Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar sem flutt er á þskj. 84. Í 1. gr. frv. eru talin upp nöfn 30 manna sem sótt hafa um íslenskan ríkisborgararétt. Að mati dómsmrn. uppfylla þeir þau skilyrði sem Alþingi hefur sett fyrir veitingu ríkisborgararéttar á undanförnum árum. Í 2. gr. eru sömu ákvæði um nafnabreytingar og gilt hafa síðustu árin. Þá liggja fyrir í ráðuneytinu nokkrar umsóknir um ríkisborgararétt sem ekki uppfylla öll skilyrði sem sett hafa verið fyrir veitingu ríkisborgararéttar og verða þær sendar viðkomandi nefnd. Ég legg til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um gjaldþrotaskipti. Frv. þetta er samið að tilhlutan dómsmrn. Hefur verið unnið að gerð þess í samráði við réttarfarsnefnd en jafnframt voru drög að því kynnt stjórnum Lögmannafélags Íslands, Dómarafélags Íslands og Sýslumannafélags Íslands og leitað umsagnar þeirra og ábendinga. Frv. er ætlað að leysa af hólmi núgildandi gjaldþrotalög nr. 6/1978 og lög um nauðasamninga nr. 19/1924 auk ákvæða um svonefnda skuldaröð í 8. kapítula laga um skipti á dánarbúum og félagsbúum o.fl., nr. 3/1878. Frv. geymir þannig reglur um greiðslustöðvun, nauðasamninga og gjaldþrotaskipti, en með því að meginefni þess varðar gjaldþrotaskipti ræðst heiti frv. af því. Frv. er samið sem þáttur í heildarendurskoðun löggjafar um dómstólaskipan, réttarfar og meðferð framkvæmdarvalds ríkisins í héraði og er sniðið að þeirri skipan sem kveðið er á um í lögum um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði nr. 92 frá 1. júní 1989. Ákvæði laga nr. 6/1978 og 19/1924 miðast við þá dómstólaskipan og réttarfar sem líður undir lok við gildistöku laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði. Í frv. eru þó einnig gerðar tillögur um breytingar frá núgildandi lögum sem eiga ekki beinlínis rætur að rekja til breyttrar dómstólaskipunar, en ýmsar ástæður búa þar að baki og eru þessar helstar: 1. Nefna má að reynslan af framkvæmd laga nr. 6/1978 hefur leitt í ljós að betur geti farið á því að skipa vissum atriðum á annan veg en gert er í lögunum, auk þess að skýrari reglur hefur þótt vanta þar um ýmis álitaefni. Af þessum ástæðum eru gerðar tillögur í frv. um breytingar á reglum um gjaldþrotaskipti frá núgildandi lögum, ýmist til að stuðla frekar að því að upphaflegum markmiðum gjaldþrotalaga verði náð eða til að bæta úr atriðum sem framkvæmd eftir lögunum hefur gefið til kynna að þurfi að haga á annan veg en þar er gert. 2. Þess skal getið að í II. kafla gjaldþrotalaga voru í fyrsta sinn lögfest hér á landi ákvæði um greiðslustöðvun. Í frv. eru lagðar til ýmsar breytingar á reglum um greiðslustöðvun, sem byggja aðallega á fenginni reynslu af þessu úrræði hér á landi, en að nokkru er tekið mið af nýlegum breytingum á reglum um þetta efni í danskri löggjöf. 3. Þá má nefna að fram kom í athugasemdum við frv., sem varð að lögum nr. 6/1978, að þá hafi staðið til að gera sérstakt frv. um breytingar á lögum um nauðasamninga. Í þessum athugasemdum var þess þó getið að umrædd lög hafi ekki haft mikla raunhæfa þýðingu og var sú tilgáta sett þar fram um ástæður þess, að gerð nauðasamninga eftir lögunum hafi verið of flókin og torveld. Ekki varð af því að breytingar yrðu gerðar á lögum nr. 19/1924, en eftir setningu laga nr. 6/1978 hefur komið til þess í stórauknum mæli að nauðasamningar hafi verið gerðir eftir reglum laga nr. 19/1924. Reynslan af beitingu þeirra reglna hefur vissulega leitt í ljós ýmsa vankanta, en úrræðið sem þær bjóða upp á hefur reynst eiga fullan rétt á sér. Er því gert ráð fyrir nýjum reglum um nauðasamninga í þessu frv., en þær eru jöfnum höndum byggðar á fenginni reynslu í framkvæmd hér á landi á þessu sviði og dönskum reglum um þetta efni. 4. Loks má geta þess að samhliða gerð þessa frv. hefur verið samið heildarfrv. til nýrra laga um skipti á dánarbúum o.fl., sem er einkum ætlað að leysa af hólmi fyrrnefnd lög nr. 3/1878, og hefur verið gengið út frá að frv. tvö verði lögð fyrir Alþingi um líkt leyti og hefur raunar þegar verið gert. Framkvæmd opinberra skipta á dánarbúum byggist í mjög mörgum atriðum á sömu grundvallarreglum og framkvæmd gjaldþrotaskipta. Í því ljósi hefur þótt rétt að stefna að því að ákvæði þessara tveggja frv. verði hliðstæð í sem flestum atriðum, enda ætti slík tilhögun að stuðla að verulegu hagræði í framkvæmd á báðum sviðum. Þessi stefna hefur í för með sér að vissar breytingar verða óhjákvæmilegar á reglum um framkvæmd gjaldþrotaskipta, en rétt er að benda á að þessar samræmdu reglur frv. tveggja bera stórum meiri keim af núgildandi reglum laga nr. 6/1978 en af ákvæðum laga nr. 3/1878. Þrátt fyrir að frv. geymi þannig ýmsar tillögur um breytingar, þá eru fjölmörg ákvæði þess um gjaldþrotaskipti og greiðslustöðvun efnislega þau sömu og í gildandi lögum. Þess gætir hins vegar í nokkrum mæli að reglur komi fram í annarri röð í frv. en í lögum nr. 6/1978. Stafar þetta einkum af því að í frv. er leitast við að setja reglur fram í þeirri röð sem má ætla að samsvari atburðarás í framkvæmd, en í núgildandi lögum hefur því viðhorfi ekki verið fylgt, sem hefur leitt til talsverðra óþæginda í framkvæmd. Þá á þetta einnig að nokkru leyti rætur að rekja til þess að leitast hefur verið við að samræma efnisröð einstakra reglna í þessu frv. og áðurnefndu frv. til laga um skipti á dánarbúum o.fl. Ég mun hér í stuttu máli gera grein fyrir helstu breytingunum sem eru lagðar til frá núgildandi reglum. Eins og áður sagði eru ákvæði þessa frv. samin með það fyrir augum að þau falli að breyttri skipan dómsmála og réttarfars samkvæmt lögum um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði nr. 92/1989. Í athugasemdum við frv. sem varð að þeim lögum kom fram að með ákvæðum þess væri stefnt að þeirri breytingu frá eldri skipan að dómstólar hefðu hvorki með höndum framkvæmdarvaldsstörf né umsýslustörf, heldur kæmi aðeins í hlut þeirra að fást við svokölluð eiginleg dómstörf. Meðferð framkvæmdarvalds ríkisins í héraði yrði hins vegar falin sýslumönnum að því leyti sem héraðsdómarar höfðu gegnt slíkum störfum og umsýslustörf, sem dómstólar hafa haft með höndum eftir eldri skipan, yrðu ýmist falin sýslumönnum eða öðrum en handhöfum ríkisvalds. Í frv. er sú leið farin til samræmis við stefnu laga nr. 92/1989 að leggja til að ýmis umsýslustörf sem hingað til hafa verið í höndum héraðsdómara, skiptaráðanda, verði færð úr hans höndum. Er þetta gert annars vegar með því að lagt er til í 3. þætti frv. að héraðsdómari skipi hverju sinni sérstakan umsjónarmann með nauðasamningsumleitunum ef heimild er veitt til þeirra í dómsúrskurði og umsjónarmaðurinn annist síðan alla umsýslu á þessu sviði á kostnað skuldarans, en héraðsdómari komi ekki að öðru leyti við sögu nema til að leysa úr vissum ágreiningsefnum í tengslum við samningsumleitanir og kveða upp úrskurð um hvort nauðasamningur verði staðfestur. Hins vegar er lagt til í 4. þætti frv. að héraðsdómarar hafi aldrei með höndum framkvæmd gjaldþrotaskipta, heldur skipi þeir ávallt skiptastjóra til að gegna slíkum störfum og skiptastjórar annist síðan alla umsýslu við gjaldþrotaskiptin gegn þóknun, sem greiðist af eignum þrotabúa. Héraðsdómurum er því ætlað að kveða upp úrskurði um kröfur um gjaldþrotaskipti og skipa skiptastjóra ef slíkar kröfur eru teknar til greina, en að því búnu komi héraðsdómarar ekki nærri gjaldþrotaskiptunum nema til að leysa úr ágreiningsefnum sem rísa í tengslum við þau. Þessi skipan 4. þáttar frv. er sú sama og byggt er á í ákvæðum um framkvæmd opinberra skipta á dánarbúum í frv. til laga um skipti á dánarbúum o.fl. Í 2. þætti frv. er að finna reglur um greiðslustöðvun, sem er ætlað að koma í stað ákvæða II. kafla laga nr. 6/1978. Þessar reglur frv. byggja um margt á núgildandi reglum, en eins og áður var nefnt eru þó lagðar til ýmsar breytingar sem tilefni þykir til að fenginni reynslu í framkvæmd, auk þess að hliðsjón hefur verið höfð hér af reglum danskrar löggjafar um þetta efni eins og þeim var breytt með lögum nr. 187/1984 þar í landi. Skal nú vikið hér nánar að helstu breytingunum sem eru lagðar til í þessu sambandi. 