Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins, Arnbjörgu Sveinsdóttur, um að Þorgerður K. Gunnarsdóttir, 1. þm. Suðvesturkjördæmis, geti ekki sótt þingfundi á næstunni af persónulegum ástæðum. 1. varamaður flokksins í kjördæminu, Rósa Guðbjartsdóttir bæjarfulltrúi, tekur sæti hennar á Alþingi í dag. Rósa Guðbjartsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Forseti áformar að þessi fundur standi ekki lengur en til kl. 2 í dag. Á nýjum fundi sem hefst 10 mínútum fyrir kl. 8 í kvöld fara fram almennar stjórnmálaumræður, eldhúsdagsumræður.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um heimild ríkissjóðs Íslands til sérstakrar lántöku á árinu 2008. Ríkisstjórnin og Seðlabanki Íslands hafa um nokkurt skeið undirbúið aðgerðir til að styrkja gjaldeyrisforðann og auka aðgang Seðlabankans að erlendu lausafé í samræmi við stefnumörkun stjórnvalda á fyrri hluta árs 2006 um að gjaldeyrisforðinn yrði efldur. Veigamikið skref var stigið í þessa átt í árslok 2006 með lántöku ríkissjóðs að fjárhæð einum milljarði evra sem endurlánað var Seðlabankanum. Vegna þeirrar erfiðu stöðu sem ríkt hefur á fjármálamörkuðum að undanförnu þykir rétt að haldið verði áfram á þessari braut. Nú nýlega gerði Seðlabankinn tvíhliða gjaldeyrisskiptasamninga við seðlabanka Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur sem hver um sig veitir Seðlabankanum aðgang að allt að 500 milljónum evra gegn íslenskum krónum og eykur þannig verulega aðgang Seðlabankans að erlendu lausafé þegar og ef nauðsyn krefur. Erlend lántaka ríkissjóðs í því skyni að efla gjaldeyrisforðann enn frekar er til athugunar. Jafnframt þykir æskilegt að svigrúm ríkissjóðs verði aukið til útgáfu ríkisverðbréfa á innlendum markaði ef þess er talin þörf í því skyni að efla innlent fjármálakerfi og stuðla að stöðugleika á gjaldeyrismarkaði. Mikil eftirspurn eftir skammtíma ríkisverðbréfum að undanförnu, sérstaklega erlendis frá, hefur dregið nokkuð úr virkni peningastefnu Seðlabankans og haft óheppileg hliðaráhrif á skuldabréfa- og gjaldeyrismarkaði. Með frumvarpi þessu er því leitað lagaheimildar til þess að fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs geti á þessu ári tekið jafnvirði allt að 500 milljarða króna að láni til framangreindra ráðstafana. Ekki liggur fyrir á þessu stigi hvenær á árinu, að hvaða marki, í hvaða áföngum eða í hvaða hlutföllum erlendrar og innlendrar lántöku heimildin verði nýtt, enda mun það ráðast af aðstæðum. Rétt þykir hins vegar að til staðar sé sérstök lántökuheimild sem geri kleift að ráðast á þessu ári með litlum fyrirvara í verulegar erlendar eða innlendar lántökur umfram þær lántökur sem fjárlög ársins 2008 gerðu ráð fyrir. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Það var dýr hver mínútan í framsöguræðu hæstv. fjármálaráðherra þegar hann mælti fyrir stærstu einstöku lántöku Íslandssögunnar, 500 milljörðum kr. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta heldur bágborin frammistaða. Ég reiknaði með því að hæstv. fjármálaráðherra færi hér yfir það með hvaða hætti þetta gerði efnahagsstjórnina og stöðuna í hagkerfinu trúverðuga og að þetta ætti að duga til þess a.m.k. að reisa einhverja rönd við þeim hremmingum sem íslenskur þjóðarbúskapur hefur verið og er að ganga í gegnum. Ég held að það verði ekki mikið vitnað í þessa ræðu, ég held að hún muni ekki þykja mikil rök, ekki kraftmikil, þróttmikil framsaga fyrir því að það sé af einurð og hörku verið að reyna að bregðast við erfiðleikunum og takast á við þá. Staðreyndin er sú að það sem við stöndum núna frammi fyrir, þessi rosalegi reikningur, lántaka upp á 500 milljarða kr., hátt í tveggja ára veltu ríkissjóðs svo dæmi sé tekið, er herkostnaðurinn af stóriðju-, skattalækkunar- og útrásarveisluhöldum undanfarinna ára. Hagstjórnarmistökin, mistökin í hagstjórn á Íslandi eru nú að koma þjóðarbúinu í koll og ríkissjóður ætlar að taka á sig umtalsverðar byrðar. Það er með öðrum orðum dýrt að borga fyrir mistökin. Hversu dýrt það verður er erfitt að segja en frumvarpið er sömuleiðis heldur fátæklegt um það við hverju má búast í beinum áhrifum á afkomu ríkissjóðs þegar vaxtamunurinn verður borgaður milli lánsins eða lánanna sem ríkissjóður tekur og þess sem það fær af innstæðunum. Það eru auðvitað óskaplega miklar upplýsingar frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að 10 punktar af 500 milljarða láni séu 500 milljónir, það munar mikið um það að fá þá kennslu í stærðfræði, en það er ekki sagt eitt einasta orð um það hvers megi vænta í þessum efnum. 20 punktar eru þá með sömu stærðfræði einn milljarður  Sú kenning hefur verið uppi að það hafi verið skynsamlegt að bíða og aðrir tala um eftiráspámenn og spekinga. En ætli við stöndum ekki frammi fyrir því hversu rosalega dýrt það reynist okkur andvaraleysið og ráðleysið undanfarna mánuði og missiri að fara þarf út í svona viðamiklar björgunaraðgerðir eða varnaraðgerðir og það er auðvitað óumflýjanlegt því að hvernig halda menn að ástandið yrði ofan í talið um það að verið sé að undirbúa ráðstafanir ef ekkert yrði svo gert? Þá fyrst fengjum við til tevatnsins, þá þyrfti ekki að sökum að spyrja hvað gerðist í hagkerfinu hér, áhlaup á bankana og gjaldmiðilinn og allt það. Vandinn er nefnilega sá að þó að svokallað skuldatryggingarálag á ríkissjóð og banka hafi lækkað eitthvað hafa aðrir greitt herkostnaðinn á meðan og hverjir eru það? Það eru skuldsett heimili í landinu, það eru fjölskyldurnar og það er hið almenna atvinnulíf. Hvað þýðir 12 til 13% verðbólga mánuð eftir mánuð? Hvaða þýðir verðbólga á fjórum mánuðum samkvæmt vísitölu neysluverðs sem hefur hækkað um 6,4% sem jafngildir 28% verðbólgu á ári? Ef fasteignaverð væri ekki farið að lækka - og nú þakka menn væntanlega fyrir að hafa húsnæðiskostnaðinn inni í vísitölunni - þá væri verðbólgan á fjórða tug prósenta þessa þrjá mánuði. Hvað þýðir 30 og upp í 40% gengisfall gagnvart gjaldmiðlum sem fólk hefur í stórum stíl verið að taka lán í undanfarin ár til íbúðarkaupa og til bílakaupa? Það þýðir þyngda greiðslubyrði svo nemur tugum þúsunda á mánuði jafnvel af vaxtakostnaðinum einum af þessum erlendu lánum. Hvað þýða hæstu stýrivextir í heimi? Hvað þýða 24–25% yfirdráttarvextir á þeim lánum sem eru mjög almenn sem viðbótarfjármögnunarlán heimila og lítilla fyrirtækja, 12 eða 13% raunvextir? Það tekur í. Þarna liggur herkostnaðurinn, þarna kemur reikningurinn fram sem ríkisstjórnin stærir sig af að hafi verið gáfulegt að senda á þetta heimilisfang og bíða með aðgerðir, sitja ofan á höndunum á sér undanfarin ár. Það vill svo til að eins árs afmæli ríkisstjórnar Geirs H. Haarde og hæstv. utanríkisráðherra Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur ber upp á verðbólgumetið. Sama dag sló verðbólgan met frá því í ágúst 1990. Það var lítið talað um það á afmælisdaginn en leikskólabörnum var boðið til að skreyta sig með þeim í ráðherrabústaðnum. Það hefði kannski verið nær að reyna að gera eitthvað annað fyrir þau og foreldra þeirra en að gefa þeim kökur, eins og að reyna að koma aftur eðlilegu ástandi á í hagkerfinu. Þegar seðlabankastjóri Davíð Oddsson talar um eftiráspekinga, við hverja er hann þá að tala og hverja er hann að verja? Sjálfan sig, sem var forsætisráðherra og síðan utanríkisráðherra á árunum þegar þetta fór allt úr böndunum? Á kæruleysis- og ruglárunum frá 2003–2008 sem eiga eftir að verða tekin í stjórnmálasögu landsins sem dæmi um ótrúlegt ábyrgðarleysi ráðamanna þegar þeir kafsigldu þjóðarskútunni í erlendum skuldum og horfðu á viðskiptahallann fara upp í meira en fjórðung af landsframleiðslu og töluðu um góðæri. Það var nú meira góðærið að taka fjórðu hverja krónu að láni sem þjóðarbúið eyddi gagnvart útlöndum. Nei, það var nefnilega ekki þannig að þetta hafi allt saman verið eftiráspekingar. Menn voru varaðir við af forverum Davíðs Oddssonar í Seðlabankanum, af innlendum og alþjóðlegum ráðgjafarfyrirtækjum og hér var a.m.k. einn flokkur og einn stjórnmálamaður sem á hverju einasta ári frá 2003 sagði: Þetta mun enda illa. Það er ekki hægt að reka þjóðarbúið með bullandi halla í viðskiptum við útlönd ár eftir ár og slá fyrir mismuninum og leggja það ofan á erlendan skuldastabba þjóðarbúsins öðruvísi en að það endi illa. Strax 2005 lögðum við fram tillögur um aðgerðir til að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Hvað sögðu ráðamenn þá? Þeir töluðu um gamaldags hugsunarhátt, að fara út í efnahagsráðstafanir í gömlum stíl er liðin tíð, við gerum ekki svoleiðis, þetta er orðið svo flott og markaðurinn leysir þetta. Hvað er 500 milljarða lántaka ríkissjóðs? Er það ekki gamaldags efnahagsráðstöfun, eitthvert rosalegasta inngrip af þessu tagi sem við höfum séð í okkar hagsögu lengi? Hvar er hæstv. forsætisráðherra nú með talið sitt um gamaldags efnahagsráðstafanir, um inngrip ríkisvaldsins, um að pólitíkusar séu að koma með puttana í þetta? Ætlar ekki Alþingi að afgreiða þetta og er nokkuð annað að gera? Nei, auðvitað ekki. En er þá ekki heldur betur verið að grípa í taumana, er þá ekki heldur betur um gamaldags efnahagsaðgerðir og inngrip að ræða? Ég skyldi ætla það. Við höfum á hverju ári lagt til að tekist yrði á við þennan vanda en ekkert hefur verið gert. Hann hefur versnað og versnað og versnað og er orðinn hættulegri og hættulegri og hættulegri. Það er einfaldlega vegna þess að þjóðarbúið er orðið svo viðkvæmt vegna hinna miklu erlendu skulda og vegna jafnvægisleysisins sem grefur um sig og festist í sessi, og það skyldi enginn maður líta á það sem grín að verðbólgan verður væntanlega tveggja stafa tala þegar árið 2008 verður gert upp. Spá fjármálaráðuneytisins frá því í apríl er orðin handónýt þar sem menn gerðu sér vonir um 8% verðbólgu á árinu. Það trúir því enginn maður lengur. Það dugir ekki annað en að horfast í augu við veruleikann, viðurkenna mistökin, reyna að læra af þeim og lofa því að endurtaka þau aldrei aftur. Það vitlausasta af öllu sem menn gerðu núna væri að trúa því að með þessari miklu lántöku, jafnvel þó að hún takist vel og við fáum lán á sæmilegum kjörum, þá væri allt komið í lag, við gætum bara efnt til nýrrar þenslu- og skuldasöfnunarveislu. Þá fyrst værum við á hættulegri braut, það er hættulegur hugsunarháttur. Ég verð að taka undir með þeim hagfræðingum sem vara við því að þessar ráðstafanir eigi bara að ganga út á það að styrkja gengi krónunnar og nota gengið til að ná verðbólgunni niður og efna síðan í nýja veislu. Við getum ekki leyft okkur það. Við verðum að ná jafnvægi í viðskiptum þjóðarbúsins við útlönd og við þurfum helst að fara að borga niður skuldir, það er nefnilega veruleikinn, því að svo lengi sem við gerum það ekki og lagfærum ekki þessi hlutföll í okkar litla opna hagkerfi verður ástandið alltaf viðkvæmt. Varnaraðgerðirnar, tryggingarnar sem við erum að reyna að kaupa okkur, hvort sem þær eru með gjaldmiðlaskiptasamningum við aðra seðlabanka, ég tala nú ekki um beinar lántökur, verða dýrar, það mun kosta mjög mikið að verja þjóðarbúið gagnvart áhlaupum ef við náum ekki þessum hlutföllum í betra lag. Verkefnið er ærið sem fram undan er og það er langur og erfiður leiðangur fyrir höndum og það er mikill misskilningur að honum ljúki með þessu. Það sem er að gerast er að nýfrjálshyggju- og einkavæðingartilrauninni á Íslandi er að ljúka með þungbærum afleiðingum. Hann er ósköp einfaldlega að renna sitt skeið á enda sá hugsunarháttur að við getum leyft okkur hvers kyns bruðl og þenslu og verðbólgu, flottræfilshátt og græðgi og jafnvel mært slíka hluti, kallað það útrás eða einhverjum ógurlega fallegum nöfnum og senda svo reikninginn í hausinn á börnunum okkar. Það er nefnilega þannig sem þetta virkar að það verður framtíðin sem ber þessar byrðar á sínum herðum. Mestu skiptir að verja heimilin í landinu, að koma í veg fyrir að fasteignamarkaðurinn hrynji og fólk fari að missa húsin sín, að við náum að verja hérna fulla atvinnu og skapa aftur stöðugleika og sæmileg starfsskilyrði fyrir hið almenna atvinnulíf. Það á að hafa forgang, atvinnulíf okkar Íslendinga sjálfra, en ekki þjónkun við erlend auðfélög. Það skiptir öllu máli. Við verðum að ná jöfnuði í viðskiptum við útlönd og, eins og ég sagði, borga niður erlendar skuldir eins fljótt og mögulegt er. Ef við veljum hina leiðina áfram, ímyndum okkur að við getum búið til eitthvert góðæri, ég tala nú ekki um sem stendur undir nafni, einfaldlega með því að reka þjóðarbúið með halla og taka erlend lán, þá erum við að stefna í voða, jafnvel enn þá meiri en nú er, ósköp einfaldlega því sem heitir efnahagslegt sjálfstæði Íslands. Þá er það bara þannig. Það er algjörlega nauðsynlegt, ef við ætlum að verja hér sjálfstætt, sæmilega öflugt hagkerfi, að við náum tökum á þessum hlutum og förum að þróa þá í rétta átt. Við getum ekki leyft okkur hitt. Við berum mikla ábyrgð gagnvart sjálfum okkur og samtímanum en auðvitað einkum og sér í lagi gagnvart framtíðinni. Spurningunni um það hvort þessar varnarráðstafanir muni duga er ómögulegt að svara á þessari stundu. Mér segir svo hugur að þær muni draga sorglega skammt ef þær verða einar látnar nægja. Hvað ætlum við að segja við heimilin, við unga skulduga fólkið? Almenningur mun upplifa þessar aðgerðir fyrst og fremst sem varnaraðgerðir fyrir fjármálakerfið. Sumir segja á götunni: Nú, það er ekkert smálán sem á að taka til að bjarga bönkunum. Nú er það auðvitað ekki svo, af því að hér er fleira í húfi og fjármálakerfið er hluti af þjóðarbúskapnum í heild þannig að við verðum að horfa á samhengi hlutanna. En þannig óttast ég að margir muni upplifa þetta ef stjórnvöld sýna ekki í verki einhvern vilja til að styðja líka við bakið á þeim sem núna eru að mæta miklum erfiðleikum, ungt skuldsett fólk sem hefur fengið á sig núna á örfáum mánuðum þyngingu greiðslubyrði svo nemur tugum þúsunda króna. Við þekkjum örugglega öll í þessum sal systkini eða systkinabörn eða einhverja slíka sem eru í nákvæmlega þeirri stöðu. Farið þið og kíkið á greiðsluseðlana hjá einhverjum í fjölskyldum ykkar sem hafa nýlega keypt íbúð, eru með námslán á bakinu, tóku bílakaupalán fyrir nokkrum árum, sumt af þessu í erlendri mynt, og skoðið hvað hefur gerst síðasta hálfa árið eða svo. Ég held að það væri fróðlegt, hafi menn ekki gert það nú þegar, að kynna sér þetta þannig. Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er og kem þá aftur að upphafinu að ég hafði vænst svolítið kraftmeiri framsögu af hálfu hæstv. fjármálaráðherra og að meira yrði lagt af mörkum hvað varðar umhverfi málsins af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Þetta er ákaflega einfalt frumvarp og greinargerðin vefst ekki fyrir mönnum, hún mundi ekki duga í heilt lestrarpóf í 3. bekk í grunnskóla, því að sæmilega læs nemandi væri löngu búinn með þetta áður en próftíminn væri úti, þetta er ósköp einfaldlega þannig. Mér finnst að hæstv. ríkisstjórn ætti að reyna að gera svolítið betur, ef ekki þá hv. nefnd sem fær málið til umfjöllunar þannig að við reyndum við afgreiðslu málsins að senda þau skilaboð héðan af Alþingi Íslendinga úr því að þau komu ekki úr Stjórnarráðinu að það væri til staðar samstilltur og einbeittur vilji til þess 

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um heimild ríkissjóðs Íslands til sérstakrar lántöku á árinu 2008 að upphæð allt að 500 milljörðum kr. eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í erlendri mynt. Verður sú upphæð annars vegar endurlánuð Seðlabanka Íslands í því skyni að efla gjaldeyrisforða bankans og hins vegar er ætlunin að nýta hluta fjármagnsins til aukinnar útgáfu ríkisverðbréfa á innlendum markaði í því skyni að styrkja innlendan peninga- og gjaldeyrismarkað. Þetta eru jákvæð skref sem hér eru tekin og koma þau í kjölfarið á nýlegum tvíhliða gjaldeyrisskiptasamningi Seðlabankans við seðlabanka Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur. Hver þessara samninga um sig veitir Seðlabankanum aðgang að allt að 500 milljónum evra gegn íslenskum krónum og er með þeim hætti aðgangur Seðlabankans að erlendu lausafé aukinn verulega. Má ætla að þessar aðgerðir hafi jákvæð áhrif á íslenskt efnahagslíf og því styðjum við framsóknarmenn frumvarp þetta þótt óneitanlega hefðum við kosið að farið hefði verið fyrr í aðgerðir sem þessar, enda mánuðir síðan við kölluðum eftir aðgerðum. Þess er skemmst að minnast að í tíð fyrri ríkisstjórnar undir lok árs 2006 var gjaldeyrisforðinn efldur verulega með lántöku ríkissjóðs sem nam einum milljarði evra og var sú fjárhæð endurlánuð Seðlabankanum með sama hætti og nú er fyrirhugað að gera. Sökum þess að þegar á haustdögum voru sterk merki um að stefnt gæti í fjármálakreppu í hinum vestræna heimi hefði verið eðlilegt að halda áfram á þessari braut og það mun fyrr en nú er stefnt að. Það eru ekki sterk rök í þeim efnum að vísa til þess að ef fyrr hefði verið farið í þær aðgerðir hefði kostnaðurinn við lántökuna verið meiri fyrir hið opinbera, því að sá dráttur sem orðið hefur á aðgerðum frá því að forsætisráðherra boðaði þær á ársfundi Seðlabankans þann 28. mars sl., ég endurtek 28. mars sl., hefur reynst fólkinu í landinu og fyrirtækjunum mjög dýr. Skert aðgengi að lánsfjármagni og stöðnun atvinnulífsins eru vandamál sem koma niður á öllum í íslensku hagkerfi. Þetta sjá allir sem vilja sjá. Það eru sem fyrr segir mánuðir síðan við framsóknarmenn bentum á að margir veikleikar væru í íslenskum þjóðarbúskap sem bregðast þyrfti við með skjótum hætti. Sérstaklega má þar tiltaka tvo þætti sem nauðsynlegt var að bregðast hratt og skynsamlega við. Er þá annars vegar átt við efasemdir á alþjóðlegum fjármálamörkuðum um að íslenskar fjármálastofnanir geti staðið við skuldbindingar sínar og hins vegar það að nú er hafinn samdráttur í íslenskum þjóðarbúskap sem að öllum líkindum leiðir til minnkandi kaupmáttar. Fyrri váin er ný í íslenskri efnahagssögu síðari ára, hin síðari er gamalkunnur óvinur. Sé ekki brugðist við með skynsamlegum og ákveðnum hætti getur þessi tvíþætta ógn leitt til dýpri og langærri efnahagskreppu á Íslandi en við höfum séð í mörg ár og mjög lengi. Hún getur jafnframt rýrt alvarlega það efnahagslega traust sem þjóðin hefur áunnið sér erlendis með áratuga skilvísi. Slíkt traust er fjárhagslega mjög mikilvægt og bíði það hnekki er erfitt og mjög seinlegt að vinna það til baka. Nýjar tölur Hagstofunnar sýna okkur að verðbólga fer hér með himinskautum og mælist hún 12,4% í maí sem er hækkun um 1,37% á milli mánaða. Undanfarna þrjá mánuði hefur verðbólgan hækkað um 6,4% sem jafngildir 28% verðbólgu á ári. Verðbólgan hefur ekki mælst hærri í 18 ár. Þó bregður svo við að þessar tölur væru enn hærri ef húsnæðisliðurinn væri ekki með í vísitölunni og er af sem áður var þegar hækkanir á húsnæði drógu verðbólguvagninn. Þetta segir okkur meira en mörg orð um stöðuna á fasteignamarkaðnum enda segja nýlegar fréttir af fasteignamarkaði að íbúðalánum hafi fækkað um tæplega 80% á milli ára sé liðinn aprílmánuður borinn saman við aprílmánuð 2007. Hvort tveggja, mikil verðbólga og frost á húsnæðismarkaði, hefur alvarlegar afleiðingar fyrir kjör fólksins í landinu. Það er því ljóst að ríkisstjórnin verður að taka á málum með ábyrgum hætti og ekki stendur á okkur í stjórnarandstöðunni, a.m.k. ekki okkur framsóknarmönnum, að styðja þau skref sem stíga þarf í þeim efnum. Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn teljum að erlend lántaka af þessum toga sé nauðsynlegt skref til að treysta trúverðugleika íslensks efnahags- og fjármálalífs og það skili sér aftur með jákvæðum hætti í baráttunni við að koma í veg fyrir víxlverkandi vítahring verðbólgu, gengisveikingar og vaxtahækkana.

