Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Jón Pálmason: Eins og sést á nál. landbn., hefir hún orðið sammála um að mæla með framgangi þessa máls. En við hv. þm. Borgf. flytjum brtt. við frv., eins og sést á þskj. 67, á þá leið, að í staðinn fyrir, að í frv. er gert ráð fyrir tveim dýralæknum í Vestfirðingafjórðungi, þá viljum við láta nægja að hafa þar einn dýralækni, eins og er í Austfirðinga- og Norðlendingafjórðungi. Við teljum það frekar óeðlilegt á meðan ekki er nema einn dýralæknir í Norðlendingafjórðungi, sem er stærstur, að fara að setja á stofn tvö dýralæknisembætti á Vestfjörðum. Hinsvegar er það augljóst mál, að það er mjög óeðlilegt, að dýralæknir fyrir Vestfirði, sitji í Borgarnesi, því að sjálfsögðu ætti hann annaðhvort að sitja í Stykkishólmi eða á Ísafirði. Er það miklu nær allri sanngirni, að sækja til dýralæknis í Reykjavík fyrir Borgarfjarðar- og Mýrasýslu en fyrir Skagafjarðar- og Húnavatnssýslu að sækja til dýralæknis á Akureyri. Ef farið yrði að fjölga dýralæknum í Vestfirðingafjórðungi, kæmi strax krafa um, að fjölgað yrði dýralæknum í Norðlendingafjórðungi. Og þótt hér sé um tiltölulega litla fjárupphæð að ræða, tel ég ástandið hjá okkur á sviði fjármálanna þannig nú, að við verðum að fara hægt í að bæta nokkru nýju inn í okkar fjárlög, sem við mögulega getum komizt af án. Hér er náttúrlega ekki nema um 3–4 þús. kr. að ræða, en þótt það sé ekki hærri upphæð, ef við getum komizt hjá því að greiða hana, eins og við hv. þm. Borgf. leggjum til, þá álít ég það sjálfsagt. Sé ég ekki annað en það sé ósköp auðvelt að spara þessa upphæð með þeim hætti, sem ég hefi þegar tekið fram.



Herra forseti! Mér finnst það hlýða, af því að ég er flm. þessa frv., að láta því fylgja nokkur orð við þessa umr. Ég gerði ráð fyrir því, að frsm. meiri hl. hv. landbn., formaður hennar, myndi mæta hér og skýra till. viðvíkjandi brtt. á þskj. 66, sem gerð er við frv. og n. virðist standa að, vil ég taka það fram, að ég benti form. nefndarinnar á, að þessi brtt. mundi sennilega vera byggð á misskilningi, þar sem þeir vilja fella orðin „og ferðir“ í 2. gr. niður. Og það byggist á því, eftir því sem mér skildist, að á öðrum stað væri ákveðið, að ríkissjóður greiði í fæðispeninga 6 kr. á dag. en það er það eina, sem dýralæknar fá, þegar þeir ferðast í þarfir hins opinbera. En öðru máli gegnir, þegar dýralæknir fer embættisferðir fyrir prívatmenn, og þá ætti hver maður að skilja, að það getur ekki verið meiningin, að þeir eigi ekkert að hafa fyrir þær, þegar þess er líka gætt, að dýralæknar eru samkv. launalögum settir í lægsta launaflokk allra embættislækna. Þótt við gerum embættisverk heima við húsvegginn, sem við tökum aldrei nema 2 kr. fyrir, þá hljóta allir að sjá það, að við getum ekki farið marga km. fyrir sama gjald. Form. hefir viðurkennt. að þetta myndi vera á misskilningi byggt, og hefir sagt, að n. myndi falla frá till. - Þá kann ég ekki við þá brtt., sem hv. þm. Borgf. og hv. þm. A.-Húnv. flytja við þetta frv. Eins og hv. þm. A.-Húnv. gerði grein fyrir hér áðan, leggja þeir til, að þar verði aðeins höfð 5 dýralæknisembætti á landinu, í stað 6. En eins og ég sagði í framsöguræðu minni, tók ég þessa tölu upp í 1. gr. frv. vegna frv., sem hv. þm. N.-Ísf. ber hér fram á alþingi, á þskj. 10, þess efnis, að fjölgað verði dýralæknisembættum í Vestfirðingafjórðungi eftir áskorun Vestfirðinga. Ég tók upp að nokkru orðalag á frv. því, sem hv. þm. N.-Ísf. flutti, í þetta frv., um að ákveðin verði 6 dýralæknisembætti á landinu. Það er ekki rétt hjá hv. þm. A.-Húnv., að þetta embætti kosti 3–4 þús. kr. Byrjunarlaun dýralæknis eru ekki nema 2500 kr. og komast upp í 3500 kr., þegar hann hefir starfað í fimmtán ár. Fjárupphæðin er ekki stór. Það er dálítið öðru máli að gegna, þegar talað er um dýralæknisstörf á Vestfjörðum. Vestfirðir eru þannig af guði gerðir, að mjög erfitt er að ná þar í dýralækni. Eins og hv. d. veit, var svo fyrirskipað fyrir nokkrum árum síðan, að dýralæknir Vestfirðinga skyldi vera búsettur í Stykkishólmi, með það fyrir augum, að þar væri þægilegra fyrir Vestfirðinga að ná til hans. En eftir áskorunum úr Mýra- og Borgarfjarðarsýslum var þessu breytt, og hefir hann síðan setið á yztu takmörkum umdæmis síns, sem er í sjálfu sér mjög slæmt. En sennilega hefir Alþingi fallizt á, að dýralæknirinn sæti í Borgarnesi, af þeirri ástæðu, að þessar sýslur væru meiri landbúnaðarhéruð, og þar af leiðandi meira starf fyrir dýralækni þar en á Vestfjörðum. En þar fyrir er þetta engin trygging fyrir Vestfirðinga, því að þeir eiga miklu örðugra með, vegna samgangna, að ná í dýralækni í Borgarnesi heldur en í Reykjavík. Óskir Vestfirðinga um að fá sinn dýralækni búsettan á Ísafirði munu því á fullum rökum byggðar. Þetta er ekki stórmál, en ég geri ráð fyrir því, að það sé vestfirðingum samt kappsmál að geta fengið stofnað dýralæknisembætti hjá sér. Eins og ég hefi sagt, legg ég til, að þessi brtt. um fækkun dýralækna verði felld.

* Frsm. (Finnur Jónsson): Þetta frv. miðar að því að fella niður tryggingarskyldu á opnum vélbátum, sem lögfest var á síðasta Alþingi. Við framkvæmd laganna hefir það komið í ljós, að mjög margir af þessum bátum eru eigi notaðir nema lítill hluta úr árinu, og ýmsir eigenda þeirra treysta sér ekki til að greiða af þeim vátryggingargjald. Við flm. þykjumst því flytja með þessu frv. óskir mjög margra vélbátaeigenda mjög víða um land. Hinsvegar hefir okkur þótt rétt að halda því ákvæði, að vátryggingarfélög væru skyld til þess að vátryggja litla vélbáta, ef þess væri óskað af eigendum þeirra. Við væntum þess, að þetta frv. fái góðar undirtektir hér í hv. d., og óskum eftir, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og sjútvn.

