Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbúnaðinum er lífsnauðsyn, að dýrtíðarskrúfan stöðvist og jafnvægi geti farið að myndast í efnahagslífi þjóðarinnar. Ég veit því ekki annað en að bændur hafi fagnað þeim bráðabirgðaráðstöfunum, sem núv. hæstv. stjórn gerði með brbl. á s. l. sumri til þess að hefta vöxt dýrtíðarinnar. Þess hefur yfirleitt ekki orðið vart, að vinnustéttir þjóðarinnar, verkamenn, sjómenn og bændur o. fl., hafi sýnt þessum ráðstöfunum annað en velvilja. Festing á verðlagi vara og vinnu er vissulega fyrsta skrefið, sem stíga þurfti til þess að stöðva óheillaþróun dýrtíðarinnar. En vitaskuld er þetta ekki einhlítt til frambúðar. Þar þarf meira til, því að atvinnuvegirnir þurfa að komast á þann grundvöll, að þeir geti staðið á eigin fótum. Það er í sjálfu sér ekki nein furða, þótt menn hafi tekið ráðstöfunum ríkisstj. vel, því að enn hefur enginn þurft neinu að fórna, svo að heitið geti, en ógæfan hefur þó verið stöðvuð í bili. Þetta snýr t. d. við bændum þannig, að þeir fá sinn hlut samkv. verðgrundvelli landbúnaðarvara. Hitt stendur enn áhaggað sem fyrr, að bændur hafa ekki tryggingu nú fremur en áður fyrir því, að markaðir þeirra geti gefið þeim þá útkomu, sem verðgrundvöllurinn gerir ráð fyrir, og kemur þar margt til. Fyrir fram er aldrei hægt að segja um það, hvaða endanlegt verð bændur fái fyrir afurðir sínar. Verðgrundvöllurinn er hins vegar viðurkenning á því, að það verð, sem hann gerir ráð fyrir, sé það, sem bændur þurfi að fá, miðað við kaup verkamanna. Stundum gefur einn þáttur framleiðslunnar meira en gert er ráð fyrir í verðgrundvelli og annar minna, og getur þetta mætzt að einhverju leyti og vegið hvað á móti öðru. Vinnan, sem mannshöndin leggur til við framleiðslu og dreifingu flestra vara, er enn sem komið er einn stærsti eða stærsti þáttur í verði varanna. Þegar verðhækkun er stöðvuð, er eðlilegt, að um leið sé stöðvuð hækkun á kaupgjaldi, og þarf þetta auðvitað að fara saman. Þar er því ekki um lífskjaraskerðingu að ræða, heldur má segja með fullum rétti, að slík ráðstöfun sé til öryggis fyrir alla. Mér þykir því undarlegt, að hv. stjórnarandstæðingar skuli taka á þessu máli hér á hv. Alþingi eins og þeir gera, því að með málflutningi sínum reyna þeir að gera þessar ráðstafanir tortryggilegar í augum þeirra stétta, sem mest eiga undir því, að vel takist framkvæmdin á þeirri byrjun, sem hafin er til stöðvunar verðbólgunni. Ef slíkt á að verða til pólitísks ávinnings fyrir þá, er þjóðin harla fákunnandi um það að vega og meta, hvað horfir til þjóðarhags. En ég trúi því, að svo sé ekki. Ég held, að fólkið hafi fengið fulla sjón og skilji það, að sundrungarstarf í þessu efni, sem og öðrum, er því sjálfu fyrir verstu og eining um að reisa við þjóðarhag er eina leiðin, sem þjóðin á út úr þeim efnahagslegu ógöngum, sem út í er komið. Í þessum umr. hefur nokkuð verið deilt um, hvað bændur fái fyrir sauðfjárafurðir eða yfirleitt sláturfjárafurðir. Það leit þannig út í ræðu hv. 1. þm. Rang. (IngJ) hér á fimmtudaginn var sem við hefðum borið okkur saman um þetta atriði og ég samþykkt allt með honum, sem hann hefur um þetta sagt. Svo er ekki. Við höfum ekkert um þetta talað saman. Ég ætla í tilefni af þessu að skýra frá verði á 13 kg dilk, eins og Sláturfélag Suðurlands borgaði hann við endanlegt uppgjör fyrir árið í fyrra. Verðið var kr. 17.25 á kg, samtals kr. 224.25 kjötið. Innmaturinn var 24 kr., mörinn kr. 12.60 og gæran 25 kr., eða fyrir dilkinn alls kr. 285.85. Nú er verð á sömu afurðum: kjötið kr. 19.05 á kg, innmatur kr. 19.00, mör kr. 7.50 og gæran kr. 15.00, eða fyrir dilkinn kr. 289.15. Þá standa eftir af verði gærunnar, eins og var í fyrra, kr. 10.00, sem vænta má nú eins og að undanförnu að borgað verði til bænda á næsta sumri. Er þá verð á 13 kg dilk orðið kr. 299.15, sem nokkurn veginn má treysta að bændur fái. Bændurnir hafa sjálfir, eða fulltrúar þeirra í framleiðsluráði, lækkað verð á innmat og mör vegna sölutregðu á þessum vörum í fyrra. Dilkakjötið hefur hins vegar, eins og hæstv. landbrh. sagði, hækkað um 10.2%, og hefði verð á innmat og mör verið hækkað einnig um 10.2%, þá væri dilkverðið nú kr. 312.98, miðað við það, að endanlegt verð á gærunum verði 10 kr. kg. En vegna þeirrar lækkunar, sem framleiðsluráðið taldi hyggilegt að gera á innmat og mör bændanna vegna, án íhlutunar frá hæstv. ríkisstj., verður dilkverðið, miðað við að gæran verði 10 kr. kg, kr. 299.15, eins og ég sagði áðan. Þetta eru staðreyndirnar í þessu máli. Um aðra þætti þessara verðlagsmála ræði ég ekki, enda hefur hæstv. landbúnaðarráðherra gert þeim þau skil hér í umræðunum, að ég tel það óþarft. Ég ber engar brigður á það, að hv. 1. þm. Rang. vilji bændum vel. En ég tel, að velvilji hans í garð