Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli hæstv. forseta á því, að það er úr vöndu að ráða fyrir þá þm. sem hafa lagt til aðra skipan á þeim málum en hér um ræðir, en vilja engu að síður eigi setja fótinn fyrir framgang þessa frv. með því að greiða atkv. gegn greinum af því tagi eins og hér eru til umr. eftir að þeirra till. um aðra skipan hafa verið felldar. Ég vil aðeins vekja athygli á því, að þó svo atkv. kunni að falla frá þm. Alþfl. með eða móti slíkum greinum eftir að þegar hafa verið felldar hér á Alþingi tillögur þeirra um aðra skipan mála, þá er það einvörðungu til þess að greiða fyrir framgangi málsins, til þess að komast hjá því að þurfa að tefja þingstörf með ónauðsynlegum nafnaköllum, fremur en í þeirri afgreiðslu þm. Alþfl. felist efnisleg afstaða. - Þessu vil ég aðeins koma á framfæri mönnum til upplýsingar.



Herra forseti. Það er athyglisvert við þessa atkvgr., að hér er verið að gera till. um það að færa orðalag verðlagslaganna til þess horfs sem gengið var frá þeim lögum vorið 1978 af þáv. stjórnarflokkum, Sjálfstfl. og Framsfl. Í núv. ríkisstj. og meðal stuðningsmanna hennar er þess vegna yfirgnæfandi meiri hluti með þessu máli, en lætur stjórnast af því valdi sem einn stjórnarflokkurinn hefur í þessum málum. Þetta vildi ég, herra forseti, að kæmi skýrt fram við þessa atkvgr., og segi já.



Herra forseti. Ég greiddi atkv. með þessari grein þegar lögin voru sett 1978 af því að það var sannfæring mín. Ég sem ekki um sannfæringu mína við aðra flokka þó að flokkar fari í ríkisstj. með öðrum, og því breyti ég ekki um skoðun og segi já.



Herra forseti. Vegna ummæla sem ég heyrði úr forsetastóli um leið og ég gekk inn í þinghúsið þar sem hæstv. forseti lét þess getið, að það sæist við nafnakall hvaða þm. væru fjarverandi án leyfis, vil ég taka það fram, að ég var upptekinn á fundi í sjútvn. Nd. og að þeim fundi fékkst ekki frestað þrátt fyrir það að fundur hefði hafist í Nd. Svo lá á að ná ágreiningsmáli þar út úr nefnd að ekki var hægt að verða við þeirri sanngjörnu beiðni að fresta fundinum um sinn til þess að menn gætu gegnt þingskyldu sinni hér í fundarsal Nd. Ég vil vænta þess, að hæstv. forseti sýni röggsemi og geri tilhlýðilegar ráðstafanir til þess að formenn nefnda taki fullt tillit til hans og virðingar deildarinnar.



Skýring, hv þm. er auðskilin, en út af fyrir sig ekki nægjanleg afsökun þar sem reglulega fundi ber að sækja, og nenni ég ekki í því sambandi að vera að fletta upp í lögum um þingsköp. En hv. formaður sjútvn. verður alvarlega að taka sig á í þessum sökum, ef hann ætlar sér þá dul að halda fyrir forseta jafnvel sjálfum skrifurunum á nefndarfundum þegar við höfum sem mest að vinna hér í hv. deild.



Herra forseti. Ég vek athygli á því, að sé þessi till., sem nú er til atkv. hér í hv. deild, felld, þá er verið að mismuna borgurum landsins. Það er verið að taka ákvörðun um að jarðanefndir, sem kjörnar eru innan sýslna hér í landi, hafi enga heimild til þess að gera undanþágu frá þessu ákvæði ábúðarlaganna, hversu gáfulegt sem það kann að vera. Slíkir samningar, sem settir eru í lög, eru í fyllsta máta ósiðlegir og geta jafnvel brotið í bága við stjórnarskrá landsins. Því segi ég já.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls hafði ég í hyggju að leggja fram fsp. til hæstv. viðskrh. og hæstv. samgrh., en þar sem þeir voru báðir staddir erlendis gat ekki orðið úr því. Hins vegar hét hæstv. forseti deildarinnar því, að 3, umr. þessa máls færi ekki svo fram að ekki gæfist tækifæri til að leggja fsp. fyrir hæstv. ráðh. Við 2. umr. vakti ég athygli á því, eins og öllum þdm. er kunnugt raunar, að í upphafi var þessi skattur lagður á af ríkisstjórn þeirri er tók við störfum 1. sept. 1978, og þá var samviskan ekki betri en svo, að það var ítrekað tekið fram að þessi skattur væri aðeins til bráðabirgða á lagður og mundi ekki standa lengi. Ég vakti athygli á ýmsum ummælum og aths. sem fram höfðu komið varðandi þessa skattlagningu. Í fyrsta lagi rifjaði ég upp ummæli formanns Kaupmannasamtaka Íslands, Gunnars Snorrasonar, í málgagni Kaupmannasamtakanna, Verslunartíðindum, þar sem hann gerði grein fyrir því, að þessi skattlagning leiddi til þess, að húsnæði verslunarmiðstöðva nýttist ekki í upprunalegum tilgangi til þeirrar þjónustu fyrir íbúa nálægra hverfa sem ætlast hefði verið til. Hann minnti á að eigendur fasteigna, verslunarsamstæða. kysu heldur að leigja húsnæðið til annars en verslunarrekstrar og þannig kæmi það fyrir að hlið við hlið væri starfsemi rekin og önnur greiddi hærri húsaleigu eða skatt sem svaraði skattlagningu samkv. þessum lögum, en hin væri undan því þegin. Með þessum hætti væri hætta á að verslunarbyggingar, sem reistar væru sem verslunarmiðstöðvar, gegndu ekki því hlutverki, sem ætlast væri til. til hagsbóta fyrir íbúa. Á þetta jafnt við verslunarbyggingar hér í höfuðborginni og á höfuðborgarsvæðinu og úti á landi. Í öðru lagi minnti ég á það, að á ráðstefnu Verslunarráðs Íslands um framtíð miðbæjarins hér í Reykjavík hefði komið fram að óhófleg skattlagning á húsnæði á miðbæjarsvæðinu gerði að verkum, að miðbærinn innti ekki af höndum það hlutverk sem honum bæri, og þar með væri einnig stöðvuð sú þróun sem nauðsynleg væri í uppbyggingu miðbæjarins svo að hann stæði undir því hlutverki sem miðbæ á höfuðborgarsvæði væri ætlað. Í þriðja lagi vildi ég vekja athygli á því, að ályktanir, bæði samtaka innan sambands verslunarinnar, samvinnu verslunarinnar og Kaupmannasamtaka, hafa verið á þá lund að þessi skattur væri ekki síst óréttlátur gagnvart verslun í strjálbýli, sem þessi samtök telja standa sérstaklega höllum fæti. Í fjórða lagi hlýt ég að leggja áherslu á þá hættu, sem er samfara slíkum skatti sem þessum, á að opnuð sé leið spillingar þar sem mjög erfitt er að greina á milli þess húsnæðis, sem nýtt er til verslunar- eða skrifstofuhalds annars vegar, og ýmiss konar annarrar starfsemi hins vegar. Í fimmta lagi vil ég leggja áherslu á það, eins og ég gerði við 2. umr. þessa máls, að þessi skattur byggist á þeim rótgróna misskilningi að verslunarrekstur og starfsemi á skrifstofum séu að einhverju leyti miður til þess fallin að efla þjóðarhag en önnur atvinnustarfsemi. Þessi skattur gerir versluninni sem atvinnugrein lægra undir höfði en öðrum höfuðatvinnugreinum landsmanna, en það er orð að sönnu, að sú króna, sem sparast við hagkvæmari innkaup eða hagkvæmari sölu útflutningsafurða okkar, er jafnverðmæt og sú króna sem aflast í frumframleiðslugreinum eða vinnslugreinum. Allt þetta ber að sama brunni, að þessi skattur er ekki réttlátur. Þennan skatt ber að afnema og því er það undravert að þetta frv. skuli enn á ný borið fram og ríkissjóður ætli að byggja tekjur sínar á svo ranglátum skattalögum. En því fremur er þessu svo varið, sem ég nú hef lýst, að hæstv. ráðherrar, annars vegar hæstv. samgrh„ formaður Framsfl., og hins vegar hæstv. viðskrh., ritari Framsfl., hafa báðir lýst yfir að þeir séu í raun þeirrar skoðunar, að þennan skatt beri að afnema. Samt sem áður er þetta frv. hér fram komið. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta vitna til, ummæla hæstv. samgrh. í umr. um stefnuræðu forsrh. 23. okt. 1980, þar sem hæstv. samgrh. kemst svo að orði: „Í því sambandi leggjum við framsóknarmenn mikla áherslu á niðurfellingu nýbyggingargjalds, eins og ráð er fyrir gert og fullt samkomulag um“ en heldur síðan áfram: „Við teljum einnig skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði vafasaman nú þar sem dregið hefur úr þenslu á því sviði og upphaflegum markmiðum með honum því náð.“ Ég vitna enn fremur í ummæli hæstv. viðskrh. í umr. nm fjárlög fyrir árið 1981 í Sþ. 6. nóv. 1980, þar sem hann kemst svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Við umr. um skattamál hér á hv. Alþingi á s.l. vetri lét ég þau orð falla, að ég fylgdi því að framlengja skatta á skrifstofu- og verslunarhúsnæði á þessu ári, en væri þó þeirrar skoðunar, að þetta mál þyrfti að taka til endurskoðunar á yfirstandandi þingi. slík skattlagning kemur þungt niður á bæði samvinnuverslun og annarri verslun, sérstaklega þó í strjálbýlinu, en þar hefur verslun barist í bökkum á undanförnum árum.“ Af tilefni þessara ummæla hæstv. ráðh., sem þeir hafa efnislega síðar endurtekið án þess að eftir væri fylgt með endurskoðun þessa skatts, vil ég spyrja hæstv. samgrh., formann Framsfl., hvort hann sé sömu skoðunar og 23. okt. 1980, að þessi skattur sé vafasamur og upphaflegum markmiðum með honum náð, og ef svo er, hvers vegna hann standi þá að flutningi frv. um framlengingu þessa skatts. Ég leyfi mér enn fremur að spyrja hæstv. viðskrh. hvort hann sé sömu skoðunar og 6. nóv. 1980, að taka þyrfti þetta mál til endurskoðunar og hvaða tilraunir hann hafi gert í þeim efnum á þingi s.l. vetur og hvaða árangur hafi orðið af viðleitni hans í þeim efnum, a.m.k. á yfirstandandi þingi. Ég spyr hæstv. viðskrh. hvort hann sé sömu skoðunar og áður, að þessi skattlagning komi þungt niður bæði á samvinnuverslun og annarri verslun, sérstaklega þó í strjálbýlinu, en þar hefur verslun barist í bökkum á undanförnum árum, eins og hæstv. ráðh. komst að orði. Ef hæstv. ráðherrar eru sömu skoðunar og þeir voru og hafa raunar endurtekið síðan í okt. og nóv. 1980 af öðrum tilefnum, þá gegnir furðu, að þeir skuli standa að frv. sem þessu, og hlýtur að vera ástæða til þess að krefjast skýringa á því. Er skýringin sú, að þeim hafi ekki orðið ágengt við endurskoðun þessa máls? Og þá er spurningin: Hver stendur í vegi fyrir því, að þeir fái vilja sínum framgengt? Ég trúi því ekki, að það séu ráðherrar úr hópi sjálfstæðismanna sem standa í vegi fyrir niðurfellingu þessa skatts. En leggist þeir á eitt, ráðh. úr hópi sjálfstæðismanna og þessir ráðh. Framsfl., þá ættu þeir ekki að vera svo valdalausir innan ríkisstj. að geta ekki komið í veg fyrir að þetta frv. sé flutt sem stjfrv. Sé það hins vegar svo mót von minni er það aðeins ein sönnun þess til viðbótar, hver það er sem ræður ferðinni í núv. hæstv. ríkisstj., þ.e. Alþb. En umfram allt ber þetta frv. því vitni, að núv. hæstv. ríkisstj. veit ekki sitt rjúkandi ráð til að afla ríkissjóði tekna. Það er gripið niður á hinum ólíklegustu og óréttlátustu stöðum, eins og þetta frv. ber vitni um, eins og nýframlag frv. hér á Alþingi um skyldusparnað ber vitni um og önnur frumvörp til aukinnar skattheimtu, sem ríkisstj. stendur að, bera vitni um.



