Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil leyfa mér, áður en gengið er til dagskrár, að beina nokkrum fyrirspurnum til hæstv. ríkisstj. Ég býst við, að það heyri helzt undir viðsk.- og fjmrh. að svara þeim. Í fyrsta lagi vil ég spyrja, hvort seld er mjólk til setuliðsins, og, ef svo er, þá hve mikil. Ég vil taka það fram, að það er sérstaklega spurt um þetta sökum þess, að nú er mjólkurlaust í bænum. Í öðru lagi á hvaða verði og hvort það er rétt, að setuliðið fái mjólkina við lægra verði en Íslendingar borga fyrir hana. Ég vil sérstaklega víta þessa sölu, ef hún á sér stað, þar sem það er slæmt fordæmi að selja vöru sama sem út úr landinu á lægra verði en landsmenn greiða fyrir hana. Í þriðja lagi: Hvað líður innflutningi ameríska smjörsins? Hér hefur verið smjörlaust undanfarið, en neytendur hafa verið fullvissaðir um, að amerískt smjör yrði flutt til landsins. Í fjórða lagi vil ég spyrja, hvort hæstv. ríkisstj. hafi gert nokkrar ráðstafanir til innflutnings á mjólkurdufti, ef Íslendingar geta ekki fullnægt mjólkurþörf sinni sjálfir og verða að fara að nota innflutt mjólkurduft eins og herinn. Vænti ég, að hæstv. viðskmrh. svari þessum fyrirspurnum mínum.



Út af fyrirspurn hv. 2. þm. Reykv. vil ég geta þess, að þetta mál heyrir að vísu ekki undir mitt embætti, en ég mun koma þessu áleiðis til hæstv. atvmrh.



Herra forseti. Þessi þáltill., sem flutt er af 15 þm., er stórvægilegri en þm. ef til vill fást til að gera sér grein fyrir. Það hafa komið fram hjáróma raddir um sanngirni þessa málefnis, og eru þeir þó fleiri, sem eru stuðningsmenn þess. Það munu allir á sama máli um, að tryggt vegarsamband milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins sé höfuðnauðsyn. Hitt er meira álitamál, hvernig framkvæmdum eigi að haga og í hverju rannsókn þessa máls eigi að vera fólgin. Það eru margar skoðanir á því máli, þótt þessi till. fari einkum fram á, að ríkisstj. láti fara fram rannsókn á því, hvað kosta mundi að gera steinsteyptan veg yfir Hellisheiði og Svínahraun. Það virðist stórt spor stígið til samgöngubóta, ef hægt væri að gera steinsteyptan veg á þessari leið. Ég segi fyrir mitt leyti, að mér virðist síðari liður till. vera meginatriðið. Það er nauðsynlegt að athuga hugsanlegar breytingar á legu og gerð vegarins. Eins og kunnugt er, eru snjóalög mikil á þessari leið, og tekur stundum fyrir samgöngur. Verður því flestum að spyrja, hvort ekki sé hægt að leggja veginn annars staðar. Þetta álít ég meginatriði og jöfnum höndum að gera veginn góðan, steinsteyptan. Ef hv. ríkisstj. sæi sér fært að taka að sér þessa rannsókn í sambandi við vegamálastjóra, ætti ekki að líta of bókstaflega á till. þessa. Ég álít, að það beri að rannsaka einnig, hvort vegurinn hérna megin við Svínahraun er kominn á þann stað, sem hann er öruggur í framtíðinni. Þegar um þetta er rætt, verður það álitamál, hvar vegurinn ætti að liggja yfir Hellisheiði. Það er táknrænt, hvað margir þm. standa saman að þessari till., þm. Suðurlandsundirlendisins og þm. Reykvíkinga. Framleiðendur austan fjalls og neytendur hér í borginni finna til sameiginlegra, ódeildra þarfa. Vona ég, að þessari till. verði framfylgt af meiri alvöru af ríkisstj. en till., sem ég flutti 1940 og samþykkt var. Ég hef ekki orðið var við, að neitt hafi verið gert í sambandi við hana. Hún hefur verið undir koddanum á þessu tímabili. Af öllum stórmálum, sem hér hafa verið rædd, hefur ekkert á borð við þetta orðið hornreka áratug eftir áratug, og má það merkilegt heita. Þetta mál er þannig, að ég vænti þess, að enginn þm. geti gerzt svo djarfur að álíta það sérmál einhvers landshluta. Það er nálægt helmingur þjóðarinnar, sem stendur að þessu máli sem höfuðnauðsynjamáli sínu, hvað snertir flutninga að og frá Reykjavík, Hafnarfirði og öðrum fjölmennum byggðarlögum sunnan Hellisheiðar og fjölmennum og stórum sveitum austan heiðar. Þetta er líka séð fyrir löngu. Það eru liðnir tveir til þrír áratugir, síðan stórhuga menn voru uppi innan veggja Alþ., sem hreyfðu þessum málum. Þá komu þeir menn með till. um það, að lögð yrði járnbraut frá Reykjavík og austur um Suðurlandsundirlendið. En þá komu aðrir og sögðu: „Við höfum ekki trú á járnbraut, en við skulum leggja bílveg þannig, að hann verði fær allan ársins hring. Við skulum byggja yfir hann.“ - Þriðja till., sem kom fram, kom einnig frá stórhuga manni, og lagði hann til, að gerð yrði bryggja á Þorlákshöfn og fullkomnar hafnarbætur fyrir stór skip, en það mundi bjarga Suðurlandsundirlendinu frá því að verða hafnlaust. Þegar þessir menn létu skoðanir sínar í ljós á svona stórbrotinn hátt, þá voru þeir teknir svo alvarlega, að ég hygg, að fáir hafi gerzt svo djarfir að segja: „Á meðan afskekktir landshlutir fá ekki sínar vegabætur, er engin þörf á að bæta samgöngur um þéttbýlar sveitir“. - Nauðsynin á bættum vegasamgöngum um Suðurlandsundirlendið hefur aukizt að miklum mun, en þó er eins og áhuginn og krafturinn til þess að koma málinu áfram, hafi undanfarið dofnað að sama skapi. Menn leyfa sér nú, þótt nauðsynin á bættum vegi hafi aukizt um allan helming, að standa aðgerðarlausir hjá og jafnvel spyrna á móti öllum umbótum í þessu máli. Ég skal fúslega játa, að það er rétt, að afskekkt byggðarlög eiga fullkominn rétt til þess að fá sitt vegakerfi sem allra bezt, en þá sjá líka allir, hversu mikið nauðsynjamál það er, sem hér er um að ræða, að nær helmingur allra landsbúa geti fengið sitt vegakerfi sem allra bezt, og má segja, að með því sé verið að vinna að heill þjóðarinnar í heild. Það væri hægt að segja margt fleira um þetta málefni, en ég vil ekki þreyta hv. þm. með því. Það hefur verið rætt um það í sambandi við þessar vegabætur austur yfir fjall að gera vetrarbraut þar, sem snjóléttast væri, hvað sem Hellisheiðarleiðinni liði, til þess