkostnaði á skömmum tíma. Framsal aflaheimilda hefur leitt til gríðarlegrar byggðaröskunar víða um land og gert að engu eina bjargræði sjávarbyggða, sjósóknina, sem þær hafa notið í aldaraðir. Með því að taka lífsbjörgina af sjávarbyggðunum hefur öll afkoma og eignastaða íbúa á þessum stöðum raskast við atvinnuleysi, brottflutning og eignabruna. Með samþykkt þessa frumvarps mun sú þróun snúast við og fólksflótti af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins stöðvast og komið í veg fyrir þann gríðarlega samfélagslega tilkostnað sem slíkir hreppaflutningar hafa í för með sér. Aukning á afla til strandveiða, sem hér eftir verða utan tillagna Hafrannsóknastofnunarinnar um heildarafla og standa yfir stærri hluta ársins en nú er, mun hafa umtalsverð áhrif á atvinnulíf um allt land. Auðlindagjald og strandveiðar munu og skila umtalsverðum tekjum til þeirra sveitarfélaga þar sem aflanum er landað. Sá skaði sem útgerðir og núverandi handhafar aflaheimilda verða fyrir vegna missis aflaheimilda verður bættur með því að skuldir útgerða sem eru til komnar vegna kaupa á aflaheimildum verða færðar í sérstakan kvótaskuldasjóð. Skýrt er í lögum að aflahlutdeild útgerðar er ekki eign hennar og þær skuldir sem stofnað hefur verið til vegna kaupa á slíkum heimildum eru og hafa alltaf verið áhættulánveiting viðkomandi lánveitenda. Kvótaskuldasjóður verður greiddur niður með 5% gjaldi á allar seldar veiðiheimildir þar til sjóðurinn er að fullu upp gerður. Skuldir kvótaskuldasjóðs bera enga vexti. Varðandi þá umræðu sem skapast hefur og lýtur að hugsanlegum brotum á eignarréttarákvæði stjórnarskrár skal tekið fram að um langa tíð hefur skýrt verið kveðið á um það í lögum að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar. Þrátt fyrir að möguleiki sé á þeirri ólíklegu niðurstöðu dómstóla að ríkið væri skaðabótaskylt vegna innköllunar aflaheimilda eða annars þess sem leiðir af frumvarpi þessu, þá er engu að síður þess virði að þær breytingar sem hér eru lagðar til komist til framkvæmda. Betra er að þurfa hugsanlega að sæta slíkri niðurstöðu dómstóla en að búa áfram við óbreytt eða lítið breytt fyrirkomulag fiskveiða. Í framhaldi af þeim breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu sem frumvarp þetta gerir ráð fyrir er brýnt að fram fari víðtæk og ítarleg úttekt á Hafrannsóknastofnuninni og veiðiráðgjöf hennar með tilliti til aðferðafræðilegra sjónarmiða. Þar verði einnig kannað hversu vel hefur tekist til með verndun fiskstofna, fiskimiða og lífríkis og uppbyggingu fiskstofna. Í þeirri úttekt er brýnt að fiskveiðar við Ísland verði skoðaðar heildstætt með tilliti til þess skaða sem þær hafa valdið á lífríkinu og lagt mat á hagkvæmni togveiða annars vegar og krókaveiða hins vegar. Slíka úttekt ættu hlutlausir erlendir aðilar gera í samráði við sjómenn, íslenska fiskifræðinga og vistfræðinga.“ Þar með lýkur greinargerð frumvarpsins, herra forseti. Í lokin langar mig að tæpa örlítið á einu atriði að eftir samtöl við Fiskistofu tókst að koma verðmiða á þau þorskígildistonn sem úthlutað var á árinu 2010/2011 og hvers aðferðafræði yrði notuð við úthlutun á fiskveiðiheimildum í framtíðinni til sveitarfélaganna. Þar langar mig að tæpa á því að meðalleiguverð á þorskkílói á markaði í dag er 318 kr. Ef við heimfærum þá tölu upp á þær aflaheimildir sem kæmu í hlut til dæmis Akureyrar, en það eru 22.986 tonn, er um að ræða 7,3 milljarða fyrir Akureyrarbæ. Þótt við gæfum okkur það að verð á aflaheimildum mundi lækka umtalsvert við aukið framboð af þeim og jafnvel lækka um helming er engu að síður um að ræða fjárhæð til Akureyrarbæjar upp á ríflega 3,5 milljarða kr. á hverju ári. Samsvarandi upphæð fyrir Ísafjarðarbæ væri um 6,5 milljarðar á ári eða 3,25 ef aflaheimildir lækkuðu um 50%. Fyrir Norðurþing, sem nú samanstendur af Húsavík, Kópaskeri og Raufarhöfn, væri samsvarandi upphæð fyrir seldar aflaheimildir 2,9 milljarðar á ári eða 1,5 milljarðar miðað við 50% lækkun á verði. Fyrir Reykjanesbæ væri samsvarandi upphæð 3,6 milljarðar á ári eða tæplega 2 milljarðar miðað við lækkun á verði aflaheimilda. Fyrir Vestmannaeyjar, sem er einhver stærsta verstöð landsins, er um að ræða upphæð miðað við meðalleiguverð á kvóta í dag upp á 9,2 milljarða á ári en miðað við 50% lækkun á verði aflaheimilda vegna aukins framboðs yrði sú upphæð 4,6 milljarðar á ári. Þetta er tækifærið til að gera sveitarfélögin og byggðirnar í kringum landið að þeim öflugu stofnunum og samfélögum sem við þurfum sannarlega á að halda hér á landi. Áratugaumræða um vanda landsbyggðarinnar og hvað landsbyggðin á bágt og erfitt - það er kominn tími til að henni ljúki með afgerandi aðgerðum sem eru raunverulegar og sem eru í þágu landsbyggðarinnar en að þeim sé ekki öllum miðstýrt héðan af höfuðborgarsvæðinu. Ég hef fengið það orð á mig að vera óvinur landsbyggðarinnar vegna þess að ég hef til dæmis ekki stutt þá ævintýramennsku sem er í gangi vegna framkvæmdarinnar við Vaðlaheiðargöng. Það er ekki rétt. Ég áskil mér einfaldlega þann rétt að hafa skoðun á því þegar verið er að fara fram hjá lögum og reglum og fara í framkvæmdir á einhverjum öðrum forsendum en lagt er upp með til dæmis í samgönguáætlun. Þetta frumvarp mundi gera Akureyrarbæ og sveitarfélögunum á Norðausturlandi kleift að fara í vegaframkvæmdir upp á milljarða á hverju einasta ári ef menn vildu bæta samgöngur í sínum sveitarfélögum og landshlutum. Frumvarpið með tilheyrandi arðgreiðslum til sveitarfélaganna úti á landi mundi gera þeim kleift að stórbæta alla þjónustu við íbúa, stórbæta skólana, stórbæta flesta hluti samfélagsins sem þörf er á og búa til öflugt, gott og fallegt mannlíf út um allt land, það er sú framtíðarsýn sem við eigum að hafa fyrir landið Ísland. Við eigum ekki að útdeila með handstýringu aflaheimildum til sérvalinna hagsmunaaðila í útgerð, við eigum ekki að útdeila þeim og ráða öllu með tekjur af þeim héðan úr Reykjavík. Þessu er best fyrir komið þar sem því hefur alltaf verið fyrir komið þar til fyrir um 30 árum, á sínum heimaslóðum í sjávarbyggðunum í kringum landið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málið og frumkvæði á þessu sviði. Ég held að það sé augljóslega eitt af brýnustu verkefnum þingsins og þjóðarinnar að ná sátt í auðlindamálunum og eðlilegum arði af þessari grundvallarauðlind okkar í sameiginlega sjóði. Ég vil spyrja þingmanninn um nokkur atriði sem fram komu í máli hans. Eitt er þetta með sveitarfélagatengingarnar. Mér líst vel á að uppboð fari fram um aflaheimildir til að tryggja að þær renni í sameiginlega sjóði, en hvernig