Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. N. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ákvæði 1. gr. eru nokkur rýmkun á ákvæðum laganna viðvíkjandi því, að menn hafi rétt til að kenna á bifreið. Það virðist ekki ástæða til, að þeir menn, sem hafa haft rétt til að kenna í 10–20 ár, fari að ganga undir próf til að öðlast hann á nýjan leik. Ákvæði 2. gr. eru þau, að þeir, sem fengið hafa löggildingu á ný, skuli fá endurgreitt leyfisgjaldið. Mér sýnist þetta sjálfsagt og tel, að með samþykkt þessara ákvæða sé á engan hátt stefnt í neinn voða í umferðaröryggi.



Herra forseti. Ég legg til fyrir hönd n., að þessu máli verði vísað til 3. umr. og þær athuganir, sem fram þurfa að fara, verði gerðar af n. milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. fjhn., mælir hún með því, að þetta frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir 1948 verði samþ. - Eins og frv. ber með sér, hafa tekjur ríkissjóðs skv. rekstrarreikningi þetta ár numið 264,7 millj., eða um 22 millj. kr. meira en næsta ár á undan. Gjöldin á rekstrarreikningi hafa numið 256,5 millj. um það bil, og er það svipað og greitt var 1947 samkv. ríkisreikningnum, aðeins 1 millj. kr. hærra síðara árið. En greiðslur úr ríkissjóði, þar með talin 20. gr., hafa numið 1948 samtals rúmlega 345 millj. kr. samkv. ríkisreikningnum, og er það 18 millj. kr. hærra en árið 1947. En vegna þess, hve litill munur er á tekjum og gjöldum, eða um 7–8 millj., hefur orðið mikill greiðsluhalli á ríkisreikningnum 1948, og samkv. því yfirliti, sem birt hefur verið í reikningunum um greiðslujöfnuð það ár, hefur hallinn orðið um 69 millj. kr., sem mætt hefur verið með lántöku, og skuldir því hækkað sem því nemur. Fjhn. hefur borið niðurstöður reikningsins saman við frv., og virðast upphæðirnar þar rétt færðar. - Yfirskoðunarmenn hafa gert nokkrar aths. við reikningana, ráðherra svarað þeim og yfirskoðendur síðan gert tillögur út af aths., en engri þeirra er sérstaklega skotið til úrskurðar Alþingis. Ég mun ekki gera þessa reikninga að umtalsefni í heild, en um eitt atriði vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum, sem ég tel að sérstök ástæða sé til að vekja athygli á. - Samkv. efnahagsreikningi er talið með eignum ríkissjóðs í árslok 1948 ábyrgðarlán, 11 millj. og 254 þús. Það mun vera fé, sem ríkið hefur lagt út vegna ábyrgða fyrir ýmis fyrirtæki, og hefur þessi eignaliður hækkað um 6–7 millj. á því ári, því að hann nam í árslok 1947 4–5 millj. Þetta finnst mér ískyggilegt, hvernig ríkið þarf stöðugt að borga fyrir þá aðila, sem ríkisábyrgð hafa fengið til lántöku. Ég hef fengið þetta sundurliðað hjá ríkisbókhaldinu, og mér finnst ástæða til að gera grein fyrir því, hverjar eru stærstu útistandandi skuldir ríkisins vegna ábyrgðanna. Stærstu upphæðirnar eru vegna síldarverksmiðja ríkisins. Hefur verið greitt vegna þeirra samtals í árslok 1948 7,636 millj., og hefur sú upphæð hækkað verulega frá árinu áður. Ég hef síðan fengið vitneskju um, að hún hefur og hækkað á árinu 1949 um 2 millj. kr. og er því í árslok 1949 komin upp í 9,6 millj., enda hefur hagur verksmiðjanna farið versnandi síðustu ár, og munu nú varasjóðir þeirra uppétnir og tap þar að auki ógreitt. Þá er næsta upphæð greiðslur til Siglufjarðarbæjar vegna Skeiðsfossvirkjunarinnar, og nemur sú upphæð í árslok 1948 1.350 millj. kr., og hefur enn bætzt við þá upphæð 1949, svo að hún er í lok þess árs 2.084 millj. kr. Þá er Andakílsárvirkjunin í Borgarfirði, en þó að þar sé um stórar greiðslur að ræða, eru þær minni en það, sem greitt hefur verið vegna Skeiðsfossvirkjunarinnar. Sú