að geta farið þar, þegar Hellisheiðin er ófær vegna snjóa. Önnur leiðin er um Þingvöll, en hin um Krýsuvík. Þingvallavegurinn er þegar lagður, og veginn til Krýsuvíkur er verið að leggja. Ég vil fyrir mitt leyti styðja að því, að þær vegabætur verði ekki til þess að valda neinu pexi á hv. Alþ. nú. Með þau mál er komið sem komið er. Ég hef aldrei haft þá trú, að Krýsuvíkurleiðin væri sú leið, sem velja bæri, en það er nú búið að leggja svo mikið fé í þann veg, að ég álít sjálfsagt, að sú vegagerð stöðvist ekki. Þótt ég álíti lítið vit í því að byrja nokkurn tíma á slíkri vegagerð, tel ég enn meiri vitleysu að hætta nú við að fullgera þann veg, sem kominn er svo langt. Það á að ljúka við þá vegagerð, og það er víst, að hún mun gera eitthvert gagn eins og hverjar aðrar samgöngubætur. Sama er að segja um Þingvallaleiðina. Ég sá það, þegar hafin var þessi umr., að hæstv. ríkisstj. var ekki viðstödd, en nú mun einhver af hæstv. ráðh. vera hér og álít ég, að svo ætti að vera, þegar svona stórmál eru til umr. sem þetta. Sú alvara ætti að fylgja, að hæstv. ríkisstj. spyrði upp þann tíma, þegar þau mál eru rædd, til þess að fylgja þeim betur eftir og gera þau að sínu máli. Ég álít það í raun og veru ekki vera fært neinum einstökum þm. að slá nokkru föstu um það, hver samgöngutæki séu bezt eða hvort hafa skuli yfirbyggðan veg eða þá járnbraut. Ég álít, að það sé aðeins verkfræðinga að segja þar til um. Ég hef enga þekkingu til þess að segja það fjarstæðu, sem Jón Þorláksson taldi heppilegt fyrir 20–30 árum, að leggja járnbraut, þó að slíkt komi ekki til greina nú. En svo koma alltaf fram nýir möguleikar í þessum efnum, sem eru kannske jákvæðir í þessu tilliti, t. d. rafmagnsbraut. En þetta er allt órannsakað mál, sem ætti að fela hæstv. ríkisstj. Ég tel það gott, að þm. Reykv. eiga sinn þátt í að flytja þessa þáltill. sem sitt nauðsynjamál. Mun það vafalaust flýta fyrir framgangi þess og einnig líka sá áhugi, sem kom fram á aðalfundi sýslun. Árnessýslu á síðastl. vori, þar sem samþ. var að vekja áhuga manna til þess að bæta þessar samgöngur sem frekast væri unnt. Ég tel, að það sé nú vaknaður sá áhugi í þessu máli, að ekki sé hægt annað en láta það fá þann framgang, sem það verðskuldar.



Herra forseti. Hv. 1. flm. þáltill. gerði grein fyrir henni og hvað fyrir flm. hennar vakir með flutningi hennar. Og í sjálfu sér fannst mér, að ekki hefði þurft þar við að bæta, ef ekki hefði verið ráðizt á málið af hv. þm. Barð. Mér fannst þar kenna nokkuð mikils misskilnings hjá honum og vanþekkingar á þessu máli, en hann gerði þó það í sínu máli sem eitt aðalatriði, hversu mikillar fáfræði og skorts á vitsmunum gætti í afskiptum af þessu máli á undanfarandi tíð. Væri þá ekki óhætt að ætla, að þessi hv. þm. hefði ekki sýnt, einmitt það í sínum málflutningi, að hann ber ekkert skyn á þessi mál. Þannig kom það fram a. m. k. í ummælum hans. Fyrsta atriði þessa máls er að gera leiðina yfir Hellisheiði betri og auðveldari til umferðar og þá sérstaklega með flutninga að vetrar lagi og það verði reynt að nota þá leið að vetrarlagi sem allra mest. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að hér á hlut að máli nær helmingur þjóðarinnar. Það er þess vegna ekki rétt að tala um, að vegurinn austur fyrir Hellisheiði sé aðeins fyrir Árnes- og Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu, því að hér er um veg að ræða, sem Reykjavík, Hafnarfjörður og einnig allmikið af Gullbringusýslu þurfa nauðsynlega að hafa mikil not af. Þessi vegagerð snertir þess vegna áreiðanlega nær 60 þús. af íbúum þessa lands heldur en 50 þús. Þá er mörgum það vel kunnugt, að vegaviðhald á Hellisheiði er ákaflega mikið vegna mikillar umferðar og vegurinn oft lítt fær bílum, en ekki vegna þess, að liggi mikið í, heldur stafar það af því, að hann endist svo illa, og verður hann því afar dýr á allan hátt. Hann þarf mikla lagfæringu, slítur auk þess mikið farartækjunum og eyðir mjög miklu benzíni. Við vitum, að leiðin um Hellisheiði er bezta leiðin austur í sveitir. Hún verður alltaf farin að sumarlagi og vetrarlagi og eins lengi haust og vetur og mögulegt er vegna snjóa. Það varðar þess vegna miklu að fá þennan veg sem beztan, því að sú leið mun þá alltaf verða hin ódýrasta með betri vegi, sem þá líka yrði notaður eins lengi og unnt er vegna snjóþyngsla til allra flutninga frá héruðum austan fjalls og þangað. Og ég hygg, að ég megi segja, að það hafi vakað jafnt fyrir öllum flm. þessarar till. Þeir flutningar, sem hljóta að fara fram um þennan veg, varða almenning, og hygg ég, að það geti allir séð, ekki aðeins þeir, sem flytja þetta mál, heldur allir hv. þm., sem vit hafa á þessu máli, að vegurinn um Hellisheiði verður ódýrasti vegurinn með tilliti til allra flutninga og sá vegurinn, sem fyrst og fremst verður farinn hvaða tíma ársins, sem er, á meðan mögulegt er. Það er alveg víst, að Reykjavík og Hafnarfjörður þurfa í náinni framtíð, ef ekki alla tíð, að fá mjólk austan yfir Hellisheiði, og það er nauðsynlegt, að sá flutningur falli aldrei niður, og getur sá flutningur orðið ákaflega dýr, ef fullnægja á nauðsyn þeirrar mjólkureftirspurnar. Nú er öllum, sem til þekkja, augljóst mál, að snjóalög geta orðið það mikil, að leiðin lokist, vegurinn verði ófær. Til þess að komizt yrði í þvílíkum snjóalögum yfir Hellisheiði, yrði vegurinn að vera yfirbyggður. En ég hugsa nú, að allir yrðu sammála um, að slíkt yrði allt of kostnaðarsamt og kæmi ekki til greina í náinni framtíð, en það yrði það eina, sem dygði. Nokkuð kann að bæta úr vegurinn um Þingvöll, en engan veginn svo, að það breytist með leiðina um Hellisheiði. Það sýndi sig á síðastliðnum vetri, hvernig snjóinn lagði, því að hefðu þá ekki útlendingarnir verið með sín fullkomnu tæki, mundu samgöngur yfir fjallið hafa fallið niður um margra