Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 405 um frv. til laga um breytingar í skattamálum frá 1. minni hluta efh.- og viðskn. Nefndin hefur fjallað um málið og á fundi hennar komu fjölmargir aðilar sem ég ekki mun lesa upp hér því að það er á aðra blaðsíðu upptalning af gestum, en ég vil geta frá hvaða embættum og samtökum fulltrúar mættu á fund nefndarinnar. Það var frá fjmrn., embætti ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra, Þjóðhagsstofnunar, ASÍ, BSRB, BHMR, VSÍ, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, Sambandi veitinga- og gistihúsa, Flugleiðum, Íslandsflugi hf., Flugfélaginu Erni hf., Samtökum iðnaðarins, Stéttarsambandi bænda, búnaðarmálastjóra, Kaupmannasambandi Íslands, Bílgreinasambandi Íslands, Félagi íslenskra stórkaupmanna, Íslenskri verslun, Verslunarráði Íslands, Íþróttasambandi Íslands, Ungmennafélagi Íslands, Byggðastofnun, Félagi íslenskra ferðaskrifstofa, Félagi raftækjasala, Samtökum landflutningamanna, Almenningsvögnum bs., stjórnarnefnd um almenningssamgöngur í Reykjavík og Ferðamálaráði Íslands Auk þess bárust nefndinni umsagnir frá eftirtöldum aðilum: Almenningsvögnum bs., ASÍ, BHMR, BSRB, Ferðaþjónustu bænda, Félagi íslenskra bifreiðaeigenda, Félagi íslenskra ferðaskrifstofa, Íslenskri verslun, ÍSÍ, Kaupmannasamtökunum, Kristmanni Magnússyni, Landssambandi smábátaeigenda, Neytendasamtökunum, Olíufélaginu hf., Sambandi íslenskra viðskiptabanka, Skeljungi hf., Sambandi veitinga- og gistihúsa, Samtökum iðnaðarins, Samtökum landflutningamanna, stjórnarnefnd um almenningssamgöngur í Reykjavík, Trausta, félagi sendibifreiðastjóra, Verslunarráði Íslands, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna og VSÍ. Fyrsti minni hluti efh.- og viðskn. mælir með samþykkt frv. með þeim breytingum sem gerðar eru tillögur um á sérstöku þskj. nr. 406. Þessar breytingar eru helstar eftirfarandi: Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir þeirri breytingu að samlagsfélög með ótakmarkaða ábyrgð geti ekki verið sjálfstæðir skattaðilar. Breyting þess efnis er gerð á 1. og 10. gr. Í öðru lagi er lögð til leiðrétting á 3. gr. frv. þannig að greinin nái til allra sem starfa á vegum Stjórnarráðsins við sendiráð Íslands, en ekki aðeins starfsmanna á vegum utanríkisráðuneytisins. Um þessa grein sem verið er að breyta á þennan hátt segir að breytingin í frv. feli í sér að tekjur af því tagi sem getið er um í greininni verða framtalsskyldar og reiknast inn í tekjuskattsstofninn en frádráttur verður heimill skv. 30. gr. laganna og tekjurnar því í reynd áfram skattfrjálsar. Þess ber að geta að tekjur af þessu tagi munu skerða rétt manna til tekjutengdra bóta skv. 69. gr. laganna. Það byggir ekki síst á því að bótagreiðslur samkvæmt B og C-lið 69. gr. eru tekjutengdar og þykir eðlilegt að allar tekjur manna hafi áhrif við ákvörðun þeirra bóta. Með þessari grein frv. er ákveðið að breytingin nái til allra sem starfa á vegum Stjórnarráðs ekki einungis á vegum utanrrn. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að taka inn í 3. tölul. 31. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, orðin ,,ábyrgðir`` og ,,lánveitingar`` og víkka ákvæðið þannig út frá því sem gilt hefur fram til þessa, en í ákvæðinu eins og það er í dag er aðeins talað um viðskiptaskuldir. Orðið lánveitingar er einnig tekið upp í 2. mgr. 5. tölul. 74. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt. Einnig er gerð tillaga um þá efnisbreytingu á lokamálsl. þess ákvæðis, að ,,aðrar lánveitingar sem beint tengjast atvinnurekstrinum`` falla einnig þarna undir. Þeir stafliðir sem bætast við hljóða svo: Samkvæmt b-lið á brtt. við 3. lið orðast 3. tölul. svo: ,,Tap á útistandandi viðskiptakröfum, ábyrgðum og lánveitingum sem beint tengjast atvinnurekstrinum á því tekjuári sem eignir þessar sannanlega eru tapaðar. Útistandandi viðskiptakröfur og lánveitingar, sbr. 1. mgr. í árslok, sbr. 2. mgr. 5. tölul. 74. gr., er heimilt að færa niður um allt að 5% og telja þá fjárhæð til frádráttar skattskyldum tekjum.`` D-liðurinn er um að við 4. tölul. bætist ný málsgrein er orðast svo: ,,Sannanlega tapað hlutafé sem verðbréfasjóðir, skv. lögum nr. 10/1993, um verðbréfasjóði, og fjárfstingarfélög skv. 29. gr. laga nr. 9/1994 hafa fjárfest í á því tekjuári er hlutafé tapast.`` Í fjórða lagi er kveðið á um að tekinn sé af allur vafi um að skattrannsóknarstjóra ríkisins beri í hvívetna að gæta ákvæða laga um meðferð opinberra mála í samskiptum sínum við þá aðila sem til rannsóknar eru, en þeirri reglu hefur verið fylgt í starfi hans hingað til. Í fimmta lagi er lagt til að loðdýrabændum sem fengið hafa niðurfærslu skulda hjá Stofnlánadeild landbúnaðarins skv. lögum nr. 108/1992 og ríkisábyrgðasjóði verði heimiluð sérstök fyrning eigna sem tengjast loðdýrabúskap. Ákvæði þetta er sett inn vegna þeirrar tekjufærslu er til varð hjá umræddum aðilum við niðurfærslu skulda og geta þeir þannig fyrnt eignir að því marki að gjöld vegi upp tekjur. Í sjötta lagi er lagt til að 16. gr. falli brott. Sú grein var ekki lögð til sem efnisbreyting á lögunum heldur sett fram til að einfalda framkvæmd skattheimtu á fólksflutningafyrirtækjum sem njóta niðurgreiðslna opinberra aðila. Lagt er til að horfið verði frá þessari grein vegna ótta um að það kunni að verða túlkað íþyngjandi fyrir ýmsar opinberar stofnanir. Í sjöunda lagi er gert ráð fyrir þeirri breytingu á 18. gr. að flutningur á ökutækjum með ferjum, sem eru í beinum tengslum við fólksflutninga, verði færður niður í lægra skattþrepið eins og gildir um farþegana. Slíkt mun einfalda mjög alla skráningu og uppgjör. Þá er lögð til sú breyting á 30. gr. að hægt verði, með skriflegum samningi, að fela öðrum aðila að sjá um framtal, skil og uppgjör virðisaukaskatts. Í ljós hefur komið að verulegum erfiðleikum er bundið að fylgja hefðbundnum reglum vegna sérstakra viðskiptahátta og uppgjörsaðferða varðandi sölu flugfarseðla. Einföldun ákvæðisins felst í því að heimila flugfélagi að skila skattinum þó svo að sala fari fram í gegnum ferðaskrifstofur enda séu öll viðskipti tryggilega skráð í sölukerfi sem skattyfirvöld samþykkja. Í áttunda lagi er lagt til að 37. gr. verði felld brott, þannig að sömu reglur gildi sem hingað til um frádráttarbærni tryggingagjalds. Í níunda lagi leggur 1. minni hlutinn til að hætt verði við fyrirhugaða tolla á jurtaolíur, þar sem reikna má með að slík tollahækkun hafi óheppileg áhrif á samkeppnisstöðu innlendra framleiðenda. Í tíunda lagi er lagt til að málningarvörur, einangrunarplast og þakpappi verði flutt úr 10% vörugjaldi í gjaldflokk 6% vörugjaldi í gjaldflokki A. Til að vega upp tekjutap ríkissjóðs vegna þessarar breytingar er lagt til að vörugjald af þeim vörum sem eftir standa í gjaldflokki B, þ.e. ýmsum byggingarvörum og snyrtivörum, hækki í 11% í stað 10%. Með þessu ákvæði er verið að koma til móts við og lækka vörugjald á þeim síðustu einingum innlendrar iðnaðarframleiðslu sem hefur haft íþyngjandi vörugjald á sinni framleiðslu. Í ellefta lagi er lagt til að lagfærð verði upptalning tollnúmera í gjaldflokki D í viðauka I við lög um vörugjald. Loks leggur 1. minni hlutinn til að við frv. bætist tveir nýir kaflar sem eiga rót sína að rekja til afnáms aðstöðugjalds sem tekjustofn fyrir sveitarfélög. Annars vegar kafli um breytingar á tekjugreinum laga nr. 114/1990, um Útflutningsráð Íslands. Í stað aðstöðugjalds, sem var stofn til tekna til Útflutningsráðs er gerð tillaga um að tekið verði upp svokallað markaðsgjald sem lagt verði á veltu fyrirtækja. Sett er inn sérstakt ákvæði til að koma í veg fyrir að fyrirtæki velti þessu gjaldi beint út í verðlagið. Hins vegar er um að ræða nýjan kafla um breytingu á lögum nr. 36/1993, um kirkjugarða. Til að mæta tekjutapi kirkjugarða þjóðkirkjunnar vegna afnáms aðstöðugjaldsins er lagt til að kirkjugarðar fái í sinn hlut vissar fjárhæðir af innheimtu framangreinds markaðsgjalds. Undir nefndarálit þetta rita Rannveig Guðmundsdóttir, Guðjón Guðmundsson, Sólveig Pétursdóttir og Árni R. Árnason.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram í upphafi ræðu minnar að ég tel nauðsynlegt að forustumenn stjórnarflokkanna séu viðstaddir þessa umræðu. Ég geng út frá því að hæstv. forsrh. verði viðstaddur þessa umræðu að einhverju leyti. Ég geri á engan hátt kröfu til þess að hann sé hér viðstaddur alla umræðuna en ég vildi spyrja það hvort líkur séu til þess að forustumaður Alþfl. verði viðstaddur þessa umræðu þó að ég ætlist ekki til þess að forseti svari því nú. Áður en þessari umræðu verður lokið, þá tel ég nauðsynlegt að eiga orðastað við formann Alþfl. Hér er um að ræða mjög stórt mál, breytingar á skattalögum sem varða hvern einasta þegn í landinu, hag ríkissjóðs, þjóðarhag. Það er því mikilvægt að vel sé vandað til. Ég er þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, að það frv. sem hér stendur til að afgreiða sé á engan hátt tilbúið til afgreiðslu og það sé stórkostlegt slys og varði almannahagsmuni og þjóðarhag að þetta frv. verði að lögum. Ég er þeirrar skoðunar að það geti ekki gengið að framkvæma viðamikla skattkerfisbreytingu með þeim hætti að lagasetning sé ljós milli jóla og nýárs eins og líkur eru til ef frv. þetta verður keyrt áfram í gegnum þingið og síðan eigi að byrja að framkvæma málið 1. jan. Það á eftir að setja reglugerðir. Það á eftir að undirbúa það í verslunum og þetta er einfaldlega ekki hægt. Hjá öllum siðuðum þjóðum væri undirbúningstíminn a.m.k. 6 mánuðir frá því að lagasetningin fer fram. Ég er því þeirrar skoðunar, hæstv. forseti, að það eigi að taka hér aðrar ákvarðanir og fara út í nánari athuganir á þessu máli með sama hætti og 1. minni hluti nefndarinnar leggur til í ákvæði til bráðabirgða. Í ljósi þessarar skoðunar hef ég ritað forseta Alþingis svohljóðandi bréf, dags. 17. des. 1993, með leyfi forseta: ,,Skv. 3. gr. laga um Ríkisendurskoðun geta forsetar Alþingis að ósk þingmanna krafið ríkisendurskoðanda um skýrslu um einstök mál. Undirritaður alþingismaður óskar eftir að ríkisendurskoðandi gefi skýrslu um skattkerfisbreytingar samkvæmt frv. nr. 251 um breytingar í skattamálum og breytingartillögum við það. Skýrslan fjalli m.a. um áhrif breytinganna á ríkisfjármál, hag almennings og fyrirtækja. Jafnframt verði gerð grein fyrir öryggi skattkerfisbreytinganna, kostnaði við þær og hugsanleg áhrif á skattsvik.`` Ég tel það tvímælalaust vera í samræmi við verkefni Ríkisendurskoðunar að framkvæma athugun sem þessa. Ríkisendurskoðun var sett á stofn á sínum tíma til að styrkja löggjafarvaldið gagnvart framkvæmdarvaldinu og stuðla að því Alþingi fengi meira sjálfstæði í sínum málum. Þar hefur á margan hátt tekist vel til og Ríkisendurskoðun hefur með athugunum sínum á útgjaldahlið fjárlaga og úttekt á einstökum stofnunum gert mikið gagn. Ríkisendurskoðun hefur hins vegar ekki með sama hætti litið til tekjuhliðarinnar og breytinga á skattalögum þegar þær standa fyrir dyrum. Ég tel því mikilvægt til þess að leiða í ljós hið rétta í þessu máli að Ríkisendurskoðun framkvæmi þessa athugun og ég tel nauðsynlegt að sú athugun fari fram áður en löggjöfin er sett. Ég geri mér ekki grein fyrir því hvað það mun taka langan tíma og til hvaða bráðabirgðaráðstafana þarf að grípa til þess að bíða eftir þeirri niðurstöðu, en þannig á að undirbúa slíkar breytingar. Ég minni á það að þegar hugað var að slíkri breytingu í Noregi á árinu 1992 var útbúin mikil skýrsla um það mál og eftir þá vinnu voru allir aðilar sammála um að framkvæma breytinguna með allt öðrum hætti. Ríkisstjórn Íslands hefur ekki farið í neina slíka vinnu. Engar athuganir hafa farið fram svo að heitið geti í tilefni þessa máls. Þó ekki hefði annað gert verið en að þýða þessa skýrslu, sem er fróðleg lesning fyrir hvern og einn sem kemur að þessu máli, þá hefði það verið mjög gagnlegt. Það sem lá til grundvallar þessari ákvörðun var í reynd þetta hérna plagg, upp á eina og hálfa síðu, útbúið af fjmrn. í fljótheitum í tengslum við kjarasamninga. Og textinn er ekki eingöngu stuttur og ófullkominn heldur eru að mínu mati verulegir veikleikar í þeirri röksemdafærslu sem þar er sett fram og ég mun koma nánar að því. Ég vil þá í framhaldi af þessu víkja að því um hvað þetta mál fjallar í ljósi þeirra tillagna sem 1. minni hluti nefndarinnar leggur fram.  ég átti mig á því vegna þess að ég hélt, hæstv. forseti, með sjálfum mér að fyrir þessu máli væri meiri hluti á Alþingi en vonandi er svo ekki ef hv. alþingismenn taka réttar ákvarðanir í samræmi við sína samvisku. Get ég þar vitnað til ágæts málflutnings varaformanns hv. efh.- og viðskn. þótt ég sé ekki sammála niðurstöðunni sem hann kemst að í sambandi við hvort styðja beri málið. Hér er í fyrsta lagi verið að taka ákvörðun um það að breyta virðisaukaskattinum þannig að taka upp tvö skattþrep. Þessa ákvörðun verður að skoða í ljósi þess hvort hagkvæmara sé að halda einu þrepi og lækka virðisaukaskattinn og endurgreiða virðisaukaskatt á matvælum eins og 2. minni hlutinn leggur til. Ég legg áherslu á það að þar er gerð tillaga um endurgreiðslu á virðisaukaskattinum og að farið verði út í svipað kerfi og gildir t.d. að því er varðar mjólkurvörur. Þessar leiðir báðar gera saman gagn í verðlagi, þ.e. lækka verðlagið um 0,9%. Jöfnunaráhrif beggja þessara leiða eru mjög svipuð samkvæmt neyslukönnun. Munurinn er ómarktækur. Hann er samkvæmt neyslukönnuninni nokkur hundruð krónur á fjölskyldu, sérstaklega á það við um lágtekjufjölskyldurnar. Það hefur hins vegar verið farið út í það að reikna þetta út frá tekjum sem ég tel ekki rétt í slíkum tilvikum. Ég bendi á það að engum datt í hug í norsku skýrslunni að fara út í slíka útreikninga því að þar er munstrið svo mismunandi, tekjurnar eru svo mimsmunandi. Sumir eiga eignir, sumir lifa á lánum eins og námsmenn o.s.frv. Niðurstaðan er því mjög sambærileg. En það stendur til að fara hér út í skattkerfisbreytingu þar sem hægt er að ná betri árangri með öðrum hætti án þess að tekjuskiptingin breytist nokkuð að ráði. Það á sem sagt að kosta til 150--200 millj. af hálfu ríkissjóðs til þess að gera þetta og taka þá áhættu að skattsvik muni stóraukast. Það hefur verið áætlað, án þess að það hafi verið áætlað af mér, að það geti numið allt að 500 millj. og það á að taka þá ákvörðun að fyrirtækin þurfi að leggja í hundruð milljóna króna kostnað til þess að fara út í þessa framkvæmd. Það eru ekki blankir menn sem ætla sér út í svona æfingar á sama tíma og erfiðleikar eru í okkar samfélagi. Það er ekki ríkisstjórn sem vill sýna hagsæld og sparnað í rekstri sem fer út í það. En ríkisstjórnin segir: Við sömdum um þetta í kjarasamningum og við verðum að standa við það. Hvernig skyldi standa á því að hæstv. ríkisstjórn fór út í það að semja um þessi ósköp? Réði hún engu um gang mála í því sambandi? Er hæstv. ríkisstjórn áhrifalaus í málum sem þessum? Er hæstv. fjmrh. algerlega áhrifalaus í máli sem þessu? Hefur hæstv. fjmrh. ekkert um þetta að segja? Og hvernig ætlar hæstv. fjmrh. að verja þessa aðgerð? Ég tel að fjmrh. sem sér afleiðingar af svona aðgerð á fjármál ríkisins og þjóðarhag, eins og ég veit að hæstv. fjmrh. hlýtur að gera, eigi að segja af sér ef hann vill standa undir sinni ráðherraábyrgð. Enginn hæstv. fjmrh. getur látið hafa sig út í svona hluti gegn betri vitund og sem betur fer hafa fyrirrennarar hans staðist slíkar þolraunir og þess vegna kemur á óvart að hæstv. utanrrh. skuli hafa skipt svo skyndilega um skoðun í málinu og er nauðsynlegt að ræða við hann um málið. Ef sú leið er valin að byrja á því að lækka skattinn í 23% og halda áfram að endurgreiða virðisaukaskattinn af helstu nauðsynjavörum, þá ná menn sama árangri en það kemur sem nemur 600 millj. kr. betur út fyrir ríkissjóð. Þar af mun útgjaldahlið ríkisins lækka um 300 millj. kr. vegna þess hvað ríkið greiðir mikið af vörum og þjónustu í hæsta þrepi. Það mun líka spara fyrir sveitarfélögin í landinu upphæð sem nemur a.m.k. 100 millj. kr. Það er því alveg sama hvernig litið er á þetta mál að það er algerlega borðleggjandi. En samt ætla menn að eyða í það 200 millj. kr., ráða 26 eða 28 starfsmenn til þess að fara í þetta, vanrækja annað skatteftirlit og taka áhættuna á auknum skattsvikum og segja fyrirtækjunum: Þið verið að gera svo vel að fara í það núna yfir áramótin og nota jólin í að breyta kerfunum hjá ykkur. Það hefur verið skemmtilegur jólaglaðningur fyrir fólkið í verslununum þegar það verður örþreytt að kvöldi Þorláksmessu að byrja á undirbúningnum yfir jólin og gamlársdag og nýársdag því að auðvitað þarf að nota hverja stund ef vel á að takast til. Þetta ætlar ríkisstjórnarmeirihlutinn að gera og segir: Það er ekki okkur að kenna. Það er þeim uppi í Vinnuveitendasambandi að kenna. Það er ASÍ að kenna. Við ráðum engu um þetta. Það er hægt að gera ýmislegt annað fyrir þessa peninga. Það er hægt að hækka vaxtabætur sem er búið að skerða svo mikið að hjón sem eiga sem samsvarar 8 millj. kr. fá engar vaxtabætur. Þær skerðast um 60% á bilinu 5 til 8 millj., hjá einstaklingi á bilinu 3 millj. til 4,8 millj. kr. Einstaklingur sem á 4,8 millj. fær engar vaxtabætur. Ef þetta bil er hækkað þannig að það sé á bilinu 5 til 10 millj. kr. hjá hjónum og bilinu 3 til 6 millj. kr. hjá einstaklingi, þá kostar það 200 millj. kr. Eru menn á móti því? Ætla menn að standa á móti því hér á Alþingi? Það er hægt að hækka barnabótaukann hjá lágtekjufólki. Ef barnabótaaukinn er aukinn um 10 þús. á barn, þá kostar það um 350 millj. kr. og það mun eingöngu koma til lágtekjufólks vegna ákvæðanna um það. Ætla menn að vera á móti því? Mér skilst það. Það er hægt að hætta við áform um sérstakt 0,35% tryggingagjald sem mundi þá gefa svigrúm ef það væri ekki lagt á til þess að hækka laun eða annan kostnað eða afkomu fyrirtækjanna í landinu um 0,35%. Skapa betri rekstrargrundvöll þannig að það hefði örvandi áhrif á atvinnustarfsemina í landinu, framleiðslustarfsemina, útflutningsstarfsemina. Þessi skattur er 560 millj. kr. Eru menn á móti því? Mér skilst að menn séu á móti því. Það er hægt að hætta við þennan vitlausa skatt á fólksflutningum og á ferðaþjónustu og gistingu, en halda þessari starfsemi áfram í hærra þrepinu í tryggingagjaldi. Það kostar 250 millj. kr. Að vísu er ríkisstjórnin búin að ákveða að endurgreiða hluta af þessari fjárhæð til strætisvagnanna sem mun kosta 70--80 millj. kr. þannig að fjárhæðin er þá komin niður í 180 millj. kr. Eru menn á móti því? Á að fara út í það að fjölga þeim aðilum sem innheimtur er skattur á og taka upp þetta vitlausa og flókna kerfi varðandi ferðaskrifstofurnar sem er algerlega óframkvæmanlegt? Mér skilst það. Það er hægt að taka fjármagnseignirnar inn í eignarskattsstofn. Það er hægt að gera það núna um áramótin. Mér hefur skilist að ríkisstjórnin hafi ætlað sér að leggja á fjármagnstekjuskatt. Það var strax ákveðið í ritinu Velferð á varanlegum grunni, sem var gefið út í október 1991. Þar var sagt að þetta yrði gert næstu mánuðina og lagt fyrir á næsta þingi og afgreitt á því þingi. Það þing hófst haustið 1991 og lauk vorið 1992. Það bólaði ekkert á neinu frv. um það, hvað þá að það væri afgreitt og það hefur heldur ekki sést síðan. Í fjárlögum þessa árs voru áætlaðar tekjur af slíkum skatti 500--600 millj. kr. ef ég man rétt. Með því að breikka eignarskattsstofninn og reikna með því að aðeins helmingur af þeim eignum sem ekki eru fram taldar komi inn í eignarskattsstofn er hægt að ná þar inn tekjum, 600 millj. kr. eða svipaðri fjárhæð og ríkisstjórnin ætlaði að gera á þessu ári. En það er hægt að gera meira. Það er hægt að afnema ekknaskattinn og það er hægt að hækka skattleysismörkin í eignunum um 500 þús. hjá einstakling og 1 millj. hjá hjónum. Eru menn á móti því? Mér skilst að menn séu á móti því. Og þegar þessu öllu er nú lokið, þá hef ég fengið það mat hjá Þjóðhagsstofnun í dag að þá verði eftir 150 millj. kr. til þess að styrkja stöðu ríkissjóðs og eru menn á móti því? Mér skilst að menn séu á móti því. Og það sem meira er. Verðlagsáhrifin af þessari leið eru nákvæmlega þau sömu að því er varðar virðisaukaskattinn og jöfnunaráhrifin áþekk en til viðbótar mun verðlagið lækka um 0,15% vegna tryggingagjaldsins og vegna fólksflutninga, gistinga og fleira um 0,05%, þ.e. að verðlagið mun ekki lækka um 0,9%, eins og í leið ríkisstjórnarinnar, heldur um 1,1% og þar að auki komi það betur út fyrir ríkissjóð fyrir utan allt sem fer til spillis. Mér skilst að menn séu á móti þessu líka á grundvelli einhverra vitlausra útreikninga sem menn bundu sig í í vor. Þar að auki hef ég fengið nú eftirfarandi umsögn frá Þjóðhagsstofnun um áhrif þessara tillagna, með leyfi forseta: ,,Þjóðhagsstofnun hefur að beiðni formanns efh.- og viðskn. Alþingis metið lauslega áhrif tillagna hans á afkomu ríkissjóðs, verðlag og fleiri hagstærðir. Umræddum tillögum er lýst í töflu sem fylgir hér með og þar kemur einnig fram mat á áhrifum þeirra á afkomu ríkissjóðs. Samtals eru tillögurnar taldar skila ríkissjóði um 150 millj. kr. Samkvæmt endurskoðaðri tekjuáætlun fjárlaga er gert ráð fyrir því að heildartekjur ríkissjóðs á árinu 1994 verði 104 milljarðar 203 millj. kr. Tillögur formanns efh.- og viðskn. kæmu þannig fram í fjárlögum að tekjuhlið þeirra lækkaði um 150 millj. kr., yrði 104 milljarðar 53 millj. kr., en útgjaldahliðin lækkaði um 300 millj. Þetta stafar af því að lækkun virðisaukaskattsins samkvæmt tillögunum skerti tekjur ríkissjóðs um 2,3 milljarða brúttó en lækkaði útgjöld hans um 300 millj. Ef hætt yrði hins vegar við lækkun virðisaukaskatts á matvæli ykjust tekjur ríkissjóðs um 2,6 milljarða kr. Áhrif þessara breytinga bætir því afkomu ríkissjóðs um 600 millj. kr. Að teknu tilliti til annarra liða tillagnanna er heildarniðurstaðan sú að afkoma ríkissjóðs batnar um 150 millj. kr.`` Þar fyrir utan vil ég taka það fram í þessu sambandi að ríkisstjórnin hefur þegar ákveðið að falla frá virðisaukaskatti á hluta af almenningsvögnunum í landinu á grundvelli mjög vafasamrar lagaheimildar og það mun kosta 70--80 millj. sem hækkar þennan mun þannig að hann er þá orðin 230--240 millj. kr. Ég held síðan áfram að vitna í þessa umsögn, með leyfi forseta: ,,Lækkun virðisaukaskatts á matvæli og lækkun virðisaukaskatts úr 24,5 í 23 eru talin skila svipuðum áhrifum á verðlag, lækka framfærsluvísitöluna um nálægt því 0,9%. Við bætist samkvæmt tillögum að hætt er við álagningu sérstaks tryggingargjalds og jafnframt eru fólksflutningar og gisting áfram undanþegin virðisaukaskatti. Þetta leiðir til þess að vísitala framfærslukostnaðar lækkar um fimmtung úr prósenti eða svo. Umræddar tillögur hafa með ýmsum hætti áhrif á kaupmátt. Þannig hefur minni verðbólga í för með sér aukinn kaupmátt og í sömu átt ganga að sjálfsögðu hækkanir bóta. Á móti vegur hins vegar að skattar á eignir eru hækkaðir. Í tillögunum felast því tilfærslur í skattlagningu á þá leið að kaupmáttur launa og hvers konar bóta eykst nokkuð en ráðstöfunarfé eignamanna minnkar. Þegar á heildina er litið eru hins vegar áhrifin á kaupmátt ráðstöfunartekna ekki veruleg.`` Það er alveg ljóst að þetta minnkar kaupmátt eignamanna eitthvað en bætir kaupmátt þeirra sem lægri tekjur hafa. Eru menn á móti því?  Það er sagt í þessu máli af hæstv. ráðherrum eins og hæstv. viðskrh. var í reynd að segja núna: Ég er ekki á móti þessu, eins og ég skil hans orð, en ég get bara ekki gert þetta. Ég samdi um annað. Ég samdi af mér. Ég gerði tóma vitleysu. Mér finnst að svona ráðherrar eigi einfaldlega að segja af sér. Hver píndi þessa ráðherra til að gera tóma vitleysu? Ekki nokkur maður. Ef þeir hefðu aðeins sýnt fram á það með rökum og látið athuga málið, þá er enginn vandi að fá fram aðra ákvörðun. Þeir máttu ekki vera að því. Þeir voru að gera eitthvað annað. Nú segja þeir að ef þeir breyti um skoðun hafi þeir svikið loforð sín. Hvaða loforð voru gefin? Voru ekki gefin loforð um að lækka verðlag? Ég vil taka það fram að auðvitað má nota þá fjármuni sem nemur virðisaukaskattinum til þess að hækka margvíslegar bætur eins og persónuafslátt, hækka skattleysismörk og ná enn meiri árangri í sambandi við tekjujöfnun. En við í 2. minni hluta nefndarinnar vildum líta á það sem staðreynd að það þyrfti að lækka verðlagið um 0,9%. Það er uppfyllt hér. Er það svikið samkvæmt þessu? Nei, það er ekki svikið. Síðan er ákveðið að hækka bætur til lágtekjufólks og leggja skatta á eignatekjur. Eru það einhver svik? Eru það svik að hækka barnabætur til fjölskyldna með lágtekjur? Eru það svik að hækka vaxtabæturnar? Í reynd má hækka þetta mun meira ef það kostar það til þess að koma í veg fyrir þessa vitleysu. Það eru 150 millj. kr. í afgang og þar að auki fara fleiri hundruð milljóna til spillis. Mér skilst á ráðherrunum að ef þeir koma í veg fyrir það að fleiri hundruð milljónir fari til spillis og hægt verði að hækka bætur til lágtekjufólks, þá verði hér ófriður á vinnumarkaði og verkföll. Það verður skrýtið verkfall þar sem menn ætla að berjast á móti því að verðlagið sé lækkað meira, þar sem menn ætla að berjast á móti því að hægt sé að lækka bætur til lágtekjufólks meira. Geta hæstv. ráðherrar virkilega ekki komið þessu máli frá sér þannig að það skiljist? Eru hæstv. ráðherrar ekki hæfir til þess að sinna þessum málum og koma þeim þannig fram að verkalýðshreyfingin og vinnuveitendur skilji eðli þess? Mín niðurstaða er sú að þeir séu ekki hæfir til þess og þess vegna beri þeim að segja af sér. Sérstaklega þeir sem standa þarna í dyragættinni og sem hafa með viðskiptamálin og ríkisfjármálin að gera.  Sannleikurinn er sá að þessar aðgerðir sem nú er verið að fara út í, og ég legg áherslu á þessi lagasetning núna, miðað við það sem hægt er að gera en bætir ekki hag almennings. Það er búið að bæta hag almennings nú þegar með aukningu og endurgreiðslu virðisaukaskatts og það voru allar lagaheimildir til fyrir því. En þessar viðbætur, miðað við þær tillögur sem við leggjum hér fram, ganga á hag almennings. Þær gera það að verkum að tekjur þjóðarbúsins minnka. Framleiðslan mun dragast saman og útflutningstekjurnar munu dragast saman. Tekjur af ferðaþjónustu munu dragast saman. Innflutningurinn mun aukast því að verðlagið lækkar meira á innfluttu matvælunum en innlendu matvælunum. Er það það sem Íslendingar þurfa á að halda um þessar mundir? Ég kem ekki auga á það. Þurfum við á því að halda núna að stórveikja skattkerfið og eyða fleiri hundruð milljónum í þessar æfingar þegar okkur sárvantar fé til þess að horfa fram á veg og gera eitthvað til gagns til að efla hér framleiðslu og útflutning. Á sama tíma og okkur vantar fjármagn í markaðsstarf og þróunarstarf og reyna að líta einhverja áratugi fram í tímann á 50 ára afmæli lýðveldisins á næsta ári, þá ætla menn að eyða a.m.k. 1 milljarði ef ekki meiru í þessar æfingar. Væri ekki betra að setjast niður og átta sig á því hvað menn gerðu best til þess að bæta hag þessa samfélags og horfa fram eins og til 2044 og leggja fjármagn í rannsóknir og þróun og styrkja hag atvinnuveganna? Nei, það gengur ekki því að þá mun ekki lengur verða friður, hvorki í ríkisstjórninni né í landinu. Ég hef að vísu ekki orðið var við friðinn í ríkisstjórninni þannig að það gerir kannski minnst til. En ég er viss um að ef hæstv. ráðherrar reyna að breyta þessu máli, þá er það hægt. Það hlýtur að vera hægt að fá aðila til að hlusta á niðurstöður og hreinar tölur í þessu sambandi. Virðulegur forseti. Ég ætla þá að víkja að einstökum atriðum þessa máls og byrja aðeins á undirbúningnum. Það má e.t.v. segja að undirbúningurinn hafi hafist þegar hæstv. ríkisstjórn var mynduð. Það var gert með miklum ,,bravör`` og menn fóru út í Viðey og sömdu þar um alls konar mál og gáfu síðan út þetta rit sem var loforð til landsmanna um það hvernig þessir herrar ætluðu að stjórna. Það hefur verið í fréttum undanfarna daga mörgum sinnum á dag að sá atburður hafi gerst að sjálfstæðismenn í borgarstjórn hafi ákveðið að standa við kosningaloforð og það hefur þótt svo fréttnæmt að það hefur verið lesið upp í hverjum fréttatíma í nokkra daga. Það þykja svo mikil tíðindi að Sjálfstfl. hafi ákveðið að standa við kosningaloforð að það þykir rétt að lesa það landsmönnum nokkrum sinnum á dag. Að vísu var byrjað á því í fréttunum í morgun að lesa það upp eftir nokkurra daga lestur að nú stæði til að standa við kosningaloforð að það væri ekki rétt vegna þess að það væri svikið. En hér er ekki um það að ræða að tala um kosningaloforð heldur að tala um stefnuskrá ríkisstjórnarinnar og ég held að það sé hollt að fara dálítið ofan í það sem þar er sagt. Þar segir í upphafi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Innheimta og ráðstöfun skatta þarf að vera hagkvæm og raska sem minnst almennri efnahagsstarfsemi.`` Ég er alveg sammála þessu stefnumarki. En hvað er verið að gera hér? Er verið að auka hagkvæmnina í skattkerfinu? Nei, ekki aldeilis. Það á að ráða 28 nýja menn til þess að framkvæma þá athöfn að reyna að koma í mesta lagi 40 millj. kr. frá hátekjufólki yfir til lágtekjufólks. Í það á að nota 26--28 starfsmenn og biðja allar verslanir um að breyta sínum kerfum og þar af leiðandi mun ekki verða mikið ráðið við skattsvik. Þetta er hagkvæmnin í því. Svo er sagt hér: Og raska sem minnst almennri efnahagsstarfsemi. Ég er líka sammála þessu. En þetta raskar mjög almennri efnahagsstarfsemi. Hvað halda menn að muni t.d. gerast í sambandi við ferðaþjónustuna? Hefur einhver haft fyrir því að láta athuga það? Hefur hæstv. samgrh. skilað einhverjum niðurstöðum um það hvort tekjur af ferðaþjónustu munu halda áfram að aukast á næsta ári? Það er reiknað með að þær aukist á þessu ári á bilinu 15--20%. Það eru einir 2 milljarðar. Það gæti orðið nokkuð dýrt að missa það til baka. Hvað segir fólkið í þessari atvinnugrein þegar það talar við okkur? Það segir: Minnsta verðbreyting getur orðið til þess að gerbreyta þessari mynd út af samkeppnisstöðu landsins. Við hv. alþm. reynum að tala hér um þetta mál við hæstv. samgrh. Það er í mesta lagi að hæstv. samgrh. rjúki upp og reiti hár sitt og fari að tala um eitthvað allt annað ef hann kemur þá í ræðustól. Auðvitað þarf að tala við þann hæstv. ráðherra einn ganginn enn um þetta mál því að auðvitað ætti hann líka að segja af sér. Hæstv. samgrh. sem ætlar að bera ábyrgð á því að setja velferð íslenskrar ferðaþjónustu í hættu samkvæmt ummælum þeirra sem koma til okkar. Er það ekki að raska almennri efnahagsstarfsemi að leggja virðisaukaskatt á fólksflutninga og innanlandsflug, væntanlega með þeim afleiðingum að stórlega mun draga úr innanlandsflugi? Auðvitað er þar verið að raska almennri efnahagsstarfsemi. En það á að ganga lengra. Það er búið að ákveða að á fólksflutningar innan bæjar eigi ekki að leggja virðisaukaskatt. Ef menn fara hins vegar milli Keflavíkur og Reykjavíkur, þá eigi menn að borga virðisaukaskatt. Hæstv. fjmrh. upplýsir að ef menn fara í strætó á Egilsstöðum, þá muni menn heldur ekki þurfa að borga virðisaukaskatt.  Ég býst við því að strax í upphafi árs munu Austfirðingar fá upplýsingar um það hvernig þeir geti ferðast með strætó, en það er eitt vandamál í því. Þeir munu ekki geta notið þessara hlunninda nema strætisvagninn verði rekinn með mjög miklu tapi. Það er eina leiðin því að eftir því sem tapið verður meira á strætisvagninum þeim mun meira verður endurgreitt af virðisaukaskattinum því að nú eru menn búnir að finna það út að ef Reykjavíkurborg eða Akureyrarbær borgi halla á strætisvögnum, þá séu viðkomandi sveitarfélög að kaupa þjónustu af strætó. Það er alveg nýtt fyrir mér að með því borga tap sé verið að kaupa þjónustu. Það væri fróðlegt að heyra skilning hæstv. viðskrh. á því. Ef hann tæki nú upp á því að borga hluta af tapi söluturna í Reykjavík úr ríkissjóði, ef þeir væru reknir með tapi, væri hæstv. viðskrh. þá að kaupa af þeim þjónustu? Ég hef aldrei áttað mig á því að það væri hægt að finna upp svona skilgreiningu. Eða ætlar e.t.v. meiri hlutinn í borgarstjórn Reykjavíkur, þessi sem fréttin var um að mundi kannski efna eitt kosningaloforð en er nú komið í ljós að þeir munu sennilega svíkja það, að ferðast svona mikið með strætó? Er verið að kaupa þjónustu handa þeim? Ekki skil ég þetta. En ég býst við því að hv. þm. stjórnarflokkanna skilji þetta allt saman og muni upplýsa okkur um þetta fyrir jólahátíðina. Síðan segir í þessari stefnuyfirlýsingu, og ég er bara búinn með fyrstu setninguna: ,,Til þess að forðast neikvæð áhrif á atvinnulífið þarf skattkerfið að vera einfalt, skilvirkt og hlutlaust í þeim skilningi að það mismuni ekki framleiðsluþáttum og atvinnugreinum.`` Ég er alveg sammála þessu. Ég gæti vel trúað því að hæstv. fyrrv. iðn.- og viðskrh. hefði samið þetta og hæstv. núv. iðn.- og viðskrh. hefði fengið þetta í arf. Stendur til að standa við þetta í þessum skattalögum? Nei, ekki aldeilis. Það á að mismuna atvinnugreinum og það á að mismuna framleiðsluþáttum. Síðan kemur næsta setning: ,,Skattheimtan verður umfram allt að vera hófleg þannig að hún dragi ekki úr framtakssemi og áræði einstaklinga við nýsköpun og atvinnuuppbyggingu.`` Allt rétt. Það er mikilvægt að hafa hóflega skattheimtu um þessar mundir þegar við þurfum á nýsköpun og atvinnuuppbyggingu að halda. Er það hófleg skattlagning að hækka tryggingagjald á atvinnuvegina að óþörfu? Er það hófleg skattlagning að halda 24,5% virðisaukaskatti þegar hægt er að lækka hann í 23%? Þessi skattalagabreyting stuðlar ekki að nýsköpun og atvinnuuppbyggingu heldur þvert á móti. Síðan segir: ,,Skattstofnar eiga að vera skýrt afmarkaðir og með sem fæstum undanþágum svo að skatthlutfall verði sem lægst og hætta á undanskotum sem minnst.`` Allt rétt. Það er bara allt rétt í þessari stefnuyfirlýsingu a.m.k. fram að þessu og ég er sammála öllu. En hvað er verið að gera hérna? Það er verið að taka upp tvö þrep, auka hættu á undanskotum og hætta við að grípa tækifærið til að lækka skatthlutföll. Mér skilst að menn séu á móti því. Og samkvæmt því eru menn á móti öllu sem hefur verið lesið úr þessari stefnuyfirlýsingu fram að þessu. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Vegna aukins frjálsræðis í viðskiptum milli ríkja þarf að huga að samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja og gæta þess að skattkerfið íþyngi þeim ekki umfram það sem gengur og gerist meðal grannþjóðanna.`` Þetta er líka allt rétt. Hver er virðisaukaskatturinn í löndunum í kringum okkur? Hann er t.d. 22% í Noregi. Í Svíþjóð er hann 24% en þeir hafa eitt lægra skattþrep sem er 21% og talið hafa verið mistök þar. Virðisaukaskattur er almennt lægri í nágrannalöndunum en hér á Íslandi. Ætli geti ekki verið að við missum dálítið af verslun til útlanda út af því? Ætli geti ekki verið að íslenskar vörur seljist minna út af því? Það er staðreynd að við þurfum á því að halda vegna okkar samkeppnisstöðu að lækka þetta hlutfall og færa það nær því sem gengur og gerist í nágrannalöndunum. Það á ekki að gera það. Þetta er því líka brotið. Ég held að ég hætti að lesa úr umbótakaflanum í þessu riti, en ég hef verið sammála öllu sem þar stendur fram að þessu en ríkisstjórnin er ekki sammála því. Sá er munurinn. Síðan segir um einstaka skatta, og þar er komið að brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar í skattamálum þegar hún var mynduð. Þetta brýna verkefni er eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Eitt brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar í skattamálum er samræmd skattlagning eigna og eignatekna. Núverandi fyrirkomulag þar sem eignir eru skattlagðar með háum skatthlutföllum, fjölmörgum undanþágum og flóknum álagningarreglum er óviðunandi.`` Og síðan segir: ,,Með auknu frjálsræði í gjaldeyris- og utanríkisviðskiptum er þar að auki orðið nauðsynlegt að samræma skattlagningu eigna- og fjármagnstekna gildandi reglum í öðrum löndum.`` Og enn er sagt: ,,Samræming skatta af eignum og eignatekjum á að tryggja sanngjarna, almenna og hóflega skattheimtu. Henni er bæði ætlað að koma í veg fyrir óviðunandi skattfríðindi og tvísköttun og tryggja einfalda framkvæmd með skilvirkum álagningarreglum. Undirbúa þarf samræmingu á framkvæmd hennar vandlega svo að ekki dragi úr sparnaði. Undirbúningsvinna er þegar hafin í fjmrn.`` Taktu eftir, hæstv. fjmrh., ,,þegar hafin í fjmrn.``

Ávarpa rétt.

