Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Frv. til fjárlaga fyrir árið 2001 er nú komið til 2. umr. Síðasta haust setti fjárln. það markmið fram í samvinnu við fjmrn. að flýta umræðunni um eina viku frá því sem var á fyrra ári, en þá var afgreiðsla frv. samkvæmt áætlun Alþingis í fyrsta sinn um árabil. Það er fagnaðarefni að þessi markmið skuli hafa náðst og nefndin leggur áherslu á að 3. umr. verði á tilsettum tíma. Það ber að stefna að því í framtíðinni að svo verði. Afgreiðsla fjárlagafrv. fyrr en áður bætir stjórnsýsluna, auðveldar frágang mála fyrir áramót og það liggur fyrr en ella fyrir við hvern hlut ríkisstofnanir og aðrir sem njóta fjárframlaga úr ríkissjóði eiga að búa á næsta ári. Ég mun áður en ég mæli fyrir áliti meiri hluta fjárln. og flyt skýringar við brtt. nefndarinnar hafa nokkur orð um hið efnahagslega umhverfi sem fjárlögin taka mið af. Í öðru lagi mun ég fjalla um þá stefnumörkun sem fram kemur í tillögum meiri hluta fjárln. Góðæri hefur ríkt í þjóðarbúskapnum undanfarin ár. Til marks um það hefur árlegur hagvöxtur verið 4,7% að meðaltali á árunum 1996--2000. Þetta er meiri hagvöxtur en víðast hvar meðal sambærilegra þjóða. Jafnframt hefur störfum fjölgað um 15 þús. á sama tíma og atvinnuleysi minnkað úr 5% af vinnuaflinu niður í 1,5%. Rifja má það upp að sumum fannst Framsfl. setja fram glannalegar spár um þessar hagstærðir fyrir fimm árum en reyndin hefur orðið önnur, bæði hagvöxtur og fjölgun starfa hafa orðið meiri en þar var gert ráð fyrir. Einnig hefur náðst góður árangur á sviði ríkisfjármála. Þannig stefnir í að ríkissjóður verði rekinn með yfir 20 milljarða kr. afgangi á þessu ári samanborið við 13,5 milljarða kr. halla árið 1995. Þessi hagfellda þróun hefur leitt til þess að kjör heimila hafa stórbatnað. Batinn kemur meðal annars fram í því að kaupmáttur ráðstöfunartekna er 23% meiri á þessu ári en hann var 1995 og einkaneysla er 36% meiri, eða sem samsvarar 1,5 millj. kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Því er hins vegar ekki að leyna að góðærið hefur reynt á efnahagslífið. Skýr merki um það má meðal annars sjá í vaxandi verðbólgu og viðskiptahalla sem í æ ríkari mæli stafar af mikilli neyslu. Við þetta bætist að ytri skilyrði þjóðarbúsins hafa versnað nokkuð, einkum vegna hækkandi olíuverðs á heimsmarkaði. Þessi hættumerki benda eindregið til að hægja þurfi um sinn á ferðinni til að tryggja að árangurinn sem náðst hefur verði viðvarandi. Til að ná þessu markmiði skiptir meginmáli að fylgja aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum. Skilaboðin til þeirra sem nú vinna að fjárlagagerð eru því skýr: Bæta þarf afkomu ríkissjóðs milli áranna 2000 og 2001. Lítum nánar á hættumerkin og þá fyrst á verðlagssviðinu. Verðbólga náði hámarki í apríl síðastliðnum. Þá var tólf mánaða breyting verðlags 6% en í framhaldi fór verðbólgan lækkandi og í september var hún komin niður í 4,0%. Frá þeim tíma hefur verðbólgan hins vegar færst í aukana og bendir margt til að hún verði áfram um eða yfir 5%. Þetta er tvöfalt meiri verðbólga en í helstu viðskiptalöndum. Það liggur í augum uppi að slík verðbólga fær ekki staðist til lengdar. Ef hún verður áfram að marki meiri en í viðskiptalöndunum kemur fyrr en síðar að því að við verðum að horfast í augu við óþægilegar afleiðingar. Ekki þarf að fjölyrða um það hér hverjar þær gætu orðið. Við þekkjum frá frá fornu fari víxlgang verðlags, launa og gengis. Eina leiðin til að komast hjá svona ógöngum er að tryggja að eftirspurn og umsvif í efnahagslífinu haldist í hendur við framleiðslugetu þess. Ríkisfjármálin eru besta hagstjórnartækið í þessu sambandi. Annað hættumerki er mikill viðskiptahalli. Í þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir að hallinn verði um 50--60 milljarðar kr. á þessu og einnig á næsta ári. Þótt halli sé ekki ávallt slæmur er enginn vafi á því að við núverandi aðstæður og horfur er hann allt of mikill. Í því sambandi nægir að benda á tvennt. Annars vegar eru erlendar skuldir þjóðarbúsins miklar og því nauðsynlegt að stemma stigu við vexti þeirra nema þær stafi af fjárfestingu sem skilar sér í auknum útflutningstekjum í framtíðinni. Viðskiptahalli er í reynd krafa á framtíðartekjur okkar af útflutningi. Hins vegar skýrist hallinn nú og að því er virðist í næstu framtíð í auknum mæli af neyslu í stað fjárfestingar eins og þetta var framan af hagvaxtarskeiðinu. Þetta er óviðunandi, ekki síst í ljósi þess að sennilega erum við um þessar mundir í toppi hagsveiflunnar. Til að ráða bót á þessu þarf að efla þjóðhagslegan sparnað og aftur eru ríkisfjármálin öflugasta hagstjórnartækið sem við ráðum yfir í því skyni. Þriðja hættumerkið má sjá í þróun peningamála. Þetta kemur skýrast fram í stórfelldri útlánaaukningu og miklum vaxtamun gagnvart öðrum löndum. Tólf mánaða vöxtur bankaútlána á þessu ári hefur legið á bilinu 25--30%. Enginn vafi er á því að svo mikill vöxtur til lengdar samrýmist ekki stöðugleika, heldur þvert á móti grefur undan honum. Einnig er rétt að vekja athygli á því að erlend lán bankanna hafa borið uppi útlánaaukninguna. Til að sporna við útlánaþenslu hafa innlendir vextir verið hækkaðir verulega og er vaxtamunur milli Íslands og annarra landa nú í sögulegu hámarki. Þetta hefur þó ekki nægt til að verja gengi krónunnar en að sjálfsögðu aukið fjármagnskostnað annarra fyrirtækja en þeirra sem eiga greiðan aðgang að erlendu lánsfé. Fyrir vikið hefur afkoma fyrirtækja versnað. Þessi þróun sem hér á undan er rakin er áhyggjuefni því ef alvarlega slær í bakseglin á þjóðarskútunni gætu erfiðleikar á fjármálasviðinu magnast og leitt af sér dýpri lægð í efnahagslífinu en orðið hefði ef betur hefði verið búið í haginn í efnahags- og atvinnulífi. Og enn berast böndin að ríkisfjármálum því vafasamt er að auka aðhaldið í peningamálum eins og nú horfir. Þegar horft er til þeirra atriða sem ég hef rakið hér á undan er ljóst að niðurstaða fjárlagafrv. og stefnan í ríkisfjármálum á næsta ári hefur afgerandi þýðingu fyrir þróun efnahagslífsins. Það er brýnt að ríkisfjámálin leggi sitt af mörkum til að hægja á vexti þjóðarútgjalda og leggi þannig grunn að jafnvægi og stöðugleika sem byggja má á til framtíðar. Þetta hefur oft verið nefnt að ná mjúkri lendingu í efnahagslífinu. Halda má áfram með þá líkingu. Þegar má sjá merki um lækkandi flug, meðal annars á fasteignamarkaði og í innflutningi bifreiða og ýmissa annarra vara. Farsælast er að það aðflug verði hægt en öruggt, lendingin mjúk og nýtt flugtak verði á sömu lund. Ríkisfjármálin eru eins og áður segir öflugasta stjórntækið til að ná þessu markmiði. Þrátt fyrir þessi viðvörunarmerki í efnahagsumhverfinu eigum við Íslendingar nú meiri möguleika en nokkru sinni áður til þess að sækja fram. Til þess þarf að treysta innviði samfélagsins, stuðla að öflugu atvinnulífi, framleiðslu og hagvexti, nýta afraksturinn til að treysta velferð allrar þjóðarinnar og sækja fram í samfélagi þar sem þekking og færni skiptir sköpum. Við þurfum einnig að hlúa að þeim traustu stoðum sem menning okkar og búseta í öllu landinu hafa skapað í gegnum árin. Tillögur meiri hluta fjárln. og ríkisstjórnar nema 3,7 milljörðum kr. Þar ber hæst nokkur verkefni sem hafa forgang. Fyrst skal nefna aðgerðir til þess að styrkja stöðu sveitarfélaga í framhaldi af tillögum tekjustofnanefndar í tengslum við þá löggjöf sem nú hefur verið afgreidd um tekjustofna sveitarfélaga. Framlög í jöfnunarsjóð nema 1,8 milljörðum kr. vegna þessara aðgerða. Til viðbótar mun tekjuhliðin lækka við 3. umr. um 1,3 milljarða kr. Þetta er afar þýðingarmikil breyting, ekki síst fyrir sveitarfélögin á landsbyggðinni. Í öðru lagi hefur meiri hluti fjárln. komið til móts við fjölmörg verkefni sem tengjast safnamálum og viðhaldi menningarminja. Brtt. fela í sér mikið átak í þessu efni. Ástæðan er sú að hverri þjóð er nauðsyn að halda til haga menningarminjum í húsbyggingum og öðrum minjum sem varða sögu þjóðarinnar. Ekki síst er þetta mikilvægt í tengslum við ferðaþjónustu sem er mjög umfangsmikill atvinnuvegur og skapar miklar gjaldeyristekjur. Þótt náttúra landsins sé það aðdráttarafl sem er í fyrsta sæti þarf fleira að koma til ef ferðamenn eiga að dreifast um landið allt og takast á að lengja ferðamannatímann. Nokkur verkefni eru glæsilegt dæmi um hvernig til hefur tekist að þessu leyti og þarf ekki annað en nefna Vesturfarasafnið á Hofsósi í þessu sambandi. Mjög mörg skemmtileg og áhugaverð verkefni eru í undirbúningi og ákvað nefndin að koma til móts við þau. Ég geri nánar grein fyrir því síðar. Brtt. meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar fela í sér viðbótarfjárframlög til fíkniefnamála. Það er mikil nauðsyn vegna þess að hér er um einn þann mesta vanda að ræða sem steðjar að nútímasamfélagi. Fíkniefnabaráttan er háð á mörgum vígstöðvum. Hún er háð í eftirliti með innflutningi. Þar er um forvarnir að ræða. Hún er háð á götunni og í daglegu lífi með starfi fíkniefnalögreglu og almennrar löggæslu. Hún er háð með starfi þeirra fjölmörgu samtaka sem vinna að forvörnum en margir einstaklingar hafa unnið ómetanlegt starf á þeim vettvangi og aflað sér mikillar reynslu. Afleiðingarnar af fíkniefnaneyslunni koma einnig fram í mjög dýrum meðferðarúrræðum og vistheimilum fyrir þá sem orðið hafa þessari ógæfu að bráð. Viðbótarfjármagn í þennan málaflokk síðustu tvö árin er nú um einn milljarður kr. Ljóst er að þetta átak hefur borið árangur en betur má ef duga skal. Það skal einnig tekið fram að það er haldbesta vörnin gegn vímuefnum að stuðla að manneskjulegu samfélagi í landinu. Meiri hluti fjárln. hefur ávallt haft í huga hvernig ríkisvaldið gæti orðið að liði til að hamla gegn byggðaröskun í landinu. Byggðaröskunin er óhagkvæm frá þjóðhagslegu sjónarmiði, hvernig sem á hana er litið eins og oft hefur komið fram í umræðunni. Gerðar hafa verið tillögur á liðnum árum um aukið fjármagn til jöfnunar á mörgum sviðum svo sem í jöfnun námskostnaðar og húshitunarkostnaði og möguleikar til fjarnáms hafa verið auknir svo nokkur dæmi séu nefnd. Eitt af þessum byggðaverkefnum er skógræktin. Síðustu árin hefur fjármagn til skógræktar á bújörðum verið aukið og svo er einnig nú. Hér er um afar mikilvægt byggðamál að ræða sem styrkir atvinnulíf í sveitum landsins, bætir náttúrufar og bindur m.a. útblástur koltvísýrings. Þessi verkefni geta nú haldið áfram í öllum landshlutum samkvæmt þeim áætlunum sem gerðar hafa verið. Í samgöngumálum er lagt fram fjármagn til útboðs varðandi flugsamgöngur, og er þar sjúkraflug og farþegaflug til nokkurra staða. Nánar verður gerð grein fyrir þessu í athugasemdum með brtt. Ég hef nú stiklað á stóru um nokkur mál sem upp úr standa í þeirri tillögugerð sem nú liggur frammi. Nokkur mál bíða 3. umr. og má þar nefna símenntunarstöðvar og fjarkennsluverkefni, heilbrigðismál og nokkur erindi varðandi löggæslu. Nefndin hefur einnig ávallt fjallað um málefni Byggðastofnunar milli 2. og 3 umr. Við afgreiðslu fjárln. á frv. til fjárlaga berast henni fjölmörg erindi um fjárframlög til ýmissa verkefna á vegum einstaklinga og félagasamtaka og hefur svo verið um fjöldamörg ár. Á sama hátt berast framkvæmdarvaldinu á ári hverju beiðnir um styrki og fjárframlög. Þegar grannt er skoðað má sjá að sumir þessara aðila hljóta náð fyrir augum stjórnvalda því í frv. leggur framkvæmdarvaldið til fjölmargar styrkveitingar til aðila utan ríkisgeirans. Vitað er að þó í fæstum tilvikum sé um að ræða háar fjárhæðir til einstakra verkefna geta þessir styrkir oft og tíðum ráðið úrslitum um hvort viðkomandi verkefni nái fram að ganga. Í sumum tilvikum má líta svo á að með styrkveitingunni sé Alþingi að lýsa velþóknun sinni á því mikilvæga starfi sem viðkomandi einstaklingar og samtök inna af hendi til góðra og gildra mála. Þegar erindi berast nefndinni eru þau í flestum tilvikum ítarlega rökstudd og ágæt grein gerð fyrir því hver áform eru uppi um ráðstöfun styrkjanna. Hins vegar hefur skort á það að fjárlaganefnd fái upplýsingar um hvernig til hefur tekist um ráðstöfun þeirra, þ.e. hvort þau markmið sem lagt var upp með og gerð var grein fyrir í beiðni viðkomandi hafi náðst. Fjárlaganefnd hefur af þessum sökum ákveðið að þegar styrkir eru greiddir út gangist aðilar undir það að skila skýrslu sem greini frá því hvernig viðkomandi verkefni hafi reitt af og hvort þau markmið sem voru áformuð hafi náðst. Ráðgert er að samræma þessa skýrslugerð til að auðvelda eftirlit. Með þessu móti telur fjárlaganefnd að hún fái tækifæri til að fylgjast með því að opinberu fé sé ráðstafað eins og Alþingi hafi ákveðið. Áætlað er að skýrslugerð þessi verði komin á við framkvæmd fjárlaga fyrir árið 2001. Ég geri sérstaklega grein fyrir þessu nú vegna þess að breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar fela í sér mikla aukningu á styrkjum til ýmissa ágætra verkefna. Ég mun nú gera grein fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar og þeim breytingartillögum sem fluttar eru við frumvarpið. Störf nefndarinnar við afgreiðslu frumvarpsins hafa verið með hefðbundnum hætti. Nefndin hóf störf 21. september sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Með bréfi, dags. 9. október sl., óskaði nefndin eftir álitum fastanefnda þingsins um frumvarp til fjárlaga, þ.e. þá þætti er varða málefnasvið einstakra nefnda. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu eins og fyrir er mælt í þingsköpum. Frá því að nefndin hóf störf við afgreiðslu frumvarpsins hefur hún haldið 36 fundi og átt viðtöl við fjölmarga aðila. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust, svo sem skiptingu fjárfestingarliða. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 3.778 millj. kr. til hækkunar á sundurliðun 2. Meiri hluti nefndarinnar þakkar fulltrúum stjórnarandstöðunnar í nefndinni fyrir mjög gott samstarf. Þá hefur nefndin notið aðstoðar fjármálaráðuneytisins og einstök ráðuneyti hafa einnig veitt nefndinni upplýsingar og aðstoð. Eins og venja er bíða 3. umr. afgreiðsla á tekjuhlið frumvarpsins, B-hluti og heimildir skv. 7. gr. Auk þess bíða 3. umr. ýmis viðfangsefni sem nefndin hefur enn til umfjöllunar og ég hef gert grein fyrir. Ég mun þá gera grein fyrir einstökum breytingartillögum og skýringum við þær. Þar er fyrst á blaði Alþingi. Gerð er tillaga um 13 millj. kr. hækkun vegna aukinna útgjalda sem stafa einkum af hækkun ferðakostnaðar í kjölfar kjördæmabreytinga. Lögð er til 23 millj. kr. hækkun fjárveitinga vegna aukins kostnaðar í almennum rekstri. Hann stafar m.a. af launaskriði vegna starfsaldurshækkana, auknu samstarfi við erlend þjóðþing, hækkun á áskriftum að hugbúnaðarkerfum og tölvuleigu og hærri síma- og póstkostnaði. Lögð er til 1 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til skýrslugerðar um samfélagsþróun á norðurskautssvæðinu. Forsætisráðuneyti. Gerð er tillaga um 7 millj. kr. framlag til að efla yfirstjórn ráðuneytisins vegna aukins umfangs í starfsemi þess og fjölgunar verkefna sem það hefur með höndum. Gert er ráð fyrir að bætt verði við einu stöðugildi í yfirstjórn ráðuneytisins. Ritun sögu Stjórnarráðsins. Lagt er til 3,2 millj. kr. framlag til ritunar á sögu Stjórnarráðsins en samningar hafa verið gerðir við ritnefnd sem hefur ákveðið tilhögun verksins, ráðið höfunda og áætlað kostnað við verkið, sem er áætlaður 13,2 millj. kr. fyrir árið 2001, en áður var hann áætlaður 10 millj. kr. Gert er ráð fyrir að kostnaður fyrir árið 2002 verði 12,4 millj. kr., 11,5 millj. kr. fyrir árið 2003 og 0,6 millj. kr. í verklok árið 2004. Menntamálaráðuneyti. Gerð er tillaga um að veita matvælaskor raunvísindadeildar Háskóla Íslands 9,5 millj. kr. fjárveitingu til næringarfræðilegra rannsókna á kúamjólk og lágu nýgengi sykursýki af gerð 1 hérlendis. Fjárveitingin samsvarar einu og hálfu stöðugildi sérfræðinga og rekstrarkostnaði sem svarar 40% launakostnaðar. Reiknað er með að verkefnið taki tvö til þrjú ár hið minnsta og að svipaða fjárveitingu þurfi í þrjú ár. Að auki er sótt um styrki til rannsóknasjóða. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að Háskóli Íslands fái 61 millj. kr. tekjur af sóknargjöldum á lið 06-735 sem er 9 millj. kr. hækkun frá fjárlögum 2000. Lagt er til að áætlað verði fyrir tekjum þessum á fjárlagalið skólans og jafnháum útgjöldum á móti. Lagt er til að Raunvísindastofnun Háskóla Íslands verði veitt 15 millj. kr. tímabundin fjárveiting til viðhalds á húsnæði sem er orðið brýnt. Leiðrétt er framsetning á fjárlagaliðnum Háskóla- og vísindastofnanir, viðhald og stofnkostnaður til samræmis við greinargerð með frumvarpinu. Þannig hækkar viðfangsefnið 5.21 Viðhald um 8 millj. kr. og 6.21 Stofnkostnaður lækkar um sömu fjárhæð. Gerð er tillaga um að veita Reykjavíkurakademíunni sérstakt tímabundið þróunarfé, 10 millj. kr., til að byggja svo upp rekstrarform, stjórnsýslu og starfsmannahald hennar að hún standist þær kröfur sem gerðar eru til sjálfseignarstofnana sem gera samninga um rekstrarverkefni við einstaka ráðherra skv. 30. gr. laga um fjárreiður ríkisins. Gerð er tillaga um að veita Atvinnuþróunarfélagi Vestfjarða 0,8 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til að kosta hönnun og gerð kostnaðaráætlunar um stækkun aðstöðu til funda, kennslu og námskeiðahalds. Slík aðstaða yrði einnig nýtt til að fá fleiri aðila til samstarfs í setrinu og til uppbyggingar frumkvöðlaseturs í samstarfi við Atvinnuþróunarfélagið. Gerð er tillaga um 90 millj. kr. hækkun á liðinn Háskólar, óskipt vegna fjölgunar nemenda umfram það sem gert hafði verið ráð fyrir við gerð fjárlagafrumvarpsins. Í frumvarpinu er áætlað fyrir útgjöldum vegna 7.342 nemendaígilda, en í endurskoðaðri áætlun er gert ráð fyrir að þau verði 200 fleiri. Framhaldsskólar, stofnkostnaður. Byggingarframkvæmdir, óskipt. Leiðrétt er framsetning á fjárlagaliðnum til samræmis við greinargerð með frumvarpinu. Þannig lækkar þetta viðfangsefni um 13 millj. kr. og viðfangsefnið 6.95 Tæki og búnaður, óskipt hækkar um sömu fjárhæð. Tæki og búnaður, óskipt. Hér er lögð er til 28 millj. kr. hækkun. Annars vegar er um að ræða fyrrgreinda 13 millj. kr. hækkun til leiðréttingar og hins vegar er gerð tillaga um 15 millj. kr. tímabundið framlag til að styrkja tilraunaverkefni með fartölvur og þráðlaus net í þremur framhaldsskólum, sem eru þróunarskólar í upplýsingatækni, vegna kostnaðar við öryggisskápa, tengingar á sendum og kaup á skjávörpum. Myndlistarskólinn í Reykjavík. Gerð er tillaga um 4,6 millj. kr. tímabundið framlag vegna framkvæmda sem varða viðhald og öryggi í skólahúsnæðinu. Myndlistarskólinn í Kópavogi. Vegna vaxandi aðsóknar að skólanum er lagt til að framlög til hans hækki um 0,5 millj. kr. Fjölbrautaskóli Vesturlands. Gerð er tillaga um 3,9 millj. kr. hækkun á greiðsluheimild liðarins til leiðréttingar á skekkju sem gerð var við framsetningu innritunargjalda sem ríkistekna í stað sértekna við undirbúning frumvarpsins. Fjárveiting verður óbreytt eftir sem áður. Við Námsgagnastofnun er lögð til 20 millj. kr. hækkun framlags til að mæta kostnaði sem hlýst af breytingum á námsefni og gerð nýs námsefnis í framhaldi af nýrri aðalnámskrá grunnskóla. Þjóðminjasafn Íslands. Gerð er tillaga um 29,5 millj. kr. hækkun vegna fimm verkefna. Í fyrsta lagi er gerð tillaga um 15 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til átaks í fjarvinnsluskrám safnsins í gagnagrunninn Sarp. Mikilvægt þykir að gera nokkurra ára átak í því að koma sem mestum upplýsingum í Sarp sem fyrst svo að grunnurinn geti farið að gegna hlutverki sínu eins og til er ætlast. Nú vinna þrír starfsmenn að skráningu í grunninn. Í öðru lagi er lögð til 7 millj. kr. tímabundin fjárveiting til áframhaldandi Reykholtsrannsókna. Í þriðja lagi er gerð er tillaga um 4 millj. kr. tímabundna hækkun fjárveitinga til safnsins til að gera því unnt að taka til varðveislu og skráningar málverkasafn Bjarna Jónssonar um íslenska sjávarhætti ef verður af kaupum á því. Safnið er til marks um viðamiklar athuganir Bjarna á sjóminjum og sögu fiskveiða. Í fjórða lagi er gerð tillaga um 2 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til safnsins til kaupa á sérfræðiþjónustu af Fornleifastofnun Íslands. Samningur er milli safnsins og Fornleifastofnunar um úrvinnslu rannsóknar á Stóru-Borg og ber safninu að leggja fram 2 millj. kr. árið 2001. Loks er í fimmta lagi gerð tillaga um tímabundna 1,5 millj. kr. fjárveitingu til að ljúka fornleifarannsóknum í Hólmi í Austur-Skaftafellssýslu en þar er talið að hafi verið blótstaður bænda. Undir liðnum Byggða- og minjasöfn er lagt til að framlög til byggða- og minjasafna hækki alls um 31,3 millj. kr. Í fyrsta lagi er þar um 15,6 millj. kr. hækkun til safnanna að ræða en engin raunhækkun á fjárveitingum er á milli ára í fjárlagafrumvarpinu. Haft verði að leiðarljósi að fjárveiting nýtist vel í öllum landsfjórðungum. Þá er í öðru lagi gerð tillaga um 10 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til uppbyggingar Vatneyrarbúðar á Patreksfirði. Vatneyrarhúsið á Patreksfirði var starfsstöð athafnamannsins Ólafs Jóhannssonar, en hann var einn af mestu athafnamönnum landsins á fyrri hluta 20. aldar. Í Vatneyrarbúðinni eru minjar um merka sögu, en miðað er við endurgerð eins og var þegar stöðin stóð í mestum blóma. Í þriðja lagi er gerð tillaga um 3,7 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til að hefja rannsóknir á hinum forna verslunarstað á Gásum í Eyjafirði. Gerð og framkvæmd rannsóknaáætlunar munu fara fram undir faglegri yfirstjórn Þjóðminjasafns Íslands sem einnig mun annast forvörslu forngripa. Minjasafninu á Akureyri eða jafngildum aðila verður falin varðveisla gripanna í þeim tilgangi að þeir nýtist í varanlega sýningu um verslun á miðöldum. Loks er gerð tillaga um að veita Byggðasafni Snæfellinga 2 millj. kr. tímabundið framlag til endurbyggingar og viðgerða á gömlum breiðfirskum bátum. Samgöngusafn Íslands í Skógum undir Eyjafjöllum. Þetta er nýtt viðfangsefni. Hér er gerð tillaga um að veitt verði 12 millj. kr. tímabundið framlag til að koma á fót Samgöngusafni Íslands í Skógum undir Eyjafjöllum. Tilgangur með stofnun þess er að safna til varðveislu tækjum og minjum sem sýna þróun í samgöngum landsmanna frá upphafi aldarinnar. Endurbygging kútters Sigurfara. Lögð er til 6 millj. kr. tímabundin fjárveiting á þessu viðfangsefni sem er nýtt. Kútter Sigurfari er eini kútterinn úr þilskipastóli 19. aldar sem varðveittur er á Íslandi, smíðaður 1885 í Bretlandi og keyptur til Íslands 1897. Þjóðskjalasafn Íslands. Héraðsskjalasöfn. Gerð er tillaga um 2,1 millj. kr. hækkun á þessum safnlið héraðsskjalasafna. Söfn, ýmis framlög. Breytingar sem lagðar er til á þessum lið nema 111,5 millj. kr. til hækkunar. Ný viðfangsefni á liðnum eru 1.41 og 6.25--6.37. Lagt er til að fjárveitingar til Nýlistasafnsins hækki um 1 millj. kr. Til að bæta rekstur safnsins hefur sú breyting orðið á starfsemi þess að sýningarstjórn er í höndum stjórnar safnsins og salir ekki leigðir út en áður var valið úr umsóknum og sýningarsalir leigðir. Stefnt er að því að ráða starfsmann á skrifstofu safnsins til viðbótar við framkvæmdastjóra. Aðkallandi úrbóta er þörf á húsnæði vegna brunavarna. Galdrasýning á Ströndum. Lögð er til 15 millj. kr. tímabundin fjárveiting. Fyrsti áfangi hennar hefur verið opnaður á Hólmavík í gömlu pakkhúsi sem var innréttað og lagfært. Áætlað er að byggja frekar upp Galdrasýningu á Ströndum í Hrútafirði, Bjarnarfirði og Árnesi. Gerð er tillaga um að safnliðurinn 1.90 Söfn hækki um 12 millj. kr. og er sundurliðun fjárveitinga sýnd í sérstöku yfirliti með breytingartillögum meiri hlutans. Gerð er tillaga um að veita Sögusetrinu á Hvolsvelli 7 millj. kr. tímabundna fjárveitingu næsta ár til stuðnings við framkvæmdir eins og endurbætur á aðstöðu og endurnýjun á gripum sem gestum er boðið að skoða á sýningunni Á Njáluslóð. Þá þarf að koma upp nauðsynlegum öryggisbúnaði til að hægt sé að hafa til sýnis upprunalega muni, svo sem Njáluhandrit og muni sem fundist hafa á Njáluslóðum. Hvalamiðstöð á Húsavík. Gerð er tillaga um að veita Hvalamiðstöðinni á Húsavík 6 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til áframhaldandi endurbóta og uppbyggingar á húsnæði miðstöðvarinnar en gengið hefur verið frá kaupum á húsnæði Kaupfélags Þingeyinga, gamla sláturhúsinu, undir framtíðarstarfsemi. Geysisstofa í Haukadal. Gerð er tillaga um að veita Geysisstofu 7 millj. kr. fjárveitingu til þriggja ára vegna stofnkostnaðar. Geysisstofa var formlega opnuð í júlí sl. Þar er að finna fjölþættan fróðleik um jarðfræði Íslands. Heildarkostnaður varð um 80 millj. kr. Endurbygging vélbátsins Blátinds, Vestmannaeyjum. Gerð er tillaga um 6 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til endurbyggingar vélbátsins Blátinds. Blátindur VE er einn af 76 þilfarsvélbátum sem byggðir voru í Vestmannaeyjum á 20. öld, 45 lesta eikarbátur, en við endurbyggingu Skansins í Vestmannaeyjum og stafkirkjusvæðisins hefur verið gert ráð fyrir Blátindi. Báturinn var smíðaður 1947 en hann er síðasti báturinn sem eftir er úr fyrrgreindum flota, heimasmíðuðum í Eyjum. Endurbygging á Herjólfsbæ, Vestmannaeyjum. Lagt er til að Herjólfsbæjarfélaginu verði veitt 10 millj. kr. tímabundið framlag til uppbyggingar Herjólfsbæjar. Miðað er við að endurbyggð verði þrjú samtengd hús, íbúðarhús, verkstæði og fjós. Unnið hefur verið að undirbúningi á þessu þekkta bæjarstæði landnámsmannsins Herjólfs en hugsanlega er þarna um að ræða elsta þekkta bæjarstæði á Íslandi. Aflað hefur verið fjár til undirbúnings varðandi teikningar og grunnvinnu en áætlaður kostnaður við uppbygginguna er 44 millj. kr. Sögusafnið í Reykjavík. Lagt er til 18 millj. kr. tímabundið framlag til Sögusafnsins í Reykjavík. Með uppbyggingu safnsins sem fengið hefur inni í einum af vatnstönkunum í Öskjuhlíð er markmiðið að bregða upp myndum af mikilvægum atburðum og persónum Íslandssögunnar í eins konar vaxmyndasafnastíl, en safnið er hugsað sem innlegg í sögunám grunnskólanema og jafnt fyrir innlenda ferðamenn sem erlenda. Bátasafn á Suðurnesjum. Gerð er tillaga um 8,5 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til bátasafns sem sett verður upp á Suðurnesjum. Þar verður safn Gríms Karlssonar skipstjóra í Njarðvíkum sem hefur smíðað einstakt safn líkana af skipum. Þau sýna þróun skipa síðustu 100 ár frá upphafi vélbátaútgerðar á Íslandi. Sjóminja- og smiðjumunasafn. Gerð er tillaga um 3 millj. kr. tímabundna fjárveitingu vegna flutnings Sjóminja- og smiðjumunasafns Jósafats Hinrikssonar frá Reykjavík til Neskaupstaðar. Athafnamaðurinn Jósafat Hinriksson safnaði í áratugi ýmsum merkum hlutum á vettvangi sjávarútvegs og smiðja sem tengjast veiðum og vinnslu. Afkomendur Jósafats buðu Fjarðabyggð safnið að gjöf, en frá árinu 1988 var safnið í verksmiðjuhúsi Jósafats við Súðavog í Reykjavík. Fjárveitingin er ætluð til að koma upp aðstöðu yfir safnið í Neskaupstað. Sjóminjasafn Íslands. Lögð er til 2,5 millj. kr. tímabundin fjárveiting til safnsins til að gera upp uppskipunar- og flutningabát frá 1900, Friðþjóf, en hann var síðast notaður fyrir hálfri öld. Ráðgert er að flytja bátinn frá Miðhúsum í Reykhólasveit til Bolungarvíkur og gera hann upp þar. Jöklasafn. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til Jöklasafns á Hornafirði sem tengist náttúru Austur-Skaftafellsýslu og jöklabúskap þar. Safnasafnið á Svalbarðsströnd. Lagt er til að safnið, sem byggist á íslenskri alþýðulist, fái 3 millj. kr. tímabundna fjárveitingu. Endurbygging Tryggvaskála á Selfossi. Lögð er til 4 millj. kr. tímabundin fjárveiting til uppbyggingar Tryggvaskála á Selfossi sem hefur staðið yfir í nokkur ár. Síldarminjasafnið á Siglufirði. Gerð er tillaga um að veita safninu 6 millj. kr. tímabundið framlag til að styrkja starfsemi þess. Faktorshúsið í Neðstakaupstað á Ísafirði. Lagt er til að veitt verði 6 millj. kr. tímabundið framlag til endurbóta á húsinu sem er frá 18. öld. Gerð er tillaga um 20 millj. kr. hækkun á framlögum til Endurbótasjóðs menningarstofnana og er sundurliðun fjárveitinga sýnd í sérstökum yfirlitum með breytingartillögum meiri hlutans. Þar sem liðurinn er fjármagnaður með mörkuðum tekjum af sérstökum eignarskatti verður gerð breytingartillaga við 6. gr. frumvarpsins við 3. umr. um það. Kaupvangur á Vopnafirði. Gerð er tillaga um 14 millj. kr. tímabundið framlag til að ljúka endanlegri hönnun á innviðum Kaupvangs á Vopnafirði og gera endanlega kostnaðaráætlun auk þess að hefjast handa við lagfæringu 1. hæðar hússins. Húsið hefur verulegt gildi fyrir sögu bæjarins og bæjarmyndina í heild en það var sem kunnugt er byggt af sama byggingarmeistara og byggði Alþingishúsið. Lagt er til að Reykjanesbæ verði veittur 10 millj. kr. tímabundinn styrkur til endurbóta á Duushúsunum í Keflavík með það fyrir augum að menningarmiðstöð bæjarins verði þar til húsa í framtíðinni, til eflingar menningu og ferðaþjónustu. Um er að ræða tvö gömul hús, Gömlu búð og Bryggjuhúsið, sem eru frá síðari hluta 19. aldar. Húsafriðunarnefnd ríkisins styrkti húsin um 500.000 kr. árið 2000. Þær aðgerðir sem nú þegar hafa verið unnar við húsin hafa aðallega beinst að því að koma í veg fyrir frekari skemmdir. Húsafriðunarsjóður. Lögð er til 26,5 millj. kr. hækkun á liðnum. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að framlög til Húsafriðunarsjóðs hækki um 15 millj. kr. vegna mikilla verkefna. Þá er í öðru lagi gert ráð fyrir að 5 millj. kr. tímabundin fjárveiting fari til viðgerðar og endurbyggingar á svonefndu Syðstabæjarhúsi í Hrísey en það er elsta hús eyjarinnar, reist af Hákarla-Jörundi. Í þriðja lagi er um að ræða 3 millj. kr. tímabundið framlag vegna endurbóta á Fríkirkjunni í Hafnarfirði. Í fjórða lagi er lagt til að Grýtubakkahreppi verði veittur 2 millj. kr. tímabundinn styrkur til að endurbæta beituskúr á Grenivík sem er minjar um gamla atvinnuhætti. Skúrinn er í eigu sveitarfélagsins og er Minjasafnið á Akureyri tilbúið að taka að sér rekstur hússins að viðgerðum loknum. Viðgerðir eru hafnar og hefur verið framkvæmt fyrir um 1 millj. kr. Styrkur hefur tvisvar fengist frá Húsafriðunarsjóði. Loks er gert ráð fyrir 1,5 millj. kr. tímabundnu framlagi til að endurhlaða Hraunsrétt í Aðaldal sem var upprunalega byggð á árunum 1836--1838. Hún er með stærstu réttum á landinu og þykir mjög sérstök en efnið í henni er hraungrjót. Á síðastliðnu sumri var hafist handa um uppbyggingu réttarinnar. Minjavörður Þjóðminjasafns Íslands hefur samið álitsgerð um réttina. Ýmis fræðistörf. Bókaútgáfa Leifs Eiríkssonar. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til bókaútgáfunnar til að vinna að útgáfu Íslendingasagnanna á ensku í ritröðinni Penguin Classics. Samræmd heildarþýðing á Íslendingasögunum á ensku kom út árið 1997. Nú hefur verið samið við útgáfufyrirtækið Penguin um útgáfu á stökum sögum til að koma til móts við margvíslegar þarfir markaðarins og var Íslendingum falið að annast allan undirbúning og vinnu við ritstjórn bókanna. Tíu bækur verða gefnar út og hyggst Penguin stórauka útbreiðslu sagnanna og bjóða þær fram í stærra upplagi og í fleiri bókabúðum en áður. Hið íslenska bókmenntafélag. Lögð er til 3 millj. kr. tímabundin hækkun á fjárveitingum Hins íslenska bókmenntafélags. Verður fjármununum einkum varið til fjögurra verkefna. Í fyrsta lagi er gerð staðanafnaskrár, atriðisorðaskrár og ritaskrár yfir Annála 1400--1800, í öðru lagi Laufás I -- Staðurinn, í þriðja lagi er um að ræða kaup á lager bókanna Kortasaga Íslands I--II og loks er það vinnsla lærdómsrita Bókmenntafélagsins og ritröðin Íslenzk heimspeki. Alþjóðleg samskipti. Gerð er tillaga um 17,1 millj. kr. fjárveitingu vegna fyrirhugaðs framboðs Íslands í framkvæmdastjórn UNESCO. Í kostnaðaráætlun er gert ráð fyrir ferðalögum frambjóðanda, 10 mánaða launum viðbótarstarfsmanns í sendiráði Íslands í París á árinu 2001 til að sinna framboðinu, leigu og rekstri á húsnæði í skrifstofubyggingu UNESCO, risnu og launum starfsmanns í hálfu starfi á Íslandi á framboðstímanum. Lögð er til 15,5 millj. kr. hækkun framlags til að greiða aðildargjöld vegna samstarfs við Evrópusambandið á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið í samræmi við endurskoðaða kostnaðaráætlun. Farið er fram á 3 millj. kr. hækkun framlags til Menntastofnunar Íslands og Bandaríkjanna til að mæta óhagstæðri gengisþróun. Framlag til stofnunarinnar er áætlað 11,5 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu. Ungmennafélag Íslands. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundna hækkun framlaga til félagsins. Það hefur staðið fyrir tveimur stórum viðburðum í ár, samnorrænu verkefni, Kultur og ungdom, og unglingalandsmóti. Næsta ár verður 23. landsmót UMFÍ haldið á Austur-Héraði. Lagt er til að rekstrarstyrkur Bandalags íslenskra skáta hækki um 3,5 millj. kr. svo að hann fylgi almennum verðhækkunum og komi einnig til móts við stóraukin umsvif landshreyfingarinnar. Meðal verkefna sem lögð er áhersla á hjá bandalaginu eru fræðslumál, útgáfumál og aðstoð við skátafélög um allt land. Þá er skátahreyfingin stærsti formlegi félagsskapur barna og unglinga í heiminum. Þátttaka í alþjóðlegu samstarfi er bandalaginu dýr en samstarf við útlönd er forsenda fyrir tilvist og þróun starfseminnar. Lagt er til að Bandalag íslenskra skáta fái 0,5 millj. kr. tímabundinn styrk til reksturs útilífsmiðstöðvar skáta og Skátaskólans á Úlfljótsvatni. Lagt er til að fjárveiting til Landssambands KFUM og KFUK hækki um 4 millj. kr. og verði 11 millj. kr. Heildarkostnaður við starfið er um 100 millj. kr. og launagreiðslur jafngilda 30 stöðugildum en mikil sjálfboðavinna er unnin í félaginu. Reknar eru fimm sumarbúðir og fer unglingastarf fram vítt og breitt um landið og hefur aukist síðustu ár. Þá fer leiðtogafræðsla fram á vegum KFUM og KFUK. Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands. Gerð er tillaga um 16 millj. kr. hækkun framlags til sambandsins. Annars vegar er um að ræða 8 millj. kr. tímabundið framlag vegna kostnaðar við sumar- og vetrarólympíudaga Evrópuæskunnar sem haldnir verða næsta ár og hins vegar er 8 millj. kr. framlag til að styrkja stöðu sérsambanda ÍSÍ. Ólympíunefnd fatlaðra. Lögð er til tímabundin 1,5 millj. kr. hækkun fjárveitinga til ólympíunefndar fatlaðra. Skíðasvæðið í Tungudal við Skutulsfjörð. Á þessu nýja viðfangsefni er gerð tillaga um 10 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til uppbyggingar á skíðasvæðinu í Tungudal við Skutulsfjörð. Eftir að snjóflóð féllu í Seljalandsdal 1994 var hafist handa við skíðalyftu í Tungudal og endurbyggingu í Seljalandsdal, en eftir snjóflóð 1998 þegar skíðalyftan í Seljalandsdal eyðilagðist aftur var ákveðið að öll uppbygging yrði í Tungudal. Sú uppbygging er styrkt eftir fyrri hrakfarir. Ýmis framlög. Lagt er til að safnliðurinn hækki um 12 millj. kr. og er skipting liðarins sýnd í sérstökum yfirlitum með breytingartillögum meiri hlutans undir númerinu 1.90. Sýslumaðurinn á Keflavíkurflugvelli. Lagt er til að veitt verði 6 millj. kr. framlag til að efla fíkniefnaeftirlit á Keflavíkurflugvelli með fjölgun leitarhunda. Framlagið er ætlað til kaupa á bifreið til að flytja hundana og einnig til þjálfunar og gæslu þeirra. Friðargæsla. Sótt er um 17 millj. kr. fjárveitingu til að fjölga íslenskum starfsmönnum í alþjóðlegu friðargæslu- og uppbyggingarstarfi um fimm á árinu 2001. Landbúnaðarráðuneyti. Yfirstjórn. Lagt er til að 2 millj. kr. framlag vegna aksturskostnaðar falli niður. Gerð er tillaga um að safnliðurinn Ýmis verkefni hækki um 7 millj. kr. og er sundurliðun hans sýnd í sérstökum yfirlitum með breytingartillögum meiri hlutans. Rannsóknastofnun landbúnaðarins. Í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir að hluti af tekjum Rannsóknastofnunar landbúnaðarins af rannsóknastofum yrði innheimtur af Iðntæknistofnun. Þar sem ekki hefur verið gengið endanlega frá málinu er tillagan dregin til baka og verður málið endurskoðað í ljósi niðurstöðunnar á næsta ári. Veiðimálastofnun. Lögð er til 4 millj. kr. fjárveiting til að sinna áfram tilraunastarfi, þekkingaröflun og ráðgjöf í ræktun kræklings en gert er ráð fyrir að verkefnið standi yfir a.m.k. næstu þrjú ár. Kynningar hafa farið fram á verkefninu og nú hefur á annan tug aðila hafið tilraunarækt á kræklingi víðs vegar um landið. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri í Borgarfirði. Lögð er til 2 millj. kr. hækkun á framlagi til reksturs háskóladeilda skólans. Garðyrkjuskóli ríkisins. Gerð er tillaga um 3,3 millj. kr. fjárveitingu í þrjú ár til uppbyggingar á sérhæfðri rannsóknaraðstöðu til rannsókna á særoki og saltskemmdum á trjágróðri og vegna doktorsverkefna á sviði plöntulífeðlisfræði og plöntunæringarfræði. Aðstöðunni mun verða komið upp við Garðyrkjuskólann og er gert ráð fyrir að hún nýtist vísindamönnum og til kennslu í skólanum. Lögð er til 15 millj. kr. lokagreiðsla til byggingar garðyrkjumiðstöðvar við Garðyrkjuskóla ríkisins í Hveragerði. Í miðstöðinni verður í sama húsnæði leiðbeiningarþjónusta, tilraunastjórn, kennarar, Samband garðyrkjubænda, endurmenntunarstjóri, móttaka og skólameistari. Um 125 m 2 hafa þegar verið teknir í notkun með breytingum á núverandi húsnæði skólans en til stendur að hefja byggingu 425 m 2 viðbyggingar við hann. Verklok eru áætluð í maí 2002. Landgræðsla ríkisins. Lagt er til að veitt verði 10 millj. kr. framlag til verkefnisins Bændur græða landið, en verkefnið er liður í átaki stofnunarinnar við bindingu kolefnis. Landshlutabundin skógrækt. Gerðar eru tillögur um 70,6 millj. kr. hækkun á framlögum til liðarins og eitt nýtt viðfangsefni sem er Austurlandsskógar. Suðurlandsskógar. Lagt er til að framlög til Suðurlandsskóga hækki um 19,6 millj. kr. svo að þau verði í samræmi við áætlanir og fyrri samþykktir og hægt verði að standa við samninga sem gerðir hafa verið við trjáplöntuframleiðendur. Vesturlandsskógar. Lögð er til 13 millj. kr. hækkun á framlagi til Vesturlandsskóga sem verða þá 34 millj. kr. Fjárþörfin miðast við þann fjölda plantna sem samið hefur verið um framleiðslu á og að gerðar verði nýjar ræktunaráætlanir til 10--20 ára fyrir 30 jarðir og skjólbeltaáætlanir fyrir allt að 50 jarðir. Skjólskógar, Vestfjörðum. Lagt er til að framlag til Skjólskóga á Vestfjörðum hækki um 9 millj. kr. og verði alls 30 millj. kr. Stígandi verkefnisins verður hraðari en gert var ráð fyrir þar sem undirbúningsvinnan í ár nægir til að taka nýliða hraðar í verkefnið og flýta þannig áætlun um eitt ár. Norðurlandsskógar. Lögð er til 19 millj. kr. hækkun á framlagi til Norðurlandsskóga sem verður þannig 50 millj. kr. eins og gert er ráð fyrir í 40 ára framkvæmdaáætlun. Austurlandsskógar. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. fjárveitingu sem varið verði til að kanna áhuga á skógrækt á svæðum á Austurlandi utan Héraðsskóga og til að hefja samninga við skógræktarbændur á því svæði. Greiðslur vegna mjólkurframleiðslu. Þar er lagt til að greiðslur í Lífeyrissjóð bænda lækki um 8 millj. kr. Ástæða lækkunarinnar er að 6% af beingreiðslum fara til beingreiðsluhafa sem eru eldri en 70 ára, en skv. 5. gr. laga nr. 12/1999, um Lífeyrissjóð bænda, skal ekki greiða iðgjöld í sjóðinn lengur en til 70 ára aldurs. Greiðslur vegna sauðfjárframleiðslu. Þar er lagt til að greiðslur í Lífeyrissjóð bænda lækki um 7,7 millj. kr. Ástæða lækkunarinnar er að 10,4% af beingreiðslum fara til beingreiðsluhafa sem eru eldri en 70 ára, en skv. 5. gr. laga nr. 12/1999, um Lífeyrissjóð bænda, skal ekki greiða iðgjöld í sjóðinn lengur en til 70 ára aldurs. Bændasamtök Íslands. Lögð er til 26,7 millj. kr. hækkun á þessum lið vegna samningsbundinnar endurskoðunar á samningi við Bændasamtök Íslands frá 5. mars 1999. Hækkunin verður á eftirfarandi þremur viðfangsefnum: Leiðbeiningastarfsemi, landsþjónusta. Gerð er tillaga um 12,2 millj. kr. hækkun. Þar af eru 5,7 millj. kr. vegna vanáætlaðrar greiðslu í lífeyrissjóð og 6,5 millj. kr. vegna verðlagsbóta á laun fyrir árin 2000 og 2001. Leiðbeiningastarfsemi, héraðsþjónusta. Gerð er tillaga um 8,1 millj. kr. hækkun. Þar af eru 3,8 millj. kr. vegna vanáætlaðrar greiðslu í lífeyrissjóð og 4,3 millj. kr. vegna verðlagsbóta á laun fyrir árin 2000 og 2001. Búfjárrækt. Gerð er tillaga um 6,4 millj. kr. hækkun. Þar af eru 3 millj. kr. vegna vanáætlaðrar greiðslu í lífeyrissjóð og 3,4 millj. kr. vegna verðlagsbóta á laun fyrir árin 2000 og 2001. Fiskeldisrannsóknir. Lagt er til að framlag til Stofnfisks hf. hækki um 1,1 millj. kr. Hækkunin er í samræmi við verðlagsákvæði samnings við fyrirtækið. Sjávarútvegsráðuneyti. Undir liðnum Ýmis verkefni: Fiskifélag Íslands, sjóvinnukennsla. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundna hækkun á þessum lið til sjóvinnukennslu unglinga á vegum Haftinds ehf. Fjárveitingin er háð því að gerður verði þjónustusamningur um verkefnið. Kynning erlendis á nýtingu á auðlindum hafsins. Lagt er til að veitt verði 10 millj. kr. tímabundið framlag til kynningar á málstað og sjónarmiðum Íslendinga varðandi hvalveiðar. Í frumvarpi til fjárlaga 2001 er gert ráð fyrir 15 millj. kr. tímabundinni fjárveitingu til sama verkefnis. Gert er ráð fyrir að kynning á málstað og sjónarmiðum Íslendinga verði látin ná til fleiri ríkja, svo sem Bretlands og Þýskalands. Ýmislegt. Lögð er til 38 millj. kr. hækkun á liðnum og er hún af þrennum toga. Í fyrsta lagi er lagt til að veitt verði tímabundið framlag að fjárhæð 27 millj. kr. til að standa undir kostnaði af ráðstefnu sem haldin verður hér á landi haustið 2001 í samvinnu við Matvælastofnun Sameinuðu þjóðanna. Í heild er búist við 500--650 þátttakendum. Fjármögnun ráðstefnunnar er tvíþætt. Annars vegar er fjármögnun kostnaðar sem verður til hjá FAO. Áætlað er að sá kostnaður verði um 550 þús. Bandaríkjadalir. Ísland, Noregur og FAO munu skipta þessum kostnaði á milli sín og hefur verið áætlað fyrir honum í fjárlagafrumvarpi 2001 hjá utanríkisráðuneytinu á viðfangsefninu 03-190 1.19 Ráðstefnur, samtals 21,6 millj. kr. Hins vegar er gert ráð fyrir að innlendur kostnaður verði um 27 millj. kr. Heildarkostnaður vegna ráðstefnunnar er því áætlaður 48,6 millj. kr. Í öðru lagi er gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til að ljúka hagkvæmniathugun á kalkþörungavinnslu í Arnarfirði og í Húnaþingi og til efnagreininga og vinnu að umhverfisrannsóknum. Fjárlaganefnd veitti í fyrra 4 millj. kr. tímabundið framlag til könnunar á hagkvæmni kalkþörungavinnslu í Arnarfirði annars vegar og í Húnaflóa hins vegar, 2 millj. kr. á hvorn stað. Það varð að samkomulagi milli Atvinnuþróunarfélags Vestfjarða hf. og sveitarstjórnar Húnaþings vestra að Atvinnuþróunarfélagið fengi alla fjárhæðina gegn því að Húnaþing vestra fengi aðgang að rannsóknarniðurstöðum. Tekist hefur að ljúka endurvarpsmælingum, borunum og sýnatökum og gagnaöflun vegna hagkvæmniathugunar að mestu en ljúka þarf verkinu. Vitað er um áhuga erlendra aðila á þátttöku í uppbyggingu verksmiðju í Arnarfirði ef niðurstöður nákvæmra efnagreininga og hagkvæmniathugunar verða jákvæðar. Í þriðja lagi er gerð tillaga um 1 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til Atvinnuþróunarfélags Vestfjarða til að safna gögnum og hefja mælingar við innanvert Ísafjarðardjúp með tilliti til nýtingar auðlinda svæðisins. Hafrannsóknastofnunin. Rannsóknaskip. Hér er lögð til 13,5 millj. kr. hækkun sem skýrist af tvennu. Annars vegar er gerð tillaga um 8 millj. kr. viðbótarframlag vegna hækkana á olíuverði á heimsmarkaði sem leitt hafa til aukins kostnaðar við útgerð rannsóknaskipa stofnunarinnar. Þá er gerð er tillaga um að veita 5,5 millj. kr. tímabundið framlag til hafrannsóknaskipsins Drafnar sem nýtt er sem skólaskip 60 daga á ári. Flestum börnum í 9. og 10. bekk grunnskóla gefst kostur á að fara í kynnisferð með skipinu og um borð er fararstjóri frá Hafrannsóknastofnuninni sem hefur umsjón með fræðslu. Kostnaður við rekstur skipsins er um 11 millj. kr. á ári. Fiskistofa. Lögð er til 25 millj. kr. fjárveiting til að fjölga veiðieftirlitsmönnum um borð í fiskiskipum um fimm til viðbótar við þá fimm sem þegar hefur verið gert ráð fyrir í frumvarpinu. Áætlað er að hækka veiðieftirlitsgjald sem stendur undir rekstri veiðieftirlitsins um sömu fjárhæð. Skrifstofa rannsóknastofnana atvinnuveganna. Gerð er tillaga um 3,7 millj. kr. fjárveitingu vegna hækkana á gjöldum umfram forsendur fjárlaga vegna reksturs á húseignum í Keldnaholti. Um er að ræða kostnað vegna rafmagns, hita og ræstinga, svo og fasteignagjalda og opinberra gjalda. Dóms- og kirkjumálaráðuneyti. Lögð er til 25 millj. kr. hækkun framlags til að standa straum af opinberri réttaraðstoð en á það viðfangsefni er færður kostnaður vegna gjafsókna. Hann hefur aukist jafnt og þétt síðustu ár og var halli á liðnum í lok síðasta árs rúmar 24 millj. kr. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2000 er gert ráð fyrir 64 millj. kr. framlagi vegna halla þessa og síðasta árs. Ríkissaksóknari. Lagt er til að framlag til embættis ríkissaksóknara verði hækkað um 0,7 millj. kr. vegna endurskoðunar á húsaleigusamningi sem rennur út um næstu áramót. Ríkislögreglustjóri. Lagt er til að áætlaðar sértekjur bílabanka ríkislögreglustjóra verði hækkaðar um 2,4 millj. kr. Í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2000 er framlag til kaupa á tveimur bifreiðum sem aðallega verða ætlaðar til tollgæslu hjá sýslumannsembættunum á Akureyri og í Keflavík. Talið er að fastagjaldið fyrir leigu á bifreiðunum muni nema um 0,6 millj. kr. og miðað við reynslutölur af akstri verði kílómetragjaldið um 1,8 millj. kr. Gerð er tillaga um að framlag til embættanna hækki um 2,4 millj. kr. og verður því ekki nettóútgjaldaauki af þessu fyrirkomulagi. Lögreglustjórinn í Reykjavík. Lagt er til að sértekjur lögreglunnar í Reykjavík lækki um 3 millj. kr. Tekjur embættisins hafa að hluta verið færðar sem sértekjur en eru í reynd skatttekjur og eiga að renna í ríkissjóð en ekki til rekstrar embættisins. Áfengis- og fíkniefnamál. Átak í löggæslu vegna fíkniefnamála. Gerðar eru tvær tillögur til hækkunar á þessu viðfangsefni og nema þær 25 millj. kr. Í fyrri tillögunni er lagt til að veitt verði 20 millj. kr. fjárheimild til þess að mæta sérstökum kostnaði við rannsóknir meiri háttar fíkniefnamála. Reynsla síðustu ára sýnir að oft hefur komið til óvæntra útgjalda vegna rannsókna stærstu mála. Er þar oft um að ræða beinan útlagðan kostnað vegna aðkeyptrar tæknivinnu en einnig sérstaka álagstíma í vinnu lögreglunnar að rannsókn fíkniefnamála, svo sem þegar fjöldi manna liggur undir grun en það getur kallað á stöðugt eftirlit. Einnig er mikilvægt að rannsókn gangi hratt fyrir sig þegar fjöldi manna sem grunaðir eru um aðild að máli hefur verið úrskurðaður í gæsluvarðhald. Lagt er til að fjárheimildin verði á safnlið löggæslu og að henni verði úthlutað árlega af dómsmálaráðuneytinu. Í síðari tillögunni er lagt til að 5 millj. kr. verði varið til þess að koma rekstri sporhunda og fíkniefnaleitarhunda á varanlegan grundvöll. Nauðsynlegt þykir að koma á föstum framlögum til þjálfunar sporhunda, annaðhvort á vegum lögregluembætta eða með samningum við björgunarsveitir. Notkun lögreglu á sporhundum hefur sannað gildi sitt, en björgunarsveitir sem annast þjálfun og rekstur hundanna hafa fengið takmarkaða styrki frá ríkinu til þess. Notkun fíkniefnaleitarhunda færist einnig stöðugt í aukana samhliða öflugri fíkniefnalöggæslu. Er mikilvægt að viðhalda þjálfun fíkniefnahunda um allt land á næsta ári en tímabundið framlag var veitt til hennar á þessu ári á lið ríkislögreglustjóra. Lögreglu- og tollyfirvöld annast rekstur fíkniefnaleitarhunda en samkomulag er á milli ríkislögreglustjóra og ríkistollstjóra um samnýtingu fíkniefnahunda. Ýmis löggæslukostnaður. Gerð er tillaga um 25 millj. kr. fjárveitingu sem varið verði til að efla löggæslu með því að fjölga lögreglumönnum, einkum á sviði fíkniefnalöggæslu. Að undanförnu hefur fjölgað verulega stórum og tímafrekum rannsóknum í fíkniefnamálum og er fyrirhugað að bæta við mannafla í fíkniefnalöggæslu til þess að anna miklu og viðvarandi álagi. Fjárhæðin samsvarar launum sex lögreglumanna ásamt tengdum kostnaði. Við það er miðað að fyrir áramót liggi fyrir nánari tillögur um ráðstöfun á fjárhæðinni. Sýslumaðurinn á Höfn í Hornafirði. Gerð er tillaga um að sértekjur sýslumannsembættisins á Höfn í Hornafirði lækki um 0,2 millj. kr. og gjöld hækki um 0,2 millj. kr. Með breytingum á lögum nr. 87/2000 var Höfn í Hornafirði gerð að aðaltollhöfn. Við þá breytingu féll niður heimild til að innheimta gjald fyrir tollþjónustu. Tekjur af þessu gjaldi hafa verið um 0,4 millj. kr. á ári. Sýslumaðurinn í Keflavík. Lagt er til að veitt verði 1,2 millj. kr. fjárframlag til sýslumannsembættisins í Keflavík vegna aukinna leigugjalda til bílabanka ríkislögreglustjóra. Ég hef áður skýrt ástæðuna fyrir þessum tillögum. Sýslumaðurinn í Hafnarfirði. Lagt er til að sértekjur yfirstjórnar sýslumannsembættisins í Hafnarfirði verði felldar niður en þær nema 1,1 millj. kr. samkvæmt frumvarpinu. Tekjur embættisins hafa verið færðar sem sértekjur en þær eru í reynd skatttekjur. Lagt er til að sértekjur tollgæslu sýslumannsembættisins í Hafnarfirði lækki um 0,3 millj. kr. Allar þessar tillögur eru því marki brenndar að hér er um leiðréttingar að ræða. Ýmis rekstrarkostnaður sýslumannsembætta. Tölvumiðstöð dómsmálaráðuneytisins. Lagt er til að framlag til miðstöðvarinnar verði hækkað um 26,2 millj. kr. í kjölfar endurskoðunar á samningi við Skráningarstofuna hf. um rekstur miðstöðvarinnar frá því í október. Í samningnum er kveðið á um endurmat á gildandi samningi og viðbót vegna Schengen-samningsins, Útlendingaeftirlitsins o.fl. auk bakvakta vegna Schengen-samningsins. Biskup Íslands. Lögð er til 10 millj. kr. hækkun fjárveitinga til að vinna að framkvæmdum á lóð Hallgrímskirkju. Stefnt er að því að ljúka þar framkvæmdum árið 2002 og er þörf fyrir sömu fjárhæð næsta ár til að það takist. Dómkirkjan í Reykjavík. Gerð er tillaga um 6 millj. kr. fjárveitingu til viðgerða og endurbóta á kirkjunni. Kostnaður við endurbætur er að nálgast 200 millj. kr. en kostnaðarauki er einkum vegna ófyrirséðra verka við þakvirki kirkjunnar. Auðunarstofa. Gerð er tillaga um 21 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til að ljúka verkefnum í tengslum við móttöku gjafar Norðmanna, Auðunarstofu. Rannsóknarstofnun í helgisiðum í Skálholti. Gerð er tillaga um 8,5 millj. kr. tímabundna fjárveitingu til þessa nýja viðfangsefnis. Unnið er að uppbyggingu rannsóknarstofnunar í helgisiðafræðum í Skálholti en stofnuninni hafa m.a. verið afhent gögn umfangsmikillar rannsóknar Collegium Musicum. Kirkjugarðsgjöld. Lagt er til að Kirkjugarðasambandi Íslands verði veitt 3 millj. kr. tímabundið framlag til styrktar verkefni sem felst í því að skrá legstaði og söguupplýsingar í eldri kirkjugörðum til framsetningar á veraldarvefnum. Kirkjugarðasambandið hefur ráðist í tölvuskráningu kirkjugarða og stofnað um það sjálfstætt félag. Markmið þess er að bæta skipulag og stjórn kirkjugarða, gera upplýsingar um kirkjugarða og legstaðaskrár aðgengilegar almenningi og að safna og varðveita menningarlegar heimildir um kirkjugarða og legstaði og gera aðgengilegar á veraldarvefnum. Stefnt er að því að verkefnið verði unnið á Akureyri og Blönduósi. Félagsmálaráðuneyti. Lagt er til að veitt verði 26 millj. kr. framlag til unglingameðferðarheimilisins Götusmiðjunnar til að efla starfsemi heimilisins. Gert er ráð fyrir að Barnaverndarstofa geri samning við heimilið þar sem nánar verði kveðið á um hvernig framlaginu verði varið. Málefni fatlaðra. Laun vegna forfalla, orlofs o.fl. Gerð er tillaga um tímabundna fjárheimild að fjárhæð 36,9 millj. kr. vegna ofmats í frumvarpinu á lækkun útgjalda stofnana ráðuneytisins í kjölfar stofnunar fæðingarorlofssjóðsins. Tillagan miðar að því að leiðrétta framlög til stofnana sem til þessa hafa ekki greitt, eða aðeins greitt að hluta, laun í barnsburðarleyfum og til rekstrarverkefna samkvæmt þjónustusamningum. Styrktarfélag vangefinna. Lögð er til 8 millj. kr. viðbótarfjárveiting til að gera þjónustusamning við Styrktarfélag vangefinna. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga. Gerð er tillaga um 1.800 millj. kr. hækkun á liðnum og er hún tvíþætt. Annars vegar er lagt til að veitt verði 1.100 millj. kr. framlag í sjóðinn til að jafna tekjutap einstakra sveitarfélaga vegna lækkunar fasteignaskattstekna í kjölfar breytinga á álagningarstofni mannvirkja. Framlagið er ákvarðað í samræmi við frumvarp til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga sem lagt hefur verið fyrir Alþingi og er framlagið reiknað sem hlutfall af skatttekjum ríkissjóðs af beinum og óbeinum sköttum sem innheimtir eru í ríkissjóð. Hins vegar er farið fram á 700 millj. kr. tímabundið framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í kjölfar samkomulags milli ríkis og sveitarfélaga og í samræmi við tillögur tekjustofnanefndar sem skilaði skýrslu til félagsmálaráðherra í október 2000. Gert er ráð fyrir að framlaginu verði ráðstafað til sveitarfélaga eftir reglum sem settar verða í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Vinnumálastofnun. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundna fjárheimild til kaupa á húsnæði fyrir Svæðisvinnumiðlun Austurlands á Egilsstöðum. Leigusamningur við eigendur rennur út í árslok 2000 og ekki hefur tekist að finna hentugt leiguhúsnæði þrátt fyrir ítarlega athugun. Vinnumál. Gerð er tillaga um 7 millj. kr. tímabundið framlag til liðarins. Atvinnuleysistryggingasjóður. Gerð er tillaga um 104 millj. kr. tímabundið framlag til Atvinnuleysistryggingasjóðs í kjölfar samkomulags milli aðila vinnumarkaðarins í mars 2000 um að treysta stöðu einstaklinga á vinnumarkaði með því að gefa þeim kost á að efla og endurnýja þekkingu sína og verða hæfari til að takast á við ný verkefni. Samhliða gerðu forvígismenn atvinnurekenda og félagsmálaráðherra samkomulag um 104 millj. kr. framlag úr Atvinnuleysistryggingasjóði á árinu 2001, 53 millj. kr. framlag árið 2002 og 43 millj. kr. framlag árið 2003 eða alls 200 millj. kr. Félagsmál, ýmis starfsemi. Lagt er til að framlög til Klúbbsins Geysis verði hækkuð um 1,8 millj. kr. vegna aukinna umsvifa. Markmið klúbbsins er að reka vinnumiðlun fyrir geðfatlað fólk auk annarrar starfsemi í þágu þess. Klúbburinn hefur tvo starfsmenn en þörf er á þeim þriðja. Krossgötur, endurhæfingarheimili. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundna hækkun á styrk til starfsemi Krossgatna. Byrgið, líknarfélag. Lögð er til 5 millj. kr. tímabundin hækkun á fjárveitingum til Byrgisins til reksturs afeitrunardeildar í Hafnarfirði og áfangahúss fyrir fólk sem ekki hefur í önnur hús að venda. Áformað er að þar verði langtímameðferð sem geti varað í allt að þrjú ár. Nýbúamiðstöð á Vestfjörðum. Þetta er nýtt viðfangsefni og hér er farið fram á 7 millj. kr. fjárveitingu vegna stofnunar Nýbúamiðstöðvar á Vestfjörðum, samanber tillögu til þingsályktunar sem samþykkt var á Alþingi 9. maí 2000. Blindrafélagið, burstavél. Lagt er til að Blindrafélagið fái 10 millj. kr. tímabundið fjárframlag til kaupa á burstagerðarvél fyrir Blindravinnustofuna sem verður 60 ára á næsta ári. Hún hefur ekki fjárhagslegt bolmagn til vélarkaupanna enda hefur verið rekstrarhalli á starfseminni síðustu ár. Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Tryggingastofnun ríkisins. Gerð er tillaga um 4 millj. kr. millifærslu á almennan rekstur Tryggingastofnunar, sjúklingatryggingar vegna umsýslukostnaðar við sjúklingatryggingar en stofnunin mun annast umsýslu þeirra trygginga. Sjúkratryggingar. Lögð er til 175 millj. kr. hækkun á framlagi til lyfjamála. Endurmat á útgjöldum til lyfjamála eftir tíu mánuði bendir til þess að útgjöld vegna málaflokksins verði 4.755 millj. kr. á árinu 2001 og hefur útgjaldaspáin hækkað um 175 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Hjálpartæki. Lagðar eru til tvær breytingar á liðnum til hækkunar um 40 millj. kr. Annars vegar er gerð tillaga um 20 millj. kr. framlag til Tryggingastofnunar til að gera henni kleift að hafa umsjón með öndunargrímum. Fjármunir voru á sínum tíma fluttir frá Tryggingastofnun til Landspítala til að annast öflun og umsjón með öndunarvélum en Tryggingastofnun annaðist þó eftir sem áður rekstur hluta þeirra. Í ljósi fenginnar reynslu er talið eðlilegt að umsjón með starfsemi þessari verði í höndum Tryggingastofnunar sem mun gera þjónustusamning við Landspítalann um þjónustu vegna öndunargríma fyrir sjúkratryggða einstaklinga í heimahúsum. Kostnaður vegna þessa samnings er áætlaður 40 millj. kr. á ári og hafa þegar verið millifærðar 20 millj. kr. af fjárheimildum Landspítala til Tryggingastofnunar. Hins vegar er gerð tillaga um 20 millj. kr. hækkun í ljósi endurmats á útgjöldum vegna hjálpartækja. Þjálfun. Lagt er til að 64,1 millj. kr. framlag verði fært af sjúkratryggingum til málefna fatlaðra á viðfangsefni Endurhæfingarstöðvar Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra, til að ljúka við þjónustusamning við félagið. Til þessa hefur Tryggingastofnun ríkisins annast samningagerð við endurhæfingarstöð félagsins sem hefur jafnframt fengið árlegan styrk frá heilbrigðisráðuneyti. Þrátt fyrir greiðslur ráðuneytisins hefur verið halli á rekstri stöðvarinnar sem hefur verið fjármagnaður af happdrættisfé félagsins. Með þjónustusamningnum er gert ráð fyrir að greiðslur til endurhæfingarstöðvarinnar verðið auknar til að styrkja rekstrarstöðu hennar. Sjúklingatryggingar. Gerð er tillaga um 4 millj. kr. millifærslu af þessum lið á almennan rekstur Tryggingastofnunar vegna umsýslukostnaðar við sjúklingatryggingar en stofnunin mun annast umsýslu þeirra trygginga. Landlæknir. Lögð er til 12 millj. kr. hækkun á framlagi til landlæknisembættisins vegna klínískra leiðbeininga en hluti kostnaðar er tímabundinn. Annars vegar er um að ræða laun læknis sem hefur unnið að klínískum leiðbeiningum og hins vegar kostnað vegna aðkeyptrar sérfræðiaðstoðar. Með klínískum leiðbeiningum opnast möguleiki á að veita skilvirka læknismeðferð með hóflegum kostnaði. Við þetta starf er m.a. stuðst við vandaðar erlendar leiðbeiningar sem verður að laga að íslenskum aðstæðum en fyrirhugað er að skipa starfshópa lækna til ráðgjafar á hinum ýmsu sérsviðum. Í fjáraukalagafrumvarpi fyrir árið 2000 er farið fram á 7 millj. kr. fjárveitingu til þessa verkefnis. Geislavarnir ríkisins. Gerð er tillaga um 1,1 millj. kr. framlag til að framfylgja eftirliti með allsherjarbanni við kjarnavopnum. Fyrir Alþingi liggur nú frumvarp til laga um framkvæmd samnings um allsherjarbann við tilraunum með kjarnavopn. Samningurinn var fullgiltur 26. júní sl. Samkvæmt 2. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir að Geislavarnir ríkisins fari með eftirlit með framkvæmd laganna og samningsins. Árlegur rekstrarkostnaður vegna þessa er áætlaður 1,1 millj. kr. Tæki og búnaður. Lagt er til 2,4 millj. kr. tímabundið framlag sem er áætlaður kostnaður til kaupa á stofnbúnaði til nota við eftirlit með framangreindu allsherjarbanni við tilraunum með kjarnavopn. Stofnkostnaðurinn felst í sérstökum tölvu- og hugbúnaðarkaupum. Manneldisráð. Lagt er til 1,8 millj. kr. tímabundið framlag næstu þrjú árin til viðhalds á íslenska gagnagrunninum um efnainnihald matvæla. Hafist var handa við uppbyggingu á grunninum á áttunda áratugnum en að mati sérfræðinga veitir grunnurinn mikilvægar upplýsingar bæði fyrir framleiðendur og neytendur um innihald matvæla. Fyrir heilbrigðisþjónustuna hefur grunnurinn einkum gildi varðandi rannsóknir á sambandi mataræðis og heilsu. Næringarmeðferð sjúklinga á sjúkrahúsum og ráðgjöf til almennings byggist einnig á gögnum frá grunninum. Endurhæfingarstöð Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra. Gerð er tillaga um að 64,1 millj. kr. framlag verði fært af sjúkratryggingum til málefna fatlaðra á viðfangsefni Endurhæfingarstöðvar Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra til að ljúka við þjónustusamning við félagið. Til þessa hefur Tryggingastofnun ríkisins annast samningagerð við Endurhæfingarstöð félagsins sem jafnframt hefur fengið árlegan styrk frá heilbrigðisráðuneyti. Þrátt fyrir greiðslur ráðuneytisins hefur verið halli á rekstri stöðvarinnar sem hefur verið fjármagnaður af happdrættisfé félagsins. Með þjónustusamningnum er gert ráð fyrir að auka greiðslur til endurhæfingarstöðvarinnar til að styrkja rekstrarstöðu hennar. Fjórðungssjúkrahúsið Akureyri. Lagt er til að veitt verði 20 millj. kr. tímabundið framlag til ársins 2004 til að greiða hluta af nýjum röntgenbúnaði fyrir myndgreiningardeild sjúkrahússins. Á árinu 1999 var heimilað að bjóða út tækjabúnað fyrir æðarannsóknastofu og tölvusneiðmyndatæki. Útboð fór fram á þessu ári og liggur niðurstaða nú fyrir. Sá búnaður sem stjórnendur sjúkrahússins leggja til að verði keyptur, kostar um 83 millj. kr. Ljóst er að fjárveitingar sjúkrahússins til tækjakaupa á þessu ári duga ekki til að kaupa þessi tæki. Sjúkrahús með fjölþætta starfsemi. Gerð er tillaga um að veita 68 millj. kr. tímabundið framlag til að fjármagna á næsta ári væntanlegar eftirstöðvar fæðingarorlofsgreiðslna samkvæmt núgildandi lögum um fæðingarorlof. Í ársbyrjun næsta árs taka gildi ný lög um greiðslur í fæðingarorlofi. Í stað þess að ríkisstofnanir greiði sjálfar laun í fæðingarorlofi af sínu rekstrarfé fær nýr sjóður það hlutverk. Landspítali -- háskólasjúkrahús. Tvær tillögur eru á þessum lið sem leiða til 103,4 millj. kr. hækkunar. Er annars vegar tillaga um 120 millj. kr. viðbótarframlag til mæta kostnaði af stærri skömmtum af lyfinu beta-interferon í baráttunni við MS-sjúkdóminn. Þegar er gert ráð fyrir 40 millj. kr. af rekstrarútgjöldum Landspítalans til þessa verkefnis. Samtals er því reiknað með 160 millj. kr. heildarkostnaði vegna lyfsins á næsta ári. Með rannsóknum hefur verið sýnt fram á að skammtur af lyfinu þarf að vera sexfaldur til að skila tilætluðum árangri. Hins vegar er lagt til að færðar verði 16,6 millj. kr. af Landspítala -- háskólasjúkrahúsi til Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík. Hinn 1. október 1999 var mæðravernd Landspítala -- háskólasjúkrahúss flutt og sameinuð mæðravernd Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík með samningi milli stofnananna. Sjúkrahús og læknisbústaðir. 5.50 Viðhald sjúkrahúsa, óskipt og 6.90 Bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða. Fjárveitingar ætlaðar til viðhalds lækka um 60 millj. kr. og á móti hækka fjárveitingar til stofnkostnaðar um sömu fjárhæð. Sjúkrastofnanir SÁÁ. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. framlag til framhaldsmeðferðar unglinga og fjölskyldumeðferðar á Sjúkrastöð Samtaka áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann. Sjúkraflug. Lögð er til 41,9 millj. kr. fjárveiting til að mæta kostnaði við sjúkraflug samkvæmt samningi sem áformað er að gera í kjölfar útboðs sem Ríkiskaup önnuðust. Samkvæmt útboðinu verður greitt fyrir heildargrunnbætur fyrir áætlunarflug annars vegar og heildargrunngjald fyrir sjúkraflug hins vegar. Enn fremur verður greitt gjald fyrir hvert sjúkraflug, svo og gjald fyrir hvern klukkutíma umfram staðalsjúkraflug. Með samningunum verður þjónusta sjúkraflugs í fastari skorðum og öryggi eykst. Kostnaðarauki heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis vegna grunngjalds fyrir sjúkraflug er 41,9 millj. kr. Að öðru leyti er kostnaður fyrir hvert einstakt sjúkraflug greiddur af Tryggingastofnun ríkisins. Heilsuverndarstöðin í Reykjavík. Lagt er til að færðar verði 16,6 millj. kr. frá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi til Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík. Hinn 1. október 1999 var mæðravernd Landspítala -- háskólasjúkrahúss flutt og sameinuð mæðravernd Heilsuverndarstöðvarinnar í Reykjavík með samningi milli stofnananna.