vikna skeið. Og að unnt var að halda uppi samgöngum svo lengi þrátt fyrir snjó, var að þakka hinum voldugu snjóplógum, sem Bandaríkjamenn ruddu veginn með. En þess verður að gæta, að snjóalög í fyrravetur voru ekki í meðallagi, en samt skipti það mörgum vikum, ég man ekki, hvað mörgum, að leiðin var ófær. Það er þá hægt að gizka á, hvernig þessi leið yrði í miklum snjóavetrum, þegar vegurinn tepptist á vetri eins og þeim í fyrra þrátt fyrir hina dýru og góðu snjóplóga. Við, sem höfum ferðazt að vetrarlagi á fjöllum uppi, vitum vel, að þessi tæki geta ekki haldið veginum opnum fyrir bíla, því að á stuttri stund getur fennt svo mikið, að snjóplógarnir hafa ekki við. Og slíkt mundi líka verða svo kostnaðarsamt, að það væri langur vegur frá því, að það borgaði sig. Í fyrra, þegar erfiðast var að komast að austan yfir Hellisheiði, varð flutningskostnaðurinn svo mikill, að mjólkurbúin fengu ekkert fyrir mjólkina, allt verð hennar fór í flutningskostnað og hefði auðvitað borgað sig miklu betur að láta alla mjólkurflutninga falla niður. Það getur nú verið, að sumum mönnum, sem um slík mál tala, standi alveg á sama um það. Því beini ég þó ekki til hv. þm. Barð., því að það snertir hann alls ekki. Til þess að geta sem bezt greitt fyrir því, að slíkar samgöngur falli ekki niður og geti orðið sem þægilegastar, er um að gera að leggja veginn þannig þar, sem mestar líkur benda til, að hann verði sem lengst fær, sem vitanlega verður sem næst sjónum. Og kemur þá fyrst til greina Krýsuvíkurleiðin, sem hv. þm. Barð. sagði, að hefði verið lögð af vitleysu og ákveðinn af þeim mönnum, sem ekkert vit hefðu á því máli. Þetta er stofulærdómur af hálfu þeirra manna, sem kunna ekki skil á þessu máli, lærdómur frá þeim mönnum, sem aldrei hafa komið út í íslenzkt veður á fjöllum uppi að vetrarlagi. Ég hef að vetrarlagi oft farið yfir Hellisheiði, og það hefur svo verið þrásinnis, að allar vörður voru í kafi í snjó á þeirri leið og lítið upp úr af símastaurum, og mundu þá snjóskaflarnir ná nokkuð hátt yfir kollinn á okkur hv. þm. Barð., - ef við færum að mæla okkur við þá. Hv. þm. Barð. minntist á leið, sem talað hefur verið mikið um, að bætt gæti úr þeim erfiðleikum, sem eru á samgöngum austur yfir Hellisheiði að vetrarlagi, um hin svo kölluðu Þrengsli. Jú, ég kannast svo sem við þessa kenningu. Þessi Þrengsli eru dálítill kafli fyrir austan Kolviðarhól og niður í Ölfus. Segjum, að þessi Þrengsli væru auð og falli bara aldrei snjór í þau, - hvað eru þau þá margir km af leiðinni austur? Ég geri ráð fyrir, að það séu svona fimm til átta km. Það er mjög einfalt mál að mæla það á kortinu. Það náttúrlega tekur engu tali, að aldrei falli þar snjór. Þetta er dalverpi, sem fyllist og verður nær slétt yfir, þegar snjóalög eru mikil. En ef Þrengslin væru auð, þyrfti þá ekki að reyna að komast upp í Þrengslin úr Reykjavík? Hvernig ætli leiðin sé frá Lögbergi upp að Kolviðarhóli? Þann veg verður að fara til þess að komast í Þrengslin. Þá er skemmst af að segja, að þegar snjóalög eru mikil, þá eru bráðófærir lengri eða skemmri kaflar leiðarinnar. Og þegar svo hefur fallið mikill snjór, hefur verið erfitt að komast upp að Árbæ, og venjulegir bílar hafa ekki komizt lengra, svo hefur orðið að halda uppi flutningum á snjóbílum og sleðum. En slíkur flutningur er svo dýr og erfiður í framkvæmd, að það er ekki hægt að flytja nema mjög lítinn hluta þannig af því, sem þarf að flytja á milli. Nú dettur mér ekki í hug að staðhæfa, að Krýsuvíkurleiðin kunni undir öllum kringumstæðum að bæta úr þessum samgönguerfiðleikum, meira að segja get ég búizt við, að nokkur kafli af þessari leið kunni að verða torveldur, en hann er nokkuð fyrir sunnan Hafnarfjörð. En langmestur hluti hans mun verða fær miklu lengur og lengur en jafnvel vegurinn upp að Kolviðarhóli, þótt svo Þrengslin væru farin. Þá er önnur leið, sem er ekki alveg tilbúin og er að vísu nokkru lengri, það er Grindavíkurleiðin. Það er kostur hennar, að fara má hana í sambandi við hina fyrirhuguðu Krýsuvíkurleið, og þá verður sú leið svo lengi fær að vetrarlagi sem hægt verður að ferðast um láglendið austan fjalls og láglendið austan heiðar. Við þessa leið vinnst það, að við höfum miklu lengur færð milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins en með hverri annarri leið, sem farin er. En þótt svona sé háttað um þetta atriði, á þessi till. engu að síður fullkominn rétt á sér, og flutningar um þessa leið verða ódýrari en með öðrum leiðum, því að vegurinn er þarna betri og þessi leið mun ætíð verða notuð til flutninga austur yfir heiði, á meðan fært er vegna snjóa. Mér er ákaflega ókært að fara út í nokkurn samanburð á því, hvað einstök héruð hafa fengið af fjárveitingum í þessum efnum. Ég hef gjarnan viljað greiða fyrir því, að önnur héruð fengju sínum málefnum komið fyrir, og reynt að greiða fyrir því, eftir því sem mér hefur verið unnt. Og ég veit ekki, hvort ég hef tekið minna nærri mér, þegar ég hef neyðzt til þess af fjárhagsástæðum að vera á móti framlagi til héraða til vegagerða, heldur en hv. þm. Barð., þegar hann hefur greitt atkv. gegn einhverju máli. Ég segi þetta ekki af því, að hv. þm. sé óljúft að styðja að framförum annars staðar en í sínu kjördæmi, en ég tek þetta fram út af því, sem hann sagði, að fé til vegagerða hefði ekki verið réttilega skipt á milli héraða. Nú kann það vel að vera, að við hv. þm. Barð. (GJ) getum báðir bent á það, að ekki hafi verið bætt úr nauðsyn allra landsmanna eins og bezt verður á kosið. En þegar um það er að ræða að bæta úr þeirri nauðsyn, verður að reyna að bæta úr henni þar, sem hún er brýnust og snertir sem flesta þegna þjóðfélagsins. Ég get mjög vel skilið, að hv. þm. Barð. (GJ) hafi áhuga á að bæta úr þörfum kjósenda sinna og það er virðingar vert og mjög vel gert. En hann ætti