Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég ætla að halda áfram 2. umr. um frumvarp til fjárlaga þar sem frá var horfið í nótt. Mig langar að byrja á því að þakka hv. formanni fjárlaganefndar, Gunnari Svavarssyni, varaformanni fjárlaganefndar, hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni, og öðrum hv. þingmönnum sem með mér starfa í fjárlaganefnd fyrir skemmtilega og gefandi vinnu þetta haustið við gerð fjárlaganna. Ég verð að segja það sem kem að þessu verki í fyrsta sinn, eins og reyndar flestir aðrir hv. þingmenn í fjárlaganefnd, að þessi vinna hefur verið afar gagnleg og mjög fróðleg, ekki síst fyrir nýja þingmenn. Ég hygg að við það að sitja í fjárlaganefnd fái menn nokkuð góða yfirsýn yfir ekki bara ríkisreksturinn, þjóðhagsbúið, efnahagsmálin o.s.frv. heldur ekki síður hina ýmsu málaflokka sem heyra undir ríkiskassann. Það hefur verið þannig í haust eins og formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnar Svavarsson, gerði grein fyrir í ræðu sinni að nefndin hefur haldið ótal fundi og hitt margt fólk, einstaklinga, fulltrúa félagssamtaka, fulltrúa sveitarfélaga o.s.frv. og þetta hefur gefið mér sem nýjum þingmanni býsna góða innsýn í og yfirsýn yfir hin ýmsu mál. Það kom fram í gærkvöldi í umræðum af hálfu stjórnarandstöðunnar - reyndar skiptist hún í tvö horn í þessari umræðu, annars vegar fulltrúa Vinstri grænna sem vilja gera allt fyrir alla í þessu  Ég verð að segja að það olli mér vonbrigðum í umræðum að stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn sem er Vinstri grænir skyldi ekki leggja neitt uppbyggilegt inn í þessa umræðu, heldur koma bara með bölmóð og svartsýni, en auðvitað verða menn að eiga við sjálfa sig hvernig þeir nálgast sína pólitísku umræðu. Menn verða að eiga það við sjálfa sig hvernig þeir nálgast umræðu um fjárlög íslenska ríkisins og ef menn telja að leiðin sé að draga upp dökka mynd og koma ekki með neitt jákvætt inn í umræðuna er það bara þeirra. Varðandi Framsóknarflokkinn og talsmann framsóknarmanna í ríkisfjármálum, hv. þm. Bjarna Harðarson, var nokkuð annað upp á teningnum í umræðum í gær. Framsóknarflokkurinn lagði mjög mikla áherslu á aðhald og sparsemi og sú sem hér stendur og að ég hygg flestir aðrir þingmenn geta tekið undir þau varnaðarorð sem birtust í ræðum hv. þm. Bjarna Harðarsonar og fleiri framsóknarmanna í gær. Auðvitað erum við í þeirri stöðu í efnahagslífinu að það eru ýmis teikn á lofti um að menn verði að fara varlega. Það er þó ekki þar með sagt að menn geti í þessum fjárlögum dregið allt til baka og sett í bakkgír. Ég held því þvert á móti fram að þessi fjárlög séu um margt mjög ábyrg og sýni það að menn taka efnahagsstjórnina og ríkisfjármálin mjög föstum tökum. Það eru tvö mál sem ég vil nefna hér af því að eftir þeim var kallað í umræðu og ekki tóm til að blanda sér í hana nema í stuttum tveggja mínútna andsvörum. Hér var kallað eftir fingraförum Samfylkingarinnar á þessu fjárlagafrumvarpi. Ég leyfi mér að mótmæla að þeirra sjái ekki stað. Þvert á móti nefni ég ein þrjú stór mál sem glögg merki sjást um í þessu fjárlagafrumvarpi. Í fyrsta lagi er aðgerðaáætlun í málefnum barna og unglinga sem var lögð fram af hálfu hæstv. félagsmálaráðherra á fyrstu dögum þingsins í sumar og var samþykkt og er komin í farveg. Síðan nefni ég jafnréttismálin. Eins og hv. þingmenn hafa e.t.v. tekið eftir hefur í fjölmiðum nokkuð verið fjallað um nýtt frumvarp til jafnréttislaga sem hæstv. ráðherra félagsmála, Jóhanna Sigurðardóttir, hefur lagt fram. Ég held því fram að í því frumvarpi séu mörg merk ákvæði sem eiga eftir að breyta miklu í jafnréttisbaráttu og jafnrétti kynjanna hér á næstunni. Þar vil ég sérstaklega nefna tvö atriði, í fyrsta lagi ákvæði um að úrskurðir úrskurðarnefndar jafnréttismála skuli vera bindandi - sem ég tel vera afar mikilvægt réttlætismál. Við höfum í gegnum tíðina séð að þær konur sem hafa skotið málum sínum til kærunefndar jafnréttismála og oft og tíðum fengið þá niðurstöðu að á þeim hafi verið brotið hafa sjálfar þurft að fylgja málum eftir alla leið upp í Hæstarétt. Eitt ónefnt sveitarfélag í landinu hefur lent í því í tvígang að starfsmaður þess sveitarfélags hefur þurft að fara með mál sín fyrir Hæstarétt, unnið málin þar og fengið dæmdar bætur mörg ár aftur í tímann.  Annað atriði sem er afar mikilvægt líka í þessu frumvarpi snýr að launaleynd. Það hefur verið eitt helsta baráttumál kvennahreyfingarinnar um langa hríð að aflétta henni. Það er atriði í þessu frumvarp sem lýtur að því og því ber mjög að fagna. Ég nefni bara þessi tvö atriði í þessu frumvarpi. Það eru ótal margt annað sem markar spor ef þetta frumvarp verður samþykkt. Í umræðum í gærkvöldi var líka kallað eftir áherslum Samfylkingarinnar í málefnum eldri borgara, lífeyrisþega og öryrkja. Ég ítreka það sem kom fram í umræðunum í gær af hálfu flokkssystkina minna sem þar töluðu, að milli 2. og 3. umr. verða kynntar hugmyndir sem lúta að því að bæta kjör þessara hópa. Framlagning náðist einfaldlega ekki fyrir 2. umr. hér en unnið er hörðum höndum að því að útfæra þessar tillögur og þær verða lagðar fram við 3. umr. Af því að ég nefni það að ekki hafi náðst að vinna þessar tillögur í tíma fyrir 2. umr. vil ég líka nefna það hér, af því að menn ræddu um framkvæmd fjárlagafrumvarpsins í gærkvöldi og nótt, að í þetta sinn var fjárlagavinnan komin mjög langt frá stofnunum og ráðuneytum þegar ný ríkisstjórn tók við völdum og Samfylkingin kom að þessum málum. Ég nefni það sérstaklega vegna þess að formaður Vinstri grænna sagði í umræðum í gær að fingraför Samfylkingarinnar sæjust ekki á frumvarpinu. Nú hef ég nefnt þrjú atriði hér en ég benti líka hv. þingmanni, formanni Vinstri grænna, á að það tekur langan tíma að snúa stóru skipi. Það er ekki hægt að ætlast til þess að öll þau atriði sem ríkisstjórnarflokkarnir settu á oddinn í síðustu kosningabaráttu sjáist í fyrsta fjárlagafrumvarpi nýrrar ríkisstjórnar. Það ættu reyndar margir hv. þingmenn Vinstri grænna í þessum sal að þekkja og vita vegna þess að samstarfsmaður minn til margra ára, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, sem sat með mér í borgarstjórn Reykjavíkur í 12 ár og vann að mörgum góðum framfaramálum með mér þar, veit að það tekur langan tíma þegar menn koma að verki í fyrsta sinn að láta sjá að nýir herrar og nýjar frúr séu komnar til valda. Ég nefni þetta hér vegna þess að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson gegndi í mörg ár formennsku í leikskólaráði borgarinnar þegar þáverandi meiri hluti tók við þeim málum algerlega í lamasessi. Það tók hins vegar um 10 ár að breyta því alveg. Ég nefni það hér til að undirstrika að það tekur allt tíma, ekki síst í ríkiskerfinu þar sem hlutirnir gerast hægt, og menn verða einfaldlega að gefa nýrri ríkisstjórn lengri tíma en sex mánuði til að hrinda öllum sínum kosningaloforðum í framkvæmd. Fjárlagafrumvarpið endurspeglar eins og ég sagði áherslur ríkisstjórnarinnar og þessi atriði sem ég nefndi áðan. Ég mun koma sérstaklega að samgöngumálunum á eftir en gert er ráð fyrir að gera stórátak í samgöngumálum á næstu missirum. Samfylkingin lagði reyndar í síðustu kosningabaráttu mikla áherslu á uppbyggingu samgöngumála, vega og fjarskipta, vegna þess að við erum þeirrar skoðunar að góðar samgöngur og góð fjarskipti séu forsenda byggðar í landinu. Það er tómt mál að tala um að flytja störf út á land, að það sé hægt að vera með störf án staðsetningar, háskólamenntað fólk á stöðum ef það er ekkert fjarskiptasamband. Ef menn geta ekki treyst á öflugt net gagnaflutninga og að vegir séu opnir svo að hægt sé að komast til byggðanna er tómt mál að tala um slíkt. Tryggar og góðar samgöngur eru í rauninni stærsta byggðamálið, vil ég leyfa mér að segja. Þess vegna er ég afar stolt af því að verið sé að fara í þetta stóra og mikla átak í samgöngum á næstu missirum, stærstu framkvæmd sem hefur verið farið í í samgöngum þjóðarinnar frá því að hringvegurinn, þjóðvegur 1, var lagður á sínum tíma. Þótti það mikið afrek á þeim tíma. En ég kem betur að samgöngumálunum á eftir. Ég nefndi áðan að fjárlaganefnd hefði hitt marga aðila, félagasamtök, einstaklinga, sveitarfélög og stofnanir. Mér fannst örla á því í umræðum í gær, en töluvert var rætt um safnliði, að sumir hv. þingmenn gerðu nokkuð lítið úr mikilvægi slíkra styrkveitinga. Ég held að við verðum að átta okkur á því að 1, 2, 5 eða 10 milljónir í verkefni sem verið er að vinna, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi, geta skipt sköpum um afkomu tiltekinna verkefna og um það að hlutirnir gangi upp. Ég þekki það af eigin raun, eftir að hafa á árum áður starfað hjá félagasamtökum, að styrkveitingar frá ríkinu og frá fjárlaganefnd, þó að við teljum þær kannski smáar í stóra samhenginu, þegar verið er að tala um milljarðana, geta skipt öllu máli. Því er ánægjulegt að sjá þegar rýnt er í fjárlagafrumvarpið að mörg erindi, sem einhverjir mundu kalla lítil, fá framgang og stuðning fjárlaganefndar, sem ég tel að skipti miklu máli. Vil ég sérstaklega nefna mannréttindamál en gerð er tillaga um 10 millj. kr. framlag til Mannréttindaskrifstofu Íslands. Ég tel að það skipti afar miklu máli. Ég hefði að sjálfsögðu viljað sjá hærri upphæð þar inni. Skrifstofan var einu sinni á fjárlögum en var því miður tekin út af þeim, en að þessu sinni er verið að setja þar inn upphæð. Ég fagna því og ég veit að þetta mun styrkja Mannréttindaskrifstofuna mjög mikið. Ég vil nefna Framkvæmdasjóð fatlaðra, en tillaga er um 75 millj. kr. framlag til að mæta verkefnum í stofnframkvæmdum. Þeir peningar skipta þann sjóð afar miklu máli og er ánægjulegt að sjá þetta í frumvarpinu. Ég vil nefna jafnréttisfulltrúa ráðuneytanna. Ég talaði áðan um jafnréttisfrumvarp hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Gert er ráð fyrir, í samræmi við áherslur nýrrar ríkisstjórnar, að veittar verði 32 millj. kr. til að standa undir heildarkostnaði við fjögur stöðugildi jafnréttisfulltrúa við Stjórnarráðið. Mér finnst það skipta afar miklu máli og ríma við þær áherslur sem við sjáum t.d. í fjárveitingu til Mannréttindaskrifstofu. Ég vil vekja athygli á einu máli úr umhverfisráðuneytinu, sem ég er mjög ánægð með að sjá hér inni, en það eru fjárveitingar í svokallaðan Vatnajökulsþjóðgarð. Gert er ráð fyrir að fara af stað með samkeppni um Vatnajökulsþjóðgarð á næstunni. Sú sem hér stendur fékk nýverið það verkefni af hálfu umhverfisráðherra að leiða þá vinnu og vera formaður dómnefndar um samkeppni Vatnajökulsþjóðgarða og þeirra gestastofa sem byggja á þar. Þar á að reisa fjórar gestastofur, eina á hverju rekstrarsvæði. Sú fyrsta á að rísa á Skriðuklaustri, önnur á Kirkjubæjarklaustri, sú þriðja í Mývatnssveit og sú fjórða á Hornafirði. Það er mjög ánægjulegt að sjá þessar áherslur á Vatnajökulsþjóðgarð í frumvarpinu. Reyndar er líka annar þjóðgarður inni í frumvarpinu. Það er þjóðgarðurinn á Snæfellsnesi með 50 millj. kr. framlag. Ég held að báðir þessir þjóðgarðar eigi eftir að verða okkur til sóma þegar fram líða stundir. Þá vík ég, herra forseti, að samgöngumálum. Þau bárust í tal í gærkvöldi og eins og ég sagði áðan er fram undan gríðarlegt átak í þeim málaflokki. Þannig háttar til að við eigum eftir að fá, bæði í samgöngunefnd og inn á hið háa Alþingi, endurskoðun á samgönguáætlun og þá gefst tóm til að ræða einstaka vegi nánar. En allt útlit er fyrir eins og staðan er í dag, og reyndar hefur það verið kynnt af hálfu samgönguráðherra, að færa þurfi fé milli liða í samgönguáætlun. Eru það ríflega 2,5 milljarðar kr., ef ég man rétt, sem þarf að færa til. Þau verkefni sem verða færð til eru þau sem eru útgjaldafrekust. Þar stendur upp úr hin margumtalaða Sundabraut sem rætt hefur verið um fram og til baka, ekki einungis á þessum vettvangi heldur líka í borgarstjórn Reykjavíkur í mörg ár. Þannig háttar til að sú sem hér stendur hefur á öðrum vettvangi átt orðastað við þáverandi ríkisstjórn varðandi það verkefni, varðandi skipulagsþátt þess máls. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að heppilegra sé að fara svokallaða ytri leið en Vegagerðin og þáverandi samgönguyfirvöld töldu besta kostinn þann að fara svokallaða innri leið með því að móta land, búa til brýr og helgaðist sú skoðun fyrst og fremst, að ég hygg, af kostnaði, þ.e. innri leiðin var mun ódýrari en sú ytri. Stundum þurfa hugmyndir að vera lengi í gerjun, lengi í umræðunni til þess að þær þroskist og þróist og verði að því sem maður leggur upp með í upphafi. Eftir margra ára umræðu um Sundabraut ákvað þáverandi meiri hluti í borgarstjórn Reykjavíkur, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, og ég fagnaði mjög því framtaki, að skoða upp á nýtt svokallaða ytri leið, þ.e. að fara Sundabrautina í göngum. Það hefur gert það að verkum að málið hefur frestast. Menn hafa verið að skoða kostnaðarþáttinn upp á nýtt, umhverfisþætti o.s.frv. Við stöndum einfaldlega frammi fyrir því núna að öðru hvorum megin við áramót þarf að taka af skarið því að þessari vinnu varðandi ytri leiðina er nú lokið. Það þarf að taka af skarið af hálfu samgönguráðherra, samgönguyfirvalda og þingsins í samráði við borgaryfirvöld í Reykjavík um hvora leiðina verður farið. Ég hef aldrei legið á þeirri skoðun minni að ég tel mun heppilegra að fara ytri leiðina Sundabraut. Hún sé heppilegri fyrir byggðaþróun á höfuðborgarsvæðinu, hún sé umhverfislega heppilegri. Þó að hún kunni í krónum og peningum talið að vera örlítið dýrari eins og er þá muni það til lengri tíma litið jafna sig út. Ákvörðunina þarf að taka öðru hvorum megin við áramótin og eftir það geta menn einhent sér í þá vinnu sem þá er fram undan að byggja og leggja Sundabraut. Mér hefur stundum fundist, herra forseti, í umræðum um Sundabraut að menn telji hana fyrst og fremst hagsmunamál Reykvíkinga eða höfuðborgarsvæðisins. Það er af og frá. Þetta samgöngumannvirki mun þvert á móti nýtast byggðum landsins, ekki síst Vesturlandi og Norðurlandi. Ég bendi á að nú nýverið samþykktu hagsmunasamtök á Norðurlandi vestra, að ég hygg, ályktun sem var send til mín sem formanns samgöngunefndar þar sem megináhersla var lögð á lagningu Sundabrautar í vegaframkvæmdum þjóðarinnar. Menn eru að átta sig á því út um allt land að Sundabraut er ekki einungis hagsmunamál Reykvíkinga, hún er hagsmunamál landsins alls. Því er brýnt að taka af skarið og ég treysti hæstv. samgönguráðherra til þess að standa í lappirnar og styðja þá sem hér stendur í því að fara þá leið sem við teljum heppilegasta sem er ytri leið Sundabrautar í göngum. Þá getum við vonandi þokað þessu mikla hagsmunamáli fram á við á næstunni Á það var bent í umræðum í gær að vegna mikillar þenslu í samfélaginu stæðum við hugsanlega í þeim sporum að ekki væri hægt að koma í lóg, ef svo má að orði komast, öllum þeim fjármunum sem þó eru inni til samgöngumála á næsta ári. Það kann vel að vera að svo sé. Nú er hins vegar búið að taka út þessi stóru verkefni sem ég nefndi áðan, Sundabrautina og síðan verður væntanlega tilfærsla á Suðurlandsvegi og Vesturlandsvegi. Ef í ljós kemur að færa þarf til verkefni eða að ekki sé til mannskapur eða tæki á landinu til að bjóða í og sinna umræddum vegaframkvæmdum verður svo að vera. En ekki er hægt að gera ráð fyrir því fyrir fram í fjárlagafrumvarpinu. Það kann vel að vera, eins og bent var á í umræðum í gær, að ef þensla verður mikil, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, geti það verkað jákvætt að þessum framkvæmdum verði frestað. Í sjálfu sér ætla ég, herra forseti, ekki að hafa þetta lengra að sinni. Ég ítreka í lokin þakkir mínar til samnefndarmanna í fjárlaganefnd fyrir afskaplega skemmtilegt og gefandi starf, ekki eingöngu á fundunum sjálfum heldur ekki síður utan þeirra.

Herra forseti. Ég er undrandi á þeim málflutningi sem við hlustuðum á í ræðu hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur. Ég hlýt að spyrja: Hvers konar málflutningur er það að ætla að afgreiða heilan stjórnmálaflokk með þeim hætti sem hún gerði í ræðu sinni, með því að segja að ekkert nema svartnættið komi frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði? Vinstri hreyfingin – grænt framboð vildi gera allt fyrir alla, eins og hér var sagt, og ekkert uppbyggilegt kæmi frá þeim. Margur heldur mig sig. Hvaða flokkur lofaði í kosningunum í vor öllum öllu ef það var ekki Samfylkingin? Svona málflutningur dæmir sig að sjálfsögðu sjálfur. Sagt er að varnaðarorð hafi m.a. komið frá Framsóknarflokknum og ýmis teikn séu á lofti um að erfiðlega muni horfa í efnahagsmálum. Hvaða flokkur hefur haft uppi varnaðarorð í efnahagsmálum, ekki bara í þessari umræðu heldur allt þetta ár, ef ekki Vinstri hreyfingin – grænt framboð? Er það ekki málefnaleg afstaða sem frá okkur hefur komið í því efni? Ég frábið mér að Vinstri hreyfingin – grænt framboð sé afgreidd með þeim hætti sem þingmaðurinn gerði. Ég hlýt að spyrja: Er það reynsla hennar af okkar góða samstarfi í 12 ár í Reykjavík - er það reynsla hennar af mér að ég stundi ómálefnalegan málflutning, að ég komi með óábyrgar tillögur sem ekki sé innstæða fyrir? Ég kannast ekki við það. Við höfum í þessari umræðu komið með tillögur um útgjöld. Við höfum líka komið með tillögur um tekjur til að mæta þeim útgjöldum. Nú kann vel að vera að Samfylkingin eða stjórnarliðar séu ekki sammála þeim tillögum. Gott og vel. Þá er hægt að takast á um það. En tillögurnar eru málefnalegar og við höfum haft uppi ábyrgan málflutning.

Herra forseti. Ég skil satt að segja ekki æsinginn í málflutningi hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar yfir orðum mínum. Það hlýtur hver þingmaður í þessum sal að mega hafa þær skoðanir sem honum sýnist, bæði á einstökum þingmönnum og einstökum stjórnmálaflokkum. Ég var einfaldlega að lýsa skoðunum mínum eftir að hafa hlustað á málflutning fjögurra þingmanna Vinstri grænna í allt gærkvöldi, fram á nótt og síðan í morgun um ríkisfjármálin og um frumvarp til fjárlaga sem við ræðum hér. Ég hef góða reynslu af samstarfi við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson. Skoðun mín á framkomu Vinstri grænna í þessu máli hefur ekkert með persónu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar eða samstarf okkar í Reykjavík að gera. Við höfum þvert á móti átt ánægjulegt samstarf og starfað lengi saman. Ekki verður hins vegar litið fram hjá því í þessari umræðu að neikvæðnin, og ég vil leyfa mér að segja nöldrið, sem hefur oft og tíðum komið fram í umræðum frá vinstri grænum, er ekki uppbyggileg. Munurinn á málflutningi framsóknarmanna, þó að ég hæli ekki framsóknarmönnum á hverjum degi, og vinstri grænna var átakanlegur í umræðunum í gær og heldur áfram að vera það. Ég átta mig ekki á því að menn þurfi að koma í pontu á Alþingi og kveinka sér undan þessari gagnrýni. Menn eru í stjórnmálum og verða að þola að þeir séu gagnrýndir. Ef menn þola það ekki ættu menn kannski að leita annars staðar að vinnu en hér við Austurvöll.

Herra forseti. Nákvæmlega, menn verða að þola gagnrýni. En ég hef upplifað það í þessari umræðu áður að ef einhver flokkur tekur óstinnt upp gagnrýni, sérstaklega frá okkur vinstri grænum, þá er það Samfylkingin og þingmenn hennar. Engin uppbyggileg umræða eða tillögur frá vinstri grænum. Gott og vel. Við leggjum til réttlátari skattbyrði. Við leggjum til aukin framlög til velferðarmála. Við leggjum til framlög til sveitarfélaganna og að dregið verði úr útgjöldum til varnarmála. Gott og vel. Samfylkingin segir að það séu engar uppbyggilegar tillögur. Það er þá þeirra skoðun. Ég held, virðulegi forseti, að sannleikurinn sé sá, og ég þekki mína ágætu vinkonu hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, að henni líði bara svona óskaplega illa yfir því að vera í kompaníi með Sjálfstæðisflokknum og að hún skuli ekki vera í sama liði og við vinstri græn hér á hv. Alþingi eins og hún hefur verið í borgarstjórn Reykjavíkur á annan áratug. Það kæmi mér ekki á óvart að ónot hennar í okkar garð stafi af því fyrst og fremst að henni líður illa yfir því kompaníi sem hún er í hér á Alþingi og hún sé einfaldlega að reyna að tala sig frá þeirri ónotatilfinningu. Svo vel þekki ég þennan ágæta þingmann að ég held að það sé nú fyrst og fremst það sem veldur hugarangri hennar og ónotum í okkar garð, hún reynir því að koma öllu því sem hún upplifir sjálf í lífi sínu og afstöðu sinni gagnvart Sjálfstæðisflokknum yfir á okkur þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það er auðvitað ekki málefnalegt og kannski ekki þægilegt fyrir hv. þingmann. En eins og við höfum upplifað t.d. í borgarstjórn Reykjavíkur í haust þá er rétt að minna hv. þingmanninn á að það er hægt að gera breytingar. Ef mönnum líður illa í kompaníi við Sjálfstæðisflokkinn, eins og t.d. átti við um 

Herra forseti. Mér þykir nú hv. þm. Árni Þór Sigurðsson heldur betur verið farinn að færa sig upp á skaftið ef hann telur að hann þekki minn innri mann betur en ég sjálf. Þvert á móti líður mér ágætlega í þessu samstarfi og ég verð að gleðja eða hugga þingmanninn með því að mér líður mun betur í þessu samstarfi en í minni hluta í borgarstjórn Reykjavíkur. Það skiptir nefnilega máli, eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson veit, að vera í meiri hluta. Það skiptir máli að vera í þeirri aðstöðu að koma málum sínum í farveg. Það var auðvitað alveg augljóst af málflutningi vinstri grænna í gærkvöldi og í dag að þau eru ekki enn þá búin að jafna sig á þeim hörmungum sem riðu yfir þann flokk í vor þegar hann komst því miður ekki  Hv. þingmaður segir að alltaf sé hægt að gera breytingar. Það er alveg hárrétt, það er alltaf hægt að gera breytingar. Það er líka hægt að gera þær breytingar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, að breyta um taktík í umræðu, koma í uppbyggilegri, jákvæðri og gleðilegri umræðu en vinstri grænir hafa sýnt af sér í umræðu um fjárlögin. Og af því að hv. þingmaður var að tala um tillögur vinstri grænna, þá komu þær nú fram með býsna sérkennilegum hætti við gerð fjárlagafrumvarpsins. Þær voru ekki lagðar fram við fjárlaganefnd. Við höfðum ekki hugmynd um þær. Þeim er skellt hér inn í þingið á síðustu stundu, útgjaldatillögum upp á 10 milljarða kr. Það tel ég, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, þrátt fyrir okkar góða vinskap, ekki vera ábyrgan málflutning. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins minnast á tvö mál í þessu andsvari. Í fyrsta lagi Vatnajökulsþjóðgarð sem allir þingflokkar voru sammála um að stofnsetja og lög um það voru undirbúin sameiginlega af öllum þingflokkum og löggjöf samþykkt hér samhljóða. Mér finnst vanta töluvert upp á að fjárveitingar til stofnunar þessa þjóðgarðs séu í samræmi við þær tillögur sem þingflokkarnir komu sér saman um á sínum tíma og ég vil inna hv. þingmann eftir því hvort þess sé ekki að vænta að bætt verði úr í þeim efnum á milli 2. og 3. umr. þannig að fjárveitingin nálgist það að vera í samræmi við þá framkvæmdaáætlun sem menn hafa komið sér saman um varðandi uppbyggingu þessa þjóðgarðs. Í öðru lagi þá vil ég segja um fjárveitingar til samgöngumála og Sundabrautar að það veldur mér vonbrigðum að verið er að skera niður fjárframlög til samgöngumála um tvo og hálfan milljarð króna á næsta ári. Þó að það heiti tímabundinn niðurskurður þá getur það aldrei orðið annað vegna þess að fjárlög eru jú bara til eins árs. Það verða því að fylgja með upplýsingar um að þessir tveir og hálfi milljarður króna sem á að skera niður á næsta ári komi þá fram síðar en ég hef ekki heyrt nein fyrirheit um það. Ég tek undir áherslur hv. þingmanns varðandi Sundabraut. Það er mjög nauðsynlegt að greiða fyrir umferðinni norður á bóginn eftir höfuðborgarsvæðinu um Vestur- og Norðurland. Það er verið að setja mikla peninga í samgöngubætur út frá höfuðborgarsvæðinu, annars vegar til Suðurnesja og hins vegar til Suðurlands. Með því er verið að stýra byggðaþróuninni á þau svæði. Það verður auðvitað meiri uppbygging þar sem samgöngurnar eru betri og vilji menn hafa jafnvægi að þessu leytinu til, þá verður 

Herra forseti. Fyrst varðandi Vatnajökulsþjóðgarð. Eins og kom fram í máli mínu þá er ég mjög mikil áhugamanneskja um þetta verkefni. Það er hins vegar ekki ljóst hvort aukið fjármagn kemur til verkefnisins milli 2. og 3. umr., svo ég sé bara alveg heiðarleg við hv. þingmanninn varðandi það. En ég mun svo sannarlega beita mér fyrir því að þetta verkefni fái þann framgang sem það á skilið og treysti á atbeina hv. þingmanns í þeim efnum. Varðandi samgöngumálin þá er ánægjulegt að heyra að það er samhljómur milli hv. þingmanns og þeirrar sem hér stendur um Sundabrautina og ytri leið. Varðandi þá fjármuni sem hann spurði um þá er þetta fyrst og fremst tilfærsla á fjármunum vegna þess að ekki er hægt að fara í þessi verkefni. Það er m.a. vegna skipulagsþáttanna sem ég nefndi áðan en það stendur ekki annað til en að fjármunir verði færðir til og hafist verði handa um leið og hægt er vegna umhverfis- og skipulagsþátta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég vil ítreka það að hvetja hv. stjórnarþingmenn til þess að standa að uppbyggingu Vatnajökulsþjóðgarðs með þeim hætti sem flokkarnir hafa komið sér saman um í undirbúningi málsins. Það er algjörlega óásættanlegt að taka umhverfismálin og setja þau til hliðar og leggja minni áherslu á að standa við áætlanir í þeim efnum en í öðrum málaflokkum. Menn verða að fara að umgangast umhverfismálin með jafnábyrgum hætti eða sama hætti, skulum við segja, og menn umgangast aðra málaflokka. Ég hvet því hv. þingmann til þess að beita sér í þeim efnum og efast svo sem ekki um að hún muni gera það. Varðandi niðurskurðinn á fjárveitingum til vegamála er það út af fyrir sig rétt að sum verkefni sem ákveðið hefur verið að ráðast í eru ekki komin það langt í undirbúningi að hægt sé að bjóða þau út. Meðal annars þau verkefni, langþráð, vestur á fjörðum sem hafa tafist mjög lengi, í Austur-Barðastrandarsýslu. Þar þarf að ráðast í verulegar vegabætur og nýja vegi til þess að vinna bug á þeim óvegum sem þar eru, bæði vondir vegir og illfærir. Ég óttast dálítið að þegar skorið er niður með þessum hætti þá geti það bitnað á þeim framkvæmdum sem allra síst mega við því að verða fyrir frekari töf en orðið er. Þannig að ég vænti þess að hv. þingmaður muni eftir því þegar verður farið að deila út þessum niðurskurði, að hann verði ekki látinn bitna á þessum vegarköflum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnari Svavarssyni og hv. þm. og jafnframt varaformanni fjárlaganefndar, Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir góða yfirferð í 2. umræðu um fjárlögin. Um leið vil ég að sjálfsögðu þakka því ágæta fólki samstarfið sem er með mér í fjárlaganefnd og tek undir með öðrum sem hér hafa talað að það samstarf hefur verið að nánast öllu leyti mjög gott. Mig langar aðeins að koma inn á vinnubrögð fjárlaganefndar. Ýmsir hv. þingmenn hafa fjallað um vinnubrögð hennar og rétt er sem komið hefur fram að auðvitað er ýmislegt sem betur má fara í þeim vinnubrögðum að mínu mati. Að fjárlaganefnd skuli eyða lunganum af tíma sínum á meðan fjárlagavinnan fer fram í að taka viðtöl um leið og einstaka nefndir gera það líka, oft og tíðum við sama fólkið, þá finnst mér stundum að tímanum væri betur varið og menn gætu skipt verkum betur á milli sín. Einnig hefur verið bent á að fjárlaganefnd hafi ekki nógu öfluga hagdeild á bak við sig og geti þar af leiðandi ekki legið nógu mikið yfir því hvaða áhrif það sem fram kemur í fjárlögunum hafi á efnahagslífið. Ýmsir hafa nefnt, og ég tek undir með þeim, að gott væri að efla og koma upp einhvers konar hagdeild sem væri stoðdeild við skrifstofu fjárlaganefndar. Ég held að nauðsynlegt sé að fjárlaganefnd átti sig betur á samspili efnahagslífsins við fjárlagagerðina. Bankarnir og fleiri hafa t.d. bent á það, bæði Seðlabanki og viðskiptabankarnir. Þeir sem bent hafa á þetta mættu þó stundum hugsa um hvaða áhrif aðgerðir þeirra hafa á efnahagslífið. Sú þensla sem verið hefur á Íslandi að undanförnu er ekki einkaverk núverandi og fyrri ríkisstjórna heldur er klárlega um að ræða þá stefnu sem rekin hefur verið af bankakerfinu þar sem ótakmarkað lánsfé hefur farið í umferð nánast án þess að nokkurra spurninga sé spurt. Það hefur myndað mikið skrið á fasteignamarkaði og augljóslega valdið þenslu, ekki bara á þeim markaði heldur einnig þenslu í neyslu sem skilar sér síðan í hærri verðbólgutölum en viljum sjá. Við höfum reyndar oft og margsinnis séð hærri verðbólgutölur en nú, en blikur eru á lofti, eins og menn hafa bent á varðandi húsnæðismarkaðinn sem hefur verið meginskýringin á verðbólgunni. Hann virðist vera að gefa eftir og það skyldi þó ekki vera að við sæjum verðbólgutölur lækka mjög hratt nú á næstu mánuðum. Ég tek undir með hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur þegar hún segir að mikil svartsýni ríki í málflutningi vinstri grænna. Það vakti athygli mína að þegar hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hélt ræðu sína í gær þá sagði hann orðrétt, held ég að megi segja, að menn ættu að vera hugsi í stað þess að vera hamingjusamir í gleðinni. Ég held kannski að hv. þingmaður mætti einmitt taka sér til fyrirmyndar að vera hamingjusamur í gleðinni, því að klárlega vantar alla gleði í hans málflutning, svo mikið er víst. Hv. þingmaður rakti hugsanlega þróun á olíuverði, hugsanlega þróun á álverði og hugsanlega þróun markaða í ræðu sinni. Alltaf benti hann á hvað hugsanlega gæti gerst ef illa færi, hann tók alltaf verstu nálgun í hverju máli fyrir sig. Hann sá fyrir sér að olíuverðið mundi tvöfaldast, álverðið mundi snarlækka og markaðirnir yrðu rjúkandi rústir. Maður veltir stundum fyrir sér hvernig þeir sem svona hugsa treysta sér til að fara fram úr á morgnana. Það er svo sem allt í lagi að koma með ákveðin varnaðarorð en að allt sé að fara á versta veg held ég að sé orðum aukið, svo ekki sé meira sagt. Þá hafa framsóknarmenn talað úr ræðustól á þá leið að fjárlögin séu allt of þanin en lítið hefur þó farið fyrir sparnaðartillögum af þeirra hálfu. Ég verð hins vegar taka undir það sem fram kom í ræðu hv. þm. Bjarna Harðarsonar í gær að þetta eru engin sparnaðarfjárlög, það er alveg hárrétt hjá þingmanninum. Við þurfum klárlega að hugsa um samhengi fjárlaganna á efnahagslífið en það er kannski hugsunin í fjárlögunum, þ.e. við sjáum fyrir okkur að efnahagslífið gefi nú eftir, að þenslan sé að minnka, og þess vegna sé komið inn með ýmsar framkvæmdir í fjárlagafrumvarpinu. Menn geta síðan dregið úr framkvæmdum eins og gert hefur verið, m.a. í ríkisstjórnarsamstarfi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég held að það sé mun vænlegri aðferð en að bæta inn framkvæmdum, eins konar fjárauka, á miðju þingi. Það er miklu betra að hafa þá framkvæmdaþætti inni og draga úr þeim ef mönnum sýnast málin vera að þróast í átt til of mikillar þenslu. Ég átta mig ekki alveg á hvernig saman fer að tala annars vegar um þanin fjárlög og óttast um leið harða lendingu. Ég held að harða lendingin kæmi ef við værum á niðurleið. Hv. þm. Bjarni Harðarson tók ágætissamlíkingu með flugvélinni í gær og sagði að ef við værum á niðurleið, mundum við skella til jarðar vegna þess að botninn dytti úr efnahagslífinu, ef ég skildi hv. þingmann rétt. Þá er einmitt nauðsynlegt að koma með upphæðir og fjármagn af hliðarlínunni, setja fjármagnið inn á réttu augnabliki til þess að ná mjúkri lendingu og fara í flugtak strax aftur. Mér finnst því vera ákveðin mótsögn í þessu hjá hv. þingmanni en hins vegar er margt í málflutningi hans sem ég get vel tekið undir. Að sjálfsögðu tek ég varnaðarorð hans alvarlega varðandi eyðsluna því að allt gengur út á að kunna sér hóf í þeim efnum. Ég vil koma örstutt inn á ágæta ræðu sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hélt í gær en hann talaði um auknar tekjur á milli 1. og 2. umr. sem koma inn í fjárlögin þar sem hann benti á að skattar væru kvikir. Þar talaði hann sérstaklega um fjármagnstekjuskattinn og tek ég heils hugar undir það. Í ljósi þess að við horfum á allt aðra markaði, hlutabréfamarkaðurinn hagar sér þannig að það er margt sem bendir til þess að tekjur af fjármagnstekjuskatti verði miklu minni á næsta ári heldur en á þessu ári. Tölurnar sem bætast inn í frumvarpið eru tölur sem koma inn vegna þess að horft er á tölur sem þegar eru komnar inn á þessu ári vegna síðasta árs í gegnum fjármagnstekjuskattinn. Þess vegna óskaði fjárlaganefnd sérstaklega eftir því að efnahags- og skattanefnd mundi skoða hvort það væri rétt nálgun. Ef ég skildi hv. þingmann rétt þá taldi hann líka að virðisaukaskatturinn væri vantalinn en ég held að þarna sé líka kvikur skattur á ferðinni og ekkert sem segir, burt séð frá uppgjöri ársins í ár, að virðisaukaskatturinn á næsta ári verði jafnmikill og fyrstu níu mánuðir þessa árs gefa til kynna. Vilji menn að neysla minnki verður innkoma vegna virðisaukaskatts að sjálfsögðu minni. Varðandi skatta lögaðila sem bætast inn í frumvarpið, einn og hálfur milljarður ef ég man rétt, byggir það á uppgjöri bankanna þar sem við sjáum hver afkoma þeirra er fyrstu níu mánuðina. Þess vegna er hægt að taka þá tölu inn með nokkurri vissu sem sýnir okkur í rauninni að þegar bankarnir eru búnir að gera níu mánaða uppgjör sitt getum við séð tekjuskatt á lögaðila. Það sýnir okkur hvað bankarnir eru orðnir þýðingarmiklir fyrir afkomu ríkissjóðs og undirstrikar hvað hagkerfi okkar er bankadrifið. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kom inn á lífsgæðaskýrslu Sameinuðu þjóðanna og rétt eins og honum tókst að tala um olíuverðið í 200 dollurum á tunnuna og markaðir væru allir að fara niður á við og álverðið væri sígandi þá er það alltaf spurning um hvað spámenn lesa. Ég las aðra spá þar sem spáð er 5% hækkun á álverði næstu árin. Svo veifar hann annarri skýrslu þar sem hið gagnstæða kemur fram og ég treysti mér ekki til að gera upp á milli spámannanna sem þar eru á ferð. Undirstrikað var sérstaklega að þótt við værum í efsta sæti í lífsgæðaskýrslu Sameinuðu þjóðanna þá munaði ákaflega litlu á okkur og hinum þjóðunum þannig að það var ákveðinn svekkelsistónn í því að við skyldum ekki taka hina í nefið. Ég held að við höfum öll gert okkur grein fyrir að Ísland og hin Norðurlöndin raða sér í efstu sætin og ekki munar miklu á milli, enda fylgja þessar þjóðir býsna svipuðu efnahagsmódeli þótt eitthvað kunni að skilja á milli, sérstaklega þegar kemur að skattlagningu þar sem skattar á Íslandi eru mun lægri heldur en á hinum Norðurlöndunum. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að það þarf að koma á einhvers konar þjóðarsáttarandrúmslofti. Að þeirri þjóðarsátt þurfa fleiri að koma en voru í síðustu þjóðarsáttarsamningum í ljósi þess sem ég sagði áðan, að efnahagslífið væri orðið gríðarlega bankadrifið. Afkoma þjóðarinnar er í mjög miklum tengslum við bankana og við höfum séð á síðustu dögum að þegar álagið á bönkunum hækkar þá falla markaðir og bankarnir setja allt í lás, menn fá ekki lán og vextir hækka o.s.frv. Þess vegna held ég að í því andrúmslofti sem þarf að koma á sé nauðsynlegt að draga fleiri að borðinu og ég held að fjármálafyrirtækin og bankarnir hljóti að vera þeir sem bætast við þann hóp sem kom að gömlu þjóðarsáttarsamningunum. Markmiðið er alveg skýrt. Það er fyrst og fremst að bæta kjör þeirra sem eru með lökustu kjörin í dag. Það er verkefnið og þarf að vera þannig, eins og í gömlu þjóðarsáttarsamningunum, að það skili sér ekki upp allan stigann með tilheyrandi víxlverkunum og rugli sem kemur síðan langverst niður á þeim sem hafa lökust kjörin í dag. Í lokin vil ég segja að fjárlagafrumvarpið er að mörgu leyti mjög gott. Það er reyndar svolítið merkilegt sem fram kemur varðandi túlkanir á tölum þegar talað er um tekjuafkomuna. Ef landsframleiðsla eykst og fjárlögin og eyðsla í fjárlögum eru lægra hlutfall af landsframleiðslunni, jafnvel þótt fjárlögin fari langt fram úr áætlunum, bara ef hlutfallið lækkar, tala menn um aðhaldsstefnu. Það er dálítið merkilegt. Ég held að menn ættu að horfa meira til þess hve miklu er eytt frá einu ári til annars. Auðvitað gera fjárlögin það. Þau horfa sérstaklega hversu miklu er eytt frá einu ári til annars í heildina og einnig hversu miklu er eytt í rekstur. Þá eru framkvæmdir og annað slíkt einangrað frá og í frumvarpinu er um 2% aukningu að ræða í rekstrinum en það ruglar fólk svolítið í ríminu. Maður getur barið sér á brjóst og sagt: Hér er mikið aðhald ef landsframleiðslan eykst því að hlutfallið lækkar jafnvel þótt eytt sé langt fram úr því sem áætlað var. Mér skilst að þarna sé á ferðinni alþjóðleg nálgun og í samanburði er hún alltaf notuð. Ég held að það væri meira aðhald fyrir okkur sjálf ef við hugsuðum um málið á öðrum nótum, þ.e. hvernig við breytum eyðslunni frá einum tíma til annars, burt séð frá þessum blessuðu hlutföllum sem geta ruglað mann í ríminu.

Herra forseti. Ég vil gera athugasemdir við nokkur atriði í ræðu hv. þm. Ármanns Kr Ólafssonar, sér í lagi að hv. þingmaður sagði að e.t.v. þyrfti að vera til hagdeild hjá fjárlaganefnd. Ég er ekki á móti því að hafðir séu sérfræðingar í vinnu fyrir þingið þótt heldur sé ég aðhaldssamur á öll opinber útgjöld. Ég held þó að það hefði afskaplega litlu breytt vegna þess að núverandi meiri hluti fjárlaganefndar hefur ákveðið í samráði við ríkisstjórnina að skella algerlega skollaeyrum við ráðleggingum allra hagfræðinga. Engu hefði breytt þótt við hefðum haft enn einn hagfræðihópinn til að ráðleggja okkur að gera ekki það sem verið er að gera. Það eru einfaldlega ekki ráð neinna hagfræðinga að farið sé fram með fjárlög eins og þau sem nú liggja fyrir. Hv. þingmaður vék að því að fjárlaganefnd horfi til þess hversu mikil eyðsla væri í krónum talið í lokaorðum sínum og það er alveg rétt. Heildareyðslan er mun meiri nú en áður. Við komum þó ekki í veg fyrir harða lendingu með því að setja hagkerfið á annan endann núna. Þvert á móti verður hin harða lending verri eftir því sem við höldum uppi falskara gengi, hærri vöxtum og meira ójafnvægi - því verra verður að lenda þegar aðeins fer að draga úr. Ekki þarf fleiri hagfræðinga til að segja okkur það. Það hafa þegar margir gert.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir en umræðan um hagdeildina spratt upp úr því að ég ræddi um vinnubrögð fjárlaganefndar. Málið snýst um að við getum áttað okkur betur á hvað hagstærðirnar þýða í samhengi við hagkerfið og beitum okkar vinnu meira í þá veru í staðinn fyrir að huga að smærri málum, horfa á smáa liði og ákveða smáar upphæðir. Við ættum í staðinn að einbeita okkur meira að heildarmyndinni. Það var það sem ég átti við fyrst og fremst. Hægt væri að taka sérumræðu varðandi falska gengið og hærri vexti vegna þess að eitt af því sem við stöndum frammi fyrir er vísitölubinding. Vaxtahækkanir Seðlabankans bíta því ekki eins og um venjuleg vaxtalán væri að ræða þannig að mönnum væri refsað strax við næstu afborgun þegar vextir Seðlabankans hækkuðu. Við erum þar að auki komin með það traust hagkerfi að þegar við hækkum vexti treysta erlendir aðilar sér til að koma með erlent fjármagn inn í landið til að spila á vaxtamuninn. Það þýðir auðvitað að menn horfa til Íslands og íslensks gjaldmiðils sem miklu traustari gjaldmiðils og traustara efnahagskerfis heldur en verið hefur undanfarna áratugi.

Herra forseti. Ég get tekið undir margt varðandi vinnubrögð fjárlaganefndar. Og þó að það hafi verið þarft verk að velta fyrir sér mörgum þeim litlu fjárveitingum sem við vorum að vinna í að hausti og áttum mjög gott samstarf um, ég og hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson og aðrir fjárlaganefndarmenn, þá breytir það ekki því að við höfum þó haft tíma til þess að kynna okkur til nokkurrar hlítar ráðleggingar hagfræðinga varðandi ríkisfjármálin og þær ráðleggingar eru allar á einn veg. Raunar er það svo að meira að segja í þessari bók sem gefin er út af fjármálaráðuneytinu og er grundvallaráróðursrit fyrir þeim fjárlögum sem nú liggja frammi, að þegar maður les þar milli línanna þá er alveg ljóst að hagfræðingar þeir sem þar halda á penna þeir sjá hlutina eins. Þeir sjá váboðana í því sem allir sjá, það er alveg sama hvar er borið niður. Það að bæta við fleiri ráðgjöfum til að segja okkur þetta, það er eins og að kalla á enn einn ráðgjafann handa þeim sem eru ákveðnir í að hætta sér í voðann. Hafi menn ákveðið að fara á fyllerí þá gera þeir það hvað sem sagt er. Það er það sem er að gerast hér, að ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur ákveðið að …  Það höfðum við í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það höfum við ekki nú. Það er það sem er alvarlegt áhyggjuefni að það er enginn vilji til þess að hafa hér góða hagstjórn og sést kannski best af þeirri ræðu sem hér var flutt af hv. þm. Ármanni Ólafssyni þar sem hann beinlínis upplýsti að þenslan í fjárlögunum 

Herra forseti. Hv. þm. Bjarna Harðarsyni finnst þetta ekki merkileg hagstjórn. En þetta er nú sú hagstjórn sem var viðhöfð þegar Framsóknarflokkurinn hafði Stjórnarráðið.

Aldrei.

Það var gripið til aðhaldsaðgerða á sínum tíma undir forsæti hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar.

