Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hreyfði því í gær við hv. n., hvort hún vildi ekki athuga betur ákvæði 2. gr. um l0 aura gjald af hverri kind í þeim sveitum, sem ekki hafa orðið fyrir mæðiveiki eða garnaveiki. Nú kynni ég betur við, áður en til atkv. er gengið, að n. skýrði frá því, hvort hún hefir íhugað þetta. Skoðun mín, sem ég lýsti, er, að aftan við orðið „garnaveiki“ í 2. gr. eigi að bæta: eða annari skæðri fjárpest. - Ég mun bera fram skrifl. brtt. þess efnis, nema n. lýsi yfir því, að hún muni bæta úr þessu, en einskis slíks verður ennþá vart. Ég fullyrði, að til eru sveitir, sem lausar eru við garnaveiki og mæðiveiki, en hafa beðið tjón af öðrum pestum, svo að ekki er minna að tiltölu en af þeim drepsóttum, er ég nefndi. Ég sé engin rök fyrir því að mismuna sveitum landsins þannig. Till. mín er réttlætismál, og þó að segja megi, að hún yrði erfið í framkvæmd, sé ég ekki, að sú röksemd afsaki óréttinn. Mér er engin launung á því, að orsök þess, að ég skipti mér af þessu, er kunnugleiki minn á því, að svokölluð riðuveiki hefir í einni byggð í kjördæmi mínu drepið niður bústofninn í svo stórum stíl, að sumir bændur hafa misst þriðjung fjárins, og er það engu minni landplága í þeirri sveit en mæðiveikin, þar sem hún gengur. Mér þætti æskilegast, að hv. landbn. tæki málið upp, svo að ég þyrfti ekki að bera fram brtt. og taka þannig fram fyrir hendur hennar.



Ég tók vel í það í gær, að nefndin skyldi athuga málið, og það hefir hún gert, en ekki fundið ástæðu til að breyta frv. Olli það miklu um, að í hv. Nd. varð þetta hitamál, og þótti okkur talsvert í húfi, er áliðið er þings, að senda frv. þangað að nýju og fá það svo kannske miklu verra þaðan aftur. Í öðru lagi varð það sameiginlegt álit nm., að væri vikið af þeim grundvelli laganna að takmarka styrki og undanþágu frá 10 aura skattinum við mæðiveiki og garnaveiki, yrðu lögin svo torveld í framkvæmd, að ekki væri unandi við. Það mætti telja upp fjárpestir nærri því endalaust, bráðafár, lungnabólgu, ormaveiki, skitupest, lambadauða ýmislegan o. s. frv., og mér er sem ég sjái glundroðann, þegar farið yrði að safna skýrslum um þetta í þeim tilgangi að komast undir undanþáguna, sem hv. 1. þm. Eyf. vill veita. Auðvitað verður ekki fyrir slíkt girt með l. eins og þau eru nú. Á hættusvæðum fjárpestanna vita menn varla lengur til þess, að kind fari ofan í; öll vanhöld eru talin til mæðiveiki, ef kostur er. Þeir, sem frekastir eru, komast lengst í því að fá uppbætur frá hinu opinbera. Ég held það sé ekki rétt að opna allar slíkar krókaleiðir upp á gátt. Mér þætti mjög æskilegt, ef hv. þm. gæti fallizt á, að brtt. hans færi ekki lengra en hún er komin.



Ég get viðurkennt ýmislegt af því, sem hv. 5. landsk. sagði. Það yrði ekki skemmtilegt viðfangs að fara að styrkja bændur vegna allra mögulegra fjárpesta. En ég talaði ekkert um styrk, heldur undanþágu frá skatti, þar sem skæðar fjárpestir hafa geisað, og það er ekkert nema réttlætismál, eins og hv. þm. viðurkenndi með þögninni. Mér finnst það mál ekkert flókið né röskun á lögunum, þótt brtt. mín verði samþ. Annars má segja, að lítið þýði að vera að viðhalda þessum 10 aura skatti, þegar aðeins lítill hluti landsins er laus við fjárpestirnar.

Það er annað mál

. Ég skal ekki halda brtt. minni til streitu, ef n. vill fallast á, að málið verði tekið af dagskrá eða frestað um stund, til að leita samkomulags um þetta atriði. En ég get ekki fallið frá tillögu, sem er réttmæt, nema ef n. vill athuga þetta betur og ég megi búast við árangri frá henni.