að láta vera að vega að öðrum og því, sem gert er fyrir aðra landsmenn og aðra landshluta. Og þótt svo sé ástatt um kauptún í Barðastrandarsýslu, sem mun vera Patreksfjörður, að það hafi allt of litla mjólk og bæta hefði mátt úr þeirri þörf með bættum vegum, þá er enginn bættari þó að staðið sé á móti umbótum hjá öðrum og aðrir líði. Ég veit, að þegar hv. þm. Barð. athugar þetta, sér hann, að það hæfir ekki að halda slíku fram. Hitt er annað mál, ef þeim er sýnd einhver sérstök ósanngirni og engin viðleitni höfð í frammi til þess að bæta úr þörf hinna afskekktari staða. Hv. þm. sagði, að miklum fjármunum hefði verið veitt til þessa vegar undanfarið, og vildi halda því fram, að hærri upphæðir hefðu verið veittar þar en nokkurs staðar annars staðar. Ég ætla, að þetta sé ekki rétt, og hygg, að það muni svo litlu, að áhöld muni vera um fjárveitingu til Krýsuvíkurvegar og annarra vega á landinu. Vissulega væri það ekki svo stórkostlegt, þótt það væri eins og hv. þm. segir, og því síður, ef það er svo í framkvæmdinni, að ekki sé unnt að nota féð. Það er þá betra, að það sé til, ef þeir tímar koma, að unnt sé að nota það. En fyrir árið 1932, ætla ég, að féð hafi ekki verið tekið út, enn sem komið er. Ég veit, að Alþingi verður fúst til að gera leiðréttingu á þessu, því það nær engri átt um jafnmikið nauðsynjamál og vegagerð er og snertir alla þjóðina, að sú fjárveiting verði látin falla niður og sé ekki til staðar, þegar unnt verður að hefja verkið af kappi, svo að þótt svona hafi tekizt til, vil ég ekki ætla, að það verði ekki leiðrétt. Og þó að því sé þannig farið um þessar framkvæmdir, að þær hafi legið niðri þessi tvö til þrjú síðustu árin, þá hefur ekki verið við öðru að búast, þar sem vinnuaflið hefur verið of bundið til þess að anna framleiðslu landsmanna, sem þjóðin þó verður að lifa á. Ég veit ekki um hugarfar sumra nýmóðins manna, sem telja annað betur henta en að þjóðin sjái sjálfri sér fyrir bjargræði, en ég vil ætla, að meiri hl. Alþingis sé svo sinnaður, að hann vilji, að þjóðin reyni sem allra mest að sjá sér fyrir bjargræði til þess að lifa af. Ég hefði alveg getað leitt þessar umr. hjá mér, ef ekki hefði verið farið að draga þessa vegagerð, sem þarna er í smíðum, inn í á þann hátt, sem gert var. En skoðun mín er sú, að þeir menn hafi betur vit á þessu, sem hafa kynni af því, hvernig ástatt er um samgöngur austur yfir Hellisheiði eftir þeim vegum, sem nú eru til. Ég legg meira upp úr því en ummælum þeirra manna, sem þá, þegar verst er að ferðast, þegar veðrátta er hörðust og ófærðin mest, sitja í mjúkum stólum inni í stofu, þótt það kunni að vera, að þeir hafi einhverja bóklega þekkingu, sem virðist, - án þess að nánar sé út í þá sálma farið, - vera ósköp miklum takmörkunum háð. Ég vona, að Alþ. taki þessari till. vel, og það gleður mig mjög, að þm. þeirra héraða, sem málið snertir svo mjög, hafa bundizt samtökum um að flytja þetta hér inn í þingið til þess að fá ráðna bót á þessum samgöngum. Og ég vil einmitt vona, að það sé merki þess, að þm. þessara héraða haldi hópinn um allar þær nauðsynlegu endurbætur, sem gera þarf á samgöngum milli þessara staða: Reykjavíkur, byggðanna suður með sjó og héraðanna austan Hellisheiðar, og að sýnd verði sú viðleitni og forsjá, að samgöngur þurfi ekki að falla niður á þessari leið, en það verði reynt að leggja veginn þar, sem samgöngum milli þessara héraða verður haldið uppi, eftir því sem frekast er unnt. Lengra verður ekki komizt. Það getur enginn staðhæft, þó að vegurinn verði lagður alveg með sjónum héðan og austur fyrir fjall, að hann verði alltaf fær að vetrinum, því að svo er ástatt, að jafnvel á láglendinu geta snjóalögin orðið það mikil, að það sé meira og minna ófært af þeim ástæðum. En það verður því auðveldara að halda uppi samgöngum sem meira er gert til þess að hafa vegina sem bezta.

Flm. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Það er nú þannig, að þm. Árn. hafa báðir svarað svo rækilega þeim ásökunum, sem hv. þm. Barð. (GJ) bar hér fram síðast, þegar þessi till. var hér til umr., að það er síður ástæða til fyrir mig að taka til máls, en það er þó sérstaklega eitt atriði, sem er óhnekkt, og það er fullyrðing hv. þm. um það, hvað steinsteyptur vegur mundi kosta nú og hvað hann kostaði fyrir stríð. Hann sagði, að slitlagið í veginum fyrir innan Tungu hefði kostað fyrir stríð 1000 kr. m. Það má vera, að þm. hafi orðið mismæli og hafi hann ætlað að selja 100 kr., því að það hefði verið sönnu nær. Ég hef sannanir fyrir því, að lengdarmetrinn í 6 m breiðum vegi kostaði kr. 70.00. Ég hef talað um þetta við tvo menn, sem þekkja þetta mjög vel. Annar þeirra taldi, að það hefði ekki farið yfir 50 kr., en hinn talaði um kr. 70.00, og ég held, að hann hafi þekkt það betur. Nú er það rétt, að það mun vera 5 sinnum dýrara núna að leggja veg en það var fyrir stríð, og þá ætti lengdarmetrinn að vera kr. 350.00 í staðinn fyrir kr. 5000.00, eins og hv. þm. Barð. (GJ) sagði. Hér skakkar svo miklu, að ekki er hægt að láta því ómótmælt, og er það undarlegt, að þm. skuli fleipra með annað eins og þetta. En ég tel, að það muni fremur vera af vangá og fljótfærni en að það sé vísvitandi gert. Þm. bar þá fyrirspurn fram til okkar flm., hvort það væri meining okkar að knýja fram fjárveitingu til þessarar vegagerðar, áður en önnur héruð, sem verr stæðu, hefðu fengið úrbætur. Ég get sagt fyrir mitt leyti og ég hygg fyrir hönd allra flm., að það er meining okkar að fá fjárframlög til þessarar vegagerðar, ef það er álitið rétt að steypa veginn, áður en búið er að leggja vegi út á öll annnes og um allar byggðir landsins. Það er ekki, eins og hv. þm. Barð. (GJ) segir, að við ætlum að leggja á móti því, að héruð eins og Barðastrandarsýsla fái réttmætar samgöngubætur, en það verður ekki þolað, að höfuðstaðurinn