Það var aldrei vísvitandi …

Ég hef aldrei sagt að það væri vísvitandi gert. Ég er þvert á móti að segja að margt bendi til þess að nú sé hjöðnun í hagkerfinu. Þess vegna fara menn fram með þessi fjárlög, til þess að koma til móts við þá hjöðnun vegna þess menn trúa því að það sé verið að koma með innspýtingu á réttum tíma. Það er búið að vera gríðarlegt fjármagn á hliðarlínunni til þess að koma inn með það á réttum tíma og menn hafa trú á því að nú sé sá tími kominn. Það er eitt að horfa í baksýnisspegilinn og svo er annað að horfa fram fyrir sig. Eftir öll varnaðarorð hv. þingmanna Framsóknarflokksins um að hér sé að draga hratt saman og að hér geti orðið hörð lending, þá hljótum við að vilja koma inn með auknar framkvæmdir á þeim tímapunkti. Mér finnst það bara liggja í hlutarins eðli. Ég tel því að það sé verið að koma með fjármunina á réttum tíma en vonandi erum við ekkert að fara að gefa neitt mikið eftir í efnahagslífinu. Vonandi er fasteignamarkaðurinn ekki að fara að hrynja né annað slíkt að fara að gerast. En mér finnst alveg einsýnt að það sé ekkert öðruvísi að draga úr framkvæmdum í mikilli þenslu en að ætla að kalla saman þing og koma á einhverjum aukafjárlögum 

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er staða ríkissjóðs góð en engu að síður þarf að gæta hófs og stöðugt að vinna að því að bæta rekstur stofnana og gera þeim jafnframt auðveldara fyrir að halda sig innan ramma fjárlaga. Það að staða ríkissjóðs er jafnsterk og raun ber vitni gefur meira svigrúm til að styrkja rekstrargrunn stofnana og má sjá þess stað í fjáraukalagafrumvarpinu og í þeim breytingum sem hér liggja fyrir við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Eins og fram hefur komið í umræðunni er gert ráð fyrir að styrkja rekstrargrunn nokkurra heilbrigðisstofnana. Þar á meðal er Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Gert er ráð fyrir að Heilbrigðisstofnun Suðurnesja fái 46 milljónir til þess að styrkja klíníska starfsemi sjúkrahússins og 60 millj. kr. fjárveitingu til að styrkja núverandi rekstur sjúkrahússins. Með þessum fjárveitingum er stjórnendum gert kleift að reka stofnunina innan ramma fjárlaga. Til Heilbrigðisstofnunar Suðurlands er gert ráð fyrir 132 millj. kr. til að styrkja núverandi rekstur og eins er gert ráð fyrir 71 millj. kr. til að taka í notkun 14 ný hjúkrunarrými í viðbyggingu stofnunarinnar. Í fjáraukalagafrumvarpinu er auk þess gert ráð fyrir að greiða upp áætlaðan greiðsluvanda í árslok 2007 hjá sömu stofnunum. Rekstur þessara stofnana verður þá kominn í viðunandi horf og á ábyrgð stjórnenda að reka stofnanirnar innan fjárheimilda. Með þessu móti er hægt að mæta m.a. síauknum íbúafjölda á þessum svæðum með skilvirkri og vandaðri þjónustu og gera þessum stofnunum kleift að takast á við aukin verkefni. Heilbrigðisstofnun Suðurnesja hefur glímt við margvíslegan vanda á undanförnum árum og íbúar svæðisins sótt heilbrigðisþjónustu út fyrir svæðið í töluverðum mæli. Öll aðstaða hefur þó verið að batna á síðustu árum og þjónustan hefur aukist jafnt og þétt. Þess vegna skiptir miklu máli nú að styrkja rekstrargrunn stofnunarinnar svo hægt verði að bæta þjónustuna enn frekar og gera stofnuninni kleift að veita íbúum Suðurnesja eins mikla þjónustu í heimabyggð og kostur er og nýta þann mannauð sem þessi stofnun hefur yfir að ráða. Þannig nýtum við fjármagnið best. Í fjárlögum er að auki gert ráð fyrir 500 millj. kr. til annarra heilbrigðisstofnana og hjúkrunarheimila sem eiga við rekstrarvanda að stríða. Skipting á þeim fjármunum mun liggja fyrir við 3. umr. fjáraukalaga. Þá er lagt til að 160 millj. kr. verði varið til Sjúkrahúss Suðurlands til að flýta framkvæmdum við fyrstu hæð viðbyggingar stofnunarinnar. Jafnframt er gert ráð fyrir fjárveitingu til að reksturs hjúkrunarrýma fyrir aldraða svo að þau geti komist í notkun snemma á næsta ári. Viðbygging við Sjúkrahús Suðurlands er glæsileg bygging og kemur til með að breyta allri aðstöðu mjög til betra horfs þegar hún kemst að fullu í notkun. Víða um land eru vegir sem flokkast sem safn- og tengivegir í mikilli þörf fyrir viðhald eða endurbyggingu. Undanfarin ár hafa fjárveitingar dugað skammt en að þessu sinni eru fjárveitingar í þann málaflokk auknar um 700 millj. kr. Þessi fjárveiting hefur glatt þingmenn og sérstaklega hv. þm. Jón Bjarnason og ég deili svo sannarlega þeirri ánægju með honum. Einnig er gert ráð fyrir 400 millj. kr. fjárveitingu í framkvæmdir við Bakkafjöruveg en gert er ráð fyrir að tengja fyrirhugaða Bakkafjöruhöfn við hringveginn með nýjum vegi frá hafnarstæðinu upp með Markarfljóti og við hringveginn. Talið er mikilvægt að leggja þennan veg vegna efnisflutninga að ferjuhöfn. Þá má nefna að beiðni um framkvæmdir til þess að stöðva landbrot sem berast Landgræðslu ríkisins eru fjölmargar og eru fjárveitingar í fjárlagafrumvarpi vegna þessa. En til fjárlaganefndar barst nú beiðni þar sem Hornafjarðarfljót hafa breytt rennsli sínu þar sem þau koma undan jökli og munu án efa eyða algrónu landi verði ekkert að gert. Sama vandamál er með Jökulsá á Fjöllum í Herðubreiðarlindum. Tillit hefur verið tekið til mikilvægis þessara mála og fjárveitingar auknar í verkefnið. Fjárlaganefnd bárust mjög mörg erindi um fjárframlög til ýmissa verkefna á vegum sveitarfélaga, einstaklinga, stofnana og félagasamtaka. Aukning þessara beiðna er talin vera um 40% frá síðasta ári. Fjárlaganefnd getur engan veginn orðið við öllum þeim beiðnum sem nefndinni berast. Því er alveg ljóst að margir fá ekki þær upphæðir sem óskað var eftir og enn aðrir fá ekki neitt í sinn hlut. Það er því nokkuð ljóst að ekki verða allir ánægðir sem umsóknir hafa sent inn til fjárlaganefndar. Við úthlutun að þessu sinni var tekið tillit til landsbyggðarinnar, til þeirra svæða sem þenslan hefur ekki náð til. Það eru landsvæði sem glíma við þann vanda að fólk er jafnvel að flytja í burtu. En það verður að segjast eins og er að mörg verkefni sem eru nú þegar komin af stað og hugmyndir að nýjum verkefnum eru mörg hver mjög athyglisverð og vel til þess fallin að bæta mannlífið á landsbyggðinni og auka ferðamennsku á viðkomandi stöðum og eru því atvinnuskapandi. Mikil gróska er í landinu í endurbyggingu gamalla húsa, varðveislu báta og uppsetningu menningar- og sögusetra svo eitthvað sé nefnt. Öll þessi verkefni eru hið besta mál og með þessu móti varðveitist menningararfur okkar. Uppbygging menningartengdrar ferðaþjónustu er orðin mjög öflug hér á landi. Það er athyglisvert að sjá hversu mikill áhugi er fyrir uppbyggingu safna og setra sem tengjast sérkennum staða og landshluta og segja ákveðnar sögur úr lífi þjóðarinnar. Það er því ánægjulegt í þessu sambandi að benda á að í vikunni bárust þær fréttir frá alheimsþingi kvenna í atvinnurekstri, að Sigríður Margrét Guðmundsdóttir hlaut nýsköpunarverðlaun sem samtökin veita fyrir áhugaverðasta fyrirtækið sem sprottið hefur upp á undanförnum þremur árum, fyrir landnámssetrið í Borgarnesi. Þar hefur verið farin sú leið að koma íslenskum menningararfi á framfæri á nýstárlegan hátt. Verkefnið hefur verið styrkt af fjárlaganefnd og sýnir að fagleg uppbygging á þessu sviði vekur athygli bæði hér heima og erlendis. Á þessu sést einnig að styrkir sem koma frá fjárlaganefnd skipta miklu máli til þess að koma svona verkefnum af stað, þó að þeir séu ekki alltaf stórir. Þetta styrkir einnig sveitarfélögin en forráðamenn sveitarfélaga gera sér æ betri grein fyrir mikilvægi þess að hlúa að þeim vaxtarsprota sem menningarmál eru. Vel uppbyggð menningartengd ferðaþjónusta eykur fjölbreytni í atvinnustarfsemi sveitarfélaga og bætir í leiðinni lífsgæði íbúanna. Það hefur verið athyglisvert fyrir nýjan þingmann eins og mig að hitta allan þann fjölda einstaklinga og sveitarstjórnarmanna sem fylgdu erindum sínum eftir við fjárlaganefnd, að kynnast hugmyndum þeirra og verkefnum sem jafnvel eru farin að skila árangri á hinum ýmsu sviðum í samfélaginu. Virðulegi forseti. Það hefur einnig verið bæði fróðlegt og áhugavert að starfa í fjárlaganefnd. Starfsandinn þar hefur verið góður. Ég vil þakka nefndarmönnum samstarfið og sérstaklega hv. formanni Gunnari Svavarssyni og hv. varaformanni Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir gott samstarf á þessu hausti.

Hæstv. forseti. Við erum í 2. umr. um frumvarp til fjárlaga. Það hefur verið athyglisvert að fá sem nýr þingmaður tækifæri til að vinna í fjárlaganefnd og taka þátt í því mikla starfi sem þar er unnið. Ég vil í upphafi þakka samstarfsfólki í fjárlaganefnd, og ekki hvað síst formanni, varaformanni og starfsfólki nefndarinnar, fyrir mikla og góða vinnu. Í vinnu fjárlaganefndar var lögð áhersla á að reyna að nýta hæfileika og getu allra stjórnarmanna. Stjórnarandstaðan var dregin inn í þá vinnu af fullum krafti og ég tel það afar gott skref. Sjálfur hef ég verið talsmaður þess að líta ekki alltaf á málin út frá því hvort maður er í stjórn eða stjórnarandstöðu eða í hvaða flokki maður er heldur leita þeirra leiða sem best virka hverju sinni og skila hvað mestum árangri. Það var mikil lífsreynsla, eftir að hafa einungis verið í bæjarpólitík áður, að sjá með hvaða hætti slíkt frumvarp er unnið. Það verður að segjast eins og er að við 1. umræðu kemur frumvarpið nánast tilbúið frá fjármálaráðherra og frá ríkisstjórn þannig að fjárlagagnefndin tekur við ansi tilbúnum pakka. Í framhaldinu fylgja síðan heimsóknir ráðuneyta og greinargerðir um hvaða málum þau vilja helst fylgja eftir og síðan heimsóknir einstakra stofnana. Kannski hefur hvað mestur tími farið í ýmsa safnliði og sú vinna hefur veri rædd töluvert í þingsal í tengslum við fjárlagavinnuna. Þar er vinnulagið á þann veg að stór hluti safnliða fer samkvæmt tillögum fagnefnda í gegnum fjárlaganefnd og hafa töluverðar vangaveltur verið um hvort við getum ekki breytt þeirri vinnu og fært álagið út fyrir sjálfa lokavinnuna við fjárlögin. Ég styð raunar þá hugmynd að við reynum að flýta þessu, taka þetta mun fyrr svo að við getum einbeitt okkur að sjálfri fjárlagavinnunni. Það verður að segjast eins og er að fjárlaganefnd gefst allt of lítill tími til að ræða þær grundvallarforsendur og þau markmið sem vinna þarf eftir. Það er einlæg ósk mín að fjárlaganefnd fái tækifæri til að koma að vinnunni strax eftir áramótin þegar farið verður að undirbúa fjárlög næsta árs og þá líka að rammafjárlögum sem boðuð hafa verið þar sem um er að ræða þriggja ára áætlun um rammann fyrir fjárlögin. Leiðarljósið í þeirri vinnu er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar, með hvaða hætti við viljum að fjárlögin beini okkur að þeim markmiðum. Deila má um stóra þætti í frumvarpinu eins og fram hefur komið. Það er þó athyglisvert, og lýsir e.t.v. því erfiða hlutverki sem fjármálaráðherra og raunar fjárlaganefndin öll hefur, að stjórnarandstaðan hefur klofnað í afstöðu sinni til tekjuhlutfalls og líka til þess hversu umfangsmikil fjárlögin eigi að vera. Tillögur koma frá Framsóknarflokknum um samdrátt og niðurskurð en frá öðrum um að halda óbreyttri línu og jafnvel að bæta í. Jafnframt hefur komið fram að tekjuspá undanfarinna ára hefur verið erfið. Það kom ágætlega fram í máli þingmanna í umræðunni í gær. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon taldi að við mættum búast við því að fjárlagatekjurnar væru ofáætlaðar. Ef ég man rétt hafði hv. þm. Jón Bjarnason, í inngangsræðu sinni fyrir hönd Vinstri grænna, miklar efasemdir um tekjurnar líka og taldi þær jafnvel vanáætlaðar. Þetta sýnir í hvaða stöðu við erum. Það er erfitt að áætla tekjurnar í því umhverfi sem við erum í dag þar sem stór hluti teknanna byggist á tekjum fyrirtækja og alls konar fjármagnstekjum, tekjum sem geta breyst mjög mikið á skömmum tíma. Í umræðum um fjárlög hefur einnig komið fram að miklar væntingar eru til Samfylkingarinnar. Samfylkingin er rukkuð um kosningaloforð og ýmis stefnumál, og ég fagna því. Ég vek þó athygli á því að myndaður hefur verið stjórnarmeirihluti og gefin út stefnuyfirlýsing og það er fyrst og fremst verkefni stjórnarandstöðunnar að hengja þá stefnuyfirlýsingu á okkur og krefja okkur svara ef ekki er staðið við það sem þar stendur. Því miður hefur Samfylkingin ekki einfaldan meiri hluta í þinginu. Að því kann að koma og þá verður auðveldara fyrir okkur að standa við þær yfirlýsingar sem gefnar eru í aðdraganda kosninga. Helst mátti skilja á orðum hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar í gær að hann öfundaði okkur mjög af kosningaloforðunum, þau hefðu komið hv. þingmanni á óvart og valdið Vinstri grænum vandræðum. Það segir okkur þá að vel hefur tekist til. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson dásamaði í umræðum í gær viðskilnað fyrrverandi ríkisstjórnar og kannast ekki við neitt af því sem var í farteskinu frá fyrrverandi ríkisstjórn. Hann sór af sér alla aðkomu að Grímseyjarferjumálum þótt hann hafi verið formaður fjárlaganefndar á þeim tíma, taldi sig hafa verið leyndan upplýsingum og harma ég ef það er rétt. Auðvitað ber það vott um slaka vinnu og slök samskipti milli viðkomandi ráðherra og formanns fjárlaganefndar á þeim tíma. Ég ætla að vona að við getum gert betur en svo að vísa málum þar á milli. Annars held ég að fjáraukalögin fyrir árið 2007, sem eru svo sem ekki hér til umræðu, en hafa verið kynnt og eru áfram til umfjöllunar í fjárlaganefnd, segi meira en margt annað þegar menn skoða þær viðbætur sem þar eru til að rétta upp halla á einstökum stofnunum og greiða vanrækslusyndir frá þeim tíma. Varðandi fjárlögin bið ég fólk um að líta á þau, eins og ég sagði áðan, með tilliti til stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar og með hvaða hætti þau uppfylla þá stefnuyfirlýsingu. Menn geta þá metið hvort Samfylkingin hefur haft áhrif á þá stefnuyfirlýsingu eður ei. Sjálfur tel ég að stefnuyfirlýsingin leiði í ljós að afar gott jafnvægi er á milli stjórnarflokkanna enda hefur tekist ágætt samstarf um flesta þætti fjárlaga. Meginmál í fjárlagaumræðunni eru byggðamál, menntamál og að hluta til félagsmál. Það er stefnumál Samfylkingarinnar, og var jafnframt stefnumál Sjálfstæðisflokksins á síðustu metrunum fyrir kosningar, að vinna að þessum málaflokkum og við eigum að geta fylgt þeim málum eftir í stjórnarsamstarfi. Ég ætla í þessari ræðu að einblína á byggðamál, menntamál og félagsmál út frá þeim nefndum sem ég starfa í. Auk fjárlaganefndar eru það menntamálanefnd og félags- og tryggingamálanefnd. Fjárlög þessa árs bera þess merki að byggðamálin eru ofarlega á blaði. Menn geta auðvitað haldið því fram að niðurskurður á þorskkvóta hafi kallað á ákveðnar aðgerðir og fátt annað sé gert en að bregðast við því með sérstökum mótvægisaðgerðum. En ef það er ekki stefna og stefnuyfirlýsing að setja fram slíkar mótvægisaðgerðir og fylgja þeim eftir veit ég ekki hvað er að vinna að málum. Mótvægisaðgerðirnar voru miðaðar við að horfa til lengri tíma og styrkja grunngerðina, efla samgöngur og reyna að hraða enn frekar fjarskiptum og nettengingum og styðja vel við menntun á landsbyggðinni. Allt hefur þetta verið sett inn í fjárlögin með ýmsum hætti og ég tel það útúrsnúninga þegar menn ætla að fara að sortera og segja: Þetta var bara þetta eða þetta kom frá einhverjum öðrum tíma. Fjárlögin birtast hér með þeim stefnumálum sem ríkisstjórnin hefur og þó að ýmislegt vanti eins og gengur held ég að engum dyljist að öflugar byggðaáherslur eru í frumvarpinu. Ég treysti á að því verði enn frekar fylgt eftir, ekki er vanþörf á. Landsbyggðinni blæðir eftir langa ríkisstjórnarsetu Framsóknarflokksins og fólki fækkar á stórum svæðum. Hagvöxtur hefur verið neikvæður og tími er kominn til að snúa þróuninni við. Þó að það verði erfitt er það skylda okkar í fjárlaganefnd og í ríkisstjórninni að berjast fyrir betri kjörum úti á landsbyggðinni. Ég nefndi að við hefðum ákveðið að styrkja grunngerðina og ég held að engum dyljist það - og sumir hafa kveinkað sér undan því að í fjárlögunum væri allt of stór hluti til samgöngubóta og bent á að það hefði betur farið í málefni aldraðra og öryrkja eða til félagsmála. Það má rétt vera en ég held að þeir sem best þekkja til á landsbyggðinni viti að það er gríðarlega mikilvægt að koma ákveðnum landsvæðum í gott vegasamband og tryggja að aðstaðan á þeim stöðum sé með sambærilegum hætti og á höfuðborgarsvæðinu. Er þar fyrst og fremst um að ræða Vestfirði og ákveðin svæði á Norðausturlandi og á Suðausturlandi og er þá líka verið að horfa til tengingar við höfuðborgarsvæðið. Ástæða er til að vekja athygli á því að þó að þeir sem búa úti á landi berjist fyrir sínum vegum eru þeir meðvitaðir um að hafa þarf góða tengingu við höfuðborgarsvæðið. Það er mikilvægt að Sundabraut komi sem fyrst svo að við getum haft góðar samgöngur við stærstu þjónustustöðvarnar. Sem dæmi um þá mismunun sem nú er má nefna veggjald í Hvalfjarðargöngum. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í umræðu um það en það er eitt af þeim atriðum sem á næstu árum þarf að fella niður til að jafna stöðuna milli ákveðinna svæða og höfuðborgarsvæðisins. Þar eru óheyrilegar upphæðir, ég kalla það óheyrilegar upphæðir þegar innheimtan á því gjaldi er um það bil milljarður á hverju ári, óheyrilegur skattur sem leggst frekar á ákveðin svæði en önnur. Sem dæmi um að markmið ríkisstjórnarinnar séu orðin sýnileg langar mig að nefna áætlun um málefni barna, þ.e. aðgerðaráætlunina, sem samþykkt var á vorþingi. Gagnstætt því sem einstakir þingmenn hafa sagt er gert ráð fyrir fjárveitingum í málefni barna. Það birtist í einstökum tölum í mörgum ráðuneytum og tengist vímuvörnum, tannvernd og foreldrafræðslu. Allt eru það gríðarlega mikilvæg málefni sem þarf að fylgja eftir og eru í beinu framhaldi af skýrum stefnuyfirlýsingum um að sinna málefnum barna betur en gert hefur verið. Í framhaldinu þurfum við að íhuga að fullgilda barnasáttmálann og taka upp það lagaumhverfi og það kerfi sem er hvað fullkomnast í heiminum í sambandi við þjónustu við börn. Athyglisverðar hugmyndir í sambandi við þá vinnu, sem þarf auðvitað að fylgja betur eftir, er svokölluð foreldrafræðsla eða tengsl á milli heimila, skóla og sveitarfélaga þar sem sameiginleg markmið eru sett og menn reyna síðan að læra hver af öðrum og þjálfa hver annan í því hvernig hægt er að taka á ákveðnum málum. Meginhugmyndin er einnig sú að grípa sem fyrst inn í, um leið og við sjáum að eitthvað er að fara úrskeiðis verði hægt að grípa inn í og aðstoða fjölskyldur við að komast á rétta leið aftur. Við sjáum líka merki um markmið ríkisstjórnarinnar í því að aftur er komið fram jafnréttisfrumvarp með örlítið breyttum hætti. Því verður fylgt eftir að við náum að vinna gegn kynbundnu launamisrétti í landinu og efla baráttuna gegn kynbundnu ofbeldi. Hvort tveggja er inni í frumvarpinu og þó að alltaf megi deila um hvort peningar séu nægjanlegir kemur það ekki í ljós fyrr en að framkvæmdinni kemur. Þarna er þó um að ræða eitt af þeim málum þar sem fjárveitingar byggjast á lagafrumvarpi sem lagt hefur verið fram í þinginu. Við höfum átt orðastað um það, ég og hv. þm. Jón Bjarnason, - stundum vill hv. þingmaður að beðið sé með að setja inn fjármagn þar til búið er að samþykkja lögin en í öðrum málum finnst honum hagstæðara að fá peningana á undan - og hefur ríkisstjórnin og fjárlaganefnd reynt að sjá fyrir þau útgjöld sem boðuð eru í þeim málum sem þegar hafa verið lögð fyrir á þinginu. Fjórði málaflokkurinn, hinir þrír eru byggðamál, málefni barna og jafnréttismál, er málefni fatlaðra. Hafi menn ekki tekið eftir því er ástæða til að benda á að Framkvæmdasjóður um málefni fatlaðra er styrktur í fjárlagafrumvarpinu. Ég kýs að skoða saman fjáraukalögin og fjárlögin og samanlagt í þessum tveimur lagafrumvörpum frá fjárlaganefnd eru um 225 millj. kr. til að efla sjóðinn. Það vita auðvitað allir að það leysir ekki vandann á einu ári og mikið verk er fram undan. En þetta skiptir engu að síður miklu máli og er verulega gott skref í rétta átt. Einnig eru aukin framlög til nokkurra stofnana sem vinna með fötluðum, einkum geðfötluðum, og það er auðvitað líka meðvituð ákvörðun. Félagsmál heyra undir mína nefnd. Þar er stór málaflokkur sem að vísu fer á milli ráðuneyta um áramótin, þ.e. málefni sveitarfélaga. Um þau þarf að ljúka samningaviðræðum um tekjuskiptingu. Því er því miður ekki lokið. Augljóst er að mörg sveitarfélög þurfa hærri framlög og þar þarf að bæta úr málum. Ég tók fram varðandi málefni fatlaðra, sem tengjast líka málefnum sveitarfélaga vegna þess að til þeirra á að færa málefni fatlaðra og raunar málefni aldraðra, að það sést í frumvarpinu að þau sveitarfélög sem hafa verið með samninga um málefni fatlaðra svo sem á Norðurlandi vestra og á Akureyri og Höfn í Hornafirði, að framlög til málaflokksins eru mun hærri til þeirra svæða. Þar er búið að skilgreina viðfangsefnið miklu betur og farið að sinna því betur en á sumum öðrum svæðum. Það er mér hvatning til að koma þessum málaflokkum í hendur heimaaðila, koma nærþjónustunni til þeirra sem þekkja best hvar að kreppir og það þurfum við að vinna vel á næstu missirum. Á sumum svæðum hefði þurft að leggja meira í búsetuúrræði og skammtímavistun. Gagnstætt því sem mér finnst oft haldið fram, að fyrst og fremst sé brýn þörf á slíkri vistun á höfuðborgarsvæðinu eða á Reykjanesi, þá held ég að ef menn skoða þetta í hlutfalli við fjölda fatlaðra þá sé ástandið víðast hvar svipað. Í tengslum við félagsmálin má líka nefna frumvarp um langveik börn. Það verður að sjálfsögðu gert ráð fyrir fjármagni í þann þátt. Þar er um að ræða verulegar bætur. Það er réttilega bent á að breytingin geti kostað allt að 200 millj. kr. á ári. En það skal tekið fram að lögin voru samþykkt fyrir tveimur árum og fyrir er inneign vegna þess að reglurnar voru svo strangar að fjármagnið nýttist ekki. Útgjöldin þurfa því ekki að falla til á þessu ári vegna þess að það er til fyrir þeirri ráðstöfun að mestu leyti. Það hefur verið boðað við 2. umr. í kynningu hv. formanns fjárlaganefndar, Gunnars Svavarssonar, að í 3. umr. komi fjárhæð til að bæta stöðu aldraðra og öryrkja í okkar ágæta og lífvænlegasta landi heims samkvæmt könnunum. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt mál. Því miður líður tíminn hratt og við höfum ekki náð að endurskoða almannatryggingakerfið á fyrstu fimm mánuðum kjörtímabilsins enda er það stærra verkefni en svo að maður hristi það fram úr erminni. En slík endurskoðun er mikilvæg forsenda þess að aðgerðir í málefnum aldraðra og öryrkja komi þannig fram að viðbætur á einum stað valdi ekki skerðingu á öðrum stað þannig að umbæturnar jafnist út og verði að engu. Það er verið að vinna að fyrstu tillögum í þessu efni og ég treysti á að við fáum að sjá þær milli 2. og 3. umr. Þótt einhverjir þingmenn kvarti yfir því að þær skuli ekki komnar fram fyrr þá bið ég menn að hafa þolinmæði því að við viljum vanda vel til verka. Loks má nefna eitt af þeim fyrirheitum sem hefur heldur ekki verið klárað, sem margir sakna, þ.e. varðandi húsnæðismálin. Það er afar vandmeðfarinn málaflokkur, ekki hvað síst að fenginni reynslu undanfarinna ára þar sem breytingar á lánshlutfalli og aukið fjármagn á markaðinn hefur leitt af sér verulegar hækkanir á húsnæðisverði. Menn eru svolítið að vandræðast með hvort hækkun á húsaleigubótum eða vaxtabótum muni skila sér eða étast upp í verðhækkunum. Varðandi þau mál er að störfum nefnd sem vinnur að tillögum og þar koma að fulltrúar sveitarfélaga og fulltrúar atvinnulífsins. Unnið er að tillögum um með hvaða hætti megi grípa inn og tryggja að við getum hjálpað ungu fólki að eignast húsnæði í fyrsta skipti og tryggt að fólk sem á erfitt með að kaupa á markaði geti haft örugga búsetu og búsetuskilyrði. Þetta er auðvitað ekki vandamál sem hefur skapast á síðustu 5 eða 6 mánuðum. Það á sér lengri aðdraganda og tekur eflaust einhverjar vikur og missiri að snúa þróuninni við en ég bind miklar vonir við það starf sem er í gangi, að okkar takist að ráða bót á því. Ég nefndi áðan byggðamál og mótvægisaðgerðirnar. Auðvitað var það mikið sjokk að fá á sig þorskkvótaniðurskurð um 30%. Mótvægisaðgerðirnar voru lagðar fram og sitt sýnist hverjum en ég held að menn verði að skoða málið heildstætt og þau markmið sem eru sett fram. Hugmyndin er að beita mótvægisaðgerðum sem gagnast muni til lengri tíma, sem verða hluti af lausnum fyrir hinar dreifðu byggðir. Þess vegna sjást þess merki í tillögunum að töluvert er veitt til einstakra verkefna, bæði í náttúrustofur, háskólasetur og ýmsa slíka þætti. Eitt af því sem einnig kom til á haustþinginu þessu tengt eru flutningsstyrkirnir, 150 millj. kr. upphæð og í framhaldi af því frestun á niðurfellingu olíugjaldsins og þótt það teljist varla til ávinnings fyrir nýja ríkisstjórn en þó er rétt að halda því til haga. Auðvitað kemur það fyrst og fremst að gagni fyrir landsbyggðina. Inni í mótvægistillögunum eru upphæðir sem á eftir að skipta á milli liða, t.d. 250 millj. til að mæta minnkandi tekjum sveitarfélaga. Það var viljandi samkvæmt kynningu á mótvægisaðgerðunum á sínum tíma. Beðið var með það til að sjá með hvaða hætti kvótaniðurskurðurinn birtist einstökum sveitarfélögum. Jafnframt voru settar 333 millj. kr. í viðhald opinberra bygginga og á einnig eftir að skipta þeim lið. Það eru bæði 333 millj. kr. í fjáraukalögunum 2007 og síðan aftur sama upphæð á næsta ári, þ.e. á árinu 2008 sem er í fjárlögunum. Allt þetta getur skipt verulegu máli varðandi atvinnuástand á landsbyggðinni. Það reynir svolítið á að við skiptum þessu með réttum hætti. Það getur reynst svolítið erfitt vegna þess að þarna er eingöngu átt við ríkiseignir, samkvæmt tillögunum. En sum sveitarfélög eru hreinlega ekki með neinar ríkiseignir þannig að inn í það mætti fella viðhald félagsheimila og tryggja þannig atvinnuástand á einstökum stöðum og um leið bæta stöðu sveitarfélaga hvað varðar ákveðnar eignir. Í tengslum við þessar aðgerðir komu breytingarnar frá Atvinnuleysistryggingasjóði þar sem greiddir verða fleiri atvinnuleysisdagar, allt að 60 dögum. Það frumvarp er til meðferðar í félags- og trygginganefnd og kemur vonandi til afgreiðslu fyrir áramót. Ég nefndi áðan samgöngurnar og ætla svo sem ekki að bæta miklu við en færðir eru til fjármunir frá Sundabrautinni. Það er óhjákvæmilegt, einfaldlega vegna þess að þeir koma ekki til með að nýtast á næsta ári, svo einfalt er það. Í sjálfu sér ætti það ekki að tefja framkvæmdina að öðru leyti. Eins og fram kom fyrr í ræðu er unnið að því að velja endanlegt vegstæði, hvort fara eigi ytri leiðina eða ekki og í göngum. Sjálfur hef ég verið hlynntur þeirri leið þótt hún kosti töluvert meira. Ég tel mikilvægt að fara þá leið. Það þýðir að eftir á að vinna töluvert mikla skipulags- og hönnunarvinnu. Það fjármagn sem eftir stendur í Sundabrautinni á næsta ári verður því varla nýtt að fullu. Þar er ekki verið að seinka framkvæmdum og ég fagna því að hluti af því ráðstöfunarfé fari á næsta ári í að bæta tengivegi. Áætlað er að um 700 millj. kr. fari í það. Það er afar mikilvægt fyrir svæði eins og Vestfirði og raunar miklu víðar á landinu, að bæta tengivegi sem þjóna bæði bændum og atvinnurekstri á þeim svæðum en ekki síður þeim sem eiga þar frístundabyggð eða stunda ferðaþjónustu. Menntamálin eru mikilvæg fyrir byggðir landsins og fyrir landsmenn alla. Það kemur fram í frumvarpinu að þar er verið að styrkja ákveðna málaflokka. Svo ég haldi áfram að rekja saman fjáraukalagafrumvarpið og fjárlögin 2008 þá kemur töluverður peningur til að hreinsa skuldir menntastofnana og raunar heilbrigðisstofnana líka. Þar er lagður grunnur að því að endurskoða rekstrargrunn. Varðandi skólana verður til þess að líta að inn í þingið er kominn stór pakki af nýjum lagafrumvörpum fyrir nánast öll skólastig, þ.e. leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla. Háskólalög voru samþykkt fyrir stuttu. Einnig liggja fyrir frumvörp um menntun og starfsréttindi kennara. Þótt það megi til sanns vegar færa, eins og kemur fram í áliti menntamálanefndar, að gera hefði mátt betur í málefnum framhaldsskóla þá eru gefin mikil fyrirheit um það í nýju frumvarpi að töluvert meira fjármagn verði lagt til þeirra og að sjálfsögðu munum við taka á því um leið og það frumvarp verður afgreitt, vonandi á vorþingi. Þar þarf að fylgja vel eftir ákveðnum aðgerðum til að styrkja landsbyggðarskóla. Það hefur verið einlægt markmið ríkisstjórnarinnar og því verður fylgt eftir af menntamálanefnd og fjárlaganefnd að styrkja menntun í dreifðari byggðum, þ.e. framhaldsskólana. Við sjáum deildina á Tálknafirði. Sú útfærsla gæti hugsanlega nýst víðar á landinu. Það hefur verið rætt um framhaldsskóla í Eyjafirði og við eigum örugglega eftir að sjá að víðar verði stofnaðar framhaldsdeildir eða jafnvel framhaldsskólar í framhaldinu. Háskólastigið hefur verið í gríðarlegri gerjun á undanförnum árum og vöxtur þess hefur verið mikill, enda ekki vanþörf á. Við sátum svolítið eftir í því hversu margir lykju bæði framhaldsskólanámi og háskólanámi en þar hafa orðið jákvæðar breytingar á undanförnum árum. Því ber að fagna og einnig auknu starfi í háskólasetrunum á landsbyggðinni og rannsóknastofum þeim tengdum og sjálfstæðum rannsóknastofum sem einnig eru á landsbyggðinni. Ein af stóru breytingunum í frumvarpinu er aukning fjármagns til rannsóknastarfa í háskólanum. Ég hef svolitlar áhyggjur af því að þessu rannsóknafé sé misskipt. Einstakir skólar hafa ekki úr jafnmiklu að moða varðandi rannsóknafé og nefni ég þar sem dæmi Viðskiptaháskólann á Bifröst sem hefur afar litla upphæð fyrir utan samkeppnissjóði. Ég hef einnig nokkrar áhyggjur af því að við eigum eftir að ljúka því verkefni að tryggja háskólunum á Hvanneyri og Hólum fjármagn við yfirfærsluna frá landbúnaðarráðuneyti yfir til menntamálaráðuneytis. Ég tek það sérstaklega fram að ég er afar hlynntur því að þessir skólar fari á milli ráðuneyta. Ég tel það mikilvægt fyrir skólana sjálfa að litið sé á þá sem hverja aðra háskóla en þar á eftir að ljúka töluverðri vinnu. Jafnvel þótt inni í fjáraukalögin hafi komið veruleg upphæð til háskólans á Hólum þá þarf meira til að tryggja að eldri skuldir skólanna dragnist ekki með þeim yfir í nýtt umhverfi. Því ber að fagna að nýr skóli komist á legg á Keflavíkurflugvelli um leið og ég verð að lýsa svolítilli undrun á því að þar sé farið af stað með frumgreinadeild í beinni samkeppni við frumgreinadeildir annarra skóla, t.d. í Háskólanum í Reykjavík eða á Bifröst. Raunar stendur einnig til að setja af stað frumgreinadeild á Ísafirði. Þetta eru að vísu mikilvægar deildir, þ.e. að opna háskólann og gefa fólki tækifæri til að stunda háskólanám jafnvel þótt það hafi ekki lokið stúdentsprófi, að það fái þannig tækifæri til að endurmennta sig og opna leið inn í framhaldsnámið. Vonandi er eftirspurnin svo mikil að frumgreinadeildin í Keflavík komi ekki til með að draga úr þeirri ágætu vinnu og eftirspurn sem hefur verið og er enn á Bifröst. Einn skóla í viðbót sé ég ástæðu til að nefna, ég ber hag hans fyrir brjósti en það er Kennaraháskólinn en ekki náðist að ganga frá málum hans í þessu frumvarpi. Hann sameinast núna Háskóla Íslands og fylgjast þarf vel með því að hann verði öflugur. Hann fær stórkostlegt nýtt hlutverk með nýjum tillögum um að kennaranámið verði fimm ár. Auðvitað þarf að standa vaktina og gæta þess að skólinn eflist og geti staðið áfram undir því merki að mennta kennara, þroskaþjálfa og aðra sem þar nema. Ég sagði það í upphafi að í þessu frumvarpi þurfum við sérstaklega að hafa auga á er landsbyggðinni. Í einni af fyrstu ræðum mínum orðaði ég það svo að setja þurfi landsbyggðargleraugu á allt. Ég hef líka orðað það svo að setja þurfi jafnréttisgleraugu á allt, jafnrétti í þeirri merkingu að við séum að tala um jafnan rétt hvort sem um er að ræða kyn, trúarskoðanir, búsetu eða efnahag. Þetta er auðvitað það leiðarljós sem ég held að allir þingflokkar og allir þingmenn geti sameinast um. Um þetta eru gefin stór fyrirheit í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Markmiðið er háleitt og þar reynir á okkur. Að hluta til kemur þetta inn í fjárlögin í ýmsum breytingum en við þurfum að vinna miklu betur og á næstu árum þurfum við að fylgja þessu betur eftir og skoða með landsbyggðar- og jafnréttisgleraugum öll okkar verk. Í menntamálunum ber að fagna mikilli eflingu í símenntun og endurmenntun. Í utandagskrárumræðu eða umræðum áður í þinginu var einmitt minnst á þau mál þar sem hæstv. menntamálaráðherra tilkynnti að unnið væri að rammalöggjöf um símenntun og endurmenntun sem ég held að sé mjög mikilvægt því að þetta er auðvitað þáttur sem má alls ekki vanrækja. Fjöldi fólks á vinnumarkaðnum vill gjarnan sækja sér meiri menntun og á auðvitað að eiga kost á því þar sem menn vita að menntun er aldrei endanleg. Ég hef stundum vitnað í það þegar ég stundaði nám fyrir margt löngu í Danmörku að ekki var haldið upp á útskriftarafmæli í þeim skóla heldur upphaf náms. Það lýsir kannski svolítið viðhorfinu að maður lýkur í rauninni aldrei námi í nútímasamfélagi. Menn geta lokið einhverjum áföngum en menn verða stöðugt að vera að mennta sig, bæta við sig og stunda símenntun og því ber að fagna að því er sinnt að nokkru í þessu frumvarpi. Þarna koma líka inn töluverðar upphæðir til íslenskukennslu útlendinga. Það kann að vera að það sé ekki nóg en það er alla vega myndarleg upphæð, 100 millj. kr., sem fara í það, og skiptir gríðarlega miklu máli. Ég vík aðeins að heilbrigðismálunum aftur. Í áðurnefndum fjáraukalögum kemur fram, svo ég tengi það saman, að þar er verið að hreinsa framúrakstur eða skuldir eða hvað á að kalla það, umframnotkun á fjármagni, hjá Landspítalanum en jafnframt hjá svokölluðum kragasjúkrahúsum, þ.e. sjúkrahúsunum næst Reykjavík, á Selfossi, Reykjanesi og Akranesi, og einnig á Akureyri. Þessu til viðbótar bætti fjárlaganefndin 250 millj. kr. sem koma til skiptanna í næstu umræðu um fjáraukalögin, í lokaumræðunni um þau. Þar er tekið á mörgum stofnunum á landsbyggðinni, bæði sjúkrahúsum og hjúkrunarheimilum. Þetta tel ég afar mikilvægt, bæði við ríkisstjórnarskipti og eins til að skapa grunn til lengri framtíðar, og þótt sumir hafi bent á að felldar séu niður 1.800 millj. kr. af Landspítalanum en framlög aðeins hækkuð um 1.000 millj. kr. til rekstrar spítalans þá skýrist það að hluta af loforði um að reyna að færa verkefni af Landspítalanum einmitt í áðurnefnd kragasjúkrahús, að dreifa starfinu á fleiri sjúkrahús. Ég held að þetta sé afar mikilvægt og sjálfsagður hlutur því að margt ágætt starfsfólk starfar á öllum þessum sjúkrahúsum og raunar víðar á landsbyggðinni. Það er bara spurning um hugarfar að dreifa þessum verkefnum víðar um landið. Ég hef farið yfir þá málaflokka sem tengjast þeim nefndum sem ég er í en ég ætla þó að nefna að auki utanríkismálin lítillega, þ.e. fagna því að framlög til þróunarmála eru stórhækkuð. Þar hefur Ísland verið aftarlega á merinni þótt svolítið hafi verið bætt í á undanförnum árum en ég held að við eigum að geta gert miklu betur sem eitt ríkasta samfélag heims og ég legg mikla áherslu á að við stöndum vel að þróunarmálum í heiminum. Ég fagna því líka að Mannréttindaskrifstofa er aftur komin inn á fasta fjárveitingu með 10 millj. kr. og tel það vera mjög mikilvægt. Í félagsmálum, þar á ég við málefni einstakra félaga sem oft eru kölluð frjáls félög þó að ég kunni afar illa við það orð, þá er verið að efla Bandalag íslenskra skáta til að þeir geti unnið betur að verkefnum sínum úti á landsbyggðinni. Það er staðið myndarlega að Ungmennafélagi Íslands með ungmenna- og tómstundabúðir á Laugum í Sælingsdal þar sem er gríðarlega öflug og skemmtileg vinna, sem mér finnst full ástæða til að styðja vel við. Þar hafa verið hugmyndir um að vera með slíkar búðir víðar á landinu og mér finnst það fyllilega koma til greina en þó ber að skoða það vandlega áður en farið er í að bæta við slíkt. Því ber líka að fagna að ferðasjóður ÍSÍ var settur á stofn af síðustu ríkisstjórn og hann er áfram með framlög hér og það er afar jákvætt. Ég nefndi í upphafi að einn af þeim liðum sem hafa fengið hvað mesta athygli víða í nefndum og í fjárlaganefnd líka að hluta, eru styrkir af svokölluðum safnliðum. Það kom fram í umræðunni að það er u.þ.b. 1 milljarður sem verið er að deila út til ýmissa mála. Ég held að þetta sé ótrúlega mikilvægt ekki hvað síst fyrir landsbyggðina þar sem hver einasta króna sem sett er í ákveðin verkefni margfaldast oft á svæðinu og lyftir upp bæði atvinnu- og ekki síður mannlífinu á viðkomandi svæðum. Það eru ótrúlega hugmyndarík og skemmtileg verkefni sem koma hér til umfjöllunar og hvort sem um er að ræða björgun menningarverðmæta, báta, byggingar eða söfn en einnig ýmiss konar menningarviðburði og hátíðir er þetta allt mjög mikilvægt. Við sjáum að ríkissjóður er ekki gerandinn eða sá aðili sem ræður því að farið sé í framkvæmdir heldur gefur aðeins viljayfirlýsingar með því að setja ákveðið fjármagn til hlutanna og við sáum einmitt dæmi um það, sem hv. þm. Björk Guðjónsdóttir nefndi hér í fyrri ræðu sinni, Landnámssetrið í Borgarnesi, sem er mjög gott dæmi um stofnun eða setur eða hvað á að kalla það, eitt af þessum frægu setrum þar sem fléttað er saman menningu með leikhúsi, veitingaaðstöðu og ferðaþjónustu, á mjög skemmtilegan hátt. Þess vegna var gríðarlega ánægjulegt að sjá að framkvæmdastjóri þeirrar stofnunar, Sigríður Margrét Guðmundsdóttir, hlaut sérstaka viðurkenningu fyrir starf sitt á alþjóðlegri ráðstefnu kvenna í atvinnurekstri í Kaíró, og var raunar tilnefnd af konum, stjórnendum í atvinnurekstri á Íslandi. Það segir heilmikið um hversu hugmyndaríkir menn eru einmitt við að draga fram atriði úr menningu á hverju svæði og sögu þegar við fáum tillögur um skrímslasetur, sjóræningjasetur, draugasetur og ýmiss konar sögusetur, m.a. sögusetur hestsins, sem ég tel vera mjög mikilvægt, og er á Hólum. Allt ber þetta vott um gríðarlega mikla hugmyndaauðgi og einmitt það sem menn hafa verið að grafa í sögunni.  Þá má jafnframt taka fram að gerðar hafa verið skemmtilegar breytingar eins og með menningarsamningum landshlutanna, mjög skemmtileg viðbót og gagnleg, en mér finnst hafa gætt svolítils misskilnings þar að þar með væri hægt að beina öllum fjárveitingum á þessum svæðum inn í menningarsamningana. Til þess þyrfti bæði meira fjármagn og líka breytingar á hugmyndinni, því að hugmyndin er fyrst og fremst að koma til móts við einstaka atburði en ekki að borga fyrir reglubundnar hátíðir. Þannig mundi t.d., eins og nefnt hefur verið í fjárlaganefnd, bæði tónlistarhátíð í Reykholti og í Skálholti falla utan við þessa menningarsamninga nema um einstaka tónleika væri að ræða því að menningarsamningarnir hafa fyrst og fremst verið til að styrkja einstök verkefni einu sinni. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur bent á að hún vilji að þessi fjárframlög fari öll í gegnum fagsjóði. Ég deili þeirri skoðun ekki að fullu með henni. Ég tel rétt að fagsjóðir séu starfandi og það má örugglega til sanns vegar færa að mikið af verkefnum má færa inn í þá. Ég bendi engu að síður á að samstarfið sem tekist hefur m.a. um húsafriðunarsjóðinn þar sem sá sjóður kemur að því að gefa umsögn um öll slík erindi sem borist hafa til fjárlaganefndar og merkir þau og hefur skoðanir á því hverju mikilvægt er að sinna. Það er síðan vegið á móti skoðunum þeirra 11 þingmanna sem sitja í fjárlaganefnd og ábendingum sem komið hafa og út frá því er síðan úthlutað fé til bygginga eða varðveislu húsa. Ég held að það form hafi reynst afar vel en ég tek þó undir þær ábendingar sem hafa komið fram að við þurfum að fara yfir það hvernig við förum með þessa safnliði. Við þurfum að ná sátt um hvert ferlið er, en ég er ekki alveg tilbúinn að kaupa það - það þarf a.m.k. að útfæra það mjög vel ef ég á að trúa því að einstakar stofnanir, sem alltaf eru gildishlaðnar og bundnar einstaklingum, hvaðan þeir koma, hvaða menntun þeir hafa o.s.frv., séu betri úthlutunarmáti en misvitir fjárlaganefndarmenn á hverjum tíma en það er auðvitað mikilvægt að þetta kaffæri ekki vinnuna við öll önnur mál í fjárlaganefnd. Í allri þessari erindaflóru sem hefur komið inn og þeirri aukningu sem þar hefur átt sér stað, bæði í fjármagni en líka í umsóknum, þá er mér kunnugt um að einhverjir hlutir hafi e.t.v. misfarist hjá okkur og það verður væntanlega reynt að taka á því milli 2. og 3. umr. Þannig veit ég að Náttúrustofa Vestfjarða virðist hafa dottið út af listanum með 8 millj. kr. framlag og ég treysti á að við náum að leiðrétta það. Þar var um misskilning að ræða og kannski er hægt að taka það í samhengi, af því að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir ræddi um náttúruverndina og hvernig staðið er að þeim málum í landinu, að hún nefndi í engu þær náttúrustofur sem til eru og tók t.d. ekki með Hornstrandagestastofu sem fær 15 millj. kr. og 20 millj. kr. á ári til næstu fimm ára í verkefni tengd Vestfjarðaáætluninni sem koma inn á Náttúrustofu Vestfjarða sem á að vinna að gróðurfarskortagerð, rannsóknum á fuglalífi og lífríki eða gróðri bæði á láglendi og hálendi, allt verkefni á Vestfjörðum sem eru unnin í nágrenni við þá sem best þekkja til. Þetta eru allt saman hlutir sem ég lít á sem hreina og klára viðbót í umhverfismálum og á auðvitað að taka með sem slíka þó að útdeilingin á því fari ekki í gegnum einhverja miðlæga stofnun á höfuðborgarsvæðinu. Varðandi náttúrustofurnar þá er það þannig - og hægt er að taka undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að auðvitað þarf að skoða af hverju það er með þeim hætti - að rekstrarframlag til náttúrustofanna er 9,2 millj. kr. og það hefur verið reglubundið ár frá ári en síðan kemur rannsóknafé til viðbótar og því hefur verið úthlutað í gegnum fjárlaganefnd á hverju ári. Mér sýnist misskilningurinn hafa verið sá að náttúrustofurnar fengu allar 9,2 millj. kr. nema Náttúrustofa Vestfjarða sem fékk 17,4 millj. kr. vegna þess að búið var að færa inn 8 millj. kr. sem áttu að vera vegna rannsókna á Patreksfirði. Síðan fengu allar sitt rannsóknafé til viðbótar, sem eru 8 millj. kr. núna en voru 7 á síðasta ári, en þá töldu menn að það hefði verið komið til Náttúrustofu Vestfjarða, en það hefur enginn talað fyrir því og ég hef ekki heyrt, hvorki í fjárlaganefnd né annars staðar, að menn ætli að nota mótvægisaðgerðirnar til að skera annað sem fyrir fram var ákveðið og ég vona því að þarna bætist við 8 millj. kr. milli umræðna. Þessi umræða byrjaði með umfjöllun um þingsköp, um ræðutíma þingmanna og fleira í þeim dúr. Menn vildu tengja þetta mál við styrkingu á Alþingi og þá einkum stjórnarandstöðunnar, því að í þessu frumvarpi er talað um 100 millj. kr. til að efla stuðning við landsbyggðarþingmenn og stjórnarandstöðuflokkana. Ég vil taka sérstaklega fram, og ég veit að hv. þingmaður sem er hér í salnum, Jón Bjarnason, getur staðfest það, að það var rætt lítillega um þessa tengingu. Það hefur sjálfsagt verið rætt einhvers staðar, í forsætisnefnd eða annars staðar, að setja ætti þetta fram saman og skilyrða hvort öðru. Það var rætt í fjárlaganefnd að slíkt yrði ekki gert, þ.e. það var skoðun okkar að það ætti ekki að tengja þetta saman. Þetta væri sjálfsögð réttindabót fyrir þingmenn og áfangi í því að styrkja stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu, og ég held að þetta sé mjög mikilvægt skref í því, en það ætti auðvitað að vera ótengt þingskapaumræðunni þó að þar þurfi að gera bragarbót líka. Í lokin vil ég segja að þótt mikið sé spurt um hvað Samfylkingin hafi gert í þessu ríkisstjórnarsamstarfi þá ætla ég að vona að ríkisstjórnin vinni þannig og væntingar mínar eru þær að það sem gert er í menningar- og heilbrigðismálum verði ekki talið eign Sjálfstæðisflokksins frekar en það sem gert er í félagsmálum verði talið eign Samfylkingarinnar. Þetta eru auðvitað sameiginleg verkefni og sameiginleg niðurstaða tveggja flokka. Það eru verulegar umbætur fram undan bæði varðandi menntamálin og heilbrigðismálin og ég treysti á og veit að það verða líka miklar endurbætur í málefnum aldraðra og öryrkja og þó að það komist því miður ekki allt inn í þetta frumvarp, okkar fyrsta frumvarp, þá veit ég að það kemur í framhaldinu. Svo geta menn togast á um hvað er frá Samfylkingu og hvað er frá Sjálfstæðisflokki en mér finnst það aukaatriði, það er árangurinn í heild sem skiptir mestu máli og hvort við stöndum við þá stefnuyfirlýsingu sem kom fram sameiginlega frá báðum aðilum. Þetta kom svolítið skemmtilega fram í umræðunni í gær, ekki hvað síst frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, sem var aðeins að skýra út af hverju tillögur kæmu seint fram og af hverju þær hefðu ekki verið bornar upp í fjárlaganefnd. Sjálfur hefði ég viljað sjá þau vinnubrögð að stjórnarandstaðan og við vendum okkur á þau vinnubrögð, þó að ég hafi ekki sérstaka reynslu af stjórnarandstöðu þá hef ég fylgst með og tekið þátt í meirihluta- og minnihlutasamstarfi í bæjarstjórnum, að báðir aðilar komi að málum og vinni sameiginlega að því að ná fram sem allra bestum árangri þó að það sé eðlilegt að á einhverju augnabliki skilji leiðir. Það hefur angrað mig svolítið í því starfi sem ég hef tekið þátt, bæði í menntamálanefnd og í félags- og tryggingamálanefnd, að í sumum tilfellum hafa menn jafnvel í upphafi umræðu þar tilkynnt að þeir verði hvort sem er með sérálit og þurfi því sáralítið að taka þátt í umræðunni. Mér finnst þetta ekki vera rétt vinnubrögð því að margt af því sem komið hefur frá stjórnarandstöðunni eru atriði sem bæði hefðu átt að fara inn í nefndarálit og átt að vera til að bæta málin og þannig eigum við auðvitað að vinna. Það þýðir ekki að við verðum sammála um málin. Það þýðir ekki að það standi ekki eitthvað út af og það þýðir ekki að menn missi sérstöðu sína. En það eru einstök dæmi um þetta og þetta er eitt af því sem hefur komið mér á óvart í þeirri vinnu sem ég hef tekið þátt í. Ég treysti á að þetta breytist og menn átti sig á að við höfum öll, hv. þingmenn á Alþingi, það hlutverk að gera okkar besta en ekki bara að merkja okkur mál til að vekja athygli á okkur sjálfum.