*Ólafur Thors: Ég leyfi mér að óska þess, að hæstv. forseti leyfi mér að gera hér fyrirspurn til hæstv. forsrh., utan dagskrár. Ég sé að þess er getið í einu blaði bæjarins í dag, að samkv. skeyti frá Íslandi sé birt í dönsku blaði, Arbejderbladet, svo hljóðandi fyrirsögn: „Forsætisráðherra hefir á Alþingi staðfest, að Þýzkaland krefjist leyfis til að koma upp flugvöllum á Íslandi. Íslendingar krefjast að þessum kröfum Hitlers verði vísað á bug. Væntanleg Íslandskoma „Emdens“ á sennilega að hræða Íslendinga til þess að verða við kröfunum.“ Ég þarf náttúrlega ekki að leiða rök að því hér á Alþingi, að slíkur fréttaburður er beinlínis framinn í þeim tilgangi að skaða íslenzka hagsmuni. Ég hygg, að ég segi rétt frá, þegar ég staðhæfi, að ekkert í þeim umr., sem fram hafa farið hér á Alþingi nýverið, þegar rætt var um þetta mál, hafi gefið tilefni til þess að hafa það eftir forsrh., sem þar er eftir honum haft. Ég lít svo á, að hér sé farið vísvitandi rangt með ummæli hæstv. forsrh., í því skyni að skaða íslenzka hagsmuni. Ef þetta er rétt hjá mér, þá lyfi ég mér að spyrja hæstv. forsrh., hvað hann hafi hugsað sér að gera til þess að draga úr þeim skaðvænlegu áhrifum, sem slík starfsemi nú þegar hefir haft fyrir Ísland og íslenzka hagsmuni, og hvaða vald hann telur sig hafa til þess að framkvæma þann vilja, sem hann kann að hafa í þessum efnum. Ég veit ekki, hvað langt þessi svikastarfsemi hefir gengið, en það hefir nýlega verið birt grein í ensku blaði, „Manehester Guardian“, sem miðar að því sama, að skaða íslenzka hagsmuni. Slíkir menn í þjóðfélaginn, sem senda svona skeyti, eru landráðamenn. og það verður að binda fyrir munninn á slíkum skaðræðisgripum. Það verður að taka fyrir það með góðu - eða þá illu -, að menn fremji slíka landráðastarfsemi.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Út af fyrirspurn hv. þm. G.-K. vil ég upplýsa það. að þetta fréttaskeyti hefir verið birt í blaði í Kaupmannahöfn, Arbejderbladet, sem ég hygg, að hafi verið sent frá Íslandi. Ég veit hinsvegar ekki ennþá, hver hefir sent þessa frétt. En ég geng þess ekki dulinn, að þessi frétt, eins og frá henni er gengið í danska blaðinu, skaðar Ísland. En ég get ekki séð á því símskeyti, sem ég hefi fengið frá sendiherra Íslunds í Kaupmannahöfn, hvort þau ummæli, að sennilega sé herskipið Emden sent hingað heim til Íslands til þess að hræða Íslendinga til að verða við kröfum Þjóðverja um flughafnir hér, hafi verið beint höfð eftir forsrh., eða hvort það er ályktun, sem dregin er út frá sjónarmiði þess, sem símskeytið hefir sent. Það er ekki hægt að neita því, að þessi frétt hefir þegar vakið mikla athygli erlendis. Ég get upplýst það hér í hv. d. En út af þessu hefir ríkisstj. sent skýrslu, sem birtist í íslenzka útvarpinu í dag og þar að auki var send sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn, til þess að hann gæti svarað þeim fyrirspurnum, sem til hans hafa komið út af þessu máll og munu að verulegu leyti standa í sambandi við þá frétt, sem birtist í þessu danska blaði. Þeirri fyrirspurn er beint til mín af hv. þm. G.-K., hvaða ráð væri til þess að koma í veg fyrir svona skeytasendingar. Um það er því að svara, að eins og okkar lögum er háttað nú, hefir ríkisstj. ekki vald til þess að gera það. Og sömuleiðis eins og okkar löggjöf er háttað nú, þá verður tæpast talið, að þessi verknaður, sem óbeint skaðar landið, sé refsiverður. Samkv. þeim lögum, sem nú gilda sumstaðar á Norðurlöndum um þessi mál, myndi sennilega verða talið, að slík verk sem þessi væru refsiverð. Ég hygg, að það komi undir ákvæði þess frv., sem hér liggur fyrir á Alþingi um breyt. á hegningarlöggjöfinni, en til þess að afstýra, að slíkt sé gert, eru engin lög til nú á Íslandi. Mönnum er frjálst að senda slík símskeyti, nema þegar alveg sérstakir tímar eru fyrir hendi, þá myndi e. t. v. vera hægt að afstýra því. Nú í svipinn er ekki hægt að svara, hvaða ráðstafanir sé heppilegast að gera til að afstýra slíkum fréttaburði sem þessum. Það kemur til athugunar síðar, ef alþingi þykir ástæða til, og stj. mun að sjálfsögðu íhuga þetta mál, og í gær sneri einn umboðsmaður erlendrar fréttastofu sér til ríkisstj. til þess að vekja athygli hennar á því að tala við alla, sem sendu skeyti til útlanda, um að þeir sýndu þann þegnskap, að senda ekki skeyti, sem væru stórpólitísks eðlis, nema í samráði við sérstakan aðila, sem ríkisstj. tilnefndi, sem mundi hér vera utanríkismálaskrifstofan, og ráðuneytið hefir í morgun geri ráðstafanir til að tala við alla, sem senda skeyti til erlendra blaða, og farið fram á þetta við þá. En til þess að slíkar ráðstafanir séu gerðar, þurfa að mínu áliti aðgerðir alþingis að koma til. Ég held þá, að ég hafi svarað þessari fyrirspurn svo, að hv. fyrirspyrjandi muni láta sér það nægja.

*Einar Olgeirsson: Mig langar til að segja nokkur orð í sambandi við þá fyrirspurn, sem hv. þm. G.-K. var að koma með. Hv. þm. var með fyrirspurn út af frétt, sem stóð í dönsku blaði um fyrirspurn, sem ég kom með fyrir nokkrum dögum og hæstv. forsrh. svaraði að nokkru leyti. Þessi frétt er birt samkv. skeyti, sem Þjóðviljinn hefir sent út. Ég get sagt ykkur frá, hvernig þetta skeyti er. Ummæli hæstv. forsrh. eru þar citeruð á nokkurn veginn sama hátt og í Þjóðviljanum. Þar eru þessi orð: „Forsætisráðherrann upplýsti, að Þjóðverjar heimtuðu lendingarstaði fyrir flugvélar samkvæmt gömlum samningum um beztu kjör, en að ríkisstjórnin álíti, að Þjóðverjarnir gætu ekki krafizt þessara réttinda, þar sem aðrar þjóðir hefðu þau ekki heldur. En um þetta verður samið, þegar Emden kemur, sagði forsætiráðherrann óvart, þó að flugmennirnir hinsvegar kæmu með Dronning Alexandrine.“ Það, sem sagt er, er því nákvæmlega það sama og það, sem ég í þingræðu tók upp eftir hæstv. forsrh., og það, sem hann sjálfur sagði þá, svo að þar er aðeins citerað í það, sem hæstv. ráðh. sagði. Í sambandi við þetta vil ég geta þess, að það, sem sagt er um ógnun af hálfu Hitlers-Þýzkalands, þá dregur blaðið sjálft það út af skeytinu, en til þess vil ég segja, að hvert blað í Evrópu, sem þorir að tala um utanríkismál, hefði haft næga ástæðu eftir reynslunni að draga slíkar ályktanir. Eins og menn hafa tekið eftir, sem hafa lesið Þjóðviljann, þá er þar ekki sagt, að verið sé að hóta neinn, en það veit hver maður, hvað liggur á bak við, þegar herskip er sent hingað upp um þetta leyti árs. Það geta menn séð hvar sem er. Svo kemur þessi hv. þm. fram með aðdróttanir um, að verið sé að skaða íslenzka hagsmuni. Ég vil í því sambandi leyfa hér að varpa fram þessari spurningu: Hverjir eru það, sem skaða hagsmuni íslenzku þjóðarinnar, ef ekki þeir, sem reyna að dylja á slíkum tímum sem nú eru, hvaða hætta nú vofir yfir okkur? Hverjir skaða hagsmuni íslenzku þjóðarinnar, ef ekki þeir, sem reyna á slíkum tímum sem nú, þegar hver smáþjóðin af annari missir sitt frelsi, að viðhalda þeirri blekkingu hjá okkar þjóð, að við séum öruggir hér úti á hjara veraldar um það, að nokkur stórþjóð eins og Þýzkaland muni vilji taka okkur? Hvenær sem ofbeldisverk hafa verið framin úti í löndum, sem ættu sannarlega að vekja okkur til meðvitundar um þá yfirvofandi hættu, þá reyna blöð flokks þessa hv. þm. á allan hátt að breiða yfir það, reyna að telja þjóðinni trú um, að okkur sé óhætt. En smáþjóð eins og okkur er einmitt nauðsynlegt að vekja eftirtekt á því, ef hætta steðjar að henni, en þegar slíkar raddir koma fram, þá vill þessi hv. þm. stöðva það með ritskoðun og binda fyrir munninn á þessum skaðræðisgripum, sem leyfa sér að segja sannleikann, þegar sjálfstæði landsins er í hættu. Af þessu er bert, hvað nazisminn er farinn að ná inn í raðir sérstakra flokka hér á landi. Þetta er ekki í fyrsta skiptið, sem þessi hv. þm. vill takmarka prentfrelsi hér á landi. Það hafa komið fram áður kröfur um það, þegar ekki mátti segja annan sannleika en þann, sem Thorsararnir vildu. En það gengur nokkuð langt. þegar þvert ofan í það, sem stjórnarskráin fyrirskipar, er krafizt skeytaskoðunar. Ég veit ekki til, að frásögninni í Þjóðviljanum hafi á nokkurn hátt verið mótmælt, og er þó skeytið mun linara en hún. Og þá liggur ekkert fyrir nema sú venjulega æsing, sem skapast hjá ákveðnum forsprökkum Sjálfstfl., þegar minnzt er á, hvaða hætta Íslandi geti stafað af nazismanum. Fyrst farið var að spyrja utan dagskrár, langar mig til að spyrja hæstv. forsrh., hvernig gangi með þá samninga, sem nú standa yfir milli hinna svonefndu ábyrgu flokka hér á þingi, og hvort nokkuð sérstakt hafi skeð, sem gefi tilefni til, að nánar sé farið að draga saman milli hv. þm. G.-K. og hæstv. forsrh., og hvort tillögur um stjórnarskrárbreyt. hafi komið fram frá hv. þm. G.-K.. sem sé í þá átt að innleiða ritskoðun hér á landi. Það kynni að standa í sambandi við, að þennan mann sé farið að dreyma um dómsmálaráðherrasess hér á landi, sem hann hefir setzt í áður illu heilli. Væri ánægjulegt, ef þingheimur fengi að vita, hvað nú gerist í stjórnmálunum hér á landi, áður en svo að segja hvert einasta mannsbarn veit það.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Út af þessum upplýsingum, sem þessi hv. þm. hefir komið fram með, og þar sem hann hefir lesið upp skeyti, sem hann segir. að Þjóðviljinn hafi sent, þá er sérstök ástæða til að vekja athygli á því, að hér er beinlínis farið með ósannindi. og því miður fyrir þá, sem að þessu skeyti standa, er hægt að færa fram órækar sannanir fyrir, að þarna er farið með vísvitandi ósannindi. Þegar fyrirspurninni var beint til mín um þennan þýzka leiðangur, sem átti að koma, þá sagði ég, að það yrði tekið til athugunar, þegar nefndin kæmi hingað. og það fór ég ekki í neinar grafgötur með, og þetta veit ég, að hv. þdm. hafa heyrt. En nú skulum við segja, að hv. þm. hafi misheyrzt og þess vegna hafi skeytið verið sent eins og það var. En því er ekki til að dreifa, vegna þess að þegar ég tók til máls aftur, spurði ég, hvernig á því stæði. að hv. þm. setti Emden í samband við komu þessara sendimanna. því að Emden kæmi því ekkert við og ekkert samband væri á milli Emden og sendimannanna. Skipið kæmi til eftirlits, en hinir til að semja. Þess vegna er það svo, að hafi verið um misheyrn að ræða þá, var hún samstundis leiðrétt. Þess vegna er þessi fregn send sem ósannindi og á móti betri vitund. Ég ætla ekki að fara mörgum fleiri orðum um þetta hér, en ég get fullyrt og skýrt hv. þd. frá því, að þessi fregn, sem þannig hefir borizt til útlanda. hefir þegar skaðað Ísland verulega. Ósannar fregnir, sem eru sendar héðan til útlanda. geta aldrei gert annað en að skaða Ísland. Ég get heldur tæplega skilið, að það sé til öryggis fyrir Ísland, að danski kommúnistaflokkurinn sé að birta fregnir eins og þessar. Viðvíkjandi því, sem þessi hv. þm. spurði, hvað gengi með þjóðstjórn, ætla ég að lýsa því yfir, að ég mun ekki svara fyrirspurnum þessa hv. þm., meðan hann ekki biður afsökunar á framkomu sinni. Meðan þannig er farið með þau svör, sem gefin eru, er full ástæða til að svara ekki þm., fyrr en hann hefir beðið afsökunar á þessari framkomu.