Hæstv. forseti. Hér er verið að boða lántöku til að styrkja stöðu fjármálakerfisins og reyna með þeim hætti að hafa áhrif á stöðu íslensku þjóðarinnar í heild sinni. Þetta er hins vegar lántaka sem mun kosta ríkið og þjóðina mikla fjármuni. Við þessu ástandi var varað í ræðum og riti áður en ríkisstjórnin virtist átta sig á því hvert stefndi. Ég minni í því sambandi á ræður hæstv. fjármálaráðherra á sl. hausti þegar verið var að mæla fyrir fjárlögum ársins 2008 þar sem hæstv. ráðherra taldi að ekki þyrfti að óttast það sem við stöndum frammi fyrir núna. Hann gerði lítið úr þeim viðvörunarorðum sem féllu varðandi í hvað gæti stefnt á komandi ári. Nú verður ekki undan því vikist að reyna með öllum ráðum að styrkja fjármálakerfið hér. Það hefur verið gert með því að semja við seðlabankana á Norðurlöndum um að þar getum við fengið lán gegn íslenskum krónum og vissulega eru það jákvæð skref í því að styðja og efla trúverðugleika á fjármálakerfi okkar. Hér erum við að afla heimildar um að taka stórt erlent lán, sennilega eitt það stærsta sem tekið hefur verið í Íslandssögunni, til þess m.a. að geta endurlánað það Seðlabankanum og einnig að opna fyrir heimildir um að hér megi lána á innlendum markaði með útgáfu skuldabréfa. Það liggur algjörlega ljóst fyrir, hæstv. forseti, að þjóðfélagið í heild er í varnarstöðu. Við erum að verja stöðu Íslands og við erum að reyna að verja stöðu heimilanna. Við erum að fást við verðbólgu sem mælist nú yfir 12% og hefur ekki mælst hærri mjög lengi og það er mikil óvissa um hvort hún náist niður eða í hvað stefnir í þeim efnum. Þessi atriði munu bitna harkalega á íslenskum fjölskyldum, skuldsettum heimilum og fyrirtækjarekstri sem eiga í erfiðleikum með að fjármagna þær skuldbindingar sem gengist hefur verið undir á undanförnum árum. Eitt er dagljóst sem við stöndum frammi fyrir nú: Við erum að reyna að verja krónuna, hagkerfi okkar, en það er líka ljóst að það samhengi þurfum við að skoða betur á komandi missirum. Við neyðumst til að taka þar á. Að sjálfsögðu munum við í Frjálslynda flokknum styðja það mál sem borið er upp af ríkisstjórninni til þess að reyna að hafa jákvæð áhrif á að hér verði betra starfsumhverfi á komandi árum. Það er eitt sem við verðum að horfa alveg ískalt á, við verðum að reyna að halda hér uppi atvinnu. Það væri afar erfitt, svo ekki sé meira sagt, að hér yrði mikið atvinnuleysi, ofan í þá stöðu sem við horfum á núna varðandi heimilin sem bera fjárskuldbindingar vegna verðbólgunnar. Þetta eru verkefnin sem fram undan eru, að ná niður verðbólgunni og styrkja efnahagskerfi okkar. Það mál sem hér er til umræðu er þáttur í því. Við verðum að horfa til þess að reyna með öllum ráðum að viðhalda hér sem mestri atvinnu. Það er engin hefð fyrir því í íslensku þjóðfélagi að búa við mikið og langvarandi atvinnuleysi. Það væri sá biti sem mundi gjörsamlega kollvarpa mörgum fjölskyldum í landinu ef svo færi. Við verðum að sameinast um það, hv. alþingismenn, að reyna með öllum ráðum að koma fram með tillögur og ábendingar sem duga til þess að efla atvinnustigið og tryggja að fólk hafi þá a.m.k. tekjur á móti þeim erfiðleikum sem það mætir. Það er alveg grundvallaratriði og við getum ekki leyft okkur ábyrgðarlausa pólitík í þessari stöðu um að berjast gegn því að reyna að tryggja hér fulla atvinnu. Við verðum að horfa á það með mjög jákvæðum hætti og getum ekki leyft okkur að standa í vegi fyrir framkvæmdum sem nauðsynlegar eru. Það á bæði við virkjunarframkvæmdir og álversframkvæmdir og aðra atvinnuuppbyggingu sem við þurfum að standa að hér á landi. Ég segi það alveg hiklaust að í núverandi stöðu þarf fleiri jákvæði merki í þessu þjóðfélagi, fleiri áfanga um að við ætlum okkur að auka tekjurnar og halda uppi atvinnustiginu. Í því sambandi lít ég alveg hiklaust til þess að hægt sé að auka þorskveiðarnar til þess að reyna að styrkja landsbyggðina þar sem skakkaföllin geta orðið enn þá verri en hér á suðvesturhorninu. Það verði enn þá þrengri staða og landsbyggðin má alls ekki við því að þurfa að takast á við það. Við eigum ekki annan kost, hæstv. forseti, en að reyna að sameinast um að berjast gegn þeirri þróun sem verið hefur á undanförnum missirum. Það breytir ekki því að ríkisstjórnin hefur ekki hlustað á þær viðvaranir sem komu fram þegar á síðasta ári á haustdögum um það í hvaða erfiðleika við gætum verið að stefna. Það þýðir hins vegar ekki endalaust að rífast um það sem orðið er. Við verðum að horfa til framtíðar og ábyrgð okkar þingmanna, hvar í flokki sem við stöndum, er sú að reyna að tryggja að sameiginlega komumst við út úr þeim skakkaföllum sem við höfum lent í. Til þess þurfum við að horfa til framtíðar og þora að taka ýmsar ákvarðanir sem geta verið umdeildar.

Virðulegi forseti. Ég fagna því frumvarpi sem hér er fram komið um heimild til ríkissjóðs til sérstakrar lántöku í því skyni að styrkja gjaldeyrisvaraforðann. Ástæða þess að þörf er á að grípa til þessara aðgerða er fyrst og fremst sú að við höfum verið að upplifa afleiðingar alþjóðlegrar lánakreppu og skort á lánsfjármagni á alþjóðlegum mörkuðum. Við höfum í kjölfarið séð að íslenskir bankar hafa lent í erfiðleikum enda hafa þeir byggt framrás sína á undanförnum árum mikið á endurlánum sem fjármögnuð eru með aðgangi að ódýru lánsfé og aðstæður á mörkuðum hafa gert þeim erfitt fyrir. Við búum jafnframt við þann vanda að við erum með minnsta gjaldmiðil sem flýtur í hinum vestræna heimi og það er mjög erfitt að saman fari opið og frjálst hagkerfi og sjálfstæður lítill gjaldmiðill. Við þær aðstæður skapast oft sérkennileg staða eins og við upplifðum á síðasta ári þegar við sáum að Bandaríkjamenn drógu varnarliðið heim frá Íslandi með tilheyrandi samdrætti í útflutningstekjum og gengi krónunnar haggaðist ekki. Tilkynnt var um 30% samdrátt í þorskafla og gengið haggaðist ekki. Með öðrum orðum, gengi krónunnar ræðst af ýmsum öflum sem ekki standa nauðsynlega í samhengi við þá verðmætasköpun sem að baki liggur hér í íslensku hagkerfi og við þau öfl er erfitt að eiga. Það sem best getur dugað til þess er öflugur viðbúnaður þannig að ljóst sé að ríkisvaldið hafi í hyggju að standa að baki íslensku efnahagslífi og öllum þátttakendum í því, þar á meðal fjármálakerfinu. Stjórnarandstaðan hafði ýmis orð uppi fyrr í umræðunni og einkanlega þá hv. formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Kvartað var yfir stuttri greinargerð en ég tel það nú frekar kost á málinu en löst, þessi ríkisstjórn er ríkisstjórn aðgerða en ekki orða  Ríkisstjórnin hefur haldið mjög vel á þessu máli og það sýnir sig nú að það voru hyggindi að bíða með aðgerðir. Það er alveg ljóst að almenningur hefði þurft að borga það mjög dýru verði ef lán hefði verið tekið strax í upphafi þessarar ágjafar í lok marsmánaðar á þeim kjörum sem þá buðust. Það er mjög mikilvægt að stjórnvöld hafa haft þol til þess að bíða og vinna að heildstæðri lausn málsins eins og nú er þegar hafist handa um með þeim gjaldmiðlasamningum sem þegar liggja fyrir og svo nú þessari lántökuheimild í kjölfarið. Íslenskt atvinnulíf og íslensk heimili hefðu þurft að bera af því gríðarlegan kostnað ef farið hefði verið út í lántöku fyrr og því er hafið yfir vafa að það var mikilvægt að fara í þetta mál af yfirvegun og rósemi. Sú aðferð sem við beitum og erum nauðbeygð til að beita við þær aðstæður sem við búum við er að hafa nauðsynlegan viðbúnað til þess að sýna markaðsaðilum fram á að íslensk stjórnvöld vilji standa vörð um efnahagslegan og fjármálalegan stöðugleika í landinu. Aðferðin til þess er fyrst og fremst gengisvarnir af þeim toga sem hér er lagt fram frumvarp um. Það er alveg ljóst að eina leiðin til þess að tryggja þennan viðbúnað er að hafa tiltækan aðgang að gjaldeyri sem dugar til þess að sýna að stjórnvöldum og Seðlabankanum, sem fer með framkvæmd peningamálastefnunnar, er full alvara með þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið. Vandinn við þessa aðferðafræði er hins vegar tvíþættur í grunninn. Annars vegar kosta gengisvarnir af þessum toga mjög mikið og það er rakið í kostnaðarumsögn fjárlagaskrifstofunnar hversu mikill kostnaður getur orðið af lántöku af þessari stærðargráðu. Ef tekið er lán þarf að finna þeim peningum ávöxtun annars staðar og ef það tekst ekki á sömu kjörum og lánið er tekið á þurfa almenningur og fyrirtækin í landinu að borga mismuninn. Þar hefur hvert prósentustig mikið að segja. Eins og fram kemur í kostnaðarumsögninni dugar 0,1% munur í útlánsvöxtum til þess að kostnaður ríkisins verður 500 milljónir, það þýðir að við 1% eru það 5.000 milljónir o.s.frv. Þessi kostnaður er ekki bundinn við ríkissjóð. Íslenskir bankar þurfa að eiga mikið af dauðu fé sem þeir geta ekki nýtt í starfsemi sína með eðlilegum hætti vegna þess að þeir þurfa að nota þá peninga sem gengisvarnir. Gengi krónunnar er það óstöðugt að þeir þurfa að geta tryggt efnahagsreikning sinn með því að eiga aukafitulag sem þeir geta ekki nýtt. Þetta er auðvitað mikill kostnaður í starfsemi bankanna. Önnur hætta við gengisvarnir af þessum toga er sú að þegar búið er að taka lán eins og þetta er alltaf sú hætta fyrir hendi að þeim peningum verði varið í eitthvað. Reynslan sýnir mörg skelfileg dæmi um það þegar seðlabankar hafa ráðstafað gjaldeyrisvaraforða óvarlega og jafnvel freistast til þess í hita leiksins að reyna að verja gengi sem aldrei var hægt að verja og sólunda gjaldeyrisvarasjóðnum við þær aðstæður. Kosturinn við gengisvarnir, ef þær virka, er fyrst og fremst sá að aldrei þarf að reyna á þær. Hættan við gengisvarnir af þessum toga er sú vænting sem skapast um að peningunum verði varið og einnig að möguleiki skapist á því að peningunum verði eytt til þess að bregðast við aðstæðum á markaði. Þess vegna eigum við mikið undir því að Seðlabankinn fari varlega og ég hef fulla trú á því að hann axli hlutverk sitt vel í þessu efni en í því eru auðvitað fólgnar hættur. Það er ástæðan fyrir því að mörg ríki í kringum okkur hafa komist að þeirri niðurstöðu að gjaldmiðilskerfi á borð við það sem við búum við í dag sé ekki boðleg umgjörð fyrir alþjóðavætt efnahagslíf til langframa. Það er þess vegna sem myndast hefur sammæli margra Evrópusambandsríkja um sameiginlegan gjaldmiðil. Það er til þess að forðast þessa óhagkvæmni við að hvert ríki um sig þurfi að leggja út í þann kostnað sem felst í því að halda uppi trúverðugum gjaldmiðilsvörnum. Nú stöndum við frammi fyrir því að íslenska ríkið þarf að taka lán og það getur skapað kostnað að liggja með þá peninga. Síðan vitum við að íslenskir bankar þurfa líka að bera kostnað af því að liggja með peninga vegna gengisvarna sem ekki fæst fullnægjandi arður af. Þetta er auðvitað kostnaður og frumvarpið er vissulega herkostnaður en þetta er ekki herkostnaður af einhverjum efnahagsmistökum eða rangri efnahagsstjórn núverandi ríkisstjórnar, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lét liggja að hér áðan.  Virðulegi forseti. Það er enginn vafi í mínum huga um hver niðurstaðan úr þeim samanburði verður. Það er enginn vafi í mínum huga hvað útreikningurinn úr þeirri jöfnu boðar fyrir hagsmuni almennings í landinu og fyrir hagsmuni íslenskra fyrirtækja. Það er enginn vafi í mínum huga að reynsla undanfarinna mánaða sýnir svo ekki verður um villst að núverandi fyrirkomulag gjaldmiðilsmála er ekki viðunandi til langframa fyrir íslenskt samfélag. Ég fagna því að forsætisráðherra hefur boðað úttekt á peningamálastefnunni og bind miklar vonir við hana. Það er skynsamlega að farið að horfa á reynsluna af peningamálastefnunni og að við drögum eðlilegan lærdóm af því sem við höfum upplifað á undanförnum árum. Það er mjög mikilvægt að við horfum á alla þætti málsins og við metum til fulls og af sanngirni þann herkostnað sem við berum í reynd af þessum gjaldmiðli þegar við horfum á endurskoðun peningamálastefnunnar í heild.

Herra forseti. Óskaplega er það nú ódýrt að kenna aumingja krónunni um þetta allt saman. Það var sem sagt hún sem tók allar þessar vitlausu ákvarðanir, gerði öll þessi mistök og það er sjálfsagt krónan sem er búin að sitja aðgerðalaus í heilt ár núverandi ríkisstjórnar. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði að mikilvægt væri að stjórnvöld hefðu haft þol til þess að bíða. Var biðin svona ofsalega meðvituð? Var hún það þegar forsætisráðherra sagði fyrir páska að ríkisstjórnin sæi ekki ástæðu til aðgerða? Var það vegna hinnar meðvituðu biðar? Nei, það var vegna þess að ríkisstjórnin var ráðalaus og kom sér ekki að verki. Hv. þingmaður sagði að heimili og atvinnulífið hefði þurft að bera mikinn kostnað ef ekki hefði verið beðið. Bíðum við, en hvað með kostnaðinn sem þau bera og eru búin að bera vegna hinnar háu verðbólgu, vegna kjaraskerðingarinnar, vegna hækkana á verðtryggðum lánum og erlendum lánum? Staðreyndin er sú að þetta er auðvitað akkúrat öfugt. Það átti að grípa miklu, miklu fyrr í taumana þannig að ástandið hefði aldrei orðið svona, að þetta hefði aldrei gengið svona langt. Það er það sem er að. Þess vegna þurfa ráðstafanirnar nú að vera miklum mun viðameiri og verða dýrari en þær hefðu þurft að vera ef menn hefðu tekist á við jafnvægisleysið í íslensku hagkerfi þegar hverjum manni var að verða ljóst að við vorum að missa þetta úr böndunum. Það er einfaldlega svo að íslenskt atvinnulíf er við það að frjósa fast. Fyrirtækin eru farin út í gamaldags vöruviðskipti, byggingarfyrirtæki bjóða óseldar íbúðir sem greiðslur fyrir aðföng og bankarnir gáfu ríkisstjórninni það til kynna í byrjun þessa mánaðar að þeir sæju ekki fram á að þeir hefðu maímánuð af nema einhverjar góðar fréttir kæmu. Þetta er nú bara þannig. Ég held að stjórnarliðar ættu hvorki að reyna að kenna krónunni um mistök og dauðyflishátt bæði fyrrverandi 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon getur haft öll þau gífuryrði sem hann vill um þetta mál. Staðreyndin er sú að ef ríkisstjórnin hefði hrokkið upp af standinum við hávær köll hans og félaga hans í stjórnarandstöðunni um tafarlausar aðgerðir og tafarlausar lántökur þegar þessi ágjöf hófst undir lok marsmánaðar og í byrjun apríl, þá liggur það alveg fyrir að reikningur þjóðarbúsins af lántöku á þeim tímapunkti í samanburði við í dag hefði numið tugum milljarða. Hv. þingmaður talar eins og við gætum horft á þær staðreyndir sem við stöndum frammi fyrir núna úr samhengi við allar staðreyndir í alþjóðlegu efnahagsumhverfi. Svo er ekki, hv. þingmaður, það er auðvitað svo að við búum við alþjóðlegan lánsfjárskort. Síðan er það líka staðreynd að við búum við gjaldmiðil sem hefur verið með gengi undanfarin ár sem endurspeglar aðra þætti en verðmætasköpun í íslensku atvinnulífi. Það er einnig ljóst að gengi krónunnar hefur ráðist að verulegu leyti af eftirspurn, skammtímaeftirspurn, erlendra aðila í háa vexti. Þetta er staðreynd sem við búum við. Þetta er staðreynd sem hefur líka skapað íslenskum heimilum og íslenskum fyrirtækjum mikinn kostnað. Þetta verðum við að ræða allt í samhengi og af sanngirni. 
             Það er mjög rangt af hv. þingmanni að stilla málum upp með þessum hætti. Ríkisstjórnin beið réttilega og hljóp ekki til þegar ágjöfin kom í lok mars og byrjun apríl. Það er algjörlega ljóst að þau lánakjör sem ríkinu bjóðast í dag á alþjóðlegum mörkuðum sanna að það var hárrétt að doka við.

