Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, var flutt á s. l. hausti til staðfestingar á brbl. frá 24. sept. 1974. Tildrög þessara brbl. eru öllum kunn hér í þessari d. og hafa áður verið rædd hér. Frv. hefur verið lengi til afgreiðslu í fjárh.- og viðskn. og eru fyrir því gildar ástæður. Ekki tókst að afgr. málið endanlega fyrir jólaleyfi, en eftir jólaleyfi var ljóst að nauðsynlegt var að breyta ákvæðum brbl., m. a. með tilliti til ákvæða 5. gr. um launajöfnunarbætur þar sem kveðið er á um það að þær skuli hækkaðar ef vísitala framfærslukostnaðar fari fram yfir 358 stig. Aðilar vinnumarkaðarins náðu samkomulagi um hækkun láglaunabóta og kom sú hækkun til viðbótar þeim láglaunabótum sem voru ákveðnar með brbl. Ég mun nú leitast við að skýra einstakar gr. frv. með þeim brtt. sem meiri hl. n. leggur til að verði gerðar. Varðandi brtt. við 1. gr. er þess að geta að til þess að taka af tvímæli um það hvaða kjör skuli ríkja frá 1. júní n. k. fari svo að samningar hafi þá ekki tekist milli aðila á vinnumarkaðinum um fyrirkomulag vísitölubindingar launa í framhaldi af bráðabirgðasamkomulaginu, sem í gildi er til þess tíma, er hér gert ráð fyrir, að ákvæðin um launajöfnunarbætur haldi gildi þar til samningar hafa tekist milli heildarsamtakanna á vinnumarkaðinum. Þetta ákvæði má telja í samræmi við venjur í slíkum tilvikum. Í 3. tölul. eru ákvæði um það hvaða grunnkaupsbreytingar eftir 1. okt. 1974 skuli ekki hafa áhrif á launajöfnunarbætur og þau rýmkuð í samræmi við ákvæði 1. málsgr. Við 2. gr. frv. er engin brtt. og lagt til að hún verði óbreytt. Sú brtt. er gerð við 3. gr., að lagt er til að hún verði óbreytt, nema hvað gildistímabilið er opnað frá 1. júní 1975 ef til kæmi, sbr. um 1. gr. Um 4. gr. er það að segja, að samkv. 4. gr. laga nr. 88/1974 um launajöfnunarbætur til bænda, er innheimta skal sem álag á búvöruverð, skulu þær ekki greiðast bændum í hlutfalli við framleiðsluverðmæti, heldur jafnað þannig að gagnist eingöngu hinum tekjulægri í hópi bænda með líkum hætti og launajöfnunarbætur launþega samkv. fyrrnefndum lögum. Þau mörk, sem hér eru sett, afmarka annars vegar rétt bænda til launajöfnunarbóta innbyrðis og hins vegar með hliðsjón af þeim rétti sem launþegum er ætlaður. Réttur launþega til launajöfnunarbóta á tímabilinu 1. okt. 1974 til 31. mars 1975 samkv. fyrrnefndum lögum og reglugerð nr.. 267 1974, um launajöfnunarbætur, er sá að full launajöfnunarbót á dagvinnu kr. 20.20 á stundina greiðist á tímakaup allt að kr. 288.60, en tímalaun á bilinu 288.50 til 308.70 verða kr. 308.70. Launajöfnunarbót greiðist ekki á tímakaup sem er hærra en 308.70. Launajöfnunarbót á tímakaup í yfirvinnu, nætur- og helgidagavinnu greiðist því hærra en nemur hlutfalli þess af dagvinnukaupi. Þær tímakaupstölur sem eru nefndar hér að framan eru miðaðar við kaupgreiðsluvísitölu 106.18 stig. Samkv. verðlagsgrundvelli landbúnaðarins frá 1. sept. 1974 eru laun bóndans og skylduliðs hans þessi: Laun bónda: Dagvinna 2080 stundir á kr. 234.12. Eftirvinna 412 stundir á 329.15. Nætur-og helgidagavinna 408 stundir á 423.22. Laun húsfreyju: Dagvinna 600 stundir á 207.56. Laun unglinga: Dagvinna 1000 á 127.52. Samkv. fyrrnefndri reglugerð er hámark tímalauna hjá launþegum fyrir skerðingu réttar til launajöfnunarbóta 22.7% hærra en tímalaun bænda ern samkv. verðlagsgrundvelli landbúnaðarins. Bændur með vinnutekjur af búrekstri, sem eru 22.7% hærri en vinnulaunatekjur samkv. verðlagsgrundvelli landbúnaðarins eftir nánari útreikningi, ættu því að koma til greina sem rétthafendur til launajöfnunarbóta. Það bú, sem hér um ræðir, er tæplega 500 ærgildi að stærð eða nánar tiltekið 491 ærgildi. Daglegur vinnutími bóndans á 600 ærgilda búi er samkv. verðlagsgrundvelli landbúnaðarins 9 stundir á dag. Samkv. framansögðu verður réttur bænda til launajöfnunarbóta vart gerður sambærilegur við rétt annarra stétta, séu efri tekjumörk sett lægri en svarar tekjum af 500 ærgilda búi í nautgripum og/eða sauðfé. Um ofangreindar reglur um greiðslur launajöfnunarbóta til bænda hefur náðst fullt samkomulag við fulltrúa Stéttarsambands bænda og greiðsla þessara launajöfnunarbóta skal framkvæmd af Framleiðsluráði landbúnaðarins. Þá er lagt til að 5. gr. falli niður, en 6. gr. verði 5. gr. og er um hana að segja að hér er gert ráð fyrir því að núv. fjárhæð fjölskyldubóta samkv. brbl. um launajöfnunarbætur, bætur almannatrygginga og verðlagsmál, nr. 88/1974, sem gilda til 31. maí 1975, haldist óbreytt til 30. júní, en þá kemur til framkvæmda ákvæði um barnabætur í stað fjölskyldubóta samkv. nýsamþ. lögum um ráðstafanir í efnahagsmálum og fjármálum. 7. gr. verður 6. gr. og um þá grein vil ég segja það, að með þessari gr. eru lögfestar þær breytingar sem orðið hafa á almennum bótafjárhæðum almannatrygginga með brbl. frá 24. sept. og með reglugerð frá 31. des. vegna 3% hækkunar grunnkaups 1. des. 1974. Jafnframt er lagt til, að bótafjárhæðir hækki um 9% frá 1. apríl 1975 til samræmis við hækkun kauptaxta í kjarasamningi ASÍ og vinnuveitenda frá 26. mars s. l., en 9% er sú meðalhækkun sem ætla mætti að yrði á öllum launatöxtum yrðu þessir samningar almenn fyrirmynd. l.oks er gert ráð fyrir hækkun bótafjárhæðar til samræmis við 3% grunnkaupshækkun 1. júní n. k. Varðandi aðrar tryggingar en lífeyristryggingar, þ. e. bætur sjúkratrygginga og slysatrygginga, þarf með sérstakrar athugunar á afstöðu bótafjárhæða þessara innan tryggingakerfisins eftir þessar breytingar. Það þarf sérstakrar athugunar við, sem sagt um afstöðu bótafjárhæða þessara innan tryggingakerfisins eftir þessar breytingar. Lagt er til að 8. gr. verði 7. gr., en hún fjallar um ákvæði um tekjutryggingu elli- og örorkulífeyrisþega. Með þessari gr. er fyrst gert ráð fyrir að lögfestar verði þær breytingar tekjutryggingar- og viðmiðunarfjárhæða 19. gr. sem tóku gildi 1. okt. og 1. des. s. l. samkv. ákvæðum brbl. frá 24. sept. og reglugerðar frá 31. des. s. l. Þá er lagt til að tekjutryggingarfjárhæðir hækki frá 1. apríl og aftur frá 1. júlí 1976 til samræmis við hækkun kauptaxta í bráðabirgðasamkomulagi ASÍ og vinnuveitenda frá 26. mars s. l. og hækkun grunnkaups um 3% 1. júní n. k. Þær breytingar, sem felast í till. 7. gr. um fjárhæðir 19. gr. frá 1. apríl, gera í fyrsta lagi ráð fyrir að tekjutryggingarmark elli- og örorkulífeyrisþega, þ. e. þær lágmarkstekjur sem elli- og örorkulífeyrisþegum eru tryggðar með lífeyri og uppbót á lífeyri, hækki til jafns við hækkun lægstu kauptaxta í bráðabirgðasamkomulagi ASÍ og vinnuveitenda sem nam um 13%. Þó hefur þótt rétt að hækka einstaklinga heldur meira eða um 15.l%. Þetta felur í sér um 20% hækkun tekjutryggingar hjóna og einstaklinga um 25%. Lífeyrir einstaklinga sem njóta tekjutryggingar hækkar því úr 256 800 kr. í 315 600. Hækkunin er 4 900 kr. á mánuði. Hækkunin er tvíþætt: Í fyrsta lagi 15.l% hækkun á grunnlífeyri og tekjutryggingu að viðbættum 20 þús. kr. vegna skattafsláttar. Heildarhækkun tekjutryggingar er því, að teknu tilliti til þess sem ég hef áður sagt, um 45.9%. Lífeyrir hjóna, sem njóta tekjutryggingar, hækkar úr 462 300 kr. í 652 700 kr. Hækkun er því um það bil 7 500 kr. á mánuði. Þessi hækkun er einnig tvíþætt, 13% hækkun á grunnlífeyri og tekjutryggingu að viðbættum 30 þús. kr. vegna skattafsláttar. Heildarhækkun tekjutryggingar er því 37%. Það þótti sem sagt ástæða til að hækka tekjutryggingu einstaklinga meira en tekjutryggingu hjóna. Menn eru almennt sammála um það að í hópi einstaklinga séu erfiðleikar mestir meðal elli- og örorkulífeyrisþega. Sérstaklega á það við um hjón þar sem aðeins annað hjóna nýtur lífeyris. Einstaklingarnir eru einnig flestir, þ. e. a. s. þeir einstaklingar sem njóta þessara bóta, eða um það bil 15 þús., en hjón um það bil 3 300. Það er hins vegar mjög bagalegt að það skuli aldrei hafa farið fram könnun á framfærslukostnaði þessa fólks. Það liggja engar upplýsingar fyrir um neyslumynstur þessa þjóðfélagshóps. N. telur mikla nauðsyn á því að slík könnun verði gerð. Það er því aðeins hægt að taka skynsamlegar ákvarðanir um upphæð bóta einstaklinga annars vegar og hjóna hins vegar að fyrir liggi upplýsingar um framfærslukostnað þessa fólks. N. gerir það að till. sinni að slík könnun fari fram og mun ég koma að því síðar. Kaupmáttur elli- og örorkulífeyris að viðbættri tekjutryggingu hefur verið reiknaður út fyrir undanfarin ár og þá miðað við sama neyslumynstur og aðrir þjóðfélagshópar hafa. Ef miðað er við töluna 100 hinn 1. jan. 1972 var kaupmáttur þessara bóta að meðaltali þessi: 59.7 1971, 96.4 1972, 93.5 1973 og 96.7 1974. En eftir að þessar breytingar hafa verið gerðar eru samsvarandi tölur 95.8 hjá einstaklingum, en 93.1 hjá hjónum. Kaupmáttur þessara bóta er því mjög svipaður og hann hefur verið á undanförnum árum. Hins vegar er það ljóst að neyslumynstur þessa fólks er allt annað en annarra þjóðfélagsþegna og eru þessar tölur því ófullkomnar um þróun mála. Það er hins vegar líklegt að ef sérstök vísitala væri til fyrir þennan hóp fólks, hefði hlutfallið verið hærra nú og vaxið meira með hækkuðu verðlagi. Úr þessu verður best skorið með sérstakri vísitölu fyrir þennan þjóðfélagshóp. Ef áætlaður er sá kostnaðarauki sem mundi verða af breytingu bótafjárhæða samkv. þeim till. sem eru í 6. og 7. gr., þá má áætla að hækkun útgjalda vegna 6. gr. sé um það bil 336 millj. á árinu 1975 eða um það bil 455 millj. á heilu ári. Hækkun útgjalda vegna 7. gr. er hins vegar áætluð 210 millj. kr. eða 280 millj. á heilu ári. Við þessa upphæð bætist hækkun tekjutryggingar vegna skattafsláttar, sem áður hefur verið reiknað með í þeim skattalækkunum sem voru samþ. hér á Alþ., u. þ. b. 210 millj. kr., þannig að áætla má að heildarhækkun tekjutryggingar sé um 420 millj. Útgjaldaaukningu má því áætla um 546 millj. kr., og þar að auki er hækkun tekjutryggingar um 210 millj. eins og ég gat um áður. 9. og 10. gr. eru óbreyttar frá l. nr. 88 1974 nema hvað gildistímabilið hefur verið opnað frá 1. júní 1976 ef til kæmi eins og sagt er um 1. gr. Lagt er til að inn komi ný gr. sem verði 11. gr. og fjallar hún um fjárfestingarlánasjóði. Hér eru í aðalatriðum endurtekin ákvæði 5. gr. l. nr. 75 frá 22. ágúst 1974, um tímabundnar ráðstafanir til viðnáms gegn verðbólgu. Er hin endurskoðaða grein ítarlegri og tekin af öll tvímæli um það að ákvæðið nái til endurlána erlends lánsfjár. Í 2. málsgr. er nýmæli um árlega endurskoðun á lánskjörum fjárfestingarlánasjóða. 3. og 4. málsgr. eru efnislega eins og 2. málsgr. 5, gr. nefndra laga, nema hér er kveðið á um að stjórn fjárfestingarlánasjóðanna skuli gera till. um lánskjör innan ramma meginreglnanna samkv. 3. málsgr. Eins og ég gat um áður leggur meiri hl. n. til að inn komi nýtt ákvæði sem verði ákvæði til bráðabirgða og hljóðar það svo: „Fyrir árslok 1975 skal heilbr.- og trmrh. láta fara fram könnun á framfærslukostnaði elli- og örorkulífeyrisþega og skal könnunin bæði ná til einstaklinga og hjóna er njóta elli- og örorkulífeyris. Hliðsjón af könnun þessari skal höfð við ákvörðun elli- og örorkulífeyris og tekjutryggingar hjóna og einstaklinga.“ Það er mjög mikið nauðsynjamál að slík könnun fari fram og ber vissulega að harma það að slíkt skuli ekki hafa verið gert því að það er augljóst að ekki er hægt að ákvarða skynsamlega skiptingu tekjutryggingar annars vegar einstaklinga og hins vegar til hjóna nema hafa niðurstöður slíkrar könnunar. Þá er lagt til að svipuð könnun fari fram „á framfærslukostnaði barna einstæðra foreldra. Hliðsjón af könnun þessari skal höfð við ákvörðun barnalífeyris.“ Það þótti rétt að einnig færi fram könnun á framfærslukostnaði barna þessa þjóðfélagshóps því að það er álit margra að kostnaður vegna framfærslu barna einstæðra foreldra sé hærri og meiri en framfærslukostnaður barna sem búa hjá báðum foreldrum. Er því mikið nauðsynjamál að úr þessu verði skorið svo að ábyggilegt sé til þess að hafa til hliðsjónar við ákvörðun barnalífeyris. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ. með þeim brtt. sem meiri hl. flytur á þskj. 620 og ég hef nú gert nokkra grein fyrir, en minni hl. skilar séráliti. Jón G. Sólnes var fjarverandi afgreiðslu málsins.