*Ólafur Thors: Ég get verið fáorður. - Það gleður mig. að það er nú upplýst, hvaðan þessi landráðastarfsemi er sprottin, og það kom mér ekki á óvart, þó að hún væri runnin frá miðstöð rússnesku kommúnistanna hér á Íslandi, sem hafa Þjóðviljann fyrir opinbert málgagn. Það er aum vörn hér á Alþingi Íslendinga, að það sé einhver viðurkenning á sönnunargildi frásagnar, að hún hafi staðið í Þjóðviljanum og ekki verið þar mótmælt! Það mætti nú æra óstöðugan ef ætti að fara að mótmæla öllum þeim ósannindum, sem þar eru, þar sem flest er ósatt, sem þar stendur. Það fer enginn til þess, þegar ekki meiri menn en kommúnistar eiga hlut að máli, að svara slíku, því að það vita allir nema kommúnistar, að þetta er almenn regla. sem engum kemur á óvart. Hæstv. forsrh. hefir nú sýnt fram á, að hér sé um vísvitandi ósannindi að ræða af hálfu þessa hv. þm., og er það nú hans að reyna að afsaka sig, ef hann treystir sér til þess, en ég geri ráð fyrir, að honum gangi það illa. Það er engin vörn, að reyna að segja ósatt frá því hér í d., að eitthvert stórveldi sé með hótanir í garð Íslendinga. Ég á sæti í utanrmn. og fæ þar allar þær fregnir, sem máli skipta um utanríkismál okkar Íslendinga, og mér er ekki kunnugt um, að komið hafi beint eða óbeint neinar hótanir í okkar garð frá Þýzkalandi eða neinu öðru ríki, hvorki í sambandi við þetta mál eða önnur. Hitt getur verið, að gera megi Íslandi örðugra fyrir með því að reyna að spana upp önnur ríki gagnvart okkur. eins og gert er vitandi vits af kommúnistum nú að þessu sinni, þó að ég voni. að ekki verði tekið meira mark á þeim annarstaðar en hér. Hv. 5. þm. Reykv. spyr, hverjir það séu, sem skaði landið, aðrir en þeir, sem dylji sannleikann. Það má segja, að það sé að dylja sannleikann að segja vísvitandi ósatt, og get ég að því leyti tekið undir með honum. Þeir, sem dylja sannleikann með því að segja vísvitandi ósatt, þeir skaða sína eigin þjóð, ef þeir eiga þá nokkra þjóð. Ég mótmæli því algerlega sem rakalausum ósannindum, að blöð Sjálfstfl. hafi á nokkurn hátt verið að draga taum fremur eins stórveldis en annars, nema þá kannske að sérstaklega annað blað flokksins, Morgunblaðið, hafi verið vinveitt Englendingum en þar sker Morgunblaðið sig ekki út úr almennum hugsunarhætti Íslendinga, því að ég viðurkenni, að Norðurlönd og England virðast standa næst okkur Íslendingum að hugsunarhætti. Þetta játa ég, að mér finnst koma sérstaklega fram hjá Morgunblaðinu. Hitt eru hrein ósannindi, að blöð Sjálfstfl. séu á nokkurn hátt að breiða yfir ofbeldisverk, sem framin hafa verið. En ég vil spyrja, hvernig hann og hans flokkur hefir skrifað og talað um ofbeldisverkin og manndrápin í Rússlandi, þessa viðurstyggð, þessa andstyggð, þar sem þjónar Stalíns, eins og þessi hv. þm. er í dag, eru teknir og hengdir án dóms og laga. Ég vil ekki láta hengja menn fyrir skoðanir sínar. Ég vil láta þá lifa, enda þótt þeir séu þjónar Stalins eins og hann og hafi enga skoðun nema þá, sem þeim er sagt að hafa, eða þá eins og hv. 3. þm. Reykv., sem er nú líklega ekki skoðanalaus eins og stendur, þótt að líkindum sé nú farið að fara út um þúfur með það fyrir honum líka. Ég mun aldrei leggja til né vilja, að bundið sé fyrir munninn á þeim, sem vilja þjóna sannleikanum, en ég vil láta stemma stigu fyrir lyginni, sérstaklega þegar hún er flutt á erlendum vettvangi okkar þjóð til bölvunar. Slíkri starfsemi vil ég sporna við. Þessi maður er staðinn að tvennskonar ósannindum. Það er ósatt, að Þjóðverjar hafi krafizt að fá hér flugvelli, og það er ósatt, að hæstv. forsrh. hafi sagt, að rétt sé að skoða það mál. þegar Emden komi hingað. Hvorttveggja er ekki aðeins blæfölsun, heldur beinlínis málefnaleg stórfölsun, hvorttveggja í einum og sama tilgangi, að gera okkur skaða. Hvernig mundi vera litið erlendis á þau ummæli forsrh. Íslands, að kröfum Hitlers um flugvelli á Íslandi muni verða svarað. þegar þýzk herskip séu komin að ströndum landsins. Á þetta mundi vera litið sem mesta vesaldóm, og kommúnistar eru sekir um að hafa reynt að breiða út, að þessi vesaldómur væri fyrir hendi, setja smánarblett á alla þjóðina og rýra þar með álit hennar út á við. Og til þess að koma þessu í kring hafa þeir sent til útlanda vísvitandi ósatt og falsað skeyti. Yfir slíkt framferði sem þetta er ekki hægt að hafa annað orð en landráð. Ég tek undir það. sem hæstv. forsrh. sagði, að þessi maður hefir sagt ósatt gegn betri vitund í þessu máli og þjóðinni hefir verið gert tjón með þessu. Út af svari hæstv. forsrh. við fyrirspurn minni um, hvað hann vilji láta gera í slíkum málum og hvaða vald hann teldi sig hafa í þeim efnum, vil ég aðeins lýsa ánægju minni yfir, að hann virðist hafa gert sér ljóst, að nauðynlegt er að stöðva slíka starfsemi. Ég veitti því athygli, að hann telur sig ekki hafa vald til þess að óbreyttum l., en telur hinsvegar, að fyrir þinginu liggi frv., sem veitti þetta vald, ef að l. yrði. Ég hefi því ekki aðra ósk fram að bera en að þetta frv. nái samþykki Alþingis, svo að við fáum þar vörn gegn þessari starfsemi kommúnista. Hitt skulum við ekki láta okkur dreyma um, - ekki vera þau börn að tala um. hvað þá heldur byggja á þegnskap þessara manna, því að hann er ekki til, því miður.

