Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að um kl. 3.30 í dag fer fram utandagskrárumræða um atvinnuuppbyggingu á Austurlandi. Málshefjandi er hv. þm. Guðni Ágústsson. Hæstv. iðnaðarráðherra verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Vegna fyrirspurnar frá hv. 6. þm. Suðvest., Ögmundi Jónassyni, um skýrslu Ríkisendurskoðunar er varðar yfirtöku vatnsréttinda í neðri hluta Þjórsár vill forseti upplýsa að samkvæmt upplýsingum frá Ríkisendurskoðun verður hún lögð fram á morgun. Forseti vill auk þess í upphafi fundar gera athugasemd við ummæli sem féllu í gærkvöldi undir því formerki sem kallast fundarstjórn forseta. Þar sagði hv. 7. þm. Suðurk., Atli Gíslason, m.a.: „… ég lít svo á að ríkisendurskoðandi sé að setja stein í götu mína, þá götu sem ég á að feta sem þingmaður til eftirlits með fjármunum ríkisins, tekjum og gjöldum.“ Ég vil sem forseti árétta og undirstrika að beiðnir þingmanna um skýrslur frá Ríkisendurskoðun þurfa að berast forsætisnefnd. Forsætisnefnd beinir þeim síðan til Ríkisendurskoðunar. Þetta vildi forseti undirstrika sérstaklega í upphafi þessa fundar.

Herra forseti. Ég vildi byrja á að þakka þessa ábendingu til nýs þingmanns á Alþingi. Ég tek þó fram að ég fór með þessa beiðni mína í gegnum Alþingi og ég var ekki að biðja um skýrslu, heldur fór ég í gegnum upplýsingasvið Alþingis og bað um gögn.  Það var full ástæða til þessarar beiðni vegna þess að fyrir liggur að eignir á Keflavíkurflugvelli hafa verið seldar með óeðlilegum hætti og á óeðlilegu verði. Reglur um útboð hafa verið brotnar og auk þess sagt að þeir sem standa að sölunni og eru í stjórn þróunarfélagsins séu báðum megin við borðið, jafnframt sem bæjarfulltrúar og bæjarstjóri í Reykjanesbæ. 
             Líka hefur verið kallað eftir þessum gögnum í nefndum, efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd, og þessi gögn koma ekki. Það er ástæða til að ætla að hér sé maðkur í mysunni og það eina sem ég hef beðið um er að loftað verði út, að við leggjum öll spilin á borðið í þessu máli. Ég er ekki að biðja um annað. Það er einkennilegt að fá tiltal fyrir það að fara í gegnum þingið til að biðja um þessi gögn. En aðalatriðið er þetta sem ég segi núna, ég beini því til hæstv. forseta og forsætisnefndar hér og nú að afla allra gagna sem varða sölu þessara eigna.  Ég lít á það sem grunnskyldu mína að gæta að almannafé og almannaeignum, gæta að gjöldum og tekjum ríkisins, að þar sé hvergi hallað réttu máli. Ég lít á það sem grundvallarskyldu mína sem þingmanns sem varin er af stjórnarskrá og í lögum og það er miklu meira áríðandi. Tiltalinu tek ég þó vel og ég mun rétta mig eftir því í framtíðinni.

Herra forseti. Ég vek athygli forseta á því að fyrir nokkru, fyrr í dag, var frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2007 tekið út úr fjárlaganefnd gegn vilja mínum, gegn atkvæði mínu, og það laut einmitt að þeim kafla í fjáraukalögunum sem snertir rekstur fyrrum varnarsvæða á Keflavíkurflugvelli, þ.e. sölumeðferð á eignum og einnig á samningum og þeim skuldbindingum sem eru á bak við gjöld. Ég hef ítrekað óskað eftir gögnum í fjárlaganefnd frá fjármálaráðherra sem þetta mál heyrir undir. Ég hef ítrekað óskað eftir gögnum um alla samninga sem lúta að sölu þessara eigna, hvernig verð var fundið, hvort gætt hafi verið þar jafnræðis. Ég hef líka óskað eftir gögnum um samninga sem gerðir hafa verið um verkkaup, þjónustu og annað af hálfu þróunarfélagsins sem er á ábyrgð fjármálaráðherra og ég tel að þingið geti ekki, herra forseti, tekið frumvarp til fjáraukalaga til umræðu fyrr en þessi gögn eru öll komin fram og óvissu hefur verið eytt um áreiðanleika þessara gagna og umgjörð þeirra. Ég tel að það sé alveg skilyrðislaust nauðsynlegt fyrir þingið að það fái þessi gögn fram. Ég skora á hæstv. forseta að beita sér gagnvart fjármálaráðherra til að þessi gögn verði lögð fyrir þingnefndir og þingið 

Forseti hefur hlýtt á athugasemdir hv. þingmanna við fundarstjórn forseta.

Herra forseti. „Sú alvarlega staða er komin upp að allar akstursleiðir til og frá Reykjavík eru lokaðar, a.m.k. í nokkra daga.“ Herra forseti. Ef sú væri raunin yrði uppi fótur og fit í Reykjavík, en sem betur fer er staðan ekki eins og hún var sögð í þessum orðum. Hins vegar er staðreynd að stærsta verstöð landsins er nánast sambandslaus og einangruð með tilliti til samgangna. Herjólfur er í slipp vegna bilunar í nokkra daga og flug er með höppum og glöppum, m.a. vegna þess að ekki er gengið frá samningum um fyrirkomulag Flugumferðarstjórnar á Vestmannaeyjaflugvelli eftir kl. 18.30 á kvöldin, ekki einu sinni gagnvart sjúkraflugi. Herjólfur er löngu kominn á aldur og bilanir eru mjög tíðar í skipinu, leki í rörum, bilun í hliðarskrúfu, ónýt bílalyfta og þannig mætti halda áfram, auk óþolandi lyktar eins og vill verða í gömlum skipum með alhliða hlutverk. Skipið er sem sagt komið til ára sinna í þessari þjónustu. Það eru a.m.k. 3–4 ár í nýjan Bakkafjöru-Herjólf samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar sem hefur ekki sama metnað og framsýni í samgöngumálum og frændur okkar Færeyingar sem eru nú að fara af stað með 12 kílómetra göng til Sandeyjar og leggja þau upp eins og að drekka vatn um leið og það mun kosta mun minna en rekstur á siglingaleið. Við höfum setið uppi, herra forseti, með verkfælni Vegagerðarinnar undanfarin ár í þessum efnum og slæleg vinnubrögð, metnaðarleysi samgönguyfirvalda og Vegagerðar sem er með ólíkindum. 

Hæstv. forseti. Að venju fær efnahags- og skattanefnd fjárlög og fjáraukalög til umsagnar frá fjárlaganefnd þingsins. Þar er einkum um að ræða tekjuliði þessara frumvarpa. Nefndin fékk frumvörpin til umsagnar á fundi í gær. Ég óskaði eftir því að áður en nefndin afgreiddi frumvörpin frá sér fengju nefndarmenn í hendur samninga Þróunarfélagsins um eignasölu á Keflavíkurflugvelli svo og samninga um stærri kaup á þjónustu, vöru og verkum. Meiri hluti nefndarinnar varð ekki við þessum tilmælum og voru frumvörpin afgreidd út úr nefnd gegn mótmælum mínum. Hér er um að ræða allveigamikinn tekjuþátt fyrir ríkissjóð. Tekjuliðir ríkissjóðs byggja iðulega á samningum sem gerðir eru og nefndin óskar ekki eftir því að fá alla slíka samninga í hendur, en á opinberum vettvangi hafa verið settar fram rökstuddar vangaveltur um að sala Þróunarfélagsins á eignum á Keflavíkurflugvelli standist ekki lög. Þá er eðlilegt að þingið og þingnefndir sem um málið fjalla fái öll umbeðin gögn í hendur. Ég árétta það sem fram hefur komið 

Herra forseti. Hér er talað um tvö mál í senn og ég veit varla um hvort ég á frekar að tala. Vissulega hef ég miklar áhyggjur af samgöngum til Vestmannaeyja og tel þær algerlega óviðunandi en ég kýs þó að víkja frekar orðum að því máli sem tekið hefur morguninn allan hjá mér, þ.e. umræðu um sölu eigna á Keflavíkurflugvelli. Vissulega má segja að margt hafi vel tekist hjá því félagi sem að þeirri starfsemi stendur, Kadeco, og í raun og veru margt gengið miklu betur en menn þorðu að vona. Sá grundvöllur sem hins vegar er lagður undir málið af hæstv. fjármálaráðherra og af ríkisstjórninni er allur mjög afleitur. Fjárlaganefnd stóð frammi fyrir því í morgun að úrskurða með óbeinum hætti að fjármálaráðherra hefði ekki farið að lögum í málinu. Þetta er algert fádæmi. Málið var afgreitt á þeim forsendum út úr fjárlaganefnd í morgun að samningur sá sem fjármálaráðherra gerði við Kadeco um allríflega söluþóknun, söluþóknun sem á sér reyndar fá fordæmi þar sem samið var með sérstæðum hætti milli ríkisins og einkahlutafélagsins Kadeco sem er reyndar í eigu ríkisins - um að þetta einkahlutafélag fengi 100% söluþóknun, herra forseti. Það er mjög sérstætt. Þegar svo fjárlaganefnd þarf að fjalla um hlutina með þeim hætti eins og þessi samningur sé ekki til eða þessi samningur hæstv. fjármálaráðherra sé markleysa þykir mér stjórnsýslan á Íslandi vera farin að líkjast einhverju sem ég hélt að við þyrftum ekki að sjá á 21. öldinni. Hringlandinn er slíkur 

Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt að ræða störf þingsins og þær aðstæður sem þingnefndir hafa. Okkur vantar beinlínis í dag gögn. Það á hér að fara að ræða á morgun um Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar og við þurfum að sjá samninga. Við þurfum að sjá gögn sem við verðum að geta rætt um við forsætisráðherra og þess vegna hæstv. fjármálaráðherra líka. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að fá þessi gögn og ég bara vona að menn sjái nú sóma sinn í því að gera okkur það kleift að fá þetta í dag eða á morgun, samninga sem hafa verið gerðir og hvaða greiðsluskilmálar og annað í því eru til þess að við getum rætt þetta á vitrænan hátt á morgun og upplýst kannski þjóðina um hvað sé í gangi á þessu svæði. Það er engin spurning um að mjög óeðlilega sé að þessu staðið að öllu leyti. Það er ekki bara að fermetraverðið sé lágt þarna heldur eru þarna mýmargir sem vildu kaupa eignir og gerðu tilboð en fengu ekki. Svo eru það skipulagsmálin þarna á svæðinu. Það er ekkert eðlilegt að formaður skipulagsnefndar Reykjanesbæjar sé hluthafi í einu fyrirtækinu sem er að braska með eignir þarna. Það er svo margt sem við þurfum að fá upp á borðið og ég vona að forseti þingsins sem og þingheimur allur standi og stuðli að því og ráðherrarnir, að við fáum að sjá þessa samninga áður við förum í þessa umræðu á morgun.

Hæstv. forseti. Ég ætla að taka undir með hv. þm. Árna Johnsen. Það er náttúrlega sárt og sorglegt hvernig Vestmannaeyingar eru dregnir á asnaeyrum. Það er auðvitað engin leið að taka Herjólf burtu í einhverja daga. Það er eins og að taka þjóðveginn af byggðinni. Þetta er ófært mál. Síðan hvað þeirra samgöngur varðar þá fæst ekki það fé sem lofað var til rannsókna á jarðgöngum og Bakkafjöruhöfn liggur ekki fyrir enn. Ég hef lengi talið að nýtt skip sé forsenda framtíðarinnar í Vestmannaeyjum. Fimm ár er langur tími í bið. Og Herjólfur er orðinn gamall eins og hér hefur komið fram. Þess vegna er mikilvægt að samgönguráðherra og stjórnvöld átti sig á því að nýtt skip verður að koma til sögunnar. Það ætti að vera búið að hefja smíði þess fyrir löngu síðan. Við þekkjum að flugið er stopult en þjóðleiðin til Vestmannaeyja er frá Þorlákshöfn til Vestmannaeyja í dag. Þar verður að vera nýtt stærra og öflugra og hraðskreiðara skip en þar er nú og það verður auðvitað að knýja á um það að úrslit fáist í umræðunni um jarðgöng og Bakkafjöruhöfn sem fyrst. Það dugir ekki að draga öflugt sveitarfélag, eyjarnar sjálfar sem afla gjaldeyris fyrir þessa þjóð, á asnaeyrum eins og því miður er gert. Við verðum að fá niðurstöðu í þessi mál. Og þegar Herjólfur hverfur frá stutta stund á sjúkrahús þá verður annar að sigla á meðan.

Hæstv. forseti. Út af því máli sem hv. þm. Árni Johnsen tekur hér upp þá er mér bæði ljúft og skylt að svara fyrir það hér. Ég vil segja að það ber að harma að þetta skuli gerast. En skipið er gamalt, komið til ára sinna og það er að bila núna. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið þá var síðasta ferð í gær frá Vestmannaeyjum í Þorlákshöfn og síðan sigldi það í Hafnarfjörð í skipakví sem við þekkjum líka, í vélsmiðju Orms og Víglundar, og er þar til viðgerðar. Mér skilst að það verði þó ekki nema tveir heilir dagar - en það er alveg nóg - sem verða frátafir við siglingar Herjólfs. Hins vegar ber að geta þess að samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum aflað okkur mun Selfoss sigla á morgun og koma við í Eyjum, þannig að allt er gert til að þess draga úr þeim skaða sem af þessu hlýst. Hv. þingmaður nefndi flugið. Það er rétt að núna á ansi mörgum stöðum virðist það kerfi sem hefur verið hingað til, þ.e. að það hafi verið ræstur út mannskapur vegna sjúkraflugs sem hefur fengið greitt samkvæmt samningi fyrir þá vinnu - að það virðist vera eitthvað annað að koma fram hvað það varðar. Það mál er núna til skoðunar hjá Flugstoðum og ég vænti þess að ég fái um það upplýsingar og skýrslu hvernig skuli gera þetta núna á næstu dögum. En það eru fleiri staðir sem eru að koma inn með þetta. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins segja það í lokin vegna ummæla sem hér hafa verið höfð að núverandi ríkisstjórn er að vinna af fullum krafti að því að bæta samgöngur til Eyja. Það verða 5 milljarðar kr. til ársins 2010. Við vitum um útboð í fluginu. Þar var ferðum fjölgað um sumarið og síðan er það núna nýja ferjan. Drög að útboðslýsingu liggja fyrir. Vonandi verður það auglýst í desember. Við vitum að ferðum með núverandi Herjólfi var fjölgað í sumar og við sjáum það til dæmis núna í tillögum ríkisstjórnar vegna fjárlaga að þar voru settar inn 400 millj. kr. til að leggja nýjan veg niður að Bakkafjöruhöfn sem hvergi var talað um áður og er sett inn. Ég er því ákaflega stoltur af því sem núverandi 

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmönnum Sunnlendinga að það er dapurlega komið að samgöngumálum til Eyja sé þannig háttað þessa dagana eins og raun ber vitni og úr því þarf auðvitað að bæta bæði í bráð og lengd. En ég ætla að taka upp ekki síður alvarlegt mál. Það varðar sjálfan grundvöll, starfsréttindi og stöðu þingmanna hér til upplýsinga um opinber málefni. Nú gerist það sem því miður hefur verið vaxandi tilhneiging til á undanförnum árum, að ráðuneyti virðast telja sig þess umkomin að ákveða sjálf í hvaða mæli þau skammta Alþingi upplýsingar um opinber málefni. Fjármálaráðuneytið neitar fjárlaganefnd um upplýsingar um ráðstöfun opinberra eigna, um málefni opinbers fyrirtækis sem er 100% í eigu ríkisins. Þetta er algjörlega með endemum. Forseti hlýtur að standa hér með rétti þingmanna til að fá þessar upplýsingar. Hann er algjörlega ótvíræður og hann má aldrei skerða því þá er auðvitað hlutverk Alþingis stórlega laskað. Andi stjórnarskrárinnar, ákvæði 39. gr., 55. gr. og ákvæði þeirrar greinar stjórnarskrárinnar sem felur Alþingi ábyrgð á endurskoðun og eftirliti með opinberum fjármálum teiknar allur í eina átt, þ.e. að Alþingi á að hafa þarna alveg ótvíræða stöðu til allra gagna og allra upplýsinga. Sama hafa hefðir mótað hér á löngum tíma og sömu ákvæði geyma þingsköpin. Við þingmenn ætlumst því auðvitað til þess að forseti standi með okkur, standi vörð um rétt þingmanna til þess að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Það er greinilega eitthvað óhreint mjög í pokanum úr því það þarf að pukrast svona með upplýsingar um opinber málefni eins og raun ber vitni. Þessar upplýsingar verða að koma fram í 

Herra forseti. Hér hafa fallið stór orð og ekki er víst að allir sem þau hafa látið falla geti staðið við þau. Alþingi hefur ekki verið neitað um neinar upplýsingar. Þær upplýsingar sem beðið hefur verið um eru í höndum ríkisendurskoðanda og hann hefur farið yfir þær. Þær eru að hans mati þess eðlis að þar sé um viðskiptamál að ræða sem ekki eigi að liggja frammi alls staðar. Hann hefur hins vegar boðið nefndarmönnum að koma og skoða þessi gögn með sér til þess að þeir geti gengið úr skugga um að ekkert óeðlilegt sé þar á ferðinni. Ég fagna hins vegar því sem kom fram hjá hv. þm. Atla Gíslasyni, í hans máli, að hann ætlar að fylgja leiðsögn forseta um það hvernig Alþingi hefur sín samskipti við Ríkisendurskoðun. Hins vegar þykir mér afar miður hvernig hv. þm. Jón Bjarnason, sem er fyrsti talsmaður stjórnarandstöðunnar í fjárlaganefnd, gerir sér það að leik í þrígang í ræðu hér undir störfum þingsins að fara rangt með. Hann veit það vel - það hefur margsinnis komið fram - að salan á eignunum uppi á Keflavíkurflugvelli hefur ekki verið í höndum fjármálaráðuneytisins. Samkvæmt sérstökum lögum þar um eru þau í höndum Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar sem heyrir undir forsætisráðuneytið og hefur sérstaka stjórn. Það getur hins vegar verið að rót þessarar umræðu sem hér hefur farið fram og annars staðar á undanförnum vikum sé það sem kom fram í máli hv. þm. Bjarna Harðarsonar, að þetta hefur allt saman gengið miklu betur en menn áttu von á og þess vegna eru menn í vandræðum með það hvernig þeir eigi að fara yfir þetta og umgangast þetta að þeir hafi ekki umkvörtunarefnin sem þeir töldu sig áður hafa. 

Herra forseti. Ég ætlaði nú að ræða um Vestmannaeyjar en fjármálaráðherra gefur mér tilefni til að bregðast örlítið við. Það er alveg klárt í þjónustusamningi fjármálaráðuneytisins við þróunarfélagið að þróunarfélagið er opinber aðili í skilningi laga og á að hlíta öllum slíkum reglum. Mér finnst líka svolítið undarlegt að fá upplýsingar frá ríkisendurskoðanda í gegnum fjármálaráðherra en ekki hæstv. forseta um að ég eigi kost á því að skoða gögn. Það finnst mér einkennilegt. En ég áskil mér rétt til að fjalla síðar um þennan þátt málsins og aðra. Að því er Vestmannaeyjar varðar þá ætla ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir hans vökulu augu í þessu máli og hv. þm. Guðna Ágústssyni líka. Ég tek undir orð þeirra. Það liggur fyrir að Vestmannaeyjar hafa verið olnbogabarn í samgöngum, nánast í átthagafjötrum samgönguleysis. Ég verð að benda hv. þingmönnum á að Vestmannaeyjar eru eyjasamfélag og Vestmannaeyjar eru jaðarbyggð og allar reglur evrópskar og innlendar mæla fyrir um að slíkar byggðir fái sérstaka meðhöndlun, jaðarbyggðir þar sem samgöngur eru erfiðar. Því miður hefur þessi hugsun ekki verið ofan á hjá ríkisstjórnum liðinnar tíðar og það er nærtækt að nefna þar skipalyftuna í Vestmannaeyjum sem er í gíslingu ákvarðanatökuleysis. Ég verð að nefna það. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að höggva á þann hnút og ég er tilbúinn út frá minni lögfræðiþekkingu að fara í ESA ef þörf krefur út af því.  Vestmannaeyjar er jaðarbyggð, siglingaleiðin milli Eyja og lands er þjóðleið, alveg eins og samgöngur á vegum landsins og þær eiga að vera ókeypis. Þetta 

Virðulegi forseti. Ég vildi nefna, vegna umræðunnar um Vestmannaeyjar, að nú er svo komið að Eimskip mun sigla á morgun og Samskip á föstudag þannig að vöruflutningar eru tryggðir alla vega þessa tvo daga. Það segir vitaskuld meira en mörg orð um í hvaða ólestri samgöngumál eru og dregur einnig fram, og ég vil taka undir með hv. þm. Árna Johnsen, að afar mikilvægt er að strax verði reynt að finna nýtt skip til að brúa bilið sem notað verður þar til betri samgöngur komast á. Ég held að það sé nauðsynlegt og við getum ekki skilið eftir fjögur þúsund manna samfélag með svona samgöngur, það er algjörlega fráleitt. Ég vil einnig nefna, vegna umræðunnar sem farið hefur fram um fjárlögin og fjárlagagerðina, að það er fjárlaganefndar að hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga og fjárlagagerðinni, hvernig hún er framkvæmd. Þar sem hv. formaður fjárlaganefndar er ekki viðstaddur umræðuna finnst mér mikilvægt að fram komi að Ríkisendurskoðun mun koma á fund fjárlaganefndar og gera grein fyrir þeim samgöngum sem rætt hefur verið um. Ríkisendurskoðandi telur að ekki sé hægt að leggja samningana fram vegna viðskiptahagsmuna þriðja aðila, um það get ég ekki fullyrt. Á hinn bóginn er ljóst að mikilvægt er að Alþingi fái aðgang að samningunum, að það geti kynnt sér þá og sinnt því eftirlitshlutverki sem það hefur og á að hafa. Ég trúi ekki öðru og ég veit ekki betur en að tryggt verði að alþingismenn fái þann aðgang. Hvort sem fundurinn í fjárlaganefnd verður í dag, í kvöld eða í fyrramálið er aðalatriðið að hann verði haldinn áður en umræðan fer fram á morgun svo að alþingismenn geti komið til umræðunnar upplýstir og veitt það aðhald sem þeim ber. 

Herra forseti. Í tilefni af orðum hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forseta varðandi stöðu ríkisendurskoðanda og upplýsingagjafar á milli þingsins og hans vil ég vekja athygli forseta á því að hæstv. fjármálaráðherra flytur nú boðskap með beinum hætti ríkisendurskoðanda. Ég tel að fjármálaráðherra eigi hvorki að tala fyrir hönd ríkisendurskoðanda né ríkisendurskoðandi fyrir hönd fjármálaráðherra. Ég óska þess vegna eftir að forseti kanni með hvaða hætti svona mál skuli vera borin fram. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að ég hefði þrívegis farið með rangt mál varðandi beiðni um þær upplýsingar og skaut sér á bak við að einhver hluti af stjórnsýslumálefnum þróunarfélagsins heyrði undir forsætisráðherra og þess vegna þyrfti hann ekki að svara því. Þetta finnast mér ekki vera rök, hvernig hæstv. ráðherrar koma málunum fyrir sín á milli, hvort það er hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. fjármálaráðherra sem á að svara fyrir það, það eru meira tæknileg atriði þeirra í milli. Þingið á rétt á að fá öll málin upp á borðið refjalaust.  Sú krafa stendur óbreytt á fjármálaráðherra því að ég hygg að hæstv. ráðherra geti ekki mælt á móti því að fara beri að að lögum, t.d. um opinber innkaup eða ríkiskaup. Hæstv. fjármálaráðherra er yfirmaður þess málaflokks innan ríkisstjórnarinnar, eða er ekki svo? 

Herra forseti. Mér þykir rétt að upplýsa að þær upplýsingar sem komu frá mér í ræðustólnum rétt áðan vegna Ríkisendurskoðunar eru komnar frá varaformanni fjárlaganefndar sem ekki komst á mælendaskrána áðan. Vegna umræðunnar sem fram fór var nauðsynlegt að upplýsingarnar kæmu fram til að hv. þingheimur hefði upplýsingar um hvernig málið stæði, því að ekki komu réttu upplýsingarnar fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni í því sem hann fór með áðan. Mér þykir reyndar, herra forseti, rétt að vekja athygli á því, í ljósi þeirrar umræðu sem fer fram þessa dagana um þingsköp Alþingis, að ræða hv. þm. Jóns Bjarnasonar var náttúrlega fyrst flokks dæmi um hvernig menn misnota þingsköpin.

Ert þú forseti líka?

Forseti vill ítreka það við hv. þingmenn að ræða um fundarstjórn forseta.

Herra forseti. Ég hef kunnað fundarstjórn hæstv. forseta vel. Ég vil gera þó athugasemdir við umræðuna sem hér hefur farið fram og lagði reyndar þá beiðni inn hjá hæstv. forseta að ég fengi að bera af mér sakir. Ég vil bera af mér þær sakir að ég hafi með einhverjum hætti með ræðu minni áðan sýknað ríkisstjórnina og hæstv. fjármálaráðherra í Kadeco-málinu, því fer fjarri. Ég sagði aftur á móti það sem satt og rétt er að eignirnar á Keflavíkurflugvelli seldust hraðar en menn bjuggust við og þær seldust líka á hærra verði en menn bjuggust við. Ég geri fyrirvara við þær fullyrðingar að það hafi endilega verið undirverð, það er mjög flókin umræða hvert rétt verð eignanna er. Enginn vafi er þó á því að staðið var mjög flausturslega að öllum undirbúningi og ýmsar reglur voru brotnar við meðferð málsins. Vafi leikur á að það sé hæfi aðila ...  Allt þetta ráðslag sem átt hefur sér stað er langt utan þess sem er sæmilegt í þokkalega góðu réttarríki og ég tel það stjórnvöldum til vansa.

Herra forseti. Ég vil lýsa gleði minni yfir því að hv. þm. Bjarni Harðarson komi hingað og lýsi því yfir að hann sé hvítskúraður sem engill. Það verður hins vegar ekki sagt um flokk hv. þingmanns í málinu. Hv. þingmaður er bóksali og hefur sennilega selt mörg hundruð bækur eftir núverandi formann Framsóknarflokksins.

Tvær.

Ef hann hefði fyrir því að lesa eitt eintak af þeim kæmist hann að því að þar er því lýst nákvæmlega hvernig þingflokki Framsóknarflokksins, og þinginu eftir atvikum, var stýrt, undir forustu Framsóknarflokksins, gegn vilja eigin þingmanna. Ég gæti nefnt þrjú mál sem koma þar fram og það er formaður Framsóknarflokksins sem lýsir því. Framsóknarflokkurinn á alveg jafnmikla aðild að því og Sjálfstæðisflokkurinn sem stjórnarandstaðan lýsir nú sem sérstöku hneyksli á Keflavíkurflugvelli. Ef þar er eitthvað óhreint, eins og menn halda fram, á Framsóknarflokkurinn alveg jafnmikla sök á því. Allt málið var undirbúið með jafnríkum hætti af Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum. Mér finnst að rétt eigi að vera rétt. Ég get vel skilið að hv. þingmenn vinstri grænna og frjálslyndra komi hingað með svipuna á lofti en mér er nóg boðið þegar hv. þingmenn Framsóknarflokksins koma og ætla sér að tyfta ráðherra fyrir það sem þeir hófu sjálfir. Var það ekki forveri hæstv. utanríkisráðherra sem gerði drög að þessum samningum? 
             Já, þetta er um fundarstjórn forseta því að auðvitað átti forseti þingsins að koma eins og sleggja í hausinn á þessum hv. þingmanni. 
             Svo langar mig aðeins til að segja við hv. þm. Jón Bjarnason, sem nú er að vísu horfinn úr salnum: Menn verða að vera sanngjarnir. Menn verða að hafa ekki aðeins frelsi til sóknar heldur líka frelsi til varnar. Mér finnst að hæstv. fjármálaráðherra hafi sjálfsagðan rétt til að koma hingað, leggja staðreyndir á borðið og bera hönd fyrir höfuð sér þegar hann er borinn þeim sökum að halda upplýsingum frá fjárlaganefnd og þingmönnum. Hæstv. fjármálaráðherra er borinn þungum sökum um að virða ekki þingsköp og jafnvel ekki sjálfa stjórnarskrána um upplýsingarétt þingmanna. Hvað er þá að því að hæstv. fjármálaráðherra komi og skýri út í þremur liðum hvernig þingmenn í fjárlaganefnd eiga aðgang að því? Það er ekkert að því. Hugsanlegt er að af því tilefni hefði forseti þingsins líka átt að koma og banka, svolítið a.m.k., í kollinn á hv. þm. Jóni Bjarnasyni því að mér fannst ekki sanngjarnt af honum að koma og bera fram ásakanir á hæstv. fjármálaráðherra og vilja síðan meina honum réttarins til þess að verja sig.

Forseti vill nú taka það sérstaklega fram svo ekki misskiljist í gegnum ljósvakann að hann bankar ekki í kollinn á nokkrum þingmanni hér. Hins vegar leggur forseti ríka áherslu á það að undir liðnum um fundarstjórn forseta fari ekki fram efnisumræða, 

Hæstv. forseti. Ég hef þá sterku tilfinningu að verið sé að reyna að drepa á dreif grafalavarlegu máli sem vissulega snýr að fundarstjórn forseta og vinnulagi í þinginu. Á morgun er fyrirhugð umræða um þróunarfélagið og samninga sem það hefur gert um sölu á ríkiseignum. Hæstv. forsætisráðherra mun þá flytja þinginu skýrslu. Ég geri ráð fyrir því að hann muni hafa aðgang að öllum gögnunum sem verið hafa til umræðu. Krafa okkar er sú að við njótum sama réttar, að við fáum einnig aðgang að þessum gögnum. Ég harma hnjóðsyrði hæstv. fjármálaráðherra í garð þeirra sem leyfa sér að gagnrýna ríkisstjórnina og þá einnig hans ráðuneyti og stjórnsýsluna almennt. Við skulum ekki missa sjónar á meginmálinu sem er til umræðu. Gerður var samningur um sölu á ríkiseignum upp á mjög háar fjárupphæðir. Alþingismenn hafa óskað eftir að fá aðgang að þessum samningum, að samningarnir verði lagðir fyrir þingnefndir, efnahags- og skattanefnd þingsins, og verði lagðir fyrir fjárlaganefnd þingsins. Þetta er mergurinn málsins og um það er okkur neitað. Ég vara við því að við látum ráðherra, fulltrúa ríkisstjórnarinnar eða stjórnarmeirihlutann drepa þessu máli á dreif. Það er mergurinn málsins.

Herra forseti. Ég vil einmitt ræða um fundarstjórn forseta. Áðan sakaði hv. þm. Ögmundur Jónasson mig sem formann efnahags- og skattanefndar um að hafa ekki veitt honum heimild til að afla gagna.

Ég vildi fá gögnin.

Já. Þá finnst mér að hæstv. forseti hefði átt að gefa mér orðið á eftir honum - það er fundarstjórnin - til að ég gæti réttlætt það og svarað hvernig á því stóð. Hv. þm. Ögmundur Jónasson. Ef ég má, með leyfi herra forseta, fara örlítið í efnislega umræðu um þetta? 
            

Forseti vill taka fram að ef það tengist þeirri umræðu um fundarstjórn þá er ekki gerð athugasemd við það.

Að sjálfsögðu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á fund nefndarinnar eftir að nefndin hafði kallað til gesti á fyrri fundum og rætt mjög oft um málið, fengið umsögn og fulltrúar Vinstri grænna voru á þeim fundum en ekki hv. þingmaður. Síðan kemur hann þegar fara á að afgreiða málið til hv. fjárlaganefndar á síðustu mínútu, það var klukkan hálfsjö í gærkvöldi, fjárlaganefnd beið eftir umsögninni klukkan sjö. Þá kemur hann og óskar meiri gagna sem enginn hafði  Þetta finnst mér ekki nógu heiðarlegt því að ég vandaði mig við, herra forseti, að hafa umræðuna málefnalega. Það fengu allir að komast til orðs í nefndinni og fulltrúar þróunarfélagsins voru spurðir mjög ítarlega og grimmt á fundum. Hv. þingmaður veit það náttúrlega ekki því að hann var ekki á fundunum. Fulltrúar Vinstri grænna voru á fundunum og þeir báðu ekki um upplýsingarnar. Menn geta ekki komið á síðasta fundinn, rétt þegar fara á að afgreiða málið og óskað eftir meiri upplýsingum. Það er bara ekki hægt. Ég gat því miður ekki orðið við ósk hv. þingmanns þegar svona er komið varðandi sölu eigna. Það var þó farið mjög nákvæmlega í málið og fulltrúar þróunarfélagsins spurðir mjög ítarlega. Herra forseti. Ég biðst velvirðingar á því að ég hafi rætt um málefni undir liðnum um fundarstjórn forseta en ég taldi rétt áðan að forseti gæfi mér, sem formanni efnahags- og skattanefndar, orðið til þess að ræða um störf þingsins því að þetta eru störf þingsins.

Þú þarft að biðjast velvirðingar á fleiru.

Forseti vill vekja athygli þingmanna á því að ræðuhöld fara fram í stólnum.

Herra forseti. Ég vona og tel reyndar að sú umræða sem hér hefur farið fram hljóti að teljast heyra undir liðinn um fundarstjórn forseta en verið er að ræða um samskipti forseta, Ríkisendurskoðunar og framkvæmdarvalds eða samskipti Alþingis og framkvæmdarvalds í gegnum milliliði, eftir atvikum, eins og forseta þingsins eða Ríkisendurskoðun. Ég held að það séu ekki sterk rök í máli af þessu tagi að beiðni um viðbótarupplýsingar í málum komi fram þegar líður á umfjöllun nefnda um þau, ekki þegar þannig háttar til að með hverjum deginum sem líður koma fram nýir hlutir í sambandi við málið sem allir rökstyðja að þörf sé fyrir tæmandi rannsókn á því og að allar upplýsingar verði að koma upp á borðið. Það gerist iðulega að mönnum er ekki ljóst í byrjun hversu alvarlegir hlutir kunna að vera á ferðinni og hver ástæða er til að krefjast gagna um mál. Ég vil leggja á það mikla áherslu, herra forseti, að Alþingi og þingmenn og þingnefndir geta að sjálfsögðu krafið ráðuneyti og framkvæmdarvaldið um gögn milliliðalaust og framkvæmdarvaldið á þá að afhenda þau gögn. Ég spyr: Síðan hvenær varð það þannig að Ríkisendurskoðun sé milligönguaðili eða einhver póstur þar á milli? Er það ekki þannig að Alþingi hefur það hlutverk, eitt af sínum veigamestu, að veita framkvæmdarvaldinu aðhald? Því ber, samkvæmt lögum og ákvæði í stjórnarskrá, að bera yfirábyrgð á endurskoðun fjárreiðna ríkisins, opinberra stofnana og opinberra fyrirtækja. Sú ábyrgð liggur á herðum Alþingis og síðan er því búinn farvegur og fundinn staður, m.a. í lögum um Ríkisendurskoðun, sem heyrir undir Alþingi en ekki framkvæmdarvaldið, sem starfar óháð í skjóli Alþingis en ekki framkvæmdarvaldsins. Ég held, virðulegur forseti, að ærin ástæða sé til þess að forsætisnefnd, sem á vissan hátt fúnkerar jafnframt sem stjórn Ríkisendurskoðunar, fari í framhaldi af þessari umræðu og því sem hér er komið upp yfir eftirfarandi atriði: Með hvaða hætti hafa þessir hlutir verið að þróast á undanförnum missirum? Hvernig eru boðleiðir að verða í þessum efnum ef það er orðið svo að menn telja sjálfsagt að skjóta sér á bak við Ríkisendurskoðun þegar þeir draga lappirnar eða tregðast við að láta Alþingi fá gögn? Það er greinilega orðin tilhneiging til þess hjá ráðuneytunum að nota Ríkisendurskoðun eins og einhvern skjöld fyrir sig í þeim efnum að sinna þeirri sjálfsgöðu skyldu sinni að láta Alþingi, og ekki síst nefnd eins og fjárlaganefnd, refjalaust fá öll gögn sem varða opinber fjárhagsmálefni.

Hæstv. forseti. Ég verð undir þessum lið, um fundarstjórn forseta, að gera verulegar athugasemdir við fundarstjórn forseta, að hann skuli heimila efnislegar umræður um mál sem allir vita að verður á dagskrá á morgun. Bæði var það að forsætisráðherra hafði óskað eftir því að fá að flytja munnlega skýrslu um Þróunarfélagið á Keflavíkurflugvelli, sú ósk kom fram á fundi forseta með þingflokksformönnum á mánudaginn var. Öllum þingflokkum hefur því verið það ljóst síðan á mánudaginn að fara ætti fram umræða og um það var samið hvernig hún færi fram á morgun. Varðandi ásakanir um starf þingnefnda hefur mér blöskrað fullkomlega. Menn hafa verið að ásaka þá sem sitja í þingnefndum, þá væntanlega fyrir hönd meiri hlutans, fyrir slæleg vinnubrögð, fyrir að hafa haldið eftir gögnum og hvað eina. Þetta er ekki við hæfi, hæstv. forseti. Það er nú einu sinni svo að Ríkisendurskoðun heyrir undir Alþingi og það er fullkomlega eðlilegt að Ríkisendurskoðun sé sá aðili sem þingmenn treysti á til upplýsingagjafar. Mér hafa fundist þær ásakanir sem komið hafa fram á Ríkisendurskoðun býsna ómaklegar hvað þetta varðar. Eftir því sem ég þekki til starfa Ríkisendurskoðunar hafa hlutirnir alls ekki verið með þeim hætti sem hér hefur verið lýst heldur miklu frekar að Ríkisendurskoðun hefur talið það vera hlutverk sitt að standa algjörlega með þinginu og veita þær upplýsingar sem þingmenn hafa óskað eftir. Hæstv. forseti. Mér finnst ekki góður bragur á þessari umræðu. Ég óska eftir því að henni fari að ljúka eins og hún hefur farið fram hér í dag.

Forseti ítrekar þá ósk að hér fari ekki fram efnisumræða.

Hæstv. forseti. Hér flaug hátt í umræðunni hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Össur Skarphéðinsson, og fór mikinn. Var nú sjaldnast í ræðu sinni nærri sannleikanum en skautaði léttilega yfir með árásum í garð Framsóknarflokksins. Vegna orða hans vil ég segja: Það er hárrétt, sem hann sagði, að við framsóknarmenn stóðum að því í ríkisstjórn og hér á Alþingi að stofnað væri Þróunarfélag um Keflavíkurflugvöll. Við það gerir enginn neinar athugasemdir. Félagið varð til og því voru falin ákveðin verkefni, þannig að við stöndum heils hugar að því. Gagnrýnin snýr hins vegar að öðrum þáttum sem menn verða að fá á hreint og klára allra hluta vegna. Þar á ég við að ásakanir ganga um starfsemi Þróunarfélagsins, ásakanir í garð hæstv. fjármálaráðherra og fleiri ráðherra, í garð stjórnenda þessa fyrirtækis um samning fjármálaráðuneytisins við Þróunarfélagið um þóknun. Og það er mikilvægt fyrir Alþingi að fá þetta á hreint, við þurfum ekki að deila um það. Ég vil fá það á hreint hver þessi staða er, fjármálaráðherra vill örugglega fá það á hreint. Hann á það skilið að málið sé upplýst, hvernig það er vaxið. Hæstv. forsætisráðherra mun tala á morgun og flytja skýrslu um málið þannig að þá vonandi hreinsast það og skýrist. En það þýðir ekkert að vera með ásakanir, stofnað var heiðarlegt félag til að fást við þessi verkefni og ég vona svo sannarlega að engir séu sekir um að hafa gengið þar um til þess að þéna sjálfir eða misnota það félag. Við framsóknarmenn styðjum þetta félag til góðra starfa og viljum bara fá á hreint hverjir málavextir eru. Séu einhverjir sekir í því máli þá játi þeir sekt sína og hún komi fram. Þá hreinsast málið út og félagið getur haldið áfram því mikilvæga starfi sem það sinnir á Keflavíkurflugvelli. Það er ástæðulaust af hæstv. iðnaðarráðherra að belgja sig út í þessum tíma þingsins til þess að ásaka okkur um að við berum ábyrgð á þessu máli frá upphafi til enda. Við fæddum barnið og svo er spurning hvernig það hefur starfað, það þarf að fá á hreint. 
            

