Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eftir að 2. umr. þessa máls lauk hér í d., var útbýtt brtt. við frv. frá hv. þm. Borgf.. sem prentuð er á þskj. 847. Menntmn. kom saman á fund í dag og athugaði m.a. þessar brtt. Vill hún fyrir sitt leyti vera með fyrri brtt., þar sem segir, að aftan við 1. gr. bætist nýr málsl., svo hljóðandi: „Sama gildir um samkomuhús sveitarfélaga.“ Þetta er engin efnisbreyting frá því, sem frv. gerir ráð fyrir, en það er ekki nema vel til fallið að kveða skýrar að orði um þetta í 1. gr. en áður hefur verið gert í frv. Á hinn bóginn getur n. ekki fallizt á að mæla með síðari brtt. á sama þskj., sem fjallar um að fella 4. gr. frv. niður. Það leiðir af sjálfu sér. að um leið og þessi viðbót er færð á 1. gr., þarf að koma að dálítilli orðabreytingu við upphaf 4. gr., og leyfir n. sér að bera fram skriflega brtt. þess efnis, að upphaf 4. gr. orðist svo: „Nú hefur sveitarfélag eða sveitarfélög forgöngu um byggingu félagsheimilis og áskilur sér rétt til þess að nota húsið að meira eða minna leyti til annarrar starfsemi en um ræðir í 1. gr., og skal þá draga frá byggingarkostnaði þess“ o.s.frv. Um þetta atriði hefur nokkuð verið rætt á fyrra stigi málsins, og skal ég ekki endurtaka neitt af því, sem komið hefur fram um það, en til viðbótar við það, sem áður hefur sagt verið, vil ég benda á, að þessi hugmynd varðandi 4. gr. en engan veginn ný. Á 2 eða 3 undanförnum þingum hefur borgarstjórinn í Reykjavík, núverandi hæstv. dómsmrh. (BBen), flutt frv. til l. um æskulýðshöll í Reykjavík, og nú á þessu þingi hefur þetta frv. verið tekið upp af hv. 7. þm. Reykv. (JóhH), sem er fulltrúi í bæjarstjórn Reykjavíkur. Í 1. gr. þess frv. segir svo. með leyfi hæstv. forseta: „Ríkissjóður og Reykjavíkurborg reisa í félagi æskulýðshöll í Reykjavík. Leggur Reykjavík til hæfilega lóð undir höllina ókeypis, en að öðru leyti taka báðir aðilar jafnan þátt í kostnaði af byggingu og rekstri hallarinnar. Ef bæjarbókasafn Reykjavíkur verður í höllinni, þá skal Reykjavík ein bera allan kostnað þar af, enda skal það ákveðið með mati þriggja dómkvaddra manna, hversu mikill aukinn kostnaður af byggingu hallarinnar hafi orðið vegna bókasafnsins og hversu mikinn þátt Reykjavíkurborg skuli aukreitis taka í viðhaldi hallarinnar vegna bókasafnsins.“ Ég drep á þetta til þess að benda mönnum á, að 4. gr. frv. er fjarri því að vera nokkuð viðsjárverð og felur ekki í sjálfu sér neitt það nýmæli, sem ágreiningur hafi verið um meðal þeirra manna, sem um þetta hafa hugsað og fjallað að undanförnu. Í 10. gr. frv. segir. að til greina geti komið að styrkja hús, sem nú séu í smíðum, ef byrjað hafi verið á byggingu þeirra eftir 1. janúar 1942. N. hefur nokkuð athugað þetta og komizt að þeirri niðurstöðu, að með þessu væri farið nokkuð langt aftur í tímann, og leggur því til, að í stað „1. janúar 1942“ í 10. gr. komi: 1. janúar 1944. - Þessar tvær skriflegu brtt., sem n. flytur og er einhuga um, leyfi ég mér hér með að afhenda hæstv. forseta.



Ég lýsti yfir því í gær, að ég áliti eðlilegast að vísa þessu máli til ríkisstj. með rökstuddri dagskrá, vegna þess að hér er um svo þýðingarmikið mál að ræða, sem snertir allt landið, hverja sveit og hvern bæ, en ekkert hefur verið um það rætt, þegar það kemur fram í þinglokin. Ég hef þess vegna leyft mér að flytja rökst. dagskrártill. um að vísa þessu máli til hæstv. stjórnar til frekari athugunar og að sú athugun verði að vera undirstaða þess. hvernig ráðið verði fram úr málinu. Þegar l. um þjóðleikhús og skemmtanaskatt voru samþ., var ákveðið, að allur skemmtanaskatturinn rynni til þjóðleikhússins. og það, sem ég álít, að sé rökrétt hugsun er, að þessu sé haldið áfram. Þegar búið er með þjóðleikhúsið í Reykjavík, þá verði styrkt samkomuhús, sem jafnframt yrðu leikhús, í öllum sveitum og kaupstöðum. Móti þessu hefur menntmrh. risið og menntmn. þessarar d. og hafa þeir hugsað sér það fyrst og fremst að meta það meira að setja á föst laun einhvern tiltekinn hóp manna í Rvík en að láta skattinn renna áfram, eins og verið hefur, til að koma upp húsum. Í þessu liggur það mikla ranglæti, sem hér er stefnt að, og þegar þar við bætist, að málið er alveg óupplýst, lítur út fyrir að hvorki ráðh. né nokkur í n. hafi haft minnstu hugmynd um það, hvernig þessum málum er komið fyrir annars staðar, svo að þetta er hér um bil fordæmalaus aðferð, sem stjórnin hyggst að beita hér. Þetta er sem sé því nær óþekkt fyrirbæri hjá öllum öðrum þjóðum. Og hvernig halda menn, að standi á því, að þessar þjóðir hafa ekki leikara sína á föstum launum? Það er ekki fyrir fátækt, það er af því, að það er álitið óhollt fyrir leiklistina. Það, sem fyrir þeim vakir, er að þeir vilja ekki svæfa leikarana með því að hafa þá á föstum launum. Það hefur meira að segja komið til greina að tryggja þeim eftirlaun, koma á eftirlaunakerfi. svo að í stuttu máli lítur stj. á þetta alveg eins og embætti. Nú er það ein þjóð, sem hefur gert slíka stétt að embættismönnum, og það eru Rússar, sem hafa til þess sínar ástæður, en ekki aðrar þjóðir, að gera hvers konar listamenn - málara og myndhöggvara - að embættismönnum. Ég vil ekki deila um það, hvernig þetta gengur í Rússlandi, ég er þar ekki kunnugur, en hvergi í Vesturlöndum hefur slíkt komið til greina, því að menn þar vilja ekki, að listin líði við það. En af þeirri ástæðu verður að taka það fram nú, að um leið og búið er að samþykkja að verja 45% af skemmtanaskattinum í þjóðleikhúsið hér, er búið að leggja fyrsta steininn í þá byggingu, að þetta verði ríkisrekstur. Hér í þessari d. eru ýmsir þm., sem eru fyrir kjördæmi utan Rvíkur, og verð ég að segja, að ég hef gaman af því að sjá, hvernig atkv. falla í málinu, þar sem öll rök eru á móti málinu, öll útlend reynsla á móti því og ekki er hægt að koma með neinar frambærilegar skýringar því til framdráttar. Og hér í höfuðstaðnum er ekki vitað, að neinn áhugi sé fyrir því, nema hjá leikurum. Ég hef gaman að sjá þá þm., sem ákveða nú á þessu stigi málsins, að byggja skuli fyrstu tröppuna í þessari byggingu, að skemmtanaskattinum verði frekar varið til að launa menn hér í Rvík en að koma upp samkomuhúsum úti á landi. Þá vil ég einnig benda á það, að í þessu máli hefur það komið í ljós, að þetta mál er ekki stjórnarmál í þeim skilningi, að stj. hafi samið um það í málefnasamningi sínum eða síðar, heldur virðist það hafa verið barið fram af hálfu menntmrh. að leggja þetta frv. fram sem stjfrv., og kom í ljós við atkvgr., að hér er um nauðungarmál að ræða, sem ég get ekki skilið, að ráðh. hafi ánægju af að koma fram, því að svo dauf var atkvgr. og sýnir, hvernig stefnt er. En orðalagið þarna er þannig, að hæstv. ráðh. hefur flokkslega ekki svo litla ábyrgð í þessum efnum, því að þegar leikhússjóðurinn var stofnaður fyrst, var það fyrir atbeina manna úr Framsfl., og allan tímann fram að þessu hefur Framsfl. stutt þetta mál, ekki sem Reykjavíkurmál sérstaklega, heldur sem skynsamlega tilraun til að leysa vandamálið fyrir Reykjavík og landið allt. En nú, þegar að því kemur, að sá flokkur, sem hefur allt sitt fylgi í Rvík, er búinn að leysa mál Rvíkur, að ljúka við þjóðleikhúsið hér, kemur maður, sem er formaður þingflokks framsóknarmanna - og fór til ráðh. - og vill snúa þessu öllu við. Hann getur ekki verið svo blár að halda, að þeir, sem börðust fyrir þessu, hafi ekki hugsað um Rvík. Rvík væri búin að leysa þetta mál, ef hún hefði getað. En nú kemur sá ráðh., sem hefur mest völdin fyrir dreifbýlið, og segir: Þið skuluð koma niður í 45%. - Ég segi: Þetta er ranglátt og óverðskuldað gagnvart dreifbýlinu og kaupstöðunum að fara svona að. Ég spái þess vegna því fyrir hæstv. menntmrh., að hann muni litla gleði hafa af sínu mikla dálæti á hinum útlenda byltingaflokki. Hann hefur nú farið þannig að að taka upp mál frá kommúnistum, sem þeir hafa farið með eðlilega frá sínu sjónarmiði, og tekizt að gera það að sínu flokksbarni og gengið á snið við allt, sem gerzt hefur í málinu. Hann ætlar nú að hjálpa til þess, að þegar sveitirnar eru búnar að hjálpa Rvík til þess að fá til sinna nota bezta húsið og veglegasta, sem til er hér á landi, þá verði einhverjum ruðum kastað í dreifbýlið og húsin þar megi vera ómáluð, olíukynt o. s. frv.