*Einar Olgeirsson: Ég held, að hv. þm. G.-K. ætti ekki að tala mikið um þegnskap gagnvart þjóðinni, heldur reyna að rækja sinn þegnskap sem bankaráðsmaður við Landsbankann. Hv. síðasti ræðumaður hélt því fram, að í skeytinu hefði verið látið skína í, hve mikill vesaldómurinn hefði verið hjá hæstv. forsrh. en þetta er alveg þveröfugt. Það var greinilega tekið fram, að forsrh. hefði svarað, að Þjóðverjar ættu engar kröfur til lendingarstaða hér á landi, og í sambandi við þá samninga, sem gerðir voru 1930, að þeir væru fallnir úr gildi, og í þeirri ræðu, sem ég hélt þá, hefði ég tekið fast undir þetta álit hæstv. ráðh., að það væri rétt að neita Þjóðverjum um þessar kröfur, sem þeir hefðu gert, og afstaða stj. væri þar rétt og ég treysti því, að hún héldi fast við það. Það er því ekkert nema maður og bull að ég sé að gefa hugmynd um vesaldóm hjá hæstv. forsrh. í sambandi við þetta mál. Svo er það viðvíkjandi Emden. Það var í fyrstu ræðunni, sem hæstv. forsrh. notaði þetta orð. Hann sagði: „verður nánara rætt um þetta. þegar Emden kemur.“ Ég vík ekki frá því, að þetta sagði hæstv. ráðh., og skal standa á því fastara en fótunum, hvernig sem hann reynir að snúa því, að ég heyrði það með mínum eigin eyrum: Ég tók það fram í minni fyrstu ræðu að nefndarmennirnir kæmu með „Dronning Alexandrine“, hitt skildi hæstv. ráðh. psykologiskt, því að allan tímann, sem hann talar, er hann með Emden í huga, er hræddur með sjálfum sér og setur komu Emden í samband við þessa kröfu Þjóðverja um rétt til lendingarstaða hér. Það er því í lausu lofti hjá hæstv. forsrh. og tilvonandi samstarfsmanni í ráðuneytinu, hv. þm. G.-K., þegar þeir eru að bera mér á brýn vísvitandi ósannindi. Það er bezt fyrir þessa menn að stinga hendinni í eiginn barm og athuga, hvernig það er nú í utanrmn. Ég veit, hvernig fundirnir er þar nú. Það er reynt að dylja allt fyrir þjóðinni, en þeir skulu ekki reyna að telja neinum trú um, að þeir séu ekki nægilega nervösir til þess að blanda þessu saman. Það væri ekki illa viðeigandi að skýra frá sannleikanum í þessu máli, skýra frá. hvað smeykir þeir eru í utanrmn. og ráðuneytinu við þessar svokölluðu heimsóknir. Það er bezt fyrir þessa háu herra að tala sem minnst um þetta. Það getur verið, að brosið fari af þeim, þegar öll Evrópa er komin í bál. Þá getur verið, að verði bundið fyrir kjaftinn á þeim 

Ég sagði munninn

. Ég held, að það sé nú orðið eitthvað öðruvísi hljóðið í hæstv. forsrh. en um daginn, þegar helzt leit út fyrir, að stj. mundi fara sínu fram, hvað sem á gengi. Þá sagði hæstv. forsrh., að það mundi lítið hjálpa íslenzku þjóðinni, þótt símað væri héðan til danskra kommúnistablaða. Ég skal upplýsa hv. þm. um þetta. Hvað haldið þið, að séu mörg blöð í Danmörku, sem þora nú að birta skeyti. sem eru á móti hagsmunum Þýzkalands? Ég vil biðja ykkur, þegar talað er um ritskoðun, að athuga, hvernig það er í Danmörku. Í haust, þegar Þýzkaland tók Súdetahéruðin, las einn íhaldssamur þingmaður upp í enska þinginu lýsingu af því, hvernig þeir flóttamenn hefðu verið meðhöndlaðir, sem hefðu fengið að komast burtu. Einn ritstjóri Berlingske Tidende citeraði í þessa lýsingu í grein, sem hann skrifaði í B. T. þessa daga. Sama daginn kemur þýzki sendiherrann inn á ritstjórnarskrifstofu B. T. í eigin persónu til þess að gera rövl út af þessu. Og þá er þessum ritstjóra veitt frí frá blaðinu um óákveðinn tíma, eingöngu fyrir það, að hann vitnar í það, sem enskur þingmaður leyfir að segja, þegar hann gefur rétta lýsingu á ástandinu í Tékkóslóvakíu. Líka má minna á, að Social-Demokraten varð fyrir álíka hnekki hvað snerti einn þess bezta journalista. Það er því ekki til neins fyrir okkur að síma til hvaða blaðs sem er réttar upplýsingar við mundum ekki fá þær birtar. Ég býst við, að hæstv. forsrh. viti bezt sjálfur, að danska utanríkismálaráðuneytið hefir komið á nokkurskonar censur í Danmörku, sem öll blöð beygja sig undir af svokölluðum frjálsum vilja, nema Arbejderbladet. Hæstv. forsrh. þykir gott að nota þetta tækifæri til að lýsa yfir, að hann muni engri fyrirspurn svara frá mér. Ég býst við, að honum þykir yfirleitt gott að vera laus við þær. En mér virðist eins og stemningin er í þinginu nú, þá sé það ekki eingöngu fyrirspurnirnar, sem hæstv. ráðh. og þessi nýi bandamaður hans vilja vera lausir við, - mér virðist, að þeim þyki bezt að vera sem lausastir við þingið. Og svo kemur hv. þm. G.-K. og segir, að ég sé að spana Þýzkaland upp á móti okkur. Mér sýnist nú heldur lítið þurfa að spana nazistastjórnina þýzku upp! Mér virðist hún óspönuð af okkur hafa haft góða lyst á að gleypa hverja frjálsa smáþjóðina af annari. Og svo eru þessir háu herrar, eins og formaður stærsta stjórnmálaflokks landsins, sem ekki stendur betur á verði fyrir sína þjóð en hann gerir, að kalla okkur þjóðleysingja. Hvaða þjóð á hann? Þykist hann vera meiri Íslendingur en ég? Það þýðir ekkert fyrir þessa herra að fara út í samanburð um slíkt. Sagan mun skera úr því og vitna gegn þeim. Þá kom þessi hv. þm. inn á. hvernig blöð hans hefðu tekið á ýmsum málum, afstöðu þeirra til ýmsra umdeildustu viðburða í heiminum, eins og t. d. Spánarstyrjaldarinnar o. fl. Í raun og sannleika má segja, að Morgunblaðið hafi a. m. k. tekið á þessum málum eins og Ungverska pressan og fleiri slíkir, trúað hinn ótrúlegasta og vitlausasta og úthrópað það. Þannig trúði Morgunblaðið því t. d., þegar Göring lét kveikja í ríkisþinghúsinu í Berlín. að kommúnistar hefðu gert það. Sama var að segja, þegar borgarastyrjöldin á Spáni brauzt út, þá fagnaði Morgunblaðið yfir því og tók þegar afstöðu gegn lýðræðisstjórninni, en með uppreisnarmönnum. Þannig hefir það og alltaf gengið, hafi verið hallað á lýðræðisþjóðirnar, Morgunblaðið hefir jafnan lagzt á sveif með einræðisríkjunum, fagnað þeirra málstað, en fært málstað hinna á verri veg. Jafnaðarmannablöðin hafa þvert á móti reynt að láta allar þjóðir njóta sannmælis, og tekið upp vörn fyrir lýðræðisríkin, þegar blöð sjálfstæðismanna hafa hallað á þau. Það þýðir því ekkert fyrir hv. þm. G.-K. eða aðra nazista að vera að reyna að telja fólki trú um. að blöð þeirra hafi verið eitthvað sérstaklega „fair play“ í framkomu sinni gegn öllum erlendum þjóðum, og sú mun raunin á verða, að enda þótt þau reyni af fremsta megni að breiða út lygi og slúður um alla þá, sem þau telja andstæða sér í skoðunum, þá mun það þó verða sannleikurinn, sem sigrar að lokum.