Herra forseti. Engin vísindi eru á bak við það að halda því fram að raunveruleg lánskjör ríkisins hefðu orðið í samræmi við skuldatryggingarálagið eins og það var, það vissu allir. Það er algjörlega ósannað mál að lánskjör ríkisins hafi endilega breyst mikið þrátt fyrir sveiflur á þessu svokallaða skuldatryggingarálagi, eða hvað? Var það ekki þannig að Hafnarfjarðarkaupstaður tók stórt lán þegar skuldatryggingarálag bankanna og ríkissjóðs var eiginlega alveg í hámarki og fékk það á prýðilegum kjörum? Veruleikinn er nú kannski svolítið annar stundum þegar á bak við er skyggnst. Við gengum frá tillögum okkar í lok febrúarmánaðar og kynntum þær í byrjun mars, mörgum vikum áður en stóra hrunið í kringum páskana kom. Þá var það mat margra ágætra hagfræðinga sem við ráðfærðum okkur við að ráðstafanir af því tagi sem við lögðum þá til, að vísu talsvert lægri fjárhæðir en vel að merkja allar í formi þess að styrkja eigið fé Seðlabankans um 80 milljarða í gjaldeyri og 40 milljarða í innlendum skuldabréfum, samtals 120 milljarða, hefði væntanlega dugað til þess að róa ástandið og þá hefði dýfan kannski aldrei orðið svona djúp. Síðan verð ég að segja að mér finnst þetta vera aumkunarverður málflutningur að reyna alltaf að kenna krónunni um og tala um þetta óskaplega vandamál með þennan litla og óstöðuga gjaldeyri. Er breska pundið lítill gjaldmiðill? Var það það sem var að þegar breska pundið hrundi og Bretar þurftu að leita á náðir Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins fyrir ekki mörgum árum síðan? Það var a.m.k. ekki vegna þess að þetta væri minnsti gjaldmiðill í heimi. Nei, ætli það sé nú mikið samhengi á milli hlutanna þegar betur er að gáð. Auðvitað er það átakanlega nakið þegar hv. þingmaður og flokkssystkini hans eru alltaf að reyna að tala krónuna niður til þess að geta sagt í kjölfarið: Við verðum að ganga í ESB og taka upp evru.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs frá því í febrúar. Í þeim var gert ráð fyrir mjög óverulegri lántöku sem hefði alls ekki dugað til að ná þeim árangri sem nauðsynlegur var til að skapa stöðugleika og tiltrú á getu ríkisins til að standa að baki fjármálalegum og efnahagslegum stöðugleika í landinu. Hv. þingmaður neitar að horfast í augu við grundvallarstaðreyndir efnahagsmála í opnu, alþjóðlegu hagkerfi og talar eins og hér séu einhver úrræði sem stjórnvöld hafi til að takmarka frelsi fólks til að taka eigin ákvarðanir á eigin forsendum. Við höfum búið til efnahagsumhverfi þar sem fólk og  Hins vegar hefur hv. þingmaður reyndar lagt til norræna krónu, 

Herra forseti. Ég þakka fyrir snarpar umræður. Það er nú samt svo að þrátt fyrir innihaldsrýra og slappa ræðu mína - er það ekki frasinn sem er verið að nota þessa dagana? - virðast talsmenn stjórnarandstöðunnar, og reyndar allir þeir sem tekið hafa til máls hér, gera sér vel grein fyrir því til hvers lánið er tekið þannig að þau skilaboð virðast alveg hafa komist úr stuttri ræðu minni. Hins vegar er það deiluefnið hvers vegna þörf er á því að fara út í þessa lántöku. Þar sýnist mér að fyrri afstaða einstakra hv. ræðumanna til einstakra mála ráði afstöðu þeirra og málflutningi. Þau mál gætum við auðvitað rætt hér lengi dags, einstök mál, einstakar aðgerðir og einstakar tímasetningar. Hins vegar hefur einungis einn ræðumaður og enginn af talsmönnum stjórnarandstöðunnar minnst á þá staðreynd að nágrannalönd okkar, viðskiptalönd okkar flest, eru að glíma við samstofna vandamál og við erum að glíma við hér í dag. Það er vegna þess að rót vandans liggur ekki í okkar hagkerfi eða því sem við höfum verið að gera eða í því sem flest nágrannalönd okkar hafa verið að gera heldur liggur rót vandans í svokölluðum undirmálslánum í Bandaríkjunum, stærsta hagkerfi heimsins. Það hefur þessi áhrif á okkur öll sem tökum þátt í hinu opna hagkerfi sem byggt hefur verið upp í langan tíma. Við erum öll hluti af samofinni heild í því og tökum þar af leiðandi afleiðingu þess þegar eitthvað misferst einhvers staðar í því kerfi. Löndin þurfa auðvitað að glíma við vandann á misjafnan hátt, það fer eftir aðstæðum heima fyrir hjá hverjum og einum og óneitanlega hefur stærð okkar og hin hlutfallslega stærð bankakerfisins hjá okkur áhrif á það hvernig við þurfum að bregðast við. Því má segja að velgengni okkar síðustu árin í því að byggja upp alþjóðlegt fjármálakerfi og gera Ísland að eins konar alþjóðlegri fjármálamiðstöð er að vissu leyti að valda okkur erfiðleikum í dag. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson komst eiginlega að kjarna málsins í því sem hann sagði, að við þurfum að horfa til framtíðar. Þegar við horfum til framtíðarinnar þurfum við fyrst og fremst að hafa í huga stöðu ríkissjóðs því að það er það tromp sem við höfum til þess að spila út í því spili sem nú stendur yfir og er grundvöllurinn að því að yfirleitt er hægt að vera að tala um að ríkissjóður sé að taka lán á þessum tímum. Við þurfum að hafa í huga stöðu Seðlabankans sem hefur verði styrkt að undanförnu og stöðu gjaldeyrisvarasjóðsins, sem var tvöfaldaður fyrir tæplega 18 mánuðum og hugmyndin er nú að stækka enn frekar. Og við þurfum að tryggja eftir föngum, eins og verið er að gera í löndunum í kringum okkur, áframhaldandi virkni viðskiptalífsins og það atvinnustig sem við búum við. Okkur hefur gengið vel á síðustu árum og margt hefur áunnist. Því má segja að verkefnið núna fyrsta kastið sé að verja það sem áunnist hefur og styrkja síðan grunninn fyrir áframhaldandi þróun hér innan lands. Við getum deilt um það hvernig það verður gert, en ég tel ekki ástæðu til þess að hella olíu á þann eld núna, tækifæri mun gefast til þess síðar. Ég vil ljúka þessari ræðu minni með því að þakka hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni fyrir þann skilning sem þeir hafa sýnt á því málefni sem hér liggur fyrir og fyrir þann stuðning sem ég tel að þeir hafi allir lýst yfir við málið. Ég vænti þess að málið fái skjóta og góða afgreiðslu í hv. nefnd.

Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki notað þau orð að ræða hæstv. ráðherra hafi verið innihaldsrýr eða slöpp. Ég gagnrýndi hins vegar hæstv. ráðherra fyrir að nota ekki tækifærið og flytja hér þróttmikla og kraftmikla ræðu til þess að reyna að blása mönnum kjark í brjóst og reyna að senda þau skilaboð út í þjóðfélagið að það væri einbeittur og staðfastur vilji til staðar í ríkisstjórn og á Alþingi til að takast á við þessa hluti. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst frammistaða hæstv. ríkisstjórnar - sem er hér fjarstödd öll eins og hún leggur sig nema hæstv. fjármálaráðherra sem mælir fyrir málinu - ekki benda til þess að ríkisstjórnin taki þetta mjög alvarlega eða telji þetta sérstaklega mikilsvert mál. Hæstv. fjármálaráðherra, herra forseti. Rót vandans liggur ekki í bandarísku undirmálslánunum hvað Ísland varðar. Það er ósköp einfaldlega miklu síðar til komið en þau innlendu vandamál sem hafa blasað við, varað hefur verið við og hvatt hefur verið til að tekist væri á við síðustu þrjú til fjögur ár. Strax á árinu 2005 fóru erlendir greiningaraðilar og ráðgjafarstofnanir að vara við og hvetja íslensk stjórnvöld til þess að takast á við jafnvægisleysið, Standard & Poor's og margir fleiri aðilar. Hverjum manni var ljóst að viðskiptahallinn og vaxandi verðbólguþrýstingur mundi fyrr eða síðar leiða til mikilla vandræða og skapa mikla hættu hér í hagkerfinu ef ekki yrði tekist á við það. Síðan bætast að sjálfsögðu þessi óhagstæðu ytri skilyrði við og engum manni dettur í hug að neita því að kveisan í hinum alþjóðlega fjármálamarkaði, að hækkun olíuverðs og fleiri slíkri hlutir gera þetta viðfangsefni erfiðara. En ástandið er jafnbrothætt og raun ber vitni vegna þess að við stóðum veikt fyrir, við höfðum vanrækt að taka á hlutum sem hefði fyrir löngu þurft að vera búið að takast á við. Við skulum vona að þessar ráðstafanir og helst fleira sem þeim þyrfti að tengjast nægi okkur til að skapa 

Herra forseti. Ég ætlaði svo sem ekki að fara rangt með þau orð sem hv. þingmaður hafði um ræðu mína, það var ekki ætlunin, en ég vona að ég hafi náð innihaldinu með því sem ég sagði. Ég held að orð hv. þingmanns hér í andsvarinu endurspegli kannski aðeins mismunandi afstöðu mína og hans til gildis þess að halda ræður. Ég held að gildi þess sem við erum að ræða hér í dag felist í efnisatriðum frumvarpsins og því hvernig það er metið úti á markaðnum á efnislegum forsendum en ekki af því að ég haldi hér innblásnar og háttstemmdar ræður um það hvað ríkisstjórnin vilji og ætli að gera. Það eru aðgerðirnar sem felast í frumvarpinu sem skipta máli. Mér þykir þó vænt um það að hv. þingmaður er alla vega í ræðu sinni aðeins að koma til móts við mig með það að það er ekki bara eitthvað sem hefur misfarist hér á síðustu árum sem veldur þeim vandkvæðum sem við erum að glíma við. Það hefur enginn neitað því að alltaf eru uppi einhver erfið málefni sem stjórnvöld þurfa að glíma við og verður væntanlega alltaf. Það er alltaf eitthvað nýtt að gerast og alltaf eitthvað nýtt sem við þurfum að taka afstöðu til. En ég held að hann hljóti að vera sammála mér um það að við hefðum haft allt annað ráðrúm og allt aðrar aðstæður og staðan væri væntanlega allt önnur hjá okkur í dag ef ekki hefði komið til þessi alþjóðlega lausafjárkreppa sem á rót sína að rekja í undirmálslánunum á húsnæðismarkaðnum í Bandaríkjunum. Ég held að við hljótum að vera sammála um það.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að gildi svona ráðstafana hlýtur fyrst og fremst að eiga að felast í þeim sjálfum, í hinum efnislegu áhrifum þeirra. En við vitum það vel að hinn sálræni þáttur, að andrúmsloftið, að tiltrúin, skipar hér mjög stóran sess, það verður ekkert horft fram hjá því. Við höfum rekist á það á undanförnum mánuðum hversu vandasamt það getur stundum verið að fara út í einhverjar aðgerðir og það er svo stutt á milli þess sem við viljum að umheimurinn upplifi sem trúverðugar og nægjanlega markvissar og nægjanlega umfangsmiklar aðgerðir og hins sem getur verkað eins og örvæntingarviðbrögð, eins og krísuráðstafanir. Þessa línu verða menn að hafa í huga. Þess vegna skiptir málflutningurinn líka máli, þess vegna skiptir það líka máli í hvaða samhengi ríkisstjórn setur hlutina. Ég held að ríkisstjórnin hefði - af því að þetta er það stór atburður og öllum mönnum ljóst að svona lagað verður ekki endurtekið bara með nokkurra daga millibili, menn taka ekki allt að 500 milljarða kr. lán bara sisvona af og til þegar þeir eru í góðu skapi. Nei, þess vegna skiptir alveg gríðarlega miklu máli að búinn verði til eins mikill trúverðugleiki í kringum þetta núna og mögulegt er því að það bara - ég vil næstum leyfa mér að segja að það skipti öllu máli að þessu verði rétt tekið og að menn komi fram samstilltir og hafi kraftmikinn rökstuðning fyrir því að þetta muni duga ásamt með þá öðru sem menn ætla sér hér á komandi mánuðum og missirum til þess að ná tökum á ástandinu. Allir þurfa að leggja sitt af mörkum og þess vegna greiðum við götu þessa máls hér í gegnum þingið, allt annað væri hið hreina óráð. Það stendur síst á okkur að 

Herra forseti. Þetta er nákvæmlega rétt hjá hv. þingmanni, þetta er afskaplega fín lína sem hér er um að ræða. Þess vegna þurfa menn að fara varlega í því sem þeir segja. Menn þurfa að segja þá hluti sem þeir ætlast til og treysta á að fólk hafi eftir og gera sér grein fyrir því að það sem við segjum hér getur verið þýtt á fjölda tungumála og birt víða annars staðar. Það sem skiptir því máli í þessari umræðu er það að við erum að óska eftir heimild til að taka þetta lán til þess að styrkja gjaldeyrisvarasjóðinn, til þess að styrkja virkni innlendra lánamarkaða svo að Seðlabankinn hafi betri og sterkari tæki til að bregðast við ef eitthvað ber út af. Ekki vegna þess að við búumst við því að eitthvað beri út af heldur vegna þess að í þeirri stöðu sem við erum nú í vegna hinnar alþjóðlegu fjármálakreppu þurfum við að vera tilbúin til að bregðast við á sterkari og kraftmeiri hátt en áður hefur verið ætlast til. Það þarf ekkert að hafa mjög mörg orð um það. Ríkisstjórnin hefur reynt að fara fram af varfærni í þessu en þó af ákveðni og Seðlabankinn hefur gert það sömuleiðis. Stór skref hafa verið stigin sem skipta miklu máli og þá sérstaklega samningarnir við norrænu seðlabankana og nú erum við að leggja upp með grundvöllinn fyrir næstu skref sem ekki skipta síður miklu máli. Ég vonast til að vel takist til með þau og þá verður viðbúnaður Seðlabankans í samhengi við það sem við þurfum á að halda, herra forseti.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagði hér í seinni ræðu sinni að við þyrftum að fara varlega í því sem við segjum í sambandi við þetta mál og það er nokkuð til í því. Þá vil ég spyrja hvort hann sé sammála því sem kom fram hjá talsmanni samstarfsflokksins hér rétt áðan að frumvarpið væri fram komið vegna - eða þetta væri í raun herkostnaður af því að reka sjálfstæðan gjaldmiðil, það að taka lán upp á 500 milljarða. Það væri mjög fróðlegt að vita hvort hann er sammála samstarfsflokknum í þessum efnum og hvort honum hafi fundist óvarlega talað í því. Síðan ætla ég að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því hvar það land er, þó við förum ekki út fyrir Evrópu, sem er með eitthvað sambærilegar aðstæður og Ísland nú þessa dagana. Hann vildi meina að þessar aðstæður hér væru náttúrlega bara út af alþjóðlegri lánakreppu og alþjóðlegum aðstæðum. Hvar er það land þar sem stýrivextir eru 15,5% og verðbólgan, ja, hún er meiri en hefur verið í 18 ár og gengið hefur fallið um ein 30% frá áramótum?  
            

Herra forseti. Ég er eiginlega mjög hissa á fyrri spurningunni hjá hv. þingmanni, sérstaklega miðað við ræðu hennar hér áðan. Auðvitað er það herkostnaðurinn af því að halda úti sjálfstæðum gjaldmiðli að halda þarf úti gjaldeyrisvarasjóði og að sá gjaldeyrisvarasjóður sé í einhverju samhengi við þær aðstæður sem uppi eru hverju sinni í alþjóðlegu efnahagslífi og tengist því sem umheimurinn hugsanlega ímyndar sér að geti gerst. Ég held að það sé bara hárrétt hjá hv. ræðumanni hér áðan, Árna Páli Árnasyni, það er herkostnaður af því.  Varðandi það sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir nefndi áðan, að ég hefði talað um sambærilegar aðstæður - ég held ég hafi ekki notað það orð, ég talaði um samstofna aðstæður sem væru komnar til af sömu ástæðum og að aðilar þyrftu hins vegar að bregðast við á mismunandi hátt vegna mismunandi aðstæðna heima fyrir. Hafi það átt að skiljast þannig að einhvers staðar væru sambærilega aðstæður þá er það ekki rétt en aðrar þjóðir eru að glíma við vandamál af sömu orsökum og við. Ég nefni sem dæmi Spán, Írland, húsnæðismarkaðinn í Bretlandi, danski seðlabankinn var að hækka vexti, ungverski seðlabankinn var að hækka vexti og síðan það atvinnuleysi sem menn sjá fyrir sér í þessum löndum að muni aukast og er þó, herra forseti, 

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra nefndi Ungverjaland og einhver fleiri lönd þar sem einhverjir erfiðleikar eru uppi en það er ekkert sambærilegt við það sem er hér, það verður að segjast eins og er. Þegar félagi hans úr Samfylkingunni, Árni Páll Árnason, talar um herkostnað því samfara að reka hér sjálfstæðan gjaldmiðil leggur hann ákveðna merkingu í það eins og við vitum öll. Hann er að tala um að þessi gjaldmiðill sé ekki framtíðarlausn fyrir Ísland og reyndar er ég honum sammála í þeim efnum. Þar er hæstv. fjármálaráðherra hins vegar ósammála okkur og telur eftir því sem ég best veit - nema eitthvað nýtt komi fram í síðari ræðu hans - að það sé framtíðin að halda sig við íslensku krónuna með öllum þeim afleiðingum sem það hefur fyrir íslenska þjóð og íslenskan almenning. Í stað þess að horfa á hlutina af raunsæi og viðurkenna það sem fyrst að hún er ekki framtíð í okkar efnahagsmálum og hún getur ekki verið það vegna þess að við erum á hinum innri markaði Evrópu þar sem allt flæðir frjálst, að þá er hún orðin gríðarleg hindrun. Engu að síður styðjum við framsóknarmenn frumvarpið miðað við þær aðstæður sem eru í landinu. Eins og ég lét koma fram í ræðu minni teljum við að þetta sé allt of seint fram komið en engu að síður er mikilvægt að þetta frumvarp sé þó loksins hér til umfjöllunar á hv. Alþingi.

Já, ég átta mig ekki á af hverju hv. þingmaður gerir svona mikið úr þessum meinta herkostnaði. Ég veit svo sem hvaða lausnir hún vill að við tökum upp til þess að leysa úr þessum vanda. Ég veit að hún á í heilmiklum ekki kannski deilum en alla vega umræðum innan síns flokks um þá leið sem hún vill fara, en þeirri leið fylgir líka kostnaður. Það mætti líka alveg kalla þann kostnað herkostnað. Það kostar að vera í Evrópusambandinu, það kostar þar af leiðandi að taka upp evruna, við skulum ekki gleyma því þegar við erum að ræða málin á þessum nótum. Ég verð að gera þá kröfu þegar ég ræði þessi mál og samhengið við það sem er að gerast annars staðar að hv. þingmenn hér í ræðustóli geri ekki lítið úr þeim vandamálum sem aðrir eru að glíma við. Þó að aðstæður séu mismunandi og vandamálin komi öðruvísi fram eru þau oft byggð á þessum sömu forsendum sem við höfum verið að fara hér yfir. Við eigum að fylgjast með þessu og reyna eftir því sem við getum að taka á þessum málum og fjalla þá um vandamál annarra á málefnalegum nótum. Að lokum, herra forseti, vil ég þakka fyrir þann stuðning sem málið hefur fengið í þessari umræðu. Ég held að það sé út af fyrir sig gott veganesti fyrir okkur í frekari umræðu um þessi mál á næstunni.

Herra forseti. Allsherjarnefnd hefur að vanda fjallað um umsóknir um veitingu ríkisborgararéttar. Allsherjarnefnd bárust að þessu sinni 53 umsóknir um ríkisborgararétt en skv. 1. mgr. 6. gr. laga um ríkisborgararétt, nr. 100/195, veitir Alþingi ríkisborgararétt með lögum. Nefndin leggur til að 24 einstaklingum verði veittur ríkisborgararéttur að þessu sinni og er lista yfir þá að finna í þskj. 1112. Eins og venja er var fjallað um þetta í sérstakri undirnefnd allsherjarnefndar en allsherjarnefnd fór yfir listann síðasta laugardag og stendur öll að flutningi þessa máls.

Herra forseti. Ég vil taka það fram að nefndin var einhuga um þessar afgreiðslur. Við reyndum, áður en við fórum að afgreiða einstaka einstaklinga, að setja okkur einhverjar fyrir fram mótaðar reglur um samkvæmni, að við værum sjálfum okkur samkvæm í afgreiðslunni þannig að það sama gilti fyrir alla. Ég verð þó að vekja athygli á einum þætti þessa máls, sem við vorum alveg sammála um í nefndinni, og það er það að þegar einstaklingar hafa hlotið veigalitlar sektir, til að mynda fyrir hraðakstur, minni háttar sektir, stendur það í vegi fyrir því að dómsmálaráðuneytið veiti ríkisborgararétt. Þannig vill til að töluverður fjöldi af þessum umsóknum sem komu til Alþingis vegna undanþágu stafar af því þannig að það kallar á lagabreytingu. Hitt er líka að dómsmálaráðuneytið hefur lögum samkvæmt synjað um ríkisborgararétt ef einstaklingur hefur tímabundið þurft að fara á atvinnuleysisbætur eða haft félagslega styrki frá sveitarfélögum og það finnst mér aldeilis óviðunandi afstaða. Ég beini því til hv. formanns nefndarinnar að koma því áleiðis til dómsmálaráðuneytisins að lögunum verði breytt í þessa veru þannig að félagslegar atvinnuleysisbætur og minni háttar sektir séu ekki tálmi í götu ríkisborgararéttar.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um fiskeldi frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn Ingimar Jóhannsson og Sigríði Norðmann frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, Jón Gíslason og Halldór Runólfsson frá Matvælastofnun, Jón Kjartan Jónsson og Guðberg Rúnarsson frá Landssambandi fiskeldisstöðva, Óðin Sigþórsson frá Landssambandi veiðifélaga, Jóhannes Sturlaugsson frá Laxfiskum ehf. og Þórð Ásgeirsson frá Fiskistofu. Auk þess fékk nefndin umsagnir frá 16 aðilum og hafði því úr nokkru að moða varðandi þetta mál. Með frumvarpinu er lagt til að eftirlit og stjórnsýsla fiskeldismála verði að mestu leyti flutt til Fiskistofu frá Matvælastofnun. Eftirliti verður þó skipt milli þessara stofnana þannig að Fiskistofa mun hafa eftirlit með þeim þáttum er snúa að rekstrarleyfum, veiðistjórnun ferskvatnsfiska, rekstri og fiskeldisfræði en Matvælastofnun með þeim er snúa að matvælaeftirliti og heilbrigði vatnafiska. Markmiðið er að skapa skilyrði til uppbyggingar eldi vatnafisks og nytjastofna sjávar og efla þannig atvinnulíf og byggð í landinu. Á fundum sínum ræddi nefndin fjölmörg atriði og leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu og þá fyrst að skilgreiningu frumvarpsins á hafbeit verði breytt til samræmis við skilgreiningar hafbeitar í öðrum lögum, þ.e. um lax- og silungsveiði og lögum um fiskrækt. Nefndin ræddi um aðkomu sveitarfélaga að þeim stjórnsýsluákvörðunum sem í frumvarpinu felast og varða m.a. svæðaskiptingu fiskeldis, staðsetningu fiskeldisstarfsemi og útgáfu rekstrarleyfa en á fundum nefndarinnar komu fram athugasemdir um að aðkoma þeirra væri ekki nægilega vel tryggð og að það skipti sveitarfélög og íbúa þeirra miklu máli hvort starfsemi á borð við fiskeldi væri leyfð við strönd eða á fjörðum í sveitarfélögum og því væri nauðsynlegt að tryggja þátttöku þeirra í ákvörðunum um það. Fellst nefndin á þau sjónarmið og leggur til breytingu á frumvarpinu í þá veru að leitað verði umsagnar viðkomandi sveitarfélags við svæðaskiptingu fiskeldis, við staðbundið bann við starfsemi og loks við veitingu rekstrarleyfis. Þá leggur nefndin enn fremur til að við setningu reglugerða skv. 4. gr. frumvarpsins verði leitað álits Sambands íslenskra sveitarfélaga, Landssambands fiskeldisstöðva og Landssambands veiðifélaga til þess að sjónarmið þessara hagsmunaaðila liggi fyrir. Í samræmi við framangreinda breytingu telur nefndin nauðsynlegt að leggja til breytingar á ákvæði til bráðabirgða um að Samband íslenskra sveitarfélaga tilnefni fulltrúa í samráðsnefnd um framkvæmd laganna, og verða fulltrúarnir þá tólf talsins, og að atkvæði formanns ráði úrslitum ef ágreiningur verður í nefndinni. Samráðsnefndin hefur það hlutverk að fylgjast með og stuðla að greiðri framkvæmd og virkum skoðanaskiptum þeirra er lög um fiskrækt, lög um Veiðimálastofnun, lög um varnir gegn fisksjúkdómum og lög um lax- og silungsveiði varða helst. Tillagan felur því einnig í sér að nauðsynlegt er að leggja til sambærilegar breytingar á ákvæðum til bráðabirgða í þeim lögum og leggur nefndin því til breytingar á frumvarpi sem varðar breytingar á lögum vegna flutnings stjórnsýslu- og eftirlitsverkefna á sviði lax- og silungsveiði, fiskræktar o.fl. til Fiskistofu, samanber 531. mál á þskj. 832. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um að hugtakið „neikvæð vistfræðileg áhrif“ sé óljóst og ekki nægilega vel skilgreint í frumvarpinu og geti því verið íþyngjandi fyrir umsækjendur um rekstrarleyfi til fiskeldis sem fjallað er um í III. kafla frumvarpsins. Í 7. gr. kemur fram að áður en leyfi er veitt skuli afla umsagnar Veiðimálastofnunar og Hafrannsóknastofnunarinnar eftir því sem við á um hvort náttúrulegar aðstæður á fyrirhuguðu starfssvæði fiskeldisstöðvar eða fyrirhugaðar eldistegundir, eldisstofnar eða eldisaðferðir gefi tilefni til hættu á neikvæðum vistfræði- eða erfðafræðiáhrifum sem leitt getur af leyfisskyldri starfsemi. Þá er í 9. gr. þar sem fjallað er um málsmeðferð Fiskistofu heimild til að leggja fyrir umsækjanda að rannsaka á eigin kostnað hvort fyrirhuguð starfsemi fiskeldisstöðvar feli í sér aukna hættu á fisksjúkdómum eða hvort um neikvæð vistfræðileg áhrif geti orðið að ræða. Hugtakið „neikvæð vistfræðileg áhrif“ hefur ekki verið skýrt skilgreint í lögum og getur náð yfir mjög vítt svið og telur nefndin því að vinna við skilgreiningu hugtaksins gæti tekið mjög langan tíma en nauðsynlegt yrði að samræma skilgreininguna í fjölda laga og taka mið af alþjóðlegum samningum, svo sem alþjóðasamningi um líffræðilega fjölbreytni. Leggur nefndin því áherslu á að við skilgreininguna beri að beita meðalhófsreglu og almennum ákvæðum stjórnsýslulaga. Þá var því einnig hreyft fyrir nefndinni að greinar þessar gætu verið óþarflega íþyngjandi fyrir umsækjendur um rekstrarleyfi og telur nefndin rétt að taka fram að þessi ákvæði eru að mestu leyti í samræmi við gildandi lög. Jafnframt leggur nefndin áherslu á að með ákvæðum frumvarpsins er ekki ætlunin að stöðva fiskeldi eða gera umsækjendum erfitt fyrir heldur er verið að leggja mat á sjúkdómstengda þætti og minnir nefndin sérstaklega á í því sambandi að reglur stjórnsýslulaga gilda um framkvæmd laganna, svo sem meðalhófsreglan og andmælarétturinn. Einnig komu fram athugasemdir fyrir nefndinni að ekki væri nægilega skýrt kveðið á um sjónarmið náttúru- og umhverfisverndar í frumvarpinu og telur nefndin því rétt að benda á að áður en rekstrarleyfi er gefið út þarf Umhverfisstofnun að gefa út starfsleyfi samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir eins og verið hefur. Nefndin ræddi einnig ákvæði frumvarpsins um eldisbúnað í 20. gr. sem felur í sér að innflutningur á notuðum eldisbúnaði sé óheimill. Telur nefndin að slíkt bann sé of strangt og geti falið í sér viðskiptahindrun auk þess sem það er ekki í samræmi við 2. mgr. 30. gr. frumvarps til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna endurskoðunar á undanþágum frá I. kafla I. viðauka við EES-samninginn og innleiðingar á reglugerð Evrópuþingsins og EB, nr. 178/2002, frá 28. janúar 2002 auk afleiddra gerða, þ.e. 524. mál á þskj. 825. Leggur því nefndin til að við 20. gr. bætist nýr málsliður, um að Matvælastofnun geti heimilað innflutning á öðrum eldisbúnaði sem sannanlega sé hægt að sótthreinsa enda þyki sannað að ekki berist smitefni með honum sem valda dýrasjúkdómum. Nefndin telur frumvarpið eðlilegt framhald þess að yfirstjórn allrar stjórnsýslu varðandi nýtingarstjórnun á fiskum fer nú fram í einu og sama ráðuneyti, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, og að við þessa einföldun verði stefnumótun í málaflokknum skilvirkari en áður. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til á þingskjali 1132. Helgi Hjörvar var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Arnbjörg Sveinsdóttir, Karl V. Matthíasson, Gunnar Svavarsson, Atli Gíslason, með fyrirvara, Kjartan Ólafsson, Birkir J. Jónsson, Jón Gunnarsson og Grétar Mar Jónsson.

