Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja fáein orð út af brtt. frá hv. 4. landsk. þm., sem kom fram í sambandi við þetta mál á síðasta fundi. Iðnn. hefur athugað þetta mál og komizt að því, að ef brtt. verður samþ., án þess að gerð verði á henni önnur hreyt., mundi í raun og veru ekki verða greiddur neinn tollur af þessari framleiðslu, því að það er ekki heimilt samkv. lögum að framleiða öl, sem hefur inni að halda meira en 21/4% vinanda. Þar af leiðir, að ekki er ákveðið í l., að greiða skuli toll af öli, sem hefur meira en 21/4 % vínanda, en ákveðið, hvaða toll skuli greiða af öli, sem hefur inni að halda minna en 21/4 % vínanda. Það var vegna þessa, að n. þótti rétt að bera fram brtt., sem er skrifleg, við frv. og orða 1. gr. um. Meginmálsgr. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þó skal ríkisstj. heimilt að leyfa tilbúning öls, sem hefur inni að halda meira en 21/4% af vínanda að rúmmáli, til að selja hinu erlenda varnarliði hér á landi, enda verði eigi lægri tollar og skattar greiddir af því öll en af öli, sem framleitt er fyrir notkun almennings innanlands. Nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga, sölumeðferð, refsingar fyrir brot á þeim fyrirmælum og annað, má setja með reglugerð.“ Hér er bætt við ,- enda verði eigi lægri tollar og skattar greiddir af því öli en af öli, sem framleitt er fyrir notkun almennings innanlands.“ Þetta er í samræmi við yfirlýsingu hæstv. dómsmrh. Ákvæði um meðferð l. má setja með reglugerð. Hv. 4. landsk. þm. var ekki á fundi, þegar ákvörðun var tekin, og hefur hann því ekki verið með í að bera fram brtt., en hún er borin fram af iðnn. Afhendi ég hæstv. forseta hér með brtt. Sé ég ekki ástæðu til að ræða þetta mál nánar, en n. óskar eftir, að frv. verði að öðru leyti samþ. óbreytt.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá iðnn. Brtt. er skrifleg og of seint fram komin, og þarf tvöföld afbrigði.



Herra forseti. Að efninu til er ekkert við þessa brtt. að athuga. Að vísu tel ég hana óþarfa eftir þær upplýsingar, sem hér hafa verið gefnar. En mér líkar ekki orðalag þessarar brtt. og vildi því gjarnan eiga þess kost að víkja því lítillega við, ef ég mætti biðja um frest í því skyni. Umr. frestað um stund, en var fram haldið síðar á sama fundi.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. lýsti yfir, að hann hefði efnislega samþ. skrifl. brtt., sem ég lagði fram fyrir hönd n., en segir hins vegar, að ekki sé ástæða til að setja þetta inn, eftir að hann hefur gefið sína yfirlýsingu á síðasta fundi. En hann óskar eftir nokkurri orðalagsbreyt. á till., sem ekki breytir efni hennar. Vil ég lýsa yfir því, út af orðum hæstv. ráðh., sem kom einnig greinilega fram í n., að ekki sé bein ástæða til að gera þetta, eftir að hæstv. ráðh. hefur gefið sína yfirlýsingu, og þessi brtt. er engan veginn borin fram sem neitt vantraust á hæstv. ráðh. í sambandi við þetta mál. En það þótti hins vegar réttara að kveða á um þetta í l., úr því að það kom fram hreinn vilji í d., að þetta skyldi vera þannig, því að ekki er vitað, hvenær skiptir um ráðherra á voru landi, Íslandi. Ég hef nú haft tækifæri til að bera mig saman við ráðh. um breyt., og það er samkomulag við hann og n. um, að svofelld brtt. verði borin fram, með leyfi hæstv. forseta: „Við 1. gr. Meginmálsgreinin orðist svo: Þó skal ríkisstj. heimilt að leyfa tilbúning öls, sem hefur inni að halda meira en 21/4% af vínanda að rúmmáli, til að selja hinn erlenda varnarliði hér á landi, enda verði tollar og skattar greiddir af því öli eftir sömu reglum og gilda um annað öl, sem framleitt er í landinu. Nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga, sölumeðferð, refsingar fyrir brot á þeim fyrirmælum og annað, má setja með reglugerð.“ Efnislega er þessi brtt. nákvæmlega eins, en orðalagið nokkuð annað. Leyfi ég mér að bera þessa brtt. fram, en tek aftur þá brtt., sem ég lagði fram áðan.



