Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þetta er nú um aðdraganda málsins. En varðandi frv. sjálft, þá vil ég geta þess, að það er einkanlega, 6. gr., sem gerir það að verkum, að það hlýtur að vera ákaflega óhægt fyrir okkur ýmsa að fylgja frv. eins og það er. Enda skilst mér, að sjálft málgagn stjórnarinnar, Vísir, sem óneitanlega hefur veitt ríkisstj. trúan og dyggan stuðning, hafi bent ríkisstj. á, að með ákvæðum 6. gr. væri lengra gengið en sæmilegt eða hyggilegt mætti teljast. Ég verð að segja það, að það gæti maður út af fyrir sig skilið, ef hæstv. ríkisstj. teldi ástæðu til þess að gera upptækar allar eigur olíufélaganna hér í landinu, ef einhver ríkisstj. hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að það væri hyggilegt, að annaðhvort ríkið tæki einkasölu á olíu eða samvinnufélagsskapur útgerðarmanna tæki þetta að öllu leyti í sínar hendur, og allar eigur þessara félaga væru þá gerðar upptækar. En hitt sýnist mér ótæk og óboðleg regla í því þjóðskipulagi, sem við lifum í, að ríkið ætli sér, varðandi einn atvinnurekstur, að taka út úr vissa hluta tækjanna og hirða það, sem því eða einstaklingum öðrum, sem ætluðu að taka þann atvinnurekstur í sínar hendur, sýnist vera ráðlegt að hirða, en láta hina gömlu atvinnurekendur sitja uppi með það, sem eftir væri af þessum tækjum. Það væri svipað og teknar væru vörur af kaupmanni, en hann væri látinn sitja eftir með verzlunaríbúð sína og tæki til þess að selja vöruna með, - eða að nokkur hluti verzlunarbúðarinnar væri tekinn, en kaupmaðurinn látinn halda eftir öðrum hlutanum, þeim sem sízt þætti ávinningur í að halda. - Þessi olíuverzlun skilst mér, að hljóti að vera ein heild og að það liggi nokkuð í augum uppi, að það megi ekki og sé ekki verjanlegt að taka þar einstaka hluta rekstrartækjanna út úr, heldur verði annaðhvort að meina mönnum að reka sinn atvinnurekstur í eitt skipti fyrir öll, - og ég efast ekki um, að ríkisstj. frá sínu sjónarmiði geti fært þungvæg rök að því, byggð á þeim okurásökunum, sem þessi félög hafa orðið fyrir -, eða þá að taka ekkert af þessum eignum. En hitt, að velja úr ótiltekinn hluta af þeirra atvinnurekstrartækjum og láta þá sitja eftir með hin tækin, það sýnist mér vera svo einstök lagafyrirmæli og svo óvenjuleg, að það sé ekki rétt af hæstv. Alþ. að samþ. það og að það verði að beina því til hæstv. ríkisstj. í fullri vinsemd, hvort hún mundi ekki vilja fallast á að umorða þessa 6. gr. að meira eða minna leyti. Annað hefur einnig verið bent á, og hv. þm. Barð. flutti um það mjög rökfasta og ágæta ræðu hér við 1. umr. málsins hið fyrra sinn, sem ég að verulegu leyti get vitnað í og þess vegna stytt mál mitt. Þar var bent á, að á síðustu þingum hefur það mætt mjög mikilli mótspyrnu, að lítils háttar eignarnámsheimild, sem ætti að standa um óákveðinn tíma, væri veitt. Þetta kom fram hér í hv. Ed. varðandi eignarnám á Grafarholti í fyrra. Hv. þm. Str. stóð þá hér upp og fullyrti, að slík eignarnámsheimild væri með öllu eins dæmi í l. Á það féllst ég strax, að þessi mótbára væri eðlileg og sanngjörn og að það væri ekki verjanlegt á nokkurn veg að láta eignarnámsheimildina hanga yfir höfði eiganda þessarar tilteknu eignar, heldur yrði hann að fá úr því skorið innan tiltekins frests, hvort eignarnámsheimildin yrði veitt eða ekki. Þess vegna var fallizt á að breyta eignarnámsl. um Grafarholt á þennan veg. Og ég tel víst, að hv. þm. Str. og hans vinir hafi nú ekki getað gleymt þeim rökum, sem þeir í þessu efni fluttu þá, né heldur því, að við hinir féllumst á þau. Enda mun því fara fjarri, að þeir andstæðingar okkar hérna hinum megin hafi gleymt þessu, vegna þess að þeirra ágæta blað, Tíminn, hefur í sambandi við annað mál, sem komið hefur til umr. á þessu þingi og hv. þm. Barð. rakti í sinni ágætu ræðu, mjög vitnað til þess, - þ. e. a. s. í bíómálinu svo kallaða -, að óverjandi væri að ætla að láta eignarnámsheimildir þannig vofa yfir höfðum manna. Og ég tel nú, að allir sanngjarnir menn hljóti að fallast á þessi sjónarmið. Jafnvel ef til þess þyrfti að taka, að það ætti að fara að „sortéra“ úr eða velja úr eigum þessara hér starfandi olíufélaga einhver tæki, sem sanngjarnt þætti að taka eignarnámi, sem ég fyrir mitt leyti tel hæpið, að rétt sé að gera, meðan þeim er ekki algerlega bannaður sinn atvinnurekstur, þá sýnist það vera það minnsta, sem farandi er fram á, að Alþ. á hverjum tíma yrði látið dæma um það, hvort ástæða væri til svo óvenjulegra aðgerða gagnvart þessum félögum. Og mér skilst, að þetta mál og yfirleitt öll herferðin gegn þessum marghötuðu olíufélögum mæti svo mikilli samúð hér á hæstv. Alþ., að hæstv. ríkisstj. þurfi ekki að óttast, að það mundi taka hana langan tíma, þó að hún yrði í hverju sinni að leita á venjulegan hátt lögheimildar til slíks eignarnáms. Og ef hæstv. ríkisstj. ætlar að nota þetta sem keyri á olíufélögin, að einhver hluti eigna þeirra kunni að verða tekinn, þá hygg ég, að það sé nokkurn veginn eins hægt að nota þetta keyri, þó að farið sé eftir alveg formlega réttum og viðeigandi stjórnskipulegum leiðum og eignarnámsheimildar leitað hverju sinni á Alþ., eftir því, sem atvik þá standa til. Þyrfti það ekki að verða töf eða hætta fyrir málið, þannig að vandræði yrðu af. Allra sízt get ég nú skilið, að hæstv. ríkisstj. geti verið það áhugamál að fá þessa eignarnámsheimild, ef það er rétt, sem sagt hefur verið, að hún hafi lýst yfir því, að hún ætlaði sér ekki að nota þessa eignarnámsheimild. Ja, til hvers er þá að vera að biðja um hana eða útvega sér hana, ef ekki á að nota hana? Er ekki miklu nær að geyma sér að fá svo róttæka stjórnskipulega heimild, þangað til þörfin er fyrir hendi? Enda segir í stjskr., að þessa heimild má ekki veita, nema almenningsþörf krefji. Og ef það er svo fjarlægt, að almenningsþörf krefji þessarar eignarnámsheimildar, að hæstv. ríkisstj., um leið og hún er að biðja um heimildina, segir: Ég ætla mér ekki að nota heimildina, ja, þá verð ég að segja, að mér virðist auðsætt, að skilyrði stjskr. fyrir veitingu þessarar heimildar, sem Alþ. á að dæma um á hverjum tíma, sé alls ekki fyrir hendi, ef slík heimild sem þessi er veitt í skjóli þess, að hæstv. ríkisstj. segir: Það er ekki þörf fyrir að nota heimildina í bili. - Mér sýnist því, að öll rök hnígi að því, að hæstv. ríkisstj. geti gert allt hið sama gagn, sem hún hyggst að gera með þessu frv. sínu, þó að hún sleppi þessu hæpna ákvæði úr frv. En með því móti mundi hún geta tryggt sér meiri einhug um málið á Alþ. Það má vel vera, að hæstv. ríkisstj. hugsi sem svo: Ég kem frv. fram, hvað sem þessu líður, og þarf þess vegna ekkert um þetta að skeyta. En ég tel nú samt, að slíkt ofurkapp af hennar hálfu væri bæði frábrugðið hennar starfsháttum yfirleitt og með því í engu unnið fyrir málið, heldur væri með því móti skapaður glundroði og ágreiningur, sem ekki þyrfti að vera í þessu máli.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) Hv. þm. Barð. flutti hér við fyrri hluta þessarar 1. umr. nokkuð langa ræðu og kom æði víða við. Ég tel ástæðu til að gera nokkrar aths. við það, sem hann þá sagði. Mér virtist, að hv. þm. Barð. væri á móti frv. af ýmsum ástæðum og að hann væri á móti því öllu. Mér virtist hann líta svo á, að 1. gr. væri óþörf og því væri hann á móti henni, hann væri á móti miðparti frv., 2.–5. gr., vegna þess að gefnar væru villandi upplýsingar í því máli, og að hann væri á mót 6. gr. frv., vegna þess að það, sem þar væri lagt til, væri órétt að gera. Hann flutti fram þau rök enn fremur, að það væri svo mikill tekjumissir fyrir ríkissjóð, ef það yrði svo, að verzlunin yrði gerð hagkvæmari á þessari vöru en hún er nú o. s. frv. Ég vil nú koma nokkuð að þessum atriðum. Viðkomandi 1. gr., um það, að hún sé óþörf, þá færði þessi hv. þm. fram þau rök, að ég hefði sagt, að svo lengi sem herlið væri á landi hér, sem flytti olíu til landsins, væri ekki þörf á að nota ákvæði 1. gr. Þetta er rangt, og var ástæðulaust fyrir hv. þm., ef vilji var til að fara rétt með, að segja þetta. Ég sagði það skýrt, að meðan þeir samningar væru óbreyttir við flotastjórnina, sem nú gilda um sölu og afhendingu olíu, þá mundi ekki þurfa að grípa til heimildarinar í 1. gr. frv., en ég teldi nauðsynlegt að hafa þessa heimild, eins og lagt er til í 1. gr., að veitt verði, ef til þess kæmi, að breyt. yrðu á þeim samningum, sem við nú höfum við flotastjórnina um þetta atriði. Og eftir upplýsingum, sem á hæstv. Alþ. hafa verið gefnar, þá veit þessi hv. þm. eins og aðrir þm., að það er ekki ástæðulaust, að ríkisstj. kemur fram með till. eins og 1. gr. frv. er. Ég vona því, að við nánari athugun átti hv. þm. Barð. sig á því, að það er betra að hafa ákvæði 1. gr. frv. heldur en ekki, ef hann vill vinna að því, að olíuverzlunin verði sem ódýrust og hagkvæmust fyrir landsmenn. Viðkomandi því, að ég hafi gefið villandi upplýsingar viðkomandi miðparti frv., þá verð ég að segja, að mig undrar, að hv. þm. Barð. skuli viðhafa slík orð. Ég gaf sjútvn. beggja d., sem saman voru á fundi, upplýsingar um þetta mál, ég held um allt, sem spurt var um þar. Ég gaf upplýsingar um, hvað áætlað væri, að kostnaðurinn mundi verða við það að smíða olíugeyma nú, og rökstuddi það á þann hátt, að ég hefði fengið þær upplýsingar, sem ég fór með þar, frá Landssmiðjunni, sem er ríkisfyrirtæki, og forstjóra hennar, sem er embættismaður og því réttur aðili til þess að láta okkur í té slíkar upplýsingar. Hv. þm. Barð. segist hafa meira vit á smíði olíugeyma og hvaða kostnaður sé við það heldur en atvmrh. Það má vel vera. Ég er enginn sérfræðingur á þessu sviði, - ég veit ekki, hvort hv. þm. Barð. er það heldur. En ég vil upplýsa hv. þd. um, að eftir það, að þessar upplýsingar um áætlaðan kostnað við smíði olíugeyma komu frá Landssmiðjunni, þ. e. forstjóra hennar, þá fékk hann til frekara öryggis eftirlitsmann ríkisins með vélum til þess að yfirfara útreikningana með sér, og staðfesti hann, að það mundi vera rétt í þessari áætlun, sem áður hafði verið upplýst og upp gefið. Þetta eru þær upplýsingar, sem ég hef látið sjútvn. beggja d. í té. Það er svo fyrir hv. d. að meta það, hvort hún telur þetta eitthvað óábyggilegar upplýsingar og hvort hún vill fá einhverjar aðrar og einhverjar meiri upplýsingar um þetta mál en þær, sem komið hafa fram frá ríkisstj., sem eru, eins og ég sagði, frá umboðsmanni ríkisstj. og endurskoðaðir af öðrum umboðsmanni hennar. Þessi sami hv. þm. (GJ) gaf í skyn, að aðrar upplýsingar, sem ég hefði komið hér með, væru líka villandi eða rangar. Þær upplýsingar, sem ég gaf, voru um það, hvað ætla mætti, að kostnaðurinn þyrfti að vera við olíusöluna, ef olían væri seld á skynsamlegan og sparneytinn hátt. Þessi hv. þm. gaf líka í skyn, að upplýsingar um kostnað olíusölunnar í sumar væru villandi eða rangar, og las mikið af tölum um þetta mál. Ég skrifaði þær ekki allar niður, en fylgdist svo langt með útreikningum hans, að hann taldi, að olían, komin í geyma á Siglufirði eða annars staðar úti á landinu, þegar vörumagnstollur, vörugjald, uppskipun, leyfisgjald og vátrygging væri greitt, kostaði kr. 283,07 tonnið. - Nú skulum við ganga út frá því, að það sé svo í þessu, að hv. þm. hafi þarna réttar tölur. - Svo heldur hann áfram og kemur með rýrnun, vexti og viðhald og ýmislegt fleira og kemst svo að þeirri niðurstöðu, að samkvæmt þessu sé allur kostnaður við olíutonnið um 392 kr., þangað til það er komið til neytenda. Ef þetta eru tölur frá olíufélögunum í landinu, þá undrar mig þetta ekki, því að því er haldið fram, að kostnaður olíufélaganna hafi verið óeðlilega hár, það hár, að það þyrfti um það að bæta. Og ríkisstj. hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að bezta úrbótin í þessu máli, eins og á stendur, sé sú, að neytendum sjálfum sé hjálpað til þess að verzla með þessa vörutegund sjálfir handa sjálfum sér. Og við skulum sleppa þeim tölum, sem hv. þm. Barð. var með, 109 kr. kostnaði við sölu og dreifingu vörunnar og líta til þeirra, sem verzla með þessa vöru á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, að hagkvæmast sé, þ. e. olíusamlagsins í Vestmannaeyjum. Ég upplýsti áður í hv. Nd., að samkv. upplýsingum stjórnar þess samlags þurfi þeir ekki að leggja nema 40 kr. á tonnið til þess að geta annazt þessa verzlun. Þarna er þá komin sönnunin fyrir því, að með því að koma á skipulagi því, sem ríkisstj. vill stuðla að með þessu frv., þá mætti draga þá ályktun af þessum samanburði, að 69 kr. kostnaður sparaðist á hvert tonn hráolíu, sem íslenzki flotinn notar. Þetta eru athyglisverðar upplýsingar fyrir útvegsmenn í Barðastrandarsýslu og annars staðar á landinu að athuga, hvort ekki er rétt að spara sér þennan aukakostnað, svo að kostnaðurinn við sölu og dreifingu olíunnar sé ekki meiri en hann þarf að vera. Um tekjumissi ríkissjóðs, ef frv. yrði samþ., upplýsti þessi sami hv. þm. hér, að þessi olíufélög hefðu borgað í skatta 1,6 millj. kr. árið, sem leið, og honum þykir það væntanlega slæmt, að þeir peningar allir skuli þá kannske hætta að koma í ríkissjóð, ef félögin hætta að græða jafnmikið og þau græddu áður. En það vill nú svo vel til, að olíulækkunin, sem nú þegar er orðin fyrir aðgerðir verðlagseftirlitsins, sem var verið að andmæla áðan, hún nemur 2½ millj. kr. á ári, og er þó langt í land til þess, að olíuverðið sé komið eins langt niður og ríkisstj. vill ná með þessu frv., svo að ég held, að ekki sé veruleg ástæða til þess að vera á móti þessu frv. af þeim ástæðum, að sé olíuverzlunin gerð hagkvæm, kunni að tapast peningar, sem hvergi komi inn í staðinn aftur. Sami hv. þm. kom með þá aths., sem kannske gæti verið ástæða til að hafa komið með, að ef ekki kæmi jafnmikill hagnaður öllum til góðs vegna þessa nýja skipulags, þá væri hann ekki ánægður með það eða jafnvel á móti því. Hann sagði, að það væri hugsanlegt, að það verkaði þannig, að það bætti ekki kjör allra jafnmikið. Ég er nú ekki á því, að það eigi að aftra því, að nýtt og betra skipulag komist á olíusöluna, þó að það kannske ekki orkaði að gera strax öllum jafnmikið gott. Hitt er nokkurn veginn víst, að það mundi ekki verka þannig að gera aðstöðuna viðkomandi þessari verzlun lakari fyrir neinn, sem vöruna þarf að nota, heldur en nú er. Loks sagði sami hv. þm., að hann teldi, að það hefði mátt gera ýmislegt í þessum málum, sem hefði verið með minna bramli en hér er, til þess að bæta úr um olíuverzlunina. Ég veit ekki, hvernig stendur á því, að hv. þm. Barð. notaði orðið braml í sambandi við þetta frv. Mér finnst ekkert braml í því, og vissulega hefur ekki verið neitt braml í sambandi við málið frá ríkisstj. hendi. En ef hv. þm. Barð. hefur einhverjar till. hávaðaminni, en leysa málið væntanlega á jafngóðan hátt og þær, sem í frv. eru, fyrir þá, sem eiga að njóta góðs af þeim ákvæðum, þá komi hann með þær. Þær hafa ekki heyrzt, hvorki frá honum né öðrum andmælendum þessa frv. enn þá. Sami hv. þm. sagði, að það mætti ekki gleyma því, að það væru skyldur til gagnvart olíufélögunum. Já, það getur vel verið, að landið og þjóðin hafi miklum skyldum að gegna gagnvart olíufélögunum fyrir eitthvað, sem þau hafa gert fjarska gott. En ég held þá, að það væri ástæða til fyrir hv. þm. Barð, að færa rök að því, að frv. megi ekki samþ., vegna þess að olíufélögin eigi einhverja hönk í bak þjóðarinnar að einhverju leyti. Ég veit ekki um það. Loks sagði sami hv. þm., - hann leyfði sér að segja það -, að það mætti búast við því, að atvmrh. hefði beitt hlutdrægni í þessu máli í framkvæmd þess, ef breyt. hefðu ekki verið gerðar á frv. í hv. Nd. Ég skil ekki, hvaðan hv. þm. Barð. kemur réttur og vald til þess að vera hér með slíkt orðalag eða slíkar meiningar til mín, og ég vísa þeim algerlega frá mér. Hv. 6. þm. Reykv., sem talaði hér áðan, taldi, mér til mikillar ánægju, að ýmsir kostir væru við þetta frv., þó að á því væru gallar. Þykir mér vel, að hann sér kosti frv. Hann taldi hins vegar, að frv. þetta væri eins konar ádeila á verðlagseftirlitið, og sagði, að verðlagseftirlitið virtist hafa að þessu leyti reynzt máttlítið. Ég geri ráð fyrir, að annar svari hér fyrir verðlagseftirlitið. En mér er kunnugt um það, að verðlagseftirlitið hefur bæði undir núverandi ríkisstj. og fyrrv. ríkisstj. verkað það, að það hefur haldið niðri olíuverðinu, þrátt fyrir það að það hefur ekki getað haldið því meira niðri en raun ber vitni um. Hv. þm. Barð. virtist í efa um það, hver tilgangur frv. væri og á hverju það byggðist. Ég lýsi yfir því nú á ný, eins og ég gerði í hv. Nd., að frv. er byggt á því að mínum dómi, að verzlunin sé svo heilbrigðust og hagkvæmust, að hún sé rekin með hag almennings fyrir augum, og það er sá eini tilgangur ríkisstj. með þessu frv., að reyna undir þeim kringumstæðum, sem nú eru, að koma olíuverzluninni á þá braut, að hún verði framvegis ódýrari, hagkvæmari og betri fyrir landsmenn. en verið hefur hingað til, fyrir fiskimenn alla, jafnt hvort sem þeir eru fyrir sunnan, austan, norðan eða vestan, - að meðtöldum fiskimönnum á Barðaströnd. Í sambandi við aths. hv. 6. þm. Reykv. við 6. gr. vil ég upplýsa, að það er rangt haft eftir mér a. m. k., sem hann sagði um það, að ríkisstj. byggist ekki við eða ætlaði sér ekki að nota heimild 6. gr. Ég lýsti yfir því, að ríkisstj. hefði enga áætlun gert um það, hvenær og hvernig hún þyrfti til hennar að taka. En ég taldi, að æskilegt væri að hafa hana og það gæti verið nauðsynlegt, að hún væri til undir þessum kringumstæðum. En að bíða eftir Alþ. í hverju tilfelli, þegar ætti að nota eignarnáms- eða leigunámsheimildir, er eins og hver önnur fjarstæða, því að Alþ. situr ekki allt árið. Og þess vegna er þessi heimild nauðsynleg. Út af því, sem hv. þm. Barð. sagði hér við upphaf þessarar umr., að ég hefði skýrt rangt frá viðkomandi meðferð sjútvn. á málinu, þá vil ég taka fram, að um það sagði ég þetta: Samkv. beiðni minni við framsögu þessa máls í hv. Nd. óskaði ég þess, að sjútvn. beggja d. vildu svo vel gera að vinna saman að málinu, vegna þess að þingtíminn væri orðinn of stuttur, til þess að þær gætu í sameiningu kynnt sér málið, svo að það gæti fengið sem bezta meðferð þegar frá upphafi. Báðar sjútvn. urðu við þessum tilmælum. Sjútvn. beggja d. héldu marga fundi sameiginlega, og að því loknu kom álit frá sjútvn. hv. Nd., og meðferð málsins gekk mjög fljótt í þeirri hv. d. Með tilliti til þess, að ég hafði um þetta beðið og nefndirnar urðu við þessum tilmælum mínum, þá var það, að ég fór fram á við hv. Ed., að hún athugaði, hvort ekki væri ástæðulaust að vísa málinu hér til n., og ég fór fram á, að hv. d. vildi fallast á að hafa þá meðferð á málinu. Það er að sjálfsögðu á valdi þessarar hv. d., hvort hún vill vísa málinu til sjútvn., þó að sú n. hafi fjallað um málið ásamt sjútvn. Nd. - Tilmæli mín voru þessi og eru þessi enn.