1. Í II. kafla laga nr. 6/1978 er það skilyrði sett fyrir heimild til greiðslustöðvunar að skuldarinn ráði sér lögmann eða löggiltan endurskoðanda til aðstoðar í tilraunum til að koma nýrri skipan á fjármál sín. Ákvæði laganna eru óljós um það hverju hlutverki aðstoðarmaðurinn eigi að gegna og hefur því ríkt óvissa í framkvæmd í þessum efnum, auk þess að ósamræmis hefur gætt í því hvernig staðið hefur verið að verki að þessu leyti í einstökum tilvikum. Í frv. eru gerðar tillögur til úrbóta í þessum efnum með því að tiltaka nánar til hvers sé ætlast af aðstoðarmanni. Helstu nýmælin að þessu leyti koma fram í 4. kafla frv., þar sem tekið er af skarið um að aðstoðarmaður verði að taka virkan þátt í öllum fjárhagslegum ráðstöfunum skuldarans sem máli skipta meðan á greiðslustöðvun stendur, en með þessu er aðstoðarmaðurinn í reynd gerður ábyrgur gagnvart lánardrottnum fyrir því að ekkert verði hafst að við greiðslustöðvun þeim til tjóns. Þá er aðstoðarmanninum einnig ætlað að hafa talsvert samráð við lánardrottna meðan á greiðslustöðvun stendur en það kæmi einkum til vegna skyldna aðstoðarmanns til að halda fundi með lánardrottnum eftir einstökum reglum í 3. kafla frv. 2. Eins og áður var nefnt voru ákvæði II. kafla laga nr. 6/1978 á sínum tíma nýmæli í íslenskri löggjöf, því þar var í fyrsta sinn mælt fyrir um heimild til greiðslustöðvunar í því skyni að endurskipuleggja fjárhag skuldara svo að komast mætti hjá gjaldþrotaskiptum á búi hans. En meðan á greiðslustöðvun stendur er lánardrottnum óheimilt að koma fram fullnustugerðum fyrir kröfum sínum. Nokkuð hefur borið á að þetta úrræði hafi verið misnotað í framkvæmd, en einkum var um það að ræða á fyrstu árunum eftir gildistöku umræddra laga. Var þá ekki síst um það að ræða að leitað hafi verið heimildar til greiðslustöðvunar gagngert til að fyrirbyggja að fullnustugerðir næðu fram að ganga án þess að neinn ásetningur hafi búið að baki til að reyna að koma nýrri skipan á fjármál skuldarans með samningum við lánardrottna hans. Í 3. kafla og að nokkru í 5. kafla frv. eru gerðar þær breytingar að gert er ráð fyrir að í byrjun verði skuldara veitt heimild til greiðslustöðvunar í skamman tíma án afskipta lánardrottna, eða til allt að þriggja vikna. Eftir það er lánardrottnum hins vegar tryggður afskiptaréttur af framvindu mála því aðstoðarmanni skuldarans er ætlað að boða þá til fundar við sig og kynna þeim ráðagerðir sínar áður en hann getur leitað framlengingar á heimild til greiðslustöðvunar, sbr. 13., 14. og 18. gr. frv., og lánardrottnum er heimilað beinlínis í 16. gr. að mæta á dómþingi þegar beiðni skuldara um áframhaldandi heimild til greiðslustöðvunar yrði tekin fyrir. Er þetta gert að danskri fyrirmynd. Með þessum hætti má ætla að ekki sé aðeins verið að veita lánardrottnum úrræði til að fyrirbyggja að greiðslustöðvun verði misnotuð, heldur sé einnig verið að girða fyrir að skuldari freistist til að verða sér úti um heimild til greiðslustöðvunar án eðlilegs tilgangs. Að auki má telja að þessi skipan geti stuðlað að því að líklegra verði að greiðslustöðvun beri árangur með því að lánardrottnar verði virkari þátttakendur í viðleitni til að koma nýrri skipan á fjármál skuldara og vinni þannig fremur með honum að því en nú er. 3. Ákvæði II. kafla laga nr. 6/1978 um skilyrði fyrir greiðslustöðvun er um margt óákveðin og láta ósvarað ýmsum spurningum um það hvenær eigi að veita heimild til hennar. Í frv. eru skýrari ákvæði um þetta og byggja að mestu á ríkjandi venjum í framkvæmd. 4. Í 8. gr. laga nr. 6/1978 koma fram meginfyrirmælin um réttaráhrif greiðslustöðvunar, bæði um það hvað skuldari megi gera varðandi fjárhagsleg málefni sín meðan hún stendur yfir og til hverra aðgerða lánardrottnar geti gripið í garð skuldarans á þeim tíma. Reglur umræddrar 8. gr. eru ekki langorðar í þessum efnum og hafa gefið tilefni til vafa um ýmis atriði í framkvæmd. Í 4. kafla frv. eru gerðar tillögur um mun nánari reglur um áhrif greiðslustöðvunar, en þær byggjast að verulegu leyti á ríkjandi skoðunum í framkvæmd um skýringu 8. gr. laga nr. 6/1978. Núgildandi reglur um nauðasamninga koma fram í lögum nr. 19/1924. Eins og vikið var að hér í upphafi er gert ráð fyrir því í frv. að reglur um nauðasamninga verði felldar inn í löggjöf um gjaldþrotaskipti. Þessu er þannig hagað í danskri löggjöf, en fyrir þessu eru þau rök að reglur um nauðasamningsumleitanir eru um margt tengdar reglum um gjaldþrotaskipti og greiðslustöðvun, enda býr sú hugmynd að baki þessum reglum í heild að þegar fjárhagsörðugleikar steðji að geti skuldari aflað sér heimildar til greiðslustöðvunar til að reyna að greiða úr málum sínum, en ef greiðslustöðvunin ein út af fyrir sig nægi ekki til að ráða bót á örðugleikunum blasi þeir tveir kostir við að skuldarinn leiti annaðhvort nauðasamnings eða gefi bú sitt upp til gjaldþrotaskipta. Reglur frv. um nauðasamninga koma fram í tvennu lagi. Annars vegar í 3. þætti þess, þar sem mælt er fyrir um gerð nauðasamninga án undanfarandi gjaldþrotaskipta, og hins vegar í 21. kafla, þar sem gert er ráð fyrir að gjaldþrotaskiptum geti lokið með því að nauðasamningur komist á fyrir þrotamann. Ákvæðum 3. þáttar frv. er ekki ætlað að leiða til teljandi breytinga frá þeirri framkvæmd við gerð nauðasamninga sem nú tíðkast á grundvelli laga nr. 19/1924, ef frá er talið að sérstakur umsjónarmaður með nauðasamningsumleitunum færi með þau umsýslustörf sem héraðsdómarar annast nú eftir umræddum lögum. Hefur þó verið leitast við að gera reglur um nauðasamninga aðgengilegri og einfaldari, en hliðsjón hefur verið höfð af dönskum reglum í þessu sambandi. Þess er vænst að ef frv. verður að lögum geti það leitt til þess að oftar verði gripið til þessa úrræðis, bæði fyrir félög eða menn í atvinnurekstri og fyrir menn sem eiga í fjárhagsörðugleikum af öðrum sökum. Í 4. þætti frv. er að finna reglur þess um gjaldþrotaskipti. Eins og áður sagði eru þau byggð að miklu leyti á ákvæðum laga nr. 6/1978. Af einstökum breytingum sem hér eru lagðar til í þessum efnum má telja þá þýðingarmestu felast í því að ákvæði frv. gera ráð fyrir að sérstakir skiptastjórar annist að öllu leyti og í öllum tilvikum framkvæmd gjaldþrotaskipta og umsýslu í sambandi við þau. Með þessu er lagt til að algerlega verði afnumin sú tilhögun að héraðsdómarar hafi störf sem þessi með höndum. Hér er engan veginn um alger nýmæli að ræða, enda var stigið þýðingarmikið skref í þessa átt með setningu laga nr. 6/1978 þegar teknar voru upp heimildir til þess að fela bústjórum og skiptastjórum að gegna störfum á þessum vettvangi. Í frv. er hins vegar gengið mun lengra í þessu sambandi, því ætlast er til að skiptastjórar verði ávallt skipaðir við gjaldþrotaskipti en ekki að það verði aðeins gert ef vitað er að einhverjar eignir séu fyrir hendi í þrotabúi. Fjölmargar röksemdir má færa fyrir þeirri skipan sem er lögð til að þessu leyti í