greiðsla hefur í árslok 1948 verið 262 þús., en hefur hækkað, svo að í árslok 1949 nemur hún 881 þús. Ég álít, að ráðstafanir verði að gera, svo að svona haldi ekki áfram. Þessi fyrirtæki verða að vera þannig rekin, að þau geti borgað vexti og afborganir af lánum, enda mun því hafa verið haldið fram, þegar þessar ábyrgðir voru veittar, að þær hefðu enga áhættu í för með sér fyrir ríkissjóð. Þá er h/f Búðanes í Stykkishólmi, sem mun vera útgerðarfélag og fékk á sínum tíma ábyrgð til kaupa á togara. Greiðsla vegna þeirrar ábyrgðar nemur 71 þús. kr. og hefur hækkað mjög árið 1949 og er í lok þess árs orðin 471 þús. kr. Nú hef ég ekki getað aflað mér upplýsinga um, hvort búið er að gera félag þetta upp eða selja skip þess fyrir áföllnum skuldum. Þá er ábyrgðargreiðsla vegna Húsavíkurhafnar, sem nam í árslok 1948 203 þús. kr., en hækkar 1949 upp í 331 þús. Þá er Siglufjarðarbær vegna síldarverksmiðjunnar Rauðku, greidd ábyrgð 1948 101 þús., sem síðan hækkar 1949 upp í 413 þús. Vegna samvinnubyggingarfélags í Ólafsvík eru greiddar árið 1948 96 þús., og við það bætast árið 4949 tæpar 3 þús. Þá er ótalin Skagastrandarhöfn, en vegna þeirrar ábyrgðar eru greiddar 4ó8 þús. 1948, sem hækkar síðan í 701 þús. næsta ár. Þá er Stykkishólmshreppur, ábyrgð vegna rafveitu 99 þús. 1948, en skuld hreppsins lækkar næsta ár niður í 77 þús. Enn er á þessum lista ábyrgð vegna síldarútvegsins, 625 þús., en sú upphæð er næsta ár færð á annan reikning. Eins og ég gat um áðan, nema þessar ábyrgðarlánagreiðslur í árslok 1948 11,25 millj., en hækka 1949 upp í 15 millj., en hvað þar við bætist svo 1950, er enn óupplýst. En við athugun þessa virðist mér ljóst, að hér verði að taka í taumana, eftir því sem unnt er, svo að ríkissjóður verði ekki þannig að greiða fleiri millj. árlega, ef nokkurs annars er kostur. - Mér fannst fullkomin ástæða til að vekja athygli á þessu, þar sem þessi greiðsla er ósundurliðuð á efnahagsreikningnum. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. - Um eitt atriði viðkomandi reikningnum hef ég gert fyrirspurn í Sþ. og sé því ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál að sinni.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 602, er flutt af heilbr.- og félmn. eftir beiðni félmrn., og áskilja einstakir nefndarmenn sér rétt til þess að fylgja brtt., sem fram kunna að koma við málið. Í grg. frv., sem fylgir því frá ráðuneytisins hálfu, er þess getið, að útlendingar, sem dvelja hér á landi, séu um 2430 manns. Eru það menn við ýmiss konar störf, en stærstu hóparnir af erlendu fólki eru starfsmenn á Keflavíkurflugvelli og fólk það, sem fengið var til landbúnaðarstarfa frá Þýzkalandi fyrir tæpum 2 árum síðan. Frv. þetta, ef að lögum verður, á að koma í stað laga frá 1927, sem fjalla um rétt erlendra manna til að stunda atvinnu á Íslandi. Í þessu frv. eru lagðar til nokkrar breyt. frá því, sem nú er í gildandi lögum um þetta efni frá 1927. Helztu breyt., sem farið er fram á að gera í þessu frv., eru: Í fyrsta lagi, að gert er ráð fyrir, að félmrn. afgr. leyfin í flokkum, þannig að gerður sé þrenns konar greinarmunur á þeim leyfum, sem ráðuneytið veitir. - Í öðru lagi, að hér eftir samkv. þessu frv. þurfi leyfi ráðuneytisins til þess að ráða sérfræðinga og kunnáttumenn í iðju og iðnaði til landsins. En eins og l. eru nú, þá er hægt að ráða slíka menn án þess, að leyfi ráðuneytisins komi til. - Í þriðja lagi á að gera breyt. frá gildandi l. um, að leyfi félmrn. þurfi til þess að ráða fólk til landbúnaðarstarfa eða vinnuhjú til bænda. Eins og l. eru nú, þá er slíkt heimilt án sérstaks