Frsm. 2. minni hl. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Eins og fram kom hjá frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. er frv. þetta flutt upphaflega til staðfestingar á brbl. um launajöfnunarbætur, en er nú orðið í reynd að allt öðru frv. Staðreyndin er sú að ekki verður séð að nein þörf sé á því að staðfesta ákvæði frv., sem sett voru með brbl. í haust, vegna þess að ákvæði þeirra eru þegar komin inn í gildandi kjarasamninga allflestra verkalýðsfélaga og samtaka vinnuveitenda og fæ ég því ekki séð í fljótu bragði að samþykkt þeirra ákvæða breyti einu eða neinu. Aftur á móti er frv. notað til þess að koma á framfæri breyt. af öðru tagi, fyrst og fremst mjög veigamiklum breyt. á almannatryggingalögunum og í öðru lagi öðrum ákvæðum sem þar eru sett inn í, þannig að út úr þessu er orðinn hinn ljótasti bandormur með óskyldustu ákvæðum um efnahagsmál. T. d. er á síðustu stundum þessa máls stungið inn í frv. ákvæðum um stofnlánasjóði atvinnuveganna. Sýnist mér á öllu að það sé nokkuð til marks um flaustursleg vinnubrögð af hálfu núv. hæstv. ríkisstj. að hún skuli ekki fyrir löngu hafa sýnt þá till. og þá fyrst og fremst með efnahagsmálafrv. sem hér var til umr., þannig að kostur hefði verið að skoða þá till. nánar, en þar átti hún vissulega heima. Hér verður hins vegar ekki séð að hún eigi heima. Um till. að öðru leyti er það að segja að auðvitað væri eðlilegast að ríkisstj. hefði látið gera þá úttekt, sem felst í frvgr. um lánskjör stofnlánasjóðanna, og sú n., sem um þetta hefði fjallað, hefði skilað áliti og Alþ. síðan átt þess kost að breyta ákvæðum um lánskjör stofnlánasjóðanna, því að þau eru upphaflega ákveðin í lögum um flesta af þessum sjóðum og er því eðlilegast að Alþ. hafi með það að gera, en ávísi ekki valdi sínu í svo stórum stíl til ríkisstj. Þetta eru sem sagt ekki viðkunnanleg vinnubrögð. Hitt er annað mál, að ég er sammála ríkisstj. um nauðsyn þess að lánskjör stofnlánasjóðanna verði tekin til athugunar og endurskoðunar, og með tilliti til þess að tiltölulega skammt er eftir af þingtímanum er sjálfsagt ekki raunhæft að Alþ. geti átt von á því að fá úttekt á þeim málum, þannig að það geti tekið ákvörðun um það hér. En eins og ég segi hér er á ferðinni heldur en ekki ljótur bandormur, og má eiginlega segja að undarlegt sé að ríkisstj. skyldi ekki finna þarna pláss fyrir innflutning sauðnauta til að smeygja inn í þetta frv. úr því að svo hrapallega fór fyrir þeim í Nd. Hér er sem sagt raðað saman hinum óskyldustu málum. En ég sný mér nú að aðalefni þessa frv., sem er breyt. á almannatryggingalögunum. Þeir eru vissulega margir sem orðið hafa að þola stórfellda skerðingu lífskjara af völdum núv. ríkisstj., en enginn hópur láglaunamanna hefur þó verið jafnhart leikinn af völdum núv. ríkisstj. og einmitt þeir sem nær eingöngu fá tekjur sínar frá almannatryggingunum. Hinn 1. apríl fyrir einu ári, 1974, fékk einstaklingur í elli- eða örorkulífeyri 146 580 kr., en tekjutrygging nam 80 052 kr. Samtals fengu menn því sem lágmarkstekjur 226 632 kr. Hinn 1. mars s. l. var framfærsluvísitalan orðin 53.7% hærri en hún var fyrir einu ári. En þar sem framfærsluvísitalan hefur ekki hlutfallslega óskert áhrif á kaupgjaldsvísitölu var kaupgjaldsvísitala heldur lægri og hafði hækkað um 46% á einu ári. Það hefur verið miðað við hækkun kaupgjaldsvísitölu í sambandi við ákvörðun lífeyrisbóta og er því eðlilegast að svo stöddu að miða við þá tölu, 46%, þó að hitt sé sannanlegt, að framfærslukostnaðurinn hefur í reynd hækkað meira, þ. e. a. s. um tæp 54%. En þessu til samanburðar má nefna að tekjulágmarkið, þetta tekjutryggingarmark sem samanstendur af lífeyri og tekjutryggingu, hefur aðeins hækkað um 13.3% fram að þessu, var sem sagt komið í 256 788 kr. á ári eða í 21 400 kr. á mánuði. Þetta eru hinar sambærilegu tölur, hækkun K-vísitölu um 46%, en hækkun á tekjulágmarkinu um aðeins 13.3% fram að þessu. Til þess að samanlagt lífeyrir og tekjutrygging, það sem ég nefni hér tekjulágmark, héldu gildi sinu miðað við þá hækkun K-vísitölu, sem ætti að hafa orðið ef K-vísitala væri reiknuð út, ætti upphæðin nú að nema rúmlega 27 600 kr. á mánuði sem greidd væri einstaklingum úr almannatryggingakerfinu og er þó óhætt að segja að flestum mundi veitast nógu erfitt að lifa á ekki hærri upphæð sem mánaðartekjum. Nú liggja fyrir brtt. meiri hl. n. sem undirbúnar eru í samráði við ríkisstj. og óneitanlega felst í þeim nokkur úrbót, en hún nær skammt til að brúa þá miklu kjaraskerðingu sem ég hef hér lýst. Samkv. ákvörðun ríkisstj. og till. meiri hl. munu einstaklingar fá um 24 600 kr. á mánuði úr kerfi almannatrygginga, en það er sem sagt rétt um helmingur af því sem á vantar að lífeyrisgreiðslur fylgi hækkun framfærslukostnaðarins eins og tekið hefur verið tillit til hans í K-vísitölu. Hjón fá rétt um 43 þús. á mánuði, en ættu að fá um 50 þús. kr. Nú skal það að vísu viðurkennt að þær tölur, sem nefndar eru í fskj. með nál. meiri hl., eru ívið hærri og stafar það af þeirri augljósu tilhneigingu meiri hl. til að reyna að láta líta svo út að tekjutryggingin hækki sem nemur útborgun skattafsláttar. En skattafslátturinn er 20 þús. kr. á einstakling og 36 þús. kr. á hjón. Skattafslátturinn er uppbót til lífeyrisþega sem ekki greiða tekjuskatt og hafa því engan hag haft af lækkun tekjuskattsins, en hafa hins vegar mátt taka á sig stórfellda hækkun söluskatts. Þessi skattafsláttur var borgaður út á s. l. ári, en á síðustu stundu við afgreiðslu efnahagsmálafrv. fyrir nokkrum vikum var ákveðið að skattafslátturinn yrði ekki greiddur út til lífeyrisþega í þetta sinn, eins og þó hafði áður verið ákveðið, heldur skyldi hann sameinaður útborgunum almannatryggingakerfisins. Þessar upphæðir nema, eins og ég sagði, 20 þús. kr. á einstakling og 36 þús. kr. á hjón. Þetta eru upphæðir sem þegar er búið að taka af fólki og allir hafa verið sammála um að fólk ætti fyllstu kröfu á, það sem hefur svo lágar tekjur að það getur með engum hætti nýtt lækkun tekjuskatts sér í hag. En þá er það tilhneiging meiri hl. til þess að reyna að láta líta svo út að tekjutryggingin hækki sem nemi þessum 20 þús. og 36 þús. kr., sbr. þá fullyrðingu í fskj. með nál. meiri hl. að tekjutryggingin hækki um 45.9% á einstakling og 31% á hjón. Þetta er að sjálfsögðu blekking. Það skal að vísu viðurkennt að frsm. meiri hl. n. gerði grein fyrir þessu í framsöguræðu sinni áðan, en ég skil ekki hvers vegna ekki er gerð grein fyrir þessu í nál. og hvers vegna þessari upphæð er ekki haldið algjörlega aðskildri í till. meiri hl. n., þannig að ljóst liggi fyrir hvað er raunverulega tekjutrygging og hvað er skattafsláttur. Ég bæti því svo einungis við, að það er einmitt 2. brtt. á þskj. 622 sem ég hef leyft mér að flytja sem fjallar um að þessum upphæðum sé haldið sérgreindum. Er það ekki nein efnisleg breyt. í sjálfu sér, heldur fyrst og fremst að það liggi ljóst fyrir í hvaða skyni þessar upphæðir komi til útborgunar. Eins og kunnugt er var það fyrsta verk vinstri stjórnarinnar að bæta mjög verulega kjör aldraðra og öryrkja og það var gert með þeim myndarlega hætti að tvöfalda greiðslur til aldraðra og öryrkja, fyrst með ákvörðun 1. ágúst 1971 og síðan með ákvörðun um næstu áramót þannig að kaupmáttur elli- og örorkulífeyris að viðbættri tekjutryggingu tvöfaldaðist. Upphæðin, sem greidd var, hækkaði hins vegar enn meira. Hún hækkaði um 132% á rúmu hálfu ári, en vegna verðlagshækkana í þjóðfélaginu á þessu tímabili var þarna ekki um raunverulega hækkun að ræða nema sem nam rétt um 100%. Ég hef einmitt frá Þjóðhagsstofnun talnadálk sem sýnir þetta glöggt. Á öðrum ársfjórðungi 1971 var kaupmáttur elli- og örorkulífeyris að viðbættri tekjutryggingu talinn 50.7, en er kominn í 97.8 á fyrsta ársfjórðungi ársins 1972, eftir að þessar breyt. hafa átt sér stað. Þessar staðreyndir gæti ég að sjálfsögðu tíundað hér nánar, en tel ekki þörf á því, en þetta vildi ég þó að kæmi skýrt fram vegna þess að ekki er langt síðan einmitt í þessari d. fóru fram umr. sem lýstu mikilli vanþekkingu og gleymsku þm. Sjálfstfl. á þeim stórfelldu breyt. sem áttu sér stað á kjörum lífeyrisþega í upphafi stjórnarskeiðs vinstri stjórnarinnar. Við Alþb-menn teljum að þó að þau kjör, sem öldruðum og öryrkjum voru þá búin, hafi verið tvöfalt betri en tíðkast höfðu í tíð viðreisnarstjórnarinnar, þá hafi þessi kjör ekki mátt lakari vera. Og till. mínar, sem ég hef hér lagt fram á þskj. 622, miða að því að elli- og örorkulífeyrir hækki nú fyllilega til jafns við hækkun framfærslukostnaðar eins og hann hefur verið mældur í K-vísitölu á því eina ári sem liðið er frá því að K-vísitalan hætti að hafa áhrif á þessar greiðslur. Til þess að svo verði, þarf almennur lífeyrir einstaklings að verða tæpar 17 900 kr. á mánuði og tekjutryggingin um 10 þús. kr. Við þetta takmark eru till. á þskj. 622 miðaðar. Í fyrsta lagi er till. um að lífeyrisgreiðslurnar hækki um 34% frá því sem í gildi var í mars 1976. Sú hækkun kemur sem sagt til viðbótar 6% hækkun 1. okt. og 3% hækkun 1. des., sem samtals gera milli 9 og 10%, þannig að þegar 34% hækkun kemur ofan á það næst 48% hækkun á þessar greiðslur. Í öðru lagi er lagt til að þessar greiðslur breytist síðan ársfjórðungslega í samræmi við vísítölu vöru, þjónustu og húsnæðis. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að ekki haldi áfram sem nú hefur verið um skeið að þessar greiðslur rýrni mánuð eftir mánuð í hinu mikla dýrtíðarflóði sem gengur yfir þjóðina, heldur sé nú ákveðið að þessar greiðslur skuli hækka í samræmi við vísitölu vöru, þjónustu og húsnæðis. Ég tek það fram að í till. miða ég við þá vísitölu sem oft er kölluð vísitala neysluvöruverðs, en ekki við vísitölu framfærslukostnaðar vegna þess að sú fyrri, neysluverðsvísitalan er sanngjarnari mælikvarði á þurftartekjur lífeyrisþega því að framfærsluvísitalan hefur inni í sér falinn verðmæli, sem miðast við m. a. fjölskyldubætur, bætur greiddar með börnum. Þar sem svo stendur á í ákaflega fáum tilvikum að aldraðir, yfir 67 ára aldri, eigi börn undir 16 ára aldri eða 17 ára aldri, þá er að sjálfsögðu mjög óeðlilegt að láta fjölskyldubætur hafa nokkur áhrif þar á. Þess vegna er hér miðað við vísitölu vöru, þjónustu og húsnæðis. Ég sé ekki ástæðu til að gera grein fyrir þessari till. að öðru leyti enda fylgja í nál. ýmsar upplýsingar þar að lútandi, en ég læt þess til viðbótar getið að ég hef talið sjálfsagt og eðlilegt að bera fram till. um greiðslu fæðingarorlofs úr kerfi almannatrygginga. Það er sjálfsagt réttlætismál, sem hefur töluvert borið á góma í sölum Alþ. nú í seinni tíð, að mæður fái þriggja mánaða laun vegna fæðinga, og það er skoðun mín, sem ég vil árétta með flutningi þessarar till. og láta á það reyna hvort hv. d. er ekki sammála mér í því efni að þessar greiðslur eigi að koma úr kerfi almannatrygginga og þá að sjálfsögðu að til þeirra verði aflað fjár með eðlilegum hætti, en að ekki sé gefin út gúmmítékkur á sjóði sem alls ekki hafa tekjustofna til þess að standa undir greiðslum af þessu tagi, eins og gert er í till. sem er til meðferðar í hv. Nd. Ég sé svo ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða frekar um till. mínar, þær sem fram koma á þskj. 622, ellegar aðrar þær till., sem hér um ræðir, því þær skipta minna máli. Ég treysti því sem sagt að ná fram mikilvægum breyt. á frv. En verði breyt., sem ég hef hér lagt til, felldar mun ég að sjálfsögðu styðja frv. svo að það nái fram að ganga, því að þrátt fyrir allt horfir það til nokkurra hóta þó að það gangi allt of skammt.