Herra forseti. Það er rétt og ég er sammála hv. þm., að sérskattar á einstakar atvinnugreinar orka alltaf tvímælis og geta valdið mismunun. Það þarf að fara varlega í slíkt. Hins vegar tel ég að slíkir skattar eigi rétt á sér þegar um er að ræða að ná ákveðnum markmiðum, t.d. að draga úr mikilli fjárfestingu. Svo var að mínu mati þegar þessi skattur var upphaflega lagður á 1979. Mér virtist á árinu 1980 að betur liti út að þessu leyti, að það drægi nokkuð úr fjárfestingu, en síðan hefur það ekki orðið. Staðreyndin er sú, að í efnahagslífinu er mikil aukning bæði einkaneyslu og fjárfestingar í tækjum og m.a. í skrifstofuhúsnæði og þess háttar. Aukin neysla er eitt af því alvarlegra í efnahagslífi okkar. Á meðan svo er ástatt hef ég fyrir mitt leyti fallist á að þessari skattheimtu sé áfram haldið, en þó aðeins til eins árs í senn, eins og fram kemur í því frv. sem hér er til umr.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Reykv. hefur lagt nokkrar spurningar fyrir mig í sambandi við það frv. til l. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, sem hér er til umr., og hefur fyrst og fremst spurt mig að því, hvort ég hafi skipt um skoðun á þessu máli. Ég get sagt honum það strax að ég hef ekki skipt um skoðun. Ég er sömu skoðunar og ég var 6. nóv., að ég hygg 1981, þegar verið var að ræða skattamál í sambandi við fjárlögin. Þegar menn taka þátt í stjórnarsamstarfi koma saman flokkar með mismunandi stefnur, mismunandi skoðanir, m.a. í skattamálum. Þegar ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar var mynduð, haustið 1978 gerðu Alþfl. og Alþb. kröfu til þess að tekin yrði upp sérstakur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Rökstuðningurinn fyrir þessari skattlagningu var einmitt sá sem hæstv. samgrh. gat um áðan, að það væri lagður skattur á slíkt húsnæði til að hægja á fjárfestingu á því sviði. Þetta var tekið inn í stjórnarsamning þeirrar ríkisstjórnar og skatturinn lagður á í fyrsta sinn árið 1979, eins og kunnugt er. Það þarf ekki að hafa mörg orð um að þegar menn starfa saman í samsteypustjórnum verða menn að taka tillit til þeirra sem menn starfa með. Svo var að sjálfsögðu þegar þessi skattur var settur á og hefur verið svo fram á þennan dag. Þegar fjárlög voru til lokaafgreiðslu í ríkisstj. á seinasta hausti gerði ég óformlegan fyrirvara í sambandi við skattamál og nefndi þar að Framsfl. hefði áhuga að fella niður þennan skatt eða lækka hann, gera það í áföngum, lækka launaskatt og lækka fleiri skatta á atvinnulífið og það mál yrði svo athugað nánar þegar ríkisstj. fjallaði um efnahagsráðstafanir í kringum áramótin. Niðurstaðan varð sú, eins og kunnugt er, að það náðist samkomulag um að lækka launaskattinn úr 3.5% í 2.5% í iðnaði og fiskvinnslu, lækka stimpilgjöld af afurðalánum úr 1% í 0.3% og síðan yrði veitt heimild til að samræma álagningu aðstöðugjalds. Það náðist hins vegar ekki samkomulag um að lækka þennan skatt. Við í Framsfl. töldum þýðingarmeira, eins og málum er háttað, að lækka launaskattinn með tilliti til þeirrar hörðu samkeppni sem íslenskur samkeppnisiðnaður og útflutningsiðnaður verður að heyja við erlendan iðnað í fríverslunarsamstarfinu. Við lögðum því meiri áherslu á það í þetta sinn, að þessir skattar yrðu lækkaðir en skatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Við höfum hins vegar ekki breytt um skoðun varðandi þennan skatt. Hann verður þó væntanlega framlengdur á þessu ári, en það hefur verið svo um hann að hann hefur verið lagður á eitt ár í senn, e.t.v. með tilliti til þess, að hann sé ekki hugsaður sem langtímaskattur. Hv. 1. þm. Reykv. spurði mig einnig að því, hvort ég hefði breytt um skoðun á ástæðunum fyrir því, að skatturinn væri skaðlegur. Ég hef ekki breytt um skoðun á því. Ég tel að hann sé óheppilegur, alveg sérstaklega fyrir dreifbýlisverslunina í landinu sem hefur barist í bökkum, a.m.k. æðivíða, sérstaklega þó í mesta strjálbýlinu. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar enn, að þetta sé ekki heppilegur skattur þótt við höfum tekið aðrar skattalækkanir fram yfir þessa í þessari lotu í sambandi við samkomulag um ráðstafanir í efnahagsmálum.



Herra forseti. Ég hafði fjarvistarleyfi þegar 2. umr. um mál þetta fór fram og átti því ekki kost á að mæla fyrir nál. sem ég flutti um það á þskj. 500. Í því kemur það m.a. fram, að þegar þessi skattur var lagður á í fyrsta sinn árið 1978 var hann hugsaður sem liður í tímabundnum ráðstöfunum þáv. ríkisstj. í efnahagsmálum. Skattinum var því af hálfu þeirra, sem hann lögðu á, aldrei ætlað að standa í lögum nema mjög skamman tíma, enda er miklu meira en vafasamt að skattur af þessu tagi geti átt rétt á sér nema sem mjög tímabundin ráðstöfun vegna ýmissa augljósra galla á framkvæmd skattheimtunnar, mismununar sem honum fylgir og hvers kyns annarra vafaatriða. Ég held að allir hljóti að vera sammála um að sem frambúðarúrræði í skattamálum er skattheimta af þessu tagi því meira en óæskileg. Þótt skatturinn frá árinu 1978 hafi aðeins verið framlengdur til eins árs í senn er hann þó smátt og smátt að festast í sessi sem varanlegur tekjustofn fyrir ríkissjóð. Er sú þróun óæskileg, en samt sem áður þróun sem verið hefur að gerast á undanförnum árum, að tekjuleiðir, sem upphaflega hafa verið hugsaðar sem tímabundin bráðabirgðafjáröflun, hafa verið festar í sessi smátt og smátt sem varanlegur tekjustofn ríkissjóðs. M.a. vegna þess, að þm. Alþfl. áttu á sínum tíma hlut að því að leiða þennan skatt í lög sem tímabundið úrræði til aðeins eins árs til fjáröflunar vegna sérstakra efnahagsúrræða haustið 1979, hafa þeir á umliðnum árum fallist á tilmæli um tímabundna framlengingu skattsins sem átt hefur sér stað tvívegis síðan. En eins og að framan segir er það skoðun okkar í þingflokki Alþfl., að mjög varhugavert sé að festa slíka einkennandi skammtímafjáröflunaraðferð í sessi, en í þá átt stefnir nú. Rétt fyrir jólin, við afgreiðslu fjárlaga, tók þingflokkur Alþfl. því þá afstöðu, að tímabært væri að stöðva þessa þróun. Í samræmi við það flutti þingflokkur Alþfl. við afgreiðslu síðustu fjárlaga till. um að tekjuspá í fjárl. samkv. þessum skatti yrði lækkuð um helming. Sú till. okkar mætti skilningi hjá forsvarsmönnum Framsfl., en þeir töldu ekki tímabært að taka afstöðu til málsins við afgreiðslu fjárlaga þar sem það þyrfti ekki að taka ákvörðun um framlengingu skattsins fyrr en nú í vor. Nú er hins vegar sá tími kominn og þá þótti okkur rétt að láta reyna á afstöðu þm. Framsfl. til að afnema þennan bráðabirgðaskatt í áföngum á tveimur árum. Tillaga um að lækka þessa skattheimtu um helming, sem samþykkt var af þingflokki Alþfl. að ég flytti við 2. umr. málsins, var hins vegar felld þá með atkv. þm. Framsfl. Hefði sú till. verið samþykkt hefðu þm. Alþfl. samþykkt að greiða atkv. með framlengingu skattsins í þeirri mynd um eitt ár til viðbótar. Þar sem sú till. var hins vegar felld hafa þm. Alþfl. samþykkt á þingflokksfundi að styðja ekki framlengingu skattsins nú, en munu í öllum tilvikum greiða atkv. gegn frekari framlengingu hans verði eftir því leitað á næsta þingi.



