Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þegar ég lauk máli mínu í gær var ég að ræða þá óvissu sem fylgir loðnuveiðunum og ákvæði þess samnings sem gildir um þær veiðar milli Íslands, Noregs og Grænlands. Ákvæði þessa samnings og sú reynsla sem af honum hefur fengist er að sjálfsögðu hluti af mati af þessu máli. Evrópubandalagið er að framselja okkur réttindi sem það hefur keypt af Grænlendingum og verður að sjálfsögðu að meta það hvers virði þessi réttindi eru bæði í ljósi reynslunnar og líka að því er varðar framtíðina sem er mjög erfitt að leggja mat á. En verðmæti þessara réttinda helgast að verulegu leyti af því hvernig ástand loðnustofnsins kemur til með að verða og hvar hann verður veiðanlegur. Það er rétt að taka fram að á þeirri vertíð sem nú er hafin hafa samningsþjóðir okkar veitt utan lögsögu Íslands og hygg ég að það sé rétt að Norðmenn hafi veitt um 67 þús. lestir og Færeyingar veitt um 19 þús. lestir. Það voru bærilegar veiðar í örstuttan tíma á þessu svæði. En eins og vitað er hafa Norðmenn mjög öflugan flota sem þeir senda til þessara veiða og þeim tókst að ná þarna nokkru magni, en síðan var það ekki söguna meir. Og því miður hafa veiðar Íslendinga gengið mjög erfiðlega. Þrátt fyrir það er nokkur bjartsýni um að þetta muni allt breytast þegar loðnan kemur upp að landinu. Og við skulum vona að svo verði því ekki veitir af í okkar þjóðarbúskap. En það er eins og fyrri daginn að um það er mjög mikil óvissa og við vitum í raun aldrei fyrr en upp er staðið hvernig þessar veiðar fara. Það eru þessar staðreyndir sem gera það að sjálfsögðu mjög erfitt að leggja mat á virði þessara réttinda fyrir Ísland. Ég held að það sé hins vegar ekki hægt að draga í efa að á sl. ári hefðu þau ekki komið að gagni fyrir okkur og í reynd ekki á allra síðustu árum og mjög ólíklegt að það verði gagn að þeim á því ári sem nú er nýlega gengið í garð. Aftur á móti, eins og ég sagði hér í gær, látum við af hendi örugg fiskveiðiréttindi eins og best verður séð og er engin ástæða til að draga í efa að það muni breytast í náinni framtíð af þeirri einföldu ástæðu að karfinn er mjög langlífur fiskur en loðnan sveiflukenndur stofn. Þetta eru atriði sem að mínu mati er ekki hægt að deila um og hljóta að koma til mats þegar þessi samningur er metin af okkur. Jafnframt hljóta þessi atriði að verða til umræðu við hugsanlegar viðræður í framtíðinni hvort sem það varðar endurmat á samningi innan ársins eða hugsanlega framlengingu hans síðar meir. Ég hafði áður farið yfir verðhlutföll í þessu samhengi. Það hefur verið ríkt í málflutningi þeirra sem hafa mælt fyrir þessum samningi að vilja leggja á það megináherslu að nota þann verðsamanburð sem hefur verið hafður til hliðsjónar að því er varðar innbyrðis hlutföll í kvótakerfinu og vitna til laga í því sambandi. Það er alveg rétt að í 10. gr. laga um stjórn fiskveiða segir, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að veiða umframúthlutað aflamark af tiltekinni botnfisktegund, allt að 5% af heidarverðmæti botnfiskaflamarks, enda skerðist aflamark annarra botnfisktegunda hlutfallslega miðað við verðmæti samkvæmt ákvörðun ráðuneytis í upphafi árs.`` Það sem hefur verið miðað við frá upphafi í þessu sambandi hefur verið verðlag á innanlandsmarkaði samkvæmt útreikningum Þjóðhagsstofnunar þó þar hafi orðið frávik, t.d. á árinu 1990 þegar þótti ástæða til að breyta því. Það var hins vegar ekki gert síðast þegar þessi stuðull var reiknaður 0,41 og ég held að það fari ekkert á milli mála að um þá lækkun sem varð þar á karfa og þessu hlutfalli má deila. Það er mjög auðvelt að halda því fram að þar hafi raskast nokkuð innbyrðis hlutföll í kerfinu. Það hefði að sjálfsögðu allt eins verið hægt að nýta stuðla samkvæmt heildarverðmæti í þessu sambandi. Aðalatriðið er að þetta raskist ekki innbyrðis frá ári til árs. Ef það hefði verið gert á undanförnum árum hefði það ekki skipt neinu meginmáli að því er varðar þessi innbyrðis hlutföll. En það er nauðsynlegt að nota þar sömu stuðla frá ári til árs og ekki að hringla með það fram og til baka. Á það get ég alveg fallist. Ég minni á það að alveg frá því árið 1987 hafa þessi hlutföll miðað við innanlandsmarkað verið nokkurn veginn 1 á móti 0,5, nokkru yfir 0,5, og milli áranna 1989 og 1990 lækkaði þetta úr 0,51 í 0,43 og þótti ástæða til þess að þar yrði ekki breyting því það var ekki í samræmi við það sem gengur og gerist í skiptum á veiðiheimildum á markaði. Þá var ákveðið að það skyldi vera sambærilegt áfram eða 0,5. En síðan lækkar þetta í 0,41. En ég hefði talið ástæðu til að það hefði verið það sama áfram. Ef hins vegar hefði frá upphafi verið miðað við heildarverðmæti er það í kringum 1 á móti 0,7 allan tímann, en fer að vísu árin 1989 og 1988 og 1990 upp í rúmlega og tæplega 0,8. Það er hins vegar alveg út í hött að mínu mati að þessir stuðlar, sem hafa verið notaðir af sjútvrh. að því er varðar innbyrðis skiptingu í kvótakerfinu, séu lagðir út á þann veg að þar sé um það mat á verðmætum okkar afla sem gildir í samningum við erlenda aðila að ræða. Ætli nokkrum dytti í hug að halda því fram að það ætti að nota flutningstaxta milli Reykjavíkur og Vestfjarða í samningum um flutninga milli Íslands og Evrópu? Þó þessi taxti hafi verið notaður innbyrðis í kvótakerfinu endurspeglar hann ekki þjóðhagslegt mat þessara veiðiheimilda. Og ég get ekki fallist á að hann fái slíkt vægi eins og virðist hafa verið í þessum samningi og í áliti meiri hluta sjútvn. Ég tel það ekki þjóna íslenskum hagsmunum að gefa þessu verðmætamati slíkt vægi. Og ég tel jafnframt að mat Evrópubandalagsins á hugsanlegum loðnuveiðiheimildum sé ekki til að taka mikið mark á einfaldlega af þeirri ástæðu að Efnahagsbandalagið hefur ekki veitt loðnu og eina loðnan sem þeir hugsanlega geta lagt mat á eru þau loðnuréttindi sem þeir hafa keypt af Grænlendingum. Það er e.t.v. eðlilegt að það sé nokkuð hátt mat á því því sannleikurinn er sá að Evrópubandalagið hefur borgað fyrir fyrir veiðiheimildir þær sem þeir fá frá Grænlendingum langt umfram það sem raunverulegt verðmæti þeirra er miðað við reynslu. Þetta er vitað mál. Það er hins vegar okkur algerlega óviðkomandi hvað Evrópubandalagið hefur greitt til Grænlendinga í þessu sambandi og er alveg óskylt þessu máli, enda hef ég í sjálfu sér ekki heyrt neinn blanda því inn í þetta. Að því er varðar önnur atriði þess sem nú er verið að leita eftir staðfestingu að af hálfu ríkisstjórnarinnar og biðja Alþingi að staðfesta, þá eru mörg atriði þess rammasamnings sem hér hefur verið gerður fullnægjandi að mínu mati. Ég tel t.d. að atriði að því er varðar eftirlit séu á margan hátt viðsættanleg og við verðum að láta á það reyna hvernig það kemur út. Ég held að það geti allir verið sammála um það, eins og við tökum fram í okkar áliti og líka kemur fram hjá minni hlutanum, að það eru heldur mörg skip sem þarna fá heimildir. Það er ótrúlegt að menn ætli sér að 18 skip stundi þessar veiðar. Þó að ég eigi ekki von á að það verði nýtt gæti svo farið. Það er líka bagalegt að það skuli vera þó þetta mörg, fimm, samtímis. En það er eins og gengur og gerist í samningum að það verður ekki á allt kosið og ég ætla ekki að fara að gera úr þessu atriði eitthvert stórmál þó ég búist við að allir geti verið sammála um að hér sé um of mörg skip að ræða. Að því er varðar eftirlitið er hér um samkomulag að ræða sem gerir ráð fyrir mjög mörgum löndunarhöfnum. Það er í sjálfu sér í samræmi við þennan fjölda skipa, en jafnframt er bagalegt að þær þurfi að vera svo margar og mun torvelda eitthvað eftirlit þó ég sé á engan hátt að halda því fram að það sé óyfirstíganlegt. Við segjum í okkar áliti að það þurfi að ganga vel frá verkaskiptingu milli Landhelgisgæslunnar og veiðieftirlitsmanna. Ég ætla ekki á þessu stigi að taka afstöðu til þess hvernig á að skipuleggja veiðieftirlitið. Það vill þannig til að hæstv. sjútvrh. er jafnframt dómsmrh. þannig að ég á ekki von á að það sé neinum erfiðleikum bundið að finna það skipulag þar á sem hentar best okkar hagsmunum. Þar þarf að koma til gott samstarf Landhelgisgæslunnar og veiðieftirlitsins. Þótt það komi vissulega til greina að Landhelgisgæslan annist þetta að öllu leyti ætla ég ekki að setja fram þá skoðun mína hér persónulega. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það þarf að nýta þá sérþekkingu sem er fyrir hendi í veiðieftirlitinu og það þarf líka að nýta þá sérþekkingu sem er fyrir hendi hjá Landhelgisgæslunni. Og það er mjög mikilvægt að samstarf þessara aðila sé sem best. Það hefur því miður borið við að það hafi orðið einstaka sinnum lítils háttar árekstrar þar á milli. Ég lít svo á að það sé gott tækifæri til þess nú, þegar hæstv. sjútvrh. er jafnframt dómsrh., að reyna að bæta það eftir því sem kostur er. Ég reyndi það líka þann stutta tíma sem ég var jafnframt sjútvrh. og dómsmrh., en tel að þar megi betur gera eins og alltaf er. --- En á þetta bendum við. Ég vil ekki taka jafndjúpt í árinni að því er varðar þetta atriði og meiri hlutinn, að þetta beri að öllu leyti að vera í höndum Landhelgisgæslunnar. Það er byggt á samtali við fulltrúa frá Landhelgisgæslunni, en það vannst ekki tími til að ræða það við yfirmenn veiðieftirlitsins sem nú er í höndum Fiskistofu þannig að ég vil á þessu stigi ekki hafa uppi fullyrðingar um það. Það kom jafnframt fram að það væri mikilvægt að nýta það kerfi sem nú er að ryðja sér til rúms og ég hygg að svo sé líka innan Efnahagsbandalagsins, þ.e. kerfi sem hægt er að nýta til að fylgjast nákvæmlega með ferðum allra skipa á miðum. Þessi fullkomnu staðsetningartæki hljóta að ryðja sér til rúms um alla Evrópu að því er varðar eftirlit með fiskveiðum. Það er stefna Evrópubandalagsins að nýta slíka staðsetningartækni í sambandi við eftirlit því að satt best að segja hefur það verið í molum og þeir lítið ráðið við að hafa gott eftirlit með þeim stóra flota sem er að berja á evrópskum miðum. Þetta er atriði sem sjálfsagt er að benda á og enginn ágreiningur er um í áliti því sem kemur fram bæði af hálfu meiri hluta og minni hluta sjútvn. Síðan er hér ákvæði um viðræður þar sem segir að það sé gert ráð fyrir að tafarlaust sé brugðist við til að koma á jafnvægi vegna ófyrirsjáanlegra líffræðilegra ástæðna. Það er vissulega eitthvað teygjanlegt hvað eru líffræðilegar ástæður en ég lít svo á að öll hegðan loðnunnar sé líffræðilegar ástæður og því beri að líta þannig á að ef hegðan hennar er með þeim hætti að það minnki gildi á nýtingu úr þessum stofni, þá hljóti íslenskir aðilar að fara fram á viðræður. Ef svo fer að þessi samningur verði staðfestur af Alþingi, sem ég tel að eigi ekki að gera, vænti ég þess að það verði farið fram á viðræður vegna líffræðilegra ástæðna sem upp kunna að koma og ég tel að megi óttast að verulegu leyti. Þótt ég sé á engan hátt ánægður með þessi ákvæði og telji þau ófullnægjandi og tryggi ekki að það jafnvægi náist sem er viðunandi, þá ber að sjálfsögðu að fara fram á slíkar viðræður og halda þar fram rétti Íslands af fullum krafti því að það verður ekki við unað fyrr en kemst á jafnvægi í sambandi við þessar veiðar. Það hefur ávallt verið okkar stefna og hlýtur að verða það til frambúðar. Þá vil ég jafnframt koma að því að það eru ekki ákvæði í þessum samningi að Ísland geti látið EB í té hugsanlegar veiðiheimildir sem við gætum samið um í lögsögu annarra ríkja. Nú er það svo að við höfum engar slíkar veiðiheimildir á hendi í dag, en ég minni á að við höfum samning um fiskveiðisamstarf við Færeyinga og reyndar líka við Norðmenn og þess vegna er ekki ólíklegt að það gæti hugsast hægt væri að skipta á veiðiheimildum í Barentshafi við Norðmenn og þeir fengju loðnu á móti og það væri jafnframt hægt að semja þannig við Færeyinga að við fengjum einhverjar veiðiheimildir í þeirra lögsögu. Það er staðreynd að floti EB er bæði inni í norsku lögsögunni og þeirri færeysku og að mínu mati hefði átt að láta á það reyna hvort við gætum losnað við að fá þessa togara inn í okkar landhelgi en reynt að skipta út við aðrar þjóðir. Um þetta höfum við talað í stjórnarandstöðunni fyrir daufum eyrum mjög lengi og hæstv. utanrrh. annaðhvort ekki svarað því eða gert heldur lítið úr því. En ég fagna því að hv. þm. Björn Bjarnason, formaður utanrmn. og frsm. meiri hluta, hefur tekið undir þessi sjónarmið og ég vænti þess að þeim verði haldið til skila í framhaldi málsins. Það er út af fyrir sig rétt að það er ekkert sem bannar slíka niðurstöðu á milli aðila í samningnum og þótt það sé ekki tekið fram með jákvæðum hætti, sem ég teldi eðlilegt, útilokar þessi samningur ekki slíka niðurstöðu. Að þessu sögðu er það okkar niðurstaða að það beri að hafna þessum samningi. Því hefur verið haldið fram að ef það væri gert væri samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði settur í verulega hættu. Ég ætla ekki að leggja endanlegt mat á það. Það hefur ávallt verið ljóst í þessum samningum eins og öllum öðrum að það þarf að taka áhættu og ef einhvers staðar á að taka áhættu, þá er það í þessu máli því að hér er um óréttmætar kröfur að ræða á okkur. Þótt þessum samningi væri hafnað er ég ekki farinn að sjá það að Evrópubandalagið mundi beita því að útiloka okkur frá hinu Evrópska efnahagssvæði. Það yrði að sjálfsögðu að reyna á pólitískt samkomulag um það einn ganginn enn. Miðað við þau ummæli sem hafa verið höfð í gegnum tíðina tel ég að það sé út í hött að ganga út frá því sem vísu að það mundi leiða til þess að sá samningur tæki ekki gildi. Það er eðlilegt að þessi samningur sé lagður fyrir Alþingi og hann metinn og ef það er mat Alþingis að í honum sé ekki jafnræði er ekkert athugavert við það þó að utanrrh. landsins sé sendur með þau skilaboð til nýrra samninga. Það er ekki komin niðurstaða um Evrópskt efnahagssvæði og ég tel ekkert athugavert við það þótt utanrrh. landsins þurfi að fara með þetta mál á ný samkvæmt því mati sem hér hefur verið lagt á málið. Þetta samkomulag er undirritað með fyrirvara um samþykki Alþingis og ég tel það vera svo augljóst að það er ekki jafnræði í þessum samningi að það beri að hafna því. Í ljósi þessa alls getur minni hluti sjútvn. ekki mælt með samþykki hans og leggur til að hann verði felldur. Ég vil í því sambandi vísa til þess sem ég hef sagt. Hér er ekki um jafngildar veiðiheimildir að ræða, alveg sama hvernig það er metið, hvort sem það er metið út frá verðmæti eða leigu á innlendum markaði að því er varðar aflaréttindi, og ég tel mig hafa sýnt fram á það með fullgildum rökum. Það er jafnframt alveg ljóst að hér er um ójafnræði að ræða að því er varðar öryggi í veiðunum. Við látum af hendi öruggar veiðiheimildir en fáum í staðinn veiðiheimildir sem ekki er hægt að reiða sig á með sama hætti og að því er varðar karfann. Ég vil jafnframt ítreka þær athugasemdir sem ég hef lýst hér að því er varðar önnur atriði þessa samnings. Undir nál. minni hluta sjútvn. rita sá sem hér talar, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, Stefán Guðmundsson og Jóhann Ársælsson. Fulltrúi Samtaka um Kvennalista hv. þm. Anna Ólafsdóttir sat fundi sjútvn. sem áheyrnarfulltrúi og hún er jafnframt sammála þessu áliti. Það er alveg ljóst að stjórnarandstaðan á Alþingi stendur sameinuð um þetta álit og leggur til að þessum samningi verði hafnað og viðræður verði teknar upp að nýju í ljósi þess um þetta mál.