Fjmrh. (Björn Ólafsson) : Herra forseti. Ég ætla nú að svara hv. 6. þm. Reykv. nokkrum orðum. En ég sé, að hann er ekki hér í d. En úr því að ég er staðinn upp, þá ætla ég nú samt að halda áfram með þetta mál mitt. Hv. 6. þm. Reykv. tók fram, að verðlagseftirlitið hafi að hans dómi í heild reynzt ófullnægjandi, vegna þess að núverandi verðlagseftirlit gerði ekki, þegar er það tók til starfa, gangskör að því að lækka verð olíufélaganna. Ég gat þess við fyrri umr. þessa máls, að verðlagið hefði verið byggt á grundvelli, sem var byggður upp af tveimur fyrri verðlagsn., verðlagsn. þeirri elztu og dómnefnd í verðlagsmálum. Þessar tvær stofnanir byggðu upp þann grundvöll; sem verðlag olíufélaganna var byggt á. Ef þetta þess vegna er sök einhvers, sem hv. 6. þm. Reykv. gat um, þá er það ekki sök þess verðlagseftirlits, sem nú er. Það ætti þá að teljast sök þeirra verðlagsyfirvalda, sem voru áður en þetta verðlagseftirlit tók við. Eins og ég hef áður frá skýrt, þá byggist sá grundvöllur á kostnaðarliðum, sem félögin sjálf hafa gefið upp. Það má kannske segja, að félögunum hafi verið sýnt of mikið traust með því að taka þann grundvöll trúanlegan. En þessi grundvöllur var tekinn trúanlegur af þessum fyrri verðlagsyfirvöldum líka. Og þess vegna má nú segja, að það traust, sem þeim hefur verið sýnt, eigi töluverðan þátt í því, að núverandi verðlagseftirlit tók þetta ekki til athugunar þegar í stað, þegar það tók til starfa. Annars tel ég óþarft að skýra þetta nánar, ég er búinn að því í sambandi við verðlagseftirlitið og tel ekki mikla þörf á því að fara nánar út í það í sambandi við þetta mál. En ég vildi að síðustu geta þess, að ef dreifingarkostnaður félaganna er réttur, ef félögin þurfa að leggja 100% á vöruna til þess að geta dreift henni út um landið, þá er eitthvað bogið við rekstur félaganna. Reksturinn getur verið heiðarlegur á allan hátt, en þetta er þá ekki rekið á þann hátt, sem á að reka það, til þess að landsmenn geti fengið vöruna við lægsta verði. Ég benti forstjórum félaganna á þetta atriði strax í fyrsta skipti, sem ég talaði við þá, og lagði fyrir þá þá spurningu, hvort þeim fyndist ekki vera eitthvað bogið við þá dreifingu í framkvæmd, þegar þyrfti að leggja yfir 100% á brennsluolíu til útvegsins í landinu. - Það er einmitt þetta atriði, sem hér er verið að ná til. Það er þessi dreifingarkostnaður, sem ég er ekki í nokkrum vafa um, að er allt of mikill. Ef kostnaðarliðirnir eru allir réttir, sem ég að svo komnu skal engan dóm leggja á, þá er þetta ekki rekið á réttan hátt og ekki á þann hátt, sem hægt er að reka það. - Þetta frv. stefnir eingöngu að því að nema í burtu þann mikla dreifingarkostnað, sem félögin hafa nú á þessari vöru. Það miðar eingöngu að því, að landsmenn geti fengið vöruna við sannvirði, við því verði, sem þeir sjálfir geta flutt hana inn og dreift henni fyrir.