frv. Má í fyrsta lagi nefna að það fengi ekki samrýmst þeirri stefnu laga nr. 92/1989, sem áður hefur verið nefnd, að héraðsdómarar gegni þeim umsýslustörfum við gjaldþrotaskipti sem þeir hafa með höndum eftir lögum nr. 6/1978. Í öðru lagi fara gjaldþrotaskipti fram í þágu lánardrottna þrotamanns, en í því ljósi er nærtækt að skiptin fari þá fram á kostnað þeirra með því að sérstaklega ráðinn maður framkvæmi skiptin og fái þóknun greidda af fjármunum sem hefðu ella komið í hlut lánardrottna. Í þriðja lagi hefur reynslan af störfum bústjóra og skiptastjóra orðið sú í framkvæmd að fjárhagslegur árangur af störfum þeirra, að gjaldþrotaskiptum, hefur að jafnaði orðið stórum betri en þegar héraðsdómarar hafa orðið að leysa slík störf af hendi, auk þess að skiptin hafa yfirleitt tekið skemmri tíma. Til viðbótar því sem nú hefur verið nefnt má telja sýnt að sú breytta skipan sem hér um ræðir leiði óbeint til þess að það dragi mjög úr tíðni gjaldþrotaskipta hér á landi, þar sem enga þýðingu hefur fyrir lánardrottna að krefjast gjaldþrotaskipta í þeim tilfellum þegar engar eða litlar eignir eru í búi. Til upplýsinga má geta þess, með hliðsjón af framkvæmd í Reykjavík, að í 85 -- 90% tilvika koma engar eignir fram við gjaldþrotaskipti, þannig að skiptum lýkur án þess að lánardrottnar fái greiðslur upp í kröfur sínar. Samkvæmt ákvæðum frv. yrði sá sem krefðist gjaldþrotaskipta að bera kostnað af störfum skiptastjóra og af skiptum að öðru leyti ef eignir kæmu ekki fram til að standa undir þeim útgjöldum. Er hér um verulega breytingu að ræða frá núgildandi reglum sem leiða til þess að ríkið beri meginhluta kostnaðarins í tilvikum sem þessum. Aðrar ráðagerðir í frv. um breytingar frá núgildandi reglum um gjaldþrotaskipti eru ekki sambærilegar að umfangi við þá sem hér hefur verið fjallað um. En hafa verður í huga að sú skipan að skiptastjórar annist ýmis umsýslustörf, sem héraðsdómarar hafa áður haft með höndum, setur mark sitt á fjölmörg ákvæði frv. Hér má þó nefna eftirfarandi atriði í frv. sem fela einnig í sér tillögur um breytingar frá reglum um gjaldþrotaskipti í lögum nr. 6/1978: 1. Í 11. kafla frv. eru reglur um heimildir til að krefjast gjaldþrotaskipta og um meðferð slíkra krafna fyrir héraðsdómi einfaldaðar nokkuð frá því sem mælt er fyrir í lögum nr. 6/1978. 2. Í 13. kafla frv. koma fram ítarlegri almennar reglur um hæfi og störf skiptastjóra en nú gilda. 3. Í 17. kafla frv. koma fram reglur um innbyrðis rétthæð krafna við gjaldþrotaskipti, eða svokallaða skuldaröð, en núgildandi reglur í þessum efnum er að finna í 8. kapítula laga um skipti á dánarbúum og félagsbúum o.fl., nr. 3/1878. Eins og fjallað er um í athugasemdum með frv. til laga um skipti á dánarbúum o.fl., reynir mjög lítið á þessar reglur á þeim vettvangi en fyrst og fremst hafa þær þýðingu við gjaldþrotaskipti. Tillögur eru ekki gerðar um veigamiklar breytingar á þessum reglum en einstök atriði í þeim efnum eru nánar skýrð í athugasemdum við 109. til og með 115. gr. þessa frv. 4. Í 14. og 18. kafla frv. er að finna mun nánari reglur en í lögum nr. 6/1978 um efni og áhrif innköllunar til skuldheimtumanna við gjaldþrotaskipti, kröfulýsingar þeirra og meðferð krafna. Þessar reglur frv. taka mið af þeirri framkvæmd sem hefur mótast eftir núgildandi lögum auk þess að leitast er við að taka af tvímæli um ýmis atriði á þessu sviði sem óvissa hefur þótt ríkja um. 5. Reglur 19. kafla frv. um ráðstöfun hagsmuna þrotabúa fela að ýmsu leyti í sér tillögur um breytingar frá núgildandi reglum til einföldunar og hagræðingar, m.a. með því að draga nokkuð úr nauðsyn þess að ákvarðanir í þessum efnum verði teknar á skiptafundum með lánardrottnum en þessi breyting er lögð til með hliðsjón af þróuninni sem orðið hefur í framkvæmd að þessu leyti. Þá felst enn fremur í 19. kafla tillaga um afnám reglna um kosningu sérstakra kröfuhafanefnda, en heimildum laga nr. 6/1978 til þess hefur aldrei verið beitt í framkvæmd svo vitað sé. Loks má nefna að í 129. gr. frv. er gert ráð fyrir sérreglu um aðra ráðstöfun en nauðungarsölu á eignum þrotabúa, sem hafa verið veðsettar fyrir hærri fjárhæðum en megi ætla að þær seljist fyrir. Sambærileg regla er ekki í núgildandi lögum og hefur það þótt valda verulegum erfiðleikum í framkvæmd. Í 5. þætti frv. koma fram sérreglur um hvernig leyst verði úr ágreiningsmálum sem rísa í tengslum við greiðslustöðvun, nauðasamningsumleitanir eða gjaldþrotaskipti. Þessar reglur eru um margt mótaðar með hliðsjón af framkvæmd á grundvelli núgildandi laga, en nýmæli eru þó óhjákvæmileg um ýmis atriði vegna breyttrar dómstólaskipunar á grundvelli laga nr. 92/1989 og vegna breytts hlutverks dómara við framkvæmd greiðslustöðvunar, nauðasamningsumleitana og gjaldþrotaskipta eftir öðrum ákvæðum frv. Hér hefur verið lýst í meginatriðum þeim breytingum er frv. felur í sér. Um nánari útlistun vísast til grg. með frv. Ég vil að lokum vekja athygli á því að frv., ef að lögum verður, hefur ekki aukakostnað í för með sér fyrir ríkissjóð, heldur þvert á móti mun það hafa nokkurn sparnað í för með sér. Til þess liggja einkum tvær ástæður: Gert er ráð fyrir að gjaldþrotaúrskurðum fækki verulega, þar sem eignalaus eða eignalítil bú muni ekki koma til skiptameðferðar. Og í annan stað, sem vegur þyngra í þessu dæmi, er gert ráð fyrir að skiptameðferð, þegar gjaldþrotaúrskurður liggur fyrir, verði í höndum skiptastjóra er fái greidd laun úr búinu. Hæstv. forseti. Að öðru leyti en nú hefur þegar verið rakið tel ég að svo stöddu ekki ástæðu til að gera frekari grein fyrir einstökum ákvæðum þessa frv. og legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um meðferð opinberra mála sem flutt er á þskj. 101. Frv. fjallar um réttarreglur í refsimálum. Á síðasta þingi var frv. þetta lagt fram til kynningar en varð að sjálfsögðu ekki útrætt. Frv. var sent nokkrum aðilum til umsagnar á sl. sumri. Umsagnir bárust frá rannsóknarlögreglustjóra ríkisins, yfirsakadómaranum í Reykjavík, Lögmannafélagi Íslands og Sýslumannafélagi Íslands. Umsagnir þessar voru sendar réttarfarsnefnd til athugunar. Smávægilegar breytingar hafa verið gerðar á fyrri gerð frv. og var að nokkru tekið tillit til framkominna umsagna. Endurskoðun þessara laga er liður í þeirri heildarendurskoðun á dómstólakerfi landsins og réttarfarsreglum sem grundvöllur hefur verið lagður að með lögunum um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði nr. 92/1989, er kemur til framkvæmda 1. júlí 1992. Frv. er ætlað að koma í stað laga um meðferð opinberra mála nr. 74/1974, en þau lög eru að stofni til lög nr. 27/1951, sem sætt hafa nokkrum breytingum, og þrívegis hafa verið gefin út ný lög, síðast 1974. Fyrir gildistöku laga nr. 27/1951 gilti hér á landi í öllum meginatriðum svokallað rannsóknarréttarfar. Megineinkenni þess er að ekki er greint svo skýrt sé á milli ákæruvalds og dómsvalds. Með lögum nr. 27/1951 voru gerðar allveigamiklar breytingar á réttarfari í opinberum málum, m.a. dregið úr ákæruvaldi dómara og ákvörðun um saksókn færð að mestu leyti til dómsmrh., auk ýmissa annarra réttarbóta. Með lögum nr. 57/1961 var gerð sú breyting að ákæruvaldið var fært til sérstaks opinbers ákæranda, saksóknara ríkisins. Eftir sem áður var ekki skilið að fullu milli ákæruvalds og dómsvalds þar sem dómarar höfðu stjórn lögreglu með höndum og hófu eða létu hefja rannsókn af sjálfsdáðum. Í flestum málum var enginn til þess að flytja málið af hálfu ákæruvaldsins heldur ákváðu dómarar sjálfir hvaða gögn yrðu færð fram í máli og önnuðust öflun þeirra. Með stofnun Rannsóknarlögreglu ríkisins, samkvæmt lögum nr. 108/1976, fékkst veruleg réttarbót. Var með því stigið skref í átt að svokölluðu ákæruréttarfari. Þrátt fyrir þessa breytingu stóðu eftir leifar hins gamla rannsóknarréttarfars, einkum utan Reykjavíkur, þar sem dómari fór jafnframt með stjórn lögreglu. Á vegum réttarfarsnefndar hófst á árinu 1979 vinna að nýjum reglum um meðferð refsimála og voru fyrstu drög að frv. þegar tilbúin á því ári. Í þeim var að sjálfsögðu miðað við núgildandi dómaskipan. Á næstu árum var nokkuð unnið að því að fullgera drög þessi en ekki kom þó til þess að frv. yrði lagt fyrir Alþingi. Eftir að sú stefna var tekin að gerbreyta dómaskipan á landinu var á ný tekið til við að vinna að nýju frv. til laga um meðferð opinberra mála sem væri í samræmi við hina nýju skipun og er árangur þess starfs frv. það sem nú er hér mælt fyrir. Í frv. er að finna margvíslegar breytingar á gildandi lögum um meðferð opinberra mála. Veigamestu breytingarnar eru þó þessar: 1. Skilið er að fullu milli ákæruvalds og dómsvalds. 