er þetta hugsað með að það renni til sveitarfélaga eins og á höfuðborgarsvæðinu? Við Reykvíkingar höfum um aldir sótt sjó og höfðum auðvitað mikla veiðireynslu þegar kerfið var innleitt, öflug útgerðarfyrirtæki voru í Örfiriseynni, en ættu þá ekki Kópavogsbúar eða Garðbæingar eða Álftnesingar, eins og hv. flutningsmaður, eða Mosfellingar að eiga sömu hlutdeild í sameiginlegri auðlind okkar landsmanna og við Reykvíkingar? Ættum við að fá einhvern veginn meira út úr auðlind okkar allra en þessi sveitarfélög? Hvernig er þetta hugsað? Aðeins um að lengja strandveiðarnar bæði inn í apríl og september. Hefur þingmaðurinn ekki áhyggjur af því að þeir litlu bátar sem stunda þessar strandveiðar, og sumir kannski búnir takmörkuðum tækjabúnaði og komnir til ára sinna, geti lent í vályndum veðrum á þessum árstímum og við misst niður þann mikla árangur sem við höfum náð í því að koma í veg fyrir banaslys á sjó? Síðan um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem hv. þingmaður nefndi, er ekki galli að setja margar útgáfur af málum í þjóðaratkvæðagreiðslu? Er ekki nauðsynlegt að sú niðurstaða sem verður í þjóðaratkvæðagreiðslu sé niðurstaða sem hafi meiri hluta atkvæða á bak við sig, hreinan og kláran?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar skýrar og greinargóðar spurningar. Hvað varðar sveitarfélögin heldur Reykjavík að sjálfsögðu sínum status sem útgerðarbær. Reykjavík hefur verið stærsta verstöð landsins um áratugi og jafnvel aldabil og fær í sinn hlut áfram þann hluta af heildarkvóta sem Reykjavík fékk á sínum tíma þegar byggt var á veiðireynslu við fyrstu úthlutun. Hið sama gildir um önnur sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu, um Hafnarfjörð og um Kópavog sem fær úthlutað tiltölulega litlum kvóta, þ.e. 953 tonnum. Álftanes er ekki á blaði enda var það ekki á sínum tíma í upprunalegri úthlutun. Hugmyndin á bak við þetta er sú að þeir sem höfðu veiðireynslu þegar kerfinu var komið á fái áfram að veiða í samræmi við hana. Þar er til dæmis ekki um að ræða Hveragerði, Flúðir eða Kirkjubæjarklaustur. Tilvist þeirra staða byggir á nákvæmlega sama plani, þeim auðlindum sem til er að dreifa á þeim svæðum. Í Hveragerði er mikill jarðvarmi, á Flúðum er mikill jarðvarmi, á Kirkjubæjarklaustri hefur byggst upp landbúnaðarsamfélag í kringum landbúnaðinn þar þannig að við reynum að raða þessu svona eftir bestu getu. Hvað varðar strandveiðarnar og veður í apríl og september eru vissulega verri veður á þessum tíma, en ég sem sjómaður til tíu ára treysti sjómönnum fyllilega til að meta sjálfir hvort þeir fari út í vondum veðrum eða ekki.

Þú varst á flutningaskipi.

Sá samdráttur sem hefur orðið í sjóslysum undanfarin ár stafar ekki af því að sjómönnum hafi verið bannað að fara á sjó heldur betri menntun og betri tækjabúnaði. Ég hef engar áhyggjur af þessu. Hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslu um margar útfærslur á kvótamálum er það einmitt leiðin sem á að fara. Það á einmitt að gefa landsmönnum færi á því að meta fleiri en eina leið í staðinn fyrir að meta eina opinbera leið ríkisstjórnarinnar. Miðað við annars vegar þá leið eða óbreytt kerfi eiga að sjálfsögðu að vera fleiri leiðir til en ein.

Virðulegur forseti. Ég skil þau sjónarmið sem liggja að baki þessu með sveitarfélögin en ég er þó ekki viss um að það sé alls kostar sanngjarnt. Ég þekki best til vestan Rauðarárstígs á Íslandi og við getum sagt að þar hafi Seltirningar mann fram af manni sótt sjó. Þar búa útgerðarmenn sem gerðu út úr Selsvörinni eða síðar úr Örfiriseynni og mér fyndist svolítið skrýtið ef þeir ættu ekki hlutdeild í sameiginlegri auðlind sem liggur úti á Faxaflóanum og fyrir fótum bæði okkur Vesturbæinga og Seltirninga. Bara við sem værum Reykjavíkurmegin við mörkin nytum góðs af þessu ef ég hef skilið þetta rétt. Þetta er kannski einhver misskilningur hjá mér. Svo velti ég líka fyrir mér öðru, er það ekki til þess fallið að koma í veg fyrir byggðaþróun að binda þetta við það mynstur sem var milli sveitarfélaga á einhverjum tilteknum tíma? Er það ekki svolítið eins og að ákveða að af því að á einhverju tilteknu ári hafi verið prjónastofur í þessu og hinu sveitarfélagi eigi alltaf að vera prjónastofur þar? Þróast ekki atvinnustarfsemi og búskaparhættir, flyst fólk ekki milli landsvæða, er ekki nauðsynlegt að hafa meiri sveigjanleika í þessu? Kannski er þetta frjálsa framsal sem hv. þingmaður nefndi hugsað sem lausnin á því. Aðeins um þjóðaratkvæðagreiðsluna. Ef það fer fram atkvæðagreiðsla um marga kosti, sem greinilega eru rök fyrir, yrði þá ekki líka að fara fram síðari umferð atkvæðagreiðslunnar til að velja þá á milli þeirra tveggja kosta sem flest atkvæði hefðu fengið? 

Herra forseti. Úr því að hv. þingmaður nefnir Seltjarnarnes fær það úthlutað 327,2 tonnum samkvæmt veiðireynslu sem var til staðar á Seltjarnarnesi árið 1991. Það sama gildir um Kópavog og alla þá staði sem byggðu á veiðireynslu á þeim tíma þegar kvótakerfinu var komið á. Veiðireynslufyrirkomulagið er það eina réttláta í þessu. Það er það sem upprunalega var lagt af stað með, það byggði á þeirri afkomu sem þessar byggðir höfðu af sjávarútvegi á þeim tíma þegar kvótinn var settur á. Með allri handstýringu út fyrir það síðan er verið að krukka með einhverjum hætti í kerfið og það er ekki æskilegt. Svo má að sjálfsögðu gera sér grein fyrir því að svona kerfi eru ekki meitluð í stein og munu þegar fram líður taka einhverjum breytingum. Hvað varðar byggðaþróun síðan 1991 hefur hún að stórum hluta verið vegna þess að aflaheimildir hafa flust burtu úr sjávarplássunum. Einhver önnur atvinna hefur tekið við á mörgum stöðum en annars staðar ekki. Ég segi það oft í þessari umræðu að Siglfirðingar munu aldrei lifa af því að selja ferðamönnum Sinalco eða hverjir öðrum Sinalco, ekki einu sinni á öllum þeim stöðum og söfnum sem þeir hafa þó af mikilli eljusemi komið sér upp á undanförnum árum. Sjávarútvegur er arðbær alvöruatvinnugrein og sjávarbyggðir í kringum allt land eiga að njóta stöðu sinnar og hefðar í þeim málum og fá að veiða þann fisk sem er fyrir utan byggðarlögin. Hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslurnar hefur það ekki verið siður á Íslandi, a.m.k. ekki í forsetakosningum, að það sé kosið þangað til hreinn meiri hluti fæst heldur er kosið á milli margra frambjóðenda og sá sem fær flest atkvæði sigrar. Það er ekkert endilega æskilegasta fyrirkomulagið en það sama mætti gilda um þetta. Það má kjósa um þrjár eða fleiri aðferðir en þegar upp er staðið verður kosið um þær tvær sem urðu hlutskarpastar þannig að ein verður ofan á með hreinum meiri hluta.