Forseti vill geta þess að tölvukerfið er örlítið að stríða okkur en eins og hv. þm. vita þá er ótakmarkaður tími þannig að rauða ljósið sem blikkar í ræðustól formanns fjárln. er ekki rétt.

Ég mun fyrirgefa tölvukerfinu þessa óþolinmæði fyrst forseti sýnir þolinmæði. Forvarnasjóður. Gerð er tillaga um 9,5 millj. kr. fjárveitingar til fjögurra verkefna. Í fyrsta lagi er tillaga um 5,5 millj. kr. framlag til Forvarnasjóðs vegna ýmissa verkefna og þar á meðal til þátttöku í ECMDDA sem er evrópsk miðstöð í forvarnastarfi gegn vímuefnum. Í öðru lagi er tillaga um 1,5 millj. kr. framlag sem renni til vímuefnalausrar miðstöðvar ungs fólks á Ísafirði í Gamla apótekinu til að efla forvarnastarf gegn vímuefnum. Í þriðja lagi er tillaga um 1,5 millj. kr. tímabundinn rekstrarstyrk til félagasamtakanna Íslenskra ungtemplara. Í fjórða lagi er tillaga um 1 millj. kr. framlag sem renni til vímuefnalausrar miðstöðvar ungs fólks í Skagafirði til að efla forvarnastarf gegn vímuefnum. Fjármálaráðuneyti. Lagt er til að framlag hækki um 4 millj. kr. til yfirstjórnar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 4 millj. kr. framlagi á liðnum 09-995 til Skýrsluvélakostnaður vegna aukinnar aðkeyptrar þjónustu við upplýsingavinnslu fjárlagagerðar og reksturs fjárlagakerfis ráðuneyta og Alþingis. Fjárheimildin var hins vegar millifærð af fjárlagalið aðalskrifstofunnar í frumvarpinu og er tillagan ætluð til leiðréttingar á þeirri framsetningu. Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum. Gerð er tillaga um 200 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til að mæta útgjöldum samkvæmt ákvæðum um heimildir í 7. gr. fjárlagafrumvarpsins. Áætlanir um nýtingu þessara heimilda eru jafnan háðar mikilli óvissu en reynsla síðustu ára hefur leitt í ljós að fjárheimild liðarins hefur verið skorinn fullþröngur stakkur miðað við framkvæmd heimildarákvæðanna. Barnabætur. Gerð er tillaga um 200 millj. kr. hækkun á fjárheimild til greiðslu barnabóta. Í frumvarpinu hefur þegar verið gert ráð fyrir 600 millj. kr. hækkun á fjárheimildinni en sú áætlun hefur nú verið endurmetin. Aukin framlög skýrast af áformum um að draga úr tekjutengingu og afnema eignatengingu í barnabótakerfinu. Einnig verða teknar upp ótekjutengdar bætur fyrir börn yngri en sjö ára. Vaxtabætur. Lagt er til að fjárheimild til greiðslu vaxtabóta verði lækkuð um 400 millj. kr. í samræmi við endurskoðaða áætlun fyrir árið 2001. Lækkunin stafar af auknum tekjum launþega milli ára. Lagt er til að fjárheimild viðfangsefnisins Rekstur fasteigna hækki um 0,5 millj. kr. vegna lítils háttar skekkju í reikningi á launa- og verðlagshækkun frumvarpsins sem hafði í för með sér að hækkun tekna og gjalda varð ekki alveg jöfn. Launa- og verðlagsmál. Lagt er til að veitt verði fjárheimild sem nemi 150 millj. kr. vegna nýlegs samkomulags milli stéttarfélaga opinberra starfsmanna, ríkis og sveitarfélaga um réttindamál starfsmanna, einkum veikinda- og fæðingarorlofsrétt. Samkomulagið tekur gildi 1. janúar 2001 og verður hluti af kjarasamningum hlutaðeigandi stéttarfélaga. Með samkomulaginu verður veikindaréttur samræmdur fyrir þessi stéttarfélög. Þá gerir samkomulagið ráð fyrir að ríkisstofnanir greiði framlag sem nemi 0,41% af heildarlaunum starfsmanna í stéttarfélögunum í sérstakan Fjölskyldu- og styrktarsjóð. Hlutverk sjóðsins verður einkum að greiða þann mismun sem er á milli réttinda samkvæmt fæðingarorlofslögum sem taka gildi um næstu áramót og heldur meiri réttinda sem ríkisstarfsmenn hafa haft til þessa samkvæmt reglugerð um fæðingarorlof. Einnig verður það hlutverk sjóðsins að stéttarfélögin geti tekið á sérstökum áföllum hjá félagsmönnum sínum sem veikindarétturinn nær ekki til. Þá er sjóðnum ætlað að koma til móts við þarfir félagsmanna stéttarfélaganna varðandi heilsueflingu. Kostnaður við framlög í sjóðinn er áætlaður 150 millj. kr. og er hann færður í einu lagi á þennan lið. Fyrirhugað er að fjárheimildinni verði skipt niður á einstakar stofnanir þegar launaforsendur verða endurmetnar með tilliti til nýrra kjarasamninga. Samgönguráðuneyti. Þar er gert ráð fyrir að fjárheimild sem nemi 9,7 millj. kr. verði millifærð af viðfangsefninu 10-190-1.12 á nýtt viðfangsefni hjá Flugmálastjórn, 10-471-1.11 Styrkir til innanlandsflugs. Fjárheimildin er ætluð til að mæta framlögum til flugrekstraraðila í kjölfar útboðs á sjúkra- og áætlunarflugi innan lands. Staðsetningarkerfi. Lagt er til að heiti viðfangsefnis verði breytt úr GPS-staðsetningarkerfi í Staðsetningarkerfi. Þetta er leiðrétting. Flugskóli Íslands. Farið er fram á 9,7 millj. kr. framlag til rekstrar Flugskóla Íslands eins og verið hefur undanfarin ár. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að rekstrarstyrkur til skólans falli niður en í staðinn komi stofnstyrkur að upphæð 15 millj. kr. á ári í þrjú ár til kaupa á flughermi fyrir skólann. Þetta byggðist á þeirri forsendu að búist var við samkeppni í rekstri flugskóla, þ.e. til bóklegs náms í atvinnuflugi. Vegna samkeppnissjónarmiða þótti ekki réttlætanlegt að styrkja einn skóla umfram annan í slíkum rekstri. Af þessu hefur ekki orðið og því er talið rétt að veita áfram sama styrk til skólans. Gestastofur og markaðsstarf. Lagt er til að heiti viðfangsefnis verði breytt úr Ferðamál og markaðsstarf í Gestastofur og markaðsstarf. Markaðssetning Íslands í Norður-Ameríku. Farið er fram á 12 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til verkefnis um markaðssetningu Íslands í Norður-Ameríku vegna hækkunar á gengi Bandaríkjadals. Í samningi um verkefnið er gert ráð fyrir árlegu framlagi í fimm ár að fjárhæð 700.000 Bandaríkjadalir. Þegar samningurinn var gerður var gengi Bandaríkjadals u.þ.b. 70 kr. en er nú komið í ríflega 87 kr. Samningurinn rennur út árið 2004. Ýmislegt. Gerð er tillaga um 1 millj. kr. tímabundna hækkun þessa liðar til að kosta sérútbúna bifreið í Árneshreppi í þeim tilgangi að hana megi nota til að aka yfir Trékyllisheiði að vetrarlagi og auka þannig öryggi íbúanna í hreppnum. Hlutur ríkisins í flughermi fyrir flugskóla. Lagt er til að tímabundinni 15 millj. kr. fjárveitingu til 2003, sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu, verði breytt í 10 millj. kr. fjárveitingu til ársins 2005. Í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir að rekstrarstyrkur til Flugskóla Íslands félli niður eins og ég hef áður sagt en í staðinn kæmi stofnstyrkur að upphæð 15 millj. kr. á ári til þriggja ára til kaupa á flughermi. Nú er hins vegar lagt til að stofnstyrkur til kaupa á flugherminum verði lækkaður í 10 millj. kr. til ársins 2005. Gerð er brtt. við brtt. nr. 84 í þskj. 375 við liðinn Siglingastofnun Íslands. Tillagan er sýnd í sérstöku þingskjali og sýnir sundurliðun fyrir viðfangsefnið 670 hafnarmannvirki, 674 lendingarbætur og 680 sjóvarnargarðar. Styrkir til innanlandsflugs. Gerð er tillaga um 51 millj. kr. fjárveitingu til að mæta kostnaði við áætlunarflug innan lands samkvæmt samningi sem áformað er að gera í kjölfar undangengins útboðs. Samkvæmt útboðinu verða greiddar heildargrunnbætur fyrir áætlunarflug annars vegar og heildargrunngjald fyrir sjúkraflug hins vegar. Heildarkostnaður vegna útboðsins er 155 millj. kr. Þar af er hlutur samgönguráðuneytisins 60,7 millj. kr. vegna grunnbóta fyrir áætlunarflug. Á viðfangsefninu 10-190-1.12 Vetrarsamgöngur og vöruflutningar er í frumvarpinu 9,7 millj. kr. fjárheimild sem hefur verið ætluð til þessa verkefnis og er sú fjárhæð flutt þaðan til Flugmálastjórnar eins og ég hef áður gert grein fyrir. Er því gerð tillaga hér um 60,7 millj. kr. fjárveitingu í styrki til innanlandsflugs. Ferðamálasamtök landshluta. Gerð er tillaga um 4 millj. kr. hækkun fjárveitinga til þess að ferðamálasamtök landshluta geti sinnt hlutverki sínu og staðið undir þeim verkefnum sem þeim er ætlað. Iðnaðarráðuneyti, aðalskrifstofa. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. framlag vegna kostnaðar sem hlýst af yfirstjórn byggðamála. Vorið 1999 var samþykkt á Alþingi þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001 sem leggur fjölmargar skyldur á ráðuneytið í þessum efnum. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 5 millj. kr. fjárveitingu til þessa málaflokks. Áformað er að bæta við hálfu starfi til viðbótar einu starfi sem fyrir er. Óhjákvæmilega fylgir ýmis annar starfskostnaður, svo sem vegna ferðalaga, norræns og alþjóðlegs samstarfs, kaupa á sérfræðiþjónustu o.fl. Endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Lögð er til 25 millj. kr. fjárveiting til að endurgreiða kostnað vegna kvikmyndargerðar í ljósi endurskoðunar á lögum nr. 43/1999, um endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Hagstofa Íslands, aðalskrifstofa. Gerð er tillaga um 20 millj. kr. framlag vegna samdráttar sölutekna upplýsinga úr þjóðskrá. Einnig er sýnt að hagræðing vegna upptöku nýs þjóðskrárkerfis verður minni en að var stefnt. Það stafar af því að kerfið er flóknara og viðhaldsfrekara en reiknað var með í fyrstu. Umhverfisráðuneyti. Ýmis umhverfisverkefni. Gerð er tillaga um 7 millj. kr. tímabundið framlag til vinnuhóps náttúrustofa og heilbrigðiseftirlits á Vestfjörðum, Austfjörðum og Norðurlandi vestra til að gera úttekt á skólpmengun við litla þéttbýlisstaði við sjávarsíðuna og skipuleggja vöktun á mengun við sömu staði. Árið 1997 hófst samstarf milli Heilbrigðiseftirlits Vestfjarða, Heilbrigðiseftirlits Norðurlands vestra og Náttúrustofu Vestfjarða um sýnatökur og mælingar við þéttbýlisstaði á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra en vegna fjárskorts hefur ekki verið hægt að ganga frá niðurstöðum þessara athugana. Til að lýsa ástandinu á raunsannan hátt þarf að koma til ítarlegri sýnataka yfir lengra tímabil. Ýmis verkefni. Gerð er tillaga um að stofnaður verði sérstakur safnliður hjá umhverfisráðuneytinu með 3 millj. kr. fjárveitingu. Sundurliðun liðarins er sýnd í sérstökum yfirlitum með breytingartillögum meiri hlutans. Skipulagsstofnun. Ekki er talið að unnt verði að afla sértekna af umhverfismati eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Lækka því gjöld til jafns við lækkun tekna eða alls um 4 millj. kr. Ofanflóðasjóður. Gerð er tillaga um 7 millj. kr. millifærslu af stofnkostnaði yfir á nýtt viðfangsefni 14-381-1.01 til að aðgreina rekstrarkostnað frá styrkveitingum. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir breytingartillögum við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 200l. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem skýrðar hafa verið hér að framan og gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið og breytingartillögurnar skrifa Jón Kristjánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Árni Johnsen, Hjálmar Jónsson, Ísólfur Gylfi Pálmason, Arnbjörg Sveinsdóttir og Kristján Pálsson. Ég hef nú gert grein fyrir nefndarálitinu og helstu þáttunum sem í því felast. Fjárlaganefnd er við núverandi aðstæður vandi á höndum. Ætlunin er að afgreiða fjárlög með miklum tekjuafgangi eins og nauðsynlegt er til þess að leggja sitt til stöðugleika í samfélaginu. Þetta verður að hafa í huga meðan að hinu leytinu raðast inn erindi og tíðum er vitnað til þess að ekki sé mikið mál að verða við þeim í ljósi hins mikla tekjuafgangs sem áætlaður er. Ég ítreka að það ber ríka nauðsyn til að hafa aðhald þótt það verði til þess að einhverjum óskum, jafnvel um hin bestu mál eða aukna starfsemi verði að hafna. Það kemur til góða í framtíðinni. Það verður að laga skuldastöðuna í góðæri og tekjum fyrir sölu ríkisfyrirtækja verður að verja til þess að verulegu leyti þó réttlætanlegt geti verið að verja þeim einnig til nýrra fjárfestinga til þess að treysta innviði samfélagsins, svo sem fjárfestinga í samgöngum. Ég vil þakka öllu mínu samstarfsfólki í fjárlaganefnd fyrir einstaklega gott samstarf. Starfsfólki ráðuneyta þakka ég og ekki síst þakka ég starfsfólki Alþingis fyrir alla þá ómetanlegu hjálp sem það veitir okkur. Án þess mikla vinnuframlags sem það hefur lagt fram ásamt starfsmönnum fjármálaráðuneytisins og hins nýja fjárlagakerfis sem einfaldar okkur störfin hefði ekki tekist að ljúka verkum fyrir 2. umr. á þessum degi. Nú er lokaspretturinn eftir þegar þessari umræðu lýkur að undirbúa 3. umr. málsins.

Herra forseti. Ræða hv. þm. var yfirgripsmikil eins og vænta mátti. Í fyrsta hluta hennar fór hv. þm. yfir almennar línur í efnahagsmálum. Það þótti mér langmerkilegasti hluti ræðunnar, herra forseti. Í henni var í reynd í fyrsta skipti viðurkennt af fullri alvöru af talsmanni stjórnarliðsins í efnahagsmálum að dimmar blikur væru á lofti í efnahagsmálum. Sér í lagi vakti athygli mína að hv. þm. taldi núverandi viðskiptahalla óviðunandi og beinlínis hættulegan. Þetta er í hreinni andstöðu við allt það sem forustumenn Sjálfstfl. hafa sagt. Ég vísa sérstaklega til orða hæstv. forsrh. í sjónvarpsþættinum Silfri Egils fyrr á þessu ári. Þar mátti skilja að viðskiptahallinn væri eiginlega góðkynja og að engin ástæða væri til þess að hafa áhyggjur af honum. Ég spyr þess vegna hv. þm.: Hefur forusta Framsfl. önnur viðhorf og aðra sýn á efnahagsmálin og viðskiptahallann en Sjálfstfl.? Hv. þm. sagði líka að besta leiðin til að vinna bug á viðskiptahallanum væri að efla þjóðhagslegan sparnað og til þess væri aðhald í ríkisfjármálum besti kosturinn. Ég spyr því hv. þm.: Telur hann að núverandi aðhaldsstig í ríkisfjármálum eins og það birtist í þessu frv. sé nóg til að vinna gegn viðskiptahallanum?

Herra forseti. Í ræðu minni reyndi ég að rekja samspil ríkisfjármála og efnahagsmála almennt. Það er fullkomin samstaða um það milli stjórnarflokkanna að skila ríkissjóði með miklum afgangi og það er gert ráð fyrir því. Um það er ekkert deilt. Hins vegar tel ég og ræða mín sýnir að ég tel enga ástæðu til þess að draga fjöður yfir það að varanlegur viðskiptahalli er ekki af hinu góða. Ég hef ekki orðið var við að neinar deilur séu um það ef varanlegur viðskiptahalli skapast af vaxandi einkaneyslu. Ég gerði grein fyrir því í ræðu minni að það er skilsmunur á því hvort við söfnum erlendum skuldum og viðskiptahalla með vaxandi neyslu eða fjárfestingu.

Herra forseti. Hv. þm. skaut sér undan því að svara spurningu minni. Hún er þessi: Hefur forusta Framsfl. aðra sýn á hættuna sem felst í viðskiptahallanum en forusta Sjálfstfl.? Það hefur komið fram hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni að hann telur viðskiptahallann óviðunandi. Hann telur hann ekki góðkynja. Hann telur hann beinlínis hættulegan. Hæstv. forsrh. hefur ítrekað sagt að viðskiptahallinn sé góðkynja vegna þess að hann stafi af einkaneyslu en ekki fjárfestingum hins opinbera og fyrirtækja. Hann hefur líka sagt að ekki þurfi að óttast viðskiptahallann. Nú er það að vísu svo að viðskiptahallinn er mun verri en jafnvel hv. þm. Jón Kristjánsson sagði áðan. Ég spyr þess vegna hv. þm. aftur: Telur hann að það aðhald sem sýnt er í núverandi fjárlagafrv. sé nóg til þess að vinna bug á þessum viðskiptahalla? Hann svaraði því ekki áðan. Ég er nefnilega sammála honum um að viðskiptahallinn er óviðunandi. Samfylkingin hefur sagt það núna missirum saman að hætta væri á því að gengið veiktist verulega vegna viðskiptahallans. Þetta hefur allt saman komið fram og ég held að því miður að ekki séu öll kurl til grafar komin í þeim efnum.

Herra forseti. Ég leyni því ekkert að við þurfum að taka verulega á til þess að fjárlagafrv. sýni nægilegt aðhald. Ég rakti það í ræðu minni að það er mikill þrýstingur á aukin útgjöld vegna þess að fjárlagafrv. er sýnt með miklum afgangi. Hv. þm. hefur vissulega sjálfsagt orðið var við það alveg eins og ég í starfi fjárln. að sá þrýstingur er mikill. Hins vegar tel ég að með þessum tillögum höfum við þrætt meðalveginn og við höfum lagt okkar af mörkum til þess að sporna gegn þenslu í samfélaginu. Hins vegar skulum við spyrja að leikslokum við 3. umr.

Herra forseti. 2. umr. er aðalumræðan um gjaldahlið frv. Þess vegna finnst mér verulega skorta á að ekki skuli hafa verið lokið meðhöndlun á stórum málaflokkum sem snerta íbúa landsins afar mikið. Ég nefni þar heilbrigðisstofnanir og heilbrigðiskerfi sem ekki er lokið. Ég nefni byggðamálin og Byggðastofnun og ég nefni menntamálin, t.d. framhaldsskólann. Það eina sem hér er lagt til vegna byggðamála eða Byggðastofnunar er að auka útgjöld vegna aðalskrifstofu í Reykjavík um 5 millj. kr. til þess að sinna auknum nauðsynlegum verkefnum í byggðamálum á aðalskrifstofunni. Mér finnst, herra forseti, að frekar hefði átt að fresta umræðu um þessi gjöld frv. þangað til þetta kæmi fram.

Herra forseti. Það er rétt að við eigum eftir að skoða nokkra málaflokka nánar og hv. þm. er kunnugt um að í fjárln. er vinna hafin við þá málaflokka og ekki er langt í land að þeir klárist. Varðandi Byggðastofnun þá hafa málefni hennar aldrei verið til umræðu fyrr en milli 2. og 3. umr. Sú vinnuregla hefur verið viðhöfð hér og engin breyting er á því. Varðandi reksturskostnað ráðuneytisins gegnir öðru máli. Það er mjög óveruleg hliðargrein í þessu máli. Eins og kunnugt er tók ráðuneytið þennan málaflokk yfir nú nýverið og hefur viljað efla starf sitt og starfslið til að vinna ötullega að þessum málum. Þetta stafar eingöngu af því. En síðan tökum við til við það sem eftir er.

Herra forseti. Mér finnst líka viðsnúið að við skulum við 2. umr. leggja megináherslu á að ræða og ákveða gjöld ríkisins en síðan við 3. umr. kemur tekjuáætlun og áætlun um efnahagshorfur fyrir næsta ár. Ég hefði viljað snúa þessu við þannig að 2. umr. hefði snúist um tekjurnar og um tekjuhorfur næsta árs því þá veit Alþingi hverju það hefur úr að spila og aðalgjaldaumræðan yrði síðan við 3. umr. Hvaða heimili mundi reka sig með þeim hætti að stofna fyrst til útgjaldanna og reyna svo að ákveða eða að finna tekjurnar? Herra forseti. Ég vil því leyfa mér að spyrja: Finnst hv. formanni fjárln. þetta vera gott fordæmi í vinnubrögðum Alþingis, þ.e. að ákveða gjöldin við 2. umr. en ákveða tekjurnar við 3. umr.? Væri ekki skynsamlegra að snúa þessu við og gefa þar með gott fordæmi út í samfélagið um örugg og traust vinnubrögð?

Herra forseti. Ég vona að ekki hafi farið fram hjá hv. þm. að í fjárlagafrv. er áætlun um tekjurnar og við höfum verið að vinna úr henni. Tekjugrein fylgir fjárlagafrv., ég vona að það hafi ekki farið fram hjá mönnum. Í lokin er tekjugreinin endurmetin. Ég sé ekki að við getum haft endaskipti á hlutunum og farið að endurmeta tekjugreinina við 2. umr., hún fylgir frv. Það eru þær tekjur sem við verðum að hafa hliðsjón af. Hins vegar hefur það vissulega verið svo undanfarin ár að tekjurnar hafa vaxið og áætlanir hafa verið hærri við 3. umr. en þegar frv. er lagt fram. Ég er ekki viss um að svo verði núna. Hins vegar skulum við sjá til þegar þar að kemur en það er vissulega tekjugrein frv. sem við verðum að miða við.

Hæstv. forseti. Nú grúfir myrkur yfir framhaldsskólum landsins og fer þar ekki fram nein starfsemi til að auðga andagift þess unga fólks sem þar á að stunda nám. Hæstv. menntmrh. hefur upplýst að hann ætli ekki að hafa afskipti af því máli. Það er ein tegund mála í grunnskólanum sem ríkið á samkvæmt lögum að sjá um og það er námsbókagerð. Nú stendur svo á að það hefur verið upplýst í menntmn. af hálfu forsvarsmanna Námsgagnastofnunar að það fé sem er ætlað til námsbókagerðar í ár sé ekki einu sinni nóg til að prenta það námsefni sem fyrirliggjandi er, hvað þá það nýja námsefni sem þarf að gefa út til að framfylgja nýrri námskrá. Til að uppfylla þessa fjárþörf er gert ráð fyrir 20 millj. kr. samkvæmt því sem hæstv. formaður fjárln. gerði grein fyrir áðan. Finnst hæstv. formanni fjárln. þetta ekki svolítið naumt skammtað þegar fyrir liggur hversu gríðarlegt verkefnið er?

Hv. þm. spurði hvort fé til námsgagnagerðar væri ekki naumt skammtað. 20 millj. kr. er allmikil fjárhæð miðað við rekstur stofnunarinnar en það mætti áreiðanlega gera betur. Mér heyrist að menn tali um aðhald og kann að vera að aðhald sé á þessu sviði en þó hefur verið komið verulega til móts við þessa fjárþörf. Varðandi framhaldsskólann almennt hefur það reiknimódel sem framhaldsskólinn er rekinn eftir verið í endurskoðun og við munum hafa hliðsjón af þeirri endurskoðun. Niðurstöðu af vinnudeilum hefur verið mætt þegar hún liggur fyrir, það hefur ætíð verið svo. Vinnudeilur framhaldsskólakennara hafa því ekki verið á borðinu hjá okkur í fjárln.

Hæstv. forseti. Það hlýtur að blasa við hæstv. fjárln. að töluverður sparnaður verður á liðnum laun framhaldsskólakennara það sem eftir er ársins. Mætti kannski nota þá peninga sem ríkið sparar þannig í eitthvað skemmtilegt, eins og að styrkja námsbókagerð fyrir grunnskóla í landinu sem er lögboðið verkefni? Ég veit ekki hvað þeir ætla að gera við þessa peninga, kannski á að byggja fleiri galdramiðstöðvar. En mér fyndist a.m.k. nærtækara að nota þá í verkefni sem er lögbundið að ríkið sinni og mikið þjóðþrifamál.

Herra forseti. Ég vona einlæglega að vinnudeila framhaldsskólakennara leysist. Ég ímynda mér ekki að hún leysist án einhverra launahækkana fyrir framhaldsskólakennara. Ég mundi bíða með að ráðstafa fé sem sparast í laun framhaldsskólakennara í eitthvað annað. Ég vildi nota þá peninga þegar samningar liggja fyrir. Þá hygg ég að samið verði um einhverjar launahækkanir við kennarana. Ég get ekki ímyndað mér að þetta leysist öðruvísi.

Herra forseti. Ég hef saknað þess mjög að ekki skuli vera umræða um heilsugæslustofnanir, sjúkrahúsin og það sem snýr að málefnum aldraðra, þ.e. hjúkrunarheimili og vistheimili. Fyrir ári sagði mætur hv. þm. úr fjárln. að þessar stofnanir hefðu farið verulega fram úr fjárlögum og að draga ætti forustumenn þeirra til ábyrgðar. Nú stöndum við frammi fyrir svo mikilli breytingu á fjárlögum að það hlýtur að kalla fram spurningu um hver ber ábyrgð á því sem er að gerast á hv. Alþingi í þeim miklu breytingum og því umfangi sem um er að ræða og hversu mikið við förum fram úr. Ég nefni sem dæmi hvað snýr að fjárlagastofnunum. Hér eru daggjaldastofnanir þar sem gert er ráð fyrir hækkun fjárlaga núna árið 2001, þá eru hækkanir frá 8,7% upp í 35,1% á milli stofnana. Á föstum fjárlögum er það frá 8,4% upp í 58% hækkanir á milli ára hjá einstökum stofnunum. Full ástæða hefði verið til þess að fá frekari upplýsingar frá fjárln. núna til að ræða þessi mál.

Herra forseti. Ég gerði grein fyrir því í framsöguræðu minni að málefni sjúkrastofnana og daggjaldastofnana væru enn þá í meðferð hjá fjárln. Ég ætla mér ekki að fara út í efnislega umræðu um mál sem við erum enn þá að vinna, hvorki í andsvörum né í ræðum mínum. Þetta er í meðferð hjá okkur. Ég átta mig illa á því að menn taki þessi mál upp í andsvörum í 2. umr. fjárlaga sem ég er búinn að gera grein fyrir að við erum að vinna að.

Herra forseti. Það kemur formanni fjárln. mjög spánskt fyrir sjónir og hann undrast það mjög að ég skuli hreyfa þessu máli. Því miður gerði ég það ekki þegar 1. umr. um fjárlögin fór fram. Af þeim sökum sem ég gat um áðan kemur mér það mjög á óvart að sá mikli málaflokkur sem hér um ræðir skuli ekki fylgja því plaggi sem hér er lagt fram. Formaður fjárln. telur sig ekki geta svarað mér en hann hefði þá getað sagt mér hvers vegna. Eftir hvaða lógík var unnið við fyrstu gerð fjárlaga varðandi öldrunarstofnanir, bæði á föstum fjárlögum og á daggjöldunum? Það er mjög sérkennilegt hvernig á þessum málum er haldið. Herra forseti. Þetta gefur mér fullt tilefni til að taka til máls þegar þessi mál koma frá hæstv. fjárln. og gera athugasemdir þá og fara djúpt ofan í málið.

Herra forseti. Ég get sagt það um þetta mál hér og nú að daggjöld hafa verið ákveðin eftir svokölluðu RAI-mati en skiptar skoðanir eru um hvað það mat er haldgott og við höfum verið að kanna þau mál. Ég er þegar alveg reiðubúinn að taka um þetta mál umræðu, það má ekki skilja orð mín þannig. Ég mun auðvitað gera það þegar niðurstaða af starfi okkar liggur fyrir. Það er ekkert einsdæmi að við höfum tekið þessi mál milli 2. og 3. umr., það er eingöngu vegna þess að við viljum fara vandlega yfir málið. Það er ekki fyrir neitt annað.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum fundarstjórn forseta vegna þess að ég hef við allar umræður um fjárlög og fjáraukalög krafist þess, ekki bara í ár, heldur síðustu ár, að hæstv. ríkisstjórn sé viðstödd og hlýði á ræður fyrstu talsmanna flokkanna. Ég tel það vera óvirðingu við þingið að ráðherrar hlýði ekki á gagnrýni og umræður talsmanna við gagnmerkustu umræðu um fjárlög. Aðalmál þings og ríkisstjórnar eru fjárlög sem er nú verið að fjalla um. Ég spyr því virðulegan forseta hvort þessi krafa hafi verið kynnt fyrir hæstv. ríkisstjórn og hvort hún hafi verið rædd í stjórn þingsins? Síðan vil ég segja það, herra forseti, að reikna má með því að einstakir þingmenn, a.m.k. sá sem hér stendur, óski eftir svörum ráðherra við umræðuna. Ég segi það, virðulegi forseti, að ef ekki er farið að þessum óskum sé ég ekki fram á annað en að um verulegar tafir gæti orðið að ræða við umræðurnar og ég bið um að fá svör við þessum spurningum.

Varðandi spurningu hv. þm. hvort ósk hans hafi verið rædd í stjórn þingsins þá er svo ekki. Hæstv. ráðherrum er væntanlega kunnugt um það sem hv. þm. hefur sagt í ræðum sínum en forseti mun að sjálfsögðu koma skilaboðum hv. þm. til hæstv. ráðherra nú þegar, senda þeim skilaboð um þá ósk sem hv. þm. setur fram.

Herra forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Gísla S. Einarssonar að því leyti til að mér finnst enginn svipur á því að halda umræðunni áfram lon og don að engum ráðherra hæstv. ríkisstjórnar viðstöddum. Það er auðvitað enginn svipur á því, það er virðingarleysi við þessar umræður. Það er sérstakt virðingarleysi sem ríkisstjórnin sýnir sjálfri sér og fjárlögum sínum með því að ætla mönnum að ræða þau yfir algjörlega tómum ráðherrabekkjunum. Það er mikilvægt að þeir hlusti á fyrstu ræðumenn flokkanna í umræðunni en ég vil þó halda því til haga að ráðherrar eiga að gegna þingskyldum sínum eins og aðrir þingmenn. Það er engin sérstök afsökun fyrir þá umfram aðra menn að vera ekki á þingfundi þegar mikilvægustu mál eru til meðferðar. Það liggur í hlutarins eðli að við 2. umr. fjárlaga fer fram efnisumræða um mjög marga málaflokka í fjárlögunum. Þá er eðlilegt og nauðsynlegt allir fagráðherrar, allir með tölu, séu viðstaddir umræðuna eftir því sem þeir koma því mögulega við. Ég leyfi mér að fara fram á það við hæstv. forseta að hann láti gera ríkisstjórninni eins og hún leggur sig viðvart um að óskað sé eftir því að ráðherrar séu við og sitji undir umræðunni, auðvitað sérstaklega hæstv. fjmrh., en líka fagráðherrar og þeir séu hér, nema þeir hafi lögmætar fjarvistir. Ef um slíkt er að ræða í einhverjum tilvikum verður að taka á því hvernig menn fara með það ef menn vilja beina spurningum til viðkomandi ráðherra. Það er löngu þekkt að óska eftir því að þeir séu viðstaddir við 2. umr. um fjárlög og svari spurningum sem lúta sérstaklega að þeirra málaflokkum. Þess vegna er fyllilega eðlilegt að bera þessa ósk fram, herra forseti, og ég vona að þegar umræðunni heldur fram verði orðin bót á og við horfum ekki upp á galtóma ráðherrabekkina.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að allir hæstv. ráðherrar fái þessi skilaboð.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að rík ástæða er til. Við allar þær umræður, bæði á sl. ári og þær sem farið hafa fram núna um fjáraukalög og fjárlög, hef ég beðið viðkomandi forseta að taka málið til umræðu í forsn. til þess að þingið komist að niðurstöðu um hvað það vill. Ég beygi mig undir fundarstjórnina, en þar sem þetta mál hefur ekki verið rætt er ástæða til að vekja það upp að nýju. Ég óska eindregið eftir því að málið verði tekið fyrir í hléinu hjá forsn. eða þá hjá forseta og formönnum þingflokkanna til að fá niðurstöðu í hvort það sé vilji stjórnar þingsins að hæstv. ráðherrar séu ekki viðstaddir eða það komi þeim ekkert við sem hér fer fram.

Herra forseti. Ég tek undir þær ábendingar sem hér hafa komið fram og að sjálfsögðu mun ég koma á fund með forseta ef óskað er eftir því að ræða þetta með þingflokksformönnum. En það á ekki að þurfa að halda fund um þetta mál. Ráðherrabekkurinn er stór, hann telur núorðið tólf sæti. Við höfum oft bent á að mjög skortir á samvinnu ríkisstjórnar og þings, enda er hér stjórnað með fullkomnu valdboði á afar ólýðræðislegan og ósmekklegan hátt. Nú er kallað eftir því að a.m.k. fjmrh. verði viðstaddur umræðuna og helst sem flestir fagráðherrar og ég tel að verða eigi við því, herra forseti, og hefði átt að tryggja það í upphafi umræðu.

Eins og forseti hefur þegar greint frá hefur hann gert ráðstafanir til þess að öllum hæstv. ráðherrum verði borin þessi boð og sér forseti ekki ástæðu til neinna fundahalda með þingflokksformönnum út af því.

Herra forseti. Sökum þeirra óska sem hér hafa komið fram um viðveru hæstv. ráðherra vil ég að það komi fram af minni hálfu, að hæstv. fjmrh. og ég áttum svolítinn orðastað áður en hæstv. ráðherra vék úr þinghúsi sökum annarra erinda og það varð að samkomulagi milli mín og hans að ég mundi ekki reka upp pólitískt ramakvein þótt hæstv. ráðherra yrði ekki viðstaddur meðan ég flytti ræðu mína. Mér þótti rétt út af umræðunni að láta það koma fram að hæstv. fjmrh. ræddi við mig um þetta.

Herra forseti. Hér fóru fram að mínu viti ákaflega merkilegar umræður í morgun. Hv. þm. Jón Kristjánsson setti hér fram viðhorf sem mér fannst ákaflega merkileg. Í ræðu hv. þm. var í reynd í fyrsta skipti viðurkennt af fullri alvöru að blikur væru á lofti í efnahagsmálum. Það hefur ekki gerst áður, herra forseti, að talsmenn stjórnarliðsins hafi með þeim hætti sagt það hreint út að Samfylkingin hafi haft rétt fyrir sér í þeim efnum, en um þetta höfum við nú rætt hátt á annað ár. Það vakti sér í lagi athygli mína, herra forseti, að hv. þm. taldi að núverandi viðskiptahalli væri óviðunandi og hann sagði hreint út að hann væri beinlínis hættulegur. Þetta er í hreinni andstöðu við það sem talsmenn Sjálfstfl. hafa yfirleitt sagt í þessum efnum. Ég hef aldrei heyrt það fyrr, herra forseti, af hálfu hv. talsmanna stjórnarliðsins að hætta væri á ferðum í þessum efnum. Það var jafnframt merkilegt, herra forseti, að hv. þm. Jón Kristjánsson taldi að það sem nauðsynlegt væri að gera til þess að sporna við viðskiptahallanum væri fyrst og fremst að efla þjóðhagslegan sparnað. Um það getum við verið sammála. Hver voru svo ráð hv. þm. til þess að efla þjóðhagslegan sparnað? Það var að beita ríkisfjármálunum og ná sem mestum afgangi á ríkissjóði. Ég spurði í morgun hv. þm. Jón Kristjánsson hvort þetta væri nægilegt að hans mati til þess að sporna við viðskiptahallanum og ég fékk ekki betur séð en hann væri þeirrar skoðunar að þetta væri nóg. Það er hins vegar svo, herra forseti, að það er ekki bara nóg að ná góðum afgangi á ríkissjóði, það er líka spurning um það hvernig þeim peningum er varið sem menn veita á fjárlögum. Herra forseti. Opinberar framkvæmdir á þessum þenslutímum hafa aldrei verið meiri. Það er athyglisvert að sjá að á þessu ári hafa opinberar framkvæmdir sveitarfélaga og ríkisins aldrei verið meiri. Og til að mynda í niðursveiflunni og samdráttarárinu 1995 voru þær snöggtum minni. Samt blasir enn þá við að opinberar framkvæmdir munu aukast á næsta ári. Ég vildi spyrja hv. þm. Jón Kristjánsson hvort hann sé þeirrar skoðunar að það þurfi ekki að draga saman opinberar framkvæmdir til þess að vinna bug á þessum mikla viðskiptahalla? Við erum stödd á dálítið merkilegum tímum við þessa umræðu, herra forseti. Það ríkir góðæri í landinu og sannarlega hefur kaupmáttur verið á uppleið. Stjórnarliðar hafa yfirleitt keppst við að slá sér á lær í þessu mikla góðæri og hrósa sjálfum sér hvað þeir séu miklir snillingar í að búa til gott efnahagsumhverfi og að skila miklum og góðum afgangi af ríkissjóði. Á hinn bóginn hefur það verið þannig að allir sérfræðingar, innlendir og erlendir, hafa verið heldur ókátir með þá þróun sem við höfum séð á Íslandi í efnahagsmálunum. Sérfræðingar, það er eiginlega sama hvaða nafni þeir nefnast, hafa séð blikur hrannast upp og þeir hafa í vaxandi mæli spáð því að lendingin eftir þessa kröftugu uppsveiflu sem við höfum nú séð á síðustu árum, verði harkaleg. Þessu hafa stjórnarliðar jafnan tekið fálega. Sérstaklega má segja að forustumenn Sjálfstfl. hafi skellt eyrum skolla við þessu. Þeir hafa tekið þessu ákaflega karlmannlega og af mikilli hreysti, látið sér fátt um finnast, nánast glott við tönn eins og Skarphéðinn í brennunni. En við vitum öll hver afdrif hans urðu án þess ég ætli að fara að rifja það upp neitt sérstaklega hérna, herra forseti. Ég ætla í þessari ræðu minni að fara yfir nákvæmlega þau atriði sem hv. þm. Jón Kristjánsson nefndi varðandi hinar almennu útlínur efnahagsmála. Ég ætla sérstaklega að ræða viðskiptahallann, vextina og verðbólguna. En áður en að því kemur, herra forseti, vildi ég líka í stuttu máli greina frá því að Samfylkingin leggur hér fram ákaflega merkilegar brtt. við fjárlagafrv. Þar leggjum við, eins og er í samræmi við okkar stefnu, helstu áherslu á mennta- og menningarmál, á aldraða og öryrkja, á barnafólk og byggðamál. Ég vil að það komi fram strax í upphafi þessarar umræðu, herra forseti, að Samfylkingin leggur til að einum milljarði verði varið til viðbótar til mennta- og menningarmála. Sömuleiðis leggur Samfylkingin til að 2 milljörðum verði varið til þess að koma á fyrsta áfanga sérstakrar afkomutryggingar fyrir aldraða og öryrkja, en við höfum þegar kynnt þá afkomutryggingu ítarlega með tillögu sem liggur fyrir í þinginu. Í þriðja lagi viljum við auka greiðslur til barnabóta um 1.250 millj. umfram tillögur ríkisstjórnarinnar þannig að hægt sé að greiða ótekjutengdar barnabætur til 16 ára aldurs en ekki bara til sjö ára aldurs, eins og tillögur þeirra kveða á um. Í byggðamálum leggjum við síðan til fjölmargar breytingar á fjárlagafrv. sem við teljum farsælar í því skyni að efla framsækna byggðastefnu. Þrátt fyrir þetta, herra forseti, og trúir þeirri stefnu að það eigi að sýna ábyrga fjármálastjórn, leggja þingmenn Samfylkingarinnar fram tillögur á sérstöku þingskjali um niðurskurð og auknar tekjur í þeim mæli að þrátt fyrir þessar tillögur sem ég hef talið upp hér, muni tekjuafgangur ríkisins samkvæmt tillögum Samfylkingarinnar aukast um einn milljarð kr. Herra forseti. Eins og hv. þm. Jón Kristjánsson fór yfir í sinni yfirgripsmiklu ræðu má segja að staða efnahagsmála einkennist núna af afleiðingum langvarandi þenslu og við sjáum ekki enn þá fyrir endann á henni. Það var ljóst strax árið 1998 að það þurfti að taka miklu betur á í fjármálum ríkisins. Eins og þingheimur man vakti Samfylkingin máls á þessu í aðdraganda síðustu kosninga og ekki bara við þingmenn Samfylkingarinnar, heldur nánast allar þær sérfræðistofnanir innlendar og erlendar sem tóku til máls um stöðuna. Ég vek sérstaka eftirtekt á því að í ritum Seðlabankans mátti finna aðvörunarorð allt frá árinu 1998 þó þau væru að sönnu miklu kurteislegar orðuð fyrir kosningarnar en eftir þær. Af þessu er alveg ljóst, herra forseti, að aðvörunarbjöllur voru byrjaðar að klingja þegar fyrir síðustu kosningar þó lágt væri í fyrstu. En þær hafa orðið háværari síðar. Ríkisstjórnin hunsaði að sjálfsögðu öll aðvörunarorðin, ekki bara það sem við í Samfylkingunni höfðum fram að færa heldur líka það sem þeirra eigin efnahagsstofnanir sögðu. Lausatök hennar á stjórn efnahagsmála hafa leitt til þess að viðskiptahalli er nú með allra hæsta móti, eða 8% á landsframleiðslu, samkvæmt því sem Þjóðhagsstofnun spáir og ég á eftir að fara frekar yfir það því erlendar stofnanir hafa ýmislegt við það að athuga. Gengið hefur fallið um 10% frá því í maí og Seðlabankinn hefur margsinnis þurft að grípa til aðgerða til þess að sporna gegn frekara falli. Þvert ofan í spár ríkisstjórnarinnar stefnir verðbólgan nú hraðbyri yfir 5% á næstu mánuðum og sumir ganga svo langt að spá henni yfir 6%. Vextir eru orðnir það háir hérna að hægt er að tala núorðið um vaxtapíningu. Forstjóri Þjóðhagsstofnunar lét þess getið í útvarpsviðtali 2. nóvember að þeir væru hærri hér en í flestum þeim löndum sem við Íslendingar berum okkur saman við. Þessi þróun er þegar tekin að birtast í atvinnulífinu, í milliuppgjörum fyrirtækja sem eru miklu lélegri en greiningardeildir fjármálastofnana spáðu og fjárfestar hafa þegar fellt sinn dóm yfir efnahagsstefnunni með stórfellum flutningi á fjármagni erlendis. Það hefur líka endurspeglast í miklu falli á hlutabréfamarkaði innan lands. Þar með má segja, herra forseti, að markaðurinn sem hæstv. ríkisstjórn segir að sé alvaldur þegar kemur að mati á svona málum, hefur fellt sinn dóm og sú einkunn sem markaðurinn hefur fellt yfir efnahagsstefnu hæstv. ríkisstjórnar er falleinkun. Fjárlagafrv. og ýmsar aðgerðir ríkisstjórnarinnar benda því miður ekki til þess að stjórnvöld séu búin að átta sig á því hve alvarlegur hinn undirliggjandi vandi er. Í þessu ljósi, herra forseti, og í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málum finnst mér áður en við höldum þessari umræðu lengra að óhjákvæmilegt sé að rifja upp nokkur af þeim aðvörunarorðum sem innlendir og erlendir sérfræðingar höfðu uppi til þess að vara ríkisstjórnina við. Jafnframt er óhjákvæmilegt að rekja þau mistök sem Samfylkingin hefur aftur og aftur bent á að gerð voru við stjórn efnahagsmála. Ég rifja það upp að Þjóðhagsstofnun taldi í riti sínu um horfur í þjóðarbúskapnum sem kom út fyrr á þessu ári að það væru vaxandi líkur á harkalegri lendingu ef misvægið í þjóðarbúskapnum héldi áfram að aukast og í umsögn stofnunarinnar klykkti hún út með eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Það er alveg ljóst að það fær ekki staðist til lengdar að verðbólga sé meiri en í helstu viðskiptalöndum og viðskiptahalli sé á bilinu 6--8% af landsframleiðslu.`` Í skýrslu OECD frá því í desember 1999 var líka dregin upp dökk mynd af ástandinu. Þar sagði, með leyfi forseta: ,,Hætta hefur aukist á að skyndilega muni þurfa að draga saman í efnahagslífinu til að minnka verðbólgu og ná henni niður á sama stig og er erlendis. Auk þess er mikil aukning í útlánum banka og þar með aukast líkur á harkalegri lendingu ef vextir eru hækkaðir.`` Þjóðhagsstofnun spáði jafnframt að hreinar erlendar skuldir mundu að óbreyttu hækka úr 64% af landsframleiðslu í lok síðasta árs í 84% árið 2004. Um leið versnar hrein erlend staða þjóðarbúsins frá því að vera neikvæð um 49% af landsframleiðslu í 61%. Herra forseti. Hvað þýðir slík breyting fyrir stöðugleika efnahagslífsins? Seðlabankinn svaraði því í einu af ritum sínum um peningamál með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: ,,Ólíklegt er að svo mikið ójafnvægi í utanríkisviðskiptum verði til lengdar án snöggra umskipta. Það ójafnvægi í þjóðarbúskapnum sem þessir framreikningar vitna um fela því í sér alvarlega ógnun við stöðugleika til frambúðar. Af þeim sökum er nauðsynlegt að grípa til frekari aðgerða til að tryggja hann.`` Það vantaði sem sagt ekki, herra forseti, að innlendir jafnt sem erlendir sérfræðingar sáu blikur á lofti áður en það syrti fyrir alvöru í álinn og þeir spöruðu hvergi sínar aðvarðanir. Þessum aðvörunum var hvergi sinnt. Afleiðingunum af þessum mistökum ríkisstjórnarinnar var svo lýst með giska kjarnyrtum hætti af virtum efnahagssérfræðingi sem til skamms tíma var yfirmaður peningamálasviðs Seðlabankans, Yngva Erni Kristinssyni, sem nú er orðinn bankastjóri í Lúxemborg. Hann lýsti þeim svo á opnum fundi um efnahagsmál 10. nóvember, með leyfi forseta: ,,Við höfum verið með of harða peningastefnu en of slaka stefnu í ríkisfjármálum. Afleiðingin er sú að við höfum verið með mjög háa vexti og hátt gengi. Það hefur leitt til þess að viðskiptahalli hefur magnast. Við höfum skapað erfiða stöðu fyrir útflutnings- og samkeppnisgreinar og vaxtarsprotana sem þurfa að byggja sig upp á innlendum markaði áður en þeir geta sótt út á erlenda markaði eftir fjármögnun.`` Í frásögn Morgunblaðsins 11. nóvember er líka haft eftir Yngva Erni að sennilega hafi efnahagsstefnan sem hér hefur verið fylgt undanfarin ár, og ég vitna, með leyfi forseta, ,,að nokkru leyti magnað þennan vanda sem þjóðarbúið er að glíma við í dag``. Hérna er einn af virtustu efnahagssérfræðingum þjóðarinnar, einn af þeim sem hæstv. ríkisstjórn hefur leitað til um ráð, að lýsa því hvernig stefna ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum hefur beinlínis magnað viðskiptahallann. Ég dreg þetta sérstaklega fram hér, herra forseti, vegna þess að Jón Kristjánsson, hv. formaður fjárln., lýsti því í andsvari við mig fyrr í dag að að hans mati væri stefna ríkisins í ríkisfjármálum nægileg til þess að sporna við viðskiptahallanum. En það kemur hins vegar fram hjá sérfræðingum sem hafa unnið að mótun þessarar stefnu undir valdsviði ríkisstjórnarinnar að þeir eru ekki bara ósammála stefnunni heldur telja þeir að hún muni ekki sporna gegn viðskiptahallanum eins og hv. þm. Jón Kristjánsson hefur haldið fram á þessum degi heldur beinlínis magna hann upp. Það hlýtur að vera harður áfellisdómur, herra forseti, þegar sérfræðingar á borð við þennan núverandi bankastjóra í Lúxemborg segja að stefna ríkisins í ríkisfjármálum, of mikill slaki í ríkisfjármálum, sé beinlínis valdur að því að skaða atvinnulífið um þessar mundir og magna upp vandann sem blasir við. Það er ekki hægt að skilja þetta öðruvísi, herra forseti, en svo að þeir menn sem mest vit og mesta þekkingu hafa á peningamálum og ríkisfjármálum séu að segja að ríkisstjórnin sé að fylgja stefnu sem sé svo röng að hún sé að magna viðskiptahallann sem hv. þm. Jón Kristjánsson taldi óviðunandi, sem hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson hefur reyndar líka varað við og þessir sérfræðingar eru að halda því fram að stefnan grafi undan atvinnulífinu. Þessu vísa ég til hv. þm. Jóns Kristjánssonar og spyr hann þar sem hann er í forsvari fyrir stjórnarliðið: Hvað segir hann um þessi orð Yngva Arnar Kristinssonar? Er hann þeirrar skoðunar að sú stefna sem fylgt er í ríkisfjármálum magni viðskiptahallann? Ef hann er annarrar skoðunar, hvaða rök hefur hann til þess að tefla gegn þessum merka sérfræðingi sem ég hef vitnað í nokkrum sinnum? Herra forseti. Í tilefni af þessum orðum Yngva Arnar og í tilefni af því sem okkur hefur farið á milli um ríkisfjármálin þá er líka rétt að rifja upp og lesa upp úr minnihlutaáliti stjórnarandstöðunnar um fjárlagafrv. á síðasta ári. Þar sögðum við m.a., með leyfi forseta: ,,Minni hluti fjárlaganefndar telur að við núverandi aðstæður sé höfuðnauðsyn að grípa til aðgerða sem miða að því að draga úr þenslu ... Í núverandi stöðu dylst fæstum að fjárlagafrumvarpið gæti leikið lykilhlutverk í því að koma í veg fyrir skjótar lyktir góðærisins með því að hafa hemil á ríkisútgjöldum og skila miklum tekjuafgangi. Ábyrgð ríkisstjórnarinnar er því mikil. Stefnumörkun hennar í fjárlagafrumvarpinu sker í reynd úr um hvort hægt verður að treina góðærið. Í orði hefur ríkisstjórnin tekið undir þessar aðvaranir. Í reynd er niðurstaðan hins vegar sú að frumvörp hennar til fjárlaga og fjáraukalaga sem nú liggja fyrir þinginu stórauka útgjöld og eru beinlínis þensluhvetjandi.`` Herra forseti. Ég rifja þetta upp vegna þess að þetta var það sem stjórnarandstaðan sagði í fyrra. Hún benti á að nauðsynlegt væri að taka harðar á í ríkisfjármálunum og í þessari yfirlýsingu stjórnarandstöðunnar fólst í reynd tilboð af hennar hálfu um samvinnu við ríkisstjórnina í því efni. Við höfum margsinnis bent á að besta leiðin til þess að taka á í svona málum sé í upphafi kjörtímabilsins. Þess vegna ræddum við þetta með þessum hætti í fyrra og ég minnist þess að hv. þm. stjórnarliðsins höfðu okkur að háði og spotti fyrir. Ég rifja það líka upp, herra forseti, að á þessum tíma þegar við vorum að ræða fjárlagafrv. í fyrra þá voru erlendar sérfræðistofnanir farnir að senda okkur aðvaranir í stríðum straumum. Þær höfðu reyndar byrjað fyrr á því. Ég vil í því sambandi rifja upp álit Alþjóðagjaldeyrissjóðsins frá því árinu fyrr þar sem þetta var séð fyrir og þar var eftirfarandi dómur felldur: ,,Nýsamþykkt fjárlög fyrir 1999 fela ekki í sér nægilegt aðhald í ríkisfjármálum að okkar dómi.`` Herra forseti. Það hefur þannig legið fyrir ákaflega lengi að erlendir sérfræðingar og innlendir hafa verið ósammála þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur fylgt varðandi ríkisfjármálin. Hv. þm. Jón Kristjánsson ræddi talsvert um viðskiptahallann, gerði líka skuldasöfnun að umræðuefni auk þess sem hann fjallaði um gengismál. Ég rifja það af þessu tilefni upp að í stefnuræðu sinni árið 1996 lýsti forsætiráðherra mikilvægi þess að ná tökum á viðskiptajöfnuði til þess, eins og hann sagði, með leyfi forseta, ,,að erlendar skuldir okkar geti haldið áfram að lækka og að vaxtagreiðslur til erlendra aðila minnki ár frá ári``. Hvernig var staðan, herra forseti, þegar þessum áhyggjum forsrh. var lýst? Þá var viðskiptahallinn 8 milljarðar kr. og mörgum þótti hann ærinn. Síðan forsætisráðherra lýsti þessari stefnu hefur þróunin orðið þveröfug. Viðskiptahallinn hefur haldið áfram að vaxa alveg eins og Samfylkingin hefur spáð missirum saman og menn vita hverjar undirtektir stjórnarliðsins voru við því. Ég rifja það upp, herra forseti, að hæstv. fjmrh. sem hér er nú staddur með okkur í dag endurtók það langt fram eftir síðasta ári að við hefðum rangt fyrir okkur og viðskiptahallinn mundi ekki aukast heldur mundi hann minnka. Ég man t.d. eftir hástemmdum yfirlýsingum hans um það við umræður um fjárlagafrv. í fyrra þegar við bentum með gildum rökum á að þróunin væri á aðra leið. Viðskiptahallinn hefur vaxið geigvænlega. Á síðasta ári nam hann 40,4 milljörðum kr. eða 6,5% af landsframleiðslu. Á þessu ári spáir Þjóðhagsstofnun að viðskiptahallinn aukist enn og nemi 54 milljörðum kr., eða 8% af landsframleiðslunni. Þjóðhagsstofnun segir að hann muni halda áfram að hækka á næsta ári og verða 56,9 milljarðar. Hverjum hefði dottið þetta í hug, herra forseti, þegar bæði hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. stóðu í þessum stóli og beinlínis híuðu á stjórnarandstöðuna fyrir að halda því fram að þróun væri með þeim hætti sem reynslan hefur sýnt að hún varð. Gangi spá Þjóðhagsstofnunar eftir verður halli á viðskiptajöfnuði sem svarar til 6,5--8% af landsframleiðslu fjögur ár í röð. Ekki eru dæmi um annan eins viðskiptahalla svo langan tíma í einu. Þessi staða speglast best í þeirri nöturlegu staðreynd að þrátt fyrir mikinn rekstrarafgang getur ríkisstjórnin ekki gert upp erlend lán, og þarf jafnvel að taka aukin erlend lán til að bæta gjaldeyrisstöðuna. Er myndin svona svört, herra forseti? Það gæti verið að hún væri enn svartari. OECD, sem gerþekkir íslenskt efnahagslíf, er nefnilega miklu svartsýnni fyrir hönd íslensks efnahagslífs. Stofnunin spáir því að viðskiptahallinn í ár verði miklu meiri en Þjóðhagsstofnun telur eða 70 milljarðar kr. sem jafngildir 9,1% af landsframleiðslunni. Á næsta ári spáir svo OECD að viðskiptahallinn aukist enn eða í 10% af landsframleiðslu. Þetta eru náttúrlega alveg ótrúlegar tölur. Það má hins vegar segja að ríkisstjórnin virðist ekki hafa miklar áhyggjur af þessari þróun, og af orðum forustumanna hennar má ráða að viðskiptahallinn sé í reynd góðkynja og maður hefur heyrt það aftur og aftur frá hæstv. forsrh., m.a. í þeim sjónvarpsþætti sem ég gat um hér áðan, að núverandi viðskiptahalli væri í reynd ekki líklegur til þess að leiða til neikvæðra afleiðinga. Sú stofnun sem hefur að meginhlutverki að veita ríkisstjórninni ráð og upplýsingar um þróun efnahagsmála er á allt annarri skoðun og tekur í reynd undir með rökstuddri gagnrýni Samfylkingarinnar síðustu missiri. Þetta kemur fram í Þjóðhagsáætlun þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Áframhaldandi hár viðskiptahalli mun því leiða til tiltölulega hratt versnandi erlendrar stöðu.`` Síðan bætir stofnunin við og segir: ,,Sífelld aukning skulda fær ekki staðist. Mikill og langvarandi viðskiptahalli þjóða hefur því stundum verið undanfari skarprar gengislækkunar.`` Herra forseti. Í þessum orðum er Þjóðhagsstofnun að segja nákvæmlega það sama og Samfylkingin hefur bent á missirum saman, að mikill og vaxandi viðskiptahalli sé ákaflega hættulegur fyrir þróun íslensku krónunnar. Hver hefur haft rétt fyrir sér í þessum efnum, ríkisstjórnin eða Samfylkingin? Reynsla síðustu ára hefur sýnt afdráttarlaust að ríkisstjórnin hefði betur hlustað á varúðarorð okkar. Veruleikinn hefur sýnt það að viðskiptahallinn gróf undan genginu í þeim mæli að þróun þess felur í reynd í sér það sem kalla má skarpa gengislækkun. Viðskiptahallanum fylgir mikil skuldasöfnun erlendis eins og hv. þm. Jón Kristjánsson benti rækilega á í sinni ræðu. Þegar ríkisstjórnin tók við árið 1995 voru hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins rúm 50% af landsframleiðslu. Forsætisráðherrann lýsti þá yfir á Alþingi að ríkisstjórnin stefndi að því að þær lækkuðu niður í 34% af landsframleiðslu í lok ársins 2000. Hvernig hefur það ræst? Á þessu ári segir Þjóðhagsstofnun að hrein erlend staða þjóðarbúsins verði neikvæð um 55% af landsframleiðslu en neikvæð um nærri 60% af landsframleiðslu í lok næsta árs. Með öðrum orðum, það stappar nærri að munurinn á því sem hæstv. forsrh. sagði að væri stefna ríkisstjórnarinnar og raunveruleikanum eins og hann blasir við í dag, sé nánast tvöfaldur. Ég spyr því hæstv. fjmrh. fyrst hann er staddur hérna: Er það skoðun hans í dag að varnaðarorð Samfylkingarinnar varðandi viðskiptahallann og áhrif hans á gengið hafi verið út í loftið? Þetta er spurning sem við höfum ítrekað spurt og höfum aldrei fengið svar við. Hæstv. ráðherrar hafa ávallt skotið sér undan umræðu um þessi efni en nú finnst mér að hæstv. fjmrh. skuldi Samfylkingunni svör við þessum spurningum. Hvað hefur gerst á síðustu mánuðum? Viðskiptahallinn veikti krónuna nægilega til að spákaupmenn hafa tvívegis gert að henni harkalegar atlögur á síðasta sumri. Þessum atlögum hefur verið haldið áfram og þess á milli hefur krónan sigið tiltölulega rólega. Seðlabankinn hefur ítrekað þurft að grípa til aðgerða til að bjarga krónunni. Hann hefur neyðst til að verja nánast 15 milljörðum kr. í þessum tilgangi. Honum tókst ekki að kaupa til baka nema sem svaraði 1,5 milljörðum kr. fyrr í haust. Þrátt fyrir þetta, eins og ég hef sagt, er krónan um þessar mundir um 10% lægri en í byrjun maí. Þess má líka geta að gagnvart Bandaríkjadal hefur krónan fallið um nærfellt fjórðung frá áramótum. Ég vil einnig nefna, til að halda öllu til haga, að þar er þó um að kenna aðstæðum sem eru ekki nema að litlu leyti á valdi ríkisstjórnarinnar. Hversu lengi munu inngrip Seðlabankans síðan halda? Ef ég horfi til reynslu af slíkum inngripum Seðlabanka í nálægum löndum kemur í ljós að þær geta skipt sköpum um nokkurn tíma en til langs tíma megna þær ekki að halda uppi gjaldmiðli sem er veikur fyrir og er undir álagi. Mér finnst líka athyglisvert, herra forseti, að rifja upp að þegar þessar umræður fara fyrir alvöru af stað á síðustu vikum, um að blikur séu á lofti í efnahagslífinu, þá er eins og ríkisstjórnin hafi fundið sér blóraböggul. Það er jafnan háttur hennar að finna sér einhver sektarlömb. Þessir blórabögglar eru lífeyrissjóðirnir, ríkisstjórnin kennir fjárfestingum þeirra um þensluna og þessa þróun. Um það er engum blöðum að fletta að fjárfestingar lífeyrissjóðanna erlendis veikja krónuna um þessar mundir þó að þær séu jákvæðar þegar menn horfa til lengri tíma. En þessar fjárfestingar eru alls ekki nýjar. Þær hafa viðgengist á undanförnum árum með vaxandi þunga í samræmi við langtímaáætlanir sem lengi hafa legið fyrir hjá þessum sjóðum. Það sem skiptir hins vegar mestu máli varðandi þessa þróun er ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá því í vor þegar hún beitti sér fyrir því að heimildir lífeyrissjóðanna til að fjárfesta erlendis yrðu auknar úr 40% af hreinni eign sjóðanna í 50%. Þetta skref var ákaflega sérkennilegt í ljósi þess að þá voru langflestir sjóðirnir undir 40% þakinu. Með þessari ákvörðun sinni, þessu frumkvæði sínu var ríkisstjórnin í reynd að gefa sjóðunum til kynna að æskilegt væri að þeir flyttu hluta af sínu fjármagni til útlanda. Þeir brugðust líka nákvæmlega þannig við. Í þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar fólust alvarleg mistök, enda var við þeim varað bæði af Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum. Það nöturlega við þetta er að eftir að hafa í reynd hvatt lífeyrissjóðina til að flytja meira af sínum fjármunum erlendis þá kemur ríkisstjórnin núna og gerir þá að blórabögglum fyrir mistök sem hægt er að skrifa á reikning hennar sjálfrar. Hvernig er þá staða þenslunnar í dag? Er hún í rénun eins og hæstv. ríkisstjórn heldur fram? Í nýjasta riti Seðlabankans er bent á að það séu að koma fram vísbendingar um að það dragi úr veltuaukningu og umsvifum á húsnæðismarkaði. Samt er það svo, herra forseti, að þenslueinkenni eru enn þá sterk og samkvæmt sumum mælikvörðum sterkari en nokkru sinni fyrr. Vinnumarkaðurinn er t.d. spenntari en hann hefur verið, sem eykur auðvitað hættuna á launaskriði og samkvæmt riti Seðlabankans hefur ákaflega lítið dregið úr aukningu útlána. Ríkisstjórnin heldur því eigi að síður fram að þenslan sé að minnka. Ég tek undir það sem sagt er í riti Seðlabankans, að það eru vísbendingar um það. Einn af helstu efnahagsráðgjöfum ríkisstjórnarinnar, Þórður Friðjónsson, virðist þó á annarri skoðun. Í viðtali við ríkissjónvarpið 2. nóv. sagði þjóðhagsstofustjóri að þenslan væri áhygguefni, og það var haft eftir honum, með leyfi forseta, að ,,á miðju sumri hafi verið talið að þenslan væri í rénun en að undanförnu hafi komið fram nokkuð skýr merki um að hlé væri á þeirri þróun og að þenslan væri jafnvel að færast aftur í aukana``. Það er sem sagt þjóðhagsstofustjóri sem kemur fram á sviðið fyrir nokkrum vikum og segir beinlínis að ríkisstjórnin hafi rangt fyrir sér þegar hún segir að þenslan sé í rénun. Þjóðhagsstofustjóri kemur fram og segir að nokkuð skýr merki séu um að þenslan sé jafnvel að færast aftur í aukana. Herra forseti. Þegar maður skoðar þær tölulegu staðreyndir sem við höfum á borðum okkar í fjárln. þá blasir við að því miður hefur þjóðhagsstofustjóri nokkuð til síns máls. Það er að sönnu rétt að aukningin í veltu og umsvifum er ekki eins mikil og í fyrra. Eigi að síður er aukningin enn fyrir hendi. Ef við skoðum innheimtu virðisaukaskatts fyrstu tíu mánuði þessa árs þá jókst hann um 9,6% miðað við sama tíma í fyrra. Tekjuskattur einstaklinga á þessu ári jókst um 16,6% fyrstu tíu mánuðina sem er meira en fyrstu sex mánuðina, þá jókst hann um 14,6%. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun af því, herra forseti, en að spennan á vinnumarkaði hafi aukist verulega allra síðustu mánuði. Eins og við vitum þá sæjum við, ef ekki væri fyrir fjölda erlendra handa, vegna um 7.000 útlendinga sem hér eru á vinnumarkaði, líkast til fram á miklu meiri spennu á vinnumarkaði og líkast til óðaverðbólgu. Þetta skulum við hafa í huga, herra forseti, ekki síst þegar við ræðum réttindi og skyldur okkar gagnvart nýbúum. Herra forseti. Hverjar eru horfurnar varðandi verðbólguna? Þær hafa vissulega versnað við að gengið hefur lækkað. Nú spáir Seðlabankinn því að verðbólga verði 4,6% yfir næsta ár en hann spáði í ágúst að verðbólgan yrði undir 4% yfir árið 2001. Þá verður líka að hafa það í huga þegar ég nefni þessar tölur og spár að gengi krónunnar er núna um 1,5% lægra en miðað var við í þeirri verðbólguspá bankans sem ég nefndi. Þróunin sem við horfum upp á speglast líka í þeirri staðreynd að verðbólgan er miðað við síðustu þrjá mánuði samkvæmt mati Hagstofunnar 6,2%. Þá vil ég líka rifja það upp að það hefur komið fram opinberlega að sérfræðingar Íslandsbanka-FBA spá því að verðbólgan verði a.m.k. 6% þegar kemur fram á næsta ár og reyndar hafa þeir spáð því að í lok fyrsta ársþriðjungs 2001 verði hún komin í 6,3%. Við þetta verður líka að bæta að verðbólga erlendis eykst sömuleiðis. Það ásamt veikara gengi gæti ýtt frekar undir innlenda verðbólgu. Það er því niðurstaða mín, herra forseti, að því miður séu blikur á lofti um frekari verðbólgu. Ég rifja það upp að þegar samningar voru gerðir á almennum vinnumarkaði þá var verðbólga 5,6% en meginforsendur samninganna voru að verðbólgan færi lækkandi. Þessi þróun gæti því haft afdrifarík áhrif á kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Ef verðlagsforsendur samninga ASÍ og samtaka atvinnulífsins bresta er ákaflega líklegt að launalið samninganna verði sagt upp. Þannig er, herra forseti, viðskiptahallinn á heldur vondu róli, hið sama gildir um gengið og þar af leiðandi verðbólguna. Ég get þannig ekki tekið alveg undir með hv. þm. Jóni Kristjánssyni með að nóg sé að gert í ríkisfjármálunum. Ég er þeirrar skoðunar að enn sé hægt að ná því sem sérfræðingar kalla mjúka lendingu en úrræði til þess eru ákaflega erfið og langsótt. Í einu orði mætti kalla þau óyndisúrræði. Afleiðingarnar af þeirri þróun sem ég hef rakið hér eru auðvitað þegar komnar fram að ýmsu leyti. Þær hafa bitnað harkalega á almenningi og fyrirtækjum. Vextirnir hafa stórhækkað og verðbólgan ásamt vöxtunum er aftur farin að þyngja greiðslubyrði landsmanna. Þetta hefur ákaflega mikil áhrif á skuldir heimilanna og greiðslustöðu þeirra. Í lok síðasta árs voru skuldir heimilanna 510 milljarðar kr. Um mitt þetta ár voru þær samkvæmt uppgjöri Seðlabankans orðnar 560 milljarðar kr., höfðu aukist um 10%. Hækki þær í sama takti það sem eftir lifir þessa árs munu skuldir heimilanna verða yfir 600 milljarðar í lok ársins 2000. Skuldir heimilanna mun því aukast miðað við þetta um 15--20%. Ef það gengur eftir er auðvitað ljóst að bilið milli skulda og ráðstöfunartekna heimilanna hefur aukist verulega. Það er því ekki að undra, herra forseti, að okkur berast fregnir af því þessa dagana að vanskilin fari vaxandi í bankakerfinu. Það er mikil hætta á því að þau aukist verulega á næstu missirum ef ekki tekst að snúa ofan af þessari válegu þróun. Ég rifja það líka upp, herra forseti, að fjölmargar ungar fjölskyldur, sem berjast nú við að koma sér upp þaki yfir höfuðið, lentu í alvarlegum skakkaföllum fyrr í vor þegar húsbréfakreppan gekk yfir og segja má að afföll húsbréfa séu enn þá allt of há. Ég rifja aftur upp það sem Yngvi Örn Kristinsson, fyrrv. yfirmaður peningamálasviðs Seðlabankans, benti á, að röng stefna ríkisstjórnarinnar hefur neytt Seðlabankann til þess að beita of harðri peningastefnu sem birtist í háum vöxtum og háu gengi. Það er eina leiðin til þess að hamla gegn verðbólgunni. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson lét þess getið í umræðum hér fyrir skömmu um fjáraukalögin --- það var ekki hægt að skilja orð hans með öðrum hætti --- að það væri stefna Seðlabankans í vaxtamálum sem væri undirrót þeirra erfiðleika sem nú blasa við. Af því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er varaformaður fjárln. og er staddur í salnum, vil ég spyrja hv. þm.: Er hann þeirrar skoðunar að það sé ekki röng stefna hæstv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálunum sem leitt hafi til þess vanda sem nú steðjar að okkur heldur stefna Seðlabankans? Það er ákaflega mikilvægt til að gera umræðuna skýrari, til þess að við getum í umræðunni reynt að grafast fyrir um orsakir þess vanda sem nú blasir við og jafnframt reynt að leita leiða til lausnar á honum, að afstaða hv. þm. í þessum efnum komi fram. Hvers vegna? Vegna þess að hann er talsmaður annars af stjórnarflokkunum í þessari umræðu. Hann er varaformaður nefndarinnar sem leggur fram brtt. við þetta frv. og talsmaður Sjálfstfl. í efnahagsmálum þegar hæstv. fjmrh. og forsrh. sleppir. Herra forseti. Hver er staðan nákvæmlega um þessar mundir? Það blasir við þegar maður horfir yfir sviðið að ójafnvægið hefur lítið minnkað. Vinnumarkaðurinn er spenntari en hann hefur hefur áður verið og viðskiptahallinn er í hámarki. Það blasir líka við, samkvæmt þeim spám sem helstu sérfræðistofnanir innan lands og utan hafa sett fram, að viðskiptahallinn mun halda áfram að aukast. Það blasir meira að segja við að árið 2003 mun hann samkvæmt mati OECD verða 9,2% af landsframleiðslu. Það er hugsanlegt, herra forseti, að verstu bylturnar séu búnar og við skulum vona það. Við skulum vona að smám saman muni vindast ofan af þessu ástandi. En svo lengi sem ójafnvægið er þetta mikið og svo lengi sem viðskiptahallinn er svo mikill þá er sú hætta stöðugt fyrir hendi að þrýstingurinn á gengið aukist aftur. Hvað er þá til varnar vorum sóma, herra forseti? Það þarf ákaflega lítið til. Það þarf í reynd ekki meira en að þeir fjárfestar sem hafa tekið sér stöðu, sem svarar 60 milljörðum kr., með íslensku krónunni í framvirkum samningum, skipti um skoðun og taki sér stöðu hinum megin. Hvað gerist þá? Hvað telur hv. þm. Jón Kristjánsson að yrði þá um þróun gengis íslensku krónunnar? Herra forseti. Til að hægt sé að bregðast við þessum vanda verður ríkisstjórnin fyrst að viðurkenna að við eigum við sameiginlegan vanda að glíma. Þá fyrst er hægt að ráðast að honum. Það hefur hins vegar aldrei gerst að ríkisstjórnin hafi viðurkennt að það væri við vandamál að glíma í efnahagskerfinu. Það er ekki fyrr en í dag að hv. þm. og formaður fjárln., Jón Kristjánsson, kemur og segir að viðskiptahallinn sé óviðunandi og beinlínis hættulegur. Þá er það okkar vandamál að reyna að glíma við viðskiptahallann. Hvernig ætlum við að fara að því? Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hlýddi að vísu ekki á orð hv. þm. Jóns Kristjánssonar en hann hefur heyrt í endursögn minni afstöðu hv. þm. gagnvart þessu meini íslenska efnahagslífsins. Ég spyr þess vegna hæstv. fjmrh.: Er hann sammála hv. þm. Jóni Kristjánssyni um að viðskiptahallinn sé óviðunandi? Er hann sammála hv. þm. Jóni Kristjánssyni um að hann sé beinlínis hættulegur? Ef svo er, til hvaða ráða telur hann nauðsynlegt að grípa til að komast hjá frekari erfiðleikum í efnahagslífinu? Ég tel, herra forseti, nauðsynlegt að gera allt sem við getum til að draga úr útlánaþenslunni eins og hv. þm. Jón Kristjánsson nefndi. Það er líka spurning hvort ekki þurfi með einhverjum hætti að gera meira en það. Er t.d. ekki nauðsynlegt, til að reyna að draga úr þenslunni, að velta fyrir sér hvort ekki ætti að draga úr opinberum framkvæmdum? Ég rifja það upp, herra forseti, sem ég sagði áðan að opinberar framkvæmdir voru minnstar samdráttarárið 1995 og á fyrsta ári uppsveiflunnar 1996. Þær hafa hins vegar aldrei verið meiri en í undangenginni þenslu. Ég rifja það líka upp, herra forseti, að á sl. sumri varpaði Samfylkingin fram þeirri hugmynd að stjórnmálaflokkar og aðilar vinnumarkaðarins tækju höndum saman um að mynda nýja þjóðarsátt gegn verðbólgunni, m.a. til þess að koma í veg fyrir að kjarasamningar á almennum markaði losnuðu. Þó margir tækju undir hugmynd Samfylkingarinnar þá hafnaði ríkisstjórnin henni og ég segi það, herra forseti, að fátt hefur undirstrikað ábyrgðarleysi hennar betur gagnvart þróun efnahagsmála en einmitt sú afstaða. Herra forseti. Ég hef í stuttu máli farið yfir það sem mér virðist langmikilvægast varðandi þróun efnahagsmála. Það sem skiptir mestu máli núna í þessari umræðu er að það komi fram hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að taka á þeim vanda sem hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., hefur sagt að felist í viðskiptahallanum. Hv. þm. Jón Kristjánsson hefur í reynd komið hingað og tekið undir með þeim varnaðarorðum sem Samfylkingin hefur sett fram á undangengnum missirum. Samfylkingin benti frá því fyrir síðustu kosningar á þá hættu sem fælist í vaxandi viðskiptahalla. Gegn þessu skelltu stjórnvöld skollaeyrum en nú hefur hv. formaður fjárln. tekið undir með okkur og sagt að þetta sé óviðunandi staða. Hann hefur sagt að í þessu sé fólgin hætta fyrir þróun efnahagsmála. Þess vegna verða stjórnarliðar að koma hingað og segja okkur hvernig þeir ætli að vinda ofan af viðskiptahallanum.