Herra forseti. Ég get verið sammála mörgu af því sem fram kom í ræðu síðasta hv. þm. þótt ég sé ósammála þeirri niðurstöðu hans að hafna beri þeim samningum sem hér liggja fyrir. Ég vil aðeins spyrja hv. þm. vegna þeirrar niðurstöðu sem kemur fram í áliti minni hluta utanrmn. þar sem gefið er til kynna að það hafi komið til greina á sínum tíma að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir við Evrópubandalagið á þeirri forsendu að um væri að ræða kolmunna í slíkum samningum. Ég get ekki lesið álit minni hluta utanrmn. með öðrum hætti en þeim að þar sé gefið til kynna að það hafi einhvern tímann staðið til að semja um skipti á gagnkvæmum veiðiheimildum varðandi kolmunna. En í ágætri grein sem hv. síðasti ræðumaður ritaði í DV 20. júní 1991 ræðir hann um nauðsyn þess að samið sé við Evrópubandalagið um samvinnu á vísindasviðinu, að semja um skiptingu sameiginlegra stofna. Þar á hann einkum við kolmunna eftir að Grænland gekk úr Evrópubandalaginu. Og síðan segir: ,,Þá hefur sá möguleiki verið ræddur hvort skipta megi á jafngildum veiðiheimildum ef gagnkvæmur áhugi og hagur væri fyrir hendi.`` Ég get ekki skilið þetta á annan veg en þann að hann líti þannig á að það þurfi að skipta sameiginlegum stofnum eins og kolmunna, og áform eru uppi um það samkvæmt þessum samningum, og síðan þurfi að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir. ,,Jafngildar`` stendur og það er það sem hv. ræðumaður setur fyrir sig í andstöðu sinni við þá samninga sem nú liggja fyrir að ekki sé um jafngildar veiðiheimildir að ræða. Það er mjög umdeilanlegt atriði eins og fram hefur komið. En ég sé ekki annað en að í þeim samningum sem fyrir liggja sé í einu og öllu farið að því sem hv. ræðumaður lagði til að gert yrði í grein sinni í DV 20. júní 1991.

Virðulegur forseti. Ég skal ítreka það og ég get líka vitnað til þess hv. þm. til upplýsingar að ég fjallaði um þetta mál í ræðu sem ég flutti hjá Landssambandi íslenskra útvegsmanna nóvember 1989, en ég ætla ekki að fara að endurtaka það hér. Þar er í fyrsta lagi fjallað um nauðsyn þess að semja um sameiginlega stofna. Kolmunninn er sameiginlegur stofn Íslands og Evrópubandalagsins. Þar mundu koma til gagnkvæm réttindi úr þeim stofni. En þegar við stunduðum kolmunnaveiðar síðast þurftum við að hætta þeim vegna þess að við höfðum ekki rétt til að fylgja kolmunnanum inn í bresku lögsöguna. Það var fiskiskipið Eldborg sem þurfti að hætta þeim veiðum sem trúlega hefðu getað haldið áfram á þeim tíma ef samningar hefðu verið um málið eins og eru t.d. milli Efnahagsbandalagsins og Færeyinga. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þm. að ég hef gert ráð fyrir því að þar að auki þyrfti að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir sem væru báðum aðilum hagstæðar. Ég hef hins vegar haft þá trú að það væri mjög erfitt að finna leið til að koma á gagnkvæmum veiðiheimildum sem yrðu hagstæðar báðum aðilum, enda hefur það komið í ljós. Og það er mín niðurstaða þótt hv. þm. sé því ekki sammála að hér sé ekki um neitt jafnræði að ræða og að hér sé ekki um jafngildar veiðiheimildir að ræða og því vil ég hafna þessu. En það er rétt hjá honum að það má ekki líta með sama hætti á kolmunnan því að þar er um sameiginlegan stofn að ræða og það ber að sjálfsögðu að staðfesta.

Herra forseti. Ég þakka þetta svar. Það staðfestir þá skoðun mína, sem ég setti fram í ræðu minni í gær um þetta mál, að það sé ekki rökrétt að álykta sem svo, eins og gert er af minni hluta utanrmn., að kolmunninn gæti uppfyllt þær kröfur sem menn gera þegar rætt er um gagnkvæmar veiðiheimildir. Það hefur aldrei verið litið þannig á. Það hefur verið litið á kolmunnan sem sameiginlegan stofn sem um þyrfti að semja sérstaklega og skipta á milli okkar og Evrópubandalagsins. Með þeim rammasamningi sem hér liggur fyrir er gert ráð fyrir að það verði gert. Þar með er það mál úr sögunni og vonandi nást samningar um skiptingu á þeim stofni. Hitt er annað mál að það þarf einnig að semja um gagnkvæmar veiðiheimidir. Það hefur legið fyrir, eins og fram kom hjá hv. ræðumanni, og um það er ágreiningurinn nú hvort þetta séu jafngildar veiðiheimildir eða ekki. Um það getum við deilt og mismunandi hugmyndir eru uppi um það efni. En mér finnst að menn geri í þeim umræðum ákaflega lítið úr þeim þætti sem vikið var að í ræðu hv. ræðumanns varðandi eftirlitið og hinar ströngu kröfur sem við gerum til skipa Evrópubandalagsins og menn hafi ekki reiknað inn í það dæmi allt saman líkurnar á því að menn muni sækjast eftir því að koma hingað á þessum forsendum og leitast eftir því að veiða þennan karfa. Mér finnst að útreikningar á því og mat á því liggi alls ekki fyrir og hafi ekki verið nægilega reifað, hvorki af hv. síðasta ræðumanni eða öðrum sem gagnrýna þessa samningagerð á þeim grundvelli að ekki sé um jafngildar heimildir að ræða.

Virðulegur forseti. Ég hef litið svo á að Evrópubandalaginu muni reynast kleift að veiða þennan karfa þrátt fyrir eftirlit. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það beri að nýta öll ákvæði eftirlitsins til aðhalds, þar með talið að senda skip þess á önnur veiðisvæði ef einhver meðafli er með karfanum, t.d. eins og þorskur. Ég viðurkenni fúslega að það er mikilvægt ákvæði og ber að nota það til hins ýtrasta. En hins vegar háttar þannig til að karfinn er djúpsjávarfiskur og það er yfirleitt ekki mikið um að þorskur komi með í vörpuna vegna þess að hann er veiddur á slíku dýpi og á annarri slóð. Það er hægt að veið karfann án þess að mikill meðafli sér þar með. Og miðað við þá reynslu sem er þar tel ég að ströng eftirlitsskilyrði muni ekki standa í vegi fyrir því að þessi afli náist. Það er mitt mat. Ég get ekki lagt neitt annað mat á það, hv. þm., og tel að það muni á engan hátt geta komið í veg fyrir að Evrópubandalagið nái þessum afla og því miður séu litlar og nánast engar líkur til að þarna verði um eitthvert jafnræði að ræða.

Virðulegur forseti. Það hefur komið fram við fyrstu umræðu og einnig í þessari umræðu að hv. þm. Halldór Ásgrímsson telur það ljóð á ráði þessa samnings að ekki sé gert ráð fyrir því í honum að Íslendingar geti látið EB í té heimildir sem við kynnum að afla okkur í lögsögu annarra ríkja. Ég get tekið undir þetta sjónarmið og gerði það raunar á sameiginlegum fundi sjútvn. og utanrmn. skömmu fyrir jól. En með tilliti til þess að viðræður við EB hófust í tíð fyrrv. ríkisstjórnar væri fróðlegt að fá það upplýst, þó ekki væri nema af sögulegum ástæðum, hvort þetta atriði hafi þá verið ámálgað af hálfu fyrrv. sjútvrh. eða þess ráðuneytis sem hann stýrði þá.

Virðulegur forseti. Það er nauðsynlegt að hv. þm. Össur Skarphéðinsson geri sér grein fyrir því að þetta mál var ekki komið á það stig að hafnar væru formlegar samningaviðræður um málið. Það hafði átt sér stað einn fundur í Reykjavík þar sem var um óformlegan fund að ræða milli aðila til að kanna möguleika á því hvort það væru aðstæður til þess að einn af framkvæmdastjórum Evrópubandalagsins, Manuel Marin, sem utanrrh. hefur upplýst þingheim um að er spánskur, gæti komið hingað eða hvort það væru einhverjir möguleikar á því að hann kæmi hingað. Niðurstaðan varð sú að af því varð ekki. Þar af leiðandi var þetta mál ekki tekið upp. Ég vil hins vegar upplýsa hv. þm. um að þegar Lúxemborgarfundinum lauk vorið 1991 tók ég þetta mál strax upp, m.a. við hæstv. utanrrh. í samtalsþætti sem við áttum saman á Stöð 2. Þá var hins vegar allt annað uppi, hv. þm., eins og hv. þm. man og má í því sambandi rifja upp mat þingmannsins á þeirri niðurstöðu í umræðum á Alþingi þegar langhalinn var uppi á borðinu og þingmaðurinn gat vart ráðið við gleði sína því hann taldi þá, það var hans mat þá, að við hefðum fengið eitthvað fyrir ekkert. Það var sem sagt mat Alþfl. á þeim samningi að þá hefðum við fengið eitthvað, loðnuna, og hefðum í reynd ekki látið neitt í staðinn sem var að sjálfsögðu rangt mat því langhalinn er þrátt fyrir allt nokkurs virði.