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð fyrir hönd menntmn. Hún hefur athugað þær brtt., sem liggja fyrir í sambandi við þetta mál, og þá fyrst og fremst á þskj. 848. frá hv. þm. Borgf. N. var öll sammála um að mæla eindregið gegn samþ. þessarar brtt. og telur, að ef hún yrði samþ., væri grundvöllurinn gersamlega fallinn, sá grundvöllur, sem samið hefur verið um í sambandi við þetta mál og næsta mál á dagskránni. þ. e. frv. til. l. um þjóðleikhús. Um brtt. þá, sem ég flyt ásamt hv. þm. Snæf., var n. ekki sammála. Við hv. þm. Snæf. leggjum til, að hún verði samþ., og teljum, að með samþykkt hennar sé nokkur leiðrétting fengin, en teljum okkur ekki fært að ganga lengra í því að breyta hinni upprunalegu till. ríkisstj. í þessu efni. Ég vildi láta þetta koma fram fyrir hönd menntmn.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en örfá orð vildi ég þó segja. - Mér er nokkuð kunnugt um undirbúning þessa máls og einnig þjóðleikhúsfrv. og félagsheimilafrv., sem sömuleiðis eru hér á dagskránni. Mér er vel kunnugt um það, að verulegur ágreiningur var um það, hve miklum hluta skemmtanaskattsins skyldi verja í þágu félagsheimila og í þágu þjóðleikhússins, en um hitt var enginn ágreiningur, að sama skyldi renna til lestrarfélaga og kennslukvikmynda. Ég hreyfði þeirri hugmynd í sambandi við undirbúning þessa máls, að eðlilegt væri, þegar byggingu þjóðleikhússins væri lokið, að nokkur hluti skemmtanaskattsins rynni til eflingar tónmenntalífs í landinu. Um það virðast ekki skiptar skoðanir, að skemmtanaskattinum eigi að verja til styrktar listamálum ýmsum og menningarmálum, og finnst mér eðlilegt, að tónlistin njóti þar nokkurs góðs af. Þarf ekki að lýsa því, að á því sviði hafa verið unnin þrekvirki, t. d. af hálfu tónlistarfélagsins, sem rekur stóran skóla sem einkafyrirtæki og nýtur lítils styrks frá hálfu hins opinbera. Tónlistarfélagið hefur og haldið uppi mjög svo ágætum hljómleikum hér í höfuðstaðnum og hefur nú á prjónunum ráðagerðir um stofnun fullkominnar symfóníuhljómsveitar, sem verður mjög kostnaðarsöm, og ég held, að ekki verði um það deilt, að eðlilegt væri, að slík styrkveiting yrði tekin upp nú, þegar því hlutverki, sem skemmtanaskattinum upphaflega var ætlað, er lokið, og tekin ný ákvörðun um ráðstöfun á þessu fé. Ég hef hreyft þessari hugmynd við þá, sem mestan þátt áttu í að undirbúa þessi mál, þar á meðal hæstv. menntmrh., sem tók því hið bezta. Hins vegar voru skoðanir mjög skiptar um málið og erfitt að samræma þau ólíku sjónarmið, sem á lofti voru, og óskaði hæstv. menntmrh. eftir því, þegar hann taldi sig hafa náð samkomulagi um það, að sá hluti skemmtanaskattsins, sem ekki rynni til lestrarfélaga og kennslukvikmynda, rynni í sjóð til félagsheimila og þjóðleikhússins, að þessari hugmynd um styrk tll tónlistarstarfsemi yrði ekki hreyft að sinni. Ég féllst á það, að þessu máli yrði ekki hreyft að sinni, í trausti þess, að samkomulag væri um þá till. hæstv. menntmrh. að skipta fénu milli félagsheimila og rekstrarsjóðs þjóðleikhússins. Nú hefur komið í ljós, að þetta samkomulag hefur ekki verið haldið. Hv. þm. Borgf. ber fram till., sem brýtur mjög í bága við þetta samkomulag sem ég taldi, að gert hefði verið, og auk þess bera tveir aðrir fulltrúar Sjálfstfl. fram till., sem breytir þessu hlutfalli, sem ég gerði ráð fyrir. Að sjálfsögðu tel ég og aðrir, sem mestan áhuga hafa fyrir því að styrkja tónlistarstarfsemina, okkur óbundna af þessu samkomulagi, og hefði því vel getað komið til greina, að við létum þennan hug koma skýrt fram með því að bera fram till. um að taka nokkurn hluta skemmtanaskattsins til styrktar tónlistarlífinu. Þó höfum við ákveðið að gera þetta ekki, og byggist það á vilyrði frá hæstv. menntmrh. fyrir því að ljá því liðsinni sitt á næsta Alþ., að tónlistinni verði veittur nokkur hluti af skemmtanaskattinum, og treystum við því, að á næsta þingi fáist sú leiðrétting þessa máls, að skemmtanaskatturinn verði hækkaður nokkuð og þeirri hækkun varið í þágu tónlistarlífsins í landinu.

Forseti (GÞ) : Mér hefur borizt till. um rökst. dagskrá frá hv. þm. S-Þ., svo hljóðandi: „Þar sem mál þetta er óundirbúið og stefna þess gengur í öfuga átt við reynslu vestrænna menntaþjóða, þykir deildinni rétt að vísa því til ríkisstjórnarinnar og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Ég hef á þskj. 851 borið fram nokkrar brtt. við frv. til l. um þjóðleikhús og mun gera grein fyrir þeim með nokkrum orðum. - Fyrsta brtt. er við 1. gr. frv. og er a-liðurinn þess efnis, að í stað „ríkisstofnun“ komi: sjálfseignarstofnun. Í samræmi við þetta ber ég fram brtt. undir b-lið um það, að ríkisstj. skuli afhenda stofnuninni þjóðleikhúsið fullgert að innan og utan ásamt nauðsynlegum leikhúsútbúnaði og tveim kvikmyndasýningarvélum. skuldlausu og kvaðalausu, eigi síðar en í árslok 1948. Ég tel miklu eðlilegra, að þessi stofnun sé sjálfstæð, í stað þess að skella þessum rekstri yfir á ríkið og hafa ríkisrekstur á stofnuninni. Önnur brtt. er um tekjustofna þjóðleikhússins. Ég tel heppilegast og öruggara fyrir þjóðleikhúsið, ef fjárhagurinn er markaður við það, að húsið hafi ákveðnar tekjur. Í fyrsta lagi það, sem húsið gefur af sér, þegar það er leigt út eða á annan hátt; í öðru lagi lögákveðinn hluta skemmtanaskatts og það, sem inn kemur fyrir selda aðgöngumiða; í þriðja lagi áheit, gjafir og aðrar óvissar tekjur; og loks, ef reksturinn verður í sæmilegu horfi, að veitt verði til þess með framlagi á fjárl. eða öðrum fjárveitingum. Ég hygg, að langflest slík hús sem þetta séu rekin sem sjálfseignarstofnanir, og þær eiga fullkomlega að geta þrifizt með fullu tilliti til afkomumöguleikanna. Þá geri ég ráð fyrir eftirliti ríkisvaldsins, þar sem þetta er þjóðleikhús, og það lúti þannig yfirstjórn menntmrh., og held ég, að það geti fullkomlega samrýmzt þessari tilhögun. Þetta er líka fjárhagsatriði varðandi það, hvernig húsið er rekið og rétt og eðlilegt, að það lúti menntmrh., þó að það sé sjálfseignarstofnun. Í 2. gr. er gert ráð fyrir, að þjóðleikhúsið annist flutning leikrita í ríkisútvarpið. sbr. 10. gr., og leiki utan Reykjavíkur. Ég legg til, að 3. liður og síðasta málsgr. 2. gr. falli burt. Ég dreg það mjög í efa, að rétt sé að hafa leikskóla í sambandi við þjóðleikhúsið. Það má að vísu gera ráð fyrir, að þangað veljist beztu kraftarnir á þessu sviði, en mér er kunnugt um það, að leikskólar eru ekki alltaf í sambandi við ríkisstofnanir á þessu sviði. Hér hefur verið rekinn leikskóli af prívatmanni, sem hefur gefizt mjög vel, það vel, að t. d. 2 Íslendingar hafa skarað mjög fram úr og öðrum var t. d. boðið ásamt 4 öðrum til Hollywood, sem hann þó þáði ekki. Í beinu áframhaldi af þessu er það. að ég geri ráð fyrir. að leikararnir verði ekki ráðnir nema til eins árs í senn. Þjóðleikhúsið á ekki að vera nein próventustofnun, heldur á að velja úr þá hæfileikamenn, sem skara mest fram úr á hverjum tíma. Það væri bagalegt, ef þessi ungi Íslendingur. sem átti kost á að fara til Hollywood ásamt 4 öðrum, kemur heim, þá væri búið að ráða alla leikarana til 5 ára, það væri óeðlilegt og óskynsamlegt, að hann hefði þá enga möguleika til að fá þá stöðu, sem hann vegna hæfileika sinna ætti kröfu á, í næstu 5 ár. Það er sagt, að þeir leikarar, sem standa að frv., hafi talið það nauðsynlegt, að menn væru ekki ráðnir til skemmri tíma, vegna þess að þeir vildu annars ekki sleppa sinni atvinnu. Þetta er skiljanlegt sjónarmið, en það hefur verið svo, að allt eru það áhugamenn, sem iðkað hafa leiklist hér, sem talin er standa öllum vonum framar þrátt fyrir erfiða aðstöðu og aðbúð. Atvinnuleikarar hafa ekki verið hér, - og því er ekki hugsanlegt, að það séu áhugamenn í sambandi við þjóðleikhúsið? Ég fæ ekki skilið, að það þurfi fasta leikara til svo langs tíma. Það mun áfram verða mest áhugalið, sem leiklist stundar, en ekki menn, sem hafi þær tekjur af því, sem þeir geti lifað af. Því hef ég borið fram þá brtt., að leikararnir séu ekki ráðnir nema til eins árs í senn, og þeir séu ekki ráðnir af þjóðleikhússtjóra, heldur af þjóðleikhúsráði, sem ég geri ráð fyrir, að sé kosið hlutfallskosningu, 2 af Alþ., 2 af bæjarstjórn Reykjavíkur og einn af Leikfélagi Reykjavíkur, allir til tveggja ára í senn og skipi menntmrh. form. Ég tel eðlilegra, að þessir opinberu aðilar kjósi 4 menn, en þeir séu ekki skipaðir af menntmrh. og einnig, að þetta ráð ráði leikarana. Í sambandi við síðustu málsgr. 