Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs um störf þingsins til að gera grein fyrir samþykkt þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vegna kröfu um leynd á upplýsingum um raforkuverð frá fyrirhugaðri Kárahnjúkavirkjun. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hefur rætt kröfu Landsvirkjunar um að leynt verði farið með upplýsingar um raforkuverð frá fyrirhugaðri Kárahnjúkavirkjun. Þingflokkurinn hafnar að taka við slíkum upplýsingum undir þeim formerkjum og mun gera allt sem í hans valdi stendur til að knýja á um að upplýsingarnar verði gerðar opinberar. Almennir orkunotendur og allur almenningur á skýlausa kröfu á þessum upplýsingum sem og þingmenn sem eiga að taka afstöðu til málsins á þingi. Fulltrúi þingflokksins í iðnn. mun að sjálfsögðu virða trúnað varðandi upplýsingar sem fram hafa komið í nefndinni. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs mun á næstunni kanna og eftir atvikum láta reyna á mögulegar leiðir til að svipta leynd af þessum upplýsingum.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs út af fréttatilkynningu frá hæstv. sjútvrh. um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Eins og þingheimur veit hafa staðið yfir miklar deilur um stjórn fiskveiða og ég rifja það upp að stjórnarflokkarnir lofuðu því hástöfum fyrir síðustu kosningar að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að ná sátt um það mál. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að maður hélt að stjórnarflokkarnir væru að stíga raunhæf skref til þess með tillögum auðlindanefndar vegna þess að í henni var að finna vísi að sátt sem við í stjórnarandstöðunni hefðum getað tekið þátt í. Nú liggur það hins vegar fyrir, herra forseti, að ekki er rætt við stjórnarandstöðuna. Stjórnarandstaðan lagði eigi að síður fram þingmál um það hvernig hún teldi að ætti að reyna að ná sátt um þetta mál. Við lögðum fram hugmynd að nefnd þar sem hver þingflokkur ætti fulltrúa og í henni yrði reynt að ná sátt á grundvelli þess að afnema gjafakvótann í gegnum fyrningu. Hvers vegna lögðum við það fram, herra forseti? Vegna þess að það blasir við að meiri hluti er fyrir því í landinu. Samfylkingin er þessarar skoðunar, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er þessarar skoðunar, Frjálslyndi flokkurinn er þessarar skoðunar, rífur helmingur þeirrar nefndar sem Framsfl. fól að móta stefnu flokksins í fiskveiðimálum var þeirrar skoðunar og fimmtungur landsfundar Sjálfstfl. líka. Það liggur því fyrir, herra forseti, að í landinu og í hinni pólitísku flóru er meiri hluti fyrir þessu. Það var ekki einu sinni haft fyrir því að ræða við okkur í stjórnarandstöðunni, herra forseti, heldur ætlar hæstv. sjútvrh. að knýja núna í gegn frv. sem byggist fyrst og fremst á óskadraumum LÍÚ og stórútgerðarinnar. Við erum ekki virt viðlits, herra forseti, og það er alveg ljóst að stjórnarandstaðan mun taka fast á móti í þessu máli. Við munum ekki láta valta yfir okkur og vilja þjóðarinnar í þessu mikilvæga máli. Við viljum sátt í málinu en ríkisstjórnin vill greinilega ófrið.

Herra forseti. Ég tek undir þau orð málshefjanda, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að framkoma ríkisstjórnarinnar í þessu máli er með hreinum og klárum endemum. Síðbúnir tilburðir til að efna sáttargjörðina miklu sem lofað var í þessu máli fyrir síðustu kosningar, svo að vægt sé til orða tekið, eiga þá væntanlega að heita fólgnir í því frv. sem nú er boðað að verði hent inn á þingið. Um mánaðar skeið hefur legið fyrir þinginu tillaga stjórnarandstöðunnar, tilboð af hálfu stjórnarandstöðunnar um frekari vinnu, frekari tilraunir til að reyna að sætta sjónarmið í þessu máli. Það hefur einskis verið metið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, ekki tekið undir það einu orði og tillagan reyndar ekki enn komin til umræðu. Ef marka má fréttatilkynningu frá hæstv. sjútvrh. er nú ætlunin að kasta stríðshanska inn á þingið í þessu máli þar sem í aðalatriðum er tillaga fulltrúa Sjálfstfl. og embættismanna í svonefndri endurskoðunarnefnd. Það er það sem þar er á ferðinni. Auðvitað má segja, herra forseti, að þetta veki spurningar um það hvort Sjálfstfl. meti það nú svo að það sé honum hagstæðara að reyna að beina umræðunni yfir í deilur um sjávarútvegsmál og frá þeim spillingarmálum sem mjög eru til umræðu þessa dagana og tengjast flokknum. Kemur þess vegna allt í einu þessi stríðshanski flatur inn í þingið, þetta frv. hæstv. sjútvrh. sem allir vita að engin sátt er um, hvorki inni á þingi né úti í þjóðfélaginu? Það er allt logandi í ófriði í kringum þessi mál og í raun og veru er það mjög áleitin spurning, herra forseti, hvað ríkisstjórninni gengur til, eða hæstv. sjútvrh. og Sjálfstfl., að standa svona að verki.

Herra forseti. Ef málið væri ekki svo alvarlegt sem raun ber vitni gæti maður haldið að nú væri hæstv. sjútvrh. fyrst og fremst að gera að gamni sínu. Sáttargjörðin sem hér er boðuð felst aðallega í því að breyta um nafn á þeim kostnaðargreiðslum sem útgerðin greiðir þegar. Í hádeginu mátti heyra að sjútvrh. telur að á góðum degi í góðu ári geti þessi upphæð farið yfir 2 milljarða kr. en þá á eftir að taka tillit til þess, herra forseti, að á móti eiga að falla niður veiðieftirlitsgjald upp á 250 millj. og þróunarsjóðsgjald upp á a.m.k. 600 millj. Þá er heldur lítið eftir, eða hvað? Rúmur milljarður er það, og það er allt og sumt. Og þetta er einungis hluti þess kostnaðar sem skattgreiðendur greiða þegar í dag með útgerðinni, herra forseti. Ef allt er reiknað eru það a.m.k. 3 milljarðar sem þar eru til kostnaðar og ef þessar tillögur verða að veruleika er kannski verið að innheimta u.þ.b. þriðjunginn af þessum kostnaðargreiðslum --- og kalla veiðigjald. Þetta frv. hróflar heldur í engu, herra forseti, við því kerfi sem er við lýði. Verið er að auka kostnaðargreiðslur útgerðarinnar mjög lítillega og kalla veiðigjald en það er ekki verið að fara fram á að útgerðin greiði fyrir aðgang að auðlindinni. Áfram verður það svo að þeir sem þurfa að kaupa veiðiheimildir munu þurfa að leita á náðir þeirra sem ríkið afhendir þær án endurgjalds. Herra forseti. Eins og ég sagði, ef málið væri ekki svona alvarlegt dytti manni helst í hug að hér væri verið að fara með gamanmál en því miður er svo ekki.

Herra forseti. Það er mjög athyglisvert að heyra ræður hv. alþingismanna stjórnarandstöðunnar í upphafi þessa þingfundar. Innihaldið kemur manni reyndar ekki neitt sérstaklega á óvart. Sérstaklega hafa hv. þm. Samfylkingarinnar ýjað að því um nokkra hríð að þeir mundu leggjast gegn veiðigjaldsfrv. ríkisstjórnarinnar og einhvern veginn hefur maður haft á tilfinningunni að það skipti nánast engu máli hvernig það frv. yrði, Samfylkingin mundi leggjast gegn því og hafa að engu afstöðu þriggja þingmanna flokksins í auðlindanefndinni þar sem þeir  Ég verð að segja að mér þykir afar leiðinlegt að þetta skuli vera afstaða þessa stjórnmálaflokks, að það skuli vera niðurstaða þeirra að standa ekki við það sem undir var ritað en eins og ég segi kemur það ekki alveg á óvart. Ég veit ekki alveg hvað ég á að segja um orð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar en hann minnir mig einna helst á þjálfarann í kappliðinu sem ekki lét sér nægja að ráða hverjir væru í hans eigin liði heldur vildi hann líka ráða hverjir væru í liði andstæðingsins.

Þá mundi ganga betur.

Já, þá mundi ganga betur. Þetta lýsir eðli þessa ágæta íþróttamanns, hann telur að það mundi ganga betur ef hann fengi að ráða bæði sínum eigin málflutningi og málflutningi annarra, og hann ætti líka að ráða, ekki bara hvaða mál hann flytur á þinginu heldur líka málflutningnum og hvernig mál meiri hlutans, herra forseti, eru lögð fram.

Virðulegi forseti. Hún var skrýtin, ræða hæstv. sjútvrh. Það er alveg ljóst, eins og margir héldu fram í aðdraganda síðustu alþingiskosninga, að auðlindanefnd var aðeins sett á laggirnar í því skyni að tefja umræðu um málið á meðan þær kosningar gengju yfir. Það er alveg ljóst af þeim hugmyndum sem hér eru lagðar fram að það er algjörlega litið fram hjá meginhugmyndum auðlindanefndar. Mér finnst fráleitt af hæstv. sjútvrh. að leggja það svo upp að þær hugmyndir sem nú hafa verið kynntar hafi nokkurn skapaðan hlut með hugmyndir auðlindanefndar að gera. Og mér finnst það vera útúrsnúningur af verstu tegund, ef ég á að segja alveg eins og er. Þær hugmyndir sem þar voru lagðar fram gengu fyrst og fremst út á að skapa ákveðið jafnræði í greininni, gefa öllum tækifæri. Það voru grundvallaratriði en ekki að leggja litla skatta á greinina eins og hér um ræðir. Enn fremur er alveg ljóst, virðulegur forseti, að þær hugmyndir sem hér eru lagðar fram eru fyrst og fremst árás á minni útgerðir í landinu. Þær munu ekki geta brugðist við með sama hætti og stærri útgerðir þannig að enn og aftur, enn á ný, erum við að sjá erindreka stærri útgerðarfélaga í landinu í gervi hæstv. sjútvrh. koma hér inn með hugmyndir sem þjóna aðeins hinum stóru. Það er alveg ljóst að Sjálfstfl. hefur á engan hátt breytt afstöðu sinni í þessu máli.

Herra forseti. Menn þurfa ekki að reka upp stór augu og verða undrandi yfir þeirri málafærslu sem við stöndum hérna frammi fyrir. Frá upphafi þessa máls lá fyrir að allt tal um sættir voru blekkingar einar, settar fram fyrir síðustu kosningar til að telja þjóðinni trú um að þannig stæðu mál og undir þennan áróður gengust flestallir fjölmiðlar. Auðlindanefnd var til þess skipuð á sínum tíma að fá nokkurn veginn þá niðurstöðu sem yrði svo hægt að halda áfram að túlka eftir pólitískum leiðum. Auðlindagjald, þetta þykjustugjald, sem á að breyta gjöldunum sem útgerð stendur núna undir án þess að bæta þar nokkru við sem nemur, verður ekki til að ná sáttum í þessu máli. Talið er að íslensk útgerð njóti fyrirgreiðslu hins opinbera sem svarar til 6 milljarða kr. og síðan ganga menn um ríki veraldar og predika og skora á menn þar að leggja af styrk við sjávarútveg þegar við erum fremstir í flokki þessa. Ég hef áður spurt, margsinnis: Skortir skattalagaákvæði í íslensk skattalög til að leggja útsvar eða skatta á útgerð eins og hún þolir og sanngjarnt er? Ég hef ekki fengið svör við því. Þetta er málamyndaaðferð til að reyna að skjóta skildi fyrir þá staðreynd málsins að hér á að ganga erinda útgerðarauðvaldsins í einu og öllu. Það hefur verið stefnan frá upphafi og henni hefur ekkert verið breytt þrátt fyrir allan endalausa kjaftavaðalinn sem menn hafa haft í frammi við afgreiðslu þessa máls.

Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað stríðsyfirlýsing sem hér hefur verið sett fram á hendur stjórnarandstöðunni sem lagði það til að menn gerðu úrslitatilraun til að ná einhverri sátt í þessu máli eftir að hin svokallaða sáttanefnd hafði klúðrað málum sínum að undirlagi hæstv. sjútvrh. Það liggur fyrir að menn ætla sér þessa leið áfram, þ.e. að festa þetta kerfi í sessi, að halda einokuninni áfram, að halda áfram að láta veiðiheimildirnar streyma til þeirra stærstu og einokunin skal blífa. Einkavæðing fiskimiðanna er trúaratriði Sjálfstfl., og Framsfl. lufsast með. Ég verð að segja alveg eins og er að auðvitað eru þetta vonbrigði þótt maður hafi ekki búist við neinu. Það eru auðvitað vonbrigði að menn skuli koma hér og hylja sig reyk með þessu fyrirbrigði og ætla að kalla þetta einhvers konar sátt og reyna að skrökva því að þjóðinni að þarna hafi verið komið til móts við kröfurnar um að koma á einhverju jafnræði á Íslandsmiðum. Það er fáránlegt og stjórnarflokkarnir munu ekki komast upp með það. Fólk sér auðvitað í gegnum þetta allt saman. Og þó að skipt sé um hausa á reikningunum til útgerðarinnar --- hvaða máli skiptir það? Auðvitað nákvæmlega engu. Svo kemur hæstv. sjútvrh. og lætur hafa eftir sér að þetta gefi 2 milljarða og vísar til afkomunnar á síðasta ári. Hvaða ár er það? Er það ekki árið sem á 30 árum er stærst í útgerð á Íslandi? Og hvað verður þá um næsta ár og árin þar á eftir ef þetta er afkomutengda gjaldið sem hann er að lýsa? Svo er heldur engin hemja að halda að það bæti eitthvað þennan rekstur eða almennt þessi mál að setja einhvers konar auðlindagjald ofan á hið raunverulega auðlindagjald sem útgerðin er að borga eigendum auðlindarinnar sem hafa fengið og fá enn úthlutað fyrir ekki neitt.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur nú kynnt fréttamönnum breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Það sem ég vil gera að umtalsefni hér er aðkoman að þessum málum. Við höfum margrætt það í þinginu, virðulegi forseti, að það er algjörlega óviðunandi að stórum málum skuli vera kastað inn þegar búið er að halda fréttamannafund af hálfu framkvæmdarvaldsins um málið. Það er margbúið að ræða þetta varðandi skýrslur, varðandi mál sem stjórnin kemur með, og í morgun var hringt klukkan rúmlega 9 og sagt að þetta mál væri í pósthólfunum. Virðulegi forseti. Eru þetta þau vinnubrögð sem við viljum viðhafa á hinu háa Alþingi? Er þetta leiðin til þess að reyna að ná sáttum í málum? Ég krefst þess þegar svona mál eru í gangi og raunar öll mál sem þingið varðar að þau séu sett inn í nefndir, sett í umræðu og kynnt með virðingu fyrir þinginu áður en framkvæmdarvaldið heldur fréttamannafundi um mál af þessu tagi. Það er skýlaus krafa okkar, þingmanna. Vilja hv. þm. að vinnubrögðin séu svona? Er það góð leið að farsælu markmiði að gefa mönnum kannski tvo, þrjá klukkutíma til að fara yfir lagatexta? Ég held ekki, virðulegi forseti. Þetta er ekki fyrsta málið. Við erum nýbúin, alveg á sama hátt, að gera alvarlegar athugasemdir við mál eins og nýja byggðaáætlun sem var kynnt úti í bæ, bæði í bútum og heildstætt, löngu áður en hv. þm. fengu tækifæri til að kynna sér málið. Þetta er ekki grunnur til að menn geti náð farsælli niðurstöðu í sátt og samlyndi um mál, er það? Það liggur beinast við að halda, virðulegi forseti, að menn vilji stríð um málið.

Herra forseti. Hugmynd hæstv. sjútvrh. um að sá sem hér stendur ráði skipan í báðum liðum er mjög góð og minnir mig á sögu af konu ofan úr sveit sem var dregin á fótboltaleik hér í höfuðstaðnum en hafði ekki mikið séð af slíkum fyrirbærum áður. Gangur leiksins var útskýrður fyrir henni, að hann snerist um að koma boltanum í netið. Eftir að gamla konan hafði horft á þetta um hríð spurði hún: Af hverju í ósköpunum hjálpast mennirnir ekki að? Þá hefði auðvitað gengið betur að koma boltanum í netið. Þannig er þetta auðvitað líka með sjávarútvegsmálin. Ef menn hjálpuðust að mundi væntanlega ganga betur að koma einhverju farsælu markmiði fram. Það hefur núverandi ríkisstjórn ekki gert. Hún hefur í raun algerlega sagt í sundur allar tilraunir til að ná griðum um þetta mál og slegið á útréttar hendur sem fram hafa verið færðar þar um. Það liggur algerlega ljóst fyrir að ekki getur orðið sátt um að geirnegla hér og festa í sessi óbreytt kerfi. Það er það sem verið er að gera og reyndar ganga lengra með því að opna á heimildir til enn hraðari og frekari samþjöppunar í sjávarútvegi heldur en núgildandi lög heimila. Allir sem eitthvað vita um sjávarútveg á Íslandi vita að það er ekki leiðin til sátta.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. virðist leggja sig fram um að menn taki ekki mark á honum og ég verð að segja að honum tekst ákaflega vel upp. Í hvert skipti sem hæstv. sjútvrh. talar um þingmenn Samfylkingarinnar birtist fyrir sjónum manns smækkuð útgáfa af Kristjáni Ragnarssyni. Þetta er ekki leiðin fyrir stjórnmálamann til að láta taka mark á sér, herra forseti. Við vildum sátt um þetta mál og grundvöllur þeirrar sáttar var m.a. vilji fimmtungs landsfundar Sjálfstfl., ríflega helmings þeirra sem móta stefnu Framsfl. í sjávarútvegsmálum, vilji allrar stjórnarandstöðunnar og yfirgnæfandi vilji þjóðarinnar samkvæmt skoðanakönnunum. Herra forseti. Hér í salnum sitja þingmenn stjórnarliðsins sem eru sama sinnis og við í stjórnarandstöðunni, og ég spyr nú: Hvar eru þingmenn Framsfl. sem hafa barið sér á brjóst og lýst því yfir hátt og í hljóði að þeir vildu fara þessa sömu leið og við? Á Framsfl. það hlutskipti skilið að vera snúinn niður af Sjálfstfl. í hverju málinu á fætur öðru? Það er ekki bara í Símanum þar sem þeir liggja hundflatir heldur líka í þessu máli sem menn höfðu þó talað um með stórum orðum. Herra forseti. Þetta er stríðshanski af hálfu hæstv. sjútvrh. og honum verður tekið sem slíkum af hálfu stjórnarandstöðunnar.

Herra forseti. Það var mjög athyglisvert að heyra orð hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar um það hvernig hann telji að eigi að standa að því að kynna mál. Mér finnst alveg með eindæmum ef hv. þm. eru á móti því að frv. séu kynnt í fjölmiðlum sama daginn og á að leggja þau fram á Alþingi og ef þeir fyrtast við að ráðherrann skuli hafa fyrir því að senda þeim frv. samtímis og þau eru kynnt og láta þá vita að þau séu sett í hólfin þeirra til að þeir geti vitjað þeirra og til að þeir geti fylgst með því sem ráðherrann er að kynna. Ég skal bara muna þetta næst þegar ég legg fram frv. Ég skal ekki hafa fyrir því að setja það í hólfið hjá hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni. Og ég skal ekki hafa fyrir því að láta starfsfólk ráðuneytisins láta hv. þm. vita af því að það sé frv. í hólfinu hans ef hann telur það vera betri kynningu. Ég hef lagt mig fram um að hv. þm. fengju að fylgjast með þessu máli þegar það kæmi fram. Ég hef líka lagt mig fram um að hv. þingmenn og þingflokkarnir geti tekið þátt í þessu starfi. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon kvartar yfir því að menn vilji ekki þiggja hjálp hans. En þingflokkur hans átti fulltrúa í endurskoðunarnefndinni og menn geta bara ekki gert kröfu um að allir séu alltaf sammála þeim, að þeir fái að skipa, herra forseti, í bæði liðin.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um hvort taka skuli upp nýyrðið ,,alþjónusta`` í stað orðsins ,,grunnpóstþjónusta``. Ég hef gagnrýnt hér að tekið skuli upp nýyrði og nýjar hugtakaskýringar án þess að fram hafi farið nákvæm skoðun á því hvernig þær falla að almennri orðnotkun og máltilfinningu landsmanna. Það að leiða inn orðið alþjónusta í staðinn fyrir grunnpóstþjónusta býður heim þeirri hættu að endurskilgreina á ný þá vitund sem almenningur hefur um orðið grunnpóstþjónusta og þar eigum við á hættu að það eigi að skilgreina þessa þjónustu á lakari veg en almenningur hefur hingað til talið. Ég tel því, herra forseti, að það sé miklum mun betra að nota hér orðið grunnpóstþjónusta en beini að öðru leyti til hæstv. forseta nauðsyn þess að þegar um orðskýringar eða nýyrði inn í lagasetningu er að ræða fari fram samræmd vinna hjá málfarsnefnd eða öðrum utanaðkomandi aðilum um slíka nýyrðasmíð.

Virðulegi forseti. Nú hefur hv. Alþingi fellt brtt. sem kvað á um afdráttarlausa yfirlýsingu um það í lögum að öllum íbúum landsins skyldi veitt þjónusta á fullum jafnræðisgrundvelli hvað varðar póstþjónustu. Póstþjónusta er grunnalmannaþjónusta í landinu og hana á frekar að efla og færa nær neytendum. Að mati þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs felur þetta frv. enn frekar í sér að þrengt verði að póstþjónustu landsmanna þó frekar ætti að efla hana og styrkja. Við getum því ekki, virðulegi forseti, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, stutt þetta frv. sem miðar að því að opna fyrir frekari skerðingu á póstþjónustu í landinu.

Hæstv. forseti. Samkvæmt 7. gr. laga um Byggðastofnun skal iðnaðarráðherra leggja fyrir Alþingi tillögu að stefnumótandi byggðaáætlun fyrir hvert fjögurra ára tímabil. Áætlunin skal lýsa markmiðum og stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum, áætlunum um aðgerðir og tengsl byggðastefnu við almenna stefnu í efnahags- og atvinnumálum og áætlunum á sviði opinberrar þjónustu í landinu. Í byggða\-áætlun skal gerð grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu. Með erindisbréfi, dags. 13. júní 2001, skipaði ég sex manna verkefnisstjórn undir forustu Páls Skúlasonar háskólarektors, auk þriggja starfshópa, til að vinna að undirbúningi og gerð tillögu um fjögurra ára byggðaáætlun fyrir árin 2002--2005. Í skipunarbréfi verkefnisstjórnar segir, með leyfi forseta: ,,Fjallað verði um tengingu byggðaáætlunar við aðra áætlanagerð á sviði opinberrar þjónustu í landinu. Jafnframt verði sérstaklega fjallað um aðkomu sveitarfélaga og atvinnuþróunarfélaga að byggðaáætlun. Þá verði fjallað um aðgerðir sem geti orðið til þess að bæta almenn skilyrði til búsetu á landsbyggðinni. Í vinnu sinni skal verkefnisstjórnin og starfshóparnir taka mið af stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, megináherslum ráðherra byggðamála 2001--2003, þeirri reynslu sem fengist hefur við framkvæmd gildandi byggðaáætlunar og reynslu annarra þjóða.`` Verkefnisstjórnin skilaði tillögum sínum í upphafi þessa árs og voru þær í framhaldi af því teknar til umræðu á vettvangi ríkisstjórnarinnar og einstakra ráðuneyta. Sú tillaga sem hér er lögð fram byggir í öllum meginatriðum á tillögum verkefnisstjórnar. Markmið áætlunarinnar eru eftirfarandi: 1. Draga úr mismun sem er á lífskjörum og afkomumöguleikum fólks milli byggðarlaga. 2. Stuðla að eflingu sveitarfélaga. 3. Byggja upp trausta byggðakjarna. 4. Auðvelda byggðum landsins að rækta menningu sína og skapa fjölbreytilegri kosti fyrir borgarana í búsetu- og lífsstíl. 5. Auka fjölbreytni í atvinnulífi, jafna starfsskilyrði og stuðla að því að fyrirtæki á landsbyggðinni geti nýtt atvinnukosti sína sem best með sjálfbæra nýtingu auðlinda og góða umgengni um náttúru landsins að leiðarljósi. Í áætluninni er fjallað um þær fimm meginstoðir sem þurfa að vera til staðar til að öflug byggð þróist í landinu. Þessar stoðir eru: Traust og fjölbreytt atvinnulíf; öflug byggðarlög; aukin þekking og hæfni; góðar samgöngur; og sjálfbær þróun. Þá er í tillögunni fjallað um 12 stefnumótandi áherslusvið og sett fram áætlun um 22 verkefni sem öll miða að því að ná þeim markmiðum sem stefnt er að í tillögunni. Þá er fjallað um ástand og horfur á einstökum svæðum landsins. Í tillögunni er lögð áhersla á þátttöku og samstarf ráðuneyta og stofnana ríkisins við framkvæmd áætlunarinnar. Til að tryggja sem besta framkvæmd er gert ráð fyrir að ráðuneytin tilnefni fulltrúa í sérstaka verkefnisstjórn sem vinni að framkvæmd byggðaáætlunarinnar. Herra forseti. Ég mun nú víkja að meginþáttum tillögunnar. Flestir geta verið sammála um að traust og fjölbreytt atvinnulíf er ein af forsendum byggðar í landinu öllu. Við þurfum að stuðla að sem jöfnustum starfsskilyrðum innan einstakra atvinnugreina án tillits til staðsetningar í landinu. Með því móti einu getum við byggt upp fjölbreytt atvinnulíf á landsbyggðinni. Í tillögunni er að finna nokkur verkefni sem ætlað er að stuðla að traustu og fjölbreyttu atvinnulífi og mun ég nú víkja að þeim, með leyfi forseta. Í tillögunni er fjallað um þau sóknarfæri sem eru varðandi uppbyggingu nýrra atvinnutækifæra á landsbyggðinni. Þar er einkum horft til ferðaþjónustu, fiskeldis, líftækni, menningarstarfsemi, uppbyggingu mennta- og rannsóknastofnana, nýrra búgreina í landbúnaði, opinberrar þjónustu og orkufreks iðnaðar. Á vegum ríkisstjórnarinnar og Alþingis er verið að vinna að ýmsum verkefnum á framangreindum sviðum. Í því sambandi má nefna uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Austurlandi. Þá standa yfir viðræður við Norðurál um frekari stækkun álversins á Grundartanga. Í tillögum um aðgerðir er að finna nokkur verkefni sem gert er ráð fyrir að vinna að á næstu fjórum árum til að auka fjölbreytni og treysta atvinnulíf. Þessi verkefni eru eftirfarandi: Að setja á fót nýsköpunarmiðstöð á Akureyri er hafi það hlutverk að þróa viðskiptahugmyndir og önnur þau verkefni er miði að því að efla nýsköpun og frumkvæði við uppbyggingu nýrra atvinnutækifæra á landsbyggðinni. Lögð verður áhersla á að þessi þróunarvinna fari fram í nánum tengslum við einstaklinga, fyrirtæki, sveitarfélög, háskóla og aðra. Markmið starfseminnar verður að auka fjölbreytni í atvinnulífi, enda má fastlega gera ráð fyrir að störfum muni ekki fjölga í hefðbundnum atvinnugreinum landsbyggðarinnar á næstu árum, þ.e. landbúnaði og sjávarútvegi. Gert er ráð fyrir að Nýsköpunarmiðstöðin á Akureyri hafi árlega til ráðstöfunar í verkefni um 250 millj. kr. á gildistíma áætlunarinnar eða samtals 1 milljarð kr. Nýsköpunarmiðstöðin mun jafnframt fá það hlutverk að auka samvinnu og samræma þá starfsemi sem nú fer fram á sviði atvinnuþróunar og greitt er fyrir af opinberu fé. Er þessi ráðstöfun í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og í samræmi við þá endurskipulagningu sem nú er unnið að varðandi opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun í þágu atvinnulífsins. Þá er lagt til að Byggðastofnun verði falið að vinna að auknu samstarfi þeirra opinberu sjóða sem veita lán eða aðra fjárhagslega fyrirgreiðslu til fyrirtækja á landsbyggðinni. Ljóst er að með samvinnu og samtakamætti þessara sjóða er hægt að stórbæta þjónustuna við atvinnulífið. Eins og ég vék að áðan þarf að vinna að því að jafna starfsskilyrði atvinnufyrirtækja án tillits til staðsetningar í landinu. Þó svo að ýmsar upplýsingar liggi fyrir um þessi skilyrði er engu að síður nauðsynlegt að láta vinna heildarathugun á því hvort raunverulegur mismunur sé á starfsskilyrðum fyrirtækja og sjálfstætt starfandi atvinnurekenda eftir landsvæðum. Þar koma til athugunar áhrif flutningskostnaðar, reglna um þungaskatt, tryggingagjalds og virðisaukaskatts svo dæmi séu tekin. Þegar slík athugun liggur fyrir þarf að taka afstöðu til þess hvort tilefni er til aðgerða og þá í hvaða formi. Bætt fjarskipti og jöfnun verðs í gagnaflutningum geta skipt sköpum bæði fyrir fólk og fyrirtæki sem starfa á landsbyggðinni. Gerð er tillaga um að fela samgrn. að kanna hvort fýsilegt sé að leggja ljósleiðara um sveitir landsins og leysa þannig þarfir dreifbýlisins fyrir góðar tengingar. Ljóst er að hér er um mjög dýra framkvæmd að ræða og svo kann að fara að hægt verði að beita ódýrari lausnum til að ná sama markmiði. Þá er gerð tillaga um að samgrn. verði falið að vinna að tillögu um það með hvaða hætti verði hægt að koma því svo fyrir að allir notendur greiði sama verð fyrir gagnaflutninga á landinu öllu. Þetta er í raun sama fyrirkomulag og gildir varðandi flutning raforku í landinu. Hér er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir landsbyggðina og mundi skapa tækifæri fyrir fólk og fyrirtæki. Gerð er tillaga um átak til að auka verðmæti sjávarfangs með sérstakri áherslu á líftækni. Þetta verkefni er í tillögunni falið sjútvrn. og hefur ráðherrann þegar sett af stað vinnu sem miðar að sama markmiði. Hefur sjútvrh. skipað starfshóp um aukið verðmæti sjávarafla sem ætlað er að leggja fram aðgerðaáætlun þegar í haust. Ég tel að gríðarlegir möguleikar liggi á sviði líftækni. Við þurfum hins vegar að gera okkur grein fyrir því að mörg ár geta liðið áður en árangurinn verður sýnilegur almenningi. Fyrir um 15 árum hófst mikil uppbygging í fiskeldi hér á landi. Á þeim tíma stuðlaði hið opinbera að þessari uppbyggingu m.a. með því að verja opinberu fé til lánveitinga. Allir vita hvernig fór. Ef vel tekst til nú um uppbyggingu í fiskeldinu er ljóst að þessi atvinnugrein getur skipt miklu fyrir landsbyggðina. Áður en lengra er haldið er þó mikilvægt að sett verði fram heildstæð áætlun um aðkomu hins opinbera að þróun og uppbyggingu þessa fiskeldis. Því er lagt til að þau ráðuneyti sem fara með þennan málaflokk, þ.e. landbrn. og sjútvrn. setji fram áætlun og tillögur um hvernig hið opinbera getur stutt við rannsóknir og markaðsþróun í fiskeldi. Herra forseti. Byggðarlögin og sveitarfélögin marka umgjörðina um daglegt líf og athafnir fólks og eru vettvangur íbúanna til samstarfs og sameiginlegra ákvarðana um staðbundna uppbyggingu samfélagsþjónustu og hagsmunamál sín. Kröfur fólks til samfélagsins eru sífellt að aukast hvað varðar atvinnukosti, samgöngur, fjölbreytni í þjónustu, menningu, afþreyingu o.fl. Því er mikilvægt að treysta þær meginstoðir samfélagsins sem eru byggðarlögin og sveitarfélögin þar sem fólkið býr og tryggja þeim tekjur til að standa undir nauðsynlegum verkefnum. Verkaskipting milli ríkisins og sveitarfélaganna þarf að vera skýr og tryggja þarf að tekjur sveitarfélaganna standi undir kostnaði við þau verkefni sem þeim eru falin. Til þess að svo geti orðið þarf að stækka sveitarfélög með sameiningu. Í aðgerðaáætlun er sett fram tillaga um gerð sérstakrar byggðaáætlunar fyrir Eyjafjörð. Þessi tillaga hefur vakið talsverða athygli þó svo hún sé ekki ný af nálinni. Hugmyndin er að ríkið og sveitarfélögin á svæðinu vinni saman að því að skapa skilyrði til vaxtar á Akureyri með það að markmiði að hægt verði að bjóða upp á Akureyri sem raunhæfan valkost gagnvart höfuðborgarsvæðinu fyrir þá sem vilja búa á stærri stöðum. Með þessari tilhögun er ekki á neinn hátt verið að draga úr vægi annarra stærri staða á landinu. Þvert á móti er eitt af meginmarkmiðum tillögunnar að efla þau byggðarlög sem eru fjölmennust og hafa mest aðdráttarafl fyrir fólk og bestu möguleika til uppbyggingar atvinnulífs, skóla, menningarlífs og opinberrar þjónustu. Í aðgerðaáætluninni er að finna ýmis verkefni er miða að því að styrkja sveitarfélögin í landinu. Þar vil ég nefna verkefnið ,,rafrænt`` samfélag, en sambærilegt verkefni hefur gefið góða raun í Kanada. Þá vil ég sérstaklega nefna tillögur um að Ísland taki þátt í Northern Periphery áætluninni en með þátttöku í þeirri áætlun gefst sveitarfélögum m.a. tækifæri til að taka þátt í samstarfsverkefnum með norðlægum svæðum á Norðurlöndunum og í Skotlandi. Ég tel að slíkt samstarf yfir landamæri geti verið mjög gagnlegt fyrir íslensk sveitarfélög. Aukin þekking og hæfni fólks á ýmsum sviðum er undirstaða þess að byggð og atvinnulíf á landsbyggðinni gefi eflst og dafnað. Kröfur atvinnulífsins um menntun og þekkingu starfsfólks eru sífellt að aukast, svo og kröfur til atvinnurekenda. Menntun íbúa á landsbyggðinni er því miður almennt lakari en á höfuðborgarsvæðinu. Mikilvægt er að draga úr þessum mismun með fjölgun starfa og auknum viðskiptatækifærum á landsbyggðinni fyrir sérhæft og menntað fólk. Jafnframt þarf að vinna markvisst að eflingu menntunar á landsbyggðinni og stuðla að því að ungt fólk geti daglega sótt skóla frá heimilum sínum a.m.k. til 18 ára aldurs. Við þurfum að vinna að því markmiði að börn og ungmenni hvar sem er á landinu hafi sambærilega möguleika til menntunar og þroska og að fólk búi ekki við lakari menntunarskilyrði vegna búsetu. Í aðgerðaáætlun þáltill. er að finna nokkrar tillögur um verkefni er miða að því að efla menntun á landsbyggðinni. Þar má nefna tillögur um greiðari aðgang að fjarskipta- og upplýsingatækni, fjarnám á netinu á háskólastigi, eflingu símenntunarmiðstöðva á Ísafirði og Egilsstöðum og afslátt af endurgreiðslu námslána til að hvetja ungt fólk með háskólamenntun til að setjast að og starfa úti á landi. Herra forseti. Góðar samgöngur eru forsenda traustra byggða. Fólk gerir kröfur um greiðar og öruggar samgöngur. Góðar samgöngur eru jafnframt forsenda þess að hægt sé að stunda nútímalegan atvinnurekstur. Til að stuðla að góðum búsetuskilyrðum og starfsskilyrðum atvinnulífs á landsbyggðinni er lögð áhersla á áframhaldandi uppbyggingu vegakerfisins og að jarðgangagerð verði hraðað. Í því skyni hlýtur að koma til greina að taka upp vegatolla í auknum mæli. Byggðin, atvinnulífið og náttúrulegt umhverfi eru ekki andstæður heldur samverkandi þættir. Sjálfbær þróun miðar að því að samþætta efnahagsleg, félagsleg og umhverfisleg markmið. Markmið sjálfbærrar þróunar og byggðastefnu eru mörg þau sömu. Því er í tillögunni lögð sérstök áhersla á að opinberir aðilar sem ætlað er að efla atvinnulíf og treysta byggð í landinu stuðli jafnframt að sjálfbærri þróun samfélagsins. Að tileinka sér þessa hugsun er sérstaklega mikilvægt fyrir þjóð eins og Ísland sem byggir afkomu sína að miklu leyti á náttúrulegum auðlindum. Herra forseti. Á undanförnum árum hefur dregið mjög úr búferlaflutningum milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Árin 1996--1998 fluttust nær 1.800 manns fleiri á ári frá landsbyggðinni innan lands en þangað komu frá höfuðborgarsvæðinu. Í fyrra nam mismunur aðfluttra og brottfluttra innan lands einungis rúmlega 600 manns og hefur ekki verið minni frá 1992. Brottfluttum af landsbyggðinni hefur fækkað og nokkuð hefur fjölgað í hópi þeirra sem flytjast af höfuðborgarsvæðinu út á land. Breytingin er mest á landsvæðum næst höfuðborgarsvæðinu, en frá Vestfjörðum, Norðurl. v. og Austurlandi eru enn miklir brottflutningar. Aðflutningur erlendra ríkisborgara hefur vegið upp á móti fækkun. Á árinu 1998--2001 bættust rúmlega 1.700 manns við íbúafjölda landsbyggðarinnar vegna millilandaflutninga. Á sama tíma fjölgaði íbúum höfuðborgarsvæðisins um nær 3 þús. manns vegna millilandaflutninga. Herra forseti. Ég vænti þess að sú tillaga sem hér hefur verið lögð fram geti orðið liður í því að skapa meiri skilning í þjóðfélaginu á því að við þurfum rétt eins og aðrar þjóðir að reka öfluga byggðastefnu. Slík stefna á ekki að byggja á því að viðhalda tilteknu ástandi. Slík stefna á að miða að því að skapa jöfn skilyrði og vinna með fólki og fyrirtækjum að því að örva frumkvæði og nýsköpun og aðstoða það við útfærslu hugmynda sinna. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að tillögunni verði vísað til hv. iðnn.

Herra forseti. Ég skal gera mitt til þess að allir komist að í þessum stuttu andsvörum sem við höfum til að skiptast á skoðunum við hæstv. ráðherra. Ég vil fyrir það fyrsta óska hæstv. ráðherra til hamingju með að vera loksins búin að leggja fram þáltill. um byggðamál sem við höfum beðið lengi eftir. Ég mun svo koma að áætluninni síðar þegar ég fæ tækifæri og kemst á mælendaskrá. Eitt vildi ég spyrja hæstv. ráðherra strax út í. Hæstv. forsrh. lagði fram síðustu byggðaáætlun. Hæstv. iðnrh. tók skýrt fram að þetta væri fyrsta áætlun sín og þar af leiðandi hafi síðasta áætlun verið síðasta byggðaáætlun hæstv. forsrh. Þar segir m.a. að síðasta áætlun hafi haft það að markmiði að treysta búsetu á landsbyggðinni. Svo kom þessi gullvæga setning: ,,Stefnt verði að því að fólksfjölgun þar verði ekki undir landsmeðaltali og nemi 10% til ársins 2010.`` Því vil ég spyrja hæstv. iðn.- og viðskrh.: Hvað gerir það að verkum að hæstv. ríkisstjórn fellur núna strax frá þessu göfuga markmiði? Hvað hefur breyst?

Hæstv. forseti. Ég held að það sé ekki rétt að tala um þetta þannig að fallið hafi verið frá þessu markmiði. Hins vegar er það rétt hjá hv. þm. að þessi texti er ekki inni í þessari tillögu sem nú er til umfjöllunar. Það má kannski segja að ástæðan sé sú að við ætlum frekar að láta verkin tala.

Herra forseti. Frekar fannst mér þetta nú aumt svar en læt það duga og kem að því síðar. Hæstv. ráðherra ræddi líka áðan um góðar og greiðar samgöngur sem einn mikilvægasta þáttinn í þessari byggðaáætlun og get ég tekið undir það. Hæstv. ráðherra sagði eitthvað á þá leið að fólk gerði kröfur um greiðar samgöngur nú til dags og atvinnulífið gerir kröfur til þess líka. Það ætti náttúrlega ekki að þurfa að fjalla um þetta í byggðaáætlun, en sem dæmi um hvernig þetta er í dag þá berast fréttir norðan úr Mývatnssveit um að Kísilvegur sé lokaður í dag á góðviðrisdegi vegna þess að þennan mikilvæga veg, þar sem flutt er hráefni frá Kísiliðjunni við Mývatn til Húsavíkur, má bara moka fimm daga vikunnar. Takið eftir, það má bara moka þennan veg fimm daga vikunnar, ekki á þriðjudögum og ekki á laugardögum. Herra forseti. Skaparinn hefur sett snjó niður fyrir norðan. Því er þessi vegur er ófær vegna þess að ekki má moka hann og ekki er hægt að flytja aðföng frá Kísiliðjunni til Húsavíkur í dag vegna þessa.

Hæstv. forseti. Þarna er hv. þm. kominn inn á málaflokk sem varðar samgrh.  
             Verklag Vegagerðar í sambandi við mokstursdaga er umdeilanlegt og hefur alltaf verið þannig. Ég veit það sem landsbyggðarþingmaður að upp koma mörg vafamál í sambandi við það hvernig þessar reglur eigi að vera. En ég ætla ekki að fara út í það í sambandi við þessa byggðaáætlun --- og er gott að koma því að strax --- að tala um samgönguáætlun í smáatriðum.

Herra forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. viðskrh. og byggðamálaráðherra um það sem stendur í fskj. með þessu frv. og er hluti af því. Þar stendur, með leyfi forseta, á bls. 14: ,,Þá er mikilvægt að kanna möguleika á skattalegum aðgerðum, svo sem að kostnaður við atvinnusókn um lengri veg, t.d. meira en 20 km, verði frádráttarbær frá skatti.`` Herra forseti. Ég velti því fyrir mér hvað þetta þýði, hvort um sé að ræða þarna þau sveitarfélög sem eru á svokölluðu byggðakorti ESA, sem hefur verið til umræðu hér í þinginu, þ.e. hvort eingöngu þau sveitarfélög mundu koma til með að geta nýtt sér slíkan afslátt, eða geta það öll sveitarfélög utan höfuðborgarsvæðisins? Ég hef áður spurt hæstv. ráðherra hvernig hún túlki þetta byggðakort gagnvart Suðurnesjum og þetta er liður í því að fá það nákvæmar upplýst.

Hæstv. forseti. Þetta er ein af þeim tillögum sem er að sjálfsögðu ekki nákvæmlega útfærð í þessari byggðaáætlun, en hún er sett fram sem möguleiki á því að fólk geti starfað tiltölulega fjarri heimili sínu án þess að af því verði óheyrilegur kostnaður. Þarna er verið að tala um landsbyggðina alla en ekki bara það svæði sem ESA hefur nú viðurkennt sem landsbyggð.

Herra forseti. Ég hef nú spurst fyrir um þetta dálítið oft og mér finnst ég þurfa að fá skilgreiningu hjá hæstv. iðn.- og viðskrh. og byggðamálaráðherra á því hvað það þýði þegar talað er um landsbyggðina alla. Er þá verið að tala um öll Suðurnesin líka? Þá er ég að tala um þau sveitarfélög sem tilheyra Suðurnesjum en ekki bara þau sem ég þykist vita að hæstv. ráðherra sé að tala um, þ.e. þau sveitarfélög sem hafa verið skilgreind sem styrkhæf af opinberum aðilum.

Hvað með Njarðvík?

Hæstv. forseti. Það er nú dálítið sérstakt að fara út í svona nákvæmar spurningar í þessari umræðu vegna þess að margt er óútfært. Ef af þessu verður geri ég alveg ráð fyrir að þetta geti náð bókstaflega til allra landsmanna þess vegna. Ég legg áherslu á að þessi tillaga er óútfærð. Þetta eru hlutir sem við Íslendingar höfum ekki farið út í. Aðrar þjóðir hafa gert það með býsna góðri raun og þess vegna er um að gera að skoða það mjög alvarlega hvort þetta geti verið hugmynd sem gæti fallið vel að okkar búsetuháttum og atvinnuháttum.

Herra forseti. Það er rétt í byrjun að fagna því að nú skulum við ræða byggðaáætlun fyrir árin 2002--2005. Hins vegar er nauðsynlegt að vekja athygli á því að þessi tillaga er því miður ansi seint fram komin og þess vegna m.a. var ekki hægt að gera ráð fyrir fjármunum til þeirra ýmsu ágætu verkefna sem er getið í áætluninni í þeim fjárlögum sem við störfum nú eftir. Því er nauðsynlegt að hæstv. iðnrh. upplýsi okkur um það í fyrsta lagi hvað gert sé ráð fyrir í þessum tillögum að mikill kostnaður falli til á þessu ári og hvort hæstv. ráðherra hafi þá tryggt það innan stjórnarflokkanna að þær breytingar verði á gerðar með fjáraukalögum í haust sem þarf til þess að þær tillögur nái fram að ganga. Einnig er nauðsynlegt, herra forseti, nú strax í upphafi þessarar umræðu að hæstv. iðnrh. tjái þingheimi hvernig staða þessa máls er í raun og veru, þ.e. hvaða afgreiðslu þetta frv. fékk í þingflokkum stjórnarflokkanna vegna þess, herra forseti, að það hefur komið fram í fjölmiðlum frá ýmsum hv. þm. stjórnarflokkanna að þessar tillögur voru ekki kynntar stjórnarflokkunum áður en þær voru í kynntar í fjölmiðlum.

Hæstv. forseti. Í sambandi við fjármálin höfum við rætt það í ríkisstjórn að ekki verði hjá því komist að veita fjármagn á fjáraukalögum vegna byggðaáætlunar þó að ég geti ekki farið nákvæmlega út í þær upphæðir. En það er ljóst að milljarðurinn sem á að fara til nýsköpunar er hugsaður á fjögur ár, 250 millj. á ári. Í sambandi við ástandið í stjórnarflokkunum þá held ég að það sé bara bærilegt og vænti þess 

Forseti verður að biðja hv. þingmenn að gæta að tímanum. Fimm hv. þm. taka þátt í þessum andsvörum.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra metur það svo að ástandið í stjórnarflokkunum sé bærilegt. Við vonum að svo sé og við vonum að það sé ekki táknrænn atburður um það ástand sem hér ríkir að m.a. hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður stjórnar Byggðastofnunar, formaður þingflokks Framsfl. og einn af þeim hv. þm. sem látið hafa í sér heyra um að þetta plagg sé ekki nákvæmlega eins og hv. þm. vildi hafa það, er fjarstaddur í dag. Herra forseti. Þess vegna er nauðsynlegt að hæstv. iðnrh. kynni fyrir okkur þær breytingar sem í meðförum hæstv. ráðherra hafa orðið á tillögum verkefnisstjórnarinnar þar sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson átti einmitt sæti. Það er eðlilegt líka, herra forseti, að hæstv. ráðherra segi okkur, á þeim stutta tíma sem hún hefur, einnig frá því hvort einhverjar breytingar hafi verið gerðar á tillögunum frá því að þær voru fyrst kynntar á blaðamannafundi nú fyrir skömmu.

Hæstv. forseti. Það er þannig með þessa tillögu eins og flestöll mál að þau eru ekkert alveg nákvæmlega eins og hver einstaklingur vildi sjá þau. Ég get alveg sagt fyrir mig að það er ekki víst að þessi byggðaáætlun sé nákvæmlega eins og ég vildi sjá hana. Ekki er um annað að ræða í máli eins og þessu en að ná samkomulagi og þá er svona mæst á miðjunni og það er nú alltaf farsælt. 
             Breytingarnar frá verkefnisstjórnartillögunum eru einhverjar. Ég ætla ekki að greina nákvæmlega frá því hverjar þær eru. Það er óþarfi. Svo um það hvað hefði breyst frá blaðamannafundinum og frá því að málið var sett inn á netið. Tvennt hefur breyst. Tekinn var út texti sem fólki fannst óþægilegur og vakti upp viðkvæmni, þ.e. um að ekki væri ráðlegt að gera ráð fyrir fjölgun á þessu tímabili áætlunarinnar í tveimur byggðarlögum.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga um byggðaáætlun flytur jákvæð tíðindi en veldur líka vonbrigðum í sumum atriðum. Ég vil taka fram að ég er sérstaklega ánægður með það markmið sem sett er fram um að stefnt skuli að því að unglingar til 18 ára aldurs a.m.k. eigi þess kost að sækja nám heiman að frá sér, að sett er fram sú stefnumarkandi yfirlýsing að að því skuli stefnt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Mun þessu átaki og þessari sýn verða fylgt eftir með öflugum fjárframlögum bæði til grunnskólanna og til framhaldsskólanna til eflingar námi vítt og breitt um landið? Hvar stendur þetta í forgangsröðinni? Þetta er gott mál. Eitt mikilvægasta mál fyrir eflingu byggða í landinu er að styrkja og efla menntun þannig að fólk geti sem lengst sótt menntun heiman frá sér. En hvar er það á forgangslistanum varðandi fjármagn?

Hæstv. forseti. Nú finnst mér hv. þm. ganga aðeins of langt þegar hann spyr svona því að það er ekki hægt að svara því á þessari stundu nákvæmlega hvar þetta sé í forgangsröðinni. Þetta er sett fram sem stefna og mér heyrist að hv. þm. fallist vel á það og líki það. Það er með þetta eins og ýmislegt annað sem þarna er nefnt að í fyrsta lagi vitum við ekki í dag hvað það mun kosta og í öðru lagi getum við ekki fullyrt um það núna í hvaða forgangsröð mál verða sett fram. Að sjálfsögðu mun flest af því sem þarna er nefnt fyrst og fremst sýna sig í fjárlagagerð hvers árs fyrir sig.