Virðulegi forseti. Eftir því sem tíminn líður kemur betur í ljós hversu rétt við, sem myndum minni hluta sjútvn. og utanrmn., höfum fyrir okkur er við höldum því fram að ekki sé um gagnkvæmni í veiðiheimildum að ræða í þessum samningi. Það kemur jafnvel stundum upp sú staða að maður hefur ekki við því að trúa. Það hefur vissulega lengi verið ljóst að pappírsloðnan sem okkur er ætluð samkvæmt þessum samningi og karfinn sem við látum í staðinn, þessi veiðanlegi karfi, eru ekki jafngildar veiðiheimildir. En þið ykkar sem hafið horft á kvöldfréttir á annarri sjónvarpsstöðinni í gær hafið væntanlega heyrt eins og ég að forsvarsmaður LÍÚ á þessu sviði heldur því blákalt fram að verðmæti loðnunnar sé ekki nema þriðjungur verðmætis karfans sem við látum í staðinn. Það staðfestir ekki einasta viðvörunarorð okkar, sem höfum varað við þeim skrípaleik sem hér virðist vera settur upp, heldur hlýtur það líka að vekja spurningar um það hve lengi LÍÚ getur staðið í því að mæla slíkum óskapnaði bót. Ég veit að þeirra aðstaða er vissulega hvorki auðveld né komin til af góðu. Hjá öllum hagsmunaaðilum í sjávarútvegi og fiskvinnslu hefur verið mikið átakamál afstaðan til Evrópsks efnahagssvæðis og þar á bæ víla menn ekki fyrir sér að tengja samninginn um Evrópskt efnahagssvæði þeim samningi sem við erum hér að ræða þótt allir hafi gætt þess að formlega séð væri þar ekki um nokkra tengingu að ræða. Þetta er einfaldlega staðreynd og þar af leiðandi, þegar áður hefur verið mjótt á mununum hjá þessum aðilum um hvort stuðningur við Evrópskt efnahagssvæði hefur verið í raun eða ekki, þá hljóta að vakna spurningar. Ég vitna í nokkur þau atriði sem fram hafa komið hjá forsvarsmönnum útgerðar og fiskvinnslu á fundum með sjútvn. og utanrmn., a.m.k. með sjútvn. Þar hefur í fyrsta lagi komið fram að til þess samnings hafði á þeim tíma sem við hittum forsvarsmenn LÍÚ ekki verið tekin formlega afstaða. Hins vegar hafði honum ekki verið mótmælt og við vitum að þarna eru menn í mjög erfiðri stöðu að reyna að vinna við mjög þröngar aðstæður og það er fátt um svör þegar spurt er um hvort þessi samningur, eins og hann lítur nú út af hálfu Íslendinga og Evrópubandalagsins, standi sem slíkur. Ég vil líka benda á að í ályktun sem ég hef áður vitnað til frá Sambandi fiskvinnslustöðva í haust kemur fram að það er ekki talið ásættanlegt að semja um neinar veiðiheimildir innan íslenskrar lögsögu, ekki um neinar veiðiheimildir, og hjá Fiskifélaginu er staðan sú að þar var mjög naumlega, með 17 atkvæðum gegn 15, samþykkt að mæla með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu. Þar er ég að tala um þann samning, aðildina að Evrópska efnahagssvæðinu með öllum tollaívilnunum sem vissulega er óumdeilanlega langskástur hluti þessa samnings, ekki sá hagnaður sem gert hefur verið ráð fyrir, en samt sem áður sá mesti ávinningur sem fortakslaust fæst með þessum samningi. Nú erum við hér að ræða þennan fiskveiðisamning og er vissulega hryggilegt að sá texti sem við okkur blasir skuli vera til umfjöllunar sem sjálfstæður óháður samningur því hann er gjörsamlega óviðunandi og það er líka hryggilegt að við skulum hafa látið teyma okkur svona langt. Ég hef ákveðnar áhyggjur af samningsstöðu okkar Íslendinga sem eigum nú að fara að standa í árlegu samningabrölti við Evrópubandalagið. Fulltrúar Evrópubandalagsins hafa sýnt okkur hörku og óbilgirni í þessum samningum og af þeim sökum og þeim sökum einum stöndum við nú uppi með þennan ótrúlega vonda samning. Ég kenni ekki samningamönnum okkar um, þeim var ætlað hið ómögulega, að koma saman góðum samningi við Evrópubandalagið sem fjallaði um það sem Evrópubandalagsþjóðirnar ágirnast mest af því sem við höfum fram að færa, fiskinn innan fiskveiðilögsögu okkar. Kostirnir af hálfu Evrópubandalagsins eru skýrir. Engar tollaívilnanir nema á móti veiðiheimildum. Það er útlátalaust af hálfu Evrópubandalagsins að semja um gagnkvæmar veiðiheimildir ef gagnkvæmnin felst í því að láta okkur fá fisk sem þeir hvort eð er ætla ekki að veiða og hefur raunar ekki gengið að ná. Þennan fisk megum við veiða innan okkar eigin lögsögu þar sem við hefðum hvort sem er mátt veiða hann. Og ef hann fæst --- ég segi ef hann fæst --- er verðmæti hans 2 / 3 hlutum minna en af er látið. Fyrr má nú vera gagnkvæmnin. Þessu er samningamönnum okkar í þokkabót gert að hespa af hvað sem það kostar og við höfum nú lesið verðmiðann. Ég held að það sé rétt að virða fyrir sér það sem fram kemur í nál. minni hluta hv. utanrmn. varðandi þetta á bls. 2 þar sem rifjuð er upp afstaða Evrópubandalagins, en þar segir, með leyfi forseta: ,, . . . tvíhliða samningar um fiskveiðar milli Efnahagsbandalags Evrópu og Svíþjóðar, Efnahagsbandalags Evrópu og Noregs og Efnahagsbandalags Evrópu og Íslands, séu hluti af heildarniðurstöðu samningaviðræðnanna og grundvallarþáttur í samþykki þess á EES-samningnum, enda þótt þessir samningar séu aðgreindir lagalegir gerningar. Bandalagið áskilur sér rétt til að fresta gerð EES-samningsins uns hlutaðeigandi EFTA-ríki hafa tilkynnt bandalaginu um fullgildingu ofantalinna tvíhliða samninga. Bandalagið áskilur sér enn fremur rétt til að taka afstöðu gagnvart afleiðingunum séu samningar þessir ekki fullgiltir.`` Það kemur fram í þessu nál. að okkur ber að sjálfsögðu að harma að ríkisstjórn Íslands hefur ekki í yfirlýsingu með EES-samningnum lýst öndverðri skoðun. Við þessar samningaaðstæður er ekki nema von að við sitjum uppi með þennan samning. Það er alveg ljóst að það var annar aðilinn, Evrópubandalagið, sem tvímælalaust hafði miklu betri samningsstöðu og það er von að samningamönnum okkar þyki að þeim hafi orðið nokkuð ágengt þar sem þeir voru að vinna vonlaust verk. En við sem komum að þessu og verðum að dæma út frá útkomunni einni saman erum ekki bundin af því hvernig stappið hefur staðið og hvernig framtíðarhorfurnar eru í augum samningamanna okkar. Við verðum að líta á það hvaða samning við erum að ræða og hvernig hann lítur út. Það erum við að gera og það er ekki falleg sjón. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur komið fram á samninginn sjálfan og það sem kannski veldur mér enn meiri áhyggjum er að ég sé ekki hvernig það verður að setjast að samningaborðinu á næsta ári með þessar staðreyndir fyrir framan sig. Þetta er staða sem ég vona að við munum aldrei þurfa að setja okkar samningamenn í. Ég dreg mjög í efa að í raun sé þingmeirihluti fyrir þessum samningi. Þetta byggi ég einfaldlega á því að það er mjög skýrt, það er mjög auðsætt hversu slæmur hann er. Það er hægt að fela ýmislegt í hinum flókna EES-samningi og verðmætamat fólks er óneitanlega mjög misjafnt, sumum er t.d. ekki eins annt um orð eins og lýðræði og fullveldi og það sem bak við þau stendur og ýmsum öðrum og þetta er alltaf ákveðið matsatriði. En þessi samningur er skýr, hann er skilmerkilegur og það er alveg augljóst hvað hann færir okkur ekki. Hann færir okkur ekki gagnkvæmar veiðiheimildir. Það er líka nokkuð augljóst að með því einu að hleypa skipum inn í okkar landhelgi erum við að taka áhættu. Þar með tel ég að það verði mjög erfitt að mæla honum bót þótt vissulega hafi ákveðin atriði tekist býsna vel hjá okkar samningamönnum eins og ég kem að á eftir því mér dettur ekki í hug að fara að tíunda einungis gallana, ég sé kostina líka og mér þykir fullljóst að við þurfum að meta þá. Þeir munu hins vegar gefa okkur betri samningsstöðu í framtíðinni, þeir kostir sem við samninginn eru, og því hefði verið mjög æskilegt, en kannski ekki hægt, að fá betri samning. Ég verð að viðurkenna að mér sýnist að við stjórnarandstæðingar höfum verið alveg sérlega hófsöm í öllu mati okkar á gagnkvæmninni því jafnvel sá maður sem opnaði þá umræðu um gagnkvæmnina sem hörðust hefur verið, hv. 1. þm. Austurl. Halldór Ásgrímsson, hefur ekki gengið lengra en það að fullyrða að loðnan væri varla nema helmingur af verðmætis karfans sem Evrópubandalagið fær innan okkar lögsögu og þetta ítrekaði hann seinast í grein í Morgunblaðinu í gær. En hann hefur samt þurft að sæta því að fá á sig ósmekklegar glósur hæstv. utanrrh. Ég treysti því raunar að hæstv. ráðherra reyni ekki áfram að telja okkur trú um að við höfum 20% ávinning af fiskveiðisamningnum í verðmæti veiðiheimilda talið, ég trúi því að því máli muni alla vega linna, en ég býst við að eftir því sem fleiri blanda sér í umræðuna muni staðreyndir málsins verða ljósari. Ég ítreka enn að mat þess forsvarsmanns LÍÚ sem fer með þessi mál er að verðgildi loðnunnar sé varla meira en um þriðjungur af verðgildi karfans. Auðvitað hlýtur maður að spyrja hvaða athugasemdir muni falla um hans mat fyrst hann hefur enn síður en við Halldór Ásgrímsson skoðun sem er sumum valdhöfum þessa lands þóknanleg. Ég leyfi mér að benda á nokkrar staðreyndir um samninga næstu ára við Evrópubandalagið. Ekki er langt í að samningur Evrópubandalagsins við Grænlendinga renni út og ef sá samningur verður ekki endurnýjaður getur Evrópubandalagið ekki einu sinni boðið okkur að veiða á útsölu loðnu í okkar eigin landhelgi. Það kann að fara svo að það gerist eða um einhverjar breytingar verði að ræða. Það hefur verið bent á að Grænlendingar voru að koma sér upp fyrsta loðnubátnum nýverið og okkur er það vel kunnugt, enda höfum við komið þar nálægt máli. Það vefst fyrir mönnum og það er skiljanlegt að geta í það hvað Evrópubandalagið muni vilja láta í staðinn. Fram til þessa hefur glöggt komið fram að það er í rauninni helst ekki neitt og t.d. hefur ekkert gengið að fá verðmætari tegundir sem við höfum þó sóst eftir. Það mál hefur einfaldlega ekki gengið lengra og ég efa að með samning af því tagi sem við erum með stöndum við vel að vígi í þessum samningum, en auðvitað vona ég það. Ég á hins vegar þá von heitasta að við höfnum þessum samningi einfaldlega. Þannig er hagsmunum okkar vissulega best borgið. Ég ætla ekki að geta mikið í hvað næst kemur upp á borðið hjá okkur, ég heyrði einn mann í hálfkæringi benda mér á að það geti vel verið að næst yrði okkur boðin 30.000 tonn af fjörfiski og sel ég það ekki dýrara en ég keypti. En fyrst búið er að bjóða okkur verðlitla pappírsloðnu gegn veiðanlegum karfa og kalla það gagnkvæmar veiðiheimildir er það auðvitað ákveðin hugmynd. Ég vil einnig benda á í þessu sambandi að enginn þeirra sem komu á fund þeirrar nefndar sem um þetta mál fjölluðu gat bent á fordæmi fyrir því að gerðir væru milliríkjasamningar sem byðu þjóðum upp á að þær veiddu í eigin lögsögu. Það er alveg furðulegt að vera að tíunda þetta hér. Þetta er engu að síður staðreynd því verði sú loðna sem okkur er boðið upp á veiðanleg er allt eins víst og raunar líklegast að hún náist þar og bendi ég þar á margtíunduð gögn fiskifræðinga og upplýsingar sem komu fram á fundi utanrmn. og sjútvn. með Jakobi Jakobssyni og fleiri. Við sem tengjumst minni hluta sjútvn. höfum varað við afleiðingum þess að gera svona málamyndasamning sem færir okkur í versta falli ekki neitt. Þetta er einfaldlega hættulegt fordæmi í samningagerð við Evrópubandalagið um fleiri atriði og það gerir ekki annað en benda okkur á hversu langt leidd við erum undir svipu EB. Þetta segi ég sérstaklega vegna þeirrar umræðu sem varð fyrir jól um það hvað mundi gerast ef við drifum ekki í því að samþykkja þennan fiskveiðisamning. Nú er ljóst að allar fullyrðingar um tímasetningar eru meira og minna út í loftið og kom okkur svo sem ekki á óvart, en það er alveg ljóst að Evrópubandalagið hefur stöðu sem minnir mest á hótanir. Og það er alveg klárt að það eru ýmsir samningamenn sem hafa áhyggjur af þessum hótunum og hafa áhyggjur af því að fara ekki alveg að því sem talið er að Evrópubandalagið vilji. Nú er hvergi sagt afdráttarlaust að það þurfi að ganga frá þessum fiskveiðisamningi á ákveðnum tíma heldur bara að það verði látið vita þegar búið er að fullgilda hann. Sú tenging sem ég rakti úr nál. er í rauninni sú tenging sem við erum að fjalla um. Við fyrri umr. málsins var talsvert rætt um hvernig bregðast skyldi við ef nú kæmi klárlega í ljós að við fengjum litla eða enga loðnu í okkar hlut. M.a. lýsti ég eftir því hvernig það sjálfvirka ferli yrði til að koma á réttlæti sem getið var um í fréttatilkynningu sem gefin var út í utanrrn. í tilefni þessa samnings er hann var gerður um mánaðamótin nóvember/desember. Það er ekkert slíkt sjálfvirkt ferli til. Auðvitað kom það á daginn og það lá alltaf ljóst fyrir. Það er ekki einu sinni trygging fyrir því að neitt sé skylt að gera annað en taka upp viðræður í þeim tilgangi að leitast við að koma á jafnvægi. Ef sömu orðskýringasnillingar komast í það mál og þeir sem hafa túlkað gagnkvæmar veiðiheimildir í verki býð ég ekki í það jafnvægi. Við eru berskjölduð fyrir slíkum túlkunum meðan orðalag er óljóst. Það er alveg ljóst hvers menn vænta af þessu, en við höfum ekki annað í hendi en þann texta sem gengið er frá og sá texti gefur okkur enga tryggingu. Hann gefur okkur möguleika, en hann gefur okkur enga tryggingu. Þetta hefur út af fyrir sig ekki verið hrakið. Ég hélt kannski miðað við þær fullyrðingar sem voru í þessari fréttatilkynningu að það væru einhverjir baksamningar fyrir hendi, eitthvað sem ekki hefði verið ljóst af okkar hálfu, en það kom í ljós að slíkt er ekki. Það er bara það orðalag sem þarna er, það er það sem við höfum og við höfum ekki annað. Í dag blasir sú staðreynd við að það er ekki sjálfgefið að EES-samningurinn verði að veruleika hvað sem þingmeirihlutanum líður hér á landi. Því miður er borin á borð fyrir okkur sú firra að sá samningur sem hér er í umfjöllun sé svo ágætur að hann geti staðið sjálfur. Ég verð að viðurkenna að það eru ekki margir sem hafa hætt sér í að halda þessu fram, en þeir eru til og það er miður. Við vitum alveg að það hentar að mörgu leyti vel vegna þess að menn kappkosta að tengja ekki fiskveiðiheimildirnar við EES-samninginn að tala svona, en þetta er tvíeggjað og þetta gæti allt eins vel orðið til að spilla fyrir okkur. Við getum illa gagnrýnt með sanni galla þessa samnings ef við ætlum jafnframt að halda því fram að hann standist sem slíkur og sé góður, enda hefur það auðvitað aldrei hvarflað að hagsmunaaðilum í sjávarútvegi að þessi samningur út af fyrir sig standi einn og sér sökum eigin ágætis. Þetta hefur verið staðfest rækilega á fundum og þetta hefur komið fram í mörgum ummælum. Samt sem áður er verið að halda í þessa hugsun og þessa skýringu og fyrir því eru auðvitað gildar ástæður. En hvar stöndum við ef við sitjum nú uppi með að knúið er á um að samþykkja þennan samning án þess að við vitum hvernig EES-samningurinn er eða hvort hann verður gerður yfir höfuð? Ég er ein þeirra sem hafa ekki sóst eftir því að hann verði samþykktur. Hins vegar veit ég það ósköp vel að í honum felast bæði kostir og gallar og það vill svo til að þarna eru þær tollaívilnanir sem menn horfa til er þeir eru að fjalla um nákvæmlega þetta. Þarna er í rauninni hugsanlega verið í tvígang að kokgleypa ýmislegt sem okkur er ekki beint geðfellt út á það sama, þ.e. tollaívilnanir, bæði þennan samning og þá galla sem eru á EES-samningnum sjálfum. Þetta finnst mér ekki klókt. Ég er ein þeirra sem hafa lýst áður áhyggjum af fleiri atriðum þessa samnings. Eins og fram kemur í nál. minni hluta sjútvn., sem birt er með nál. minni hluta hv. utanrmn., teljum við að fiskiskipin sem hleypt er inn í landhelgina séu allt of mörg og einnig að löndunarhafnirnar séu svo margar að vandkvæði geti verið á því að hafa fullnægjandi eftirlit með þeim. Við skulum minnast þess að jafnvel landanir okkar eigin skipa erlendis sæta stundum gagnrýni og henni rökstuddri og við skulum ekki blekkja okkur á því að við séum að eiga við neina sérstaka engla í fiskveiðiflota Evrópubandalagsins. Það eru fordæmi fyrir því að alls konar brögðum sé beitt til að fiska meira en leyft er og við þurfum ekkert að halda að miðin við Ísland verði þar einhver undantekning. Með sífellt meiri skerðingu kvóta skipa innan Evrópubandalagsins eykst þrýstingurinn á okkur í tvennum skilningi. Það mun án efa verða knúið á um meira magn veiðiheimilda í framtíðinni og jafnframt verði þrýstingurinn af landhelgi okkar vaxandi eftir því sem þrengist að annars staðar. Um leið og við erum búin að hleypa Evrópubandalagsskipunum inn í lögsögu okkar verðum við að taka ákveðna áhættu. Hins vegar vil ég taka skýrt fram að ákvæði um eftirlit um borð má vel telja viðunandi eins og við höfum getið. Við höfum hins vegar, sem höfum komið nálægt minni hluta sjútvn., bent á að það vekur furðu og eykur manni ekki trú á þessari samningagerð að ekki var leitað álits Landhelgisgæslunnar. Það kom fram á fundi sjútvn. með fulltrúum Landhelgisgæslunnar að þeir höfðu ekki verið spurðir hvernig þeir vildu sjá þetta eftirlit. Þetta er ekki bara óheppilegt og gáleysislegt heldur er þetta hreinlega praktískt bagalegt því að þar á bæ þekkja menn málið vel og vita betur en nokkrir aðrir hvaða tæknibúnaðar menn hefðu frá upphafi átt að krefjast um borð í þeim skipum sem fá veiðiheimildir innan íslenskrar lögsögu. Þarna hefur m.a. komið fram að frá upphafi hefði verið nauðsynlegt að Íslendingar krefðust þess að hafa INMARSAT-staðsetningarkerfi í þeim erlendu fiskiskipum sem koma á Íslandsmið. Það hefur verið bent á að þessi tækni sé að ryðja sér til rúms núna, en það er alveg klárt að hversu mikið sem hún mun ryðja sér til rúms hefur ekki verið sett fram krafa af hálfu Íslands, sem hefði þurft að liggja fyrir frá upphafi og með fullum þunga, um það að krafist sé nákvæmlega þessara staðsetningartækja. Eftirlitsmenn og hlutverk þeirra er mál sem hefur verið svolítið vandræðagangur í kringum. Menn hafa annars vegar verið að tala um að eftirlitsmenn þurfi að hafa staðgóða þekkingu á fiskveiðum og það er vissulega fullgilt sjónarmið. Hins vegar að þarna þyrftu að vera menn með hálfgert löggæsluhlutverk. Það er í rauninni mat ýmissa að það sé alveg nauðsynlegt og ég er ekki farin að sjá að þetta muni sameinast í þeim eftirlitsmönnum sem gert er ráð fyrir. Það hefði óneitanlega verið betra að hafa frá upphafi gert réttar kröfur. Til þess þarf að afla sér réttra upplýsinga og tala við rétta aðila. Allt þetta er til. Upplýsingarnar eru til. Það er ljóst hvert þær var að sækja og það er ljóst að það var ekki gert. Þetta gefur manni enn og aftur dálítið slæma tilfinningu fyrir þessari samningagerð allri saman. Ég verð að segja að Evrópubandalagsþjóðirnar, sem telja að Íslendingar hafi skuldað sér fiskveiðisamning í 20 ár eins og einn ágætur samningamaður okkar komst að orði, hljóti að vera dálítið kampakátar núna og mér þykir slæmt að það skuli vera á okkar kostnað vegna þess að það er alveg klárt að ef við samþykkjum þennan fiskveiðisamning gefum við þeim fulla ástæðu til að kætast. Hins vegar eigum við auðvitað fleiri kosta völ. Við getum hafnað þessum samningi og það er ekki hægt að ásaka einn eða neinn, hvorki samningamenn né íslenska ráðherra, ef svo verður. Sú ákvörðun mun liggja hjá Alþingi og engum öðrum og það er á ábyrgð Alþingis að taka þá ákvörðun sem er í samræmi við hagsmuni Íslendinga. Þessi fiskveiðisamningur þjónar ekki hagsmunum Íslendinga og þar af leiðandi er brýnt að við öxlum þá ábyrgð að taka afstöðu til hans eins og hann lítur út, eins og hann er settur fram, taka tillit til þeirra gagnrýniradda sem eru, taka tillit til þeirra sem segja að þessi samningur sé í raun marklaus eins og hann stendur en hugsanlega nauðsynlegur fylgifiskur þeirra EES-samninga sem við vitum ekki einu sinni hvert framhald verður á. Við verðum einfaldlega að horfast í augu við að þetta er samningur til tíu ára. Í honum eru klárlega ákvæði um að það er ætlast til þess að samið sé á hverju ári. Það er ætlast til að samið verði um fiskveiði og fordæmi sem við höfum sett nú þegar með því að samþykkja að fá einhverjar sýndarheimildir gegn klárlega öruggri veiði Evrópubandalagsins hafa gefið tóninn og sá tónn er bæði falskur og getur jafnvel orðið skaðlegur. Við vitum að sumir tónar eru með þeim hætti að þeir geta brotið gler. Ég vona að þessi tónn þurfi ekki að hljóma því að ég veit ekki hvað hann mundi brjóta.