*Héðinn Valdimarsson: Við þessar umræður hefir það greinilega komið í ljós, á hvaða grundvelli flokkar þeir starfa, sem hér greinir á. Eftir því, sem þeir hæstv-. forsrh. og hv. þm- G. K. hafa látíð um mælt, þá eru það landráð að segja sannleikann. Ég vil því leyfa mér að skora á hæstv. forsrh. að gefa yfirlýsingu um það, á hvern hátt þetta umdeilda fréttaskeyti hafi skaðað Ísland. Gefi hann ekki slíka yfirlýsingu strax, þá lýsi ég hann vísvitandi ósannindamann að því, sem hann hefir verið að fleipra um þetta. Um hitt atriðið, sem hér er um deilt, að kröfur Þjóðverja um lendingarstaði fyrir flugvélar myndi svarað þegar Emden kæmi, vil ég segja það, að mér heyrðist ráðh. segja þetta, en vel má vera, að um misheyrn hafi verið að ræða, þar sem orðin „nefndin“ og „Emden“ eru svo lík. Og hitt kannast ég við, að hann sagði í ræðu síðar, að hann skildi ekki, hvaða samband hv. 5. þm. Reykv. fyndi á milli komu sendinefndarinnar og komu Emden. Annars verð ég að segja það, að ég verð að telja það í meira lagi saknæmt hjá þessum nýju samherjum. hv. þm. G.-K. og hæstv. forsrh.. að þeir skuli berjast við að láta líta svo út, að við þurfum ekki að vera á verði um sjálfstæði okkar nú á þessum tímum, þegar einræðisríkin innlima saklaus lönd hvert af öðru. Það getur ekki talizt óeðlilegt, þó að við, sem erum Íslendingar í fleiri ættliði, lítum svo á, að hér þurfi að gæta allrar varúðar. Við höfum enga löngun eða tilhneigingu til þess að gerast annarar þjóðar þegnar. Um þetta gegnir að sjálfsögðu öðru máli hvað snertir hæstv. forsrh. og hv. þm. G.-K., - þar segir ætternið til sín. Ég veit það ofur vel, að ræða hv. þm. G.-K. er bending um það, hvað þeir, hæstv. forsrh. og hann vilja í þessum málum, að komið sé á fullkominni ritskoðun og skeytaskoðun, til þess að lygin fái notið sín sem bezt, og Morgunblaðs- og Tímalygin fái að dafna í ró og friði. Á þetta bendir m. a. frv., sem hæstv. forsrh. hefir borið fram á þessu þingi. Þá gengur þess og enginn dulinn, að hann myndi leysa Sósíalistafl. upp, ef hann þyrði og gæti.

*Ólafur Thors: Ég vil aðeins víkja örfáum orðum að þeim félögunum, hv. 3. og 5. þm. Reykv. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að það væri bezt fyrir mig að minnast þegnskapar míns í stjórn Landsbankans. Þessi ummæli hv. þm. eru blöð af hinu sama illgresi og fréttaskeytið, sem sent var til hins erlenda blaðs, til þess að reyna að gera Íslendinga að þrælum erlendra stórvelda. Mér er sama þó að menn deili hart innbyrðis á meðan leikurinn er háður innan takmarka hins íslenzka ríkis, en þegar farið er að flytja deilumálin á erlendan vettvang, gegnir öðru máli. Þá eiga allir Íslendingar að rísa upp sem einn maður á móti landráðamönnunum. - mönnunum, sem svívirða land sitt og þjóð með útsendingu falskra lygafregna, eins og nú hefir sannazt á hv. 5. þm. Reykv. Hér er ekki hugsað um neitt annað en framkvæma það. sem þingmaðurinn hefir svarið Stalín, alveg án tillits til þess, hverjar afleiðingar það kann að hafa í för með sér fyrir land og þjóð þingmannsins. Þá sagði þessi hv. þm., að allt, sem hæstv. forsrh. hefði sagt um daginn hefði borið þess ljósan vott, að hann hefði jafnan haft herskipið Emden í huga.  Hv. 5. þm. Reykv. gat þess sem dæmi um, hversu utanríkismálin væru viðkvæm í Danmörku, að mjög meinlaus frásögn, sem höfð var eftir öðru hlaði, hefði verið stöðvuð fyrir mjög mikilsmetnum dönskum blaðamanni, fyrir þær sakir einar, að þýzka sendiherranum í Kaupmannahöfn þótti hún ekki sem vinsamlegust í garð Þjóðverja. Var þó um frásögn eftir erlendu blaði að ræða. Þrátt fyrir þessar staðreyndir sínar þó þessi hv. þm. út fregnir, sem beinlínis geta orðið til þess að æsa Þjóðverja gegn okkur. Þá var hann að tala um æsingu, sem ríkti hér meðal fólks út af þessum málum. Þetta er bara ekki rétt. A. m. k. hefi ég ekki orðið neinnar æsingar var, enda ekki ástæða til slíks, þó að hingað komi til samningaumleitana fulltrúar frá vinsamlegri viðskiptaþjóð. Það er meiri ósvífni en hægt er að lýsa með urðum. að þessi maður, sem uppvis er orðinn að stórhættulegum og fölskum frétt, burði, skuli leyfa sér að ráðast á blað eins og Morgunblaðið, sem í alla staði er heiðarlegt í fréttaflutningi sínum, og bera það þeim sökum, að það hafi farið vísvitandi með rangan fréttaburð í þeim tilgangi að niðra lýðveldisstjórninni á Spáni. Þetta er og þeim mun hraklegra, þegar það er vitað, að blaðið hefir þrásinnis tekið hanzkann upp fyrir lýðræðisstjórnina, og það miklu oftar en fyrir þá mennina. sem hann kallar uppreisnarmenn. Það er því hreint og beint hlálegt, að þessi maður, sem allir vita að er þjónn erlends ríkis, skuli vera með slíkt og þvílíkt glamur. Þá vildi hv. 3. þm. Reykv. halda því fram, að ég myndi vilja taka upp þá stefnu, að mönnum væri með valdboði hannað að láta uppi skoðanir sínar, og jafnvel refsað fyrir að segja sannleikann. Þetta eru vitanlega, eins og allt annað. sem þessi hv. þm. fleiprar með, rakalaus ósannindi. Hitt er annað mál. að ég vil ekki að verið sé að fara með rakalaus ósannindi og staðlausa stafi á erlendan vettvang. eins og t. d. skeyti það, sem kommúnistar sendu til hins danska bræðrablaðs síns. Eða t, d. hina umræddu grein í Manchester Guardian, sem sterkur grunur liggur á, að runnin sé frá hinum sömu rótum. Þá lét hv. þm. orð falla um ]rað, að það væri í fyllsta máta undarlegt, að takmarka umræður um utanríkismálin svo mjög við utanríkismálanefnd. Út af þessu vil ég beina þeirri fyrirspurn til þessa hv. þm., hvort hann reki ekki minni til þess, að hann á sínum tíma hafi borið fram till. um skipun utanríkismálanefndar og þá um leið átt sinn þátt í að skapa fyrirkomulag hennar og starfsaðferðir. Ég fyrir mitt leyti tel rétt að halda þeirri skipun á meðferð mála hjá n., að sem minnstu af málum þeim, sem hún fær til meðferðar, sé sleppt út til almennings, a. m. k. ekki fyrr en þau eiga þangað eitthvert erindi. Um misheyrn þeirra félaga, hv. 3. og 5. þm. Reykv., skal ég fátt eitt segja. En dálítið er það undarlegt, að hv. 3. þm. Reykv., sem áður var jafnaðarmaður, en er nú kommúnisti, skuli haldinn sama misheyrnarkvillanum og hv. 5. þm. Reykv. Það verður ekki annað sagt en að þau séu dálítið einkennileg þessi sameiginlegu flokkseinkenni þessara félaga. Ég mun ekki fara út í deilur um það, hvor okkar hv. 3. þm. Reykv. sé meiri Íslendingur. Ég tel mig a. m. k. eins mikinn og góðan Íslending og hann annars minnir þetta mig á atvik, sem kom fyrir hér fyrir nokkrum árum. Jón sál. Þorláksson og Magnús Torfason deildu í spaugi um ætterni sitt. Báðir voru komnir beint frá Finni biskupi. Jón í kvenlegg, en Magnús í karllegg. Magnús taldi það finna að vera kominn í beinan karllegg frá hinum ágæta manni. Jón taldi, að svo kynni að vera, en hitt væri víst, að sitt ætterni við biskupinn væri þó alltaf öruggara en hans.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég finn ekki ástæðu til að deila mikið við hv. 5. þm. Reykv. um það, hvernig hann hafi heyrt það, sem ég sagði um daginn, þegar ég svaraði fyrirspurnum hans, en það, sem kemur mér til að álykta, að hann hafi sagt vísvitandi skakkt frá, er það, að strax og umræðurnar voru búnar áttum viðtal um þetta, og sagði ég honum þegar. að, hann hefði heyrt rangt. Að fara eigi að síður að hlaupa með misheyrn sína í erlend blöð er að fara vísvitandi með ósannindi. Hv. 3. þm. Reykv. beindi til mín fyrirspurn um það, hvernig skeyti þeirra félaga gæti skaðað íslenzka hagsmuni. Það þarf ekki mikilla útskýringa með, að þegar slík skeyti sem þetta skeyti Þjóðviljans eru send út, þar sem sagt er, að Þjóðverjar séu að hræða okkur. muni á margan hátt geta gert okkur tjón, enda liggja fyrir símskeyti frá Sveini Björnssyni, þar sem spurzt er fyrir, hvernig í ósköpunum standi á þessu. Í skeytinu er verið að fara með hrein og bein ósannindi um þjóð, sem er okkur vinveitt og hefir alltaf verið og ég vona að verði sem lengst. Þannig skaðar það vináttusamband vort við þessa þjóð og vekur ástæðulausa tortryggni hjá öðrum þjóðum.