Herra forseti. Ég hef flutt þingmál og aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að nám skuli boðið og styrkt um allt land þannig að fólk a.m.k. til 18 ára aldurs geti sótt nám heiman að frá sér. Því fagna ég þessu. Virðulegi forseti. En við horfum svo aftur á móti upp á að í fjárlögum t.d. yfirstandandi árs er fjármagn enn skorið niður til þessara skóla. Skorið er niður fjármagn til fjölbrautaskólanna. Skorið er niður fjármagn til þeirra skóla sem standa að verkmenntun, hvort sem það er úti um land eða hér og raunar hvarvetna á landinu. Þess vegna spyr maður sig: Hvernig verður þessu fylgt eftir? Góðar meiningar og góðar áætlanir og góður hugur nær skammt ef því er ekki fylgt eftir. Eins og reyndin hefur verið þá hefur fjármagn einmitt til mennta úti um land, til verkmennta, verið skorið niður og álögur auknar á þá nemendur sem stunda þetta nám. Verður hér breyting á? Það er spurningin.

Virðulegi forseti. Í netútgáfu byggðaáætlunar hæstv. ráðherra voru þær ótrúlegu setningar að nokkur landsvæði væru ekki á marga vetur setjandi. Í fyrstu prentun hæstv. ráðherra á byggðaáætluninni er búið að strika þessar dæmalausu, vitlausu, hrokafullu og fordómafullu setningar út. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hver var ástæðan fyrir því að þetta var strikað út? Var það, eins og hæstv. ráðherra kom að í ræðu sinni áðan, vegna óánægju okkar nokkurra sem búum í þessum landshlutum eða sannfærði eitthvað hæstv. ráðherra um að mannlífi á þessum svæðum væri við bjargandi? Er þá eitthvað í þessari byggðaáætlun sem gefur okkur sérstaklega til kynna að það sem textahöfundurinn fordómafulli skrifaði í plaggið sitt væri rangt?

Hæstv. forseti. Ég undrast að hv. þm. skuli koma hér upp og halda því fram að ég sem hér stend og ber ábyrgð á þessari tillögu hafi metið það svo að einhver landsvæði væru ekki á vetur setjandi. Mér finnst mjög ósanngjarnt að setja þetta svona fram því að það er að sjálfsögðu ekki þannig. Þarna er verið að tala um ástand og horfur fyrir næstu þrjú og hálft ár og miðað við það að á Vestfjörðum hefur fólki, því miður, fækkað alla öldina þá hef ég sagt að það væri stórkostlegur árangur ef við næðum því á næstu þremur og hálfa ári að stöðva þennan flótta. Síðan væri hægt að fara að byggja ofan á það. En vegna þess að textinn vakti viðkvæmni fannst mér algjörlega ástæðulaust að hafa hann inni af því að það var svo sannarlega ekki meiningin að særa neinn með þessum texta og svo sannarlega lá ekki sá hugur að baki að þessi landsvæði væru ekki á vetur setjandi.

Virðulegi forseti. Því miður er ég ekki einn um að hafa greinilega misskilið þennan texta, þ.e. að hafa skilið orðin ,,ekki sé ráðlegt að gera ráð fyrir að íbúum fjölgi``, þannig að þeim mundi fækka. Nú hefur hæstv. ráðherra upplýst okkur um að við textarannsóknir í ráðuneytinu hafi komið í ljós að þetta þýddi að þeim mundi hætta að fækka. Það er út af fyrir sig árangur. En ég var einfaldlega að spyrja um hvað hefði orðið til þess að hæstv. ráðherra kaus að strika þessar dæmalausu setningar út, sem ég fagna út af fyrir sig að eru ekki í hinu þinglega skjali. Ég fagna því mjög. Ég spyr hvað það hafi verið og af hvaða tilefni það hafi verið. Ég tel að einhver óánægja okkar margra hafi ekki verið nægilegt tilefni til þess heldur að það hafi verið skoðun hæstv. ráðherra að efnislegar ástæður gætu gefið til kynna að okkur tækist að snúa þessari óheillaþróun við, sem ég veit að hæstv. ráðherra hefur fullan vilja til eins og við önnur í þingsalnum. En við sem búum á þessum svæðum viljum fá að vita hvort 

Hæstv. forseti. Engir stórir hlutir hafa gerst síðan þessi tillaga fór inn á netið sem gera það að verkum að stefnubreyting hafi orðið í málinu. Eins og ég er búin að segja var hins vegar í sjálfu sér algjör óþarfi að hafa þennan texta inni vegna þess að hann mátti misskilja og það hafa ýmsir gert. Ég vil segja að ekkert mundi gleðja mig meira en ef fólki fjölgaði á Vestfjörðum á þessu tímabili. Ég hef átt fund með forsvarsmönnum Vestfjarða, stjórn Fjórðungssambands Vestfjarða og fleirum. Það var mjög góður fundur þar sem við fórum yfir tillöguna og margt var skýrt, bæði fyrir mér og eins vonandi af okkar hálfu gagnvart þessum hópi.

Herra forseti. Ég byrja á að fagna því að þessi till. til þál. sé komin á dagskrá Alþingis og það var satt að segja vonum seinna. Það hefur lengi verið viðfangsefni stjórnvalda í flestum ríkjum hins vestræna heims að sporna við búferlaflutningum úr dreifbýli í þéttbýli. Engar einfaldar lausnir eru til og ljóst er að breytingar taka langan tíma. Haustið 1927 fór Jónas Jónsson frá Hriflu, þá ráðherra, til Akureyrar til að tilkynna að Gagnfræðaskóli Akureyrar mætti þaðan í frá brautskrá stúdenta. Á þeim tíma var það áreiðanlega stórt skref fyrir þróun Akureyrar. Jónas sagði í sömu ferð í fyrirlestri um hlutverk Akureyrar í viðreisn landsins að Akureyri ætti framvegis að vera annar höfuðstaður Íslands. Þetta var árið 1927, herra forseti. Enn erum við á sömu slóðum og vísa ég þá í þá áherslu sem er á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið í tillögunni sem við nú ræðum. Jónas var á sínum tíma að boða að nú skyldi straumur fólks frá landsbyggðinni til höfuðborgar stöðvaður. Við þekkjum hvernig það hefur farið. Flestir gera sér líka mætavel grein fyrir því að styrking Akureyrar breytir e.t.v. litlu um flutninga fólks annars staðar frá af landinu. Það getur hins vegar skipt sköpum fyrir Ísland að ungt fólk með sérþekkingu af ýmsu tagi eigi þess kost að velja á milli búsetusvæða á Íslandi, á milli Eyjafjarðarsvæðisins og Reykjavíkur, í stað þess að niðurstaðan gæti orðið sú að valið stæði einungis á milli Reykjavíkur og útlanda. Sú niðurstaða væri afleit fyrir Ísland. Styrking Akureyrar og Eyjafjarðarsvæðisins með vaxandi þekkingarumhverfi og fjölbreytni í atvinnutækifærum og afþreyingu er því fyrst og fremst, herra forseti, byggðamál fyrir Ísland, en byggðamál eru öll þau mál sem áhrif geta haft á búsetuskilyrði fólks. Byggðamál eru þannig ekki tilteknir málaflokkar heldur miklu frekar áherslur og viðhorf, að litið sé til mála af þeim sjónarhóli að fólk um allt land búi við jöfnuð hvað varðar þjónustu hins opinbera, að því séu sköpuð jöfn tækifæri til þátttöku. Byggðamál snúast þess vegna ekki bara um atvinnuþróun. Þau verður að nálgast út frá menntun, félagsþjónustu, menningu og samgöngum. Vænti ég að hæstv. iðnrh. sé tilbúin til að ræða hér þau mál öll en vísi þeim ekki frá hverju af öðru sem sér óviðkomandi, sem málefni annarra ráðherra. En byggðamál verður líka að skoða út frá þeim stórfelldu breytingum sem eru að verða og í þeim sóknarfærum sem í breytingunum kunna að felast. Drifkraftur þeirra breytinga sem kallaðar eru nýja hagkerfið eru aðallega tæknibreytingar og alþjóðavæðing. Íslendingar hafa náð fótfestu í nýjum atvinnugreinum. Við höfum horft upp á miklar breytingar og mikla þróun og mikla þekkingu verða til í hugbúnaðargerð, í fjarskiptum, líftækni, í framleiðslu á tækjum og búnaði, svo sem við matvælaiðnað og í stoðtækjum. Hin nýja dreifileið vöru og þjónustu er netið og samskiptin og þróunin verða sífellt örari. Herra forseti. Sjávarútvegsfyrirtæki munu ugglaust halda áfram að stækka og hafa starfsemi víða um heim og í landbúnaði eru einingar einnig að stækka og uppstokkun á sér stað. Fyrirtæki í framleiðsluiðnaði stækka og þau sem ekki ná að skila mikilli framlegð flytja einfaldlega úr landi. Lítil fyrirtæki verða að byggja á sérhæfingu og sérþekkingu og vinna fyrir sérhæfða markaði. Þetta þýðir aukna samþjöppun atvinnutækifæra, aukna þörf fyrir menntað fólk og óhjákvæmilega áframhaldandi breytingar í byggð landsins. Þess vegna, herra forseti, er það með þessari þróun sem við verðum að vinna ef við viljum ná árangri í því að viðhalda fjölbreytileik byggðar og menningar á Íslandi. Sóknarfærin eru nefnilega víða. Þekkingariðnaður þar sem vinnan felst í hugmyndasköpun, þekkingaröflun og þekkingardreifingu tekur við af framleiðslusamfélaginu og þar eru sóknarfæri, líka fyrir landsbyggðina. Aukinn frítími fólks leiðir til meiri ferðalaga. Ferðaþjónusta er vaxandi atvinnugrein. Þar eru sóknarfæri. Æ fleiri vilja njóta, ekki bara ósnortinnar náttúru heldur líka ómengaðrar fæðu og þar eru sóknarfæri. Fjölbreytileiki menningar og mannlífs er að verða mikilvægari í hinu einsleita auglýsinga- og neyslusamfélagi og þar eru líka sóknarfæri. Samfylkingin hefur í málflutningi sínum lagt mikla áherslu á samgöngumál, herra forseti, ekki bara vegi, jarðgöng og flugsamgöngur heldur ekki síður símasamband, ljósleiðara, háhraðanet og önnur almenn skilyrði til samskipta. Við höfum lagt mikla áherslu á möglega nýtingu hinnar nýju tækni og við lítum á menntun sem hið nýja jöfnunartæki. Menntun er forgangsmál. Allir þurfa að eiga þess kost að mennta sig reglulega til að takast á við síbreytilegt atvinnulíf og einnig vegna þess gildis sem menntunin hefur í sjálfu sér. Fyrirtækin í landinu og þar með atvinnulífið ná ekki að þróast með þeim breytingum sem ganga yfir ef þau hafa ekki þekkingarumhverfi og geta ekki náð sér í menntað fólk. Slíkt umhverfi fæst með starfrækslu menntastofnana. Við höfum lagt áherslu á eflingu framhaldsskóla sem gætu verið miðstöð fjarnáms á hverjum stað, miðstöð háskólamenntunar og símenntunar og við höfum lagt fram um það tillögur. Við vitum að menningarmál þurfa stuðning langt umfram það sem er í dag og við vitum að lykillinn að styrkingu landsbyggðarinnar, herra forseti, er fjölmennari sveitarfélög með fleiri verkefni og styrkari tekjustofna. Við höfum verið með tillögur í þá veru og við tökum undir það sem fram kemur í byggðaáætlun á þá lund. En við viljum flytja verkefni frá ríki til sveitarfélaga og þar viljum við horfa til framhaldsskóla, málefna fatlaðra, heilbrigðisþjónustu, menningarmála og samgangna að hluta. Þar erum við hins vegar á öndverðum meiði við þær hugmyndir sem fram koma í tillögu ráðherra þar sem endanlega virðist eiga að setja þessi verkefni öll yfir til ríkisins og held ég að það þurfi að endurskoða. Herra forseti. Við erum líka með tillögu um hvernig hægt sé að búa til farveg fyrir flutning verkefna og þjónustu ríkisstofnana víða um landið. Og við höfum verið með tillöguflutning til að skapa fyrirtækjunum í landinu betri samkeppnisaðstöðu gagnvart fyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu og fyrirtækjum í landinu öllu, atvinnulífinu öllu, betri samkeppnisstöðu gagnvart umheiminum. Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum í að lýsa skoðunum mínum á seinagangi eða því hvernig þessa tillögu ber hér að. En það er ljóst að í áætluninni kemur fram ákveðinn skilningur á möguleikum og þörfum landsbyggðarinnar. Margt er þar vel sagt og betur en í netútgáfunni. En ekki duga orðin ein. Að sumu leyti er umfjöllunin of þröng. Byggðamál snúast ekki bara um landsbyggðina heldur hvernig við viljum byggja Ísland allt, líka hvert hlutverk við ætlum höfuðborginni og höfuðborgarsvæðinu. Þær byggðaáætlanir sem hingað til hafa verið samþykktar hafa ekki skilað þeim árangri sem vænst var. Aðgerðir stjórnvalda hafa verið fálmkenndar þar sem hvorki er við skilgreiningar á viðfangsefninu að styðjast né skipuleg vinnubrögð. Reglurnar hafa enda verið almenningi óljósar og ákvarðanir og áherslur virðast oft ráðast af búsetu einstakra ráðherra eða formanns stjórnar Byggðastofnunar. Það er auðvitað stjórnsýsla, herra forseti, sem ekki gengur. Styrkur þessarar áætlunar felst í því að þó að ýmislegt sé óljóst orðað er ákveðnum aðila ætluð ábyrgð á tilteknum verkefnum. Menn hafa greinilega lært af niðurstöðum hinna fyrri sem þrátt fyrir fögur fyrirheit um fjölgun tiltekinna starfa um landið eða jafnvel fólksfjölgun skiluðu a.m.k. ekki árangri í þeim efnum. Nýjar áherslur í þessari áætlun gefa von um einhvern árangur.

Virðulegi forseti. Menn hafa beðið með mikilli óþreyju eftir þessari nýju áætlun vegna þess einfaldlega að miklar væntingar hafa verið byggðar upp. Mjög mikil áhersla hefur verið lögð á að þörf væri á að taka byggðamálin nýjum tökum og að það væri forsenda fyrir því að snúa við þeirri óheillaþróun sem við vitum að hefur átt sér stað í byggðunum allt í kringum landið. Ég vil ekki segja að lítil mús hafi fæðst þegar fjallið tók jóðsótt. Hins vegar verð ég að játa að ég varð fyrir vonbrigðum með þessa byggðaáætlun sem hér er verið að ræða, einfaldlega vegna þess að ég kem ekki auga á það, þrátt fyrir að ég hafi lesið hana með mjög jákvæðu hugarfari, að hún dugi til að bregðast við vandanum þar sem hann er alvarlegastur. Eins og hæstv. ráðherra rakti í máli sínu áðan hefur að vísu dregið úr fólksflóttanum af landsbyggðinni þegar heildartölurnar eru skoðaðar. En þetta er hins vegar ekki öll myndin, alveg eins og hæstv. ráðherra rakti reyndar ágætlega í máli sínu áðan. Stór landsvæði, Norðurland vestra, hluti af Norðurlandi eystra, Austfirðir, Vestfirðir og hluti af Vesturlandi eru í þeirri stöðu að þar hefur fólkinu fækkað áfram og því miður getum við ekki séð nægilega viðspyrnu fyrir þessi svæði í þessari byggðaáætlun. Ég tel helsta gallann, helsta ljóðinn á ráði þessarar áætlunar, vera að ekki er tekið á vandanum þar sem hann er verstur og sárastur. Það er auðvitað mjög alvarlegt mál, eins og við höfum verið að horfa upp á á undanförnum árum, að fólki hefur verið að fækka í byggðarlögunum og sveitarfélögin, stjórnsýslan á svæðinu, er þess vegna verr undir það búin að svara kröfum tímans um aukna þjónustu á öllum sviðum. Virðulegi forseti. Þetta er stóra vandamálið. Þegar við vorum að skoða málin á árunum 1998 og 1999 til þess að undirbúa núgildandi byggðaáætlun var reynt að gera það mjög skilmerkilega. Við fórum ofan í það hvað hefði valdið fólksfækkuninni. Niðurstaðan var sú að þrjú atriði stóðu upp úr: Í fyrsta lagi atvinnumálin, skortur á öryggi í atvinnumálunum, skortur á fjölbreytni í atvinnumálum; menntamálin í breiðasta skilningi þess hugtaks; og síðan að dýrt væri að framfleyta sér víða á landsbyggðinni. Sú áætlun sem nú gildir tekur mið af þessu. Þar er lögð áhersla á nýsköpun í atvinnulífi. Þar er lögð áhersla á menntun, þekkingu og menningu og þar er lögð áhersla á jöfnun lífskjara. Ég tel að ef við skoðum þessi mál blasi við að við höfum náð ágætisárangri á mörgum sviðum. Tekist hefur að lækka kostnað í orkumálum. Tekist hefur að lækka kostnað í fjarskiptamálum. Tekist hefur að lækka kostnað í vöruverði víða á landsbyggðinni. Það hefur líka tekist prýðilega varðandi menntunarmálin ef við skoðum þau í heild sinni, bæði með auknu framboði á menntun og aðgengi fólks og með því að leggja aukið fé til þess að styðja við þær fjölskyldur sem þurfa að senda börnin sín í burtu. Tekist hefur líka bærilega til að mörgu leyti varðandi nýsköpun í atvinnulífinu. En þar er þó augljóslega langsamlega veikasti þáttur þessa máls. Þegar við skoðum þessi mál í samhengi blasir skýringin við. Fyrir liggur í þessum athugunum sem gerðar voru að veikasti þátturinn á landsbyggðinni var atvinnumálin, þ.e. að atvinnutækifærum í hinum hefðbundnu atvinnugreinum var að fækka og þeim heldur áfram að fækka. Fyrir því eru margar ástæður, mjög margar ástæður. Það er ekki bara sú sem menn rekja til fiskveiðistjórnarkerfisins heldur ekki síður hitt að við höfum verið að fá minna og minna, við höfum verið að draga minni og minni afla úr sjónum. Síðan er hitt sem skiptir gríðarlega miklu máli, þ.e. hin mikla tæknibreyting í sjávarútveginum sem hefur gert það að verkum að fólki fækkar af þeirri ástæðu einni saman. Til dæmis hefur það komið fram í máli forstjóra Útgerðarfélags Akureyringa að afköst á hvern manntíma hafa aukist um helming á mjög skömmum tíma. Það hefur auðvitað dregið úr vinnuaflsþörfinni. Þetta gerist án þess að okkur takist að búa til neina viðspyrnu af viti á landsbyggðinni í nýjum atvinnugreinum. Þar tel ég, virðulegi forseti, að sá hafi brugðist sem síst skyldi. Ríkisvaldið, hinn stóri atvinnuveitandi í landinu, hefur ekki komið eðlilega að því að setja niður atvinnustarfsemi sína á landsbyggðinni, eins og við höfum margoft farið yfir í þinginu. Þetta er auðvitað stóra málið sem menn verða að horfa til. Virðulegi forseti. Ég hef verið afar gagnrýninn á þessa áætlun og tel einfaldlega að mjög mikið þurfi að breyta þessari áætlun svo að hún svari þeim kröfum sem nútímafólk gerir til búsetu sinnar á landsbyggðinni eða annars staðar í landinu og þess vegna sé það mjög mikilvægt verkefni sem núna bíði hv. iðnn. Eitt af því, virðulegi forseti, er hvernig hægt er að gera landsbyggðina samkeppnisfæra. Einn þáttur í þeim efnum er vitaskuld sá að reyna að efla samgöngur út á land. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir að það er ekki á færi hæstv. ráðherra út af fyrir sig að brjóta þar í blað með þessari áætlun. En það undirstrikar hins vegar nauðsyn þess að við vinnum að þessu vegna þess að það er ein forsenda þess að landsbyggðin geti orðið samkeppnisfær, geti haldið áfram að vinna að framleiðslu sinni á landsbyggðinni, selja hana inn á markaðssvæðið á höfuðborgarsvæðinu og ekki síður hitt, sem ég held að sé ástæða til að vekja athygli á og reyndar kemur að litlu leyti fram í texta áætlunarinnar, að einn af vaxtarbroddunum, kannski helsti vaxtarbroddurinn, í fiskvinnslunni í landinu, fiskvinnslunni sem er atvinnugrein landsbyggðarinnar, er vinnsla á ferskum flökum og forsendan fyrir henni er auðvitað bættar samgöngur. Við sjáum að þar sem þetta hefur skilað árangri, t.d. á Vestfjörðum svo dæmi sé tekið, að þó að okkur skorti mikið á varðandi samgöngumálin, erum við að sjá að fyrirtæki eru hreinlega að breyta um í vinnslustarfsemi sinni, leggja aukna áherslu á ferskfiskvinnslu og skapa sér ný færi í vinnslunni sem skiptir auðvitað mjög miklu máli. Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt að á margan hátt stöndum við á miklum tímamótum í þjóðfélagi okkar vegna þess að þjóðfélagið er að breytast mjög hratt. Við erum í minnkandi mæli framleiðsluþjóðfélag og að verða þjónustusamfélag. Það kallar á ný viðhorf á landsbyggðinni ekkert síður en á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna er það mjög mikilvægt sem kemur fram í þessari áætlun, og kom raunar líka fram í gömlu góðu byggðaáætluninni, að leggja mikla áherslu á að reyna að veita atvinnustarfsemi af þessu taginu fjárhagslegan stuðning. Þess vegna legg ég mikla áherslu á að sá þáttur málsins sem hér er fitjað upp á, um að halda áfram þeirri nýsköpunarvinnu sem mótuð var með gömlu byggðaáætluninni, þ.e. að þeirri viðleitni verði haldið áfram til að gefa landsbyggðinni færi á því að bregðast við þessu, bregðast við fækkandi atvinnutækifærum með því að efla nýja atvinnustarfsemi sem getur þá komið í staðinn fyrir þá starfsemi sem augljóslega kallar á færri störf.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir afskaplega hreinskilna ræðu og umbúðalausa. En óneitanlega vaknaði hjá mér spurning þegar hann gagnrýndi á berorðan hátt mjög harkalega þá þáltill. sem hér liggur fyrir og hæstv. iðnrh. flytur væntanlega í umboði ríkisstjórnarinnar og þingflokka stjórnarflokkanna. Ég spyr hv. þm.: Hvers vegna í veröldinni samþykkti hann þessa litlu mús sem hér hefur fæðst og hvers vegna stendur hann þá að þeirri tillögu sem er jafnvanbúin og hann lýsti hér ágætlega og með býsna skeleggum hætti að mörgu leyti og færði fyrir því fullgild rök? Hvernig stendur á því að hv. þm. er í þessu liði fyrst þetta er svona ónýtt?

Virðulegi forseti. Það gat auðvitað ekki vitað á gott þegar hv. þm. var farinn að hæla mér. En svarið við spurningu hv. þm. er mjög einfalt. Þetta mál var lagt fram og kynnt án þess að ég ætti aðkomu að því. Ég greindi strax frá því að ég hefði miklar athugasemdir við málið og það liggur fyrir í mínum þingflokki að ég hef fullkominn fyrirvara vegna málsins.

Herra forseti. Þetta var afskaplega skýrt á sama hátt, og ég bið hv. þm. að upplýsa mig og aðra hv. þingmenn um það hvort yfirleitt sé þingmeirihluti fyrir þessu máli. Eru margir aðrir í þingflokki hv. þm., Sjálfstfl., sem hafa svipaða fyrirvara? Ég spyr á nýjan leik: Er þess þá að vænta að hæstv. ráðherra hafi ekki þingmeirihluta að baki þegar hún fer fram með þetta mál? Ég get hins vegar ekki látið hjá líða að nota þessa ferð til að vekja einnig á því athygli, og ætla ég ekki að fara að standa til varnar fyrir Framsfl. í þessum efnum, en ég vil minna hv. þm. á að það var hans eigin formaður, forsrh. sjálfur, sem fór með þennan málaflokk í heil tíu ár með þeim afleiðingum og þeirri niðurstöðu sem við okkur blasir. Er það nú orðið gleymt og grafið?

Virðulegi forseti. Hv. þm. hlýtur að vera ljóst að það er ekki mitt hlutverk út af fyrir sig að greina þingheimi frá afstöðu einstakra þingmanna. Menn einfaldlega gera það sjálfir. Það er þannig í þinginu að menn standa upp og greina frá viðhorfum sínum ef þeir telja tilefni til þess þannig að ég mun að sjálfsögðu ekki greina frá umræðum einstakra manna í þingflokki Sjálfstfl. Það sem ég sagði hins vegar í ræðu minni áðan var að ég teldi að málið væri með þeim hætti að það legði mikla ábyrgð á þá sem störfuðu í iðnn. að gera á því breytingar í þeim anda sem ég nefndi til að tryggja að það næði þeim markmiðum sem ég teldi mjög mikilvæg, að búa svo um að forsendur væru fyrir því að snúa þeirri neikvæðu byggðaþróun við sem hefði orðið á tilteknum landsvæðum í landinu og ekki væri nægilega vel komið til móts við í þessari áætlun eins og hún lægi fyrir í prentuðu upplagi.

Herra forseti. Ég á sæti í hv. iðnn. og hlýddi með athygli á mál hv. þm. áðan þar sem hann gagnrýndi mjög þá byggðaáætlun sem liggur fyrir en það rifjaðist jafnframt upp fyrir mér að flokkur hv. þm. hefur verið í ríkisstjórn í 13 ár og í forsvari fyrir byggðamálin lengst af þeim tíma, enda talar þingmaðurinn um gömlu góðu byggðaáætlunina svo það virðist sem honum hafi þótt harla gott hér áður. En það voru aðallega atvinnumálin sem hv. þm. rak hornin í og þar talaði hann um að ríkisvaldið hefði brugðist. Herra forseti. Ég vil endilega fá að vita hvort það er þá núna alveg á síðustu missirum sem ríkisvaldið hefur brugðist. Er þetta eitthvað alveg nýtt? Í hverju hefur það aðallega brugðist? Hvað er það að hans mati sem vantar svo sárlega inn í þessa áætlun til að hún geti orðið jafngóð og hin gamla góða og hvað var svona gott við hana? Hverju skilaði hún? Skilaði hún einhverju sérstaklega góðu fyrir Vestfirði svo dæmi sé tekið?

Virðulegi forseti. Í gömlu góðu áætluninni eru nefnd átta tölusett atriði um atvinnumálin. Ég sagði að það sem hefði fyrst og fremst brugðist væri sá þáttur. Eitt af því sem við nefndum þar var t.d. að nýjum stóriðjuverkefnum yrði fundinn staður úti á landi. Því miður hefur það ekki gengið eftir að tekist hafi á þeim tíma að byggja upp ný stóriðjutækifæri þó að vonandi hilli undir það núna og ég hef trú á því. Síðan í öðru lagi sem ég hef nefnt og eru svo sem ekki ný tíðindi úr mínum munni er einfaldlega að ég hef verið að benda á að stóri vinnuveitandinn í landinu, ríkisvaldið, hafi auðvitað mjög mótandi áhrif á það hvernig atvinnutækifærin verða til í landinu, bara með því hvar staðsetning opinberrar þjónustu og starfa eru. Ég hef margoft gagnrýnt það hér úr þessum ræðustól og víðar að ég tel að þar hafi mönnum verið mjög mislagðar hendur svo ekki sé meira sagt.

Herra forseti. Skilaboðin til mín og okkar í iðnn. eru þá sem sagt þau að þetta snúist um stóriðju úti á landi og síðan áhrif ríkisvaldsins á atvinnutækifærin. Það er út af fyrir sig ágætt að hafa það en spurningin er varðandi ríkisvaldið og áhrif á atvinnutækifæri. Nú er það alveg rétt sem hv. þm. segir að hann hefur verið í sveit okkar sem mjög höfum gagnrýnt það með hvaða seinagangi ríkisvaldið hefur komið að því, m.a. að nýta sér nýja tækni til að færa til störf eða búa til störf annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. En er það virkilega svo að mati hv. þm. að í þessari byggðaáætlun sé mun lakar tekið á því máli en í gömlu góðu byggðaáætluninni hans? Eða þótti honum hún svo góð að e.t.v. væri ástæða til að framlengja hana hvað þetta varðar? Sér hann ekki möguleika til frekari þróunar á þessu sviði í þeirri áætlun sem hér er verið að fjalla um? Nú er ég að spyrja, eins og ég sagði áðan, fyrst og fremst sem leitandi þingmaður í hv. iðnn. sem vill gjarnan þiggja góð ráð og góðar hugmyndir, m.a. hjá hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég held að mjög skynsamlegt sé hjá hv. þm. að leita til mín um ráð og ég skal fúslega reyna að veita þau þó að mér takist ekki að gera það að fullu leyti á þessari mínútu sem ég hef. Ég nefndi áðan að það væru átta tölusett efnisatriði varðandi atvinnumálin sem gæfi að líta í gömlu byggðaáætluninni og mér tókst á einni mínútu að nefna aðeins tvö og gerði það meira og minna án þess að það væri nein vísindaleg yfirferð. Ég held að að mörgu sé að hyggja í þessum efnum og ég hefði ekki talað eins og ég talaði hérna áðan, þar sem ég var raunar að hvetja þá sem sitja í iðnn. til að taka þessi mál föstum tökum, ég væri ekki að tala með þeim hætti ef ég teldi ekki að hægt væri að byggja nýtilegt plagg á þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Ég er sannfærður um að það er alveg hægt og það er mjög margt í tillögunni sem er gott og til framfara og það hafa allir viðurkennt, líka þeir sem gagnrýndu það harðast, svo sem bæjaryfirvöld á Ísafirði og einstakir þingmenn og fleiri. Það hafa allir bent á að margt er ágætt og nýtilegt í þessu plaggi og ég treysti því að hægt verði að byggja ofan á það þannig að það skapi raunverulega viðspyrnu fyrir byggðirnar í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Vestf. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ræðu hans og hvernig hann ræddi þetta af hreinskilni, gagnrýndi áætlunina mjög eins og hún liggur fyrir. Ég vek athygli á því eins og kom fram að hér talar varaformaður þingflokks sjálfstæðismanna og ég vil líka vekja athygli á því, herra forseti, að formaður þingflokks framsóknarmanna, þingflokks hæstv. iðn.- og viðskrh., hefur líka aldeilis lýst miklum fyrirvörum á þessari áætlun í blaðaviðtölum. Það er því eðlilegt að spyrja á hvaða vegferð hæstv. ráðherra er með þessa þáltill. En ég vildi spyrja hv. þm. út í eitt atriði. Við sátum saman í svokallaðri byggðanefnd forsrh. sem skilaði af sér í október 1998 tillögum sem við nefndum bráðatillögur um húshitun, jöfnun námskostnaðar, endurgreiðslu námslána hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna, sjúkrakostnað o.fl. Finnst hv. þm. ekki dálítið kyndugt að þær séu að koma núna fram sem áætlun?

Virðulegi forseti. Mér finnst út af fyrir sig ekki kyndugt að tillaga okkar varðandi námslánin komi fram. Mér finnst það heldur gott. Ég hefði að vísu kosið að hún hefði komið enn fyrr 

Virðulegi forseti. Aðeins aftur að svokallaðri byggðanefnd forsrh. sem ég vitnaði til áðan. Við lögðum þar til --- sú nefnd var þverpólitísk --- og skiluðum þverpólitískum tillögum sem forsrh. lýsti yfir í þessum ræðustól að nytu stuðnings ríkisstjórnar. Þar átti að taka verulega á í þremur jöfnum áföngum árin 1999, 2000 og 2001, í fyrsta lagi um jöfnun húshitunarkostnaðar. Ekki hefur verið staðið við það atriði. Í sambandi við jöfnun námskostnaðar hefur ekki verið staðið við það atriði en þó skal ég taka skýrt fram að þar hefur einna lengst verið gengið í að uppfylla það skilyrði. Í sambandi við endurgreiðslu á námslánunum hefur ekkert verið gert. Í sambandi við sjúkrakostnaðinn, ferðakostað fólks sem við lögðum til, hefur ekkert heldur verið gert. Herra forseti. Tillögurnar sem þarna voru lagðar fram og forsrh. lýsti yfir stuðningi við sem ekkert hefur verið gert með eru talandi dæmi um svikin loforð núverandi ríkisstjórnarflokka.

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þm. að ekkert hafi verið gert með þessar tillögur, öðru nær. Einmitt mjög margt hefur verið gert í þeim efnum að reyna að auka á þennan jöfnuð. Og þegar við skoðum þetta er alveg ljóst mál að framlög, t.d. til jöfnunar námskostnaðar, hafa stóraukist. Framlög til þess að lækka orkukostnað á landsbyggðinni hafa sömuleiðis aukist.

Hvergi nálægt því ...

Hins vegar má alltaf að öllu finna en það liggur fyrir að þeirri stefnu sem við mörkuðum í byggðanefndinni á sínum tíma hefur verið reynt að fylgja í öllum meginatriðum. Ég sagði líka í ræðu minni áðan að það væri ekki það vandamál sem við væri að glíma á landsbyggðinni. Við hefðum að mörgu leyti komið til móts við þessi viðhorf, og þessir þættir málsins hefðu kannski tekist betur en mjög margt annað í byggðamálum okkar. Aðrir þættir valda því að fólki er ekki að fjölga á landsbyggðinni heldur fækka á mörgum svæðum og þess vegna þurfa menn að einbeita sér að þeim þáttum málsins.

Herra forseti. Mér fannst gæta ákveðins misskilnings í ræðu hv. þm., og ákveðna víðsýni vantaði að sama skapi. Þegar hann gagnrýnir byggðaáætlunina er auðvitað nauðsynlegt að benda á leiðir til úrbóta, hv. þm. gleymdi því alveg. Ég minni á að fjárln. Alþingis hefur beitt sér fyrir alveg ákveðnum atriðum í gegnum tíðina, a.m.k. frá því að ég byrjaði í fjárln. 1995. Við höfum beitt okkur fyrir því að veita aukið fjármagn til fjarkennslu, jöfnunar námskostnaðar, jöfnunar húshitunarkostnaðar og til landshlutabundinna skógræktarverkefna. Það er auðvitað nauðsynlegt þegar verið er að gagnrýna að benda líka á leiðir til úrbóta. Þegar menn horfa á gömlu, góðu byggðaáætlunina í svona rómantísku ljósi skulum við viðurkenna að við getum gert miklu betur í þeim efnum en við höfum gert til þessa.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé enginn misskilningur hjá mér í sambandi við þessi byggðamál. Ég var einmitt að vekja athygli á því fjölmarga jákvæða sem menn hafa verið að gera, bæði á menntunarsviðinu, menningarsviðinu með jöfnunaraðgerðum og þess háttar, eins og hv. þm. var síðan að koma að þannig að út af fyrir sig er enginn misskilningur á því sviði. Ég held að þvert á móti sé það ekki stóra vandamálið sem við erum að glíma við. Þar kemur annað til. Hv. þm. sagði að ég hefði ekki bent á neinar leiðir. Ég reyndi að afmarka mig í þeim efnum og sagði: Vandamálið er það sem snýr að atvinnumálunum á landsbyggðinni og þess vegna eigum við að bregðast við í þeim efnum. Ég rakti að mikill tekjusamdráttur hefði orðið í sjávarútvegi, störfum hefði fækkað á landsbyggðinni í sjávarútvegi án þess að okkur hefði tekist að byggja upp önnur störf í staðinn og það væri vandamálið sem við væri að glíma.

Herra forseti. Í upptalningu sinni talaði hv. þm. sérstaklega um Vestfirðina sem svæði þar sem fólki væri að fækka. Hann sleppti t.d. svæðum eins og Vestur-Skaftafellssýslu, hann sleppti Vestmannaeyjum, Austur-Skaftafellssýslu o.s.frv. Það er hluti af þeim skorti á víðsýni í máli hans sem ég var að vísa til. Við erum alveg sammála um að atvinna skiptir landsbyggðina höfuðmáli og möguleikar fólks til menntunar skipta líka höfuðmáli. Og það skiptir okkur máli að byggja upp þannig samfélag að fólk geti lært í heimabyggð sinni í fjarkennslu og öðru slíku, um það erum við sammála. Þegar verið er að tala um t.d. fækkun starfa í fiskvinnslu stafar það að hluta til af því að gríðarleg tæknibylting hefur orðið þar eins og í svo mörgum öðrum atvinnugreinum. Við þurfum að hugsa þetta í heild sinni, við þurfum að auka atvinnutækifærin og við erum alveg sammála um það, en við eigum að passa okkur á því að þegar við gagnrýnum verðum við líka að benda á það sem jákvætt er.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins út af þessu árétta það að auðvitað eru vandamálin, því miður, mjög víða á landsbyggðinni og upptalning mín hérna áðan var ekki tæmandi. Ég vildi að hún hefði verið tæmandi, þá væri vandamálið væntanlega sem því nemur minna. Það er alveg rétt sem hv. þm. sagði, við erum að glíma við erfiðar aðstæður í sjávarútveginum. Við stöndum frammi fyrir því að núna höfum við aðeins úr 400 þús. tonnum af bolfiski að moða, bæði til sjófrystingar og landfrystingar, en höfðum 600 þús. fyrir tíu árum eða svo. Auðvitað er þetta gríðarlegt áfall sem hefur mikil áhrif á tekjumyndun í þessari atvinnugrein. Þegar svo bætist við, eins og ég nefndi áðan, að það hefur orðið þróun í átt til aukinnar sjófrystingar og að það hefur orðið gífurleg tæknibylting í þessari atvinnugrein sem hefur gert það að verkum að afköst per manntíma hafa aukist á örfáum árum um helming er augljóst mál að það er mikið tekjufall í þessum byggðum, og ég var að gagnrýna að okkur hefði ekki tekist að bregðast við þessu með eðlilegum hætti.

Herra forseti. Þetta er nokkuð skrautleg umræða hér, verð ég að segja, hv. stjórnarliðar komnir nokkuð í hár saman og einn af helstu talsmönnum Sjálfstfl. í byggðamálum, Einar K. Guðfinnsson, segir sig í raun og veru frá þessari stjórnartillögu um byggðamál. Og það er auðvitað algjörlega í samræmi við annað í framgöngu þessarar ríkisstjórnar í byggðamálum, ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, jafnt þeirrar sem nú starfar og hinna sem á undan eru gengnar. Þessi málaflokkur má heita að hafi verið í upplausn undanfarin missiri, Byggðastofnun hefur verið óstarfhæf --- það er ekki hægt að orða það öðruvísi --- um nokkurra missira skeið, fyrst vegna stjórnsýslubreytinga og flutninga milli ráðuneyta og kerfisbreytinga, síðan vegna efnislegra flutninga norður í land og nú síðast um langan tíma vegna illdeilna. Það er ekki fundarfært í Byggðastofnun, þannig er ástandið. Atvinnuþróunarfélögin, þessir veiku sprotar sem eru að reyna að sinna atvinnuþróun og nýsköpun í atvinnumálum landsbyggðarinnar, hanga í lausu lofti án samninga og hafa gert um missira skeið. Peningar Byggðastofnunar hafa aftur og aftur verið búnir um mitt ár eða síðari hluta árs og byggðakvótanum, þessu lítilræði sem átti að lina þrautir þeirra sjávarbyggða sem fyrir mestum hremmingum höfðu orðið í kvótakerfinu, var öllum úthlutað varanlega fyrir nokkrum árum og svo er sagt við þau byggðarlög sem síðar hafa lent í vandræðum: Því miður, þið eruð bara of seinir, bad luck, óheppnir, ekkert til, allt búið. Svona hefur þetta verið, herra forseti. Útkomuna þekkja menn. Í tíð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar hefur landsbyggðin tapað 12 þús. manns. Það slagar upp í eina Akureyri sem hefur flutt af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið í tíð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, á níunda þúsund síðan Framsfl. tók við af Alþýðuflokknum í því kompaníi. Það er á fjórtánda hundrað manns á hverju einasta ári sem framsókn hefur verið í ríkisstjórn. Þetta eru tölulegar staðreyndir, herra forseti, og verða ekki umflúnar. Vinnan að þessari áætlun, herra forseti, þó að margt sé hér ágætlega sagt, var með nokkuð sérstökum hætti. Þarna var kallaður til hópur valinkunnra sómamanna og -kvenna, og lasta ég síst það ráðslag, en á síðari stigum tróðu síðan tveir þingmenn stjórnarflokkanna sér þarna inn sem voru ekki settir til verka í byrjun en að sjálfsögðu var ekki talað við stjórnarandstöðuna. Ekkert samráð eða mjög lítið var haft við Byggðastofnun sjálfa sem á þó að heita fagstofnun landsmanna á þessu sviði. Mér er kunnugt um það og þetta er auðvitað alveg ótrúlegt ráðslag. Kynningin tókst, eins og allir vita, vægast sagt hrapallega og nú eru einstakir landshlutar farnir að vinna sínar eigin byggðaáætlanir, af eigin rammleik, af því að þeir gleymdust og þeir verra en gleymdust, þeim eru sendar kveðjur af því tagi að það sé engin von til þess að þar muni fólki fjölga, t.d. á Vestfjörðum. Hvað hefur þetta upp á sig, herra forseti? Mega menn þá fá að vera í friði fyrir stjórnvöldum og vera lausir við kveðjur af þessu tagi. Af tvennu illu er skárra að gleymast en að fá sendingar eins og þar gerðist. Sú hugmynd sem vakið hefur mesta athygli, herra forseti, og ég ætla að gera hér að umtalsefni er um sérstök vaxtarsvæði, og hún er sett þannig fram í c-lið tillögugreinarinnar að efla skuli þau byggðarlög sem fjölmennust eru, hafa mest aðdráttarafl fyrir fólk o.s.frv. Þetta hefur á mannamáli og samanber grg. tillögunnar fyrst og fremst útlagst sem svo að efla skuli Akureyri sem mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Um þá hugmynd verð ég að segja að hún er góðra gjalda verð og ég tel að rétt sé að horfa til þeirra möguleika sem Akureyri hefur umfram alla aðra staði á landsbyggðinni en öllu máli skiptir hvernig það er hugsað og hvernig það er gert. Ef það er á kostnað annars sem gert er í byggðamálum verður það ekki til langframa til góðs og ekki heldur fyrir Akureyri. Því aðeins að þetta sé gert sem sértæk viðbótarráðstöfun við aðrar almennar aðgerðir og jafnframt sé hugað að öðrum mikilvægum svæðum, þjónustusvæðum og miðlægum svæðum, er þetta skynsamleg áhersla, annars ekki. Við Íslendingar þurfum ekki alltaf að finna upp hjólið. Ég tel að óheppileg framsetning á þessari hugmynd hafi nú þegar stórskemmt fyrir henni og ekki gert Akureyri eða Eyjafjarðarsvæðinu mikinn greiða í hinni pólitísku umræðu. En ég tek það fram og endurtek að að mörgu leyti er hugmyndin skynsamleg og spurningin er í sumum tilvikum fyrst og fremst um það hvort ákveðnir hlutir yfir höfuð verði nokkurs staðar á landsbyggðinni. Þá er það Akureyri ein sem væntanlega kemur til greina sem staður fyrir háskóla, fyrir deildaskipt sérgreinasjúkrahús og fleiri stórar, mikilvægar, opinberar þjónustustofnanir af því tagi. Annars staðar á Norðurlöndunum er lengi búið að keyra eftir svona vaxtarstaðakenningum, a.m.k. að hluta til. Það hafa Norðmenn gert og það hafa Svíar lengi gert. Nú hafa veikleikar þessara hugmynda komið þar í ljós. Ég nefni Norður-Svíþjóð og staðina sem þar voru sérstaklega efldir, eins og Umeå. Þar fjölgaði um skeið á grundvelli svona áætlana. En hvað er að gerast núna? Nú er komið bakslag. Og hver er ástæðan? Jú, Svíar segja: Við gleymdum baklandinu. Á meðan fólkið var að koma úr baklandinu og flytjast niður að ströndinni fjölgaði í Umeå og allir voru hamingjusamir og héldu að áherslan á vaxtarstaðina væri að ganga upp. Svo er allt í einu baklandið tómt. Það er ekkert vatn eftir í pípunum, ekkert blóð í æðunum og þá hættir að fjölga á þessum vaxtarstöðum. Hver er lærdómurinn? Þetta verður allt að haldast í hendur. Það á að gera hvort tveggja, bæta hin almennu búsetuskilyrði þannig að það komi allri landsbyggðinni til góða og efla mikilvægar þjónustumiðstöðvar og vaxtarkjarna. Þá og því aðeins verður þetta til góðs. Tækifærin og möguleikana vantar ekki. Það þarf ekkert að vera með orðagjálfur um þetta. Á Akureyri eru stórar stofnanir og verkefni sem hafa verið svelt undanfarin ár af sömu ríkisstjórn og ætlar núna að telja okkur trú um að hún ætli að brjóta þarna í blað. Hvernig stendur á því að menntmrh. er að hverfa úr embætti eftir margra ára setu og er ekki enn búinn að koma menningarhúsinu á Akureyri af stað sem þó er búið að liggja tilbúið á borðinu, stórt samstarfsverkefni ríkis og viðkomandi byggðarlags sem heimamenn hafa verið tilbúnir til að ráðast í um árabil? En ríkisstjórnin gerir ekki neitt og væntanlega tekst hæstv. menntmrh. að hrökklast úr embætti áður en hann kemur neinu í verk í þessum efnum. Háskólinn á Akureyri, Fjórðungssjúkrahúsið, Slippstöðin og fleiri stór verkefni --- ekki hefur skort tækifærin og möguleikana til að styðja við góða hluti ef viljinn hefði verið fyrir hendi. Og það sem kemur að lokum til kastanna, herra forseti, eru verkin sem sýna merkin en ekki orðagjálfrið. Og það mun ráða því hvort þessi byggðaáætlun verður nokkurs nýt frekar en aðrar, það er hvort einhver hugur fylgir máli, hvort það verði eitthvert kjöt á beinunum, hvort einhver kraftur verði settur í framkvæmdina og einhverjir fjármunir verði þar á ferðinni.

Hæstv. forseti. Það var sérstaklega eitt sem hv. þm. hefur misskilið sem ég ætlaði að leiðrétta hérna. Hann talaði um að c-liðurinn sem getið er um á fyrstu síðu sem eins af meginmarkmiðum áætlunarinnar sé Akureyrartillagan. Það er nefnilega ekki. Það er sérstök tillaga eins og hv. þm. hlýtur að hafa séð þegar hann hefur lesið plaggið sem fjallar um að efla Eyjafjarðarsvæðið og taka það út sem mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Hins vegar gengur c-tillagan út á að efla þau byggðarlög sem eru fjölmennust á landinu almennt og hafa mest aðdráttarafl. Þó að það sé ekki tilgreint vitum við nokkurn veginn um hvaða byggðarlög þar er að ræða. Og ég er eiginlega svolítið ánægð með að hv. þm. hafi skilið þetta svona og gefið mér tilefni til að koma hérna upp vegna þess að ég hef tekið eftir því að fólk hefur ekki tekið nógu vel eftir þessum c-lið í meginmarkmiðum áætlunarinnar en þarna er um kjarnatillögu að ræða. Hv. þm. hafði mörg orð eins og vant er og m.a. taldi hann að Byggðastofnun hefði miklu minna fjármagni úr að spila en áður var en það er aldeilis ekki því að fjárveitingar til stofnunarinnar hafa verið auknar. Hún hefur verið að lána núna um tvo milljarða sem var fyrir ekki löngu aðeins um einn milljarður þannig að það er eins gott að halda því til haga. Svo kom hann því náttúrlega á framfæri með óbeinum orðum að hann hefur verið á móti því að flytja hana út á land og það kemur mér svo sem ekki á óvart. Það er sjaldan heill hugur á bak við málflutning hans. Hann sagði að bara viljann vantaði til að efla Akureyri enn frekar en hv. þm. veit miklu betur því að Akureyri hefur verið stórefld af hálfu ríkisstjórnar með t.d. uppbyggingu háskólans, með Byggðarannsóknastofnun --- ég er búin með tímann. Ég held áfram að telja upp á eftir.

Herra forseti. Ég hafði ekki ákaflega mörg orð, hafði bara átta mínútur til þess og röddin hefur stundum verið betri til málflutnings. Ég nenni ekki að vera að elta ólar við ómerkilega útúrsnúninga hæstv. ráðherra. Ég var að vonast til að við gætum rætt þetta efnislega og ég taldi mig gera það. Ég las tillögugreinina sjálfa og ég hef nokkra reynslu af því að lesa þingskjöl. Tillögugreinin er þannig sett fram að þar eru fimm stafliðir, a, b, c, d og e. Síðan koma athugasemdir við þáltill. og fylgigögn. Þar er að vísu þessi 9. töluliður um Akureyri en það er væntanlega eins og venjan er, að það sem til stendur er að láta Alþingi samþykkja tillögugreinina. Við greiðum yfirleitt ekki atkvæði um greinargerðir á þingi. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra viti það. Það þarf þá að vera alveg skýrt hvað er hvað, hvert megininntak áætlunarinnar í tillögugreininni er og hvernig ber að útleggja það og skilja í samhengi við upplýsingar sem fram koma í greinargerð. Ég tek alveg gilt að þessi Akureyrartöluliður í greinargerðinni sé eitthvert sjálfstætt mál þar. Þá er það annað samhengi heldur en ég, og ég held flestir, hafa skilið að þetta væri í. Ég endurtek, herra forseti, að ef menn hefðu viljað, og ef menn vilja, spýta hressilega í og auka uppbyggingu á Akureyri eru þar nóg viðfangsefni, úrlausnarefni, og hafa verið undanfarin ár. Það er bara ekki þannig að þar hafi verið staðið sérstaklega kraftmikið að uppbyggingu. Það hefur vissulega ýmislegt verið vel gert en ég man ekki eftir öðru en barningi hér nánast hvert einasta ár, t.d. að fá hækkaðar fjárveitingar til Háskólans á Akureyri í takt við vöxt þeirrar stofnunar. Það hefur kostað barning og það vitum við, þingmenn þessa kjördæmis, vel. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri gæti tekið að sér miklu meiri verkefni og hægt hefði verið að standa miklu betur að uppbyggingunni þar ef vilji hefði verið fyrir hendi.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. þurfi ekkert að efast um viljann í þessum efnum. Hins vegar eru ríkisstjórn og meiri hlutanum á Alþingi takmörk sett í fjárlagagerðinni þannig að það er ekki allt hægt eins og hv. þm. hlýtur að vita þar sem hann hefur einhvern tíma, ef ég man rétt, átt aðild að ríkisstjórn. Það var reyndar í hans fyrra lífi. Ég veit að flokkur hans er svo nýr, hann er bara tveggja ára og ber þess vegna ekki ábyrgð á neinu. En c-liðurinn er í fleirtölu þannig að hv. þm. hlýtur að vita að hann á ekki bara við Eyjafjarðarsvæðið. Þarna er verið að tala um miklu fleiri svæði. Það er það sem ég vildi sérstaklega leggja áherslu á. Síðan vil ég telja upp nokkur atriði sem varða Akureyri. Þar er t.d. miðstöð sjúkraflugsins, þar eru litlar stofnanir sem varða umhverfið, CAFF, PAME og Stofnun Vilhjálms Stefánssonar, þar er Byggðarannsóknastofnun, Jafnréttisstofa og Fasteignamatið og verið er að vinna að frekari útfærslu á auknum umsvifum vegna þess á Akureyri.