Hæstv. forseti. Í ágætri ræðu hv. þingmanns kom fyrir ódrengileg setning sem ekki á að heyrast. Hann sagði að byggðunum hefði blætt út vegna þátttöku Framsóknarflokksins í ríkisstjórn. Sannleikurinn er sá að verið var að staðfesta hjá Sameinuðu þjóðunum að bestu lífskjör og lífsgæði í heiminum eru á Íslandi árið 2005, við veltum Noregi úr sessi. Framsóknarflokkurinn stóð frammi fyrir því 1995 að ekki aðeins fólkið á landsbyggðinni væri að flytja til Reykjavíkur, fólkið af Íslandi var að fara utan. Menntaða fólkið kom ekki heim, enga atvinnu var að hafa. Við snerum þessu við og einnig mörgu í byggðunum. Stærsta einstaka framkvæmd Íslandssögunnar var vígð í dag, Kárahnjúkavirkjun, hún breytti Austurlandi. Sveitirnar hafa lifnað og styrkst og verðmæti bændanna hafa vaxið að verðgildi á síðustu árum. Við vitum að uppgangurinn nær norður á Holtavörðuheiði, austur að Markarfljóti og Norðurland er að rísa. Við vitum að byggðir eiga erfitt en það sem alvarlegast er í málinu er að hæstv. ríkisstjórn tók mjög vitlausa ákvörðun um niðurskurð á þorski sem hafa mun gríðarleg áhrif á byggðirnar, ekki síst í kjördæmi hv. þingmanns. 15–20 milljarðar voru teknir á einu bretti út úr sjávarútveginum. Veiðigjaldið var sett á til sátta á sínum tíma. Það verður fellt niður af þorski og rækju við þær aðstæður sem nú eru en tekin eru jafnvel upp í 35% af hagnaði fyrirtækjanna. Nú vil ég spyrja hv. þingmann: Væri ekki rétt , hv. þingmaður, að fella veiðigjaldið alfarið niður um tíma til þess að styrkja sjávarfyrirtækin í byggðunum? Hv. þingmaður orðaði það þannig að hann vildi hafa byggðagleraugu. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson ber af sér sakir varðandi þátttöku Framsóknarflokksins í ríkisstjórn á undanförnum árum þar sem byggðamálin hafa þróast með þeim hætti að 20% fækkun hefur orðið á stórum svæðum eins og í Vestmannaeyjum og eins á norðvesturhorninu en einkum á Vestfjörðum. Hann bendir réttilega á að gríðarleg uppbygging hefur orðið á Miðausturlandi og ætla ég ekki að gera lítið úr því. Aftur á móti var vakin athygli á því á sínum tíma þegar framkvæmdirnar fóru af stað að tvö svæði yrðu út undan eftir þá uppbyggingu meðan höfuðborgarsvæðið byggi vel. Það kom bókstaflega fram sem þingsályktunartillaga í þinginu að málin yrðu skoðuð sérstaklega, bæði varðandi Vestfirði og Norðurland vestra. Því var ekki sinnt og þess vegna er staðan sú að ákveðin svæði hafa 10% eða 8–10% neikvæðan hagvöxt á sama tíma og meðaltalið í landinu er 29%. Það kannski segir svolítið um - sem ég ætla svo sem ekki að gera að umtalsefni - að þótt við höfum ein mestu landsgæði í heiminum öllum, sem ég gleðst yfir, er það auðvitað hlutverk okkar þingmanna - eins og margir hafa verið -  Í tengslum við veiðileyfagjaldið finnst mér vert að skoða allar leiðir varðandi hvernig við hlúum að landsbyggðinni. Aftur á móti hef ég ekki mestar áhyggjur af stóru fyrirtækjunum í sambandi við fiskveiðarnar heldur fólkinu sjálfu og þeim sem hvað harðast verða fyrir afleiðingum niðurskurðarins. Fyrirtækin munu bjarga sér, þau stærri a.m.k.

Hæstv forseti. Hv. þingmaður sagði að hann vildi skoða allar leiðir. Það er ný staða meðal Samfylkingarinnar að vilja skoða veiðileyfagjaldið. Hundruð sjómanna ganga í land út af ákvörðun ríkisstjórnar strax í vor, hundruð fiskverkafólks vinna sín störf. Fyrirtækin í sjávarútvegi ganga nú í gegnum miklar þrengingar, ekki síst í Vestmannaeyjum og á Vestfjörðum. Um mikið gjald er að ræða, eins og ég sagði, sum fyrirtæki borga allt upp í 35% af hagnaði sínum í veiðigjald  Ég var ekki að bera af mér sakir. Ég segi fyrir mig: Þó að ekki séu allir hlutir í lagi, þannig verður það aldrei, 

Jú, jú.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að deila mikið um af hverju verið er að skera niður þorsk. Til þess hef ég ekki næga þekkingu en aftur á móti höfum við til þess stofnanir sem gefið hafa ráð og ástandið sem við búum við í sjávarútvegsmálum er ekki sérstaklega Samfylkingunni að kenna.  Varðandi veiðileyfagjaldið er rétt að Samfylkingin hefur lagt mikla áherslu á það einfaldlega vegna þess að við teljum mikilvægt að réttur okkar til auðlindanna sé staðfestur með gjaldtöku. Aftur á móti er ekkert útilokað þegar gripið er til sérstakra úrræða til að bjarga byggðunum, 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir yfirgripsmikla ræðu. Hann kom þar víða við í þeim fjölbreyttu og mörgu málaflokkum sem fjallað er um í frumvarpi til fjárlaga. Þetta er jú gríðarlega víðfeðmt og mörg atriði sem er alveg ástæða til að rædd séu, eins og hann fór ítarlega í gegnum. Ég dreg ekki í efa góða meiningu og vilja hv. þingmanns til að gera vel og að Alþingi og ríkisstjórn standi sig vel í þeim efnum. Hins vegar er rétt, eins og hv. þingmaður kom inn á, að enn er lítið farið að sjást af stefnumálum Samfylkingarinnar þó að hún sé búin að vera í hálft ár í ríkisstjórn, inni í fjárlagafrumvarpi og fjárlögum næsta árs. Boðuð eru frumvörp seinna í haust og í vetur í þeim efnum. Það sem ég vildi hins vegar inna hv. þingmann eftir er staðan á heilbrigðisstofnunum. Jú, alveg rétt, verið er að rétta halla sumra stofnana. Þeim er aftur á móti ekki veitt fjármagn á fjárlögum næsta árs til þess að standa undir raunverulegum rekstri. Tökum sem dæmi Heilsugæsluna í Reykjavík eða Heilbrigðisstofnun Austurlands, af því að talað hefur verið um stórframkvæmdir á Austurlandi. Heilbrigðisstofnun Austurlands hefur verið fjársvelt nú síðustu missirin og árin og að óbreyttu fær hún ekki nýtt fjármagn til að standa undir þeim aukna rekstri sem þar er. Ég nefni sjúkrahúsið á Ísafirði og fleiri sjúkrahús sem ekki fá fjármagn til að standa undir rekstri sínum. Ég hef skilið hv. þingmann með þeim hætti að hann vilji standa undir 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason segir að lítið fari fyrir stefnumálum Samfylkingarinnar. Ég reyndi að gera grein fyrir því áðan með hvaða hætti þau koma fram en taldi þó mikilvægara að það yrði skoðað út frá stefnumálum ríkisstjórnarinnar. Það er a.m.k. undarlegt, eftir að hafa verið í kosningaslag við hv. þingmann í síðustu kosningum, ef hann telur byggðamál ekki vera stefnumál Samfylkingarinnar. Það var eitt af því sem við fórum fyrst af stað með, það angraði suma að við skyldum fara svo hratt inn í þá umræðu og höfum barist einlæglega fyrir því allan tímann. Margt af því kemur hér vel fram. Varðandi heilbrigðisstofnanir, heilsugæslu og hjúkrunarheimili þá vekur það líka furðu mína eftir vinnuna í fjárlaganefnd ef hv. þm. Jón Bjarnason hefur ekki séð breytingarnar sem þar voru gerðar. Skorinn er hressilega niður halli stofnana í fjáraukalögunum en auk þess er í tillögum meiri hlutans veruleg aukning fjárveitinga á mörgum stöðum. Vera má að töluvert mikið sé eftir. Bent var á Heilbrigðisstofnun Austurlands í þeim efnum, en þess verður að geta að hún hefur búið við afar óeðlilegar aðstæður undanfarin ár vegna mikils fjölda starfsmanna sem þar hefur verið í tengslum við virkjunarframkvæmdir. Þar mun eðlilega dragast saman í framhaldinu og er það raunar inni í áætlunum stofnunarinnar, að því er ég best veit. Ég geri annars ráð fyrir að aðrir þingmenn eins og formaður heilbrigðisnefndar, Ásta Möller, muni gera betur grein fyrir heilbrigðisstofnunum á eftir. Heilsugæslan í Reykjavík hefur verið skoðuð, við fengum forsvarsmenn hennar í viðtal í fjárlaganefndinni og málið er í ákveðnum farvegi. Ég treysti á að áfram verði unnið að því. Mjög ánægjulegar breytingar eru inni í fjárlagafrumvarpinu til að rétta stöðu stofnana víða úti á landi og á ég t.d. við stofnanir á Akranesi, Reykjanesi og á Selfossi. Vonandi fáum við tækifæri til að fylgja því betur eftir. Í mörgum tilfellum standa stofnanirnar bærilega ef skuldahalinn er tekinn af þeim og hætt við að skera þá niður um eldri skuldir.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að gert ráð fyrir að taka á halla nokkurra af þessum heilbrigðisstofnunum á fjáraukalögum og nú þegar er verið að gera það. Þó eru nokkrar stofnanir sem bera halla og munu gera það til næsta árs. Alvarlegast í því er þó að stofnanirnar fá ekki aukið fjármagn á næsta ári til þess að standa undir rekstrinum. Ég nefni t.d. Heilbrigðisstofnunina í Ísafjarðarbæ þar sem eru ný myndtæki sem ekki fæst viðurkenndur rekstrarstyrkur til. Heilbrigðisstofnunin á Hólmavík og fleiri litlar, mikilvægar heilbrigðisstofnanir eiga líka í rekstrarvanda. Ég held að stærsta byggðamálið sé að efla og standa vörð um bæði elli- og hjúkrunarheimilin, ekki síst úti um land, og einnig um heilbrigðisstofnanirnar. Ég hef litið svo á að málefni stofnananna 

Forseti ítrekar við hv. þingmenn að virða ræðutíma.

Ljósið slokknaði þannig að ég sá ekki hvað ...

Hæstv. forseti. Ég er nú hissa á hv. þm. Jóni Bjarnasyni ef hann hefur ekki þekkt það að þegar ljósin eru slökkt þá þýðir það að ballið er að verða búið. En ég ætla svo sem ekki að eyða miklum tíma í að svara fyrir einstakar heilbrigðisstofnanir. Ég held að það sé sameiginlegt áhugamál okkar að efla heilsugæslu og heilbrigðisstofnanir úti á landsbyggðinni og við munum að sjálfsögðu fylgja því eftir. Það verður spennandi sjá, einmitt núna í uppstokkuninni þar sem öldrunarstofnanir skiptast annars vegar í það að vera almenn þjónusta og búsetuskilyrði, með þjónustu sem býðst öllum óháð því hvar menn búa og svo hins vegar heilbrigðisþjónustu, hvernig okkur tekst að vinna það þannig að það gagnist einmitt þessum heimilum og að fjárveitingarnar komi í raun eftir þjónustuþörf út á landsbyggðina. Það verður verkefni okkar á nýju ári og ég hlakka til samstarfsins í fjárlaganefnd um að rétta upp fyrir þær stofnanir sem ekki fá nægt fjármagn til að sinna þeirri þjónustu sem þörf er á þar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni málefnalega ræðu. Hann lét í ljósi í ræðu sinni nokkrar efasemdir um að mínar hugmyndir varðandi útdeilingu fjár til einstakra menningarverkefna væru skynsamlegar. Mig langar þess vegna að benda hv. þingmanni á leið sem ég tel að sé mjög skynsamleg í þessum efnum og ég vona að á endanum náum við saman í þessu. Hátíðirnar sem hv. þingmaður nefnir eru t.d. Reykholtshátíð og Skálholtshátíð og aðrar fastar tónlistarhátíðir. Þessar hátíðir gætu mjög vel átt heima undir tónlistarsjóði með því að tónlistarsjóður yrði stækkaður um það bil helming, úr 54 millj. í 100 millj. kr. getum við sagt. Við settum það inn í lögin að sjóðnum væri ætlað að styrkja þær tónlistarhátíðir á landsbyggðinni sem væru reknar á föstum grunni og honum væri heimilt að gera samninga við hátíðirnar til þriggja ára eða til fimm ára. Það er því mjög einföld lausn í þessum efnum. Ég hef margar aðrar skynsamlegar hugmyndir, af því að hv. þingmaður auglýsti eftir því að þetta yrði útfært með skynsamlegum hætti og talaði um hina misvitru fjárlaganefndarmenn sem ég ræddi um í gær. Ég er alveg sannfærð um að við getum náð saman í þessum efnum á endanum. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um þau verkefni sem verið er að veita í, þessi menningarverkefni sem rúmur milljarður króna fer í og jafnvel meira. Ég var nú frekar naum þegar ég var að leggja þetta saman fyrir ræðu mína í gærkvöldi. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur látið þau orð falla hér að nú eigi að hefja vinnubrögð sem leiði til þess að Alþingi skoði vel þessi verkefni, fylgist með þeim og fylgi því eftir að fjármununum sé vel varið. Í ljósi þess spyr ég: Hvaða athugun gerði fjárlaganefndin á stöðu þeirra verkefna sem veitt var í á safnliðum í breytingartillögum nefndarinnar?

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Við deilum þeirri skoðun að við viljum ná betur utan um safnliðina og reyna að vinna skiptingu þeirra með skipulegum hætti. Ég skal fúslega gera þá játningu hér að ýmsar yfirlýsingar mínar varðandi sjóðina eru auðvitað með fyrirvara miðuðum við þekkingu og reynslu af þeim sjóðum sem þegar eru starfandi. Ég þekki helst menningarráðin og þær úthlutanir sem hafa átt sér stað. Það kann vel að vera að við getum með regluverki og skipun þessara sjóðstjórna og með lagasetningu tryggt að þetta dreifist um landið þannig að menn fari ekki að gera kröfur um að einungis hámenntaðir flytjendur í tónlist, leiklist eða öðru hljóti styrki úr einstökum sjóðum. Að þeir njóti sín - Jónas heitinn Árnason kallaði þetta stundum menningu með stórum og litlum staf, það var þá tvenns konar menning hin svokallaða hámenning sem einhver ákveðinn hópur virtist viðurkenna og svo eitthvað sem aðrir kölluðu lágmenningu sem Jónas heitinn taldi nú vera mestu hámenninguna. Það var það sem var iðkað úti í mannlífinu í hinum dreifðu byggðum og í grasrótinni. Varðandi athugun á einstökum erindum þá lágu náttúrlega fyrir umsóknir frá öllum aðilum og það er alltaf sama krafan gerð, þ.e. að menn upplýsi hvernig féð hafi nýst o.s.frv. Það skal alveg fúslega viðurkennt að það er gert með mjög mismunandi hætti enda er í sumum tilfellum verið að úthluta mjög litlum fjármunum og erfitt að gera kröfu um endurskoðað bókhald frá slíkum aðilum. Við höfum farið á staðina og heimsótt viðkomandi aðila í kjördæmunum því það skiptir máli að menn sjái um hvað er verið að ræða og hvað er verið að gera. Það mun engin ein úthlutunarnefnd ráða betur við það en þingmenn úr öllum landshlutum sem hafa komið og skoðað málin. Með líkum hætti veit ég að hv. þingmaður hefur skoðað stofnanir á Reykjavíkursvæðinu og kannski víðar úti á landsbyggðinni og 

Herra forseti. Sjálf hef ég starfað í úthlutunarnefnd fyrir Bandalag áhugaleikfélaga þar sem ég starfaði sem framkvæmdastjóri í fimm ár. Ég hef líka starfað í úthlutunarnefnd fyrir atvinnuleikhópana og þekki vinnubrögðin sem hafa verið innleidd á báðum þessum stöðum og fullyrði að þarna eru módel sem hafa fengið áratuga reynslu. Þau eru þess eðlis að það hefur verið um þau mikil sátt og mikil ánægja. Það er fyrst núna á seinni árum, síðustu tveimur, þremur árum, sem er farið að bera á því að leikhóparnir hafi áttað sig á því að það er hjáveita fjár til fjárlaganefndar. Þannig að nú er farið að sækja um í þessa hjáveitu líka. Ég legg áherslu á það að við erum að búa til ákveðnar hættur með því að fara svona fram í þessum efnum. En ég er svo sammála hv. þingmanni í því að við eigum að taka þetta til verulegrar skoðunar, fara djúpt í saumana á þessari framkvæmd og ég treysti því og vona sannarlega að við náum árangri í þeim efnum og þetta verði með öðrum hætti hér að ári.

Virðulegi forseti. Hér er komið til 2. umr. frumvarp til fjárlaga eftir meðhöndlun fjárlaganefndar á frumvarpinu sem ríkisstjórnin lagði fram í byrjun haustþings. Fjárlaganefndin hefur lagt mikla vinnu í að skoða frumvarpið og komið fersk að þeirri vinnu enda velflestir í fyrsta sinn í nefndinni. Einungis tveir þingmenn í nefndinni hafa áður átt sæti í hv. fjárlaganefnd sem þýðir að þetta hefur verið mikið lærdómsferli fyrir marga. Ég vil þakka formanni og varaformanni nefndarinnar mikla og góða vinnu og styrka stjórn á verkinu en þeir hafa lagt sig alla fram um að skila góðu verki. Þeir hafa náð verulega góðu samstarfi innan nefndarinnar og þótt áherslur hafi verið ólíkar þá hefur verið mjög góður samstarfsandi innan hennar. Jafnframt vil ég þakka starfsfólki fjárlaganefndar sem hefur sem fyrr haldið utan um ótrúlega víðfeðmt og flókið verkefni án þess að missa þráðinn og haldið okkur nefndarmönnum, ef ég má segja, á réttri línu öllum stundum. Ég vil sérstaklega í þessari ræðu minni leggja áherslu á heilbrigðismál. Þrátt fyrir umræðu um síaukin fjárframlög til heilbrigðisþjónustu og stöðugan halla heilbrigðisstofnana hlýt ég að draga fram að á allra síðustu árum hefur tekist að lækka hlutfall kostnaðar við heilbrigðisþjónustu af vergri landsframleiðslu hér á landi. Á sama tíma vil ég líka benda á, eins og hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson nefndi, að landsframleiðslan hefur aukist verulega á síðustu árum. En þetta er sá samanburður sem lönd nota til að bera sig saman varðandi útgjöld til ýmissa málaflokka. Hlutfallið var komið yfir 10% en er núna um 9,5% sem þýðir að Ísland er í tíunda sæti meðal OECD-ríkja vegna útgjalda til heilbrigðismála. Á tímabili vorum við ofar. Mig minnir að við höfum verið í 5.–6. sæti þar sem Bandaríkin voru efst, með mest útgjöld til heilbrigðismála. Það að saxa á hlutfall heilbrigðisþjónustu af vergri landsframleiðslu hefur m.a. tekist með aðhaldi í rekstri heilbrigðisstofnana og fækkun legudaga á sjúkrahúsum. En samkvæmt nýrri skýrslu OECD um stöðu heilbrigðismála hefur meðallegutími á sjúkrahúsum hér á landi lækkað úr 7 dögum árið 1990 í 5,4 daga árið 2005. Ég vil einnig nefna að stjórnendur Landspítala hafa í stjórnunargögnum sínum sýnt að framlag til spítalans hafi haldið sér að raungildi frá sameiningu sjúkrahúsanna árið 2000, sem er í sjálfu sér ánægjulegur árangur og sýnir fram á mikilvægi sameiningarinnar. Á sama tíma hefur umfang spítalans aukist þótt í sjálfu sér hafi rúmum fækkað um þriðjung. Stjórnendur spítalans og starfsfólk hefur staðið sig afburða vel við umskiptin á þeim sjö árum sem þetta breytingaferli hefur gengið í gegn með sameiningu spítalanna. Ég þakka þeim sérstaklega þá vinnu sem hefur þar hefur verið leyst af hendi. Það er óumdeilt að Íslendingar vilja hafa aðgang að góðri og traustri heilbrigðisþjónustu og það er einnig stefna stjórnvalda að bjóða upp á heilbrigðisþjónustu á heimsmælikvarða enda eru allar forsendur til þess. Við höfum getað staðið við þetta þótt margir vilji draga fram dæmi um hið gagnstæða. Ég tel það nokkuð þekkta staðreynd að hvergi í heiminum er menntunarstig heilbrigðisstétta jafnhátt. Hvergi í heiminum er t.d. 70% hjúkrunarfræðinga með háskólamenntun. Ég tel að doktorspróf meðal lækna sé með því mesta sem gerist í heiminum, enda afkastageta þeirra mjög mikil. Hið sama má jafnframt segja um aðrar heilbrigðisstéttir, að menntunarstig þeirra er mjög hátt. Áherslur ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum má sjá í fjárlagafrumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Í tillögum fjárlaganefndar við 2. umr. fjárlaga eru lagðar til töluverðar hækkanir á framlögum til heilbrigðismála og á það ekki síst við um framlög til Landspítalans, til sjúkrahússins á Akureyri og til svokallaðra kragasjúkrahúsa, sem eru heilbrigðisstofnanir á Akranesi, Selfossi og Suðurnesjum auk St. Jósefsspítala í Hafnarfirði. Auknar fjárheimildir til þessara stofnana hafa að markmiði að styrkja þær til að takast á við aukin verkefni, m.a. með aukinni samvinnu milli Landspítalans og þessara sjúkrahúsa. Fram undan eru verkefni fyrir stjórnendur þessara stofnana til að komast að niðurstöðu um að flytja verkefni frá Landspítalanum til að létta af honum og gera honum betur kleift að sinna kjarnastarfsemi sinni á sviði bráðaþjónustu við sjúklinga. Þessar áherslur eru jafnframt í samræmi við nýsamþykkt lög um heilbrigðisþjónustu. Þar er töluvert mikið lagt upp úr þessari auknu samvinnu og að flytja verkefni og gera samninga þar um. Í þessu liggja líka ákveðin tækifæri fyrir alla aðila, m.a. að veita heimamönnum ákveðna heilbrigðisþjónustu sem þeir yrðu að öðrum kosti að sækja til Landspítala. Einnig geta þessi sjúkrahús tekið við heimamönnum í endurhæfingu og sérhæfða meðferð eftir meðferð á Landspítalanum og þannig fengið aukna þjónustu í heimahéraði. Oft hefur verið talað um að fólk keyri fram hjá þessum stofnunum. Heimafólk fari beint inn á Landspítala en með styrkingu þessarar starfsemi á fólk að geta fengið þá þjónustu í heimahéraði sem til þarf og þarf jafnvel þarf ekki að leita lengra. Með því er augljóslega létt á starfsemi Landspítalans sem oft hefur verið kölluð endastöð í heilbrigðisþjónustunni, í þeirri merkingu að þangað fari allir sem enginn annar vill sinna. Þessi áherslubreyting er mjög mikilvæg. Í tillögum fjárlaganefndar til 2. umr. fjárlaga er framlag til Landspítalans hækkað um rúmar 200 millj. kr. til viðbótar tæpum 900 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu. Þessi upphæð er raunhækkun á framlagi til spítalans til að styrkja fjárhagsgrunn stofnunarinnar á næsta ári. Með þessum fjárveitingum, ekki síst 1,8 milljörðum kr. í frumvarpi til fjáraukalaga 2007, ætti sjúkrahúsið að vera vel búið undir komandi ár og geta hreinsað upp skuldir sínar við birgja sem töluvert hafa verið í umræðunni á þessu ári og leitt til tugmilljóna króna vaxtagjalda hjá sjúkrahúsinu. Því hefur verið haldið fram að til að Landspítalinn haldi í horfinu fjárhagslega miðað við yfirstandandi ár og að teknu tilliti til þessarar viðbótar, 1,8 milljarða kr. í fjáraukanum, þurfi að leggja 1 milljarð til viðbótar í fjárhagsgrunn spítalans. Því er til að svara að gangi þessar skipulagsbreytingar eftir með flutningi verkefna til nágrannasjúkrahúsa og auknu samstarfi milli sjúkrahúsanna ætti að létta á verkefnum sjúkrahússins og kostnaður þess að minnka að sama skapi. Til viðbótar kemur aukið framlag til heimahjúkrunar til að létta á spítalanum. Það nýtist til að sinna sjúklingum sem að öðrum kosti væru inniliggjandi á Landspítalanum. Fram undan eru mikil áform um fjölgun hjúkrunarrýma. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er talið um að fjölga um 400 hjúkrunarrými á næstu árum. Þess mun sannarlega sjást stað í starfsemi Landspítalans þegar aldraðir einstaklingar sem lokið hafa meðferð komast fyrr á öldrunarheimili eða heim ef svo ber við. Í máli stjórnenda Landspítalans sem komu á fundi heilbrigðisnefndar í umræðu um frumvarpi til fjárlaga ársins 2008 kom fram að á yfirstandandi ári hafi lyfjaútgjöld spítalans aukist um 30–35% vegna nýrra og betri en dýrari lyfja. Skýring á þeirri hækkun sé m.a. aukning á S-merktum lyfjum, t.d. hafa um 300 gigtarsjúklingar fengið ný gigtarlyf en kostnaður sjúkrahússins vegna þessara lyfja er um hálfur milljarður króna á yfirstandandi ári. Að auki hafa nú í ár, eftir að fjárlög síðasta árs voru samþykkt, komið á markaðinn ný lyf, m.a. krabbameinslyf sem kosta tugi milljóna kr. Þetta þýðir að sjúkrahúsið tekur sjálft ákvörðun um að taka ný lyf í notkun. Það er í sjálfu sér í lagi en um leið þarf sjúkrahúsið að tryggja fé til að standa undir auknum kostnaði. Ég tel að það hljóti að vera til hagsbóta fyrir spítalann sjálfan. Að öðrum kosti stendur hann uppi með halla á hverju ári sökum ófyrirséðs lyfjakostnaðar. Við vitum að það er yfirleitt ákveðinn aðdragandi að því að tekin eru upp ný lyf í meðferð, oft lyf sem skipta sköpum um afdrif og líðan fólks. Ég er þeirrar skoðunar að það sé hægt að sjá slíkt fyrir áður en gengið er frá fjárlögum ársins svo hægt sé að gera ráð fyrir auknum kostnaði. Það getur ekki verið eftirsóknarvert fyrir stjórnendur sjúkrahússins að þurfa á hverju hausti að standa fyrir máli sínu vegna umframkeyrslu spítalans, m.a. vegna nýrri og dýrari lyfja. Hægt væri að setja ákveðnar vinnulagsreglur til að koma í veg fyrir slíkt og ég mæli með því að slíkar vinnureglur verði teknar upp. Það hefur verið töluvert í umræðunni, virðulegi forseti, að skorið hafi verið niður til byggingar sjúkrahússins sem sett var af stað, m.a. með 18 milljörðum af svokölluðum símapeningum. Í fjárlagafrumvarpinu er lagt til að í stað þess að 1.500 millj. kr. fari í það á næsta ári þá verði það skorið niður í 800 millj. kr. Þetta þýðir að framkvæmdin fer ekki eins hratt af stað og áætlað var. Ég hef hins vegar hlustað á áhyggjur ýmissa, m.a. starfsfólks Landspítalans vegna þessa. Það hefur m.a. spurt hvort það þýði að stjórnvöld hafi breytt stefnu varðandi byggingu nýs sjúkrahúss. Ég vil segja það hér að það er af og frá. Engin áform eru um annað en við Hringbrautina rísi nýtt þjóðarsjúkrahús á næstu árum. Virðulegi forseti. Áherslur ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum koma einnig fram í því að sjá má stighækkandi aukningu á fjármagni til heimahjúkrunar. Á næsta fjárlagaári er gert ráð fyrir 300 millj. kr. aukningu til þess þáttar. Áætlað er að á næstu þremur árum verði grunnur til heimahjúkrunar þrefaldaður frá árinu 2006 en þá var hann 500 millj. kr. en hann verður 1,4 milljarðar kr. á árinu 2009. Mér er sagt að þegar megi finna breytingu, m.a. í heimahjúkrun í Reykjavík þar sem aðgengi fólks að þjónustunni og þar af leiðandi stuðningur við sjálfstæða búsetu aldraðra í heimahúsum hefur aukist. Einnig hefur komið til umræðu slæm staða Heilsugæslunnar í Reykjavík. En samkvæmt þeim gögnum sem við höfum er hallinn þar inni um 450 millj. kr. Það hefur verið gagnrýnt að ekki hafi verið komið til móts við þennan halla í fjárlagafrumvarpinu eða í fjáraukanum. En því er til að svara að núna er Heilsugæslan í Reykjavík til skoðunar innan heilbrigðisráðuneytisins, m.a. samanburður á rekstri hennar og rekstri einstakra stöðva í samanburði við sjálfstæðar stöðvar. Meðan svo er verður fé til heilsugæslunnar ekki aukið. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar kemur fram að byggð verði 400 hjúkrunarrými á næstu árum. Ég tel mig geta upplýst að á undanförnum mánuðum hefur verið unnið að tillögum um hvar byggja eigi þessi rými. Í ræðu framsögumanns meiri hluta fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnars Svavarssonar, kom m.a. fram að horft yrði til Mosfellsbæjar, Garðabæjar, Hafnarfjarðar og fleiri staða. En mjög mikilvægt er að takast á við þann vanda sem skortur á hjúkrunarrýmum er, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Í fjárlagafrumvarpinu eru um 2 milljarðar kr. ætlaðir til stofnkostnaðar og endurbóta á hjúkrunarheimila á næsta fjárlagaári, til viðbótar við þann eina milljarð kr. sem áætlað er að úthluta úr Framkvæmdasjóði aldraðra. Það er hins vegar áhyggjuefni …

Forseti biður hv. þingmann afsökunar en nú er sá tími kominn að gera á hádegishlé þannig að forseti spyr hv. þingmann hvort hann vilji ljúka ræðu sinni á örfáum mínútum eða gera hlé þar til þingfundur hefst á ný.

Ég hugsa að mér dugi tvær, þrjár mínútur. Má ég þá halda áfram? Það er hins vegar áhyggjuefni að fjárhagsleg staða ýmissa öldrunarheimila er ekki góð. Ég mun ekki nefna nein hér en upplýsingar liggja hjá fjárlaganefnd um stöðu þeirra stofnana. Það er umhugsunarefni að sumar öldrunarstofnanir halda sig innan fjárhagsramma árum saman og skila jafnvel tugmilljóna afgangi. Aðrar stofnanir, yfirleitt þær sömu, ár eftir ár, skila hins vegar alltaf tugmilljóna halla á sama tíma. Þetta gerist þrátt fyrir að reiknigrunnur þessara stofnana sé hinn sami og byggður á hjúkrunarálagi. Það má því ljóst vera að stjórnvöld geta ekki tekið fjárhagslega yfirkeyrslu stofnana umyrðalaust heldur verða stofnanirnar að sýna að þær taki á málum sínum áður en stjórnvöld koma til móts við þær til að leysa fjárhagsvanda þeirra. Ég vil almennt leggja áherslu á að forstöðumenn gæti hagkvæmni í meðferð opinberra fjármuna og fari eftir þeim fjárhagsramma sem fjárlög setja þeim. Oft er hægt að rökstyðja framúrkeyrslu, ekki síst í heilbrigðisgeiranum, en það á ekki að vera regla heldur undantekning. Svo ég snúi mér að einu máli hér til viðbótar í lokin þá hefur fjárlaganefnd tekið ákvörðun um fjárveitingu til ýmissa verkefna, m.a. til menningarlegra atburða svo sem safna, tónlistarhátíða og varðveislu menningarverðmæta. Þessi verkefni eru mörg þess eðlis að styðja við byggðir landsins og efla möguleika þeirra til auðga umhverfi sitt og líf. Mörg verkefnin eru hugmyndarík og skemmtileg og í raun forréttindi fyrir nefndarmenn í fjárlaganefnd að fá að kynnast þeim og því fólki sem stendur á bak við þau. Jafnframt vil ég leggja áherslu á mikilvægi þess að Alþingi styrki starf frjálsra félagasamtaka sem byggja á sjálfboðastarfi. Opinber styrkur til slíkrar starfsemi beinist að því að skapa traustari grundvöll fyrir starfsemi þeirra. Því er haldið fram að ein króna af opinberu fé margfaldist í höndum frjálsra félagasamtaka sem byggja á sjálfboðastarfi. Hin opinbera króna getur skapað nauðsynlegan fjárhagslegan grunn fyrir starfsemina en sjálfboðastarf og sjálfsaflafé kemur margfalt á móti. Hér má t.d. nefna íþróttahreyfinguna, UMFÍ, skátana, og Slysavarnafélagið Landsbjörg. Einnig trúarlega starfsemi svo sem KFUM og K og jafnframt samtök á sviði heilbrigðismála og annarra velferðarmála. Þessir aðilar hafa notið velvildar og skilnings fjárlaganefndar á undanförnum árum og höfum við fylgst með hve mikil jákvæð áhrif þeir hafa, til að gefa börnum og ungu fólki tækifæri til aukins þroska og til aukins stuðnings við fólk sem býr við ákveðna sjúkdóma. Ég vil að lokum endurtaka þakkir til samstarfsmanna í fjárlaganefnd og starfsfólks nefndarinnar fyrir gott starf.

Herra forseti. Við höldum þá áfram umræðu um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2008 ásamt álitum frá fjárlaganefndarmönnum og breytingartillögum sem fyrir liggja. Ég vil byrja á því að segja að það er gríðarlega mikil vinna sem liggur á bak við þau gögn sem komið hafa frá fjárlaganefnd eftir yfirferð hennar á fjárlagafrumvarpinu frá því að það kom fram hér í haust. Það er full ástæða til að geta þess að fjárlaganefndarmenn hafa að sjálfsögðu unnið mikið og gott starf, allir fulltrúar í fjárlaganefnd hvort sem þeir koma úr meiri hluta eða minni hluta, að mörgu leyti kannski við erfiðar aðstæður eins og sömuleiðis hefur komið fram í umræðunni. Við sem ekki sitjum í fjárlagsnefnd en sitjum í öðrum þingnefndum höfum fylgst með því að þeir sem eiga sæti í fjárlaganefnd eiga óhægt um vik með að sinna öðrum nefndarstörfum í haustlotunni þegar fjárlagavinnan stendur yfir vegna þess að hún kallar á marga fundi, marga fundi með þeim sem vilja koma á fund fjárlaganefndar og ræða sín mál sérstaklega og að sjálfsögðu mikla yfirlegu yfir öll þau erindi sem nefndinni berast. Það er því engin ástæða til annars en að þakka fyrir það sem vel er gert í þessu efni og fjárlaganefndarmenn eiga það svo sannarlega skilið. Hins vegar hefur auðvitað líka komið fram í tengslum við þetta mál umræða um vinnubrögð við fjárlagagerðina og fjárlagavinnuna hér í sölum Alþingis. Við höfum verið að fjalla um það með hvaða hætti nefndarálit og breytingartillögur meiri hlutans berast inn í þingsali og til almennra þingmanna og hvaða svigrúm og ráðrúm er til þess fyrir aðra að kynna sér það sem þar er á ferðinni og að móta sér í framhaldinu eigin hugmyndir, skoðanir og tillögur sem þeir vilja þá leggja fram. Ég hef tekið eftir því að slík gagnrýni á vinnubrögð kemur ekki bara úr röðum stjórnarandstöðunnar, hún kemur líka úr röðum stjórnarliða. Hér eru margir nýir þingmenn sem eru að taka sæti í fjárlaganefnd í fyrsta skipti, m.a. bæði formaður og varaformaður fjárlaganefndar, sem hafa væntanlega stýrt starfi nefndarinnar, og þeir fara ekkert í launkofa með það að þeir telja að vinnubrögðunum sé að mörgu leyti ábótavant og þurfi að bæta þau. Þetta er auðvitað eitt umfangsmesta mál sem þingið tekur til umfjöllunar á hverju ári og það er eðlilegt að það þurfi mikla umræðu, þó ekki væri nema til þess að fara í gegnum allar þær breytingartillögur sem fyrir liggja, bæði frá nefndinni og frá einstökum þingmönnum. Ég verð að segja það fyrir mína parta sem nýr þingmaður hér en hafandi þó tekið þátt í stjórnmálum um langt skeið á sveitarstjórnarstigi og með talsverða reynslu af því að vinna fjárhagsáætlun fyrir stærsta sveitarfélag landsins og undirbúa það, þá koma þessi vinnubrögð við fjárlagavinnuna í þinginu mér nokkuð spánskt fyrir sjónir. Ég gat þess í upphafi að ég tel að fjárlaganefndarmenn hafi út af fyrir sig unnið gott starf og að mörgu leyti við erfiðar aðstæður en það er auðvitað afar knappur tími sem er gefinn til þess að fjalla um þetta stóra og mikla mál. Nú veit ég að t.d. forustumenn fjárlaganefndar, sem báðir eru, bæði formaður og varaformaður hennar og reyndar fleiri úr fjárlaganefndinni, mjög reyndir sveitarstjórnarmenn, þekkja mætavel hvernig staðið er að fjárhagsáætlunarvinnu sveitarfélaga, hversu mikinn tíma hún fær á vettvangi sveitarfélaganna þar sem tillaga að fjárhagsáætlun er rædd í einstökum nefndum og ráðum á því málasviði sem um er að fjalla, velferðarmálin sérstaklega rædd í velferðarnefndum eða félagsmálanefndum, umhverfismálin í umhverfisnefndum, skipulagsmálin í skipulagsnefndum og menntamálin í menntamála- eða skólanefndum og þannig koll af kolli áður en fjárhagsáætlunin kemur síðan til umfjöllunar í bæjarstjórn eða borgarstjórn eða bæjarráði eða borgarráði. Það hefur farið fram ítarleg umræða í einstökum fagnefndum sem líka vinna sérstakar starfsáætlanir í tengslum við fjárhagsáætlunina. Það er unnin starfsáætlun í hverjum einstökum málaflokki sem fylgir fjárhagsáætluninni. Þar birtist í raun stefnumótun þeirra sem eru í meiri hluta hverju sinni og það tengist fjárhagsáætluninni þannig að markmiðin, stefnan öðlast í rauninni líf með því að það er gerð grein fyrir því í fjárhagsáætlun samhliða. Þetta eru vinnubrögð sem ég held að mætti vel skoða hér á hv. Alþingi. Þegar formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnar Svavarsson, hefur rætt það að hann vilji gjarnan beita sér fyrir breyttum vinnubrögðum held ég að það geti verið ein leið, þ.e. að fá fjárlagafrumvarpið á fyrri stigum líka til meðferðar í einstökum fagnefndum sem fjalla um einstaka málaflokka. Liður í þessu geta auðvitað verið hugmyndir sem hafa verið á reiki um það að lengja starfstíma Alþingis, sem ég held að sé löngu tímabært og skynsamlegt að gera, t.d. að Alþingi komi saman fyrr að hausti en það gerir í dag, t.d. snemma í september, og fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar sé þá tilbúið þannig að meiri tími gefist til þess að fjalla um það. Við höfum auðvitað talsvert rætt um það hvað þarf mikinn tíma og undirbúning til þess að fjalla um þetta stóra mál. Í umræðu um störf þingsins eða fundarstjórn forseta sagði hv. þm. Helgi Hjörvar að sá sem ekki geti komið sjónarmiðum sínum á framfæri á 15 mínútum eigi að vera á endurmenntunarnámskeiði en ekki á Alþingi. Þetta sagði hv. þm. Helgi Hjörvar. Má ég þá upplýsa það að í þessari 2. umr. um fjárlagafrumvarpið hafa m.a. talsmenn ríkisstjórnarflokkanna haldið hér alllangar og ítarlegar ræður  Þetta segir auðvitað að í jafnstóru máli og fjárlagafrumvarpið er er ekki hægt að skera umræðutímann við 2. umr. - sem er kannski meginumræðan um málið - niður við trog eins og sagt hefur verið hér í sölum Alþingis. Eða er það svo að hv. þm. Helgi Hjörvar vilji í raun senda félaga sína, formann og varaformann fjárlaganefndar og ýmsa aðra á endurmenntunarnámskeið í ræðumennsku, frekar en að hafa þá hér á hv. Alþingi? Nei, herra forseti, það er eðlilegt og sjálfsagt að svona stórt mál eins og fjárlagafrumvarpið fái ítarlega umræðu. Mig langar að geta eins, í framhjáhlaupi eiginlega, af því að umræddur þingmaður, Helgi Hjörvar, tók sérstaklega fram að hann hefði beitt sér fyrir því að setja á takmörkun á ræðutíma í borgarstjórn Reykjavíkur þegar hann var þar forseti og nefndi mig sérstaklega í því sambandi að ég hefði stutt þær breytingar á fundarsköpum borgarstjórnar, og þá er rétt að segja söguna alveg eins og hún er. Þar var ræðutíminn að sjálfsögðu ekki skorinn niður í 15 mínútur heldur eru 30 mínútur í fyrstu umræðu og síðan 10 en ekki 15 og 5 eins og hér hafa verið hugmyndir uppi um. Það er líka sérstaklega tekið fram að í umræðum um fjárhagsáætlun Reykjavíkurborgar, ársreikning Reykjavíkurborgar og aðalskipulag Reykjavíkurborgar eru engar takmarkanir á ræðutíma. Það er því sérstaklega tekið fram að í tilteknum stórum málum gilda ekki reglur um takmörkun á ræðutíma og óski borgarstjórnarflokkur eftir lengri ræðutíma eða ótakmörkuðum er undantekningarlaust orðið við því. Það var því viðhafður allt annar bragur á því máli á vettvangi borgarstjórnar Reykjavíkur. Ég get þessa vegna þess að hv. þm. Helgi Hjörvar tók þetta sérstaklega upp máli sínu til stuðnings þegar hann talaði fyrir því að ræðutími yrði skorinn niður við trog. En það er ekki aðalefnið í þessari umræðu því að við höfum góðan tíma til þess að fjalla um fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir. Í upphafi máls míns ætla ég líka aðeins að koma að þeirri gagnrýni sem hér hefur komið fram frá hv. þingmönnum úr röðum Samfylkingar, sérstaklega frá hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, í garð okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þar hefur þingmaðurinn ítrekað komið hér upp bæði í eigin ræðu og í andsvörum við aðra og haldið því fram að það sé ekkert nema svartnættið í hugum okkar vinstri grænna, við höfum ekkert uppbyggilegt til málanna að leggja. Ég verð að segja eins og er að ég undrast þessar fullyrðingar og viðhorf hv. 10. þm. Reykv. n., Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur. Við höfum lagt okkur fram um það að leggja hér fram við 2. umr. um fjárlögin tillögur okkar sem byggja að sjálfsögðu á okkar sýn á því hverju er mikilvægast að ráða bót á í þeim tillögum sem liggja fyrir í fjárlagafrumvarpinu sjálfu og af hálfu meiri hlutans í fjárlaganefnd. Við höfum lagt áherslu á réttlátari skattlagningu, réttlátari skattbyrði, við höfum lagt áherslu á velferðarmálin og aukið fjármagn til velferðarmála. Við höfum lagt áherslu á minni útgjöld og niðurskurð útgjalda til svokallaðra varnarmála eða hermála. Við höfum lagt áherslu á aukið fjármagn til sveitarfélaganna og ég hlýt að spyrja: Er það þannig í hugum samfylkingarmanna að þetta sé ekkert uppbyggilegt, það sé ekkert uppbyggilegt við það að vilja réttlátari skiptingu skattbyrðarinnar, það sé ekkert uppbyggilegt við það að vilja bæta stöðu sveitarfélaganna, sérstaklega á landsbyggðinni, það sé ekkert uppbyggilegt við það að vilja styrkja velferðarmál og aukið fjármagn til þeirra? Það er auðvitað mjög undarlegt ef það er þannig í hugum samfylkingarþingmanna. Samfylkingin verður auðvitað að þola gagnrýni og það var nú svo kyndugt að hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir kom upp í andsvörum fyrr í dag og sagði að Vinstri hreyfingin – grænt framboð þyldi ekki gagnrýni en hún yrði að taka henni. Ja, margur heldur mig sig, segi ég nú bara. Samfylkingin hefur auðvitað orðið fyrir talsverðri gagnrýni af hálfu okkar vinstri grænna, það er alveg rétt. Við teljum að það sé málefnaleg gagnrýni. Það er kannski vegna þess að við gerum ríkari kröfur til Samfylkingarinnar á sviði velferðarmála, á sviði samfélagsþjónustu en við gerum til Sjálfstæðisflokksins, skyldi nokkurn undra? Við gerum ríkari kröfur til flokks sem kennir sig við jafnaðarstefnuna og kallar sig jafnaðarmannaflokk Íslands. Það má líka segja að vinur er sá sem til vamms segir, þannig að Samfylkingin á að sjálfsögðu að taka því vel að við skulum koma með gagnrýni á það sem við teljum að eigi betur að fara. Ég sagði það hér fyrr í umræðunni í morgun að kannski er það svo að Samfylkingunni líður ekkert allt of vel í þeim félagsskap sem hún er í, í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum. Þau hafa haldið því fram að það sé ekki hægt að efna allt á fyrstu mánuðum nýrrar ríkisstjórnar. Það er vitaskuld rétt. Það er ekkert hægt að efna öll loforð strax enda væntanlega ekki til þeirra stofnað þannig að þau eigi öll að koma til framkvæmda á fyrstu vikum eða mánuðum nýrrar ríkisstjórnar. En maður hlýtur að geta gert þá kröfu að einhverjar línur séu lagðar, það sé að minnsta kosti hafin sú vegferð að efna kosningaloforðin. Það sé sýnt í fyrsta fjárlagafrumvarpi nýrrar ríkisstjórnar að nú séu menn lagðir af stað og að menn geri grein fyrir því í áætlunum sínum hvernig þeir ætla að standa við þau miklu loforð sem gefin voru. Það hlýtur að vera hægt að gera kröfu um að einhver teikn séu á lofti um hvernig eigi að standa við þessi kosningaloforð öll. Það er óhjákvæmilegt að fara örfáum orðum um stöðuna í efnahagsmálum þegar við ræðum fjárlagafrumvarpið. Ég held að það sé öllum orðið ljóst að það hafa verið gerð mikil mistök í efnahagsstjórn í hagstjórn landsins á undanförnum árum. Þeir stjórnmálaflokkar sem hafa farið með landstjórnina bera þar að sjálfsögðu mikla ábyrgð. Sjálfstæðisflokkurinn telur sig venjulega bestan í efnahagsstjórn. Hver kannast ekki við sönginn úr herbúðum þeirra um að vinstri flokkar geti ekki stjórnað fjármálum, efnahagsmálum? En Sjálfstæðisflokkurinn ber nú umfram aðra flokka vil ég segja, ábyrgð á þeim mistökum sem hér hafa verið gerð í efnahagsstjórninni á undanförnum árum. Sjálfstæðisflokkurinn hefur í 16 ár eða þar um bil farið með stjórn forsætisráðuneytisins sem fer með efnahagsmál, farið með fjármálaráðuneytið sem að sjálfsögðu ber ábyrgð á ríkisfjármálunum og það er Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur staðið fyrir því að þenja efnahagslífið til hins ýtrasta eins og fiðlustreng sem vantar lítið upp á að slitni. Það er Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur keyrt efnahagslífið að ystu mörkum, staðið fyrir erlendri skuldasöfnun, staðið fyrir stóriðjuframkvæmdunum, að vísu með góðum stuðningi meðreiðarsveina sinna í ríkisstjórn hverju sinni, og ég ætla ekkert að fara að tala sérstaklega um Framsóknarflokkinn. Mér er sagt að ég hafi talað heldur vel um hann í gær og síðan kom Samfylkingin og bætti um betur í morgun og talaði svo vel um Framsóknarflokkinn að ég held að það sé komið nóg af því í bili. Engu að síður er það nú staðreynd að það eru þessir flokkar sem hafa staðið fyrir stóriðjuframkvæmdunum sem hefur haft í för með sér óhóflega innlenda eftirspurn sem kallar á viðskiptahalla og hæstu vexti sem við þekkjum í samanburðarlöndunum. Bestu lífskjör á Íslandi. Já takk. Þetta segir í skýrslu frá þróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna um lífskjör. Bestu lífskjör á Íslandi ásamt Noregi. Á sama tíma eru skattar lækkaðir og það hefur virkað á þessa stöðu í efnahagsmálum eins og olía á eld í stað þess að hvetja fremur til sparnaðar. Staðreynd er að sparnaður í íslensku efnahagslífi er allt of, allt of lítill. Ef við berum okkur saman við önnur lönd, sem við gjarnan berum okkur saman við, þá kemur þetta mjög glögglega í ljós. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi það í ræðu sinni við þessa umræðu að skuldabréfaútgáfa hér væri nánast engin eða sáralítil. Ég vil líka nefna í þessu sambandi lífeyrissparnað. Ég held að eitt besta og hagstæðasta form sparnaðar sem við gætum og ættum að beita okkur fyrir, að aukist enn frekar, sé einmitt í lífeyriskerfinu, það sé lífeyrissparnaður. Það er brýnt að auka sparnað í íslensku hagkerfi og ég er þeirrar skoðunar að það sé skynsamlegast að gera það í gegnum lífeyrissparnaðinn að svo miklu leyti sem hægt er að gera meira þar. Viðskiptahallinn er að sjálfsögðu ávísun á vaxandi skuldabyrði þjóðarbúsins. Við erum auðvitað að slá lán fyrir þessu neyslufylleríi og það getur ekki endað vel. Ríkisstjórnin virðist á sama tíma vera vitaráðalaus eða þá sem er svo sem ekkert skárra, að stjórnarflokkarnir geta ekki komið sér saman um aðgerðir í efnahagsmálum. Þá er auðvitað ekkert að gert. Seðlabankinn segir það hins vegar í sínum skrifum og yfirlýsingum að það sé vaxandi hætta á harðri lendingu íslenska hagkerfisins. Og hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í því? Ég ætla ekki að fara frekar út í umræðu um þau mál, þau hafa verið tekin hér ítrekað til umræðu á Alþingi í haust, staðan í efnahagsmálum og sú sérkennilega staðreynd að Seðlabankinn keyrir eina línu á meðan ríkisstjórnin keyrir einhverja allt aðra línu, að svo miklu leyti sem hún keyrir eitthvað yfirleitt. Það er talað í austur og vestur og fagna ég nú því að hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir gengur í salinn.