2. Reglum um ákæruvald er breytt. Lögreglustjórum er veitt heimild til höfðunar máls í smærri málum. Gert er ráð fyrir að ríkissaksóknari geti falið lögreglustjóra ríkisins að annast flutning mála er hann hefur höfðað. Áfram er ríkissaksóknari þó æðsti handhafi ákæruvalds. 3. Rýmkuð er heimild lögreglustjóra til þess að ljúka máli með sátt þar sem játning sakbornings liggur fyrir. 4. Málsmeðferð fyrir héraðsdómi er breytt að ýmsu leyti. Gert er ráð fyrir að fulltrúi ákæruvalds mæti í dómi nær undantekningarlaust. Málsmeðferð yrði meira í höndum ákæruvalds og verjanda sakbornings og dómari yrði hlutlausari í meðferð málsins. Tekin er upp svokölluð aðalmeðferð máls líkt og í einkamálum, þ.e. að lokinni gagnaöflun komi vitni fyrir í einu þinghaldi og málflutningur fari fram í beinu framhaldi. 5. Reglur um réttarstöðu sakbornings og um vörn hans og um þvingunarúrræði undir rannsókn máls eru gerðar skýrari. 6. Reglum um málskot til Hæstaréttar er breytt, bæði um kæru og áfrýjun. Verður nú gerð nánari grein fyrir efni frv., niðurröðun efnis og kaflaskiptingu og vakin athygli á helstu nýmælum. Í I. kafla er greint frá því til hvaða mála lögin taka. Í fyrsta lagi taka þau til eiginlegra opinberra mála, þ.e. mála sem höfðuð eru til þess að koma fram refsingu á hendur manni fyrir afbrot, svo og mála til að koma fram refsikenndum viðurlögum þótt ekki sé krafist refsingar. Í 2. gr. eru auk þess taldir upp nokkrir málaflokkar sem rétt þykir að fari eftir reglum laganna eftir því sem við á þótt ekki sé um eiginleg opinber mál að ræða. Í II. kafla frv. er fjallað um dómendur í héraði. Er efni hans í samræmi við ákvæði laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði. III. kaflinn fjallar um þinghöld, birtingar og fleira. Engar verulegar breytingar eru gerðar á umræddum atriðum frá gildandi lögum. Nefna má þó að hér er gert ráð fyrir að dómstólar nýti sér tækni, tölvur o.fl. Gert er ráð fyrir að skráning mála verði færð í tölvum sem auðveldar að fá ýmsar tölfræðilegar upplýsingar, svo og eykur það möguleika á betra eftirliti. Einnig er gert ráð fyrir að nota tölvu að einhverju leyti í stað þingbóka er leiða ætti til hagræðis. IV. kaflinn fjallar um varnarþing. Hér er fjallað um það hvar opinber mál skuli höfða. Höfða má mál þar sem brot er framið, á brotavarnarþingi. Ef hentugra þykir er þó heimilt að höfða mál á varnarþingi þar sem brotamaður er búsettur eða þar sem hann dvelur, heimilis - og dvalarvarnarþingi. Í V. kafla frv. er fjallað um ákæruvaldið. Hér er um nokkrar veigamiklar breytingar að ræða frá gildandi lögum. Skv. lögum um meðferð opinberra mála fer ríkissaksóknari fyrst og fremst með ákæruvaldið. Hann gefur út ákærur. Það sérkenni hefur verið á skipan ákæruvalds hér á landi að saksóknarar hafa eigi haft afskipti af rekstri opinberra mála í héraði nema í viðameiri málum. Hefur héraðsdómari, sakadómari, átt að gæta hagsmuna ákæruvaldsins, m.a. með því að taka ákvörðun um hvaða gögn skuli færð fram o.s.frv. Þessi skipan hefur og tengst því að saksóknarar hafa aðeins setið í Reykjavík og þykir ekki við komið nema í hinum stærstu málum að þing sé sótt af hálfu ákæruvalds. Í þeim réttarfarsbreytingum, sem í lögum nr. 92/1989 felast, er m.a. stefnt að því að dómarar fari alls ekki með ákæruvald og að ákærandi fylgi ákæru sinni eftir við meðferð málsins. Sú breyting er lögð til að lögreglustjórum sé falið ákæruvald, hverjum í sínu umdæmi. Málshöfðunarvald þeirra er takmarkað við mál er rísa af brotum gegn umferðarlögum og áfengislögum, svo og brotum gegn öðrum lögum, nema almennum hegningarlögum, þar sem eigi er lögð þyngri refsing við broti en sektir eða varðhald. Af þeim málum sem hér koma til greina skipta umferðarlagabrotin mestu máli, þar á meðal ölvunarakstur, en slík mál eru mjög verulegur hluti þeirra opinberu mála sem koma til kasta dómstóla. Mál þau sem lögreglustjórar höfða eiga þeir sjálfir að flytja í héraði. Ríkissaksóknari getur einnig falið þeim flutning annarra mála í héraði. Heimildar þessarar mundi sjálfsagt einkum verða neytt í umdæmum sem liggja fjarri Reykjavík. Um framkvæmd ákæruvalds getur ríkissaksóknari sett reglur en einnig gefið fyrirmæli um einstök mál eða tekið mál sjálfur í sínar hendur. Ríkissaksóknari er eftir sem áður æðsti handhafi ákæruvalds, en honum til aðstoðar eru vararíkissaksóknari, saksóknarar og fulltrúar á sama hátt og nú tíðkast. Dómsmrh. hefur eftirlit með framkvæmd ákæruvalds og getur krafið ríkissaksóknara skýrslna um einstök mál en hann getur ekki gefið ríkissaksóknara fyrirmæli um einstök mál. Það nýmæli er sett í 2. mgr. 26. gr. að þyki ákvörðun ríkissaksóknara um niðurfellingu máls fjarstæð eða löglaus getur ráðherra lagt til við forseta Íslands að ákvörðunin verði felld úr gildi og mál höfðað. Þessi heimild nær hins vegar ekki til þess að fella úr gildi ákvörðun ríkissaksóknara um að mál skuli höfðað. Í VI. kafla er fjallað um sakborning og verjanda. Í kafla þessum er leitast við að safna í einn stað almennum reglum um sakborning og réttarstöðu hans, þar á meðal rétt hans til málsvara. Að ýmsu leyti er hér um ítarlegri reglur að ræða en eru skv. gildandi lögum, einkum er varðar réttarstöðu sakbornings. Um málsvara sakbornings eru reglur í 34. -- 44. gr. Er hér greint á milli verjanda, sem dómari skipar, réttargæslumanns handtekins manns, sem rannsóknari tilnefnir, og talsmanns, sem sakborningur ræður á eigin kostnað. Í 41. gr. frv. segir svo um hlutverk verjanda að það sé að færa fram í máli hvað það sem verða megi sakborningi til sýknu eða hagsbóta og gæta réttar hans í hvívetna. VII. kaflinn fjallar um sönnun og er hann í samræmi við XIII. kafla núgildandi laga. Koma hér fram grundvallarreglurnar um að sönnunarbyrðin hvílir á ákæruvaldinu og um frjálst mat sönnunargagna. VIII. kaflinn fjallar um vitni, mat og skoðun. Kafli þessi svarar til XII. kafla gildandi laga. Nefna má að sú breyting er lögð til að eið - og heitfestingar skuli ekki fara fram nema í undantekningartilvikum. Í IX. kafla er að finna almennar reglur um rannsókn máls. Með rannsókn er hér átt við þær aðgerðir sem miða að því að gera ákæranda fært að ákveða hvort mál skuli höfðað og að því að afla nauðsynlegra gagna til þess að undirbúa málsmeðferð fyrir dómi. Gert er ráð fyrir að rannsókn verði að öllu leyti í höndum lögreglu og ákæruvalds, en dómsrannsóknir skv. gildandi lögum verði lagðar niður. Þótt rannsókn