Hæstv. forseti. Ég vil andmæla yfirlýsingum hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur, formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, um að sú umræða sem hér fari fram sé óeðlileg undir þessum dagskrárlið. Í fyrsta lagi spunnust þessar umræður af yfirlýsingu hæstv. forseta þingsins. Í öðru lagi erum við að fjalla um vinnulag og umræðu sem stendur fyrir dyrum hér í þinginu og  Hv. þm. Pétur H. Blöndal, formaður efnahags- og skattanefndar þingsins, kvaddi sér hljóðs og vék að aðkomu minni að þessu máli. Hann sagði að ég hefði ekki verið til staðar á fundum þegar fyrr hefði verið fjallað um þessi málefni. Staðreynd málsins er sú að ég var utan þings og varamaður í minn stað þegar sú umræða fór fram. Ég hef fengið nákvæma skýrslugerð um umræðuna og hef ekkert við hana að athuga. Ég ræddi það á fundinum í ítarlegum umræðum sem fram fóru í gær, ekki á síðustu mínútu heldur í ítarlegum umræðum sem fram fóru í gær, að þetta mál væri að vinda upp á sig og vegna þess sem fram hefði komið í fjölmiðlum og í umræðum á þingi liti ég svo á að við yrðum að fá þessi gögn í hendur. Hv. þingmaður, formaður nefndarinnar, varð við beiðni minni um að flytja fjárlaganefnd þingsins þennan boðskap og það gerði hann á fundi nefndarinnar í morgun eftir því sem mér er sagt. Við það hef ég ekkert að athuga. Ég var að gera grein fyrir því hvers vegna ég hefði ekki getað staðið að því að afgreiða fjáraukalögin úr nefndinni, hvaða fyrirvara ég hefði, ég var einfaldlega að gera grein fyrir þessu. Mér finnst það mjög ranglátt að reyna að gera þetta tortryggilegt með einhverjum hætti. Ég sá ástæðu til, hæstv. forseti, að gera grein fyrir þessu.

Herra forseti. Ég get ekki orða bundist vegna ræðu hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur hér áðan, hv. formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Skuggi hvílir yfir störfum ríkisstjórnar og þings þessa dagana vegna sölu eigna á Keflavíkurflugvelli. Mörg stór orð hafa verið látin falla og m.a. ásakanir og spurningar um spillingu.  Hæstv. forseti. Við þingmenn hljótum líka að fá tækifæri til að búa okkur undir þá umræðu. Sú efnisumræða fer ekki fram hér og nú. Hér er verið að ræða það hvaða aðgang menn hafa að gögnum, m.a. til þess að búa sig undir þá umræðu. Ég tel,  Í öðru lagi hefur enginn verið að ásaka ríkisendurskoðanda í þessu máli. Það er framkvæmdarvaldið, það er hæstv. fjármálaráðherra sem er að skjóta sér á bak við Ríkisendurskoðun. Við þingmenn, sem höfum verið að krefjast þessara gagna, erum ekki að ásaka Ríkisendurskoðun um að liggja á þeim gögnum. Við erum að ásaka framkvæmdarvaldið um að það sé að skipta sér af störfum þingsins og koma í veg fyrir að þingmenn geti búið sig undir mjög brýna og nauðsynlega umræðu á morgun. Herra forseti, það er nefnilega skítalykt af þessu máli. Það er rétt sem hv. þm. Guðni Ágústsson sagði, það þarf að hreinsa það út. Þá þurfa líka allir að geta komið að umræðunni með sama hætti.

Forseti vill beina þeim tilmælum til hv. þingmanna að minnast þess að orðum sínum á að beina til forseta.

Virðulegi forseti. Það er mjög einkennilegt að hlýða á þá umræðu sem hér fer fram, fyrst um störf þingsins sem greinist svo í einhver tvö meginmál og í framhaldi af því, þegar mönnum þykir það ekki útrætt, taka þeir upp umræðu um annað málið undir liðnum um fundarstjórn forseta. Forseti á samúð mína skilið við að stýra umræðunni eins og hún hefur þróast en oft er erfitt fyrir nýliða á þingi að átta sig á með hvaða hætti hlutir ganga hér fram. Sem varaformaður fjárlaganefndar upplýsi ég að við höfum átt fundi með Ríkisendurskoðun og ég bið hv. þingmenn að íhuga að sú stofnun er löggiltur endurskoðandi Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar. Við höfum í tvígang, formaður og varaformaður, hitt fulltrúa frá Ríkisendurskoðun ásamt formanni efnahags- og skattanefndar og farið yfir stöðu mála. Síðast í morgun fékk fjárlaganefnd fulltrúa frá Ríkisendurskoðun til fundar og átti við hann góð skoðanaskipti. Ríkisendurskoðun er með ákveðin gögn undir höndum sem lúta að kaupsamningum og kauptilboðum sem hún hefur metið sem svo á þessu stigi málsins að ekki eigi erindi í opinbera umræðu en hefur boðið þingmönnum að kynna sér þau gögn. Það boð stendur og er verið að reyna að koma þeim fundum á. Í annan stað 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir að fá orðið, ég var að verða úrkula vonar um að komast að í dag. Tilefni þeirrar fyrirspurnar sem ég hef lagt fyrir hæstv. forsætisráðherra má rekja til síðasta kjörtímabils þegar við fórum, nokkur hópur þingmanna, ítrekað fram á að fá skýrslu um fátækt barna á Íslandi. Eftir að núverandi hæstv. forsætisráðherra tók við embætti skilaði hann í þingið ágætri skýrslu um það efni sem lögð var fram fyrir að verða ári, hygg ég, og sýndi okkur fram á að í okkar efnaða og að mörgu leyti sterka samfélagi væru á fimmta þúsund börn undir fátæktarmörkum OECD. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að sú niðurstaða skýrslunnar fyrir árið 2004 hafi komið fólki í öllum flokkum óþægilega á óvart og vakti umræðu um það hvort við hugum ekki nægilega vel að stöðu efnalítilla barnafjölskyldna, hvort við getum gert betur í því efni. Ég held að við hljótum öll að hafa metnað til þess þegar lífskjör barnafjölskyldna og einkum þeirra efnalitlu eru annars vegar að þá sé mikilvægt að við séum líka númer eitt. Ég lofaði þá að ganga eftir því að við fylgdumst áfram með þessu og fengjum tölur fyrir árin eftir 2004, 2005 og 2006, vegna þess að til þess að ræða málið og grípa til aðgerða er grundvallaratriði að þetta sé mælt en þetta hafði ekki verið mælt árlega áður en skýrslan var gerð. Ég hef því beint fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra um það hvernig þessar tölur líti út fyrir árin 2005 og 2006, hve hátt hlutfall barna búi undir skilgreindum fátæktarmörkum OECD og hversu mörg þau eru til að sjá hvort þessi staða hafi eitthvað batnað hér. Síðan er spurt um samanburð við önnur Norðurlönd sérstaklega, því að það kom í ljós að innan OECD stóðum við býsna vel. Við vorum í fyrsta flokki þar ásamt öðrum Norðurlöndum. Það kom hins vegar í ljós að við vorum umtalsverðir eftirbátar annarra Norðurlanda í því að ná fátækum barnafjölskyldum upp fyrir fátæktarmörkin. Þeir virtust ná miklu betri árangri í því með skatta- og bótakerfum og því er um það spurt. Loks inni ég hæstv. forsætisráðherra eftir því hvort fyrirhugaðar séu aðgerðir á kjörtímabilinu sem muni bæta fyrirsjáanlega hag þessara fjölskyldna eða hvort hann telji koma til álita að grípa til sérstakra aðgerða í því skyni, t.d. ef og þegar svigrúm gefst til frekari skattalækkana á kjörtímabilinu.

Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda var á síðasta vetri lögð fram á Alþingi skýrsla forsætisráðherra um fátækt barna á Íslandi. Þessi skýrsla var tekin saman að beiðni nokkurra þingmanna og var hv. fyrirspyrjandi þar í fararbroddi. Í skýrslunni kom fram talnaefni sem unnið var með hliðsjón af þeim aðferðum sem OECD hafði beitt og voru tölur fyrir Ísland bornar saman við tölur nokkurra OECD-ríkja árin 1994 og 2004. Ekki hefur orðið framhald á þessum útreikningum. Meginástæðan er sú að Hagstofa Íslands birti skömmu síðar fyrstu útreikninga fyrir Ísland um fátækt barna og fleira sem gáfu færi á mun nákvæmari samanburði við önnur lönd en fyrri útreikningar. Þessi rannsókn fer fram ár hvert eftir samræmdri forskrift um framkvæmd, aðferðir, skilgreiningar og úrvinnslu í öllum þátttökuríkjum en það eru öll aðildarríki ESB, Ísland, Noregur og Sviss. Rannsóknin á því að gefa niðurstöður sem eru eins samanburðarhæfar þjóða í milli og kostur er. Þessar fyrstu tölur voru fyrir árin 2003 og 2004 og von er á niðurstöðum fyrir árið 2005 í febrúar á næsta ári og svo koll af kolli. Af þessum sökum liggja því miður ekki fyrir á þessari stundu tölur um árið 2005. Aðferðafræði hinnar samræmdu lífskjararannsóknar EES-ríkja er um margt svipuð þeirri sem OECD hefur beitt. Í báðum tilvikum er miðað við ráðstöfunartekjur heimila, tekjur eru reiknaðar á neyslueiningu og lágtekjumörk eða fátækt er skilgreind á hlutfallslegan mælikvarða. Skilgreiningar eru þó að sumu leyti ólíkar. Neyslueiningar eru ekki reiknaðar á sama hátt og lágtekjumörkin eru ólík. Samkvæmt skilgreiningu OECD eru lágtekjumörk 50% af miðgildi ráðstöfunartekna á neyslueiningu en í evrópsku rannsókninni eru lágtekjumörkin 60% af miðgildi. Í þessu felst að niðurstöður evrópsku lífskjararannsóknarinnar og tölur OECD eru ekki sambærilegar og fleiri teljast undir lágtekjumörkum í evrópsku rannsókninni en í tölum OECD. Helstu niðurstöður könnunar Hagstofu Íslands eru eftirfarandi: 1. Hér á landi voru 10% barna 15 ára og yngri á heimilum undir lágtekjumörkum árið 2004 samkvæmt evrópsku lífskjararannsókninni. Þetta svarar til um 7.500 barna. 2. Ekki er teljandi munur á stöðu Íslands og annarra Norðurlanda. Hins vegar er talsverður munur á stöðu Norðurlandanna og annarra Evrópuþjóða í þessum efnum. Kemur það heim og saman við það sem hv. málshefjandi nefndi. Fjöldi barna á heimilum undir lágtekjumörkum var þar 8–10% árið 2004 og var hvergi lægri í Evrópu. Hlutföllin voru 8% í Svíþjóð, 9% í Noregi og 10% í Danmörku, Finnlandi og Íslandi. Meðaltal 25 ESB-ríkja var þá 19% og í 13 ríkjanna var hlutfallið 20% eða hærra, hæst 29%. 3. Þessi niðurstaða sýnir að Ísland er í hópi þeirra landa þar sem fátækt barna mælist hvað minnst. Þetta endurspeglast líka í því að fátækt almennt mælist næstminnst á Íslandi á eftir Svíþjóð og að tekjujöfnuður er hvað mestur. 4. Sem fyrr segir teljast fleiri undir lágtekjumörkum í evrópsku lífskjararannsókninni en samkvæmt aðferð OECD. Þetta er þó ekki raunin ef niðurstöður evrópsku rannsóknarinnar eru miðaðar við sama hlutfall af miðgildi ráðstöfunartekna og OECD gerir, þ.e. 50%. Þá mælast um 6% barna hér á landi eða um 4.600 börn vera á heimilum undir lágtekjumörkum árið 2004. Þetta er mjög svipað hlutfall og var árið áður og svipað og þær niðurstöður sem byggjast á aðferð OECD og fram komu í skýrslu forsætisráðherra á síðasta þingi. Við túlkun þessara niðurstaðna má m.a. hafa eftirfarandi í huga, virðulegi forseti: 1. Hlutfall barnafjölda á heimilum undir lágtekjumörkum er hér á landi og á öðrum Norðurlöndum mjög svipað og hlutfall landsmanna almennt. Börn eru því ekki hópur sem er í sérstakri áhættu í þessum löndum hvað þetta atriði varðar. 2. Rannsóknir sýna að heimili með ráðstöfunartekjur undir lágtekjumörkum staldra stutt við í slíkum hópi. Með öðrum orðum eru lágar heimilistekjur oftar en ekki tímabundið ástand, ekki síst meðal ungs fólks sem varir meðan það er í námi og er að koma undir sig fótunum á vinnumarkaði. Það er ljóst að skatta- og bótakerfið hefur umtalsverð tekjujöfnunaráhrif eins og sést best á því að mæld fátækt lækkar um nær helming þegar tekið er tillit til þess kerfis. Þá er rétt að hafa í huga að frá því að þessar mælingar voru gerðar hafa bæði barnabætur og skattleysismörk verið hækkuð verulega sem ætti að birtast í enn hagstæðari niðurstöðu en var á árinu 2004. Enn fremur má nefna að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eru boðaðar margvíslegar aðgerðir í þágu barna og barnafjölskyldna, m.a. með heildstæðri aðgerðaáætlun í málefnum barna og unglinga sem Alþingi hefur þegar afgreitt. Þar er m.a. kveðið á um hækkun barnabóta til tekjulágra fjölskyldna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að vekja athygli og máls á hlutskipti fátækra barna. Það hlýtur að verða okkur tilefni til að spyrja hvað það er helst sem hefur áhrif á hag barnafjölskyldunnar og sérstaklega þeirra sem hafa litlar tekjur. Í fyrsta lagi að sjálfsögðu tekjurnar sem fjölskyldurnar hafa og húsnæðið. Það er ljóst að á undanförnum árum hefur sigið á ógæfuhliðina í þeim efnum, húsnæðiskostnaður hefur orðið meiri og framlag ríkisstjórnarinnar frá því að hún settist að völdum hefur verið það eitt til þessa að hækka vextina og hvetja bankana til að gera slíkt hið sama. Í öðru lagi er það heilbrigðiskostnaðurinn. Hvert er framlagið þar? 160 milljónir í komugjöld, með öðrum orðum sjúklingaskatta. Í þriðja lagi eru það barnabæturnar  Við sáum merkin um það í gær 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma. Í stuttri athugasemd er gert ráð fyrir að ræðumenn hafi eina mínútu en síðasti ræðumaður talaði næstum því í eina og hálfa mínútu. Ég vil biðja hv. þingmenn að virða þær reglur sem hér gilda um ræðutíma.

Virðulegur forseti. Ég skildi svar hæstv. forsætisráðherra á þann veg að um 4.500 börn væru undir þessum mörkum hér á landi og gætu talist fátæk. Einnig var dregið fram að ekki væri mikill munur á Íslandi og Norðurlöndunum. Hins vegar væri mikill munur á Norðurlöndum annars vegar og öðrum löndum hins vegar. Í heildina væri staðan því betri almennt á Norðurlöndunum en í öðrum ríkjum. Það er auðvitað ánægjulegt þó að 7.500 börn séu að sjálfsögðu of mikið, ég held að allir geti verið sammála um það. Það er mjög mikilvægt að mati okkar framsóknarmanna að styðja við barnafjölskyldur með sérstaklega mikilli áherslu á þær sem hafa lægstar tekjurnar og þar koma barnabæturnar til. Sveitarfélögin hafa líka ríkum skyldum að gegna varðandi alla félagslega aðstoð. Það er gaman að heyra að Samfylkingin skuli taka þessi mál upp af því að fyrir kosningar laug hún því að þjóðinni að hér væri allt í voða varðandi þessi mál, 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að halda við umræðunni um fátækt barna á Íslandi og ég verð að taka undir með síðasta ræðumanni að 7.500 börn undir fátæktarmörkum hér á landi eru 7.500 börnum of mikið. Í þessu ríka landi eigum við ekki að þurfa að tala um að fátækt bitni á börnum. Mér þykir miður, og þess vegna bið ég um að gera stutta athugasemd, að hæstv. forsætisráðherra skuli hafa sagt að börn væru ekki áhættuhópur í þessum efnum. Ég vil minna á að fátækt hefur mjög alvarleg áhrif bæði á andlega og líkamlega líðan barna, veldur þeim auknum sjúkdómum, bæði andlegum og líkamlegum, hefur áhrif á námsárangur, veldur því að þau lenda fremur í útistöðum, bæði við félaga sína, jafnaldra og síðar við yfirvöld og það er miður að við skulum ekki sjá annað en einhverjar boðaðar aðgerðir, 

Herra forseti. Ég tel að fátækt sé ekki endilega mælanleg. Það er til dulin fátækt og það er sannanlegt að ekki geta öll börn tekið þátt í félagsstarfi í sínum skólum og ekki rétt að segja að við höfum það jafngott og á hinum Norðurlöndunum. Þar er oft ókeypis skólamáltíð, þar eru fjölskyldukort í íþróttir og ýmislegt sem við mættum taka eftir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að vekja máls á málefninu en engu að síður er það svo að það sem helst hann varast vann varð þó að koma yfir hann. Það er orðið hlutskipti Samfylkingarinnar í núverandi ríkisstjórn, að ganga á bak orðanna sem hún lét falla í kosningabaráttunni sl. vor þegar hún ætlaði að gera allt fyrir alla og ekki síst fyrir barnafjölskyldur og fátæk börn. Við hljótum að velta fyrir okkur hvers vegna þess sér ekki stað í fjárlagafrumvarpi sem Samfylkingin ber a.m.k. að hálfu ábyrgð á fyrir næsta ár, að hækkaðar séu t.d. barnabætur og vaxtabætur. Af hverju hefur Samfylkingin fellt breytingartillögur við fjárlagafrumvarp frá okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, sem miða m.a. að því að bæta afkomu fátækra fjölskyldna í landinu. 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt. Það er til skammar að á Íslandi sé fátækt fólk yfir höfuð. Ég minntist á hið svokallaða góðæri fyrir nokkrum dögum síðan. Það er mikið góðæri hjá því fólki sem býr í tjaldi í Laugardalnum rétt fyrir jól. Fátæktin er sannanlega hjá fullt af fólki sem jafnvel er í tveimur launuðum störfum á skítakaupi, það er alvarlegt. Það er mjög alvarlegt, sérstaklega í ljósi þess að allir kjarasamningar eru lausir og þá er strax byrjað að tala um að góðærið sé svo mikið að ekki sé þorandi að borga fólki hærra kaup. Börn líða fyrir það, fólk líður fyrir það, t.d. gamalt fólk, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin og þingmönnum fyrir þátttökuna. Ég fagna því að fylgjast eigi árlega með fátækt barna og mæla hana og bera saman við önnur lönd. Þannig getum við fylgst með því hvaða árangri aðgerðir okkar skila og þegar hefur verið gripið til ýmiss konar aðgerða og ber að fagna því. Tölurnar sem hæstv. forsætisráðherra nefndi fyrir árið 2004 komu ekki á óvart, að hér væru 7.500 börn undir lágtekjumörkum. Þær eru í sjálfu sér í samræmi við það sem fram kom í skýrslunni og ekki langt frá því sem gerist á hinum Norðurlöndunum, 2% lakara en í Svíþjóð. Við skulum þó ekki gleyma því að 2% eru 1.500 börn og við eigum ekki að láta af metnaði okkar í að draga úr ójöfnuði í tekjuskiptingu og skapa efnalitlu barnafólki sem bestar aðstæður í samfélaginu. 4.600 börn undir neðri mörkunum, undir 50% mörkunum, er hins vegar of mikið og það er verulega meira heldur en á hinum Norðurlöndunum. Ástæðan er sú að við virðumst ekki ná sama árangri með bóta- og skattkerfinu í að styðja efnalitlar barnafjölskyldur. Boðað hefur verið að milli 2. og 3. umræðu um fjárlög komi tillögur okkar stjórnarmeirihlutans um að leggja til í bótakerfið til að styðja betur við lífeyrisþega, öryrkja og ellilífeyrisþega og það er fagnaðarefni. Ég tel að tölur þær sem við höfum séð um fátækar barnafjölskyldur í landinu gefi okkur fullt tilefni á kjörtímabilinu til að leggja sérstaka áherslu á að styðja afkomu og aðstöðu efnalítilla barnafjölskyldna í landinu þegar og ef svigrúm gefst til skattalækkana. Við erum jú öll sammála um að 7.500 börn undir lágtekjumörkunum og 4.600 börn undir fátæktarmörkum OECD er einfaldlega of mikið.

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu margs að gæta þegar farið er með tölur af þessu tagi. Þær eru að sjálfsögðu ekki einhlítar og beitt er aðferðum, að hluta til í tilraunaskyni, til að leiða fram niðurstöður sem síðan er hægt að nýta sér við að móta stefnu til að leysa vandamál, beina kröftum ríkisvaldsins að tilteknum vandamálum. Það er það góða við þessar upplýsingar og umræður eins og þær sem hér hafa farið fram. Aðalatriðið er það að við reynum að bæta okkur í þessum efnum. Ég tek undir það að þó að tölurnar á Íslandi séu með því lægsta sem gerist í Evrópu getum við bætt okkur og eigum að gera það. Fátækt er því miður til, bæði meðal foreldra og barna, og við þurfum að reyna að taka höndum saman um að uppræta hana. Það þarf að gera það með markvissum aðgerðum. Eins og ég gat um kemur það hins vegar einnig fram í gögnunum að sem betur fer er sá hópur lítill sem festist í fátæktargildru hér á Íslandi og kemst ekki úr henni. Þó að það sé allt rétt sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sagði um áhrif fátæktar á börn er mest um vert að búa þannig um hnútana að þau og foreldrar þeirra geti komið sér út úr því ástandi, fátækt meðal barna er ekki þess eðlis að hún lifi sjálfstæðu lífi. Hún er auðvitað í mjög nánu samhengi við afkomu og aðstæður foreldra eða forráðamanna. Þess vegna hangir það allt saman og ríkisstjórnin beina kröftum að málinu eins og fram kemur í aðgerðaáætlun hennar í málefnum barna og unglinga sem Alþingi samþykkti á síðasta vori.

Virðulegur forseti. Fram kom í fjölmiðlum að formlega séð er svokölluð stjórnarskrárnefnd á lífi undir forustu Jóns Kristjánssonar sem var þingmaður og ráðherra um langt skeið. Nefndin hefur ekki starfað upp á síðkastið og formaðurinn segir í fjölmiðlum að hann bíði eftir að mörkuð verði stefna um næstu skref. Allir flokkar eiga fulltrúa í þessari nefnd og fram kemur í fréttaviðtalinu við formanninn að breytingarnar á forsetaembættinu hafi verið eitt af markmiðum stjórnarskrárnefndar en ágreiningur milli Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hafi komið veg fyrir að neinu væri breytt. Flokkarnir voru stál í stál vegna neitunarvaldsins, segir formaðurinn. Ljóst er að fleiri mál voru þung inni í nefndinni fyrir utan forsetakafla hennar. Menn höfðu áhuga á að skoða dómstólakaflann að einhverju leyti. Auðlindaákvæðinu var sérstaklega vísað til nefndarinnar. Ekki náðist samstaða þar og áhugi var á að skoða yfirþjóðlegt vald og var það líka sett til nefndarinnar að skoða varðandi breytingar á þingsetu ráðherra, þ.e. að skilja á milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds þannig að ráðherrar væru ekki þingmenn á sama tíma en það fyrirkomulag stangast að vissu leyti á við gildandi stjórnarskrá eins og hún hljómar. Nú er liðið hálft ár frá kosningum og ný ríkisstjórn hefur ekki gefið nein merki um það sem taka á við í nefndarstarfinu. Því tel ég mikilvægt að forsætisráðherra upplýsi hvert stefnir. Starfið er mikilvægt og ég tel ekki að við getum látið reka á reiðanum hvað það varðar. Halda verður vinnunni áfram með einhverjum hætti. Ég vil draga inn í umræðuna að hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, hefur tjáð sig nokkuð bratt í haust varðandi starfið og hefur sagt að hún vilji breytingar á stjórnarskránni, breytingar sem auðveldi þátttöku í yfirþjóðlegu samstarfi svo sem innan Evrópusambandsins, og muni beita sér fyrir þeim. Hæstv. ráðherra segir að best sé að gera það fyrir lok kjörtímabilsins þannig að hægt sé að kjósa um þær í næstu alþingiskosningum. Ég deili þeim hugleiðingum hæstv. utanríkisráðherra. Ég tel að gera þurfi breytingar á stjórnarskránni, ekki bara út af Evrópumálunum heldur út af öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og hugsanlega fleiri alþjóðasamningum sem munu krefjast framsals á yfirþjóðlegu valdi að einhverju leyti. Þannig er nútíminn í hinum hnattræna heimi þannig að ég spyr hæstv. forsætisráðherra: Hvernig er staða mála?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr um störf stjórnarskrárnefndar og hvernig þeim miði. Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar segir að endurskoðun stjórnarskrárinnar muni haldið áfram en rétt er sem fram kom í máli þingmannsins að það starf hefur ekki verið sett í gang á nýjan leik með formlegum hætti eftir að núverandi ríkisstjórn tók við. Stjórnarskrárnefndin sem setið hefur að störfum var skipuð haustið 2005 af þáv. forsætisráðherra Halldóri Ásgrímssyni en búið var að undirbúa málið vandlega í tíð forvera hans. Settar voru á laggirnar nefnd fulltrúa flokkanna og sérfræðinganefnd. Hópurinn hefur að mínum dómi unnið ágætt starf að mörgu leyti. Ég hafði sjálfur ánægjuna af því að vera varaformaður í nefndinni um tíma og ég veit að þar voru tekin fyrir mörg mikilvæg atriði í vinnunni og að hluta til atriði sem hv. þingmaður vék að í máli sínu. Engin heildstæð niðurstaða kom út úr nefndarstarfinu, ein tillaga kom fram sem hlaut síðan ekki afgreiðslu á Alþingi af öðrum ástæðum. Við í núverandi ríkisstjórn höfum ekki enn þá tekið afstöðu til þess með hvaða hætti best verði haldið áfram með það starf en auðvitað þarf það að byggjast á samstarfi þingflokkanna allra eins og verið hefur. Reynslan sýnir hins vegar að séu hlutirnir gerðir með áhlaupi á síðari hluta kjörtímabilsins gefi það mestar líkur á því að ná einhvers konar niðurstöðu. Sagan segir að tíminn á fyrri hluta kjörtímabils hafi ekki nýst vel til að vinna að slíkum verkefnum. Reyndar er það svo að tillögur koma aldrei fram fyrr en á síðasta þingi fyrir kosningar áður en slík ákvæði eru endanlega staðfest á Alþingi, vegna þess sem þingmaðurinn nefndi um ákvæðin um alþingiskosningar. Stjórnarskrárnefndir hafa setið að störfum meira og minna allan tímann frá því að lýðveldið var stofnað og því miður er árangurinn ekki sá sem margir vildu, að fram færi heildarendurskoðun á stjórnarskránni. Hins vegar hafa ýmsir kaflar og ákvæði sætt endurskoðun í gegnum tíðina, ekki síst öll þau ákvæði er varða kosningar og kjördæmaskipan, eins og þekkt er. Ég minnist þess að við náðum ágætum árangri í tilefni af 50 ára afmæli lýðveldisins 1994 um að breyta VII. kafla stjórnarskrárinnar, mannréttindakaflanum svokallaða, á þinginu 1994–1995. Það var gert með áhlaupi, mundi ég segja, á frekar stuttum tíma en um það náðist ágæt samstaða á endanum og þau ákvæði hafa reynst vel. Reyndar er ekki miklu við málið að bæta, herra forseti. Það er í ákveðinni biðstöðu, vissulega er það rétt hjá hv. þingmanni. Mín afstaða hefur verið sú að ýta því ekki strax úr vör að nýju fyrr en við værum viss um hvar við ætluðum að lenda bátnum þegar komin væri niðurstaða. Um það þarf að eiga samráð milli allra flokkanna á Alþingi og hugsanlega fleiri. Þetta er svarið, herra forseti.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að taka þetta mál upp. Það er full ástæða til. Sjálfur var ég og er áhugasamur um það hvað þessu verki líði. Ég sat og sit kannski enn í síðustu stjórnarskrárnefnd sem að mínu mati vann ágætt starf og ég tel að það hafi verið mistök að taka ekki þá tillögu í gegn sem nefndin lagði þó að lokum til sameiginlega, að breyta aðferð við breytingu stjórnarskrárinnar sem m.a. hefði þýtt að hægt hefði verið að láta sjálfstæða kosningu fara fram um heildarendurskoðun hennar á t.d. miðju þessu kjörtímabili án áhrifa á þingkosningar. Það er nokkuð athyglisvert að einar þrjár nefndir eru boðaðar í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar eða yfirlýsingu frá henni og engin þeirra hefur verið skipuð enn þá, þ.e. nefnd um Evrópumálefni, nefnd um endurskoðun stjórnarskrárinnar og samráðsvettvangur flokkanna um utanríkis- eða öryggismál. Það virðist ganga lítið undan í ríkisstjórninni, a.m.k. þegar kemur að þessum málum.

Virðulegur forseti. Ég varð fyrir talsverðum vonbrigðum með þetta svar af því að svarið er: Við ætlum ekkert að gera, við ætlum að fara í málið með áhlaupi einhvern tíma síðar, rétt fyrir næstu kosningar, af því að við erum ekki búin að lenda bátnum þar sem við ætlum að lenda honum núna, við erum ekki búin að ná samstöðu. Hér upplýsir hæstv. forsætisráðherra okkur um að formenn ríkisstjórnarflokkanna hafa greinilega ekki náð samstöðu um hvernig eigi að vinna þetta mál áfram. Nú á að láta reka á reiðanum fram undir næstu kosningar. Ég tel að þetta svar sýni svo mikla ósamstöðu milli stjórnarflokkanna um grundvallaratriði í stjórnarskránni að menn treysti sér ekki til að fara í þetta starf núna. Það að ætla sér að gera hlutina með áhlaupi rétt fyrir kosningar er ekki hægt í þessu máli. Hér er verið að tala um yfirþjóðlegt vald, það er verið að tala um að taka ráðherrana af þingi, verið að tala um dómstólana, kaflann um forsetaembættið, auðlindaákvæðið. Þetta eru bara allt of stór mál, virðulegur forseti, til að hægt sé að taka þau með áhlaupi rétt fyrir kosningar. Ég get ekki túlkað þetta svar öðruvísi en svo, og ég held að það hljóti að blasa alveg við, að það er það mikill ágreiningur á milli forustumanna flokkanna í ríkisstjórn að þeir hafa ekki náð saman um hvernig á að halda á þessu starfi. Nú á að láta reka á reiðanum, það á að setja allt í bið og ekki gera nokkurn skapaðan hlut. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvort nefndin verði þá hreinlega lögð niður eða hvort hún eigi að vera í einhverjum lausagangi næstu tvö til þrjú og hálfa árið. 

Herra forseti. Þetta mál snýst ekki um ósamstöðu eða ósamkomulag milli stjórnarflokkanna enda hefur ekkert á það reynt. Það hefur ekki verið forgangsmál, það er alveg rétt, að koma þessu máli áfram og það er af þeim sökum sem ég rakti áðan. Það mun ekkert gerast á Alþingi í þessu máli fyrr en í aðdraganda næstu þingkosninga. Þetta mál endaði þannig á síðasta vori eins og hv. þingmaður eflaust man að það var horfið frá því þó að gera þá breytingu sem nefndin hafði lagt til í góðu samkomulagi. Eins og ég sagði áðan endaði það af sérstökum ástæðum þannig. Hitt er annað mál að nefndin sem hv. fyrrverandi þingmaður og hæstv. fyrrverandi ráðherra Jón Kristjánsson stýrði hefur unnið mikla grunnvinnu og hið sama er að segja um sérfræðinganefndina. Mikil gögn liggja fyrir og miklar upplýsingar og hugmyndir sem þarf að taka afstöðu til og það mun allt saman nýtast þegar þar að kemur. Það er alveg tilgangslaust að ætla að fara að vinna það allt upp á nýtt en þetta er til og að þessu verður hægt að ganga þegar henta þykir og flokkarnir telja það skynsamlegt.

Herra forseti. Það var mikill gleðidagur þegar erlendur her hvarf úr landinu 30. september 2006, ef minni mitt svíkur ekki, og menn gátu haldið upp á herlaust land í fyrsta sinn um áratugi. Tveimur dögum síðar, mánudaginn 2. október 2006, kom Alþingi saman það ár. Undir hið síðasta var málum þannig háttað að Bandaríkjaher hafði á sínum vegum fjórar orrustuþotur, mjög svo frægar og umtalaðar, því að menn höfðu bitið það í sig að það væri sáluhjálparatriði að hafa þær. Kosturinn við veru þeirra var þó sá að þær flugu hér óvopnaðar um langt árabil og báru a.m.k. ekki meiri háttar vopn og sprengjuhleðslur. Það róaði fólk því að vitaskuld eykur það ekki öryggi manna að harðvopnaðar flugvélar sveimi yfir höfðum þeirra. Nú ber hins vegar svo við að ríkisstjórnin hefur lagt mikið kapp á að fá hingað til æfinga og dvalar erlendar orrustuflugsveitir og það stefnir í að óbreyttu að þjóðin hafi af því hundruða milljóna og jafnvel milljarða kostnað árlega ef lagðar eru saman þær tölur sem fara í að borga uppihald og kostnað við dvöl þessara erlendu hersveita hér, orrustuflugsveita og rekstur hernaðarlega hluta ratsjárstöðvakerfisins. Svo mikið er í húfi að nú hefur hæstv. utanríkisráðherra jafnvel boðað að stofnuð verði sérstök stofnun til að halda utan um þessi mál, hermálastofnun. Ég vil af þessum sökum spyrja og hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. utanríkisráðherra fyrirspurnir varðandi það hvort fyrir liggi að hinar erlendu orrustuflugvélar muni bera vopn og ef svo er, um hvers konar vopn, skotvopn, flaugar og sprengjuodda verði þá að ræða. Í öðru lagi hvort leyft verði jafnvel að æfa vopnanotkun á íslensku yfirráðasvæði og ef svo, hvaða reglur muni þá gilda um slíkt sem og um vopnaburðinn sjálfan. Ég þykist skynja mína þjóðarsál það vel að ég held að það yrði Íslendingum ekki fagnaðarefni ef til stendur virkilega að leyfa þessum erlendu orrustuflugsveitum að koma hingað og leika hér einhverja stríðsleiki, æfa sig jafnvel og nota vopn eða herma eftir notkun vopna. Ljóst er að áhugi þeirra á því að koma hingað er ekki síst bundinn því að hér séu kjöraðstæður til æfinga og kannski meira svigrúm en viðkomandi sveitir gjarnan njóta í heimalöndum sínum. Mér finnst miklu skipta, eigi af þessu að verða sem auðvitað er algerlega ástæðulaust og óþarft, að þá sé a.m.k. mótuð um þetta skýr stefna og öllum slíkum vopnaburði hafnað.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spyr í fyrsta lagi hvort það liggi fyrir hvort erlendar orrustuflugvélar sem ríkisstjórnin hyggst fá hingað til svokallaðs loftrýmiseftirlits eða æfinga, eins og þar stendur, muni bera vopn. Ef svo er, um hvers konar vopn, skotvopn, flaugar og sprengjuodda verði þá að ræða. Í ákvörðun fastaráðs Atlantshafsbandalagsins frá 26. júlí 2007 um fyrirkomulag loftrýmiseftirlits aðildarríkja bandalagsins á Íslandi segir m.a., með leyfi forseta: „Þótt það sé fyrirséð að flugvélar sem taka þátt verði venjulega ekki vopnaðar þarf að gera ráðstafanir til þess að vopn verði til staðar fyrir flugvélarnar á Íslandi til að fullnægja viðbúnaðarþörf landsins.“ Í þessu felst að þátttökuþjóðunum sé í rauninni í sjálfsvald sett hvort vélarnar þeirra fljúgi vopnaðar eða vopnlausar við eftirlit með ótilkynntum og/eða óþekktum loftförum, en flugherir bandalagsþjóðanna hafa nokkuð mismunandi reglur um eftirlitsflug. Gert er ráð fyrir því að beri vélarnar á annað borð vopn komi þær með þau í vélunum, en síðan sé hægt að hýsa þær á staðnum og hér séu þá tiltækar geymslur fyrir vopnin þegar vélarnar fljúga án þeirra. Til dæmis fljúga eftirlitsvélar Bandaríkjanna og Breta venjulega ekki vopnaðar. Flugvélar Frakka og Spánverja fljúga aftur á móti eftirlitsflug ævinlega vopnaðar. Sama gildir um flugvélar Norðmanna og Dana þegar flogið er fyrir ókunnar flugvélar en við æfingar er ekki gert ráð fyrir vopnuðu flugi. Vopnabúnaður þeirra orrustuþotna sem væntanlegar eru til eftirlits og æfinga á Íslandi á næstu árum ræðst af tegund vélanna. Fyrir liggur að Frakkland hefji eftirlitið snemma næsta vor og mjög líklega beita þeir til þess Mirage 2000 þotum sínum. Vopnabúnaður þeirra samanstendur af tveimur 30 mm fallbyssum og níu flugskeytum af Matra- og Micha-gerð. Bandaríkjamenn sem sjá um eftirlitið síðla sumars 2008 munu líklega beita F-15 orrustuþotum sömu gerðar og voru staðsettar hér á landi síðustu 2–3 áratugina sem varnarliðið hafði hér viðveru. Vopnabúnaður F-15 véla samanstendur af 20 mm fallbyssu og átta flugskeytum af Sidewinder- og Sparrow-gerð og eins og ég sagði fljúga þær ekki vopnaðar í eftirliti. Norðmenn og Pólverjar munu beita F-16 orrustuþotum við eftirlitið en þær eru búnar 20 mm fallbyssu og sex flugskeytum sömu tegundar og F-15 bera. Spánn sem einnig hefur lýst sig áhugasaman um þátttöku í loftrýmiseftirlitinu en ekki hefur verið tekin nein ákvörðun um það mun líklega beita hinum nýju Eurofighter-vélum. Slík vél er búin 27 mm fallbyssu auk 13 flugskeyta af mismunandi gerð. Í öðru lagi er spurt: Verður leyft að æfa vopnanotkun á íslensku yfirráðasvæði? Ef svo er, hvaða reglur munu þá gilda um slíkt, sem og um vopnaburðinn sjálfan? Æfing í vopnanotkun í þeim skilningi að hleypt verði af byssum eða flugskeytum skotið verður ekki leyfð á íslensku yfirráðasvæði enda standa slíkar æfingar ekki til.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessi svör og trúi að þessar upplýsingar þyki áhugaverðar. Því miður fór svo sem ég óttaðist, af hálfu Íslands hefur engin sjálfstæð stefna verið mótuð í þessum efnum heldur tökum við einfaldlega við því sem NATO ákveður eða því sem hentar einstökum aðildarríkjum hvað varðar vopnabúnað þeirra flugsveita. Það hefur sem sagt ekki verið gert að skilyrði af Íslands hálfu að orrustuflugvélarnar sem hingað koma verði ekki þungvopnaðar, ekki með flugskeyti og ég geri ráð fyrir því að erfitt verði að taka úr þeim fallbyssurnar en mætti kannski hafa þær óhlaðnar. Þetta eru mér mikil vonbrigði. Þetta er afturför frá því sem var við lok veru Bandaríkjahers í landinu. Nú koma þjóðir sem haga þessu með öðrum hætti sem er síst fallinn til eftirbreytni. Ég minni á að þessum orrustuflugsveitum og flugmönnum þeirra þykir eftirsóknarvert að æfa lágflug, æfa aðflug að varaflugvöllum og annað í þeim dúr þannig að þessar vélar fara niður undir byggð á þéttbýlum svæðum. Það getur ekki talist eftirsóknarvert í ljósi tilgangsleysis þess að þær beri hér flugskeyti með sprengjuhleðslum sem reyndar kom ekki fram hversu öflugar geta verið en hægt er kannski að ráða af því sem fram kom um eðli og gerð flauganna. Það er svo sem bót í máli að ekki eigi að leyfa hér beinlínis skotæfingar með vopn, enda bjóst maður ekki við slíku. Í ljósi þess að yfirlýstur tilgangur þessa eftirlits og þessara æfinga er ekki sá að takast á við aðstæður á ófriðartímum spyr maður: Hvers vegna í ósköpunum er yfir höfuð leyfður vopnaburður undir slíkum kringumstæðum? Væri þá ekki a.m.k. nóg að gera áskilnað um að slíkt skyldi ekki vera nema ef aðstæður væru taldar sérlega ískyggilegar 

Virðulegi forseti. Aðrar ratsjárstöðvar voru reistar á fyrri tíð á undan þeim sem nú eru starfandi hér á landi. Í síðari heimsstyrjöldinni reistu Bretar ratsjárstöð á fjallinu Darra sem snýr að Ísafjarðardjúpi. Síðan reistu Bandaríkjamenn aðra stöð á fjallinu Straumnesi eða Straumnesfjalli sem er norðan megin í Aðalvíkinni. Þessi mannvirki voru ekki lengi í notkun og hafa grotnað niður með tímanum. Engu að síður eru eftir minjar frá þessum tíma. Á fjallinu Darra eru enn þá eftir slitrur af braut sem lögð var frá Sæbóli í Aðalvík upp á fjallið, teinar sem notaðir voru til að flytja varning og annað upp á fjallið og niður af því. Uppi á fjallinu eru leifar á stöðinni, grunnur hennar, og byssustæði eða leifar af þeim. Meiri mannvirki eru hins vegar á Straumnesfjalli. Þar er vegur enn nokkuð heillegur sem lagður var upp á fjallið frá Látrum í Aðalvík. Enn eru mjög mikil mannvirki uppi á fjallinu, hús sem byggð voru á sínum tíma, bæði stöðvarhús og íbúðarhús sem ekkert hefur verið hugsað um eða haldið við í áratugi eins og gefur að skilja. En mér finnst að eigendurnir, sem hljóta að vera íslenska ríkið í þessu tilviki, verði að gera upp við hvað þeir hyggjast fyrir með þessi mannvirki. Ein leiðin væri að fjarlægja þau, rífa og fjarlægja þau ummerki sem eru þarna núna. Önnur leið væri hins vegar að láta þau standa, taka ákvörðun um það og verja einhverju fé til að halda þeim þó þannig að þau séu ekki hættuleg fólki sem fer þar um. Að halda við þessum mannvirkjum að einhverju leyti kann að hafa gildi í sjálfu sér. Ég verð var við að ferðamenn hafa nokkurn áhuga á að fara á þessi fjöll og skoða bæði aðstæðurnar og mannvirkin sem þarna eru. Ef til vill er áhugavert að halda mannvirkjunum við að einhverju leyti í því skyni. Ég hef því leyft mér að bera fram eftirfarandi fyrirspurn, virðulegi forseti, til utanríkisráðherra sem er svohljóðandi: Hefur verið tekin ákvörðun um hvort vegur og mannvirki á Straumnesfjalli og byggingar á Darra verði varðveittar eða rifnar?