Herra forseti. Í skattalögunum segir, að menn megi draga frá sem útgjöld við skattframtal tapaðar skuldir vegna atvinnurekstrar, þó þannig, að skuldin sé dregin frá, þegar staðreynt er, að hún sé töpuð. Nú voru sett sérstök lög um skuldaskil bátaútvegsmanna. Í sambandi við þau urðu margir að gefa eftir af útistandandi skuldum, sem þeir höfðu áður talið með tekjum sínum af atvinnurekstri. Og ef þetta er rétt, þá kemur það til frádráttar á árinu 1951. Nú er málið þannig vaxið, að hér er um mikla fjárhæð að ræða í sambandi við þessi skuldaskil. Ef þetta mál nú stæði óbreytt, þá gæti svo farið, að þeir, sem eiga hlut að máli, gætu ekki notað sér skuldatöpin nema að litlu leyti til frádráttar tekna á þessu ári. Nú er hér um sérstakt ástand að ræða, vegna þess að þetta eru lögboðin skuldaskil, og hafa þeir, sem hlut eiga þar að máli, bent á, að þeim finnist ákvæði skattal. mjög þröng fyrir sig og að þeir gætu ekki notið þeirra nema að litlu leyti. Stjórnin hefur haft þetta mál til athugunar og álitur, að það sé rétt að breyta eða setja sérstök ákvæði um það að heimila mönnum að draga þessi skuldatöp frá á allt að 5 ára tímabili. Á þessu ári var lagður á sérstakur stóreignaskattur. Hann var lagður á á miðju síðastliðnu ári, áður en skuldaskilin fóru fram. Og það er gert ráð fyrir því, að margar af þessum skuldum, - þó ekki allar, - hafi verið taldar fram sem eign við stóreignaskattinn. En við nánari íhugun á þessu þótti ríkisstj. eða þeim, sem málið höfðu til athugunar, þetta ekki sanngjarnt eins og háttað var og vildu fá heimild til að breyta þessu þannig, að þær skuldir, sem hafa tapazt á skuldaskilunum, verði dregnar frá eignum, en stóreignaskatturinn verði þó þannig ákveðinn, að um endurgreiðslu yrði að ræða á skattinum. Og vegna þess að gjalddagi er kominn, þá er ekki hægt að gera breyt. á þessu áður en greiðslan fer fram. Bið ég hv. n., sem fær þetta mál, að breyta orðalagi 2. gr. frv. nokkuð, þannig að um endurgreiðslu verði að ræða á skattinum í sambandi við þessa nýju frumvarpsgrein. Mun ég koma orðalagsbreytingu á framfæri við n., að í staðinn fyrir „eftir nánari ákvörðun ráðherra“ komi þarna, að endurgreiðsla eigi sér stað á skattinum. Ég sé ekki ástæðu til að útskýra þetta nánar en ég hef gert, og óska ég, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Þetta frv., sem hæstv. ríkisstj. leggur hér fram, mun vera fram komið til þess að sýna lít á að verða við óskum ýmissa iðnfyrirtækja, sem því miður hafa:í mjög óhentugum tíma fyrir þau orðið fyrir skuldatapi eða tjóni vegna aðgerða ríkisvaldsins. Ég er þess fullviss, að skuldaskilin hafa verið á sett í þeim einlæga tilgangi að rétta við hag bátaflotans, og er það út af fyrir sig þarflegt. En fyrir atbeina þess hafa að minnsta kosti ýmsir orðið fyrir barðinu á skuldaskilunum. Þá hefur framkvæmdin orðið með nokkuð óþægilegum hætti, að því er virðist, og ekki síður fyrir það, að þetta kemur við fyrirtæki, sem fyrir fram eru aðþrengd, að mestu leyti af óviðráðanlegum orsökum. Verzlunarfyrirtæki, sem hafa í góðri trú lánað til útgerðarinnar, og iðnfyrirtæki, sem í jafngóðri trú hafa lánað til viðgerðar og endurbóta á bátaflotanum, verða þarna fyrir tjóni á sama tíma og öllum þótti aðstaðan til atvinnurekstrar þrengjast svo mjög, og hjá ýmsum má segja, að ekki sé fyrirsjáanlegt, að við það erfiða ástand verði ráðið. Ég á hér við lánsfjárkreppuna og peningaskortinn hjá öllum nema ríkissjóði, peningaskortinn og lánsfjárkreppuna, sem hljóta í báðum tilfellum að koma mjög hart niður á þessum fyrirtækjum og ekki sízt á iðnfyrirtækjunum. Nú er það svo, eins og vitað er, að fyrir ýmissa annarra hluta sakir á iðnaðurinn mjög erfitt uppdráttar hér á landi, eins og stendur. Og í mörgum greinum iðnaðarins er nú svo komið, að atvinnuleysi er skollið á. Ég veit til þess, að iðnaðarmenn sérstaklega, og þá einkum eigendur skipasmíðastöðva og vélaverkstæða, þykjast mjög illa haldnir út af sínum hlut í þessum málum. En einmitt þessar stofnanir í landinu, skipasmíðastöðvarnar og vélaverkstæðin, eru það, sem bátaútveginum er einna mest þörf á að hafa góð skipti við og eiga vísan stuðning hjá. Ég hef við aðrar umr. hér í þessari hv. d. fyrir skömmu bent á, í hvert óefni stefnir hvað snertir starf skipasmíðastöðva hér á landi. Ég benti líka á það, sem sorgleg reynsla því miður staðfestir, að bátaflotinn verður sí og æ fyrir stórtjóni, og það er brýn þörf á endurbótum, en endurnýjunin er alveg lögð á hilluna, eins og nú standa sakir. Allar þær skipasmíðastöðvar, sem eru til hér á landi og fyrst komust á fót, voru endurbættar á dögum nýsköpunarstjórnarinnar. Síðan hefur verið hætt við alla nýsmíði. En það má segja, að auga gefi leið, að skipasmíðastöð er vart hægt að starfrækja í landinu án þess að hafa menn jöfnum höndum í bátaviðgerðunum, því að bátaviðgerðir eru oft og tíðum tilfallandi. Bátar verða fyrir tjóni og þurfa að fá viðgerð, og það þarf að gerast fljótt. og til þess þarf góða smiði. En það er erfitt að halda vel vinnandi mönnum, ef ekki er eitthvað upp á að hlaupa þá daga eða vikur, sem minni er þörf á viðgerðum á bátum. Og þess vegna er það, sem allur rekstur skipasmíðastöðva útheimtir að hafa mikla peninga með höndum. Þessir aðilar, vélsmiðjurnar og skipasmiðastöðvarnar og aðrir iðnaðarmenn, sem vinna við bátaviðgerðir, hafa borið sig upp við Alþingi á vissu sviði. Mér er kunnugt um það, að þeir hafa skrifað hv. fjvn. í síðastliðnum mánuði og rakið sínar raunir í þessum efnum og bent á, hvert tjón þeirra væri orðið vegna skuldaskilanna, og hafa þeir farið fram á það, að fjárveitingavaldið gerði þar nokkra úrbót. Þeirra uppástungur um þetta hafa verið fleiri en ein. Og þar á meðal er ein þeirra sú, sem hæstv. ráðh. var nú að lýsa og felst í þessu fram komna frv. og ég vil segja, að er lítils háttar viðleitni til þess að verða að einhverju leyti við óskum þessara iðngreina, sem ég einnig tel að væri mjög æskilegt. Það er reyndar alveg nauðsynlegt, að hér verði nokkru stærri fyrirgreiðsla gerð. Og verkefnið eða átakið er engan veginn svo stórt, að það sé óviðráðanlegt fyrir hæstv. ríkisstj. eða hið háa Alþingi að ganga svo frá þessu máli, að full skil séu fyrir hendi í þessu máli, t.d. með því að létta nokkuð þær byrðar, sem lagðar hafa verið á þessa mjög svo þörfu og þjóðhollu þegna, og á betri eða fullkomnari hátt en gert er með þessu litla frv. eða skattafyrirgreiðslu, sem hér liggur fyrir. Mér er kunnugt um það, að n. sú, sem iðnaðarmenn kusu til að eiga viðræður við hæstv. ríkisstj. um þessi mál og skrifaði síðan hv. fjvn. og jafnvel ríkisstj., að hún fór fram á sitt hvað fleira en það, sem hér liggur fyrir. Og sérstaklega virðist mér, að þeir leggi áherzlu á það, að þeim verði á einhvern hátt opnuð leið til að ná í rekstrarfé, sem svari því tjóni, sem þessar iðngreinar hafa orðið fyrir vegna skuldaskilanna. Og í þeirri röksemdafærslu mun þetta tjón hafa verið metið á tugi hundruða. Ef ég hef ekki misskilið þá, sem við mig töluðu um þetta, þá mun vera næstum 3 millj. kr. sameiginlegt tjón þessara manna á þessu sviði. Þessum mönnum hefur verið tjáð af þeirri n., sem fór með skuldaskilin, að þeir fái 2–5kg af kröfum sínum, sem í raun og veru er sama og þeir hafi tapað hverjum eyri, sem þeir hafa útt þar inni. Þegar nú vitað er, að hagur ríkissjóðs er með slíkum blóma sem öllum er kunnugt og fjárreiður hins opinbera nægar, og svo á hinn bóginn, ef litið er á þörf þessara iðnfyrirtækja, þá finnst mér, að það ætti að geta komið til álita, hvort Alþingi sjái sér ekki fært að ganga feti framar til að bæta úr tjóni iðnaðarmanna í ríkari mæli en lagt er til í þessu frv. Þessar athugasemdir vildi ég láta koma fram við þessa umr., með þeirri ósk til hæstv. fjmrh. og annarra forráðamanna ríkisins að taka til ýtarlegrar athugunar við meðferð málsins í þessari hv. d. möguleika á því að rétta betur við hag þessara fyrirtækja, sem ég hef hér gert að umræðuefni, en gert er í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég geri þetta vegna þess, sem að sjálfsögðu liggur í augum uppi og mér sjálfum sem útgerðarmanni um tugi ára er mjög kunnugt um, hve bátaútvegurinn víðs vegar um landið er háður góðu samstarfi við skipasmíðastöðvar og vélaverksmiðjur. Ég vil þess vegna leitast við að leysa af hendi nokkra þegnskyldu varðandi málefni þessara mjög svo þörfu manna í þjóðfélaginu. Þegar ég bendi á og bið um, að tekið sé til athugunar það, sem ég hér hef minnt á, vona ég, að hæstv. fjmrh. muni vera sömu skoðunar eða hafa svipaðan skilning á málinu eins og ég og leggi ekki stein í götu þess. Vænti ég svo, að við meðferð málsins verði fundin einhver sú leið til úrbóta, eftir því sem hér liggur fyrir og ég hef minnzt á, eða leið, sem komi viðkomandi fyrirtækjum að verulegu gagni. Mér hefur skilizt, að það skipti mestu máli hjá þeim, sem þarna eiga hlut að, að þá vantar rekstrarfé og þeir sætti sig frekar við orðin töp, ef þeim yrði séð fyrir lánsfé með sæmilegum kjörum, því að þeir sjá margir hverjir ekki út úr sínum vandræðum. Að vísu var nauðsynlegt að hjálpa bátaútveginum, en margra orsaka vegna var það gert á erfiðum tíma fyrir þá, sem eiga að missa sitt, þ.e. þá aðila, sem talað er um hér nú. Ég fer ekki fram á, að hæstv. ráðh. gefi fyrirheit um ákveðna fyrirgreiðslu í þessu efni. Ég fer aðeins fram á, að hæstv. ráðh. ljái lið sitt við meðferð málsins hér á Alþ. og að athugað verði, hvað gera megi til úrbóta fyrir þessa menn, sem hafa orðið fyrir óverðskulduðu tjóni.