Herra forseti. Það hefur komið fram við fyrri umr. hér í dag hversu böslulega þeim hv. framsóknarmönnum gengur stundum að vera sjálfum sér samkvæmir í málum, jafnvel þótt ekki séu stórmál. Til þess var vitnað áðan í sambandi við umr. um skipan verðlagsmála, að þeir láti sér lynda að vera nú annarrar skoðunar í grundvallaratriðum þeirra mála en þeir voru þegar þeir áttu í öðru ríkisstjórnarsamstarfi fyrir ekki mörgum árum. Nú er líkt komið fyrir þeim í þessu máli. Það liggja fyrir yfirlýsingar þeirra um að þessi skattur sé óskynsamlegur og rangur, en engu að síður fallast þeir á að framlengja hann. Nú þarf ég ekki að tíunda rök málsins. Þeim framsóknarmönnum eru þau vel kunn og þeir hafa sjálfir lagt á það áherslu, hver þau eru. Hér er um að ræða enn eitt dæmið um skatt sem settur er á tímabundið af sérstöku tilefni, en fyrir því er löng og dapurleg reynsla að slíkum sköttum hættir til fyrir einhvers konar tregðulögmál að verða varanlegir. Þetta er mismununarskattur. Hann er ákaflega vandmeðfarinn í framkvæmd, sbr. kærur sem út af honum hafa borist. Varla er til sá atvinnurekstur í landinu að hann þurfi ekki á að halda húsnæði til skrifstofustarfsemi. Þess vegna er vandasamt að meta það og kveða upp úrskurð um hvað af húsnæði fyrirtækja heyri raunverulega undir þennan skatt og hvað ekki. Þetta er skattur sem lagður er á gjaldstofn sveitarfélaga og er því enn eitt dæmið um að ríkisvaldið er að seilast til skattstofna, sem öðrum eru ætlaðir, og rýra tekjumöguleika þeirra. Þá er spurningin sú, hver raunverulega beri þennan skatt, hvar skattbyrðin á endanum lendi. Það er alkunna að ríkisvaldið sjálft er einhver stórtækasti leigutaki skrifstofuhúsnæðis í landinu, og væri fróðlegt ef hægt væri að fá það upplýst hér h já hæstv. viðskrh., hvaða upphæðir það eru sem ríkið sjálft ætti raunverulega að greiða samkv. þessu í slíkan skatt. Þá er tvennt að nefna annað af sérstöku tilefni. Þetta virðulega hús er í miðbæ Reykjavíkur. Alþm. hljóta að taka eftir því á daglegri göngu sinni til og frá þessu húsi hvernig komið er fyrir miðbænum. Fyrir skömmu var efnt til sérstakrar ráðstefnu um það vandamál, að Reykjavíkurborg er nú að verða dæmi um það alþjóðlega vandamál miðborga að þar fer starfsemi af hverju tagi hnignandi. Ástæðurnar eru margvíslegar, en m.a. þær, að mat á lóðum í miðbæ er hátt, fasteignamat er hátt og þegar þar við bætast aðrir skattar,,bæði af hálfu sveitarfélaga og ríkis, er hér oft um að ræða alvarlegan hemil á því, að húsnæði til nauðsynlegrar starfsemi sé við haldið eða það endurnýjað þannig að hægt sé að skapa lifandi miðbæ, sem er eitt eftirsóknarverðasta keppikefli í borgarskipulagi og hlýtur að vera. Á þessari ráðstefnu var hv. 3. þm. Reykv. ráðstefnustjóri. Eftir að samþykkt hafði verið ályktun um nauðsyn ýmissa aðgerða til að glæða miðbæinn nýju lífi, þar sem m.a. var í fólgin áskorun um að fella þennan skatt niður, fékk hann sérstök skilaboð á þá leið frá mönnum á þessari ráðstefnu, að þeir treystu honum til að sjá til þess, að þetta mál færi ekki hljóðalaust í gegnum þingið eina ferðina enn. Ég vænti þess, að við það verði staðið. Að lokum vil ég aðeins nefna það, að fyrir ekki mjög löngum tíma skilaði opinber nefnd mjög viðamiklu nefndaráliti. Á ég þá við skýrslu starfsskilyrðanefndar. Þetta er með yfirgripsmeiri og vandaðri nefndaráritun um efnahagsmál sem lögð hafa verið fram á seinni árum. Kjarni þess máls er sá, að í skýrslunni er verið að fara í gegnum þann frumskóg mismununar sem fyrirtæki og atvinnurekstur í landinu þurfa við að búa. Stærstu málin í því eru að sjálfsögðu stórmál eins og gengisskráning, skattlagning, aðgangur að lánsfé, fjármögnun, fjárframlög og annað þess háttar. Kjarninn í tillögum þessarar nefndar er sá, að ríkisvaldið reyni að samræma gerðir sínar og hegða sér eftir einhverjum fyrir fram settum grundvallarreglum um að atvinnulífið í landinu búi við sambærileg innbyrðis skilyrði og samsvarandi skilyrði og keppinautar þess annars staðar. Maður hefði vænst þess, að hæstv. ríkisstj. reyndi að taka tillit til þess þegar hún fær jafnviðamiklar álitsgerðir upp í hendurnar þar sem mælt er með samræmdum vinnubrögðum af þessu tagi. Þess vegna mæla öll rök gegn því, að fyrir einhvers konar tregðulögmál eða mátt vanans rétti menn upp höndina eina ferðina enn með þessum skatti. Það væri lágmarkskrafa til þeirra framsóknarmanna, að þeir sættust á að styðja þá till. sem Alþfl. hefur hér flutt í þessu máli um að afnema þetta í áföngum.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að fjölmenn ráðstefna var haldin nýlega hér í miðborginni, nánar tiltekið á Hótel Borg, og hefðu aðilar að ríkisstj. haft gott af því að sitja þá ráðstefnu og hlusta á það sem fram fór þar, þau varnarorð sem voru töluð af sérfróðum mönnum um málefni Reykjavíkurborgar og þá sérstaklega vandamál miðborgarinnar, - þau varnarorð, sem þar voru töluð, og þau ráð, sem þar voru gefin. Það var líka rétt sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að ég var þar ráðstefnustjóri og til mín var beint þeim skilaboðum að mér væri treyst til þess, að málið færi ekki hljóðalaust í gegnum þingið, og var þá átt við það frv. sem hér er til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Athugasemdir, sem þar komu fram eru náttúrlega mótmæli gegn 1. gr. þessa frv. sem ég held að öllum fundarmönnum hafi fundist afskaplega ósanngjörn. Það voru ekki aðeins uppi mótmæli gegn of háum fasteignagjöldum í Reykjavík. Það var almennt talið að hin háu fasteignagjöld og hið háa lóðamat í miðborg og miðborgarkjarna höfuðborgarinnar komi í veg fyrir framkvæmdir og komi í veg fyrir að borgin byggist eðlilega upp, komi jafnvel í veg fyrir það,, að það verði búið í miðborginni, og sé aðalástæðan fyrir því, að miðborg Reykjavíkur, höfuðborgarinnar, er að deyja út. Það er stutt í að íbúðir fyrirfinnist ekki í miðborginni. En í 1. gr. segir svo, með leyfiforseta: „Eigendur þeirra fasteigna, sem nýttar eru við verslunarrekstur eða til skrifstofuhalds, skulu á árinu 1982 greiða sérstakan eignarskatt til ríkissjóðs.“ Það er ekki nóg að greiða eignarskatt, heldur þarf að greiða „sérstakan eignarskatt“. Það þarf að greiða eignarskatt A og eignarskatt B. Svona heldur skattheimtan áfram undir annaðhvort nýjum nöfnum eða nýjum töluliðum. Hæstv. samgrh. sagði hér áðan að skattheimtan hefði verið til þess að draga úr fjárfestingunni. Það var, ef ég má orða það þannig „mótíverað“ í upphafi að það mundi verða til góðs fyrir þjóðfélagið að draga úr fjárfestingu og þá helst í verslunar- og skrifstofuhúsnæði. En er það rétt? Er það til góðs? Er hæstv. ráðh. gersamlega blindur á að við svona stefnu verður fjárfesting í verslunar- og atvinnuhúsnæði erfið og jafnvel illmöguleg nema þá með dýru lánsfé sem ekkert fyrirtæki stendur undir í dag, enginn rekstur stendur undir? Halda hæstv. ráðh. í ríkisstj. að það sé leiðin til að skapa ný atvinnutækifæri að gera fjárfestingu í atvinnuvegunum hvað erfiðast fyrir? Nei, ég held að það komi í veg fyrir, að ný atvinnutækifæri séu sköpuð á vegum atvinnuveganna, að nýir og nýir skattar eru lagðir á ofan á aðra skatta sem fyrir eru. Hæstv. ríkisstj. verður einfaldlega að takmarka útgjöld sín, en ekki auka skattbyrðina á þann hátt á fyrirtækjum frekar en einstaklingunum. Skatturinn er því ekki bara ranglátur, hann er hættulegur. Hann er stórhættulegur og kemur - ég undirstrika það - í veg fyrir að ný atvinnutækifæri séu sköpuð. Þess vegna á að leggja hann niður. Það á ekki áð samþykkja þetta frv. Hæstv. viðskrh. var enn þá athyglisverðari í ræðustól áðan. Hann byrjaði á því að lýsa yfir að hann væri gegn sérsköttun þessari á verslunina og atvinnureksturinn, en sagði beinum orðum að hann og þá Framsfl. hefðu samþykkt þennan skatt til að þóknast Alþb. í samsteypustjórn. Þetta eru stór orð og furðuleg. Það er skilyrði í málefnasamningi að Framsfl. skuli láta af sinni lífsskoðun, láta af því, sem hann trúir á, og gera það, sem hann trúir að sé ekki rétt. Þetta er alveg furðuleg yfirlýsing, ef svo mætti að orði komast. Ég held að það væri rétt af Framsfl. að taka í þessu tilfelli höndum saman við Sjálfstfl. og fella þetta frv., miðað við að það er komið fram hjá tveimur ráðherrum að þeir séu í eðli sínu á móti þessari skattlagningu, en verði að samþykkja hana til að halda stjórnarsamstarfi og samvinnu áfram við Alþb. Þetta er mjög athyglisvert. Ég mundi ráðleggja þeim hæstv. ráðh. að vera trúir sinni lífsskoðun, þeirri lífsskoðun sem þeir hafa báðir lýst hérna á móti þessum skatti, en ekki að selja sálu sína fyrir áhrif í stjórnmálum.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. kvaðst vera þeirrar skoðunar, að það væri óeðlilegt að leggja sérstakan skatt á einstakar atvinnugreinar, og er sú skoðun hans virðingarverð ef hann breytti eftir henni. En það kom fram hjá hæstv. samgrh. að sérstakar aðstæður gætu réttlætt skattlagningu á einstakar atvinnugreinar og réttlætt mismunun að þessu leyti, þannig að hann tók aftur með öðru orðinu það sem hann var áður búinn að segja. Ég skildi hæstv. ráðh. svo, að réttlætanlegur væri slíkur sérskattur og slík mismunun milli atvinnugreina ef um of mikla neyslu eða of mikla fjárfestingu væri að ræða. Nú er það svo, að of mikil neysla verður ekki læknuð eða úr henni dregið með skattlagningu á verslunar- og skrifstofuhúsnæði út af fyrir sig. Ég býst við að neyslustigið verði hið sama hvort sem þessi skattur er á lagður eða ekki. Að vísu má segja að þessi skattur fari að lokum út í verðlagið og sé því til þess fallinn að auka á verðbólguna. Miðað við takmörkuð fjárráð almennings getur hann þá e.t.v. að afar litlu leyti dregið úr neyslu, en það hefur ekkert markvert að segja. Það er t.d. ljóst að Samband ísl. samvinnufélaga og Kaupfélag Reykjavíkur og nágrennis eru að taka í notkun, að því er mér er tjáð og hef lesið, um 8000 fermetra í verslunarhúsnæði í Holtagörðum hér í borg, á vafasömu svæði, þar sem um er að ræða hafnarsvæði, en látum það liggja á milli hluta. Þessi fyrirætlun sýnir að það er þörf fyrir verslunar- og skrifstofuhúsnæði og sú þörf skapast af nauðsyn almennings í landinu. Verslunarrekstur getur verið óhagkvæmari í of þröngum húsakynnum eða óhagkvæmum og því gæti skattlagning, sem kemur í veg fyrir framfarir í verslunarþjónustu, haft gagnstæð áhrif að þessu leyti. En ef hæstv. samgrh. telur slíkan sérskatt á eina atvinnugrein réttlætanlegan ef um of mikla fjárfestingu sé að ræða, vil ég gjarnan spyrja hann þeirrar spurningar, hvort hann ætli sér að setja sérstakan skatt á fiskiskipakaup til landsins eða fiskiskipasmíðar hér innanlands því að mér hefur heyrst á honum að hann teldi of mikla fjárfestingu hafa átt sér stað í fiskiskipakaupum. Við höfum heyrt það hér undanfarna daga og vikur að ráðh. hefur með réttu vérið gagnrýndur fyrir frammistöðu sína í fiskiskipamálum, þar sem nýjum fiskiskipum er bætt við flotann á síðasta ári og á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir 10 nýjum skuttogurum þegar fiskstofnar okkar eru fullnýttir, ef ekki ofnýttir. Er þá ætlun hæstv. sjútvrh. að setja sérstakan skatt á fiskiskipakaup eða notkun fiskiskipa, eins og hann mælir með sérstökum skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, vegna þess að hann telur um tímabundna offjárfestingu þar að ræða? Ég held að ef ráðh. ætlar að vera sjálfum sér samkvæmur sé ekki nema sjálfsögð ályktun að þetta sé ætlun ráðh. að gera. En hann getur upplýst þingheim um það á eftir. Hæstv. viðskrh. hljóp ekki alveg eins fljótt af hólmi fyrri skoðana sinna og hæstv. samgrh. og ítrekaði að hann væri sömu skoðunar og í nóvembermánuði 1980, en afsakaði sig með því að vera í samsteypustjórn og þurfa þess vegna að taka tillit til sjónarmiða samstarfsaðila. Ég rifjaði það upp hér í fyrri ræðu minni, að þar á hann við tiflit sem hann yrði að taka til Alþb. því að aðrir samstarfsaðilar eru áreiðanlega sömu skoðunar og hæstv. viðskrh. í þessu efni, að telja þennan skatt óréttlætanlegan, eða ég taldi svo. Hann kvað Framsfl. hafa viljað lækka þennan skatt í áföngum. Þm. Framsfl. höfðu tækifæri til þess við 2. umr. þessa máls að greiða atkv. með tillögu þm. Alþfl. um að lækka þennan skatt úr 1.4% í 0.7 %, en þeir greiddu atkv. á móti þessari lækkun og voru þess vegna ekki heldur að því leyti samkvæmir sjálfum sér. Það góða, sem ég vil, það geri ég ekki, sannaðist á þeim. Þá taldi hæstv. viðskrh. upp ýmsar skattalækkunartillögur Framsfl., sem hefðu náð fram að ganga: lækkun launaskatts á nokkrar afmarkaðar atvinnugreinar úr 3.5% í 2.5%, lækkuð stimpilgjöld og að þeir ættuðu að lækka aðstöðugjöld, en það verður ekki á þessu ári þegar öll sveitarfélög landsins hafa gengið frá fjárhagsáætlunum sínum. Hvað lækkun launaskatts og lækkun stimpilgjalds varðar tóku þeir það aftur, sem þeir höfðu afhent með þeim lækkunum, með hækkunum skatta á öðrum sviðum, með því að setja á tollafgreiðslugjald. Með því einu að láta skattvísitölu í tekju- og eignarskatti ekki fylgja tekjubreytingum á milli ára tóku þeir af skattborgurum þessa lands jafnháa upphæð og þessi skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði gefur í heild sinni. Hefði skattvísitalan fylgt tekjubreytingum á milli ára hefði ríkissjóður haft til umráða þær tekjur sem skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði gefur. og þegar af þeirri ástæðu er þessi skattur ekki réttlætanlegur eða framlenging hans. Ég vil enn fremur minna á það, sem upplýst hefur verið, að skattaaukning í tíð núv. ríkisstj. og fyrrv. ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar, sem tók við störfum í sept. 1978, ef miðað er við heilt ár 1977 annars vegar og yfirstandandi ár, nemur um 1000 millj. nýkr. eða 100 milljörðum gkr. Það er yfir 2000 nýkr. meiri skattur nú en var 1977 á hvert mannsbarn í landinu. Ég hlýt einnig að minna á þann góða ásetning framsóknarmanna, sem birtist í ummælum hæstv. sjútvrh., formanns Framsfl., við umr. um stefnuræðu forsrh. á haustdögum 1980, þegar hann kvað það ætlun þeirra framsóknarmanna að vinna að lækkun eignarskatts, einkum á einstaklingum, en þar hafa þeir hvorki haft árangur né erfiði. Þeir hafa ekki lagt sig fram um það að einu eða neinu leyti, heldur svikið þessi fyrirheit sín fyrirhafnarlaust. Sannleikurinn er sá, að í þessu skattafrv. kemur fram skattagleði framsóknarmanna og sú tilhneiging núv. ríkisstj., stefna núv. ríkisstj., að taka sem mest í ríkissjóð, auka ríkisumsvifin sem mest, skerða sjálfstæði einstaklinganna, efnahagslegt sjálfstæði þeirra, sem er forsenda andlegs frelsis og lýðræðis í landinu. Ég vil svo leggja áherslu á að lokum að skattlagning sem þessi fer í þveröfuga átt við tillögur þær sem nefnd sú hefur gert er fjallaði um jöfnun starfsskilyrða atvinnuveganna. Sú nefnd fjallaði að vísu ekki um annað en jöfnun starfsskilyrða landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar, en sérstök áhersla hefur verið lögð á það af formanni þeirrar nefndar, dr. Jóhannesi Nordal, að nauðsynlegt væri einnig að jafna starfsskilyrði þjónustuatvinnugreina, eins og verslunar og samgangna, með tilvísun til starfsskilyrða iðnaðar, og landbúnaðar og sjávarútvegs, þar sem þjónustuatvinnuvegir gegndu jafnmikilvægu hlutverki í þágu heildarinnar, í þágu aukins hagvaxtar, sem einn getur verið grundvöllur batnandi lífskjara. Þessi skattlagning dregur úr þeirri þróun sem við verðum að treysta að eigi sér stað í framtíðinni, að hver vinnandi maður auki framleiðni sína, afkasti meira, til þess að unnt sé að hækka kaupið í landinu. Þessi skattur er óréttlátur. Ráðherrar Framsfl. hafa gefið fyrirheit um að þessi skattur yrði aðeins tímabundinn, að hann yrði afnuminn. Það er ætlast til þess, að þeir standi við orð sín, og það kemur í 1jós nú hvort svo verður. Þeir hafa fallið á prófinu hingað til, en eitt tækifæri hafa þeir enn, við atkvgr. nú við 3. umr., til að standast það próf sem þeir hafa sjálfir sett sér fyrir.