leyfis rn. Um þetta atriði hefur verið leitað umsagnar Búnaðarfélags Íslands, áður en frv. var lagt fram, og sýnir grg., hver voru svör Búnaðarfélagsins um þetta atriði. En þau eru á þá lund, að B. Í. sér ekki ástæðu til þess að halda í þau sérréttindi, sem gildandi l. veita í þessu efni. - Þá er gert ráð fyrir því í þessu frv., að ef brotið er í bága við ákvæði l. á einn eða annan hátt, þá komi til þeirra viðurlaga, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., eins og var í hinu frv., að ráðh. sé heimilt að afturkalla leyfin, sem rn. hefur gefið, ef sýnt þykir, að þeim skilyrðum, sem sett eru í sambandi við þessi 1., er ekki fullnægt á einn eða annan hátt. En eins og l. eru nú um þetta efni, þá er gert ráð fyrir því, að ráðh. kveði upp sérstakan úrskurð, áður en til slíks kemur. - Í fimmta lagi er gert ráð fyrir því, að sektir, sem dæmdar kunna að verða vegna þess, að l. er ekki fylgt, séu fimmfaldaðar frá því, sem ákveðið er í l. frá 1927. - Undantekningar frá því, að félmrn. gefi út leyfi til manna til þess að stunda atvinnu hér á landi, eru þær samkv. 5. gr. frv., að mönnum er heimilt að ráða til sín í vinnu erlenda frændur sína að feðgatali eða niðja, kjörbörn, fósturbörn og systkini án sérstaks atvinnuleyfis; sendimönnum erlendra ríkja er heimilt að hafa erlenda menn í einkaþjónustu sinni; enn fremur má ráða erlenda menn á íslenzk skip innan þeirra takmarka, sem í 1. segir. Fyrirmæli þessara 1. eiga ekki að ná til erlendra manna, sem stunda nám í skólum, sem íslenzka ríkið á eða styrkir, og ekki heldur til þeirra erlendra manna, sem dveljast hér við rannsókna- eða vísindastörf, og ekki til þeirra manna erlendra, sem hér höfðu aðsetur, er l. nr. 13 31. maí 1927 komu til framkvæmda, og hafa dvalið hér samfleytt síðan. Þetta eru þær helztu undantekningar, sem í frv. er gert ráð fyrir að verði í gildi samkv. þeim reglum, sem hér á að setja. Ég tel svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum, þar sem þau atriði, sem nýmæli eru og ég hef drepið á, eru skýrð í grg. þeirri, sem fylgir frv. frá hálfu félmrn.



Herra forseti. Hv. frsm. heilbr.- og félmn. hefur nú skýrt frv., svo að það er engu við það að bæta frá minni hálfu. Eins og hann hefur tekið fram, er þessi endurskoðun á l. frá 1927 nauðsynleg orðin vegna breyttra staðhátta og nokkurs ruglings, sem kominn er á um það, á hvern hátt útlendingar hafa fengið leyfi til dvalar við vinnu hér á landi. Af þeirri reynslu, sem fengizt hefur, þykir rétt að leggja til, að allar undanþágur verði burt felldar, eins og þær, sem landbúnaðurinn hefur haft að undanförnu, að þurfa ekki sérstakt leyfi til þess að ráða fólk til sín. Það virðist heppilegra, að þetta sé allt í sama formi. Ég ætla ekki að fara að ræða frv. sérstaklega, en ég vil aðeins geta þess af hálfu rn., vegna þess að málið kemur svo seint fram í þinginu, að ef ekki kemur fram neinn skoðanamunur í þessari hv. d., þá vildi ég fyrir mitt leyti mælast til þess, að málið fengi að ganga greiðlega í gegnum þessa hv. d., svo að nokkrar líkur gætu verið til þess, að hægt væri að afgr. það hér frá þinginu, áður en þingi verður slitið. Ég reikna frekar með, að hér sé ekki um átaka mál að ræða.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti. Mál þetta er flutt af meiri hl. iðnn., og var gerð grein fyrir því við 1. umr. Þegar 2. umr. hófst, var óskað eftir því, að n. tæki málið til athugunar, og var orðið við þeirri ósk. Á nefndarfundi á föstudaginn varð það hins vegar að samkomulagi, að málið héldi áfram til 3. umr. og hefði n. þá viðræður við ríkisstj. um málið milli 2. og 3. umr.