Herra forseti. Ég á sæti í þeirri n., sem þetta frv. fer til, en vildi, áður en það er tekið til meðferðar þar, ræða nokkur atriði við hæstv. ráðh. Ég vildi þá fyrst spyrja hæstv. ráðh., hvort með þessu frv. liggi fyrir viðurkenning frá hæstv. ríkisstj. um siðferðislega eða lagalega skyldu til að bæta þetta tjón, sem hér hefur orðið. Mér skilst, að ekki sé hægt að bera slíkt frumvarp fram, nema ríkisstjórnin viðurkenni, að hún með lögum frá Alþingi hafi stöðvað rétt þessara manna til að ganga eftir skuldum og hafi um leið bakað sér þá skyldu að greiða úr þessu máli síðar, - og ef svo er, hvort hæstv. ráðh. er ekki til viðtals um aðrar úrlausnir þessa máls, m.a. þá, sem hv. þm. Vestm. talaði um. Í öðru lagi, hvort hæstv. ráðh. geti hugsað sér að fallast á, að farið verði með tekju- og eignarskattinn skv. 1. gr. l. eins og ætlazt er til að farið verði með stóreignaskattinn, þegar vitað er, hvaða upphæð hefur verið afskrifuð á hverju ári hjá hverju fyrirtæki, sem ekki hefur verið hægt að ganga eftir vegna l. Ég held, að það sé ekki hægt að ganga eftir þessu og ekki réttlátt. Réttast væri að umreikna að nýju fyrirtækin og að þau þá mættu afreikna tapaðar skuldir. Það væri eðlilegasta meðferðin, ef ætti að bæta skattgreiðendum að einhverju leyti þeirra tjón. En ég vil í sambandi við þetta mál spyrja, hvort nokkru sé að treysta, þótt þetta verði samþ., að dómstólarnir fái ekki þetta mál til meðferðar og ríkissjóður verði dæmdur til að endurgreiða skattinn. Ég hygg, að ef það kæmi fram við endurskoðun, að maður hefði um of afskrifað á ákveðnu ári, þegar búið væri að leggja skattinn á og úrskurða hann, hvort heldur væri af undir- eða yfirskattanefnd, og síðar kæmu fram upplýsingar um, að hann hefði verið rangt lagður á, mundi stj. krefjast þess, að viðkomandi skattur væri umreiknaður á ný til hækkunar. Það er ljóst af þessu dæmi, að ef þessi sama skattan. reiknar of háar tekjur, verður einnig að breyta því og lækka skattinn, og verður þá að fá úrskurð dómstólanna um það eftir þeim gögnum, sem fyrir liggja. Ég hefði talið æskilegast, að farið væri með tekju- og eignarskattinn samkv. ákvæðum 1. gr. eins og með stóreignaskattinn samkv. ákvæði 2. gr. Það er sýnilegt, að þessir aðilar neita að greiða stóreignaskatt ettir framtali, sem ákvarðast af kröfum, sem hafa verið strikaðar út fyrir atbeina ráðh. og Alþ., og þeir láta sér ekki nægja annað en úrskurð dómstólanna þar um. Ég vil svo taka undir það, sem hv. þm. Vestm. sagði um nauðsyn á samkomulagi milli þessara aðila. Ef er ástæða til að taka tugmilljónir króna til að koma flotanum á veiðar nú um áramótin og gera síðan ráðstafanir til að halda honum gangandi, sem kosta þjóðina tugmilljónir, er ekki síður ástæða til að koma á samkomulagi milli þessara aðila, ef þessi atvinnuvegur á að ganga truflunarlaust í framtíðinni. Þessi atvinnuvegur á svo mikið undir þessum aðilum og er þeim viða skuldbundinn. Það þarf að tryggja fullt samkomulag í sambandi við lausn þessa máls, og vildi ég spyrja hæstv. ráðh., hvort ekki sé rétt, að fjhn. kalli á sinn fund fulltrúa frá þessum aðilum og síðan verði rætt við fjvn. og ríkisstj. og reynt að ná samkomulagi við þá viðvíkjandi skuldaskilunum, svo að ekki þurfi að koma til árekstra síðar.