Herra forseti. Ég gerði fyrirvara við þetta álit nefndarinnar og sá fyrirvari lýtur fyrst og fremst að formi málsins og afgreiðslu þess fremur en efni og ég vil taka það fram að það hafa verið gerðar gagnlegar breytingar á frumvarpinu, býsna margar. En það sem veldur fyrst og síðast fyrirvara mínum er það að frumvarpið bar brátt að. Ég tel að það hafi mátt gaumgæfa það betur en gert var í nefndinni og það kemur til af því að nefndin hefur haft afar erfitt mál til meðhöndlunar sem er matvælafrumvarpið sem fór mikill tími í, auk annarra mála og því gafst hreinlega ekki tóm til að gaumgæfa það nógu vel. Það leiðir mig síðan að öðrum þætti sem ég hef gert að umtalsefni hér í ræðustól Alþingis. Það er hversu brýnt er að efla starf nefndanna. Það er afar brýnt. Við sjáum nú hér frumvarp eftir frumvarp þar sem kemur fram fjöldi breytingartillagna sem vísa til þess að undirbúningi hafi verið áfátt. Það vantar sárlega stuðning við stjórnarandstöðuna í nefndum. Það er fjöldi mála í allsherjarnefnd, þar sem ég sit líka, og það er hreinlega ekki tóm án stuðnings nefndasviðsins sem ég fæ að nokkru leyti en sem fer ævinlega minnkandi þegar líður að þinglokum. Ég segi bara að ritarar nefndanna eiga fullt í fangi með að anna verkefnum fyrir meiri hluta nefndanna, þeir vinna þessa dagana frá morgni og langt fram á kvöld. Þetta hef ég sem sagt margnefnt og það má alls ekki skilja orð mín þannig að ég sé að gagnrýna ritara nefnda því þeir vinna afar vel við erfiðar aðstæður. Á síðustu dögum þingsins, síðustu vikuna hefur ekki gefist tóm til að sinna stjórnarandstöðunni sem skyldi. Það veit ég vel vegna þess að ég hef skilað inn á þingið fjölmörgum nefndarálitum sem hafa beðið, vinnsla þeirra hefur fengið að bíða. Hitt vil ég nefna í þessu sambandi og það er að í frumvarpinu er lagt til að eftirlit og stjórnsýsla fiskeldismála verði að mestu leyti flutt til Fiskistofu frá Matvælastofu og síðan verði eftirliti skipt milli þessara stofnana. Ég ætla bara að rifja það upp að við breyttum lögum um Stjórnarráðið og starfsskiptingu í desember. Hér er verið að bæta úr því sem við kölluðum flaustur og flumbrugang á þeim tíma. Hér er verið að bæta úr því að nokkru leyti fyrir utan það að setja þessi heildarlög sem eru býsna gagnleg. Það sem gerðist þegar lögum um Stjórnarráðið var breytt var að þá var ekki farið eftir Handbók um undirbúning og frágang lagafrumvarpa. Og af því að það var ekki farið eftir þessari handbók þá stöndum við uppi með að gera breytingar, að flytja verkefni frá Matvælastofnun fjórum, fimm mánuðum eftir að við ákváðum að flytja það þangað eða hvernig sem það var nú. Þannig að við þá lagasmíð, varðandi Stjórnarráðið, var ekki haft neitt samráð. Áhrifin voru ekki metin. Það var ekki talað við hagsmunaaðila og þar fram eftir götunum. Og ég spái því, herra forseti, að við eigum eftir að fá fleiri slík frumvörp á haustþingi og næstu þingum til að lagfæra þetta. Ég vil gera það að lokaorðum mínum, herra forseti, að forseti Alþingis beini þeim tilmælum til framkvæmdarvaldsins að fara eftir handbókinni framvegis. Að leita samráðs og vanda til frumvarpssmíðinnar til að auðvelda okkur vinnu í nefndum, svo að við þurfum ekki að horfa fram á það að leggja fram 20–30 breytingartillögur við þau frumvörp sem fram koma vegna þess að slælega hafi verið staðið að undirbúningi.

Hæstv. forseti. Ég vil segja nokkur orð um þetta frumvarp sem var til umfjöllunar í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þar sem ég á sæti þó að ég væri því miður ekki við afgreiðslu heldur hv. þm. Birkir Jón Jónsson. En við framsóknarmenn styðjum þetta mál og erum náttúrlega mjög hlynnt þessari atvinnugrein, fiskeldinu og teljum að þetta sé þó a.m.k. viðleitni hæstv. ríkisstjórnar til að sýna einhvern lit í atvinnumálum, annað en að veiða 40 hrefnur sem hefur auðvitað líka verið svona viðleitni í atvinnumálum. En þetta er þó a.m.k. lagarammi í kringum þessa atvinnugrein sem þörf er á og skiptir máli. Hins vegar er ég óánægð með það hversu lítið heyrist frá hæstv. ráðherra og ríkisstjórn í sambandi við þorskeldið. Það hefur verið nefnd að störfum í þeim efnum en hún hefur ekki skilað áliti eftir því sem ég best veit og það heyrist ákaflega lítið um það hver stefna ríkisstjórnarinnar er almennt í þorskeldismálum. Þar tel ég að við eigum að spýta í lófana og sýna einhver viðbrögð við því, m.a. með því að það þarf að draga úr þorskveiðum. Þar erum við með markaðinn, við þekkjum hann og með því að efla þorskeldi í landinu gætum við líka verið að gera góða hluti fyrir landsbyggðina. En það heyrist ákaflega lítið frá ríkisstjórninni í þeim efnum. En varðandi þetta mál þá ræddum við það í nefnd og ég styð það og við framsóknarmenn og það er mikilvægt að mínu mati að skapa þessari atvinnugrein þann lagaramma sem hér um ræðir.

Hæstv. forseti. Sá þáttur sem mig langaði að ræða sérstaklega í þessu sambandi er undirbúningsþátturinn fyrir fiskeldi almennt. Þá er ég einkum að tala um fiskeldi í fjörðum, hvort heldur það er laxeldi eða þorskeldi sem er vaxandi núna hér á landi. Ég vil taka það fram í upphafi máls að ég er út af fyrir sig mjög hlynntur því að eldi þróist sem allra best hér og takist sem best en jafnframt verði gerð sú krafa að það valdi engum eða sem minnstum skaða. Ég spyr því vegna þessa máls: Hvernig er staðið að rannsóknum í einstökum fjörðum, flóum eða vogum þar sem menn hafa áhuga á að koma fyrir fiskeldiskvíum? Hefur farið fram skipuleg úttekt á flóum og fjörðum hér á landi með tilliti til þess hvaða firðir henta betur en aðrir til fiskeldis, vegna þess m.a. að straumakerfið er gott og sjóskiptin í góðu lagi, botnlag og annað slíkt? Hvaða undirbúningur hefur í raun og veru farið fram til að meta það hvaða skilyrði, náttúruleg skilyrði eru best fyrir fiskeldið með tilliti til þess að sem minnstur skaði verði á lífríkinu og væntanlega enginn? En sem betur fer er víðast að ekki sjáanlegt að fiskeldið valdi neinum sérstökum skaða. Ég held samt, hæstv. forseti, að það sé afar nauðsynlegt að fara skipulega í gegnum það hvaða svæði á landinu henta sérstaklega vel til fiskeldis og hvaða aðstæður þurfa að vera til staðar til að menn velji fiskeldiskvíunum sem bestan stað miðað við að enginn skaði hljótist af í ríki náttúrunnar. Ég segi þetta vegna þess að það hafa ekki farið fram miklar og skipulegar rannsóknir á grunnslóð Íslands. Sem betur fer eru menn að vakna talsvert til vitundar um það. Það má nefna verkefni eins og BioPol á Skagaströnd, sjávarrannsóknarsetrið Vör við Breiðafjörð, auknar hafrannsóknir vestur á Ísafirði og víðar á landinu, í Vestmannaeyjum og Eyjafirði. Sem betur fer hafa þessar rannsóknir verið að aukast á undanförnum árum en ég hef samt ekki komist yfir eða séð neina sérstaka úttekt þar sem menn hafa tekið hvert landsvæði fyrir sig og rannsakað það með tilliti til þess hvar menn hygðust velja fiskeldinu stað og hvað menn teldu að viðkomandi firðir þyldu mikla niðursetningu eldiskvía án þess að lífríkinu væri nein hætta búin. Nú er það svo að á öllum fóðurstöðum, ef maður getur orðað það sem svo, það er kannski rétt að tala fóðurstaði vegna þess að menn hafa gert tilraunir með að bera fóður á ákveðna staði í fjörðum. Ég nefni Stöðvarfjörð og Arnarfjörð sem dæmi um svæði þar sem menn hafa borið niður fóður til að fá fiskinn til að sækja á ákveðna staði og síðan hafa verið gerðar tilraunir til að veiða fiskinn eða ná honum á ákveðnum árstímum og kannski einkanlega þegar hann er verðmætastur og markaðsaðstæður eru bestar. Síðan höfum við eldiskvíarnar þar sem menn verka fisk í eldiskvíar og það er gert með tvennum hætti, alla vega varðandi þorskeldi. Annars vegar eru menn að fikra sig áfram með að ala seiði frá upphafi, úr hrogni, og rækta seiðin upp í eldisstöðvum og hins vegar að ná seiðum úr ríki náttúrunnar í september og október ár hvert þegar þau eru farin að leita botns á grunnsævinu, kannski aðeins þriggja, fjögurra sentimetra löng, og setja þau í eldisstöðvar og þar hafa menn verið að ná mjög athyglisverðum árangri að mínu viti. Ef menn trúa þeim fróðleik í hafrannsóknavísindunum að einungis mjög lítill hluti slíkra seiða, fjögurra, fimm sentimetra löng, lifi af fyrsta veturinn þá tel ég að þær eldistilraunir sem gerðar hafa verið séu afar merkilegar þegar menn eru farnir að ná því jafnvel að 60–70% af þeim seiðum sem þeir settu í kerin eru lifandi eftir veturinn til sleppingar að vori. Það er enginn smáárangur ef litið er til þess seiðafjölda sem fiskifræðingar halda fram að lifi af fyrsta veturinn við náttúrulegar aðstæður og er í raun og veru mjög merkilegt ef svo er. Reyndar er fullyrðingin um það hvað lifir af seiðum yfir hvern vetur bara fullyrðing og byggir einfaldlega á einhvers konar meðaltalsútreikningum en náttúran er sjaldan neitt meðaltal, hún er ýmist góð eða slæm. Það geta komið mörg góð ár og hlý ár eins og við upplifum núna þar sem sjórinn er hlýr og væntanlega lifir meira af seiðum í ríki náttúrunnar veturinn af við hlýjar aðstæður en í köldu árferði. Þetta er samt allt samspil þess að aðrir fiskar og jafnvel þorskurinn sjálfur leggja sér eigin seiði til munns og þar kemur auðvitað afránið inn í spilið. Ég hef oft spurt þeirrar spurningar til að setja málið í eitthvert samhengi: Hvað skyldi einn fjörður í vestanverðu Ísafjarðardjúpi gefa af sér inn í lífríki Íslands við stækkun þorskstofnsins? Hvers vegna nefni ég þetta? Það er vegna þess að vitað er að nokkur svæði á landinu bera meira magn fiskseiða en önnur. Hvers vegna vita menn það? Menn vita það vegna rækjuveiðanna, vegna þess að rækjuveiðar voru stundaðar í áratugi vita menn að seiði hafa alist upp í Ísafirði og í Ísafjarðardjúpi og fjörðum þar, í Húnaflóa og innfjörðum þar, í Arnarfirði og fleiri fjörðum. Þetta vita menn vegna þess að iðulega hefur þurft að loka þessum svæðum vegna mikils þorskseiðafjölda eða jafnvel ýsu og annarra fisktegunda. Það var auðvitað vegna þess sem menn fór að gera tilraunir með það vestur í Ísafjarðardjúpi að veiða þessi seiði, sem áratugaþekking rækjusjómanna byggði á, og voru til staðar í djúpinu. Þess vegna hafa seiðaveiðar verið stundaðar þar á undanförnum árum og með þeim árangri sem ég hef verið að lýsa, að nýting á seiðunum frá því sem var þegar menn reyndu fyrst að ala þau hefur margfaldast. En það kemur alltaf að spurningunni: Hvað gerist í lífríkinu þegar við setjum niður fiskeldisstöðvar og förum að ala þar fisk? Það er auðvitað þannig að fóður fellur til ekki bara í fiskeldisstöðinni heldur líka á botninum í kring o.s.frv. Ný tækni færir okkur alltaf meiri og meiri þekkingu og nú síðast kvikmyndatæknin þar sem menn eru farnir að fylgjast með fiskinum í sjókvíunum, hvernig hann tekur æti og í hvaða lögum hann heldur sig í sjókvíunum og hversu mikið fellur frá af ætinu o.s.frv. og þar hafa ýmsar rannsóknir farið fram. En það sem ég er að spyrja um í þessari umræðu, hæstv. forseti, er þetta: Hvað hefur verið lagt fram hér á landi af heildstæðum rannsóknum um það í hvaða forgangsröð menn setja eldið? Í hvaða fjörðum ætla menn að hafa það? Hvaða firðir eru bestir? Hvers vegna eru þeir bestir o.s.frv.? Menn þurfa að fara að svara því þegar verið er að ræða um jafnveigamikinn þátt og við erum væntanlega að stefna að hér í framtíðinni, að geta verið hér með fiskeldi í stórum stíl og að það sé þá vel rannsakað, vel skipulagt og vel undirbyggt. Ég segi þetta vegna þess að ég tel að það sé mikill fengur í því að stunda fiskeldi ef rétt er að því staðið og það er skipulagt með skynsamlegum hætti. Auðvitað erum við alltaf að læra af því fiskeldi sem þegar er stundað hér á landi, hvort sem það er laxeldið og sú reynsla sem þar hefur fengist í sjó eða þorskeldið sem við stundum núna í miklum mæli. Ef ég man rétt, hæstv. forseti, er áætlað að taka 500 tonn út úr hinum almenna fiskkvóta eða bæta við - mér er alveg sama hvort er, hef engar áhyggjur af því - til þess að úthluta fyrirtækjum í fiskeldi, svokallaðir fiskeldiskvótar. Þetta er auðvitað jákvætt og verið er að ýta þarna undir nýja atvinnustarfsemi og ekkert nema gott um það segja. Ef menn vilja gera það með því að úthluta 500 tonnum af kvóta í það verkefni, þá gera menn það og það er bara jákvæður stuðningur við það að efla fiskeldið. En í þessu sambandi hef ég furðað mig afar mikið á ákveðnu máli sem er reyndar að koma upp þessa dagana með mjög neikvæðum hætti. Það eru hinar svokölluðu túristaveiðar þar sem menn hafa farið þá leið við þróun nýrrar atvinnugreinar að láta fyrirtækin keppa á kvótaleigumarkaðnum, að láta fyrirtæki sem eru að stofna til nýrrar atvinnugreinar og nýrrar atvinnuuppbyggingar keppa á kvótaleigumarkaðnum við atvinnumennina sem eru þar fyrir. Með hvaða afleiðingum? Nákvæmlega þeim afleiðingum sem við vöruðum við hér í umræðum, margir þingmenn, að það væri óeðlilegt að fara þá leið að hefta þessa atvinnugrein með því að setja á hana kvótakvaðir. Að hefta þessa nýju atvinnugrein, sem allir eru sammála um að standa með, með því að setja á hana þær kvaðir að þurfa að ná til sín kvóta á markaði í stað þess að taka annaðhvort einhvern kvóta út fyrir sviga eða hafa engar áhyggjur af kvótareikningnum meðan að þessi atvinnugrein væri að þróast til næstu fjögurra til fimm ára. Í fiskeldinu hafa menn ákveðið að taka kvóta út fyrir sviga og úthluta honum til að efla atvinnugreinina. Ég vænti þess að menn endurskoði þá stöðu sem upp er komin varðandi túristaveiðarnar. Þar er hreinlega verið að rústa atvinnugrein þeirra manna sem eru kvótalitlir, og sérstaklega á smábátunum vegna þess að þessi kvóti er yfirleitt tekinn úr smábátakerfinu, og koma í veg fyrir að þeir geti leigt heimildir sínar á einhverju verði sem hægt er að lifa við. Reyndar er það mikil spurning hvort menn geta nokkurn tímann lifað við þetta kvótaleiguverð eins og það er. En þegar kvótaleiguverðið í smábátakerfinu hrekkur úr rúmum 200 kalli upp í 250 kall vegna þess að sjóstangaveiðifyrirtækin eru komin þar inn og fá borgað sérstaklega fyrir að gera út fyrir túristana, þá er auðvitað verið að skekkja samkeppnisstöðu þeirra sem hafa haft þetta að raunverulegri atvinnu sinni og þessara nýju fyrirtækja. Nú er ég mikill hvatamaður þess að þessi nýju fyrirtæki fái að þróast og eflast en ég tel að taka eigi kvótareikning þeirra út fyrir sviga meðan þau eru að byggja upp starfsemi sína. Menn geti svo valið um það á næstu mánuðum og missirum eða árum hvort kvótasetja eigi þau síðar á einhvern hátt eða úthluta þeim sérstökum kvóta eins og gert er hér með fiskeldið til að efla þá starfsemi. Ég hefði talið að það væri kannski ekkert óeðlilegt ef kvótareikningurinn er svona nákvæmur að hann hallist á hliðina hjá Hafrannsóknastofnun við 500 tonn. Hann hallast reyndar ekkert á hliðina þegar landað er hafróafla utan kerfisins. Þá er Hafrannsóknastofnun alveg sama, enda fær hún stóran hluta af þeim verðmætum sem þar koma inn, þó að þar komi nokkur hundruð tonn eða jafnvel þúsundir tonna utan kvótareikningsins. Ég mótmæli því harðlega hvernig ríkisstjórnin hefur staðið að fyrirkomulagi þessara túristaveiða. Ég vil koma inn á það í þessu samhengi þar sem við erum að tala um fiskeldi og kvótaúthlutun í sambandi við það og tel að þau mál þurfi algjörrar uppstokkunar við. Það er mjög óeðlilegt hvernig samkeppnisstaðan þar er að verða. En aðalerindi mitt hér var að tala um rannsóknir í lífríki sjávar og undirbyggingu þess og hvernig við getum staðið sem best að því að efla fiskeldi hér á landi.