Virðulegur forseti. Þetta er í sjálfu sér áhugaverð fyrirspurn frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Hún gerir það að verkum að maður fer að hugsa um þessi mál með öðrum hætti en áður. Ég vil hins vegar byrja á að svara því, koma strax með stutta svarið við þessari fyrirspurn sem er: Nei, það hefur ekki verið tekin ákvörðun um þetta svo vitað sé. En ég vil líka láta koma fram að þessi mannvirki eru ekki á ábyrgð utanríkisráðuneytisins. Það afhenti þetta allt aftur til einkaaðila. Mér skilst að Straumnesfjallið hafi á sjöunda áratugnum og Darra strax eftir stríð, t.d. líkt og Heiðarfjalli á Langanesi, verið skilað til eigenda. Þar hafa slík mál einnig verið uppi. Hins vegar er full ástæða til að velta því fyrir sér hvort þarna eigi að fara í frekari hreinsanir eða hitt, sem ég tel að komi ekki síður til álita og geti verið mjög áhugaverður kostur, að sinna þessum mannvirkjum með lágmarksviðhaldi vegna þess að í þeim býr merkileg saga. Þótt menn hafi deilt um þá sögu og haft á henni mjög skiptar skoðanir þá segja mannvirkin merkilega sögu um íslenskt samfélag. Það getur verið mjög áhugavert fyrir bæði Íslendinga og erlenda ferðamenn, kannski enn frekar þegar fram líða stundir heldur en nú er. Ég held að menn ættu a.m.k. að hugsa sig um tvisvar áður en þeir láta öll ummerki hverfa. Stundum hefur ofvöxtur hlaupið í tiltekt manna í svona málum og ýmis mannvirki horfið sem við vildum kannski gjarnan eiga núna sem minjar um sögu okkar. Ég vil bara nefna í því sambandi, af því að mér er það nokkuð hugleikið, braggana í Reykjavík. Við eigum ekki neinar minjar um braggabyggðina sem var í Reykjavík og fylgdi hersetunni á stríðsárunum. Við hefðum átt að að passa upp á að varðveita slíkt. En ég vil hins vegar segja, sem innlegg í þetta mál, að ef það væri áhugi á því að fara í frekari hreinsanir á þessum svæðum þá var áskilið í samningum Íslands og Bandaríkjanna, þegar Bandaríkjamenn fóru af landi brott fyrir ári síðan, að afrakstur af eignasölu á fyrrum varnarsvæðum við Keflavíkurflugvöll yrði m.a. nýttur til hreinsunar á fyrrum varnarsvæðum. Það á auðvitað fyrst og fremst við um alþjóðaflugvöllinn í Keflavík og það umhverfi en hugsanlega má kanna möguleika á fjárveitingum til hreinsunarverkefna af þeim peningum úti á landi þar sem varnarstarfsemi hefur farið fram og þar sem standa hugsanlega eftir einhverjir ruslahaugar eða annað sem menn vilja gjarnan losna við. Nú segi ég þetta bara sem almennt innlegg í umræðuna án þess að ég hafi kannað það eitthvað frekar. En ég tel að það gæti alveg komið til skoðunar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir jákvæðar undirtektir við efni fyrirspurnarinnar. Ég skil svörin þannig að landinu, sem líklega var tekið eignarnámi á sínum tíma undir báðar stöðvarnar, hafi verið skilað aftur til landeigenda. Mér er ekki alveg ljóst hvort í þeim skilum fylgdu með mannvirkin sem höfðu verið reist á landinu og hvort landeigendur höfðu samþykkt að taka við þeim mannvirkjum og teljist eigendur þeirra. En það er hlutur sem þarf þá að skoða nánar. Engu að síður held ég að sú hugmynd sem hæstv. ráðherra reifar sé sú sem mér líst best á, að menn beiti sér fyrir því í samráði þá við landeigendur og bæjaryfirvöld í Ísafjarðarbæ að varðveita þessi mannvirki að svo miklu leyti sem það er talið skynsamlegt og aðgengilegt vegna þess að um er að ræða merkilegan kafla í sögu þessa landsvæðis og í sögu þjóðarinnar. Ég veit að það hefur töluvert aðdráttarafl fyrir ferðamenn, innlenda sem erlenda, að kynna sér þessi mannvirki og skoða þarna aðstæður. Ég held að það væri góð hugmynd að ýta málinu úr vör og ég treysti því að hæstv. utanríkisráðherra muni leggja sitt af mörkum til að koma málinu í þann farveg sem best má duga í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Ísland hefur sett atvinnu og atvinnuþátttöku almennings í öndvegi, „atvinna fyrir alla“. Vinnan er móðir hamingjunnar. Ísland var í 1. sæti 2005 í lífsgæðamati Sameinuðu þjóðanna. Öll okkar skólaganga og menntun snýr að því að efla einstaklinginn til að takast á við ný og stór verkefni í lífinu. Við eigum að byggja Ísland allt. Höfuðborgin og landsbyggðin eru systur. Við eigum sömu rót og sömu tilfinningar. Minnumst þess að þegar hér var atvinnuleysi í lok 7. og 10. áratugar síðustu aldar var Reykjavík ekki nein endastöð. Íslendingar fluttu burt frá Íslandi. Eftir mörg öflug ár í atvinnuuppbyggingu búum við Íslendingar í mögnuðu hátækni- og þekkingarsamfélagi. Við höfum afl og áræði, bæði í útrás og við að auka tækifæri og innlenda uppbyggingu. Ísland er langfremsta land veraldar í nýtingu á endurnýjanlegum orkugjöfum með yfir 70% en Noregur er í 2. sæti með 36%. Fast að 100% af framleiddri orku á Íslandi telst græn. Einstakt. Samt gengur umræðan hér út á það að við séum náttúrusóðar. Hér hefur verið mikið um ál á síðustu árum. Ál er hinn létti málmur sem er eftirsóttur í flugvélar, bíla og fleira. Gjaldeyrisstoðir Íslendinga eru nú orðnar fjórar, voru eingöngu byggðar á sjávarútvegi fyrir stuttu síðan. Nú er það sjávarútvegur, ferðaþjónusta, iðnaður og fjármálastarfsemi. Álver á Reyðarfirði og Kárahnjúkavirkjun hafa breytt atvinnulífi á Austurlandi. Þessi fyrirtæki munu, eins og Búrfellsvirkjun í dag, mala gull í lófa komandi kynslóða. Ríkisstjórnin tók afdrifaríka og ranga ákvörðun í sumar um niðurskurð í þorskveiðum, gekk allt of langt að mínu mati. Nú blasir það við að tvöföldun á framleiðslu rafmagns og stóraukinn þáttur iðnaðar í útflutningi á næstu árum gerir það að verkum að lífskjör Íslendinga verða góð áfram. Sjávarafurðir munu seljast fyrir 119 milljarða árið 2008 en álframleiðsla fyrir 135 milljarða. Þetta eru tíðindi. Þetta segir þá sögu að ákvörðun um álver á Reyðarfirði og byggingu Kárahnjúkavirkjunar var rétt séð út frá hagsmunum Íslendinga. Síðan eigum við enn fremur önnur og margvísleg tækifæri í nýsköpun atvinnulífs. Við eigum því að fara hægar og gá að okkur í fórn á landi og náttúruauðlindum. Þetta hefur Landsvirkjun nú staðfest með nýrri stefnumótun. Rafmagnið og jarðhitinn eru okkar olía, og með náttúruna ber að fara af fullri gát. Það stóð til að sækja orkuna í fallvötn Austurlands og leiða hana suður í ljótum og náttúruspillandi staurum og línum. Frá því var horfið sem betur fer. Þótt þessi mikla og umdeilda virkjun og álver á Austurlandi hafi á síðustu árum lagt grunn að öflugu Austurlandi er samt mikilvægt við lok framkvæmdanna að fylgja þeim eftir með fjölbreyttum umbótum fyrir austan í jarðgöngum, í samgöngubótum sem og öðrum atvinnutækifærum. Um leið og ég óska Austfirðingum og Íslendingum öllum til hamingju með þann uppgang sem nú blasir við á Austurlandi, bæði álverið á Reyðarfirði og Kárahnjúkavirkjun sem er stærsta mannvirki Íslandssögunnar, vil ég spyrja hæstv. iðnaðarráðherra: Eru uppi áform af hálfu ríkisstjórnarinnar um að fylgja uppbyggingu á Austurlandi eftir? Liggja einhver ný áform á borði hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnar? 
             Það ríkir bjartsýni á Miðausturlandi, en íbúar norður- og suðursvæða þurfa sannarlega á því að halda að stjórnvöld og Byggðastofnun taki á með heimamönnum. Byggðamál standa miklu betur en þau gerðu fyrir 10 árum. Það er sókn á mörgum landsvæðum um allt Ísland. Samt sem áður er staðan sú að við þurfum að taka á með afskekktum byggðasvæðum, bæði til að jafna og bæta lífskjör fólksins sem þar býr. Það munar um litlar upphæðir, það munar um átak í atvinnusköpun, það munar um það ef stjórnvöld taka á með sveitarstjórnunum heima fyrir og atvinnulífinu, þá munu byggðirnar rísa á mörgum stöðum til þeirrar sóknar sem Austurland hefur gert. Við skulum gera okkur grein fyrir því að fyrir 12 árum voru íbúðarhús einstaklinganna í mörgum þorpum á Austurlandi verðlaus. Fólkið var á förum. Nú eru margir að snúa heim til sinna byggða þar sem hjarta þeirra sló, vill slá og slær áfram. Hér hefur orðið mikil breyting, og sannarlega er ég stoltur af því að Framsóknarflokkurinn var mikill gerandi í þessum framkvæmdum. Hann var í ríkisstjórn og lagði grunn að þeim. Hann er í hlutverki 

Herra forseti. Pólitískur ættbogi hv. þingmanns er að sönnu frjósamur og vissulega er það rétt að það var flokkur hv. þingmanns sem átti töluverðan þátt í því að ráðist var í hinar miklu framkvæmdir á Austfjörðum. Hins vegar var króginn varla eingetinn. Ég man ekki betur en að þrír, eftir atvikum fjórir, flokkar hafi stutt þessa framkvæmd á sínum tíma. Ég tel að tími sé kominn til þess að þeim deilum linni sem hafa staðið um þessa miklu framkvæmd. Á sínum tíma voru þær mjög harðar og mjög erfiðar, en þær leiddu eigi að síður til gagnrýninnar umræðu um umhverfis- og náttúruvernd, leiddu til þess að þjóðin tók þau mál miklu nær hjarta sínu en áður. Það er a.m.k. jákvætt sem út úr þeirri umræðu kom. Sömuleiðis, herra forseti, vil ég líka segja það vegna þess að hv. þingmaður orðaði það svo að Íslendingar lægju undir því ámæli að vera náttúrusóðar að ég er a.m.k. allt annarrar skoðunar. Sömuleiðis vil ég að það komi fram að það er mín skoðun að einmitt átökin um Kárahnjúka hafi orðið til þess að hugmyndin um Vatnajökulsþjóðgarð varð að veruleika. Því vil ég halda hér til haga. Það var einmitt sá maður sem hv. þingmaður eyðir töluverðum parti af sinni góðu bók í að skrifa um sem átti meiri þátt í því, Halldór Ásgrímsson, en hann hefur fengið hrós fyrir. Það vil ég að komi fram núna þegar segja má að við séum kannski að gera upp þessa framkvæmd. Hvað sem mönnum finnst um Kárahnjúkavirkjun er hún tæknilegt stórvirki, bæði ofan jarðar og neðan, risavaxið verkefni. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, hún hefur skipt sköpum fyrir þróun Austfjarða. Það má segja að allar þær væntingar sem menn gerðu sér um áhrifin á miðsvæðinu hafi gengið eftir, þó að því undanteknu að menn töldu að þessi áhrif hefðu meiri áhrif á Seyðisfjörð til uppbyggingar en verið hefur. Í lok þessara framkvæmda, þegar rétt er að skyggnast yfir þetta svið, blasir við að þegar framkvæmdum er að sleppa er líklegt að þetta leiði til þess að íbúum á Austurlandi fjölgi um 1.800–2.000 manns. Þarna hafa átt sér stað gríðarlegar framkvæmdir, íbúðabyggingar, 700 íbúðir hafa verið byggðar. Mjóeyrarhöfn er að verða einhver umsvifamesta höfn landsins. Tekjur og umsvif sveitarfélaganna, Fjarðabyggðar sem þessu tengist og Egilsstaða, hefur vaxið snöggtum og nú þegar framkvæmdum sleppir mun það auðvitað hafa áhrif á stöðuna þarna. Þessir stórauknu fasteignaskattar og tekjur þessara sveitarfélaga vega þar upp á móti. Sömuleiðis er alveg ljóst að álverið hefur gert þjónustusamninga við fyrirtæki á Austfjörðum sem skipta miklu máli, upp á marga milljarða. Þetta hefur margfeldisáhrif og þess vegna er ekki hægt annað en að slá því föstu að þessi framkvæmd hefur náð þeim tilgangi varðandi byggðir sem ætlað var. Af þeim 400 manns sem á að ráða í álverið er búið að ráða 380. Þar af eru 220 af Austurlandi, 160 eru annars staðar að af landinu eða þá útlendingar sem fest hafa rætur og eru íslenskumælandi. Það er líka alveg hægt að slá því föstu að þær hrakspár sem sumir höfðu, þar á meðal sá sem nú er iðnaðarráðherra, um að ekki mundi reynast kleift að ráða nema útlenda farandverkamenn í þetta reyndust ekki á rökum byggðar. Mér finnst líka rétt, þegar við erum kannski að gera þetta mál upp, að horfa aftur til þess að þessar framkvæmdir voru gerðar að mestu leyti af útlendu fólki, oft og tíðum við erfiðar aðstæður. Oft spunnust deilur um meðferðina á því fólki hér sem vann hjá Impregilo. Við skulum líka hafa hugfast að þetta fólk færði fórnir, það komst ekki allt heilt heim, sumir komust ekki lífs heim til sín. Því skulum við ekki gleyma. Á þessum pening er síðan önnur hlið. Sogkraftur framkvæmdanna hafði líka áhrif á strandbyggðirnar beggja vegna við Fjarðabyggð, bæði norðan og sunnan megin. Hv. þingmaður spyr hvort ríkisstjórnin hafi velt fyrir sér afdrifum og möguleikum þessara byggðarlaga. Hv. þingmaður hefði kannski átt að hugsa til þessa þegar hann var í ríkisstjórn. 

Herra forseti. Ég held að málsaðilar í þessu tilviki, hvort sem heldur er Landsvirkjun, sem ætlaði að halda mikla sigurhátíð sem landvættirnar eða máttarvöldin tóku reyndar í taumana gagnvart og kyrrsettu fína fólkið í Reykjavík á föstudaginn var, eða þá Framsóknarflokkurinn, sem hér blæs til umræðu, gerðu rétt í að halda fögnuði sínum og gleðilátum hófstilltum. Við skulum ekki gleyma því að bygging Kárahnjúkavirkjunar er eitt allra erfiðasta deilumál seinni tíma. Það þverklauf þjóðina og ég held að allir eigi að sýna því tillitssemi. Þeir voru margir sem töldu þær miklu óafturkræfu umhverfisfórnir sem færðar voru með byggingu virkjunarinnar, og þar með talið fjölmargir Austfirðingar, ekki réttlætanlegar. Sú staðreynd hverfur ekki. Þrátt fyrir afstöðu okkar vinstri grænna til þessa máls óskum við að sjálfsögðu starfsfólki sem þarna á í hlut alls góðs og vonum hið besta fyrir hönd Austurlands. En hvaða viðspyrna þessar miklu framkvæmdir, sérstaklega þegar þeim nú lýkur, eiga eftir að reynast í byggðalegu tilliti fyrir Austurland er of snemmt að dæma um. Enginn nema reynslan getur skorið úr því. Það er a.m.k. ljóst nú þegar að þessar framkvæmdir hafa ekki hjálpað jaðarsvæðum Austurlands og í reynd er það aðeins Miðausturland sem hefur enn sem komið er notið góðs af. Við skulum heldur ekki gleyma varðandi aðra atvinnuvegi og efnahagslíf landsins að alls ekki er búið að bíta úr nálinni með þá miklu þenslu, þann mikla óstöðugleika, þá erlendu skuldasöfnun og þær gengissveiflur sem hinar miklu stóriðjuframkvæmdir áttu stóran þátt í að skapa. Mörg kurl sem þessum málum tengjast eiga enn eftir að koma til grafar og ég held að menn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðna Ágústssyni fyrir að vekja þessa umræðu og hafa frumkvæði að henni. Ég tek fúslega undir með honum að meginmarkmið okkar sem þjóðar á að vera það að byggja landið allt. Liður í því verki er að gera fólki kleift að búa sem víðast um landið og einn stór liður í því á Austurlandi var það verkefni sem hér hefur komið til umræðu og nefnist virkjun við Kárahnjúka og stóriðja á Reyðarfirði. Vissulega er það umdeilt mál. En það getur ekki verið umdeilt meðal Íslendinga að við ætlum okkur að lifa af gögnum og gæðum landsins, hvort heldur er til lands eða sjávar, og það fylgir því að við hljótum að þurfa að ganga á og nýta náttúruna. Við reynum að gera það alla tíð af virðingu gagnvart og fyrir náttúrunni. Það er óumdeilt að í dag hefur þetta verkefni skapað um 800 ný störf á Austurlandi. Ætlar einhver að dirfast að mótmæla því að það komi þeim landsfjórðungi til góða? Á sama tíma stöndum við frammi fyrir samdrætti í þorskveiðum og hefur verið vitað í mörg herrans ár að Íslendingar mundu þurfa minni mannafla til að stunda þá atvinnugrein. Við verðum að mæta því með einhverjum hætti og ég tel að Kárahnjúkaverkefnið sé mjög gott dæmi um það hvernig tækniþekkingu og menntun þjóðarinnar hefur fleygt fram og nýtist okkur til að byggja upp á nýjum sviðum. Varðandi það sem komið hefur fram varðandi stöðu annarra svæða á Austurlandi tek ég heils hugar undir að þar eru jaðarsvæði sem okkur ber að taka á með sama hætti og hefur verið gert gagnvart Norðvesturkjördæminu. Hjá hæstv. iðnaðarráðherra hefur komið fram vilji til þess að vinna að því með Austfirðingum á þeim jaðarsvæðum sem þar eru. Ég fagna því sérstaklega og lýsi því yfir fyrir hönd þingmanna Norðausturkjördæmis að þeir eru fúsir til samstarfs við hæstv. ráðherra í því efni.

Herra forseti. Ál og fiskur eru mjög af því góða, og til þess að tryggja stöðugri atvinnu þar sem álver eru. Ég beini spjótunum að þeim svæðum þar sem við höfum eyðilagt byggðarlög út af fiskveiðistjórnarkerfinu, af því að fáum útvöldum hefur verið afhentur fiskurinn í sjónum og vegna þessa svokallaða kvótakerfis sem við búum við. Mótvægisaðgerðir hafa ekki skilað sér til fólksins. Fólkið í jaðarbyggðum Austurlands, á Djúpavogi, Breiðdalsvík, Stöðvarfirði, hefur orðið mjög illa úti. Ég tala nú ekki um fyrir norðan, ef við byrjum bara á byggðunum á Seyðisfirði, Vopnafirði, Raufarhöfn, Kópaskeri, Þórshöfn, sem hafa allar farið mjög illa út úr atvinnumálum og þar sem er mikil fólksfækkun. Fólk flýr þessa staði vegna þess að það hefur ekki atvinnu, það er búið að kippa grunninum undan tilveru þess. Þessi byggðarlög voru byggð upp í kringum sjávarútveg, fiskveiðar, og nú er búið að kippa þeim grunni undan þessum stöðum. Þar af leiðandi mun þetta fólk allt eiga undir högg að sækja með að brauðfæða sig og sína. Þess vegna minni ég enn og aftur á að það þarf að breyta um fiskveiðistjórnarkerfi.

Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem hér er í dag og óska til hamingju, ekki bara íbúum á Austurlandi með sl. föstudag heldur einnig allri þjóðinni. Á föstudaginn, þegar hæstv. ráðherrar iðnaðar og fjármála ræstu sjöttu vél Kárahnjúka, var stór stund. Það var komið að lokum þessa mikla verkefnis sem bygging Kárahnjúkavirkjunar og álvers Alcoa Fjarðaáls við Reyðarfjörð er. Mér þykir því skjóta nokkuð skökku við að enn skuli menn koma hér í ræðustól og tala svartnættið úr honum. Menn sjá það sem sjá vilja hvers konar gífurleg breyting hefur orðið á Austurlandi. 400 ný störf verða við álver Alcoa, 380 er búið að ráða í eins og kom fram í máli hæstv. iðnaðarráðherra. 400–500 afleidd störf verða til með útvistunum verkefna hjá álveri Alcoa. Hvernig halda menn miðað við þá stöðu sem landsbyggðin, og Austurland, var í áður að hlutirnir væru ef þetta hefði ekki komið til? Fjarðabyggð, sem hýsir álver Alcoa, missti 2.350 þorskígildistonn í þorskveiðiniðurskurðinum. Ég hugsa að það væri fátt um fína drætti á Austurlandi ef menn hefðu þá ekki þetta, þessa framkvæmd sem þarna kemur á móti til að styðja við byggðina. Að sjálfsögðu hafa menn séð, og sjá, áhrif á jaðarbyggðir og það er einu sinni svo að það er þá verkefni sem við leysum úr. Nú höfum við til þess fleiri stoðir. Það er einnig fagnaðarefni - við framsóknarmenn höfum ýmsar skoðanir á mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar - að kannski sjáum við þarna alvörumótvægisaðgerð Þess vegna höfum við horft til fleiri svæða sem undir högg eiga að sækja, þar á meðal á norðausturhorninu. Við höfum haft af því áhyggjur að það væri komið út af borðinu - ég ætla að nota tækifærið hér í leiðinni og fagna því sem hæstv. iðnaðarráðherra sagði í ræðu sinni, með leyfi forseta, á föstudaginn, að nú séu líkur uppi að 

Herra forseti. Það er ánægjulegt að hv. þm. Guðni Ágústsson skuli taka þetta mál til umfjöllunar á þessum tímamótum þegar búið er að setja Kárahnjúkavirkjun í gang. Það var mikil gleðistund á föstudaginn þegar það gerðist, ekki síst fyrir okkur sem höfum staðið í þeirri baráttu áratugum saman að reyna að byggja almennilega upp atvinnulíf á Austurlandi sem væri mótvægi við þeirri miklu neikvæðu þróun sem búin er að vera allt of lengi. Það sem er ekki síður merkilegt við þá framkvæmd er að þar er í fyrsta skipti byggt upp á þennan hátt á landsbyggðinni. Við áttum mjög lengi við þá mýtu að eingöngu væri hægt að byggja upp slíkan stóriðnað á höfuðborgarsvæðinu. Nú er búið að sýna og sanna að það þarf ekki að gera það á því svæði, það er hægt að gera það annars staðar. Ég vil segja: Það er komið nóg á höfuðborgarsvæðinu, á suðvesturhorninu, við þurfum að horfa til annarra landshluta. Fordæmið fyrir austan eigum við að nýta til þess. Nú horfa menn eðlilega á Húsavíkursvæðið sem á að vera næst í röðinni vegna þess að það liggur beinast við. Það er í mínum huga þjóðhagslega óhagkvæmt og glapræði að ætla að fara að byggja upp slíkan stóriðnað á suðvesturhorninu. Við þurfum sem sagt með svona verkum að vinna gegn þeirri íbúaþróun sem allt of lengi hefur verið. Við sáum stóran hluta af því fyrir. Fyrir margt löngu hefði mátt gera áætlanir um að bregðast við vegna þess að þróunin í sjávarútvegi var að mestu leyti fyrirséð. Við þurfum hins vegar að halda áfram með verkið fyrir austan til að tryggja að það skili þeim árangri sem að var stefnt. Uppbyggingunni er að sjálfsögðu ekki lokið og svæði fyrir austan njóta hennar ekki eins vel, en það er líka á Miðausturlandi sem ýmislegt er ógert, bæði á sviði menntunar, heilbrigðismála og samgangna. Þar bíða stór verk sem þarf að einhenda sér í sem allra fyrst.

Hæstv. forseti. Mér verður svolítið hugsað til þessara jaðarbyggða á Austurlandi. Vissulega er alveg rétt að mikill uppgangur hefur verið á Miðausturlandi í kjölfar Kárahnjúkavirkjunar og álversins. En þarna úti eru líka lítil þorp, samfélög fólks sem kýs að búa þarna, vill fá að búa þarna, vill fá að vinna fyrir sér en undan því hefur öllu verið kippt, öllum sjávarútvegi. Ég heyrði í vor að á Djúpavogi hefðu verið 30 dagróðrabátar, en nú væru eftir þrír. Ég kom í Breiðdalsvík og mér datt í hug gömul bók sem ég las þegar ég var lítil stúlka, Þorpið sem svaf, því að það leið klukkutími áður en ég sá lifandi manneskju í þessu þorpi. Hana fann ég í íþróttahúsinu í skólanum. Það vildi að vísu til að það var páskafrí sem getur hafa átt hlut að máli. Í Breiðdalsvík er kaupfélagið opið tvo tíma á dag. Frystihúsið var opnað 1–2 daga í viku. Það var veruleikinn þeirra, það var góðærið þeirra og það var það sem við fengum að sjá. Ég vona svo sannarlega að þetta hafi eitthvað breyst með haustinu, en ég efast stórlega um það. Við megum ekki, þrátt fyrir að vera stoltir foreldrar eins og Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn og öll stjúpfjölskyldan í formi Samfylkingarinnar, vera svo grobbin af afkvæminu að við komum fram við það eins og faðir drengsins sem fékk stígvélaða köttinn í arf af því að það var búið að úthluta þessum elstu og fínustu, 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu. Á hluta Austurlands hefur uppbyggingin verið mjög mikil og góð. Það er ekki vafa undirorpið að atvinnuáhrif vegna virkjunar og stóriðjuuppbyggingar eru mikil í Fjarðabyggð og á Fljótsdalshéraði. Það hefur hins vegar valdið vonbrigðum að áhrif á atvinnulíf í öðrum byggðum Austurlands hafa ekki verið umtalsverð og sums staðar er talið að ruðningsáhrif hafi komið fram. Þetta segir okkur eingöngu þá sögu að áfram beri að huga að atvinnugreinum sem geta tekið við eðlilegum samdrætti í hefðbundnum atvinnugreinum. Tæknibreytingar í sjávarútvegi og landbúnaði hafa haft þau áhrif að fjöldi starfa hefur dregist verulega saman þrátt fyrir mjög aukna framleiðni fyrirtækjanna og búanna. Þetta eru blákaldar staðreyndir. Því er það svo á Austurlandi, eins og annars staðar á landsbyggðinni, að aðrar atvinnugreinar verða að taka við af hinum hefðbundnu. Það er einu sinni þannig að þessar tæknibreytingar sem hafa orðið í sjávarútvegi og landbúnaði hafa haft meiri áhrif. Bara í sjávarútveginum hafa tæknibreytingarnar haft meiri áhrif en niðurskurður þorskaflans. Það er ekki líklegt að eingöngu ein atvinnugrein taki við, það verður að horfa vítt yfir sviðið. Möguleikar á Austurlandi eru miklir ef horft er til náttúrugæða, mannauðs og staðsetningar og það eru margar atvinnugreinar sem hægt er að horfa til. Meginatriðið er að við verðum að horfa til allra átta, Austurland verður að hafa jöfn tækifæri á við önnur landsvæði og það er ekki hægt að afgreiða Austurland með þeim hætti að búið sé að ljúka öllum málum með virkjunum og stóriðju. Þvert á móti á að nýta þann byr sem fylgdi þeim krafti sem kom inn í samfélagið með þessari góðu atvinnuuppbyggingu - og bæta við. Þá getum við virkilega sagt að við höfum 

Virðulegi forseti. Að svo miklu leyti sem við höfum upplýsingar um þróunina á Austurlandi í kjölfar ákvörðunar um stóriðjuframkvæmdir þar virðist þróunin vera í samræmi við þær spár sem gerðar voru á sínum tíma, áður en framkvæmdir hófust. Austurland er að taka stakkaskiptum í byggðaþróun og atvinnulegu tilliti, sérstaklega miðhluti Austurlands, en vitað var að auðvitað væru þarna jaðarsvæði þar sem áhrifin af álverinu yrðu takmörkuð við tiltekin atvinnusvæði. Á síðustu þremur árum hefur fasteignaverð á Austurlandi öllu hækkað um 102%. 

Hæstv. forseti. Um leið og ég þakka þessa umræðu get ég tekið undir með hæstv. iðnaðarráðherra að auðvitað er varla hægt í lok þessarar framkvæmdar annað en að minnast á þá menn sem alltaf stóðu sterkir og fastir á bak við þessi miklu áform. Það er engin spurning í mínum huga að Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson voru eins og klettar í hafinu, þeir kiknuðu aldrei undan þeim áróðri sem var blásinn upp gegn framkvæmdunum og það gerði Valgerður Sverrisdóttir sem var iðnaðarráðherra á þeim tíma sem þessar miklu framkvæmdir fóru fram ekki heldur. Þessu fólki ber öllu að þakka fyrir staðfestu, hún var mikil og skipti sköpum. Ég vil síðan segja um þetta að ég hef vakið athygli á þeirri miklu framkvæmd og miklu breytingu á Austurlandi sem hér er tekið undir. Um leið þarf auðvitað að sinna áfram öðrum byggðarlögum, bæði þar og annars staðar, til að efla atvinnulíf og lífsgæði fólksins. Það er okkar stóra verkefni. En 800–1.000 störf heim til Austurlands höfðu mikla þýðingu fyrir það byggðasvæði á svo mörgum sviðum þannig að við sjáum árangurinn af þessu og ég verð að segja fyrir mig: Ég hef aldrei botnað í málflutningi vinstri grænna í þessari umræðu. Reyndar í engri umræðu um atvinnumál. Neikvæðnin, að vera á móti, er svo rík að ég segi að ég veit ekki hvar þeirra gamla Ísland er. Við sjáum á svo mörgum sviðum sem hér hafa verið rakin að Austurland er í öðrum sporum. Það er hnjúkaþeyr á Austurlandi sem stafar af þessum framkvæmdum sem hefur mikil áhrif til hagsbóta fyrir fólkið. Þessi umræða er kannski síðasta umræða 

Herra forseti. Ég verð að hryggja hv. þingmann með að ég hef botnað í umræðunum sem vinstri grænir hafa haft hér í frammi. Ég tel, eins og ég sagði í ræðu minni, að við eigum að bera fulla virðingu fyrir viðhorfum þeirra náttúruverndarsinna sem hafa látið að sér kveða í þessari umræðu. Þeir höfðu um margt rétt fyrir sér og þeir breyttu umræðunni. Landsvirkjun til hróss vil ég segja að þeir minntust þessa þegar hornsteinninn að Fljótsdalsstöð var lagður með því að í blýhólknum sem forseti Íslands ásamt sex eða sjö skólabörnum lagði þar árið 2006 er að finna skjal sem hefur inni að halda viðhorf mótmælenda ásamt gagnrýnu ljóði eftir Njörð P. Njarðvík. Ég tel, herra forseti, að Kárahnjúkaframkvæmdin og álverið hafi skipt sköpum varðandi íbúaþróun á miðsvæði Austurlands, þar hafi þau haft nákvæmlega sömu afleiðingar og við höfum séð uppi á Skaga og í Borgarnesi sem stafa af álverinu á Grundartanga. Ég held að enginn dragi í efa þessar jákvæðu afleiðingar, en þær þarf alltaf að vega á móti þeim áhrifum sem svona framkvæmdir hafa á náttúruna. Ég fagna því að hv. þm. Guðni Ágústsson tekur undir þá stefnubreytingu sem sást hjá Landsvirkjun varðandi orkusölu í framtíðinni. Ég tel það ákaflega slæmt mál að hingað skuli sækja fyrirtæki sem vilja byggja upp hátækniiðnað og geta ekki fengið orku af því að það er búið að lofa þeirri orku sem til er meira og minna í álver. Ég segi það alveg skýrt að ef á annað borð á að byggja álver vil ég miklu frekar sjá það á Húsavík en hér sunnan lands. Við höfum ekki þörf á því hér sunnan lands. Það sem skiptir máli er að við notum orku okkar til skynsamlegrar uppbyggingar á hátækniiðnaði í framtíðinni 

Hæstv. forseti. Ég vil beina því til virðulegs forseta að samkvæmt dagskrá sem var útbýtt í dag vegna fyrirspurnatíma átti að taka fyrir fyrirspurn frá mér. Fyrirspurn mín var lögð fram á miðvikudag í síðustu viku til hæstv. heilbrigðisráðherra, 295. mál á þskj. 335, um notkun lyfsins Tysabri. En þegar ég kom til þingfundar kl. 12.30 þá var mér tjáð að sökum manneklu og veikinda í heilbrigðisráðuneytinu hefði ekki gefist tóm til að svara fyrirspurninni. Sem varaþingmaður hef ég takmarkaðan tíma hér á Alþingi og ég veit að oft er kappkostað að svara þeim fyrirspurnum sem koma frá varaþingmönnum á þeim tíma sem þeir koma inn á þing. Ég vil lýsa því yfir að mér þykir mjög leitt að uppi séu veikindi í heilbrigðisráðuneytinu, en mér finnst afar leitt að þessu skuli ekki hafa verið svarað. Það er ekki endilega mín vegna heldur vegna þeirra 30 einstaklinga sem bíða þessara svara líka. Þetta er ekki nýtt lyf, það er búið að vera tvö ár í þróun. MS-sjúklingar sem bíða eftir að það verði tekið upp hafa fengið þau svör að það hefði átt að fara í notkun um síðustu áramót og síðan hefur það dregist og dregist. En þessir sjúklingar geta ekki beðið. Þingmenn geta kannski beðið en MS-sjúklingar geta það ekki. Því vil ég leyfa mér að lýsa yfir vonbrigðum mínum með að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi ekki getað svarað mér í dag. Mér finnst að það hefði átt að vera einfalt að svara máli sem hefur verið svona lengi í skoðun í ráðuneytinu. Enn þá alvarlegra finnst mér að enn einu sinni skulum við láta þann fjölda Íslendinga sem glíma við þennan alvarlega sjúkdóm bíða. MS-sjúkdómurinn er þess eðlis að menn sjá ekki mörg ljós í myrkrinu en þegar það gerist, eins og nú með þessu lyfi, eru mikil vonbrigði að það skuli ekki vera nýtt. Ég vil því lýsa yfir vonbrigðum mínum með að hafa ekki fengið svar við þessu og um leið fyrir hönd þessa stóra hóps og aðstandenda þeirra sem þurfa svo sannarlega á þessu að halda. Þetta er lyf sem virkar á sjúkdóminn í um 80% tilfella meðan önnur lyf sem verið er að gefa núna hafa virkað á um 35%. Ég hefði viljað fá svör um hvort og hvenær ætti að byrja að gefa lyfið og náttúrlega hefði ég einnig viljað sjá að það færi í notkun.

Virðulegur forseti. Ég tel ástæðu til að koma hér upp og spyrja virðulegan forseta út í þetta mál sem hv. þm. Jón Björn Hákonarson tók hér upp, hvort þetta sé ekki harla óvenjulegt. Stundum er samið um að fyrirspurnir bíði út af einhverjum ástæðum sem koma upp en í þessu tilviki var búið að setja fyrirspurnina á dagskrá, hún er nr. 24 á dagskrá þannig að það stóð til að svara henni. Fyrirspurnir eru ekki settar á dagskrá nema hæstv. ráðherra sé tilbúinn til svara. Það er alltaf haft samband við ráðherrana áður og þeir spurðir: Ertu tilbúinn til að svara þessari fyrirspurn á morgun eða eftir tvo daga? o.s.frv. Hæstv. ráðherrar svara annaðhvort já eða nei, eða ég þarf meiri tíma. Þeir ákveða sjálfir hvort á að setja málið á dagskrá eða ekki. Þess vegna finnst mér þetta mjög óvenjulegt. Þar sem málið er komið á dagskrá hlýtur hæstv. heilbrigðisráðherra, aðstoðarmaður hans eða ritari eða einhver í ráðuneytinu að hafa sagt að ráðherra væri tilbúinn til svara nú þegar varaþingmaðurinn er tilbúinn til þess að fara í umræðuna. Mér finnst þetta mjög sérstakt. Það er ljóst að hæstv. ráðherra er ekki upptekinn, hann er hérna frammi núna, situr hér frammi eftir blaðamannafund vegna öldrunarmála. Hæstv. heilbrigðisráðherra er á staðnum og hefur samþykkt að svara þessu miðað við það að málið sé á dagskrá en allt í einu er því kippt til baka. Virðulegi forseti. Þetta er mjög óvenjulegt og væri ágætt að heyra hvort virðulegi forseti hefur einhverjar frekari upplýsingar um þessa óvenjulegu stöðu. Þetta mál hefur verið til skoðunar í langan tíma. Það hefur verið fréttaflutningur af því í fjölmiðlum og það eru mjög margir MS-sjúklingar sem bíða eftir niðurstöðum um hvort hægt sé að byrja að nota lyfið Tysabri hér. Sérfræðingar á Landspítalanum hafa tjáð sig um málið í fréttum og því er alveg ljóst að þó að einhver veikindi hafi verið í heilbrigðisráðuneytinu þá hefði alveg verið hægt að fá aðstoð, t.d. hjá Landspítalanum, við að undirbúa svona svar. Það vekur mikla furðu að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli ekki treysta sér til að svara jafneinfaldri spurningu um hvort það standi til að hefja notkun á lyfinu hér á landi. Ef ekki er búið að ákveða það þá hefði hæstv. heilbrigðisráðherra getað sagt að málið væri í skoðun. Þetta er alveg með ólíkindum, virðulegi forseti, að málið sé á dagskrá og að hæstv. heilbrigðisráðherra víki sér undan því að svara í jafnbrýnu máli og meðferð fyrir MS-sjúklinga er. Þetta er ágengur og erfiður sjúkdómur og ég vil spyrja virðulegan forseta hvort hún hafi einhverjar frekari fréttir af þessum málum.