Ég biðst afsökunar, hæstv. forseti. Síðan segir, hæstv. fjmrh.: ,,Undirbúa þarf samræminguna á framkvæmd þeirra vandlega svo ekki dragi úr sparnaði. Undirbúningsvinna er þegar hafin í fjmrn. og verður frumvarp um málið lagt fram á því þingi sem nú er hafið``, þ.e. í október 1991, ,,og stefnt að afgreiðslu þess.`` Þetta var talið langbrýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar í skattamálum þegar hún var mynduð. Nú er haustið 1993. Og haustið 1994 er ekki langt undan og lítið hefur gerst. Það hafa að vísu verið skrifaðar skýrslur um málið. Ein hér í mars 1992 og ég átti einhvers staðar aðra fróðlega skýrslu um þetta mál, sem ég fann ekki í fljótheitum. Allt er þetta fróðleg lesning og væri mikilvægt fyrir hv. alþm. að kynna sér það vel. Hvar er framkvæmdin á þessu máli? Það er hægt að koma henni í framkvæmd. Hæstv. fjmrh. hefur verið svo vinsamlegur að rétta mér nýjustu skýrsluna sem er frá 14. okt. 1993 og hún er nokkur að vöxtum þannig að undirbúningsvinnan er hafin. Ég get ekkert annað en viðurkennt það. Hæstv. fjmrh. hefur verið nokkuð duglegur í undirbúningnum í þessu máli. Hann hefur hins vegar ekki verið duglegur í undirbúningnum í sambandi við virðisaukaskattinn því þar hefur ekkert verið undirbúið. Það sem við í 2. minni hluta efh.- og viðskn. leggjum til er að samræma eignarskattsstofninn þannig að fjármagnseignirnar komi inn í hann. Þetta er sáraeinföld aðgerð. Þessar eignir eru framtalsskyldar. Þær eru hins vegar ekki allar taldar fram vegna þess að almenningur veit að það mun ekki breyta sköttum þeirra þrátt fyrir skylduna. Ég er hins vegar viss um að þegar almenningur veit það, þá mun mikið af þessu verða talið fram. Þetta er hægt að gera með einfaldri lagabreytingu og um leið er hægt að hækka skattfrelsi eignarskattsstofnsins og afnema ekknaskattinn sem er búinn að vera til vandræða í mörg ár. Ríkisstjórnin er líka á móti því að koma brýnasta viðfangsefni hennar þegar hún var mynduð á nokkurt skrið. Ég er ekki að segja að þar með sé búið að leysa það erfiða viðfangsefni, sem ég viðurkenni, að taka upp réttláta skattlagningu á fjármagnstekjur. En það er þá a.m.k. búið að leggja skatt á þessar eignir með eðlilegum hætti og nota svigrúmið m.a. til þess að hækka bætur til láglaunafólks og afnema hæsta þrepið í eignarskattinum um leið og lækka eignarskatt þeirra sem eiga eingöngu fasteignir og bíla og annað slíkt og án þess að leggja aukinn eignarskatt á þá einstaklinga sem eiga 500 þús. í peningalegum eignum eða 1 millj. hjá hjónum. Allar lægri innstæður almennings kæmu þannig ekki til með að hækka eignarskatt þessa fólks. Mér skilst að ríkisstjórnin sé líka á móti þessu. Síðan segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skatthlutfall einstaklinga hefur hækkað verulega frá því að staðgreiðsla tekjuskatts var tekin upp. Enn fremur hefur tekjutenging færst í vöxt sem leiðir til þess að raunverulegur skattur hefur farið hækkandi. Stefna verður að lækkun skatthlutfallsins í kjölfar minni ríkisumsvifa og með endurskoðun sértækra skattafslátta og annarra ívilnana.`` Ég er líka sammála þessu. Það hefur farið afar lítið fyrir þessari lækkun skatthlutfallsins. Ég tel það í sjálfu sér eðlilegt vegna ástandsins í þjóðfélaginu. Það hefur hins vegar farið mikið fyrir hækkun skatthlutfallsins sem hefur jafnframt verið nauðsynlegt að nokkru marki en er í engu samræmi við málflutning Sjálfstfl. Það er hins vegar í nokkru samræmi við málflutning stjórnarandstöðuflokkanna fyrir síðustu kosningar. Þeir voru ekki að halda því fram að það væri hægt að stórlækka skatta. En síðan segir, með leyfi forseta, og við það er staðið því hér segir: ,,Tekjuskattshlutfall fyrirtækja þarf að lækka til samræmis við það sem gerist í viðskiptalöndum okkar þar sem það hefur lækkað mikið á undanförnum árum.`` Þetta loforð er efnt því að hér er lagt til að tekjuskattur fyrirtækja lækki úr 39% í 33%. Ég er þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að lækka tekjuskatt fyrirtækjanna eitthvað til samræmis við það sem gengur og gerist í öðrum löndum. En það er ekki það eina sem þarf að samræma. Það er að mínu mati miklu mikilvægara að koma í veg fyrir hækkun launatengdu gjaldanna sem leggjast á öll atvinnufyrirtæki án tillits til þess hvort þau eru með hagnaði eða ekki. Það á hins vegar ekki að gera og við í 2. minni hluta leggjum til að dregið sé úr lækkun á tekjuskatti og aukin lækkun á tryggingagjöldum. Síðan segir eftirfarandi, sem skal verða ein síðasta tilvitnunin í þetta rit, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skatthlutfall virðisaukaskattsins er hærra hérlendis en í flestum öðrum ríkjum. Skatthlutfallið heftir framtak og dregur úr skattskilum með því að hvetja til skattlausrar vinnu. Hátt skatthlutfall hefur enn fremur kallað á undanþágur. Eins og við mátti búast hefur hver ný undanþága síðan réttlætt enn fleiri undanþágur sem æ erfiðara verður að standa gegn. Á kjörtímabilinu er stefnt að``, og hvað kemur svo? ,,lækkun skatthlutfallsins með því að fækka eða afnema undanþágur. Áður er þó gert ráð fyrir úttekt á virðisaukaskattskerfinu og að gerð verði grein fyrir reynslunni fram að þessu.`` Það vill svo til að ég er líka sammála þessu. En hvar er þessi úttekt? Og hvar hefur verið gerð grein fyrir reynslunni fram að þessu af hæstv. ríkisstjórn? Ég hef ekki fundið það. Ég hef hins vegar fundið úttekt frá hæstv. fyrrv. ríkisstjórn, dags. 31. júlí 1989, frá ríkisskattstjóraembættinu. Og ég hef líka fundið úttekt frá fyrrv. ríkisstjórn, dags. 6. nóv. 1990, um þetta viðfangsefni. Þrátt fyrir mikinn áhuga á þessu máli í fyrrv. ríkisstjórn leist mönnum ekki á blikuna eftir að þeir voru búnir að lesa þetta. En löngunin hefur verið til staðar til að gera þetta eftir sem áður vegna þess að menn hafa haldið fljótt á litið að þetta hlyti að vera mjög fínt mál og viljað trúa því innst inni að trúlega væri þetta hægt og þetta væru sennilega einhverjir úrtölumenn sem væru að reyna að draga úr mönnum kjarkinn. En þegar var farið að skoða betur, þá kom skynsemin upp í mönnum og m.a. hæstv. fyrrv. utanrrh., formanni Alþfl., sem hefur mikla reynslu í þessum málum.

Fyrrv. fjmrh.

Fyrrv. fjmrh. er hann. Ég var einum of fljótur á mér. Hæstv. núv. utanrrh., fyrrv. fjmrh., þurfti að standa af sér mikið áhlaup 1987 og 1988 í þessu máli sem varð til þess að hann taldi að Sjálfstfl. hefði svikið hann og rekið rýtinginn í bakið á sér. En einhvern veginn tókst honum að snúa sér við þótt rýtingurinn væri komið í bakið að hans eigin sögn og ný ríkisstjórn var mynduð. Þar voru menn líka áhugasamir um að gera þetta en þeir stóðu það af sér. En hæstv. núv. fjmrh. virðist gersamlega hafa lekið niður í þessu máli og látið sér lynda að þetta væri ákveðið á einni nóttu þó búið væri að skrifa í stefnuskrána að það skyldi fara fram úttekt á þessu kerfi og gera grein fyrir reynslunni. Vinnan hefur greinilega öll farið í það að semja bækur um vaxtaskattinn til að halda mönnum við efnið, halda Alþfl. við efnið í því máli, og sýna þeim fram á að það væri verið að vinna í þessu þannig að hæstv. umhvrh. gæti verið rólegur meðan hann hefði eitthvað að lesa um þetta. En þeim datt ekki í hug að gera úttekt í þessu máli. Þar var bara eitt blað upp á eina og hálfa síðu og látið duga. En hvað með það markmið að lækka skatthlutfallið til þess að reyna að minnka skattsvik? Hvar er það? þeir eru líka hættir við það. Þeir eru á móti því og ætla að greiða atkvæði á móti því. Ég sé ekki betur en ríkisstjórnin sé fallin frá öllum stefnumálum sínum í skattamálum. Ríkisstjórn sem er fallin frá öllum sínum stefnumálum í skattamálum og hefur fjmrh. sem getur ekki barist fyrir þeim, hvað er hún að gera? Skrifa á jólakort? Ég vil ekki gera lítið úr því. Auðvitað þurfa hæstv. ráðherrar að senda kveðjur eins og annað fólk og ég veit að það er mikið að gera hjá þeim og ég hef fullan skilning á því að þeir noti tímann til þess að senda vinum sínum kveðjur.

Þessum fáu sem eftir eru.

Já, þessum fáu sem eftir eru. En ég býst við því, hæstv. fjmrh., að vinunum mundi fjölga ef þú viðurkenndir það að þið væruð komnir af leið, stefnan væri týnd og hæstv. fjmrh. segði einfaldlega af sér. Þá hefði hann góðan tíma til að skrifa jólakort. Ég botna ekkert í svona. Getur það verið að þessi bók sé týnd og ekki eintök af henni í fórum hæstv. ráðherra? Ég sé að umhvrh. nikkar.  Ég hef gert lítillega grein fyrir undirbúningi þessa máls. En það vildi svo til að það var þó skrifuð einhver greinargerð um málið í fjmrn. Það var skýrsla sem ekki mátti sýna. Hún var ekki skýrsla fjmrn. vegna þess að hún passaði ekki inn í rammann. Hún passaði ekki inn í það sem var verið að gera. Hún var ekki hagstæð því sem var verið að gera. Þetta er eins og var í Sovét. Það mátti ekkert skrifa nema það sem var ráðamönnum hagstætt. Í fjmrn. virðist vera ritskoðun og ef sérfræðingarnir skrifa eitthvað sem er ekki hagstætt stefnu ríkisstjórnarinnar eða afglöpum hennar, þá er því stungið undir stól. Ég frétti af þessari skýrslu og þegar ég var búinn að lesa þessa norsku skýrslu sá ég hvers konar afglöp þetta voru vegna þess að norska skýrslan fjallar um nákvæmlega sömu aðstæður og metur málið eingöngu út frá útgjöldunum. Þar er ekki þessi viðmiðun sem send var frá fjmrn. í lok mars á síðasta ári og ég veit að starfsmenn fjmrn. eru ekkert sérstaklega ánægðir með og vita um erfiðleikana í því þó að auðvitað sé alltaf einhver sannleikur í öllum útreikningum. En slíkir útreikningar eru að mínu mati ekki samanburðarhæfir. Síðan gerðist það að Alþýðusamband Íslands fékk þessa útreikninga, setti þá inn í sitt dæmi og birti m.a. í Vinnunni í nóvember sl. sem ég hef því miður ekki hjá mér. En það dæmi er því miður villandi og beinlínis rangt vegna þess að kjarabótin sem er í því dæmi byggir á því að viðkomandi fjölskylda noti 46% eða milli 40--50% af tekjum sínum til matarkaupa. Það er ekki í samræmi við neina neyslukönnun. Engin neyslukönnun er til sem styður þá niðurstöðu. Þjóðhagsstofnun fer út í það að leggja mat á þetta út frá tekjum, sem ég tel mjög vandasamt að gera. Þar kemur fram að um er að ræða fjölskyldu með tekjur á bilinu 1 til 2 millj., þá vegi matvara 24,9% af tekjum, 2 til 3 millj. 19,6, 3 til 4 millj. 15,8, sem er svipað og í dæmi fjmrn. Ég er því ekkert að halda því fram að dæmi fjmrn. er beinlínis rangt. Það voru ekki mín orð. Ég tel hins vegar að slíkur samanburður sé hæpinn. Þetta er þess vegna sannleikurinn í þessu máli. Síðan komst ég að því að það mundi vera til skýrsla um málið. Hæstv. fjmrh. sagði að það væri ekki skýrsla fjmrn. og ég mátti ekki nota hana, en hún hafði nú samt komist til einhverra. Mér skilst að jafnvel einhver úr Alþfl. hafi fengið hana og séð ástæðu til að dreifa henni. Þar kemur fram að það sé lítil bót að þessu máli fyrir fjölskyldurnar í landinu. Þar sem talað er um samanburð á tölum er verið að bera saman 23,1% almennan virðisaukaskatt á móti því að hafa tvö þrep 24,5% og 14% og áfram haldið að greiða niður matvæli. En þar segir, með leyfi forseta: ,,Tölur þessar sýna að nær enginn munur er á því með tilliti til lægri tekna hvort lækkað er almennt hlutfall virðisaukaskatts eða virðisaukaskattur á matvæli. Mismunandi áhrif á neysluútgjöld eru um og innan við 0,0% sem er varla marktækur munur. Í tveimur tekjuhæstu flokkunum er munurinn nokkru meiri en sinn í hvora áttina. Við nánari skoðun á gagnagrunninum kom í ljós að kostnaður við eigin ökutæki er nokkuð afbrigðilegur í þessum tekjuhópum í úrtakinu. Sýnir hann að mestu þau sérstöku frávik sem fram komu og er því í aftasta dálki töflunnar sýnd lækkun útgjalda við almenna lækkun virðisaukaskatts að frádreginni lækkun kostnaðar við eigin bifreið af þeim sökum. Sýnir sig þá að nánast enginn munur er á áhrifum af lækkun almenna virðisaukaskattshlutfallsins á neysluútgjöld eftir tekjuhópum og er niðurstaðan í stórum dráttum hin sama og af lækkun virðisaukaskatts á matvælum. Sé litið svo á að sá munur sem mælist sé raunverulegur er hann svo óverulegur að hann getur hvergi réttlætt það að taka upp tveggja þrepa kerfi. Samkvæmt framangreindum mælingum væri hann um eða innan við 1000 kr. á ári á fjölskyldu í lægri helmingi tekjuskalans. Árleg heildarupphæð þessarar hjá öllum fjölskyldum í lægri helmingi tekjuskalans yrði innan við 40 millj. kr. á ári. Sú fjárhæð er um fjórðungur þess sem það kostar að lágmarki aukalega að reka og hafa eftirlit með tveggja þrepa kerfi og aðeins brot af því sem fullljóst er að tapast mun vegna aukinna skattundanskota.`` Ég tel að það felist mikill sannleikur í þessum orðum en þau pössuðu ekki inn í rammann hjá ríkisstjórninni og þess vegna bar að stinga slíkum skýrslum undir stól og reyna að gæta þess að þær kæmust ekki í hendur Alþingis. En það tókst ekki sem betur fer. Eitt vil ég nefna til viðbótar í þessu máli og það er ágæt skýrsla sem fjmrn. hefur gefið út um umfang skattsvika og tillögur um aðgerðir gegn þeim. Sú skýrsla er margan hátt ágæt. Hver er aðalniðurstaðan í þeirri skýrslu? Hún er eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Niðurstaða nefndarinnar er sú að áætlaðar óframtaldar tekjur hafa numið sem samsvarar tæpum 4,25% af landsframleiðslu fyrir árið 1992. Þetta samsvarar því að um 16 milljarðar króna hafi ekki verið gefnir upp til skatts. Sennilegt tap ríkis og sveitarfélaga vegna þessara skattsvika, auk ofáætlaðs innskatts, er um 11 milljarðar króna. Samkvæmt niðurstöðum nefndarinnar er áætlað tekjutap hins opinbera á árinu 1992 svipað og á árinu 1985 á sama verðlagi`` --- eða um 11 milljarðar kr. Mér er ljóst að það mun aldrei verða hægt að byggja upp svo gott skattkerfi að hægt sé að koma í veg fyrir öll skattsvik. Það er því miður staðreynd. En okkur ber skylda til að byggja upp skattkerfi sem dregur sem mest úr skattsvikum því þau eru mesta þjóðfélagslega óréttlætið sem viðgengst hér á landi og víða annars staðar. Það er mikið af ágætum tillögum í þessari skýrslu í því sambandi. Þar segir t.d., svo lesnar séu fyrirsagnir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skattalög þarfnast einföldunar.`` Er verið að gera það? Nei. ,,Gæta þarf þess að einstakir skattstofnar séu ekki ofnýttir.`` Er verið að gera það? Nei. ,,Fækka þarf skatttegundum.`` Það er í reynd verið að taka upp nýja tegund af skatti og ríkisstjórnin hóf þá iðju sína á síðasta ári með því að taka upp nýtt 14% hlutfall. Það var upphafið að þessu. Það var ríkisstjórnin sem hóf það. Það var ekki verkalýðshreyfing eða vinnuveitendur sem kröfðust þess að tekið yrði upp nýtt 14% stig. Það var ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn sem gerði það.

Með samþykki Framsfl.

Og auðvitað vissu menn að það mundi leiða til þess að reynt yrði að koma fleiri vörutegundum og þjónustu í það þrep.

Fyrri ríkisstjórn.

Fyrri ríkisstjórn?

Það sagði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon um daginn.

Það er rangt. Fyrri ríkisstjórn tók aldrei upp 14% virðisaukaskatt mér vitanlega.

Endurgreiðslu . . .

Það er rétt. Það var ákveðið til þess að þurfa ekki að gera þetta að fara út í það. Og það er einmitt það sem norska skýrslan leggur til. Það er rétt stefna. Ég var sammála þeirri stefnu þá og er það enn. Hæstv. umhvrh. spurði: Hvað samþykkti Framsfl.? Hann virðist vera meiri áhugamaður um það en reyna að koma í veg fyrir það sem þarna er verið að gera.

Mér er umhugað um Framsfl.

Já, ég veit það, hæstv. ráðherra. En það er ekki það sem skiptir meginmáli í þessu máli að vera umhugað um flokka. Það sem skiptir máli í þessu máli er að vera umhugað um almenning og hag samfélagsins. Það hefur einstaka sinnum komið fyrir Framsfl. að hans ályktanir hafa ekki alveg verið réttar. Það hefur komið fyrir að við höfum haft rangt fyrir okkur einstaka sinnum. En ég vil taka það fram af þessu tilefni að það sem við í 2. minni hluta erum að leggja til og undir rita fulltrúar Framsfl. og Kvennalistans í nefndinni, m.a. með tilliti til þess að það hefur verið mikið áhugamál beggja þessara flokka að lækka verð matvæla og oft hafa komið slíkar ályktanir frá Kvennalistanum, er að lækka matvælakostnaðinn. Við viljum hins vegar að þeirri vinnu verði haldið áfram og í ákvæði til bráðabirgða er lagt til að sett verði upp nefnd sem kanni kosti og galla tveggja þrepa virðisaukaskatts og yfirfari reglur um vaxtabætur, persónuafslátt og barnabætur. Jafnframt yrði verkefni nefndarinnar að fara yfir tillögur um skatta á fjármagnstekjur og eignarskatt af fjármagnseignum. Með þessu erum við að leggja áherslu á það, hæstv. umhvrh., að við viljum ekki alveg útiloka þessa leið, en ég vil taka það fram fyrir mína hönd persónulega að ég vil útiloka hana vegna þess að ég er alveg sannfærður um að hún er röng. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt að leggja nokkurt starf í þetta til þess að stjórnmálaflokkarnir og aðilar vinnumarkaðarins fái ráðrúm til að fara betur ofan í þetta. Það er afar auðvelt að álykta sem svo að við það að taka upp tvö þrep muni hagur almennings batna. Það eru mjög margir í samfélaginu sem hafa þá skoðun án þess að hafa fengið rétt grunngögn um málið. Það er kannski von að almenningur í landinu sé þessarar skoðunar þegar í landinu er ríkisstjórn sem breytir virðisaukaskattinum án þess að líta neitt á málin og telur að hægt sé að gera það einn, tveir og þrír. Það er einstaka maður sem heldur að núv. ríkisstjórn hafi einstaka sinnum rétt fyrir sér. Það er nú svo merkilegt. Ég á hins vegar von á því að þeim fari heldur fækkandi. Þó að skoðanakannanir hafi upp á síðkastið heldur farið upp á við, þá held ég að það muni ekki standa lengi.

Ekki hjá Alþfl.

Ekki hjá Alþfl. Það er eitthvað eftir þar. En þeir munu sennilega ná því upp þegar þeir fara að kynna nýju reglurnar um strætisvagnana og möguleikum byggðanna á Austurlandi að fá slík farartæki. Sérstaklega á Egilsstöðum. Það væri gott að hafa svona strætó á veturna til þess að fara á milli Seyðisfjarðar og Egilsstaða yfir Fjarðarheiði.  Það er með eindæmum hvað hæstv. ríkisstjórn er tilbúin að gera fyrir þennan borgarstjórnarmeirihluta hér. Það er kannski vegna þess að það stóð einhver von til þess að þeir stæðu við eitt kosningaloforð. En vegna ummæla hæstv. umhvrh. vildi ég segja að málið er með þessum hætti og við þurfum einfaldlega meiri tíma. Af hverju gefum við okkur ekki meiri tíma? Er það vondur kostur fyrir launþega, atvinnulíf, ríkissjóð og þjóðarhag að fresta þessu máli, setja niður nefnd og samþykkja þær tillögur sem 2. minni hluti nefndarinnar leggur til? Nei, það er ekki vondur kostur. Það er mjög góður kostur. Og það þarf í sjálfu sér ekki neitt að rökstyðja það. En það skiptir engu máli hvað sagt er. Ég er hins vegar sannfærður um að þegar þetta mál hefur verið skoðað og saga þess og tilurð mun dómurinn verða sá að hér hafi átt sér stað gífurleg mistök. --- Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. forseta hvort það muni verða gert nokkurt matarhlé.

Forseti vill upplýsa að það verður gert hér matarhlé milli kl. 1 og 1.30.

Já.

Við getum þér borið mat í stólinn líka.

Virðulegur forseti. Ég spurði ekki vegna þess að ég hafi ætlað mér að halda mikið lengur áfram máli mínu. Ég vil þó aðeins víkja sérstaklega að skattlagningu ferðaþjónustunnar við þessa umræðu vegna þess að ég tel það vera svo mikilvægt mál að ég vildi gera því nokkur skil strax við þessa umræðu, en geyma ýmis önnur mál þessu tengd þar til í seinni ræðum mínum síðar í umræðunni. Margir aðilar hafa haft samband við efh.- og viðskn. út af skattlagningu veitinga- og gistihúsa, hótela, ferðaskrifstofa, innanlandsflugs, hópferða o.s.frv. Þau lagaákvæði sem þar eru tekin til endurskoðunar voru sett fyrir ári síðan en þau voru ekki betur úr garði gerð en svo að nú þarf að lagfæra þau og enn er framkvæmdin í óvissu. T.d. að sundurliða algerlega þjónustu ferðaskrifstofa vegna þess að skatturinn verður þar með mismunandi hlutfalli. Einn skattur á gistingu og morgunmat að vísu. Annar á veitingar nema morgunmat, þ.e. ef morgunmaturinn er innifalinn í gistingunni, þá er það í lægra skattþrepi. Ef menn neyta veitinga í veitingahúsum á jörðu niðri, þá er það með 24,5% virðisaukaskatti. Ef menn keyra upp á fjöll og opna þar einhvern fínan matarbíl með þjónustu og öllu tilheyrandi, þá er það með 14% virðisaukaskatti. Ef menn fara að veiða og kaupa gistinguna með veiðileyfinu, þá verður enginn virðisaukaskattur af því. Þetta verður þokkalegt að framkvæma.  Þetta skapar mjög mikil vandamál og það skapar mikil vandamál hjá ferðaskrifstofunum að sundurliða þessa þjónustu og er nánast ekki hægt. Það er oft og tíðum þannig að ferðir eru seldar með virðisaukaskatti og ekki gott að segja til um hvernig slíkur pakki er samsettur. Auðvitað verður tilhneiging til þess að færa eitthvað af pakkanum í lægra þrepið eða selja þá þjónustu dýrari og hina ódýrari. Það er það sem gerist í öllum venjulegum tilvikum eins og þessum, því miður. Framkvæmdin mun því verða með einhverjum ósköpum. Þetta hafa aðilar lagt áherslu á. Nú fer þorrinn í garð og að líður brátt að því að almenningur í landinu fer að kaupa sér þorramat. Það eru verslanir hér í bænum sem selja tilbúinn þorramat og munu væntanlega fara að auglýsa hann mjög fljótlega með 14% virðisaukaskatti en veitingahúsin selja líka tilbúinn þorramat, m.a. veitingahús sem sér Alþingi fyrir mat. Þar á virðisaukaskatturinn að vera 24,5%. Er þetta að tryggja jafna samkeppnisstöðu í atvinnurekstri? Þetta er slíkt óréttlæti að það tekur engu tali. En það eru svona vandamál sem koma upp og eru í reynd óleysanleg. Ég vil aðeins, hæstv. forseti, vitna hér í greinargerð frá Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda, en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Sem kunnugt er blómstra viðskiptin í neðanjarðarhagkerfinu og mun vanta um það bil 11 milljarða í ríkiskassann samkvæmt nýrri skýrslu skattsvikanefndar. Talið er víst að veitingarekstur sé þar ofarlega á blaði.`` Þetta segir í umsögn Sambands veitinga- og gistihúsa, að það sé talið víst að veitingarekstur sé þar ofarlega á blaði. Það þarf nokkuð til til þess að samtök atvinnurekenda lýsi því yfir að skattsvik séu mjög algeng í þeim atvinnurekstri. Það er hins vegar afar virðingarverð hreinskilni að koma með slíka yfirlýsingu. Síðan segir: ,,Ofangreind tillaga er gífurleg búbót fyrir svarta markaðinn sem ekki greiðir útskatt en situr þó uppi með innskattinn. Ef umrædd hugmynd nær fram að ganga lækkar kostnaður þeirra umtalsvert``, þ.e. þessara á svarta markaðnum, ,,og samkeppnisstaða þeirra gagnvart veitingahúsum sem skila sköttum og gjöldum verður mun tryggari en áður.`` Niðurstaðan er sú að mati þessara samtaka að þetta muni styrkja sérstaklega skattsvikarana í greininni og verða þeim gífurleg búbót. Mér skilst að það sé svo mikilvægt að styrkja skattsvikarana í þessari grein að það verði að lögfesta þetta fyrir jól og þótt fyrr hefði verið. Síðan segir áfram í þessari umsögn, með leyfi forseta: ,,Flóknari skattareglur, mismunun fyrirtækja sem selja sömu vöruna og hagræðing fyrir svarta markaðinn. Allt stingur þetta átakanlega í stúf við þá stefnu sem við héldum að væri uppi.`` Gæti verið að þessi ágætu samtök hefðu eignast þessa bók og hefðu geymt hana og lesið hana? Það virðist vera að þeir hafi áttað sig á stefnu ríkisstjórnarinnar og gengið út frá því að þessi stefna væri uppi. ,,Því vill Samband veitinga- og gistihúsa beina því til efh.- og viðskn. að íhuga málið vel og gæta þess að sambærileg fyrirtæki í landinu sitji við sama borð. Er ekki líka kominn tími til að hlúa að fyrirtækjum sem lifa ofanjarðar í stað þess að gefa þeim enn eitt sparkið?`` Ég ætla ekki að vitna frekar í þessa umsögn en þar er með skilmerkilegum hætti tekið dæmi um áhrif þessarar skattlagningar á samkeppnisstöðu veitingahúsa annars vegar og matvöruverslana hins vegar og ætti þessi tilvitnun að vera nóg í því sambandi. Þá vildi ég næst víkja aðeins að fólksflutningunum. Það stendur til, eins og ég hef áður getið um, að leggja skatt á fólksflutninga innan lands en ekki á þá sem fara erlendis. Það er ekki hægt vegna þess að þá raskast samkeppnisstaða Íslendinga gagnvart öðrum flugfélögum, en nú á sérstaklega að leggja skatta á þá sem ferðast innan lands en ekki þá sem fara erlendis. Við vorum upplýst um það í efh.- og viðskn. að sama daginn og ákvörðun var tekin um þennan nýja skatt á ferðaþjónustu hefði samgrn. gefið út nýja stefnu sem gengur út á það að hvetja íslenskar fjölskyldur til ferðalaga innan lands og gefinn út vandaður bæklingur í því sambandi. En hvað mun gerast í því? Að sjálfsögðu mun draga úr því að Íslendingar ferðist innan lands og þeir munu auka ferðalög sín erlendis. Það mun líka draga úr því að útlendingar komi hingað. Þeir munu frekar fara þangað sem ódýrara er. Þetta er algerlega í andstöðu við þjóðarhag og á eftir að koma betur í ljós. Að því er varðar innanlandsflugið og fólksflutningana, þá á það sér langa sögu, endurgreiðsla eða niðurfelling á söluskatti og síðan virðisaukaskatti í þeirri grein. Ég veit ekki betur en þegar virðisaukaskattskerfið var tekið upp á sínum tíma, þá hafi verið um það ágætissamstaða meðal stjórnmálaflokkanna hér í landinu og flokkarnir allir með tölu hafi talið rétt að taka upp það kerfi með ákveðnum undanþágum. Ég man ekki eftir neinum ágreiningi í sambandi við ferðaþjónustu og fólksflutninga. Það var talið eðlilegt að taka þessar greinar ekki inn í kerfið, m.a. vegna þess hvað eftirlit þar er á margan hátt erfitt, hversu margir aðilarnir eru og líka vegna samkeppnisstöðunnar við aðrar þjóðir. Nú hefur það verið ákveðið að þetta skuli gert, og var reyndar ákveðið fyrir ári síðan, en þá ákveður ríkisstjórnin það að lækka þessa skattlagningu sérstaklega á almenningsvögnum innan bæjar. Nú vil ég taka það fram að ég er sammála þeirri stefnu að ekki sé lagður virðisaukaskattur á þjónustu almenningsvagna. Ég tel mjög mikilvægt að þessi þjónusta sé sem ódýrust vegna þess að það hvetur til slíkra samgangna sem eru þjóðhagslega hagkvæmar. Eftir því sem fleiri nota almenningsvagna þeim mun meiri sparnaður er það fyrir samfélagið. Það er því rétt að hafa þessa þjónustu á lágu verði og sem betur fer er aukning hjá almenningsvögnunum þannig að nú ferðast fleiri og fleiri með þeim. En síðan hefur ríkisstjórnin ákveðið þetta á grundvelli 42. gr. laga um endurgreiðslu virðisaukaskatts, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Fjmrh. getur ákveðið með reglugerð að endurgreiða ríkisstofnunum, ríkisfyrirtækjum og sveitarfélögum virðisaukaskatt sem þau hafa greitt vegna kaupa á skattskyldri vöru eða þjónustu af atvinnufyrirtækjum.`` Þá er nú rétt að líta til þess í þeirri reglugerð sem hefur verið gefin út um þetta mál hvað eru þjónustufyrirtæki en þar segir í 2. gr. eftirfarandi: ,,Með þjónustufyrirtæki í þessari grein er átt við fyrirtæki sem rekin eru af sveitarfélögum eða í sameign þeirra, svo sem hitaveitur og rafveitur, svo og ríkisfyrirtæki og fyrirtæki í sameign ríkis og sveitarfélaga. Starfsemi vatnsveitna og hafnarsjóða telst ekki til skattskyldrar starfsemi í þessu sambandi nema að því leyti sem um er að ræða sölu á vörum eða skattskykldri þjónustu í samkeppni við atvinnufyrirtæki.`` Hugsunin í þessum ákvæðum sem er staðfest með minnisblaði fjmrn. sem ber yfirskriftina ,,Styrkir opinberra aðila við skattskyld þjónustufyrirtæki`` er sú að það sé jafnræði milli atvinnufyrirtækja á frjálsum markaði og þeirra fyrirtækja sem styrkt eru af ríki og sveitarfélögum. Ég tel það vera eðlilega hugsun. En ég vil endurtaka það að ég efast mjög um lagastoð þessarar ákvörðunar. Ég vil ekki ganga svo langt að segja að það sé beinlínis ólöglegt vegna þess að ég hef ekki fengið lögfræðiálit um það, mun væntanlega fá það, en samkvæmt minni takmörkuðu þekkingu á þessum málum get ég ekki skilið hvernig þetta verður rökstutt. Og ég vænti þess að hæstv. fjmrh. muni útskýra það fyrir þingheimi. Ég er hins vegar sannfærður um að það er mun réttara og eðlilegra að breyta lögunum ef á að taka þessa ákvörðun og leita skýrrar lagaheimildar. Ég hef aldrei áttað mig á því fyrr að það væri hægt að líta á greiðslu á halla fyrirtækis sem þjónustu. Og það er ansi langt gengið þegar því er haldið fram að sveitarfélagið sé með því að greiða fyrir þjónustu allra borgaranna. Borgararnir fá ekki virðisaukaskattinn endurgreiddan. Ef einhver kemur til með að greiða 100 kr. fyrir ferð með almenningsvagni, þá getur hann ekki gengið niður í fjmrn. og fengið 14 kr. endurgreiddar, að sjálfsögðu ekki. En mér skilst að sveitarfélögin munu geta gengið niður í fjmrn. og fengið þessar 14 kr. endurgreiddar. Þá verður það þannig að eftir því sem tapið verður meira á þessu, þeim mun meira verður endurgreitt á þeim grundvelli að það sé verið að veita sveitarfélaginu þjónustu. Ég skil það og fellst á að þetta eigi við um ef verið er að borga fyrir flutning skólabarna og fatlaðra. Það er þjónusta sem veitt er og sveitarfélagið hefur tekið að sér. Ég tel að það gildi öðru máli og ég fellst á það að þessi lagagrein veiti slíka heimild, er sammála því. En ég fæ ekki skilið hvernig hægt er að ganga lengra í þeim efnum. Varðandi gistinguna tel ég mjög skaðlegt svo að ekki sé meira sagt að leggja virðisaukaskatt á gistingu þó að það sé enn skaðlegra að leggja hann á fólksflutningana og ferðaskrifstofurnar bara vegna framkvæmdarinnar. En virðisaukaskatturinn á gistinguna mun að sjálfsögðu draga úr gjaldeyristekjum og það er röng efnahagsleg ákvörðun um þessar mundir þegar við þurfum á því að halda að auka atvinnuna að gera slíkan hlut. Og við bíðum enn eftir því að hæstv. samgrh. flytji okkur upplýsingar um það mál og skýri okkur frá því hvernig hann hefur hugsað sér að taka á málum, m.a. með tilliti til þess hvernig nú horfir í ferðaþjónustu. Ég vildi áður en ég lýk máli mínu vitna til þess sem tekið er saman í þessari norsku skýrslu um þetta mál en niðurstaðan er í stuttu máli sú að lækkun skatts á nauðsynjavörur sé áhrifalítil aðferð til tekjujöfnunar og aðrar aðferðir séu skilvirkari. Það er meginniðurstaða þessarar skýrslu. Ef menn stefna að því að jafna tekjurnar í landinu, sem ég er sammála, ég er sammála því markmiði, þá verða menn að nota þær aðferðir sem duga til þess en ekki einhverjar hókus pókus aðferðir. Niðurstaðan er líka sú að frá sjónarmiði tekjujöfnunar séu ekki síðri rök fyrir því að leggja hærri skatt á lúxusvörur en lægri skatt á nauðsynjavörur, þ.e. ef menn vilja ganga þessa leið, þá sé betra að reyna að finna lúxusvörur og setja þær í enn hærra þrep til þess að jafna tekjurnar vegna þess að efnameira fólkið kaupir þær vörur. Gallinn er hins vegar sá við slíka leit að það er mjög mikið um það að slíkar vörur séu keyptar í öðrum löndum og verslunin fari því út úr landinu og vegna þess hvað Íslendingar lifa orðið í alþjóðlegu umhverfi er mjög erfitt fyrir okkur að vera með allt aðra skattastefnu í slíkum málum en löndin hér í kringum okkur. Það er líka niðurstaða þessarar nefndar að aðildin að Evrópska efnahagssvæðinu og hugsanleg aðild Noregs að EB takmarki á engan hátt möguleika Noregs til þess að reka sjálfstæða skattapólitík. Að vísu geti þátttaka í EB þýtt takmarkanir. T.d. verði Noregur að viðhalda þeim lágmarkshlutföllum sem sett eru þar í skattlagningu og niðurstaðan varð því sú þegar allt var metið, að það séu ekki sterk rök fyrir því að taka upp mishá skatthlutföll. Þetta er á margan hátt mjög merkilegt vegna þess að því hefur verið haldið mjög sterkt fram í umræðunni að Íslendingar þyrftu að elta nágrannaþjóðirnar í þessu sambandi. Sumir hafa haldið því fram að kerfið á Ítalíu sé sérstaklega gott í þessu sambandi. Þar eru ótal flokkar, margir skattflokkar og þetta er allt saman þannig að það er úr miklu að velja á Ítalíu. En það vill nú svo í því landi, Ítalíu, að það gengur illa að innheimta skatta þar og það hefur komið í ljós að Ítalir eru ekkert sérstaklega heiðarlegir í skattamálum. Og það hefur ekki tekist að ráða við það þrátt fyrir nokkuð öflugt eftirlit. Í þessu sambandi er fróðlegt að líta til þess sem við fengum upplýst í sambandi við eftirlit að hér á landi starfar einn starfsmaður á hverja 432 skattaðila. Í Danmörku og Svíþjóð er þetta þannig að það er einn á hverja 250. Í Bretlandi er hlutfallið töluvert lægra eða 1:149 og í Frakklandi 1:173. En ef eingöngu er litið á hlutfallið í Danmörku þá eru 414 aðilar á hvern starfsmann í eftirliti og 517 á hvern starfsmann við framkvæmd. Síðan segir við úttekt á þessu máli: ,,Eftirtektarvert er að auk þess sem færri starfsmenn hér á landi sinna skattinum er þessi mismunur hvað mestur er eftirlitið varðar sé t.d. borið saman við Danmörku sem er með eitt skatthlutfall í sínu kerfi. Einnig vekur athygli afgerandi mismunur milli Danmerkur og landa með fjölþrepakerfi.`` Það er sem sagt ljóst að það hefur þurft að fjölga svo í skattkerfinu í þessum löndum sem eru með mörg skatthlutföll að það vekur mjög mikla athygli. Bretar hafa nýlega gert úttekt á sínu kerfi og niðurstaðan er sú að það sé mikilvægt að samræma það. Þar er enginn virðisaukaskattur á barnaföt og það hefur verið talið til fyrirmyndar.  Skýrslan breska kemst að þeirri niðurstöðu að það sé að sjálfsögðu skynsamlegast að hafa fullan skatt á barnafötum og nota sömu fjárhæð til þess að hækka barnabætur því það muni gagna lágtekjufjölskyldunum. Í fljótu bragði er almenningur mjög hrifinn af því að það skuli ekki vera neinn virðisaukaskattur á barnafötum. Það finnst mönnum mjög til fyrirmyndar ef ekki er farið lengra í umræðunni. En þegar menn hugsa aðeins betur, gæti þá ekki verið að lágtekjufólkið eigi erfitt með að kaupa mikið af barnafötum. Gæti ekki verið að lágtekjufólkið þyrfti að sætta sig við ódýrari fatnað fyrir sín börn og sauma meira heima, gera meira við fötin og nýta hlutina betur á meðan þeir sem hæstu tekjurnar hafa kaupa dýrari barnaföt, meira af þeim og eru ekkert að hugsa um þótt komi einn og einn blettur og gat, þeim sé einfaldlega hent. Þetta er niðurstaðan. Og þess vegna þykir það eðlilegt í Bretlandi núna að leggja virðisaukaskatt á barnaföt og hækka barnabætur, sérstaklega til lágtekjufólksins, þannig að lágtekjufólkið geti boðið sínum börnum betra líf og gert meira fyrir þau. Þetta eru nú svo einföld rök að það þarf bara að segja þetta við fólk sem heldur því fram að það sé sérstaklega hagstætt að hafa engan skatt á barnafötum. En það virðist ekki vera til nein þekking í núverandi ríkisstjórn til þess að halda þessu fram og hún virðist ekki hafa neina burði í sér til þess að halda utan um öruggt skattkerfi og ætlar nú að taka upp breytingu sem er ekki undirbúin og mun verða kærkomin fyrir skattsvikarana í landinu. Það er helsta gagnið sem ég sé af þessari breytingu fyrir ,,atvinnulífið``. Það mun auka óréttlætið í þjóðfélaginu og það er skelfileg niðurstaða. Virðulegur forseti. Ég hef eytt nokkrum tíma í þetta mál sem hér hefur verið tekið á dagskrá og ég á í reynd mikið eftir ósagt. En ég geri mér grein fyrir því að það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að leyfa sér að tala lengi á hv. Alþingi um þetta mál vegna þess að aðrir þurfa að komast að og skal ég nú flýta mér sérstaklega því ég sé að hæstv. umhvrh. vill fá orðið og ég fæ líka tækifæri til þess að koma ýmsu því sem ég hef ekki getað komið að í þessari fyrstu ræðu minni í málinu og ég vil því stytta mál mitt, en leggja áherslu á að þær tillögur sem við flytjum í 2. minni hluta og aðrir nefndarmenn munu gera betur grein fyrir hér í umræðunni eru ábyrgar. Þær eru hagstæðari ríkissjóði, þær eru hagstæðari launafólki og þær eru hagstæðari samfélaginu og þær skjóta ekki mörg göt á skattkerfið sem er mjög mikilvægt, þ.e. ef við ætlum að gera eitthvað með þessa skýrslu hér um umfang skattsvika og tillögur um aðgerðir gegn þeim. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég veit ekki af hverju er verið að vinna þessar skýrslur í fjmrn. Hvaða gagn er í því að skrifa skýrslur ef ekki er reynt að koma niðurstöðum þeirra í framkvæmd? Fyrir hvern er verið að skrifa þetta? Er þetta atvinnubótavinna? Það er líka rétt að þessi nýja skipun mun verða til þess að 26--28 menn munu fá vinnu við að framkvæma þetta nýja kerfi. Ætli þeir væru ekki betur komnir í það að fara beint í að rannsaka skattsvik í kerfinu eins og það er? Þeir fara ekki í það. Nei, þeir fara í það að skoða nýjar skýrslur og skrifa ný eyðublöð og búa til nýja pappíra. Það verður þeirra vinna. Eina gagnið fyrir samfélagið af þeirri iðju er að þessar 28 persónur munu fá atvinnu og þar með munu e.t.v. verða nokkru færri á atvinnuleysisskrá að því leytinu til. Hins vegar mun fjölga á atvinnuleysisskránum vegna annarra áhrifa af þessum vitlausu tillögum sem stendur til að fara að reyna að lögfesta hér.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. fyrir ágæta og efnislega ræðu og mér gefst áreiðanlega síðar í þessum umræðum tækifæri til þess að svara eða ræða þau efnisatriði sem komu fram í hans ræðu. Á þessu stigi málsins kýs ég þó að binda mál mitt við eitt efnisatriði sem hann nefndi, þar sem hann sagði að það yrði mjög erfitt fyrir kaupmenn og verslunarfólk nú um jólin að undirbúa sig undir þá breytingu sem í hönd fer um áramót ef þetta frv. verður að lögum. Í því sambandi held ég að við verðum að hafa það í huga að bæði Kaupmannasamtökin og samtök verslunarmanna stóðu að því samkomulagi sem þetta frv. byggist á. Verslunarmenn í Alþýðusamband Íslands og fulltrúar þeirra, bæði formaður Verslunarmannafélags Reykjavíkur og formaður Landssambands verslunarmanna, hafa ítrekað sagt að þetta sé forsenda kjarasamnings. Hins vegar eru Kaupmannasamtökin í Vinnuveitendasambandinu þannig að það er ekki hægt að saka ríkisstjórnina um það að hún sé að efna til aðgerða sem sérstaklega sé ætlað að spilla fyrir því fólki sem hefur aðild að þessum tvennum samtökum. Þetta vildi ég að kæmi strax fram. Að öðru leyti, virðulegi forseti, hlýtur það auðvitað að vekja mikla athygli að stjórnarandstaðan er klofin í þessu máli þannig að hv. þm. sem talaði um mjög margt skynsamlega talaði ekki fyrir hönd Alþb. í hv. nefnd.

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh. að ég tala ekki fyrir hönd Alþb. í skattamálum. Ég veit ekki hvort það hefur einhvern tíma komið fyrir hæstv. fjmrh. að tala fyrir hönd Alþb. í skattamálum. Ég hef í sjálfu sér haldið að það væru engar nýjar fréttir. Ég hef aldrei talað fyrir hönd Alþb. almennt í skattamálum. Það breytir hins vegar ekkert minni skoðun. Ég hef setið í ríkisstjórn með Alþb. Ég man það mjög vel að þeir tóku rökum í þessu máli en það virðist ekki vera með hæstv. fjmrh. Hann tekur ekki rökum í málinu og kemur svo hér og segir: Kaupmannasamtökin og verslunarmenn stóðu að þessu. Ég gerði þetta ekki, segir hann. Þeir gerðu þetta. Hver ber ábyrgð í þessum málum? Á að halda áfram að kenna öðrum um? Erum við með ríkisstjórn í landinu sem ræður engu, getur það verið? Mér heyrðist hæstv. fjmrh. vera að segja það. Auðvitað er það ríkisstjórnin sem hefur úrslitavald í þessu máli og úrslitaákvörðunarvald en sem betur fer er það sjálft Alþingi sem á að taka lokaákvörðunina og nú reynir á það hvort hér starfar sjálfstætt Alþingi sem tekur skynsamlegar ákvarðanir.