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir góða yfirferð yfir þetta frumvarp sem hann leggur fram með tveimur öðrum þingmönnum Hreyfingarinnar. Ég þakka fyrir það. Ég ætlaði að spyrja að því sama og var rætt áðan þannig að ég sleppi því að tala um Egilsstaði, Mosfellsbæ og Skaftárhrepp, en ég ætla að spyrja hann um þessi 40 þúsund tonn. Hann segir að það sé af nógu að taka í strandveiðum. Er nokkurn tímann af nógu að taka í kvóta? Munu ekki verða byggðir svo sem 10 þús. smábátar sem fara þá á strandveiðar? Ef þetta verður samþykkt munu menn fara á fullt í að smíða báta sem færu á þessar veiðar af því að þarna er kvótinn gefinn. Það hefur sýnt sig að sá afli sem frá þessum strandveiðum kemur er ekki sérstaklega heppilegur, menn ísa ekki nægilega vel, það er ekki hægt af því að þetta eru svo litlar einingar, þ.e. kælingin er ekki í lagi, og svo hefur meðhöndlun aflans heldur ekki verið nægilega góð af því að þetta eru svo smáar einingar. Mig langar til að spyrja hann um núverandi útgerðir. Hvað gerist þegar búið er að samþykkja þetta frumvarp og það tekur gildi? Tvær útgerðir eru með starfsemi. Önnur hefur tekið lán til að kaupa kvóta, það lán hverfur og útgerðin getur staðið sæmileg eftir. Hin útgerðin var með eigið fé og lagði fram eigið fé að sömu upphæð, lagði fram hlutafé og keypti nákvæmlega sama magn af kvóta. Það eigið fé hverfur vegna þess að ekki er gert ráð fyrir að það fari neitt inn í þennan sjóð. Þarna er alvarleg mismunun á eignarhaldi manna eftir því hvernig þeir hafa staðið að þessu og ég held að það fái varla staðist. Menn verða sennilega að taka inn fjármögnun eigin fjár líka ef þeir ætla að eiga einhverja möguleika á að þetta verði samþykkt. Þá er spurningin: Hvað gerist ef það 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal spurningarnar. Það er alveg rétt að því meiri aukning sem verður á strandveiðikvóta, því líklegra er að bátum sem sækja strandveiðar muni fjölga. En það er misskilningur hjá hv. þingmanni að kvótinn í strandveiðum sé gefinn. Í 4. gr. b á bls. 3. í frumvarpinu segir: „Handhafar strandveiðileyfis skulu greiða því sveitarfélagi þar sem þeir landa afla gjald, auðlindagjald, við löndun afla. Gjaldið skal lagt á miðað við hvert kíló landaðs sjávarafla. Fjárhæð gjaldsins skal miðast við meðalkílóverð síðasta þekkta uppboðsdags aflaheimilda í sveitarfélaginu.“ Menn geta sótt sjó með strandveiðum eins og þeim sýnist en þegar þeir landa aflanum þurfa þeir að borga veiðigjald af honum í samræmi við það verð sem gerist á markaði. Þetta er einfaldlega önnur útfærsla á því að menn bjóða ekki í kvóta og kaupa hann fyrir fram, heldur greiða af honum auðlindagjald eftir á. Hvað varðar lántökur útgerða versus eigið fé þar sem eigið fé hverfur ef menn hafa lagt það fram til kaupa á kvóta má vissulega færa fyrir því rök, eins og þingmaðurinn gerði, að það sé óréttlátt að þeir sem hafa lagt fram eigið fé fái enga niðurfellingu en þeir sem hafa tekið lán fyrir kaupum á kvóta fái þau felld niður. Rök eru færð fyrir því að það þurfi að taka inn eiginfjárframlag líka og fella það niður vegna kaupa á kvóta. Þetta er leið sem við ákváðum að fara ekki vegna þess að menn hafa alltaf talað um að útgerðir hafi skuldsett sig svo mikið vegna kvótakaupa en það hefur lítið verið talað um að útgerðir hafi lagt fram mikið eigið fé í kvótakaupum. Ef það kemur hins vegar í ljós við nánari skoðun að svo sé er réttlætismál að skoða það nánar. Ég hefði ekkert á móti því.

Herra forseti. Ég þakka svarið um strandveiðarnar. Þá kemur í ljós að þarna kaupa menn kvótann eftir á þannig að það er kannski ekki eins mikill akkur í því og er við núverandi strandveiðar. Varðandi uppgjör á útgerðarfélögum, sum útgerðarfélög hafa ekki tekið lán heldur safnað eignum og eiga töluverðar eignir sem við skulum segja að séu í öðru en skipum. Ég geri ráð fyrir að það verði miklar breytingar á verðlagi skipa, að þau snarlækki í verði eða ég átta mig ekki alveg á hvað gerist við svona mikla uppstokkun. Mörg fyrirtæki munu hætta rekstri, sennilega flest. Önnur fara að kaupa kvóta og það verða miklar uppstokkanir allt í einu. Þá er spurningin með þau fyrirtæki sem skulda lítið, þau sitja alltaf uppi með gífurlegar eignir sem þau munu ekki lengur binda í útgerð. Hefur hv. þingmaður áttað sig á því hvernig það kæmi út í ljósi réttlætis gagnvart manni sem hefur safnað eignum, öðrum sem hefur greitt út arð, þeim þriðja sem hefur tekið lán og fjórða sem hefur lagt inn eigið fé? Ég held að þetta sé töluvert mikil uppstokkun á rekstri útgerðarfyrirtækja sem getur haft miklar afleiðingar og að alveg sérstaklega fram að því að lögin taka gildi muni verða miklar sviptingar á útgerðum í landinu. Ég veit ekki hvort það er bætandi á það óöryggi sem útgerðin býr við. Kannski er það í lagi að mati þingmannsins. Hvernig lítur hann á þetta ár sem svona frumvarp er í vinnslu og gerjun?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur málefnalegar spurningar. Það sem gerist í svona kerfi er að betur reknar og betur staddar útgerðir eru betur í færum til að kaupa afla á mörkuðum. Verr reknar og verr staddar útgerðir eru verr til þess fallnar. Það er eins og gengur og gerist í hvaða viðskiptaumhverfi sem er. Fyrirtæki sem skulda lítið og þurfa lítið að greiða í vexti og afborganir munu hafa betri aðstöðu til kaupa á kvóta. Uppboð á þessum aflaheimildum verður hins vegar að vera skilgreint með sérstökum aðferðum, bara eins og gert er til dæmis í uppboðum á ríkisskuldabréfum. Það er aldrei einhver einn ákveðinn aðili sem fær að kaupa allan stabbann þó að hann bjóði best. Uppboð og uppboðstaktík er með mörgum mismunandi aðferðum og í þessu tilfelli hér, þar sem verið er að bjóða upp takmarkaða auðlind þar sem menn vilja ekki að allar aflaheimildir lendi á höndum eins eða fárra, verða þau uppboð einfaldlega strúktúreruð þannig að nægilega margir geti boðið í og fengið afla til að viðhalda atvinnustarfseminni. Það er nákvæmlega eins og gert er við útboð á ríkisskuldabréfum úti um allan heim. Verð skipa lækkar vissulega. Vegna þess að kvóta er núna úthlutað á skip er hann ekki lengur hluti af verði skipsins en það er bara eitt sem fylgir þessari breytingu á kerfinu. Upprunalega var farið af stað með þetta kerfi í ranga átt. Kvóta var úthlutað á skip í staðinn fyrir að úthluta honum eins og eðlilegt var á sveitarfélög og láta kvótann vera þar áfram. Þetta er tilraun til að breyta fyrirkomulagi sem búið er að vera í gangi í allt of langan tíma með allt of vondum afleiðingum.