Herra forseti. Ég vil þá fyrst út af því, sem hv. þm. Barð. sagði í upphafi, taka fram, að vitanlega ber ekki að líta á þetta frv. sem viðurkenningu ríkisstj. á því, að henni beri að bæta tjón í sambandi við skuldaskilin. Því er ekki til að dreifa, og ég veit, að allir hv. þm., sem fylgdu skuldaskilunum á sínum tíma, gerðu sér grein fyrir, að það yrðu skuldaafskriftir í sambandi við þau. Ég dreg ekki í efa, að ef þm. hefðu ætlazt til, að allir slyppu skaðlaust, hefðu þeir sett ákvæði í lögin til að tryggja það. Það er ekki hægt að setja löggjöf eins og skuldaskilalöggjöfina og túlka hana svo þannig, að ríkið sé ábyrgt fyrir þeim skaða, sem menn verða fyrir af henni. Í sambandi við það, sem hv. þm. Barð. sagði, vil ég upplýsa það sem mína skoðun, að ég hygg, að sú leið sé óframkvæmanleg að reikna upp á nýtt skatta aftur í tímann, vegna þess að það er oft óhugsandi að finna út, frá hvaða tíma skuldin stafar, sem afskrifuð er, vegna þess að venjulega er um að ræða viðskipti í áframhaldandi reikningi og því ómögulegt að segja um, upp í hvað innborganirnar eru gerðar. Hitt er svo annað mál með stóreignaskattinn, því að hann er lagður á á sama ári. Ég held því að vel athuguðu máli, að það sé eina leiðin að viðhafa þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir. Það hefur verið rætt við aðila um þetta, og eru allir vel ánægðir með það, svo langt sem það nær, og hefur verið tekið tillit til þeirra óska. - Varðandi hitt, hvort stofnað verði til víðtækari ráðstafana en frv. gerir ráð fyrir, hef ég ekki rétt til að gefa svör endanlega fyrir hönd ríkisstj. hér, en hitt get ég upplýst, að þetta hefur oft verið rætt í ríkisstj. og íhugaðar þær óskir, sem fram hafa komið frá hlutaðeigendum, en ekki verið tekin ákvörðun um flutning annars frv. en þessa um þetta mál. Ég sé ekki ástæðu til að hafa afskipti af því, við hverja n. ræðir, en mundi telja rétt, að hún hefði samvinnu um málið við ríkisstj. eða þá ráðh.. sem þetta snertir sérstaklega, eða atvmrh. og iðnmrh., og að nokkru leyti snertir þetta einnig mitt verksvið að því er viðkemur skattgreiðslunni eða hag ríkisins. Vil ég sérstaklega heina því til n., að hún eigi tal við ráðherrana um þetta mál.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til að láta í ljós ánægju mína yfir því, að hæstv. ráðh. lætur undir það hilla, að hann og hæstv. ríkisstj. séu til viðtals um lausn þessara mála, að mér skildist fram yfir það, sem fram kemur í frv., eða ég skildi svo orð hans, að n. skyldi tala við sig eða hæstv. ríkisstj. eins og henni vitaskuld ber. Og eins lét hv. þm. Barð. uppi þá skoðun, að hann teldi rétt, að við þessa aðila væri talað, þá n., sem við báðir höfum í huga, og finnst mér þá að skoðun þessara aðila falli vel saman, og vona, að hv. n. hafi þá málsmeðferð, þegar þar að kemur, og við hvora tveggja verði talað. Hér verður ekkert gert, án þess að hæstv. ríkisstj. leggi sitt lið, og ég er fyrir mitt leyti, að svo miklu leyti sem enn er fram komið, ánægður með, að málið hefur verið tekið til athugunar á velviljaðan hátt af þessum aðilum, sem hér um ræðir.