Herra forseti. Það voru margar fullyrðingar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafði í frammi áðan. Hann virtist hafa miklar fregnir af því að stjórn Byggðastofnunar væri óstarfhæf og ég vísa því algerlega á bug. Hún er vel starfhæf og var fundur í síðustu viku, mjög góður og gagnmerkur fundur þar sem mörg og merkileg mál voru afgreidd. Ég held að ég hafi heyrt það rétt að hv. þm. hafi nefnt að byggðakvótanum væri úthlutað varanlega. Svo er ekki. Honum er úthlutað á hverju ári. Varðandi þessa þáltill. ræddi hann að ekkert samráð hefði verið haft við Byggðastofnun. Það er ekki rétt. Bæði formaður og varaformaður áttu sæti í þeirri nefnd sem bjó til tillöguna og kynningarfundur var haldinn í stjórn Byggðastofnunar um þáltill. Að sjálfsögðu eru ekki allir sammála um alla hluti. Fyrr mætti aldeilis vera. Við erum 63 þingmenn í þessum sal og við erum auðvitað ekki sammála um alla hluti, og ekki einu sinni þó að við séum í sama flokki. Þó að það sé ekki nema tveggja manna flokkur trúi ég ekki öðru en að þeir séu stundum ósammála, þeir hv. þm. sem þar sitja, hvað þá Vinstri grænir sem eru sjö, að þeir ...

... stóru ... litlu.

Við höfum miklar áhyggjur af bæði stórum og smáum en auðvitað hafa menn sínar skoðanir og það er sjálfsagt að leyfa hverjum og einum að hafa skoðun sína í friði.

Herra forseti. Það mun hafa verið á Alþingi í eina tíð áður en það komst á hreint hver skyldi vera hin lögformlega skilgreining á þingflokki að hér var maður utan flokka og kallaði fram í og þá var spurt á móti: Var þingflokkurinn að kalla fram í? Það hlýtur að hafa verið þokkaleg eining á þeim bæ í þeim þingflokki. Mér finnst ákaflega drengilegt af hv. þm. að koma stjórn Byggðastofnunar og þessu móverki öllu og tillögunni til varnar. Ég verð að segja að ég dáist að hv. þm. og veit ég að hv. þm. er góðhjörtuð manneskja. Hún á allan minn stuðning í því erfiða hlutskipti að reyna að lappa upp á þetta. Það mun að vísu vera rétt að stjórn Byggðastofnunar er enn þá fullmönnuð öfugt við Símann þar sem menn hlaupa mjög fyrir borð um þessar mundir. En ég er bara að vitna til frétta í fjölmiðlum, t.d. sem fram komu um að langt fundafall hafi orðið í Byggðastofnun af því að síðasti fundur þar fyrir jól hefði verið með þvílíkum endemum að menn hefðu ekki treyst sér til, fyrr en þeir voru búnir að jafna sig í einhverjar vikur, að boða þar aftur til fundar. Þetta eru þá  
             Um byggðakvótann vil ég segja það að ég held að þetta sé eitthvað málum blandið því að hvort sem það á að heita svo samkvæmt lögunum að honum sé úthlutað á hverju ári hefur það örugglega verið gert á grundvelli vilyrða um endurúthlutun allt að fimm ár vegna þess að ósköp einfaldlega er sagt við þau byggðarlög sem síðan hafa lent í hremmingum: Því miður, byggðakvótinn er búinn. Þetta sögðu stjórnarþingmenn og talsmenn Byggðastofnunar norður í Hrísey þegar þar höfðu dunið yfir þau áföll sem raun ber vitni að ekkert væri við þessu að gera, byggðakvótinn væri búinn. Og hvar er jafnræðisreglan þá, herra forseti, gagnvart þegnum landsins þegar hægt er að segja svona við byggðarlög í sambærilegum aðstæðum?

Herra forseti. Sú sem hér stendur á sæti í stjórn Byggðastofnunar þannig að ég veit vel hvað þar fer fram. 

Það var engin ...

Hv. þm. Össur Skarphéðinsson, ég tel að ég hafi orðið hér. Varðandi aðrar fullyrðingar frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni um menntmrh. og Akureyri, þá tel ég þær fullyrðingar alveg út í hött. Mjög vel hefur verið staðið að uppbyggingu Háskólans á Akureyri og margt annað sem mætti greina frá ef maður hefði tíma. Við fluttum Jafnréttisstofu þangað. Því miður hafa allt of fáar stofnanir verið fluttar út á land en Jafnréttisstofa var flutt til Akureyrar og ég tel að það hafi ekki orðið neitt til baga við það.

Þegar ræðutíminn er aðeins ein mínúta verður að mælast til þess við hv. þingmenn að þeir leyfi ræðumönnum að tala án mikilla truflana.

Það er miklu meira gaman, herra forseti, þegar svona lífleg skoðanaskipti eru. Það var gott að Jafnréttisstofa skyldi vera flutt norður og henni er ákaflega vel stjórnað en það dregur náttúrlega ekki mikið meðan meira gerist ekki. Um menningarhúsið, herra forseti, liggur þetta ósköp einfaldlega fyrir. Heimamenn ætluðu að taka ríkisstjórnina á orðinu. Akureyri brást við fyrst allra sveitarfélaga og sagði: Fínt, við viljum samstarf við ríkið um að byggja myndarlega ráðstefnu- og menningarmiðstöð í bænum. Flugleiðir sýndu áhuga á því að tengja við hana hótelbyggingu þannig að úr hefði getað orðið mjög stórt mál fyrir bæði menningarstarfsemi og ferðaþjónustu á Norðurlandi. Síðan hafa legið á borðum fullbúin plön um þetta missirum saman. Hæstv. menntmrh. hefur komið norður og haldið hanastélsboð og skrifað undir viljayfirlýsingar og lofað ákvörðunum innan skamms. Síðan hefur ekkert gerst. Þetta er staðreynd, hv. þm., og við skulum ræða um þær eins og þær liggja fyrir. Maður veit ekki hvað verður um Byggðastofnun, herra forseti, ef áætlanagerð og rannsóknir flytja til Akureyrar, fjármálin til Bolungarvíkur, hvað á þá að verða eftir á Sauðárkróki? Það er rangt hjá hæstv. ráðherra að ég hafi verið andvígur því að flytja Byggðastofnun norður.

Herra forseti. Ég get tekið undir þau orð hv. þm. að nauðsynlegt sé að verða við þeirri áætlun ríkisstjórnarinnar að byggja upp menningarhús vítt og breitt um landið, eins og talað hefur verið um. En lesa mátti það af orðum hv. þm. áðan að hann hefði verið á móti því að flytja Byggðastofnun til Sauðárkróks, þingmaðurinn sem gjarnan talar um að flytja þurfi stofnanir af höfuðborgarsvæðinu út á landsbyggðina. Hann talaði líka með ákveðinni lítilsvirðingu um að byggðarlög væru farin að vinna að eigin byggðaáætlun. Ég tel það mjög jákvætt ef landshlutabundin svæði taka sig saman til að gera eigin byggðaáætlun og að sjálfsögðu á ríkið að styðja það framtak. Ég tel það jákvætt. Á sama hátt hef ég fylgst með atvinnuþróunarfélögum, t.d. Atvinnuþróunarfélagi Suðurlands sem er eitt af fyrstu atvinnuþróunarfélögunum sem var stofnað. Þar er unnið mikið og gott starf. Auðvitað vantar enn þá meiri peninga inn í þennan geira. Það er alveg ljóst. En við megum ekki tala þannig eins og við, ríkisvaldið, eigum að færa þetta allt saman út á landsbyggðina án þess að heimamenn komi að því. Það er auðvitað mjög nauðsynlegt að byggja upp grunninn heima fyrir og ríkisvaldið á síðan að koma að því að styrkja það starf. Það er alveg ljóst því að allt sem hefur komið af himnum ofan og verið sett út á landsbyggðina þar sem fólkið hefur varla verið tilbúið til að taka við slíkri starfsemi hefur bara farið á hausinn. Þess vegna er nauðsynlegt að byggja upp þetta innra starf heima fyrir og ríkisvaldið á síðan að koma að styrkingu þess. Hv. þm. talaði um háskólanám og ég kem að því í seinni hluta andsvars míns.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason gæti ekki verið óheppnari en að fara að mæra loforð ríkisstjórnarinnar um byggingu menningarhúss á landsbyggðinni. Fátt hefur orðið hallærislegra eftir því sem á líður og meira hefur slegið í þá áætlun og ekkert verið gert, ekki neitt. Það er dæmigert innstæðulaust kosningaloforð og ekkert annað sem ríkisstjórnin hefði ef einhver döngun hefði verið í henni haft ærna og næga möguleika til að hrinda í framkvæmd og hefur fengið tilboð frá fleiri en einu sveitarfélagi, og ég nefndi þar Akureyri, til að gera slík áform að veruleika en ekkert hefur gerst. Ég endurtek og mótmæli þeirri þvælu sem framsóknarmenn eru að reyna að koma inn í þessa umræðu að ég hafi sérstaklega verið á móti flutningi Byggðastofnunar. Það er öðru nær. Þetta mál er búið að vera aftur og aftur á dagskrá og ekki hefur strandað á mér eða þeim sem ég hef tengst í póltík í gegnum tíðina heldur þvert á móti. Við gætum rifjað það upp, herra forseti, hvar flokkur hv. þm. stóð í því máli t.d. þegar átti að flytja Byggðastofnun til Akureyrar einu sinni fyrr á árum. Auðvitað eiga heimamenn að leggja sitt af mörkum og það er enginn að tala um neitt annað. Ég er ekki að tala fyrir einhverri byggðastefnu þar sem menn sitji hnípnir og bíði eftir ölmusu að sunnan. En stjórnvöld eiga heldur ekki að leggja stein í götu manna í baráttu sinni. Það hefur núverandi ríkisstjórn gert aftur og aftur. Það hefur t.d. fátt ef nokkuð verið landsbyggðinni þyngra í skauti undanfarin ár en einkavæðingin á hverri mikilvægu opinberu þjónustustofnuninni á fætur annarri. Þær hafa skorið niður starfsemi sína, lokað útibúum, skellt hurðum, farið af stöðunum, stofnanir eins og bankarnir, Pósturinn, Síminn, Rarik og fleiri. Þjónustan sem þær veita nú í mörgum strjálbýlum byggðum landsins er svipur hjá sjón. Og þetta lætur hv. þm. bjóða sér möglunarlaust.

Herra forseti. Hv. þm. tekur ansi djúpt í árinni þegar hann segir að ég hafi verið að mæra tillögur ríkisstjórnarinnar um menningarhús. Ég sagði að ég gæti tekið undir það með hv. þm. að full ástæða væri til að standa við þau loforð og þær fyrirætlanir um menningarhús sem talað var um. Það er alveg óþarfi hjá hv. þm. að snúa út úr því sem ég er að tala um. Hv. þm. sagði líka að í þessum tillögum mætti lesa að einungis yrði háskóli á Akureyri. Ég bendi hv. þm. á að það er háskóli á Bifröst í Borgarfirði, háskóli er á Hvanneyri, það er sérhæfður háskóli á Laugarvatni og við erum að byggja upp fjarkennslu vítt og breitt um landið þannig að fólk geti numið í heimabyggð sinni. Það er alveg óþarfi að snúa því öllu við sem verið er að tala um hér. Þetta mætti og gæti verið enn betra en það er en það er alveg óþarfi að snúa þessu öllu á haus.

Herra forseti. Það er alveg rétt, það á ekki að vera að snúa út úr orðum manna og ég bið hv. þm. velvirðingar ef ég hef misheyrt eða misskilið það sem hann sagði um menningarhúsin. Mér fannst hv. þm. vera sérstaklega að hrósa þeim áætlunum en nú segir hv. þm. að það sem hann vilji sé að staðið verði við þær og þeim hrint í framkvæmd og það er gott, þá erum við sammála. Það sem ég hef einmitt gagnrýnt er að það skuli ekki hafa verið gert og það mál hafi lent í þeirri óskaplegu útideyfu sem raun ber vitni. Það kemur mér reyndar ekki á óvart að hv. þm. er þeirrar skoðunar í þessu tilviki því að málið heyrir undir ráðherra Sjálfstfl. en ekki Framsfl. og við höfum nokkuð orðið varir við það hér að viðhorf manna í stjórnarflokkunum einkennast æ meira af því hvort þeir eru að leggja flokksbræðrum sínum á ráðherrastóli lið eða ekki. Jafnvel vottar fyrir þó nokkurri gagnrýni á framgöngu ráðherra samstarfsflokksins. Mér er vel kunnugt að nám er á háskólastigi víðar en á Akureyri. Það þekki ég ágætlega og ég er stuðningsmaður þess að það sé eflt. Hins vegar er held ég ljóst að í efnislegum skilningi verða væntanlega ekki byggðir upp margir stórir deildaskiptir háskólar og þar snýst þetta um að efla Háskólann á Akureyri og byggja út frá honum fjarkennslu og útstöðvar o.s.frv.

Herra forseti. Í þessari umræðu hefur margt borið á góma. Til að rifja upp gamla tíma og átta okkur á því hvar við erum stödd í umræðunni og hvaða árangri við höfum náð er rétt að byrja á að vitna í tillögur og greinargerð byggðanefndar frá árinu 1991 en þar sagði í stefnumótun sem nefnd vann fyrir forsrn., með leyfi forseta: ,,Byggðastefna sem byggir einvörðungu á að viðhalda hefðbundnum landbúnaði og sjávarútvegi á landsbyggðinni verður ekki árangursrík. Kjarni nauðsynlegrar stefnubreytingar er að samhliða vaxandi fjölbreytni og betri nýtingu á möguleikum í hinum hefðbundnu atvinnuvegum verður að hlúa sérstaklega að hinum almennu vaxtargreinum atvinnulífsins --- iðnaði og þjónustu.`` Þetta var sagt þá. Ég held að reynslan hafi sýnt okkur að sú stefnumótun sem raunverulega hefur verið í framkvæmd og hefur veikt hinar hefðbundnu atvinnugreinar, sjávarútveg og landbúnað, í dreifðum byggðum landsins hafi einmitt orðið til þess að við erum eiginlega nákvæmlega á sama stað og lagt var upp með í þessari stefnumótun fyrir rúmlega tíu árum. Það segir hér einnig, með leyfi forseta: ,,Ríkisvaldið hefur bein áhrif á atvinnu- og byggðaþróun með staðarvali stórfyrirtækja, tilhögun opinberrar þjónustu og ekki síst með stjórn landbúnaðar og sjávarútvegs.`` Ég ætla að leyfa mér að fullyrða í upphafi máls míns að það er alröng stefna hjá okkur í byggðamálum að hafa slíkt stjórnkerfi varðandi fiskveiðarnar, svo ég taki dæmi, eða landbúnaðinn, sem veikir hinar dreifðu byggðir og veiki bakland hinna dreifðu byggða. Það er alröng stefna að mínu viti. Það að við skyldum ekki hafa tekið þann pól í hæðina fyrir allnokkru, einum til tveimur áratugum, að tryggja það að byggðirnar héldu réttindum sínum til sjós og lands hefur reynst vera alröng stefna. Og allan þann tíma síðan þetta var skrifað fyrir rúmlega tíu árum hefur byggðin verið að veikjast, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum landsins. Byggðirnar við Breiðafjörð hafa verið að veikjast, þó misjafnlega, menn eru misjafnlega settir á Snæfellsnesinu. Allar byggðir Vestfjarða hafa verið að veikjast sem og byggðir á Norðvesturlandi, á Norðausturlandi og víða á Austfjörðum, þó að það sé vissulega nokkuð misjafnt eftir því hvernig menn eru settir í aflaheimildum og þá einkanlega í uppsjávarfiski. Byggðir eins og Sandgerði hafa verið að veikjast --- góður útgerðarstaður, Vestmannaeyjar, sem eru staðsettar á einhverjum bestu fiskimiðum við Ísland, og þannig mætti lengi telja. Ekki er hægt að færa fyrir því rök að þessar byggðir hafi verið að veikjast vegna þess að þær liggi svo illa að landkostum, og þegar ég tala um landkosti er ég jafnt að tala um fiskimiðin úti fyrir ströndinni og þá möguleika sem byggðirnar hafa til að sækja sér fisk í sjó og búa til atvinnu í kringum útgerð og fiskvinnslu sem vissulega hefur verið að taka breytingum á undanförnum árum en er þó ein mikilvægasta stoðin undir hinar dreifðu byggðir landsins og væri enn mikilvægari en hún er sums staðar orðin í dag ef við hefðum tryggt að strandveiðiréttur byggðanna hefði haldið velli. Það var því miður ekki gert og af því súpum við seyðið í mörgum hinna minni sjávarbyggða landsins í dag. Ég hef oft sagt það áður í þessum ræðustól og get endurtekið það að það voru mikil mistök hjá ríkisstjórn árið 1990 að hlusta ekki á þær aðvaranir sem þá voru settar fram varðandi það hvað mundi fylgja hinu óhefta framsali, hvernig það gæti þróast, hvernig það mundi búa til missætti milli landshluta og fólks innbyrðis í hinum dreifðu byggðum landsins annars vegar og stærri byggðakjörnunum hins vegar, og hvernig það mundi vega að hinum minni sjávarbyggðum landsins. Það hefur akkúrat gengið eftir og það er eins og menn séu ekki enn þá búnir að átta sig á því að miklu auðveldara er að efla byggð í landinu með því að tryggja að byggðirnar hafi þá undirstöðu sem þær hafa byggt á um langa tíð og gætu byggt á enn þá vegna staðhátta sinna og kosta ef við hefðum ekki komið málum þannig fyrir að tilflutningur aflaheimilda hefur verið algjörlega tilviljanakenndur. Við höfum aldrei getað séð það fyrir hvaða byggð yrði fyrir skakkaföllum á hverju ári fyrir sig eða hvenær það mundi gerast. Þess vegna standa svo margar hinni minni dreifðu sjávarbyggða veikt, standa mjög höllum fæti í því kerfi sem byggt hefur upp stóratvinnurekstur á sumum svæðum með samþjöppun aflaheimilda inn á sum svæði, m.a. Akureyri. Jafnframt er ljóst að hin stærri byggðarlög á suðvesturhorninu og á Eyjafjarðarsvæðinu draga auðvitað til sín fólk af landsbyggðinni almennt en þau draga líka til sín að þjónusta er sótt inn í þessa byggðakjarna, sérstaklega af þeim svæðum sem næst liggja. Menn hafa iðulega nefnt hér í umræðum að t.d. Stór-Reykjavíkursvæðið sé smátt og smátt að stækka og nái nú norður undir Akranes og jafnvel upp í Borgarfjörð og austur undir Vík í Mýrdal. Þannig megi hugsa til framtíðar að þetta sé nokkurn veginn eins og eitt búsetusvæði þar sem menn eigi auðvelt með að nálgast þjónustuna og nálgast þá hluti sem fólk vill nota sér með því að ferðast að þeim stöðum sem bestu þjónustuna veita. Ég vildi vekja athygli á þessu í máli mínu og draga alveg sérstaklega fram að að mínu mati verður að tryggja bakland byggðanna, bakland byggðakjarnanna. Ég tel að stuðla eigi að því að byggja upp byggðakjarna í hverjum landshluta en það má ekki gera á kostnað minni byggðarlaga í kring eða á kostnað landbúnaðarins. Það verður að tryggja að byggðirnar hafi bakland ef byggðastefnan hér á landi á yfirleitt að standa undir nafni.

Herra forseti. Á síðustu tveimur áratugum hefur umræða um byggðamál verið afskaplega mikil, bæði hér í sölum Alþingis og í þjóðfélaginu öllu. Sannarlega hefur margt verið gert undir merkjum byggðastefnu. Nægir þar að nefna gífurlega miklar fjárveitingar á síðustu árum og áratugum til vegamála, hafnarmála, atvinnuþróunar á landsbyggðinni, aukins fjármagns til Byggðastofnunar, námsstyrkja til jöfnunar á námskostnaði, fjarkennslu, niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar í gegnum landbúnaðarstefnuna og þannig mætti áfram telja. Það hefur með öðrum orðum verið gripið til afskaplega mikilla og fjárfrekra framkvæmda undir merkjum byggðastefnu. Þrátt fyrir þessar aðgerðir, herra forseti, er þróunin afskaplega skýr. Fólk flyst á suðvesturhornið. Við getum snúið þessu við og spurt: Hvernig væri ástandið ef ekki hefði verið gripið til þeirra aðgerða sem ég nefndi hér að framan? Líklega væri hlutfallið enn hærra. Í Evrópu er það talið hættulegt, og hefur verið rætt opinskátt í flestum ríkjum Evrópu, ef hlutfall höfuðborgarsvæðis af heildaríbúafjölda er á bilinu 25--35%. Hér á landi er þetta hátt í 70%. Grundvallarspurningin í þessari umræðu hlýtur að vera: Hvers vegna er mikilvægt að halda landinu í byggð, hvaða þjóðhagslegu rök búa þar að baki? Við þeirri grundvallarspurningu eru vitaskuld mörg svör en ég vil nefna sérstaklega tvo þætti, annars vegar það sem kalla mætti nýtingarsjónarmið. Það má vera alveg morgunljóst að við nýtum ekki landsins gæði ef ekki býr fólk úti um landið til að hirða um auðlindir þess. Þar á ég við sem dæmi sjávarplássin vegna auðlindar hafsins, orkuverin vegna auðlinda í fallvötnum og jarðvarmaverum, ferðamennsku, menningu og náttúrufegurð vegna þeirrar auðlindar sem ferðamennskan er. Fleiri atvinnugreinar mætti telja en ég læt þessa upptalningu nægja sem dæmi um gildi þess og rök fyrir því að mikilvægt er fyrir þjóð að hafa íbúa um hinar dreifðu byggðir landsins. Hins vegar er svarið líka af menningarlegum toga. Ef þróunin breytist ekki og þjóðin verður eftir fáa áratugi öll komin á suðvesturhornið mun það breyta menningu okkar í grundvallaratriðum og þarf ekki annað en að líta til Grænlands til að sjá dæmin. Hver eru þá viðbrögðin við þessu? Því má líka svara með annarri spurningu: Hvers vegna flytur fólk suður? Í fæstum tilvikum hygg ég að það sé vegna atvinnuleysis, og nægir í því sambandi að benda á þann fjölda erlends verkafólks sem starfar við fiskvinnslu í sjávarplássum víða um landið. Það sem gerst hefur, herra forseti, er að gildismat þjóðarinnar hefur breyst. Menntunarstig þjóðarinnar hefur breyst og hækkað. Þjóðin vill njóta lífsins en ekki bara með vinnunni einni saman. Hún vill njóta fjölbreytileikans í öllu tilliti. Hún vill njóta fjölbreytileika í atvinnu, í menningu, í félagslífi og hafa greiðan aðgang að börnum sínum sem gjarnan eru flutt suður vegna menntunar og náms á æðra skólastigi. Þá hljótum við að spyrja: Getur hið opinbera brugðist við breyttu gildismati og aukið fjölbreytileika í atvinnulífi? Að nokkru leyti er það hægt með almennum aðgerðum sem stuðla að fjölbreytilegum lífsháttum. Ég vil nefna í þessu sambandi, hvað varðar fjölbreytileika í atvinnu, að stærsti byggðastyrkur þjóðarinnar rennur til Reykjavíkur þar sem ríkið heldur uppi þúsundum fjölbreytilegra starfa í hinum fjölmörgu opinberu stofnunum sem flestar eru á höfuðborgarsvæðinu, og ef svo vill til að við þeim eigi að hrófla verður allt vitlaust. Til samanburðar, herra forseti, bendi ég á Íra sem markvisst hafa framfylgt þeirri stefnu að dreifa opinberum stofnunum um landið með góðum árangri. Írar hafa náð ótrúlega góðum árangri hvað varðar byggðastefnu. Nú vil ég spyrja, herra forseti: Hvers vegna í ósköpunum skyldu ekki þær opinberu stofnanir hérlendis sem hafa starfsvettvang á landinu vera staðsettar í því umhverfi sem þær eiga að þjóna? Ég nefni Vegagerðina sem að langstærstum hluta þjónar vegakerfinu úti á landsbyggðinni, Fiskistofu, Náttúruvernd ríkisins, Náttúrufræðistofnun, yfirdýralækni, Veiðimálastofnun, rannsóknanefnd sjóslysa, Hafró, Vinnumálastofnun, Landhelgisgæsluna, Orkustofnun, Siglingamálastofnun, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, RALA, svo einhverjar stofnanir séu nefndar. Þær stofnanir sem ég taldi upp eiga það sammerkt að verkefni þeirra tengjast fyrst og fremst landsbyggðinni og því hlýtur að vera eðlilegt að spyrja: Hvers vegna skyldi ríkið, eigandi þeirra, ekki staðsetja þessar stofnanir sínar úti á vettvangi í tengslum við byggðaáætlun? Með því móti væri hið opinbera að leggja sitt af mörkum til þess að auka fjölbreytni í atvinnulífi. Herra forseti. Landið mun aldrei allt verða byggt. Það er mikilvægt þess vegna að festa í sessi ákveðin kjarnasvæði og vaxtarsvæði þar sem unnt er að byggja upp fjölbreytileika í atvinnulífi, menningu, félagslífi og öðrum þeim þáttum sem nútíminn kallar á eins og gert er ráð fyrir í þeirri þáltill. sem hér er til umræðu. Við verðum að hafa kjark til að nefna þau svæði en fylgja síðan eftir með markvissum aðgerðum, aðgerðum í skattamálum, menningarmálum og samgöngumálum vegna m.a. tengsla við baklandið eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson vék að í ræðu sinni. Slíkt kostar auðvitað breytingar frá núverandi fyrirkomulagi, kostar átök en menn þurfa að móta sér pólitíska stefnu, sýna viljann í verki ef við meinum eitthvað með orðinu byggðastefna. Ég hygg, herra forseti, að þáltill. sú sem hér er til umræðu feli í sér sóknarfæri af þeim toga sem ég hef reynt að gera grein fyrir. Spurningin verður um útfærsluna og verður sannarlega gaman að fást við þessa merku þáltill. í hv. iðnn. en þangað mun málinu verða vísað.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. fyrir ljómandi innlegg í umræðuna. Hann kom víða við. Ég verð að segja að sá kafli ræðunnar sem fjallaði um flutning opinberra stofnana var sérstaklega athyglisverður og er rétt að vekja athygli á honum. Herra forseti. Sá kafli vakti líka sérstaka athygli mína vegna þess að mér þótti hv. þm. tala miklu skýrar en ég finn nokkurs staðar sagt frá í texta þeirrar þáltill. sem hér liggur fyrir. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að hv. þm. segi okkur hvernig staðan er í hans ágæta þingflokki. Við fengum að heyra það áðan að í þingflokki Sjálfstfl. hefur a.m.k. einn hv. þm. fullkominn fyrirvara varðandi tillöguna og stuðning við hana. Fram hefur komið, eins og vakin hefur verið athygli á áður, að m.a. formaður þingflokks Framsfl. sem þó sat í verkefnisstjórninni hefur gert ýmsar athugasemdir við það sem hér liggur fyrir. Mér þótti hv. þm. a.m.k. á köflum nokkuð gagnrýninn, eða eigum við að segja að hann hafi talað skýrar en hér hefur komið fram. Það er eðlilegt að leggja fyrir hann þá spurningu, vegna þess að ef ég man rétt er hv. þm. varaformaður þingflokks Framsfl. og þar af leiðandi starfandi þingflokksformaður í dag þar sem þingflokksformaður er fjarverandi, hvort það sé líka þannig í þingflokki Framsfl. að þar séu ýmsir þingmenn einnig með fyrirvara og jafnvel fullkominn fyrirvara á þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð frá hv. síðasta ræðumanni. Hann spyr hvort einhugur sé innan þingflokks Framsfl. um þá þáltill. sem hér er til umræðu. Ég get sagt honum að svo er. Ég lít svo á að um sé að ræða ramma, eins og ég endaði reyndar á í framsöguræðu minni, að hér sé rammi sem feli í sér mikil sóknarfæri. Það kom jafnframt fram í máli hæstv. iðnrh. sem mælti fyrir þáltill. að hér væru ýmis mál sem eftir ætti að útfæra. Það sjá allir sem lesa þennan texta. Þingflokkur Framsfl. stendur að þessu. Menn kann hins vegar að greina á þegar að útfærslunni kemur eins og fram hefur komið í umræðunni, innan þingflokka, milli þingflokka og milli kjördæma. En ég held að ég geti sagt með afskaplega góðri samvisku að þingflokkur Framsfl. stendur að þessu. Í framhaldinu, verði þáltill. samþykkt, mun hún koma til útfærslu, en það er einmitt það sem þáltill. felur í sér. Hún er rammi, hún er ákveðin stefnumörkun en síðan á eftir að útfæra hana. Það er vissulega spennandi og ögrandi verkefni.

Herra forseti. Ég fagna því að í máli hv. þm., sem er starfandi þingflokksformaður Framsfl., kemur fram að einhugur ríki í þingflokki hans gagnvart þeim ramma sem þáltill. gerir ráð fyrir. Það er þó eðlilegt að spyrja hv. þm., sem er einnig formaður iðnn. sem fær þáltill. til úrvinnslu, hvort skilja megi ræðu hans áðan þannig að búast megi við að hann beiti sér fyrir því í nefndinni að kveðið verði skýrar að orði varðandi t.d. flutning opinberra stofnana og jafnvel verði gerðar formlegar tillögur um hvaða stofnanir verði fluttar og síðan verði það sett á ábyrgð þar til bærra aðila að koma því til framkvæmda. Eins og við vitum, herra forseti, hefur þetta verið einn veikasti hlekkurinn í þeim byggðaáætlunum sem hér hafa gilt fram að þessu. Því er eðlilegt að spyrja formann nefndarinnar að því, í ljósi þeirrar ræðu sem hann flutti hér áðan, hvort hann muni beita sér fyrir því í störfum nefndarinnar að þetta verði skýrar en hér er.

Herra forseti. Ég get svarað því afskaplega skýrt að ég mun viðra þessar skoðanir innan iðnn. Ég vek hins vegar athygli á því að ekki verður tekin ákvörðun um að flytja stofnanir á einum degi. Ég mun hins vegar taka það til umræðu sem pólitíska stefnumörkun. Ég mun kanna viðbrögð við því innan iðnn. og að sjálfsögðu eiga þar allir flokkar sína fulltrúa. En ætli það sé ekki rétt að skilja málið eftir núna í spennu fyrir hv. þm. Við skulum sjá hverjar lyktir verða þegar málið kemur frá iðnn.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Hjálmari Árnasyni fyrir ræðu hans. Hún var prýðileg fyrir allra hluta sakir. Hann nálgaðist málið á þann hátt sem ég held að við getum öll verið sammála um. En þar stendur hnífurinn í kúnni: Hvernig á að fara að því að leiðrétta það sem allir eru sammála um að hafi farið úrskeiðis? Ég vil spyrja hv. þm., hvað varðar úrlausnir, hvort hann átti sig ekki á því sem hefur verið að gerast í samfélaginu, samfélagsbreytingum á opinberum vettvangi, að þær eru að stórum hluta orsök þess sem hefur verið að eiga sér stað. Til dæmis sjávarútvegsstefnan. Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann átti sig ekki á því, en að mínu mati, búandi úti á landi, er það alls ekki rétt að fólk vilji ekki vinna í fiski. Það flýr öryggisleysið en alls staðar á landsbyggðinni þar sem stöndug fyrirtæki eru með fiskvinnslu og fólk hefur trú á er nóg framboð af fólki heima fyrir til að vinna fiskinn. Þeirri framsetningu, að fólk vilji vera í nútímalegum samfélögum vísa ég líka algerlega á bug. Öll fjölskylda mín, öll systkini mín eiga heima norður á Dalvík og í Svarfaðardal. Við viljum búa þar á eigin forsendum og teljum okkur nútímaleg á eigin forsendum. Þess vegna held ég að það sé voðalega erfitt, virðulegi forseti, að nálgast hlutina á þennan hátt. Grunnþjónustan þarf að vera í lagi og gefa fólki tóninn um að það geti fengið að vera á eigin forsendum á stöðunum. Ég vil því spyrja hv. þm. hvort hann geti ekki verið sammála mér um að það sé ein meginforsendan.

Herra forseti. Ég hygg að ég sé sammála hv. þm. um það. Ég verð að leiðrétta aðeins það sem fram kom í máli hv. þm. Ég hélt því ekki fram og held því að sjálfsögðu ekki fram að fólk utan höfuðborgarsvæðisins vilji ekki lifa við nútímalegar aðstæður. Nútímalegar aðstæður eru jafnt á landsbyggðinni sem á höfuðborgarsvæðinu en aðstæður breytast og gildismat breytist. Hvað varðar grunnþjónustu hlýtur krafan um ákveðna grunnþjónustu að aukast þegar gildismat breytist. Það sem ég átti fyrst og fremst við var að maður er manns gaman. Það að geta tekið þátt í menningarlífi, búa við félagslegt öryggi, heilbrigðisöryggi, aðgang að menntun og þar fram eftir götunum er einfaldlega krafa nútímans hvort heldur er á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni. Varðandi sjávarútveginn ætla ég ekki að fara í orðaskak um það við hv. þm. hvort Íslendingar vilji vinna í fiski eða ekki. Þó er ljóst að mörgum fiskvinnsluhúsum hefur gengið æðitreglega að fá landann til starfa þar, hvað svo sem kann að valda. Hvort það er af öryggisleysi eða einhverju öðru hygg ég að hvorki ég né hv. þm. getum svarað því að það hefur ekki verið kannað. Ég vek jafnframt athygli hv. þm. á því að tel ég að einföldun sé að segja að eingöngu kvótakerfið hafi leitt til óöryggis í sjávarútvegi. Þróun úr sjávarbyggðum átti sér stað áratug á undan kvótakerfinu og í sjávarútvegi, eins og hv. þm. veit, hafa orðið miklar tæknibreytingar sem leiða til þess að störfum fækkar. Það er því einföldun að segja að hér sé aðeins um kvótakerfið að ræða þó það kunni að eiga sinn þátt, en þá eru það ekki síður tæknibreytingar og breytingar sem urðu fyrir daga kvótakerfisins.

Virðulegi forseti. Ég og hv. þm. Hjálmar Árnason erum að sjálfsögðu sammála um að það sé ekki eingöngu kvótakerfinu um að kenna. Vil ég nú spyrja þingmanninn hvort hann telji ekki að sú breyting vegi mjög mikið sem hefur verið framkölluð af ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum á síðustu árum á allri grunnþjónustu. Má þar til nefna póstinn og símann, sem er þegar sem hlutafélagavæddur aðili farinn að veita minni þjónustu úti um land. Má þar til nefna strandsiglingar og frjálsræði í flugi sem hefur leitt til stórkostlegs samdráttar, þannig að þar er ekki farið að þjónusta nema örfáa pósta. Þarna stendur hnífurinn í kúnni að mínu mati. Sem landsbyggðarmaður og búandi á svæðinu þá eru þetta skilaboð sem eru svo sterk til mín og það er fyrst og fremst það sem veldur mér áhyggjum, hvernig stjórnarmeirihlutinn heldur á grunnþjónustuþáttum. Ég var að spyrja hv. þm. um hvort hann gæti verið sammála mér um það. Þá gætum við nálgast einhverjar lausnir í hv. iðnn.

Herra forseti. Hv. þm. fór ekki rétt með þegar hann talaði um að búið væri að einkavæða Íslandspóst. Svo er er ekki. Hann hefur ekki verið einkavæddur. Það sem gerst hefur í þeim hluta grunnþjónustunnar sem hv. þm. vék að er að menn hafa breytt um rekstrarform. Hv. þm. veit að Landssíminn, okkar öfluga fyrirtæki, hefur unnið að því á síðustu árum að efla þjónustu við landsmenn um allt land með því að fjárfesta fyrir milljarða í dreifikerfinu. Þeirri vinnu er ekki lokið. Ég vil líka vísa til máls sem er til vinnslu hjá þinginu, hinnar samræmdu samgönguáætlunar sem hæstv. samgrh. lagði hér fyrir, þar sem m.a. er fjallað um samgönguþættina hvað varðar hafnir, vegi og flug. Þar er ákveðin stefnumörkun sem ég hygg að hv. þm. geti fallist á að styrki hina dreifðu byggð sem og höfuðborgarsvæðið.

Herra forseti. Ég vil undirstrika að þingmenn Framsfl. hafa brennandi áhuga á byggðamálum. Ég tek heils hugar undir þær hugmyndir sem hér eru settar fram. Atvinna, menntun, menningarmál og þjónusta eru grunnþættir í byggðum landsins, hvort heldur er í dreifbýli eða þéttbýli. Við þurfum auðvitað að útfæra hvernig landið er byggt. Það er full ástæða til að skoða til hlítar þær hugmyndir sem hér eru settar fram, um að flytja stofnanir sem tengjast landsbyggðinni út á landsbyggðina. Ég nefni sem dæmi að það er góð reynsla af því að hafa Skógrækt ríkisins á Egilsstöðum. Það er góð reynsla af því að hafa Landgræðslu ríkisins í Gunnarsholti og góð reynsla af því að hafa Landmælingar á Akranesi, Lánasjóð landbúnaðarins á Selfossi og fleira mætti nefna. Við þurfum að skapa umhverfi þar sem fólk hefur margvíslega möguleika á atvinnu. Við þurfum líka að skapa umhverfi úti á landsbyggðinni þannig að menntað fái störf við sitt hæfi. Það verður auðvitað spennandi að fylla inn í þann ramma sem hér er talað um. Þessar tillögur koma til iðnn. og vonandi berum við gæfu til þess að útfæra þær þannig að þær verði enn betri en þær eru í dag.

Þetta var nú eiginlega skyldara ræðu en andsvari en mér sýnist að samt ætli hv. 10. þm. Reykn. að svara þessu andsvari.

Herra forseti. Ég hygg að andsvar geti falist í því að þingmaður geri jákvæðar athugasemdir við það sem einstakir þingmenn segja hér. Ég þakka hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni fyrir hlýleg orð. Ég vil ítreka það sem hér hefur verið til umræðu í ræðu minni og andsvörum mínum: Flutningur stofnana út á land eða staðsetning stofnana felur vitaskuld í sér ákveðna stefnumörkun af hálfu hins opinbera. Stofnunum fylgja verkefni og fjármunir en þeim fylgir líka krafan um menntun því að líklega í öllum stofnunum ríkisins er krafist menntunar. Þess vegna er hægt að segja með fullgildum rökum að staðsetning stofnunar sé pólitísk ákvörðun um byggðastefnu. Með því að halda stofnununum í jafnríkum mæli og raun ber vitni í Reykjavík, á höfuðborgarsvæðinu, má segja að Reykjavíkursvæðið njóti mestra styrkja í byggðastefnu. Til þess að ná fjölbreytileika í atvinnulífi, sem ég hygg að allir séu sammála um að sé ein aðferðin við að efla byggð á landsbyggðinni, þá þurfum við að færa þær stofnanir sem fyrst og fremst þjóna landsbyggðinni í það umhverfi sem þær eiga að þjóna. Ég vísa máli mínu til stuðnings til jákvæðrar og góðrar reynslu Íra. Í lokin, herra forseti, af því að mér láðist að svara hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni. Ég á hér 20 sekúndur eftir eða svo en hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson laumaði hér til mín bæklingi. Ég vil vísa í sögu Halldórs Laxness um útgerðarmanninn Bogesen sem flutti útgerð sína án þess að spyrja kóng eða prest löngu fyrir daga kvótakerfisins.

Herra forseti. Í upphafi er rétt að fagna því að þessi umræða skuli fara fram um till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005. Þrátt fyrir að nú sé nokkuð á þetta ár liðið er auðvitað fagnaðarefni að þetta skuli ná fram. Í upphafi er líka rétt að fagna því að hér eru stigin mikilvæg skref, þ.e. í tillögu um aðgerðir sem fylgir þessari ályktun. Það er auðvitað framför frá því sem við höfum áður séð. Sérstaklega er rétt að vekja athygli á að tilgreindir eru aðilar sem bera ábyrgð á framkvæmd þeirra tillagna sem hér liggja fyrir. Hins vegar verður líka að segjast að við höfum ekki mjög góða reynslu af þeim áætlunum sem áður hafa verið samþykktar á hinu háa Alþingi. Í raun hefur aldrei skort hugmyndir. Það hefur alltaf verið nóg af hugmyndum og raunverulega verið framleitt nóg af pappír með mörgum orðum um hvað beri að gera til að hamla gegn þeirri byggðaþróun sem við höfum horft upp á í landinu allt of lengi. Nei, það hefur sko ekki verið skortur á hugmyndum og ekki verið skortur á tillögum. Hins vegar hefur skort á framkvæmdina. Verkin hafa því miður ekki verið í takt við þær tillögur sem samþykktar hafa verið. Þess vegna vona ég að þau orð hæstv. iðnrh. sem féllu hér fyrr í dag standist, um að búið væri að taka út markmiðin um að fjölga eða halda í við fólksfjölgun á ákveðnum landsvæðum vegna þess að nú væri stefnt að því að láta verkin tala. Ja, það má segja að það sé sannarlega kominn tími til að við látum verkin tala. Ég sagði áðan, herra forseti, að því miður hefðum við ekki mjög góða reynslu af þeim áætlunum sem áður hafa verið samþykktar. Þessar samþykktir hafa oft og tíðum verið gerðar æðinálægt kosningum. Við skulum bara horfa til þeirrar áætlunar sem var hér næst á undan þeirri sem væntanlega verður samþykkt hér á næstu vikum. Það var um margt ágætt plagg. Þar var mikið af góðum upplýsingum og mikið af góðum tillögum. En því miður voru það fyrst og fremst almennar markmiðssetningar, þar skorti framkvæmdaáætlun. Það skorti að aðilar bæru ábyrgð á verkinu. Það var ekki heldur tímasett hvenær ætti að framkvæma verkin. Eins og ég sagði áðan er að hluta komið til móts við það í plaggi sem nú liggur fyrir. Því miður duga ekki þessi orð ef verkin fylgja ekki og þess vegna segi ég enn og aftur: Ég vona að þau orð sem hér féllu hjá hæstv. ráðherra um að nú eigi að láta verkin tala séu til marks um breyttar áherslur í því ráðuneyti sem fer með þennan málaflokk. Herra forseti. Það er mjög margt sem vekur athygli í þessu plaggi. Það liggur við að á stundum velti maður fyrir sér hvort þetta sé allt í fullri alvöru. Það segi ég sérstaklega í ljósi þess sem ég lýsti áðan að þetta er ekki fyrsta áætlunin sem lögð er fyrir Alþingi. Ég sagði áðan að hér væru tillögur um aðgerðir. Ég lít svo á að það skipti okkur raunverulega mestu máli. Þó að meginmarkmið áætlunarinnar, sem er hér í fimm liðum á fyrstu síðu, sé auðvitað grunnurinn að þessu öllu og þar sé orðalag mjög fagurt --- ég trúi því að allir séu sammála því sem þar stendur --- þá eru það auðvitað tillögurnar um aðgerðir sem skipta máli. Því miður verð ég að segja að meginhugmyndirnar sem þar koma fram og eru yfirleitt skýrðar undir þessum 22 töluliðum segja okkur mjög mikið um fyrri áætlanir. Orðalagið er afar almennt og algengt að vísað sé til þess að þetta sé í raun allt ógert og maður veltir því fyrir sér: Hvernig stendur á því að megnið af þessu er ekki komið örlítið lengra? Tökum nokkur dæmi af handahófi. Byrjum bara á fyrsta liðnum. Þar er sagt að ríkisvaldið hafi forustu um að sameina krafta opinberra aðila o.s.frv. Í 2. tölul. er talað um að auka samvinnu opinberra sjóða. Takið eftir, þetta er allt opinbert. Þetta snýst allt um stofnanir sem ríkisvaldið hefur yfir að ráða. Í 3. tölul. sem er mikilvægur er fjallað um stækkun og eflingu sveitarfélaga. Þar gera menn ráð fyrir að ríkisvaldið hafi samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga o.s.frv. Af hverju er þetta ekki löngu búið? Þetta hefur blasað við mjög lengi. Áfram er fjallað um eflingu opinberra verkefna og þjónustu á landsbyggðinni. Gerð verði áætlun um að auka verkefni og fjölga störfum í opinberri þjónustu. Hvernig stendur á því að þessi áætlun er ekki til staðar, er sett hér inn og ákveðið hvernig eigi að standa að þessu? Í 5. tölul. svo ég haldi aðeins áfram er gert ráð fyrir að ríkisstjórnin láti fara fram heildarathugun. 6. liður: ,,Að ríkisstjórnin láti fara fram heildarathugun á ...`` Svona gengur hver liðurinn á fætur öðrum út á að setja þetta allt saman í skoðun. Ég verð að segja, herra forseti, að ég bar miklar vonir í brjósti þegar ég sá hvernig hæstv. iðnrh. stóð að því að skipa verkefnisstjórnina fyrir þessa áætlun. Mér fannst það boða mjög gott og átti von á mjög miklu. Þess vegna varð ég fyrir vonbrigðum þegar ég sá þetta plagg. Ég varð líka fyrir vonbrigðum, herra forseti, þegar hæstv. iðnrh. taldi ekki ástæðu til að fara nokkuð nákvæmlega yfir það sem breyttist frá því að verkefnisstjórnin skilaði af sér og þangað til þetta plagg lá á borðum okkar. Það skiptir auðvitað verulegu máli. Breytingarnar sýna að sjálfsögðu pólitíkina í málinu. Þar koma fram áherslur þeirra sem sjá síðan um framkvæmdina. Þess vegna er auðvitað mikilvægt að iðnn. fari vel yfir hvað hefur breyst og reyni að færa þetta til betri vegar. Það bíður greinilega mikil vinna iðnn. vegna þess að eins og fram kom í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar hefur hann, a.m.k. af hálfu þingmanna Sjálfstfl., fullan fyrirvara í málinu. Herra forseti. Ég sagði að margt vekti athygli í þessu um margt ágæta plaggi. Ég ætla að byrja á því að horfa til 4. tölul. í tillögum um aðgerðir. Ég vitnaði örlítið í hann áðan en ég vil fá að lesa, með leyfi forseta, örlítið meira af þeim lið. Þar segir orðrétt: ,,Að gerð verði áætlun um að auka verkefni og fjölga störfum í opinberri þjónustu utan höfuðborgarsvæðisins, t.d. með því að efla þær stofnanir sem fyrir eru, í tengslum við endurskipulagningu opinberra stofnana, með fjarvinnslu, með flutningi verkefna frá opinberum aðilum til fyrirtækja, þegar nýjar opinberar stofnanir eru settar á fót og hugsanlega með flutningi stofnana.`` Herra forseti. Það er ýmislegt kunnuglegt í þessum texta. Það er að vísu ekki alveg orðrétt frá þeirri áætlun sem gilti fyrir árin næst á undan en í þeirri áætlun sagði í 6. tölul., með leyfi forseta: ,,Lögð verði áhersla á að opinberum störfum fjölgi eigi minna hlutfallslega á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu.`` --- Síðan kemur ýmislegt almennt orðalag um þetta. Hér hefur orðið gífurleg breyting á. Nú er ekki talað um að fjölga jafnt þessum störfum heldur skal nú gerð áætlun um hvernig að þessu skuli staðið. Það er rétt að minna á, herra forseti, í þessu sambandi að áherslurnar í þessu hafa stigminnkað. Í áætluninni sem gilti á undan þeirri sem gilti á undan þeirri sem nú mun taka við var talað um að fjölga þessum störfum meira en á höfuðborgarsvæðinu. Ekkert af þessu hefur náðst. Herra forseti. Ég vona að orð hæstv. ráðherra um að verkin verði látin tala séu líklegri til að skila einhverjum árangri í þessu sambandi.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að það hefði verið framleitt nóg af pappír og að við hefðum ekki látið verkin tala. Þetta heyrum við ár eftir ár og áratug eftir áratug í umræðum um byggðamál. Það er svo ósköp auðvelt að segja svona. Hv. þm. sagði líka að það væri ekki góð reynsla af fyrri áætlun en ég minni á að samt gekk ansi margt eftir af því sem þar var sett fram. Ég minni á stóraukin framlög til jöfnunar námskostnaðar, stóraukin framlög til jöfnunar húshitunarkostnaðar, fjarkennslu og stórátak í samgöngumálum. Talað var um fjölgun opinberra starfa og eitthvað um flutning stofnana. Að vísu hefði mátt gera meira af því en ég minni þó á að Byggðastofnun var flutt til Sauðárkróks þó það fengi ekki góðar undirtektir alls staðar. Þannig er það meira en að segja það að flytja stofnanir. Ýmislegt hefur verið gert og ýmislegt gengið eftir af því sem ætlunin var að gera. Þetta er ekki eins einfalt og það sýnist. Af hverju halda menn að vandamálið um allan heim sé hið sama og hér, að fólk sé að flytja af landsbyggðinni til höfuðborgarinnar? Vita menn hver þróunin er á Norðurlöndunum og í Evrópulöndum? Ég var í Bandaríkjunum í haust og þar sögðu menn mér að flutningur fólks úr hinum dreifðu byggðum til stórborganna væri meiri nú en nokkurn tíma fyrr. Menn höfðu af þessu miklar áhyggjur og kunnu ekki almennilega á því skýringar hvers vegna þróunin væri svona þar. En menn eru að glíma við þetta alls staðar, eiginlega um allan heim. Auðvitað spyrjum við okkur: Af hverju er fólk að flytja? Fyrir tveimur, þremur árum var gerð ítarleg könnun af Stefáni Ólafssyni prófessor, fyrir Byggðastofnun. Þar vó þyngst einhæfni atvinnulífsins, að meiri fjölbreytni vantaði í atvinnulífið. Það er auðvitað annað sem hefur breyst að ungt fólk fer til náms. Það vill koma heim aftur en þar eru kannski ekki störf fyrir það. Einnig hefur það breyst að nú er mjög algengt að bæði kynin fari til náms og þótt annar aðili hjónabands eigi kost á góðu starfi heima í sinni sveit þá er ekki víst að makinn eigi kost á því líka. Þess vegna snýr fólk ekki aftur til æskustöðvanna.