Herra forseti. Ég ætla ekki að vera langorð því að 1. flutningsmaður málsins hefur farið vel yfir það. Við ræðum um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða vegna þess að breytinga er virkilega þörf. Það sem mér finnst skipta mestu máli er að tryggja að arðurinn af auðlindinni, þessari sameiginlegu auðlind, renni til þjóðarinnar en ekki til einhverra sjálfskipaðra eigenda eða einhverra aðila sem hafa fengið happdrættisvinning. Ég held að sú leið sem hér er lögð til sé góð og mér finnst þetta sanngjarnasta útfærslan en það er spurning hvort við getum einhvern tíma fundið lausn sem er 100% sanngjörn. En þetta er ekki endilega eina leiðin. Ég vil taka undir það að best væri auðvitað ef þjóðin fengi að velja um nokkrar leiðir og af því að í andsvörum áðan var rætt um þjóðaratkvæðagreiðsluna og hvort ekki þyrfti þá að kjósa aftur um þær tillögur sem yrðu ofan á, ef nokkrar yrðu í boði, þannig að einhver þeirra fengi hreinan meiri hluta, þá langar mig að benda á að til er kosningakerfi sem tryggir í raun að meiri hluti standi að baki einhverri einni tillögu. Það hefur ekki íslenskt heiti og ég bið forseta velvirðingar á því en þetta hefur verið kallað Single Transferable Vote og var notað þegar kosið var til stjórnlagaráðs. Þá raðar fólk valkostunum upp í þá röð sem það kýs þannig að þó að engin ein tillaga njóti yfir helmings stuðnings er tryggt með þessu kosningakerfi að hún njóti engu að síður stuðnings sem flestra. Á eftir erum við að fara að ræða aðra tillögu sem mér finnst að við ættum endilega að skoða vel líka, og margt í henni sem mér finnst ljómandi gott. Enn höfum við þó ekkert séð á þessu þingi frá ríkisstjórninni, sem er kannski svolítið einkennilegt þar sem það er, skilst manni, eitt af þeirra aðalmálum að breyta fiskveiðistjórnarkerfinu. Verði frumvarpið samþykkt held ég að það verði gífurleg innspýting í byggðir landsins og ég treysti mér til að fullyrða að ekkert annað sem gert hefur verið mundi hafa viðlíka áhrif. Áðan var því velt upp hvað yrði með sveitarfélögin sem enga höfn eiga, þar sem engin veiðireynsla var, þar sem var ekki veitt, eru kannski inni í miðju landi. Hvað með þau? Við höfum fyrirbrigði sem heitir Jöfnunarsjóður sveitarfélaga sem á að jafna kostnað sveitarfélaga eftir stærð og aðstæðum. Mörg þeirra sveitarfélaga sem væru að fá gífurlegar tekjur, yrði þetta frumvarp að veruleika, þyrftu ekki á neinu framlagi frá jöfnunarsjóði að halda. Hvort hægt sé að hafa þetta þannig að hluti af andvirði kvóta færi hreinlega til ríkisins, sem úthlutaði gegnum jöfnunarsjóð til þeirra sveitarfélaga sem ekki væru með kvóta, það er náttúrlega líka eitthvað sem við þyrftum að hugleiða. Það er eitt í þessu frumvarpi sem mér þykir sérstaklega vænt um og það er þessi skuldasjóður, sú hugmynd, vegna þess að hún er mjög nýstárleg og hún er lausnamiðuð. Við erum sem þjóð í gífurlegri skuldakreppu, sem væntanlega hefur ekki farið fram hjá neinum og ég held að hægt sé að útfæra þessa hugmynd sem lausn í miklu fleiri aðstæðum. Reyndar höfum við gert það líka. Við höfum lagt til álíka skuldasjóð þar sem skuldir eru teknar af þeim sem skulda og greiddar niður á ákveðinn hátt á löngu tímabili sem lausn í skuldavanda heimilanna þannig að það held ég að sé eitthvað sem við þyrftum að skoða líka og skoða á víðari grunni.

Herra forseti. Virðiskeðjan í sjávarútvegi er sú að á skipum starfa sjómenn. Þar er skipstjóri og skipið er gert út af útgerð frá einhverjum stað sem er sveitarfélag. Síðan kemur fiskverkafólk við sögu, sem stundum vinnur í frystihúsi, en ef um er að ræða frystitogara er það komið í hendur sjómanna. Þá erum við með ríkið sem haghafa og svo það sem kannski er mest um vert og minnst er fjallað um sem er markaðssetning á sjávarafurðum. Ef góður markaðsmaður fær hálfu prósenti meira fyrir aflann getur það haft meiri virðisauka en það sem sjómaðurinn fær. Öll þessi virðiskeðja hefur verið gagnrýnd og var ákveðið að útgerðin, sá hluti keðjunnar, fengi aflaheimildir á sínum tíma miðað við ákveðna reynslu. Hins vegar varð líka til eitthvað sem hét skipstjórakvóti, þ.e. skipstjórar fengu eitthvað fyrir sinn hlut, einstaka skipstjórar, ég þekki það ekki nákvæmlega. Hér er lagt til að sveitarfélögin fái veiðiheimildir af öllum þeim sem eru í keðjunni og færa má rök fyrir því, bæði með og á móti. Það sem ég hef helst við það að athuga er að það er ákveðin byggðaþróun. Maður sér á töflu á bls. 7 að sum sveitarfélög hafa minnkað allverulega í kvótanum, t.d. Súðavíkurhreppur, hann veiddi 1,11% en er núna með 0,02%. Nú veit ég ekki um íbúafjöldann í Súðavíkurhreppi og það þyrfti að skoða það. Hvað verður þetta mikið fyrir hvern íbúa þar? Ég er nefnilega hræddur um, og það er kannski það sem ég hef mest við þetta að athuga, að sum sveitarfélög fengju ofgnótt fjár. Það var sagt áðan í ræðu að Vestmannaeyingar fengju 4 milljarða, eftir lækkun væntanlega, sem þýðir að það er milljón á hvern íbúa, litlu börnin meðtalin og gamla fólkið. Það er umtalsvert mikið skattfé og það er spurning hvernig hin nýríku sveitarfélög fara með það fjármagn. Það má kannski segja að jöfnunarsjóður mundi jafna þetta út og taka hluta af þessari köku og mundi eflaust gera það vegna þess að þessi sveitarfélög fengju þá ekkert úr jöfnunarsjóði. En ég hef dálitlar áhyggjur af því að fámenn sveitarfélög sem voru mjög fjölmenn áður fyrr fái allt í einu mikla peninga og jafnvel svo að til vandræða horfi. Þetta þekkjum við reyndar í dag í sveitarfélögum sem eru með virkjanir. Þau geta verið með þvílíka fjármuni að þau geta malbikað heim að öllum bæjum og haft þar götuljós þannig að það er spurning hvernig menn fara með það fé. Það sem mér líst best á í þessu er þessi markaðshugsun, að markaðsvæða kvótann. Þá má eiginlega segja að það skipti kannski ekki voðalega stóru máli hver í þessari virðisaukakeðju á kvótann, hvort það er útgerðin eða sveitarfélagið, ríkið, sjómaðurinn eða jafnvel bara íbúar landsins, eins og ég legg til í frumvarpi sem við ræðum á eftir. Markaðsvæðingin sem leiðir af þessu og væntanlega þá frjálst framsal, því að það er lítið varið í markaðsvæðingu ef ekki er frjálst framsal, mun leiða til þess að arðsemi verður eins mikil í kerfinu og hægt er. Sérhver takmörkun á framsali þýðir minni arðsemi, það er mjög einfalt. Það er mjög auðvelt að sanna það. Ég fer kannski í það á eftir ef ég hef tíma en mjög auðvelt er að sanna að sérhver takmörkun á framsali þýðir minni arðsemi og minni arðsemi þýðir minni hagur fyrir þjóðina. Þetta er ein af undirstöðugreinum þjóðarinnar, þó að vægið hafi sem betur fer minnkað mikið vegna þess að aðrar greinar hafa vaxið, og þá nefni ég áliðnað og ferðaþjónustu. Við vorum einu sinni með fjármálaþjónustu líka en hún hefur heldur betur beðið skipbrot. Mér finnst þetta vera áhugaverðar hugleiðingar sem hér koma fram og alveg sjálfsagt að skoða hvernig þetta virkar. Ég hugsa að strandveiðar verði ekki eins spennandi þegar menn þurfa að fara að borga fyrir þær veiðiheimildir nákvæmlega eins og kvótagreifarnir. Þá fer kannski ljóminn af þeim veiðum. Það má segja að það að allir borgi hið sama geri það að verkum að allir séu jafnsettir og samkeppnin vaxi. Þeir sem veiða ódýrast og geta selt dýrast, það tvennt þarf að fara saman, munu geta boðið mest í heimildirnar öllum til hagsbóta. Það þýðir að útgerðin verður eins arðbær og mögulegt er og þjóðin græðir þá. Þetta er það sem við þurfum að hafa í huga við hönnun á fiskveiðistjórnarkerfi, hvernig sem það er gert, að það leiði til arðbærs rekstrar í útgerð.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðuna. Hann kom inn á mjög mikilvægt og merkilegt atriði sem mér finnst vera einn af bestu þáttunum í frumvarpinu, það er sú sterka byggðatenging sem þar er, þ.e. gert er ráð fyrir því að þær sjávarbyggðir sem tapað hafa frá sér kvóta fái hann til baka. Hv. þingmaður nefnir Súðavíkurhrepp. Á töflunni á bls. 9 sést að Súðavíkurhreppur hefur tapað 98,5% af aflaheimildum sínum miðað við hlutdeild í heildarkvóta frá 1991–2010/2011, miðað við hlutfall af heildarafla. Sú tala mundi snúast við og Súðavíkurhreppur fengi 1,11%. Það þýðir að ef mjög fáir íbúar eru eftir í Súðavík fær sveitarfélagið umtalsvert fé á hvern íbúa ef það selur heimildirnar á uppboði. Hins vegar þarf þá að landa aflanum í Súðavík nema gegn 10% aukagjaldi. Það skapar atvinnu í Súðavík og býr til sveitarfélag sem hefur gnægð fjár á milli handanna fyrir íbúana og þá verður eftirsóknarvert að búa þar. Það snýr þá vonandi við þeirri byggðaþróun sem verið hefur undanfarna áratugi þegar menn hafa flutt úr sjávarplássunum og sveitunum á mölina. Þeir munu þá kannski hugsa til þess að flytja til baka, sú þróun væri góð fyrir samfélagið í heild.