Frsm. 1. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Það mál, sem við erum nú að afgr. endanlega sennilega frá d., er mál nr. 11 og því búið að vera að veltast lengi hér á slóðum nm., og á sínum tíma var það afgr. út úr n. Ég gekk frá nál. 28. febr., eins og það stóð þá, og mun í stuttu máli rekja það því að þrátt fyrir að málið sé tekið upp að nýju núna hefur það efnislega ekki mikið breyst annað en að nýjar tölur eru komnar inn í samræmi við þróun mála á þessu sviði. Fráfarandi vinstri stjórn reyndi með mjög misjöfnum árangri undir forustu Framsfl. að hamla á móti verðbólgunni hér á landi. En eins og öllum er vel kunnugt tókst ekki betur en svo til að hér á landi ríkti á 12 seinustu mánuðum hennar meiri verðbólga en í öllum öðrum löndum Evrópu og var mæld um 44 stig. Margt stuðlaði að þessari þróun, en þó langmest stjórnleysi í efnahagsmálum hér heima. Sett voru lög um viðnám gegn verðbólgu, en þau gerðu takmarkað gagn og sífellt gengissig og gengisfellingar eyddu jákvæðum áhrifum laganna. Núv. ríkisstj. Sjálfstfl. og Framsfl. ákvað að setja nýja löggjöf, er tímabil áðurnefndra laga rynni út, og skyldi sú löggjöf tryggja nægjanlegt svigrúm, eins og það var orðað, fyrir ríkisstj. að móta nýja stefnu í efnahagsmálum þjóðarinnar með fyrirheiti um að í árslok 1976 yrði verðbólga hér á landi um 15%. Á þeim tíma, sem liðinn er frá setninga brbl. í þessu skyni með bindingu á kaupgjaldsvísítölu til 1. júní 1975, bendir bókstaflega ekkert til þess að þessu marki verði náð. Þvert á móti mun seinasta gengisfelling svo og óþarfahækkun á söluskatti fyrir nokkru, úr 19% í 20%, valda vaxandi verðbólgu hér innanlands og skapa nýtt verðþenslutímabil. Varla líður sá dagur að ekki komi tilkynning um margvíslegar verðhækkanir á brýnustu nauðsynjum er orsakast af gengisfellingunni. Landbúnaðarvörur voru hækkaðar um 12–20% 1. des. s. l., og einnig kom nýtt verð fram í marsbyrjun og varð sú hækkun einnig veruleg. Til að draga úr áhrifum þessarar hækkunar var ákveðið að auka niðurgreiðslu á vissum þýðingarmiklum flokkum landbúnaðarvara. Þótt lögin geri ráð fyrir launauppbót hjá þeim, sem minnst hafa, er sú upphæð bundin við hámarkstölu á mánuði eðlilega. Þessi upphæð hverfur því sem dögg fyrir sólu í verðbólgubálinu og láglaunafólkið er verr sett en áður og munu kjör þess, að því er best verður séð, nú vera svipuð og á árinu 1971. Hér er því um umtalsverða kjararýrnun að ræða. Þessari kjaraskerðingarstefnu núv. íhaldsstjórnar hefur verkalýðshreyfingin æ ofan í æ harðlega mótmælt. Í 3. gr. frv. eru ákvæði um láglaunabætur til bænda. Vissulega munu margir bændur vel að því komnir að fá kjör sín bætt, en fullkomlega ósanngjarnt er að verðleggja landbúnaðarvörur með þessu álagi í útsölu til neytenda og leggja svo söluskatt ofan á þessar láglaunabætur. Þessi vinnubrögð eru að mínu mati með öllu óverjandi og hrein háðung fyrir þá er að þeim standa. Þetta sérálag í síðustu verðhækkun gerir 7.55 kr. í verðmyndun kindakjöts og síðan kemur söluskattur á þetta er nemur tæplega 1.50 kr. Samanlagt er þetta því rétt um 9 kr. í verðmynduninni. Með slíkri verðlagningu eru kjör láglaunafólksins beinlínis rýrð, hjá því fólki sem kaupa verður þessar afurðir. Ríkisstj. hefur hugsað sér að greiða þetta niður, en til þess þarf auðvitað auknar tekjur og staða ríkissjóðs nú er afar slæm eins og öllum er kunnugt og var það síðast tíundað mjög í dag á aðalfundi Seðlabankans. Talið er að niðurgreiðslur þurfi að vaxa úr fyrri tölum, sem voru rúmlega 3 milljarðar, og jafnvel fara yfir 4 milljarða á svonefndu ársgrundvallartímabili. Þrátt fyrir þetta næst ekki eðlileg kjarabót fyrir þetta fólk og því vil ég taka undir þær till. sem hv. þm. Ragnar Arnalds flytur á sérstöku þskj. til að mæta þessum erfiðleikum. Ég vænti þess að hv. þdm. skoði hug sinn mjög áður en þeir hafna þeim till., en tillögumaður hefur þegar gert grein fyrir þeim. Það er staðreynd að talsmenn ríkisstj. eru að reyna að setja fram tölur um hlutfallslega góða hækkun eins og hægt er og verja þannig aðgerðir sínar, en það hrekkur ekki til. Á slíkum hlutfallstölum lifa menn ekki. Í fjh.- og viðskn. komu fram í morgun nýjar till. fyrir öryrkja og ellilífeyrisþega og þær sýndu nokkra hækkun frá því sem hafði verið gert ráð fyrir áður, og var það út af fyrir sig þakkarvert að menn skyldu viðurkenna rök okkar í stjórnarandstöðunni með því að viðurkenna nauðsyn á hærri bótum. En ég vil undirstrika að það er ekki nægilegt og því styð ég þær till., eins og ég sagði áðan, er fram koma á sérstöku þskj. frá hv. 5. þm. Norðurl. v. Að öðru leyti skal ég ekki lengja ræðutímann með því að fjalla um þetta mál. Það er búið að vera svo lengi hér á döfinni að varla er ástæða til að orðlengja um það mikið. Þetta frv. er staðfesting á útgefnum brbl., eins og hv. þdm. er kunnugt, og átti á sínum tíma að hafa takmörkuð áhrif. En eins og frv. liggur nú fyrir er í raun og veru búið að setja fram nýtt frv. þar sem búið er að setja orðunum „o. fl.“ og einnig gefa ríkisstj. heimild, ef þetta verður samþ., að ákvarða nýja útlánavexti og margt fleira í því sambandi svo að hér hefur sannarlega á níu mánaða tímabilinu fæðst ormur og mun nú ekki veita af þriggja mánaða hvíld eftir þessar aðgerðir.