Herra forseti! Ég get ekki verið með brtt. hv. 1. þm. Eyf., og það af þeirri ástæðu, að ég tel, að hún verði illmöguleg eða ómöguleg í framkvæmd. Ég skal viðurkenna, að hjá einstökum bændum geta ýmsar fjárpestir valdið meira tjóni en t. d. garnaveiki hefir gert. Og þarf ekki fjárpestir til. Þegar örninn tekur 27 lömb frá bónda, sem á 67 ær, er það verra en mæðiveikin. Ef við ættum að taka allt tjón með, yrði þetta erfitt viðfangs. Nú eru margir hreppar, þar sem garnaveikin hefir að vísu komið upp, en ekki gert teljandi usla nema hjá 1–2 mönnum. Þá tel ég það sé mikil spurning, hvort rétt sé, að ráðherra leyfi að fella þar skattinn niður. Við skulum t. d. segja, eins og ég veit, að verið hefir víða á Austurlandi. Þar hefir gengið svo skæð lungnabólga, að sumir bændur hafa misst allt frá 10–35% af sínum ám úr henni. Ætti þetta þá að ná til þeirra hreppa? Það fellur undir úrskurð ráðh. Hér og þar hefir verið mikið um lambalát. Hjá einum 3 bændum, sem ég veit um í vetur, hefir frá ?–½ af ánum látið lömbunum. Ætti að fella niður gjaldið í þeim hreppum, sem þeir búa í? Ég álít varhugavert að samþ. þetta svona, en það mætti ræða það í fullri alvöru, hvort ekki eigi alveg að leggja niður 10 aura gjaldið. Það lífur út fyrir, að þetta ár sé garna- og mæðiveikin komin það víða, að 10 aura gjaldið muni ekki nema meiru en nálægt 30 þús. kr. á ári, og það dregur svo lítið um það upp í kostnaðinn, að það er spurning, hvort á að halda því áfram. Mér finnst, að það komi frekar til mála en að samþ. svona till., sem gæti orðið ákaflega mikið deiluatriði, hvernig á að framkvæma. Ég mun því verða á móti þessari till., en ég hefi ekki tekið afstöðu til þess, hvernig ég myndi snúast við till. um, að 10 aura gjaldið yrði alveg fellt burtu.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 1. þm. Eyf. við 2. gr., svo hljóðandi: [sjá þskj. 439]. Brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf tvennskonar afbrigði til þess að hún geti komið til atkv.



Ég geri mér ljóst, að það er mjög mikið vafamál, hvort samþ. á þessa till., þar sem það getur orkað tvímælis, hvað þetta þýðir, og ég vil strax segja, að ég er í miklum vafa um, hvort nokkurstaðar er slík veiki til nú, sem segja má, að geri verulega mikið tjón. Með þessum formála segi ég já.

* Frsm. (Magnús Gíslason): Þegar það mál, sem hér er til umr., var til umr. í hv. Nd., hafði allshn. þeirrar d. það til athugunar, og sé ég, að hún hefir gert á því þá breyt. að bæta við einum manni, sem ætlazt er til, að fái íslenzkan ríkisborgararétt. En þar sem þetta er mikilsvert mál, þá óska ég, að hv. allshn. þessarar d. fái að athuga málið áður en það verður rætt frekar.



Ég ætla að láta umr. um þetta mál niður falla frá minni hendi, en þegar ég kvaddi mér hljóðs í gær, þá var það út af því, að mér fannst hv. 2. landsk. fala á þeim grundvelli, eins og hann hefir gert áður, þegar þetta mál hefir verið til umr., að það væri stríðsáhættuþóknunin sjálf, sem verið væri að tala um. Hann var að leggja út af því í þeim kafla ræðu hans, sem ég heyrði, að sjómennirnir ættu það sannarlega skilið fyrir það, sem þeir legðu á sig í þessu efni, að fá þessi fríðindi. Hér hefir enginn hreyft andmælum gegn því, að sjómennirnir, sem sigla á hættusvæðinu, eigi að fá bætur fyrir það, og það hafa þeir líka fengið, og ég tók það beinlínis fram, að ég gæti vel gengið inn á, að a. m. k. sumir þeirra ættu að fá hærri bætur en þeir nú fá, en ég get ekki gengið inn á það, að ekki séu einhver takmörk fyrir því, jafnvel þó um lífshættulegt starf sé að ræða, hvað íslenzka þjóðfélagið getur leyft sér að greiða mönnum há laun. Ég ætla, að með sama áframhaldi og verið hefir, þá séu til sjómenn, sem sigla um þetta svæði, er hafa tekjur, sem nema jafnvel tugum þúsunda, en það eru auðvitað ekki margir. En hér er ekki verið að ræða um það, hvort sjómenn eigi að fá uppbót eða ekki, enda hafa engin andmæli komið fram gegn því, a. m. k. ekki frá mér, heldur er verið að ræða um, hvort veita eigi ákveðnum mönnum í þjóðfélaginu sérréttindi, þannig, að þeir séu lausir við að greiða skatta eins og aðrir landsmenn. Það er um þetta, sem er verið að ræða, og ég verð að segja, að mér þykir það undarleg kenning frá hv. 2. landsk. um þetta efni, að allt í einu virðist hann telja, að það að greiða skatta sé eitthvert ógurlegt böl, sem þessir menn eigi að komast undan. Hann tilheyrir þó þeim flokki, sem hefir haldið því fram, að sem allra mest af tekjum ríkisins eigi að innheimtast með beinum sköttum, en ekki óbeinum. Þá skil ég betur hv. þm. Vestm. Hann hefir þá skoðun, að tekjur ríkissjóðs eigi að vera af óbeinum sköttum og að menn eigi helzt alls ekki að greiða beina skatta til ríkissjóðs, eða sem allra lægsta, svo það er ekkert ósamræmi hjá honum, þótt hann vilji losa þessa menn undan skatti, því hann vill í sjálfu sér, að mér skilst, að lækkaðir verði beinir skattar á öllum til ríkissjóðs, en óbeinu skattarnir verði aftur á móti hækkaðir í staðinn  Þótt ég finni enga hvöt hjá mér til þess að svara fyrir aðra hv. þm., þá held ég, að það sé ekki rétt, að það sé hv. 1. þm. N.-M., sem sérstaklega hefir valdið því, að hér eru háir skattar, eins og hv. þm. Vestm. var að halda fram í gær. Það erum ekki við, sem tilheyrum Framsfl., sem því völdum.