Herra forseti. Hv. þm. hélt ræðu um efnahagslegt umhverfi, eins og ég gerði reyndar, og tengsl þess við ríkisfjármálin og varpaði til mín spurningum um hvort ekki þyrfti að draga meira saman í opinberum framkvæmdum. Við unnum að því í undirbúningi fjárlaganna að draga saman í opinberum framkvæmdum og hv. þm. þekkja þá umræðu. Ég hefði sagt að jafnvel hefði þurft að ganga heldur lengra í því. En hins vegar heyrðist mér ekki á talsmönnum Samfylkingarinnar að þeir væru mjög hrifnir af þeim hugmyndum sem þar komu fram. Hugmyndir þeirra voru að draga ekki úr opinberum framkvæmdum. Hv. formaður Samfylkingarinnar er kannski búinn að gleyma því. Í öðru lagi spurði hv. þm. hvort stefnan í ríkisfjármálum magnaði viðskiptahallann. Ef afgangur af ríkissjóði verður viðlíka og hann hefur verið á síðasta ári og útlit er fyrir að verði á næstu árum til ársins 2004, þá stefnir í að skuldir ríkissjóðs verði lægri en peningalegar eignir. Ef þetta er ekki til að leggja lóð á vogarskálina til að vinna m.a. gegn viðskiptahalla, þá fylgir hv. formaður Samfylkingarinnar annarri hagfræði en ég, en ég mun koma að því nánar í seinna andsvari mínu.

Herra forseti. Í reynd rétti Samfylkingin stjórnarliðinu sáttarhönd við umræðurnar í fyrra. Þá lögðum við til að farið yrði í að draga úr opinberum framkvæmdum. Það var hlegið að okkur þá. Við gerðum þetta aftur í sumar. Þá töldum við að nauðsynlegt væri að efna til þjóðarsamstöðu til að vinna bug á þeim erfiðleikum sem steðjuðu að. Þá vorum við líka hafðir að háði og spotti. Ég rifja það upp að hv. þm. Pétur H. Blöndal spurði, að mig minnir í fyrra einhvern tíma, hvort ég væri reiðubúinn til að beita mér fyrir því að dregið yrði úr t.d. vegaframkvæmdum vegna þeirrar stöðu sem þá blasti við og vegna þeirra spáa sem voru byrjaðar að koma fram um þróun efnahagsmála. Ég kom hér og sagði já. Það þurfti nokkurn kjark til að gera það, herra forseti. Hvað varðar stefnuna í sambandi við viðskiptahallann, þá hef ég spurt hv. þm. Jón Kristjánsson hvort hann telji að það sem birtist í fjárlagafrv. sé nóg til að sporna gegn viðskiptahallanum. Ég vísa til þess, herra forseti, að spár Þjóðhagsstofnunar liggja fyrir um að viðskiptahallinn muni ekki minnka þrátt fyrir það sem gert var í fyrra og þrátt fyrir það sem ríkisstjórnin er að gera núna. Ég vísa einnig til þess að OECD hefur lýst því nýlega yfir að viðskiptahallinn muni verða 10% af landsframleiðslu. Þjóðhagsstofnun taldi skelfilegt ef hann næði því að verða 8%. OECD sem gerþekkir íslenskt efnahagslíf telur að viðskiptahallinn verði 10%. Ég spyr hv. þm. Jón Kristjánsson: Telur hann að það sem liggur fyrir í fjárlagafrv. sé nóg til að sporna gegn viðskiptahallanum? Það er spurningin sem skiptir máli vegna þess að hv. þm. sagði í dag að viðskiptahallinn væri óviðunandi og hann væri hættulegur. Ef þarna er um að ræða hættulega þróun, hvað á að gera til að sporna gegn henni? Ég spyr vegna þess að hv. þm. taldi að ríkisfjármálin í núverandi stöðu dygðu til þess eða ég skildi hann svo. Ég spyr hv. þm. aftur: Telur hann að það sem er í frv. dugi til þess að vinda ofan af slíkum halla og þar með vernda gengið?

Herra forseti. Ég tel að þær tölur sem birtast í fjárlagafrv. og þeim brtt. sem hafa verið lagðar fram við það sporni gegn viðskiptahallanum. Hins vegar verður að athuga að viðskiptahallinn er settur saman af mörgum þáttum. Versnandi viðskiptakjör, lækkandi verðlag á útflutningi, hækkað olíuverð, allt kyndir þetta undir viðskiptahallanum, en ég tel að það frv. sem við ræðum hér og þær tillögur sem liggja fyrir við það séu þáttur í að sporna gegn viðskiptahallanum. Hins vegar hefur mér ekki heyrst á tillöguflutningi sem birtist hér að stjórnarandstaðan vilji draga úr útgjöldum. Hún flytur tillögur um að bæta mörgum milljörðum við útgjöldin til ágætismála að vísu, en eigi að síður er það samt staðreynd að ekki er verið að flytja tillögur um að draga úr útgjöldum heldur bæta við þau til viðbótar við það sem meiri hluti fjárln. leggur til.

Herra forseti. Ég minni hv. þm. Jón Kristjánsson á þá staðreynd að þær tillögur sem liggja fyrir af hálfu Samfylkingarinnar eru góðar, eins og hv. þm. sagði. Þar er um að ræða aukin framlög til mennta- og menningarmála, aukin framlög til byggðamála, aukin framlög til aldraðra og öryrkja og líka til barnafólks. Hér er um að ræða stefnu sem er ákaflega jákvæð í eðli sínu. Felur hún í sér aukin útgjöld? Já, hún felur í sér aukin útgjöld. En Samfylkingin hefur eigi að síður lagt fram tillögur, þar sem ekki bara standast á útgjöld og tekjur, í anda þeirrar ábyrgu fjármálastefnu sem Samfylkingin beitir sér fyrir, sem munu auka afgang af ríkissjóði um 1 milljarð. Nauðsynlegt er að fram komi að tillögur Samfylkingarinnar leiða til þess, ef þær verða samþykktar að fullu, að ekki einasta kemur fram sú gagnsemd af þeim tillögum sem ég var að lýsa heldur mun afgangur af ríkissjóði aukast um 1 milljarð. Að því er varðar orðræður okkar um viðskiptahallann, þá kemur það loksins fram hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni að hann telur að það aðhald sem kemur fram í fjárlagafrv. og brtt. við það sé þáttur í því að sporna gegn viðskiptahallanum. En ég get ekki skilið þau orð öðruvísi en svo að það sé einungis þáttur en það dugir ekki. Er það rétt skilið hjá mér, herra forseti, að hv. þm. Jón Kristjánsson telji að það þurfi meira til að vinda ofan af viðskiptahallanum? Ég held nefnilega að það þurfi miklu meira. En hver er skoðun hv. þm. Jóns Kristjánssonar?

Herra forseti. Áður en ég kemst til þess að ræða við hv. 10. þm. Reykv. um efnahagsmál, þá hlýt ég að spyrja hann nokkurra spurninga varðandi þær brtt. sem liggja fyrir. Hér liggja fyrir brtt. frá 1. minni hluta fjárln. upp á hækkun skatta upp á 3.850 millj. og hækkun gjalda síðan á sjávarútveginn upp á tæpar 3.000 millj. Það má enginn skilja orð mín þannig að ég sé sérstakur andstæðingur skatta, langt frá því. En í gær og nokkra daga áður höfum við rætt tekjustofna sveitarfélaga og ég heyrði ekki betur en Samfylkingin væri ákaflega mikið á móti því að hækka útsvörin um 0,33% tvisvar sinnum. Það var hið herfilegasta mál og mundi stefna öllum kjarasamningum í uppnám því við værum að svíkja verkalýðshreyfinguna.  Ég verð að spyrja hv. þm.: Hvernig má það vera ef hægt er að hækka skatta um 4.000 millj., hvar standa þá kjarasamningarnir? Hvar standa þá þær viðmiðanir sem við höfum verið með við Alþýðusamband Íslands, hvar eru þær staddar? 4.000 millj. kr. skattahækkun. Hvar standa þá samningarnir? Ég hef alltaf haldið að þetta væri einn vefur, þetta héngi allt saman og við værum að fást við það vandamál í peningastjórninnin að á næsta ári tækist okkur að að verja kaupmáttinn í landinu. Ég hélt að það væri takmarkið. Auk þess eru lagðar til tæpar 3.000 millj. kr. hækkun á sjávarútveginn. Ræðumaður gerði miklar athugasemdir og hafði miklar áhyggjur af stöðu gengisins. Hvernig heldur hv. þm. ræðumaður að staða gengisins væri við að bæta 3.000 millj. ofan á sjávarútveginn eins og þetta stendur núna?

Herra forseti. Það er greinilega nokkuð langt um liðið frá því að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson tók þátt í að gera kjarasamninga eða telur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að það fólk sem forusta ASÍ er að semja fyrir geri mikið af því að kaupa og selja hlutabréf? Ég ímynda mér að það fólk geri ákaflega lítið af því. Ég held að það séu aðrir aðilar sem raki saman stórfelldum gróða af því. Þær tillögur sem hv. þm. reifaði og við höfum flutt og munum ræða ítarlega síðar --- yfirleitt er venjan sú að ræða skattatillögur eða tekjutillögur við 3. umr. eins og við munum gera en ég er reiðubúinn til að gera það hvenær sem er --- ganga fyrst og fremst út á að afla tekna með því að afnema heimildir til að fresta söluhagnaði. Hv. þm. veit mætavel að fram hefur komið m.a. í fjölmiðlum frá ríkisskattstjóra að þarna er um að ræða alveg gríðarlegar upphæðir. Ég held að fram hafi komið að um 600 einstaklingar hafi frestað söluhagnaði sem nam 20 milljörðum á nokkrum árum. Ég man ekki lengur hvað það var mikið sem ríkisskattstjóri taldi að hefði tapast í tekjum vegna þessa. Ég skal fúslega viðurkenna að ef lögin hefðu verið öðruvísi þá ímynda ég mér að ekki hefði orðið jafnmikið um sölur á bréfum eins og reyndin varð, en ljóst er að sú tillaga sem Samfylkingin og þingmenn hennar leggja fram styðst auðvitað við raunveruleikann. Að því er varðar sjávarvútveginn, þá eru menn að tala um ákveðnar kostnaðargreiðslur og ef ég má rifja það upp fyrir hv. þm., þá vill svo til að sérstök klásúla er um það í stjórnarsáttmála Framsfl. og Sjálfstfl. að það eigi að gera. Ég rifja það líka upp fyrir hv. þm. að hæstv. sjútvrh. hefur mörgum sinnum talað í sömu veru.

Herra forseti. Ég spurði, hvernig heldur hv. þm. að staða sjávarútvegsins verði og staða gengisins við að leggja tæpar 3.000 millj. á sjávarútveginn í þessari stöðu? Ég spurði eftir því og fékk ekkert svar. Í brtt. stendur: 3.350 millj. af tekjuskatti einstaklinga, 250 millj. af tekjuskatti lögaðila. Ég held að ég lesi þetta alveg rétt. Ég held að það sé alveg óskaplegur misskilningur ef menn halda að Ísland eigi það ráð til að loka á fjármagnsflutninga milli landa. Það hafa allar þjóðir reynt og við höfum rætt þetta í tíu ár og enginn náð neinni niðurstöðu annarri en að það skipti máli fyrir efnahag einnar þjóðar að gera viðskiptaumhverfi fyrirtækjanna eins vænlegt skattalega og hægt væri. Halda menn virkilega að það sé tekjustofn fyrir ríkið að menn geti ekki selt öðruvísi en hér borguðu menn fullan skatt af söluhagnaði? Það var reynt áður. Við breyttum þessu 1996. Hvað hafði gerst áður? Það var engin sala en það voru heldur engar tekjur til ríkisins. Það stóð allt fast. Þegar við breyttum þessu komum við hringrás á þetta og jukum þannig stórlega tekjur ríkisins, ekki öfugt. Ef menn ætla að stoppa þetta, þá minnka tekjurnar vegna þess að tekjustofninn hverfur. Þetta er bara Münchhausen-aðferð til þess að búa til tekjur.

Herra forseti. Ég er hræddur um að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi ekki lesið tillögur okkar nógu rækilega. Hann kom og talaði um að við værum að leggja 3 þús. millj. á sjávarútveginn. En sú tillaga sem hann hefur í höndunum felur í sér að við erum að tala þarna um kostnaðargreiðslur sem nema 750 millj. kr. Hv. þm. ætti að lesa þetta betur. Að því er varðar síðan þá hringrás sem hv. þm. er stoltur af að eigin sögn að hafa komið á á hlutabréfamarkaðinum þá leyfi ég mér stórlega að efast um að það hafi verið þetta tiltekna ákvæði sem olli því að hlutabréfamarkaðurinn tók flugið. Þarna var einfaldlega um að ræða þróun sem hafði verið í gangi talsvert lengi og það var ýmislegt annað sem gerði það að verkum að hann tók flugið með þessum hætti. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. telji að umræður um að afnema þetta ákvæði sem, ef ég man rétt, var eiginlega sett af vangá, hafi leitt til þess að hlutabréfamarkaðurinn hefur núna nánast verið í frjálsu falli. Ég verð líka að segja að það vekur undrun mína að hv. þm. skuli halda því fram að tillaga um að taka skatt af þessum söluhagnaði kynni að hans mati að leiða til þess að kjarasamningar yrðu í uppnámi. Telur hv. þm. sem sagt að þeir tugir þúsunda sem forusta ASÍ semur fyrir séu önnum kafnir í kaffitímanum og í matarpásunni að kaupa og selja hlutabréf?

Herra forseti. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2001 kemur nú til 2. umr. Endurskoðuð tekjuáætlun og lánsfjáráætlun liggur ekki fyrir og niðurstaða liggur heldur ekki fyrir um mörg mikilvæg málefni, svo sem fjárþörf heilbrigðisgeirans, málefni Byggðastofnunar og Ríkisútvarpsins, svo eitthvað sé nefnt. Þá er enn beðið eftir svari menntamálaráðuneytisins við aukinni fjárþörf framhaldsskólanna og mati á henni. Þess vegna má telja fullvíst að gjaldahlið frumvarpsins muni taka nokkrum breytingum við 3. umr. Stærsti liður í brtt. meiri hlutans sem hér eru lagðar fram eru framlög til sveitarfélaga vegna endurskoðunar á tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga í samræmi við það frv. sem var samþykkt nýverið um breytta tekjuskiptingu á milli þessara aðila. Herra forseti. Mat velflestra ef ekki allra sveitarfélaga er að sú leiðrétting sem hér er gerð sé allsendis ófullnægjandi. Auk þess standa þar veigamiklir þættir út af svo sem menntamálin og húsnæðismálin svo það sé nefnt þannig að þó að sú breyting sem þarna er verið að gera sé spor í rétta átt þá er hún fjarri því að mæta þeim vanda og þörf sem þarna var fyrir hendi. Þetta fjárlagafrumvarp er nú tekið til 2. umr. við miklar óvissuaðstæður. Viðskiptahallinn stefnir í 60 milljarða kr. á þessu ári. Gengi krónunnar er fallandi og hefur þurft að verja háum fjárhæðum í erlendum gjaldmiðlum henni til varnar. Það er einnig dálítið ankannalegt að þrátt fyrir yfirlýsingar um góðæri og rekstrarfgang ríkissjóðs er gjaldeyrisstaðan svo þröng að ríkissjóði er ókleift að greiða niður erlend lán. Tekjur ríkisins eru enn fremur að miklu leyti tengdar sköttum á innflutning og veltu í þjóðfélaginu. Verði viðskiptahalli nálægt 60 milljörðum er hann nærri tvöfalt meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum þess árs. Tekjur ríkissjóðs munu því væntanlega hækka verulega á árinu samsvarandi þessari auknu neyslu og þenslu í þjóðfélaginu. Áætlanir um tekjur og gjöld ríkissjóðs á næsta ári eru í mikilli óvissu og geta orðið í algeru uppnámi ef samdráttur verður í innflutningi sem verður að gerast ef jafnvægi á að nást. Þá er mikil óvissa í atvinnulífinu og öflun aukinna þjóðartekna ef hagvöxtur verður með minna móti eins og haustspá Þjóðhagsstofnunar gerir ráð fyrir. Herra forseti. Þessi mikli viðskiptahalli má þó ekki verða til þess að hræða Íslendinga til að selja eignir sínar úr landi til þess að létta á þeirri stöðu. Ég vara við þeim málflutningi sem hvetur til þess að þjónustueignir Íslendinga svo sem Síminn og orkuver séu seld úr landi til þess að létta á viðskiptahalla við útlönd sem er til kominn m.a. vegna neyslu. Það er sama hver ástæðan er, við eigum að reka okkar þjóðarbúskap þannig að við þurfum ekki að selja eignir úr landi til þess að bjarga okkur við. Ég vara við allri umræðu sem lýtur að þessu í umræðunni um viðskiptahallann. Hversu alvarlegur sem hann er þá þarf að vinna að rótum hans og hann er hér innan lands í rekstri þjóðarskútunnar, í rekstri á mörgum þáttum almennings og fyrirtækja, sjóða og banka og fleira má nefna. Markmiðið er að styrkja og efla íslenskt atvinnulíf til þess að skapa aukna framleiðslu og aukna framleiðni og standa þar með undir auknum lífskjörum sem við öll stefnum að en ekki bregðast við því með því að selja okkar góðu eignir, okkar góðu mjólkurkýr úr landi til þess að standa straum af eyðsluskuldum erlendis. Herra forseti. Kjaradeila framhaldsskólanna er í hnút og mörg stéttarfélög eru með lausa samninga og það er því veruleg óvissa á vinnumarkaði. Þetta er sú umgjörð sem við nú fjöllum um og umgjörð fjárlagafrv. sem við nú erum að vinna að fyrir næsta ár. Herra forseti. Ég vil víkja nokkuð að störfum fjárln. Frá því síðla í september hafa fulltrúar sveitarfélaga, stofnana, félagasamtaka og einstaklingar komið til fundar við nefndina. Þeir hafa borið fram erindi sín, greint frá áherslum, veitt upplýsingar og lagt fram beiðnir um framlög. Þetta fólk hefur lagt á sig mikla vinnu, oft komið um langan veg og lagt fram vönduð og greinargóð erindi. Þessar heimsóknir til fjárln. eru afar þýðingarmiklar fyrir fjárlagavinnuna og tengsl Alþingis við þjóðina. Því er mikilvægt að halda þeim dyrum opnum sem bjóða upp á samskipti við fólkið í landinu. Það er varhugavert ef einstök ráðuneyti letja forstöðumenn sína og ábyrgðaraðila til þess að koma fyrir nefndina og kynna vinnu og þarfir stofnana sinna. Stofnanir bera margs konar samfélagsskyldur víða í þjóðfélaginu en eru ekki bara bókhaldstofur fyrir einstakar rekstrareiningar ráðuneyta. Ég veit engin dæmi til þess að fjárln. hafi hafnað viðtali. Það er mun frekar að hún hafi átt frumkvæði að því að kalla fulltrúa ýmissa stofnana fyrir sig til þess að gera grein fyrir einstaka málaflokkum. Ég legg áherslu á þetta, herra forseti, mikilvægi þessa frelsis sem allar stofnanir og allir aðilar í þjóðfélaginu eiga að hafa á Alþingi og á nefndum þess. Ríkisendurskoðun gerir nú reglulega úttekt á frammistöðu framkvæmdarvaldsins, ráðstöfun fjár og hvernig opinberir aðilar rækja skyldur sínar. Mikilvægt er að fjárlaganefnd taki skýrslur og álit Ríkisendurskoðunar fljótt og örugglega til umræðu og hafi þær til ályktunar eða hliðsjónar í sínum gerðum. Það er samróma álit innan fjárln., og legg ég áherslu á að því verði fylgt eftir af einurð, að skýrslum Ríkisendurskoðunar sé skilað til Alþingis með umsögn nefndarinnar eftir því sem við á. Þá ber að leggja áherslu á skyldur fjárln. við Alþingi og ótvírætt sjálfstæði gagnvart framkvæmdarvaldinu. Mikilvægi þessa ber sérstaklega að árétta þegar meiri hlutinn að baki ríkisstjórninni er mjög stór, eins og nú er raunin. En almennt má segja að það ríki kerfislægur þrýstingur af hálfu framkvæmdarvaldsins í þá átt að segja löggjafanum fyrir verkum. Lög um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, sem kveða á um meðferð ríkisfjármuna, fjárlagagerð og framkvæmd fjárlaga ýta undir þessa tilhneigingu. Um framkvæmd fjárlaga segir í 30. gr.: ,,Einstökum ráðherrum er heimilt, með samþykki fjármálaráðherra, að gera verksamninga og samninga um rekstrarverkefni, sem undir ráðuneytið heyra, til lengri tíma en eins árs við þá ríkisstofnun sem sinnt hefur verkefninu, aðrar ríkisstofnanir, sveitarfélög eða einkaaðila, enda sé áætlað fyrir verkefninu á fjárlögum. Með rekstrarverkefni er átt við afmarkaða rekstrarþætti eða rekstur ríkisstofnunar í heild sinni vegna viðfangsefna eða þjónustu sem ýmist er kveðið á um í lögum að ríkið skuli veita og standa undir kostnaði af eða eru liðir í því að ríkisaðili geti rækt hlutverk sitt.`` Með leyfi herra forseta vitnaði ég í lög um fjárreiður ríkisins. Þessai ákvæði eru tilgreind hér sérstaklega því þarna er að finna smugur fyrir framkvæmdarvaldið til að ákveða fjárframlög til stórra og lítilla málaflokka og viðfangsefna án þess að Alþingi fái miklu ráðið. Í skjóli þessa ákvæðis er samið um víðfeðm verkefni, t.d. við hin svokölluðu reynslusveitarfélög og við Háskóla Íslands, samið um framlög til framhaldsskóla, framlög í heilbrigðiskerfinu svo dæmi séu nefnd. Þarna falla einnig undir ýmsir safnliðir ráðuneytanna og óskipt fé ráðherra. Alvarlegast er þó hvernig verið er að beita þessu ákvæði til að einkavæða ýmsa mikilvæga opinbera þjónustu, svo sem innan heilbrigðiskerfisins og þá sérstaklega innan menntakerfisins. Ef svo fer fram sem verið hefur nú síðustu ár er stutt í það að meginþorri útgjalda einstakra ráðuneyta renni til þeirra sem ein heildarupphæð, óskipt. Síðan mun framkvæmdarvaldið tilkynna að gerðir hafi verið hinir og þessir þjónustusamningar, eða árangursstjórnunarsamningar, þar sem útgjaldaskipting hefur verið gerð á grundvelli þessara eða hinna reiknilíkana sem ráðuneytin hafa unnið. Skipting fjár á einstaka rekstrarliði og viðfangsefni verður því komin úr höndum löggjafans og til framkvæmdarvaldsins sem mun eðli sínu samkvæmt vera sérstaklega upptekið af hinni bókhaldslegu hlið viðfangsefna. Sá sem hér talar telur að fyrrgreind ákvæði fjárreiðulaganna séu túlkuð allt of rúmt af framkvæmdarvaldinu. Það getur ekki hafa verið ætlun löggjafans að meginþorri útgjalda ríkisins sé bundinn með þessum hætti, því að þannig er gengið á móti góðum og gegnum lýðræðislegum gildum sem við byggjum okkar stjórnskipan á. Við þessa ráðstöfun verður viðbragðsgeta framkvæmdarvaldsins gagnvart pólitískum vilja og ákvörðunum Alþingis takmörkuð og það getur hindrað nauðsynlega endurskipulagningu og nýsköpun sem Alþingi vill ná fram. Herra forseti. Ég vil víkja að málefnum framhaldsskólanna en miklar deilur hafa einmitt staðið um ágæti þeirra reiknilíkana sem þar er verið að beita. Ég vek athygli á því að í frv. til fjárlaga sem við höfum til meðhöndlunar er hvergi í greinargerðum minnst á stöðu einstakra framhaldsskóla heldur á framhaldsskólapakkann sem eina heild. Það er deginum ljósara að fjárhagsvandi framhaldsmenntunarinnar og framhaldsskólanna er ein af ástæðunum fyrir þeirri deilu sem við stöndum nú frammi fyrir og að skólahald skuli liggja niðri vegna kjaradeilna. Það vantar inn bæði nýtt fjármagn og ekki hvað síst ný vinnubrögð. Herra forseti. Ég vek athygli á erindi sem Ingibjörg Guðmundsdóttir, skólameistari Kvennaskólans í Reykjavík, flutti á aðalfundi Félags framhaldsskóla á Ísafirði í júní árið 2000. Hún segir í lokaorðum sínum eftir að hún hafði fjallað um kosti og galla reiknilíkansins sem notað er til að deila út fjármagni til framhaldsskólanna og er mjög umdeilt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skólameistarar hafa í raun lítil völd þegar fjármál skólanna eru annars vegar en eiga þó að bera ábyrgð á öllu skólastarfinu og að námskrá, lögum og reglum sé fylgt. Vandi þeirra er mikill. Fjárlagatillögum skólanna er sjaldan svarað og erfitt er að fá skýra mynd á fjárhag skólanna. Nokkrir aðilar eru að sýsla með fjármálin og upplýsingastreymi til skólameistara er lítið. Eitt lítið dæmi af sjálfri mér:`` --- segir þessi ágæti skólameistari. --- ,,Fyrir páska var ég kölluð í menntamálaráðuneytið til að fara yfir stöðu skólans og þá var mér tjáð að skólinn væri 1,7 millj. í plús á sl. ári og átti þá eftir að leiðrétta fyrir auknum nemendaígildum sem mér væri tjáð að væru 4 millj. en ég taldi að ættu að vera 8 millj. og lýsti óánægju minni með skerðingarákvæði reiknilíkansins. Í framhaldi fundarins skrifaði ég bréf um uppgjörið en hef enn ekki fengið svar`` --- þetta var flutt í sumar --- ,,tveimur mánuðum seinna.`` --- Hún lýkur sínum orðum: --- ,,Þessi vinnubrögð ganga auðvitað ekki og við verðum öll að leggjast á eitt um að finna úrbætur sem duga til að gera fjármálastjórnun skólanna skiljanlega. Reiknilíkanið þarf að endurskoða þannig að það sýni raunkostnað við skólahald sem uppfyllir lög og reglugerðir og þjónar æsku landsins að því marki sem nútíminn gerir kröfu til.`` Ég vek sérstaka athygli á því, herra forseti, að vandi framhaldsskólanna er margþættur. Fjármagn vantar en það vantar líka að dreifa valdi til skólanna og gera þeim kleift að takast á við nýsköpun, nýjar þarfir og breytt viðhorf sem þeir standa frammi fyrir á hverjum stað. Breyting reiknilíkana af því tagi sem hér er gert leiðir einungis til aukinnar miðstýringar og færir ákvörðunarvaldið frá staðnum þar sem verkin eru unnin. Herra forseti. Alþingi liggur nú undir gagnrýni fyrir að vera í of miklum mæli afgreiðslustofnun fyrir framkvæmdarvaldið. Þess vegna er afar mikilvægt að vera á varðbergi gagnvart öllum misfellum sem geta verið túlkaðar í þessa veru. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vilja aðra forgangsröðun í útgjöldum ríkisins en ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Fjárlögum ríkisins á að beita til að auka jöfnuð í samfélaginu þannig að enginn þurfi að líða vegna aldurs, fötlunar eða búsetu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur enn fremur til að tekjum ríkisins verði í auknum mæli varið til menntunar og rannsókna og enn fremur að stefna í atvinnumálum taki fullt mið af sjálfbærri nýtingu náttúruauðlindanna og að tekið verði upp grænt bókhald þegar meta skal arðsemi í atvinnurekstri og ákvörðun framkvæmda. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu því flytja brtt. við frv. sem taka mið af þessum áherslum flokksins. Eins og fram hefur komið í umræðunum eru stórir málaflokkar, svo sem heilbrigðisstofnanir, byggðamál, fjarkennsla og fjarvinnsla á ýmsum liðum menntamála enn þá óafgreiddir og bíða 3. umr. frv. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu því áskilja sér rétt til að flytja brtt. við þá málaflokka við 3. umr. eftir því sem tilefni gefur og tillögur meiri hlutans eru komnar fram. Ég hef áður vakið athygli á því í umræðunni að tekjuhlið fjárlagafrv. og efnahagsforsendur næsta árs, endurskoðuð tekjuhlið og endurskoðaðar efnahagsforsendur fyrir næsta ár liggja ekki fyrir og ætlunin er að þær komi til umræðu við 3. umr. fjárlagafrv. Herra forseti. Ég legg áherslu á að hér ætti að verða breyting á. Það ætti að verða sú breyting að tekju- og efnahagsáætlun fyrir næsta ár ætti að verða rædd við 2. umr. fjárlaga. Þar væri lagður grunnurinn að því sem síðan væri ætlunin að ákveða hvernig tekjum skuli varið á næsta ári og 3. umr. fjárlaga færi þá einmitt í það að taka endanlega ákvörðun um gjöld fjárlaganna á grundvelli síðustu og nýjustu tekjuáætlunar og efnahagsforsendna sem fjárlögin eru síðan afgreidd á. Eins og við höfum upplifað, bæði í ár og í fyrra, verða miklar breytingar á þessum áætlunum á milli mánaða. Ef það á að nást að taka fastari tökum um fjármál ríkisins þarf að styrkja innviðina í vinnubrögðum okkar á Alþingi. Við eigum að leita allra leiða til þess að ná árangri og að Alþingi og stofnanir þess geti orðið til fyrirmyndar í áætlanagerð og fjármálastjórn. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs flytja allnokkrar brtt. sem verða kynntar síðar í umræðunni og jafnframt eru einstakir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs meðflm. að tillögum sem lúta að velferðarmálum með þingmönnum Frjálslynda flokksins.

Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. vil ég láta koma fram að það gefur ekki rétta mynd af samskiptaháttum menntmrn. og framhaldsskólanna að láta að því liggja að skólameistarar séu óánægðir með þær reglur sem hafa verið mótaðar undir merkjum árangursstjórnunar með samningum við skólana á grundvelli reiknilíkans. Þvert á móti er málum þannig háttað að ég hef oftar en einu sinni tekið það upp á fundum með skólameisturum hvort þeir vildu hverfa til fyrri hátta varðandi fjárveitingar og samskipti ráðuneytisins að þessu leyti. Það er samdóma álit þeirra að svo beri ekki að gera, það beri að halda áfram á sömu braut, að reynslan af þessum samningum lofi góðu. Að sjálfsögðu er það svo að alltaf má betur gera og einstakir þættir eru stöðugt til endurskoðunar og upplýsingastreymi til skólanna er örara og meira en verið hefur og þeir vita betur hvar þeir standa fjárhagslega. Ég vildi láta þessa getið vegna orða hv. þm. þegar hann vitnaði þar til ræðu eins af skólameisturunum þar sem því er m.a. lýst að það þurfi að vera betri eftirfylgni og betra upplýsingastreymi um það hvernig staðan er. Ég er sammála þessu mati og þetta er eitt af því sem þarf að skoða almennt í ríkiskerfinu þegar litið er til fjárveitinga og notkunar opinbers fjár, hvernig er eftirfylgnin og hvernig er eftirlitið og hvernig er staðið að því að miðla upplýsingum til þeirra sem bera aukna ábyrgð.

Herra forseti. Ég tek undir orð hæstv. menntmrh. um mikilvægi þess að góð og örugg vitneskja sé um hvað fram fer og að sem bestur árangur náist í skólastarfinu. Ég vil þó ítreka það sem ég sagði áðan að varðandi reiknilíkönin er sjálfsagt að afla sem bestrar vitneskju um tæknilega hlið í rekstri þessara stofnana. Ég vek athygli á að þarna fer fram lifandi starf en ekki bein bókhaldsskrifstofa, og ég leyfi mér að nefna það aftur. Þess vegna er afar mikilvægt að hér sé fyrst og fremst um tæknilegan stuðning að ræða við framkvæmd á þessu starfi en það verður að gæta þess afar vandlega að uppbygging og útfærsla þess verði ekki þannig að hún virki annars vegar sem miðstýring gagnvart menntmrn., sem er að vísu ábyrgt fyrir þessum málaflokki, og hefti heldur ekki eðlilegt skólastarf og þróun þess og að einstakir skólar víða um land, sem búa við hinar breytilegustu aðstæður, geti brugðist við og þjónað skyldum sínum sem allra best. Ljóst er að þörf er á auknu fjármagni og krafti inn í framhaldsskólana til að þeir geti skilað þeim árangri sem við öll vonumst til, ekki síst nú þegar við horfum fram á stöðvun þeirra eins og nú stendur.

Herra forseti. Í frv. er gert ráð fyrir auknu fé til framhaldsskólanna og það er í samræmi við þær reglur sem við höfum sett og þá samninga sem við höfum gert. Ég vil einnig gera athugasemd við það sem kom fram í máli hv. þm. þar sem mátti skilja orð hans svo að ekki kæmi fram í fjárlagafrv. hvernig fjármunum væri skipt á milli einstakra skóla. Þetta er ekki rétt. Í frv. liggur nákvæmlega fyrir greinargerð um hvernig fé skiptist á milli skólanna, hver er kostnaður við hvern einstakan nemanda í hverjum skóla fyrir sig. Það eru þessar upplýsingar sem gera það m.a. að verkum að menn hafa mun betri yfirsýn yfir skólastarfið en nokkru sinni fyrr og hér er ekki bara um bókhaldsatriði að ræða. Hér er um stjórntæki að ræða sem verður þó ekki virkt til hlítar nema aukin ábyrgð og auknir möguleikar séu færðir í hendur skólameistara til að stjórna öllum starfsmönnum í skólum sínum. M.a. er rætt um það núna, þegar fjallað er um um kjaramál kennara, hvernig megi auðvelda skólameisturum að auka sveigjanleika í starfi skólanna og bregðast við nýjum skyldum, ekki vegna þess að það skorti fé heldur vegna þess að þeir kunna að vera rígbundnir af öðrum ákvæðum sem setja þeim skorður og þarf að huga að. Ef hv. þm. vill í raun stuðla að auknum sveigjanleika í skólakerfinu þá þarf að líta til fleiri þátta en hann nefndi í ágætri ræðu sinni. Sérstaklega minni ég hann á að það liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um það hvernig fé skiptist á milli einstakra skóla og í hvaða þætti þessir fjármunir renna innan skólanna.

Herra forseti. Það er svo að fjármagnið til framhaldsskólanna er veitt að meginhluta sem ein heildarupphæð til menntmrn. en það er alveg hárrétt sem hæstv. menntmrh. greinir frá að síðan er því deilt af hálfu ráðuneytins út til einstakra skóla. Æ stærri hluti af fjárveitingum til framhaldsskólakerfisins fer samt inn sem ein heildarupphæð óskipt til ráðuneytisins til útdeilingar. Misjöfn staða framhaldsskólanna vítt og breitt um landið er umhugsunarefni og alvarlegt vandamál. Eins og hæstv. menntmrh. gat um getur það verið breyting á nemendafjölda og öðru slíku en það er samt sú tilhneiging að skólar viti ekki hvað að þeim snýr og eigi þar að sækja allt sitt undir menntmrn. sjálft. Verulega hefur dregið úr aðkomu Alþingis sem slíks gagnvart framkvæmd og stefnu í framhaldsskólakerfinu en ég tek undir þau sjónarmið hæstv. ráðherra að framhaldsskólann þarf að efla og styrkja og hann þarf að geta tekist á við verkefni sín eins og lög kveða á um.

Herra forseti. Formaður fjárln., hv. 3. þm. Austurl., hefur í ítarlegri ræðu gert grein fyrir tillögum meiri hluta fjárln. við 2. umr. fjárlaga. Þannig ætti að vera óþarft að fara yfir það mörgum orðum frekar. Þó er rétt að benda á og undirstrika að meginþemað í þessum tillögum er að styrkja að stærstu leyti ákveðin menningarverkefni, sérstaklega úti um landið, ferðatengd verkefni. Þetta eru styrkir og að mestum hluta er aukningin ekki bundin við rekstur ríkisins. Þetta er gert í eitt skipti með tilliti til ástandsins núna, að fjárhagur ríkisins leyfir það. Það er ekki verið að skuldbinda ríkið til lengri tíma og auka þannig rekstrarkostnaðinn. Það er megineinkennið á þessum tillögum. Ég tek eftir því að talsmenn stjórnarandstöðunnar sem talað hafa á undan mér, talsmenn Samfylkingarinnar og vinstri grænna, hafa kosið að gera þessar tillögur ekki að umræðuefni. Við það er svo sem ekkert að athuga. Ég reikna með því og geng út frá því, af því að ég veit það af störfum nefndarinnar, að stjórnarandstaðan sé í megindráttum sammála meiri hlutanum um þennan tillöguflutning, að hann sé bæði góður og skynsamlegur, enda stefnir hann að því að bæta stöðu landsbyggðarinnar að mörgu leyti. Þessi verkefni munu hafa áhrif á ferðamennskuna sem er mjög þýðingarmikill atvinnuvegur í uppbyggingu og bæta stöðu Íslendinga til langs tíma litið vegna þess að menningarverðmætin verða metin til fjár. Ég tek eftir því að talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa, í stað þess að ræða tillögur meiri hluta fjárln., kosið að ræða fyrst og fremst um fjármál þjóðfélagsins og efnahagsmál. Það er skiljanlegt og ekkert við því að segja. Skylt er skeggið hökunni þannig að það er eðlilegt undir þessum kringumstæðum þegar við ræðum ríkisfjármálin, að ræða efnahagsmálin almennt. Ég tek undir það og nota tækifærið einmitt til að fara yfir þau mál. Ég fagna því að umræðurnar snúist um efnahagsmálin því að mér finnst oft og tíðum erfitt að skilja hvernig stjórnarandstaðan vill haga þeim málum þessa stundina. Hv. 7. þm. Reykv., formaður Samfylkingarinnar, ræddi mjög um viðskiptahallann og stöðuna um þessar mundir. Hann ræddi um ríkisfjármálin, um að það væri slaki á ríkisfjármálum og þyrfti að taka þau fastari tökum. Hann sagði líka að horfur í verðbólgunni væru nú verri en áður vegna þess gengissigs sem orðið hefði. Hann bætti við að að hans mati þyrfti eflaust að grípa til óyndisúrræða, eins og hann orðaði það, í efnahagsmálum. Við skulum athuga þetta dálítið nánar. Fyrir ári síðan þegar við ræddum fjáraukalögin var vakin athygli á, í greinargerð stjórnarandstöðunnar um efnahagsmál, þessum mikla viðskiptahalla. Menn fóru þar nokkuð skynsamlegum orðum um þá vá. Ég sá ástæðu til að taka undir það og gerði það sem ekki er algengt hér á Alþingi, að hæla stjórnarandstöðunni fyrir skynsamlegan málflutning. Það er alveg rétt að viðskiptahalli Íslendinga eins og hann er í dag er auðvitað vandamál sem á þarf að taka. En hvað getur leiðrétt viðskiptahalla? Hvað gerist í markaðssamfélagi eins og okkar? Hvernig förum við að því að leiðrétta viðskiptahallann? Við gerum það ekki öðruvísi en að markaðurinn gerir það. Það er markaðurinn sem fellir krónuna. Það er vegna tiltrúarinnar á þennan gjaldmiðil sem hann fellur. Það er ekki neinn einstakur, ekki einhver Pétur eða Páll sem ákveður það úti í bæ. Það er markaðurinn sjálfur sem metur verðgildi þessa gjaldmiðils. Það hefur gerst. Gengið hefur fallið af ýmsum ástæðum. Það er bæði af utanaðkomandi ástæðum og okkar eigin vanda. Ég nefni hér þrjár ástæður fyrst og fremst: Við höfum orðið fyrir miklum áföllum, þjóðarbúið, vegna olíuverðshækkana. Allar þjóðir Vestur-Evrópu standa frammi fyrir því vandamáli. Það hefur minnkað tekjur okkar og skert samheppnishæfni sjávarútvegsins. Þetta er hlutur sem mun með einum eða öðrum hætti, seint eða snemma, koma niður á lífskjörum þjóðarinnar. Við komumst ekki frá þessu. Við stöndum líka frammi fyrir því vandamáli að fiskveiðiráðgjöfin á Íslandi er algerlega háð einu ríkisfyrirtæki, einu rannsóknarfyrirtæki á vegum ríkisins sem hefur gefið okkur ráð nú um nokkuð langan tíma. Ráðin hafa hins vegar dugað skammt þó markmiðið hafi verið það að auka hér fiskstofnana, gera okkur kleift að veiða meira. Það hefur gengið alveg öfugt. Við höfum ekki náð nokkrum árangri og í ár hefur verið ákveðið að veiða minna en áður og var þó lítið fyrir miðað við það sem hefur verið síðastliðin 70 ár við veiðar á þorski á Íslandsmiðum. Við erum bara staddir í þeirri gildru. Þeir sem hafa haldið því fram hér að lítið væri að marka þessa ráðgjafa, hafa fengið að heyra að þeir væru mjög óábyrgir menn og það margsinnis ítrekað. Áfram ætla menn að halda og það virðist þverpólitísk samstaða um það meðal Íslendinga að áfram skuli fylgt ráðum þessara ráðalausu manna. Þetta er önnur ástæðan. Þetta hefur grafið undan okkur og hefur veikt krónuna. Frammi fyrir því stöndum við. Hv. 7. þm. Reykv. spurði í ræðu sinni áðan og vildi fá skýr svör við því frá mér hvort ég teldi það rétt hjá fyrrv. ráðgjafa ríkisstjórnarinnar og fyrrv. innsta koppi í búri í Seðlabankanum, Yngva þessum Erni sem oft er vitnað til, hvort hann teldi rétt að það væri vegna stefnunnar í ríkisfjármálum sem við værum í vanda eða hvort það væri vegna stefnu Seðlabankans í peningamálum. Mér er bæði ljúft og skylt, herra forseti, að svara þessari spurningu. Ég þakka fyrir hana því að hún er mjög kærkomin. Ég ætla að fyrir þremur árum hafi ég fyrst kveðið upp úr um það í efh.- og viðskn. þingsins, þar sem staddir voru báðir bankastjórar Seðlabankans, að ég efaðist mjög um peningapólitík þeirra. Ég efaðist mjög um að rétt væri að keyra svo upp vextina á Íslandi umfram viðskiptaþjóðirnar til þess eins að halda uppi hærra gengi en ella væri til þess að toga upp kaupmátt. En það var hins vegar gert þannig að kaupmátturinn var hér í tvö ár meiri en við hafði verið miðað við gerð kjarasamninga. Ég efaðist mjög um það. Ég lýsti því yfir fyrir þremur árum og hef margsinnis bæði innan þings og utan látið þetta í ljós. Ég hef efast mjög um þessa ráðgjafa. Ég tel það líka sýnt að í ljós hafi komið að þetta hafði ekki neitt gott í för með sér. Fyrir hinn almenna launamann, fyrir launþegann í landinu gildir fyrst og síðast að treysta megi því að kjör hans batni varanlega og hann fái ekki bakslag. Það er það versta sem við gerum launamanni. Þess vegna er mjög hættulegt að toga upp gengið eins og raun ber vitni, hækka þannig kaupmáttinn umfram framleiðslugetu atvinnuveganna. Það gerðist enda hefur einkaneysla aukist mjög óeðlilega. Hún hefur aukist gríðarlega og meira en í nokkru öðru landi Vestur-Evrópu á síðustu árum. Það er því miður einkaneyslan sem stendur fyrst og fremst undir þessum halla. Það eru ekki fjárfestingar eins og kannski hefði verið æskilegra við þennan viðskiptahalla. Hann skýrist kannski að mörgu leyti af fjárfestingum en ekki nægjanlega. Þetta ógnar okkur í dag. Þetta er vandamál okkar í dag. Við verðum að horfast í augu við að viðskiptahallinn minnkar ekki nema með því að breyta verðgildi krónunnar. Markaðurinn gerir það og hefði gert það strax fyrir tveimur árum og hálfu hefði Seðlabankinn ekki fiktað í vöxtunum. Fikta, segi ég því að þetta er bara fikt. Það var enginn grundvöllur fyrir þessum vaxtahækkunum.  Ég ætla að halda því fram, herra forseti, að ríkisfjármál Íslands séu miðað við allar aðstæður mjög góð. Ég skal nefna tvennt til vitnis um það. Getur nokkur bent mér á annað ríki Vestur-Evrópu sem hefur bætt hag ríkisins meira en hið íslenska? Er það einhvers staðar annars staðar í Vestur-Evrópu sem hagur ríkisins er jafngóður og hér? Hefur nokkurri annarri þjóð í Vestur-Evrópu tekist að bæta hag ríkisins meira en okkur hefur tekist síðustu fimm ár? Ég veit ekki um neina einustu. Í öðru lagi bendi ég á það að í sögulegu samhengi hefur staða íslenska ríkisins aldrei verið betri. Auðvitað er hægt að koma og segja eftir á: Það hefði átt að vera meiri afgangur. Það hefði átt að vera betri staða. Auðvitað hefði það verið betra fyrir Íslendinga hefði afkoman verið betri á síðustu fimm árum og við skilið meira eftir. Hver getur ekki tekið undir það? Auðvitað geta allir tekið undir það. En hvað var ríkið að gera? Ríkið var að semja fyrst og fremst við launþegasamtökin í landinu til að reyna að ná þar friði og fórnaði til þess gríðarlegu af tekjum sínum, taldi rétt að gera það til að fá samninga sem gætu verið í takti við greiðslugetu atvinnuveganna. Eigi að síður skulu menn minnast þess að kauphækkanir á Íslandi síðustu árin hafi verið meiri en í samkeppnislöndum okkar. Þegar aðrar þjóðir hafa hækkað kaup sitt um 1% þá höfum við hækkað það um 2 og 3% og samkvæmt þeirri stærðfræði sem menn kjósa að nota hér, alla vega stjórnarandstaðan, þá er það 200--300% munur. Það sígur í fyrir íslenska atvinnuvegi þegar við, ár eftir ár, hækkum kaup meira en aðrar þjóðir. Þannig er staðan í dag og fróðlegt að heyra þegar stjórnarandstaðan kemur hér og segir: Það er slaki á ríkisfjármálunum. Það þarf að taka harðar á og kannski að grípa til óyndisúrræða. Skoði menn, herra forseti, fjárlagafrv. sem liggur fyrir. Fletti menn upp á bls. 277. Ég bið menn að gera það, þar sem við greinum A-hlutann. Hvað stendur þar? Jú, í rekstrarkostnaðinum: Launakostnaður ríkisins upp á 62,7 milljarða, ef ég man rétt. Lífeyrissjóðirnir, 10% af því, 6,5 milljarða. Rekstrargjöldin eru samtals um 90 milljarðar. Það er launakostnaður í öðrum þáttum ríkisútgjaldanna. Það eru laun í rekstrar- og neyslutilfærslunum, verulegur kostnaður. Það eru mörg fyrirtæki og launin eru óbein inn í hina þættina tvo, viðhaldið og fjárfestinguna. Launin eru langstærsti liðurinn sem við fjöllum um ríkisfjármálin hér í dag. Laun. Allt annað er hégómi sem við erum að fjalla um nema launin. Launin ráða þessu öllu. Þau eru kannski 45% af heildarútgjöldum ríkisins. Við skulum þá athuga viðhorfið, svo ég reyni að átta mig á vilja og viðhorfi stjórnarandstöðunnar til þeirra vandamála sem við er að glíma. Hvert er viðhorf stjórnarandstöðunnar til launamála? Hér hafa verið a.m.k. tvisvar síðustu tvær vikur utandagskrárumræður vegna þeirra verkfalla sem standa yfir í þjóðfélaginu. Ég hef reynt að hlusta á umræðuna. Stjórnarandstöðuþingmenn hafa komið upp hver eftir annan, átalið ríkisstjórnina harkalega fyrir að ljúka ekki við samninga við framhaldsskólakennara, talið það mjög mikinn vansa af hálfu ríkisvaldsins að vera ekki búnir að semja við framhaldsskólakennara. Þetta er sama fólkið, herra forseti, og er að ræða um að það sé slaki á ríkisfjármálunum, það þurfi eflaust að grípa til óyndisúrræða til þess að við komumst út úr þessu. Hverjar eru kröfurnar? Hverjar eru kröfurnar sem eru settar upp við þessar aðstæður þegar þjóðartekjurnar hafa orðið fyrir þessum áföllum, þegar spáin um hagvöxt liggur fyrir að hefur lækkað verulega, hverjar eru kröfurnar? Jú, þeir sem riðu á vaðið, hið ágæta fólk, framhaldsskólakennarar, fóru með kröfur á milli 70 og 80%. Menn segja að það eigi ekki að taka það alvarlega, þeir meini eitthvað allt annað, bara kannski 40 eða 50, skipir þó ekki máli. Allar starfsstéttir ríkisins hafa sagt lausum samningum sínum. Samningar eru lausir í dag, bæði BHM og BSRB. Ég tók eftir því í fréttum, ekki alls fyrir löngu, að einn hópurinn er þegar farinn að hita upp. Mig minnir að það hafi verið Félag leikskólakennara. Hann var nú ekki að fylgja félögum sínum sem kenna í framhaldsskólum eftir með einhverja 75% kauphækkun heldur fór bara fram á 100%. Það var krafan. Ég hugsaði með mér þegar ég hlustaði á þetta hvernig í ósköpunum standi á því að þetta fólk rekur ekki af sé slyðruorðið og kemur með eitthvað almennilegt eins og svona 1.000%, að vera að dudda við þetta 100%. Ég er að velta því fyrir mér. Mönnum þykir sjálfsagt að taka þessu með varfærni og vera kurteisir og ræða ekkert um þetta og menn koma svo aftur og aftur og segja: ,,Það á að semja. Það er vítavert af hálfu ríkisstjórnarinnar að semja ekki.`` Hins vegar erum við með samninga við Alþýðusamband Íslands. Gerðir voru samningar við Alþýðusamband Íslands í mars sem voru því miður kannski í efri kantinum. Við verðum kannski í vandræðum með það núna í febrúar að láta það standast. Samningar eru samt það sem talið er á Íslandi hógværar kauphækkanir þó þær þyki miklar erlendis. Hvað segja menn um þetta? Hver er skoðun manna á þessu? Jú, stjórnarandstaðan kemur upp æ ofan í æ, heldur utandagskrárumræður og krefst þess að ríkisvaldið semji við þessa aðila.  Ég hélt að menn myndu þetta. Ég hélt að menn vissu þetta. Ég hélt að menn myndu að sú var tíðin ekki alls fyrir löngu að kaup Íslendinga hækkaði um ein 10.000%. Það var aldeilis fínt eða flott, herra forseti. Voru ekki allir rosalega hamingjusamir? 10.000% kauphækkun. Það hefur verið mikil hamingja. Að vísu fylgdu smávandræði þessari 10.000% kauphækkun, þau litlu vandræði að kaupmátturinn lækkaði en hækkaði ekki. Það var böggullinn sem fylgdi því skammrifi. Kannski hafa allir gleymt þessu. Vilja kannski fara í þetta aftur, 10.000%. Það er ekki lakara. Ef einhver ætlast til þess í stjórnarandstöðunni að einhver taki þá alvarlega í því að þeir vilji vera ábyrgir í ríkisfjármálum og ábyrgir í fjármálum Íslendinga og efnahagsmálum hljótum við að krefja þá um það að ræða stóra liðinn, launin, því annars stendur ekki steinn yfir steini. Ég las fyrir nokkrum dögum æviminningar þess merka manns, Steingríms Hermannssonar, fyrrv. forsrh. Þar segir hann frá því af þeirri hreinskilni, sem ég ætla að öðrum Íslendingum sé ekki töm, að hann hefur lent í því í forsætisráðherratíð sinni að setja bráðabirgðalög. Bráðabirgðalög til að nema úr gildi hvað? Jú, til að nema úr gildi launasamninga sem hver hefði gert? Jú, hann sjálfur og ríkisstjórn hans. Hvers vegna lenti aumingja Steingrímur í þessum voða? Jú, eins og hann segir réttilega frá í æviminningum sínum, vegna þess að samningarnir voru hreint bull og vitleysa en hann hafði það af að éta grautinn og æluna með og var meiri maður af. Er það þetta sem menn vilja endurtaka? Er það þetta sem menn vilja? Ég held að menn ættu að lesa æviminningar Steingríms. Þær eru holl lesning fyrir alla þá sem um þetta fjalla. Hann lenti í þessu. Hann bjargaði sér út úr þessu þó að hart væri að honum sótt og meðráðherrar hans sem sumir eru enn meðal vor og ætti þess vegna að vera auðvelt að rifja þetta upp.  Ef við drögum úr viðskiptahallanum gerist það með því að gengið sígur áfram. Ég ætla ekkert að segja til um það hver hin rétta staða gengisins er. Ég veit það ekki og ég veit líka að þeir í Seðlabankanum vita það ekki heldur. Markaðurinn einn mun ráða því. Hann mun segja til um það. Við getum ekkert annað og eigum ekki að gera annað en viðurkenna að hann segi satt og rétt um efnahagsstöðu Íslands. Ég ætla að vona að menn átti sig á því að tilburðir Seðlabanka okkar til að halda uppi hærri vöxtum til langframa en í umhverfinu standast ekki. Þegar öllu er á botninn hvolft, þegar við komum að aðalatriðinu þá snýst allt um samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja, samkeppnishæfni þeirra miðað við aðra. Þar ræðst hvað þessi þjóð hefur á milli handanna og hvers hún má vænta í framtíðinni. Þess vegna er með ólíkindum, herra forseti, þegar hin ábyrga stjórnarandstaða, eins og hún vill kalla sig sjálf, telur sig geta komið með tillögur um 4.000 millj. kr. hækkun á sköttum en það á ekkert að koma nálægt almenningi því að það á bara að greiðast af einhverjum vondum hlutabréfaeigendum, að mér skilst, sem hafa sloppið undan sköttum. Við verðum að gæta þess mjög vel núna, herra forseti, og fátt er nauðsynlegra við efnahagsstjórnina á næstu missirum, mánuðum og árum en gæta þess umfram allt að starfsumhverfi íslenskra fyrirtækja verði ekki síðra en í nágrannalöndum okkar, helst betra. Það er leiðin til þess að atvinnulífið geti staðið undir þeim kaupmætti sem alþýða manna, hinn almenni verkamaður, hinn almenni launamaður, fer að sjálfsögðu fram á. Hann mun halda áfram að gera eðlilegar kröfur til þess að fá hlutdeild í þessu þjóðarbúi. Við eigum að geta svarað þeim kröfum ef við gætum þess að standa vel að vígi gagnvart rekstrarumhverfi fyrirtækjanna. Þar á ég við að við getum gert það, ríkissjóður getur gert það, ríkissjóður á að lækka eignarskatta til að geta staðið frammi fyrir þeim vandamálum og ofhitun sem er í efnahagslífinu. Við eigum að lækka tekjuskatta fyrirtækja. Við skulum forða okkur frá því að ímynda okkur að við getum einangrað okkur í þessu landi þegar fjármagnsflutningar eru frjálsir um allan heim. Allar smáþjóðir hafa reynt þetta og fjallað um þetta síðustu tíu árin hvernig megi forðast að fjármagn flytjist úr landi. Niðurstaða allra er á einn veg: Það eru engin ráð önnur en að gera starfsumhverfi fyrirtækjanna sem best þannig að menn vilji hafa hér starfsemi sína, þannig að menn vilji hafa hér arðsemismiðstöð sína. Menn hafa í fullu tré við öll ríkisvöld í því. Þú breytir ekki, þú snýrð ekki til baka. Það er frjáls fjármagnsleið um heim allan og við Íslendingar tökum þátt í því og munum taka þátt í því áfram. Þetta er nefnilega viðfangsefnið sem stjórnvöld standa frammi fyrir í dag. Við eigum eftir að ná sátt á vinnumarkaðnum. Við eigum eftir að ná þeirri sátt að sýna mönnum fram á að viðleitni okkar er einlæg til að reyna að halda núverandi kaupmætti. Viðleitni okkar er einlæg og þess vegna er svo mikilvægt að skilaboðin frá þinginu séu alveg skýr þannig að enginn geti misskilið þau. Ekki er möguleiki á því að hækka laun Íslendinga á því ári sem senn tekur við. Það er enginn möguleiki til þess. Ef við látum undan þeim þrýstingi verða erfiðleikar okkar líka þeim mun meiri og þeim mun erfiðari við að glíma. Við verðum að segja þetta og við verðum að þora að tala hreint út því að þjóðin á að minnsta kosti heimtingu á því að við séum mjög hreinskilnir og segjum það sem við vitum að er satt og rétt. Þetta verður kannski ekkert mjög auðvelt. Enginn var að halda því fram. Enginn var að halda því fram að þetta yrði auðvelt. Það fjárlagafrv., herra forseti, sem hér liggur fyrir er að flestu leyti mjög eðlilegt miðað við það efnahagsástand og þær tillögur sem hér hafa verið lagðar fram af meiri hluta fjárln. Þetta eru tillögur sem munu stuðla að því að bæta þetta land í lengd og bráð, bæta þetta land eins og við eigum kost á. Það eru fjárfestingar sem munu skila sér bæði fljótt og vera til frambúðar. En þær eru líka því marki brenndar, eins og ég benti á í upphafi, að þær hafa ekki í för með sér rekstrarkostnaðaraukningu fyrir ríkið. Það er það sem við verðum að gæta að og passa okkur á hvenær sem er að við megum ekki bæta við þetta bákn sem við erum því miður þó alltaf að gera þrátt fyrir góðan vilja. En þessar tillögur meiri hlutans eru ekki þannig. Þetta eru styrkir til menningarverkefna, styrkir til einstaklinga, sveitarfélaga, félagasamtaka sem hafa skarað fram úr og sýnt fram á að þau eru að gera mjög góða hluti sem varða allt þetta land. Þess vegna viljum við styrkja það og teljum rétt og skylt að ríkisstjórnin geri það, ríkið og ríkisfjármálin geri það nú um stundir. Það er líka þess eðlis að ef til þess þarf að grípa að tekjur ríkisins dragast saman, þá er líka mjög auðvelt að gera það. Við skulum átta og okkur á því og er rétt að ég fari yfir það að ef viðskiptahallinn minnkar, ef okkur tekst að minnka viðskiptahallann, þ.e. með því að draga úr kaupmætti --- við skulum bara orða það alveg beint --- þá minnka líka tekjur ríkissjóðs. Það er líka gott. Það er ekkert takmark í sjálfu sér að ríkissjóður sé að safna inn peningum í stórum fúlgum, alls ekki og hefur aldrei verið takmarkið. En það er rétt að gera það þegar svo árar vegna þess að ekki veitir af að eiga þá borð fyrir báru þegar þannig blæs að það þarf á því að halda að ríkið geti veitt atvinnulífinu verulegan stuðning eins og oft gerist, eins og saga Íslands sýnir fram á, eins og þegar saga efnahagslífsins í öllum ríkjum Vestur-Evrópu hefur svo oft og tíðum sýnt fram á og ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn er þá reiðubúinn til að gera það því að það er alls ekkert keppikefli og alls ekki hluti af hagstjórninni að safna alltaf óskaplegum fjármunum, langt í frá. Ríkisfjármálin eru, herra forseti, að mínum dómi tiltölulega mjög traust og eiga að standast. Hvað ætlar þessi þjóð að skenkja sér í laun? Ég skora á stjórnarandstöðuna ef það er sem hún vill vera láta að hún hafi heilbrigða sýn á ríkisfjármálin og vilji vera ábyrg í ríkisfjármálum, ég skora á hana að tala hreint út og þora að segja Íslendingum nákvæmlega til um að ekki er neinn möguleiki á því að bæta kjör manna núna. Þeim mun meira munu þau versna því meira sem við hækkum kaupið. Besta lausnin í þessari stöðu og eina ásættanlega er að menn átti sig á því að það er ekkert að semja um, engar kauphækkanir.

Herra forseti. Ég vil sérstaklega vekja athygli þingheims og almennings á því að hér talaði varaformaður fjárln. og talsmaður Sjálfstfl. í efnahags- og fjármálum ríkisins. Eitthvert umboð hlýtur hann að hafa haft til að halda þessa makalausu ræðu. Eða er hann bara að vafra hér umboðslaus? Maður gæti haldið það, svo óskapleg voru ummæli hans. En hann minntist ekki á eitt sem mig langar að spyrja hann að. Hann nefndi það ekki hvort hann er fylgjandi því að selja eignir úr landi til að létta á þessum viðskiptahalla. Vill hann selja Landssímann til Bandaríkjanna eða til Danmerkur, Afríku eða annars staðar þar sem einhver vill kaupa?

Herra forseti. Ég hef alltaf litið þannig á að andsvör væru ekki beint til að leggja fyrir spurningar svona út og suður um hitt og þetta, um hvað þeir vildu selja til Afríku eða hvað þeir vildu gera. Ég vil hins vegar spyrja hv. þm.: Hvað var svona óskaplegt við ræðu mína? Eru menn sem vanalega koma hér upp í púltið yfirleitt flaggandi einhverjum umboðum? Ég hef ekki vitað til þess að menn væru spurðir að því hingað til. Mér þætti fróðlegt að vita hvað andmælandinn hefur um ræðuna að segja. Hvað var svona voðalegt við þessa ræðu? Hví var hún svona skelfileg?

Herra forseti. Ég notaði ekki orðið skelfilegt. Ég var aðeins að aðstoða hv. þm. við að kynna sig. Hann hlýtur að hafa umboð frá kjósendum sínum og jafnframt frá flokki sínum í trúnaðarstörfum sínum. Hann ætti sjálfur að vita það. En hv. þm. svaraði ekki spurningunni og vill líklega ekki svara henni. Ég er þeirrar skoðunar að ekki eigi að selja eignir úr landi til að létta á skuldastöðu eða viðskiptahalla en hv. þm. kaus að svara því ekki.