Herra forseti. Það eru nokkur orð einvörðungu í sambandi við ákv. til brb. Ég vil leggja áherslu á þýðingu þess að gerð sé könnun í þessum efnum af hálfu hins opinbera, eins og þar kemur fram. Erlendis hefur þetta verið unnið af því opinbera, en hér hafa þessar kannanir t. d. á málefnum barna einstæðra foreldra farið fram á vegum þeirra samtaka og einnig hafa kannanir á málefnum aldraðra farið fram t. d. á vegum Samtaka sveitarfélaga í Reykjaneskjördæmi, en aðeins hvað tölfræðilegar upplýsingar snertir. Þær kannanir sem gerðar hafa verið í okkar næstu nágrannalöndum og þar sem má segja að séu þó líkastir hættir og hér, hafa leitt margt fróðlegt í ljós. Það mikilvægasta, sem hafa ber í huga í þessu sambandi, er að það er máske aðeins eitt sem aldraðir eiga sameiginlegt og það er hár aldur. Þarfir og viðhorf einstaklinganna eru mjög einstaklingsbundin og miðast við þeirra aðstæður í þjóðfélaginu og á þetta ekki síður við aldrað fólk en á yngri aldri. Með tilkomu ellilífeyris, sem miðaður er við 67 ára aldur og allir eiga rétt á, er hið opinbera að setja alla 67 ára og eldri í sama bás án tillits til þarfa og aðstæðna hvers einstaklings. Ellilífeyrisupphæðin hlýtur því að vera mjög mikilvægur þáttur í afkomumöguleikum margra aldraðra og því vandmetið hversu há sú upphæð skuli vera er hið opinbera greiðir. Ég nefni tvö viðmiðunaratriði: 1. Einstaklingar, sem búa einir og verða að greiða alla þætti lífsviðurværis síns með ellilífeyri, hljóta að vera þeir sem eru verst settir. 2. Þar sem um hjón er að ræða sem þurfa að lifa eingöngu af ellilífeyri sínum verður að hafa eftirfarandi í huga: a) Öldruð hjón halda heimili sem er í flestum tilfellum dýrt, hvað húsnæði og upphitun varðar hérlendis. b) Kannanir erlendis benda til þess að minni líkur séu til þess að hjón búi hjá sínum nánustu en þar sem um einstakling er að ræða, þ. e. a. s. ef um einstakling er að ræða sem á sína ættingja á lífi, skyldmenni, börn, systkini o. fl., þá eru meiri líkur fyrir því að hann búi hjá þeim heldur en þegar um hjón er að ræða. Hér hef ég minnst á þau atriði sem telja má að séu dýrust fjárhagslega bæði fyrir einstaklinga, sem búa einir, og hjón, sem verða að lifa af ellilífeyri. Þegar rætt er um þá upphæð, sem ellilífeyrir til einstaklinga eða hjóna skuli nema, verður ekki hjá því komist að miða við einhvers konar meðaltalsreglu. En þá er á engan hátt hægt að treysta því að þörfum hvers og eins einstaklings sé fullnægt sem skyldi. Í þessu sambandi er vert að undirstrika mikilvægi þess að þjónustufyrirkomulagið til handa öldruðum í heimahéruðum sé þannig úr garði gert að það mæti þörfum einstaklingsins í hverju tilviki á sem bestan hátt og komist verði þannig fram hjá öllu sem heitir meðaltalsregla. Auka verður sérlega þessa þjónustu í heimahéruðum. Nú er þetta mjög misjafnt hérlendis og fer að vissu leyti mjög eftir í fyrsta lagi áhuga viðkomandi sveitarstjórnaryfirvalda og í öðru lagi einnig eftir fjárhagslegri getu viðkomandi sveitarfélaga. Einnig þarf að bæta og auka í heimahéruðunum heimilishjálp handa öldruðum, heimahjúkrun. Aðstaða þarf að skapast til þess að hægt sé að senda heim máltíðir handa þeim sem ekki geta staðið í matargerð einir o. a. frv. Koma þarf upp vinnuaðstöðu þar sem aldraðir geta haft aðgang að vinnu við sitt hæfi, og þannig mætti lengi telja. Byggja þarf smáíbúðir við hæfi aldraðs fólks sem eru seldar eða leigðar við vægu verði. Það er vissulega athyglisvert að þær kannanir, sem gerðar hafa verið hér, benda til þess að 10% af 67 ára og eldri íslendingum búi á stofnunum, miðað við það að í næsta nágrenni við okkur er þessi prósenta 5–6%. En það er það dýrasta sem um er að ræða að aldrað fólk þurfi að búa á stofnunum þó að vissulega verði í fjölmörgum tilvikum ekki fram hjá þessu komist. Ég vildi aðeins, herra forseti, þó að frsm. hafi ítarlega drepið á þetta ásamt öðru varðandi aðrar greinar í sinni framsöguræðu, leggja ríka áherslu á það gildi, sem slíkar kannanir eins og hér er lagt til að gerðar verði geta haft. Landsmenn geta dregið lærdóm af þeim niðurstöðum, og það er hin mesta fjarstæða að halda að slíkar kannanir séu fjárhagslega ofviða. Þær margfalt borga sig í framkvæmd.

Frsm. meiri hl. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr, en ég vildi aðeins gera örstutta athugasemd vegna ummæla hv. 5. þm. Norðurl. v. Það er alveg rétt að elli- og örorkulífeyrir að viðbættri tekjutryggingu hækkaði mjög mikið í tíð fyrrv. stjórnar og var vissulega mikil þörf á því að slík hækkun yrði. Ég vil hins vegar mótmæla því að þessi hópur hafi verið sérstaklega hart leikinn að undanförnu. Eins og hann gat réttilega er erfitt að bera það saman að þessi lífeyrir hækki til jafns við framleiðslukostnað. Það, sem e. t. v. segir mest í þessu sambandi, er kaupmáttur þessara bóta, en það verður þó að taka slíkar tölur með miklum fyrirvara. Eins og ég gat um í framsögu var meðaltal kaupmáttar á árinu 1971 59.7 miðað við 100 1. jan. 1972, 96.4 að meðaltali á árinu 1972, 93.5 að meðaltali 1973, og 96.7 að meðaltali á árinu 1974. Á fjórða ársfjórðungi 1974 er þessi kaupmáttur 94.6 og með þeim breyt. sem nú eru bornar hér fram verður kaupmáttur einstaklinga 95.8 og hjóna 93.1. Ég tel því að það sé ekki rétt að það hafi verið gengið sérstaklega á hlut þessa fólks. Það er kannske rétt að geta þess að það er í reynd afskaplega erfitt að gera sér fulla grein fyrir þessum málum vegna þess, eins og áður hefur verið getið um, að það liggur ekki fyrir nein könnun á framfærslukostnaði þessa fólks. Það eru allar líkur fyrir því að eftir því sem þessar bætur hækka, þeim mun betur komist þetta fólk af vegna þess að neyslumynstur þess er allt annað en annarra þjóðfélagsþegna. Og svar við þessu fáum við því aðeins að það verði gerð ítarleg könnun á framfærslukostnaði þessa fólks og er vonandi að það verði gert þegar á þessu ári. Ég vil aðeins geta þess í sambandi við skattafsláttinn að það var reiknað með í drögum að efnahagsmálafrv. að þessi útborgun yrði 20 þús. til einstaklinga og 30 þús. til hjóna, en ekki 36 þús. Það er alveg ljóst að það er mun betra og kemur mun betur út, sérstaklega til hinna tekjulægri, að sameina allar þessar upphæðir. Það hefur verið gert allt of mikið af því á undanförnum árum að ívilna í tekjuskatti, og þá má nefna sem dæmi tekjuskatt aldraðs fólks. Sú ívilnun hefur eingöngu komið til þeirra sem hafa haft tekjur til þess að geta notað þá ívilnun. Með því að fara út á þá braut að hætta slíkum ívilnunum og greiða þær frekar út, sameina slíkar ívilnanir í tekjutryggingunni, þá verður skipting á því fjármagni sem er þannig til ráðstöfunar, mun réttlátari. Ég tel að það hafi alls ekki verið gerð nein tilraun til þess af hálfu meiri hl. til að láta svo líta út að þessar upphæðir væru ekki með í þessum tölum og það er sérstaklega gerð grein fyrir því, hvað þessi upphæð er mikil, á sérstöku fskj. Það er hins vegar alveg ljóst að þessar upphæðir eru 20 þús. til einstaklings og 30 þús. til hjóna. Það var gert ráð fyrir að þetta kostaði ríkissjóð við skattalagabreyt. um 210 millj. kr. Hins vegar er ekki alveg víst hvað þetta muni kosta í þessu formi, en þó er alveg ljóst að það verður ekki lægri tala. Það hefur verið upplýst af Þjóðhagsstofnun að það muni verða á bilinu 210–230 millj. kr. sem þessi framkvæmd kostar, en þá er gert ráð fyrir 210 millj. þegar rætt var um það að greiða þetta út í formi skattafsláttar.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyt. á l. nr. 72 frá 28. maí 1969, um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Á nefndarfundi mætti Davíð Ólafsson seðlabankastjóri. Eins og fram kemur í nál. mælir n. með samþykkt frv., en tveir nm., JÁH og StJ. gera sérstaklega grein fyrir afstöðu sinni í sérstöku nál. JGS var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Í gildandi l. er sú kvöð sett á Seðlabanka Íslands að verðtryggja innstæðu í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Má segja að sú kvöð sé framkvæmanleg ef gjaldeyriseign Seðlahankans er nægilega mikil til þess að gengishagnaður bankana verði það mikill að hann hrökkvi til. Svo hefur verið þar til við gengisfellinguna í ágústlok s. l. Þá var það ekki og er frv. þetta raunar fram komið í framhaldi af því. Með því er kvöðin um fullkomna gengistryggingu raunar færð yfir á ríkissjóð, en Seðlabankanum hins vegar heimilað að ávaxta fé Verðjöfnunarsjóðs með verðtryggingu eða gengistryggingu til útlána hér á landi og tryggja þannig fjármagn hans að þessu leyti, en til viðbótar, ef gengishagnaður bankans hrekkur til að bæta tjón það sem Verðjöfnunarsjóður kann engu að síður að verða fyrir við gengisfellingu. Hins vegar ef þetta hvort tveggja hrekkur ekki til er sú kvöð lögð á ríkissjóð að bæta það sem á vantar. Ég hygg að í hugum margra sé Verðjöfnunarsjóðurinn tryggður þannig að hann liggi í erlendum gjaldeyri í erlendum banka og væri þannig að sjálfsögðu fengin full gengistrygging. Svo er hins vegar ekki og kannske ekki eðlilegt þegar gjaldeyrisskortur er. Yrði þá að taka erlend lán sem því næmi til viðbótar fyrir þeim þörfum okkar sem fullnægja þarf með erlendum gjaldeyri. Því má segja að þessi hugsun sé kannske barnaleg og seðlabankastjórinn upplýsti að slíkt kæmi ekki til greina. Þó verð ég að viðurkenna að í mínum huga hefur þetta fjármagn í Verðjöfnunarsjóðnum verið fjármagn sem tekið er úr umferð og væri þá ekki illa geymt og ekki illa gengistryggt á þennan máta sem ég hef nú lýst. Með tilvísun til þess, að það er ekki talið framkvæmanlegt, er að sjálfsögðu nauðsynlegt að ganga þannig frá málum, að Verðjöfnunarsjóðurinn sé að fullu tryggður. En Seðlabankinn getur að sjálfsögðu ekki lagt til það fjármagn sem þarna vantar ef tekjur bankans af erlendum gjaldeyri hrökkva ekki til. Þetta er því leiðrétting, eins og ég segi, og ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Þetta er rakið í aths. við lagafrv. og ég endurtek að n. mælir með því að það verði samþ.