Ekki það?

. Nei, alls ekki. Ég ætla aðeins að segja það, að þótt ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, þá var það út af málinu sjálfu, en ekki brtt., og þótt ég hafi gert þessa aths., þá hefi ég tekið þá afstöðu til málsins, að ég mun að sjálfsögðu greiða atkv. með brtt. frá n., en um málið sjálft vil ég ekki greiða atkv. eins og á stendur. Þótt sjómennirnir séu alls góðs maklegir, þá finnst mér það einkennilegt, að frá sömu mönnum skuli það koma, sem hér liggur skjallega fyrir í þessu máli, að þeir vilja hafa 8 þús. kr. einskonar lágmarkslaun hjá sjómönnum, um leið og þeir telja, að það eigi að vera hámarkslaun hjá embættismönnum ríkisins. Það sýnir aðeins, að þrátt fyrir allt getur þetta mál komizt út í dálitlar öfgar.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Það er ekki ætlun mín að þreyta umr. um þetta mál, þó margt megi um það segja, en svo virðist sem einstaka hv. þm. hafi frekar löngun til þess að tefja fyrir málinu, og á ég þar við hv. 1. þm. N: M. Um hv. 1. þm. Eyf. vil ég ekki segja það sama, því hann hefir rætt málið rólega, án þess að sýna því nokkra andúð, og reynt að gagnrýna það á hógværan hátt. Áður en ég fer lengra út í málið vildi ég svara því, sem hv. fjmrh. skaut fram um það, hvaða þjóðir hefðu veitt þetta skattfrelsi, en það var tekið fram af hv. frsm. n., að það hefði Danmörk ein gert, eins og málið stóð þá, en kunnugt er, að samskonar ósk frá sjómannastéttinni lá fyrir Stórþingi Norðmanna og Ríkisþingi Svía, en þegar síðast komu fréttir þaðan, hafði enn engin afgreiðsla orðið á þessu máli, án þess að þing þessara þjóða hefðu tekið nokkra ákveðna afstöðu til þess. Nú vita allir, hvernig ástatt er hjá þessum frændþjóðum vorum, og að líklega hefir ekki unnizt tími til að fjalla um slík mál sem þetta, svo það þýðir ekki að vitna í þær að svo stöddu í þessu efni, en þetta vildi ég, að kæmi skýrt fram, svo ekki væri hægt að segja fyrir satt, að alger neitun hefði legið fyrir frá þessum þjóðum. Ég ætla ekki að svara ræðu hv. 1. þm. N.-M. því hans ræða hér var þannig í garð þessarar stéttar, að hún var langt fyrir neðan það, sem ég hafði vænzt af honum, og hann mun verða þess var hjá þeim, sem hér eiga hlut að máli, að þaðan eigi hann lítils stuðnings að vænta. Hann sagði. að ég flytti þetta mál á þann hátt, að svo virtist sem ég ræddi um sjálfa áhættuþóknunina, hvað hún ætti að vera há. Þetta er ekki rétt, en menn komu nokkuð inn á áhættuþóknunina sjálfa, en ég hefi vitandi vits ekki viljað fara inn á málið út frá skatt-„principinu“ vegna þess, að ég viðurkenni það sem algerlega rétt, að sjómenn greiði skatt af sínum launum, en ég lít á þessa áhættuþóknun sem heiðurslaun, en ekki sem venjuleg laun. Þetta eru verðlaun fyrir að sumir þegnar þjóðfélagsins leggja sig í hættu umfram aðra til þess að draga að þjóðarbúinu og flytja frá því. Eins og ég hefi sagt, þá tel ég það vera heiðursverðlaun, sem hér um ræðir, sem þessi stétt fær, en sem allir vita, að verða að greiðast af almenningi að miklu leyti með hækkuðu vöruverði og hækkuðum farmgjöldum í sambandi við fiskiveiðarnar og alla flutninga á fiski. En það, sem hér er farið fram á, er það, að Alþingi geri sitt til, að mennirnir fái að njóta þessara heiðursverðlauna að fullu, svo að þau gangi ekki að meira eða mínna leyti til þess að fylla upp í þarfir bæjar- og sveitarfélaga og ríkissjóðs. Út frá þessu sjónarmiði höfum við flutt þetta mál hér, og hv. þm. verða að gera það upp við sig, hvort þeir vilja veita sjómönnunum þessi heiðurslaun að fullu eða ekki. Ég get vísað til þess, að sumum mönnum hér hafa verið veitt heiðursverðlaun fyrir unna dáð, eins og t. d. björgun, úr sérstökum sjóðum eins og Carnegiesjóðnum, sem nokkrir Íslendingar hafa fengið verðlaun úr, og ég veit ekki til þess, að þeim mönnum hafi verið gert að greiða af þeim skatt. Að síðustu vildi ég mjög óska þess, að þetta mál fengi að fara í gegnum 2. umr. Og það vil ég segja að þeir, sem hafa heyrt slíkar raddir og ég hefi heyrt um það kapp, sem sjómennirnir leggja á að verða bænheyrðir, munu aðeins snúast á einn veg í þessu máli. Þá vil ég benda á, að nú stendur fyrir dyrum ný samningagerð, einmitt um stríðsáhættuþóknunina, og ef Alþingi neitar sjómönnunum um þessa bón, þá getur það orðið til þess að torvelda framgang þess máls, sem þó veltur mikið á, sem sé að geta haldið óhindrað uppi siglingum að og frá landinu. Ég segi það í fullkominni alvöru, að ef svar Alþingis verður aðeins það: „við viljum ekki hlusta á þetta kvabb ykkar“, þá óttast ég, að það hafi áhrif á stórum veigameira mál. Menn mega taka þetta hvernig sem þeir vilja, en ég hefi aðeins sagt það, sem ég veit satt og rétt í þessu máli.