*Einar Olgeirsson: Ég vil ítreka það, að hæstv. forsrh. getur afturkallað það, sem hann hefir sagt. en hann getur ekki neitað að hafa sagt það. Ef hann sér, að hann hefir hlaupið á sig, getur bann leiðrétt það, en ekki afneitað ummælum sínum. Hæstv. ráðh. heldur því fram, að umrætt skeyti hafi skaðað okkur, því að það sé skaðleg, er vinveitt viðskiptaþjóð sé borin slíkum sökum. Halda menn þá, að nazistastjórnin þýzka. sem á einu ári hefir lagt undir sig þrjú sjálfstæð ríki og part af því fjórða, kippi sér upp við það þó að sagt sé í erlendu blaði, að hún hóti? Ríkiskanzlari þessarar stjórnar hefir haft þann sið að undanförnu að kalla til sín menn, sem voru í svipuðum stöðum meðal annara þjóða og hæstv. forsrh. hér, og segja við þá: Ég gef ykkur 24 klukkustunda frest til að láta af hendi land ykkar, og ef það verður ekki gert, læt ég ráðast á ykkur á morgun. - Slíkir kippa sér varla upp við það, þó að minnzt sé á það, að þeir hóti. Þá kem ég að ræðu hv. þm. G-K. Það kemur úr hörðustu átt, þegar hann fer að prédika það, að þótt menn rífist hér innbyrðis, ættu þó allir Íslendingar að standa saman út á við um það, að skaða ekki þjóðina. Ég verð að segja, að mér blöskrar hræsnin í þessum orðum hv. þm. Þarf að fara að rifja upp fyrir þjóðinni það, sem hann og hans samherjar hafa gert þjóðinni til skaða? Á að fara að rifja upp Spánarmúturnar sem íslenzkir útvegsmenn voru látnir borga? Er svona farið að því að skaða ekki þjóðina? Útvegsmenn hér muna líka eftir verðjöfnunarskattinum. Eða á að minna á það, er útvegsmenn í Vestmannaeyjum ætluðu hér um árið að reyna að selja fiskinn beint til kaupendanna, en eitt útgerðarfélag hér. sem Kveldúlfur heitir, kom í veg fyrir það, samanber Gismondi-múturnar. Á þetta að vera dæmi um það, hvernig Íslendingum beri að standa saman um það, að skaða ekki landið? Hv. þm. talaði einnig um hinar ógurlegu árásir á þjóðbankann. Ég get minnt hann á það, sem gerðist hér á vetrarþinginn 1935. Þá átti K. F. Í. engan fulltrúa á þingi. En þá var það upplýst í lokuðum þingfundi, að fjmrh. hefði sent skeyti til eins bankans í London, þar sem lýst var yfir því, að ríkið myndi ekki taka frekari lán án hans vitundar og vilja. Einn þm., hv. 1. þm. Reykv., bar þá fram fyrirspurn á þingi út af þessari yfirlýsingu. - og hvað var það þá, sem blöð Sjálfstfl. báru á brýn þeim mönnum, er þá fóru með fjármál landsins? Báru þau þeim ekki landráð á brýn? Þetta getur Sjálfstfl. rifjað upp áður en hann fer í flatsængina til þessara sömu manna. Þessir menn ættu einmitt að íhuga það. hvernig þeir hafa sjálfir farið með þjóðbankann. En það fer nú að verða nokkuð margt. sem þeir kæra sig ekki um, að rifjað sé upp eða afhjúpað í framtíðinni af því, sem enn kann að gerast. Annars ætla ég að rifja upp aðeins eitt atriði, svo að það komi ekki vitlaust í þingtíðindunum. Hv. þm. hafði það rangt upp eftir mér, að ég hefði talað um, að greinin hefði verið stöðvuð, heldur, að manni hefði verið vikið frá um stundarsakir fyrir að birta greinina. En svo að ég víki að andúð þeirri, sem hérlend skrif kunna að vekja erlendis, þá er það gefið, að allt, sem við skrifum, andstæðingar fasismans, getur vakið andúð hjá nazistum. jafnvel það. að við mælum ekki með öllum þeirra kröfum. En við Íslendingar verðum að hafa frelsi til að vernda okkar rétt, og við getum ekki tekið tillit til þess, hvað þær ríkisstjórnir telja rétt, sem innleitt hafa nazismann í löndum sínum. Viðvíkjandi prentvél þeirri, sem hv. þm. minntist á, get ég upplýst lítið eitt viðvíkjandi prentfrelsinu hér á landi. Það er rétt að sænski Kommúnistafl. sendi Sósíalistafl. hér setjaravél að gjöf. Hvers vegna? Af því að flokknum var ómögulegt að fá leyfi til að kaupa sér prentvél. Það hefir engum verið fært, nema hann stæði í sambandi við hina ráðandi stjórnmálaflokka. Á þennan hátt hefir verið reynt að hefta prentfrelsi landsmanna. Og þegar svo er, þá er það eina ráðið, að verkalýðshreyfingin, hvar sem er í heiminum, standi saman um að hindra slíka frelsisskerðingu. Í þessu sambandi er vert að minna á það, að stjórnmálaflokkar hér á landi, sem gefa út stærstu blöðin. virðast hafa samkomulag sín á milli um aðgang að þeim opinberum fyrirtækjum, er þeir ráða yfir, til hagnýtingar fyrir blöðin. Framsfl. notar t. d. ríkisstofnanirnar til að láta þær auglýsa í Tímanum, og eins notar Sjálfstfl. fyrirtæki bæjarins. þó að okkar blöðum sé neitað um auglýsingar frá þessum stofnunum ríkis og bæjar. Svo skiptast þessir flokkar á auglýsingum, þannig að Reykjavíkurbær auglýsir öðruhverju í Tímanum, en ríkisfyrirtækin aftur í Morgunblaðinu. og kemur þá út sú hjákátlega mynd. að t. d. sjúkrasamlag Reykjavíkur auglýsir í Tímanum, en Þjóviljanum er neitað um auglýsingar frá því. Ég vildi aðeins skjóta þessu hér inn í sambandi við það, sem hv. þm. sagði. Að síðustu vil ég víkja stuttlega að þeim orðum hv. þm. G.-K. er hann sagðist ekki hafa orðið var við, að Morgunblaðið hefði dregið fram neins sérstaks ríkis öðrum fremur. Hann les þá Morgunblaðið illa, ef hann hefir ekki erðið þess var. Allir sjáandi menn hafa t. d. tekið eftir afstöðu Morgunblaðsins til Spánar. Annars er hér ekki um það að ræða, hvort menn halda fram málstað eins ríkis fremur en annars í þeim málum, sem nú er um deilt. Þar sem nazisminn á í hlut, er ekki um að ræða afstöðu sérstaks ríkis, heldur stefnu, ef stefnu skyldi kalla. sem vill eyða þeim grundvelli, sem vér höfum hingað til talið nauðsynlegan til þess að geta lifað menningarlífi, sem vill brjóta niður mannréttindi og annað það, er menn njóta í siðuðum þjóðfélögum. Þetta er ekki venjuleg stefna, svo sem íhald eða frjálslyndi, heldur villimennska, sem allri Evrópu stafar af stórkostlegur háski. Þetta verða menn að athuga. Og það er ekkert til af því, sem við Íslendingar byggjum sjálfstæði okkar og frelsi á, sem ekki stafar hætta af nazismanum. Sá, sem ekki tekur afstöðu á móti nazismanum, er að svíkja þessa hluti. Þýðir ekki að vera að breiða yfir þetta með tali um vinveittar viðskiptaþjóðir. En það er hinsvegar eðlilegt, að þeir, sem vilja koma þessu skipulagi á hér, reyni að dylja þessa hættu, sem af nazismanum stafar. Þeim tekst það bara ekki stundum. eins og t. d. í síðustu kosningum, þegar þeir tóku upp nafnið á Breiðfylkingu Francos.