Frsm. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Eins og kom fram hjá talsmanni meiri hl. skiluðum við tveir þm. StJ. og ég, sérnál. á þskj. 617 og mun ég nú lesa það upp. Með löggjöf um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins var lögð sú kvöð á alla aðila í sjávarútvegi að geyma eftir atvikum hluta að verðhækkun sem kæmi fram yfir ákveðna viðmiðun. Með þessu móti skyldi reyna að hamla á móti áhrifum verðsveiflna á sjávarafurðum. Í 1. gr. laga um sjóðinn segir: „Hlutverk sjóðsins er að draga úr áhrifum verðsveiflna er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðarins.“ Með þessu móti var lögð sérstök kvöð umfram aðra aðila þjóðfélagsins á alla þátttakendur í sjávarátvegi í þeim tilgangi að hefta verðbólguþróun. Þeim var sem sagt gert að skyldu að afsala sér hluta tekna sinna og geyma um óákveðinn tíma. Í raun þýddi þetta að ekki var skilað öllum gjaldeyri til framleiðenda eða þjóðarbúsins fyrir seldar afurðir. Það, sem haldið var eftir, átti að varðveita í Seðlabanka Íslands. Í 2. gr. l. er kveðið nánar á um hvernig með skuli fara það fé sem geymt er. Þar segir: „Verði breyting á gengi ísl. kr. skal fé sjóðsins umreiknast til hækkunar eða lækkunar eftir því sem við á í samræmi við gengisbreyt., að því leyti sem það kann að vera ávaxtað í ísl. kr.“ Hér er komið að efni þessa frv. Eins og l. gera ráð fyrir má ætla að stór hluti sjóðsins eða jafnvel allt fé hans sé geymt í erlendri mynt og varðveitt þannig. Þetta er tilgangur l. svo að ekki komi til verðrýrnunar vegna gengisfalls á ísl. kr. Ef allt væri með felldu í búskap okkar og Seðlabankinn ætti jafnan eitthvað af erlendum gjaldeyri sýndist réttmætt að eign Verðjöfnunarsjóðs væri varðveitt eingöngu sem hreint geymslufé í erlendri mynt og þá sem hreinn varasjóður fyrir sjávarritveginn eins og upphaflega var til ætlast En svo ömurlega hefur tekist til að við síðustu gengisfellingu reyndist eign Seðlabankans í erlendum gjaldeyri svo örsmá að bankinn getur ekki staðið við gengistrygginguna og því er þetta frv. flutt til þess að losa hann undan skyldum sinni og koma tapinu yfir á ríkissjóð. Það hefur sem sé komið í ljós að búið var að lána þetta fé út í raun og auka þar með á verðbólguna þvert ofan í tilgang laganna. Eins og oft áður verður svo ríkissjóður að hlaupa undir bagga og hann skal bjarga þótt rýr sé, og veit enginn hve miklu er hér á hann ávísað gagnvart framtíðinni. Þetta kann að vera óhjákvæmilegt miðað við ríkjandi ástand, en er ömurlegt tákn um stjórnlaust efnahagsástand. Einnig er í þessu frv. sett inn nýtt ákvæði sem er þó í heimildarformi, en það kveður svo á að eftirleiðis megi lána bönkum og öðrum sjóðum fé á vegum Verðjöfnunarsjóðs hér innanlands með allt að 100% gengisáhættu. Gera má ráð fyrir að þetta sé nauðsynlegt og ætti að tryggja eign sjóðsins í íslenskum kr. talið. En varla verður fýsilegt fyrir atvinnulífið að taka slík lán ef höfð er í huga tíðni gengisfellinga á s. l. árum og hin geigvænlega verðrýrnun ísl. kr. Þetta frv. er talið eiga rétt á sér þar sem ekki hefur reynst unnt að varðveita inneign Verðjöfnunarsjóðs sérstaklega í erlendum gjaldeyri og ráðstafa eingöngu í beinu sambandi við verðsveiflur á sjávarafurðum okkar sem þó var upphaflegur tilgangur l. um sjóðinn. Við undirritaðir höfum hér að framan gert grein fyrir skoðunum okkar á þessu máli. En með hliðsjón af því að staðreynd er að gjaldeyrissjóðir okkar eru uppétnir munum við ekki greiða atkv. gegn frv., en það verður að koma í hlut stjórnarflokkanna að bera ábyrgð á þróun þessara mála.



Herra forseti. Heilbr.og trn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um Viðlagatryggingu Íslands. Hæstv. heilbrrh. hefur nýlega í þessari d. lýst hlutverki og tilgangi þessa merka frv. og ætla ég því ekki að gera nánari grein fyrir því hér. N. kemst að þeirri niðurstöðu að hún mælir með samþykkt frv. með þeirri breyt. er hún flytur till. um á sérstöku þskj. Hún er við 2. gr. frv. og hljóðar þannig: „2. gr. orðist svo: Stjórn stofnunarinnar skulu skipa fimm menn. Skulu þrír kosnir af Sþ., einn valinn af þeim vátryggingafélögum sem innheimta iðgjöld, sbr. 3. mgr. 8. gr., en trmrh. skipar einn og skal hann vera formaður. Varamenn skulu valdir á sama hátt. Stjórnarmenn skulu skipaðir til 4 ára í senn.“ Breyt. er þar af leiðandi sá að í upphafi frv. var lagt til að tveir skyldu kosnir af Sþ., einn valinn af vátryggingafélögum, en tveir af trmrh., en með þessari breyt, yrðu þrír kosnir af Sþ., einn valinn af vátryggingafélögum og einn valinn af trmrh. og skal hann vera formaður. Við höfðum aðeins stuttan tíma til athugunar á þessu frv., en þar sem hér er um gagnmerkt nýmæli að ræða og sem allmikinn undirbúning þarf til þess að þessi trygging komist í framkvæmd vildum við fyrir okkar leyti reyna að hraða því að þetta mál gæti komist í gegnum Alþ.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hafði á varðandi samþykki mitt við þetta frv. Ég lýsti því yfir þegar við 1. umr. þess að ég styddi heilum huga meginefni þessa frv., og ég taldi þá og tel að þarna sé hreyft mjög ágætu máli og þörfu. Ég kemst þó ekki hjá því, þrátt fyrir það að við séum sammála um þetta mál sem brýnt og nauðsynlegt, að átelja nokkuð þann flýti sem er hafður á afgreiðslu þess. Ég hélt satt að segja að það væri ekkert sem mælti sérstaklega með því að málið yrði endilega afgr. nú, það væri nóg að samþ. það í byrjun næsta þings. Ég leit svo á að Viðlagasjóður, sem starfar út þetta ár, kæmi hér inn 3, ef einstök tilfelli bæri að, og tæki þau á sig með því sérstaka ákvæði sem þar er og á að tryggja flest það sem Viðlagatrygging Íslands á að taka að sér. Ég taldi við 1. umr. að það hefði þurft að athuga stöðu Bjargráðasjóðs í leiðinni. Það hefði þurft að kanna mörkin á milli Bjargráðasjóðs og Viðlagatryggingarinnar, þurft að samræma hvort tveggja kjör og bætur, og það kom reyndar fram í heilbr.- og trn. frá fleirum en mér að þeir töldu þetta nauðsynlegt og æskilegt. Hins vegar vil ég á engan hátt verða til þess að það verði hægt að segja að ég setji fót fyrir þetta mál. Við 1. umr. benti ég einnig á það að ég teldi æskilegt að annar háttur yrði hafður á að nokkru um stjórn þessarar Viðlagatryggingar. Þar hefur verið komið til móts við mínar óskir. Ég get sætt mig við þær breyt. sem þarna hafa verið á gerðar. Ég tel þó enn að í stað þess að tryggingafélögin tilnefndu þarna einn fulltrúa hefði hann einnig átt að vera kjörinn af Sþ. Ég hygg að í þessu máli getum við öll verið sammála um það að stjórn þessarar Viðlagatryggingar eigi að hafa sem víðasta yfirsýn. Hér getur vissulega orðið um viðkvæma úthlutun að ræða einhvern tíma. Við vonum að sú úthlutun verði sem allra minnst vitanlega. Þrátt fyrir það held ég að það sé nauðsynlegt að sem víðtækust samstaða allra sé um það þegar þar að kemur og ef þar að kemur. Ég sem sagt tel örlítið miður að þessu máli skuli svo flýtt, sérstaklega með tilliti til þess að ég hefði talið eðlilegt og æskilegt að aðrir þættir hefðu verið skoðaðir, og veit að hæstv. ráðh. er einnig á því að það þurfi að athuga vel jafnframt þessu stöðu Bjargráðasjóðs og samræma þar á milli. Með tilliti til þess og einnig þess hve mikla áherslu hæstv. ráðh. leggur á að koma þessu frv. í gegn, þá get ég stutt það, en tek fram að hér hefur ekki gefist nægilegur tími að mínu viti til þess að skoða málið svo sem vert hefði verið.