*Jóhann Jósefsson: Það eru örfá orð út af aths. hv. 1. þm. Eyf. um það, sem ég hafði lagt til málanna, og mín afskipti af þessu máli. Það er að vísu rétt hjá hv. þm., að ég tel, að beinu skattarnir séu orðnir svo mikils til of háir hér á landi, að þeir verki sem hreinn og beinn hemill á framtakssemi manna af þeirri einföldu ástæðu, að það er farið að verða viðurkennd staðreynd í þessu þjóðfélagi, að það borgi sig ekki að afla fjár, ef mikið er fyrir því haft, og a. m. k. ef mikið er lagt í sölurnar, vegna þess að bæjar- og ríkissjóður hirði svo mikinn kúf þar ofan af og í engu réttu hlutfalli við það, sem sæmilegt mætti teljast. Ég held, að ég geti varla stillt mig um að segja hv. 1. þm. Eyf. frá einn smádæmi um þessa skoðun, hvað hún er orðin almenn og hvað eiginlega þetta ástand er orðið alvarlegt. Ég hefi það fyrir satt, að einn af mjög mætum mönnum þessa þjóðfélags, sem hefir kynnt sér þessa löggjöf nálægra þjóða og okkar, kynnt sér, hvað það opinbera - og tala ég þar bæði um bæjar- og sveitarfélög - hirðir í sinn vasa af tekjum manna hér og annarstaðar, hafi komizt svo að orði eftir að hafa athugað þetta, að segja mætti, að það væri svo komið hér á landi, að ágengni þess opinbera væri orðin svo mikil, að það væri orðin nauðsyn fyrir fólkið að viðhafa brögð til þess að vera ekki rúið um of af þessari skattheimtu. Ég veit, að þetta hefir ekki verið sagt af neinni léttúð, heldur af kunnugleika á, að þessi nauðsyn hefir verið fyrir hendi. Ég geri ráð fyrir, að sá hinn sami hafi litið svo á, að með áframhaldandi skattabrjálæði, sem mér finnst óhætt að nefna svo, muni svo fara, að allir verði jafnaumir í þjóðfélaginu og svo að segja öreigar nema ríkið, og allir vita, að ríkið verður ekki beisinn bógur, ef einstaklingarnir eru yfir höfuð einskis megnugir. Það var út frá þessum forsendum, að skattarnir væru svona geysimikið of háir hér, að ég taldi, að forsvaranlegt væri að ívilna sjómönnum um skatt á það kaup, sem þeir fá sem heiðurslaun eða umframlaun fyrir að sigla á styrjaldarsvæðinu, og ég get ómögulega fengið það í mitt höfuð, að þetta sé svo ákaflega átöluvert sem sumir hv. þm. hér vilja vera láta. Það var nokkuð laus þýðing á mínni framkomu, sem hv. 1. þm. Eyf. kom með, að ég vildi helzt enga beina skatta. Ég hefi aldrei sagt það, og það er ekki heldur mín skoðun, en Ég vil, að beinu sköttunum sé stillt það mikið í hóf, að þeir verki ekki sem grýla á duglega einstaklinga í þjóðfélaginu og þeir hræddu þá ekki frá að leggja á sig erfiði og hættur til þess að vinna sér inn fé, því að ég veit, að þegar skattarnir verka þannig, þá eru þeir hættulegir fyrir þjóðfélagið eins og fyrir einstaklingana. Ég held, að ég hafi heldur hvergi sagt, að taumlaust mætti hækka óbeinu skattana, því að um marga þeirra er svo nú, að þeir eru allt of háir og þyrftu leiðréttingar við. Þá kem ég að höfuðásökun hv. þm. í minn garð. Við tveir flm. þessa frv. fengum hvor um sig nokkurskonar ádrepu hjá hv. þm., annar fyrir það að hann fylgdi flokki, sem vildi helzt sem mesta beina skatta, - það var hv. 2. landsk., og hann hefir nú svarað fyrir sig, - en ég fyrir það, að ég væri eyðslusamur á þingi og greiddi oft atkv. með hækkunartill., en kæmi ekki, eins og hv. þm. sagði, með lækkunartill. Nú vil ég benda hv. 1. þm. Eyf. á, að þótt fjárl. ríkisins hafi ákaflega mikla þýðingu fyrir afkoma þjóðarinnar o. s. frv., og það út af fyrir sig, hvernig menn afgr. fjárl., sé mikilsvert atriði, þá er margt fleira í störfum Alþ., sem hefir mikil áhrif á fjárhaginn og það, hvernig fjárl. verða, því að það eru margskonar fjárframlög, sem eru ákveðin með samþykkt sérstakra l., svo að það er ekki alltaf réttur mælikvarði á sparnaðarvilja manna, hvernig þeir greiða atkv. um oft litlar fjárhæðir í fjárl. Ég hefi oft veitt því eftirtekt, að þessi sparnaður hér á þingi er oft í því fólginn, að verið er að metast um, hvort skuli veita hundrað krónum meira eða mínna í þetta eða hitt, hvort þessi og þessi vegarspottinn skuli fá þúsund krónum meira eða minna o. s. frv. Það er oft álitið, að þeir, sem þannig knifa mest við neglur sér, séu mestir búmenn og mestir sparnaðarmenn. En það er ekki alltaf svo. Ég skal játa, að ég hefi tilhneigingu til þess að vera ekki sárknifinn í þessum efnum. Þá vildi hv. I. þm. Eyf. álíta, að það hefði verið ósæmilegt af mér að segja eitthvað á þá leið, að höfuðandmælandi þessa frv., hv. 1. þm. N.-M., tilheyrði þeim flokki, sem ætti mesta sök á, að skattarnir væru orðnir svona háir og þyrftu að vera svona háir, því að þetta væri ekki tilfellið, sagði hv. 1. þm. Eyf. Jæja, hv. l. þm. N.-M. tilheyrir Framsfl., eins og maður veit. Hann er ekki búinn að sitja eins lengi á þingi og ég og hv. 1. þm. Eyf. við erum líklega búnir að vera jafnlengi á þingi og getum því báðir dæmt um gang málanna, og ég ætla bara að segja það, að ég hefi sýnt miklu meiri sparnaðarviðleitni á okkar þingsetutímabili heldur en hv. 1. þm. Eyf., því að nú í 10–12 ár hefi ég þráfaldlega barizt á móti mörgum eyðslufrv., sem Framsfl. hefir komið hér með hvert á fætur öðru.