og sýslurnar fyrir austan heiði séu sama sem án samgangna yfir vetrarmánuðina. Ég ætla ekki að metast um það við hv. þm., hvort er meira aðkallandi, vegurinn austur yfir heiði eða aðrir vegir. Það verður að vera komið undir sanngirni og mati þingsins á hverjum tíma. hvort réttmætt sé að leggja í kostnað vegna vissra framkvæmda og hvað eigi að bíða, ef eitthvað þarf að bíða. En eins og tekið hefur verið fram áður, snertir vegagerðin austur yfir heiði nær 60 þúsund manns eða um helming þjóðarinnar, og væri eðlilegt, að samgöngubætur, sem svo margir hafa gott af, gangi fyrir samgöngubótum, sem ná ekki nema til tiltölulega örfárra manna. - Hv. þm. Barð. (GJ) hefur ekki ástæðu til þess að metast um þessa hluti. Hann hefur ekki ástæðu til þess að ætla það, að þm. líti kjördæmi hans slíku hornauga, að þeir vilji ekki styðja hann til þess að fá réttmætar framkvæmdirnar. Ég get sleppt því að orðlengja þetta að sinni, þar sem þeir tveir þm., sem ég nefndi áður, hafa svo mikið sagt um málið. En úr því að ég stóð upp, vildi ég mótmæla einu, sem hv. þm. Barð. (GJ) bar fram í ræðu sinni og hefur verið látið ómótmælt, og það var það, að hann sagði í ræðu sinni: „Ég veit ekki til þess, að áburður, síldarmjöl eða önnur þungavara, sem héruðin fyrir austan fjall fá, sé þeim dýrari en á höfnum úti um land.“ Ég vil fræða þennan þm. um það, að þungavara er fyrir austan heiði til muna dýrari en á höfnum úti um land. Ég get fullyrt, að bændur fyrir austan heiði verða að borga 70–80 kr. fyrir síldarmjölið, enda þótt vísitöluútreikningur sé kr. 64.00. Þessar vörur verða svona dýrar, þegar búið er að flytja þær á annað hundrað km á bílum. En þessi hv. þm. og ef til vill fleiri álíta, að það kosti ekkert að flytja á bílum, og það er af því, að þeir vita ekki, hvaða skattar eru lagðir á þennan flutning. Þeir gera sér ekki grein fyrir því, að bílar - og sérstaklega stóru bílarnir - eru skattlagðir, um leið og veittur er stórkostlegur styrkur til strandferðaskipanna. Þeir hafa ekki gert sér grein fyrir því, að það kostar frá 5–15 aura á hvert kg á leiðinni austur, eftir því, hvert farið er, og það með því, að notaðir séu þeir bílar, sem fyrirtæki bænda eiga. Ef bílarnir eru leigðir hér á vörubílastöð, eru þeir dýrari. Þannig er búið að samgöngumálum þeirra manna, sem byggja hafnleysissvæðin. Það er sjálfsagt að skattleggja þá, þegar önnur héruð eru styrkt, og þegar 15 þm. gerast svo djarfir að bera fram till. til úrbóta, rís upp einn þm. og leyfir sér að hella sér yfir þessa menn fyrir þetta. En af því ég þekki þennan mann að flestu góðu, verður honum fyrirgefið, enda veit ég, að, hann er sá maður, að hann batnar, þegar hann er búinn að kynna sér málstaðinn. Hann minntist á Suðurlandsskipið, sem væri styrkt. Þetta skip er nú að vísu ekki til, enda styrkurinn ekki hár. Það er bezt, að ég upplýsi, hvað mikill styrkur var veittur til þessa skips vegna Rangárvallasýslu. Á síðasta ári var það hvorki meira né minna en 2000 kr., - tvö þúsund krónur, - og ég ætla að láta þm. um það, hve mikils þeir meta þann styrk, og ég ætla, að ég þekki hv. þm. Barð. það vel, að ég viti, að þessir peningar eru ekki miklir í hans augum. Ég ætla svo að láta lokið máli mínu og tel hér með svarað þeim fullyrðingum, sem hv. þm. Barð. bar fram í ræðu sinni.



Mér er ánægja að því að ræða við hv. 2. þm. Rang. um þetta mál, því að hann er sá eini, sem komið hefur nærri því, sem ég bar fram í ræðu minni. Hinir komu ekki nálægt því. Ég gerði fyrirspurn, sem hefur verið svarað. Ég tók það fram, að ég væri ekki á móti málinu, en ég vildi fá að vita, hvaða stefnu þingið vildi marka í málinu. Það er nú komið fram, og þá veit ég, hvernig ég á að greiða atkvæði, þegar þar að kemur. Það er nú ljóst orðið af ummælum hv. 2. þm. Rang. (IngJ), að það er ekki einungis ætlunin að rannsaka þetta mál, heldur er það meiningin að fá stórkostleg fjárframlög, án þess að útkjálkahéruðin fái nokkrar bætur á sínum vegum, og það er gott, að aðrir útkjálkaþm. fái að vita, hver er stefna þessara innkjálkaþingmanna, sem ætla að knýja þetta fram, áður en hugsað er um hin héruðin. Ég mun ekki blygðast mín fyrir það að taka þegar upp baráttuna fyrir þá menn, sem eru á útkjálkum landsins, og ég skammast mín ekki fyrir að verða undir í þeirri baráttu. En ég er ekki kosinn á þing til þess að hlúa að þeim ríkustu og bezt settu, en sparka í þá verr settu. Ég er ekki kosinn á þing til þess að rannsaka ekki málin, og ef þessir fimmtán vilja setja sig niður og rannsaka þessi mál, taka eftir því, hve mikið er lagt til þessara héraða og hvað þörfin er mikil annars staðar, þarf ég ekki að vera hræddur um, að þeir greiði atkvæði með því að leggja til sinna héraða, en ekkert til hinna héraðanna, sem mesta hafa þörfina. Ég vil þá minnast ofurlítið á verðið á síldarmjölinu og úburðinum og vil spyrja hv. 2. þm. Rang. (IngJ), hvort hann vill taka það með, hvað það kostar bændur í útkjálkahéruðunum að taka þessar vörur og reiða þær á klakk langar leiðir eftir vegleysum, og vil spyrja hann, hvort sá skattur er ekki meiri en það, sem það kostar bændur í Árnessýslu að flytja með bílunum. Ég vildi sjá Árnesinga taka upp aftur þann sið að flytja á klökkum eins og fyrir aldamót, en það eru þau kjör, sem eru sköpuð Barðastrandarsýslunni. Ég þykist ekki ofmæla, þótt ég segi, að flutningurinn verði ekki dýrari í þessum sýslum en í útkjálkahéruðunum. Ég ætlast ekki til þess, hvorki af þeim þm., sem hafa tekið til máls í sambandi við þetta, né af neinum öðrum, að þeir séu að gera neinar sérstakar ráðstafanir til þess að hlúa að Barðastrandarsýslunni, bara af því, að einhver ákveðinn þm. sitji fyrir hana, en ég ætlast til þess, - og það er skylda þeirra, sem með fjárveitingarvaldið fara, - að þeir athugi, hvað gera þarf fyrir hin einstöku héruð án tillits