Frú forseti. Þetta var eiginlega ekki andsvar, frekar hugleiðingar og ég vil prjóna við þær vegna þess að það er ákveðin þróun í búsetu í öllum heiminum. Mér finnst eins og með frumvarpinu sé reynt að snúa við þeirri þróun, bakka út úr því sem er að gerast í heiminum og reyna að negla niður einhverja stöðu sem var einu sinni. Það getur verið ágætt að hafa slíka íhaldssemi að reyna að viðhalda gömlum háttum og öðru slíku og viðhalda byggð þar sem hún einu sinni var. Ég er ekki alveg viss um að það sé það besta sem við getum fengið en auðvitað þarf að skoða það. Ég hygg að ofgnótt fjár á einum stað muni til dæmis hækka laun bæjarstjóra og auka lífeyrisréttindi og annað slíkt sem menn geta samið um. Það hefur sýnt sig víðar að þegar menn fá mikla peninga fara þeir út í einhverja vitleysu í fjárfestingum. Ég er dálítið hræddur við það þegar menn vilja snúa við 20 ára sögu og bakka til fyrri tíma, flestir íbúarnir eru fluttir, lítið við að vera og allt í einu flæðir allt í peningum. Allt í einu snúa menn til baka af öðrum ástæðum en þeirri að þarna sé byggðavænlegt. Menn flytja til baka vegna þess að menn fá mikla peninga út úr einhverju kerfi en ekki vegna þess að þarna sé skynsamlegt að reka útgerð, ferðaþjónustu eða eitthvað slíkt. Ég er dálítið hræddur við þess háttar hvata í efnahagslífinu. En það er eitthvað sem menn þurfa að skoða og kannski eru þau dæmi sem við sjáum hér ekki svo almenn.

Frú forseti. Það er einmitt það sem stjórnvöld hafa stefnt að undanfarna áratugi, að gera landsbyggðina byggilegri en hún er með aukinni atvinnu. Það þýðir mjög aukna atvinnu úti um allt land. Það þýðir aukið fé til sveitarfélaganna. Sveitarfélögin hafa kvartað áratugum saman yfir því að hafa ekki nógu góða tekjustofna og fjöldi sveitarfélaga um allt land er nánast ógjaldfær, þannig að þetta mun líka leysa þann vanda. Þau sveitarfélög eru sennilega tiltölulega fá þar sem mjög fáir íbúar eru eftir og hlutfallslega mikið fé kæmi þá inn fyrir hvern íbúa í sjóði sveitarfélagsins, en þessi sveitarfélög yrðu þó ákjósanlegur dvalarstaður, til dæmis fyrir atvinnulaust fólk á höfuðborgarsvæðinu. Það fengi þá vinnu og loforð um góða þjónustu í þessu sveitarfélagi. Það eru því ótalmargir kostir við að auka tekjumöguleika sveitarfélaganna. Ef ekki fæst nægilega margt fólk til að vinna aflann á hverjum stað eða ekki fást nógu margir til að gera út frá hverjum stað er innbyggður hagkvæmnismekanismi í kerfið þar sem ég, íbúi í Reykjavík, get keypt afla sem boðinn er upp í Súðavík eða á Raufarhöfn. Ég þarf að vísu að greiða félaginu 10% gjald aukalega en hagkvæmnin sem því fylgir er tryggð og það er mjög mikilvægt að menn festist ekki með ákveðinn pakka af aflaheimildum á hverjum stað heldur sé hægt að versla með það á útboðum og selja aflann hvert á land sem er, einnig landaða fiskinn.

Frú forseti. Ég hef lítið um þetta að segja nema það að byggðaþróun þarf að stýrast af efnahagslegum hvötum. Það er ekki skynsamlegt að reyna að snúa við þróun sem er eðlileg. Frumvarpið gæti leitt til þess að vegna þess að eitthvert kerfi dælir peningum út til ákveðinna byggða mundu flykkjast þangað atvinnulausir menn úr Reykjavík, eins og fram kom áðan, og ég er ekki viss um að það sé góð byggðaþróun til frambúðar. Ég held að menn þurfi að skoða það nákvæmlega. Ég legg til að hv. nefnd sem fær málið til skoðunar skoði hvaða áhrif það hefur. Auðvitað bætir það stöðu sveitarfélaga sem hafa mörg hver lent mjög illa í því. Fasteignir hafa lækkað í verði o.s.frv. Þetta kann hugsanlega að laga þá stöðu og það er jákvætt, en hins vegar óttast ég dálítið að sú gervistýring þar sem menn reyna að endurskapa ástand sem var fyrir 20 árum sé ekki alveg nógu gæfuleg vegna þess að við viljum áfram hafa byggðaþróun sem byggir á forsendum hagkvæmni og arðsemi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stjórn fiskveiða. Það kemur inn í ákveðna stöðu sem við upplifum núna, sem er ákveðin pólitísk deila eða pólitísk upplausn varðandi það hvert við stefnum með sjávarútveg okkar. Sjávarútvegskerfi okkar var sett á laggirnar 1984. Það er orðið æðilangt síðan og síðan hafa eiginlega verið deilur um það. Það var sett á sínum tíma sem neyðarráðstöfun vegna þess að menn óttuðust að það væri svo mikil ofveiði að fiskurinn mundi hverfa og þá mundu allir tapa og alveg sérstaklega þjóðarbúið. Útgerðin mundi tapa, sjómenn mundu tapa, staðirnir úti á landi mundu tapa og alveg sérstaklega þjóðarbúið ef fiskurinn kláraðist. Því hafa sumir sagt að almannavaldið sem stöðvaði þessa rányrkju eða þessi ósköp eigi ákveðinn rétt vegna þess að það bjargaði stöðunni. Fyrir utan það að menn hafa aldrei verið almennilega sáttir við það að takmarka kvótann og alls konar orð farið á kreik um hvernig menn geti selt fiskinn syndandi í sjónum o.s.frv. Það sem gerðist var náttúrlega eins og alltaf gerist þegar settar eru takmarkanir á eitthvert kerfi að þá myndast verðmæti. Um leið og eitthvað er takmarkað verða þeir sem ekki hafa aðgang að kerfinu að borga fyrir það og það eru verðmætin sem myndast í kerfinu. Þeir sem fá réttinn geta svo selt réttinn ef framsal er leyft. Ef framsal er ekki leyft myndast samt sem áður verðmæti. Þarna mynduðust mikil verðmæti og menn hafa séð ofsjónum yfir því. Það sem var verst í þessu er að þeir sem ráku sín fyrirtæki verst í útgerð, voru slóðar, og þeir neyddust til að selja fyrst og græddu heilmikið á því, þannig að það voru kannski slóðarnir sem græddu sem komu því orði á að þetta væru kvótagreifar. En hinir sem eftir sitja og aldrei seldu, sem eru 15–20% af útgerðum, hinir sem hafa aldrei selt sinn kvóta og alltaf veitt eru í rauninni ekki kvótagreifar í þeim skilningi að þeir hafi selt þessi verðmæti. Síðan féll þessi desemberdómur Hæstaréttar og úrskurður mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna frá 2007 og það er ýmislegt sem maður veltir vöngum yfir hvort þetta kvótakerfi sé nægilega gott. Ef við lítum á þetta frá sjónarhorni útgerðarmanna þá hafa þeir náttúrlega búið til þessi réttindi með því að taka áhættu með útgerð. Það er jú þekkt að útgerð hefur alltaf verið áhætta á Íslandi og alveg sérstaklega áður fyrr. Þannig bjuggu útgerðarmenn til þessi auðæfi og nú hafa þeir jafnvel í þessum samningaviðræðum, samningaleiðinni sem rætt hefur verið um, fallist á að greiða auðlindagjald og til viðbótar að teknar yrðu upp samningaviðræður um afnot af fiskveiðiauðlindinni, þ.e. þessi svokallaða samningaleið. Auðlindagjaldið hefur þann stóra agnúa, frú forseti, að það eru eiginlega engin