Herra forseti. Út af þessu - til að vekja ekki neinar tálvonir - vil ég taka fram, að það, sem ég sagði áðan, að stj. hefði haft þetta mál til athugunar, hefur enn ekki leitt til neins annars en að þetta frv. kom fram. Hins vegar er rétt, að n. tali við ríkisstj., en ég vil ekki vekja neinar tálvonir. Ég tel sjálfsagt, að n. hafi samband við ráðh. um málið, en ég tek fram, að ég mun ekki ræða einstök atriði á þessu stigi, en hef ekkert á móti því, að viðræður fari fram milli n. og ríkisstj.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta frv. bæri ekki að skoða sem viðurkenningu á því, að ríkisstj. bæri ábyrgð á töpum vegna skuldaskilanna, og alþm. hefðu gert sér það ljóst, þegar þeir samþ. lögin. - Ég vil benda á, að hér er ekki um að ræða lögin um skuldaskilasjóð, því að þau voru lítið annað en framlenging á gildandi lögum, og þó þau hefðu ekki verið samþ., hefðu þessir bátar komið undir gömlu lögin. Það er annað ákvæði, sem hefur valdið þessu tjóni. Það er ákvæðið um, að ekki megi ganga að til að innheimta vissar skuldir. Það var ekki gert til að tryggja að koma á skuldaskilum, heldur byggðist það á því trausti hjá útgerðarmönnum, að þetta væru aðeins stundarerfiðleikar, sem mundu batna með meiri veiði, en það hefur nú brugðizt ár eftir ár, og ég efa, að meiri hluti Alþ. hefði leyft þetta, ef það hefði verið ljóst þá, að þetta mundi leiða til þess ástands að taka eignarréttinn af mönnum. Þetta var gert í því trausti að hjálpa útgerðinni yfir aflaleysisárin. Ef ríkisstj. hefur talið sér skylt að verja tugum milljóna króna til útvegsins, til þess að hann héldi þessum tilraunum áfram, þá er ekki fjarstæða, að ríkissjóður taki á sig það tjón, sem menn hafa orðið fyrir, vegna þess að Alþ. hefur neitað þeim að ganga að, þegar þeir gátu tryggt kröfur sínar með aðför að lögum. Þó að hæstv. ráðh. neiti því, þá getur ekki legið annað á bak við þetta frv. en a.m.k. siðferðisleg viðurkenning á því, að ríkissjóði beri að bæta þetta tjón. Ég get ekki fallizt á það, sem hæstv. ráðh. sagði, að ekki sé hægt að finna, hvað á að draga mikið frá sköttum á ákveðnu ári. Þá minntist ráðh. ekkert á það, hvort hægt væri að fá dómsúrskurð í málinu.

Það er útilokað.

Ég óska samt sem áður, að form. n. ræði það við form. ríkisskattan., því að ég tel það ekki fullkominn hæstaréttardóm, þó að hæstv. ráðh. skjóti því hér fram. Það er kunnugt, að ýmsir aðilar hafa farið í mál við ríkissjóð út af skattamálum, þar sem ráðh. hefur talið útilokað, að þeir mundu vinna málið, en það hefur samt unnizt, og ég er viss um, að margir þessara aðila munu reyna þá leið, hvernig sem sá dómur kann að falla. Ég ætla ekki að tefja umr. lengur nú. Ég á sæti í þeirri n., sem málið fer til, og álít rétt, að form. hennar kalli þessa aðila á fund, - ég sé, að það hefur verið boðaður fundur á morgun. Ég tel nauðsynlegt að ræða við þessa aðila, áður en málið kemur til 2. umr.



Herra forseti. Þega: þetta mál var síðast til umr., kom fram brtt. á þskj. 368 frá hæstv. dómsmrh. við 7. gr., þar sem lagt er til, að orðin „þó eigi yfir 100 þús. kr. á ári“ falli niður og einnig að síðasti málsl. 2. málsgr. falli niður. N. hefur athugað þessa till. og ég rætt hana við hæstv. fjmrh., og vorum við sammála um, að ekkert væri á móti því. að till. væri samþ. Hv. flm. taldi ekki ástæðu til að samþ. till. og óttaðist, að málið mundi falla, ef það færi milli deilda. Málið er borið þannig fram fyrst og þetta sett til að takmarka kostnaðinn, en eftir nánari athugan kom í ljós, að það er ekkert því til fyrirstöðu að fella þetta ákvæði niður, og mun verða nógur tíimi, þó að málið þurfi að fara milli deilda.