til þess, hver er kosinn fyrir þau. En það er ekki gert. Það hefur verið miklu meira hlynnt að þeim héruðum, sem næst eru Reykjavík. Um það er ekkert að segja, ekki þegar ekki er gengið svo langt, að það eru ekki einasta lagðir nýir vegir, heldur leitað að stöðum, sem kannske uppfylla ekki þau skilyrði, sem verður að uppfylla. En það tel ég rangt, meðan ekki er hlynnt neitt að öðrum kjördæmum úti um land. Ég hef ekki ástæðu til þess að tala meira við hv. 2. þm. Rang. (IngJ), en ég tel, að fullyrðing hans um, að ég hafi farið með rangt mál um kostnaðinn við steypta veginn, eigi ekki við neitt að styðjast, enda ætti að vera hægur hjá að ganga að landsreikningunum til þess að fá úr því skorið. Þá ætla ég að snúa mér ofurlítið að hv. 1. þm. Árn. (JörB). Eins og hann gat um í upphafi ræðu sinnar, hefði hann getað sparað sér digurmæli sín, ef hann hefði skilið mig rétt, því að í ræðu minni gaf ég ekkert tilefni til þess. En hann hefur kosið að fara inn á þá braut að ræða um þörf fyrir vegi almennt. Og ef hann vill það, skal ég gjarnan ræða um það, þó að ég kæmi ekki inn á það í minni fyrstu ræðu. Ég vil spyrja hann: Hvers vegna viðurkennir hann ekki, að Krýsuvíkurvegurinn hafi verið mistök, og heldur því fram, að það þurfi að fullgera hann, en fellur svo frá því með flutningi þessarar till.? Hann heldur því fram, að eina leiðin til þess að halda uppi samgöngum sé að fullgera Krýsuvíkurveginn, og samtímis því á að leggja milljónir og aftur milljónir í nýjan veg, sem er ekki fær á vetrum. Ef það er skoðun hv. 1. þm. Árn., að það eigi að ljúka við Krýsuvíkurveginn, er bezt að leggja þessa till. til hliðar og samþ. heldur ákveðna áskorun um að flýta þeim vegi, sem hinum eina sáluhjálplega fyrir þá, sem búa austan fjalls. En sú skoðun, að fara eigi þá leiðina, sem hér er gert ráð fyrir, er ekki komin frá neinum illa gefnum né illa læsum stofumanni, heldur frá vegamálastjóra, þótt hann fengi ekki að ráða fyrir ofríki Framsóknar, þegar Krýsuvíkurleiðin var ákveðin. Nú er dálítið skrýtið, að það skuli eiga að skora á hann að láta aftur rannsaka hina leiðina. Ef hv. 1. þm. Árn. vildi kynna sér málin, mætti hann gjarnan ganga milli héraða, þar sem fólk sveltir börn sín vegna mjólkurleysis, en vegi skortir til að koma mjólkinni þangað úr sveitum, þar sem hana er að fá. Hér syðra þykir voði, ef leiðin austur teppist viku. Hvernig er þá á stöðum, þar sem samgönguleysi er vetur, sumar, vor og haust? Skyldi ekki vera komið mál til, að Alþingi sinnti þörf þeirra staða að nokkru, áður en það ákveður 6. veginn austur yfir fjall? Vegir hafa verið lagðir yfir Mosfellsheiði og Hellisheiði, síðan hafinn Krýsuvíkurvegurinn, og þá er rætt um að tengja Grindavíkurveginn við vegina austan fjalls. Og loks er það þessi vegur. Ég get vel fallizt á að tengja Grindavíkurveginn við veg austur til þess að hafa öryggi fyrir mjólkurflutningana í harðindum. En ég get ekki fellt mig við, að varið sé tugmilljónum til að leggja þennan nýja veg austur yfir Hellisheiði, áður en bætt er úr brýnustu þörfum annars staðar. Og steyptur vegur kemur ekki til greina, m. a. af því, að ekki verður hægt að keyra hann í frostum. Það er bara það, að þessi vegur er kjördæmamál 15 þm., sem heimta hann og enga sanngirni vilja sýna öðrum héruðum. Þeir menn gleyma, að einmitt þessi sömu héruð hafa fyrir ásælni þeirra og þeirra líka fengið óforsvaranlega mikið af vegagerðarfénu nú um langan aldur, og þeir trúa því, að þetta geti gengið endalaust. Ef það er slík nauðsyn sem þeir segja, að daglega sé flutt mjólk austan yfir fjall, er það jafnmikil nauðsyn í Barðastrandarsýslu, þar sem allir flutningar teppast þó vikum og mánuðum saman að vetrinum. Hv. 1. þm. Árn. sagði, að sér væri ókært að fara út í samanburð við vegagerð í öðrum héruðum. Mér er það ákaflega ljóst, hvers vegna hann hlýtur að langa lítið í þann samanburð. Hann er búinn að sitja svo lengi á þingi, að það er meir en lítið, sem hann hefur orðið á samvizkunni. Það var ekkert annað en samvizkubit, sem knúði hann út í þessar umr. Hann lýsti yfir, að hann væri með því að rétta öðrum héruðum einhverja mola, ef þetta mál gengi að óskum. Það eru ekkert nema molar, sem ég hef verið að biðja um fyrir Barðastrandarsýslu, en það hefur staðið á því að fá, þótt ekki væru nema vesölustu molar. Þar er beðið um ódýrustu vegi, ruðningsvegi, þar sem nota má lélegustu tegund bíla, og þar er brýnust nauðsynin. Hv. 2. þm. Árn. (EE) talaði um, að fram hefðu komið hjáróma raddir um nauðsyn þessa nýja vegar. Annaðhvort hefur hann ekki verið í þingsalnum, þegar ég hélt ræðu mína, eða hann hefur ekki tekið vel eftir því, að ég neitaði ekki nauðsyn hans, þótt ég benti á enn brýnni þarfir. Ég hefði gaman af að láta ýmsa hv. þm. trilla yfir Kleifaheiði til dæmis og nokkrar aðrar leiðir í Barðastrandarsýslu. Það kynni að opna sumum augun fyrir því ástandi, sem búið er að koma vegamálunum í. Engin bót er fáanleg, meðan sú þröngsýna hreppapólitík ræður, sem lýsir sér í þessu máli. Hv. 2. þm. Árn. sagði, að það væri táknrænt fyrir þetta mál, að 15 þm. stæðu að því. Það er rétt, þetta er þeirra hagsmunamál fyrir kjördæmi sín, og þeir sjá ekki lengra. Ég hef aldrei skilið betur en í sambandi við þetta mál, hvað það væri eyðileggjandi fyrir útkjálkahéruðin, ef kjördæmaskipun yrði á þann veg, að val frambjóðenda yrði allt í höndum Reykvíkinga og þeirra, sem nálægt höfuðstaðnum búa. Það væri óglæsileg ævi, sem þeim vesalingum væri þá búin, sem útkjálkana byggja. Ég hef fært rök fyrir máli mínu og sé ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta, nema tilefni gefist. Ég fæ kannske tækifæri til að athuga ýmis atriði málsins í n. Ég þakka hv. þm. Rang. (IngJ) fyrir hans skýru svör um það, hvað bak við till. liggur, því að það getur haft mikla þýðingu fyrir meðferð málsins í n.