Virðulegi forseti. Þá þáltill. sem við erum að ræða ber að með nokkuð sérkennilegum hætti, þ.e. málatilbúnaðurinn í kringum hana er allsérkennilegur. Það má segja að hérna sé á ferðinni hvort heldur sem er tvíþættur samningur eða þá tveir samningar sem eru órjúfanlega tengdir saman. Í fyrsta lagi er um að ræða gagnkvæm skipti á veiðiheimildum til eins árs sem felast í 3.000 karfaígildistonnum annars vegar og 30 þús. tonnum af loðnu hins vegar og síðan er í öðru lagi gerður tíu ára samningur, rammasamningur um fiskveiðimál og lífríki hafsins, en þessi tíu ára samningur er í rauninni forsenda þess að hægt sé að vera með gagnkvæm skipti á veiðiheimildum til árs í senn. Hér er þá um annaðhvort það sem við getum kallað tvíþættan samning að ræða eða tvo órjúfanlega tengda samninga. En ég sagði að málið hefði borið að með sérkennilegum hætti hér í þinginu og það sem ég á við með því er að báðir þessir samningar eru gerðir í tilefni af og í tengslum við EES-samninginn. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið og fiskveiðisamningurinn, bæði rammasamningurinn og árssamningurinn um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum, eru órjúfanlega tengdir af hálfu Efnahagsbandalagsins sem sést best á yfirlýsingum bandalagsins í þá veru og þessum yfirlýsingum var ekki mótmælt af hálfu íslensku samningamannanna með sérstakri yfirlýsingu og bókfærðri. Þessir tveir samningar, fiskveiðisamningurinn og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið, hafa líka verið órjúfanlega tengdir í allri umræðu hér á landi á undanförnum mánuðum og við getum sagt árum því að það má nú fara að telja þessa umræðu í árum eða þetta samningaferli. Þessir tveir samningar, þ.e. samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði og fiskveiðisamningurinn, hafa líka verið tengdir saman af hálfu ríkisstjórnar Íslands sem sést best á erindaskiptum sem áttu sér stað milli ríkisstjórnar Íslands og Evrópubandalagsins, en þar segir, með leyfi forseta, þ.e. í fskj. 1 með þáltill.: ,,Samningur í formi bréfaskipta milli Efnahagsbandalags Evrópu og lýðveldisins Íslands um sjávarútvegsmál.`` Í þessum samningi segir, og þetta er bréf frá Íslandi undirritað fyrir hönd ríkisstjórnar lýðveldisins Íslands: ,,Undirritun samningsins um Evrópska efnahagssvæðið hefur gefið Íslandi og bandalaginu tækifæri til að kanna viðeigandi leiðir til að styrkja samvinnu sín á milli á sviði sjávarútvegs. Í þessu samhengi hafa aðilar ákveðið að gera með sér samning um sjávarútvegsmál og lífríki hafsins.`` Með öðrum orðum, það er talað um að tilefnið er auðvitað samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði og í því samhengi hafa menn ákveðið að gera slíka samninga. Þetta er sem sagt önnur hliðin á málinu. Hins vegar er því líka mjög sterklega haldið á loft í allri umræðu hérna að engin formleg tengsl séu á milli viðskiptasamningsins um hið Evrópska efnahagssvæði og fiskveiðisamningsins. Þar sé um það að ræða eingöngu að binda endahnút á deilur sem staðið hafi yfir við Efnahagsbandalagið frá 1972 þegar fríverslunarsamningurinn var gerður og þegar bókun 6 var gerð. Íslendingar séu með öðrum orðum að uppfylla gamalt loforð sem þeir hafi þá gefið um að gera slíkan samning. Þessi samningur um fiskveiðimál sé síðan í innbyrðis jafnvægi og verði að metast á forsendum hans sjálfs, ekki þá í tengslum við samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Þetta kemur m.a. fram í niðurstöðu meiri hluta utanrmn. í nál. þeirrar nefndar. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ástæðulaust er nú á lokastigi málsins að tengja ákvörðun Alþingis í málinu við gildistöku EES-samningsins. Með því væri í raun brotið gegn þeirri 20 ára gömlu meginstefnu Íslendinga að ekki skuli blanda saman tollaívilnunum og fiskveiðiheimildum í samskiptum EB og Íslands um viðskiptamál.`` Og síðan segir: ,,Niðurstaðan, sem liggur fyrir í samningaviðræðum milli Íslands og EB um fiskveiðimál og lífríki hafsins, er í samræmi við íslenska hagsmuni.`` Það er sem sagt verið að fara fram á að menn tengi ekki gildistöku EES-samningsins og hins tvíhliða fiskveiðisamnings nú á lokastigi málsins. Þetta kemur líka fram í áliti meiri hluta sjútvn. oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Um það hefur verið fullkomin samstaða á millum allra stjórnmálaflokkanna og jafnframt að tengja aldrei saman tollfríðindi og veiðiheimildir. Það er hins vegar afar mikilvægt að rugla ekki saman skiptum á veiðiheimildum og viðskiptafríðindum annars vegar og hins vegar skiptum á takmörkuðum, jafngildum veiðiheimildum.`` Og svo segir hér síðar: ,,EB hefur frá upphafi reynt að tengja tvíhliða samninginn um sjávarútveg við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. M.a. lagði bandalagið fram sérstaka einhliða bókun í tengslum við samninginn um EES þar sem þess var freistað að hnýta saman gildistöku samningana. Íslendingar hafa hins vegar alla tíð lagt gríðarlega áherslu á að ekkert samband sé þar á milli. Engum blandast hugur um að samskipti Íslands og EB munu fara vaxandi á næstu árum og samningar um margvísleg málefni, sem varða hag beggja, eiga eftir að fara fram. Af þeim sökum er ekki hægt að undirstrika nógsamlega mikilvægi þess að hafna öllum tengingum á milli viðskiptafríðinda EB annars vegar og samningum sem varða samstarf á sviði sjávarútvegs hins vegar.`` Hér er mjög rík áhersla lögð á að þetta sé ekki tengt, þ.e. samningur um hið Evrópska efnahagssvæði og fiskveiðisamningurinn. Ég verð að segja að mér finnst um ákveðinn tvískinnung að ræða í þessum málflutningi öllum, en ég segi jafnframt: Gott og vel. Við erum beðin um að meta tvíhliða fiskveiðisamninginn á forsendum hans sjálfs og það er gert með tilvísun til framtíðarhagsmuna Íslendinga, það þjóni best framtíðarhagsmunum Íslendinga að skoða þennan samning sjálfstætt og einangrað og á forsendum hans sjálfs. Ég hef ekki hugsað mér að ganga gegn áratuga hefð í þessum efnum þó að mér finnist hún orka tvímælis og ekki vil ég stuðla að því að skerða hagsmuni Íslands í framtíðinni. Ég ætla þess vegna að verða við þessari bón og skoða þennan samning alveg sjálfstætt og á forsendum sín sjálfs, líta svo á að hann sé hér lagður fram vegna þess að menn telji að hann sé í ákveðnu jafnvægi. Að þessu sögðu þarf ég út af fyrir sig ekki að hafa mörg orð um samninginn séðan í þessu ljósi því að mér finnst einfaldlega ekki eftir neinu að slægjast í honum. Mér finnst þessi samningur ekki vera í jafnvægi. Mér sýnist sem við látum meira af hendi við þessa samningsgerð en við fáum. Við látum af hendi raunverulegan fisk, þ.e. veiðiheimildir sem allar líkur eru á að menn nái að veiða upp í, en við fáum pappírsfisk í staðinn, a.m.k. ef miðað er við stöðuna eins og hún er í dag í loðnumálunum. Ég viðurkenni fúslega að þessar forsendur kunna að breytast ef Grænlendingar ákveða sjálfir að nýta sinn loðnukvóta, en ýmsir telja blikur á lofti um það og að þeir séu farnir að fá sér skip til þeirra veiða, eða ef þeir ákveða að selja hann t.d. Norðmönnum þegar samningurinn við EB rennur út árið 1994. Þá er staðan einfaldlega sú að við fáum enga loðnu í stað pappírsloðnu. Ef Grænlendingar selja annaðhvort Norðmönnum þennan kvóta eða nýta hann sjálfir hefur EB einfaldlega enga loðnu til ráðstöfunar. Það er því eftir litlu sem engu að slægjast fyrir okkur þegar loðnan er annars vegar. Þá er rétt að hafa í huga að EB getur ekki gert sér neinn pening úr loðnunni miðað við núverandi aðstæður, þ.e. þá loðnu sem þeir hafa keypt af Grænlandi. Þeir fá ekki að veiða hana í íslenskri lögsögu eins og þeir þyrftu í rauninni ef þeir ætluðu að ná henni. Norðmenn fengju væntanlega heldur ekki að veiða hana í íslenskri lögsögu ef þeir keyptu hana af EB vegna þess að þó að Norðmenn séu aðilar að þessum samningi um nýtingu loðnustofnsins geta þeir einungis veitt innan íslenskrar lögsögu hluta af því sem þeir fá úthlutað í samræmi við þann samning eða framselt af hálfu samningsaðila, en EB er ekki aðili að þessum samningi þannig að loðnukvóta sem EB mundi láta Norðmönnum í té væri ekki hægt að veiða innan íslenskrar lögsögu miðað við þá túlkun sem við Íslendingar höfum haft á þessum samningi. EB er því að láta Íslendinga fá veiðiheimildir sem eru þeim verðlausar miðað við aðstæðurnar í sjónum eins og þær eru í dag. Okkar 3 þús. tonn af karfa hafa hins vegar fullt verðgildi hér á landi. Af nál. meiri hluta sjútvn. má líka sjá að nefndin á í rauninni í mestu brösum með þetta mál og ég fæ ekki betur séð en hún lendi stundum í mótsögn við sjálfa sig. Það kemur fram í nál., með leyfi forseta: ,,Þegar staðhæft er að Íslendingar geti veitt óveiddan kvóta Grænlendinga án endurgjalds, eftir að loðnan gengur yfir íslenska lögsögu, er um misskilning að ræða. Í 5. gr. þríhliða samningsins um veiðar á loðnu er skýrt mælt fyrir um að veiði Grænlendingar eða Norðmenn ekki hlutdeild sína á tiltekinni vertíð skuli Íslendingar leitast við að veiða magnið sem á vantar.`` --- Þar er hins vegar tekið afdráttarlaust fram að Íslendingar bæti viðkomandi þjóð þegar á næstu vertíð með sama magni af loðnu svo fremi þjóðin hafi ekki getað notfært sér veiðiheimildina af óviðráðanlegum orsökum. ,,Í þessu ljósi``, segir meiri hluti sjútvn., ,,er fráleitt að halda því fram að sú loðna sem Íslendingar veiða af kvóta Grænlendinga sé ókeypis.`` Engu að síður segir nefndin svo: ,,Þegar Grænlendingar framseldu veiðiheimildir sínar til EB með 10 ára samningi gátu þeir ekki samhliða framselt þeim rétt sinn til að veiða innan lögsögu Íslendinga ef breyting á göngu loðnunnar leiddi til þess að hún yrði óveiðanleg við Grænland. Þá áhættu varð EB að bera sjálft. Síðustu árin hefur sú óskastaða komið upp fyrir Íslendinga að loðnan hefur aðeins verið veiðanleg við Ísland. Íslendingar gátu því veitt loðnuna án þess að þurfa að greiða bætur skv. 5. gr. tvíhliða samningsins því ástæður Grænlendinga fyrir að hafa ekki veitt hana sjálfir voru augljóslega viðráðanlegar.`` Í fyrri málsgreininni kemur fram að það sé fráleitt að halda því fram að sú loðna sem Íslendingar veiða af kvóta Grænlendinga sé ókeypis. Í síðari málsgreininni kemur fram að ekki þurfi að bæta þessa loðnu vegna þess hvernig þessir samningar eru. Ég fæ ekki betur séð en nefndin sé hér í mótsögn við sjálfa sig. Þá má eins halda því til haga að í nál. meiri hluta sjútvn. er bent á að það séu ýmsir gallar á þessum tvíhliða samningi um skipti á veiðiheimildum og nefndin telur að það þurfi að fá frekari endurskoðun á þessum samningum að ári og það er ýmislegt nefnt í því sambandi. Það segir m.a. að það sé skoðum meiri hluta sjútvn. að við árlega endurskoðun megi undir engum kringumstæðum ljá máls á að fjölga skipum sem heimilt er að verði við veiðar í einu. Fremur væri æskilegt að fækka þeim, segir meiri hluta sjútvn., og telur þau ekki ættu að vera fleiri en fjögur í hvert sinn í stað fimm eins og nú er. Þetta telja þeir að þurfi að endurskoðast. Svo segir hér líka, með leyfi forseta: ,,Hins vegar er nauðsynlegt að samningurinn kveði á um aðgerðir af hálfu Íslendinga ef í ljós kemur að upplýsingar annaðhvort reynast rangar eða óhófleg töf verður á að þær berist``, þ.e. upplýsingar um aflabrögð togara EB. ,,Að því þarf að hyggja við árlega endurskoðun samningsins.`` --- Þetta er einn galli sem nefndin sér á samningnum. Þá segir líka hér, með leyfi forseta: ,,Rétt þykir að við árlega endurskoðun verði freistað að ná því fram að einungis skip sem búin eru þessum tækjum [þ.e. sérstökum staðsetningartækjum], fái að nýta veiðiheimildir EB innan lögsögunnar.`` Þetta er þriðja atriðið sem þeir nefna að þurfi endurskoðunar við í sambandi við þennan samning. Og þeir segja líka að samningurinn sé ekki nægilega skýr um það atriði, þ.e. ef Íslendingar ná ekki að veiða kvótann sé samningurinn ekki nægilega skýr um það atriði, enda vitað, eins og segir hér, ,,að kröfur Íslendinga um að kvóti EB skerðist þá að sama marki náðu ekki fram að ganga. Málamiðlun tókst sem fólgin er í 1. mgr. 2. gr. Viðauka A. Þar er kveðið á um að komi upp ófyrirséðar aðstæður geti annar aðili óskað viðræðna.`` Og þeir segja að þetta sé ekki nógu skýrt. Þetta er fjórða atriðið sem þeir gera athugasemdir við í samningnum. Þannig er ljóst að meiri hluti sjútvn., þó hann leggi til að samningurinn verði samþykktur, hefur ýmislegt við hann að athuga. Þegar það bætist við að það má líta svo á að hann sé ekki í jafnvægi hvað varðar fiskveiðiheimildir, þá er fátt um fína drætti í þessum samningi. Mönnum hefur orðið tíðrætt um það á þinginu hvort bráðliggi á því að veita ríkisstjórninni heimild til að staðfesta þessa tvo samninga. Meiri hluti sjútvn. telur svo vera, það sé mjög brýnt að ríkisstjórnin fái þessa heimild, og rökin sem meiri hlutinn færir fyrir því eru í fyrsta lagi þau að með því bjóðist tækifæri til, eins og ég segi, að klippa á milli EES-samningins og tvíhliða samningsins um fiskveiðimál. Það sé alveg rakið tækifæri til þess og það tækifæri beri að nýta. Í öðru lagi segja þeir að ef ríkisstjórnin fái ekki heimild til að staðfesta þessa samninga sé hætta á því að EB geti veitt karfann en við fáum enga loðnu vegna þess að við getum ekki tekið loðnuna fyrri hluta ársins en EB geti tekið karfann síðari hluta ársins. Mér finnst að þessi rök vegi ekki mjög þungt og það sé ekki mikil hætta á ferðum fyrir okkur. Það eru afskaplega litlir hagsmunir í húfi ef litið er á þennan samning sjálfstætt. Ef við tökum samninginn eins og hann liggur hér fyrir eru mjög litlir hagsmunir í húfi. Ef EB nær ekki að veiða þessi 30 þús. tonn af loðnu sem þeir hafa keypt af Grænlendingums, sem ekkert bendir til, þá fellur hún í hlut Íslendinga og við þurfum ekki að bæta það á næsta ári þar sem EB er ekki aðili að samningnum um nýtingu loðnustofnsins. Í því tilviki tel ég að hagsmunir séu afskaplega litlir og lítil hætta á ferðum. Þessi rök um að nauðsynlegt sé og þarna sé rakið tækifæri til að klippa á milli gildistökudags EES-samningsins og fiskveiðisamningsins eru að mínu mati síðari tíma tilbúningur. Og mér finnst það bera vott um að í þessu máli sé krafsað eftir rökum og allt hirt sem hönd á festir. Það er því miður ekki nýtt í umræðum um Evrópska efnahagssvæðið á þinginu að þannig málflutningur sé hafður uppi. Eina hættan sem ég get séð mögulega í þessu er sú að EES-samningurinn fari í uppnám. Þetta er teórískur möguleiki. Ég held að það sé afskaplega fátt sem bendir til þess að hann fari í uppnám þó að við mundum fresta þessum fiskveiðisamningi eitthvað fram eftir árinu vegna þess að ef samningurinn verður samþykktur við 3. umr. í næstu viku eins og flest bendir til er engin ástæða til þess að ætla að þó að fiskveiðisamningurinn dragist eitthvað fari EES-viðræðurnar í uppnám. Eftir að hafa velt þessu máli fyrir mér og skoðað þennan samning á forsendum hans sjálfs fæ ég ekki séð að það séu nein fagleg eða pólitísk rök fyrir því að styðja þennan samning og eiginlega vil ég segja þvert á móti. Þar af leiðandi er ég aðili að því nál. sem hv. þm. Steingrímur Hermannsson hefur kynnt og legg til að samningurinn sé felldur.