efri mörk frá því. Þarna er ríkisvaldið í rauninni að leggja á skatt, getur bara skattlagt atvinnugreinina nánast eins og því sýnist, enda sér maður að þetta gjald hefur hækkað mjög mikið og útgerðarmenn eru nokkuð óvarðir fyrir því. Þetta fer ekkert eftir markaðslögmálum eða neinu slíku. Samningaleiðin er að því leyti slæm að hún hefur aldrei verið útfærð nákvæmlega, maður heyrði að fyrst ætti að gera samning til 15 ára og svo ætti að framlengja um átta ár og hvað tæki við þá? Það var algerlega óljóst og ég er nærri viss um að útgerðarmenn héldu að að loknum 23 árum fengju þeir kvótann áfram og hinir, andstæðingar kvótakerfisins, héldu að að loknum 23 árum mundi ríkið taka til sín kvótann. Þessi óvissa, um hvað gerist eftir 23 ár, er enn ekki leyst. Auðvitað líða þessi 23 ár einhvern veginn og þá standa menn aftur frammi fyrir þeim vanda hvað eigi að gera og sá vandi magnast eftir því sem sá tími nálgast. Það er mikið fjör í tillögum um lausn á þessum vanda. Við ræddum áðan frumvarp Hreyfingarinnar um að flytja eignarhaldið til sveitarfélaganna, hér er lagt til að það fari til íbúa landsins og svo hefur hæstv. fjármálaráðherra tilkynnt að hann ætli sér að leysa vandann á þremur vikum. Það var reyndar fyrir fjórum vikum sem hann sagði það og það er ekki komið enn, en búist er við að það frumvarp líti dagsins ljós í febrúar og þá ættu menn að hafa úr nógu að moða til að leysa málin. Á síðasta sumri komu fram tvö frumvörp, annað til bráðabirgða og hitt til lengri tíma. Annað var samþykkt en hitt ekki og mætti eiginlega þeim andbyr að það voru næstum allir óánægðir með það, þannig að það var ekki mjög gæfulegt og dálítið erfitt að sjá hvernig menn leysa vandann á þeim grunni. Ef við lítum á rekstur útgerðar þá felst hún í alls konar áhættu. Fiskstofnar koma og fara. Straumar, veður og vindar o.s.frv. hafa áhrif, skip geta laskast, en sem betur fer er kannski ekki lengur um skipstöp að ræða þó að það gerist enn þá, því miður. Síðan er hin venjulega áhætta í rekstri með olíuverð, fiskverð og alls konar kostnað, netakostnað og annað slíkt. Það er heilmikil áhætta sem mætir einu sjávarútvegsfyrirtæki, útgerðarfyrirtæki. Til viðbótar við þessa áhættu er endalaus pólitísk áhætta sem útgerðin hefur staðið frammi fyrir frá því að kvótakerfið var tekið upp árið 1984 og hún felst í því að það er stöðugt verið að taka af útgerðinni kvótann. Ég minni á að veiðiheimildir smábáta hafa stórvaxið á þessum tíma. Þegar ég kíkti á þetta fyrst veiddu smábátar 6 þús. tonn, þegar ég leit á það næst var þetta komið upp í 30 þús. tonn og síðast þegar ég leit á það var þetta komið upp í 60 þús. tonn. Ég veit ekki alveg hvað þetta er viðamikið núna en þetta er náttúrlega tekið af þeim útgerðarmönnum sem fengu úthlutað afla í upphafi. Það hlýtur að vera mjög sárt fyrir þá að horfa á eftir þeim afla og sérstaklega fyrir þá sem hafa keypt hann dýrum dómum að horfa á eftir þeim kvóta sigla svona um hendur stjórnmálamanna til annarra. Svo er sitthvað fleira tekið. Það eru alls konar pottar sem kallaðir eru, svo er línuívilnunin, það var líka tekið af þeim og loks eru það strandveiðarnar frægu sem voru teknar, allt saman af svokölluðum kvótagreifum sem fengu úthlutað í upphafi eða hafa keypt kvóta síðan sem eru 80% af öllum útgerðarmönnum eða útgerðum. Þessi áhætta er umtalsverð hjá útgerðinni og menn vita aldrei, allan þann tíma sem liðinn er frá 1984 hafa menn aldrei vitað með vissu hvort þeir gætu fengið að veiða þann kvóta sem þeir hafa næstu 10 árin. Nánast það eina sem er visst hjá þeim er að þetta er alltaf í óvissu. Pólitíska óvissan kostar útgerðina óhemju og gerir það að verkum núna vegna þeirrar áherslu sem núverandi hæstv. ríkisstjórn leggur á að taka kvótann af útgerðinni að það er engin fjárfesting í útgerð sem er mjög skaðlegt fyrir landið í heild, skaðlegt fyrir atvinnustigið í landinu o.s.frv. Ég hugsa að ef menn skoðuðu upphaflega úthlutaðar veiðiheimildir eða útgerðir sem fengu úthlutað, hafi þær orðið fyrir meiri afskriftum af þeim kvóta sem þær fengu upphaflega úthlutað en gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi, en þar er bent á eina lausn sem verður rædd á eftir; að taka kvótann og dreifa honum á alla þjóðina á 40 árum. Ég hugsa að útgerðin hafi misst meira en það á þeim 27 árum frá því að kvótakerfinu var komið á. Það er að mörgu að hyggja. Útgerðin hefur búið við óöryggi allan tímann og ef eitthvað skaðar fyrirtæki er það óvissa og óöryggi, jafnt útgerðarfyrirtæki sem önnur. Ekkert er betra fyrir fyrirtæki en öryggi og vissa. Það kemur fram í lægri vöxtum á lán, það kemur fram í minni kröfum á eigið fé, um arð og annað slíkt. Fyrir fyrirtæki er öryggi mjög mikilvægt. Á síðu 14 í greinargerð með frumvarpinu er tafla sem sýnir hvernig verðmæti aflahlutdeildar er sem fall af ávöxtunarkröfu og það sýnir sig að þegar ávöxtunarkrafan lækkar vex verðmæti kvótans mjög mikið. Ef verðmæti kvótans er eins og í dag, það kom fram áðan að leigukvóti er rúmar 300 kr. og varanlegur kvóti eitthvað um 3 þús. kr. - ég hef ekki séð nýjustu tölurnar en það er mjög lítil velta á þeim markaði - þá er ávöxtunarkrafan heil 10%, frú forseti, og við erum að tala um verðtryggða eign, því að hvað kemur upp úr sjónum? Það er fiskur og fiskur er matvara og matvara er inni í neysluvísitölu um allan heim og matvara hefur hækkað meira en flest annað sem heimilin kaupa. Það má því segja að þetta sé ekki bara verðtryggð eign heldur sé hún yfirverðtryggð, hún sé meira virði en verðtryggð eign. Þess vegna eru 10% vextir óheyrilega háir í dag. Menn hafa talað hér mikið um ríki og þjóð og það er dálítið leiðigjörn umræða því að mjög margir leyfa sér, með réttu eða röngu, að segja að ríki sé sama og þjóð. Til eru ríki þar sem eru margar þjóðir eins og Belgía og svo eru önnur ríki þar sem þjóðin býr í mörgum ríkjum eins og Kúrdar. Það er ekkert sem segir að ríki sé sama og þjóð og ekkert sem segir, eins og í tillögum sem komu frá ríkisstjórninni síðast, að sjávarútvegsráðherra sé einhvers konar handhafi þjóðarinnar og komi fram fyrir hönd þjóðarinnar. Það er náttúrlega alveg út í bláinn Þess vegna lenda menn í því þegar talað er um þjóð og þjóðareign á kvóta, eins og stendur í 1. gr. frumvarpsins að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu auðlind í þjóðareign, að velta því fyrir sér hvað er þjóð. Þar getur maður byrjað á að tala um þá sem hafa íslenskan ríkisborgararétt. Það er hins vegar mjög slæm skilgreining, frú forseti. Fjöldi Íslendinga býr erlendis og hefur ekki