Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2021, 3. umr. Nefndin hefur fjallað um málið að nýju eftir 2. umr. og fengið fulltrúa fjármála- og efnahagsráðuneytisins á sinn fund. Breytingartillögurnar sem eru hér á þingskjölum eru bæði á gjalda- og tekjuhlið frumvarpsins, auk 5. gr. um lántökur og 6. gr. um almennar heimildir. Ég ætla að fara yfir þessar breytingar eins og frá er greint í nefndaráliti, þó ekki allan þann skýringartexta sem fylgir í nefndarálitinu, en áætlað er að tekjur ríkissjóðs hækki um 1.780,4 millj. kr. og áætlað er að gjöld ríkissjóðs hækki um 3.559 millj. kr. Á tekjuhlið munar mest um tæplega 1,8 milljarða kr. vegna framlags Húsnæðissjóðs til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Breytingin kemur fram á bæði tekju- og gjaldahlið ríkissjóðs og hefur því engin áhrif á afkomu ríkissjóðs. Hér er um að ræða framlag Húsnæðissjóðs til rekstrar Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Sömu tillögu var að finna í fjárauka. Önnur veigamesta breytingin á tekjuhlið snýr að tekjuskatti einstaklinga þar sem gert er ráð fyrir 600 millj. kr. hækkun á árinu. Skýrist það af tveimur ástæðum. Annars vegar hefur úttekt á séreignarsparnaði reynst heldur meiri en áætlað var en yfirgnæfandi er þó breyting á tekjuskatti einstaklinga sem minnkar minna en gert var ráð fyrir. Draga má þá ályktun að vinnumarkaðsaðgerðir ríkisstjórnarinnar séu þar að skila sér. Til að mynda hefur endurmat á launum í uppsagnarfresti og framlengingu hlutabótaleiðar leitt til hærri tekna en ætlað var og þar með hærri tekjuskatts. Aðrar breytingar á tekjuáætlun felast í rúmlega 200 millj. kr. lækkun veiðigjalda, að stærstum hluta vegna lægri álagna á fiskeldi en upphaflega var gert ráð fyrir. Þess má geta að gjald á framleiðslu í fiskeldi er bæði framleiðslutengt og markaðstengt. Það fer því eftir tonnafjölda og er þannig framleiðslutengt en jafnframt er það markaðstengt. Heimsmarkaðsverð hefur lækkað frá því í haust og útskýrir að mestu þessa lækkun. Þá er 175 millj. kr. lækkun kolefnisgjalds, þar sem fallið hefur verið frá sérstakri fjármögnun nýrrar svæðisbundinnar flutningsjöfnunar, og um 120 millj. kr. lækkun skila- og úrvinnslugjalda í ljósi endurmats. Þá er áætlun um sölu losunarheimilda lækkuð um 200 millj. kr. Þá ætla ég að fara yfir helstu gjaldabreytingar. Samtals eru gerðar tillögur um að fjárheimildir málefnasviða og málaflokka verði auknar um 7,6 milljarða kr. vegna breyttra forsendna, ákvarðana um ný og aukin útgjöld og launaendurmats. Samtals nemur launaendurmatið rúmlega 1,7 milljörðum kr. til hækkunar. Að þeim frátöldum nemur hækkunin 5,9 milljörðum kr. Ný og aukin útgjöld vegna nýrra ákvarðana nema tæpum 2,5 milljörðum kr. og skýrist það af nokkrum ástæðum. Í fyrsta lagi er 590 millj. kr. hækkun á málefnasviði 34, Almennur varasjóður og sértækar fjárráðstafanir, til að standa undir kaupum á tveimur eignum sem koma fram í heimildaákvæðum 6. gr. fjárlaga en það eru Keldur og Hótel Gígur vegna Vatnajökulsþjóðgarðs. Í öðru lagi er 470 millj. kr. tillaga til stuðnings íþróttafélögum vegna fastra rekstrarútgjalda á því tímabili sem samkomutakmarkanir koma í veg fyrir eðlilega starfsemi þeirra. Markmið stuðnings er að tryggja áframhaldandi faglegt íþróttastarf og rekstrargrundvöll íþróttafélaga. Tillagan kom fram við 2. umr. frumvarpsins en var afturkölluð og er nú lögð fram hér að nýju þar sem hún mun fylgja frumvarpi sem við samþykktum fyrr í dag. Í þriðja lagi er gerð tillaga um að veitt verði 400 millj. kr. framlag á málefnasviði 8, Sveitarfélög og byggðamál, sem styðji við stefnumarkandi áætlun stjórnvalda um eflingu sveitarstjórnarstigsins og aukna sjálfbærni þess með sameiningu sveitarfélaga. Í fjórða lagi er gerð tillaga um 350 millj. kr. framlag vegna húsnæðisbóta af tvenns konar tilefni. Annars vegar er um að ræða 100 millj. kr. hækkun frítekjumarka. Snýr það, virðulegi forseti, að þeirri ákvörðun að nýta 1.100 milljónir til að hækka hér lægstu bætur á næsta ári og til að koma í veg fyrir að sú hækkun skerði húsnæðisbætur. Þá breytir hæstv. félagsmálaráðherra reglugerð og hækkar skerðingarmörkin. Framlagið er til að mæta þeirri hækkun. Hins vegar eru hér 250 millj. kr. vegna þess að áætlað er