bænda þurfi m. a. og fyrst og fremst að koma fram í því að styðja ráðstafanir hæstv. ríkisstj. til að stöðva dýrtíðina. Ég vil segja, að ekkert sé eins og stendur bændunum nauðsynlegra en stöðvun dýrtíðarinnar. Dýrtíðin hefur farið eins og eyðandi eldur í tekjum bænda hin síðari ár. Verðbólgan og þenslan í efnahagslífi þjóðarinnar hefur verkað á mörg byggðarlög í landinu eins og svartidauðinn gerði. Héruð fóru í eyði, og ættir dóu út. Eftir stendur auðn og tóm sums staðar í byggðum landsins nú, þegar verðbólgu- og dýrtíðarsýkillinn hefur unnið sitt verk. Ég tel mér skylt sem bónda og fulltrúa bændahéraðs hér á hv. Alþingi að styðja ráðstafanir hæstv, ríkisstj. til þess að koma á jafnvægi í efnahagslífinu og rétta atvinnuvegina til lands og sjávar við. Frv. það, sem hér er rætt, er fyrsta skrefið. Ég tel, að það sé bæði efnahagsleg og þjóðmenningarleg nauðsyn og skylda þeirra, sem völd hafa í þessu landi á hverjum tíma, að sporna við því, að bændastéttin yfirgefi atvinnuveg sinn og óðul. Ég tel það á sama hátt skyldu valdhafanna að búa svo í haginn fyrir aðrar vinnustéttir þjóðarinnar í borg og bæ, að fólkið geti uppfyllt lífsþarfir sínar af þeirri vinnu, sem það stundar. Ég vil hins vegar krefjast mikillar og góðrar vinnu af öllum þeim, sem fulla heilsu hafa, og ég vil, að fólkinu sé sagt á hverjum tíma satt og rétt frá um afkomu atvinnuveganna. Þjóðin þarf að fá að horfa fyrir opnum tjöldum á meðferð allra sinna mála. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur sett sér það mark að hafa með sér í ráðum vinnustéttir þjóðarinnar. Þetta tel ég hyggilegt og gott verk. Dýrtíðin verður, eins og ég sagði áðan, ekki stöðvuð með þeim ráðstöfunum einum, sem frv., sem hér er til umr., fjallar um, en þær voru nauðsynlegur undirbúningur, og ég tel, að bændur eins og aðrir hafi gott af því verki. Hv. 1. þm. Rang. var hér með langan lestur um það, hvað Sjálfstfl. hefði gert bændum mikið gott, en framsóknarmenn hins vegar mikið illt. Ég vil nú vera miklu sanngjarnari en hann og játa, að þó að sjálfstæðismenn hafi æði oft verið bændum óþarfir á Alþingi, þá hafa þeir að vísu stundum lagt málum landbúnaðarins lið, sem framsóknarmenn hafa haft forustuna um. Af þeirri ástæðu, forustuhlutverki Framsfl. í landbúnaðarmálum, er það, sem mikill meiri hl. bænda hefur falið Framsfl. forsjá sinna mála á Alþingi. Ég veit, að nú setja bændur almennt traust sitt á Framsfl., að honum takist í samvinnu við fulltrúa verkalýðsstéttanna að reisa efnahagslíf þjóðarinnar úr rústum og skapa atvinnuvegunum örugga afkomu til lands og sjávar. Ég þykist vita, að ekki verði hægt nú í næstu framtíð að tryggja hverjum manni fastar og ábyggilegar árstekjur. Til þess eru að mínum dómi ekki fyrir hendi neinir möguleikar. Þjóðin og hinar ýmsu starfsstéttir hennar verða að byggja afkomu sína áfram að verulegu leyti á eigin dugnaði og hagsýni í meðferð fjármuna. Bændum hafa t. d. ekki, eins og ég sagði áðan, verið tryggðar vissar árstekjur, þótt verðgrundvöllurinn geri ráð fyrir og segi til um, hverjar þær þurfi að vera, og er þá miðað víð árskaup Dagsbrúnarverkamanns, ef hann hefur vinnu alla vinnudaga ársins. Á sama hátt er verkamanninum ekki heldur tryggt þetta árskaup, vegna þess að hann hefur hvergi tryggingu fyrir vinnu allan árstímann. Bóndinn verður því að gera allt, sem hann getur, til þess að ná sínu kaupi og auka það, og hann hefur til þess tvær leiðir: í fyrsta lagi að auka framleiðslu sína fram yfir það meðaltal, sem gert er ráð fyrir, og í öðru lagi að gæta sparnaðar við rekstur búsins. Verkamaðurinn verður að fara nokkuð svipað að, ef hann vill auka sínar tekjur, en það er með þeim hætti að afla sér aukavinnu og með sparnaði í meðferð sinna tekna. Það, sem hefur grundvallarþýðingu í því að efla og styðja sjálfsbjargarviðleitni hins vinnandi fólks, er það, að efnahagsmálum þjóðarinnar í heild sé stjórnað þannig, að fólkið fái traust á gildi vinnu og fjármuna. Það er undirstöðuatriði til tryggrar velmegunar. Þess vegna þarf að tryggja atvinnulífinu jafnan grundvöll, hvar sem er á landinu, svo að lífskjörin jafnist, en fólk dragist ekki í þétta hnappa á nokkra staði. Slíkt veldur óeðlilegri þenslu á vissum sviðum atvinnulífsins, en samdrætti í öðrum þáttum þess. Þá er það og höfuðatriði í þessum efnum, að það fjármagn, sem myndast í landinu fyrir störf þjóðarinnar, haldi fullu gildi til lífsþarfa og framkvæmda, en bráðni ekki jafnharðan upp í eldi þeirrar gróðahyggju, sem gegnsýrt hefur þjóðfélagið á undanförnum árum. Ég hygg, að vandinn, sem nú bíður fyrir dyrum í því að leiða efnahagsmál þjóðarinnar til farsælla lykta, sé vel yfirstíganlegur, ef saman fer skilningur þjóðarinnar á viðfangsefninu og sterkt taumhald og forusta þeirra, sem með völdin fara.