Virðulegi forseti. Ég vil í fyrsta lagi segja það að víðast hvar eru tvö þrep í virðisaukaskatti þannig að það er ekki rétt sem maður gæti ætlað eftir að hafa hlustað á hv. þm. að það sé meginreglan. Í öðru lagi valdi ríkisstjórnin þá leið að reyna að koma á stöðugleika hér og vinnufriði sem við höldum og ég vona að við deilum ekki um það, ég og hv. þm., að það er nauðsynlegt til þess að við getum unnið okkur út úr þeim vandamálum sem við erum stödd í. Í þriðja lagi vil ég minna á það að í vor man ég ekki betur en forustumaður Framsfl., reyndar ekki sá sem flutti hér tölu, hafi lýst því yfir að hann væri ánægður með það að gerðir voru þessir samningar og ég veit ekki betur en það hafi m.a. verið byggt á því að í samþykktum Framsfl. var á þeim tíma a.m.k. yfirlýsing sem fól í sér að Framsfl. styddi tvö þrep í virðisaukaskatti.

Virðulegur forseti. Enn heldur fjmrh. áfram að vitna í aðra. Nú er þetta ekki kaupmönnunum að kenna, nú er það Framsfl. að kenna. Ég vissi ekki að Framsfl. væri svona áhrifamikill í núv. ríkisstjórn. Það er alveg nýtt fyrir mér að hæstv. ráðherra hlusti svona grannt á það sem Framsfl. hefur að segja. Ég man aldrei eftir því að það hafi sérstaklega verið kallað á okkur til að leita ráða í þessu máli eða yfirleitt nokkru máli. Ég man ekki til þess að það hafi verið leitað eftir ráðum frá okkur í sambandi við fiskveiðistefnu og sjávarútvegsmál. Höfum við þá nokkra reynslu í því? Ég man aldrei eftir því að hæstv. fjmrh. hafi sérstaklega kallað á okkur í Framsfl. til að biðja um ráð í þessu máli. En nú kemur hann hér og segir: Þetta er framsóknarmönnum að kenna. Og hver er ástæðan fyrir því að þetta er framsóknarmönnum að kenna? Það er vegna þess að það mun hafa verið ályktað í flokknum um þetta, það er rétt. En það vill nú svo til að við höfum ekki haft aðstöðu til að kafa eins mikið ofan í þetta mál og hæstv. ríkisstjórn. En við höfum verið að gera það síðustu dagana og tína gögnin út úr ríkisstjórninni og hæstv. ráðherrum sem hafa ekkert legið á lausu. Og það er þá sem menn átta sig á því hvað er verið að gera rangan hlut. Og auðvitað verður ríkisstjórnin að standa undir ábyrgð. En hæstv. fjmrh. ætlar að koma hér skipti eftir skipti og segja: Ég er saklaus, þetta er ekki mér að kenna, þetta er hinum að kenna. Þarna eru vondu strákarnir. Við höfum ekkert að gera með svoleiðis fjmrh.

Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. fjmrh. sé væntanlegur í salinn innan skamms og hef því mál mitt en ég vonast að sjálfsögðu nú til þess að hæstv. ráðherra verði viðstaddur umræðuna. Einnig vil ég láta það koma fram að ég tel æskilegt að hæstv. forsrh., sem reyndar er hér viðstaddur, sé líka viðstaddur þar sem hér er fluttur bandormur sem fjallar um mörg ráðuneyti. Þá eru einnig sérstaklega tilnefndir af minni hálfu hæstv. samgrh. varðandi skattlagningu ferðaþjónustunnar og hæstv. félmrh. Ég geri ráð fyrir því að ekki þurfi rökstuðnings við, hæstv. forseti, að viðvera fagráðherra er hér sjálfsögð og eðlileg þar sem um er að ræða frv. sem flutt er sem bandormur og fjallar um fjölmörg mismunadi lagaákvæði og það liggur náttúrlega í hlutarins eðli að þegar ríkisstjórn velur þann framsetningarmáta, þá hlýtur hún að gera ráð fyrir því að ráðherrar komi og verði viðstaddir umræðuna eftir því sem einstakir kaflar frv. heyra undir þeirra starfssvið. Ég hef hugsað mér að fjalla sérstaklega um þessa þætti sem ég nefndi hér áðan eða óska viðveru viðkomandi hæstv. ráðherra á einstökum stigum málsins.

Má forseti aðeins spyrja hv. þm. Nú er það svo að eins og hv. þm. veit tekur alltaf dálítinn tíma að fá ráðherra á fundinn. Er þetta seinna í ræðunni sem hann óskar eftir þessu?

Já, ég gæti vel látið mér nægja viðveru hæstv. forsrh. og fjmrh. fyrst um sinn en svona innan hálfrar klukkustundar eða svo væri kannski æskilegt að samgrh. og félmrh. væru hér staddir ef þeir geta því við komið sem ég auðvitað treysti. Ég læt vita af þessu hér í upphafi ræðu minnar, hæstv. forseti, til að greiða fyrir því að menn geti skipulagt tíma sinn því öll erum við upptekin eins og kunnugt er. Það mætti heilmargt segja, hæstv. forseti, um aðdraganda þessa máls og ekki síður um vinnubrögð og vinnuaðstæður í þinginu þegar það kom svo loks til skoðunar. Málið er auðvitað mjög seint fram komið í ljósi þess hversu stórt og viðamikið það er og í ljósi þess að það hefur nú legið í raun og veru fyrir alllengi að ríkisstjórnin mundi flytja mál af þessu tagi. Ég gef mér að það hafi legið fyrir síðan kjarasamningar voru undirritaðir á sl. vori að ríkisstjórnin a.m.k. hlyti að efna sinn hluta þeirrar samningagerðar með því að leggja fyrir Alþingi frv. um það mál. Ég gef mér að ekki hafi leikið á því neinn vafi á sl. vori þegar hæstv. forsrh. fyrir hönd ríkisstjórnar bauð verkalýðshreyfingunni upp á það sem innlegg í kjarasamninga að gerðar yrðu tilteknar breytingar í ríkisfjármálum og skattkerfi. Ég gef mér að ekki hafi leikið á því neinn vafi þá að á bak við það tilboð hæstv. forsrh. lægi ótvíræður þingmeirihluti því að annað hefði að sjálfsögðu ekki verið við hæfi, enda hefur annað ekki komið í ljós en að ótvíræður meiri hluti stjórnarflokkanna styðji þessar skattkerfisbreytingar, a.m.k. þann hluta þeirra sem lúta beint að efnd loforða ríkisstjórnarinnar gagnvart kjarasamningum. Hér er auðvitað heilmargt fleira á ferðinni og inn í þetta hefur talsvert blandast gildistaka skattkerfisbreytinga sem að hluta til eru þegar afgreiddar en eiga að ganga í gildi nú um áramót og þar sem hér eru opnuð sömu lög, lög um tekjuskatt og lög um virðisaukaskatt, þá er auðvitað fullkomlega eðlilegt að þær skattkerfisbreytingar sem nú eiga að koma til framkvæmda um áramótin, hvort sem þær hafa þegar verið lögfestar eða eru í þessu frv., séu til umræðu og allur pakkinn eins og hann snýr að okkur og varðar breytingar um nk. áramót sé ræddur. Ég mun þess vegna eyða nokkrum hluta ræðu minnar í að fjalla um skattkerfisbreytingarnar um áramótin í heild og taka þá fyrir einnig upptöku virðisaukaskatts á ferðaþjónustu og skerðingu vaxtabóta en hvort tveggja var eins og kunnugt er lögfest á síðasta þingi. En gildistakan er nú um áramótin og því er eðlilegt að það sé rætt nú ásamt með þeim breytingum sem hér er verið að lögfesta. Ég hef áður, hæstv. forseti, við 1. umr. málsins gagnrýnt það hvernig hæstv. ríkisstjórn ber málið fram og ég vísa til þeirrar gagnrýni og hef ekki um það öllu fleiri orð. Hér er á ferðinni, það er rétt að menn átti sig á því, bandormur þar sem vafið er saman breytingum á allmörgum mismunandi lagaákvæðum. Þetta eru lög um tekjuskatt og eignarskatt, þetta eru lög um virðisaukaskatt, lög um tryggingagjald, lög um bifreiðagjald, lög um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti og fleira, þetta eru tollalög og þetta eru lög um vörugjald. Hæstv. ríkisstjórn hefur í raun enga skýringu gefið á því að hún kýs að leggja málin fram með þessum hætti og það verður að teljast harla óvenjulegt til að mynda að taka tollalög og vörugjaldslög með í frv. um breytingar á tekju- og eignarskatti, svo að dæmi sé tekið, en ég hygg að þetta sé í fyrsta skipti sem ríkisstjórn leggur sínar skattatillögur fyrir þingið í þessu formi nema þegar um bráðabirgðalög eða einhverjar afbrigðilegar aðstæður er að ræða. Þannig var það t.d. þegar miklar skattkerfisbreytingar voru samferða í gegnum þingið árið 1987, þá voru þær að sjálfsögðu fluttar í sjálfstæðum frumvörpum. Mér er það vel minnisstætt að þá voru bæði söluskattsbreytingar og ný endurskoðuð tollalög á ferð í gegnum þingið en það var flutt í sjálfstæðum frumvörpum en ekki bandormi eins og þessum. Ég hef, hæstv. forseti, reynt að taka lítillega saman, og það kemur fram í nefndaráliti 3. minni hluta efh.- og viðskn. sem ég mæli hér fyrir, annál þessarar ríkisstjórnar í skattamálum eða annál má segja skattkerfisbreytinga og kostnaðarhækkana hæstv. ríkisstjórnar. Ég held að það sé alveg óhjákvæmilegt að halda þessari sagnfræði til haga. Þetta er orðinn býsna atyglisverður listi og hefst strax við afgreiðslu fyrstu fjárlaga ríkisstjórnar í desembermánuði 1991, en stjórnin tók við völdum eins og kunnugt er 1. maí á því ári. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar frá 30. apríl 1991 segir m.a. eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,að stjórnin ætli að bæta lífskjör m.a. með aðgerðum í skatta- og félagsmálum sem koma hinum tekjulægstu og barnafjölskyldum að gagni.`` Staðreyndin er sú þegar grannt er skoðað, hæstv. forseti, að ekkert er fjær sanni en þetta loforð. Efndir hæstv. ríkisstjórnar voru frá upphafi þveröfugar við þetta og nægir þar að minna á að fyrsta stóra breytingin sem ríkisstjórnin bar fram á tryggingakerfinu og bótakerfinu var 600 millj. kr. lækkun barnabóta og var loforðið þó ekki eldra en þetta að koma barnafjölskyldunum í landinu sérstaklega að liði með breytingum í skattamálum.

Þeim tekjulægri.

Og þeim tekjulægri, ég skal endurtaka þetta fyrir hæstv. forsrh., það er greinilega ekki vanþörf á, því það var talað bæði um barnafjölskyldurnar og hina tekjulægri.

Allar barnabætur voru stílaðar á hina tekjulægri.

Það er að vísu rétt, hæstv. forsrh., skerðingin var á hinum tekjutengda hluta barnabótanna, þ.e. barnabótaaukanum. Og að því leyti til náði þetta ekki til þeirra allra tekjulægstu. En það er auðvitað verið að þyngja skattbyrði barnafólks borið saman við aðrar fjölskyldur þar sem börn eru ekki meðtalin, það er auðvitað alveg ljóst. Og ef ríkisstjórnin telur sig hafa fundið það út að það væri réttara að hækka skattana á þeim fjölskyldum sem hefðu börn á framfæri sínu frekar en almennt gagnvart t.d. öllum, þá hefði ég haldið að hún hefi átt að færa einhver rök fyrir því og í öllu falli er alveg ljóst að þetta var upphafið að efndum hæstv. ríkisstjórn gagnvart þessum loforðum. Þessi annáll inniheldur margt fleira. Hér er farið yfir það að sjómannafrádrátturinn var skertur, endurgreiðsla tannlæknakostnaðar barnafjölskyldna, aftur án tillits til þess hvernig þær standa að vígi, var skert. Öll gjaldtakan sem ríkisstjórnin hefur tekið upp í heilbrigðiskerfinu, komugjöld á heilsugæslustöðvar, gjöld vegna þjónustu sérfræðinga, þátttaka sjúklinga í lyfjakostnaði, þetta eru mestallt saman flöt gjöld. Skólagjöldin eru flöt gjöld án tillits til tekna þeirra fjölskyldna sem eru að senda börn í skóla. Upptaka vaxta á námslán er flöt aðgerð. Þannig er það auðvitað, hæstv. forseti, að þessi annáll segir í raun og veru allt sem segja þarf um framgöngu hæstv. ríkisstjórnar. Og það er auðvitað miklu betra að menn ræðist einfaldlega við á grundvelli staðreynda og ég bið þá hæstv. fjmrh., jólakortaskrifanda, að gera það heldur að vefengja eitthvað í þessum annál sem þarna er fram sett ef hann telur sig hafa stöðu til þess heldur en við séum að eyða í þetta allt of löngum ræðutíma. Þetta er sett fram gagngert til þess að menn hafi yfirlit yfir það hvað ríkisstjórnin hefur gert og ég hef a.m.k. enn sem komið er ekki heyrt einu einasta atriði af þessu mótmælt. Það er rakið hér hvernig þessar bætur hafa verið lækkaðar og ýmiss konar kostnaður hækkaður í heilbrigðiskerfinu, í skólakerfinu, hvernig námslánakerfið hefur verið útleikið, hvernig tekjuskattur einstaklinga hefur verið hækkaður, hvernig persónufrádrátturinn hefur verið skertur og það er auðvitað afar ískyggilegt umhugsunarefni að mínu mati fyrir okkur Íslendinga hvernig þróun skattleysismarkanna hefur verið á undanförnum árum. Ég er ekki viss um að allir hv. alþingismenn átti sig á því að framreiknuð skattfrelsismörkin frá þeim tíma þegar staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp eru 75 þús. kr. á mánuði en skattfrelsismörkin verða samkvæmt skattastefnu ríkisstjórnarinnar á árinu 1994 rétt liðlega 57 þús. kr. Þarna munar orðið 18 þús. kr. á mánuði. Það er búið að taka þennan tekjuhóp sem hefur laun á bilinu 57.060 kr. á mánuði og upp í 75 þús. kr. inn í tekjuskatt í tíð þessarar ríkisstjórnar eða öllu heldur frá því að staðgreiðslan var tekin upp því að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar á um helminginn af þessu bili, þ.e. ætli skattfrelsismörkin framreiknuð séu ekki nálægt 63 þús. kr. þegar stjórnarskipti urðu á fyrri hluta árs 1991. Og það er auðvitað alveg ljóst að það ætti að vera öllum sem bera ábyrgð á þessari þróun frá því að staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp, og þar með taldir erum við alþýðubandalagsmenn að hluta til, mikið umhugsunarefni sem þarna hefur gerst. Þetta er auðvitað alveg gífurlega alvarleg þróun sem þarna er að eiga sér stað að skattfrelsismörkin hafa færst niður í þessar hreinu nauðþurftatekjur ef er þá hægt að tala um það að 57 þús. kr. á mánuði séu það. Þessar tekjur til að mynda liggja langt undir fátæktarmarkaviðmiðun Bandaríkjastjórnar svo að dæmi sé tekið. Við Íslendingar hljótum að velta því alvarlega fyrir okkur hvort staðan er virkilega orðin slík í okkar þjóðfélagi að við þurfum að fara að leggja á fullan tekjuskatt þegar laun manna eru komin yfir 57 þús. kr. á mánuði. En svona er þetta nú samt. Þá er líka nefnd hér í þessum annál sú mikla tilfærsla skattbyrði sem orðið hefur í tíð ríkisstjórnarinnar og öllum er kunn en hún hefur fyrst og fremst farið fram í gegnum það að aðstöðugjald hefur verið fellt niður á einu bretti af fyrirtækjunum í landinu. Það er stærð sem er um 4 milljarðar kr. að núvirði og hún hefur farið fram í gegnum það að tekjuskattur fyrirtækja hefur verið verulega lækkaður og á að lækka enn á næsta ári. Hún hefur auðvitað líka farið fram í gegnum það að ýmis kostnaðarþátttaka hefur færst yfir á einstaklingana sem áður var ýmist borguð úr sameiginlegum sjóðum eða fjármögnuð með einhverjum öðrum hætti. Ég held því þess vegna fram í þessu nefndaráliti að þessi tilfærsla skattbyrði sé af stærðargráðunni 5--6 milljarðar kr., 5--6 þús. millj. kr. sem færðar hafa verið yfir á almenning í formi aukinnar skattbyrði í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hæstv. fjmrh. hélt hér mjög athyglisverða en stutta ræðu fyrir nokkru síðan í andsvari ef ég man rétt við ræðu þess sem hér talar og erindi hans í ræðustólinn var það að miklast af því að hann hefði í höndum útreikninga sem sýndu að núv. ríkisstjórn hefði ekki hækkað skatta nema um 1 milljarð eða 1.200 millj. kr. en hins vegar hefði fyrri ríkisstjórn hækkað þá um 10 milljarða. Í grófum dráttum var þetta svona, ekki satt hæstv. fjmrh.?

10,6.

Jæja, 10,6, það er nú ekki allur munur á. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fara í pex við hæstv. fjmrh. um þetta en ég ætla að segja hitt, hæstv. fjmrh. veit þó um þetta og hann er væntanlega ekki að gagnrýna fyrri ríkisstjórn fyrir að hækka skatta úr því að hann heldur þeim sköttum öllum saman og bætir við þá. Og ég er ansi hræddur um að hæstv. fjmrh. sé kominn nálægt því að skjóta sjálfan sig í lappirnar þegar hann fer að nota svona útreikninga í rökræðum á þinginu hafandi setið sem fjmrh. hátt í þrjú ár og ekki hróflað við einum einasta skatti sem lagður var á af fyrri ríkisstjórn, heldur bætt við og svo kemur hann hér stoltur og segir: Ofan á þessar miklu skattahækkanir fyrri ríkisstjórnar hef ég bætt 1.200 millj. Svona er nú röksemdafærsla stundum tvíbent, hæstv. fjmrh., þegar betur er að gáð og hlaupið stundum neðarlega þegar skotið ríður af, rétt við tærnar á manni ef það lendir ekki í þeim. Því auðvitað er hæstv. fjmrh. með þessum orðum að viðurkenna það að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur gert meira heldur en að svíkja kosningaloforðin um að hækka ekki skatta. Hún hefur hækkað þá og ekki fellt niður einn einasta skatt sem fyrri ríkisstjórn lagði á eða fyrri ríkisstjórnir yfir höfuð. Og meira að segja hinn frægi skattur um skrifstofu- og verslunarhúsnæði er hér enn og nú á að velta því yfir á sveitarfélögin að leggja hann á. Mér er þetta, hæstv. forseti, nokkuð mikið umhugsunarefni og ég vildi þess vegna gera það að umtalsefni hér í inngangi ræðu minnar. Ég held að þessi þróun sem hér er að verða í skattamálum sé ískyggileg. Við erum að ganga hér alveg óhóflega langt í því að auka álögur á almennt launafólk og fólk með lágmarkstekjur í raun og veru. Við skulum athuga það að við erum farin að skattleggja tekjur sem liggja rétt við mörkin á tekjutryggingunni, þ.e., rétt við þau mörk sem félagsmálastofnanir og ráðuneyti meta sem alveg lífsnauðsynlega framfærsluþörf einstaklinganna, en það eru tölur í kringum þessar 50 þús. kr. og síðan tökum við til við að leggja fulla skatta á mánaðarlaun sem komin eru í 57 þús. Þetta er auðvitað stóralvarlegt mál og ekki bara það heldur er búið að velta yfir á þetta sama fólk með hækkun persónuskattanna stórkostlegum byrðum eða sköttum á bilinu 5--6 milljörðum kr. Því er ómótmælt að aðstöðugjaldið og lækkun tekjuskatts fyrirtækja og annað sem þarna bætist við er af þessari stærðargráðu. Þannig að þegar við skoðum þetta í samhengi, annars vegar þessa stórauknu skattbyrði og hins vegar lækkun skattfrelsismarkanna, þá er þetta auðvitað ískyggilegt svo að ekki sé meira sagt, ískyggilegt. Þá er rétt að minna menn á það hvernig skattprósentan sjálf hefur þróast en hún verður nú sú hæsta í sögunni á einstaklingana því að það á að hækka hana nú á tveimur árum, árinu 1993 og 1994, um samtals 2,05 prósentustig. 

Viljið þið ekki hækka skatta?

Hæstv. umhvrh. ætti kannski að koma hérna á eftir og halda ræður um það hversu hreykinn Alþfl. sé af því að hafa komið skattfrelsismörkunum niður í 57 þús. kr. á mánuði og hækkað skattbyrði almenns launafólks um 5--6 milljarða kr. Og það væri fróðlegt að heyra útgáfu hæstv. umhvrh. á þeirri jafnaðarstefnu sem í því felst að létta t.d. aðstöðugjaldi og tekjuskatti af Eimskipafélagi Íslands hf. og velta því yfir á fólk með 57 þús. kr. í laun á mánuði. Er það jafnaðarmennskan sem hæstv. umhvrh. er hreykinn af? Auðvitað verða menn að horfa á það að sú aðgerð að fella niður aðstöðugjaldið flatt án nokkurs tillits til afkomu fyrirtækjanna kemur þannig niður á þau fyrirtæki sem höfðu hér almennilega afkomu og voru að borga og svo að fella niður tekjuskattinn, þau njóta þess að fullu. Og þetta er auðvitað að mínu mati mikil rausn við þó þann hluta atvinnulífsins á Íslandi sem stendur sæmilega að gera hvort tveggja samtímis að fella niður af þeim aðstöðugjaldið og lækka á þeim tekjuskattinn og við skulum vera á hraðri leið niður með tekjuskattsprósentu fyrirtækja á sama tíma og við erum að færa upp hjá launafólki sem ekki hefur þó merkilegri afkomu en 57 þús. kr. í laun á mánuði, það er mér mjög mikið umhugsunarefni, mjög mikið umhugsunarefni. Þeir sem helst hafa greitt tekjuskatt á undanförnum árum í hópi fyrirtækja eru nokkur vel stæð þjónustufyrirtæki, fjármálafyrirtæki og aðrar slíkar stofnanir ef betur er að gáð, fyrirtæki eins og sparisjóðirnir í landinu sem merkilegt nokk hafa verið drjúgir í skattgreiðslum úr þeirri grein vegna þess að ríkisbankarnir hafa verið þar undanskildir. Og með mikilli virðingu og væntumþykju fyrir sparisjóðunum, þá segi ég það samt að það væri miklu réttlátara að láta sparisjóðina borga aðeins meiri tekjuskatt en láglaunafólkið minna. Það er þannig því að nánast hver einasti sparisjóður í landinu hefur búið við ágætis afkomu, er með eiginfjármörk langt yfir viðmiðunarmörkum.

Og hafa verið með góða afkomu af þessum ástæðum.

Ætli það hafi nú verið aðalástæðan, hæstv. forsrh.? Ég veit ekki betur en sparisjóðirnir hafi verið á svipuðu róli með vexti og aðrar fjármálastofnanir og auðvitað er það rétt að góð afkoma þeirra getur á vissan hátt haft þar áhrif en sérstaklega þegar ríkisstjórnin er hætt að halda uppi vöxtunum eins og ríkisstjórn Davíðs Oddssonar gerði í yfir tveggja ára skeið, en eins og kunnugt er þá hækkaði hún vextina með handafli í maímánuði 1991.  Hæstv. forseti. Þetta almennt um tilfærsluna hér í skattkerfinu og þróun þessara mála og ég segi það alveg eins og er að mér er það mikið umhugsunarefni að ekki skuli takast að kveikja meiri umræðu um þessa hluti. Það stendur allt þjóðfélagið á öndinni út af umræðum um matarskatt og ég kem dálítið að því síðar. Og vissulega er það stórt mál en ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst menn vera að taka hlutina úr samhengi að halda umræðunni eingöngu um þá hluti en horfa ekki á þá stórfelldu breytingu sem er að gerast í skattlagningunni almennt í landinu. Það verður að taka skattkerfið allt til endurskoðunar og þessi tilfærsla skattbyrðinnar yfir á lágtekjufólkið er óþolandi við þær aðstæður sem við búum nú við. Menn eru gersamlega að gefast upp við það að reyna að hafa hér einhverja réttláta og sanngjarna dreifingu á skattbyrðunum í gegnum tekjuöflunar- eða skattlagningarhliðina. Þá vil ég, hæstv. forseti, koma hér að meginafstöðu Alþb. til meginatriða þess frv. sem hér er á ferðinni og þeirra skattkerfisbreytinga sem eru að gerast um áramótin og koma þá að því sem ég held að sé vænlegast að byrja á, sem er afstaða okkar til þeirrar breytingar að lækka virðisaukaskatt á matvælum og setja þær vörur í lægra skattþrep en eins og e.t.v. einhverjir hafa tekið eftir þá er það afstaða Alþb. að styðja þá ráðstöfun, þ.e. að styðja þá grundvallarkerfisbreytingu að hér verði fest í sessi varanlega lægri skattlagning á matvælum með lægra skattþrepi. Það hefur lengi verið afstaða Alþb. að það sé rétt að beita lægri eða þá engri skattlagningu ef kostur væri á því á matvæli og ýmsar aðrar brýnar lífsnauðsynjar. Við höfum með öðrum orðum, hæstv. forseti, haft það viðhorf að það væri nauðsynlegt að einnig í gegnum neysluhliðina væri tekjunum jafnað og vissum sviðum eða vissum vörutegundum væri hlíft við þessari skattlagningu. Við höfum gjarnan tíundað þar matvælin og e.t.v. fleiri brýnar lífsnauðsynjar. Menn hafa nefnt barnaföt í því sambandi. Við höfum nefnt menninguna og barist fyrir því að menningin væri ekki skattlögð og við höfum nefnt hluti eins og t.d. almenningssamgöngur. Þetta byggist á þeirri afstöðu okkar að það sé nauðsynlegt til aðstöðujöfnunar í þjóðfélaginu að beita þessum tækjum eða vel að merkja ásamt með öðrum sem hafa áhrif á aðstöðu fólks í þessu sambandi. Ég tel að menn geri þau mistök í þessari umræðu hér í stórum stíl að ræða þessa breytingu einangrað eins og það sé engin önnur skattlagning í landinu en virðisaukaskatturinn. Það sé bara einangrað skattkerfi sem snúist um skattlagningu á vörur og þjónustu en það er ekki svo. Það er út í loftið að ræða álagningu virðisaukaskatts og tekjuáhrif þess á hina einstöku hópa í þjóðfélaginu úr samhengi við skattkerfið að öðru leyti. Það verður að sjálfsögðu að ræða þetta í samhengi því að öðruvísi fá menn ekki heildarmyndina. Og ég tel að þeir sem núna leggjast gegn þessari breytingu og það með miklum þrótti sumir hverjir geri í sínum málflutningi alvarleg mistök í því að ræða þessa breytingu einangrað í tíma og rúmi eins og það sé ekkert annað sem skiptir máli nánast í skattlagningu hér á Íslandi heldur en spurningin um það hvernig virðisaukaskattur verður framkvæmdur hér næsta 1 1 / 2 árið en það er auðvitað ekki svo. Álagning skattanna í heild sinni, það er afkoma heimilanna í heild sem skiptir þarna máli en ekki einhverjar einangraðar breytur í þessu dæmi eins og álagning virðisaukaskattsins sem slíks er. Ég vil rifja það upp, hæstv. forseti, að með þessari afstöðu er Alþb. í raun algerlega sjálfu sér samkvæmt og trútt þeirri stefnu sem við höfum barist fyrir í þessum málum um langt árabil. Og það er auðvitað þannig að þegar sagan er skoðuð þá hefur það verið Alþb. sem hefur staðið vörð um þessa hluti, þ.e. barist gegn skattlagningu á brýnustu lífsnauðsynjarnar, á menninguna og á samgöngurnar og aðra slíka þætti. Og þeir sem ekki trúa þessu geta flett spjöldum sögunnar, rifjað það upp að það var 1978 þegar Alþb. kom í ríkisstjórn sem söluskatti var létt af matvælunum, hann var felldur niður með sérstakri ákvörðun þeirrar ríkisstjórnar sumarið 1978. Það var Alþb. sem hafði forustu fyrir baráttunni gegn matarskattinum á Alþingi 1987, átti að vísu ýmsa góða vopnabræður í þeim slag sem er vissulega rétt að minna á. Það var Alþb. sem hafði forustu um það í ríkisstjórn á árunum 1988--1991 að auka á nýjan leik niðurgreiðslur á stóran hluta matvælanna þannig að það jafngilti öðru og lægra skattþrepi. Þannig er það, hæstv. forseti, að þegar yfir þetta er farið þá er það Alþb. sem hefur verið sjálfu sér samkvæmt og í hverju einasta tilviki, þegar það hefur haft aðstöðu til í ríkisstjórn, framkvæmt það sem það hefur barist fyrir í þessum efnum. Þessu geta menn ekki neitað eða ég bið menn þá a.m.k. um einhverja aðra útgáfu af sögunni en þá sem ég hef undir höndum ef þeir ætla að gera það. Þess vegna er það auðvitað í fullkomnu samræmi við okkar stefnu og okkar áherslur í þessum málum að við öxlum núna þá ábyrgð að styðja þessa kerfisbreytingu þó að margt megi um það segja hvernig hana ber að. En við skiptum ekki um skoðun á svona grundvallaratriðum bara út frá því einu að það er óvinsæl og vitlaus ríkisstjórn sem ber frv. fram. Það gerum við ekki þó að það sé auðvitað auðvelt og létt verk að finna marga vankanta á þessu máli, bæði eins og að því er staðið, það hefur verið undirbúið og vantreysta fullkomlega framkvæmdinni í þeim höndum sem hún er í í dag. Nú er það svo, hæstv. forseti, af því að menn hafa mikið rætt um það hvaða leiðir væru vænlegastar til þess að ná þessum sömu verðlækkunaráhrifum eða kostnaðaráhrifum t.d. gagnvart tekjulægstu hópunum. Og satt best að segja hefur staðið hér alveg gífurleg reikningslota og mikið töflu- og pappírsflóð og skýrslur alveg utan endis bæði innlendar og útlendar hafa verið hér á ferðinni og finnst samt sumum ekki nálægt því nóg því ýmsir telja það helstan löst í málinu að það vanti meira af skýrslum og meira af útreikningum. Ég er reyndar ekki í þeim hópi þó ég sé svo sem allaf tilbúinn til að skoða gagnlegar og nýjar upplýsingar vegna þess að ég held að þegar til kastanna kemur þá snúist þetta um meira en útreikninga. Og menn geta gersamlega týnt sér í þeim skógi að reyna að reikna út einhverjar meðalfjölskyldur fram og til baka og velta þar fyrir sér einhverjum mun upp á 1 eða 0,5% hér eða þar. Ég held að það sé einfaldlega þannig eð menn hljóti að þurfa að byggja upp skattkerfið á grundvelli einhverra meginsjónarmiða um það hvernig það eigi að vera, hverjir eigi að bera byrðarnar, hvaða hlutum sé rétt að hlífa við skattlagningunni. Og ég segi alveg eins og er, það þarf eitthvað meira til en eina töflu ofan úr fjmrn. eða eina norska skýrslu til þess að sannfæra mig um að það sé ekki góð pólitík að brýnustu lífsnauðsynjar heimilanna séu ódýrari en þær hafa verið, séu á lægra verði. Um það snýst málið. Það er verið að breyta álagningu neysluskatta á Íslandi þannig og við skulum vona varanlega og það er það sem við ætlum okkur a.m.k. að standa vörð um að brýnustu lífsnauðsynjar hvers heimilis, matvælin, verði skattlögð minna en verið hefur. 

Það vantar nauðsynlegustu matvælin, það hefur enginn talað um að breyta því.

Við skulum koma aðeins að því. Nú heyri ég að ýmsir verða órólegir því það er greinilegt að þessi hlið málsins er viðkvæm og það er skiljanlegt, við skulum koma að því. Það er rétt að að hafa verið í boði hér gylliboð, meira að segja frá Alþfl. sem allt í einu gerðist mikill væntumþykjuaðili íslensks landbúnaðar og hæstv. iðnrh. af öllum mönnum fór að hafa áhyggjur af stöðu innlendrar framleiðslu. Það væri mikið betra að greiða niður innlendu búvörurnar. Þetta gæti kallað á aukinn innflutning, sagði hæstv. iðnrh. sem kom svo hér og fagnaði hinum merku tímamótum með GATT. En hvernig er það nú þegar betur er að gáð? Hvað er það sem veldur að menn gína ekki, a.m.k. ekki sumir hverjir, við svona tilboðum og hoppa á þau? Það er reynslan. Það er því miður þannig að ljós reynslunnar er afar upplýsandi í þessum efnum.

Og skín skært í Alþfl.

Það er nefnilega þannig. Þegar menn tóku upp matarskattinn á sínum tíma, 1987, hvað sögðu menn þá? Þetta er bara til einföldunar. Það er miklu betra að hafa söluskatt á öllu og svo endurgreiðum við hann á matvörunni. Menn stóðu hérna í ræðustólnum alveg heilagir í framan og sóru og sárt við lögðu að það væri sko ekki ætlunin að þetta yrði til að íþyngja fjölskyldunum því þetta yrði endurgreitt með auknum niðurgreiðslum. Og hver varð reynslan? Þær dóu út, þær dóu að mestu leyti út, þær auknu niðurgreiðslur á 1 1 / 2 ári og það var hlutverk nýrrar ríkisstjórnar sem tók við völdum haustið 1988 að hækka þær á nýjan leik. Og þannig hefur það jafnan verið. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur matarskatturinn lækkað úr 14--16% á ýmsar framleiðslugreinar búvara og farið næstum því upp í fullan skatt. Þetta á t.d. við um egg, kjúklinga, svínakjöt o.fl. vegna þess að menn ósköp einfaldlega lækka þessar niðurgreiðslur jafnt og þétt, nota tækifærið. Og þess vegna snýst þetta mál auðvitað ekki bara um tímabundna ráðstöfun tiltekinna fjármuna á gildistíma einna kjarasamninga. Auðvitað er það þannig og það viðurkenna allir að það er hægt að ná beinni tekjujöfnunaráhrifum gagnvart afmörkuðum hópum með því að senda þeim ávísanir úr ríkissjóði. Ef það yrði t.d. samkomulag um það hér á þingi að koma sérstaklega til aðstoðar ungu fólki, segjum öllum sem væru undir 25 ára aldri, þá er auðvitað beinasta aðferðin til þess að senda þeim bara ávísun úr ríkissjóði. Það er 100% beitt tekjujöfnunaraðferð gagnvart ungu fólki. Það er ekki deila um það, auðvitað ekki. Og þannig má endalaust segja að það séu alltaf til beinni aðferðir heldur en þær að afla tekna með almennum aðgerðum og eyða þeim með almennum aðgerðum. En hvernig yrði skattkerfið og hvernig yrði framkvæmd þessara mála ef við ætluðum að leysa öll þessi vandamál þannig? Það yrði dálítið snúið held ég þannig að auðvitað þurfum við að hafa hér eftir sem áður almennar reglur gildandi í skattkerfinu. Við ætlum að hafa almennan tekjuskatt, við ætlum að hafa virðisaukaskatt en við ætlum líka að hafa bætur. Við ætlum líka að hafa barnabætur. Við ætlum líka að hafa vaxtaafslætti, er það ekki, vegna þess að við teljum að það þurfi að reyna að mæta stöðu sérstakra hópa með þeim hætti. Þess vegna þýðir ekki að ræða þetta einangrað. Við verðum að skoða útkomuna úr þessu í heild. Og ég er sannfærður um það að þegar til lengri tíma er litið og í gegnum hinar breytilegu aðstæður mun það koma stærri láglaunafjölskyldunum mest til góða að matvælin séu ódýrari. Það hlýtur að vera þannig. Mér er alveg sama hversu margar og stórar tölvur eru látnar reikna þindarlaust. Það liggur í hlutarins eðli að eftir því sem fjölskyldurnar eru stærri, fleiri munnar þurfa mat miðað við tekjur tveggja fyrirvinna, þá mun það þýða að matvælaliðurinn þyngist í útgjöldum þeirrar fjölskyldu og töflurnar sýna það auðvitað líka. Og það má nota þessar töflur til margra hluta eins og við höfum fengið að heyra nú þegar og það má fara út í mikinn samanburð og mikla útreikninga sem er kannski ekki sérlega líflegt umfjöllunarefni, alla vega ekki í ræðum. Það þyrfti þá að hafa helst til þess myndvarpa og slíkar græjur þannig að það sé auðvelt að fylgjast með. Ég ætla að leyfa mér að taka hér nokkrar tölur upp úr einni af þessum töflum sem innlegg í þessa miklu umræðu um það hverjum það komi til góða að lækka matarskattinn því að ég held að ákveðnar tölur í þessu tali þrátt fyrir allt ákaflega skýru máli. Í neyslukönnun sem framkvæmd var á vegum Hagstofunnar og þeirra aðila á árinu 1990 og eru nýjustu upplýsingar, sem við Íslendingar höfum, um það hvernig neyslan dreifist á almenning og á einstaka tekjuhópa þá kemur það fram að matvælaliðurinn, þ.e. matvörurnar, eru í útgjöldum fjölskyldanna að meðaltali tæp 20%, 19,5% en dreifingin er hins vegar þannig að af útgjöldum hjóna með eitt barn eru 17,7% matvara. Þegar börnin eru orðin tvö er þessi tala 18,5%. Þegar börnin eru þrjú eru hún 19,8% og þegar börnin eru fjögur er hún 24,7% á meðan einhleypingur eyðir 16%. Þetta er það mikill munur að það er ekki hægt að strika yfir hann eins og hann sé ekki til. Hann er þarna.

Barnabæturnar?

Ja, kemur nú ekki hér hv. frammíkallandi Jóhannes Geir og segir: Barnabæturnar?

Jóhannes Geir Sigurgeirsson.

Jóhannes Geir Sigurgeirsson, hv. 6. þm. Norðurl. e., veri hann blessaður.

Sæll.


             Það er alveg hárrétt hjá þér. Menn eru auðvitað með aðgerðir af því tagi eins og barnabætur til að reyna að koma til móts við þessar fjölskyldur, en er ekki alveg jafnréttmætt að skoða það að koma líka til móts við þær með lægri skattlagningu á mat? Ég segi jú vegna þess að það liggja hérna fyrir óhrekjandi staðreyndir um það að þeim mun stærri sem fjölskyldurnar eru þeim mun hærra hlutfall útgjaldanna fer í matvæli. Því getið þið ekki neitað, hv. framsóknarmenn né aðrir. Það er hér. Og það þarf auðvitað ekki mikla speki til að átta sig á þessu, er það?

Þingmaðurinn vildi ekki nota skýrslur áðan.

Í öðru lagi segi ég, hæstv. forseti. Það sem menn eiga að skoða í þessu sambandi er --- ég var nú að ræða það, hv. þm., hvernig menn fara með skýrslur og einmitt að benda á að það er hægt að nota þær í ýmsar áttir. Eða er þetta viðkvæmt fyrir hv. þm. Jóhannes Geir Sigurgeirsson að ég sé svolítið að fara öðruvísi í töflurnar en hv. 1. þm. Austurl.? Það er kannski bannað að lesa upp úr gögnunum nema í gegnum gleraugu hv. 1. þm. Austurl. eða er það þannig kannski? Það hafi ekkert átt að fjalla um það að stóru barnafjölskyldurnar eyði meiru í mat heldur en hinar. Það passar ekki alveg inn í formúluna, ég veit það. Nei, við skulum líka hafa það í huga þó að það sé miklu erfiðara og þess vegna nefndi ég fyrst þetta hlutfall útgjaldanna í matvæli miðað við fjölskyldustærð vegna þess að það er einföld breyta, það er mjög einfalt að mæla þetta og það kemur skýr mynd út úr þessu, mjög skýr mynd. Sex manna fjölskylda eyðir 10% meira í mat heldur en einhleypur aðili sem heldur heimili, það er þannig. En við skulum líka reyna að átta okkur á því hvort þarna er á ferðinni einhver fylgni í sambandi við tekjur. Það er vandasamt og menn deila þá um það, hvort rétt sé að taka hlutfall útgjalda heimilanna eftir því hvort tekjurnar eru ein, tvær, þrjár, fjórar milljónir o.s.frv. eða hvort það eigi að taka hlutfallið af tekjum. Og það er vissulega rétt sem mikið hefur verið rætt um á undanförnum dögum að lengi vel er það svo að fjölskyldurnar eyða svipuðu hlutfalli hvað útgjöld snertir í mat þó að tekjurnar aukist úr einni upp í kannski fjórar millj. og það er ekki fyrr en kemur upp fyrir það sem fer að verða verulegur munur á. Í sjálfu sér finnst mér það ekki skrýtið vegna þess að það er ósköp einfaldlega þannig að eftir því sem kaupmátturinn vex þá veita menn sér meira af öllu. Það er greinilega þannig á bilinu frá fyrstu milljóninni og upp í fjórar. Svo fer að koma fram mjög skarpur munur ef tekjurnar vaxa yfir það því að því eru eðlilega takmörk sett hvað menn geta étið mikið, ekki satt, og þá fer eyðslan að fara í annað. En þegar þetta er skoðað frá tekjuhliðinni kemur mjög sláandi munur. Að tekjulágu fjölskyldurnar eyða mikið hærra hlutfalli í mat heldur en hinar tekjuhærri mælt í hlutfalli af tekjum. Þá koma menn og segja: Það er ekkert að marka af því að sumir lifa á lánum og aðrir hafa fjármagnstekjur o.s.frv. Ég segi: Það er víst að marka. Það er líka eðlilegt að líta á þann mælikvarða með þeim fyrirvörum að sjálfsögðu sem þar er rétt að hafa. Og það er nú einu sinni þannig, ekki satt, að matvaran er vonandi það sem fólk neitar sér síðast um. Við ætlum líka að stuðla að því að það sé þannig að fólk þurfi ekki að neita sér um mat, frekar eitthvað annað. Það gerum við m.a. með því að hafa matvöruna ódýrari. Hæstv. forseti. Ég vitna bara í þessar töflur, fer ekki að lesa yfir mönnum tölur um þetta, en það er auðvitað alveg sláandi þegar skoðuð er taflan frá Þjóðhagsstofnun þar sem reiknaðar hafa verið út annars vegar brtt. 2. minni hluta og hins vegar óbreytt skattkerfi, að fjölskylda sem er með tekjur á bilinu 1--2 millj. eyðir 24,9% af þeim tekjum að meðaltali í mat en fjölskylda sem er með tekjur á bilinu 3--4 millj. eyðir 15,8% af þeim tekjum eða um 8 prósentustigum minna með þessum fyrirvörum sem ég hef hér gert grein fyrir og vissulega er sjálfsagt að hafa. Hæstv. forseti. Ég held svo og það ætlaði ég að nefna hér í viðbót í sambandi við þessa umræðu að kaupmáttarstig þjóðfélagsins skiptir líka miklu máli í þessari umræðu vegna þess sem ég sagði áðan að vonandi er það þannig eða það ætti a.m.k. að vera þannig að enginn þurfi að neita sér um það að borða nógan, hollan og góðan mat. En það getur farið talsvert eftir kaupmáttarstiginu í landinu hvort það er hægt. Og ef kaupmáttarstigið fellur, hvar reyna þá fjölskyldurnar að spara og draga úr útgjöldunum? Við skulum vona að þær geri að ekki í matvælunum. Það á að vera okkur keppikefli að reyna að stuðla að því að svo sé ekki og það segi ég: Aftur gerum við það m.a. með því að hafa þá matvöru ódýrari. Nú stendur einmitt þannig á á Íslandi, því miður, að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur verið að falla mikið og reyndar um nokkurt árabil eða allt frá árinu 1987 þegar hann var hæstur og að mínu mati fór í óraunhæfar hæðir á því ári. Reynslan hefur sýnt það og það verður auðvitað að þora að segja hlutina eins og þeir eru. Ég tel að kaupmáttartoppurinn 1987 hafi verið óraunhæfur. Þá fór kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann í 138 miðað við 1980 sem 100. Í tíð fyrri ríkisstjórnar eða á árunum 1989--1991 var þessi kaupmáttur nokkuð stöðugur, í kringum 120 miðað við 1980 og miðað við þessi 138 árið 1987. Síðan fellur kaupmátturinn í 112 samkvæmt þjóðhagsáætlun eins og hún var lögð fram 4. október. Endurskoðuð spá mundi þá vera 113 og við getum gert þá breytingu hér því því er spáð að fall kaupmáttar ráðstöfunartekna verði 1% minna en áður og síðan fellur hann samkvæmt þjóðhagsspánni í 108 á árinu 1994, í 109,2 ef ég man rétt samkvæmt endurskoðaðri þjóðhagsspá. Með öðrum orðum, kaupmáttur ráðstöfunarteknanna er að falla á tveimur árum um 8--9% hið minnsta. Það er mikil breyting. Það er mjög mikil breyting. Það nálgast það að tíunda hver króna sé horfin úr buddunni þinni áður en þú ferð út í búð,  Ég vil segja líka við þá sem fara mikið til Noregs, þ.e. í óeiginlegri merkingu og sækja sér þangað skýrslur og lesa upp úr þeim: Munið eftir því að kaupmáttarstigið er annað í Noregi en á Íslandi og við skulum vara okkur á þessum samanburði, ekki síst þegar hann er orðinn nokkurra ára gamall. Neyslukönnunin sem við erum hér að byggja allt okkar mat á er frá 1990. Þá var kaupmáttur ráðstöfunartekna um 10% hærri á mann en hann verður á næsta ári og bara það eitt hlýtur auðvitað að segja okkur að við þurfum að setja fyrirvara á þennan samanburð. Og ég er sannfærður um að það væri þá algert fráhvarf frá því sem hingað til hefur gerst á sambærilegum tímum að matvælaliðurinn hefur hækkað, hann hefur þyngst að hlutfalli í útgjöldum heimilanna í ljósi þess að kaupmáttur þeirra hefur fallið. Það hlýtur að vera þannig. Og þar með er sú aðgerð sem við erum að tala um mikilvægari en ella. Nú er það svo að eitt af því sem menn hafa mikið talað um í þessu sambandi og notað sem rök gegn þessari skattkerfisbreytingu er að menn tala ýmist í prósentum eða krónutölum. Það er nú svo. Það er mikil list og lengi búin að vera list að rífast um það hvort það eigi að ræða um hlutina og setja þá fram í prósentum eða krónutölum, t.d. í kjarasamningum. Sumir hafa þá sannfæringu að það eigi alltaf að semja um krónutöluhækkanir, aðrir að það eigi alltaf að semja um prósentuhækkanir. Og ég eyddi einu sinni heilli kosningabaráttu í það að hlusta á tvo menn rífast um þetta tvennt, hv. fyrrv. alþm. Stefán Valgeirsson og Helga nokkurn Guðmundsson. Þeir ræddu þetta í sex vikur því kosningabaráttan stóð í sex vikur og þeir voru jafnósammála þegar henni lauk eins og þeir voru þegar hún byrjaði, hvort ætti að semja um kaup í prósentum eða krónutölu. Menn hafa nokkuð mikið iðkað þessa íþrótt hér og benda m.a. á töflur sem sýni það að ávinningur fjölskyldnanna í krónum talið sé svipaður og jafnvel ívið meiri hjá hátekjufjölskyldunum af því að lækka matarskattinn eða taka upp annað skattþrep í mat. Hér eru t.d. upplýsingar bæði frá hagdeild Alþýðusambands Íslands og frá fjmrn. sem sýna að útgjöldin fyrir fjölskyldurnar í krónum talið lækka svona nálægt 3.000 kr. og skiptir þá ekki miklu máli hvort tekjur fjölskyldnanna eru ein millj., tvær millj., þrjár millj. og fjórar millj. Reyndar er ívið meiri krónutölulækkun hjá ákveðnu hærra tekjubili. En þá spyr ég ykkur að því: Hvort er þrjúþúsundkallinn meira virði fyrir fjölskyldu með eina millj. á ári eða fjórar? Hvort er hann meira virði? Erum við ekki nokkurn veginn sammála um að það sé talsvert mikils virði að geta lækkað útgjöldin hjá þessari fjölskyldu um svona upphæð þó við notum krónutölurnar? Þó við notum krónutölurnar sem sumir vilja eingöngu nota, þá segi ég það, hvað með það þó að þetta lækki líka hjá fjölskyldu með 4 millj. um 3 þús. kr. Er það einhver glæpur í sjálfu sér? Og ef menn hafa sérstakar áhyggjur af því þá skal ég benda mönnum á handhæga aðferð til þess að lagfæra það. Við tökum það þá til baka með öðrum aðgerðum frá fjölskyldunum með hæstu tekjurnar. Það er til einföld og afar markviss aðgerð til þess og það er að hækka skattinn á þeim sem hafa hæstar tekjur og ná þessu þannig til baka. Það er það sem brtt. 3. minni hluta ganga út á þannig að ég hef ekki séð það sem sérstakt vandamál í umræðunni sem er þó upp undir helftin af röksemdafærslu þeirra sem leggjast gegn þessari breytingu að hún skili vissum ávinningum til þeirra sem hærri hafa tekjurnar. Ég hef bara ekki séð það sem stórkostlegt vandamál. Í fyrsta lagi vegna þess að ég spyr mig að því: Er það endilega svo að því sé illa komið þar, t.d. hjá þessum fjölskyldum með meðaltekjur sem eru þó þrátt fyrir allt á bilinu 2--3 millj.? Er því endilega illa komið hjá því fólki sem er gjarnan ungt fólk með börn sem vinnur mikið og aflar tekna til að reyna að standa undir húsnæði o.s.frv.? Og ef menn hafa miklar áhyggjur af því þá er mjög einföld aðferð til að ná því til baka eins og ég segi. Menn hafa, hæstv. forseti, fjallað dálítið um þessa breytingu, lækkun virðisaukaskatts á matvæli eins og hún eigi sér nánast enga formælendur og ég hef stundum upplifað það undanfarna daga, ég og hv. þm. Ingi Björn Albertsson, að við værum nánast einir að róa á þetta borð. Fjölmiðlar ganga svo langt að segja: Stjórnarflokkarnir eru á móti þessu en þeir munu samþykkja það.