Hæstv. forseti. Hér liggur fyrir Alþingi að fullgilda samninga við Efnahagsbandalag Evrópu um fiskveiðimál og lífríki hafsins. Það hefur verið rakið áður í þessari umræðu nokkuð ítarlega fyrst og fremst af hálfu frsm. fyrir áliti minni hluta sjútvn., hvernig þessi samningur snýr að Íslendingum og hversu óhagkvæmur hann er. Með tilliti til þess vildi ég aðeins láta í ljós undrun mína á því að nú skuli eiga að keyra þessa þáltill. hér í gegn á þinginu til að samþykkja þessa samninga og á erfitt með að skilja rök ríkisstjórnarinnar fyrir því. Í þessum samningum er gert ráð fyrir að opna íslensku fiskveiðilögsöguna fyrir togurum Evrópubandalagsins. Sennilega verða það fyrst og fremst togarar Spánverja því að þeir munu hafa sótt það einna fastast að fá þessar veiðiheimildir hjá okkur. Við höfum heyrt frá Evrópubandalaginu sjálfu að það sér erfitt að hafa taumhald á Spánverjum þegar þeir eru komnir til veiða, það sé reynsla þeirra sjálfra gagnvart samningum. Hér hefur verið reynt að ganga nokkuð tryggilega frá eftirliti með því hvernig veiðum verður háttað og verður að vona að það takist. En hitt er annað mál að hér er verið að opna fyrir þá inn í landhelgina og við vitum að það er nokkuð sama hvort lykill er stór eða lítill. Ef hann gengur að hurð, þá er hægt að opna hana með honum. Þó að hér sé um lítið magn að ræða í upphafi getur það falið í sér sömu hættu fyrir okkur. Það er ekki svo að hér sé um endanlegan samning að ræða því að gert er ráð fyrir að þetta verði endurskoðað árlega á ýmsan hátt og við höfum nú þegar kynnst því beinlínis í sambandi við þennan samning hvernig Evrópubandalagið vinnur. Þegar þessi samningur var fyrst kynntur hér var sagt að 2 / 3 hlutar þess magns, sem Evrópubandalagið ætti að veiða hér, ættu að vera langhali. En hvort sem það hefur verið þegar í upphafi um misskiling hjá hæstv. utanrrh. að ræða eða að þarna hafi verið látið undan kröfu frá Evrópubandalaginu sem síðar kom fram, þá segir það sína sögu og gefur fyrirheit um hvernig verður að eiga við þessi mál í framtíðinni. Mér finnst líka fróðlegt að rifja aðeins upp lokasetningar úr greinargerð Van der Pas til viðskiptanefndar Evrópubandalagsins þegar hann var að kynna EES-samninginn þar, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég vil nefna eitt atriði að því er varðar mögulegan skoðanaágreining og þá í nokkuð víðara samhengi. T.d. er mögulegt að EFTA-ríkin eigi í vandkvæðum með að afnema höft svo sem varðandi fólks- og fjármagnsflutninga. Allan tímann sem samningaviðræðurnar stóðu yfir lýstu EFTA-ríkin yfir miklum áhyggjum af alls konar innrásartilburðum af hálfu bandalagsins. Þið munið eflaust eftir umræðum af þessu tagi í sjálfu bandalaginu forðum þegar aðildarríkin höfðu svipaðar áhyggjur og EFTA-ríkin nú. Af þessum sökum hafa verið sett öryggisákvæði í samninginn. Þau eru fremur almenns eðlis og tilefni skírskotunar EFTA-ríkis til öryggisákvæðanna er í raun mál viðkomandi EFTA-ríkis sjálfs og erfitt er að setja nákvæm skilyrði um það hvenær EFTA-ríki getur skírskotað til þessara ákvæða. En frelsi bandalagsins í þessum efnum er til jafns við frelsi EFTA. Í hvert sinn sem öryggisákvæðin valda misvægi höfum við rétt til að fá það misvægi leiðrétt með því að grípa til gagnráðstafana. Slíkt demóklesarsverð mun án efa fá EFTA-ríkin til að gerhugsa þær ráðstafanir sem þau hyggjast grípa til.`` Það er þessi síðasta setning sem mér finnst sérstaklega athyglisverð. Hún lýsir því hvernig Evrópubandalagið ætlar að halda á samskiptum sínum við EFTA-þjóðirnar, þær sem minni máttar eru. Þar á að hafa á lofti demóklesarsverð til að ógna ef þær gera ekki það sem Evrópubandalagið vill. Það er kannski eitthvert slíkt sverð sem hefur þegar verið haft á lofti og þess vegna hafi þessum langhalaveiðirétti verið breytt strax í karfa. En af hverju liggur svo á að afgreiða þann samning sem hér er til umræðu? Hvað er það sem rekur svo á eftir? Það kemur fram í áliti meiri hluta sjútvn. um sambandið á milli þessa samnings og EES-samningsins og þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Það er hins vegar afar mikilvægt að rugla ekki saman skiptum á veiðiheimildum og viðskiptafríðindum annars vegar og hins vegar skiptum á takmörkuðum jafngildum veiðiheimildum.`` En í viðtali sem hæstv. sjútvrh. átti við Morgunblaðið 29. nóv. 1991 kemur hins vegar fram allt annað viðhorf um að þarna sé ekki nein tenging á milli því hæstv. ráðherra segir þar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,, . . . að EB fengi sinn karfakvóta, enda væri utanríkisráðherra búinn að gefa það út hver niðurstaðan yrði og þá væri samningsstaðan ekki sterk. Menn yrðu að vega og meta meiri hagsmuni og minni og vissulega væri sjálfur EES-samningurinn miklu stærra hagsmunamál en 3.000 tonn af karfa.`` Hér fer ekkert á milli mála að hæstv. sjútvrh. tengir þessa tvo samninga beint saman í sínum málflutningi og það, eins og ég segi, stangast algjörlega á við það sem segir í áliti meiri hluta sjútvn. En í þessari tilvitnun kvartar hæstv. sjútvrh. reyndar líka undan því að hæstv. utanrrh. sé búinn að gefa út hver niðurstaðan eigi að verða áður en samningum er endanlega lokið eins og hv. 1. þm. Austurl. rakti ítarlega í sinni ræðu. En þá vildi ég vekja athygli á því sem hv. síðasti ræðumaður gerði reyndar líka, sem kemur fram í áliti meiri hluta sjútvn., að það séu ýmsir annmarkar á þessum samningi. Viðkvæðið í því áliti er að þetta þurfi að lagfæra síðar. En hvernig í ósköpunum dettur mönnum í hug að það sé betra að samþykkja fyrst samninginn eins og hann liggur fyrir og koma síðan og biðja hinn samningsaðilann góðfúslega að lagfæra þá hluti sem séu slæmir, en gera það ekki strax, áður en menn eru búnir að binda sig? Er betra að setja sig í snöruna fyrst og ætla svo að fara að reyna að sprikla og lagfæra en ganga hreint til verks og segja strax: Þetta er ekki nógu gott, við getum ekki fallist á þetta og því verður að lagfæra þetta áður en Alþingi fullgildir það? Ég get ekki séð af hverju menn hugsa sér að hafa önnur vinnubrögð og láta sér detta í hug að þeir nái einhverjum árangri til lagfæringar síðar með hið stóra sverð Evrópubandalagsins hangandi yfir höfði sér. Það er vissulega rétt að við getum ekki girt af okkar fiskveiðilandhelgi þannig að fiskurinn haldist örugglega innan hennar og þeir fiskstofnar sem á annað borð eru á hreyfingu milli fjarlægra svæða. Af þeim sökum höfum við gert samninga m.a. um loðnuna sem hreyfir sig þar á milli. En hér er ekki verið að gera slíkan samning. Karfinn er staðbundinn hjá okkur og við fáum engan rétt til veiða í fiskveiðilögsögu Evrópubandalagsins. Þetta er svo fjarstætt og svo furðuleg vinnubrögð að það er óskiljanlegt að alþingismenn ætli nú að ganga að þeim slæmu kostum sem meiri hluti sjútvn. segir að séu vissulega og frsm. hennar mun vafalaust gera grein fyrir því á eftir. En ég ítreka þessa spurningu: Er ekki betra að fá þessar leiðréttingar áður en Alþingi samþykkir samninginn? Hvað liggur á að gera þennan samning? Er þarna ekki miklu meira í húfi en þau loðnutonn sem sagt er að hugsanlega gætu glatast fyrri hluta þessa árs ef samningurinn verður ekki genginn í gildi en sem búið er að sýna fram á að falla í okkar hlut hvort sem er? Af hverju ekki að bíða með fullgildinguna  Ég vil því að lokum undirstrika að ég tel að hér sé um ákaflega óskynsamleg vinnubrögð að ræða og alveg furðulegt ef meiri hluti Alþingis ætlar að hrapa að því að samþykkja þetta án þess að það séu neinar nauður sem reka okkur til að gera það. Segjum svo, sem kannski er ólíklegt, að ekki gangi saman um nýjan samning um Evrópskt efnahagssvæði þannig að Íslendingar yrðu að ganga beint til samninga um tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið. Stæðum við þar betur að vígi ef við værum búnir að ganga frá þessum samningi, sem er Evrópubandalaginu svo hagstæður, stæðum við þá betur að vígi í þeim viðræðum ef við værum búin að afsala okkur möguleikanum af því að hafa þennan samning ógerðan? Hvað sem meiri hluti sjútvn. segir tengir Evrópubandalagið þessa samninga saman, viðskiptasamninga og fiskveiðisamninga. Það kemur greinilega fram í þeirra bókunum og undan því getum við ekki sloppið, hvaða yfirlýsingar sem við reynum að gefa sjálfir. En eins og ég sagði áður stangast það á við það sem hæstv. sjútvrh. hefur látið eftir sér að hafa.