*Forseti (JörB) : Umr. eru nú komnar allmikið út fyrir efni það, sem um var að ræða í fyrirspurn þeirri, er hér var borin fram. Það hefir tíðkazt stundum, að bornar væru fram fyrirspurnir utan dagskrár. Hefir þeim þá verið svarað og hafa menn að jafnaði haldið sér vel við efnið. En hér hefir nú umr. slegið mjög á dreif, og hefir verið blandað inn í þær ekki aðeins innanlandsmálum, heldur og erlendum þjóðum. Verð ég að átelja ýms þau ummæli, er hér hafa verið viðhöfð, og ekki sízt ummæli hv. síðasta ræðumanns. Er óþarfi að vera hér með spár um, hvers við kunnum að eiga að vænta í framtíðinni eða draga erlendar þjóðir eða ríkisstjórnir inn í umr. meira en nauðsyn ber til. Vil ég því biðja þá hv. þm., er enn eiga eftir að taka til máls, að taka tillit til þessa og halda sér við umræðuefnið, en sleppa öllu, sem því er óviðkomandi. Annars mun ég hér eftir, er fyrirspurnir verða fram bornar um svipuð efni, sem líkur eru til, að miklar umr. verði um, gera kröfu til þess, að þær verði bornar fram á þinglegan hátt, en ekki utan dagskrár.

*Héðinn Valdimarsson: Það væri öðru líkt, ef hæstv. forseti færi nú að hindra, að menn gætu kvatt sér hljóðs utan dagskrár, eins og tíðkazt hefir hér, og er það einmitt í samræmi við það, sem hv. þm. G.-K. vill. Annars vildi ég aðeins víkja fáum orðum að hv. þm. G.-K. og hæstv. forsrh. Ég vil taka það fram án allrar meinfýsi í garð hv. þm. G.-K., að ég tel, að karlleggurinn sé líka alveg öruggur hvað hann snertir. En þó að menn séu af útlendu bergi brotnir, efast ég ekki um. að þeir geti fyrir því verið góðir Íslendingar, það situr bara ekki á slíkum mönnum sérstaklega að vera að bera okkur hinum það á brýn, að við séum óþjóðlegir. Hv. þm. gat þess, að Sósíalistafl. hefði fengið prentvél gefins frá sænska Kommúnistaflokknum. Hv. 5. þm. Reykv. skýrði það að nokkru. Annars ætti hv. þm. G.-K. að vita, að við erum jafnvinsamlegir í garð kommúnistaflokkanna í nágrannalöndunum eins og sósíaldemókrataflokkanna og óskum vinsamlegrar samvinnu við báða, svo sem flokkur okkar er upp byggður. En það eru fleiri, sem fengið hafa aðstoð erlendis frá. Alþfl. fékk til dæmis 20 þús. kr. erlendis frá, er Alþýðublaðið byrjaði að koma út, og síðar 25 þús. kr. Og nú er Alþfl. að taka erlendis 200000 króna lán, sem hann mun ekki geta borgað aftur, svo að menn sjá, að þessir styrkir nema mun meira en prentvélin, sem okkur var gefin skilyrðislaust. Þegar Morgunblaðið var stofnað, fékk það líka mikið fé frá Danmörku meðal annars, og það meðan sjálfstæðisbaráttan stóð yfir hér. var það haft fyrir satt, að þessi fjárhagslega aðstoð við Morgunblaðið væri í té látin til þess. að Morgunblaðið drægist ekki of mjög inn í sjálfstæðisbaráttuna. Þá sagði hv. þm., að ég hefði stofnað til utanríkismálan. En ég veit ekki til þess, að fyrir liggi nein ákvæði um það, að menn skuli sérstaklega þegja um öll þau mál, sem gerast í utanríkismálanefnd, nema þá það, sem rétt virðist að halda leyndu í það og það sinn. Að því er snertir norsku samningana, þá var þar verið að laumast að þjóðinni með þá, án þess að henni væri frá nokkru skýrt, eins og hefði þó verið sjálfsagt. Annars er það skrítin kenning, að enginn megi vita neitt um utanríkismálin, nema þeir, sem í þessari n. eru. Hvernig á þá þjóðin að mynda sér skoðun um það, hvað fulltrúar hennar aðhafast. Hæstv. forsrh. þegir eins og steinn, og aðrir mega ekki koma með neina gagnrýni, þó að þeir fái ekkert að vita um það, sem gert er í þessum málum. Þetta er svo andstætt því, sem gerist í nágrannalöndum vorum, að það getur ekki kallast sama stjórnarfar. Eins er um það, er hæstv. forseti vill banna mönnum að minnast hér á erlendar þjóðir. Í öllum þingum heimsins er slíkt leyfilegt, og ég held því fram, að hæstv. forseti hafi ekki vald til að meina mönnum orðið um slík mál. Þá hefir hæstv. forsrh. runnið algerlega á því að koma með dæmi um það, á hvern hátt Ísland hefði skaðazt á ummælum Arbeiderblaðsins danska hér á dögunum. Hann getur sér þess til, að Þjóðverjum kunni að gremjast þessi ummæli og að það geti komið niður á öllum Íslendingum. Ég skil ekki þessar röksemdir. Hvað heldur hann, að oft hefði lent í stríði, ef Þýzkaland hefði hvert sinn farið á stað, er blaðamenn erlendis hafa leyft sér að tala öðruvísi um herra Hitler en hann óskaði? Hæstv. forsrh. verður að koma með önnur rök en þessi. Ég sagði áðan, að ef hann gæti ekki komið með áþreifanleg dæmi, þá væri yfirlýsing hans vísvitandi ósannindi. Og ég sé ekki, að það geti verið vont fyrir okkur, að lýðræðisþjóðirnar líti í kringum sig og athugi, hvað nazistar eru að hafast að hér á landi. Við munum, hvernig síðustu skilaboðin voru, þegar Memel var tekin, að ef ekki væri komið svar innan 48 klukkustunda eða ef leitað yrði aðstoðar, þá myndi þýzki herinn ráðast inn í landið. Væri því sannarlega tími til kominn, að hæstv. forsrh. færi að gera einhverjar ráðstafanir til að tryggja landið fyrir samskonar árásum. Áður en ég lýk máli minn. vil ég lesa upp þetta umrædda skeyti, eftir beiðni hv. 5. þm. Reykv., sem sendi það, svo að menn geti séð í þingtíðindunum, hvernig það hljóðaði. En hvorki hv. þm. G.-K. né hæstv. forsrh. hafa minnzt á sjálft skeytið heldur aðeins fyrirsagnir blaða. Skeytið hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta : „Olgeirsson interpellerede idag paa socialistpartiets vegne althinget om tyske flyvere og emdens forestaaende besög statsministeren oplyste at tyskerne forlanger landingspladser for flyvemaskiner paa grund af gamle kontrakter om mestbegunstigelse men regeringen mener tyskerne kan ikke forlange disse rettigheder da andre nationer heller ikke har dem men herom vil der forhandles naar emden kommer sagde ministeren uforvarende skönt flyverne kommer med dronning alexandrine Olgeirsson fremhevede at islenderne ikke vil give tyskerne landingspladser og venter at regeringen holder fast paa det standpunkt.“ Þetta er nú allt og sumt. Og hér með er staðfest, að það sem hv. þm. G.-K. og hæstv. forsrh. hafa sagt hér, eru staðlausir stafir.

*Forseti (JörB) : Hv. 3. þm. Reykv. ætti að vera það ljóst, að ef menn gætu hvert sinn talað um hvaða mál sem væri eins lengi og þeim þóknast. þá væri það einkennilegt þinghald. Umr. utan dagskrár eru algerlega á valdi forseta. Ég hefi leyft, að menn flyttu fyrirspurnir og héldu uppi umr. um þær, en þær umr. mega þá ekki fara á víð og dreif, eins og hér hefir orðið. Ég vil benda hv. þm. á. að það þarf ekkert að láta niður falla, þó að fyrirspurnir séu bornar fram á þinglegan hátt og þær prentaðar.