Rétt.

Og svo eru fjölmiðlarnir uppfullir af . . .

Rétt, segir umhvrh.

Svo segir hinn samviskusami hæstv. umhvrh.: Rétt.

Ég er ekki joð.

Nei. Þetta er þá sem sagt þannig, að hæstv. umhvrh. er á móti þessu en ætlar samt að greiða þessu atkvæði.

Fjmrh. líka.

Ég óska þeim hjartanlega til hamingju sem hafa þó þá einurð til að bera að játa á sig þetta samviskubrot.  Það er ekki svo að þessi breyting eigi sér enga formælendur þegar betur er að gáð og ég verð að segja alveg eins og er að mig undrar það hvernig til að mynda fjölmiðlaumfjöllun hefur verið um þetta mál undanfarna daga. Það hafa ekki komist að nein önnur sjónarmið en þau að þetta væri allt af hinu illa. Þetta væri dýrt, vitlaust, hættulegt, mundi auka skattsvik, kæmi engum að gagni nema helst þeim sem best hefðu það í þjóðfélaginu. Og þetta er furðuleg uppsetning á málum, furðuleg uppsetning. Ég geri þá kröfu að menn hlusti a.m.k. jafn vel eftir rökum þeirra sem mæla með þessari breytingu og hinna. Og hvers eiga til að mynda samtök eins og Alþýðusamband Íslands og að nokkru leyti Vinnuveitendasambandið, Stéttarsamband bænda, Neytendasamtökin, íslensk verslun og stjórnmálaflokkur eins og Alþb. að gjalda að þeirra málflutningur sé ekki tekinn gildur í þessu eins og annarra? Við skulum ræða þetta með rökum og gagnrökum og mér þykja það nokkur tíðindi ef það skiptir engu máli í þessu sambandi að heildarsamtök eins og Alþýðusambandið, Neytendasamtökin, Stéttarsamband bænda og íslensk verslun og býsna fjölskrúðug flóra, má nefna fleiri til, styðja þessa breytingu. Þau gera það. Og ég bið hæstv. forsrh. að vera ekki alveg svona órólegan, hann á sér stuðningsmenn í því að gera þetta. Ég held að þetta sé ekki svona voðalegt eins og hér hefur verið talað um. Ég held að samviska manna, jafnvel þó að þeir séu kratar, þurfi ekki að meiðast svona hryllilega. Þetta er ekki óhæfuverk sem hér á að fara að gera að lækka matarskattinn. Það er ekki eitthvert myrkraverk. Það er ekki myrkraverk nema síður sé. Ég ætla að taka að mér þetta líknandi hlutverk, hæstv. forseti, að reyna nú að draga aðeins úr sárindunum hjá þessum mönnum sem ætla að greiða þessu atkvæði vegna þess að ég hef góða samvisku gagnvart því og vegna þess að ég tel mig geta lagt þeim lið í því að rökstyðja að þetta sé þrátt fyrir allt nokkuð skynsamleg og vænleg ráðstöfun. Ég segi það líka, hæstv. forseti, að mig hefur undrað nokkuð til að mynda framganga Framsfl. í þessu máli, ég held að ég verði að segja það alveg eins og er. Það er langbest að vera hreinskilinn í því. Hv. 1. þm. Austurl. tók það fram að hann talaði ekki fyrir Alþb. í skattamálum og það er rétt. Ég tala að sjálfsögðu ekki fyrir Framsfl. en ég hlýt að leyfa mér að hafa skoðanir á afstöðu Framsfl. og ég er undrandi á henni. Ég verð að segja það, ég er nokkuð undrandi á henni. Mér finnast það til að mynda sögulega nokkuð merkileg tímamót að Framsfl. skuli vera þarna algerlega á öndverðum meiði við Stéttarsamband bænda. Og hvers vegna er það? Jú, það er vegna þess að Stéttarsamband bænda tekur afstöðu til þessara hluta út frá langtímasjónarmiðum. Það kemur fram í þeirra samþykkt.  Já, hæstv. forseti. Ég sagði það að mér kæmi afstaða Framsfl. nokkuð á óvart, þó að ég hafi ekki gert mikið af því að fara með samþykktir þeirra framsóknarmanna hér í ræðustólinn þá held ég nú á einu slíku eintaki, og það er ósköp einfaldlega af þeirri ástæðu að ég hafði undir höndum tiltölulega glænýja landsfundarsamþykkt Framsfl. og ég var svo barnalegur að ég tek mikið mark á slíkum plöggum. Þannig er ég uppalinn í mínum flokki að okkur þykja landsfundasamþykktir afar merkileg plögg eins og kunnugt er og við þingmenn flokksins, sem starfa innan kjörtímabila milli landsfunda, teljum okkur ekki hafa umboð til þess að hverfa frá grundvallarsamþykktum flokksins um stefnumarkandi mál. En það er samt þannig að hér stendur í ályktun um ríkisfjármál frá 22. flokksþingi Framsfl., haldið í Reykjavík 27.--30. nóv. 1992, einn af stjörnumerktum liðum á miðri blaðsíðunni: ,,Tekinn verði upp tveggja þrepa virðisaukaskattur í því skyni að fækka undanþágum. Helstu nauðsynjavörur heimilanna (matvörur) verði í lægra skattþrepi.`` --- Ég endurtek, hæstv. forseti: ,,Helstu nauðsynjavörur heimilanna (matvörur) verði í lægra skattþrepi.`` Og ég vænti þess að hæstv. forseti geti staðfest að það er rétt lesið því að nú þykist ég vita að hæstv. forseta sé málið kunnugt.

Forseti telur það ekki í sínum verkahring.

Nei, það er út af fyrir sig rétt. En ég verð að segja alveg eins og er að það kom mér þess vegna nokkuð spánskt fyrir sjónir þau tíðindi að Framsfl. hefði gert meira en að falla frá þessari stefnu, hann hefði gersamlega kúvent og mælir nú af miklum þrótti gegn þessari breytingu. Það er ekki svo að hann svona hafi tapað trúnni á hana og hafi ákveðið að sitja hjá. Nei, það er ekki svo. Hér er gengið fram af miklum þrótti í því að finna þessari breytingu allt til foráttu. 

Við erum í beinu sambandi við hann alla daga.

Ég ætla svo ekkert að segja um það, það er auðvitað ekki mitt vandamál hvernig innan búðar stendur í Framsfl. En auðvitað spyr maður sig að því að hér eru að verða veruleg tíðindi í stjórnmálum. Það er alveg ómögulegt að neita því. Það eru heilmikil tíðindi þegar flokkur kúvendir um afstöðu með þessum hætti og hverfur frá landsfundarsamþykkt, telur sig ekki lengur bundinn af henni og tekur upp alveg þveröfuga stefnu. Mér finnast þetta mikil tímamót og það má segja sama um fleira í þessu máli. Það er auðvitað sögulega séð afar merkilegt að Framsfl. skuli nú standa hér í þeim sporum að tala fyrir þeirri stefnu sem Alþfl. hefur barist fyrir undanfarin ár, en Alþfl. ætlar að samþykkja það sem Framsfl. vildi taka upp á landsfundi fyrir ári síðan. Svona hafa nú hlutverkaskiptin orðið. Þetta er nokkuð merkilegt svo að ekki sé meira sagt. Og auðvitað eru stjórnmál stjórnmál og allt það en mér finnst nú alveg ómögulegt annað en fara pínulítið sögulega yfir þetta í ljósi þess hversu þetta er áhugavert í raun og veru.

En hvar er Kvennalistinn?

Og það er ekki eins og hér eigi í hlut, hæstv. forseti, eitthvert smámál. Það er ekki eins og hér eigi í hlut eitthvert minni háttar dægurmál sem menn geti haft gaman af og hlegið að þessum kúvendingum. Nei, það er nú ekki. Þetta er hvorki meira né minna mál en það að það sprengdi heila ríkisstjórn í loft upp á Íslandi fyrir nokkrum árum, afstaða flokka til álagningar matarskatts, sprengdi ríkisstjórn í tætlur haustið 1988.

Þessi springur ekki nema svona . . .

Þá var Alþfl. þannig sinnaður í þessu máli að hann taldi rýtingsstungur Þorsteins Pálssonar, hæstv. þáv. forsrh., í bak sér vegna þess að þáv. forsrh. bauð fram lækkun á matarskatti í einhverjum pakka slíkar og þvílíkar, hann væri orðinn svo lekur að aftanverðu, Alþfl., af þessum götum að hann gæti ekki haldið lengur áfram í stjórnarsamstarfinu.  Ég ætla svo að lokum, áður en ég hverf frá þessu með virðisaukaskattinn, hæstv. forseti, örlítið að nefna það að framkvæmdahlið þessa máls hefur að sjálfsögðu einnig verið nokkuð til umræðu og menn hafa fundið því og réttilega að mínu mati margt til foráttu að þessi breyting hefur verið illa undirbúin með hangandi hendi. Það hefur verið alveg morgunljóst eins og fyrrv. flugmálastjóri sagði stundum að menn hafa verið með hangandi hendi við þennan undirbúning. Og það er alveg furðulegt að upplifa að það skuli vera að koma jól og jafnmikið að því er virðist eftir óunnið í ljósi þess að ríkisstjórnin í krafti meiri hluta síns hér á Alþingi eða hvað lofaði því í maí í vor að þetta yrði gert. Menn hafa þess vegna haft rúmlega hálft ár til þess að undirbúa breytinguna og ég vænti þess að fjmrn. lesi blöðin og hafi frétt af því að það eigi að leggja á tveggja þrepa virðisaukaskatt um áramótin, það hafi ekki komið þeim á óvart einhvern tíma í nóvember. Kaupmannasamtökin a.m.k. virðast til að mynda ekki hafa verið þátttakendur í miklum undirbúningi því þar finna menn þessu mjög til foráttu. Þess vegna er það svo að ég hef í mínum brtt. lagt það til og ég kem því hér að í leiðinni að það verði framkvæmt þannig og þá auðvitað helst með samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins sem ég hef ástæðu til að ætla að væru fáanlegir til að ræða slíkar breytingar ef það væri gert af heilindum við þá, að því verði frestað um eitt uppgjörstímabil virðisaukaskatts að láta breytinguna taka gildi og það verði 1. mars í staðinn fyrir áramót. Það mun að vísu kosta visst óhagræði í versluninni, væntanlega kosta vörutalningar og fleira, en á móti kemur að menn fá tvo mánuði til að undirbúa breytinguna og það eru líka viss rök fyrir því að það sé ekki endilega heppilegast að þetta gerist um áramót vegna þess að þá eru aðrir hlutir sem valda miklu annríki í versluninni eins og kunnugt er. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það sé kostur sem eigi að athuga vandlega og hefði auðvitað þurft að vera búið að gera með viðræðum við þessa aðila, Kaupmannasamtökin, aðila vinnumarkaðarins og aðra slíka, hvort þetta væri vænlegur kostur. Síðan að lokum þetta um eitt eða fleiri skattþrep í virðisaukaskatti. Í furðulegri einföldun þessarar umræðu hafa menn stundum talað eins og hér eigi og nú að fara að taka upp annað þrep í virðisaukaksatti. Það er ekki rétt. Það er búið að vera annað þrep í virðisaukaskatti lengi.

Þetta veit Framsfl.

Og í raun og veru eru þau búin að vera þrjú um skeið, hv. frammíkallandi, Guðni Ágústsson. Það er nefnilega þannig. Og það er dálítið merkilegt að nú tala menn eins og allt muni fara á hvolf við þessa voðalegu breytingu að það verð fleiri en eitt þrep. En það eru búin að vera hérna þrjú þrep, 24,5%, 14% og núll.

Ekki hjá kaupmönnum.

Og þetta er búið að vera víða í blönduðum rekstri, hv. þm. og það er hægt að setja upp öll þau dæmi sem hv. 1. þm. Austurl. kom með áðan þar sem skatturinn verður í mismunandi stigum og ég tek undir það að t.d. í ferðaþjónustunni er mörg skrautleg útkoman í þessu en þetta hefur verið fyrir hendi í stórum stíl.

Hvað skilaði það miklu ...?

Ég held að hv. frammíkallandi, formaður bankaráðs Búnaðarbankans, sem á yfir höfði sér mikið meiðyrðamál, ætti nú að gæta sín í orðavali þegar hann kallar fram í og vera ekki að tala svona ábyrgðarlaust um þjófnað og annað því um líkt. Það getur haft alvarlegar afleiðingar eins og hv. þm. er kunnugt, ekki satt? 

Hvað er þingmaðurinn að tala um?

Ég var nú bara að svara frammíkalli. Til hvers er verið að kalla fram í? Er það ekki til þess að menn fái svör eða hvað? Eða er það bara til þess að nota minn ræðutíma? Þá er nú ræðumaður ekki eins hress. Ég hef gaman af vel heppnuðum frammíköllum og bregst gjarnan við þeim en ef menn þola ekki svörin þá ættu þeir bara að hætta þessu. 

Forseti óskar eftir því að hv. 4. þm. Norðurl. e. fái að hafa orðið.

Já, hv. 4. þm. Norðurl. e. óskar eftir því einnig. En menn eiga almennt ekki að henda stærri spjótum frá sér en þeir geta tekið við, hv. þm. Guðni Ágústsson. Þetta er nú þannig. Hv. þm. kemur hér vonandi á mælendaskrá og ræðir við landsfundarfulltrúa Framsfl. um stefnubreytinguna sem tekin hefur verið  Hæstv. forseti. Ég held að ég fari þá ekki að eyða öllu meiri tíma í þetta. Ég mun svo þegar ég mæli fyrir brtt. í lokin gera nánari grein fyrir því hvernig okkar útfærsla á þessum skattkerfisbreytingum af þessu lægra skattþrepi á matvæli meðtöldu, kemur út fyrir hina einstöku tekjuhópa og tel mig geta sýnt fram á að í því samhengi sem hún er hér sett, hefur hún í för með sér mjög æskileg og markviss tekjujöfnunaráhrif. Ég ætla þá að ræða lítillega um stöðu ferðaþjónustunnar en eins og kunnugt er á að fara að taka hér upp virðisaukaskatt á ferðaþjónustu nú um áramótin. Það eru auðvitað satt best að segja harla dapurleg tíðindi í ljósi mikilvægis þeirrar greinar og í ljósi þess að menn hafa nú á undanförnum árum talað mikið um það að í ferðaþjónustunni væri einn vænlegasti vaxtarbroddur okkar Íslendinga í atvinnumálum. Samkvæmt upplýsingum frá Ferðamálaráði er staða greinarinnar þannig á þessu ári eða þessu hausti og það er byggt á upplýsingum frá gjaldeyriseftirliti Seðlabankans að gjaldeyristekjur af erlendum ferðamönnum fyrstu 9 mánuði þessa árs voru alls 11.943 millj. kr., tæpir 12 milljarðar kr. á fyrstu 9 mánuðum ársins. Þetta er um 18% aukning í íslenskum krónum miðað við sama tímabil í fyrra, en þá urðu tekjurnar rúmir 10 milljarðar. Þegar þetta er svo mælt sem raunaukning í erlendum gjaldeyri, með öðrum orðum áhrif innlendra gengisfellinga dregin frá, þá kemur í ljós að raunaukningin er í erlendum gjaldeyri 9,8%, rétt tæp 10% og munar um minni búhnykk af grein sem nú þegar er að verða líklega annar eða þriðji stærsti gjaldeyrisútvegur þjóðarinnar. rlendum ferðamönnum fjölgaði á þessu tímabili um 7% þannig að raunaukning gjaldeyristekna með hverjum ferðamanni er til viðbótar um 3%, þ.e. til viðbótar auknum fjölda gefur hver og einn meira af sér í tekjum. Þetta eru vissulega jákvæð og gleðileg tíðindi en þau byggjast á því að mikið starf hefur verið unnið undanfarin ár, miklar fjárfestingar í raun og veru lagðar í það að ná þessum árangri, kynna Ísland, byggja það upp sem ferðamannaland og það sem ekki síst er ánægjulegt, hæstv. forseti, að þessi aukning hefur að verulegu leyti skilað sér utan háannatímans. Loksins eftir langa bið virðist það vera að skila nokkrum árangri að ná að dreifa ferðaþjónustunni betur á árið en áður hefur verið þannig að allt er þetta nú heldur jákvætt þangað til kemur að því að nú á að leggja 14% skatt á stóra hluta þeirrar starfsemi sem tengist komu erlendra ferðamanna og gjaldeyrisöflun í þessari atvinnugrein. Sem sagt, á gistingu, á þjónustu ferðaskrifstofa og á alla flutninga innan lands. Og það eru auðvitað hin válegustu tíðindi svo að ekki sé meira sagt fyrir þessa grein sem er í beinni samkeppni, harðari samkeppni við erlendan markað en nokkur önnur vegna þess að hún snýst um það að ná erlendum ferðamönnum hingað til Íslands í staðinn fyrir að þeir séu heima hjá sér eða fari eitthvað annað. Það er ekki til beinni samkeppni en það eða hvað? Í raun og veru er þetta þannig að þetta er harðari samkeppni í eðli sínu í þessari grein heldur en kannski nokkurs staðar annars staðar fyrirfinnst. Og það er líka viðurkennt og vitað að viðkvæmasti þátturinn í samkeppnisstöðu íslenskrar ferðaþjónustu er verðlagið. Hann er kostnaðurinn hér innan lands og hann er ekki síst eða hefur verið matvælakostnaðurinn þannig að þessar nýju álögur á greinina þó að á móti komi nokkur búbót af öðrum skattkerfisbreytingum sem ferðaþjónustan nýtur vissulega en eins og aðrar atvinnugreinar eins og niðurfelling aðstöðugjalds, þannig að ég tel það ekki rétt að merkja það sérstaklega ferðaþjónustunni og útreikningum gagnvart henni. Þetta er almenn aðgerð sem nýtist öllum og þess vegna eiga menn að horfa fram hjá því og skoða það sem snýr að skattlagningu á ferðaþjónustuna sérstaklega. Það er breytingin. Og hún er auðvitað öll til íþyngingar nema það sem í raun má viðurkenna að lækkun tryggingagjaldsins á ferðaþjónustu er vissulega henni til góða en það er bara ósköp einfaldlega löngu, löngu tímabær leiðrétting vegna þess að ferðaþjónustan er útflutningsatvinnuvegur og átti auðvitað fyrir löngu að vera komin í hóp slíkra greina eins og sjávarútvegs sem bera lægra tryggingagjald. Það er ekki nokkur vafi á því að þetta mun skapa íslenskum ferðaskrifstofum mikla erfiðleika og íslensku ferðaþjónustunni í heild. Málið hefur á sér margar hliðar og ein er sú --- og kemur nú hæstv. samgrh. skælbrosandi yfir þessum tíðindum  Staðreyndin er hins vegar sú, hæstv. forseti, að langalvarlegasta hlið þessa máls snýr að almenningssamgöngum okkar Íslendinga sjálfra og það er auðvitað að mínu mati alveg fáránleg og fáheyrð tíðindi eins og það er nú verkefnið við íslenskar aðstæður að halda hér uppi almenningssamgöngum og sæmilega þróuðu samgöngukerfi sem stenst samanburð í þeim efnum að gera þetta að skattstofni, t.d. innanlandsflugið. Ég held að menn geti varla orðið öllu óheppnari í vali sínu á einum skattstofni heldur en þar er að eiga sér stað. Ég ætla fyrst, hæstv. forseti, að fjalla lítillega um almenningssamgöngurnar á höfuðborgarsvæðinu sem eiga að fá á sig ,,vask`` eins og aðrar almenningssamgöngur þó að það séu að vísu nokkur tíðindi, sem fróðlegt væri að fá hæstv. fjmrh. til að tjá sig um, að ríkisstjórnin sé að hluta til fallin frá því að láta þennan skatt bitna hér á rekstri almenningsvagna á vegum sveitarfélaga. Það má auðvitað segja með öllum sömu þungu rökunum og mörgum í viðbót að skattlagning á strætó hér á höfuðborgarsvæðinu er auðvitað alveg fráleit aðgerð, gersamlega fráleit aðgerð. Þetta er í fyrsta lagi rekstur sem sveitarfélögin þurfa að borga tugi og hundruð milljóna með og er það tekjustofn í sjálfu sér, þjónusta sem haldið er uppi og kostar stórkostlegar meðgjafir? Hvaða speki er það? Eða ferjurekstur á vegum Vegagerðarinnar sem ríkið þarf að styrkja í stórum stíl? Hvaða speki er það að ríkið sé að skattleggja sjálft sig í slíkum tilvikum? Og ekki þjónar það neinum samræmingar- eða einföldunarrökum að skattleggja strætó. Ég sé þau ekki í fljótu bragði, ekki á sama tíma og leigubílar aka á götunum án þess að á þeim sé virðisaukaskattur þannig að ef maður ætlaði nota einhver samkeppnis- eða samanburðarrök mundi maður segja hið gagnstæða. Það liggja fyrir útreikningar um það og ég veit að hæstv. samgrh. er kunnugt að rekstur skipulagðra almenningssamgangna í helstu þéttbýlissvæðum landsins og þá einkum og sér í lagi hér á suðvesturhorninu er talin þjóðhagslega hagkvæmur svo nemur um hálfum milljarði kr., þ.e., ef menn rækju ekki þetta kerfi og ef almenningur notaði sér það ekki í stórum stíl og allar þær samgöngur færu fram með einkabílum  Síðast en ekki síst megum við ekki gleyma því að þetta er mikið réttlætismál hér í samfélaginu að þeir sem ekki hafa aðstöðu til eða geta rekið einkabíla geti komist leiðar sinnar þannig að allt ber þetta að sama brunni. Þetta er fáheyrð ráðstöfun að taka upp svona skattlagningu á almenningssamgöngur eins og rekstur almenningsvagna hér á höfuðborgarsvæðnu er. Hún er efnahagslega óskynsamleg og hún er óréttlát. Ég er alveg viss um það að borgin er ekki búin að bíta úr nálinni með það ef menn neyðast til að hækka fargjöldin með strætó og Almenningsvögnum verulega og það veldur síðan aftur hruni í notkun þessara farartækja. Borgin er ekki búin að bíta úr nálinni með þann kostnað sem af því leiðir. Þá standa menn væntanlega frammi fyrir því annaðhvort að borga enn þá meira með þjónustunni sem færri nýta sér eða skerða hana. Og ef menn skerða hana þá er það vítahringur því þá koma fleiri bílar og meiri gatnagerðarframkvæmdir o.s.frv. þannig að það er alveg sama hvar borið er niður. Allar úttektir á svona málum, bæði hér á Íslandi og hinum Norðurlöndunum og annars staðar sýna það sama, góðar, vel uppbyggðar og ódýrar almenningssamgöngur eru eitt það þjóðhagslega hagkvæmasta sem til er. Og Hagfræðistofnun Háskólans eða hvaða batterí það var mat það hér á sinni tíð að það væri svona um hálfur milljarður þjóðhagslegur sparnaður af rekstri þessara farartækja. Nú er það að vísu svo að hæstv. ríkisstjórn ku hafa fallið frá því að leggja þennan skatt á almenningsvagnana að hluta til, þ.e. í staðinn fyrir að skattleggja bæði fargjaldatekjurnar og framlög sveitarfélaganna, þá hafi menn nú hugsað sér að endurgreiða ,,vaskinn`` af þeim hlutanum sem kemur frá sveitarfélögum.

Ha?

Við skulum fara bara yfir þetta, hæstv. samgrh., til að glöggva okkur á þessu og átta okkur á þessu. Ef við segjum að þetta sé þannig að tekjur t.d. Almenningsvagna hf. komi að hálfu frá farmiðasölu og hálfu í formi framlaga frá sveitarfélögunum inn í reksturinn.

Það er ekki heimild í lögum til þess að skattleggja . . .

Það er nú aldeilis heimild til þess, hæstv. forseti, því að fjmrn. vísar til þess að þar sem um skattskyldan aðila sé að ræða, virðisaukaskattskyldan aðila eins og sveitarfélögin, þá gildi sú almenna skattlagningarregla að það beri að skattleggja allt verðmæti þjónustunnar, ekki bara það

Ekki ríkisstyrki eða bæjarstyrki.

Hæstv. samgrh. getur fengið orðið hér á eftir.

Já. Ef hér eru að koma nýjar upplýsingar enn inn í málið frá hæstv. ríkisstjórn þá fagna ég því auðvitað og bið hæstv. samgrh. endilega að koma hér í ræðustólinn á eftir og upplýsa okkur um þetta. En afstaða fjmrn. og sérfræðinganna þar hefur verið einföld. Þeir segja: Þegar um virðisaukaskattsskylda starfsemi er að ræða á að skattleggja allt verðmæti þjónustunnar. Ef fargjaldasalan stendur ekki undir henni og hluti af kostnaðinum kemur annars staðar frá eða tekjunum þá ber líka að skattleggja það. Og þess vegna datt þessum snillingum það að sjálfsögðu í hug að það mundi þá koma fullur 14% virðisaukaskattur á farseðlana og á framlag sveitarfélaganna til vagnanna eða ríkisins til ferjanna. Og kemur nú hér hæstv. fjmrh. og þá getum við farið í gegnum þetta. Það verður a.m.k. að vera ljóst að efh.- og viðskn. hefur verið kynnt málið á þessum forsendum. Meiningin var sem sagt sú að láta fullan skatt leggjast á hvort tveggja, fargjaldatekjurnar og öll framlög sveitarfélaganna. Síðan komu þær upplýsingar í fyrrakvöld inn í efh.- og viðskn. eða voru öllu heldur dregnar þar út úr mönnum með töngum að nú væri breyting á því að ríkisstjórnin væri fallin frá því að láta sveitarfélögin eða farþegana bera skattinn á hallaframlögin og það yrði endurgreitt. Það var alveg ljóst að sérfræðingar fjmrn. sögðu: Skatturinn verður lagður á en hann verður síðan endurgreiddur, og vitnuðu í því sambandi í 42. gr. virðisaukaskattslaganna og þar stendur: ,,Fjármálaráðherra getur ákveðið með reglugerð að endurgreiða ríkisstofnunum, ríkisfyrirtækjum og sveitarfélögu virðisaukaskatt sem þau hafa greitt vegna kaupa á skattskyldi vöru eða þjónustu af atvinnufyrirtækjum.`` Og nú vil ég sömuleiðis spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig stendur þetta mál? Er þetta svona að það á að leggja skatt á hvort tveggja, heildarverðmætið, fargjaldatekjurnar, en jafnframt hallaframlögin eða framlagið og síðan er meiningin að beita heimild 3. mgr. 42. gr. laganna um virðisaukaskatt til að endurgreiða sveitarfélögum þann hluta sem lagður var á hallaframlögin. Þannig hef ég skilið málið í efh.- og viðskn. og mér finnst mjög mikilvægt að við fáum upplýsingar um hvort það sé rétt. Ef svo er þá er það tvennt sem ég vil svo spyrja hæstv. ráðherra um í viðbót og það er í fyrra laginu: Er þá öruggt að orðalag 42. gr. sé fullnægjandi til þess að unnt sé að endurgreiða þennan kostnað í öllum tilvikum? Svo að ég skýri hvað ég á við þá er það þannig að rekstur vagnanna er í mismunandi formi hjá hinum einstöku aðilum. Þannig eru Strætisvagnar Reykjavíkur orðnir hlutafélag, eru hf., eru eins og hvert annað fyrirtæki sem þá borgin kaupir þessa þjónustu af með samningi. Svipað má segja um Almenningsvagna hf. sem eru einhvers konar samlag eða hvað það nú er og sveitarfélögin borga inn í þann rekstur með tilteknum framlögum, en svo er t.d. þriðja tilvikið sem eru Strætisvagnar Akureyrar. Það er hreint bæjarfyrirtæki, þ.e. það er ekki fyrirtæki og þá spyr ég að því: Getur það talist atvinnufyrirtæki í skilningi 42. gr. og getur átt við sú regla að þar sé um að ræða einhver viðskipti bæjarins við óskyldan aðila? Ég sé ekki í fljótu bragði að svo sé og þess vegna hef ég beðið um að fá alveg skýr svör við því: Er þá öruggt mál að rekstur almenningsvagna alls staðar í landinu, án tillits til þess hvaða form er á honum, muni njóta sömu stöðu í þessum efnum? Það er algerlega nauðsynlegt að við vitum það fyrir víst. Og ég vil taka það fram að lokum að ég fagna því að sjálfsögðu ef ríkisstjórnin er þó að bakka með þetta að einhverju leyti. Þetta mun væntanlega valda því að hækkunarþörf almenningsvagnanna hér á höfuðborgarsvæðinu verður um helmingi minni en ella hefði orðið vegna þess einfaldlega að það lætur nærri að fargjaldatekjurnar séu ekki nema helmingurinn af framlögunum.

Það er engin hækkunarþörf.

Það verður auðvitað hækkunarþörf, hæstv. ráðherra, vegna þess t.d. að Strætisvagnar Reykjavíkur eru með líklega um 60% af tekjum sínum af fargjöldum. Hækkunarþörfin verður minni hjá Almenningsvögnum sem borga fyrir 55% inn í reksturinn.

Innskatturinn er 24,5% . . .

Ja, það er búið að reikna þetta dæmi, hæstv. fjmrh. Það er búið að reikna þessa innskatts- og útskattsjöfnu og það voru lagðar fyrir okkur upplýsingar um að þetta sé svona, að virðisaukaskattsskyldur hluti í aðföngum þessa rekstrar er lítill og þess vegna verður dæmið ekki hagstæðara en raun ber vitni. En það skýrist nú allt á sínum tíma. En auðvitað er það þannig að hæstv. fjmrh. ætti að vera raunsær og átta sig á því að þessi skattlagning á almenningssamgöngurnar í landinu er hin mesta ófæra, þjónar engum tilgangi, er ekki bót í skattalegu tilliti á nokkurn hátt, er ekki sanngjörn gagnvart samkeppnisstöðu vegna þess að eftir eru leigubílar án virðisaukaskatts og það sem er þó verst að öllu og ég kem nú að er auðvitað það ef hæstv. ríkisstjórn er virkilega svo heillum horfin að hún ætli sér að halda skattlagningunni til streitu að fullu á aðrar almenningssamgöngur en hér á suðvesturhorninu eða ég kalla það því að rekstur strætisvagna er varla til í neinum umtalsverðum mæli nema hér. Hér þjónar almenningsvagnakerfið á þessu svæði að mörgu leyti svipuðu hlutverki og rútur og áætlunarflug gerir úti á landi vegna þess að einn stór notendahópur áætlunarflugsins á landsbyggðinni eru þeir sem ekki eiga bíl af skiljanlegum og augljósum ástæðum og komast þess vegna ekki ferða sinna á landi og fara með flugi. Það er svo makalaust, hæstv. forseti, ef þetta á að verða svona, og ég spyr nú um það, hæstv. forseti, er ekki mögulegt að samgrh. geti verið hérna með okkur smástund af því að það var nú beðið sérstaklega um að hann væri hérna við umræðuna?  atkvæði. Hvað er að gerast? Ef samgrh., þingmaður úr landsbyggðarkjördæmi, horfir upp á að það verði lagður hérna 14% skattur á fargjöld í innanlandsflugi á sama tíma og millilandafluginu er hlíft og á sama tíma og ríkisstjórnin hverfur frá því að skattleggja almenningssamgöngurnar á höfuðborgarsvæðinu þá er það vel. En að láta það halda sér á landsbyggðinni er svo ofboðslegt að maður veit ekki hvaða orð maður á eiginlega að hafa um það. Það bitnar auðvitað afar ósanngjarnt á þeim sem fyrir hafa erfiðastar aðstæður til samskipta í þjóðfélaginu. Hverjir eru það sem þurfa að borga mest fyrir það t.d. að að sækja þjónustu til opinberra stofnana hér á suðvesturhorninu? Hverjir eru það sem þurfa að fara dýpst ofan í pyngjuna sína til að leita sér kannski lækninga eða fara til sérfræðings hér á suðvesturhorninu? Það eru íbúar afskekktustu byggðarlaganna sem lengst liggja frá suðvesturhorninu. Er þetta virkilega skattstofn, hæstv. fjmrh.? Eða íbúarnir í Grímsey sem eru háðari flugi heldur en nokkurt annað byggðarlag í landinu, kannski að undanskildum Árneshreppi yfir vetrartímann. Eru þeir skattstofn? Er það jafnræðisregla í skattalegu tilliti að taka 1.600 kr. af hverjum Grímseying sem þarf að fara til lækninga inn á Akureyri? 

Hv. þm. er minntur á að ávarpa rétt.

Ég er alltaf að reyna, hæstv. forseti, að ávarpa ykkur öll hæstvirt og eins virðulega og ég mögulega get. Þetta bara vefst stundum fyrir manni í hita leiksins, eins og þar stendur. En þetta er náttúrlega þannig, hæstv. forseti, og ég segi það alveg satt og í fullri einlægni að ég trúi þessu ekki. Ég trúi því ekki að mönnum detti þetta í hug. Og ég spyr, hvar er þetta lið á landsbyggðinni? Menn eru að hafa áhyggjur af því að það verði gerð kjördæmabreyting og landsbyggðin muni fara illa út úr því að þingmönnum landsbyggðarinnar fækki og þeir verði minna en helmingur. Ég sé ekki til hvers það er að eiga hérna meira en helminginn á þingi þegar kemur svona 100% hreint og klárt réttlætismál af hálfu landsbyggðarinnar og atkvæðavélarnar stjórnarliðsins ætla allar upp með hendurnar. Þá er mér sama þó að Reykjavík ætti hérna 60 þingmenn og notaði þá til þess að samþykkja virðisaukaskatt á landsbyggðina frekar en notast við þingmenn utan af landi til að gera það. Það er að vísu rétt að forusta núv. ríkisstjórnar er nánast öll úr Reykjavík. Formaður og varaformaður Sjálfstfl., formaður þingflokks Sjálfstfl., formaður Alþfl. og svo má lengi telja. Allt er þetta lið héðan.

Forseti telur óviðeigandi að tala um lið í þessu sambandi.

Já, allir eru þessir hæstvirtu og háttvirtu þingmenn héðan. En það virðist ekki breyta miklu þó að hlutföllin eigi að heita svona, að hv. þingmenn landsbyggðarinnar séu hér í meiri hluta, ef svo er talað, og þó að hæstv. samgrh. sé af landsbyggðinni og eigi að þekkja þar sæmilega til aðstæðna, þá virðist hann ætla að láta hafa sig í þetta. Ég lét reikna út fyrir mig, hæstv. forseti, hvernig fargjöldin verða eftir þessa breytingu miðað við þá hækkunarþörf sem flugfélögin hafa reiknað út úr sínum rekstri og er ómótmælt og ég verð að segja alveg eins og er að jafnvel ég varð undrandi þegar ég sá hvernig þetta verður. Ég þóttist að vísu hafa sjálfur, bara með einfaldri álagningu í fyrravor eða fyrravetur, þegar þetta var til afgreiðslu, reiknað það út að einhver fargjöld í innanlandsflugi hlytu að lenda upp fyrir 20 þús. kr. við álagningu virðisaukaskatts, en þau gera gott betur. Það er t.d. þannig að það verður 1.230 kr. hækkun á fargjaldi til Akureyrar fram og til baka á venjulegu fargjaldi og, hæstv. samgrh., það geta ekki allir ferðast á apex. Ég geri a.m.k. ekki ráð fyrir að hæstv. samgrh. hafi farið mikið á apex-fargjöldum milli staða. Fargjaldið til Egilsstaða hækkar um 1.644 kr., fer í 18.414 kr. fram og til baka og munar orðið um minna. Þetta er lengsta beina flugleiðin án millilendingar innan lands. Og Grímseyingar sem ætla til Reykjavíkur, við skulum segja að leita sér lækninga --- nú eiga Grímseyingar ekki mikið af bílum af vissum ástæðum og eiga ekki annan kost fyrir utan skipsferðir sem eru einu sinni eða tvisvar í viku, en að taka flug.

Það er verið að laga göturnar í Grímsey.