Virðulegi forseti. Þeir samningar tveir um fiskveiðimál sem liggja fyrir eiga sér langan aðdraganda. Þeir eru í raun lyktir viðræðna sem hafa staðið yfir með alllöngum hléum allar götur síðan árið 1972 þegar fríverslunarsamningarnir voru gerðir. Þessar viðræður hafa verið slitróttar og tafsamar og engum dylst að erfiðleikarnir við að ná sameiginlegu landi hafa verið til trafala og óþæginda í öllum samskiptum okkar við EB um hartnær tveggja áratuga skeið. Samræðurnar hafa ýmsum hætti verið teknar upp, en jafnóðum hefur upp úr slitnað. Ástæðan hefur ævinlega verið sú hin sama: Óbilgirni EB sem hefur gert stríðar kröfur um veiðiheimildir í efnahagslögsögunni í stað viðskiptafríðinda. Gegn því hafa Íslendingar ævinlega borið gæfu til þess að standa sameinaðir. Fyrir röskum áratug lágu fyrir drög að rammasamningi þegar upp úr slitnaði vegna fráleitrar kröfu EB um að bandalagið fengi í sinn hlut helming loðnustofnsins milli Grænlands og Íslands. Slitróttar viðræður áttu sér stað eftir það, allt fram til ársins 1990. Þegar skriður komst á samningana um EES um mitt árið 1991 var afráðið að hefja að nýju viðræður um rammasamning sem varðaði fiskveiðar og lífríki hafsins. Grunnur þeirra var sá rammi sem lá fyrir 1981 þegar upp úr slitnaði vegna ásælni EB í loðnustofninn á norðurslóðum. Í október 1991 náðist svo samkomulag um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum. Sá samningur var síðan útfærður nánar milli samninganefnda aðilanna veturinn 1991--1992 og formlegar lyktir af samningaferlinu urðu loks með erindaskiptum milli Íslands og Evrópubandalagsins á Óportó-fundinum 2. maí 1992. Í erindaskiptunum var mælt fyrir um gerð sérstaks rammasamnings um samstarf á sviði fiskveiðimála og jafnframt nefndir til sérstakir þættir sem þyrfti að útfæra og skilgreina í honum. Rammasamningurinn var síðan undirritaður í Brussel 27. nóv. 1992. Til að draga saman meginþætti samninganna tveggja má segja að þeir tengist með þeim hætti að samningurinn sem var undirritaður í Óportó tilgreinir það magn veiðiheimilda sem skipst verður á að hámarki, en samningurinn frá Brussel um fiskveiðimál og lífríki hafsins skilgreinir rammann um þau skipti. Árlegt samkomulag er síðan gert um framkvæmdina og það samkomulag sem náðist fyrir 1993 fylgir þeim tveimur samningum sem hér liggja fyrir til umræðu. Það er rétt að ítreka að samningarnir um fiskveiðimál eiga sér sjálfstæða tilveru frá EES-samningnum. Hér er um aðskilda lagalega gerninga. Samningamenn Íslands hafa ævinlega haldið sjávarútvegssamningunum stranglega aðskildum frá EES og af hálfu Íslendinga hefur þess verið gætt að gildistaka og rekstur fiskveiðisamninganna tengist með engu móti EES þó samningarnir hafi vissulega tekist í því jákvæða andrúmslofti sem skapaðist milli EFTA-ríkjanna og EB í tilefni af því samstarfi sem aðilar áttu að undirbúningi og vinnslu Evrópska efnahagssvæðisins. Í bréfaskiptum í tengslum við fiskveiðisamningana er þessa raunar getið sérstaklega og vísað til þess að samskipti Íslands og EB hafi verið treyst enn frekar við gerð EES-samningsins. EB hefur hins vegar fyrir sitt leyti kosið að líta svo á að þó fiskveiðisamningarnir standi lagalega á eigin fótum og séu aðgreindir frá samningum um EES séu þeir eigi að síður hluti af heildarniðurstöðu og grundvallarþáttur í samþykki bandalagsins á EES-samningnum. Þetta kemur fram í sérstakri einhliða yfirlýsingu bandalagsins sem hefur nokkuð verið rætt í þessum umræðum og fjallar um tvíhliða samninga bandalagsins og einstakra EFTA-ríkja. Þar kemur fram að tvíhliða samningurinn um fiskveiðimál við Ísland sé á meðal þeirra samninga sem bandalagið telur að séu, svo vitnað sé orðrétt í hina einhliða bókun, með leyfi forseta: ,,hluti af heildarniðurstöðu samningaviðræðnanna og grundvallarþáttur í samþykki þess á EES-samningnum, enda þótt þessir samningar séu aðgreindir lagalegir gerningar.`` Í einhliða yfirlýsingunni segir bandalagið síðan, með leyfi forseta: ,,Bandalagið áskilur sér því rétt til að fresta gerð EES-samningsins uns hlutaðeigandi EFTA-ríki hafa tilkynnt bandalaginu um fullgildingu ofantalinna tvíhliða samninga.`` Það er því ljóst, virðulegi forseti, að kjósi Alþingi að fresta staðfestingu þeirra samninga sem hér liggja fyrir vofir sú hætta yfir að EB fresti gildistöku alls EES-samningsins með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir Ísland og önnur EFTA-ríki sem hafa þegar staðfest EES-samninginn fyrir sitt leyti. Þetta svarar að nokkru leyti þeirri spurningu, sem hér hefur komið fram, hvers vegna nokkuð liggur við að samþykkja fiskveiðisamninginn nú. Þessi einhliða bókun bandalagsins undirstrikar mikilvægi þess að málið sé afgreitt til fullnustu af hálfu Íslands, en hún sýnir líka að þrátt fyrir að bandalagið viðurkenni í bókun sinni að samningarnir um fiskveiðimál séu lagalega aðgreindir frá EES-samningnum er þar tilhneiging af hálfu bandalagsins til að tengja þessa gerninga. Eins og fyrr segir hafa Íslendingar ævinlega lagst gegn slíkri tengingu. Hún er andstæð hagsmunum Íslands, ekki síst með tilliti til þess að við munum um langa framtíð eiga í miklum viðskiptum við EB-löndin og væntanlega þurfa einhvern tímann að standa í einhvers konar samningum sem þeim tengjast. Í því ljósi er það óæskilegt að mínu viti, svo ekki sé meira sagt, að tengja gildistöku samninganna um fiskveiðimál annars vegar og hins vegar um EES. Af þeim sökum er rétt að bíða ekki með gildistöku þessa samnings þó EES-samningurinn tefjist. Sá samningur sem hér liggur fyrir í útfærðu formi er í fjölmörgum þáttum. Einn sá mikilvægasti, sem varðar samninginn sérstaklega um gagnkvæmar veiðar Íslands og EB, er sá þáttur sem varðar framkvæmd og eftirlit. Hann hefur ekki sætt teljandi gagnrýni, enda virðist sem helstu kröfur Íslendinga í þeim efnum hafi náðst fram, þó ævinlega megi gera betur. Það er eðli samninga, þó þeir geti verið ásættanlegir og viðunandi, að samningamenn hljóta við endurskoðun ævinlega að reyna að ná fram betri kjörum. Ekki síst þess vegna bendir meiri hluti sjútvn. á það í áliti sínu að það eru ýmis mál sem við þyrftum að berjast fyrir og ná betri kjörum, þó að samningurinn í heild sé að okkar að mati ásættanlegur. Ein af höfuðkröfum Íslendinga var að mjög strangt eftirlit yrði haft með veiðum hinna erlendu skipa. Það er mjög nauðsynlegt að traustar upplýsingar liggi fyrir um hvaða afli næst innan þeirra svæða sem skipin mega veiða á innan lögsögunnar. Í tengslum við þetta náðu Íslendingar fram þeirri kröfu að veiðiferðir hinna erlendu skipa yrðu hreinar, þ.e. að hafi skipin verið að veiðum utan lögsögunnar áður en þau halda inn á veiðisvæðin, þá ber þeim skylda til að halda til íslenskrar hafnar og láta landa og vigta aflann. Sömuleiðis verða upplýsingar um aflamagn sem vigtað er upp úr skipunum erlendis að vera trúverðugar. Að því marki er eftirlit með aflabrögðum einnig fullnægjandi því fiskveiðisamningnum fyrir árið 1993 fylgir listi með nafngreindum höfnum í löndum EB sem veiðiskip bandalagsins mega landa í. Nú er það hins vegar svo að íslenskir aðilar í sjávarútvegi hafa ekki alltaf borið fullt traust til þeirra upplýsinga sem koma frá höfnum í ríkjum Evrópubandalagsins. Þess vegna er rétt að það komi fram, virðulegi forseti, að á fundi í sjútvn., þar sem forsvarsmenn hagsmunasamtaka í sjávarútvegi komu til viðræðu, voru þeir sérstaklega spurðir um traust þeirra í ljósi reynslu þeirra af umræddum höfnum. Svör þeirra voru á þá lund að við sem myndum meiri hluta sjútvn. teljum engar ástæður til að vefengja upplýsingar sem munu koma frá yfirvöldum þessara hafna. Eftirliti með aflabrögðum virðist því fullnægt með samningnum eins og hann endanlega varð. Þá náðist einnig fram krafa Íslendinga um að íslenskur eftirlitsmaður verður um borð í skipunum þegar þau eru að veiðum innan lögsögunnar. Hann mun annaðhvort fljúga út til heimahafnar skipsins eða annars staðar sem samkomulag verður um og honum verður skilað aftur að veiðiferð lokinni. Það kemur líka til greina, ef svo ber undir, að þá verði viðkomandi eftirlitsmaður sóttur til hafnar á Íslandi áður en veiðiferð hefst. Það er mikilvægt í þessu sambandi að allur kostnaður við ferðir, laun og uppihald er greiddur af útgerð skipsins. Hér er um að ræða atriði sem menn gera sér ekki nægilega grein fyrir þegar verið er að ræða, eins og gert var hér í morgun, líkurnar á því að EB-skipin muni nýta sér þessar veiðiheimildir. Ég tel að þetta torveldi allverulega möguleika þeirra á því. Evrópubandalagið lagði líka mikla áherslu á, eins og mönnum er kunnugt um, að fá sem flest veiðileyfi og geta dreift þeim sem víðast. Endirinn varð hins vegar sá að einungis tvö afmörkuð veiðisvæði eru heimil fyrir skip EB og hvað áhrærir fjölda veiðileyfa varð niðurstaðan sú að alls mega 18 skip veiða við Ísland en þó aldrei fleiri en fimm í einu, tvö á öðru svæðinu og þrjú á hinu. Þá féllst EB líka á að skipin verða að tilkynna sig þegar þau koma inn á veiðisvæðin og fara út úr lögsögunni. Það er að sjálfsögðu í þágu íslenskra hagsmuna að Landhelgisgæslan, sem fylgist með þessu, geti í senn sannreynt upplýsingar skipanna með sem minnstu erfiði og tilkostnaði og helst fylgst með því líka hvort skipin eru að veiðum eða hvort þau eru á siglingu. Nú vill svo til að hraðfleyg tækniþróun veldur því að hægt er að nýta saman alþjóðlegt staðsetningarkerfi sem er um borð í flestum nútímafiskiskipum og alþjóðalega fjarskiptakerfið INMARSAT sem Íslendingar eiga aðild að. Við sem skipum meiri hluta sjútvn. teljum að við þær endurskoðanir sem munu fara fram millum aðilanna á hinum árlega fiskveiðisamningi sé það rétt, sé það ákjósanlegt að Íslendingar athugi gaumgæfilega hvort ekki sé rétt að gera kröfu um að þau skip sem koma hingað til veiða verði búin tækjakosti sem geti nýtt þessa alþjóðlegu fjarskiptatækni þannig að í stjórnstöð gæslunnar verði hægt að fylgjast með ferðum skipanna og m.a. því hvort þau eru á siglingu eða að veiðum. Við teljum þetta ákjósanlegt, en sú staðreynd að það er ekki inni í samningnum núna þýðir alls ekki og gefur okkur alls ekki tilefni til að ætla að samningurinn sé ekki nógu góður. Við bendum þarna á bætur sem við eigum að stefna að í komandi endurskoðunum sem eiga að fara fram. Samningurinn hefur verið gagnrýndur m.a. á þeim grunni að með honum sé verið að opna togurum Evrópubandalagsins leið inn í íslenska lögsögu og því jafnframt haldið fram að þar með sé yfirráðum Íslendinga yfir fiskveiðilögsögunni stefnt í hættu. Þetta kom m.a. fram í máli hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson fyrr á þessum morgni. Þetta viðhorf skýtur líka upp kolli í nál. minni hluta utanrmn., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Með þessum samningi, sem hér er til umræðu, er því brotið í blað og fiskiskipum, m.a. togurum Evrópubandalagsins, hleypt á ný inn í íslenska fiskveiðilögsögu til að keppa í veiðum við íslensk fiskiskip úr fiskstofnum sem eru fullnýttir.`` Þetta, virðulegi forseti, verð ég að dæma sem furðuleg ummæli. Ég tel af þessu tilefni rétt að rifja það upp að nú þegar eru í gildi fiskveiðisamningar við erlendar þjóðir þannig að erlend fiskiskip hafa verið árum saman að veiðum innan lögsögunnar. Norðmenn og Grænlendingar hafa til að mynda samkvæmt milliríkjasamningum rétt til loðnuveiða í íslenskri lögsögu. Færeyingar hafa jafnframt samning um fiskveiðar sem jafngildir einhliða veiðiheimildum við Ísland og það er ekki óalgengt að við Ísland séu í einu 15--20 færeysk skip og stundum á þriðja tug. Sömuleiðis er það líka furðulegt ef menn hafa ekki gert sér grein fyrir því að nú þegar eru tilteknir togarar frá Evrópubandalaginu sem hafa haft um árabil einhliða veiðiheimildir --- ég undirstrika einhliða veiðiheimildir --- innan íslensku lögsögunnar og hafa haft allar götur frá því árið 1975. En í áliti minni hluta utanrmn. er því haldið fram fullum fetum að með tvíhliða samningnum sé í fyrsta skipti verið að hleypa togurum Evrópubandalagsins á ný inn í íslenska fiskveiðilögsögu. Þetta er furðulegur málflutningur. Menn hljóta að vita að árið 1975 var tólf nafngreindum belgískum togurum veitt leyfi til að veiða við Ísland. Þeim var jafnframt úthlutað aflakvóta og á þeim árum sem síðan eru liðin hafa hinir belgísku togarar sem tilheyra flota Evrópubandalagsins veitt hér hartnær 50 þús. tonn af tegundum sem allar teljast til fullnýttra stofna af Íslands hálfu. Þessi samningur er enn í fullu gildi. Af þessum upphaflegu tólf togurum eru þrír starfandi enn þá og hafa einhliða veiðiheimildir við Ísland. Með öðrum orðum, það er búinn að vera við lýði samningur frá 1975 sem heimilar togurum frá landi innan Evrópubandalagsins að veiða hér við land. Í því ljósi er furðulegt, virðulegi forseti, að halda því fram að þessi samningur brjóti í blað að þessu leyti. Það er enn fremur rétt að benda á að þrátt fyrir að Belgum hafi með þessum samningi verið hleypt inn í lögsöguna allt frá því 1975 hefur það alls ekki leitt til þess að EB hafi náð stærri samningum um veiðar við Ísland og það er sömuleiðis afar hæpið að leiða getum að því að þær mjög svo takmörkuðu veiðiheimildir sem togarar EB fá hér við Ísland muni stefna yfirráðum Íslendinga yfir eigin lögsögu í einhvers konar hættu. Þetta tel ég rétt að skoða sérstaklega í samhengi við það magn sem EB má taka hér við land. En samkvæmt margræddum verðmætastuðlum sjútvrn. er það magn sem þeir mega veiða hér einungis ígildi 1.230 tonna af þorski. Samkvæmt upplýsingum sjútvrn. var heildarafli Íslendinga á síðasta ári í ígildum þorsktonna talið 473 þús. þorsktonna þannig að veiðiheimildirnar sem Íslendingar eru að láta í skiptum við Evrópubandalagið eru því aðeins um fjórðungur úr prósenti eða 0,26% af heildarafla síðasta árs. Þessi afar takmörkuðu skipti gefa því ekki nokkurt tilefni til þess að draga þá ályktun að í kjölfar þessa muni hingað stefnt stórum flota evrópskra togara. Slík ályktun er einungis fráleit. 
             Ég vil líka, hv. þm. Eggert Haukdal, geta þess í þessu samhengi að það hefur legið fyrir allar götur síðan 1981, eins og ég veit að þingmanninum er kunnugt en sennilega ekki ljúft, að íslensk stjórnvöld hafa verið til viðræðu um skipti á takmörkuðum gagnkvæmum veiðiheimildum. Það var t.d. síðasta ríkisstjórn undir forustu þáv. forsrh. Steingríms Hermannssonar, þar sem núv. hv. þm. Halldór Ásgrímsson var sjútvrh., sem hóf viðræður um skipti á veiðiheimildum við EB. Af þeim fimm stjórnmálaflokkum sem nú sitja á Alþingi hafa því fjórir setið í ríkisstjórnum sem hafa átt viðræður við EB sem varða skipti á gagnkvæmum veiðheimildum. Ég hef hvergi fundið merki þess að fimmti stjórnmálaflokkurinn sem hér situr en á því miður engan fulltrúa í þessum salarkynnum í dag, Samtök um kvennalista, hafi tekið afstöðu gegn slíkum skiptum á gagnkvæmum veiðiheimildum. Ég hlýt því að draga þá ályktun að þeir flokkar sem nú eiga fulltrúa á þinginu séu ekki í grundvallaratriðum andsnúnir slíkum skiptum. Hvaða ályktun má draga af því, virðulegi forseti?  Ég tel, virðulegi forseti, rétt að benda á að þessi röksemdafærsla stenst einfaldlega ekki. Þau viðhorf hafa komið fram að í ljósi þess sem kallað er breyttar aðstæður, þ.e. vegna niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar í Sviss um aðild landsins að EES, sé rétt að fresta gildistöku tvíhliða samningsins. Það tel ég alveg fráleitt. Í fyrsta lagi gerir samningurinn ráð fyrir að loðnuveiðar Íslendinga standi frá janúar og fram í apríl, en veiðar EB á karfa eiga hins vegar að fara fram milli júlí og desember. Þess vegna liggur í augum uppi að taki Íslendingar ákvörðun um að fresta gildistöku tvíhliða samningsins fram á árið 1993 stórminnka líkurnar á að Íslendingar nái að nýta loðnuheimildirnar. Frestun gildistökunnar getur þess vegna leitt til þeirrar niðurstöðu að meðan EB hefur tök á að veiða sinn karfa hér við land töpum við af okkar tækifærum til að veiða loðnukvótann fyrir árið 1993. Sú staða er að mínu mati algjörlega óásættanleg og er ærin ástæða til að fresta ekki gildistöku þessa samnings. Þess ber að geta til þess að halda öllu til haga að gegn þessum rökum hafa andstæðingar samningsins teflt því að við getum þá altént frestað gildistöku tvíhliða samningsins um heilt ár. Það tel ég ekki aðgengilega lausn af þeirri ástæðu sem kemur fram í þeirri einhliða bókun sem ég las áðan, en þar birtist skýrt að bandalagið áskilur sér rétt til að fresta gildistöku alls EES-samningsins ef tilteknir tvíhliða samningar, þar á meðal sjávarútvegssamningur bandalagsins við Ísland, hafi ekki öðlast fullgildingu þegar EES-samningurinn tekur loks gildi. Af þeim sökum gæti frestun á fullgildingu tvíhliða samningsins um heilt ár stefnt öllum EES-samningnum í mikla hættu. Það væri ekki einungis fráleitt í ljósi íslenskra hagsmuna heldur væri það einnig andstætt hagsmunum og vilja samstarfsþjóða okkar í EFTA. Í öðru lagi tel ég afar nauðsynlegt með tilliti til framtíðarhagsmuna Íslands í samningum við Evrópubandalagið að hafna öllum tengingum tvíhliða samningsins um fiskveiðimál við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Ég tel að það sé mjög hættulegt þegar ýjað er að því að það eigi að láta þessa tvo samninga fylgjast að. En þó virðist mér einmitt að sumir hv. þm. séu þeirrar skoðunar. Íslendingar hafa alltaf lagt gríðarlega áherslu á að það sé ekkert samband á milli samninganna. Menn geta deilt um það, en við höfum eigi að síður lagt mikla áherslu á þetta og engum sem hér er blandast hugur um að samskipti Íslands og Evrópubandalagsins munu aukast á næstu árum. Samningar um margvísleg málefni sem varða hag beggja eiga eftir að fara fram og ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að treysta þær undirstöður sem Íslendingar munu standa á í þeim samningum. Af þeim sökum tel ég að það sé erfitt að undirstrika nógsamlega mikilvægi þess að hafna öllum tengingum á milli viðskiptafríðinda innan bandalagsins annars vegar og samningum sem varða samstarf á sviði fiskveiða og sjávarútvegs hins vegar. Þeir sem vilja festa saman gildistöku samninganna eru að aðstoða EB við að tengja þetta tvennt og ég tel að það sé andstætt hagsmunum Íslendinga. Það er ljóst núna að gildistaka EES mun tefjast fram á þetta ár. Með því hins vegar að staðfesta tvíhliða samninginn núna eins og upphaflega var ætlað gefst að minni hyggju mikilvægt tækifæri til að skilja enn rækilegar en áður á milli EES og sjávarútvegssamningsins. Ég tel einboðið að þetta tækifæri sé nýtt. Ég tel að það þjóni margvíslegum hagsmunum Íslendinga og ég er þeirrar skoðunar að allar vangaveltur um að fresta gildistökunni þangað til EES tekur gildi séu byggðar á hrapallegum misskilningi á því sem Íslandi er fyrir bestu. Því hefur verið haldið fram að loðnan sem Íslendingar fá samkvæmt tvíhliða samningnum sé einskis virði því Íslendingarnir fái hana hvort eð er í lok vertíðar. Þessar staðhæfingar þarfnast nánari skoðunar, enda ærið hæpnar. Loðnustofninn sem Íslendingar veiða úr er sameiginlegur með okkur Norðmönnum og Grænlendingum. Á grundvelli 20 ára reynslu og með hliðsjón af lífsháttum loðnunnar hafa þessar þrjár þjóðir skipt með sér nýtingu stofnsins þannig að Íslendingar veiða 78% heildaraflans en Norðmenn og Grænlendingar 11% hvorir. Loðnan veiddist áður við Grænland m.a., hún var líka um tíma í talsverðum mæli við Jan Mayen og á yfirráðasvæði Norðmanna. Á þessum svæðum, sérstaklega úti fyrir Grænlandi, var hún fiturík og væn og því hlutfallslega verðmæt þegar hún veiddist þar. Eðli loðnunnar er hins vegar eðli farandfisks, hegðun hennar er breytileg og hún er næm fyrir breytingum á umhverfi sjávarins. Síðustu árin hafa aðstæður á hinum hefðbundnu veiðisvæðum loðnunnar breyst þannig að síðustu vertíðir hefur hún einkum fundist í veiðanlegu ástandi við Ísland. Sú var hins vegar ekki reyndin áður. Þeir sem halda því fram að loðnukvóti okkar frá EB sé lítils virði byggja það á tveimur forsendum. Í fyrsta lagi að ástandið í sjónum og göngur loðnunnar haldist óbreytt. Í öðru lagi að Grænlendingar geri ekki alvarlega tilraun til að ná sínum kvóta. Ég tel að þessar forsendur standist ekki skoðun, ég tel að á þeim séu brotalamir. Það er afskaplega vel þekkt að aðstæður í sjónum geta breyst tiltölulega hratt með litlum fyrirvara, ekki síst þess vegna er það fiskifræðileg staðreynd að ferðir loðnunnar og hegðun almennt er afar breytileg. Fyrr en varir getur hún veiðst aftur við Grænland og Grænlendingar hafa þá fullan rétt til þess að selja allan sinn hluta úr stofninum til hvers sem er án nokkurs sérstaks samráðs við Íslendinga. Þeir þurfa þá aðeins að tilkynna það samkvæmt 4. gr. loðnuveiðisamningsins. Menn hljóta því að vera sammála um að falli hegðun og göngur loðnunnar aftur í hið fyrra far sé hagur Íslendinga af tvíhliða samningnum óvefengjanlegur. Það er jafnframt óeðlilegt að ætla að Grænlendingar muni ekki í allra nánustu framtíð gera mjög alvarlegar tilraunir til að ná sínum kvóta. Við vitum að þeir hafa í hyggju að styrkja mjög sína útgerð, þeir hafa nú þegar fest kaup á fyrsta hringnótaskipinu og þeir hyggja á frekari uppbyggingu loðnuveiða. Í því sambandi má minna sérstaklega á að þríhliða samningurinn um loðnuveiðarnar heimilar Grænlendingum að landa afla sínum í íslenskum höfnum til vinnslu, en það atriði skiptir talsvert miklu máli. Það er líka vitað að hrunið í Færeyjum hefur leitt til þess að bæði Færeyingar og Grænlendingar hafa mikinn hug á að efla sitt samstarf í útgerð og nota verkefnalausa hringnótabáta frá Færeyjum til að veiða loðnu Grænlendinga. Það er líklegt að þróun af þessu tagi verði hröð á næstu missirum. Því hefur líka verið haldið fram að meðan loðnan veiðist lítt utan íslenskrar lögsögu séu heimildir okkar frá EB sérstaklega lítils virði. Um þetta atriði verður að skoða hvað þríhliða samningur okkar, Grænlendinga og Norðmanna segir um framsal veiðiheimilda. Samningurinn er ótvíræður að því leyti að aðilum er heimilt að framselja aflahlutdeild sína úr stofnunum að fullu eða hluta og þurfa aðeins að tilkynna það hinum aðilunum. Það er enginn ágreiningur um að ef einhver þeirra fær framseldar heimildir beint frá öðrum hinna aðilanna getur hann veitt það með sama hætti og eigin kvóta. Það hefur hins vegar ekki reynt á samninginn í því tilviki að þriðji aðili framselji einhverjum samningsaðilanna loðnuheimildir sem hann hefur til ráðstöfunar. Á því tekur samningurinn ekki með beinum hætti. Grænlensk og færeysk stjórnvöld sóttu á sínum tíma um heimildir fyrir færeysk veiðiskip til að veiða loðnu innan íslensku lögsögunnar, en íslensk stjórnvöld höfnuðu á þeirri forsendu að kvótinn sem færeysku skipin áttu að nýta væri kvóti sem Evrópubandalagið hefði fengið framseldan frá Grænlandi. EB gæti hins vegar framselt sinn kvóta til Norðmanna eða endurframselt til Grænlendinga. Eins og fyrr segir hefur ekki á það reynt og því vandmeðfarið að reifa þann möguleika í þessari umræðu þar sem allar túlkanir sem hér eru gerðar á samningnum gætu haft áhrif á niðurstöðu samningaviðræðna um þetta tiltekna atriði síðar. Um þetta segjum við í meiri hluta sjútvn. í áliti okkar: ,,EB er í lófa lagið að framselja loðnuheimildir sínar Norðmönnum. Kynni þá að rísa deila um rétt Norðmanna til að veiða þá loðnu innan íslenskrar lögsögu, en Íslendingar hafa ávallt andmælt þeim rétti að þriðji aðili gæti ráðstafað loðnu innan íslenskrar lögsögu.`` Af þeim ástæðum sem ég drap á áðan vil ég síður fara út í í umræðunum hvernig túlka megi samninginn þar sem þetta tilvik hefur ekki enn komið upp, en kynni að koma upp og þá á eftir að túlka samninginn. Ég tel það fyllilega eðlilegt að samningamenn Íslands gangi til slíkra viðræðna með það viðhorf sem látið er uppi í áliti meiri hlutans að veganesti. Þar er hins vegar um túlkun að ræða sem á eftir að reyna á og Íslendingar eiga eftir að finna stað í samningnum. Í þessu efni er alls ekki hægt að vísa til ofangreinds dæmis af Færeyingum vegna þess að munurinn á þeim annars vegar og Norðmönnum og Grænlendingum hins vegar er sá að hinir síðarnefndu hafa sjálfstæðan rétt. Virðulegi forseti. Viðræður okkar og Evrópubandalagsins snerust lengi dags um hvernig eðlilegast væri að tryggja að kvótar breyttust með gagnkvæmum hætti ef nauðsynlegt reyndist að skerða kvóta annars aðilans vegna ófyrirsjáanlegra lífræðilegra ástæðna. Af Íslands hálfu náðust fram ákvæði sem tryggja að nægi útgefinn kvóti ekki til að EB geti keypt af Grænlendingum tilskildar heimildir fyrir Íslendinga minnki karfakvóti þeirra hér við land samsvarandi. Sömuleiðis er tryggt að leiði nýtt stofnmat til þess að loðnukvóti Íslendinga skerðist að ráði fiskifræðinga skerðist karfakvótinn handa EB með sama hætti. Af þessu leiðir t.d. að framlengi Grænlendingar ekki samning sinn við EB um kaup þeirra á loðnukvóta er samningurinn að mínu viti um gagnkvæmar veiðiheimildir sjálffallinn nema því aðeins að EB geti komið með einhverjar aðrar veiðiheimildir annars staðar sem Íslendingar fella sig við, telja jafngildar. Stóra álitamálið varðandi þennan þátt samningsins er, ef upp kæmi, að EB framseldi Íslendingum kvóta sem þeir gætu ekki nýtt sér, þ.e. Íslendingar næðu ekki að veiða upp í kvótann. Sú staða er að vísu afar sjaldgæf og hefur ekki skapast nema örsjaldan síðustu áratugi. Mat Kristjáns Ragnarssonar formanns LÍÚ í viðtali við Ríkissjónvarpið 28. nóvember sl. var að líkur á slíku væru hverfandi litlar. Ég tek þetta viðhorf Kristjáns til þess að sýna fram á viðhorf forvígismanna í sjávarútvegi gagnvart þessu tiltekna atriði. Það má hins vegar segja að samningurinn er ekki nægilega skýr um þetta atriði, enda vitað og viðurkennt að kröfur Íslendinga um að kvóti EB skertist þá að sama marki náðu ekki fram að ganga. Það tókst málamiðlun sem fólgin er í 1. málsgr. 2. gr. viðauka A þar sem kveðið er á um að komi upp ófyrirséðar aðstæður geti annar aðili óskað viðræðna. Það hlýtur að vera ótvíræður skilningur Íslendinga að þetta beri að tengja 1. tölul. 4. gr. rammasamningsins frá 27. nóv. þar sem mælt er fyrir um samráð um úthlutanir á veiðiheimildum með það í huga að ná ásættanlegu jafnvægi. Við þær aðstæður tel ég að það hlyti að vera tvímælalaus krafa Íslendinga á grunni þessara greina að kvóti EB yrði þá skertur í sama mæli. Ég vil hins vegar segja í tilefni af þeim spurningum sem hér hafa komið fram frá hv. þm. Jóni Helgasyni, sem hefur drepið á að meiri hluti sjútvn. hefur bent á ýmis atriði sem hann telur að eigi að leggja áherslu á í komandi samningum, að ég tel og við teljum að það beri að leggja sérstaka áherslu á umrædd atriði. Við teljum hins vegar alls ekki að sú staðreynd að Íslendingar náðu ekki fram ýtrustu kröfum sínum í þessu efni gefi tilefni til að hafna þessum samningi. Og ég ítreka að á þeirri skoðun eru forustumenn í sjávarútvegi einnig. Virðulegur forseti. Ein harkalegasta gagnrýnin á tvíhliða samninginn felst í því að hinar gagnkvæmu veiðiheimildir samningsaðilanna, Íslands og Evrópubandalagsins, séu ekki jafngildar. Staðhæft er að verðmæti þeirrar loðnu sem fellur í hlut Íslendinga með samningnum sé minna en verðmæti karfans sem EB fær að veiða. Um þetta er það að segja að við samningsgerðina studdist utanrrn. vitanlega við þá verðmætastuðla sem gefnir eru á ári hverju út af sjútvrn. og eru notaðir til að umreikna aflamagn veiddra tegunda yfir í þorskígildi. Um þetta atriði var talsvert deilt við 1. umr. málsins þann 3. des. á sl. ári. Í orðaskiptum hæstv. sjútvrh. Þorsteins Pálssonar og hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar fórust Þorsteini Pálssyni sjútvrh. svofelld orð: ,,Ég lít svo á að okkur sé rétt og skylt að miða við þá verðmætastuðla sem út eru gefnir á grundvelli laga sem hv. þm. beitti sér fyrir að yrðu sett og gaf mörgum sinnum út á meðan hann gegndi embætti sjútvrh. Það eru engin rök til að hafa aðrar viðmiðanir í þessu efni.`` Ég er þessari skoðun hæstv. sjútvrh., sem lögð var til grundvallar í samningunum við EB, fyllilega sammála. Verðmætastuðlarnir byggjast á innlendu markaðsverði síðustu tólf mánuðina á undan. Á því fiskveiðiári sem nú stendur yfir er verðmætastuðull þorsks 1,00, loðnu 0,05 og karfa 0,41. Samkvæmt því eru 30.000 tonn af loðnu ígildi 1.500 tonna af þorski en hin 3.000 karfatonn sem EB fær í sinn hlut ígildi 1.230 tonna af þorski. Evrópubandalagið styðst við svipaðar umreiknireglur. Samkvæmt upplýsingum framkvæmdastjórnar þess í Brussel er verðmætastuðull þeirra þannig að þorskur hefur 1,00, loðnan hins vegar 0,10 og karfinn 0,87. Á þeim grunni eru 30.000 tonn af loðnu ígildi 3.000 tonna af þorski og 3.000 tonn af karfa ígildi 2.610 tonna af þorski. Ég tel að það sé varhugavert að staðhæfa á grundvelli samanburðar sem þessa að annar aðilinn fari mun betur út úr skiptunum en hinn. Það er einfaldlega svo að það er erfitt að meta með óyggjandi vissu hvert er raunverulegt innbyrðis vægi tegundanna tveggja. Það er hins vegar athyglisvert að bæði samkvæmt þeim reglum sem lagðar voru til af sjútvrn. og þeim sem EB beitir sjálft er hlutur Íslendinga ívið betri. Ég vil ekki, virðulegur forseti, setja mikla þrætubók á um þetta mál við stjórnarandstöðuna. Mér finnst hún samt seilast helst til langt um rök og fyrst menn eru farnir að teygja sig svona langt langar mig líka til að teygja mig líka svolítið langt og bæta örlitlu við. Í enska frumtextanum er sá fiskur sem EB á að fá í sinn hlut nefndur ,,redfish``. Það er þýtt í íslenska textanum sem karfi. Það er ekki getið neitt sérstaklega um um hvers konar karfa er að ræða. En það er á allra vitorði að Íslendingar veiða þrjá stofna af karfa, hinn hefðbundna gullkarfa sem ber latneska heitið sebastes marinus og tvö afbrigði af sebastes mentella, djúpkarfa og úthafskarfa. Af þessum þremur stofnum er djúpkarfinn stærstur, þ.e. fiskarnir sem eru í stofninum eru stærstir, og mér er tjáð að þeir séu líka eftirsóttastir á mörkuðum t.d. í Þýskalandi. Karfinn sem íslensk skip mega veiða er blanda af gullkarfa og djúpkarfa og kvótinn sem sjútvrn. hefur gefið út til að mynda 1991 er blanda af þessum tveimur tegundum. Það kom í ljós í umræðum í gær að allir voru ekki fyllilega meðvitaðir um þetta. Fyrir síðasta fiskveiðiár gaf ráðuneytið út heildarkvóta upp á 90.000 tonn af karfa, þ.e. sumarið 1991, sem skiptist þannig að veiða mátti 65.000 tonn af gullkarfanum en 25.000 tonn af djúpkarfa. Síðan hafa rannsóknarleiðangrar leitt í ljós að það er til miklu meira af djúpkarfa í sjónum umhverfis Ísland en menn höfðu áður haft hugmynd um. Engum þarf því að blandast hugur um að djúpkarfinn er í dag vannýttur stofn sem Íslendingar gætu veitt talsvert meira af og ættu löngu að vera byrjaðir á. Í nál. minni hluta utanrmn. kemur fram sú skoðun að loðnan sem Íslendingar fá í sinn hlut sé í raun ekki jafngildi nema 1.500--2.000 tonnum af karfa. Gott og vel. Þar kemur líka fram sú afstaða að það hefði verið miklu nær að láta EB í té stofn sem er vannýttur og hv. þm. Steingrímur Hermannsson ítrekaði það viðhorf nokkrum sinnum í sinni ræðu í gær. Djúpkarfinn er í dag vannýttur stofn. Og af því að menn hafa verið að fleygja upp dæmum ætla ég að leyfa mér að hugsa upphátt og fleygja upp dæmi líka. Sá hluti karfaafla EB-skipanna hér við land sem samanstendur af djúpkarfa er okkur því eins og mál standa í dag heldur ódýr á meðan við fullnýtum hann ekki sjálfir. Ef við hugsum upphátt og gefum okkur að veiðar EB-skipanna á karfa skiptist í sömu hlutföllum og voru á milli kvótanna á þessar tvær tegundir í karfakvóta ráðuneytisins sem var gefinn út árið 1991, þá má draga þá ályktun að 38% af karfaafla EB-skipanna kunni að verða djúpkarfi sem Íslendingar í dag hvort eð er vannýta. Samkvæmt því er stærsti hluti þess raunverulega kostnaðar sem við berum í skiptunum gullkarfahlutinn, þ.e. þau 62% af þeim 3.000 tonnum sem þeir fá í sinn hlut. Það jafngildir því 1.860 tonnum af gullkarfa. Með öðrum orðum: á þessum grundvelli og samkvæmt þeim verðmiða sem stjórnarandstaðan hefur sjálf kosið að setja á loðnuna er afskaplega erfitt með tilliti til þeirra staðreynda sem nú liggja fyrir að halda því fram að loðnan sé miklu minna virði en karfinn sem við tökum úr fullnýtta stofninum og látum EB í té. Virðulegur forseti. Ég hef rakið þau rök sem fram hafa komið með og á móti þessum samningi. Ég hef verið fullkomlega ærlegur og við í meiri hluta sjútvn. Við höfum bent á að þessi samningur er alls ekki fullkominn. Við höfum bent á að það eru ýmis atriði sem ber að leggja áherslu á í þeim árlegu endurskoðunum sem fram undan eru á næstu árum. En við teljum að það sé rétt, virðulegur forseti, að leggja til að þessi samningur verði staðfestur.