að þessu leyti verði ekki í höndum dómara framvegis er þó nauðsynlegt að atbeini dómara komi til í vissum tilvikum. Koma hér fyrst og fremst til greina ummæli um að tilteknar aðgerðir megi ekki fara fram nema skv. dómsúrskurði, t.d. leit og gæsluvarðhald. Í undantekningartilvikum geta yfirheyrslur fyrir dómi á rannsóknarstigi verið nauðsynlegar eða heppilegar, sbr. 74. gr. Leitast er við að setja nokkru skýrari ákvæði um rannsókn á geðhögum sakbornings. Er gert ráð fyrir að gagnger geðheilbrigðisrannsókn verði því aðeins látin fara fram að sérstakur grunur leiki á því að sakborningur sé ósakhæfur, sbr. 15. gr. almennra hegningarlaga, eða að svo standi á sem 16. gr. sömu laga segir. Geðheilbrigðisrannsóknir hafa hingað til verið tíðkaðar í miklu fleiri tilvikum og verður að telja æskilegt að dregið verði úr þeim. Gert er ráð fyrir að þegar ástæða er til fari fram einföld athugun læknis eða sálfræðings á sakborningi og ætti þá í flestum tilfellum að vera hægt að gera sér ljóst hvort þörf er á eiginlegri geðrannsókn. X. kaflinn fjallar um hald á munum o.fl. Ekki verða raktar hér í einstökum atriðum breytingar sem felast í ákvæðum þessa kafla. Aðeins skal þó bent á ákvæði 36. gr. um hlustun síma og aðrar skyldar ráðstafanir. Umrædd ákvæði eru að verulegu leyti sniðin eftir 71. kafla dönsku réttarfarslaganna. XI. kaflinn fjallar um leit. Kafli þessi kemur í stað VII. kafla núgildandi laga, en ekki er um verulegar efnisbreytingar frá ákvæðum þess kafla að ræða. XII. kafli fjallar um handtöku. Reglur núgildandi laga eru miðaðar við það að dómarar fari með rannsókn mála. Í frv. eru því gerðar ýmsar breytingar á reglum um handtöku í samræmi við það að dómarar eiga ekki að stýra rannsókn, heldur lögregla og ákæruvald. XIII. kafli fjallar um gæsluvarðhald. Reglur um þetta efni eru að verulegu leyti í samræmi við VIII. kafla gildandi laga um meðferð opinberra mála. Að ýmsu leyti er þó hér um skýrari reglur að ræða. Reglur 108. gr. frv. um framkvæmd gæsluvarðhalds koma í stað 70. gr. núgildandi laga og eru töluvert breyttar. Ekki er gert ráð fyrir að gæslufangar hafi verið í einrúmi nema þegar rannsóknarnauðsynjar krefjast þess. Þá eru reglur skýrari um rétt til þess að fá heimsóknir, til þess að taka við bréfum og skjölum og hafa aðgang að fjölmiðlum. Einungis má takmarka þessi réttindi ef nauðsyn er vegna rannsóknarinnar og er það sá sem rannsókn stýrir sem slíkar takmarkanir setur, en ekki dómari eins og gert er ráð fyrir í 70. gr. núgildandi laga, enda stýra dómarar ekki lengur rannsóknum. 109. gr. kemur í stað 71. gr. núgildandi laga um tryggingu í stað gæsluvarðhalds. 110. gr. mælir fyrir um ferðabann sem dómari getur lagt á sakborning, sbr. upphafsákvæði 72. gr. núgildandi laga, enn fremur um vistun sakbornings á sjúkrahúsi eða annarri viðeigandi stofnun ef heilsu eða högum sakbornings er svo háttað að gæsluvarðhaldi verður ekki við komið. Í XIV. kafla ræðir um saksókn og undirbúning málsmeðferðar þegar mál er höfðað með ákæru, en einnig um það hvenær máli verði lokið án málshöfðunar. Rýmkaðar eru heimildir lögreglustjóra til þess að ljúka máli með sektarákvörðun. Nær heimild lögreglustjóra til sektarákvörðunar, fallist sakborningur á það, vegna brots er lögreglustjóri fer með ákværuvaldið í og ef viðurlög við broti fara ekki fram úr sviptingu ökuleyfis allt að einu ári, upptöku eigna, eða sekt af tiltekinni fjárhæð sem dómsmrh. ákveður í reglugerð eftir tillögu ríkissaksóknara. Þessi rýmkun ætti að geta orðið til þess að álag á dómstóla léttist töluvert. Í 3. mgr. 115. gr. frv. er það nýmæli að lögreglustjóri getur valið um það ef sakborningur greiðir ekki sekt, sem hann hefur undirgengist skriflega, að ákveða saksókn fyrir dómi (gefa út ákæru og leggja fyrir viðeigandi dómara) eða þá að krefjast fullnustu sektarinnar með aðför. Í 116. gr. er mælt fyrir um hina eiginlegu saksókn, þ.e. þegar ákæruvald leggur mál fyrir dóm til úrlausnar. Um form ákæru eru svipaðar reglur og ákvæði í 115. gr. í gildandi lögum. Í 120. gr. er það nýmæli að dómari ákveði fyrirtöku máls, sem fyrir hann hefur verið lagt, með útgáfu fyrirkalls. Fyrirkallið er yfirlýsing dómara um að málið verði tekið fyrir á tilteknum stað og tíma. Það kemur í stað áritunar þeirrar ákæru sem gert er ráð fyrir í 4. mgr. 115. gr. núgildandi laga. Ef gallar eru á málatilbúnaði má dómari synja um útgáfu fyrirkalls skv. 3. mgr. 119. gr. Getur ákærandi þá bætt úr þeim ágöllum sem dómari telur vera á undirbúningi máls eða krafist úrskurðar dómara um synjunina, en synjunarúrskurð gæti hann kært til æðra dóms skv. 142. gr. Dómari gefur út fyrirkall en lögreglustjóri sér um birtingu þess, sbr. 2. mgr. 120. gr. Gert er ráð fyrir að sakborningur beri fram ósk um verjanda við birtingu fyrirkalls ef því er að skipta. Þetta getur leitt til hagræðingar og flýtisauka. Dómari skipar verjanda, sbr. 121. gr. Í XV. kafla er að finna reglur um meðferð mála í héraði og er um veruleg nýmæli að ræða. Í 122. gr. frv. segir um upphaf málsmeðferðar. Í fyrsta þinghaldi er mál þingfest með framlagningu ákæru og annarra gagna. Mál má eigi taka fyrir nema fyrirkall hafi verið birt ákærða en undantekning er þó gerð ef hann sækir þing. Skylt er að þing sé sótt af hálfu ákæruvaldsins sbr. 123. gr. Ef það er ekki gert mundi þingfesting að vísu fara fram en málinu yrði ekki lokið, heldur yrði að fresta því. Í þessu fyrsta þinghaldi ber fyrst að athuga hvort fram kemur krafa um frávísun máls. Dómari getur einnig vísað máli frá af sjálfsdáðum. Ef til frávísunar kemur ber að ákveða hana með úrskurði en ekki dómi eins og núgildandi lög gera ráð fyrir. Þá verður með þingfestingu gengið úr skugga um það hvort máli megi ljúka þá þegar skv. 124. -- 126. gr., en þær greinar geyma ákvæði um sérstaklega hraða meðferð. Ef ákærði sækir þing og játar brot ótvírætt, og brot varðar að mati dómara ekki þyngri refsingu en sekt, má gefa sakborningi kost á að ljúka máli með því að hann skuldbindi sig skriflega til greiðslu sektar og ákveður dómari þá að ljúka máli með þeim hætti, sbr. 124. gr. frv. Úr kröfu um sviptingu ökuleyfis og um upptöku má leysa með sama hætti. Ákærandi getur þó synjað um slíka afgreiðslu og krafist þess að dómur gangi. Þessi ákvörðun dómara um viðurlög svarar til dómsáttar samkvæmt gildandi lögum. Er þetta fljótvirk leið til þess að fá niðurstöðu í minni háttar málum. Ef ákærði sækir þing og játar brot skýlaust og hvorki dómari né aðilar telja þörf á sönnunarfærslu má dómari þegar leggja dóm á málið, enda liggi ekki í lögum þyngri refsing við broti en átta ára fangelsi, sbr. 125. gr. frv. Í þeim tilfellum er gert ráð fyrir að dómar verði mjög stuttir. Í 126. gr. frv. er heimilað að dæma tiltekin mál að sakborningi fjarstöddum. Hér er í verulegum atriðum um nýmæli að ræða, sem miðar að greiðari afgreiðslu einfaldari mála. Þessi heimild nær í fyrsta lagi til mála þar sem einungis kemur til greina að dæma mann í sekt, upptöku eigna eða réttindasviptingu og í öðru lagi mála þar sem ákærði hefur áður komið fyrir dóm, þ.e. á meðan rannsókn máls stóð, og játað brot sitt þar skýlaust, enda verði ekki dæmd þyngri refsing en sex mánaða fangelsi. Í málum þeim sem lokið verður skv. 124. -- 126. gr. er yfirleitt eigi skipaður verjandi nema ákærði óski þess. Hafi ákærði ekki verjanda né sjálfvalinn talsmann fer enginn lokamálflutningur fram, ella á að gefa ákæranda og verjanda kost á því að tjá sig stuttlega um lagaatriði og viðurlög áður en mál er tekið til dóms. Ef refsihámark brots sem