Þar eru að vísu batnandi götur, en það liggur engin gata þar að Landspítalanum, hæstv. ráðherra. Grímseyingar þurfa að borga 18.282 kr. eftir þetta til að komast til Reykjavíkur. Það er 1.632 kr. skattur á hvert fargjald fram og til baka sem þarna kemur á. Er þetta skynsamlegur skattstofn? Við skulum hugsa okkur að það gerðist nú einhvern tíma að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson þyrfti að fara frá Reykjavík austur á Breiðdalsvík, að hann þyrfti að sinna þar t.d. embættisskyldum um helgi eða enn betra að hann væri í einkaerindum og ætlaði að borga fargjaldið sjálfur. Hvernig lítur dæmið þá út? Það hækkar um 1.966 kr., tæpar 2 þús. kr. og fer í, flug frá Reykjavík um Egilsstaði til Breiðdalsvíkur, 21.956 kr., tæpar 22 þús. kr. Og ég segi alveg eins og er, ofan á svona fargjöld, eins og þau eru fyrir, á ekki að leggja skatta. Þau eru meira en nógu dýr fyrir. Þegar svo er komið að það kostar orðið meira fyrir einstakling að komast milli tveggja staða með þessum hætti hér innan lands heldur en margra daga lystireisur í útlöndum, þá er orðið eitthvað að. Ef Reykvíkingur fer í helgarferð til Dyflinnar eða eitthvað því um líkt og getur ekið á sínum einkabíl suður í Keflavík og eytt í það 200--300 kr. í bensín, þá standa honum til boða alls konar tilboð alveg niður í 15, 17, 18 þús. kr., að frílista sig í 4 daga þess vegna í erlendum stórborgum. Þó við förum í 20 eða 22 þús. eða 25 þús., hvað það nú er. En ótrúlega lágar tölur hefur maður séð í þessu alveg nýlega. Auðvitað er það ekkert skrýtið þó innanlandsflug á Íslandi sé dýrt. Þetta er stórt land, fámenn þjóð, erfiðar aðstæður og það kostar mikið að byggja hér upp nútímalegar samgöngur. Það er reyndar mín skoðun, eftir að hafa kynnst þeim málum nokkuð, að það sé í raun og veru kraftaverk hversu þróaðar innanlandssamgöngur við Íslendingar búum við og ekki síst í flugi og nokkurn veginn án ríkisstyrkja. Ástæðan er tvíþætt að mínu mati: Hún er annars vegar dugnaður og hæfni þeirra sem hafa staðið í þessum rekstri og spjarað sig ótrúlega vel við erfiðar aðstæður og hins vegar sú að landsmenn borga mjög mikið fyrir þessa þjónustu. Fargjöldin eru dýr. Þetta kostar á við það að fljúga þvert yfir meginlönd sums staðar erlendis og það er svo sem ekkert mjög skrýtið. En ef við berum okkur t.d. saman við Noreg og Norður-Noreg og Mið-Noreg og norðurkollusvæðið sem stundum er kallað, flugsamgöngur þvert á Norðurlöndin, Noreg, Svíþjóð, Finnland, þá er þeim haldið uppi með miklum ríkisstyrkjum og þykir ekki tiltökumál og fyrir því eru ærin rök, segja frændur vorir að halda uppi þessum samgöngum. Það er réttlætismál gagnvart því fólki sem þarna býr, það er öryggisatriði o.s.frv. og allt á þetta við hér og jafnvel með tvöföldum þunga. Flugið gegnir alveg gífurlega þýðingarmiklu öryggishlutverki. Það er nánast óaðskiljanlegur hluti af okkar heilsugæslu og okkar heilbrigðismálum, eins og sést m.a. á því að skýrsluhöfundar á vegum heilbrrn. telja samgöngurnar og þá ekki síst flugið svo gott að það sé meira og minna hægt að leggja niður öll sjúkrahús á landsbyggðinni. En til þess þurfa menn að hafa þetta flug og það er ekkert sjálfgefið. Sérstaklega er það ekki sjálfgefið að landsbyggðarflugfélögin, svæðisflugfélögin, hafi yfirleitt tilverugrundvöll ef af þessari skattlagningu verður og ekkert verður gert af hálfu stjórnvalda til að mæta þeirra stöðu. Það er ekki sjálfgefið. Þau eiga öll við mjög erfiðan rekstur að stríða og staðreyndin er sú að þau þeirra sem ekki hafa tapað fé í stórum stíl á undanförnum árum hafa þá fyrst og fremst getað borið þennan rekstur uppi með tekjum sem aflað er annars staðar frá, þ.e. með leiguverkefnum erlendis. Þannig er það nú. Og það er auðvitað alveg borðleggjandi að svona áfall getur orðið verulegt högg á þessa þjónustu, leitt til þess að áætlunarflug á fjölmarga staði fellur niður og það fólk sem þar býr verður þá af þessum samgöngum og býr við skert öryggi í heilbrigðismálum o.s.frv. Þetta er, hæstv. forseti, með öllu óþolandi, að menn skulu ætla að fara svona að ráði sínu hér á þinginu. Það verður sögulegt nafnakall, leyfi ég mér að segja, þegar þeir stjórnarliðar, landsbyggðarþingmenn ríkisstjórnarinnar, styðja þennan skatt í verki ef til þess kemur hér á Alþingi. Ég vil auðvitað beina máli mínu til fleiri en þeirra.  Ég vil auðvitað beina máli mínu til allra þingmanna hvar sem þeir búa. Og þó hv. þm. Eggert Haukdal, sem hér gengur í salinn, sé af Suðurlandi og það sé ekki mikið flug þar í sjálfu sér, ekki innan fjórðungs alla vega nema þá til Vestmannaeyja --- ég beini máli mínu ekkert síður til hans eða rétt hugsandi manna hér á höfuðborgarsvæðinu. Finnst mönnum virkilega einhver hemja að gera þetta? Ég trúi því illa. Ég bendi á að þetta kemur auðvitað þvert á þá viðleitni sem verið hefur í gangi, að landsbyggðin geti orðið, ef svo má segja, fullgildari þátttakandi t.d. í uppbyggingu ferðaþjónustunnar. Landsbyggðin er mjög háð fluginu um að fóðra til sín ferðamenn og uppbygging eins og í Hornafirði, Þingeyjarsýslum og víðar er auðvitað algerlega háð því að byggðarlögin séu í góðu sambandi og það sé sæmilega viðráðanlegt að ferja ferðamennina til innan svæða og oft með flugi eða þá áætlunarbílum sem hér á að leggja á skatt. Hæstv. forseti. Ég vil trúa því í lengstu lög að menn nái saman á þinginu um að falla frá þessum áformum. Það er ekki nokkur vandi að mínu mati að finna tekjuöflun, ef málið snýst eingöngu um það, sem kemur í staðinn fyrir þessa skattlagningu á almenningssamgöngurnar og þá fellur hún niður og öllum til góða, jafnt hér á höfuðborgarsvæðinu sem úti á landi. En að skilja þetta mál eftir svona, að bakka þessu að verulegu leyti hér á samgöngunum á höfuðborgarsvæðinu, sem er gott, en skilja það eftir á landsbyggðarsamgöngunum er ekki hægt. Það er bara ekki hægt og getur ekki verið að slíkt eigi eftir að gerast hér. Ég hafði, hæstv. forseti, ætlað að nefna líka skerðingu vaxtabótanna og var búinn að biðja um að hæstv. félmrh. yrði einhvers staðar nálægur, ef kostur væri. Ég veit ekki hvort ég fer að lengja tímann með því að gera mikla rellu út af því eða bíða eftir því. Ég hef svo sem áður rætt við hæstv. félmrh. um það mál. Það er eins og kunnugt er þannig að nú er að koma til framkvæmda, ef ekki verður breyting á, sú skerðing vaxtabóta sem ríkisstjórnin ákvað í fyrra upp á 400 millj. kr. sem er mikil skerðing eða væntanlega milli fjórðungur og fimmtungur af greiddum vaxtabótum. Ef ég man rétt er sú stærð einhvers staðar á bilinu 2--3 milljarðar og það er alveg óskaplega dapurlegt að hæstv. ríkisstjórn skuli ætla að halda þessum áformum til streitu. Nú liggja fyrir ýmsar upplýsingar til viðbótar um að þessi hópur, húsbyggjendurnir, er síst aflögufær. Hér er svo á ferðinni í frv. tilraun til þess að lagfæra ofurlítið þessa skerðingu eða breyta því hvernig hún kemur niður við einstaka hópa. Ég verð að segja að eftir að hafa skoðað þá útfærslu lítillega, eða ekki mjög vel alla vega sökum tímaleysis, þá tel ég að ég gæti út af fyrir sig sagt að það sé illskárri útfærsla heldur en sú sem fyrir er, sem er tiltölulega flöt, en ég tel þó að það sé nauðsynlegt að skoða það mál miklu betur. Og þar sem breytingarnar eiga ekki að koma til framkvæmda fyrr en 1995, þá hefði ég talið að æskilegast væri að því yrði frestað að lögfesta þessa breytingu. Vaxtaskerðingin yrði felld niður, vaxtabótakerfið gilti óbreytt á næsta ári og við tækjum okkur tíma í að skoða það hvernig má e.t.v. lagfæra þetta og hugsanlega skerpa tekjutengingu, t.d. í vaxtabótakerfinu, þannig að einhver sparnaður náist þar. Ég ætla út af fyrir sig ekkert að útiloka að um eitthvað slíkt gæti orðið samkomulag, en ég bendi þó á að það er afar viðkvæmt að hreyfa við þessu vegna þess að fólki hefur verið lofað þessum bótum. Menn hafa keypt sér íbúð eða byggt sín hús í trausti þess að ríkisvaldið mundi ekki koma í bakið á þeim og kippa til baka þeim stuðningi sem lögfestur hefur verið í skattamálum gagnvart húsbyggjendum.  Nú hefur hvort tveggja gerst, að kaupmátturinn hefur fallið, launin hafa lækkað og svo er ríkið að skerða vaxtabæturnar. Og það hlýtur auðvitað að gefa auga leið hvernig þetta tvennt endar, með miklum greiðsluerfiðleikum, a.m.k. þeirra hópa sem tóku lán að fullu miðað við sitt greiðsluþol. En það gera auðvitað því miður langflestir, eins og við vitum. Svo er búið að hækka vextina og breyta þarna ýmsu öðru sem kunnugt er og allt ber það að sama brunni að það eru að verða fáar fjaðrir eftir á hæstv. félmrh. þegar farið er yfir þetta. Hæstv. ráðherranum sem stóð hér fyrir nokkrum árum síðan og sagði við okkur, alheilagur í framan: Það verða aldrei nein afföll á húsbréfum, þetta er þannig kerfi, svo fínt kerfi frá hinum Norðurlöndunum. Ríkistryggð bréf, verðtryggð með 6% vöxtum, það eru aldrei nein afföll á þeim. Hvað gerðist? Afföllin fóru upp í 24%. Þegar verst lét vantaði fjórðu hverja krónu þegar menn fóru með bréfin sín og seldu þau. En menn skulduðu það eftir sem áður. Ætli þessu fólki þyki nú ekki að það sé nógu grátt leikið fyrir þó að það komi svo ekki að því að ríkisstjórnin læðist aftan að því og skerði vaxtabætur. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þætti mjög blóðugt ef ég hefði verið að kaupa mér íbúð fyrir tveimur árum síðan, ég hefði tekið húsbréfalán upp á 4 millj., en ég hefði bara fengið þrjár. Ég skuldaði hins vegar 4, en ég fékk aldrei nema 3 millj. --- ef svo hefði verið. Ég þekki mörg dæmi um svona. Ég þekki bónda norður í landi, í Skagafirði, sem byggði hús fyrir tveimur eða þremur árum síðan og hann kunni ekki mikið á þetta kerfi. Hann fór að afla sér upplýsinga um þetta og honum var sagt að þetta væri nú fínt. Nú færi hann í greiðslumat og hvað hefurðu mikinn fullvirðisrétt, góði, hvað er mikið innlagt hjá þér og hvað hefurðu miklar tekjur og þetta var allt saman reiknað út. Vaxtabæturnar hennar Jóhönnu teknar inn í þetta og svo kom salomonsdómurinn. Þú mátt skulda 4,2 millj. Bóndanum sýndist að hann gæti komið upp húskofa með þessari aðstoð, 4,2 millj. húsbréf, en hann fékk 3 þegar afföllin, lántökugjöldin, kostnaðurinn og allt dótið hafði verið dregið frá. Hann hafði 3 millj. með sér heim í vasanum til að kaupa timbur, sement o.s.frv., en hann skuldar 4,2. Hann er með 6% vexti af þessum húsbréfum og nú ætlar hæstv. ríkisstjórn að lækka vaxtabæturnar til hans og kippa þannig m.a. undan honum grundvellinum og greiðslumatinu sem hann gekk í gegnum, vegna þess að það gerði ráð fyrir þessum vaxtabótum óskertum, enda lágu fyrir alveg skýlaus loforð stjórnvalda um að þær yrðu ekki skertar. Og það er hægt að fara hér í þingtíðindin ef menn trúa því ekki, að hæstv. núv. félmrh., hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, marglofaði því hér að það yrði ekki hróflað við vaxtabótunum, ekki síst í tengslum við ákvarðanir um að hækka vexti þegar ríkisstjórnin var að því hér á árunum. Þetta er auðvitað mikil óhæfa, hæstv. forseti, og það er ömurlegt til þess að vita að þetta sama fórnarlamb, húsbyggjandinn, er búinn að verða fyrir sams konar hlutum í raun og veru trekk í trekk á undanförnum árum. Það er búið að tala mikið um misgengið, ekki satt, og það er auðvitað margt af því rétt sem sagt hefur verið um það óréttlæti sem í því fólst þegar skuldsett fólk með vísitölubundin lán varð svo fyrir því að launavísitölunni var kippt úr sambandi en lánskjaravísitölunni ekki. Það skapaðist í mikilli verðbólgu á þeim tíma, 1983, 1984, 1985, hrikalegt misgengi milli fjárskuldbindinga fólksins annars vegar og launanna hins vegar. Þetta er hinn svonefndi misgengishópur eða misgengiskynslóð.  Mönnum gefst kostur á því, hæstv. forseti, að tjá hug sinn í atkvæðagreiðslum um þetta mál þegar frv. kemur hér til afgreiðslu því að við leggjum til að það verði horfið frá þessu ráði og ekki skertar vaxtabæturnar með þeim hætti sem ríkisstjórnin leggur til. Hæstv. forseti. Ég vil svo að lokum nefna þær brtt. sem ég hef flutt og koma fram á bls. 4 í mínu nefndaráliti. Ég hef eins og kunnugt er gert grein fyrir því að við styðjum upptöku lægra skattþreps á matvæli, en við teljum skynsamlegt að gera frekari lagfæringar og viðbótarbreytingar á skattakerfinu til þess að ná fram betri tekjujöfnun og ná fram auknum kaupmætti þeirra sem lakast standa að vígi í þessu sambandi og það gerum við m.a. með því að leggja til nokkra hækkun á persónufrádrætti eða um 400 kr. á mánuði. Það þýða 4.800 kr. á ári og persónufrádrátturinn verður þá 287.064 kr. miðað við skattvísitölu gildandi tekjuskattslaga sem þýðir að raungildi nálægt 292 þús. kr. á næsta ári. Þetta gerir ekki betur en koma skattleysismörkunum rétt yfir 58 þús. kr. og auðvitað kinokar maður sér við að sýna slíkar tillögur, en þetta er þó þúsund krónum meira en ríkisstjórnin ætlar að hafa það á næsta ári og það munar um þessar krónur fyrir þá sem í hlut eiga. Við leggjum til að þetta verði að hluta til fjármagnað með því að tekjuskattur fyrirtækja haldist óbreyttur á árinu 1994. Ég hef þegar farið yfir það að ég tel að það sé ekki mjög skynsamleg ráðstöfun að lækka tekjuskatt þeirra fyrirtækja sem hafa það góða afkomu að þau hagnist einmitt við núverandi aðstæður og velta þeirri skattbyrði yfir á láglaunafólk. Það er ekki nein hemja. Við leggjum til að fallið verði frá því --- eða ég legg til í mínum brtt. fyrir hönd Alþb. að fallið verði frá því að leggja virðisaukaskatt á fólksflutninga innan lands og þjónustu ferðaskrifstofa. Þessi breyting kostar ríkissjóð um 250 millj. kr. og við munum styðja þá brtt. að virðisaukaskatturinn verði felldur af ferðaþjónustunni í heild, en flytjum til vara þessa tillögu sem snýr að fólksflutningunum einum. Við leggjum jafnframt til að horfið verði að nýju frá því að leggja virðisaukaskatt á íslenskar bækur, bókaskatturinn verði felldur niður, og við munum halda áfram að berjast fyrir því að menningunni verði hlíft með þessari skattlagningu. Þessi breyting mun kosta ríkissjóð eitthvað um 300 millj. Ég hef þegar gert grein fyrir því að við leggjum til nokkra frestun á gildistöku upptöku lægra skattþreps í virðisaukaskatti á mat eða eitt uppgjörstímabil þannig að gildistakan verði 1. mars en ekki 1. jan. Þessi frestun mun spara ríkissjóði útgjöld upp á um 500 millj., en á móti koma auknar niðurgreiðslur sem mundu haldast það tímabil sem hér um ræðir. Loks er lagt til í brtt. okkar alþýðubandalagsmanna að hátekjuskattþrepið sem er í sérstökum lögum þar um, tímabundið hátekjuskattþrep, verði 8% á næsta ári í staðinn fyrir 5%. Með því má afla ríkissjóði 250--300 millj. kr. Í þessum tillögum felst tekjuöflun upp á 1--1,1 milljarð og útgjöld upp á um 1.300 millj. Þann mun sem þarna er má auðveldlega brúa og það má til að mynda vísa í eitthvað batnandi afkomu ríkissjóðs vegna eilítið bjartsýnni þjóðhagsforsenda heldur en gengið var út frá þegar fjárlagafrv. var lagt fram og þessar tillögur unnar. Við erum svo, hæstv. forseti, þeirrar skoðunar að gagnger endurskoðun á skattkerfinu sé nauðsynleg og óhjákvæmileg. Ég hef fengið frá Þjóðhagsstofnun lauslega útreikninga á tekjujöfnunaráhrifum þessara breytinga sem ég hef lagt til. Að vísu vantar þar mat á tekjujöfnunaráhrifum pakkans í heild sinni, en það er þó upplýst að breytingarnar á persónufrádrættinum eða hækkun hans hefur þau áhrif að skattbyrði lágmarksteknanna eða skattleysi þeirra sem eru við skattleysismörkin, með 60 þús. á mánuði, þetta mundi þýða auknar ráðstöfunartekjur slíkra hópa upp á tæpt 1%. Ráðstöfunartekjur þeirra sem væru með um 150 þús. kr. á mánuði mundu aukast um 0,4% og þegar tekjur fara fram úr 213.500 kr. á mánuði þá hverfur þessi bati, þá hefur hækkun hátekjuskattsins étið upp hækkun persónufrádráttarins. Sem sagt, skurðpunkturinn er þar við liðlega 200 þús. kr. mánaðartekjur og við þá dreifingu er ég alls ekki ósáttur. Ég held að það sé í raun og veru auðvelt að rökstyðja það að með þessum brtt. fæst prýðilegur tekjujöfnunarsvipur á þessar breytingar í heild sinni. Aðferðin er í raun og veru ósköp einföld. Lækkun matarskatts og hækkun persónufrádráttar bætir kjör þeirra sem eru allt frá lágmarkslaunum og allra þeirra sem þurfa að lifa í þjóðfélaginu, liggur mér við að segja, og upp að rúmlega 200 þús. kr., en þeirra sem hafa tekjur þar fyrir ofan þá færir hækkun hátekjuskattsins þann bata til baka. Með öðrum orðum, út úr þessari uppstillingu koma mjög skörp tekjujöfnunaráhrif þegar saman leggjast tekjujöfnunaráhrif af lægri matarskatti og hærri persónufrádrætti og aftur á móti hátekjuskatti. Þannig að það er ekki vandamál, hæstv. forseti, í mínum huga, að vilji menn hafa tekjujöfnunaráhrif skattkerfisins í heild eða þessa pakka sem nú er til umræðu hér á Alþingi einhver önnur en þau eru, þá eru auðvitað til handhæg tæki til að ná þeim árangri fram. Ég held svo, hæstv. forseti, að ég fari að setja hér amen á eftir efninu. Það er alveg ljóst í mínum huga að það er mikil þörf orðin á því að framkvæma mjög gagngera endurskoðun á íslenska skattkerfinu. Ég held að fyrsta skrefið í þeirri endurskoðun eigi að vera viðamikil upplýsingasöfnun um dreifingu neyslunnar, um tekjudreifinguna, um afkomu fjölskyldnanna í landinu í raun og veru í smáu sem stóru. Það er ekki nógu gott að við skulum byggja þær upplýsingar sem við höfum í þessum efnum á þriggja ára gamalli neyslukönnun, neyslu sem fór fram við talsvert annað kaupmáttarstig og talsvert aðrar aðstæður, m.a. var þá atvinnuleysið ekki komið til sögunnar með sama hætti og nú er, heldur en nú á sér stað. Og við þurfum að leggja til grundvallar rækilegri endurskoðun á skattkerfinu, slíkar upplýsingar. Það þarf að safna sambærilegra upplýsinga um fyrirtækin og það á að endurskoða skattbyrðishlutföll milli einstaklinga og fyrirtækja og atvinnulífs. Og það á að sjálfsögðu að leggja skatt á fjármagnstekjur og láta þá sem hærri hafa tekjurnar borga meira en þeir gera í dag. Íslenski skattstiginn er allt of flatur og það er auðvitað óheyrilegt að skattbyrðin skuli hafa þyngst með þeim hætti sem ég hef gert grein fyrir hjá fólki sem er með tekjur á bilinu frá 57 þús. og upp í 75 þús. kr. á mánuði, en það er sá hópur sem hefur færst upp fyrir skattleysismörkin síðan staðgreiðslukerfi skatta var tekið upp. Framreiknuð skattfrelsismörkin frá þeim tíma eru 75 þús. á mánuði en samkvæmt tillögum ríkisstjórnarinnar verða þau 57.064 kr. á næsta ári. Það gengur ekki. Við alþýðubandalagsmenn leggjum þess vegna til að í slíka gagngera endurskoðun verði farið. Hún verður væntanlega ekki framkvæmd fyrr en ný ríkisstjórn hefur tekið við völdum á Íslandi. Það er auðvitað alveg ljóst að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur beðið algert skipbrot. Efnahags- og ríkisfjármálastefna ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar er hrunin. Ríkisstjórnin sem ætlaði að skila hallalausum fjárlögum á þessu ári og afgangi á hinu næsta, sýnir nú meiri halla í fjárlagafrv. heldur en nokkurn tíma fyrr hefur verið gert á Íslandi eða 10 milljarða strax við framlagningu frv. Þetta er uppgjöf, þetta er hrun. Það sem er langverst í þessu sambandi er það að að svo miklu leyti sem ríkisstjórnin hefur ekki ýtt vandanum á undan sér, þá hefur hún gert eitt og aðeins eitt. Hún hefur fært skattbyrðina yfir á einstaklinga. Það er í raun og veru eina stóra breytingin sem átt hefur sér stað í skattamálum í tíð þessarar ríkisstjórnar. Að öðru leyti hefur hún ýtt vandanum á undan sér, eins og kunnugt er. Og ég verð að segja alveg eins og er að það kemur mér og hefur komið á óvart, eins og ég sagði fyrr í ræðu minni, að þeir hlutir sem þarna hafa verið að gerast skuli ekki hafa vakið meiri athygli og meiri viðbrögð úti í þjóðfélaginu. Þessi skattlagning er auðvitað alveg óheyrileg. Á sama tíma og við stöndum frammi fyrir því að algeng húsaleiga er 35--40 þús. kr. á mánuði, að matvælaútgjöld fjölskyldna eru 40--50 þús. kr. á mánuði, þá leggjum við fullan skatt á laun yfir 57 þús. kr., jafnvel þó þar sé um að ræða einu fyrirvinnu fjölskyldu. Þetta gengur auðvitað ekki, þegar vísitölufjölskylda í einu landi þarf orðið til viðurkenndrar framfærslu langt á annað hundrað þús. kr. En það er samt lagður fullur skattur á laun af þessu tagi. Ég vona, hæstv. forseti, að það sé enn tóm til þess að skoða vissa hluti hér í sambandi við afgreislu þessa máls. Fyrir mér er þar nú einna efst á blaði þessi fáránlega og fráleita skattlagning á samgöngurnar sem ég hef gert talsvert að umtalsefni og ég fyrir mitt leyti vil láta það koma fram að ég er reiðubúinn til þess að stuðla að því að um afmarkaða þætti málsins geti orðið samkomulag ef þess er nokkur kostur. Ég tel það skyldu mína þegar ég stend frammi fyrir ákvörðun af þessu tagi, sem ég veit og þekki af reynslu að getur haft mikil og alvarleg áhrif fyrir fjölmenna hópa úti í þjóðfélaginu, hvað sem það svo þýðir að öðru leyti og hvaða svipur sem er á því pólitískt að fara kannski að taka hér þátt í einhverju samsulli með hæstv. ríkisstjórn, jafnógeðfellda hluti og hún hefur í farteskinu að ýmsu leyti, þá get ég ekki samvisku minnar vegna annað en sagt það hér að ég er tilbúinn til að leggja mikið á mig ef hægt er að koma vitinu fyrir menn, þó það væri ekki nema í þessu eina atriði og láta nú ekki þá óhæfu ske hér rétt fyrir jólin eða jólahátíðina að þessi skattlagning gangi í gegn.

Fjórir þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvar og verður forseti þá að stytta tímann í eina mínútu í hvert sinn.

Virðulegur forseti. Hv. þm. notaði mest af sínu púðri í umræður um Framsfl. og stefnu hans í virðisaukaskattsmálum.  Ég vil einnig, virðulegi forseti, leyfa mér að lesa hér upp úr umsögn Þjóðhagsstofnunar um tillögu 2. minni hluta. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Umræddar tillögur hafa með ýmsum hætti áhrif á kaupmátt. Þannig hefur minni verðbólga í för með sér aukinn kaupmátt og í sömu átt ganga að sjálfsögðu hækkanir bóta. Á móti vegur hins vegar að skattar á eignir eru hækkaðir. Í tillögunum felast því tilfærslur í skattlagningu á þá leið að kaupmáttur launa og hvers konar bóta eykst nokkuð en ráðstöfunartekjur eignamanna minnka.`` Þetta eru þær tillögur sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hamast á móti.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. hafi farið öfugu megin fram úr. Í fyrsta lagi eyddi ég ekki miklum tíma í Framsfl. og stefnu hans. Ég fór hins vegar dálítið yfir þau sögulegu tíðindi sem hér væru að verða, nefndi Framsfl., Alþfl. og ýmislegt fleira í því sambandi og lái mér hver sem vill. Staðreyndin er ósköp einfaldlega sú að Alþb. og Framsfl. hafa hér orðið viðskila, hafa mismunandi afstöðu til þessa máls, og þá er auðvitað ekkert annað en taka því eins og það er og ræða það. Ég sé ekki að það sé neitt öðruvísi þótt það gerist endrum og sinnum að stjórnarandstöðuflokkar verði ósammála heldur en iðulega er að stjórn og stjórnarandstaða deilir. Hitt er alrangt hjá hv. þm. að ég hafi eytt tíma í það að tala gegn tillögum 2. minni hluta. Ég held að ég hafi þvert á móti tekið það fram á nokkrum stöðum og það kemur fram í nefndarálitinu að við styðjum ýmsar þeirra. Ég er alveg hjartanlega sammála því og tilbúinn til að segja það að þær tillögur sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson hefur unnið og 2. minni hluti leggur fram, eru miklu betri útfærsla á þessum málum heldur en sú sem stjórnin ætlar að gera.

Þið bjargið þessu í gegn.

Hv. þm., ég legg bara til aðra hluti og þeir eru líka góðir og betri að mínu mati og geta menn ekki rætt hlutina á þeim forsendum?

Virðulegur forseti. Þetta er ekki viðkvæmt hjá framsóknarmönnum. Við erum vissir um að við stöndum hér með gott mál í höndunum. Við erum með heildstæðar tillögur sem miða að því að ná sama árangri í tekjujöfnun, betri árangri hvað snertir verðlagsþróun og mun betri árangri hvað snertir stöðu ríkissjóðs og þær eru heildstæðar og menn velja ekkert út úr og ákveða: Við ætlum að styðja þetta en ekki hitt. Hin pólitísku tíðindi hér í dag eru væntanlega þau og kannski hin sögulegu tíðindi, svo maður taki sér nú í munn frasa sem er mjög vinsæll hjá formanni Alþb., hin pólitísku tíðindi eru þau að það stefnir allt í það að allt heila ,,skattabix`` ríkisstjórnarinnar fari í gegn hér fyrir jól fyrir tilverknað Alþb.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. hafi ekki athugað orð sín nógu vel þegar hann segir að það gangi ekki að styðja sumar af tillögum 2. minni hluta og aðrar ekki. Ég nefni t.d. tillögur sem lúta að vaxtabótunum. Það er algerlega sjálfstætt mál. Ég sá ekki ástæðu til þess að fara að flytja sambærilegar brtt. þar, svo að dæmi sé tekið. Varðandi það að þó að Alþb. sé trútt sinni stefnu í skattamálum í grundvallaratriðum, þar með séum við að verða einhverjir sérstakir verkamenn ríkisstjórnarinnar, þá eru það ekki frambærileg rök, hv. þm. Eða eru sinnaskipti Framsfl. ekki af efnislegum ástæðum? Eru þau bara til þess að vera á móti ríkisstjórninni? Vonandi er hv. þm. ekki að játa það upp á sig.

Virðulegi forseti. Það vekur áreiðanlega mesta athygli í umræðunum hér í dag, þessar deilur Alþb. og Framsfl. Ég ætla að leiða þær hjá mér að sinni, en það eru staðhæfingar sem komu fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns sem reka mig hingað í stólinn. Í fyrsta lagi virðist hv. þm. vera nokkuð viðkvæmur fyrir samanburði á skattahækkunum þessarar ríkisstjórnar og þeirrar fyrri og hann sagði, að sú ríkisstjórn sem nú situr hefði ekki lækkað skatta. Ég vil minna hann á að jöfnunargjaldið sem var hækkað í tíð fyrri ríkisstjórnar var aflagt nú og ég vil einnig minna á að það er verið að lækka skatt stórkostlega núna og gjaldeyrisskatturinn var lækkaður á sínum tíma. Loks sagði hv. þm. að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefði lækkað jafnmikið 1988--1991 og 1991--1994 og það er alveg hárrétt. Það er sama lækkun ráðstöfunartekna sem á sér stað þessi ár, en munurinn er sá að kaupmáttur þjóðarteknanna lækkaði um 2,5% á mann 1988--1991, en um 10% 1991--1994. Með öðrum orðum, kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur nú á tíma þessarar ríkisstjórnar lækkað jafnmikið og kaupmáttur þjóðartekna á mann, en hjá fyrri ríkisstjórn lækkaði kaupmáttur ráðstöfunartekna fjórum sinnum meira en kaupmáttur þjóðartekna á mann. Þetta eru staðreyndir sem ég vildi koma til skila, en það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. að hið háa kaupmáttarstig 1987 á auðvitað þátt í þessu. En það þarf að halda öllum tölum til haga til þess að samanburður komist réttur út úr þessari mynd.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé í sjálfu sér ekki ágreiningur milli okkar fjmrh. um meðferð þessara talna, enda getur það varla verið. Það eina sem skiptir máli þegar menn fara yfir þessi bil er hvar menn velja upphafspunkt og lokapunkt. Og það er náttúrlega hefðbundin íþrótt þegar stjórnarskipti eru, hvorri stjórninni hvort ár tilheyrir. Það skiptir máli í þessum samanburði hvort árið 1988 eða 1989 er valið sem upphafspunktur fyrir fyrri ríkisstjórn, hvort árið 1991 tilheyrir fyrri eða núv. ríkisstjórn o.s.frv. En þessar tölur standa svona. Ég deili heldur ekki um það við fjmrh. að kaupmáttarfallið núna er nær því að falla saman við samdrátt þjóðartekna heldur en það gerði á þessu tímabili, en ef við tækjum svo aftur lengra tímabil inn í og toppana fyrir tíð fyrri ríkisstjórnar, þ.e. á árunum 1987 og 1988, þá verður samanburðurinn aftur öðruvísi. Um skattahækkanirnar, þá er það ekkert viðkvæmt mál. Ég er bara þakklátur hæstv. fjmrh. fyrir að viðurkenna það að hann viðheldur og bætir ofan á hæsta skattstig í sögunni.

Virðulegi forseti. Þegar hv. þm. segir að við viðhöldum sköttunum og bætum við, þá er það svo að fyrri ríkisstjórn hækkaði skatta, þegar það tekur heilt ár, um 10,6 milljarða eða þar um bil á meðan sú ríkisstjórn sem nú situr hækkar skatta á jafnlöngu tímabili um einn milljarð. En það eru ekki bara skattarnir sem segja söguna. Við skulum líta á útgjöldin. Hjá fyrri ríkisstjórn fór skattahækkunin í ný útgjöld. Hjá þessari ríkisstjórn hefur verið reynt að draga úr útgjöldunum því að allir vita að útgjaldatilefnin eru alls staðar í hinum opinbera rekstri. Okkur hefur tekist það mjög vel þegar tekið er tillit til þess að veltusamdrátturinn er svo mikill og það lýsir sér kannski best með því að ef við hefðum haft árferðið 1991 núna, þá mundu tekjurnar skila í ríkissjóð líklega um 7 milljörðum meira heldur en gert er ráð fyrir að komi nú. Í þessu liggur munurinn, því að allir vita að útgjöldin og hallinn er það sem máli skiptir, því að halli á ríkissjóði í dag myndar að sjálfsögu skuldir sem þarf að greiða með sköttum á morgun.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega ekkert svigrúm til að fara út í ráðstöfun ríkisútgjalda og viðamikla umræðu um þetta. Hitt er auðvitað ljóst, og hæstv. fjmrh. veit það, að hér er að nokkru leyti skollaleikur á ferðinni vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur dulbúið talsvert af sköttum í formi hækkunar á ýmiss konar gjöldum sem ekki eru flokkuð sem skattar í þessum skilningi. Og það er auðvitað ekki fyrr en þau kurl eru komin til grafar sem við fáum endanlegan og raunhæfan samanburð á þessu öllu saman. Samt er það svo að gagnrýni mín á hæstv. ríkisstjórn hefur ekki verið í raun hækkun skattanna heldur tilfærsla skattbyrðinnar, eins og ég vænti að hæstv. fjmrh. geti staðfest. Ég hef fyrst og fremst fjallað um og verið mikið umhugsunarefni þessi gífurlega tilfærsla skattbyrði yfir á almenning og ég viðurkenni að það eru ekki þær aðstæður í ríkisfjármálum á Íslandi að við getum talað af einhverju raunsæi um lækkun skatta. Auðvitað ekki. Það er ekki málið, heldur hitt hverjir bera skattana og hvernig byrðunum er dreift.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að deila efnislega í þessu andsvari við hv. 4. þm. Norðurl. e. Ég vildi hins vegar fullvissa hann um það vegna ummæla hans um formann Framsfl. sem nú er fjarverandi, en fylgist með þessari umræðu heima og hefur hlýtt á hans mál, að það er alger samstaða um þetta mál í þingflokki Framsfl., framsóknarmanna og formaður flokksins er líka sammála þessu. Mér finnst að hv. þm. eigi ekki að vera með einhverjar getsakir með þeim hætti sem hann gerði hér áðan. Ég vil benda á að þessi tillaga gerir ráð fyrir því að lögfesta með varanlegum hætti endurgreiðslu á virðisaukaskatti á brýnustu matvæli. Síðan vil ég benda á að það er gert ráð fyrir aukningu bóta sem kemur láglaunafjölskyldum, barnmörgum fjölskyldum, sérstaklega til hagsbóta og jafnframt vil ég benda á að það verður tekinn upp skattur af fjármagni sem hefur lengi verið baráttumál Framsfl. Með þessum hætti sjáum við möguleika á að koma þessu á framfæri og í framkvæmd ef við fáum einhverju um það ráðið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 1. þm. Austurl. fyrir þessar upplýsingar og í raun og veru var það nú svo að ég dró í sjálfu sér ekki í efa að um þetta mál væri samstaða í Framsfl. Ég fékk hér frammíkall þar sem nafn formanns Framsfl. bar á góma og ég játaði því þá eða viðurkenndi að mér hefði oft orðið hugsað til hans undanfarna daga. Annað var það nú ekki sem hann dróst inn í þessa umræðu. Og svo efnislega um brtt. 2. minni hluta, þá hef ég þegar sagt að á þeim er á mjög margan hátt geðþekkur svipur. Að sjálfsögðu er það svo að með þeim ráðstöfunum sem þar eru lagðar til til hliðar við niðurgreiðslur á matvælum eins og hækkun barnabóta og öðru slíku, þá ná menn fram ágætis tekjujöfnunarárangri. Ég viðurkenni það. Ég tel að hvorar tillögurnar sem heldur eru, 2. minni hluta og 3. minni hluta, hafi á sér mjög gott tekjujöfnunarsnið. Þær nálgast málið hins vegar að einu leyti frá mismunandi sjónarhóli og það er þetta, að í mínum tillögum er gert ráð fyrir að lækkun matvælanna verði í gegnum lægra skattþrep, en í tillögum hv. þm. og 2. minni hluta er gert ráð fyrir að það verði með niðurgreiðslum.

Hæstv. forseti. Hér hefur hv. þm. Steingrímur Sigfússon flutt einhverja mestu lönguvitleysu í skattamálum án raunhæfra tillagna um nokkurn hlut. En hér hefur ríkisstjórnin eignast nýjan talsmann, það er það sem stendur upp úr eftir þessa ræðu, við að koma á vitlausasta skattkerfi í víðri veröld. Það sem þó hlægir mig mest er að skattsvikararnir eiga orðið nýjan bandamann í Alþb. sem heitir Steingrímur Sigfússon. Þeir hafa í dag 10 milljarða í neðanjarðarhagkerfinu og það er fullyrt að með þeirri breytingu sem ríkisstjórnin leggur til, þá muni þessir milljarðar aukast í viðbót. Ekki græða barnafjölskyldurnar á því að opna þessar leiðir frekar. Hitt mun svo verða þakkað þessum hv. þm. af fólkinu sem ferðast með fluginu á Norðurl. e. og er í ferðaþjónustunni, að hann hefur hjálpað ríkisstjórninni og mun hjálpa henni hér fyrir jólin að koma virðisaukanum á þær greinar.

Hæstv. forseti. Ef skilningur framsóknarmanna á skattamálum er sambærilegur og þessa hv. þm. sem hér talaði, á minni ræðu, ef hann telur til að mynda að í henni hafi falist stuðningur við upptöku virðisaukaskatts á flugfargjöld, þá verður ekki mikið í þessu vandamáli gert. Þá er þetta bara svona. Þá er skilningur hv. þm. á hlutunum með þessum hætti og við því verður ekki gert. En að koma hér upp og gera mig að sérstökum talsmanni þess og ábyrgðarmanni þess að leggja virðisaukaskatt á innanlandsflugjöld, sem ég eyddi hér löngum tíma í að tala gegn, ég hélt af talsverðum þunga, það er harla sérkennilegt. Ef það er vitlausasta skattkerfi í heimi að hafa tvö þrep í virðisaukaskatti og lægra þrep fyrir matvæli, hvað var þá Framsfl. að samþykkja á landsfundi sínum fyrir ári síðan?

Hæstv. forseti. Ég sá að brosið var gleitt á hæstv. fjmrh. hér undir ræðu hv. þm., því hann gerir sér auðvitað grein fyrir því að nú er þunginn að fara af honum og ríkisstjórnin kemur sínum málum fram. Framsfl. telur heppilegt við núverandi aðstæður, eftir að hafa farið mjög gaumgæfilega yfir þetta mál, að viðhalda því kerfi, um endurgreiðslu frá ríkinu, til að halda niðri verðinu á nauðsynjum heimilanna og það muni enn fremur gagnast íslenskum landbúnaði og afurðum framleiddum í þessu landi. Hin leiðin muni aftur á móti lækka meira innflutta vöru þannig að það kerfi sem við styðjum hér og höfum gaumgæft og skoðað, er íslensku barnafólki og heimilunum í landinu miklu hagfelldara þegar til framtíðarinnar er horft. Þetta vil ég að komi hér fram.

Hæstv. forseti. Ég er ósköp einfaldlega ekki sammála hv. þm. og hv. þm. verður að þola að uppi eru mismunandi skoðanir í þessum efnum. Stéttarsamband bænda er t.d. ekki sammála hv. þm. Það færir sannfærandi rök fyrir því að það sé varanlegra og traustara í sessi og heppilegra til lengri tíma litið að framkvæma þessa lækkun á matvælaverðinu með öðru skattþrepi og væntanlega verða þeir ekki sakaðir um að vera óhollir íslenskum bændum og íslenskri framleiðslu eða hvað? Þannig að hv. þm. verður bara að taka því eins og það er, að hann verður að fara um undirlendi Suðurlands og boða sína stefnu, m.a. í andstöðu við Stéttarsamband bænda. Svo vil ég vekja athygli hv. þm. á því að hin hliðin á því að leggjast algerlega gegn upptöku virðisaukaskatts núna er væntanlega sú að Framsfl. ætlar að nota tækifærið ef hann kemst í stjórn og hækka skattinn aftur á matvöruinni, fella lægra skattþrep á virðisaukaskatt niður. Ég óska hv. þm. hjartanlega til hamingju með að eiga væntanlega í vændum framboð á Suðurlandi og samræður við sunnlenska bændur undir þessum formerkjum.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort það boðar eitthvað, en hv. þm. Halldór Ásgrímsson talaði hér fyrstur og talaði þá fram að matarhléi. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon talaði næstur og talaði þá fram að kaffi. Er þá ætlast til þess af mér að ég tali fram að kvöldmatarhléi?

Forseti ætlast ekki til þess.