Herra forseti. Ég mun nú ekki fara að deila við hv. 1. þm. Rang. (IngJ) um, hversu til hefur tekizt með ræðu þá, er ég flutti hér í hv. Alþingi s. l. fimmtudag. Hitt er mér ljóst, að ræðan hefur haft meiri áhrif en ég vonaðist til í fyrstu, því að það er með öllu óhugsandi, að maður, sem hefur setið hér á hv. Alþingi síðan 1942 og er nýlega kominn úr ráðherrastóli, hefði flutt ræðu á borð við þá, sem hv. 1. þm. Rang. flutti hér s. l. fimmtudag, nema af þeirri einföldu ástæðu, að þm. hafi verið kominn úr algeru jafnvægi. Hv. 1. þm. Árn. (ÁÞ) hefur nú svarað hv. 1. þm. Rang. út af verðlaginu um lambið, sem hann hefur verið að tala um. Ég vil þó segja þessum hv. þm. það til viðbótar, að svo mikið þekki ég til landbúnaðar, að ég veit, að það eru yfirleitt ekki gerðar upp sauðfjárafurðir fyrr en ári eftir að þær eru lagðar inn. Nú er búið að selja aðeins 10% af sauðfjárafurðum frá 1956, og hver getur þá sagt um, hvað verður endanlegt verð á þessum vörum? Í þeim kaupfélögum, þar sem ég hef starfað og þekki bezt til, hefur ekki verið fylgt það fastri reglu um áætlunarverð að haustinu, að það hafi verið reiknað út upp á prósentu. Ég veit nú ekki, hvað hv. 1. þm. Rang. hefur stundað landbúnað lengi sem aðalatvinnu, en ég dreg þó í efa, að hann hafi gert það svo miklu lengur en ég, að hann geti brigzlað mér um, að ég þekki þar ekkert til. Hv. 1. þm. Rang. ræddi um það, hvernig hefði verið farið með verðlagsmál landbúnaðarins á árunum 1934–42, þegar verðlagsnefndir þær, sem settar voru hér á laggirnar samkv. afurðalögunum frá 1934, störfuðu. Hann sagði, að núv. hæstv. landbrh., sem einnig var landbrh. þá, hefði haldið sultarólinni að bændunum og að hann hefði haft þá leið til þess að herða þessa sultaról, að hann hefði skipað formenn þessarar verðlagsnefndar og sagt um, að þeir ættu það eitt að gera að halda niðri verðinu fyrir bændum, þá yrði Alþfl. ánægður og þá gæti ráðherrann setið í sínum stóli. Í sambandi við þessar fullyrðingar þessa hv. þingmanns er rétt að minna nokkuð á þessi mál, þegar þau voru að gerast. Þegar ríkisstj. Framsfl. tók hér við völdum 1934, voru afurðasölumál landbúnaðarins í mesta öngþveiti. Þá hafði lokazt saltkjötsmarkaðurinn til Noregs, og verð á dilkakjöti var mjög lágt í landinu. Mjólkurbúin voru þá nýlega tekin til starfa og kepptu hvert víð annað hér á markaðinum í Rvík, og hér ríkti mesti glundroði í þeim málum. Það varð því hlutverk þessarar nýju ríkisstj. að koma skipulagi á þessi mál. En þetta skipulag og þessi löggjöf, sem sett var til þess að tryggja verðið á afurðum bænda, mun hafa átt að mæta meiri andstöðu en flest önnur löggjöf, sem sett hefur verið hér á landi. Og hverjir voru andstæðingar þessarar löggjafar? Hverjir voru það, sem börðust gegn henni? Það voru sjálfstæðismennirnir, sem gerðu það. Og nú ætla ég að taka upp þann hátt, sem hv. 1. þm. Rang. taldi að ég hefði gert um daginn, að lesa upp úr blöðum, - ég gerði það nú ekki þá, - en nú ætla ég að leiða fram vitni í þessu máli, vitni, sem eru þess eðlis, að hv. 1. þm. Rang. ætti a. m. k. að taka mark á þeim. Það var á þessum árum stofnað hér félag í Reykjavík, Húsmæðrafélag Reykjavíkur. Og hvert var verkefni þessa félags? Það var að berjast einmitt við skipulagið, berjast gegn þessum verðlagsnefndum, og ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp ályktun, sem gerð var á fundi í þessu félagi 22. jan. 1934, en hún er svo hljóðandi: „Fundur húsmæðra í Gamla Bíó 22. janúar gerir enn þær kröfur til mjólkurverðlagsnefndar, að mjólkurverðið verði lækkað niður í 35 aura strax. Ef ekki verður orðið við þessari till. fyrir 1. febrúar, lýsir fundurinn sig algerlega samþykkan því, að neytendur takmarki við sig neyzlu mjólkur svo sem frekast er unnt til þess að knýja á þann hátt nefndina til að láta undan kröfum húsmæðra.