Forseti vill geta þess að hann hefur upplýsingar um að fyrirspurnin hafi farið á dagskrá með fyrirvara þar sem ekki var ljóst hvort unnt yrði að svara henni og hv. fyrirspyrjanda, þingmanninum sem kvaddi sér hljóðs um fundarstjórn forseta var kunnugt um það. Nú spyr ég hv. þingmenn: Óska þeir eftir því, ef hæstv. ráðherra er í húsinu, að hann komi hér? Ég veit ekki til að það hafi komið nein ósk um það. Ég vil benda hv. þingmanni á að það er alsiða að þingmenn bíði lengi eftir svörum frá ráðherrum og ef fyrirspurnin kemur á dagskrá eftir að hv. þingmaður er farinn út af þingi, þá er hægt að óska eftir skriflegu svari eða þá að annar hv. þingmaður mæli fyrir fyrirspurninni. Það er alsiða. Forseti kannast ekki við að það hafi verið neitt athugavert við fundarstjórn forseta og ekki er komin nein ósk um að leitað verði eftir ráðherranum þannig að … 

Frú forseti. Forseti gat þess að möguleiki væri á því að kalla á ráðherra í salinn og ég vil taka þeirri áskorun því ég tel það mjög brýnt hagsmunamál að fá - nú sé ég að ráðherra er kominn og ég fagna því. Ég skal ekki tefja þennan fund lengur en ég kalla eftir viðbrögðum ráðherra við kröfu MS-sjúklinga um að lyfið sem ég kann eiginlega ekki að bera fram nafnið á, 

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að ekki er gert ráð fyrir að farið sé í efnislega umræðu um mál undir liðnum um fundarstjórn forseta, nema hún sé um fundarstjórn forseta. Forseti hafði upplýst um það að umrædd fyrirspurn var sett á dagskrá með fyrirvara um að hægt yrði að svara henni sem var ekki ljóst í gær þegar hún fór á dagskrá.

Virðulegi forseti. Mér er ákveðinn vandi á höndum þar sem um er að ræða fundarstjórn forseta. Eins og menn þekkja er mjög mikið af fyrirspurnum sem menn leggja fyrir ráðherra og ráðherrar reyna að svara þeim eins hratt og þeir geta og kalla þá eftir upplýsingum eins og hér hefur verið gert. Þar sem ekki var hægt að ná öllum þeim upplýsingum sem óskað var eftir í fyrirspurninni þá var þetta sett á dagskrá með fyrirvara. Það dregur hins vegar ekki úr mikilvægi málsins, það er alls ekki svo. Menn vita að þessi mál eru í ágætis farvegi. Ég hef gert mér far um að kalla eftir hvernig þetta mál stendur og ég veit að stofnunin sem vinnur að því gerir það bæði vel og faglega. Það velkist enginn í vafa um mikilvægi þessa máls. Ég verð að viðurkenna að mér finnst ekki við hæfi hvernig menn leggja þetta mál upp og ég er í nokkrum vanda vegna þess að hér er verið að ræða um fundarstjórn forseta og eðli máls samkvæmt er því ekki hægt að fara efnislega í málið. Ég vil þó ítreka það að gefnu tilefni að það eru allir meðvitaðir um mikilvægi þessa máls og þeir aðilar sem um það fjalla reyna svo sannarlega að vinna að því eins hratt og vel og mögulegt er.

Frú forseti. Flestir þekkja að eftir 11. september 2001, eftir árásir hryðjuverkamanna á skotmörk í Bandaríkjunum, hertu Bandaríkjamenn mjög þær öryggisreglur sem giltu gagnvart ferðamönnum sem þangað vildu koma. Undir yfirskini baráttu gegn hryðjuverkum krefja bandarísk yfirvöld m.a. flugfarþega frá Íslandi um fingraför beggja handa og ljósmyndatöku við komu til landsins en einnig upplýsinga frá flugfélögum um ein 34 tiltekin atriði sem eiga að liggja fyrir áður en farið er í loftið ætli menn til Bandaríkjanna. Þess má geta varðandi upplýsingar frá flugfélögum að Evrópudómstóllinn hefur úrskurðað að samningur þar um milli Evrópusambandsins og Bandaríkjastjórnar stangist á við lög um persónuupplýsingar en þessum upplýsingum mun safnað hér á landi á vegum Icelandair og þær látnar í té án þess að nokkur slíkur samningur liggi fyrir enda er viðbúið að annars fengi fyrirtækið ekki lendingarleyfi í Bandaríkjunum. Nú veit ég ekki hversu mörgum íslenskum ríkisborgurum eða farþegum með íslenskum flugvélum hefur verið meinuð landganga í Bandaríkjunum vegna þeirra atriða sem ég hef nefnt, en takmarkanirnar eru fleiri. Fyrirspurn mín, sem ég leyfi mér að leggja fyrir hæstv. dómsmálaráðherra, lýtur að einstaklingum sem hefur verið snúið frá landgöngu í Bandaríkjunum á undanförnum missirum og árum vegna ástæðna sem ekki er hægt að rekja til þessarar meintu baráttu gegn hryðjuverkum eða þeirra upplýsinga sem ég hef nefnt og aflað er frá flugfélögum - einstaklingum sem hefur verið snúið frá Bandaríkjunum vegna áratuga gamalla refsidóma eða smávægilegra dóma sem hvergi hafa birst á vef eða opinberlega. Spurning mín lýtur m.a. að því hvernig bandarísk yfirvöld hafa komist yfir upplýsingar eins og þær að virtur kaupsýslumaður hér í bæ hafi fengið fyrir 20 árum dóm fyrir bókhaldsbrot. Fullnustu þeirrar refsingar var reyndar frestað og svo langt er síðan að þetta er löngu áður en hæstaréttardómar fóru að birtast á vef eða opinberlega með öðrum hætti. Einnig lýtur fyrirspurn mín að því hvernig sömu yfirvöld komust yfir upplýsingar um að tiltekinn verkfræðingur hér í borg hafi fyrir um 15 árum á unglingsaldri fengið vægan dóm í undirrétti fyrir vörslu á kannabisefni eða um ungan mann sem fyrir fjórum árum fékk sektardóm fyrir óspektir á almannafæri. En öllum þessum þremur einstaklingum og fleirum til hefur verið vísað frá landgöngu í Bandaríkjunum með tilvísun í þessa dóma. Það er ljóst að leita þarf annarra skýringa um þessa upplýsingagjöf heldur en í flugfélögin og það virðist því miður svo sem sendiráð Bandaríkjamanna hafi aðgang að sakaskrá eða þá heimildarmenn hjá dómstólum eða lögreglu og því hef ég leyft mér að leggja eftirfarandi spurningu fyrir hæstv. ráðherra: Hafa bandarísk stjórnvöld á síðustu 15 árum leitað liðsinnis íslenskra yfirvalda um öflun upplýsinga vegna refsidóma sem fallið hafa í málum íslenskra ríkisborgara? Ef svo er, hafa íslensk yfirvöld gefið slíkar upplýsingar og um hve marga íslenska ríkisborgara?

Virðulegi forseti. Á síðustu 15 árum hefur ein beiðni borist dóms- og kirkjumálaráðuneytinu frá bandarískum yfirvöldum um upplýsingar um sakavottorð íslensks ríkisborgara en hann hafði verið handtekinn í Bandaríkjunum. Beiðnin barst árið 1993 og voru upplýsingar veittar af hálfu dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Frá því að embætti ríkislögreglustjóra kom til sögunnar 1997 hefur ein fyrirspurn borist frá skrifstofu Interpol í Washington en það var árið 1998 og var spurt um sakaferil íslensks ríkisborgara sem var til rannsóknar fyrir vörslu barnakláms. Upplýsingarnar voru veittar á grundvelli samstarfssamnings Interpol um alþjóðlega lögreglusamvinnu sakamálalögreglu. Samkvæmt upplýsingum frá ríkissaksóknara er ekki vitað um beiðni frá bandarískum stjórnvöldum frá því að rafræn málaskrá kom til sögunnar hjá embættinu árið 1999. Samkvæmt ákvæði í reglugerð um sakaskrá ríkisins getur ríkissaksóknari gefið út sakavottorð til erlendra yfirvalda vegna rannsóknar og meðferðar opinbers máls eða vegna öflunar ríkisfangs eða ökuréttinda. Þess ber að geta að nú er auðvelt fyrir hvern sem er að afla sér upplýsinga um þá sem hljóta refsidóma á Íslandi. Upplýsingarnar liggja fyrir í héraðsdómum og hæstaréttardómum sem birtir eru á netinu. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um þau atriði sem spurt er um af hálfu Bandaríkjamanna þegar fólk ferðast þangað flugleiðis þá er það svo að reglur Evrópusambandsins gilda einnig gagnvart íslenskum ríkisborgurum og um það hefur verið rætt m.a. af mér við forráðamenn Evrópusambandsins að við höfum samleið í þessu. Það er nauðsynlegt að við stillum saman strengi varðandi þennan þátt enda snertir þetta m.a. Schengen-samstarfið. Ég held að ekki sé efni til þess að gera ferðir Icelandair eða kröfur grunsamlegar með þeim hætti sem mér heyrðist hv. þingmaður vera að gera. Þegar menn fljúga til Bandaríkjanna er fyllt út ákveðið skjal sem menn skrifa sjálfir og veita upplýsingar. Þar eru ýmsar spurningar sem menn svara og ef fram kemur í þeim svörum eitthvað sem bandarísk yfirvöld telja athugunarvert þegar menn skila þessum skjölum við komu sína til Bandaríkjanna getur það líka haft áhrif á hvort mönnum er hleypt inn í landið eða ekki.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra svörin og það er mjög mikilvægt að það komi fram að íslensk stjórnvöld safna ekki upplýsingum fyrir erlend ríki eða sendiráð eins og við þekkjum dæmi um frá tímum kalda stríðsins og þess vegna var eðlilegt að um þetta væri spurt. Spurningunni um það hvernig þær upplýsingar sem ég rakti eru til komnar er hins vegar algerlega ósvarað og ekki er hægt að vísa í að hægt sé að finna þá héraðsdóma sem ég nefndi á netinu. Þetta eru eldri mál og frá dómstólum sem ekki hafa sett þessa úrskurði eða dóma á netið. Ég nefndi þrjú dæmi um gamla refsidóma, m.a. dóm þar sem fullnægingu refsingar hefur verið frestað og ég nefndi smávægileg brot. Enginn þessara manna sem ég nefndi hefur komist í kast við lögin hvorki fyrir eða eftir þessi tilteknu brot og það er með ólíkindum að þau skuli tekin upp við komu til Bandaríkjanna og þá jafnvel þannig að einum þessara manna var snúið við með sömu vél til baka. Ég hef eftir að þessi fyrirspurn kom fram fengið mun fleiri dæmi en þau sem ég nefndi. Ég hef ekki getað staðreynt þau en ég fullyrði að um toppinn á ísjakanum er að ræða. Það er miður að menn sem samkvæmt íslenskum lögum hljóta dóma eða refsingu skuli svo vera refsað jafnvel 20 árum síðar á erlendri grundu fyrir sama verknað.

Frú forseti. Fyrr í haust ýttu 20 félagasamtök á Norðurlöndunum úr vör átaki sem þau nefna Veitum þeim vernd eða Keep them safe. Átakinu er ætlað að styrkja og bæta vernd í löndunum fimm fyrir þá einstaklinga sem sótt hafa um hæli eftir að hafa neyðst til að flýja heimalönd sín vegna ofbeldis og alvarlegra mannréttindabrota. Enda þótt Norðurlöndin séu í ýmsu tilliti til fyrirmyndar og eftirbreytni á sviði mannréttindamála og hafi stutt vel við starfsemi Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna er ekki allt sem sýnist í þeim efnum. Í dag eru um það bil 40 millj. manna á vergangi víðs vegar um heiminn. Þetta er fleira fólk en býr á öllum Norðurlöndunum til samans og 15 millj. betur. Af öllum þessum milljónum manna leita aðeins um 30 þús. árlega hælis á Norðurlöndunum. Oft þarf fólk að bíða árum saman eftir ákvörðun stjórnvalda. Slík bið er mörkuð ótta og óvissu um framtíðina. Allt of oft er fólk sent nauðugt aftur til landa þar sem þess bíða stríðsátök og ofbeldi í trássi við tilmæli Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna. Túlkun stjórnvalda á Norðurlöndunum á ákvæðum flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna gerir það að verkum að afar fáir hælisleitendur fá stöðu flóttamanna og undanfarinn aldarfjórðung hefur t.d. aðeins einn einstaklingur fengið hæli sem flóttamaður hér á landi. Frá ársbyrjun 1999 hafa 540 manns sótt um hæli sem flóttamenn á Íslandi en aðeins einn fengið slíkt hæli eða tæp 0,2%. Á hinum Norðurlöndunum fá að jafnaði um 3% hælisleitenda stöðu flóttamanns en Finnland sker sig þó úr með um 1%. Þetta eru lægstu hlutföll sem sjást meðal þróaðra ríkja samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér, mun lægri en annars staðar í Evrópu og miklu lægri en í Bandaríkjunum og Kanada. Það er ljóst að túlkun stjórnvalda á Norðurlöndum er á skjön við túlkun Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna sjálfrar en hún hefur lýst yfir stuðningi við átak félagasamtakanna á Norðurlöndum. Ísland sker sig sannarlega úr með svo áberandi hætti að aumkunarvert hlýtur að teljast. Ísland sem býr við hvað bestu kjör í heimi, samkvæmt skýrslu Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, ætti einmitt í þessu efni að ganga á undan með góðu fordæmi. Í tilefni af átaki félagasamtakanna, sem m.a. Rauði kross Íslands, Mannréttindaskrifstofa Íslands og Amnesty International standa að, þar sem þau beina því til stjórnvalda á Norðurlöndum að fylgja tilmælum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna sem varðar vernd til handa einstaklingum sem sótt hafa um hæli sem flóttamenn, hef ég leyft mér að leggja fram svofellda fyrirspurn til hæstv. dómsmálaráðherra: Með hvaða hætti hyggst ráðherra bregðast við áskorun fjölmargra frjálsra norrænna mannréttindasamtaka um norrænt átak til að tryggja fólki sem flýr vopnuð átök þá vernd og hæli eins og því ber samkvæmt flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna?

Virðulegi forseti. Um þetta mál er það að segja að þessari söfnun er ekki lokið og átakinu ekki lokið og hefur verið boðað til fundar í Stokkhólmi nú um miðjan desember til að ræða niðurstöðu ákallsins. Ég vænti þess að dóms- og kirkjumálaráðuneytið muni eiga fulltrúa á þeim fundi og þar kynnumst við þeim sjónarmiðum sem fram hafa komið í þessu átaki sem er mikils virði að sjálfsögðu eins og alltaf þegar samtök af þessum toga láta til sín heyra og vissulega er það rétt hjá hv. þingmanni að vandi flóttamanna er mikill. Það gefur hins vegar ranga mynd af þeirri starfsemi hér á landi sem lýtur að móttöku flóttamanna að segja að aðeins hafi verið tekið á móti einum því að tekið hefur verið á móti hópi fólks sem flóttamönnum hér á landi. Sérstök flóttamannanefnd starfar á vegum félagsmálaráðuneytisins og hinn 27. október gaf hún út viðmiðunarreglur um móttöku og aðstoð við hópa flóttafólks, þá sem hafa fengið stöðu flóttamanna og þá sem hafa fengið hæli af mannúðarástæðum. Í reglunum er vísað til útlendingalaganna þar sem segir að Útlendingastofnun heimili hópum flóttamanna að koma til landsins í samræmi við ákvörðun stjórnvalda að fenginni tillögu Flóttamannaráðs Íslands. Síðan er farið yfir það í þessum viðmiðunarreglum sem settar hafa verið, með leyfi forseta: „Hlutverk flóttamannanefndar er meðal annars að leggja til við ríkisstjórn heildarstefnu og skipulag um móttöku flóttamannahópa, hafa yfirumsjón með framkvæmd á móttöku hópanna og veita stjórnvöldum umsögn um einstök tilvik eftir því sem óskað er. Nefndin skal enn fremur taka til athugunar aðstoð við þá sem fengið hafa dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Nefndin skal árlega gera ríkisstjórninni grein fyrir störfum sínum og leggur félagsmálaráðuneyti nefndinni til ritara.“ Síðan segir einnig í þessum reglum, með leyfi forseta: „Að fenginni tillögu flóttamannanefndar og kostnaðaráætlun leggja félagsmálaráðherra og utanríkisráðherra hverju sinni til við ríkisstjórn að tekið verði á móti tilteknum fjölda flóttafólks frá tilteknu landi eða löndum.“ Það er líka tekið fram í reglunum að flóttamannanefndin starfi í samvinnu við Flóttamálastofnun Sameinuðu þjóðanna, UNHCR, og tillaga flóttamannanefndar til utanríkisráðherra og félagsmálaráðherra um hvaðan flóttafólkið kemur hverju sinni skal ævinlega tekin í samráði við Flóttamannastofnun eins og hér segir. Síðan þarf að vera samráð við Útlendingastofnun sem heyrir undir dómsmálaráðuneytið og þar má vísa til þess sem hér segir, með leyfi forseta: „Áður en endanleg ákvörðun liggur fyrir um móttöku flóttamannahóps skal Útlendingastofnun fjalla formlega um hvert mál og staðfesta að ekki séu annmarkar á því að veita viðkomandi einstaklingum hæli á Íslandi“ - og síðan er vitnað í viðeigandi lagagreinar. Ég tel að við höfum komið á laggirnar fyrirkomulagi sem dugi til að sinna þessum málum og síðan er það matsatriði hverju sinni í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hvernig að málum er staðið og hvernig að framkvæmdinni er staðið. Þar segir, með leyfi forseta: „Sendinefnd á vegum íslenskra stjórnvalda fer hverju sinni til þess ríkis þar sem flóttafólkið hefur fengið hæli og leggur mat á hvaða fjölskyldum og einstaklingum skuli boðið að setjast að á Íslandi. Nefndin vinnur í nánu samráði við fulltrúa Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna í dvalarlandi fólksins. Að ferð lokinni leggur sendinefndin tillögur sínar fyrir flóttamannanefndina sem síðan kynnir þær félagsmálaráðherra og utanríkisráðherra. Í nefndinni eiga sæti eftir atvikum fulltrúar þeirra ráðuneyta sem eiga aðild að flóttamannanefnd, fulltrúi Rauða kross Íslands og fulltrúi Útlendingastofnunar“ - en dóms- og kirkjumálaráðuneytið á aðild að flóttamannanefndinni. Ég tel víst að þessi nefnd og allir sem að þessum málum starfa muni taka mið af þeirri niðurstöðu sem liggur fyrir eftir að átakinu, sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni, lýkur og að brugðist verði við tilmælum, sem fram koma eftir að átakinu lýkur, á þann veg sem þessar reglur og lög mæla fyrir um.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið hafa frá 1. janúar 1999 og til 15. október 2007 um 540 manns sótt um hæli sem flóttamenn á Íslandi. Aðeins einn hefur fengið hæli sem flóttamaður en 31 fengið dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Ég lít svo á að hér sé ekki mikill fjöldi á ferðinni en ætla samt sem áður ekki að gera lítið úr öðrum sem hæstv. ráðherra nefndi. Mér finnst líka mikilvægt að hann upplýsti að ráðuneytið muni eiga fulltrúa á fundinum sem hann nefndi í Stokkhólmi sem væntanlega verður 19. desember, samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið. Þar verður m.a. farið yfir þetta átak sem núna er í gangi. Hins vegar hefur sú regla verið viðhöfð hér á landi að einstaklingar sem sækja um hæli þurfi sjálfir að sýna fram á hættu í heimalandi sínu og nægi ekki að það sé almennt vitað að þeir tilheyri hópi sem býr við þær aðstæður að geta orðið fyrir ofbeldi. Það er t.d. reglan sem Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna telur að eigi að vera í gildi. Það er sú regla sem t.d. er viðhöfð í Bandaríkjunum og Kanada. En samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið er það ekki svo, hvorki hér á landi né á öðrum Norðurlöndum. Mér finnst fróðlegt að vita hvort hæstv. dómsmálaráðherra mundi vilja beita sér fyrir stefnubreytingu hvað þetta atriði varðar og spyrja í leiðinni hvort það sé hugsanlega sérstök stefna íslenskra stjórnvalda að reyna að draga sem mest úr fjölda flóttamanna eða þeirra sem fá hæli hér á landi sem flóttamenn?

Virðulegi forseti. Ég lýsti hér þeim reglum sem um þetta gilda og hvernig staðið er að móttöku flóttamanna innan þess ramma sem viðkomandi átak snýst um, þ.e. að tryggja fólki vernd sem flýr vopnuð átök og er í samvinnu við Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna. Ég tel að þær reglur sem hér gilda og á Norðurlöndunum brjóti ekki í bága við þann samning. Það hefur margoft gerst að menn hafa komið hingað til lands og óskað eftir hæli sem flóttamenn en þegar farið er yfir málið hefur komið í ljós að þeir segja sögur sem standast alls ekki. Ég tel að það sé skylda íslenskra stjórnvalda eins og stjórnvalda annarra landa að koma í veg fyrir að menn misnoti sér neyð annarra með því að búa til sögur í því skyni að ná fram eigin hagsmunum. Það verður að forðast að menn nýti sér neyð annarra og hættu sem fólk býr við víða í heiminum til að skara eld að eigin köku, ef svo má að orði komast, með því að segja ósatt um atvik og búa til sögur til að setja stjórnvöld í þá stöðu að þeim beri skylda, af tilbúnum forsendum, til að veita þeim hæli sem flóttamönnum. Það er misnotkun á flóttamannasamstarfinu öllu og flóttamannasamningnum. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að koma í veg fyrir slíka misnotkun eins og alla misnotkun sem við verðum vör við í opinberum störfum.

Hæstv. forseti. Ég er hér með fyrirspurn um mál sem mikið hefur verið rætt á undanförnum árum og mörgum þykir að sé kominn tími til að skoða og gera breytingar á. Það varðar stimpilgjöld, sérstaklega á húsnæðislánum. Mikil umræða hefur farið fram um það og ég held að flestir séu sammála um að þessi gjaldstofn, eða hvað við eigum að kalla það, skatt eða tekjur sem ríkissjóður fær af því sem heitir stimpilgjöld, sé ósanngjarn. Í reynd má segja að stimpilgjaldið sé sem slíkt barn síns tíma. Því var komið á fyrir löngu við allt aðrar aðstæður en nú eru á fjármálamarkaði. Í dag er umhverfið þannig að öll skráning er meira og minna rafræn þannig að þessi stimpill, sem væntanlega er vísað til í þessu heiti, á ekki við lengur. Stjórnmálaflokkarnir hafa rætt mikið um þetta gjald og fyrir síðustu alþingiskosningar voru flokkarnir með þetta mál á málefnaskrám sínum. Stjórnarflokkarnir voru báðir, ef ég fer rétt með, voru með það á sinni stefnuskrá að endurskoða þetta í það minnsta eða leggja af með einhverjum hætti. Fyrir ekki svo löngu síðan komu fram yfirlýsingar, m.a. frá hæstv. viðskiptaráðherra um málið og jafnvel fleiri hæstv. ráðherrum. Mér fannst því nauðsynlegt að leggja fyrirspurn fyrir hæstv. fjármálaráðherra sem fer með þetta mál og fá afstöðu hans og ríkisstjórnarinnar til þess. Einnig kalla ég eftir upplýsingum varðandi umfang þessara mála o.s.frv. Ég veit að það er töluvert verk fyrir hæstv. ráðherra og fólk hans í ráðuneytinu að draga saman þær upplýsingar sem ég kalla eftir en engu að síður tel ég nauðsynlegt að þær komi fram. Fyrirspurn mín hljóðar sem sagt svo: 1. Hvenær verður hætt að innheimta stimpilgjöld af lánum til húsnæðiskaupa? 2. Hve miklir fjármunir runnu í ríkissjóð vegna innheimtu stimpilgjalda af lánum til húsnæðiskaupa tímabilið 2003–2006, sundurliðað eftir árum, og hverjar eru áætlaðar tekjur ríkissjóðs af stimpilgjöldunum árið 2007? 3. Hve margir aðilar greiddu stimpilgjöld af lánum til húsnæðiskaupa á framangreindu tímabili, sundurliðað eftir árum?

Frú forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að stimpilgjald í fasteignaviðskiptum verði afnumið á kjörtímabilinu þegar aðstæður á fasteignamarkaði leyfa. En ákvarðanir um nánari tímasetningu eða útfærslu liggja ekki fyrir. Hvað varðar upphæðir vegna innheimtu stimpilgjalda af lánum til húsnæðiskaupa þá er ekki hægt að aðgreina það nákvæmlega frá stimpilgjöldum á öðrum skjölum nema með því að fara út í nokkurs konar nálgun sem ég ætla ekki nákvæmlega að að lýsa hérna. En með þeirri nálgun er hægt að fara aftur til 1. maí 2004. Þá kemur fram að frá 1. maí til 31. desember 2004, voru 1.353 millj. kr. innheimtar vegna stimpilgjalda af húsnæðislánum en samtals stimpilgjöld af öllum skjölum vegna fasteigna 3.783 millj. kr. Á árinu 2005 voru samsvarandi tölur 3.205 millj. kr og 6.991 millj. kr. Á árinu 2006 voru það 2.162 millj. kr. og 5.044 millj. kr. Frá 1. janúar til 1. október 2007 eru það 2.222 millj. kr. og 4.893 millj. kr. Hvað varðar fjölda aðila sem greiddu stimpilgjöld þá voru það, með sömu nálgun, frá 1. maí til 31. desember 2004, 13.803 aðilar. Á árinu 2005 24.334, á árinu 2006 16.814 og frá 1. janúar til 1. október 2007 16.257.

Frú forseti. Þar sem stjórnarflokkarnir eru nokkurn veginn sammála eða sammála um að afnema eigi stimpilgjöld þá er ég svolítið hissa á að bíða eigi með þetta þar sem þetta háir ungu fólki sem er að koma undir sig fótunum og reyna að eignast sínar fyrstu íbúðir. Sérstaklega þar sem þetta þekkist ekki í nágrannalöndunum sem við miðum okkur iðulega við.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að svara eins og hann gerði. Það sýnir sig að umfang þessarar gjaldheimtu er gríðarlegt. Af tölum um fjölda greiðenda kemur fram hversu gríðarlega margir eiga hér í hlut þannig að þetta snertir mjög marga. Ég hins vegar verð að segja að ég hefði átt von á að það kæmi hjá hæstv. ráðherra svar um að þetta væri í einhverri skoðun að minnsta kosti, og menn væru þá jafnvel að velta fyrir sér með hvaða hætti þetta ætti að vera. Ég geri ráð fyrir að ríkið muni vilja hafa einhverjar tekjur af þessum viðskiptum o.s.frv. En svo virðist sem ríkisstjórnin vinni ekki mikið í þessu máli. Það veldur mér auðvitað vonbrigðum. En ég treysti því að menn muni gera það í framhaldinu. Þetta er jú í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar. Hér er að mínu mati um mikilvægt mál að ræða sem snertir marga, eins og fram kemur í svari hæstv. ráðherra. Ég nota tækifærið til að hvetja hæstv. ráðherra og ríkisstjórnina til dáða í málinu og til að finna lausn á því til frambúðar.

Frú forseti. Mér þykir leiðinlegt að valda hv. þingmanni vonbrigðum. Ég hefði mjög gjarnan viljað sjá á eftir þessum skatti eða gjaldi. Hann hefur óneitanlega önnur og neikvæðari áhrif heldur en að vera tekjuöflun. Ég tel hins vegar að meðan húsnæðismarkaðurinn er þannig að verðið er á leiðinni upp og þensla hefur verið eins og við þekkjum þá geti það beinlínis verið neikvætt og hættulegt fyrir efnahagslífið að fara út í að lækka, að ég tali nú ekki um að fella þetta gjald niður. Það er hins vegar ekki rétt, sem fram kom áðan hjá hv. þm. Þórunni Kolbeins Matthíasdóttur, að stimpilgjöld þekkist ekki annars staðar. Þau þekkjast víða. Þau heita kannski öðrum nöfnum en eru sams konar og hafa sömu neikvæðu áhrifin þar og þau hafa hér. Ég held að bæði ég og hv. þm. sem hafa tekið til máls undir þessari fyrirspurn séum sammála um að stefna beri að því að leggja niður þetta gjald. En eins og ég sagði áðan þurfum við að velja okkur þann tíma sem hentar, minnug þess að langsamlega stærsti hluti þeirrar verðbólgu sem við höfum verið að glíma við, umfram verðbólgumarkmið Seðlabankans, eru tilkomin vegna þenslu á húsnæðismarkaði.

Frú forseti. Mér leikur hugur á að vita hvort í vændum sé eða hvort þegar sé orðin einhver stefnubreyting á vegum hæstv. ríkisstjórnar hvað varðar úthýsingu verkefna á vegum ríkisins. Það hefur verið eitt helsta boðorð frjálshyggjunnar að koma sem allra mestu af verkefnum frá ríkinu til einkaaðila. Það hefur verið gert með ýmsum hætti svo sem með því að hlutafélagavæða og einkavæða og selja ríkisfyrirtæki í heilu lagi og færa til áherslur með þeim hætti. Síðan hefur einnig verið unnið að því í anda hugmyndafræðinnar að úthýsa einstökum þáttum í starfsemi hins opinbera, að setja þrýsting á opinberar stofnanir og fyrirtæki að láta verkefni ganga út til einkaaðila á vegum samninga eða með ýmsum slíkum aðferðum. Einu nafni gengur það undir orðinu úthýsing eða útvistun. Útvistunarstefna ríkisins var svo mótuð og gefin út í fallegum bæklingi, a.m.k. hvað útlitið snertir, en bæklingurinn var prentaður árið 2006. Þar var ætlunin að fyrir síðustu áramót yrði almennt komin stefna í öllum ráðuneytum um hvernig slík úthýsing færi fram. Það voru sem sagt pólitísk fyrirmæli í raun og veru, mótuð af ríkisstjórn, sem áttu að ganga niður til allra ráðuneyta um að þannig skyldi staðið að málum. Að því er virtist var í raun og veru ekki mikill greinarmunur á því hvaða starfsemi átti í hlut hverju sinni og var það kynnt með miklum tilþrifum og blásið í herlúðra af fyrri ríkisstjórn. Eitthvað mun það nú hafa tafist og framkvæmdin hefur ekki gengið jafnhratt og menn ætluðust til en - nú held ég að tíminn hafi eitthvað brenglast hjá mér, ég get ekki verið búinn með þrjár mínútur, frú forseti.

Það eru tvær mínútur.

Jæja. Hef ég tvær mínútur til að mæla fyrir fyrirspurn? Síðan hvenær? Ég held að eitthvað hafi farið hér úr skorðum en ég skal ekki fjölyrða lengur um það. Efni fyrirspurnarinnar er sem sagt að inna hæstv. ríkisstjórn eftir því hvort orðið hafi stefnubreyting með tilkomu nýrrar ríkisstjórnar og ætlunin sé að endurskoða áformin eitthvað? Sér þess stað 

Forseti vill geta þess að samkvæmt skjá sem forseti hefur fyrir framan sig hafði þingmaðurinn þrjár mínútur og lauk þeim ræðutíma og heldur betur.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og það er ánægjulegt hvað hann sýnir málefnunum mikinn áhuga. Ríkisstjórnin hefur nýlega samþykkt nýja innkaupastefnu ríkisins og undir hana heyrir stefna um útvistun á verkefnum og rekstrarþáttum sem, auk fjárhagslegs ávinnings fyrir ríkið, hefur það að meginmarkmiði að efla samkeppni, auka fjölbreytni og stuðla að nýsköpun á þjónustumarkaði. Sú stefna er óbreytt frá því sem var í tíð fyrri ríkisstjórnar.

Frú forseti. Það eru fögur fyrirheit sem eru til grundvallar þessari stefnu eins og hæstv. fjármálaráðherra rakti áðan um útvistun á verkefnum og þjónustu á vegum ríkisstofnana. Ég vil benda á að einhver hljóðlátasta einkavæðing sögunnar hefur farið hér fram undanfarin ár með því móti að húseignir sem starfsemi á vegum ríkisins er rekin í hafa verið seldar og þess í stað hefur húsnæði verið tekið á leigu undir viðkomandi stofnanir. Það eru ekki bara fögur fyrirheit og jákvæður árangur, eins og hæstv. ráðherrann lýsti hér, það kemur fram í mjög auknum kostnaði við rekstur stofnana sem er oftar en ekki tekinn af almennum fjárveitingum og rekstrarfé til stofnananna og bitnar illilega á þeim. Það þekki ég af eigin raun eftir tíu ára starf hjá 

Frú forseti. Nú ætla ég að vona að það sé algjörlega á hreinu að ég hafi tvær mínútur og þær skreppi ekki saman á meðan ég er að tala. 
             Ríkisstjórnin hefur samþykkt nýja innkaupastefnu. Undir hana heyrir útvistunarstefnan og hún er óbreytt frá fyrri ríkisstjórn. Það voru skýr svör og út af fyrir sig þurfti ekki langra ræðuhalda við. Það staðfestist þá þar með að Samfylkingin hefur engin áhrif haft í þeim efnum, tilkoma hennar hefur engu breytt, óbreytt einkavæðingarstefna fyrri ríkisstjórnar gildir, þar á meðal í velferðarmálum og á velferðarmálasviðinu. Þá skyldu menn hafa í huga að eitt af afrekum Samfylkingarinnar við myndun ríkisstjórnarinnar var að afhenda Sjálfstæðisflokknum heilbrigðisráðuneytið. Hinn langþráði draumur sjálfstæðismanna um að komast í heilbrigðisráðuneytið rættist í vor og Samfylkingin ber auðvitað fulla pólitíska ábyrgð á því, bæði með því að semja þannig um verkaskiptingu innan ríkisstjórnar og með því að vera ábyrgðaraðili að ríkisstjórninni. Það er mikið umhugsunarefni, frú forseti, og ég held að menn ættu að hafa þær staðreyndir í huga þegar við ræðum málin að öðru leyti, t.d. stjórnarráðsbandorminn og ýmis áform sem þar eru uppi, Innkaupastofnun heilbrigðisráðherra á þjónustu á sviði heilbrigðismála. Það er auðvitað angi af sama meiði að flytja sem allra mest til einkagróðaaflanna og færa víglínuna innar en hún hefur nokkru sinni verið. Það er augljóst mál að einkavæðingarárátta sjálfstæðismanna, frjálshyggjudeildar Sjálfstæðisflokksins, hefur nú fengið aukið olnbogarými. Allt velferðarkerfið er undir og sjálfstæðismaður er húsbóndi í heilbrigðisráðuneytinu. Ég verð að segja að það eru ekki góð tíðindi, frú forseti.

Frú forseti. Ég hef greinilega misskilið fyrri ræðu hv. fyrirspyrjanda því að hann var ekki að spyrja vegna sérstaks áhuga á málefninu heldur beinlínis í andstöðu við hin nútímalegri viðhorf í rekstri og hin nútímalegri viðhorf í ríkisrekstri. Útvistunarstefnan snýst ekki beinlínis um einkavæðingu eins og hún er almennt notuð heldur gengur hún aðallega út á hagræðingu og reynt er að leita að hagkvæmustu kostunum til úrlausnar á verkefnum sem ríkið glímir við. Ég er næstum því viss um að hið opinbera hefur frá því að Stjórnarráðið fluttist til Íslands, og jafnvel frá því löngu fyrir þann tíma, leigt húsnæði á Íslandi, ekki hefur allt húsnæði verið í eigu hins opinbera. Það er einfaldlega skynsemi í því og fer eftir aðstæðum hvort ráðlegt er fyrir ríkið að eiga húsnæðið eða leigja. Eftir því sem húsnæði verður sérhæfðara og eftir því sem kröfurnar og breytingarnar eru meiri og hraðari held ég að augljóst sé að skynsamlegra sé að leigja húsnæði. Ég held að engan veginn sé hægt að draga þær ályktanir af málflutningi Samfylkingarinnar á síðustu árum að hún bregðist með einhverjum hætti með því að vera sammála stefnunni sem hefur verið í gangi hvað þetta varðar. Þvert á móti tel ég að hún hafi frekar verið hlynnt nútímalegum rekstri hjá ríkinu, að ríkið tileinkaði sér þá möguleika í rekstri sem eru á þeim tímum sem við lifum.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um lífríki Hvalfjarðar: 1. Hefur farið fram nýlega heildarúttekt á lífríki og vistkerfi Hvalfjarðar? 2. Ef svo er, hvernig er rannsóknum og vöktun fylgt eftir og hver heldur utan um það verkefni? Hvalfjörður er mjög merkilegt jarðfræði- og náttúrulegt fyrirbrigði og Hvalfjarðarsveit hefur sent erindi til Alþingis varðandi rannsóknir og vöktun á lífríki Hvalfjarðar. Ég leyfi mér vitna, með leyfi forseta, til texta sem Alþingi barst um málið: „Hinn jökulsorfni Hvalfjörður sem gengur inn úr Faxaflóa milli Akraness og Kjalarness er um 30 km langur fjörður, fjögurra til fimm kílómetra breiður og víðast hvar alldjúpur. Umhverfi hans er fagurt og sérstaða mikil og aðsókn í og við fjörðinn er talsverð, hvort heldur sem tengist frístundum, atvinnuuppbyggingu eða öðru. En það er gömul og ný saga að verulega skortir á grunnrannsóknir á lífríki og umhverfi Hvalfjarðar. Grunnrannsóknir á Íslandi virðast oft gerðar og tengjast fyrirhuguðum framkvæmdum á ákveðnu svæði, t.d. vegna skipulagsvinnu eða vegna mats á umhverfisáhrifum. Vissulega hafa ýmsar sérstæðar og verulega afmarkaðar kannanir verið gerðar á ákveðnum þáttum náttúru og umhverfis í tengslum við iðnaðaruppbyggingu á Grundartanga en hins vegar skortir að mati Hvalfjarðarsveitar heildarrannsóknir á lífríki þessa merka náttúrufyrirbrigðis sem Hvalfjörðurinn er.“ Ég leyfi mér því að varpa fram til hæstv. umhverfisráðherra hvort ekki sé orðið fyllilega tímabært að líta á Hvalfjörðinn sem sérstakt náttúrufyrirbæri og búa honum hliðstæða umgjörð eins og við höfum nú búið Breiðafirðinum? Þar er sérstök Breiðafjarðarnefnd sem fer með rannsóknir á lífríki Breiðafjarðar. Lífríki Hvalfjarðar er sérstakt en það liggur undir miklu álagi hvað varðar nálægð við verksmiðjur sem þar eru. Fylgst er jú að einhverju leyti með áhrifum þeirra í næsta nágrenni verksmiðjanna en á lífríki Hvalfjarðar í heild sinni tel ég að skorti verulega á. Alla vega vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra ofangreint. Hvalfjörður er sá fjörður sem er undir hvað mestu álagi á landinu vegna utanaðkomandi áhrifa en engu að síður er lífríki hans stórmerkilegt og sumir gera því skóna að það hafi áhrif á lífríki langt út til sjávar út frá Hvalfirði.