Gott að þér þykir vænt um mig enn þá.

Get ég þá látið lokið tali mínu um Samfylkinguna. Ég ætla að fara aðeins í fjármálastöðu sveitarfélaganna. Við 1. umr. um fjárlagafrumvarpið ræddi ég talsvert um stöðu sveitarfélaganna og vísaði m.a. til þess að sveitarfélögin hafa á undanförnum árum verið að taka við stórauknum verkefnum og hluti þeirra í þjóðarbúskapnum fer sívaxandi. Þar af leiðandi er það hagstjórnarviðfangsefni hver staða sveitarfélaganna er. Það er ekki þannig að það komi ríkisvaldinu ekki við hver staða sveitarfélaganna er vegna þess að þetta er stór og sífellt vaxandi hluti af þjóðarbúskapnum. Ef við skoðum þjóðhagsspá kemur í ljós að á undanförnum 15 árum er uppsafnaður halli á rekstri sveitarfélaganna um 50 milljarðar kr. Hvorki meira né minna. Á árunum 1993 til 2009, á þeim tíma þegar þjóðhagsspáin er tekin, eru aðeins fjögur ár sem sveitarfélögin hafa skilað tekjuafgangi. Það segir heldur ekki alla söguna vegna þess að sá tekjuafgangur er heildarniðurstaða af rekstri sveitarfélaga. Það eru kannski fá sveitarfélög sem standa fyrir þessum nettótekjuafgangi sveitarfélaga á þessum fjórum árum frá 1993, þótt það séu sum, en flest sveitarfélögin eru rekin með halla öll ár. Það er að sjálfsögðu grafalvarleg staða sem blasir við sveitarfélögunum og eins og ég segi, þá er það hluti af vanda hins opinbera. Ríkisvaldið verður að axla ábyrgð í þessu efni og hætta að velta verkefnum yfir á sveitarfélög og tala síðan eingöngu um það hvað vel gengur hjá ríkissjóði. Hverju lofaði ríkisstjórnin varðandi sveitarfélögin? Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er talað um að styrkja og efla sveitarstjórnarstigið m.a. með breyttri tekju- og verkaskiptingu. Samfylkingin gekk náttúrlega miklu lengra í sínum loforðum. En látum það nú liggja á milli hluta. Hvað er síðan að sjá í fjárlagafrumvarpinu í þessu efni? Á að auka hlutdeild sveitarfélaganna í skatttekjum? Þess sér hvergi stað, a.m.k. hef ég ekki fundið það. Í 1. umr. fjárlagafrumvarpsins innti ég einmitt eftir því hvernig fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna, sveitarstjórnarmenn í röðum ríkisstjórnarflokkanna vildu taka á málum sveitarfélaganna. Mig langar nú aðeins til þess að vitna hér í orð hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur, sem er nú aftur farin úr þingsalnum - já, hún er þarna, þegar hún fór í andsvör við mig í 1. umr. um fjárlög sagði hún m.a. af þessu tilefni, með leyfi forseta: „Mér finnst ástæða til að segja það úr þessum ræðustól að ég tel að engan bilbug sé á okkur að finna, sveitarstjórnarmönnunum sem sitjum í fjárlaganefnd. Við skiptum ekki um skoðun þótt við séum komin á hið háa Alþingi varðandi það að að sjálfsögðu þarf að leiðrétta og endurskoða verkaskiptingu og tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga.“  Ég hlýt þess vegna að velta því fyrir mér, hvað sé að frétta af þessu máli í fjárlagafrumvarpinu. Ég fæ ekki séð að það sé á neinn hátt verið að styrkja og efla tekjustofna sveitarfélaganna eða að verið sé að auka hlutdeild sveitarfélaganna í skatttekjum þrátt fyrir að það hafi mátt skilja hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur þannig að þeir sveitarstjórnarmenn úr röðum stjórnarflokkanna sem sitja í fjárlaganefnd mundu nú aldeilis ekki láta sitt eftir liggja í því efni að bæta stöðu sveitarfélaganna. Ég tel að þetta sé eitt brýnasta úrlausnarefnið. Við vitum að sjálfsögðu að staða sveitarfélaganna er nokkuð mismunandi eftir því hvort þau eru hér á höfuðborgarsvæðinu, á vaxtarsvæðum hér á höfuðborgarsvæðinu, á vaxtarsvæðum úti á landi eða þar sem hefur verið samdráttur, þar sem hefur verið fólksfækkun, þar sem hafa verið erfiðleikar í atvinnulífi o.s.frv. Það er því afar þýðingarmikið, virðulegi forseti, að ráða bót á stöðu sveitarfélaganna í landinu. Þess vegna hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagt fram breytingartillögu sem tekur sérstaklega á stöðu sveitarfélaganna. Þar leggjum við til hækkun á framlagi í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga um 700 millj. kr. sem er þá fyrst og fremst hugsað til þess að bæta stöðu þeirra sveitarfélaga sem hvað lakast eru sett. Við erum líka með hugmyndir um það að bæta við framlagi í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til þess að hægt sé standa straum af fyrsta áfanga við gjaldfrjálsan leikskóla sem er mikið baráttumál. Leikskólinn er löngu orðinn fyrsta skólastigið í landinu og það er orðið mjög brýnt baráttumál að leikskólinn verði gjaldfrjáls eins og grunnskólastigið er eða á að vera, ættum við kannski að segja. Því miður er gjaldtaka þar enn þá of mikil. Um þetta markmið, um gjaldfrjálsan leikskóla hafa félagshyggjuflokkar, flokkar sem kenna sig við félagshyggju, allir verið sammála að eigi að berjast fyrir og stefna að. Það er í raun aðeins einn stjórnmálaflokkur í landinu sem hefur beinlínis sagt að hann sé andvígur þessu markmiði og það er Sjálfstæðisflokkurinn. Samt ræður hann för í þessu máli hér, þótt hann sé í raun í minni hluta í þessu máli eins og ég hef skilið málflutning annarra flokka. Ég þekki það mætavel, svo ég vitni aftur til borgarstjórnarinnar, þar sem meiri hluti okkar vinstri grænna, Samfylkingar og Framsóknarflokks hóf þá vegferð á síðasta kjörtímabili að innleiða gjaldfrjálsan leikskóla í Reykjavík. Hvað gerðist þegar nýr meiri hluti var myndaður eftir kosningar 2006 með Sjálfstæðisflokkinn í fararbroddi ásamt Framsóknarflokknum? Þessi þróun var stoppuð. Það var ákveðið að hætta við frekari skref í átt að gjaldfrjálsum leikskóla. Síðan gerist það 16 mánuðum síðar að meiri hluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks fellur og meiri hluti Samfylkingar, Vinstri grænna, Framsóknarflokks og F-listans tekur við í borgarstjórn. Og hvað gerist þá? Þá er ákveðið að halda áfram með það sem frá var horfið með gjaldfrjálsa leikskóla. Það sýnir að þeir flokkar hafa viljað berjast fyrir því að leikskólinn yrði gjaldfrjáls en Sjálfstæðisflokkurinn ekki, það er hann sem hefur stoppað þetta mikla framfaramál. Ekki er að sjá að Samfylkingin hafi náð neinu fram í þeim efnum gagnvart Sjálfstæðisflokknum í ríkisstjórn. Þess vegna erum við einnig með tillögu um að auka framlög í jöfnunarsjóð til að koma til móts við þetta brýna viðfangsefni sveitarfélaganna vegna þess að ljóst er að þau eru misvel í stakk búin til þess að takast þetta verkefni á hendur. Við höfum líka lagt fram tillögu um aukið framlag vegna húsaleigubóta sem einnig er mikilvægt mál og hefur þegar verið gerð ágæt grein fyrir af hálfu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við erum með tillögur um að styrkja stöðu sveitarfélaganna, gera þau betur í stakk búin til að sinna sínum lögbundnu og mikilvægu velferðarverkefnum. Ég er þeirrar skoðunar að það séu verkefni sem eru afar brýn og uppbyggileg, þvert ofan í það sem hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir talaði um, að ekki séu uppbyggilegar tillögur af hálfu vinstri grænna að vilja gjaldfrjálsan leikskóla. Það kemur mér mjög spánskt fyrir sjónir, svo ekki sé meira sagt, og ég trúi eiginlega ekki að þingmaðurinn meini það sem hún segir í þessu efni. Ég held, eins og ég sagði í andsvörum fyrr í morgun, að hún sé að reyna að tala sig frá þeirri pínu sem hún er í, að sitja í félagsskap með Sjálfstæðisflokknum. Virðulegur forseti. Mig langar að fara aðeins yfir í samgöngumál sem einnig hafa verið til umfjöllunar. Kannski þarf ekki að hafa mörg orð um þau vegna þess að - rétt er að taka það fram strax í upphafi að þegar á heildina er litið er veruleg aukning á framlögum til samgöngumála í fjárlagafrumvarpinu frá því sem áður var. Við fögnum því og höfum lagt áherslu á að mikilvægt sé að auka framlög til samgöngumála, það er þýðingarmikið byggðamál. Það er líka þýðingarmikið umhverfismál, ekki síst þar sem umferð er mikil, að vinna að uppbyggingu og framkvæmdum í samgöngumálum. Reyndar vil ég strax taka fram að ég tel að við þurfum að sjá ákveðnar áherslubreytingar hvað varðar framlög ríkisins, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu. Flytja þarf fjármagn í samgöngumálum meira yfir í almenningssamgöngur, umferðaröryggismál, aðgerðir til þess að draga úr umferðarhraða og bæta þannig umferðaröryggi, auka forgang almenningssamgangna í umferðinni, bæta aðstæður gangandi og hjólandi, svo nokkuð sé nefnt. Ég sé fyrir mér að þegar samgönguáætlunin kemur til umfjöllunar á Alþingi og í samgöngunefnd munum við, a.m.k. í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, skýra áherslur okkar og sjónarmið og hugsanlega breytingartillögur í anda þess sem við viljum sjá í samgöngumálum og í umhverfismálum. Samgöngur eru jú eitt stærsta umhverfisviðfangsefni sem við er að glíma, sérstaklega við á suðvesturhorninu. Þess vegna er ekki hægt annað en að horfa á málin í samhengi. Forgangsröðun verkefna á þessu sviði mun bíða frekari umræðu þegar samgönguáætlunin lítur dagsins ljós. Við, og þar á meðal fulltrúi okkar í fjárlaganefnd, hv. þm. Jón Bjarnason, höfum fagnað sérstaklega auknu framlagi á tengivegum en um er að ræða 700 millj. kr. hækkun. Það er jákvætt og eftir því sem ég best veit eru málin þannig stödd í tíma og framkvæmd að hægt er að ráðast í úrbætur á vegum með því viðbótarframlagi sem tillaga er gerð um. Rétt er að geta þess að á sama tíma og aukaframlagið er lagt til er talað um niðurskurð á samgönguframkvæmdum 3,2 milljarða. Það eru þá einkum framkvæmdir hér á höfuðborgarsvæðinu, Sundabrautin, sem tekur um helminginn af því, og framkvæmdir við tvöföldun Vesturlandsvegar og Suðurlandsvegar. Auðvitað er mjög bagalegt að framkvæmdirnar skuli dragast enn því að þær eru mikilvæg samgöngubót, þær eru mikilvægar til að auka og bæta aðgengi að höfuðborginni en einnig umferðarflæðið innan höfuðborgarinnar. Framkvæmdirnar mundu létta á stofnbrautum sem nú eru hvað verst settar í höfuðborginni. Sérstaklega á það við um Sundabrautina, þannig að auðvitað er það áhyggjuefni að enn á ný skuli verkefninu vera slegið á frest. Fullyrt er að staða málanna varðandi undirbúning, mat á umhverfisáhrifum o.þ.h. sé þannig að ekki verði hægt að ráðast í verkefnið eins og samgönguáætlunin gerir ráð fyrir og með því fjármagni sem upphaflega er gert ráð fyrir í þennan málaflokk í fjárlagafrumvarpinu. Af þeim sökum er ef til vill sjálfgert að draga úr framlögum til liðarins. Sömuleiðis má færa rök fyrir því að ef menn vilja draga úr framkvæmdum vegna þensluáhrifa sé eðlilegra að það bitni á höfuðborgarsvæðinu en annars staðar á landsbyggðinni þar sem þensluáhrifa gætir síður og ef til vill ekki. Þó að ég sé þingmaður í Reykjavíkurkjördæmi norður og Sundabrautin í mínu kjördæmi, ef svo má segja, hlýt ég að horfa til málsins í heildarsamhengi og ekki óeðlilegt þótt ég telji það bagalegt að framkvæmdirnar tefjist áfram því að þetta er ekki fyrsta frestunin sem verður á þessu máli. Virðulegur forseti. Ég get ekki annað en vísað í umsögn samgöngunefndar um frumvarp til fjárlaga. Ég sakna þess sérstaklega að hafa ekki formann eða varaformann fjárlaganefndar eða formann samgöngunefndar hér í salnum til þess að eiga orðastað við um þau mál. Ég bið hæstv. forseta að kanna hvort ekki sé hægt að ná í einhvern þeirra eða hvort þeir geti verið hér til þess að skiptast á skoðunum um þetta atriði.

Forseti mun koma ósk hv. þingmanns á framfæri.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir það. Það vekur upp spurningu um hvernig fjárlaganefndin taki á þeim umsögnum sem koma frá einstökum fagnefndum þar sem þær leggja fram ákveðnar breytingartillögur. Í sumum tilfellum er það í góðri sátt og samstöðu, í öðrum tilfellum skiptist nefndin í meiri hluta og minni hluta en gott og vel, álit kom frá fagnefndunum inn í fjárlaganefndina og maður skyldi halda að fjárlaganefndin tæki álitin til eftirbreytni og reyndi að koma þeim inn í fjárlagafrumvarpið. Það er nú einu sinni svo að sami meiri hluti er í einstökum fagnefndum og í fjárlaganefnd og ætla mætti að þokkalegt talsamband væri þar á milli. Í áliti meiri hluta samgöngunefndar, sem er birt sem fskj. 20 á þskj. 338 bls. 69, sem er nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga, er greint frá því að samgöngunefnd hafi fjallað um þann þátt fjárlagafrumvarpsins sem heyrir undir málasvið samgöngunefndar í samræmi við lög um þingsköp Alþingis. Þar er gerð grein fyrir því hverjir hafi komið á fund nefndarinnar. Í nefndarálitinu segir m.a., með leyfi forseta: „Meiri hlutinn vekur athygli á því að samkvæmt frumvarpinu er ráðgert að Fjarskiptasjóður hafi 60 millj. kr. vaxtatekjur af inneign hjá ríkissjóði og að beint framlag ríkissjóðs til verkefna og reksturs sjóðsins lækki sem því nemur. Meiri hlutinn leggur áherslu á að þessi fjárhæð komi til útgreiðslu til sjóðsins síðar, en telur mikilvægt að verklagið verði endurskoðað þannig að heppilegri háttur verði hafður á framvegis.“ Í fjárlagafrumvarpinu er einmitt gerð grein fyrir því að - þar segir reyndar um Fjarskiptasjóð, með leyfi forseta: „Samkvæmt frumvarpinu verða útgjöld á liðnum 500 millj. kr. í samræmi við ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. verði varið til uppbyggingar á sviði fjarskiptamála. Áætlað er að Fjarskiptasjóður hafi 60 millj. kr. vaxtatekjur af inneign hjá ríkissjóði og lækkar því beint framlag ríkissjóðs til verkefna og reksturs sjóðsins sem því nemur.“ Þetta er afar undarlegt að reiknaðar vaxtatekjur sjóðsins hjá ríkissjóði skuli dregnar frá framlaginu sem ákveðið var með lögum um ráðstöfun á söluandvirði Símans. Fram kom í umræðunni í samgöngunefnd, og það voru allir samgöngunefndarmenn á einu máli um, að það þyrfti að laga og gæti ekki gengið með þessum hætti. Ég hlýt því að spyrja: Hvað hefur orðið um málið? Ég sé engar breytingartillögur frá meiri hluta fjárlaganefndar hvað varðar Fjarskiptasjóðinn. Engu að síður held ég að allir séu sammála um að gríðarlega mikilvægt sé að Fjarskiptasjóður geti gengið í að bæta stöðu fjarskiptamála í hinum dreifðu byggðum landsins. Það er mikilvægt byggðamál og þess vegna hlýt ég að inna eftir því hvað hefur orðið um þetta atriði. Í öðru lagi bendir meiri hluti samgöngunefndar á og segir í sínu áliti, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn bendir á að samkvæmt samgönguáætlun sem samþykkt var á síðasta þingi er gert ráð fyrir hærri fjárveitingu en í fjárlagafrumvarpinu til hafnarmannvirkja. Þarna vantar 200 millj. kr. upp á að hægt verði að standa við framkvæmdahraða eins og samgönguáætlun gerir ráð fyrir. Meiri hlutinn beinir því til fjárlaganefndar að taka þetta til athugunar.“ Ég fæ ekki séð að í áliti meiri hluta fjárlaganefndar sé nein umfjöllun um málið. Hvað hefur orðið um beiðni og ósk meiri hluta í samgöngunefnd um að 200 millj. kr. verði bætt inn í fjárlagafrumvarpið til hafnarmannvirkja? Í þriðja lagi bendir meiri hlutinn jafnframt á, með leyfi forseta: „Rekstur Vegagerðarinnar er lægri en samgönguáætlun gerir ráð fyrir. Samkvæmt upplýsingum frá vegamálastjóra horfir til mikilla vandræða ef liðurinn verður óbreyttur við afgreiðslu fjárlaga. Þá vekur meiri hlutinn athygli á því að ákveðið hefur verið að auka vetrarþjónustu án þess að gert sé ráð fyrir sérstakri fjárveitingu til hennar. Mikilvægt er að bætt verði úr þessu“ segir í áliti meiri hluta samgöngunefndar. Ég fæ heldur ekki séð, virðulegur forseti, að komið sé með neinum hætti til móts við viðhorfin sem koma frá meiri hluta samgöngunefndar varðandi málið. Ég spyr því um afdrif þeirra, um Fjarskiptasjóðinn, 60 millj. kr., hafnarmannvirkin, 200 millj. kr. og síðan rekstur Vegagerðarinnar, sem lýtur m.a. að þeirri ákvörðun sem þegar hefur verið tekin, að auka vetrarþjónustu án þess að fjárveiting til þess liggi fyrir. Nú kann vel að vera að á því séu einhverjar skýringar, að fjármunirnir leynist einhvers staðar og þá væri gott að fá það upp á borðið, en ég hef ekki fundið það í tillögum meiri hlutans. Í nefndaráliti minni hluta sem undirritaður stóð fyrir í samgöngunefnd tók ég undir álit meiri hlutans hvað þessa þætti varðar, Fjarskiptasjóðinn, hafnarmannvirkin og rekstur Vegagerðarinnar og er sammála meiri hlutanum hvað það varðar. Jafnframt segir í áliti mínu, með leyfi forseta: Þá vill minni hlutinn sérstaklega vekja athygli á að stórátak þarf að gera í uppbyggingu á grunnstoðum ferðaþjónustunnar um allt land. Til þess að fylgja þessu sérstaklega eftir þá höfum við þingmenn úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði lagt fram breytingartillögu á þskj. 357 við liðinn um Ferðamálastofu, undir samgönguráðuneyti. Þar leggjum við til í fyrsta lagi hækkun á framlagi til ferðamálasamtaka landshluta um 40 millj. kr., í öðru lagi hækkun á liðnum um fjölsótta ferðamannastaði um 25 millj. kr. og í þriðja lagi hækkun til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu um 80 millj. kr. Til að skýra þetta örlítið þá er fyrst og fremst undir liðnum Ferðamálasamtök landshluta verið að ræða um framlög til upplýsingamiðstöðva en af þeim 45 millj. kr. sem eru í fjárlagafrumvarpinu í dag til ferðamálasamtaka landshluta eru raunar 29 millj. kr. merktar upplýsingamiðstöðvunum. Við teljum fulla ástæðu til þess að auka það framlag verulega og leggjum það hér til með 45 millj. kr. viðbótarframlagi. Í öðru lagi varðandi fjölsótta ferðamannastaði þá er það er eitt af því sem m.a. kom fram í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur nú við umræðuna. Þar ræddi hún umhverfismálin sérstaklega og hversu mikilvægt er að bæta þar úr á fjölsóttum ferðamannastöðum. Við leggjum hér til hækkun um 25 millj. kr. til þess að taka á umhverfismálum á fjölsóttum ferðamannastöðum. Í þriðja lagi er lögð til sérstök fjárveiting á viðfangsefni sem við köllum Markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu og þar leggjum við til 80 millj. kr. hækkun. Það er rétt að geta þess að í fjárlagafrumvarpinu er raunar gert ráð fyrir 70 millj. kr. til markaðssóknar á tveimur viðfangsefnum, annars vegar undir samgönguráðuneytinu miðlægt, undir heitinu Markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu, undir ýmsum verkefnum samgönguráðuneytisins, þ.e. 30 millj. kr. og síðan undir liðnum Landkynningarskrifstofur erlendis en undir þeim lið eru áætlaðar 40 millj. kr. til markaðssóknar. Samtals eru þetta 70 millj. kr. sem frumvarpið gerir ráð fyrir til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu. Þá spyrja menn hvort þetta sé ekki óábyrgt, að vinstri grænir leggi til 80 millj. kr. í viðbót þannig að þetta verði 150 millj. kr. Er þetta ekki stór tala? Þá er rétt að rifja það upp að þessi fjárveiting hefur verið lækkuð ár frá ári á undanförnum árum. Árið 2004 var varið rúmlega 300 millj. kr. á fjárlögum til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu. Það framlag var lækkað um helming árin 2005 og 2006 í 150 millj. kr. og er núna komið ofan í 70 millj. kr. Þannig að framlögin til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu hafa verið að snarlækka á undanförnum þremur, fjórum, fimm árum. Ég tel að það sé mjög alvarlegt mál vegna þess að ferðaþjónustan hefur verið að vaxa og dafna og er ein af mikilvægustu atvinnugreinum þjóðarinnar. Og ég tala nú ekki um á þessum síðustu og verstu tímum hvað varðar gengisþróun og afkomu útflutningsatvinnuveganna, þá hefur ferðaþjónustan að sjálfsögðu liðið fyrir það. Hún má þess vegna ekki við því að það sé dregið úr framlögum til þessa mikilvæga málaflokks. Fjöldi erlendra ferðamanna sem hingað kemur á hverju ári er nú orðinn á fimmta hundrað þúsund.

Ísland er fallegt.

Ísland er fallegt og erlendir ferðamenn koma hingað og borða mikið og gott lambakjöt. Enda hefur neysla erlendra gesta á Íslandi líka farið vaxandi og hefur nánast tvöfaldast á undanförnum tíu árum og fargjaldatekjur sömuleiðis. Það er því alveg ljóst að ferðaþjónustan er atvinnugrein í örum vexti, atvinnugrein sem hefur sýnt sig á undanförnum árum að á mikla möguleika hér. Gjaldeyristekjur þjóðarinnar af ferðaþjónustu hafa vaxið jafnt og þétt þannig að þetta er orðin ein af okkar mikilvægustu atvinnugreinum og við þurfum að búa vel að henni. Mér finnst ekki sæmandi að það framlag sem kemur af hálfu ríkisins til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu skuli lækka svona ár frá ári og mér þætti sérstaklega fróðlegt að heyra frá forustu fjárlaganefndar sem loksins er nú komin hér í salinn, hvort það sé með ráðum gert að draga úr opinberum framlögum til markaðssóknar í ferðaþjónustu eða hvort þetta sé, eigum við að segja, óviljaverk. Við leggjum þess vegna til, virðulegi forseti, að til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu verði varið 80 millj. kr. til viðbótar við það sem nú þegar er gert á tveimur viðfangsefnum í fjárlagafrumvarpinu. Ég ætla stuttlega að ræða um þróunarmál og þróunaraðstoð, virðulegi forseti. Ég hlýt að fagna auknum framlögum sem fjárlagafrumvarpið ber með sér til þróunarmála en að sjálfsögðu getum við gert betur í þessu efni en við höfum nú þegar gert og við höfum lagt fram tvær breytingartillögur varðandi þróunarmálin. Það er annars vegar hækkun á framlagi til Þróunarsamvinnustofnunar og hins vegar til mannúðarmála og neyðaraðstoðar. Annars vegar er um að ræða tillögu um hækkun á liðnum Þróunarsamvinnustofnun um 250 millj. kr. úr einum milljarði 436 millj. kr. í 1.686 millj. kr. og hins vegar á liðnum Þróunarmál og Alþjóðleg hjálparstarfsemi, undirliður Mannúðarmál og neyðaraðstoð, úr 309 millj. kr. í 459 millj. kr. eða um 150 millj. kr. Þrátt fyrir það sem ég hef þegar sagt að hér er auðvitað veruleg hækkun á þessum lið milli ára og það er jákvætt og það er vel, þá skortir enn þá talsvert á að við náum markmiðum Sameinuðu þjóðanna, þúsaldarmarkmiðunum, um framlag þróaðra ríkja til þróunarsamvinnu, þróunaraðstoðar og alþjóðlegrar hjálparstarfsemi. Sem ríkt samfélag eigum við að geta gert mun betur en við erum að gera í þessu efni. Hér í sölum Alþingis hefur verið fjallað um skýrslu Þróunarsamvinnustofnunar sem segir að Ísland ásamt Noregi séu í efsta sæti hvað lífskjör snertir. Ég tók eftir því að hæstv. utanríkisráðherra lét hafa það eftir sér í framhaldi eða í kjölfar þessarar skýrslu og þessara fregna að þetta legði ríkari skyldur á okkar herðar heldur en ella, þ.e. hvað við byggjum við góð lífskjör. Ég er sammála hæstv. utanríkisráðherra í þessu - og það er mikilvægt að þingmenn Samfylkingarinnar sérstaklega taki eftir því að við getum líka verið sammála þeim og leiðtoga þeirra þegar þeir segja eitthvað gáfulegt. Ég tók hins vegar líka eftir því að forsætisráðherra er á allt annarri skoðun. Forsætisráðherra sagði að þessi skýrsla kallaði ekki á nein sérstök viðbrögð af hálfu Íslands hvað varðar framlög til þróunarmála. En utanríkisráðherra taldi hins vegar að skýrslan gerði það. Það er því miður þannig að það er ævinlega þörf fyrir neyðaraðstoð vítt og breitt um heim og mætti gjarnan nefna stað eins og Palestínu í því samhengi. En allt of víða er það þannig að það er þörf á aðstoð þróaðra ríkja í þessu samhengi og við eigum að sjálfsögðu að láta gott af okkur leiða. Við höfum svigrúm til þess. Við erum rík þjóð og við berum líka ríkar skyldur í þessu samhengi. Við höfum lagt fram tvær breytingartillögur á þskj. 350 varðandi þennan þátt sérstaklega. Virðulegi forseti. Ég ætla að fara að stytta mál mitt um fjárlagafrumvarpið. Þetta fer nú að verða góð lota. Ég ætla aðeins í lokin að vekja athygli á því sem lesa má og blasti við landsmönnum, starfsfólki í heilbrigðisþjónustu sem öðrum, í morgun þegar Fréttablaðið kom inn um lúguna en þar segir: Landspítalinn skeri niður um 500–700 millj. kr. Þetta var nú glaðningurinn sem blasti við landsmönnum hér í miðri umræðu um fjárlög næsta árs og góðærið og góða afkomu ríkissjóðs og trausta efnahagsstjórn og guð má vita hvað sem stjórnarliðar hreykja sér af. Í þessari frétt í Fréttablaðinu kemur fram að formaður nefndar um málefni spítalans hefði skrifað stjórnendum spítalans og gert þeim að skera verulega niður á næsta ári. Þetta vekur auðvitað upp ýmsar spurningar. Í fyrsta lagi: Hvaðan kemur formanni einhverrar nefndar um málefni spítalans umboð til þess að gefa „ordrur“ í þessa veru til stjórnenda? Nú er ekki þannig að þarna sé um að ræða ráðgjafarnefnd um Landspítalann sem starfar samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu. Nei, þetta er nefnd sem heilbrigðisráðherra skipaði til að vera ráðherra til ráðgjafar um framtíðarstefnumótun spítalans. Auk þess að efla og styrkja eftirlit ráðherra með rekstri og þjónustu spítalans, eins og segir í frétt frá heilbrigðisráðuneytinu um hlutverk þessarar nefndar. Þetta er ekki nefnd sem hefur neitt lögformlegt umboð eða vald til að gera nokkurn skapaðan hlut nema að veita ráðherranum einhverja ráðgjöf og þá hefði verið eðlilegra að ráðherrann hefði skrifað stjórnendum Landspítalans og mælt svo fyrir um að nú skyldu þeir skera niður í takt við það sem hér segir. Nei, það er formaður nefndarinnar, Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins og fyrrverandi hv. alþingismaður Sjálfstæðisflokksins, sem tekur sér þetta vald. Hann segir jafnframt í viðtali við Fréttablaðið að hann geri ekki ráð fyrir skertri þjónustu. Það á að skera niður hjá Landspítalanum um 500–700 millj. kr. en hann gerir ekki ráð fyrir skertri þjónustu á meðan forstjóri Landspítalans segir að það sé óákveðið hvar verði skorið niður. Ekki hvort, heldur hvar. Í huga forstjóra spítalans er það alveg ljóst að þessi boðskapur hlýtur að þýða niðurskurð og skerta þjónustu. Og hvernig dettur mönnum það í hug, að Landspítalinn sem er svo aðþrengdur, sem er að fá hér á annan milljarð króna í fjáraukalögum á þessu ári, að hann geti skorið niður í rekstri á næsta ári um 500–700 millj. kr. án þess að það komi niður á þjónustu? Af hverju er það ekki bara sagt hreint og beint að þetta muni hafa áhrif á þjónustu Landspítalans? Vitaskuld og það dettur engum annað í hug. Ég trúi því ekki að menn trúi því sjálfir sem setja þetta fram með þessum hætti eins og formaður þessarar nefndar. Ég skora á hæstv. heilbrigðisráðherra að koma nú og skýra það fyrir þjóðinni hvort það sé raunverulega þannig að hann ætlist til þess að Landspítalinn skeri niður rekstur sinn um 500–700 millj. kr. á næsta ári eins og lesa má í Fréttablaðinu. Ég tel að hæstv. heilbrigðisráðherra verði auðvitað að standa skil á því sjálfur og bera ábyrgð sjálfur á þeim pólitísku ákvörðunum sem hér eru á ferðinni. Því þetta er auðvitað pólitískt hjá ráðherranum. Heilbrigðisráðherra á að sjálfsögðu að koma hér. Sjálfstæðisflokkurinn ber ábyrgð á þessum málaflokki. Hann ber ábyrgð á ríkisfjármálunum og Sjálfstæðisflokkurinn verður að koma og svara fyrir þetta mál. Ég sakna þess að hafa ekki hæstv. heilbrigðisráðherra hér í þessari umræðu. Þetta er auðvitað áhyggjuefni. Nú ætla ég bara rétt í lokin að segja, virðulegi forseti, af því það var kvartað yfir því sérstaklega af hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur að við í vinstri grænum sæjum ekkert nema svart. Við sjáum mest rautt og grænt. Ég veit ekki hvort það hefur farið fram hjá þingmanninum. En svona almennt þá er það nú þannig. Það eru okkar uppáhaldslitir í pólitíkinni en ekki svart. 
             Vitaskuld er það þannig að það er margt gott í fjárlagafrumvarpinu. Nema hvað. Að sjálfsögðu eru þar margir góðir hlutir en það þýðir ekki að það sé ekki hægt að gera betur og það þýðir ekki að maður geti ekki gagnrýnt það sem maður telur miður fara og eigi að gera betur. Það er það sem við erum að gera og stjórnarliðar verða bara að þola þá gagnrýni. Hv. ágætir þingmenn Samfylkingarinnar verða að sjálfsögðu að þola það að við höfum aðrar skoðanir en þeir á því sem fyrir augun ber í fjárlagafrumvarpinu, á þeim tillögum sem þeir koma með hér á milli umræðna. Við höfum að sjálfsögðu rétt til þess að vera með okkar eigin tillögur og vera ósammála. Ég er að vísu sannfærður um það að Samfylkingin gæti auðvitað náð miklu meira fram af sínum hjartans málum ef hún hefði ekki álpast í þessa vitlausu ríkisstjórn. En það er bara hennar vandi og ekki okkar hinna. Það þýðir ekkert fyrir hana að vera að kveinka sér undan því að fá gagnrýni fyrir vikið af okkar hálfu. Hún á bara að taka það þannig, taka því vel, og hafa hugfast að vinur er sá sem til vamms segir. Við viljum að sjálfsögðu láta gott af okkur leiða í þessari umræðu, koma með uppbyggilegar tillögur eins og við höfum gert. Við höfum sýnt fram á það hvernig hægt er að mæta þeim með meiri tekjum, með réttlátari skiptingu skattbyrðanna og ég hefði haldið að við gætum átt bandamenn í Samfylkingunni í því efni. Við gætum átt bandamenn þar í því að auka framlög til velferðarmála, til þróunaraðstoðar, til jafnréttismála, til mannréttindamála eins og ýmislegt sem getur að líta í tillögum okkar, skólamála, umhverfismála o.s.frv. Ég hefði að sjálfsögðu kosið að þær tillögur sem við höfum lagt fram við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins fengju góðar viðtökur. Ég vil bara í lokin, virðulegi forseti, þakka fyrir ágætar og málefnalegar umræður, að mestu, um þetta frumvarp. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum gert grein fyrir meginsjónarmiðum okkar og áherslum og breytingartillögum okkar og ég vænti þess að þær fái góða og efnislega umfjöllun.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir góða ræðu hér og uppbyggilega gagnrýni eins og hann sagði sjálfur. Um leið ítreka ég það að ég hlustaði á alla ræðuna þrátt fyrir að ég hafi ekki setið í þingsal og var búinn að lofa honum því í nótt að hlýða á ræðu hans og gerði það. Ég ítreka hins vegar það sem hér hefur verið sagt um þessi mál að við getum auðvitað hlýtt á þessar ræður annars staðar en hér í þingsal eins og fyrrverandi hv. formenn fjárlaganefndar hafa sagt mér. En það var spurt um Fjarskiptasjóð, hafnamannvirki og rekstur Vegagerðarinnar vegna vetrarþjónustu. Vissulega komu þessir hlutir fram í nefndarálitinu og við fjölluðum um þessi mál í nefndinni. Að þessu sinni fórum við ekki með þetta fram inn í breytingartillögu. En þetta er auðvitað hlutur sem við erum að fara yfir hér milli 2. og 3. umr. En það tengist nú meðal annars því að við erum að fá ákveðnar skýringar á ákveðnum hlutum frá ráðuneytunum og vonumst til þess að þær komi. Vandamálið er auðvitað það að þegar þessi nefndarálit koma fram, og það tengist þessu vinnulagi öllu sem ég hef rætt um hér, er stuttur tími þar til fjárlaganefndin á að skila út og við erum að óska eftir framhaldssvörum og það er verið að vinna þau. Ég hef stundum sagt að menn þurfi helst að vinna þetta á hraða ljóssins til þess að geta náð að halda þessari starfs- og verkáætlun fjárlaganefndar og þingsins. Þessu vil ég breyta. Ég vil líka hvetja þingmenn Vinstri grænna eins og ég gerði hér í gær. Ýmsar tillögur sem þeir komu fram með í gær hefðu alveg mátt koma til umræðu inni í nefndinni. Þetta þekkjum við úr sveitarstjórnunum. Ég held að við getum breytt þessu hér á komandi mánuðum og árum líka á þinginu.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar fyrir svör hans hér og málefnalega framsetningu. Ég get bara sagt að ég er ánægður með það sem hann segir og að hann svarar þeim atriðum sem ég spurði um sérstaklega úr nefndaráliti samgöngunefndar, þ.e. um hafnamannvirkin, Fjarskiptasjóðinn og Vegagerðina. Hann upplýsir það hér að það séu atriði sem verði skoðuð sérstaklega á milli 2. og 3. umr. Ég get bara sagt að það mun ekki vefjast fyrir okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að eiga gott samstarf við stjórnarliða um þessi mál. Við viljum gjarnan koma að þeirri umræðu. Varðandi vinnubrögðin og tillögur okkar, þegar það er sagt að þær hefðu gjarnan mátt koma fram fyrr þá kann svo vissulega að vera. En þá þurfum við að ná samstöðu um að breyta vinnulagi. Ég hefði helst séð það fyrir mér að þingið kæmi saman fyrr, að fjárlagafrumvarpið kæmi fyrr fram. Við þekkjum það því ég gat um það sérstaklega hvernig vinnan að fjárhagsáætlun sveitarfélaga fer fram, í raun og veru líka í fagnefndum. Að minnsta kosti er það mín reynsla úr Reykjavík. Þannig að það eru miklu fleiri sem koma að henni þó að einn aðili, bæjarráð eða borgarráð hafi yfirumsjón með vinnunni og fjárlaganefndin gæti virkað þannig. En ég tel að fagnefndir gætu kannski fengið virkara hlutverk á fyrri stigum í vinnu við einstaka þætti. Ef það er eitthvað í þá veru sem hv. formaður fjárlaganefndar er að ýja að þá fagna ég því sérstaklega. Ég held eins og ég segi, að við getum orðið nokkuð sammála um það. Ég vil líka þakka honum fyrir að hafa upplýst að hann hafi hlýtt á ræðu mína. Það er rétt að við áttum stutt orðaskipti um það hér í nótt og ég lagði á það áherslu að að minnsta kosti annaðhvort formaður eða varaformaður fjárlaganefndar yrðu viðstaddir og hlustuðu á ræðuna. Mér þykir vænt um að þeir hafi gert það og ég vona að þeir hafi tekið eftir því að hún var, ég vil nú segja, svona að mestu leyti uppbyggileg og málefnaleg þó maður geti nú aldrei látið 

Frú forseti. Það er alveg rétt til getið að ræða hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar var að mestu uppbyggileg og málefnaleg gagnrýni. Það var svona rétt í lokin að það voru einhverjar gamlar erjur milli hv. þingmanns og hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur sem ég tel að þau verði nú bara að leysa. Ef þau geta ekki leyst það hér í þingsal þá einhvers staðar annars staðar. Það er alveg ljóst í mínum huga og ég hef talað fyrir því hér í þeim ræðum sem ég hef flutt að við þurfum að breyta ýmsu í þessu vinnulagi. Það má þó alls ekki segja sem svo að við höfum ekki viðhaft fagleg vinnubrögð í fjárlaganefndinni eða öðrum fagnefndum sem hafa verið með hin og þessi mál til umfjöllunar. Hins vegar þarf verklagið að breytast og ég er búinn að ná fram ásamt varaformanni nefndarinnar ýmiss konar breytingum og ég vil vinna áfram að því og ég heyri ekki betur en að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar séu sammála því. Það sem er að gerast núna - og það má vel vera að einhverjir kippist við - er það að inn á þingið kom á vormánuðum mikill fjöldi sveitarstjórnarmanna sem hefur tekið þátt í gríðarlega miklum breytingum í sveitarstjórnum á umliðnum árum og það eru þessir hv. þingmenn sem vilja sérstaklega beita sér fyrir því að breyta hér vinnulagi. Ég fann fyrir því á haustmánuðum að við erum að vekja hv. þingmenn sem hafa verið hér í mörg ár og vilja fara í þá vegferð með okkur. Við viljum fyrst og fremst tryggja það að hér séu áfram viðhöfð fagleg vinnubrögð en um leið tryggja að vinnulagið sé í samræmi við nútímann. Ég hvet hv. þingmenn Vinstri grænna til þess að vera með í þeirri vegferð og heyri ekki betur en þeir muni allir fylkja sér á bak við það.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. formanni fjárlaganefndar Gunnari Svavarssyni aftur og ég ítreka það sem ég sagði í upphafi minnar ræðu og vona að það hafi ekki farið fram hjá þingmanninum að ég hældi fjárlaganefnd fyrir vinnu hennar við að mörgu leyti erfiðar aðstæður. Ég tel að fjárlaganefndarmenn allir, bæði í meiri og minni hluta, hafi unnið vel sín störf og ég öfunda þá ekki af þeirri miklu vinnu sem þeir hafa lagt í þetta. Þetta er áreiðanlega ...

Þú átt að öfunda þá.

Já, ég á að öfunda þá, segir hv. þm. Kristján Þór Júlíusson ...

Það á ekki að öfunda neinn mann.

og þá er það bara svoleiðis. Ég tel að þetta hafi verið faglega unnið. En að sjálfsögðu geta menn haft mjög skiptar skoðanir á einstökum þáttum og að sjálfsögðu eru fjárlögin pólitískt plagg þannig að að sjálfsögðu geta í fjárlögunum birst mismunandi pólitískar áherslur og eiga að gera og um það er auðvitað tekist. En vissulega er það jákvætt ef menn geta orðið sammála um marga hluti og sammála um tillögur sem fram koma og ég tala nú ekki um verklag og vinnulag og ég fagna því og treysti því að svo verði. Ég hef átt það gott samstarf við þá sveitarstjórnarmenn sem hv. þm. Gunnar Svavarsson gat um og ég treysti þeim og veit að við getum beitt okkur í sameiningu fyrir bættum vinnubrögðum hvað fjárlagagerðina snertir. Ég lýsi sérstaklega eftir því að einstakar fagnefndir komi fyrr að málum og fái ríkara hlutverk í undirvinnu, ef svo má segja, sem síðan skilar sér inn í fjárlaganefnd.