komið til Íslands í háa herrans tíð en er samt með íslenskan ríkisborgararétt fyrir utan það að nýjasta þróun í veitingu ríkisborgararéttar getur þýtt að eftir fjórar kynslóðir geti einn maður verið með áttfaldan ríkisborgararétt eða sextánfaldan, það er orðin ákveðin verðbólga í ríkisfangi og ríkisborgararétti. Það sem mér datt í hug þegar ég fór að velta því fyrir mér að skilgreina þjóð var að það væri einfaldlega fólk sem byggi á Íslandi, og til að aðgreina það nánar er það fólk sem býr á Íslandi, þ.e. íbúar landsins, og þeir sem hafa verið skattskyldir í fimm ár. Mér finnst það nokkuð góð skilgreining á þjóð. Þeir sem hafa verið skattskyldir á Íslandi í fimm ár eru í mínum huga þjóð í einhverjum skilningi og þá börnin þeirra líka. Þá kem ég að því hvernig ég ætla mér að leysa þetta mál eða hvaða hugmynd kemur fram í þessu frumvarpi um að leysa þetta mál, þ.e. þessi átök um kvótann, átök milli útgerðarmanna eða eiginlega séreignarsinna og sameignarsinna, þetta eru átök. Sameignarsinnum vex nokkuð fiskur um hrygg. Það er alla vega komið á stefnu ríkisstjórnarinnar að taka kvótann af útgerðarmönnum á ákveðnu tímabili, afskriftareglan, og nú er spurningin hvort það sé skynsamlegt. Ef kvótinn er tekinn af útgerðinni og settur yfir til ríkisins sem fulltrúa þjóðarinnar þá gerist það að þeir sem stjórna ríkinu ráða þessum kvóta. Og hverjir skyldu stjórna ríkinu, frú forseti? Það er væntanlega ríkisstjórnin og hún er pólitísk og það er meiri hlutinn á bak við hana sem eru stjórnmálamenn. Það er sem sé verið að flytja völd yfir auðlindinni frá útgerðarmönnum til stjórnmálamanna sem þá ráðskast með hana og deila, setja í potta, setja í strandveiðar o.s.frv. og kaupa sér atkvæði, frú forseti. Þeir eru að kaupa sér atkvæði, við skulum bara horfast í augu við það alveg beint og nakið. Þess vegna er ég ekki viss um að það frumvarp sem ég flyt veki mikla gleði hjá stjórnmálamönnum vegna þess að það er eiginlega andstætt við stjórnmálamennina því að ég ætla að taka kvótann, taka hann frá útgerðarmönnum og taka hann frá stjórnmálamönnunum og setja hann til íbúanna. Ég ætla reyndar að gera það með þeim hætti gagnvart útgerðarmönnum að þeir muni jafnvel græða á því - ég kem inn á það á eftir. Ef þeir fá öryggi í staðinn og alveg sérstaklega ef þeir fá Jón og Gunnu í lið með sér, eins og gerist ef þessu er dreift á þjóðina, þá fara saman hagsmunir útgerðarinnar og þjóðarinnar. Þjóðin mun vilja að kvótinn sé mikils virði því að þá fær hún meira fyrir þann kvóta sem hún fær úthlutað á hverju einasta ári og þar með fá útgerðarmennirnir liðsauka í baráttunni við ríkisvaldið um fiskveiðistjórnina. Ég hugsa að þegar fram líða stundir, ég hef reyndar rætt við nokkra útgerðarmenn og þeir skilja það nokkuð vel að öryggið, sem felst í því að kvótinn er skilgreindur sem eign og þeir fá hinn almenna mann, almenning í landinu með sér sem fylgismenn, er meira virði en það sem tekið er af þeim. Þá ætla ég að lýsa því hvernig þetta gerist. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að það sé ákveðin aflahlutdeild á Íslandi og hún sé 100%, það er heimildin til að veiða allan fisk á Íslandi í einhverjum skilningi, í þorskígildistonnum eða þorskígildiskílóum, og Hafró segir hve mikið megi veiða og hlutdeildin sem segir að allir sem mega veiða megi veiða 100%. Við skulum gefa okkur að einhver einn megi veiða 4%, þ.e. 40 prómill, og það sem frumvarpið gerir ráð fyrir er að fertugasta hluta þessarar hlutdeildar sé dreift á þjóðina. Það sé sem sagt tekið 1 prómill af útgerðinni sem á 4% og dreift á alla þjóðina. Þetta þýðir að einum fertugasta af allri hlutdeild eða öllum veiðum á Íslandi er dreift á 300 þúsund íbúa, sem ég geri ráð fyrir að séu 300 þúsund af því að það fækkar töluvert við það að menn þurfi að hafa búið í fimm ár á Íslandi, og eru skattskyldir. Skattskyldir er ekki það sama og að borga skatt. Menn geta verið skattfrjálsir þó að þeir séu skattskyldir, þeir þurfa ekki að borga neinn skatt en þeir eru skyldugir til að telja fram. Svo er gert ráð fyrir að börn þeirra sem eru skattskyldir fái líka hlutdeild þannig að fjögurra manna fjölskylda fær þá fjórar hlutdeildir. Þegar tekin eru 2,5% af núverandi úthlutun eða 1/40 eru þetta um 23 kíló á hvert mannsbarn, sem hvert mannsbarn má veiða í 40 ár. Það má veiða þessi 23 kg í 40 ár. Af hverju vel ég 40 ár, frú forseti? Það er til að gefa útgerðinni eða þeim sem vilja stunda útgerð ákveðið öryggi. Þeir geta keypt sér veiðiheimildir til 40 ára ef þeir kæra sig um. Þær veiðiheimildir sem hver maður fær alltaf á hverju ári, alltaf til 40 ára, eru 1/40 og það þýðir að veiðiheimildum er úthlutað á hverju einasta ári, alltaf 1/40. Þegar fyrsta hluta er lokið eftir 40 ár hefst aftur næsta úthlutun þannig að þetta er endalaus úthlutun. Og allar hugleiðingar um að einhver ríkur Rússi eða Spánverji geti keypt upp allar veiðiheimildir eða ríkur Íslendingur eru fyrir bí vegna þess að hann þarf þá að kaupa á hverju einasta ári nýja úthlutun sem gerir það að verkum að það er ómögulegt að kvótinn safnist á fáar hendur, auk þess sem gert er ráð fyrir því að einungis 12% af veiðiheimildum megi vera í eigu eins aðila. Hver einasti maður fær sem sé úthlutað á hverju ári 23 kílóum til 40 ára og verðmætið af því er svona um það bil 50 þús. kr. Það eru 50 þús. kr. miðað við núverandi stöðu. Það er viðbúið að varanlegar heimildir til 40 ára hækki í verði þegar þetta frumvarp verður samþykkt vegna þess að útgerðin skili meiri hagnaði af því að þessi úthlutun er algerlega frjáls. Veiðiheimildir verða algerlega frjálsar, þær eru ekki bundnar við skip, þær eru ekki bundnar við útgerð, þær eru ekki bundnar við neitt. Þetta er réttur sem menn eiga og þeir geta selt hann, þeir geta framselt hann, þeir geta leigt hann, veðsett hann, erft hann og hvað sem er. Þetta er algerlega frjálst og er skilgreint sem verðbréf og þannig næst eins mikil arðsemi út úr kerfinu og hægt er þjóðinni til hagsbóta. Hverjir munu kaupa? Það eru einhverjir sem vilja safna upp heimildum og mynda kvótasjóð til að selja seinna, hafa trú á því að fiskveiðiheimildirnar séu góð fjárfesting. Það verða útgerðir sem kaupa og það verða jafnvel einstaklingar sem geyma sinn eigin kvóta í þennan tíma og á hverju ári mundu þeir selja þá hlutdeild sem þá verður úthlutað, því að á þessum 40 árum verður þessu á hverju ári breytt yfir í aflamark einu sinni á ári og þá minnkar alltaf hlutinn, menn eiga fyrst til 40 ára, svo til 39 ára o.s.frv. Hvað er ætlunin að gera við núverandi útgerðarmenn? Jú, þeirra