2. gr., um ríkisútvarpið, álít ég, að þetta eigi ekki að vera í l. Það getur vel verið, að reynslan verði sú, að þessir leikarar flytji leikrit í útvarpið, en það á ekki að vera í l., heldur er þetta ráðningaratriði. Ráðið setur sín skilyrði í ráðningarkjörin og þar á þetta að koma. Það er alls ekki víst, að aðstæður séu þannig eitt árið eða lengri tíma, að ráðið óski eftir, að þessir menn flytji leikrit í útvarpið, en þá á það að koma fram í ráðningarkjörunum, en á ekki heima í l. Þetta kemur til athugunar, þegar ráðið ræður leikarana, en á ekki að lögbindast. Sem afleiðing af till. um. að menn séu ekki ráðnir nema til eins árs, legg ég til, að 5. gr. falli niður. Ég legg enn fremur til, að 6. gr. verði breytt, og geri ég það að till. minni, að leikritan. verði kosin af þjóðleikhúsráði. Mér finnst það eðlilegt að ráðið, sem fylgist með öllum rekstri hússins, skipi þessa n. Það má vel vera, að það verði sama og 6. gr. er nú, en það þarf ekki að vera bezt að hafa það lögbundið. Þá er heldur ekki víst, að þjóðleikhússtjóri sé vel til þess fallinn að vera í leikritanefnd. Hann getur verið prýðilega fallinn til að vera framkvæmdastjóri fyrir þjóðleikhúsinu, en þarf ekki að hafa þá hæfileika, sem þarf til að eiga sæti í þessari n. Hann þarf ekki að vera vel að sér í leikbókmenntum, þó að hann væri duglegur framkvæmdastjóri, sem hlýtur að vera fyrsta krafa, sem gerð er til hans. Þess vegna legg ég til, að n. verði kosin af þjóðleikhúsráði, og er það þá opið, hvort þjóðleikhússtjóri á þar sæti eða ekki. Ég hef þá gert grein fyrir þeim brtt., sem ég hef flutt, og eru það aðallega tvö meginatriði, sem í þeim felast. Í fyrsta lagi að þjóðleikhúsið sé sjálfseignarstofnun, og að það hafi möguleika til að starfa sem slíkt, eftir að hafa fengið húsið skuld- og kvaðalaust og með öllum leikútbúnaði, og þá býst ég við að starfsemi þess verði það vel rekin, að það geti staðið undir sér fjárhagslega og í öðru lagi að hafa ekki eins fast samband milli leikaranna, svo að það sé tryggt, að þjóðleikhúsráðið geti alltaf skipt um leikara, þegar því sýnist, að það hafi betri tækifæri til að fá það, sem bezt er fáanlegt á hverjum tíma.



Þar sem hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, en helmingur þdm. fjarverandi, vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann frestaði atkvgr., meðan helmingur þdm. er fjarverandi.

Forseti (GÞ) : Þessi fundur var boðaður á venjulegan hátt og auk þess tilkynntur á fundi í gærkvöld. Þá hefur hæstv. forsrh. óskað þess, að afgreiðslu mála verði lokið svo fljótt sem kostur er.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Menntmn. hefur á fundi í morgun tekið til athugunar brtt. hv. 2. þm. Eyf. Það varð samkomulag í n. að ganga nokkuð til móts við eina brtt., þá, sem fjallar um starfstíma leikara. Varð samkomulag um það í n. að leggja til, að í 3. málsgr. 3. gr. verði á undan orðunum „fimm ára“ bætt inn „allt að“, svo að upphaf gr. verður þá: „Þjóðleikhússtjóri ræður fasta leikara til allt að fimm ára í senn“ o. s. frv. Með þessari breyt. er því ekki endanlega slegið föstu, að allir leikarar séu ráðnir til 5 ára, heldur allt að 5 ára, svo að það er á valdi þjóðleikhússtjóra og ráðherra, hve langur ráðningartíminn er hverju sinni, þó að hin almenna regla sé 5 ár. Þá flytur hann einnig nokkrar brtt., sem varða skipulag þessa máls, sem ég vil fara nokkrum orðum um fyrir hönd n., en hún mælir eindregið gegn því, að þær verði samþ. Fyrsta brtt. gerir ráð fyrir því, að þjóðleikhúsið sé sjálfseignarstofnun. Hv. flm. sagði, að fleiri leikhús væru rekin sem sjálfseignarstofnanir í nágrannalöndum okkar. Við þetta er tvennt að athuga. Í fyrsta lagi það, að því fer fjarri, að flest þjóðleikhús séu sjálfseignarstofnanir á Norðurlöndum. Í Danmörku er Konunglega leikhúsið ríkisstofnun, í Noregi og Svíþjóð eru þau sambland af ríkisstofnun og félagsrekstri. En svo verður að gæta þess, að það er gerólíku saman að jafna milli Íslendinga og ríkra og fjölmennra þjóða. Það fer vart fram hjá hv. flm., að mikill munur er á Leikfélagi Reykjavíkur og aldagömlum samtökum úti um stórborgir heimsins. Þetta sýnir, hve það er eðlilegt, að Íslendingar eiga enga svo fjáröfluga stofnun eða samtök, sem geti tekið við þessu, enda hefur alltaf verið reiknað með því, að leikhúsið yrði rekið sem ríkisstofnun, en það, sem hér hefur verið sagt, er aðeins einhver sparnaðarandi frá mönnum, sem ekki hafa sýnt sig að vera neinir sparnaðarfrömuðir, eins og t. d. hv. þm. S-Þ., sem sýnt hefur samtökum leikara lítinn sóma. Aðrar brtt. hv. þm., sem eru afleiðing af þessari fyrstu, þarf ég ekki að ræða um, þar sem ég hef sýnt fram á, hve ólíku er þar saman að jafna hjá okkur og hinum fjölmennu þjóðum og ríku. Um aðra brtt., um tekjur stofnunarinnar, er það að segja, að þeim er engan veginn lokað, þó að leikhúsið sé ríkisstofnun. Það er hverjum manni frjálst að heita á leikhúsið eða færa því gjafir, og sé ég enga ástæðu til að taka þetta ákvæði upp. Þá er till. um nýskipun þjóðleikhúsráðsins. Hv. flm. leggur til að í stað þess, að menntmrh. skipi 4 menn eftir tilnefningu fjögurra stærstu stjórnmálaflokkanna á Alþ., þá séu 2 kosnir af Alþ., en 2 af bæjarstjórn Reykjavíkur. Mig undrar stórlega, að þessi till. skuli hafa komið fram. Það hefur aldrei verið rætt um þjóðleikhúsið sem bæjarstofnun fyrir Reykjavík, heldur fyrst og fremst sem alþjóðlega menningarstofnun. Þess vegna er það eðlilegt, að Alþ. skipi að mestu þetta ráð, en að einstök bæjarstjórn eigi þar hlut að máli. fær vart staðizt. Þjóðleikhúsið hefur frá fyrstu tíð verið hugsað sem alþjóðarstofnun, og þess vegna á Alþ. sem fulltrúi þjóðarinnar að fjalla um stjórn þess, en ekki einstakar bæjarstjórnir. Í þessari brtt. er einnig sú brtt., sem ég minntist á áðan, varðandi ráðningarkjör leikara. Það er álitamál, til hve langs tíma það á að vera. Ég hefði fellt mig við styttri tíma, en ég held, að engin hætta felist í þessu, það er á valdi ráðh., hve margir leikarar starfa við húsið, og eftir brtt. n., sem ég gat um áðan, er ráðningartíminn einnig frjáls. En það er talið erfitt að fá leikara, ef þeir eru ráðnir til skemmri tíma. Þeir hafa allt fram að þessu stundað leiklistina sem aukastarf og eiga því erfitt með að fara úr fastri vinnu, ef þeir eru aðeins ráðnir til eins árs. Sú skoðun hefur komið fram, að hægt sé að reka þjóðleikhúsið með áhugaleikurum eingöngu. Það dreg ég mjög í efa, en æskilegt er, að ekki verði haldið uppi svo fjölmennu starfsliði, að það beri fjárhag stofnunarinnar ofurliði. Ég er sannfærður um það, að eftir því sem fleiri fastir leikarar eru ráðnir við leikhúsið, því þróttmeiri verður starfsemi þess. Ef menn geta gefið sig óskiptir að einhverri liststarfsemi, þá hafa þeir betri skilyrði til þess að fullkomna list sína og þroska en ef þeir verða að gegna margs konar störfum