Ég ætla ekki að blanda mér í þessar umr., enda hefur utanrrh. gefið svo glöggar upplýsingar um þetta mál. En eitt atriði vil ég taka fram. Ég hef lýst yfir, að ég muni greiða atkv. með þessu máli. Ég held að vísu, að það fyrirkomulag að hafa samvinnuverzlun og samlagaverzlun sé að jafnaði bezta fyrirkomulagið, og það væri æskilegt, að svo reyndist hér. En ég er í nokkrum vafa um það, að svo verði undir þeim kringumstæðum, sem hér eru til staðar. Og ég er hræddur um, að það sama komi í ljós, þegar þetta fyrirkomulag verður tekið upp, og átti sér stað í viðskiptum verðlagsn. og olíufélaganna. Þó að ég greiði atkv. með frv., þá er ég í raun og veru þeirrar skoðunar, að það sé mikið vafamál, hvort hér dugi nokkuð annað en einkasala til þess að eiga í fullu tré við þá aðila, sem þarna eiga hlut að máli. Þetta vil ég taka fram, um leið og ég greiði atkv. með málinu. Og það er ómögulegt að loka augunum fyrir því, að þó að við stígum þetta skref nú og séum sannfærðir um það, að þetta verzlunarfyrirkomulag, sem hér í frv. er lagt til, að verði, sé undir venjulegum kringumstæðum bezta fyrirkomulagið, þá getum við átt von á því að þurfa að gera ráðstafanir á nýjan leik í þessu máli síðar.