“ Það er nú ekki verið að tala um það í þessari till., að það eigi að hækka verðið á mjólkinni, nema síður sé. Það kom fleira fram í þessum málum á þessum árum. Það er til hér málfundafélagið Óðinn. Það kvað vera félag sjálfstæðisverkamanna. Það gerði líka ályktun í þessum málum. Þeirra ályktun er frá 1941, og með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa hana líka, hún er svo hljóðandi: „Fundur í málfundafélaginu Óðinn þann 14. september 1941 mótmælir harðlega þeirri gegndarlausu hækkun á íslenzkum afurðum, sem verður að telja langtum meiri en nauðsyn ber til. Telur fundurinn nauðsynlegt að setja hámarksverð á allar íslenzkar afurðir til notkunar innanlands:“ Þessi till. var líka birt í sjálfstæðisblöðunum, vafalaust til þess að þjóna þeim tilgangi að hækka verðið fyrir bændur, sem hv. 1. þm. Rang. hafði svo mikinn áhuga á. Og 26. sept. 1934 segir Vísir, með leyfi hæstv. forseta: „Kjötverðlagsnefnd virðist ekki hafa tekið neitt tillit til kaupendanna. Hún miðar allt við þarfir bænda:“ Og síðasta vitnið, sem ég ætla að leiða hér fram í þessu máli, er sérstaklega tekið með tilliti til þess, hversu þeir, sem þá voru að fjalla um þessi mál úr Sjálfstfl., höfðu álit á Hermanni Jónassyni og gerðum hans í þessum málum. Það er úr Vísi 3. okt. 1940, og ég ætla að lesa þá yfirlýsingu, með leyfi hæstv. forseta: „Hermann Jónasson er landbrh. Eins og menn vita, heyra bæði mjólkursölunefnd og kjötverðlagsnefnd undir hann. Á þessum síðustu tímum er talað um það meira en flest annað, að þessar tvær verðlagsnefndir hafi farið að minnsta kosti eitt fet fram yfir það, sem talið var sanngjarnt samanborið við aðra. Og það verður ekki betur séð en látið hafi verið undan þeirri ásælni, og það verður meira að segja ekki betur séð en að böndin berist fyrst og fremst að landbrh. Hermanni Jónassyni fyrir að hafa látið undan ásælninni.“ Þetta var tal þeirra Sjálfstæðisflokksmanna á þessum árum. Og hvað haldið þið að mundi hafa verið sagt í herbúðum Sjálfstfl., ef þeim hefði verið sagt það þá, að eftir 20 ár mundi hér á hv. Alþ. koma fram þm. úr þeirra hópi og segja, að Hermann Jónasson landbrh. hefði sett upp verðlagsnefndirnar til þess að halda sultarólinni að bændum og halda verðlaginu niðri fyrir þeim? Haldið þið, að það hefði verið talið gott innlegg inn í þá baráttu, sem hér var háð einmitt af Sjálfstfl. fyrir því, að það væri verið að níðast á neytendum? Nei, það er furðulegt, að slíkt skuli geta skeð hér á hv. Alþ., að menn skuli geta sungið slíkan tvísöng, því að það er ómögulegt, að mönnum detti það í hug í fullri alvöru, að fólk sé búið að gleyma því, að bændur landsins séu búnir að gleyma þeirri baráttu, sem varð að heyja fyrir þessari löggjöf gegn Sjálfstfl. í Reykjavík. Til viðbótar þessu vil ég segja það út af hækkuninni, sem varð á kjötinu 1942 og hv. 1. þm. Rang. talaði um að hefði verið 100%, að hækkun á vísitölunni á þeim mánuðum, sem Sjálfstfl. fór með stjórnina þá, var meiri en 100%. Þá vil ég næst koma hér að fullyrðingum hv. 1. þm. Rang. um það, að fé til framkvæmda í landbúnaði hafi ekki komið fyrr en Sjálfstfl. fékk landbrh. Þangað til var ekki sýnt nema smásálarskapur og skammsýni í þessum málum, stórhugurinn kom með landbrh. Sjálfstfl. og framkvæmdirnar í sveitum landsins, að dómi hv. 1. þm. Rang. Nú ætla ég til gamans og í fullri alvöru þó að benda þessum hv. þm. og öðrum á það, hvað staðreyndirnar segja nú í þessu máli. Það var nefnilega oft vitnað í þær í ræðu þessa hv. þm. Á árunum 1944–1946, þegar Sjálfstfl. átti landbrh., voru veittar til sjóða Búnaðarbankans, byggingarsjóðs og ræktunarsjóðs, samtals 2 millj. og 80 þús. Það fór í byggingarsjóð; í ræktunarsjóð kom ekkert frá ríkinu. Á árunum frá 1947 til 1955, báðum meðtöldum, þegar Framsfl. hefur farið með þessi mál, hafa farið í þessa sjóði fyrir áhrif ríkisstjórnarinnar, framlag í byggingarsjóð 37 millj. og 90 þús., lán í sama sjóð 28 millj. 145 þús., eða samtals 65 millj. 235 þús. Í ræktunarsjóð hafa farið á sama tíma: framlag 27 millj. og 90 þús. og lán 72 millj. 372 þús., eða samtals 99 millj. 