Herra forseti. Við 2. umr. er ræðutíminn ótakmarkaður. Ég hefði þess vegna getað talað í allan dag og lýst viðhorfum mínum til hinna og þessara mála, Sameinuðu þjóðanna o.s.frv. en ég kaus að tala bara í 30 mínútur. Ég taldi það nóg. Afstaða mín til sölu á eignum hefur alltaf legið fyrir. Ég er fylgjandi EES, barðist mikið fyrir því. Þar er gert ráð fyrir frjálsum fjármagnsflutningi, frjálsri sölu eigna, frjálri sölu á vörum, þjónustu og mannafla. Það er frjálst flæði. Við gengum undir það 1991 og það var eitthvert mesta happaskref sem við Íslendingar höfum tekið, að ganga í Evrópska efnahagssvæðið. Þannig liggur allt fyrir um afstöðu mína til þess og þarf ekki að blanda því saman við það hvort við viljum selja Landssímann til Afríku. Það er ekki ástæða til þess að svara þessu. Afstaða mín til þessara mála liggur fyrir og ég þarf ekki að fara í gegnum það frekar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson flutti ágæta ræðu og gerði grein fyrir viðhorfum sínum. Ég gat ekki betur heyrt en hv. þm. tæki undir með stjórnarandstöðunni með því að lýsa því yfir að hann hefði verulegar áhyggjur af þróun efnahagsmála eins og hún hefur verið undanfarna mánuði. Hv. þm. gerði það að vísu á sinn hátt. Hann gerði það á þann hátt að ríkisfjármálin hefðu ekkert með efnahagslífið að gera. Hann reyndi að undanskilja ríkisfjármálin, að þau væru í fínu standi en markaðurinn og hinn vondi Seðlabanki hefðu brugðist og því væri staðan sú að markmið ríkisstjórnarinnar væri ekki annað en að verja kaupmátt. Hann kvað það eina markmið ríkisstjórnarinnar því að málum væri þannig komið að önnur markmið væru ekki raunhæf. Ég held, virðulegi forseti, að hv. þm. þurfi að segja okkur hvernig á því stendur að hann metur það svo að ríkisfjármálin hafi lítið sem ekkert með efnahagslífið að gera og hvernig þeim er stjórnað.

Herra forseti. Ég sagði ekkert í þá veru að ríkisfjármálin hefðu ekkert með þetta að gera. Ég sagði að það væri óraunsætt af fyrrv. efnahagsráðgjafa að gera ráð fyrir því að menn hefðu getað náð meiri árangri í ríkisfjármálunum. Ég sagði að hér hefði náðst meiri árangur en aðrar þjóðir í Vestur-Evrópu hefðu náð á síðustu fjórum til sex árum. Það hefði náðst meiri árangur en sögulega hefði nokkurn tíma tekist fyrr á Íslandi. Þannig er óraunsætt að gera ráð fyrir því að við hefðum átt að ná meiri árangri en náðst hefur. Það var það sem ég sagði. Það liggur fyrir að það þýðir ekkert að koma eftir á og segja að við hefðum getað gert betur. Við gerðum eins vel og efni stóðu til. Við sömdum, eins og ég benti á, við Alþýðusamband Íslands og BSRB um kjaramálin og ríkissjóður fórnaði gríðarlegum tekjum til að ná árangri í kjaramálunum þannig að við gætum búið við þokkalegt umhverfi. Það var gert. Sumir segja kannski að það hafi verið vitlaust af ríkisstjórninni. Ég fullyrði að það var rétt að ná þannig samningum.

Virðulegi forseti. Ótrúlegur árangur í ríkisfjármálum, segir hv. þm. Hver er þá niðurstaðan? Vaxtamunur á Íslandi miðað við útlönd hefur aldrei verið meiri. Verðbólguspáin er mun hærri en þær spár sem liggja fyrir um þróun í viðskiptalöndum okkar. Útlánaþróun er upp á 80% hækkun undanfarin fimm ár. Þar á móti er því spáð um útflutningstekjurnar að þær verði 1% minni árið 2001. Virðulegi forseti. Það er dálítið merkilegt að þessi niðurstaða skuli vera afleiðing stórkostlegs árangurs í ríkisfjármálum. Það er alveg augljóst af þessu að einhvers staðar er vitlaust gefið. Ég vil líka benda á að Seðlabankinn er tæki ríkisstjórnarinnar. Vilji ríkisstjórnarinnar gengur framar vilja Seðlabankans ef þar reynir á þannig að hv. þm. getur ekki á nokkurn hátt kennt Seðlabankanum um að eitthvað hafi misfarist. Þannig eru lögin einfaldlega í dag.

Herra forseti. Ég var náttúrlega að senda fyrrv. starfsmanni Seðlabankans tóninn. Mér fannst hann koma mjög ómaklega fram. Eftir 20 ára dvöl í Seðlabankanum fór hann allt í einu að senda Alþingi kveðjur um að þeir hefðu staðið sig illa. Ég tel það rangt hjá honum og hef verið að mótmæla því. Alþingi stendur náttúrlega að baki fjárlögum eins og maðurinn veit mjög vel. Hins vegar er það svo að við höfum orðið fyrir nokkrum áföllum eins og ég rakti í ræðu minni. Við stöndum frammi fyrir því að útflutningstekjur af sjávarútvegi geta minnkað. Við verðum bara að segja það eins og er. Þess var lengi freistað að halda uppi genginu með hærri stýrivöxtum en aðrar þjóðir hafa. Ég sagði frá því að ég hefði efast um það í þrjú ár. Ég tel að markaðurinn muni leita jafnvægis og það er að gerast í dag. Það er bara verið að leita jafnvægis og það mun takast. Það er ekkert í umhverfinu sem sýnir að stórkostleg vá sé fyrir dyrum. Við munum ná okkur eftir þetta áfall þó töluvert muni ganga á næstu missirin. Ég er alveg klár á því.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kveðst vilja draga úr viðskiptahalla þjóðarinnar. Hann segir okkur hvernig eigi að gera það. Hann ætlar ekki að skerða kaupmátt þeirra sem best standa að vígi í landinu. Hann ætlar ekki að skerða kaupmátt fyrirtækjanna sem mala gullið. Hann ætlar að lækka skattana á þeim, hann lýsti því yfir. En hann ætlar að skerða kaupmátt láglaunafólksins. Hann stendur að frv. sem liggur fyrir þinginu sem gerir ráð fyrir því að skattleysismörkin muni lækka og skattbyrðar lágtekjufólks muni aukast. Síðan leyfir hv. þm. sér að koma hér í ræðustól og tala um nauðsyn þess að skerða kaupmáttinn hjá þjóðinni. Við vitum hjá hvaða hluta hennar hann ætlar að skerða kaupmáttinn. Hann notar síðan tækifærið til að gera ósvífnar árásir á kennara sem standa í verkfalli. Þeir eru með 130 þús. kr. að meðaltali í dagvinnulaun. Hann snýr síðan út úr launakröfum þeirra. Ég mun koma nánar að þessu í síðara andsvari mínu.

Ég sagði, herra forseti, að viðfangsefnið væri að verja kaupmátt þjóðarinnar. Ég held því fram að það verði viðfangsefni okkar á næstu missirum. Ég hef líka haldið því fram að besta og öruggasta leiðin til að treysta íslenskt efnahagslíf væri að treysta starfsumhverfi atvinnufyrirtækjanna. Ég er sannfærður um að ef við lækkum skatta á atvinnufyrirtæki verða þau betur í stakk búin til að standa undir þeim lífskjörum sem Íslendingar fara fram á. Ég er líka sannfærður um, þó mörgum finnist það skrýtið, að með því að lækka skattana á atvinnurekstrinum getum við um leið hækkað tekjur ríkisins. Það skiptir máli að menn borgi skatta sína á Íslandi. Við verðum að kljást við það eins og aðrar smáþjóðir í heiminum. Það skiptir máli að skattarnir séu borgaðir hér. Það mun verða affarasælast fyrir fyrirtækin og launþegana. Ég hef aldrei ráðist á einhverja sérstaka láglaunahópa. Hv. þm. hefur dreymt það.

Herra forseti. Ég les lagafrumvörpin og hlusta á það sem menn segja. Ég þakka fyrir að Sjálfstfl. skuli hafa komið hér hreint til dyranna og sagt hvað hann vill gera. Hann vill lækka skatta á fyrirtæki og hann vill hækka skatta á launafólk, mest á láglaunafólkið því að hann stendur fyrir tillögum um að lækka skattleysismörkin. Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði að markaðurinn ætti að ráða, markaðslögmálin ættu að ráða þegar gengið væri annars vegar, þegar peningar og fjármagnsflutningar væru annars vegar. En nú spyr ég hv. þm.: Á þá ekki að hlusta á markaðslögmálin að einhverju leyti inni í skólunum vegna þess að staðreyndin er sú að þar er ekki lengur hægt að ráða fólk til starfa af því að launin eru of lág. Þar býður markaðurinn væntanlega ekki upp á sitt. Þarf þá ekki að bregðast við samkvæmt þeirri hugmyndafræði sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson boðar? Það verður gert með því einu væntanlega að hækka launin við þetta fólk.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í langar viðræður við hv. þm. um launamál á þeirri einu mínútu sem ég hef til andsvara. En ég spyr hann bara einnar spurningar varðandi launamálin: Hver á ekki að hækka? Hvaða starfsstéttir á Íslandi eiga ekki að hækka? Eiga allir að hækka um 70% eða 100%? Eru einhverjir sem ekki eiga að hækka? Hvernig í veröldinni ætla menn að koma þessu heim og saman? Við vitum alveg nákvæmlega ...

Ekki bankastjórar.

Ég var að ræða um frv. til fjárlaga. Ég var að benda á að milli 70 og 80 milljarðar af útgjöldum ríkisins eru laun. Ég spyr: Hver er það sem á ekki að hækka? Er það einhver?

Já.

Jæja.

Margir.

Það eru margir. Þá getur vel verið að einhverjir vitringar komi hér og segi okkur hverjir það eru. Það væri gaman að sjá hvernig þetta fjárlagafrv. liti út þegar menn væru búnir að segja okkur frá því hverjir eiga að hækka og hverjir eiga ekki að hækka. Ég á eftir að sjá að hinn almenni launamaður muni sætta sig við að ríkisstarfsmenn hækki en verkamenn á almennum launamarkaði ekki.

Herra forseti. Ég ræddi nokkuð í dag við hv. þm. Jón Kristjánsson um orsakir viðskiptahallans en beindi jafnframt nokkrum spurningum til hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem hann reyndi að svara vendilega. En mig langar til að kristalla fram afstöðu hv. þm. með því að spyrja hann mjög einfaldrar spurningar: Er það skoðun hv. varaformanns fjárln. að Seðlabankinn hafi með vaxtaákvörðunum sínum búið til falskan kaupmátt sem hafi í reynd magnað upp einkaneyslu og stefna Seðlabankans í vaxtamálum sé þar með orsök viðskiptahallans?

Herra forseti. Ég þarf ekki eina mínútu því að svarið við þessu er já. Svarið við þessu er já. Ég kynnti það fyrir Seðlabankanum haustið 1997 að ég teldi að þeir væru að tefla þessa skák vitlaust. Ég gerði það og hef margsinnis gert það síðan. Ég hef margsinnis sagt að ég væri alveg viss um að þeir væru að tefla vitlaust. Ég þarf því ekki að nota nema hálfa mínútu til að svara þessu. Svarið er já.

Herra forseti. Hvernig telur þá hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson að hefði farið með gengið og þar af leiðandi verðbólguna og sömuleiðis með kjarasamningana sem honum er svo annt um að komist ekki í uppnám? Það er kannski aukaatriði í þessu, herra forseti, en gerir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sér grein fyrir því að Seðlabankinn nýtur ekki sjálfstæðis? Hann er undir fagráðherra. Sá fagráðherra heitir Davíð Oddsson. Hæstv. forsrh. er í reynd æðsti yfirmaður Seðlabankans. Kemur hv. þm. í hug að vaxtaákvarðanir Seðlabankans séu teknar án samráðs við hæstv. forsrh.? Er ekki hv. þm. í reynd að segja að sá sem er ábyrgur samkvæmt hans eigin orðum fyrir viðskiptahallanum sé þar af leiðandi hæstv. forsrh.?

Herra forseti. Ég er sannfærður um að sú hækkun á gengi sem varð árin 1998 og 1999 jók kaupmátt. Hún jók kaupmátt umfram þá viðmiðunarferla sem samningarnir á almennum markaði gengu út frá. Ég hef haldið því fram, kannski einn, það getur vel verið að allir séu ósammála mér, að það hafi ekki komið launþegum vel því það skiptir öllu máli fyrir launþega að kjarabætur þeirra séu öruggar og varanlegar. Hin sígandi lukka skiptir öllu máli. Ég hef oft áður haldið því hér fram og skal áfram halda því fram. Það liggur alveg fyrir að ríkisstjórnin, bæði þessi og aðrar hafa ráðgjafa. Til hvers eru ráðgjafar? Til að gefa ráð. Stefna Seðlabankans í vaxtamálum hefur verið alveg skýr í marga áratugi. Þeir hafa leitast við að halda uppi hágengi sem fulltrúar atvinnulífsins hafa verið að reyna að berja niður áratug eftir áratug.

Herra forseti. Við 2. umr. um fjárlög ársins 2001 sem nú fer fram er þess fyrst að geta að enn liggja ekki fyrir brtt. stjórnarliða úr fjárln. varðandi heilbrigðismál og tengdar stofnanir, Byggðastofnun, framhaldsskólann, Ríkisútvarpið og sýslumenn og löggæslu. Við umræður um frv. um tekjustofna sveitarfélaga var því lýst yfir af hálfu okkar í Frjálslynda flokknum að það væri mat okkar að ekki væri nóg að gert til að rétta hlut sveitarfélaganna í tekjuskiptingunni milli ríkis og sveitarfélaga í landinu. Við studdum samt sem áður þær tilfærslur sem stjórnarliðar voru fáanlegir til að samþykkja, enda er það mat okkar að betri sé hálfur skaði en allur. Allir eru sammála um að sveitarfélögin hafa safnað skuldum á hverju ári í tíu ár og jafnvel einhver hækkun á sköttum, en þær tekjur renna til sveitarfélaganna, getur verið réttlætanleg því í hinni vogarskálinni er þá vonandi einnig möguleiki á betri þjónustu sveitarfélagsins við íbúa sína eða þá lækkun skulda sveitarsjóða sem er ekki vanþörf á víða um land. Við lýstum því hins vegar yfir að við mundum styðja tillögur um að ríkið lækkaði tekjuskattshlutfall sitt um meira en 0,33% og helst til jafns við hækkun útsvars. Slík tillaga mun verða borin fram af hv. þm. Samfylkingarinnar og fær vonandi stuðning frá fleirum en hv. þm. stjórnarandstöðunnar. Við afgreiðslu fjárlaga síðasta haust lögðum við til ásamt vinstri grænum að betur yrði gert í því að rétta hlut þeirra hópa, aldraðra og öryrkja, sem byggju við verst kjör, þ.e. þeirra í hópi ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega sem fengju greidda tekjutryggingu. Við lögðum til að sett yrði af stað áætlun um að á fjórum árum yrðu tekjutryggingar hækkaðar úr um 68.000 kr., sem þá var hámarkið, í um 80.500 kr., eða rúmlega 18% og hefði sú hækkun leitt til þess að lífeyrisþegum sem áttu rétt á tekjutryggingu hefði að þremur árum liðnum staðið til boða ámóta kjarabætur og almennir launþegar hafa fengið. Sú áætlun gerði ráð fyrir að bæta þyrfti inn í þessa tvo liði um 1,1 milljarði kr. árlega í þrjú ár til viðbótar eftir að tillagan hefði verið samþykkt. En auðvitað varð það ekki því að stjórnarliðar kolfelldu slíka áætlun um jöfnun til handa ellilífeyris- og örorkuþegum. Enn skal reynt að leggja gott til mála í þessum lið fjárlaga fyrir árið 2001. Tillaga okkar að þessu sinni er nú aðeins til eins árs enda virðist okkur sem tillaga okkar frá í fyrra um skipulagða áætlun til fjögurra ára, sem við töldum leiða til jöfnunar og réttlætis fyrir þá hópa elli- og örorkulífeyrisþega sem þurfa og eiga rétt á tekjutryggingu, næði ekki eyrum stjórnarliða. Við gerum þess vegna tvennt nú. Tillagan er aðeins til eins árs og þar til viðbótar eru fjárhæðir í tillögunni helmingi lægri en í fyrra eða um 560 millj. kr. alls í þessa tvo liði. Ef um skipulagða áætlun væri að ræða með þeirri upphæð, sem rétt er að ítreka að er ekki, heldur aðeins til eins árs, þá tæki leiðréttingin með 560 millj. árlega átta ár. Það er nokkuð langur tími fyrir ellilífeyrisþega. Mér dettur í hug ákveðin samlíking úr einni af mörgum kjaradeilum sem ég átti í við LÍÚ á árum áður, en hún er svona: Í einum kjarasamningum þótti afrakstur okkar nokkuð rýr í greiðslum talið en þó náðist fram svokallaðar sóttdauðatryggingar. Ef sjómaður lést um borð í skipi sínu, þá kom til eingreiðsla til eftirlifenda upp á að mig minnir um hálfa millj. kr. Þegar Steingrímur, skipstjóri á Vigra, sem þá var formaður í Skipstjóra- og stýrimannafélaginu Ægi í Reykjavík, var að kynna samninginn fyrir félögum sínum lét hann þess getið að besta kjarabótin sem Guðjón A. Kristjánsson hefði samið um kæmi eftir dauðann en þó því aðeins að menn dræpust innan borðs úr flensu eða öðru þvílíku, elli dygði þar varla til. Það mál sem við ræðum nú er hins vegar dauðans alvara og fjallar um afkomu lifandi fólks. En aftur að efni málsins. Við leggjum til að sjúkradagpeningar verði einnig hækkaðir um helming með því að leggja til að 250 millj. verði bætt við þann lið og að fjárliðurinn 08-206 Sjúkratryggingar verði í heild 500 millj. á næsta ári. Þetta er nærri helmingi lægri tala en við vorum með tillögu um á sl. hausti en hún var þá einnig kolfelld af stjórnarliðum. Vonandi fellur þeim betur í geð þessi tillaga. Litlu verður Vöggur feginn, segir máltækið, og víst erum við flutningsmenn tilbúnir til að gleðjast yfir því sem smátt er í sniðum ef svo ólíklega vildi til að tillagan fengi stuðning stjórnarliða. Það er dagljóst þó stutt sé skammdegið í lok nóvember að sú fjárhæð sem ætluð er undir lið 08-206 Sjúkratryggingar, í undirliðnum 115 í fjárlagafrv., 4.580 millj., dugar engan veginn til að mæta útgjöldum til lyfjamála, enda var lyfjakostnaður þessa árs ekki 3.930 millj. eins og gert er ráð fyrir í fjárlögum ársins 2000. Í fjáraukanum var sú tala hækkuð um 835 millj. að tillögu stjórnarliða eða alls í 4.765 millj. og er þó ekki víst að öll kurl séu komin til grafar. Tillagan nú er því tæpum 200 millj. kr. lægri í fjárlagafrv. fyrir árið 2001. Þetta fær varla staðist nema því aðeins að heilbrrh. hyggi á verulega hækkun á hlut sjúklinga í lyfjakostnaði á næsta ári. Þessi tala þarf örugglega að verða 5 milljarðar að lágmarki, það verður kannski svo þegar brtt. stjórnarliða líta dagsins ljós. Ég sá hins vegar í þeim að þeir hefðu bætt við, ef ég tók rétt eftir, um 175 millj. kr. hækkun. Mismunurinn á þeirri tillögu sem við leggjum fram, ég og hv. þm. Jón Bjarnason, Þuríður Backman og Sverrir Hermannsson, um að hækka þetta upp í 5 milljarða kr., er núna orðinn eftir brtt. stjórnarliða 245 millj. Sú tala þarf örugglega að verða 5 millj. að lágmarki að okkar mati. Það verður kannski svo þegar endalegri afgreiðslu málsins lýkur. Hins vegar skal ekki gert lítið úr því að takast þarf á við mikinn vanda í heilbrigðisþjónustunni. Í því sambandi langar mig að vitna í grein í Morgunblaðinu frá 29. nóvember sl., eftir Margréti Björnsdóttur, fulltrúa í stjórnarnefnd Landspítala, en þar segir hún, með leyfi forseta: ,,Heildarfjárveiting til Landspítala er tæpir 20 milljarðar króna. Að mati stjórnenda spítalans vantar um 600 miljónir upp á til að hægt verði að halda starfsemi óbreyttri miðað við árið 2000 og enn meira eigi að miða við árið 1999, eða reyna að grynnka á biðlistum. Til viðbótar kemur svo halli ársins 2000.`` Hún segir einnig áfram, með leyfi forseta: ,,Stjórnendur Landspítala hafa kynnt ráðherra og fjárlaganefnd, að verði frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2001 samþykkt óbreytt, sé óhjákvæmileg að grípa þegar til niðurskurðar í þjónustu spítalans.`` Verði þetta þá lengjast biðlistarnir á nýjan leik. Herra forseti. Frjálslyndi flokkurinn hefur ekki átt fulltrúa í fjárln. sem kunnugt er en okkur er heimild áheyrn þegar því verður við komið af okkar hálfu. Þingmenn flokksins fengu brtt. meiri hlutans í sínar hendur í gær og hefur því ekki gefist langur tími til að skoða þær. Hins vegar höfum við í Frjálslynda flokknum ásamt vinstri grænum lagt fram tillögur á hinu háa Alþingi til breytinga á því frv. sem liggur fyrir varðandi hag ellilífeyris- og örorkuþega, ásamt breytingum á sjúkradagpeningum og fjárhæð til lyfjamála. Þegar litið er yfir frv. og brtt. sem hér eru til umræðu, þá höfum við á þeim stutta tíma sem gefist hefur helst fundið þrjá megingalla í því. Í fyrsta lagi er að miklu leyti horft fram hjá þeirri þenslu sem ríkir í íslenska hagkerfinu. Okkur þykir nauðsynlegt að beita hagstjórnartæki eins og fjárlögunum til að mæta slíkri þróun. Í öðru lagi söknum við í Frjálslynda flokknum þess að ekki er tekist á við að bæta kjör öryrkja og aldraðra í því góðæri sem talið er að ríki á Íslandi í dag. Í þriðja lagi teljum við að frv. taki ekki á þeirri byggðaröskun sem margumtöluð er hér á landi, hvorki á orsökum né afleiðingum byggðaröskunar. Við teljum að horft sé fram hjá því að núverandi fiskveiðistjórn og fyrirkomulag hennar eigi þar afskaplega stóran hlut að máli. Sú fiskveiðistjórn sem er við lýði felur í sér gífurlega skuldasöfnun og alvarlegt flæði fjármagns úr greininni sem íslensk þjóð mun síðar þurfa að axla byrðar á. Upplýst hefur verið á Alþingi að frestun á skattlagningu söluhagnaðar hafi rýrt tekjur sveitarfélaga um 2,2 milljarða í töpuðum tekjum og ríkisins um 6,5 milljarða sl. tvö ár að mati ríkisskattstjóra. Þetta kom fram í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hér á Alþingi í fyrradag. Við vitum einnig að viðskipti með aflakvóta valda aukinni eftirspurn eftir lánsfé. Það tengist auðvitað þessu frv. og þar með leiðir það aftur til aukinnar þenslu. Í stuttu máli hvað varðar fiskveiðistjórnina þá vitum við að kvótabraskið eyðir byggð. Herra forseti. Efnahagsástand þjóðarinnar í dag gefur okkur tækifæri til að koma á löngu tímabærum lagfæringum. Ekkert mælir gegn því að það verði gert. Það fólk sem brtt. okkar er ætlað að taka til er fólk sem eigi hefur úr miklu að spila og ég tel að því muni fylgja mikil ábyrgð að fella tillögur okkar án þess að koma með aðrar sambærilegar eða helst betri í staðinn. Brtt. þessar teljum við nauðsynlegar til að bæta stöðu þeirra örorku- og ellilífeyrisþega, sem byggja framfærslu sína að mestu eða öllu leyti á lífeyrisgreiðslum almannatrygginga, með því að hækka tekjutryggingarhluta lífeyrisgreiðslna almannatrygginganna. Jafnframt leggjum við til að sjúkradagpeningar verði hækkaðir um helming frá því sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Mat á stöðu lífeyrisþega bendir til að nokkur þúsund Íslendingar eigi í mismiklum erfiðleikum með lífeyri sinn og margir hverjir búi við fátækt. Þetta fólk byggir flest afkomu sína að mestu eða öllu leyti á lífeyrisgreiðslum almannatryggingakerfisins, en þar eru hámarksgreiðslur nú um 70 þús. kr. á mánuði. Annars vegar er um að ræða ellilífeyrisþega og hins vegar öryrkja á öllum aldri, þar á meðal ungt fólk, sem aldrei hefur átt möguleika á að safna réttindum til lífeyris vegna fötlunar eða veikinda. Efnahagsástand þjóðarbúsins ætti að gefa tækifæri til að koma á löngu tímabærum lagfæringum fyrir þá hópa. Við afgreiðslu fjárlaga á síðasta ári lögðu Frjálslyndi flokkurinn og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð fram áætlun um hvernig staðið skyldi að því að lagfæra til frambúðar það misræmi sem myndast hafði í lágmarkstekjum ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega, sem njóta tekjutryggingar, og lágmarkslauna verkafólks hins vegar. Þessar tillögur okkar felldu stjórnarliðar. Því er nú ítrekað og á ný lagt til að staða þessara hópa verði færð til betri vegar. Að þessu sinni göngum við skemur í tillögum okkar en á síðasta ári, eins og fram hefur komið í máli mínu, í von um að stjórnarliðar geti í einhverju sýnt þá sanngirni að taka undir tillögur flokka í stjórnarandstöðu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárln., ræddi um það í ræðu sinni að meginþema tillagna meiri hluta fjárln. væri að styrkja ferðatengda starfsemi ýmissa menningarstofnana og aðgerðir á landsbyggðinni og hafði um það nokkur orð að stjórnarandstaðan væri nú ekki að minnast á það, stjórnarandstaðan væri einungis að tala um meginatriði í fjármálastjórn og peningastefnu og því um líkt, en væri ekkert að tala um þessar merku tillögur. Herra forseti. Ég gagnrýni ekki þær hugmyndir og tillögur, en það má svo aftur vera spurning hvort fjárln. á að taka þetta hlutverk að sér, að efla menningar- og atvinnustarfsemi á landsbyggðinni. Vel má vera að það sé rétt. Og það er slæmt, herra forseti, að hv. þm. skuli ekki vera hér í salnum, en ég vona að hann heyri mál mitt þannig að hann viti þá hver skoðun mín er. Ef það er skoðun hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að það sé hlutverk fjárln., þá tel ég að það séu ýmis verkefni sem tilheyrðu t.d. Byggðastofnun og byggðamálaefnum sem fjárln. ætti þá að taka að sér. Ég vildi það mjög gjarnan og tel að nefndin sé alveg í færum til að koma með mjög gagnlegar tillögur til að efla byggðastefnu og byggð í landinu. Ég tel t.d. að fjárln. gæti vel fjallað um tillögur til jöfnunar hitakostnaðar á landinu eins og menn eru búnir að glíma við á undanförnum þremur árum án þess að ná nægjanlegum árangri að mínu mati. Ég tel t.d. að fjárln. gæti fjallað um og gert tillögur um jafnt aðgengi að síma, tölvulínum, rafmagni, útvarpi og sjónvarpi, svo ég nefni bara eitthvað. Þetta eru mál sem út af standa og geysilega mörg smáatriði sem fjárln. gæti lagfært sem eru réttlætismál en á þeim er ekki tekið. Þau mál sem ég nefndi í upphafi eru að sjálfsögðu réttlætismál og ég fagna þeim út af fyrir sig. En ég velti því aftur fyrir mér hvort þetta sé í réttum farvegi. Ég hefði gjarnan viljað fá ýmsum prívatóskum framgengt ef það hefði verið hægt. Ég tel t.d. að það hefði átt að vera í umræðu og vangaveltur væru um hvort ríkið ætti að hlutast til um kaup á því merka skipi Íslendingi. Ég hefði vel getað hugsað mér að vera með tillögu t.d. upp á 40 millj. kr. sem yrðu lagðar í það verkefni að kaupa þetta merka skip, sem er búið að bera frægðarorð af Íslandi víða um heim. Spurning er hvort hv. varaformaður fjárln. vildi taka þátt í þeim atriðum m.a. sem ég hef nefnt og við settumst yfir og afgreiddum það fyrir 3. umr. fjárlaga. Ekki skal standa á mér að mæta á fundi og sitja á fundum lon og don til að finna út úr því á hvern hátt það mætti gerast. Herra forseti. Ég mátti til með að svara nokkrum orðum þeirri gagnrýni hv. varaformanns fjárln. á að minni hluti fjárln. skuli ekki hæla þeim fyrir þær tillögur sem þeir hafa sett fram. Ég tel mig hafa gert það að nokkru, en einnig lagt fram gagnrýni á ákveðin vinnubrögð. Ég vil í upphafi máls míns gera grein fyrir brtt. við 2. umr. fjárlaga sem er frá mér og hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, sem fjallar um að leggja 5 millj. til viðbótar í fjárframlag til sýslumannsembættisins í Borgarnesi, sem jafngildir u.þ.b. einni stöðu lögregluþjóns, og þeir fjármunir verði teknir af rekstrarlið rekstrarskrifstofu dómsmrn. Við teljum að miklu auðveldara sé að spara 5 millj. þar heldur en er fyrir embætti sýslumannsins í Borgarnesi að reka embættið þó þeir fengju þessar 5 millj. í viðbót., en við mundum að sjálfsögðu gera kröfu um að þá yrði bætt við einni stöðu fyrir þessar 5 millj. Að mörgu er að hyggja við umræðu um fjárlög. Það er líklega einhvers staðar á milli 4.500 og 5.500 atriði um að ræða sem koma til skoðunar hjá fjárln. í tengslum við fjárlagafrv. Og til að fara aðeins yfir það hafa mál skipast þannig að nefndin vinnur sameiginlega við yfirferð málefna ráðuneytanna hvert fyrir sig og síðan fær nefndin yfirlitsgögn sem óskað er eftir, annaðhvort af nefndinni í heild eða af einstökum nefndarmönnum, til heildarskýringa. Hins vegar er eru það aðeins varaformaður og formaður sem taka formlega þátt í undirbúningi fjárlagafrv., þannig að aðkoma annarra fjárlaganefndarmanna að frv. er engin fyrr en það er lagt fram. Ég held að ástæða sé til, eins og ég hef áður sagt, að skoða hvort meiri skilvirkni gæti náðst með breyttum vinnubrögðum. Ég velti fyrir mér hvort rétt sé að miða fjárlagaárið við júní til loka maí næsta ár á eftir. Og að vinnubrögðum verði breytt við yfirferð fjárlagaramma og að menn komi betra yfirliti á einingaverð hinna ýmsu liða og verka sem tilheyra fjárlagafrv. Ég tel að rétt sé að skoða aðgengi að gögnum hverrar stofnunar fyrir sig með það í huga að þeim mun betur sem aðilar, sem ýmist starfa á stofnunum eða hafa með þær að gera á einhvern hátt, séu upplýstir eða eftir því sem þeir eiga betri aðgang að upplýsingum þeim mun meiri þátttakendur eru þeir í að ná árangri í stjórnun á þeim verkefnum sem við er að fást á hverjum stað. Herra forseti. Þetta er einföld staðreynd, þetta er einföld lógík sem beitt er hjá mjög mörgum stórum fyrirtækjum, þ.e. að gera starfsmönnum það eins mögulegt og unnt er að hafa yfirsýn yfir starfsemi á deildum sem þeir vinna á og síðan heildarstarfsemi fyrirtækis ef menn ætla að ná árangri. Þetta hef ég margrætt hér og nefndi það við síðustu fjárlög að breyta þyrfti kerfinu, ríkiskerfinu og fjármálakerfinu, þannig að sem flestir eigi aðgang að þeim gögnum sem þar eru, vegna þess að ef menn ætla að ná fram sameiginlegu markmiði, þá þarf að vera skýrt og gott aðgengi, bæði að markmiðunum og þeim gögnum sem eru nýtt sem stýritæki. Þetta er regla sem beitt er í t.d. fyrirtækjum eins og fjölþjóðafyrirtækinu Blue Circle, þessu er beitt hjá fyrirtækinu F.R. Smith í Danmörku sem telur fleiri þúsund manna starfsemi og sem greinist yfir nokkuð mörg lönd, þar eiga menn aðgengi að því sem um er að ræða, um er að tefla. Eftir að tillaga hefur verið samþykkt getur nánast hver og einn einasti einstaklingur sem starfar í fyrirtækinu komið með ábendingu ef eitthvað má betur fara. Þannig ná menn árangri í stjórnun. Sem betur fer eru menn að gera sér betur og betur grein fyrir því að mikill vandi er að stjórna. Það er mikill vandi að stjórna þegar vel árar. Okkur er kennt það í kristnifræðinni að þegar vel árar eigum við að undirbúa hin mögru ár. Við megum vera viss um að hin mögru ár koma. Við vitum ekki hvenær þau koma, en það er eins klárt og við erum hér að þau munu koma. Við eigum nefnilega að koma fyrir fyrningum í góðærinu til þess að mæta ófyrirséðum áföllum. Helsta gagnrýni mín á ríkisstjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar er að hún hefur ekki gætt að sér á ýmsum sviðum. Ég tel að um afskiptaleysi hafi verið að ræða og að misskipting hafi aukist á stjórnartímanum í samfélaginu. Ísland er á sumum sviðum orðið hálfgert ,,háeff`` eða hlutafélag. Ég tel að það vanti mannkærleika og þegar mannkærleika vantar, eykst virðingarleysi og tillitsleysi fyrir samferðarmönnunum, hverjir sem þeir eru. Því miður má segja að græðgi hafi tekið völdin og að stífur troðningur sé við kjötkatlana og nægtarborðið. Þá gerist það að þeir sem veikari eru verða undir. Af þessu leiðir agaleysi sem er að verða allt of áberandi og í kjölfarið fylgir siðleysi og siðblinda. Herra forseti. Ég ætla að láta þetta duga sem umvöndunarorð í kristilegum kærleika um það sem mér þykir á skorta í íslensku samfélagi. Áður en ég held áfram ætla ég að þakka þeim ágætu ráðherrum sem komu þó hér og hlýddu á mál talsmanna flokkanna í fjárln. Ég þreytist ekki á að ítreka að mér finnst það vera skylda. Virðing Alþingis á töluvert undir því að ráðherrarnir sinni þeirri skyldu, fleiri en hæstv. fjmrh. og svo hæstv. heilbrrh. og hæstv. menntmrh. sem hér hafa komið og hæstv. samgrh. Þetta eru þeir sem hafa sést við umræðuna í dag og mér þykir miður á hverju ári, núna fimm ár í röð, að þurfa að tala um þennan hlut, þ.e. að þeir eigi að vera hér og hlusta á talsmenn flokkanna í fjárln. Það er ekki stór krafa. Þetta eru tveir og hálfur til þrír klukkutímar. Ég er alveg viss um að við gætum náð fram miklu markvissari umræðu ef það lægi klárt fyrir að hér yrðu ráðherrar viðstaddir og hægt væri að beina til þeirra spurningum um þessi mál. Síðan getum við rætt málin almennt í þessari umræðu, um hvað okkur finnst að þurfi að laga og komið með tillögur og ábendingar sem menn geta síðan nálgast á annan hátt. Ráðherrar geta meira að segja fengið starfsmönnum sínum það verkefni að lesa yfir hvort nokkurt kjöt sé á beinunum í því sem menn hafa að segja. Herra forseti. Samfylkingin benti á það ítrekað fyrir ári að það væri lag til að draga úr ríkisútgjöldum. Við höfum margsagt að við viljum þó ekki draga úr heilbrigðisþjónustunni, ekki veikja skólakerfið. Þvert á móti viljum við efla þessa þætti. Við viljum bæta stöðu þeirra sem minna mega sín á kostnað annarra þátta í samfélaginu. En Samfylkingin vill beita aðhaldi hjá ýmsum æðstu stofnunum og endurskipuleggja með það að markmiði að ná fram ráðdeildarsemi og aðhaldi með ríkisfjármuni. Herra forseti. Það er ekki hægt annað en að taka undir með hv. varaformanni fjárln., Einari Oddi Kristjánssyni, þegar hann segir í umræðum um fjáraukalög að allt of mikil lausung hafi ríkt og að nokkur hundruð millj. væru í lausung vegna ábyrgðarleysis við meðferð ríkisfjármálanna. Hér vísa ég til óbreyttra orða hv. varaformanns fjárln. Herra forseti. Ég er ekki endilega að draga upp svarta mynd af næstu framtíð. Ég held að við eigum mjög mörg tækifæri til að bæta stöðu okkar. Ég held við séum ekki búin að missa af þeim. Ég held að hægt sé að halda þannig á spilum að við getum jafnvel bætt hag okkar og þá til aðeins lengri tíma litið með skynsamlegum fjárfestingum og uppbyggingu atvinnustarfsemi sem gæti orðið kjölfestan að betra mannlífi en jafnvel er í dag. Til þess að svo megi verða tel ég að það verði að byrja á því sem forgangsverkefni að bæta og rétta af kjör þess tiltölulega fámenna hóps sem þó eru 8--12 þúsund manns á Íslandi. Segja má að 8--12 þúsund manns búi við sannanlega léleg kjör. Í þessum hópi eru bæði einstaklingar og fjölskyldur, ungt fólk og aldraðir og öryrkjar og þeir sem eru lakast settir á vinnumarkaði. Skoðun mín er sú að þarna sé í raun ákveðinn vandi sem menn verða að opna augun fyrir og laga. Herra forseti. Mér er það ljóst að það er alveg sama hversu gott þjóðfélag við búum við að alltaf verða einhverjir sem eru lakast settir. Það er mér alveg ljóst. En það fólk þarf að búa við afkomutryggingu sem má skilgreina sem lágmarksframfærslu. Því miður er ekki vilji fyrir slíkri skilgreiningu hjá hæstv. ríkisstjórn sem rekur stefnu sína á þeim grunni að allir hlutir og aðstæður leiti jafnvægis einhvern tímann. Við höfum bara ekki tíma til að bíða eftir þessu ,,einhvern tímann``. Við eigum að grípa inn í og bæta kjör þess fólks sem ég er að ræða um. Ég mun, herra forseti, síðar í ræðu minni fara yfir þá hópa sem ég tel að séu með laun undir framfærslumörkum. Það mun koma hér mjög skýrt fram. Ég mun fylgja því eftir með því að senda sérstaklega til þeirra hæstv. ráðherra sem ég tel að eigi í hlut tölvupóst með ábendingum um þessi efni. Þar sem hæstv. ráðherrar hafa ekki haft aðstöðu til að hlýða á þær tölur sem ég hef fram að færa mun ég senda þeim þær í tölvupósti. Ég vonast eftir því að ég komi því þá skilmerkilega til þeirra sem ég er að fjalla um. Eftir þessi aðfaraorð, herra forseti, langar mig að ræða lítillega um heilbrigðiskerfið eða hluta þess. Því að ræða um heilbrigðiskerfið nú þegar ekki liggja fyrir endanlegar tillögur við 2. umr. fjárl. þar sem heilbrigðiskerfið er svo veigamikill hluti af útgjöldum ríkisins? Jú, ég ætla að tala um það sem ég tel að menn þurfi að skoða og taka til meðferðar. E.t.v. má segja að það sem ég fer yfir sé í stikkorðastíl frekar en það sé í mjög vel útfærðu máli. Ég ætla samt að ræða málin frá mínu sjónarmiði og segja þetta á þann máta að eftir þá miklu umfjöllun sem hefur verið í langan tíma um heilbrigðismál þá munum við það að rætt hefur verið um lokun deilda, frestun aðgerða á sjúklingum, frestun viðhalds o.s.frv., vegna fjárskorts. Þetta hefur leitt af sér, þrátt fyrir miklar og góðar lagfæringar á þessum málum á síðasta ári, að biðlistar hafa verið að lengjast og lyfjakostnaður að aukast. Í raun og sann leiðir þetta til aukins kostnaðar þegar upp er staðið. Ég tel að við þessa umræðu sé rétt að geta þess að það mun taka heilt ár að vinna upp biðlista sem lúta að liðaðgerðum, svo sem mjaðmaliðaaðgerðum og öðrum slíkum. Á meðan kvelst fólk og þarf mikil lyf og ég tala ekki um aukna umönnun og hvers kyns aðhlynningu. Biðlisti eftir hjartaaðgerðum er u.þ.b. 16--20 vikur. Staðreyndin er sú að það þyrfti að framkvæma aðgerð á a.m.k. þriðjungi þeirra sem á biðlistunum eru, á stundinni. Það eru sem sagt 20--30 manns sem eru í bráðahættu vegna hjartveiki. Ég tel að slíkt ástand sé óviðunandi. Í raun má segja að framkvæmd stjórnunar heilbrigðiskerfisins sé óhagkvæm, bæði til lengri og skemmri tíma litið, meðan það ástand sem nú er varir. Ég tel að það þurfi að breyta ýmsu. Það ber að nýta stærstu sjúkrahúsin á landsbyggðinni betur en nú er gert. Það á að nýta þau til að framkvæma sérhæfðar aðgerðir sem þau eru í stakk búin til að veita. Það má nefna t.d. sjúkrahúsin á Akureyri, Selfossi, Keflavík og Akranesi, Hafnarfirði og e.t.v. fleiri. Ég tel að með skipulagsbreytingum sé unnt að skapa hagræði í formi minna álags á Landspítalann -- háskólasjúkrahús í Reykjavík. Ég tel að það verði að nýta betur rými í þessum nefndu stofnunum og ekki síst þá sérfræðinga sem þar starfa. Einn þáttur í heilbrigðiskerfinu sem ég tel að þurfi að taka sérstaklega til algerrar endurskoðunar er ferliverkakerfið. Það var sett upp í upphafi sem einhvers konar umbunarkerfi eða hagræðingarkerfi. En nú tel ég að framkvæmdin sé öll úr lagi gengin. Mér finnst það vera skylda lækna og forstöðumanna að grípa til endurskipulagningar á þessum þætti málanna sem heyra til heilbrigðiskerfisins. Það má minna á að öll sjúkrahús á landsbyggðinni hafa á að skipa sérhæfðu starfsfólki til að sinna verkefnum á heilbrigðissviði. Það má t.d. benda á staði eins og St. Fransiskusarspítalann í Stykkishólmi þar sem mikill árangur hefur náðst í lækningum á bakmeiðslum og bakveiki og önnur sjúkrahús gætu hæglega tekið upp ýmsa endurhæfingarstarfsemi og fleira í heilbrigðisgeiranum. Það er gífurlega knýjandi nauðsyn að endurskoða heilsugæslukerfi og heilsugæsluumönnun landsmanna. Heilsugæslan er forvarnakerfi landsmanna og hefur ákaflega sterkt fyrirbyggjandi hlutverk, en að mínu mati þarf að ýmsu að hyggja hvað þá þætti varðar. Ég efast ekkert um að til staðar er þekking og hæfni hjá landlækni til að skoða þessi mál og ýmis önnur. Ég tel að það beri að endurskoða heilsugæsluumdæmin. Það verður að greina hvers vegna biðlistar eru að myndast í heilsugæslunni og hvers vegna einstaklingar þurfa í síauknum mæli að leita til sérfræðinga í einkarekstri á heilbrigðissviði til að fá lækningu í veikindum. Ef hæstv. heilbrrh. hefði verið hér þá hefði ég beint til hennar spurningu um þetta efni, en eins og ég sagði áðan, virðulegur forseti, þá mun ég setja þessar fram spurningar til hinna ýmsu ráðherra í tölvupósti og sjá hvort ég fæ þau svör sem ég tel að séu nægjanleg og ættu að liggja fyrir við þessa umræðu. Hægt er að benda á að á síðustu mánuðum og síðasta ári hefur kostnaður vegna lyfjakaupa færst frá ríki til einstaklinga. Hvað er þar á ferðinni? Þar er um að ræða sparnaðaraðgerðir ríkisstjórnarinnar. Þær felast í því að þeir sem þurfa tiltölulega lítið af lyfjum eiga að borga þau sjálfir án þess að fá niðurgreiðslu. Þannig er sparnaðurinn hjá ríkisstjórninni. Þeir sem þurfa tiltölulega lítið af lyfjum eiga að borga þau sjálfir. Þetta heitir í mínum huga tilfærsla á kostnaði frá ríki til einstaklinga. Ég sé ekki hagræðingu eða sparnað. Ég sæi hann gerast á annan máta. Ég vil spyrja hæstv. heilbrrh. því ég veit að ráðherra var hér í húsinu hvort sú frásögn lækna sem birtist í dagblöðum í haust geti staðist, að ástandið sé svo slæmt að einstaklingar geti ekki keypt nauðsynleg lyf vegna fjárskorts. Hafa slík mál borist á borð hæstv. heilbrrh. Þetta las ég í grein þar sem haft er eftir lækni að einstaklingar í hópi aldraðra og öryrkja sem hefðu lágmarksgreiðslu til framfærslu gætu ekki leyst út þau lyf sem þeir þyrftu. Við þingmenn Samfylkingarinnar lýsum algjörri andstöðu við stjórnvöld sem ekki hyggja að hag þeirra sem lakast eru settir í þjóðfélaginu, einkum og sér í lagi þeirra sem ekki fá nauðsynleg lyf og læknishjálp. Herra forseti. Ég hef miklar áhyggjur vegna biðlista eftir aðgerðum á fjölmörgum sviðum eins og ég hef áður sagt, svo sem hjartalækningum, liðaðgerðum og fleiru. Einnig hef ég áhyggjur af því að það vantar heyrnartæki og hjálparbúnað fyrir sjúklinga. Biðlistar eftir hjálparbúnaði leiða í raun til dýrari úrræða fyrir samfélagið auk kvala og einangrunar viðkomandi einstaklinga og fjölskyldna þeirra. Ég vil minna á að samkvæmt þeim gögnum sem fyrir liggja hjá fjárln. nú þegar, án þess að komnar séu tillögur um endanlega fjármuni til heilbrigðiskerfisins, ætla menn að halda áfram að draga saman, t.d. á Ríkisspítölunum. Það mun beinlínis leiða til þess að biðlistar eftir aðgerðum munu lengjast. Ég minni á að ákveðnar deildir á háskólasjúkrahúsunum hafa verið lokaðar frá því í sumar. Er það ástand sem við viljum? Ég veit að við erum sammála, ég og hæstv. heilbrrh., um að það ástand er óviðunandi. En við erum líka sammála um að leita þurfi allra leiða til að vinna þessi verk á sem hagkvæmastan máta. Herra forseti. Við í Samfylkingunni teljum brýna nauðsyn á að gerð verði úttekt á því og það greint hversu margir einstaklingar, aldraðir, fatlaðir og aðrir, hafi of lítið til framfærslu. Sá vandi sem þar er á ferðinni endurspeglast oft í heilbrigðiskerfinu með kostnaðarsömum afleiðingum fyrir samfélagið í heild. Við viljum taka á þessu af myndugleik og við áteljum stjórnvöld fyrir sinnuleysi og sofandahátt þegar bestu aðstæður hafa ríkt til að koma þessum málum til betri vegar. Þá kem ég aftur, herra forseti, að þeim þætti úr upphafi máls míns þegar ég talaði um mannkærleikann. Það sem ég hef sagt hér er kannski nánast í stikkorðastíl en að mínu mati nægjanlegt til að menn undirbúi nýja hugsun og ný vinnubrögð í íslensku heilbrigðis- og velferðarkerfi. Til staðfestingar á því sem ég hef sagt er staða Íslendinga í flokkunarkerfi NOSOSCO, fyrir félags- og heilbrigðismál og fjölskyldur og heimili. Í samanburði við þær þjóðir sem við miðum okkur við er staðan ekki viðunandi. Við erum, herra forseti, því miður í 4. og 5. neðsta sæti af um 18 viðmiðunarþjóðum sem fjallað er um í þeirri skýrslu. Við erum alls staðar í neðsta sæti að heita má ef við miðum við Norðurlöndin sem ég tel að við eigum að miða okkur við. Þessi skýrsla er fáanleg og aðgengileg. Ég veit að hún verður gefin út innan skamms. Ég tel að misskipting hafi aukist í samfélaginu á síðustu árum og að aldraðir og öryrkjar hafi verið hlunnfarnir. Það er ekki tekið á því í fjárlagafrv. Við í minni hlutanum mótmælum því. Enn er tækifæri til þess að lagfæra þessi mál á milli umræðna, milli 2. og 3. umr. um fjárlög. Ég treysti á að menn skoði það, út frá því sem ég hef hér verið að fjalla um, að bæta hlut þessara aðila. Ég geri mér grein fyrir því að einhverjir verða alltaf lakar settir. Lágmarkið er hins vegar að fólk hafi í sig og á. Ég tel að lífeyrisgreiðslur almannatrygginga hafi dregist aftur úr þróun lágmarkslauna og launavísitölu. Ég vitna þá t.d. til staðtalna Tryggingastofnunar frá því í október. Þær staðfesta þetta. Bætur almannatrygginga hafa hækkað mun minna en launavísitala. Það kemur einnig fram í staðtölunum að 43% öryrkja fá engar greiðslur úr lífeyrissjóði og verða að byggja afkomu sína nánast einvörðungu á greiðslum frá almannatryggingakerfinu. Grunnlífeyrir og tekjutrygging er nú rúmar 48 þús. kr. en lágmarkslaunin 72 þús. kr. Skattleysismörk hafa staðið í stað svo að lífeyrisþegi sem býr einn og nýtur eingöngu bóta er með um 70 þús. kr. frá Tryggingastofnun. Hann þarf að greiða skatt af þessari upphæð. Það er nokkuð sem ekki hefur viðgengist fyrr en í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég vil, herra forseti, nefna ýmsar breytingar sem gerðar hafa verið til að rýra kjör lífeyrisþega. Ég nefni bifreiðakaupastyrkina og bílakaupalánin. Ég minni á að bifreiðakaupastyrkjum fyrir hreyfihamlaða var fækkað um tæpan helming í tíð þessarar ríkisstjórnar og að lánakjörin á bifreiðalánum hafa versnað mjög. Vextir af þeim hafa farið úr 1% upp í markaðsvexti. Það gerir öryrkjum nánast ókleift að taka slík lán. Á sama tíma og lífeyrir og tekjutrygging hækkaði um 23%, hækkaði hlutur sjúks, gamals fólks og öryrkja í lyfjakostnaði um 120%. Ég ítreka, herra forseti, að það er samfélaginu mjög dýrt að halda þessum 8.000--12.000 einstaklingum í fátækt eins og nú er. Það er rándýr fátækt. Þeir sem svo er statt um og geta ekki tekið fullan þátt í samfélaginu brotna niður. Þeir halda ekki heilsu og valda miklum útgjöldum í heilbrigðiskerfinu. Ég tel að stefnan í málefnum lífeyrisþega sé bæði þjóðhagslega og heilsuhagfræðilega óhagkvæm. Herra forseti. Ég hef mjög margt um efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að segja. Ég var á ráðstefnu fyrir skömmu sem fjallaði um fjármálakerfið og atvinnulífið, tækifæri og hættur. Ég heyrði líka erindi um þróun og horfur í efnahagsmálum og ég verð að segja, herra forseti, að mér sýnist að við Íslendingar þurfum að gæta mjög að okkur til að forðast það sem kallað er hörð lending. Mér sýnist stefna í ýmsar harðar aðgerðir og þær hafa sérstaklega bitnað á þeim sem lakast eru settir. Áður en ég skil við umræðuna um öryrkja og ellilífeyrisþega þá er ég hér með greiðsluseðil frá einstaklingi sem ég nafngreini ekki en hef þó kennitölu á, sem sýnir að heildarlaun þessa einstaklings eru 641.493 kr. yfir allt árið. Af þessum tekjum var greitt 80 þús. kr. Útborguð laun á mánuði hjá þessum einstaklingi voru 58.758 kr. Þarna er ekki um lægstu greiðslur að ræða. Ég tel að við verðum að taka á þessum málum og taka undir ályktanir Öryrkjabandalags Íslands um að hækka tryggingabætur verulega, þar sem þeir segja að það verði að draga úr þeim harðneskjulegu tekjutengingum sem öryrkjum er gert að búa við, hækka skattleysismörk og hverfa að fullu frá skattlagningu húsaleigubóta. Þeir telja að skila þurfi öryrkjum að fullu þeim niðurgreiðslum sem þeir áður nutu til lyfjakaupa, símanotkunar og bifreiðakaupa. Ég tek einnig undir þá ályktun aðalfundar Öryrkjabandalags Íslands frá 21. október á þessu ári að ítarlegra upplýsinga verði aflað um þann margvíslega sparnað sem hljótast mundi af eflingu almannatrygginga og að niðurstöðurnar yrðu kynntar ekki síðar en hálfu ári fyrir næstu þingkosningar. Herra forseti. Einnig er hægt að deila áhyggjum öryrkja þar sem þeir fjalla um þann bensínstyrk sem þeim er veittur. Bensínstyrkur sem veittur er til öryrkja er 6.643 kr. á mánuði. Rekstur lítils bíls samkvæmt FÍB kostar 250 þús. kr. á ári, eða 20.833 kr. á mánuði. Ég tel að menn verði að fara í gegnum þetta. Með þeim launum sem hluti af öryrkjum og öldruðum hefur til framfærslu þá hefur þetta fólk ekki möguleika á að reka bíl, ekki einu sinni smábíl. Hluti af því fólki hefur ekki efni á að hafa sjónvarp. Ég þekki til þar sem svo er ástatt um. Fólk sem meira að segja er ekkert að kvarta undan því að hafa ekki sjónvarp gerir allt sem það getur til að láta enda ná saman. Það er fólk sem er í sambúð með 48.000 kr. hvort á mánuði til að reka heimili sitt. Þetta eru staðreyndatölur, en það fólk hefur engan aðgang að öðrum tekjum eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal er margsinnis búinn að segja. Hann segist hafa skoðað öll einstök mál þeirra sem hafa komið til hans og hann finnur alltaf einhverjar tekjuleiðir sem þetta fólk á aðrar en það segist sjálft hafa. Það eru til margar frásagnir af því hvernig einstaklingar hafa brotnað niður og bognað í kerfinu. Ég ætla ekki að fara út í harmsögur, þær geta birst á öðrum tíma. En ég vitna til staðtalna frá Tryggingastofnun varðandi þau mál sem ég hef verið að ræða. Herra forseti. Ég ætla að ljúka máli mínu með því sem ég hefði kannski átt að spyrja og ræða um í upphafi, þ.e. ef æðsta vald ríkisins, ríkisstjórnin, telur að beita þurfi aðhaldssemi og aga í meðförum fjármuna, þá hljóta þeir sömu aðilar sem þar ráða að vera reiðubúnir að sýna gott fordæmi og draga saman í útgjöldum æðstu stofnunar ríkisins. Þess sér hvergi stað í framlögðu frv. Það sem er að gerast núna í þessum töluðu orðum er að verið er að leggja fram nýjar tillögur fyrir þær stofnanir til að auka útgjöld. Sagt hefur verið áður úr þessum stól að eftir höfðinu dansi limirnir. Það er svo sannarlega rétt að ef ríkisstjórnin sér enga ástæðu til ráðdeildarsemi og aðhaldssemi, þá er ekki von að þegnarnir geri það. Ef ríkisstjórnin sér enga ástæðu til að breyta peningastefnunni í landinu, þá er heldur ekki ástæða til að einstaklingarnir sjái það. Ég get rakið það, herra forseti, að staðan er þannig að fjölmargar lánastofnanir eru komnar í botn með kvóta til lántöku á erlendum fjármunum. Það eru fjölmargar lánastofnanir komnar í botn. Ríkissjóður á eftir mikið rými og getur bætt við sig lántöku stórkostlega en það verður að gerast þá í því formi að Seðlabankinn taki slík lán. En það sem er að gerast núna er að hert er að í íslensku efnahagslífi vegna aðgæsluleysis stjórnvalda. Það er óviðunandi. Fyrir þessu eru staðreyndir, skýrslur og ráð fjölmargra fjármálamanna sem eru í íslensku atvinnulífi og fjármálastarfsemi. Mér þykir það fyrir neðan allar hellur að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki bregðast við eða hafi ekki brugðist við a.m.k. fyrir ári þar sem auðveldast var að draga saman. Þá var það auðveldast á öllum ferli ríkisstjórnarinnar, því ef við miðum við fjögur ár er best að draga saman á fyrsta og öðru ári, þá hefði verið hægt að ná að einhverju leyti stjórn á þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla S. Einarssyni fyrir mjög málefnalega ræðu. Hann koma víða við í máli sínu og talaði um öryrkja og ellilífeyrisþega. Við erum sammála um að mjög mismunandi kjör eru hjá þessu fólki og það á að koma til móts við þá sem minnst hafa. Í minni tíð höfum við verið að auka t.d. endurgreiðslukerfið varðandi lyf og læknisþjónustu einmitt til þeirra sem minnst hafa. Það var með fyrstu verkum mínum í ráðherrastól að koma til móts við þá sem þurfa á fúkalyfjum að halda, því þau voru tekin úr greiðslu í tíð Alþfl. en því var sérstaklega breytt í tíð minni varðandi endurgreiðslur til þeirra sem eru mjög tekjulágir. Ég vil líka minna á að við höfum verið að lækka þjónustugjöld. Nú ætla ég að biðja hv. þm. að taka eftir, við höfum verið að lækka þjónustugjöld. Í tíð Alþfl., í ráðuneyti heilbrigðismála, var svokölluðum ferliverkum komið á. Og ferliverkin voru þannig að sjúklingur gat borgað allt upp í 25.000--30.000 kr. fyrir eina aðgerð. Þetta höfum við lækkað niður í 5.000 kr., hv. þm. Ég ætla einmitt að koma inn á lyfin sem hv. þm. talaði um. Vísitala lyfja hefur lækkað. Og af því hv. þm. kom líka inn á öryrkja og ökutækjastyrki, þá hækkuðum við í haust ökutækjastyrki verulega og við breyttum einnig reglugerð um bílana í fyrra þar sem öryrkjar sem eru að fá bíla í fyrsta skipti fá miklu hærri upphæð greidda en nokkru sinni fyrr. Áður var hámarkið í kringum 500.000, en það fór upp í 1.000.000 fyrir öryrkja sem er að fá bíl í fyrsta skipti. Ég vildi að þetta kæmi fram. En við vorum sammála í meginatriðum um að koma til móts við þá sem minnst hafa.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og að vera hér við og velta fyrir sér með mér þeirri stöðu sem er í málefnum þeirra sem eru lakar settir í þjóðfélaginu. Það fer ekki á milli mála að það eru alltaf einhverjir sem verða lakar settir. Ég er alveg klár á því. En staða þeirra, burt séð hvort Alþfl. eða einhver annar flokkur gerði þetta eða hitt, breytir engu um það meginmál sem ég hef fjallað um. Ég er að fjalla um þá stöðu sem er núna hjá því fólki sem ég er að ræða um og við höfum haft aðstöðu til að bæta kjörin hjá því. Ég nefndi það, burt séð frá því hvað úthlutanir á styrkjum til bílakaupa hafa hækkað, þá hafa vextir hækkað úr 1% í markaðsvexti. Það gerir öryrkjum mjög erfitt að taka slík lán. Engu að síður er rétt, þrátt fyrir það sem hæstv. ráðherra sagði, að á sama tíma og lífeyrir og tekjutrygging hækkuðu um 23% voru lögð fram gögn um að hlutur sjúks gamals fólks og öryrkja í lyfjakostnaði hafði hækkað um 120%. Er það ekki rétt, herra forseti, að fram kom í fréttum að hluti sjúklinga hefur ekki efni á að kaupa þau lyf sem læknir telur þá þurfa? Þetta kom fram í fréttum í sumar og ég vitna til þess. Það breytir engu hvað minn gamli, góði flokkur gerði. Staðan er þessi og á hana eigum við að horfa, við skulum ekki vera að líta langt aftur í tímann, við skulum horfa til dagsins í dag og framtíðarinnar. Það er það sem skiptir máli. Samfylkingin er alveg klár á því hvar þarf að grípa inn í.

Virðulegi forseti. Ég skal ekkert tala um það sem Alþfl. gerði á sínum tíma. Ég skal bara tala um það sem við höfum verið að gera á þessu kjörtímabili, þ.e. að við höfum verið að lækka þjónustugjöld, eins og ég sagði áðan, við höfum raunverulega verið að lækka þjónustugjöld. Það skiptir einmitt þann hóp máli sem hv. þm. kom inn á áðan. Ég held að hann geti ekki hrakið það að þjónustugjöld hafa lækkað. Endurgreiðslureglugerðir, sem ekki voru til fyrir þá sem minnst hafa, voru ekki í gangi fyrr en í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Þetta held ég að hv. þm. verði líka að hlusta á. Ég hef aldrei sagt að allir hafi það gott en við erum að koma til móts við það fólk. Hv. þm. sagði: Er það rétt eða rangt að lyf hafi hækkað allt upp í 120%? Ég ætla ekki að svara því hvort það sé rétt eða rangt en ég ætla að segja hv. þm. hvað um er að ræða. Í þessu tilviki er verið að ræða um hjartalyf. Hv. þm. getur bara reiknað það sjálfur að skammturinn á hjartalyfjum sem örorkulífeyrisþegi eða ellilífeyrisþegi fær hefur hækkað um 50 kr. á mánuði, hæst upp í 80 kr. á því tímabili sem hv. þm. talaði um. Það eru ekki háar upphæðir. Hv. þm. getur reiknað það út að á þriggja mánaða tímabili, sem er venjulegur skammtur, þá eru það tvær ferðir með strætisvagni.

Herra forseti. Enn þakka ég hæstv. ráðherra svörin. En það er töluverður ágreiningur á milli okkar um að öryrkjar og aldraðir hafa dregist aftur úr öðrum. Ekki ætla ég að lasta það sem vel hefur verið gert, alls ekki. En eftir sem áður stendur þetta þannig að um 800 öryrkjar hafa 43.000--65.000 kr. á mánuði. Þeim þarf að hjálpa strax. 800 manns þarf að hjálpa strax. Á bilinu 8.000--12.000 manns eru sennilega með tekjur fyrir neðan framfærslumörk. Öryrkjar sem metnir hafa verið með varanlega 75% örorku, og eru eignarlausir, leigja húsnæði eða eru í sambúð, hafa lægstar bætur og eiga enga möguleika til að auka tekjur sínar, sem eru einhvers staðar á bilinu 53.000--63.000 á mánuði. Það er þetta sem ég er að vonast til að tekið verði á. Hægt er að gera það núna á milli 2. og 3. umr. fjárlaga. Ég vonast til og veit að hæstv. heilbrrh. er mér sammála þarna og er reiðubúin að taka á sem unnt er. Ég bíð eftir viðbrögðum.

Herra forseti. Hv. 3. þm. Austurl., formaður fjárln., Jón Kristjánsson, hefur gert ítarlega grein fyrir tillögum meiri hluta fjárln. og þeim forsendum sem þar liggja að baki. Það er í raun óþarfi að fara yfir þær aftur. Hv. þm. hefur stýrt starfi nefndarinnar með miklum ágætum og vil ég þakka fyrir það starf. Óhætt er að segja að byltingarkenndar breytingar hafa átt sér stað bæði í efnahagsmálum og atvinnumálum í stjórnartíð Framsfl. og Sjálfstfl. frá árinu 1995. Áður reið atvinnuleysisvofan yfir, vonleysi ríkti í samfélaginu og fyrirtæki og fjölskyldur römbuðu á barmi gjaldþrots. Hagvöxtur var í sögulegu lágmarki en í stjórnartíð Framsfl. og Sjálfstfl. hefur hagvöxtur verið að meðaltali u.þ.b. 4,5% sem er hærra en í flestum OECD-löndum. Atvinnuleysi hefur farið úr liðlega 5% niður í 1% og allar vinnufúsar hendur hafa nú atvinnu. Kaupmáttur hefur stóraukist og enginn minnist lengur á kosningaloforð Framsfl. um 12.000 störf fyrir aldamót enda urðu þau störf 15.000. Við framsóknarmenn höfum í rauninni staðið við fyrirheit okkar í fjárlagatillögum um að verja 1 milljarði til fíkniefnavarna á kjörtímabilinu, í annað skiptið sem við leggjum fram fjárlagatillögur á þessu kjörtímabili, þannig að óhætt er að segja að við höfum staðið við þau loforð. Fjárln. hefur fjallað um frv. til fjárlaga frá 1. umr., en útgjöld milli umræðna hafa aukist um 3,7 milljarða, þ.e. 3 milljarða sem koma í beinum tillögum frá ríkisstjórn og um 700 millj. sem eru tillögur fjárln. Að baki liggur í raun mikið starf, miklu meira starf en fólk gerir sér grein fyrir. Við hittum fólk alls staðar að af landinu og má í raun segja að fjárln. hafi býsna mikla yfirsýn yfir það sem er að gerast vítt og breitt um landið. Vinnan verður æ faglegri með nýrri tækni og nýjum vinnubrögðum og það er vert að þakka starfsmönnum Alþingis fyrir frábært starf í þessum efnum. Fyrir bragðið gengur vinnan hraðar og ég hygg að sjaldan hafi umræðan farið fram jafnsnemma og einmitt nú. Fjárln. setur alltaf sitt mark á fjárlögin þó grundvallarramminn komi frá fjmrh. í nafni ríkisstjórnarinnar. Frá árinu 1995 höfum við ávallt beitt okkur fyrir ákveðnum verkefnum. Þar má t.d. nefna jöfnun námskostnaðar, niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar á köldum svæðum, fjarkennslu, fíkniefnavarnir, styrki til verkefna sem tengjast menningartengdri ferðamennsku, landshlutabundin skógræktarverkefni og margt fleira mætti telja. Öll þessi verkefni tengjast landsbyggðinni og hafa mjög mikið að segja varðandi búsetu í landinu. En auðvitað snerta fjárlögin einnig þéttbýlið. Við eigum að kappkosta að tengja saman þéttbýli og dreifbýli. Við eigum að vera ein þjóð í einu landi. Samkeppnin um búsetu er ekki einungis milli landsbyggðar og höfuðborgarinnar, heldur Íslands og útlanda. Ungir vel menntaðir Íslendingar hugsa gjarnan mjög út fyrir landsteinana. Þess vegna þurfum við að skapa og vera samkeppnisfær við útlönd á sem allra flestum sviðum. Það á við um efnahagsmál. Það á við um menntamál. Það á við um samfélagsþjónustu og margt fleira. Í ríkisstjórnartillögunum munar mest um tekjuskiptalögin þar sem sveitarfélögin fá um 1,8 milljarða í sinn hlut sem leiðir m.a. til þess að fasteignagjöld á landsbyggðinni lækka. Álagningarstofn fasteignagjalda hefur verið mjög ósanngjarn á landsbyggðinni. Hann verður nú leiðréttur. Það er dálítið sérkennilegt þegar við skoðum tillögur stjórnarandstöðunnar um verulegar skattahækkanir að þeir hafa barist mjög gegn því að sveitarfélögin hafi möguleika á því að hækka útsvar árið 2002 og ræddu það hér margsinnis meðan við fjölluðum um tekjuskiptalögin. En í dag aftur á móti leggja þeir fram tillögur um stórauknar skattahækkanir. Það er því ákveðinn tvískinnungur í þessum málum. Ég vildi gjarnan sjá samning á hverju ári um tekjuskipti ríkis og sveitarfélaga og ég hyggst leggja fram tillögur í þeim efnum á þessu þingi. Slíkt samkomulag er t.d. gert við fjárlagagerð í Austurríki og víðar því það er í raun og veru óþolandi að á hverju ári skuli koma upp misklíð milli ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar um tekjuskipti. Ég ætla nú að víkja að málefnum sem fjárln. hefur beitt sér sérstaklega fyrir í þessari fjárlagagerð og reyndar á síðustu árum. Fyrst vil ég nefna jöfnun námskostnaðar. Það má í raun segja að í þessum málaflokki hafi orðið bylting frá árinu 1995. Það hefur mjög mikið að segja fyrir íbúa dreifbýlisins að auka fjármagn til jöfnunar námskostnaðar og getur skipt sköpum fyrir unglinga í dreifbýli að fá þennan svokallaða dreifbýlisstyrk. Ég hef setið í nefnd á vegum hæstv. menntmrh. um jöfnun námskostnaðar. Fyrirhugað er að rýmka eilítið reglurnar í þessu sambandi þannig að við stýrum ekki endilega í hvaða skóla nemendur fara. Einnig þarf að kappkosta að koma í veg fyrir að fólk geti skipt um heimilisfang og í raun leikið á kerfið og það er verið að vinna að úrbótum í þessum efnum. Í öðru lagi vil ég nefna jöfnun húshitunarkostnaðar. Við höfum beitt okkur mjög fyrir niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar á köldum svæðum. Spurningin er um aðferðafræði í þessum efnum. Mér finnst stundum í þessum þingsölum eins og stjórnarandstæðingar hafi ekki áttað sig á því að þarna er um verulegar niðurgreiðslur að ræða. Það er spurning hvort sé betri leið að þessar niðurgreiðslur kæmu fram á innheimtuseðlum þegar er verið að rukka fyrir rafmagn eða með því hreinlega að senda því fólki sem fær niðurgreiðslurnar ávísanir heim þannig að það sjái bókstaflega í hverju niðurgreiðslurnar eru fólgnar. Nú er í bígerð að koma til móts við dýrustu hitaveitur landsins vegna þess að með þessum niðurgreiðslum hefur komið í ljós að nokkrar hitaveitur í landinu orðnar dýrari en rafveiturnar þar sem um niðurgreitt rafmagn er að ræða. Í þriðja lagi vil ég nefna fjarkennslu sem færist mjög í vöxt hér á landi sem og erlendis. Fjárln. hefur beitt sér fyrir aukinni fjarvinnslu í landinu og þau mál munu verða tekin fyrir á milli 2. og 3. umr. Nú stunda t.d. um 125 nemendur fjarnám við Háskólann á Akureyri. Yfir 500 nemendur stunda fjarnám við Kennaraháskóla Íslands og við Viðskiptaháskólann í Bifröst er boðið upp á framhaldsnám í fjarkennslu þannig að mjög margir skólar hér á landi bjóða upp á fjarkennslu. Ég veit líka til þess að Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri býður bændum upp á fjarkennslu svo dæmi séu nefnd. Fræðslunetin víða um land bjóða upp á fjölbreytt nám í fjarkennslu og t.d. stendur til að bjóða upp á hjúkrunarnám við fræðslunet Suðurlands á næsta ári. Í fjórða lagi vil ég nefna fíkniefnavarnir. Á þessu kjörtímabili sem enn er ekki hálfnað höfum við varið yfir 1 milljarði í þennan málaflokk. En það voru einmitt áform Framsfl. að segja sölumönnum dauðans stríð á hendur. Við höfum þokast áfram í þeim áformum okkar. A.m.k. höfum við staðið við þessi loforð okkar og stjórnarandstaðan er einnig hætt að rukka okkur um þetta kosningaloforð. Talið er að fíkniefni og fíkniefnaneysla sé ein mesta ógn næstu aldar og þess vegna verðum við að kappkosta við að ráðast að rótum vandans og við verðum að gera enn betur en við gerum nú. Í fimmta lagi vil ég nefna landshlutabundin skógræktarverkefni. Milli umræðna höfum við tekið mjög hressilega á í þessum málaflokki. Árið 1991 voru samþykkt lög um Héraðsskóga. Árið 1997 voru samþykkt lög um Suðurlandsskóga og á síðasta ári voru samþykkt lög um önnur landshlutabundin skógræktarverkefni. Þessi verkefni hafa haft gríðarleg áhrif í dreifbýlinu, þetta eru jákvæð verkefni og tengja saman íbúa þéttbýlis og dreifbýlis. Nú er svo komið að á Suðurlandi taka yfir 200 bújarðir þátt í þessum verkefnum. Það er mjög gaman að fylgja með áhuga fólksins. Það er gaman að fylgjast með félögum skógarbænda sem hafa verið stofnuð vítt og breitt um landið. Auðvitað hafa einstaka sérvitringar horn í síðu þessara verkefna. Alltaf eru til menn sem geta fundið eitthvað neikvætt við hvert og eitt verkefni. Á dögunum heyrði ég t.d. að ágætur vísindamaður var að fjalla um að jarðyglan hefði komið með þessum skógræktarverkefnum og sjálfsagt er það hárrétt hjá honum. Á móti getum við sagt að grasmaðkurinn kom auðvitað þegar menn fóru að rækta tún. Við getum því alltaf fundið eitthvað neikvætt í sérhverju verkefni. En landshlutabundnu skógræktarverkefnin hafa gríðarlega mikið að segja fyrir landsbyggðina og nú er svo komið að við erum farin að nýta íslenskan við í byggingariðnaði. Í sjötta lagi vil ég nefna málaflokk sem kallast fyrirhleðslumál. Fjárln. hefur tekið á þessum málaflokki. Það er óþolandi að horfa upp á gróið land brotna niður og okkur ber að kappkosta að leggja meiri peninga í þennan málaflokk. Landgræðslan fæst einnig við spennandi verkefni sem kallast Bændur græða landið. Í þetta verkefni leggjum við aukið fé með tillögum okkar. Í sjöunda lagi vil ég nefna menningartengda ferðamennsku. Komið hefur í ljós að yfir 300 þús. ferðamenn hafa komið til landsins nú á þessu ári sem er nýtt met. Styrkir til ýmissa menningartengdra verkefna hafa stundum af neikvæðum aðilum verið kölluð gæluverkefni. En styrkir þessir skipta sköpum við uppbyggingu ýmissa verkefna. Ég nefni dæmi um Vesturfarasafnið á Hofsósi, Sögusetrið á Hvolsvelli, Stríðsminjasafn á Reyðarfirði, Síldarminjasafn á Siglufirði, Samgöngusafn Íslands við Byggðasafnið að Skógum, Geysisstofu í Haukadal, Jöklasafn á Höfn í Hornafirði, Galdrasýningar á Ströndum o.s.frv. Það hefur líka verið kappkostað að dreifa þessum verkefnum sem allra mest um landið og fjárframlög eru í raun lífsnauðsynleg fyrir þessi verkefni. Í áttunda lagi vil ég nefna að fjárln. hefur beitt sér fyrir verndun gamalla húsa, ekki einungis með því að verja peningum til Húsafriðunarsjóðs, heldur í ákveðin verkefni. Sem dæmi má nefna um slík verkefni Brydebúð í Vík í Mýrdal sem er gamalt verslunarhús og í raun að verða menningarmiðstöð í Vík. Ég nefni Duushús í Reykjanesbæ, en það hús er fyrirhugað að gera að menningarsetri í Reykjanesbæ. Ég nefni Faktorshúsið á Ísafirði, Kaupvangshúsið á Vopnafirði og fleiri dæmi gæti ég nefnt. Við erum einnig með þessum fjárlögum að leggja fé í mjög marga mikilvæga málaflokka. Ég nefni barnabætur. Það var einnig eitt af því sem Framsfl. barðist fyrir og var eitt af stefnumálum okkar í síðustu kosningum. Ég nefni vaxtabætur. Ég nefni peninga til sjúkraflugs. Ég nefni peninga til æskulýðs- og íþróttamála og til fjölmargra félaga og líknarsamstaka. Styrkir sem þessir skipta félagasamtök gríðarlega miklu máli. Herra forseti. Ég hef einungis bent á fáein verkefni sem ríkisstjórnin og fjárln. hafa verið að beita sér fyrir. Eins og ég sagði áðan er kappkostað að dreifa peningum í verkefni sem allra víðast á landsbyggðinni og reyndar á höfuðborgarsvæðinu. Ég gleðst mjög yfir áformum heilbrrh. um uppbyggingu sjúkrahúss Suðurlands á Selfossi. Til uppbyggingar hjúkrunarheimilis og heilsugæslustöðvar þar er fyrirhugað að verja 50 millj. kr., en heildarkostnaður við það verkefni er um 500--600 millj. Hér er um afar brýna og nauðsynlega framkvæmd að ræða. Einnig gleðst ég yfir þeim breytingum og endurbótum sem unnið er að við Sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum. Í þessum tillögum er gert ráð fyrir 30 millj. kr. framlagi, en heildarkostnaður við það verkefni er um 150 millj. Það stendur til að breyta deildaskiptingu, laga og endurbæta Sjúkrahúsið í Vestmannaeyjum sem er líka brýnt verkefni. Við 3. umr. ræðum við síðan um heilbrigðisstofnanir. Þá ræðum við einnig um Byggðastofnun og tökum fyrir tekjuþátt fjárlagafrv. Í stórum dráttum er ég ánægður með þessi fjárlög. Þau verða til góðs fyrir land og þjóð.