ákært er fyrir er hærra en átta ára fangelsi, svo og ef ákærði neitar sök að einhverju leyti eða öllu, fer fram aðalflutningur máls. Aðalflutning máls mundi dómari einnig endranær geta ákveðið, t.d. ef hann dregur í efa að játning ákærða sé sannleikanum samkvæm eða telur að sönnunarfærsla og málflutningur sé æskilegur. Um aðalmeðferð máls eru fyrirmæli í 128. -- 130. gr. frv. Sé við útgáfu ákæru ljóst að um aðalmeðferð máls verði að ræða ber ákæranda að láta ákæru fylgja skrá yfir gögn sem fram verði færð af hálfu ákæruvaldsins. Við aðalmeðferð er ákærða skipaður verjandi, hvort sem hann óskar þess eða ekki, nema hann hafi sjálfur valið sér talsmann eða honum verði leyft að flytja mál sitt sjálfur. Ætlast er til að aðalmeðferð fari fram í einni lotu. Reglur um aðalmeðferð eru líkar reglum laga um meðferð einkamála í héraði um aðalmeðferð máls. Munnlegum málflutningi í lok aðalmeðferðar á að haga á sama hátt og nú, sbr. 2. mgr. 135. gr. núgildandi laga. Heimild til þess að flytja mál skriflega ef sérstaklega stendur á er á sama veg og nú er skv. gildandi lögum. XVI. kafli fjallar um dómsúrlausnir héraðsdómara og kemur í stað XX. kafla gildandi laga. Í 134. gr. er fjallað um ákvörðun dómara og úrskurð. Úrskurður er studdur forsendum en ekki ákvarðanir. Í 135. gr. er fjallað um dóma í minni háttar málum. Þar sem játning liggur fyrir eða mál er dæmt að ákærða fjarstöddum er ætlast til að dómar séu mjög stuttir. XVII. kafli fjallar um ákæru til æðra dóms. Reglum gildandi laga er lítið eitt breytt. XVIII. kaflinn fjallar um áfrýjun. Nokkur nýmæli mætti þar nefna. Í fyrsta lagi er í 147. gr. gert ráð fyrir að máli verði áfrýjað með tvennu móti. Í fyrsta lagi má áfrýja máli í heild sinni um: a. sakarmat, þ.e. um úrlausn á því hvort ákærði hafi gerst sekur um það athæfi sem honum er gefið að sök, b. færslu brota til refsiákvæða og um önnur lagaatriði, c. ákvörðun viðurlaga. En einnig má áfrýja máli einungis um þau atriði sem í b og c greinir, þ.e. um lagaatriði og viðurlög. Þegar um þessa takmörkuðu áfrýjun eina er að ræða er að því stefnt að málsmeðferð fyrir Hæstarétti geti orðið mun umfangsminni og fljótvirkari en ef máli er áfrýjað í heild sinni. Hvor aðila getur áfrýjað máli. Er hér raunar um orðalagsmun að ræða frá því sem nú er, en nú áfrýjar ákæruvaldið máli í öllum tilvikum, ýmist af sjálfsdáðum eða eftir kröfu ákærða. Eftir sem áður telst ákæruvaldið sóknaraðili máls fyrir Hæstarétti og gefur út áfrýjunarstefnu, samkvæmt 155. og 156. gr. frv. Í 153. gr. er áfrýjunarfrestur ákveðinn fjórar vikur í stað tveggja vikna. XIX. kafli fjallar um sakarkostnað. Felld eru niður ákvæði um ferðakostnað dómara, þóknun fyrir skjalaþýðingar og dómtúlkun og að gæsluvarðhalds- og flutningskostnaður ákærða teljist til sakarkostnaðar. Í XX. kafla er fjallað um kröfur borgararéttarlegs eðlis. Þessi kafli er að verulegu leyti í samræmi við gildandi lög. XXI. kafli fjallar um bætur til handa sakborningi og XXII. kafli fjallar um endurupptöku. Athygli er vakin á 2. mgr. 185. gr. um að ríkissaksóknari geti óskað endurupptöku til hagsbóta fyrir dómfellda. Einnig má benda á ákvæði 2. og 3. mgr. 126. gr. en þar er um sérstaka endurupptökuheimild að ræða þegar mál hefur verið dæmt að sakborningi fjarstöddum. XXIII. kafli fjallar að lokum um gildistöku og brottfallin lög. Gert er ráð fyrir að gildistaka frv. verði 1. júlí 1992 þegar aðskilnaður dómsvalds og framkvæmdarvalds gengur í gildi. Ég hef nú vikið að meginbreytingum er í frv. felast. Í stuttu máli felast þær í því að tryggja sem best réttaröryggi. Jafnframt lúta breytingarnar að auknu hagræði, m.a. með því að gera meðferð minni háttar mála einfaldari. Eðlilegt er að spurt sé hvort breytingarnar auki útgjöld ríkissjóðs. Í stuttu máli skal gerð grein fyrir því. Málsmeðferð verður dýrari að því leyti að gert er ráð fyrir að ákæruvaldið mæti nær ætíð fyrir dóm í refsimálum. Þetta þýðir þörf fyrir aukinn mannafla, einkum hjá ríkissaksóknara. Ef ríkissaksóknari nýtti sér heimild til þess að fela lögreglustjórum að fara með mál utan Reykjavíkur yrði viðbótarkostnaður minni. Nokkur atriði í frv. leiða til sparnaðar sem er einkum þessi: 1. Aukin heimild lögreglustjóra til þess að ljúka máli með sektarákvæðum. 2. Ítarlegri ákvæði um kvaðningu ákærða fyrir dóm og heimild dómara til þess að ljúka máli þótt ákærði mæti ekki í dómi. 3. Gert er ráð fyrir styttri dómum í einfaldari málum. 4. Ákvæði um svokallaðan aðalflutning máls ætti að auka hagræði. 5. Nýjar kæruheimildir ættu að stuðla að fækkun kærumála. 6. Nýjar reglur um áfrýjun, þ.e. möguleiki á að áfrýja hluta máls, þ.e. varðandi lagaatriði og viðurlög, ættu að leiða til sparnaðar. Til viðbótar þessum atriðum mætti nefna að í ráðuneytinu er nú unnið að undirbúningi aðskilnaðar dómsvalds og framkvæmdarvalds sem kemur til framkvæmda 1. júlí 1992. M.a. er stefnt að því að taka tölvur í auknum mæli í notkun í þágu dómstóla sem ætti að leiða til skilvirkari vinnubragða og hagræðingar og jafnframt verksparnaðar. Það sem hér hefur verið talið upp og horfir til sparnaðar ætti að verulegu leyti að vega upp á móti auknum kostnaði vegna aukinna verkefna ákæruvaldsins. Ég hef, hæstv. forseti, lokið við að mæla fyrir þessu frv. og legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Guðmundur Ágústsson : Virðulegi forseti. Hér hafa verið flutt tvö veigamikil mál, réttara sagt tveir lagabálkar um tvö svið lögfræðinnar. Annars vegar er um að ræða frv. til laga um gjaldþrotaskipti og hins vegar frv. til laga um meðferð opinberra mála. Bæði þessi frv. eru að mínu viti til bóta þeirri framkvæmd sem verið hefur. Þeir sem hafa unnið við störf á sviði lögfræðinnar hafa oft rekist á vegg þegar þessa tvo málaflokka ber á góma. Hér er að vísu verið að ræða um meðferð opinberra mála en ég tel rétt að fara nokkrum orðum líka um gjaldþrotaskipti, frv. það sem lagt var fram hér áðan og rætt var um. En það frv. boðar mikla stefnubreytingu frá því sem verið hefur og þá sérstaklega er varðar hvenær menn skuli teljast gjaldþrota. Ég held að sú skipan sem mælt er fyrir um í frv. sé mjög til bóta því menn eru oft að ósekju fyrir litlar kröfur gerðir gjaldþrota og með því stimplaðir til æviloka sem ógreiðslufærir og óalandi og óferjandi. Einnig tel ég til mikilla bóta að gera alla meðferð miklu skilvirkari eins og lýst er í grg. frv. og ljúka málum með betri hætti en verið hefur. Það er mjög athyglisvert sem kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh. að í 80 -- 85% af öllum málum sem eru úrskurðuð finnast engar eignir í búum, og nánast til þess eins gert hjá Gjaldheimtunni að fá mann úrskurðaðan að Gjaldheimtan geti afskrifað kröfur. Það er því miður raunin að meginhlutinn af gjaldþrotaúrskurðum, uppkveðnum í Reykjavík, er að kröfu Gjaldheimtunnar til þess eins að Gjaldheimtan geti afskrifað þessar kröfur sínar. Ég ætla ekki að fara frekari orðum um frv. til laga um gjaldþrotaskipti, en lýsi þeirri skoðun minni að ég tel það mjög til bóta og vonast eftir að þetta frv., þegar það kemur til meðferðar í hv. allshn., hljóti þar góða umfjöllun og verði afgreitt á þessu þingi. Frv. til laga um meðferð opinberra mála, sem er með réttu móti hér til umræðu, tel ég einnig til mikilla bóta. Þar er fjallað um mörg atriði sem hafa valdið efasemdum og ruglingi hvort standist þá skipan sem við viljum hafa hér á landi. Þá á ég sérstaklega við það hvort sú skipan ætti að vera að í minni háttar málum sé það dómari sem er í hlutverki ákæruvaldsins. Í þessu frv. er gert ráð fyrir því að í hverju máli, hvort sem málið er lítið eða stórt, þá fylgi ákærandi eða ákæruvaldið málunum eftir. Ég hef gagnrýnt það kerfi sem er nú, að dómurum skuli falið þetta vald. Dómararnir eiga að vera hinn hlutlausi aðili og eiga ekki að skipta sér af málum af þessu tagi að öðru leyti en að kveða upp dóminn. Það eru einnig fleiri atriði í þessu frv. sem ég mundi vilja fjalla hér um en tel samt ekki ástæðu til á þessu stigi að fara yfir. Ég mun frekar koma þeim athugasemdum að í meðferð málsins fyrir allshn. En ég vil lýsa yfir stuðningi við bæði þessi frv. enda vel samin. Réttarfarsnefnd hefur lagt mikið starf af mörkum við að koma þessu í mjög aðgengilegt og gott form. Sérstaklega hefur Markús Sigurbjörnsson unnið mjög gott starf við samningu þessa frv. en ég veit að hann lagði a.m.k. grunninn að frv. til laga um gjaldþrotaskipti. Það má benda á það hér að í öðrum löndum þar sem svona lagabálkar eru smíðaðir tekur það mörg mannár að smíða frv. af þessu tagi.