öðrum, sem ef til vill taka meiri hlutann af starfsþreki þeirra. Ég held þess vegna, að sú brtt., sem menntmn. flytur hér, leysi það, sem fyrir mönnum vakir í þessu efni, sem sagt, að ekki sé rétt að fastbinda það, hvað marga leikara skuli ráða til langs tíma. Ég held það leysi fullkomlega það vandkvæði, að ef búið er að ráða marga fasta leikara og svo koma ungir og efnilegir leikarar erlenda frá, og þá er ekkert rúm fyrir þá. Ég hygg, að ef þessi háttur verði hafður á, þá þurfi ekki að óttast örðugleika af þessum ástæðum. Hins vegar sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessa brtt. Varðandi 6. brtt., um umorðun á gr. frv. um leikritanefndina, þá fæ ég ekki betur séð en að hún sé út í bláinn. Þar er sagt, að við þjóðleikhúsið skuli starfa leikritan., sem kosin sé til eins árs. Það er ekkert sagt um það, hvernig þessi n. skuli skipuð, hverjir skuli eiga sæti í henni, hvort það skuli vera þjóðleikhússtjóri, leikstjóri, „senuverðir“ eða tjaldamálarar. Það er sem sagt ekkert um það sagt, hverjir skuli vera í þessari n. Ég tel miklu skýrara kveðið á um þetta í sjálfri gr. frv. og tel ekki til bóta, að þessi brtt. verði samþ. Ég ítreka það, sem ég sagði í upphafi máls míns, að menntmn. hefur haft þessar till. til gaumgæfilegrar athugunar, og niðurstaðan er sú, að hún leggur til, að allar þessar brtt. verði felldar. Aftur á móti ber n. fram þá brtt., sem ég hef lýst, og leyfi ég mér að afhenda hana hæstv. forseta og óska eftir afbrigðum fyrir hana.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Hv. þm. S-Þ. hefur endurtekið hvað eftir annað, að það væri einsdæmi í heiminum að hafa þjóðleikhús ríkisrekið. Hv. þm. sagði hvað eftir annað í umr. um frv. um skemmtanaskatt og þjóðleikhús, að það þekktist ekki í Noregi né Svíþjóð, því að þar væru þjóðleikhúsin í einkarekstri. Ég vil geta þess, að þarna sagði hv. þm. ekki allt of nákvæmlega frá, frekar en oft áður, því að sannleikurinn er sá, að þótt þjóðleikhúsin í Noregi og Svíþjóð séu ekki að forminu til ríkisfyrirtæki, þá vita allir, sem kynna sér þessi mál í raun og veru, að þessi leikhús eru kostuð af ríkinu. Ríkisreksturinn á þessum hásum er svo alger, að þar greinir ekkert á milli nema formið. Þetta sést m. a. á því, að reglugerð ríkisstj. Svíþjóðar um rekstur Konunglega leikhússins er nær alveg eins og um ríkisfyrirtæki væri að ræða. Og peningarnir til að greiða hallann við rekstur hússins eru sóttir í sænska ríkissjóðinn. Hið sama gildir um rekstur norska þjóðleikhússins. Og það er víst, að hv. þm. veit miklu betur, þegar hann heldur því fram, að það sé eitthvað einstakt, þegar Íslendingar vilja grípa til þess ráðs að hafa ríkisrekstur á sínu þjóðleikhúsi. Hv. þm. hefur talað mikið á móti þessu. En nú vil ég spyrja. Hvaða aðili á að reka þjóðleikhúsið? Leikfélag Reykjavíkur, segir hv. þm. S-Þ. En ef það vill ekki gera það, hvað þá? Þá á að láta það standa autt, skilst manni. Þetta er mikið vandamál og miklum vandkvæðum bundið vegna þess, hve við erum fátækir og eigum erfitt með að reka svona fyrirtæki. Þess vegna verðum við að fara inn á þá braut að láta ríkið reka leikhúsið. Og það stafar líka blátt áfram af því, að enginn einstaklingur fengist til að reka það, nema fá stórfelldan styrk úr ríkisjóði til þess. En þá mundi þingið líka vera í sífelldri klípu. Það hefði lítið um það að segja, hvernig rekstrinum væri hagað. Hins vegar mundi sá aðili, sem þessu stjórnaði, standa hér í dyragættinni og krefjast þessa og hins af þinginu. Og fengi hann neitun, þá mundi hann segja: Ég haga þá rekstrinum svona og svona, eftir því sem mér sýnist. Og það væri kannske á allt annan hátt en til er ætlazt. Ég held ekki sé gott í framkvæmd að fást við það. Nú hefur hv. 2. þm. Eyf. lagt fram brtt. um það, að þjóðleikhúsið skuli vera sjálfseignarstofnun. Í raun og veru er þessi brtt. aðeins um að gera breyt. á yfirstjórn hússins. En samkv. henni á bæjarstjórn Reykjavíkur að kjósa 2 menn í stjórnina, Alþ. 2 og Leikfélag Reykjavíkur 1. Það sjá samt allir, að þótt sagt væri í frv., að þjóðleikhúsið sé sjálfseignarstofnun, þá breytir það engu nema því, að ríkið afsalar sér rétti til að stjórna fyrirtækinu. Hvert haldið þið, að þessi sjálfseignarstofnun fari, ef fé vantar til að halda rekstrinum uppi? Vitanlega mundi verða leitað til þingsins og reynt að semja við það um að leggja fram fjármuni. Mér virðist þessar brtt. hv. þm. mjög gallaðar og legg eindregið til, að þær verði felldar. Þær gera ekki annað en að raska þeim grundvelli, sem frv. þetta er byggt á, þ. e. a. s. að ríkið beri veg og vanda af þessum málum.

Jónas Jónsson Hv. þm. N-Ísf. viðhafði þau orð um störf n. þeirrar, sem hefur haft þetta mál til meðferðar, að hún hafi athugað málið mjög gaumgæfilega. Ég vil benda hv. þm. á, að í fyrra hafði hann og þessi hv. n. til meðferðar ákaflega mikilvægt stórmál. Þessi n. og þessir sömu menn höfðu til meðferðar héraðsskólana, gagnfræðaskólana og húsmæðraskólana. N. kom sér saman um, að sjálfsagt væri að leggja þá niður sem sjálfstæðar stofnanir og gera þá að ríkisstofnunum, eins og leikhúsið. Og n. sagðist hafa unnið vel, en þó fundust þar nokkrir smíðagallar. Þessar stofnanir eru nú gjaldþrota og í fullkominni upplausn öll þeirra ráð. Þetta var nefnilega ekki athugað gaumgæfilega. Grunnfærnin og vanþekkingin var svo mikil, að búið er nú að eyðileggja hið mikla verk, sem unnið var til að koma þessum stofnunum upp. Nú er t. d. svo komið, að gömul stofnun eins og Blönduósskólinn, sem er búin að basla lengi sem prívatstofnun með styrk úr ríkis- og sýslusjóði, getur ekki staðið í skilum með gjöld til sinna kennara. Þetta kemur af því, að þessi hv. menntmn., sem hv. þm. N-Ísf. var að tala um, að athugaði mál gaumgæfilega, hún hefur athugað þessi mál þannig, að hún eyðilagði stofnanirnar alveg. Ná býst ég við, að næst sé að loka þessum skólum, þar sem ekki er hægt að borga. Auk þess hefur ýmiss konar starfsemi, sem við þessa skóla hefur verið. lagzt niður, svo sem gistihúsarekstur, vegna þess, hvernig menntmn. hefur með málið farið. Ég vil geta þessa vegna þess áhugamáls hv. þm. N-Ísf., að einnig hér verði viðhafður ríkisrekstur. Bæði hv. þm. og hæstv. menntmrh. hafa talað á móti till. hv. 2. þm. Eyf. og talið hana óframkvæmanlega. Það er nú ekki öðruvísi en það, að nokkurn veginn öll leikhús utan Rússlands eru rekin á svipaðan hátt og hv. þm. Eyf. leggur til. Aftur á móti varð hæstv. ráðh. að játa, að hann vissi ekki nema eitt fordæmi, og það er leikhúsið í Kaupmannahöfn. Og það, sem virðist hurðarás um öxl fyrir Danmörk, það mun verða erfitt fyrir Íslendinga. Leikhúsið hefur verið sá mesta plága fyrir viðkomandi ráðh. í Danmörku vegna látlauss peningaausturs og ósamkomulags ráðh. og leikara. Það var broslegt að heyra hæstv. ráðh. halda því fram, að ég hefði farið með ósannindi, þegar ég gerði lítið úr því, að fordæmi væru fyrir um ríkisrekstur varðandi þessi mál, því að rétt á eftir, að hann hafði sagt, að ég hefði farið skakkt með, þá lýsti hann yfir, að ég hefði farið með rétt mál. Hann varð að játa, að bæði þjóðleikhúsið í Ósló og Svíþjóð væru einkafyrirtæki, þótt ríkið legði þeim til styrk. Það er mikill munur á því, hvort stofnanir verði að bjarga sér og fái hjálp eða hvort þær geti heimtað hjálp. Það er ástæðan til þess, að hvorki Norðmenn né Svíar hafa þessi leikhús í opinberum rekstri. Það er vegna þess, að þeim finnst það of heimskulegt, sem hæstv. ráðh. og hv. þm. N-Ísf. eru að beita sér fyrir. Sem sagt, það hefur ekki verið nóg til af heimskingjum í ábyrgðarstöðum í þessum löndum, til þess að hægt væri að koma þessu fyrirkomulagi á. Ég held, að þótt hæstv. ráðh. sé ekki við, þá hafi hann hér einhvern þann sagnaranda. að hann viti, hvað fram fer. En það er eins og að síðan hann komst í þessa nýju stöðu, þá hafi hann ekki eins fastan grundvöll undir fótum.