Flutt af Alþfl.

. Ég vil minna á einkasölurnar, öll þau bákn, sem Framsfl. og Alþfl. hafa staðið fyrir að koma upp.

Ríkið hefir miklar tekjur af einkasölunum

. Ég held, að þegar allt kemur til alls, séu þær engin gróðalind fyrir þjóðina. Ég vil minna hv. 1. þm. Eyf. á þær miklu fjárhæðir, sem Framsfl. varð að samþ. fyrir kröfur frá Alþfl., þegar hann sat einn við stjórn, eingöngu af því að Alþfl. studdi hann og hann átti sitt líf í fleiri ár undir því, að hann styddi hann og hann lét kosta miklar upphæðir, sem urðu að koma á fjárlög. Öll þessi ár var ég á móti því að kaupa sitt pólitíska líf fyrir síhækkandi fjárlög og fyrir nýjar og nýjar ríkisstofnanir, svo að ef á að fara út í þetta mál og hv. 1. þm. Eyf. ætlar að hafa hér eitthvert uppgjör, þá held ég, að ég hafi ekki unnið nærri því eins mikið að því að hækka útgjöld ríkisins - ég tala nú ekki um útgjöld þjóðarinnar - eins og þessi hv. þm. hefir orðið að gera. Ég veit, að hann hefir oft unnið sér það nauðugt, en það kemur beinlínis ekki þessu máli við. Að síðustu vil ég minna á það misrétti eða ranglæti, sem hér hefir verið haldið fram, að flm. frv. séu að leiða inn með því að vilja láta áhættuþóknun sjómanna vera skattfrjálsa. Í því efni skal ég fúslega kannast við, að ég álít, að þessir menn eigi að búa við betri kjör um kaupgjald en ég og mínir líkar, sem aldrei fara út í þessar hættur. En ef andmælendur þessa frv. vilja byggja höfuðrök sín á því, að hér sé verið að ívilna sérstaklega einum flokki manna á kostnað annara, þá vil ég benda þessum hv. þm. á, að fyrir löngu hefir verið lögleitt hér ósamræmi í skattalögum, sem líka mætti kalla ranglæti. Á ég þar við skattfrelsi samvinnufélaganna, og ætla ég, að ef nokkur stjórnmálaflokkur landsins á drjúgan þátt þar að, þá sé það Framsfl. Framsfl. hefir barizt fyrir því og mundi í dag berjast fyrir því, ef einhver vildi hagga við þessu stórkostlega misrétti um skattgreiðslu, og því svo stóru, að þetta mál, sem hér er um að ræða, kemst hvergi nærri í samjöfnuð við það misrétti í skattgreiðslu, sem samvinnufélög og kaupfélög njóta nú og þessi flokkur ber siðferðislega ábyrgð á. Það getur vel verið, að það sé rétt hjá hv. 1. þm. Eyf., að sökum þess að hv. 1. þm. N.- M. hefir verið stutt hér á þingi, þá beri hann persónulega ekki ábyrgð á öllu því misrétti, sem átt hefir sér stað um skattalög. En ég vil réttlæta það með því, að þrátt fyrir það, að hv. 1. þm. N.- M. hafi ekki alltaf verið hér til að rétta upp höndina með öllu því, sem gert hefir verið undir forustu Framsfl. og valdið hefir síhækkandi sköttum, þá finnst mér, að hv. 1. þm. N.- M. sé prýðileg líkamning þess og hann sé svo mætavel að því kominn að vera þar málsaðili. Ég skal svo ekki tefja tímann frekar, nema sérstakt tilefni gefist til, en vona, að d. fallist á þær röksemdir, sem færðar hafa verið fram fyrir því, að rétt sé og sanngjarnt að veitu sjómönnum þessa ívilnun.