Herra forseti. Ég vildi gera hér nokkrar aths. við ræðu hæstv. atvmrh. Hann hefur upplýst hér í þessari hv. d. eins og svo oft áður, í sambandi við það, sem ég og hélt fram í frumræðu minni, að heimildin, sem gefin er í 1. gr. frv., væri ekki nauðsynleg, fyrr en einhver breyt. yrði á samningum um olíuverzlunina, en svo lengi sem olían er flutt til landsins eins og nú er gert og þeir samningar gilda, sem nú eru um þetta, þá sé ekki þörf á þessari heimild. Þess vegna held ég því fram, að ekki sé þörf á að samþ. þessa heimild nú og að það sé hægur vandi fyrir ríkisstj. að afla sér þessarar heimildar, þegar á það stig er komið, að þess þurfi með. Í fyrsta lagi getur verið, að Alþ. sitji á þeim tíma, sem þessa heimild þurfti að fá handa ríkisstj. Í öðru lagi væri ekki óeðlilegt að kalla saman þing um svo stórt mál, ef þarf að ræða um milliríkjasamninga um olíukaup. Og í þriðja lagi hefur ríkisstj. heimild til þess að gefa út bráðabirgðal. Þess vegna staðfesti hæstv. ráðh. alveg það, sem ég hef haldið fram og það, sem margrætt hefur verið við hann í sjútvn., að það er engin þörf á þessari heimild í l. nú þegar og að hún lækkar ekkert olíuverðið. Svo segir hæstv. atvmrh., að hann sé undrandi yfir þeim ummælum, sem ég hafði um það, að hann hefði gefið upp villandi upplýsingar í málinu. Ég get enn upplýst hæstv. ráðh. um það, að enn sem komið er eru þessar upplýsingar algerlega villandi. Það er alveg útilokað að smíða tanka fyrir það verð, sem hann hefur gefið upp, að hægt væri að smíða þá fyrir samkvæmt upplýsingum frá Landssmiðjunni. Og þó að þessar upplýsingar séu frá Landssmiðjunni, þá eru þær ekki sannar fyrir það. Og ég skora á hæstv. ráðh. að leggja þá útreikninga fyrir sjútvn. þessarar hv. d., til þess að ég, sem hef meira vit á þessum hlutum en hæstv. atvmrh., fái tækifæri til þess að athuga, hvernig þessi útreikningur á byggingarkostnaðinum er. Og þar sem hæstv. ráðh. undirstrikar, að þetta sé rétt, þar sem hann hafi látið Ólaf Sveinsson, skipaeftirlitsmann ríkisins, fara yfir þessa útreikninga og hann hafi staðfest, að þeir mundu standast, þá vil ég segja, að hann hefur nákvæmlega þá sömu þekkingu á þessu máli og ég. Sá maður getur ekki fremur um þetta dæmt en ég, en náttúrlega miklu fremur en hæstv. atvmrh. En ég á eftir að sjá, hvort sá grundvöllur, sem þarna hefur verið lagður fram fyrir hæstv. ráðh. af Ólafi Sveinssyni um þennan byggingarkostnað, er réttur.  Þá minntist hæstv. atvmrh. á kostnaðinn við sölu olíunnar. Hann hefur viðurkennt, að innkaupsverðið, kr. 283,07, væri ekki fjarri sanni. En hann vill ekki viðurkenna, að kostnaðurinn við sölu olíunnar, kr. 109,41, sem er bæði dreifingarkostnaður og annar kostnaður við sölu olíunnar, sé rétt tilfærður, og segir m. a., að hér muni vera ofreiknaður kostnaður um 65 kr. á tonn, því að þessa kostnaðarliði sé nóg að reikna á 40 kr., vegna þess að samlagið í Vestmanna.eyjum þurfi ekki að hafa meiri kostnað við sölu olíunnar. En ég vil nú spyrja: Hvernig stendur á því, að ríkisstj. sjálf er þá að láta reikna olíuna á 380 kr. tonnið í staðinn fyrir 323 kr., sem hún hefði átt að gera, ef hún hefði reiknað með því, að kostnaðurinn við söluna og dreifinguna á olíunni væri 40 kr. á tonnið? Er ríkisstj. þá hér að taka af útgerðarmönnum skatt án þess að hafa heimild til þess í skattal.? Er það gert af tómri samúð með sjávarútveginum? Nei. Ætli það sé ekki einmitt heldur af hinu, að þeir, sem með þetta hafa haft að gera fyrir hönd ríkisstj., sem er Jón Gunnarsson, forstjóri síldarverksmiðja ríkisins á Siglufirði, hafi álitið, að það hafi þurft að taka meira en 40 kr. fyrir að dreifa olíutonninu. Í sambandi við þetta vil ég benda á og bið hæstv. atvmrh. að hrekja það, ef hann getur, hvernig þessar 109 kr. skiptast niður, en það er kostnaðurinn við að selja og dreifa olíunni. Þetta skiptist þannig: Rýrnun ½%, það er kr. 1,42 á tonn. Það getur vel verið að hæstv. atvmrh. viti, að hún sé minni, en ég efast um, að hann viti meira um það en þeir, sem við þessa verzlun hafa fengizt í fjöldamörg ár. Þá eru vextir 5%, fyrning 5%, viðhald 1%, sem er viðhald á olíugeymum. Það getur vel verið, að hæstv. ríkisstj. reikni ekkert af þessum þremur liðum í sambandi við Siglufjarðarolíuna, en það er ekki hægt að gera ráð fyrir, að ríkisstj. byggi upp tanka allt í kring um landið nema með því að reikna sem kostnað við það vexti, viðhald og fyrningu af þeim fyrirtækjum, sem þannig eru byggð upp. Og ég veit, að hæstv. atvmrh. er svo mikill viðskiptafræðingur, að hann viðurkennir þetta í hjarta sínu, þó að hann vilji ekki gera það, á meðan hann er að koma í gegn þessu frv. á algerlega fölskum rökum. - En þessir þrír liðir kostnaðarins, sem ég síðast nefndi, gera kr. 41,58 á hvert tonn af olíunni. Og verðlagseftirlitið hefur fullkominn aðgang að því að fylgjast með því, hvort rétt sé að reikna þetta svona hátt af olíunni, og ef ekki, þá að grípa þar inn í. - Þá kemur bryggjuleigan. Það getur vel verið, að ríkisstj. ætli að taka á sig þann kostnaðarlið á þann hátt að reikna hann ekki til gjalda við olíusöluna á Siglufirði, heldur láta ríkisverksmiðjurnar leggja til bryggjurnar endurgjaldslaust og sá liður falli inn í rekstur þeirra. En það er ekki réttur grundvöllur til þess að reikna með, því að ríkisstj. mun varla taka á sig að greiða bryggjukostnað fyrir olíuverzlunina í Barðastrandarsýslu, þar sem ríkið á þar engar verksmiðjur. - Þessi bryggjukostnaður er 5 kr. á tonn. - Síðan er afgreiðsla, sem reiknað er með til þess að vinna þetta verk, sem er einn ársmaður með 350 kr. á mánuði og tveir aðrir menn í þrjá mánuði yfir sumarið með 400 kr. á mánuði. Þetta gerir kr. 29,17 á tonn. En það getur vel verið, að hæstv. atvmrh. ætlist til þess, að á Siglufirði verði olían afgreidd á kostnað Síldarverksmiðja ríkisins þar, þannig að Síldarverksm. ríkisins leggi þetta inn í sinn rekstrarkostnað og gefi þá sjómönnum minna fyrir hvert síldarmál til þess að vinna það upp. Ég skal ekkert segja um það. En það er sjáanlegt, að ef reka á fyrirtæki sem sjálfstætt verzlunarfyrirtæki, þá verður að taka þessa kostnaðarliði með. En það má deila um það, hvort þessir kostnaðarliðir eru of háir, og það skal ég fúslega ræða um við hæstv. atvmrh. Síðan kemur skrifstofukostnaður og rekstrarfé slíks fyrirtækis, og allt þetta hefur gert 109 kr. á tonn, og hefur því olían orðið allmiklu hærri en ríkisstj. hefur látið selja hana á Siglufirði. Hins vegar hefur þetta verið reiknað þannig gagnvart ríkisverksmiðjunum, að þær yrðu ekki fyrir tapi. Þess vegna eru það villandi upplýsingar, sem hæstv. atvmrh. gefur, að hér sé olían seld af ríkisverksmiðjunum með stórkostlegum hagnaði. En það er eins og hæstv. atvmrh. upplýsti, að það sanna kemur honum ekkert við, honum kemur það ekkert við, þó að ríkissjóður tapi 1600 þús. kr. á ári fyrir það, að fyrirkomulaginu yrði breytt, þó það sé vitað, að þessar 1600 þús. kr. verður að taka af sjávarútveginum. Þar sem hæstv. atvmrh. segir, að þær ráðstafanir, sem þegar hafa verið gerðar, hafi skapað sjávarútveginum 2½ millj. kr. hagnað, þá er ég ekki á móti því, en ég held, að það hafi verið gert með ráðstöfunum, sem heimild var fyrir, og það er því hægt að halda áfram sömu ráðstöfunum með þeim heimildum, sem fyrir eru, án þess að fara inn á nýtt fyrirkomulag. En ég skal síðar koma að þeim till., sem ég hef gert í því máli, eins og hæstv. atvmrh. óskaði eftir. Þá talaði hæstv. atvmrh. um það, að hann áliti það ekki vera rétt að standa á móti því, að eitthvað væri gert gott, þó að ekki væri unnt að gera það svo, að öllum líkaði. En ég vil benda hæstv. atvmrh. á það, að ég tel það rangt, að einum útgerðarstað sé gert gott á kostnað annars, sem ekki nýtur neins góðs af slíkum ráðstöfunum sem þessum. Hér er verið að leggja stórkostlegar fjárhagslegar byrðar á ríkissjóð, greiða stórkostlegar fjárhæðir úr ríkissjóði, sem allir þegnar landsins verða að standa undir. Það er því ekki sæmilegt, að þeir, sem verða að fá olíuna til sín á tunnum, séu hafðir út undan í þessum efnum. Ég get hugsað mér afleiðingar af þessu frv. þannig, þegar það er komið í gegn, að það verði hægt að lækka olíuna á þeim stöðum á landinu, þar sem skilyrði eru bezt, þar verði komið upp tönkum fyrir ríkissjóðsfé og þá verði olíufélögin að lækka verð olíunnar á þessum sömu stöðum niður í það sama og verður að taka inn í dreifingarkostnað á þá olíu. Nú er dreifingarkostnaði jafnað niður á þá olíu, sem seld er í Reykjavík og á Siglufirði og víðar á landinu í tönkum, og við það hlýtur olían að hækka á þeim stöðum, þar sem hún er flutt á tunnum og Alþ. ber skylda til þess að sjá svo um, að þeim þegnum þjóðfélagsins, sem verið er að taka af svona mikið fé til þess að koma upp olíugeymum á öðrum stöðum á landinu, þeim sé tryggt, að olían hækki ekki hjá þeim frá því, sem nú er, fyrir þessar aðgerðir. Hæstv. atvmrh. spurði um það, hvað ég vildi gera í þessum málum, sem hefði minna braml í för með sér en þær till., sem hér eru á döfinni. Það er í fyrsta lagi það, að ég vil ekki láta samþ. þá heimild, sem ríkisstj. er gefin bæði í 1. og 6. gr. Það eru þau ákvæði, sem vitanlega valda hér mestum deilum, ekki aðeins innan þings, heldur líka utan þess, og koma til með að valda ríkisstj. mestum erfiðleikum í framkvæmdinni. Það mun koma í ljós, þegar fara á að framkvæma l. eins og þau eru hugsuð hér, og mér kæmi ekkert á óvart, þó að ríkisstj. rynni á málinu, þegar til framkvæmdanna kæmi. Ég vil hins vegar, að ríkisstj. beiti því verðlagseftirliti, sem hún hefur, og gangi beint inn í málið og rannsaki frá grunni, hvað hægt er að lækka dreifingarkostnaðinn með því að leggja ekki meira á en eðlilegt og sanngjarnt væri, þar á meðal að leyfa ekki svo háa álagningu á olíuna, að olíufélögin verði að greiða millj. kr. í skatt, sem er tekinn af útveginum. Þess utan á hún að gera „pósitívar“ till. til þess að rannsaka, hvernig hægt væri að koma upp olíugeymum um allt landið án þess að fara inn á þá áhættu, sem þetta frv. hlyti að skapa, ef það yrði samþ. óbreytt. Þetta eru mínar till. Ég er samþ. því út af fyrir sig, að ríkisstj. styrki annaðhvort samvinnufélög eða einstaklinga til þess að koma upp olíugeymum í ýmsum verstöðvum, en það er hægt að gera það án þess að fá ríkisstj. á sama tíma stórkostlegar ótakmarkaðar heimildir til þess að taka eignarnámi eða leigunámi svo og svo mikið af tækjum, sem hér um ræðir. Það er hægt að ná miklu betri árangri í þessum málum með því að fara aðrar leiðir en þær, sem ríkisstj. er að fara hér. Þá spurði hæstv. atvmrh., hvort olíufélögin ættu nokkra hönk upp í bakið á þjóðinni, Það getur verið, að olíufélögin eigi enga hönk upp í bakið á þjóðinni, en ég held því fram, að þjóðinni beri skylda til þess að traðka ekki alltaf á brautryðjendum. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. atvmrh.: Hvað mundi það kosta þjóðina nú og á undanförnum árum, ef öll olía hefði verið flutt til landsins í tunnum, eins og gert var, áður en olíufélögin komu til sögunnar? Því verður ekki neitað, að þessir menn hafa verið brautryðjendur í þessum málum, og þess vegna er rangt að loka augunum fyrir því, að þeir séu traðkaðir niður, þvert ofan í ákvæði stjskr. Það er vitanlegt, að þetta eru verk, sem koma aftur yfir þjóðina, þó að þessi hæstv. ráðh. verði þá kannske ekki í ráðherrasessi til að taka á móti þeim þunga, sem þá kemur fram. Það er sama hugsunin, sem kemur hér fram, eins og þegar ráðizt var á Útvegsbankann og traðkað á þeim mönnum, sem voru utan lands, en áttu hér fé. Ég skil ekki þá hugsun hjá stj. og þingi að halda, að það sé bezta leiðin, nú þegar við ætlum að fara að verða sjálfstæð þjóð, að fara á móti þeim mönnum, sem hafa sýnt okkur velvilja og viljað hjálpa okkur til þess að komast úr kútnum, með svo harðsnúnu lagafyrirmæli, að það stappi nærri stjórnarskrárbroti. Ég skil ekki að það sé bezta leiðin. Þá vildi hæstv. ráðh. mótmæla því, að hann vildi nota þetta pólitískt, en ég vil biðja hæstv. ráðh. að fara ofurlítið aftur í pólitíska sögu Alþ. og lesa þar, hvernig það vald hefur verið notað af Framsfl. og samvinnufélögunum til þess að afla sérréttinda. Vill ekki hæstv. ráðh. athuga, hvernig því valdi var beitt, þegar örðugleikarnir voru sem mestir með erlendan gjaldeyri á sínum tíma? Og hvernig eigum við, sem höfum orðið að lúta ranglætinu, að bera fullkomið traust til þeirra manna, sem hafa verið álitnir postular samvinnustefnunnar á Íslandi um langan tíma og fylgt þeim flokki, sem ekkert hefur séð annað en hagsmuni þeirrar stefnu, þó að hún hafi brotið gegn öllum réttlætisreglum í viðskiptalífinu? Svo að ég mun ekkert af ummælum mínum taka aftur. Ég vil, að síðustu minna á það, af því að hæstv. ráðh. sagði, að hann teldi ekki nauðsynlegt, að málið færi til n., að sjútvn. Ed. hefur klofnað þannig um málið, að hún gat ekki tekið einróma við till. Nd. Að hve miklu leyti hún er klofin um þetta mál, skal ég ekki segja um, og það er því óverjandi að leyfa ekki þessu máli að fara til sjútvn. þessarar d. einmitt fyrir það, að ekkert minnihlutaálit hefur komið fram um þetta hér á Alþ., en það mun sennilega koma frá sjútvn, þessarar d., ef hún fær að athuga málið, nema því aðeins, að mn. mínir verði mér sammála, og væri þá því meiri ástæða til að láta málið ganga til n. Ég sem form. n. skal ekki tefja málið, en skal taka á því eins og ég væri samþykkur því, og tel ég það nægilegt til þess, að hæstv. atvmrh. geti fallið frá till. sinni um, að málið fari ekki til n. Hæstv. fjmrh. upplýsti, að verðlagið nú væri byggt á verðlagsgrundvelli tveggja fyrri verðlagsn., og það út af fyrir sig réttlætir ekki, að verðlagsstjóri hætti að rannsaka verðlagið frá grunni. Það er rangt, sem hann hélt fram, að sökin lægi hjá þessum verðlagsn. Ef sakast á um, að verðlagið sé of hátt, þá er það fyrst og fremst verðlagsstjóri, er nú situr, sem á að rannsaka það mál. Ef það er rétt, að það þurfi 100% til þess að dreifa olíunni, er sjálfsagt að ganga beint að því að rannsaka það, og ætti að vera búið að því.