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason spyr mig um lífríki Hvalfjarðar sérstaklega og hvort nýlega hafi farið fram heildarúttekt á lífríki og vistkerfi Hvalfjarðar. Því er til að svara að ekki hefur farið fram sérstök heildarúttekt á lífríki og vistkerfi Hvalfjarðar nýlega. Árin 1973–1975 var gerð mjög ítarleg úttekt á lífríki fjarðarins í tengslum við byggingu járnblendiverksmiðjunnar sem þá var í undirbúningi. Þá mun hafa verið fyrirhugað að endurtaka slíka athugun á fimm ára fresti en af því hefur hins vegar ekki orðið og að mati Náttúrufræðistofnunar Íslands væri erfitt að bera niðurstöður sambærilegrar heildarúttektar nú saman við þessa rúmlega 30 ára gömlu úttekt þar sem gæði gagna frá þeim tíma eru tæpast nægilega mikil til að marktækur samanburður fáist. Hins vegar fer fram regluleg vöktun á ýmsum umhverfisþáttum í Hvalfirði, m.a. í tengslum við starfsemi mengandi stóriðju á Grundartanga. Þannig hefur Náttúrufræðistofnun vaktað fléttur og mosa í klappasamfélögum vítt og breitt um fjörðinn síðan 1975 samkvæmt samningi við verksmiðjurnar á Grundartanga og m.a. skoðað þungmálmamengun í þeim. Árið 2005 var söfnunarnetið þétt við Grundartanga og því eru til allgóðar upplýsingar um dreifingu þungmálma frá þeim tíma í nágrenni iðjuveranna á tanganum. Þá má nefna í því samhengi vöktun á eitruðum svifþörungum í sjó í Hvalfirði ásamt nokkrum fleiri stöðum á landinu til að reyna að koma í veg fyrir sýkingu fólks vegna neyslu eitraðs skelfisks og/eða dauða í fiskeldi. Hv. þingmaður spyr mig áfram um hvernig rannsóknum og vöktun sé fylgt eftir og hver haldi utan um þau verkefni. Umhverfisstofnun hefur umsjón með vöktun á umhverfisþáttum í tengslum við mengandi starfsemi í Hvalfirði. Framkvæmdar voru bakgrunnrannsóknir samkvæmt sérstökum samningi á milli Umhverfisstofnunar, áður Hollustuverndar ríkisins, og rekstraraðila á iðnaðarsvæðinu á Grundartanga. Fyrirtækin á Grundartanga kosta vöktunaráætlun sem Umhverfisstofnun hefur samþykkt. Óháðir aðilar framkvæma mælingarnar og árlega eru skýrslur með niðurstöðum mælinganna sendar Umhverfisstofnun og niðurstöðurnar kynntar fulltrúum ráðuneytisins, Umhverfisstofnunar, Vinnueftirlits ríkisins, Heilbrigðiseftirlits Vesturlandssvæðis, sveitarstjórna í nálægum sveitarfélögum og íbúasamtaka á svæðinu á sérstökum kynningarfundum með reglulegum hætti. Varðandi vöktun eitraðra svifþörunga í sjó hefur Hafrannsóknastofnun í samvinnu við Fiskistofu, Veiðimálastofnun og Umhverfisstofnun vaktað magn svifþörunga á nokkrum stöðum við landið en þeir eru Breiðafjörður, Eyjafjörður, Mjóifjörður eystri og Hvalfjörður. Umhverfisstofnun hefur staðið að sýnatöku í Hvalfirði sem er vinsæll kræklingatínslustaður meðal fólks á höfuðborgarsvæðinu eins og vitað er. Á undanförnum árum hefur komið fram að magn eitraðra svifþörunga getur verið yfir hættumörkum frá maí og fram í októbermánuð. Ef magn eitraðra svifþörunga er yfir viðmiðunarmörkum er veruleg hætta á að kræklingur og annar skelfiskur sé óhæfur til neyslu. Umhverfisstofnun hefur því beint því til fólks sem hyggur á kræklingatínslu í Hvalfirði og víðar að fylgjast með upplýsingum frá stofnuninni á heimasíðu hennar m.a. um þessi efni. Hvað varðar erindið sem hv. þingmaður vísaði í, erindi til fjárlaganefndar frá Hvalfjarðarsveit, hef ég ekki haft tækifæri til að kynna mér það, það hefur ekki borist inn í umhverfisráðuneytið en hefur að sjálfsögðu verið til umfjöllunar í hv. fjárlaganefnd. Ég lýsi ánægju minni með að sveitarstjórnin skuli hafa metnað og áhuga á því að taka á grunnrannsóknum á lífríki Hvalfjarðar með þessum hætti. Það er vissulega rétt sem hv. þm. Jón Bjarnason segir, Hvalfjörður er auðvitað undir miklu álagi af þeirri miklu iðnaðarstarfsemi sem þar er og þar eru líka Hvalfjarðargöngin eins og allir vita. Ekki síst þess vegna er þörf á að vakta lífríki fjarðarins vel.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin og vil leggja áherslu á að Hvalfjörðurinn er ekki aðeins undir álagi hvað varðar iðnaðinn sem þar er heldur er þetta líka útivistarsvæði. Hvalfjörðurinn er vaxandi ferðaþjónustusvæði og auk þess með þeirri sérstöðu sem Hvalfjörðurinn hefur, þá er hann ábyggilega með mjög sérhæft líf- og vistkerfi sem ekki aðeins hefur áhrif inni í firðinum sjálfum heldur út á haf eins og ég sagði áðan. Eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra hafa rannsóknir á ákveðnum þáttum varðandi lífríki hans fyrst og fremst beinst að mengandi þáttum eða beinum áhrifum frá viðkomandi stóriðju og í næsta nágrenni við hana. Heildstæð úttekt á líf- og vistkerfi Hvalfjarðarins alls hefur ekki farið fram að öðru leyti en því sem hæstv. ráðherra minntist á, árið 1975, sem ég veit ekki nákvæmlega hversu ítarleg hefur verið. Nú hafa sveitarfélögin á þessu svæði óskað eftir því og ég veit að þar er vinna heima fyrir um að taka á þessu máli sameiginlega. Tillaga þeirra sem ég hef kynnt er að stofnuð verði sérstök nefnd, verkefnastjórn heimaaðila beggja vegna Hvalfjarðarins sem taki að sér ákveðna vöktun eða forsjá þess að málið fari í viðhlítandi farveg með umhyggju fyrir lífríki og vistkerfinu og þannig geti bæði heimamenn og aðrir fylgst nákvæmlega með því. Ég vil því, frú forseti, hvetja hæstv. ráðherra til þess að koma að málinu með beinum hætti á móti heimamönnum.

Frú forseti. Ég vil bara ítreka þau orð mín hér að það ber vissulega að fagna því að sveitarfélögin og a.m.k. Hvalfjarðarsveit sýni frumkvæði í þessu efni. Ég á þá von á því að önnur sveitarfélög í kringum Hvalfjörð geri það líka ef rétt er sem hv. þingmaður bendir á að það sé áhugi allt í kringum fjörðinn af því að þarna fer margt fram á einu svæði. Það er auðvitað frístundabyggð, það er útivistarsvæði, það er landbúnaður, það er stóriðja, mjög mikil umferð eins og öllum er kunnugt um og allt þarf þetta að búa saman í sátt og samlyndi í Hvalfirðinum sem er einstaklega merkilegur og mikilvægur fjörður. Ég vil þó segja sem er, frú forseti, að það eru auðvitað margir íslenskir firðir sem hafa sérstöðu hvað varðar lífríki og náttúru og að sjálfsögðu er erfitt að gera upp á milli þeirra rétt eins og fólk gerir ekki upp á milli barnanna sinna. En ég held að það sem skipti mestu sé að grunnrannsóknir á landinu öllu séu til staðar og séu í lagi og séu gerðar. Síðast en ekki síst er mikilvægt að bæði hv. þingmenn, sveitarstjórnarmenn og auðvitað landsmenn allir geri sér grein fyrir því að það er ekki síst vöktun lífríkisins sem er nauðsynleg. Hún er líka kostnaðarsöm. Það þarf að halda henni úti og hún gerir okkur kleift að fylgjast með náttúrunni og bregðast við ef eitthvað fer úrskeiðis. Samstarfsverkefni um vöktun eða eitthvað slíkt getum við að sjálfsögðu rætt við sveitarfélögin. Allt kostar þetta peninga og það verður þá að tryggja að til séu fjárveitingar til slíkra verka.

Virðulegur forseti. Það hefur verið svolítið erfitt að átta sig á því hvert ríkisstjórnin stefnir varðandi loftslagsmálin og þegar þau eru rædd hér hefur hæstv. umhverfisráðherra farið með almenna frasa um Kína og Indland og mikilvægi þess að þau lönd séu með og ég held að það séu allir sammála því. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann andmæla því en hæstv. ráðherra hefur vikið sér undan því að tala um svokallað íslenskt ákvæði. Þess vegna hef ég borið fram fyrirspurn sérstaklega um það mál vegna þess að það er starfshópur sem á að skoða samningsmarkmiðin. Mig langar til að vita hvenær þessi hópur skilar af sér og það sem ég er sérstaklega að fiska eftir er íslenska ákvæðið. Það geri ég, virðulegi forseti, vegna þess að hæstv. umhverfisráðherra segir á umhverfisþingi að Ísland eigi ekki að biðja um undanþágur og það er túlkað sem svo að það sé íslenska ákvæðið í þessu almenna tali. Forsætisráðherra hefur hins vegar sagt að við eigum að viðhalda íslenska ákvæðinu og síðan þegar hæstv. umhverfisráðherra er innt eftir þessu í fjölmiðlum þá segir hæstv. ráðherra: Það er ekki tímabært að tala neitt um þetta. Ég tel að það þurfi að ræða þessi mál og vil því inna ráðherrann eftir því hvert stefnir. Ætlar Ísland að sækjast eftir því að viðhalda íslenska ákvæðinu eða einhverju ígildi þess? Það hefur verið rætt svolítið um þessa svokölluðu geiranálgun en íslenska ákvæðið ber bara hreinræktað geiraákvæði vegna þess að það snýr að orkufrekum iðnaði sem hér á landi hefur verið framleiðsla á áli og það er alger geiranálgun í ákvæðinu. Það er sem sagt verið að opna á að hægt sé að framleiða ál án þess að það komi beint inn á landskvóta okkar, það er í sérstökum kvóta, sérstöku svokölluðu boxi þar sem í eru einingar af koltvíoxíð. Það er íslenska ákvæðið þannig að þetta er alveg hreinræktuð geiranálgun má segja. Það er alveg ljóst að ríki heims standa frammi fyrir miklum vanda í þessu og það er búið að sýna fram á það að á næstu árum, til 2030 mun orkunotkun aukast um 55% í heiminum, það er alveg búið að reikna það út, við vitum það. Það er líka ljóst að langmest af þessari orkuþörf hefur verið mætt af kolum, olíu og gasi og reyndar langmest af olíu. 85% af þessari fyrirsjáanlegu orkuþörf verður mætt af jarðefnaeldsneytum, fjandsamlegum eldsneytum, séð frá lofthjúpnum. Verkefnið gengur því aðallega út á það hvernig við getum náð að hreinsa þessa slæmu orkugjafa, kol, olíu og gas. Menn hafa talað um að fanga koltvíoxíð og binda koltvíoxíð í jarðveginn. En við getum framleitt ýmislegt með okkar ágætu hreinu orkugjöfum og því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hver stefnir? Hvað ætlar Ísland að gera á Balí og í framhaldinu?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Eins og hv. þingmanni kann að vera kunnugt um þá gerði ég grein fyrir því á þingi í gær hverjar væru áherslur íslenskra stjórnvalda varðandi þingið á Balí sem nú er hafið. Mér er auðvitað ljúft og skylt að svara því hér og fara yfir það hvernig málið hefur verið lagt upp af ráðherrahóp um samningsmarkmið í loftslagsmálum og síðan af ríkisstjórn Íslands og það var gert kunnugt á hinu háa Alþingi í gær. Eins og hv. þingmaður og fyrirspyrjandi veit fullvel þá snýst fundurinn núna á Balí um að ná í raun samkomulagi um að semja, að ná ríkjum heims að borðinu og ná pólitískri samstöðu að semja um annað skuldbindingartímabil við loftslagssamninginn á næstu tveimur árum. Þetta er upphaf samningaferils sem tekur tvö ár og endar vonandi vel í Kaupmannahöfn árið 2009. Hið stóra pólitíska verkefni er sem sagt það að ríki heims, ekki síst þau sem auðug eru og flokkast til iðnríkja og svokölluð viðauka 1 ríki í Kyoto-bókuninni, sýni það með ótvíræðum hætti á fundinum í Balí að þau séu tilbúin til að leggja sitt af mörkum til þess að í fyrsta lagi að halda hlýnun lofthjúpsins innan við 2 gráður á Celsíus miðað við iðnbyltingu, þ.e. að hlýnunin fari ekki yfir 2 gráður í þessari öld. Það þarf líka að sýna það í verki og með skýrri framsetningu að þessi sömu ríki séu tilbúin til að draga mikið úr losun heima fyrir á næstu 10 árum eða svo. Yfirleitt er miðað við 2020 og þá eru menn auðvitað að tala um að þegar nýtt skuldbindingatímabil tekur við árið 2013 þá verði það jafnvel í 7 ár, gæti orðið í 5 ár, og þá reyni verulega á í samdrætti og ekki síst þeirra ríkja sem losa mest. Þetta eru tvö meginmarkmið sem íslensk stjórnvöld hafa sett sér og ákveðið að setja fram á fundinum til þess m.a. að sýna á spilin ef þannig má að orði komast, og hvetja önnur iðnríki til að gera slíkt hið sama með því að sýna þetta. Við erum auðvitað að gera nákvæmlega sömu hluti hér og ríki Evrópusambandsins ætla að gera og norsk stjórnvöld sem hafa sett fram samningsmarkmið sem ég reyndar hef því miður ekki í höndunum hér og nú en sem eru mjög áþekk þeim sem ríkisstjórn Íslands samþykkti og kynnti í gær. Bara til að benda á það er umhverfisráðherrann í Noregi, Erik Solheim, vinstri grænn, flokksbróðir hv. þingmanna í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þetta er verkefnið á Balí og ég hef áður lýst því og lýsti því í viðtölum í gær að það er ekki einu sinni verið að ræða um svokallað íslenskt ákvæði á Balí. Það er ekki uppi á borði. Um það er ekki spurt. Það mun enginn hafa frumkvæði að því að ræða það þar. Verkefnið á Balí er að sjá til þess að það verði yfirleitt samið. Það er aðalverkefnið af því að ef það mistekst á aðildarríkjaráðstefnu loftslagssamningsins á Balí að ná samkomulagi um að það verði annað skuldbindingatímabil þá geta sérstakir áhugamenn um hið svokallaða íslenska ákvæði bara gleymt því að það lifi áfram. Forsenda þess að það sé eitthvað um að semja er að það verði samið um annað skuldbindingatímabil. Það er rétt sem hv. þingmaður hefur bent á og ég hef sagt ítrekað síðustu sex mánuði, ég hef aldrei verið fylgjandi sérstökum undanþágum í þessum samningi og sú skoðun mín hefur ekkert breyst. Verkefnið er að ná almennum ramma, almennum reglum, almennu samkomulagi sem sem flestir geta fylgt en sem líka setur þyngri byrðar á herðar þeirra þjóða sem losa mest. Það verður ekki fram hjá því litið að það verður krafan og það er krafan á Balí. Við þurfum að geta svarað þeirri kröfu og við verðum að geta gert það án þess að láta aðra hluti þvælast fyrir okkur í þeirri umræðu.

Virðulegi forseti. Hæstv. umhverfisráðherra segir hér - það er ágætt að það er þá staðfest miðað við það hvernig mál standa - að hún sé ekki fylgjandi íslenska ákvæðinu. Hún er þá algjörlega ósammála hæstv. forsætisráðherra sem er fylgjandi því ákvæði. Þá sér maður ekki ástæðu til að vera mikið að eltast við það en samt þarf nú þessi ráðherrahópur að komast að niðurstöðu. Í þeim ráðherrahópi eru tveir frá Samfylkingunni og tveir frá Sjálfstæðisflokknum, það eru hæstv. umhverfisráðherra, Þórunn Sveinbjarnardóttir, hæstv. iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, hæstv. fjármálaráðherra, Árni Mathiesen, og hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson. Þessir fjórir ráðherrar verða að pína sig í gegnum þetta með íslenska ákvæðið og annar flokkurinn segir nei við því en hinn segir já. Ég spyr: Hvenær fáum við að vita niðurstöðuna? Ég tel að Samfylkingin hafi verið á villigötum með íslenska ákvæðið í upphafi og sé það enn, tengdi íslenska ákvæðið einhvern veginn við almenna náttúruvernd í landinu, ekki mætti sökkva landi og eitthvað slíkt. En það er þannig að íslenska ákvæðið er gott fyrir lofthjúpinn og Kyoto-samkomulagið er um lofthjúpinn en ekki um land sem fer undir vatn eða ekki. Samfylkingin hefur verið á algjörum villigötum í þessu og Vinstri grænir reyndar líka. Ég ætla að nýta tækifærið hér í lokin af því að hæstv. umhverfisráðherra kemur upp öðru sinni og spyrja: Getur hæstv. umhverfisráðherra ekki viðurkennt - eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði á Norðurlandaráðsþingi fyrir stuttu, sem var mjög gott - að íslenska ákvæðið er gott fyrir lofthjúpinn? Já eða nei. Er betra að framleiða ál á Íslandi með endurnýjanlegum orkugjöfum eða er betra að framleiða ál með kolum og olíu? Já eða nei.

Frú forseti. Þannig er með samningana sem í hönd fara og standa munu næstu tvö ár að ráðherrahópurinn, sem hefur hér verið gerður að umtalsefni, mun starfa meðan á samningaferlinu stendur. Nú höfum við sett okkur markmið fyrir fundinn á Balí. Þau markmið fer ég með í farteskinu á loftslagsráðstefnuna í næstu viku og stend þar fyrir því sem ríkisstjórn Íslands vill koma á framfæri og vill stuðla að á fundinum, að samkomulag verði um að semja um annað skuldbindingartímabil miðað við 2°C og að þeir sem losa mest séu tilbúnir til að taka á sig verulegar byrðar til 2020. Hvað varðar aðaláhugamál Framsóknarflokksins í umhverfismálum, að því er virðist, íslenska ákvæðið svokallaða, þá er einfaldlega ekki hægt að setja umræðuna í það samhengi að íslenskum stjórnvöldum beri skylda til að svara orkuþörf heimsins. Við höfum endurnýjanlega orku í landinu, vatnsafl og jarðvarma. Við getum nýtt hana okkur og öllum til hagsbóta og það skiptir mjög miklu máli hvernig hún er nýtt. En einnig þarf að hafa í huga, frú forseti, að sú orka er ekki óendanleg eins og haldið hefur verið fram og því sé það heilög skylda Íslendinga að virkja hverja einustu sprænu svo að hægt sé að setja niður álver í hverjum firði. Þannig er ekki hægt að nálgast málið. Það er ekki í boði vegna þess að ákveðnir hagsmunir vegast á og það þarf að gæta þeirra beggja vegna við.

Frú forseti. Þegar embætti veiðistjóra var stofnað sem sjálfstætt embætti og flutt norður á Akureyri, sem kom til framkvæmda 1995, ef ég man rétt, var það að sjálfsögðu jákvætt í þeim skilningi að viðleitni væri í gangi til að dreifa opinberum störfum um landið og staðsetja þau víðar en í aðalþjónustumiðstöðinni í höfuðborginni eða nágrenni. Það varð að vísu dálítill hvellur um það mál á sínum tíma en hann er ekki efni fyrirspurnarinnar heldur hitt að þær fréttir bárust allt í einu í haust að nú gengi þetta í raun og veru til baka í vissum skilningi þess orðs, þ.e. að veiðistjórnunarsvið Umhverfisstofnunar, sem spratt upp úr veiðistjóraembættinu, og verið hefur á Akureyri, yrði lagt niður um áramótin þegar nýtt skipurit Umhverfisstofnunar tæki gildi. Nú kunna að sjálfsögðu að vera rök í því máli sem skylt er að hlýða á og varða skipulagslega þætti og jafnvel mannlega þætti sem sjálfsagt er að taka tillit til. En hinu verður augljóslega ekki í móti mælt að skilaboðin voru ekki heppileg - þar nyrðra munar um hverja stofnun og hvert starf og hvern sjálfstæðan póst í því þekkingarsamfélagi sem leitast hefur verið við að byggja upp í tengslum við Háskólann á Akureyri og með því að efla ýmsa þjónustu opinberra stofnana. Það urðu mörgum mikil vonbrigði að þarna væru allt í einu að ganga til baka áherslur sem hefðu verið uppi. Nú er það þannig að einnig hjá þessari ríkisstjórn er að finna í stjórnarsáttmála og áhersluatriðum ýmislegt fallegt um það að eftir sem áður eigi að vinna að þessum hlutum. Tel ég því rétt og eðlilegt að ráðherra viðkomandi málaflokks svari fyrir það hér hverju það sæti að starf forstöðumanns veiðistjórnunarsviðs Umhverfisstofnunar á Akureyri, áður embætti veiðistjóra, verði flutt til Reykjavíkur um áramót? Og í öðru lagi hvort það sé hluti af viðleitni ríkisstjórnarinnar til að dreifa opinberri þjónustu um landið og skipuleggja stjórnsýsluna m.a. þannig að auglýsa störf óháð staðsetningu, samanber kafla stjórnarsáttmálans um að landið verði eitt búsetu- og atvinnusvæði? Maður gengur að sjálfsögðu út frá því að umhverfisráðuneytið hljóti fyrir sitt leyti, eins og önnur ráðuneyti, að vera bundið af þessari stefnu og eiga að vera þátttakandi í henni. Því er eðlilegt að spyrja hvernig þetta tvennt fari saman, þessi ákvörðun um að færa veiðistjórnunarsvið Umhverfisstofnunar til Reykjavíkur og hin yfirlýsta stefna?

Frú forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr um starf forstöðumanns veiðistjórnunarsviðs Umhverfisstofnunar á Akureyri. Þannig er að Umhverfisstofnun hefur á undanförnum missirum gengið í gegnum miklar skipulagsbreytingar. Gerð var stjórnsýsluúttekt á stofnuninni árið 2006 og nýr forstjóri hefur unnið á grundvelli hennar að skipulagsbreytingum. Það liggur fyrir að í stað sex fagsviða í núgildandi skipuriti mun starfsemi stofnunarinnar nú skiptast í tvö fagsvið og þrjú stoðsvið. Þessari breytingu er ætlað að styrkja starfsemi stofnunarinnar í samræmi við ábendingar frá embætti ríkisendurskoðanda, samanber stjórnsýsluúttektina sem ég nefndi. Þetta þýðir að embætti veiðistjóra er fellt undir annað svið, í raun og veru er verið að fækka yfirmannsstöðum á stofnuninni svo að það sé bara sagt í einni setningu. Eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti í máli sínu var embætti veiðistjóra flutt norður 1995. Það varð síðan við stofnun Umhverfisstofnunar 1. janúar 2003 eitt af fagsviðum stofnunarinnar með aðsetur á Akureyri. Nú fellur veiðistjórnunarsvið undir nýtt fagsvið stofnunarinnar, sem er náttúru- og dýraverndarsvið, og það mun skiptast í tvær deildir og annar deildarstjóri á þessu fagsviði verður staðsettur á Akureyri. Það mun þýða að verkefnin á Akureyri eru fjölbreyttari. Ekki er með þessu verið að taka ákvörðun um að fækka störfum á Akureyri þó að sá starfsmaður sem gegnt hefur embætti veiðistjóra hingað til færi sig suður og fari í önnur störf hjá sömu stofnun. Það er mikilvægt að taka það fram. Ég vil í tilefni af þessari fyrirspurn segja að ég vil mjög gjarnan beita mér fyrir því að störfum á vegum umhverfisráðuneytis, og ekki síst á vegum stofnana ráðuneytisins, fjölgi á landsbyggðinni, líka á Akureyri. Þar eru skrifstofur frá Umhverfisstofnun og frá Náttúrufræðistofnun Íslands, þar er stofnun Vilhjálms Stefánssonar, þar eru skrifstofur CAFF og PAME og ég tel fulla ástæðu til þess að styrkja þá einingu með þeim hætti sem hægt er. Til þess þarf auðvitað fleiri störf og meiri fjármuni. Það fer ekkert á milli mála. Ég vil líka taka fram í þessu sambandi, vegna þess að vísað var í stjórnarsáttmálann og störf án staðsetningar, að það er fullur vilji beggja stjórnarflokka og allra ráðherra að fara að þeirri samþykkt. Það sem þarf að gera er að skilgreina störfin og búa til verklag þannig að það sé ljóst í öllum ráðuneytum hvað þetta þýði og að forstjórum stofnana ráðuneytanna sé það líka ljóst. Ég hygg að þetta gæti valdið grundvallarbreytingu á því hvar störf á vegum ríkisins eru staðsett og geti þá vonandi stemmt stigu við sjálfkrafa fjölgun, að því er virðist, starfa á suðvesturhorni landsins. Þó að ég búi á suðvesturhorni landsins tel ég fulla ástæðu til að ríkið reyni að gera sitt til að stuðla að jafnvægi í þessu máli. Mig langar að gera það hér að umræðuefni að veiðistjórinn var færður norður 1995 og af því varð nokkur hvellur þó það sé ekki tilefni þessarar umræðu. Landmælingar voru færðar til Akraness, af því varð líka mikill hvellur eins og hv. þingmenn muna. Veðurstofan rekur starfsstöð á Ísafirði. Við erum að stofna á næsta ári nýja ríkisstofnun úti á landi, það er Vatnajökulsþjóðgarður. Henni fylgir mikil atvinnuuppbygging, norðan, austan og sunnan við Vatnajökul. Og um áramótin koma til umhverfisráðuneytisins Landgræðslan og Skógrækt ríkisins, sem eins og menn vita eru báðar staðsettar úti á landi, og engin áform um að færa þær suður. Ég tel fjölmörg tækifæri í spilunum til þess að fjölga störfum á vegum ráðuneytis og 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og góð orð. Það hefur að sjálfsögðu nokkurt gildi að ráðherra lýsir hér yfir eindregnum vilja sínum til þess að breytingarnar verði ekki til þess að fækka störfum á Akureyri og almennum vilja til að færa störf út um land eða byggja þau þar upp ekki síður en annars staðar. Við skulum vona að það gangi eftir. En hinu verður ekki í móti mælt að skipulagsbreytingin sem slík færir forræði og sjálfstæði frá Akureyri til Reykjavíkur og það sem áður var sjálfstætt embætti og síðan yfirmaður sviðs verður núna deildarstjóri. Það er angi af þróun sem líka þarf að hafa í huga og gjalda varhuga við að öll starfsemi af þessu tagi sé ekki alltaf útibú en stjórnunarstöður og yfirmannastöður hnappist saman í miðstöð stjórnsýslunnar á höfuðborgarsvæðinu. Í viðskiptalífinu er mikið rætt, ekki síst norðan heiða, um það sem kallað er útibúavæðing reksturs, þar sem áður voru sjálfstæðar höfuðstöðvar fyrirtækja eru nú mjög gjarnan útibú frá stórfyrirtækjum með höfuðstöðvar hér á suðvesturhorninu. Menn vita alveg hvað það þýðir. Það þýðir minna sjálfstæði, minni völd. Vel launuðum stöðum yfirmanna fækkar og ákvörðunartaka og annað slíkt færist í burtu, ýmis umsvif sem því tengjast líka. Miðstýringaráráttan er alltaf til staðar í allri starfsemi af þessu tagi, bæði í hinni opinberu stjórnsýslu og í rekstri fyrirtækja. Gegn henni verða menn að spyrna ef þeir ætla virkilega að ná einhverjum árangri í því sem í orði kveðnu er til að dreifa með eðlilegum hætti í uppbyggingu þjónustunnar um landið sem að sjálfsögðu á að vera markmiðið. Ég vona sannarlega að ekki standi til að fara að flytja stofnanir til baka sem áður voru fluttar út á land eins og Skógræktina og treysti því. En spurningin er líka um það hversu öflug 

Frú forseti. Ég ítreka að ég tel vera mýmörg tækifæri á næstunni til að fjölga störfum á landsbyggðinni varðandi það sem heyrir undir umhverfisráðuneyti og stofnanir þess. Ég tek undir orð hv. þingmanns að fleira þarf en útibúavæðingu, eins og það var orðað. Vatnajökulsþjóðgarður verður gríðarlega mikilvæg ríkisstofnun. Áhrifasvæði hennar verður á Norður-, Austur- og Suðurlandi og miklu máli skiptir að stofnun þjóðgarðsins sé nýtt til atvinnuuppbyggingar og styrkt með öllum hætti og þau störf verða á staðnum. Það er engin spurning. Það sama á auðvitað við landgræðslu og skógrækt, sem ég talaði um, sem eru að færast til umhverfisráðuneytisins um áramót ef allt gengur eftir. Það eru öflugar stofnanir í sinni sveit og þar eiga þær að vera. Við þurfum einnig að vinna eftir ákveðnum ferlum og miklu máli skiptir að við skilgreinum störf og staðsetningar. Farið er í gegnum verkefni í ráðuneytunum og mikilvægt er að hægt sé að vinna eftir fyrir fram ákveðnum leikreglum þannig að menn viti að hverju þeir ganga því að verið er að skapa ný störf eða jafnvel stofna nýjar stofnanir.

Frú forseti. Ég beini tveimur fyrirspurnum til hæstv. samgönguráðherra vegna skoðunar bíla og fjölda óskoðaðra bíla sem eru á götunum hér á landi. Í fyrri fyrirspurninni sem er á þskj. 124 er beint sjónum að eftirliti með því að ökutæki séu færð til skoðunar en slíkt er á ábyrgð eiganda og forsjármanns ökutækis. Nú eru á skrá tæplega 300 þúsund bílar á landinu og almenna reglan er sú að skoða á bílana árlega. Undantekningin eru nýir fólksbílar sem fyrst eru skoðaðir þriggja ára, aftur fimm ára en síðan árlega eftir það. Skoðun bifreiða hefur það eitt markmið að tryggja umferðaröryggi og því er mikilvægt að hún sé reglubundin og nákvæm, að hún sé án undantekninga og tryggt sé að hún fari fram með sama hætti hvar sem er á landinu, hver svo sem annast skoðunina. Á undanförnum árum hefur oft verið á það bent hversu mikill fjöldi óskoðaðra bíla er á götunum. Fyrirspurnum mínum er öðrum þræði ætlað að vekja athygli hæstv. samgönguráðherra og þingheims á þeirri hættu sem af því stafar en margir telja að eftirfylgni og ábyrgð sé ábótavant í þessum efnum. Á undanförnum árum hafa verið gerðar tvær veigamiklar breytingar sem hafa áhrif á hvort bifreiðar eru færðar til skoðunar eða ekki. Fyrst er til að nefna að á árinu 2004 var lögum breytt á þann veg að í stað sekta skyldi lögreglan nú innheimta gjald af ökutækjum sem ekki eru færð til skoðunar. Staðreyndin er hins vegar sú að allt frá því að þessi lög voru sett á árinu 2004 hefur gjaldið ekki verið innheimt og það sem meira er að afklippingum á númeraplötum hefur fækkað að mati þeirra sem gerst þekkja. Það er sem sagt lítil áhætta því samfara að sleppa því að láta skoða bíla og fjárhagslega er beinlínis hvatt til þess að menn mæti ekki með bíla í skoðun því að þá sleppa þeir við skoðunargjaldið um þrjú þús. kr. á ári. Þeir eru síðan ekki rukkaðir fyrir það þegar þeir koma loksins með bílinn til skoðunar. Hin breytingin sem ég vil nefna og hefur áhrif á varðar gæði bifreiðaskoðunar. Árið 1997 var Bifreiðaskoðun Íslands einkavædd en flestir munu sammála um að gæðum í skoðun hafi á þessu 10 ára tímabili farið aftur og menn spyrja sig hvort samkeppni eigi við í öryggiseftirliti eins og hér um ræðir. Ég spyr því hæstv. samgönguráðherra hvernig eftirliti er háttað með bifreiðum sem ekki eru færðar til skoðunar, hvort eigendur séu sektaðir sjálfkrafa ef þeir færa ekki bifreið til skoðunar, og loks hvort ráðherrar telji þörf á átaki til að taka skoðuð og ótryggð ökutæki úr umferð?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir hefur beint til mín eftirfarandi spurningum og hér eru svörin við þeim: 1. Hvernig er háttað boðun og eftirliti með því að ökutæki séu færð til skoðunar? Því er fyrst til að svara að eigandi fær ekki sérstaka boðun um að mæta í skoðun. Í reglugerð um skoðun ökutækja, nr. 378/1998, er kveðið á um að skoðanaskyld ökutæki skuli færa reglulega til aðalskoðunar í þeim mánuði sem í röðinni samsvarar síðustu tölunni í skráningarmerki ökutækis. Almenna reglan er að ökutæki skal færa til aðalskoðunar á þriðja ári eftir að ökutæki er skráð í fyrsta sinn en síðan á fimmta ári og árlega úr því, tiltekin ökutæki sem öll eru atvinnutæki nema létt bifhjól sem færa skal til skoðunar árlega. 2. Hvernig er háttað eftirliti með bifreiðum sem ekki eru færðar til skoðunar? Það er fyrst og fremst verkefni lögreglunnar að hafa eftirlit með að fylgst sé með reglum um skyldu eigenda ökutækis til að færa það til skoðunar. Til þess að fylgjast með því hvort ökutæki hafi verið fært til skoðunar hefur lögreglan rafrænan aðgang að ökutækjaskrá þar sem slíkar upplýsingar liggja fyrir. Umferðarstofa sendir reglulega upplýsingar úr skránni til lögreglustjóra í landinu. Mjög misjafnt er eftir landshlutum hversu vel lögreglan fylgist með því að óskoðuð ökutæki séu færð til skoðunar og fer það aðallega eftir því hvort mannafli er fyrir hendi til að sinna þessu verki. Almenna reglan er sú að lögreglan límir sérstakan boðunarmiða yfir skoðunarmiða ökutækis sem vanalegt hefur verið að færa til skoðunar þar sem fram kemur sá frestur sem gefinn er til að færa ökutækið til skoðunar, hann er að hámarki sjö dagar. Samkvæmt reglugerð um skráningu ökutækja getur lögreglan tekið skráningarmerki af ökutæki ef það er ekki fært til skoðunar þegar þess er krafist. Eftirlitsmenn Vegagerðarinnar og starfsmenn skoðunarstöðva hafa einnig komið að eftirliti með skoðun sem fram fer á ökutækjum sem lögreglan hefur stöðvað. Vegaskoðun hefur reynst vel og er beitt í vaxandi mæli. 3. Eru eigendur óskoðaðra og ótryggðra ökutækja sektaðir sjálfkrafa ef þau eru ekki færð til skoðunar? Það er ekki sektað fyrir vanrækslu, þ.e. að færa ekki ökutæki til skoðunar. Samkvæmt 108. gr. umferðarlaga, nr. 50/1987 má leggja á gjald ef brotin er sú regla að færa skuli ökutæki reglulega til skoðunar en innheimta gjaldsins hefur reynst erfið í framkvæmd, tímafrek og dýr m.a. vegna þess að í fjölda mála hefur þurft að krefjast uppboðs á ökutæki til fullnustu gjaldsins. Það hefur leitt til þess að því ákvæði hefur ekki verið beitt undanfarin ár en þess í stað hafa skráningarmerki verið tekin af ökutæki vegna vanrækslu á að færa það til skoðunar. Í reglugerð um sektir er kveðið á um að það varði frá 10–30 þús. kr. sekt ef vátryggingarskyldan er vanrækt. Þess má einnig geta að samkvæmt reglugerð lögmætrar ökutækjatryggingar skal lögreglustjóri hlutast til um að skráningin sé tafarlaust tekin af ökutækjum þegar vátrygging ökutækis er fallin úr gildi og að öðrum tilteknum forsendum gefnum. 4. Telur ráðherra þörf á átaki til að taka óskoðuð og ótryggð ökutæki úr umferð? Það er engum blöðum um það að fletta að mjög brýnt er og í þágu aukins umferðaröryggis að eigendum og umráðamönnum ökutækja sé veitt aðhald þannig að þeir fylgi þeim reglum sem gilda um vátryggingu og skoðun. Dugi ekki aðrar ráðstafanir hlýtur það að vera þrautalendingin að taka ökutæki úr umferð og banna notkun þess. Sá þáttur í starfi lögreglunnar hefur óneitanlega setið á hakanum þegar miklar annir eru og önnur verkefni eru sett í forgang eins og áður hefur verið komið að. Fyrir skoðun ökutækis greiðir eigandi þess gjald til skoðunarstofu. Til athugunar er að leggja sérstakt aukagjald sem unnið er í ríkissjóð á þá sem ekki mæta á tilsettum tíma með ökutæki í skoðun. Gjaldið er hugsað sem eins konar viðurlag vegna vanrækslunnar. Það er hvatning til eigandans að bæta ráð sitt. Gjaldið ber að greiða þegar mætt er með ökutæki í skoðun. Dugi sú leið ekki mundi gjaldið hækka verulega og verða sett í innheimtu. Jafnframt yrðu gerðar ráðstafanir til að taka skráningarnúmerin af ökutækinu. Ná þarf til ökutækja í umferðinni sem eru óskoðuð og í lélegu ástandi. Því er stefnt að því að efla vegaeftirlit verulega með aukinni samvinnu lögreglunnar, eftirlitsmanna Vegagerðarinnar og skoðunarstöðva. Þegar er komin nokkur reynsla á slíka samvinnu í átaksverkefnum sem unnið hefur verið að á síðustu mánuðum og lofar hún góðu. Fyrir dyrum stendur heildarendurskoðun umferðarlaga. Þá verður sérstök áhersla lögð á að tryggja viðhlítandi úrræði í þeim tilvikum að ökutæki í umferð eru óvátryggð og eða ekki færð til lögmætrar skoðunar. Lögð verður áhersla á að koma upp skilvirku kerfi sem tryggir að einungis vátryggð og skoðuð ökutæki verði í umferð. Skoða verður hvernig þeim málum er háttað í nágrannalöndum okkar og verður síðan besta leiðin valin til þess.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir skýr svör. Staðfest er að enginn er boðaður með ökutæki í skráningu og að eftirliti með því að þau séu færð til skoðunar samkvæmt lögum og reglum er mjög ábótavant því að það er verkefni lögreglunnar sem hvorki hefur til þess mannafla né aðstöðu til að sinna því. Í svari ráðherrans var staðfest það sem ég sagði áðan að því miður er fjárhagslegur hvati í kerfinu til að færa ökutæki ekki til skoðunar með því að menn þurfa ekki einu sinni að borga árlegt gjald, hvað þá fá sekt eða borga sérstakt gjald fyrir að trassa skoðun. Ég fagna því að hjá ráðherra kom fram að við heildarendurskoðun á umferðarlögum mun sérstaklega verða tekið á því atriði. Það er mjög mikilvægt vegna þess að hér er fyrst og fremst um umferðaröryggismál að ræða. Þá er mjög mikilvægt að séð verði til þess að viðhlítandi úrræði séu til að koma óskoðuðum bílum og ótryggðum af götunum. Ég tel að í rauninni sé þörf á sérstöku átaki nú til að fækka slíkum ökutækjum í umferðinni og mér þykir miður að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa tekið undir það sem spurt var sérstaklega um í 4. lið fyrirspurnarinnar. Ég vænti þess að þegar umferðarlögin koma til umræðu í heildarendurskoðun munum við fá tækifæri til að ræða það aftur.

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta nema að þakka hv. þingmanni fyrir að taka málið upp vegna þess að eins og fram hefur komið er hér víða pottur brotinn og málið þarf að taka til endurskoðunar. Ég fullyrði að ég hafi tekið jákvætt undir allar þær spurningar sem fram komu og lýst því hvernig málið verður unnið með endurskoðun umferðarlaga. Af því að ég er kominn aftur í ræðustól, virðulegi forseti, langar mig til að nefna, í tengslum við þessa spurningu og þá spurningu sem kemur hér á eftir, að sýslumaðurinn í Bolungarvík, Jónas Guðmundsson, boðaði mig til fundar. Hann útskýrði sýn sína á umferðarmálin sem er afar athyglisverð en hann hefur ákveðnar hugmyndir um hvernig herða megi á eftirlitinu og vinna það með ákveðnum hætti. Það sem hann nefnir er mjög spennandi kostur. Frumkvöðlastarfið sem sýslumaðurinn vinnur gæti orðið til þess skapa störf hvað þetta varðar, eftirlit til að boða til skoðunar og fylgjast með óskoðuðum tækjum. Það er í raun glæpsamlegt að vera með óskoðaða og óökufæra bíla í umferðinni og hugmyndir eru um að flutt verði störf til sýslumannsins og hann fái að fylgja málinu eftir. Eftir á að útfæra það nánar en þakka ber fyrir það frumkvæði sem sýslumaðurinn hefur sýnt.

Herra forseti. Fyrir réttu ári sendi lögreglan í Árnessýslu frá sér tilkynningu vegna þriggja banaslysa sem orðið höfðu í umdæmi hennar árin tvö á undan. Í öllum þeim slysum áttu í hlut bifreiðar sem hefðu ekki átt að vera á götunni að mati lögreglu, voru ekki í viðunandi ástandi en höfðu þó fengið skoðun á viðurkenndri skoðunarstöð. Í einu tilfellinu lést ungur Selfyssingur í árekstri við yfir 20 ára gamla jeppabifreið sem fór í tvennt við áreksturinn. Yfirbyggingin hreinlega losnaði af undirvagninum og var skoðunarsaga þessa bíls með endemum. Á árinu 2003 höfðu verið gerðar mjög alvarlegar athugasemdir við ástandið, m.a. styrkleikamissi en í kjölfarið fékk sú bifreið þó athugasemdalausa skoðun á annarri skoðunarstöð. Það vekur spurningar um hvort jafnræðis og samræmis sé gætt milli skoðunarstöðva og milli landshluta, spurningar um hvað ræður. Eins og ég sagði áðan er það stór spurning hvort samkeppni sé boðleg í öryggiseftirliti sem þessu. Ég verð því miður að segja að að mati þeirra sem gerst þekkja eru hættulegustu bílarnir síðast teknir til skoðunar. Í fjölmiðlaumræðu í kjölfar viðtala við foreldra þessa pilts sem ég nefndi áðan kom m.a. fram að síðastliðin fimm ár voru 13 óskoðuð ökutæki viðriðin banaslys. Óskoðaðir bílar lentu í 4.500 óhöppum og slysum á þessu fimm ára tímabili. Það er auðvitað ljóst að eitt banaslys sem rekja má til lélegs ástands bifreiðar er einu banaslysi of mikið. Mikilvægt er að þessar bifreiðar séu teknar af götunum. Ég hef af þessu tilefni spurt hæstv. samgönguráðherra hversu mörg óskoðuð og ótryggð ökutæki séu í umferð hér á landi. Hversu mörg óskoðuð ökutæki og ökutæki með bráðabirgðaskoðun hafa tengst banaslysum undanfarin fimm ár, flokkað eftir umdæmum? Hverjar telur ráðherra vera skýringar á fjölda óskoðaðra og ótryggðra bifreiða í umferðinni?