Herra forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Guðjóni Guðmundssyni að ýmislegt vannst í hinni fyrri áætlun. En ég stend við það að ekki hefur skort pappír og ekki hefur skort hugmyndir og það hefur heldur ekki skort fyrirmynd vegna þess að eins og hv. þm. benti á hafa menn verið að glíma við þennan vanda mjög víða. Árangur okkar hefur hins vegar alls ekki verið viðsættanlegur. Hv. þm. sagði að það hefði mátt gera meira á ýmsum sviðum. Ég tek undir það hjá hv. þm. Þess vegna segi ég að málið er akkúrat fjölbreytni í atvinnulífinu. Eins og hv. þm. benti á kom það m.a. fram í rannsókn Stefáns Ólafssonar og eins aukin tækifæri varðandi menntunina. Við þurfum þess vegna að einhenda okkur í að reyna að ná árangri á þessum sviðum. Þess vegna er eitt það versta við hina fyrri áætlun nákvæmlega það hversu hægt gekk að færa opinber störf, því miður, þó ýmislegt hafi verið fært á því tímabili. Við skulum ekki gleyma fjarvinnsluverkefnunum. Það mál er með ólíkindum í ljósi allra þeirra væntinga sem ýmsir, bæði hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn stjórnarliðsins, voru að vekja mjög víða um land. Það er líklega ein mesta sorgarsaga sem við höfum þurft að horfa upp á hversu lítið hefur gengið í þeim efnum vegna þess að þar voru vissulega tækifæri og þetta voru verkefni sem sannarlega skipti ekki máli hvar voru unnin. Meira að segja eru dæmi um það, því miður, að menn hafa verið að færa störf af þeirri gerðinni utan af landi til höfuðborgarsvæðisins, alveg þveröfugt við það sem að var stefnt.

Herra forseti. Ég tek undir þetta með fjarvinnsluverkefnin. Við þurfum að standa okkur betur við þau. Það hvarflar ekki að mér að reyna að halda öðru fram. Við eigum þar mikla möguleika og eigum að fylgja þeim möguleikum eftir. Það sem mér vannst ekki tími til að segja í mínu fyrra andsvari var um það sem hefur komið fram í umræðunni að fólk sé að flýja vegna tilfærslu kvóta og slíks. Ég er algjörlega ósammála því. Staðreyndin er að fólk fer alveg jafnt frá þeim byggðum sem hafa mikinn kvóta og hafa verið í gríðarlegri uppbyggingu í atvinnulífinu. Ég veit að hv. þm. þekkir það úr sinni heimabyggð þar sem glæsileg uppbygging er í atvinnulífinu, mikill kvóti og stór skip. Samt hefur fólkið verið að fara þaðan og samt verður að sækja erlent vinnuafl. Þetta er því ekki alveg einfalt. Ég minnist heimsóknar stjórnar Byggðastofnunar í Fjarðabyggð fyrir öfráum árum þar sem einn af forustumönnum sveitarfélaganna þar lýsti því að gríðarleg vinna væri t.d. á Eskifirði, gríðarleg vinna og miklar tekjur, en samt flytti fólkið upp á Egilsstaði í lægri tekjur vegna þess að það vildi jafnari vinnutíma og annan lífsmáta. Af því að hv. þm. nefndi mismuninn á tillögum þeirrar nefndar sem hæstv. ráðherra skipaði og byggðatillögunni sem hér er til umræðu þá er það alveg rétt að verulegur munur er þar á. Það er ekkert óeðlilegt við það. Hæstv. ráðherra skipaði einar fjórar nefndir til að gera tillögur til sín um þessi mál. En byggðaáætlunin er auðvitað á forræði ráðherrans og ekkert nema eðlilegt við það þó hæstv. ráðherra setji sínar áherslur þar inn. Ég er ekkert endilega sammála öllu því sem hefur verið breytt og hefði út af fyrir sig ekki samþykkt sumt af því í nefndinni. En það er bara ósköp eðlilegt að ráðherrann setji sínar áherslur á þetta. Þetta verður svo tekið til meðferðar í iðnn. Það kom skýrt 

Herra forseti. Hv. þm. staðfesti það sem áður hafði komið hér fram --- hann notar að vísu örlítið önnur orð en hæstv. iðnrh. --- um að tillögur verkefnisstjórnarinnar hafi breyst töluvert. Það er hárrétt hjá hv. þm. að hæstv. iðnrh. ber ábyrgð á þeim tillögum sem lagðar eru fyrir þingið. Það er hins vegar mjög athyglisvert sem kemur fram hjá hv. þm., þótt hann taki ekki eins sterkt til orða og hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, og gefur vísbendingar um að augljóst er að mikil vinna er fram undan í iðnn. við að ljúka þessari tillögu þannig að hún geti komið hingað til afgreiðslu. Ég vona svo sannarlega að sú meðferð verði til þess að bæta, að sjálfsögðu, það plagg sem hér liggur fyrir því það er mjög mikilvægt. Þetta er vandi sem er hárrétt hjá hv. þm. að er ekkert einfaldur. Ég tek undir með hv. þm. að því miður er umræðan um þessi mál oft á þeim nótunum að þetta sé mjög einfalt og að til sé t.d. einhver patentlausn varðandi kvóta hér eða kvóta þar. Það er hárrétt hjá hv. þm. að í minni heimabyggð hefur út af fyrir sig ekki skort kvóta sem slíkan. Hann hefur jafnvel aukist. Samt sem áður hefur fólki fækkað. Það er vegna þess að þessi mál eru einmitt ekki svo einföld að þau snúist bara um vinnumagnið. Miklu fleira spilar inn í m.a. fjölbreytileiki í atvinnulífinu. Þess vegna erum við hv. þm. Guðjón Guðmundsson sammála um að það beri t.d. að nýta alla möguleika sem eru til staðar í því að auka fjölbreytni í atvinnulífinu. Þess vegna erum við auðvitað báðir stuðningsmenn þess að reist verði álver í Fjarðabyggð því það mun að sjálfsögðu fjölga stoðum undir atvinnulífið þar, auka fjölbreytnina mjög mikið og skapa okkur ný sóknarfæri. Ég hefði að hluta til viljað sjá meiri áherslu lagða á það í þeirri áætlun sem hér er nú til umræðu að menn veltu því fyrir sér hvernig mætti koma til móts við þau sóknarfæri og hvernig hægt væri að stuðla að því að nýta þau sem allra best vegna þess að það er okkur afar mikilvægt að nýta það þannig að eftir t.d. tíu ár verðum við ekki í sömu sporum og nú.

Herra forseti. Til umfjöllunar er till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005 sem hæstv. iðnrh. Valgerður Sverrisdóttir hefur mælt fyrir. Beðið hefur verið eftir þessari áætlun um byggðamál með mikilli eftirvæntingu. Ég tel að margt gott megi finna í henni og um hana segja. Þó hefði ég sjálf viljað sjá ákveðnari tillögur og skýrari aðgerðaáætlanir í byggðamálum. Samt finnst mér hér vera margt jákvætt eins og ég sagði áðan. Eitt sem mér finnst t.d. óskýrt er á bls. 20 þar sem talað er um að kostnaður þeirra sem aka 20 km eða lengra til atvinnu verði frádráttarbær frá skatti. Ég vil bara nefna það hér og nú að æðimargir sem búa á landsbyggðinni keyra allt að 100 km til og frá vinnu á dag og kannski aka fæstir skemur en 20 km til vinnu frá heimilum sínum, alla vega þeir sem búa á hinum dreifðu svæðum. Með síðustu byggðaáætlun hefur ýmislegt áunnist og margt hefur vel verið gert í byggðamálum. Til að mynda hafa stórstígar framfarir orðið í vegamálum og húshitunarkostnaður á landsbyggðinni hefur verið lækkaður mjög víða og kostnaður vegna náms verið jafnaður, auk þess sem möguleikar til fjarnáms hafa stóraukist. Símkostnaður og kostnaður vegna gagnaflutninga hefur einnig verið jafnaður. Nokkuð hefur verið rætt um að lækka mætti skatt á landsbyggðinni til þess að mæta byggðavandanum. Í raun hefur slík leið verið farin með þeirri breytingu eða öllu heldur leiðréttingu sem gerð var á álagningu fasteignaskatts. Nú er fasteignamat eins og það er á höfuðborgarsvæðinu á hverjum tíma ekki lagt til grundvallar heldur ræður raunverulegt fasteignamat eins og það er metið á hverjum stað. Með þessari aðgerð lækkuðu fasteignaskattar á landsbyggðinni um 1,2 milljarða á einu ári. Þetta er sjálfsagt réttlætismál, en um leið e.t.v. ein öflugasta byggðaaðgerðin sem framkvæmd hefur verið. Herra forseti. Okkur sem búum úti á landi hefur orðið það undrunarefni að fleiri atvinnurekendur á höfuðborgarsvæðinu skuli ekki sjá þau sóknarfæri sem eru fólgin í því að flytja starfsemi út á land. Þar er víðast ódýrara húsnæði, þar er mjög stöðugur mannafli og að sjálfsögðu er það dýrmætasta sem hvert fyrirtæki hefur þeir starfsmenn sem þar vinna hverju sinni. Undan háum fasteignasköttum á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi er ekki hægt að kvarta núna. En segja má að flutningskostnaðurinn standi aðallega í þeim sem reka fyrirtæki úti á landi og á því finnst mér að eigi að taka, svo sannarlega. Nokkur fyrirtæki hafa flutt starfsemi sína út á land og gert það með góðum árangri. Nefna má að Kaupþing hefur útibú á Siglufirði. Þar eru 14 stöðugildi. Þá hafa Eimskip, Sjóvá og fleiri fyrirtæki verið að flytja störf í sambandi við skráningu og fleira á landsbyggðina með mjög góðum árangri. Sú búsetuþróun sem við ræðum í dag, þ.e. flutningur fólks úr dreifbýli til þéttbýlis, er afleiðing þróunar sem hófst á 19. öld. Slík byggðaröskun á sér stað um allan heim og er langt frá því að vera séríslenskt fyrirbrigði. Mjög miklar breytingar hafa orðið í sjávarútvegi og landbúnaði. Æ færri hendur þarf til verka. Miklar breytingar hafa orðið í sjávarútvegi þar sem tækninni hefur fleygt fram og í landbúnaði hefur orðið mikil samþjöppun og mjög mörg bú hafa hætt starfsemi sinni í eiginlegri merkingu. Búunum hefur fækkað en þau hafa stækkað. Það er mjög erfitt að ráðskast með búsetu fólks með stjórnvaldsaðgerðum. Auðvitað á fólk að búa þar sem það vill búa. En það er hins vegar skylda ríkisvaldsins að skapa umhverfi og fjölbreytni sem þarf til þess að fólk geti búið úti á landi. Það vantar er fjölbreytni í atvinnulífinu. Þar helst stendur hnífurinn í kúnni eins og maður segir. Það er ekki að menningarstarf vanti á landsbyggðinni. Víðast hvar úti á landi eru reknir tónlistarskólar með miklum myndarbrag og skólar á landsbyggðinni eru síst verri en skólar á þéttbýlli svæðum. Þegar við ræðum atvinnumál á landsbyggðinni hefur oft borið á góma að skortur á traustu og fjölbreyttu atvinnulífi sé veikasti hlekkurinn og það er svo sannarlega rétt. Ég vil nefna sem dæmi Hellu á Rangárvöllum í Rangárvallahreppi þar sem á síðasta ári voru tvö fyrirtæki í miklu uppnámi vegna þess að þeir sem áttu þau fyrirtæki ákváðu að flytja þau í burtu. Þarna voru hátt á annað hundrað störf í húfi. Þetta voru ekki ríkisfyrirtæki heldur fyrirtæki í einkaeign. Ríkisvaldið kom ekki að því heldur var orsökin viðskipti fyrirtækja á milli, t.d. Goða sem hefur valdið miklu tjóni víða um land. Bændur sitja uppi með mikið tap, allt frá nokkur hundruð þús. kr. upp í á níundu millj. kr. Bændasamtök Íslands eru að aðstoða kannski 700 bændur vegna þess áfalls sem bændur urðu fyrir vegna Goða. Ákveðið var líka að flytja fyrirtækið Reykjagarð á Hellu í burtu en heimamenn tóku til sinna ráða. Eins var með sláturhús Goða. Þar söfnuðu heimamenn liði. Þeir hafa stofnað nýtt hlutafélag og reka sláturhús með miklum myndarbrag. Þegar heilu fyrirtækin flytja og stór hluti íbúa í heilli sýslu sem starfar við þau, t.d. 120 manns úr 3 þúsund manna sýslu, þá er það nú ekki lítil aðgerð. Samgöngur skipta flesta meginmáli og það verðum við landsbyggðarþingmenn vör við þegar við erum á fundum úti á landi að samgöngumálin skipta allra mestu máli fyrir utan atvinnumálin. Það eru ekki síst varðandi ferðaþjónustu sem þau þurfa að vera í lagi bæði til sjós og lands.

Herra forseti. Ég get alveg tekið undir það sjónarmið sem kom fram í ræðu hjá hv. síðasta ræðumanni. Það skiptir verulegu máli þegar byggðir landsins verða fyrir því að tekin er ákvörðun um að breyta atvinnuháttum og færa til atvinnustarfsemi og á það við öflug atvinnufyrirtæki á hvaða sviði sem er. Ég vil hins vegar vekja athygli á því í sambandi við þau lög sem við samþykktum fyrir jól varðandi smábátana, að sýnt var fram á það í skýrslu hvaða áhrif það gæti haft á byggðir t.d. á Vestfjörðum. Í skýrslu frá Byggðastofnun var talið að það gæti numið 300 störfum við sjávarútveg á Vestfjörðum, fiskveiðar og fiskvinnslu. Þetta eru undirstöðugreinar sem kalla á mörg hliðarstörf vegna þjónustu og annarrar starfsemi. Það skiptir því rosalega miklu máli hvernig staðið er hér að stefnumótun. Þess vegna er auðvitað tekist harkalega á um það þegar ríkisstjórnin kemur fram með stefnumótun sem hefur þær afleiðingar að við erum að tapa mörg hundruð störfum í landshlutum sem standa mjög veikt atvinnulega séð og þurfa á undirstöðuatvinnu sinni að halda. Þetta vildi ég draga inn í umræðuna vegna þess að ég hef iðulega gert þetta að umræðuefni án þess beinlínis að menn í ríkisstjórnarflokkunum hafi áttað sig á því hve gífurleg áhrif slík stefnumótun hefur haft á landsbyggðina.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að það hefur mikil áhrif þegar verið er að ráðskast með líf og störf fólks og því skiptir miklu máli hvernig stefnumótun er og hvernig að henni á að vinna. Varðandi skýrslu Byggðastofnunar, þá hef ég komið fram með það að ég vil að gerð sé skoðun á því um allt land, ekki síst á Suðurlandi, hvaða áhrif svona aðgerðir hafa, því það eru ekki aðeins Vestfirðir sem verða fyrir röskun heldur líka önnur byggðarlög.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir minntist á flutning fjarvinnsluverkefna í ræðu sinni og nefndi það sem gert hefur verið á vegum Kaupþings á flutningi fjarvinnsluverkefna til Siglufjarðar þar sem eru 14 störf og hefur tekist ákaflega vel, sem sýnir það og sannar að þetta er hægt. En ég vildi spyrja hv. þm. út í það hvað henni fyndist um flutning fjarvinnslustarfa á vegum hins opinbera. Nú eru að berast hér inn í þingið svör við fyrirspurnum mínum vegna ársins 2001 og það er dapurleg niðurstaða frá ráðuneytum um að engin verkefni hafi verið flutt. Ég ætla aðeins að grípa niður í svar við fyrirspurn sem ég spurði vegna ársins 2000 um flutning fjarvinnsluverkefna og iðnrh. beitti sér fyrir að fá það svar. Dóms- og kirkjumrn.: Engin verkefni flutt. Félmrn.: Engin verkefni flutt. Fjmrn.: Ekki flutt nein fjarvinnsluverkefni. Forsrn.: Engin verkefni eða störf á vegum ráðuneytisins eða undirstofnana þess hafa verið flutt út á land á nýliðnu ári. Heilbr.- og trn. upplýsti að ekki hafi verið um skipulegan flutning að ræða. Iðn.- og viðskrn.: Ekkert. Landbrn. upplýsir að engin fjarvinnsluverkefni hafi verið flutt. Sama með menntmrn. Sama með samgrn. Sama með umhvrn. og sama með utanrrn. Hvert einasta ráðuneyti í stjórnsýslu Íslands lýsir því yfir í svari vegna ársins 2000 að ekkert einasta starf hafi verið flutt út á land á árinu 2000. Hvað finnst hv. 1. þm. Suðurl. um þennan árangur sem hér er verið að fjalla um í sambandi við fjarvinnsluverkefni? Ég spyr vegna þess að ég veit að hv. þm. hefur kynnt sér það sem ég nefndi hér áðan, flutning fjarvinnsluverkefna frá Kaupþingi til Siglufjarðar sem hefur tekist mjög vel. Þetta er verkefni sem virkar mjög vel og hefur tekist mjög vel, en ríkisvaldið skilar auðu.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Möller greindi frá svari sem hann hefur fengið frá ráðherrum um flutning á fjarvinnsluverkefnum. Ég verð að að segja það hér og nú að mér þykir það miður. Þetta er alls ekki nægilega góð frammistaða. Ég hefði viljað sjá að ráðuneytin hefðu verið þarna í forustu um að koma verkefnum út á land. En það má samt geta þess að Þjóðminjasafnið er með skráningu á Sarpi úti á landi, þannig að þetta er ekki alvont. En sá árangur sem Kaupþing hefur haft af sinni vinnslu úti á landi ætti að vera öðrum hvatning, því það er virkilega til fólk sem getur unnið vel á landsbyggðinni. Það má einnig nefna störf bankanna sem hafa verið að færast miðlæg inn á höfuðborgarsvæðið sem alveg er hægt að vinna á landsbyggðinni. Við verðum bara að halda áfram að reyna að hvetja fólk til að flytja slík störf út á land.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. hreinskilin svör og ég met það mikils þegar stjórnarþingmenn koma og tala svo afdráttarlaust eins og hér hefur verið gert. En við skulum hafa það líka í huga að þetta eru ekki mjög góð eftirmæli fyrir hæstv. ríkisstjórn í þessum málaflokki. Og eitt af því sem er í byggðaáætlun núna frá hæstv. iðnrh. er um flutning fjarvinnsluverkefna út á land. Iðnrh. sagði áðan við spurningum í stuttu andsvari mínu að hún mundi láta verkin tala í þessum efnum. Verkin tala í síðustu byggðaáætlun. Verkin tala í flutningi fjarvinnsluverkefna fyrir árið 2000 sem ég las upp áðan og hv. þm. Drífa Hjartardóttir segir að sér þyki það miður að ekki hafi tekist betur til og að ráðuneytin hafi ekki staðið sig. Fyrir þau hreinskilnu svör þakka ég og segi að það er þá strax í áttina þegar hv. stjórnarþingmenn eru ekki á einhverjum afneitunarbömmer um að allt sé í besta lagi að talað sé um þetta. Herra forseti. Það var nefnilega í október 1999 sem haldin var töluverð flugeldasýning. Þá var unnin skýrsla á vegum Iðntæknistofnunar, Byggðastofnunar og forsrn. um nýsköpun í gagna- og fjarvinnslu á landsbyggðinni og þá var nú skotið mörgum flugeldum upp á stjörnuhimininn að nú ætti allt að fara að skána. Nú væru þessi mál að fara á miklu betra skrið og komin voru verkefni til þess að flytja út á landsbyggðina í miklum mæli. Árangurinn er eins og ég las upp áðan, því miður ákaflega dapurlegur.

Herra forseti. Þó að ég hafi viðurkennt að fjarvinnsluverkefni hafi ekki verið flutt út á land í nægilega miklum mæli, þá vil ég ítreka að margt hefur gerst og verið gert vel í síðustu byggðaáætlun. Ég rakti það í ræðu minni áðan varðandi jöfnun á námskostnaði, húshitun og fjarkennslu sem er í miklum mæli. Síðast en ekki síst fasteignaskatturinn sem hefur verið lækkaður á landsbyggðinni um 1,2 milljarða og er kannski ein mesta og besta byggðaframkvæmdin sem við höfum gert og ég tel það ekkert lítið. En auðvitað vil ég veita aðhald og viðurkenna það sem miður hefur farið, en ég vil líka nefna það sem vel hefur verið gert. Ég tel að landsbyggðin eigi mjög mikil og mörg sóknarfæri og ég hef sem betur fer orðið vör við það að margt ungt fólk er að flytja aftur út á land núna vegna þess að þar er ódýrara húsnæði, það getur skapað sér atvinnu og þar eru góðir skólar eins og ég nefndi áðan, góðir tónlistarskólar og afar fjölbreytt og gott menningarlíf.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005 og mun hún koma til umfjöllunar í hv. iðnn. þar sem ég á sæti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um tillöguna, ég fagna því að hún skuli vera komin fram. Í henni eru ýmsar hugmyndir og skilgreiningar sem við getum sjálfsagt öll verið sammála um og ég vil nálgast þetta verkefni með opnum huga og á jákvæðan hátt. Ég held að við þurfum öll á því að halda að reyna að ná samstöðu um að takast á við þann gríðarlega vanda sem byggðaröskunin í landinu er. Eftir að hafa hlýtt á umræðurnar í dag verð ég að koma inn á það sem mér finnst vera grunnþættir í sambandi við byggðastefnuna í landinu, vegna þess að verkefni út á land, starfsemi á landsbyggðinni grundvallast náttúrlega á því að grunnþættir, grunnþjónustuþættir samfélagsins séu í lagi og fyrirtækjum og einstaklingum standi til boða að njóta grunnþjónustu sem er skapleg hvað varðar t.d. tækni og verð. En því miður held ég að stóri vandinn í sambandi við byggðaröskunina hér á landi, og þess vegna hefur hún verið svo miklu meiri en kannski aðrar þjóðir hafa horft upp á, er að á síðustu árum höfum við verið að færa atvinnulíf okkar og efnahagskerfi úr félagslega reknu kerfi yfir í hlutafélagavæðingu og síðan einkavæðingu og það sem verst er og mótdrægast landsbyggðinni er að þetta hefur verið gert á síðari árum hvað varðar grunnþjónustu. Þess vegna er tómt mál að tala um byggðastefnu, finnst mér, nema takast á um það hvaða form á að vera á þeim grunnþjónustuþáttum. Ég segi fyrir sjálfan mig að hvað varðar þau atvinnufyrirtæki og þá einstaklinga sem lifa og hrærast í kringum mig, þá hefur það náttúrlega verið stóráfall t.d. hvernig hefur verið staðið að samgöngumálum. Þá á ég ekki við vegagerð, þar hafa orðið gríðarlegar framfarir, en t.d. hvað varðar siglingar með ströndinni hefur þjónusta dregist saman þar og hún hefur stórhækkað í verði. Þetta hefur náttúrlega gríðarleg áhrif fyrir hinar dreifðu byggðir og er undirstöðuatriði til þess að geta lifað og hrærst, framleitt vöru og komið henni frá sér. Ég get nefnt annað atriði sem hefur verið gríðarlegt áfall fyrir svo dreifbýlt land eins og Ísland og það var að etja mönnum saman til samkeppni í fluginu, innanlandsfluginu, sem leiddi til þess að bæði félögin átu upp eigið fé og nú er afleiðingin sú sem við horfum upp á, flug aðeins inn á nokkra pósta á gífurlega háu verði. Þetta er grunnþjónusta sem skiptir landsbyggðina öllu og skiptir öllu hvað varðar stofnun fyrirtækja og það að fólk vilji lifa og hrærast á landsbyggðinni. Sjóflutningarnir og flugið hafa farið yfir í þennan einkavæðingarfasa á allra síðustu árum með ómældum afleiðingum. Vegakerfið er að stofni til í eign ríkisins og þar hefur verið gert átak sem ber að virða. Það er eins með fjarskiptamál. Eftir hlutafélagavæðingu Símans er þegar farið að bera á minni þjónustu. Þessi þjónusta verður að vera á boðstólum fyrir landsbyggðina, á öllum sviðum ef við eigum að geta byggt upp og látið þau samfélög sem við viljum hafa úti á landi þrífast. Sama gildir um þjónustu bankanna, Símans og Póstsins. Ég nefni líka Ríkisútvarpið á Akureyri. Hvað eru menn að tala um góðan vilja í tillögum þegar t.d. stöðugildum við útvarpið á Akureyri hefur fækkað úr ellefu niður í sex á allra síðustu árum? Þarna fylgir hugur ekki máli. Og það skrifast algjörlega á ríkisstjórnina sem hefur verið viljalaus að tala fyrir þeim framlögum sem hefði þurft til að efla byggð á þessu svæði. Og nú stöndum við frammi fyrir sams konar málum í rafmagns- eða orkumálum því að þar er talað um einkavæðingu. Það væri hins vegar vítamínsprauta fyrir landsbyggðina ef við gætum lækkað raforkuverð svo sem afskriftir Landsvirkjunar ganga fram, það fyrirtæki verður skuldlaust á 15 árum. Það er blóðtaka fyrir atvinnulíf á landsbyggðinni, eins og mjölframleiðsluna, að þurfa að kaupa orkuna á 5 kr. kwst. og upp í 8 kr. þegar verst lætur. Þannig eru staðreyndir málsins og þarna væri hægt að gera alveg gríðarlegt átak. Rarik þjónar hinum dreifðu byggðum með miklu hærra orkuverði en annars þekkist. Þá er ég að bera saman við Reykjavíkursvæðið. Í umræðunni hefur verið dreginn út sá ásetningur að efla Akureyri sem mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Auðvitað eru það að mínu mati skínandi góð áform en ég skil í raun og veru ekki af hverju þarf að setja slíkt inn í byggðaáætlun sérstaklega. Akureyri er nú einu sinni þannig sett í krafti stærðar sinnar að ríkisstjórninni væri í lófa lagið að tala máli hennar við fjárlagagerð. Akureyrarkaupstaður er með stór fyrirtæki eins og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og Háskólann á Akureyri. Báðar þessar stofnanir hafa ekki fengið sérstaklega mikil framlög á undanförnum árum. Háskólinn á Akureyri hefur verið með nýframkvæmdir upp á 100 millj. á ári og ég bendi á að á sama tíma og Háskólinn á Akureyri hefur verið byggður upp og hefur gagnast því samfélagi gríðarlega vel er búið að byggja upp einkaháskóla af svipaðri stærð á höfuðborgarsvæðinu án þess að nokkur tali um það, til hliðar við Háskóla Íslands. Á Akureyri eru verkefni sem má fara í hvenær sem er ef vilji ríkisstjórnarinnar stendur til þess. Dæmi um slíkt eru menningarhús á Akureyri, þjóðvegir í þéttbýli og blómlegt atvinnuþróunarfélag. Tilraunasveitarfélagið Akureyri hefur verið í vandræðum með samskipti við ríkið, ágreiningur er um kostnað og þess háttar svo tugum milljóna skiptir. Auðvitað á að fara í þessi mál sem eru tilbúin undir framkvæmdir. Og ég get nefnt bara sem dæmi að fyrir liggur skýrsla um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri þar sem fram kemur að hægt er að auka starfsemi bæklunardeildar sem mundi létta á höfuðborgarsjúkrahúsunum um 20 rúm á ári fyrir tiltölulega lítinn pening. Þetta er allt hægt að gera ef hugur ríkisstjórnarinnar stendur til þess og hún getur talað því máli með framlagi upp á örfá hundruð milljóna króna á ríkisfjárlögum. Þess vegna er maður svo hræddur um, virðulegi forseti, að sá góði ásetningur sem kemur fram í svona þáltill. frá hæstv. ríkisstjórn og hæstv. iðnrh. séu orðin tóm rétt fyrir kosningar vegna þess að hvað varðar Akureyri hafa sannarlega verið tilefni til að tala máli bæjarins. Þar eru öll tæki og tól fyrir hendi ef ríkisvaldið vill koma að þeim málum með myndarlegum hætti.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Árna Steinar Jóhannsson hvaða þjónusta hafi versnað hjá Símanum. Ég bið hann að gera grein fyrir því. Og hvað varðar Ríkisútvarpið hefur verið ákveðið að flytja Rás 2 norður á Akureyri og ég held að það muni efla landsbyggðarútvarp mikið og verða okkur öllum til góðs. En ég tók eftir því að hv. þm. minntist ekki á eitt stærsta byggðamálið sem hefur verið ákveðið að fara í og það er virkjun á Kárahnjúkasvæðinu og álver í Reyðarfirði sem munu efla störf á landsbyggðinni til mikilla muna.

Virðulegi forseti. Ég er ekki búinn að sjá að Rás 2 sé flutt til Akureyrar og væri nú gott að sjá í fyrsta áfanga á næstu vikum fjölga upp í þau stöðugildi sem voru á Akureyri áður en niðurskurðartímabilið hófst. Þannig standa málin. Við viljum efndir en ekki orð og það er það sem ég var að tala um í þessu sambandi. 
             Hvað varðar þessi verkefni sem ég nefndi liggja þau öll á borðinu. Ég vil spyrja hv. þm. hvað varðar byggðastefnu hvort henni þyki ekki sjálfsagt svona mál eins og ég nefndi varðandi Fjórðungssjúkrahúsið þar sem allar skýrslur og útreikningar eru til um hvað það mundi kosta að setja þar upp 20 rúma deild fyrir bæklunarþjónustu og létta þeirri byrði af heilbrigðiskerfinu á höfuðborgarsvæðinu. Svona geta menn gert hvað varðar verkefni eftir verkefni. Akureyri hefur þá sérstöðu eins og ég sagði vegna stærðar sinnar að ef menn hafa áhuga á að efla Eyjafjarðarsvæðið og Akureyri til mótvægis við Reykjavík er talað fyrir því máli við gerð fjárlaga.

Herra forseti. Ég veit ekki betur en verið sé að undirbúa komu Rásar 2 norður í land með endurbótum á öllum tæknibúnaði og flutningum í annað húsnæði. Hvað varðar Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er það skoðun mín að þá stofnun eigi að efla, svo sannarlega. Ég tel alveg nauðsynlegt að það sé hátæknisjúkrahús annars staðar en á þessu svæði hér ef neyðarástand skapast á öðrum stöðum. En ég vil líka sjá eflingu á sjúkrahúsi Suðurlands og eflingu á sjúkrahúsinu í Vestmannaeyjum. Ég tel að þessi sjúkrahús á landsbyggðinni eigi að einbeita sér að þeim aðgerðaverkefnum sem ekki þarf að gera í hátæknisjúkrahúsum. Þar er gott starfslið og má nýta það vel. Svo má ekki gleyma að það er líka sjúkrahús á Suðurnesjunum, svo öllu sé til haga haldið.

Ég vil spyrja hv. þm. Drífu Hjartardóttur ...

Ég er búin að svara þér.

já, benda hv. þm. Drífu Hjartardóttur á að hún hlýtur að hafa gert sér grein fyrir þeim breytingum sem hafa orðið varðandi þjónustu allra stofnana. Hvað varðar Símann sem hv. þm. spurði um áðan --- nú þarf ég t.d. að fá samband til Reykjavíkur vegna stofninnlagnar taugar á Akureyri en fyrir örfáum mánuðum gat ég fengið þjónustuna á Akureyri. Og þannig er þetta alls staðar. Mér skilst að ekki sé hægt að setja upp nýjustu tækni í Grímsey vegna þess að þar eru bara 100 manns. Svona eru málin hvert á fætur öðru. Og hv. þm. veit vel að verið er að skafa innan úr stofnunum eins og bönkunum og bjóða fólki vinnuna í Reykjavík. Allir vita hvernig þessi þróun fer fram og hv. þm. stjórnarinnar klifa á því sýknt og heilagt að þetta sé bara þróunin og yppta öxlum. Þetta er þeirra verk að langmestu leyti. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir hlýtur að átta sig á að mikið af því sem hefur verið að gerast í þjónustu á landsbyggðinni er bein afleiðing af stjórnarstefnu sem hún hefur samþykkt. Þannig standa þessi mál. Svona til gamans varðandi Landssímann: Fyrir örfáum mánuðum var það þannig að ef maður þurfti að fá uppgefið símanúmer í útlöndum eftir miðnætti, hafði nafn og heimilisfang, svaraði Landssíminn í Reykjavík. Þetta gildir að vísu um landið allt en núna er ekki hægt að fá þessa þjónustu nema maður tali dönsku vegna þess að það er svarað í Kaupmannahöfn frá klukkan tólf á kvöldin til sex á morgnana.

Það er líka hringt úti á landi fyrir ...

Herra forseti. Ég vildi aðeins fjalla um ræðu hv. þm. Árna Steinars Jóhannssonar 6. þm. Norðurl. e. sem skautaði hér í kringum þessa byggðaáætlun. Ég get tekið undir margt sem þar kom fram, t.d. um svikin loforð, sviknar efndir og að ekkert hefur verið gert. Mér finnst hins vegar skjóta svolítið skökku við þegar þingmenn Vinstri grænna ræða byggðamál á hinu háa Alþingi --- og áður hef ég rætt ýmsar tillögur Vinstri grænna sem ég er ekki sáttur við og tel að séu byggðamálum ekki til framdráttar. Eitt af þeim atriðum sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð berst gegn er áform um byggingu álvers á Reyðarfirði og virkjunar við Kárahnjúka sem ég verð að segja alveg eins og er og hef áður sagt að ég er mjög skotinn í og tel að ef arðsemisútreikningar verða í takt við það sem sagt hefur verið sé þetta hið besta mál og gott verk. En Vinstri hreyfingin -- grænt framboð berst sífellt gegn þessu. Þegar þetta verður komið til framkvæmda, álver og Kárahnjúkavirkjun, skapar verkið þúsund störf á Austurlandi. Þess vegna spyr ég: Hvernig í ósköpunum geta menn lagst gegn þessu í þeirri miklu vörn sem við erum í andspænis byggðamálum á Íslandi? Ég treysti mér ekki til að leggjast gegn því. Auðvitað mun þessi framkvæmd hafa einhver umhverfisspjöll í för með sér, það er vitað, en ef ekki verður farið í þessar framkvæmdir getur þessi framkvæmd, eða framkvæmdaleysi, haft byggðaleg umhverfisspjöll í för með sér þannig að fleiri flytji frá Austurlandi. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann Vinstri grænna: Hvernig í ósköpunum geta menn verið svo tvöfaldir að tala eins og hér hefur verið gert en verið svo á móti þessu sem líklega verður eina lofsverða framkvæmd þessarar ríkisstjórnar í byggðamálum?

Virðulegi forseti. Ég vil frábiðja mér þá framsetningu að vera kallaður tvöfaldur þó að ég hafi aðra pólitíska sýn og aðra skoðun á uppbyggingu á atvinnulífi í þessu landi. Mér finnst hv. þm. Kristján Möller ansi kokhraustur að fara að inna mig í andsvari á tveimur mínútum eftir stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í atvinnumálum. Og kokhraustari er hann vegna þess að hann er að inna Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð eftir svari þegar hann veit fullvel sjálfur að það er ekki eining í hans eigin flokki um þetta mál. Væri ekki heppilegra fyrir þingmanninn að fara inn í þingflokksherbergi síns flokks  Um stóriðju, stóriðjustefnu og uppbyggingu atvinnulífs á Austurlandi þarf ég meira en tveggja mínútna ræðu til að gefa hv. þm. Kristjáni L. Möller svar.

Örstutt um fjallagrösin?

Menn tala mikið um fjallagrös. Þau eru undirstaða iðnaðar upp á milljarða kr., t.d. í Norður-Skandinavíu, og það er ekki von að það sé vel komið fyrir okkur Íslendingum í uppbyggingu á fjölbreyttu atvinnulífi ef menn hlæja að möguleikum sem tiltölulega lítil og nett hráefnisauðlind getur gefið okkur. Ég hvet hv. þingmenn til að afla sér gagna. Lyfjaiðnaðurinn á Íslandi er í örri sókn og hann þarf hráefni, þar á meðal fjallagrös ... 

Herra forseti. Ég held að það hafi hvergi komið fram ef hluti af hálfs milljarðs hagnaði Delta í Hafnarfirði er eitthvað út af fjallagrösum eða hundasúrum. Það er þá eitthvað falið inni í því fyrirtæki sem ég held að fjárfestar og aðrir ættu að skoða. Herra forseti. Hv. þm. sagði bara stutt og laggott áðan að stóriðjustefna væri ekki á blaði Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Það er út af fyrir sig mjög skýr stefna. Ég treysti mér ekki til að loka algjörlega á stóriðjustefnu, það er bara ekki hægt í byggðamálum. Ef vörn á Miðausturlandi verður snúið í sókn með álveri við Reyðarfjörð --- ég hef stundum kallað það svæðisbundna byggðastefnu --- er það hið besta mál að mínu mati, alveg eins og það er hið besta mál hvernig vörn hefur verið snúið í sókn á Eyjafirði með tilkomu háskólans og fleiri stofnana sem þar eru. Það er svæðisbundin byggðastefna. Og ég teldi það líka af hinu góða ef menn skilgreindu Vestfirði með hætti svæðisbundinnar byggðastefnu með því að viðurkenna að þar verði best stuðlað að smábátaútgerð sem Vestfirðingar hafa tileinkað sér og eru snillingar í. Það er líka svæðisbundin byggðastefna. Og ég treysti mér engan veginn til þess að andmæla því og segja að stóriðjustefna sé ekki á dagskrá, að bygging álvers sé bara alls ekki á dagskrá og það sé allt af hinu slæma. Tökum dæmi af Norðuráli í Hvalfirði, og sjáum jafnframt uppbygginguna sem átti sér stað á höfuðborgarsvæðinu með tilkomu álversins í Straumsvík. Að ætla sér að loka algjörlega á þetta eins og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð gerir er nánast út í hött og gerir það að verkum að ekki er hægt að taka byggðastefnuumræðu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs alvarlega ásamt þeim tillögum sem hafa verið lagðar fram um milljarð hér og milljarð þar. Herra forseti. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka virðulegum forseta fyrir að leyfa hv. þm. Kristjáni L. Möller að flytja hér ræðu í andsvari. Það er stundum gripið fram í fyrir mönnum út af því. Ég vil árétta það enn og aftur að við höfum aðra stefnu í atvinnuuppbyggingarmálum. Og ef maður er á móti einhverjum tillögum sem aðrir koma með, hefur maður þá væntanlega ekki einhverjar aðrar tillögur fram að færa sem maður telur að séu betri og færir rök fyrir þeim? Ég veit að hv. þm. Kristján L. Möller getur ekki komið í ræðustól aftur. En ég vil segja þetta úr þessum ræðustóli núna: Gera menn sér ekki grein fyrir því t.d. hvernig staðan er í orkumálum á Íslandi? Landsvirkjun sem fyrirtæki verður skuldlaus á næstu 15 árum. Gera menn sér grein fyrir því hvaða tækifæri eru fólgin í því á breiðum grunni að vera með fyrirtæki sem verður skuldlaust á 15 árum? Hvaða afleiðingar hefur það fyrir atvinnustarfsemi sem er til staðar í landinu núna og atvinnustarfsemi sem menn áforma að setja upp í litlum mæli fyrst en síðan til að vaxa, ef við getum lækkað orkukostnaðinn um tugi prósenta á allra næstu árum? Það er svo sannarlega byggðastefna sem gagnast öllum á breiðum grunni. Ég nefndi hér dæmi úr mjöliðnaðinum. Halda menn að það hafi ekki gríðarleg áhrif ef þar er hægt að keyra niður orkuverð á allra næstu árum þar sem menn eru að kaupa orku í hinum dreifðu byggðum á Rarik-svæðinu fyrir 5 til 8 kr. kílóvattstundina? Menn skulu bara passa sig í svona málflutningi. Við höfum aðra sýn. Við höfum aðrar tillögur og við höfum ígrundaðar tillögur sem byggja ekki á uppbyggingu stóriðju af því tagi sem talað er um í þessum áformum.

Herra forseti. Ekki er að undra þótt byggðamál séu mikið rædd á þinginu og á Íslandi yfirleitt því á Íslandi hefur átt sér stað meiri byggðaröskun en í flestum öðrum löndum. Því er ástæða til þess að staldra við og átta sig á hvað við erum að fjalla um. Að mínum dómi þurfum við að átta okkur á tveimur meginástæðum byggðaþróunar. Þessar tvær meginástæður eru óeðlilegar. Mjög margt í byggðaþróun getur verið eðlilegt og ekkert er að því í nýju tæknivæddu þjóðfélagi sem hverfur frá landbúnaði á 100 árum eða svo þó að hér byggist upp borgir og byggðir. En tveir þættir eru mjög óeðlilegir í þessari þróun og við eigum að hyggja að þeim. Annar þeirra er sá að grunnatvinnuvegur landsbyggðarinnar og grunnatvinnuvegur útflutningsgreina Íslands, sjávarútvegurinn, hefur sjaldnast fengið að njóta gæða sinna. Það hefur komið fram í stöðugum viðskiptahalla við útlönd í gegnum áratugi. Við áttum við slík vandamál að stríða á árunum 1999 og 2000 og fram á 2001 vegna mjög rangrar peningastefnu og mjög rangra ráða sem Seðlabankinn fékk framgengt. Það var ekki fyrr en á síðasta ári, eða fyrir árið síðan, sem fallið var frá þeirri vondu stefnu og við tókum upp rétta og eðlilega gengisstefnu sem hefur orðið til mikillar blessunar núna síðustu tólf mánuðina eða svo. Sú gengisstefna sem nú er fylgt er einhver bjartasta von landsbyggðarinnar. Við skulum vona að menn falli ekki í þá gryfju einu sinni enn, sem áður hefur varðað þessa slóð efnahagsmála, að átta okkur ekki á því að það er leiðin niður á við, leiðin til glötunar, ef við getum ekki hamið eyðslu okkar og staðið rétt að því að halda jafnvægi í viðskiptum við útlönd. Til er þumalputtaregla um stöðu landsbyggðarinnar sem við getum alltaf notað: Ef jafnvægi er í viðskiptum við útlönd þá eru kjör og staða landsbyggðarinnar nokkuð þokkaleg. Að þessu leyti getum við verið bjartsýn gagnvart þessu atriði. Hitt atriðið sem veldur óeðlilegri þróun er hin mikla útþensla ríkisbáknsins, hin mikla og óeðlilega og óheilbrigða útþensla ríkisbáknsins sem hefur nærri því öll átt sér stað hér í þessu eina byggðarlagi, þessari ágætu Reykjavík. Þetta hefur verið hin aðalorsök þessarar þróunar. Með nýrri tækni fjarskiptatækni og nýjum samskiptum trúðu menn því fyrir nokkrum árum að upp væri runnin ný tíð, að nú þyrfti ekki endilega öll útþenslan og öll þessi aukning á störfum hins opinbera að eiga sér stað í Reykjavík, nú gætum við farið að dreifa stjórnsýslunni um landið og hinni ýmsu opinberu þjónustu sem við stöndum að þar. Menn voru bjartsýnir á þetta, mjög bjartsýnir á tímabili. En niðurstaðan hefur því miður verið sú, herra forseti, að nánast ekkert hefur gerst. Við skulum átta okkur á hver sé orsök þess. Ég efast ekkert um að hæstv. ríkisstjórn og allir þeir hæstv. ráðherrar sem þar sitja hafi ekkert endilega viljað að við næðum engum árangri. Við skulum átta okkur á því að stjórnsýslan í heild er á móti slíkri þróun og neytir allra krafta til að koma í veg fyrir hana vegna þess að í þeirra augum snýr þetta alveg öfugt við, þ.e. að hin nýja tækni hjálpar til við að koma allri stjórnsýslunni til Reykjavíkur, færa allt hingað. Þannig horfa þeir á þetta. Það eru tvær hliðar á hverju máli. Þannig þurfum við að átta okkur á því við hvað við erum að fást og hvernig við getum snúið okkur í því. Á undanförnum árum hafa menn talið sér rétt og skylt að reyna að taka saman í þáltill. þessi byggðamál til að reyna að skýra fyrir okkur við hvað sé að fást og sannarlega ætla ég ekki að gera lítið úr því. Ég ætla að fullyrða að t.d. sú nefnd sem forsrh. skipaði fyrir nokkrum árum og sú byggðaáætlun sem kom út úr því hefur verið okkur á þinginu mjög til gagns vegna þess að þar var hönd á festandi. Hún hefur verið mjög til gagns, sérstaklega fyrir fjárln. á undanförnum árum, til þess að koma fram fjárveitingu til landsbyggðarinnar. Herra forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson sagði hér áðan, að þessu máli ætlum við að tala í gegnum fjárlögin. Þetta er alveg hárrétt hjá honum. En til þess að við getum talað þessu máli gegnum fjárlögin þá verður eitthvað í slíkri þáltill. að vera naglfast, eitthvað sem menn geta bundið við og notað til þess að þrýsta fram þeim fjármunum sem þörf er á. En því miður höfum við það ekki, herra forseti, í þessari ályktun og ég ætla að vona að hv. iðnn. geri hér gagngera breytingu á þegar hún fær þessa þáltill. til umfjöllunar. Það er alveg lífsnauðsynlegt fyrir þingið, ef menn meina eitthvað með öllu því tali sem hér kemur fram um byggðir og þá miklu þörf að byggja Ísland eins og frekast er kostur, að við naglfestum þetta, að við naglfestum það hvar við ætlum að koma opinberum störfum fyrir í framtíðinni. Ég gerist ekki svo djarfur að halda að það þýði neitt að tala um að flytja opinber fyrirtæki úr Reykjavík út á land. Það hefur ekkert gengið og ég ætla ekki að standa fyrir því. En ég ætla bara að benda mönnum á það og biðja þá að fara yfir það hver aukningin hefur verið. Hún er stöðug. Útþensla ríkisins er stöðug. Þrátt fyrir að ýmsir góðir menn hafi reynt að benda á að rétt sé að berjast gegn því, eins og t.d. sá sem hér stendur, þá hefur lítið miðað. Við erum endalaust að glíma við útþenslu ríkisins á öllum sviðum. Ef við meinum eitthvað með þessu þá getum við sett á prent hvað eigi að fara út á land. Ætlum við að setja helminginn þangað? Ætlum við að setja 40% þangað eða 60%? Við getum valið það. Þá höfum við markmið til að fara eftir. Til eru mörg dæmi um hvernig þetta hefur gengið. Af því að Eyjafjörður á að vera hér á dagskrá og menn hafa bent á hann þá get ég rifjað það upp að 1991, fyrir tíu árum síðan, datt sumum mönnum í hug að ný stofnun sem heitir Fiskistofa yrði nú ágætlega sett í Eyjafirði. Það var kveðið niður vegna þess að hún átti að vera svo lítil að það munaði ekkert um hana. Hún kostar núna 600 millj. á fjárlögum svo ég taki bara dæmi um þetta. En við getum breytt þessu. Er tíma mínum lokið, herra forseti?

Þannig vill til að hv. þm. á 15 sekúndur enn þá eftir.

Já. Þá verð ég að tilkynna herra forseta að ég ætla að reyna að fá orðið aftur og fjalla þá aðeins um þá þáltill. sem er á dagskrá.

Engu að síður hefur ræða þingmannsins vakið athygli hér í salnum því fleiri þingmenn hafa beðið um að veita andsvör við ræðu hv. þm. en að komast.

Hæstv. forseti. Ég vil bregðast við einu atriði úr ræðu hv. þm. þar sem hann talar um að ekkert sé hönd á festandi í þessari þáltill. um byggðamál. Ég vil halda því fram að auðveldara verði að koma þessari tillögu til framkvæmda en áður hefur verið um tillögur sem lagðar hafa verið fram þess eðlis að hafa áhrif á byggð í landinu vegna þess að nú er eitthvert ráðuneyti eða einhver stofnun gerð ábyrg fyrir verkefnunum, þessum 22 sem lögð eru til. Og eins er það að verkefnisstjórn verður skipuð fulltrúum ráðuneytanna --- væntanlega verða það ráðuneytisstjórarnir --- sem mynda samstarfshóp um að þetta verði gert. Að þessu leyti til tel ég að við eigum að hafa betri verkfæri til þess að koma tillögunni til framkvæmda.

Herra forseti. Ég vitnaði til ummæla hv. þm. Árna Steinars sem sagði, að þá er því máli talað á fjárlögum ... 
            

Ég vil minna hv. þm. á að við nefnum þingmenn fullu nafni hér í þingsölum.

Árni Steinar Jóhannsson. Ég biðst afsökunar á þessu. Ég skal reyna að gera þetta ekki aftur, herra forseti. Ég á bara við reynslu mína úr vinnunni í fjárlögum. Við höfum náð fram ýmsum þáttum þar og við 2. umr. fjárlaga, eins og t.d. jöfnun raforkukostnaðar, jöfnun á námskostnaði og ýmsu öðru með beinni tilvitnun í þáltill. Við náðum því sérstaklega fram að koma upp háskólanáminu fyrir austan og á Vestfjörðum með beinni tilvitnun í hana. Þar stóð að það skyldi gert. Ég sakna þessa og það er þetta sem ég held að þurfi að vera ef við eigum að geta talað því máli á fjárlögum sem við viljum tala.