Herra forseti. Um leið og ég stend upp til að lýsa stuðningi mínum við þetta mál vil ég nota tækifærið að koma á framfæri tveimur athugasemdum. Önnur er í svipuðum dúr og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni. Ég hefði talið mjög æskilegt að samræma ákvæði þessa frv. betur en gert hefur verið reglum um Bjargráðasjóð, og vona ég að það verði gert. Hin athugasemdin er annars eðlis. Ég vil vekja athygli á því að í íslenskum skipulagslögum mun ekki vera ákvæði sem heimila skipulagsyfirvöldum að banna byggingar á ákveðnum hættusvæðum. Þetta tel ég mjög mikinn galla og mikil spurning hvort ekki hefði átt að setja slíka heimild í lög um leið og frv. til laga um Viðlagatryggingu Íslands er afgr. Ég vil geta þess, að á mjög fróðlegum fyrirlestrum og fundum sem ég sat með svissneskum prófessor, sem er meðal fróðustu manna um snjóflóðahættu, kom fram að svisslendingar hafa í flestum, ef ekki öllum sínum fylkjum eða kantónum sett í lög heimild fyrir skipulagsyfirvöld að banna íbúðarbyggingar á svæðum þar sem snjóflóðahætta er talin vera eitt snjóflóð á 300 árum. Og skólar og sjúkrahús eru alls ekki leyfðir á svæðum, þar sem nokkur snjóflóðahætta er talin. Við íslendingar höfum því miður ekki tekið þessi mál eins föstum tökum og skyldi. Nú er það í undirbúningi bæði á vegum Almannavarna og fleiri aðila. M. a. hefur Rannsóknaráð ríkisins sett á fót n. til að skipuleggja rannsóknastarfsemi á þessu sviði, og mönnum hefur orðið ljóst nú upp á siðkastið, ekki síst í sambandi við þessa heimsókn, að mjög margt er hér í þessu sambandi á annan veg en skyldi. Þar er mikið verk að vinna og miklar rannsóknir þarf að framkvæma og athuganir á þeim stöðum landsins, þar sem hætta er fyrir hendi. Í mörgum tilfellum má koma í veg fyrir eða a. m. k. mjög draga úr skaða snjóflóða með ákveðnum aðgerðum byggingarlegs eðlis, en í ýmsum tilfellum er ég sannfærður um að rétt er að fara fremur þá leið sem t. d. svisslendingar gera og ég nefndi áðan, að leyfa ekki byggingar. Á þessu vildi ég vekja athygli nú þegar við umr. um þetta frv.



Herra forseti. Það er nú eiginlega trmrh. sem ætlaði að tala í þessu máli, en það skiptir nú ekki höfuðmáli. Ég vil þakka n. fyrir mjög fljóta afgreiðslu og góða á þessu máli, og ég get alveg tekið undir þá gagnrýni hv. 7. landsk. þm. að e. t. v. er lögð á það nokkuð mikil pressa að afgr. þetta frv. hér. En það er skoðun þeirra manna, sem stóðu að því að semja frv. og voru í þessari n., að það sé nauðsynlegt að hafa nokkuð langan tíma til undirbúnings og þess vegna lagði ég og legg áherslu á að frv. verði lögfest á þessu þingi. Það er eins með þetta frv., ef það verður að lögum, eins og önnur að það má auðvitað gera á þeim breyt. hvenær sem er ef kemur í ljós að nauðsynlegt er að gera breytingar. Í sambandi við ábendingu hv. 2. þm. Vestf., seinni ábendinguna um að það væri rétt að setja inn í þetta frv. ákvæði sem jafnvel kæmi í veg fyrir að mannvirki yrðu reist á hættulegum stöðum, þá kom þetta mál mjög til umr. á milli mín og nm., en ég hygg að ég megi segja það að það var shlj. álit þeirra að þessi ákvæði ættu heima í skipulagslögum. Er nú búið að semja frv. á vegum félmrh. til nýrra skipulagslaga sem ég tel öruggt að verði lagt fyrir Alþ. á komandi hausti. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri, en endurtek þakkir mínar til n. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli.

Frsm. meiri hl. (Steingrímur Hermannsson) : Herra forseti. Sjútvn. afgr. þetta mál á svipaðan máta og 264. mál og ég lýsti hér áðan. Nm. eru sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. óbreytts, en tveir nm., Jón Árm. Héðinsson og Stefán Jónsson, gerðu sérstaka grein fyrir afstöðu sinni. Jón G. Sólnes var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Eins og fram kemur í fyrirsögn frv. og aths. er hér um að ræða breyt. á lögum nr. 78/1974, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi ísl. krónu, þ. e. gengisfellingin frá 29. ágúst 1974. Í þeim lögum var gert ráð fyrir því að ráðstafa nokkrum hluta af gengishagnaðinum til þess að gengisbæta Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Á því var þá vakin athygli að þetta orkaði tvímælis og hygg ég að þetta hafi ekki verið í samræmi við lög um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins frá 1969 sem ég gerði grein fyrir í sambandi við 264. mál. Er í þeim lögum sú kvöð sett á Seðlabanka Íslands að gengistryggja þann sjóð. Hér er því nánast um leiðréttingu á þessum lögum nr. 78 frá 1974 að ræða. Er þar felldur niður b-liður, eins og fram kemur í aths. og er hér verið að staðfesta það sem varð í raun.

Frsm. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. drap á eru menn eðlilega samþykkir því að þetta frv. nái fram að ganga. En við tveir í n., Stefán Jónsson, hv. þm., og ég, gerum grein fyrir afstöðu okkar í sérstöku nál. á þskj. 818. Með þessu frv. er ríkisstj. að viðurkenna að hún hafi haft rangt fyrir sér og raunar ekki verið unnt, nema breyta um leið lögum um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, er hún lagði til í frv. um ráðstöfun á gengishagnaði vegna gengisbreyt. frá 29. ágúst s. l. að taka um 400 millj. af væntanlegum gengismun og verðbæta þannig inneign í Verðjöfnunarsjóðnum. Þessi fyrirætlan var lögfest þrátt fyrir harða gagnrýni hér á hv. Alþ. og einnig gegn mjög ákveðnum mótmælum frá öllum aðilum sjávarútvegsins. En hæstv. ríkisstj. virti allt þetta að vettugi og fór sínu fram um skeið. En nú eftir marga mánuði þóknast þeim háu herrum að leiðrétta misferlið og skila aftur til Verðjöfnunarsjóðsins réttmætri eign sinni. Það er látið í veðri vaka að vegna þess, hve staða sjávarútvegsins var slæm og aðstoð við hann brýn, sé þetta gert nú. En þrátt fyrir tvær gengisfellingar með stuttu millibili, sem sagt er að gerðar séu til þess að bjarga við stöðu sjávarútvegsins, er meira öngþveiti ríkjandi nd en nokkru sinni. Allur stærri togaraflotinn liggur bundinn í verkfalli og rekstrarmöguleikar fyrir þá gerð skipa virðast lengra undan en áður. Það er engu líkara en ráðamenn hafi gleymt því eða ekki hugað að því að hvert þessara nýju skipa var keypt fyrir erlent lánsfé, jafnvel allt að 90% kaupverðs. Gengisfelling var því ekki lausnarleið fyrir þennan þátt í sjávarútveginum. Það mun vera sjaldgæft að allir aðilar innan raða sjávarútvegsins telji rangt að fella gengið, eins og gert var í febr. s. l. Þrátt fyrir þetta heldur hæstv. ríkisstj. sína leið með þeim afleiðingum er alþjóð er nú kunnugt um. Til þess að halda uppi sæmilegum lífskjörum í landinn höfum við orðið að þiggja hvert lánið á fætur öðru erlendis frá svo að við gætum keypt lífsnauðsynjar og var það sannarlega staðfest í dag með ræðu Seðlabankastjórans á aðalfundi bankans fyrir hádegi. Þessi efnahagsstefna stefnir beint í steinvegginn. Undirritaðir hafa fyrirvara um afgreiðslu þessa frv. Þar sem það er fram komið vegna fyrri mistaka ríkisstj. verður hún ein og stuðningsmenn hennar að bera ábyrgð á mistökum sínum.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það er ekki rétt hjá hv. 1. landsk. þm. að það sé nú fyrst verið að leiðrétta það sem gert var með samþykkt laganna um mánaðamótin ágúst-september um ráðstafanir Seðlabanka Íslands vegna breytts gengis á ísl. krónunni því að strax dagana á eftir kom í ljós að það gæti engan veginn gengið að taka samkv. b-lið þessarar gr. 400 millj. kr. af gengishagnaði til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Innan ríkisstj. tók ég það mál upp strax, og ríkisstj. féllst á þann skilning minn að þetta yrði fellt niður. Með tilliti til þess voru gefin út brbl. um ráðstafanir í sjávarútvegi í septembermánuði. Þau brbl. voru staðfest hér á hv. Alþ. í des. Þar er þessum 400 millj. kr. úthlutað sem gengishagnaði. Hins vegar er rétt að breytingin á lögunum frá því í ágústlok er ekki flutt fyrr en nú, en þetta eru fjármunir sem búið er að ráðstafa, en verður auðvitað að nema úr fyrri lögum. Yfirlýsing ríkisstj. var gefin eftir örskamman tíma frá því að genginu var breytt um mánaðamótin ágúst-september. - Ég vildi aðeins að þetta kæmi fram til þess að ekki gætti þarna misskilnings.



Herra forseti. Í sambandi við þetta mál vil ég segja það, að ég man ekki eftir þeirri hörðu andstöðu frá stjórnarandstöðunni í sambandi við þá samþykkt sem hér var gerð við gengisbreytinguna 29. ágúst s. l. Ég held að það hafi farið ákaflega lítið fyrir þeirri andstöðu vegna þess að það virtist svo að þetta ákvæði hefði farið fram hjá flestum þm. Það, sem hér er verið að gera er að það er verið að leysa Seðlabankann undan þeirri kvöð sem hann hefur haft frá því 1909, þegar lögin voru samþ., varðandi þetta ákvæði um Verðjöfnunarsjóðinn. Forsendan fyrir því, að þetta lagaákvæði var látið taka gildi á sínum tíma, er sú að Verðjöfnunarsjóðurinn verður alltaf að vera fyrir hendi. Það getur hvenær sem er komið til þess að til hans verði að grípa, og þá er sjálfsagt að verðgildi sjóðsins sé tryggt eins og unnt er í sambandi við gengisbreytingar sem verða. Þetta eru peningar sem Seðlabankinn hefur til ráðstöfunar og geymslu, og það er þá þeirra, sem taka þetta fé til ráðstöfunar, að ákveða um að nota peningana með þeim skilmálum sem hér var um að ræða í sambandi við þetta ákvæði varðandi gengistrygginguna. Ég tel að það hafi verið alveg rétt og sjálfsagt að setja þetta lagaákvæði eins og gert var á sínum tíma. Það kann vel að vera að það sé af ýmsum öðrum ástæðum rétt að það verði ríkissjóður sem hér verði ábyrgur, en ekki Seðlabankinn. Þegar harðnar á dalnum eins og nú hefur átt sér stað um gjaldeyrisvarasjóð þjóðarinnar og það hefur orðið að eyða honum öllum og meira en það, eins og átti sér stað þegar gengisbreytingin seinni kom til framkvæmda, þá má venjulega segja að staðan í gjaldeyrismálum þjóðarinnar sé þannig þegar gripið er til gengisfellingar, að þá eru uppurnir allir gjaldeyrissjóðir sem um er að ræða. Ég tel að það sé alls ekki rétt, sem hv. 1. landsk. hélt hér fram áðan, að ríkisstj. þurfi að vera að bæta fyrir einhverja vitleysu sem hún hafi gert í þessu sambandi. Það er alls ekki. Það er verið að koma hér á leiðréttingu í þessu máli. Og ég endurtek það að ég minnist ekki þeirrar hörðu andstöðu sem þm. talaði hér um í sambandi við afgreiðslu málsins 29. ágúst þegar gengisbreytingin átti sér þá stað. Ég tel svo ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið.