Hefur hann nokkurn tíma haft það?

. Það er gott, að hæstv. ráðh. heyrir þá til mín. Ég vil geta þess sem dæmis um það, hvað þessi ríkisrekstur er erfiður, að hæstv. ráðh. fékk í arf frá fyrirrennara sínum 2 flugvelli með ríkisrekstri. Ég spurði þennan hæstv. ráðh., eins og þm. eiga rétt til, hvað kostnaðurinn væri mikill við þessar stofnanir. Ráðh. brást illa við og vildi ekki svara. Það var auðheyrt, að hann var málinu ekki kunnugur. Nú skal ég fræða hæstv. ráðh. og aðra um, hvernig þessi ríkisrekstur er. Ríkissjóður er nú að byrja 8. millj. vegna kostnaðar við flugvellina hér. Og þó er kostnaðurinn sjálfsagt meiri, því að einhverjar tekjur hafa komið inn á Reykjavíkurvöllinn, sem hér eru ekki reiknaðar með. Þessi ríkisrekstur er hliðstæður við þann, sem hér er verið að ræða um. Þetta er undir eftirliti ráðh., framkvæmdastjóra og alls konar eftirlitsnefnda. En samt var þessi ríkisrekstur ekki betri en það, að þegar forseti Íslands var að fara til útlanda, þá var ekki flaggað, því að engin flaggstöng var til nema fjöl á skúrþaki. Í viðbót við þetta varð forseti, en hann var að fara sér til lækninga, að bíða í bil sínum í klukkutíma, því að ekkert afdrep var fyrir hann. Þetta er nú samt sá ríkisrekstur. sem búið er að kasta 8 millj. kr. í. Þessi hæstv. ráðh. er búinn að vera yfirmaður þessa ríkisrekstrar í marga mánuði, en hefur ekki komið nokkru í lag. Og ég verð að segja það. að þótt ég greiði ekki atkv. með vantrausti á ríkisstj., þá mun ég sjálfur reyna að kenna henni betri siði. Þá vil ég víkja að einu atriði enn. Hv. þm. N-Ísf. var mjög ánægður með það, að lagt skuli til. að ekki sé ákveðið í l., hvað marga fastráðna leikara megi ráða, heldur gæti menntmrh. gert í því efni sem hann vildi. Þetta fyrirkomulag er svo slæmt, að ég held, að engin þjóð, sem vill hafa nokkra reglu á sinni fjármálastarfsemi, hafi tekið það upp, að ríkisstj. geti fjölgað starfsmönnum eftir vild. Þetta er hér um bil það aumasta ráð, sem hægt er að hugsa sér. Það er ekki hægt að spilla þingræðinu, þar sem 3–4 flokkar semja um stjórnarmyndun, ef ekki með svona fyrirkomulagi. Og þá vil ég segja, að kommúnistar eru í þessu langtum heiðarlegri. Þeir lögðu til að 20 leikarar skyldu ráðnir. Þeir höfðu það þó við að nefna einhverja tölu. Ég held, að menn ættu að minnast þess, að fyrrv. ráðh. kommúnista réð 11–12 menn nýja við atvinnudeild háskólans. Þetta voru allt menn, sem ekkert höfðu gert, nema taka próf og sumir ekki, svo að vitað sé. Svo kom Þjóðviljinn með þá frétt, að menntmrh. hafi tekið 2 menn úr atvinnudeildinni og flutt þá í náttúrugripasafnið. Og svo kom klausa um það, að nú hefði tekizt að spara tvo menn við atvinnudeildina. Ég vona. að hv. þm. N-Ísf., sem nú situr í forsetastóli, verði leystur frá störfum, svo að hann geti svarað fyrir sig og skýrt málið betur. Ég vil nú spyrja hv. þm. að því, hvort honum finnist það of mikið fyrir fólkið í kaupstöðunum utan Reykjavíkur og sveitirnar að fá hlutfallslega það sama og þjóðleikhúsið, meðan verið var að byggja það. Ég vil spyrja hann, hvers vegna honum finnist þetta of mikið, ef ekki eru til nægileg hús í þessu efni. Ef búið væri að sjá fyrir þessu, þá er ekkert við það að athuga, þótt helmingurinn væri tekinn burtu. En sannleikurinn er sá, að það er naumast nokkuð til í þessum efnum. Ég vil spyrja hann, hvers vegna hann telji nauðsynlegt að hafa hér ríkislaunaða leikara, en ekki annars staðar. Og ekki einu sinni leikhúshæf hús úti um land. Er það meining hv. þm., að hjá þessu fólki komi engir hæfileikar fram? Ef viðurkennt er, að fólk í sveitum og kaupstöðum utan Reykjavíkur hafi eins gott af að njóta leiklistar, en vinna á fyrir Reykjavík eina í því efni, væri þá ekki bezt að flytja t. d. þessar hræður hingað og leggja niður Norður-Ísafjarðarsýslu!  (Rödd af þingbekkjum: Þær eru á leiðinni!)  . Já, en þeir hafa sérstakan fulltrúa að nafninu til, sem kenndur er við þeirra hérað ennþá. Ég vil alls ekki gera þennan mun, sem hv. þm. hlýtur að gera, hvorki telja verri leikaraefni á Ísafirði. Akureyri, Eyjafirði né Þingeyjarsýslu heldur en hér, og heldur ekki álíta, að þar sé lítilfjörlegra fólk, svo að það megi ekki njóta leikskemmtunar. Þá vil ég spyrja hann að því. hvort hann trúi þeirri þjóðsögu hæstv. ráðh., að nú. þegar leikfélagið hér í Reykjavík er að byrja sitt 51. starfsár, sé kominn svo undarlegur þverbrestur í sál þessara manna, að þegar þeir geta verið lausir frá því húsnæði, sem þeir nú búa við, og eftir að hafa losnað úr „Fjalakettinum“ hér á árunum, og þegar þeim er boðið senn í þjóðleikhúsið fullbúið, hið fallegasta og glæsilegasta hús, sem byggt hefur verið á Íslandi, þá muni þeir neita að fara inn í þetta hús. Ef þetta er satt - en það er nú bara ósatt -, þá væri Leikfélag Reykjavíkur samsafn af „idiótum“, eða edjótum, eins og Laxness skrifar það. - Fundarhlé. Herra forseti. Hæstv. menntmrh. mælti móti því, að þær breyt. yrðu gerðar á frv., sem hv. 2. þm. Eyf. hefur lagt hér fram. Þær breyt. tel ég hins vegar þess eðlis, að þær mundu ganga langt í þá átt að bjarga málinu við inn á sæmilegan grundvöll. Samkv. till. á þskj. 851 yrði leikhúsið sjálfseignarstofnun, og er slíkt engin nýjung hvað snertir rekstur leikhúsa, hvorki hér á landi né úti um heim. Hæstv. ráðh. sagði að leikararnir hér mundu ekki vilja vinna við þjóðleikhúsið, nema þeir væru á föstum, opinberum launum. Slíkt er hægt að bera á borð fyrir börn, en ekki fullorðið fólk. Má á það benda, að öll engilsaxnesk leikhús, stór og smá, og öll leikhús á hinum Norðurlöndunum, að undanskildu einu, eru ekki rekin sem opinberar stofnanir og skora ég á hann að útskýra það eftir mína ræðu, hvernig hægt sé að halda öllum þessum leikhúsum gangandi, án þess að á þeim sé ríkisrekstur. Vil ég hér taka sem dæmi leikhúsið í Bergen. Það er enginn nýgræðingur í sinni grein. Þar voru t. d. Ibsen og Björnstjerne Björnson leikhússtjórar á sínum tíma. Hefur leikhúsið alltaf verið rekið af félagi þar í bæ og notið gjafa og aðstoðar frá einstaklingum og ýmiss konar styrks frá ríki og bæ, en félagið, sem stendur fyrir rekstri þess, hefur haldið með ráðdeild á öllu varðandi rekstur þess, og þess vegna hefur leikhúsið alltaf staðið með blóma. Ég hef áður minnzt á Mikkelsen, sem svo mikið hafði að segja í norsku þjóðlífi og lengi var í stjórn leikhússins í Bergen, að í þau tvö skipti, sem hann kom á norska þingið, reyndi hann aldrei að koma rekstri þess á Bergenbæ eða ríkið. Þessi maður var svo voldugur og áhrifamikill, að hann hefði átt mjög auðvelt með að koma þessu í gegn, en hann var þeirrar skoðunar að frjáls rekstur væri hagkvæmastur. Þá má benda á það, í hvílíku eymdarástandi allur ríkisrekstur er hér á landi og hve erfitt er að ráða við hann vegna flokkadrátta og flokkshagsmuna. Má í því sambandi minnast á rekstur ríkisútvarpsins undir stjórn hr. Brynjólfs Bjarnasonar fyrrv. menntmrh., en þar lenti í svo hörðu milli Sjálfstfl. og kommúnistafl, út af stjórn þeirra mála, að það átti sinn þátt í því, að Brynjólfur Bjarnason gat ekki haldið áfram að vera ráðh. Þá finnst mér rétt, úr því verið er að gera upp þessa reikninga og af því að hæstv. ráðh. lét falla orð á þann veg í sinni fyrstu ræðu, að mínar skoðanir í þessum efnum væru ofstækiskenndar, að rifja dálítið upp fyrir honum gang þessa máls frá upphafi. Hæstv. menntmrh. hefur nú og áður skipað sér sérstöðu í þessu máli, og hafa margir áður skipað sér hliðstæðan sess og allir séð eftir því. Ætla ég því að undirbúa hæstv. ráðh., áður en hann strandar eins og allir fyrirrennarar hans, sem haft hafa sömu skoðun. - Það vorum við Páll Steingrímsson, ritstjóri Vísis, sem lögðum til árið 1923, að skemmtanaskattur yrði lagður á til þess að byggja fyrir leikhús í Reykjavík. Frv. um skattinn komst gegnum þingið, en