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að gera lítið úr störfum fjárln. og vil nota þetta tækifæri og þakka fyrir margar góðar tillögur sem þaðan hafa komið um byggðamál. En ég hlýt að minna hv. þm. á að hversu svo sem fjárln. er mikilvæg þá vinnur hún nokkuð sem heitir fjárlagafrv. Og með því að hafa það fyrirkomulag sem ég gat um í fyrra andsvari minni þá munu þær tillögur sem birtast í þessari þáltill. birtast í fjárlagafrv. Hv. þm. þarf því ekki annað en taka afstöðu til þess sem þar verður lagt til og mun það koma frá hverju ráðuneyti fyrir sig að sjálfsögðu.

Herra forseti. Á umliðnum árum hef ég tekið afstöðu til þess sem staðið hefur í fjárlagafrv. með því að beita mér fyrir fjölmörgum brtt. við 2. umr. fjárlaga þar sem mér hefur þótt mjög á skorta að menn gættu hagsmuna landsbyggðarinnar. Ég á vonandi eftir að gera það áfram. En það sem ég var að meina og allir hljóta að skilja, herra forseti, er að útþensla ríkisins, hin mikla og stöðuga útþensla ríkisins, fjölgun í opinberum störfum --- við munum ekki að mínu mati takast á við hana og koma þeim störfum út á land, þar sem þau geta svo sannarlega verið og eru velkomin í mjög góðum fyrirtækjum, nema við setjum okkur skýr markmið og setjum þau niður í þá þáltill. um byggðamál sem við ætlum nú að standa að.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni afar hreinskiptna og heiðarlega ræðu í alla staði eins og hans er venja til og vil spyrja hann í beinu framhaldi af þönkum hans hér, sérstaklega í garð ráðherra ríkisstjórnarinnar. Hann lét í veðri vaka, sem satt er að verulegu leyti, að nefnd sem hann gegnir varaformennsku fyrir, fjárlaganefnd, hefur oftar en einu sinni þurft að laga mjög stefnumörkun, tillöguflutning ráðherra ríkisstjórnarinnar. Ég spyr: Hvernig hefur hann langlundargeð til að styðja þessa sömu ráðherra ár eftir ár, svo ég tali ekki um ríkisstjórnina í heild sinni? Ég vil enn fremur spyrja hv. þm., af því það kom ekki fram í þessari eldmessu hans, hvort hann styðji það mál sem við ræðum um hér, hvort hann hafi haft á því fyrirvara eins og kollegi hans Vestfirðingurinn Einar K. Guðfinnsson, varaformaður þingflokks Sjálfstfl. og hvort svo kunni að vera þegar upp er staðið að enn fleiri sjálfstæðismenn standi ekki að stuðningi við þetta stóra mál sem flutt er fram af Framsfl. og hæstv. ráðherra.

Herra forseti. Eins og flestir hafa tekið eftir átta ég mig ekki á klukkuganginum hérna þannig að ég var nú ekki kominn að því að ræða þessa góðu þáltill. En ég get alveg upplýst hv. þm. um að ég hafði mjög mikla fyrirvara í þingflokki Sjálfstfl. við þessa þáltill., það er ekkert leyndarmál. Ég hef hins vegar stutt þessa ríkisstjórn af miklu afli og lagt mig allan fram, enda höfum við verið á gæfubraut í flestum tillfellum. Þó hef ég gagnrýnt hana mjög harkalega þegar ég hef talið að hún væri að gera rangt. Ég gagnrýndi mjög peningamálastefnuna í mörg ár og hélt hér margar ræður um það. Ég sé ástæðu til að fagna því nú að núna sé stóra byggðamálið þó komið í höfn, sem er fyrir rétta og frjálsa gengisskráningu, sem er þá grundvöllurinn undir öllu hinu sem við ætlum að byggja, því við munum aldrei efla þessa landsbyggð nema góð afkoma sé í rekstri atvinnufyrirtækjanna.

Herra forseti. Mér telst til að þrír hv. þm. Sjálfstfl. hafi rætt þá tillögu sem fyrir liggur. Tveir þeirra hafa lýst því yfir að þeir styðji þetta mál ekki að óbreyttu. Ég spyr: Er það hlutfallið í þingflokki Sjálfstfl.? Er ekki þingmeirihluti að baki þessu stóra máli? Spyr sá sem ekki veit. Í annan stað vildi ég vekja athygli hv. þm. á því --- hann er jafn hreinskiptinn og fyrr --- að hann segist hafa stutt þessa ríkisstjórn af heilum hug og geri það áfram, enda þótt hann sé á móti ríkisstjórninni í sjávarútvegsmálum, enda þótt hann sé á móti stefnu ríkisstjórnarinnar í peningamálum og efnahagsmálum, 

Herra forseti. Nú eru menn farnir að nota þessa eina mínútu til stórra spurninga. En ég skal svara mjög skýrt. Þessi ríkisstjórn, svo og forverar hennar tveir, hafa verið að stíga mikil gæfuspor í efnahagslífi Íslendinga. Ég gagnrýndi hér í þrjú ár peningamálastefnu Seðlabankans, hvað hann væri að gera og gerði það af fullri einurð. Ég fagna því hins vegar í dag að fyrir ári var horfið frá þeirra vondu ráðum og nú fylgjum við réttri og heiðarlegri stefnu í efnahagsmálum. Ég þarf ekki að skipta um flokk til að gagnrýna það sem er gert rangt. Nei, ég þarf þess ekki. Við munum ræða hér innan tíðar sjávarútvegsmálin. Ég þarf heldur meira en þær 16 sekúndur sem eftir eru, þar mun koma fram hvað í stefnu flokksins og ríkisstjórnarinnar er gagnrýnisvert af minni hálfu og hvað sé rétt. Það er enginn vandi að fara yfir það. En ég er alveg viss um að þá færi ég nú úr öskunni í eldinn ef ég ætlaði að fara að fylgja einhverju af því sem stjórnarandstaðan hefur haldið fram í sjávarútvegsmálum.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talaði mjög skýrt. Hann sagði að í þáltill. ríkisstjórnarinnar væri ekki að finna neitt naglfast. Þar talaði hv. þm. skýrt. En meginkjarninn í málflutningi hans var sá að vandi landsbyggðarinnar stafaði af útþenslu ríkisbáknsins, eins og hann orðaði það. Nú vil ég óska eftir því að hv. þm. tjái sig ögn skýrar. Til hvers er hann að vísa? Er hann að taka undir með flokksbróður sínum, hv. þm. Pétri H. Blöndal, sem segir að mögulegt sé að fækka í heilbrigðisþjónustunni, sjúkraliðum, læknum og hjúkrunarfræðingum, um helming? Er hann að vísa til útþenslu í heilbrigðiskerfinu, á sjúkrahúsum og í heilsugæslunni? Er hann að vísa til útþenslu í utanríkisþjónustunni? Er hann að gagnrýna NATO-fundinn sem hér verður haldinn í vor og mun kosta þjóðina og skattborgarann mörg hundruð milljónir króna? Hvað er hv. þm. að gagnrýna? Hann á sæti í fjárln. Hann verður að tala skýrar þegar hann er með þetta sverar fullyrðingar hér uppi.

Herra forseti. Árlega þegar við förum yfir fjárlögin hef ég farið yfir þessa útþenslu og fjölgun ríkisstarfsmanna. Þessi fjölgun, þessi útþensla, er staðreynd. Hún er bara staðreynd sem liggur á borðinu. Ég get sýnt honum mjög mikla og ítarlega skýrslu eftir Harald L. Haraldsson hagfræðing sem sýnir nákvæmlega hvar þessi störf eru niður komin. Þau eru öll í Reykjavík. Ég sagði líka áðan, herra forseti, að þrátt fyrir viðleitni sumra þingmanna til að reyna að stöðva þá þróun hefur það ekki tekist og hún væri staðreynd. Og ef svo héldi fram sem horfði, þá mundi ríkisbáknið halda áfram að þenjast út og því væri mjög nauðsynlegt að kortleggja hvort það þyrfti endilega að vera í Reykjavík, hvort við gætum ekki ---- ég veit við getum það --- komið stórum hluta þeirrar útþenslu, sem er kannski ekki hægt að koma í veg fyrir, fyrir á landsbyggðinni. Ég vona að hv. þm. hafi tekið eftir því um hvað ég var að tala. Ég var ekki að ræða um hitt, um fjárlögin. Ég skal ræða þau við hann undir öðrum kringumstæðum enda þarf ég meira tóm til þess en þessa einu mínútu.

Herra forseti. Nú er svo að skilja á svari hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að hann sé ekki að gagnrýna útþenslu ríkisbáknsins, heldur hvar þessi útþensla eigi sér stað. Þá vil ég spyrja hann nánar: Hvernig getur hann stutt ríkisstjórn sem hefur verið að veikja þjónustustarfsemi á vegum hins opinbera, ekki síst á landsbyggðinni, með einkavæðingarstefnu sinni og öðrum hætti, en hefur á hinn bóginn einblínt á þá lausn eina að flytja stjórnsýslu, stjórnsýslustöðvar út á landsbyggðina á sama tíma og hún er að veikja aðra starfsemi? Þetta birtist okkur mjög skýrt t.d. í útvarpsrekstrinum. Þar stendur til að færa stjórnsýslu til Akureyrar á sama tíma og menn hafa verið að veikja grundvöll Ríkisútvarpsins til að sinna landsbyggðinni í þeirri starfsemi sem þar fer fram. Eins ítreka ég það að sú stefna sem ríkisstjórnin hefur fylgt á sviði einkavæðingarmála hefur grafið undan landsbyggðinni. Ég sakna þess að hv. þm. beini sjónum sínum að þessum atriðum.

Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að ég bý úti á landi, hef alltaf búið og ætla alltaf að búa þar þannig að ég veit nú betur um það en hv. þm. Ögmundur Jónasson hvert þjónustustigið er. Opinbert þjónustustig hefur ekkert lækkað á landsbyggðinni. Það er bara vitleysa. Það er bara tilbúningur, pólitískur tilbúningur.  Hins vegar hefur stjórnsýsla verið að aukast á Íslandi. Ég hef gagnrýnt það í hverri einastu fjárlagaræðu aftur og aftur og aftur á bak og áfram. Það er ekki stund né staður að fara í gegnum það hér og nú. Ég hef heldur ekki verið að nota tímann til þess. En ég lít þannig á að tæknilega séð getum við rekið mjög mikið af þeirri stjórnsýslu einmitt úti á landi, hingað og þangað úti á landi, fyrir austan, norðan og vestan og það eigum við að gera. Það eigum við að sýna í þessari þáltill. ef við meinum það sem við erum að tala um.

Virðulegi forseti. Hér flutti ræðu hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sem er nú ekkert smápeð, varaformaður fjárln. Hann er fulltrúi Alþingis í ríkisfjárlaganefnd og talsmaður Sjálfstfl. í ríkisfjármálum. Því liggur beinast við að spyrja hv. þm.: Hvers vegna geta menn ekki haft neina stjórn á hlutum þar sem hugur þeirra stefnir til hvað varðar rekstur ríkisins? Hvers vegna hafa menn enga stjórn á þessu? Í hverjum mánuði samþykkjum við lög sem skapa störf, núna síðast í sjútvn. störf til Fiskistofu. Ef hugur manna stendur til þess að hluti af slíkum nýjum störfum geti orðið til úti á landi, t.d. í eftirlitsiðnaði, hvers vegna ráða menn ekki við þetta? Þarf að skipta um ríkisstjórn?  
            

Herra forseti. Ef við lítum yfir síðustu fimmtíu ár, þá ætla ég að ekki hafi orðið miklar sveiflur í þessu. Þetta hefur verið stöðugt niður á við fyrir landsbyggðina. Það hefur verið stöðug uppbygging í Reykjavík. Litlu hefur skipt hvaða ríkisstjórn í sjálfu sér hefur setið. Ég ætla að það liggi alveg fyrir að stjórnsýslan í landinu vill vera hér og hvergi annars staðar og hún hefur mikil völd. Það er ekkert einsdæmi að svo hátti til á Íslandi. Þessi tilhneiging er alls staðar í allri Vestur-Evrópu, alls staðar sem við þekkjum til. Ég er að segja að þau vinnubrögð sem við höfum notað hafi ekki dugað. Því eigum við að nota ný vinnubrögð, því eigum við að setja markmið okkar niður í þáltill. um hvaða þróun við viljum hafa og fylgja því þannig eftir. Ef við setjum það niður í þáltill. höfum við eitthvað naglfast, eitthvað til að starfa eftir, eitthvað til að standa á og knýja í gegn.

Virðulegi forseti. Ég veiti andsvar öðru sinni hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni. Ég vil spyrja hann um atvinnuuppbyggingu úti á landi. Það hafa verið settar í það nokkur hundruð milljónir á ári í gegnum Byggðastofnun. Þá vil ég spyrja hv. þm. sem er lykilmaður í ríkisfjárlögum: Hvernig hefur staðið á því og hvernig hefur það getað gerst að ríkisfyrirtæki hafa óbeint í skjóli hæstv. ríkisstjórnar fjárfest í nýsköpun í atvinnulífinu á höfuðborgarsvæði svo hundruðum milljóna skiptir án þess að nokkur hafi talað um það? Má þar nefna t.d. eins og Póst og síma sem líklega er búinn að koma að stofnun 12--15 fyrirtækja? Atvinnuuppbyggingin með atbeina þess opinbera úti á landi, ef farið yrði yfir sviðið, er því smámál. Hvernig í ósköpunum stendur á því þegar menn hafa þessa heildarmynd og hafa ríkisstjórnina á bak við sig, að ekki er tekið heildstætt á þessum málum?

Herra forseti. Ég skal reyna að svara þessu. Ég held að aðalástæðan sé sú að í viðhorfi stjórnsýslunnar, í viðhorfinu eins og hefur verið mörg ár og marga áratugi, þá sé Reykjavík nafli Íslands og allt sem gert er fyrir utan Reykjavík sé þá einhver ölmusa og einhver hjálp. En þessi hugsunarháttur er stórhættulegur vegna þess að mjög margt, eiginlega allt sem við getum gert til þess að styrkja byggðir landsins, getur átt sér fullkomlega eðlilegar og heilbrigðar efnahagslegar forsendur þó það sé ekki í Reykjavík. Við þetta eigum við að stríða og þess vegna þurfum við svo mjög mikið að vanda okkur og átta okkur á því að öll okkar viðleitni fram til þessa hefur ekki borið árangur. Við höfum farið aftur á bak en ekki áfram. Þess vegna þurfum við ný og skarpari vinnubrögð til að reyna að ná árangri.

Hæstv. forseti. Umræðan um byggðamál er auðvitað nauðsynleg. Í gegnum tíðina hefur hins vegar verið rætt um þáltill. af þessu tagi og menn hafa oft orðið sammála um slíkar ályktanir. Þeim hefur verið fylgt eftir með ýmsum hætti en árangurinn hefur ekki orðið sá sem menn hafa vonast eftir. Það sem ég ætla aðallega að ræða er sá vilji sem fram kemur í þessari ályktun, að sveitarfélögin í landinu verði stækkuð. Ég verð að segja að ég fagna því að viljinn til þess skuli koma fram í ályktuninni en mér finnst að hann hefði þurft að koma skýrar fram. Hvaða framgang vilja menn og hvaða markmiðum ætla menn sér að ná með stækkun sveitarfélaganna? Einnig hefði verið áhugavert að vita hvort hæstv. félmrh. er sammála því sem stendur í þessari ályktun. Þar er talað um að ríkisstjórnin vinni í samráði við forustu sveitarfélaganna í landinu að stækkun sveitarfélaganna og það verði gert með lagasetningu. Hæstv. félmrh. hefur ítrekað sagt að hann sé ekki tilbúinn að skrifa upp á slíkar aðferðir. En það kynni að hafa orðið stefnubreyting hjá honum. Ég bið hæstv. iðnrh. því að upplýsa það, eða staðfesta öllu heldur. Varla er þetta sett á prent öðruvísi en að í ríkisstjórninni sé samþykki fyrir því að fara þessa leið. Ég hefði hins vegar viljað sjá að í þessari ályktun kæmi fram hvernig menn ætla að standa að þessu. Þá hefði þurft að liggja fyrir hvernig unnið yrði að málinu, hvaða markmið menn settu sér með stærð sveitarfélaganna eða stefnumörkun um með hvaða hætti slíkt yrði fundið út. Ég er á þeirri skoðun að þetta sé eitt af stærstu atriðunum í sambandi við að styrkja byggð í landinu, að gera sveitarfélögin nægilega öflug og sterk til að þau geti séð fyrir þeirri þjónustu sem þarf til að þau geti tekið á þegar á þarf að halda í atvinnumálum. Þau þurfa að geta staðið undir þeim kröfum og standa við hana gagnvart stjórnvöldum, að öll þjónusta sé til staðar í þessum sveitarfélögum, að þar sé ákveðið menntunarstig og þjónustan í heilbrigðismálum sé samkeppnisfær við allt landið. Þetta vantar. Ég er sannfærður um að ekkert byggðarlag í þessu landi mun standast til lengdar öðruvísi en að hægt sé að bjóða upp á lágmarksþjónustu af þessu tagi. Það er kannski ekki rétt að kalla það lágmarksþjónustu heldur þarf að vera um að ræða sambærilegt umhverfi þannig að fólk vilji búa í viðkomandi sveitarfélagi, vilji ala þar upp börn sín, hafa möguleika á að koma þeim í framhaldsskóla. Á slíku svæði þarf að vera menningarlegt samfélag, skólamálin í lagi og öflugt atvinnusvæði. Þetta gerist ekki í þessum litlu sveitarfélögum um allt landið. Því miður er það ekki þannig. Ég hefði viljað sjá eitthvað sem hönd væri á festandi. Mér finnst of hægt farið vegna þess að hér er ekkert sett fram um hvenær tillögur eigi að koma fram um þessa hluti. Mér finnst líka að ekki sé mikið að marka hluti sem eru settir fram með þessum hætti. Það er talað um að gera þetta á næstu árum. Þrátt fyrir allt er sagt að það eigi að hækka íbúatölu sveitarfélaganna með lagasetningu. Það er framför. Fyrir liggur tillaga, sem kom til umræðu á síðasta þingi og bíður umræðu núna, um stækkun sveitarfélaganna. Ekki voru menn tilbúnir til að ganga það skref í fyrra. Kannski eru menn tilbúnir að gera það núna. Ég held að það væri a.m.k. ástæða til að menn skoðuðu það vandlega. Í þeirri tillögu er gert ráð fyrir að menn fái þriggja ára aðlögunartíma við að koma sveitarfélögunum upp í og yfir þúsund manns. Þar er ekki stigið lengra skref en svo. Það gæti hins vegar orðið til að ýta einhverjum hlutum af stað. Ég held að því miður sé ekki ástæða til að fyllast óskaplegri bjartsýni í sambandi við umræðuna um þetta mál. Hins vegar er engin ástæða til að kvarta yfir því sem gott er sagt, sem er ýmislegt. Mig langar til að koma að einu sem mér finnst ástæða til að vekja athygli á. Ég gerði það fyrir nokkrum dögum við umræður sem hér fóru fram en fékk ekki andsvör frá hæstv. iðnrh. Mér finnst svolítið ankannalegt að lesa það sem stendur hér á bls. 3 þar sem talað er um fjölbreytt atvinnulíf. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Þá er nauðsynlegt að stefna stjórnvalda í atvinnugreinum sem eru þýðingarmiklar á landsbyggðinni, svo sem landbúnaði og sjávarútvegi, dragi ekki úr nýliðun, frumkvæði og fjárfestingum í fámennum byggðarlögum þar sem fárra annarra atvinnukosta er völ.`` Hvað segir þetta? Ég held að ekki sé hægt að misskilja þetta. Þetta hlýtur að þýða að stefna stjórnvalda megi ekki koma í veg fyrir nýliðun í sjávarútvegi. Hins vegar er dálítið skrýtið að fletta upp á bls. 8 í sama plaggi þar sem stendur undir liðnum b. Sjávarútvegur: ,,Huga þarf að stöðu nokkurra fámennra byggðarlaga sem eru háð útgerð smábáta og viðkvæm eru fyrir áhrifum af flutningi aflamarks milli byggðarlaga. Við endurskoðun á stjórnkerfi fiskveiða er mikilvægt að tryggja þessum byggðarlögum áfram aðgang að aflamarki sem hefur verið til ráðstöfunar fyrir staðbundna útgerð og fiskvinnslu. Slíkt aflamark á að vera tímabundið, óframseljanlegt og endurnýjun þess þarf að tengjast frammistöðu.`` Mér finnst að hæstv. iðnrh. þurfi að útskýra hvað átt er við. Á einum stað er talað um að tryggja þurfi nýliðun í atvinnuvegum á þessum stöðum til að tryggja framgang atvinnulífsins þar en á öðrum stað er talað um að aflamark eigi að vera til ráðstöfunar til að hjálpa áfram starfsemi sem rekin hefur verið á þessum stöðum. Þetta rekst hvort á annars horn.

Herra forseti. Hér er til umræðu till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005. Í þessari þáltill., sem er eins konar viljayfirlýsing af hálfu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum, eru margar góðar hugmyndir og margt gott lagt til. Þar er líka margt sem maður hefði viljað sjá öðruvísi og áherslur í aðra veru en þær sem maður hefur sjálfur. Ég vil gera nokkur atriði að umtalsefni. Það skiptir afar miklu máli fyrir byggð og búsetu í landinu að hvarvetna ríki jöfnuður, jafnræði í aðgengi að þjónustu og ekki skipti þar máli hvar menn búa. Það verður að reyna að hafa það þannig að allir geti átt jafnan aðgang að þjónustu samfélagsins. Eitt af því mikilvægasta eru menntunarmálin. Það er ánægjulegt að í þessari till. til þál. er einmitt tekið upp mál sem ég og fleiri þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum flutt á undanförnum þremur þingum, um að stefna beri að því að nemendur, ungt fólk, geti sótt nám daglega heiman að frá sér a.m.k. til 18 ára aldurs. Það ætti að vera hin fasta stefnumörkun. Annað ætti að heyra til undantekninga sem yrði þá að taka sértækt á. Það er ánægjulegt að þessi yfirlýsing, sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum einmitt haft til grundvallar í stefnumálum okkar, skuli komin hér inn í þessa till. til þál. um stefnu í byggðamálum. Ég fagna enn fremur þeim frekari áherslum sem í þessari þáltill. er kveðið á um, um eflingu menntunar um allt land, bæði eflingu grunnskólamenntunar, að þar megi styrkja og efla starfsemina. Gera þarf byggðarlögum stórum og smáum mögulegt að reka grunnskóla sína þannig að nemendur geti sótt þá daglega heiman að frá sér sem og framhaldsskóla og aðra skóla í framhaldi af því. Ekkert er eins mikilvægt fyrir þjóðina í heild og að efla hið almenna menntunarstig í landinu og koma á jöfnuði milli íbúanna hvar sem þeir búa. Í öllum skýrslum, úttektum og tillögum sem lúta að byggðamálum hefur komið fram hversu mikilvægt er að efla menntun og þekkingariðnað um land allt. Nú eiga t.d. staðir sem ekki hafa framhaldsskóla innan seilingar erfiðast og mest undir högg að sækja. Í skýrslum sem hafa komið fram um feril í námi og námsárangur nemenda kemur fram að brottfall úr námi er langmest í þeim hlutum landsins, þeim byggðarlögum þar sem ekki eru framhaldsskólar. Þess vegna er ástæða til þess að gleðjast yfir þeirri áherslu sem hér lögð á menntun. Hins vegar er það rétt sem komið hefur fram, t.d. hjá hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni, að við tölum skýrast í gegnum fjárlögin, í gegnum fjármagnið sem varið er til verkefnanna. Það munum við einnig upplifa í menntamálunum. Ef við rýnum aðeins í hvernig þessi ríkisstjórn sem nú situr, ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl., hefur staðið sig í fjármögnun, í að veita fjármagn til menntamála, til menntastofnana vítt og breitt um landið, er niðurstaðan ekki góð. Við getum t.d. rifjað upp að á fjárlögum undanfarinna ára hafa staðið, ekki há upphæð, tæpar 8 millj. kr. til að efla og styðja framhaldsdeildir sem hafa verið settir á stofn við grunnskóla eða í sveitarfélögum og héruðum þar sem ekki voru framhaldsskólar. Tæpar 8 millj. kr. voru veittar á fjárlögum til þess að styðja við slíkt starf. Rausnarskapurinn og sýnin var svo sterk að ástæða þótti til að skera þessa upphæð niður í núll á fjárlögum í ár. Það stangast rækilega á við þá stefnu og þá sýn sem við fögnum hér í till. til þál. í byggðamálum. Hvernig er því háttað með framhaldsskólana annars? Jú, framhaldsskólar vítt og breitt um landið eru í verulegu fjársvelti. Þeir burðast með skuldabagga frá fyrri árum. Þeir hrópuðu á aðstoð í fjárln. í haust þegar við vorum að ganga frá fjárlögunum. Hv. varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson, sem hér talaði fjálglega um stöðu sína og möguleika, vald sitt, áhrif og eigin sýn á fjárlagagerðina, hefði getað beitt áhrifum sínum til að veita fjármagn til þessara skóla, verknámsskólanna, fjölbrautaskólanna. Það hefði gert þeim mögulegt að efla námið og standa betur að því námi sem þeir bjóða upp á nú þegar. En svo var nú aldeilis ekki. Ég nefni Fjölbrautaskólann á Sauðárkróki og Menntaskólann í Kópavogi, sem veitir sérhæfða menntun á sviði starfsmenntunar og iðnmenntunar. Sá skóli býr við mikinn fjárskort en menntar þó fólk sem tekur þátt í að byggja upp atvinnulíf um allt land, í ferðaþjónustu, matvælaiðnaði og svo mætti áfram telja, sérhæfður skóli. Það er ótrúverðugt, herra forseti, að hv. stjórnarþingmenn komi hér upp og tali um að þeir gætu haft vald og vildu hafa aðra sýn til að taka á þessum málum. Þegar þeir hafa tök á því gera þeir það ekki. Ég skora því á hæstv. iðnrh. sem ber hér fram tillögu sína til þál. að styðja vel við menntunina í landinu og láta þar verkin tala en ekki bara orðin.

Herra forseti. Byggðaáætlunin sem hér er lögð fram af hæstv. iðn.- og viðskrh. er eins og svo oft áður lögð fram í góðri meiningu. Menn vænta mikils af áætluninni og vilja að á áætlunartímanum verði unnið að öllu því sem þar er nefnt. Það er svo sem ekki í fyrsta skipti að lagðar eru fram slíkar áætlanir. Misjafnlega hefur gengið að framfylgja þeim fram að þessu og ætla ég ekkert að spá neinu um þessa. Ég hef lesið þessa þáltill. og samkvæmt henni er ekki tilgreint mikið af því sem fara á út í heldur meira um bollaleggingar sem ljóst er að erfitt getur verið að koma í framkvæmd. Ég velti því fyrir mér t.d., herra forseti, hvað þýðir, eins og stendur í þessari till. til þál.: ,,Að draga úr mismun á lífskjörum og afkomumöguleikum fólks milli byggðarlaga í landinu og skapa íbúum á landsbyggðinni sem hagstæðust búsetuskilyrði.`` Ég held að allir séu út af fyrir sig sammála þessu, þ.e. að skapa sem bestu og hagstæðustu búsetuskilyrðin. Samt sem áður veit ég að mismunur, t.d. á launum og kjörum, er hvergi meiri en einmitt úti á landi þar sem sjómennirnir eru langtekjuhæstu menn í öllum byggðum í kringum landið. Það var gerð könnun á því sem birt var fyrir nokkrum vikum. Þar kom fram að í öllum sjávarbyggðum er gríðarlegur munur á launum milli þeirra hæstu og þeirra lægstu. Ég geri ekki ráð fyrir að sérstök stefnumörkun sé í gangi um að annaðhvort eigi að hafa alla þá sem hafa virkilega góðar tekjur á sama stað eða þá sem hafa virkilega litlar tekjur á sama stað. Það hlýtur að vera einhver mismunur á því hvernig tekjujurnar eru. Þær geta aldrei orðið jafnar. Ég veit að með þessu orðalagi er viðfangsefnið fært í þann búning sem allir geta kannski sætt sig við en ég sé ekki hvernig í dauðanum er hægt að koma þessu í framkvæmd. Ég er líka efins um fleira sem fram kemur í þessari tillögu, m.a. því sem kemur hér fram í c-lið: ,,Að treysta búsetuskilyrði á landsbyggðinni með því að efla þau byggðarlög sem eru fjölmennust, hafa mest aðdráttarafl fyrir fólk og bestu möguleika til uppbyggingar atvinnulífs, skóla, menningarlífs og opinberrar þjónustu.``. Samkvæmt greinargerðinni, sem segja má að sé hluti af tillögunni en ekki beinlínis hluti af dæminu þegar greitt er um það atkvæði, er einungis verið að tala um Akureyri. Það er ljóst að ekki er átt við svæði sem allir vita að hafa átt í miklum erfiðleikum, t.d. Vestfirðir, sem margoft hefur verið talað um. Ef við tölum aðeins um Suðurland og Suðausturland þá komum við að stöðum eins og Hornafirði. Við getum farið á Austfirðina alla, t.d. til Djúpavogs og séð stöðuna þar. Við getum farið um hluta af Vesturlandi, ef við kærum okkur um, og séð að allir þessir staðir eiga í vök að verjast ef við mælum vandamál þeirra í því að þar hafi fólki fækkað. Ég held að það hljóti að vera afskaplega erfið staða fyrir fólk sem býr í sveitarfélögum sem greinilega eiga ekki að vera inni í byggðaáætluninni, nema þá sem aukaverkefni, að horfa upp á að stjórnvöld ætli sér að pikka út þær byggðir sem eru langstærstar. Það er búið að ákveða hvaða byggðarlag kemur fyrst, þ.e. Akureyri. Það segir mér það að önnur byggðarlög næst í röðinni séu hugsanlega Ísafjörður, Sauðárkrókur og Egilsstaðir. Önnur og enn þá minni byggðarlög eru greinilega mjög neðarlega á listanum. Ég velti því fyrir mér til hvers þetta er lagt fram með þessum hætti. Hvaða tilgangi þjónar í raun að gera svona upp á milli þeirra byggða sem við vitum að eru öll í nánast sömu stöðu? Ég hefði gjarnan viljað fá að heyra frá hæstv. iðn.- og viðskrh. hvaða tilgangi þetta í raun þjónar. Ég hef oft heyrt þær hugmyndir áður að nauðsynlegt væri að setja upp vaxtarsvæði. Ég heyrði þá hugmynd fyrir mörgum árum að rætt var um að á Vestfjörðum ætti að vera eitt vaxtarsvæði, á Norðurlandi annað og á Austfjörðum annað. Þessar hugmyndir hafa verið í gangi í áratugi. En það hefur aldrei þótt fýsilegt að setja þetta upp sem einhverja stefnu. Ég er hræddur um að þetta geti einfaldlega þýtt að fólkið á hinum svæðunum, sem eiga í rauninni að njóta þjónustunnar frá þessum stóru vaxtarsvæðum, fái ekkert. Ég óttast að þær byggðir gefist upp. Eitt langar mig að nefna, herra forseti, sem mér finnst vanta og vona að iðnn. taki sérstaklega til skoðunar, þ.e. ýmislegt sem hefur verið gert á undanförnum árum í gegnum Byggðastofnun, aðgerðir í gegnum byggðaáætlun sem ég sakna úr þessari till. til þál. Þar er ég að tala um styrkingu eignarhaldsfélaga á landsbyggðinni sem ég álít að hafi gert gríðarlegt gagn. Í þessi eignarhaldsfélög hefur verið sett fé sem heimamenn hafa að mestu stjórnað. Þeir hafa séð um umsóknir og úthlutanir og á móti fjármunum frá ríkinu hafa komið fjármunir frá sveitarfélögunum og öðrum aðilum. Þarna hafa þeir menn setið sem næstir eru verkefnunum og áttað sig best á hvað þurfti að gera. Ég sé ekki minnst á eignarhaldsfélögin í þessari tillögu. Ég sakna þess virkilega og tel að það sé nokkuð sem skoða þurfi betur. Atvinnuþróunarfélögin eru heldur ekki nefnd sérstaklega. Þau hafa fengið styrki frá Byggðastofnun. Byggðastofnun hefur úthlutað til iðnfulltrúa, ferðamálafulltrúa og fleiri sem hefur styrkt mjög starf þeirra aðila um allt land. Ég held að það sé mikil afturför ef þessu verður öllu kastað fyrir róða. Mér sýnist, herra forseti, að Byggðastofnun sem slík sé að liðast í sundur. Eftir að Byggðastofnun flutti norður á Sauðárkrók hafa að störf hennar meira og minna farið undir undir kvið. Því miður.

Hæstv. forseti. Það vakti athygli mína að hv. þm. var búinn að setja inn í þessa tillögu nöfn ákveðinna staða heyrðist mér, í c-lið tillögunnar. Hann var þegar farinn að gagnrýna að þeir staðir væru tilteknir sem eru þó ekki tilteknir. Ég á því í svolitlum vandræðum með að bregðast við því. Í máli hv. þm. kom jafnframt fram að ekkert væri gert nema þá fyrir þessa staði sem hann taldi að væru tilteknir. Ég vil í því sambandi benda á að í fyrstu tillögunni til aðgerða var fjallað um nýsköpunarverkefni, nýsköpunarmiðstöð og fjármagn til nýsköpunar á landsbyggðinni. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Sérstök áhersla verði lögð á ný atvinnutækifæri í minni byggðarlögum þar sem atvinnulíf er einhæft.`` Og ég vil bara vekja athygli á þessu vegna þess að hv. þm. lét eins og það ætti ekkert að gera fyrir landsbyggðina almennt. Málið er að af þessum 22 tillögum ná 20 til landsins alls, ein nær eingöngu til Akureyrarsvæðisins og ein bara til Egilsstaða og Ísafjarðar.

Herra forseti. Mér þykir leiðinlegt ef ég hef talað svona óskýrt. Ég sagði að aðeins væri talað um eitt sveitarfélag í þessum tillögum og það væri Akureyri. Ég nefndi svo önnur sveitarfélög sem ég sagði að væru væntanlega næst á dagskrá, ef þau á annað borð ættu að vera þar, það væru sem sagt Hornafjörður, Sauðárkrókur, Egilsstaðir o.fl. Ég kannast ekki við að hafa séð nein sveitarfélög nefnd í þessu nema Akureyri.  Ég veit að hæstv. ráðherra er að reyna að brydda á nýjum aðferðum þarna með því að setja upp nýsköpunarmiðstöð fyrir sveitarfélögin sem á væntanlega að vera staðsett á Akureyri eins og þarna stendur. Það þýðir einfaldlega að með því er verið að veikja Byggðastofnun. Ég velti því fyrir mér hvað verður þá um Byggðastofnun.

Hæstv. forseti. Ég vil að gefnu tilefni útskýra þetta varðandi nýsköpunarmiðstöðina og vona að mér takist það á svo stuttum tíma. Þar er ekki verið að tala um nýja stofnun heldur að Iðntæknistofnun, sem mun hafa aðsetur í hinu nýja rannsókna- og nýsköpunarhúsi við Háskólann á Akureyri, fari með samræmingu atvinnuþróunarstarfs á landsbyggðinni, enda kemur það fram í stjórnarsáttmála að það starf skuli samræmt, þ.e. atvinnuþróunarstarf á landsbyggðinni. Með þessum tillögum er reynt að gera það. Ég tel mjög mikilvægt að þetta starf sé tengt þeim breytingum sem nú er verið að gera og breytingum á áherslum í sambandi við Vísinda- og tækniráð Íslands. Á næstu dögum verður mælt fyrir þremur frumvörpum sem varða þessar breytingar sem þarna eru fyrirhugaðar, breytingar á Rannís. Það að tengja þessa nýbreytni nýsköpun atvinnulífs á landsbyggðinni tel ég mjög mikilvægt. En eignarhaldsfélögin verða ekki áfram.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagði í lokin: ,,En eignarhaldsfélögin verða ekki áfram.`` Mér finnst það bara nánast jarðarför þeirra eignarhaldsfélaga sem eru mörg hver búin að setja stóran pening í að byggja upp eigið fé að kröfu Byggðastofnunar til að ná að lána til aðila í sínu umhverfi og treystu því að ríkið mundi halda áfram að styrkja þau félög. Mér finnst sorglegt að það þurfi að koma fram hér svona afdráttarlaus yfirlýsing frá hæstv. ráðherra að það sé bara búið að ákveða að leggja niður eignarhaldsfélögin.

Bara tímabundið.

Mér finnst einhvern veginn eins og hæstv. ráðherra sé um leið að ákveða að það sé búið að leggja niður Byggðastofnun. Mér heyrist það á öllu. Ég verð að segja eins og er, hæstv. forseti, að það er ýmislegt sem kemur fram hér sem ég átti ekki von á. Það er margbúið að tala um það, hæstv. ráðherra, að ýmsar stofnanir innan viðsk.- og iðnrn. mundu fara inn í Byggðastofnun og styrkja Byggðastofnun. Nú er verið að gera alveg þveröfugt.

Herra forseti. Það er býsna athyglisvert þegar hver þingmaður Sjálfstfl. á fætur öðrum kemur hér upp og lýsir yfir efasemdum og jafnvel andstöðu og fyrirvörum við þá tillögu sem hér er til umræðu. Mér fannst hv. þm. Kristján Pálsson að hluta til tala mjög skýrt í andstöðu við ákveðna þætti í tillögunni en það kom hins vegar ekki mjög skýrt fram í máli hans hvort hann væri einn af þeim sem í þingflokki Sjálfstfl. lýstu yfir fyrirvara eða miklum fyrirvara eða á hvaða stigi sá fyrirvari er, það liggur ekki ljóst fyrir. Það er því nauðsynlegt, herra forseti, að fá það fram hvort hv. þm. er í hópi þeirra þingmanna Sjálfstfl. sem hafa fyrirvara á þessari tillögu. Það er einnig athyglisvert og nauðsynlegt ef hv. þm. hefur tíma til í svari sínu að gera betur grein fyrir þeim orðum sínum að hann sjái ekki betur en Byggðastofnun sé að liðast í sundur eftir flutning til Sauðárkróks.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekkert launungarmál að ég var með fyrirvara á þessari tillögu í þingflokki Sjálfstfl. eins og ýmsir fleiri. Sá fyrirvari þýðir ekki að við getum ekki stutt þáltill. þegar upp verður staðið og hún búin að fara í gegnum nefnd. Við viljum að sjálfsögðu að hugmyndir okkar að breytingum komi þá fram og að nefndin hafi möguleika á því að vinna úr þeim. Ef hún hefur áhuga á að vinna úr þeim og það verði í þeim anda sem við viljum, þá er ekkert því til fyrirstöðu að við styðjum þáltill. þegar hún kemur að endingu til lokaafgreiðslu. Varðandi annað sem hv. þm. talaði um, þ.e. Byggðastofnun. Það er náttúrlega öllum ljóst að Byggðastofnun hlýtur með þessu áframhaldi að veikjast og að endingu verður starfsemi hennar það lítil að hún skiptir ekki lengur máli. Ef nýsköpunardeildin og ... 

Herra forseti. Já, þetta skýrist óðum. Það virðist vera svo að nær hver einasti þingmaður Sjálfstfl. sem hér talar við þessa umræðu hafi haft fyrirvara, enda kom það fram í máli hv. þm. að hann hefði haft fyrirvara ásamt ýmsum fleiri. Það er auðvitað athyglisvert að aðrir þingmenn Sjálfstfl. vilja ekki koma hér og taka þátt í umræðunni til að lýsa yfir stuðningi a.m.k. við þáltill. eins og hún er. Það er einnig athyglisvert, herra forseti, að hv. þm. segir að ef þær breytingar verði í anda þess sem þessir hv. þm. Sjálfstfl. vilja, þá geti þeir staðið að samþykkt þáltill. Herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að við förum að fá það fram hér í umræðunni þannig að það geti flýtt fyrir störfum í iðnn., hvað það er fyrst og fremst sem hv. þm. Sjálfstfl. setja sem úrslitaatriði til þess að þeir geti staðið að tillögunni. Hér er um svo stórt mál að ræða að það gengur auðvitað ekki að það sé í fullkominni óvissu í þinginu hvað það er sem hv. þm. Sjálfstfl. eru að fara í málinu. Það er augljóst að mikil óánægja er, en því miður hefur það ekki komið nógu skýrt fram hvað það er sem þeir setja sem úrslitaatriði í því að þeir geti samþykkt tillöguna.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. Einar Már Sigurðarson eigi ekki að þurfa að vera svo undrandi yfir því að mismunandi skoðanir og túlkanir séu í Sjálfstfl. og ég hygg í báðum stjórnarflokkunum á því hvernig eigi að reyna að leysa byggðamálin. Þetta er eitt af þeim stóru málum sem menn hafa rætt hér í áratugi án þess að komast að neinni niðurstöðu og við höfum verið að sjá fólk streyma frá landsbyggðinni til Reykjavíkur, sama hvað gert hefur verið. Það er því ekkert skrýtið þó að menn hafi mismunandi skoðanir. Það er náttúrlega ljóst að þær tillögur sem hérna eru lagðar fram eru ekki með þeim formerkjum sem við, sumir hverjir, teljum að nái þeim tilgangi sem til er ætlast. Við viljum sjá aðrar áherslur hafa þegar komið fram. Ég veit ekki betur en nokkrir þingmenn Sjálfstfl. hafi talað mjög tæpitungulaust um það sem þeir vilja og ég hef sagt hér hvað mér finnst og ég veit að hæstv. ráðherra mun taka það allt til skoðunar og við sjáum hvað setur.

Herra forseti. Hér er afar sérkennileg staða uppi. Hæstv. iðnrh. verður að vísa í stjórnarsáttmálann þegar hún er að bera af sér orð hv. þm. Sjálfstfl., Kristjáns Pálssonar, sem er með í ríkisstjórn. Þetta er alveg furðulegt og afar sérstakt. Eigum við von á því, virðulegur forseti, að við fáum kannski að sjá hérna nokkrar byggðaáætlanir? Framsfl. komi með eina byggðaáætlun, kannski klofna? Sjálfstfl. komi með aðra byggðaáætlun, kannski klofna. 

Herra forseti. Ég veit ekki almennilega við hvað hv. þm. var að gera athugasemd hjá mér. Hann kallar eftir byggðaáætlun frá öllum landsfjórðungum og ég er alveg sammála honum í því. Mér finnst mjög eðlilegt að Vestfirðingar séu með sína byggðaáætlun og reyni að vinna að henni sjálfir, hafa þá frumkvæði að því að vinna það eins og þeim finnst réttast. Mér sýnist Akureyringar hafa gert þetta bara ljómandi vel, því þeir eru þeir einu nánast sem fá einhverja jákvæða umsögn í þessari ályktun. Ég hefði talið að Sunnlendingar hefðu átt að gera það sama. Það er því alveg ljóst og hefur svo sem alltaf verið ljóst að til þess að hafa áhrif verða menn að hafa ákveðið frumkvæði og kannski það hafi vantað.

Herra forseti. Ég tel að fólk út um hinar dreifðu byggðir landsins hafi frumkvæði og muni fylgja því eftir, og fagna því að þegar það sér byggðaáætlun af hálfu ríkisstjórnar, sem er því kannski andsnúin, þá veki þetta það enn frekar til dáða og ég vona að það verði reyndin. En mun það einnig vekja þingmenn Sjálfstfl. til dáða, Sjálfstfl. sem fór með byggðamál um áratugabil á undan hæstv. iðnrh. Framsfl.? Og geta sjálfstæðismenn hælt sér af þeim árangri sem þeir náðu? Nei, flestir þingmenn hér hafa verið sammála um að þar hafi ekkert gengið eftir. Það væri fróðlegt að sjá þessa sértæku byggðaáætlun Sjálfstfl. þegar hún birtist, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ja, nú þykir mér tíra á tíkarskarinu. Ég get fullvissað hv. þm. um að það vefst ekki fyrir okkur að verja þá byggðastefnu sem rekin var í tíð Davíðs Oddssonar sem byggðamálaráðherra. Af ýmsu er að taka sem menn geta verið ánægðir með. 

Herra forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Kristján Pálsson ræddi um það í lokin að hann væri mjög ánægður með þá byggðaáætlun sem hæstv. forsrh. lagði fram síðast og menn hafi verið að starfa eftir hingað til. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. hvort hann sé ánægður með árangur í flutningi fjarvinnsluverkefna út á land. Ég fór yfir það áðan í stuttu andsvari við hv. þm. Drífu Hjartardóttur og ræddi um það hvernig það birtist í svörum ráðherra fyrir árið 2000. Engin störf. Og í þeim fjórum, fimm svörum sem ég er búinn að fá á þessu þingi --- engin störf verið flutt. Er hv. þm. ánægður? Og skildi ég það rétt að hv. þm. væri virkilega ánægður með árangur í byggðamálum í tíð hæstv. ríkisstjórnar og í tíð Davíðs Oddssonar sem byggðamálaráðherra, þegar 12 þúsund manns þurftu að flytja sig til í landinu?

Herra forseti. Varðandi fjarvinnsluverkefnin, þá verð ég að viðurkenna að ég hef ekki lesið þetta svar. En ég veit að í fjárln. var verið að reyna að veita fé út um landið til þess að styrkja fjarvinnslustöðvarnar. Ef ég man rétt þá var ein á Hofsósi og ein á Djúpavogi sem sérstaklega var veitt fjármunum í af fjárln., og í kringum þessar fjarvinnslustöðvar var starfandi fólk sem var að missa störf sín vegna verkefnaskorts eða fjárskorts. Þannig hefur verið reynt að halda uppi störfum þessara fjarvinnslustöðva þó svo að ekki hafi bæst við mikið af fólki á síðustu árum.

Herra forseti. Það er síðan annað atriði sem kemur fram í dagsljósið í þeirri umræðu sem hér er og það er náttúrlega hve margir þingmenn ríkisstjórnarinnar eru með fyrirvara á þessari áætlun og vilja jafnvel helst ekkert við hana kannast og telja hana frekar lélega. Ef ég fer aðeins yfir þetta og rifja upp daginn, þá sýnist mér að fimm óbreyttir þingmenn, ef svo má að orði komast, hv. þm. stjórnarinnar hafi komið í ræðustól: Varaformaður þingflokks sjálfstæðismanna, Einar K. Guðfinnsson, hafði fyrirvara og eftir voru fimm. Síðan höfum við heyrt af fyrirvara formanns þingflokks framsóknarmanna. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kemur hér og talar um að lítið kjöt sé á beininu, var óánægður og er með fyrirvara. Þá sýnist mér vera eftir fjórir. Síðan kemur hv. þm. Kristján Pálsson núna og er með ákveðna fyrirvara og þá sýnist mér vera eftir tveir eða þrír. Ég verð að játa það að ég var í kaffi þegar hv. þm. Hjálmar Árnason talaði, sá fulltrúi Framsfl. sem hér hefur talað. Mér finnst stutt og laggott, herra forseti, að flestallir stjórnarþingmenn sem hér hafa talað séu með fyrirvara á þessu máli.

Herra forseti. Það er ekkert merkilegt þó að þessir hv. þm. hafi skoðanir á byggðamálum og þó að þeir vilji fara aðra leið en kemur fram í þáltill. Það er bara ofureðlilegt að þeir hafi miklar skoðanir á þessu. 