Herra forseti. Ég vil aðeins sem flm. gera grein fyrir minni afstöðu. Eins og mönnum er kunnugt, var málið borið fram í þeirri mynd, sem það mundi verða í, ef brtt. hæstv. dómsmrh. verður samþ. Hins vegar kom þessi breyt. inn í sem varúðarráðstöfun vegna kostnaðar. Form. fjvn. vildi þá stilla kostnaðinum í hóf, og var fallizt á það. Nú þykir mér eðlilegt, þar sem hæstv. dómsmrh. hefur svo mörgu að sinna, að hann hafi ekki tekið eftir þessu, þegar það kom frá n. á sínum tíma, og ef hann telur, að málið sé ekki í hættu, þó að það þurfi að fara í gegnum eina umr. í Nd., af því að till. hans kemur svo seint fram, mun ég fallast á að samþ. till., enda er hún í samræmi við óskir mínar í byrjun. Ég lít þá svo á, að þessi brtt. ráðh. komi af því, að hann hafi ekki athugað að koma með hana þá, og þar sem ekki er eftir nema ein umr. í Nd. og málið sé því ekki í hættu, þó að þessi brtt. sé samþ., - í því trausti mun ég greiða þessari till. atkvæði.



Ég þakka góðar undirtektir, sem þessi brtt. hefur fengið í d. Það er rétt, að þetta atriði, sem hv. 8. þm. Reykv. gat um, fór fram hjá mér sökum vangæzlu. Hins vegar ætti þetta ekki að þurfa að koma að sök, vegna þess að það er nógur tími fyrir hv. Nd. til þess að taka afstöðu til málsins. Það var þar aðeins eitt mál á dagskrá í dag, og er augljóst, að auðvelt er tímans vegna fyrir Nd. að taka málið fyrir alveg á næstunni. Ég legg svo til, að brtt. og frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls var málið reifað og gerð grein fyrir því. Er því óþarfi að taka það hér upp aftur. Landbn. athugaði þetta frv., en því var vísað til hennar. Sumir nm. höfðu áður fjallað um það, en samt þótti ekki ástæða til að láta það fara óbreytt úr n. Voru gerðar á frv. nokkrar breyt., að vísu ekki stórvægilegar, en þær eru alls 6 talsins. - Um 1. brtt. er það að segja, að hún er ekki nema til þess að stytta mál greinarinnar og gera það skýrara. Er þar ekki tekið fram, að vísað sé til ábúðarl. í heild, heldur til sérstakrar gr. í ábúðarl. Þessi breyting er því aðallega til skýringar, og eins má segja um 2. brtt., þar sem bætt er við í 3. gr. orðunum „frá meðeigendum“, svo að ekki sé um að villast, hver það er, sem á að greiða það matsverð, sem um er rætt. Þá er 3. brtt., við 8. gr. frv. Í þeirri gr. er talað um girðingar til varnar útbreiðslu búfjársjúkdóma. Eru þær frábrugðnar öðrum girðingum, og vildum við ekki láta það standa óbreytt í frv., að sömu reglur giltu um greiðslur á andvirði þeirra og viðhald og um aðrar girðingar, heldur vildum við bæta inn í, að þetta gilti aðeins eftir því, sem við ætti í hvert skipti. Það getur verið svo margbreytilegt, hvað við á um þessar girðingar, að það er ekki hægt að hafa einn og sama mælikvarðann. Meginbreytingin, sem gerð var á þessu frv., er við 9. gr. þess. Það hefur verið lagður svo þungur baggi á ríkissjóð, að við töldum, að það gæti orðið til þess að hamla einstöku vegagerðum, ef ákvæði frv. næðu fram að ganga. Gæti það orðið til þess, að híkað yrði við að leggja veg á góðum stað gegnum ræktað land vegna girðingakostnaðar. Þess vegna vildum við ekki, að greitt væri nema fyrir það, ef vegur væri lagður gegnum samfelld engjalönd eða gegnum tún og ræktunarland. Ræktunarland er land, sem búið er að taka til ræktunar, m.a. með skurðgrefti og uppþurrkun, þó að enn sé ekki hægt að kalla það slægjuland eða töðuvöll. Viða er það þannig, að þar eru til töðuvellir, þó að þeir teljist ekki tún. Það er þess háttar ræktunarland, sem við eigum við í þessari brtt. Þó skal það tekið fram, að viðhald þessara girðinga lendir á landeigandanum eða ábúandanum, eftir því sem þeir skipta því á milli sín, en ekki á ríkissjóði, sem á að annast viðhald veganna og gera það á sinn kostnað. Þá er hér enn ein breyting, sem er aðallega miðuð við sumarbústaði. Þar er eigendum vega heimilt að girða meðfram vegum sínum. Skal vegeiganda þó skylt að setja hlið á slíka girðingu, ef þörf er á að dómi matsmanna. - Þó að mönnum dytti í hug að girða beitilönd sín, þyrfti ríkissjóður ekki að taka þátt í kostnaði þeirrar girðingar, en ef vegur er lagður gegnum beitiland, sem er þegar girt, þá kemur til mála, að það þurfi að girða meðfram honum eða setja hlið á girðinguna, sem þar var áður. Svo eru frekari reglur um það, hvernig á að fara að með girðingu yfir vegi, sem þegar eru komnir, og hlið á vegi. Má enginn gera girðingu með hliði yfir þjóðveg eða fjallveg nema með leyfi vegamálastjóra, ekki yfir sýsluveg nema með leyfi sýslunefndar og ekki yfir aðra vegi nema með leyfi hreppsnefndar. Þar sem til eru vegir aðrir en þjóðvegir, fjallvegir og sýsluvegir, vildum við, að þeir kæmu einnig undir þessi lög, og þess vegna höfum við sett inn, að um þessa „aðra vegi“ skyldi hreppsnefnd ákveða, hvernig fara ætti með girðingar og hlið á þeim vegum. - Þetta er meginbreytingin, sem við gerðum á þessu frv. Því miður hefur okkur sézt yfir að leita álits vegamálastjóra á þessum breytingum og biðja hann að bera þetta saman við vegalögin. En í morgun mundi ég eftir þessu og sendi vegamálastjóra frv. þetta upp á mitt eindæmi og bað hann um að láta mig vita í fyrramálið, ef hann teldi einhverja vankanta á þessum brtt. Má þá alltaf gera breytingar á frv. við 3. umr., ef af þessu hljótast einhverjir árekstrar. Sé ég því ekki ástæðu til annars en hv. d. samþ. þessar brtt. við þessa umr.