461 þús., og í veðdeild Búnaðarbankans 5 milljónir, eða samtals til þessara sjóða tæpar 170 millj. móti 2 millj. á nýsköpunarárunum. Ég hefði nú haldið, að þetta væri óhægur samanburður og sýndi, hvenær fjármunum hefði verið veitt í þessa sjóði. En af því að því verður vafalaust haldið fram, að það hefði ekkert verið gert í þessum málum, nema af því að sjálfstæðismenn voru líka í ríkisstj., ætla ég að vítna hér í eldra tímabil. árin 1934–39 annars vegar, þegar framsóknarmenn voru einir í ríkisstj., og 1944–46, þegar Sjálfstfl. fór með landbúnaðarmálin, og nú ætla ég að lesa tölur í sambandi við þetta, staðreyndir, sem ekki verður á móti mælt. Árið 1934 lánaði byggingarsjóður Búnaðarbankans 32 lán að upphæð 166400 kr. 1935 lánaði sami sjóður 53 lán að upphæð 228 þús. 1936 lánaði hann 39 lán að upphæð 192255 kr. 1937 lánaði hann 57 lán að upphæð 208 þús. 1938 lánaði hann 103 lán að upphæð 356 þús., og 1939 lánaði hann 122 lán að upphæð 425 þús. En takið þið nú eftir, nú byrjar framfaratímabilið í sveitum landsins, þegar Sjálfstfl. átti landbrh. 1944 lánar byggingarsjóður Búnaðarbankans 31 lán að upphæð 206 þús., 1945 lánar hann 37 lán að upphæð 311 þús., og 1946 lánar hann 29 lán að upphæð 247 þús., eða á árunum 1937, 1938 og 1939 eru lánuð 282 lán, en 97 lán á tímabili Sjálfstfl. Þetta er framfaratímabilið að dómi þessa hv. þingmanns. Það er ekki öll sagan sögð enn, því að ræktunarsjóður er líka til samanburðar frá þessum árum. Hann lánaði 1934 132 lán að upphæð tæp 300 þús., 1935 183 lán að upphæð 445 þús. 1936 115 lán að upphæð 241 þús., 1937 114 lán að upphæð 221 þús., 1938 113 lán að upphæð 258 þús. og 1939 105 lán að upphæð 231 þús. Svo byrjar framfaratímabilið í sveitum landsins. 1944 lánar ræktunarsjóður 10 lán, 70 þús., einmitt sem hv. 1. þm. Rang. vitnaði hér til. Hann vitnaði til þess, að það hefðu verið lánuð 70 þús. úr sjóðum Búnaðarbankans, nýsköpunarárið 1944 var það gert. Það eru 2½ fjós í landsfjórðungi á landi hér. Og 1945 heldur framfaratímabilið áfram, stórhugur ríkir og mikið er gert. Þá eru lánuð 10 lán líka, að upphæð 231 þús. Og 1946 eru lánuð 12 lán að upphæð 92800 kr. Þetta er framfaratímabilið í sögu Sjálfstfl. Og haldíð þið, að það hafi ekki verið mikið fyrir 6000 bændur á landinu að byggja 10 gripahús á ári? Það hefur verið glæsilegt. Og svo mikill stórhugur ríkti yfir þessu tímabili, að hv. 1. þm. Rang., sem var óánægður með þessa stjórn í upphafi, lýsti sérstöku trausti á hana í lokin fyrir að byggja tvö fjós og hálft fjárhús í landsfjórðungi eða því sem næst. Síðan hefur svo Framsfl. tekið við þessum málum, og 1947 átti hann landbrh. Hvað gerist þá? Þá er veitt úr ræktunarsjóði, í staðinn fyrir 92 þús. 1946, 1.7 millj.; úr byggingarsjóði, í staðinn fyrir 247 þús. 1946, tæpar 5 millj. 1950 eru þessi lán orðin úr ræktunarsjóði 7½ millj. og svipað úr byggingarsjóði. 1955 er þetta komið svo, að úr ræktunarsjóði eru lánaðar 34 millj. og úr byggingarsjóði 10 millj. Ég segi eins og hv. 1, þm. Rang.: Er þetta tilviljun, að þessi breyting á sér stað? Nei, það er ekki tilviljun. Það er stefnubreyting. Annars vegar er það flokkur, Framsfl., sem trúir á sveitirnar og framkvæmdirnar þar, en hins vegar er það flokkur, sem er andstæður sveitunum og trúir ekki á framkvæmdir þar. Þess vegna var stefnan svona, og þess vegna er samanburðurinn. En það er gleðilegt, að það skyldi vera hv. 1. þm. Rang., sem óskaði eftir því, að þessi samanburður yrði gerður. Þá kem ég næst að löggjöfinni. Þessi hv. þm. taldi, að Framsfl hefði alltaf verið utan dyra, eins og hann orðaði það, þegar sett hefði verið landbúnaðarlöggjöf, sem einhvers virði hefði verið. Ég vil í því sambandi minna á nokkur lög, þó að það verði ekki tæmandi upptalning. Ég ætla að nefna lögin um Búnaðarbankann frá 1928, lögin um byggingar- og landnámssjóð frá sama tíma, lög um innflutning á tilbúnum áburði og lög um áburðareinkasölu. Ég ætla að nefna frá seinni árum margar breytingar á jarðræktarlögum, sem Framsfl. hefur staðið fyrir. Ég ætla að nefna afurðasölulögin. Ég ætla að nefna lögin um áburðarverksmiðjuna, lögin um búnaðarmálasjóð, lögin um framleiðsluráð, fjárskiptalögin frá síðasta Alþingi. Og ég ætla einnig að geta þess, að lögin um landnám og nýbyggðir, sem sett voru 1946, voru að mestu leyti gerð upp úr eldri lögum um byggingar- og landnámssjóð, nýbýli og samvinnubyggðir frá 1936 og þar af leiðandi ekki nema að nokkru leyti