Það er búið að ræða þetta nokkuð. Þó vildi ég minnast á fáein atriði, vildi fá svör um þau. Fimmtán þm. standa að till., og eru fimm þeirra fulltrúar kjördæma austan fjalls. Þeir skilja þörfina, sem er á vetrarfærum vegi, þar sem 20-30 tonn eru daglega flutt að austan og austur. Svo kemur einn þm., sem vildi kannske vera þar fulltrúi, en er þm. alls landsins. En hinir 9 eru reykvískir fulltrúar, og einn úr hópi þeirra hefur þessa dagana haldið því fastlega fram, að allir þessir mjólkurflutningar austan yfir fjall væru hreinasti óþarfi, mjólkina ætti að framleiða hér í bænum og næsta nágrenni. Mig langar til að fá grg. fyrir því, hvort allir þessir fulltrúar Reykjavíkur hafa þá sömu skoðun. Og til hvers á þá vegurinn að vera? Á að gera hann til þess að lúxusbílaeigendur hér í Reykjavík geti frekar vikið sér á honum? Eða hafa þeir eina skoðunina í dag og aðra á morgun? Það skyldi þó aldrei vera, að þeir væru allir einhvers konar tvífarar í þessum málum? Þá langar mig til að vita, hvað hv. 2. þm. Árn. (EE) átti við, þegar hann talaði um, að kjarni landsmanna byggi í Reykjavík, svo að réttur þeirra væri, að manni skildist, meiri en annarra landsmanna. Hvaða „kjarni“ er það, sem á þannig kröfu til að fá óskum sínum fullnægt fyrr og sennilega betur en aðrir? Þá vildi ég spyrja, hvort ekki hefðu áður verið gerðar ýmsar athuganir og áætlanir, er varða þessa leið og aðrar, sem um er að velja. Mundi ekki þurfa frekari samanburð á þessum leiðum? Ég held það sé ekki hyggilegt að líta aðeins á þennan eina möguleika, steyptan veg yfir Hellisheiði, því að hann sé dálítið vafasamur og aðrir komi eins til greina. - Um þörf þessa máls þarf ekki að deila, ekki svo að skilja, að verið sé að uppfylla þörf einhvers kjarna þjóðarinnar, heldur þörf, sem stafar af því, hvar mannfjöldinn er mestur og flutningaþörfin, - en hún nemur álíka mörgum tonnum þarna daglega og kg., sem flytja þarf ýmsar útkjálkaleiðir.



Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., en í ræðu hv. þm. Barð. (GJ) voru fullyrðingar, sem ég vil með engu móti láta ómótmælt. Fyrst vil ég segja skoðun mína á þessari þáltill. Hún fer fram á það, að ríkisstj. sé falið að láta rannsaka, hvað kosta muni að gera steinsteyptan veg yfir Hellisheiði og Svínahraun, en jafnframt sé athugað, hvað kosta muni nauðsynlegar breytingar á legu vegarins og gerð á þessari leið með tilliti til flutninga að vetrarlagi. Þessi rannsókn ætti ekki að vekja mótmæli. Þetta á að gera án þess að ákveða fyrirfram, hvar vegurinn skuli síðan lagður, eða önnur vegarstæði skuli alls ekki koma til greina. Ég skal annars ekki blanda mér í sjálfa deiluna, sem hér er risin. Ég ætla, að megnið af þeim athugunum, sem um er beðið, hafi verið gert fyrir nokkrum árum. Það, sem þyrfti að gera, er að fá þessum gömlu áætlunum breytt til nútíðarhorfs og reiknaðan kostnað í samræmi við það. Ef þm. eða þingnefnd hefðu snúið sér til vegamálastjóra með beiðni um, að þetta yrði gert, hefði hann látið gera það á stuttum tíma. En það voru hin furðulegu ummæli hv. þm. Barð. um, að metrinn í steinsteyptum vegi mundi hafa kostað um 1000 kr. fyrir stríð og mætti af því ráða dýrleik hans nú, sem voru aðaltilefnið til þess, að ég tók til máls. Þegar hv. 2. þm. Rang. (IngJ) vildi leiðrétta þetta og kom með tölur, sem eru nærri lagi, vildi þm. Barð. ekki heyra það, 2. þm. Rang. hefði ekkert vit á þessu, metrinn kostaði nú um 5 þús. kr. og í Hafnarfirði kannske 7500 kr. En í lengdarmetrann fer einn m3 af steinsteypu, sem kostað hefur 50–60 kr. Ég get vel fallizt á, að m3 kosti 70 kr. En um þann vegagerðarkostnað í Hafnarfirði, sem þm. nefndi, eru engar niðurstöðutölur til. Ég átti í morgun tal við skrifstofur bæjarstjóra og bæjargjaldkera og fékk þau svör, að enn væri ekki unnt að gera þetta upp. Og þm. ætti að leita upplýsinga, áður en hann fer ákveðið með slíkar öfgatölur, sem hann bar sér í munn. Um vegagerðarkostnað í Hafnarf., þar sem allt viðkomandi er innifalið, jafnvel andvirði húsa, sem ryðja þarf úr vegi, er ekki hægt að segja neitt í þessu sambandi. En ég hef sagt, eftir að ég hafði í morgun borið mig saman við vegamálastjóra, hvað hver m ætti að kosta í venjulegu steinsteypulagi á venjulegum vegi. Hv. þm. Barð. fer þar með 14–15 sinnum hærri tölur en rétt er, og er það meira en menn hafa kallað að ýkja sæmilega. Þegar hann býr til nýja tölu um kostnað vegar í Hafnarfirði, er hún hærri en samanlagðar þær upphæðir, sem til allra vegamóta hafa verið veittar þar á þeim tíma, sem unnið hefur verið að þessum vegi. Það, sem þm. sagði um Krýsuvíkurveginn, var einnig mjög fjarri því að vera rétt. Hann hélt því fram, að lagning hans hefði verið ákveðin fyrst og fremst af pólitískum ástæðum. Það þýðir lítið, þótt rök séu borin fram, hann tekur þau ekki til greina. Krýsuvíkurvegurinn er kominn áleiðis suður fyrir þann stað, sem hæstur er og snjóþyngstur, hálft annað hundrað m yfir sjó, - þar sem Hellisheiðarvegurinn kemst hæst nokkuð á 5. hundrað m og Mosfellsheiðarvegurinn á 4. hundrað m. Ég hef litið til þess, hvernig snjó hagaði þarna undanfarna vetur, og í harðindaskorpum hefur vegurinn verið nær snjólaus. Þótt ekki sé hægt að fullyrða, að hann geti aldrei teppzt af snjó, er bersýnilegt, að það verður afarsjaldan. Enginn nema hv. þm. Barð. getur kallað veginn algera vitleysu. Það er undarlegt sjónarmið hjá hv. þm. Barð., að ekki megi rannsaka kostnað við þennan veg án þess að ákveða um leið að leggja svo og svo marga vegi í öðrum landshlutum eða kjördæmum. Mér finnst það sýna mjög þröngan skilning og illa sitja á þessum þm. að brigzla öðrum þm. um þröngsýni, kjördæmapólitík og annað slíkt, einmitt þegar svo mjög ber á því hjá honum sjálfum.