Nei, ég skal verða við þeim óskum forseta, enda stóð það ekki til. Ég vil aðeins segja út af orðaskaki hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og fjmrh. vegna skattamála, að ég get auðvitað tekið undir með hv. þm. Ég er ekkert feiminn við að viðurkenna það að álögur á fólk hafa verið stórlega auknar. Hvort sem menn nota orðið skattur eða nota orðið gjöld þá er það sem kemur úr pyngju fólksins í landinu mælikvarðinn á það hvað álögurnar hafa þyngst mikið. Þannig að ég tek alveg undir það að skattþol hins almenna borgara er spennt í botn og það fyrir löngu síðan, enda sjáum við fréttir sem birtast í sjónvarpinu á þessum dögum. Til að mynda berast myndir frá mæðrastyrksnefnd þar sem ásóknin hefur aldrei verið meiri heldur en einmitt þessa dagana. Einhverjar skýringar eru á því. Það er vegna þess að staða fólks er miklu verri heldur en hún hefur verið um árabil. Það er einhver skýring á því sem fram kom á fundi þingmanna Reykjavíkur með borgarstjórn að það er hvorki meira né minna en 8% af íbúum Reykjavíkur sem þurfa að leita á náðir félagsmálastofnunar. Það segir okkur auðvitað sína sögu. Og það segir líka sína sögu, að skuldir heimilanna eru orðnar 120% af ráðstöfunartekjum. Þær eru komnir yfir 200 milljarða. Þetta hlýtur að segja okkur það að skattþolið er spennt til hins ýtrasta og fólk þolir ekki meira. Þær tilfærslur sem verið hafa frá fyrirtækjum yfir á einstaklinga eru löngu komnar í botn. Það sem alvarlegra er er að nú er verið að snúa til baka. Nú er verið að færa aftur yfir á fyrirtækin. Það er gert í formi tryggingagjalds sem er núna hækkað og það er gert í formi hins nýja veltuskatts sem heitir markaðsgjald og ég vil kalla upphafið að nýju aðstöðugjaldi. Þannig að menn eru að fara til baka. Það er búið að velta yfir á einstaklingana, nú snúum við ofan af og förum til baka yfir á fyrirtækin. Þetta er sniðug brella, en hún er ekki skynsamleg. Lokaorð hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar hér áðan voru þau að hann væri reiðubúinn til að beita sér fyrir því, á hvern þann hátt sem hægt væri, að hverfa frá því að leggja skatt á ferðaþjónustu og samgöngur. Undir það tek ég með hv. þm. og það var aðalástæðan fyrir því að ég gat ekki orðið samferða meiri hluta efh.- og viðskn., eins og fram kemur í áliti mínu. Ég vil aðeins rifja upp að við 1. umr. sagði hv. formaður nefndarinnar að það mætti engu breyta í þessu máli, þetta væri allt niðurnjörvað og það yrði svona til málamynda til umræðu í hv. nefnd í 2--3 daga, ef ég man orðrétt hvernig hann tók til máls. Ég held að hugur hafi ekki alveg fylgt máli þarna því það bandalag sem formaður nefndarinnar og varaformaðurinn gerðu um þann sérstaka þátt frv. að breyta matarskattinum svokallaða var með eindæmum. Ég hef ekki upplifað annað eins síðan ég kom hér inn á þing 1987 og hef þó setið í þessari nefnd allan tímann. Ég hef aldrei upplifað annað eins bandalag og það má segja að öll umfjöllun í nefndinni hafi nánast verið um þennan eina þátt og hvernig væri hægt að vinda ofan af því, með ráðum og dáðum, þannig að menn voru jafnvel kallaðir inn aftur á síðustu stundu til þess að skoða brtt. frá minni hlutanum. Ég minnist þess aldrei að það hafi skeð, bara aldrei. Ég hef heldur ekki setið undir þeim stóryrðum sem hafa verið inni í nefndinni um afstöðu þeirra sem höfðu aðra skoðun á málinu heldur en þessara tveggja. Það voru engin smáyrði, það voru gífuryrði. Það voru gífuryrði um hversu vitlaust þetta allt væri. Og hvernig gagnálykta menn þá út frá slíkum málflutningi? Jú, auðvitað í þá veru að skoðun hinna sé einskis virði, hún sé bara vitlaus. Ég er oft á öndverðum meiði við félaga mína og aðra, en ég virði þeirra skoðanir og ég nota ekki gífuryrði um þær. En ég get verið fastur fyrir á mínum skoðunum og það er akkúrat það sem er í þessu máli. Þetta er mál sem ég hef barist gegn allt frá því að ég kom hér inn og matarskatturinn svokallaði var settur á undir því nafni í það minnsta, og þar áttum við samleið, ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Og við leyfðum okkur að láta fólk skilja það að við dinglum ekki eins og flagg eftir vindi eða eitthvað slíkt, eftir því hvernig vindar blása í þjóðfélaginu. Við segjum ekki eitt í dag og annað á morgun eins og Framsfl. gerir nú. Við leyfum okkur að halda okkar skoðunum, vera trúir okkar stefnu og um það á ekkert að hafa nein gífuryrði. Það er bara okkar skoðun og það er það sem við teljum rétt. En hvort Framsfl. berst gegn því að matarverð verði lækkað í landinu er hans mál og ef hann vill fara með það inn í sína kosningabaráttu að matarreikningur heimilanna í landinu megi ekki lækka, heldur komi með sína tillögu um eitt þrep, sem mun ekki valda þeirri lækkun sem tvö þrepin munu hafa, þá er það auðvitað hans mál. Og það eru gleðitíðindi fyrir sjálfstæðismenn því að við höfum orðið varir við það svolítið að undanförnu að Framsfl. hafi verið að auka fylgi sitt þó að það hafi aðeins dalað að undanförnu. En guð hjálpi þeim ef þeir ætla með þessa stefnu inn í kosningabaráttuna fyrir utan trúverðugleikann með sína samþykkt, sem ég mun vitna hér aðeins í á eftir. Þessi vinnubrögð í nefndinni fannst mér svolítið sérstök. Ég hef alltaf álitið að menn væru að kalla eftir umsögnum, hvort sem þær eru skriflegar eða munnlegar, til þess að víkka sjóndeildarhringinn. Menn færu ekki með því hugarfari í nefnd að það mætti engu breyta. Ég hef alltaf litið þannig á að þetta væri til þess að víkka sjóndeildarhringinn og eftir að umsagnaraðilar hafa skilað sínum umsögnum, munnlegum eða skriflegum, þá mundu menn leggja mat á málið, þegar þeir eru búnir að sjá það frá öllum hliðum. Það virðist því miður ekki vera svo. Það hefur ítrekað komið fram í nefndinni að ASÍ og VSÍ séu búin að ákveða þetta mál og ríkisstjórn að sjálfsögðu. Ég hef aldrei afhent ASÍ eða VSÍ mitt atkvæði hér á þingi, aldrei og mun aldrei gera. Ef kjarasamningarnir hefðu hins vegar verið bornir undir þingflokk áður en þeir voru samþykktir, þá hefði maður að sjálfsögðu verið bundinn af því. En úr því að það var ekki gert, þá er engan veginn hægt, alla vega vil ég ekki framselja atkvæði mitt í hendur þessara manna. Nú er komið svo langt að í annarri hv. nefnd, sem ég á sæti í, er vitnað til þess að meira að segja biskup sé búinn að samþykkja eitthvað. Maður spyr sig bara: Hvert er löggjafarvaldið að fara? Er það að yfirgefa þennan sal? Er það alfarið að fara yfir til ASÍ og VSÍ, biskups eða bara KSÍ? Hvar endar löggjafarvaldið? Ég mótmæli svona afstöðu manna sem fram hefur komið og afsali á sínu atkvæði og láta það koma fram við gesti inni í hv. nefnd að þeir hafi bara engin tök á málinu, þetta sé bara farsi sem þurfi að klára. Mér finnst þetta ekki boðleg vinnubrögð. Mér þykir vænt um sjálfstæði mitt sem þingmanns og mitt atkvæði og ég vil ráðstafa því eftir minni samvisku en ekki eftir samvisku einhverra annarra aðila, ASÍ, VSÍ, biskups eða hvað sem það er. Virðulegi forseti. Ég skilaði hér stuttu áliti. Áður en ég kem að því vil ég aðeins líta á nefndarálit 3. minni hluta vegna þess að ég tek undir það sem þar kemur fram í upphafi og vil fá að lesa fyrstu línurnar, með leyfi forseta: ,,Minni hlutinn vill í upphafi átelja þau vinnubrögð sem núv. ríkisstjórn hefur nánast gert að reglu og felast í því að leggja flest mál fyrir þingið í formi bandorma þar sem ægir saman ákvæðum úr mörgum mismunandi lögum. Þetta frv. er þar engin undantekning því að þar er vafið saman í einn gorm ákvæðum til breytinga á eftirtöldum lögum:`` Síðan kemur hér upptalning á einum sjö lögum sýnist mér og síðan segir í áframhaldi, með leyfi forseta: ,,Engin haldbær skýring hefur verið gefin á þessum vinnubrögðum og má því ljóst vera að ef slíkur sóðaskapur við framlagningu mála líðst óátalinn og festist í sessi þegar ekkert sérstakt kallar á að menn stytti sér leið er illa farið.`` Ég hlýt að taka undir þetta. Þetta hlýtur að koma niður á vinnubrögðum nefnda. Það getur ekki gert annað. Ég tel að þegar svona er gert og mál eru lögð með þessum hætti fyrir, þá skeður nákvæmlega það sem skeði inni í hv. efh.- og viðskn. Það skeður að umræðan ,,sentralíserast`` á eitthvert eitt tiltekið mál. Það er hættan við það að leggja frumvörp fram í bandormi. Það kemur niður á vinnubrögðum og það þýðir að vinnubrögðin verða verri fyrir bragðið. Hefur nú sumum þótt þau ekki alveg nógu góð þó að þetta komi ekki til viðbótar. Ég tek því undir þá gagnrýni að menn eiga að hverfa frá þessari stefnu. Menn eiga yfir höfuð að leggja metnað sinn í það að nefndastarf og löggjafarstarfið í heild sinni sé unnið með sem bestum hætti. Það nefndarálit sem ég stend að og er frá 4. minni hluta efh.- og viðskn. er stutt og það segir kannski töluvert um hug minni hlutans. Ég ætla því í ljósi þess að menn gefa sér góðan tíma að fá að lesa það upp, með leyfi forseta: ,,Einn helsti vaxtarbroddur íslensks atvinnulífs síðustu árin hefur verið í ferðaþjónustu og hafa, að minnsta kosti hingað til, verið bundnar miklar vonir við hana. Gjaldeyristekjur sem þessi atvinnuvegur skilaði til þjóðarbúsins á síðasta ári jókst um 2,500 millj. kr. Áætluð neysla erlendra ferðamanna innan lands árið 1992 var metin á 7,4 milljarða kr. og fer upp í 8,3 milljarða kr. á þessu ári. Tekjur ríkisins af ferðaþjónustu eru því á bilinu 1--2 milljarðar kr. á ári. Það er álit 4. minni hluta að í þessari atvinnugrein liggi gífurlegir vaxtarmöguleikar sem ekki megi kasta fyrir róða. Í þeirri stöðu, sem atvinnulífið er í, er það auðvitað hreint glapræði að ráðast til atlögu við greinina. Miklu nær væri að vernda hana og styrkja. Ekki veitir af í þeirri hörðu samkeppni sem þessi iðnaður á í við erlenda samkeppnisaðila. Sú hækkun, sem fyrirhuguð skattlagning mun leiða af sér, mun trúlega draga úr komum erlendra ferðamanna til landsins og því draga úr gjaldeyristekjum, auka atvinnuleysið og setja rekstrargrundvöll aðila í greininni í verulega hættu. Það er því skoðun 4. minni hluta að þessi skattlagning muni snúast upp í andhverfu sína og leiða til stjórtjóns fyrir þjóðarbúið en ekki til tekjuauka. Með hliðsjón af þessu telur 4. minni hluti ekki stætt á öðru en leggja til að þessi þáttur frv. verði felldur. 4. minni hluti mun hins vegar ekki flytja neinar breytingartillögur við frv. en styður fram komnar breytingartillögur við þennan þátt þess. Virðisaukaskattur á innanlandsflug er vanhugsuð aðgerð og hefur sá skattur með réttu verið kallaður landsbyggðarskattur, enda liggur það í augum uppi að hann leggst þyngst á þá sem lengst búa frá höfuðborginni. Auk þess er þarna um að ræða stóraukna skattlagningu á íþróttahreyfinguna í landinu þar sem fáir nota innanlandsflugið meira en íþrótta- og ungmennahreyfingin. Þá mun þessi skattur tvímælalaust veikja stöðu innlendrar ferðaþjónustu og virka sem hvati til utanlandsferða. Það hefur verið upplýst á fundum nefndarinnar að líkleg afleiðing skattlagningarinnar er niðurfelling flugs til ákveðinna staða, t.d. Sauðárkróks, þannig að ljóst er að ekki einungis mun þjónustan hækka stórlega heldur verður hún stórlega skert. Fjórði minni hluti leggst gegn breytingartillögu 1. minni hluta um upptöku markaðsgjalds. Tekjur af því gjaldi eiga að renna til Útflutningsráðs. 4. minni hluti telur að aðilar að Útflutningsráði eigi að bera þann kostnað en ekki aðrar óskyldar atvinnugreinar. Markaðsgjaldið er veltuskattur sem leggst á allar atvinnugreinar í landinu. Því vaknar spurning um hvort aðstöðugjaldið sé að ganga aftur. Fjórði minni hluti styður upptöku tveggja þrepa virðisaukaskatts á matvæli enda hefur hann frá upphafi barist gegn matarskattinum. Sá frestur, til áramóta, sem gefinn er til að aðlaga sig hinu nýja kerfi, er á hinn bóginn allt of stuttur og styður 4. minni hluti því breytingartillögu 3. minni hluta um frestun á upptöku þessa nýja þreps um tvo mánuði þótt æskilegra væri að lengri frestur væri gefinn. Að lokum skal bent á að allur undirbúningur varðandi upptöku þessa skatts hefur verið í molum hjá ríkisstjórn, fjmrn. og skattyfirvöldum. 4. minni hluti lýsir fullri ábyrgð á því hvernig til tekst með framkvæmdina á hendur þessum aðilum.`` Virðulegi forseti. Þetta var það álit sem 4. minni hluti leggur fram. Ég vil aðeins fá að tæpa á nokkrum atriðum, þ.e. ferðaþjónustuþættinum, matarskattinum svokallaða, 19. gr. frv., bifreiðagjöldum og markaðsgjaldi. Eins og kom fram í nefndaráliti 4. minni hluta og allir vita auðvitað er einn helsti vaxtarbroddur í íslensku atvinnulífi í dag í ferðaþjónustunni. Það er því hlálegt og reyndar grátlegt ef menn ætla að fara að stuðla að því að kippa rekstrargrundvellinum undan þessari grein. Við munum með skattlagningu stefna þeirri uppbyggingu, sem staðið hefur verið í nú um nokkurn tíma og er að skila ríkulega til þjóðarbúsins, í hættu. Við erum allt of háð því að tekjur þjóðarinnar koma úr einni körfu. Við erum með nánast öll eggin í einni körfu. Sú karfa geymir sjávarútveginn okkar. Hér í nótt vorum við að samþykkja mótmæli við opnun kjarnorkuverksmiðju. Hvað mundi nú gerast ef þar yrði slys og mikið magn slíkra efna rynni út í sjó og bærist á miðin okkar? Það sem mundi gerast væri það að íslenskt þjóðfélag mundi leggjast gersamlega í rúst því að margfeldisáhrifin af slíku væru ekki bara í sjónum heldur næðu inn á matvælaframleiðsluna í landi líka. Að vera með öll eggin í eini körfu er auðvitað ekki viðunandi ástand. Við erum búin að vera í þessari stöðu alla tíð, en við höfum verið meðvituð líka alla tíð. Nú erum við með tækifæri í atvinnugrein sem skapar miklar tekjur, geysilegar gjaldeyristekjur og fer vaxandi ár frá ári þó að um mjög harða samkeppni sé að ræða. Þá ætlum við að fara að leggja það til að skattleggja þjónustuna og gera henni erfiðara fyrir og taka þá áhættu að hún missi fótanna. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur þeim sem að slíkri skattlagningu standa. Ég tel að hún sé röng og ég tel að hún muni snúast upp í andhverfu sína. Það verður tekjutap en ekki tekjuaukning af slíkri skattlagningu. Hins vegar má gagnrýna það hvernig menn ætla að fara að því að framkvæma þetta. Inni í ferðaþjónustunni eiga að vera þrjú þrep og þau flækjast hvert fyrir öðru og framkvæmdin er mjög óljós. Nefndinni hefur verið bent á fáránleika þessa kerfis ef það verður tekið upp. Það hefur verið bent á að það er mismunandi hvort það er virðisaukaskattur á t.d. hestaleigu. Ef 3--4 menn fara í útreiðartúr saman á leiguhesti, þá borga þeir ekki vask en ef þeir bæta einum manni við sem er leiðsögumaður, þá er kominn vaskur á það. Það er mismunandi skattlagning á því eftir því hvort bátur er 6 metrar eða meira eða undir 6 metrum. Það er mismunandi skattur eftir því hvort menn kaupa sér veiðileyfi, gistingu og fæði eða hvort menn kaupa sér gistingu, veiðileyfi og fæði. Þarna er auðvitað fáránleikinn í sjálfu sér. Hann birtist í þessu. Ég er hræddur um það að með slíkri skattlagningu muni draga úr komu erlendra ferðamanna hingað. Ég er nokkuð viss um það vegna þess að þessi samkeppnisheimur er mjög harður og ég tel að það sé alveg á mörkunum hvort menn koma hingað eða ekki. Þessi hækkun þó að hún sé ekki mjög mikil í prósentum talið getur riðið baggamuninn. Og það er áhætta sem við eigum ekki að taka. Það er búið að leiða hv. nefnd það fyrir sjónir að þetta er óskynsamleg ráðstöfun. Þá kem ég aftur að því sem ég sagði áðan, að eftir að hafa hlustað á aðila og fengið rök í málum, þá eiga menn að meta þau. Og mitt mat eftir það, og var reyndar áður en ég styrktist í minni trú og skoðun, er það að þetta er rangt. Afleiðingarnar geta auðvitað líka orðið þær að atvinnuleysi eykst því að störf tengd ferðaþjónustunni verða þá í hættu. Ég hefði talið að staða atvinnumála hér á landi væri ekki það beysin að menn ættu að taka slíka áhættu. Virðsaukaskattur á innanlandsflug hefur verið hér nokkuð til umræðu. Ég vil ekki vera að endurtaka of mikið það sem menn eru að segja. Ég lít á þetta eins og aðrir sem landsbyggðarskatt og auðvitað er það það. Auðvitað er það fyrst og fremst landsbyggðin sem notar flugið. Hér hefur Grímsey verið nefnd. Það má líka nefna Vestmannaeyjar. Þessi skattur ætti kannski ekki að heita landsbyggðarskattur. Hann ætti að heita Vestmannaeyjaskattur. Það væri ágætt að heyra hér í fulltrúum Suðurlands og ég tala nú ekki um hvernig þingmaðir Vestmanneyinga lítur á það. Ég segi fullum fetum: Þetta er alveg sérstakur skattur á Vestmanneyinga og Grímseyinga. Þeir einir hafa enga völ. Þeir keyra ekki. Göngin út í Vestmannaeyjar eru ekki komin enn þó þó að tillaga hafi verið lögð fram um slíkt. Ég veit hvernig íþróttahreyfingin er stödd. Ég veit hvernig íþróttafélögin úti í Vestmannaeyjum eru stödd. Ég veit að þetta verður mjög þung byrði á þau og sá skattur sem leggst á hreyfinguna í heild er sennilega meiri en það framlag sem kemur úr ríkissjóði til íþróttahreyfingarinnar þannig að framlagi frá ríkissjóði er bara þurrkað upp með einni ákvörðun. Svo koma menn iðulega á tyllidögum opnandi íþróttahús eða íþróttamót eða takandi á móti hetjum frá útlöndum og blása sig út hvað þeir eru velviljaðir í garð íþróttanna. Stundum eiga þeir pening ef unnin hafa verið einhver afrek. Það kannast allir við það þegar hlaupið er út á flugvöll til að taka á móti einhverju afreksfólki. Þá er allt í einu til peningur í vasanum. Ég segi það að hugur manna er ekki hreinn. Menn eru ekki að koma fram eins og þeir eru klæddir, ekki í garð íþróttanna. Það er alveg á hreinu. En þegar árangur næst, þá vilja menn eiga öll bein í öllum mönnum og eigna sér alla hluti. En svo geta þeir komið og lagt sérstakan skatt á íþróttahreyfinguna. Og það sem meira er. Hér er meira að segja í umræðunni að það eigi að koma fram tillaga um að auka framlagið til stjórnmálaflokkanna á sama tíma og mörgum góðum málum er vísað frá. Framlagið sem talað er um til stjórnmálaflokkanna er hærra en sértekjurnar vegna áfengissjúkra. Það er hærra en sjúkragjaldið. Það er greinilega ekki sama hver er eða hvað er. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir hvernig framkvæmdin á virðisaukaskatt á flug á að vera. Ef aðili kaupir miða erlendis, þá er hann virðisaukaskattslaus ef hann flýgur til Íslands og eina ferð innan lands. Hann má sem sagt kaupa sér miða segjum Lúxemborg--Keflavík, Keflavík--Akureyri og til baka á 24 tímum. Hver á að skila þessum vsk. inn? Er það erlenda ferðaskrifstofan sem selur miðana úti í Lúxemborg? Telja menn að það sé hvati að hafa þessa 24 tíma þarna á? Ef menn vilja nú ferðast aðeins meira um landið, taka 2--3 daga, þá birtist þeim allt annað kerfi. Þá er allt í einu kominn virðisaukaskattur á. Ef menn ætla að halda við svona ákvæði, þá á auðvitað allur pakkinn sem seldur er erlendis að vera án virðisauka. Hann á ekki að vera letjandi á ferðamenn til landsins. Hann á að vera hvetjandi ef eitthvað er. Menn hafa það auðvitað fyrir sér hvað flug hækkar. Ég held að ég hafi séð það í Vikublaðinu í dag, eða hvenær sem það kom út, að með virðisaukaskatti hækkar flug til Egilsstaða upp í 18.400 kr. Það hefur kannski verið komið inn á þetta hér í dag. Ég hef kannski ekki hlustað það grannt eftir því. En ég held að menn viti alveg hvað kostar t.d. að fljúga til Dublin, Newcastle, London, Amsterdam, Glasgow þegar sértilboðin eru í gangi. Það rétt losar 20 þús. kr. með þremur nóttum og morgunverði á ágætum hótelum. Og hvað halda menn nú, sérstaklega fyrir Reykvíking, sem ætlar að meta það hvað hann ætlar að gera ef hann vill fá smátilbreytingu með sínum maka t.d. og vill bregða sér frá í þrjá daga. Hann lítur á verðskrána og segir: 18.400 kr. til Egilsstaða, 21--23 þús. kr. til London og innifalið hótel og morgunmatur í þrjá daga. Hvert halda menn að þessi aðili fari? Hann fer að sjálfsögðu erlendis vegna þess að það er mikið ódýrara og það er meiri tilbreyting og það eru meiri möguleikar til verslunar og það mun ég koma inn á hér á eftir seinna. Þessi skattlagning mun því verða til þess að auka utanferðir. Ferðir til Egilsstaða, Akureyrar og annað slíkt detta hreinlega niður. Í Tímanum í dag er viðtal við ferðamálastjóra um virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Ég ætla að glugga í þá grein. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Innheimta virðisaukaskatts sem leggst á ferðaþjónustu um áramótin gengur tæplega upp að mati Magnúsar Oddssonar ferðamálastjóra. Hann segir að innheimta skattsins verði mjög flókin og bjóði upp á margar leiðir til undanskota. Magnús segir að verið sé að mismuna greinum og tekur sem dæmi að maður sem tekur sér far með rútu komi til með að greiða 14% skatt. Fari hann sömu leið með bílaleigubíl borgar hann 24,5% skatt, en fari hann þessa leið með leigubíl borgi hann engan skatt. Magnús Oddsson ferðamálastjóri segir að helsta röksemdin gegn skattinum sé sú áhætta að aukin skattheimta dragi úr vexti greinarinnar. Hann segir að auk þess hafi forsvarsmenn Ferðamálaráðs áhyggjur af framkvæmdinni sem þeim virðist að geti ekki gengið upp. ,,Ferðaþjónustan lendir eftir áramót í þremur skattþrepum, 0%, 14% og 24,5%. 14% skattur er lagður á línuna, en þeir þættir sem áður báru skatt verða áfram með 24,5% álagi. Að lokum eru ýmsar undantekningar frá skattinum og þeir þættir bera því 0% skatt.`` Magnús segir að þessi mismunandi skattþrep kalli á mikið eftirlit skattyfirvalda og auk þess hafi Ferðamálaráð áhyggjur af því hvernig rekstrarskilyrði þjónustuaðila skekkist eftir því í hvaða skattþrepi þjónusta þeirra lendi.`` En af hverju ætti skattheimtan ekki að ganga upp? Magnús tekur nokkur dæmi um framkvæmdina. Síðan fer hann hér yfir dæmið með bílaþáttinn. Að því loknu segir: ,,Í innanlandsflugi er þetta enn flóknara því að þar leggst enginn vaskur á flugfar þeirra sem eru að fljúga beint til eða frá útlöndum en á annað innanlandsflug leggst 14% skattur. 24,5% vaskur leggst á mat á veitingahúsum, en eftir áramót verður hann 14% af sama mat í verslunum. Á gistingu verður lagður 14% vaskur en þar eru orlofshús undanþegin og eins gisting í veiðihúsum. Þá er litið svo á að verið sé að kaupa veiðileyfi með gistingu innifalinni og veiðileyfin eru undanþegin skatti. Leiga á búfénaði er undanþegin skatti þannig að ef ég leigi mér hest í tvo tíma borga ég engan vask en ef bóndinn fer með mér borga ég 14% vask fyrir skoðunarferð og svona má lengi telja. Magnús segist óttast að menn muni leita ýmissa leiða til að losna við eða lækka skattinn. ,,Það kæmi mér ekki á óvart þótt hægt yrði að kaupa veiðileyfi með gistingu víða um land næsta sumar. Eins má gera því skóna að fáar hestaleigur bjóði þjónustu sína næsta sumar, en víða verði hægt að leigja hesta. Mér dettur líka í hug hvort bændasamtökin geti ekki gert Hótel Sögu að orlofsheimili bænda`` segir Magnús Oddsson ferðamálastjóri.`` Þarna fer Magnús reyndar yfir nokkur af þeim dæmum sem ég hef áður minnst á, en niðurstaðan af þessari upplesningu er fyrst og fremst sú hversu fáránleg þessi skattlagning er og hversu fáránlegt kerfið á að verða. Á fund nefndarinnar kom aðili frá Félagi raftækjasala. Hann var að tala þar máli síns félags að sjálfsögðu og var að benda á gjöld sem lögð voru á saumavélar fyrir allnokkru síðan og áttu að vera til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð. Niðurstaðan varð þveröfug og því tek ég þetta dæmi hér að ég tel að nákvæmlega það sama muni gerast í ferðaþjónustunni að niðurstaðan verði öfug. Árið 1986 hafði ríkissjóður tekjur af þessum innflutningi upp á 22 millj. Árið 1990 voru tekjurnar komnar niður í 10 millj. Þetta dæmi sýnir alveg í hnotskurn hvernig vopnin geta snúist í höndum okkar. Það fylgir texti og nánari rökstuðningur fyrir þessu hér sem ég ætla að geyma mér til seinni umræðna. Mér skilst að ég eigi möguleika á að tala tvisvar í viðbót. Ég minntist aðeins á áðan hvaða afleiðingar virðisaukaskatturinn á innanlandsflug hefur á íþróttahreyfinguna. Ég vil ítreka það að hér er um stórhættulega stefnu að ræða vegna þess að hún mun fyrst og fremst bitna á yngra íþróttafólki hvort sem það eru einstaklingsíþróttir eða félög eða flokkaíþróttir. Það mun fyrst og fremst bitna á því og það mun þá bitna á því uppeldisstarfi sem íþróttirnar eru. Það mun vega að rótum íþróttahreyfingarinnar úti um allt land því að það eru ekki nema sárafá félög sem virkilega standa undir sjálfum sér í dag. Íþróttahreyfingin öll á í miklum fjárhagsörðugleikum og má síst af öllu við þessu. Og af því að fulltrúi Kvennalistans gengur nú hér fram hjá, þá er það mat íþróttahreyfingarinnar að þetta muni hafa mjög alvarleg áhrif á íþróttir kvenna. Því miður er það mat þeirra, að það muni bitna fyrr á þeim en á karlmönnunum.  Í 1. umr. benti ég á þegar við vorum að ræða virðisaukaskattinn að það væri hægt að gera út á virðisaukaskatt og fyrir því væru óyggjandi dæmi að menn í verslun mynduðu minni útskatt en innskatt og fengju því endurgreiðslur úr ríkissjóði þegar þeir ættu í raun og veru að greiða virðisaukaskatt. Ég ætla ekki að fara aftur með það dæmi sem ég var með þá. Ef einhverjir hafa áhuga á geta þeir flett upp á því, en ég hef ekki orðið var við mikinn áhuga. Ég hef minnst á þetta í efh.- og viðskn. bæði á sl. ári og einnig núna við fjmrn. og þar nánast hrista menn hausinn. Menn gera sér grein fyrir þessu en vilja ekki taka á því. Það er auðvitað fáránlegt að svo komi menn og noti sýknt og heilagt það að skattsvik séu upp um alla veggi í þjóðfélaginu. Og síðan þegar þeim er bent á ákveðna glufu í kerfinu sem á að vera hægt að loka, þá hrista menn hausinn, sennilega af því að hún hefur ekki milljarðatöluna fyrir aftan sig. Ég tel þetta ekki stórt mál peningalega en þetta er gat og gat sem er nýtt. Skattsvikaumræðan öll er náttúrlega með eindæmum því að hún virðist öll snúast um það að skattsvik á Íslandi sem eiga að vera eitthvað um 11 milljarðar ef ég man þetta rétt, séu fyrst og fremst og nánast aðallega í þjónustu, iðnaði og verslun og þessar atvinnugreinar eru stimplaðar. Fólk er matað á því að þarna séu ekkert annað en skattsvikarar. Af hverju líta menn ekki á landbúnaðinn t.d.? Halda menn að þar séu ekki stunduð skattsvik? Halda menn að þar sé ekki selt fram hjá, hvort sem það er sauðfé, nautakjöt, hvítt kjöt, grænmeti, hrossaútflutningur eða blómarækt? Ég er alveg klár á því að þeir eru engu betri. En hér inni má ekki tala um landbúnað á þessum nótum. Það má ekki gera það. Ég held að það væri nær að skipuð væri sérstök nefnd sem hefði það verkefni að skoða skattsvik og undanskot í landbúnaði og í sjávarútvegi. Þessar tvær greinar eru ekki betri en hinar og sennilega verri eitthvað er. Hver hefur ekki fengið upphringingu á dyrabjölluna hjá sér og verið boðinn fiskur, rækjur, hörpudiskur, harðfiskur og meira að segja ferskur fiskur? Hafa menn fengið nótu fyrir þessu með virðisaukaskatti á? Nei. Ég held því að menn ættu aðeins að taka umræðuna út á víðara svið og hætta þessari stimplun á þrjár tilteknar greinar. Ég viðurkenni að það eru skattsvik víða í þjóðfélaginu og sennilega mest hjá einstaklingum. En þau eru vegna þess að fólk kemst nánast ekki af öðruvísi. Skattboginn er svo þaninn að fólk verður að gera það gegn betri vitund ef það á að framfleyta sér og það er kannski íhugunarefni. Er ekki nær að reyna að lækka eitthvað af þessum sköttum og auka eyðsluna og ná sköttunum í gegnum eyðsluna? Hvaða frumkvæði halda menn að komi frá fólki þegar ekkert fjármagn er til? Hvaða svigrúm hafa heimilin í landinu? Þau hafa ekkert svigrúm. Frumkvæðið getur aldrei orðið. Menn labba ekki niður í bankastofnun og fá veð í skuldunum sínum. Ég bið því menn að hugsa þetta aðeins betur. Af hverju eru skattsvik þjóðaríþrótt á Íslandi? Það er af því að kerfið ýtir fólki út í það. Hinir raunverulegu skattsvikarar verða alltaf til. En hinn almenni þegn þessa lands á hinum almennu launum getur ekki framfleytt sér á þeim og það er hinn kaldi veruleiki. Og svo eru menn sýknt og heilagt að auka álögurnar. Þeir eru að auka þrýstinginn á það að menn stundi skattsvikin. Það er afleiðing þjónustugjalda og hvað þetta allt heitir sem verið er að leggja á fólk. Það er afleiðingin. Varðandi virðisaukaskatt í tveim þrepum, þá sagði ég áðan að ég styð það að upptöku hans sé frestað vegna þess að ég geri mér alveg grein fyrir því að á örfáum dögum er gersamlega vonlaust fyrir fyrirtækin í landinu að söðla um. Það er gersamlega vonlaust. En ég geri mér líka grein fyrir því að þessi tillaga verður ekki samþykkt og skatturinn tekur gildi um áramót. Og þá lýsi ég fullri ábyrgð á ríkisstjórn, á fjmrn., á skattyfirvöld fyrir algeran sofandahátt. Þetta er búið að liggja fyrir síðan í vor og því var frestað til 1. sept. og svo aftur til áramóta. Og allir þessir þrír aðilar sváfu allan tímann af því að þeir vildu þetta ekki í raun og veru og þeir vilja þetta ekki enn. Sofandahátturinn mun því bitna á þeim aðilum sem síðan eiga að fara að vinna eftir þessu. Og það er algerlega á ábyrgð þessara aðila hvernig til tekst.  Hvernig hugsar t.d. ráðuneytið sér það að kaupmaðurinn á horninu vinni eftir þessu? Hvernig á hann að reikna út þessi tvö þrep þegar það kemur að gamla kassanum og það er stimplað inn? Þessi var með 24,5%, þessi með 14% og þriðji kannski með 0%? Hvernig á hann að flokka þetta upp hjá sér? Hvaða kerfi bjóða ráðuneytið eða skattyfirvöld upp á? Þau bjóða ekki upp á neitt. Þetta er flókið úrlausnar, ég veit það, og það hefði ekki veitt af því að menn færu að vinna vinnuna sína. Eru menn kannski að hugsa um að virðisaukaskattur verði greiddur af innkaupum? Ég veit það ekki. Ég hef ekki heyrt orð um útfærsluna á þessu. En í mínum huga kemur það vart til greina og sérstaklega ekki í matvöru sem nú til dags er dagsett með síðasta söludegi þannig að það er ekki endilega víst að varan seljist, það verði að henda henni og þá er fólk auðvitað ekki að borga af henni virðisaukaskatt fyrir fram. Hvernig á að útfæra þetta? Nú vantar hæstv. fjmrh. til að útskýra það. Hann er kannski einhvers staðar fyrir framan skerm og heyrir. Það er í sjálfu sér allt í lagi. Ég hef nóg tækifæri til að spyrja að því í tveim seinni ræðunum. Ég vil einnig spyrja: Er tollakerfið tilbúið? Ég geri mér alveg grein fyrir því að við innflutning geta verið vörur sem bera öll þessi þrjú skattstig. Við heyrðum ekkert í tollstjóraembættinu um hvernig ætti að framkvæma þetta. Ég þykist alveg vita að það verði að breyta tollskýrslum. Ætli það sé búið að því? Ég þykist líka vita að það þurfi að forrita kerfið í tollinum upp á nýtt. Ætli það sé búið að því? Ég er alveg klár á því að það er ekki búið vegna þess að fjmrn. upplýsti á fundi hjá okkur að þeir gætu ekkert gert fyrr en lögin væru samþykkt, jafnfáránleg og slík yfirlýsing er. Það er búið að liggja fyrir síðan í vor að það eigi að taka upp tvö þrep í virðisaukaskatti og fjmrn. segist ekkert geta gert fyrr en lögin eru samþykkt. Þvílík vinnubrögð. Og maður hlýtur að spyrja sig: Hvar er valdið? Er það embættismannanna? Ég skil ekki svona. Síðan ætla menn að koma og segja: Við dembum þessu á eftir nokkra daga. Ég fullyrði að það fer allt í kaos hjá þeim aðilum sem eiga að starfa eftir þessu. Og auðvitað eiga þeir að fá lengri frest. En á móti er það auðvitað gott á þessa aðila sem eru búnir að sofa allan tímann að þetta fari í kaos en það bitnar á þeim sem það ætti ekki að bitna á, því miður. Þess vegna styð ég að þessu sé frestað. Hitt er svo annað mál sem kom hér fram hjá hv. formanni efh.- og viðskn. vegna þess að hann gagnrýndi mig við 1. umr. fyrir það að ég væri með einhverjar árásir á kerfiskarla sem var reyndar misskilningur af hans hálfu. Núna kemur hann með bullandi árásir á kerfiskarlana. Hann fullyrðir það að það sé ekki hægt að koma þessu kerfi á svo að gott sé. Undanskotsleiðirnar verði slíkar og skattsvikin verði slík að kerfið nái ekki utan um þetta. Þetta finnst mér gagnrýni á kerfiskarlana. Auðvitað getum við komið hér upp slíku kerfi alveg eins og aðrar þjóðir. Virðisaukaskattur er í ýmsum þrepum í ýmsum löndum, allt frá tveim upp í held ég sex eða sjö. Ég skal ekkert segja hvernig til tekst, sérstaklega þar sem eru fleiri en tvö. En ég tel að það sé ekkert mál að starfa hér eftir tveimur þrepum. Það verða fæðingarhríðir og það verða erfiðleikar. En þegar þeir eru afstaðnir, þá tel ég þetta hið besta mál og ég tel að þetta sé geysilegt hagsmunamál heimilanna vegna þess að þegar þetta kerfi hefur ,,stabiliserað`` sig og fest sig í sessi, þá byrjum við að vinna að því að færa til fleiri nauðsynjavörur heimilanna. Hér var minnst á barnafatnað. Það verður næsta skref hvenær sem það skref verður stigið að loka þessum hring. Það sem snýr að heimilunum í landinu og helstu nauðsynjavörum fari í neðra þrepið og þá er mér alveg sama þótt efra þrepið verði hækkað á móti. Það er aukaatriði. Síðan kemur hv. formaður efh.- og viðskn. og segir að Bretar séu búnir að ákveða það að falla frá undanþágu virðisaukaskatts á barnaföt. Þetta er ekki rétt. Það er ekki í þeirra fjárlögum núna fyrir árið 1994. Það hefur ekki einu sinni komist inn í þingið. Það hefur verið rætt í nefnd og mörg mál eru rædd í nefnd án þess að þau séu orðin að veruleika. En Bretar halda enn við þetta. Og af hverju halda menn að Bretar séu að ræða um þetta? Ég held að það sé vegna þess að þá vantar tekjur. Það held ég að sé grunnurinn undir því. Síðan á að setja á svið millifærslukerfi eins og sumir menn vilja gera hér. Mér þótti leitt að verða var við það að fulltrúar BSRB töldu það til mótraka upptekningu matarskatts að það kæmi barnmörgum fjölskyldum til góða. Mér fannst þetta sorglegt og sagði það reyndar við þá á fundinum. En þeir eru þó sammála Framsfl. Framsfl. vill ekki lækka matarverðið í landinu. Framsfl. er með tillögu um að fara niður í 23%, í eitt þrep. Halda menn að það skili sér út í verðlagið? Og ætla menn að bera það saman við 4, 5 og allt upp í 8% lækkun á ákveðnum vörum? Framsfl. er fyrst og fremst að vernda landbúnaðinn á Íslandi. Það er fyrst og fremst það sem hann er að gera, það yfirdekraða kerfi sem við höfum. Ég styð íslenskan landbúnað en ég styð ekki þá yfirbyggingu og þá sóun á fjármunum sem er þar í kring. Ég tel að þeir fjármunir sem við erum að verja til íslensks landbúnaðar skili sér að mjög takmörkuðu leyti til bændanna í landinu. Horfi menn hér á Mjólkursamsöluna. Er hún í einhverjum vanda? Milljarða fyrirtæki. Horfi menn á Bændahöllina. Bændastéttin er ekki í neinum vandræðum, en yfirbyggingin er slík, stjórnir, ráð og nefndir að það er með öllu óhæft. Það er þetta sem á að taka á. Ég geri mér alveg grein fyrir því að auðvitað fylgir verulegur kostnaður því að fara í tvö þrep. Það kallar á aukinn mannskap og það kallar á hert eftirlit. En hvað með það?  Nei, virðulegi forseti. Matarskatturinn hefur verið baráttumál þess sem hér stendur allt frá upphafi og hann mun hvergi hvika í þeirri baráttu. Ég tel að aðalmálið sé að aðgerðin skili sér til þeirra sem minna mega sín. Rök sem koma fram um það að einhverjir tekjuhærri beri eitthvað úr býtum líka á ekkert að bitna á þeim sem minna mega sín. Það eru engin rök fyrir því að hjálpa þeim sem minna mega sín þó að aðrir hafi eilítið upp úr því í leiðinni. Það eru engin rök til að hætta við það. En það er gott að menn geri sér grein fyrir því og geti tekið á því annars staðar eða seinna. ASÍ hafði fullvissu fyrir því frá kaupmönnum að þessi lækkun mundi skila sér út í verðlagið og ég trúi því vel. Ég veit að þegar lækkun er orðin í þessari stærðargráðu, þá kemur hún fram. En þegar menn eru að tala um 1--1,5% sem eru hugsanlega einhverjir aurar í matarverðinu, þá er ég efins um að það skili sér.  Ég met líka afstöðu VSÍ. VSÍ styður þetta að sjálfsögðu, enda stóðu þeir að þessu. Þeir meta það mikils að það verði tveggja ára friður á vinnumarkaðinum. Ég tek undir það. Á þessum tveimur árum verður þetta kerfi búið að jafna sig og ná sér. Og ég fullyrði það að fólkið í landinu vill þessa aðgerð þrátt fyrir hamaganginn í BHMR, BSRB og fulltrúum Framsfl. En ég skil alveg hvað liggur að baki hjá fulltrúum Framsfl.

Er það ekki fólkið í landinu, BHMR og BSRB?

Það er staðreynd að 30% útgjalda láglaunafólks fer til matarkaupa. Og við viljum taka á þeim þætti. Við viljum auka kaupmáttinn þar. Svo kemur Framsfl. og krefst þess að það verði gerð einhver sérstök úttekt og þessi hefðbundna nefndarleið valin, þessi klassíska frestunarleið til að koma sér hjá vanda. Ég á mjög erfitt með að skilja afstöðu Framsfl. og ég verð að fá að minna á, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, ályktanir 22. flokksþings Framsfl. Og mig langar að spyrja þá hv. þm. sem eru hér núna: Greiddu þeir atkvæði með þessari tillögu? Og hvernig í ósköpunum gátu þeir gert það þegar þetta er jafnrosalega vitlaust og þeir segja? Jafnrosalega vitlaust og stórhættulegt og hér vaði allt upp í undanskotum og skattsvikum og ekkert muni skila sér til neytandans. Hvernig gátu þeir stutt þetta? Hvernig gátu þeir gert þetta?  Við fengum töflu frá fjmrn. eftir töluverðan eftirgang eftir því sem mér skilst af formanni nefndarinnar dags. 30. mars 1993. Þar kemur þetta alveg skýrt fram. Það kemur fram að áhrif 14% vasks á ráðstöfunartekjur eru hjá fólki með 120 þús. kr. mánaðarlaun 2,3% sem þýðir 3.000 kr. á mánuði. Ef menn fara upp þennan skala og líta á mann með 300 þús. kr. á mánuði, þá er það 1,7% og 3.700 kr. á mánuði. Ætla menn að halda því fram að manninn með 120 þús. kr. muni ekki meira um þetta en manninum með 300 þús. kr. sem fær 3.700 kr., að þetta vegi ekkert þar inn?

Við náum sömu jöfnun í okkar tillögum.

Tillögur framsóknarmanna eru meðaltalstillögur sem munu ekki skila sér í pyngju neytandans. 
            

Þær tölur sem þú varst að lesa upp eru þar líka.

Já, já. Þetta eru þær tölur sem var gengið út frá þegar samningar voru gerðir eftir því sem mér skilst. 

Forseti biður þinmenn að vera ekki með samtöl.

Það er alveg ljóst, það kemur líka fram hér í tölum frá Þjóðhagsstofnun að matarinnkaup fjölskyldunnar aukast verulega eftir því sem fjölskyldan stækkar og það á auðvitað ekki að þurfa neina skýrslu til að segja manni slíka hluti.

Hárrétt hjá þingmanninum.

Já. En þetta virðist samt þurfa að tyggja inn í menn. Innkaupin vega þannig með einu barni 17,7% og upp í 24,7% með fjórum börnum. Mér finnst þessar tölur lágar og tala þá bara út frá eigin reynslu. Ég mundi kannast betur við tölur nær 50% en ég er líka með kannski aðeins fleiri munna en gengur og gerist þannig að það er nú sennilega skýringin á því. Virðulegi forseti. Ég ætla að hverfa frá virðisaukaskattinum.  Aðeins varðandi virðisaukaskattinn aftur af því að ég sé hér punkt frá BHMR. Það kom fram hjá þeim að þeirra helsta áhyggjumál virtist vera það m.a. að þessi lækkun á virðisaukaskatti mundi sitja eftir hjá versluninni. ASÍ hefur fullvissað og látið það koma fram hjá nefndinni að Kaupmannasamtökin fullvissi ASÍ um að þessi lækkun muni skila sér, en ég hlýt að spyrja: Halda menn þá að 1,5% lækkun muni skila sér betur út í verðlagið? Ef menn treysta ekki versluninni til að lækka um 4--8%, treysta þeir henni þá fyrir 1--1,5%? Aðeins út af bifreiðagjöldum, hæstv. forseti. Það er gjald sem fer svolítið fyrir brjóstið á mér vegna þess að ég tel að það mismuni fólki eftir efnahag. Það gerir engan greinarmun á því hversu dýra eign menn eru með í höndunum. Það gerir engan greinarmun á því hversu gamla eign menn eru með í höndunum. Það gerir engan greinarmun á því hvort menn þurfi í raun á slíku tæki að halda eða ekki. Við getum tekið sem dæmi að barnmargar fjölskyldur þurfa stærri bíl sem óneitanlega er þá orðinn þyngri. Við getum tekið bændur sem búa afskekkt eða bara landsbyggðarmenn yfirleitt. Í mörgum tilfellum þurfa þeir að eiga jeppa sem eru þyngri en gengur og gerist. Ég tel að hér eigi að skattleggja eftir verðmæti ekki eftir þyngd. Það kæmi þá réttlátlegar niður. Það er engin sanngirni í því að bóndi uppi í afdölum með gamlan jeppa upp á kannski par hundruð þúsund króna að verðmæti eigi að borga sama skatt af honum og forstjórinn í Reykjavík á 5 millj. kr. bílnum. Og ef menn taka þetta í prósentutölum, þá sjá menn fáránleikann í því. Fyrir utan það að ég tel að þetta sé öryggisstýring í ranga átt. Þetta er hvatning til fólks að reyna að velja sér sem léttustu bílana sem minnsta öryggið er í. Ég ætla engu að síður að láta þetta yfir mig ganga. Ég ætla að greiða þessu atkvæði, en ég vil bara benda á að mér finnst þetta rangt og menn eiga að hugsa þetta mál aftur og koma þá með það vonandi með öðrum hætti hér næsta haust. Sama vil ég reyndar segja um tryggingagjaldið sem er verið að hækka. Mér finnst þetta vera mismunun. Þetta er mismunun milli atvinnugreina. Ég get alveg sætt mig við tryggingagjald, en mér finnst eðlilegra að allar atvinnugreinar borgi þá það sama en ekki eins og þetta er í dag. Ég vil bnda á að það er alveg sérstakur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Nú kemur alveg nýr skattur í viðbót sem leggst hvað þyngst á innflutningsverslunina sem er markaðsgjaldið. Og síðan kemur þetta tryggingagjald af fullum þunga einmitt á þessa atvinnugrein. Hérna má draga þetta saman og finna meðalveginn og hafa eitt gjald og allir sitji við sama borð. Varðandi 16. lið brtt. sem 1. minni hluti efh.- og viðskn. flytur, um breytingu á lögum um Útflutningsráð Íslands, leggst ég gegn. Það er að mínu mati fyrsta skrefið að nýju aðstöðugjaldi eða ígildi þess. Hér er um veltuskatt að ræða sem leggst á öll fyrirtæki í landinu en ég hélt að einhver flokkur sem ég kannaðist við væri á móti slíkum sköttum. Mig minnti það alla vega. Gjaldið er 0,015% og heitir markaðsgjald. Upphæðin er ekkert há en það er búið að opna. Fyrsta skrefið er stigið og það er sannfæring mín að ekki muni líða á löngu þar til farið verður fram á hækkanir á þessu gjaldi. Í b-lið 16. liðar þessarar brtt. er talað um fyrirframgreiðslu á markaðsgjaldi. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um hvernig á að standa að slíkri fyrirframgreiðslu og hvaða mat og hvaða stofn verður lagður þar til grundvallar vegna þess að þessi tillaga hefur ekki verið rædd einu orði inni í efh.- og viðskn. Þetta er ný skattlagning sem kemur á síðustu stigum málsins og ekki orð, engin umfjöllun um skattlagningu á allt atvinnulíf í landinu. Það er bara opnuð heimildin, gerið þið svo vel. En það mátti kalla til séraðila út af matarskattinum og slíkt og teygja það mál alveg fram í rauðan dauðann. En nýr skattur á atvinnulífið í landinu var ekki ræddur einu orði. Þar að auki sé ég ekki betur en hann sé afturvirkur og eigi að gilda fyrir árið 1993. Markaðsgjaldið á líka að greiðast kirkjugörðunum þannig að útflutningurinn og atvinnulífið í landinu eiga að standa að því að niðurgreiða greftrun og líkbrennslu samkvæmt frv. Mér finnst þetta tóm tjara eins og sagt var hér áður fyrr. Síðan er þetta fest til 1998 og þá eru endurskoðunarákvæði og gert ráð fyrir að það falli niður 1999. Dettur nokkrum einasta manni það í hug að svo verði? Þetta mun vaxa árlega. Þetta er nýr skattur á atvinnulífið og ný tekjulind fyrir ríkissjóð sem mun vaxa og styrkjast með hverju ári. Mig langar að spyrja vegna þess að ég hélt að ákveðnir háttsettir aðilar hefðu lýst því yfir að Útflutningsráð bæri að leggja niður. Ég taldi mig hafa heyrt það. Hér er Útflutningsráð neglt niður til næstu fimm ára. Ég veit það að margir af stærstu útflutningsaðilum landsins eru ekki í Útflutningsráði. Ég hygg að Davíð Scheving Thorsteinsson njóti ekki styrkja úr Útflutningsráði til að mynda. Ég mundi gjarnan vilja sjá skýrslu yfir það hver hefur verið árangur starfs Útflutningsráðs frá árinu 1986 og hvernig þeir hafa varið því fjármagni sem þeir hafa haft. Ég vil gjarnan leggja mat á það. Ég hef grun um að hann sé ekkert beysinn. Hvaða stefnu hefur Útflutningsráð yfir höfuð? Ég veit ekki betur en útflutningur minnki stöðugt. Það er helst í sjávarútvegi sem hann er að aukast eitthvað. En þrátt fyrir tilvist Útflutningsráðs hef ég ekki orðið var við mikla aukningu. Ég vona að það sé rangt hjá mér, en ég vil gjarnan fá svör við því. En að aðrar greinar eigi að fara að standa undir Útflutningsráði og útflutningnum í landinu, að innflutningsverslunin til að mynda eigi að fara að standa undir því er náttúrlega óhæfa. Þeir aðilar sem kjósa að vera undir Útflutningsráði eiga að borga í þennan sjóð og enginn annar. Og það er kjarni gagnrýni minnar á þessa tillögu. Ég vildi gjarnan fá að vita hvaða fyrirtæki hafa hlotið stuðning og, eins og ég sagði, hversu háan og til hvers og hver er árangurinn? Virðulegi forseti. Ég tel að ég hafi lokið við að gera grein fyrir mínu nefndaráliti, en mun gera nánari grein fyrir afstöðu minni síðar í umræðunni.