Herra forseti! Ég þakka hv. þm. Vestm. fyrir hans hól á mig. Það, sem ég vildi benda hv. þm. á, eru fyrst og fremst tvö atriði. Ég hefi síðan í gær athugað nokkuð, hvernig þetta kemur til með að verka í framkvæmdinni. Því miður hafði ég ekki tíma til að gera það neitt að ráði, en ég fletti í gegnum ýmsa pappíra og athugaði, hvað miklar tekjur eru hjá ýmsum þessum mönnum og hvað mikil uppbótin hefir verið árið sem leið. Ég tók hér á blað hjá mér fjögur dæmi, Fyrsta dæmi: Skattskyldar tekjur 3500 kr. Skattur kr. 117.50. Tekjur með þóknun 7800 kr. Skattur ætti að vera kr. 629.00. Annað dæmi: Tekjur án þóknunar 8200 kr. Skattur kr. 927.00. Tekjur með þóknun 19000 kr. Skattur ætti að vera kr. 4750.00. Þriðja dæmi: Tekjur án þóknunar 5300 kr. Skattur kr. 285.00. Tekjur með þóknun 13000 kr. Skattur ætti að vera kr. 2520.00. Fjórða dæmi: Tekjur án þóknunar 12000 kr. Skattur kr. 2180.00: Tekjur með þóknun 22000 kr. Skattur ætti að vera kr. 5940.00. Mér virðist af þessum dæmum, að það ætti að vera öllum ljóst, að þessir menn séu með sinni áhættuþóknun komnir í það góð laun, að engin ástæða sé til að sleppa þeim, og mér heyrist stundum vera talað um útsvarsþörf bæjanna, svo þeim veiti ekki af að leggja útsvör á þessar háu tekjur. Svo er annað, sem ég vildi gjarnan, að hv. 2. landsk. útskýrði fyrir mér, sérstaklega í sambandi við það, sem hann sagði í gær og aftur í dag, að þetta væru heiðurslaun, sem menn fengju fyrir það ógurlega taugastríð, sem þeir legðu á sig og sem ég geri ekki mikið úr og stafar af mínni lífsskoðun.

Það er hægt að vera borubrattur í landi

. Ég vil segja honum frá háseta, sem er skráður á skip og fær sitt kaup og áhættuþóknun. Svo fær hann annan á skipið fyrir sig, situr sjálfur í landi og hefir áhættuþóknunina, en sá, sem stendur í taugastríðinu, fær ekkert af því. Þetta dæmi liggur nú fyrir til úrskurðar, því nú er deilt um, hvori maðurinn, sem er í landi, en fær áhættuþóknun fyrir taugastríð sitt þar, á að vera undanþeginn skatti og útsvari af 1/2 hennar eða ekki, eða hvort hinn, sem var á sjónum, en fékk hana ekki, á að fá einhvern hluta af sínu kaupi skatt- og útsvarsfrjálsan. Þá er það skipstjóri, sem fær 3% af afla og situr heima. Hvað á hann að fá mikið af áhættuþóknun fyrir að heyja taugastríð á sínu heimili í Hafnarfirði? Það liggur fyrir til úrskurðar. Stjórnarráðið er ekki búið að fella úrskurð um það enn. Áhættuþóknunin er þannig farin að ganga kaupum og sölum. Menn, sem sitja í landi, fá hana. Finnst hv. 2. landsk. nokkuð bogið við þetta? Mér finnst það, og eins og ég sagði í gær, till. er ólán, og því væri sæmst fyrir þá að taka hana hreint og beint aftur.



Ég er farinn að sjá, að ef þetta mál skyldi daga uppi í þinginu, þá er það flm. sök, og engra annara.

Fyrir hvað?