Virðulegi forseti. Hv. þm. fór hér yfir það sem hann vildi leggja áherslu á í máli sínu um fjárlögin og byrjaði á því að Framsfl. hefði staðið fyrir byltingarkenndum breytingum í samfélaginu. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að uppsveifla hefur verið í samfélaginu núna undanfarin fjögur, fimm ár a.m.k. Um þátt Framsfl. skal ég ekkert segja. Hitt er hins vegar alveg ljóst að upp eru hrannast óveðursský í efnahagsmálum. Ég held að um það sé almennt ekki deilt. Í ljósi þess sem Framsfl. hefur gert vænti ég þess að Framsfl. hafi einhver svör við þeim blikum sem eru á lofti í efnahagsmálum. Ég vil bera upp tvær spurningar við hv. þm. Í fyrsta lagi hvaða skoðun hann hafi á þeirri fullyrðingu að góðærið, sérstaklega núna undanfarið eitt og hálft ár, sé fyrst og femst fjármagnað með lánsfé. Ýmislegt styður þá fullyrðingu, m.a. það að þjóðhagsáætlun gerir ráð fyrir að útflutningstekjur dragist saman. Það segir okkur að arður af miklum útlánum er ekki að skila sér sem skyldi í aukinni verðmætaaukningu í samfélaginu. Þess vegna spyr ég hv. þm. hvort hann sé þeirrar skoðunar að góðærið hafi að einhverju leyti verið fjármagnað með lánsfé. Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þm. í ljósi þess viðskiptahalla sem hér hefur verið og gengis krónunnar, hvaða hugmyndir eða aðgerðir Framsfl. hefur til þess að takast á við þann ógnvænlega viðskiptahalla sem er. Og hann er vitaskuld miklu hættulegri í ljósi þeirrar markaðsáhættu sem samfélagið tekur með því að breyta innviðum sínum eins og gert hefur verið nú á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar.

Herra forseti. Það gætir nú örlítils hroka í andsvari hv. 6. þm. Suðurl. Hv. þm. var eitt sinn knattspyrnumaður með ÍBV ef ég man rétt og mikið ef hann var ekki Íslandsmeistari.  Ég var að tala um, og hv. þm. gerir athugasemdir við það, að gríðarlegar breytingar hafi orðið í samfélaginu frá 1995. Hv. þm. er kannski búinn að gleyma því að það var gríðarlegt atvinnuleysi, fyrirtækin gengu illa, gjaldþrot voru hjá fjölda fjölskyldna og það var í rauninni ákveðið svartnætti. Það var ekki fyrr en Framsfl. kom í ríkisstjórn 1995 sem þetta fór að breytast. Og ég er gríðarlega ánægður með það. Ég get deilt áhyggjum mínum með hv. þm. um viðskiptahalla, hann er mjög alvarlegt mál. Um það hefur verið fjallað í þingsölum í dag og verður gert áfram. Ég hef því miður enga patentlausn í þeim efnum. Við vitum hvernig samfélagið okkar er, það er opið, fólki er boðið upp á tiltölulega hagstæð lánakjör og við eyðum um efni fram. Við þurfum að breyta því. Eitt af því sem ég vildi gjarnan sjá t.d. í skólakerfinu hjá okkur er að fólki væri hreinlega kennt að fara með peninga, allt frá því í grunnskóla upp í framhaldsskóla; hvernig verða peningar til og hvernig verjum við peningum. Hv. þm. hefur komið með ágætistillögu að frv. um t.d. ábyrgð einstaklinga á lánum gagnvart þriðja aðila. Ég gleðst yfir því að þingmaðurinn skuli vera ábyrgur að því leytinu til og ég vildi gjarnan að hann væri enn þá ábyrgari í málflutningi sínum um fjárlög ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla því að ég hafi sýnt hv. þm. einhvern hroka. Hins vegar hóf hann ræðu sína á því að Framsfl. hefði breytt hér öllu. Því fannst mér eðlilegt að spyrja í beinu framhaldi af því hvaða lausnir Framsfl. hefði í ljósi þeirra blikna sem eru að hrannast upp á himninum nú um stundir í efnahagsmálum. Ég spurði hv. þm. vegna þess að formaður fjárln. hefur heldur ekki svarað því hvernig Framsfl. telji best að takast á við þann viðskiptahalla sem nú virðist vera ríkjandi og viðvarandi. Og ég tek undir með hv. þm. að það eru engin augljós svör í þeim efnum. En hitt er alveg ljóst að menn geta ekki aðeins gortað sig af fortíðinni, hversu mikinn þátt sem þeir í sjálfu sér eiga í því góðæri, því það sem mestu máli skiptir hér á landi er fyrst og fremst verð og annað sem við fáum fyrir útflutningsvörur okkar. Nú er spáin sú að útflutningstekjur okkar muni dragast saman. Það liggur fyrir í þjóðhagsáætlun sem ég held að hv. þm. hafi einnig staðið að og fylgdi frv. til fjárlaga. Þess vegna finnst mér ekkert óeðlilegt að spyrja hv. þm. hvaða svör hann hafi við þeim blikum sem eru á lofti. Enn fremur nefndi hv. þm. áðan og sennilega hefur hann átt við að einkaneyslan hafi farið úr böndum, m.a. vegna kjara sem fólk getur notið við að afla sér verðmæta með lánsfé. Það er hins vegar staðreynd að vaxtakjör á Íslandi eru þau allra verstu sem nú eru í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Og vaxtamunur á milli Íslands og viðskiptalanda okkar hefur aldrei verið meiri. Það er því dálítið vandmeðfarið að ræða þetta á þessum nótum. Ég held að af orðum hv. þm. megi álykta að hann sé sammála því að a.m.k. tvö síðustu ár hafi góðærið að stórum hluta verið fjármagnað með lánsfé.

Herra forseti. Við getum auðvitað karpað um þetta, ég og hv. 6. þm. Suðurl., lengi dags. Hann sneri nú örlítið út úr ræðu minni þegar hann sagði að ég hafi gortað mig af því að Framsfl. hafi breytt öllu. Það er alls ekki rétt að við höfum breytt öllu, en við höfum haft gríðarleg áhrif í ríkisstjórn. Ef hv. þm. ber saman annars vegar stjórnartíð Alþfl. og Sjálfstfl. frá 1991--1995 og síðan stjórnartíð Framsfl. og Sjálfstfl. frá 1995, þá er þetta eins og dagur og nótt. Ég minnist þess að þegar ég hóf þingstörf 1995 vorum við vart komin inn í þinghúsið þegar t.d. Alþfl., sem heitir núna Samfylking, fór strax að rukka okkur um tólf þúsund störfin. Menn hlógu hér í þingsölum að því að við settum okkur það mark að fjölga störfum um tólf þúsund fram til aldamóta. Staðreyndin er sú að störfin eru fimmtán þúsund. Nákvæmlega á sama hátt og þegar við komum til þings eftir síðustu kosningar höfðum við verið með fyrirætlun um að leggja 1 milljarð til fíkniefnavarna á kjörtímabilinu. Eins og kom fram í ræðu minni höfum við þegar gert þetta. Nákvæmlega á sama hátt var farið að rukka okkur um barnabætur. Í þeim fjárlögum sem við erum að ræða í dag eru auknir peningar til barnabóta. Ég er alveg klár á því að við þurfum að hafa áhyggjur af ákveðnum hlutum sem þingmaðurinn benti á, útflutningsverðmætum, viðskiptahalla og þar fram eftir götunum. Það er alveg ljóst að ég get deilt þeim áhyggjum með hv. þm., en við leysum þau mál ekki í karpi í andsvörum hér.

Herra forseti. Örugg fjármálastjórn ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar hefur leitt til þess að víða um land hefur fólki hlaupið kapp í kinn og metnaður hefur verið við framkvæmd ýmissa verkefna. Meira hefur verið um það undanfarin missiri en löngum áður að fólk hafi uppi djarfar hugmyndir um framgang verkefna sem tengjast menningu, félagsmálum og öðrum þáttum samfélagsins. Fjallað hefur verið um slík mál og þær beiðnir sem hafa aukist verulega frá byggðum landsins við gerð fjárlaga nú og reynt að verða við þeim að verulegu leyti. Ég ætla að víkja að nær 40 atriðum, 40 verkefnum um allt land, sem sýna hug heimamanna til uppbyggingar á sviði menningar og félagsmála, þar sem metnaður er í fyrirrúmi, þar sem sögulegur grunnur er sem bakhjarl og horft til framtíðar hvað varðar uppbyggingu byggðanna, sérstaklega ferðaþjónustu og aðra þætti. Aldrei fyrr í fjárlagagerð Íslands hefur verið brugðist við svo mörgum erindum sem þessum í þeim fjárlögum sem nú hafa verið rædd. Skemmtilegt hefur verið að heyra til að mynda hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formann Samfylkingarinnar, fjalla um fjárlögin en fara ekki í sín mál eins köttur í kringum heitan graut, í allri sinni umræðu og athugasemdum. Fróðlegt hefði verið að heyra hann fjalla um öll þau verkefni sem væntanlega munu kögra landið þegar kemur til framkvæmda þeirra í kjölfar afgreiðslu þessara fjárlaga. Ég ætla að stikla á stóru og nefna nokkur dæmi. Það er til að mynda fjárveiting til Vatneyrarbúðarinnar á Patreksfirði. Þar voru byggingar sem voru byggðar af miklum athafnamanni, Ólafi Johanson, og fyrirtæki hans stóð fyrir merkri sögu, langri sögu í útgerðarsögu landsins framan af öldinni. Þar eru hús sem eru full af minjum og möguleikum til að ríma við gamla tíð og opnar dyrnar inn í framtíðina á þeim grunni. Þetta er fyrsta dæmið sem ég nefni í þeim ,,pakka`` sem ég stikla hér á þó mörg fleiri atriði mætti nefna í fjárlögunum. En ég vil sérstaklega nefna nokkur atriði. Vatneyrarhúsið á Patreksfirði er eitt af þeim verkefnum. Allir þekkja þá hörmulegu atburði sem urðu með snjóflóðum á Vestfjörðum þegar snjóflóð féll á Seljalandsdal í apríl 1994. Þá var hafist handa við endurbyggingu skíðalyftu í Tungudal, önnur skíðalyfta var endurbyggð á Seljalandsdal. Síðan kom snjóflóð fjórum árum seinna, 1998, og þá eyðilagðist aftur skíðalyftan á Seljalandsdal. Þá var tekin endanleg ákvörðun um að byggja allt skíðasvæðið til frambúðar í Tungudal. Eitt af þeim verkefnum sem meiri hluti fjárln. leggur til er að styrkja þetta verkefni verulega með tilliti til aðstæðna og þess sem á undan er gengið, með 10 millj. kr. framlagi til uppbyggingar. Þetta er í rauninni ekki hefðbundið í styrkveitingum eða í meðferð fjárlaga frá ári til árs, en alltaf eru einhverjar undantekningar, vegna þess að rök liggja að baki. Þetta er eitt af þeim málum þar sem menn eru sammála um að leggja fólki lið sem ítrekað þarf að berjast við sama vandann, gefst ekki upp og er nú vonandi komið á rétta leið í staðsetningu þess mannvirkis sem um ræðir. Það er öflugt skíðastarf og félagsstarf á Ísafirði og nágrenni og foreldrafélag skíðabarna er sérstök deild í Skíðafélagi Ísafjarðar og hefur haft forgöngu um þessa uppbyggingu. Eitt af þeim verkefnum sem meiri hluti fjárln. hefur lagt fram er að styrkja viðgerð á kútter Sigurfara, sem geymdur er í Byggðasafninu á Akranesi. Kútter Sigurfari var smíðaður í Englandi árið 1885, keyptur til Íslands árið 1897, á ári sem nefnt hefur verið tímamótaár í þilskipaútgerð á Íslandi. Sigurfari var aðallega gerður út frá Reykjavík og Hafnarfirði, síðan seldur til Færeyja árið 1919 og keyptur svo aftur til Íslands, til Akraness, árið 1974, með það fyrir augum að gera skipið að sýningargrip. Nú er svo komið fimmtán árum síðar að skipið er farið að láta verulega á sjá, enda má segja að það hafi ekki verið geymt við eðlilegar aðstæður vegna skorts á fjármagni. Engu að síður er hér um að ræða sögulegan grip úr útgerðar- og skipasögu landsins og það er vel að slíkt verkefni sé styrkt. Hv. formaður fjárln. fjallaði um nýtt verkefni í framsöguræðu sinni, um Sögusafnið sem ætlað er að vera staðsett í Reykjavík og hefur fengið inni í einum af vatnsveitutönkunum á Öskjuhlíð. Það er eins konar vaxmyndasafn eins og hv. þm. Jón Kristjánsson nefndi það, safn sem á að túlka og vekja athygli á sögusviði og persónum Íslendingasagna. Fyrstu líkönin eða líkneskin hafa verið gerð af Ingólfi Arnarsyni og Hallveigu Fróðadóttur. Þau voru sýnd í Ráðhúsi Reykjavíkur í sumar með ákveðinni umgjörð þar. Þetta er ákaflega spennandi og aðstandendur safnsins sem eru einkaaðilar ætla að gera næst leikmyndir um Leif Eiríksson og Tyrki fóstra hans í Vínlandi, ferð Þorfinns karlsefnis vestur til Vínlands og Freydísar Eiríksdóttur, þar sem hún hræðir skrælingja, líkneski af Snorra Sturlusyni í Reykholti 1241, um siðaskiptin og aftöku Jóns Arasonar 1550, fyrstu galdrabrennuna á Íslandi 1625, Kópavogsfundinn 1662, kristnitökuna, Þorgeir Ljósvetningagoða, Guðbrand Þorláksson og Guðbrandsbiblíu, svarta-dauða, Tyrkjaránið og Guðríði Símonardóttur, Hallgrím Pétursson og Passíusálma, Jón Hreggviðsson frá Rein, Brimarhólm, Axlar-Björn, Jörund hundadagakonung, svo nokkuð sé nefnt. Þetta eru spennandi atriði í vonandi glæsilegu og metnaðarfullu safni sem eiga að geta frætt okkar unga fólk um söguna og fortíðina á nýstárlegan hátt jafnframt því að vera aðlaðandi og eftirsóknarvert fyrir ferðamenn sem til landsins koma. Þetta er mikið verkefni. Það má reikna með að kostnaður við hverja leikmynd sé um 2 millj. En nú er verkefnið farið af stað og er í þessum þáttum sem ég málaði í upphafi. Í Reykjanesbæ er einhver stærsta eining gamalla húsa á Íslandi í dag, Duushúsin svokölluðu sem reist voru af Hans Peter Duus árið 1871. Duus lét einnig reisa stórt og mikið pakkhús 1877. Húsið var nefnt Bryggjuhúsið. Hafist hefur verið handa við að endurbyggja þessi hús, þessi menningarverðmæti Íslendinga, því að öll slík hús, hvar sem þau eru á landinu, tel ég ástæðu til að flokka fyrst og fremst undir menningarverðmæti þjóðarinnar í heild þó þau setji svip sinn á hvern stað. Þannig hefur verið undanfarin ár á þessum áratug sem nú er að slíta skónum að í fjárlögum hvers árs hefur verulegt fjármagn verið sett í viðhald og uppbyggingu gamalla húsa, elstu húsa á hverjum stað. Víða hefur verið byrjað á þessum verkefnum í trássi við marga íbúa. En að verkefninu loknu hefur undantekningarlaust verið einróma ánægja og gleði með þá framkvæmd og þetta hefur skapað metnað, velvilja og hlýju í samfélaginu og virðingu fyrir þeim sem gengnir eru og tengdust þessum húsum. Það hefur því þétt byggðina og aukið það sem við getum í einu orði kallað hamingju á hverjum stað. Víða eru því þessi gömlu hús nú stolt bæjanna. Það er alveg sama hvort við tölum um Suðurland, Austurland, Norðurland, Vestfirði eða Vesturland, hvarvetna er um að ræða bæjarprýði sem menn eru stoltir af. Og þegar menn eru stoltir af verkum eru þeir á réttri braut. Það er auðvitað nokkurra ára verk að byggja upp Duushúsin í Keflavík, í Reykjanesbæ, þar sem þeim er ætlað að verða menningarmiðstöð. En verkið er hafið og það er styrkt. Ég vil vekja athygli á styrk til Skálholts sem tengist rannsóknarstofnun í helgisiðafræðum, stofnun sem hefur starfað í tvö ár, safnað gögnum frá fyrri öldum um ýmsa þætti í kirkjusiðum þjóðarinnar. Til að mynda liggja þar nú fyrir í safni sem kallast Collegium Musicum yfir 1.600 handrit að íslenskum sálmum og kvæðum með nótum. Þessi menningararfur hefur ekki verið tekinn saman á þennan hátt fyrr og allt er þetta liður í að þétta þekkingu okkar á okkar eigin sögu og bakgrunni. Skálholtsstaður er jafnframt að vinna vefsíðu fyrir Skálholt og auðvitað fer vel á því að þessi helgidómur landsins sé aðgengilegastur sem flestum varðandi upplýsingar og hina ýmsu þætti sem tengjast Skálholti, hvort sem það er kirkjan, skólinn, námskeiðahald, rannsóknarstofnunin, ferðaþjónusta eða annað, því mjög margir fara um hlað Skálholts ár hvert, hundruð þúsunda gesta. Ef við bregðum okkur frá Skálholti og út í Eyjar þá segir í Landnámu að Herjólfur Bárðarson hafi byggt bæ sinn innan við Ægisdyr. Ægisdyr eru bergið í Blátindi, bergið sem tekur á móti suðvestanáttinni sem ber fastast af öllum brimveðrum fyrir suðurströndinni. Þar voru grafnar upp fyrir allmörgum árum rústir Herjólfsbæjar. Þar eru rústir 11 húsa sem sumir fornleifafræðingar telja byggð fyrir upphaf Íslandsbyggðar, þ.e. í upphaf áttundu aldar. Um þetta eru deildar meiningar. En allir fornleifafræðingar eru þó sammála um að þarna séu varðveittar rústir sem séu einhverjar þær heillegustu sem eru til í sögu landsins og vitað er um. Verkefni er styrkt til þess að byggja hluta af þessum húsakosti. Alveg eins og við þjóðveldisbæinn að Stöng voru valin þrjú hús og tengd saman úr hópi margra húsarústa þá mun ætlunin að velja þrjú hús úr Herjólfsbæjarrústunum, íbúðarhús, fjós og verkstæði eða smiðju eða eitthvað slíkt og byggja þau upp á þann einfalda hátt sem byggingar þess tíma voru. Þetta er þáttur í sögunni, þáttur í ferðamannaþjónustunni, þáttur í því að sýna landinu og umhverfinu, byggingunum og fólkinu í fortíð og nútíð og framtíð virðingu. Þetta er spennandi verkefni. Einnig er styrkt verkefni samsvarandi kútter Sigurfara á Akranesi, Blátindur VE 21 í Vestmannaeyjum. Það er bátur sem byggður var 1947. Hann er ekki svo ýkja gamall en hann er einn af 76 þilfarsvélbátum sem byggðir voru í Vestmannaeyjum á öldinni sem er að líða. Þar voru byggðir 76 þilfarsbátar og 28 opnir bátar. Sumir þessir bátar sem eru byggðir á árunum frá 1907--2000 voru allt upp í 188 lestir, stærstu tréskip sem hafa verið smíðuð á Íslandi. Þeir voru ýmist smíðaðir úr eik eða furu og þannig stendur nú á að eini báturinn sem eftir er af þessum flota og hægt er að vernda og byggja upp á gamlan hátt og sem haldið hefur stíl sínum er einmitt Blátindur VE 21. Það er kynnt í verkefninu að því eigi að ljúka fyrir næsta sjómannadag og þá eigi báturinn að verða hluti af Skansinum og stafkirkjusvæðinu við Vestmannaeyjahöfn sem margir þekkja. Það hefur í rauninni verið reiknað með þeim bát þar frá því það svæði var skipulagt til þess hlutverks sem það hefur nú. Þess má geta til gamans að Blátindur var notaður sem varðskip á Faxaflóa um 1950 og var þá búinn fallbyssu. En yfirleitt hefur hann verið notaður til þess að draga fisk úr sjó, björg í bú. Gunnar Marel Jónsson smíðaði Blátind, afi Gunnars Marels skipstjóra á Íslendingi og skipasmiðs þannig að sagan er söm við sig og margt af þessu má tengja og er skemmtilegt í okkar litla samfélagi. Á Hvolsvelli hefur verið byggt upp sögusetur. Grunnurinn í uppbyggingu þess er í raun Njálssaga, umhverfið allt þar sem menn geta lifað söguna í hverju fótmáli, spáð í hana. Að vísu er sá hængur á þegar menn lesa Njálssögu, sem er kannski mest lesna bók Íslands, að til þess að skilja hana vel þurfa menn að átta sig á staðsetningu bæja og reiðleiða á sögutímanum. Engu að síður er Njálssaga ávallt ný fyrir lesandanum og með ólíkindum að þúsundir manna á Íslandi skuli árlega sækja námskeið í Njálssögu. Þetta setur hefur vakið mikla athygli. Það er fjölsótt. Í kringum það hefur skapast safnamenning, verslunarsaga og aðrir þættir sem segja sögu sunnlensks mannlífs og viðskiptalífs. Þannig er hver að vinna á sínum stað víða um landið að mjög merkilegum þáttum sem nú hefur verið lögð áhersla á að styrkja myndarlega og ég fullyrði enn á ný að aldrei fyrr hefur verið gert slíkt átak varðandi landsbyggðina í þessum efnum. Þetta er verulegt landsbyggðarátak sem hér er um að ræða og mun vonandi nýtast til góðs og auka mönnum gleði. Á Vopnafirði er stórt og glæsilegt hús, Kaupvangur. Það var smíðað á síðustu öld og var teiknað af sama arkitekt og teiknaði Alþingishúsið. Húsið var orðið niðurnítt og voru uppi vangaveltur og hugmyndir um að rífa það og fjarlægja en sem betur fer þá tóku menn hina stefnuna og hófu viðgerð á því. Það er langt komið og nánast búið að gera við húsið að utan og á nú að hefjast handa við viðgerðir og lagfæringar innan húss. Svo segir mér hugur að þetta hús eigi eftir að verða eitt af þeim sem allir Íslendingar verða stoltir af í framtíðinni að eiga klárt á sínum stað. Byggðasafnið í Skógum hefur byggst upp á nokkrum áratugum. Þar hefur hinn einstaki safnvörður, Þórður Tómasson, verið frumkvöðull og hefur hann haft bakhjarla góða menn í Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafellssýslu og víðar sem hafa stutt hann í þessari uppbyggingu. Safnið í Skógum tekur ár hvert á móti fleiri gestum en nokkurt annað safn á Íslandi, að Þjóðminjasafni Íslands meðtöldu. Þar fer saman skemmtileg uppbygging og fjölþætt, hún er lifandi og vel upp sett og ekki má gleyma því að sjálfur safnvörðurinn, Þórður Tómasson, hefur einstök áhrif á alla sem hann hitta og er kannski eftirminnilegasti þátturinn í hverri heimsókn að Skógum. Það er líka skemmtilegt að Þórður Tómasson skuli standa í forsvari fyrir því að Samgöngusafn Íslands sé byggt upp í Skógum. Safnið gerði samning við menntmrh. um hlutdeild í hluta slíks húss, það er gert jafnframt í samráði við Þjóðminjasafn Íslands og hafist er handa við að byggja 1.500 fermetra hús, sem verður væntanlega tilbúið á vori komanda, hús sem á að taka á móti nokkur hundruð bílum, tækjum og tæknimönnum úr sögu þjóðarinnar. Reyndar var kominn tími til að einhver geggjaðasta tækjaþjóð í heimi, Íslendingar, byggði hús yfir sýnishorn af samgöngutækjum þjóðarinnar, hvort sem það eru bílar, traktorar, rútur, vegavinnutæki eða annað. Vissulega eru menn að gera ýmsa hluti, til að mynda er búvélasafn á Hvanneyri með afmörkuðu rými og umfangi, en ágætissafn. Unnið er að á vegum einstaklinga í Skagafirði og á Ystafelli í Þingeyjarsýslu og þannig eru menn víða með ýmis hugðarefni. En samgöngusafn Íslands í Skógum er komið í framkvæmd og það er eitt af þeim verkefnum sem meiri hluti fjárln. hefur lagt til að verði styrkt. Á Húsavík hefur á undanförnum árum stóraukist ferðamannastraumur, sérstaklega vegna hvalaskoðunarferða. Tugþúsundir gesta hafa komið til Húsavíkur árlega sl. ár til þess að fara í hvalaskoðunarferðir. Þetta hefur skapað mikla vinnu og mikill straumur hefur verið í gegnum bæinn og er orðið eitt af aðalsmerkjum Húsavíkur. Forsvarsmenn þessara þátta hafa stofnað til hvalamiðstöðvar, uppbyggingar á Húsavík, þar sem húsnæði úr búi Kaupfélags Þingeyinga, gamla sláturhúsinu, hefur verið breytt undir framtíðarstarfsemi hvalamiðstöðvarinnar sem safns og þjónustustöðvar. Þannig er þetta kögur blandað að gerð að ætt og uppruna og gefur góða spegilmynd af því hvar möguleikarnir liggja á Íslandi þar sem menn hafa vilja og þor til að spreyta sig á verkefnum inn í framtíðina. Eitt af þessum verkefnum sem hafa vakið mikla athygli á stuttum tíma er galdrasýning á Ströndum. Þegar það mál kom upp fyrir rúmu ári brostu margir í kampinn og sögðu: ,,Er nú ástæða til að gera mikið úr galdrasýningu á Ströndum, er það einhver vikusýning í einhverju þorpi úti á landi?`` En galdrasýning á Ströndum hefur slegið í gegn með miklum fjölda gesta, með glæsilegri uppsetningu, með metnaðarfullri skipulagningu þar sem ætlað er að byggja á fjórum stöðum eins og kom reyndar fram í máli hv. formanns fjárln., Jóns Kristjánssonar. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem allir hafa fallið fyrir vegna þess að það er vel unnið og gefur miklu meiri möguleika en menn áttuðu sig á í upphafi. Ætlað er að byggja þetta safn áfram upp, ekki bara á Hólmavík, heldur einnig í Hrútafirði, Bjarnarfirði og Árneshreppi. Þetta er metnaðarfullt verkefni, sem annars vegar varðar varanlega sögusýningu sem styrkir ferðaþjónustu, atvinnulíf og byggð í Strandasýslu og hins vegar fræðasetur þar sem rannóknum á sögu sýslunnar, miðlun og útgáfu og öðru, verður sinnt jöfnum höndum. Mikil vinna hefur verið lögð í allan fræðilegan undirbúning og rannsóknum á sögu 17. aldar vegna verkefnisins og fengnir færustu menn til þess, hver á sínu sviði. Þetta er eitt af þeim verkefnum sem er nú sinnt mjög myndarlega og á ugglaust eftir að draga fram sérstöðu í mannlífi á Vestfjörðum, sögu og sögnum. Sjávarhættir Lúðvíks Kristjánssonar eru einn af kjörgripum íslenskra bókmennta. Þetta er glæsilegt rit sem þessi heiðursmaður náði að ljúka skömmu fyrir andlát sitt en margir góðir menn komu að verki í því verkefni, þeirra á meðal Bjarni Jónsson listmálari sem er einn af reyndustu bókateiknurum og listamönnum landsins. Hann undirbjó í samráði við Lúðvík Kristjánsson gerð málverka af skipasögu Íslands. Þessi málverk eru nú tilbúin og föl og Þjóðminjasafnið vill vista þau. Verkefnið hefur verið styrkt og vonandi nást samningar um kaup á því. En þetta er glæsilegur pakki inn í sögusafn þjóðarinnar, hvort sem það verður vistað í Þjóðminjasafni eða fer í farandsýningar út um landið, þá er um að ræða þátt sem er grundvöllurinn að allri þeirri uppbyggingu sem átt hefur sér stað, grunnuppbyggingu á íslensku samfélagi, síðustu 100 árin og er kannski ástæðan fyrir því að menn geta nú í dag styrkt myndarlega slík verkefni sem hefur verið fjallað um. Hjá Þjóðminjasafni er til húsasafn Íslands með um hálft hundrað húsa og það er til bátasafn sem er því miður fátæklegt, ekki síst vegna þess að meginhluti þess brann fyrir ekki mörgum árum, glataðist í eldsvoða í Kópavogi. Ekkert er við því að gera úr því sem komið er en sýnir að vanda þarf til alls sem lýtur að verndun gamalla minja, hvort sem það eru bátar eða annað sem er eftirtektarvert úr menningu okkar og sögu. Eitt af því sem fjallað er um í afgreiðslu fjárlaga og flokkast ugglaust undir smáu málin en það er nú oft sagt að það smæsta sé næst guði, og vonandi hefur það ekki síður gildi en stóru málin, a.m.k. hefur það mikið gildi fyrir fólkið í landinu almennt að sinna þessum þáttum. Það sem styrkt er í þessu tilviki er uppbygging á gömlum bát sem var smíðaður í upphafi 20. aldar og hefur verið á Miðhúsum í Reykhólasveit. Þetta er gamall flutninga- og uppskipunarbátur, sem var upphaflega nefndur Leifur, síðan hét hann Brana og að síðustu Friðþjófur. Hann var síðast í notkun fyrir u.þ.b. 50 árum en um 1940 keypti félag bænda við Kerlingarfjörð bátinn og hann var notaður til flutninga frá Króksfjarðarnesi til bæja á Reykjanesi. Hann var jafnframt notaður til hey- og fjárflutninga. Í 50 ár hefur hann verið á hvolfi í landareign Miðhúsa og um hann hefur verið búið eftir því sem tök voru á. Nú er meiningin að gera bátinn upp. Talið er að það kosti tvær og hálfa milljón og það fé er veitt til verkefnisins. Það er vel. Mjög lítið er til af þeim gömlu flutningaskipum sem voru samgönguæð landsins á síðustu öldum og þeirri öld sem nú er að renna sitt skeið. Það er einnig metnaðarfullt verkefni styrkt sem er uppbygging Síldarminjasafnsins á Siglufirði. Á gullaldarárum síldarinnar hafði Siglufjörður mjög mikla sérstöðu og hefur enn, bæði fyrir dugnað og skemmtilegan bæjarbrag, og margt hefur verið sagt og skrifað um Siglufjörð sem síldarbæ. Með leyfi forseta, þá rifja ég upp úr ljóðabálki Ása í Bæ, Í verum: En léleg var hýran þótt lengi við biðum lukkunnar stóru norður þar, en svellandi er úti á síldarmiðum er sólin hnígur í mar, drekka þar saman rennandi rauðvín ránardætur og himinský. Í bröggunum stelpurnar buðu upp á kaffi og brjóstin sín ung og hlý. Kannski er grunnurinn í þessum 40 verkefnum sem ég er hér að rifja upp að í þeim felst hlýja. Í þeim felst persónuleg þátttaka í starfi og leik landsmanna og fólki þykir vænt um þau. Og það er nokkurs virði að sinna slíku og okkur á að vera skylt að taka höndum saman um slíkt. Það sem næst liggur fyrir hjá Síldarminjasafninu á Siglufirði er, svo nefnt sé, hreinsun gamalla tækja í bræðsluminjahúsi og uppsetning gamallar verksmiðju, hönnun bátaskemmu og flutningur gamla síldarskipsins Týs SK 33 frá Sauðárkróki til Siglufjarðar. Auðvelt er þegar maður rifjar þetta upp að sjá fyrir sér hvernig menn eru að gera góða hluti um allt land, jákvæða hluti. Þeir kosta peninga. Sveitarfélögin á landsbyggðinni hafa ekki úr of miklu að spila. Þau hafa ekki sömu forréttindi og stóru sveitarfélögin, höfuðborgin og nærliggjandi sveitarfélög við önnur stór sveitarfélög. Því ætti að vera skemmtilegt fyrir alla aðra að taka höndum saman um að hjálpa til og leggja hönd á plóginn. Á Kirkjubæjarklaustri hefur starfað í nokkur ár Kirkjubæjarstofa. Hún er stofnun sem á að sinna rannsóknum, ferðamönnum, vísindum og náttúru, þeirri sérstæðu náttúru sem allt umhverfið einkennist af. Þar hefur verið unnið að uppgreftri á rústum nunnuklaustursins í Kirkjubæ. Þetta verkefni er forvitnilegt fyrir margra hluta sakir. Elsta hús Selfoss, Tryggvaskáli, er í enduruppbyggingu. Húsið var orðið þreytt og lúið og nánast ónýtt. Það er eitt af þessum litlu menningarhúsum sem eru þó mikil menningarverðmæti á svo mörgum stöðum á landinu og það á ugglaust eftir að setja mark sitt á mannlífið á ný á Selfossi og ekki síst fyrir þann gífurlega fjölda ferðamanna sem þar fer um. Á Íslandi eru rekin tvö sædýrasöfn. Náttúrugripasafnið í Vestmannaeyjum hefur starfað síðan 1964 eða 1965 og hefur lengst af verið eina safn landsins með lifandi fiska. En um sjö ára bil hefur verið rekið sædýrasafn í Höfnum á Suðurnesjum. Það hefur verið byggt skemmtilega upp. Það hefur þróast í frekari uppbyggingu og sækja það nú yfir 20.000 gestir árlega. Þetta er verkefni sem er styrkt ásamt þessum fjölda atriða sem ég hef nefnt frá meiri hluta fjárln. Safnasafnið á Svalbarðsströnd er í rauninni eina alþýðulistasafn Íslands. Það er rekið af einkaaðilum af miklu frumkvæði og áræði þar sem allt er lagt undir. Safnið hýsir nú á þriðja þúsund muna, handverksmuna og listmuna margs konar og árlega berast því um 200 munir fólks sem á listmuni og handverk sem það vill koma til varðveislu því það er handverk fólksins í landinu og fólkið treystir Safnasafninu fyrir þessum munum. Það má kannski segja að það hefði átt að vera hlutverk hins opinbera að tryggja stöðu slíks safns. En það er gott að einstaklingar hafa riðið á vaðið. Þeir gera það mjög glæsilega, en með litlum tilkostnaði, þó að ástæða sé til að styrkja einstaklingsframtakið í þessu merkilega verkefni. Segja má að Safnasafið sé í rauninni eina listasafnið utan Reykjavíkur sem sýnir árlega úrval eigin verka. Það er skemmtilegt að slíkt skuli staðsett í sveit. Á Akranesi hefur verið komið upp safni, Steinaríki Íslands, sem er spegill af bergtegundum landsins, því fjölþætta steinaríki og fallega sem landið er byggt úr. Þetta er að hluta einkasafn sem mun renna þó inn í söfn Akranessbæjar á næstu sjö árum. En m.a. fyrir styrk frá Alþingi með tillögu fjárln. hefur þetta safn byggst upp og er nú til staðar. Alþingi kemur því víða við á þennan hátt til þess að standa við bakið á þeim sem eru að gera spennandi hluti, en þeir eru ótrúlega fjölþættir. Það er ótrúlega margslungið sem menn eru að gera hver á sínum stað. Í Stykkishólmi er til að mynda reiknað með að taka á móti þremur bátum sem voru smíðaðir seint á 19. öld, í aldarbyrjun 20. aldar og undir miðja öldina, Björg, Agli og Súlu, bátum úr Breiðafjarðareyjum sem gerðir eru upp af Aðalsteini Aðalsteinssyni og eru framlag hans til bátasafns við Byggðasafn Snæfellinga og Hnappdæla. Þarna leggur einn maður á sig ómælda margra ára vinnu við að gera upp gamla báta. Hugsjón hans er að koma þeim í hús þannig að þeir varðveitist og verði til sýnis gestum og gangandi í því mikla ferðamannaríki sem Vesturland er að verða í æ ríkari mæli. Þessi ágæti maður vinnur einnig að viðgerð á gömlum, litlum seglbát sem heitir Svanur. Þetta er ein hlið af þessum þáttum sem um er rætt. Á Hornafirði er hafinn undirbúningur að byggingu jöklasafns sem á að spanna mynd jöklanna og möguleikana í kringum þá, baráttuna, ferðamannaþáttinn, vatnaríkið og aðra þætti sem hafa opnað dyrnar að okkar eigin náttúru í ríkari mæli með upplýsingum og uppsetningu í sérstöku safnhúsi. Á Reyðarfirði, í Fjarðabyggð, er Íslenska stríðsárasafnið byggt upp í húsum frá stríðsárunum. Þar hefur verið safnað saman forvitnilegum og spennandi munum frá þessu tímabili þjóðarinnar allt frá því Ísland var hernumið árið 1940 af Bretum. Þarna hefur verið sett upp skemmtilegt safn og forvitnilegt sem nýtur nú styrks við frekari uppbyggingu í tillögum meiri hluta fjárln. Jósafat Hinriksson, athafnamaður sem lengi rak fyrirtæki í Reykjavík, látinn fyrir ekki löngu, hafði það áhugamál að safna margs konar sjóminjum og smiðjumunum í verkstæðishúsi sínu í Súðarvogi. Jósafat stýrði og stóru fyrirtæki sem framleiðir toghlera sem eru seldir víða um heim og annan búnað til skipa vegna fiskveiða. Nú stendur til að koma þessu safni upp í Neskaupstað og þetta er eitt af þessum spennandi verkefnum sem styrkt eru í þeim fjárlagatillögum sem liggja fyrir hv. þingi. Ég nefndi jöklasafnið á Hornafirði. Eitt verkefnið er til rannsókna á landslagi undir suðaustanverðum Vatnajökli. Með tilliti til jarðhræringa, eldsumbrota í Vatnajökli, vatnamyndunar í Grímsvötnum o.fl., er þetta mjög æskilegt verkefni til þess að fá betri þekkingu á landslaginu undir jöklinum þannig að menn geti til að mynda verið á verði ef upp koma aðstæður sem raska landslaginu vegna eldsumbrota. Eitt svona verkefni sem einmitt fjallar um náttúru landsins er Geysisstofa í Haukadal sem hefur verið byggð upp feiknaglæsilega af þeim hjónum sem reka þjónustumiðstöðina við Geysi. Það er líklega verkefni upp á nærri 100 milljónir sem er styrkt lítillega af Alþingi miðað við þær tillögur sem hér liggja fyrir. Þarna er um að ræða uppsetningu safns sem sýnir hverasvæðið og hveramöguleikana, jöklasýn og vatnsföll eins nútímalega og unnt er við uppsetningu safna í heiminum. Það hefur vakið verðskuldaða athygli og á eftir að gera garðinn frægan og frægari. Á fjárlögunum eru 20 millj. til þess að ljúka uppbyggingu Eiríksstaða í Haukadal í Dalasýslu. Það verður nú að segjast eins og er að það er eitt af því fáa sem sýnilegt er eftir hina miklu landafunda- og kristnitökuhátíð ársins 2000. Það eru ekki mörg verkefni sem standa eftir sýnileg úr þeim búskap. Í Hafnarfirði hefur framtakssamur athafnamaður byggt upp vestnorrænt menningarhús við hliðina á Fjörukránni sem er orðin landsfræg. Þar hefur hann ræktað garðinn gagnvart Færeyingum og Grænlendingum, með aðstöðu fyrir sýningar, menningarstarfsemi og annað. Það er skemmtilegt að slík aðstaða skuli vera til á Íslandi gagnvart okkar næstu grönnum sem við eigum auðvitað að sýna meiri tillitssemi en flestum öðrum. Í Vík í Mýrdal hefur verið byggð upp á undanförnum árum, endurbyggð, Brydebúð. Hún var upphaflega byggð í Vestmannaeyjum árið 1831, en kaupmaðurinn sem átti hana um aldamótin 1900 flutti hana til Víkur í Mýrdal 1895. Brydebúð er því 169 ára gömul og hefur verið gerð upp með miklum glæsibrag í Vík í Mýrdal. En úrslitum hefur ráðið við þá enduruppbyggingu að Alþingi hefur styrkt verkefnið í nokkur ár. Þetta eru þættir sem skipta kannski ekki sköpum á landsbyggðinni að mörgu leyti. En þetta eru þættir sem skipta miklu máli í menningu og félagsstarfi staðanna og veitir fólki bjartsýni og áræði. Það fer ekkert á milli mála. Það sama er hægt að segja um Skaftfell, menningarmiðstöðina á Seyðisfirði. Ótrúlega fjölþætt menningarstarfsemi á sér stað í Skaftfelli og Skaftfell hefur gerbreytt bæjarbrag á Seyðisfirði með fjölþættri starfsemi, vakið hugmyndir, vakið vilja til að takast á við uppbyggingu annarra húsa, nýta þau til ferðaþjónustu og margra þátta sem eru mjög jákvæðir. Það sem margir sögðu áður að væri drasl vilja menn lagfæra og koma í stand og njóta hinnar gömlu menningar og hins gamla stíls. Sænautasel er sögusvið Sjálfstæðs fólks Halldórs Laxness. Samkvæmt dagbókum hefur Sænautasel tvímælalaust verið hluti af því söguumhverfi sem Halldór Laxness byggði á austur á Jökuldalsheiði. Það er skemmtilegt að búið er að lagfæra þetta sérstæða hús, þetta einfalda og gamla hús, lagfæra það að utan og til stendur að ljúka því innan dyra og ugglaust á eftir að markaðssetja það sem eins konar leikmynd úr Sjálfstæðu fólki. Þar liggja a.m.k. miklir möguleikar í því. Einnig má nefna stuttlega Syðstabæjarhúsið í Hrísey sem Hákarla-Jörundur lét reisa á sínum tíma, hús sem hefur mikið sögulegt gildi og er eitt af þessu húsasafni sem hefur verið ansi verðmætt víða um land. Herra forseti. Ég vil að síðustu minnast á eitt verkefni sem er mjög sérstakt. Það er bátafloti Gríms Karlssonar. Grímur Karlsson skipstjóri hefur smíðað á annað hundrað skipslíkön af þeim flota sem á síðustu 100 árum er gott sýnishorn af skipunum sem færðu aflann á land, ekki varninginn heim heldur aflann á land. Áhugafélag um safn Gríms sem telur yfir 60 báta hefur skipulagt uppbyggingu á safni með þessum bátum í Reykjanesbæ væntanlega. Þarna er gott dæmi um þjóðarverðmæti. Skipslíkönin eru öll fremur stór, 70--100 sm á lengd, spanna allar gerðir báta, síldarbáta, opinna þilfarsbáta, skútur, selveiðara, hvalfangara o.s.frv. Það er með ólíkindum hvað Grímur hefur afkastað í þessum efnum því að vitað er að feikileg vinna liggur í gerð smíði slíkra módela. Þetta er eitt af verkefnunum sem munu komast í höfn og verða sameign landsmanna í nýtingu á tímanum til að njóta góðra hluta.

Virðulegi forseti. Það er sannarlega rétt sem kom fram í yfirgripsmikilli ræðu hv. 1. þm. Suðurl. að það sem við sjáum í brtt. meiri hluta fjárln. varðandi ýmis söfn og menningarviðfangsefni, sem flest eru á landsbyggðinni, er vel gert. Ég hika ekki við og hef oft komið í þennan ágæta ræðustól til að gagnrýna ýmislegt í byggðastefnu stjórnvalda þar sem mér finnst lítið hafa verið gert, en verð ég að segja alveg eins og er að mér sýnist töluvert vera gert í þessum málum. Það er sannarlega svo að varðveisla gamalla skipa eða fara og varðveisla hinna gömlu minja sem íslensk þjóð byggðist á tekur í og kostar mikla peninga. Eitt safn sem ég þekki ákaflega vel og mér er ákaflega kært er Síldarminjasafnið á Siglufirði sem tókst að varðveita á síðustu stundu þegar áhugamenn komu að því. Nokkrum árum áður stóð jafnvel til að setja jarðýtur á það húsarusl, eins og menn orðuðu það en sem betur fer tókst að breyta því. Þessi félagsskapur gekk á fund fjárln. og kynnti drög sín en hafði þá ekki tilbúnar fjárhagsáætlanir. Nú er þær tilbúnar er mér kunnugt um og þær hljóða upp á byggingu næsta áfanga upp á tæpar 70 millj. en hér er þeim aðeins ætlaðar 6 millj. sem er að vísu sama tala og þeir óskuðu eftir en ég ítreka að þá voru þær tillögur ekki til. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm. sem svo vel hefur farið gegnum þetta mál hvort hann teldi ekki að ástæða væri til milli 2. og 3. umr. að við mundum skoða það að hækka þetta framlag til að þetta verkefni megi takast. Ég minni á að árið 2003 verður ansi sögulegt, herra forseti, í Íslandssögunni því að þá verða 100 ár liðin frá því að Íslendingar hófu síldveiðar.

Herra forseti. Það er engin spurning að Síldarminjasafnið á Siglufirði er mjög spennandi verkefni. En leikreglurnar eru þannig að ekki er færi á því að taka slíka þætti upp. Það er ákveðin markviss uppbygging sem mun taka nokkurn tíma og reyndar er það afgreitt til fulls það sem óskað er eftir og það er ekki algengt í fjárlögunum. En það ætti að nýtast vel til þess að komast af stað og síðan ræður lukkan um framhaldið.

Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma betur inn á það sem ég var að fjalla um. Undanfarin ár hafa verið mjög litlir styrkir til slíkra framkvæmda en nú er hressilega tekið á, það er alveg hárrétt og eins og ég sagði áðan, því ber að fagna. En á þeim tímapunkti þegar fulltrúar frá Síldarminjasafninu á Siglufirði gengu á fund fjárln. var kostnaðaráætlun ekki til og forsvarsmenn þess safns voru mjög hæverskir og sóttu aðeins um 6 millj. vegna þess að þeir skoðuðu fjárlög aftur í tímann og þar þekktist ekki að veita miklu hærri upphæð til að varðveita þessi menningarsögulegu hús. Í því átaki sem verið er að gera núna með því að ákveða í fjárlögum að taka skuli verulega á í þessum efnum, þá er það að mínu mati mjög skítt að aðilar skuli ekki hafa getað fengið tækifæri til að koma nýjum gögnum inn sem hefðu leitt til þess að menn hefðu sótt um hærri styrk, þegar það kemur líka fram að veita á svo ríflega eins og raun ber vitni sem ég ítreka og tek fram að ég fagna og er sama hvort verið er að byggja upp gamalt hús í Hrísey sem tilheyrði Hákarla-Jörundi, kaupfélagshúsið á Vopnafirði eða galdrasafn á Ströndum eða hvað sem er. Þetta eru menningarsöguleg atriði. Ég vil, herra forseti, aðeins vitna í fyrirspurn sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson bar fram fyrir nokkrum dögum að í svari hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar kom fram að vanda þyrfti það mjög að varðveita gamla báta og það er hárrétt. Einmitt það verkefni hjá Síldarminjasafninu á Siglufirði hefur gjörbreyst vegna þess að menn vita að þeir þurfa að geyma þá öðruvísi en áður var gert.

Herra forseti. Ég held að það væri dálítið varhugavert að óska eftir nýjum fjárhagsáætlunum þegar menn eru að fjalla um svona mál. Fyrir liggur alveg klár fjárhagsáætlun og hún er vel ígrunduð hjá Síldarminjasafninu, þ.e. um hreinsun gamalla tækja upp á 12,5 millj., um hönnun bátaskemmu upp á 5,5 millj. og um grunn undir bátaminjasafn og flutning síldarskipsins Týs upp á 1 millj. Það er ekki markmiðið eða ætlunin að mínu mati að íslenska þjóðin greiði allt í þessum efnum. En hún styrkir það og ástæða er til að gera það vel og það er vel gert nú að mínu mati eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni. Það ræðst ekki í vinnu fjárln. af upphæð styrkja hve mikið kemur heldur er reynt að skoða hvaða rök liggja á bak við, hvað hægt er að gera og auðvitað er aldrei neitt einsýnt í þeim efnum. Menn reyna að gera eins vel og hægt er og ég held að það eigi fullkomlega við um þá umsókn sem fjallað er um. Hún er afgreidd eins og um er beðið. Síðan kemur næsti kafli.

Hæstv. forseti. Við ræðum í dag um fjárlagafrv. við 2. umr. tíu dögum fyrr en við gerðum í fyrra. Þetta sýnir að vinnan við fjárlagafrv. hefur gengið alveg óvenjuvel. Ber að þakka öllum þeim sem komu að þeirri vinnu, þingmönnum og starfsmönnum Alþingis og ráðuneyta. Verkinu er þó fjarri því að vera lokið. 3. umr. er enn eftir og mikið verk er eftir varðandi tillögugerð fyrir þá umræðu. Það á eftir að ræða tekjuhliðina og er það afar mikilvægt og auk þess heilbrigðisstofnanir og ýmsar stofnanir í B- og C-hluta og svo auðvitað 7. gr. B-hluta stofnanir eru óræddar, þar á meðal Byggðastofnun. Einnig eru óræddir ýmsir þættir byggðaáætlunar svo sem jöfnun húshitunarkostnaðar og fjarnám á landsbyggðinni. Ég sit í nefnd sem fjallar um niðurgreiðslur til húshitunar og er henni ætlað að útfæra þær áherslur sem koma fram í byggðaáætluninni sem samþykkt var á Alþingi í mars 1999. Ég ætla að lesa upp það ákvæði er snýr að jöfnun lífskjara en það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Áfram verði unnið að því að lækka kostnað við hitun íbúðarhúsnæðis. Verð á orku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði á næstu þremur árum fært til samræmis við meðaldýrar hitaveitur með aukinni þátttöku Landsvirkjunar og ríkissjóðs. Heimilt verði að nýta fé sem ætlað er til niðurgreiðslu rafhitunar í fimm ár til þess að lækka stofnkostnað nýrra hitaveitna og stuðla þannig að aukinni notkun á jarðvarma til húshitunar. Áhersla verði lögð á að upplýsa þá sem nota mikla orku til að hita hús sín um leiðir til að draga úr orkunotkun, meðal annars með fræðslu og ráðgjöf.`` Skemmst er frá því að segja að mikill árangur hefur náðst varðandi jöfnun húshitunarkostnaðar. Á fjárlögum eru sérstök framlög til hitaveitna á köldum svæðum. Iðnrh. hefur auk þess sett reglur um úthlutun styrkja til lagningar nýrra hitaveitna á svæðum sem njóta niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar. Rafhitun hefur verið niðurgreidd um árabil en niðurgreiðsla var aukin á árinu 1999 til að ná því markmiði að hvergi verði dýrara að kynda með rafhitun en sem nemur kostnaði við að kynda með meðaldýrum hitaveitum. Á árinu 1999 fóru 600 millj. kr. til þessarar niðurgreiðslu en samkvæmt núgildandi fjárlögum fyrir árið 2000 er varið 760 millj. kr. til þessa verkefnis en reiknað er með að 870 millj. kr. þurfi til verkefnisins árið 2000 þannig að markmiðum þess verði fullnáð. Miðað er við að þessar áherslur verði að fullu komnar inn við 3. umr. Hvað erum við að tala um þarna, hæstv. forseti? Við erum að tala um að kostnaður þeirrar fjölskyldu sem notar 35--36 þús. kwst. á ári til húshitunar verði í kringum 6 þús. kr. á mánuði við að hita upp þetta meðalhús sem talið er vera. Þetta er það markmið sem við erum að reyna að ná og teljum að allir séu orðnir nokkuð jafnsettir hvað þetta varðar. Ljóst er að fólk velur sér mismunandi hitastig í húsum, fólk hefur mismunandi stór hús þannig að við erum ekki að tala um að þessi tala nái yfir alla heldur að þetta verði nokkurn veginn meðaltalið.

Hvað með hitaveituhúsin?

Það er alveg ljóst eins og ég las upp úr í byggðaáætluninni, hæstv. forseti, og er þá að bregðast við frammíkalli, að gert er ráð fyrir því eins og textinn er í þingsályktuninni að verið sé að tala um niðurgreiðslu til rafhitunar. Hins vegar var sett á stofn nefnd sem m.a. hv. þm. Kristján L. Möller, sem kallaði hér fram í, átti sæti í. Nefndin var sett á stofn til að fjalla um byggðamál og fást við breytingar sem yrðu í tengslum við breytingu á kjördæmaskipan og setja fram tillögu varðandi það og starfsaðstöðu þingmanna í breyttum og stærri kjördæmum, eins og segir á forsíðu skýrslunnar, en þar er textinn þessi: ,,Húshitnarkostnaður verður lækkaður í jöfnum áföngum á næstu þremur árum þannig að hann verði hvergi meiri en hjá meðaldýrum hitaveitum.`` Bæði þessi texti og sá texti sem er í byggðaáætluninni lýsir því markmiði okkar að húshitunarkostnaður verði jafnaður á landinu. Hins vegar er alveg ljóst að það verður ekki einfalt hvað varðar hitaveiturnar. Fyrir liggur að heilmikið starf þarf að vinna til þess að ná niðurstöðu um það efni. Það starf, eins og ég sagði áðan, er í fullum gangi og væntanlegar niðurstöður úr því nefndarstarfi. Hæstv. forseti. Áfram skal haldið og ég vil þá segja það varðandi menntun og menningarstarf að það sem stjórnvöld hafa verið að gera á undanförnum árum er að auka framlög til háskólamenntunar og rannsóknarstarfsemi. Það hafa verið aðaláhersluatriði stjórnarmeirihlutans undanfarin ár og því er enn haldið áfram. Við eigum eftir að komast að niðurstöðu um hvernig við stöndum að háskólamenntun á landsbyggðinni. Í byggðaáætlun er lögð sérstök áhersla á háskólamenntun á Vestfjörðum og Austurlandi. Áhugaefni okkar sem þingmanna er að við stöndum við þau fyrirheit sem gefin eru í byggðaáætlun og að við gerum það með sem vitrænustum og skynsamlegustum hætti þannig að það nýtist nemendum á landsbyggðinni og að verkefnið hafi byggðaleg áhrif. Tillögur meiri hluta fjárln. við 2. umr. fjárlaga sýna framsækni í byggðamálum í þeim hluta sem skiptir ekki minnstu máli en það eru menningarmálin og menntamálin varðandi framlög til stofnkostnaðar framhaldsskóla. Í tillögum meiri hlutans er verið að byggja upp framhaldsskólastarfsemi á Norðurlandi vestra, í Verkmenntaskólanum á Akureyri þar sem er verið að huga að heimilisfræði, handavinnu og rafiðnaðargreinum en til stofnkostnaðar við það verkefni eru 50 millj. kr. í tillögu meiri hlutans. Í Menntaskólanum á Egilsstöðum er einnig hafinn undirbúningur við viðbyggingu og til þess ætlaðar 5 millj. kr. Í framhaldsskólanum í Austur-Skaftafellssýslu hefur orðið til samningur um nýtt húsnæði og til þess verkefnis eru ætlaðar 38 millj. kr. Haldið er áfram við Menntaskólann á Laugarvatni þar sem er gert ráð fyrir 30 millj. kr. og Fjölbrautaskólans á Suðurlandi þar sem eru ætlaðar 7 millj. kr. Menningarstarfsemi er mjög atvinnuskapandi í sínum ýmsu myndum og þarf ekki annað en að líta til þess hversu margir starfa við menningarmál á höfuðborgarsvæðinu til að sjá hve stóran hluta vinnumarkaðarins er hér um að ræða. Ferðaþjónusta er sú atvinnugrein sem vex hvað hraðast hér á landi um þessar mundir, menningartengd ferðaþjónusta á þar stóran þátt. Þess sjást nú ánægjuleg merki í tillögu meiri hluta fjárln. að þar á bæ höfum við góðan skilning á þessu. Þetta á bæði við um framlög til safna, endurbyggingar gamalla húsa, framlög til einstakra sýninga og listviðburða. Hv. þm. Árni Johnsen fór mjög nákvæmlega yfir þær tillögur og hefur gert þeim tillögum sérstaklega góð skil í ræðu sinni næst á undan mér. Við stjórnarþingmenn höfum legið undir ámæli vegna þess að ríkisstofnanir og ríkisfyrirtæki hafa ekki sinnt því af nógu miklum krafti að flytja verkefni út á land. Sem betur fer eru ánægjuleg dæmi um að það hefur verið gert og stundum með sérstökum tilstyrk frá Alþingi þegar um sérstök og ný verkefni er að ræða. Ég nefni í því sambandi fjárveitingar til að skrá upplýsingar í gagnagrunn Þjóðminjasafnsins, Sarp. Það verkefni er unnið hjá fyrirtækinu Landvist á Húsavík og það verkefni hefur tekist sérstaklega vel. En með því sem við erum að segja um verkefnatilflutning út á land og að opinberar stofnanir geti unnið ákveðin verk úti á landi erum við eingöngu að tala um tilfærslur, við erum ekki að tala um hækkanir á fjárframlögum. Þá eigum við að flytja þau verkefni sem eru þess eðlis að hægt er að vinna þau hvar sem er án tillits til staðsetningar. Í þeirri miklu spennu sem ríkir nú á vinnumarkaði höfuðborgarsvæðinu mætti ætla að forstöðumenn ríkisstofnana væru glaðir að koma hluta starfsemi sinnar á þá staði þar sem minni spenna er á vinnumarkaði, öruggara vinnuafl og ódýrari húsnæðiskostnaður. Því miður höfum við verið að upplifa annað ástand hvað varðar ríkisfyrirtæki. Þau keppast mörg hver við að komast á dýrasta stað í Reykjavíkurborg og keppast þar um vinnuafl sem er því miður ekki til. Ég get ekki skilgreint ástæðu þessa hugsunarháttar embættismanna og ríkisforstjóra en ég vil hins vegar vitna til reynslu Kaupþings sem flutti hluta starfsemi sinnar til Siglufjarðar með bein hagnaðarsjónarmið í huga. Skemmst er frá því að segja að reynsla þeirra er frábær og þeir íhuga nú að flytja enn fleiri verkefni til Siglufjarðar vegna þess að þeir græða á því. Nú hlýtur maður að velta því fyrir sér af hverju ríkisfyrirtæki vilja ekki græða. Rekstur ríkisfyrirtækja gæti verið ódýrari. Sá sparnaður sem yrði til við það að flytja einstök verkefni til landsbyggðarinnar gæti nýst til aukinnar starfsemi á vegum þess ríkisaðila sem það gerir, sem gæti þá sýnt meiri árangur af starfseminni. Ljóst er að nauðsynlegt er að stokka upp í hugsanagangi rekstraraðila ríkisstofnana. Ég vil vitna í orð Hafliða Kristjánssonar frá Kaupþingi sem hann viðhafði á atvinnumálaráðstefnu á Akureyri um síðustu helgi en það hafði einmitt verið bent á að flestir íslensku bankanna hefðu sameinað bankavinnslu sína að verulegum hluta en að þeir hefðu gert það á Reykjavíkursvæðinu og aðallega í miðborginni þar sem húsnæði var dýrt en vinnuafl óstöðugt. Þetta var reynsla sem menn þekktu ekki erlendis frá og þess vegna var farið að íhuga hvernig stæði á því og hvort Kaupþing gæti þá ekki gert betur. Spurt var hvort ekki væri nær að flytja bankavinnslu í önnur byggðarlög þar sem þegar væri fyrir hendi ódýrara húsnæði og vinnukraftur væri stöðugur. Í þessari umræðu voru það Siglfirðingar sem áttuðu sig á þessu atriði og leituðu til Kaupþings og er skemmst frá því að segja að þessi verkefni voru flutt norður á Siglufjörð. Ég vil vitna beint í orð Hafliða Kristjánssonar, en hann segir: ,,Talsverð hagkvæmni hefur náðst út úr því að flytja gagnavinnsluna. Húsnæði er til muna ódýrara en í Reykjavík og betri nýting fæst á fastakostnaði. Hjá Kaupþingi störfuðu áður sex manns við það að skrá iðgjöld fyrir lífeyrissjóði í vörslu fyrirtækisins án þess að almennilega næðist utan um þennan þátt rekstrarins. Á Siglufirði starfa í dag sjö manns og starfsemin er eins og best verður á kosið þrátt fyrir að færslufjöldinn hafi þrefaldast á tímabilinu og að Siglfirðingar séu farnir að stemma iðgjöldin af við bókhald og því farnir að vinna bæði í lífeyriskerfi og bókhaldskerfi Kaupþings. Við erum nú að hugleiða í ljósi góðrar reynslu að flytja fleiri þætti til Siglufjarðar, svo sem útborgun lífeyrisgreiðslna og nýskráningu.`` Þetta voru orð Kaupþingsmannsins Hafliða Kristjánssonar. Ég held að í fjárlagaundirbúningi framtíðarinnar verði óhjákvæmilegt að kalla eftir því við stofnanir að þær leiti hagkvæmustu leiða til að reka stofnanir sínar og þar á meðal að láta vinna einstök verk þar sem hagkvæmast er að gera það. Mér þykir gott að geta vitnað til reynslu einkafyrirtækis af því að flytja verkefni út á land og hagnast á því. Maður skyldi ætla að það ætti ekki síður að vera sjónarmið ríkisfyrirtækja. Er einhver ástæða til að ætla að einhver önnur hagkvæmissjónarmið ráði við ýmis verkefni sem snúa að ríkisfyrirtækjum en hjá einkafyrirtækjum? Ég held að þetta sé okkur mikið íhugunarefni sem störfum að fjárlagagerð að kalla eftir því hjá ríkisfyrirtækjum að fara hagkvæmustu leiðina og þar á meðal að fara þessa leið. Hæstv. forseti. Hér hafa tekið til máls margir þingmenn úr meiri hluta fjárln. og ég vil því ekki orðlengja þetta frekar. Við eigum enn verk fyrir hendi og það er mikilvægt að niðurstaða fjárlaga verði sem best fyrir efnahagsmálin í landinu, fyrir ríkisfjármálin í landinu og fyrir byggðamálin í landinu.

Virðulegi forseti. Aðeins nokkur orð um jöfnun húshitunarkostnaðar hér á landi. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir gat um það áðan í ræðu sinni. Því miður heyrði ég ekki alveg byrjunina en ég les eins og aðrir í fjárlagafrv. og þeim brtt. sem koma núna að þar er ekki gert ráð fyrir neinni aukningu til að jafna húshitunarkostnað á landinu. Það er miður. Mér sýnist að í því sambandi sé ekki, og miðað við þær tillögur, ætlað að standa við þau fögru fyrirheit sem gefin hafa verið um jöfnun húshitunar á landinu. Það er rétt sem hv. þm. sagði að í fjárlagafrv. er fjallað um niðurgreiðslu á rafhitun. Ég vek athygli á því, herra forseti, að í nefndaráliti meiri hluta iðnn. leggur nefndin til að í framtíðinni þurfi að skoða að breyta þessu orðalagi úr niðurgreiðslu á rafhitun í niðurgreiðslu á húshitun. Það var einmitt það sem nefnd forsrh., sem var þverpólitísk nefnd, sem skilaði samhljóða áliti um að það ætti að jafna húshitunarkostnað í þremur jöfnum áföngum á næstu þremur árum, árið 2000, árið 2001 og 2002. Í fyrra var aðeins bætt í, þó ekki nóg, og niðurgreiðslur auknar. Í tillögunni núna er ekki gert ráð fyrir því að auka þessa niðurgreiðslu. Herra forseti. Í gögnum sem ég hef undir höndum kemur fram að niðurgreiðsla rafhitunar á svæðum Rafmagnsveitna ríkisins sé um 73 þús. kr. með virðisaukaskatti. Hjá öðrum aðilum sem nota hitaveitur eins og á Akranesi, Borgarnesi, Siglufirði, Akureyri eða hjá Hitaveitu Rangæinga er kostnaðurinn töluvert hærri. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm.: Hvað á að gera við dýru hitaveiturnar?

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni er unnið að því, í nefndinni sem ég minntist á, að skoða niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði og hvort þessi munur er raunverulega fyrir hendi. Fyrst og fremst þarf að komast að þeirri niðurstöðu. Ýmislegt bendir til þess að niðurstöður í skýrslum Fjarhitunar séu ekki alveg nákvæmar. Þess vegna er nauðsynlegt að fara mjög vel yfir þá útreikninga. Markmiðið er hins vegar að jafna húshitunarkostnað í landinu. Ég vitnaði einmitt til nefndar sem hv. þm. Kristján L. Möller sat í en þar er talað um húshitunarkostnað í tengslum við byggðamál. Í byggðaáætluninni er talað um niðurgreiðslur til rafhitunar en jafnframt lögð áhersla á að stuðla að aukinni notkun á jarðvarma til húshitunar. Það orðalag vísar náttúrlega til þess að tekið verði á húshitunarmálum þar sem hitaveitur eru dýrar. Fyrsta verkið er að komast að því hversu dýrar þær eru og hvernig væri hugsanlega hægt að jafna kostnað hjá íbúum þeirra svæða.

Virðulegi forseti. Yfirleitt þegar rætt er um jöfnun húshitunarkostnaðar þá fara hv. stjórnarþingmenn í einhverja loftfimleika til að reyna að komast hjá þessum þætti. Af því að hæstv. forsrh. gengur í salinn þá vitna ég enn til tillögu þverpólitískrar nefndar, sem hæstv. forsrh. skipaði, um að jafna húshitunarkostnað í landinu án tillits til orkugjafans, hvort sem hann er rafmagn eða hitaveita. Staðreyndin er, herra forseti, að á Akranesi kostar upphitun húss t.d. 95 þús. meðan upphitun sambærilegs húss á svæði Rafmagnsveitna ríkisins kostar 73 þús. kr. Á svæði Hitaveitu Rangæinga kostar það tæpar 100 þús. kr. og á Akureyri kostar það 87 þús. kr. Þarna þarf að bæta í og ég skil ekki hvers vegna nefndin sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir skilur eftir dýru hitaveiturnar, hvers vegna ekki er hugað að þeim í vinnu iðnrn. Ég spurði um þetta við síðustu fjárlagagerð og þá var því lofað af hv. þm. Jóni Kristjánssyni að þetta yrði skoðað. En dýru hitaveiturnar eru alltaf skildar eftir. Það er eins og þetta séu óhreinu börnin sem eru með dýrar hitaveitur og ekki megi jafna húshitunarkostnað þeirra eins og hjá þeim sem nota dýra rafhitun. Hver er munurinn á því? Ég tel að það þurfi ekki meira nefndarstarf um þetta, að þvæla um þetta fram og aftur í nefndum. Það vantar aðgerðir og pening á fjárlögum fyrir næsta ár ef uppfylla á markmið sem þverpólitísk nefnd hæstv. forsrh. skilaði af sér sem fyrstu aðgerðum í byggðamálum í tengslum við breytingu á kjördæmaskipun. Við skulum ekki fara í neina loftfimleika við að reyna að komast hjá því. Það kom ákaflega skýr niðurstaða frá þeirri þverpólitísku nefnd.