Hæstv. forseti. Þetta var ágætisræða hjá hv. þingmanni og ég hef í rauninni engar athugasemdir við hana. En það sem ég vildi koma á framfæri, af því að hann talaði um að mikilvægt væri að tekin yrði ákvörðun um hvar setja mætti niður fiskeldi og hvar ekki, þá var náttúrlega tekist á um þessi mál í tíð síðustu ríkisstjórnar. Það var tekist á um það á hv. Alþingi hvort yfirleitt ætti að heimila fiskeldi við strendur Íslands og stjórnarandstaðan hjálpaði ekki ríkisstjórninni mikið í þeim efnum að koma fiskeldinu fyrir. Ég er ekki að tala um hv. þingmann sem hér talaði í því sambandi heldur kannski frekar hina tvo stjórnarandstöðuflokkana sem þá voru. Niðurstaðan var sú að þáverandi landbúnaðarráðherra gaf út reglugerð sem tók á því hvar heimilt væri að setja niður fiskeldi og hvar ekki. Það var að sjálfsögðu gert vegna hættunnar sem af fiskeldi getur stafað í sambandi við veiðiár sem eru okkur náttúrlega ákaflega dýrmætar og mikilvægar. Ég tel mikilvægt að þessi ákvörðun hafi verið tekin á þeim tíma og ég veit ekki betur en að fyrrnefnd reglugerð sé enn í gildi. Ég hef ekki heyrt að hún hafi verið afnumin eða neitt gerst í þeim efnum. Ég vildi bara að þetta kæmi fram hér í umræðunni.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa nein sérstök andmæli uppi við þetta andsvar en vil þó árétta að ég held að umræðan þegar við vorum að tala um staðsetningu og röðun fiskeldis hafi aðallega snúist um laxeldi í sjó vegna þess að menn voru þá að tala um áframeldi á laxi sem væri að hluta til af norskum stofni og menn töluðu um áhættuna í laxeldinu og minntust fisksjúkdómanna í Færeyjum í því sambandi o.s.frv. Ég hygg að við höfum aðallega verið að reyna að raða því niður hvar eðlilegt og réttlætanlegt væri að setja niður laxeldi með tilliti til þess að sem minnst áhætta væri tekin ef fiskur slyppi úr kvíum, sem reyndar gerist oft, gagnvart þeim laxveiðiám sem næstar lægju svæðinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti, öðru í röðinni um fiskeldis- og fiskræktarmál. Nefndarálitið er um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna flutnings stjórnsýslu- og eftirlitsverkefna á sviði lax- og silungsveiði, fiskræktar o.fl. til Fiskistofu. Nefndarálitið er frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Nefndin fjallaði um málið og fékk á fund sinn þá sömu og komu vegna hins fyrra máls sem við ræddum næst á undan. Umsagnir bárust frá 13 aðilum og þær umsagnir voru vel skoðaðar í sambandi við vinnslu á málinu. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum í þeim tilgangi að flytja stjórnsýslu- og eftirlitsverkefni á sviði lax- og silungsveiði og fiskræktar og önnur verkefni sem varða stjórnsýslu ferskvatnsfiska frá Matvælastofnun til Fiskistofu auk þess sem lagðar eru til breytingar á starfsemi Veiðimálastofnunar. Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um fiskeldi, samanber 530. mál á þskj. 831. Á fundum sínum ræddi nefndin sérstaklega tilhögun þá sem lögð er til í frumvarpinu um að bundið verði í lög að framkvæmd stjórnsýslu veiðimála verði á sérstöku sviði á Fiskistofu sem nefnast eigi veiðimálasvið. Telur nefndin að þegar litið er til þess sem almennt gerist með stofnanir ríkisins, að forstjóri og stjórn stofnunar ákveða skipurit stofnunar, verði það að teljast of hamlandi fyrir stjórn stofnunar að binda hluta skipurits í lög enda nauðsynlegt að hafa sveigjanleika í opinberri stjórnsýslu. Á fundum nefndarinnar kom fram að þó að heitin veiðimálasvið og veiðimálastjóri séu rótgróin starfsheiti sem falli vel að þeim verkefnum sem unnið er að á þessu sviði falli þau ekki nægilega vel að núverandi starfsskipulagi Fiskistofu. Nefndin leggur því til breytingar á 14. og 15. gr. frumvarpsins í þá veru að stofnað verði sérstakt svið til að sinna þessum málaflokki og að það verði fært í lög um lax- og silungsveiði í stað laga um Fiskistofu, eins og frumvarpið kveður á um. Nefndin leggur enn fremur til að heiti sviðsins verði breytt í lax- og silungsveiðisvið og að yfirmaður þess beri starfsheitið sviðsstjóri í stað starfsheitisins veiðimálastjóri. Fiskistofustjóri skal ráða sviðsstjóra til að stýra því sviði og skal hann hafa háskólapróf sem nýtist honum í starfi og heyra undir fiskistofustjóra. Þá er einnig lagt til að öll sérákvæði er varða starfsemi sviðsins verði færð í lög um lax- og silungsveiði, svo sem ákvæði frumvarpsins í 15. gr. um veiðieftirlitsmenn sem njóta ákveðinnar sérstöðu þar sem þeir eru samkvæmt gildandi lögum skipaðir af Matvælastofnun en eru starfsmenn veiðifélaga. Loks leggur nefndin til smávægilegar lagfæringar á lögum um lax- og silungsveiði, þ.e. að í stað Matvælastofnunar komi Fiskistofa vegna tilfærslu verkefna til hennar samkvæmt fyrrnefndu frumvarpi til laga um Fiskistofu. Þá leggur nefndin einnig til að tiltekið verði í lögum um Fiskistofu að fiskeldi sé ein af þeim greinum sem falla undir stjórnsýsluverkefni stofnunarinnar. Nefndin ræddi á fundum sínum heimild Veiðimálastofnunar til að eiga aðild að rannsóknafyrirtækjum samkvæmt 3. gr. frumvarpsins og þær athugasemdir sem borist hafa nefndinni um að með heimildinni sé stofnuninni gert fært að stunda óheft rekstur hlutafélaga og félaga með takmarkaðri ábyrgð í samkeppni við einkafyrirtæki. Nefndin fékk staðfestingu á að þarna er einungis um að ræða fyrirtæki sem eiga að þróa hugmyndir og hagnýta rannsókna- og þróunarverkefni sem stofnunin sjálf vinnur að hverju sinni en Veiðimálastofnun er í eðli sínu rannsókna- og þróunarstofnun. Því er ekki talið að þau fyrirtæki geti verið samkeppnishamlandi fyrir önnur fyrirtæki sem stunda rannsóknir í samkeppni við Veiðimálastofnun. Bendir nefndin í því sambandi á að svipuð ákvæði í lögum um flestar ef ekki allar rannsókna- og þróunarstofnanir ríkisins, m.a. í lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna að því er varðar Hafrannsóknastofnunina og Landbúnaðarháskóla Íslands, lögum um heilbrigðisþjónustu að því er varðar rannsóknastofnanir í heilbrigðisþjónustu, svo og í lögum um Íslenskar orkurannsóknir. Telur nefndin að með slíkri heimild geti stofnunin betur tekið þátt í þróunarvinnu og notið arðs af henni og breytt hugmyndum í verðmætar afurðir. Fyrir nefndinni kom einnig fram að Veiðimálastofnun hefur komið að þróun og prófunum á ýmsum tækjum sem nýta má til rannsókna og hefur ýmis rafeindabúnaður, svo sem mælimerki og fiskteljarar, verið þróaður þannig án þess að stofnunin njóti góðs af því með beinum hætti. Telur nefndin að með þessu móti skapist einnig sterkari og betri tengsl við atvinnulífið en allmörg dæmi eru um að sprotafyrirtæki hafi orðið til á þennan hátt sem seinna hafi orðið að öflugum fyrirtækjum. Nefndin leggur þó áherslu á að nauðsynlegt sé að gæta að reglum samkeppnis- og stjórnsýslulaga við nýtingu þessarar heimildar. Á fundum nefndarinnar var einnig rætt um aðgengi að gögnum hjá Veiðimálastofnun en fram kom að Veiðimálastofnun hefur safnað og unnið gögn um veiði í ám og vötnum frá upphafi. Í eðli sínu eru þessi gögn líffræðilegar upplýsingar sem nýta má við rannsóknir á veiðistofnum í ám og vötnum. Með frumvarpinu er verið að koma þessum málum í fastar skorður en fram kom fyrir nefndinni að á það hefur skort hin síðari ár. Gert er ráð fyrir að Fiskistofa verði stjórnvaldið en Veiðimálastofnun framkvæmdaraðilinn. Veiðiskýrslur eru mikilvægt tæki fyrir stjórnvöld og veiðifélög vegna veiðistjórnunar og fyrir rannsóknaraðila vegna rannsókna- og ráðgjafarstarfa á sviði veiða og fiskræktar. Telur nefndin því mikilvægt að um söfnun og úrvinnslu veiðigagna gildi skýr lagaákvæði þar sem þetta séu grundvallargögn fyrir alla sem að veiðimálum koma og með því að tryggja aðgang að þessum gögnum sé samkeppnisstaða annarra rannsókna- eða ráðgjafaraðila tryggð. Loks leggur nefndin til breytingu á frumvarpinu sem leiðir af breytingu þeirri sem nefndin leggur til á frumvarpi til laga um fiskeldi, samanber 530. mál á þskj. 831, sem lagt er fram samhliða. Nefndin taldi nauðsynlegt að leggja til breytingar á ákvæði til bráðabirgða um að Samband íslenskra sveitarfélaga tilnefndi fulltrúa í samráðsnefnd um framkvæmd laga um fiskeldi. Verða fulltrúarnir í nefndinni þá tólf talsins og leggur nefndin einnig til að atkvæði formanns ráði úrslitum ef ágreiningur verður í nefndinni. Samráðsnefndin hefur það hlutverk að fylgjast með og stuðla að greiðri framkvæmd og virkum skoðanaskiptum þeirra er varða lög um fiskrækt, lög um Veiðimálastofnun, lög um varnir gegn fisksjúkdómum og lög um lax- og silungsveiði og leggur því nefndin til að ákvæði til bráðabirgða í þeim lögum sem um samráðsnefndina fjalla verði samræmd. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum í 11 liðum sem lagðar eru til í þingskjali 1134. Helgi Hjörvar var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita Arnbjörg Sveinsdóttir formaður, Karl V. Matthíasson, Gunnar Svavarsson, með fyrirvara, Atli Gíslason, með fyrirvara, Kjartan Ólafsson, með fyrirvara, Birkir J. Jónsson, Jón Gunnarsson, með fyrirvara, Grétar Mar Jónsson.

Hæstv. forseti. Þetta er eitt af málum í þrennu hv. formanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar. Það sem vekur athygli mína er að þrír stjórnarsinnar skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara. Ég var ekki viðstödd lokaafgreiðslu málsins en það var varamaður minn, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, sem tók þetta í afgreiðslunni og skrifaði undir án fyrirvara. Það væri mjög forvitnilegt að vita, vegna þess að tveir þessara hv. þingmanna eru ekki í þingsalnum og einn þeirra situr í forsetastól sem stendur, hvort hv. þingmaður og formaður nefndarinnar getur greint þingheimi frá því hvað veldur að þrír stjórnarsinnar skuli skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara þrátt fyrir að búið sé að leggja fram 11 breytingartillögur við málið. Það er spurning hvort þær hefðu þurft að vera 12 til þess að þeir hefðu getað verið með. Hvernig skýrir hv. formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þennan mikla fyrirvara stjórnarsinna? Þetta er kannski dálítið dæmigert fyrir ríkisstjórnina því hún tekur hlutina ekki allt of alvarlega. Það er lausung og stjórnarflokkarnir eru yfirleitt alltaf ósammála í öllum málum en þarna eru bæði sjálfstæðismenn og einn samfylkingarmaður sem hafa ekki treyst sér til að styðja þetta mál fullkomlega. Hvað veldur?

Hæstv. forseti. Það má kannski segja sem svo að þessir fyrirvarar komi fram að við höfðum e.t.v. ekki nægilegan tíma til að ræða málið í þaula. Menn vildu vera tilbúnir með sinn fyrirvara ef eitthvað fleira kæmi upp í umræðunni á þeim tíma sem menn höfðu fram að þessari umræðu til að fjalla um málið. En ég reikna með að þessir þingmenn geri grein fyrir sínum fyrirvara. Hins vegar var umræðan nokkuð mikil í nefndinni um heimild Veiðimálastofnunar til að eiga aðild að rannsóknafyrirtækjum og það var eiginlega skaði að því að hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir gat ekki verið með í þeirri umræðu. En eins og kemur fram í nefndarálitinu og gerð er skilmerkilega grein fyrir er þetta sá háttur sem hefur verið hafður á varðandi rannsókna- og þróunarstofnanir á vegum ríkisins og þess vegna er þetta í sjálfu sér ekki breyting frá því formi sem haft hefur verið. Hins vegar var umræðan dálítið í þá veru að þetta væri kannski eitthvað sem menn ættu að skoða til framtíðar, hvort það væri rétt form að leyfa ríkisfyrirtækjum á þessu sviði að eiga aðild að fyrirtækjum sem eru ýmist hlutafélög eða fyrirtæki sem ekki er í rauninni ætlað að bera arð en hafa það verkefni að þróa áfram hugmyndir sem byggðar eru á þeim rannsóknaverkefnum sem unnar eru í rannsóknastofnuninni.

Hæstv. forseti. Þetta var ágætisskýring hjá hv. formanni nefndarinnar en engu að síður er mjög athyglisvert að þrír stjórnarsinnar töldu að tíminn væri ekki nægur í nefndinni til að taka fulla ábyrgð á málinu. En hins vegar eru tveir stjórnarandstæðingar sem töldu að þetta væri alveg nógur tími og skrifa undir án fyrirvara. Mér þótti því vænt um að heyra formanninn segja það skaða að sú sem hér stendur hafi ekki verið með í umræðunni því hún hefði þá kannski verið málefnalegri, betri og fyllri, en þetta er bara eitt af því sem kemur kannski ekki alveg á óvart. Ég vildi því vekja athygli á þessu vegna þess að mér finnst þetta vera dálítið dæmigert fyrir ríkisstjórnina.

Hæstv. forseti. Af því að ég gleymdi í fyrra andsvari mínu að taka það fram þá tel ég þetta á engan hátt dæmigert. Samstarf ríkisstjórnarflokkanna er sérstaklega gott og þar vinna menn saman af miklum heilindum. En það er alveg eðlilegt að við þær aðstæður hafa menn aðeins viljað setja fyrirvara sinn við þetta og sjá þá til hvort menn gerðu grein fyrir einhverjum fyrirvara þegar menn væru búnir að kynna sér málið heldur betur, en segja má sem svo að þarna hafi þeir sem kannski hafi þekkt málið langbest ekki skrifað undir með fyrirvara.