frumsmíð þessarar nefndar, sem um þau fjallaði. Hins vegar voru fjárframlög hækkuð þá vegna þeirrar hækkunar, sem orðið hafði á verðlagi í landinu. Áður en ég skil við þennan kafla um fjárframlög Framsfl. og löggjafarstarfsemi hans í þágu landbúnaðarins, vil ég minna á það, að hv. 1. þm. Rang. talaði mikið um það, að í hvert sinn, sem ætti að koma til framkvæmda í málum landbúnaðarins, væri það vanaviðkvæðið hjá forustumönnum Framsfl., að það væru engir fjármunir til og þess vegna ekkert hægt að gera; það væri alltaf sami smásálarskapurinn, sem einkenndi framkomu þeirra. Það var nú annað, þegar þeir sjálfstæðismenn fjölluðu um þessi mál. Þá var nú ekki smásálarskapur eða talað um það, að fjármagn væri ekki til, þá var það bara látið af hendi. En ég fór að gamni mínu að gá í umræður um fjárveitingamál til landbúnaðarins á nýsköpunarárunum og kom þar niður, þegar verið var að ræða um fjárframlög vegna breytingar á ræktunarlögunum. Það voru hækkaðir styrkir til túnasléttna, sem þar voru til umræðu. Og þar tók til máls þáverandi landbrh. Sjálfstfl. og lýsti skoðun sinni í málinu á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Aftur á móti finnst mér, að ég fari rétt með, að í heim áætlunum, sem hér liggja fyrir, sé gert ráð fyrir, að jarðræktarstyrkurinn geti komizt upp í 6 millj. 650 þús. Þótt þessi kostnaður verði talsvert lægri, þá verð ég að segja það, að eins og hag ríkissjóðs er nú komið, þá veit ég ekki vel, hvar á að taka þetta fé. Og það er a. m. k. ekki langt síðan að heyrðust nokkuð margar raddir um það, að erfitt mundi vera að standa undir öllum þeim gjöldum, sem þegar er búið að skapa ríkissjóði, enda er það sjálfsagt rétt, og það mundi þá líka verða þungt fyrir fæti, ef ætti að bæta svo stórfelldum útgjöldum við sem hér er um að ræða:“ Þennan kafla úr ræðu þessa hæstv. ráðh. er að finna í Alþingistíðindum frá 1944, í C-deild, bls. 168, og hann heldur áfram, þessi ráðh., og lýsir stefnu Sjálfstfl., þar sem stórhugur ríkir og ekki neinn smásálarskapur. Hann segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ég geri einnig ráð fyrir því, ef yrði horfið að því ráði að auka svo mjög sem hér er lagt til framlög til ræktunar landsins, þá mundi reynast óhjákvæmilegt að skera niður önnur framlög, sem veitt eru til landbúnaðarins.“ Þarna kom stórhugurinn, þarna er ekki smásálarskapur Framsfl. að verki. Þetta er stórhugur höfðingjanna í Sjálfstfl. Ég nefni þessi dæmi sem táknræn upp á stefnu Sjálfstfl. í þessum málum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að þessi landbrh., sem þarna var, hafi samt verið framsýnni og velviljaðri landbúnaðinum en stefna flokksins sagði þá til, svo að þá geta menn markað nokkuð, hvernig þessum málum hefði verið fyrir komið, ef hún hefði notið sín til fulls. Það getur nú ekki hjá því farið, að ég sýni þeim Sjálfstæðisflokksmönnum þá sanngirni að nefna helztu löggjafarstarfsemi frá þeim tíma, er þeir fóru með landbúnaðarmálin, þá löggjöf, sem mesta athygli vakti. Ég kem þá að baráttu þeirra fyrir búnaðarráðinu. Þegar bændur landsins voru að halda til stofnfundar Stéttarsambands bænda, fengu þeir þá kveðju frá ríkisstj., að sett var upp búnaðarráð, sem átti að fara með verðlagsmál bændanna. Þetta ráð var stjórnskipuð nefnd, sem landbrh. einn valdi, án þess að bændur landsins hefðu þar nokkurn tillögurétt, og það átti svo að skammta bændunum. Þessu ráði var harðlega mótmælt af stéttarsamtökum bænda og Búnaðarfélaginu, en þrátt fyrir það fékkst engin leiðrétting þessara mála. Og hvernig tókst svo framkvæmdin hjá þessu búnaðarráði á verðlagsmálum landbúnaðarins? Hv. 1. þm. Rang. gat um eftirgjöfina 1944 og að flokkarnir hefðu staðið að henni, Sjálfstfl. og Framsfl. En í sambandi við þá eftirgjöf er rétt að minna á það, að hún var gerð með ákveðnum skilyrðum, og það var vegna þeirra skilyrða, sem var horfið að þessu ráði, en ekki af öðrum ástæðum. En hvernig framkvæmdi svo búnaðarráðið þetta? Það lét 9.4% af verði á vörum bænda falla niður án nokkurra skilyrða og án þess að nokkuð kæmi á móti. Þetta var ekki leiðrétt, fyrr en Framsfl. kom aftur