það hefur alltaf verið segin saga, að þetta hefur verið eins og ljós, sem borið er í hvassviðri, því að alltaf hefur átt að drepa þetta ljós. Jón heitinn Magnússon reis upp gegn málinu og árið 1924 gerði hann tilraun til þess að fá því framgengt, að fénu yrði varið til allt annarra hluta, en sú tilraun mistókst. Efast ég ekki um það, að ef Jón heitinn væri hér nú og væri minntur á þetta, mundi hann fyrirverða sig fyrir þessa framkomu sína, því að hann var svo greindur maður, að hann mundi sjá, að hann hafði verið afvegaleiddur. Svo liðu nokkur ár, en á árunum 1927–1929 kom upp nokkuð almennur mótþrói meðal bæjarbúa gegn málinu. Margir embættismenn í bænum sögðu, að búið væri að drepa málið, og síðan var rifizt um stað fyrir leikhúsið og spillt fyrir að fá heppilegan stað undir það. Reynt var að útvega lóð við Fríkirkjuveg 11, þar sem íshúsið er vestan Tjarnarbrúar og uppi á Skólavörðuhæð, en þröngsýnir menn útilokuðu alla þessa staði. Loks sagði n., sem Indriði Einarsson og Jakob Möller áttu sæti í, að ekki væri hægt að útvega neina lóð í þessu skyni nema Arnarhólstúnið. Var reynt að rægja þann stað eins og mögulegt var og draga allan kjark úr n., en ég sagði þá við Indriða: „Ef þið viljið ekki halda áfram, útvega ég aðra menn.“ Var þá hafin bygging leikhússins og var unnið að henni í 2–3 ár. - Síðan kemur stóri slagurinn árið 1932, sem getur verið hæstv. menntmrh. mest til aðvörunar og hv. þm. N-Ísf. Þá var búið að gera samband allra þeirra afla í landinu, sem voru á móti framfaramálum, eins og t. d. leikhúsi og sundhöll hér í bæ. Og þetta samband heimskingja kom sér saman um, að ég væri þröskuldur í vegi þeirra. Þessi nýja stjórn ætlaði að bjarga landinu. Hún gerði tvennt. Hún ákvað að hætta við byggingu sundhallarinnar, og auk þess gerði hún þær breyt. á löggjöfinni frá 1923 um þjóðleikhúsið að fyrirskipa að féð skyldi renna í ríkissjóð og að hætt skyldi við byggingu þjóðleikhússins. - Er áreiðanlega ekki hátt á þeim risið nú, sem næst stóðu að þessu, því að þeir vita nú, að þeir urðu sér til minnkunar með þessu framferði sínu. Þeir héldu, að þessar aðgerðir kæmu illa við mig persónulega og að þeir gætu gert mér skaða með þessu. En sá, sem var ánægður, var Jónas Jónsson, því að þarna stóð þetta steinbákn fokhelt við Hverfisgötu, og héðan í frá var ekki hægt að drepa málið. Fyrir mig sem Íslending hafði það mikla þýðingu, að eitt gott verk hafði hér verið unnið, sem mundi geta haft þýðingu fyrir margar aldir. - Árið 1934 kemur ágætt tækifæri fyrir hæstv. menntmrh. (EystJ), sem þá var fjmrh., til þess að sýna vilja sinn í þessu máli............. [Hér vantar í hndr. kafla frá innanþingsskrifara, niðurlag ræðu JJ og að því er virðist meginhluta næstu ræðu.]

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : . . . . . . . . Því að þetta frv. er aðallega rammi fyrir ráðh. og þjóðleikhússtjóra að vinna eftir. Ég vil benda hv. þm. S-Þ, á það, sem óttast eins og ég og fleiri, að þetta geti allt orðið of dýrt, að ég hef sett inn í frv. ákvæði um, að menntmrh. og þjóðleikhúsráð verði að samþykkja tölu fastra leikara og annarra starfsmanna, og er þetta sem eins konar bremsa eða meira í „konservatíva“ átt, því að ég álít, að menn verði að þreifa sig áfram í þessu efni og ráða aðeins í fyrstu fáa fasta leikara og sem allra fæsta starfsmenn.

Forseti (GÞ): Mér hefur borizt svohljóðandi till. til rökst. dagskrár frá hv. þm. S-Þ.: „Frv. þetta er ekki tímabært, þar sem leikhúsbyggingin getur ekki orðið fullgerð á þessu ári, auk þess sem þar er mjög gengið á rétt þeirra Íslendinga, sem eiga heima utan Reykjavíkur. Deildin vísar frv. þess vegna til ríkisstj. og tekur fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þessi dagskrártill. liggur þá einnig fyrir til umr.



Herra forseti. Það er ekki hætt við, að hæstv. menntmrh. hafi gert sinn málstað betri með síðustu ræðu sinni. Hann þykist hafa lagt mikla vinnu í undirbúning þessa máls, en hann á enga vinnu hér á bak við og sést það bezt, ef athugað er frv. sjálft og fskj. þess. Þar er ekkert orð um kostnaðarhliðina, sem væri þó auðvelt að hafa með, en þetta er eingöngu af því, að málið er svo vont, að ef lagðar væru fram sannar skýrslur fyrir þm., sem nú fylgja málinu, en nauðugir þó, þá mundu þeir alls ekki fylgja því. ef þeir þekktu hinar réttu heimildir. Og svo er hæstv. menntmrh. á móti þeirri till. hv. 2. þm. Eyf., að þjóðleikhúsið fái að standa sjálft undir sér. Hvers vegna á Reykjavíkurbær að sleppa við að leggja nokkuð fram til rekstrar þess? Hæstv. ráðh. gerði mér þann greiða að svara hv. þm. N-Ísf., þó að ég hefði gert það nægilega. Það vildi svo til, að rógur hinna vesælu manna í leikarastétt um mig hafði náð eyrum ráðh., þó að hann segist ekki vera kunnugur þeim mönnum, og ég vil beina því til hv. þm. N-Ísf., að ástæðan til þess, að ég nefndi þetta, var það fleipur hans, að ég hefði móðgazt í veizlu hjá leikurum. Í hverju hefur það sézt? Hef ég ekki í 20 ár unnið að framgangi þjóðleikhússins? En úr því að hv. þm. N-Ísf., sögumaður hans og það tríó leggst svo lágt, þá skal ég svara þeim betur, ef hann lætur mig ekki hlutlausan. Þeir mega ljúga á mig, en ég má verja mig. Það er óþarfi fyrir hæstv. menntmrh. að kenna í brjósti um mig í þessu sambandi. Ég hef venjulega getað klárað mína hluti sjálfur, þó að hann hafi viljað vera minn mótstöðumaður. Ég hef þá stefnu, að gott leikhús eigi að vera hér í Reykjavík, af því að ég hef gert ráð fyrir, að leiklistin nyti sín betur í betri húsakynnum. Mín synd í hans augum er nú sú, að ég álít, að leikhúsið fái betur staðizt með stuðningi Reykjavíkurbæjar. Mín synd er sú, að ég vil koma upp byggingum, sem þroski þjóðarinnar getur notið sín í. Ég var með því að koma upp sundhöllinni í Reykjavík og sundlaugum úti um land, og þeim málum var hrundið í framkvæmd af mér með stuðningi margra góðra manna. Ég er sjálfur lélegur sundmaður og lærði í moldarpolli, en það kemur ekki þessu máli við. Ég hef í þessu efni reynt að gera það, sem ég hef álitið, að þjóðinni í heild væri fyrir beztu. Og eins er það, að ég vil gott leikhús í Reykjavík, en mér er það bara ekki nóg, ég vil samkomuhús og leikhús úti um allt land. Hæstv. ráðh. sigrar mig kannske í þessu máli í dag, eins og Ásgeir Ásgeirsson sigraði 1932. Þá beið ég og tók ósigrinum. En nú er bara það, að hæstv. menntmrh. þorir ekki að ganga út í eldinn. Hvers vegna á t. d. Akureyri að vera með sínar leiksýningar á lofti yfir skrifstofum? Þar eru ágætir leikarar. Þessir herrar segja að leiklistarfélag á Akureyri geti fengið 40% af byggingarkostnaði, ef byggt er smáskýli, en ef bærinn er með í fyrirtækinu, þá verður að meta allt upp að nýju. Nú segi ég eins og 1932: Við skulum bara bíða og sjá, hvort þetta lagar sig ekki sjálft, þegar reynslan er búin að fella sinn dóm. Leikhúsið hér hefur sömu áhrif og sundhöllin. Fólk úti um land mun neita að sitja áfram á sömu niðurbrotnu bekkjunum og það sætti sig við, á meðan Reykvíkingar höfðu ekki annað en Iðnó. Nú vill það líka eitthvað betra og það verður ekki hægt að halda við núverandi þrældómsástandi úti um land með því að veita styrk til smáhreysa, heldur munu menn þar heimta sinn hlut að tiltölu við Reykjavík. Hæstv. menntmrh. á sína forgöngumenn, Jón Magnússon frá 1924 og Ásgeir Ásgeirsson frá 1932, og þeir hafa litla frægð hlotið af sinni afstöðu, bæði lifandi og dauðir. Hæstv. ráðh. beygir sig með undirgefni fyrir áróðursmönnum úr Reykjavík, en það mun fara fyrir honum eins og þeim, er ætluðu að gera sundhöllina að bruggstöð á sínum tíma. Hann mun nú koma þessu í gegn gott og vel, en hann verður að beygja sig fyrir lífsreynslunni, þótt seinna verði, eins og með flugvellina, og það má hann vita, að vel verður tekið eftir því. sem gerist í þessum efnum.