Hæstv. forseti. Hér er ekki um neina loftfimleika að ræða og óþarfi fyrir hv. þm. að orða þetta svona. Auðvitað þarf að komast að því hver vandinn er. Við leysum vandann ekki nema við þekkjum hann.

Hann er ljós.

Hann er ekki ljós og af því að ég sá að hv. þm. var að lesa upp úr gögnum sem eru til meðferðar í nefndinni sem ég vitnaði til þá get ég upplýst hann um að í þeirri nefnd eru komin fram önnur gögn sem sýna að hér er ekki um nákvæmar tölur að ræða. Þess vegna er full ástæða til að vinna þetta verk áfram. 

Herra forseti. Fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., hv. þm. Jón Bjarnason, hefur þegar farið yfir vinnu fjárln. og þróun og afgreiðslu fjárlaga. Við erum hér að ræða fjárlagafrv. fyrir árið 2001. Endurskoðuð tekjuáætlun og lánsfjáráætlun liggur hins vegar ekki fyrir né niðurstaðan í mjög mikilvægum málefnum, svo sem fjárþörf heilbrigðisgeirans, málefnum Byggðastofnunar og Ríkisútvarpsins svo eitthvað sé nefnt. Það er yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að halda umtalsverðum tekjuafgangi eftir til að greiða niður skuldir. Það er gott markmið og ætti að vera hægt miðað við efnahagsstöðu okkar í dag. Miðað við þá gjaldeyrisstöðu, gengisskráningu og gengissig sem hefur verið má ætla að þessi markmið komi til góða þegar gengið er jafnveikt og raun ber vitni. Það er mikil þensla á höfuðborgarsvæðinu og aukinn kaupmáttur. Hann hefur ýtt undir einkaneyslu og skuldir heimilanna hafa því aukist og eru stór hluti viðskiptahallans. En sveitarfélögin hafa einnig safnað skuldum. Aðstæður þeirra eru mjög mismunandi. Í raun má segja að mörg þeirra, þau smæstu og stærstu, eigi í raun ekkert sameiginlegt annað en heitið sveitarfélag. Við þessar aðstæður hefðum við þingmenn í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði viljað sjá aðrar áherslur í fjárlagafrv. Í því sambandi minni ég á lokaorð hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem vísuðu til stefnu okkar, að fjárlögum ríkisins eigi að beita til að auka jöfnuð í samfélaginu þannig að enginn þurfi að líða vegna aldurs, fötlunar eða búsetu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur enn fremur til að tekjum ríkisins verði í auknum mæli varið til menntunar og rannsókna. Jafnframt viljum við að stefnan í atvinnumálum taki fullt mið af sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda og haldið verði grænt bókhald þegar meta skal arðsemi í atvinnurekstri við ákvörðun framkvæmda. Fjárþörf heilbrigðisþjónustunnar er ekki ljós. Ég mun við 3. umr. ræða þá liði sem snúa að heilbrigðisþjónustunni. Varðandi landbúnaðarmálin þá skrifa ég undir nál. landbn. með fyrirvara. Ég var í raun ánægð með afgreiðslu landbn. á frv. en benti á að fjármagn vantaði til landshlutabundinna skógræktarverkefna. Úr því hefur verið bætt. Skógræktarverkefnin hafa mjög mikilvægu hlutverki að gegna varðandi fyrir búsetu í landinu. Eins bendir nefndin á að nauðsynlegt sé að koma á rammasamningi ríkis og bænda um loðdýrabúskap og að áfram þurfi að greiða niður loðdýrafóður. Undir þetta tek ég. Áhyggjur mínar beinast aðallega að Skógrækt ríkisins sem stofnun. Það er ljóst að vandi þeirrar stofnunar er töluverður. Inn í rekstur þessa árs vantar allt að 5 millj. kr. til að koma til móts við launahækkanir. Vandi stofnunarinnar hefur hlaðist upp á undanförnum árum og er upp á um 75 millj. kr. samkvæmt þeim heimildum sem ég hef. Það er vegna yfirkeyrslu í rekstri til nokkurra ára og eins vegna þess að viðhald á fasteignum og búnaði hefur verið meira en fjármagn hefur verið til. Þessi fjárskortur hefur komið fram í að þau verkefni sem ekki ná inn sértekjum verða að sitja á hakanum, t.d. grisjun og göngustígar. Þær rannsóknir sem ekki skila inn tekjum verða jafnframt að sitja á hakanum. Skógrækt ríkisins hefur bent á að hægt sé að ná inn fjármagni til að greiða upp þessar skuldir með því að selja hluta af jörð sem Skógrækt ríkisins fékk að gjöf, þ.e. selja hluta af jörðinni Straumi í Hafnarfirði. Á fjárlögum er ekki heimild til þess að selja þessa jörð en Skógræktin telur að það gæti leyst vandann. Það væri bágt að stórauka landshlutabundin skógræktarverkefni án þess að styrkja stöðu Skógræktar ríkisins. Stunda þarf rannsóknir samhliða þeim til að standa vel að svo stóru átaki svo ekki fari illa. Það eru uppi hugmyndir um að endurskipuleggja starfsemi Skógræktar ríkisins. Það er eðlilegt því að það hefur orðið mikil breyting. Það eru komin landshlutabundin verkefni í alla fjórðunga. Ég vil þakka fyrir að 10 millj. kr. hafi komist inn á fjárlögin til að koma á landshlutabundnu skógræktarverkefni á Austurlandi en það er ekki til staðar fyrir utan Héraðsskóga. Ég ætla í nokkrum orðum að fara yfir og nefna nokkrar brtt. sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram. Ég stikla þar á stóru og nefni aðeins nokkrar nokkrar af þeim sem hér eru á þskj. 396. Við leggjum til að framlag til jöfnunar á námskostnaði verði hækkað um 52 millj. Við leggjum til að framlag til Ríkisútvarpsins, þá sérstaklega fyrir textun frétta fyrir heyrnarskerta verði hækkað um 10 millj. kr. Við viljum aukið framlag til þróunarmála og alþjóðlegrar hjálparstarfsemi, mannúðarmála og neyðaraðstoðar og það verði hækkað um 10 millj. Í heilbrigðismálum leggjum við til að félagslegt forvarnastarf verði eflt, þ.e. langtímaverkefni. Eins og reglur Forvarnasjóðs eru í dag þá falla langtímaverkefni ekki þar undir en þau þarf að styrkja. Þetta gæti átt við um verkefni á vegum sveitarfélaganna, á vegum ýmissa félagasamstaka, t.d. FRÆ og SÁÁ sem eru ekki bara með sérstök verkefni í gangi heldur einnig langtímaverkefni. Síðan vil ég segja, herra forseti, að mjög margar góðar tillögur eru í frv. um ákveðin verkefni. Margar góðar tillögur eru um menningartengd verkefni og vonandi að þetta sé nokkurs konar upphaf að langri göngu þar sem við leggjum áherslu á þessa þætti því að menningartengd ferðaþjónusta er eitthvað sem ég tel að við eigum að leggja mikla áherslu á til að styrkja byggð í landinu. Herra forseti. Það væri hægt að halda langa ræðu en atkvæðagreiðsla verður hér eftir örfáar mínútur því að klukkan er orðin hálfsjö. Hægt væri að fara almennt yfir efnahagsforsendur fjárlaga eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði í upphafi, eða tína til útvalda liði eins og hv. þm. Árni Johnsen gerði áðan. En þess í stað hef ég lagt áherslu á nokkra þætti af fjölmörgum sem mér finnst ástæða til að draga fram í umræðunni.

Herra forseti. Formaður Samfylkingarinnar, Össur Skarphéðinsson, hefur fyrr í dag ásamt hv. 5. þm. Vesturl., Gísla S. Einarssyni, gert grein fyrir stefnu og skoðun Samfylkingarinnar á þessum fjárlögum og afstöðu okkar til þeirra og þeim tillögum sem við höfum lagt fram nú við 2. umr. um afgreiðslu fjárlaga. Það er auðvitað rétt og nauðsynlegt, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði, að fara nokkuð yfir stöðu efnahagslífsins og hvert horfir í þeim efnum þegar við ræðum fjárlögin vegna þess að fjárlög hvers tíma endurspegla stefnu ríkisstjórnarinnar í efnhagsmálum. Ég held að ekki sé ofsögum sagt, herra forseti, að það eru, vægt til orða tekið, blikur á lofti varðandi efnahagsmálin og margir hafa orðið til þess að koma fram með aðvaranir um hvert stefnir verði ekkert að gert. En það er alveg sama hve margir fylla hóp þeirra sérfræðinga, stjórnmálamanna eða forustumanna í atvinnulífinu sem koma fram með aðvaranir um hvert stefnir, það er eins og það nái ekki eyrum hæstv. ríkisstjórnar sem þó hefur allt um það að segja hvort hægt sé að snúa þeirri þróun við sem blasir við okkur, en því miður, herra forseti, virðist ekki mikils að vænta frá ríkisstjórninni. Í nál. fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárln. er farið yfir nokkur atriði undir kaflafyrirsögninni Mistök ríkisstjórnarinnar. Það er nefnilega staðreynd sem við stöndum frammi fyrir að ýmislegt í efnahagslífinu sem orðið er mikið vandamál á síðustu vikum og mánuðum er heimatilbúinn vandi ríkisstjórnarinnar og á því verður hæstv. ríkisstjórn að átta sig svo hægt sé að taka á þeim vanda. Auðvitað er það um seinan að því er varðar marga þætti í efnahagslífinu sem hafa haft áhrif á að kynda upp verðbólguna og magna upp þensluna með þeim afleiðingum sem við stöndum frammi fyrir í dag. Þetta andvaraleysi ríkisstjórnarinnar er því, herra forseti, út af fyrir sig ákveðinn efnahagsvandi. Hér eru nefnd a.m.k. fimm atriði sem vísa má beint til að er heimatilbúinn vandi og þau snúa að þenslunni í þjóðfélaginu. Ég hygg að flestir sérfræðingar sem þekkja til efnahagsmála viðurkenni að sú aðgerð sem ríkisstjórnin greip til fyrir nokkrum missirum þegar hún fór út í fyrstu aðgerð til að einkavæða bankana hafi beinlínis ýtt undir þensluna þegar hún jók við hlutafé í bönkunum sem varð til þess að bankarnir fóru af miklu meiri krafti í útlánin en þeir ella hefðu gert. Bankarnir eru í og hafa verið á undanförnum missirum í ákveðnu valdakapphlaupi og kapphlaupi um markaðshlutdeild í viðskiptum, að ná í viðskiptavini til bankanna og þeir hafa því langt í frá, herra forseti, hagað sér skynsamlega með tilliti til stöðu efnahagslífsins. Og það er af því sem við erum að súpa seyðið nú. Fram hefur komið og ég hef heyrt að bankastjórar sumra bankanna hafi talað um að það sé að draga úr útlánum en þegar á heildina er litið, herra forseti, þá er alls ekki að draga úr útlánum. Þó að vera megi að eitthvað sé að draga úr útlánum einstaklinga er ekki um það að ræða að verið sé að draga úr útlánum almennt í bönkunum. Og þetta er gífurleg aukning, herra forseti, þegar til þess er litið að frá árinu 1998 hefur árleg útlánaaukning að jafnaði verið á bilinu 25--30% en sambærileg aukning útlána á árunum 1996 og 1997 var um 12% eða helmingi minni. Það hlýtur eitthvað að gefa sig, herra forseti, þegar útlánaaukningin er með þeim hætti sem við þekkjum. Í efh.- og viðskn. ræddum við í morgun nokkuð um útlánaþensluna og stöðu bankakerfisins með tilliti til skýrslu Fjármálaeftirlitsins varðandi það mál. Þar koma fram ákveðnar áhyggjur Fjármálaeftirlitsins af miklum útlánum í bankakerfinu og einmitt ein afleiðingin af þessum miklu útlánum er mikil lækkun eiginfjárhlutfalls sem Fjármálaeftirlitið hefur t.d. mjög miklar áhyggjur af. Ég ræddi nýverið um það úr þessum ræðustól þegar hæstv. viðskrh. var viðstaddur þá umræðu og ég gat ekki heyrt af orðum hæstv. viðskrh. að hún hefði ýkja miklar áhyggjur af eiginfjárstöðu viðskiptabankanna. En fram hefur komið hjá Fjármálaeftirlitinu að lögboðið eiginfjárhlutfall viðskiptabanka og stærstu sparisjóða hafi í heild lækkað úr 12,7% í 9,4% frá árslokum 1995 til miðs árs 2000, sem er auðvitað bein afleiðing þessarar útlánaþenslu og auknu umsvifa. Víkjandi lán sem talin eru með í útreikningum á eiginfjárhlutfalli hafa aukist verulega á þessu tímabili eða úr 2,2 milljörðum í 15,3 milljarða kr. Eiginfjárhlutfall án víkjandi lána hefur því lækkað um meira en hið lögboðna eiginfjárhlutfall, eða úr 11,7% í 6,6% á tímabilinu. Og það sem verra er, að maður sér að bankarnir hafa ekki lagt samsvarandi framlög inn á afskriftareikning og framlög í afskriftareikning sem hlutfall af útlánum hafa dregist saman í réttu hlutfalli við útlánaaukninguna sem er auðvitað fráleitt, herra forseti, en á árinu 1992 voru framlög í afskriftareikning um 4% af útlánum og raunaukning meðalútlána, en nú er framlagið komið niður fyrir núll og er í algjöru lágmarki. Þetta er hættan sem við stöndum frammi fyrir, herra forseti, sem er eitt af þeim aðvörunarljósum sem blikka nú í þjóðfélaginu, þ.e. að framlög t.d. í afskriftareikning hafa minnkað hlutfallslega mjög mikið og langt í frá haldið í við þá útlánaaukningu sem hefur verið 25--30% árlega frá árinu 1998. Þetta er hættulegt, herra forseti, og gefur tilefni til að hafa áhyggjur af því hvort bankarnir komi til með að standa frammi fyrir útlánatöpum, ekki síst þegar málið er skoðað í samhengi við mikla skuldastöðu heimilanna, vaxandi skuldir í atvinnulífinu og litla framleiðni þar. Sú var tíðin, herra forseti, að a.m.k. annar stjórnarflokkanna hafði miklar áhyggjur af skuldastöðu heimilanna. Skuldastaða heimila var reglubundið umræðuefni fyrir svona 8--10 árum og tekið upp nokkrum sinnum á vetri í utandagskrárumræðum. Herra forseti. Frá árinu 1995, þegar þessi ríkisstjórn tók við, hefur skuldastaða heimilanna sennilega nánast tvöfaldast. Ég hygg að skuldir heimilanna hafi verið um 300 milljarðar þegar þessi ríkisstjórn tók við en stefni nú í 600 milljarða kr. Eignir heimilanna hafa vissulega aukist einnig en ekki hlutfallslega jafnmikið og skuldir. Af þessu er ástæða til að hafa áhyggjur. Ég og hæstv. forsrh. ræddum fyrir einni eða tveimur vikum í þingsalnum um stöðuna í efnahagsmálum og ummæli fyrrv. framkvæmdastjóra peningamálasviðs Seðlabankans. Hann sagði að efnahagsstefnan á Íslandi á undanförnum árum hefði að nokkru leyti magnað þann vanda sem þjóðarbúið glímir við í dag og að afgangurinn á ríkissjóði sé ofmetinn. Fyrrv. framkvæmdastjóri peningamálasviðs Seðlabankans taldi ýmis einkenni fjármálakreppunnar á Norðurlöndum árið 1990 hliðstæð og sjá má í efnahagsumhverfi íslensku þjóðarinnar í dag. Hins vegar kann að vera munur á stöðu hinna Norðurlandanna á þeim tíma og Íslands í dag til að taka á móti í djúpri lægð, kreppu eða brotlendingu eins og sumir kalla það. Því miður, herra forseti, finnst mér mörg einkenni í efnahagslífinu lík því sem var í fjármálakreppunni 1990 eins og þessi fyrrv. framkvæmdastjóri eins af sviðum Seðlabankans segir. Enginn, nema þá helst ríkisstjórnin, dregur í efa að útlánaþenslan sé mjög óeðlileg og hafi kynt upp verðbólguna. Hér eru háir vextir og sú stefna er áhyggjuefni sem fylgt hefur verið varðandi þessa háu vexti. Seðlabankinn hefur reglulega sett fram hækkun á vöxtum, m.a. til þess að verja gengið. Vextirnir birtast síðan í vaxandi skuldastöðu hjá heimilunum og væntanlega atvinnulífinu einnig en kannski fyrst og fremst hjá einstaklingum sem hafa þurft að taka lán í bankakerfinu til þess að standa undir brýnustu framfærslu af því að launin duga ekki. Það fólk býr við óhagstæðustu vaxtakjörin í bönkunum. Bankarnir eru með mismunandi vexti eftir því hve mikill borgunarmaður viðskiptavinurinn er að þeirra mati. Þeir sem eru fátækastir og standa verst og neyðst hafa til þess að taka bankalán til þess að framfleyta heimili sínu, af þeim eru teknir hæstu vextirnir, mestu dráttarvextirnir og vanskilavextirnir. Þetta finnst mér sárgrætilegt, að sú skuli raunin í bankakerfinu. Þeir sem verst hafa það í þjóðfélaginu, sem ríkisstjórnin hefur ekki hugsað um sem skyldi og venjulega hafa verið hlunnfarnir af hálfu hennar, t.d. lífeyrisþegar, stór hópur einstæðra foreldra, barnafólk sem barnabætur hafa verið skertar hjá, hafa ekki fengið sinn skerf af góðærinu. Þeir hafa hins vegar þurft að bera uppi óstjórn, að ég vil kalla, þessarar ríkisstjórnar með háum vöxtum. Auk útlánaþenslunnar stefnir verðbólgan upp á við þó hinar ýmsu stofnanir leggi mismunandi mat á verðbólguna, í hvað hún stefnir. Hæsta talan sem nefnd hefur verið er 6%. Það er náttúrlega óásættanlegt ef verðbólga fer upp í það vaxtastig með tilheyrandi hækkun á lánum, skuldum heimilanna og verri lífskjörum. Við höfum náttúrlega heyrt um viðskiptahallann sem nú er 54 milljarðar. Þjóðhagsstofnun spáir að hann stefni í nálægt 57 milljarða ef ég man rétt eða 58 milljarða. Íslandsbanki-FBA og OECD spá því að viðskiptahallinn fari í 70 milljarða eða yfir 9% af landsframleiðslu. Sem betur fer kom formaður fjárln. inn á það mál í upphafi umræðunnar í morgun að hann hefur ákveðnar áhyggjur af viðskiptahallanum. Væri betur ...  Við höfum einnig séð að Seðlabankinn hefur á undanförnum mánuðum þurft að setja einn eða tvo tugi milljarða í að verja krónuna. Síðast settu þeir fram þá skoðun að það sem m.a. hafi valdið þrýstingi á krónuna hafi verið að lífeyrissjóðirnir hafi fjárfest of mikið í útlöndum. Það er hluti af þeim heimatilbúna vanda sem við höfum bent á, m.a. hv. formaður Samfylkingarinnar. Á þetta var einnig bent, herra forseti, fyrir ári þegar stjórnarflokkarnir leituðu heimildar til að auka heimildir lífeyrissjóða til að fjárfesta í útlöndum, úr 40% í 50%. Þá vöruðum við fulltrúar Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn, sem hafði það mál með höndum, við frv. fjmrh. um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða þar sem farið var fram á aukna heimild. Í áliti okkar segir orðrétt, herra forseti, og er rétt að rifja það upp hér: ,,Með frumvarpinu fá lífeyrissjóðirnir heimild til að fjárfesta í erlendum gjaldmiðlum allt að 50% af hreinni eign sjóðanna sem er yfir 500 milljarðar kr., en eignir sjóðanna hafa vaxið á þremur árum frá árslokum 1996 til ársloka 1999 um nálægt 200 milljörðum kr. eða um 65%. Fjárfestingarstefna sjóðanna getur því haft gífurlega mikil áhrif á allt efnahagsumhverfið, svo sem vaxtastig og gengi, og er nauðsynlegt að eðlilegt eftirlit og leikreglur gildi um fjárfestingu sjóðanna.``

Forseti hyggst gefa matarhlé kl. 7 og spyr hv. þm. hvort hún hyggist ljúka ræðu sinni fyrir þann tíma eða hvort hún vill gera hlé á máli sínu eftir 3--4 mínútur.

Ég get gert hlé hvenær sem hæstv. forseta hentar það. Ég þarf lengri tíma en þær 5 mínútur sem boðið er upp á fyrir kvöldmatarhlé til að ljúka máli mínu.

Þá biður forseti hv. þm. að gera hlé á máli sínu eftir 3--4 mínútur þegar vel stendur á í ræðu hennar.

Það skal ég gera, herra forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að rifja upp að fulltrúar Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. vöruðu við því að auka heimildir lífeyrissjóðanna og sögðu að það mundi hafa mjög slæm áhrif á vaxtastig og gengi sem hefur orðið raunin. Nú heyrir maður að framsóknarmenn hafi orðið áhyggjur af þessu einnig. Því væri ástæða til að spyrja formann fjárln. að því hvort Framsfl. telur ástæðu til að beita sér fyrir því með einhverjum hætti að dregið verði úr heimildum lífeyrissjóðanna. Það er stutt síðan einn varaþm. Framsfl. kom í ræðustól og hafði miklar áhyggjur af því að lífeyrissjóðirnir hefðu fengið þessa heimild. Því spyr ég formann fjárln. hvort það hafi verið rætt. Það mætti auðvitað takmarka þessa heimild þó að hún yrði ekki numin úr gildi, t.d. með ákvæði til bráðabirgða í lögunum sem ég nefndi hér, þannig að þeim væri aðeins heimilt að fjárfesta að tilteknu marki í útlöndum næstu 2--3 árin meðan við sjáum hvert stefnir í efnahagslífi okkar. Ég spyr hv. formann fjárln. hvort það hafi nokkuð verið rætt í stjórnarflokkunum eða í ríkisstjórn að takmarka með einhverjum hætti að lífeyrissjóðirnir fjárfestu í svo miklum mæli í útlöndum. Seðlabankinn varar við því og telur það hafa þrýst óeðlilega mikið á gengið. Einnig vakna spurningar, þegar maður ræðir um Seðlabankann og þau tæki sem hann hefur notað til þess að spyrna gegn verðbólgunni, hamla gegn útlánaþenslunni og verja gengið, um sjálfstæði Seðlabankans eða réttara sagt ósjálfstæði Seðlabankans. Ég held, herra forseti, að bankastjórar og stjórn Seðlabankans sé allt of mikið undir hæl ríkisstjórnarinnar þegar taka þarf ákvarðanir til þess að spyrna við fótum gegn óæskilegum áhrifum í efnahagslífinu. Ég tel fulla ástæðu til þess að taka það til sérstakrar skoðunar, við munum væntanlega gera það í Samfylkingunni, hvort ekki eigi að auka sjálfstæði Seðlabankans. Við höfum rætt um frjálsræði á öllum sviðum, á fjármagnsmarkaði og á verðbréfamarkaðnum en þetta situr raunar eftir, þ.e. að auka sjálfstæði Seðlabankans þannig að hann hafi frjálsari hendur til að beita þeim tækjum sem hann telur nauðsynleg gegn þeim vanda sem við blasir hverju sinni í efnahagslífinu. Ég mun nú, herra forseti, fresta máli mínu þar til að loknu matarhléi.

Herra forseti. Í fyrri hluta ræðu minnar fyrir kvöldmatarhlé hafði ég farið nokkuð yfir stöðu efnahagsmála, ekki síst hinn hrikalega viðskiptahalla sem við höfum búið við í langan tíma og sem hefur afgerandi slæm áhrif á þá stöðu sem efnahagslífið er komið í núna. Jafnframt ræddi ég um vaxandi verðbólgu og ekki síst mikla útlánaþenslu sem íslenskt þjóðfélag hefur búið við á undanförnum missirum og ástæðu hennar sem ég held að sé á margan hátt, eins og ég orðaði það, heimatilbúinn vandi þessarar ríkisstjórnar. Áður en ég vík frá því máli vil ég nefna tvö atriði í viðbót varðandi stöðu efnahagsmála. Það er annars vegar ein hliðin enn á þessari útlánaþenslu sem er ekki síst vegna nettóskulda bankanna við erlenda aðila sem hafa vaxið úr rúmum 100 milljörðum á árinu 1998 í á milli 250--300 milljarða í júní á þessu ári. Það kemur einmitt fram í skýrslu Fjármálaeftirlitsins hversu skuldir bankanna við erlenda aðila hafa vaxið hrikalega mikið á sl. tveimur árum, en það hefur átt afgerandi þátt í þeirri útlánaþenslu og spennu sem efnahagslífið er í um þessar mundir. Ég nefndi líka lífeyrissjóðina og flutning fjármagns úr landi frá lífeyrissjóðunum. En áður en ég vík frá stöðu efnahagsmála og geri í nokkrum orðum grein fyrir tillögum þingflokks Samfylkingarinnar, bæði að því er varðar tekjur og gjöld, vil ég nefna eitt af þeim atriðum sem hafa orsakað þensluna í efnahagslífinu og aukið mjög á skuldir heimilanna og átt þátt í því að við búum hér við langa biðlista, m.a. eftir leiguhúsnæði. Það er hvernig ríkisstjórnin beitti sér fyrir breytingum á húsnæðiskerfinu fyrir tveim til þremur árum, en það ýtti beinlínis undir gríðarlega þenslu á húsnæðismarkaðnum. Ríkisstjórnin, með félmrh. hæstv. í broddi fylkingar, beitti sér fyrir því að rýmka verulega greiðslumat vegna húsnæðislána og það sem þeir gerðu í raun og sanni var að galopna húsnæðiskerfið með þeim afleiðingum að útlán húsbréfadeildar fóru t.d. á síðasta ári rúmlega 7 milljarða fram úr heimildum fjárlaga. Fyrir liggur að bæði Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun hafa varað við þessari þróun og það er ljóst að 7 milljarðar sem fóru í útlán húsbréfadeildar umfram það sem áætlað var, voru eldsmatur sem varpað var á bál vaxandi verðbólgu. Þarna er náttúrlega um að ræða eitt af þeim stjórntækjum sem ríkisstjórnin hefur til þess að hafa hamlandi áhrif á útlánaþenslu lánastofnana, en sem ríkisstjórnin greinilega misnotaði. Þetta er dæmi um beina hækkun verðbólgu af völdum ríkisstjórnarinnar og raunverulega dæmi um beinan þátt ríkisstjórnarinnar í þenslunni í þjóðfélaginu. Þetta hefur haft þau áhrif að auka á skuldastöðu heimilanna. En það sem jók hana líka er ein af afleiðingum breytinga á húsnæðislánakerfinu sem átti sinn þátt í að magna upp verðbólguna, herra forseti. Spennan á fasteignamarkaðnum sem við höfum búið við á undanförnum missirum með þeim afleiðingum að fasteignaverð hefur rokið upp um 30--40% hefur aukið á skuldastöðu heimilanna og gert ungu fólki erfiðara fyrir að koma sér upp þaki yfir höfuðið og átt þátt í að hækka verulega neysluvísitöluna ásamt þeim bensínhækkunum sem hafa dunið yfir á umliðnum mánuðum. Það er ástæða til að nefna þetta vegna þess að þetta er bein afleiðing af stefnu ríkisstjórnarinnar, þ.e. gífurleg hækkun á húsnæðiskostnaði heimilanna. Ég vil fara yfir stöðuna að því er varðar ástandið á leigumarkaðnum vegna þess að það er hluti af þeim tillögum sem við leggjum til til útgjaldaaukningar. Það eru um 5 milljarðar kr. tæplega sem þingflokkur Samfylkingarinnar hefur lagt til í því efni. Það er, herra forseti, ástæða til að taka á því ástandi sem nú ríkir á leigumarkaðnum. Og það er líka, herra forseti, raunverulega ófært að ganga frá fjárlögum og fara heim í jólaleyfi án þess að fyrir liggi hvernig ríkisstjórnin ætlar að taka á þeirri vöntun á ákvörðun í samskiptum sem er milli ríkis og sveitarfélaga að því er varðar leiguíbúðirnar, og hvort það er rétt eins og margir óttast að þannig eigi að standa að verki að hætta eigi að niðurgreiða vexti til leiguíbúða. Mér skilst að það sé enn óútkljáð mál milli ríkis og sveitarfélaga hvernig á þeim málum verður haldið. Þó er eins og það mál sé útkljáð í fjárlagafrv. sjálfu vegna þess að einungis er gert ráð fyrir 50 millj. í niðurgreiðslu á vöxtum sem er náttúrlega hlægileg fjárhæð. En talað er um að nota það fé annaðhvort til þess að auka framlög til húsaleigubóta eða til þess að greiða niður byggingarstyrki til þeirra sem byggja leiguíbúðir. Í fjárlagafrv. er talað um að koma á fót 500 leiguíbúðum sem er auðvitað sýndarmennskan ein, herra forseti, vegna þess að byggingarstyrkir til 500 leiguíbúða sem í á að láta 50 millj., þýða 100 þús. með hverri og einni íbúð og það breytir auðvitað engu um uppbyggingu leiguíbúða. Maður óttast því að afleiðingarnar af þessari stefnu stjórnarliðsins verði raunverulega rothögg á uppbyggingu leiguíbúða hér á landi og að þeim sem hafa staðið myndarlega fyrir uppbyggingu leiguíbúða, eins og ýmsum félagasamtökum, t.d. Öryrkjabandalaginu, Búseta, stúdentum og fleiri, verði raunverulega gert ókleift að halda áfram þessari uppbyggingu nema þá að standa þannig að verki að hækka verulega húsaleigu til skjólstæðinga sinna, þ.e. námsmanna, fatlaðra og þeirra sem nauðsynlega þurfa leiguíbúðir með viðunandi kjörum. Þess vegna er þetta mjög óeðlilegt og ég hvet til þess, herra forseti, að niðurstaða liggi fyrir ekki síðar en við 3. umr. fjárlaga um það hvernig á þessu máli er haldið. Við leggjum til í okkar tillögum þó nokkra fjárhæð til þess að hægt sé að halda þessum niðurgreiðslum áfram og standa áfram að uppbyggingu leiguíbúða, en 2.000 manns bíða núna eftir leiguíbúðum og fram hefur komið, herra forseti, að í Reykjavík ríki neyðarástand hjá a.m.k. 300 fjölskyldum vegna þessa ástands sem ríkisstjórnin hefur skapað með aðgerðum sínum og aðgerðaleysi á þessu sviði. Herra forseti. Ég vil einnig nefna að ástæða er til þess, eins og við höfum farið hér yfir á síðustu dögum, að hafa áhyggjur af stöðu margra heimila í landinu, ekki síst láglaunaheimilanna. Við höfum farið yfir þær skattahækkanir sem ríkisstjórnin beitir sér nú fyrir sem munu hafa þau áhrif að öllu óbreyttu, að stór hópur fólks, eða á milli 2.000--3.000 manns sem ekki hefur greitt skatt vegna þess að skattleysismörkin hafa hlíft þeim, fer nú að greiða skatt þar sem ríkisstjórnin ætlar ekki að fylgja því eftir sem hún lofaði í kjarasamningum, þ.e. að skattleysismörk fylgdu launaþróun. En þau munu breytast þó nokkuð við þessar skattahækkanir nema ríkisstjórnin standi að málum eins og minni hlutinn hefur boðað og breyta skattleysismörkum í samræmi við fyrirhugaða skattahækkun. Þessu eiga heimilin von á núna á næstu mánuðum. Ég hef líka áhyggjur af því sem er óútkljáð í fjárlögunum, þ.e. hækkun á lyfjakostnaði. Í fjárlagafrv. þessa árs var gert ráð fyrir að spara um einn milljarð í lyfjakostnaði. En sá sparnaður hefur ekki gengið eftir og í fjárlagafrv. næsta árs eru uppi áform um a.m.k. 370 millj. kr. sparnað sem á að ná fram m.a. með því, eins og það er orðað í fjárlögum, að taka upp nýtt fyrirkomulag á niðurgreiðslu almannatrygginga vegna lyfja með aukinni greiðsluþátttöku sjúklinga. Mér finnst, herra forseti, alveg ótækt að skilja þetta eftir án þess að við vitum hvernig hæstv. ráðherra ætlar að fara með það sem hér er boðað, þ.e. að auka greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði. Það hefur nóg á gengið í því efni. Það var síðast um mitt þetta ár sem algeng lyf hækkuðu um 37%. Það er ekki hægt að auka enn á greiðslubyrði heimilanna með því að auka lyfjakostnaðinn. Útgjöld heimila vegna lyfja- og lækniskostnaðar hafa hækkað verulega í tíð þessarar ríkisstjórnar. Samkvæmt því sem fram kemur í gögnum sem ég hef aflað mér frá Þjóðhagsstofnun voru útgjöld heimilanna vegna lyfja- og lækniskostnaðar um 5,8 milljarðar 1995, en eru um 8,3 milljarðar nú. Ef skoðuð eru útgjöld heimilanna til lyfja- og lækniskostnaðar sem hlutfall af þjóðarframleiðslu þá voru þau 0,42% þegar ríkisstjórnin tók við en eru núna 0,48%. Þess vegna gerum við þá kröfu að heilbrrh. geri Alþingi grein fyrir því, og fjárln. á milli 2. og 3. umr., hvaða áform eru uppi í þessu efni, enda hefur nóg verið gert, eins og ég hef sagt, við að hækka lyf sjúklinga. Fleiri atriði sem birtast í þessum fjárlögum er ástæða til að nefna, t.d. Framkvæmdasjóður fatlaðra. Enn eina ferðina er ríkisstjórnin að skerða framlög til uppbyggingar þjónustu við fatlaða um land allt. Staðreyndin er sú, herra forseti, að svo hefur verið skorið niður til Framkvæmdasjóðs fatlaðra að á síðustu fimm árum hafa verið skorin niður lögbundin framlög til sjóðsins sem hann á að hafa af erfðafjárskatti, um 1.500 millj. kr. Og ef við tökum það sem hann ætti að hafa á næsta ári þá erum við í reynd að tala um að búið er að skera þennan sjóð niður á tiltölulega skömmum tíma um 1.800 millj. kr. Enda birtast okkur afleiðingar þess í mjög löngum biðlistum hjá fötluðum, ekki síst að því er varðar húsnæðismálin. Við þingmenn Samfylkingarinnar flytjum því tillögu um að framkvæmdasjóðurinn hafi sín lögbundnu framlög eins og hann hafði í tíð fyrri ríkisstjórna. Í þeirri ríkisstjórn, þegar framkvæmdasjóðurinn fór að einhverju leyti að greiða rekstur af framkvæmdafé sjóðsins sem er miklu minna en nú er í tíð þessarar ríkisstjórnar, var fastmælum bundið að lögboðnir tekjustofnar þessa sjóðs yrðu ekki skertir. Ég vil líka nefna að við flytjum tillögur um að auka barnabæturnar frá því sem ríkisstjórnin hefur áform uppi um. Ég minni á og mun auðvitað ræða það síðar á þessu þingi þegar við fjöllum um barnabæturnar, eftir að efh.- og viðskn. hefur fjallað um þær, að ótekjutengdi hluti barnabótanna var miklu stærri fyrir fimm árum en hann er nú og verður eftir aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem koma að fullu til framkvæmda eftir þrjú ár. Við erum að ræða um að ótekjutengdi hluti barnabótanna verði um 33.000 núna til barna upp að sjö ára aldri en hann var á árinu 1995 40.000 með hverju barni upp að 16 ára aldri að meðaltali. Við teljum ótækt ef verið er að stíga skref núna til að rétta hlut barnafjölskyldna, sem er svo sannarlega orðið tímabært að líta á barnabæturnar öðrum hætti en sem aðstoð við þá sem verst eru staddir, að fara þá eigi skemur en var gert á árinu 1995 að því er varðar ótekjutengda hlutann og ekki að hann nái einungis til barna að sjö ára aldri. Út á það gengur sú tillaga sem við flytjum nú við fjárlagaafgreiðsluna, að ótekjutengdi hlutinn, þ.e. 33.000 kr. sem kemur með hverju barni, nái til barna að 16 ára aldri. Það eru sem sagt aukin útgjöld sem við leggjum til vegna barnafjölskyldna í formi aukinna barnabóta til barna að 16 ára aldri. Við leggjum til fjármagn til að gera átak í uppbyggingu leiguíbúða og síðast en ekki síst er forgangsröðun okkar í auknum útgjöldum að koma á afkomutryggingu í samræmi við þáltill. sem við höfum flutt um það efni fyrir aldraða og öryrkja. Leggjum við til að fyrsti áfanginn verði stiginn núna með því að samþykkja 2 milljarða framlag til þeirrar afkomutryggingar ásamt 300 millj. sem lagt er til, til þess að afnema tekjutengingu við tekjur maka sem hefur margoft verið farið yfir hér að er brot á stjórnarskránni og Öryrkjabandalagið stendur með það mál fyrir dómi, að því ég best veit. Það eru ótrúlega litlar fjárhæðir sem þarf, herra forseti, til að taka á því mannréttindabroti sem öryrkjar hafa þurft að búa við í langan tíma. Mér er meira að segja sagt að 300 millj., sem við leggjum til í Samfylkingunni, sé of í lagt og það kosti raunverulega ekki nema 200 millj. að afnema tekjutenginguna og þess heldur ætti að vera vilji fyrir því og meiri hluti að samþykkja þá tillögu á hv. Alþingi. Gerð er rækilega grein fyrir því í nál. 1. minni hluta fjárln. hvernig farið hefur verið með elli- og örorkulífeyrisþega og hvernig þeir hafa verið hlunnfarnir alla tíð frá 1995 þegar þessi ríkisstjórn tók við og hvernig ríkisstjórninni tekst alla tíð að mæla kjarabætur til lífeyrisþega við þann mælikvarða sem minnst gefur. Það er alveg ótrúlegt hvað hún hittir alltaf á þann mælikvarða sem minnst gefur þessu fólki og settir eru til þeirra einhverjir molar sem eru afgangs sem eru mældir í örfáum hundraðköllum, kannski tvisvar, þrisvar á ári. Nú á að standa þannig að málum, herra forseti, að þó svo að lífeyrisþegar fái eitthvað um áramótin sem við skulum vona að þeir fái og fái þá ekki minna en aðrir á vinnumarkaðnum, þá er það jafnharðan tekið aftur með þeirri skattahækkun sem ríkisstjórnin stendur fyrir með því að láta skattleysismörkin ekki fylgja eftir launaþróun. Reyndar er þetta furðulegt, herra forseti, þegar maður lítur til þess hvað ríkisstjórnin hefur haft úr að spila á umliðnum árum en á síðustu sex árum hefur orðið 64 milljarða raunhækkun á tekjum hins opinbera. Þrátt fyrir þann gífurlega tekjuauka hafa lífeyrisgreiðslur aldrei verið lægra hlutfall af þjóðarframleiðslu, hvort sem miðað er við lágmarkslaun í þjóðfélaginu eða meðallaun verkamanna. Lífeyrisgreiðslur með fullri tekjutryggingu eru innan við 50.000 en lágmarkslaunin að mig minnir um 76.000 kr. Það var þó reynt á þeim tíma sem við vorum í niðursveiflunni á árunum 1988--1993 að halda eins og kostur var í við lágmarkslaunin og það vantar 3--4 milljarða inn í lífeyrisgreiðslurnar til að þær haldi þeim hlut sem þær gerðu þó 1991. Þá bjuggum við við verulegan samdrátt í tekjum, herra forseti. Lífeyrisþegar voru vissulega ekkert ofsælir af kjörum sínum á árum niðursveiflunnar í efnahagslífinu á árunum 1988--1993 en þó var miklu betur reynt að tryggja eins og ég segi að lífeyrir þeirra fylgdi lágmarkslaunum, þrátt fyrir að raunhækkun á tekjum hins opinbera hafi aðeins verið rúmir 4 milljarðar á þessu sex ára tímabili meðan raunhækkunin á síðustu sex árum er 64 milljarðar. Það er enginn vandi, herra forseti, að fá út einhvern 30 milljarða tekjuafgang eins og sýnt er í fjárlagafrv. með því að hlunnfara elli- og örorkulífeyrisþega um 3--4 milljarða. Það er náttúrlega hægt að sýna afgang af ríkissjóði sem er mældur í því að skerða kjör til þeirra sem eru verst staddir í þjóðfélaginu. Herra forseti. Ég held að ljóst sé að gífurleg eignatilfærsla og misskipting hefur orðið í þjóðfélaginu í tíð þessarar ríkisstjórnar með þeim afleiðingum að bilið milli ríkra og fátækra vex sífellt. Ég held að út af fyrir sig væri fróðlegt að taka saman stjórnvaldsaðgerðir í tíð ríkisstjórnarinnar sem hafa þrengt verulega að tekjulágu fólki í þjóðfélaginu. Það er raunverulega hver stjórnvaldsaðgerðin sem rekur aðra á þessu kjörtímabili þar sem mulið er undir þá sem mest hafa fyrir, á sama tíma og þrengt er að tekjulágu fólki í þjóðfélaginu. Við getum tekið sem dæmi að ríkisstjórnin er að beita sér fyrir aukinni skattbyrði sem nemur 2,5 milljörðum kr., sem við höfum verið að fjalla um á þessum dögum, en hún lækkar um leið skatta á forríka fjármagnseigendur um a.m.k. sömu fjárhæð. Þá ætla ég aðeins að fara inn á þá tillögu sem þingmenn Samfylkingarinnar flytja til tekjuöflunar fyrir þeim tillögum sem hún flytur fram til útgjaldaaukningar. Það er svokölluð frestun á skattlagningu á söluhagnaði en ég heyrði það í sjónvarpi í kvöldmatarhléinu að hv. þm. 5. þm. Vestf. misskilur það greinilega alveg hrapallega og fer með staðlausa stafi í því efni þannig að ástæða er til að fara aðeins yfir þann þáttinn. Ekki síst af því að svo vel ber í veiði hér í þingsalnum að hér situr formaður fjárln. og formaður þingflokks Framsfl., sem hefur gert athugasemdir við það að íhaldið sé að beita sér fyrir lækkun á skattgreiðslum auðmanna í þjóðfélaginu vegna þess að frestunin á söluhagnaðinum og söluhagnaðarfyrirkomulagið í skattinum hefur verið þannig að hingað til hefur verið greiddur 10% skattur af söluhagnaði fyrir einstaklinga upp að tilteknu marki, þ.e. 3,2 millj. fyrir einstaklinga og 6,4 millj. fyrir hjón, en það hefur átt að greiða tekjuskatt af því sem umfram er þær fjárhæðir. Fyrir utan að það að bæði einstaklingar og lögaðilar hafa haft heimild til að fresta söluhagnaði. Tillaga okkar þingmanna Samfylkingarinnar sem flutt er undir forustu hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur gengur út á að afnema þessa heimild til frestunar á skattlagningu á söluhagnaði bæði hjá einstaklingum og lögaðilum en frv. ríkisstjórnarinnar, sem hæstv. fjmrh. flytur, gengur út á að afnema þá frestun bara hjá einstaklingum en ekki hjá lögaðilum. Að auki --- og þá kem ég sennilega að þeim fyrirvara sem hv. þm. Framsfl. hafa haft við það frv. --- leggur fjmrh. til að sá hluti sem er yfir þetta frítekjumark, 3,2 og 6,4 millj., sem áður var í 38% skatti eða í sama hlutfalli og tekjuskatturinn er í, lækki niður í 10%. Eðlilega hafa framsóknarmenn haft fyrirvara á því og gert athugasemdir við það. Það gerist, herra forseti, að verið er að lækka þessa skattprósentu á auðmenn úr 38% í 10% á sama tíma og ríkisstjórnin stendur að almennri skattahækkun á launþega í landinu. Ríkisskattstjóri lagði mat á þetta fyrir hönd þingflokks Samfylkingarinnar en eftir því var óskað með bréfi frá þingflokki Samfylkingarinnar 15. sept. sl. hvað frestunin hefði þýtt í tekjutap fyrir ríki og sveitarfélög. Þá kemur í ljós, sem mér finnst mjög athyglisvert, að það eru aðeins 636 einstaklingar sem frestað hafa 20 milljarða söluhagnaði. Þeir eru 636, þessir einstaklingar sem nýtt hafa sér að fresta skattlagningu á söluhagnaði umfram þessar 3,2 millj. eða eftir atvikum 6,4 millj. hjá hjónum. Og 20 milljarðar, 636 einstaklingar, þýðir 32 millj. á hvern einn þessara einstaklinga. 32 millj. sem þeir hafa frestað hver og einn þessara 636 einstaklinga. Lái mér hver sem vill að halda því fram að hér séu á ferðinni stóreignamenn þessir 636 með 32 millj. hver sem þeir hafa frestað að greiða skatt af. Ríkisskattstjóri segir, herra forseti, að ef þessi frestun hefði ekki verið til staðar og þessir 636 einstaklingar hefðu greitt fullan skatt af þessu hefði það skilað ríki og sveitarfélögum í tekjur á þessum tveimur árum, 1998 og 1999, allt að 8--8,5 milljörðum. Nú hefur ríkisskattstjóri þann fyrirvara á að hann segir, með leyfi forseta: ,,Svar við því hve miklum tekjum ríkissjóður verður af árlega vegna frestunar á skattlagningu söluhagnaðar eins og spurt er um er háð því hvort heimild til frestunar hefur haft áhrif á ákvarðanir manna um sölu á hlutabréfum.`` Þetta er eðlilegur varnagli sem skattstjóri slær hér, en hann segir: ,,Það verður hins vegar að teljast nokkuð ólíklegt`` --- og því skal haldið til haga ,,að sala hlutabréfa á þessum árum hefði orðið jafnmikil ef frestunarheimildin hefði ekki verið til staðar.`` Þ.e. að tekjutapið hefði orðið þessi 8,5 milljarðar. Síðan segir ríkisskattstjóri að hann telji að reikna megi með að verulegur hluti hins frestaða söluhagnaðar komi aldrei til skattlagningar. Það var eins og við vöruðum við í Samfylkingunni 1996 þegar þetta kom inn að hægt væri að fresta söluhagnaðinum endalaust. Við gerum ekki ráð fyrir að taka þetta allt inn í tekjur, þvert á móti gerum við það ekki. Við reiknum aðeins með hluta af þessu í tekjum okkar og reiknum þar með 2,6 milljörðum og tel ég það varlega áætlað. Ég spyr hv. þingmenn Framsfl. hvort sá fyrirvari þeirra sé ekki enn til staðar, að þeir séu ósáttir við það að lækka skattprósentuna á þessa aðila sem eru tiltölulega fáir en virðast hafa fullar hendur fjár og þeir hafa í skattkerfinu ákveðna smugu til þess að fresta skattlagningu á, sem að vísu á að taka af einstaklingum samkvæmt frv. fjmrh. en ekki af lögaðilum. Síðan vil ég aðeins nefna, af því að ég heyrði að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, 5. þm. Vestf., sagði að þetta þekktist hvergi í heiminum að vera að skattleggja þetta, þá er hérna yfirlit í fskj. með frv. sem Svanfríður Jónasdóttir er 1. flm. að og nokkrir þingmenn Samfylkingarinnar flytja, og þar kemur eftirfarandi fram að þetta er víða ekki skattlagt með 10% eins og nú á að gera af öllum söluhagnaði heldur með tekjuskattshlutfallinu í viðkomandi löndum. En þar segir, með leyfi forseta, og þá er Danmörk tekin fyrst að ef eignarhald varir skemur en þrjú ár er söluhagnaður af hlutabréfum sem einstaklingur hefur átt skemur en þrjú ár skattlagður sem tekjur. Söluhagnaður er síðan skattlagður með mismunandi hætti eftir því hvort um skráð eða óskráð hlutabréf er að ræða. Í Noregi er söluhagnaður skattlagður sem tekjur. Þar virðist ekki gerður greinarmunur á neinu, sagt er að tap færist á móti söluhagnaði en það er heimilt hér og veit ég ekki betur en að ónýtt yfirfæranlegt tap sem fyrirtæki a.m.k. geta nýtt telji nú einhverja tugi milljarða, en í Noregi er söluhagnaður skattlagður sem tekjur. Í Svíþjóð er sagt að einstaklingar greiði 30% skatt af söluhagnaði. Það er það sem við leggjum til, þ.e. að fyrir tiltekið hámark greiðist 10% skattur en eftir það, sem er 3,2 milljónir og 6,4 milljónir, greiðist sama eins og fólk greiðir í tekjuskatt. Einstaklingar skulu greiða 30% af söluhagnaði í Svíþjóð, í Bandaríkjunum er meginreglan sú að söluhagnaður er skattlagður með 20% fjármagnstekjuskatti og í Kanada er meginreglan sú að einstaklingar telja 75% af söluhagnaði fram sem tekjur og skattleggst því söluhagnaðurinn sem slíkur. Þetta vildi ég setja fram að því gefna tilefni sem kom upp að menn telja það eitthvað séríslenskt að hér sé verið að skattleggja einhvern hluta af söluhagnaði í sömu skattprósentu og tekjuskattur, það er bara alls ekki samkvæmt þeim upplýsingum sem fram koma í frv. Herra forseti. Ég þarf svo sem ekki að hafa frekari orð um fjárlögin hér við 2. umr. Fyrir liggur ítarlegt nál. frá 1. minni hluta fjárln. þar sem rækilega er gerð grein fyrir afstöðu þingmanna Samfylkingarinnar til fjárlagaafgreiðslunnar. Ítarlegar tillögur liggja fyrir bæði til útgjaldaaukningar og þar sem tekna er aflað á móti og tekna er aflað umfram þann útgjaldaauka sem við setjum fram þannig að ég hygg að þar sé vel að verki staðið. Fyrst og fremst er sýndur sá forgangur sem Samfylkingin vill hafa varðandi fjárlagaafgreiðsluna og hún snýr fyrst og fremst að menntamálum, málefnum barnafjölskyldna í formi aukningar á ótekjutengdum barnabótum og síðast en ekki síst að koma á fyrsta áfanga í þeirri afkomutryggingu sem Samfylkingin vill sjá hjá öldruðum og öryrkjum.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykv. beindi til mín spurningu um hvort Framsfl. teldi ástæðu til að draga úr heimildum lífeyrissjóðanna til fjárfestingar erlendis og hvort umræða hefði farið fram um það innan ríkisstjórnarinnar. Sú umræða hefur ekki farið fram og ég tel að skapa þurfi lífeyrissjóðunum skilyrði til að fjárfesta hér innan lands. Áform eru uppi um sölu ríkisfyrirtækja, um sölu bankanna og um sölu Landssímans. Ef til þeirrar sölu kemur, hvernig sem að henni verður staðið sem liggur ekki endanlega fyrir enn þá, þá hafa lífeyrissjóðirnir næga ástæðu og næg tilefni til fjárfestingar innan lands. Nauðsynlegt er að okkar mati að bjóða bréfin á markaðinn núna til þess að lífeyrissjóðirnir geti fjárfest og það er miklu heillavænlegra en að fara að setja einhverjar skorður í þessu efni. Það er skoðun ríkisstjórnarflokkanna og það er svar mitt við þeirri spurningu sem hv. þm. lagði fram.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svörin sem voru skýr af hans hendi. Hann telur ekki ástæðu til að tengja neitt þær auknu heimildir sem lífeyrissjóðirnir fengu á síðasta þingi. Ég hefði alveg talið ástæðu til að skoða það, ekki að afnema þá heimild, heldur að skoða hvort næstu eitt til þrjú árin ætti að þrengja svigrúmið eitthvað til að fjárfesta svona mikið erlendis. Það hefur haft þessar afleiðingar, eða a.m.k. heldur Seðlabankinn því fram að það hafi haft þessar afleiðingar. En hv. þm. nefnir að frekar eigi þá að skapa þeim svigrúm til að fjárfesta hér innan lands og hv. þm. nefnir í því sambandi áform um sölu banka og Landssíma. Ég býst við að taka þurfi á þessum málum fyrr en maður sér fyrir sér að geti farið að verða af sölu á bönkunum og Landssímanum, ekki síst miðað við þann ágreining sem er uppi að manni skilst milli stjórnarflokkanna um sölu á Landssímanum og ég spyr hv. þm.: Er það líklegt að mati hv. þm. að af sölu bankanna verði þegar á næsta ári og ekki síst að því er varðar áform um sölu Landssímans? Telur hv. þm. líklegt að það fjármagn gangi eftir sem fram kemur á fjárlögum vegna einkavæðingar eða áforma um sölu á bönkum og Landssímanum? Það væri fróðlegt að fá það fram við þessa umræðu.

Herra forseti. Í fjárlagafrv. er reiknað með á tekjuhlið 7 millj. kr. vegna sölu ríkiseigna. Ég tel að það markmið muni nást og ljóst er að ekki þarf að selja nema 25% af hlutdeild ríkisins í bönkunum til að ná því markmiði og rúmlega það. Ég tel yfir höfuð að ekki sé skynsamlegt að þrengja kosti lífeyrissjóðanna til fjárfestingar. Það er ekki skynsamlegt að þrengja kosti þeirra til að ávaxta fjármagn sitt vegna þess að nauðsynlegt er fyrir þá að gera það til að halda stöðu sinni til þess sem er meginhlutverk þeirra, þ.e. að ávaxta fé og borga lífeyri. Aðalhlutverk lífeyrissjóðanna er að borga lífeyri og mér finnst ekki aðgengilegt að hugsa til þess að kostir þeirra til fjárfestinga verði þrengdir og þeir hafi ekki möguleika á að ávaxta fé sitt. Ég er þeirrar skoðunar að þeir verði að hafa möguleika til að gera það og ég hef trú á því að samkomulag náist um að bjóða út hlutabréf í ríkisfyrirtækjum í skynsamlegum áföngum. Það eru ríkisstjórnarflokkarnir að skoða og sú vinna er í fullum gangi.

Herra forseti. Ég veitti því athygli í ræðu síðasta ræðumanns að hún fullyrti að ég hefði haldið því fram að hvergi í heiminum væri söluhagnaður skattlagður. Þetta er náttúrlega óskapleg fjarstæða og hv. þm. getur hvergi fundið orðum sínum stað um það, aldrei nokkurn tíma hef ég látið slíkt um munn fara, enda er söluhagnaður skattlagður víðast hvar. Það sem ég sagði og ég skal árétta það var að í viðleitni allra ríkja heimsins, t.d. síðustu tíu árin, til þess að sporna við fjármagnsflutningi milli landa væri niðurstaðan öll á einn veg. Það eina sem skilaði þjóðfélögunum árangri væri að sjá svo um að umhverfi fyrirtækjanna væri skattalega svo hagstætt sem mest gæti orðið, þannig fengi þjóðfélagið mestu tekjurnar og þannig stæðu þau best að sínum hlutum. Þetta hef ég sagt og þetta ætla ég að halda áfram að fullyrða. Hins vegar liggur fyrir, herra forseti, að Samfylkingin hefur lagt fram tillögu um að skattleggja söluhagnað yfir 40% sem yrði bara til þess að eyðileggja skattstofninn og sjá til þess að tekjurnar yrðu engar, að eyðileggja sjálfan skattstofninn. Þetta er einhver mesta dellutillaga um skattamál sem sést hefur hér í þó nokkrar vikur a.m.k. Ég vil því árétta að þessi viðleitni Samfylkingarinnar til að þykjast vera með tekjuaukningu fyrir ríkið er hrein fjarstæða frá upphafi til enda og mundi ekkert gera annað en eyðileggja skattstofninn. Því það var enginn skattstofn, það voru engar tekjur ríkisins af söluhagnaði áður en við breyttum þessum reglum 1996. Það var núll.

Herra forseti. Ég er nú ekkert hissa á málflutningi hv. þm. vegna þess að það sem sjálfstæðismenn hafa gert í ríkisstjórninni allt frá árinu 1995 er að setja auðmenn í fyrirrúm en ekki almenning í landinu. Og það er mjög sérstakt að standa hér fyrir skattlagningu á almenning í landinu á sama tíma og verið er að lækka þann hluta söluhagnaðar sem hefur verið greiddur af sama og greitt er af tekjuskatti. Af hverju hefur þetta verið núll og engu skilað? Það er af því að þessi heimild hefur verið til staðar um að fresta skattlagningu af söluhagnaði, sem 636 einstaklingar hafa nýtt sér sl. tvö ár, 636 einstaklingar hafa nýtt sér og frestað 20 milljörðum kr. á sl. tveim árum. Ef við afnemum frestunina þá er ég sannfærð um að það mun skila sér í auknum mæli í ríkissjóð. Hæstv. fjmrh. hefur talað um að það mundi a.m.k. skila 1,3 milljörðum miðað við það sem hefur verið á sl. þrem árum þannig að hv. þm. má ekki gera fjmrh. ómerking orða sinna sem hefur talið að þessi aðgerð hans muni þó skila 1,3 milljörðum í ríkissjóð. Við áætlum bara meira og segjum 2,6 og styðjumst þar við álit ríkisskattstjóra sem segir að tekjutap vegna þessara 636 einstaklinga sem frestað hafa 20 milljörðum megi áætla með ákveðnum fyrirvörum, sem ég lýsti áðan og hef ekki tíma til að gera nú, sé allt að 8,5 milljörðum kr. Því er það bara varlega gert hjá okkur í Samfylkingunni að áætla þó ekki meiri tekjur en 2,6 milljarða í þessu efni. Vil ég enn og aftur ítreka það sem ég sagði áðan að það eru mörg lönd sem ég taldi upp sem skattleggja söluhagnað með sömu skattprósentu og tekjuskattur og ég veit ekki til annars en að það hafi skilað sér í ríkissjóð.

Herra forseti. Hv. þm. tók greinilega ekki eftir hvað ég sagði. Ég sagði að tekjur ríkisins af söluhagnaði fyrir breytingarnar hefðu verið vegna þess að allt stóð fast. Það voru engar eignir leystar út. Það var engin sala. Það voru engar tekjur fyrir. Það var það sem var. Vegna þess að það var skattlagt með þessum háa skatti, með 40%, áttu sér engin viðskipti stað. Breytingin sem við gerðum var að leysa þetta úr læðingi sem hefur skapað ríkinu heilmiklar tekjur. Hins vegar liggur fyrir Alþingi stjfrv. um að þetta skuli vera 10% skattur og varðandi þann 10% skatt og að hætta við frestunina hefur hæstv. fjmrh. réttilega haldið því fram að við gætum fengið 1.300 millj. kr. í auknar tekjur. Þetta eru orð hans. En ef við færum okkur aftur upp í skattformið, sem var yfir 40%, þá er ég mjög viss um það, herra forseti, að árangurinn verður nákvæmlega sá sami og hann var áður, þ.e. engar tekjur ríkisins og um það fjallar tillaga Samfylkingarinnar, að eyðileggja skattstofninn og stoppa þessa sölu, setja þetta í sama far og það var, þannig að árangurinn af þessari tillögu mun örugglega verða núll fyrir ríkið. Við munum missa tekjur vegna þess að skattprósentan er svo há að það eyðileggur söluna. Hins vegar er ríkisvaldið, stjfrv., með 10% skatt alveg eins og fjármagnstekjurnar og það mun ábyggilega hjálpa ríkissjóði. Stjfrv. er því á réttri braut en tillaga Samfylkingarinnar getur aldrei gert annað en eyðileggja skattstofninn.

Herra forseti. Þetta er bara fjarstæða og bull hjá hv. þm. sem enginn trúir nema hann sjálfur og kannski einhverjir íhaldsmenn með honum. Það er eftir öðru hjá sjálfstæðismönnum að standa þannig að málum að afnema þessa frestun á heimild til skattgreiðslu af söluhagnaði hjá einstaklingum en skilja lögaðilana eftir. Þeir eiga áfram að geta frestað skattlagningu á söluhagnaði sem margir telja að geti verið með þeim hætti að verið sé að búa til nýjar skattsmugur til að komast hjá skattgreiðslum. Hverjir eru það sem eru með söluhagnað sem er yfir 3,2 millj. og 6,4 millj. hjá hjónum? Það eru einhverjir einstaklingar sem eru með fullar hendur fjár. Þeir eru 636 á síðustu tveimur árum og 20 milljarða er um að tefla í því sambandi og það sem sjálfstæðismenn beita sér fyrir er að heimila lögaðilum áfram að fresta skattgreiðslum af söluhagnaði og lækka svo hjá þessum forríku einstaklingum, sem eru með söluhagnað yfir 3,2 millj. og 6,4, skattinn á þeim úr 38% í 10%. Það þekkist hvergi í þeim löndum sem ég var að telja upp enda njóta fjármagnseigendur algerrar sérstöðu og þetta er alger skattaparadís fyrir þá, Ísland, a.m.k. meðan íhaldið stjórnar sem við skulum vona að verði ekki lengi.

Herra forseti. Farið hefur verið mjög ítarlega yfir fjárlagatillögurnar af meiri hluta fjárln. Ég ætla aðeins að tæpa á nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi vil ég geta allra þeirra fjölmörgu verkefna sem eru í gangi varðandi menningarminjar í tengslum við ferðaþjónustuna en ferðamenn sem koma til landsins eru á þessu ári yfir 300 þús. sem skila 30 milljörðum til þjóðarbúsins. Þetta er í reynd önnur stærsta atvinnugreinin. Menningartengd ferðaþjónusta fyrir erlenda sem innlenda ferðamenn skiptir afar miklu máli. Ferðamenn gera sér miklar væntingar um að kynnast sögu og menningu þjóðarinnar og einstakra byggðarlaga. Í raun hefur orðið mikil bylting í þeim efnum. Aukinn áhugi er á Íslendingasögunum með Njálu þar í fararbroddi. Ég held að á engan sé hallað ef ég minnist á nafn Jóns Böðvarssonar sem hefur vakið upp þennan mikla áhuga á Íslendingasögunum. Það hefur verið mjög fróðlegt að fylgjast með því hve aukinn áhugi almennings hefur verið á Íslendingasögunum og þá sérstaklega á Njálu. Ég vil þá geta um Njálusafnið á Hvolsvelli sem er afar vandað safn að allri gerð og er verið að styrkja það enn betur áfram. Þar mun líka verða verslunarsaga og er kominn hluti af henni, verslunarsaga Sunnlendinga sem er mjög merkileg saga, sérstaklega í ljósi þess að verslun á Suðurlandi er nú komin á afar fáar hendur. Svo vil ég nefna aukinn áhuga á verndun gamlla húsa en þar hefur mjög myndarlega verið tekið á. Árni Johnsen, hv. 1. þm. Suðurl., fór mjög ítarlega yfir þau fjölmörgu verkefni sem verið er að styðja en ég vil nefna eitt verkefni og það er samgöngu- og tækniminjasafnið sem á að rísa í Skógum undir Eyjafjöllum og hýsa mun samgöngu- og tækniminjasögu Íslands. Ég vil geta þess að í Skógum er t.d. eitt merkilegasta símasafn sem er til í landinu. Þáttur Þórðar Tómassonar er einstakur í allri uppbyggingu safnsins og safnið í Skógum er eitt merkasta byggðasafn landsins en þangað koma um 30 þúsund gestir árlega. Safnið skiptir Rangæinga og Skaftfellinga miklu máli en þar er vel varðveitt saga þessara tveggja sýslna. Þá vil ég nefna jöfnun námskostnaðar sem skiptir verulega miklu máli fyrir námsfólk og fjölskyldur þeirra á landsbyggðinni. Ríkisstjórnin hefur staðið þar verulega vel að málum og staðið við öll sín fyrirheit þar um og þetta er afar mikilvægt byggðamál. Herra forseti. Undanfarin ár hefur verið unnið að miklum og merkilegum skógræktarverkefnum og landgræðsluverkefnum í öllum landshlutum. Þessi verkefni styrkja bæði búsetu og bæta náttúrufar og eru líka auk þess þáttur í að auka bindingu koltvísýrings í gróðri og jarðvegi. Í tillögunum er ætlað 10 millj. kr. framlag til verkefnisins Bændur græða upp landið en það er verkefni sem sveitarfélög leggja fjármagn til líka og svo bændur. Þetta er mjög merkilegt og þarft verkefni. Í landshlutabundin skógræktarverkefni eru gerðar tillögur um að verja 70 millj. kr. í hækkun á framlögum og ég tel að það séu mjög mikilvæg verkefni sem þar er unnið að. Þá vil ég geta um mjög merkilegt rannsóknarverkefni sem Inga Þórsdóttir, prófessor við Háskóla Íslands og formaður manneldisráðs, stendur að og tillaga er um að styrkja, en rannsóknarstofa í næringarfræði við Háskóla Íslands og Landspítala hefur m.a. stundað rannsóknir á næringu mæðra og ungra barna. Sama rannsóknarstofa hefur skipulagt og stjórnað rannsókn á næringarfræðilegum ástæðum þess að nýgengi sykursýki af gerð eitt eða barnasykursýki er meira en helmingi lægri hérlendis en meðal nágrannaþjóða okkar. Þær rannsóknir hafa aðallega beinst að samanburði á íslenskri og erlendri kúamjólk með tilliti til áhrifa í líkamanum og hollustugildis. Rannsóknarniðurstöður hingað til benda sterklega til sérstöðu íslensku kúamjólkurinnar og í síðasta mánuði birtist grein um þær í þekktu bandarísku vísindatímariti. Brýnt er að halda þessum rannsóknum áfram, bæði þarf að meta áhrif fleiri efna í kúamjólkinni en hingað til hefur verið gert og rannsaka aðra hugsanlega þætti mataræðis sem tengjast tilkomu sykursýki. Ef íslenska kúamjólkin hefur sérstöðu er mjög líklegt að þeir eiginleikar hafi víðtækari heilsufarsleg áhrif. Í þessum tillögum er gert ráð fyrir að styrkja þetta verkefni með 9,5 millj. kr. Mjög mikilvægt er að ríkissjóður komi að þessum rannsóknum og þetta er í rauninni eina leiðin til þess að íslenskir aðilar haldi áfram næringarfræðilegum rannsóknum sem tengjast kúamjólk. Þetta gagnast fyrst og fremst almenningi því að næringarfræðin er fyrst og fremst í þágu neytandans og heilsu hans og þess vegna er mikilvægt að stuðla að vexti hennar. Herra forseti. Þróun fíkniefnaneyslu hér á landi undanfarin ár hefur almennt verið á verri veg. Þar ber hæst aukin neysla áfengis og annarra vímuefna meðal ungs fólks. Ungu fólki sem leitar til meðferðarstofnana vegna vímuefnaneyslu fjölgar stöðugt. En sem betur fer hefur á hinn bóginn orðið veruleg vakning til vitundar um nauðsynlega stefnumörkun og skipulegt forvarnastarf og fagleg vinnubrögð í forvörnum. Í auknum mæli er litið á forvarnir sem sjálfsagt viðfangsefni sveitarfélaga. Forvarnir, skipulagðar til lengri tíma, og áhersla á víðtækar samhæfðar aðgerðir, hefur aukist á kostnað afmarkaðra skammtímaverkefna. Sjálfstfl. hefur ávallt lagt áherslu á öfluga löggæslu sem tryggir öryggi borgaranna, líf þeirra og eignir. Framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í áfengis-, fíkniefna- og tóbaksvörnum hefur verið fylgt af krafti frá því að hún var samþykkt fyrir fjórum árum. Markvisst hefur verið unnið að framkvæmd þessarar áætlunar sem tekur til margra aðila og verulega auknu fé hefur verið varið til þessara málaflokka undanfarin ár. Þá hafa í raun og orðið straumhvörf í starfi fíkniefnalöggæslu í landinu. Ekki aðeins hafa verulegar fjárveitingar í þennan málaflokk leitt til betri árangurs heldur hefur meira komið til, eins og faglegri vinnubrögð, en fjármagn til fíkniefnalögreglunnar var aukið um 50 millj. kr. á þessu ári. Þessu fé var varið til fjölgunar lögreglumanna til fíkniefnalöggæslu, til þjálfunar þeirra, til tækjakaupa og þjálfunar fíkniefnahunda. Mun meiri samvinna er nú milli lögregluliðanna og þá hafa lögregluliðin sýnt meira frumkvæði en áður í baráttunni við þennan vágest. Verulega bættur tækjabúnaður lögreglunnar hefur gert henni kleift að beita hnitmiðaðri rannsóknum og árangursríkari aðferðum. Í nál. meiri hluta fjárln. stendur í kaflanum Áfengis- og fíkniefnamál: ,,Tvær tillögur eru til hækkunar á þessu við fangsefni og nema þær 25 millj. kr. Í fyrri tillögunni er lagt til að veitt verði 20 millj. kr. fjárheimild til þess að mæta sérstökum kostnaði við rannsóknir meiri háttar fíkniefnamála.`` Síðan stendur hér: ,,Í síðari tillögunni er lagt til að 5 millj. kr. verði varið til þess að koma rekstri sporhunda og fíkniefnaleitarhunda á varanlegan grundvöll. Nauðsynlegt þykir að koma á föstum framlögum til þjálfunar sporhunda, annaðhvort á vegum lögregluembætta eða með samningum við björgunarsveitir.`` Og í kaflanum Ýmis löggæslumál: ,,Gerð er tillaga um 25 millj. kr. fjárveitingu sem varið verði til að efla löggæslu með því að fjölga lögreglumönnum, einkum á sviði fíkniefnalöggæslu. Að undanförnu hefur fjölgað verulega stórum og tímafrekum rannsóknum í fíkniefnamálum og er fyrirhugað að bæta við mannafla í fíkniefnalöggæslu til að anna miklu og viðvarandi álagi. Fjárhæðin samsvarar launum sex lögreglumanna ...`` Virðulegi forseti. Þetta eru mjög góðar tillögur sem meiri hluti fjárln. leggur hér til og ég vona að þær fái góða og skjóta afgreiðslu.