Frú forseti. Ég ætla fyrst að víkja að því sem hér kom síðast fram um bætt vinnubrögð þingsins. Það olli mér töluvert miklum vonbrigðum að frumvarp til þingskapa skyldi vera afgreitt án þess að samkomulagi væri náð eins og ævinlega hefur tíðkast hér á þingi og að ræðutími þingmanna væri talið helsta vandamál þingstarfanna og að það skuli hafa verið farið í bútasaum út af því í þingskapafrumvarpinu. Það hefur sannast hér, frú forseti, í umræðum um fjárlagafrumvarpið, þessari 2. umr. sem hefur verið þörf, ágæt og að mestu málefnaleg. Ég held að menn geti tekið undir það. Þar hefur sannast fullkomlega að ræðutímareglur þingskapafrumvarpsins henta engan veginn slíkri umræðu, henta því engan veginn og það dugir engan veginn þingmönnum. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson, til að mynda, flutti hér 45 mínútna ræðu sem var málefnaleg og þörf. Átti að skera hana niður í 15 mínútur? Hv. þm. Bjarni Harðarson, fulltrúi í fjárlaganefnd flutti hér 40 mínútna ræðu. Ég sagði við hv. þingmann að það mætti ekki eitt orð missast úr ræðunni og hún var gagnorð og skilvirk. Ætla menn svo með þingskapalögum nýjum að skera niður ræðutíma? Ég nefni það líka sérstaklega út frá því að við stöndum oft frammi fyrir frumvörpum sem ekki eru vönduð. Þar vil ég fyrst nefna til dæmis tilfærslurnar í Stjórnarráðinu sem kemur að ofan. Það er lítið rætt, lítið pælt, lítið spekúlerað. Þetta er þörf áminning fyrir okkur í þeirri umræðu sem fram fer á næstu vikum um frumvarp til þingskapa. Það þarf að horfa til þess að fjöldi frumvarpa og fjöldi mála þarf miklu meiri umræðu. Af því að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson er í salnum vil ég nefna eitt dæmi fyrir hann. Það er frumvarp sem liggur fyrir þinginu um sakamál. Það kallar á verulega umræðu, við 1. umr., 2. umr. og lokaumræðu, sérstaklega við 2. umr. Ætli maður sér að klára 235–236 blaðsíðna frumvarp með málefnalegum hætti en gagnorðum þá dugir ekki til þess minna en klukkutími, einn og hálfur fyrir þá sem eru talsmenn sinna flokka. Þetta var formáli að gefnu tilefni vegna orða hv. formanns fjárlaganefndar og ég er alveg reiðubúinn að lýsa því yfir hér að ég er tilbúinn að taka þátt þeirri vinnu sem hann hefur í hyggju að fara í vegna fjárlagagerðar. Hún er um margt barn síns tíma svo ég vitni nú í orð ónefnds manns sem ekki er hér. Fjárlögin á hverju ári eru órækur vitnisburður um stefnu ríkisstjórna á hverjum tíma. Fjárlög fyrir árið 2008 endurspegla þannig stefnu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur setið í ríkisstjórn eins og kunnugt er síðastliðin fjögur kjörtímabil og þar af lengst af við stjórnvölinn. Það er skoðun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, VG, að þessi 16 ár hafi verið feit ár auðmanna og hátekjufólks en að sama skapi mögur ár lágtekju- og meðaltekjufólks, aldraðra, öryrkja og fleiri hópa og þessu var Samfylkingin sammála til skamms tíma. Það blasir við að þjóðfélagsgerð okkar hefur breyst til verri vegar, mjög til verri vegar á sumum sviðum, á síðustu 16 árum. Misskipting, fátækt og hvers kyns mismunun hefur aukist verulega. Aðgangur að heilbrigðisþjónustu hefur verið takmarkaður með gjaldtöku. Til mín hefur leitað fólk sem hefur ekki efni á að fara í myndgreiningu sem kostar 16–18 þús. kr. Landsbyggðarfólk situr sannanlega ekki við sama borð og íbúar höfuðborgarsvæðisins um háhraðatengingar, menntun, samgöngur og margt fleira, og getur ekki notið gæða lífsins - konur geta ekki sótt fjarnám vegna skorts á háhraðatengingum, konur sem þyrstir í fjarnám á landsbyggðinni eins og dæmin sanna í fjarnámsskólum sem þar eru. Sveitarfélög á landsbyggðinni, það hefur komið fram, búa við fjársvelti. Hér ríkir fákeppni og allt að því einokun á stærstu sviðum viðskipta- og atvinnulífs og heilbrigð samkeppni og einstaklingsframtak, gleymum því ekki, framtak einstaklingsins, eiga mjög undir högg að sækja. Hér er viðvarandi kynbundið ofbeldi í gangi og viðvarandi kynbundinn launamunur sem hvort tveggja er stjórnarskrárbrot. Skattar á lág- og meðaltekjufólk hafa verið hlutfallslega hækkaðir með skertum persónuafslætti sem blasir við og enginn getur neitað, með skertum barnabótum, með skertum vaxtabótum og með stórauknum sjúklinga- og lyfjasköttum. Á sama tíma hafa skattar verið lækkaðir eða felldir niður á auð- og hátekjumönnum. Þetta þekkja allir. Kjör öryrkja og aldraðra hafa hlutfallslega versnað á þessum 16 árum. Brýnum umhverfismálum hefur ekki verið sinnt. Stórfelld og óafturkræf spjöll hafa verið unnin á náttúru Íslands í nafni, sem ég kalla, blindrar stóriðjustefnu. Ungu fólki hefur verið gert illmögulegt að kaupa sína fyrstu íbúð og vaxtaokur er almenn staðreynd. Frumkvöðlastarfsemi og nýsköpun hefur verið drepin í dróma og einsleit álbræðsluhyggja hefur verið allsráðandi með tilheyrandi ruðningsáhrifum. Frumkvöðlar og nýsköpunarmenn, karlar og konur, fá ekki fjármagn til að hrinda hugmyndum sínum í framkvæmd nema á okurvöxtum. Það er fullt af hugmyndum um allar sveitir landsins en það hefur enginn efni á að framkvæma hugmyndina á yfir 20% raunvöxtum. Eitt vil ég nefna í viðbót: Lífsnauðsynlegum hafrannsóknum og sjálfbærum veiðum er ekki gefinn sá gaumur sem skyldi. Hernaðarhyggja hefur farið vaxandi og Ísland hefur verið gert að þátttakanda í Íraksstríðinu. Borgaraleg réttindi hafa verið skert samfara því sem ég kalla miðstýrða ráðstjórn ríkislögreglustjóra með greiningardeildum, sérsveitum o.fl. Á sama tíma og þetta er að gerast dregur verulega úr löggæslu á landsbyggðinni. Hv. þm. Guðni Ágústsson, hlutverk lögreglu er ekki bara að eltast við innbrotsþjófa og glæpamenn heldur líka að þjónusta borgarana. Lögreglan í Árnessýslu getur ekki þjónustað borgara sína.  Það er staðföst skoðun mín að í öllum meginatriðum feli frumvarp til fjárlaga 2008 í sér óbreytta ríkisstjórnarstefnu Sjálfstæðisflokksins síðustu fjögur kjörtímabil. Stefna Samfylkingarinnar, svo að ekki sé talað um kosningaloforð hennar, er því miður - ég segi því miður - lítt merkjanleg í fjárlögum fyrir árið 2008 eins og hér hefur verið reifað og rökstutt ítarlega, m.a. af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Skyldi það sem ég er að tala hér um vera svartagalls- eða svartsýnisraus vinstri grænna? Skyldum við nú sitja úti í horni einir með það gall í svartsýni okkar, eins og rökstuddri gagnrýni okkar á fjárlagafrumvarpið er svarað? Nei, það eru fleiri þessarar skoðunar. Ég sé ástæðu til að lesa forustugrein Morgunblaðsins frá 19. nóvember 2007 sem heitir Tími til aðgerða, með leyfi frú forseta: „Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hefur nú setið að völdum í tæpa sex mánuði. Því verður tæpast haldið fram að á þessum sex mánuðum hafi orðið mikil umskipti í samfélaginu. Nærtækt er hins vegar að halda því fram að ríkisstjórn þessara tveggja stóru flokka hafi haldið áfram meira og minna á sömu braut og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Í stefnuyfirlýsingu stjórnarflokkanna hinn 23. maí sl. sagði m.a.: „Markmið hagstjórnarinnar er að tryggja lága verðbólgu, lágt vaxtastig, betra jafnvægi í utanríkisviðskiptum, jafnan og öflugan hagvöxt og áframhaldandi trausta stöðu ríkissjóðs.“ Hvað hefur ríkisstjórnin gert til þess að tryggja litla verðbólgu og lágt vaxtastig? Það er ljóst að Seðlabankinn hefur látið til sín taka á þessu sviði en ákvarðanir hans hafa verið umdeildar og ekki notið sérstakrar velþóknunar ríkisstjórnarinnar. En hvað hefur ríkisstjórnin sjálf gert? Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir einnig: „Hún mun vinna að víðtækri sátt í samfélaginu um aðgerðir á sviði efnahags- og félagsmála, um náttúruvernd og auðlindanýtingu ...“ Það er kannski ósanngjarnt að fara fram á of mikið á svo skömmum tíma en tíminn líður hratt. Er unnið að einhverri sérstakri sáttagerð á sviði efnahagsmála? Er unnið að sérstakri sáttagerð um auðlindanýtingu? Er ekki staðreyndin sú að það er allt í uppnámi vegna nýtingar orkuauðlindanna? Í stefnuyfirlýsingunni segir enn fremur: „Mikilvægt er að heilbrigð samkeppni og eðlileg verðmyndun þrífist á öllum sviðum atvinnulífsins og að neytendur njóti góðs af þeirri samkeppni. Efla skal samkeppniseftirlit í því skyni.“ Síðustu daga hefur komist verulegur skriður á þessi mál og fyllsta ástæða til að ætla að þeim verði fylgt fast eftir enda víðtæk samstaða um það. Aðalatriðið er þó það að hin „frjálslynda umbótastjórn“, eins og ríkisstjórnin kallaði sig þegar stefnuyfirlýsing hennar var birt hefur haft hægt um sig það sem af er. Þegar nýr flokkur kemur að ríkisstjórn, sem hefur lengi verið utan stjórnar, má búast við líflegu löggjafarstarfi í upphafi þings á nýju kjörtímabili. Það sem af er hefur verið ákaflega dauft yfir þingstörfum og lítið um að vera. Það er þörf á umbótum á mörgum sviðum þjóðlífsins en tillögur af hálfu ríkisstjórnarinnar í þeim efnum láta á sér standa. Allt kann þetta að færast til betri vegar á næstu vikum og mánuðum. Það er hins vegar staðreynd að sá tónn sem sleginn er í upphafi nýs stjórnarsamstarfs skiptir miklu máli. Það verður ekki annað sagt en að upphafið hafi einkennst af hógværð.“ Ég vil reyndar taka það fram í þessu samhengi að efling Samkeppnisstofnunar hefur alls ekki verið í þeim stíl sem lofað hefur verið og að því kem ég síðar. Þegar við skoðum þá liði fjárlagafrumvarpsins sem eru á málefnasviði allsherjarnefndar staðfesta þeir það sem ég hef sagt, við búum við óbreytta ríkisstjórnarstefnu. Alvarlegustu annmarkar frumvarpsins hvað málaflokka á sviði allsherjarnefndar varðar lúta að fjárveitingum til löggæslu og fangelsismála. Embætti ríkislögreglustjóra hefur vaxið gríðarlega undanfarin ár og útgjöld að sama skapi. Sífellt fleiri verkefni eru færð til miðstýrðrar ráðstjórnar embættisins auk nýrra verkefna. Þar ber mest á verkefnum sem lúta að meintri en alls óskilgreindri hryðjuverkaógn hér á landi í kjölfar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum 11. september 2001. Það fjölgar enn, hv. þm. Jón Magnússon, í sérsveit lögreglunnar, það fjölgar enn. Árið 2003 voru 18 manns í sérsveitinni. Nú starfar þar á sjötta tug lögreglumanna sem gætu mannað marga bíla hjá embætti sýslumannsins í Árnessýslu en eru þar ekki nema eitthvað mjög svo refsivert sé í gangi, þeir eru ekki að þjónusta fólk. Það hefur engin fagleg þarfagreining farið fram á störfum sérsveitarinnar. Miðstýrð leyniþjónustustarfsemi fer hraðvaxandi og á sama tíma eru fjárveitingar til lögreglu á landsbyggðinni skornar niður. Það er svo komið að grenndargæsla og grenndarþjónusta í stórum byggðarlögum á landsbyggðinni, í heilu sýslunum, er að verða í skötulíki. Það þekkja allir landsbyggðarþingmenn og fleiri. Ég get nefnt Grindavík úr mínu kjördæmi þar sem lögreglan hefur sáralitla viðveru, keyrir þar inn og kemur þar við og fer svo út aftur eftir skamma stund. Í Árnessýslu, eins og hér hefur verið nefnt, tekst aðeins að manna einn bíl. Umkvartanir íbúa á landsbyggðinni hafa verið virtar að vettugi. Fangaverðir á Litla-Hrauni hafa sent frá sér ályktun þar sem þeir taka undir að stórefla verði löggæsluþjónustu í Árnessýslu. Sveitarfélagið Árborg hefur sent frá sér yfirlýsingu, sem samþykkt var 14. nóvember, þar sem sveitarstjórnin lýsir yfir þungum áhyggjum af þróun löggæslumála og bendir á að fjárveitingar til embættisins hafi ekki aukist á undanförnum árum þrátt fyrir mikla íbúafjölgun, stöðuga fjölgun sumarhúsa og stækkun frístundabyggða og segja það alls óviðunandi fyrir íbúa Árnessýslu að lögregluembættinu skuli ekki sköpuð skilyrði til að halda úti viðunandi löggæslu. Það er illt til þess að vita, frú forseti, að þetta sé staðan, ekki síst í ljósi þess að 1. þingmaður kjördæmisins er hæstv. fjármálaráðherra Árni Mathiesen. Það hefur líka gerst að Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum hefur ályktað í þessa veru á aðalfundi 10. nóvember sl. Þar kvartar aðalfundurinn enn og aftur yfir því að bygging húsnæðis fyrir aðalstöðvar lögreglunnar á Suðurnesjum hafi dregist úr hófi fram og þar segir einnig að verkefni hafi stóraukist vegna fjölgunar íbúa á Suðurnesjum og það sé algjört skilyrði að rekstrargrundvöllurinn sé þannig að lögreglan hafi a.m.k. sama fjölda lögreglumanna og var fyrir sameiningu lögreglunnar á Keflavíkurflugvelli og lögreglu í Keflavík en í dag vantar mikið upp á að svo sé, segir í ályktuninni. Það er tímabært, frú forseti, að fram fari allsherjarúttekt á embætti ríkislögreglustjóra, sérsveit, greiningardeild og öðrum sérdeildum embættisins og einnig á löggæsluþjónustuþörf á landsbyggðinni. Ég vil líka taka fram að fjárframlög til lögreglunnar í Reykjavík eru skorin niður þrátt fyrir stóraukin verkefni sem allir flokkar eru sammála um að séu unnin. Þar á ég til að mynda við miðborgargæslu um helgar og þar fyrir utan hefur höfuðborgarlögreglan á höndum verkefni fyrir allt landið, m.a. kynferðisbrotadeild. Við höfum lagt fram tillögu um breytingu á þessu og fjártilflutningum frá lögreglustjóraembættinu til sýslumanna og ég minni á hana. Við gagnrýnum líka harðlega forgangsröðun löggæsluverkefna samkvæmt frumvarpinu og þó sér í lagi að ekki skuli varið verulegum fjármunum í baráttuna gegn viðvarandi og vaxandi kynbundnu ofbeldi. Það má tala um hryðjuverk gagnvart konum í því sambandi. Konur búa við raunverulegt og viðvarandi ofbeldi og ógn. Þessar konur eru mæður okkar, eiginkonur okkar, dætur okkar, frænkur, vinkonur og aðrar konur sem búa við viðvarandi ógn og sumar því miður svo óheppnar að verða fyrir barðinu á ofbeldinu. Talið er að allt að fjórðungur kvenna upplifi á ævi sinni kynbundið ofbeldi í ýmsum útgáfum, allt frá minni háttar áreiti og upp í nauðganir og líkamsmeiðingar í tengslum við þær og andlegt ofbeldi sem því fylgir. Það eru 10% kvenna sem upplifa þá reynslu er hald einstaklinga. Við búum við þetta hér ár eftir ár meðan komið er á fót 70 manna sérsveitum til að berjast við hryðjuverkaógn sem ég geri að vísu ekkert lítið úr en auðvitað þarf að þarfagreina hana á Íslandi. Sem betur fer þekkjum við ekki dæmi þess á því eylandi sem Ísland er. Það gildir hið sama um fíkniefnamál og forvarnamál. Þar skiptir oft mestu, tel ég, að horfa á uppsprettu þess, horfa á orsakir þess að börn eða ungmenni lenda í fíkniefnaneyslu. Að greina það nákvæmlega hvaða börn eiga í hlut, af hverju sumum börnum er hættara við þessu en öðrum. Þó að fíkniefnabölið hlífi engri fjölskyldu er það staðreynd að sum börn eru vegna aðstæðna sinna eða umhverfis síns eða foreldra í mikilli hættu vegna fíkniefna. Þar vil ég fyrst og síðast tala um börn með geðraskanir og alvarlegar persónuleikatruflanir. Það er talið, frú forseti, að 2–5% barna í hverjum árgangi, þ.e. frá 115 og upp í 220–230 börn í hverjum árgangi, eigi við geðraskanir að stríða. Þær eru svo erfiðar að bestu fjölskyldur, bestu foreldrar ráða ekki við það aðstoðarlaust og það veit ég að frú forseti, sem uppalandi og kennari, þekkir mætavel og deilir skoðunum mínum. Hér á landi þurfa þessi börn úrræði, öryggisnet og úrræði. Mörg þeirra þurfa vistun annars staðar en heima hjá sér vegna þess að heimili þeirra eru brotin. Við erum að tala um börn á aldrinum 14–20 ára. Við erum að tala um 1.500–2.000 börn og það eru þessi börn sem er langlíklegast að lendi í fíkniefnum, í klóm fíkniefnasala og þeirra glæpamanna sem standa að fíkniefnainnflutningi, sölu og dreifingu. Væri nú ekki rétt að fjölga plássunum sem aðeins eru 14 í dag, ef ég man töluna rétt. Ég segi þessar tölur með fyrirvara og ég kem aftur að því síðar. Í áliti meiri hluta allsherjarnefndar er auknum fjárveitingum til löggæslu og öryggismála fagnað. Ég vil taka það fram að hér er að langmestu leyti um að ræða hækkun framlaga í Landhelgissjóð vegna kaupa á varðskipi og flugvél. Að öðru leyti skýrist hækkunin að mestu leyti af auknum fjárveitingum til embættis ríkislögreglustjóra og Útlendingastofu vegna aukins umfangs verkefna stofunnar. Aðrar fjárveitingar standa almennt í stað eða eru lækkaðar og boða óbreytta ríkisstjórnarstefnu fyrri mála í löggæslu, fíkniefnamálum og öðru. Ég get ekki skilið við þennan löggæsluþátt án þess að minnast á að sífellt fleiri lögreglumenn kjósa að leita á önnur mið vegna bágra kjara og álags. Eru embætti landsins víða vanmönnuð og það er ekki tekið á þessum vanda í fjárlagafrumvarpinu. Skoðum svo aftur börnin með geðraskanir í tengslum við gæluverkefni ríkisstjórnarinnar, fjárveitingar til svonefndra öryggismála. Það verður ekki komist hjá því að setja fjárveitingar til svokallaðra öryggismála í samhengi við fjárveitingar til hernaðar og hernaðartengdra mála. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að kostnaður vegna varnarmála - nú veit ég ekki hvort ég er með breyttar tölur frá breytingum, ég miða við frumvarpið eins og það var í upphafi og hv. þingmenn í fjárlaganefnd leiðrétta mig þá, en tölurnar sem ég er með um kostnað vegna varnarmála, svo sem þotugildra, heræfinga o.fl., eru 533,8 millj., Ratsjárstofnun 822 millj., aðild að NATO 65,2 millj., fastanefnd NATO 99,9 millj. Og í fjáraukalagafrumvarpinu og fleiru voru 280 millj. settar í Ratsjárstofnun, hernaðaraðgerðin Norður-Víkingur fékk 45 millj., öryggissvæðið á Keflavíkurflugvelli 152 millj., loftflutningar fyrir NATO 200 millj., ársþing þingmannafundar NATO 155 millj. Samtals 2,3 milljarðar. Ég kann ekki einu sinni að lesa svona stórar tölur, frú forseti. Hvað gætum við bjargað mörgum geðröskuðum börnum fyrir þessa fjárhæð og komið þeim úr klóm fíkniefna? Þó ekki væri ekki nema einn þriðji af henni eða einn fjórði. Hvað gæti maður gert? Það er hver maður fullsæmdur af því að bjarga einu barni frá því að lenda í ógæfu. Eitt barn sem lendir í ógæfu fíkniefna 14 ára gamalt og er eyðilagt á sál og líkama tvítugt og lifir til sjötugs á umönnunarstofnunum, á örorkulífeyri og öðru slíku, kann að kosta þjóðfélag okkar um 300 millj. Það er ekki ríflega áætlað. Bara lífeyrir gæti verið um 150–200 millj. og svo kemur stofnanakostnaðurinn og það eru ekki bara heilbrigðisstofnanir, það eru fangelsin. Þau kosta 9 þús. kr. dagurinn, skilst mér, með öllum pakkanum, eða á milli 8–9 þús. kr. á dag. Ég verð þunglyndur þegar ég sé svona tölur og þegar ég veit af þeim vanda sem börn eiga við að stríða. Fangelsismálin sitja enn á hakanum þrátt fyrir úrbætur á Kvíabryggju og Akureyri. Fjárveiting til fangelsismála nemur aðeins 8 millj. þrátt fyrir að gæsluvarðhaldsmál séu enn í miklum ólestri, uppbygging á Litla-Hrauni þoli enga bið, aðstaða kvenkynsfanga sé óviðunandi og þar fram eftir götunum. Fjárframlög til Fangelsismálastofnunar halda nokkurn veginn í við verðlagsbreytingar en ekki er gert ráð fyrir aukafjármagni til að auka meðferðarúrræði fanga, meta þörf þeirra fyrir meðferð, til málefna fanga sem eiga við geðræn vandamál að stríða og til fleiri brýnna fyrirliggjandi verkefna sem kalla þegar á úrlausn og fjármagn. Og ég vísa í þessu samhengi til áskorunar frá sveitarfélaginu Árborg þar sem vísað er í bréf starfsmanna á Litla-Hrauni sem hafa sent frá sér áskorun í sömu veru um að stórauka framlög til uppbyggingar að Litla-Hrauni. Ég vil þó halda því til haga að það hafa orðið margar ánægjulegar breytingar innan Fangelsisstofnunar og innan ramma fjárlaga og þar ræður e.t.v. mestu að fangelsismálastjóri og hans nánustu aðstoðarmenn og starfsfólk hans hafa unnið vel úr þeim peningum sem þeim hafa verið skikkaðir. Ég hef lagt fram tillögu um að fjárveiting til Mannréttindastofu verði tekin aftur upp sem fastur liður á fjárlögum og sjálfstæði skrifstofunnar tryggt, enda sýnir reynslan að það er full þörf á starfsemi skrifstofunnar þó svo að fagleg álit hennar hafi í gegnum tíðina pirrað stjórnvöld. Nú skilst mér að kominn sé inn liður um þetta en ég held mig við tillögu okkar að þessu leyti því að það veitir ekkert af að bæta í þennan lið og að þetta verði fastur liður. Ég lagði enn fremur til í minnihlutaáliti allsherjarnefndar að fjárveitingar til gjafsóknar og bætur til brotaþola yrðu stórauknar, málefnalegar rökstuddar tillögur sem fjárlaganefnd fékk inn á sitt borð fyrir líklega um það bil hálfum mánuði síðan og hefur haft nægan tíma til að skoða. Það er með öllu óviðunandi, eins og ég veit að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson tekur undir með mér, að gjafsókn sé ekki veitt vegna fordæmismála og mála sem skipta verulegu máli fyrir lífsafkomu einstaklinga og fleiri. Ég harma, eins og Lögmannafélag Íslands harmaði á aðalfundi sínum, þá lagabreytingu sem gerð varð árið 2004 þar sem réttur til gjafsóknar í málum sem hafa almenna þýðingu var skertur, enda er hér um mannréttindi að ræða. Aðgengi að dómstólum fyrir einstaklinga eru mannréttindi. Annað sem er afar gagnrýnivert í fjárlagafrumvarpinu, og á það benti ég enn fremur í umsögn minni hluta allsherjarnefndar, er að hámarksfjárhæðir bóta til þolenda afbrota hafa engum breytingum tekið frá því að lögin voru sett á árinu 1995 - mig minnir að það hafi verið 1995 - sem þýðir einfaldlega að ríkisstjórnir Sjálfstæðisflokksins hafa skert þessar bætur samfellt í 12 ár. Við erum öll sammála um að þegar að einstaklingur verður fyrir óþyrmilegri og hrottalegri árás og brotamaðurinn er ekki gjaldfær, að taki samfélagið sig saman og borgi þær bætur. Við það höfum við lifað frá því að land byggðist, samhjálpina. Það er illt til þess að vita að framhald verði á þessum skerðingum á árinu 2008. Þar fyrir utan hafa fjárveitingar til gjafsókna og bóta brotaþolanna verið vanmetnar mörg undanfarin ár og einu viðbrögð dómsmálayfirvalda eru að skerða þessi réttindi. Það er líka skoðun minni hluta allsherjarnefndar að auka verði fjárframlög til umboðsmanns Alþingis til þess að embættinu sé m.a. gert kleift að taka upp frumkvæðismál. Það er afar merkileg starfsemi sem umboðsmaður vinnur að þessu leyti. Hann tók upp sjö frumkvæðismál á árinu 2006. Hann hefur tekið upp 15 mál það sem af er þessu ári og það er vegna þess að bætt var við starfsmanni á því ári sem er að líða, að ég held. Í því samhengi kemur m.a. til skoðunar, sem allir voru sammála um, að taka upp allsherjarskoðun á réttarstöðu öryrkja og aldraðra.

Það er verið að bæta í.

Það var bætt í það út af þessu, það er hárrétt hjá hv. þm. Kjartani Ólafssyni. Það þarf að skilja orð mín þannig að það eigi að gera mun betur. Það var hugsað til þessa eina máls og við vorum sammála um það, nefndarmenn. Ég ætla til frekari rökstuðnings fyrir þeim sjónarmiðum sem ég setti fram í umsögn frá allsherjarnefnd að leyfa mér að vísa í umsögn hv. þáverandi þingmanna og núverandi að hluta til, Ágústs Ólafs Ágústssonar, Guðrúnar Ögmundsdóttur, Björgvins G. Sigurðssonar og Sigurjóns Þórðarsonar. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, sem var áheyrnarfulltrúi í allsherjarnefnd þá, var samþykkt álitinu. Sá minni hluti allsherjarnefndar sem sendi frá sér þetta álit vegna fjárlagagerðar fyrir árið 2006 setti fram nákvæmlega sömu gagnrýni og nákvæmlega sömu sjónarmið og ég hef hér reifað um ríkislögreglustjóra versus lögregluembættin úti á landi og höfuðborgarlögregluna, umfangi þess máls, um gjafsókn, um mannréttindamál og um umboðsmann Alþingis. Ég vænti því stuðnings við þessi málefni frá að minnsta kosti þessum þingmönnum Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd og þingmönnum Samfylkingarinnar almennt í fjárlaganefnd milli 2. og 3. umr. um að hér verði bætt verulega í. Ef maður lítur yfir þá þætti fjárlagafrumvarpsins sem eru á málefnasviði viðskiptanefndar þá blasir einnig við að ríkisstjórnarstefna Sjálfstæðisflokksins undanfarin 16 ár er í meginatriðum óbreytt. Það kemur best fram í því þegar maður ber saman starfsskilyrði Fjármálaeftirlitsins annars vegar og Samkeppniseftirlitsins hins vegar. Fjármálaeftirlitið virðist hafa verið óskabarn Sjálfstæðisflokksins og þar hefur ekkert verið til sparað og þar er myndarlega veitt. Hjá Fjármálaeftirlitinu starfar 41 starfsmaður og með sérstökum tekjustofnum eru tryggðar rúmar 935 millj. kr. til reksturs árið 2008. Fjárlagaheimildin er hækkuð um tæpar 340 millj. kr. milli ára. Hjá Samkeppniseftirlitinu starfa helmingi færri, 20 manns. Þar er gert ráð fyrir ríflega 250 millj. kr. fjárveitingu. Það hefur verið bætt í hana, að ég best veit, en þar hafa forsendur verulega breyst. Ég er þeirrar skoðunar að báðar þessar eftirlitsstofnanir sinni mikilvægu hlutverki. Það er ekki það. En af hverju situr Samkeppniseftirlitið ekki við sama borð og Fjármálaeftirlitið? Ég hygg að Samkeppniseftirlitið gegni miklu meira hlutverki fyrir almenning, varðandi matvöruverð og margt, margt fleira og því spyr ég: Af hverju er þessi munur? Auðvitað hefur Fjármálaeftirlitið staðið sig vel í viðleitni sinni til að auka á trúverðugleika íslenskra fjármálafyrirtækja og reynst traustur bandamaður þeirra þegar þau sættu alvarlegri gagnrýni erlendis frá fyrir útrásarstarfsemi sína og grundvöll útrásarstarfseminnar. Það hafa ýmsir erlendir fjármálasérfræðingar haldið því fram að íslenskar fjármálastofnanir hafi farið offari í útrásinni. Það ”hefur hins vegar gerst þrátt fyrir Fjármálaeftirlitið að vaxtaokrið á Íslandi hefur haldið sínu striki og íslenskir bankar og aðrar lánastofnanir, fjármálastofnanir hafa átölulítið eða átölulaust stefnt fasteignamarkaði og íbúðalánakerfi okkar í verulegt óefni. Það má öllum vera ljóst og það hafa bankarnir gert af ábyrgðarleysi með markvissum aðgerðum fram á haustið 2004. Með gylliboðum og auglýsingum hafa þeir náð undir sig nægilega stórum hluta markaðarins og gert nægilega marga neytendur og íbúðakaupendur háða sér. Hvað gerist þá? Það gerist nákvæmlega það sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og fleiri vöruðum við. Bankarnir hafa stórhækkað vexti á íbúðalánum í krafti markaðsstöðu sem verður ekki af þeim tekin nema með því að stórefla Íbúðalánasjóð eða stofna aftur ríkisbanka. Meðan bankarnir þjóna ekki landsbyggðinni gerist þess þörf til að íbúar á landsbyggðinni geti fengið þolinmótt fjármagn á heiðarlegum vöxtum, eins og ég hef orðað það. Mikil fákeppni einkennir fjármálageirann og auður hefur safnast á örfárra manna hendur. Hvað hefur Fjármálaeftirlitið gert í því? Auðvitað ekki neitt. Ég ætla svo sem ekkert að fjargviðrast út af því. En ég ætla að fjargviðrast út af því að það er sótt að sparisjóðunum í landinu og samfélagslegum eignum þeirra af hópi ofurauðmanna á kostnað hinna dreifðu byggða landsins og almennings. Þar þarf Fjármálaeftirlitið að taka til hendinni en hefur því miður dregið lappirnar. Samkeppniseftirlitið hefur sýnt og sannað að starfsemi þess getur skilað verulegum árangri í þágu almennings. Ég nefni þar bara olíusamráðsmálið. Það breytir ekki þeirri staðreynd að stofnunin hefur ekki getað sinnt brýnum verkefnum sem hún hefur á sinni könnu. Það á sérstaklega við um almennar rannsóknir og athuganir, sérstaklega á sviði fákeppni. Samkeppniseftirlitið hefur kallað eftir peningum til að fara í almennar rannsóknir til að skilja eðli fákeppninnar og afleiðingar og skilja markaðinn en fær ekki aura til þess. Það staðfesta nýleg dæmi um verðsamráð einokunarverslananna um matvörur. Samkeppniseftirlitið hefur sem sagt lengi haft áhuga á að skoða þetta dæmi heildstætt en ekki haft til þess fjárhagslega burði og meginorka og fjárveitingar stofnunarinnar hafa farið í sértækar athuganir og eftirlit. Það er upplýst af Samkeppniseftirlitinu að skilvirknin og málshraðinn séu ónóg og talsvert undir væntingum stofnunarinnar. Það er einnig þörf á úrbótum á samkeppnislögum. Ég segi það enn og aftur, Samkeppniseftirlitið er jafnbrýn stofnun og Fjármálaeftirlitið og á að sitja við sama borð og Fjármálaeftirlitið en gerir það alls ekki. Fjárveiting hefur verið aukin milli áranna 2007 og 2008 en hún hrekkur engan veginn til til að mæta skylduverkefnum stofnunarinnar og auk þess hafa forsendur breyst verulega í rekstri stofnunarinnar og enn fremur hefur komið til aukinn kostnaður vegna flutninga. Verkefnum hefur auk þess fjölgað verulega. Ég vek athygli hv. þingmanna í fjárlaganefnd á því sem er mjög sérstök staðreynd en athyglisverð, að hlutfall fjárveitinga til Samkeppniseftirlits annars vegar og Fjármálaeftirlits hins vegar er einn á móti 3,7 ef ég reikna þetta rétt, miðað við fjárlagafrumvarpið. Í fyrra var þetta hlutfall ef ég man rétt 1:3,9 miðað við fjárlagafrumvarpið fyrir árið í ár. Þetta er langtum hærra en gerist á Norðurlöndum. Þar er samkeppniseftirliti gert nokkurn veginn jafnhátt undir höfði. Hæsta hlutfall á Norðurlöndum annars staðar held ég að sé 1:2,5 en algengast er að þetta sé 1:1,7 eða 1,8 þannig að það er verulegt verk að vinna þar. Við setjum mikla peninga í það að Fjármálaeftirlitið geti stutt og styrkt útrásina og varið hana, tæpan milljarð, en almenningi á Íslandi blæðir vegna matvælaverðs sem er óeðlilega hátt. Svo eru menn að kenna bændum um það og rugla með öðrum hætti. Ég vil bæta því við, hv. þingmenn í fjárlaganefnd, að innheimtar sektir Samkeppniseftirlitsins vegna samkeppniseftirlits nema hærri fjárhæðum en fjárveitingar til stofnunarinnar. Það er ekki bara að stofnunin sé sjálfbær, að hún vinni fyrir sér, heldur skilar hún afgangi í ríkissjóð ár eftir ár eftir ár. Hún fær ekki einu sinni þá peninga sem hún innheimtir í kjölfar árangursríks starfs síns. Það á auðvitað að gera Samkeppniseftirlitinu jafnhátt undir höfði og Fjármálaeftirlitinu. Það er ekki stætt á öðru ef það er pólitískur vilji ríkisstjórnarinnar að styrkja stöðu almennings í landinu. Það eru fleiri stofnanir á málefnasviði viðskiptanefndar sem ég er að fjalla um sem búa við viðvarandi fjársvelti. Það eru stofnanir sem þjóna almenningi en ekki auðmönnum, það er staðreyndin. Og hvaða stofnanir eru þetta? Það er Neytendastofa og talsmaður neytenda. Fjárveitingar til þessara mikilvægu stofnana virðast mér beinlínis lækkaðar eða þær standa í stað milli ára þrátt fyrir mjög vel rökstuddar beiðnir um annað. Það staðfestir að mínu mati einbeitta og óbreytta ríkisstjórnarstefnu Sjálfstæðisflokksins sem Samfylkingin hefur tekið upp á sína arma því miður. Að mínu mati og að mati okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fær landsbyggðarfólk sérstakar kaldar kveðjur hjá fjárlaganefnd að því er varðar flutningssjóð olíuvara. Þó svo nefndin hafi séð að sér og hætt við að skerða sjóðinn og leggja hann af þá heldur þessi sjóður áfram til 1. september næsta haust ef ég skil fjárlagafrumvarpið rétt. Það sýnir líka afstöðuna til þessa. Ég kem þá að þeirri síðustu nefnd sem ég hef setið í og sent umsagnir um til hv. fjárlaganefndar fyrir hálfum mánuði sem ég þykist vita að hv. þingmenn fjárlaganefndar hafi gaumgæft og skoðað af því að hv. formaður nefndarinnar var að kvarta yfir því að tillögur bærust ekki en það var aldeilis ekki. Þær voru þarna. Auðvitað voru þær ekki eyrnamerktar fjárhæð því að ég hafði ekki heildarmyndina en ég lagði upp þessa stefnu, þessi sjónarmið, þennan samanburð. Þegar kemur að málefnasviði sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þá blasir sama óbreytta ríkisstjórnarstefnumyndin við. Alvarlegustu annmarkarnir þar að mínu mati lúta að fjárveitingum til alhliða hafrannsókna, grundvallaratvinnuvegar okkar. Sérstaklega voru þar brýnar fjárveitingar í ljósi niðurskurðar þorskstofnsins í 130 þúsund tonn. Þetta var sérstaklega brýnt vegna þess að það er mat okkar að fiskveiðistjórnarkerfið hafði brugðist. Markmið þeirra hafa verið frá upphafi nákvæmlega hin sömu, að vernda fiskstofna, að stuðla að hagkvæmri nýtingu, að treysta atvinnu og efla byggð í landinu. Hefur ekki einhver heyrt þetta áður? Þessi markmið hafa aldrei náðst og reyndar höfum við fjarlægst þau ár frá ári allt frá því að fiskveiðistjórnarkerfinu var komið á. Þvert á markmið laganna standa helstu nytjastofnar sjávar höllum fæti og lögin hafa í reynd stuðlað að óhagkvæmri nýtingu sjávarauðlinda með tilheyrandi skuldasöfnun, verulegri og hættulegri skuldasöfnun í erlendri mynt mest. Fari krónan fallandi um 5 eða 10%, hvað gerist þá? Það verða erfiðleikar í fiskveiðum og fiskvinnslu því þvert á markmið laganna þá hefur störfum í sjávarútvegi fækkað og starfsöryggi þeirra sem byggja afkomu sína á greininni hefur sjaldan verið verra. Þvert á markmið laganna hefur stöðugt dregið úr mætti sjávarbyggða um land allt með tilheyrandi byggðaröskun og fólksflótta. Við þessum stórfellda vanda er hvorki brugðist í fjárlögum né mörkuð heildarstefna til framtíðar. Það er sárgrætilegt að horfa til þess, hv. þingmenn í fjárlaganefnd, að Hafrannsóknastofnun getur ekki gert út hafrannsóknaskip sín nema annað í 200 daga og hitt í 170 daga. Er það nú hægt? Vegna fjárskorts getur stofnunin ekki sinnt rannsóknum á seiðagöngu. Þær hafa verið aflagðar. Stofnunin getur heldur ekki sinnt rannsóknum tengdum breyttu hitastigi, rannsóknum tengdum lífmassa og fæðukerfi sjávar, rannsóknum tengdum loðnugöngum og áhrifum loðnuveiða á vöxt og viðgang þorskstofnsins, rannsóknum á hafsbotni og fleiri aðkallandi rannsóknarverkefnum. Það verður ekki undan því vikist að stórauka fjárveitingar til Hafrannsóknastofnunar og ég vil bæta því við, hv. þingmenn og hv. formaður Framsóknarflokksins og hv. þingmaður og hæstv. fyrrverandi ráðherra, Guðni Ágústsson. Ég vænti liðsinnis þíns í þessu máli. Það kallar á það að bæta fé í rannsóknir á vegum sjómanna, á vegum útgerða og á vegum fiskvinnslustöðva og á vegum fiskverkafólks. Að færa rannsóknir líka til háskóla og annarra fræða- og þekkingarsetra á landsbyggðinni til vísindalegrar úrvinnslu á rannsóknargögnum. Ég veit að vinna Hafrannsóknastofnunar er að 60–70% leyti vöktunarstarfsemi en úr gögnum sem fást úr vöktunarstarfseminni geta fjölmargir aðilar unnið og það er ákaflega mikilvægt á þessu sviði að fá faglegan samanburð og faglega samkeppni og ég nefni í því samhengi Vestmannaeyjarannsóknir þar, ég nefni Háskólann á Akureyri og ég nefni stöðvar vítt og breitt um landið sem sinna rannsóknum við lítil fjárframlög, því miður. Það væri ein besta mótvægisaðgerðin fyrir landsbyggðina sem hugsanleg er fyrir utan að fella niður veiðileyfagjaldið tímabundið. Ég er þeirrar skoðunar að sé auðlindagjald lagt á, eigi að leggja það á allar auðlindir eða enga. Ekki á að leggja auðlindagjald á fiskvinnsluna eina þegar hún stendur jafnilla og hún gerir og þegar sú staðreynd blasir við að 85% af þessu gjaldi kemur frá landsbyggðinni og er ekki sérmerkt hafrannsóknum né eyrnamerkt rannsóknum í þágu sjávarútvegsins. Frá Vestmannaeyjum fara yfir 100 milljónir á hverju ári, frá bæjarfélagi sem stendur að mörgu leyti illa og býr við viðvarandi fólksfækkun. Það munaði nú aldeilis um ef veiðileyfagjaldið rynni til bæjarfélagsins, hafnarinnar eða þar fram eftir götum. Ef við förum ekki að vinna að þessum rannsóknum af krafti blasir við að undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar er mikil hætta búin. Ég leyfi mér í þessu samhengi að vísa til frumvarps Björns Vals Gíslasonar og fleiri. Það er frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða, nr. 116/2006, þskj. 157, og var lagt fram á þessu ári. Þar kom fram gagnmerk tillaga sem heitir Sjómenn græða hafið, þar sem sjómenn verða virkjaðir til rannsóknarstarfa í samstarfi við vísindamenn og aðra. Við getum ekki byggt upp fiskstofna í sjónum nema í samstarfi við sjómenn, rétt eins og bændur græða landið. Það verður að fara að huga að þeim staðreyndum. Að mati okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er afar brýnt að stórauka matvælarannsóknir og fjárveitingar til þeirra í ljósi fyrirhugaðra breytinga á matvælaeftirliti og matvælalöggjöf sem fyrir dyrum stendur. Opna á fyrir innflutningi erlendra matvæla, hv. þingmenn. Hvað þýðir það? Það þýðir að við verðum að hafa öfluga stofnun sem getur sannfært okkur um að vörurnar séu réttilega upprunamerktar og geti sannfært okkur um að matvörurnar sem eru fluttar inn erlendis frá séu heilsusamlegar fyrir okkur og börnin okkar. Við erum ekki í stakk búin, miðað við fjárveitingar samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, að takast á við óheftan innflutning matvæla og það sem gengur og gerist úti í hinum stóra heimi í þeim efnum. Matvörur eru framleiddar við vondar aðstæður, fluttar inn í eitthvert evrópskt efnahagssvæðisland, merktar þar upp á nýtt og fluttar svo til Íslands. Þar vantar mikla peninga. Stofna á nýtt matvælaeftirlit eða matvælastofnun, henni er naumt skammtaður heimanmundur, að því kem ég síðar. Tilfærsla verkefna innan Stjórnarráðsins og frumvarp þar að lútandi kalla einnig á sérstakar fjárveitingar. Þar hefur fjárlaganefnd barið hausnum við steininn. Mér skilst þó að bæta eigi úr á milli umræðna. Við í VG viljum líka og leggjum til að horfið verði frá hlutafélagavæðingu Matíss. Það kostaði þjóðfélagið 150 milljónir á þessu ári. Sömu sjónarmið og ég hef rakið hér gilda um fjárlagaliði sem snúa að landbúnaðarráðuneytinu eða landbúnaðarþætti þess ráðuneytis. Landbúnaðarskólarnir, Skógrækt ríkisins, Landgræðsla ríkisins og fleiri stofnanir eru í uppnámi, mörg hver vegna tilfærslna verkefna. Í fjárlagafrumvarpinu virðist lagt til að fjárveitingar til Veiðimálastofnunar verði lækkaðar verulega og umtalsvert og einnig til Landbúnaðarháskóla Íslands, Hólaskóla, Landgræðslu ríkisins, Skógræktar ríkisins og til fleiri stofnana. Öll rök hníga samt að því að efla stofnanirnar og stórauka fjárveitingar eins og þær hafa farið fram á með rökstuddum hætti. Ég verð að segja að mér finnst algjörlega ótækt að ekki skuli vera myndarleg fjárveiting til Landbúnaðarháskólans til endurreisnar Garðyrkjuskólans á Reykjum, flaggskips garðyrkjunnar á Íslandi, sem hefur verið að drabbast niður í mörg ár. Einnig er ámælisvert að ekki skuli vera veitt myndarleg fjárframlög til rannsókna og eflingar á lífrænni framleiðslu landbúnaðarvara. Ísland á nefnilega verulega framtíð fyrir sér sem landbúnaðarland. Úti í heimi eru sífellt fleiri flæmi tekin undir kornrækt til að búa til eldsneyti, það fækkar þeim sem framleiða matvæli. Þeir sem framleiða matvæli með lífrænum hætti búa til eftirsóknarverða vöru. Í Bandaríkjunum og Evrópu er sala á lífrænum landbúnaðarvörum vaxtarbroddur hvarvetna. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í skiptingu safnliða í sjávarútvegsnefnd né gagnrýna einstaka safnliði, ég get það ekki. Allir voru einhvern veginn jafnbrýnir. Ég beini því til fjárlaganefndar í endurskoðunarvinnu sinni að móta gegnsæjar og markvissar reglur með fyrir fram gefnum forsendum um umsóknir, úthlutanir og eftirlit með ráðstöfun fjárins, ég held að þess þurfi. Ég mælist ekki til þess að safnliðirnir verði lagðir niður því að oft sjá augu þingmanna í nefndum betur en augu þingmanna í fjárlaganefnd. Það er þó mikilvægt að mótaðar séu reglur til að rökstyðja liðina þannig að manni líði ekki eins illa út af jafnræðisreglunni og öðru. Ég gagnrýni ekki fjárlaganefnd að þessu leyti, fremur Alþingi. Einhver fagnaðarefni eru í frumvarpinu. Maður fer gjarnan meira í gagnrýnina og það er hlutverk okkar í stjórnarandstöðunni að liggja á þeirri síðunni. Ég ætla ekki að eyða jafnlöngum tíma í að hrósa frumvarpinu eða liðum sem þar eru, þar er ýmislegt gott. Einu vil ég fagna sérstaklega og það er fjárveiting til sjúkrahússins á Selfossi. Með því sæta verður þó líka að koma eitthvað súrt. Það er góð lenska þegar fjárlaganefnd eða Alþingi leggur fé til verkefna að sjá fyrir endann á þeim. Fjárveiting fékkst og sjúkrahúsið var reist og stóð fokhelt í mörg ár. Það var 500 millj. kr. fjárveiting, ef ég man rétt, sem lá þar dauð, eins og menn vildu kalla það. Ekki er góð lenska að byggja hús fokhelt og klára það ekki, láta peningana standa án þess að nýta þá eða ávaxta, á það vil ég einnig benda. Ég ætla að fjalla stuttlega um fjárlagafrumvarpið í tengslum við breytingar á Stjórnarráðinu og tilfærslur þar. Ég gagnrýni málsmeðferð allsherjarnefndar og það hef ég þegar gert. Málið var tekið úr nefnd á miðvikudaginn með áliti, 18 breytingum, án þess að okkur gæfist tækifæri til að skila áliti minni hluta samtímis þannig að það lægi fyrir við fjárlagaumræðuna, ég gagnrýni það. Ég gagnrýni líka frumvarpið að því leyti að framtíðarsýn eða fagleg greining liggja þar ekki fyrir. Settust menn niður í upphafi og spurðu sig: Skilar það skilvirkni fyrir þjóðfélagið? Er það betra eða er verra? Náum við einhverju fram eða ekki? Hvaða framtíðarsýn höfum við? Ég hef sagt að það var ekki ákveðið með þeim hætti en það sem er gagnrýnisverðast og snýr að þessari umræðu er kostnaðargreiningin á þeim þáttum, sem ég vil gera að umtalsefni örstutt. Í umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er fullyrt að verkefnið muni ekki kosta neitt, það sé tilflutningur á verkefnum, peningar fari með og það kosti ekki neitt. Síðan segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Í einhverjum tilvikum kann þó að koma til breytinga á kostnaði, svo sem vegna breytinga á starfsmannafjölda eða húsnæði, en komi til slíkra óvæntra [- óvæntra - ] útgjalda eða biðlauna verður að fjalla um það sérstaklega.“ Þessi útgjöld voru nú ekki óvæntari en svo, hv. þingmenn, að þegar liggur fyrir aukinn húsnæðiskostnaður sem nemur 300 milljónum sem ekki hefur verið skoðað í fjárlaganefnd en mér skilst að verði tekið og skoðað milli 2. og 3. umr.  Önnur útgjöld bið ég hv. fjárlaganefnd að hafa í huga, flytja á matvælaeftirlitið á Selfoss. Koma mun til biðlauna en auðvitað geta menn ekki skoðað það vegna þess að ekki var haft samráð við breytingarnar. Hvorki var talað við forstöðumenn stofnananna né starfsmenn þegar það var samþykkt. Það verður verulegur kostnaður við að koma á fót Matvælaeftirlitinu. Ég minni bara á Matís sem er miklu minni stofnun. Við punguðum út 150 milljónum á þessu ári. Það var fyrirséð og starfsmaður fjármálaráðuneytisins sem kom á fund allsherjarnefndar sagði mér að Matísskostnaðurinn hefði verið fyrirséður við fjárlagagerð fyrir árið 2007. Nú er fyrirséð að flutningur á Matvælaeftirlitinu mun kosta mikla peninga. Landbúnaðarstofnun þarf að koma sér upp stoðþjónustu. Tugir starfsmanna fara og þeir þurfa að koma sér upp stoðþjónustu. Þá á ég við lögfræðinga, tölvufræðinga og ýmsa aðra sérfræðinga sem jafnstór stofnun og Landbúnaðarstofnun verður að hafa við höndina við afgreiðslu þeirra mála sem hún hefur til úrlausnar. Einnig kemur aksturskostnaður til og ýmislegt í þeim dúr. Ef ég man rétt á að flytja Vatnamælingar inn á Veðurstofu og sameina henni. Þar blasir við húsnæðisvandamál og húsnæðiskostnaður og ýmiss kostnaður. Ég áætla að viðbótarkostnaður við tilfærsluna geti numið allt að tveimur milljörðum kr. og óvarlegt er að leggja fram til endanlegrar samþykktar fjárlagafrumvarp sem ekki reynir að nálgast kostnaðinn með þeirri nákvæmni sem unnt er að gera með samtölum við viðkomandi stofnanir, forstöðumenn þeirra og starfsfólk. Það er óvarlegt og ég mun gagnrýna það við 3. umr. ef ekki verður tekið á því. Þáttur sem ég vil fjalla um að lokum varðar skyldur Alþingis, skyldur fjárlaganefndar og skyldur mínar sem þingmanns, þ.e. eftirlit með fjármunum og eignum ríkisins. Þá á ég við sölu eigna á Keflavíkurflugvelli sem ég vil gera að umtalsefni. Það er ekki orð um það í fjárlagafrumvarpinu enn þá að mér skilst en mér skilst líka að það standi til bóta fyrir 3. umr. þannig að ég vona að búið verði að koma því á koppinn. Ég áskil mér rétt til að ræða málið þá við 3. umr. en ég hefði kosið að sjá það hér. Ég vil gera það að umtalsefni sem skiptir fjárlaganefnd og alþingismenn máli út af þeirri eftirlitsskyldu sem við höfum. Lögð hefur verið fram greinargerð, skýrsla Magnúsar Gunnarssonar og Kjartans Þórs Eiríkssonar, vegna fundar efnahags- og skattanefndar frá 26. nóvember 2007. Henni hefur ekki verið dreift en þar er gerð skýrsla um sölur eigna. Þar kemur fram að eignir hafi verið seldar fyrir 15,7 milljarða og nefnd eru nokkur fyrirtæki, Base, þar sem helstu aðalmenn eru bæjarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins á Reykjanesi, Háskólavellir, þar sem sama gildir, Keilir. Þar er nú ekkert flóknara en það að stjórnarformaður Keilis er bæjarstjórinn í Reykjanesbæ og stjórnarmaðurinn í Þróunarfélaginu sem selur Keili er sami maður, báðum megin við borðið. Hann kaupir tvær fasteignar til einkahlutafélags. Þetta eru einkahlutafélög, ekki samfélagslegar stofnanir eða sveitarfélagsstofnanir. Háskólavellir keyptu 1.700 íbúðir, takk fyrir. Markaðsverð þessara eigna er talið 29,5 milljarðar miðað við fermetraverð í Reykjanesbæ. Söluverðið var 14 milljarðar, meira en helmingi lægra en markaðsverð. Ef til vill má skýra það með því að kvaðir hafi fylgt, en að lækka verðið um 15,5 milljarða vegna kvaða um að mega ekki selja í fjögur ár, þessar íbúðir sem standa mjög vel, er órökstutt. Base, Háskólavellir og Keilir eru einkafyrirtæki og þeim hafa verið framseldar eignir sem eru í opinberri eigu. Þegar maður skoðar fyrirtækjahópinn, kaupendahópinn, þá er það kóngulóarvefur. Ég hef sagt það í fréttum, það er kóngulóarvefur fyrirtækja. Þegar maður fer að skoða nöfnin bak við hlutafélögin sem eiga Háskólavelli, eiga Keili og einkahlutafélögin sem eiga einkahlutafélögin sem eiga Háskólavelli og Keili koma þar upp nöfn sem tengjast mjög áhrifaöflum Sjálfstæðisflokksins í Reykjanesbæ og þá sér í lagi bæjarstjóranum og bæjarfulltrúum. Ég hef nefnt að varðandi viðskipti í Keili hefur bæjarstjórinn setið báðum megin við borðið og hann situr þar og gerir viðskipti sem stjórnarmaður í Þróunarfélaginu við bæjarstjórnarmenn sem eiga einkahlutafélög sem eiga Háskólavelli og sem eiga Base. Einhver nefndi við mig að þetta væru innherjaviðskipti. Það má alveg nefna það því nafni þó að það sé kannski ekki fræðilega réttur skilningur. En skyldi það standast að menn sitji báðum megin við borðið og skyldi það standast að sölumeðferðin fari fram án útboðs? Skyldi það standast að ekki sé gætt jafnræðis og gegnsæis og skyldi það standast að í þessum viðskiptum sé ekki gætt frjálsrar samkeppni sem er lykilorð í stefnu Sjálfstæðisflokksins? Rík þörf þegar höndlað er með ríkiseignir að hafa allt uppi á borðinu, hafa allt gegnsætt, skyldi þetta standast? Hvað skyldi samningur fjármálaráðuneytisins við Þróunarfélagið segja? Þegar ég fjallaði um þetta mál í síðustu viku hafði ég þann samning ekki undir höndum. Ég hef reyndar beðið um öll gögn málsins en ekki fengið, þrátt fyrir loforð frá Þróunarfélaginu hef ég engin gögn fengið. Fjármálaráðuneytið hefur hins vegar brugðist snöfurmannlega við og sent mér þau gögn sem ég hef beðið um þar og ég er þakklátur fjármálaráðuneytinu fyrir það. Ég sagði áðan að Þróunarfélagið hefði lagt skýrslu um málið fyrir efnahags- og viðskiptanefnd. Það er því miður svo að í þeirri skýrslu er ótrúlega margt sem ekki er sagt. Það sem er sagt er eflaust rétt og satt en það er svo margt ósagt í skýrslunni sem fyrirtækið kynnir efnahags- og viðskiptanefnd. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í það. Það kemur fram í þessum þjónustusamningi að gæta eigi málefnalegra sjónarmiða við alla umsýslu og ráðstöfun eigna með heildarhagsmuni eigenda og samfélagsins að leiðarljósi. Eru það ekki heildarhagsmunir samfélagsins að tryggja sem hæst verð og reyna að ná markaðsverði á íbúðunum, reyna að ná sem lengst upp í 29,5 í staðinn fyrir að hætta í 14 milljörðum? Í V. kafla um ráðstöfun eigna stendur, með leyfi frú forseta: „Verksali sér um og ber ábyrgð á að auglýsa fyrirhugaða ráðstöfun eigna með opinberum hætti, sýningu eigna, mat á innkomnum tilboðum og allri skjalagerð í tengslum við söluna, þar á meðal gerð eignaskiptayfirlýsinga og annarra gagna sem nauðsynleg kunna að verða.“ Í grein 2.7 segir líka að verksali skuli árlega leggja fyrir verkkaupa til samþykktar lista yfir þær fasteignir sem ætlunin er að rífa, leigja, selja á árinu - mér er spurn hvort það hafi verið gert. Verksali skal líka við sölu, leigu eða aðra ráðstöfun á eignum ríkisins gæta þess að mismuna ekki aðilum og skal í því skyni tryggja að umræddar eignir verði auglýstar opinberlega til sölu. Og val á viðsemjendum byggist ekki á öðrum sjónarmiðum en mati á hagstæðasta tilboði. Síðan segir orðrétt, frú forseti, í grein 8.1: „Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf. er að fullu í eigu ríkissjóðs og telst því vera opinber aðili í skilningi tiltekinna lagaákvæða. Verksali skal gæta þess að skyldur sem leiða af slíkum lagaákvæðum, eins og t.d. útboðsskylda laga nr. 94/2001, um opinber innkaup, séu ávallt uppfylltar í starfi félagsins.“ Það kemur líka fram að verksalinn eigi að gæta jafnræðis, gegnsæis og sanngirni. Það er deginum ljósara að samkvæmt lögum um opinber útboð er lýst nákvæmlega hvernig útboð á að fara fram, nákvæmlega lið fyrir lið. Eftir því sem eignasalan er stærri og heildin er meiri þess vandaðri á meðferðin að vera. Það kemur líka skýrt fram í lögunum í 85. gr. þeirra að Ríkiskaup eiga að ráðstafa þeim eignum og selja sem ríkið vill losa sig við. Í þjónustusamningnum, sem gerður hefur verið milli fjármálaráðuneytisins og Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar, eru engin undanþáguákvæði frá þessu. Þau þurfa að vera skýr, ef það á að undanþiggja fólk, félög og fyrirtæki lagaskyldu. Það gilda allar skyldur laganna um innkaup og sölu og ég vek athygli á því að þegar ríkið er að selja bíla auglýsir það útboð á bílunum. Hafi Ríkiskaup ekki átt að selja þessar eignir, gefum okkur það, þá átti Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar að fara eftir þessum reglum um útboð. Ég vil líka nefna það, frú forseti, að skýrt er tekið fram í samningnum að Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar eigi að fara að stjórnsýslulögum um hæfi. Þar er vísað í 3. og 4. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Hvað stendur þar, hvað skyldi standa þar? Jú: „Starfsmaður eða nefndarmaður er vanhæfur til meðferðar máls ef hann er aðili máls, fyrirsvarsmaður eða umboðsmaður aðila.“ Ég endurtek: Fyrirsvarsmaður eða umboðsmaður aðila. Bæjarstjórinn í Reykjanesbæ er stjórnarformaður Keilis sem kaupir af Þróunarfélaginu þar sem sami maður situr í stjórn. Vanhæfið blasir við. Í almennri vanhæfisreglu segir líka: „Ef að öðru leyti eru fyrir hendi þær aðstæður sem eru fallnar til þess að draga óhlutdrægni hans í efa með réttu.“ Hvað þýðir þetta? Það þýðir m.a. það að ef menn eru í vafa um hæfi sitt þá eiga þeir að vekja athygli á því. Getur bæjarstjóri Reykjanesbæjar litið hlutdrægnislaust á málin sitjandi báðum megin við borðið? Getur hann sem stjórnarmaður í Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar litið hlutdrægnislaust á málið þegar hann er að semja við fulltrúa í bæjarstjórn sem hann stýrir, samherja sína í pólitík? Getur hann litið hlutdrægnislaust á málin? Ég svara því skýlaust og hiklaust neitandi. Þarna var samningurinn brotinn alvarlega og ég spyr: Af hverju fæ ég ekki gögnin á borðið, sem þingmaður og eftirlitsmaður með opinberu fé? Af hverju sendir Þróunarfélagið mér ekki gögn um kaupsamninga og annað? Ég skal vera fyrstur maður til að draga til baka allar ásakanir, en það er leyndin, það er ógagnsæið, það er ójafnræðið sem kallar alltaf upp tortryggni. Það er aðferðin við þessa sölu og aðilarnir, persónur og leikendur, sem valda þessari tortryggni. Virðulega og hæstv. fjárlaganefnd, þetta mál snýst um milljarða. Ég vildi óska þess að ég gæti fengið þessa milljarða, hvort þeir eru 5, 8 eða 10, til að sinna málefnum barna með geðraskanir, ég vildi óska þess. Eða berjast gegn fíkniefnavandanum. Hver ættu viðbrögðin að vera þegar brotið er jafnharkalega gegn samningsskyldum félagsins? Viðbrögðin, heiðarlegu viðbrögðin eru fyrir mér þá að viðurkenna mistök og snúa ofan af hlutunum, rifta þessum samningi sem heimild er til og láta þessi kaup ganga til baka með nákvæmlega sama hætti og okkur tókst að snúa af þeirri óheillabraut sem Orkuveita Reykjavíkur var komin inn á, og það tókst með atbeina Vinstri grænna og Samfylkingarinnar og fleira góðs fólks.  Nei, málið snýst um allt of mikið fé til að hægt sé að loka augunum fyrir því. Kannski kann þetta mál að þurfa að halda í einhverjar aðrar rásir áfram. Því er í það minnsta ekki lokið. Ég hef líka fengið upplýsingar um málið, fjölmargir einstaklingar hafa haft samband við mig eftir að það kom upp, ótrúlega margir einstaklingar. Og það verður bara að skoða það hægt og bítandi og sinna þeim eftirlitsskyldum. Það hafa líka verið gerðir ýmsir aðrir samningar en kaup eða sala eigna, þjónustusamningar o.fl. án nokkurs útboðs eða annars. En ég vænti þess, hv. formaður fjárlaganefndar, varaformaður og aðrir fulltrúar, ég vænti þess og ég treysti ykkur fyrir því að taka á þessu máli milli 2. og 3. umr. og leggja spilin á borðið, leggja allt upp, hreinsa þetta mál, taka af öll tvímæli.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Atla Gíslasyni gríðarlega yfirgripsmikla yfirferð um fjárlagafrumvarpið og ekki er því að neita að sumt af því sem kom fram í máli hv. þingmanns úr ræðustóli hefur maður heyrt fyrr í umræðunni sem hefur staðið alllangan tíma og er óhjákvæmilegt að þingmenn fari þá að endurtaka sig smátt og smátt í ýmsum atriðum. Ég vil þó staldra við nokkur atriði sem komu fram í máli hv. þingmanns. Fyrst vil ég nefna það mál sem hann lauk umfjöllun sinni á varðandi þróunarfélagið og skoraði á okkur oddvita hv. fjárlaganefndar að hafa allt uppi á borðum. Það er unnið með þeim hætti og það hyggjumst við gera. Það er verið að skoða öll þessi mál í fjármálaráðuneytinu, hjá Ríkisendurskoðun, í efnahags- og skattanefnd og í fjárlaganefndinni í þeim tilgangi að reyna að draga umræðuna upp úr því fari sem hún hefur verið í, þ.e. að hafa allt uppi á borðum í stað þess að umræðan byggi meira á sögusögnum, eins og verið hefur. Hv. þingmaður vék máli sínu að hafrannsóknum og byggðamálum og litlum framlögum í þau, og talandi um að efla hafrannsóknir þá bendi ég á þau atriði sem komu fram í mótvægisaðgerðum ásamt tillögum Vestfjarðanefndar. Þar eru ótal atriði inni sem styrkja háskólastarfsemi á þeim svæðum landsins sem hingað til hafa ekki haft tækifæri til þess að takast á við rannsóknir á hafsvæðum landsins. Það er mjög gott. Ég nefni líka Drekasvæðið þar sem töluverðum fjárhæðum mun verða varið til Hafrannsóknastofnunar, 50 millj. kr. til að styrkja rannsóknasvið þeirrar.