Virðulegi forseti. Einhvern veginn fannst mér á ræðu hv. þm. að nú væri svo komið að þingmaðurinn væri nánast á móti öllu, ríkisstjórninni, Framsfl. og almennt bara á móti og reyndar móti því líka sem hann ætlaði að styðja, sem ber kannski nýrra við. Þingmanninum var tíðrætt um stefnu Framsfl. varðandi virðisaukaskatt á matvæli. Þá vil ég taka það fram að í mínum huga er það markmiðið sem skiptir máli en ekki leiðin. Og markmiðið er að lækka verð á matvælum. Ég barðist fyrir því á haustþinginu 1989 að það yrði lægra virðisaukaskattsþrep á innlend matvæli. Ég beygði mig hins vegar fyrir þeim rökum að það væri tæknilega ekki framkvæmanlegt og það væri betra að endurgreiða vaskinn á ákveðnum vöruflokkum niður í 14%. Ég er sömu skoðunar enn. Ég er þeirrar skoðunar að meðan okkur líðst það, þá eigum við að gera betur við innlenda framleiðslu en innflutta. Og ég bendi á það að í skýrslu frá Þjóðhagsstofnun, sem við eigum að hafa undir höndum öll í efh.- og viðskn., er sagt að þessi aðgerð mundi auka innflutning á matvælum um 1,5 milljarða. Það skiptir ekki miklu og þýðir ekki marga bændur. Það þýðir hins vegar þó nokkuð marga sem fást við að vinna úr þessum vörum og koma þeim á markað. Ég vil einnig taka fram að ég hef alltaf gefið mér það að hvort sem menn eru að lækka virðisaukaskattinn meira eða minna, þá skili það sér út í verðlagið þannig að ég skil ekki alveg sjónarmið þingmannsins um það að lækkunin úr 24,5% niður í 23% muni í engu skila sér. Ég hef haft þá reynslu að hér sé svo virk samkeppni í innlendri verslun, smásöluverslun með matvæli, að slíkt skili sér. --- Nú vil ég spyrja virðulegan forseta hvort mér leyfist að tala hér eins og ég vil eða hvort hann ætli að fara að berja í bjölluna.

Forseti þakkar hv. þm. fyrir ábendinguna.

Virðulegi forseti. Ég er ekkert á móti öllu. Ég var að lýsa andstöðu minni við tiltekinn þátt. Ég er ekkert á móti ríkisstjórninni en ég leyfi mér að hafa mína skoðun á einstaka málum sem slíkum. Ég styð þessa ríkisstjórn ef þingmaðurinn er í einhverjum vafa um það. En það á ekki að koma neitt á óvart að ég sé á móti Framsfl. Það á ekkert að koma þingmanninum á óvart. Mig minnir að það sé til eitthvað sem heitir stjórn og stjórnarandstaða. En varðandi lækkunina úr 24,5% niður í 23 annars vegar og svo að fara með matvælin niður í 14%, þá erum við að tala um tvo ólíka hluti vegna þess að Framsfl. er að tala um miklu víðari stofn. Hann er að tala um að leggja þetta á allt. Ég er að tala um matvöruna eina og sér. Ef við ætlum að lækka matvöruna sem þessu nemur eða fara í tvö þrepin niður í 14%, þá er það marktækur munur að mínu mati. Hins vegar ef menn vilja fara í þessar eilífu niðurfærslur eða endurgreiðslur, eða hvað á að kalla það, þá er það auðvitað hægt. En ég er alveg sammála þingmanninum í því og það er mín meginskoðun að ég vil lækka matarverðið. Ef menn finna betri leiðir, gott og vel. En ég tel að Framsfl. hafi ekki bent á betri leiðir. En ef þær eru til, þá er það allt í lagi. Og ég vil jafnframt segja það að að sjálfsögðu tel ég að skattkerfi með einu þrepi sé betra. Ég held að því neiti ekki nokkur einasti maður. Ég tek því undir það. En aðalmálið er það að við erum að leita leiða til að lækka matarverðið í landinu, þá er það bæði innflutt og erlend matvara og ég treysti alveg innlendum matvælaframleiðendum til að standa í samkeppni við innfluttar matvörur. Þetta er því engin árás á þá. Við erum eingöngu hér að hugsa um hag neytendanna.

Virðulegur forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa gert mér einhverjar væntingar um stuðning þingmannsins við Framsfl. Það er alveg rétt hjá honum að hér er bæði stjórn og stjórnarandstaða, en ég verð hins vegar að viðurkenna að ég hef oft og tíðum verið í miklum vafa um hvorum megin hv. þm. stendur í þeirri skiptingu. Virðulegi forseti. Við erum sammála um að það sem við stefnum að er að ná jöfnun í lífskjörum. Og það sem hefur verið að styrkjast í mínum huga og nánast allt sem við höfum fengið í hendurnar á síðustu dögum bendir til þess að mismunandi stig á virðisaukaskattsprósentu sé ekki markviss aðgerð til tekjujöfnunar. Meira að segja forseti ASÍ, eins og hv. þm. væntanlega man, sagði þetta inni á nefndarfundi hjá okkur í efh.- og viðskn. Ég vil einnig benda þingmanninum á það þegar hann var að tala um mismunandi þunga framfærslu á matvöru eftir barnafjölda. Hann nefndi að það væri frá tæplega 20% við eitt barn, ef ég man rétt  Staðreyndin er einfaldlega sú að þær tillögur sem við 2. minni hluti erum með í höndunum ná miklu lengra og skila miklu betri árangri en þær tillögur sem hv. þm. hefur ákveðið að styðja sína ríkisstjórn með.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála því að jöfnuðurinn næst ekki fyllilega. En ég vil ekki að láglaunafólkið í landinu eigi að líða fyrir það þó einhverjir aðrir beri eitthvað aðeins úr býtum líka. Menn verða þá að taka á því sérstaklega. Ef menn vilja koma með hátekjuskatt eða eitthvað þar fram eftir götum til að jafna þennan mun. En við erum að tala um útgjöld heimilanna í landinu fyrst og fremst, þeirra sem minnst mega sín. Það eru þeir aðilar sem við erum að reyna að berjast fyrir. Við erum báðir að því og ég virði alveg skoðanir þingmannsins. Okkur greinir bara á. En takmarkið hjá okkur báðum er það sama. Að lækka þennan útgjaldalið heimilanna.

Virðulegi forseti. Það er býsna sérkennilegt að sitja hér undir því að vilja ekki lækka matarverð í landinu. Ég mótmæli þvílíkum fullyrðingum harðlega og mun sýna fram á það í mínu máli hvaða aðrar leiðir eru færar að því marki og hvaða aðgerðir ég tel vera betri við þær aðstæður sem við nú stöndum frammi fyrir til þess að jafna kjörin í landinu. Mig langar til að byrja á því að minnast á það að í gærkvöldi og nótt voru hér harðar deilur um ákveðið frv. sem nefndarmenn þeirrar nefndar voru ekki sáttir við og gagnrýndu hvernig að afgreiðslu mála var staðið. Ég held að varðandi þetta frv. sem við erum að ræða um skattamálin sé ekki hægt að gagnrýna nefndina fyrir sleifarlag því að það hafa verið haldnir ótal fundir um þetta mál. Hins vegar er allur undirbúningur þess með þeim hætti að ég hef aldrei séð annað eins. Og ég vil taka undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á ráðuneytið og þá sem eiga að framkvæma þær breytingar sem hér er verið að leggja til fyrir það hvernig að málum er staðið. Það er alveg makalaust þegar menn semja um það í maímánuði að lækka virðisaukaskatt á matvælum niður í 14% að menn skuli ekki nota tímann til þess að undirbúa þá breytingu, gera úttekt á því hvað hún þýði, hverju þurfi að breyta, hvernig að skuli staðið, undirbúa þær reglugerðir sem þurfa að koma til þar sem menn skilgreina hvað er í hverju skattþrepi o.s.frv. Þetta eru auðvitað alveg makalaus vinnubrögð, en ég hygg að sú skýring sé rétt sem fram kom í máli síðasta ræðumanns að orsökin er einfaldlega sú að menn eru á móti þessu. Menn eru einfaldlega á móti þessu nema ef undan er skilið Alþýðusambandið. Það kom fram í máli fulltrúa Vinnuveitendasambandsins að það mætti svo sem að ýmsu finna en þeir meta dæmið þannig að það sé betra að tryggja hér vinnufrið í næstu 15 mánuði eða svo frekar en að fara út í breytingar á þessum samningum. En ýmis aðildarfélög VSÍ hafa komið með gagnrýni á þessa breytingu og önnur stéttarsamtök en ASÍ gagnrýna þá leið sem verið er að fara. Fyrst og fremst fyrir það í henni felist ekki sú tekjujöfnun sem stefnt var að. Það er mergurinn málsins að mínum dómi því að það er eitt að ræða það hvort taka eigi upp tveggja þrepa virðisaukaskatt, hvernig að því skuli staðið, hver prósentan eigi að vera o.s.frv. Annað er að koma í framkvæmd þeirri aðgerð sem samið var um í kjarasamningum í vor. Það er annað mál og þarf að skoða í ljósi þeirra aðstæðna sem við búum nú við í þjóðfélaginu og ekki síst þess að ekki er staðið við nema hluta af kjarasamningunum. Það var samið um þessa lækkun á matarskattinum en vegna þess hvað í því felst léleg tekjujöfnun var líka samið um það að komið yrði á fjármagnstekjuskatti og auk þess ýmsum öðrum hliðarráðstöfunum sem færu í vasa hinna betur stöddu en það er ekki gert. Eftir stendur því að matarskatturinn er lækkaður sem auðvitað kemur öllum til góða, það kemur öllum fjölskyldum til góða. En það kemur þeim meira til góða sem hafa meira fé vegna þess að það gefur auga leið að því meiri peningur sem fólk ver til matarkaupa þeim mun meira sparast. Ég mun koma betur inn á það á eftir að ein besta afstaðan sem ég hef heyrt til þessa máls kom fram hjá einstæðri móður sem sagði: Þessi lækkun kemur mér ekkert við vegna þess að ég er búinn að skera mín matarkaup svo mikið niður og þær matarvörur sem ég get leyft mér að kaupa fyrir mig og mitt barn hafa þegar verið lækkaðar í verði. Það sem nú á að fara að lækka, innflutta matvaran fyrst og fremst, er það sem ég get ekki leyft mér að kaupa. Ég set því stórt spurningarmerki við það hvernig þessi lækkun á matarskatti nýtist hinum lægst launuðu. Þar á ofan í þeirri umræðu sem hefur átt sér stað í dag er alltaf blandað saman þeirri lækkun sem átti sér stað strax í sumar þar sem samið var um auknar endurgreiðslur á landbúnaðarvörum og svo því sem á að fara að gera núna þegar lækka á skatt á innfluttum matvörum niður í 14%. Og ég set líka spurningamerki við þetta: Hvaða neyslustefnu má lesa út úr þessu? Hvaða menneldisstefnu má lesa út úr þessum aðgerðum? Það finnst mér vera mikilvæg spurning í þessu dæmi. Hins vegar er það óumdeilt hjá öllum þeim sem skila áliti í þessu máli að það eigi að niðurgreiða íslenskar landbúnaðarvörur og helstu nauðsynjavörur heimilanna niður í a.m.k. 14%. Það hefði mátt skoða það dæmi að fella virðisaukaskattinn á þessum matvælum alveg niður. Þeir segja mér í fjmrn. að það mundi kosta milljarð og að grípa þá til annarra hliðarráðstafana. Það er auðvitað mergurinn málsins. Það eru þessar nauðsynjavörur, mjólk, fiskur, sem reyndar munu hækka í verði því miður, kjöt og ýmsar þær vörur sem eru hluti af okkar innlendu framleiðslu sem skipta langsamlega mestu máli í matarkaupum fjölskyldnanna. Ég held því miður að sá misskilningur sé á ferð hjá mörgum, sem eru að ræða þetta mál, að halda að þær vörur muni lækka. Þær munu ekki lækka. Það er búið að lækka þær. Eins og ég nefndi áðan er það tillaga okkar allra að þeim endurgreiðslum á virðisaukaskatti verði haldið áfram og vörurnar verði greiddar niður sem nemur 14% virðisaukaskatti. Það er tillaga okkar þriggja sem myndum 2. minni hluta. Sú lækkun sem fram mun koma um áramótin er fyrst og fremst á öðrum vörum. Inni í þessu eru nauðsynjavörur eins og brauð og ávextir. En þetta skilar því miður sáralitlu. Þetta skilar láglaunaheimilunum í landinu sáralitlu. Eins og segir í grein sem ASÍ birti í Vinnunni, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt þessu mun staða lágtekjufjölskyldna batna um 1,7--2,2% um næstu áramót eða um 2.200--2.600 kr.`` Það er það sem verið er að leggja til og þetta þýðir 0,8--0,9% lækkun á verðlagi vegna þess að meginhluti þessarar lækkunar er kominn fram. Og við hljótum að spyrja hvað þessi lækkun þýðir gagnvart innlendri framleiðslu og við hljótum að spyrja hvaða neyslustefna felst í þessum aðgerðum. Ég vil ítreka það hér að það er og hefur verið stefna Kvennalistans að það beri að lækka verð á matvælum. Matvælaverð hér á landi er allt of hátt. Ég minni á það að þingkonur Kvennalistans börðust af mikilli hörku gegn því að matarskatturinn væri lagður á. En það er eitt að setja á skatt og annað að afnema hann og það verður að skoða það hver tilgangurinn er. Hverju á að ná með þessari aðgerð Eins og ég nefndi hér áðan þá næst tilgangurinn, þ.e. að jafna aðstöðu fjölskyldnanna í landinu, ekki. Niðurstöðurnar sem við höfum fengið í okkar hendur í hv. efh.- og viðskn. eru svo misvísandi að við urðum að kalla til Þjóðhagsstofnun til þess að leggja eitthvert mat á þetta. ASÍ segir: Lækkun matarskatts --- kjarabót hinna tekjulægstu. Leyniskýrslan úr fjmrn. sem ekki mátti dreifa segir: Lækkun virðisaukaskatts á matvæli skilar sér betur til tekjuhárra en tekjulágra fjölskyldna. Þetta stangast hvað á annars horn. Ástæðan er sú að að fer mikið eftir því hvernig menn meta og hvernig menn reikna. Auðvitað er það ljóst að þá sem eyða tiltölulega mestum hluta sinna tekna í mat munar um lækkun. En þegar litið er á þetta í krónum eins og ég nefndi áðan, því meiri peningur sem fólk eyðir í mat, því meira sparast auðvitað á þessari lækkun. Niðurstaðan er sú samkvæmt útreikningum fjmrn. að þessir 3 milljarðar, --- þetta er kannski hin sorglega staðreynd að þessi tekjujöfnunarleið, að snara rúmlega 3 milljörðum kr. út úr ríkissjóði, 2,6 milljörðum reyndar þegar búið er að draga niðurgreiðslurnar frá, --- en ef horft er bara á þessa 3 milljarða þá fara 27% til hinna tekjulægri, 36% til hinna tekjuhærri þegar tekjuskalanum er skipt í tvennt og 21% fer í milliliði. Og samkvæmt þessum útreikningum, sem gerðir eru með því að taka mið af reynslu annarra þjóða, má reikna með að undanskot verði 16% af þessum þremur milljörðum. Og þetta á að vera kjarajöfnunaraðgerð. Meirihlutinn fer í milliliði og hina tekjuhærri. Hinar tekjulægri fjölskyldur fá rúmlega fjórðung af þessari upphæð í sinn hlut. Þetta vil ég setja í samhengi við þær breytingar sem hér hafa átt sér stað í skattamálum á undanförnum árum sem hafa þýtt að það er búið að flytja stórkostlega skattlagningu af atvinnulífinu yfir á almenning í landinu. Það er búið að flytja stórkostlega mikla skatta. Það er búið að hækka skatt á öllum almenningi, bæði tekjuskatt og setja á þjónustugjöld, skólagjöld og guð veit hvað og þegar þetta er skoðað í samhengi þá er enn ein tilfærslan hér upp á rúmlega 3 milljarða þar sem meiri hlutinn fer til hinna tekjuhærri. Hvers konar jöfnunaraðgerðir eru þetta? Er ekki hægt að finna betri leiðir til þess að bæta kjörin í landinu? Og þar á ofan vil ég benda á það að ef við viljum setja þessa aðgerð í samhengi við það sem verið er að gera og það sem er hér í þessu skattafrv. Nú bið ég þingmenn að taka vel eftir því hvað verið er að gera í þessu skattafrv. og reyndar öðrum sem eru til umræðu hér á þingi, það er verið að hækka tekjuskatt. Það er hækkun á tekjuskatti á alla línuna í þessu frv. Það á að hækka útsvar. Ég bið menn að taka eftir því og það er verið að tekjutengja ekkjubætur. Það er verið að leggja sérstaka skatta á áfengissjúklinga og þegar þetta leggst nú allt saman, eflaust gleymi ég einhverjum aðgerðum hérna, ég gleymi nú ekki virðisaukaskattinum á flutninga og ferðaþjónustu sem mun koma fyrst og fremst niður á því fólki sem býr úti á landsbyggðinni, en þegar við leggjum þetta allt saman, hver er þá útkoman fyrir launafólk í landinu, hver er útkoman? Þetta er sáralítil kjarabót sem þessi lækkun á virðisauka skilar og þar á móti er bara tekið úr hinum vasnum. Og það er grundvallarspurning í þessari umræðu hvort skiptir meira máli að hafa meiri peninga á milli handanna og geta þá ráðið því sjálfur í hvað þeim er varið eða það að lækka veðlag með þessum hætti sem skilar sér fyrst og fremst til hinna tekjuhærri þó að ég ítreki það enn einu sinni að auðvitað munar láglaunafólk um hverja einustu krónu. En það er bara verið að taka þessar sömu krónur af þeim með skattahækkunum. Ég hef ekki látið reikna þetta dæmi eða haft tíma til þess að reikna þetta út en mér segir svo hugur um að hér sé útkoman í mínus fyrir láglaunafólk í landinu. Auk þess er útkoman sú að þetta dæmi sem ríkisstjórnin setur upp kemur út þegar allar þessar aðgerðir eru lagðar saman sem verið er að vinna að hér í fjárlögum, skattalögum og ýmsum öðrum breytingum að niðurstaðan er samkvæmt frv., það kunna að hafa orðið einhverjar tölulegar breytingar þar á, sú að halli ríkissjóðs eykst um 1.230 millj. Það er niðurstaðan úr þessu dæmi. Og ég spyr eins og BSRB-fólkið sem kom á okkar fund: Hvernig mun þetta koma í bakið á okkur? Hvað verður að gera á næstu árum og hvað mun verða gert á næstu árum til þess að mæta þessum halla og þessu tekjutapi? Hvar kemur þetta niður? Og það er mjög vel skiljanlegt að það sé BSRB sem vekur athygli á þessu því að atvinna þeirra félagsmanna er í húfi. Það er atvinna þeirra sem mun verða í húfi með enn meiri niðurskurði í ríkisrekstrinum. Og við verðum horfa á þetta dæmi allt í heild í ljósi stöðu ríkissjóðs og þess hvernig hægt er að bæta kjörin þannig að það komi hinum lægst launuðu til góða. Það má lengi deila um aðferðir í því sambandi og menn hafa gert lítið úr því í umræðunni sem aðrar þjóðir hafa verið að fást við í þessum efnum en reyndin er sú að menn eru víða að skoða sitt skattkerfi. Það eru víðar skattsvik en hér og skattkerfið er víðar dýrt en hér og allar þessar upplýsingar sem við höfum fengið í hendur frá Noregi, Svíþjóð, Englandi og víðar og það sem okkur hefur verið sagt af gangi mála í Evrópubandalaginu þó að það sé svo sem ekki alltaf til fyrirmyndar þá er víðast hvar verið að stefna að því að einfalda skattkerfið og einfalda virðisaukaskattskerfið. Og hvað þýðir það? Það getur þýtt eitt þrep eða tvö þrep. Víðast hvar er stefnt að tveggja þrepa virðisaukaskatti og þá kemur inn í það hvort menn telja núllþrep eða það hvort einhverjar vörur séu undanþegnar virðisaukaskatti, hvort það er talið þrep. En víðast hvar er verið að einfalda þetta kerfi og mergurinn málsins er sá að ef það er vilji til þess eins og t.d. stefna Kvennalistans kveður á um að taka upp tveggja þrepa virðisaukaskattskerfi þá á bara að gefa sér tíma til þess. Þá er það mál sem kallar á góðan undirbúning, stefnumörkun og að menn geri sér grein fyrir kostum og göllum, orsökum og afleiðingum, en að það sé ekki hlaupið svona til eins og hér er verið að gera án undirbúnings. Og ég segi það enn að við í efh.- og viðskn. höfum ekki fengið neina úttekt á hvað þetta þýðir í heildina litið, hvað þetta kostar eða hver áhrifin verða. Það er engin slíkt úttekt til. Hver á stefnan að vera? Hver er stefnan í skattamálum? Hver er stefna þessarar ríkisstjórnar? Er það bara að hlaupa svona til og frá í einhverjum ákvörðunum og láta ASÍ og VSÍ ákveða það hvernig skattamálum skuli háttað hérna? Ég tek undir það með hv. þm. Inga Birni Albertssyni að ég er ekki hér á vegum ASÍ. Ég er ekki hér til þess að greiða atkvæði samkvæmt vilja ASÍ. Það er okkar hlutverk að gæta hér almannahags og taka skynsamlegar ákvarðanir, en það breytir auðvitað ekki því að ríkisstjórnin og þeir sem með þessi mál fara hafa náttúrlega sýnt alveg ótrúlegt kæruleysi í því að undirbúa ekki þessar breytingar. Og stjórnarhættir af þessu tagi eiga náttúrlega ekki að eiga sér stað. En niðurstaðan af því er sú að það verður að fresta þessu því að það verður algert öngþveiti hérna upp úr áramótunum. Og hvað kostar þetta? Hvað má skattheimtan og skattkerfið kosta? Eigum við að vera að eyða milljörðum í það að innheimta skattana eða eigum við ekki allir að spyrja okkur að því hvort það sé hægt að gera það á ódýrari hátt? Eigum við ekki að setjast niður og ákveða hver stefnan á að vera í stað þess að hlaupa svona til? Það væri full ástæða til þess að fara rækilega ofan í það hvernig þetta mál er til komið og hvaða sýnilegu afleiðingar það mun hafa en eins og ég hef nefnt var samið um það sl. vor að auka endurgreiðslur eða niðurgreiðslur á öllum helstu innlendu matvælum niður í 14% og síðan skyldi virðisaukaskatturinn á öllum matvælum fara í 14% um áramót og ég ítreka það enn og aftur að mér vitanlega er ekki um það deilt að það beri að greiða þessi nauðsynlegustu matvæli niður í jafnvel 14% eða eitthvað minna jafnvel eða meira. Þessi 14% tala er ekkert heilög en þessum breytingum tengjast líka aðrar breytingar sem er að finna hér í þessu frv., það eru breytingar á vörugjöldum, tollum og út úr þeim breytingum les ég ákveðna neyslustefnu sem ég vil kalla sykurstefnuna. Það er erfitt að átta sig á því hvernig verðlagningin á sykri verður og hvað það þýðir þegar hann er kominn í vörur en það var hætt við það að hækka vörugjald á sælgæti og gosdrykkjum til þess að bæta samkeppnisstöðu þessarar innlendu framleiðslu gagnvart innflutningi og þá sérstaklega ávaxtasafa og reyndar kaffi og te. Það er horft á þetta í því samhengi og sælgætið andspænis kexi og öðru slíku. Ég vil leyfa mér að draga það mjög í efa að það sé skynsamleg neyslustefna að hætta niðurgreiðslum á fiski þannig að hann hækki í verði en að halda niðri verði á sælgæti og gosdrykkjum, mér finnst þetta ekki skynsamleg neyslustefna. Mér finnast þetta ekki skynsamlegir hollustuhættir sem hér er verið að ýta undir og spurning hvort ekki hefði þurft að trappa þetta niður með öðrum hætti. Það er annar þáttur í þessu máli sem vert er að gefa gaum en menn gera reyndar ótrúlega lítið úr hér í umræðunni. Það eru hin skattalegu rök og það eru kannski ekki síst þau sem hefðu kallað á meiri umræðu og meiri athugun á þessu máli. Því er spáð að þessi lækkun á virðisaukaskattinum þýði það að skattsvik eða undanskot muni aukast og eins og ég hef nefnt þá er reiknað með því í skýrslu fjmrn. að þau undanskot geti numið allt að 500 millj. kr. Það er verið að gera kerfið flóknara, það er verið að flækja kerfið og það er verið að gera það dýrara. Ég sló á það í fjárlagafrv. hvað skattkerfið kosti okkur nú þegar. Ef bara eru lagðar saman tölurnar af kostnaðinum við skattstofurnar og skatteftirlitið þá eru þar 1.100 millj. og hér stendur til að auka þann kostnað um einhver hundruð milljóna. Það er mjög óljóst hver sá kostnaður er og þetta þarf allt að meta í samhengi. Þarna er auðvitað spurning um afstöðuna til þess hvort það eigi að taka upp tveggja þrepa virðisaukaskattskerfi og hafa það við lýði. Og eins og ég hef margoft sagt, það er umræða sem hefði þurft miklu meiri undirbúning. Enn eitt sem skiptir máli í þessu samhengi er sú spurning hvaða áhrif þessi virðisaukaskattslækkun muni hafa á innlenda framleiðslu. Hvaða áhrif hefur það þegar það gerist? Vonandi skilar þessi lækkun sér þó að ýmsir séu vantrúaðir á það. Hvaða áhrif hefur það þegar þessi innflutta matvara og hráefni lækka í verði? Það gerist ekki með innlendu vöruna, hún stendur í stað og fiskurinn hækkar, hvaða neyslubreytingar kunna að eiga sér þar stað. Til að vera sanngjörn vil ég minna á að ýmsar unnar kjötvörur munu lækka í verði þannig að þetta er hluti af dæminu sem menn þurfa líka að velta fyrir sér. Það hefur nokkuð verið komið inn á afstöðu ASÍ til þessa máls en það er eins og afstaða annarra launþegasamtaka skipti engu máli og jafnvel þó að ASÍ bendi á að þetta sé ómarkviss aðgerð þá er eins og það komi ekki til greina að endurskoða það. Í þeirri greinargerð sem Alþýðusambandið sendi hv. efh.- og viðskn. segir, og ég bið þingmenn að taka vel eftir þessu, með leyfi forseta: ,,Samninganefnd ASÍ var þegar í vor ljóst að lækkun matarskattsins væri ekki sú markvissasta tekjujöfnunaraðgerð sem hægt væri að grípa til. Hins vegar mætti meta slíka breytingu sem tiltölulega varðanlega aðgerð.`` Og þeir hafa lagt mjög mikla áherslu á það í sínum rökstuðningi að þrátt fyrir allt muni þessi breyting verða varanleg. En hvað kemur ASÍ til að halda það að 14% virðisaukaskattur sé einhver varanleg aðgerð? Það á ég erfitt með að skilja því að ég man ekki betur en menn séu nú búnir að vera að sveifla þessum tölum upp og niður í áranna rás og menn þekktu það meðan söluskattskerfið var við lýði að það var ekki aldeilis mikill varanleiki eða stöðugleiki í því kerfi og að láta sér detta það í hug að þessi ákvörðun verði eitthvað varanleg, ég dreg að stórlega í efa miðað við þá efnahagsstefnu sem hér hefur verið við lýði árum saman. Ég leyfi mér að draga það stórlega í efa. Ég tel mig ekki hafa leyfi til þess að vitna í það sem hæstv. fjmrh. sagði hér á göngunum áðan og reikna með að það hafi verið sagt meira í gríni, menn hafa þegar orðað þetta. Menn hafa þegar orðað það hvort það komi ekki til greina að þessi ákvörðun nái bara til tveggja ára. Það hefur verið orðað í þessari umræðu þannig að ég vil vara menn við því að líta á þessa aðgerð, lækkun matarskatts í 14% sem eitthvað varanlegri eða öruggari aðferð en þá að greiða niður matvæli. Ég á erfitt með að sjá það og þegar menn víla ekki fyrir sér að fara svona undirbúningslaust út í þessar breytingar, hvers vegna ættu þá einhverjar ríkisstjórnir, þessi eða aðrar að hika við að hækka þennan skatt eða lækka þó að þær kalli á breytingar í sjálfu kerfinu? Mér finnst því sú röksemd að þetta sé eitthvað varanlegt ekki vega þungt í þessari umræðu. En ég vil aðeins vitna í það sem önnur stéttarsamtök segja um þetta mál og vitna þá fyrst í umsögn BHMR. Það var svolítið skondið þegar fulltrúar BHMR komu á fund nefndarinnar og menn voru að lýsa því harmi lostnir að það væri engu hægt að breyta í þessum kjarasamningum. Það þótti BHMR-fólki sérkennilegt sem fékk á sig bráðabirgðalög á sína kjarasamninga hér fyrir nokkrum árum og það er ekki sama hver er. En auðvitað hefði verið hægt að fresta þessum aðgerðum eða grípa til annarra aðgerða þannig að það væri hægt að standa skynsamlega að þessum málum. En BHMR segir í sínu áliti, með leyfi forseta: ,,BHMR telur óskynsamlegt að hafa tvö þrep í virðisaukaskattskerfinu. Þessi afstaða byggist í fyrsta lagi á því að til eru mun ódýrari og skilvirkari leiðir fyrir ríkissjóð til að ná fram áformuðum velferðaráhrifum fyrir fjölskyldurnar, t.d. með beinum millifærslum. Í öðru lagi verða til mörg vandamál við framkvæmd skattkerfisins sem ekki er hægt að líta fram hjá. Má þar nefna vanda seljenda að vita með vissu hvaða skatthlutfalli skuli beita á hvern vöruflokk. Þetta felur í sér mismunun gagnvart minni rekstraraðilum í samkeppni við þá sem hafa yfir að ráða fullkomnara bókhalds- og sjóðskerfi. Þetta felur einnig í sér aukna erfiðleika hjá rekstraraðilum við uppgjör virðisaukaskatts sem getur í raun ýtt undir skattsvik. Dæmi um ákvæði sem virðist örðugt að framkvæma er a-liður 18. gr. frv. sem aðskilur tilreiddan morgunmat frá öðrum tilreiddum mat. Sá einfaldleiki sem tilkoma virðisaukaskatts átti að byggja á hverfur með þessum breytingum. Jafnframt verður eftirlitsþáttur skattyfirvalda mun erfiðari og möguleikar á vélrænu eftirliti eru nánast úr sögunni.`` Möguleikar á vélrænu eftirliti eru nánast úr sögunni, segir hér. Þetta álit er unnið af laganefnd BHMR. Þar eru innan dyra menn sem vinna í skattkerfinu og þekkja þetta vel og nákvæmlega sömu sögu hafa BSRB-fulltrúar sem vinna á skattstofum landsins að segja. Þeir hafa ákaflega litla trú á þessum breytingum eða að þessar breytingar séu skynsamlegar. Á ekki að hlusta á það fólk? Skiptir engu hvað það fólk segir sem vinnur við þetta kerfi? Skiptir það engu máli? BSRB sendi bréf til efh.- og viðskn. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,BSRB telur að lækkun virðisaukaskatts á matvælum sé kostnaðarsöm og ómarkviss aðgerð og leiði ekki til tekjujöfnunar.`` Síðar segir í þessu bréfi: ,,Ljóst er að flestar aðrar skattbreytingar sem gert er ráð fyrir í frv. eru til þess að standa straum af tekjutapi vegna lækkunar virðisaukaskatts á matvælum og fela í sér auknar álögur á almenning. Þessu hefur BSRB margoft mótmælt.`` Þetta segir BSRB um skattinn og sendir með grein eftir Rannveigu Sigurðardóttur, hagfræðing BSRB, sem hún skrifaði sl. vor þegar þessar hugmyndir voru efst á baugi þar sem hún sýnir fram á það hvernig þessar breytingar koma tölulega við almenning þar sem meira kemur í hlut þeirra sem hærri hafa tekjurnar. Það er niðurstaða hagfræðings BSRB að hinir tekjuhærri fái fleiri krónur í sinn hlut, þeir geta sparað meira, þeir geta lagt fyrir á meðan hinir tekjulægri fá færri krónur í sinn hlut. Það sem menn eru auðvitað að spyrja um í þessu dæmi er það: Eru ekki til betri aðferðir? Eru ekki til betri aðferðir til að jafna kjörin? Þetta er veigamikil spurning og ég skal alveg viðurkenna það hér úr þessum ræðustól að þegar þessir samningar voru gerðir þá hugsaði ég: Mikið var að ASÍ samdi um eitthvað af viti. Meðal annars vegna þess að mín stjórnmálasamtök hafa eins og ég nefndi áðan barist hart gegn matarskatti og verið þeirrar skoðunar og eru þeirrar skoðunar að það beri að lækka verð á matvælum. En þegar maður fer að kynna sér þetta mál og skoða það hvernig að verki er staðið þá er það einfaldlega þannig --- eða mín skoðun er sú --- að við í stjórnarandstöðunni getum ekki tekið ábyrgð á þessu. Það er ekki hægt að taka ábyrgð á því að þannig sé staðið að verki. Auk þess sem sú kjarajöfnun sem átti að nást næst ekki enda ekki staðið við nema hluta af samningnum. Það er ekki staðið við nema hluta af þeim samningum sem gerðir voru við ASÍ. Ríkisstjórnin hefur enn einu sinni, enn einu sinni gefist upp á því að koma á fjármagnstekjuskatti. Enn einu sinni. Það er svo merkilegt að það virðist vera algerlega óframkvæmanlegt. Menn geta tekjutengt hér út og suður hjá ekkjum og barnafólki og gamalmennum, það vefst ekki fyrir ríkisstjórninni, en þegar kemur að fjármagnstekjuskatti er það algjörlega óframkvæmanlegt verk.

Tölvurnar brenna yfir.

Já, það er svo einmitt, útreikningarnir eru svo svakalegir að tölvunetin springa. Þetta er auðvitað algjörlega óþolandi. Þess vegna var það sem við, 2. minni hluti í efh.- og viðskn., settumst niður til að setja upp aðra leið, reyna að setja upp aðra leið í þessu dæmi. Hún er kannski ekki sú fullkomnasta í heimi en hún kemur betur út fyrir ríkissjóð og hún kemur betur út fyrir launafólk ekki síst vegna þess að við gerum ráð fyrir verulegri hækkun á barnabótaauka sem mundi skila þeim fjölskyldum sem fá barnabótaauka 10.000 kr. á mánuði til viðbótar meðan þessi lækkun á virðisaukaskatti á matvælum, sem hér er verið að tala um, skilar fjölskyldunum rúmlega 2.000 kr., ja, 2.200 kr. Og ætla menn að segja að það séu ekki betri leiðir færar til að jafna kjörin í landinu? Ég hafna því algerlega. Ég hef eytt hér miklum tíma í að ræða um virðisaukaskatt á matvæli enda er hann kannski eitt stærsta málið í þessu frv. En eins og síðasti ræðumaður nefndi, hv. þm. Ingi Björn Albertsson, þá eru í þessu frv. mörg önnur mál og ég get tekið undir það að þau hafa um margt fallið í skuggann af þessu virðisaukaskattsmáli. Ég ætla aðeins að tæpa hér á nokkrum atriðum. Er þá fyrst að nefna það sem ég hef reyndar nefnt áður sem er það að þetta frv. felur í sér hækkun á tekjuskatti á alla línuna. Tekjuskattur er hækkaður um 0,35% á alla línuna og það á aðskila 685 millj. kr. í ríkissjóð. Það gefur auga leið að einhvern veginn þarf ríkissjóður að ná inn tekjum á móti þessum 3 milljörðum sem er tekjutap ríkissjóðs af því að lækka virðisaukaskattinn. En þessi aðgerð er jafnóréttlát fyrir því. Auðvitað þarf að ná inn tekjum en ég mótmæli því enn og aftur að tekjuskattur sé hækkaður svona á alla línuna eins og gert hefur verið ítrekað. Hér hefði auðvitað átt að leggja skatta á hina efnameiri. Ná alla vega þessari lækkun á virðisaukaskattinum sem fer í ríkari mæli til hinna efnahærri, ná því inn aftur með tekjuskatti. Það hefði þá verið einhver örlítil jöfnun í því. Síðan er það atriði sem snýr að vaxtabótunum þar sem í frv. er fyrst og fremst verið að útfæra það sem samþykkt var í umræðunni sem átti sér stað fyrir ári um aðgerðir í skattamálum og þessi aðgerð á að spara 400 millj. kr. Ég vil minna á það að þessi niðurskurður á vaxtabótunum er auðvitað liður í samfelldum sparnaðar og niðurskurðaráformum ríkisstjórnarinnar. Menn eru misjafnlega sáttir við þessar breytingar. Þær koma fremur við hina tekjuhærri og eignameiri sem betur fer en þá sem verr standa að vígi. En það er alveg ótækt að það sé stöðugt verið að krukka vaxtabótakerfið með þessum hætti sem verið er að gera. Og ég minni enn og aftur á að stuðningur Kvennalistans við húsbréfakerfið byggðist m.a. á því að það yrði ekki byrjað að krukka í vaxtabótakerfið. Það fengi að vera í friði burt séð frá nauðsynlegum leiðréttingum á göllum sem kæmu fram. En það er ár eftir ár búið að krukka í þetta. Ég minni líka á að á næstu árum koma út á húsnæðismarkaðinn hópar, t.d. þeir sem nú eru í námi, og þurfa að standa undir miklum og dýrum námslánum og þungum endurgreiðslum og sá hópur þarf að afla sér mikilla tekna til að geta komið sér þaki yfir höfuðið. Hann fær ekki miklar vaxtabætur er ég hrædd um samkvæmt þessum breytingum. Þá ætla ég að víkja að öðru virðisaukaskattsmáli sem er virðisaukaskatturinn á ferðaþjónustu og flutninga. Ég minni á það að fyrir ári síðan börðumst við mjög hart gegn því að þessi skattur yrði samþykktur. Við erum í rauninni að tala hér um ársgamla samþykkt en nú á að fara að framkvæma hana. Og það er svo ótrúlegt að þó menn hafi hrokkið illilega við þegar þetta mál var til umræðu fyrir ári síðan að þá er eins og sú umræða hafi legið í láginni en núna þegar er að koma að framkvæmdinni þá loksins taka menn við sér og hafa enn á ný hafið baráttu fyrir því að þessi skattur verði felldur niður. Það er merkilegt að velta því fyrir sér í þessu samhengi að fyrir allmörgum árum, ég man nú ekki hvenær það var, þá tóku Svíar upp á því að skattleggja ferðaþjónustu í Svíþjóð, setja hana undir virðisaukaskattkerfið og það varð hrun í sænskum ferðamannaiðnaði. Það varð algert hrun og Svíar urðu að grípa til þess ráðs að lækka þennan skatt, þeir gerðu það í þrepum. Þeir urðu að leggja út í gríðarlega kostnaðarsama herferð til að kynna Svíþjóð að nýju, reyna að vinna ferðamannamarkaðinn upp aftur vegna þessara hrapallegu mistaka sem þarna voru gerð. Þetta voru hrapalleg mistök. Og allir þeir aðilar úr ferðaþjónustunni sem hafa komið á okkar fund á undanförnum dögum og vikum segja: Verðlag í ferðaþjónustu á Íslandi er í hámarki. Það er í algeru hámarki og hinir erlendu aðilar sem verið er að vinna með og eru að senda ferðamannahópa hingað segja: Þið megið ekki hækka verðið. Þið verðið að reyna að ná verðinu niður. Þið verðið að reyna að lækka verðið. Annars bara verðleggið þið ykkur út af markaðnum eins og Svíarnir gerðu. En það virðist vera alveg sama hvað sagt er og á hvað er bent, það er eins með þetta og lækkun á virðisaukaskatti á matvælum sem flestir stjórnarliðar eru gagnrýnir út í að þessu má ekki breyta, það má ekki breyta þessu, bara ekki. Þjóðhagsstofnun lagði mat á það í fyrra hvað áhrif þessi virðisaukaskattshækkun mundi hafa og hún mat það þannig að störfum mundi fækka um allt að 100. Hún mat það þannig að það yrði samdráttur í greininni og greinin yrði að taka á sig allnokkurn kostnað vegna þessarar vinnu sem þarf að leggja í vegna virðisaukaskattsins og þetta mundi þýða hækkun á verði. Síðan birtist í þessu frv. útfærsla á þessum tillögum sem er vægast sagt kostuleg þegar farið er að skoða hvað þetta þýðir. Eins og framkvæmdastjóri Ferðamálaráðs rakti fyrir okkur og reyndar fleiri þá skiptir það öllu máli hvort maður byrjar á því að leigja sér veiðistöng. Veiðistöng með gistingu ber ekki virðisaukaskatt en gisting sem felur í sér veiðileyfi er með 14% virðisaukaskatti. Ef menn ætla á stangveiðar þá skiptir öllu máli hvort báturinn er undir eða yfir sex metrum. Ef hann er undir sex metrum þá ber ferðin 14% virðisaukaskatt ef báturinn er yfir sex metra á lengd þá þarf ekki að borga virðisaukaskatt. Og eins og framkvæmdastjórinn sagði í þessari heimsókn til okkar í hv. efh.- og viðskn. þá er með þessum ákvörðunum og þessum útfærslum sem hér eru á ferð verið að raska samkeppnisstöðu fyrirtækjanna. Vegna þess að þeir sem eiga þess kost geta auðvitað farið að leika sér með svona atriði. Eins og hv. formaður efh.- og viðskn. komst að orði, koma menn bara fyrir veiðistöng í hverju hótelherbergi og leigja út veiðistöng með gistingu. Svona vitleysa á ekki að eiga sér stað. En mergurinn málsins er sá, frú forseti, að ferðaþjónustan er nánast eini vaxtarbroddurinn í okkar atvinnulífi. Í Ferðamálaráði telja menn að verðlag sé komið eins hátt og mögulegt er. Þessi upptaka virðisaukaskatts mun kalla á verðhækkanir og þar af leiðandi má búast við því því miður að þessi skattur muni reynast þessari atvinnugrein afdrifaríkur. Hann muni hafa afdrifarík áhrif á stöðu greinarinnar. Og það hefur verið vöxtur í ferðaþjónustunni. Hún skilaði yfir 12 milljörðum kr. í gjaldeyristekjur á þessu ári, það sem af er þessu ári eru gjaldeyristekjur um 12 milljarðar kr. og það hlýtur öllum að vera ljóst að við megum ekki við neinu tekjutapi, við megum ekki við því að missa gjaldeyristekjur. Það er algerlega útilokað. Frú forseti. Nú stendur þannig á að það hefur verið boðaður fundur í hv. efh.- og viðskn. vegna þess að okkur er að sjálfsögðu mjög í mun að ljúka þeim málum sem vísað hefur verið til nefndarinnar og ég verð að óska þess að fá að fresta ræðu minni.

Það er rétt að nú hefur verið boðaður fundur í efh.- og viðskn. þannig að ef þingmaðurinn á mikið eftir af ræðu sinni og er staddur þar að hann getur frestað ræðunni þá væri það ágætt. En ef ræðumaður á örstutt eftir þá væri auðvitað sjálfsagt að leyfa ræðumanni að ljúka máli sínu.

Ég lít svo á að það sé nú nokkuð eftir. Ég á eftir að ræða fleiri atriði í þessu frv. og síðan ætla ég að koma nokkuð inn á þjóðhagshorfur og reyndar að skýra betur þær tillögur sem 2. minni hluti efh.- og viðskn. leggur til í málinu, þannig að ég vil óska þess að fá að fresta ræðu minni.