*Ólafur Thors: Ég skal fúslega viðurkenna, að það er rétt hjá hæstv. forseta, að þessar umr. hafa farið víðar en æskilegt er, enda hygg ég, að hæstv. forseti hafi nú beint þeim ákúrum þangað, sem þær eiga heima. Ég skal því á engan hátt gerast brotlegur með því að fara að rifja upp öll hin gömlu ósannindi kommúnista, sem hv. 5. þm. Reykv. tók upp í ræðu sinni, eins og t. d. um Gismondisamninginn, Spánarmálin o. fl. Ég verð að viðurkenna, að sum þau ummæli sem féllu hjá hv. 5. þm. Reykv., eru þannig vaxin, að ég veigra mér við að taka þau upp, því það yrði aðeins til að vekja á þeim aukna athygli, sem ég tel mjög óheppilegt. Þó má segja um niðurlag síðustu ræðu hans, sem var ádeila gegn stjórnarstefnu viss ríkis, að heimfæra hefði mátt hana upp á stjórnarstefnu þess ríkis, sem hann starfar undir, þ. e. Rússlands, þar sem enginn maður hefir skoðana- eða atvinnufrelsi og frelsi einstaklingsins eru settar þrengri skorður en nokkurstaðar þekkist annarstaðar, og þeir, sem grunaðir eru um að hafa aðrar skoðanir en ríkisvaldið, verða að lúta þeirri reglu, að öxin og jörðin geymi þá bezt. Meiri afskipti mun ég svo ekki hafa af hans ræðu. Mig undrar, að maður eins og hv. 3. þm. Reykv. sem er skýrt hugsandi, skuli vera svo afarslysinn að segja frá því, að hinn íslenzki svokallaði Sósíalistafl. sé jafnvinveittur sósíalista- og kommúnistaflokkum nágrannalandanna. Samt vita allir hv. þdm., að t. d. í Danmörku er hvergi skarpari andstaða í stjórnmálum en einmitt á milli Sósíal- og Kommúnistaflokksins, en svo sprettur hér upp viðrini, sem er kallaður íslenzkur Sósíalistaflokkur og er báðum þessum flokkum jafnvinveittur. Mér þykir gott, að hv. þm. hefir viðurkennt, að Alþýðuflokkurinn hefir þegið þessar gýligjafir frá Dönum, sem hann hefir þó oft neitað, fyrst 20 þús. kr. og síðar 25 þús. Það er lán fyrir þennan hv. þm., að hann er kominn úr þeim flokki, áður en hann er farinn að taka 200 þús. kr. lán það, sem nú er á döfinni. Um það, að Morgunblaðið hafi þegið styrk frá Dönum, er það að segja, að það er tilhæfulaust, það hefir aldrei þegið neinn slíkan styrk, beint eða óbeint. E. t. v. teldi hv. þm. það styrk frá Dönum, ef ég hefði styrkt Morgunblaðið, en það hefi ég ekki gert, því miður. Morgunblaðið, hefir ætíð staðið á verði í sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og barizt þar fremst í fylkingu. Ég vil ekki fara að rekja upp, hvað gerðist í sambandi við norsku samningana 1932, að öðru leyti en því, að við, sem sömdum fyrir hönd ríkisstj. Íslands, höfðum skuldbundið okkur um þagnarheit um vissan tíma um viss mál. Þessi hv. þm. fékk þá tækifæri til, sem trúnaðarmaður vegna stöðu sinnar í utanríkismálanefnd, að sjá þessa samninga, og notaði þá trúnaðarstöðu sína til þess að svíkja það heit, sem við höfðum gefið erlendu ríki. Ég veit, að allir hv. þm., og þá eins hv. 3. þm. Reykv., vita, að hjá öllum þjóðum hvílir nokkur leynd á mörgum þáttum utanríkismála þeirra, og telur sérhver þjóð hag sínum bezt borgið með því. Jafnmargfróður maður og hv. 3. þm. Reykv. veit þetta vel, þótt hann vilji ekki draga af því réttar ályktanir, hvorki í þessu máli né tilfellum, sem ég hefi bent á. Ég skal ljúka ræðu minni með því, að þótt hér liggi fyrir skeyti, sem sagt er að sé skeyti það, sem kommúnistar sendu, tek ég það ekki sem algilda sönnun fyrir því, að afritið sé ein, og skeytið, sem sent var. En þó er í þessu skeyti, sem hér liggur fyrir, staðfest allt það, sem ég og hæstv. forsrh. höfum borið á kommúnista. Hér stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Olgeirsson interpellerede í dag paa sosialistpartiets vegne althinget om tyske flyvere og emdens forestaaende besög. Statsministeren oplyste, at tyskerne forlanger landingspladser for flyvemaskiner paa grund af gamle kontrakter om mestbegunstigelse, men regeringen mener tyskerne kan ikke forlange disse rettigheder, da andre nationer heller ikke har deny men herom vil der forhandles naar emden kommer, sagde ministeren uforvarende, skönt flyverne kommer med dronning alexandrine. Olgeirsson fremhævende, at Islenderne ikke vil give tyskerne landingspladser og venter at regeringen holder fast paa det standpunkt.“ - Hvað er hér verið að draga fram? Að forsrh. Íslands hafi svarað fyrirspurninni hér á Alþingi á þann hátt, að samningar um þetta atriði yrðu gerðir þegar Emden kæmi, enda þótt mennirnir, sem semja ættu kæmu með „Drottningunni“. Hv. 3. þm. Reykvíkinga er að reyna að telja umheiminum trú um, að forsætisráðherra hafi lýst því yfir, að þótt nefnd kæmi frá vissu félagi - Luft-Hansa - til að semja um flugvélalendingastaði, sem það þættist eiga rétt til á Íslandi, þá semji forsrh. ekki við þá, heldur við þýzka hervaldið, þegar Emden komi. Það er ekki hægt að blæfalsa meir það, sem fram fór hér á Alþingi, en eins og hér er gert í afritinu af þessu skeyti. Ég vil, að það sé þeim fast í minni, sem hér hlýða á, að forsrh. hefir lýst því yfir, að kommúnistar hafi vísvitandi rangfært sín ummæli og skaðað með því þjóðina, og að hann telji, að slík ummæli megi ekki eiga sér stað og að hann muni reyna að fá íslenzkum lögum breytt, svo slíkt verði refsivert. Mun ég styðja hann við þá lagasetningu.

*Haraldur Guðmundsson: Ég skal ekki lengja umr. mikið, enda verð ég að segja, að þær hafa farið mjög á annan veg en ég taldi eðlilegt og æskilegt. Því getur enginn neitað, að það, sem gaf tilefni til þessara umr., er býsna alvarlegt, sérstaklega fyrir þá, sem kunna að bera ugg í brjósti vegna landvinninga þjóðverja og útbreiðslu nazismans. Það, sem er aðalatriðið í þessu efni, er, hvort upplýsingar þær, sem eru í skeyti því, sem sent var kommúnistablaði í Kaupmannahöfn, eru réttar eða rangar, og það er vist, að þær eru rangar. Ég sat nærri hæstv. forsrh., þegar hann svaraði fyrirspurninni, og ég heyrði, að hann sagði, að þetta yrði rætt, þegar nefndin kæmi, en hv. þm. símar blaðinu. að þetta verði rætt þegar Emden kæmi, enda þótt samningamennirnir kæmu með „Drottningunni“, og undirstrikar það. Hér er rangt frá sagt, og ekki er hægt annað að segja en að það gæti gefið tilefni til vissra krafa frá vissum aðilum, og hversu alvarlegt það gæti verið, ætti þeim hv. þm. að vera kunnugt um, sem flutti hér alllanga hugvekju um afskipti þessarar þjóðar af málefnum í Danmörku, sem þó var ekki farið rétt með. En þeim, sem ekki vilja gefa tilefni til slíkra afskipta hér, ætti að vera ljóst, að gæta þarf þá meiri varfærni í frásögnum um þetta efni. Ég verð að harma, að slíkt skeyti sem þetta skuli hafa verið sent, og einnig verð ég að harma, að umr. um svo alvarlegt málefni skuli fara í þá átt á Alþingi sem orðið hefir; þær hafa farið út í umr. um óskyld mál og hnútukast milli einstakra þm. Ég verð að álíta, að um utanríkismál öll verði þjóðin að standa einhuga á bak við framkvæmdir, og mér er ánægja að því, að þessa sé getið hér á Alþingi, og vona, að svo verði í framkvæmdinni. Ég get ekki lokið máli mínu án þess að minnast á ræðu hv. 3. þm. Reykv. og það, sem hann sagði um samstarf Sósíalistafl. við erlenda stjórnmálaflokka. Hann sagði, að flokknum væri jafnkærir kommúnistar og sósíalistar. Ég vil ekki bera brigður á hans hlýja hugarfar til beggja þessara flokka, en varla mun eins tryggt um hugarfar sumra flokksbræðra hans, eins og t. d. hv. 5. þm. Reykv. Hvað snertir vinskap Sósíalistafl. við erlenda flokka, verð ég að segja. að mér er ekki kunnugt um, að nein vináttumerki hafi komið fram í þeirra garð frá sósíalistaflokkum nágrannalandanna. Sú pressa, sem hv. þm. talaði um, að sósíalistar hér hefðu fengið að gjöf, mun hafa komið frá kommúnistum í Svíþjóð einum, og að hún var gefin án allra skilyrða, mun hafa verið af því, að þeir vissu, hver þiggjandinn var og hvernig hún myndi notuð. Að því er snertir það, að hann sagði, að Alþfl. væri að leita sér að 200 þús. kr. láni í Svíþjóð. sem hann ætlaði sér aldrei að borga, þá vil er upplýsa, að hafi undanfærslur hv. þm. um að veita lánið stafað af því, að hann hefir haldið, að ekki ætti að greiða það, þá eru þær á mjög miklum misskilningi byggðar.