Frú forseti. Það er gott að heyra þetta frá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni enda lauk ég ræðu minni þannig að ég bæri fullt traust til nefndarinnar að taka snöfurmannlega á þessu máli. Auðvitað er aðalatriðið að öll gögn komi á borðið til að hreinsa andrúmsloftið. Ógagnsæi þýðir gróusögur og í versta falli samsæriskenningar. Þetta þýðir vonandi að tortryggni mín og efasemdir séu rangar. Maður verður að ganga þannig inn í lífið og um lífið, um lífsins dyr að fara ekki með svona ásakanir fyrr en maður hefur það á hreinu. En ég hef spurt um gögn og ég hef túlkað þann lagaramma sem er utan um þetta, bæði lögin um opinber innkaup og ég hef túlkað þjónustusamninginn og ég hef túlkað önnur gögn sem ég hef fengið og ég hef auðvitað tekið mark á upplýsingum sem ég hef fengið frá Suðurnesjum, frá ýmsum mönnum sem ég tek mark á sem þekkja vel til ástæðna. En umfram allt dæmi ég ekki á þeim grundvelli. Það er okkar alþingismanna að hafa eftirlit með fjárreiðum ríkisins og eignum ríkisins. Þær skyldur er ég að reyna að uppfylla. Að því er varðar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar, þá ná þær of stutt, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, því miður, þær ná of skammt og þær hrökkva ekki til að bæta þessa verulegu skerðingu. Við skulum hafa það í huga, hv. þingmaður, að skerðingin kemur á með fullum þunga þetta fiskveiðiár sem við erum í núna, 2007/2008. En mótvægisaðgerðirnar eiga að ná lengra. Við þurfum að gera miklu betur og þar nefndi ég veiðileyfagjald og ég hef áhuga á að heyra sjónarmið hv. þingmanns á því atriði.

Virðulegi forseti. Ég skal með ánægju svara og upplýsa hv. þingmann um afstöðu mína til veiðileyfagjaldsins eins og það liggur fyrir. Ég er andvígur þeirri gjaldtöku eins og hún birtist í fjárlagafrumvarpinu. Fyrir því er ekki meiri hluti á þinginu, að lækka það. Ég tel óeðlilegt að atvinnugrein sem verður fyrir slíku áfalli sem skerðingin á þorskaflaheimildunum er skuli þurfa að sitja undir því að álögur á hana séu hækkaðar upp á 60–70% á milli ára. Eins og kom fram í ágætri umræðu í gær í máli hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar, þá er þetta svipuð aðferð í skattaukningu eins og var fyrir tíma staðgreiðslukerfisins. Það kann vel að vera að mótvægisaðgerðirnar og tillögur Vestfjarðanefndar gangi skammt. Þetta er þó skref í rétta átt og því ber að fagna. Mér hefur stundum þótt lítið fara fyrir því að þingmenn taki þó vel í það sem vel er gert á þessu sviði og ég benti á það í framsöguræðu minni í gær að ég vildi gjarnan sjá meira. Það eru önnur svæði landsins sem þurfa að fá svipaðar aðgerðir til að styrkja byggð, alveg tvímælalaust. En það má ekki tala þetta þannig niður að það sé gert lítið úr því sem vel er gert. Það hefur komið fram í umræðum hér að hæstv. iðnaðarráðherra hefur lýst yfir vilja til að skoða ýmsar leiðir til að fara inn á önnur svæði með svipuðum hætti og gert var varðandi Vestfirði og það er vel og ég fagna því. Ég nefndi í framsöguræðu minni tiltekin svæði á landinu sem ég tel að þurfi alveg tvímælalaust á því að halda að gripið verði til sérstakra aðgerða til að styrkja byggð og búsetu á þeim.

Frú forseti. Því fer fjarri að ég tali niður til þeirra aðgerða sem hafa þó verið gerðar. Ég tel þær bara allt of litlar. Þær ná allt of skammt og þær gleyma allt of mörgu og mörgum. Þær gleyma sjómönnum, þær gleyma fiskverkafólki og gleyma allt of mörgum. Það er ekki hægt að segja annað en að þær séu litlar ef maður tekur einfaldan samanburð. Ef maður tekur einfaldan samanburð á tekjuskerðingunni í Vestmannaeyjum og þeim sjávarplássum sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson þekkir til þá eru þær sáralitlar. Þær eru sáralitlar á yfirstandandi fiskveiðiári, 2007. Og þó maður fái lítið að borða þá er betra að fá mjög lítið að borða en ekki neitt en ég bendi á veiðileyfagjaldið sem fer til fjármálaráðherra. Ég er ekki að leggja til auknar fjárveitingar. Ég er bara að tala um að ráðstafa þessu fé til þeirra byggða sem leggja til fjármunina, 101 millj. kr. í Vestmannaeyjum. Ég legg það til hér. Ég legg til að hv. fjárlaganefnd skoði það fyrir 3. umr. og ræði við hæstv. fjármálaráðherra um að ráðstafa veiðileyfagjaldinu til byggðarlaganna sem það kemur frá, einfalt mál vegna þess að 85% gjaldsins kemur frá landsbyggðinni og þetta er með réttu kallaður landsbyggðarskattur. Menn rökstyðja að það er ekki lagt á bankana og fiskvinnslufyrirtækin eru í samkeppni við fjármálastofnanir og önnur orkufyrirtæki með starfsfólk, með yfirfólkið. Það fækkar í þessari stétt.

Hæstv. forseti. Það er gott að hv. þingmenn rétti úr baki sínu og opni eyrun eftir langar og miklar umræður um fjárlögin sem hafa staðið mjög lengi. Umræðan um fjárlög er mikilvæg og kannski merkilegasta umræða hvers þings og mikilvægasta því ekkert skiptir meira máli en fjárlög, skipting tekna ríkisins o.s.frv. Sannleikurinn er sá þegar við horfum á þjóðarbúskapinn sem fjallað er um í þessu riti, þjóðhagsspá fyrir árin 2007–2012 og lítum til baka þá er það kannski aðeins eitt sem skiptir stóru máli og kemur skýrt fram í þessu riti, það er að landsframleiðsla á mann hefur allt að því tvöfaldast á Íslandi á árunum frá 1996 til dagsins í dag. Það segir okkur að lífskjör okkar eru með allt öðrum hætti í dag en þau voru fyrir 10–12 árum. Við Íslendingar erum í rauninni að fást við allt önnur verkefni en þá brunnu á öllum stjórnmálamönnum. Þá stóðum við frammi fyrir landflótta, atvinnuleysi, svartsýni og fyrirtækjum sem voru í erfiðleikum en þetta hefur allt saman snúist við. Það skiptir auðvitað öllu máli að það hefur tekist að tvöfalda landsframleiðsluna á hvern einasta Íslending. Ekki síður skiptir það miklu máli að á Íslandi er atvinna það mikil að við höfum kannski áhyggjur af því atvinnustigi í dag en við erum einstakt land í veröldinni. Það er líka vert að hugsa um það við fjárlagaumræðuna að það er ekkert sjálfgefið í þessum efnum. Nú verðum við að fást við önnur verkefni en við urðum að gera 1996. Afkoma einstaklinganna og fyrirtækjanna og þjóðarbúsins getur eins og þá oltið á því hvernig ríkisstjórnin heldur á sínum málum. Sannleikurinn er auðvitað sá að Íslendingar hafa oft verið betri að fást við kreppur sínar og vinna sig upp úr þeim en eiga við bjartsýnis- og þenslutímabilin. Kannski erum við ekki komnir lengra í mannkynssögunni en þar að það sem segir í Biblíunni er enn við lýði í pólitíkinni. Það koma sjö öflug ár. Síðan taka oft við sjö mögur ár. Þess vegna ber alltaf að leggja til hliðar og búa sig undir verri árin. Við sjáum þess auðvitað merki að víða er farið offari í þjóðfélaginu. Á góðæristímanum byggja menn kringlur og perlur og risahús þar sem þeir ætla að afla fjár og græða og eyða þjóðarauðnum í rauninni ekki í þá verðmætasköpun sem hann ætti að fara í. Hæstv. forseti. Það var ánægjulegt á dögunum að verða vitni að því að Ísland, landið okkar, sem var fátækasta land Evrópu fyrir 100 árum hlaut fyrsta sætið, hlaut gullið að mati Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna. Það er fallinn hlutlaus dómur um pólitíska stöðu Íslands og þær miklu framfarir sem hafa átt sér stað á síðustu 12 árum. Árið 2005 er mælikvarðinn. Þá veltum við Noregi úr sessi úr fyrsta sætinu og hreppum gullið. Þarna er verið að bera saman 177 þjóðir. Þetta er ekkert einfaldur leikur því að lífskjör eru auðvitað góð í mörgum þessum löndum og Íslendingar erlendis sem hafa talað við mig og voru staddir erlendis síðustu daga segja að hamingjuóskum hafi rignt yfir þá og spurningum um hvernig þessi litla þjóð færi að því að skapa svo góð lífskjör. Nú er ég ekki að halda því fram þegar ég er að tala um þessi lífskjör að allir hlutir séu hér eins og þeir eigi að vera því lífið er eilíf barátta. Það þarf að jafna kjör og takast á við ný og ný verkefni. Þessi árangur okkar byggir á vísitölu um lífsgæði. Ísland sigrar á þremur meginstöðum. Það skiptir mestu landsframleiðsla á mann, aðgengi fólks að menntun og menntunarstig, enn fremur lífslíkur og meðalaldur þjóðarinnar. Það skal tekið fram að mælingin er byggð, eins og ég sagði áðan, á efnahagsstöðu Íslands og Íslendinga árið 2005. Við framsóknarmenn fögnum þessari niðurstöðu. Hún staðfestir þann mikla árangur sem Íslendingar og íslensk fyrirtæki hafa náð á síðustu árum og vert er að minnast á það að Framsóknarflokkurinn fór með forustu í ríkisstjórn landsins á þessum tíma og hafði í öflugri ríkisstjórn í samstarfi við höfuðandstæðing sinn, Sjálfstæðisflokkinn, lagt grunn að svo mörgu í heilan áratug þegar þessi mæling fór fram. Hugsið ykkur hvað viðhorfin hafa snúist við. Það var verið að vígja mesta mannvirki Íslandssögunnar í dag, Kárahnjúkavirkjun, umdeild en þó vissa þess á Austurlandi að hjól atvinnulífsins hafa snúist þar með þessari virkjun og stóru iðnaðarveri á Reyðarfirði. Staða fólksins er öðruvísi, eignirnar eru verðmætari og þessu ber auðvitað að fylgja eftir. En þegar við komum í kreppunni inn í ríkisstjórn fyrir 12 árum þá hafði iðnaðarráðherra þess tíma farið víða um veröld til að reyna að ná erlendri fjárfestingu inn í landið en það var okkar hlutskipti að fanga hana, stækkun álversins í Straumsvík var tímamót og hafði mikil áhrif. Hjól atvinnulífsins tóku að snúast á nýjan leik og á mörgum sviðum, eins og við sjáum í útrásinni og uppbyggingu samfélagsins á þessum tíma. Þennan grunn lögðum við framsóknarmenn í góðu samstarfi með Sjálfstæðisflokknum og leggjum því Samfylkingunni til góðan búskap. Vissulega eru fjárlög sem hér eru lögð fram öflug, þau eru þanin. Menn óttast aðgerðarleysi ríkisvaldsins. Ég minni á að það er gaman að hugsa til þess að tvö lönd, eins og komið hefur fram í umræðu í þinginu, Ísland og Noregur, skera sig úr í Evrópu sem lönd hinna miklu lífsgæða í úttekt Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna. Vakin hefur verið athygli á því að bæði þessi lönd standa utan Evrópusambandsins en eiga í gegnum öfluga viðskiptabrú, þ.e. EES-samninginn, aðild að mörkuðum í Evrópu og njóta ákveðins frelsis án þess að þurfa að taka á sig kvaðir og þvinganir af fullri aðild að Evrópusambandinu. Við framsóknarmenn höfum alltaf talið atvinnu handa öllum grundvallaratriði mannréttinda. Því settum við atvinnu í forgang þegar við fórum í ríkisstjórnarsamstarf við Sjálfstæðisflokkinn árið 1995. Menn muna enn slagorðið: 12 þúsund ný störf til aldamóta. Þá var á Íslandi gríðarlegt atvinnuleysi og landflótti. Gallinn í mörgum Evrópuríkjum er sá að að atvinnuleysi er þeirra böl. Þar takast þriðja og fjórða kynslóð fjölskyldna á við þá sáru staðreynd að enga vinnu er að hafa fyrir fólkið, þrátt fyrir gott menntunarstig. Það er því gaman að sjá að Sameinuðu þjóðirnar eru á sömu skoðun og Framsóknarflokkurinn, að hamingja mannsins byggist ekki síst á því að atvinnan sé næg, tekjuöflunin góð og því að landsframleiðsla aukist. Í þessari miklu könnun, og það er einn stærsti þáttur þessa árangurs, er frábært heilbrigðiskerfi með einhverju færasta fólki á sviði læknavísinda og hjúkrunar í víðri veröld. Hve oft höfum við hlustað á umræðurnar í þinginu um heilbrigðiskerfið okkar, að það stæðist ekki tímans tönn og það væri allt í volli. En þetta er einn þyngsti mælikvarðinn, hversu vel hefur tekist í heilbrigðismálum hér á Íslandi, hve framarlega við stöndum. Hugsum til þess að ungbarnadauði hrjáir mörg lönd enn þá en að á Íslandi missum við aðeins tvö börn af hverjum þúsund börnum fæddum. Við skerum okkur úr öðrum þjóðum. Lífslíkurnar eru 81,5 ár hjá Íslendingum. Íslendingar verða allra karla og kerlinga elstir ásamt þeim í Japan og Hong Kong. Auðvitað er búið vel að íslenskri þjóð. Ríkisvaldið gerir það, sveitarfélögin gera það og frjáls félagasamtök aldraðra hafa haft mikil áhrif til að búa til þessar aðstæður á síðustu árum. Þar fer fram mikið félagsstarf og miðað við það sem við kunnum og getum og tökum þátt í. Ég hygg að íslensk heilbrigðisþjónusta skeri sig úr, ekki síst hvað það varðar að veita öldruðu fólki alla hjálp. Það er ekki spurt hvort maðurinn sé sjötugur, 80 eða 85 ára, hann fer í augnaðgerð, hann fer í mjaðmaaðgerð, hann fer í aðgerðir á sjúkrahúsunum til að laga sig til. Þetta leyfa ekki allar þjóðir. Um þetta verðum við að standa vörð þegar við horfum til framtíðar því lífið er dásamlegt og menn eiga að njóta heilsu og þeirrar tækni og auðs sem við búum yfir. Menntunin vegur einnig þungt í úttektinni og aldrei fyrr hafa bæði framhaldsskólar og háskólar verið setnir jafnmörgu öflugu ungu fólki sem menntar sig og býr sig undir framtíðina. Framsóknarmenn hafa frá upphafi stofnunar flokksins árið 1916 lagt áherslu á alþýðumenntun, að menntun skipti miklu máli. Íslendingar eru nokkuð ofarlega þótt þeir séu líklega ekki, hvað menntunarstig varðar, nema í 13 sæti. Þar þurfum við að sækja fram. En þessi atriði gera það að verkum að við stöndum okkur vel. Hins vegar vekur það áhyggjur þegar ég hugsa um fjárlagafrumvarpið. Ég hér tekið undir hið góða sérálit sem fulltrúi framsóknarmanna, hv. þm. Bjarni Harðarson, lagði fram. Hann tekur eðlilega tekur undir margt í þessu góða fjárlagafrumvarpi. Ég minni Samfylkinguna á að hún hefur þá sex mánuðir sem hún hefur starfað í ríkisstjórn byggt allt sitt starf á fjárlagafrumvarpi sem hún greiddi ekki einu sinni atkvæði á síðasta þingi, fjárlagafrumvarp sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn lögðu fram. En það sem ég hef áhyggjur núna af og Framsóknarflokkurinn er það sem kemur hér fram í áliti hv. þm. Bjarna Harðarsonar. En þar segir, með leyfi forseta: „Annar minni hluti fjárlaganefndar gagnrýnir harðlega þau lausatök sem eru á efnahagsstjórninni og koma skýrt fram í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Bent er á að grípa þarf til aðhaldsaðgerða í ríkisfjármálum. Jafnframt því þarf ríkisvaldið að vera búið undir skattalækkanir ef til niðursveiflu kemur í hagkerfinu. Þá telur 2. minni hluti að mikil hækkun ríkisútgjalda, átök milli ríkisvalds og Seðlabanka um efnahagsstjórnina og óraunhæfar tillögur um vegaframkvæmdir verki allt til þess að skapa óvissu sem eykur líkur á harðri lendingu eftir samfellt hagvaxtar- og hagsældarskeið í tíð síðustu ríkisstjórnar.“ Sannarlega er það nú svo, þegar við horfum yfir síðustu ár, að við Íslendingar höfum sennilega lifa lengsta tímabil samfelldrar hagsældar síðustu árin. Þess vegna er mikilvægt, þótt ríkið sé orðið skuldlítið og skuldlaust, hæstv. fjármálaráðherra, að horfa til þess að heimilin skulda mikið í verðtryggðum lánum. Vextirnir hafa hækkað. Fyrirtækin skulda mikið. Atvinnulífið hefur farið mikinn í sókn sinni til þess að búa sig undir framtíðina. Þess vegna óttast ég það eitt að ríkisstjórnin klúðri þessum árangri. Sannarlega vona ég að hún vakni. Það er ekki létt að sitja í ráðherrastól og ekkert léttaverkefni að vera forsætisráðherra. Við fundum það framsóknarmenn í þeim ríkisstjórnum þar sem við sátum, bjartsýnisárin, að þá var ekki síst þörf að stíga á hemla og ráðast að verðbólgunni, því verðbólgan er óvinur númer eitt, tvö og þrjú hvað launafólkið varðar. Hún er fljót, þegar hún stígur, að taka matarpeningana til sín, peningana sem þarf að nota í börnin eða fötin. Það er ekkert mikilvægara en að stíga á hemla. Því var það svo, eins og hæstv. fjármálaráðherra man, að 1999 var stigið harkalega á hemla til að ná snertilendingu. Það gerðum við 2003 eftir mikla baráttu. Við urðum að draga úr framkvæmdum og fresta. Við urðum að ná samstöðu um það með mörgum aðilum að hinkra í bili, ekki skera niður heldur raða hlutunum í forgangsröð þannig að við réðum við verðbólguna, sem er óvinurinn. Nú er það ekki Framsóknarflokkurinn einn, þótt hann hafi verið einn um það á þingi, sem hefur gefið ríkisstjórninni gula spjaldið. Allar eftirlitsstofnanir sem hafa fjallað um málefni hæstv. ríkisstjórnar hafa gefið henni gula spjaldið. Seðlabankinn hefur hrópað á hjálp. Hrópað og beðið ríkisstjórnina um að vakna og bregðast við vandanum. Standard & Poor's var hér í nokkra daga í eftirlitsferð og telur málið grafalvarlegt. En því miður hrista hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra hausinn og segja: Það þarf engar áhyggjur að hafa. Þetta er allt á góðri leið. Auðvitað þurfa menn að taka mark á þessum eftirlitsstofnunum. Ég er ekki að segja að það þurfi að fara eftir þeim að öllu leyti. Seðlabankinn veit sem er að ef ríkisstjórnin hefði stigið á hemla eftir kosningar, sem henni bar að gera, þá hefði hann ekki þurft að beita stýrivaxtaákvörðunum með þeim hætti sem hann hefur gert. Fyrir vikið erum við með himinháa vexti, hæstu vexti í veröldinni hjá okkar skulduga fólki. Hefði ríkisstjórnin tekið á hefðu stýrivextirnir aldrei orðið með þessum hætti. Útflutningsatvinnuvegir og samkeppnisatvinnuvegir hafa þjáðst af gengisskráningunni, hækkun krónunnar sem hefur reynt á þá. Hinum megin hefur skapast eyðslusamfélag á Íslandi af því innflutningurinn verður svo mikill. Hæstv. fjármálaráðherra, ef ég man rétt, var mjög glaður þann dag þegar hann fann tugi milljarða sem hann átti ekki von á í ríkiskassann, sem koma nánast beint af eyðslunni. Ríkisvaldið þarf að hugsa um fólkið í landinu. Ríkisstjórnin er til þess að hugsa um fólkið í landinu. Því miður hefur hún gleymt því. Ég segi hér, hæstv. forseti, að ég er sannfærður um að engin ríkisstjórn er í aðgerðarleysi sínu og ósamstöðu um þær alvarlegu spár um þá alvarlegu þróun sem er yfirvofandi er jafnlík ríkisstjórn sem átti stuttan tíma og ég studdi. Það var ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar, 1987 og 1988 sem náði ekki saman um efnahagsmál og sprakk eftir um eitt og hálft ár. Ég vara við þessari þróun. Ég bið hæstv. ráðherra og þingmenn stjórnarliðsins að átta sig á því að þótt fjárlagafrumvarpið sé á margan hátt glæsilegt og aukning á öllum sviðum þá er hitt stóra málið að við þetta verkefni verða menn að takast. Ég hef margbent á þensluna í húsnæðiskerfinu. Árið 1996 þurftum við að sækja framkvæmdir inn í landið. Núna, árið 2007, þurfum við kannski að draga úr framkvæmdum í landinu, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu. Ég hef bent á húsnæðismarkaðinn þar sem verið er að byggja íbúðir í þúsundavís og talið að 1.000–2.000 íbúðir séu umfram þörf á höfuðborgarsvæðinu. Þrátt fyrir það hefur verð á húsnæði hækkað um 70% á þremur árum, á þessu ári bara um 30%. Þarna liggur einn verðbólguhvatinn. Það eru yfir 20 þúsund erlendir farandverkamenn sem hafa verið kallaðir hingað til að taka þátt í stórverkefnum á Íslandi. Þenslan síðustu árin hefur því ekki verið út af virkjunaráformum. Hún hefur snúist um margt annað. Ég vildi koma sérstaklega á framfæri þessari hlið fjárlagagerðarinnar. Eins og ég hef sjálfur sagt þá er það svo með kosningaárin að ríkisstjórnir verða alltaf að nota morgunstundina, morgunstund gefur gull í mund. Það skulu Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn minnast að sex mánuðir í pólitík eru langur tími og grunnurinn að því hvernig samstarf þeirra gengur næstu árin. Ég óttast það að byrjunin sé með þeim hætti að þeir eigi eftir að hrekjast á mörgum sviðum, því miður. Það mun fyrst og fremst bitna á alþýðu þessa lands, fyrirtækjunum og framtíðinni. Ég óttast að byrjunin sé með þeim hætti að þeir eigi eftir að hrekjast á mörgum sviðum, því miður. Það mun fyrst og fremst bitna á alþýðu þessa lands, á fyrirtækjunum og framtíðinni. Ég vildi að það kæmi fram við umræðuna og þótt ég ætli ekki að tala lengi þá langar mig að minnast á einn þátt og spyrja hæstv. fjármálaráðherra sem hér situr. Við framsóknarmenn gagnrýndum hart, og það kemur fram í nefndaráliti okkar manns úr fjárlaganefnd, hvernig farið var að þegar þorskkvótinn var skorinn niður. Við töldum, og það töldu margir, bæði sjómenn og útgerðarmenn, að þótt einfalt væri að fara eftir sérfræðingunum og skera niður í 130 þús. tonn, mundi það hafa þvílík áhrif, útgerðirnar næðu ekki meðafla og brottkast ykist. Við töldum jafnframt að það yrði gífurlegt áfall fyrir byggðirnar og fyrirtækin, að þau ættu mjög erfitt á næstu árum. Sjávarbyggðirnar á Íslandi sigla nú þess vegna inn í mikla kreppu. Við töldum að vísu að skera ætti niður, fara í 150 þús. tonn í staðinn en það hefði skapað allt aðra stöðu. Mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar í sumar voru hlægilegt fyrirbæri. Þær voru til skammar. Þær snerust í rauninni um allt annað en fyrirtækin sem sáu hundruð sjómanna taka pokann sinn og fara í land. Þau sáu tvö af fjórum skipum í sumum fyrirtækjum vera seld í burtu og fiskverkafólkið missa atvinnu sína og fara heim. Nú standa fyrirtækin frammi fyrir miklum þrengingum af þeim ástæðum næstu árin. Þarna duga ekki vegir þó að þeir séu mikilvægir, ekki kaffihús eða leikhús. Auðvitað átti ríkisstjórnin að mæta málinu með allt öðrum hætti heldur en hún gerði. Hún átti í fyrsta lagi aldrei að skera svo djúpt sem hún gerði. Það var óskynsamlegt og ég hugsa að sérfræðingarnir séu hissa á því eftir á að farið var að þeirra tillögum.  
             Ég tel að núna, miðað við góða stöðu ríkissjóðs og skuldleysi hans, gæti ríkisstjórnin enn stigið mikilvægt skref til þess að koma til móts við sjávarbyggðirnar sem eiga í erfiðleikum. Í umræðu um kvótakerfið og sjávarútvegsfyrirtækin var tekið upp svokallað veiðigjald sem fer stighækkandi á næstu árum. Það er gjald sem vegur þungt á tekjum fyrirtækjanna. Sum fyrirtæki hafa greitt allt upp í 30–35% af tekjum sínum í veiðigjald en það mun líklega verða hátt í einn eða rúmur milljarður á næsta ári. Það bitnar mjög á sjávarbyggðunum sem nú eiga í erfiðleikum. Þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Kemur til greina að fella veiðigjaldið niður meðan þetta ástand varir? Ég vil fá skýrt svar frá hæstv. fjármálaráðherra hvað þetta varðar. Ég veit að lækka á gjaldið og fella það af þorski og rækju. Ef veiðigjaldið væri fellt brott eða lækkað næstu tvö, þrjú árin vegna góðrar stöðu ríkissjóðs, kæmi það byggðunum og fyrirtækjum vel. Þau gætu búið sig undir framtíðina og verið tilbúin þegar þorskmagnið eykst á nýjan leik. Ríkisstjórnin tók 15–20 milljarða út úr sjávarútvegsfyrirtækjunum. Ef gjaldið væri fellt niður tímabundið þýddi það að einn milljarður kæmi til baka til landsbyggðarinnar, til fyrirtækjanna í sjávarbyggðunum og það hefði þýðingu fyrir verkafólkið og sjómennina. Ég held því að það væri skynsamleg aðgerð. Við getum velt fyrir okkur hvort sanngjarnt sé að leggja slíkt gjald, sem í rauninni er auðlindagjald, á eina atvinnugrein. Er e.t.v. rétt að bíða með gjaldið og geyma það þar til menn hafa komist að pólitískri niðurstöðu, hvað eiga allar auðlindir í eigu þjóðarinnar að gjalda keisaranum, ríkinu, í framtíðinni? Ég vona að ég fái svar frá hæstv. fjármálaráðherra við þessari spurningu. Ég vil að lokum segja að tíminn fram undan á vetri sem nú er hafinn getur líka reynt á ríkisstjórnina. Ég hef talað fyrir því að þjóðarsátt, eins og gerð var árið 1990, kannski aðeins á öðrum forsendum, væri mikilvæg við þessar aðstæður. Ná þarf saman með atvinnulífinu og verkalýðshreyfingunni, þess vegna líka með bankakerfinu, eins og við gerðum þá.

Farðu nú að hætta þessu.

Kemur nú mestur mælskumaður Íslands um nokkurt skeið og þreytist á því þegar aðrir tala af skynsemi. Ég hef nú ekki flutt hér 500 ræður á hverjum vetri eins og hann. Hins vegar er það hárrétt hjá hv. þingmanni að nú fer ég að lægja vindinn og hætta.  Að lokum vil ég taka undir nefndarálit hv. þm. okkar framsóknarmanna, Bjarna Harðarsonar, við vörum við mörgu, fyrst og fremst þenslunni sem fylgir þessu frumvarpi. Við hörmum að ríkisstjórnin skuli ekki taka á til að stöðva hana. Mjög margt er gott í frumvarpinu og grunnur þjóðarbúsins er góður. Mikilvægt er að varða vegferðina fram undan, að Ísland haldi toppsæti sínu sem sú þjóð sem býður upp á mest lífsgæði í heiminum. Við skulum gá að því að lokum að ef lífskjör versna á Íslandi munum við brátt sjá fram á landflótta fólks héðan. Kappsamir Íslendingar vilja búa hér ef haldast þau góðu lífskjör sem nú hafa skapast og þau miklu tækifæri sem blasa við á Íslandi. Þið sem nú sitjið í ríkisstjórninni haldið um mikið fjöregg sem ykkur ber að fara vel með. Minnist þess að þið fenguð góðar kosningar og ykkur var falinn trúnaður. Farið vel með hann.

Herra forseti. Ég veit nú eiginlega ekki hvort ég, aumur fjármálaráðherrann, á að hætta mér út í umræðu við þessa tvo þegar þeir takast á í þingsalnum, tveir helstu mælskumenn þingsins, hv. þm. Guðni Ágústsson og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Ég vil þakka hv. þm. Guðna Ágústssyni fyrir ágæta og málefnalega ræðu. Hann fer auðvitað rétt með þegar hann lýsir hvernig málin hafa þróast síðustu 12 árin. Flest allt hefur gengið okkur í hag og það var auðvitað gaman fyrir okkur tvo að sitja saman í ríkisstjórn mestan hluta tímabilsins. Varðandi það sem hv. þm. segir um framtíðina þá er hann auðvitað forustumaður í stjórnarandstöðunni og stjórnarandstaðan á að gagnrýna það sem stjórnin leggur fram. Hún á að vara við og benda okkur á það sem gæti verið veikt í okkar grunni og hvað gæti verið áhættusamt. Varðandi fjárlagafrumvarpið hef ég sagt áður og mun segja aftur að það er í meginatriðum byggt upp eins og fjárlagafrumvörp síðustu ára. Það hefur byggt á fjárfestingaráætlunum síðustu ára þannig að hv. þingmaður og flokkur hans eiga stóran hlut að máli. Við verðum að hafa í huga þegar við horfum á áætlanirnar að gert er ráð fyrir að útgjöld þjóðarinnar dragist saman um ríflega 5% á þessu ári og spáð er að þau dragist saman um tæplega 5% á næsta ári. Það er mesti samdráttur frá því á sjöunda áratugnum þegar síldin hvarf og þess vegna höfum við talið rétt að halda okkur í meginatriðum við þær áætlanir sem fyrir voru.

Hæstv. forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur verið fjármálaráðherra í miklum uppgangi í samfélaginu. Þegar ég horfi til baka er oft erfiðasta verkefni fjármálaráðherra að ná fjárlögum saman vegna tekjuleysis og samdráttar í þjóðfélaginu. Nú hefur það gerst í ein sex, sjö ár að það hefur verið leikur einn miðað við áður. Ég minni á það sem ég sagði hér í ræðu minni og bið hæstv. fjármálaráðherra að sofna ekki á verðinum.  Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra enn og aftur. Hvað vill hann gera í veiðigjaldinu? Er hann tilbúinn að lækka það eða fella í burtu? Við tölum íslensku hér og ég vil að svarið sé skýrt. 