Herra forseti. Ég sagði í stuttu andsvari áðan að það væri svo sem margt sem mér sýndist vera töluvert bragð af í þeirri till. til þál. sem hæstv. iðn.- og viðskrh. flytur hér. Ég notaði þá tækifærið og hældi hæstv. iðnrh. fyrir það sem hér kemur fram. Ég lagði hins vegar fyrir hæstv. iðnrh. eina spurningu í upphafi máls í andsvari, sem var um texta í síðustu byggðaáætlun þar sem sagði, með leyfi forseta: ,,Stefnt verði að því að fólksfjölgun þar verði ekki undir landsmeðaltali og nemi 10% til ársins 2010.`` Þetta er fallið út úr núverandi byggðaáætlun. Ég spurði um það og svarið var ákaflega skýrt frá hæstv. iðn.- og viðskrh.: ,,Það má kannski segja að ástæðan sé sú að við ætlum frekar að láta verkin tala.`` Ég hygg að þessi ummæli muni kannski standa upp úr umræðunni, ,,að láta verkin tala``. Það verður þá hlutverk okkar að ganga eftir því að það sem kemur hér fram og lagt er til, sem margt er töluvert gott, verði framkvæmt. Að sama skapi má segja að margt ágætt hafi verið í síðustu byggðaáætlun, gallinn var bara sá að ekki var farið eftir því. Og það verður eins með þetta mál hér. Herra forseti. Af því að okkur, þingmönnum, eru ekki skammtaðar nema átta mínútur, að vísu tvisvar sinnum, ætla ég í þessum stutta spretti sem við höfum að helga mig einu atriði sem ég tel að sé grundvallaratriði í byggðamálaumræðu dagsins í dag. Byggðaáætlun áranna 2002--2005 mætti þess vegna vera með jöfnun lífskjara sem fyrstu tvö aðalatriðin, jöfnun lífskjara fyrir fólk og jöfnun rekstrarskilyrða fyrir fyrirtæki og atvinnulífið á landsbyggðinni. Það eru að mínu mati ein brýnustu úrlausnarefnin á sviði byggðamála eigi árangur að nást í þeim málaflokki. Ef ekki verður gengið í þessi tvö mál munu góð mál sem lögð eru til kannski aldrei koma til framkvæmda. Ef ekki verður gengið í að jafna lífskjör í landinu mun halda áfram að síga á ógæfuhliðina. Og það sem verra er og hefur komið hin síðari ár er að rekstrarskilyrði atvinnufyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu hafa skekkst mjög og nægir í þeim efnum að nefna sérstaklega flutningskostnað sem hefur stórhækkað vegna hækkunar á þungaskatti. Ég hef farið yfir það í þingræðu að þungaskattur skilar 1,1 milljarði meira til ríkissjóðs en hann gerði fyrir tveimur árum. Þetta hefur auðvitað farið þráðbeint út í verðlagið, út í flutningskostnaðinn og víðar. Þess vegna eru það töluverð öfugmæli sem standa í þessu plaggi, með leyfi forseta: ,,Almennt eru starfsskilyrði atvinnuvega, annarra en landbúnaðar og sjávarútvegs, nokkru lakari á landsbyggðinni en höfuðborgarsvæðinu.`` Herra forseti. Halda menn að starfsskilyrði sjávarútvegs séu ekki lakari á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu? Eigum við að taka dæmi um hvernig breytingar á strandsiglingum Eimskips hafa haft það í för með sér að það kostar einni millj. kr. meira núna að flytja 400 tonna farm úr frystitogara frá Miðnorðurlandi til Reykjavíkur til útskipunar heldur en áður en þessi breyting var gerð? Eru þetta ekki verri skilyrði sjávarútvegsfyrirtækja á landsbyggðinni? Ég er ansi hræddur um það. Það er því ótalmargt, herra forseti, sem kemur fram í þessari áætlun sem á að kanna og skoða. Ég hef ásamt nokkrum öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar lagt fram till. til þál. sem er um að kanna leiðir til að jafna lífskjör fólks og rekstrar- og samkeppnisaðstöðu fyrirtækja á landsbyggðinni. Ég ætla aðeins að fara ofan í þetta mál. Hér eru talin upp nokkuð mörg atriði sem við viljum að verði könnuð til að jafna þessi lífsskilyrði. Og fyrsta atriðið sem þar er nefnt er hærri persónuafsláttur. Getur verið að best sé að jafna lífskjör milli íbúa á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu með því að persónuafsláttur verði hærri fyrir íbúa tiltekinna svæða? Það má með öðrum orðum segja, herra forseti, að það sem þarna er lagt til er að búsetu- og lífsskilyrði yrðu metin frá einu byggðarlagi til annars og þetta skoðað. Líka má hugsa sér eins og jafnaðarmenn í Noregi hafa gert --- og af því að sá sem hér talar er mjög hrifinn af jafnaðarmönnum, sama hvar á landinu þeir eru og í hvaða flokki á Íslandi, enda eru ýmsir jafnaðarmenn t.d. í Sjálfstfl. og sumir af þeim vestur á fjörðum --- ég er mjög hrifinn af þeim leiðum sem jafnaðarmenn í Noregi hafa farið í byggðamálum. Þar sjáum við t.d. að hlutur ríkisins í tekjuskatti er lægri fyrir íbúa í Norður-Noregi en á Óslóar-svæðinu. Ýmis önnur atriði má nefna. Við leggjum til að tryggingagjaldið verði skoðað sérstaklega. Hæstv. ríkisstjórn breytti rétt fyrir jól skattalögum fyrir atvinnureksturinn og hækkaði tryggingagjaldið. Fyrirtæki í Reykjavík og á Reykjanesi munu hagnast um 2,7 milljarða kr. á þessum skattabreytingum. Tekjuskatturinn mun lækka það mikið og eignaskatturinn mun lækka það mikið á fyrirtækjum á þessum svæðum, en hvernig er þetta gagnvart landsbyggðinni? Í öllum öðrum landsbyggðarkjörnum er niðurstaðan núll krónur. Enginn fjárhagslegur ávinningur fyrir atvinnurekstur á þessum svæðum. Þess vegna segjum við í tillögum okkar og það kemur líka fram í byggðatillögunni --- það er svo skrýtið að það sem gert var fyrir tveimur, þremur mánuðum á hinu háa Alþingi þarf að endurskoða samkvæmt því sem kemur fram í byggðaáætlun --- við segjum alveg hiklaust að leið til að jafna samkeppnisaðstöðu fyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu gæti verið að tryggingagjald yrði jafnvel lægra fyrir atvinnurekstur á tilteknum svæðum úti á landi. Leiðin í gegnum skattkerfið er mjög auðveld vegna þess að fyrirtækin eru að gera þetta upp sjálf mánaðarlega, reikna út frá ákveðinni prósentu og skila síðan tryggingagjaldinu mánaðarlega í framhaldi af því. Auðvitað væri þessi leið mjög fljótvirk ef við kæmumst að þessari niðurstöðu. Þetta er e.t.v., herra forseti, fljótvirkasta leiðin til að jafna samkeppnisaðstöðu fyrirtækja á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu sem er eitt það allra brýnasta ef ekki á verr að fara í byggðamálum. Ef það heldur áfram að fjara undan þeim atvinnufyrirtækjum sem núna eru á landsbyggðinni og veita fólki vinnu, hvar verðum við þá stödd eftir tvö til þrjú ár? Það er jú betra að hlúa að því sem fyrir er en að stofna nýtt eins og reyndar hefur komið fram í ýmsum tillögum og hugmyndum sem hæstv. ríkisstjórn hefur ætlað að ganga í en ekki tekist. Herra forseti. Eitt brýnasta atriðið í mínum huga í byggðamálum í dag er jöfnun lífskjara gagnvart íbúum landsins og jöfnun rekstrarskilyrða fyrirtækja milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Herra forseti. Ég sagði áðan að þær átta mínútur sem ætlaðar eru til að ræða þetta hér eru skammur tími og ég mun því koma síðar og nýta mér seinni tíma.

Herra forseti. Við fjöllum um till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005. Það hefur verið mjög áhugavert að hlusta, sérstaklega á stjórnarþingmenn sem hafa tekist á um einstök atriði, og er alveg greinilegt að ekki er full sátt um þessa þáltill. í stjórnarbúðunum. Herra forseti. Ég segi fyrir mig og minn þingflokk að við getum sannarlega tekið undir mörg meginsjónarmið í þessari þáltill. og að megintillögurnar sem eru settar fram í fimm liðum eru að mestu leyti eins og þær hafi verið skrifaðar upp úr stefnuyfirlýsingu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, fyrir utan c-liðinn sem við höfum ekki sett á stefnuskrá okkar. Sannarlega getum við tekið undir að stuðla beri að fjölbreyttu atvinnulífi, jöfnun starfsskilyrða og að fyrirtæki á landsbyggðinni geti nýtt sér atvinnukosti sína sem best með sjálfbæra nýtingu auðlinda og góða umgengni um náttúru landsins að leiðarljósi. Og það vildi ég óska, herra forseti, að ríkisstjórnin færi að þessari tillögu því ,,langstærsta byggðaáætlun allra tíma`` er á skjön við lið e í þessari tillögu. Hér hefur verið vísað í gömlu byggðaáætlunina sem gekk úr gildi um áramótin. Það eru þó nokkrar áherslubreytingar frá þeirri áætlun til þessarar sem núna er lögð fram. Þá vil ég helst nefna að í gömlu byggðaáætluninni var varðandi nýsköpun í atvinnulífinu lögð áhersla á að þróunarstofurnar yrðu efldar í landshlutunum og þeim gert kleift að efla atvinnu og þá sérstaklega nýsköpun en í þeirri nýju virðist eiga að taka a.m.k. frumkvæði frá þróunarstofunum yfir í nýja stofnun. Í máli hæstv. iðnrh., byggðamálaráðherra, hefur komið fram að einnig standi til að leggja niður eignarhaldsfélögin eða taka út þátttöku ríkisins í fjármögnun eignarhaldsfélaganna. Ég tel þetta vera miður. Ég hefði viljað sjá þá þróun verða hér í landi að við efldum sem mest frumkvæði heimamanna og efldum þróunarstofurnar, atvinnuþróunarfélögin, sem mest og að frumkvæðið kæmi sem mest frá heimamönnum sjálfum. Í gömlu byggðaáætluninni var einnig ákvæði um að fara mætti í sérstakar aðgerðir til þess að styrkja svæði þar sem sérstakir erfiðleikar kæmu upp. Það er ekki hægt að sjá í þessari nýju áætlun. Í okkar strjálbýla og viðkvæma landi geta alltaf komið upp þær aðstæður að grípa þurfi til sérstakra aðgerða til þess að vernda byggðina, verjast byggðahruni, og ég held að við verðum alltaf að hafa möguleika til aðgerða inni í myndinni. Hér er ný hugsun á ferð en það er alveg ljóst að hver sem byggðaáætlunin er og hvernig sem við setjum hana fram eru alltaf hinar almennu stjórnvaldsaðgerðir sem leggja grunninn að byggðaþróuninni og því verður alltaf að samþætta í allri hugsun og allri löggjöf héðan frá Alþingi allt sem snýr að þróun byggðar og hefur áhrif á búsetu. Þeir málaflokkar sem hafa haft hvað mest áhrif á flutning fólks af landsbyggðinni eru einkavæðingarstefnan, sjávarútvegsstefnan og aðgerðaleysið í landbúnaðarmálum. Ég þarf ekki að rekja hvern málaflokk fyrir sig en allir þessir þættir hafa haft áhrif á búsetu í landinu. Það kemur alls staðar fram í öllum tillögum hér að menntun sé undirstaða uppbyggingar og nýsköpunar um allt land og það er búið að hamra á þessari staðreynd aftur og aftur. Í fjárlögum undanfarinna ára hefur hins vegar, þrátt fyrir að þetta sé ljóst, vantað fjármagn inn í þennan málaflokk og það er ekki bara til grunnskólanna og framhaldsskólanna heldur þarf jafnframt að efla verkmenntaskólana. Að mínu mati munum við standa frammi fyrir verulegum vandamálum á komandi árum vegna þess að okkur kemur til með að vanta fólk sem hefur góða undirstöðu í verknámsfræðum. Mig langar aðeins, herra forseti, að nefna á þessum stutta tíma umræðuna um byggðakjarnana, það sem dregið hefur verið út úr tillögunni. Þetta er vandmeðfarið en miðað við ástandið eins og það er í dag tel ég að rétt sé að horfa til ákveðinna byggðakjarna. Umræðan smitast e.t.v. af þeirri kynningu sem fyrst fór fram á þessari þáltill. Sú útgáfa gaf a.m.k. hinum dreifðu byggðum ekki mikla von þegar til framtíðar er litið, frekar var dregið úr möguleikum til uppbyggingar eins og á Vestfjörðum. En það verður að tryggja bakland byggðakjarnanna. Og það er alveg ljóst að ef við ætlum í slíkar aðgerðir, að styrkja ákveðna byggðakjarna, þótt ekki sé nema tímabundnar, til þess að reyna að hafa einhver áhrif á það að snúa íbúaþróuninni við, þessari óheillaþróun, verður á sama tíma að tryggja baklandið. Það þýðir ekkert að einblína á byggðakjarna ef þeir verða til þess að soga íbúana úr nærliggjandi byggðasvæðum inn á þessa kjarna. Það þýðir aðeins dreifðari vandamál en við erum með í dag.

Herra forseti. Á 10. áratug síðustu aldar, eða frá því ríkisstjórn undir forsæti Davíðs Oddssonar tók við völdum í landinu, hafa á annan tug þúsunda flutt frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins umfram þá sem flutt hafa í gagnstæða átt. Þetta hefur valdið miklum erfiðleikum í dreifðum byggðum landsins en einnig hér á suðvesturhorninu. Það er mikil blóðtaka fyrir fámenn svæði að missa fólk sem greiðir skatta, rís undir samfélagsþjónustunni og hefur fram að færa vinnandi hendur. Það er líka erfitt fyrir sveitarfélögin hér á suðvesturhorninu að taka við þessum stríða straumi fólks. Af þessu hafa menn áhyggjur. Ég held að það eigi við um stjórnmálamenn úr öllum stjórnmálaflokkum. Þess vegna fer hér fram lífleg umræða um stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum. Sú stefna er að mörgu leyti ágæt í orði en menn hafa kvartað yfir því að minna sé um efndir og fleiri en einn fulltrúi stjórnarmeirihlutans hér á Alþingi hefur sagt að í þessari till. til þál., þessari stefnumótun ríkisstjórnarinnar, sé ekkert naglfast að finna, eins og það var orðað. Hver eru megináhersluatriði Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í byggðamálum? Í fyrsta lagi teljum við mikilvægt að sjá fyrir öflugri velferðar- og stoðþjónustu. Hún eigi að vera á ábyrgð ríkis og sveitarfélaga. Í öðru lagi leggjum við áherslu á að styrkja fjárhag sveitarfélaganna til að þau rísi undir þeim verkefnum sem þau eiga að rækja. Í þriðja lagi viljum við sjá atvinnulífinu fyrir góðu aðgengi að fjármagni, fjármagni á góðum, hagstæðum kjörum og hugsanlega einnig nýsköpunarfjármagni, nýsköpunarstyrkjum. Í fjórða lagi leggjum við áherslu á fjölbreytni í atvinnuuppbyggingu og sjálfbæra nýtingu auðlinda. Nú bregður svo við, herra forseti, að einmitt á þau atriði sem ég hef talið hér upp er lögð áhersla í tillögu ríkisstjórnarinnar um stefnu í byggðamálum. Þar er lögð áhersla á þessi atriði. Ég ætla að víkja að nokkrum þeirra og benda misræmið sem annars vegar er í orðum og hins vegar í athöfnum ríkisstjórnarinnar. Það fyrsta sem ég nefndi í stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er að styrkja velferðar- og stoðþjónustu í landinu. Þessi stoðþjónusta hefur því miður verið að veikjast. Það kom t.d. fram í umræðu í gær í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar að í ársbyrjun 2001 hefði starfsemi á pósthúsum á landsbyggðinni dregist saman og verið um 60% af því sem hún var árið áður, árið 1999. Þetta er dæmi um hvernig dregið er úr stoðþjónustu, mikilvægri stoðþjónustu á landsbyggðinni. Fleiri dæmi mætti nefna. Annað atriði sem ég nefndi í áherslum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er að styrkja sveitarfélögin og fjárhag þeirra. Hvernig skyldi hafa tekist til í þeim efnum? Ef við lítum á heildarskuldir sveitarfélaganna námu þær árið 1992 23 milljörðum kr. Um miðjan áratuginn 1995 voru þær komnar í 38,3 milljarða og árið 2000 í 56,3 milljarða kr. Það kann að vera auðveldara að átta sig á þessum erfiða fjárhag sveitarfélaganna þegar við lítum á hlutfall rekstrar af skatttekjum. Árið 1995 var hlutfall rekstrar af skatttekjum sveitarfélaganna 77,9%. Árið 2000 var hlutfallið komið upp í 83,35. Hvað þýðir þetta? Sífellt minna fjármagn verður eftir hjá sveitarfélögunum til atvinnuuppbyggingar. Þetta er nokkuð sem við teljum mikilvægt að verði snúið við og höfum sett fram tillögur í þá veru. Ég nefndi mikilvægi þess að tryggja fyrirtækjum á landsbyggðinni aðgengi að fjármagni. Vissulega er einnig talað um þetta í þáltill. ríkisstjórnarinnar. Það er vísað til Byggðastofnunar í því efni, að hún hafi forustu um að auka samvinnu og samstarf opinberra sjóða um að vinna að eflingu atvinnulífs á landsbyggðinni. Hvað hefur verið að gerast í þessum efnum? Hér voru til sjóðir, Iðnlánasjóður, Fiskveiðasjóður og fleiri sjóðir til styrkingar atvinnulífinu. Þeir voru sameinaðir í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem síðan var einkavæddur og gefinn. Byrjað var á að kaupa upp innvolsið í stórverslunum í smásöludreifingu og síðan hvarf hann úr eignarhaldi almennings. Þegar upp var staðið sátu landsmenn eftir með meiri einokun í vörudreifingu en áður hefur þekkst í landinu. Ég nefni síðan sjálfbæra þróun, sjálfbæra nýtingu auðlinda, eins og segir reyndar í e-lið þáltill. ríkisstjórnarinnar. Þar er talað um að stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi og sjálfbærri nýtingu auðlinda. Þetta er sama ríkisstjórn og er að ráðast í fjárfrekustu framkvæmd í sögu þjóðarinnar, sem gengur þvert á þetta. Þetta er ekki sjálfbær nýting auðlinda. Þar á að skapa lón sem mun fyllast af leðju og drullu og er ekki sjálfbært. Ef menn ætla að halda því fram að þetta sé þróun sem muni stuðla að fjölbreytni í atvinnulífi er ég hræddur um að menn þurfi að fara að hugsa sinn gang.

Herra forseti. Við ræðum hér þáltill. um stefnu í byggðamálum. Hún er í fimm liðum, a, b, c, d og e. Í þessum liðum öllum kemur fram nokkurs konar ástandslýsing á landsbyggðinni. Af þessum liðum má lesa ákveðið ástand. Í fyrsta liðnum er talað um að draga úr mismun. Í öðrum lið er talað um að aðstoða byggðarlög. Í þriðja lið er talað um að auðvelda ræktun menningar. Í fjórða lið er fjallað um að treysta búsetuskilyrði og stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi. Hér er kjarni málsins kominn. Þessi þáltill. setur fram staðhæfingar og fullyrðingar um að ástand landsbyggðarinnar sé hörmulega lélegt. Óhætt er að taka undir það. Það er ekki nema von að hv. þm. Sjálfstfl. komi hér í röðum og kveinki sér þegar við lesum þessa þáltill. Hún er í raun mikill áfellisdómur yfir byggðastefnu liðinna ára. Eins og fram kom í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar hafa á annan tug þúsunda flust af landsbyggðinni á höfuðborgarsvæðið. Það er kannski tímanna tákn, herra forseti, að einmitt þegar við erum að ræða um byggðastefnu heyrum við í fréttum að verið er að leggja niður mjólkurstöðina á Hvammstanga. Þar vinna sjö manns, væntanlega í fullri vinnu, að framleiðslu á mjög góðum ostum. Þeir verða þá væntanlega, en vonandi ekki --- ég endurtek vonandi ekki --- atvinnulausir þann 1. september nk. Ég er sannfærður, herra forseti, um að þeir sem þarna vinna, svo ég taki dæmi, og hinir tveir sem eru heima hjá sér af því að þeir unnu í póstinum þar, munu líta í þessa till. til þál. um stefnu í byggðamálum án þess að finna nokkuð sem gefur þeim beinar vonir. Orðalag þessarar þáltill. er mjög almennt. Það er líka mjög gott og jákvætt viðhorf sem kemur fram hjá hæstv. ráðherra gagnvart landsbyggðinni, þess ber að geta. Samt finnst mér að það vanti beinar aðgerðir. Talað hefur verið um það hér, og kemur frá Ísafirði, vestan af fjörðum eins og margt ágætt, að nær hefði verið að gera svæðistengdar byggðaáætlanir. Ég held að það sé rétt að fara að einhenda okkur í að vinna þannig. Fyrst að Vestfirðir hafa oft verið nefndir hér getum við t.d. ímyndað okkur að þar séu þrjú svæði sem vinna mundu hvert sína byggðaáætlun. Er óeðlilegt að Vesturbyggð og Tálknafjörður vinni saman byggðaáætlun fyrir sitt svæði? Hverjir þekkja möguleika byggðanna ef ekki fólkið sem býr þar? Hverjir þekkja tækifærin, er það ekki fólkið sem býr þar? Hvar eru möguleikar okkar? spyrja margir. Þeir felast t.d. í fiskeldi, segja margir. Og hvað getum við gert til að hrinda því af stað? Það er nefnt í þessari till. til þál., þar er talað svona almennt um það. En það þarf að fara með beinni hætti í þetta, tel ég, herra forseti. Þegar landsbyggðarfólk kemur saman og veltir fyrir sér þeim möguleikum sem byggðir þess að búa yfir, festir þá niður og kemur með tillögur þá eru komnar raunhæfar, áþreifanlegar tillögur sem ættu að vera vænlegar til árangurs. Byggðarlögin eiga síðan að leggja þessar tillögur fyrir ríkisvaldið og segja: Þetta viljum við gera. Hér eru tækifærin. Nefnum aftur Vestfirði. Hver eru tækifærin þar? Á morgun er gert ráð fyrir því, herra forseti, að þar verði ráðstefna um þorskeldi. Vestfirðingar hafa verið manna duglegastir í því að rækta þorsk og hafa framleitt langmest af þorski. Er ekki eðlilegt að miðstöð um rannsóknir á þorskeldi verði á Vestfjörðum þar sem góður árangur hefur verið sýndur? Við getum talað um kræklingaeldi sem er að hefjast í Arnarfirðinum. Það hefur reyndar staðið í á annað eða þriðja ár. Þar liggja miklir mögleikar. Ég tala nú ekki ferðaþjónustuna og möguleika þar eins og t.d. í Tálknafirði þar sem er orðin mjög mikil og góð hefð fyrir góðri ferðaþjónustu. Við höfum mikla möguleika og tækifæri og fólkið sem býr í byggðunum þekkir þessi tækifæri. Ég tel, herra forseti, að betri tengingu þurfi þarna á milli. Líka hefði verið áhugavert ef okkar ágæta höfuðborg hefði komið að þessari byggðaáætlun, þ.e. fulltrúar höfuðborgarinnar, borgar sem er mjög vel stjórnað og hefur prýðisborgarstjóra. Það hefði verið upplagt ef Reykjavíkurborg, höfuðborg landsins, hefði lagt þarna lóð á vogarskálarnar til að sýna vilja sinn í verki til að efla byggð úti á landi og styrkja hana því að það er ekki hagur höfuðborgarinnar að allir landsmenn flytji suður í þeim mæli sem rætt hefur verið um hér.

Herra forseti. Ég var eiginlega í miðjum klíðum þegar tími minn rann út og fer mér eins og ýmsum fleiri hv. þm. að þessar átta mínútur hafa reynst okkur býsna ódrjúgar enda er hér um mjög stóran og viðamikinn málaflokk að ræða og því eðlilegt að menn þurfi að nýta þennan tíma. Það hefði í raun þurft miklum mun lengri tíma til þess að fara almennilega yfir þetta. Ég var hér áðan að velta fyrir mér markmiðum í eldri byggðaáætlunum og þeirri þáltill. sem hér liggur fyrir, m.a. um eflingu opinberra verkefna og þjónustu á landsbyggðinni. Ég var að bera orðalag í tillögunni sem nú liggur fyrir saman við orðalag í þeim gömlu. Það verður að segjast eins og er að árangur hefur verið afar lítill á þessu sviði og hafa margir þingmenn tekið undir það í umræðunum sem hér hafa átt sér stað. Þess vegna veltir maður því fyrir sér, miðað við þá reynslu sem var af því að vista þennan málaflokk í forsrn., hver skýringin sé á því --- fróðlegt væri ef hæstv. iðnrh. gæti gefið okkur skýringu á því --- hvernig á því standi að gagnvart þessum lið er ábyrgðin á framkvæmdinni sett á forsrn. Var ekki fullreynt hvernig það ráðuneyti gæti sinnt því að koma opinberum verkefnum og þjónustu hins opinbera út á landsbyggðina? Því miður held ég að það hafi verið fullreynt. En lengi má manninn reyna. Við skulum vona að þetta sé sett þarna inn til þess að gefa hæstv. forsrh. lokatækifærið til þess að sýna að það er dugur í því ráðuneyti á fleiri sviðum en þeim sem við höfum heyrt af á síðustu dögum. Herra forseti. Mjög margt fleira vekur athygli og ég ætla að reyna að koma að fleiri atriðum, m.a. einu sem ég tel afar mikilvægt og ég er býsna ánægður með að hér er tekið á. Það er stækkun og efling sveitarfélaga. Ég er sannfærður um að það skiptir gífurlega miklu máli hvernig til tekst í þeim efnum og ég er sannfærður um að það er eitt af því sem getur styrkt okkur vítt og breitt um landið ef við náum því að efla sveitarstjórnarstigið vegna þess að ég er sannfærður um að því fleiri verk og því fleiri verkefni sem við komum í hendur fólksins sjálfs því lífvænlegra verði á landsbyggðinni. Ég er alveg klár á því að sveitarfélögin séu þeir aðilar sem líklegastir eru til þess að geta sinnt þessum verkefnum. En til þess þarf að sjálfsögðu að efla sveitarstjórnarstigið verulega og hér eru meginhugmyndirnar nákvæmlega í þeim anda. Hins vegar vekur það athygli að þegar rætt er einmitt um að efla sveitarfélögin, og að sjálfsögðu er bent á að það þurfi að stækka þau til þess, þá er eingöngu verið að ræða um að hækka lágmarksíbúafjölda og fara í einhvers konar samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga. Hér er sem sagt talað afar óljóst um hvaða leiðir eigi að fara og hvað átt sé við, annað en að hækka lágmarksíbúafjöldann. Engin tala er nefnd. Og í raun og veru er svipað uppi á teningnum varðandi flutning á opinberum störfum. Kannski er eðlilegt að félmrn. eigi að bera ábyrgð á framkvæmd. Hins vegar er okkur flestum ljóst að hæstv. félmrh. er ekki helsti áhugamaðurinn um að stækka sveitarfélög. Því er ekki líklegt, sýnist manni, miðað við fyrri athafnir á þeim bæ að mjög mikill kraftur verði í stækkun sveitarfélaga. Annað sem vekur líka athygli og tengist þessu er að hluti af því að efla sveitarfélögin er að færa til þeirra verkefni. Hins vegar eru nefnd nokkur verkefni í greinargerðinni og málið snýst aðallega um að færa verkefni frá sveitarfélögunum. Hér segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Einkum er mikilvægt að breyta verkaskiptingunni á þann veg að framhaldsskólar, heilbrigðisþjónusta, heilbrigðiseftirlit og framhaldsnám við tónlistarskóla verði verkefni ríkisins.`` Ég get tekið undir það að hluti af þessu eigi heima hjá ríkinu. En ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að skoða mjög alvarlega hvort t.d. framhaldsskólar sem eru að stórum hluta til í dag orðnir nærþjónusta, eigi ekki heima hjá sveitarfélögunum frekar en hjá ríkinu. Sama má segja um hluta af heilbrigðisþjónustunni, þ.e. að hún eigi heima hjá sveitarfélögunum. En þetta er alltaf með þeim fyrirvara að það sé einhver meining í því að efla sveitarfélögin og þar af leiðandi um leið að tryggja að þau hafi nægjanlegt fjármagn til þess að sinna þessum verkefnum því að öðruvísi gerast þessir hlutir ekki. Hér er sem sagt, sýnist mér, að hluta til verið að fara þveröfuga leið og ég hlýt að spyrja hæstv. iðnrh. hvað sé raunverulega átt við með því að efla sveitarstjórnarstigið og hvort ekki þurfi að setja upp einhvern verkefnalista í því að færa til sveitarfélaganna. Ég legg hins vegar áherslu á það sem ég sagði áðan að til þess þurfum við að tryggja að sveitarstjórnarstigið sé nægjanlega öflugt til þess að taka við verkefnunum. Ég hef horft til þess að við þurfum að stækka sveitarfélögin verulega en um leið gera breytingar á sveitarstjórnarlögunum þannig að við getum verið með ákveðnar stjórnir, hverfastjórnir eða þorpsstjórnir þannig að þó að við stækkum sveitarfélögin á stórum svæðum tryggjum við ákveðin völd nær fólkinu, vegna þess að það er auðvitað um leið mjög mikilvægt. Við vitum að helsta hindrunin oft og tíðum í því að sameina sveitarfélögin er ótti fólks við að missa frá sér ákveðnar ákvarðanir. Ég held að miklu einfaldara sé að leysa það með því að gera þær breytingar á að hægt sé hægt að hafa ákveðin völd og ákveðna ákvarðanatöku í þorpunum eða í minni byggðarlögunum þó svo að sveitarfélögin verði stærri. Við þurfum á því að halda að efla sveitarfélögin verulega til þess að breyta þeirri þróun sem við erum hér að ræða. Herra forseti. Það ætlar að verða eins og í fyrra skiptið að tíminn líður og það styttist óðum í það að tími minn sé úti. Hér er liður sem mér finnst býsna mikilvægur og ég vil vekja sérstaklega athygli á. Það er liður 11 í tillögunum um aðgerðir, þ.e. jöfnun verðs á gagnaflutningi. Hér eru hlutirnir orðaðir afar skynsamlega. Hér segir m.a. að meginhugmyndin sé sú að notendur greiði sama verð fyrir gagnaflutninga á landinu öllu. Síðan segir aðeins neðar undir liðnum Markmið að þessi munur verði jafnaður með jöfnunargreiðslum úr ríkissjóði. Herra forseti. Síðan er ábyrgð á framkvæmdinni hjá samgrn. Auðvitað er eðlilegt að menn velti því fyrir sér í tengslum við sölu Landssímans hvort ekki hefði verið einfaldara að tryggja þetta inni í því ferli eins og bent var á í þeirri umræðu. Nú er hugsanlega tími til að taka það til endurskoðunar og leysa þann vanda sem hér er bent á, á hárréttan hátt, að þetta verður að sjálfsögðu að tryggja, og vísað er til þess að jöfnun fjarskiptakostnaðar lýtur sömu rökum og jöfnun raforkukostnaðar. Þetta er hárrétt og málið er afar mikilvægt. Ég vil hvetja iðnn. til þess að skoða þetta mjög gaumgæfilega og hæstv. iðnrh. að velta því upp, vegna þess að ábyrgð á framkvæmdinni á að vera í samgrn., hvort ekki sé eðlilegt að menn velti því fyrir sér þegar tími gefst til að 

Herra forseti. Ég lauk máli mínu áðan með því að ég taldi rétt að snúa mér aðeins að þessari þáltill. og segja um hana nokkur orð. Ég vil taka það fyrst fram að þáltill. sjálf frá upphafi til enda er hið fegursta plagg.  Herra forseti. Hins vegar hef ég ýmsar athugasemdir við þær greinargerðir sem hér fylgja með og ég get nú ekki borið mikið lof á því mér finnst mönnum förlast þar allískyggilega. Við höfum, eins og ég hef áður rakið, átt við gríðarlegan vanda að stríða með byggðir landsins. Að mínum dómi, og ég tel mig hafa mikla sannfæringu fyrir því og mikil rök, er gríðarlega mikilvægt fyrir íslenskt efnahagslíf og íslenska þjóð í framtíðinni að sem minnst röskun verði á byggðunum. Í það er mikla fjármuni að sækja því það kostar okkur óhemjulega mikið ef við getum ekki snúið þeirri þróun við sem sannarlega hefur verið. Hér er því eftir gríðarlegum fjármunum að slægjast fyrir samfélagið í heild. Þetta er ekki fórn. Byggðastefna er ekki fórn heldur ávinningur ef okkur tekst þetta. Ég vil minna á að aðalforsenda allra þéttbýlisstaðanna kringum landið og ástæðan fyrir því að þeir voru byggðir upp á 19. og 20. öld var að þar safnaðist fólk saman til þess að stunda sjó og vinna fisk. Það var forsenda þessara byggða og það verður aldrei nein önnur grunnforsenda fyrir þeim. Við skulum minnast þess. Við stöndum frammi fyrir því, og það er hin hryggilega staðreynd, að bolfiskveiðar við Ísland eru núna ekki nema rétt u.þ.b. helmingur þess sem þær voru hér áður en hin mikla stjórn fiskveiða tók við. Stjórn fiskveiða hefur gengið ágætlega á sumum sviðum en hún hefur gengið mjög illa í bolfiskveiðunum bæði á Íslandi og við allt Norður-Atlantshafið. Það stefnir beint niður á við og sumar þjóðir sem í þessari skýrslu er verið að bera okkur saman við, þ.e. austurströnd Kanada, hafa upplifað það núna á annan áratug að þorskveiðar eru ekki leyfðar. Þorskstofninn hrundi. Ef þorskstofninn hrynur við Ísland, þá þarf ekkert um að binda. Þá getum við hætt allri þessari umræðu, bæði um byggðamál og alla okkar drauma um að hér verði eitthvert fyrirmyndarþjóðfélag þar sem kjör verði betri en annars staðar í heiminum. Þetta er gríðarlega alvarlegt, herra forseti. Það er gríðarlega alvarlegt vegna þess að hér stendur þetta og fellur með þeirri þróun. Það er því alveg ömurlegt þegar maður les í greinargerðinni það sem stendur á bls. 8 um sjávarútveginn. Þar stendur, herra forseti: ,,Brýnt er fyrir útgerðarfyrirtækin og útgerðarstaðina að stöðugleiki ríki í stjórn fiskveiða`` --- takið eftir, í stjórn fiskveiða --- ,,og ekki sé sífellt verið að breyta lögum og reglum.`` Óheppilegra gat það nú ekki verið, herra forseti, að koma þessum texta inn. Það er lífsnauðsynlegt fyrir byggðir landsins að við fetum okkur frá þeirri stefnu sem við höfum verið að fylgja og reynum að feta okkur áfram til þess að umgangast þessi mið þannig að þau geti verið svo arðsöm sem þau voru til að þau geti verið áfram grundvöllur þessara byggða. Og ég fyrirbýð mér því nokkurn tíma að taka undir þá stefnu sem mjög margir Íslendingar og ég held meiri hluti þingsins er núna að boða, sem er mesta andbyggðastefna sem rekin er á Íslandi en það er kenningin um auðlindagjöld á sjávarútveg. Það er mesta andbyggðapólitík sem nokkurn tíma hefur verið rekin á Íslandi. Að koma í veg fyrir það að sjávarútvegurinn geti borgað sjómönnum og fiskverkafólki sem býr hringinn í kringum landið og er hryggurinn í byggðarlögunum alls staðar, koma í veg fyrir að hægt sé að borga því fólki kaup. Þessi stefna er hrikaleg og ef meiri hluti þjóðarinnar og meiri hluti þingflokkanna fylgir þeim þá erum við á röngum vegi, þá erum við á mjög röngum vegi. 
             Til allarar hamingju er það svo, herra forseti, að það hefur reynst þannig að þeir sem berjast gegn straumnum hafa stundum haft sigur. Hvað segir ekki skáldið Bjarni Thorarensen um laxinn: En þú sem undan ævistraumi flýtur sofandi að feigðarósi, lastaðu ei laxinn sem leitar móti straumi sterklega og stiklar fossa! Hér er því verið að tala um grundvallaratriði, grundvallaratriði byggðanna. Þess vegna er það hörmulegt að við skulum setja svona vitleysur inn í þennan texta því að ekkert er brýnna en einmitt að beyta því sem þarna er lagt til að ekki megi breyta. Fjölmargt annað er athugavert við þessa skýrslu sem ég hef orðið fyrir töluverðum vonbrigðum með. Það voru hér heilmiklar umræður um það að sameina þá sjóði sem væru að starfa á Íslandi og væru að vinna að byggðamálum og atvinnumálum. Því miður hefur ekkert orðið úr því. Í staðinn kemur hér smátexti um að það væri heppilegt að þeir hefðu samráð. Og hver á að stjórna því samráði? Jú, það er Byggðastofnun. Ég ætla ekki að taka svo mikið upp í mig að segja að hún sé óstarfhæf en það er ekki vansalaust hvernig hún hefur verið á umliðnum missirum. Því er það, herra forseti, að ef Alþingi hefur ekki döngun í sér í þessari umræðu til að breyta þessari þáltill. þannig að eitthvað sé í að grípa og við getum notað það framvegis til að styrkja þessar byggðir, því það er lífsnauðsynlegt að gera það í reynd þannig að þær fái notið landgæða sinna --- þær verða að fá að njóta landgæða sinna --- ef við höfum ekki döngun í okkur til að setja það inn í texta þá hef ég, herra forseti, ekki geð í mér til að styðja hana.

Hæstv. forseti. Aldrei önnur grunnforsenda undir byggðarlögunum í kringum landið, sagði hv. þm. Og síðan talaði hann um það að hann væri á móti frv. ríkisstjórnarinnar um veiðigjald, sem var verið að dreifa hér, ekki var hægt að misskilja það.

Nei.

En er hv. þm. þá ekki á móti hinu raunverulega auðlindagjaldi sem nú er greitt í milljarðavís af þeim sem þurfa að sækja sjó, af þeim sem þurfa á veiðiheimildunum að halda? Er hv. þm. tilbúinn að skrifa upp á þá stefnu sem kostar það að ekki er hægt að hefja neinn atvinnurekstur í þessum byggðarlögum sem hann var að tala um að þyrftu að hafa aðgang að auðlindinni? Hvernig ætlar hv. þm. að styðja slíka stefnu þegar hann segir síðan í hinu orðinu að líf byggðalaganna liggi við? Það hefur hann gert fram að þessu. Hann lýsir því að vísu yfir að hann vilji ekki það frv. sem nú er búið að dreifa en ég veit ekki betur en að hann styðji þá stefnu sem er uppi.

Herra forseti. Það sem skiptir okkur máli við stjórn fiskveiða er aðeins eitt, það er að ná árangri. Við höfum náð ýmsum árangri við veiðar uppsjávarfiskanna, það hefur gengið alveg þokkalega og vel. Það hefur fært þjóðinni heilmikla gæfu, heilmikla peninga, heilmikinn arð sem hefur hríslast um samfélagið. Við höfum ekki náð neinum árangri við stjórn bolfiskveiðanna og það er það sem skiptir máli og menn verða að horfast í augu við. Við erum að veiða helminginn af því sem við veiddum áður, það er málið sem við verðum að horfa á. Við verðum að ná tökum á því hvernig við getum umgengist fiskstofnana þannig að þeir fari ekki alltaf niður á við, eins og er að gerast bæði hér og alls staðar annars staðar í Norður-Atlantshafinu, hvort sem menn eru að nota einstaklingskvóta eða almenna kvóta, það er alveg sama. Sóunin með því að nota aflakvótana gengur ekki. Það liggja þúsundir sannana fyrir því. Þess vegna er það hörmulegt þegar menn eru að drepa umræðunni á dreif og spyrja eftir einhverju auðlindagjaldi eins og stjórnarandstaðan virðist einbeita sér að að öllu leyti.

Hæstv. forseti. Hver er nú að drepa umræðunni á dreif? Það er sá sem var að tala hér rétt áðan, hæstv. forseti, sem víkur sér undan að svara því hvort hann vilji halda áfram að láta útgerðarmennina í landinu innheimta þetta auðlindagjald og koma í veg fyrir að hægt sé að mynda einhvers konar jafnræði til þess að nýta auðlindina frá þeim byggðarlögum sem urðu til vegna hennar. Ég get tekið undir ýmislegt af því sem hann sagði áðan um það að okkur hefur ekkert miðað við að stjórna fiskveiðum þannig að fiskstofnarnir fari upp á við. Það er bara allt önnur saga. Um það var ég ekki að tala. Ég var að tala um aðganginn að auðlindinni sem er bundinn í þá fjötra sem hv. þm. þekkir.

Herra forseti. Ég var að tala um það sem skiptir máli. Ég var að tala um að við yrðum að ná árangri við stjórn fiskveiða. Það skiptir okkur öllu máli hvort við erum að veiða 500 þús. tonn af þorski, 200 þús. tonn eða kannski engan. Hverju ætlum við þá að skipta ef við veiðum engan? Það er sú ógn sem er yfir okkur. Það er aðalatriðið. Hvort einhver útgerðarmaður, einhver X eða Z stendur betur eða verr skiptir ekki meginmáli. Fyrir þjóðina skiptir það öllu máli að við varðveitum fiskstofnana þannig að það sé sú auðlind sem við getum byggt á til framtíðar eins og við höfum gert. Rifrildi um það hvar arðurinn lendir er algjört aukaatriði. Arður sem verður til í atvinnurekstri hríslast um allt samfélagið. Arðurinn af loðnuveiðunum hríslast um samfélagið. Það gera sér allir grein fyrir því nema kannski gamlir sósíalistar sem trúa því ekki. En þetta er nú staðreynd samt.

Herra forseti. Enn bæta þingmenn Sjálfstfl. í og ekki er nú dregið af í gagnrýninni á þessa till. til þál. frá hæstv. iðnrh. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson segir m.a. að gera verði gagngerar breytingar á tillögunni til þess að hún njóti stuðnings hans. Það væri fróðlegt að fá einhver dæmi til viðbótar við það sem hv. þm. hefur nefnt um það hvað gæti orðið t.d. úrslitaatriðið í því hvort hann mundi styðja tillöguna eður ei. En það var fleira, herra forseti, og ég vona að mér fyrirgefist það að líta á ræðuhöld hv. þm. sem eina ræðu þó að nokkurt hlé hafi verið á henni, en hv. þm. hefur m.a. nefnt það að stjórnsýslan sé á móti því að flytja opinber störf og verkefni til landsbyggðarinnar en ríkisstjórnin vilji það, þar sé viljinn alveg kristaltær. En maður hlýtur að spyrja, herra forseti, hver er það sem ræður, hver er það sem stjórnar? Hefur hv. þm. ekki meiri trú á ríkisstjórninni eða völdum hennar en að ríkisstjórnin ráði ekki við stjórnsýsluna? Er þá ekki komið að því að það væri þá m.a. sett inn í byggðaáætlunina hvernig mætti ná tökum á ríkisstjórninni?

Herra forseti. Ég hélt að ég hefði talað mjög skýrt um þetta. Ég benti mönnum á að sagan segir þetta. Sagan segir þetta og þetta hefur gengið í gegn ár og áratugi og setið hafa alls konar ríkisstjórnir. Sagan ber vitni um þetta. Þess vegna segi ég og hvet þingið til að ganga frá þessu, hnýta hnútana þannig við gerð þessarar byggðaáætlunar að ekki fari milli mála hvað menn vilja. Það er hægt að gera það. Við erum löggjafinn sjálfur þannig að við getum gert það og við eigum að nýta okkur þá aðstöðu þegar við erum að tala um og samþykkja stefnumótandi tillögur í byggðamálum að ganga þannig frá því að við getum tryggt við gerð fjárlaga að fjármagnið sé til staðar sem þarf til þess að útfylla þetta. Við getum tryggt það sjálfir að útþensla ríkisins, sem enginn ætlar að geta stoppað, verði þá jafnt úti á landi sem í Reykjavík.

Herra forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. að mjög mikilvægt er að útþensla ríkisins verði um allt land en ekki bundin hér við þetta svæði og það er lykilatriði. Það er alveg ljóst að hv. þm. hefur mikinn stuðning þingmanna stjórnarandstöðunnar til að kveðið verði miklum mun skýrar að orði í þessari till. til þál. þannig að ljóst sé að við gerð t.d. næstu fjárlaga og jafnvel við afgreiðslu fjáraukalaga í haust sé hægt að taka á ákveðnum þáttum á skýran hátt. En, herra forseti, það hefur gerst ítrekað að þingmenn Sjálfstfl. hafa komið hér upp og rætt um Byggðastofnun eins og þar séu gífurleg vandræði. Það sé ekki vansalaust, eins og mig minnir að hv. þm. hafi nefnt það, hvernig ástandið hafi verið þar að undanförnu, þ.e. í Byggðastofnun. Þetta er a.m.k. annar ef ekki þriðji þingmaður Sjálfstfl. sem kemur upp og talar á svipuðum nótum. Herra forseti. Ég held að óhjákvæmilegt sé að spyrja hv. þm.: Hvað er það nákvæmlega sem hv. þm. á við?

Herra forseti. Það getur nú verið ýmislegt ef til á að taka. Ég sé á þessari þáltill. frá ríkisstjórninni að þar er gert ráð fyrir nýjum sjóði til þess að efla nýjan iðnað á landsbyggðinni. Ríkisstjórnin treystir sér ekki til þess að láta þennan sjóð inn í Byggðasjóð, eins og væri náttúrlega eðlilegast af öllu að setja hann þar sem hann er á Sauðárkróki. Ég hef það til marks. Ríkisstjórnin sjálf virðist ekki treysta Byggðastofnun. Það þarf því ekki langt að leita fanganna til að benda á að það eru ýmsir fleiri en ég sem efast um framkvæmd mála þar. Við höfum alveg orðið vör við það hvernig stjórnsýslan hefur gengið þar. Haldinn var fundur í stjórn Byggðasjóðs held ég á fimmtudag eða föstudag, þá hafði ekki verið haldinn fundur síðan á jólaföstu. Þetta tel ég ákaflega óeðlilegt og þegar ég spyr hvað sé að þarna þá fæ ég mjög lítil svör. En ég hef orð á þessu vegna þess að mér svíður undan því. Hér er um mjög þýðingarmikið atriði að ræða í byggð á Íslandi öllu sem stendur höllum fæti.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Einar Oddi Kristjánssyni að aðgengið að auðlindum sjávar, aðgengið að fiskimiðunum meðfram ströndum landsins er forsenda fyrir byggð og búsetu á viðkomandi svæðum. Ég er líka sammála honum í því að sjávarútvegsstefnan, eins og henni hefur verið fylgt, er ein aðalástæðan og er ein af meginástæðunum fyrir þeirri byggðaröskun sem við stöndum frammi fyrir, veigamikill þáttur þar. Og ég er alveg sammála hv. þm. í því að stefnan í sjávarútvegsmálum með aðgengi að fiskimiðunum er hryggurinn í lífi þessara byggða. En ég vil einnig vekja athygli á því að stefnan í sjávarútvegsmálum hefur líka verið hryggurinn í ríkisstjórninni, í þessu ríkisstjórnarsamstarfi, í efnahagsmálum í landinu sl. áratug. Ég leyfi mér að spyrja hv. þm.: Styður hv. þm. þá tillögu sem hér hefur verið lögð fram í heild sinni um aðgerðir í fiskveiðistjórnarmálum?

Herra forseti. Mér hefur verið tjáð að á fimmtudaginn verði umræða um frv. um stjórn fiskveiða. Þar hafa menn a.m.k. 20 mínútur í fyrstu atrennu og síðan ótakmarkaðan tíma við 2. og 3. umr. Ég fer því ekki langt á þessum 40 sekúndum sem ég hef til að svara þessu máli enda óviðkomandi því sem við erum ræða núna nema ég hef lýst því yfir, að ég hélt á mjög skýran hátt, að mesta andbyggðastefna og andbyggðapólitík sem rekin hefur verið á Íslandi á undanförnum árum eru einmitt þessar villukenningar um auðlindaskatt á sjávarútveginn. Það var hörmulegt að heyra hvernig stjórnarandstaðan virðist vera algjörlega heillum horfin, eins og náttúrlega líka stór hluti stjórnarliðsins, að halda að auðlindagjald sé það sem skiptir máli til að lækka laun sjómanna. Auðlindagjaldið er ekki aðalatriðið og skiptir engu máli né heldur hver á þennan veiðirétt. Að við náum árangri í veiðunum er það eina sem skiptir máli.

Herra forseti. Ég vek athygli á að í sjálfu sér er ekki verið að breyta um fiskveiðistefnu eða fiskveiðistjórnarstefnu. Það er í rauninni verið að framlengja óbreytt kerfi sem hefur í megindráttum verið við lýði a.m.k. síðan 1990 þegar framsal á fiskveiðiheimildum var gefið frjálst. Það sem hv. þm. er að gagnrýna hér hefur hann umborið sl. tíu ár og þó að nú sé verið að tala um veiðileyfagjald, eins konar auðlindagjald, sem ég er andvígur er ekki verið að leggja til neina meginbreytingu. Megináherslan er að óbreyttu kerfi skuli viðhaldið sem mun áfram verða dýrkeypt byggðunum vítt og breitt um landið, einmitt strandbyggðunum sem við tölum um að þurfi að verja og gefa forgangsrétt á þeim náttúruauðlindum sem eru við bæjardyrnar hjá þeim og er alveg sjálfsagður frumburðarréttur. Það er þarna sem við þurfum að taka á. Sú áætlun um byggðamál sem við erum að fjalla um og hv. þingmönnum Sjálfstfl. hefur fundist lítið til um ásamt mér er því lítils virði ef ekki er tekið á öðrum málum.

Herra forseti. Ég las upp úr greinargerðinni. Ég las upp þann hörmulega texta þar sem stendur að mjög mikið ríði á því fyrir sjávarútvegsbyggðirnar að breyta ekki fiskveiðistjórnarkerfinu.  Stærsta og mesta hagsmunamálið er því að ná tökum á þessari líffræði. Við verðum að viðhalda þessum stofnum, það skiptir öllu máli, bæði fyrir byggðir og efnahagslíf Íslands í heild.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fer mikinn í ræðum sínum og ræðir um fiskveiðistjórnarkerfið íslenska sem hann sér eiginlega allt til foráttu.

Nei.

Hann talar, herra forseti, a.m.k. eins og ástand fiskstofnanna sé í stórkostlegri hættu,  Ég verð að segja að mér finnst hann tala eins og hann sé harðasti stjórnarandstæðingurinn en síðan á hann alltaf erfitt þegar verið er að greiða atkvæði um þessa hluti. Þá fylgir hann sínum herrum. Ég held að hann ætti að fara að athuga sinn gang í þessu efni.

Herra forseti. Árið 1984 fórum við að stjórna þorskveiðunum með aflakvótum. Ég hef alla tíð mótmælt þeim, alla tíð látið í ljósi mikla vantrú á því að það væri rétt aðferð. Ég hef sannfærst um það með hverju árinu, hverju missirinu og hverjum mánuðinum að við erum að fara ranglega að. Sóunin í þessu kerfi er eitthvað sem við getum ekki lifað við. Ég hef notað hvert einasta tækifæri, bæði í ræðum og riti, hér á Alþingi og alls staðar. Löngu áður en ég kom inn á Alþingi hélt ég um þetta margar ræður og skrifaði um það margar ritgerðir. Engum þarf því að koma á óvart, síst af öllum mínum kæra vini og félaga, hv. þm. Karli V. Matthíassyni. Ef við förum hins vegar yfir stuðning minn við ríkisstjórnina get ég alveg rakið það og farið í gegnum það hvenær og hvar ég hef stutt hana, hvenær ég hef mótmælt og hvenær ég hef sagt henni að ég væri ósammála því að sá er vinur sem til vamms segir. Það eru langar ræður og miklar.

Herra forseti. Mestu mótmælin eru að greiða atkvæði á móti þessum frv. Ef það er einlæg skoðun hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að hann sé ósammála því gjaldi sem sjútvrh. gerir ráð fyrir að lagt verði á sjávarútveginn í tillögum sínum hlýtur hann að greiða atkvæði á móti því. Það hlýtur að vera þannig. Ég skil þetta ekki öðruvísi. Svo vil ég segja að það hlýtur að skipta miklu máli hvert arðurinn af greininni dreifist. Ef hann fer aðeins á eina eða tvær hendur og þær hendur ákveða að fara með fjármagnið til útlanda til að kaupa í útgerð þar í staðinn fyrir að efla iðnaðinn innan lands, fiskiðnað og atvinnu, er það hið versta mál og er þá frelsið í gjaldeyrismálunum orðið til vansa.