Virðulegi forseti. Hv. 11. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, Álfheiður Ingadóttir, hefur beint til mín fyrirspurn um fjölda óskoðaðra og ótryggðra ökutækja í umferð í þremur spurningum. Sú fyrsta er svohljóðandi: „Hversu mörg óskoðuð og ótryggð ökutæki eru í umferð?“ Í ökutækjaskrá eru nú skráð samtals 255.968 ökutæki. Þar af eru 22.057 óskoðuð ökutæki og 3.466 óvátryggð ökutæki. Í sumum tilvikum er um að ræða ökutæki sem tekin hafa verið úr umferð en ekki afskráð með formlegum hætti. Óvátryggð ökutæki teljast ökutæki þegar vátryggingafélög hafa tilkynnt til Umferðarstofu að vátrygging þeirra sé úr gildi fallin. Sérstakar reglur gilda um þann sem verður fyrir tjóni af völdum óvátryggðar bifreiðar. Ekki eru tiltækar upplýsingar um hve stór hluti af óvátryggðum ökutækjum eru ekki lengur í umferð. Tekið skal fram að XIII. kafli umferðarlaga um fébætur og vátryggingu heyrir undir viðskiptaráðuneytið. Í öðru lagi er spurt: „Hversu mörg óskoðuð ökutæki og ökutæki með bráðabirgðaskoðun hafa tengst banaslysum undanfarin fimm ár, flokkað eftir umdæmum?“ Það sem af er þessu ári tengist eitt óskoðað ökutæki banaslysi. Ökutækið hafði verið boðað í endurskoðun en frestur var útrunninn. Á árinu 2003–2007 höfðu tvö ökutæki sem áttu þátt í banaslysum verið boðuð til endurskoðunar en þar var frestur ekki úti. Fjögur ökutæki höfðu verið boðuð til endurskoðunar og frestur úti. Eitt ökutæki hafði verið boðað til skoðunar af lögreglu og þrjú ökutæki voru óskoðuð, þ.e. að komið var fram yfir eitt ár frá því að þau höfðu verið skoðuð. Síðustu fimm ár eru það sem sagt samtals tíu ökutæki sem tengjast banaslysum með tilliti til skoðunar. Þar af voru sjö óskoðuð. Af þessum tíu ökutækjum voru níu þeirra síðast skoðuð á Stór-Reykjavíkursvæðinu en eigandi eins þeirra fékk boðun um skoðun hjá lögreglunni á Selfossi. Þriðja spurningin er svohljóðandi: „Hverjar telur ráðherra vera skýringar á fjölda óskoðaðra og ótryggðra bifreiða í umferðinni?“ Ökutækjaeign landsmanna hefur aukist geysilega á undanförnum árum. Þann 28. október síðastliðinn voru alls skráð á landinu 290.831 ökutæki en árið 1997 voru alls 175.573 ökutæki skráð á Íslandi. Af þessu leiðir að það kerfi sem verið hefur við lýði varðandi eftirlit með því að einungis skoðuð og vátryggð ökutæki séu í umferð getur ekki lengur annað þeim fjölda ökutækja sem skráð eru hér á landi. Þessi mál eru til skoðunar í ráðuneytinu og vænst er niðurstöðu á næsta ári. Reglur um skoðun ökutækja eru enn fremur í athugun með tilliti til þess hve oft skuli færa ökutæki til skoðunar. Hér á landi er gengið lengra hvað þetta varðar en í nágrannalöndum. Í þessu sambandi hefur verið rætt um að skoða nýleg ökutæki sjaldnar, eða fyrst eftir þrjú ár en síðan á tveggja ára fresti og leggja meiri áherslu á skoðun þeirra sem eldri eru og skoðun ýmissa atvinnuökutækja sem eru í stöðugri og mikilli notkun. Þá er unnið að mótun reglna um lögmæta skráningu eftirvagna bifreiða, bifhjóla og dráttarvéla sem gerðar eru fyrir 750 kílóa heildarþyngd eða minni og um skoðun þeirra og um skoðun hjólhýsa og tjaldvagna. Í þeirri vinnu verður leitast við að koma á skilvirku kerfi á skoðun ökutækja til að tryggja að einungis örugg ökutæki séu í umferð og að eftirlit með því að ökutæki séu færð til skoðunar verði þannig háttað að enginn geti skorast undan þeirri skyldu að færa ökutæki sitt til skoðunar á réttum tíma.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessi svör og fagna því að við erum greinilega mjög sammála um hve brýnt er að taka á þessum málum. Spurningin er ekki um hversu oft ökutæki eru færð til skoðunar heldur að þau séu skoðuð yfir höfuð. Það er mjög mikilvægt, eins og fram kom í máli ráðherrans, að sérstaklega sé hugað að eldri bílum í þessu sambandi vegna styrkleikamissis af völdum ryðs og einnig að bílum sem hefur verið breytt. En því miður er mikið um slíka bíla í umferð. Það er dapurlegt að fá það staðfest að tíu óskoðuð ökutæki skuli tengd banaslysum síðastliðin fimm ár og þar af eitt á yfirstandandi ári. Við megum ekki láta þetta halda áfram á næsta ári. Ég treysti því að ráðherra muni - ég heiti atbeina okkar þingmanna til þess og væntanlega ekki bara vinstri grænna - gera breytingar á umferðarlögunum til að styrkja eftirlitið og koma hættulegum bílum af götunum. Mér er kunnugt um áhuga og frumkvæði sýslumannsins í Bolungarvík um að taka á sektarboðum og rukkun á gjaldi fyrir þá bifreiðaeigendur sem eru á svokölluðum skróplista hjá Umferðarstofu. Ég vil að lokum segja að ég held að það þurfi að efla hlutverk Umferðarstofu í þessum málum og taka til endurskoðunar þá einkavæðingu sem fór fram 1997 í bifreiðaskoðun. Ég held að hún hafi ekki verið til heilla.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa umræðu. Þessar tvær fyrirspurnir hafa verið mjög góðar og snúið að málum sem sannarlega er þörf á að ræða miðað við þau svör sem hér hafa verið veitt. Ég er sammála því að við megum ekki láta þetta vera svona öllu lengur. Þetta er vaxandi vandamál og þarf að taka á því vegna þess að þetta gengur ekki að óskoðuð ökutæki eða ótryggð séu svo mikið í umferð sem raun ber vitni. Hv. þingmaður heitir á mig og þingheim að breyta þessu og laga sem fyrst. Ef ég man rétt er það 108. gr. umferðarlaga sem þarf að breyta vegna þessa. Þá er spurningin hvort taka eigi, og það hef ég vissulega hugleitt, strax í gegn breytingu á þeirri grein með tilliti til þess sem ég sagði áðan, að heildarendurskoðun allra umferðarlaga er hafin. Á að gera þetta strax eða eigum við að bíða eftir endurskoðun þeirra laga? Ég get tekið undir það og fagnað ef þingheimur og fulltrúar allra flokka vilja taka málið fljótt og vel í gegn. Þá skal ég hugleiða það mjög vel. Við þurfum að lagfæra þetta og það getur ekki gengið, eins og hér hefur komið fram, að síðustu fimm ár tengist samtals tíu ökutæki banaslysum, með tilliti til skoðunar, og þar af sjö óskoðuð, ef ég les þetta rétt. Ég þakka fyrir umræðuna um þetta þarfa mál.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um starfsemi Íslandspósts hf. en tilefni hennar er það að fyrir nokkru bárust fréttir af því að fyrirtækið hygðist opna fjölda nýrra og glæsilegra pósthúsa víðs vegar um landið og jafnframt vinna ný lönd á nýjum mörkuðum. Eins og kunnugt er er hlutverk Íslandspósts fyrst og fremst það að veita almenna og sérhæfða bréfa-, pakka- og sendingaþjónustu en fyrirtækið nýtur einkaleyfis í lögum til að veita þá þjónustu, a.m.k. að hluta. Nú er í sjálfu sér ekkert við það að athuga að Íslandspóstur vilji auka þjónustu sína til að styrkja og efla hina einkaleyfisskyldu grunnstarfsemi sína. Á þessari uppbyggingu er hins vegar önnur hlið sem ég sé ástæðu til að setja stórt spurningarmerki við, framtíðaráform fyrirtækisins sem ekki tengjast grunnstarfseminni. Ekki er langt síðan Íslandspóstur keypti prentsmiðjuna Samskipti af einkaaðilum. Með þeim kaupum blandaði fyrirtækið sér af fullum þunga í samkeppni á prentmarkaði, markaði sem einkafyrirtæki hafa sinnt fram að þessu. Í tengslum við fréttir um opnun pósthúsanna nýju kynntu forsvarsmenn fyrirtækisins þau framtíðaráform sín að útvíkka starfsemi félagsins með útrás á fleiri mörkuðum. Íslandspóstur hyggst nú auka þjónustu sína svo um munar, m.a. með sölu á skrifstofuvörum, pappír, geisladiskum, kortum, föndurvörum og öðrum svipuðum vörum, auk þess sem viðskiptavinum verður boðið upp á að kaupa netaðgang, prenta út gögn og ljósmyndir svo eitthvað sé nefnt. Það væri engin ástæða til að gera athugasemdir við þessa þróun mála ef Íslandspóstur hf. væri einkafyrirtæki. Svo er hins vegar ekki. Þó að Íslandspóstur sé hlutafélag er félagið að öllu leyti í eigu ríkisins og telst því vera ríkisfyrirtæki. Í ljósi þeirrar staðreyndar væri óskandi að fyrirtækið einbeitti sér að því að veita grunnþjónustu sína en léti vera að vinna ný lönd á samkeppnismarkaði. Um áratugaskeið hafa einkaaðilar einir annast rekstur ritfangaverslana og prentsmiðja. Því miður hefur ríkisfyrirtækið Íslandspóstur nú hafið nýja markaðssókn á þessum sviðum. Slík áform brjóta í bága við grundvallarsjónarmið um þátttöku ríkisins á samkeppnismarkaði. Þau brjóta einnig í bága við þá stefnu sem síðustu ríkisstjórnir hafa fylgt í þessum efnum, þau skerða samkeppni og koma í veg fyrir að einkafyrirtæki vaxi og dafni og sæki inn á nýja markaði, m.a. á landsbyggðinni. Í ljósi þess að ríkið er nú farið að selja ritföng, föndurgögn og reka prentsmiðju, eins furðulega og það kann að hljóma, vil ég spyrja hæstv. samgönguráðherra tveggja spurninga: Er hæstv. ráðherra fylgjandi því að Íslandspóstur hf. stundi rekstur í samkeppni við einkaaðila á mörkuðum sem einkaleyfi fyrirtækisins nær ekki til? Hyggst ráðherra grípa til einhverra aðgerða til þess að koma í veg fyrir að Íslandspóstur hf. stundi slíka samkeppni? Þá mætti hugsa sér t.d. tilmæli til stjórnenda fyrirtækisins, nauðsynlegar lagabreytingar eða að einkavæða fyrirtækið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur beint til mín fyrirspurn í tveimur liðum um starfsemi Íslandspósts hf. Fyrri fyrirspurnin er svohljóðandi: Er ráðherra fylgjandi því að Íslandspóstur hf. stundi rekstur í samkeppni við einkaaðila á mörkuðum sem einkaleyfi fyrirtækisins nær ekki til? Í sjálfu sér er fyrirspurnin þannig orðuð að hægt væri að svara henni annaðhvort með já-i eða nei-i en það mundi teljast nokkuð snubbótt svar. Ef litið er á stöðu Íslandspósts á markaðnum kemur eftirfarandi í ljós: Íslandspóstur hefur um langt árabil verið í samkeppni við einkaaðila á mörkuðum sem einkaleyfi fyrirtækisins nær ekki til enda er meiri hluta tekna félagsins aflað á samkeppnismarkaði. Rekstur fyrirtækisins sem er í samkeppni er t.d. dreifing blaða og tímarita, dreifing ábyrgðarsendinga, birtinga, skeyta og fjölpósts, almenn böggla- og vörudreifing, hraðflutningar og tollmiðlun. Enn fremur er Íslandspóstur í samkeppni við einkaaðila um dreifingu áritaðra bréfa sem þyngri eru en 50 grömm, sölu á hljómdiskum, ritfangaefni, vega- og landakortum, happdrættismiðum, jólakortum, gjafakortum, símakortum og frímerkjavörum ýmiss konar, svo og greiðsluþjónustu svo nokkuð sé nefnt. Samþykktir Íslandspósts hf. bera skýrt með sér að fyrirtækið er rekið sem hvert annað hlutafélag. Lögum samkvæmt er skýr bókhaldslegur aðskilnaður milli þess hluta í rekstri fyrirtækisins sem bundinn er einkarétti og hins sem rekinn er í samkeppni. Stjórnendur fyrirtækisins líta á það sem starfsskyldu sína að tryggja viðgang og vöxt félagsins með hagsmuni viðskiptavina, starfsmanna og eigenda að leiðarljósi. Í samræmi við samþykktir Íslandspósts hf. sem og ákvæði laga og reglugerða um alþjónustu hafa stjórnendur félagsins unnið markvisst að því undanfarin ár að mæta kröfum viðskiptavina um aukna þjónustu eftir því sem hagkvæmt þykir. Nokkur orð um einkaréttinn og alþjónustuskylduna, íslenska ríkið hefur lögum samkvæmt einkarétt á póstþjónustu vegna áritaðra bréfa allt að 50 gr. og hefur falið Íslandspósti hf. að annast hann. Meðfram einkaréttinum fylgir sú skylda að annast svokallaða alþjónustu sem felst í því að tryggja öllum landsmönnum á jafnréttisgrundvelli aðgang að ákveðnum þáttum póstþjónustu með ákveðnum gæðum og á viðráðanlegu verði. Alþjónustuskyldan nær til þess að dreifa öllum árituðum bréfum allt að 2 kg og bögglum allt að 20 kg hvert á land sem er og er alþjónustuskyldan þannig mun víðtækari en einkarétturinn. Slíkri alþjónustuskyldu fylgir jafnframt áskilnaður um að þróa þjónustu Íslandspósts „í takt við tækni-, hagfræði- og félagslegt umhverfi og þarfir notenda“ eins og segir í 6. gr. laga um póstþjónustu, nr. 19/2002. Ef litið er til annarra landa hafa á undanförnum árum orðið verulegar breytingar á rekstrarumhverfi póstþjónustunnar. Breyting póstþjónustunnar og framþróun hennar hefur reyndar verið með ólíkum hætti í einstökum löndum. Á Norðurlöndum og í Norður-Evrópu hafa fyrirtæki í póstþjónustu sótt fram á nýjum og fjölbreytilegum sviðum og má þar einkum nefna margþætta bréfa- og böggladreifingu, alhliða flutningsþjónustu, vöruhýsingu og birgðahald, skýrsluvélaþjónustu, rafræna sölu- og flutningsmiðlun og auglýsinga- og markaðsþjónustu svo nokkuð sé nefnt. Með vísan til þess sem ég hef þegar greint frá um markaðsstöðu Íslandspósts og með tilliti til þess að stjórnvöld leggja yfirgripsmikla þjónustuskyldu á fyrirtækið geri ég ekki athugasemdir við það að Íslandspóstur stundi rekstur á samkeppnissviði enda er sá rekstur lögum samkvæmt bókhaldslega aðskilinn frá öðrum rekstri fyrirtækisins. Hin spurningin er svona, virðulegur forseti: Hyggst ráðherra grípa til einhverra aðgerða til þess að koma í veg fyrir að Íslandspóstur hf. stundi slíka samkeppni? Herra forseti. Það leiðir af svari mínu við fyrri hluta fyrirspurnarinnar að ég mun ekki grípa til aðgerða gagnvart fyrirtækinu.

Herra forseti. Ég geri ekki athugasemd við það ef Íslandspóstur bætir og eflir þjónustu sem ekki er fyrir hendi á viðkomandi stöðum og svæðum. Hins vegar finnst mér áhöld um að Íslandspóstur skuli fara til staðar eins og Stykkishólms þar sem gróin kaupmannsbúð hefur veitt þessa þjónustu og fara að selja í samkeppni við gróinn kaupmann á svæðinu. Ég dreg í efa að það sé heillavænlegt. Annað vil ég spyrja samgönguráðherra um. Samningur sem gerður var við Súðavíkurhrepp eða við íbúa við Ísafjörð um póstdreifingu og póstflutning við Ísafjörð rennur út núna, verður hann endurnýjaður eða með hvaða hætti verður tekið á honum? Bréf liggur einnig fyrir frá Reykhólahreppi um að þar eigi að fækka póstburðardögum þvert ofan í gefin fyrirheit þegar ný lög um Íslandspóst voru sett. Mun ráðherra einnig beita sér í þessum tveimur málum til að viðhalda þjónustunni sem í gangi 

Hæstv. forseti. Það er vissulega alvarlegt mál þegar opinbert fyrirtæki er komið í beina samkeppni við einkaaðila á markaði. Þá er spurningin: Hvernig á að bregðast við? Er ásættanlegt að þannig sé það eða ber á grundvelli viðhorfa í sambandi við samkeppnislög að hafa það með öðrum hætti? Það er ekki nægjanlegt að mínu viti að gera þarna bókhaldslegan aðskilnað. Það er nauðsynlegt að þegar einkaaðilar hafa stundað, geta stundað og gert eitthvað betur en opinber aðili fái þeir að gera það. Önnur hugsanleg leið er að afnema einkaleyfi Íslandspósts og gefa þennan markað frjálsan. Það er sú leið sem væri mér mest að skapi því að að mörgu leyti má segja að forustumenn og starfsmenn Íslandspósts hafi unnið gott starf en eiga að gera það á samkeppnissviði á sama hátt og aðrir einkaaðilar 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin þó að ég verði að lýsa því yfir að ég hafi orðið fyrir ákveðnum vonbrigðum með viðhorf hæstv. ráðherra í þessu máli. Ráðherrann nefnir það að Íslandspóstur hafi um langa hríð verið í samkeppni á markaði og nefndi þar skeytasendingar, sölu á frímerkjum og ýmislegt annað máli sínu til stuðnings. Auðvitað er það alveg rétt en það sem ég er að vekja athygli á er að Íslandspóstur sem er ríkisfyrirtæki hefur verið að vinna ný lönd í samkeppni við einkaaðila, ekki síst einyrkja á sviði prentiðnar og fyrirtæki á ritfangamarkaði. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir og tínir til sömu rök og forsvarsmenn Íslandspósts hafa gert í umræðu um þessi mál, að samþykktir félagsins komi ekki í veg fyrir það að fyrirtækið stundi þessa starfsemi. Það þýðir hins vegar ekki að samþykktirnar séu eðlilegar og eins og við mundum, eða a.m.k. ég, vilja sjá þær. Hæstv. ráðherra nefndi að fyrirtækið væri rekið eins og hvert annað hlutafélag. Það er nefnilega lóðið, þar er vandinn. Fyrirtækið er rekið eins og hvert annað hlutafélag en það er hins vegar ekki eins og hvert annað hlutafélag vegna þess að ríkið á alla hlutina í félaginu. Þess vegna er það ríkisfyrirtæki. Þess vegna er komin upp staða sem er óeðlileg og ósanngjörn, ríkið er í samkeppni við einkaaðila. Maður hlýtur að lýsa yfir vonbrigðum með að ráðherrann telji ekkert athugavert við það að ríkið sé undir merkjum Íslandspósts hf. farið að reka ritfangaverslun þar sem seldar eru föndurvörur, pappír, geisladiskar og fleira og farið að reka prentsmiðju, líklega 20 árum eftir að ríkisprentsmiðjan Gutenberg var einkavædd.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og þeim þingmönnum sem tóku þátt í umræðum um hana. Auðvitað er mjög vandratað í þessu. Eins og hv. þm. Jón Bjarnason bendir á er reksturinn hjá Íslandspósti í Stykkishólmi í mjög harðri samkeppni við bókabúð á staðnum 

Já …

Ég …  Eins og ég segi er vandratað um þetta og auðvitað verður Íslandspóstur að ganga hægt um gleðinnar dyr hvað þetta varðar. Um fjárhagslega aðskilnaðinn er þetta þó klárt, en það er eilíft deiluefni þegar fyrirtæki er í 100% eigu ríkisins hvað gera skuli. Þegar ég var viðstaddur opnun á pósthúsinu á Húsavík í þessum nýju byggingum eins og hv. þingmaður fjallaði um, glæsilegum byggingum sem Íslandspóstur er að byggja þar upp, hugsaði ég mér gott til glóðarinnar að geta sent tölvuskeyti til Íslandspósts á Húsavík með fundarauglýsingu um næsta fund sem ég mundi halda, þeir mundu prenta hana út og dreifa samdægurs. Það er flott og fín þjónusta 

Hæstv. forseti. Öllum er það ljóst að uppbygging greiðra samgangna er forsenda jákvæðrar byggðaþróunar. Mjög margt hefur verið gert á þeim vettvangi undanfarin ár og enginn vafi er á því að það hefur styrkt byggðir víða um land. Við sjáum ótal dæmi þess að öflugar samgöngur hafa skapað nýja möguleika fyrir byggðir og skapað forsendur til uppbyggingar í atvinnumálum. Nútímalegar samgöngur hafa lækkað flutningskostnað og gert það að verkum að atvinnulífið hefur fengið nýja möguleika. Sú samgönguáætlun sem Alþingi samþykkti á síðasta þingi mun enn fremur leggja grunn að miklum samgöngubótum á þeim fjórum árum sem hún nær til. Dæmi um þetta er uppbygging Vestfjarðavegar frá Svínadal að Flókalundi. Þar hafa náðst góðir áfangar. Nýr vegur um Svínadal og vegagerð um Klettsháls í Austur-Barðastrandarsýslu sýnir okkur það svart á hvítu. Samkvæmt samgönguáætlun er ráðgert að varið verði 2,2 millj. kr. til framkvæmda á þessari leið. Þetta er umtalsvert mikið fé og mun gera okkur kleift að ráðast í miklar framkvæmdir á áætlunartímanum. Jafnframt þessu var ákveðið af hálfu ríkisstjórnarinnar nú í sumar í tengslum við svokallaðar mótvægisaðgerðir vegna minni þorskafla, að flýta framkvæmdum á þessari leið, þ.e. á leiðinni frá Vattarfirði til Vatnsfjarðar. Mikil og brýn þörf er á þessum vegabótum. Þarna er vegurinn löngu orðinn úreltur, hefur lítið burðarþol, þungatakmarkanir eru tíðar, vegurinn teppist vegna snjóa og enginn vafi er á því að vegna hins slæma ástands vegarins er flutningskostnaður til og frá byggðum í Vestur-Barðastrandarsýslu mun hærri en ef vegurinn væri í nútímalegu horfi. Það er því öllum ljóst að löngu er tímabært að á þessu verði ráðin bót. Áætlað hefur verið að bjóða fyrst út veg á leiðinni frá Þorskafirði í Kollafjörð. Sú leið leysir af hólmi gamlan og úreltan veg sem m.a. liggur um tvo hálsa, Hjallaháls og Ódrjúgsháls, sem báðir eru farartálmar, ekki síst að vetrarlagi. Ætlunin er að hinn nýi vegur liggi út Þorskafjörð og síðan sem leið liggur að Hallsteinsnesi og yfir í Melanes skammt innan við Skálanes. Þar með leggst af lélegur vegur um hálsana báða sem og leiðin um Gufufjörð og Djúpafjörð þó sú leið verði áfram nýtt vegna umferðar innan sveitar. Vegfarendur á þessari leið og einkanlega íbúar Vestur-Barðastrandarsýslu hafa lengi beðið þess að þessar framkvæmdir yrðu að veruleika. Úrskurður umhverfisráðherra sem heimilaði vegagerð um þessa nýju leið var því mikið fagnaðarefni enda hafði verið ágreiningur um þetta fyrirhugaða vegarstæði. Enn fremur var mikið fagnaðarefni sú ákvörðun frá því í sumar sem fól í sér flýtingu framkvæmda á leiðinni frá Vattarfirði til Vatnsfjarðar. Sá vegur stenst engan veginn nútímakröfur um vegagerð, gamall moldarvegur sem er torfarinn og seinlegur yfirferðar. Nú skiptir hins vegar miklu máli að sem fyrst verði farið í þessar framkvæmdir.  Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. samgönguráðherra 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Herdís Þórðardóttir beinir til mín fyrirspurn um Vestfjarðaveg sem er þannig: „Hvenær verða boðnar út eftirfarandi framkvæmdir á Vestfjarðavegi og hvenær er áætlað að þeim ljúki: a. frá Þorskafirði í Kollafjörð og b. milli Vattarfjarðar og Vatnsfjarðar?“ Við fyrri spurninguna, þ.e. frá Þorskafirði í Kollafjörð er svar mitt þetta: Vegagerðin gerir ráð fyrir í áætlunum sínum að hönnun og gerð útboðsgagna ljúki í vor. Tæknilega ætti þá að vera hægt að hefja framkvæmdir næstkomandi sumar. Gangi það eftir er reiknað með verklokum í lok sumars 2010. Hins vegar verður að gera fyrirvara um hversu langan tíma tekur að ná samningum við landeigendur. Eins hversu langan tíma eignarnámsferlið tekur náist ekki samningar við landeigendur. Þetta eru þeir þættir sem Vegagerðin hefur ekki fulla stjórn á. Einnig verður að gera fyrirvara um niðurstöðu dómsmáls sem höfðað hefur verið til ógildingar á úrskurði umhverfisráðherra um mat á umhverfisáhrifum. Framkvæmd þessi er frá Þórisstöðum í Þorskafirði, um Teigsskóg, Hallsteinsnes, yfir Djúpafjörð, um Grónes, yfir Gufufjörð, um Melanes og fyrir Skálanes í Kollafjörð. Hluti framkvæmdarinnar er einnig tenging af Hallsteinsnesi að Djúpadal í Djúpafirði. Varðandi b-liðinn, þ.e. milli Vattarfjarðar og Vatnsfjarðar, er svar mitt þetta: Stefnt er að útboði á kaflanum frá Þverá í Kjálkafirði að Þingmannaá í Vatnsfirði í vor. Um er að ræða um það bil 15 kílómetra kafla. Reiknað er með að framkvæmdir hefjist í sumar og ljúki haustið 2009. Nýr vegur á þessum kafla mun að mestu verða á sama stað og núverandi vegur. Vegagerðin reiknar ekki með að þessi framkvæmd verði matsskyld. Framkvæmdin verður hins vegar kynnt Skipulagsstofnun til ákvörðunar um matsskyldu. Fjárveiting er til verksins, á árinu 2008 og 2009, 300 millj. kr. hvort ár eða samtals 600 millj. kr. Er þetta ein af flýtiframkvæmdum sem ríkisstjórnin ákvað 10. júlí síðastliðinn sem mótvægisaðgerð vegna aflabrests. Unnið er að undirbúningi vegna mats á umhverfisáhrifum fyrir kaflann úr Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði. Núverandi lengd kaflans er um 32 kílómetrar en gert er ráð fyrir að stytta megi veginn á nokkrum stöðum. Ekki liggur enn fyrir hvar það gæti orðið en til greina kemur að það verði í Mjóafirði, á Litla-Nesi og í Kjálkafirði. Ekki liggur fyrir tímasetning um það hvenær framkvæmdir við þann kafla geta hafist. Ég vil aðeins bæta við, virðulegi forseti, af því ég á smátíma eftir, að ég átti þess kost fyrr í haust að fara á fund á Patreksfirði, ásamt hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, mjög fjölmennan fund sem eingöngu snerist um samgöngumál. Hann var afar fróðlegur og vel sóttur. Þegar ég var að á leiðinni þangað, akandi, má segja að það hafi eiginlega verið vitlaust veður. Ég hugsaði með mér að eins og umferðin um Hjallahálsinn og Ódrjúgshálsinn væri, eins og hv. þingmaður gerði hér að umræðuefni, þá er vegurinn þar sannarlega farartálmi. Oft þurfti að stoppa og bíða þar sem sá varla fram á húddið á bílnum og krossleggja fingur og vonast til þess eins að enginn kæmi nú á fullri ferð framan eða aftan á bílinn. Hér er svo sannarlega um þörf og brýn verk að ræða ásamt öðrum verkum á þessari leið sem ég hef gert að umtalsefni. Ég er auðvitað ákaflega stoltur af því að ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að flýta framkvæmdum sem þarna er fjallað um og auðvitað eru önnur verkefni þarna eins og seinni kaflinn, 32 kílómetra kaflinn sem við getum ekki sagt um hvenær verður. Inn í þetta blandast auðvitað líka þverun Þorskafjarðar sem sem betur fer er búið að fara í umhverfismat, þökk sé fyrrverandi hæstv. samgönguráðherra fyrir að það hafi farið í gegn. Ég vil svo segja að þegar mótvægisaðgerðirnar voru kynntar þá komu drög að fréttatilkynningu frá Vegagerðinni þar sem talað var um hvenær væri áætlað að þessum verkum lyki og þá var sagt, sem mér finnst ákaflega flott svar í raun og veru, en segir allt um vegina hvað þeir eru slæmir: Að árið 2009 og 2010 verði þessir vegir komnir í nútímalegt horf.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda og hæstv. samgönguráðherra fyrir að hreyfa þessu máli. Það er eiginlega ofmælt að kalla þá vegi sem hérna hafa verið gerðir að umtalsefni vegi, þetta eru auðvitað vegleysur. Það er ljóst að það er löngu brýnt að við sjáum bót á vegagerð á þessu svæði. Hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra lagði drög að þessu með samgönguáætlun sem Alþingi samþykkti á síðastliðnu þingi og samkvæmt því er auðvitað verið að vinna núna. Flýtiféð sem fékkst við mótvægisaðgerðirnar núna í sumar gerir það að verkum að hægt er að bjóða út stærri kafla á næsta ári. Eins og fram kom í máli hæstv. samgönguráðherra er ljóst að undirbúningurinn að svona stórum framkvæmdum tekur mjög langan tíma. Við vitum vel að þetta var umdeilt mál, m.a. út frá umhverfissjónarmiði. Það er hins vegar ástæða til þess að hvetja mjög til þess að svona málum sé hraðað eins og nokkur kostur er. Þessi vegur er auðvitað ekki mönnum bjóðandi, hvorki því fólki sem býr til að mynda í Vestur-Barðastrandarsýslu né heldur atvinnulífi og þeim sem þurfa að sinna aðdrætti um þessa leið. Það er óskaplega mikið í húfi að þessum framkvæmdum öllum sé hraðað og lokið sé við að fullu 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram í svari hæstv. samgönguráðherra, að það sé markmiðið að þessum vegabótum verði lokið árið 2010 og vænti þess að ekki verði nein töf á þeim áformum. Það er margt sem hefur tafið framkvæmdirnar á undanförnum árum sem hefur komið fólki illa sem býr við þessar slæmu aðstæður sem eru með þeim verstu á landinu, ef ekki þeim allra verstu - hugsanlega jafnslæmar á norðausturhorni landsins. Ýmislegt hefur orðið mönnum til þess að seinka þessum brýnu framkvæmdum, t.d. sú einkennilega hugdetta sem kom yfir menn á síðasta ári eða þarsíðasta, að það þyrfti að draga úr vegaframkvæmdum á Vestfjörðum til þess að vinna á móti þenslu á höfuðborgarsvæðinu. Ég vona að þeir sem eru í ríkisstjórn um þessar mundir fái ekki þá sömu veiki 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir skýr og greinargóð svör. Ég treysti því að ráðherrann geri sér grein fyrir þeim aðstæðum sem íbúar á Vestfjörðum búa við og þá í Vestur-Barðastrandarsýslu. Það má segja að þegar heimild fékkst fyrir lagningu vegar um Þorskafjörð og þverun Gufufjarðar og Djúpafjarðar, jafnframt flýtingu vegar úr Vatnsfirði í Vattarfjörð, hafi íbúum Vestur-Barðastrandarsýslu, fundist að þeir hafi verið leystir úr herkví vondra vega. Nú þurfa hins vegar efndir að fylgja orðum og ég treysti því að hæstv. samgönguráðherra fylgi fram af festu stefnumótun ríkisstjórnarinnar í þessum efnum frá því í sumar. Það skiptir mestu að sem fyrst liggi fyrir skýrar og ótvíræðar áætlanir um vegaframkvæmdir á þessu svæði.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram og það sem hefur verið lagt inn í þær. Þingmenn Norðvesturkjördæmis hafa talað um hvort þarna væri um að ræða verstu eða allra verstu vegi landsins. Ég held að ég geti tekið undir það að þetta séu allra verstu vegir á Íslandi. Vegleysur ætti kannski frekar að kalla þá. Það er nú bara þannig. Það eru mörg ár síðan hæstv. forseti lýðveldisins var á ferð um vegina í Vestur-Barðastrandarsýslu og hafði stór orð um slæmt ástand þeirra, ég man ekki hvaða orð hann notaði en það eru mörg ár síðan það var. Það er rétt sem hv. þm. Herdís Þórðardóttir segir, og ég tók eftir því á fundinum á Patreksfirði hvað fólk var ánægt með það sem þar var verið að gera, flýtiframkvæmdir ríkisstjórnarinnar á vegum þarna. Einnig að haldið verði áfram með þá framkvæmd sem hér hefur verið gerð að umtalsefni, þ.e. þverun Djúpafjarðar og Gufufjarðar og þá framkvæmd alla. Hún er í þeim farvegi sem ég lýsti áðan. Ég tek heils hugar undir það og fagna því hversu víðtækur stuðningur er við þessa framkvæmd. Þingmenn úr öllum flokkum tóku eftir því og ég er stoltur af því að fylgja eftir þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar og það verður gert.

Virðulegi forseti. Það verður ekki sagt að það blási hlýir vindar um sjávarbyggðir landsins um þessar mundir. Ofan á stöðugan samdrátt í þorskveiðum á undanförnum tveimur áratugum er nú gripið til þess óheillaráðs að skerða þorskveiðiheimildir um þriðjung. Það er fyrirsjáanlegt hver sú þróun verður sem fylgir svo hörðum samdrætti og ég vil vísa til greinar sem núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra skrifaði á heimasíðu sína fyrir fimm árum um það efni af sama tilefni þar sem hann dró myndina upp mjög skýrt. Þessum niðurskurði mundi fylgja að einyrkjar sem eiga veiðiheimildir sínar mjög bundnar í þorski munu gefast upp og selja þær og sjávarbyggðirnar mundu verða fyrir áfalli í atvinnumálum vegna samþjöppunar sem af þessu leiddi. Svo ekki sé talað um áhrifin á erlenda markaðinn. Það er því eðlilegt að spurt sé, hvað er til ráða? Svarið er augljóst. Það er ráð að gera það sama og við vorum að ræða fyrr í dag á Austurlandi. Þar var gripið til þess ráðs að nýta auðlindir fjórðungsins til að styrkja atvinnulífið. Sú auðlind sem sjávarbyggðir landsins eiga yfir að ráða eru fiskstofnarnir, sjávarauðlindin. Það þarf því að huga að löggjöf um veiðiheimildirnar sem er kjarninn í því hvernig eigi að nýta þær, hverjir megi gera það og hvenær. Um það snýst málið. Í gildandi lögum um stjórn fiskveiða hafa ekki enn verið sett í lög nein ákvæði sem beinlínis taka fram að heimilt sé að selja veiðiheimildir, hvort heldur aflamark eða aflahlutdeild. Það eru engar reglur sem hafa verið settar um það efni, hvernig þau viðskipti eigi að fara fram, hvernig nýir aðilar eigi að geta nálgast veiðiheimildir eða þeir sem fyrir eru eigi að geta sóst eftir frekari veiðiheimildum. Það eru engar reglur, það er engin löggjöf, það er bara LÍÚ sem fær að móta löggjöfina um viðskiptin með veiðiheimildir. Það sjá það allir í hendi sinni, virðulegi forseti, að þetta gengur ekki frekar en að viðskiptalífið eða bankarnir ákveði allar leikreglur á þeim markaði og Alþingi kæmi þar hvergi nálægt með lagasetningu. Ég held því, virðulegi forseti, að það sé hægt að snúa þróuninni í sjávarbyggðum landsins við með því að setja skynsamlega löggjöf um viðskipti með aflamark og aflahlutdeild og hef því leyft mér að flytja eftirfarandi fyrirspurn, á þskj. 231, til hæstv. sjávarútvegsráðherra, með leyfi forseta: Telur ráðherra tímabært að sett verði almenn löggjöf um viðskipti með aflamark og aflahlutdeild þar sem meðal annars verði kveðið á um hlut ríkissjóðs úr þeim viðskiptum 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig spurninga varðandi viðskipti með aflamark og aflahlutdeild. Hvort ég telji tímabært að sett verði almenn löggjöf um viðskipti með aflamark og aflahlutdeild þar sem meðal annars verði kveðið á um hlut ríkissjóðs úr þeim viðskiptum og ef svo er, hvenær? Um þetta vil ég segja almennt. Skattaleg meðferð þessa sem hv. þingmaður spyr mig um í reikningsskilum er sú sama og hvað varðar önnur viðskipti á milli tveggja aðila. Sá sem leigir tekjufærir leiguna í reikningsskilum sínum og borgar þannig venjulegan tekjuskatt vegna þeirra. Sá sem leigir til sín aflaheimildir gjaldfærir hins vegar leiguna á móti þeim tekjum sem hann hefur af veiðum og vinnslu aflans. Mjög umdeilanlegt er að gera breytingar sem mundu takmarka heimildir til gjaldfærslu hjá þeim sem leigir til sín. Sá sem leigir frá sér borgar þegar fullan tekjuskatt. Nú þegar eru í tekjuskattslögum takmarkanir varðandi skattalega meðferð á sölu varanlegra aflaheimilda. Samkvæmt 48. gr. laganna er ekki hægt að fyrna stofnkostnað við kaup á slíkum réttindum og þess vegna er ekki hægt að færa kostnaðinn á móti tekjum sem myndast af eigninni. Ákvæði um skattlagningu hagnaðar af slíkum viðskiptum eru í 5. og 6. mgr. 15. gr. laganna þar sem m.a. er kveðið á um að heimilt sé að færa niður stofnverð heimilda sem eru keyptar á tekjuárinu eða síðustu 12 mánuðum um fjárhæð sem nemur hinum skattskylda söluhagnaði. Þá er hægt að fresta skattlagningu um tvenn áramót enda kaupi skattaðili varanlegar aflaheimildir á tímabilinu. Annars tekjufærist söluhagnaðurinn með 10% álagi. Það er ekki hægt að færa niður stofnverð annarra eigna sem keyptar eru á móti skattskyldum söluhagnaði, svo sem skip, fasteignir eða þess háttar. Í mörgum tilvikum eru verðmæti sem felast í aflaheimildum hluti af eignum félaga þegar hlutafé þeirra er selt, t.d. þegar skattaðili er að hætta rekstri eða hverfa úr greininni. Í þessum tilvikum er skattlagning með sama hætti og venjulega, þ.e. það er greiddur 10% fjármagnstekjuskattur ef um einstakling er að ræða. Ef um félög er að ræða þá eru sömu frestunarheimildir og venjulega. Í rauninni er fyrirspurn hv. þingmanns tvískipt. Annars vegar er það sem lýtur að hinni almennu fiskveiðistjórnarlöggjöf og hins vegar það sem ég tel að sé kjarni málsins, og felur í sér spurningu um skattalega meðferð við kaup og sölu aflaheimilda eða aflahlutdeildar, þ.e. hvort ríkissjóður eigi að fá einhverja sérstaka hlutdeild við sölu á kvóta. Spurningin er því í rauninni þessi: Er ástæða til grundvallarbreytinga á skattalegri meðferð við kaup á sölu aflaheimilda eða aflahlutdeildar? Að mínu mati er ekki ástæða til mikilla breytinga þar sem ríkissjóður fær tekjuskatt nú þegar af tekjuskattsskyldum hagnaði við sölu aflamarks og aflahlutdeildar á sambærilegan hátt og af sölu annarra eigna. Nú þegar eru takmarkanir varðandi afskriftir af keyptum heimildum eins og ég hef þegar rakið. Ef aflahlutdeild er seld með skattalegum söluhagnaði, er hægt að fresta söluhagnaði og færa á móti keyptum aflaheimildum og ef viðkomandi getur það þá er ekki um að ræða nettósölu heldur nokkurs konar tilfærslu milli fisktegunda eða einhverja slíka hagræðingu. Þetta er í samræmi við skattalögin að öðru leyti og þess vegna eðlileg skattaleg meðferð og svipuð og gildir um aðrar eignir, t.d. fasteignir. Það væri því mjög umdeilanlegt, svo ekki sé meira sagt, að refsa aðilum sem fjárfest hafa í kvóta með því að skattleggja söluhagnað þeirra sérstaklega og hærra en varðandi söluhagnað annarra eigna.