Herra forseti. Við 2. umr. um fjárlagafrv. fyrir árið 2001 mun ég í ræðu minni aðallega mæla fyrir tillögu okkar í 1. minni hluta fjárln. en hann mynda auk þess sem hér stendur, Gísli S. Einarsson og Össur Skarphéðinsson. Við leggjum fram á þskj. 397 tillögur við bæði tekjuhlið og gjaldahlið frv. Ég mun hins vegar ekki í þessari umferð fara sérstaklega yfir tekjutillögur okkar þar sem þær eru fyrst og fremst til umræðu við 3. umr. fjárlagafrv. Ég mun hins vegar rekja hinar tillögurnar og byrja á lið 02-269 Háskólar og vísindastofnanir, viðhald og stofnkostnaður. Þar gerir tillaga okkar ráð fyrir 200 millj. kr. viðbót við það sem fyrir kemur í frv. og sú upphæð á að skiptast miðað við okkar tillögu á milli tveggja bygginga, þ.e. annars vegar 100 millj. til rannsóknarhúss Háskólans á Akureyri og hins vegar 100 millj. til Náttúrufræðihúss Háskóla Íslands. Það er ástæða til þess að fara örlítið yfir þessar framkvæmdir, annars vegar mikilvægi rannsóknarhúss Háskólans á Akureyri, en Háskólinn á Akureyri er ein af hinum mikilvægu menntastofnunum á landsbyggðinni og hefur breytt mjög miklu um menntunarmöguleika og ekki síður því að skila þeim sem ljúka námi til starfa á landsbyggðinni. Húsnæðismál Háskóla Íslands hafa hins vegar fyrst og fremst verið fjármögnuð af happdrættisfé Happdrættis Háskóla Íslands sem í raun hefur ekki eingöngu verið notað til þess að byggja ný hús heldur einnig til þess að halda þeim við. Það er ljóst og svo hefur verið um nokkurt skeið að þetta fjármagn dugar engan veginn til þess að skólinn geti í raun staðið við skuldbindingar sínar gagnvart þjóðinni þannig að hér er af okkar hálfu gerð tilraun til þess að fara út af þeim þrönga vegi sem snýst um að nota eingöngu happdrættisfé til þess að fjármagna byggingar Háskóla Íslands. Því leggjum við til 100 millj. kr. framlag til þessarar byggingar þannig að hún geti komist í gagnið miðað við tveggja til þriggja ára áætlanir sem fyrir liggja. Við gerum síðan tillögu um breytingu á liðnum 02-299 Háskóla- og rannsóknastarfsemi, 1.21 Fjarkennsla á háskólastigi. Þar er gert ráð fyrir 100 millj. kr. aukningu. Hér er um lið að ræða sem fallið hefur brott af fjárlögum af nær óskiljanlegum ástæðum vegna þess að fjarkennsla á háskólastigi er auðvitað mjög mikilvæg, sérstaklega nú á tímum þegar það þarf að nýta tækni til þess að skapa fleirum möguleika á að stunda háskólanám. Háskólarnir flestir og nær allir hafa farið inn á þessa braut í vaxandi mæli og þess vegna er auðvitað mjög brýnt að þingið sendi þau skilaboð frá sér að æskilegt sé að auka þetta enn frekar og það er auðvitað megintilgangur tillögu okkar að þau skilaboð fari til háskólanna að þeir eigi að auka þessa starfsemi og bæta og þróa áfram. Ljóst er að þessi tækni skapar mun fleirum tækifæri til þess að stunda háskólanám í sinni heimabyggð og það skiptir að sjálfsögðu miklu máli fyrir landsbyggðina að það fólk sem hefur hug á að stunda háskólanám geti dvalist sem lengst í sínu byggðarlagi og nýtist því byggðarlagi síðan í framtíðinni. Eitt af því sem hefur komið í ljós þegar fólk hefur stundað fjarnám á þennan hátt er að það hefur yfirleitt skilað sér miklum mun betur til starfa að námi loknu á landsbyggðinni eins og með nemendur sem hafa stundað nám við Háskólann á Akureyri. Síðan gerum við tillögu við liðinn 02-319. Þrjár tillögur eru við þann lið sem heitir Framhaldsskólar, almennt. Í fyrsta lagi er við lið 1.24 tillaga um lagfæringu á reiknilíkani framhaldsskóla og aukna fjarkennslu. Þessi tillaga okkar hljóðar upp á 200 millj. og eins og segir í textanum eru þetta annars vegar vegna lagfæringar á reiknilíkani framhaldsskóla og hins vegar vegna aukinnar fjarkennslu. Segja má að sömu rök og ég hafði um mikilvægi fjarkennslu á háskólastigi eigi einnig við á framhaldsskólastigi vegna þess að ...

Forseti vill biðja hv. þingmenn og hæstv. ráðherra að sýna hv. ræðumanni þá sjálfsögðu virðingu að hafa hljóð í salnum.

Þakka þér fyrir, herra forseti.

Hvar er hann staddur í ræðunni?

Ég er rétt að hefja ræðu mína, hæstv. ráðherra, en mun að sjálfsögðu reyna að hraða mér eftir kostum þannig að ráðherrann geti sem fyrst farið að sinna sínum mikilvægu verkum. Ég treysti því að sjálfsögðu að hæstv. ráðherra hlusti til enda þessarar ræðu þó ég geri nú ekki kröfu til þess að hann muni síðan hlýða á fleiri ræður hér í kvöld. Ég var staddur þar í ræðu minni að ég var að fjalla um mikilvægi fjarkennslu á framhaldsskólastigi og hversu mikilvægt væri því að auka fjármagn til þess liðar. Það er hins vegar ekki síður mikilvægt að það reiknilíkan sem notað hefur verið nú til nokkurra ára í framhaldsskólum landsins verði endurskoðað og ítrekað hefur verið minnst á það í heimsóknum til fjárln. að mikilvægt væri að endurskoða þetta líkan sem hefur verið nær óbreytt frá árinu 1993, með þó einni mjög veigamikilli breytingu sem var niðurskurður sem framkvæmdur var árið 1996. Hins vegar er ljóst að verkefni framhaldsskóla hafa breyst gífurlega á þessum tíma, ekki síst á sviði t.d. stjórnunar, skrifstofuhalds, upplýsingatækni og stoðþjónustu margs konar. En til einskis af þessu tekur reiknilíkanið tillit þegar fjármunum er deilt út til framhaldsskólanna. Það er ekki síður mikilvægt að endurskoða þetta reiknilíkan vegna þess að við í fjárln. höfum á margan hátt nýtt okkur það, til þess að ýta við á öðrum sviðum, að fjárveitingar til stofnana væru gegnsæjar. Þarna er því um mjög merkt starf að ræða, þ.e. að reyna að deila fjármunum til stofnana með þessari aðferð. Hins vegar er óþolandi að jafngóð aðferð og þessi sé á margan hátt eyðilögð með því að sinna ekki eðlilegum breytingum á líkaninu. Þess má geta í þessu samhengi að þegar við vorum að vinna að fjárlögum fyrir árið 2000 þá komu þær upplýsingar til fjárln. að verið væri að vinna að endurskoðun reiknilíkansins og þá fyrst og fremst á þeim tíma með hagsmuni minni framhaldsskóla í huga. Nú fáum við aftur, herra forseti, þær upplýsingar frá menntmrn. að enn sé unnið að endurskoðun líkansins og nú sé kominn af stað annar starfshópur og það er svo sérkennilegt með ferli þessa máls að hinn fyrri starfshópur hefur ekki enn lokið störfum. Þó hefur nýr starfshópur hafið störf og enn á ný virðist margt benda til þess að hann verði ekki búinn að skila áliti áður en fjárlög verða samþykkt. Því eru of miklar líkur á því að ekki náist að gera nauðsynlegustu breytingar á reiknilíkaninu nema brtt. 1. minni hluta fjárln. fái brautargengi hér á þinginu. Við gerum sem sagt tillögu um að 200 millj. skiptist eftir því í raun og veru hvað komi út úr þessari endurskoðun á reiknilíkaninu, á milli þessara liða, þ.e. reiknilíkansins og fjarkennslunnar. Herra forseti. Ég vildi nefna örfá atriði til viðbótar sem hafa valdið skekkju í reiknilíkaninu. Í fyrsta lagi er ekki er tekið tillit til aldurssamsetningar kennara við skólana og þar af leiðandi ekki tekið tillit til aldursafsláttar þeirra kennara sem orðnir eru sextugir og eldri. Þetta skiptir verulegu máli og gróft áætlað hafa fulltrúar skólameistara í þessum starfshópi sem ég nefndi áðan gert ráð fyrir að þarna væri um 100 millj. að ræða. Í öðru lagi er ekki tekið tillit til aukins kostnaðarhlutfalls kennslutengdra starfa sem eru margs konar. Það hefur aukist a.m.k. um 5--6% á þessu árabili frá því að forsendur reiknilíkansins voru samþykktar 1993 og áætlað er að þarna geti einnig verið um u.þ.b. 100 millj. að ræða. Þá er talin mikil þörf á því að auka fjármagn til eignakaupa af þeirri einföldu ástæðu að víða hefur verið sparað helst á þeim lið þessi ár til þess að skólarnir gætu náð endum saman. Þarna ræða menn um að a.m.k. tæplega 50 millj. vanti. Þá er það liður sem gengur undir nafninu Launakostnaður annarra starfsmanna. Hann er líka algjörlega úr lagi genginn miðað við forsendurnar og þarna er einnig rætt um að u.þ.b. 100 millj. kr. vanti. Til er hópur nemenda sem ekki var tekið tillit til í forsendum reiknilíkansins, þ.e. nemendur sem eiga við leshömlun að stríða, og þarna er talið að jafnvel sé um tæplega 30 millj. að ræða. Eingöngu í þessum fimm liðum sem ég hef nefnt er því hægt að færa rök fyrir því að tæplega 400 millj. kr. vanti. Þetta verður auðvitað endanlega að bíða niðurstöðu þeirrar endurskoðunar sem hér á sér stað. En við gerum sem sagt tillögu um að þarna verði stigið mikilvægt skref til þess að bæta það sem helst stendur út af í reiknilíkaninu. Varðandi liðinn 02-319 Framhaldsskólar, almennt þá er önnur tillagan við lið 1.29 Nýbúafræðsla. Þar gerum við tillögu um 100 millj. til viðbótar við það sem ekkert er fyrir. Hér er um mjög mikilvægan þátt að ræða vegna þess að margoft hefur verið sýnt fram á að meðal nýbúa er því miður mjög hátt hlutfall brottfalls í framhaldsskólum. Það er að hluta til a.m.k. vegna þess að þjónusta við þá er ekki nægjanleg í skólunum. Auðvitað má að hluta til rekja það aftar í skólakerfið. Hins vegar er þarna um mjög brýnt mál að ræða sem er hluti af því að við viljum sem best gera að sjálfsögðu við þá nýbúa sem hingað eru komnir. Og hér liggur fyrir sú einfalda staðreynd, eins og ég sagði áðan, að brottfall þessara nemenda er gífurlegt í framhaldsskólum. Við þriðja liðinn sem er við tölulið 1.31 Upplýsingatækni við framhaldsskólana, gerum við tillögu um 200 millj. Þessi liður er nýr og er ekki til staðar í frv. Út af fyrir sig ætti ekki að þurfa að hafa mörg orð um nauðsyn þess að þarna sé vel að verki staðið. Upplýsingatæknin ryður sér stöðugt meira til rúms víðast hvar og í framhaldsskólum landsins eru þeir sem eiga eftir að starfa hvað mest á þessu sviði. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að framhaldsskólarnir séu vel í stakk búnir til þess að sinna þessu og undirbúa þannig bæði kennara og nemendur undir framtíðina. Síðan er komið að lið 02-451 Símenntun og fjarvinnsluverkefni, liður 1.11 Símenntun og fjarvinnsluverkefni sem í fjárlagafrv. er upp á 63,3 millj. kr. Við gerum ráð fyrir að tvöfalda þá upphæð þannig að í þennan lið fari samtals 126,6 millj. Það er athyglisvert þegar horft er til nafnsins, Símenntun og fjarvinnsluverkefni, að gerð er tillaga um það í fjárlagafrv. að lækka þennan lið frá yfirstandandi ári. Það er algjörlega þvert á það sem æskilegt verður að teljast vegna þess að hér er verið að byggja upp símenntunarmiðstöðvar mjög víða um land sem gegna mjög fjölbreyttu hlutverki og frá þeim hafa talsmenn komið á fund fjárln. og einmitt bent á að skortur er á fjármagni til þess í raun að geta sinnt þeirri starfsemi sem nú þegar er til staðar, hvað þá heldur að þróa hana áfram eins og mikilvægt er. Þá er komið að liðnum 02-982 Listir, framlög. Þar gerir 1. minni hluti fjárln. tillögu um þrjár breytingar. Það er í fyrsta lagi við liðinn 1.22 Starfsemi áhugaleikfélaga. Þar gerum við ráð fyrir að auka fjármagnið um 20 millj. kr. Hér er um mjög mikilvæga menningarstarfsemi að ræða að stórum hluta til á landsbyggðinni og það er ábyggilegt að það er mjög mikilvægt gagnvart allri byggðaþróun að hlúð sé eins og kostur er að allri menningarstarfsemi sem þar fer fram og þessi tillaga okkar er að sjálfsögðu viðleitni í þá átt. Annar liðurinn undir liðnum Listir og framlög er síðan 1.24 Starfsemi atvinnuleikhópa. Þar gerum við einnig tillögu um að fjármagn verði aukið um 20 millj. kr. Það hefur orðið gífurleg aukning í starfsemi atvinnuleikhópa, fyrst og fremst að vísu á höfuðborgarsvæðinu. Það má ljóst vera að þeir eru auðvitað í samkeppni við ríkisstyrkta starfsemi sem við að sjálfsögðu stöndum heils hugar á bak við. En við teljum að hér sé um slíka grósku að ræða að mikilvægt sé að reyna að bæta þar um og teljum því nauðsynlegt að þarna komi 20 millj. til viðbótar. Þriðji liðurinn undir þessum lið er síðan á liðnum 1.83 Menningarhátíð landsbyggðarinnar. Hér er um nýjan lið að ræða sem er í fjárlagafrv. upp á 5 millj. Við gerum tillögu um það að við hann sé bætt 10 millj. kr. og það er að sjálfsögðu til þess að vekja enn frekar athygli á því hversu góð hugmynd hér er á ferðinni. Við viljum þess vegna reyna að efla þetta eins og kostur er. En þar sem þetta er náttúrlega fyrsta árið þarf að gera ýmsar tilraunir og það er eðlilegt að veita hið minnsta 15 millj. kr. til þess arna eins og við gerum tillögu um. Töluliðir 7--9 eru í raun allir af sama meiði, þ.e. tillögur um auknar sértekjur þriggja stofnana, þ.e. Hafrannsóknastofnunar, Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og Fiskistofu og vísast til skýringa við 22. lið þar sem gerð er tillaga um að innheimta ákveðið gjald. En ég mun skýra nánar þegar ég kem að þeim lið. Í 10. lið okkar er komið að 07-700 Málefni fatlaðra og það er töluliðurinn 1.82 Fjarkennsla fatlaðra, tækjabúnaður og þróunarstarf. Hér gerum við tillögu um 50 millj. kr. Það þarf út af fyrir sig ekki að bæta miklu við þar sem ég hef áður fjallað um fjarkennslu en það er ljóst að fatlaðir þurfa mjög á því að halda að geta einmitt stundað nám sem næst heimili sínu. Þess vegna er mjög brýnt að unnið sé sérstaklega að eflingu fjarkennslu fyrir fatlaða. Þarna þarf að að sjálfsögðu að vinna margvíslegt þróunarstarf og bæta tækjakost jafnt hjá þeim sem koma til með að kenna og þarf nauðsynlega að fara yfir það líka hvort ekki sé eðlilegt að fatlaðir fái einnig aðgang að tækjum. Þetta er sem sagt hlutur sem mikilvægt er að fara í og reyna að finna hið rétta form á. Í 11. tölulið er fjallað um 07-795 Framkvæmdasjóður fatlaðra, 6.01 Framkvæmdasjóður fatlaðra. Þar er í raun og veru um tvær tillögur að ræða, annars vegar upp á 372 millj. og hins vegar um 25 millj. eða samtals 397 millj. kr. Tillagan um 372 millj. er um að ekki verði um að ræða skerðingu á mörkuðum tekjustofni, þ.e. erfðafjárskattinum, heldur fái Framkvæmdasjóður fatlaðra alla þá upphæð sem innheimtist í skattinum. Hins vegar eru 25 millj. kr. hugsaðar sem stofnkostnaður vegna hvíldarheimilis fyrir geðveik börn en það er talið af fagfólki afar brýnt að slíku heimili verði komið á legg en því miður er ekkert slíkt heimili í landinu nú og því er gerð tillaga um 25 millj. kr. vegna stofnkostnaðar á slíku heimili. Næsti liður sem tillaga okkar er um er 07-984 Atvinnuleysistryggingasjóður, 1.45 Starfsmenntasjóður. Þar gerum við tillögu um að framlag verði aukið um 40 millj. kr. og verði samtals 100 millj. kr. Því miður hefur dregið mjög af þróun mála í gegnum Starfsmenntasjóð og þess vegna lítum við svo á að hér sé mikilvægt skref vegna þess að starfsmenntun, símenntun, endurmenntun, sama hvað við nefnum það, er eitt af hinum brýnu málum nútímasamfélags vegna þess að stöðugt þarf fólk að bæði halda sér við í þekkingu og ekki síður að bæta við þekkingu til að geta skipt jafnvel um starfsvettvang. Þá er komið að tillögu við liðinn 07-999 Félagsmál, ýmis starfsemi, og töluliðinn 1.32 Hvíldarheimili fyrir geðveik börn. Ég minntist áðan á tillögu okkar um stofnkostnað og hér er gerð tillaga um 25 millj. kr. til rekstrar heimilisins. Við gerum sem sagt ráð fyrir því að það taki til starfa á næsta ári og ég þarf ekki að endurtaka það sem ég sagði áðan um mikilvægi þess að slíkt verði gert. Þá er komið að liðnum 08-204 Lífeyristryggingar, en þar eru tvær tillögur. Það er annars vegar við tölulið 1.26 Afkomutrygging lífeyrisþega, 1. áfangi, 2 milljarðar kr. Þessi tillaga er í anda þeirrar þál. sem liggur fyrir þinginu og flutt er af þingmönnum Samfylkingarinnar með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur í fararbroddi. Það er hins vegar ekki ætlunin að þetta nægi til þess að tryggja þá afkomu fyllilega heldur er þetta, eins og segir í textanum, aðeins 1. áfangi. Síðan er seinni tillagan við þennan lið, 1.27 Afnám tekjutengingar tekjutryggingar elli- og örorkulífeyrisþega við tekjur maka. Það er tillaga um 300 millj. og gert ráð fyrir að sú upphæð dugi til að afnema tekjutengingu tekjutryggingar elli- og örorkulífeyrisþega. Frumvarp liggur fyrir þinginu sem hefur margoft verið flutt af þingmönnum Samfylkingarinnar með hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur í broddi fylkingar og vísast til þess frv. um nánari skýringar. Síðan er komið að liðnum 08-373 Landspítali -- háskólasjúkrahús. Þar er gerð tillaga um 50 millj. kr. og ætlunin er að setja á geðsvið Landspítala -- háskólasjúkrahúss vegna framhaldsmeðferðar ungs fólks með geðsjúkdóma. En því miður er algjör skortur á slíkri þjónustu í okkar kerfi núna og hefur m.a. þau áhrif að á barna- og unglingageðdeild er fólk lengur en fagmenn telja kannski nauðsynlegt og telja að ættu frekar að fara í framhaldsmeðferð en það þýddi að hægt væri að taka færri inn á barna- og unglingageðdeildina. Má því segja að skorturinn á slíkri þjónustu skapi ákveðinn tappa í kerfinu sem afar brýnt er að reyna að losa þannig að þessi þjónusta megi eflast eins og þörf er á. Þá er komið að liðnum 08-399 Heilbrigðismál, ýmis starfsemi og þar er töluliðurinn 1.52 Fíkniefnavarnir og þar er tillaga um 100 millj. kr. Vissulega væri hægt að fjalla verulega mikið um fíkniefnavarnir en það eru auðvitað ýmsar hliðar á því máli og hér gerum við tillögu um að settar verði 100 millj. undir þennan lið vegna þess að flestum er ljóst að hér er ekki síst um að ræða heilbrigðisvandamál. Ég vil aðeins, herra forseti, fá að vitna stuttlega í ágæta grein sem rituð var í blaðið  En ég var að ræða um fíkniefnavarnir ...

Ég get fullvissað hv. ræðumann um að hæstv. sitjandi félmrh. er í húsinu og ég veit til þess að hann hlýðir á ræðu þingmannsins í hliðarsal.

Þakka þér fyrir, herra forseti, ég taldi þetta fullvíst. En þar sem hv. þm. sem spurði er nýkominn í salinn þá þekkti hann ekki forsögu málsins en við sem vorum hér þegar hæstv. ráðherra gekk hér um sal sáum og vissum að hann mundi að sjálfsögðu hlýða á ræðu þessa a.m.k. til enda.

Ég er hérna með heyrnartæki.

Þótti mér líklegt mjög. Hér gengur hæstv. ráðherra í salinn og fær sér væntanlega sæti í sínum virðulega stól og hlýðir áfram. Þessi litla tilvitnun sem ég ætlaði að taka úr grein sem rituð var fyrir nokkrum dögum í dagblaðið Dag segir í raun og veru afar mikið um þennan erfiða málaflokk, en þar segir greinarhöfundur að meginvandinn í fíkniefnamálunum sé sá að fólki líði illa. Ég vil taka undir með greinarhöfundi, ég held að það sé meginvandamálið. Þess vegna höfum við ákveðið að setja þessa tillögu undir heilbrrn. vegna þess að þetta er að stórum hluta til heilbrigðismál og við viljum að þessir fjármunir verði nýttir m.a. til þess að sem fæstum líði illa í samfélaginu. Þá er ég kominn að töluliðnum 09-250 Innheimtukostnaður, 1.21 Hert skatteftirlit. Þessi tillaga tengist að sjálfsögðu þeim lið sem er á undan um auknar tekjur í ríkissjóð vegna þess að samkvæmt upplýsingum sem við höfum aflað okkur er talið líklegt að þær 50 millj. sem hér er gerð tillaga um að fari í hert skatteftirlit eigi að geta skilað nettó í ríkissjóð um 800 millj. kr. og þess vegna er ekki erfitt að færa rök fyrir þessum útgjöldum. Þá er komið að liðnum 09-811 Barnabætur. Þar gerum við tillögu um að 1.285 millj. viðbót verði við þær tillögur sem eru í frv. og hér erum við fyrst og fremst að gera tillögu um það að tekjutengingin í barnabótunum verði ekki aðeins til sjö ára aldurs heldur til 16 ára aldurs og þetta er sú tala sem reiknað hefur verið út að eigi að duga til þess miðað við þær aðstæður sem við þekkjum í dag. Þá er komið að liðnum 09-981 Ýmsar fasteignir ríkissjóðs, 6.05 Stjórnarráðsbyggingar. Við gerum ráð fyrir að þessi liður verði lækkaður um 190 millj. Hér er verið að ræða um miðað við skýringar í fjárlagafrv. viðhald o.fl. í stjórnarráðsbyggingum. Við teljum hins vegar að nýjustu afrek sem unnin hafa verið af ráðuneytunum --- og ætla ég þá ekki að nefna margar byggingar en vegna þess að nýlega höfum við fengið í hendur býsna miklu skýrslu frá því í ágúst á þessu ári frá Ríkisendurskoðun um framkvæmd við Þjóðmenningarhús, þá teljum við nauðsynlegt að gert verði hlé á slíkum framkvæmdum meðan Stjórnarráðið og þeir sem þar ráða læra af reynslunni. Herra forseti. Mig langar af þessu tilefni að vitna örlítið til þeirrar skýrslu sem ég nefndi áðan. Hér segir, með leyfi forseta, m.a.: ,,Hér á eftir er fjallað um þau atriði sem betur hefðu mátt fara við framkvæmd endurbóta Þjóðmenningarhúss við Hverfisgötu í Reykjavík ...`` Takið eftir að fjalla á um þau atriði sem betur hefðu mátt fara. Síðan kemur kafli undir fyrirsögninni Lög og önnur fyrirmæli. ,,Í lögum nr. 63/1970 um skipan opinberra framkvæmda með síðari breytingum kemur fram hvernig staðið skuli að opinberum framkvæmdum. Í handbók um opinberar framkvæmdir sem fjármálaráðuneytið gaf út árið 1991 eru lög þessi skýrð nánar. Þannig eru til mjög ítarleg fyrirmæli og leiðbeiningar um hvernig staðið skuli að opinberum framkvæmdum hér á landi.`` Herra forseti. Ríkisendurskoðun telur þörf að láta þetta koma fram í skýrslunni um framkvæmdirnar í Safnahúsinu við Hverfisgötu, að til séu mjög nákvæm fyrirmæli og leiðbeiningar um hvernig eigi að standa að opinberum framkvæmdum í landinu. Herra forseti, áfram er haldið í skýrslunni: ,,Verkkaupi er sá aðili sem tekur ákvarðanir og ber ábyrgð á framkvæmd. Það er hlutverk verkkaupa, þ.e. viðkomandi ráðuneytis og þeirra aðila sem ráðuneytið felur framkvæmd verksins, að sjá til þess að lögum þessum sé framfylgt. `` Herra forseti. Það er kannski nauðsynlegt að vekja athygli þeirra sem ekki vita en viðkomandi ráðuneyti í þessu tilfelli er forsrn., það er forsrn. sem hér er verið að fjalla um. Og með leyfi forseta vil ég vitna áfram til skýrslu Ríkisendurskoðunar: ,,Lögin kveða skýrt á um að ekki skuli hefja verklega framkvæmd fyrr en veitt hefur verið til þess heimild á fjárlögum.`` Það er rétt, herra forseti, að vekja athygli á því sem ég las í upphafi að hér er eingöngu verið að tilgreina það sem Ríkisendurskoðun telur ástæðu til að vekja athygli á að hefði mátt betur fara við þær framkvæmdir sem hér um ræðir. Áfram segir í skýrslunni, með leyfi forseta: ,,Vegna verkefnisáætlunar skal lýsa verkaskiptingu vegna stjórnunar, ákvarðanatöku og boðleiðum í verkinu. Tryggja ber að áætlanagerð byggi á traustum forsendum þannig að ekki þurfi að koma til breytinga á síðari stigum verkefnisins.`` Herra forseti. Ég held að nóg sé lesið í bili varðandi það hvað betur hefði mátt fara við framkvæmd endurbóta Þjóðmenningarhúss við Hverfisgötu. Ég held að ljóst sé og eðlilegt að þeir aðilar sem bera ábyrgð á slíkum framkvæmdum þurfi nú einhvern tíma til þess að meta hvernig betur megi standa að næstu framkvæmdum. Herra forseti. Það er fleira í skýrslunni sem ég vil fara með. Í kafla sem heitir Ábending og tilmæli segir m.a., með leyfi forseta: ,,Ábyrgð og hlutverkaskipting þarf að vera skýr og hún lögð fram með skriflegum hætti. Þannig þarf að vera ljóst hvert sé valdsvið hvers og eins sem verkinu tengist og hver sé vettvangur ákvarðanatöku.`` Þetta segir m.a. í þeim texta þar sem verið er að fjalla um þætti sem Ríkisendurskoðun telur að einkum þurfi að hafa í huga þegar verið er að horfa yfir þær framkvæmdir sem unnar voru við Þjóðmenningarhúsið. Áfram segir, með leyfi forseta: ,,Ákveða þarf með skriflegum hætti í byrjun verks tíðni, form og dreifingu upplýsinga um verkstöðu og fjárhagsstöðu. Þannig sé tryggt að þeir sem ábyrgð bera á verkinu séu ávallt vel upplýstir um stöðu þess. Ríkið sem verkkaupi þarf að setja sér ítarlegar verklagsreglur og fylgja þeim eftir gagnvart verksala bæði á hönnunar- og framkvæmdastigi ...`` Og áfram, með leyfi forseta: ,,Sá aðili innan ríkiskerfisins sem er verkkaupi þarf að tryggja fyrir fram fjárheimildir á hverju fjárhagsári í samræmi við þær fjárhagsskuldbindingar sem hann áformar að gangast undir á hverjum tíma.`` Herra forseti. Hér er vissulega ýmislegt gefið í skyn og ekki hægt að draga aðra ályktun en þá að ekki hafi verið staðið að verki á þann hátt sem hér segir að lög kveði á um. Síðasta tilvitnun mín í þessa skýrslu Ríkisendurskoðunar, með leyfi forseta: ,,Tryggja þarf að á framkvæmdatíma sé fyrir hendi skilvirkt samtíma kostnaðar- og verkeftirlit.`` Hér er augljóslega gefið í skyn að slíkt hafi ekki verið til staðar. Herra forseti. Ég endurtek tillöguna um að þær 150 millj. sem áætlað er að Stjórnarráðið fari með í viðhald og aðrar framkvæmdir á næsta ári verði geymdar. Það sem ég hef lesið upp um framkvæmdina við Hverfisgötu ætti að duga sem rökstuðningur fyrir því að taka eitt ár til að fara yfir það hvernig til hefur tekist í þessum efnum. Herra forseti. Þá er ég kominn að liðnum 11-299 Iðja og iðnaður, framlög. Þar gerum við tillögu um að komi nýr liður, 1.49 Frumkvöðlar á landsbyggðinni. Við gerum tillögu um að til þessa verði settar 25 millj. kr. Hér er um afar mikilvægt mál að ræða vegna þess að eitt af því sem hefur valdið vanda á landsbyggðinni er skortur á frumkvöðlum. Þess vegna er mjög mikilvægt að reyna að hlúa að frumkvöðlasetrum þar sem menn hafa ýmsar góðar hugmyndir. Þetta hluti af því sem við teljum að haft geti jákvæð áhrif á þróun byggðar í landinu. Þá gerum við, herra forseti, einnig tillögu um breytingar á sundurliðun 4. Í fyrsta lagi á lið 47-205 Íbúðalánasjóður, leiguíbúðir. Þar gerum við tillögu um 200 millj. þannig að fjármagnsgjöldin verði 630 millj. Hér er eingöngu um það að ræða að við gerum tillögu um að niðurgreiðslur vaxta leiguíbúða í félagsíbúðakerfinu verði áfram haldið eins og verið hefur en ekki hætt. Herra forseti. Síðasta tillaga okkar um breytingu er við 7. gr. Það eru nýir liðir. Það er í fyrsta lagi liður 8.16 Að lækka önnur gjöld ráðuneyta um 860 millj. kr. Tillagan er um að ráðuneyti leiti leiða til þess að fara sem best með fjármuni þjóðarinnar. Við teljum vænlegast að gera það þannig að ráðuneytin fái til þess frítt spil og leiti þeirra leiða sem þau telja vænlegastar til að ná þeim árangri. Í öðru lagi er töluliður 8.17 Að fela ráðuneytum að skera niður ferða- og risnukostnað um 450 millj. kr. Það hefur áður verið farið í slík átaksverkefni, að reyna að ná niður þessum kostnaði. Það er auðvitað brýnt að svo sé gert reglulega. Þetta er liður sem oft á tíðum vill vaxa nær stjórnlaust. Þess vegna gerum við tillögu um að reynt verði að ná svona um 20--25% niður af þessum lið. Það hefur áður verið bent á að hægt sé að ná býsna góðum árangri á þessu sviði. Þá gerum við tillögu um það í lið 8.18 að innheimt verði 2.700 kr. gjald á hverja þorskígildislest af úthlutuðu aflamarki, sbr. 6. gr. laga um Þróunarsjóð sjávarútvegsins. Gert er ráð fyrir að þannig innheimtist um 750 millj. kr. sem verði síðan ráðstafað til Hafrannsóknastofnunar 600 millj. kr., til Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins 20 millj. og til Fiskistofu 130 millj. kr. Ég gerði áðan grein fyrir því að sértekjur þessara stofnana mundu hækka og hér er skýringin á því. Tillagan er þannig um að hækka örlítið greiðslur til þróunarsjóðsins og ráðstafa á þennan hátt, þ.e. að þær stofnanir sem sinna sjávarútvegi fái þær og með því sé greiddur hluti af kostnaðinum við rekstur þeirra. Herra forseti. Hér hef ég gert grein fyrir þeim brtt. sem 1. minni hluti gerir við fjárlagafrv. við 2. umr. Það er ljóst að hér er um töluverðar útgaldaaukningartillögur að ræða en eins og ég sagði þá höfum við einnig með tillögur um auknar tekjur, auknar sértekjur og sparnað, með lækkun ýmissa gjalda. Þegar þetta dæmi er gert upp eru tillögur okkar í raun um að aukinn afgangur verði á ríkissjóði um einn milljarð kr. Með því teljum við okkur sýna þá ábyrgð sem nauðsynleg er í því efnahagsástandi sem nú ríkir í landi okkar. Við teljum mikilvægt að menn taki saman höndum um að tryggja hina margumræddu mjúku lendingu. Herra forseti. Ég vil að lokum fjalla örlítið um nýjung sem nefnd er í fjárlagafrv. og fjallar um að fjölga einkaskólum á landinu. Tillagan er um að sérstakur skóli verði settur á laggirnar með styrk frá ríkinu, þar sem ungmenni eigi að geta lokið námi til stúdentsprófs á tveimur árum en hið almenna eins og flestum er kunnugt eru fjögur ár. Hins vegar er ljóst að mjög margir áfangaskólar í landinu hafa boðið nemendum upp á að ljúka námi á þremur árum. Það hefur verið áhugi á því til fjölda ára innan áfangakerfis skólanna að gera tilraunir með áfangakerfið og þróa áfram þannig að nemendur geti í raun ákveðið námshraða sinn sjálfir svo á því þurfi ekki að hafa miklar hömlur. Áfangakerfið gæti m.a. að sjálfsögðu boðið upp á tveggja ára nám til stúdentsprófs. Hér er hins vegar augljóslega um sérstakt áhugamál að ræða af hálfu menntmrh. eða ríkisstjórnarinnar. Það er alla vega ljóst að menntmrh. virðist hafa sérstakan áhuga á þessu. Mér er ekki kunnugt um að áfangakerfi skóla hafi fengið tilstyrk ríkissjóðs til að gera þá tilraun sem ég nefndi. Í frv. er hins vegar gert ráð fyrir því að þegar skólinn er tekinn til starfa fari um 100 millj. kr. á ári í það verkefni. Ég vil ítreka það sem fram kom fyrr í dag hjá framsögumanni okkar, hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, að hugmynd um einkaskóla af þessari gerð er algjörlega á skjön við stefnumið Samfylkingarinnar. Við munum berjast gegn því með oddi og egg að þessi hugmynd nái fram að ganga. Herra forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir brtt. 1. minni hluta við fjárlagafrv.

Herra forseti. Það er gott að hæstv. starfandi félmrh. skuli vera við umræðuna. Ég kem til með að óska eftir upplýsingum frá honum um ýmislegt sem lýtur að húsnæðiskerfinu. Ég mun einnig beina spurningum til hæstv. fjmrh. og vona að hann komi hingað í þingsalinn til að fylgjast með umræðunni. Hér er hv. formaður fjárln., Jón Kristjánsson, og æskilegt væri að varaformaður nefndarinnar, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, ef hann er í húsinu, væri hér einnig viðstaddur.

Forseti vill láta þess getið að hæstv. fjmrh. er í húsinu og auk þess er í húsinu varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson.

Mér þætti, herra forseti, æskilegt að báðir þessir aðilar væru hér viðstaddir ræðu mína vegna þess að ég óska eftir að gera athugasemdir við ummæli hv. varaformanns fjárln. og harkalegar árásir hans á kennarastéttina sem heyr nú erfitt verkfall og að mínum dómi voru ummæli hans í hæsta máta ósmekkleg og óábyrg. Ég vil byrja á að fara nokkrum orðum almennt um fjárlögin og vísa þar í nál. hv. þm. Jóns Bjarnasonar, fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln. Nefndarálit hans og ræða hér við umræðuna fyrr í dag var um margt mjög athyglisverð. Í ræðu sinni vísaði hv. þm. Jón Bjarnason til laga um fjárreiður ríkisins. Þessi lög voru sett fyrir fáeinum árum og leiddu til nokkurra umræðna hér á þingi sem ég tók ásamt öðrum þátt í og gagnrýndi þessi lög. Nú er að koma í ljós að sú gagnrýni átti við rök að styðjast. Í 30. gr. laga um fjárreiður ríkisins segir, með leyfi forseta: ,,Einstökum ráðherrum er heimilt, með samþykki fjármálaráðherra, að gera verksamninga og samninga um rekstrarverkefni, sem undir ráðuneytið heyra, til lengri tíma en eins árs við þá ríkisstofnun sem sinnt hefur verkefninu, aðrar ríkisstofnanir, sveitarfélög eða einkaaðila, enda sé áætlað fyrir verkefninu í fjárlögum.`` Nú er að koma í ljós hvernig þessari lagagrein er beitt. Að sönnu þarf samþykki Alþingis að vera fyrir hendi til þess að ráðherra geti deilt út úr safnliðum fjárlaga. En hlutirnir ganga þannig fyrir sig að Alþingi samþykkir safnliði sem ganga til einstakra ráðuneyta og þessir safnliðir fara stækkandi eftir því sem fram líða stundir. Síðan er viðkomandi ráðherra og ráðuneyti hans nánast í sjálfsvald sett hvernig fjármununum er ráðstafað. Ef við lítum t.d. á fjármuni sem menntmrn. ráðstafar, við skulum segja til framhaldsskóla, þá eru samkvæmt frv. ætlaðar rúmlega 5.631 millj. kr. til 28 slíkra skóla. En á safnlið til þessara skóla, til þessarar starfsemi, er varið 1.448,5 millj. Það verður ráðuneytisins og ráðherrans að ráðstafa þessum fjármunum. Það sem í raun er að gerast og hv. þm. Jón Bjarnason hefur vakið athygli á og gerði reyndar einnig í umræðu um fjárlögin hér í fyrra, er hvernig valdið er fært úr þingsalnum inn í ráðuneytin. Þar er valdinu beitt, t.d. til að gera þjónustusamninga m.a. við einkaaðila. Þannig er gefið grænt ljós á svokallaða einkaframkvæmd og einkavæðingu innan almannaþjónustunnar. Við höfum orðið vitni að því hvernig hæstv. menntmrh. hefur beitt heimildum af þessu tagi. Þar höfum við fyrir okkur skýr dæmi um einkaframkvæmd, Iðnskólann í Hafnarfirði svo dæmi sé tekið og aðra starfsemi. Herra forseti. Þetta var fyrsta atriðið sem ég vildi vekja athygli á og ég er andvígur þessari þróun. Ég er andvígur þeirri þróun að Alþingi gefi nánast ráðherrum óútfylltan tékka, eins og þetta vinnulag felur í sér. Ég er andvígur þessu og sérstaklega vantreysti ég ríkisstjórninni sem nú situr, eins einkavæðingarglaðri og hún er. Annað atriði sem ég vildi koma að í mínu máli er einnig almenns eðlis. Það er einu sinni svo að þúsundir einstaklinga eiga allt sitt komið undir fjárlögunum, hvernig okkur tekst til við að ráðstafa og útdeila fjármunum úr almannasjóðum, úr ríkissjóði. Hér vísa ég að sjálfsögðu fyrst og fremst til þeirra sem hafa tekjur til framfærslu úr almannatryggingakerfinu. Á hverju ári horfir þetta fólk með eftirvæntingu, því miður oftar en ekki hin síðari ár með skelfingu, til þess boðskaps sem er að finna í frv. til fjárlaga. Margir voru vongóðir í sumar og haust þegar gumað var af 30 milljarða rekstrarafgangi á fjárlögunum og hugsuðu sem svo að það hlyti að fara svo að menn létu eitthvað af hendi rakna til þeirra hópa sem þeir segjast allir í orði kveðnu styðja en þegar á reynir er svo ekki. Fjárlög ríkisstjórnarinnar eru því miður til marks um að viljinn er ekki fyrir hendi þegar á reynir. Það er alltaf stór spurning hvernig stjórnarandstaðan á að bera sig að við fjárlögin og afgreiðslu þeirra, hvort menn eigi að setja þar fram ýtrustu kröfur sínar eða hvort menn eigi að fara þar einhvern milliveg í þeirri von að ná einhverjum betrumbótum fram. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði ákváðum að fara þá leið. Við treystum því að í einhverju verði komið til móts við kröfur okkar og hér höfum við forgangsraðað. Áherslur okkar varðandi almannatryggingakerfið hafa jafnan verið mjög skýrar. Við höfum viljað hækka grunngjöldin í lífeyriskerfinu. Þau hafa ekki fylgt launaþróun sem skyldi á undangengnum árum. Það var tímabil þar sem bætur almannatrygginga fylgdu ekki launaþróun yfir höfuð. Síðan var þessu kippt í liðinn að hluta til, reyndar með formúlu sem er ekki svo ýkja slæm, að bætur almannatrygginga skuli fylgja öðru tveggja: almennri launaþróun eða verðlagi. Í þessu er ákveðin vörn á kreppu- og samdráttartímum. Ef kaupmáttur skreppur saman eru almannatryggingarnar að vissu leyti varðar með viðmiðun í neysluvísitölu í verðlagi. Reyndar hef ég sýnt fram á að í fyrra hafi bætur almannatrygginga fylgt hvorugu þrátt fyrir lögin. Ekki munaði miklu en sýnir nánasarskapinn á stjórnarheimilinu að láta menn ekki einu sinni njóta þess sem er bundið í lögum. Það er önnur saga og við höfum oft rætt það og ég ætla ekki að fara nánar yfir það nú. Við höfum lagt áherslu á að bætur almennt fylgi almennri launaþróun og við höfum viljað hækka þær. En það sem við gerum í tillögum okkar er að forgangsraða enn lengra niður í grassvörðinn og tökum út þann þáttinn sem okkur þykir brýnast að taka á. Hvað er það sem okkur þykir brýnast að taka á? Jú, það er tekjutenging örorkubóta við tekjur maka. Þessu er þannig háttað að öryrki, sem hefur engar tekjur aðrar en úr almannatryggingakerfinu, getur fengið hæst um 70 þús. kr. Ef hann er í sambúð eða er giftur hrapa tekjur hans úr almannatryggingakerfinu niður í um 48 þús. kr. Síðan tekur við tekjutenging við tekjur makans og ef þær eru sem einhverju nemur, og við erum þó ekki að tala um mjög háar launagreiðslur, þá geta bætur örorkuþegans farið niður í um 17, 18 þús. kr. á mánuði sem eru ekki einu sinni vasapeningar fyrir fullorðna manneskju. Þetta höfum við litið á sem nánast mannréttindabrot. Við teljum brýnast allra verkefna í almannatryggingakerfinu að ráða á þessu bót. Við leggjum þess vegna fram tillögu um upphæð, 320 millj. kr., til að færa þetta til betri vegar. Þetta er forgangstillaga okkar, við viljum forgangsraða á þennan hátt. Við flytjum saman um þetta tillögu, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, þingflokksformaður Frjálslynda flokksins, og ég. Að sjálfsögðu standa þingflokkar okkar beggja að baki tillögunni þótt eingöngu nöfn okkar tveggja séu á henni. Annað mál sem mjög brýnt er að finna lausn á eru húsnæðismálin. Húsnæðismálin eru í mjög miklum ólestri. Ég svipast nú um eftir hæstv. starfandi félmrh., Guðna Ágústssyni, hvort hann er á svæðinu og í salnum og vill tjá sig um þetta efni vegna þess að hér þarf að skýra málin. Hér er að vísu hæstv. fjmrh. og hér er vissulega formaður fjárln. en hvers vegna skyldi ég spyrja um hæstv. félmrh. einnig? Jú, það er vegna þess að um þetta er ágreiningur í ríkisstjórninni. Um afskaplega fá mál er deilt í ríkisstjórninni og í rauninni ættum við að nota tækifærið við þessa umræðu og óska Sjálfstfl., hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde, til hamingju með samstarfsaðila sína í ríkisstjórn, óska honum til hamingju með Framsfl., að eiga jafn leiðitaman og góðan félaga og Framsfl. er í fjárlagasmíðinni, í allri einkavæðingunni, í öllum niðurskurðinum og í allri sölunni á þjóðareignum. Hér kom áðan formaður fjárln., hv. þm. Jón Kristjánsson, og ræddi um hvað þyrfti að selja á næstunni af sameiginlegum eignum okkar. Ég vil því nota tækifærið og óska hæstv. fjmrh. Geir H. Haarde innilega og hjartanlega til hamingju með þennan samstarfsaðila í ríkisstjórn en því miður get ég ekki beint samsvarandi hamingjuóskum til þjóðarinnar vegna þess að sú stefna sem hér er fylgt og þessir tveir flokkar fylgja er því miður ekki í anda þjóðarhags. En það sem ég vildi spyrja um er ýmislegt sem mér finnst vera mjög óljóst í sambandi við húsnæðismálin. Þegar við breyttum húsnæðiskerfinu árið 1998 var gerð breyting á lögum um húsnæðismál. Hvað gerðist þar? Það sem gerðist þar var að félagslegar lausnir voru lagðar af, félagslega kerfið var í reynd lagt niður. Félagslega kerfið hefur verið að þróast hér um áratuga skeið, verkamannabústaðir, kaupleiguíbúðir í margvíslegu formi, en félagslegt var það. Stuðningur frá hinu opinbera til að auðvelda tekjulágu fólki að koma yfir sig þaki, hvort sem var í eignaríbúð eða leiguíbúð. Þetta var að verulegu leyti gert í gegnum vaxtakerfið með því að láta þá sem fóru inn í félagslegt húsnæði njóta lægri vaxta en gerðist almennt á markaði. Með þeirri breytingu sem gerð er á húsnæðiskerfinu 1998 er horfið af þessari braut. Nú er farið með alla vexti inn á markað. En það eru engu að síður aðilar í þjóðfélaginu sem sjá skjólstæðingum sínum fyrir félagslegu leiguhúsnæði á bærilegri kjörum en gerist almennt á markaði. Ég nefni Öryrkjabandalagið, Sjálfsbjörg, námsmannasamtökin og margvísleg samvinnufélög. Þessi félög hafa fram til þessa notið lægri vaxta. Félagslegir vextir til húsnæðislána hafa að vísu farið hækkandi á seinni árum, fyrir allmörgum árum voru þeir 1%, fóru í 2,4% þar er einhver flokkur enn þá til og 3,2%, annar flokkur. Frá þessu á að hverfa en í áföngum vegna þess að í bráðabirgðaákvæði sem fylgdi með lögunum frá 1998 segir að til ársloka árið 2000 skuli unnið að því að finna hvernig framtíðarlausn verði fundin. Ekki er vitað hvað verði gert. En á bls. 489 í fjárlagafrv. segir, með leyfi forseta: ,,Samtals er gert ráð fyrir að lána 3.650 millj. kr. til leiguíbúða og annarra lánaflokka árið 2001 en í fjárlögum er gert ráð fyrir 2.364 millj. kr. Aukningin skýrist fyrst og fremst af áformum um að auka framboð leiguíbúða frá því sem verið hefur. Af þessari fjárhæð er áætlað að lán til nýrra leiguíbúða nemi 3.150 millj. kr. á árinu 2001. Þá er miðað við að veitt verði 90% lán til kaupa á allt að 500 íbúðum sem kosta að meðaltali 7 millj. kr.`` Hér er verið að tala um framlag eða lán úr ríkissjóði til að reisa leiguíbúðir og þarna eru nefndar 500 íbúðir. En þetta er lán og lánið á að vera á markaðsvöxtum. Hvernig verður þá hinn félagslegi stuðningur? Hvernig verður tekið á bráðabirgðaákvæðinu frá 1998? Flettum upp á öðrum stað í fjárlagafrv., að þessu sinni á bls. 407. Hér segir, með leyfi forseta: ,,Loks er 50 millj. kr. fjárveiting á lið 205, Leiguíbúðir til húsaleigubóta eða til stofnkostnaðarstyrkja. Niður fellur af sama lið 100 millj. kr. tímabundin fjárveiting samkvæmt ákvæðum til bráðabirgða í lögum um húsnæðismál um niðurgreiðslu vaxta til leiguíbúða fram til ársloka 2000.`` Stuðningurinn virðist hafa verið 100 milljónir, fer niður í 50 millj. kr.  Þó að það sé vissulega fagnaðarefni að sett verði lánsfjármagn til að reisa leiguhúsnæði mun þetta ekki leysa vanda tekjulægsta fólksins í landinu vegna þess að það mun ekki hafa ráð á þessum íbúðum á markaði. Ef við erum að tala um þessar upphæðir er þetta sáralítill stuðningur við hverja íbúð því einhvers staðar í frv. segir að þær muni að meðaltali kosta um 7 millj. kr. Ég óska eftir skýringum á þessu. Hver verður stuðningur ríkisvaldssins við félagslegt leiguhúsnæði?  Ég spurði eftir hæstv. félmrh. til þess að hann gæti greint okkur frá sjónarmiðum Framsfl. sem mér skildist einhvern tímann að væru allt önnur en sjónarmið Sjálfstfl. því ég minnist þess að deilur voru milli þessara samrýmdu samstarfsaðila um þó þetta efni. Þeir deildu um þetta efni þó ekki væri deilt um margt annað. Ég óska eftir skýringum á þessu. Hvað ætla menn að gera í húsnæðismálunum? Ef einhvers staðar er vandi í okkar þjóðfélagi þá er það á sviði húsnæðismála. Það eru 2.000 einstaklingar og fjölskyldur á biðlista eftir húsnæði. Í Reykjavík er á sjötta hundrað einstaklinga og fjölskyldna á biðlista eftir húsnæði. Og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér í Reykjavík eru um 300 einstaklingar og fjölskyldur í mjög mikilli neyð vegna húsnæðismála. Ég ætla undir lok ræðu minnar að koma aðeins nánar að þessum vaxtakjörum og kjörum sem fólki er boðið upp á á húsnæðismarkaðnum, en víkja að öðrum þætti núna. Þá kem ég að barnafólkinu og tillögum okkar um að bæta kjör þess. Menn hafa verið að monta sig talsvert af umtalsverðum kjarabótum til barnafólks. Menn minnast þess að þetta var eitt af höfuðkosningaloforðum Framsfl. Við í stjórnarandstöðunni höfum hins vegar verið að upplýsa það að jafnvel eftir stöðugt aukið framlag til barnabóta á næstu þremur árum, verða barnabætur að raungildi lægri árið 2003 en þær voru í byrjun tíunda áratugarins. Núna munar 2.000 millj. hvað þær eru lægri að raungildi samkvæmt upplýsingum sem við fengum frá hæstv. fjmrh. hér á þingi í vor. Þetta er staðreynd. Framsfl. lofaði því að koma með svokölluð barnakort, þ.e. ótekjutengdar barnabætur. Nú kemur í ljós að þetta eru 33 þús. kr. fyrir barn upp að sjö ára aldri. Árið 1997 var ótekjutengdi hluti barnabótanna að meðaltali um 40 þús. kr. fyrir börnin. Kosningaloforð Framsfl. er lægra, talsvert lægra en framlagið, ótekjutengdi hlutinn, var árið 1997. Og ekki nóg með það, vegna þess að núna á ótekjutengdi hlutinn einvörðungu að koma til barna fram að sjö ára aldri en 1997 var það fram að 16 ára aldri. Hvað mundi það kosta að fara með ótekjutengda hlutann upp í 16 ára aldur? Þá er ég ekki að tala um 40 þús. Ég er að tala um 33 þús. Það mundi kosta tæpar 1.300 millj., um 1.290 millj. Sennilega væri auðveldast fyrir okkur að koma með tillögu um að við settum 1.290 millj. í ótekjutengdar barnabætur. Á það yrði ekki hlustað. Á það yrði án efa ekki hlustað. Við leggjum til 500 millj. Við leggjum til að við förum upp í þetta mark á þremur árum. Það er okkar tillaga. Síðan kem ég að menntastofnunum og menntageiranum. Þar væri ástæða til að hafa langt mál um ræðu sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson flutti í dag og grófar árásir hans á kennarastéttina, bæði framhaldsskólakennara og reyndar einnig leikskólakennara. Við höfum lagt áherslu á að til þess að leysa þá deilu sem nú er í framhaldsskólum landsins, þurfi viðbótarfjármagn að koma til sögunnar. Menn hamra á því að nóg sé að breyta launakerfum, færa yfirvinnu yfir í dagvinnutaxta og þar fram eftir götunum. Það kann vel að vera rétt að einhverjar slíkar kerfisbreytingar þurfi, enda er mér sagt að deiluaðilar séu að ræða slíkt. En það er engin endanleg lausn á þessum málum. Við leggjum til viðbótarfjármagn inn í framhaldsskólakerfið, tölum um 300 millj. kr. sem fari þar inn, og leggjum áherslu á það að til þess að unnt sé að reka menntakerfið sómasamlega, verði að koma viðbótarfjármagn til sögunnar. Ég minnti á það í andsvari við hv. þm. Einar Odd Kristjánsson sem er kominn hingað í salinn og hefur reyndar verið í húsinu allan tímann, að ...

Ég hef ekki hlustað á þig.

Nú þá er kominn tími til að hv. þm. hlusti á mig, vegna þess að ég talaði í upphafi máls míns um mjög ómaklegar árásir hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar á kennarastéttina, stétt sem á í harðvítugu verkfalli. Ég hef bent á að meðaldagvinnulaun framhaldsskólakennara eru 135 þús. kr. Byrjunarlaunin eru að sjálfsögðu talsvert lægri. Ég las grein eftir einstakling ekki alls fyrir löngu sem er með 109 þús. kr., enga yfirvinnu og hefur ekki kost á öðru og er að leita fyrir sér annars staðar. Nú kann hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og fleiri að benda á að til sé fólk sem sé með lægri laun en þetta og það er rétt. Það er svívirðilegt og úr því þarf að bæta. Staðreyndin er engu að síður þessi, og menn verða að horfast í augu við hana, að það er ekki hægt að reka skólana með því að bjóða upp á þetta kaup. Það er ekki hægt að manna skólana með þessu móti. Og fyrir mann sem er eins glöggur á markaðinn og markaðslögmálin og talar þeirra máli eins og hv. þm. gerir hér og gerði hér í dag og hefur gert um langt skeið, þá skil ég ekki að hann skuli ekki koma auga á það að þau þurfi hugsanlega á einhvern hátt að leika um þessar stofnanir eins og aðrar. Nú er ég enginn talsmaður markaðarins. Ég hef viljað nálgast þetta á öðrum forsendum en með markaðslausnum. En ég skil ekki hvers vegna markaðshyggjumaðurinn hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sér það ekki að ef ekki er hægt að fá fólk til starfa á þessum launum, þá þurfum við að hækka launin, því að í einu orðinu réðst hann á kennarastéttina og talaði um hana sem óábyrga og óferjandi og í hinu orðinu, fáeinum setningum síðar, var hann farinn að tala um hve rangt það væri að setja einhvern hemil á fjármagnið og gengismálin vegna þess að markaðurinn yrði að stýra öllu. En það er ekki hægt að reka stofnunina eða fyrirtækið Ísland sem er nú reyndar ekki fyrirtæki, en lítum svo á, sem hv. þm. er ábyrgur fyrir, með þeim launum sem boðið er upp á. Þarf þá ekki að gera eitthvað í því? Þarf ekki að horfa á það raunsæjum augum og taka á því máli? Er lausnin að berja bara höfðinu við steininn, tala um rugl og óábyrgt fólk og tala í prósentum alveg út og suður, 100%? Það var röksemdin sem hv. þm. barði með niður kröfugerð leikskólakennara. Hún er 100%. 100% krafa hlýtur að vera 100% vitlaus. En hvað er fólkið að tala um? Hvaða laun er verið að tala um? Þarf ekki að ræða það? Þarf ekki að ræða það að kennari sem er með að meðaltali í dagvinnulaun 130 þús. kr. getur ekki hugsað sér að starfa á þeim forsendum, getur ekki framfleytt sér á þeim forsendum? Þarf ekki eitthvað að gera í því máli? Ég bara spyr og óska eftir upplýsingum um það hvar maður fari villur vegar. En það er ekki þar með sagt að ég telji ekki að það eigi að hækka aðrar stéttir. Hv. þm. spurði hvort ekki þyrftu þá einhverjir að lækka. Jú, það eru nefnilega margir sem þurfa að lækka. Það er að verða óþolandi kjaramisrétti í þessu þjóðfélagi. Það er ekkert svo langt síðan að einstaklingur borgaði út í hönd lóð á Reykjavíkursvæðinu með 700 millj. Það var reyndar maður sem er með skatt upp á 30--40 þús. kr. Við höfum dæmi um einstaklinga sem vaða í gulli og í peningum. Við erum hætt að tala hér um milljónamæringa. Við erum farin að tala um milljarðamæringa. Auðvitað þarf þetta fólk að lækka í tekjum vegna þess að þetta fólk er að klóra til sín þjóðarauðinn og kemur í veg fyrir að almenningur í landinu getið notið mannsæmandi kjara. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson talaði um þá vá sem viðskiptahallinn á íslenska þjóðarbúinu væri. Það er alveg rétt. Hann er yfir 50 milljarðar ár eftir ár. Er ekki gert ráð fyrir 55 milljörðum, tæpum 8% af landsframleiðslu? Þetta er alvarlegt mál. Og hvernig vill hv. þm. leysa það? Jú, hann vill gera það með því að draga úr kaupmætti þjóðarinnar. En ég spyr: Allrar? Hvaða hluta þjóðarinnar á að skerða kaupmáttinn hjá? Hjá fólkinu sem er með 100 þús. kr. í laun? Á að skerða kaupmáttinn hjá þeim? Hv. þm. andvarpar. En staðreyndin er sú ...  Ég ætla í örfáum orðum --- ég ætla ekki að halda lengi áfram --- að nefna nokkra þætti sem við leggjum áherslu á. Ég hef nú farið yfir þá allmarga. Mig langar til að taka undir það sem aðrir hafa sagt hér. Ég ætla ekkert að fara mjög nákvæmlega í það. En ég vil taka undir mótmæli gegn einkavæðingunni í almannaþjónustunni. Þótt hæstv. menntmrh. sé búinn að koma málum þannig fyrir með góðra vina hjálp að hann hafi úr að moða stærri safnliðum en ella til þess að koma hugðarefnum sínum á þeim sviðum í framkvæmd þá er gengið enn lengra núna vegna þess að hér er lögð til 35 millj. kr. hækkun á framlagi vegna fyrirhugaðra samninga við einkaskóla um framhaldsskólakennslu. Það er verið að bjóða upp á sérstaka hraðferð í einkaskóla. Hér er verið að hverfa frá grundvallarreglu sem Íslendingar hafa verið sæmilega sammála um, þ.e. að ríkið sé ekki að bjóða upp á mismunun af þessu tagi. Ég vil mótmæla þessu. Ég leyfi mér að mótmæla þessu. Síðasti liðurinn sem ég vil nefna í tengslum við fjárlagafrv. er þetta sérstaka samstarfsverkefni sem viðskrn. á við Verslunarráð Íslands og kostar skattborgara litlar 15 millj. kr. á komandi ári og mun þá alls hafa verið varið 45 millj. kr. til verkefnisins. Hér vísa ég að sjálfsögðu til alþjóðlegra viðskiptafélaga, eins og það heitir fínu nafni, en það er leið til að reyna að lokka fyrirtæki hingað til lands með gylliboðum um lægri skatta en gerast annars staðar. Skattarnir sem þessi alþjóðlegu viðskiptafélög eiga að greiða er ekki 30% tekjuskattur eins og önnur fyrirtæki greiða, nei hann er 5%. Þau eiga ekki að greiða stimpilgjöld og ekki eignarskatta. Það er rangt sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði í dag að eina leiðin sem við ættum færa til að tryggja að tekjustofnarnir væru yfir höfuð til væri að laga okkur að alþjóðlegu skattaumhverfi og þá niður á við, skildi ég á honum því hann vildi lækka skattana. Ég mótmæli þessu því að á alþjóðavettvangi eru menn að leita leiða til þess í samræmdu átaki að reisa skorður við niðurboðum í skattkerfum ríkjanna. Þessi vinna er m.a. unnin á vegum OECD. Þar var hrint af stað framtaki í þessa átt árið 1998. Síðan var haldinn merkur fundur í júní í ár. Þá hafði verið beint erindi til allra svokallaðra skattaparadísa sem bjóða upp á aflandsþjónustu eins og ég held að það heiti að þau virtu einhverjar grundvallarreglur. Tvö ríki innan OECD neituðu að verða við þessum tilmælum strax, það var Sviss og Lúxemborg, Lúxemborg þar sem Kaupþing starfar núna. Þar var opnað í sumar með mikilli viðhöfn. Forseti Íslands var þar viðstaddur. Þar er boðið upp á aflandsþjónustu, sérstaka fyrirgreiðslu fyrir þá sem vilja skjóta sér undan samfélagslegri ábyrgð. Landsbankinn er kominn til Guernsey, hann er með 3 milljarða þar, og Guernsey er eitt þeirra svæða sem neitar að verða við tilmælum OECD. En að sjálfsögðu eigum við að taka þátt í slíkri viðleitni, við eigum að gera það. Í haust var haldinn fundur á vegum EES. Það var samráðsfundur stjórnmálamanna, aðila vinnumarkaðar úr verkalýðshreyfingu og atvinnurekendasamtökum. Þar var írskum sérfræðingi boðið meðal annarra að halda erindi og hann sagði að þá fyrst hefði farið að blómgast efnahagslífið í Írlandi þegar skattar þar voru lækkaðir. Þá stóð upp maður og sagði: En hefði Evrópusambandið haft ráð á því að veita ykkur alla þá milljarða í styrki sem raunin hefur orðið á ef skattar í Evrópu væru eins lágir og þið hafið farið niður með þá í Írlandi? Hann lýsti efasemdum og áhyggjum vegna þessarar þróunar. Þetta var norskur íhaldsmaður. Það eru til ábyrgir stjórnmálamenn sem hafa áhyggjur af þessu og vilja ekki fara þá leið sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson boðaði áðan að við eigum að laga okkur að því allra lægsta sem til er til að styrkja og tryggja að einhverjir skattstofnar séu yfirleitt til. Auðvitað eigum við að höfða til ábyrgðarkenndar manna, líka fjármálamanna. Við eigum ekki að sýna þeim þetta mikla fyrirlitningu að ekki sé hægt á nokkurn hátt að höfða til ábyrgðarkenndar þeirra. Að lokum þetta, herra forseti. Menn hafa áhyggjur af fjármagnsstreymi út úr landinu. Mér finnst ástæða til að hafa af því áhyggjur en ég orða hugsanir mínar á annan hátt og á öðrum forsendum en hv. þm. Jón Kristjánsson gerði. Hann sagði áðan að lífeyrissjóðirnir ættu að hugsa um það eitt að greiða lífeyri og ávaxta sitt pund sem þeir gætu allra best. Fyrir fáeinum missirum voru sett lög á Alþingi sem gera lífeyrissjóðunum að ávaxta sitt pund eins vel og þeir mögulega geta með eins hárri ávöxtun og þeir mögulega geta. En það er líka talað um að hún eigi að vera traust og trygg. Ég var á móti þessari lagasetningu en ég hef reynt að hengja mig í þennan síðari hluta þessara forsendna og spyr: Hvað er trygg ávöxtun? Ég segi: Trygg ávöxtun er sú ávöxtun sem stuðlar að heilbrigðu efnahagslífi á Íslandi. Það er trygg ávöxtun. Þótt við séum að setja peninga í sjóði, lífeyrissjóði, er þetta ekki sparibaukur. Þeir eru ekki bara geymdir þarna uppi á hillu. Þeir eru geymdir í atvinnulífinu og þessa peninga verður að sækja. Þótt við gerum það ekki lengur í gegnum skatta og í gegnumstreymiskerfum þá þurfum við að taka þá út úr skapandi atvinnulífi þegar þar að kemur. Þess vegna þarf atvinnulífið að standa traustum fótum. Á þennan hátt eiga lífeyrissjóðirnir að hugsa og á þennan hátt ber þeim að hugsa en ekki að hugsa þröngt um ávöxtun á sínu pundi. Það er í þessu samhengi sem við eigum að hafa áhyggjur af því að lífeyrissjóðirnir fari með mikla fjármuni út úr landinu. Að sönnu eru ákveðin rök fyrir því að þeir dreifi vel áhættu sinni og að sjálfsögðu er það að mörgu leyti tryggara að hafa alla jarðkringluna undir í stað þess að hafa okkar litla efnahagskerfi. Það er alveg rétt. En mér finnst umræðan um lífeyrissjóðina hafa verið svolítið á villigötum vegna þess að vandinn við fjármagnsstreymi lífeyrissjóðspeninga úr landi hefur ekki verið sá, eins og einhver orðaði það, að það hafi verið þensluvaldandi í sjálfu sér, þvert á móti. Með þessu móti hafa fjármunir verið teknir út úr hagkerfinu sem er að mörgu leyti gott við þær aðstæður sem við búum við núna. En þessir fjármagnsflutningar hafa veikt gjaldmiðil okkar og til lengri tíma litið veikja þeir efnahagslíf okkar þegar við færum þetta mikla fjármuni út úr landinu. Mér finnst að lífeyrissjóðirnir sem og við reyndar öll eigum að hugsa á ábyrgan hátt um viðgang og vöxt atvinnulífsins. Það sem mér finnst vera mest áhyggjuefni í íslensku atvinnulífi nú um stundir er sú okurvaxtastefna sem hér er rekin. Í Morgunblaðinu í dag segir frá því hverjir vextir eru. Hér segir að kjörvextir, þ.e. vísitölubundin lán eru 7,75%, hæstu vextir 9,75%. En hér er talað um óverðtryggða víxilvexti, þeir eru í kringum 20%. Og ef við tökum verðbólguna frá þá erum við að tala um 15% í raunávöxtun. Hvað þýða 20% vextir? Það er 200 þús. kr. á milljónina. Það er milljón fyrir 5 milljónir sem verið er að greiða í leigu á fjármagninu á einu ári. Hvers konar brjálæði er þetta orðið? Ef það gengur lengi að fjármagn í þessum mæli er flutt frá atvinnurekstri og heimilum yfir til fjármagnseigenda þá stefnir hér í mikinn voða. Það er í þessu ljósi sem ég las með nokkurn ugg í brjósti ræðu Páls Gunnars Pálssonar, forstjóra Fjármálaeftirlitsins, en hann benti á að útlánaaukning frá árinu 1998 hefði að jafnaði verið 25--30% og sambærileg aukning útlána á árunum 1996 og 1997 hafi verið 12%. Síðan segir hann hér, með leyfi forseta: ,,Að mati Fjármálaeftirlitsins er ljóst að svo mikil útlánaaukning langt umfram aukningu þjóðarframleiðslu stenst ekki til lengdar.`` Það er þetta sem ég vil gera að lokaorðum mínum, herra forseti. Þegar litið er á efnahagsmálin finnst mér þessar miklu tilfærslur í þjóðfélaginu frá heimilum og frá atvinnurekstri yfir til fjármagnseigenda, yfir til fjármagnsins vera mest áhyggjuefni nú um stundir. Mér finnst það vera sameiginlegt viðfangsefni okkar allra að reyna að ráða á einhvern hátt á þessu bót þótt ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi hafi því miður verið að setja ýmis lög og lagabálka sem torvelda okkur að láta skynsemina ráða í þessum efnum sem því miður allt of mörgum öðrum.

Herra forseti. Hv. 13. þm. Reykv. kom inn á húsnæðismálin í yfirgripsmikilli ræðu. Ég vil taka það fram að við í fjárln. höfum ekki rætt húsnæðismál í undirbúningi 2. umr. málsins. Við hyggjumst halda fund með Íbúðalánasjóði á morgun til að ræða þau mál og fara yfir aðgerðir í húsnæðismálum en mér er kunnugt um að þau mál sem hann gerði að umtalsefni eru til umræðu enn þá og niðurstaða liggur ekki fyrir hvað tekur við um áramótin þegar sú breyting á vöxtum sem hann kom inn á tekur gildi. En við 3. umr. munum við taka þau mál sérstaklega til umræðu. Hann kom einnig inn á barnabæturnar og reyndi að gera lítið úr þeim feikilega miklu úrbótum sem gerðar hafa verið fyrir barnafólk upp á síðkastið. Það er nú þannig að við tekjutengingu barnabóta lækkuðu þessar upphæðir, það er ljóst. Það var einmitt vegna þess að tekjur fólks hækkuðu. Ég tók það fram í dag að kaupmáttur hefur aukist um 23% frá árinu 1995, hvorki meira né minna. Þetta varð til þess að þessi mörk gerðu það að verkum að upphæðirnar lækkuðu. Nú er verið að snúa við og hluti barnabótanna er ótekjutengdur. En ég vil nú spyrja á móti: Er hv. þm. þeirrar skoðunar að allar barnabætur eigi að vera ótekjutengdar? Er það skoðun hans? Ríkisstjórnin tók skref og þess vegna spyr ég: Er hv. þm. þeirrar skoðunar að afnema eigi tekjutengingarnar með öllu?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Kristjánssyni, formanni fjárln., svörin. Mér finnst það í senn gott að menn skuli ekki vera búnir að afgreiða húsnæðismálin vegna þess að það væri áhyggjuefni ef sú lausn sem hér liggur á borðinu væri það sem við ættum að búa við á næsta ári. En ég segi í senn gott og slæmt og áhyggjuefni að fjárln. skuli ekki hafa tekið á þessum alvarlega vanda fram til þessa. Ég held að vandinn í húsnæðismálum sé einn alvarlegasti vandinn sem við búum við í þjóðfélagi okkar nú um stundir. Varðandi barnabæturnar var ég ekki að gera lítið úr einu eða neinu. Ég var að setja málin í samhengi. Ég var að vísu að draga svolítið úr háttstemmdum yfirlýsingum sem hafa einkum komið frá Framsfl. og vekja athygli á því að eftir að aukningin kemur til sögunnar á næstu þremur árum eins og fyrirhugað er verðum við ekki með barnabætur eins miklar að raungildi og þær voru fyrir 10 árum. Ég vil vekja athygli á þessu. Ég vil vekja athygli á því að ótekjutengdar barnabætur, sem koma nú til barna fram að 7 ára aldri, verða um 33 þús. kr., eru lægri en þær voru 1997. Þá var ótekjutengdi hlutinn að jafnaði 40 þús. og var til allra barna til 16 ára aldurs. Ég er að vekja athygli á þessu. Hv. þm. spurði hvort ég vildi að allar barnabætur væru ótekjutengdar. Ég vil draga úr tekjutengingunni. Ég er ekki tilbúinn að ganga alla leið í því efni. Ég vil t.d. styrkja stöðu einstæðra foreldra. Mér finnst að þeir eigi að fá meira en þeir sem eru í sambúð. En ég hef stundum talað fyrir því að það eigi að fara aðrar leiðir í tekjutengingunni en við gerum núna. Ég kem kannski inn á það í síðara andsvari mínu.

Herra forseti. Ég deili ekki við hv. þm. um upphæð barnabótanna fyrir tíu árum. Hins vegar er það staðreynd að tekjur fólks og kaupmáttur er miklu hærri en fyrir tíu árum. Það er meginmálið í þessu sambandi. Við erum að bæta kjör barnafólks núna til viðbótar við mikla kaupmáttaraukningu. Það er meginmálið finnst mér. Varðandi lífeyrissjóðina hins vegar, svo að ég komi að því af því að ég hafði ekki tíma til þess í fyrra andsvari mínu, þá sagði hv. þm.: Hvað er trygg ávöxtun? Það er að stuðla að heilbrigðu efnhagslífi innan lands og sterkum fyrirtækjum innan lands. Ég er alveg sammála honum um það. Við getum verið sammála um að langbest væri ef lífeyrissjóðirnir gætu ávaxtað pund sitt hér í sterkum fyrirtækjum. En þá verður líka að skapa fyrirtækjunum góð skilyrði. Þá getum við ekki, eins og Samfylkingin gerir, lagt fram tillögur um aukna skatta á fyrirtæki sem eru í bullandi taprekstri. Ekki er álitlegt fyrir lífeyrissjóðina að kaupa hlutafé í sjávarútvegsfyrirtækjum sem núna eru í bullandi taprekstri. Ég er hins vegar sammála hv. þm. um að tryggasta ávöxtun og hugnanlegasta fyrir lífeyrissjóðina er að fjárfesta í öflugu innlendu atvinnulífi. Það held ég að allir geti verið sammála um.