Atvmrh. (Vilhjálmur Þór) : Ég skal vera stuttorður. Ég skal upplýsa hv. þm. Barð. um það, að ríkisstj. verðsetti ekki olíuna, sem seld var á Siglufirði, heldur það atvmrh. ríkisverkmiðjurnar að kaupa olíu og selja hana við því verði, sem þeim fyndist vera hæfilegt. Ef ég hefði verðlagt olíuna, þá hefði verðið ekki verið 38 aurar, heldur miklu lægra. Viðkomandi því, hver hafi vit á smíði olíugeyma og hver ekki, þá er grunur minn sá, að það sé mikill munur á skilningi hv. þm. Barð. á því, hvað muni kosta að byggja tanka nú, og þeirra manna, sem ég hef fengið til að segja álit sitt um þá hluti, en það er framkvæmdastjóri Landssmiðjunnar og eftirlitsmaður ríkisins, Þórður Runólfsson verkfr. Ég skal upplýsa hv. þm. og d. um það, að það verðlag, sem þeir Ásgeir Sigurðsson og Þórður Runólfsson byggja á, er kostnaðarverð, án þess að það sé búið að leggja svo og svo mikið á vinnulaunin og án þess að lagt sé á svo og svo mikið af aukagjöldum, þetta er kostnaðarverð, en ekki eitthvert tilbúið verð. Í sambandi við þetta má benda á það, að núverandi stj. lækkaði á s. l. vetri álagningu á verðlag hjá Landssmiðjunni. Svo kom verðlagseftirlitið og lækkaði einnig hjá hinum smiðjunum, því að álagningin var óhæfileg hjá þessum stofnunum. Ýmislegt annað, sem hér hefur verið sagt af hv. þm. Barð., ætla ég ekki að fara út í. Ég þarf ekki að endurtaka það, sem ég hef sagt áður um 1. gr. Ég hef áður ásamt hæstv. viðskmrh. gefið þinginu skýrslu um það, að það stæðu fyrir dyrum breyt. á samningum ríkisstj. við flotastjórnina um afhendingu á olíu. Þetta var upplýst fyrir meira en mánuði, og þetta stendur nú fyrir dyrum. Og því er það, að ég tel nauðsynlegt, að það sé nú gefin heimild fyrir 1. gr. Um skilning hv. þm. Barð. að öðru leyti á þessu máli er það að segja, að ég býst við, að það væri mér ofvaxið að fá hann til þess á þessum fundi að átta sig á hlutunum, að því er olíuviðskiptin snertir. En ég get fullvissað hv. þm. og hv. d. um það, að útgerðarmenn á Norðfirði munu væntanlega næstu daga byrja að selja olíuna með stórlækkuðu verði fyrir milligöngu ríkisstj., og þeir munu skilja, hvers konar viðskipti þeir hafa haft hingað til. Fiskimenn í Vestmannaeyjum og Keflavík munu skilja það þegar í dag, hvað það er að vera fjötraður við olíufélögin, þó að hv. þm. Barð. skilji þetta ekki. Einn hv. þm. hér í þessari hv. d. sagði eitthvað á þá leið, að það hefði löngum verið svo, að ef einhver þyrfti á vinsældum að halda, að þá væri talið heppilegt að gera aths. við olíufélögin. Það mundi víst ekki mega snúa þessu þannig við, að þeir, sem hafa mesta löngun til að nota orðin „falskar upplýsingar“, þeir fari að meta meira vinsældir olíufélaganna en það að koma á hagkvæmum viðskiptum fyrir fiskimenn landsins?