Herra forseti. Ég skal ekki bæta miklu við þessa umr. Ég heyrði að hv. 1. þm. Reykv. talaði um skattagleði Framsfl. Ég man vel eftir því, að þegar ég var fjmrh. hugsaði ég meira um þessi mál, skattamálin, sérstaklega. Þá var ég stundum að rekja hvað skattbyrðin væri mikil. Þá var skattbyrðin í kringum 29% til ríkisins af þjóðartekjunum-kringum það, en nú líklega rúmlega 28%, ef ég man rétt. En ég benti oft á það í dellum um þessi mál, sérstaklega varðandi skattagleðina, að á árinu 1975, þegar hv. 1. þm. Reykv. var forsrh. og fjmrh. var úr hópi Sjálfstfl., námu ríkisútgjöldin yfir 31%, ekki 28.5 eða 29%, heldur yfir 31%. Sé það skattagleði að leggja á þjóðina skatta sem nema rúmlega 28% af þjóðartekjunum, þá er það vissulega skattagleði að hafa í einn tíma ríkisútgjöld sem námu yfir 31%. Varðandi málið að öðru leyti er það svo í samsteypustjórnum og samsteypustjórnarsamstarfi flokka, að menn verða auðvitað að velja og hafna. Annars verða engar samsteypustjórnir. Menn þurfa að samþykkja mál sem þeir eru ekki að stefnu til fylgjandi og mundi ekki samþykkja ef menn hefðu einir meiri hl., en verða að taka tillit hver til annars. Sjálfstfl. hefur t.d. allajafna haft geysilega mikinn áhuga á því að koma á frjálsu verðlagi í landinu. Ég minnist þess, að þegar hann var í stjórnarsamstarfi við Alþfl. í kringum 1970, 1969 var það, gerðist það að búið var að undirbúa frv. til l. um verðlag og samkeppnishömlur o. fl. sem Sjálfstfl. taldi gífurlega mikið „prinsip“-mál af sinni hálfu að næði fram að ganga. Þá minnist ég þess að það var fellt af einum þm. og raunar þáv. ráðh. Alþfl. á sínum tíma og málið gekk ekki fram. Sjálfstfl. sleit ekki stjórnarsamstarfinu þrátt fyrir það að þetta mál væri mjög þýðingarmikið mál fyrir flokkinn - ákaflega þýðingarmikið. Þetta er aðeins dæmi um að auðvitað verða flokkar, þegar þeir taka þátt í samsteypustjórnum, að gera ýmislegt fleira en það sem mönnum gott þykir. Væri auðvitað hægt að nefna tugi og hundruð dæma af þessu tagi.  Ég vil að lokum aðeins endurtaka það og undirstrika, að í sambandi við samninga nú um ráðstafanir í efnahagsmálum töldum við framsóknarmennirnir þýðingarmeira, eins og málum er háttað, að lækka launaskattinn, að lækka stimpilgjald, sem er verulegur útgjaldaliður fyrir ýmsar atvinnugreinar, og síðan að fá samkomulag um yfirlýsingu um að samræma aðstöðugjaldið. Ég hef ekki hugmynd um hver er t.d. afstaða Sjálfstfl. í sambandi við aðstöðugjaldið, hvort hann er sammála þeirri yfirlýsingu ríkisstj., að það skuli samræmt. Ég veit það ekki. En það er rétt hjá hv. 1. þm. Reykv. að það verður ekki á þessu ári. Eigi að síður er það stefna ríkisstj. og hún hyggst sitja lengur en þetta ár, eins og margoft hefur verið yfirlýst af hæstv. forsrh.



Herra forseti. Í sambandi við síðustu orð hæstv. viðskrh. er ekki verra að fram komi að í umr. í gærkvöld kom það raunar fram hjá helsta forustumanni stjórnarflokkanna, hv. 11. þm. Reykv., að hæstv. ríkisstj. ætlaði raunar að sitja lengur en næmi kjörtímabilinu, því að hann ætlaði ekki að láta kjósa, sá hv. þm., fyrr en um það bil sex mánuðum eftir að núverandi kjörtímabil rennur út. Það er því áreiðanlegt að mikill vilji er fyrir því í hæstv. ríkisstj. að reyna að ná eins miklu út úr þessu kjörtímabili og hún mögulega getur. Það var í sambandi við frásögn hæstv. viðskrh. af tilteknu máli frá viðreisnarárunum sem mig langaði til að koma með eilitla leiðréttingu. Hér var um að ræða breytingu á verðlagslöggjöfinni, sem flutt var af þáv. viðskrh. og þm. Alþfl., Gylfa Þ. Gíslasyni. Svo vildi til, að ég sem ritstjóri Alþýðublaðsins átti sæti í þingflokki Alþfl. þegar afgreiðsla þessa máls fór fram. Í þingflokki Alþfl. kom þá þegar fram, þegar málið var undirbúið og nokkru áður en frv. þessa efnis var lagt fram, að tveir tilteknir þm. Alþfl., annar þáv. hæstv. ráðh. Eggert G. Þorsteinsson og hinn þáv. og enn verandi alþm. Benedikt Gröndal, voru andvígir flutningi málsins og lýstu yfir að þeir mundu greiða atkv. gegn frv. ef það kæmi fram á Alþingi. Þessi samþykkt þingflokks Alþfl. var kynnt hinum stjórnarflokknum sem var Sjálfstfl. Þá lá jafnframt fyrir yfirlýsing tiltekinna þm. Framsfl. um að þeir mundu fylgja frv. af því tagi, ef það kæmi fram á þingi, enda höfðu þeir ítrekað í umr. lýst yfir að það væri bæði vilji þeirra og skoðun að gera ætti breytingar í þá átt sem frv. gekk í. Það gerðist hins vegar, þegar frv. hafði verið lagt fram, m.a. í trausti þess, að það hefði þingfylgi vegna yfirlýsinga tiltekinna þm. Framsfl„ og þegar ljóst var að tveir þm. Alþfl. fylgdu ekki málinu, að þá ákvað Framsfl. að breyta fyrri afstöðu sinni og greiddi atkv. gegn frv. og þar með féll frv. Frv. þetta var ávallt lagt fram vitandi um hvernig málin stóðu í stjórnarliðinu, vitandi um hvernig afstaða þm. Framsfl. þá var til málsins, enda fyrir því margar yfirlýsingar og orðræður þm. Framsfl. um þetta tiltekna mál. En það var auðvitað ekki á valdi þeirrar ríkisstjórnar og þá síst af öllu Alþfl. að vita fyrir fram að Framsóknarþm., sem áður höfðu lýst skoðunum sínum í málinu, breyttu afstöðu sinni til frv. þegar á hólminn var komið.