Hér er um veigamikið mál að ræða, en ég játa, að ég hef ekki sett mig fyllilega inn í það. En það er greinilegt, að ætlazt er til, að hér sé m.a. lögð ný og rík skylda á herðar bæjar- og sveitarfélaga í landinu, þar sem þau skulu kosta vegagirðingar hjá sér að jöfnu við landeiganda eftir 4. gr. þessa frv. Nú er það þó væntanlega ekki nema á mörkum við götuna, þó að orðalagið virðist benda til annars. En jafnvel þó að það yrði skilið á þann veg, sem mér finnst efni hljóti að standa til, þ.e. einungis á mörkum við götu, þá mun vera um algera nýjung að ræða, sem hlýtur að hafa í för með sér stórkostfeg ný útgjöld fyrir bæjar- og sveitarfélög, og efast ég um, að menn hafi gert sér grein fyrir, hvers konar skyldu er hér um að ræða. Að vísu má segja, að aðeins sé skylda að girða með 5 strengja gaddavír og ekki komi annað til álita. En ef svo er, þá mundi ég halda, að slíkt komi til greina um fáar byggingarlóðir í kaupstöðum og kauptúnum, svo að því leyti er ákvæðið út í hött.

Eða girðing, sem jafngildir að vörzlunotum.

Ef á að jafngilda að vörzlunotum, þá er um mjög mikið fjárhagslegt atriði að ræða, sem þarf miklu betri skoðun en átt hefur sér stað. Vildi ég skora á hv. n. að senda þetta til umsagnar Sambands íslenzkra sveitarfélaga. Sýnist eðlilegt, að stjórn þeirra mála láti uppi sína umsögn. Það er hvort sem er ekki gert ráð fyrir, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi, svo langt sem það er komið, og hér er um svo veigamikið mál að ræða. Ég legg því til að fresta málinu á þann hátt, sem ég hef þegar stungið upp á.



Ég skal ekki segja, hvað n. yfirleitt segir um þetta atriði eða form. hennar, hinn ágæti hv. 1. þm. N-M. (PZ), svo að ég taki mér í munn orð hæstv. dómsmrh. En mér virðist ekki beint nauðsyn að fresta þessu máli vegna þessa, þar sem maður hefur hér í hv. d. hinn æruverða og ágæta fyrrverandi borgarstjóra, sem mundi ekki vera lengi að skjóta á einni smábrtt. í þessu efni, svo að eins vel færi úr hendi og þótt Samband sveitarfélaga, sem í eru um 300 sveitarstjórnir úti um allt land, fengi málið til umsagnar. Að vísu þarf ekki að senda til þeirra, sem ekki hafa þorp í sínum hreppi, en það mundu verða svona milli 50 og 100 sveitarstjórnir, sem þyrfti að leita umsagnar hjá. En úr því að búið er að spá, að þetta frv. nái ekki fram að ganga á þessu þingi, þá held ég sé réttast að lofa því að fara til 3. umr., en þangað til má alltaf athuga brtt., ef hæstv. ráðh. þóknast ekki að bera hana fram strax. Annars getur hv. form. n., ef honum sýnist eitthvað athugavert við það, sem ég segi, svarað fyrir hönd nefndarinnar.



Segja má, að svo bregðist krosstré sem önnur tré, úr því að hv. 11. landsk. þm. vill ekki verða við svo sanngjarnri bón að fresta þessu máli. Þó að ég telji hv. 1. þm. N-M. ágætan, þá tel ég þó hv. 11. landsk. langbeztan af öllum þeim, sem í landbn. eru. En það var misskilningur hjá honum, að ég ætlaðist til, að öll sveitarfélög á landinu þyrftu að skoða frv. Mér sýndist nóg, ef stjórn Sambands sveitarfélaga fengi þetta til álita. Ég sé, að einn sveitarstjórnarmaður hér í hv. d. hefur skrifað undir nál. athugasemdalaust, raunar tveir. En ef þeir hugsa um þetta betur, munu þeir sjá, að hér er um að ræða gífurlegan útgjaldaauka fyrir sveitarfélög frá því, sem verið hefur, og ég efast um, að menn hafi gert sér nokkra grein fyrir þessu. Og þegar þeir kvarta mjög undan þeim miklu gjöldum, sem búið er að leggja á sveitarfélögin, þá finnst mér þó færast skörin upp í bekkinn, ef menn vilja athugasemdalaust leggja á þau jafnstórkostlegar byrðar og þær að taka þátt að jöfnu við landeigendur í öllum girðingarkostnaði byggingarlóða í kaupstöðum, kauptúnum og þorpum. Það er vissulega ekki að ófyrirsynju, þó að þess sé óskað, að fulltrúum þessara stofnana sé gefinn kostur á að athuga málið. Ég lét þess getið í minni fyrstu aths. áðan, að mér hefur ekki unnizt tími til að athuga þetta fra. til hlítar, en rak þó augun í þetta mikilsverða ákvæði. Það kunna að vera í því fleiri atriði, sem varða sérstaklega sveitarfélögin. Það var upplýst af hv. frsm., að það hafi ekki enn verið borið saman við vegalögin, og vegamálastjóri átti eftir fyrir hönd ríkisins að gera sér grein fyrir því, hvort ákvæðin fái staðizt. Mér virðist, að hér sé um snöggsoðið frv. að ræða og geti því ekki skaðað, þó að þessi athugun fari fram. Ég vil því eindregið beina því til þess samsafns af góðum mönnum, sem eru í landbn., að þeir verði við þessari hógværu till. og fresti málinu.