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd breytingar á og viðauka við stofnskrá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Frv. þetta er á þskj. 121. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, The International Monetary Fund, var stofnaður skömmu eftir lok síðari heimsstyrjaldar og var Ísland meðal stofnaðilanna. Nú eru 154 aðildarríki að sjóðnum, Mongólía og Sviss hafa nýlega sótt um aðild að honum og þess er vænst að Sovétríkin bætist í hópinn innan tíðar. Þá má heita að í sjóðnum séu flest aðildarríki Sameinuðu þjóðanna. Starfsemi sjóðsins hefur tekið ýmsum breytingum frá stofnun hans. Í fyrstu beindust kraftarnir að því að útrýma hömlum á gjaldeyrisviðskiptum milli þjóða og greiðslum fyrir innflutning. Góður árangur á því sviði ásamt farsælu samstarfi fjölmargra þjóða um tollalækkun og afnám ýmissa viðskiptahafta og samstarf iðnríkjanna í efnahags- og framfarastofnuninni OECD hefur án alls efa örvað milliríkjaviðskipti og átt sinn þátt í örum efnahagsframförum á áratugunum eftir síðari heimsstyrjöld. Þessi þróun hefur ekki síst komið fámennum þjóðum eins og Íslendingum til góða sem byggja sína velferð að miklu leyti á utanríkisviðskiptum. Þegar fastgengisfyrirkomulagið leið undir lok árið 1971 varð mikil breyting á starfsemi sjóðsins þar sem hann lék ekki lengur meginhlutverk í ríkjandi gengisfyrirkomulagi og við gengisákvarðanir einstakra ríkja. Önnur veigamikil breyting varð á starfsemi sjóðsins þegar skuldakreppan í fjölmörgum þróunarríkjum, einkum ríkjum rómönsku Ameríku og í nokkrum ríkjum Austur-Evrópu, hófst árið 1982. Þá gegndi sjóðurinn lykilhlutverki í aðgerðum til að létta skuldabyrði þessara ríkja, og hefur síðan gert, og til þess að finna leiðir og örva hagvöxt og auka útflutningstekjur til að standa undir afborgunum og vöxtum af erlendum lánum. Oft á tíðum hafa frumkvæði og þátttaka sjóðsins með aðgerðum til hjálpar skuldugum þjóðum verið forsenda þess að aðrar fjölþjóðlegar fjármálastofnanir, einstök ríki og einkaaðilar hafa verið reiðubúin að leggja hönd á plóg við lausn slíkra viðfangsefna. Það er tilefni þessa frv. að sjóðráð Alþjóðagjaldeyrissjóðsins samþykkti hinn 28. júní á þessu ári að breyta stofnskrá sjóðsins og er það í þriðja sinn frá því sjóðurinn var stofnaður. Breyting þessi tekur gildi þegar 3 / 5 hlutar aðildarríkjanna, sem til samans ráða 86% af heildaratkvæðamagni í sjóðnum, hafa samþykkt hana. Það er gert ráð fyrir því og að því stefnt að þetta verði eigi síðar en í ársbyrjun 1992. Breytingin á stofnskránni er birt í heild sem fskj. með þessu frv. og vísa ég til þess skjals um orðalag á einstökum greinum. Ég vil þó hér fara örfáum orðum um meginefni tillögunnar. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, líkt og Alþjóðabankinn, getur gripið til þeirra ráða að svipta aðildarríki, sem brýtur gegn ákvæðum stofnskrárinnar, réttinum til að nota fjármagn sjóðsins. Bæti aðildarríkið ekki ráð sitt er heimilt að vísa því úr sjóðnum. Ólíkt Alþjóðabankanum getur sjóðurinn hins vegar ekki gengið skrefið skemur en þetta og svipt aðildarríki tímabundið atkvæðisrétti, brjóti það gegn stofnskránni. Breyting sú á stofnskránni sem hér er til umræðu felur einmitt í sér heimild af þessu tagi. Meginástæða þess að talin er þörf fyrir slíka breytingu er sú að nokkur aðildarríkjanna hafa ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart sjóðnum og ekki endurgreitt lán sem þau hafa fengið úr honum. Þessar vanskilaskuldir fara vaxandi og nokkur af þessum skuldugu ríkjum hafa hafnað því að eiga samstarf við sjóðinn til að leita leiða til að geta staðið í skilum. Vanskilaskuldir við sjóðinn veikja fjárhagsstöðu hans, hækka vexti á lánum til annarra aðildarríkja og gera honum erfiðara um vik að standa við skuldbindingar gagnvart öðrum aðildarríkjum. Tilefni breytinganna er sem sagt að gefa færi á millistigi við það að gera ekkert eða reka ríkið úr sjóðnum. Ég vil að síðustu geta þess að fyrir þinginu liggur annað frv. til laga um málefni Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er frv. til laga um heimild til ríkisstjórnarinnar að semja um hækkun á kvóta Íslands hjá sjóðnum og mun ég mæla fyrir því máli hér á eftir. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) : Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um heimild til hækkunar á kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Frv. þetta er á þskj. 122. Í frv. er óskað eftir heimild til að hækka kvóta Íslands hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum úr 59,6 millj. sérstakra dráttarréttinda, sem er jafnvirði 4.688 millj. kr. miðað við gengi 1. okt. sl., í 85,3 millj. SDR, sem er að jafnvirði 6.709 millj. kr. Jafnframt er Seðlabanka Íslands falið að leggja fram það fé sem nauðsynlegt er til þess að hækka kvótann. Starfsfé Alþjóðagjaldeyrissjóðsins byggist fyrst og fremst á framlögum, kvótum, aðildarríkja hans sem ákveðin eru með hliðsjón af þjóðartekjum viðkomandi ríkis, umfangi utanríkisviðskipta og örfáum öðrum efnahagsþáttum. Heildarkvótar sjóðsins hafa verið auknir átta sinnum með almennum kvótahækkunum, úr innan við 10 milljörðum SDR á fyrstu árum sjóðsins í núverandi stærð hans sem er 90,1 milljarður SDR. Með þeirri kvótahækkun sem hér er til umræðu og nú hefur verið ákveðin, níundu kvótahækkuninni, er ætlunin að auka kvótana í 135,2 milljarða SDR. Þessi hækkun tekur mið af aukinni efnahagsstarfsemi og alþjóðaviðskiptum í heiminum frá því áttunda almenna kvótahækkunin var gerð árið 1983 og af fjárhagsstöðu sjóðsins, áætlunum um starfsemi hans og nauðsyn þess að auka ráðstöfunarfé hans á komandi árum. Þessi hækkun á ráðstöfunarfé Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kemur á einkar heppilegum tíma því nú er ljóst að olíuverðhækkun í kjölfar atburðanna við Persaflóa kemur harkalega niður á olíuinnflutningsríkjum, einkum fátækustu ríkjunum í Afríku og ríkjum Austur - Evrópu, og eykur þörf þessara ríkja fyrir lán frá sjóðnum til að mæta greiðsluerfiðleikum gagnvart útlöndum. Þá er þess að geta að atkvæðavægi aðildarríkja í stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fer fyrst og fremst eftir kvóta þeirra. Þar hafa Bandaríkin stærstan kvóta, 20,08% af heildinni, þar á eftir koma Bretar með 6,94%, Vestur - Þýskaland með 6,06%, Frakkland með 5,02%, Japan með 4,73% og svo Saudi - Arabía með 3,59%. Eftir níundu kvótahækkunina og sérstakt samkomulag sem gert var í tengslum við hana um breytingar á stærðarhlutföllum og atkvæðavægi fimm stærstu