hlutdeild er tekin og henni skipt í 40 parta, einn partinn mega þeir veiða í eitt ár og þá er honum úthlutað, annan partinn mega þeir veiða í tvö ár og þá er honum úthlutað, þriðja partinn í þrjú ár o.s.frv. Síðasta partinn mega þeir halda í 40 ár og þá verður honum úthlutað. Eftir 40 ár verður útgerðin búin að missa síðasta hluta sinn af núverandi kvótaeign. Sama gerist líka ef menn vinna nýjar tegundir eins og makríl eða eitthvað slíkt, hörpuskel, þá fengju menn með nákvæmlega sama hætti að veiða það í 40 ár afskrifað. Af hverju ættu útgerðarmenn að vera hrifnir af svona kerfi þar sem kvótinn er tekinn af þeim? Það er vegna þess að þetta verður skilgreint sem verðbréf. Það er ekki nokkur leið að taka það af þeim eftir að slíkt frumvarp hefur verið samþykkt. Þetta er orðin örugg eign sem þeir geta gert við það sem þeir vilja, þeir geta hætt útgerð og selt sínar veiðiheimildir eða aflahlutdeild. Þeir geta sett þetta í kvótasjóð, þeir geta gert við þetta hvað sem þeir vilja. Þetta er það sem ég býð útgerðarmönnum, í staðinn fyrir að taka af þeim 2,5% á ári býð ég þeim að fá að gera við þetta nánast hvað sem er. Þó eru takmarkanir um að enginn megi eiga meira en 12% af árlegum veiðiheimildum og útlendingar megi ekki eiga þessar veiðiheimildir. Það sem gerist fyrir venjulega útgerð er að allt í einu breytist óvissan, þessi pólitíska óvissa, yfir í vissu. Það er búið að samþykkja að þetta sé verðbréf, þetta sé eign þeirra, þeir megi halda henni í 40 ár og þetta er orðin vissa. Þeir geta gengið út frá því í öllum sínum áætlunum að þessari hlutdeild af öllum afla á Íslandsmiðum halda þeir í 40 ár, alltaf síminnkandi. Þegar Jón og Gunna, sem fá úthlutað á hverju ári 1/40 af öllum veiðiheimildum, byrja að selja sínar veiðiheimildir munu þau geta selt þær því hærra verði sem útgerðin gengur betur. Ef útgerðin gengur glimrandi vel eitthvert árið, mikil framlegð, mikill hagnaður og hátt verð erlendis, mikil veiði o.s.frv. og fiskstofnarnir stækka, mun hlutdeildin vaxa í verði. Ég hugsa að þar sem öryggi er hluti af forsendum þess að menn geti rekið fyrirtæki vel muni útgerðarfyrirtæki verða rekin miklu betur eftir að þetta kerfi er tekið upp en áður og munu þess vegna geta borgað hærra verð. Jón og Gunna verða ánægð og hrifin og standa með útgerðinni og það er kannski það sem mun breytast og verða veigamesta breytingin í þessu kerfi. Ég hef verið spurður að þessu: Af hverju 40 ár? 40 ár þýða að meðaltíminn sem útgerðin í dag má hafa kvótann yrði að meðaltali í 20,5 ár og það er held ég það lægsta sem við getum farið niður í tímalengd sem útgerðin getur verið sátt við. Ef við færum niður í eitt ár, að menn héldu kvótanum í eitt ár, yrði engin fjárfesting í útgerð og fáir mundu stunda útgerð upp á þau býti. Þegar þeir geta haft hann í 40 ár, að meðaltali 20–20,5 ár, hygg ég að hvati manna til að fjárfesta verði umtalsvert mikill hjá útgerðinni. Þegar menn ætla að leysa vandamál eða deilur tveggja aðila þýðir ekkert að leysa deilurnar þannig að annar aðilinn fái allt sitt, það þarf að hugsa um báða aðilana. Þess vegna er frumvarpið töluvert mikið sniðið inn á það hvernig þetta kemur við útgerðina en líka til að koma inn á það sjónarmið eins og stendur í 1. gr. í dag: „Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru auðlind í þjóðareign.“ Með því að dreifa þessu á þjóðina er þetta raunverulega orðin þjóðareign. Allt í einu fara íbúar um allt land að hafa mikinn áhuga á því hvernig útgerðin gengur o.s.frv. Það má líka segja að það að einstaklingurinn fái 50 þús. kr. á ári sé ákveðið lýðræði, það er ákveðinn vöxtur í lýðræði vegna þess að þá getur hver og einn Íslendingur haft áhrif á það hvort hann vilji selja, hvort hann vilji veiða, hvort hann vilji leigja eða veðsetja. Hann hefur áhrif á hvernig þróunin verður í sjávarútvegi og það má segja að það sé vaxandi lýðræði, að þetta kerfi búi til nýtt lýðræði. Mikið hefur verið rætt um sjávarbyggðir og það er ljóst að fjölmennustu byggðir í landinu, þ.e. Reykjavíkursvæðið, fengju mest út úr þessu kerfi en sjávarbyggðir þar sem er blómleg útgerð í dag gætu notað þann arð sem þar kemur í land, og það er umtalsverður arður af útgerð, til að kaupa sig inn í kvótasjóði eða jafnvel kaupa aflaheimildir af íbúum alls staðar á landinu þannig að þær geta búið sig undir mögru árin með þeim hætti. Það sem þetta kerfi leiðir til, frú forseti, er að sá sem getur veitt ódýrast og selt dýrast getur boðið mest í aflaheimildir og hann muni gera það. Þetta kerfi mun leiða til eins mikillar arðsemi í sjávarútvegi og mögulegt er og það yrði þjóðinni til hagsbóta og öllu atvinnulífinu. Menn geta velt því fyrir sér hvaða áhrif þetta hefði á ríkissjóð. Gert er ráð fyrir því að veiðigjaldið hverfi þannig að þar missir ríkissjóður töluverðar tekjur, en hins vegar má segja að ef hver einasti íbúi á landinu fengi 50 þús. kr. á ári að minnsta kosti hefði það í för með sér að minni þörf yrði fyrir til dæmis barnalífeyri. Ef hjón með tvö börn fengju 200 þús. kr. á ári yrði minni þörf fyrir barnalífeyri, minni þörf fyrir örorkulífeyri og ellilífeyri þannig að kröfur um eingreiðslur minnka til framfærslu vegna þess að fólkið fær fjármagn þarna. Síðan mætti líka hugleiða að lækka persónufrádráttinn sem er eins konar neikvæður nefskattur sem þetta gjald gæti komið á móti. En ég hygg að aukin arðsemi í sjávarútvegi, mikill hvati til fjárfestinga og framtíðarsýn sem byggir á því að menn hafi mikið öryggi til framtíðar geri það að verkum að arðsemi útgerðarinnar aukist og þær muni borga hærri skatta til ríkissjóðs en þær hafa gert hingað til. Mikið hefur verið talað í umræðunni um framsal sem byggir mikið á misskilningi en líka á því að menn vilja halda einhvern veginn í kvótann. Þeim finnst óeðlilegt að menn geti leigt frá sér kvóta og þeim finnst óeðlilegt að menn geti selt kvóta vegna þess að það er ekki sátt um eignarhaldið. Um leið og svona frumvarp er komið fram þar sem kvótanum er dreift á þjóðina er komið á hreint hver er eigandinn. Þá munu allar kröfur um takmörkun á framsali hverfa, enda gerir frumvarp þetta ráð fyrir því að framsal sé algerlega frjálst og ekki einu sinni bundið við útgerð, þ.e. að aflahlutdeild sé bara réttur sem menn eiga og geta selt, framselt eða leigt eða erft. Þær kvaðir og hömlur sem eru í dag á framsali og allt það regluverk sem er í kringum útgerðirnar geta þess vegna horfið. Auk þess er lagt til að útgerðin verði eins og hver önnur atvinnugrein og engar sérreglur gildi um útgerð eftir þessa breytingu.