Herra forseti. Með tilvísun til skýringar hv. síðasta ræðumanns varðandi afdrif frv. um verðlag, sem fellt var í Ed. 1968 og hæstv. viðskrh. vitnaði til, þarf ég ekki annað að segja en sú frásögn sýnir að í því efni snerist Framsfl. eins og snælda og gegn sannfæringu sinni, eins og honum er gjarnt þegar hann telur annarlegum hagsmunum sínum það henta. Þetta átti sér auðvitað stað í sambandi við lög um verðlag og samkeppnishömlur haustdagana 1978, þegar Framsfl. myndaði ríkisstjórn með Alþfl. og Alþb. og hvarf þá frá fyrri stefnu sinni frá því sama vori þar sem verðlag var gefið frjálst. Það er segin saga, að Framsfl. lætur sig hafa það að ganga af trú sinni og sannfæringu til að verma ráðherrastólana. En til þess að það komi fram, að hæstv. viðskrh. veður reyk þegar hann telur að skattar til ríkisins hafi verið mestir í stjórnartíð okkar sjálfstæðismanna, þá er ekki nóg að vitna til ársins 1975, þegar Sjálfstfl. var búinn að vera í stjórn aðeins nokkra mánuði þegar fjárlög fyrir árið 1975 voru samþykkt. Þá tók Sjálfstfl. við slíku búi úr hendi Framsfl., Alþb. og Samtaka frjálslyndra og vinstri manna að það var nauðsynlegt að rétta þjóðarskútuna af og greiða óreiðuskuldir og koma lagi á ríkisfjármálin. Hins vegar eru skattar til ríkisins sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu samkv. skýrslu Þjóðhagsstofnunar, bls. 90, sem þm. hafa í höndum, 1977 25%, en áætlað er að þetta hlutfall sé á síðasta ári 29.2%. Eingöngu skattar til ríkisins hafa hækkað um 4.2%. Ef við tökum skatta til sveitarfélaga einnig með hafa þessar skatttekjur hins opinbera í heild hækkað úr 31.6% 1977 í 36,5% eða raunar um 5% af vergri þjóðarframleiðslu. Ef við teljum þjóðarframleiðsluna um 20 þús. millj. ber það heim og saman að 5 % eru 1000 millj. nýkr. Ég tel nauðsynlegt að þetta komi fram til að sýna það og sanna, að það er skattastefna núv. ríkisstj. og annarra forvera hennar í hópi vinstri stjórna sem gerir það að verkum að sífellt er tekið meira og meira af tekjum almennings í ríkishítina. Raunar sýna þessar tölur ekki þróunina eins og skyldi, vegna þess að til viðbótar aukinni skattheimtu hefur ríkissjóður stóraukið lántökur sínar, þ. á m. erlendar lántökur, svo að lántökur eru nú um 14% af heildarútgjöldum í staðinn fyrir 6% áður. Í þessu er fólgin geysileg aukning skattheimtunnar í nútíð og framtíð.



Herra forseti. Ég skal hafa þetta fá orð. Þegar rætt er um ríkisskattana og skattagleði er náttúrlega ekki nóg að ræða aðeins um tekjurnar, skattana. Það verður líka að ræða um útgjöldin.

Og lántökur.

Að sjálfsögðu. Nú háttar þannig til að ríkissjóður hefur nærri því greitt upp allar sínar skuldir við Seðlabankann. Það kom einmitt fram í ræðu aðalbankastjóra Seðlabankans í dag á aðalfundi Seðlabankans að ríkissjóður hefur nærri því greitt upp allar skuldir við Seðlabankann. 1975 var skattahlutfallið sennilega sæmilegt, ég man nú ekki hvað það var, en það voru útgjöldin, sem ég var að benda á í ræðu minni áðan, sem námu á milli 31 og 32% árið 1975. Það er kannske besti mælikvarðinn á skattlagninguna vegna þess að það er hægt að hafa skattabyrðina lága, 25%, 26% eða hvað það nú er, með því að safna skuldum í Seðlabankanum. Þess vegna vil ég mótmæla því, sem hefur komið fram hjá hv. 1. þm. Reykv.. að um sé að ræða einhverja sérstaka skattagleði hjá Framsfl. Þegar þessi mál eru skoðuð og athugað er hvernig háttað hefur verið skattlagningarprósentunni,. þ.e. skattahæðinni, miðað við þjóðartekjurnar, þá kemur í ljós að þetta er sitt á hvað og Sjálfstfl. hefur ekkert skorið sig úr í þessum efnum umfram aðra flokka. Það er hægt að sjá. Hitt er annað mál, að ég get endurtekið það sem ég hef oft sagt áður um skattamál, að auðvitað þarf að leggja á talsverða skatta í landinu ef menn ætla að halda uppi eðlilegu velferðarþjóðfélagi. Ég skal ekki leggja dóm á hvað hæfilegt er í þeim efnum. Ég hef talið að það mundi vera í kringum 27–29% eftir atvikum. Ég tel að það verði ekki talin nein skattagleði og alls ekki ef þetta er t.d. borið saman við ýmis önnur þjóðlönd, t.d. Norðurlöndin - ég tala nú ekki um það - þar sem skattar eru hærri en á Íslandi. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, herra forseti, en vildi aðeins láta koma fram nokkur orð um hvernig þessum málum hefur verið skipað í reyndinni.



Ég get því miður ekki tíðkað það mjög að menn fái að tala eftir að þeir hafa talað sig dauða, en örstutt aths.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í þessar umr., en eins og öllum er kunnugt er ákaflega lítill vandi að fá hagstæða útkomu hjá ríkissjóði með því að taka markaða tekjustofna, sem eiga að fara til annarra þarfa, í ríkissjóð til að bæta stöðu ríkissjóðs við Seðlabanka, en láta þá sjóði og stofnanir, sem eiga að fá þessa mörkuðu tekjustofna til ráðstöfunar, taka lán erlendis eða innanlands. Það er þetta sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur gert. Hún hefur t.a.m. tekið rúmlega 86 millj. kr. á þessu ári, sem ættu samkv. lögum að hafa farið inn í húsnæðislánakerfið. Þetta fjármagn hefur hæstv. ríkisstj. tekið í ríkissjóð og skert fjárreiður húsnæðislánakerfisins að sama skapi. Niðurstaðan er svo sú, að það er ekki ríkissjóður, sem þarf að taka lán í Seðlabankanum, heldur Byggingarsjóður ríkisins og húsnæðislánakerfið með þeim afleiðingum að nú segist ríkissjóður vera skuldlitill og hafa lækkað skuldir sínar við Seðlabankann, en Byggingarsjóður ríkisins skuldar þar 40 millj. kr. í umsömdu láni frá því í haust og 24–30 millj. kr. í yfirdráttarláni til viðbótar.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til 2. umr. kom það fram í ræðu hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni að við höfðum rætt saman um ákveðna brtt. við þetta frv. Hæstv. félmrh. lét þá þau orð falla, að hann biði spenntur eftir því töfraorði sem við mundum færa fram nú við 3. umr. um þetta mál til lausnar rekstrarvanda sjúkrahúsanna. Ef hæstv. ráðh. hefur haft þá trú, að við 3. umr: mundu falla einhver töfraorð, sem væru allsherjarlausn á rekstrarvanda sjúkrahúsanna, verður honum sennilega ekki að trú sinni, enda kom það ekki fram í ræðu hjá hv. þm. Pétri Sigurðssyni að brtt. okkar fæli í sér neina allsherjarlausn. Hins vegar gæti sú till., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. þm. Pétri Sigurðssyni, Matthíasi Bjarnasyni og Magnúsi H. Magnússyni, flýtt fyrir því, að tekið verði upp hagkvæmara og samræmdara greiðslufyrirkomulag en við nú höfum, og einnig ætti þessi brtt. að tryggja að hægt verði farið í sakirnar að breyta um greiðsluform fyrr en reynsla hefur fengist af breyttu fyrirkomulagi. Eins má benda á að það hlýtur að vera brýnt að koma á samræmdu bókhaldi eða reglum um samræmd reikningsskil hjá öllum sjúkrastofnunum, þannig að á raunhæfan hátt sé hægt að bera saman rekstur sjúkrahúsanna og einstaka þjónustuþætti í rekstrinum og draga ályktanir af þeim, svo sem að því er hagkvæmni varðar. Um það var einnig mikið rætt við 2. umr. þessa máls, að vísitölugrundvöllurinn væri orðinn úreltur, vægi einstakra rekstrarliða væri ekki rétt metið og kannske ekki síst að vísitölugrundvöllurinn væri allt of einfaldur og þyrfti að taka til fleiri rekstrarþátta sjúkrastofnana. Eins hefur verið gagnrýnt, að það skuli einungis notaður einn vísitölugrundvöllur fyrir allar sjúkrastofnanir, og bent á nauðsyn þess að daggjaldanefnd setti upp fleiri reiknilíkön. Þessum þáttum voru gerð góð skil í ítarlegri ræðu hv. þm. Péturs Sigurðssonar við 2: umr. þessa máls, og sé ég ekki ástæðu til að bæta við það sem fram kom í máli hans þá, en í því ákvæði til bráðabirgða, sem nú er lagt til að samþykkt verði, er m.a. lagt til að upp verði teknar reglur um samræmt bókhald fyrir öll sjúkrahús og að fjölgað verði reiknilíkönum til samræmis við starfsemi stofnána. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að rökstyðja frekar þá brtt. sem flutt er á þskj. 654, en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Ákvæði til bráðabirgða. 1. Á fjárlögum fyrir árið 1983 skal greiðslufyrirkomulag samkv. 1. gr. .aðeins gilda fyrir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, auk ríkisspítalanna, meðan verið er að kanna reynsluna af breyttu greiðsluformi. 2. Þegar skal lagfæra ágalla á gildandi daggjaldakerfi, m.a. með því að fjölga reiknilíkönum til samræmis við starfsemi stofnana. Einnig skal setja reglur um samræmt bókhald fyrir öll sjúkrahús og aðrar stofnanir sem undir daggjaldakerfið falla eða eru á fjárlögum. 3. Heilbrrh. skal láta fara fram heildarendurskoðun á gildandi greiðslufyrirkomulagi með það að markmiði að kanna hagkvæmustu framtíðarskipulagningu á greiðsluformi, og skal leggja tillögur þar að lútandi fyrir næsta Alþingi. Væntum við flm. þessarar brtt. að þetta ákvæði nái fram að ganga nú við afgreiðslu þessa máls frá hv. deild þannig að vilji Alþingis komi ótvírætt fram í því efni, að heildarendurskoðun fari fram á gildandi greiðslufyrirkomulagi, lagfærðir verði ágallar á gildandi daggjaldakerfi og hægt sé að gera raunhæfari samanburð á rekstri sjúkrastofnana með reglum um samræmd reikningsskil.