Það er margt í þessu frv., sem gerir miklar hreyt. frá girðingal. eins og þau eru nú. Ýmis ákvæði vegal., sem nú gilda, breytast allverulega, en alveg sérstaklega um kvöð ríkissjóðs að kosta girðingar móti einstaklingum eða algerlega, þegar vegur liggur gegnum tún, engjar og í sumum tilfellum beitiland. Þessi skylda er að vísu til nú, en vanrækt að láta hana gilda eins og fleira í lögum okkar víða, svo að það lendir oft í mesta stríði, þegar ríkið leggur veg meðfram túni. Á þessu er hert, en þó höfum við í Ed. slakað til frá því, sem var þegar málið kom til okkar. Við höfum heldur linað á kröfum að því er snertir ríkissjóð. Um aths. hæstv. dómsmrh. vil ég segja, að ef umrætt ákvæði er tekið þannig, að allar girðingar, sem eru gerðar meðfram götum, samsvari fimmþættri gaddavírsgirðingu, þá er um geysilegan kostnað að ræða. En ef við litum á, hvernig girðingar eru farnar að verða og hvernig við viljum hafa þær, - ég að minnsta kosti, - þá er þetta ekki þannig. Míg langar ekki til að fá hverja einustu lóðargirðingu mannhæðarháa. ekki heldur á minni eigin lóð. Ég tel það til lýta fyrir bæinn, en miklu hentugra að hafa svona hnéháa girðingu, sem afmarkar lóð og götu, svo að ekki sé rápað inn á lóðina, en garðar við húsin geti orðið til yndisauka fyrir þá, sem um götuna fara. Ég tel einmitt, að girðingar þær, sem nú eru í bæjum og samsvara hvað vörzlu snertir fimmþættri gaddavírsgirðingu, eigi að hverfa og eigi að koma girðingar, sem ekki samsvara fullkominni fimmþættri gaddavírsgirðingu að því er vörzlu snertir, því að við erum ekki að girða fyrir ágang af gripum, enda höfum við nú tekið girðinguna kringum Austurvöll, af því að við þurftum ekki lengur að girða fyrir hesta. Sá ég að vísu eitt sinn að næturlagi lögfræðing á vegum bæjarins opna hlið á Austurvelli og hleypa inn hestum sínum, en ég held það sé orðin lítil hætta á því, að með þessum hætti skapist mikill útgjaldaauki fyrir kröfur manna um háar girðingar. En sjálfsagt er að athuga þessa gr. milli umræðna og ræða um hana við Jónas Guðmundsson. Við hann hefur ekki verið rætt enn. En form. mþn., hv. 2. þm. Skagf. (JS), var búinn að tala við vegamálastjóra að því er snertir ríkissjóð og vegalögin. Nú var ég ekki inni, þegar hv. 11. landsk. talaði, en ég geri ekki ráð fyrir, að ágreiningur verði hjá okkur um það að vilja hlusta á Jónas Guðmundsson og athuga, hvort við getum fært frv. í það horf, sem hann kann betur við en þarna er.



Það er mjög einkennileg rökfærsla hjá form. landbn., að vegna þess að hann vill ekki, að í kaupstöðum séu jafnvandaðar girðingar og eru úti á landsbyggðinni og eru nú víðs vegar í kaupstöðum, þá vill hann láta skylda sveitarsjóði til þess að borga helming af jafnvönduðum girðingum og eru úti um sveifir landsins. En hvað getur frekar ýtt undir eigendur kaupstaðarlóða til þess að hafa girðingar kostnaðarmiklar og háar og rammbyggðar en ef þeir fá borgaðan kostnað úr opinberum sjóði? 



Ég þurfti tæplega að standa upp vegna yfirlýsingar hæstv. ráðh. nú um það, hvenær skal fresta málinu. Ég sé ástæðulaust að karpa um það atriði. Það er vilji okkar nm., að málið fari sem bezt úr hendi frá Alþ. En ég vil ekki lofa neinu fyrir mína hönd um að senda stjórn Sambands sveitarfélaga málið til umsagnar. Það væri þá miklu einfaldara að fá hana á fund n. Þó að ég gæti um það áðan, að ég hefði ekki átt fullnaðarsamtal við vegamálastjóra í síma um málið, þegar við gerðum nokkurn samanburð, þá geri ég ekki ráð fyrir, að breyt. komi frá honum. Sé ég ekki ástæðu þess vegna að fresta umr., eins og líka hæstv. ráðh. féllst á. Hins vegar er og loforð formanns n. um það, að reynt verði að ná í umsögn þessara ágætu manna, þó að það verði kannske ekki nema svokallaður minni helmingur þeirra, sem næst í.