. Fyrir það, að svo mikilli mælgi hafa þeir beitt við þetta mál, að þetta er þriðji fundurinn, sem 2. umr. stendur yfir, og mér sýnast ekki miklar líkur til, að henni muni verða lokið nú. A. m. k. er það áreiðanlegt, að henni mundi ekki verða lokið á þessum fundi og líklega ekki þeim næsta, ef ég færi að fara nákvæmlega út í þá ræðu, sem hv. þm. Vestm. flutti hér um ýmislegt þessu alveg óviðkomandi, sem ég hafði ekki gefið nema a. m. k. mjög lítið tilefni til að hann færi út í. Ég mun ekki hafa rétt til að gera nema stutta aths., og ég ætla ekki heldur að stuðla að því, að þetta mál lognist út af vegna þess, að ekki hafi verið tími til að afgr. það. Það mun rétt vera hjá hv. þm. Vestm., að við höfum komið á þing sama árið báðir. Þetta mun vera okkar 20. þing, og að því leyti er þægilegt að bera okkur saman, bæði að því er snertir eyðslu okkar á landsfé og annað. Ég ætla þó lítið að fara út í þann samanburð, sem hann var að gera, en skal þó taka fram, að ég þori hvenær sem er og tími er til að bera okkur saman. Ég ætla aðeins að minna hann á það, sem gerðist á okkar fyrsta þingi. Þá var hann stjórnarstuðningsmaður, en ég í stjórnarandstöðu. Þá voru settir nýir skattar, að vísu ekki beinir skattar, heldur nýir tollar, sem höfðu ekki verið áður. Það var fyrir atbeina þeirrar stj., sem hann studdi, og hann samþ. það. Þetta hefir komið fyrir í tíð þeirrar stj., sem ég hefi stutt, og ég veit ekki nema það eigi eftir að koma fyrir í tíð þeirrar stj., sem við styðjum báðir. En þetta er vegna þess, að alltaf fara sívaxandi kröfur almennings um meiri og meiri umbætur, og einnig vegna þess, að í siðuðu þjóðfélagi verða störfin alltaf fjölþættari og fjölþættari, og þannig er það í öllum löndum. Ég staðhæfi það, að þó Sjálfstfl. hefði verið við völd undanfarin ár, þá hefðu skattahækkanirnar orðið jafnmiklar, og sennilega miklu meiri, þó að það hefði ef til vill verið í öðru formi. En ég býst við, að ef hann og hans flokkur hefði verið við völd, en minn flokkur í mínni hluta, þá hefði stjórnarandstaðan verið drengilegri en nú hefir verið undanfarin ár, því að hún hefir aðallega verið í því fólgin að heimta ný og ný útgjöld úr ríkissjóði, en vera á móti öllum sköttum, en aldrei hefi ég getað skilið þá pólitík eða hvernig hægt hefði verið að samræma það. Mér þótti broslegt, þegar hann kom með einkasölurnar sem einhverjar sérstakar eyðslustofnanir fyrir ríkissjóð. Ég veit ekki annað en að ríkissjóður fái nokkrar milljónir í tekjur af þessum einkasölum.

Fyrir þjóðina, sagði ég

. Mér skildist það vera fyrir ríkissjóð. En þótt það sé miðað við þjóðina, þá fæ ég ekki séð, að það geti heldur staðizt, að þær séu neinar eyðslustofnanir. Það má náttúrlega deila endalaust um, hvort einkasala sé heppilegri eða verzlun í svokallaðri frjálsri samkeppni.

Fyrir hvað var raftækjaeinkasalan afnumin? PZ: Til þess að þóknast Sjálfstfl.

. Ég er enginn sérstakur einkasölumaður, og hún mátti fara fyrir mér, en það er fjarstæða að tala um, að aðaleinkasölurnar séu eyðslustofnanir, og ég hefi enga rödd heyrt um, að afnema skyldi áfengiseinkasöluna. Ég hugsa, að jafnvel hv. þm. Vestm. mundi ekki samþ. að afnema hana og láta kaupmenn um áfengissöluna. Ég ætla ekki að eyða tíma í að tala um það, sem hv. þm. kallar skattfrelsi samvinnufélaganna, sem, ef rétt er lítið á, er engin hlunnindi í skattgreiðslu fram yfir aðra. Samvinnufélagsskapurinn er allt annars eðlis en kaupmannaverslun. Svo ætla ég að lokum að staðfesta það, sem hæstv. fjmrh. sagði um, hvernig væri um þessi mál í nágrannalöndum okkar, að í Danmörku mun áhættuþóknunin hafa verið skattfrjáls, en hvorki í Noregi eða Svíþjóð.

Það hafa verið lögð fram frv. um að undanþiggja hana

. Það var talið mjög vafasamt, að þau frv. næðu samþykki.