Herra forseti. Arður af atvinnurekstri í markaðssamfélagi dreifist. Um það bera best vitni kjör manna í Ameríku og í allri Vestur-Evrópu, og þróun þeirra mála síðustu 200 árin. Þó að einstaka gamlir kommúnistar trúi ekki að svo sé er vitnisburðurinn sem stendur þar eftir kjör manna í Vestur-Evrópu, í Vesturheimi. Þau standa bara eftir. Hins vegar á umræðan um sjávarútvegsmálin að fara fram á fimmtudaginn kemur. Það er ekki vani að menn geri grein fyrir atkvæði sínu fyrr en að þeirri umræðu kemur. En ég get svo sem alveg tekið forskot á sæluna, herra forseti, ef það getur róað kæra vini. Menn geta alveg treyst því og ég get sagt frá því hér tveim dögum áður að ég mun örugglega og trúfastlega greiða atkvæði gegn auðlindaskatti á sjávarútveginn á fimmtudaginn og alla þá daga þegar ég á að standa frammi fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég var nú niðri í matsal að horfa á næstæðsta mann landsins, hæstv. forsrh., segja okkur hvaða stefnu hann og ríkisstjórnin hefðu í ýmsum málum. En það verður ekki við það unað að hlýða á þau orð og best að snúa sér að umræðunni um byggðamál. Það vill svo til að byggðamálin voru lengi undir valdsviði hæstv. forsrh. Ég vék að því í fyrri ræðu minni í dag að fyrir tíu árum, árið 1991, hefði verið gefin út sérstök skýrsla og tillögur í byggðamálum. Þegar maður lítur á þær tillögur sem birtust í febrúar árið 1991 þá er ótrúlega margt líkt með þeim og því sem birtist í þessu plaggi nú og í raun og veru má segja að þau atriði sem birtast í núverandi þáltill. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005, sem talin eru upp í fimm liðum frá a til e, að nánast öll þau orð sem þar standa í þessum fimm liðum má finna í skjali frá 1991 þar sem voru tillögur um fyrstu aðgerðir í byggðamálum, að vísu taldar upp í tíu liðum þá. Meðal annars var þar sagt að meiri hluti nýrra starfa í opinberri þjónustu yrði til á landsbyggðinni. Þar var stefnumótun um áætlanagerð, að virk þátttaka heimamanna yrði tekin upp á sviði byggðamála, komið yrði á fót héraðsmiðstöðvum og talið upp hvar þær ættu að vera staðsettar, m.a. á Ísafirði, Sauðárkróki, Akureyri, Egilsstöðum og nokkrum fleiri stöðum á landinu, þannig að sú umræða sem er hér í dag um að efla ákveðin svæði og ákveðna staði á landinu er mjög gömul, hún er meira en tíu ára gömul. Þar sagði líka í 5. lið þeirra tillagna frá 1991 að sveitarfélög yrðu sameinuð og stækkuð og efld verulega, að atvinnuþróunarfélög yrðu efld og atvinnuþróunarsjóðir styrktir í kjördæmum landsbyggðarinnar, jöfnun raforkuverðs o.s.frv. Megnið af þeim orðum sem standa í þeirri byggðaáætlun sem við erum nú að ræða hafa því verið okkur kunn a.m.k. í tíu ár. Hins vegar hefur skort eftirfylgni, eftirfylgni um þá framkvæmd að viðhalda byggð í landinu og að framkvæmdin snúist ekki öll að því að þegar til verða ný störf í opinberri þjónustu þá verði þau öll á höfuðborgarsvæðinu eins og verið hefur á undanförnum árum og áratugum. Því miður er það svo, eins og komið hefur fram í umræðunni í dag, varðandi eflingu ríkisstarfa úti á landi, flutning stofnana út á land eða starfa út á land á vegum hins opinbera, að þar er ekki um mikinn árangur að ræða. Þó ber ekki að lasta það fáa sem tekist hefur. Það eru auðvitað nokkur atriði sem ég vildi ræða í þessari áætlun en á átta mínútum gefst ekki langur tími til þess að fara yfir stefnu og horfur í byggðamálum. Ég hef margoft sagt að mín skoðun sé sú að fyrir hinar dreifðu og veikari byggðir, og þá er ég að tala um sjávarútvegs- og landbúnaðarbyggðir landsins á Norðvesturlandi, Vestfjörðum, við Breiðafjörð, á Norðausturlandi og víðar reyndar, eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni í dag, þá skiptir atvinnulífið mestu máli. Það var segin saga að þegar uppsveifla var í atvinnulífinu almennt á landsbyggðinni, á árunum milli 1970 og 1980, þá fjölgaði á landsbyggðinni. Síðan hefur fólki á landsbyggðinni fækkað jafnt og stöðugt þó að örlítið hafi dregið úr því á síðasta ári. Það er auðvitað svo að fólk vill vera nokkuð tryggt um atvinnu sína og að það hafi nokkuð góðar tekjur á landsbyggðinni, einkum þar sem það er almennt dýrara að búa á þar. Búsetukostnaður hefur lengstum verið meiri þar en á höfuðborgarsvæðinu. Það verður að segjast eins og er að stefna ríkisstjórnarinnar í byggðamálum hefur ekki verið til þess að laga þennan búsetukostnað eða jafna hann nema að sáralitlu leyti. Lengi vel borgaði landsbyggðarfólk jafnhá fasteignagjöld af eignum sínum þó að eignirnar væru að raunvirði lægri en í Reykjavík og var þá miðað við fasteignamat á Reykjavíkursvæðinu. Nú hefur þetta verið fært til betri vegar og er nú miðað við raunverð fasteigna á viðkomandi stöðum. Það er hins vegar svo að vegna þróunar í atvinnumálum hefur fasteignaverð hrunið víða á þessum stöðum þannig að fólk, þótt það vildi færa sig á milli svæða, á ekki létt með það þar sem verð fyrir fasteignir þeirra er miklu lægra en á þeim svæðum sem það kannski teldi sig geta flutt á vegna atvinnu- og byggðaþróunar, t.d. á suðvesturhornið eða á Akureyrarsvæðið. Menntun á landsbyggðinni hefur batnað að mínu viti og samgöngur hafa batnað, samt ekki nóg. Vil ég sérstaklega í því sambandi vekja athygli á því að samgöngur innan Vestfjarða milli norður- og suðursvæðis eru aðeins hluta úr ári. Það er algjörlega óviðunandi ástand að búa við og ef á að vera hægt að efla byggð og styrkja samvinnu Vestfirðinga varðandi þjónustu og annað, þá þarf að tengja þau svæði saman með heilsársvegasamgöngum. Að vísu er komið inn í jarðagangaáætlun að gera skuli göng úr Dýrafirði yfir í Arnarfjörð og er það vel, en því máli þarf virkilega að hraða. Einnig þarf að hraða því að suðurhluti Vestfjarða búi við eðlilegt vegakerfi allan ársins hring og sé ekki eins og eyland þó að það sé fast við landið eins og Vestfjarðakjálkinn að öðru leyti, vegna þess að samgöngurnar eru eingöngu sumarsamgöngur. Þessu þarf að breyta sem allra fyrst. Fjöldamargt er hægt að gera til að styrkja atvinnu á landsbyggðinni og búsetu þar. Það má jafna námslánakostnað og jöfnun kostnaðar vegna náms. Það má gera betur í því að jafna húshitunarkostnað. Þungaskatturinn hefur oft verið til umræðu, hann hækkar vöruverð á landsbyggðinni, hann hækkar kostnað fyrirtækja á landsbyggðinni og virðisaukaskatturinn vegur að sumu leyti eins varðandi flutningskostnaðinn. Hins vegar er alveg bráðnauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir því að í dreifðum byggðum landsins, einkum þeim sem ég hef gert hér að umræðuefni, er sjávarútvegurinn að stórum hluta undirstaðan og landbúnaðurinn er bakland sem þarf að vera til staðar fyrir þær byggðir ef þær eiga að halda velli. Það sem þarf að gera er að tryggja að ekki verði frekari samdráttur í sjávarútvegi og tryggja þarf til framtíðar vissu fólksins á þessum svæðum fyrir því að geta lifað af landsins gæðum til sjós og lands.

Hæstv. forseti. Ýmislegt hefur komið fram í umræðunni sem ástæða væri til að ræða nánar um. Ég hyggst hins vegar bæta pínulítið við það sem ég var að tala um í fyrri ræðu minni vegna þess að ég varaði mig ekki á því hvað ég hafði stuttan tíma. Ég var að ræða um að í þessari tillögu er á tveimur stöðum talað um byggðarlögin í tengslum við veiðiheimildir. Og það stendur skýrum stöfum að stefna stjórnvalda megi ekki draga úr möguleikum til nýliðunar í sjávarútvegi. Það er að vísu ekki sagt sjávarútvegi heldur í atvinnuvegunum, en sjávarútvegur hlýtur að vera þar undir, því að hann er auðvitað aðalatvinnuvegur þeirra byggðarlaga sem við erum að tala um í þessari umræðu. Ég er út af fyrir sig afar sáttur við það að þetta orðalag skuli vera í tillöguni, einfaldlega vegna þess að í því er fólgin yfirlýsing um að núgildandi stefna sé óheppileg, stórhættuleg og henni eigi að breyta, a.m.k. ef maður les það sem þarna stendur eins og venjulega íslensku. En maður fær svolitla bakþanka þegar maður er kominn yfir á bls. 8 af bls. 3, því að þar er talað um að huga þurfi að stöðu nokkurra fámennra byggðarlaga sem eru háð útgerð smábáta og viðkvæm eru fyrir áhrifum af flutningi aflamarks milli byggðarlaga. Og við endurskoðun á stjórnkerfi fiskveiða er mikilvægast að tryggja þessum byggðarlögum áframhaldandi aðgang að aflamarki. Þarna er verið að tala um að koma einhverjum veiðiheimildum, byggðakvóta eða einhverju slíku,  Mér finnst hart að þurfa að standa í þessum sporum til að benda á að í þessu máli, þessari till. til þál., er í raun og veru á öðrum staðnum verið að benda á að stjórnvöld eigi að breyta stefnu sinni til að gera þeim atvinnuvegi kleift að lifa og til að nýliðun geti orðið í atvinnuveginum. Síðan er annars staðar í þáltill. talað um eitthvert lítilræði til þess að bjarga málum þar sem allt er komið í öngþveiti og vandræði. Það er ekki hægt að bjóða upp á svona plagg. Ég ætla að nefna annað dæmi úr þessu plaggi. Það er landbúnaðarkaflinn og ég ætla ekki að eyða mínum stutta tíma í að lesa hann upp en í honum stendur nákvæmlega ekki neitt. Það er einungis lýsing á ástandi sem nú er í landbúnaði. Það er í sjálfu sér umhugsunarefni að í byggðaáætlun, till. til þál. um byggðaáætlun á Íslandi, sé ekkert um hvað eigi að gera í landbúnaði. Það er umhugsunarefni. En úr því að menn ætluðu ekki að leggja til að gera nokkurn skapaðan hlut í landbúnaðarmálunum í tengslum við byggðaáætlun, hvers vegna í ósköpunum voru menn þá með þessar klásúlur þarna inni til að lýsa ástandinu? Ég verð að segja það alveg eins og er að ég les það út úr því að um þetta mál hafi verið fjallað en ekki hafi náðst neitt samkomulag um hvað ætti að gera og þess vegna standi þessi orð þarna inni sem vitnisburður um það að stjórnarflokkarnir koma sér ekki saman um eitt eða neitt. Síðan finnst mér ástæða til að nefna það hér, vegna þess að lítið tóm gafst til andsvara við hv. 5. þm. Vestf. þar sem hann fór hér mikinn og talaði um sjávarútvegsmálin og þar sem hann leyfði sér að gera lítið úr því sem er mesti vandi byggðarlaganna á Vestfjörðum sem er það gífurlega háa gjald sem menn þurfa að borga ef þeir ætla að fara í útgerð. Hann leyfði sér að gera lítið úr því eins og það skipti engu máli. Hv. þm. talaði þannig að það skipti bara engu máli hvert þessir peningar færu og hvernig þeir rynnu því að þeir skiluðu sér inn í þjóðfélagið. Skyldu ekki ýmsum af sveitungum hans á Vestfjörðum og kjósendum hans jafnvel og öðru fólki í byggðarlögum á Vestfjörðum finnast það undarlegt þegar hv. þm. talar á þennan hátt, eins og það skipti bara engu máli að það kosti svo mikla peninga að hefja útgerð frá þessum byggðarlögum að það sé engin glóra í því. Hvers lags málflutningur er þetta eiginlega? Ég hefði viljað hlusta á hv. þm. útskýra afstöðu sína til þessara mála með einhverjum öðrum hætti. En hann kýs að flýja í það að breyta þurfi sjálfu þorskveiðikerfinu, þ.e. stjórn fiskveiðanna sjálfra, sem er út af fyrir sig allt annað mál og ég get alveg fallist á rök hans í því að menn geti haft þá skoðun að hætta eigi við þetta kerfi sem fiskveiðistjórnarkerfi. En að flýja í að tala um annað, þegar verið er að tala um að eignarhaldið á réttinum til þess að stunda sjó er selt á þvílíku verði að ekki er hægt að hefja rekstur á þeim stöðum, það finnst mér ekki merkilegur málflutningur. Og þar er hv. þm. illa fjarri að geta ekki hlustað á orð mín en ég hafði ekki tækifæri til þess að tala við hann um þetta mál í stuttum andsvörum og ég get ekki látið ómótmælt þvílíkri dellu sem það er að ætla að líta fram hjá því sem stendur þeim byggðarlögum fullkomlega fyrir þrifum til að þau geti dafnað.

Herra forseti. Í fyrri ræðu minni um þessa till. til þál. um stefnu í byggðamálum fjallaði ég aðallega um skólamál og menntamál. Þar kom ég einmitt inn á að í tillögunni eru góð fyrirheit og góð orð sett á blað um að hverju bæri að vinna.

Þau voru það líka 1991.

Þau voru það líka 1991, segir hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Já, þau voru það nefnilega líka 1991. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, þingmaður Sjálfstfl. og a.m.k. á köflum stuðningsmaður hæstv. ríkisstjórnar, sagði að ekki væri nokkur naglfesta í þessari till. til þál. um byggðamál, að þetta væri bara fallegt snakk. Eitthvað í þá veruna orðaði hv. þm. það. Sú er einmitt staðan í menntamálunum. Þar er langt milli orða og athafna og við upplifðum það við gerð fjárlaga fyrir þetta ár að framlög til menntamála, til skólamála voru skorin niður og þegar verið var að samþykkja frv. um sérstaka tekjuöflun fyrir ríkissjóð var einmitt fundin sú leið að skattleggja nemendur, hækka skólagjöld og skattleggja nemendur og sérstaklega hækka skólagjöld á nemendum í verk- og starfsnámi. Það sýnir huginn varðandi menntun. Lítum á fleiri mál. Hér hefur verið rætt að það þurfi að styrkja stöðu sveitarfélaganna. Það er alveg hárrétt. Það þarf að efla hlutverk þeirra og gefa þeim möguleika, kost og svigrúm til þess að axla aukna ábyrgð svo þau geti veitt íbúum sínum sterkari og betri þjónustu. Þetta er líka mjög fallegt og göfugt markmið. En hver er staðan? Staðan er sú að skuldir sveitarfélaganna vaxa og vaxa. Færð eru til þeirra aukin verkefni frá ríkisvaldinu en tekjustofnar fylgja ekki með og vandi þeirra eykst. Til hvers er þá gripið? Jú, það er boðist til þess að kaupa af þeim eignirnar. Ríkissjóður, meiri hlutinn hér, býðst til þess að kaupa af þeim eignir til þess að létta á bráðaskuldavandanum. Hvað var gert fyrir sveitarfélög á Vestfjörðum sem höfðu mátt búa við það að m.a. fiskveiðistjórnarkerfið hafði rúið þau, íbúana þar, rétti sínum og möguleikum og forgangi að fiskimiðunum meðfram ströndum Vestfjarða? Fiskveiðiheimildir voru fluttar í aðra landshluta og fyrirtæki þeirra höfðu þar ekki lengur lífsgrundvöll og tekjur sveitarfélaganna höfðu líka hrunið. Hvað er gert? Jú, ríkisvaldið er reiðubúið að hjálpa þeim. ,,Við skulum kaupa af ykkur eignir. Hvernig er með orkubúið ykkar? Við höfum trú á því að orkubúskapur sé búskapur framtíðarinnar. Við höfum trú á því. Þess vegna skulum við kaupa af ykkur orkubúið til þess að létta á skuldum ykkar.`` Hér á suðvesturhorninu eru Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja að styrkja sig og efla. Það er ekki verið að tala um að selja þær eða láta ríkið hafa þær. Nei, það er verið að styrkja þær og efla til átaks í atvinnumálunum fyrir viðkomandi byggðarlög. En úti á landi þar skal bara kaupa þetta upp í skuldir sveitarfélaganna. Hvað er gert við Sauðárkrók, Skagafjörð? Sveitarfélagið Skagafjörður á í fjárhagsvandræðum m.a. vegna álaga sem til eru komnar vegna stjórnvaldsaðgerða. Jú, það er sjálfsagt að bjóðast til þess að kaupa af þeim rafveituna, létta af þeim skuldunum í bili, rafveituna sem var afskrifað fyrirtæki og skilaði íbúunum bæði öruggri þjónustu og margháttuðum beinum og óbeinum arði. Nei, það er sjálfsagt að taka þetta af þeim upp í skuldir. Núna stendur sveitarfélagið kannski frammi fyrir því að þurfa að senda steinullarverksmiðjuna sína sömu leið til þess að létta af sér skuldum. Svo sjáum við hér í till. til þál. að það þurfi að efla sveitarfélögin til að geta tekið að sér aukin verkefni. Fyrir nokkru síðan var hér lagt fram lagafrv. um að heimilt væri að hlutafélagavæða vatnsveiturnar, gera sveitarfélögunumn kleift að hlutafélagavæða vatnsveiturnar, einkavæða þær og síðan mögulega að selja vatnsveiturnar. Kannski fáum við að upplifa það næsta vetur að ríkið bjóðist til að kaupa vatnsveiturnar af sveitarfélögunum á Vestfjörðum eða á Norðurlandi eða annars staðar sem sveitarfélög eiga í vandræðum. Þessi einkavæðingarleið er sú leið sem ríkisstjórnin býður. Svo er sagt fagurlega: ,,Við stefnum að því að efla sveitarfélögin.`` Já, það er stefnt að því með því að rýja þau eignum sínum, möguleikunum til atvinnulífs og nýsköpunar. Virðulegi forseti. Þessari stefnu erum við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði á móti. Við erum á móti þessari tegund af byggðastefnu sem ríkisstjórnin iðkar. Lítið hefur farið fyrir landbúnaðarmálunum í þessari till. til þál. Það er rétt svona skautað yfir þau. Þó er nefnt í aðgerðaáætluninni, sem er svo sem gott, að Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hafi verið stofnaður 1999. Það stendur hér einhvers staðar í aðgerðaáætluninni. Það er gott og blessað. En þar hefur starfað landbúnaðarháskóli síðan 1947 og útskrifað landbúnaðarkandídata, háskólamenntað fólk í landbúnaði. Það varð bara tæknileg breyting 1999. En þetta er tíundað þarna og það er gott. Að öðru leyti eru menn fátalaðir um aðgerðir í landbúnaðarmálum. Það er von að heilu landshlutarnir telji sig verða út undan og telji að málefnum þeirra sé lítill gaumur gefinn. Hvammstangi hefur verið nefndur. Einmitt núna í fréttum var tilkynnt að þar væri verið að loka mjólkurbúinu með sjö fasta starfsmenn plús aðra starfsemi sem því tengist. Já, en samt er ekki minnst á þetta í byggðaáætluninni. Á Hvammstanga er líka verið að tala um að loka pósthúsinu. Þar eru a.m.k. tvö ef ekki fleiri heil störf. Ekki er minnst á þessa almannaþjónustu í byggðaáætluninni. Nei, þar er forðast að nefna neitt sem er naglfast, neitt sem í rauninni kemur byggðunum til góða við að styrkja grunnþjónustuna sem þar er með því að vera með þá lagaumgjörð að sveitarfélögin geti 

Herra forseti. Ég ætla að nota seinni ræðu mína til þess að ljúka því máli sem ég hóf hér við fyrri ræðuna, þ.e. að leggja áherslu á stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ég ítreka það sem ég sagði áður að sitthvað í tillöguflutningi ríkisstjórnarinnar rímar ágætlega við þær áherslur sem við höfum haft uppi. Þar vegur að sjálfsögðu þyngst þar sem talað er um fjölbreytni í atvinnulífi, að það eigi að stuðla að fjölbreyttu atvinnulífi, jöfnun starfsskilyrða og einnig er lögð áhersla á sjálfbæra nýtingu auðlinda. Þetta er mjög í þeim anda sem við höfum talað hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði og gott væri ef saman færu orð og efndir, orð og athafnir. Nægir þar að minna á þau áform sem eru stærst hjá ríkisstjórninni nú um stundir, þ.e. að virkja við Kárahnjúka og reisa þar stærstu orkustöð í landinu og sjá risavaxinni álbræðslu fyrir orku. Það á hvorki að gera á sjálfbæran hátt né mun það stuðla að fjölbreytni í atvinnulífi á Austurlandi nema síður sé. Það sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum talað fyrir til að tryggja fjölbreytni í atvinnulífi er í rauninni þrennt. Í fyrsta lagi leggjum við áherslu á að styrkja velferðarþjónustu og stoðþjónustu í landinu. Með velferðarþjónustu vísum við til skóla, við vísum til heilbrigðisstofnana og annarrar ámóta þjónustu. En með stoðkerfinu vísum við til samgangna, fjarskipta og annars af því tagi. Eins og ég gat um í fyrri ræðu minni hefur þessi stoðþjónusta verið að veikjast eða öllu heldur hefur hún verið veikt með aðgerðum ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum. Ég vitnaði þar í tölur varðandi póstþjónustuna. Menn hóta reyndar í greinargerð með þessari þáltill. að halda áfram á sömu braut því vísað er sérstaklega í áform um að færa verkefni frá opinberum aðilum til fyrirtækja, með öðrum orðum að halda áfram að einkavæða. Taka má fjölmörg dæmi um aðgerðir ríkisstjórnarinnar og kerfisbreytingar á liðnum árum sem hafa komið mjög illa við landsbyggðina. Ég nefni þar t.d. einkavæðingu rafmagnseftirlits í landinu. Rafmagnseftirliti var áður sinnt af starfsmönnum í raforkugeiranum víðs vegar um landið. Síðan var farið yfir í nýtt kerfi. Löggildingarstofu var fengið það verkefni að hanna almennar reglur sem áttu að gilda um þennan geira. Síðan var komið á fót svokölluðum skoðunarstofum sem áttu að fylgjast með því með úrtaki að farið væri að settum reglum. Og hvað gerist? Skoðunarstofurnar, sem eru nú ekki ýkja margar reyndar, eru allar á höfuðborgarsvæðinu og senda síðan fulltrúa sína út á landsbyggðina með miklum tilkostnaði til þess að ráðast í þessar úrtaksskoðanir sem reyndar eru af svo skornum skammti að menn kvarta um það víðs vegar um landið að rafmagnseftirliti sé mjög áfátt. Ég nefni þetta sem dæmi um kerfisbreytingar sem hafa komið í bakið á landsbyggðinni og eru byggðafjandsamlegar í þeim skilningi. Annað atriði sem við leggjum áherslu á er að auka aðgengi að ódýru fjármagni eða fjármagni á hagstæðum kjörum og fjármagni til nýsköpunar og uppbyggingar í atvinnulífi. Hér fyrr á tíð höfðu ýmsir sjóðir þessu hlutverki að gegna og ég nefndi nokkra hér áðan, Fiskveiðasjóð, Iðnþróunarsjóð og fleiri sem voru sameinaðir í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem var einkavæddur. Þegar sá banki hafði lokið sínu verki á vegum ríkisstjórnarinnar höfðu aðgerðir hans leitt til meiri samþjöppunar í vörudreifingu en dæmi voru um áður. Nú er talað um að Byggðastofnun fái það verkefni að hafa forustu á þessu sviði. Það á að gera Byggðastofnun að eins konar fjárfestingarbanka. Ekki ætla ég að leggjast gegn því nema síður væri. En þetta sýnir okkur bara að þörfin er þarna fyrir hendi, ekki síst þegar búið er að einkavæða ríkisbankana og þeir eru farnir að starfa í þeim anda að þeir eigi fyrst og aðeins að hugsa um arðsemi af fjármagni en hætti að líta á sig sem þjónustustofnanir við samfélagið. Ég er ekki að tala fyrir því nema síður sé að ráðist sé í einhver óarðbær eða óskynsamleg verkefni. En auðvitað eiga fjármálastofnanir að líta á sig sem þjónustustofnanir í bland. Nú eru menn að tala um að efla þurfi Byggðastofnun í þessu efni. Hvaða form sem við finnum þessu þá teljum við mikilvægt að tryggja atvinnulífinu aðgengi að ódýru og tryggu uppbyggingarfjármagni. Í þriðja lagi leggjum við áherslu á að styrkja sveitarfélögin og skapa þeim traustari undirstöður en þau hafa haft. Á þetta er allt saman minnst í þessum tillögum og greinargerðum. En eins og ég rakti í fyrri ræðu minni hefur hagur sveitarfélaganna verið að versna allan undanfarinn áratug. Það birtist okkur m.a. í því að hlutfall rekstrar af skatttekjum hefur verið að aukast. Það var árið 1995 77,9% en á árinu 2000 komið í 83,3%. Þetta þýðir að sveitarfélögin hafa miklu minna fjármagn til uppbyggingar en þau áður höfðu. Þessu hefur fylgt aukin skuldsetning sveitarfélaganna sem hefur meira en tvöfaldast á síðasta áratug. Ríkið hefur verið að færa verkefni frá sjálfu sér og yfir á herðar sveitarfélaganna án þess að tryggja nægilega tekjustofna til að rísa undir kostnaði við þennan rekstur. Má nefna grunnskólann í því sambandi, sem hefur reynst sveitarfélögunum erfiður. Þetta eru þær áherslur sem við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum og á þennan hátt teljum við að hægt sé að stuðla að fjölbreytni í atvinnulífi Íslendinga, fjölbreytni um allt land.

Herra forseti. Ég hef verið fjarverandi frá umræðunni í dag vegna þess að ég var búinn að ráðstafa mér í kjördæminu í dag og í gær. En ég átti þess kost þegar ég kom í bæinn áðan að blanda mér í hana þar sem ég sá að henni var ekki lokið. Mér heyrist reyndar að nokkuð sé ósagt miðað við það sem fram kom í ræðum þingmanna, t.d. hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem ég tel að hafi oft flutt betri ræður en þá sem ég heyrði brot úr. 
             Ég vil segja um þessa tillögu að það er ljóst að hér er afar stórt mál á ferðinni sem snertir marga. Því er eðlilegt að um það séu miklar meiningar, sérstaklega í ljósi þess að íbúaþróun innan lands hefur verið í afar miklu ójafnvægi og hefur því komið illa við mjög marga, bæði þá sem búa á landsvæðum þar sem fólksfækkun hefur verið nokkuð viðvarandi en kannski ekki síður, þó að mönnum sé það meira hulið í augnablikinu, komið illa við þá þar sem fjölgun er mjög hröð því að það hefur ýmsar neikvæðar hliðarverkanir. Herra forseti. Ég er á þeirri skoðun að stjórnvöld eigi að hafa ákveðna stefnu sem kalla megi byggðastefnu og snúist fyrst og fremst um tvennt, þ.e. annars vegar um hlut opinberra aðila í nýsköpun og atvinnuuppbyggingu og hins vegar um þátttöku og hlutverk stjórnvalda til að jafna búsetuskilyrði um landið þannig að röskunin verði minni en nú er þannig að af þeim sökum verði síður ástæða fyrir fólk til að færa sig á milli landshluta til að sækja opinbera þjónustu eða menntun. Ég tel að slík stefna verði að ná yfir landið allt en ekki bara landsbyggðina eins og verið hefur. Ég held að það fyrsta sem við þurfum að gera sé að mynda heildstæða stefnu fyrir landið allt. Í því felst að stjórnvöld þurfa líka að skilgreina og skýra hvað þau ætlist fyrir með höfuðborgarsvæðið, hvaða hlutverk þau ætli höfuðborginni og hvaða hlut hið opinbera ætli sér í þeim þætti. Ég held að það sem að hluta til hafi skapað neikvæða afstöðu til byggðaumræðu af hálfu þeirra sem búa á höfuðborgarsvæðinu sé að menn líta svo á að byggðastefna sem nái aðeins yfir landsvæðið utan höfuðborgarsvæðisins sé einhvers konar stefna gegn því og líta svo á að hið opinbera sé að beita sér með ýmsum aðgerðum, sem á hverjum tíma eru taldar þar upp, gegn þeim sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst stundum að viðbrögð fólks á þessu svæði mótist af því að það skilur stefnumörkunina þannig. Þess vegna held ég að til að fyrirbyggja misskilning sé nauðsynlegt að stefnan nái yfir landið allt, líka til þess að draga inn í umræðuna það sem hið opinbera er að gera í dag og hefur gert mjög lengi til þess að styrkja höfuðborgarsvæðið. Og það er býsna margt. Niðurstaðan af aðgerðum hins opinbera hefur gríðarlega mikil áhrif á búsetuþróun og vegna þess að hið opinbera hefur beitt sér mjög mikið á höfuðborgarsvæðinu um marga áratugi þá hefur íbúaþróunin þar verið langsamlega hagstæðust miðað við landið í heild. Ég er því sammála þeim viðhorfum sem ég hef heyrt á undanförnum vikum að það þurfi að marka stefnu fyrir höfuðborgarsvæðið líka. Ég tel að við eigum að gera slíkt. Ég held hins vegar, og það finnst mér jákvætt í þessu plaggi, að menn deili ekki lengur um að aðgerðir hins opinbera hafa áhrif. Á þeim tíma sem ég hef tekið þátt í stjórnmálum hafa þau viðhorf löngum verið uppi af hálfu ýmissa í stjórnmálunum að opinber afskipti eða opinber stefna skipti engu máli vegna þess að þróunin væri óstöðvandi og enginn fengi rönd reist við henni. Nú sýnist mér á þeim skjölum sem hér liggja fyrir og umræðunni sem farið hefur fram að engar raddir séu uppi um það lengur að þetta sé svona, heldur tala menn þvert á móti út frá þeim veruleika að aðgerðir stjórnvalda skipti máli og geti breytt þróun. Ég tel það jákvæða breytingu á hinni pólitísku umræðu um byggðamál á undanförnum þremur árum. Ég held t.d. að áherslurnar sem lagðar eru upp í skjali ríkisstjórnarinnar um að styrkja Eyjafjarðarsvæðið endurspegli þá trú stjórnmálamanna að hægt sé að breyta þróuninni á þann veg sem þar er lýst, úr 20 þúsund manna héraði í 50 þúsund manna hérað á tilteknu árabili. Í því felst þá líka að þeir sem hafa þessa trú gera sér grein fyrir því að hægt er að stýra íbúaþróun á öðrum svæðum landsins og ná árangri í samræmi við þau markmið sem þeir setja sér og í samræmi við þær aðgerðir sem þeir beita. Ég tel að stefna sem við eigum að hafa, þ.e. hið opinbera, eigi að ná yfir landið allt, ekki bara landsbyggðina og ekki bara höfuðborgarsvæðið og ekki bara eitt svæði á landsbyggðinni. Stefnan á að lýsa viðhorfum hins opinbera og stefnu til allra svæða landsins. Ég hef talað fyrir því að menn drægju upp þessa mynd í mörkun stefnu í byggðamálum. Ég bendi á að fram hafa komið áherslur í þessa veru mjög víða, bæði innan Sambands íslenskra sveitarfélaga og innan verkefnisstjórnar um mótun nýrrar byggðastefnu og undirhópa sem störfuðu á vegum þeirrar verkefnisstjórnar. Þessi sjónarmið hafa því mjög víða verið sett fram og ég tel að mjög vaxandi stuðningur sé við þau viðhorf að menn eigi að hafa heildstæða stefnu sem nái yfir landið allt. Ég hef ekki heyrt á ráðherrum ríkisstjórnarinnar að þeir andmæli þessum sjónarmiðum eða tali beinlínis gegn þeim. Ég tel að í ríkisstjórninni hljóti að vera samherjar mínir varðandi þau viðhorf sem ég lýsi. En það er alveg ljóst að skjalið er ekkert heilagt og þolir vel að það megi bæta og því breyta. Ég tel alveg fullvíst að þingið muni athuga það og gera á því breytingar eftir atvikum. Herra forseti. Ég vildi aðeins láta í ljós með nokkrum orðum miðað við þennan skamma ræðutíma almenn viðhorf mín til málsins. En ég vil líka segja að ég tel að menn geti með markvissum aðgerðum náð verulegum árangri og það er kannski meginlærdómurinn sem við getum dregið af þeirri umræðu sem fram hefur farið að undanförnu.

Herra forseti. Það er ánægjuefni að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson skuli kominn í þingsalinn og geta tekið þátt í umræðum. Hans hefur verið sárt saknað hér í dag vegna þess að víða hefur umræðan farið og m.a. nálgast nokkuð stofnun sem hann er í formennsku fyrir, þ.e. Byggðastofnun. Sérstaklega hafa verið áberandi ummæli tveggja hv. þm. Sjálfstfl. um Byggðastofnun. Ég held að það sé óhjákvæmilegt, herra forseti, að spyrja hv. þm. Kristin H. Gunnarsson hvort hann sé sammála því mati þessara tveggja hv. þm. að Byggðastofnun, eins og annar hv. þm. sagði, væri að liðast í sundur eftir flutning til Sauðárkróks. Og ef ég vitna svo til hins þingmannsins, þ.e. hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, þá sagði hann að ljóst lægi fyrir að ríkisstjórnin treysti ekki Byggðastofnun fyrir ákveðnum sjóði. Hann var ekki nefndur en væntanlega hefur það verið nýsköpunarmiðstöð. Lítur hv. þm. þannig á að ríkisstjórnin treysti ekki Byggðastofnun fyrir nýsköpunarmiðstöðinni með því að leggja fram tillögu um að hún verði sett upp á Akureyri?

Virðulegi forseti. Ég held að ummælin sem hv. þm. vitnar hér til að hafi fallið um að Byggðastofnun sé að liðast í sundur séu nú ómakleg. Ég hef þær fréttir úr umræðunni að tveir hv. stjórnarmenn í Byggðastofnun sem eru báðir þingmenn Sjálfstfl., hafi borið til baka allar ávirðingar af því tagi og því skyldu. Ég vil segja um nýsköpunarmiðstöðina að í gildandi lögum um Byggðastofnun sem eru frá því í desember 1999 er stofnuninni falið það hlutverk að hafa forgöngu um nýsköpun í atvinnulífinu og ætlað fé í því skyni þannig að það að ætla sér að koma á fót sérstakri nýsköpunarmiðstöð á Akureyri með þetta verkefni og hugsanleg verkefni atvinnuþróunarfélaganna er að mínu viti ekki skref fram á við. Ég tel að það eigi auðvitað að efla þá stofnun sem flutt var út á land til þess að sinna þeim verkefnum sem lög kveða á um að hún eigi að gera.

Herra forseti. Ég vil taka undir að hluta það sem hv. þm. sagði hér um byggðastefnuna sem þyrfti að ná til landsins alls. Ég held að það sé rétt sem hv. þm. hefur nokkrum sinnum bent á að það hefur verið rekin mjög öflug byggðastefna á höfuðborgarsvæðinu sem hafi náð ótrúlega miklum árangri. Ég held að það séu áherslur sem eigi fullt erindi inn í þessa umræðu. Herra forseti. Hvað varðar umræðuna um nýsköpunarmiðstöðina og ummæli hv. þm. um hana þá hlýt ég að spyrja hv. þm. hvort hann hafi, eins og ýmsir hv. þm. Sjálfstfl. sem hér hafa talað í dag, haft fyrirvara varðandi þessa þáltill. þegar hún var afgreidd í þingflokknum. Það kom fram hjá nokkuð mörgum hv. þm. Sjálfstfl. að þeir hafa fyrirvara, að vísu á mismunandi stigi, sumir mikinn og sumir algjöran. En ég held að sé nauðsynlegt vegna þeirrar gagnrýni sem hér kom fram í máli hv. þm. að spyrja hvort það sama hafi gerst í þingflokki Framsfl., að hann og jafnvel fleiri hv. þm. Framsfl. hafi fyrirvara gagnvart þessari þáltill.

Herra forseti. Ég vil út af fyrir sig ekki svara fyrir aðra en sjálfan mig um afstöðu til málsins. Ég sat í verkefnisstjórninni og þegar hún skilaði af sér voru í þeirri skýrslu hlutir með öðrum hætti en ég hefði kosið, m.a. orðalag á ýmsum stöðum í grg. sem ég sá strax að var mjög óheppilegt svo ekki sé fastar að orði kveðið. Ég tók því saman eigin greinargerð sem ég sendi ráðherra og lýsti þeim sjónarmiðum sem ég hafði til ýmissa atriða í þeirri skýrslu. Ég vil hins vegar nefna varðandi nýsköpunarmiðstöðina að hún var ekki tillaga frá verkefnisstjórninni. Sú tillaga varð til í meðförum ríkisstjórnar og er ekkert við að segja því að ríkisstjórnin gengur frá skjalinu og leggur það fram. Hún var bara ekki tillaga verkefnisstjórnar.

Herra forseti. Ég tók sérstaklega eftir því í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að hann talaði um samstarf höfuðborgarsvæðis og þingsins eða landsbyggðarinnar um þróun mála á Íslandi. Mig langar að spyrja hv. þm. hvort hann átti sig ekki á því að sveitarfélög höfuðborgarsvæðisins leggja náttúrlega gríðarlega vinnu í skipulag svæðisins hvert fyrir sig og hafa nú til ráðstöfunar skipulag og lóðir fyrir obbann af því fólki sem býr á landsbyggðinni en það byggir á úttekt og vinnu sem er grundvölluð á ástandi og horfum í stjórn landsmála. Það endurspeglar bara það sem sérfræðingar sveitarfélaga höfuðborgarsvæðisins telja að ríkisstjórnin meini í framtíðinni, gefur þeim tölur þar að lútandi og framkallar þau viðbrögð sem þeir hafa í frammi.

Herra forseti. Ég hygg að hv. þm. sé að vísa til framtíðarsýnar sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu til líklega um tuttugu ára eða svo. Þar er gert ráð fyrir mjög mikilli fjölgun --- ég man ekki tölurnar svo glöggt í þessu svæðisskipulagi en mig minnir að gert sé ráð fyrir fjölgun um 60 þús. manns á einhverju árabili, tuttugu eða þrjátíu árum, og af því stafi helmingurinn af aðflutningi fólks af landsbyggðinni inn á höfuðborgarsvæðið. Og ég er út af fyrir sig alveg sammála honum og fleiri sveitarstjórnarmönnum á landsbyggðinni sem hefur brugðið dálítið við þessa framtíðarsýn. Hún er kannski ekki svo vitlaus eða óraunhæf í ljósi liðins tíma en nú eru hins vegar uppi önnur viðhorf eins og fram kemur í afstöðu ríkisstjórnarinnar. Hlutir eru breytanlegir og þróunin er ekkert lögmál heldur er hægt að breyta þessari framtíðarsýn.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að kannski erum við þess vegna að tala um þessa áætlun í dag, og af því að þingmaðurinn var ekki við umræðuna vil ég segja að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum lýst okkur tilbúin til að vinna að þessari áætlun af fullum heilindum, á okkar forsendum að vísu, og lýsum ánægju með ýmislegt sem kemur fram í þessu plaggi. En ég lýsti því í ræðu minni og stend við það og fékk stuðning hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, varaformanns fjárln., að ekki þýðir að setja hluti bara á blað, það verður að tala með peningum og það skýrist og framkallast í gerð fjárlaga hverju sinni. Þess vegna er ákaflega mikilvægt að menn marki sér stefnu og eitthvað sé í hendi með hvað á að gera sem endurspeglast þá í því hvernig menn standa að fjárlagagerð, og þá við næstu fjárlagagerð.

Herra forseti. Þetta er út af fyrir sig alveg laukrétt hjá hv. þm. Þegar menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að hægt sé að stýra þróuninni með aðgerðum og stefnumörkun eru menn búnir að stíga stærsta skrefið. Hitt er svo mönnum líka ljóst þegar þeir fara að skoða málið að þau tæki sem duga best til að stýra þróuninni lúta að því að dreifa fjármagni, jafna lífskjör og byggja upp atvinnulíf. Í þessari þáltill. sem hér er til umræðu er gert ráð fyrir að setja 1.000 millj. á fjögurra ára tímabili til atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni. Það er út af fyrir sig góðra gjalda vert þótt það sé minna fé en var á síðasta fjögurra ára tímabili. En það þarf miklu meira fé. Gleymum því ekki að Landsbankinn fjárfesti í Íslandssíma fyrir 1.000 millj. á síðasta ári, í einu fyrirtæki í atvinnuuppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu. Það þarf miklu meira fé og þá líka náum við miklu meiri árangri.

Herra forseti. Hér er vísað í fjármuni. Engu að síður var það áberandi í gagnrýni ýmissa stjórnarþingmanna á þáltill. og stefnumótun ríkisstjórnarinnar í byggðamálum að það skorti nokkuð sem væri naglfast. Þannig orðuðu það ýmsir. Tekur hv. þm. undir þá gagnrýni? Í öðru lagi langar mig til að spyrja hv. þm. Kristin H. Gunnarsson hvort ekki megi rekja þá byggðaröskun sem hér hefur orðið til stefnu stjórnvalda í fiskveiðimálum, í skattamálum, þá með hliðsjón af flutningum verkefna frá ríki til sveitarfélaga og með einkavæðingu sem óumdeilanlega hefur grafið undan stoðþjónustu í landinu. Nú ætla ég ekki að hafa það af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni að hann hefur verið mjög einarður talsmaður landsbyggðarinnar og gagnrýnt stefnu stjórnvalda í fiskveiðimálum og í þeim þáttum öðrum sem ég hef nefnt. En er þetta ekki áfellisdómur, sú byggðaröskun sem hér hefur átt sér stað, yfir þeirri stefnu sem hér hefur verið fylgt í rúman áratug?

Herra forseti. Ég er út af fyrir sig sammála því að fleiri tillögur þarf í skjalið. Það er of mikið um athuganir á hlutum sem búið er að athuga býsna mikið og menn vita nokkuð mikið um. Ég gæti rakið í löngu máli þær tillögur sem liggja fyrir frá aðilum eins og þingnefnd sem starfaði á vegum forsrn. og skilaði af sér í mars 1999, frá Byggðastofnun og fleiri aðilum. Við erum búin að gera tvær byggðaáætlanir áður, 1994 og svo 1999. Í t.d. einni skýrslunni voru margar beinar aðgerðatillögur sem sumar hverjar hafa náð fram að ganga. Ég tel að styrkja þurfi það skjal sem hér liggur fyrir í þá veru að það séu beinar og ákveðnar tillögur sem lúta að atvinnuuppbyggingu og jöfnun lífskjara.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir þetta svar. Ég er honum algerlega sammála. Þá er komið að síðari hluta spurningarinnar sem er um áfellisdóminn yfir stjórnarstefnunni undangenginn áratug. Er ekki nokkuð til í því að rekja megi byggðaröskunina til þeirra þátta sem ég nefndi? Að lokum ef hv. þm. hefur tíma til andsvaranna: Er það líklegt til að stuðla að fjölbreytni í atvinnulífi og sjálfbærri nýtingu auðlinda að ráðast í Kárahnjúkavirkjun fyrir málmbræðslu á Reyðarfirði?

Herra forseti. Spurningunum um Kárahnjúkavirkjun og álver í Reyðarfirði er fljótsvarað. Fyrir liggja trúverðugar athuganir sem leiða í ljós að ef ráðist verður í álverksmiðju á Reyðarfirði með tilheyrandi virkjun við Kárahnjúka má vænta þess að íbúafjöldi á Miðausturlandi verði í lok framkvæmdatímans 10 þús. manns en ef ekkert verður gert má vænta þess að íbúafjöldinn verði 7 þús. Þetta er því aðgerð sem skilar miklum árangri í þessu skyni.

Það má gera eitthvað annað en þetta.

Ég vil svara hv. þm. um fiskveiðimálið. Ég tel að þróun í sjávarútvegi hafi haft veruleg áhrif á þróun byggðar á Íslandi, og hluti af þeirri þróun hefur verið stjórn fiskveiða þótt hún hafi ekki verið eina ástæðan, t.d. hefur þessi mikla samþjöppun í sjávarútvegi síðan 1997 leikið ýmsar byggðir mjög grátt. Það er algjörlega kristaltært. Og ég tel að við einkavæðingu ríkisfyrirtækja eins og Landssíma verði menn að gæta að því að sú aðgerð dragi ekki úr uppbyggingu og jöfnun á þjónustu.

Hæstv. forseti. Það verður æ fróðlegra að fylgjast með þessari umræðu. Hér hefur hv. formaður þingflokks Framsfl. og formaður Byggðastofnunar um leið lýst því yfir að hann sé algerlega andvígur því hvernig þetta plagg er sett upp. Þetta plagg hefði að hans mati átt að vera um landið allt og aðalgrunnurinn undir plagginu er þess vegna vitlaus. Bullandi ágreiningur kemur fram milli hv. þm. og hæstvirts ráðherra og ríkisstjórnarinnar vegna framkominna tillagna um að taka verkefni frá Byggðastofnun og flytja þau til Akureyrar. Það er greinilegt að hann tekur undir gagnrýni stjórnarþingmanna á þessi mál frá því í dag. Ég spyr hv. þm. bara: Sér hann fyrir sér að þetta plagg taki slíkum breytingum að hann geti stutt það? Mönnum þættu aldeilis fréttir ef formaður þingflokks Framsfl. gæti ekki stutt ráðherra sinn í þessu máli þegar þar að kemur.

Herra forseti. Ég tel alveg víst að hv. iðnn. sem ég vænti að fái þetta skjal til meðferðar muni fara vandlega yfir það og þau sjónarmið sem fram hafa komið í umræðunni og munu koma fram í umsögn um málið. Eins og ég gat um í upphafi míns máls held ég að enginn vafi leiki á því að það eru býsna ólík sjónarmið í málinu. Það verður auðvitað list þeirra sem fá málið til meðhöndlunar á vegum þingsins að leiða fram þau sjónarmið og leita að niðurstöðum sem flestir geti sætt sig við. Ég ber því fullt traust til þeirra sem fara með þetta starf í þingnefnd. En ég leyni því ekki og hef ekki gert, hvorki í þessari umræðu né áður, að ég tel að að sumu leyti megi áherslurnar vera öðruvísi og mér finnst ekkert að því þó að þingmenn úr sama flokki hafi ekki að öllu leyti sömu sjónarmið. Ég tel þvert á móti eðlilegt að ef menn hafa ekki sömu sjónarmið setji þeir þau fram og leiti síðan leiða til að ná niðurstöðu.

Hæstv. forseti. Það er æðimikill munur á því hvort menn hafa mismunandi sjónarmið eða hvort forustumenn stjórnarflokka, í þessu tilfelli annars vegar ráðherra og hins vegar form. þingflokks viðkomandi flokks og forustumaður fyrir Byggðastofnun --- við erum að tala um byggðamál --- eru algjörlega ósammála um það hvernig aðalgrunnurinn eigi að vera undir þessu og ósammála um tillögur sem hafa komið frá ríkisstjórninni um það að taka verkefni frá Byggðastofnun. Mér finnst ekki að hér sé verið að tala um nein smámál. Og ég verð að segja alveg eins og er að það kemur mér mikið á óvart ef hv. þm. er svo barnalega bjartsýnn að hann haldi að iðnn. muni kippa öllu í liðinn sem honum hefur ekki tekist að fá í gegn í viðræðum við ráðherra sinn og við þá ríkisstjórn sem hann styður. Ég held að miklu erfiðara mál sé á ferðinni en svo að hægt sé að ná niðurstöðu með því að ræða það í iðnn.