Herra forseti. Það sýnir hvernig rökin eru hjá hv. stjórnarliði þegar hv. 17. þm. Reykv. ber saman heimildir fyrir belgísku togarana og þann samning sem núna er verið að gera. Eins og allir vita og reyndar kom fram óbeint í máli hv. þm. var samningurinn við Belgíu með sjálfvirku sólarlagsákvæði, þ.e. þetta var bundið við ákveðna togara og heimildirnar féllu niður með þeim. Nú eru aðeins eftir þrír af tólf. Það er því verið að loka hurðinni. Hún er hér um bil komin alveg aftur. Hins vegar er með þessum samningi verið að opna nýja hurð upp á gátt. Í henni er ekkert sólarlagsákvæði. Og meira en það. Það á að halda uppi árlegu stríði við Evrópubandalagið um þessi mál og þá undir því stóra sverði sem það ætlar alltaf að sveifla yfir höfðum okkar í þessum samskiptum. Í öðru lagi vil ég benda á að hv. þm. vill ekki tengja saman þennan samning við EES-samninginn þó Evrópubandalagið virðist ekki þurfa neina hjálp til þess. En ég held að það ætti ekki að fresta gildistöku EES-samningsins þar sem hann tekur ekki gildi hvort sem er á næstu mánuðum þó að þessum samningi yrði nú vísað aftur til ríkisstjórnarinnar og henni sagt að gera betur á meðan við erum frjálsir menn, á meðan við erum ekki komnir í samningssnöruna. Það er það sem ég vil leggja áherslu á að gert sé svo að það verði hrundið einhverju af þeim óbilgjörnu kröfum Evrópubandalagsins, eins og þingmaðurinn orðaði það, sem varð að verða við.