Virðulegi forseti. Þetta var út af fyrir sig fróðlegur upplestur um skattalega meðferð samkvæmt gildandi lögum en kjarninn er kannski sá að hann fjallaði um skattalega meðferð eigna og fiskveiðiheimildir eru ekki eign útvegsmanns, það er kjarni málsins. Það gilda engar reglur um meðferð útvegsmanns á þeim veiðiheimildum sem honum eru færðar til umráða í þeirri löggjöf sem vikið er að í þessari fyrirspurn. Það eru ekki einu sinni neinar reglur í löggjöfinni sem gilda um það hvernig viðskiptin eigi að fara fram, hvar eða með hvaða hætti. Það stendur hvergi í löggjöfinni að útvegsmönnum sé heimilt að selja þessar heimildir gegn endurgjaldi, það hefur aldrei verið sett í löggjöf. Hvers vegna skyldi það vera, virðulegi forseti? Útvegsmenn nota þessar veiðiheimildir í dag til þess að féfletta suma aðra útvegsmenn sem eru kvótalitlir. Ég er með nokkur dæmi um að útvegsmönnum, sem eiga litlar veiðiheimildir og eru að reyna að gera út sína báta, er stillt upp við vegg af hálfu annarra útvegsmanna sem hafa þessar þorskveiðiheimildir undir höndum og pína þá til að veiða fyrir sig þorsk fyrir smánarpening, fyrir 30–40 kr. á kílóið. Menn taka þessu tilboði vegna þess að það gefur mönnum kost á að fara á sjóinn og veiða ýsu eða aðrar tegundir þar sem menn geta aflað sér veiðiheimilda sem eru ódýrari. Þarna eru þeir sem hafa þorskveiðiheimildir undir höndum að nota þær til að féfletta aðra útvegsmenn. Hvaða löggjöf heimilar útvegsmönnum að fara svona með það sem þeir eiga ekki sjálfir? Þetta er algjörlega ófært, virðulegi forseti, og ég held að það sé kominn tími til að sjávarútvegsráðherra beiti sér fyrir því að sett verði almenn löggjöf um 

Virðulegi forseti. Ég reyndi að svara spurningunni eins vel og mér var unnt, m.a. með því að lesa spurninguna þar sem m.a. var kveðið á um að ég svaraði spurningu um hvernig fara ætti með hlut ríkissjóðs úr þeim viðskiptum sem ættu sér stað þegar menn keyptu eða leigðu aflaheimildir. Það er auðvitað heilmikill kjarni í þessari umræðu allri saman, ég reyndi að færa fyrir því tiltekin rök og reyndi að útskýra með hvaða hætti hin skattalega löggjöf væri. Ég vakti t.d. athygli á því að þegar um er að ræða að menn kaupi varanlegar aflahlutdeildir þá er það þannig að menn geta ekki eignfært þær. Það var að vísu hægt áður fyrr og menn eignfærðu þær og afskrifuðu þær og gátu þar með gjaldfært þær í sínum rekstri en það er ekki svo núna. Þess vegna er alveg ljóst að hin skattalega meðferð að þessu leyti er sérstök varðandi aflahlutdeildirnar sem gerir það að verkum að sá sem selur er í langflestum tilvikum að greiða af söluhagnaði og greiða tekjuskatt þess vegna. Um hitt sem hv. þingmaður sagði, þegar við vitum að útgerðarmenn leigja eða selja hver öðrum aflaheimildir, þá gilda um það tilteknar reglur vegna þess að við erum með kjarasamninga sem kveða á um að útgerðarmanni sé ekki heimilt að láta áhafnir taka þátt í kaupum á kvóta. Við tókum um það pólitíska ákvörðun í vetur, að mig minnir í góðri samstöðu, að styrkja þær heimildir sem Verðlagsstofa skiptaverðs hefur til að fylgjast með þessu til að koma í veg fyrir að útgerðarmenn séu t.d. að láta sjómenn sína taka þátt í kvótakaupum sem gæti síðan leitt til þess sem hv. þingmaður var að segja. Slíkt er einfaldlega ólöglegt og það stangast á við samninga og við vorum að styrkja eftirlitshlutverk Verðlagsstofu skiptaverðs til að taka á þessum hlutum. Það má því segja að þótt það sé ekki beinlínis í þeim lögum sem hv. þingmaður vísaði til þá erum við að taka á því með öðrum hætti í löggjöfinni til að koma í veg fyrir að menn stundi óeðlileg viðskipti með 

Herra forseti. Nýlega mælti hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir frumvarpi um stofnfrumurannsóknir. Í þeirri umræðu gerði ég að umtalsefni góðan árangur íslensku tæknifrjóvgunardeildarinnar sem nú er rekin undir hatti ART Medica. Þegar farið var af stað með meðferðir gegn ófrjósemi á Íslandi árið 1991 voru þær framkvæmdar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Árið 1996 var deildin flutt í stærra húsnæði á Landspítalanum. Í lok árs 2004 fluttist starfsemin í Kópavog og er nú einkarekin af þeim sérfræðingum sem fram að þeim tíma höfðu starfað hjá ríkinu. Ófrjósemi er vaxandi vandamál á Íslandi og er skilgreint sem sjúkdómur. Á sama tíma er um nokkurt feimnismál að ræða og ekki hafa margir notendur þjónustunnar stigið fram og rætt málið opinskátt. Fyrsta íslenska glasabarnið fæddist árið 1992 og síðan hafa yfir þúsund börn fæðst í kjölfar meðferðar á tæknifrjóvgunardeildinni. Við hæstv. heilbrigðisráðherra erum sammála um mikilvægi þessarar þjónustu en nú er staðan sú að samningar eru lausir milli ríkisins og ART Medica. Ég vakti athygli á því í umræðunni um stofnfrumur fyrir nokkru að árangur íslensku deildarinnar er það góður að athygli hefur vakið um allan heim. Við getum verið stolt af starfseminni og einmitt þess vegna vil ég nota þetta tækifæri og spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra eftirfarandi spurninga: „1. Hversu mörg pör hafa farið í tæknifrjóvgunarmeðferð hjá ART Medica frá og með árinu 1991, flokkað eftir meðferðarúrræðum? 2. Hver hefur árangurinn verið? 3. Hver er meðalaldur kvenna sem hafa farið í meðferð? 4. Hve langir eru biðlistar og hve langur er biðtími eftir meðferð? 5. Hver hefur verið kostnaður við meðferðir ART Medica frá og með árinu 2004, sundurliðað eftir árum og meðferðarúrræðum? 6. Ef kostnaður hefur aukist, hverjar eru helstu ástæður?“ Sjöunda og síðasta spurningin lýtur að framlögum ríkisins og ég óska eftir upplýsingum um það hver framlög ríkisins eru.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur fyrir þessa fyrirspurn en hv. þingmaður hefur beint til mín nokkrum spurningum um tæknifrjóvganir. Í fyrsta lagi spyr hv. þingmaður hversu mörg pör hafi farið í tæknifrjóvgunarmeðferð hjá ART Medica frá og með árinu 1991. Því er til að svara að frá nóvember 1991 til nóvember 2007 hafa verið framkvæmdar 4.595 glasafrjóvganir og af þeim 1.608 smásjárfrjóvganir frá 1997. Af þessum glasafrjóvgunum voru gerðar 4.123 svokallaðar fósturfærslur, þ.e. settir upp fósturvísar. Þess ber að geta að frá árinu 1991 til 2004 fóru þessar aðgerðir fram á glasafrjóvgunardeild Landspítala en síðan tók fyrirtækið ART Medica til starfa og hefur það annast þetta frá árinu 2004. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hver árangurinn hafi verið. Yfirleitt er árangur af þessum aðgerðum gefinn upp sem fjöldi klínískra þungana, þ.e. að fóstur greinist með hjartslátt við ómskoðun eftir svokallaða fósturfærslu. Af þessum heildarfjölda, 4.123 fórsturfærslna, voru 1.683 klínískar þunganir sem telst vera um 40,8% árangur. Ef tekinn er saman fjöldi fæddra, þ.e. einburar, tvíburar og þríburar, fæddust á þessu tímabili 1.683 börn eftir tæknifrjóvganir. Í þriðja lagi spyr hv. þingmaður hver meðalaldur kvenna sem fóru í meðferð hafi verið og því er til að svara að hann var 33 ár. Í fjórða lagi spyr þingmaðurinn um biðlista í dag. Samkvæmt upplýsingum frá ART Medica eru engir biðlistar eftir meðferð en venjulegur undirbúningstími fyrir meðferð er á bilinu 1–3 mánuðir. Í fimmta lagi spyr hv. þingmaður um kostnað við meðferðir ART Medica frá og með árinu 2004, sundurliðað eftir árum og meðferðarúrræðum. Einnig er spurt um framlög ríkisins til málaflokksins. Því er til að svara ef við byrjum á glasafrjóvgununum að árið 2004 var heildarkostnaðurinn 7 milljónir 265 þúsund og hlutdeild ríkisins 2 milljónir 951 þúsund og 600 kr. Árið 2005 var heildarkostnaður 38 milljónir 855 þúsund og hlutdeild ríkisins 19,4. Árið 2006 var heildarkostnaður 44,8 milljónir og hlutdeild ríkisins 21 og árið 2007 var heildarkostnaðurinn tæplega 53 milljónir og hlutdeild ríkisins 24,5. Ef við förum út í smásjárfrjóvganirnar var heildarkostnaðurinn árið 2004 11,4 milljónir en hlutdeild ríkisins 5,8. Árið 2005 var heildarkostnaðurinn 50,1 milljón og hlutdeild ríkisins 26,1. Árið 2006 var heildarkostnaður 49 milljónir og hlutdeild ríkisins 25,7 og árið 2007 var heildarkostnaðurinn 44,9 milljónir og hlutdeild ríkisins 22. Kostnaður ríkisins við hverja meðferð hélst óbreyttur fram til ársins 2007 er samið var um 8,7% hækkun vegna þróunar verðlags og launa. Í febrúar 2007 hafði verið samið um 7,5 millj. kr. aukið framlag til magnaukningar og var miðað við að fjöldi tæknifrjóvgana færi úr 320 í 386 á ári. Virðulegi forseti. Ég vona að þessar upplýsingar svari að fullu fyrirspurn hv. þingmanns og er sammála hv. þingmanni í því að þetta er eitt af því fjölmarga sem við getum verið afskapleg stolt af í íslensku heilbrigðisþjónustunni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir skýr svör við mörgum spurningum í mörgum liðum frá þeirri sem hér stendur. Svörin voru þess eðlis að þau gefa í sjálfu sér tilefni til töluvert mikillar umræðu og meiri en kannski gefst tóm til að taka á þeim tveimur mínútum sem ég hef til umráða í þessum stutta ræðutíma núna. Ég held hins vegar að það sé full ástæða til að við ræðum þetta mál í betra tómi í þinginu, þ.e. starfsemi ART Medica, en eins og ég sagði áðan eru samningar ríkisins við ART Medica lausir núna. Það er alveg ljóst af svörum ráðherrans að töluvert góður árangur hefur náðst hér, 40,8% árangur telst býsna góður í þessum bransa, ef svo má að orði komast, þar sem margir óvissuþættir spila inn í. Ég tók hins vegar eftir því í svari ráðherrans við fimmtu spurningunni, og það kann að skrifast á mig, um kostnaðinn við meðferðir, að hæstv. ráðherra talaði um kostnað ríkisins, heildarkostnað, og síðan heildarkostnað ART Medica. Ég er kannski meira upptekin af kostnaði notendanna, þ.e. þeirra para sem í hlut eiga. Ég held að því miður hafi kostnaðarhlutdeild verið að aukast á undanförnum árum og það sé eitthvað sem við verðum að skoða. Það getur ekki verið stefna okkar að þeir sem glíma við þennan sjúkdóm, því að ófrjósemi er jú skilgreind sem sjúkdómur, og þurfa hugsanlega fara í þrjár til fjórar meðferðir standi uppi með kostnað sem hleypur kannski á einni til einni og hálfri milljón. Þar sem ég sé að tími minn er að verða útrunninn tel ég að full ástæða sé til að ræða þetta mál frekar, hæstv. forseti, við betra tækifæri í þinginu.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt sem hér kemur fram hjá hv. þingmanni, þetta er afskaplega góður árangur og hefur vakið athygli langt út fyrir landsteinana. Eins og ég nefndi hér er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni, þetta er eitt af því fjölmarga sem við getum verið stolt af. Þetta fyrirtæki hefur náð afskaplega góðum árangri á þessu sviði, okkur öllum til heilla. Ég hef hrósað hv. þingmanni áður fyrir að sýna þessu máli jafnmikinn áhuga og raun ber vitni og alveg sjálfsagt að ræða þetta betur. Miðað við þessar tölur finnst mér að kostnaður þeirra sem nota þetta hafi ekki aukist hlutfallslega. Ég vil ekkert fullyrða um það fyrr en við skoðum það betur en er sammála hv. þingmanni varðandi það sem hann sagði hér um þessa þjónustu og þetta fyrirtæki og er afskaplega ánægður með að hv. þingmaður sýni þessu máli þennan áhuga.

Virðulegur forseti. Á þskj. 242 ber ég fram tvær fyrirspurnir til hæstv. heilbrigðisráðherra um kostnað af áfengisnotkun. Í fyrri spurningunni er spurt: Hver er áætlaður árlegur kostnaður þjóðfélagsins af áfengisnotkun? Og í þeirri síðari: Hvað er áætlað að árlegur kostnaður þjóðfélagsins hafi vaxið mikið frá 1997, þegar neyslan var um 5 lítrar af hreinu alkóhóli á hvern 15 ára og eldri, til ársins 2005 þegar neyslan hafði aukist í 7,1 lítra? Nýrri tölur hef ég ekki undir höndum, virðulegur forseti, þannig að ég get ekki vitnað til ársins 2006 en mér segir svo hugur um að neyslan hafi heldur aukist en hitt. Það er fróðlegt að fá mat á þeim kostnaði sem hlýst af neyslu alkóhóls einmitt til að undirstrika að það er vímugjafi, fíkniefni sem er ekki tekjulind fyrir ríkissjóð heldur útgjöld fyrir þjóðfélagið, bæði ríkissjóð, heimili og atvinnuvegi landsins. Þess vegna hafa stjórnvöld í flestum löndum, skulum við segja, haft uppi ákveðna stefnu til að takmarka kostnað samfélagsins af notkun efnisins vegna þess að menn treysta sér ekki til þess að reyna að útrýma notkun þess. Það var reynt fyrir tæplega öld eða svo en tókst ekki og menn læra af reynslunni og hafa ákveðið að reyna fremur að hafa reglur sem takmarka skaðsemina en að banna. Með þeirri heilbrigðisáætlun sem nú er í gildi fylgdi mat Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um kostnað af áfengisnotkun eins og hann var metinn á þeim tíma, á verðlagi ársins 2000. Þar komst stofnunin að þeirri nálgun að kostnaður þjóðfélagsins væri á bilinu 5,7–7,7 milljarðar kr. á verðlagi ársins 2000. Þá var neyslan 5,56 lítrar á hvern 15 ára og eldri af hreinum vínanda en hefur aukist í 7,1 eins og fram kemur. Fyrsta markmiðið sem sett var í þeirri heilbrigðisáætlun sem var samþykkt - það segir sína sögu um áherslur Alþingis á þetta mál - var að minnka notkunina í 5 lítra, þ.e. um hálfan lítra. Það gefur nálgun sem hægt er að styðjast við. Tölur hafa einnig birst frá breskri stofnun um það hver kostnaður gæti verið þar í landi og hann gæti verið um 13 milljarðar kr. ef það kostnaðarmat er yfirfært á mannfjölda hér á landi. Virðulegur forseti. Ég hef borið fram þessar tvær fyrirspurnir og bíð spenntur eftir að fá svör hæstv. heilbrigðisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir þessa fyrirspurn þar sem hann spyr um áætlaðan árlegan kostnað þjóðfélagsins af áfengisnotkun. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef hefur ekki nýlega verið gerð rannsókn hér á Íslandi sem getur upplýst hver kostnaður samfélagsins, bæði beinn og óbeinn, er vegna áfengisneyslu. Í úttektum sem gerðar hafa verið í öðrum löndum er beinn kostnaður samfélagsins afleiddur af neyslu, framleiðslu og dreifingu áfengis. Þar er tiltalinn kostnaður tengdur áætluðum heilsufarslegum, félagslegum og velferðartengdum þáttum auk þátta á borð við umferðarmál, löggæslu og fangelsiskerfi. Mikilvægt er að hafa í huga að hér er aldrei um annað en grófar áætlanir að ræða. Það er vandaverk að áætla slíkan kostnað og krefst rannsóknarvinnu þar sem þeir þættir sem nýttir hafa verið í erlendum viðmiðunarrannsóknum væru metnir út frá aðstæðum hér á landi. Eins og fram kemur í upphafi svars hefur slík rannsóknarvinna ekki verið gerð hér á landi, a.m.k. ekki á síðustu missirum. Ég get hins vegar upplýst hv. þingmann um það að í Evrópu, þar sem meðalneysla var árið 2006 11 áfengislítrar, er beinn kostnaður að hámarki metinn um 1,3% af vergri landsframleiðslu. Óbeinn kostnaður er hins vegar metinn á 1,9% af vergri landsframleiðslu. Þá geta menn hugsanlega, a.m.k. með einhverja nálgun, metið það hlutfallslega með því að gefa sér línulega fylgni þarna á milli miðað við þá áfengisneyslu sem er hér á landi. Það er auðvitað háð ákveðinni óvissu. Þá er sömuleiðis skemmst frá því að segja varðandi seinni spurninguna að ég verð að vísa í fyrra svarið, að þar sem við höfum ekki gert þessa úttekt sem væri örugglega fróðlegt að gera - af því að það kallar á nokkuð ítarlega rannsókn - höfum við ekki þær tölur sem hv. þingmaður kallar hér eftir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Mér sýnist að á þeim upplýsingum sem hann hefur undir höndum megi ætla að það sé nokkuð gott samræmi á milli þeirra talna og þeirra sem fram komu í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands á sínum tíma. 2,2% af vergri landsframleiðslu þýðir kostnað sem er yfir 20 milljarðar kr. á ári miðað við það mat. Ef við tökum tölur Hagfræðistofnunar frá árinu 2000 og reynum að yfirfæra þær á verðlag í dag, og hækka þær upp miðað við aukningu á notkuninni sem orðið hefur á þessum tíma, sýnist mér heildarkostnaðurinn vera einhvers staðar á bilinu 10–15 milljarðar kr. miðað við þeirra mat eins og það var og að aukningin úr 5 lítrum í 7,1 kosti þjóðfélagið ekki minna en 2–3 milljarða kr. á ári. Miðað við þær forsendur sem fyrir liggja er þetta trúlega tiltölulega varlegt mat og þær tölur sem ég hef séð frá Bretlandi og Bandaríkjunum benda til þess að þetta sé það. Þá má a.m.k. segja að miðað við tiltækar upplýsingar sé niðurstaðan sú að aukningin í notkun frá því að heilbrigðisáætlunin var samþykkt árið 2001 kosti þjóðfélagið 2–3 milljarða ár ári, ekki minna en það, og að áfengið sem slíkt kosti þjóðfélagið 10–15 eða jafnvel yfir 20 milljarða kr. Það er bilið sem við höfum. Kannski má færa þessa 20 milljarða niður miðað við notkunina í 7 lítrum  Það er alveg sama hvernig menn nálgast þetta, þetta eru allt gríðarlega háar fjárhæðir, virðulegur forseti.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni þegar menn fara að reyna að nálgast þetta sem er sjálfsagt og eðlilegt er þetta allt saman háð nokkurri óvissu. Hins vegar er sjálfsagt og eðlilegt að velta þessu fyrir sér og reyna að rannsaka málið eins mikið og kostur er. Það liggur alveg fyrir og menn skulu ekki gera lítið úr því, eins og hv. þingmaður kom að, að vandamál fylgja áfengisneyslu, hafa alltaf gert og munu örugglega alltaf gera meðan menn neyta áfengis. Á sama hátt er erfitt að reikna fram tekjurnar sem menn hafa af hlutum sem þessum og allt er þetta mikilli óvissu háð. Auðvitað kemur hvort tveggja til, bæði hið opinbera og ýmsir aðilar sem hafa tekjur sem tengjast áfengi og ýmiss konar þjónustu sem því tilheyrir Við höfum í sjálfu sér ekki betri upplýsingar en komið hafa fram. Hv. þingmaður hefur skoðað þær upplýsingar sem eru til staðar í öðrum löndum og það hef ég svo sem reynt að gera líka. Það er alveg ljóst að við erum hér að tala um nokkuð mikla óvissu, hins vegar er engum blöðum um það að fletta að þessu fylgir kostnaður, það liggur alveg fyrir.

Virðulegi forseti. Á þskj. 243 ber ég fram tvær spurningar til hæstv. heilbrigðisráðherra um áfengisneyslu og áfengisverð. Í fyrri spurningunni er spurt: Hvað telur ráðherra að áfengisneysla mundi aukast mikið frá því sem nú er ef samþykkt verður að selja áfengi í smásöluverslunum? Og í þeirri síðari: Hvaða áhrif hefði helmingslækkun áfengisgjaldsins á áfengissölu og neyslu? Ég held að það sé afar fróðlegt að reyna að gera sér grein fyrir því hvaða áhrif tilteknar breytingar hafa og sérstaklega þær sem eru helst til meðferðar hér á Alþingi. Fyrir liggur frumvarp sem gerir ráð fyrir hvoru tveggja sem um er spurt, annars vegar að áfengi verði að mestu leyti heimilt að selja í matvöruverslunum eða smásöluverslunum og hins vegar er gert ráð fyrir því að áfengisgjald verði lækkað um helming samhliða þeirri breytingu. Ég tek eftir því í gögnum eins og m.a. frá hinni bresku stofnun Nuffield Council on Bioethics sem nýlega gaf út skýrslu um áfengi og fleiri vímuefni, dró saman upplýsingar og ráðleggingar til stjórnvalda til að stemma stigu við hrikalegri áfengismenningu eða ómenningu í Bretlandi, að þar er dregið saman í mjög stutt að reynslan sé sú að það sem helst hefur áhrif á að takmarka notkun áfengis eru skattar, þ.e. verðið á áfenginu, og sölutíminn, þ.e. aðgengi að áfenginu. Þetta er ákaflega athyglisverð niðurstaða hinna bresku sérfræðinga sem fjölmörg samtök standa að, að benda á það sem algjöra niðurstöðu sína varðandi áfengispólitík að ráðleggja stjórnvöldum að hækka verð á áfengi, hækka skattana, og draga úr aðgengi að áfengi með því að takmarka sölutíma þar í landi. Ég hef séð fréttir frá Svíþjóð sem ég hygg að sænska landlæknisstofnunin hafi látið athuga fyrir sitt leyti um hver áhrifin yrðu í Svíþjóð ef farin yrði sú leið að heimila sölu áfengis í smásöluverslunum og hafði til aðstoðar rannsóknaraðila í Kaliforníu. Niðurstaða þeirra varð sú að þeir töldu að aukningin eða neyslan í Svíþjóð mundi aukast um 29% við það eitt að færa áfengissöluna úr þeirra „ríki“ sem er svipað og við þekkjum hér á landi yfir í smásöluverslanir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnirnar. Hann spyr hvað ráðherra telji að áfengisneysla mundi aukast mikið frá því sem nú er ef samþykkt yrði að selja áfengi í smásöluverslunum. Það er skemmst frá því að segja að það er erfitt að átta sig á því hvaða forsendur liggja hér til grundvallar. Ef verið er að vísa í það frumvarp sem liggur fyrir þinginu núna, og það væri þá einhver útgangspunktur í umræðunni, er skemmst frá því að segja að það er engin leið að áætla hvort eða hversu mikið áfengisneysla kæmi til með að aukast við það að selja áfengi í smásöluverslunum. Ýmsir þættir hafa áhrif á áfengisneyslu aðrir en aðgengi að því. Þar má nefna verðlag og kaupmátt auk þess sem forvarnastarf hefur áhrif til að draga úr áfengisneyslu. Rétt er að hafa í huga, að hið opinbera hefur aukið til muna aðgengi að áfengi síðustu ár, m.a. með fjölgun vínbúða og rýmri afgreiðslutíma þeirra. Árið 1990 voru vínbúðir 20 talsins. Árið 2000 voru þær orðnar 35. Og á árunum 2001–2007 fjölgaði þeim um 12 og eru því 47 árið 2007. Flestar þær verslanir sem opnaðar hafa verið á undanförnum árum eru smáverslanir á landsbyggðinni og í dag rekur hið opinbera um 25 smáverslanir um sölu áfengis. Það eru verslanir ÁTVR sem eru í raun og veru með þjónustusamning við aðrar verslanir. Þessar verslanir eru oft reknar í rými við hliðina á öðrum verslunum og þjónustu, svo sem bensínsölu, matvöruverslun og barnafataverslun. Ef við höldum áfram að nota fyrirliggjandi frumvarp sem útgangspunkt kemur fram í greinargerð með frumvarpinu um breytingar ýmissa lagaákvæða um sölu áfengis og tóbaks að hið opinbera hefur dregið sig út úr atvinnurekstri á mörgum sviðum á undanförnum árum og áratugum. Nú er svo komið að til algjörra undantekninga heyrir ef ríkið eða sveitarfélög standa í verslunarrekstri. Ein þeirra undantekninga er sala á áfengum drykkjum til einstaklinga, en Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins hefur enn sem komið er einkaleyfi á því að selja almenningi áfengi í smásöluverslun auk tóbaksgerðar og heildsöludreifingar á tóbaki. Með afnámi einkasölu ríkisins á áfengi eins og frumvarpið gerir ráð fyrir mundi fyrirkomulag áfengissölu óhjákvæmilega breytast, en í stað ríkisins mundu einkaaðilar sjá þá um söluna með skilyrðum sem sveitarstjórnir á hverjum stað mundu setja. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sveitarstjórnum verði eftir sem áður heimilt að binda smásöluleyfi ýmsum skilyrðum, svo sem afgreiðslutíma og staðsetningu verslana, aðgengi og merkingum. Sveitarstjórnum væri í sjálfsvald sett hve ströng þessi skilyrði yrðu. Hvorki er unnt að svara á þessari stundu hvort aðgengi að áfengi mundi aukast með tilkomu lagabreytingarinnar né hvort áfengisneyslan mundi breytast með nokkrum hætti. Eins og fram kemur er í frumvarpinu gert ráð fyrir því að sveitarstjórnir hafi heimild til að setja strangari reglur en nú eru til staðar þar sem eru áfengisverslanir. Varðandi seinni spurninguna, hvaða áhrif helmingslækkun áfengisgjaldsins hefði á áfengissölu og neyslu, hefur sá sem hér stendur engar forsendur til að svara henni. Það eru mismunandi þættir sem þar koma inn enda veit ég ekki til þess að nein tillaga liggi fyrir þinginu í frumvarpsformi um að gera slíkt. Það er í það minnsta ekki í því frumvarpi sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni. Varðandi reynsluna frá Svíþjóð þekki ég það ekki beint. Það kemur mér hins vegar nokkuð á óvart hvernig hv. þingmaður lýsir þessu. Ég fer nokkuð mikið til Stokkhólms og þar eru þessar verslanir inni í matvöruverslunum og hef ég séð það með eigin augum. Ég hef svo sem ekki gert neina sérstaka könnun á því á milli landa en fyrirkomulagið sem menn eru með í hverju landi fyrir sig er nokkuð mismunandi eins og við þekkjum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en þau vekja athygli mína sérstaklega fyrir það að þau ganga í meginatriðum gegn öllu því sem ég hef kynnt mér um þetta efni af erlendum vettvangi, niðurstöður aðila sem hafa rannsakað þessi mál og komist að þeirri niðurstöðu að það sem hafi áhrif á neyslu sé fyrst og fremst verð og aðgengi. Hæstv. ráðherra virðist efast um að þessar niðurstöður eigi við hér á landi og mér er það nokkurt undrunarefni að ráðherra skuli ekki hafa getað komist að ákveðnari niðurstöðu í svörum sínum. Mig langar að benda á að þróun síðustu ára varðandi áfengisgjaldið hefur verið sú að það hefur lækkað um þriðjung frá 1998 á sterkum vínum og lækkað um 30% að öðru leyti. Lækkun áfengisgjaldsins á undanförnum árum leiðir því í raun, að mínu viti og út frá þeim upplýsingum sem liggja fyrir og ég m.a. vitnaði í frá Bretlandi, til aukinnar neyslu. Á síðustu árum hefur, eins og kom fram í svari hæstv. ráðherra, útsölustöðum áfengis fjölgað og veitingastöðum sem selja áfengi hefur líka fjölgað og opnunartími þeirra lengst. Við höfum því alla mælikvarða í þá veru sem stuðla ættu að aukningu neyslunnar á þessu árabili, enda hefur það gerst. Heilbrigðismarkmiðið sem Alþingi setti sér, að koma neyslu áfengis niður í 5 lítra á mann árið 2010, hefur algerlega mistekist enn sem komið er og í stað þess að minnka úr 5,56 niður í 5 hefur það vaxið upp í 7,1 lítra árið 2005 og eru þá enn eftir fimm ár, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur ekki tekið alveg rétt eftir þegar ég svaraði áðan. Ég sagði aldrei að verð og aðgengi hefði ekki áhrif á neyslu áfengis og vék ekki að því einu einasta orði. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni að á undanförnum árum eða áratug hefur orðið raunlækkun á áfengi og sömuleiðis hefur aðgengi aukist mjög mikið á Íslandi. Það sem ég sagði hins vegar, virðulegi forseti, var að flóknar og fjölbreytilegar ástæður og fleiri þættir spila þarna inn í, t.d. er alveg ljóst að aukinn kaupmáttur þýðir alla jafna aukna neyslu og það sem þvælist fyrir þegar menn skoða magntölur eru m.a. þættir eins og fjöldi ferðamanna. Það er vel þekkt að sums staðar í Evrópu fara menn á milli landa til að kaupa sér áfengi. Þetta er því ekki einhlít mynd og það eru margir fletir á þessu máli. Ég tel mjög mikilvægt fyrir okkur að ræða þessi mál og ég fagna því að hv. þingmaður taki þetta upp hér og við förum yfir þetta mikilvæga mál því svo sannarlega gæti þetta haft slæmar afleiðingar í för með sér ef við vöndum okkur ekki og það eigum við auðvitað að gera. Við eigum að skoða reynslu annarra þjóða og við eigum að skoða rannsóknir og bestu gögn sem við höfum þegar við metum þetta. Ég hélt því aldrei fram að verð og aðgengi skipti ekki máli, virðulegi forseti, en ég sagði hins vegar eins og er að myndin er flóknari og ég rakti það reyndar að aðgengi hefði aukist á undanförnum árum.

Virðulegi forseti. Á þskj. 244 ber ég fram tvær spurningar til hæstv. heilbrigðisráðherra um markmið heilbrigðisáætlunar til ársins 2009 sem samþykkt var í þingsölum vorið 2001. Fyrri spurningin er eftirfarandi, með leyfi forseta: Hverjar eru helstu ástæður þess, að mati ráðherra, að áfengisneysla hefur vaxið verulega frá því sem hún var þegar heilbrigðisáætlun til ársins 2010 var samþykkt á Alþingi í maí 2001 og er liðlega 40% yfir markmiðum áætlunarinnar eða 7,1 lítri af hreinu alkóhóli á hvern íbúa 15 ára og eldri miðað við árið 2005? Síðari spurningin er, virðulegi forseti: Hverjar eru tillögur ráðherrans til að minnka áfengisneysluna og telur hann raunhæft að ná settu marki um 5 lítra árið 2010? Það þarf kannski ekki að fylgja þessari fyrirspurn frekar úr hlaði. Það hefur komið fram fyrr í þessari umræðu í tveimur fyrirspurnum á undan. Það sem skiptir máli, a.m.k. að mínu mati, er að þróunin á síðustu árum hefur verið sú að verð á áfengi hefur ekki fylgt verðlagi, sérstaklega ekki á áfengisgjaldinu og sölustöðum hefur fjölgað og opnunartími lengst. Virðulegi forseti. Ég bíð spenntur eftir að heyra hverjar skýringar ráðherrans eru á þessum hlutum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Fyrri spurningin er svohljóðandi: „Hverjar eru helstu ástæður þess, að mati ráðherra, að áfengisneysla hefur vaxið verulega frá því sem hún var þegar heilbrigðisáætlun til ársins 2010 var samþykkt á Alþingi í maí 2001 og er liðlega 40% yfir markmiðum áætlunarinnar eða 7,1 lítri af hreinu alkóhóli á hvern íbúa 15 ára og eldri miðað við árið 2005?“ Því er til að svara að fjölmargar rannsóknir bæði innlendar og erlendar hafa leitt í ljós að ástæður áfengisneyslu eru fjölbreyttar og flóknar. Þannig hafa rannsóknir sýnt að áfengisneysla er tengd félagslegum og efnahagslegum þáttum í umhverfi einstaklinga, svo og einstaklingsbundnum þáttum og samspil þessara þátta er oft afar flókið. Einn þessara þátta er aukinn kaupmáttur en rannsóknir hafa leitt í ljós að jákvæð tengsl eru milli kaupmáttar og áfengisneyslu, þ.e. aukinn kaupmáttur er tengdur aukinni áfengisneyslu. Þá er líklegt að aukin neysla tengist verulegri aukningu ferðamanna til Íslands. Rétt er að benda á í þessu samhengi að skoða ætti hvort taka eigi tillit til fleiri breytna í heilbrigðisáætlun en heildarneyslu áfengis. Þannig er ljóst að neysluvenjur Íslendinga hafa breyst til muna á undanförnum árum, neysla sterkra drykkja hefur minnkað til muna en neysla léttvíns og bjórs aukist. Félagsleg vandamál tengd áfengisneyslu hafa oft verið rakin til ölvunardrykkju. Ánægjulegt er að það forvarnastarf sem hér hefur verið unnið á undanförnum árum hefur skilað sér í mikilli minnkun ölvunardrykkju meðal íslenskra ungmenna. Þannig var hlutfall 15 og 16 ára ungmenna sem sögðust hafa verið drukkin síðustu 30 daga fyrir könnun 42% árið 1998 en sambærilegt hlutfall var 20% árið 2006. Á sama hátt hefur dregið verulega úr óæskilegum atburðum tengdum neyslu meðal ungmenna. Lengst af mældust íslensk ungmenni meðal hæstu Evrópuþjóða þegar spurt var um hvort þau hefðu orðið fyrir óæskilegum atburðum tengdum neyslu áfengis, til að mynda hvort þau hefðu lent í slysum eða orðið fyrir meiðslum, hvort stolið hefði verið frá þeim eða þau tekið þátt í kynlífi sem þau sáu eftir daginn eftir. Hlutfall íslenskra unglinga sem svara þessum spurningum jákvætt hefur nú dregist saman um meira en helming og mælast þau nú ekki lengur meðal hæstu þjóða hvað þetta varðar. Árið 1995 svöruðu þannig 14% ungmenna í 10. bekk að þau hefðu orðið fyrir slysum eða meiðslum tengdum áfengisneyslu árið 1995 og var Ísland í öðru hæsta sæti meðal 20 Evrópuþjóða sem tóku þátt í rannsókninni. Árið 2003 var þetta hlutfall komið niður í 4% og hafði sæti Íslands færst niður í miðju þeirra þjóða sem tóku þátt í könnuninni. Skýring á þessu er rakin til minni ölvunardrykkju íslenskra ungmenna. Úttekt á breyttum neysluvenjum er verðugt viðfangsefni svo og að leita leiða til að vinna markvisst að því að draga úr líkum á aukinni neyslu með því að hafa áhrif á þá þætti sem auka líkur á notkun áfengis. Vert er þó í þessu sambandi að benda á að neysla Íslendinga á áfengi er minni en í löndunum í kringum okkur. Það er 7,1 lítri í stað 11 lítra á mann í þeim löndum sem við berum okkur yfirleitt saman við. Síðari spurningin hljóðar svo: „Hverjar eru tillögur ráðherrans til að minnka áfengisneysluna og telur hann raunhæft að ná settu marki um 5 lítra árið 2010?“ Virðulegi forseti. Hér þarf ég að lesa svolítið hratt. Góður árangur hefur náðst í heilsueflingu og vímuefnavörnum í grunnskólum landsins á undanförnum árum. Árið 1997 höfðu 38% nemenda í 10. bekk orðið drukkin síðastliðna 30 daga en 10 árum síðar, árið 2007, var sú tala komin niður í 20%. Daglegar reykingar 10. bekkinga hafa á sama tíma farið úr 21% árið 1997 niður í 10% í ár og þannig hefur fækkað í 10. bekk sem prófað hafa hass úr 13% árið 1997 í 7% árið 2007. Það er því afbragðs árangur sem náðst hefur meðal grunnskólanema. Nú þarf að huga að framhaldsskólunum en rannsóknir hafa leitt í ljós að meðal þess aldursflokks er neysla vímuefna mun meiri og brýn þörf að bregðast við. Til að bregðast við því hafa heilbrigðisráðuneytið og menntamálaráðuneytið í sameiningu og í samvinnu við Lýðheilsustöð, Hitt húsið og nemendur og nemendafélög framhaldsskólanna, hafið starf sem miðar að því að efla heilsu framhaldsskólanema. Samstarfshópnum um heilsueflingu og forvarnir er ætlað að koma á heilsueflingu og öðrum forvörnum í skýran og traustan farveg í framhaldsskólum landsins og stuðla þannig að bættri heilsu og líðan nemenda, draga úr vímuefnaneyslu svo og að draga úr brottfalli og auka námsárangur. Rétt er að nefna ánægjulega niðurstöðu sem fram kom í ársskýrslu SÁÁ fyrir árið 2006 en hún leiðir í ljós að aðsókn nýliða á Vog, þ.e. þeirra sem koma í fyrsta sinn á Vog, hefur ekki aukist á undanförnum árum. Þannig voru 639 nýliðar skráðir á Vog árið 2000 og er sú tala sama árið 2006 en hefur rokkað þarna á milli. Sömuleiðis hefur fjöldi ungra vímuefnaneytenda sem skráðir hafa verið á Vog lækkað úr 288 árið 2000 niður í 234 árið 2006. Þetta er ánægjuleg þróun sem hugsanlega má rekja til þess markvissa forvarnastarfs sem hér hefur verið unnið með ungu fólki síðasta áratug. Rannsóknir hafa leitt í ljós að neysla fylgir árgöngum. Þannig er árgangur sem er í lítilli neysla um 14 ára aldur líklegur til að vera í lítilli neyslu nokkrum árum síðar. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tek undir það sem fram kom í máli ráðherra að aukinn kaupmáttur þýðir aukin neysla, það er í samræmi við þær upplýsingar sem ég hef um málið og eru byggðar á rannsóknum fjölmargra aðila í fjölmörgum löndum þannig að ég held að óhætt sé að treysta þeim niðurstöðum. Ég tek líka undir það, og hafði svo sem einhverjar upplýsingar um það líka, að að sumu leyti hefði náðst góður árangur meðal ungmenna og það skiptir miklu máli. Eins og kom fram í svörum hæstv. ráðherra eru þeir sem ekki eru byrjaðir að drekka ungir líklegri til að halda því áfram. Ég held að hægt sé að gera býsna mikið í því að breyta viðhorfinu á þeim árum. Ég held að þing og ríkisstjórn og aðrir áberandi aðilar í þjóðlífinu eigi að taka sig saman um að vinna að þeirri viðhorfsbreytingu, hún skiptir miklu máli og getur skilað góðum árangri í langan tíma. Við eigum að ganga á undan með góðu fordæmi, með því að breyta viðhorfi til áfengis. Mér finnst að af hálfu opinberra aðila, hvort sem það eru sveitarstjórnir, t.d. borgarstjórnin í Reykjavík, eða ríkisstjórnin, hafi verið ákaflega vinsamlegt viðhorf gagnvart áfengi, boðið er upp á áfengi í veislum og við opinber tækifæri. Við getum breytt viðhorfinu til áfengis eins og þessir sömu aðilar gerðu á sínum tíma varðandi tóbak með mjög góðum árangri, að vísu hefur aðeins slaknað á því á seinni árum vegna þess að þeim áróðri sem þá var rekinn hefur ekki verið fylgt eftir. Hæstv. ráðherra gerði vel í því að taka upp þráðinn þar á nýjan leik og halda merkinu hátt á lofti eins og áður var.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og viðbrögðin. Skemmst er frá því að segja að mér þykir mjög margt sem fram kom í máli hans athyglisvert og eitthvað sem við ættum að hugsa um. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að hvert ár sem líður án þess að ungmenni drekki skiptir miklu máli, það eru mjög mikilvæg ár og það hefur margoft komið fram í rannsóknum. Það er líka hárrétt hjá hv. þingmanni að við eigum að leiða hugann að því að ekki sé allt sjálfgefið af þeim siðum sem tíðkast í samfélagi okkar hvað þetta varðar, ég tala nú ekki um að það sé regla að áfengi sé alltaf haft um hönd. Maður sér sem betur fer mörg jákvæð dæmi hvað þetta varðar, t.d. leggja hin ýmsu félagasamtök meiri áherslu á að fjölskyldan sé saman. Þær samkomur sem áður voru einungis fyrir þá sem eldri voru, og áfengi þá oft og tíðum haft um hönd, eru nú fjölskyldusamkomur. Ef til vill er kominn tími til að þingið og ríkisvaldið fari að huga að þessum hlutum. Ég met það svo að hv. þingmaður vilji hvetja okkur til að hugsa þessa hluti með jákvæðum hætti og horfa til þess að hafa fjölbreyttari samkomur, ef þannig má að orði komast, og leggja meiri áherslu á samkomur þar sem vín er ekki haft um hönd. Ég er sammála hv. þingmanni, við eigum að nálgast þetta með jákvæðum formerkjum. Þannig náum við árangri. Rannsóknir hafa sýnt að þegar menn stilla saman strengi sína, fjölskyldur, rannsóknaraðilar, stefnumótandi aðilar og frjáls félagasamtök, 