Herra forseti. Ég ætla ekki að endurtaka ræðu mína um frumvarp til fiskeldis en hér eiga við öll þau sömu sjónarmið og ég færði þar fram. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. formanni nefndarinnar að það að opinber fyrirtæki geti stofnað fyrirtæki inn á greinar sem þau eru að sinna í stjórnsýslunni sé mikið umhugsunarefni. Það er það hjá mér vegna þess að til eru víti í þeim efnum sem þarf að varast. Viðkomandi stjórnvald getur orðið háð þessum fyrirtækjum, getur lent í erfiðri stöðu gagnvart fyrirtækjum sem eru í samkeppni við þau og þar fram eftir götunum, verða vanhæf og svo mætti lengi telja. Við þekkjum vond dæmi þessa úr stjórnsýslunni. Það væri miklu betur ef þau sprotafyrirtæki, sem einkum er verið að hugsa til, sprotafyrirtæki í þessum verkefnum sem þarna er verið að fjalla um sem eru fiskrækt og fleira og fleira fengju miklu frekar styrki frá ríkinu, rannsóknarstyrki eða eitthvað slíkt, en stjórnvald sæti ekki í hlutafélaginu sem hluthafi. Það held ég að sé mikið umhugsunarefni og ég hygg að umboðsmaður Alþingis hafi einhverju sinni bent á þetta. En hér er sem sagt aftur dæmi um að verið er að bæta úr flaustri og flumbrugangi við breytingar á Stjórnarráðinu í vetur og það er staðfest af hv. formanni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar að tími gafst ekki lengur til að gaumgæfa málið. Ég get eflaust sagt að allar þær breytingartillögur sem lagðar eru til í einum 11 liðum og mörgum undirliðum staðfesti það að ekki sé unnið í anda reglna um vandaða frumvarpssmíð. Ég ítreka enn og aftur tilvísanir mínar í handbókina sem ég nefndi áðan og vil sérstaklega geta þess að mál eiga að koma fram í byrjun þings svo þingnefndum gefist nægilegur tími til að fara gaumgæfilega yfir mál og að frumvörp sem eru lögð fram að vori eigi að fara í 1. umr. og frestast síðan fram á haustið. Það var tilgangur breyttra þingskapa. Aðalatriðið með frumvarpssmíðinni er að kanna hvort ný lagasetning sé nauðsynlegt en fyrst og síðast og grundvallaratriðið í slíkri samningu er að hafa samráð við undirbúning að gerð frumvarpanna, pólitískt samráð, faglegt samráð milli ráðuneyta og samráð við hagsmunaaðila og almennings því að betur sjá augu en auga. Þess hefur orðið vart og ekki bara vart, það hefur komið upp margsinnis að óvönduð frumvörp hafa leitt til misskilnings, hafa leitt til tortryggni og hafa jafnframt orðið til réttmætrar gagnrýni. Ég segi, herra forseti, að hin nýju þingsköp virka ekki eins og þeim er ætlað að virka ef frumvarpssmíðin er óvönduð af hálfu framkvæmdarvaldsins og því beini ég enn og aftur þeim tilmælum til hæstv. forseta að frá Alþingi fari tiltal til ráðuneytanna um að vinna samkvæmt reglum handbókarinnar á komandi þingi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. formanni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar fyrir að gera góða grein fyrir málinu og raunar þessum þremur málum og þeim breytingartillögum sem unnar hafa verið í nefndinni. Eins og fram kemur þurfti ég vegna annarra fundarhalda að vera fjarstaddur við afgreiðsluna sjálfa en held að málin séu öll almennt til bóta og þá ekki síður þær breytingar sem þau hafa tekið í meðförum nefndarinnar. Raunar er það svo um skipan ýmissa þátta hjá framkvæmdarvaldinu að þar er auðvitað eðlilegt að ráðherrann sem með málaflokkinn fer og þarf að uppfylla þær lagaskyldur sem á málaflokknum hvíla hafi talsvert mikið að segja um það hvernig hann kýs að skipa þeim þætti málsins sem að honum snýr, sem varðar það að framkvæma lögin og ná þeim árangri sem við í þinginu viljum ná. Sú þróun hefur auðvitað verið í okkar löggjöf almennt að í æ ríkari mæli látum við ýmis útfærsluatriði og ýmis smærri atriði sem snerta framkvæmdina vera í höndum framkvæmdarvaldsins en reynum í þinginu að einbeita okkur meira að meginlínum og aðaláherslum í lagasetningum. Það skýtur þess vegna nokkuð skökku við og verður að teljast sérkennilegt að í því frumvarpi sem við erum með til umfjöllunar er sérstaklega kveðið á um það með hvaða hætti skuli skipa tveimur störfum í stjórnsýslunni, tveimur störfum sem verið er að flytja á milli stofnana. Kveðið er á um það að þessi tvö störf skuli vera á sérstöku sviði í tiltekinni stofnun og undir hvern það svið skuli heyra. Nú er auðvitað verið að koma málum fyrir eins og ráðherra telur að best verði á kosið og ég tel að hann hafi besta aðstöðu til að leggja mat á það með hvaða hætti þeim sé best fyrir komið, og treysti hæstv. ráðherra fullkomlega fyrir því. Ég tel hins vegar að ráðherrann hafi öll þau úrræði sem hann þarf til að hafa þessa skipan mála með þeim hætti sem hann telur besta og sjá svo til að á þessari viðkomandi stofnun, Fiskistofu, sé málum og sviðum skipað eins og hæstv. ráðherra telur að þjóni best þeirri framkvæmd sem hann vinnur að í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum. En ég tel ekki að vel fari á því að kveðið sé á um þá skipan í lögum og ég held að það sé ekki í anda þess sem við erum að gera í þinginu og í raun og veru andstætt þeirri almennu lagaþróun sem við höfum haft að við séum að setja inn sérstök ákvæði um það að tveir af rúmlega 80 starfsmönnum einnar tiltekinnar ríkisstofnunar skuli mynda ákveðið svið og vera á tilteknum stað í skipuriti viðkomandi stofnunar. Ég geri engar athugasemdir við fyrirkomulagið og tel að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé best dómbær um hvernig það eigi að vera en tel miður að hafa þetta bundið í lögin. Ef mat ráðherrans á þessari skipan breytist seinna eða annarra ráðherra í framtíðinni er einfaldlega óheppilegt að afgreiða þurfi sérstakt lagafrumvarp til að gera óverulegar breytingar á innra skipulagi einnar ríkisstofnunar. Ég teldi þess vegna almennt til bóta fyrir lagasetninguna og vandaða og góða starfshætti að lengra væri gengið í þeim breytingum sem gerðar voru á þeim tillögum sem hér komu fram - þetta verði einfaldlega falið Fiskistofu og þar með á vald ráðherrans en ekki kveðið á um þessa skipun í frumvarpinu heldur gott að málið kæmi aftur til umfjöllunar milli 2. og 3. umr. til að hægt sé að fara yfir þetta smáatriði að ég tel.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um Fiskræktarsjóð frá sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd. Þetta er hið þriðja frumvarp af svipuðum toga þannig að við vorum með sömu gesti í heimsókn fyrir nefndina eins og fyrr er talið auk þess sem Friðrik Sophusson frá Landsvirkjun kom einnig til nefndarinnar. Umsagnir bárust auk þess frá 14 aðilum. Með þessu frumvarpi er lagt til að settar verði skýrar reglur um hlutverk og stöðu Fiskræktarsjóðs en nauðsynlegt þykir að breyta ákvæðum laga um sjóðinn sem er að finna í eldri lögum um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn hafi áfram tekjur af 2% gjaldi af veiði í ám og vötnum en að gjaldtöku af tekjum af sölu raforku verði aflétt. Á fundum sínum ræddi nefndin um skipun stjórnar sjóðsins en samkvæmt gildandi lögum er núverandi stjórn skipuð sex nefndarmönnum og með frumvarpinu er lagt til að þeim verði fækkað í fimm. Þannig verður einn nefndarmaður tilnefndur af Landssambandi fiskeldisstöðva í stað tveggja tilnefndra af Landssambandi fiskeldis- og hafbeitarstöðva. Telur nefndin það eðlilegar breytingar samhliða því að með frumvarpinu er gert ráð fyrir að Fiskræktarsjóður dragi úr eða hætti stuðningi við fiskeldi en tekur fram að stuðningur við fiskeldi er alls ekki útilokaður. Fyrir nefndinni var þeim sjónarmiðum hreyft að Fiskræktarsjóður ætti einungis að veita lán og styrki til framkvæmda í ám og vötnum sem heimilaðar hafa verið af lax- og silungsveiðisviði Fiskistofu verði frumvarp um flutning stjórnsýslu og eftirlitsverkefna á sviði lax- og silungsveiði að lögum. Telur nefndin að þessi ábending sé byggð á réttmætri forsendu en telur þó vart nauðsyn á því að slíkt sé bundið í lög þar sem að í úthlutunarreglum sjóðsins eða reglugerð ráðherra mætti skilyrða greiðslu í þeim tilvikum að framkvæmd sem ákveðið er að styrkja sé leyfisskyld þannig að ekki komi greiðsla fyrir hana fyrr en leyfi hefur verið veitt. Þá má einnig vísa til 4. mgr. 8. gr. frumvarpsins þar sem segir að heimilt sé að skilyrða úthlutanir við að úthlutunarhafar geri grein fyrir framvindu verkefna og ráðstöfun fjár samkvæmt nánari reglum stjórnar Fiskræktarsjóðs. Fyrir nefndinni komu einnig fram þau sjónarmið að ákvarðanir Fiskræktarsjóðs þyrftu að vera kæranlegar til ráðherra en í frumvarpinu er lagt til að ákvarðanir sjóðsins séu endanlegar á stjórnsýslustigi. Misjafnt er hvort ákvarðanir um úthlutanir styrkja úr sjóðum eru kæranlegar til ráðherra. Telur nefndin að þrátt fyrir að stjórn sé bundin af reglum stjórnsýslulaga við meðferð mála og sé undir eftirliti ráðherra verði að telja eðlilegt að unnt sé að kæra ákvarðanir sem þessar enda veiti það stjórn sjóðsins ákveðið aðhald við ákvörðun um styrkveitingar til rannsóknar- og vísindaverkefna. Leggur nefndin því til að ákvæðið í lokamálslið 8. gr. frumvarpsins um að úrskurðir nefndarinnar séu endanlegir á stjórnsýslustigi falli brott. Á fundum nefndarinnar kom fram að gjaldtakan af tekjum af sölu raforku, sem lagt er til að verði aflétt, hefði ekki samrýmst nægilega vel þeim breytingum sem urðu á raforkumarkaðnum þegar samkeppni var komið á í raforkusölu. Þá kom einnig fram að gjaldið hefði verið talið vera bætur fyrir það tjón er nýting á vatnsafli til raforkuframleiðslu hefði valdið á veiði og fiskrækt í ám og vötnum en raforkufyrirtækjum er skylt að bæta það tjón sem þau valda að fullu samkvæmt ákvæðum í vatnalögum og lax- og silungsveiðilögum og almennum reglum skaðabótaréttar. Telur nefndin því að sú tilhögun sem lögð er til í frumvarpinu sé til þess fallin að mæta sjónarmiðum allra sem í hlut eiga og tryggja nauðsynlegan starfsfrið um sjóðinn. Nefndin leggur einnig til lagfæringar er varða orðalag í 6. gr. um uppkvaðningu úrskurða Fiskistofu vegna kæru veiðiréttarhafa eða veiðifélags á álögðu gjaldi af veiðitekjum. Samkvæmt stjórnsýslulögum er stjórnvaldi skylt að rökstyðja úrskurði sína skriflega og því óþarft að taka það sérstaklega fram. Nefndin leggur auk þess til smávægilegar lagfæringar sem varða tilvísanir í lagagreinar í ákvæðum frumvarpsins og einnig breytingu á 8. gr. þar sem fjallað er um að Fiskræktarsjóði sé heimilt að afla umsagnar Matvælastofnunar um umsóknir um lán eða styrki en við tilfærslu verkefna til Fiskistofu samkvæmt frumvarpi á þskj. 832, 531. máli, mun Fiskistofa, ef frumvarpið verður að lögum, veita þessar heimildir til framkvæmda í ám og vötnum í samræmi við 33. gr. laga um lax- og silungsveiði. Þá komu fram upplýsingar um að sú 270 millj. kr. eingreiðsla sem bæta ætti sjóðnum upp þann tekjumissi sem frumvarpið hefði í för með sér kæmi ekki úr Jarðasjóði heldur ríkissjóði og leggur nefndin því til breytingar á ákvæði til bráðabirgða í þá veru. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem lagðar eru til á þskj. 1130. Atli Gíslason er samþykkur áliti þessu með fyrirvara. Helgi Hjörvar var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Arnbjörg Sveinsdóttir, Karl V. Matthíasson, Gunnar Svavarsson, Kjartan Ólafsson, Birkir Jón Jónsson, Jón Gunnarsson, Grétar Mar Jónsson og Atli Gíslason með fyrirvara eins og fyrr segir

Herra forseti. Mér fer að líða eins og Kató gamla: Auk þess legg ég til að Karþagó verði lögð í eyði. Ég hef sömu athugasemdir og við hin fyrri frumvörp um fiskeldið og flutning stjórnsýslu og eftirlitsverkefna. Þetta frumvarp ber brátt að og ég hefði viljað gaumgæfa það betur. Það eru sjónarhorn í þessu máli sem þyrfti að skoða heildstætt að mínu mati. Umtalsverðar breytingar hafa verið gerðar á frumvarpinu í meðförum sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, flestar til bóta. Sérstaklega fagna ég breytingu um kæruleiðirnar, að þessar úthlutanir séu kæranlegar innan stjórnsýslunnar eins og vera ber, þessi meðhöndlun fjár sé gagnsæ og öllum ljós. En ég verð að segja það hér í þessu samhengi að ég hefði viljað skoða miklu betur í meðhöndlun nefndarinnar stöðu rannsókna í fiskeldi, í lax- og silungsveiðum og þar fram eftir götunum. Sá málaflokkur er því miður í fjársvelti. Verulegt fjármagn vantar inn í þennan málaflokk, inn í rannsóknirnar. Að því hefði ráðuneytið getað hugað og úr því hefðum við getað bætt í meðförum nefndarinnar ef við hefðum gefið okkur betri tíma. Hér er verið að aflétta gjöldum af tilteknum orkufyrirtækjum. Þannig hagaði til að það voru einungis sum orkufyrirtæki sem greiddu þetta gjald en ekki önnur, ekki gufuaflsvirkjanir og þar fram eftir götunum. Ég spurði sjálfan mig í því samhengi og spyr enn: Var ekki allt eins eðlilegt að útfæra gjaldið yfir á öll orkufyrirtæki? Ég spyr líka: Er ekki eðlilegt að taka upp gjald á allar auðlindir? Ég er ekki að tala um auðlindagjald heldur einhvers konar umhverfisgjald sem yrði lagt sérstaklega á vegna þess að okkur vantar fjármuni í rannsóknir. Okkur vantar fjármuni í rannsóknir á lífríki þessa lands í heild sinni og það brennur sérstaklega á hæstv. sjávarútvegsráðherra og ástandi fiskstofna við landið. Ég get alveg hugsað mér að taka upp umhverfisgjald sem færi í það að kanna lífríkið, kanna vistkerfið í heild sinni því við vitum allt of lítið. Og af því að við vitum þetta lítið þá lendum við iðulega í háskalegum deilum, til að mynda um fiskveiðistjórnarkerfið. Og það er afar brýnt að verulegu fé verði ráðstafað til umhverfismála, til rannsókna á lífríki landsins. Ég verð að lokum, herra forseti, að upplýsa að mér hefur verið tjáð að ákveðin orkufyrirtæki sem voru gjaldskyld samkvæmt gildandi lögum, sem hér stendur til að breyta, hafi ekki greitt þetta gjald og hafi komist upp með það. Ég spyr hv. formann sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar hvort þetta sé rétt. Ef svo er munu þessar skuldir verða gefnar upp?

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 131/1997, um rafræna eignarskráningu verðbréfa. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Áslaugu Árnadóttur og Björgu Finnbogadóttur frá viðskiptaráðuneyti og Harald Inga Birgisson frá Viðskiptaráði. Frumvarpið byggist á tillögum nefndar sem viðskiptaráðherra skipaði 19. desember 2007 til að fara yfir lagaákvæði er varða uppgjör innlends hlutafjár sem er skráð í erlendri mynt. Í frumvarpinu er lagt til að gera peningalegt uppgjör verðbréfa sem skráð eru í erlendum gjaldmiðlum í íslenskri verðbréfamiðstöð mögulegt með því að bæta við 15. gr. laga um rafræna eignarskráningu verðbréfa ákvæðum um að verðbréfamiðstöð hafi milligöngu um uppgjör slíkra verðbréfa. Í 1. mgr. 15. gr. laganna eru verðbréf skráð í erlendum gjaldmiðli ekki sérstaklega nefnd og sýnist eðlilegt að skilja ákvæðið þannig að það eigi fyrst og fremst við um uppgjör viðskipta með verðbréf í íslenskum krónum. Til að eyða óvissu um það hvaða reglur gilda um uppgjör íslenskra verðbréfa sem skráð eru í erlendri mynt eru gerðar tillögur um tvær efnislegar breytingar á 15. gr. Annars vegar er lagt til að skýrt verði tekið fram að 1. mgr. 15. gr. eigi eingöngu við um verðbréf í íslenskum krónum. Hins vegar er lagt til að bætt verði við greinina nýrri málsgrein sem kveði á um öruggan farveg fyrir fullnaðaruppgjör viðskipta með verðbréf sem skráð eru í erlendri mynt. Gert er ráð fyrir því að þessi tilhögun verði háð samþykki Fjármálaeftirlitsins að fenginni umsögn Seðlabanka Íslands og uppfylli jafngildar kröfur og gerðar eru í lögum um öryggi greiðslufyrirmæla í greiðslukerfum. Einnig er gerð tillaga um skýr ákvæði um eignarhald viðskiptaaðila á fjármunum í vörslu verðbréfamiðstöðva, um setningu reglna um uppgjör verðbréfaviðskipta og um samráðsnefnd fyrirtækja og stofnana á sviði verðbréfaviðskipta til þess að fjalla um málefni tengd uppgjöri og frágangi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Birkir J. Jónsson og Jón Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið skrifa hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Jón Bjarnason, Birgir Ármannsson, Árni Páll Árnason, Björk Guðmundsdóttir og Höskuldur Þórhallsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 121/1994, um neytendalán, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Magnús Norðdahl frá Alþýðusambandi Íslands, Hildigunni Hafsteinsdóttur frá Neytendasamtökunum, Guðjón Rúnarsson, Guðlaugu B. Ólafsdóttur og Odd Ólason frá Samtökum fjármálafyrirtækja, Áslaugu Árnadóttur og Sigríði Rafnar Pétursdóttur frá viðskiptaráðuneyti og Harald Inga Birgisson frá Viðskiptaráði. Með frumvarpinu er lagt til að gerðar verði breytingar á lögum um neytendalán í því skyni af efla neytendavernd. Breytingarnar sem lagðar eru til varða heimildir lánveitenda til gjaldtöku, skyldu til upplýsingagjafar gagnvart neytendum og lengingu frests neytenda til að gera kröfu um greiðslu tryggingarfjár skv. 18. gr. laganna. Ákvæði 1.–3. gr. frumvarpsins byggjast á tillögum starfshóps sem viðskiptaráðherra skipaði 29. ágúst 2007 til að gera úttekt á lagaumhverfi að því er varðar viðskipti neytenda og fjármálafyrirtækja í ljósi nútímaviðskiptahátta, einkum með tilliti til gjaldtöku. Helstu niðurstöður starfshópsins voru þær að bankar og sparisjóðir heimili ekki fyrirtækjum eða öðrum kröfuhöfum að bæta fylgikröfum við aðalkröfu gagnvart neytendum. Starfshópurinn lagði jafnframt til að lögfestar yrðu reglur um takmarkanir á álagningu uppgreiðslugjalda. Þá kom fram hjá starfshópnum að óheimilt væri að innheimta svonefndan FIT-kostnað (kostnað vegna óheimils yfirdráttar) nema slík gjaldtaka ætti stoð í samningi og lagt til að fest yrði í lög að slíkur kostnaður skyldi vera hóflegur og endurspegla kostnað vegna yfirdráttarins. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að lögfest verði að gjaldtaka vegna óheimils yfirdráttar af tékkareikningi skuli vera hófleg og endurspegla kostnað vegna yfirdráttarins og að hún skuli eiga stoð í samningi. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að lögfest verði skylda lánveitanda til upplýsingagjafar gagnvart neytanda um fyrirhugaðar breytingar á gjaldskrá sem honum eru ekki til hagsbóta og skal neytandi hafa val um nánar tilgreindar leiðir til móttöku upplýsinganna. Með 3. gr. frumvarpsins er lagt til að lögfest verði ákvæði um uppgreiðslugjald. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að frestur neytanda til að gera kröfu um greiðslu tryggingarfjár skv. 18. gr. laganna lengist úr einu ári í tvö, eða í fimm ár þegar um ræðir söluhlut sem er ætlaður verulega lengri endingartími en almennt gerist. Nefndin leggur til að tvær breytingar verði gerðar á frumvarpinu. Annars vegar leggur hún til breytingu á 2. gr. um upplýsingaskyldu lánveitanda um fyrirhugaðar breytingar á gjaldskrá. Leggur nefndin til að lánveitandi teljist uppfylla skyldur sínar samkvæmt ákvæðinu veiti hann neytanda upplýsingarnar á heimasíðu sinni, í netbanka eða tölvupósti. Samkvæmt breytingartillögunni er gert ráð fyrir því að upplýsingar um fyrirhugaðar breytingar á gjaldskrá skuli aðeins veittar skriflega hafi neytandi óskað eftir því. Hins vegar leggur nefndin til orðalagsbreytingu á 1. mgr. 3. gr. Lýtur breytingin að því að í stað þess að kveðið sé á um að óheimilt sé að krefjast greiðslu uppgreiðslugjalds af eftirstöðvum láns í íslenskum krónum með breytilegum vöxtum verði mælt fyrir um að óheimilt sé að krefjast greiðslu uppgreiðslugjalds af láni í íslenskum krónum með breytilegum vöxtum. Er breytingin talin nauðsynleg þar sem orðalag frumvarpsins getur gefið tilefni til rangra gagnályktana. Á vettvangi Evrópusambandsins er væntanleg ný tilskipun um neytendalán. Gert er ráð fyrir að hún muni kveða á um innleiðingu samkvæmt orðanna hljóðan öfugt við gildandi tilskipanir. Með hliðsjón af þessu er ljóst að lög um neytendalán munu taka einhverjum breytingum á komandi árum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Jón Magnússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Undir álitið skrifa hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Jón Bjarnason, Birgir Ármannsson, Árni Páll Árnason, Valgerður Sverrisdóttir, Jón Gunnarsson, Björk Guðjónsdóttir og Höskuldur Þórhallsson.

Herra forseti. Það mál sem hér er verið að fjalla um, lagasetning um neytendalán miðar að því að styrkja vernd neytenda gagnvart fjármálafyrirtækjum fyrst og fremst, lánveitenda og þeirra sem almennir neytendur hafa skipti við á fjármálamarkaðnum. Þetta er að því leyti til athyglisvert mál að með því er verið að bregðast í nokkru við fákeppni og einokun á fjármálamarkaði. Vegna þess að reynslan hefur verið sú og það hefur verið litið svo á að fjármálafyrirtæki hafa í stað þess að láta markaðinn og samkeppnina stýra neytendaverndinni frekar slegið sig saman í hóp meðvitað eða ómeðvitað og krafið neytandann, lántakandann um hin og þessi gjöld. Menn þekkja umræðuna. Seðilgjöld voru tekin upp. Eins er það gagnvart neytendum, það eru uppgreiðslugjöld, yfirdráttur af lánum og tilkynningakostnaður. Allar þessar leiðir virtust fjármálafyrirtækin vera búin að ná einhvers konar þegjandi samkomulagi um að beita gagnvart neytendum og sækja sér þannig auknar tekjur. Dæmigert fyrir fákeppni og einokun á markaði annars vegar og svo hins vegar fyrir græðgina á fjármálamarkaðnum. Öllum ráðum skyldi vera beitt til þess að hala inn fjármagn á almennum neytendum. Þetta frumvarp er því áfellisdómur, það er staðfesting á því að markaðurinn, hinn frjálsi markaður virkar neytendum ekki í hag í þessu tilviki og reyndar fjarri því. Þess vegna er verið að setja hér reglur og binda í lög að ekki megi leggja á óhóflegan kostnað vegna óheimils yfirdráttar. Ekki megi beita eða koma aftan að neytendum með auknum gjöldum o.s.frv. En stærsta málið er það að óheimilt verður að krefjast uppgreiðslugjalda af eftirstöðvum lána í íslenskum krónum. Eitt af því sem bankarnir gerðu þegar þeir fóru inn á húsnæðismarkaðinn, þegar þeir gerðu innrás inn á markaðinn með miklum lánveitingum, gylliboðum í lánveitingum var að þá stóð ýmislegt í smáa letrinu, m.a. um uppgreiðslugjöld á lánum o.s.frv. Og þegar eftir á var lesið þá hafði neytandinn kannski ekki alltaf gert sér grein fyrir öllum þeim skilmálum sem stóðu í smáa letrinu. Hér er þá í litlu verið að bregðast þar við. Þess vegna styð ég þetta mál í sjálfu sér vegna þess að það færir vissa neytendavernd á þessu sviði. Það þýðir að vísu aukinn eftirlitskostnað, því um leið og maður setur lög og reglur þá þarf aðila til að fylgja þeim eftir. Ég harma það í sjálfu sér að samkeppnin skuli ekki vera það virk að hún tryggi vernd og rétt neytenda eins og hérna er. Ég hef líka kallað eftir að fjármálafyrirtækin settu sér siðareglur og fjármálafyrirtækin fengju ekki starfsleyfi fyrr en þau hefðu sett sér siðareglur sem hlotið hefðu viðurkenningu og staðfestingu hjá einhverjum öðrum aðila, þess vegna Neytendastofu eða öðrum fulltrúa almannahagsmuna. En mér er ekki kunnugt um, og væri fróðlegt að heyra það hjá formanni nefndarinnar, að nein fjármálafyrirtæki hafi sett sér siðareglur, hvorki í umgengni sinni við neytendur né í neinu tilviki. Eitt atriði hefði gjarna mátt koma inn í þessa umræðu en um það var ekki fjallað í nefndinni, það er sérstök framkoma fjármálafyrirtækjanna gagnvart börnum og unglingum þar sem oft er gengið mjög freklega á persónurétt ungra viðskiptavina. Við þekkjum umræðuna um það að bankar bjóða gylliboð í utanlandsferðir fyrir nemendahópa gegn því að það sé safnað svo og svo mörgum viðskiptavinum inn til bankanna. Mér finnst þetta siðlaust og einmitt það hvað varðar neytendaverndina í víðari skilningi gagnvart fjármálafyrirtækjum væri ástæða til þess að taka það hér frekar upp. En, herra forseti, ég vildi bara vekja athygli á þessu. Margt athyglisvert kom fram í umsögnum sem bárust, t.d. frá Neytendasamtökunum en í umsögn þeirra segir, með leyfi forseta: „Að ýmsu leyti styðja samtökin frumvarpið enda er þar að finna ákveðnar réttarbætur til handa neytendum. Hins vegar er það álit samtakanna að ekki sé nægilega langt gengið hvað varðar réttarvernd neytendanna.“ Þetta er væntanlega sagt af einhverri biturri reynslu í samskiptum neytenda og fjármálafyrirtækja sem Neytendasamtökin hafa greinilega kynnst. Sama segir Alþýðusamband Íslands og telur líka bæði brýnt að setja þessar takmarkanir á fjármálafyrirtækin og reyna að hefta þá græðgi sem þessum aðilum hefur greinilega fundist almennir lántakendur verða fyrir. Í umsögn Alþýðusambands Íslands segir t.d., með leyfi forseta: „Alþýðusamband Íslands styður mjög eindregið þær breytingar sem lagðar eru til. Þó eru gerðar tvær athugasemdir. Í fyrsta lagi telur ASÍ að lögin ættu að geyma ákvæði sem banni töku uppgreiðslugjalds í öllum þeim tilvikum þegar lántakandi hyggst selja fasteign með áhvílandi veðskuldum en lánveitandi heimilar annars vegar ekki skuldaraskipti og hins vegar ef nýr kaupandi veðsettrar fasteignar hyggst endurfjármagna íbúðarkaup sín með uppgreiðslu áhvílandi lána.“ Þetta er mjög alvarleg ábending og athugasemd. Ekki síst í ljósi þess að fjölmargir íbúðarkaupendur hafa einmitt tekið lán hjá viðskiptabönkunum til að fjármagna húsnæðiskaup á síðustu árum. Það er heimild til endurskoðunar á kjörum lánanna eftir tiltekinn tíma, ég man ekki hvort það eru tvö, þrjú, fjögur eða fimm ár. Og þá er samningsstaða neytandans gagnvart fjármálafyrirtækinu ósköp veik því ekki getur hann greitt upp lánið. Sama gildir þegar verið er að skipta um húsnæði þá er annaðhvort heimild til að taka lánið með sér á þeim kjörum sem þau voru tekin á eða láta þau fá að hvíla á hinu selda húsnæði. Það mun því sannarlega reyna á bankana eins og hæstv. félagsmálaráðherra sagði hér í umræðum nú nýverið varðandi íbúðalánin, ein mestu viðskipti sem bankarnir hafa átt við almenna notendur og því mun reyna á bankana á næstunni hvernig þeir muni bregðast við þegar kemur til heimildar á endurskoðun á þessum lánskjörum. Þess vegna er mjög mikilvægt að við höldum í mjög öflugan og sterkan og félagslegan Íbúðalánasjóð. Íbúðalánasjóð fyrir alla, alla almenna íbúðarkaupendur þannig að í gegnum hann sé hægt að tryggja íbúðaeigendum lán til íbúðarkaupa á sem hagkvæmustu kjörum. Grunnþörf alls fólks er íbúðarhúsnæði og allar hugmyndir sem hafa komið, m.a. frá hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra um einkavæðingu á Íbúðalánasjóði og skipta honum upp í parta eru alveg stórhættulegar. Þegar við lesum umsagnir aðila um þessi fjármálafyrirtæki og það vantraust sem greinilega ríkir á milli neytenda og fjármálafyrirtækja og að ástæða sé til þess að setja um það lög þá hljótum við að árétta hve mikilvægt það er að standa vörð um félagslegan Íbúðalánasjóð fyrir alla þar sem ríkið ber ábyrgð á fjármagninu, því hvað er betri trygging heldur en íbúðir fólks, íbúðir þegna þjóðarinnar? Það sem við ættum að gera nú frekast er að efla enn frekar Íbúðalánasjóð og almenn lán hans til íbúðakaupenda til þess að þurfa ekki að vera síðan að koma stöðugt með ný og ný lög til þess að setja höft og hefta hin almennu fjármálafyrirtæki í að ganga á rétt neytenda eins og hér hefur þurft að gera. Herra forseti. Ég styð þetta frumvarp þó að ég harmi að það þurfi að setja svona takmarkanir á fjármálafyrirtækin að það sé ekki hægt að treysta þeim. Ég tel mikilvægt að þau setji sér siðareglur í umgengni sinni við neytendur og við stöndum vörð um Íbúðalánasjóð þannig að hann fari þá ekki líka sömu leið í gin viðskiptabankanna. Þar setjum við mörk.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa frá utanríkisráðuneyti, dómsmálaráðuneyti og refsiréttarnefnd. Málið fór jafnframt til umsagnar og barst umsögn frá ríkissaksóknara. Með þessari tillögu er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á samningi gegn fjölþjóðlegri skipulagðri glæpastarfsemi sem samþykktur var af allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í New York árið 2000. Megintilgangur samningsins er að stuðla að samvinnu milli ríkja með það að markmiði að berjast gegn fjölþjóðlegri skipulagðri glæpastarfsemi með skilvirkum hætti. Því er nauðsynlegt að draga úr mismun á réttarkerfum sem torveldar samstarf ríkja og gera lágmarkskröfur til landsréttar aðildarríkjanna til að efla alþjóðlegt samstarf. Meðal þess sem aðildarríki samningsins skuldbinda sig til að gera refsivert í landsrétti sínum er þátttaka í skipulögðum glæpasamtökum, þvætti ávinnings af glæp, spilling og hindrun á framgangi réttvísinnar. Nefndin bendir á að þrjár bókanir hafa þegar verið gerðar við samninginn og unnið er að fullgildingu tveggja þeirra hér á landi. Nefndin leggur áherslu á að þeirri vinnu verði hraðað eftir megni til að styrkja framkvæmd samningsins. Nefndin vekur athygli á því að dómsmálaráðherra hefur lagt fram frumvarp til laga um breytingar á almennum hegningarlögum en breytingarnar sem lagðar eru til leiða að hluta til af Palermó-samningnum. Það frumvarp er nú til meðferðar í allsherjarnefnd. Með þessum orðum vil ég greina frá því að nefndin leggur til að þessi tillaga verði samþykkt.