Ég vil aðeins benda hæstv. atvmrh. á það, út af því, sem hann sagði um olíuverðið á Siglufirði, að ég hélt því fram, að þeir, sem réðu um stjórn síldarverksmiðjanna, hefðu reiknað út þetta verð, vegna þess að þeir þyrftu að fá þetta verð. Ef þeir hefðu ekki gert það, þá hefði hæstv. atvmrh. framið stórkostlegt brot á útvegsmönnum. En hvar er þá þetta fé, sem sparazt hefur? Hefur hæstv. atvmrh. tekið það í sérstakan sjóð, eða er það til hjá síldarverkmiðjunum? Ef svo er, því er það þá ekki tekið til þess að byggja fyrir það tanka hér á landi? Þá viðurkenndi hæstv. ráðh., að hann hefði látið reikna út, hvað kostaði að smíða geyma með kostnaðarverði. En hvað er kostnaðarverð? Nú er ég þessu eins vel kunnugur og hæstv. atvmrh. Ef fyrirtæki eins og Landssmiðjan reiknar efnið og alla vinnu með kostnaðarverði án þess að viðhafa nokkra álagningu, þá verð ég að segja það, að slíkar áætlanir eru blekkingar. Hvernig fær slíkt staðizt? Það er auðvitað mál, að öll slík fyrirtæki verða að leggja nokkuð mikið á vinnu og efni til þess að geta staðið straum af slíkum atvinnurekstri, borgað alla skatta, skrifstofukostnað o. s. frv. Ég vil því halda því fram, að hver tankur muni raunverulega kosta meira en 50 þús. kr., eins og Landssmiðjan áætlar. Hvað snertir útgerðarmennina á Norðfirði, Keflavík og í Vestmannaeyjum, þá vil ég benda á það, að það voru fleiri en þessir útgerðarmenn, sem vildu fylgja þessu frv., ef þeir hefðu sömu aðstöðu og þeir. Norðfjörður er bara í þeirri aðstöðu, að þar hefur verið komið upp geymum fyrir ríkisfé. Þeir þurfa þar ekki að leggja á sig neinar byrðar fyrir það, að þessi skipan er tekin upp á olíumálunum. Og þeir standa á móti því, að það sé komið á verðjöfnun á olíunni til þeirra og annarra úti á landi, því að sú verðjöfnun mundi hækka verð hjá þeim frá því, sem er, til þess að þeir, sem ríkið hefur ekki gert það sama fyrir og þá með smíði tanka, geti fengið olíuna ódýrari en annars. Norðfjörður hefur fengið hjálp laganna til þess að skapa sér þessa aðstöðu. Hann vill svo njóta beztu kjara við þetta, en ekki taka þá byrði, sem aðrir staðir verða að hafa eftir þessa nýskipun á málinu. Þetta vill ekki hæstv. atvmrh. viðurkenna, og það sýnir, hve óskapleg „partiska“ yrði í framkvæmd l., ef hann fengi að ráða um þetta.