Herra forseti. Stundum grípur sú tilfinning okkur þingmenn að við flytjum ræður okkar hér inn í steininn, inn í blágrýtið sem húsið er hlaðið úr, og þaðan heyrist lítið út til almennings annað en stakar setningar á stangli. Ég ætla ekki að halda því fram að ég sé illa haldin af þessari tilfinningu en hún kom mér þó í hug þegar Morgunblaðið birti frásögn af fyrirspurn minni á baksíðunni síðasta miðvikudag, sem er í fyrsta sinn sem þingmál frá mér ratar á útsíðu Morgunblaðsins. Ekki þarf að rekja viðbrögðin við fréttinni, þau eru öllum kunn. En vegna þeirra sterku viðbragða, sumra nokkuð yfirdrifinna, má segja að búið sé að mæla fyrir fyrirspurninni ótal sinnum í fjölmiðlum og svarinu líka. Ég vil þó leyfa mér að vona að við hæstv. heilbrigðisráðherra getum skipst á skoðunum um málið á málefnalegan og yfirvegaðan hátt eins og okkur báðum er lagið þær tólf mínútur sem við höfum til ráðstöfunar af tíma þingsins. Kveikja fyrirspurnarinnar er áhugi minn á mismunandi stöðu kynjanna í samfélaginu og löngun mín til að leiðrétta stöðu kvenna sem eins og alþjóð veit eiga langt í land með að verða jafnsettar körlum. Nægir að nefna kynbundinn launamun, kynbundið val í valda- og áhrifastöður og kynbundið ofbeldi. Þessi áhugi minn hefur fengið mig til að lesa nokkurn fjölda greina um kyngervi en það er íslenska orðið sem notað er yfir enska hugtakið gender sem er lykilhugtak í allri umræðu um stöðu kynjanna. Fræðimenn, sem fjalla um kyngervi, hefja gjarnan athuganir sínar í frumbernsku, jafnvel strax við fæðingu, og vekja athygli okkar á því að fyrsta spurningin sem spurt er þegar barn fæðist sé ævinlega: Var það stelpa eða var það strákur? Ég gríp niður í grein eftir Guðrúnu Öldu Harðardóttur, dósent við kennaradeild Háskólans á Akureyri, sem birtist í afmælisriti HA, með leyfi forseta, þar segir: „Frá unga aldri mótast sjálfsmynd barns. Það lærir ekki aðeins hver það er, Björg eða Björn, heldur einnig hvað það er, stúlka eða drengur. Strax við fæðingu, eða þegar vitað er hvers kyns barnið er, bregst umhverfi þess mismunandi við, bleik föt eru t.d. keypt fyrir stúlkur og blá fyrir drengi.“ Í Sálfræðibókinni eftir Hörð Þorgilsson og Jakob Smára, sem kom út hjá Máli og Menningu 1993, segir í kaflanum um kynmótun, með leyfi forseta: „Við höfum samt lítið breytt viðhorfum okkar til kynbundinnar framkomu. Þau birtast strax á fæðingardeildinni er við tölum um litlu dúlluna og allir vita að ekki getur verið átt við strák. Við tölum líka um stóran og stæltan strák en stóra og myndarlega stúlku.“ Síðar í þessum sama kafla: „Þegar ljósmóðirin nefnir kyn barns á fæðingardeildinni ákveðst einnig það kynuppeldi sem það kemur til með að fá frá foreldrum. Þeir setja síðan mark sitt á það kynuppeldi sem barnið fær frá umhverfinu.“ Virðulegur forseti. Af þessu tilefni spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra: 1. Hvernig hefur sú hefð mótast á fæðingardeildum opinberra sjúkrastofnana að klæða nýfædd stúlkubörn í bleikt en drengi í blátt og auðkenna drengi með bláum armböndum og stúlkur með bleikum? Jafnframt hvort ráðherra telji koma til greina að þessari hefð verði breytt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina en hún hljóðar svo: „1. Hvernig hefur sú hefð mótast á fæðingardeildum opinberra sjúkrastofnana að nýfædd stúlkubörn eru klædd í bleikt en drengir í blátt og þeir auðkenndir með bláum armböndum og stúlkur með bleikum?“ Eftir því sem næst verður komist er talið að aðgreining barna með litum eftir kynjum hafi byrjað upp úr 1955 á fæðingardeild Landspítalans. Fram að því höfðu nýfædd börn verið klædd í hvítt. Þegar leið á miðja síðustu öld fannst mörgum að umhverfið á fæðingardeildinni væri of stofnanalegt og smám saman fóru að koma litir. Þá var byrjað að aðgreina börn með armböndum og síðar voru bleikir og bláir saumar hafðir í fötunum. Síðustu áratugi hafa bleik eða blá föt verið notuð í auknum mæli. Auk þess hafa verið notuð bleik og blá teppi til að breiða yfir börnin og má geta þess að teppin hafa verið notuð fyrir bæði kynin óháð lit og kyni. Við stofnun Fæðingarheimilisins í Reykjavík 1960 var tekin sú ákvörðun að hafa aðstöðu fyrir verðandi og nýorðnar mæður eins heimilislegar og kostur væri. Brýn þörf var fyrir stofnun Fæðingarheimilisins þar sem fæðingardeild Landspítalans annaði ekki eftirspurn eftir fæðingaraðstöðu. Jafnframt var talin þörf fyrir að fækka heimafæðingum, auka öryggi fæðinga og auka fjölbreytni og val foreldra við fæðingu. Öll aðstaðan á Fæðingarheimilinu var því meðvitað höfð heimilisleg. Þar voru öðruvísi húsgögn og litir á veggjum en á spítala og var það gert með það í huga að minnka stofnana- og spítalabrag á Fæðingarheimilinu til að gera andrúmsloftið innan veggja þess afslappað og heimilislegt enda var um heimili að ræða en ekki hefðbundna sjúkrastofnun. Hluti af þessum heimilisanda innan Fæðingarheimilisins var að klæða nýfædd börn í lituð föt, stúlkur í rósótt föt með rauðu ívafi og drengi í rósótt föt með bláu ívafi. Síðar urðu fötin meira blá og bleik og einnig voru fleiri litir á fötum ungbarna, svo sem gult, grænt og hvítt. Fyrrverandi forstöðukona Fæðingarheimilisins, Hulda Jensdóttir, lagði áherslu á heimilisanda eins og fyrr sagði og hluti af því var klæðnaður ungbarna. Ráðuneytið leitaði til margra heilbrigðisstofnana varðandi efni fyrirspurnarinnar og kom fram hjá öllum yfirljósmæðrum að það að aðgreina ungbörn með mismunandi litum auðveldaði starfsfólki samskipti við foreldra og nýorðnar mæður, það gerði þeim kleift að tala um börnin í réttu kyni og því fylgir ákveðin virðing að kyngreina barn rétt. Hjá öllum stofnunum sem leitað var til kom fram að foreldrar réðu hvaða litir væru á fötum hins nýfædda barns og starfsfólk virti óskir foreldra. Allar þær ljósmæður sem rætt var við sögðu frá því að á fæðingardeild væru til föt í fleiri litum en bláu og bleiku, t.d. gul, græn og hvít. Þá er það seinni spurningin, virðulegi forseti: „2. Telur ráðherra koma til greina að þeirri hefð verði breytt á þann veg að nýfædd börn verði ekki aðgreind eftir kyni með bleikum og bláum armböndum og að þau verði framvegis klædd í hvítt eða aðra kynhlutlausari liti?“ Allir þeir sem rætt var við varðandi þessa fyrirspurn vöruðu sterklega við því að taka miðstýrða ákvörðun um hvaða litir ættu að vera á fötum nýfæddra barna. Það ætti fyrst og fremst að vera ákvörðun foreldra hvaða litur væri á klæðnaði nýfædds barns. Enginn viðmælenda kannaðist við að foreldrar væru óánægðir með fyrirkomulag á fötum nýfæddra barna, þvert á móti væru foreldrar ánægðir með fjölbreytnina og að eiga kost á að velja um mismunandi liti á fötum. Það mundi kosta 4 millj. kr. að skipta út öllum fötum og teppum á fæðingardeild Landspítalans. Formaður Ljósmæðrafélagsins kannaðist ekki við umræðu um aðgreiningu ungbarna eftir kynjum á fæðingardeildum. Hins vegar hefur það alltaf verið ríkt í ljósmæðrum að hafa aðstæður verðandi og nýbakaðra mæðra sem heimilislegastar. Hluti af því er að nýfædd ungbörn eru klædd í lituð föt, oftast eru drengir klæddir í blátt og stúlkur í bleikt. Virðulegur forseti. Svo að ég svari spurningunni hreint út þá kemur ekki til greina að ég fari að skipta mér af þessum hlutum. Ég tel reyndar að við getum verið afskaplega stolt af því hvernig að málum er staðið hjá okkur Íslendingum og það kemur fram í mörgu. Ég þekki það sjálfur af eigin reynslu, þó að það sé aukaatriði, hversu góð þjónusta er í boði. Við sjáum það af tölum um aðhlynningu og afkomu ungbarna að við erum meðal þeirra allra fremstu í heiminum. Ég held að fullyrða megi að fólk sé mjög ánægt með þjónustuna, þeir sem þurft hafa á henni að halda. Þó að örugglega megi gera ýmislegt til að bæta hana enn frekar tel ég ekki rétt að ráðherra skipti sér af þessum málum með beinum hætti. Þvert á móti á ráðherra að hrósa því 

Herra forseti. Ef ég mætti færa inn í umræðuna örlítið úr reynslusjóði mínum sem gamals lífeðlisfræðings yrði ég glaður. Það er ákaflega vel þekkt í dýraríkinu og líka á meðal manna, og hefur verið sýnt fram á það með rannsóknum, að mismunandi litir höfða með ólíkum hætti til kynjanna. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra og hv. fyrirspyrjanda hvort þau hafi leitað á náðir vísindanna til að skoða rannsóknir á því sviði hvað varðar lítil börn. Ég held að slíkar rannsóknir hafi verið gerðar. Ef ég mætti líka greina frá reynslu minni sem föður tveggja stúlkna þá minnist ég þess þegar þær voru bráðungar að a.m.k. önnur þeirra laðaðist miklu meira að þeim lit sem hér er til umræðu en t.d. að bláu. Sú held ég að sé nú reynsla margra foreldra. Mig langar líka að spyrja hv. fyrirspyrjanda: Hafa femínistar ekki gert bleikan lit að sínum einkennislit og m.a. haldið upp á afmælisdaginn minn, 19. júní, með því að væða ýmsar stofnanir og 

Virðulegi forseti. Ég vildi gera stutta athugasemd til að ítreka það að í þessum sal eru margir jafnréttissinnar og ég vona að ég geti talist til þeirra. Að sama skapi meira en fagna ég því að hæstv. heilbrigðisráðherra ætli ekki að beita sér í þessu stóra bleika og bláa máli með því að fara að hlutast til um litina á göllunum. Ég held að það sé mikilvægara að foreldrarnir fái að ráða því. Við þurfum bara að huga að því í þessu máli að hvort sem börnin eru klædd í bleika eða bláa galla snýst þetta um það að við foreldrarnir pössum upp á að þau fái jöfn tækifæri í lífinu og að við komum fram við þau, hvort sem þau eru stúlkur eða piltar, á sama hátt. Ég treysti því að það sé gert á opinberum 

Herra forseti. Ég held að það sé einhver misskilningur á kreiki ef einhverjir taka það svo að það hafi einhvern tíma staðið til að foreldrar réðu því ekki hvernig þeir klæða börn sín og hvort þeir gefa stúlkum dúkkur og drengjum bíla. Það vakir ekki í þessari fyrirspurn eins og ég skil hana, heldur hitt hvort það sé ástæða til þess að hið opinbera ríði á vaðið með aðgreiningu fyrir sitt leyti. Að sjálfsögðu liggur það í hlutarins eðli að virða óskir foreldra strax á fæðingardeildum ef þær koma fram um það hvernig börnin skuli vera klædd. Mér finnst fyrirspurnin fullgild og góð. Ég skil ekki alveg það fjaðrafok sem hún olli vegna þess að ég held að umræða um þessa hluti sem og marga aðra sambærilega sé góð, sjálfsagt mál að ræða og fara yfir. Aðgreiningin læðist víða aftan að okkur í þessum efnum, því miður. Hin kyngreinda veröld er ótrúlega föst í sessi með þeim afleiðingum sem við þekkjum á jafnréttisbaráttu kvenna. Þess vegna þakka ég hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að 

Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu og hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir greinargóð svör. Þau komu mér í sjálfu sér ekki á óvart. Ég hef fætt tvö börn sjálf og veit að það er vel tekið á móti ungbörnum og foreldrum á sjúkrastofnunum á Íslandi. Við getum verið stolt af þeim og því góða starfi sem þar er unnið. Þegar drengurinn minn fæddist fyrir 27 árum var hann klæddur í rósóttan flúnnelsjakka en dóttir mín hins vegar í bleik föt þegar hún fæddist. Ég hef klætt dóttur mína í bleik föt í 12 ár og tek undir með hæstv. iðnaðarráðherra að bleiki liturinn er litur sem femínistar hafa upphafið, hafa tekið í þjónustu baráttu sinnar fyrir jöfnum rétti karla og kvenna. Ég hef tekið þátt í að upphefja bleika litinn og skammast mín ekki fyrir það. Ég er stolt af því. Hins vegar breytir það ekki því að umræðan um það hvort aðgreining kynjanna strax við fæðingu hafi þau áhrif að stúlkur fái blíðara viðmót en drengir, stálinu sé meira stappað í drengi, talað með öðrum tóni við drengi en stúlkur á fyrstu dögunum, finnst mér skipta máli. Við þurfum að ræða það og skoða. Já, hæstv. iðnaðarráðherra, ótal rannsóknir hafa verið gerðar á því á hvern hátt börn laðast að litunum eftir kyni og við hvað þau eru vanin. Ég ætla að gefa hæstv. iðnaðarráðherra eina grein sem ég vitnaði í áðan því til staðfestingar. Varðandi síðan miðstýrða ákvörðun um það hvað er í boði á opinberum sjúkrastofnunum þætti mér hollt að við prófuðum að láta það bleika og bláa ganga úr sér og skilja eftir það græna og gula og athuga bara með sjálfum okkur hvort eitthvað mundi breytast og þá hvað. Væri það ekki holl æfing fyrir okkur? Ég er ekki að tala um einhverja 

Virðulegi forseti. Þetta er ágætisumræða og ég met það svo að enginn fari fram á það við mig að ég fari að hlutast til um það hvaða litir verða þarna á ferðinni. Hins vegar er ég í fyrirspurninni spurður hvort það komi til greina að þeirri hefð verði breytt á þann veg að nýfædd börn verði ekki aðgreind með kyni, með bleikum og bláum armböndum, og þau verði framvegis klædd í hvítt eða aðra kynhlutlausari litli. Það er skýrt kannað í fyrirspurninni hvort ég vilji hlutast til beint um þessi mál. Það er nokkuð sem ég vil ekki gera. Ég held að það sé rétt að það komi fram, kom að vísu fram í svari mínu, að miðað við bestu heimildir sem ég hef hefur alltaf verið virtur réttur foreldra í þessu sem og flestu öðru sem snýr að þeim þegar á fæðingardeild er komið. Eins og ég nefndi held ég að því fagfólki sem heldur utan um þetta sé afskaplega vel treystandi til að gera það. Það er alveg ljóst hvað menn hafa reynt að gera á þessum stöðum. Menn hafa reynt að gera þessa staði eins heimilislega og þægilega og mögulegt er og hefur tekist það afskaplega vel svo að ekki sé dýpra í árinni tekið. Varðandi jafnréttismálin almennt held ég að það skipti máli að við reynum að koma þannig fram við okkar börn að við ölum upp sjálfstæða einstaklinga. Sjálfstæðir einstaklingar velja það sem þeim finnst rétt og að sjálfsögðu eins og kemur fram hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu eigum við 

Herra forseti. Ég lagði fyrir nokkru fram þrjár tengdar fyrirspurnir til hæstv. iðnaðarráðherra sem allar varða raforkumál, skipulag raforkumarkaðarins og ekki síst flutningskerfið en reyndar einnig fleiri fyrirkomulagsatriði sem öll varða tilhögun og fyrirkomulag í raforkugeiranum. Hér er fyrri fyrirspurnin af tveimur sem svarað verður nú. Hún varðar flutningsgetu byggðalínu, spurninguna um öflugri hringtengingu orkukerfisins og kostnað sem væri því samfara að uppfæra byggðalínuna og auka þannig afhendingaröryggi raforkukerfis í heild. Það er skylt að geta þess að hv. þm. Ólöf Nordal var með fyrirspurn á dögunum sem kom inn á sama mál að nokkru leyti. Þannig er mál með vexti að menn horfa nú mjög til þess hvernig staða þeirra er gagnvart afhendingaröryggi og afhendingarmöguleikum raforkukerfisins. Það getur skipt sköpum í sambandi við mögulega atvinnuuppbyggingu, og hefur reyndar lengi gert, að hafa fullnægjandi aðgang að nægjanlega öflugu dreifikerfi fyrir raforku. Það er sem sagt ekki nóg að orkan sé til í landinu og fáanleg á skaplegum kjörum - sem hefur mátt deila um hvort í boði hefur verið fyrir hinn almenna markað. Það er einn forréttindahópur sem allir vita hver er, stóriðjan, sem fær þar vildarkjör en hinn almenni markaður sætir öðru. Það er ekki alltaf nóg, heldur eru þess fjölmörg dæmi að menn hafa ósköp einfaldlega ekki getað fengið afhent rafmagn vegna takmarkaðrar flutningsgetu dreifikerfisins. Það á einkum við um hinn lágspenntari hluta þess og byggðalínuna og legg ég út af henni. Ég veit til að mynda eitt dæmi um loðnubræðslu sem ekki gat á sínum tíma tekið upp rafskautskatla vegna þess að það var ekki hægt að flytja rafmagnið á svæðið og menn urðu í staðinn að kynda upp með olíu. Ég sem sagt spyr hæstv. ráðherra: 1. Hversu mikla þörf telur ráðherra á að auka flutningsgetu byggðalínunnar og styrkja hringtengingu raforkunetsins? 2. Hver er áætlaður kostnaður við uppfærslu byggðalínunnar í 220 kV og hversu mikið mundi slík aðgerð bæta afhendingaröryggi í raforkukerfinu í heild?

Herra forseti. Ég fagna þeim mikla áhuga sem er meðal þingmanna á orku og orkuflutningsgetu okkar landsmanna. Það mun mjög styðja iðnaðarráðherra í viðleitni sinni til að bæta það. Hv. þingmaður spyr: 1. Hversu mikla þörf telur ráðherra á að auka flutningsgetu byggðalínunnar og styrkja hringtengingu raforkunetsins? Ég vil segja það alveg skýrt að ég er kominn á þá skoðun í gegnum það spurningaflóð sem á mér hefur dunið um þessi mál að það sé töluvert mikil þörf á því. Ég get sagt það - og ég vona að hv. þingmaður virði mér til vorkunnar að ég grípi til orðalags sem ráðherrum hefur verið tamt upp á síðkastið: Það er mín persónulega skoðun að uppbygging byggðalínunnar og styrking hringtengingarinnar sé næsta stórverkefni í orkumálum Íslendinga. Það er af ýmsum ástæðum sem ég segi það. Í fyrsta lagi tel ég að flutningskerfið sjálft og ýmsa anga út úr því þurfi að styrkja verulega. Ég nefni tvennt sem hv. þingmaður, af því að hann er mjög landsbyggðarvænn, hefði átt að spyrja mig líka að, í fyrsta lagi að það er auðvitað sá leggur sem liggur vestur á firði sem gerir það að verkum að hann er það vanbúinn að þar er afhendingaröryggi langminnst. Það er sannarlega partur af flutningsmannvirkjunum sem við þurfum að skoða ákaflega vel. Hefðin og reynslan sýna að sökum veðra og almenns náttúrufars á því svæði er það þar sem landsmenn búa við minnst afhendingaröryggi. Þetta þarf auðvitað að skoða í framtíðinni. Hins vegar er ég líka þeirrar skoðunar að sá partur af flutningskerfinu sem kannski telst ekki til hinnar hefðbundnu byggðalínu, parturinn sem enn þarf að brúa, t.d. frá stað eins og Þorlákshöfn og upp í það kerfi sem liggur frá Þjórsá til Reykjavíkur sé hugsanlega næsta verkefni. Þar þarf að leggja sterka línu. Það geri ég ekki bara vegna þess að menn eru að tala þar mögulega um álver. Menn tala líka um þann stað sem mögulegan stað fyrir annars konar orkufrekan iðnað sem ekki mengar og ég get alveg trúað hv. þingmanni fyrir því að margra augu beinast að þeim stað. Ég ímynda mér að það þurfi að skoða ákaflega vel. Það sem veldur því kannski að ég tel þetta mikilvægt er, eins og hv. þingmaður sagði hérna áðan, að þess eru því miður dæmi að flöskuhálsar í kerfinu gera það að verkum að við getum ekki fullnýtt orkuvinnslugetu okkar. Mér var að vísu ekki kunnugt um það sökum æsku í starfi að þetta hefði reynst nauðsynlegt sem hv. þingmaður sagði, að það hefði staðið í vegi fyrir því að loðnubræðslur gætu tekið upp umhverfisvænni og betri orkuflutninga, þ.e. að þessir flöskuhálsar í kerfinu hefðu leitt til þess. Hitt liggur alveg fyrir að t.d. hefur þurft að skerða framleiðslu í Blöndu og annað liggur fyrir sem ég held að skipti miklu máli, að þróunin sé sú samkvæmt spám sem hafa verið settar fram að afrennsli af jöklum verði miklu meira á næstu árum. Það er líklegt að það muni aukast á næstu áratugum um kannski 10% sem þýðir að það er hugsanlega hægt miðað við fjárfestinguna sem þegar liggur í virkjunum að framleiða töluvert meira af rafmagni. Þá þurfum við hins vegar að hafa kerfi sem getur flutt þessa orku. Það er einfaldlega ekki svo í dag. Þess vegna hef ég sagt það áður í þinginu að það er hugsanlega hagkvæmasti virkjunarkosturinn sem völ er á í dag að verja 2–3 milljörðum kr. í að byggja upp hringtenginguna til að geta nýtt þetta. Þá verðum við okkur úti um töluvert meiri orku án þess að þurfa að ráðast í nokkurs konar raskanir á umhverfi. Hv. þingmaður spyr mig síðan um kostnaðinn við að uppfæra byggðalínuna í 220 kV og hversu mikið slík aðgerð mundi bæta afhendingaröryggið í raforkukerfinu. Upplýsingar Landsnets segja að endurbygging byggðalínunnar úr 132 í 220 kV kosti 22 milljarða kr. Það mundi auka flutningsgetu hennar um 100 megavött. Ef við mundum hins vegar byggja algerlega nýjan byggðalínuhring, 220 kV miðað við 300 megavött, mundi það kosta 34 milljarða kr. Það liggur alveg ljóst fyrir að þetta þurfa menn að vega á móti kostnaðinum við nýjar virkjanir og mér er næst að halda að þetta sé álitlegasti virkjunarkosturinn ef svo mætti að orði kveða.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, mér fundust þau jákvæð. Hæstv. ráðherra er áhugasamur um þetta mál og ég er honum í raun hjartanlega sammála. Ég held að það sé ákaflega spennandi kostur að skoða vandlega hvort það sé ekki einfaldlega góð og skynsamleg og jafnvel bara mjög arðbær fjárfesting að byggja upp byggðalínuna, styrkja þannig stórlega hringtengingu raforkunetsins og auka verulega afhendingaröryggið. Um leið tryggjum við miklu meira jafnræði milli aðila hvar sem þeir eru á hringnum að eiga kost á raforku á sambærilegum kjörum. Það liggur fyrir að það veldur vandræðum í dag við að semja um hluti eins og t.d. afhendingu raforku til aflþynnuverksmiðjunnar á Akureyri að dreifikerfið er ekki nógu sterkt. Menn ráku sig hastarlega á það um daginn að flutningsgeta byggðalínunnar skiptir sköpum hvað varðar afhendingaröryggi þegar spennir við Sultartanga brann yfir og allt tiltækt afl var keyrt að norðan og austan á suðvesturhornið eftir byggðalínunni. Það hefði mátt vera meira ef hún hefði flutt það þannig að ýmis slík rök mæla með því að ráðast í þetta. Við ræðum það kannski betur þegar kemur að næstu fyrirspurn sem einmitt lýtur að því hvernig eignarhaldi og rekstri þessa sama dreifikerfis væri best fyrir komið. Ég tek undir að það þarf líka að huga sérstaklega að leggjunum á vestur- og norðausturhornið, þ.e. línunni frá Kröflu á Kópasker og jarðstreng þaðan áfram austur í Þistilfjörð og síðan alla leið á Bakkafjörð ef ég man rétt. Þar er lítil afgangsflutningsgeta. Allt miðar þetta að því sama, að menn standi sem jafnast að vígi hvar sem er á landinu að þessu leyti. Um leið og flutningsgeta byggðalínunnar vex opnast gríðarlegir möguleikar á að tengja inn á hana fleiri virkjanir vítt og breitt, smærri virkjanir, og það eykur afhendingaröryggið og dregur úr þörfinni fyrir varaafl á viðkomandi svæðum þannig að það vinnst mjög margt í leiðinni og menn slá margar flugur í einu höggi með aðgerð af þessu tagi.

Herra forseti. Ég held að við hv. þingmaður séum alveg sammála um þetta. Ég verð að viðurkenna eins og ég sagði í fyrra svari mínu áðan að fyrst og fremst fyrirspurnir hv. þingmanna til mín um þessi efni hafa opnað augu mín fyrir þeim möguleikum sem liggja í þessu, þ.e. að styrkja verulega flutningskerfið og hugsanlega að nýta fjárfestinguna í virkjunum miklu betur en gert er núna. Ég get trúað hv. þingmanni fyrir því að það er ekki auðvelt að draga upplýsingar um þetta út úr ríkiskerfinu, hugsanlega vegna þess að menn vilja standa á bremsunum. Þeir gera sér grein fyrir því sem vinna eftir raforkulögunum að þar eru ákvæði sem beinlínis kveða á um skyldur þeirra, að fara heldur gætilega í þessum efnum vegna þess að þegar upp er staðið eru það iðnaðurinn, atvinnulífið og einstaklingarnir í landinu sem bera kostnaðinn af uppbyggingunni. Menn verða að gæta þess ákaflega vel að leggja ekki of mikið fé í uppbygginguna á þessu kerfi umfram þarfirnar. Hins vegar er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði, þetta er spurning um jafnræði. Ég nálgast þetta svolítið út frá þeirri einbeittu og háleitu stefnu ríkisstjórnarinnar sem ég þreytist ekki á að hafa uppi, bæði við kollega mína og þingið, að gera landið allt að einu atvinnu- og búsvæði. Það er nokkuð sem ekki mun takast á einu kjörtímabili, ég geri mér alveg grein fyrir því. Lykilatriðið í því er að tryggja öllum aðgang að grunngæðum eins og þeim að geta fengið afhenta orku. Ég tel að enn um langa hríð verði uppbygging atvinnulífs á landsbyggðinni töluvert tengd orkuvinnslu og þá held ég ekki endilega hinni hefðbundnu stóriðju. Ég verð einfaldlega var við það í starfi mínu sem iðnaðarráðherra að áhuginn á Íslandi og hinni grænu orku eykst mjög verulega hjá fyrirtækjum sem eru í hátækniiðnaði. Enn sem komið er beinist hann einkum að suðvesturhorninu en menn eru líka farnir að skoða annað og ríkisstjórnin er farin að ýta þessum möguleikum að öðrum 

Herra forseti. Hér kemur fyrirspurn nr. tvö í röð þriggja sem ég hef, eins og áður sagði, lagt fyrir hæstv. iðnaðarráðherra og varða fyrirkomulag, skipulag og eignarhald í orkugeiranum. Að þessu sinni er spurt um eignarhald á fyrirtækinu Landsneti eða öllu heldur hvernig fyrir verði komið eign og rekstri hins háspennta hluta dreifikerfisins. Það er skoðun mín, hefur lengi verið og var frá byrjun, að úr því að menn lentu úti í þessum aðskilnaði á orkumarkaði á annað borð með innleiðingu Evróputilskipunar sem áskilur aðskilnað framleiðslu, flutnings og síðan dreifingar og smásölu hefði ríkið að sjálfsögðu átt að sjá um rekstur dreifikerfisins um veginn fyrir orkuna um landið og það sé heppilegasta fyrirkomulagið. Önnur leið var valin og orkufyrirtækin lögðu inn í fyrirtækið Landsnet dreifikerfi sín eða þá hluta flutningskerfisins sem þeir áttu. Það voru fyrst og fremst Landsvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða sem það gerðu og í raun eingöngu í byrjun en síðan mun fyrirtækið Orkuveita Reykjavíkur hafa lagt eitthvað lítillega inn sem þýðir að það á lítils háttar eignarhlut í fyrirtækinu. Spurningin lýtur að því hver afstaða hæstv. ráðherra sé til þess að ríkið leysi nú til sín Landsnet í gegnum eignarhald sitt á orkufyrirtækjum sem eiga það fyrirtæki að uppistöðu til, þ.e. ríkið á nú eitt alla Landsvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða þannig að það er eingöngu hinn óverulegi eignarhlutur Orkuveitu Reykjavíkur sem aðrir aðilar eiga í fyrirtækinu Landsnet. Það stendur vel á og ber vel í veiði ef menn vilja endurskoða þetta fyrirkomulag. Þetta kostar enga peninga heldur mundi ríkið leysa til sín að þessu leyti eign sína í þessum stóru orkufyrirtækjum og reka eftirleiðis sjálft flutningskerfið til að tryggja aftur jafnræði, til að aftengja með öllu hagsmuni framleiðendanna annars vegar og smásöludreifingaraðilanna hins vegar til að tryggja fullnægjandi afhendingaröryggi, til að tryggja að arðsemiskrafa einkaaðila - eða aðila þó í opinberri eigu sé sem lýtur einkaréttarlegum ákvæðum, m.a. um arðgreiðslur - skapi ekki þá hættu að menn dragi við sig nauðsynlega endurnýjun og uppbyggingu og fjárfestingar til að greiða arð út úr fyrirtækinu, ég tala nú ekki um ef þeir tímar gengju einhvern tíma í garð að einkaaðilar kæmu þarna að málum. Þá hræða sporin mjög samanber reynslu t.d. Breta af því að einkavæða járnbrautarteina, samanber reynslu manna annars staðar sem hafa einkavætt dreifikerfi raforku. Hér eru miklir hagsmunir í húfi þannig að ég er spenntur að heyra hvort 

Herra forseti. Þetta fannst mér ákaflega athyglisverð spurning hjá hv. þingmanni og þó miklu fremur rökstuðningurinn fyrir henni. Ég áttaði mig ekki á því fyrr en hv. þingmaður rökstuddi tilefni spurningarinnar að hann er ekki einungis að velta fyrir sér jafnræðisspurningunni sem vissulega vaknar af strúktúrnum sem er á eignarhaldinu heldur virðist hann halda því fram að þetta eignarhald og arðsemiskröfur sem gerðar eru til fyrirtækisins, þá væntanlega með hagsmuni núverandi eigenda í huga, leiði til þess að verðið fyrir flutninginn sé hærra en það þurfi að vera. Ég hafði ekki áttað mig á því að síðarnefnda tilefnið væri uppi vegna þess að ég hef ekki litið svo á. Þannig er að samkvæmt lögum og reglugerðum er að vísu alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það má gera kröfur á ákveðna ávöxtun fjármagnsins sem í þessu liggur. Það er hins vegar mjög strangt eftirlit með öllu verkinu. Það er þannig í dag. Ég hygg að ástæðan fyrir því, svo að ég komi fyrst að því, að þetta fyrirkomulag var haft á sem auðvitað má segja að hafi við fæðingu Landsnets orkað tvímælis hafi einfaldlega verið að flutningsvirkin voru að megninu til í eigu Landsvirkjunar og hluti af efnahagsreikningi fyrirtækisins. Ég ímynda mér að menn hafi talið að það ylli minnstri röskun á efnahag Landsvirkjunar á þeim tíma að gera það með þessu lagi og halda þar með þessum eignum innan efnahagsreiknings samstæðunnar. Þegar maður skoðar uppbygginguna á eignarhaldi Landsnets blasir við að það er að öllu leyti í eigu helstu viðskiptavina. Stærsti viðskiptavinurinn sem er Landsvirkjun á þarna 69,44%. Ég skal fyrstur manna viðurkenna að uppbygging eignarhalds á þjónustufyrirtæki af þessu tagi mundi sennilega aldrei vinna fegurðarsamkeppni. Menn gerðu sér grein fyrir þessu sem truflar hv. þingmann þegar Landsnet var stofnað árið 2004. Í löndum eins og Noregi og Svíþjóð er eignarhald flutningsfyrirtækisins t.d. hjá ríkinu og ég trúi að það sé það sem hv. þingmaður vísar hér til. Það var þrennt sem menn gerðu á sínum tíma þegar í þetta var farið. Rík skylda var lögð í lögum á fyrirtækið að gæta hlutleysis. Það þarf að fullnægja ákveðnum kröfum sem eru bundin í lög og þar segir m.a. að stjórn fyrirtækisins skuli vera í einu og öllu sjálfstæð gagnvart öðrum fyrirtækjum sem stunda vinnslu og dreifingu. Það verður að kappkosta að gæta í hvívetna jafnræðis við starfrækslu félagsins og það verður að vera fjárhagslega óháð einstökum eigendum. Þó að svona reglur séu í lögum geri ég mér algerlega grein fyrir því að samt sem áður er alltaf hætta á hinum ósagða þrýstingi sem hvergi er tjáður með opinberum hætti. Til að setja enn frekar undir þennan leka er það lögum samkvæmt ekki eigandinn heldur iðnaðarráðherra sem skipaði stjórn fyrirtækisins. Þetta ætti samkvæmt forminu að tryggja að ekki kæmi óeðlileg afstaða millum eigandans og fyrirtækisins. Við getum síðan skoðað raunveruleikann. Maður á kannski ekki að draga einstaka embættismenn inn í umræður af þessu tagi. Ég verð samt sem áður að segja í tilefni umræðna sem hafa komið fram í fjölmiðlum á þessu ári og varða stóriðju að mér hefur þótt forstjóri Landsnets taka mjög afdráttarlaust og sjálfstætt á hlutum, tala ærlega og segja sína meiningu með þeim hætti að ég ímynda mér að ýmsum þeim sem eru í forustu fyrir orkufyrirtækjunum og hugsanlega stóriðjufyrirtækjum í landinu sem áttu hlut að því máli hafi þótt meira en nóg um. Ég verð að segja að mín reynsla af Landsneti er þannig að ég hef á því fyrirtæki mikinn dyn. Mér finnst það vera vel undirbúið undir framtíðina. Það veit hvaða verkefni liggja fyrir, það veit með hvaða hætti það hyggst ráðast í þau. Það eyðir nú þegar miklum peningum í að styrkja og bæta flutningskerfið þannig að ef ég kem nú að svari mínu er þetta nokkuð sem ég væri alveg til í að skoða en mig skortir samt sem áður hin skýru rök fyrir því að þetta sé nauðsynlegt núna.

Herra forseti. Já, þetta var í sjálfu sér ágætt svar og alljákvætt en þó alls ekki eins jákvætt og við hinni fyrri fyrirspurn. Ég tek það fram í fyrsta lagi að ég hef ekkert misjafnt um fyrirtækið Landsnet að segja og ég hef engar efasemdir um að þar reyni menn að standa sig vel. Mér eru í öðru lagi mjög ljósir þeir kínamúrar sem menn reyndu að byggja inn í lögin - ég var þá í iðnaðarnefnd og tók þátt í því - og að aðrir menn skuli sitja í stjórn og allt þetta, en orkubransinn á Íslandi er lítill heimur sem við vitum að gríðarlega stórir hagsmunir eru á bak við og getur verið þrýstingur á það frá einstökum stórum eigendum, framleiðendum og hagsmunaaðilum að uppbygging eða eitthvað annað taki mið af þeirra ríku hagsmunum. Við skulum muna eftir orkufyrirtækjunum sem ekki eiga þarna eignaraðild. Það er alveg skiljanlegt að þau spyrji hvort þau séu kannski heldur sett hjá. Ég held því ekki fram að svo hafi verið gert, ég tek það fram, en með hinni aðferðinni, að ríkið ósköp einfaldlega leysti þetta til sín, ætti þetta og ræki væri væntanlega auðvelt að tryggja að engar grunsemdir, enginn núningur, engar efasemdir væru uppi um að ekki væri reynt að gæta fyllsta jafnræðis. Að hafa þetta í þessu rekstrarformi felur í sér arðsemiskröfu því að það á að reka þetta eins og hvert annað fyrirtæki sem á að skila afgangi. Það er ekki bara spurning um kostnað, að það geti þá verið dýrara. Ríkið getur séð að það fái arðinn með öðrum hætti en endilega í formi peningagreiðslna. Það geta líka verið fólgnar í því hættur eins og ég kom hérna inn á. Rekstur flutningskerfisins er ekki samkeppnisrekstur, það er bara eitt flutningskerfi og það er viðurkennt og það er þarna á milli samkeppnisþáttanna, framleiðslunnar og síðan aftur dreifingarinnar þannig að ríkið getur gert þetta ef því sýnist svo og getur haft fyrir því ýmis þjóðhagsleg rök eins og þau sem við ræddum einmitt áðan. Það geta verið umhverfisástæður, afhendingaröryggi, jafnræðissjónarmið og margt fleira sem kemur inn í 

Herra forseti. Hv. þingmaður bendir á hlut sem er einkenni íslensks samfélags og sem við eigum alls staðar við að glíma. Það er návígið. Auðvitað er þetta rétt sem hv. þingmaður segir, það er giska stutt á millum þeirra sem mestu ráða í orkubransanum eins og hann kaus að nefna það og þeirra sem reka flutningsnetið. Bara til að segja það alveg hreint út, auðvitað hefur Landsvirkjun alltaf borið ægishjálm yfir allan markað og a.m.k. getað ráðið því sem hún hefur viljað ráða - þangað til núna. Það er bara svo einfalt mál. Ég verð samt sem áður að segja að ég hef úr fjarlægð og líka af kynnum dáðst að Landsneti fyrir hvað það er sjálfstætt. Hættan er samt sem áður fyrir hendi. Þessari spurningu hefði kannski hv. þingmaður frekar átt að beina til hæstv. fjármálaráðherra sem fer með þessi mál. Ég get sagt honum það sem mína persónulegu skoðun að mér fyndist æskilegt að í framtíðinni yrði þetta gert skýrara. Ég skal líka segja honum á hvaða tímapunkti ég tel að það komi að því að við þurfum að taka afstöðu til þess. Það tengist fyrirspurn sem hv. þingmaður hefur áður varpað til mín um það sem kalla má þriðja orkupakka Evrópusambandsins. Það sem mér finnst áhugaverðast eru gleggri skil á millum þeirra sem sjá um flutninginn annars vegar og hins vegar samkeppniseininganna. Þetta er enn þá í tillöguformi, þetta er í einhverju skæklatogi milli ráðherraráðsins og Evrópuþingsins. Við vitum ekki hver niðurstaðan verður. Eins og ég upplýsti víst þingmanninn um áður eru valkostir í því. Þeir eru, eins og ég þekki þá enn þá, ekkert mjög þekkilegir, finnst mér. Þeir eru viðunandi. En það getur komið að því að við þurfum að ganga alla þessa leið og til að upplýsa þingmanninn um hvað það kostar okkur er mér sagt að það kosti ekkert mjög mikið, þ.e. þegar hlutur Orkuveitunnar var metinn inn í fyrirtækið um daginn þegar hún hætti að leigja línurnar og setti þær inn í það var það ekki metið á nema 6 milljarða