*Magnús Jónsson: Ég skal ekki tefja svo umr., að ekki geti gengið atkv. um málið. Viðvíkjandi ágreiningi, er hér hefir orðið um skattaundanþágu á Norðurlöndum, get ég upplýst, að hæstv. ríkisstj. spurðist fyrir um þetta og fékk það svar, að í Danmörku væri áhættuþóknunin öll undanþegin beinum sköttum. Í Svíþjóð er hún ekki undanþegin, en hv. 2. landsk. hefir sagt mér persónulega, að fyrir þinginu þar lægi frv. um að undanþiggja áhættuþóknunina skatti. Í Noregi er ábættuþóknunin ekki heldur skattfrjáls, en sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn hefir upplýst í tilefni af fyrirspurninni, að fyrir norska þinginu lægi einnig frv. um þessa undanþágu, en ekki væri búizt við, að hún yrði samþ. Ég segi þetta aðeins til upplýsingar, en ekki til að spilla fyrir málinu eða mæla með því. Annars hefi ég í n. tekið þá afstöðu að mæla með því, að frv. yrði samþ. óbreytt. Mín ástæða til að fylgja þessu frv., líkt og frv. um að undanþiggja helming áhættuþóknunarinnar skatti á síðasta þingi, er sú, að ég tel beinu skattana nú orðna alveg vitfirringslega og mér þykir því vænt um hvert skarð, sem höggvið er í þá löggjöf, sem ég held, að eigi meiri þátt en nokkuð annað í kreppu þeirri, sem hér er, þar sem kjarkurinn er dreginn úr hverjum manni til að leggja fé í fyrirtæki, því að ef hann tapar, þá er hann skammaður fyrir, og ef hann græðir, þá koma ríki og bæir og taka ágóðann. Það verður aldrei tölum talið, hve margar milljónir þetta hefir kostað atvinnuvegi okkar. Svo er einnig að gæta þess, að fyrir sjómenn er hér yfirleitt aðeins um bráðabirgðatekjur að ræða. Svona skattur kemur því harðar niður á þeim en öðrum, sem geta búizt við frádrætti, ef þeir hafa vun um, að halda tekjum sínum, en þessir menn eiga allt í óvissu, því að hvenær sem er getur hættan verið liðin hjá og þeir orðið að hætta þessum áhættusömu siglingum, sem vonandi er, að verði sem fyrst. Þetta ríður baggamuninn í mínum augum. Það, sem er litt þolandi fyrir menn í landi, er alveg sérstaklega óþolandi fyrir þessa menn. Ég tel, að sjómenn, er sigla um áhættusvæðin, hafa gert mikið gagn með því að opna augu fjölda manna fyrir því, hvað verið er að gera með þessari skattalöggjöf, svo að þess er að vænta, að hv. 2. landsk. og aðrir, sem eru sama S1nm5, sjái heldur einhverja glóru á eftir. Hv. 1. þm. N.-M. sá einn galla á þessu: að þessi áhættuþóknun væri farin að ganga kaupum og sölum. Ég skil ekki annað en hægt væri að hindra það. En hv. þm. er annars fylgjandi öðrum hlut, sem hér gengur kaupum og sölum, sem sé innflutningsleyfunum. Þau eru hér boðin til kaups. Það er rétt að segja það hér í þinghelginni, að það virðast vera til menn, sem hafa aðgang að því að fá innflutningsleyfi eftir vild, og þeir bjóða þau til kaups fyrir kannske 50% af verðmætinu. Ég veit einstök dæmi til þessa, þó að ég hafi þau ekki vottfest.

Þetta er einskonar seðlaútgáfa

. Já, hér er komin upp einskonar ný kaupmannastétt. Ég skal ekki fara út í almennar hugleiðingar um fjármálastefnu flokkanna, en þegar jafnglöggur maður og hv. 1. þm. Eyf. ætlaði að fara að sanna eyðslustefnu gamla Íhaldsflokksins með verðtollinum, er var settur hér árið 1924 eða 1923, þá dámaði mér. Þá var svo komið, að lausaskuldir hér skiptu milljónum og ríkissjóður var kominn í þrot. Fyrir Jón Þorláksson var þá ekki annað að gera en afla ríkissjóði tekna með einhverju móti. Nú vildi svo til, að tollurinn gaf á einu ári þær tekjur, sem ætlazt var til, að hann gæfi á þrem árum. En fór þetta í eyðslu? 1ei, það voru borgaðar með því margra milljóna skuldir.

Hvað fór ríkisreikningurinn fram úr áætlun?

. Ég man það ekki, - en hvernig fór á næstu árum? Þó að við séum vinir núna, þessir tveir flokkar, þá verður að segja það, að þá fór eyðslan að byrja í alvöru. Muna menn ekki eftir bókinni „Verkin tala“, sem var ekki annað en lofgerð um það, hversu miklu Framsfl. hafði eytt? Þar var skrá um það, hve mikið fé hefði verið veitt til þessa og hins, og svo prentað hjá með skáletri, hve miklu ríkisstj. hefði eytt umfram fjárveitingarheimild. - Ég ætlaði ekki að fara að ræða um þetta nú, en hv. 1. þm. Eyf. gaf tilefni til þessa útúrdúrs með orðum sínum til hv. þm. Vestm. Hv. 1. þm. Eyf. til afsökunar skal ég geta þess, að þetta stafaði að miklu leyti af sambandi Framsfl. við Alþfl. Þaðan komu kröfurnar, og er þeim þm. alltaf nokkur vorkunn, sem verða að styðjast við kröfufrekan flokk, eins og þarna var. Það var, eins og kom fram í bréfi eins af ráðh., að kröfurnar urðu alltaf harðari og harðari, þar til þeim var neitað og allt brast, svo að það kostaði líf stj. Skal ég svo ekki tefja umr. svo, að ekki geti farið fram atkvgr. um málið.