Herra forseti. Eins og ég lýsti í ræðu minni í dag, hef ég borið fram brtt. í þessu máli, sem hefur verið tekið illa af hv. þm. N-Ísf. og hæstv. menntmrh. Og ég skil ekki, að hv. menntmn. og hæstv. ráðh. skuli ekki sjá það í till. mínum, er gæti orðið til bóta fyrir þetta frv. Það má sjálfsagt deila um það, hvort svona stofnun á að vera ríkisrekin eða sjálfseignarstofnun undir eftirliti ráðh. Í Danmörku er þjóðleikhúsið ríkisrekið, en ekki í Noregi og Svíþjóð, þar eru þjóðleikhúsin að nokkru leyti sjálfseignarstofnanir. En ef slík stofnun á ekki að geta staðið undir sér fjárhagslega, þar sem allt er lagt upp í hendurnar á henni, þá er það ofvaxið mínum skilningi, og yrði hún sjálfsagt að vera ríkisrekin til þess, því að ekki hefur fengizt hér svo góð reynsla af ríkisrekstri, því að viðkvæðið er jafnan, úr því að ríkið rekur þetta, hvað gerir þá til með kostnaðinn. Ef leikhúsráð og stjórn þess veit hins vegar, að hagur og gengi leikhússins á að vera komið undir því, hvernig það er rekið, hagkvæmt eða óhagkvæmt, og gjaldaáætlun þarf að miða við tekjuáætlun, þá verður afstaðan önnur, og þá á það að vera síðasta úrræðið að leita til ríkissjóðs eða fjárveitinga frá Alþ. En eins og frv. er nú er eins og ráðh. vilji gefa þessum mönnum undir fótinn, að þeir megi vænta allra fjárframlaga úr ríkissjóði. Þetta sjónarmið felli ég mig ekki við. Ég skil vel, að sósíalistar felli sig vel við þetta „principsins“ vegna, en ég tel þetta fjárhagslegt glapræði. Það á að sjá svo um, er þessi stofnun verður afhent til afnota, að hún geti staðið undir sér sjálf. Nú á ríkið þetta hús, - og hvernig hefur það gengið til með byggingu þess? Það ganga ýmsar sögur um það. Hvað kostar það nú? Fyrst voru sett lög um skemmtanaskatt til þjóðleikhússins árið 1923, og síðan hefur sá skattur runnið í þjóðleikhússjóðinn að fáum árum undanteknum, og það er orðið mjög mikið fé. Síðan ég kom að Gamla bíó, eða frá 1940 til 1946, hefur það kvikmyndahús greitt um tvær milljónir króna í skemmtanaskatt til þjóðleikhússins, og ég geri ráð fyrir, að sumir hafi greitt töluvert hærri upphæð. En sá aðili, sem fengi slíka stofnun sem þjóðleikhúsið til umráða og rekstrar með öllum nýtízku tækjum, kvikmyndavélum og fleira, hlýtur að láta hana bera sig. Ef slíkt á ekki að bera sig fjárhagslega. - hvernig verður þá stjórn fyrirtækisins? Ég skil ekki óttann við það, að stofnunin beri sig ekki. En því þá ekki að ganga þannig frá þessu, að ríkið beri ekki ábyrgð á rekstrinum, ef svo mikil hætta er á því, að það beri sig ekki? Ef miðað er við almenna, lága vexti, 3–4%, þá er það svo mikil upphæð, að það ætti að geta borið uppi rekstur þessa húss. Það er því ekki annað en „princip“-atriði, en ekki ótti um fjárhaginn. sem hér er um að ræða, og það er leitt til þess að vita, að hæstv. menntmrh. skuli ganga inn á það „princip“ sósíalista. að ríkið skuli endilega reka þjóðleikhúsið, og ég er mjög vonsvikinn yfir því, að hvorki hann né menntmn. skuli sjá, að hér er atriði, sem virkilega er athugunar vert, að stofnunin sé sjálfseignarstofnun í stað þess að vera ríkisrekin. Ég veit, að hæstv. ráðh. er svo kunnugur málefnum ríkisstofnana, að hann veit, að þeim er oftast samfara óhófseyðsla. Þess er þá ekki gætt að spara. ríkið borgar. Frsm. n. telur þjóðráð, að menntmrh. skuli skipa þjóðleikhúsráð. Ég fæ nú ekki skilið, a. m. k. ef um ríkisrekstur á að vera að ræða, hví Alþ. má ekki hafa íhlutun um stjórn leikhússins. Og hví má bæjarstjórn Reykjavíkur ekki eiga þar fulltrúa? Hún hefur þó og mun styrkja leikstarfsemina. Ég kem ekki auga á hagkvæmari aðila í þessu efni, og loks sé einn fulltrúi frá Leikfélagi Reykjavíkur í ráðinu. Mér finnst engin goðgá að stinga upp á, að þjóðleikhúsráð verði þannig kosið. N. hefur í einu tilliti gengið á móti till. mínum, sóma síns vegna væntanlega, þar sem hún leggur til, að í stað þess, að fastir leikarar séu ráðnir til fimm ára í senn, verði þeir ráðnir allt að fimm árum í senn. Þeir skulu ráðnir til eins eða tveggja ára og allt að fimm árum í senn. Það er ekki hægt að ganga fram hjá því, að starfshæfni þessara manna kemur allt öðruvísi fram en almennt gerist. Venjulegir starfsmenn sanna hæfni sína á allt annan hátt. Og ég vil í þessu sambandi minnast á íslenzka leikarann í Bretlandi, sem ég minntist á í dag. Hver vissi það fyrir ári síðan, að hann mundi skara svo fram úr í leiklistinni, að hann yrði einn af fimm útvöldum í hinum brezka leikskóla? Og svo ætti að vera búið að ráða alla fasta leikara til fimm ára, er hann kemur heim. Það er bót að þessari brtt. n., og ég mun greiða henni atkv., að minni till. fallinni, en ég teldi betra, að lögfest væri, að fastir leikarar yrðu ráðnir til eins árs í senn. Ég hygg t. d., að Paul Reumert og frú Reumert séu ekki ráðin nema til eins árs í senn, en ég veit það þó ekki vel, og væri gaman að vita, hvort hæstv. menntmrh. hefur athugað þetta. Þá sagði hv. frsm., að ekkert væri í mínum till. um það, hvernig leikritanefnd skyldi kosin. Ég tel það kost við mínar till., að það skuli ekki vera fyrir fram ákveðið, hvernig ráðh. gengur frá þessu, en í frv. er því slegið föstu, að þjóðleikhússtjóri og fulltrúar frá leikhúsráði og fastráðnum leikurum skuli eiga sæti í þessari n. En það er alveg út í bláinn t. d. að slá þessu föstu með þjóðleikhússtjórann. Hann þarf ekki að hafa meira vit á leiklist en ég, aðeins ef hann er góður og dugandi framkvæmdastjóri. En í leikritanefnd þurfa að vera menn, sem hafa þekkingu á leikritum og fylgjast vel með höfundum á hverjum tíma. Og mér skilst, að þótt menntmn. telji þessa menn sjálfkjörna í leikritanefnd í dag, þá gildi það ekki lengi. Því má þjóðleikhúsráð ekki einfaldlega kjósa þessa nefnd frá ári til árs? Ég er viss um, að ef menntmn. og ráðh. vildu athuga þetta án þess að vera fyrir fram á móti minni till., þá hljóti þessir aðilar að fallast á það, að það er ekki fyrir fram hægt að ákveða, hverjir eru hæfastir í leikritanefnd, og þá allra sízt, að þjóðleikhússtjóri skuli eiga þar sæti. Að síðustu skal ég taka fram, eins og ég gerði raunar í dag, að það er rétt að taka ekki fram í frv. um verksvið leikaranna í sambandi við útvarpsleiki, sem getið er um í 10. gr., það atriði kemur inn í ráðningarsamninga þeirra. Ætti frekar að setja það í reglugerð en að það sé í ramma laganna, sem væri hreinn „lapsus“.