ríkjanna mun hlutur Bandaríkjanna af heildinni verða 19,6%, Japans 6,1%, Vestur - Þýskalands 6,1%, Bretlands 5,5%, Frakklands 5,5% og Saudi - Arabíu 3,8%. Öll þau ríki sem ég hef nefnt með nafni eiga einn fulltrúa hvert af samtals 22 í framkvæmdastjórn sjóðsins. Norðurlöndin ráða nú til samans um 3,48% af heildarkvótanum í sjóðnum. Sú tala yrði lítillega hærri eftir þessa níundu kvótahækkun eða 3,5%. Þar af er hlutur Íslands 0,07% eða 0,06% eftir níundu kvótahækkunina. Norðurlöndin hafa í krafti þessa atkvæðastyrks sameiginlega einn fulltrúa í stjórn sjóðsins og skiptast á um að skipa hann. Eins og ég hef þegar nefnt mun kvóti Íslands hækka úr 59,6 millj. SDR eða jafnvirði 4.688 millj. kr. í 85,3 millj. SDR eða jafnvirði 6.709 millj. kr. miðað við gengið í októberbyrjun ef þetta frv. verður að lögum. Samkvæmt 23. gr. laga nr. 36 1986, um Seðlabanka Íslands, er hann fyrir hönd íslenska ríkisins fjárhagslegur aðili að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og mun því leggja fram það fé sem þarf vegna þátttöku Íslands í þessari kvótahækkun. Í samræmi við ákvæði í stofnskrá sjóðsins verður fjórðungur hækkunarinnar greiddur í sérstökum dráttarréttindum, SDR, þ.e. fjárhæð sem er nálægt 500 millj. kr., en 3 / 4 hlutar hækkunarinnar í íslenskum kr. Í raun verður hér ekki um eiginlegar peningagreiðslur að ræða frá Íslandi til annarra landa því sá hluti kvótahækkunarinnar sem greiddur er í sérstökum dráttarréttindum er tekinn af gjaldeyrisforða Seðlabankans og fluttur til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í bókhaldi hans þar sem þessi greiðsla myndar sérstaka gjaldeyrisinnstæðu hjá sjóðnum og telst því áfram hluti af gjaldeyrisforða Seðlabankans en er hins vegar til ráðstöfunar ef þörf krefur hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hér er því í raun einungis um að ræða breytingu á samsetningu gjaldeyrisforðans. Eins og ég áður nefndi verða 3 / 4 hlutar kvótahækkunarinnar, tæplega 1.500 millj. kr., ekki af hendi reiddar heldur eignast Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn innstæðu sem nemur þessari fjárhæð í íslenskum krónum hjá Seðlabankanum. Ávinningur Íslands af að taka þátt í þessari almennu kvótahækkun er einkum tvíþættur. Í fyrsta lagi geta aðildarríki sjóðsins tekið lán með hagstæðum kjörum hjá honum úr ýmsum lánaflokkum og miðast lánsfjárhæðir við tiltekið margfeldi af kvóta viðkomandi ríkis sem er breytilegt frá einum lánaflokki til annars. Lánveitingar úr sjóðnum eru eingöngu til þess hugsaðar að mæta greiðslujafnaðarerfiðleikum. Íslendingar hafa nokkrum sinnum tekið lán hjá sjóðnum vegna sveiflna í gjaldeyristekjum. Í fyrsta sinn árið 1960 í tengslum við efnahagsaðgerðir sem þá var gripið til. Næst var svo tekið lán hjá sjóðnum þegar síldin hvarf skyndilega af miðunum 1967 -- 1968 og þegar olíuverðhækkanir dundu yfir á áttunda áratugnum miðjum og loks þegar loðnubrestur varð árið 1982. Öll hafa þessi lán nú verið að fullu endurgreidd og er Ísland skuldlaust við sjóðinn. Í öðru lagi er þátttaka í kvótahækkun nauðsynleg til þess að Ísland haldi sínum hlut í atkvæðavægi í stjórn sjóðsins og þar með í því samstarfi sem við höfum átt við Norðurlönd á þessu sviði og hefur orðið okkur mikils virði og styrkur á marga lund. Í þriðja lagi má svo segja að með þessu séum við að leggja nokkurn skerf til þess að mæta greiðsluerfiðleikum ríkja þriðja heimsins. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á að hafa fleiri orð um þetta frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh. - og viðskn.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breytingu á lögum nr. 64 21. maí 1965, um rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Frv. þetta er í eðli sínu mjög einfalt. Það gengur út á það að heimila Hafrannsóknastofnun, að fengnu samþykki stjórnar þeirrar stofnunar og sjútvrh., að eiga aðild að rannsóknar - og þróunarfyrirtækjum sem séu hlutafélög eða önnur félög með takmarkaðri ábyrgð er þrói hugmyndir og hagnýti niðurstöður rannsóknar- og þróunarverkefna sem stofnunin vinnur að hverju sinni. Hér er um að ræða frv. sem er sambærilegt við löggjöf sem hefur verið samþykkt að því er varðar Háskóla Íslands, Iðntæknistofnun Íslands og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Það eru að sjálfsögðu mörg verkefni sem Hafrannsóknastofnun getur tekið þátt í með þessum hætti. Stofnunin hefur í vaxandi mæli aukið samstarf sitt við atvinnulífið um ýmsar rannsóknir, svo sem á fiskstofnum og í mörgum öðrum tilvikum. Nýlega skilaði sérstök nefnd skýrslu um það með hvaða hætti væri rétt að standa að rannsóknum varðandi eldi sjávarfiska sem er alllangt komið hér á landi þó ljóst sé að við verðum að gera þar verulegt átak ef við eigum ekki að dragast aftur úr öðrum þjóðum. Þessar rannsóknir ganga fyrst og fremst út á það að kanna með betri hætti en hingað til hefur verið gert hvort fyrir því sé grundvöllur að stofna til lúðueldis, þorskeldis, steinbíts- eða hlýraeldis. Hér er um kaldsjávarfiska að ræða sem hafa góð skilyrði hér við land. Þau ánægjulegu tíðindi hafa gerst að Íslendingum hefur tekist að klekja út lúðu. Og þótt þær séu aðeins tvær þá var það sá sami árangur sem Norðmenn náðu 1985, en á síðasta ári tókst þeim að klekja út 50 þús. seiðum. Það er einnig ljóst af þeim rannsóknum sem þegar hafa farið fram að mögulegt er að sleppa þorskseiðum og hefur komið í ljós að sá fiskur sem sleppt er veiðist að mestu leyti innan fjögurra km radíusar frá þeim stað sem sleppingin átti sér stað. Benda rannsóknir jafnframt til þess að ef tekst að ala þorskseiði á ódýrari hátt en nú er, en það er því miður allt of dýrt enn, þá muni slíkt eldi geta staðið undir sér í framtíðinni. Þetta er ekki síst áhugavert vegna þess að talið er að þorskstofnar séu margir hér á landi og þeir séu staðbundnir í hinum ýmsu fjörðum. Því er ekki ólíklegt að það megi ala þessa sérstöku stofna á þeim svæðum þaðan sem þeir koma og þannig bæta atvinnu og afkomu sjávarútvegs í framtíðinni. Þetta verður að hafa í huga með tilliti til þess að talið er að neysla á eldisfiski muni aukast í heiminum á næstu 20 árum úr 10 millj. tonna í jafnvel 30 millj. tonn. Þjóðir eins og Norðmenn hafa sett sér það markmið að auka eldi á fiski upp í 1 millj. tonna eftir 20 ár. Ef þeim tekst það gæti þar verið um að ræða verðmæti upp á 250 -- 350 milljarða íslenskra króna, sem er langt umfram heildargjaldeyristekjur Íslendinga. Og jafnvel þótt ekki mundi rætast nema brot af því er ljóst að hér getur verið um að ræða þýðingarmikla atvinnustarfsemi í framtíðinni ef rétt er staðið að rannsóknum og menn hlúa að þeim strax í upphafi. En að sjálfsögðu eru þetta mál sem taka langan tíma og árangur skilar sér ekki fyrr en að mörgum árum liðnum. Við ættum að hafa lært það varðandi uppbyggingu ýmissa atvinnugreina í landinu að það er rétt að leggja fjármagn í rannsóknir áður en mikilvægar ákvarðanir eru teknar. Og ef menn geta ekki lagt fjármagn í rannsóknir sem þessar, sem skapa möguleika inn í framtíðina, þá er líka ljóst að við munum dragast aftur úr í samfélagi þjóðanna. Því með þeim eina hætti að nýta alla möguleika sem eru fyrir hendi getum við tryggt góð lífsskilyrði til frambúðar. Þetta er dæmi um verkefni sem Hafrannsóknastofnun vill vinna að í samvinnu við atvinnugreinina og þetta frv. mun m.a. gera henni það kleift þótt nauðsynlegur fjárstuðningur ríkisins þurfi jafnframt að koma til. Ég vil að lokinni þessari umræðu, herra forseti, leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.