Herra forseti. Ég stend að nefndaráliti utanríkismálanefndar. Nefndin er einróma í afstöðu sinni um að leggja til samþykkt þessarar þingsályktunartillögu. Ég vil engu að síður fara nokkrum orðum um fullgildingu þessa samnings í formi þingsályktunartillögu. Ég kaus að standa að álitinu án fyrirvara þó að ég hafi vissulega ákveðna fyrirvara við framkvæmd þessara mála. Hitt er mér mjög vel ljóst að Palermó-samningurinn svonefndi og viðleitni alþjóðasamfélagsins til að bindast samtökum um að vinna gegn fjölþjóðlegri skipulagðri glæpastarfsemi eru auðvitað mjög mikilvæg. Þessi barátta er reyndar hafin og vinna á vegum Sameinuðu þjóðanna hófst áður en árásirnar á tvíburaturnana áttu sér stað, áður en það sem síðar hefur gengið undir nafninu stríð gegn hryðjuverkum hófst en það hefur eiginlega yfirskyggt alla aðra baráttu gegn glæpum á alþjóðavísu á seinni árum. Veruleikinn er sá að alþjóðleg, skipulögð glæpastarfsemi, mafíustarfsemi, sem hlýtur að mega kalla því nafni, er stórt vandamál og hún teygir anga sína víða um allan heim. Við Íslendingar förum ekki einu sinni varhluta af henni. Það er því miður alveg ljóst að á köflum hefur borið á því að angar slíkra evrópskra samtaka teygi sig alla leið hingað. Það er vitað að tilteknir hópar frá hinum Norðurlöndum eða frá ríkjum austar í Evrópu hafa jafnvel reynt að ná hér fótfestu og koma sér upp starfsemi til að halda utan um og passa upp á hagnað sinn af neðanjarðarstarfsemi, ólöglegri starfsemi. Hér er það einkum klámiðnaðurinn og fíkniefnasala sem í hlut eiga. Ég held sem betur fer að við séum að mestu laus við aðra anga þeirrar starfsemi eins og umfangsmikið mansal þó að auðvitað komi það okkur við líka t.d. í þeim tilvikum þegar fólk er flutt hingað inn í landið til að starfa í klámiðnaðinum og er gert út af slíkum samningum. Palermó-samningurinn er ekki síður mikilvægur vegna þess að fyrir utan að vera þessi víðtæki samningur tæplega 140 ríkja sem nú hafa fullgilt hann þá er hann líka móðursamningur bókana sem honum tengjast og eru sumar hverjar ákaflega mikilvægar. Sá sem hér stendur hefur lagt á það áherslu og spurst fyrir um það hvað líði fullgildingu slíkra bókana af okkar hálfu og þá á ég einkum við bókunina til að koma í veg fyrir og refsa fyrir mansal, einkum kvenna og barna. Ísland hefur undirritað þessa bókun, gerði það sama dag og samningurinn sjálfur var undirritaður árið 2000 en fullgilding hennar mun nú vera í undirbúningi. Þá má einnig nefna bókun gegn ólöglegum innflutningi fólks land-, sjó- og loftleiðis. Sú bókun hefur verið undirrituð af Íslands hálfu þó að það vandamál liggi kannski sem betur fer að mestu leyti fjær okkur. Þriðja bókunin um ólöglega framleiðslu á verslun með skotvopn, hluti þeirra og íhluti og skotfæri hefur einnig verið undirrituð af Íslands hálfu nokkru síðar en hinar en enn sem komið er mun ekki hafinn undirbúningur að því að fullgilda hana. Það er alveg augljóst mál að til þess að Ísland geti fullgilt þessar bókanir, sem ég er mikill áhugamaður um, þá þarf að sjálfsögðu að fullgilda móðursáttmálann sjálfan. Það er alveg augljóst mál að Ísland getur ekki leyft sér þann munað að trúa því og treysta að við séum varin fyrir því að angar slíkrar starfsemi teygi sig hingað hvort sem það er með beinum hætti að skipulögð glæpasamtök geri hér út eða að við verðum stoppistöð eða hlekkur í lengri keðju, t.d. í því tilviki þegar slík samtök þvo illa fengið fé. Við þurfum að sjálfsögðu að innleiða nauðsynlegar ráðstafanir og takast á við þá hluti. Í öllum aðalatriðum er ég að sjálfsögðu sammála því að við Íslendingar eigum að vera með í þessari viðleitni alþjóðasamfélagsins til að takast á við og berjast gegn fjölþjóðlegri skipulegri glæpastarfsemi og skárra væri það nú, nema hvað. Hitt er svo annað mál að framkvæmd þessara mála verður auðvitað ekki slitin úr samhengi við ýmislegt sem hefur verið að gerast og er að gerast í alþjóðasamfélaginu. Það vekur líka upp ýmsar spurningar og álitamál sem menn verða að horfast í augu við. Það þarf að setja því mörk og setja um það skýrar leikreglur að lögreglusamvinna og aðgerðir ríkja - þótt í góðum tilgangi séu og yfirlýst markmið þau að berjast gegn skipulagðri glæpastarfsemi - séu ekki þannig framkvæmdar að þær skerði úr hófi friðhelgi einkalífs, persónufrelsi, ferðafrelsi, fjármálalegt sjálfstæði og annað í þeim dúr. Hér þurfa menn nefnilega að kunna fótum sínum forráð og það hafa látið á sér kræla mjög ískyggilegar tilhneigingar til að réttlæta það, t.d. með vísan til mikilvægis þess að berjast gegn hryðjuverkum, að unnt sé að skerða helg mannréttindi. Menn geti jafnvel stytt sér leið í þeim efnum hvað það varðar að slíkt sé ætíð byggt á lögmætisreglum. Menn eiga ævinlega kost á réttlátri málsmeðferð. Þeir eiga kröfu á að mál þeirra séu í öllum tilvikum rannsökuð og upplýst og geta hreinsað mannorð sitt ef þeir eru hafðir fyrir rangri sök o.s.frv. Mér er vel ljóst að það snýr ekki að þessum samningi neitt sérstaklega og jafnvel síður en öðrum málum sem Alþingi hefur haft og mun hafa til umfjöllunar og tengist ýmsum ráðstöfunum, bæði pólitískum ákvörðunum, aðild að samningum og lagabreytingum hér og lúta að baráttu gegn hryðjuverkum og öðru slíku. En mörkin milli þessara hluta eru ekki alltaf ljós. Þess vegna vil ég koma á framfæri þeim almennu varnaðarorðum sem ég kýs að mæla í þessum efnum og mun jafnvel ítreka síðar þegar önnur mál á dagskránni hafa komið til umræðu. Ég er einfaldlega, eins og margir fleiri, orðinn mjög hugsi yfir því hvernig þessi mál hafa þróast núna síðustu sex, sjö árin að segja má, að því verður ekki á móti mælt að umtalsverð tímamót og straumhvörf urðu í þessum efnum með harmleiknum sem þar átti sér stað 11. september 2001 og atburðunum sem hafa siglt í kjölfarið. Það er rétt og skylt að Alþingi og þær þingnefndir sem hafa þessi mál til umfjöllunar - sem er faglega séð þá fremur allsherjarnefnd en utanríkismálanefnd sem auðvitað kemur að þessu fyrst og fremst í því skyni að leggja til fullgildingu þessa samnings - hafi þessi mál alltaf í huga. Að þessu sögðu ítreka ég að ég er samþykkur máli þessu og tel mikilvægt að við stöndum myndarlega að fullgildingu þess og framkvæmd. Ég vona að bókanirnar um mansal og ólöglega flutninga fólks verði fullgiltar sem fyrst og að við beitum þeim síðan þar sem við á. Í okkar tilviki er það ekki síst til þess að hindra eins og nokkur kostur er að ánauðugt fólk sé flutt inn í landið í þeim skammarlega tilgangi að selja aðgang að líkama sínum eða taka þátt í einhverjum hliðstæðum athöfnum sem tengjast klámvæðingunni eða kynlífsiðnaðinum eða fíkniefnamarkaðnum eða öðru því sem hér getur átt undir. 
             Af því að það var einhver svo vinsamlegur að kalla fram í mál mitt áðan að það þyrfti að efla ríkislögreglustjórann þá verð ég að leyfa mér að hryggja frammíkallanda með því að ég held að vegurinn til himna í þessum efnum liggi ekki í gegnum hinar breiðu dyr og hina miklu fjármálahít ríkislögreglustjórans. Ég held að það sé akkúrat þveröfugt, að við þurfum að takast á við rætur þessa vanda og glíma við hann í gegnum skilning á mannlega þættinum og í gegnum almenn og skilvirk ákvæði í lögum þar sem við þurfum að taka betur til hendinni, því miður. Það hefur enn ekki verið búið um það með fullnægjandi hætti í landslögum að unnt sé að glíma við ýmsa anga þessara mála og þá kannski þeirra sem líklegastir eru til að teygja sig hingað. Ég held að löggjöf um peningaþvætti sé fullnægjandi og viðbúnaður íslenskra fjármálastofnana og eftirlitsaðila sé í lagi í þeim efnum. En þegar kemur t.d. að löggjöf um vændi og viðbúnað til að takast á við mansal og vinna úr málum þeirra einstaklinga sem í hlut eiga þá skortir enn verulega upp á að við höfum tekið til heima hjá okkur. Það er alltaf mikilvægast í þessum efnum. Það er góðra gjalda vert að fullgilda sáttmála af þessu tagi en þar með má ekki líta svo á að málið sé leyst og ekkert þurfi frekar að aðhafast. Við þurfum að takast á við rætur þessara vandamála þar sem þær liggja, að svo miklu leyti sem það er í okkar valdi, með því að byrja á því að taka til í okkar eigin húsi, hafa löggjöf okkar og stuðning við þolendur þannig að sómi sé að.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að við þurfum að stuðla að því að hér verði eflt öryggi og sett viðeigandi löggjöf um þá þætti sem þetta mál tekur til. Aðeins út af því sem hv. þingmaður vék að varðandi ríkislögreglustjóraembættið og því að hér sé ákveðinn veikleiki í löggjöf sem fjallar um þessi mál þá vil ég koma að því að það er ekki beinlínis þannig að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og þingflokkur hans hafi lagt sig mikið fram um að liðka fyrir slíku starfi hér á þinginu við að koma á slíkri löggjöf. Er þá helst að minnast þess að þegar rætt er t.d. um varnar- og öryggismál hér í þinginu þá hefur málflutningur hv. þingmanns og hv. þingmanna Vinstri grænna gjarnan snúist um að við setjum allt of mikið fé í þann málaflokk og í það starf en við ættum frekar að nýta það til að byggja upp innviði öryggiskerfis okkar og löggæslu, almannavarnir og þá þætti sem að þessu snúa. En þegar kemur síðan að umræðu hjá þessum sömu hv. þingmönnum um uppbyggingu lögreglu, um uppbyggingu þeirra nauðsynlegu stofnana sem þurfa að vera til staðar til að bregðast við alþjóðlegri glæpastarfsemi, alþjóðlegum glæpaflokkum sem eru klárlega að hasla sér völl í landinu, þá sjá þeir því allt til foráttu að setja aukið fjármagn í það. Þeir tala um hervæðingu og mála skrattann á vegginn í allri þeirri umræðu þannig að það er erfitt að nálgast einhverja skynsamlega niðurstöðu í þessum málum í samvinnu við fólk með slíkan málflutning.

Herra forseti. Þetta er eiginlega ekki svaravert andsvar. Við höfum gert grein fyrir okkar almennu afstöðu í þessum efnum og ágreiningur um utanríkis- eða varnarmál á kannski ekki endilega mikið erindi inn í þessa umræðu að mínu mati. Fjársóun í tilgangslausar heræfingar suður á Keflavíkurflugvelli er lítið innlegg í að takast t.d. á við afleiðingar klámvæðingarinnar innan lands. Ég veit ekki betur en kynferðisbrotadeild lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu sé þar lykilstofnun þannig að það kássast lítið upp á ríkislögreglustjóra. Auðvitað skiptir máli að hafa viðbúnað t.d. til að takast á við hópa sem hafa stundum reynt að ná hér fótfestu eins og glæpaklúbbar sem starfa undir því yfirskini að þeir séu áhugamenn um mótorhjól. En það réttlætir ekki að bjaga öll hlutföll í framlögum til löggæslumála þannig að hin almenna löggæsla og grenndargæsla í landinu sé sársvelt en eitt tiltekið embætti tútni alltaf út. Menn geta endalaust fundið sér einhvern ímyndaðan óvin úti í heimi til að réttlæta fjáraustur í einhverja slíka hluti. En ég held að það sé miklu nær að gera tilteknar og nauðsynlegar lagalegar ráðstafanir, að hafa hinar almennu löggæslu og grenndargæslu virka og í návígi við viðfangsefni sitt. Við þurfum að hafa allt stoðkerfið sem þarf að vera til staðar í þessum málum, allt frá neyðarathvörfum og móttöku fórnarlamba, vitnavernd og annað í þeim dúr, vel uppbyggt og þróað. Við þurfum svo sem ekkert að finna upp hjólið í þeim efnum. Það má vísa til ríkja eins og Austurríkis þar sem slíkur viðbúnaður allur er mjög þróaður og mikið í hann lagt enda höfum við barist fyrir því við vinstri græn að innleiða ýmislegt jákvætt m.a. úr þeirra löggjöf eða sænskri löggjöf um vændismál eða annað í þeim dúr. Ég verð því að hryggja hv. þm. Jón Gunnarsson með því að ég held að hann hafi ekki skorað mikið gagnvart því að hann komi að tómum kofunum þegar hann mætir Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um þessi mál.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon snýr aðeins út úr orðum mínum. Það sem ég á við þegar ég nálgast málið með þessum hætti er að þegar rætt er um varnarmál eða öryggismál gagnrýnir hv. þingmaður hvað Íslendingar setja mikið fjármagn þar, honum finnst það vera röng áhersla. Hann veit mætavel að ég er honum að mörgu leyti sammála í því. Ég hef tjáð mig um það og skrifað um að ég tel að við séum ekki með réttar áherslur þegar við setjum mikla peninga í þotuæfingar suður á velli. Hitt er svo annað mál, og við getum verið alveg sammála um það, að skoða þarf almennu löggæsluna í landinu og reyna að efla hana og styrkja eins og við getum. En við tölum hér um mál sem tengjast alþjóðlegri glæpastarfsemi. Þar gagnrýni ég málflutning hv. þingmanns og flokks hans, Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs. Þegar rætt er um að efla þær stofnanir, greiningardeild, sérsveitina og fleira, þá sjá hv. þingmenn Vinstri grænna því allt til foráttu og tala það niður. Þeir gera úr því einhverja mynd um hervæðingu og afbaka hana og þær aðgerðir sem eru nákvæmlega til þess fallnar að efla þá starfsemi sem okkur er bráðnauðsyn á að efla. Þær eru einmitt hugsaðar til að stemma stigu við vaxandi vændi, við hugsanlegum eiturlyfjainnflutningi, við spilavítum og spilamennsku og öllu því sem tengist starfsemi af því tagi.

Hæstv. forseti. Það er rétt. Við höfum gagnrýnt fjárútlát til tiltekinna tilgreindra hluta eins og við höfum áður gert, t.d. það sem við teljum vera tilgangslausar heræfingar og er ástæðulaust að sóa fjármunum í það. Það kann að vera að það hafi komið við snöggan blett í brjósti hv. þingmanns þegar ég hef stundum leyft mér að nefna í staðinn að við ættum að ráðstafa meiri fjármunum til almennrar löggæslu, til björgunarstarfsemi Landhelgisgæslunnar og til að efla og búa betur að björgunarsveitunum í landinu. Eru það ekki þær sem er kallað í þegar eitthvað bjátar á? 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu bókunar um breytingu á samningi um takmörkun ábyrgðar á sjóréttarkröfum. Nefndin stendur sameiginlega að álitinu og leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með þeim skýringum sem fram koma í nefndarálitinu á þingskjali 1064. Ég ætla stuttlega að geta þess að nefndin vekur athygli á því að á yfirstandandi þingi voru samþykkt lög nr. 159/2007, sem breyta siglingalögum og taka gildi 1. janúar 2009. Þessi lög gera Íslandi kleift að standa við skuldbindingar samkvæmt þeirri bókun sem hér er um að ræða. Jafnframt er bent á af nefndinni að án staðfestingar bókunarinnar væri Ísland áfram bundið af samþykktinni frá 1957, sem getið er um í nefndaráliti, gagnvart þeim ríkjum sem eru aðilar að henni, en hún takmarkar ábyrgð útgerðarmanna á sjóréttarkröfum mun meira en gildandi siglingalög gera ráð fyrir, sér í lagi eins og þau verða þegar breytingin frá 2007 hefur tekið gildi. Að öðru leyti, með vísan í nefndarálitið, leggur utanríkismálanefnd til að tillagan verði samþykkt.