Herra forseti. Ég skal ekki sofna og forsætisráðherrann er vel vakandi. Það þarf ekki að hafa áhyggjur af því. Ég beið með að svara hv. þingmanni þessari spurningu þangað til í seinna andsvari mínu til þess aðeins að skapa  En eins og hv. þingmaður veit, þá er það ekki mitt hlutverk núna að fara með málefni veiðileyfagjaldsins, og eins og hann veit þá hefur verið lagt fram frumvarp hér á þinginu um lækkun gjaldsins, tímabundna lækkun. Það frumvarp er í nefnd, í vinnslu hjá  Ég vil hins vegar minna hann á það, vegna þess sem hann sagði um góða stöðu ríkissjóðs og tengdi hana við veiðileyfagjaldið, að veiðileyfagjaldið var ekki lagt á vegna slakrar stöðu ríkissjóðs. Það voru allt önnur sjónarmið sem þar lágu að baki og þar af leiðandi held ég að það sé hæpið að leggja það til grundvallar, ef það á að breyta því eða leggja það af, að staða ríkissjóðs sé svo góð. Ég held að það séu þá önnur sjónarmið sem þar mundu liggja á bak við á sama hátt og það frumvarp sem nú er verið að fjalla um, þá verða einhverjar slíkar forsendur sem þá þyrftu að liggja að baki og það er auðvitað sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að vinna úr því eins og málum er nú komið í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég þakka nú hæstv. fjármálaráðherra fyrir hans svör. Hann er auðvitað sá sem heldur utan um skatta og gjöld. Hann hefur ekki slegið það af hér að til greina geti komið að endurskoða þessi mál. Ég geri mér grein fyrir því að þetta sneri ekkert að tekjum ríkissjóðs þegar þetta gjald var tekið upp. Þetta var svona samstöðumál til þess að skapa frið um sjávarútveginn. En ég er fyrst og fremst að tala um þetta núna af því ég held að þetta mundi koma sjávarbyggðum einstaklega að gagni í þeim mikla samdrætti, að 15–20 milljarðar, voru með einni ákvörðun af hálfu ríkisstjórnarinnar teknir út úr efnahagsreikningi þessara fyrirtækja. Þess vegna er ég fyrst og fremst að tala um þetta sem aðgerð sem mundi hjálpa meðan er verið að bíða eftir því að aukning verði á þorskinum á nýjan leik sem ég vona að verði auðvitað sem fyrst. Ég er auðvitað þeirrar skoðunar, eins og kom fram, að það hefði átt að veiða meira af þorski og hefði verið skynsamlegt. Ég tel reyndar, og get sagt það hér, að það þurfi að stórefla rannsóknir í kringum sjávarútveginn og við framsóknarmenn leggjum til að það verði gert og viljum auka fjárveitingar til þeirra árlega um 400 millj. kr. Kannski þarf þar að koma til fleiri en Hafró, t.d. háskólarnir, samstarf við þá, því við vitum að samkeppni í vísindum og atvinnulífi getur líka haft mikið að segja. Ég held því að það þurfi nú að fara yfir þetta mál hér og við munum auðvitað gera það í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. En ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir hans svör. Mér fannst liggja í svari hans loðið loforð.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram umræða um fjárlög ríkisstjórnarinnar. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í fjárlaganefnd hefur gert grein fyrir megináherslum okkar við fjárlagasmíðina og viðbrögð við tillögum ríkisstjórnarmeirihlutans. Ég vil gera hans orð að mínum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur farið ítarlega yfir stöðu efnahagsmála og afstöðu okkar á því sviði. Ég vil gera hans orð að mínum. Aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa fjallað um einstaka málaflokka og tek ég undir þau sjónarmið sem þar hafa komið fram. Ég tala hér fyrir tillögum sem við leggjum fram á sviði heilbrigðismála. Það erum við hv. varaþingmaður, Dýrleif Skjóldal og ég sem flytjum þessar tillögur fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en það var fulltrúi VG í heilbrigðisnefnd sem hafði veg og vanda af undirbúningi þessara tillagna. Við leggjum til að framlag til sjúkratrygginga verði hækkað um 70 millj. kr. og því beint inn í forvarnaátak til tannlækninga. Að sjúkrahúsið á Akureyri fá 100 millj. kr. til viðbótar því sem því er ætlað á fjárlögum eða í fjárlagafrumvarpi. Að Landspítalinn fái 600 millj. kr. til viðbótar við það sem honum er ætlað. Að til heilsugæslunnar almennt verði varið til viðbótar 150 millj. kr.; 100 millj. kr. til eflingar sérfræðiþjónustu og 50 millj. kr. til eflingar geðheilbrigðisþjónustu. Að heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu fái 300 millj. kr. til viðbótar því sem henni er ætlað samkvæmt frumvarpi stjórnarmeirihlutans. Að heilbrigðisstofnun Austurlands fái 410 millj. kr. til viðbótar og framkvæmdir þar vegna öldrunarþjónustu, undirbúningsframkvæmdir 50 millj. kr. Samtals gerir þetta 1.680 millj. kr. Í öðrum tillögum koma fram hugmyndir okkar um hvernig tekna skuli aflað. Ég vísa til röksemda sem við setjum fram. Annars vegar í minnihlutaáliti hv. þm. Þuríðar Backman, frá minni hluta heilbrigðisnefndar í ítarlegu skjali. Þar kemur fram að þær tillögur sem við leggjum hér fram duga varla og ekki til þess að rísa undir þeim rekstri sem við viljum sjá í þessum stofnunum, engan veginn, en þetta er tilraun okkar til málamiðlunar. Þannig teljum við að Landspítali þurfi milljarð að minnsta kosti til að halda í horfinu. Ég vísa í álitsgerðir og áskoranir sem hafa komið frá aðstandendafélögum fólks á dvalarheimilunum aldraðra og reyndar eru önnur gögn sem ég mun reifa við 3. umr. fjárlaga. Ég ætla að hafa ræðu mína stutta, ég vísa í þessi minnihlutaálit. Ég gleymdi að geta um minnihlutaálit hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, varaþingmanns, um félagsleg málefni. Ég ætla ekki að rekja það sem þar kemur fram nú en mun fjalla ítarlegar um það við 3. umr. fjárlaga. Ég mun óska eftir því að við 3. umr. fjárlaga þegar ég fer yfir þessa málaflokka, að hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra verði viðstödd umræðuna. Hæstv. fjármálaráðherra hefur verið viðstaddur þessa umræðu svo og fulltrúar stjórnarflokkanna í fjárlaganefnd. Þeir hafa verið viðstaddir alla umræðuna. En ég sakna þess mjög að fagráðherrar skulu ekki vera viðstaddir umræðuna og það má segja að það hvíli á okkur sú skylda að reyna að skipuleggja umræðuna með þeim hætti að þeir séu jafnan til svara fyrir sína málaflokka. Það setur að sjálfsögðu skyldur á okkar herðar líka að sjá til þess í skipulagningu og við undirbúning umræðunnar að svo geti orðið. En ég ítreka, hæstv. forseti, að ég krefst þess mjög eindregið að hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra verði viðstödd 3. umr. þegar ég fer yfir þessi mál. Þá tel ég eðlilegt, þar sem svo óheppilega vill til að hæstv. forsætisráðherra hefur verið fjarverandi þessa umræðu um fjárlög hans eigin ríkisstjórnar vegna þess að hann hefur dvalist utan lands, að hann verði einnig viðstaddur alla 3. umr. fjárlaga. Að þessu sögðu lýk ég máli mínu.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið farið víða í dag í umræðum um fjárlög íslenska ríkisins og svo var einnig í gær. Mig langar rétt að staldra við á nokkrum stöðum. Þegar tekið er tillit til efnahagsumhverfis á Íslandi er ekki erfitt að gefa sér að verulega hafi reynt á ríkisstjórnina við gerð fjárlaga enda óvenjumikið umrót og óvissa í efnahagsmálum. Fyrir utan gríðarlega háa vexti, þenslu og mikla verðbólgu eru kjarasamningar fram undan og þeim fylgir vitanlega mikil óvissa. Það er ekki gæfulegur arfur sem hin nýja ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks fær í veganesti á fyrsta kjörtímabili sínu. Því vil ég nýta tækifærið og hrósa fjárlaganefnd fyrir vel unnin störf við erfiðar aðstæður. Ég ásamt hv. þm. Þuríði Backman stóð að minnihlutaáliti í heilbrigðisnefnd og langar mig að gera stuttlega grein fyrir því. Nú standa fyrir dyrum miklar breytingar á verksviði heilbrigðisnefndar þar sem annar veigamesti málaflokkur hennar, almannatryggingar, kemur til með að falla undir félagsmálaráðuneytið. Minni hlutinn telur það ámælisvert að nánara skipulag og skipting liggi ekki fyrir. Að því leyti er vinna við fjárlagagerðina óljós og ómarkviss. Að vísu er boðað að frumvörp um nánari verkaskiptingu verði lögð fram á vorþingi en lögin taka gildi 1. janúar 2008. Minni hluti heilbrigðisnefndar telur að mikil þörf sé á að byggja upp og styrkja þjónustu innan heilsugæslustöðva landsins. Sérstaklega teljum við að þörfin sé brýn á höfuðborgarsvæðinu þar sem nokkur þúsund manns eru á biðlista eftir heimilislækni. Það er furðuleg forgangsröðun að nýta ekki tækifærið til að bæta verulega úr þessu í ljósi þess að það er þjóðhagslega hagkvæmt og eykur bæði öryggi og samfellu í heilbrigðisþjónustunni að gera heilsugæsluna að fyrsta viðkomustað. Þess í stað þarf fólk sem hefur ekki heimilislækni að leita aðstoðar beint til sérfræðinga, Læknavaktar eða slysadeildar. Það fyrirkomulag er dýrt og veldur óþarfa álagi. Minni hluti heilbrigðisnefndar vill jafnframt benda á slæma fjárhagsstöðu minni sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana og hvetur eindregið til bóta á því sviði svo að þessar stofnanir geti haldið úti góðri heilbrigðisþjónustu og tekið þátt í kröftugri þróunarstarfsemi. En síðast en ekki síst þurfa þessar stofnanir að geta boðið starfsfólki sínu upp á mannsæmandi laun og góða starfsaðstöðu. Sú stefna sem hefur verið ríkjandi í heilbrigðismálum, að fækka legudögum og efla göngudeildarþjónustu, er nokkuð sem þarf að hugsa vandlega því að við minnum á að fyrir sjúklinga getur þessi tilhögun valdið auknu álagi sem og meiri kostnaði þar sem greitt er fyrir hverja vitjun. Með hækkandi meðalaldri þjóðarinnar fjölgar þeim sem dvelja á dvalar- eða hjúkrunarheimilum eða búa heima og þurfa þjónustu heima við eins og heimaþjónustu, heimahjúkrun, dagvistun o.s.frv. Minni hluti heilbrigðisnefndar vill lýsa yfir ánægju sinni með aukið framlag til heimahjúkrunar og styður það heils hugar. Þó er lengi hægt að gera betur og þar bendum við sérstaklega á þörf á að hækka daggjöld fyrir dvalar- og hjúkrunarheimili í samræmi við þær auknu kröfur um bætta þjónustu og fagleg vinnubrögð sem eru uppi. Minni hluti heilbrigðisnefndar telur sérstaka ástæðu til að benda á erfiða fjárhagsstöðu Heilbrigðisstofnunar Austurlands en þar hefur verið mikil þensla undanfarin ár vegna stóriðjuframkvæmda á Austurlandi. Þessu stóraukna álagi hefur ekki verið mætt með samsvarandi aukningu á fjárlögum hvers árs. Nú þegar framkvæmdunum er að ljúka þarf að skoða þetta mál betur. Í fjárlögum er gert ráð fyrir hækkun komugjalda sjúklinga. Minni hluti heilbrigðisnefndar varar eindregið við þeirri þróun að varpa kostnaði við heilbrigðisþjónustu yfir á neytendur. Hækkun komugjalda kemur niður á þeim sem síst skyldi, langveikum, öldruðum og tekjulitlu fólki. Í fjárlögum er gert ráð fyrir 70 millj. kr. hækkun til tannlækninga til að fylgja eftir fjölgun íbúa. Í fjárlögunum er hins vegar ekki gert ráð fyrir auknum fjármunum til forvarnastarfs hjá börnum í tengslum við átak til að bæta tannheilsu og tannvernd en á síðasta sumarþingi var samþykkt þingsályktunartillaga um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna. Þessi aðgerðaáætlun var mikil og metnaðarfull og í henni fólst m.a. að tannvernd barna ætti að verða bætt með gjaldfrjálsu eftirliti, forvörnum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna. Minni hluti heilbrigðisnefndar vill því gagnrýna að ekki sé áætlað að setja meira fjármagn inn á þennan lið frumvarpsins. Ég var jafnframt með minnihlutaálit í iðnaðarnefnd sem ég tel ekki þörf á að gera ítarlega grein fyrir nema að því leyti að í álitinu felast vonbrigði yfir því að í frumvarpinu er ekki tekið með skýrari hætti á stóriðjustefnunni, hvort stefnt sé að áframhaldandi uppbyggingu stóriðju, fleiri álverum og stórvirkjunum vegna þeirra, því að slíkar framkvæmdir geta auðveldlega kollvarpað öllum forsendum fjárlaga. Í heildina litið, eftir yfirferð mína yfir frumvarp til fjárlaga, er þó eitt sem stendur upp úr og vekur mesta athygli mína og er það sami hlutur og margir úr stjórnarandstöðunni hafa rætt áður, þ.e. hversu lítil breyting hefur orðið á fjárlagafrumvarpinu milli ára þrátt fyrir ríkisstjórnarskipti. Þrátt fyrir nýjan meiri hluta virðist ekki verða vart við nokkra stefnubreytingu að ráði. Miðað við kosningaloforð stjórnarflokkanna fyrir síðustu kosningar, og þá sérstaklega Samfylkingarinnar, hefði mátt búast við gagngerri stefnubreytingu hvað varðar málefni aldraðra, öryrkja og barnafjölskyldna og þeir fulltrúar Samfylkingarinnar sem töluðu í eldhúsdagsumræðum á þingi fyrr á árinu töluðu jafnvel um að endurreisa velferðarkerfið á Íslandi og er það vel. Ég fagnaði þeim orðum og verð því að spyrja: Hvar eru þau fögru fyrirheit í fjárlögunum? Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir hefur vissulega bent á fyrr í umræðunni að það taki langan tíma að snúa stóru skipi. Það breytir því þó ekki að ég sakna þess verulega að sjá nánast engin ummerki eftir Samfylkingu á þessu -  Í umræðunum hafa þrjú atriði verið nefnd sem dæmi um mark Samfylkingarinnar á fjárlagafrumvarpinu. Í fyrsta lagi hið nýja frumvarp til jafnréttislaga, sem ég ætla ekki að deila á, ég tel það gott og mikil þörf á að það nái að ganga í gegn. Í öðru lagi hefur verið talað um nýsamþykkta þingsályktunartillögu um aðgerðir til að bæta stöðu barna og ungmenna sem ég hef áður minnst á. Ég ætla ekki heldur að deila á hana, hún er einnig mjög góð og, eins og ég segi, sýnir fram á mikinn metnað. En það vantar algjörlega að henni fylgi peningar og hennar sjást ekki merki í fjárlögunum. Í þriðja lagi hafa verið nefndar aðgerðir, sem ekki er búið að kynna fyrir okkur, til að bæta stöðu ákveðinna hópa í þjóðfélaginu. Ég get ekkert sagt um það þar sem ég hef ekki séð þær tillögur og veit ekki til hvers verið er að vísa. Í raun og veru leyfi ég mér að spyrja hvort Samfylkingunni og fulltrúum hennar hér, hv. þingmönnum, finnst undarlegt að við leitum að marki þeirra í þessum fjárlögum. Fyrir utan almenn velferðarmál verð ég að viðurkenna að ég hreinlega sakna þeirra stórauknu fjárframlaga sem Samfylkingin lofaði að láta renna til menntamála ef flokkurinn kæmist til valda, sem hann hefur nú þegar gert. Það er grundvallarréttur hvers einstaklings að tjá sig og setja fram hugsanir sínar. Til þess að svo megi verða er nauðsynlegt að hver einstaklingur geti stundað það nám sem geta og áhugi segja til um óháð efnahag, öðrum félagslegum þáttum eða stöðu að hvaða leyti sem er. Því tel ég nauðsynlegt að endurskoða fjárframlög til einstakra málaflokka. Menntamál þurfa að vera ofar í forgangsröðuninni en raunin er í frumvarpi til fjárlaga. Þegar rætt er um jafnrétti til náms tel ég nauðsynlegt að styrkja nokkrar lykilstofnanir í samfélagi okkar. Mikil þörf er á því að auka fjárframlög til Lánasjóðs íslenskra námsmanna, það er tæki sem við höfum til að jafna aðstöðu nemenda og tryggja jafnrétti til náms. Sömuleiðis þarf að styrkja Háskóla Íslands til muna og gera honum kleift að ná sínum háleitu markmiðum og sinna kennslu og rannsóknum sem þjóðarháskóli landsins. Háskólinn á Akureyri fær samkvæmt frumvarpinu hækkun til að mæta fjölgun nemenda, ég fagna því en ég tel að styrkja verði enn frekar starfsemi skólans og vona að úr því verði bætt hvort sem er á þessum fjárlögum eða þeim næstu. Í frumvarpinu finnst mér gæta nokkurrar tilhneigingar til að beina fjármagni í meira mæli til skóla sem innheimta skólagjöld og það tel ég varhugaverða þróun. Einnig þarf að horfa sérstaklega til stöðu framhaldsskóla landsins en flestir þeirra þurfa nánast að þola raunlækkun á milli ára. Það er mikilvægt að endurskoða reiknilíkan framhaldsskólanna svo að það endurspegli raunverulega fjárþörf skólanna. Einnig þarf að hækka jöfnunarstyrk verulega til að koma til móts við námsmenn og fjölskyldur þeirra sem bera verulegan kostnað af námi við framhaldsskóla landsins. Þar má nefna tíðrætt loforð margra flokka um styrki til nemenda fyrir námsgögnum. Á síðustu árum hefur mönnum orðið tíðrætt um nauðsyn þess að hækka húsaleigu- og vaxtabætur til að koma til móts við tekjulágt fólk og jafna húsnæðiskostnað. Ef einhvern tíma hefur verið þörf á aðgerðum í þá veru er það nú. Í frumvarpi til fjárlaga er gert ráð fyrir 6,3% hækkun á vaxtabótum en það eitt dugir ekki til, sérstaklega í ljósi þess að hlutfall vaxtabóta af vaxtagreiðslum hefur lækkað úr 26% í 15% síðasta áratug. Nýlega fór fram á Alþingi utandagskrárumræða um stöðuna á húsnæðismarkaðnum þar sem svört mynd var dregin upp af ástandinu og ekki að ástæðulausu. Ungt fólk á nú verulega erfitt með að koma sér þaki yfir höfuðið. Vextir á íbúðalánum, sem voru 4% fyrir þremur árum, eru nú roknir upp í 7%. Á sama tíma hefur íbúðaverð hækkað verulega. Þessi hækkun vaxta og hækkun á íbúðaverði hefur haft í för með sér að mun erfiðara er nú fyrir fólk að standast greiðslumat. Þetta á sérstaklega við um það unga fólk sem er að fara að kaupa sér sína fyrstu íbúð. Það fólk sem er á leigumarkaðnum er í engu betri stöðu. Húsaleigubætur hafa ekki haldið í við verðlag og verð á leiguíbúðum er svimandi hátt. Ekki er auðvelt fyrir fólk á leigumarkaðnum að leggja til hliðar mánaðarlega til að safna í útborgun einfaldlega af því að megnið af innkomunni fer í að borga leigu. Langir biðlistar eru eftir félagslegu húsnæði og listi yfir þá námsmenn sem bíða eftir húsnæði hjá húsnæðisfélögum námsmanna er sömuleiðis langur. Úrbóta er þörf og því er kannski ekki nema von að ég spyrji: Hvar eru þær umtalsverðu hækkanir vaxta- og húsaleigubóta sem lofað var í kosningabaráttunni? Hvar er viðleitnin til að bæta ástandið? Virðulegi forseti. Ég læt hér lokið umfjöllun minni um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008 og það geri ég e.t.v. sérstaklega í ljósi þess að ég er aftarlega á mælendaskrá og vil ekki fara að endurtaka það sem allir aðrir eru búnir að segja í dag. Mig langaði hins vegar að enda á því að benda á þær breytingartillögur sem eru komnar fram frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, bæði hvað varðar tekjuhlið frumvarpsins og útgjaldahliðina. Ég vona að ríkisstjórnin líti á þær og skoði með jákvæðum augum sem viðleitni okkar til að bæta kjör ákveðinna hópa á Íslandi og íhugi að styðja okkur í þeirri viðleitni okkar.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Auði Lilju Erlingsdóttur fyrir ræðu sína og nota tækifærið, vegna þess að ég hygg að þetta sé einn af síðustu dögum hennar hér á þinginu, til að þakka henni gott samstarf þá daga sem hún hefur setið hér. Mér hefur fundist hv. þingmaður beita sér nokkuð mikið í þingstörfum og taka oft til máls. Reyndar hafa flestir þeir sem komið hafa inn á þing, varaþingmenn úr öllum flokkum, gert það það sem af er en ég vil sérstaklega þakka henni fyrir mjög málefnaleg innlegg í umræðum. Ég held hins vegar, hæstv. forseti, að ég verði að endurtaka það sem ég hef áður sagt, bæði við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson og eins hv. þm. Steingrím J. Sigfússon: Ekki er við því að búast að þess sjáist merki að öll kosningaloforð Samfylkingarinnar séu komin inn á fyrsta ári kjörtímabils. Um er að ræða fjögurra ára verkefni og hugsanlega lengra ef vel tekst til. Ég vil nefna tvö atriði, jafnréttismálin og aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna. Hv. þingmaður talaði um að þeirra sæi engan stað peningalega, það er vissulega rétt. Stefnumörkunin hefur hins vegar farið fram og útfærslurnar koma síðar. Þriðja atriðið sem ég vil nefna snerta lífeyrismál og aldraða og öryrkja. Við höfum gert grein fyrir því, nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar og eins hæstv. fjármálaráðherra, að milli 2. og 3. umr. koma útfærðar tillögur um kjarabætur til aldraðra og öryrkja. Ég vona að þetta svari spurningum hv. þingmanns.

Herra forseti. Þetta svarar vissulega fyrirspurn minni og er sama svar og áður hefur komið fram við sams konar fyrirspurnum, þannig að það var kannski ekki við öðru að búast. Ég hefði þó gjarnan viljað sjá skýrari fingraför Samfylkingarinnar á fjárlagafrumvarpinu og Samfylkingin getur tekið því sem hrósi. Mörgu var lofað í kosningabaráttunni sem ég bíð spennt eftir að sjá uppfyllt. Hvað varðar aðgerðaáætlun til að styrkja stöðu barna og ungmenna finnst mér miður að sjá ekkert í fjárlögunum. Ég hefði búist við því að fyrsti hluti þeirrar metnaðarfullu áætlunar kæmi alla vega til framkvæmda á næsta fjárlagaári, en svo er ekki.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Auðvitað má alltaf deila um það hvort nóg sé að gert o.s.frv. Merki um aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna sjást nú þegar í fjárveitingum til geðheilbrigðismála barna og ungmenna í fjárlagafrumvarpinu. En það er rétt, sem hv. þingmaður segir, að ekki er komin tímasett, útfærð aðgerðaáætlun. Stefnumörkunin liggur hins vegar fyrir, afar metnaðarfull stefnumörkun. Hv. þingmaður er að hverfa af Alþingi en ég vona að samflokksmenn hennar komi að útfærslu aðgerðaáætlunarinnar þegar hún kemur til kasta fagnefnda hér á Alþingi, og ég vonast til þess að allir geti sammælst um hana og verið samstiga í þeim skrefum sem þarf að stíga. Þessi metnaðarfulla aðgerðaáætlun, sem lögð var hér fram, kynnt og samþykkt, markar mjög stór spor í málefnum barna og unglinga á Íslandi. Ég fagna því mjög að þetta skuli hafa verið eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar og sýnir það í hnotskurn að ríkisstjórnin ætlar á næstu fjórum árum að leggja áherslu á málefni barna og unglinga, þó svo - það er rétt hjá hv. þingmanni - að ekki séu komnir tímasettir fjármunir í öll þau góðu verkefni sem bíða á næstu fjórum árum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar og gera þau sjónarmið sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson flutti hér í gær að mínum og þau atriði sem koma fram í greindu nefndaráliti. Við finnum hér fyrir skyldu sem okkur ber að sinna í samræmi við stjórnarskipunarlög, 41., 42. og 43. grein, en samkvæmt þeim ákvæðum er fjárveitingavaldið, sem er hjá þjóðkjörnum fulltrúum á Alþingi, ein mikilvægasta hornstoð og undirstaða stjórnkerfis okkar. Það er ætlast til þess að Alþingi gæti réttinda borgaranna með þeim hætti að ríkisvaldið leggi ekki óhæfilegar álögur á borgarana, að vel sé farið með ríkisfjármuni og nauðsynlegt eftirlit sé með því með hvaða hætti ríkisvaldið fer með þá fjármuni sem Alþingi samþykkir að veita til starfsemi ríkisins hverju sinni. Þetta er eins og ég sagði einn mikilvægasti hornsteinn hagsmunagæslu borgaranna sem Alþingi er falið að sinna. Spurningin er hvernig Alþingi fer með þetta vald og hvort vinnubrögð þingsins séu með þeim hætti að Alþingi megi og geti verið stolt af því hvernig þetta er gert. Þess ber að geta og verður að undirstrika að þrátt fyrir stjórnarskrárbundin ákvæðin um að ekkert gjald megi greiða nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum þá er það samt gert í stórum stíl og stjórnvöld gera það í skjóli þess að aukin heimild verði veitt síðar af hálfu fjárveitingavaldsins, Alþingis. Þessi aðferð er röng og í raun í andstöðu við þau sjónarmið sem koma fram í stjórnarskránni, fjáraukalögin ættu í raun að koma fram áður en peningunum er eytt en ekki löngu eftir að þeim er eytt. Síðan er annað að í mörgum tilvikum, eins t.d. varðandi Landspítalann, þá er öllum ljóst að fjárveitingar til þeirrar stofnunar eru mjög vanáætlaðar, þær eru ekki nægar, stofnunin getur ekki staðið undir eðlilegri þjónustu og þá verður að bregðast við. Ríkisvaldið virðist geta farið sínu fram vegna þess að það hefur reynslu af því að Alþingi samþykkir fjáraukalög þegar framkvæmdarvaldið hefur bæði af nauðsyn og geðþótta eytt peningum langt umfram þær heimildir sem ákveðnar hafa verið í fjárlögum. Þegar fjárlagafrumvarpið er lagt fram stendur Alþingi líka frammi fyrir orðnum hlut að verulegu leyti. Samþykkt hafa verið lög, sem verður og ber að virða, sem hafa útgjöld í för með sér og auk þess hefur ríkisvaldið gert samninga við ýmsa aðila sem þarf líka að virða en Alþingi hefur þó möguleika á að skoða og gera breytingar á. Ég leyfi mér, til að stytta mál mitt, að vísa í því sambandi til þess sem kemur fram í skýrslu umboðsmanns Alþingis fyrir árið 2006 sem hér var til umræðu þar sem umboðsmaður fjallar um þessi atriði með mjög glöggum hætti á bls. 23–26 í skýrslunni. Þar rekur hann að með því að fara í auknum mæli þá leið að gera sérstaka samninga við ákveðna aðila, þess vegna hagsmunaaðila, sé spurning hvort um einsleitni í stjórnarframkvæmd sé að ræða ef menn skilgreini fyrir fram hvaða þjónustu borgararnir þurfi eða Alþingi vill að þeim sé veitt, í stað þess að fara þá leið að verja ákveðnum fjármunum fyrir fram og jafnræðisreglu borgaranna sé þá ekki ávallt gætt sem skyldi. Staðreynd málsins er því sú að þegar fjárlagafrumvarp er lagt fyrir Alþingi er rammi þess að mjög miklu leyti mótaður, meginhluti fjárlagafrumvarpsins hefur verið ákveðinn. Þó að ég bendi á þessa staðreynd vil ég ekki draga úr mikilvægi þess starfs sem Alþingi sinnir, mér finnst líka nauðsynlegt að víkja að þeirri þrotlausu vinnu sem fjárlaganefnd vinnur í sambandi við fjárlagagerð og ýmsar aðrar fastanefndir Alþingis sinna einnig. Hins vegar er spurning hvort ekki sé hægt að nota annað vinnulag, vinna þessa vinnu með öðrum hætti en nú er gert. Ákveðinn hluti vinnu við fjárlagagerð fer í skoðun á erindum og óskum um fjárveitingar frá einstaklingum og stofnunum þar sem um lágar fjárbeiðnir er venjulega að ræða. Það sem skiptir máli fyrir fjárveitingavaldið er að afgreiða þau erindi faglega en láta ekki geðþóttasjónarmið eða kunningsskap við umsækjendur eða flokksskírteini ráða því með hvaða hætti erindið er afgreitt. Það sem mér finnst því brýnast er að fjárlaganefnd setji ákveðnar viðmiðunarreglur varðandi stuðning við einstaklinga og félög og feli starfsfólki þingsins að vinna faglega úr umsóknunum í samræmi við þær starfsreglur sem fjárlaganefnd mótar og taki þær síðan til skoðunar og lokaákvörðunar áður en tillögur nefndarinnar yrðu lagðar fyrir Alþingi. Það mundi líka fela í sér að aðrar fastanefndir Alþingis færu eftir þeim starfsreglum sem fjárlaganefnd ákvarðaði og mótaði tillögur sínar á. Sá háttur sem nú er hafður varðandi afgreiðslu þess fjölda erinda sem Alþingi berst frá einstaklingum og félögum um fjárstuðning við verkefni er að mínu viti gjörsamlega fráleitur, ómarkviss og ekki í samræmi við nútímavinnubrögð eða kröfu um skilvirk vinnubrögð. Þegar ég sem nýliði á þingi kom að þessari vinnu gat ég ekki varist því að finnast þetta með nokkrum endemum og af því að hv. þm. Bjarni Harðarson vitnaði í ágæta sögu í ræðu sinni fyrir áliti 2. minni hluta í gær, þá datt mér í hug önnur saga einmitt í sambandi við þessar einstaklingsbundnu afgreiðslur sem Alþingi og fjárlaganefnd og fagnefndir hafa haft með að gera. Þar var um að ræða flokksbróður Bjarna Harðarsonar, að vísu frá síðustu öld, þingmann annaðhvort Norður- eða Suður-Múlasýslu, Pál Zóphóníasson, sem þá sat í ákveðinni nefnd sem hét álagningarnefnd eða hvort hún hét niðurjöfnunarnefnd útsvara. Þar skiptust menn svolítið í flokka með það hvort þeir vildu leggja hátt eða lágt á ákveðna einstaklinga og höfðu til þess ákveðið svigrúm og Páll Zóphóníasson þótti almennt vera harðdrægur mjög við að leggja á há gjöld. Einhvern tíma var það svo í ákveðnu tilviki þar sem ákveðinn einstaklingur kom til að þá brá svo við að Páll lagði til að lögð yrðu mjög lág gjöld á þann einstakling - ég reikna með að hv. þm. Bjarni Harðarson þekki þessa sögu um flokksbróður sinn. Páll var náttúrlega spurður að því af öðrum nefndarmönnum hvernig á því stæði að svo brygði við því að þetta væri gjörsamlega úr takti við það sem Páll Zóphóníasson, hv. þingmaður á þeim tíma, hafði að öðru leyti við aðrar afgreiðslur. Hann var spurður: Þekkirðu þennan mann sérstaklega, er hann í Framsóknarflokknum eða er eitthvað annað sem kemur til? Vegna þess að þá voru geðþóttaákvarðanir algengari en þær eru í dag. Þetta endaði með því eftir því sem lengra var gengið á Pál að hann svaraði að hann þekkti ekki manninn en hins vegar hefði hann einu sinni þekkt hrút sem hann hefði átt. Það er nú svo að hvort heldur menn þekkja manninn eða flokksskírteini er til að dreifa þá verða menn að átta sig á að nú á tímum verður að breyta svolítið um vinnulag miðað við það sem áður var, sem sagt í lok síðustu aldar, og menn eiga að hverfa frá einstaklingsbundnum geðþóttaákvörðunum og afgreiða mál faglega, ekki á grundvelli einstaklinga, flokksskírteina, kunningsskapar eða annars þess háttar. Ég tel að ef farið yrði í að móta ákveðnar starfsreglur fyrir fjárlaganefnd um það hvernig og með hvaða hætti ráðstafa ætti faglega og ganga frá hinum einstaklingsbundnu umsóknum á grundvelli almennra viðmiðana þá yrði starfið einfaldara og það væri líka betur staðið að þeim málum. Ég þekki ekki störf fjárlaganefndar út í hörgul en ég ætla að skipuleggja mætti betur störf nefndarinnar. Ég geri mér grein fyrir því að sú fjárlaganefnd sem nú hefur starfað tekur við ákveðnum arfi, hún tekur við ákveðnum vinnubrögðum og hefur kannski ekki haft tíma til að móta sér skýrar starfsreglur en hefur til þess möguleika í byrjun nýs árs að taka hlutina öðruvísi. Ég tel að eitt af því sem Alþingi Íslendinga þarf að taka til verulega mikillar endurskoðunar sé með hvaða hætti haga á fjárlagavinnunni í framtíðinni, hvernig menn vilja standa að hlutunum þannig að afgreiðslan sé sem skilvirkust. Hvernig fjárveitingavaldið geti staðið að málum þannig að framkvæmdarvaldið skammti sér ekki rétt um of og geri ekki tillögur um of til þess að fara með mál og Alþingi standi jafnan frammi fyrir orðnum hlut og geti í raun ekki staðið á móti því sem gerst hefur. Ég tel að í viðmiðun varðandi störf og breytingar og nýtt vinnulag hjá fjárlaganefnd hljóti þetta að vera eitt af þeim meginatriðum sem taka þarf til skoðunar. Ég tek undir með því sem segir í greinargerð 2. minni hluta fjárlaganefndar þar sem hv. þm. Bjarni Harðarson talar um að yfirspennan sé mjög mikil og ríkissjóður ætli ekki að hjálpa til.  Það eru ekki aðeins ríkisútgjöldin sem aukast, skattheimta ríkisins, tekjur ríkisins aukast enn meir. Samkvæmt fjárlögum ársins 2007 voru tekjur ríkisins áætlaðar 376 milljarðar en samkvæmt því fjárlagafrumvarpi sem við fjöllum um nú eru tekjurnar áætlaðar 461 milljarður eða hækkun tekna ríkissjóðs um 85 milljarða. Ekki nóg með það. Í gær bárust okkur þingmönnum annars vegar Hagfréttir og hins vegar vefrit fjármálaráðuneytisins. Í vefriti fjármálaráðuneytisins kemur fram að innheimtar tekjur ríkissjóðs námu 354 milljörðum kr. á fyrstu tíu mánuðum ársins, þ.e. ársins 2007, það er 45,6 milljarða kr. aukning frá sama tíma í fyrra eða 13%. Það er 13% aukning á tekjum ríkisins, á skattlagningu ríkisins á einstaklinga þegar menn eru að setja sér verðbólgumarkmið sem eru svo allt, allt önnur og Seðlabankinn hamast við að hækka stýrivexti til þess að halda því. Á sama tíma og þessi góða greiðsluafkoma ríkissjóðs er opinberuð kemur í ljós, og er sagt frá því í Hagfréttum, að lækkun á virði íslenskra félaga í Kauphöll Ísland frá 1. október sl. sé um 510 milljarðar, sem hafa í raun horfið út í buskann. Á sama tíma og ríkissjóður getur vel við unað, er að fá 43 milljarða í viðbótartekjur í sinn hlut, hefur eignarhluti einstaklinga og félaga, verðmæti sem þeir áttu í byrjun október, rýrnað yfir 500 milljarða. Þá er náttúrlega eðlilegt að menn spyrji: Í hvers konar ástand erum við komin? Er hætta á að þetta verði viðvarandi, er líklegt að þessi verðrýrnun haldi áfram? Að sjálfsögðu verður ríkisvaldið að skoða það og bregðast við og hafa tiltækar ráðstafanir ef um slíkt er að ræða. Ekkert slíkt er á döfinni hjá ríkisstjórninni. Hér er enn haldið áfram og reynt er að gera sem allra mest til að ná sem allra mestum tekjum í ríkissjóð og hvergi slakað á klónni. Og tímans vegna, af því að liðið er á umræðuna, vil ég stytta mál mitt en ég ætla að leyfa mér að nefna nokkur atriði sem mér finnst skipta gríðarlega miklu máli í sambandi við tekjuöflun ríkisins. Í fyrsta lagi hefur olíuverð hækkað gríðarlega á heimsmörkuðum á undanförnum mánuðum. Taldar eru allar líkur á því að olíuverð haldist hátt í nokkurn tíma enn. Það þýðir að bólgnasti olíufurstinn hér á landi er ríkissjóður vegna þess að stór hluti af þeim álögum sem eru á hvern bensínlítra eða dísilolíulítra rennur í ríkissjóð. Þá er spurningin sú: Hefur ríkisstjórnin einhverjar áætlanir um að koma til móts við fólkið í landinu með því að lækka álögur sínar til þess m.a. að hamla gegn verðbólgunni til að koma í veg fyrir aukningu og hækkun á verðtryggðum lánum? Eða á að halda og kreppa að og láta einstaklingana gjalda fyrir það í góðæri eins og við búum við þar sem tekjur ríkissjóðs hafa aukist langt umfram það sem áætlað var? Má hvergi slaka á klónni? Er það þannig, ágætu sjálfstæðismenn sem standið að þessu fjárlagafrumvarpi og þeim ósóma sem ríkt hefur í ríkisfjármálum, þ.e. að auka skattheimtuna jafnt og þétt þannig að við eigum met í öllum OECD-löndum frá því að Sjálfstæðisflokkurinn kom að stjórn ríkisfjármála og met í Evrópu hvað varðar aukna skattheimtu, á að halda svona áfram og er hvergi hægt að slaka á? Í annan stað vil ég nefna stimpilgjald. Talað hefur verið um það í lengri tíma að stimpilgjald sé óréttlátur skattur. Hvaða þýðingu hefur stimpilgjaldið? Það hefur þá þýðingu að það gerir einstaklingum erfiðara fyrir að skipta um lánastofnun, það dregur úr samkeppni á lánamarkaðnum. Hvernig á að fara að og hvaða tillögur hefur ríkisstjórnin uppi? Hæstv. forsætisráðherra hefur orðað það svo opinberlega að afnema beri þennan ósanngjarna skatt, stimpilgjald, en bara ekki núna. Hvenær þá? Ef ekki er möguleiki eða forsenda til þess að afnema stimpilgjald þegar góðæri ríkir, þegar miklar umframtekjur eru hjá ríkissjóði, hvenær er það þá hægt? Ég tel mjög mikilvægt og nauðsynlegt að fjárlaganefnd skoði milli umræðna að taka á þessu atriði og fella stimpilgjaldið niður sem tekjur í viðmiðun fjárlaga vegna næsta árs, vegna þess að með því að fella stimpilgjaldið niður aukum við í raun samkeppnishæfni íslenska fjármálakerfisins. Við gerum það auðveldara fyrir íslenska neytendur að velja þá kosti sem hagkvæmastir eru fyrir þá á lánamarkaði. Með því að halda í stimpilgjaldið erum við í raun að þurrka út samkeppni og höfuðatriðið í því máli að koma stimpilgjaldinu í burt er að geta aukið og haldið samkeppninni sem bestri. Í þriðja lagi vil ég nefna hækkun skattleysismarka. Það að láta skattleysismörkin ekki fylgja verð- og launaþróun í landinu hefur gert það að verkum að hér hefur skapast mikill og viðvarandi velferðarhalli sem hefur valdið því að það fólk sem lægstar hefur tekjurnar hefur lent í fátæktargildru. Það hefur valdið í því að aldraðir og öryrkjar margir hverjir hafa ekki nóg fyrir sig að leggja og eiga ekki fyrir nauðþurftum. Við sem ríkasta þjóðfélag í heimi getum ekki sætt okkur við að okkar minnstu bræður geti ekki notið mannsæmandi lífskjara. Það er gjörsamlega útilokað að þannig sé staðið að málum. Ein virkasta leiðin og sú leið sem gæti orðið til þess að leysa hugsanlega þá kjaradeilu sem virðist í uppsiglingu er að hækka skattleysismörk í samræmi við það sem við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til, þ.e. að hækka skattleysismörk upp í 150 þús. kr. tekjur á mánuði sem yrðu þá án skatta. Þessi atriði finnst mér nauðsynlegast að nefna varðandi það á hvern hátt dregið verði úr ofursköttun ríkisins sem minn gamli flokkur Sjálfstæðisflokkurinn hefur því miður staðið að og ég er hræddur um að ýmsir fyrri forustumenn flokksins mundu verða lítt sælir með að sjá hvernig arftakar í forustu flokksins nú standa að því að þenja út ríkisbáknið eins og mest verða má. Það má ætla að margir hverjir líti þannig á að helst beri að líta til þess að hjálpræðið komi frá ríkinu í stað þess að menn treysti einstaklingunum til að leysa þau vandamál sem við er að glíma hverju sinni. Varðandi útgjaldaliði fjárlaga verð ég tímans vegna að fara hratt yfir sögu en ég vil þó vekja athygli á nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi spyr ég: Hvernig í ósköpunum stendur á því að við verjum tæplega hálfum milljarði til útgjalda vegna varnarmála þegar ekki hefur verið með einum eða neinum hætti sýnt fram á eða skýrt að einhver vá steðji að okkur? Er eitthvað sem gerir það að verkum eða kallar á að við höfum sérstakan varnarviðbúnað í landinu miðað við þá fjölþjóðlegu samninga sem við erum með í sambandi við varnarmál? Þar til viðbótar vil ég nefna t.d. sendiráðavæðinguna, en hún er liður í kosningabaráttu Íslands til öryggisráðsins, þar sem við erum að eyða 2 milljörðum í sendiráð, í mörgum tilvikum gjörsamlega ónauðsynleg útgjöld. Hækkun til þróunarmála, sem er verulega mikil, 537 milljónir, sem er líka liður í þessari dýru kosningabaráttu til öryggisráðsins, er líka athugunarverð m.a. þegar ekki er hægt að standa að nauðsynlegum hækkunum í velferðarkerfinu fyrir okkar minnstu bræður.

Og systur.

Og systur, þá sem minnst hafa fyrir sig að leggja þannig að við kyngreinum þetta ekki, hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, enda engin ástæða til vegna þess að mannréttindi eiga að gilda fyrir alla.

Þá segir maður ekki bræður.

En við tölum um mannréttindi og það gildir fyrir alla þjóðfélagsborgara. En út af þessum ummælum og af því að hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir kallaði hér fram í þá ætla ég að benda á einn hlut og það er að fjárveitingar til velferðarmála hækka ekki í samræmi við fólksfjölgun en á sama tíma hækkar þróunarsamvinnan til útlanda um 35%. Alls eru lagðar 770 milljónir í þessi sérstöku gæluverkefni hæstv. utanríkisráðherra eða mun hærri upphæð í krónum talið en sú sem lögð er til að hækka barnabætur og vaxtabætur til almennings á Íslandi. Spurningin er hvort Samfylkingunni finnist eðlilegt að staðið sé þannig að málum. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, ítreka að frá því að Sjálfstæðisflokkurinn kom að stjórn efnahagsmála hefur hann bæði slegið Evrópumet og met innan OECD varðandi hækkun skattlagningar. Mér finnst mikilvægast að hlutdeild ríkisins minnki. Í því góðæri sem hefur ríkt hefur verið gríðarlega mikið svigrúm til að lagfæra velferðarhallann, hækka skattleysismörk, greiða öryrkjum og öldruðum bætur sem gæfi þeim færi á að lifa mannsæmandi lífi en velferðarhallinn er ekki lagfærður. Það verður hins vegar að halda uppi velferðarkerfi atvinnuveganna, sem ætti að afnema, en velferðarhallinn er ekki lagfærður fyrir fólkið. Þrátt fyrir stóraukin ríkisútgjöld vegna gæluverkefna ríkisstjórnarinnar eru fólkinu í landinu send þau skilaboð að það sé ekkert afgangs til að leysa úr brýnum vandamálum þeirra sem lökust hafa kjörin. Þessi fjárlög bera þess ekki vitni að um frjálslynda umbótastjórn sé að ræða. Fjárlögin sýna að hér er stjórnlynd stjórn sem telur bjargráðin vera helst fólgin í því að ríkið leysi vandann og aukin skattheimta og aukin hlutdeild ríkisins sé helsta bjargráðið. Þar greinir á milli frjálslyndra viðhorfa og stjórnlyndra viðhorfa. Það er stjórnlynd ríkisstjórn sem stendur að fjárlögum og fjárlagatillögum sem þessum en frjálslynd viðhorf miða að því að draga úr þeirri hlutdeild, draga úr skattheimtu og draga úr útgjöldum ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Magnússyni fyrir yfirgripsmikla yfirferð hans yfir fjárlög næsta árs. Ræða hans skar sig að vísu úr allmörgum öðrum sem fluttar hafa verið við þetta tækifæri á þann veg að hann einbeitti sér að tiltölulega fáum málum og fór einstaklega vel ofan í sjónarmið sín. Ég ætlaði við þetta tækifæri einungis að drepa á örfá atriði og kem fyrst að því sem hv. þingmaður hafði á orði um þá vinnu sem fjárlagagerðin kallar á hjá fjárlaganefnd og þinginu. Þetta hefur verið alláberandi í umræðu þingmanna um fjárlögin, þ.e. verklagið. Það hefur m.a. verið skýrt með þeim hætti að hér sé tiltölulega margt nýtt fólk sem vilji gjarnan sjá breytingar á því vinnulagi sem hér hefur verið viðhaft. Mér virðist sem ríkur vilji sé til að breyta því verulega. Fyrr á þingfundi í dag kom fram ósk um að tilteknir ráðherrar yrðu viðstaddir umræðu eftir helgi þannig að þeir gætu verið í forsvari fyrir sína málaflokka. Ég er þeirrar skoðunar að formenn þingnefnda eigi miklu fremur að vera í forsvari og verja fjárlagagerðina en ráðherrar eða framkvæmdarvaldið ætti fremur að vera til að upplýsa um einstök framkvæmdaratriði við fjárlagagerðina. Fjárlagagerðin tel ég að eigi miklu frekar að vera á ábyrgð þingmanna, númer eitt, tvö og þrjú. Tvímælalaust.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki annað en ég og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson séum sammála um með hvaða hætti standa eigi að fjárlagagerðinni og til að draga þessa umræðu ekki á langinn þá sé ég ekki að það þurfi neitt frekara andsvar. En það er náttúrlega spurning hvort verkin verða látin tala og það skulum við sameinast um, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, að láta þau tala og gera bragarbót á þessu verklagi.

Virðulegi forseti. Ég vona sannarlega að fjárlaganefnd muni í góðu samstarfi við aðra þingmenn láta verkin tala á næsta ári við gerð fjárlaga. Ég er þeirrar skoðunar og bind miklar vonir við það. Ég tel t.d. þá umræðu sem farið hefur fram um fjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 2008 ekki mjög gefandi, upplýsandi eða innihaldsríka. Ég skal vera heiðarlegur í þeirri skoðun minni. Ég tel að við þingmenn getum skipulagt vinnu okkar og umræður um þetta grundvallaratriði í stjórn ríkisins allt öðruvísi en hér hefur verið gert. Þingmenn hafa teygt lopann alveg linnulaust, fram eftir öllu kvöldi í gær. Það hefur komið fram í umræðum í dag að hér hafa menn étið upp hver eftir öðrum  Þetta eina atriði mundi leiða til þess að við fengjum meira út úr umræðu á borð við þessa en hún hefur skilað hingað til. Sem betur fer skynja ég mikinn vilja til að bregða út af þessu vinnulagi. Ég fagna því.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir að taka undir, jafnvel af enn meiri krafti, að hér þurfi að breyta vinnulagi. Varðandi það sem hann talaði um, að hver á fætur öðrum flytti sína loðmullu þá hygg ég að þær síðustu ræður sem hafa verið fluttar í dag hafi ekki verið loðmulla eða endurtekning …  En það skiptir máli að við erum að fjalla um mikilvægustu löggjöf sem Alþingi afgreiðir ár hvert, þ.e. þann ramma sem framkvæmdarvaldið á að fara eftir. Þess vegna skiptir máli að þingið hafi tækifæri til að segja hug sinn. Þótt það sé kannski ekki akkúrat um þau atriði sem verið er að fjalla um í því fjárlagafrumvarpi sem er til umræðu hverju sinni þá eru það ákveðin skilaboð um hvernig beri að vinna í framtíðinni. Ég lít þannig á varðandi þau atriði sem ég var að ræða hér um - því að þegar maður áttar sig á því að tiltölulega litlu verður breytt héðan af, þá er það spurningin: Hvernig nálgumst við þau mál sem við þurfum að sinna í framtíðinni? Hvaða framtíðarsýn ætlum við að marka okkur? Ætlum við að halda áfram ofurskattheimtu og taka meira og meira af borgurunum, láta opinber útgjöld fara yfir helminginn af vergri þjóðarframleiðslu eða ætlum við að snúa þróuninni við? Ætlum við að treysta almenningi í landinu? Ætlum við að treysta einstaklingunum til að leysa vandamálin eða trúum við eingöngu á að bjargræði komi frá ríkinu. Spurningin er: Viljum við fylgja frjálslyndri stefnu eða stjórnlyndri? Og svari nú þeir sjálfstæðismenn sem hér eru.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði að undanfarin ár hefði verið slegið met í skattahækkunum. Nú hafa skattar á hagnað fyrirtækja lækkað úr 45%, í 33% og að lokum niður í 18%. Ég ætla að vona að hv. þingmaður fallist á það með mér að 18% séu minna heldur en 45%. Tekjur ríkissjóðs af sama skatti hafa margfaldast. Ég man ekki alveg töluna, hvort þær hafa sjöfaldast eða eitthvað svoleiðis. Nú spyr ég hv. þingmann: Er það skattahækkun að fyrirtæki borgi miklu fleiri krónur heldur en áður, miklu fleiri? Eða er þetta skattalækkun, þar sem prósentan hefur greinilega lækkað? Sama gerðist með skatt á söluhagnað. Hann var 47% áður en fjármagnstekjuskatturinn var tekinn upp og tekjur ríkissjóðs voru nánast engar af sölu fasteigna og hlutabréfa, eða söluhagnaði yfirleitt. Hann var lækkaður niður í 10% og tekjur ríkissjóðs af söluhagnaði eru umtalsverðar. Þá vaknar aftur spurningin: Er þetta skattahækkun eða skattalækkun? Það er ekki nóg að líta á það hvað skattarnir hafa hækkað í krónutölu. Þeir geta nefnilega hækkað í krónum vegna þess að kakan stækkaði svo ofboðslega mikið við að álögum á hana var létt. Hrossið fer á skeið þegar álögunum er velt af því. Áður var það að sligast undir byrðinni. Nú er búið að létta byrðina af hrossinu og þá tekur það á sprett, er bara á skeiði. En þótt maður tali bændamál hérna, sem ég veit að fyrrv. landbúnaðarráðherra þekkir, hv. þingmaður, þá vil ég fá á hreint hvort þetta sé skattalækkun eða skattahækkun.