í ríkisstj. og framleiðsluráðið tók við þessum málum. Þetta var að halda niðri verði bændastéttarinnar, og það var hið stjórnskipaða búnaðarráð, sem gerði það. Annað mál er frá þessum tímum, sem vakti þá miklar deilur og mikið umtal. Það var búnaðarmálasjóðurinn, sem bændur landsins stofnuðu til þess að fá fé handa félagssamtökum sínum. Það mál var fyrst flutt hér inn í hv. Alþingi að till. Búnaðarfélags Íslands af þáverandi hv. þm. Mýr., Bjarna heitnum Ásgeirssyni, hv. 2. þm. Skagf. og hv. þm. Borgf. Eftir að frv. hafði farið í gegnum báðar deildir og var komið hér aftur í hv. Nd., tókst ríkisstj. að koma fleyg inn í það, þar sem gert var ráð fyrir, að landbrh. yrði að samþykkja ráðstöfun á fé sjóðsins. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að hér var eingöngu um að ræða fé bændanna sjálfra. Það var tekið ½% af því verði, er þeir áttu að fá fyrir vörur sínar, og alveg laust við alla aðra aðila. Þess vegna gat það ekki komið til mála, að nokkrir aðrir en bændur landsins sjálfir hefðu ráðstöfunarrétt yfir þessu fé. En ríkisstj. Sjálfstfl. sá ekki, að það ætti að virða þennan rétt. Hún gat gert þessa árás á bændastéttina, til þess að það væri ekki hægt að efla félagssamtök þeirra. Leiðrétting á þessu máli fékkst ekki heldur fyrr en Framsfl. var búinn að taka við landbúnaðarmálunum á nýjan leik. Og svo hrifinn var hv. 1. þm. Rang. af þessu ákvæði, sem svipti bændur landsins ráðstöfunarrétti á sínu eigin fé, að hann greiddi atkvæði gegn málinu, þegar var þó búið að semja um það á milli flokkanna. Hver var svo tilgangurinn með þessum tveim lögum, um búnaðarráð og búnaðarmálasjóð, af hendi Sjálfstfl.? Hann var sá að koma í veg fyrir, að bændasamtökin í landinu, sem voru að myndast, gætu myndazt, að bændur stæðu saman í einu stéttarfélagi og réðu sínum málum sjálfir. Þess vegna þurfti að sjá um, að þeir hvorki hefðu umráðarétt yfir verðlagningu á búvörum sínum né hefðu fjármuni til þess að starfrækja sín félagssamtök. Fleira mætti minna á um afrek Sjálfstfl., þegar hann fór með landbúnaðarmálin, því að það gleymdist nú flest af því, sem átti að framkvæma. Frv. um áburðarverksmiðjuna var lagt í skúffuna, og framkvæmdir í raforkumálum urðu engar á þessum tíma. Og ég vil í sambandi við raforkumálin geta þess nú, af því að ég tók það ekki fram áðan, að það var einmitt á Alþingi 1942, sem Framsfl. flutti þáltill. um að skipa mþn. í því máli, og það var nefndin, sem samdi raforkulögin. Ég hef hér að framan drepið á helztu þætti í afskiptum Sjálfstfl. og Framsfl. um málefni bændastéttarinnar. Ég er óhræddur við að leggja þessa málavexti undir dóm kjósendanna í landinu, undir dóm bændastéttarinnar. Ég hef hér farið með staðreyndir einar, sem sýna, hvernig hefur verið á málum haldið og hverjir það hafa verið, sem hafa haft forustuna í íslenzkum landbúnaði á síðari árum. Hv. 1. þm. Rang. getur, ef það hentar innræti hans, haldið því fram, að maður, sem hefur lifað á landbúnaði frá því að hann fæddist, að einu ári undanteknu, hafi aldrei komið þar nærri. Hann getur líka haldið því fram, að flokkur, sem hefur haft forustu um öll landbúnaðarmál hér á landi um þrjá tugi ára, hafi alltaf verið utangátta, þegar þau mál hafi verið ráðin, sem landbúnaðinum hafi verið fyrir beztu. En hann á ekki að leggja það, hvorki á sjálfan sig né þá menn, sem á hann hlusta, að tala um rök eða staðreyndir í sambandi við þetta. Hv. 1. þm. Rang. sagði orðrétt hér í ræðu sinni á fimmtudaginn, með leyfi hæstv. forseta: „Það verður að finna önnur ráð til þess að koma hæstv. ríkisstj. frá völdum en þau ein, að hún fái hvergi lán.“ Þessi játning mun sennilega vera fram komin vegna stefnuyfirlýsingar þeirra sjálfstæðismanna um, að þeir standi að öllum góðum málum ríkisstj. Þetta mun vera framlag þeirra til framkvæmdanna í landinu, bæði til sjávar og sveita. Enda þótt mikið hafi verið gert í framkvæmdamálum sveitanna á síðari árum, er þó margt ógert. En það verður hlutverk annarra en sjálfstæðismanna að leysa þau verkefni, og þau munu verða leyst, þótt þeir leggi sig alla fram um það, að ríkisstj. fái hvergi fjármagn til þess.