Frú forseti. Ég tek undir það sem fram kom í framsögu formanns utanríkismálanefndar. Ég er orðinn mjög sannfærður um að það er rétt að við staðfestum þessa bókun. Ástæðan er m.a. og ekki síst sú að ég held að við þurfum að fara að taka mjög alvarlega þær aðstæður sem þegar hafa skapast og eiga kannski eftir að gera í enn ríkari mæli á komandi árum og varða umferð og siglingar skipa í nágrenni við strendur okkar og í okkar viðkvæma lífríki. Það á að mínu mati ekki að koma til neinna álita að við veitum nokkurn afslátt af því að fullnægjandi tryggingar séu í öllum tilvikum áskildar þegar skip sigla í nágrenni við landið eða til landsins og frá því. Ég tala nú ekki um ef þeir tímar eru í vændum, sem sumir telja, að siglingar skipa með stóra og hættulega farma, t.d. olíufarma, muni verða æ algengari. Við höfum verið minnt á það nokkrum sinnum á undanförnum árum hversu alvarlegar aðstæður geta komið upp ef stór skip lenda uppi í fjörum. Þá þarf að vera skýrt að fullnægjandi tryggingar séu til staðar til að ráðast í þær björgunaraðgerðir og/eða kljást við mengun, fjarlægja, flytja á brott eða eyða, eða gera skip skaðlaus sem hafa sokkið, brotnað, strandað eða hafa verið yfirgefin og allt þar fram eftir götunum. Því væri það í rauninni ákveðið gat í þann viðbúnað sem við höfum ætlað okkur að viðhafa í þessum efnum, samanber lög um verndun hafs og stranda og fleira sem hér hefur verið aðhafst í þeim efnum til að verjast mengun og tjóni af slíkum ástæðum, ef ekki væri tryggð fullnægjandi staða til að geta áskilið tryggingar og fullnægjandi stöðu stjórnvalda gagnvart því á hverjum tíma, að kostnaður yrði ekki til þess að hindra að ráðist væri í nauðsynlegar aðgerðir. Þannig getur háttað að skip séu að sigla sem flagga hentifánum eða koma frá fjarlægum löndum þar sem ekki er endilega á það að treysta að heima fyrir sé nægjanlegur viðbúnaður í þessum efnum eða ákvæði fullnægjandi og þá þurfum við að geta haft í okkar eigin rétti stöðu til þess að tryggja að þegar kemur að umferð við Ísland höfum við alltaf tryggingu fyrir því að slíkir hlutir séu í lagi. Eðlilega horfa útgerðaraðilar í kostnað og þær umræður komu vissulega upp í utanríkismálanefnd. Að sjálfsögðu er rétt að fara yfir það og hlusta á öll sjónarmið í þeim efnum en viðkvæmni fyrir því að skipafélög eða útgerðaraðilar verði að vera með fullnægjandi tryggingar má ekki leiða til þess að einhver slys verði á hina hliðina, að kostnaðurinn vefjist fyrir mönnum þegar að því kemur að bregðast við vá eða hættu eða hreinsa upp ef óhöpp hafa orðið, sem því miður er alltaf hætta á að geti gerst þó að við vonum auðvitað að það sé sem sjaldnast. Við höfum verið tiltölulega heppin í þeim efnum að hér hafi ekki orðið meiri háttar mengunarslys en við getum aldrei treyst á að við verðum svo lánsöm um aldur og ævi. Eins og menn hafa verið að kortleggja hlutina og möguleikana á stórauknum siglingum í nágrenni við landið er mjög mikilvægt að þessi viðbúnaður sé allur í lagi. Hugmyndir sem komu upp á vissu stigi í nefndinni að e.t.v. væri ekki ástæða til að aðhafast í þessum efnum að svo stöddu, ég hef sannfærst um að þær séu ekki fullnægjandi rök fyrir því og einmitt þess vegna eigum við að gera það sem lagt er til af hálfu utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu þriggja Haag-samninga á sviði réttarfars. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti frá utanríkisráðuneyti, dómsmálaráðuneyti og frá réttarfarsnefnd. Umsagna var leitað hjá nokkrum aðilum, en engar bárust. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á þremur samningum á sviði réttarfars. Þeir varða einkamálaréttarfar, birtingu erlendis á réttarskjölum og utanréttarskjölum í einkamálum og verslunarmálum og öflun sönnunargagna erlendis í einkamálum og verslunarmálum. Þessir samningar koma í stað samnings sem gerður var á vegum Haag-ráðstefnunnar um einkamálaréttarfar frá árinu 1905. Meginmarkmið þeirra er að efla samvinnu milli ríkja til að greiða fyrir rekstri dómsmála. Þannig verði rutt úr vegi hindrunum milli ríkja vegna ólíkra réttarkerfa og réttaröryggi eflt þegar dómsmál varða aðila og hagsmuni í fleiri ríkjum. Nefndin vekur athygli á því að dómsmálaráðherra hefur lagt fram frumvarp til laga um breytingar á lögum um meðferð einkamála, en breytingarnar leiðir af samningunum þremur. Það frumvarp er til meðferðar í allsherjarnefnd. Utanríkismálanefnd leggur til að þingsályktunartillagan verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 20/2007. Í meðförum sínum á þessu máli fékk utanríkismálanefnd fulltrúa frá utanríkisráðuneyti og fjármálaráðuneyti á sinn fund. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á IX. viðauka og XXII. viðauka við EES-samninginn og til að fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2006/46/EB frá 14. júní 2006 um breytingu á tilskipunum ráðsins um ársreikninga félaga af tiltekinni gerð, um samstæðureikninga, um ársreikninga og samstæðureikninga banka og annarra fjármálastofnana og um ársreikninga og samstæðureikninga vátryggingafélaga. Tilskipunin miðar að því að auka trúverðugleika á fjárhagsupplýsingum fyrirtækja, m.a. með því að lagðar eru auknar skyldur og aukin ábyrgð á stjórnarmenn félaga vegna reikningsskila og upplýsinga í ársreikningum. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi. Stefnt er að því að frumvarp til laga um breytingu á lögum um ársreikninga verði lagt fyrir haustþing 2008. Utanríkismálanefnd leggur til að tillagan verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 49/2007, um breytingu á IV. viðauka (Orka) við EES-samninginn. Tilskipuninni er ætlað að mæla fyrir um aðgerðir til að tryggja öryggi í orkuöflun og fjárfestingum í flutningi og dreifingu á raforku. Hún leggur áherslu á nauðsyn þess að tryggja jafnvægi milli framboðs og eftirspurnar raforku og leggur skyldur á aðila til að tryggja setningu og staðfestingu viðbragðsáætlana og þess að gripið verði til aðgerða til að mæta frávikum í raforkukerfinu. Innleiðing tilskipunarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi. Við meðferð málsins í nefndinni komu fram athugasemdir um að ekki lægi fyrir hversu ítarlegar breytingar þyrfti að gera á raforkulögum og hugsanlega reglugerð með þeim vegna innleiðingar tilskipunarinnar. Með vísan til mikilvægis þess að upplýsingar um áhrif tilskipana lægju fyrir áður en stjórnskipulegum fyrirvara væri aflétt af ákvörðunum sameiginlegu EES-nefndarinnar óskaði nefndin eftir því við iðnaðarráðuneytið að megináhrifum tilskipunarinnar á íslenskt lagaumhverfi og markað væri lýst og þau greind. Í svari iðnaðarráðuneytisins kom fram að innleiðingin kallaði á endurmat á löggjöf til að tryggja afhendingaröryggi raforku. Meðal þess sem taka þyrfti til athugunar í frekari löggjafarvinnu væri hvernig skyldur að þessu leyti væru lagðar á annars vegar flutningsaðila og hins vegar framleiðendur. Þá þyrfti að taka afstöðu til úrvinnslu þátta á borð við raforkuframleiðslu vegna jöfnunarorku, hömlur í orkusölusamningum um að selja raforku áfram og fjárfestingarmöguleika flutningsfyrirtækja. Meiri hlutinn telur þessar upplýsingar fullnægjandi og leggur til að tillagan verði samþykkt. Bjarni Benediktsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita auk mín Ragnheiður E. Árnadóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir, Siv Friðleifsdóttir, Guðfinna S. Bjarnadóttir, Lúðvík Bergvinsson og Kristinn H. Gunnarsson.

Frú forseti. Ég er ekki aðili að þessu áliti meiri hluta utanríkismálanefndar og ég hef ekki skilað inn minnihlutaáliti enda málið kannski ekki svo stórt í sniðum en ég ætla að fara yfir það hér í örfáum orðum hvers vegna ég kýs að vera ekki aðili að meirihlutanefndarálitinu. Það á sér einfaldlega skýringar í því að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vorum andvíg því að sínum tíma að Ísland tæki upp hina sameiginlegu tilskipun Evrópusambandsins um innri markað í orkumálum eða raforkumálum og höfum barist fyrir því að Ísland reyndi að semja sig undan þessu samevrópska regluverki sem á að minnstum hluta til við á Íslandi. Það er meira að segja tekið sérstaklega fram í greinargerð með málinu að þar sem tilskipunin fjalli að hluta til um viðskipti með raforku og tengingu yfir landamæri eigi hún að því leyti ekki við innlendar aðstæður nema að litlu leyti. Enda er íslenska raforkukerfið einangrað frá öðrum kerfum. Þetta eru spekingsleg orð sem betur hefðu verið höfð í huga fyrr þegar menn tiltölulega uppburðarlítið létu sig bara að hafa það að innleiða þetta evrópska regluverk allt saman sem hefur síðan leitt til verulegra vandamála, fullyrði ég, á íslenskum orkumarkaði og er ekki búið að bíta úr nálinni með það enn. Við erum enn með í höndunum hluti sem þessu tengjast. Tilskipunin sem hér um ræðir um aðgerðir til að tryggja öryggi í orkuöflun og fjárfestingum í flutningi og dreifingu á raforku er sprottin af vandamálum sem uppi eru í þeim efnum á hinum sameiginlega orkumarkaði meginlands Evrópu, verulegum vandamálum. Þar sem þessi markaðs- og einkavæðingarþráhyggja og tilburðir til að reyna að búa til einhvern virkan samkeppnismarkað á þessu sviði reka sig á alls konar hindranir og vandamál. Sumar vissulega kannski meira pólitísks eðlis en efnislegar en engu að síður er það þó þannig að menn væru ekki að setja nýja tilskipun eða breytingar á tilskipun og grípa til aðgerða til að tryggja öryggi í orkuöflun og tryggja að það sé fjárfest nóg í dreifikerfum og flutningi nema vegna þess að þess þarf og fyrir því eru ástæður. Ástæðurnar eru auðvitað alkunn vandamál sem hafa verið uppi í þessu kerfi þannig að hugmyndafræðin gengur ekki betur en þetta satt best að segja. Það segir hér í greinargerð með tillögunni og yfir það fór nefndin eins og framsögumaður nefndi réttilega, að okkur fannst dálítið fátæklegar upplýsingarnar sem reiddar voru fram um það hvaða bein áhrif á íslenska löggjöf og skipulag íslensks orkumarkaðar þessi tilskipun kann að hafa í för með sér. Um það segir í greinargerðinni, svona fremur vandræðalega, með leyfi forseta: „Tilskipunin mun fyrirsjáanlega kalla á breytingar á raforkulögum, nr. 65/2003, með síðari breytingum, og hugsanlega reglugerð um framkvæmd raforkulaga, nr. 1040/2005. Hins vegar er að svo stöddu ekki ljóst hversu ítarlegar þær breytingar munu endanlega verða vegna sérstöðu íslenska raforkukerfisins, samanber umfjöllun að framan.“ Og enn fremur: „Ekki er unnt að segja til um að svo stöddu hver áhrif tilskipunarinnar og efni lagabreytinga á raforkulögum muni hafa í för með sér fyrir hagsmunaaðila hér á landi.“ Hins vegar hafi ráðuneytið kynnt þetta fyrir stærstu aðilum í orkugeiranum og allt í góðu lagi með það. Svona er þetta nú, að svo stöddu er ekki hægt að segja til um það hvaða áhrif þetta muni hafa á hagsmunaaðila í landinu. Menn verða því að taka áhættuna. Það er nánast skot út í loftið, hvaða afleiðingar þetta geti mögulega haft. Og þannig hefur þetta því miður í allt of miklum mæli verið að menn hafi talið sig þurfa að taka við svona löguðu og hafa gert það. Koma svo hér til Alþingis og biðja um að stjórnskipulegum fyrirvara sé aflétt og gjörningurinn þar með festur í sessi en geta nánast engar upplýsingar reitt fram um það hvaða áhrif þetta muni hafa á hagsmuni okkar innan lands. Og auðvitað er þetta ekki gott, ekki eins og það ætti að vera og burt séð frá því hvort þetta verður að gera eða hvort svigrúm er til að fá einhverjar undanþágur eða sérstaka framkvæmd að þessu leyti eins og auðvitað öll rök mæla með að við ættum að geta gert í þessu tilviki og eru reyndar fordæmi fyrir. Það er nú sem betur fer ekki þannig að menn hafi þurft að taka við hverju sem er. Við fengum t.d. algera undanþágu frá svona svipuðu regluverki hvað varðar viðskipti með gas. Einfaldlega vegna þess að það er enginn gasmarkaður til á Íslandi, engar lagnir o.s.frv. Einhverjar undanþágur ætla ég að við höfum fengið frá regluverki um járnbrautarteina og því um líkt sem svo augljóslega á ekki við á Íslandi að jafnvel þeir háu herrar í Brussel hafa séð að það var út í lofið að fara að brölta í innleiðingu þess á Íslandi. Við höfum sem sagt ekki talið þennan leiðangur í heild sinni vera til farsældar og erum enn þeirrar skoðunar að það ætti að leita leiða til þess að semja Ísland undan þessum ákvæðum. Í öllu falli verð ég að segja að það er ankannalegt að þurfa að standa í breytingum í þessum málum hér hjá okkur akkúrat nú um þessar mundir þegar fram fara viðræður á vettvangi Evrópusambandsins um heildarendurskoðun þessara mála og svonefndur þriðji pakki raforkumála er í smíðum hjá Evrópusambandinu. Það er mál sem er ástæða til að við fylgjumst mjög grannt með. Ég hef tekið það upp á þingi ítrekað og rætt það við hæstv. iðnaðarráðherra að við látum ekki sömu mistökin endurtaka sig að sitja það svona hálfsofandi af okkur sem þar er að gerast heldur fylgjumst grannt með því og leitum færa eftir því sem þau bjóðast til að koma inn með þau sjónarmið að kannski sé nú vænlegast að Ísland sem algjörlega einangraður ótengdur raforkumarkaður úti í miðju Atlantshafi fái ósköp einfaldlega að vera í friði með skipulagsmál sín að þessu leyti. Að sjálfsögðu munum við eftir því sem okkur hentar og kostur er áfram sjá til þess að fyrirkomulag hér standist kröfur um góða og réttmæta viðskiptahætti og samkeppni að því marki sem það er yfir höfuð raunhæft að gera ráð fyrir slíku, að halda í aðalatriðum óbreyttu landslagi í íslenskum orkumálum. En það er auðvitað eins og hver annar roknabrandari að halda að það sé raunhæft að hér stofnist einhver virkur samkeppnismarkaður fyrir raforku og væri miklu nær að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru, að þetta er opinber fákeppnismarkaður og það ætti að sníða honum regluverk í samræmi við það og hafa hann þá undir tilteknu eftirliti til þess að tryggja að verðlagning sé eðlileg og annað í þeim dúr. Við munum sem sagt ekki styðja þessa tillögu og ég geri ráð fyrir því að afstaða okkar verði sú að sitja hjá við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni þær forsendur sem kynnu að hafa verið fyrir undanþágu frá sameiginlegum reglum EES um orkumarkað á sínum tíma. Þær voru auðvitað fyrir hendi hvað varðar landfræðilega einangrun markaðarins. Hins vegar má ekki gleyma því að reglur af þessum toga gegna tvíþættum tilgangi, annars vegar því markmiði að skapa umgjörð um viðskipti með orku yfir landamæri og þó að það sé alveg rétt hjá hv. þingmanni að vegna landfræðilegrar einangrunar er það ekki raunhæfur kostur fyrir Íslendinga nú um stundir þá væri varhugavert að treysta því að tækniframfarir breyti því ekki á skömmum tíma. En hinn tilgangurinn er auðvitað sá að jafna samkeppnisskilyrði fyrirtækja og atvinnulífs á gjörvöllu hinu evrópska efnahagssvæði þannig að þar gildi sömu reglur hvað varðar aðgang að orku. Markmið þeirra tilskipana sem nú bætast við EES-samninginn samkvæmt þessari tillögu til þingsályktunar er að kveðið verði skýrt á um reglur um afhendingaröryggi á raforku. Það er tilgangurinn með þessum reglum, að tryggja að kaupendur raforku, jafnt í atvinnuskyni sem aðrir, njóti tiltekins afhendingaröryggi sem sé samræmt um alla Evrópu og að því leyti er tilgangur með þessum breytingum tvíþættur.

Frú forseti. Þetta er nú kannski ekki tilefni til mikilla ræðuhalda. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það sem hér er verið að reyna að gera er að auka afhendingaröryggi í kerfinu. Við mundum að sjálfsögðu vilja sjá fyrir því, hver sem staða okkar væri, að það væri fyrir hendi hjá okkur. Veruleikinn er auðvitað sá að löngu fyrir daga þessara tilskipana á Íslandi þá hafði okkur tekist að byggja upp tiltölulega mjög þróað kerfi og með alveg geysilega miklu afhendingaröryggi þrátt fyrir erfiða veðráttu. Það var helst að það væri úti í dreifikerfunum sem línur vildu bila í vondum veðrum. En afhendingaröryggi frá framleiðendum var alveg gríðarlega gott og þetta var tiltölulega vel skipulagt. Það var nú ósköp einfaldlega þannig að einn aðili hafði þá skyldu að tryggja nóg framboð af rafmagni og dreifa því til viðtakendanna, dreifingaraðilanna eða einstakra kaupenda, og einfaldara gat það varla verið og það kerfi virkaði í raun og veru vel. En hver sem staða okkar yrði samkvæmt hinum evrópsku tilskipunum þá mundum við að sjálfsögðu vilja sjá til þess að afhendingaröryggi í kerfinu hjá okkur væri í hæsta gæðaflokki. Út af fyrir sig er nokkuð ljóst að við mundum að sjálfsögðu þurfa í einhverjum mæli að uppfylla hinar almennu leikreglur hvað varðar samkeppnisskilyrði og annað því um líkt óháð því hvort við værum með undanþágur frá regluverki orkutilskipananna sem slíkra hvað varðar skipulag á markaðnum og annað í þeim dúr. Ég held því að þetta gæti allt farið vel saman og aðalatriðið í mínum huga er að við eigum að hafa sjálfstraust og metnað til þess að skoða þetta út frá okkar aðstæðum og hagsmunum og ekki gefa okkur neitt fyrir fram í þeim efnum að við þurfum endilega að byggja þar á reglum sem eru settar af öðrum aðilum og ætlaðar í allt öðrum tilgangi en þeim sem á við á okkar markaði, sem sagt að tryggja viðskiptin með orku yfir landamæri og búa til einn stóran samkeppnismarkað 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar skýringar og svo sem ekki ástæða til að leggja í miklar tölur um þetta. Ég get samt ekki stillt mig um að segja að mér þótti ræða hans nú og þetta síðara andsvar einhver ágætasta áróðursræða fyrir aðild að Evrópusambandinu sem ég hef lengi heyrt. Þingmaðurinn er tilbúinn að horfa á þær efnisreglur sem felast í orkupakkanum en telur eðlilegt að tekið sé tillit til sérstöðu Íslands og landfræðilegrar sérstöðu Íslands við innleiðinguna og að því leyti hefðum við átt að fá sérreglur eða undanþágu. Um það er ég alveg sammála honum. En málið er hins vegar það að vegna þess að við vorum ekki aðilar að Evrópusambandinu þá komum við ekki að því borði að marka umfang undanþágnanna sem eru í tilskipununum á sínum tíma og urðum að taka pakkann eins og hann leit út og kom af skepnunni. Það er nákvæmlega sú aðstaða, þ.e. að sitja við borðið í Evrópusambandinu, sem hefði getað veitt okkur möguleika til að fá inn sérstök ákvæði um nákvæmlega þessa þætti sem orka kannski mest tvímælis gagnvart okkur í þessu máli sem er hin landfræðilega sérstaða og fjarlægð hins íslenska markaðar frá orkumarkaðnum annars staðar í Evrópu. En vegna þess að við sátum ekki við borðið við gerð reglnanna þá komum við ekki að því að marka umfang undanþágnanna eða marka umfang þeirra heimilda sem ríki hafa til þess að víkja frá hinu almenna kerfi um innleiðingu reglnanna. Ég þakka hv. þingmanni bara fyrir þessa ágætu útleggingu á skynsemi þess að sitja við borðið í Evrópusambandinu.

Frú forseti. Sínum augum lítur hver á silfrið. Ég veit nú ekki hverju það hefði breytt í sjálfu sér hvað varðar inntak þessara mála á meginlandi Evrópu og þegar stórveldin eru að kljást um það sín í milli hvernig þau eigi að hafa þetta þótt litla Ísland hefði setið á kolli einhvers staðar við hið margfræga borð. Veruleikinn er auðvitað sá að við áttum allan kost á því að láta reyna á möguleika okkar til þess að semja okkur í öllu falli undan reglunum áður en við höfðum tekið ákvörðun um og fallist á að innleiða þær. Ég get tekið þetta mál alveg eins og hv. þingmaður og notað það sem sterk rök fyrir því að við eigum ekki að vera í Evrópusambandinu. Sem sagt hin mikla sérstaða Íslands sem m.a. er fólgin í landfræðilegri legu okkar og hlutum eins og þeim að við erum ekki samtengdur orkumarkaður. Við erum ekki með samgöngur á landi við önnur Evrópulönd og þar fram eftir götunum. Það er einmitt margt í þeirri sérstöðu okkar, sérstöðu okkar efnahagslífs, mikilvægi framleiðsluatvinnuvega hér, okkar litla sérhæfða hagkerfi o.s.frv. sem hníga í aðra átt og má fullt eins vel og að mínu mati miklu betur nota sem rök fyrir því að Íslandi sé betur borgið á eigin forsendum og ekki inni í Evrópusambandinu heldur en öfugt.