Hæstv. forseti. Það má eiginlega segja, hv. þm. Pétur Blöndal, að það er tungunni tamast sem hjartanu er kærast. Þegar hv. þingmaður talar um skattamál þá bara staldrar hann við ákveðna tegund skattheimtu, þ.e. sem lagður er á lögpersónu, á fyrirtæki, þar sem um er að ræða lægstu skattprósentuna, þar sem skattar hafa lækkað á meðan heildarskattheimtan hefur aukist. Þá segi ég: Hv. þingmaður hefur haldið því fram að með því að lækka skatta á lögaðila hafi skatttekjur í raun aukist, og það skiptir máli, en ættu þá ekki sömu lögmál að gilda gagnvart einstaklingunum? Getum við ekki hækkað skattleysismörkin til að gefa þeim sem lægstar hafa tekjurnar möguleika á að komast út úr fátæktargildru, möguleika á að búa við mannsæmandi lífskjör? Af hverju byrjum við ekki fyrst á fólkinu? Af hverju látum við ekki fólkið hafa forgang í staðinn fyrir það sem hv. þm. Pétur Blöndal kemur alltaf að, að láta fyrirtækin hafa forgang en gleyma fólkinu? Það er þar sem skórinn hefur kreppt að, í skattheimtu á einstaklinga, á fólkið í landinu. Þar höfum við slegið met hvort sem við berum okkur saman við OECD eða önnur lönd í Evrópu. Það er vissulega rétt að skattheimtu hefur verið létt af lögaðilum. Ég er í sjálfu sér ekki að mótmæla því. Ég er almennt á því að við eigum að lækka skatta en við höfum í raun hækkað skattana. Við höfum ekki látið skattleysismörkin fylgja launa- eða verðlagsþróun og það er höfuðatriðið. Það gerir það að verkum að við erum með viðvarandi aukinn velferðarhalla og aukna skattheimtu ríkissjóðs.

Frú forseti. Tekjur ríkissjóðs af sköttum á tekjur einstaklinga hafa hækkað mjög mikið. En af hverju það? Það er vegna þess að laun á Íslandi hafa hækkað meira en nokkurs staðar annars staðar í heiminum. Ég veit ekki til þess að það sé vandamál. Ef það er vandamál að launin hafi hækkað svona mikið umfram verðlag þá finnst mér það ánægjulegt vandamál. En vegna þess hvernig tekjuskattstiginn er uppbyggður á Íslandi þá hefur tekjuskattur af þessum launum hækkað meira vegna þess að fleiri eru orðnir ríkir, hátekjumenn eru fleiri. Ef launin hefðu hækkað eins og verðlag, eins og margir vildu gjarnan, þá væri ekki um neina skattahækkun að ræða vegna þess að frítekjumarkið hefur haldið í við verðlag, neysluvísitölu, en ekki miðað við laun, að sjálfsögðu ekki. Það skyldi þó ekki vera að lækkun skatta á atvinnulífið og einstaklinga, því að þeir skattar hafa verið lækkaðir líka í prósentum, hafi valdið gífurlegri hækkun launa hér á landi? Mér finnst það alveg sérstaklega ánægjulegt vandamál ef menn vilja kalla það svo. Mér finnst mjög ánægjulegt að laun Íslendinga, jafnt hátekjumanna sem lágtekjumanna, hafi hækkað miklu meira en laun annars staðar í heiminum. Ef hv. þingmaður getur nefnt mér eitt land þar sem launin hafa hækkað meira umfram verðlag og lífskjörin hafa batnað meira þá yrði ég líka mjög ánægður. Ég væri mjög ánægður með að fá eitt dæmi, en hann finnur það ekki, enda eru Íslendingar með bestu lífskjör í heimi eins og fram kom í skýrslu fyrir nokkrum dögum.

Virðulegi forseti. Það er einu sinni þannig að það hefur verið viðvarandi góðæri í þessu landi  Ef við tökum hlutfall opinberra útgjalda miðað við verga þjóðarframleiðslu þá liggur fyrir að hlutfall opinberra útgjalda hefur hækkað og hækkað. Í síðustu spá Seðlabankans var talað um að opinber útgjöld færu í það að vera helmingur af vergri þjóðarframleiðslu, helmingur.  Þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins tók við voru opinber útgjöld ef ég man rétt í kringum 37% þannig að það er engin smáræðishækkun. Hvernig kemur þessi hækkun til? Þessi hækkun getur ekki komið öðruvísi fram en með aukinni skattheimtu. Það er það sem skiptir máli. Þegar við vegum saman þessar stærðir, hv. þm. Pétur Blöndal, þá liggur það fyrir. Þegar borin er saman aukin þjóðarframleiðsla þá er hlutdeild hins opinbera að aukast undir stjórn ykkar sjálfstæðismanna. Þið eruð mesti skattaokurflokkur sem nokkurn tíma hefur verið við stjórn í landinu. 
            

Frú forseti. Ég ætla í upphafi máls míns að nota tækifærið og þakka enn á ný nefndarmönnum í fjárlaganefnd. Sérstakar þakkir vil ég færa formanni og varaformanni nefndarinnar fyrir þeirra ágæta starf og eins vil ég þakka sérstaklega starfsmönnum nefndarinnar sem á undanförnum vikum og mánuðum hafa unnið algert þrekvirki við alla þá gagnaöflun og framsetningu á gögnum sem við í fjárlaganefndinni höfum fengið að vinna úr. Í þessari umræðu sem hefur staðið í hátt í tvo daga hafa komið fram flest meginatriði þessa fjárlagafrumvarps og bæði formaður og varaformaður nefndarinnar fóru ítarlega yfir frumvarpið. Það sem ég vildi gera að umtalsefni er hin sterka staða ríkissjóðs. Íslenski ríkissjóðurinn ber af flestum öðrum ríkissjóðum í Evrópu hvað varðar styrkleika. Hið opinbera á Íslandi hefur náð að greiða niður skuldir sínar og styrkja stöðu sína. Það er áhugavert að á evrusvæðinu og reyndar í OECD er að meðaltali talið að skuldir hins opinbera nemi um það bil 50% af vergri landsframleiðslu á meðan sambærileg tala hjá okkur Íslendingum er um 10%. Það sýnir að okkur hefur miðað ótrúlega vel og þeir sem muna liðna tíð í íslenskum stjórnmálum þekkja hversu illa við stóðum. Það er ekki nema rétt tæplega 20 ár frá því að þáverandi forsætisráðherra orðaði það í alvörunni að yfir okkur vofði þjóðargjaldþrot, að við gætum einfaldlega ekki meira og þeir Íslendingar sem tóku þátt í alþjóðlegu samstarfi um efnahagsmál máttu sitja undir bröndurum eins og þessum: að í neðra væri kokkurinn frá Englandi, lögreglumaðurinn frá Þýskalandi og fjármálaráðherrann frá Íslandi. Ég er nokkuð viss um að þeir fjármálaráðherrar sem hafa gegnt embætti á undanförnum hálfum öðrum áratug eða svo geta verið afskaplega stoltir yfir þeirri niðurstöðu sem náðst hefur í fjárlögunum og við fjárlagagerðina. Þegar við horfum til framtíðar eru gríðarlega mikil sóknarfæri fólgin í því fyrir íslenskt samfélag hversu vel ríkissjóður stendur. Í því samhengi ber að hafa í huga stöðu íslenska lífeyrissjóðakerfisins sem einnig er mjög sterkt og ber af allflestum öðrum lífeyrissjóðakerfum í Evrópu, nema kannski einna helst hinu svissneska. En það er vandi að stýra í góðæri. Það er ekki hægt að neita því að þegar litið er til útgjaldastigsins þá er augljóst að við erum að þenja ríkisútgjöld að mörkum þess sem hægt er að sætta sig við. Ég hef varið þetta fyrir sjálfum mér þannig að ríkisstjórnin hafi staðið frammi fyrir þeim vanda að þurfa að skera niður þorskafla um 30% sem er gríðarlegt högg fyrir marga íbúa þessa lands og kemur hvað harðast niður á þær byggðir sem eru veikastar. Því hefur verið pólitísk samstaða um að reyna að grípa til aðgerða í gegnum ríkissjóð til að styrkja byggðirnar. Á sama tíma stöndum við frammi fyrir þenslu á ákveðnum svæðum á landinu. Samt verðum við að horfast í augu við að stærstur hlutur ríkisútgjaldanna fer á þau svæði og þá einkum og sér í lagi til höfuðborgarsvæðisins. Hagstjórnin er því býsna flókin við þessar aðstæður. Á sama tíma eykur það flækjustigið, ég hef gert það að umtalsefni áður, hversu illa virðist ganga fyrir okkur að spá fyrir um þróun efnahagsmála, spá fyrir um tekjur ríkissjóðs. Við upphaf þessarar fjárlagagerðar lá fyrir að gert væri ráð fyrir um það bil 0,7% hagvexti á þessu ári. Við þá tölu var miðað þegar menn áætluðu hversu mikið ríkið ætlaði sér að eyða og til hvaða aðgerða það hygðist grípa varðandi hagstjórn. Mér segir svo hugur að þjóðarframleiðsla muni vaxa ívið meira en 0,7% og fyrir því hafa verið færð ágæt rök, bæði í þingsal og eins úti í þjóðfélaginu. Skuldastaða hins opinbera er góð en menn hafa haft áhyggjur af skuldastöðu þjóðarbúsins, þ.e. einstaklinga og fyrirtækja erlendis, sem birtist í viðskiptahallanum. Það er rétt að hafa augun á viðskiptahallanum en ég tel að menn verði að gera sér grein fyrir því að það er stór munur á viðskiptahalla sem orðinn er til vegna þess að hið opinbera grípur til aðgerða, vegna þess að hið opinbera tekur lán erlendis, annars vegar og hins vegar þegar einstaklingar og fyrirtæki taka lán vegna þess að bak við slíkar ákvarðanir eru annaðhvort ákvörðun um að flýta neyslu, ef svo má að orði komast, með lántöku eða að ráðast í fjárfestingar erlendis hér heima með erlendu lánsfé. Það eru þá bankastofnanir, innlendar eða erlendar sem taka ákvörðun um að veita lán til slíkra framkvæmda eða til neyslunnar. Það er mat þeirra aðila að þeir fái sína peninga til baka. Þetta er allt önnur staða heldur en þegar ríkið tekur óhóflega mikil lán til að fjármagna þá samneyslu sem ekki er innstæða fyrir miðað við tekjur ríkisins. Í öðru lagi, hvað varðar viðskiptahallann, hafa verið færð fyrir því rök að sú aðferðafræði sem við notum til að meta viðskiptahallann, hversu hár hann er, sé nokkuð broguð. Menn hafa t.d. áhyggjur af því að þegar fært er í bókhaldið að t.d. fyrirtæki eða einstaklingar kaupi fyrirtæki erlendis þá sé verðmæti hlutabréfanna fært á nafnvirði en það þarf ekki að endurspegla það verð sem greitt er fyrir fyrirtækið. Svo við tökum sem dæmi þá getum við hugsað okkur að fyrirtæki sé keypt á einn milljarð og tekið lán fyrir þeim kaupum erlendis. Nafnvirði hlutabréfanna kann að vera 500 millj. en heildarverðmætið milljarður. Þá bókast það í þjóðarreikningana sem hálfur milljarður í nettóskuldaaukningu þótt á bak við þann hálfa milljarð séu full verðmæti. Þetta kann að skekkja það hvernig við mælum viðskiptahallann. Hið sama gildir um markaðsbréf sem t.d. lífeyrissjóðirnir kaupa. Þau eru færð á því verði sem sjóðirnir kaupa bréfin og þar er ekki tekið tillit til þeirrar hækkunar sem getur orðið á bréfunum. Auðvitað geta þessi bréf lækkað en þessi aðferð getur myndað heilmikla skekkju. Þetta er einn hlutur sem menn verða að hafa augun á þegar þeir reyna að meta hættuna af þeim viðskiptahalla sem við stöndum frammi fyrir. Ég vildi einnig gera að umræðuefni umræðuna um fjárlög. Ég verð að segja að fyrir mig, nýjan þingmann, er mjög áhugavert að fylgjast í fyrsta sinn með umræðum um fjárlög í þinginu. Ég tel að við eigum að nota tækifærið nú þegar fjallað verður um breytingar á þingsköpum til að ræða sérstaklega um hvernig fjárlagaumræðan fer fram á þingi. Það hefur verið rætt nokkuð ítarlega að ástæða sé til að skoða vinnubrögð og verkferla fjárlaganefndar. En ég tel að við eigum allt eins og jafnvel enn frekar að skoða hvernig við ræðum fjárlögin í þingsal. Ég verð að segja að ég hef saknað þess hversu lítið ráðherrar hafa verið í þingsalnum þótt ég taki undir þá skoðun hv. þm. Kristjáns Júlíussonar að að sjálfsögðu beri þingið ábyrgðina á fjárlagagerðinni. En ég teldi t.d. eðlilegt að við 1. umr. fjárlaga kæmu ráðherrar í þingið og hver og einn þeirra gerði t.d. grein fyrir sínum málaflokki í um 15 mínútna ræðu þannig að þingmenn hefðu tækifæri til að spyrja þann ráðherra úr og fá nánari skýringar á þeirri stefnumótun sem viðkomandi ráðherra hefur lagt upp í tillögu ríkisstjórnarinnar í sínum málaflokki. Ég held að það færi vel á því og að það yrði miklu opnari og líflegri umræða heldur en að ræðumenn komi upp og haldi eins til tveggja tíma langar ræður þar sem farið er yfir fjárlögin öll í heild sinni. Þær ræður eru oft og tíðum innihaldsríkar og ágætar ræður en það að eiga að svara slíkum ræðum í tveggja mínútna andsvari á eftir er algerlega vonlaust. Síðan gæti ég séð fyrir mér að í 2. umr. fjárlaga stæðu formenn viðkomandi nefnda fyrir svörum og skýrðu stefnu nefndar sinnar í viðkomandi málaflokki. Ég kalla eftir meiri umræðu, að hún verði snarpari og markvissari vegna þess að það eru engin lög jafnmikilvæg og fjárlögin. Þetta eru þau lög sem kveðið er á um í stjórnarskrá og mér finnst satt best að segja ekki boðlegt að bjóða upp á þá umræðu sem hér hefur farið fram undanfarna tvo sólarhringa. Það er fátt í þingsalnum, ráðherrar fjarri, margt ágætt sagt og margt efnislega mikilvægt en lítil umræða. Þess vegna legg ég til og vil gera að lokaorðum mínum að í þeirri umræðu sem fer fram um þingsköpin verði sérstaklega litið til þess hvernig umræða um fjárlagafrumvarpið fer fram.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir margt sem fram kom í ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Þó voru þar atriði sem ég ekki gat skilið, ég veit ekki hvort aðrir í salnum gerðu það, þar sem vikið var að því að útgjöld ríkisins hefðu aukist mjög mikið. Ég gat ekki betur heyrt en hv. þm. Illugi Gunnarsson væri vel meðvitaður um þann vanda en hann nefndi reyndar í því sambandi að stór hluti af þeirri aukningu væri vegna niðurskurðar á þorskkvóta. Mér telst til að það sé í mesta lagi 10%, að í mesta lagi megi tengja tíunda hluti útgjaldaaukningar í ríkisútgjöldum beint við niðurskurð á þorskkvóta og ég er sammála því mati sem kom fram hjá hv. þingmanni að megnið af aukningunni kemur niður á mesta þenslusvæðinu. Ég gerði mér aftur á móti ekki grein fyrir því hvort hv. þingmanni finnist að þannig eigi það að vera eða hvort hann er sammála því sem ég hef talað fyrir í þessum ræðustól. Ég tel að þetta sé einfaldlega rangt, þetta sé ekki eins og það eigi að vera. Ég tel að við séum með of hátt stemmd fjárlög sem dæla of miklu fé inn á mesta þenslusvæði landsins á miklum þenslutímum. Ég spyr hvort einhver rök finnist fyrir því að leggja fram fjárlög eins og þau sem meiri hluti fjárlaganefndar stendur að. Ég hef grúskað í umræður hagfræðinga um fjárlögin og finn hvergi neina sem mæla því bót að ráðslagið sé með þessum hætti. Mér leikur forvitni á að vita hvort hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur fundið einhvern þann fræðilega grundvöll sem réttlætir þau fjárlög sem hér eru til umræðu.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að einungis hluti af útgjaldaaukningunni er sérstaklega vegna mótvægisaðgerðanna  Við erum sammála um að eitt af verkefnum fjárlaganefndar var einmitt að reyna að stýra hluta af útgjöldunum yfir á þau svæði þar sem erfiðast hefur gengið. Ég held að við getum báðir verið sammála um að þar var margt ágætlega gert. Við komumst þó ekki undan þeirri staðreynd að stærsti hluti af starfseminni er á Reykjavíkursvæðinu. Það er eðlilegt. Það er varla hægt að sjá það öðruvísi fyrir sér hvað varðar t.d. ráðuneyti, sjúkrahús og aðra lykilstarfsemi sem fer fram á því svæði. Það er því eðlilegt að fjármagnið renni hingað. En ég fullyrði að ríkisstjórnin vill grípa til þeirra aðgerða sem hægt er til að sporna gegn þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir í byggðamálum. Fyrir því eru þó ákveðin takmörk, við vitum að þó að menn vilji setja peninga inn á þau svæði hefur það aftur margföldunaráhrif inn á höfuðborgarsvæðið þannig að þetta er flókið mál. Ég tel að niðurstaðan sé sú að ekki verði lengra gengið í útgjaldastiginu, við séum búin að hækka útgjaldastigið eins og hægt er að verja. Ég treysti mér alla vega ekki til að styðja að útgjöld verði aukin umfram það sem nú er gert. Ég vænti þess að á næstu árum munum við sjá árangur af því starfi sem nú er lagt upp með í heilbrigðiskerfinu sem leiðir til þess að útgjöld til heilbrigðismála munu hætta að vaxa jafnmikið og raunin hefur verið á undanförnum árum.

Frú forseti. Ég get alveg fallist á það sjónarmið hv. þingmanns að í fjárlagafrumvarpinu komi fram ákveðinn vilji til þess að koma ýmsum byggðarlögum til aðstoðar. Þeim vilja má vissulega finna stað í ýmsum atriðum í fjárlagafrumvarpinu en víða hefði mátt taka sköruglegar á. Við upphaf þeirrar setningar hélt ég að hv. þm. Illugi Gunnarsson ætlaði að halda því fram að þar kæmi fram vilji ríkisstjórnarinnar til að halda aftur af ríkisútgjöldum almennt. Ég hef nefnilega ekki séð þann vilja. Ég hef ekki séð að nein tilraun sé gerð til þess að hamla ríkisútgjöldum. Ég sé reyndar engin sólarmerki í því sem nú er verið að gera í heilbrigðismálum sem muni á einhvern hátt stuðla að því að það dragi úr þeirri kerfislægu aukningu sem þar er á útgjöldum. Ég sé einfaldlega hvergi nein merki um ráðdeild, sparnað og aðhald í ríkisútgjöldunum, enda skulu menn taka eftir því, sem ég hef áður haldið fram í þessum ræðustól, að hækkun ríkisútgjalda er nú til muna meiri milli ára. Það verður ekki nema að mjög litlu leyti rakið til þeirra atriða sem hv. þingmaður nefndi hér. Má þar nefna næsta handahófskenndar tilfærslur á verkefnum innan Stjórnarráðsins og ýmislegt sem gert er í flaustri og flýti. Ég spyr hv. þingmann, frú forseti, hvort hann sjái merki ráðdeildar og sparsemi, sem þjóðarbúið þarf einmitt á að halda, í ríkisútgjöldum að þessu sinni, hvort hann sjái þau merki í störfum ríkisstjórnarinnar og fjárlagafrumvarpinu sem hér liggur fyrir.

Frú forseti. Ég vil mótmæla þeirri skoðun að þau stefnumarkandi útgjöld sem ég taldi upp áðan og þær aðgerðir sem verið er að grípa til vegna byggðaþróunar skipti litlu eða skýri lítið þá aukningu sem orðið hefur á ríkisútgjöldum. Ég held þvert á móti að nokkuð stóran hluta af aukningunni megi rekja til þeirra þátta sem ég nefndi áðan að viðbættum aukafjármunum sem hafa verið settir í vegamál og vegaframkvæmdir.  Ég skal glaður taka undir það með þingmanninum að hafa ber áhyggjur af því hversu mjög útgjöld ríkisins hafa verið að vaxa, ég deili þeim áhyggjum með honum. Ég styð þetta frumvarp viss um það að þegar t.d. kemur að heilbrigðismálunum getum við gengið að því sem vísu að á næstu árum muni ríkisstjórnin og heilbrigðisráðuneytið ná tökum á útgjaldaauka í málaflokknum sem hefur verið allt að því stjórnlaus undanfarin ár. Ég bind miklar vonir við það. Hvað varðar ráðdeild og sparsemi, þegar litið er til allra þeirra óska og allra þeirra krafna sem uppi eru í þjóðfélaginu sem snúa að stjórnvöldum og alla þá þjónustu sem kallað er eftir, má komast að þeirri niðurstöðu að mönnum hafi tekist þokkalega að standa gegn öllum þeim kröfum. Ég gæti vel hugsað mér að menn tækju fastar á móti. Ég hef þó stutt aukin útgjöld til menntamála af því að ég er sannfærður um að framtíðarmöguleikar íslenskrar þjóðar snúast fyrst og síðast um það hvernig okkur tekst að mennta æsku landsins til að takast á við þau verkefni sem bíða hennar.

Hæstv. forseti. Það er mikil einföldun, og í rauninni undarlegt, að hv. þm. Illugi Gunnarsson haldi að hægt verði að minnka útgjöld til heilbrigðiskerfisins og heilbrigðismála. Sannleikurinn er náttúrlega sá þegar við horfum fram veginn að fleiri Íslendingar, hærra hlutfall, verða eldri á næstu árum og áratugum og því munu útgjöld til heilbrigðis- og öldrunarmála aukast. Kannski höfum við í þinginu oft og tíðum ekki viðurkennt hve heilbrigðiskerfið þarf mikið þó að gríðarlegir peningar fari í það og þó að við eigum eitt besta heilbrigðiskerfi í heiminum. Ég er sannfærður um að það er mikilvægt að fara yfir þessi mál, hagræða og skoða hvernig við getum sparað í kerfinu. En útgjöld munu að mínu mati aukast vegna þessa þáttar sem ég nefni. Sjávarbyggðirnar hafa orðið illa úti vegna niðurskurðar á þorskkvóta og ríkisstjórnin fór í mótvægisaðgerðir sem ekki skipta þau fyrirtæki sem urðu fyrir áfallinu mjög miklu, 15–20 milljarðar voru teknir á einu bretti út af efnahagsreikningi sjávarútvegsins. Ég vil í þessu sambandi spyrja hv. þingmann sem hélt málefnalega ræðu og minntist á stöðu landsbyggðar, höfuðborgarsvæðis og þenslu - ég hef spurt marga hv. þingmenn að því sama í dag - hvort hann telji að við núverandi aðstæður eigi að fella auðlindagjaldið brott. Ég vil að auki spyrja hann hvort ekki þurfi að fara yfir öll auðlindamál á Íslandi þannig að jafnræði sé á milli auðlinda hvað snertir gjald til ríkisins.

Frú forseti. Hvað varðar heilbrigðismálin þá er það staðreynd að útgjöld okkar Íslendinga til heilbrigðismála, sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, eru hvað hæst í OECD þrátt fyrir þá staðreynd að aldurssamsetning þjóðarinnar er mjög hagstæð. Það bendir til þess að möguleiki sé á að ná betri árangri í rekstri heilbrigðiskerfisins án þess að draga úr þeirri þjónustu þess. Það er það sem ég á við þegar ég segi að ég sé tilbúinn til að styðja þá útgjaldaaukningu sem orðið hefur til heilbrigðismála, þ.e. í trausti þess að við séum að ná betri tökum á rekstrinum og náum að nýta betur þau tæki, tól og þann mannskap sem í landinu er til að sinna þessum mikilvæga málaflokki. Ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því að verkefnið er flókið. Þjóðin mun að sjálfsögðu eins og aðrar Evrópuþjóðir eldast, þ.e. aldurssamsetningin mun ganga okkur í mót hvað þetta varðar. En ég tel að á næstu fimm til tíu árum ríði á að menn nái góðum tökum á þessum rekstri. Ég hef mikið traust og mikið álit á núverandi ráðherra og ríkisstjórn til þess að ná árangri hvað þetta varðar. Hvað varðar sjávarútveginn þá veit hv. þm. Guðni Ágústsson vel hvar hjarta mitt slær í þessu máli. Ég hef alltaf verið afskaplega andsnúinn þeirri gjaldtöku sem sjávarútvegurinn er látinn sæta og hef talið hana ósanngjarna og óréttláta og ekki styðjast við nokkur rök. Ég beygi mig þó undir þá niðurstöðu sem hér var fengin í þinginu fyrir nokkru síðan. Ég fagna því skrefi sem tekið var þegar ákveðið var að létta að minnsta kosti tímabundið nokkru af þeim álögum og að sjálfsögðu vona ég að þegar fram líða stundir verði þetta óréttláta gjald afnumið. En samkomulagið sem hér hefur orðið, undir það beygi ég mig.

Hæstv. forseti. Síðara svarið var dálítið loðið. Ég fann hvar hjarta hv. þingmanns slær. Ég var fyrst og fremst að spyrja um ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að taka 15–20 milljarða út úr efnahagsreikningi sjávarútvegsins. Sjómennirnir eiga að ganga í land, hundruðum saman. Það á að selja bátana úr höfnunum. Fiskverkafólkið missir vinnu sína. Er það ekki sanngjarnt miðað við þetta áfall og vaxandi gjaldtöku í þessa veru, því tekjur ríkissjóðs eru aukast - þetta gjald er að hækka úr 6% í 9,5% - að koma með eina almennilega mótvægisaðgerð gagnvart byggðunum og fella tímabundið þennan skatt niður eða lækka hann? Ég vil fá skýrt svar um það hjá hv. þingmanni fyrir hverju hann berst í þessum efnum. Svo verð ég að segja hvað heilbrigðiskerfið varðar að ásamt Hong Kong og Japan eigum við elsta fólk í veröldinni, sem betur fer. Ein ástæðan er sú að hér hafa menn staðið þannig að því, og Framsóknarflokkurinn í þeim ríkisstjórnum sem hann hefur átt aðild að, að allir séu jafnir. Hér fer mjög fullorðið fólk í augnaðgerðir, í hjartaaðgerðir og í því er skipt um liði. Það fær meðferð í hinu lýðræðislega samfélagi sem Ísland er sem aðrar þjóðir stöðva kannski við 70 ára aldur. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um að halda því áfram. Svo er hitt mikilvægt, sem ég tek undir með honum, að auðvitað verða menn að fara yfir hvernig hægt er að hagræða og spara og draga úr kostnaði. Ég man eftir að Ólafur Ólafsson landlæknir talaði oft um að nýta hótelin þess vegna með sjúkrahúsunum eftir aðgerðir. Það eru margar leiðir til í þessum efnum.

Frú forseti. Hvað varðar það gjald sem með röngu var sett á sjávarútveginn, að mínu mati, þá verð ég að vísa enn og aftur til þess samkomulags sem fólst í þeirri lagasetningu sem gekk fram í þinginu. Ég fagnaði og fagna enn þeirri lækkun gjaldsins sem nú þegar hefur orðið. Ég tel að því miður sé það bara ekki pólitískt raunhæft að ætla að það gjald verði lækkað frekar að svo komnu máli. Komi fram slíkur möguleiki í þinginu er sjálfsagt að skoða það. En ég tel að þetta sé sú niðurstaða sem við verðum að búa við um sinn. Hins vegar eru auðvitað fleiri leiðir sem við höfum til að hjálpa til í sjávarútveginum. Menn hafa reynt að gera það með því að styðja við innviði samfélagsins á þessum stöðum þar sem illa hefur gengið. Það er ekki bara að erfitt sé að halda við byggð vegna þess að illa gangi í sjávarútvegi heldur skipta þar aðrir þættir sem snúa að menntamálum, samgöngum og félagsmálaþættinum miklu máli. Hvað varðar heilbrigðiskerfið þá er það skoðun mín eins og hv. þingmanns, að við eigum að veita sem besta þjónustu á sem hagstæðustu verði til sem flestra. Það er um það pólitísk samstaða á Íslandi að þjónustan eigi að vera því sem næst ókeypis, þ.e. að enginn eigi að þurfa frá að hverfa vegna þess að viðkomandi hafi ekki efni til. Þetta er erfitt verkefni og gríðarlega stórt. Framsóknarflokkurinn stýrði þessu ráðuneyti til langs tíma, í ein 12 ár og ber heilmikla ábyrgð á því ástandi sem nú er, 

Frú forseti. Hana bar frekar brátt að komu mína hingað á Alþingi Íslendinga. Ekki það að ég hefði ekki mátt búast við því að einhvern tímann kæmi kallið en það kom og nú er ég komin í 2. umr. um fjárlög. Í tvo daga hef ég setið hér, samviskan uppmáluð, og hlustað á málflutning stjórnar og stjórnarandstöðu og báðir hafa mikið til síns máls. Fólkið sem hér vinnur hefur lagt sig fram um að koma á dagskrá þessum fjárlögum. Það eina sem veldur mér sorgum er að mér finnst þessi fjárlög ekki alveg nógu góð. Þau eru ekki alveg í samræmi við það sem fólkið í landinu vill. Fólkið í landinu, fólk eins og ég, með 100–200 þús. kr. á mánuði, getur ekki tekið á sig öllu meira. Það getur ekki sparað af því það á varla fyrir því sem það þarf. En fólkið eins og ég, með 100–200 þús. kr. á mánuði, vill alveg borga skatta. Það vill bara að þeir sem hafa meiri tekjur og fá meiri laun borgi meiri skatta af því að við viljum hafa almennilegt heilbrigðiskerfi í þessu landi. Fólkið sem vinnur við heilbrigðisþjónustuna, hjá sjúkrahúsunum, er orðið langþreytt á endalausum sparnaðaraðgerðum, manneklu og vinnutíma sem slær starfstíma þingmanna út. Ég spyr mig: Er það virkilega svo í þessu siðmenntaða landi, þessu besta landi heimsins sem við búum í, að betla þurfi og nauða um peninga ár eftir ár fyrir sjúkrastofnanir landsins? Ég spyr mig: Hvernig getur meiri hluti þingsins afgreitt framlög sem vitað er að engan veginn nægja til reksturs þessara stofnana? Við hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum gengist glöð við þeirri ábyrgð og skyldu okkar að standa vörð um heilbrigðismálin. Við leggjum til breytingartillögu á þingskjali 356 þar sem kveðið er á um aukið fé til heilbrigðismála. Yfir þau mál fór Ögmundur Jónasson mjög snöggum orðum hér, svo snöggum að það kom þingsal og þingheimi verulega á óvart. En ég ætla ekki að endurtaka þau orð. Ég ætla hins vegar að mæla fyrir tillögu sem kostar ekki mikið en er til mikilla bóta fyrir fólk norður í landi og þá sérstaklega börn, börn sem eiga svo erfitt að þau geta ekki verið í venjulegu skólakerfi og foreldrar þeirra og fjölskyldur eru að gefast upp. Ég vil nota tækifærið og tala fyrir breytingartillögu vegna frumvarps til fjárlaga. Þessi tillaga er þess efnis að Hlíðarskóla á Akureyri verði veitt 8,7 millj. kr. framlag eins og Gaulverjaskóla, vegna þeirrar meðferðarstarfsemi sem fer fram í Hlíðarskóla. Starfsemin í Hlíðarskóla er fyrirmynd Gaulverjaskóla og það er fínt að fleiri sveitarfélög taka upp þá stefnu að hjálpa þeim sem minnst mega sín og finna fyrir þá úrræði. Í Hlíðarskóla eru 16 pláss fyrir drengi og 8 pláss fyrir stúlkur sem eiga við hegðunar-, aðlögunar- og samskiptaröskun að stríða. Auk þess eru 5 pláss ætluð börnum með geð- og þroskaraskanir í deild sem starfrækt er við skólann. Akureyrarbær hefur staðið straum af þessu úrræði og komið þessu á fót. Skólinn leggur mikla áherslu á meðferðarvinnu og er ávallt lagt af stað með það að markmiði að nemendur hans séu ekki í skólanum nema takmarkaðan tíma og eigi í flestum tilfellum aftur möguleika á námi í sínum heimaskóla. En úrræði sem þessi eru dýr. Þau eru algjörlega sambærileg við úrræði Gaulverjaskóla því eins og ég áður sagði hefur hann sótt í smiðju Hlíðarskóla. Því tel ég nauðsynlegt að Hlíðarskóla verði veitt sama fjárhæð og Gaulverjaskóla vegna meðferðarstarfsemi sinnar. Ég vil jafnframt þakka fyrir alla þá vinnu sem lögð hefur verið í þessi fjárlög. Það er margt gott í þeim. Það er margt slæmt í þeim. Í öll þau ár sem ég man eftir mér þá man ég bara eftir því að fyrri hluta ævi minnar var erfið hagstjórn. Hún var erfið af því að það var svo mikið harðæri. En síðastliðin sex eða sjö ár hefur hagstjórnin verið enn þá erfiðari af því nú er svo mikið góðæri. Það getur verið fyrir almennilegt fólk dálítið erfitt að skilja þetta. Það er bara svoleiðis. Almenningur í þessu landi vill fá úrbætur. Það er ekki hægt að segja, þegar kjarasamningar nálgast, að það sé svo erfið hagstjórn af því við eigum svo mikla peninga að það megi alls ekki skipta þeim. Það er heldur ekki hægt að segja að við höfum það svo andskoti gott af því hagstjórnin sé svo góð. Ég er ekki viss um að fólkinu sem býr í tjaldi niðri í Laugardal líði afskaplega vel í góðærinu. Ég er alls ekki viss um að fjölskyldunum, börnunum, eldra fólkinu og þeim sem búa við kröppust kjör líði svo ofboðslega vel í góðærinu. Nú nálgast sá tími að biðraðirnar fara að lengjast hjá Mæðrastyrksnefnd og við, þetta almennilega fólk sem er svo vel haldið að það getur enn þá fitnað, klórum okkur í höfðinu og spyrjum okkur: Hvernig getur þetta gerst í góðæri Íslands, í sex ára góðæri? Hvernig sem á það er litið, fyrir venjulegt fólk í þessu landi, er vitlaust gefið í þessum spilaleik. Venjulegt fólk hefur ekki færi á því að vinna þennan spilaleik. Þegar þeir sem gefa standa að svindli líka, ef svo má að orði komast, þá er ekki von að vel fari. Ráðdeild og sparsemi eru orð sem oft hefur borið á góma tvo síðastliðna daga. Ríkisstjórnin þarf að sýna það. Ég er sammála þeim enda höfum við í vinstri grænum lagt til að þeir geti bara sópað öllum þeim peningum sem þeir ætla að eyða í NATO, hernaðarmál, varnarmál og guð má vita hvað þeir kalla það, í varnir gegn þessum hættulega, stórhættulega óvini sem enginn veit hver er eða hvaðan kemur, og nota þá til að verjast óvinum sem ráðast að lokum á okkur öll, sjúkdóma, slys og elli. Það er óvinurinn sem stendur fyrir framan fólkið í dag. Sem betur fer hefur Ísland grætt það mikið og eytt það miklum peningum í heilbrigðiskerfið sitt að við stöndum uppi sem sigurvegarar í þeim leik, að eiga besta heilbrigðiskerfi heimsins, heilbrigðiskerfi sem ekki á að einkavæða, heilbrigðiskerfi sem við, venjulegt fólk og venjulegir skattborgarar, erum stolt af að borga okkar skatta til. Við viljum að börnin okkar fái þá þjónustu sem þau þurfa þegar þau veikjast. Við viljum ekki horfa upp á vaxandi ungbarnadauða, dauða hjá litlum börnum vegna botnlangabólgu eða þaðan af auðveldari aðgerða vegna þess að foreldrarnir eigi ekki peninga. Það getur vel verið að þetta þyki flott í Bandaríkjunum en mér finnst það skömm. Ef það vantar krónu þá skal ég glöð borga hana með meiri sköttum til að heilbrigðiskerfið verði á þeirri siglingu sem það er. Þar er fólk sem vinnur af kærleika, áhuga og eljusemi en það er að bugast. Það er að gefast upp. Það er nokkuð sem við á Alþingi verðum að hlusta eftir. Það er vitlaust gefið í þessu spili. Meiri hluti fjárlaganefndar og ríkisstjórnin öll hefur fengið að heyra mörgum sinnum í dag hvað við í stjórnarandstöðunni viljum, að það verði breytt um áherslur og það er von mín að þeir taki tillit til þess. Það þarf að breyta áherslunum.

Frú forseti. Það er nú að koma að lokum þessarar löngu umræðu um fjárlagafrumvarpið, 2. umr. Ég get þó ekki látið hjá líða að koma hér upp og minnast á fáein atriði sem mér þykir mjög miður hvernig hafa verið meðhöndluð í því frumvarpi sem hér liggur frammi og lúta að málefnum landbúnaðarins. Eins og oft hefur verið rætt um að undanförnu úr þessum ræðustól stendur fyrir dyrum mikil tilfærsla á verkefnum í Stjórnarráðinu. Það vekur nokkra furðu að við þá tilfærslu er ekki einasta miðað við það að tvístra stofnunum landbúnaðarins milli ráðuneyta, algjörlega óskyldra ráðuneyta, heldur verða þessar stofnanir sendar í nýja vist með þunga skuldaklafa og margs konar óreiðu í fjármálum en hjá öðrum stofnunum hefur aftur á móti verið greitt úr öllu meira og minna, t.d. í heilbrigðiskerfinu og er vel það sem þar hefur verið gert með fjáraukalögum. Það er hins vegar algjörlega óskiljanlegt að ekki hefur fengist fram að grípa til svipaðra ráðstafana gagnvart t.d. bændaskólunum tveimur og sama má raunar segja um skógræktarverkefnin. Einn helsti vaxtarbroddur íslenskra sveita nú um nokkuð langt skeið hefur verið vaxandi skógrækt bænda og þar hefur ríkisvaldið fylgt eftir mætti þingsályktunartillögu frá 2003 um fjárframlög til þeirra verkefna. Vissulega hefur niðurskurðarhnífurinn stundum verið settur lítillega á þau verkefni, þeir sem þar standa vaktina hafa viljað fá aðeins meira en lagt hefur verið fram, en það kastar þó fyrst tólfunum nú með þessum fjárlögum þar sem framlögin eru svo miklu minni en ráð var fyrir gert. Vissulega getur ný ríkisstjórn borið því við að hún sé ekki bundin af stefnuyfirlýsingum fyrri ríkisstjórnar. Það er samt afskaplega ósanngjarnt að fara að þessu máli með þessum hætti því að eins og hæstv. fjármálaráðherra, sem er menntaður í dýralækningum og vel tengdur inn í íslenskan landbúnað, á að vera fullkunnugt um er það ekki svo í landbúnaði að hægt sé að skera mjög snögglega á eða ákvarða mjög snögglega að hætta framkvæmdum þar eða að minnka þær mjög hratt niður. Í þessu tilviki er um það að ræða að þeir sem eru í forsvari fyrir hin landshlutabundnu skógræktarverkefni hafa í góðri trú samið við ýmsa bændur sem hafa tekið að sér framleiðslu á græðlingum um kaup sem hafa miðast við ákveðnar forsendur. Þau hafa miðast við ákveðin fyrirheit sem ekkert hafði svo sem heyrst um frá núverandi ríkisstjórn að ekki ætti að standa við. Núna eru þessi verkefni öll skorin mjög freklega niður.  Þetta skiptir allt saman máli og það er ákveðið samhengi þarna á milli. Það er nógu slæmt að stofnunum landbúnaðarins skuli tvístrað svona milli ráðuneyta og jafnvel settar sumar undir eftirlits- og verndarráðuneyti umhverfismála - sem alls ekki á að hafa með verkefni að gera sem lúta að framkvæmdum - en þegar þetta er í ofanálag gert með þeim hætti að stofnanirnar eru fjársveltar og fara inn til nýrra verkefna með skuldahala fyrra ráðuneytis þá er eiginlega ástæða til að standa upp og mótmæla því og ég tel rétt að þau mótmæli komi fram hér við fjárlagaumræðuna. Varðandi bændaskólana hefur í rauninni engin viðhlítandi skýring fengist á því hvers vegna þetta ráðslag er viðhaft. Við sem fylgst höfum með skólamálum í landinu um nokkurt skeið höfum mörg undrast það ráðslag sem viðhaft hefur verið í menntamálaráðuneytinu undanfarin ár, að skólarnir eru látnir dragnast með langa skuldahala milli ára og mér er ekki grunlaust um að stundum séu þessir skuldahalar notaðir sem einhvers konar skrúfstykki og stjórntæki af ráðuneytinu. Nú er það svo að hv. fjárlaganefnd hefur að nokkru leyti bætt hér úr en þær úrbætur ná ekki til bændaskólanna. Ég skora á meiri hlutann og menntamálaráðuneyti að gera hér úrbætur á fyrir 3. umr. fjárlaga.

Frú forseti. Það er komið að lokum fjárlagaumræðu við 2. umr. um fjárlög. Umræðan hefur verið bæði ítarleg og efnismikil sem undirstrikar það hversu stóran málaflokk er hér um að ræða, eitt stærsta mál sem Alþingi fjallar um á hverjum tíma, fjárlög ríkisins. 3. umr. er eftir og það er alveg ljóst að enn eru allmargir málaflokkar bæði á vegum gjalda og tekna ríkissjóðs opnir og óafgreiddir fyrir 3. umr. Ég legg áherslu á stöðu heilbrigðisþjónustunnar, elli- og hjúkrunarheimila svo dæmi sé tekið, en það er fjarri því að á þeim hafi verið tekið eins og þörf er á en hefur reyndar verið boðað að verði skoðað á milli 2. og 3. umr. Í lokin vil ég einnig taka undir þau orð sem komu fram í ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar bæði um mikilvægi umræðunnar um fjárlög og einnig hvort taka bæri upp aðra háttu. Ég tel t.d. að efnahagsmálin, tekjuforsendur fjárlaga, grunnforsendur efnahagsþáttarins sem við erum að fjalla um hefðu þurft að fá mikið ítarlegri og sjálfstæða umræðu. Hv. þingmaður reifaði hugmyndir sem ég hef reyndar einnig gert á undanförnum árum, um að það væri sjálfstæð umræða um efnahagsþáttinn, um tekjugrunninn og forsendurnar, og síðan eins og hv. þingmaður kom inn á, um ákveðna málaflokka innan fjárlaga ríkisins þar sem bæði viðkomandi nefndarformenn og ráðherrar væru til staðar og tækju þannig málaflokkinn hvern og einn svona í grunninn afmarkað þó svo að það sé líka hægt að taka heildarumræðu um fjárlögin í lokin. Það er virkileg þörf á því að hér fari fram sérgreind umræða og skoðanaskipti um þessi mál þar sem hægt er að kalla eftir viðbrögðum þeirra sem fara með stjórnvölinn, bæði ráðherra og meiri hlutans en þetta er líka mikilvægt fyrir einstaka þingmenn. Við erum jú fyrst og fremst kjörnir hingað sem þingmenn og störfum eftir sannfæringu okkar og eigum þess vegna rétt á öllum þeim upplýsingum og að fá að hafa skoðanaskipti við alla þá aðila sem hér eru og bera ábyrgð. Ég tek undir þessi sjónarmið og tel að það sé alveg ástæða til þess að þau séu skoðuð mjög gaumgæfilega. Fjárlagaumræðan núna hefur einmitt undirstrikað það hversu mikil þörf er á efnismikilli umræðu um þau og ég tel að allir þeir sem tekið hafa þátt í umræðunni hafi reynt að hafa hana þannig, eftir því sem þeir hafa haft tök á og aðstæður hafa leyft. Frú forseti. Ég vil ítreka þökk fyrir efnismikla umræðu. Okkur greinir á um ýmis pólitísk atriði en skoðanaskiptin og umræðuna viljum við hafa og hún á að fara fram hér á Alþingi og ég tel að hún hafi farið fram með miklum sóma þessa tvo daga.

Virðulegi forseti. Ég vil undir lok þessarar umræðu færa öllum sem að hafa komið kærar þakkir fyrir vinnu við þær tillögur sem hér hafa verið til umræðu í tvo sólarhringa. Á það bæði við um samstarfsmenn mína í fjárlaganefnd og starfsfólk það sem með okkur hefur unnið. Ég vil einnig þakka þau orð sem fallið hafa í garð fjárlaganefndar fyrir þá vinnu sem þar hefur verið innt af hendi. Það skal upplýst hér að sú vinna er kannski ekki ýkja ný fyrir marga sem þar eru innan veggja. Viðfangsefnið er hins vegar nýtt og það verklag sem þar hefur verið viðhaft er nýtt fyrir flestum eins og komið hefur fram. Það er mikill vilji til þess að ná fram breytingum á því verklagi sem þar er viðhaft og hefur verið margítrekað, ekki síst af formanni, hv. þm. Gunnari Svavarssyni, sem leitt hefur þessa vinnu af miklum skörungsskap og af mikilli lipurð. Það ber að þakka og flyt ég honum kveðjur nefndarmanna fyrir það verk. Eins og rækilega hefur verið undirstrikað er einnig vilji til að breyta hefðinni í umræðum um fjárlögin. Hv. þm. Jón Bjarnason tók nú síðast undir þau orð sem komu fram í ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar áðan þar sem varpað var fram hugmynd að breyttu fyrirkomulagi umræðunnar og lýsi ég yfir fullum stuðningi við þá hugmynd sem þar var sett fram. Fyrir hönd okkar í nefndinni vil ég ítreka þær þakkir sem menn hafa fært fram hér. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta þar sem ég sé að hv. formaður fjárlaganefndar, Gunnar Svavarsson, er genginn í salinn. Vil ég að lokum þakka gott samstarf og skemmtilega umræðu síðustu tvo daga þó að ýmsu hefði sjálfsagt mátt bæta við. En ég læt þessu lokið að sinni og hlakka til að takast á við nýtt verklag, ný vinnubrögð, með ágætum þingmönnum á komandi ári.

Frú forseti. Ég vil hér líkt og varaformaður nefndarinnar, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, þakka öllum sem tóku þátt í þessari umræðu, stjórnarandstöðu jafnt sem stjórnarmeirihluta. Margt hefur verið sagt á umliðnum dögum. Við vorum hér 14 klukkutíma í gær og höfum verið eina 8 til 9 klukkutíma í dag að fjalla um þessi mál. Margar góðar ábendingar hafa komið fram, margt hefur verið skrafað og margt hefur verið farið yfir, hver á sínum forsendum. Ég vil einungis segja tvennt í lokin. Það er auðvitað þannig að við í stjórnmálaflokkunum höfum ólíkar skoðanir á mörgum hlutum og það er okkar að bera það fram hér á Alþingi, það höfum við vissulega gert á umliðnum dögum. Hitt atriðið tengist því sem við höfum minnst hér á, ekki bara ég heldur aðrir hv. þingmenn, og lýtur að verklagi við fjárlagagerðina, aðkomu fjárlaganefndar og aðkomu Alþingis og um leið að því hlutverki fjárlaganefndar sem varðar eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Ég vil nota tækifærið og þakka góðan hljómgrunn við skilaboðum hv. þingmanna í fjárlaganefnd og ekki síður öðrum sem vilja styðja við bakið á þeim breytingum. Ég ítreka að þrátt fyrir að við í fjárlaganefnd séum svolítið gagnrýnin á eigin vinnubrögð hefur nefndin og allar aðrar fagnefndir sem komið hafa að málum unnið með faglegum hætti og hafa allir lagt sig fram í hvívetna. Ég vil einnig nota tækifærið og þakka starfsfólki Alþingis, sérstaklega starfsfólki nefndasviðs og fjárlaganefndar, sem hefur lagt á sig gríðarlega mikið erfiði síðustu daga og vikur, á það heiður skilinn fyrir sitt framlag. Einnig vil ég þakka öllum þeim sem sótt hafa fundi fjárlaganefndar, þeir skipta hundruðum, frá ráðuneytum, fjölmörgum félagasamtökum, - einstaklingar, sveitarfélög og fólk frá ýmsum stöðum þar sem menn bera fram erindi sín. Ég vona að við getum gert gott fjárlagafrumvarp enn betra hér á milli umræðna. Ég heiti því að leggja mig fram í hvívetna líkt og við höfum öll gert í þessari vinnu umliðna daga og vikur.