Herra forseti. Ég hafði ætlað að svara hér að nokkru þeim 5. þm. Reykv. og 1. þm. Rang., en öðrum hefur nú verið svarað að nokkru og hinum til fulls. Og þar sem þeir eru ekki hér viðstaddir, en eftir því hef ég beðið, sé ég ekki ástæðu til þess að hrekja það, sem þeir sögðu hér, eða svara því. En út af ummælum, sem féllu hér í hv. d. frá hv. 2. þm. Skagf., þykir mér rétt að lesa hér yfirlýsingu, sem ég gerði ráð fyrir á þeim fundi, þegar hann flutti sína ræðu, að flytja hér síðar. Það eru ummæli í ræðu minni, þar sem hv. þm. taldi rangt með farið, sem gáfu tilefni til þess, að ég fékk þessa yfirlýsingu. Það má vitanlega segja, að þetta orðalag, sem ég hafði, sé ekki nákvæmt, og það má með lagni toga út úr því það, sem hv. þm. sagði, þó að hann vissi að sjálfsögðu, við hvað var átt. Það stendur hér í ræðu minni, að það hafi þurft að ná í framleiðsluráð landbúnaðarins, - en í framleiðsluráði er stjórn stéttarsamtaka bænda, - og það náðist í hvern einasta mann nema einn bónda austur á landi. Vitanlega er þetta nefnt þarna, að stjórn stéttarsamtakanna sé í framleiðsluráði, til þess að það liggi ljóst fyrir, og setningin vísar þannig til stéttarsamtakanna, en ekki framleiðsluráðs, og er náttúrlega alveg vafalaust, að þingmaðurinn veit, við hvað var átt. En sleppum því. Aðalatriðið er það, hvort ríkisstj. hefur leitað til bændasamtakanna á þann hátt, sem formaður þeirra telur sig ánægðan með, því að það er fyrst og fremst hans verk að sjálfsögðu að vera milligöngumaður milli ríkisstj. og bændasamtakanna. Ég skal nú lesa bréf, sem mér hefur borizt frá honum, dags. 2. þ. m. Og það er nú svo skylt skeggið hökunni, að hann er form. stéttarsamtaka bænda og hann er form. framleiðsluráðs, og ég býst við, að gæti svo farið, að hv. 2. þm. Skagf. tæki þessa yfirlýsingu alls ekki gilda, ef hann sæi það, að í bréfhausnum er nefnt Framleiðsluráð landbúnaðarins. Sverrir Gíslason er form. í hvoru tveggja. Yfirlýsingin er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Forsætisráðherra hefur óskað yfirlýsingar frá mér um það, hver samráð hafi verið höfð við bændasamtökin varðandi festingu kaupgjalds og verðlags á s. l. hausti. Í þessu sambandi vil ég taka fram, að á stjórnarfundi Stéttarsambands bænda þann 21. ágúst s. l. samþykkti stjórnin að tilnefna mig til að vera fulltrúi í nefnd til að athuga efnahagsmál þjóðarinnar, en bréf þess efnis, að Stéttarsambandíð tilnefndi mann af sinni hálfu í nefndina, hafði borizt frá forsætisráðherra nokkru áður. Framkvæmdastjóri hafði þá haft samband við stjórnarmenn um, að ég tæki sæti í nefndinni, en formlega var ekki gengið frá þessu atriði fyrr en á nefndum fundi þann 21. ágúst. Daginn eftir tilkynnti forsætisráðherra mér, að komið hefði til orða að festa kaupgjald og verðlag miðað við vísitölu 178, og óskaði eftir áliti Stéttarsambandsins á þeirri ráðstöfun. Var fundum stjórnar Stéttarsambandsins þá nýlokið og stjórnarmenn farnir heim, nema Jón Sigurðsson alþm. á Reynistað. Ræddi ég þá strax málið við hann, skýrði honum frá málavöxtum, og taldi hann, að við gætum ekki staðið gegn tilraun til þess að stöðva verðbólguna í landinu. Enn fremur hafði ég samband við Bjarna Bjarnason skólastjóra, Laugarvatni, og Einar Ólafsson, Lækjarhvammi, er báðir voru á sömu skoðun og Jón Sigurðsson.“ - Eins og ég sagði áðan, er bréfritarinn, Sverrir Gíslason, form. bæði framleiðsluráðs og stéttarsamtakanna. - „Þá hafði ég samband við séra Sveinbjörn Högnason, sem að vísu er ekki í stjórn Stéttarsambandsins, en er í framleiðsluráði og form. stjórnar Mjólkursamsölunnar. Var hann á sama máli. Pál Metúsalemsson á Refsstað, sem er í stjórn Stéttarsambandsins, tókst mér ekki að hafa samband við, þar sem hann var á ferð heim til sín:“ - Og það er hann, sem auðvitað er átt við í þeim orðum, sem ég lét falla í minni ræðu. - „Höfðu þá fjórir af fimm úr stjórn Stéttarsambandsins lýst sig fylgjandi þessari tilraun og fimm af níu framleiðsluráðsmönnum, þ. e. a. s. allir, sem náðst hafði til. Ég hef litið svo á, að slík mál sem þetta heyrðu fyrst og fremst undir Stéttarsamband bænda og stjórn þess. Á aðalfundi Stéttarsambandsins, sem baldinn var á Blönduósi 10. og 11. sept. s. l., kom engin gagnrýni fram á verðfestingarlögunum nema frá einum fulltrúa, en gagnrýni hans fékk engan hljómgrunn meðal fundarmanna. Reykjavík, 2/11 1956, Sverrir Gíslason.“ Ég þarf svo ekki að hafa þessi orð fleiri. Bréfið er svo ljóst, að það þarf engra skýringa við.