Herra forseti. Ég fyrir mitt leyti er ekki búinn að taka afstöðu til þess, hvernig ég greiði atkv. um þetta mál. Ég er ákveðinn í því, ef ég tryði á það, að þetta mundi verða til þess, að útgerðarmenn fengju olíuna ódýrari nú og í framtíðinni en verið hefur, að þá væri sjálfsagt að samþ. það. Þó er ég mjög á móti ákvæðum 6. gr. og mundi aldrei fylgja henni óbreyttri. En það, sem ég óttast, er það, að þetta frv. geti leitt til þess, að ríkið taki fyrr eða síðar í sínar hendur, einmitt fyrir samþykkt þess ákvæðis, einkasölu á olíunni. Og fyrir það vildi ég koma í veg, ef unnt væri. Ég er orðinn það gamall, að ég man eftir, þegar hér var einkasala á olíu. Þá gekk allt í ólestri í sambandi við olíusöluna. Og það var ekki fyrr en ríkið sleppti þessari einkasölu; að fyrirtæki einstaklinga hrundu því í framkvæmd að smíða hér olíugeyma og hætt var að flytja olíuna inn á tunnum. En mér finnst, að það þurfi að athuga ákaflega margt í sambandi við þetta mál. sem ekki hefur verið athugað. Sjútvn. beggja d. munu hafa athugað þetta mál allverulega, en eftir því, sem mér hefur skilizt, þá voru þær bundnar þagnarheiti við stjórnina um, að þær skýrðu ekki einu sinni frá því, sem var að gerast, a. m. k. í hálfan mánuð. Ég vil spyrja hæstv. ríkisstj. um viss atriði, áður en ég tek afstöðu til þessa máls, um leið og ég bendi á, að þau félög, sem með olíuverzlunina fara í heiminum, eru ekki nein smáfélög, því að sum þeirra munu hafa svo mikinn starfsmannafjölda í þjónustu sinni, að jafnmargir eru öllum Íslendingum að minnsta kosti, og stjórnir heimsveldanna, eins og t. d. Bretlands, eiga meiri hlutann í sumum félögunum og þar á meðal öðru félaginu, sem starfar hér á landi. Ýmsar þjóðir hafa lagt sem mest, kapp á að fá sem flest af þessum stóru félögum til sín með verzlun á olíu, oft fyrir milligöngu systrafélaga eða dótturfélaga í löndunum, og hafa álitið, að hagsmunum neytenda væri bezt borgið með því, að samkeppni væri þeirra á milli. Og undir venjulegum kringumstæðum hygg ég, að svo sé. En ég vildi leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., áður en atkvgr. fer fram um þetta mál, hvort ríkisstj. hafi tryggt sér olíukaup fyrir næsta ár, ef þau félög, sem hér eru, hætta að starfa hér. Enn fremur vil ég spyrja um, hvort hæstv. ríkisstj. hefur tryggt sér kaup á tankskipi til þess að flytja olíuna á milli hafna hér á landi til þeirra staða, þar sem tankar eru fyrir. Enn fremur álít ég. að það væri ekki úr vegi að athuga það, hvað búast mætti við, að enska stjórnin segði við samþykkt þessa frv., þar sem vitað er, að félag, sem hún á meiri hlutann í, er annað félagið, sem starfar hér, en yfir hinu félaginu, Shell, hefur hún mikil umráð. - Og mætti þá vænta árekstra ef eignir félaga þessara yrðu teknar eignarnámi, en við því má búast, ef 6. gr. frv. verður samþykkt. - Ég tel málið ekki upplýst hér í hv. d., fyrr en búið er að gefa fullnægjandi svör við þessum fyrirspurnum.