Herra forseti. Ég vil ítreka þá afstöðu okkar að við viljum draga úr tekjutengingu í barnabótakerfinu. Ég hef stundum haft orð á þeirri einkaskoðun minni að hugsanlega eigum við að fara inn á jafnar greiðslur. Ég hef stundum orðað þá hugsun þannig að fella eigi tekjutenginguna inn í tekjuskattskerfið, þ.e. taka tekjutengingu inn með þeim hætti. Ég ætla að fara varlega í að orða þessa hugsun en ég hef stundum velt því fyrir mér hvort bætur og millifærslur í skattkerfinu ættu ekki að vera skilgreindar sem almennar tekjur og hvort einhverri tekjutengingu yrði ekki komið á með þeim hætti. Ég held, hv. þm. Jón Kristjánsson, að forsenda þess að hér sé kröftugt efnahagslíf sé að jöfnuður og réttlæti ríki í þjóðfélaginu og í efnahagskerfinu almennt. Það sjónarmið þolir alveg að fyrirtæki beri ívið þyngri skatta en þau gera núna. Fyrir tíu árum síðan var tekjuskattur fyrirtækja um 50% en er kominn niður í 30%. Menn hafa lækkað skatta á fyrirtækjum með ýmsum hætti en aukið álögurnar á einstaklingana á móti. Ég tel að þarna sé ójafnvægi sem við þurfum að leiðrétta. Ég legg áherslu á þetta: Við viljum draga úr tekjutengingunni í barnabótakerfinu en ég ítreka að gæta þarf betur að hag þeirra sem lökustu tekjurnar hafa. Þá horfi ég sérstaklega til einstæðra foreldra.

Herra forseti. Það kann að vera að hv. 13. þm. Reykv. þyki ég nokkuð kaldhæðinn og kaldlyndur. En svo er ekki. Það er alls ekki svo. Eini munurinn á því sem ég hef sagt um þá ágætu starfsstétt framhaldsskólakennara og því sem aðrir hafa sagt, það sem ég skulda þeim eða þeir skulda mér fyrir, er sá að ég hef verið hreinskilinn í málinu. Ég hef greint nákvæmlega frá því hvernig ég skynja það, nákvæmlega eins og ég þykist þekkja þetta þjóðfélag og reynt að segja þeim satt. Mér finnst þó skárra að einhverjum svíði undan því, að einhver kunni að hugsa mér þegjandi þörfina og bölvi mér, ég vil heldur segja fólki satt þó að það sé sárt en segja því ósatt. Við vitum öll, herra forseti, hvernig ástandið er í íslensku efnahagslífi. Ég hef bara spurt spurningarinnar: Hver á ekki að hækka? Ég hef ekki á nokkurn hátt vefengt útreikninga Félags framhaldsskólakennara. Mér hefur ekki dottið í hug að fara ofan í þann samanburð eða vefengja að það sem þeir velja sér til samanburðar sé rétt. Þeir hafa hundruð stærðfræðinga í félagi sínu og hljóta að finna sér viðmiðun sem passar þeim. En ég tel rétt, herra forseti, þegar við ræðum fjármál ríkisins og efnahagsmálin, að segja þessa sögu alla. Það er hvorki stund né staður til að hækka laun, ekki um 10%, hvað þá um 70 eða 100%. Kann nú ýmsum að sárna en ég tel rétt að tala svona.

Herra forseti. Hver á ekki að hækka? Það eru ýmsir sem ekki eiga að hækka. Það hefur t.d. komið fram að vegna ákvæða í skattalögum, um að menn geti frestað skattlagningu á söluhagnaði af eignarhlut í hlutafélögum, hafi menn komist hjá því að greiða skatt af 20 milljörðum kr. á tveimur árum, bara svo dæmi sé tekið. En fyrst hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson vill vera hreinskilinn og segja mönnum hreint út hvað sé rétt og rangt, hvað sé skynsamlegt, hvað ekki og hvað sé mögulegt, þá vil ég beina því til hv. þm. að hann tali hreint út við hæstv. ráðherra í ríkisstjórn og bendi þeim á, vegna þess að hann er áhugamaður um markaðslögmálin, að ef ekki er hægt að manna skólana og ráða fólk þar til starfa á þeim kjörum sem boðið er upp á þá þurfi að breyta um kúrs, bara út frá einfaldri og kaldri markaðshyggjunni einni saman. Til þess að geta ráðið fólk til starfa þarf að hækka launin og þá þarf viðbótarfjármagn að koma til sögunnar. Ég trúi því ekki að hann vilji horfa upp á félaga sína í ríkisstjórn berja hausnum við steininn þegar hann sér að markaðslögmálin ganga ekki lengur upp.

Herra forseti. Ég hélt að ég og hv. 13. þm. Reykv. værum sammála um að mjög margt í ríkisrekstrinum væri þess eðlis að það teldist ekki til markaðarins. Ríkið hlýtur að vera, á því þjónustusviði sem það velur sér að vinna, miðstýrt. Ég fullyrði að sú umræða um launakjör sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu er að mörgu leyti mjög afbökuð. Þrátt fyrir allt hafa starfsmenn ríkisins upp til hópa fengið meiri kauphækkanir en starfsmenn hins almenna markaðar. Auk þess var í desember 1997 komið á sérstökum kjarabótum til ríkisstarfsmanna gagnvart lífeyrissjóðsmálum. Ríkisstarfsmenn hafa fengið miklu meiri hækkanir í lífeyrismálum en aðilar hins almenna markaðar. Ég ætla að þessi hækkun nemi í dag á milli 80.000 og 90.000 millj. Þar er mjög mikið misrétti gagnvart eldra fólki þegar ríkisstarfsmenn eiga nú von á að njóta miklu betri ellilífeyriskjara en almennir borgarar. Við núverandi kringumstæður væri það gríðarlegur ábyrgðarhluti, hvernig svo sem skiptingu launa milli ríkisstarfsmanna er háttað, ef ríkið hækkaði laun hvaða stéttar sem er umfram það sem Alþýðusamband Íslands samdi um í mars. Það er alveg sama hversu réttlát eða ranglát launin eru, hvaða samanburð stéttirnar velja sér, hvort sem það er hin ágæta stétt kennarar eða aðrir. Það er alveg sama. Það mundi hafa í för með sér gríðarlegar kröfur sjómanna, bænda, verkamanna, verslunarmanna og allra starfsstétta landsins. Við mundum stefna okkur í hreinan voða með því.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni um að við eigum ekki að innleiða markaðslögmálin í almannaþjónustu sem ríkisstjórnin er því miður að gera, eins og ég hef gert grein fyrir og margir aðrir í umræðu um fjárlögin. Ég held að það sé afskaplega varasamt að reyna að draga þjóðina í dilka með þeim hætti sem hv. þm. gerir. Við erum að tala um almennt launafólk hvort sem það starfar hjá ríki eða öðrum. Ef kröfur kennara geta orðið til að stappa stálinu í launastéttir sem búa við of kröpp kjör þá held ég að það væri ágætt og tími kominn til að sporna gegn þeirri öfugþróun sem við búum við. Við horfum upp á það að tiltölulega fámennur hluti þjóðarinnar er farinn að klóra til sín allan þjóðarauðinn. Við sjáum hvert dæmið á fætur öðru um það. Staðreyndin er að það er ekki lengur hægt að manna skólana með þeim kjörum sem þar er boðið upp á. Meðaldagvinnulaun í framhaldsskólum landsins eru um 130 þús. kr. Byrjunarlaunin eru talsvert lægri en þetta. Þetta eru staðreyndir sem menn þurfa að horfast í augu við og við erum einfaldlega að vekja máls á staðreyndum og hvetja menn til að taka á þessum málum á raunsætt og af sanngirni.

Hæstv. forseti. Þeim sem hér stendur er nokkur vandi á höndum. Í aðalatriðum hafa farið fram tvenns konar umræður í dag. Annars vegar hafa verið fluttar ræður sem fjalla um einstök verkefni í frv. og hins vegar ræður um almenn áhrif þess, um almenn efnahagsmál, horfur í þeim og áhrif fjárlagafrv. á þau. Stefna ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum hlýtur að vera grunnstef fjárlagafrv. Því er eðlilegt að það sé skoðað í samhengi við yfirlýsingar ráðherranna um stefnuna. En ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa talað fullum hálsi um að þeir beiti ríkisfjármálunum af fullum krafti til að halda aftur af þenslu. Þess vegna er athyglisvert að skoða hver ríkisútgjöldin voru þegar þessi ríkisstjórn tók við og hver þau eru núna. Í ljós kemur að á árinu 1994 voru ríkisútgjöldin um það bil 134 milljarðar. Nú eru menn að tala um 210 milljarða útgjöld, og það á sama verðlagi, þ.e. á verðlagi ársins 1999. Umfang ríkisútgjaldanna hefur aukist þetta mikið á þessum tíma, um hátt í 70 milljarða. Það segir sína sögu um aðhaldið sem hér hefur verið talað um af hálfu stjórnarliða. Auðvitað er sumt af þessari aukningu óhjákvæmilegt, svo sem í heilbrigðismálum. Hins vegar er sárt að sjá að á sama tíma og veður á súðum í ríkisfjármálum þá er framlag til menntamála ekki aukið eins og þyrfti að vera. Samfylkingin hefur lagt fram tillögur sínar um úrbætur í menntamálum og þar er full ástæða til að gera betur. Í þessum tveimur málaflokkum, þ.e. í heilbrigðismálum og menntamálum, ætti helst að halda uppi kraftinum en draga saman á öðrum sviðum. Af málinu í heild má sjá að ekki er um neitt aðhald að ræða í ríkisútgjöldum nema í menntamálum þar sem allt er í svartasta lágmarki. Hægt er að segja um frv. í heild að allt fram streymi endalaust. Allir sem hafa til þess hugmyndaflug að biðja um peninga virðast fá úrlausn hjá ríkisstjórninni og fjárln. Hver er þá bakgrunnur þessa fjárlagafrv.? Er staða ríkissjóðs svo góð að hann standi til frambúðar undir sambærilegum útgjöldum og nú eru? Nei, afgangurinn sem stjórnarliðar hæla sér af er til kominn vegna tekna af þenslu, innflutningi vegna hennar, vegna ofurspennu á vinnumarkaði og þar af leiðandi hærri tekna einstaklinga og fyrirtækja. Ljóst er að þegar dregur úr spennu í atvinnulífinu, sem gerast verður á næstunni ef ekki á illa að fara, munu tekjur ríkissjóðs dragast mikið saman og falla niður í það sem þær voru fyrir þremur til fjórum árum síðan. Að öðru óbreyttu mundi það hafa í för með sér að annaðhvort yrði að hækka skatta verulega eða skera niður ríkisútgjöld. Ekki er hægt að gera ráð fyrir því að óbreyttir tekjustofnar verði til staðar hjá ríkissjóði fram í tímann. Það er vegna þess að ríkissjóður er með úrelta tekjustofna sem ekki er hægt að draga lengur að breyta. Þar má nefnda eignarskatta en ítrekað hefur komið fram í umræðum hér á hv. Alþingi að almennt sé talið rétt að leggja þá af til samræmis við skatta í nágrannalöndunum. Einnig má nefna stimpilgjöld, skatt sem er úreltur fyrir löngu og hefur reyndar aldrei haft eðlilegan rökstuðning nema kannski á þeim tíma sem verðbólgan geisaði mest. Þá voru forréttindi að fá að taka lán. Í dag eru stimpilgjöld ósanngjarn skattur sem styðst ekki við neinn eðlilegan rökstuðning. Það hefur líka komið ítrekað fram að stjórnarliðar vilja lækka skatta á atvinnulífið. Síðast í kvöld komu yfirlýsingar frá hv. þm. stjórnarliðsins um þetta. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hélt hér miklar ræður um það í kvöld að lækka þyrfti skatta á atvinnulífið til að gera það samkeppnishæft og tryggja efnahagslega stöðu í landinu. Verði sömu flokkar við völd áfram virðist augljóst að tekjugrunnur ríkissjóðs muni rýrna mjög á næstu árum. Hvaða líkur eru á að það verði samdráttur í efnahagslífinu? Það eru menn ekki sammála um en ég tel að samdrátturinn verði annaðhvort mikill og harkalegur núna, sem hefði það í för með sér að staða banka, fjármálastofnana, hlutabréfaeigenda og annarra yrði í verulegri hættu eða, og það er að mínu viti líklegra, að enn erfiðari samdráttartími komi síðar. Ég tel það líklegra vegna þess að ég held að sameiginlegir hagsmunir ríkisstjórnarinnar, fjármálafyrirtækjanna og þeirra sem spila efnahagspókerinn í þessu landi muni duga til að koma í veg fyrir að raunverulegt gengi krónunnar komi í ljós. Ég held að áframhaldandi viðskiptahalli og sala á eignum ríkisins til útlendinga muni halda efnahagskerfinu gangandi um sinn. Það er ljóst að samdráttur útlána og verulegt gengisfall mundi rústa fjármálakerfinu á Íslandi í dag. Bankarnir og fjármálastofnanir í landinu hafa lánað fjármuni með þeim hætti á undanförnum missirum að þær mundu ekki þola mikið gengisfall. Það liggur fyrir að bankarnir og aðrar fjármálastofnanir hafa lánað gífurlega fjármuni til hlutabréfakaupa. Þessi hlutabréf hafa verið keypt fyrir erlent lánsfé sem flutt hefur verið inn. Ef þessir aðilar verða fyrir miklum skakkaföllum þá munu þeir ekki geta borgað þessi lán. Veð bankanna í skuldabréfunum og hlutabréfunum munu ekki ganga upp í lánin. Svo langt hafa menn gengið í þessari lánastarfsemi að þeir hafa lánað meira til hlutabréfakaupa en tekið minni veð í hlutabréfum en þeir taka í húsbyggingum í landinu. Svo langt hefur það gengið að allt að 90% af verði hlutabréfa hefur fengist lánað í bönkum. Verðfall á hlutabréfum í kjölfar fjármálakreppu sem upp kæmi ef gengið félli hefði það í för með sér að þessar eignir væru í mikilli hættu. Eitt er ótalið sem skipta mundi sköpum fyrir gjaldeyrisstöðuna og viðhalda áframhaldandi spennu á vinnumarkaðinum. Það er stækkun álversins í Hvalfirði og uppbygging virkjana í tengslum við þá stækkun. Væri ekki góð niðurstaða að komast yfir þennan hjalla, þessi vandamál, með því að koma í veg fyrir að erlent gengi krónunnar kæmi í ljós, með því að að auka áfram á viðskiptahallann og flytja inn peninga? Ég held að það væri ekki góð niðurstaða. Ég trúi ekki á þessa stefnu. Að treysta á skuldasöfnun í formi viðskiptahalla til að fullnægja gjaldeyrisþörfinni er ekki góð tilhugsun til lengri tíma. En það eru önnur ráð sem menn hafa minnt á að kæmu til greina og hv. þm. Framsfl. eru að komast á það stig að samþykkja þau ráð sjálfstæðismanna í ríkisstjórn. Ráðið er að selja eignir ríkisins til að fjármagna þennan vanda, fjármagna þörfina fyrir gjaldeyri. Það heyrist æ oftar nefnt að selja eigi Símann til útlendinga. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson svaraði fyrir það mjög hressilega í dag, að hann hefði skrifað undir það fyrir löngu síðan og það hefðu allir sem skrifuðu upp á EES-samninginn gert. Ég hef út af fyrir sig ekki þannig tilfinningar gagnvart neinu ákveðnu fyrirtæki af þessu tagi á Íslandi að útlendingar megi ekki eiga í því, hvort sem það heitir sími eða eitthvað annað. Ég hef hins vegar megnustu vantrú á því að ríkið selji eigur sínar til að geta haldið áfram stefnunni. Á því hef ég mikla vantrú. Ef Íslendingar eru komnir á þá braut að þeir þurfi á því að halda að halda uppi viðskiptahalla til að flytja inn gjaldeyri og selja eigur sínar til að bæta í pottinn, þá bið ég fyrir framtíðinni. Með þessu eru menn að grafa undan efnahagskerfi landsins. Við höfum haldið lífi í vinnumarkaðnum á Íslandi með einnota framkvæmdum, stórframkvæmdum, álversbyggingum og virkjunum, verslunarmiðstöðvum og öðrum slíkum framkvæmdum. Það hefur verið reyndin undanfarin ár. Orsök þessarar miklu spennu hér á landi eru einnota framkvæmdir. Verði sú raunin áfram hlýtur það að vera ábyrgum stjórnmálamönnum mikið áhyggjuefni. Stöðug uppbygging í atvinnulífinu er efnahagskerfinu nauðsyn en það er ekki heppilegt að sú uppbygging sé árum saman fólgin í stórframkvæmdum sem binda mikið vinnuafl í skamman tíma. En það er komin ný grundvallarhugsun í stjórn efnahagsmála á Íslandi. Jafnvægi í efnahagsmálum á að ná með væntingum og trú á markaðinn. Þessi markaður eða fjárhættuspilasalur hefur fætt af sér ótrúlega umfangsmikla starfsemi á fáum árum þar sem íslenska krónan er aðalleiksoppurinn og allar ákvarðanir byggjast á mati á verðmæti hennar í bráð og lengd. Það fer fram eins konar fjármálapóker með íslensku krónuna þar sem spámenn ráða örlögum einstaklinga, fyrirtækja og fjármálastofnana og þar með hagkerfisins. Þar fara fremstir efnahagssérfræðingar, spekúlantar í hlutabréfum og skuldabréfum, gengismálum, sérfræðingar í því hvað menn telja líklegt að stjórnvöld geri í efnahagsmálum, hvað Seðlabankinn geri í vaxtamálum og gengismálum, hvaða vaxtaþróun verði á markaðnum, hve miklir peningar verði fluttir úr landi, hve mikill gjaldeyrir verði fluttur inn í landið. Skilaboð spekúlantanna til umbjóðenda sinna hafa á undanförnum árum verið: Kaupið hlutabréf, kaupið skuldabréf, takið lán, kaupið meira og hækkið boðið. Markaðurinn leysir vandamálin. Hlustið bara á rétta ráðgjafa. Þessi heimur er spennandi og þóknanlegur efnahagsráðgjöfunum sem ríkisstjórnin tekur mark á og þeir telja viðskiptahallann góðkynja. Þeir telja að þörf sé á viðskiptahallanum a.m.k. þangað til nýjar gjaldeyrisuppsprettur koma í hans stað. Viðskiptahallinn stafar af einkaneyslu samkvæmt yfirlýsingum hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar hér í dag. Hann segir að hæstv. forsrh. hafi erft vonda ráðgjafa frá forverum sínum og þeir hafi haldið uppi vitlausri gengisstefnu. Þannig skildi ég hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Og hann heimtaði meiri gengisfellingu. Hv. þm. hefur verið í útgerð og fyrir ekki mörgum árum síðan var krafan um gengisfellingu árleg og jafnvel mánaðarleg frá útgerðinni. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson telur að gengið sé enn of hátt. En það umhverfi í efnahagsmálum sem pókerspil síðustu ára hefur skapað þolir ekki mikla gengisfellingu í viðbót við þau 10% sem eru komin á þessu ári. Hvað verður um hina nýju stétt, bréfakaupmennina, sem hefur skuldsett sig í erlendum myntum til að kaupa hlutabréf á Íslandi, ef hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson fær að ráða og fær gengisfellinguna sína? Hvað verður um banka og fjármálastofnanir ef lán þeirra til aðila vegna hlutabréfabrasks komast í uppnám? Það er ekki mjög varlega farið. Bankarnir hafa tekið veð í pappírum upp á hátt í 90% af verðmæti pappíranna og svo falla pappírarnir í verði. Þar hafa menn engu gleymt og ekkert lært. Útlánatöpin eru á næsta leyti. Allt fjármálakerfið stendur völtum fótum. Fjármálakreppa gæti haldið innreið sína í kjölfar gjaldeyriskreppu sem mundi skapast vegna verðfalls krónunnar og vantrúar á hana og íslenskt efnahagslíf. Síðasta stóra útspilið í fjárhættuspili íslenska fjármálakerfisins kom frá Seðlabankanum. Hann fleygði fleiri dollurum á borðið. Það eru 15 millj. dollara á borðinu á þessu ári frá Seðlabankanum. En samt hefur gengið fallið um 10%. Yfirlýsingar seðlabankastjórans um þetta og að verja ætti vikmörkin, vikmörk krónunnar fram í rauðan dauðann, hljómuðu sláandi líkt í eyrum mér og fréttir af sams konar yfirlýsingum fjármálaráðherra fyrri ára hinna ýmsu landa í kringum okkur, sem aldrei meðgengu neina hættu á gengisfalli fyrr en þeir tilkynntu hana og sögðu af sér um leið. Íslenska hagkerfið er örsmátt. Að tengja svo smátt hagkerfi við umheiminn með frjálsum fjármagnsflutningum og halda jafnframt stöðugleika þess í pókerspili íslenska fjármálakerfisins er tafl sem ekki verður unnið með djarfri spilamennsku og líklega ekki þó varlega sé farið ef á bjátar. Íslenska krónan er ótrúverðug í því fjármálaumhverfi sem hér hefur verið skapað og með þeirri stefnu sem nú er rekin. Margir hljóta að vantreysta henni og þar með stöðugleika efnahagslífsins í landinu. Iðnaðurinn, ferðaþjónustan og sjávarútvegurinn í landinu hafa liðið fyrir ónýta krónu sem stjórnað er með hagsmuni þeirra sem sitja við spilaborðið í huga en ekki með þarfir þessara atvinnuvega í huga. Yfir þessa stöðu verða stjórnmálamenn að fara. Það gæti orðið erfitt, það gæti orðið sárt þegar menn fara að velta því fyrir sér hvaða leiðir eru opnar, sem annaðhvort er leiðin til baka eða leið sem liggur til enn þá meira samstarfs við aðrar þjóðir. Þátttaka í samkeppnisumhverfi umheimsins krefst jafnræðis fyrir íslensk fyrirtæki á öllum sviðum þar sem svipaðir vextir og gengi gjaldmiðla verða óhjákvæmilega grundvöllur samkeppninnar. Verði íslenska pókerumhverfið framtíðaraðstæður íslensks atvinnulífs í alþjóðasamkeppni er framtíð þess ekki björt. Ég er ekki ósammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni um að gengisstefnan hafi verið óhagstæð útflutningsatvinnuvegunum. En ég held að við verðum að vona að hv. þm. verði ekki að ósk sinni um meiri gengisfellingu í bili. Því nú þarf lagni til og við þurfum að endurskoða efnahagsstefnuna og sú endurskoðun þarf að horfa til langrar framtíðar. Við þurfum stefnu sem er hugsuð og tekur tillit til atvinnuveganna og almennings í landinu og er ekki upptekin fyrst og fremst af pókerspili um óræða stærð hinnar íslensku krónu.

Herra forseti. Þetta var um margt merkileg ræða sem hv. þm. Jóhann Ársælsson flutti. Hún minnti nú örlítið á uppruna hans í pólitík. Hér talaði auðvitað gamall sósíalisti þegar hann talar um einnota framkvæmdir sem engu skila, uppbyggingu verslana sem engu skila, uppbyggingu virkjana sem engu skila. Þetta finnst mér vera frasar sem dálítið erfitt er að skilja í raun og veru. Ég hef átt þess kost að sækja heim t.d. Rússland, Kaleningrad, Eystrasaltsríkin, hann talar um íslenska pókerstefnu í viðskiptum og verslun og efnahagskerfinu. Mér finnst gamla kommúnistakerfið vera hálf, ja ekkert hálf, það er algjörlega gjaldþrota. 

Hæstv. forseti. Það sem ég á við með einnota framkvæmdum er að uppbygging ýmissa fyrirtækja, verslanamiðstöðva og stórfyrirtækja kallar á mikið vinnuafl um skamman tíma, en byggir ekki upp atvinnu fyrir fólk til lengri tíma. Við þurfum stöðuga uppbyggingu í atvinnulífinu og óheppilegt er að það gerist með þeim hætti. Og þegar sér fyrir endann á slíkum framkvæmdum, þá koma erfiðir tímar. Við höfum séð það áður. Hv. þm. skildi mig kannski ekki nægilega vel þegar ég var að tala um íslensku krónuna og efnahagslífið eins og það er núna. Ég hef áhyggjur af því. Ég tel að það pókerspil sem fer fram um íslensku krónuna núna og virðist vera einhvers konar trúarbrögð hjá vissum hópi manna í landinu sé stórhættulegt. Og í rauninni sé nánast ekki hægt að sjá fyrir sér að hægt sé að stjórna á vitrænan hátt stöðu íslensku krónunnar með þeim aðferðum sem eru notaðar. Það er það sem ég á við þegar ég tala um pókerspil, vegna þess að hér eru menn í þjóðfélaginu, í fjármálageiranum öllum stundum að leggja á þetta spil og þannig eigi að stjórna styrkleika íslensku krónunnar. Eftir sitjum við með það að atvinnulífið og fólkið í landinu þarf að borga miklu hærri vexti, miklu meiri óvissa er hér í efnahagslífinu en í löndunum í kringum okkur og ef við getum ekki gert betur með íslensku krónuna, þá er hún ónýt. Menn verða að horfast í augu við það. Það verður að finnast leið til að stjórna efnahagslífinu án þess að óvissumerkin séu sífellt yfir því.

Herra forseti. Ég skil ekki hv. þm. allskostar þegar hann talar um einnota framkvæmdir. Þetta hljómar í rauninni ágætlega, en þá fer maður að velta fyrir sér framkvæmdum eins og vegaframkvæmdum. Er það ekki einnota framkvæmd? Ef við byggjum hús, er það ekki einnota framkvæmd? 

Hæstv. forseti. Í fyrra andsvari hv. þm. kallaði hann eftir lausnum. Ég taldi að ég hefði komið að því í ræðu minni. Ég tel að menn þurfi að setjast yfir íslenskt efnahagskerfi og velta fyrir sér framtíðinni. Menn verða að horfast í augu við að það þarf betri tök en menn hafa núna á fjármálalífi og atvinnulífinu í landinu. Það gæti kostað það að menn kæmust að þeirri niðurstöðu að annaðhvort yrðu menn að ganga skrefin til baka eða lengra. Og það er mín spá að um það tvennt verði að velja. En til framtíðar munu menn ekki treysta sér til þess að halda áfram því pókerspili sem nú er í gangi um íslenskt efnahagslíf og krónuna. 
             Hv. þm. veit að formaður flokksins sem hv. þm. er kosinn á þing fyrir er að láta skoða þetta mál. Ég á von á því að á sama tíma og hann kemst að niðurstöðu um það mál geti ég gert honum grein fyrir því hvað ég vilji gera í þessu efni. En við erum á sömu braut í Samfylkingunni að velta fyrir okkur þessum hlutum. Fyrir fram vill örugglega hvorugur okkar segja til um það hver niðurstaðan verður. Það sem ég er fyrst og fremst að segja er þetta: Það verður ekki til frambúðar búið við það ástand sem er núna. Og menn munu ekki í svona agnarlitlu hagkerfi eins og er hér á Íslandi geta tryggt stöðugleika gjaldmiðilsins með opið til allra átta eins og menn ætla sér hér í þessu efnahagslífi.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhann Ársælsson talaði af mikilli tortryggni um þá ætlan ríkisstjórnarinnar að undirbúa sölu á Landssímanum og taldi það vera mjög gegn þjóðarhagsmunum, ef ég skildi hann rétt, að selja það fyrirtæki t.d. á erlendum mörkuðum. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. sé yfirleitt á móti sölu ríkisfyrirtækja og skapa þannig fjármuni sem geta orðið til þess að bæta hag þjóðarinnar. Ég get ekki heyrt annað en að gamli sósíalistadraugurinn sé við völd í hugsunarhætti hans, eins og komið hefur hér fram. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. hafi ekkert skoðað hvernig aðrar þjóðir hafa snúið sér í málum sem snúa að ríkisfyrirtækjum, eins og Danir og Norðmenn og fleiri, sem hafa selt slík stór fyrirtæki sín. Danir seldu fyrir tíu árum Tele Danmark og gerðu það strax með því að selja hluta af símanum, Tele Danmark, á New York Exchange-markaðnum. Út úr því fékk danska ríkið gríðarlega fjármuni sem þeir hafa notað til að greiða niður lífeyrisskuldbindingar dönsku þjóðarinnar. Með þessu hafa þeir komið á laggirnar einhverju öflugasta fjarskiptafyrirtæki í heiminum, vegna þess að með því að opna það fyrir fjárfestum, alls staðar að úr heiminum hefur skapast samkeppnisfyrirtæki sem ekki er njörvað niður í hugsunarhátt kerfiskalla. Það hefur skapað svipaða möguleika og við erum að reyna að opna fyrir hjá íslenskum fyrirtækjum.

Hæstv. forseti. Ég sagði áðan að ég teldi að ekki væri góður bragur á því að menn þyrftu að selja mjólkurkýrnar úr fjósinu til þess að taka út í kaupfélaginu. Greinilegt er að á ferðinni er einhvers konar nauðhyggja sem virðist vera allsráðandi hjá hv. ríkisstjórn. Það virðist bara eiga að leysa málin með því að ná sér í gjaldeyri með því að selja ríkisfyrirtæki, viðhalda jafnvel viðskiptahallanum, það verður að viðhalda honum til þess að flytja inn gjaldeyri, það virðist vera orðin niðurstaðan. Hvort ég sé á móti því að selja Símann, --- það hefur ekki komið til enn þá að menn geti tekið afstöðu til þess því menn vita ekki hvernig sá pakki á að líta út. Mér skilst að framsóknarmenn séu enn þá að þæfa um hvort þeir samþykki þær aðferðir sem eru uppi á borðinu, þ.e. hvernig eigi að selja Símann. Og maður getur nú ekki svarað miklu um það fyrr en maður veit hvort grunnnetið á að fylgja þar með. Svo er annað, Landssími Íslands, eða Síminn eins og hann heitir núna, er með langstærsta hluta markaðarins, eitthvað milli 90% og 100% af markaðnum í sínum höndum. Ég spyr: Hvernig ætla menn að tryggja eðlilega samkeppni á þeim markaði? Er kominn tími til að selja þetta fyrirtæki? Er kominn tími til að sleppa fullkomlega af því hendinni? Eru þessar markaðsaðstæður komnar? Mér finnst undarlegt að hlusta sífellt á einhverjar tilvísanir til þess að ég hafi stutt eitthvert sovéskt kerfi. Það dettur upp úr þingmönnum hverjum á fætur öðrum. Ég kannast ekki við það. Ég hef aldrei skrifað upp á neinar slíkar kenningar. Og aldrei einu sinni lagt það á mig að lesa þau fræði.

Herra forseti. Mér fannst það koma ansi vel fram hjá hv. þm. að honum finnst ekki nein ástæða til þess að selja mjólkurkýrnar. Ég velti því þá fyrir mér hvort kýrnar geti alls ekki mjólkað nema þær séu í eigu ríkisins? Það er einmitt þessi hugsunarháttur sem ég er að reyna að benda hv. þm. á að hann þurfi að komast út úr, að það er hægt að reka fyrirtæki án þess að þau séu í eigu ríkisins. Í þessu tilfelli hefur komið í ljós að kýrnar mjólka miklu betur þegar þær eru í eigu einstaklinga í samkeppni og fyrirtækja á frjálsum markaði. Það er einmitt það sem fór með Sovét á hausinn að fólkið hafði enga hagsmuni af því að vinna betur. Allt var gert í nafni ríkisins. Ég er dálítið hissa á því að hv. þm. sem telur sig hafa miklar skoðanir á þessum hlutum hefur samt ekki tekið neina afstöðu til stórra mála eins og hvort selja eigi Landssímann eða ekki og segir að hann geti ekki tekið afstöðu til þess fyrr en málið komi inn á þing. Auðvitað hljóta menn að geta tekið afstöðu fyrr. Menn hljóta að hafa skoðanir á málunum 

Hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hef áhyggjur af því að markaðsaðstæður verði ekki eðlilegar á markaði þar sem eitt fyrirtæki ræður um það bil 95% af markaðnum. Þeir eru með meira en það núna. Þeir voru með 97% af markaðinum fyrir hálfu öðru ári síðan. Síðan finnst mér líka svolítið undarlegt að hv. þm. skuli ekki hafa neinar áhyggjur af því heldur bregður því fyrir sig að mjólkurkýrnar mjólki bara betur ef aðrir en ríkið sjái um að mjólka þær. Arðurinn rennur væntanlega til eigendanna. En ef þetta verður selt úr landi og kýrnar mjólka betur --- þær eru þá við, er það ekki hv. þm.? 

Hefur Samfylkingin enga skoðun á þessum máli?

Samfylkingin hefur auðvitað skoðun á þessu máli og hún liggur alveg fyrir. 

Er samkeppni með ...


            

Herra forseti. Formaður hv. fjárln., hv. þm. Jón Kristjánsson, hefur flutt árlega ræðu sína um tillögu hv. meiri hluta. Og eins og áður og endrarnær þá minnir þetta mig alltaf á hluthafafund í meðalstóru bandarísku hlutafélagi. Nú ætlar hv. fjárln. að semja bækur  Herra forseti. Í þessu vinnulagi er fólgið ákveðið stílbrot. Alþingi hefur löggjafar-, fjárveitinga- og eftirlitshlutverk. Segjum að hv. fjárln. leggi til 10 millj. kr. fjárveitingu og fái hana samþykkta á Alþingi. Þessi framkvæmd gufar upp af einhverjum ástæðum, er della. Hver ber ábyrgð? Varla er það ráðherrann. Hann kom ekki nálægt þessu. Það er Alþingi sem ber ábyrgð. En hver hefur eftirlitshlutverkið, herra forseti? Það er Alþingi líka. Og hvernig skyldi eftirliti Alþingis vera háttað með framkvæmdum sem það hefur ákveðið sjálft þegar allt fer í vaskinn? Ég er hræddur um að málið verði þaggað niður ef svo skyldi fara. Nei, þetta er röng stefna sem við fylgjum í fjárlagagerðinni. Við eigum að setja ráðuneytunum ramma, fjárlagaramma. Við eigum að segja t.d.: Við viljum hafa svo og svo margar milljónir til safna og það á að leggja áherslu á þetta, t.d. gömul skip og svo á ráðherrann að framkvæma og ef hann ekki framkvæmir skynsamlega, þá bara rekum við hann. Því það vald höfum við líka. Svo legg ég til, ef menn hætta að skipta sér af framkvæmdarvaldinu með því að setja bara ramma fyrir ráðuneytin, að Alþingi færi nú að taka að sér að semja lög og hafa frumkvæði að lagasetningu og taki það ómak af ráðuneytunum. Öll frv. sem við samþykkjum koma þaðan. Það er nánast ekkert frv. samþykkt sem Alþingi hefur haft frumkvæði að að semja. Þetta hef ég bent á mörgum sinnum og ég hef líka bent á að þetta er mjög hættulegt vegna þess að við erum kosin af þjóðinni til þess að gæta hagsmuna hennar og það er ekki endilega víst að þeir hagsmunaaðilar sem fjalla um málið í ráðuneytunum séu sömu skoðunar eða hafi sömu hagsmuni og þjóðin í heild. Svo legg ég til að Alþingi setji sér eigin fjárlög þannig að það ekki sé á valdi framkvæmdarvaldsins að leggja fram tillögur um fjárveitingar til Alþingis. Ég vil endilega að þingmenn verði á launaskrá Alþingis þannig að við séum ekki opinberir starfsmenn. Við erum ekki opinberir starfsmenn, hv. þingmenn. Herra forseti. Mönnum hefur orðið tíðrætt um viðskiptahallann. Hann er geigvænlegur. Hann er 200 þús. kr. á hvert mannsbarn á þessu ári. Og þó við tökum inn í dæmið fjárfestingar erlendra aðila og góðar fjárfestingar innlendra aðila líka þá er þetta eflaust um hálf milljón á hverja fjögurra manna fjölskyldu á þessu ári. Auðvitað mynda menn einhverjar eignir á móti en ég hygg að það sé töluvert mikið í bílakaupum, sem ekki skapar góða eign. Það er mjög slæm eign. Ég mundi ekki ráðleggja nokkrum manni það. 
             Orsök þessa er hávaxtastefna Seðlabankans. Ég hef ásamt hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni sem einmitt tók þetta sem dæmi, gagnrýnt þetta vegna þess að Seðlabankinn er að búa til peningamaskínu. Þeir sem hafa burði til þess taka lán erlendis og kaupa skuldbréf innan lands og hafa haft tryggan 3--4% vaxtamun. Og það er ekki amalegt að hafa slíkar tekjur bara út úr einhverri maskínu. Þannig hafa þeir dælt inn peningum. Þetta er eins konar peningadæla. Það aftur á móti heldur uppi genginu. Allt veður í peningum sem veldur þenslu og bætir kaupmáttinn þegar gengið hækkar. Erlendar vörur lækka í verði. Svona hefur þetta verið og almenningur gleðst og kaupir, sem veldur aftur vöruskiptahalla og viðskiptahalla. Nú hefur verið bent á að hæstv. forsrh. beri ábyrgð á Seðlabankanum. Svo hefur reyndar ekki verið fyrr en nýverið. Ég spyr: Hvað getur hæstv. forsrh. annað en treyst á sína ráðgjafa? Hann getur í rauninni ekki annað. Hann getur ekki farið í berhögg við ráðgjafana sem eru í Seðlabankanum. En ég hygg að þetta sé ekki rétt stefna sem menn hafa fylgt og tek undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni um það, þó við séum nú ekki sérfræðingar á þessu sviði. Í sumar urðu læti á gengismarkaði. Menn töluðu um aðför að genginu. Ég held að það hafi verið hræddir menn að bjarga eigin skinni,  En það er einn mikill munur á þessum viðskiptahalla núna og því sem var áður fyrr. Hann er ekki lengur með ríkisábyrgð og það er verulegur munur því núna er þetta með ábyrgð einstaklinga og fyrirtækja þeirra. Og það er spurning hve mikið hægt er að veðsetja ábyrgðir og veð manna. Ég hugsa að við séum komin í ákveðið hámark í því. Sú fjölskylda sem hefur keypt sér jeppa og er orðin áskrifandi að 70 þús. kr. greiðslum af láni þess vegna, gerir ekkert voðalega mikið meira næstu fimm, sex, sjö árin ef hún ekki springur á limminu og þarf að selja jeppann og borga með honum þannig að ég hugsa að lánveitingarnar muni hægja á sér af sjálfu sér. Það er ótrúleg veislugræðgi hér á landi og ég mundi ráðleggja öllum núna í stöðunni að borga upp skuldir því þjóðin er á einhvern hátt fíkin í blankheit. Menn eru fíknir í að taka lán og valda blankheitum hjá sjálfum sér. Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni um greiningu hans á vinnumarkaðnum. Laun ríkisstarfsmanna hafa hækkað umtalsvert með aðlögunarsamningunum. Og þegar ríkisstarfsmenn bera sig saman við almennan markað vantar yfirleitt ýmsa þætti eins og lífeyrisréttindin. Og nú ætla ég rétt aðeins að koma inn á það, herra forseti. Árið 1997 jukust skuldbindingar ríkissjóðs um 6 milljarða. Það eru 6.000 milljónir. Ég hugsa að fæstir geti gert sér grein fyrir hvað það er mikið. Árið 1998 um 41,4 milljarða. Það er óskapleg tala. Árið 1999 um 23,3 milljarða og í ár er búist við að þetta aukist um 25 milljarða aftur. Það eru 90 milljarðar á þremur árum. Hvað þýðir það? Hvaða tala er þetta? Í því sambandi vil ég benda á að lífeyrisgreiðslur almannatrygginga, allar lífeyrisgreiðslur almannatrygginga, eru 15 milljarðar. Allar lífeyrisgreiðslur lífeyrissjóðanna eru líka 15 milljarðar. Þannig að allar lífeyrisgreiðslur í landinu eru einmitt það sem skuldbinding ríkissjóðs hefur vaxið vegna opinberra starfsmanna þessi þrjú ár. Og þetta eru ekki einu sinni allir opinberir starfsmenn. Þetta eru einungis þeir sem eru í B-deild, þeir sem eru í hjúkrunarfræðingadeildinni, þingmenn og ráðherrar og þeir sem fluttu réttindi yfir í A-deild og eiga enn þá gömul réttindi í B-deildinni. Þetta eru um 17.300 manns. Þessi skuldbinding er 5 millj. á hvern einasta ríkisstarfsmann sem er starfandi. Þeir eru búnir að eignast 5 millj. á síðustu þremur árum til viðbótar við þau réttindi sem þeir áttu áður. Þeir eru búnir að eignast hálfa íbúð og það talar enginn um það; ekki kennarar, ekki lögregluþjónar, enginn. Enda vita þeir yfirleitt ekki af þessu. En um þetta hefur skuldbindingin vaxið og nú ætla ég að útskýra hvernig þetta gerist. Rikki ríkisstarfsmaður var með bílastyrk og dagpeninga og sitthvað fleira og að sjálfsögðu er hann karlmaður því ef hann væri kona þá væri hann ekki með þessi hlunnindi. Það væri a.m.k. miklu ósennilegra. Þetta var aðlagað og sett inn í dagvinnulaunin hans. Dagvinnulaunin voru hækkuð og það þýðir að grunnur lífeyrisréttindanna var hækkaður án þess að launin hans breyttust. Ekki var nóg með það heldur hækkaði lífeyrisþeginn sem var á undan honum í starfinu líka. Og ekki nóg með það heldur hækkaði líka maðurinn sem vann hjá ríkinu einhvern tímann og er löngu hættur. Það er sem sagt verið að hækka út um allt. Ég barðist mikið á móti þessu á sínum tíma, greiddi atkvæði gegn þessu og lýsti því fyrir hinu háa Alþingi en það hafði ekkert að segja. Þetta er að nálgast milljón á hvern einasta Íslending, litlu börnin meðtalin og gamla fólkið, sem er skuldbinding þjóðarinnar til opinberra starfsmanna. Og þetta borgum við að sjálfsögðu. Ég minni á að hæstv. fjmrh. var að borga 15 milljarða inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins um daginn, 15 milljarða borgaði hann inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Það dugði fyrir helmingnum af árlegum hækkunum. Þetta er jafnt og allar lífeyrisgreiðslur Tryggingastofnunar sem hann greiddi inn í þennan eina sjóð. Þetta eru svo stórar tölur að ég sé þær ekki fyrir mér og ég geri ekki ráð fyrir að aðrir sjái þær heldur. Og þær eru svo stórar að enginn talar um það. En svo getum við verið að rífast um einhvern tíu milljón kall einhvers staðar, eitthvert slíkt smotterí. Og fjárln. getur setið hérna á fundum allt haustið og verið að vesenast í einhverju smotteríi. Herra forseti. Ég má til með að tala um kennaradeiluna. Í fyrsta lagi er þar um að ræða mjög óraunhæfar kröfur og hv. þm. Ögmundur Jónasson gat um það að þeir væru með 130 þús. kr. dagvinnulaun. Það er rétt, en þeir eru líka með alls konar sporslur. Þeir fá nánast greitt fyrir allt nema að anda. Þeir eru með krítarpeninga, þeir eru með stílapeninga og það er fullt af peningum og þeir voru fyrstu tíu mánuði ársins með 220 þús. að meðaltali, þannig að ýmsir hafa verið miklu hærri. Byrjunarlaunin eru að sjálfsögðu lægri, en að meðaltali voru heildarlaunin 220 þús. kr. og eru sumarmánuðir inni í þessu. Þeir eru ekki með yfirvinnu. Þeir fara sennilega í 240 þús. kr. allt árið. Og þetta ætla þeir að hækka um 40--70% eftir því hvernig menn meta kröfurnar. Ég mundi leggja til að þeim yrði boðin 10--20% hækkun gegn því að falla þá frá lífeyrisréttindunum sínum, þessum sérstöku, og þeir tryggi sig hjá Lífeyrissjóði verslunarmanna. Og svo fái þeir um 15% hækkun fyrir að vinna allan daginn frá kl. 8--16 eins og annað fólk, sem þeir eru alltaf að bera sig saman við. Síðan fái þeir svona 15% í viðbót fyrir að vera allt árið í vinnunni eins og annað fólk.  Herra forseti. Hvernig gerðist þetta? Og þá ætla ég að nefna eina kenningu. Hverjir voru að semja við hvern? Hæstv. fyrrv. fjmrh. var að semja við opinbera starfsmenn með sínu fólki. Og það merkilega er og ég segi það bara sisona, þeir eru allir í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Svo geta menn hugsað eins og þeir vilja.  Hvað vil ég gera, herra forseti? Ég vil lækka skatta, ég vil sjá það þegar tekjufrv. kemur fram, ég vil lækka skatta, eignarskatta á að fella niður, stimpilgjald á að fella niður, ég vil lækka skatta á atvinnulífið svo það geti greitt há laun, haldið áfram að greiða vaxandi laun og svo vil ég lækka tekjuskattinn til framtíðar þegar fer að ganga illa, þannig að menn séu viðbúnir því og fari þá ekki að hækka skattana. Svo vil ég selja Landssímann og bankana, ekki til þess að fá tekjur, nei, nei, heldur til þess að þeir verði betur reknir. Ég minni á að Landsbankinn skilaði aldrei, aldrei hagnaði. Það var verið að dæla í hann peningum alla tíð áður en hann var hlutafélagavæddur, 4 milljarðar voru það einu sinni, einu sinni 1 milljarður. Það datt engum í hug að hann skilaði hagnaði. Núna skilar hann milljarði á ári. Ef hann yrði einkavæddur þá skilaði hann enn meira.  Ég vil sjá 100 millj. í afgang á fjárlögum 

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal segir að viðskiptahallinn sé geigvænlegur. Ég er honum sammála um það, en hann greinir vandann þannig að um sé að kenna hávaxtastefnu Seðlabankans. Hvað vill hv. þm. Pétur H. Blöndal þá gera? Vill hann lækka gengið? Og ef hann vill það, hvað vill hann lækka gengið mikið? Hann segir jafnframt að Davíð Oddsson hafi treyst á ráðgjafa sína og á þá við ráðgjafana sem komu innan Seðlabankans. Var það ekki einmitt fyrrverandi yfirmaður peningamálasviðs Seðlabankans sem átaldi harðlega þá stefnu sem hæstv. forsrh. hefur fylgt? Var það ekki hann sem sagði að slakinn á ríkisfjármálastefnunni hefði leitt til allt of harðrar peningamálstefnu, sem hefði leitt til of hás gengis, of hárra vaxta? Hver er yfirmaður Seðlabankans? Er það ekki hæstv. forsrh. Davíð Oddsson? Það er að vísu rétt sem hv. þm. sagði að stutt er síðan að hæstv. forsrh. tók við Seðlabankanum, en áður var hann undir forsjá annars ráðherra sem laut forsjár Davíðs Oddssonar, hæstv. forsrh. Getur það verið, herra forseti, að hv. þm. haldi virkilega að Seðlabankinn, sem er mjög ósjálfstæður af seðlabanka að vera, taki sínar ákvarðanir einn og sér? Heldur t.d. hv. þm. Pétur H. Blöndal að 80 punkta hækkun á vöxtum um daginn, síðasta vaxtahækkun Seðlabankans, hafi verið tekin án þess að vera borin undir hæstv. forsrh.? Hefur það ekki einu sinni læðst að hv. þm. að vera kynni að ákvörðunin um þá vaxtahækkun hafi verið tekin í forsrn.?

Herra forseti. Gengi er rétt þegar jafnvægi ríkir á markaðnum. Og ég held að gengið sé núna orðið rétt, það er kannski eilítið of lágt ef eitthvað er, ég held að það sé rétt, það þarf ekki að lækka mikið meira. Sú 10% lækkun sem hefur orðið á árinu er því rétt og ef miðað er við verðlag, laun og afkomu fyrirtækja og hagræðingu og annað slíkt, þá er þetta rétt gengi. Varðandi það að yfirmaður í Seðlabankanum hafi snúið við blaðinu eftir að hann hætti þar, það var einmitt það sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur verið að gagnrýna. Af hverju kom hann ekki með þessi ráð áður en hann hætti?

Herra forseti. Hvaðan hefur hv. þm. að þessi fyrrverandi ráðgjafi ríkisstjórnarinnar hafi ekki komið með þau ráð? Ég veit ekki betur en fram hafi komið á fundum að viðkomandi ráðgjafi ríkisstjórnarinnar hafi einmitt haft þessa skoðun árum saman. Það er einfaldlega þannig að ríkisstjórnin hlustar ekki á ráðgjafa sína, hún veit betur en allir ráðgjafarnir. Það hefur margsinnis komið fram. Hv. þm. getur bara tínt til tvo hagfræðinga sem eru á öðru máli en allar innlendar og erlendar sérfræðistofnanir á sviði efnahagsmála. Og þessir hagfræðingar eru hv. þm. dr. Pétur H. Blöndal og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Þeir tveir einir hafa aðra skoðun en allt hagfræðingastóðið samanlagt. Herra forseti. Það er alveg rétt held ég hjá hv. þm. að útlánaþenslan muni hægja á sér að sjálfu sér. Það stafar af því að bankarnir eru komnir að mörkum útlánagetu sinnar og það stafar líka af því að markaður fyrir ýmsar neysluvörur er mettaður eins og ég held að hv. þm. hafi sagt í ræðu sinni. En hvað verður um viðskiptahallann? Gufar hann þá upp af sjálfu sér? Ég held ekki, herra forseti. Það kemur fram að Þjóðhagsstofnun telur að hann haldi áfram að aukast. Hún telur að hann muni verða fast að 60 milljörðum á næsta ári. En það eru aðrar stofnanir sem þekkja íslenskt efnahagslíf ekki síður en Þjóðhagsstofnun og hafa spáð betur eins og reynslan sýnir en Þjóðhagsstofnun. Það er t.d. Efnahags- og framfarastofnun Evrópu, OECD. Hvað segir hún, herra forseti? Hún segir að viðskiptahallinn haldi áfram að aukast, hann muni verða 70 milljarðar, hann muni verða 10% af landsframleiðslu. Hvernig ætlar hv. þm. að fjármagna þann viðskiptahalla? Og hvernig ætlar hann að koma í veg fyrir að álagið á gengið, þegar t.d. erlendar fjármálastofnanir hætta að lána á þeim kjörum eða hætta yfirleitt að lána út á kvóta Íslands? Hvernig ætlar hann þá að fjármagna viðskiptahallann? Hvernig ætlar hann þá að halda uppi genginu sem hann segir að sé núna komið í jafnvægi?

Herra forseti. Hvorki ég né hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson erum hagfræðingar, en við megum samt hafa okkar skoðun á hlutunum  Varðandi þá spá um 70 milljarða halla --- mér þætti gaman að sjá hvernig það er tryggt ef ekki er á því ríkis\-ábyrgð. Og það er það sem ég held að sé rökfræðilegur galli í þeirri kenningu og þeirri spá að það verða bara hreinlega ekki til tryggingar í landinu, ekki hjá einstaklingum, ekki hjá fyrirtækjum þeirra, ef ekki er um að ræða ríkisábyrgð. Og ríkissjóður er rekinn með dúndur afgangi, það er bara einsdæmi í heiminum. Þannig að hann hefur gert sitt. Og ég sé ekki annað en að rökfræðilega muni þetta hjaðna vegna þess að menn eru búnir að skuldsetja sig í topp.

Herra forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, talsmaður Sjálfstfl. í málefnum öryrkja og almannatrygginga, hefur nú tekið að sér að skýra stefnu flokksins gagnvart kennarastéttinni. Svo er að skilja á máli hans að honum þyki kjör kennara vera mjög góð, jafnvel svo góð að jaðri við að vera ósæmilegt. Nú veit ég ekki hvort hv. þm. vill að kjör kennara verði skert, a.m.k. vill hann ekki að þau verði bætt. En spurning mín til hv. þm. er þessi: Ef það er staðreynd að ekki verður unnt að manna skólana á þeim kjörum sem boðið er upp á, hvað vill hv. þm. Pétur H. Blöndal gera? Til hverra ráða vill hann grípa? Því væntanlega vill hann að íslenska skólakerfið verði rekið en stöðvist ekki.

Herra forseti. Ég hef margoft nefnt það að mér finnst vinstri menn oft hafa hópmeiningu, þeir tala alltaf um ,,við`` og ,,vér`` og ,,minn flokkur`` o.s.frv. er á þessari skoðun. Ég er ekki talsmaður Sjálfstfl., ég stend hérna einn með mína skoðun. Ég aðhyllist sjálfstæðisstefnuna og ég er að mestu leyti sammála þingflokki mínum í stórum málum, en ég er ekki talsmaður þess flokks, alls ekki, ég er talsmaður sjálfs mín og þeirra kjósenda sem kusu mig. Ég legg alls ekki til að skerða kjör kennara, alls ekki. Ég legg til að þeir fái svipaðar launahækkanir og samið var um á almennum vinnumarkaði, vegna þess að launakjör þeirra eru bara ekkert svo slæm. Það er reyndar orðin tíska að halda því fram að þessi laun séu slæm og þar af leiðandi verða þau slæm í hugum manna og jafnvel kennara sjálfra. En ég var sjálfur framhaldsskólakennari og ég þekki fríin, ég þekki fríin sem eru þar. Það eru endalaus frí.

Herra forseti. Nú er það svo að kennarar eru að fara fram á að fá leiðréttingu á borð við aðrar stéttir sem þeir telja vera sambærilegar. Þetta er náttúrlega alltaf afstætt og stór spurning hvernig eigi að líta á launaþróunina. Þeir eru ekki að fara fram á að fá sömu kjarabætur og við skulum segja fjármagnseigendur hafa fengið á undanförnum mánuðum og missirum. Þeir eru ekki að fara fram á að fá sömu hlutdeild í þjóðarauðnum og þeir sem hafa hagnast á hlutabréfabraski, þeir eru ekki að gera það. Þeir eru að fara fram á að meðaldagvinnulaun upp á 130 þús. kr., byrjunarlaun upp á rúmar 100 þús. kr., verði hækkuð. Þetta er krafan sem þeir eru að fara fram á og vilja að að tveimur árum liðnum verði þessi laun komin upp í 190 þús. kr. fyrir dagvinnulaun. Það eru ekki há laun á Íslandi í dag. Það er staðreynd. Ef menn fara að horfa á annan tilkostnað heimilanna, tilkostnað við húsnæði, húsaleigu, matarkostnað, ferðalög, klæði o.s.frv., þá eru þetta ekki há laun. Hitt er staðreynd að margt fólk býr við enn lakari kjör en þetta. Og að sjálfsögðu á það að vera okkur öllum keppikefli að bæta þau kjör. Vonandi verður þessi kjarabarátta til að stappa stálinu í aðrar launastéttir. Því að vandinn sem við búum við og stöndum frammi fyrir á Íslandi í dag er stórkostlegt misrétti og stórkostlega aukið misrétti í samfélaginu, fjármagnseigendum í hag og ofurtekjufólki sem telur mánaðartekjur sínar jafnvel í milljónum króna. Þetta er vandinn, ekki hitt að kjör kennara eða annarra stétta sem búa við of kröpp launakjör verði bætt og það verulega.

Herra forseti. Að sjálfsögðu er markmiðið að hækka laun. Það hefur tekist aldeilis glimrandi hér á landi að hækka launin undanfarin fimm til sex ár. Þau hafa hækkað sem aldrei fyrr og það er bara virkilega ánægjulegt. Þegar ég kom inn á þing 1995 kvartaði ég undan því að lægstu laun væru skammarlega lág á Íslandi, 42 þús. kr. voru þau þá. Nú eru þau komin í 90 þúsundkall. Mér líkar það bara ágætlega. 
             Vegna þess að hv. þm. er nú í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og braskar sennilega mest allra þingmanna með hlutabréf þá ætti hann að vita að fjármagnseigandi sem keypti hlutabréf í deCODE á genginu 50 fyrir hálfu eða einu ári fengi ekki mikinn arð ef hann seldi núna á genginu 12. Ég hugsa að það séu ekki miklar kjarabætur þar, hann mundi heldur ekki þakka hv. þm. fyrir það. Byrjunarlaun kennara 100 þús. kr. Ég stakk upp á því að hækka þetta umtalsvert. Ég bauð 10--20% launahækkun bara fyrir að hafa lífeyrisréttindi eins og Lífeyrissjóður verslunarmanna veitir.

Af hverju viltu skerða kjör kennara?

Skerða? Ég met þessi réttindi. Með því að láta þá vinna allan daginn allt árið mætti örugglega bæta svona 40% við, þannig er kennarinn kominn upp í 160 þús. kr. byrjunarlaun.

Herra forseti. Við höfum hér rætt fjárlög næsta árs vítt og breitt í allan dag en ég ætla að reyna að einskorða mig við nokkra þætti þeirra. Ég tók eftir því að hv. formaður fjárln., Jón Kristjánsson, fjallaði í framsöguræðu sinni um lög sem við samþykktum í gær um tekjustofna sveitarfélaga og lýsti enn yfir mikilli ánægju vegna lækkunar fasteignaskatta á landsbyggðinni. Ég fagnaði því að þessi skref væru stigin en gagnrýndi um leið að ríkisstjórnin skyldi taka ákvörðun um að hækka skatta á sama fólki í leiðinni. Ég held því fram að menn gefi í vinstri vasann og seilist svo ofan í hægri vasann og taki það til baka.

Eru ekki skattahækkanir í tillögum ykkar?

Þetta má ljóst vera, hv. þm. Ísólfur Gylfi Pálmason og aðrir hv. þm., ef við setjum upp einfalt dæmi. Ég vildi einmitt sérstaklega spyrja hv. þm. Jón Kristjánsson, sem var um leið formaður þeirrar nefndar sem vann þessar tillögur, hvort ekki hafi verið búin til reiknilíkön fyrir ýmsar stærðir af sveitarfélögum úti á landi sem áttu að njóta lækkunar fasteignagjalda. Því var lofað að fasteignagjöld mundu lækka og reiknað út frá fasteignamati en ekki uppreiknuðu verði miðað við það hvernig kaupin ganga á höfuðborgarsvæðinu. Nú er það komið í ljós að í tilteknu sveitarfélagi úti á landi mun lækkun fasteignagjalda á íbúa þess nema 8,2 milljónum. Á næsta ári verður þetta sveitarfélag að nota þær heimildir sem veittar eru til hækkunar útsvars, hækkar útsvar sitt um 0,66% þannig að útsvarstekjur af þessum sömu einstaklingum verða tæpar 13 millj. kr. Að vísu skulum við hafa það hugfast að ríkissjóður lækkar á næsta ári tekjuskattinn um 0,33%. Taki maður það nettó þá eru íbúar viðkomandi byggðarlags að borga til sveitarfélagsins 6,5 millj. kr. og fá lækkun á fasteignasköttum upp á 8,2 millj. kr. Ef við ímyndum okkur svo að sömu tölur og allt saman virki eins fyrir árið 2002 þá mun sveitarfélagið nýta þá hækkun sem ríkisstjórnin skammtaði, skattahækkun sem sveitarfélögin eru pínd til að fara út í og þannig borga íbúarnir um 13 milljónir í útsvar á móti 8,2 milljónir í lækkun á fasteignasköttum. Þess vegna vil ég, herra forseti, spyrja hv. þm. og formann fjárln., Jón Kristjánsson, sem talaði um þessa miklu kjarabót fyrir íbúa landsbyggðarinnar í framsöguræðu sinni hér í dag, út í þau reiknilíkön sem nefndin lét gera og hvort menn hafi athugað þessi áhrif. Með öðrum orðum að það væri jafnvel betra að gamla vitlausa kerfið gilti. Íbúarnir í viðkomandi sveitarfélagi mundu hagnast á því. Er þetta einhver kjarabót fyrir íbúa landsbyggðarinnar? Er þetta einhver stórkostleg byggðastefna til að hæla sér af? Er ekki þarna komið það sem hæstv. félmrh. Páll Pétursson hefur sagt í útvarpsviðtali norður í landi að Framsfl. hafi gleymt landsbyggðinni? Ég held það. Sjálfstfl. hefur dinglað með í þessu enda voru tilmælin frá hæstv. forsrh. fyrir þessa umræðu ákaflega skýr. Sveitarfélögin hafa ekkert með meiri peninga að gera. Við skulum hafa það á hreinu að þessi lækkun kemur svona út fyrir íbúana. Fasteignagjöld atvinnurekstrarins lækka einnig og það minnkar kostnað þar. Það er ágætt og kemur til baka í gegnum jöfnunarsjóð. En það eru aðeins íbúarnir sem bera kostnaðinn og útsvarið og þetta er munurinn í þessu tiltekna sveitarfélagi sem ég hef tekið hér sem dæmi. Þess vegna vil ég ítreka spurningu mína til hv. þm. um þau reiknilíkön og athuganir sem stuðst var við þegar nefndin vann tillögur sínar sem hér hafa farið í gegnum hið háa Alþingi þannig að hv. stjórnarþingmenn halda varla vatni í gleði sinni yfir hinni ofboðslegu kjarabót og miklu breytingum fyrir landsbyggðina.

Hefur þingmaðurinn reiknað út brtt. og skattahækkanirnar?

Næsta atriði sem ég ætla að fjalla um og gera að umtalsefni er húshitunarkostnaður. Þar vísa ég til byggðaáætlunar hæstv. ríkisstjórnar og tillagna þverpólitískrar byggðanefndar sem hæstv. forsrh. skipaði í aðdraganda að kjördæmabreytingunni. Sú nefnd var sammála um tillögur sem kallaðar voru bráðaaðgerðir. Þar var fjallað um að húshitunarkostnaður yrði lækkaður á næstu þremur árum með þremur jöfnum aðgerðum þannig að að dýrum hitaveitum yrði komið niður í meðalflokk. Talað var um að þetta mundi lækka hitunarkostnað íbúa landsbyggðarinnar um 670 milljónir, þar af um 400 milljónir hjá rafveitum og kyntum hitaveitum og 270 millj. kr. hjá hitaveitum. Fyrir réttu ári spurði ég um aðgerðir sem þá ætti að gera til að jafna húshitunarkostnað. Þá var bætt við 160 milljónum sem var of lítið en ekkert hugsað út í hinar dýru hitaveitur. Ég ætla mér ekki að láta kalla á hæstv. iðnrh. til að svara fyrir þetta. Ég bíð eftir tillögum milli 2. og 3. umr. og mun ræða þetta ef ekki verður verulega gefið í og staðið við þau loforð sem gefin voru af þessari þverpólitísku nefnd en hæstv. forsrh. tók skýrt fram í þessum ræðustól að þær tillögur ætti að standa við, þetta væru ekki tillögur út í loftið. Í þessu sambandi nægir að vitna í álit bæði meiri hluta og minni hluta hv. iðnn. þar sem fjallað er um þessi atriði. Meiri hlutinn tekur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn vekur jafnframt athygli á að breyta þarf lögum og fella niður ákvæði um að niðurgreiðsla á hitun húsa skuli bundin rafhitun. Þetta fyrirkomulag hefur m.a. leitt til þess að hitun húsa með jarðhita er í raun orðin dýrari en sú niðurgreidda.`` Þetta á við um hitaveitur eins og á Akranesi og Borgarfirði, þetta á við um hitaveitu Rangæinga og fleiri hitaveitur. Minni hlutinn vekur líka athygli á þessu og segir að ekki sé tekið á vanda hitaveitna sem eiga undir högg að sækja í samkeppni við niðurgreidda raforku til húshitunar. Þessi atriði er rétt að ítreka og jafnframt að í þeim tillögum sem hér liggja fyrir er vart gert ráð fyrir krónu, ef frá eru taldar 30 millj. kr. sem mér skilst að séu nánast framreikningur á þessum lið til jöfnunar húshitunar. Ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þm. Jón Kristjánsson, sem jafnframt er formaður fjárln., út í þessi atriði og vænti þess að fá svör um hvað gera skal í þessu efni. Það er líka ákaflega fróðlegt að lesa um byggðamálin í þessu frv. en eins og við vitum þá fluttust byggðamál um síðustu áramót til iðnrn. Störfum fækkaði ekki í forsrn. við þann flutning. Það var gert lítið úr því verkefni sem þar var unnið í svari við spurningu sem ég lagði fram á hinu háa Alþingi. Þá var ekki gert ráð fyrir því í fjárlagafrv. að iðnrn. fengi fjármuni til þess að taka við þessum málaflokki en í tillögunum núna er gert ráð fyrir 5 millj. kr. í viðbót, sem er eitt starf. Í tillögum meiri hluta iðnn. er hins vegar lagt til að þessi liður verði aukinn um 10 milljónir og bætt við tveimur störfum vegna umfangs. Það er kannski í takt við annað í byggðamálum að iðnrn., sem hefur tekið við þessum málaflokki og maður vænti þess að eitthvað mundi breytast við að færa það frá hæstv. forsrh., fær aðeins sem nemur einu starfi, 5 millj. kr. til að sinna þessum mikilvæga málaflokki. Það segir kannski allt sem segja þarf um stefnu stjórnvalda í byggðamálum. Þetta er hálfpartinn gert með hangandi hendi. Svo við komum aðeins inn á málefni Byggðastofnunar þá hefur hún 133 millj. kr. á fjárlögum og er ekki gert ráð fyrir neinni aukningu þar. Sú tala, 133 millj., er ákaflega athyglisverð. Þar er einnig ákveðið framlag til atvinnuráðgjafa, sem ég ætla að koma að á eftir og mun vitna í bréf frá þeim þar sem þeir lýsa yfir miklum áhyggjum af því að verið sé að leggja þetta allt saman niður. Framlagið til Byggðastofnunar einnar og sér, þessar 133 millj., plús 65 millj. til atvinnuráðgjafa er rétt um 200 millj., 198 millj. Hvaða tala er nú þetta? Er þetta mjög há tala? Við skulum bara taka eitt, sem mér finnst ágætur samanburður. Ullarniðurgreiðslur á ári eru 220 millj. á samningstímabilinu frá 2001--2007, 220 millj., 22 millj. kr. hærri upphæð en varið er til Byggðastofnunar auk atvinnuráðgjafanna. Þar með er ekki allt upp talið, það er ekki allt búið með gærurnar. Vaxta- og geymslugjald nemur 235 millj. kr. á ári eða þjónustu- og þróunarkostnaður. Það getur vel verið að þetta sé bráðnauðsynlegt. Ég ætla ekki að draga úr því með ullarniðurgreiðslur og vaxta- og geymslugjöld. En eru þessar tölur ekki dálítið skrýtnar miðað við framlög til Byggðastofnunar sem á að sinna þeim miklu verkefnum sem henni er ætluð? Þetta segir kannski líka töluvert mikið um viðhorfin til byggðamála. Ég nefndi hér atvinnuráðgjafa. Þeir fá enn 65 millj. kr. Þingmenn hafa væntanlega allir fengið bréf frá þeim sem reka atvinnuþróunarfélög úti um allt land. Þeir eru mjög uggandi. Þar segir, með leyfi forseta, í erindi til fjárln.: ,,Atvinnuþróunarfélögin í landinu óska hér með eftir því að fjárlaganefnd Alþingis hlutist til um að Byggðastofnun verði gert kleift að standa við skuldbindingar sínar gagnvart atvinnuþróunarfélögunum og eyða þar með þeirri óvissu sem upp er komin og setur allt starf félaganna í uppnám.`` Herra forseti. Ég held ég verði að óska eftir því að fá formann stjórnar Byggðastofnunar í salinn, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Ég var nú eiginlega búinn að biðja hann um að vera hér viðstaddan í umræðu minni um byggðamál. Ef hann er í húsinu þætti mér ákaflega vænt um að hann kæmi í salinn vegna þess að þetta snertir mjög þá stofnun sem hann er stjórnarformaður fyrir.

Forseti getur upplýst að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson er í húsinu og heyrir eflaust til hv. þm.

Þá vil ég spyrja hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, stjórnarformann Byggðastofnunar, hvað eigi að gera við atvinnuþróunarfélögin og jafnframt spyrja hv. þm. Jón Kristjánsson, formann fjárln., út í sama atriði. Í greinargerð frá þessum aðilum segir, með leyfi forseta: ,,Af hálfu Byggðastofnunar hefur komið fram að ef framlög á fjárlögum til stofnunarinnar fáist ekki hækkuð þá geti stofnunin ekki staðið við skuldbindingar sínar gagnvart félögunum nema að takamörkuðu leyti.`` Er það virkilega svo að bréfið sem Byggðastofnun sendi 20. júní árið 2000 setji allt starf atvinnuþróunarfélaga í uppnám? Er það byggðastefna stjórnvalda að drepa þessa starfsemi eða draga það mikið úr henni að hún hafi engin áhrif? Herra forseti. Ég sagði að mér þætti það mjög rýrt sem hér stæði til að gera í byggðamálum. Að vísu minnir mig að fram hafi komið í framsöguræðu hv. formanns fjárln. að byggðamál biðu þess að vera unnin milli 2. og 3. umr. Ég hef sett fram nokkrar spurningar um þessi mál. Ég vænti þess að fá svör við þeim núna og að töluvert verði tekið á í þeim milli umræðna. Það er ákaflega brýnt að koma meira inn á þessi atriði. Eitt vil ég minnast á í lokin, herra forseti, af því ég lofaði að vera ekki mjög langorður, enda er kominn nýr dagur. Símenntunarstofnanir gegna miklu hlutverki hér á landi en hafa á fjárlögum 63,3 millj. Fulltrúar frá þessum stofnunum gengu á fund fjárln. og töldu sig þurfa að fá aukið fé til að geta sinnt þýðingarmiklu og öflugu starfi á sviði fjarkennslu og fjarmenntunar. Það er ekki gert ráð fyrir því hér. Hins vegar er gert ráð fyrir því í tillögum Samfylkingarinnar að tvöfalda þessa upphæð ásamt ýmsu öðru til fjarvinnslu og fjarkennslu. Það er ákaflega brýnt að þessi upphæð verði hækkuð. En það er líkt og með annað sem varðar byggðamál og frekari byggðaþróun, ýmislegt af því sem ég hef nefnt: Símenntunarstofnanir; Byggðastofnun, borið saman við ull og gærur; fjölgun starfa í iðnrn.; húshitunarkostnaður; lækkun fasteignaskatta; allt eru þetta atriði sem hv. stjórnarþingmenn hafa hælt sér af og segja til mikilla bóta. Ég vildi óska þess að ég gæti staðið hér og tekið undir að svo sé, en svo er ekki. Herra forseti. Ég nefndi áðan útreikninga frá tilteknu byggðarlagi úti á landi í tengslum við lækkun fasteignaskatta. Ég enda ræðu mína á að ítreka þá spurningu sem ég lagði fyrir hv. þm. Jón Kristjánsson, formann fjárln. og formann þeirrar nefndar sem vann þessar tillögur: Er það mikil kjarabót fyrir íbúa sveitarfélags sem þurfa að greiða á næsta ári 6,5 millj. í aukið útsvar og á þar næsta ári um 13 millj. í aukið útsvar en fá lækkun á næsta ári á fasteignagjöldum upp á 8,2 millj.? Hvernig er hægt að reikna kjarabót út úr slíku dæmi fyrir íbúa landsbyggðarinnar? Herra forseti. Ég bíð eftir svörum við þessum spurningum. Það er ákaflega brýnt að um þetta verði fjallað og menn fái að vita hvaða reiknilíkönum var beitt og hvort út úr þeim reiknilíkönum hafi komið álíka niðurstöður og ég hef nefnt.