Mér finnst, að orð hafi fallið hér frá ýmsum fræðimönnum, sem sýna, að hér er verið að rannsaka og staðhæfa málefni, sem samkv. orðalagi till. á að fara fram á, að ríkisstj. láti rannsaka. Skoðanirnar eru svo búralegar, að það sýnist ekki framar þurfa vitnanna við, til ríkisstj. þurfi ekki að leita til að komast að fræðilegri niðurstöðu. Ég er þarna á öðru máli, ég álít réttmætt, að ríkisstj. sé falið þetta, af því að við vitum ekkert sjálfir. Við vitum ekki, hvort nauðsynlegt er að færa veginn austur meira eða minna, þó að við höfum okkar skoðanir. Ég sagði áður, þegar ég vildi leggja áherzlu á, að það þyrfti e. t. v. að breyta veginum, að það væri frá mínu sjónarmiði meginatriðið, áður en við kæmum að steinsteypuatriðinu. Ég var svo djarfur að segja þetta út af því, sem haldið var fram um hin svo kölluðu Þrengsli. Þau eru ekki dalverpi, heldur hraunrunnið skarð. Gegnir menn í nágrenninu telja, að þar sé snjólétt. Ég vil því frekari athugun á þessu atriði. Þegar talað er um öryggi Krýsuvíkurleiðarinnar, álít ég, að það hafi leiðzt inn í umr. meira af ofurkappi og forsögu málsins en af nauðsyn. Á fyrri þ. hef ég látið í ljós, að ég hefði ekki trú á, að hún yrði lausn til frambúðar, en það er þegar búið að leggja svo mikið í hana, að ég álít ekki gerlegt að halda ekki áfram, enda hlýtur svo að verða. Um Þingvallaleiðina hefur verið látið skína í það sama, en till., sem fyrir liggur, er alveg óháð báðum þessum leiðum. Ég vil að einu leyti taka undir með hv. þm. Barð. Hann vítir gagngerðar vegabætur á þessu svæði, svo að eldri vegir séu brotnir upp og nýir settir í staðinn. Það er of mikið til í þessu, en það stafar af því, að aldrei hefur verið fullnægt nema brýnustu bráðabirgðaþörfum, skyndiklastrið hefur orðið að vera, í stað þess að miða við framtíðina. Hv. þm. N.-M. beindi fyrirspurn til mín um það, hvort kjarni þjóðarinnar væri á þessu svæði. Ég man ekki, hvort ég komst þannig að orði, en ég get flett upp í Landnámu til að athuga það.



Herra forseti. Ég vil ekki láta ómótmælt þeirri fjarstæðu, sem hv. þm. Hafnf. hélt fram sem sönnun fyrir röngu máli hjá mér, að það væri sama teningsmetri í steypu og kvaðratmetri í vegi. Það þýðir ekki að halda slíku fram við þá, sem ofurlítið kunna að fara með tölur. Út af ummælum hv. þm. um Barðastrandarsýslu vil ég biðja hann að kynna sér. hvað Alþ. leggur á Barðstrendinga í sköttum og hvað Barðstrendingar fá á móti miðað við aðrar sýslur. Og ég get fullyrt, að ég hef tölur mínar ekki frá lakari heimildum en hann. Af hverju nefndi hv. þm. ekki Hafnarfjarðargötulagið? Vill hann reyna að hylja smánina, þar sem hann veit, að það er komin á aðra millj. kr. í þann vegarspotta?



Ég vil ekki elta ólar við þennan hv. þm. Hann vildi gera tal mitt um Hafnarfjarðarveginn að markleysu og bjó til tölur til að reyna að sannfæra þm. Þessi málflutningur hv. þm. er svo ósæmilegur, að ég tek ekki þátt í umr. á þann hátt.



Herra forseti. Till. á þskj. 90 er um, að ríkisstj. verði heimilað að leigja skip til fiskflutninga fyrir þær útgerðarstöðvar, sem erfiðast eiga með að koma fiskafla sínum nýjum á markað. Það háttar svo til nú, að nálega allur afli er fluttur út nýr. Flutninga frá Vestmannaeyjum og stöðvum vestur um til Siglufjarðar annast Bretar. Þeir hafa til þess stór skip, og útflutningurinn gengur sæmilega. Leigð hafa verið nokkur smærri skip til að flytja aflann frá smærri höfnum á útflutningsstað. Einnig er fluttur fiskur á bílum frá sumum verstöðvum til stærri staða. Það er því miklu betur kleift fyrir fiskimenn á Vesturlandi að losna við aflann en fyrir austfirzka sjómenn. Tilgangur þáltill. er að bæta úr þessum erfiðleikum, hvað snertir Austurland og Norðausturland. Allar stærri hafnir fyrir austan og norðan losna að vísu við sinn fisk, því að þangað koma flutningaskipin, en smærri hafnirnar verða útundan. En það er álit flestra, sem um þetta mál hugsa, að það mætti með auknu skipulagi ráða bót á þessu, t. d. ef ríkisvaldið aðstoðaði nokkrar smáhafnir til að útvega sér skip, eða, - eins og stendur í þáltill., - greiddi nokkurn kostnað við að leigja skip. Forseti fiskifélagsins skrifar ýtarlega ritgerð um fiskveiðar landsmanna 1942 í Ægi, og ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa upp fáein orð úr henni. Hann segir m. a.: „Eins og áður áttu hinar smærri veiðistöðvar í fjórðungunum mjög miklu erfiðara með að koma fiskinum frá sér í fiskkaupaskip en þær stærri. Er ekki nema eðlilegt, að fiskkaupaskipin liggi helzt á þeim höfnum, þar sem von er um að fá farm fljótt. Oft voru því mörg skip í hinum stærri veiðistöðvum, þótt afli væri þar ef til vill ekki mikill, en skipalaust í minni veiðistöðvunum, þó að þar væri ágætur afli. Verða bátar minni veiðistöðvunum því oftast að fara með fiskinn til stærri veiðistöðvanna, þar sem skipin liggja, og leiðir af því, að þeir komast ekki til fiskjar nema annan hvern dag. Er full nauðsyn á, að þetta sé tekið til rækilegrar athugunar og reynt að finna á því einhverja viðunandi lausn“. Þetta segir forseti fiskifélagsins um ástandið 1942, en í ár er það hálfu verra, því að nú voru miklu færri ísl. skipin, sem fengust við fiskflutninga til Englands. Samkv. skýrslum, sem ég hef kynnt mér hjá fiskifélaginu, eru austfirzkar stöðvar þær einu, sem verða að salta nokkuð af sínum afla, svo að teljandi sé. Þeir staðir verða fyrir tilfinnanlegu tjóni, því að það er ekki hægt fyrir þann, sem þarf að salta, að fiska jafnmikið, og þeir, sem salta, tapa möguleikunum á að losna við úrgangsfisk og flatfisk. Það væri ekki nema eðlilegt, að ríkið reyndi að aðstoða þessar smáhafnir með því að útvega þeim skip til Englandsferða eða leigja handa þeim smærri báta. Að vísu er það ástand, sem nú ríkir, bráðabirgðaástand, enda yrði hér ekki um annað að ræða en bráðabirgðalausn. Ég held líka, að ef ríkisstj. vildi athuga þetta mál, þá mundi hún komast að þeirri niðurstöðu, að það ríkir ófremdarástand í fiskútflutningsmálunum og þá mundi hún gera ráðstafanir til að reyna að fá skipulagið bætt. Hér áður fyrr, þegar fiskurinn var saltaður, var talið nauðsynlegt að hafa alldýran félagsskap og stóra stofnun, sem stjórnaði málinu. En nú, þegar farið er að flytja hann allan út nýjan, er engin stofnun, sem sinnir útflutningsmálunum. Útflutningnum er sleppt lausum og látíð skeika að sköpuðu. Reynslan hefur orðið sú, að smærri staðir verða útundan, auk þess sem jafnvel stærri hafnir hafa orðið hart úti. Svo ætla ég ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni, en leyfi mér að fara fram á, að málinu verði vísað til allshn. að loknum umr. Á 18. fundi í Sþ., 13. okt., var till. tekin til frh. fyrri umr. Forseti tók málið af dagskrá.