Vegna fyrirspurnar hv. þm. Seyðf. (LJóh), er hann spurðist þannig fyrir: Hefur ríkisstjórnin tryggt sér olíukaup fyrir næsta ár, - vil ég svara þannig: Ríkisstj. hefur samninga um það, að viss stórveldi sjái Íslandi fyrir nauðsynjum, svo sem frekast má við koma. Þetta hefur verið skilið á þann hátt, - og hingað til hefur reynzt að mega skilja það þannig -, að við fáum allar þær nauðsynjar, sem við þurfum og höfum þurft á að halda til lífsviðurværis og rekstrar atvinnuveganna hér í landinu. Þetta hefur reynzt þannig undanfarin ár, beint og óbeint. Og olían fellur að sjálfsögðu undir þetta. Um það, hvort ríkisstj. hafi tryggt sér kaup á tankskipi, vil ég upplýsa það, að ríkisstj. hefur ekki eins og stendur neitt öruggt eða tryggt í þessu efni. En hún hefur gert athuganir á möguleikum um þetta, og er ekki vonlaus um, að úr þessu rætist, ef á þyrfti að halda. Í þriðja lagi geri ég ekki ráð fyrir, að hv. þm. Seyðf. ætlist til þess, að ríkisstj. fari að spyrjast fyrir hjá stjórn erlends stórveldis, hvort því mundi líka betur eða verr, að hið háa Alþ. setti lög um málefni, sem algerlega eru innanríkismál. Segi ég þetta í tilefni af því, að hv. þm. Seyðf. nefndi það, hvort ríkisstj. vissi um það, hvað Bretastjórn vildi í þessu máli. Ég geri ráð fyrir, að hið háa Alþ. setji nú sem endranær þau l., sem hagkvæmust þykja fyrir þjóðina án þess að spyrja nokkra útlendinga um það.



Herra forseti. Út af ræðu hæstv. atvmrh. vil ég taka það fram, að ég ætlast náttúrlega ekki til þess, að íslenzka ríkisstjórnin færi að spyrja um þetta. En ég vildi vita, hvort þetta hafi verið rætt í utanrmn. Það var það, sem ég var að tala um 



Með því að þetta frv. hefur þegar verið til athugunar hjá sjútvn. þessarar hv. d., þar sem allir hv. nm. hafa tekið þátt í atkvgr. á fundi n. um hverja einustu gr. frv. og frv. í heild, sé ég ekki ástæðu til að vísa málinu til sjútvn. og segi því nei.



Með tilvísun til grg. hv. 9. landsk. segi ég nei.



Ég segi nei, af því að stórmál hafa verið látin fara nefndarlaust.



Með tilvísun til grg. hv. 9. landsk. þm. segi ég nei.



Með sömu grg. og fram er komin segi ég nei. Till. um að vísa málinu til allshn. felld með 9:5 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GJ, LJóh, MJ, ÞÞ, BBen. nei: GÍG, HG, HermJ, IngP, JJ, KA, PHerm, BrB, StgrA. 3 þm. (PM, BSt, EE) fjarstaddir. 4 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv, sínum:



Með því að hv. 9. landsk. hefur hér gert grein fyrir atkv. sínu viðkomandi því að vísa málinu til sjútvn. með alveg fölskum rökum og haldið fram, að málið hafi þegar legið fyrir sjútvn. þessarar hv. d., sem hann veit, að er alveg rangt að því leyti, að málið hefur ekki verið tekið þannig fyrir nema sameiginlega af sjútvn. beggja d., og því var lýst yfir, að það yrði ekki gefið út neitt sérstakt minnihlutaálit, vegna þess að það ætti eftir að koma til sjútvn. þessarar d., þá er ég samþykkur því, að því sé vísað til annarrar n., allshn., eftir að atkv. hafa fallið þannig, að málið fari ekki til sjútvn.



Með því að þetta frv. hefur þegar fengið athugun í n. þessari hv. d. og verið afgr. með atkvgr. í nefndinni, sé ég ekki ástæðu til að vísa frv. í aðra n. og segi því nei.



Ég vildi vekja athygli á því, að það hefur ekkert nál. í þessu máli legið fyrir þessari hv. d., og getur því ekki verið rétt, að málið hafi verið afgr. frá n. í þessari hv. d. á venjulegan hátt. Þetta mál mun síðast hafa verið til umr. á, fimmtudaginn var, en nú er þriðjud., þannig að ef sérstaklega hefði legið á að frá frv. afgr. og þess vegna ekki verið tími til að afgreiða það í n., þá hefði málið verið tekið fyrir fyrr. Það er því ljóst, að það er ekki tímaskortur, sem veldur því, að málið verður ekki látið fara nú til n., heldur eitthvað annað verra. Og með því að það hefur ekki verið í n. í þessari hv. d., greiði ég atkv. með því, að það fari til allshn., og segi já.



Þar sem það er ekki venjulegt, að eitt og sama málið sé til athugunar í tveimur n. í sömu d., þá segi ég nei.