Herra forseti. Í þessari till. eru fjögur efnisatriði. Það er fyrst gert ráð fyrir að á árinu 1983 verði Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri rekið á beinum fjárlögum auk ríkisspítalanna og að því verði m.ö.o. slegið föstu í almannatryggingalögum að svo eigi að vera. Ég tel að það sé mjög óeðlilegt að slá því föstu í almannatryggingalögum; að reka eigi Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri á beinum fjárframlögum, og teldi miklu eðlilegra að það væri fjvn. sem gerði till. um það mál og Alþingi ákvæði það á fjárlögum hverju sinni, ef ástæða er til. Ég er ekki tilbúinn að samþykkja að Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri eigi að reka á föstum fjárframlögum á næsta ári. Ég vil ná um það samkomulagi, ef mögulegt er, við forráðamenn Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri, með hvaða hætti greiðslum verður háttað til þess á næsta ári. Við getum ekki í þessum efnum gengið svo langt að binda menn á tiltekið greiðslufyrirkomulag nema áður hafi átt sér stað viðræður og kannanir. Við reyndum á s.l. hausti að ná samkomulagi við Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Það tókst ekki. Ég tel betra að halda áfram samningaumleitunum en að lögbinda með þeim hætti sem hér er gerð tillaga um. Ég tel þess vegna till. óþarfa og er andvígur henni. Efnisatriði 2 í þessari till. er það, að settar verði reglur um samræmt bókhald fyrir öll sjúkrahús og aðrar stofnanir sem undir daggjaldakerfið falla eða eru á fjárlögum. Ég tel að þetta sé sjálfsagt mál og þurfi í rauninni ekki að setja þetta inn í lög vegna þess að þetta er þegar í undirbúningi og sömuleiðis þriðja efnisatriðið að endurskoða vísitölu sjúkrahúsakostnaðar, en ég skil það svo, að með orðalaginu reiknilíkön eigi hv. flm. við vísitölu sjúkrahúskostnaðar, að þar eigi að taka tillit til fleiri þátta en nú eru. Í vísitölu sjúkrahúsakostnaðar eru núna 10 atriði. Auðvitað eiga þau að vera miklu fleiri og auðvitað á að fara í saumana á því, hvernig þessum málum er háttað hjá hverju sjúkrahúsi. Ég tel að þetta sé í rauninni alveg sjálfsagt mál. Eins og ég kynnti hv. þd. á dögunum hef ég farið fram á það við daggjaldanefnd, að hún endurskoði vísitölu sjúkrahúsakostnaðar, þannig að það er í gangi allt að einu. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir því í þessari till., að heilbrrh. láti fara fram heildarendurskoðun á gildandi greiðslufyrirkomulagi með það að markmiði að kanna hagkvæmustu framtíðarskipulagningu á greiðsluformi, og skal leggja tillögur þar að lútandi fyrir næsta Alþingi. Þessi könnun hefur verið í gangi. Það hefur verið gerð úttekt á nokkrum sjúkrahúsum á vegum heilbr.- og trmrn. og fjárlaga- og hagsýslustofnunar. Þessi sjúkrahús eru Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, Landakotsspítali, Húsavíkursjúkrahús, Keflavík og Neskaupstaður, og í undirbúningi hefur verið sérstök úttekt á Borgarsjúkrahúsinu í Reykjavík. Ég tel þess vegna að þessi könnun sé í gangi og óþarfi sé að setja ákvæði í lög um hana og beinlínis óeðlilegt að setja þau inn í almannatryggingalög. Ég tel ekki ástæðu til þess, með tilliti til þess, hvernig tíma deildarinnar nú háttar, að fara mörgum orðum um þetta mál. Ég gæti gert það. Ég virði það við hv. þm., að þeir skuli flytja till. hér til að reyna að leysa þann ágreining sem uppi er í deildinni, en ég er þeirrar skoðunar, að till. geri það ekki og er andvígur henni með þeim rökum, sem ég hef hér lýst, og ætla ekki að fjölyrða um málið frekar.



Herra forseti. Ég skal reyna að stytta mál mitt, enda var hæstv. ráðh. svo hógvær og hæverskur í tali sínu og umfjöllun um brtt. okkar að ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um. Í raun er hann sammála þeim öllum. Það eina, sem hann hefur á móti þeim, er að hann vill ekki festa þau atriði í lög um almannatryggingar. Nú má segja sem svo, að það er ekki það sem við erum að leggja til. Þetta er ákvæði til bráðabirgða sem er lagt til að verði með frv. sem hann sjálfur flytur um breytingu á þessum ágætu lögum. Við erum því ekkert að gera meira en kveða nánar á um hvað gera eigi. Hæstv. ráðh. segir að þetta sé allt í gangi. Nú er ekki víst að hann verði alltaf viðstaddur og gæti hrökklast úr ráðherrastól sínum jafnvel á næstu mánuðum eða misserum og þá væri gott fyrir komandi ráðh. að hafa þetta aðhald í sínú starfi, að þetta eigi að gera. Ég vænti þess, að hæstv. núv. heilbrrh. taki undir þá skoðun mína, að það sé ekki mjög víst að allir, sem eiga eftir að setjast í þetta sæti, sitji það jafnvel og hann gerir. Varðandi Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og þau orð, sem hann lét falla um það, heyrði ég aldrei, og er þó í þeirri nefnd sem um þetta mál fjallaði, getið um neitt annað sjúkrahús, sem líkindi væru á að færi inn í fjárlög á næstunni, en þetta eina sjúkrahús, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Ef ekki liggur meira á en að þetta megi bíða enn frekar fæ ég ekki séð annað en það megi bara afgreiða það á einfaldan hátt við afgreiðslu fjárl. á komandi hausti. Er vel hægt að hugsa sér að það mætti þá taka fleiri sjúkrahús inn samkv. þeirri reglu að afgreiða þau í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Við getum því hreinlega, þegar gengið verður til atkv. um þessi ákvæði til bráðabirgða, gengið til atkv. um þau þannig að 1. tölul. verði borinn upp sér. Hæstv. ráðh. telur hann óþarfan og eiga ekki heima, en hins vegar er hann að framkvæma hina tvo. Eins og ég segi tel ég að með því sé hann efnislega að taka undir þá og ég treysti því, að þeir fái þá góðan framgang í atkvgr. hjá þm. á eftir.



Mér hefur borist svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 21. apríl 1982. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum mun ég ekki geta sótt þingfundi á næstunni. Leyfi ég mér því með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varaþm. Framsfl. í Reykjavík, Haraldur Ólafsson lektor, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Guðmundur G. Þórarinsson, 12. þm. Reykv.“ Haraldur Ólafsson hefur áður átt sæti á þessu þingi. Þarfnast kjörbréf hans því ekki rannsóknar. Býð ég hann velkominn til starfa. Skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, frv. (þskj. 61). - Frh. 3. umr.



Herra forseti. Þetta frv. er um breytingu á tveimur greinum laga um landgræðslu. Það er í fyrsta lagi á 19. gr., sem er um það að kjósa gróðurverndarnefndir í kaupstöðum, en eins og lögin eru nú eru aðeins gróðurverndarnefndir starfandi í sýslum landsins. Seinni breytingin er viðauki við 23. gr. þannig að hægt sé að bregða skjótt við ef talið er að gróðureyðing sé komin á það stig að það þurfi að vernda landið með skjótum hætti. Þetta mál var samþykkt í Ed. eins og það var lagt fram. Á þskj. 647 er nál. frá landbn. og hún stendur öll að því að leggja til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Þetta frv. var flutt í Ed. og hefur gengið í gegnum þá deild og kemur hingað til þessarar hv. deildar óbreytt frá því sem það var lagt fram hér á þinginu fyrr í vetur. En ég vil geta þess, að þetta frv. um Blindrabókasafn var samið af nefnd sem skipuð var af ráðh. 12. febr. 1979. Nefndin skilaði áliti 28. apríl 1981 og síðan var frv. hennar tekið óbreytt upp af mér og flutt á þessu þingi í hv. Ed. Frv. þetta felur í sér grundvallarbreytingu á eignarhaldi og rekstri bókasafns fyrir blinda í landinu. Kjarni málsins er sá, að bókaþjónusta fyrir blinda og sjónskerta og aðra, sem ekki geta lesið venjulegar bækur vegna fötlunar, verði sérstök starfsemi á vegum ríkisins og leysi af hólmi núverandi hljóðbókasafn Blindrafélags Íslands og Borgarbókasafns í Reykjavík, en það er stofnun sem starfað hefur síðan 1975. Ég vil geta þess, að samtök blindra hófu bókagerð á blindraletri fyrir rúmlega hálfri öld eða í kringum 1930. Hins vegar hefur útgáfa á blindraletri verið ákaflega erfið og auk þess hefur það sýnt sig, að margt fólk, t.d. gamalt fólk, á erfitt með að læra blindraletur og tiltölulega fáir sem það kunna. Í sambandi við þetta, að koma bókmenntum til blindra og sjónskertra, hafa viðhorf mjög verið að breytast á undanförnum árum með tilkomu segulbanda og nýrri upptökutækni og möguleikum til þess að dreifa lestrarefni á segulbandsspólum. Hefur aðstaðan auðvitað gerbreyst í þessum efnum, og í flestum menningarlöndum í nágrenni við okkur hefur verið leitast við að nýta þessar tækniframfarir í þágu þeirra sem ekki geta lesið venjulegar bækur vegna fötlunar. Íslendingar hafa fylgst með þessu að sínu leyti, og Blindrafélagið hefur reyndar sjálft haft forgöngu um að farið var að hljóðrita bækur vorið 1957 og kom þannig upp fyrsta vísi að hljóðbókasafni. Þessi starfsemi er nú orðin þegar 25 ára og hefur smám saman verið að aukast. Í kringum 1970, fyrir 10–12 árum, fór Borgarbókasafn Reykjavíkur að viða að sér hljóðrituðum sögum frá Ríkisútvarpinu, og jafnframt því hafa nokkrar bækur verið lesnar sérstaklega á vegum safnsins. Lengi hefur þetta staðið þannig, að Borgarbókasafnið annast dreifingu hljóðbóka og greiðir ein laun tæknimanns, en Blindrafélagið leggur til tækjabúnað og húsnæði og efniskostnaði er skipt á milli þessara tveggja aðila. Þetta er sá háttur sem nú viðgengst um Hljóðbókasafn. Með þessu frv. er meiningin að breyta þessu þannig, að Hljóðbókasafn Borgarbókasafns og Blindrafélagsins verði lagt niður, en ríkið taki að sér þessa þjónustu. Það hefur greinilega komið í ljós á þessum 25 árum og vel það, sem þessi þjónusta hefur starfað, að mjög mikil þörf er fyrir þessa starfsemi, og það er engan veginn hægt að fullnægja eftirspurninni. Þess vegna er kominn tími til að efla starfsemina og finna henni nýjan grundvöll. Með þessu frv. er einmitt stefnt að því. Með framtaki Blindrafélagsins og fyrir áhuga forráðamanna Borgarbókasafnsins í Reykjavík hefur verið unnið ómetanlegt brautryðjendastarf á þessu sviði, en nú sýnist okkur kominn tími til þess, að ríkið veiti meiri og fastmótaðri liðveislu í því að halda uppi bókaþjónustu fyrir blinda. Ég vil leyfa mér að benda á það, að allt fram á síðustu ár hefur ríkið ekki veitt þessari starfsemi neitt umtalsvert fé. Framtak í þessum efnum hefur fyrst og fremst orðið fyrir frjálsa félagastarfsemi og fyrir góðan skilning Borgarbókasafnsins í Reykjavík. Auk þess hefur Ríkisútvarpið lagt þessu máli alveg ómetanlega liðveislu. Eins má segja að íslenskir rithöfundar hafi sýnt mikla tilhliðrunarsemi í sambandi við höfundarrétt og gefið hann yfirleitt, og þessi starfsemi hefur verið framkvæmd fyrir sérstaka hjálpsemi fjölda sjálfboðaliða. Ríkissjóður hefur, eins og ég segi, veitt mjög óverulegt fé til bókagerðar fyrir blinda, gerði það nokkuð að styrkja útgáfu bóka á blindraletri, en það er ekki fyrr en árið 1978 sem Blindrafélagið fær styrk á fjárlögum, sem þá var 1.2 millj. gkr., til hljóðbókagerðar. Árið 1979 féll þetta framlag niður. Á fjárlögum fyrir 1980 voru veittar 4 millj. gkr. til hljóðbókagerðar, og á fjárlögum fyrir árið 1981 var þessi upphæð komin í 80 þús. Á fjárlögum fyrir yfirstandandi ár er fjárveitingin 222 þús. kr., þannig að þessar tölur hafa smám saman verið að hækka nú allra síðustu árin. Í þessu frv. segir í 8. gr. að kostnaður við starfsemi Blindrabókasafns skuli greiðast úr ríkissjóði eftir því sem fé verður veitt í fjárlögum. Ég vil því benda á að hér er ekki verið að marka stefnu um bundnar fjárhæðir, heldur er fjárveitingavaldinu ætlað að ákveða frá ári til árs hversu miklu fé skuli varið í þessu skyni. Og þó að í 4. gr. sé gert ráð fyrir að stjórn Blindrafélagsins geri framkvæmdaáætlanir og beri ábyrgð á starfsemi og fjárreiðum stofnunarinnar, þá er auðvitað alveg ljóst á 8. gr. að fjárráð og framkvæmdageta hlýtur að miðast við fjárveitingar hverju sinni. Það er þess vegna ekki hægt að halda því fram, að hér sé verið að binda ríkinu ófyrirséða bagga, og augljóst að það er í höndum fjárveitingavaldsins að koma þessu máli áfram, sem ég tel reyndar mjög brýnt að verði og sé kominn tími til þess að heimildarlög séu til um þetta málefni. Hér er um mjög mikið - ég vil ekki segja endilega mannúðarmál, heldur er hér um að ræða sjálfsagða þjónustu við það fólk sem er fatlað, sem er blint eða á einhvern hátt þannig fatlað, að það getur ekki lesið bækur, og það er því miður allstór hópur manna, ekki síst margt gamalt fólk. Og eins og ég sagði fyrr hefur komið í ljós að gamalt fólk á mjög erfitt með að tileinka sér blindraletur, en aftur á móti yfirleitt fullt gagn af því að nota svokallaðar hljóðbækur. Ég held, herra forseti, að ég hafi þessi orð ekki fleiri nú. Ég gerði miklu rækilegri grein fyrir þessu máli í framsögu fyrir því í Ed. Auk þess eru ítarlegar athugasemdir sem fylgja frv., og ég vísa til þess sem þar stendur. Einnig vil ég minna á það, sem áður hefur komið fram, að hv. Ed. hefur fjallað um málið mjög ítarlega og samþykkt frv. óbreytt eins og það var lagt fyrir. Þannig liggur það nú fyrir þessari hv. deild. Ég vænti þess, að þetta frv. fái góða afgreiðslu í þessari hv. deild eins og var í Ed. þó stutt sé til þingloka. Ég vænti þess, að málinu verði vísað til 2. umr. og menntmn. þegar umr. er lokið.