Herra forseti. Ég vék að því í ræðu minni áðan að ég væri hissa á að Reykjavíkurborg hefði ekki komið að gerð þessarar byggðaáætlunar. Ég tek heils hugar undir með hv. 3. þm. Vestf. með að byggðastefnan í landinu hlýtur að lúta að landinu öllu og byggðinni þar. Það er ekki ávinningur höfuðborgarinnar að allir flytjist af landsbyggðinni þangað. Borgaryfirvöld hafa ekki haft undan að reisa skóla og byggja ný hverfi. Þau hafa að staðið sig mjög vel í því og við lýsum ánægju með það mörg hver í þingsölum. Engu að síður er betra að fólk búi víðs vegar um landið. Meðal þess sem talað er um í byggðamálum er fjarnám. Fjarnám er mjög mikilvægt, sérstaklega þar sem framhaldsskóla verður ekki við komið, þar sem fólk getur verið í sambandi við skóla í fjarlægum landshlutum og tekið hina ýmsu áfanga í framhaldsskólum. En það má ekki kosta óhemju fé. Ég þekki verkakonu sem langar í fjarnám en það er töluvert dýrt. Ég vildi gjarnan sjá þess stað í þessari þáltill., þegar hún kemur fullbætt frá þingmönnum Framsfl. og Sjálfstfl. og fleiri þingmönnum sem ætla sér greinilega miklar breytingar á þessu skjali, að þeir sem eru í fjarnámi, jafnvel á aldrinum 16--18 ára, þurfi ekki að borga skólagjöld eins og nú er greitt fyrir að stunda fjarnám, sérstök gjöld. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sjái fyrir sér að tryggingagjald verði lækkað á næstunni á fyrirtækjum úti á landi. Það hefur verið rætt víðs vegar um land að tryggingagjaldið, breytingin sem varð á því fyrir fáeinum vikum með lögum frá Alþingi, komi verr út fyrir landsbyggðina og landsbyggðarfyrirtækin. Ég spyr líka: Verður það að veruleika innan þriggja ára, hæstv. forseti, að þeir sem greiða námslán og búa úti á landi þurfi ekki að greiða jafnháar afborganir af þeim og þeir sem búa á Reykjavíkursvæðinu? Verður þetta áþreifanleg byggðaaðgerð eða er þetta draumsýn eins og kemur fram í kvæðinu: ,,Stóð ég úti í tungsljósi, stóð ég út við skóg``? Hvað er hér á ferðinni? Í grg. með þáltill. kemur fram að huga þurfi að stöðu nokkurra fámennra byggðarlaga sem háð séu útgerð smábáta. Hvað er átt við með þessum orðum? Ég ítreka þær spurningar sem hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur borið hér fram. Hvað þýðir þetta? Þýðir þetta að við munum gefa frelsi á veiðar smábáta sem róa frá byggðum sem eru gjörsamlega háðar þeim atvinnuvegi, smábátaútgerð? Eða þýðir þetta að það eigi bara að huga að því og gera ekkert? Er þessi sögn, ,,að huga`` til huggunar, til að skapa vonir eða er það raunverulegt? Talað hefur verið um að íbúar Akureyrarsvæðisins eigi að verða 45 þús. Þá vaknar spurningin: Hvenær á þetta vaxtartakmark að nást? Hvenær er gert ráð fyrir því að íbúar Akureyrarsvæðisins verði orðnir 45 þús. og er þá reiknað með því að þeir muni fjölga sér svona mikið sjálfir, sem búa á þessu svæði, eða er gert ráð fyrir því að fólk flytji af öðrum landshlutum til svæðisins, t.d. úr Skagafirði? Munu þeir sem búa í Skagafirði flytja til Akureyrar og þeir sem búa í Þingeyjarsýslum streyma þangað, eða Vestfirðingar? Það er ýmislegt sem vekur spurningar í þessu. Ég tek undir að í þessari till. til þál. um stefnu í byggðamálum eru mörg háleit markmið. En hver á að vera framkvæmdin? Hvaðan á fjármagnið allt að koma og hvernig ætla menn að framkvæma þessa hluti? Það kom fram í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að gert væri ráð fyrir minni fjármunum í þessa byggðaáætlun en hina fyrri, ef ég tók rétt eftir. Það vekur mann til umhugsunar um hvort áhugi á byggðamálum hjá ríkisstjórninni sé enginn.

Það er ekki rétt.

Þá verður að leiðrétta það hér. En mig langar til að spyrja að lokum: Hvað eru ráðherrar Sjálfstfl. að hugsa? Eru þeir ekki í neinu sambandi við þingmenn sína, félaga sína í Sjálfstfl.? Tala menn bara út og suður? Þær ræður sem hafa verið fluttar hér af sjálfstæðismönnum hafa vakið furðu mína. Mörgum hafa jafnvel fundist þær dónalegar í garð hæstv. iðnrh. þar sem ráðist hefur verið á hana og margoft ómaklega að mínu viti.

Virðulegi forseti. Það er orðið áliðið og ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en get ekki látið hjá líða að fara yfir vissa þætti málsins. Ég vitna sérstaklega í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem er lykilmaður í vinnu ríkisstjórnarinnar að þessum málum, varaformaður fjárln. og talsmaður Sjálfstfl. í fjármálum, þegar kemur að fjárhag ríkisins. Hann lýsti því yfir í dag að menn stæðu frammi fyrir því að geta ekki haft áhrif á hvernig stjórnkerfi landsins virkaði. Ég held að eitt af því sem við þurfum að taka til alvarlegrar umræðu í hv. iðnn. og komast að einhverri niðurstöðu um sé hvort yfir höfuð sé áhugi á að stjórna málum í þessu landi. Eins og þróunin hefur verið sl. tíu ár stendur það upp úr hverjum manni á hv. Alþingi, þ.e. stjórnarliðum, að þetta sé þróunin, eitthvað óumflýjanlegt og óviðráðanlegt. Þróunin verður vegna breytinga sem gerðar hafa verið í þessu samfélagi, klárlega, breytinga til markaðsvæðingar á grunnstoðkerfi landsins. Ég er ekki í neinum vafa, virðulegi forseti, um að það er stóri þátturinn í þeirri hröðu byggðaröskun sem orðið hefur í þessu landi ásamt fiskveiðistjórnarkerfinu. Það eru svo hræðileg skilaboð til fólks í hinum dreifðu byggðum að dregið sé úr þessari félagsþjónustu í stoðkerfinu. Menn eru hræddir um að missa þjónustuna, sem er einkavædd. Þeir horfa fram á það þessa mánuðina og missirin, og það eru e.t.v. verstu skilaboðin sem við stöndum frammi fyrir. Ég held að í allri þessari umræðu um framtíðarsýn okkar varðandi þróun byggðarinnar verðum við að fara ofan í þessi mál vegna þess, virðulegi forseti, að blómlegt líf í hinum dreifðu byggðum landsins mun ekki endast nema þar sé grunnur til að menn geti unnið þar, starfað og dafnað á eigin forsendum. Í umræðunni í dag hafa stjórnarliðar gripið til þess ráðs að tala um framlög, framlög ríkisins, til að milda sársaukann af því sem menn hafa gert á síðustu tíu árum. Það er ekki sú sýn sem okkur ber að hafa. Menn verða að byggja á sjálfstæði, á grunni sem getur leitt þá til framfara á eigin forsendum. Það verður ekki gert með styrkjum. Þess vegna er mikilvægt að leiðrétta það sem farið hefur aflaga í samfélaginu. Við getum þar nefnt t.d. flutningamálin. Í því efni eru menn mjög uggandi, jafnvel í þeim fyrirtækjum sem starfa úti á landi í dag. Við vitum hverjar afleiðingarnar urðu af því að hleypa frjálsum markaðsöflum í flugið á sínum tíma. Það setti bæði félögin sem kepptu harðast hér um bil á hausinn. Afleiðingin er hrikaleg fyrir hinar dreifðu byggðir og náttúrlega sérstaklega fyrir ferðaþjónustuna. Það var vitað að ef menn hleyptu markaðsöflunum inn á þennan hátt mundu þessir tveir aðilar éta sig upp. Afleiðingarnar eru náttúrlega að flogið er til færri staða úti á landi fyrir óheyrilegt verð. Þetta er það sem við uppskárum. Við höfum aldrei verið feimnir við að segja það hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði að við viljum stýra svona hlutum. Við viljum byggja á sérleyfum og einkaleyfum þar sem fyrirséð er að markaðsöflin þjóna ekki þeim tilgangi sem við sækjumst eftir. Það sem gerðist í fluginu er himinklárt dæmi. Í rauninni er það líka himinklárt dæmi, sjóflutningarnir þar sem aukinn kostnaður fyrirtækjanna úti á landi verður til vegna samkeppninnar. Ríkisskip eru farin út, hætt er að sigla á ströndina og menn standa í gríðarlegum vandræðum við að fá til sín afurðir og vörur og senda frá sér verðmæti. Við það er gríðarlegur kostnaður. Ríkisstjórn sem framkallar svona kerfisbreytingar í grunnstoðkerfinu hefði auðvitað átt að koma með eitthvað á móti. Ég held að það hefði gerst í öllum öðrum löndum, a.m.k. gerist það suður í Þýskalandi ef menn framkalla svo stórkostlegar breytingar sem hafa fyrirsjáanlegar afleiðingar. Það væri svo sem virðingarvert ef menn segðu bara á móti: Ja, við ætlum að gera þetta svona en þið fáið peninga á móti á annan hátt vegna þess að við trúum á markaðinn. En það er ekki gert. Það er heilög trú hér í þinginu að sem minnst megi skipta sér af þessu, heilög trú. Þess vegna birtist vilji stjórnvalda í smápeningum í framlög til hinna dreifðu byggða, hvort sem það er til uppbyggingar eða aukningar á starfsemi á vegum ríkisins í grunnþjónustu eða til uppbyggingar í atvinnulífinu. Það eru smápeningar. Á sama tíma loka menn augunum fyrir því að á höfuðborgarsvæðinu er beint og óbeint verið að nota opinbert fé. En það er aldrei talað um það. Landssíminn er búinn að fjárfesta á þessu tímabili fyrir hundruð milljóna í sprotafyrirtækjum á höfuðborgarsvæðinu, ætli þau séu ekki 10--15? Eftir því sem ég best veit er það ígildi alls framlagsins til atvinnuuppbyggingar úti á landi, bara það dæmi.

Það er ekki opinbert fé.

Er það ekki opinbert fé? Auðvitað er það opinbert fé. Á þeim tíma sem þær fjárfestingar eru ákveðnar hefur ríkisstjórn Íslands og hið háa Alþingi full yfirráð yfir öllum hlutabréfum í Landssíma Íslands, auðvitað eru það opinberir aðilar. Hvað eru opinberir aðilar? Hverjir hafa stjórnað? Það er bara þannig. Fjárfesting Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, á grunni sjóðanna sem landsbyggðin að langmestum hluta byggði upp og settir voru inn í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, hundruð milljóna króna og milljarðar, hvar er hún? Þær fjárfestingar eru allar á þessu svæði en vegna kerfisbreytinganna telur hæstv. ríkisstjórn og stjórnarliðar sig hafa algjöra fjarvistarsönnun, eins og hér kom fram í frammíkalli hæstv. iðnrh. Það að hlutafélagavæða gefur hæstv. ríkisstjórn fjarvistarsönnun og þannig kemst hún hjá því að stjórna. Það eru aðrir sem eiga að stjórna, aðrir sem eiga að ráðstafa og er gefið umboð til þess. Þeir sem ráðstafa þessum fjármunum eru hér. Það er hluti af þensluvandanum. Ég er ansi hræddur um, virðulegi forseti, að við þurfum að taka þessi mál algjörlega heildstætt og ræða þau augliti til auglitis og taka allan pakkann undir, minna dugir ekki. Annars fer illa fyrir Íslandi. Það er borðleggjandi. Það eru færri ár í að við stöndum frammi fyrir gríðarlegum vanda ef við getum ekki sameinast um að hefja til vegs og virðingar leikreglur sem byggja á nýjum grunni hvað varðar stjórn þessara mála.

Herra forseti. Mig langar að vekja athygli á einum kafla í greinargerð þessarar till. til þál. Hann er á bls. 23 og fjallar um atvinnu- og samfélagsþróun. Ég tel að þar sé vakin athygli á þróun sem er mjög mikið umhugsunarefni. Fram kemur í þessum kafla að miklar breytingar hafi orðið á meðaltekjum í landinu eða á landsbyggðinni má segja, einstökum svæðum þess, og að vaxandi munur er orðinn á atvinnu- og eignaþróun síðustu árin. Það kemur fram, eins og segir í skýrslunni, að tekju- og eignabil milli manna virðist hafa aukist í þjóðfélaginu. Þar segir líka, með leyfi forseta: ,,Margt bendir til að tekju- og eignabilið í þjóðfélaginu muni halda áfram að aukast á næstu árum. Það eykur hættuna á að þjóðfélagslegt misrétti aukist og að ýmis þjóðfélagsleg vandamál verði erfiðari úrlausnar. Meðal annars eykur þetta bilið milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar þar sem eignarhald á fyrirtækjum og hlutabréfum þjappast í æ ríkari mæli saman á fyrrnefnda svæðinu. Fyrirtæki á landsbyggðinni eru nú í mun meira mæli en áður í eigu annarra en heimamanna. ... Eignaskiptingin í landinu tengist orðið æ meira búsetu. Þeir eignameiri búa flestir á höfuðborgarsvæðinu.`` Þetta er þróun sem er mikið umhugsunarefni og ég tel afar ískyggilega. Þetta tengist mjög mikið þróuninni í sjávarútvegi þar sem samþjöppunin í sjávarútvegi hefur verið mjög hröð á síðustu árum og hún kemur mjög berlega fram í þessu mati skýrsluhöfundar. Ég held að stjórnvöld verði að taka þessar viðvaranir mjög alvarlega því þegar tekjubil og eignabil eykst í þjóðfélaginu þá er vaxandi hætta á að misrétti aukist í kjölfarið. Þá er líka vaxandi hætta á óeiningu í kjölfar vaxandi misréttis. Það er afleitt í sjálfu sér og enn verra er þegar það fær þann svip að vera staðbundið. Ég held því að þarna séu dregnar upp viðvaranir sem stjórnvöld og við alþingismenn eigum að taka eftir og taka mjög alvarlega. Nefnt er dæmi um þessa þróun á Vestfjörðum sem um langt árabil hafa verið það svæði landsins þar sem meðaltekjur hafa verið þær hæstu. Árið 1995 voru meðaltekjur þá sem oft áður þær hæstu á landinu á Vestfjörðum og voru 11% yfir landsmeðaltali eða 111 miðað við vísitölu atvinnutekna. Aðeins fimm árum seinna, árið 2000, var þessi vísitala atvinnutekna 92. Meðaltekjur voru þá 8% undir landsmeðaltali. Þannig að breytingin á aðeins fimm árum er úr því að vera 11% yfir landsmeðaltali í að vera 8% undir landsmeðaltali. Þetta er gríðarlega hröð þróun og m.a. ástæðan fyrir þessum viðvörunarorðum sem ég var að vekja athygli á í skýrslunni. Engum blöðum er um það að fletta að á Vestfjörðum er ástæðan fyrir þessari þróun breytingar í sjávarútveginum. Önnur skýrsla sem hér er ekki til umræðu en kom út á vegum Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands heitir ef ég man rétt Tekjuskipting á Íslandi, eða eitthvað slíkt. Af þeirri skýrslu má sjá að skýrsluhöfundar benda á að tilflutningur kvóta á milli byggðarlaga hafi mikil áhrif á jöfnuð og ójöfnuð tekna í viðkomandi byggðarlagi á þann veg að í þeim byggðarlögum sem kvóti fluttist frá jókst jöfnuður tekna með því að þeir sem voru tekjuháir fóru út, meðaltekjurnar lækkuðu og munurinn minnkaði. En aftur í þeim byggðarlögum sem bættu við sig kvóta jókst tekjuójöfnuðurinn vegna þess að við bættust einstaklingar í kjölfar flutningsins sem höfðu atvinnu af því í sjávarútvegi og höfðu mjög háar tekjur. Það eru að koma fram gögn frá opinberum aðilum sem leiða einmitt í ljós áhrifin af flutningi fiskveiðikvóta milli byggðarlaga á tekjur þeirra byggðarlaga sem koma svo mjög sterkt fram í þessum upplýsingum um meðaltekjur á Vestfjörðum vegna þess að sá landshluti er svo mjög háður sjávarútvegi. Það er einmitt líka í sjávarútvegi sem samþjöppun á eignarhaldi hefur orðið svo hröð. Það er svo ástæðan fyrir viðvörunarorðunum í skýrslunni, þ.e. að eignarhald á fyrirtækjum og hlutabréfum séu að þjappast í æ ríkara mæli saman á höfuðborgarsvæðinu. Ég held því að stjórnvöld eigi í aðgerðum sínum í framhaldi af þessu einmitt að taka mið af þessum viðvörunarorðum og þeim upplýsingum sem fram hafa komið um ástæður fyrir þessari tekjuþróun og leitast við að taka á þessum áhrifaþáttum til að draga úr hinum neikvæðu áhrifum sem gætu orðið ef þróunin heldur áfram eins og verið hefur. Herra forseti. Ég vil einnig segja að ég tel að stoðkerfi atvinnulífsins þoli verulega uppstokkun. Vakin hefur verið athygli á því á undanförnum árum, m.a. af hálfu Byggðastofnunar, og vel hefur undir það verið tekið og m.a. hafa þau viðhorf notið stuðnings í ríkisstjórninni. Ég tel að við eigum við þessi tímamót þegar við erum að móta okkur nýja stefnu að taka á því að breyta stoðkerfi atvinnuveganna á þann veg að það skili meiri árangri en það gerir í dag. Við erum með marga sjóði sem sumir eru litlir og við eigum að huga að sameiningu þeirra. Með því að sameina suma þeirra gætum við augljóslega náð miklu betri árangri í að beita þeim til atvinnuuppbyggingar en við gerum nú. Ég vek athygli á því að með því að sameina Byggðastofnun og Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins 

Herra forseti. Sú mynd sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson dró hér upp og hafði úr greinargerðinni, athugasemdum við þáltill., var frekar dapurleg og undirstrikar það sem ég sagði hér fyrr í umræðu í kvöld að allt þetta plagg væri áfellisdómur yfir þá byggðastefnu sem rekin hefur verið hér undanfarin ár. Ég vil spyrja hv. þm. Kristin H. Gunnarsson hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að allt það fólk sem flutt er hingað til Reykjavíkur sé ekki komið í startholurnar til að flytja af landi brott.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig hugsanlegt að fólk flytji af landi brott. Við þekkjum tímabil í Íslandssögunni þar sem atvinnuástand hefur verið slíkt að fólk hefur leitað í verulegum mæli til útlanda eftir atvinnu, t.d. eftir síldarleysisárin 1967--1968. Þá fluttu mjög margir og fengu sér vinnu erlendis, m.a. á Norðurlöndum. Slíkt getur komið fyrir á nýjan leik. Við getum aldrei útilokað það. Hins vegar hefur staðan á síðustu árum verið slík að höfuðborgarsvæðið hefur verið mjög öflugt. Það hefur dregið til sín fólk frá útlöndum frekar en hitt, m.a. fyrir tilstuðlan opinberra aðila. Við skulum ekki gleyma því að það fyrirtæki sem hefur átt stóran þátt í því að þessi þróun hefur verið jákvæð varðandi flutning menntaðs fólks til landsins er Íslensk erfðagreining. Það fyrirtæki á tilvist sína fyrst og fremst að þakka opinberum aðilum.

Herra forseti. Já, það er ánægjulegt ef svo er. Ég dreg ekki í efa að fólk hafi getað flust til Íslands frá útlöndum, á þetta svæði, vegna nýrra fyrirtækja hér á þessu svæði, m.a. Íslenskrar erfðagreiningar sem nefnd var. En þar vinna nú ekki allir. Ástandið sem hefur skapast núna vegna þess hvernig verðbætur og vextir vinna gegn fólki sem skuldar mikið vegna íbúðakaupa og annars getur vakið ugg þannig að fólk hugsi sem svo að þar sem svo óstöðugt ástand ríki í vaxtamálum og mikið óöryggi þá langi það hreinlega til að koma sér úr skuldafeninu og flytja af landi brott.

Herra forseti. Auðvitað ræður efnahagsástand á hverjum tíma mestu um viðhorf fólks í þessum efnum því að það ræður því hvert vaxtastig er, hver kostnaðurinn er við framfærslu o.s.frv. Á meðan stöðugleiki er í efnahagslífinu þá er tiltölulega auðvelt að hafa stjórn á þessum þáttum. En þegar verðbólgan fer á skrið á nýjan leik getur orðið afar erfitt fyrir stjórnvöld á hverjum tíma að hafa áhrif á stöðu atvinnumála til betri vegar. Þess vegna hefur verkalýðshreyfingin, eins og menn þekkja, lagt gríðarlega mikla áherslu á að allir aðilar komi að því að ná niður verðbólgunni sem fór af stað á síðasta ári. Ég held að allir hljóti að vera sammála um að það er aðalatriðið, þ.e. að halda verðbólgunni í skefjum. Með því móti tekst að halda niðri fjármagnskostnaði og öðrum þáttum sem hafa áhrif á framfærslukostnað heimilanna.

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson vék að vaxandi tekjumun á milli íbúa suðvesturhornsins og hinna dreifðu byggða. Sá tekjumunur hefur aukist stórkostlega, sérstaklega núna sl. fimm ár, þannig að fyrir fimm til tíu árum var óverulegur munur hálft vegið en er núna kannski 10--15% og meiri í einstökum byggðarlögum. Ég er alveg sammála hv. þm. um að þetta er mjög alvarlegt og segir okkur alvarlega hluti. En sér hv. þm. einhver naglföst atriði, einhverjar naglfastar aðgerðir sem greint er frá í þessari byggðaáætlun sem eru líkleg til að snúa þeirri þróun við, eitthvað raunhæft, naglfast, sem hægt er að benda fólki á að sé ætlun ríkisvaldsins að gera til að snúa þessu við? Hvar eru þau naglföstu atriði í byggðaáætluninni? Ég sé þau ekki en getur hv. þm. bent á þau?

Herra forseti. Það skiptir í þessu eins og öðru mestu máli að atvinnutekjur geti fylgt almennri þróun í landinu. Við sjáum það að atvinnutekjur á landsbyggðinni hafa að meðaltali lækkað á síðustu árum en atvinnutekjur á höfuðborgarsvæðinu hækkað. Þess vegna er mikilvægt að auka fjölbreytni atvinnulífs á landsbyggðinni og sérstaklega í þeim greinum atvinnulífs þar sem tekjur eru háar. Það gera menn m.a. með því að styrkja þau svæði sem eru líklegri en önnur til að laða til sín slíka starfsemi og fólk sem býr yfir þeirri þekkingu sem þarf til að inna þau störf af hendi.

Herra forseti. Ég varð ekki var við að hv. þm. benti á naglföst atriði, og ég er sammála hv. þm. að engin naglföst atriði eru í þessari byggðaáætlun sem hægt er að benda á fyrir það fólk sem horfir á þann vanda sem nú er. Samfara þessum mikla tekjumun hafa orðið miklir flutningar og samrunar í fyrirtækjum. Oftrú, trúin á mátt stærðar fyrirtækjanna hefur leitt til þess að fyrirtæki hafa horfið af vettvangi og sameinast öðrum stærri og þar hafa þá líka stjórnendur, hátekjufólkið, farið burt með togurunum, með skipunum. Ég hef áhyggjur af fjárhag sveitarfélaganna en þeim er einmitt ætlað stórt hlutverk í hinni nýju byggðaáætlun. En verði ekki snúningur hér á þá eiga þau engan annan kost en að selja eignir sínar til þess að standa undir brýnustu þjónustu. Ég sé ekki í byggðaáætluninni neitt sem bendir á naglfasta lausn eða leið fyrir sveitarfélögin í landinu.

Herra forseti. Hv. þm. kom kannski sjálfur að því atriði sem segja má að sé naglfast, naglföst aðgerð ríkisstjórnarinnar til að styrkja hag sveitarfélaga á veikum svæðum landsins.  Það hefur nú jafnan þótt mikil snilld og vel að verki staðið af hálfu sveitarfélaga eða þess aðila sem selur að geta selt sama hlutinn tvisvar. Sveitarfélög á Vestfjörðum eru í þeirri stöðu að þau eru í raun að selja ríkisvaldinu hlut sem þau eiga skuldlaust vegna þess að það sama ríkisvald yfirtók allar langtímaskuldir Orkubús Vestfjarða fyrir nokkrum árum.

Hæstv. forseti. Af því að fram hefur komið að hv. þm., formaður þingflokks Framsfl., hefur komið að því að undirbúa þetta plagg þá langar mig til að spyrja um það sem stendur á bls. 3 undir fyrirsögninni Traust og fjölbreytt atvinnulíf, en þar stendur í seinni hluta þeirrar klásúlu: ,,Þá er nauðsynlegt að stefna stjórnvalda í atvinnugreinum sem eru þýðingarmiklar á landsbyggðinni, svo sem landbúnaði og sjávarútvegi, dragi ekki úr nýliðun, frumkvæði og fjárfestingum í fámennum byggðarlögum þar sem fárra annarra atvinnukosta er völ.`` Ég sé hvergi í aðgerðaáætluninni hvernig á að fylgja þessu fram. En þetta virðist eiga beint við t.d. sjávarútveginn, þetta vísar á stefnubreytingu, ef ég kann að lesa íslenskt mál. Ég óska eftir því að hv. þm. upplýsi með hvaða hætti menn hugsa sér að standa að þessari stefnubreytingu.

Herra forseti. Þarna er verið að benda á það sem skiptir miklu máli, að atvinnulíf þarf að vera fjölbreytt og traust, eins og segir í yfirskrift kaflans. En í fámennum byggðarlögum sem byggja afkomu sína mikið á sjávarútvegi eða á landbúnaði þá er nauðsynlegt, eins og þarna kemur fram, að möguleikar séu á nýliðun í atvinnugreininni, á frumkvæði og fjárfestingum þannig að búsetan geti haldið áfram, a.m.k. í því horfi sem hún hefur verið, þannig að þeir sem hafa atvinnu sína af því að starfa í þeim atvinnugreinum geti haft það áfram eða aðrir sem koma í þeirra stað. Þarna eru mjög skýr skilaboð frá þeim sem stóðu að því að undirbúa þetta plagg til ríkisstjórnarinnar og ég vænti þess að þeir ráðherrar sem fara með þessa málaflokka taki mark á slíkum skilaboðum.

Hæstv. forseti. Ég fagna því sem hv. þm. sagði um þetta. Mér finnst þetta skipta afar miklu máli og ég ætla bara að vona að hæstv. ráðherra hafi hlýtt á það sem hv. þm. var að segja um þetta og komi hér í sinni ræðu á eftir og taki undir og útskýri nánar hvernig eigi að standa að þessu. Því að það sem ég sagði hér áðan líka var það að þess er hvergi getið í aðgerðaáætluninni hvernig eigi að framfylgja þessu. En það er náttúrlega auðséð að eigi menn að koma á því ástandi að nýliðun geti orðið í útgerð á Íslandi þýðir það að gjörbreyta þarf fiskveiðistefnunni og losa sjávarútveginn undan því ástandi sem er, þar sem menn þurfa að kaupa veiðiheimildir á himinháu verði, sem þýðir að það er ekki nokkur vegur að nýliðun geti orðið í sjávarútvegi í þeim byggðarlögum sem þarna er verið að lýsa.

Herra forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta að bæta öðru en að mér skilst að umræða verði hér síðar í vikunni um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem hæstv. sjútvrh. mælir fyrir. Hann mun væntanlega þá skýra það hvernig hann hyggist ná fram eða mæta þeim ábendingum sem þarna koma fram í skýrslunni til ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Það er vissulega rétt sem dregið var hér fram af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um tekjuþróunina á Vestfjörðum. Við henni var varað í aðdraganda alþingiskosninganna 1999 og ég held að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hafi mjög sterklega tekið undir það sem ég sagði þá, m.a. að sú hætta sem steðjaði að Vestfjörðum með því að þeir misstu frá sér veiðiheimildir, m.a. fyrirtækis eins og Básafells, gæti haft afgerandi áhrif á stöðu byggðanna. Ég get sagt það hér í þessum ræðustól að því miður virtust bæjarstjórnarmenn á Ísafirði á þeim tíma ekki átta sig á því hvað verið var að tala um og töldu að það væri allt í lagi með fyrirtækið Básafell og að aflaheimildir þess yrðu áfram til staðar á Ísafirði. Því miður fór það ekki svo. Ég verð hins vegar að segja að búið er að skrifa nóg af skýrslum. Skýrsla kom fram frá Byggðastofnun 1999 í nóvember um breytingar á kvótaeign á landsbyggðinni og fleiri skýrslur hafa komið fram sem hér hefur verið vitnað til. Herra forseti. Búið er að skrifa marga texta um það hvernig ríkisstjórnin gæti lagað ástandið á landinu en því hefur ekki verið fylgt eftir.

Hæstv. forseti. Þá er nú komið að lokum fyrri umræðu um till. til þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 2002--2005. Hér hefur mikið verið rætt eins og eðlilegt er og margt ágætt verið sagt. Almennt séð lít ég svo á að viðhorf hv. þingmanna séu tiltölulega jákvæð gagnvart þeim tillögum sem hér eru kynntar og vil þakka fyrir það. En eins og augljóst var fyrir fram er ekki algjör samstaða um þetta mál og mjög skiljanlegt að það sé ekki vegna þess að þetta er þannig málaflokkur að allir eru með miklar skoðanir á því hvernig bregðast eigi við þessum vanda. Almennt eru menn með miklar skoðanir sem tengjast heimahögum þeirra, kjördæmi þeirra, og hefur það mjög svo komið fram í umræðunni og ekki laust við að myndast hafi samkeppni á milli ákveðinna þingmanna, sérstaklega þingmanna Vestfjarða. En það er nú þannig með þennan málaflokk eins og svo marga aðra að það er ekki svo þægilegt að ná samstöðu nema menn séu tilbúnir að gefa eitthvað eftir. Og þannig er þetta í stjórnmálunum að við náum sjaldnast öllu því fram sem við viljum en allir reyndir stjórnmálamenn vita að til þess að hafa áhrif þurfa þeir yfirleitt að gefa eftir. Ég greindi frá því fyrr í dag að þetta væri ekki nákvæmlega eins og ég hefði skrifað þetta ein en ég hef unnið að því að ná samstöðu við þá einstaklinga sem hafa unnið vinnuna og þar að auki náttúrlega fyrst og fremst náð samstöðu við ellefu ráðherra í ríkisstjórn Íslands. Það getur verið erfitt að ná samstöðu við sjö menn eða sex og erfitt getur verið að ná samstöðu við ellefu menn og enn þá erfiðara að ná samstöðu við 62 menn ef þeir eru ekki tilbúnir til þess að gefa neitt eftir. En fram undan er vinna í iðnn. í sambandi við tillöguna og mér finnst jákvætt hvað fólk hefur sýnt henni mikinn áhuga, hvað sveitarstjórnarmenn hafa sýnt henni mikinn áhuga, hvað margar hugmyndir og væntingar hafa borist um það að taka þátt í verkefnum, t.d. eins og verkefni sem ekkert hefur verið nefnt hér í dag, verkefnið um rafrænt samfélag. Borist hafa þó nokkrar umsóknir um að fá að vera með í því verkefni og það finnst mér sýna hugarfar sem ég kann vel að meta þegar fólk lítur á plagg sem þetta sem tækifæri til að bæta úr í sínum ranni, og það vona ég að flestir vilji. En þeir sem hafa gagnrýnt hafa ekki endilega allir bent á úrræði eða úrbætur heldur talað almennt um það að eitthvað meira bitastætt vanti, eitthvað sem meira er hönd á festandi, eitthvað naglfast, og það er kannski von að þau sjónarmið komi fram vegna þess að tillagan er sett fram á allt annan máta en áður hefur verið gert og þá þurfa hv. þm. að venjast því. Ég hef líka trú á að eftir því sem þeir lesa þetta plagg betur þá átti þeir sig á að hér er svo sannarlega um metnaðarfullar tillögur að ræða og það sem er líka nýjung og ég hef nefnt er það að að þessu sinni er aðgerðaáætlun þar sem eitt ráðuneyti er gert ábyrgt eða ein stofnun fyrir því að viðkomandi tillaga nái fram að ganga og eins er reiknað með að verkefnisstjórn muni starfa hér sem verði skipuð fulltrúum ráðuneytanna og hún haldi utan um framkvæmdina. Mér finnst að betur sé staðið að því að reyna að láta málið ganga eftir heldur en almennt hefur verið, en auðvitað verður þetta allt saman að koma í ljós. Að það vanti eitthvað naglfast í tillöguna til þess að fjárln. geti komið málum til framkvæmda finnst mér vera byggt á misskilningi, og það hef ég tekið fram áður í umræðunni, vegna þess að að sjálfsögðu munu þessar tillögur verða fluttar í tengslum við fjárlagafrv., í tengslum við fjárlögin. Þess vegna verður ekki eins mikil þörf fyrir það og hefur verið að fjárln. reddi málum. Ég geri ekki lítið úr því sem fjárln. hefur verið að vinna í sambandi við byggðamál og tel að það hafi verið margt mjög gott og alveg full ástæða er til þess að þakka það. Engu að síður er það þannig að vegna þess að fjárlagafrv. hefur ekki verið nægilega metnaðarfullt hvað varðar byggðamál þá hefur það ekki síst verið fjárln. sem hefur komið með tillögur þar til úrbóta. Því getur vel verið að einhver missi spón úr sínum aski við þetta. En við skulum vona að það verði bara jákvætt fyrir landsbyggðina. Í þessum tillögum er reynt að komast út úr farvegi smáskammtalækninga. Þetta eru því almennar tillögur sem ná til landsins alls. Tuttugu af þeim 22 sem eru settar hér fram sem aðgerðatillögur ná til landsins alls. Tvær eru meira staðbundnar. Það held ég að hljóti að vera jákvætt og þess vegna tek ég ekki undir það sem kom hér fram um að betra væri að gera svæðisbundnar áætlanir en að hafa þær almennt orðaðar. Að sjálfsögðu fara svo úrræðin oft og tíðum eftir aðstæðum á viðkomandi stað. Það er náttúrlega augljóst í sambandi við tillöguna um milljarðinn að það fer eftir aðstæðum og hugmyndum viðkomandi aðila í byggðarlögunum hvert fjármagnið leitar. Þess vegna er mjög mikilvægt að landsbyggðarfólk geri sér grein fyrir því að það fær þetta ekkert endilega upp í hendurnar. Það þarf sjálft að móta tillögur og vinna að þeim með þeim fagaðilum sem þarna munu halda utan um fjármagnið. Ég vil ekki taka undir það sem kom hér fram hjá einum hv. þm., að í raun mætti segja að tillögugreinin sjálf lýsti hörmulegu ástandi landsbyggðarinnar. Ég get alveg ómögulega tekið undir það að þetta sé svona alvarlegt, vegna þess að það er það ekki. Til eru staðir þar sem erfitt er. En heilt yfir þá er ástandið langt frá því að vera hörmulegt. Ég tel mig alveg vera í stakk búna til þess að segja þetta vegna þess að ég ferðast mikið um landsbyggðina, fyrir utan það að ég á heima þar. Það er ekki hægt að nota þessi orð um ástandið þó svo að við viljum að sjálfsögðu gera betur og þess vegna eru þessar tillögur settar fram. Ég vil heldur ekki taka undir það þegar hv. þm. segja að beinar tillögur vanti. Hins vegar er rétt að sumt af því sem við ætlum okkur að gera er sett í athugun vegna þess að ekki eru til nægilega miklar upplýsingar um það t.d. hver munurinn á starfsaðstæðum fyrirtækja á landsbyggðinni sé miðað við höfuðborgarsvæðið og eins búsetuskilyrðum fólks á landsbyggðinni miðað við höfuðborgarsvæðið. Eins má segja að ástandið sé mjög mismunandi á landsbyggðinni þegar við lítum á búsetuskilyrði. Svæði á landsbyggðinni standa mjög sterkt að vígi hvað þau varðar, en önnur lakar. Ég held að ekki sé hægt að gagnrýna það að við viljum fara vandlega í þetta til að vita meira um ástandið áður en beinar tillögur koma fram um aðgerðir. Þó nokkuð mikið er talað um það, sérstaklega af hálfu Vinstri grænna, að einkavæðingarstefnan sé bölvaldur alls. Þetta hljómar býsna vel í eyrum margra sem eru tregir til að fallast á að rétt sé að selja ríkisfyrirtæki. En mér finnst þetta ekki sanngjarnt og ekki vel rökstutt. Ekki er nú búið að selja Póstinn t.d. neitt. Þar hefur óneitanlega verið samdráttur og fólki hefur fækkað vegna þeirrar byltingar sem hefur átt sér stað hvað varðar þennan málaflokk. Fólk er bara ekkert að senda bréf eins og það gerði í gamla daga. Sá tími er bókstaflega liðinn. Eins og við vitum fóru þingmenn landsbyggðarinnar aldrei í kjördæmi sín allan heila veturinn, allt heila þingið, en sendu hins vegar bréf og fengu líka mikið af bréfum. Við þingmenn fáum bréf en við fáum þau ekki í pósti almennt heldur miklu meira í gegnum tölvur eða faxtæki. Bara þetta t.d. breytir mjög þessari þjónustu. Ég veit að fólkið á landsbyggðinni vill ekkert vera á opinberu framfæri ríkisins. Það vill það ekki. Það vill hafa störf. Við getum ekkert boðið þessu fólki upp á að sitja á pósthúsunum án þess að hafa starf. Ég var nýlega stödd á tiltölulega litlum stað úti á landi, fyrir eins og tveimur dögum síðan. Þar sagði ágætur starfsmaður Póstsins einmitt frá því að þarna hefði gjörsamlega verið um byltingu að ræða í sambandi við þessa þjónustu. Að sjálfsögðu hefði líka verið um fækkun að ræða í starfsmannahaldi. En hún leit nú á það sem hlut sem ekki væri hægt að horfa fram hjá að yrði að eiga sér stað miðað við það hvað umsvif starfsins höfðu minnkað. Hvað varðar Símann, þá hafa verið teknar ákvarðanir um það af hálfu stjórnarflokkanna að í tengslum við söluna á Símanum verði verulegu af því fjármagni varið til þess að byggja upp fjarskiptakerfið. Eins er myndarlega tekið á þeim málum í tillögunni sem ég tel að sé nú ein af mikilvægari tillögum. Það er náttúrlega talað um sjávarútvegsstefnuna í tengslum við byggðamál og það er ekki óeðlilegt þó svo að umræða um þann málaflokk eigi nú fyrst og fremst eftir að fara fram síðar í vikunni. En það er rétt að halda því til haga að með þeim tillögum sem nú hafa verið kynntar af hæstv. sjútvrh. eru pottarnir orðnir þrír til þess að takast á við þann vanda sem kemur upp á landsbyggðinni þegar um það er að ræða að kvóti fer úr byggðarlögunum. Það er gamli 1.500 tonna potturinn sem Byggðastofnun úthlutaði. Það er 2.300 tonna pottur í tengslum við smábátalögin. Og síðan er nýr 1.500 tonna pottur í tengslum við það frv. sem nú hefur verið kynnt. Allt er þetta hugsað til þess að bregðast við á þeim stöðum þar sem erfiðleikar koma upp vegna sjávarútvegsstefnunnar og vegna þess að ákveðin markaðshugsun er drifkrafturinn í því sjávarútvegsfyrirkomulagi sem við búum við í dag. Ég held því fram að þannig verði það að vera til þess að þessi atvinnugrein geti rekið sig og hún þarf að geta rekið sig með hagnaði til þess að aðrir þættir samfélagsins gangi upp og ekki síst á landsbyggðinni. Ég neita því að það fari minna fé til atvinnuuppbyggingar á landsbyggðinni með þessum tillögum en hefur verið, vegna þess að það er ekki bara að líta á þennan milljarð sem kemur fram í tillögunni um nýsköpunina heldur eru margar aðrar tillögur sem kosta líka peninga og eru hugsaðar til þess að styrkja landsbyggðina. Ég er ekki sammála þeim sem tala um sérstaka byggðastefnu fyrir höfuðborgarsvæðið. Kannski er það bara vegna þess að það er ekkert sérstakt áhugamál mitt. Hins vegar vil ég ítreka það sem ég hef áður sagt að að sjálfsögðu er það skylda stjórnvalda númer eitt að sjá til þess að Ísland sem slíkt sé samkeppnishæft. Að því höfum við framsóknarmenn verið að vinna síðan við komum í þessa ríkisstjórn. 

Herra forseti. Hæstv. ráðherra talaði um jákvæð viðbrögð hér í þinginu, það hafi að vísu ekki verið algjör samstaða. Ég heyrði ekki betur, herra forseti, en að hér hefði verið bullandi ágreiningur og að fram kæmi mikil og hörð gagnrýni ekki síst af hálfu stjórnarliða á þessa þáltill. og stefnumótun ríkisstjórnarinnar í byggðamálum. Það sem var gagnrýnt einna mest var að ekkert er naglfast. En í huga ráðherrans er eitt greinilega alveg naglfast og það er kjördæmapotið sem hún sakaði þingmenn Vestfirðinga um að hafa haft í frammi hér við þessa umræðu og beindi þar greinilega orðum sínum til formanns þingflokks Framsfl. og formanns stjórnar Byggðastofnunar sem gekk úr salnum undir ræðu hæstv. ráðherra. Varðandi stefnumótunina er það staðreynd að undirstöður fjölbreytni í atvinnulífi, sem ríkisstjórnin gumar af að vera að styrkja, er traust velferðar- og stoðþjónusta. Hún hefur verið veikt á undanförnum árum. Og þetta undarlega tal hæstv. ráðherra um póst- og símaþjónustuna er aldeilis alveg furðulegt. Staðreyndin er sú að póstþjónustan 

Hæstv. forseti. Ég vil segja í sambandi við Póstinn, og Símann reyndar líka, að ekki er hægt að horfa fram hjá því að þarna hefur átt sér stað mikil þróun og mikil breyting. Ég geri mér líka alveg grein fyrir því að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er á móti allri svona þróun og á móti jafnvel framförum líka. Vel má vera, ef þeir hefðu ráðið meiru hér og orðið fyrr til, að við hefðum kannski bara gamla sveitasímann enn þá.

Herra forseti. Þetta er náttúrlega svo ómálefnalegt að það er varla svaravert. Við erum búin að vera að reyna að greina hér frá dæmum og koma með rök í okkar máli. Staðreyndin er sú að um áratuga skeið var póstþjónustan niðurgreidd af Símanum. Þau voru í sambýli í einu fyrirtæki. Nú hefur verið greint þarna á milli og Pósturinn á í erfiðleikum af þeim sökum. Það er alveg rétt að það hafa orðið ágætar og miklar tækniframfarir í fjarskiptum og í póstþjónustunni líka og þeim ber að fagna. En þetta er staðreynd málsins sem kom hér m.a. rækilega fram í umræðu um póstþjónustuna í gær. Þar kom fram að póstþjónustan veiti núna aðeins 60% af þeirri þjónustu sem hún veitti fyrir tveimur árum. Þetta eru bara staðreyndir. Við erum að reyna að bera hér á borð staðreyndir og efna til einhverrar vitlegrar og uppbyggilegrar umræðu en fáum síðan þessi undarlegu útúrsnúningasvör frá hæstv. ráðherra sem síðan ætlar að láta taka sig alvarlega í umræðu um stefnumótun í byggðamálum. Þetta er varla svaravert.

Hæstv. forseti. Þessi umræða hefur leitt í ljós að bullandi ágreiningur er um þetta stefnuplagg sem hér liggur fyrir og hæstv. ráðherra stendur frammi fyrir því að í þessari umræðu hefur hv. formaður þingflokks Framsfl. komið og gagnrýnt grundvallarstefnuna á bak við plaggið. Hann hefur kvartað undan því að verið sé að gelda og lama Byggðastofnun með aðgerðum sem hæstv. ráðherra stendur fyrir. Þetta gerir sjálfur formaður stjórnar Byggðastofnunar og formaður þingflokks Framsfl. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst það ekki mjög björgulegt þegar þetta opinberast með slíkum hætti í þessari umræðu. Mér finnst að hæstv. ráðherra þurfi að útskýra nánar hvort vonir hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um að iðnn. muni gjörbreyta þessu frv. þannig að hann geti stutt það eigi við einhver rök að styðjast, hvort hæstv. ráðherra telji að svo sé.

Hæstv. forseti. Ég held að það væri mjög lítið diplómatískt af mér sem ráðherra að halda því fram við 1. umr. að ekki verði gerðar neinar breytingar á þessum tillögum því að sjálft Alþingi Íslendinga á eftir að fjalla um þær, og eflaust mun iðnn. fara sem best í gegnum það allt og reyna að bæta. Ég get ekki séð fyrir mér að gerðar verði grundvallarbreytingar á plagginu þannig að hryggurinn verði ekki sá sami enda er búið að vinna mjög vel að þessu máli að mínu mati. Ég er mjög ánægð með starf stýrihópsins og þeirra hópa sem skipaðir voru að auki og auðvitað eru það fyrst og fremst þær tillögur sem birtast í þessari þáltill. þó að þar hafi einhverju verið breytt eins og gengur til að ná samstöðu.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé full ástæða til að hafa miklar áhyggjur af framgangi þessara mála. Hér liggur fyrir að það er bullandi ágreiningur milli þeirra tveggja aðila sem bera mesta ábyrgð á byggðamálum í landinu, hæstv. byggðamálaráðherra, sem hér hefur talað, og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, formanns stjórnar Byggðastofnunar og formanns þingflokks Framsfl. Telja menn virkilega líklegt að þegar þeir sem eiga að stjórna og bera ábyrgð á þessum málum og ganga þar fremstir í flokki en geta ekki náð saman um hvað á að gera heldur opinbera ágreining sinn í þingsölum eftir að búið er að takast á um þetta mál milli ríkisstjórnarráðherranna og við þingflokka stjórnarflokkanna að það verði einhver sátt eftir að málið er komið inn í iðnn.? Ég sé ekki annað en að þessi mál séu öll í upplausn og það er veruleg ástæða til að hafa áhyggjur af því hvernig framgangurinn verður síðan í framhaldinu.

Hæstv. forseti. Ég vil hugga hv. þm. og segja við hann að hann þurfi ekki að hafa svona óskaplega miklar áhyggjur. Það er fjöldinn allur af hv. þm. sem hefur ekki tjáð sig í dag og ég er þeirrar skoðunar að það sé kannski fyrst og fremst vegna þess að þeir eru sáttir við þessar tillögur og telja enga ástæðu til að halda ræður. 
             En það eru nokkrir sem hafa tjáð sig og hafa fyrirvara vegna þess að þeir reikna með því að málið geti batnað í meðförum þingsins þannig að þeir geti þá stutt það við lokaafgreiðslu. Eins og ég sagði hér í upphafi eru margar og miklar skoðanir á þessum málaflokki, þetta er mikilvægur málaflokkur og ég er mjög ánægð með að þingmenn almennt hafa áhuga á byggðamálum á Alþingi. Það er mikilvægt.

Herra forseti. Ég veit ekki hvað hæstv. ráðherra byggðamála átti við þegar hún viðhafði þau orð að þingmenn Vestfjarða væru hér í einhverri samkeppni um að setja fram athugasemdir eða aðrar skoðanir en birtast í plagginu um stefnu í byggðamálum. Ég ætla a.m.k. að lýsa því yfir fyrir mína parta að ég hef svipaðar skoðanir á þessum byggðamálum og ég hef haft í nokkur ár, að byggðastefnan væri ágætisyfirlýsing en það vantaði alltaf í hana eftirfylgnina og væri búið að vanta lengi. Ég hef gert grein fyrir því í ræðum mínum í dag að megnið af því sem stendur í þessu plaggi stóð líka í plaggi sem fæddist 1991 og í mörgum plöggum sem hafa síðar komið varðandi stefnu í byggðamálum. En iðulega hefur eftirfylgnina vantað og síðan er það auðvitað það að stefna ríkisstjórnarinnar í sjávarútvegsmálum hefur grafið undan byggðunum.

Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt alveg eðlilegt að menn óttist að lítið verði um efndir. En ég hef haldið því fram að það sé líklegra að um efndir verði að ræða vegna þess að verði það ekki efnt sem samþykkt verður hér á Alþingi er alveg ljóst hvers hlutverk það hefur verið að efna samþykktina. Og eigum við ekki að binda einhverja von við að það skili árangri?

Herra forseti. Guð láti gott á vita. Ég ætla þá að vona að textinn sem stendur hér á síðu 3 um að í atvinnugreinum sem eru þýðingarmiklar á landsbyggðinni, svo sem landbúnaði og sjávarútvegi, verði ekki dregið úr nýliðun, frumkvæði og fjárfestingum í fámennum byggðarlögum þar sem fárra annarra atvinnukosta er völ, og þetta sé þá sú stefnumótun að það eigi að snúa frá því að grafa undan hinum dreifðu byggðum landsins og vinna að því í stefnumótun og fylgja því eftir að hinar dreifðu sjávarbyggðir fái að njóta strandkosta sinna, bæði til fiskveiða og fiskvinnslu, og að byggðirnar og strandveiðiflotinn fái einhvern forgang til þess að viðhalda byggðunum í landinu og tryggja að hinir stærri byggðakjarnar eigi bakland í hinum stærri byggðarlögum. Þetta held ég að sé mjög mikilvægt og ég vona svo sannarlega að hæstv. ráðherra sé að taka undir þau viðhorf sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lýsti varðandi þetta atriði.

Herra forseti. Hæstv. iðnrh. sá ástæðu til þess að nefna sérstaklega þátttöku þingmanna Vestfjarða í umræðunni um byggðamál áðan og vék að samkeppni 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm., auðvitað erum við öll í bullandi samkeppni á þessum vinnustað. Ég er það líka við ákveðna einstaklinga, t.d. starfandi forseta. En ég hef líka áhyggjur af ákveðnum byggðarlögum og ekki síst Vestfjörðum og eins og ég greindi hér frá átti ég góðan fund með forsvarsmönnum þaðan nýlega þar sem við ræddum þessi mál. Sá fundur var málefnalegur og var a.m.k. mér mikils virði. Ég tek bara undir með hv. þm. að við verðum að róa að því öllum árum að bæta ástandið þar.

Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra annarrar spurningar. Nú hefur byggðakvótinn aukist um 250% frá árinu 1999, úr 1.500 tonnum í 5.300 tonn og hæstv. ráðherrar tala um markaðshugsun í sjávarútvegi. Sér ráðherra fyrir sér að hægt væri að láta þennan kvóta fara á uppboð innan byggðarlaganna eins og t.d. sveitarstjórn Vesturbyggðar óskaði eftir á sínum tíma þegar verið var að deila út byggðakvóta þangað? Og sér hæstv. ráðherra fyrir sér að markaðshugsunin nái lengra inn í sjávarútvegskerfið þannig að aflaheimildir verði boðnar upp í einhverjum mæli?

Hæstv. forseti. Ég hef ekki verið hlynnt því að aflaheimildir verði boðnar upp og ég veit ekki betur en að það sé ekki samstaða um það meðal stjórnarandstöðuflokkanna. En þessi sjónarmið hafa vissulega heyrst og þeir sem hafa talað fyrir fyrningarleið hafa ekki verið búnir að útfæra það mjög vel hvernig eigi svo að fara með þann kvóta sem yrði kallaður inn. Þó að við eigum kannski ekki að vera að fara hér djúpt ofan í sjávarútvegsumræðuna vildi ég segja þetta. En byggðakvótinn hefur aukist og ég held að það sé jákvætt.