Herra forseti. Aðeins örfá orð og þá fyrst og fremst vegna ræðu síðasta hv. ræðumanns, Jóns Árnasonar, 2. þm. Vesturl. Ef hv. þm. Jón Árnason minnist ekki harðrar andstöðu gegn gengisbreytingunni, þá er það illa farið. Ef hann hefði orðið þeirrar gæfu aðnjótandi að verða hennar var á sínum tíma, þá má vel vera að hann hefði lagt sitt af mörkum til þess að koma í veg fyrir hana með þeim afleiðingum sem nú blasa við okkur. Hér er vissulega verið að leiðrétta misferli af hálfu ríkisstj. og væri vissulega tími til kominn og fullkomin ástæða til að Alþ. gerði ráðstafanir til þess að leiðrétta fleiri mistök af hálfu ríkisstj. í sambandi við stöðu sjávarútvegsins. Má e. t. v. til sanns vegar færa að meiri þörf væri á því fyrir hv. Alþ. að gera ráðstafanir til þess að bæta gjaldeyrisstöðu okkar, bæta stöðu sjávarútvegsins og sjóða sjávarútvegsins með því að koma út til fiskveiða nær þremur tugum stórra nýtískutogara, sem nú eru bundnir við bryggju, heldur en að þurfa að eyða tíma í að ræða svona innra brask með bókfærsluatriði í sambandi við tóma gjaldeyrisvarasjóði okkar. Sannleikurinn er sá að þegar rætt er um tóma gjaldeyrissjóði, þá er það náttúrlega reginhneyksli að Alþ. skuli ræða önnur mál en stöðu stóru togaranna í dag sem bundnir eru við bryggju í staðinn fyrir að vera að afla okkur gjaldeyris.



Herra forseti. Ég man ekki nákvæmlega hvaða dag það var en útvegsmenn á Suðurnesjum boðuðu þm. Reykn. til fundar við sig nokkru eftir gengisfellinguna. Það mun sennilega hafa verið fyrri hluta sept. Þá í fyrsta skipti heyrði ég að 1. þm. Reykn., núv. hæstv. fjmrh., lofaði því að vera því jákvæður, sem hann hefur staðið við, að umrædd tala, hvort hún væri rétt undir eða yfir 400 millj., skyldi ekki reiknuð inn eins og var gert ráð fyrir á sínum tíma í sambandi við gengisfellinguna og gefið var út í sambandi við brbl. sem voru sett 20. sept., nærri mánuði eftir að gengisfellingin átti sér stað. Þetta var í fyrsta skipti sem maður heyrði undanlát vegna gagnrýni stjórnarandstöðunnar, hvort sem við viljum kalla hana harða eða ekki. Ég hélt að það væri ekkert hlustað á það sem við erum að segja í stjórnarandstöðunni hér um eitt eða annað. Aðferðin var ákveðin fyrir því og það var ekkert hlustað á stjórnarandstöðuna. Það átti að borga á tvo vegu, í tvær áttir með sömu krónunum, og hefur engum manni tekist hingað til að framkvæma slíkt. Það er það sem við erum að minna á hér og er viðurkennt með þessu frv. Það var ekki hægt. Spurningin um nokkra daga til eða frá skiptir ekki meginmáli. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. ráðh. að það er í sjálfu sér langt síðan þetta var staðreynd, að peningarnir voru dregnir til baka, þó að frv. sé nú fyrst lagt fram sem endanlega innsiglar þessa gjörð. Það er rétt að ekki var unnt að framfylgja því nema breyta lögum um Verðjöfnunarsjóðinn, eins og ég drap á í nál., vegna þess að hann átti að vera gengistryggður og hafði verið - eins og fram kom við afgreiðslu annars frv. um lagabreyt. á Verðjöfnunarsjóðnum - reiknaður upp og niður eftir hreyfingu á gengi íslenskrar krónu gegnvart erlendri mynt. Það fer ekkert á milli mála að sú hugsun, sem kom fram í frv., 9. máli hér á sumarþinginu, gat ekki staðist. Þess vegna er lagt til að b-liður 2. gr. sé felldur úr lögum. Hann átti enga stoð í lögum. Það var ekki hægt að framkvæma það það sáu menn við rólega athugun - nema breyta öðrum lögum samtímis. Um þetta þarf ekki að deila. En ég get alveg samþ., skoðun hæstv. ráðh. um, að það leið ekki langur tími áður en hæstv. ríkisstj. áttaði sig á því að hér voru mistök á ferðinni, en það varð vegna gagnrýni bæði hér á Alþ. og utan Alþ. Það er hægt að fletta upp nægum pappírum til að sjá það. Það er ekki ástæða til að biðja um fundarhlé til þess að geta vitnað í slíka pappíra, því að ég hef hér hluta af þeim í hendinni sem staðfesta það. En þetta er ekki það alvarlegt mál að við eigum að þurfa að karpa um það lengi: Staðreyndin er að þessu fé varð ekki úthlutað í tvær áttir samtímis.



Aðeins örfá orð, herra forseti. Það er út af ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e. þar sem hann talaði um sína hörðu andstöðu í sambandi við gengisbreytinguna sem varð 29. ágúst. Það er alveg rétt. Í sambandi við gengisbreytinguna var hörð andstaða af hálfu stjórnarandstöðunnar. En það var ekki það mál sem við vorum að tala um. Það voru lögin sem komu í kjölfarið á gengisbreyt., það er um ráðstöfun á gengishagnaðinum, það er allt annað mál og það er það mál sem við erum að tala um í dag. Og það var hvorki hv. 1. landsk. þm. né aðrir í stjórnarandstöðu sem höfðu opin augun fyrir þessu á þeim tíma. Það var hæstv. sjútvrh. sem gekk strax í það eftir að þessi lög voru samþ. að láta þetta ekki koma til framkvæmda á þann hátt sem ákvæði var um í lögunum varðandi þessar 400 millj. Hér er um tvö mál að ræða. Ég held því fram - þó að hv. 1. landsk. segi að við hlustum ekki alltaf á þá - að ég minnist þess ekki, þó að ég hafi verið hér yfirleitt í d. þegar þessi mál hafa verið rædd, að það hafi verið hörð andstaða hjá stjórnarandstöðunni varðandi þetta atriði, ráðstöfun á gengishagnaðinum. Það kann að vera við nána eftirgrennslan og leit í ræðum þeirra frá þessum tíma að það komi skýrt í ljós að það sé rétt sem þeir halda hér fram, og þá er sjálfsagt að hafa það sem sannara reynist.

Frsm. (Oddur Ólafsson) ; Herra forseti. Heilbr: og trn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um félagsráðgjöf. N. kallaði til sín forstöðumann félagsfræðideildar Háskólans og fékk um frv. umsagnir. Að vandlega athuguðu máli taldi n. að rétt væri að leggja til að 1. og 3. gr. frv. yrði breytt og leggur þess vegna fram svohljóðandi brtt.: Í fyrsta lagi: „1. gr. orðist svo: Rétt til að kalla sig félagsráðgjafa hefur sá einn, sem til þess hefur leyfi heilbrrh.“ Nú hljóðar greinin svo: „Rétt til að stunda félagsráðgjöf hér á landi og kalla sig félagsráðgjafa hefur sá einu sem til þess hefur fengið leyfi heilbrrh.“ Það hefur komið í ljós að allmargir aðilar stunda félagsráðgjöf hér á landi og svo mun verða lengi enn: Læknar, hjúkrunarkonur, sálfræðingar og margir fleiri aðilar verða að stunda félagsráðgjöf, og þar til starfssvið félagsráðgjafa hefur verið skilgreint betur en nú er gert, er ekki talið unnt að hafa 1. gr. óbreytta. Í öðru lagi leggur n. til, að 3. gr. verði breytt og orðist svo: „Takmörkuð eða tímabundin réttindi má einnig veita þeim sem eru í starfi þegar lög þessi öðlast gildi, en uppfylla ekki skilyrði 2. gr. Slík réttindi má því aðeins veita að fyrir liggi meðmæli þeirrar stofnunar sem umsækjandi vinnur hjá. Jafnframt skal leita umsagnar Stéttarfélags íslenskra félagsráðgjafa.“ Þetta er aðeins orðalagsbreyt., til samræmis við breyt. við 1. gr. Þannig breytt leggur n. til að frv. verði samþ.