Herra forseti. Þetta frv. um breytingu á lögum nr. 210/1976, um tollskrá, með síðari breytingum, er þmfrv. sem flutt var í Ed. Fjh.- og viðskn. Ed. gerði nokkra breytingu á frv. Frv. fjallar um það að fella niður gjöld af öryggis- og hjálpartækjum fyrir sjón- og heyrnarskerta. Fjmrn. skal hafa samráð um framkvæmdina við augndeild Landakotsspítala og Tryggingastofnun ríkisins, sé um tæki fyrir sjónskerta að ræða, og Heyrnar- og talmeinastöð Íslands þegar um heyrnarskerta er að ræða. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar hefur haft þetta frv. til meðferðar og varð sammála um að leggja til að það verði samþykkt óbreytt eins og það var endanlega samþykkt frá Ed. og er á þskj. 353.



Herra forseti. Þetta frv. er þess efnis, að við 1. gr laga nr. 10 22. mars 1960, um söluskatt, bætist svofellt ákvæði til bráðabirgða: „Af innheimtum söluskatti af bensíni tímabilið 2. mars til 31. des. 1982 skulu renna kr. 0.09 af hverjum lítra til framkvæmda í vegamálum 1982.“ Það hefur orðið margföldun á innkaupsverði á bensíni á undanförnum árum, sem hefur verið notuð til fjáröflunar fyrir ríkissjóð. Í byrjun síðasta mánaðar hækkaði hver lítri bensíns um 1 kr. eða 100 gkr. Af þeirri hækkun runnu 39 aurar í bensíngjald, en á þá 39 aura var lagður söluskattur að upphæð 9 aurar. Með þessu frv. er lagt til að sá söluskattur, sem kemur á þessa bensínhækkun, renni til framkvæmda í vegamálum. Er ætlað að sú upphæð nemi á 10 mánuðum, eins og frv. gerir ráð fyrir, um 9 millj. kr. Ég tel mjög eðlilegt að sú tekjuaukning sem verður vegna þessara hækkana renni til þessa sérstaka verkefnis, sem vantar allmikla fjármuni í til þess að standa áætlun eins og gengið var frá vegáætlun fyrir ári. Fjh.- og viðskn. var ekki á eitt sátt um afgreiðslu þessa frv. Meiri hl. nefndarinnar, sem undirritar nál. á þskj. 642, mælir með samþykkt frv., en minni hl. nefndarinnar skilar séráliti.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. menntmn. og brtt. nefndarinnar við frv. til laga um námslán og námsstyrki, sem er 155. mál Nd. Er frv. á þskj. 192, nái. á þskj. 667 og brtt. á þskj. 668. Nefndin hefur rætt frv. á allmörgum fundum og leitað eftir og fengið umsagnir um það frá ýmsum aðilum. Einnig hefur hún fengið menn til viðtals út af einstökum atriðum frv. Nefndin hefur orðið sammála um að gera nokkrar breytingar á frv. eins og sést á þskj. 668. Hæstv. dómsmrh. Friðjón Þórðarson gat ekki verið viðstaddur afgreiðslu málsins. Einnig gat hv. þm. Guðrún Helgadóttir ekki verið viðstödd lokaafgreiðslu málsins vegna opinberra erinda erlendis, en hefur óskað að þess yrði látið getið hér, að hún væri samþykk frv. með þeim breytingum sem á því voru gerðar meðan hún gat setið fundi nefndarinnar. En ég mun síðar gera grein fyrir því, hver breyting var gerð á fundi eftir að hún hafði ekki lengur tækifæri til þess að tjá sig endanlega um það, og er hún að sjálfsögðu óbundin af þeirri breytingu. Nefndin gerir brtt. við 2. mgr. 3. gr., að hún orðist eins og stendur á þskj. Greinin fjallar um lífeyrisréttindi þeirra sem lán fá frá lánasjóði. Brtt. hnígur í þá átt, að þeir, sem taka ekki lán til náms eða framfærslu sér, eigi þess kost að taka lán til iðgjaldagreiðslu til lífeyrissjóðs, sem í þessu tilfelli er gerð till. um að verði Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda. Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda er þegar starfandi, og þar sem ekki er vitað til hvers lífeyrissjóðs námsmenn komi til með að greiða í framtíðinni, þegar þeir hafa lokið námi, þótti nefndinni að þetta væri eðlilegur sjóður, sem þeir greiddu í þar til þar að kæmi, að þeir færu út á vinnumarkaðinn og þeirra lífeyrissjóður yrði ákvarðaður. Nefndin gerir einnig till. um breytingu á 7. gr. frv. Er hún í tveimur stafliðum. Í frv. er sagt að ábyrgð ábyrgðarmanns samkv. 3. mgr. 6. gr. falli niður þegar fyrsta greiðsla hefur að fullu verið greidd. Eftir það er lánþegi einn ábyrgur fyrir greiðstu heildarskuldar. Nefndinni þótti ekki eðlilegt að þessi háttur væri hafður á með skuldara, að öll ábyrgð vegna tekinna lána félli niður. Það tíðkast yfirleitt ekki í þjóðfélaginu, að menn geti tekið lán og á einhverjum ákveðnum tíma féllu allar ábyrgðir niður og síðan verið við hann einan að eiga hvort greiðsla tæri fram eða ekki. Þess vegna hefur nefndin gert það að till. sinni, að í stað tveggja síðustu málsliða 3. gr. komi: „Ábyrgð ábyrgðarmanns samkv. 3. mgr. 6. gr. getur fallið niður þegar fyrsta greiðsla hefur að fullu verið innt af hendi, enda setji lánþegi aðra tryggingu fyrir lánum, sem stjórn sjóðsins metur fullnægjandi.“ Ég sé ekki að þessi till. þarfnist frekari skýringa. Í b-lið þessarar till. leggjum við til að einu orði verði bætt inn í. Í frv. stendur: „Sjóðsstjórn er heimilt að veita námsmönnum lánsaðstoð til bráðabirgða með víxilkaupum gegn venjulegum víxilvöxtum, sbr. 1. mgr. 6. gr.,“ en við gerum að till. okkar að greinin verði þannig: „Sjóðsstjórn er heimilt að veita námsmönnum lánsaðstoð til bráðabirgða með víxilkaupum gegn venjulegum víxilvöxtum og ábyrgð tveggja manna.“ Við erum sem sagt þarna sama sinnis, að það sé eðlilegt að við þessar lántökur eins og allar aðrar lántökur sé ábyrgð viðhöfð. Einnig gerum við till. um breytingu á 8. gr. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir var ekki við þá afgreiðslu og ber þar af leiðandi ekki ábyrgð á þeirri breytingu. Er þar gerð sú breyting að í stað endurgreiðslutíma á 30 árum komi 40 ár. Það hefur sýnt sig á þeim útreikningum, sem á endurgreiðslu lána hafa verið gerðir, að ef lán eru há og farið eftir þeim endurgreiðslureglum sem frv. gerir annars ráð fyrir, þá vantar mjög mikið upp á að þessi lán greiðist að fullu. En eitthvað ætti þetta að lagast ef bætt væri við þennan árafjölda, enda gefur 8. gr. að mati nefndarinnar fullnægjandi heimildir til handa stjórninni að veita undanþágur frá fastri ársgreiðslu. Ef um það væri að ræða, sem vel gæti verið, ekki síst nú eftir að menn eru farnir að fara í svo og svo langt nám, fullorðnir menn, að aldur gæti þarna verið til trafala greiðslu, telur nefndin að 8. gr. gefi stjórn sjóðsins fullnægjandi heimildir til að undanþiggja viðkomandi endurgreiðslu ef aldur hamlar. Þá gerir nefndin að lokum brtt. við 12. gr. frv., 3. málslið. Hún hljóðar þannig í frv.: „Sé námsmanni vegna örorku sinnar, framfærslu barna sinna eða maka eða af öðrum ástæðum illmögulegt að dómi sjóðsstjórnar að stunda nám sitt að fullnýttri lánaheimild má veita honum styrk úr sjóðnum“ o.s.frv. Við gerum till. um að skotið sé þarna inn í: má veita honum aukalán eða styrk úr sjóðnum o.s.frv. Fleiri till. hefur nefndin ekki gert við .frv. og það er samdóma álit nefndarinnar, eins og kemur fram í nál., að hún mælist til þess, að það verði samþykkt með þessum breytingum. Eins og hæstv. menntmrh. gerði grein fyrir í framsögu með frv. felur frv. í sér endurskoðun á gildandi lögum um námslán og námsstyrki, nr. 57/1976. Frv. er í 17. greinum og að auki ákvæði til bráðabirgða. Hefur nefndin gert fimm brtt. En það verður að segjast eins og er, að það efni, sem hér er fjallað um, er á engan hátt einfalt eða auðveldlega ákvarðað hvernig með skuli farið, þar sem misjöfn sjónarmið eru í þjóðfélaginu um gildi menntunar, mat menntunar gagnvart viðkomandi einstaklingi og gagnvart þjóðfélaginu í heild. Nefndin hallast að því sjónarmiði, að menntun eigi að vera einstaklingnum og þjóðfélaginu til heilla og hagsældar og því beri að styðja við bakið á þeim sem til þess eru færir og til þess hafa vilja að afla sér menntunar. Jafnframt gerir nefndin allmiklar kröfur til þeirra, sem styrks eða fyrirgreiðslu njóta frá samfélaginu, um endurgreiðslu og leggur nokkra áherslu á, eins og brtt. bera með sér, að sú fyrirgreiðsla, sem þjóðfélagið veitir þeim sem menntunar njóta, verði endurgreidd að verulegum hluta. Þessi atriði, þ.e. að hve miklu leyti kostnaður við menntun skuli greiddur úr hinum sameiginlega sjóði og að hve miklum hluta af viðkomandi einstaklingi, verða eflaust um langa framtíð deiluefni meðal manna, hópa og þjóða. Menntmn. hefur - eflaust af veikum mætti reynt að meta þessi atriði á sinn hátt. Er niðurstaða hennar ljós á meðfylgjandi brtt. og einnig því, að hún mælir með samþykkt frv. Nefndinni þykir eðlilegt að ekki séu gerðar snöggar eða örar breytingar á þessu sviði. Þá gætu komið upp atvik sem enginn óskaði eftir eða engan óraði fyrir. Með þeim brtt., sem nefndin gerir við frv., þykir henni að farið sé hógværlega í sakirnar og tillit sé tekið til hinna ýmsu tilvika sem upp geta komið og eflaust koma upp þegar árin liða. Nefndin hefur reynt, eftir því sem kostur var, að meta hag þjóðfélagsins og einstaklingsins í sambandi við menntun. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Það var mjög gott samkomulag í nefndinni um þetta mál, og ég hygg að með þeim breytingum, sem nefndin leggur til að gerðar verði á frv.; sé það þannig úr garði gert, að það geri hvort tveggja í senn: að fullnægja þeim tilgangi, sem gera verður til námslána og námsstyrkja, og tryggja sæmilega vel að eðlilegar endurgreiðslur geti átt sér stað hjá þeim lánþegum sem hafa fjárhagsleg skilyrði til þess að endurgreiða námslánin, - á hinn bóginn séu fullnægjandi fyrirvarar í frv. varðandi þá aðila sem missa heilsu sína eða af öðrum orsökum hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að standa í skilum við lánasjóðinn. Ég vil jafnframt við þetta tækifæri lýsa því yfir, að það hefur orðið mjög ánægjuleg þróun í sambandi við innheimtu gjaldfallinna lána hjá lánasjóði, og þetta frv. er spor í þá átt að svo geti áfram haldið. Ég vil við þetta tækifæri aðeins lýsa yfir, að sú skoðun kom fram í nefndinni, að nauðsynlegt væri að sú skipan, sem verið hefur á svokölluðum dreifbýlisstyrkjum, verði tekin til gagngerðrar endurskoðunar og samræmd reglum lánasjóðsins. Það er ekki fyrir það að synja, að á stundum koma dreifbýlisstyrkirnir þannig út að þeir verka sem átthagafjötrar á fátæka námsmenn vegna þeirrar samræmingar sem orðið hefur á framhaldsskólanum og eins og að þessum málum er staðið. Ég hygg að námslán og námsstyrkir og dreifbýlisstyrkir þurfi allt að vera undir einum hatti, samræma þurfi reglurnar betur svo að betri heildarsýn fáist. Ég held, herra forseti, að óþarfi sé að hafa þessi orð fleiri. Ég vænti þess, að málið nái fram að ganga á þessu þingi.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um veitingu ríkisborgararéttar sem komið er frá Ed. Eitt frv. af þessum toga er að jafnaði borið fram á hverju reglulegu Alþingi. Frv. er aðeins þrjár greinar. 1. gr. hefur að geyma nöfn 54 manna sem sækja um íslenskan ríkisborgararétt, 2. gr. fjallar um nafnbreytingar og 3. gr. er gildistökuákvæði. Ég tel ekki ástæðu til að fara um þetta frv. fleiri orðum, en legg til að því verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um kirkjuþing og kirkjuráð íslensku þjóðkirkjunnar. Kirkjuráð var stofnað samkv. lögum nr. 21 frá 1931 að tillögu kirkjumálanefndar þeirrar sem skipuð var 1929. Hefur kirkjuráð nú starfað um hálfrar aldar skeið. Til kirkjuþings var stofnað með lögum nr. 43 frá 1957. Hefur það nú starfað nálega aldarfjórðung. Þessar tvær stofnanir þjóðkirkjunnar hafa leyst af hendi mikilvæg störf sem horft hafa til heilla fyrir kirkjuna. Býr kirkjuþing enn við fyrstu lögin, lítið breytt, sem um það voru sett. Lögin um kirkjuráð frá 1931 voru endurskoðuð í tengslum við frv. til laga um kirkjuþing. Voru ákvæðin um kirkjuráð felld inn í kirkjuþingslögin og komu þau í stað laga nr. 21 frá 1931. Endurskoðun sú, sem nú hefur farið fram á lögum nr. 43 frá 1957, eins og þeim var síðar breytt, er reist á afstöðu kirkjuþings, eins og hún lýsir sér í frv. um breytingar á lögum þessum, er samþykkt var 1976, og í ályktunum þess í nóv. 1980 um tímabærar breytingar á lögunum. Kirkjuráð hefur einnig fjallað um frv. og samþykki það. Þess skal og getið, að starfsháttanefnd þjóðkirkjunnar vann mikið verk við athugun m.a. á kirkjulöggjöf og samdi drög að frv., þ. á m. varðandi kirkjuþing og kirkjuráð. Helstu breytingar skal ég nefna í örfáum orðum. 1. Lagt er til að kjörnum kirkjuþingsmönnum verði fjölgað um fimm. Bætt verði við tveimur í Reykjavíkurprófastsdæmi (1. kjördæmi) og myndað verði nýtt kjördæmi, Kjalarnesprófastsdæmi, og verði þá 2. kjördæmi skipt í tvö kjördæmi, þ.e. Kjalarnesprófastsdæmi, er verður 2. kjördæmi, og Borgarfjarðar-, Snæfellsness- og Dalaprófastsdæmi, er verður 3. kjördæmi. Enn fremur er lagt til að guðfræðikandídatar og prestar, sem gegna föstum störfum í þágu þjóðkirkjunnar án þess að bera ábyrgð á prestakalli, kjósi úr sínum hópi einn aðalmann og tvo varamenn til setu á kirkjuþingi. Verður þessi hópur þá kjördeild með sama hætti og guðfræðideild að sínu leyti. Breyting sú á kjördæmunum, sem hér var reifuð, styðst við augljós rök. Reykjavíkurprófastsdæmi er langfjölmennasta prófastsdæmi landsins með rösklega 21/2 sinnum fleiri íbúa en næststærsta prófastsdæmið, Kjalarnesprófastsdæmi, en það er aftur nálega tvisvar sinnum mannfleira en þriðja stærsta prófastsdæmið, Eyjafjarðarprófastsdæmi. Hefur lengi verið ljóst að fulltrúatala úr Reykjavíkurprófastsdæmi hefur verið of lág og að nauðsyn bæri til þess, að Kjalarnesprófastsdæmi yrði sjálfstætt kjördæmi við þingkosningar. Hefur náðst samstaða á kirkjuþingi um þá tilhögum þessara mála sem greinir í frv. Lagt er til að kjörtímabilið verði 4 ár, en ekki 5 ár eins og nú er. 2. Í 2. gr. frv. er lagt til að vígslubiskupar eigi rétt til fundarsetu á kirkjuþingi. Með því nýtist starfsreynsla þeirra í þágu kirkjuþings. 3. Lagt er til í 1. gr. frv. að kirkjuþing komi saman ár hvert, en ekki annað hvert ár eins og verið hefur. Starfstími verði hins vegar styttur, verði nú allt að 10 dögum en ekki allt að hálfum mánuði eins og nú er. Ýmis vandkvæði eru því samfara, að þingið starfi aðeins annað hvert ár. T.d. er þá ógerlegt að leita umsagnar þingsins um ýmis mál sem upp kunna að koma milli þinga, og þingið getur ekki markað stefnu í málefnum þjóðkirkjunnar með jafnskilvirkum hætti og þörf er á og fylgt henni eftir. Eðlilegt er að kirkjuþing móti í megindráttum stefnu í tillögugerð um fjárveitingar til þjóðkirkjunnar, en þess er ekki kostur miðað við þann starfsgrundvöll sem nú er lögmæltur. Yfirleitt er það almenn regla, að fulltrúasamkomur haldi fundi a.m.k. einu sinni á ári, og reynslan sýnir að þess er þörf ef slík þing eiga að geta valdið hlutverki sínu til hlítar. 4. Til viðbótar þessu felast svo í frv. ýmsar smærri breytingar, þ. á m. um ýmislegt er varðar kosningu til kirkjuþings. Verður vikið að þeim athugasemdum síðar ef þörf krefst. Ég hef ekki fleiri orð um þetta frv., en legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Ég leyfi mér að mæla fyrir frv. til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 1940, sbr. lög nr. 34 frá 1980, og um breytingu á sektarmörkum nokkurra laga. Frv. þetta er komið frá hv. Ed. Ég ætla að fara um það örfáum orðum. Frv. fjallar um breytingu á sektarmörkum nokkurra laga. Það er þá fyrst sektarákvæði almennra hegningarlaga, sem er í 50. gr. laganna, og enn fremur um breytingu á sektarákvæðum 52 annarra laga sem teljast til svonefndra sérrefsilaga. 1. gr. frv. fjallar um 50. gr. almennra hegningarlaga þar sem ákveðið er hámark sektar samkv. þeim lögum. Af því ákvæði ræðst einnig hámark sektar sem beita má samkv. öðrum lögum sem tiltaka ekki sérstakt sektarhámark. En annar meginþáttur þessa frv. er að fella brott úr refsilögum bundna krónutölu sekta. Hámark sekta samkv. 50. gr. er 300 þús. kr., en í frv. er lagt til að það verði hækkað í 1 millj. kr. Síðast var þessu ákvæði breytt með lögum frá 1980. Er nú verið að færa mörkin upp vegna verðbólguáhrifa, bæði þeirra sem þegar eru orðin og eins með tilliti til þess, að ekki þurfi að breyta ákvæðinu aftur þegar á næsta ári. Í 2.–53. gr. frv. er fjallað um viðurlagaákvæði 52 laga sem hafa að geyma sektarákvæði þar sem ákveðin er krónutala sektarfjárhæðar. Öll þessi ákvæði eiga það sammerkt, að þessi sektarmörk eru orðin úrelt, og í mörgum tilvikum hefur afleiðing þess orðið sú, að lögin hafa orðið óvirk. Hegningarlaganefnd hefur tekið saman tillögur um breytingar á refsiákvæðum þeirra laga þar sem sektarmörk eru þannig bundin. Eru það um 200 lög. Í stað þess að bera fram frv. til breytinga á öllum þeim lögum var valinn sá kostur að velja úr þau sem að mati nefndarinnar og ráðuneytisins var mest þörf á að breyta í hinum fyrsta áfanga. Þessar tillögur voru kynntar öðrum ráðuneytum og varð samkomulag um að brtt. væru fluttar af dómsmrh. í einu frv. í stað þess að flytja 53 frv. Allar þessar breytingar eiga það sammerkt, eins og þegar er rakið, að niður eru felld ákvæði um tiltekin sektarmörk og lagt til að brot varði sektum, sem merkir þá að mat sektarupphæðar er lagt í hendur dómstóla innan marka ákvæðis 50. gr. almennra hegningarlaga. Þetta þýðir þó ekki að sektir almennt þurfi að hækka að raungildi, en að sjálfsögðu þýðir þetta að sektarákvæði verða virk þar sem þau eru óvirk nú. Í einstaka tilvikum, svo sem í lögum um fuglaveiðar og fuglafriðun, er lagt til að viðurlög verði þyngd og að auk sektar verði heimilt að beita varðhaldi eða fangelsi, ef sakir eru miklar. Þá er rétt að vekja athygli á því, að lagt er til að sektir renni almennt í ríkissjóð, en í nokkrum tilvikum eiga þær nú að renna í sveitarsjóði. Eftir að löggæsla er nú alfarið rekin á kostnað ríkissjóðs þykir rétt að sektartekjur renni þangað einnig. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.