Virðulegur forseti. Rétt skal vera rétt. Það er alls ekki rétt að ég hafi lagt að jöfnu eða verið að bera saman EB-togarana og hina belgísku togara. Það er alrangt. Ég var einungia að benda á að það væri bábilja hjá minni hluta utanrmn. að halda því fram að það sé brotið í blað með þessum samningi vegna þess að hann hleypi á ný togurum frá Evrópubandalaginu inn í íslenska fiskveiðilögsögu. Það er rangt, hv. þm. Það er ekki verið að hleypa togurum Evrópubandalagsins á ný inn í lögsöguna, þeir voru þar fyrir. Það er staðreynd sem ekki er hægt að mótmæla. Hv. þm. Jón Helgason taldi janframt að við ættum vegna þess að EES frestast fram á þetta ár að fresta sjávarútvegssamningnum og reyna að gera betur. Auðvitað er það svo að það er alltaf hægt að gera betur og það var það viðhorf, hv. þm., sem liggur til grundvallar þeim ábendingum sem meiri hluti sjútvn. kemur fram með í sínu áliti. En skoðum aðeins hvað gerðist ef við færum að ráði þessa hv. ágæta þingmanns. Við mundum fresta gildistöku sjávarútvegssamningsins. Hvenær megum við veiða loðnuna? Fram í apríl. Þá værum við að taka þá áhættu að við næðum ekki loðnunni á meðan EB nær sínum karfa. Ég rakti það mjög ítarlega og færði fyrir því gild rök að þá áhættu fyrir sitt leyti telur meiri hluti sjútvn. ekki ásættanlegt að taka. Það kann vel að vera að Framsfl. sé til í að taka þá áhættu að tapa þessari loðnu, en það er stjórnarliðið ekki. Það tekur fullkomlega ábyrga afstöðu í þessu máli.

Herra forseti. Já, það hefur verið sýnt fram á að við veiðum og getum veitt þessa loðnu hvort sem er, hvort sem við fáum leyfi frá EB til þess eða ekki, því hún fellur í okkar hlut. En um það að þarna sé ekki verið að hleypa á ný inn togurum frá Evrópubandalaginu, þá finnast mér það alveg fráleit rök sem hv. 17. þm. Reykv. reyndi að halda uppi. Togarar Belga eru á leiðinni út. Það eru aðeins þrjú skip til sem mega veiða þetta enn þá. Um leið og þau eru ekki lengur fær til veiða er þetta burtu. Hér er hins vegar verið að opna eins og ég sagði nýjar dyr, það er alvarlegi hluturinn, með engu sólarlagsákvæði og sífelldu ,,ströggli`` síðan við Evrópubandalagið um auknar heimildir.

Herra forseti. Ég get ekki orða bundist. Hvernig í ósköpunum stendur á því að fulltrúar stjórnarliðsins festa sig algerlega í þennan verðmætastuðul og hlusta ekki á nein rök í því sambandi? Og koma með þau rök að þetta sé vegna þess að það séu lagaákvæði um ákveðna stuðla í lögum um stjórn fiskveiða. Og vilja svo koma því á þann sem hér stendur að þessi lög hafi verið sett í hans tíð. Hvernig stendur á að menn eru ekki tilbúnir að hlusta einu sinni á markaðinn? Eru það ekki slík lögmál sem gilda? Og hver er tilbúinn að skipta á þessu? Heyrði þingmaðurinn forustumann einn frá LÍÚ lýsa markaðnum í þessu sambandi í gærkvöldi? Geta menn ekki tekið rökum í þessu sambandi? Svo kemur hv. þm. og fer að tala um karfann. Það eru þrjár tegundir sem er verið að tala um í sambandi við karfa, þ.e. litli karfi, gullkarfi og djúpkarfi. Hverjar eru tillögurnar að því er varðar 1992 og 1993? Það eru tillögur um að hámarksafli verði 90.000 tonn af þessum tegundum. Fiskveiðinefnd Alþjóðahafrannsóknaráðsins hefur lagt til að í varúðarskyni verði hámarksafli af gullkarfa og djúpkarfa 120 þús. tonn á öllu veiðisvæðinu við Austur-Grænland, Ísland og Færeyjar. Ég veit ekki hvenær rannsóknir sýndu að það væri nóg af annarri tegundinni. Það kemur að minnsta kosti ekki fram í skýrslu Hafrannsóknastofnunar. Hann er þá að blanda saman við úthafskarfann sem er allt annað mál. Ef eitthvað er höfum við gengið heldur nærri þessum stofnum á undanförnum árum og okkur ber að fara þar varlega vegna þess að þessi fiskur verður svo gamall. Ef við lítum á samsetningu þessa stofns, þá er ekkert sem mælir með stóraukinni sókn. Ég bið hv. þm. að lesa skýrslur Hafrannsóknastofnunar áður en hann fer að fara með svona fullyrðingar og byrja á slíkum flóttaútreikningum eins og hann var byrjaður á hér áðan.

Virðulegi forseti. Mér þykir afskaplega miður ef það hefur komið svona hastarlega við tilfinningalíf hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar að menn hafa bent á að hann var sjútvrh. sem m.a. gaf út þessa verðmætastuðla. Ef hann telur að þeir séu ekki réttir og taki ekki rétt mið af markaðnum hvers vegna í ósköpunum beitti hann sér þá ekki fyrir því að þeim væri breytt á meðan maðurinn var ráðherra? Mér finnst það afskaplega skrýtið. Að því er varðar karfategundirnar er það hárrétt hjá hv. þm. að það eru þrjár karfategundir, litli karfi, gullkarfi og síðan er sebastes mentella, en af honum eru tvö afbrigði svo að ég bæti því við, úthafskarfi  ,,,,Niðurstaðan var mjög jákvæð``, segir Jakob Magnússon, ,,því við fundum djúpkarfa alls staðar þar sem við settum niður troll á stórum svæðum á sunnanverðu Grænlandshafi``, sagði Jakob Magnússon sérfræðingur um karfa og starfandi forstjóri Hafrannsóknastofnunar en rannsóknaskip hennar Bjarni Sæmundsson er nýkomið úr leiðangri.`` Ég gæti haldið áfram að lesa ef þingmaðurinn vill. Það vill svo til að þetta eru staðreyndir. Mig dreymir að vísu fallega, virðulegur þingmaður, en ég spinn ekki svona upp. Þetta eru staðreyndir. Þetta birtist í því ágæta blaði, sem Framsfl. hefur nú verið talsvert tíðrætt um síðustu dægrin, Alþýðublaðinu, 16. júlí 1992.

Herra forseti. Ég endurtek það enn einu sinni vegna þess að það virðist vera að hv. þm. skilji það alls ekki að þessir stuðlar voru ekki ætlaðir sérstaklega til samninga í alþjóðaviðskiptum. Þeir eru ekki gefnir út í því augnamiði. Það er alveg með eindæmum að menn skuli ekki skilja þetta, festa sig í þetta og hlusta ekki á nokkur rök sem koma fram. Að því er varðar karfann eru það góð tíðindi og ég kannast við þau að þessi rannsóknaleiðangur tókst vel. En það sem upp úr stendur er tillaga Hafrannsóknastofnunar og þeir kvótar sem eru gefnir út af sjútvrn. og við erum að nýta þá kvóta í þessum tegundum að fullu. Það má vel vera að þessar jákvæðu rannsóknir geti orðið til þess að kvótarnir verði auknir enn þá meira á næstu árum. Ég býst við því að núv. ríkisstjórn hefði notfært sér það í því slæma ástandi sem nú er ef það hefðu verið aðstæður til þess, en þær voru ekki uppi, hv. þm. Þess vegna er út í hött að vera að tala um þennan stofn þannig að þarna sé nóg af fiski.

Virðulegi forseti. Ég endurtek að mér þykir leitt ef ég hef komið svona illilega við einhverjar taugar í hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni. Ég vil taka það fram svo öllu sé til haga haldið að í ræðu minni áðan orðaði ég það svo að mér fyndist stjórnarandstaðan seilast um hurð til lokunnar þegar hún er að koma fram með útreikninga sína á innbyrðis verðmætavægi karfa og loðnu. Ég orðaði það svo að ég vildi leyfa mér að hugsa upphátt líka. Þess vegna kom ég með þetta dæmi. Það kann vel að vera að það sé ágreiningur á milli mín annars vegar og hins vegar hv. þm. og Hafrannsóknastofnunar um hvort nóg sé af djúpkarfa. Ég er þeirrar skoðunar að það sé miklu meira af djúpkarfa en við erum að nýta. Ég veit að það eru einstakir starfsmenn Hafrannsóknastofnunar sömu skoðunar, e.t.v. ekki allir, ég veit það ekki. Að því er varðar þá verðmætastuðla sem hafa mjög komið hv. þm. úr jafnvægi finnst mér málflutningur hans vægast sagt skrýtinn. Hann segir að ég og aðrir hefðum að sjálfsögðu átt að gera okkur grein fyrir því að þeir verðmætastuðlar sem hann gaf út ár eftir ár væru ekki gefnir út með hliðsjón af alþjóðaviðskiptum. Ég hefði talið, virðulegi forseti, að það væri skylda þeirra manna sem eru að puðra út þessum verðmætastuðlum á annað borð að sjá svo um að þeir endurspegli rétt markaðsverð. 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér fannst ræða hv. 17. þm. Reykv. vera alveg með endemum og það er augljóst mál að þingmaðurinn er í miklum erfiðleikum að verja þann gjörning sem hér liggur fyrir og grípur m.a. til rangra fullyrðinga. Þingmaðurinn hélt því fram að fjórir flokkar á Alþingi væru ekki í grundvallaratriðum andsnúnir gagnkvæmum veiðiheimildum. Af því að það liggur fyrir að þingmaðurinn var einu sinni í Alþb. og nokkuð lengi vil ég minna hann á að það liggur ekki fyrir nein samþykkt innan Alþb. í þessa veru. Þetta er rangt. Þetta eru hrein ósannindi og hv. þm. ætti ekki að fara að taka formann síns flokks til fyrirmyndar í frásögnum af staðreyndum. Það er ekki til afbötunar. Ég vil segja þingmanninum að ég er gjörsamlega andvígur því að veita útlendingum heimildir innan íslenskrar fiskveiðilögsögu og ég tel að það sama eigi við um aðra þingmenn Alþb. Ég tel að hv. 17. þm. Reykv. eigi ekki að vera að fara með fleipur af þessu tagi. Fyrir utan þá dæmalausu vörn að fara að grípa til samningsins við Belga sem Sjálfstfl. ber ábyrgð á og gerður var 1975. Það er ekki vörn í málinu að minna á vonda samninga til að verja þennan. Þessi samningur verður ekki betri þó menn geti bent á að Sjálfstfl. hafi þá eins og oft áður verið aumingi í samskiptum við útlendinga. Miklu fremur er ástæða til að óttast að í framtíðinni, á grundvelli þessa samkomulags, rammasamnings, muni menn semja áfram af sér og til verri vegar en verið hefur.

Virðulegi forseti. Ég verð einungis í mínu máli að draga ályktanir af þeim staðreyndum sem liggja fyrir. Því verður ekki á móti mælt að í síðustu ríkisstjórn átti Alþb. sæti. Sú ríkisstjórn hóf viðræður við Evrópubandalagið um gagnkvæmar veiðiheimildir. Ég dreg þá ályktun af þessu að fyrst Alþb. sat í þeirri ríkisstjórn geti ekki verið að það sé í grundvallaratriðum á móti því að skipta á gagnkvæmum veiðiheimildum. Þá held ég áfram rökleiðslunni og hún er svona: Ef menn eru ekki á móti því að skipta á gagnkvæmum veiðiheimildum geta þeir heldur ekki verið á móti því að hleypa mótaðilanum sem á að nýta hinar gagnkvæmu heimildir inn í lögsöguna vegna þess að án skipa er ekki hægt að nýta heimildirnar. Svo einfalt er það.

Virðulegi forseti. Ég vil minna þingmanninn á að Alþb. fór ekki með sjútvrn. í síðustu ríkisstjórn og ég vil minna þingmanninn á það líka að þingflokkur Alþb. neitaði að veita hæstv. utanrrh. heimild til að fá samningsumboð. Hann fékk aldrei samningsumboð í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það hafa verið rök núv. utanrrh. og formanns Alþfl. fyrir því að hann þyrfti að fara til íhaldsins að hann fékk ekki umboð til að ljúka EES-samningnum hjá Alþb. og Framsfl. Það segir allt sem segja þarf um afstöðu Alþb. í þessu máli og allar ályktanir þingmannsins í þessa veru eru rökleysa ein og hæfir eingöngu að birtist á forsíðu Alþýðublaðsins, hvergi annars staðar.