Frsm. (Axel Jónsson) : Herra forseti. Ég þarf ekki að tala langt mál fyrir því frv. sem hér er til meðferðar, það skýrir sig sjálft. Hv. félmn. þessarar d. hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess eins og kemur fram í nál. á þskj. 591. Fjarverandi afgreiðslu málsins voru Steingrímur Hermannsson, Ólafur Ólafsson og Eggert G. Þorsteinsson. Aðalefni frv. er að það verði breyt. á lögsagnarmörkum Reykjavíkur og Kópavogs, sem er fyrst og fremst afleiðing hinnar nýju Reykjanesbrautar. Með tilkomu hennar þótti eðlileg og sjálfsögð ráðstöfun að land vestan hennar úr Breiðholtslandi skyldi tilheyra Kópavogi og vera í lögsögu hans. Á sama hátt lá það enn fremur betur við að byggja lengra suður frá Breiðholtinu suður í Fífuhvammsland heldur en mörk þessara jarða sögðu til um. Með tilliti til þessa var það samkomulag gert sem vitnað er til í frv. og þau makaskipti gerð sem þar eru tilgreind: í öðru tilvikinu 30.6 hektarar og í hinu tilvikinu 33.7 hektarar eða svo gott sem jafnar landspildur. En þetta var hagkvæmnisatriði fyrir báða kaupstaðina. Ég vil, herra forseti, leyfa mér að flytja nú skriflega brtt. við fyrirsögn frv. og fá leitað afbrigða fyrir henni. N. mælir með samþykkt frv. eins og ég hef áður lýst. En ég legg til að fyrirsögn frv. breytist og verði þannig: „Frv. til l. um breytingu á mörkum lögsagnarumdæma Reykjavíkur og Kópavogs“ - í staðinn fyrir: um breyt. á mörkum Reykjavíkur og Kópavogs. Þá eru strax í upphafi tekin af öll tvímæli að þarna er um að ræða breyt. á lögsagnarmörkum. Það mun vera venja, eins og sést ef flett er upp í lögum frá Alþ., um skipti eða breytingu á lögsagnarmörkum sveitarfélaga, að þá er það ávallt tekið fram í fyrirsögn. - Ég hef þessi orð ekki fleiri, en legg þessa brtt. fram.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri n., sem fékk þetta mál til meðferðar og ég er mjög sammála flm. um nauðsyn þess að efla þá starfsemi sem geri það að verkum að draga úr drykkjusýki í landinu. Þetta frv. er fyrst og fremst flutt af þeim orsökum að Gæsluvistarsjóður hefur ekki reynst þess megnugur að gegna hlutverki sínu. Ég tel eðlilegt að Gæsluvistarsjóður verði efldur og honum gert kleift að gegna hlutverki sínu og tel varhugavert að dreifa kröftunum mjög mikið í þessu sambandi, stofna nýja og nýja sjóði. Hitt er svo annað mál, að ég tel að það sé mjög gott og þarflegt að þetta mál hefur komið hér fram. Það hefur komið í ljós að það er eindreginn vilji alþm. að efld verði sú starfsemi sem miðar að því að koma í veg fyrir drykkjusýki. Ætti það að vera nægilegt til þess að tekið verði tillit til þess við afgreiðslu næstu fjárlaga. Það hefur komið mjög eindregið fram hér að menn eru sammála um það. En þar sem ég tel að það sé ekki rétt að dreifa kröftunum um of mun ég sitja hjá við atkvgr., en vil ekki hindra framgang málsins.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég gerði á sínum tíma hér á hv. Alþ. ítrekaðar tilraunir til þess að efla Gæsluvistarsjóð og lagði fram frv. oftar en einu sinni um að fjármagn Gæsluvistarsjóðs yrði tiltekið hlutfall af sölutekjum Áfengisverslunar ríkisins. Á þetta var ekki hlustað þá og hefur ekki verið hlustað enn. Hins vegar er þörfin óbreytt og ef menn sjá frekar leið til þess að afla tekna til varnar drykkjusýki með því að fara þá leið sem þetta frv. bendir á, þá vil ég styðja þá viðleitni og mun greiða atkv. með frv.



Herra forseti. Ég vil taka það skýrt fram að ég tel það alveg sjálfsagða skyldu þjóðfélagsins að verja fjármunum til þeirra hluta sem ákveðið er að styrkja í frv. sem hér er til umr. En ég get ekki að því gert að mér finnst þessi leið til fjáröflunar frekar óviðfelldin að meira sé ekki sagt. Þegar var verið að ræða fjárl. fyrir yfirstandandi ár kom í ljós að markaðir tekjustofnar, eins og það var orðað, voru komnir á 7. milljarð. Það voru margir mætir menn sem bentu á að þessi stefna væri frekar óviðfelldin og hvimleið og það væri frekar ástæða til þess að stöðva þá þróun sem hefði orðið um að ráðstafa með lagaákvæðum fyrir fram til langs tíma ákveðnum tekjum samkv. gildandi lögum. Hér er verið að gera ráð fyrir því að bæta einum bögglinum enn ofan á þessa munaðarvöru og það ekki neitt til bráðabirgða, það á að gera þetta næstu 10 ár. Ég held að hvað sem sé um það sagt, þá sé nú búið að bæta þeim bögglum ofan á þessa munaðarvörn að það sé vægast sagt varla fært að gera það öllu betur. Og hvort sem manni líkar betur eða verr, þá verðum við að hafa kjark til að horfast í augu við þær staðreyndir að það eru í þessu þjóðfélagi einstaklingar sem taka þessa vöru og veita sér hana frekar og neita sér um annað sem er þarfara. Og hversu gott málefni sem hér er verið að ræða um til styrktar, þá verð ég að lýsa því yfir að ég kana ekki við að hafa það á tilfinningunni, vitandi að það er fullt af sjúku fólki sem hefur orðið sjálfu sér, ættingjum sínum og öðrum til skaða vegna misnotkunar á áfengi, að á sama tíma sé þetta fólk, sem er kannske að eyðileggja fjárhag sinn, lífshamingju sína og ástvina sinna, að greiða í sjóð til þess að bjarga sér upp úr þessu. Þetta er sjálfhelda, sjálfsblekking, sem ég kann ekki við og mér finnst ekki sæmandi fyrir hv. Alþ. að nota og auglýsa hvernig það vilji leysa þetta vandamál sem við erum allir sammála um að er háskalegt vandamál hjá þjóðinni. Ef hv. Alþ. hefur ekki kjark og manndóm í sér til þess að taka á þessum vanda þjóðfélagsins, sem vissulega er mikill, með meiri reisn en gert er í þessu frv., þá get ég ekki verið stuðningsmaður að slíkri stefnu. Ég held að það hljóti að vera markmiðið. Ég segi fyrir mitt leyti að ég skal leggja mitt litla lóð á vogina til styrktar því að þessi sjóður, sem við allir erum sammála um að þurfi að efla, verði efldur. En ég vildi mega fara þess á leit við hv. flm. þessa frv. að hægt væri að leita samkomulags við hann um að leysa þetta mikla vandamál á annan geðfelldari hátt en gert er með ákvæðum, þessa frv.



Herra forseti. Ég má til að þakka fyrir þann ágæta stuðning sem mér finnst hafa komið hér fram við þetta mál. Ég veit að okkur er öllum ljós þýðing þess. Ég veit að sumir hafa áhyggjur út af fjármálum, en í þessu efni hef ég þá skoðun að hér sé um stórkostlega sparnaðartill. að ræða. Og ég efast ekki um að á sama hátt og ýmsar aðgerðir gegn öðrum sjúkdómum eru til sparnaðar þegar til lengdar lætur, á sama hátt muni það koma fram að þetta verði, ef að lögum verður, til þess að auka vinnuhæfni, til þess að fjölga vinnudögum og til þess að spara heilbrigðisþjónustu okkar stórfé. Þetta er skyldutrygging gegn skaða á öðrum eða þriðja aðila, á sama hátt og skyldutryggingar okkar á bifreiðum. Um leið og við kaupum bifreið erum við skyldugir til að tryggja hana ef við skyldum keyra á einhvern eða valda öðrum skaða. Á sama hátt verður maður, þegar hann kaupir brennivín, skyldugur til að borga sínar 100 kr. En þessum 100 kr. er varið til þess að lækna þá sem þessi brennivínsflaska kynni að skaða og hann sjálfan einnig ef hann yrði fyrir tjóni. Það er svo með aksturinn eins og með brennivínsdrykkju, það skaðar suma, aðra ekki. En aðgerðir hljóta að verða nauðsynlegar til að ráða bót á þeim mikla bölvaldi sem hér er um að ræða. Varðandi Gæsluvistarsjóðinn vildi ég segja það að við höfum haft þennan sjóð í 10 ár. Allir hafa verið sammála um að vilja stækka hann og gera hann hæfari til að gegna sínu hlutverki, en það hefur bara ekki tekist.



Herra forseti. Ég harma þá afstöðu sem kom fram hjá hv. þm. 2. þm. Norðurl. e., Jóni G. Sólnes. Ég skil ekki hvað yfir hann hefur komið. Það er lagt á gosdrykki, það er lagt á tóbak og það er lagt á ýmsar aðrar neysluvörur til þess að hjálpa til við góð málefni. Og ég vil endurtaka það sem ég sagði hér fyrr í dag um þetta frv.: Ég álít þetta gott og þarft mál sem á að hljóta hér góðar undirtektir og mun styðja flm., en endurtek þó að ég álít að stærri hlutinn af þeim peningum sem inn koma vegna þessarar tekjulindar, eigi að fara í að byggja dvalarheimili, vinnu- og endurhæfingarstöðvar eða afvötnunar- og ráðleggingarstöðvar og minni hlutinn af þeim peningum, sem inn koma, ætti þá að fara í að veita lán og styrki til þeirra félagssamtaka og annarra sem vinna gegn áfengisbölinu. Ég held að fólk, sem neytir áfengis í það ríkum mæli að það þarf að fara til meðhöndlunar lækna eða annarra, fái þá meðhöndlun sem það þarf í ráðgjöf í slíkum þjónustustofnunum. Og ég endurtek það, sem ég sagði hér fyrr í dag, að ég vona að flm. sjái hugsun mína í þessu máli og kannske að það verði til þess að hann sjálfur breyti þeim hlutföllum sem er minnst á í 2. gr. En þótt hann geri það ekki mun ég styðja þetta góða mál þrátt fyrir það. Mig langar til að svara hv. 6. þm. Norðurl. e. vegna þess að ég er einn af þeim sem hafa haft hátt í miðborg Reykjavíkur frá fæðingu og átti hér mína æsku og tel mig ekki hafa verið óreglumann. Það er rétt að það er oft frá föstudagskvöldi til sunnudagsmorguns mikið að gera í miðborg Reykjavíkur. Þó er það hrein hátíð hjá því sem áður var þegar ekki voru aðrir staðir en miðborg Reykjavíkur til þess að safnast saman á, skautasvell var á Austurvelli o. s. frv. En ég vil að hv. þm. geri sér grein fyrir tápi og fjöri íslenskrar æsku sem er fallegt og þróttmikið fólk. Það er fyrirferðarmikið og hávært og það á að vera það. En það má ekki dæma alla, sem skemmta sér og eru kátir og glaðir og jafnvel að næturlagi, sem drykkjufólk og ekki heldur láta það berast að fólk geti ekki verið hávært og glaðvært og fyrirferðarmikið án þess að vera undir áhrifum áfengis. Ég hef sjálfur reynsluna af því. Þessi hávaði vegna áfengisneyslu í æskunni er ekkert staðhundinn við Reykjavík. Það er langt frá því. Það má segja að þar sem æskumenn koma saman til skemmtana er því miður allt of mikið af áfengi meðhöndlað og notað þannig að ég vil afbiðja höfuðborginni einni slíkt. Hitt er annað mál að ég skal viðurkenna að vandamálið er til meðal æskufólks af þessum orsökum, af ofneyslu á áfengum drykkjum. Ég ætlaði nú rétt að hreinsa höfuðborgina af því að vera ein um að hafa hávaðasama og drykkfellda æsku. Ég held að það sé miklu minni hlutinn af æsku borgarinnar og æsku landsins sem er drykkjusjúkur og háður neyslu áfengra drykkja og því síður öðrum hættulegum efnum, eins og hv. 5. þm. Norðurl. e. gat um og þá sérstaklega hass. En ef hægt er með fógetavaldi handa hundum eða öðrum skepnum, eins og fram kom í hans ágætu ræðu, að koma í veg fyrir frekari innflutning eða útbreiðslu á drykkju og fíknilyfjum, þá held ég að ég vildi frekar auka þann fógetafjölda sem er á fjórum fótum en á tveimur ef það ber betri árangur. En sem sagt, ég bið hv. b. þm. Norðurl. e. að hafa það í huga að það er sem betur fer tiltölulega fámennur hópur af íslensku æskufólki sem á við drykkjuvandamál að stríða og hávaðinn, sem frá unga fólkinu stafar, er vegna þess að við eigum tápmikla og hrausta æsku sem á að hafa hátt. En það er stór hluti, miklu stærri hluti, af íslenskum æskumönnum sem hafa hátt sem ekki er undir áhrifum neinna lyfja eða áfengra drykkja.