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að ég hefði ekki tekið nóg tillit til hans tillagna um ráðningu leikara. Það er ekki rétt að skorða ráðningu leikara við eitt ár. Það er þó gert erlendis að forminu til, en raunverulega til lengri tíma. En hér er öðruvísi háttað, þar sem þetta er eina leikhúsið, sem kalla má því nafni. auk þess sem erfitt mundi reynast að fá leikara, nema gefa kost á meira en einu ári. En þetta er til bóta, og ber því að taka fullt tillit til þess. Um valið í leikritanefnd er það að segja, að það er heppilegt að hafa þjóðleikhússtjóra með í ráðum, þar sem hann er húsbóndinn og skal sjá um fjárhaginn. Val leikrita getur haft allmikil áhrif á fjárhaginn, þannig að ekki er óeðlilegt. að hann hafi það með höndum. Um aðalatriði till. hv. 2. þm. Eyf., að þjóðleikhúsáð verði sjálfseignarstofnun, má segja, að sjálfseignarstofnun samkv. till. hans er ríkisstofnun raunverulega, því að þar er gert ráð fyrir, að menntmrh. setji reglugerð um húsið og ákveði skemmtanaskatt. Í raun og veru er því húsið ríkisrekið eftir sem áður. Hins vegar er það misskilningur, að betur yrði stjórnað en gert er ráð fyrir með frv. Eina aðhaldið er, að það er til tekið um skemmtanaskattinn, en það mætti líka ákveða, þótt þjóðleikhúsið væri ríkisstofnun. En ég vil benda á, að slíkt ákvæði hefur ekki afgerandi þýðingu, því að hvort sem er þyrfti þingið að leysa vandann, ef húsið lenti í fjárskorti. Þá sagðist hv. 2. þm. Eyf. ekki trúa því, að húsið yrði rekið með tapi. Ekki langar mig til, að svo verði, og vil ég leggja mitt lið til, að húsið verði rekið hallalaust. því að sannarlega er nóg með peningana að gera, og hefði ég viljað setja bremsur í lögin, svo að kostnaðurinn yrði ekki spenntur upp, og get ég mjög vel fallizt á breyt. í þá átt. En ég get ekki fallizt á að breyta því, sem hv. þm. leggur til, að stjórn leikhússins sé kosin þannig, að Alþingi kjósi 2 fulltrúa, Reykjavíkurbær 2 og Leikfélag Reykjavíkur 1, en þá er Alþ. komið í minni hluta, og er það algerlega óviðunandi. Enn fremur finnst mér þýðingarlaust að vera að kalla þetta sjálfseignarstofnun, því að eftir till. hv. þm. verður stofnunin opinber, og ber það ekki á milli, heldur hvernig beri að ganga frá stofnuninni, svo að aðhaldið verði sem mest.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja umr. um þetta. en vildi aðeins koma með aths. vegna hæstv. ráðh. Ég tók það fram í dag, að þar sem hér er um menningarmál að ræða og fyrirtæki. sem ríkið hefur lagt stórfé í, þá sé það eðlilegt, að það lúti yfirstjórn ráðh., en það er annar blær á því, hvort þetta er sjálfseignarstofnun, eða hitt, að það sé ríkisstofnun, sem getur gengið í ríkissjóð, því að hæstv. ráðh. sagði: Hvert á stofnunin að leita nema þangað, ef hún lendir í fjárhagsvandræðum? En meginmunur er, að hægt sé að reka fyrirtækið með halla, af því að hægt sé að fá hallann greiddan. En hvers vegna á ekki að telja það sem sjálfsagðan hlut. að það beri sig fjárhagslega. sem er vel hægt? Það er ekki hægt að gera ráð fyrir öðru en að þessi stofnun, sem ekki borgar opinber gjöld, hún hljóti að bera sig. Munurinn er að slík sjálfseignarstofnun hefur ekki beinan aðgang að ríkissjóði, en það hefur hin samkv. frv. Það er hægt að gera greinarmun á opinberum rekstri og ríkisfyrirtæki. Það eru til mörg fyrirtæki, sem eru sjálfseignarstofnanir, lúta ráðh., en hafa ekki greiðan aðgang að ríkissjóði. Svo var t. d. með síldareinkasöluna á sínum tíma. Fyrir mér er þetta princip-atriði, og skil ég ekki annað en að meðnm. mínir séu sammála um það úr öllum flokkum. Ég fæ heldur ekki séð, að stjórn stofnunarinnar fari úr höndum þingsins, þó að hún verði gerð að sjálfseignarstofnun, því að 1. gr. verður samkv. till. minni: „Þjóðleikhúsið skal vera sjálfseignarstofnun og lúta yfirstjórn menntmrh.“ Ég skal svo ekki tefja málið lengur. N. hefur komið á móti mér með það, að leikarar skuli ekki vera skilyrðislaust ráðnir til 5 ára í senn. Hér hafa leikarar staðið sig með prýði og eiga gott skilið fyrir sín störf, en hins vegar veit hvorki ég né hæstv. ráðh. né hv. menntmn., nema hæfari menn komi fram, og þá má ekki útiloka. Að síðustu vildi ég segja, að ekki er rétt að ákveða í 1., hvernig leikritanefnd skuli kosin. Það getur verið rétt, að leikhússtjóri hafi þar úrslitavaldið, en því aðeins að hann sé hæfur til þess, og þess vegna er ófæra að binda það í lögum. Það væri það sama og að ákveða í l. t. d., hverjir þm. skyldu vera í menntmn. Það er nú samt þetta. sem hv. menntmn. er að gera, þegar hún mælir með þessari frvgr.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Aðeins örlítil aths. við hv. 2. þm. Eyf. vegna misskilnings. Ég sagði, að þó að þetta yrði sjálfseignarstofnun, þá yrði ríkið eftir sem áður að hlaupa undir bagga. ef fyrirtækið ræki upp á sker og lenti í fjárþröng. Þess vegna er ekki að því leyti munur á hans till. Ég sé ekki ástæðu að ræða það, sem hv. þm. sagði um leikritanefnd, en vil benda á, að þar er ekki ákveðið um neinn nema þjóðleikhússtjóra.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Frv. þetta er borið fram af hv. allshn., en ég hef látið semja það í samráði við aðalmeðlimi ríkisstj. - Efni frv. er það að breyta l. um embættis bústaði héraðsdómara. sem sett voru á síðasta þingi, þannig að l. nái einnig til embættisbústaða hæstaréttardómara og héraðsdómara í Reykjavík, sem nú eru borgardómari, borgarfógeti og sakadómari. Þar sem sett hafa verið svipuð ákvæði um bústaði embættismanna í öðrum tilfellum, hefur Reykjavík ekki verið undanskilin í þeim l., t. d. um opinbera aðstoð við byggingu prestssetra. Þykir því ekki ástæða til þess að hafa þá undanþágu áfram í l. varðandi héraðsdómara í Reykjavík, enda er sannast bezt um það að segja, að a. m. k. tvö af þessum embættum hér í Reykjavík, sakadómaraembættið og borgardómaraembættið, eru í raun og veru miklu verr launuð en mörg bæjarfógetaembætti úti um land, því þótt þau embætti hafi að vísu lægri fastar tekjur, þá hafa þau þeim mun meiri aukatekjur, og þess vegna er mjög sanngjarnt að láta héraðsdómaraembættin í Reykjavík, sem eru hin veglegustu og vandasömustu, verða aðnjótandi þessara hlunninda, sem frv. gerir ráð fyrir, að því leyti sem um hlunnindi er að ræða. Það er því vitað, að þar sem hæstaréttardómarar, sem eiga að vera fremstu menn sinnar stéttar, eru bæði tekjulægri en t. d. bæjarfógetar úti um land og eins tekjulægri en jafnvel miðlungs málflutningsmenn hér í bæ, er að sjálfsögðu erfitt að halda fyrsta flokks mönnum í þessum stöðum til lengdar, er ekki er búið þannig um stöðu þeirra, að þeir geti a. m. k. keppt við beztu embætti hér í Reykjavík, enda þótt ekki sé miðað við þær hæstu tekjur, sem menn geta haft af lögfræðistörfum með sjálfstæðum „praxis“. Það er og vitað, að allir eða a. m. k. flestir hæstaréttardómarar nú eru annaðhvort eignalitlir eða gersamlega eignalausir menn, miðað við núverandi fjárhagsástand, og þeim ókleift að koma upp húsum yfir sig af eigin rammleik. Eins og sakir standa, er það mjög mikil nauðsyn fyrir suma þessara manna að koma yfir sig íbúðarhúsi, en fjárhagslegir erfiðleikar slíkir, að þeir eiga erfitt með það af eigin rammleik. Ég vil svo vænta þess, að þetta mál mæti velvilja hv. d. og að það geti náð fram að ganga á sem stytztum tíma.