Það er þá rétt að þingmaðurinn fresti ræðu sinni þangað til síðar.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 76/1987, um Iðnlánasjóð, með síðari breytingum, og frv. til laga um iðnaðarmálagjald. Nefndarálit iðnn. er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um málin og með vísan til 1. mgr. 30 gr. þingskapa skilar hún einu áliti um þau bæði. Frumvörpin eru flutt vegna þess að aðstöðugjald, sem hefur verið notað sem gjaldstofn bæði iðnlánasjóðsgjalds og iðnaðarmálagjalds, hefur verið fellt niður. Með frumvarpinu er gjöldunum markaður nýr gjaldstofn. Nefndin fékk á sinn fund til viðræðna um málið Finn Sveinbjörnsson, skrifstofustjóra í iðnaðarráðuneytinu, Pál Ásgrímsson, lögfræðing í sama ráðuneyti, og Svein Hannesson, framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins. Þá barst nefndinni afrit af bréfi Samtaka íslenskra hugbúnaðarfyrirtækja þar sem lýst er stuðningi við frumvarpið. Nefndin mælir með samþykkt frumvarpsins en þeir nefndarmenn, sem rita undir álitið með fyrirvara, áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja breytingartillögum er fram kunna að koma. Þeir sem skrifa undir nál. eru: Svavar Gestsson form., með fyrirvara., Pálmi Jónsson, Tómas Ingi Olrich, Sigríður A. Þórðardóttir, Guðjón Guðmundsson, Valgerður Gunnarsdóttir, Kristín Einarsdóttir með fyrirvara, Elín R. Líndal með fyrirvara og Finnur Ingólfsson með fyrirvara. Rétt er að geta þess þegar mælt er fyrir þessu nál. að það kom fram á fundi nefndarinnar með fulltrúum ráðuneytisins að breytingar á gjaldstofninum eiga ekki að hækka né heldur að lækka þetta gjald. Ef um slíkar breytingar yrði að ræða þegar málið kæmi til framkvæmda er gert ráð fyrir því að gripið verði til sérstakra ráðstafana af því tilefni.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í máli hv. þm. Tómasar Inga Olrichs þá skrifum við nokkur undir þetta nál. með fyrirvara. Fyrirvari minn við þetta mál var fyrst og fremst vegna þess að í 1. gr. frv. um iðnaðarmálagjald er gert ráð fyrir því að í ríkissjóð skuli renna 0,5% af innheimtu iðnaðarmálagjalds samkvæmt 1. mgr. vegna kostnaðar ríkissjóðs við innheimtu þessa. Þarna er um nýmæli að ræða þannig séð að ríkissjóður ætlar að taka þóknun fyrir innheimtuna. Það er í raun og veru fordæmi fyrir slíku, það mun vera gert varðandi innheimtuna á útsvari fyrir sveitarfélögin, þannig að þarna er kannski ekki um algjört nýmæli, en a.m.k. er þetta nýmæli hvað þetta snertir. Bæði þessi frumvörp, um Iðnlánasjóð og eins um iðnaðarmálagjald, komu mjög seint fram á þinginu og það er hart að þurfa núna á síðustu klukkustundum þingsins að ganga frá þessum málum í fljótheitum því auðvitað væri gott í þessu sambandi að taka upp umræðu þessu tengda um stöðu iðnaðarins. Hæstv. iðnrh. skýrði það við 1. umr. málsins að ástæðan fyrir því hversu seint þessi mál væru fram komin væri sú að það hefði átt að leggja fram heildstætt frv. um framtíðarhlutverk Iðnlánasjóð, það sem menn höfðu áður, í frv. sem hér hefur sést, kallað íslenska fjárfestingarbankann. Ástæðan fyrir því að nú er verið að gera þetta er sú að það er ekki samstaða um það í ríkisstjórninni frekar en margt annað að leggja þetta frv. fram, þannig að þá er hlaupið til á síðustu dögum og þess krafist að þetta verði afgreitt af hálfu þingsins. En það sem þarna er í raun og veru verið að gera, að leggja á þetta gjald sem áður var hluti af aðstöðugjaldinu þegar það er fallið í burtu, þá má segja að það hefðu ekki orðið tekjur fyrir samtök iðnaðarins. En eins og ég sagði í upphafi, minn fyrirvari við málið snýr fyrst og fremst að þessari þóknun sem ríkissjóður ætlar sér fyrir að innheimta gjaldið.

Virðulegi forseti. Iðnn. fjallaði um þetta mál, eins og fram kom í máli hv. 5. þm. Norðurl. e., á tveimur fundum og ræddi þá við fulltrúa ráðuneytisins og samtaka iðnaðarins. Það voru ágætar umræður. Þar kom fram að heildarálagning þessara gjalda, sem hér er verið að tala um að samþykkja, nemur á ársgrundvelli liðlega 240 millj. kr. sem er auðvitað talsvert há upphæð og að nokkru leyti er hér um að ræða, má segja, eins konar félagsgjöld samtaka iðnaðarins. Fyrir allmörgum árum, tíu árum eða svo, þá kom það til tals að samtök iðnverkafólks fengju hluta í þessu iðnaðarmálagjaldi. Af því varð þá ekki og síðan hefur sú umræða að mestu leyti fallið niður enda þótt auðvitað séu full rök fyrir því að halda henni uppi í sjálfu sér. En það verður að segja að það er nokkuð sérkennilegt að á sama tíma og ýmsir aðilar í þjóðfélaginu gagnrýna harðlega skylduaðild að verkalýðsfélögum skuli vera flutt frumvörp sem gera ráð fyrir að það sé um að ræða skylduaðild að atvinnurekendafélögum og félagsgjöldin séu innheimt með lagaákvæðum. Það er afar sérkennilegt mál en þannig liggur þetta. Ég tók um það ákvörðun fyrir mitt leyti að styðja þessi frumvörp. Ég tel að þau feli ekki í sér neina efnisbreytingu frá því sem verið hefur að öðru leyti en því sem fram kom í máli hv. 11. þm. Reykv., að það er gert ráð fyrir því að 0,5% af þessu gjaldi renni til ríkissjóðs sem eins konar innheimtulaun. Fulltrúi samtaka iðnaðarins sem kom á fund iðnn. í gærkvöldi gagnrýndi þetta ekki, sagði að samtök iðnaðarins mundu láta þetta yfir sig ganga, en benti á að atvinnurekendur í landinu væri að innheimta ýmislegt fyrir ríkið, gjöld af ýmsu tagi, skatta af ýmsu tagi og sagði sem svo: Fyrst að ríkið fer þessa leið, að því er varðar þau gjöld sem við fáum, þá munum við náttúrlega ræða það við ríkisstjórnina fljótlega að við fáum innheimtulaun fyrir þá peninga sem við erum að rukka inn fyrir ríkið --- og horfði heldur bjartsýnn til framtíðarinnar með hliðsjón af því að atvinnurekendur í landinu eru auðvitað að rukka heilmikið inn fyrir ríkið, eins og menn þekkja. En allt um það, þá er fyrirvari minn sama eðlis og sá sem hv. 11. þm. Reykv. gerði grein fyrir. Að öðru leyti mun ég styðja þessi frumvörp.

Frú forseti. Ég skrifaði einnig undir nál. iðnn. með fyrirvara að því er varðar það mál sem nú er á dagskrá og næsta mál, þ.e. frv. til laga um breytingu á lögum um Iðnlánasjóð og um iðnaðarmálagjald. Ég þarf ekki að bæta miklu við það sem hefur verið sagt á undan því mínir fyrirvarar varða svipuð atriði. Með þessum frumvörpum er ekki verið að gera efnisbreytingar á lögunum heldur fyrst og fremst verið að breyta skilgreiningu á þeim gjaldstofni sem þarna er um að ræða, þar sem ekki er lengur tekið aðstöðugjald af fyrirtækjum. Ég set ákveðinn fyrirvara við þetta gjald sem ríkissjóður tekur fyrir að innheimta iðnlánasjóðsgjald og iðnaðarmálagjald, þó ég sé ekki þar með að segja að það geti ekki komið til greina að tekið sé gjald í ríkissjóð fyrir slíka innheimtu. Við verðum samt að gera okkur grein fyrir því að fyrirtæki innheimta fyrir ríkissjóð í stórum stíl og var einmitt bent á það af hálfu fulltrúa samtaka iðnaðarins sem komu á fund nefndarinnar, að það væri ósamræmi í því að ríkissjóður gæti tekið gjald fyrir innheimtu, en það gilti ekki það sama um aðra. Mér þykir einnig nokkuð sérkennilegt að hér skuli vera lagt fram af hálfu ríkisstjórnarinnar frv. sem lögbjóða aðild að atvinnurekendasamtökum, eins og hér er um að ræða, og vek athygli á því að samtök launafólks fá ekki neinn hluta af þessu gjaldi sem er þó verulegt, eins og fram kemur í fskj. með þessu frv. frá fjmrn. Þannig að ég mun styðja þetta frv., eins og fram kemur í nál., þó ég hafi þar ýmsar efasemdir og fyrirvara á um að þetta fyrirkomulag sé rétt. En það vannst ekki tími til þess að fara sérstaklega ofan í þetta mál svo ég ákvað að ekki væri ástæða til þess að tefja það að málið næði fram að ganga.

Virðulegi forseti. Mig langar að gefnu tilefni og vegna þess að við erum farnir að ræða um þau mál er tengjast iðnaðinum og hér eru inni fulltrúar okkar í iðnn., þá er okkur öllum ljóst hver staða þessarar atvinnugreinar er í dag. Hún er miður góð, svo ekki sé fastara að orði kveðið og stefnan fram undan er vægast sagt óljós og sýnist að það halli mjög undan fæti fyrir þessari atvinnugrein. Ég fór stuttlega yfir það í gær í umræðu um atvinnumál á Akureyri hvernig komið væri fyrir þessari atvinnugrein og sá mikli samdráttur sem þar hefur orðið og raunverulega verkefnaflutningur sem átt hefur sér stað frá okkur, héðan frá Íslandi til annarra landa, og mér sýnist að þróunin muni vera vaxandi í þessa átt. Nú síðustu daga og reyndar meira en síðustu dagana, síðustu árin má segja, höfum við mátt horfa upp á eina atvinnugreinina enn í iðnaðinum, skipaiðnaðinn, berjast fyrir tilveru sinni hér á landi og mér finnst fyrir heldur daufum undirtektum. Þar á meðal verð ég að segja að afstaða hér á Alþingi til þessa máls hefur valdið mér miklum vonbrigðum, að Alþingi skuli ekki manna sig upp í það að taka fastara á þeim málum. Ég hreyfði þeirri hugmynd í gær og vildi heyra í nefndarmönnum iðnn. um það hvort ekki gæti orðið sátt um það á Alþingi að iðnn. tæki það upp hjá sér að smíða tillögur sem stæðust og Alþingi gæti sætt sig við að lagðar yrðu hér fram til lausnar á þeim mikla vanda sem skipaiðnaðurinn á við að etja. Ég hef hlustað hér undanfarin ár á ræður manna frá því að þessi ríkisstjórn kom til valda, um stöðu þessara atvinnugreina og það hefur aldrei nokkur maður komið svo upp í þennan stól til þess að tjá sig um þau mál heldur en hann hafi lýst fullum stuðningi við það að reynt yrði að leita allra leiða til þess að tryggja að þessi atvinnugrein gæti starfað áfram. Og svo vill til að á nýafstöðnum landsfundi Sjálfstfl. var samþykkt að leggja bæri höfuðáherslu á jöfnun á starfsskilyrðum á milli innlendra og erlendra atvinnugreina. Þar var alveg skýrt talað, skilaboð landsfundarfulltrúa til þingmanna Sjálfstfl. Og ég trúi ekki öðru en að þeir muni þess vegna skipa sér í röð með okkur sem hér erum tilbúnir til þess að reyna að vinna að þessum málum. Mér finnst það sem sé skynsamlegt að iðnn., vegna þess hversu ríkisstjórnin er verklítil í þessu máli, reyni að koma sér saman um tillögu til lausnar á þessu máli og þannig verði reynt að höggva á þennan hnút, því málið þolir enga bið. Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að orðlengja um þetta, en það væri þarft að taka upp almenna umræðu um stöðu íslensks iðnaðar. Ég veit að nú á þessari stundu og á þeim skamma tíma sem eftir lifir þings er sjálfsagt ekki skynsamlegt að gera það, en ég vænti þess þá að fljótlega eftir að við hittumst á nýju ári verði hægt að taka upp umræðu, ekki neina hálftíma umræðu, heldur umræðu þar sem tími væri nægur til þess að þingmenn gætu skipst á skoðunum um það hvernig við getum varist þeim miklu áföllum sem blasa við íslenskum iðnaði í dag. Eins og ástandið er þá er það óásættanlegt fyrir okkur þingmenn að horfa upp á það hvernig fjarar undan þessari atvinnugrein. En ég endurtek ósk mína til hv. þm. sem sæti eiga í iðnn. að það væri fróðlegt, af því við eigum góða stund og tíma, að heyra í mönnum um það hvort þeir geta ekki fallist á að setja vinnu í þetta mál og koma sér niður á tillögur sem mættu verða til lausnar á þessum mikla vanda.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli hv. 4. þm. Norðurl. v., sérstaklega um málefni skipasmíðaiðnaðarins. Það er ekki mjög langt síðan við ræddum það dálítið og segja má að það sé í grófum dráttum tvennt sem Alþingi með beinum hætti getur gert að því er varðar skipasmíðaiðnaðinn. Það er annars vegar breyting á lögum sem tryggja að unnt sé að grípa til jöfnunaraðgerða og breyting á lögum til þess að tryggja forgang íslensks skipasmíðaiðnaðar að meiri háttar viðgerðum á fiskiskipaflota okkar t.d., en í öðru lagi getur Alþingi auðvitað, að því er varðar skipasmíðaiðnaðinn, beitt sér fyrir víðtækum skuldbreytingaraðgerðum og endurfjármögnunaraðgerðum sem hljóta þá að koma öllum þeim fyrirtækjum sem í hlut eiga að nokkru leyti til góða þó ekki verði öllum bjargað, eins og það er stundum kallað. Ég tel að það sé nauðsynlegt í þessu sambandi að í aðgerðum af þessu tagi sé fyrirtækjum ekki stórlega mismunað, með öðrum orðum. Iðnn. hefur sent hæstv. iðnrh. bréf um þetta mál og sett fram þau sjónarmið sem fram komu í könnun nefndarinnar á málinu. Nefndin mun heimsækja sérstaklega skipasmíðaiðnaðinn á Akureyri í janúarmánuði og að því loknu geri ég ráð fyrir því að nefndarmenn muni ráða ráðum sínum, hvort sem það gerist með þeim hætti að það verði birt heildartillögugerð á vegum nefndarinnar, sem ég tel vel koma til greina, eða með þeim hætti að nefndin taki þátt í því, ásamt ríkisstjórninni, að tilkynna og grípa til aðgerða. Það er rétt að það hefur ríkt nokkur lognmolla í þessu, en ég tel þó að efnistök á þessu máli séu að mörgu leyti betri núna í tíð hæstv. iðnrh., Sighvats Björgvinssonar, heldur en þau voru áður og ég tel að af hálfu ráðherrans hafi komið fram fullur vilji til þess að vinna með þinginu að lausn þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Svavari Gestssyni fyrir góðar undirtektir og ég veit að hugur fylgir máli og trúi því að hann hugleiði þetta mál. Þetta er ekkert í sjálfu sér einfalt, mér er það ljóst, í þetta þarf að leggja mikla vinnu og það þarf að ná um þetta víðtækri samstöðu. Ég tek líka undir þá möguleika sem hann gat um og mér er það einnig ljóst og ég veit að það er hv. þm. einnig, að auðvitað þarf að gera ákveðnar skipulagsbreytingar innan greinarinnar sjálfrar til þess að bæta samkeppnisstöðuna. Það held ég að sé öllum ljóst og ég er viss um að það er þeim einnig ljóst sem í þessari atvinnugrein starfa. En ég endurtek að ég vil brýna iðnn. til þess að halda vöku sinni. Auðvitað veit ég að nefndin hefur verið að skrifa bréf, ég hef haft fréttir af því, til ráðherra. Við höfum líka vitneskju um það að fyrir örfáum dögum síðan var hér fjölmennur fundur úti á Austurvelli þar sem hæstv. forsrh. voru afhentar tillögur til lausnar þessa máls. Við vitum líka að það var haldinn fjölmennur fundur starfsmanna Slippstöðvarinnar á Akureyri og þeir fjölmenntu á fund bæjarstjórnar Akureyrar. Síðan fjallaði bæjarstjórnin um þessi mál og eftir því sem ég hef skilið fréttir þá munu tillögur frá þeim bæjarstjórnarfundi hafa borist ríkisstjórninni. En það er alltaf sama sagan þaðan að málið er tekið fyrir á ríkisstjórnarfundi og málinu er síðan frestað. Þannig hefur þetta gengið undanfarin ár, því miður. Það er eins og ríkisstjórnin skilji það ekki að klukkan er að verða hálftólf í þessu máli. Hún er að verða það.  Ég sé og heyri að hæstv. forseti hefur tekið við sér þegar ég nefndi klukkuna og hún tifar auðvitað, en það á líka við um iðnaðinn, klukkan gengur á hann líka.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. 4. þm. Norðurl. v. fyrir hans orð í þessu máli bæði nú og fyrr. Hann hefur sýnt það í málflutningi sínum hér að hann er skeleggur talsmaður þess að á því verði tekið að rétta við skipasmíðaiðnaðinn í landinu. Það er alveg rétt hjá honum að það eru allra síðustu forvöð í raun og veru að taka á þessum málum. Við höfðum það mjög sterkt á tilfinningunni þegar við í nefndinni fórum og skoðuðum skipasmíðastöð Þorgeirs og Ellerts núna fyrir nokkrum dögum, að þarna værum við kannski að sjá síðasta skipið sem verið væri að smíða á Íslandi, svo illa er greinin í alvöru komin. Einn vandi endurfjármögnunar skipasmíðaiðnaðarins er fólginn í því að það er í raun og veru ekki til, að mínu mati, nein stofnun eða neinn farvegur fyrir endurfjármögnun af þessu tagi, eins og okkar stjórnkerfi er háttað. Þess vegna er það mjög flókið að koma við endurfjármögnun. Þetta er t.d. ekki eingöngu byggðamál, svo ég nefni dæmi, heldur er þetta mikið víðtækara mál og það er ofan á allt annað flókið að finna það út hvernig best er að koma þessari endurfjármögnun fyrir. Það er í öðru lagi alveg hárrétt hjá hv. þm. að það þarf að eiga sér stað skipulagsbreyting í greininni sjálfri. Ég er þeirrar skoðunar að þar þurfi menn að læra að vinna saman og menn þurfi í raun og veru að læra að skipta með sér verkum í stórauknum mæli. Ég held og er reyndar alveg viss um það, miðað við markaðsaðstæður hér á Íslandi, að þá á þessi grein verulega framtíð fyrir sér. Og ef rétt er á málum haldið þá getur auðvitað farið svo að sú lægð sem hefur gengið yfir skipasmíðaiðnaðinn, að ég segi ekki kreppa, verði til þess að menn læri ýmislegt og að upp úr þessari lægð eða kreppu spretti öflugri skipasmíðaiðnaður en við höfum nokkurn tímann átt í þessu landi.

Hæstv. forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í sambandi við það frv. sem hér er til umræðu. En vegna þeirrar umræðu sem hefur farið hér fram á undan milli hv. þm., um stöðu skipasmíðaiðnaðarins, þá langar mig samt til að koma ákveðnum atriðum að. Mig langar til að spyrja hv. formann iðnn. hvort í bréfi frá nefndinni hafi eitthvað verið talað um að reyna að koma í veg fyrir að verkefni sem nú eru til staðar í skipasmíðaiðnaði eða eru að verða til staðar verði látin fara úr landi eins og önnur. Mér er kunnugt um að það er í undirbúningi núna og er komið að framkvæmdastigi, að breyta verulega a.m.k. fjórum af stóru skipunum sem gerð eru út á loðnuveiðar hér og fleira. Þar eru á ferðinni lengingar á þremur skipum og stórkostlegar endurbætur á því fjórða. Þarna er á ferðinni verkefni upp á einhver hundruð millj. kr. sem mundi skipta töluverðu máli fyrir skipasmíðaiðnaðinn sem nú berst í bökkum. Það væri líka sálrænt mjög slæmt ef menn stæðu frammi fyrir því að þessi verkefni þyrftu að fara í burtu líka. Hæstv. forsrh. sagði hér í umræðum um þessi mál fyrir tveim dögum síðan eða svo, að hann teldi að það væri hægt og það ætti að koma á jöfnunargjöldum á skipasmíðar og ég fagna því. Ég flutti þáltill. í fyrra um það efni og henni var vísað til ríkisstjórnarinnar á sl. vori og þessi mál hafa verið til umræðu, eins og hér hefur komið fram, ár eftir ár og það gengur ekki neitt. En vonandi verður einhver bragarbót á hlutunum núna. Það hryggði mig svolítið að mér fannst hæstv. forsrh. í þeirri umræðu láta það koma nokkuð skýrt fram að hann teldi að jöfnunargjöldin væru flókin og erfitt að leggja á í sambandi við endurbætur og þjónustu við skip. Hann taldi sem sagt að það væru nýsmíðarnar sem þar væru fyrst og fremst í sigtinu. Ég tel að það eigi að koma á einhvers konar hömlum gagnvart endurbótum líka. Við vitum ósköp vel að flestar af þessum endurbótum hafa farið fram í Póllandi og ég tel að það eigi bara hreinlega að setja jöfnunargjald á Pólverja. Við vitum ósköp vel að það er ekkert vandamál tæknilega séð, við getum bara ákveðið að setja einhverja prósentu ofan á það sem gert er í Póllandi. Hún þarf kannski ekkert að vera svo óskaplega há til þess að jafna þetta töluvert. En það er annað sem ég tel að sé full ástæða til að gera í því sambandi og það er að koma á reglum um útboð, þannig að Pólverjarnir þurfi að mæta hér uppi á Íslandi og bjóða eðlilega í hlutina.  Ég held að ef menn kæmu á mjög skilvirkum útboðum og það væri einhver aðili sem ætti að sjá um þau og hann ætti líka að sjá um að fara yfir útboð eftir að verkið hefur verið unnið og það lægi ævinlega fyrir hvernig þessir hlutir hafa gerst í raunveruleikanum og menn gætu bara hreinlega flett því upp, það væri aðhald. Það er líka aðhald fyrir þá sem eru hér á heimaslóðum að fást við þetta og væri gott fyrir útgerðina í landinu að geta skoðað hvernig þessi mál hafa gengið fyrir sig. Ég hvet nefndina til þess að reyna með einhverjum ráðum að finna leið t.d. til að ræða við Fiskveiðasjóð og hugsanlega aðra aðila sem fjármagna þessa hluti, um það að ekki verði haldið áfram að moka peningum í verkefni af þessu tagi til að keyra atvinnuna úr landinu eins og gert er. Tíminn er löngu liðinn, það er nú sannleikurinn í málinu. Það er ekki þannig að klukkan sé hálftólf. Tíminn er liðinn, við erum komnir fram af brúninni með þessi fyrirtæki, þau eru gjaldþrota í raunveruleikanum. Það er spurningin um að byrja upp á nýtt og með hvaða hætti það verður gert. Ég tel að það sé full ástæða til að skoða málin út frá því sjónarmiði að stjórnvöld bera alveg sérstaka ábyrgð á því hvernig komið er, því menn hafa fram að þessu trúað að það væri óhætt að vera með iðnað sem tengdist okkar aðalatvinnuvegi, þ.e. þjónustu við útgerðina í landinu. Það hlyti að vera þannig að Íslendingar ætluðu sér að smíða og gera við skip. Þess vegna hafa menn haldið áfram í þessu vonleysi þessi ár. Ég segi það alveg eins og er að ef það er bara þannig að menn ætli sér ekki stærri hlut heldur en þann í íslenskum skipasmíðaiðnaði, eins og verið hefur, þá held ég að það verði ekki mjög bjart yfir atvinnulífinu á Íslandi í samkeppninni í öðrum iðnaði. Ég endurtek það sem ég hef áður sagt að ef við Íslendingar, í þessari samkeppni sem verið er að bjóða okkur upp á að taka þátt í í framtíðinni, ætlum ekki að breyta um stefnu þá verður hér gífurlegt atvinnuleysi. Það kom fram í skýrslunni sem iðnrn. dreifði eða lét gera í vor um vanda skipasmíðaiðnaðarins, að Íslendingar eru aftast á merinni með stuðning við almennan iðnað. Löndin sem eru með okkur t.d. í EFTA styrkja sinn almenna iðnað með beinum framlögum og alls konar hjálp til að standa sig í samkeppninni. Það er t.d. þannig að Norðmenn borga eitthvað í kringum, ef ég man rétt, 120 þús. kr. á hvert einasta starf sem unnið er í almennum iðnaði og Danir 80 þús. kr. En hvað borga Íslendingar? Þeir borga 8 þús. kr. Og halda menn að almennur iðnaður á Íslandi standi sig í samkeppninni þegar svona er? Við verðum að horfast í augu við það að ef við getum ekki skapað almennum iðnaði sams konar samkeppnisaðstöðu eins og er í samkeppnislöndunum í kringum okkur þá verðum við undir og þá drepst þetta allt saman niður. Og hvað er það sem við getum framleitt ódýrara á Íslandi í iðnaði heldur en finnst einhvers staðar í kringum okkur? Það er ekki margt og það verður náttúrlega ekki neitt ef við styðjum okkar iðnað miklu minna heldur en allir aðrir. Því miður er ekki mjög bjart yfir þessu. En það er ýmislegt hægt að gera og ég er sannfærður um að ef t.d. pólsku skipasmíðastöðvarnar þurfa að bjóða í þetta á eðlilegan hátt hérna heima, ef þær fá á sig, þó það sé ekki nema lágt, við skulum segja 15--20% jöfnunargjald og ef síðan verður fylgst nákvæmlega með því og þetta verður gert að alvöru útboðsmarkaði þá er ég ekki hræddur um að íslenskar skipasmíðastöðvar geti ekki staðið sig í viðgerðarverkefnum gagnvart Pólverjum. Síðan finnst mér náttúrlega eðlilegur hlutur að við tökum upp sama hátt og Norðmenn og aðrir í kringum okkur, að við séum ekki að láta opinbera sjóði eins og Fiskveiðasjóð fjármagna verkefni sem sótt eru til útlanda. Þá skuli menn bara gera það með öðrum hætti. Ef menn nota ekki öll ráð sem fyrir hendi eru til að skapa störf á Íslandi þá er atvinnuleysi fram undan.

Virðulegi forseti. Hér hafa eins og undanfarna daga spunnist nokkrar umræður um stöðu iðnaðarins sem er eðlilegt. Það kom hér fram áðan að stefnan hefði verið óljós og það hallaði undan fæti. Það er svo að það hefur verið stöðnun í iðnaði í okkar heimshluta í nokkurn tíma og við höfum fundið nokkuð fyrir því. Ástæðurnar fyrir þessari stöðnun eru margvíslegar en að ýmsu leyti eru þær sameiginlegar í öllum þessum löndum. Þær stafa af því að iðnfyrirtækjum á Vesturlöndum hafa verið búin skilyrði sem ekki hafa reynst vera á mjög traustum forsendum eða traustum fótum. Þegar svo er komið að ekki er lengur hægt að halda þá leið að láta fyrirtækin þróast í hálfgerðum gerviheimi þá kemur bakslag og þetta bakslag er búið að hitta mörg lönd í Vestur-Evrópu nú upp á síðkastið. Auk þess vefast inn í þessa erfiðleika iðnaðarins á Vesturlöndum ýmiss konar atriði önnur sem eru býsna flókin. Það er hrun Austur-Evrópumarkaðarins sem hefur t.d. grafið undan iðnaði í Finnlandi og hefur orðið mjög verulegt bakslag í efnahagslífinu þar af þeim sökum. Það er hins vegar athyglisvert með Finnland, svo við tökum Finna sem dæmi, að þeir hafa brugðist við þessum erfiðleikum sínum með því að stórauka framlög til rannsókna- og þróunarstarfsemi sem tengist atvinnulífinu. Það er svo að fyrir ekki nema tveimur til þremur áratugum voru Finnar að langmestu leyti háðir trjá- og pappírsiðnaði. Það var þeirra höfuðiðngrein. Þar hefur orðið gífurlegur samdráttur og fækkun á mannafla. Þeir hafa hins vegar bætt stöðu sína efnahagslega mjög verulega með því að ýta markvisst undir rannsókna- og þróunarstarf á afar mörgum sviðum. Þeir hafa þannig komist inn á markaðinn í hátækniframleiðslu eins og t.d. í símtækjum og tölvubúnaði. Þetta hefur að vísu alls ekki bjargað þeim frá miklu atvinnuleysi, því það er nú með því hæsta í Evrópu hjá Finnum. En það hefur bjargað miklu. Eftir því sem samkeppnin við láglaunasvæðin verður harðari þá verður áherslan á rannsókna- og þróunarstörf sem tengjast atvinnulífinu brýnni nauðsyn fyrir þau þjóðfélög sem hafa komið sér upp mjög háum lífsgæðum, lifa nokkuð hátt, veita mikla þjónustu og eru dýr í rekstri, þá eiga þau meiri möguleika til að halda velli ef þau koma sér upp hágæðavöru, eftirsóttri hágæðavöru, sem byggir tilveru sína og framleiðslu á mikilli þekkingu og mikilli þróunarvinnu. Við Íslendingar höfum nokkuð lengi lagt minna til þróunarstarfs og rannsókna heldur en aðrar þjóðir. Það er einkum og sér í lagi áberandi í fyrirtækjunum. Þau hafa lagt minna fé í þróunar- og rannsóknastarfsemi heldur en fyrirtæki í t.d. OECD-þjóðunum. Þar er verulegur munur á. Það eru örfá fyrirtæki sem hafa lagt mikið fé í rannsókna- og þróunarstarf hér á Íslandi og þau hafa undantekningalítið uppskorið eins og þau hafa sáð. Ég sætti mig ekki við að það sé sagt hér að stefna þessarar ríkisstjórnar í þessum málefnum sé óljós. Það er ósanngjarnt að segja það. Vil ég í því sambandi sérstaklega geta þess að ríkisstjórnin hefur tekið þessi rannsókna- og þróunarmál fastari tökum en áður hefur verið gert. Fjármagn til þeirra mála hefur verið aukið hlutfallslega mjög mikið þó ég viðurkenni mjög fúslega að það vantar mikið á að við verjum til þessa málaflokks því sem við þyrftum að verja. En fjárframlögin hafa nú verið hækkuð úr 100 millj. kr. rétt ríflega upp í 150 millj. kr. og það er enn meiri aukning fyrirsjáanleg. Nú er ég sem sagt að tala um frjálst fé til rannsóknastarfsemi, ég er ekki að tala um þau útgjöld sem ríkissjóður hefur af rekstri rannsóknastofnana sem tengjast atvinnulífinu með ýmsum hætti. Þetta held ég að sé rétt að viðurkenna. Ég held að það sé alveg ástæðulaust að viðurkenna þetta ekki, sem er mjög verðug aukning við erfiðar aðstæður. Því hér hafa verið erfiðar aðstæður í efnahagslífinu og hagur ríkissjóðs hefur verið erfiður, eins og allir vita. Ég get hins vegar tekið undir þau orð sem hér hafa komið fram að í málefnum iðnaðarins --- og þá erum við ekki að tala um málefni rannsóknasjóðanna sem heyra undir menntmrh. En í málefnum iðnaðarins þá hefur að mínu mati ekki verið mikill kraftur. Ég held að það sé óhætt að orða það svo. Og sá hægagangur í málefnum iðnaðarins er ekki tilkominn með þessari ríkisstjórn. Það var nákvæmlega sami hægagangurinn í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar. Munurinn var líka sá að þá var inni í mörgum fyrirtækjum, jafnvel fyrirtækjum sem ríkissjóður átti aðild að, þó nokkurt andvaraleysi og þar var ráðist í fjárfestingar sem ekki var grundvöllur fyrir. Þar voru jafnvel smíðaðir dýrir gripir sem ekki voru seldir og söfnuðu upp skuldum eins og allir þekkja. Ég verð að segja eins og er að þegar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók við völdum breyttist ekki mikið innan iðnrn., eins og allir vita, en þar hefur hins vegar orðið breyting með nýjum iðnrh., sem jafnframt gegnir embætti viðskrh. Hæstv. iðnrh. hefur tekið til hendinni í ráðuneytinu. Það sést bæði í vaxtamálum og mér finnst það einnig sjást í iðnaðarmálum. Það er eitthvað að gerast innan iðnrn. og það er m.a. atriði sem rétt er að taka tillit til að málefni skipasmíðaiðnaðarins eru þar núna í mjög rækilegri athugun. Þess vegna finnst mér að þó það hafi verið hægagangur á þessu ráðuneyti nokkuð lengi undanfarið, þá sé þar kominn nýr ökumaður sem sé líklegri til að auka hraðann talsvert. Ég er sammála því að það er full ástæða til þess og að við erum komnir nokkuð á hættulega braut í þessum efnum. Ég get tekið undir það sem kom fram áðan hjá hv. 9. þm. Reykv. að samstarf milli skipasmíðafyrirtækja er mjög hugsanleg lausn, ekki síst í ljósi þess að þessi iðngrein á í samkeppni við niðurgreidd skip. Ég ætla ekki að fara út í það nánar, ég hef lýst því áður í þingræðu með hve margvíslegum hætti þessar niðurgreiðslur leita inn í skipasmíðaiðnaðinn og gera okkur erfiðara fyrir í þessari samkeppni. Það eru ekki bara hinir beinu styrkir, það eru ýmiss konar óbeinir styrkir líka sem grafa undan eðlilegri samkeppni á þessu sviði. Þetta getur þýtt það fyrir okkur að íslenskur skipasmíðaiðnaður eigi í raun og veru ekki möguleika í samkeppni nema hann komi út á við fram sem einn aðili, t.d. í tilboðum í erlend verkefni. Það sé verkaskipting í þessum efnum og iðnaðurinn komi fram sem einn aðili. Ég hygg að ég fari ekki rangt með að það sé einmitt verið að skoða þennan möguleika í iðnrn. núna. Hér áðan ræddi hv. 3. þm. Vesturl. um verkefnin og spurði hvort innan iðnn. hefði verið rætt um það að reyna að koma í veg fyrir að verkefni flyttust úr landi. Á þeim fundi sem iðnn. hélt sérstaklega um málefni skipasmíðaiðnaðarins kom tvennt fram sem ég held að sé ástæða til að taka fram hér í þessu sambandi. Í fyrsta lagi hefur verið gerð könnun á verkefnastöðunni fyrir skipasmíðaiðnaðinn á vegum Málms, ef ég man rétt. Sú könnun leiddi í ljós að verkefnastaðan er verri og erfiðari um þessar mundir heldur en nokkru sinni fyrr. Það helst að sjálfsögðu í hendur við gang mála í sjávarútveginum því mér hefur verið sagt og ég hef raunar fundið það, þann tíma sem ég sat í stjórn Slippstöðvarinnar á Akureyri, en þá fann maður mjög glöggt í iðnaðinum að strax og fréttir bárust um niðurskurð, væntanlegan niðurskurð, þá missti útgerðin kjarkinn að því er varðaði öll meiri háttar verkefni. Hinu er ekki að neita að það kom líka fram á þessum fundi iðnn. að sjávarútvegurinn skipuleggur sig ekki langt fram í tímann og verkefni verða stundum til, mjög stór verkefni, með afar stuttum aðdraganda. Fjárfestingin í sjávarútveginum er býsna lítið skipulögð og ég gæti best trúað því að það eigi rætur að rekja til þess hve örlög útgerðarinnar hafa lengi verið háð miklum dyntum náttúrunnar og aflabragðanna. Þannig að ef menn líta yfir síðustu 15 árin í skipasmíðaiðnaðinum þá hefur verið þar alveg ótrúleg sveifla í verkefnum. Þessi mikla sveifla hefur raunar leitt til þess að verkefni hafa leitað úr landi, jafnvel á velmektartímum skipasmíðaiðnaðarins. Ég vil einnig taka fram að á þeim tíma þegar skipasmíðaiðnaðurinn var að byggja sig upp þá ríktu hér nokkuð óeðlilegar aðstæður eins og allir þeir virðulegu þingmenn sem hér sitja vita betur en flestir aðrir. Það kostaði lítið fjármagnið í uppbygginguna. Þar af leiðandi var mikil tilhneiging í þessum iðnaði til þess að byggja yfir sig, yfirbyggja jafnvel stofnanir sínar og það leiddi líka til yfirbyggingar í stjórnun þessara fyrirtækja. Það leiddi líka til þess að í skipasmíðaiðnaðinum vöndu menn sig fljótlega á mjög vönduð vinnubrögð. Það hafa ekki víða í heiminum verið smíðuð eins vönduð skip og á Íslandi síðustu 15 ár og skipasmiðir hafa sagt mér að þegar markaðurinn fór að spillast og menn voru ekki reiðubúnir að greiða lengur sama verð fyrir skipin þá hafi íslenskir skipasmiðir haldið sínum vönduðu vinnubrögðum kannski lengur en markaðurinn gaf efni til og hafi þar af leiðandi farið verr út úr útboðum vegna þess að þeir hafi ekki lagað sig að þessum breyttu aðstæðum útgerðarinnar. Þeir héldu sig fast við sín gæðamál, sinn gæðastaðal og hlutu fyrir það skrokkskjóðu þegar þeir neyddust til að bjóða mjög lágt í verkefni. Skipasmíðaiðnaðinn hefur skort eins og atvinnulífið á Íslandi almennt og eins og þjóðfélagið í heild, aðlögunarhæfni á þessum samdráttartímum og er það ein af ástæðunum fyrir því hvernig er komið fyrir honum. Ég held að ég láti þessu spjalli um stöðu iðnaðarins almennt lokið. Ég held að það sé gagnlegt að taka þessi mál til umfjöllunar. Ég vil endurtaka að ég hef það á tilfinningunni að nú sé unnið að málefnum iðnaðarins af meiri krafti heldur en áður var og ég ætlast til mikils af núverandi iðnrh. og ætlast til þess að þess sjái merki að þar er kominn nýr maður í starfið.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Tómasi Inga Olrich fyrir ágætt mál að mörgu leyti, þó ég sé honum ekki fyllilega sammála. Það er rétt að stefnan er óljós í iðnaðarmálum og hér sárvantar iðnaðarstefnu og almenna atvinnumálastefnu. Hana vantar. Ég hef flutt um þetta tillögur og þær ná bara ekki eyrum þingmanna, því miður er það svo. En þetta er það sem sárlega vantar til þess að vinna eftir. Hann minntist einnig á að skipulagning í sjávarútveginum væri sveiflukennd. Það er rétt. Sjávarútvegurinn hefur hins vegar náð alveg ótrúlegum árangri í að endurskipuleggja sig og aðlaga sig þeim breyttu háttum sem eru í dag. Hann hefur reynt að verða við áköllum ríkisstjórnarinnar um að hagræða og skipuleggja og ná niður kostnaði. En hann getur ekki gengið lengra. Vegna hvers? Vegna þess að hann vantar stefnuna, hann vantar að vita hver verða starfsskilyrðin sem greinin þarf og má vænta að þurfa að búa við. Hann vantar þessa stefnu frá núv. ríkisstjórn og við hljótum að þurfa að kalla eftir henni hér. Þingmaðurinn minntist einnig á afkomuna og fór að horfa til fortíðar og það háir sjálfstæðismönnum mjög mikið, að horfa of mikið á það sem liðið er. Þeir eyða of löngum tíma í það og of litlum tíma í að reyna að horfa til framtíðar. Ég vil segja hv. þm. það að þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar lét af völdum þá hafði afkoma í iðnaði ekki verið jafngóð í fjöldamörg ár, eins og hún var þegar sú ríkisstjórn lét af völdum. Hins vegar, eins og ég gat um áðan, þá hefur snarlega versnað og það veit hv. þm., svo hriktir í stoðum iðnaðarins í hans heimabæ, Akureyri, sem svo sannarlega má muna sinn fífil fegri í iðnaðarmálum. Það alvarlega sem hefur verið að gerast er að það vantar stefnu í þessi mál og það tek ég undir með hv. þm.

Virðulegi forseti. Það er hugsanlegt að sá sem hér talar og hv. 4. þm. Norðurl. v. hafi eitthvað mismunandi hugmyndir um það sem við getum kallað stefnu í atvinnumálum almennt og iðnaðarmálum. Ef það er ekki almenn stefna sem er jákvæð og góð fyrir iðnaðinn í landinu, að vera komin með einhverja minnstu verðbólgu sem um getur, þar sem lágt raungengi er nú orðið mjög hagstætt fyrir iðnaðinn og fer lækkandi, stöðugleiki á vinnumarkaði er tryggður og lækkun vaxta hefur gengið mjög vel, þá vil ég spyrja hv. þm. til baka: Metur hann þá miklu breytingu sem hefur orðið á þessum málum frá því fyrir örfáum árum, ekki sem vott um stefnu þar sem þetta er allt undirstaða atvinnulífsins og iðnaðarins? Það er hins vegar svo að þessar almennu aðstæður eru ekki nægilegar, hv. þm., fyrir skipasmíðaiðnaðinn vegna þess að aðstæður hans eru sérstakar og um það held ég að við deilum ekki. Aðstæður skipasmíðaiðnaðarins eru alveg sérstakar og þess vegna er nauðsynlegt að taka á málefnum hans með öðrum hætti heldur en atvinnulífsins almennt. Hér kom hv. þm. Stefán Guðmundsson að því að Sjálfstfl. væri haldinn nokkurri fortíðarhyggju. Ég held að það sé býsna gagnlegt fyrir þingmenn og þá ekki síst fyrir þingmenn Framsfl. að skoða fortíðina svolítið. Vegna þess að ef menn lesa í fortíðina, hv. þm., og læra af henni, þá endurtaka menn ekki alltaf sömu vitleysurnar. Ég hygg að það hafi verið kannski hluti af þeim vanda framsóknaráratugarins, eins og þeir nefndu sjálfir svo, þó Sjálfstfl. hafi að vissu leyti tekið mikinn þátt í því, að þeir lærðu ekki af fortíðinni og endurtóku sömu villurnar. 

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Ég tek undir það sem hv. þm. sagði um verðbólgu og raungengisstefnu, vaxtalækkun og stöðugleika. Allt er þetta mjög gott og nauðsynlegt og undirstaðan að því að atvinnulíf geti gengið. Undir það tek ég. En hver bjó þá undirstöðu til? Var það sú ríkisstjórn sem hv. þm. styður? Nei, ekki aldeilis. Hv. þm. var ekki kominn inn í þingsalina þá. Það var ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar sem lagði grunninn að því að þetta gæti gerst með þjóðarsáttarsamningunum í fullri sátt við verkalýðshreyfinguna á Íslandi. Þar var grunnurinn lagður að því að þetta mætti takast. Það er kjarni málsins. En, virðulegi forseti, hér í andsvörum getum við ekki skipst nógu mikið á skoðunum, en það hefur hins vegar sýnt sig, þessi umræða sem hér fer fram, að það er þarft að taka upp umræðu um iðnaðarmál og stöðu þeirrar atvinnugreinar í dag.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Stefáni Guðmundssyni að það er ekki mikið svigrúm til að ræða þessi mál í andsvörum og svörum við þeim. Ég vil hins vegar láta koma skýrt fram af því að hann talaði um að staðan í iðnaðarmálum hefði verið svo afskaplega góð þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar skildi við. Ég varð ekki var við það við stjórnarskiptin að iðnaðurinn á Akureyri stæði vel. Skinnaiðnaðurinn stóð þar uppi með drápsskuldir og hafði ekkert borð fyrir báru strax og líran lækkaði pínulítið. Sá iðnaður hafði ekkert borð fyrir báru. Það hafði verið hlaðið á hann gífurlegum skuldum, 700 millj.

Lestu bara hvað .... segir.

Hvar var skinnaiðnaðurinn staddur á þessum tíma? Hann var að þrotum kominn, hv. þm. Og hvar var skipasmíðaiðnaðurinn á Akureyri staddur vorið 1991?  
            

Virðulegi forseti. Stjórnarandstöðufulltrúarnir í hv. iðnn. styðja þetta frv. og einnig næsta mál á dagskrá að öðru leyti en því að við gerum athugasemd við þá málsgrein sem hér er verið að greiða atkvæði um. En hún kveður á um að ríkissjóður leggi á sérstakt innheimtugjald upp á 0,5% af iðnlánasjóðsgjaldi og iðnaðarmálagjaldi. Við teljum þetta óeðlilegt fyrirkomulag. Við hefðum kosið að hafa það öðruvísi og munum þess vegna sitja hjá við afgreiðslu málsins, bæði í þessu máli og því næsta, hæstv. forseti.