að fleiri einstaklingar njóti nú húsaleigubóta heldur en forsendur fjárlagafrumvarps gerðu ráð fyrir. Í fimmta lagi er gerð tillaga um 437 millj. kr. hækkun á nokkrum málefnasviðum vegna leiðréttingar á lækkun ferðakostnaðar sem gerð var við 2. umr. frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2021. Í sjötta lagi er gerð tillaga um 120 millj. kr. fjárheimild til þess að fjármagna kostnað við loðnuleit á vegum Hafrannsóknastofnunar. Á haustmánuðum kom umsögn og fjárbeiðni við fjárlagafrumvarpið sem snýr að loðnuleit. Það hefur verið í samkomulagi við fyrirtæki í sjávarútvegi og rannsóknaraðila á vegum stofnunarinnar að fara í þessa loðnuleit. Síðan þá hefur verið farið í tvær leitir og þær hafa gefið það góð fyrirheit að nú er fyrirhuguð ferð í janúar, febrúar sem er talin nauðsynleg til að útkljá hvort ekki finnist loðna. Þess vegna er þessi tillaga hér. Í sjöunda lagi er gerð tillaga um 80 millj. kr. tímabundna fjárheimild til þriggja ára á málefnasviði 20, Framhaldsskólastig, vegna Keilis. Aðrar breytingar en þær sem tengjast nýjum ákvörðunum nema 3,4 milljörðum kr. til hækkunar. Þar vega langþyngst endurgreiðslur vegna rannsókna- og þróunarkostnaðar og er áætlað að þær hækki um 2,9 milljarða kr. frá fyrri áætlun. Um er að ræða endurmat á áætlunum en aukninguna má nær alfarið rekja til lagabreytinga á yfirstandandi ári þar sem bæði þak og endurgreiðsluhlutfall vegna endurgreiðslna á rannsóknar- og þróunarkostnaði var hækkað. Það má segja það hér, virðulegi forseti, að fyrirtæki hafa heldur betur tekið við sér á þessu sviði og er það vel. Þá er gert ráð fyrir 1,8 milljarða kr. hækkun fjárheimilda vegna breyttrar framsetningar á Húsnæðis- og mannvirkjastofnun. Það er í raun og veru gjaldfærsla á móti tekjufærslunni sem ég fór yfir áðan. Gert er ráð fyrir samsvarandi rekstrartekjum á móti fjárheimildinni eins og fjallað er um hér að framan. Sama gildir um 200 millj. kr. hækkun á málefnasviði 4, Utanríkismál, vegna kostnaðarhlutdeildar verkefna í miðlægum rekstri sem gert er ráð fyrir að verði tekjufærð á aðalskrifstofu. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir rúmlega 70 millj. kr. hækkun vegna endurmats á áætlun um rekstrartekjur og framlögum sem taka mið af uppfærslu tekjuáætlunar. Auk framantalinna útgjalda er lagt til að fjárheimildir málefnasviða og málaflokka verði auknar um 1,7 milljarða kr. vegna endurmats á launaforsendum fjárlaga fyrir árið 2019 og árið 2020 annars vegar og vegna endurmats á launaforsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2021 hins vegar. Þar er einkum um að ræða breytingar vegna kjarasamninga við lækna, gerðardóms hjúkrunarfræðinga, sem var áður gert ráð fyrir á almennum varasjóði, og vegna endurmats á launahækkunum þjóðkjörinna fulltrúa og dómara. Að lokum eru lagðar til nokkrar aðrar tæknilegar breytingar, svo sem millifærslur milli málaflokka og lagfæringar á hagrænni skiptingu og millifærslum sem gerðar voru við 2. umr. málsins á málefnasviði 24, Heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa. Auk þess eru lagðar til þrjár breytingar við 6. gr. frumvarpsins. Tvær þeirra er einnig að finna í breytingartillögum meiri hluta við 2. umr. fjáraukalaga fyrir árið 2020. Þar er um að ræða framlengingu vegna listamanna og heimild til hlutafjáraukningar í Keili. Hin þriðja lýtur að því að koma á fót sérstöku fasteignaumsýslufélagi í eigu ríkisins sem hafi það hlutverk að fara með eignarhald og umsýslu á þeim fasteignum sem Háskóli Íslands nýtir í starfsemi sinni ásamt því að leggja félaginu til þær fasteignir er háskólinn nýtir sem eru í eigu ríkissjóðs. Unnið hefur verið að útfærslu á breyttu fyrirkomulagi til framtíðar varðandi umsýslu fasteigna háskólans í samræmi við markmið ráðuneytisins og Háskóla Íslands. Virðulegi forseti. Ég hef hér farið yfir nefndarálit meiri hluta og hv. fjárlaganefndar og þær meginbreytingar sem koma fram á tekju- og gjaldahlið. Að öðru leyti vísa ég til frekari skýringa sem fram koma í nefndaráliti meiri hlutans og breytingartillagna á sérstöku þingskjali. Undir álitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Páll Magnússon og Steinunn Þóra Árnadóttir.

Forseti. Mig langaði bara til þess að það kæmi skýrt fram hérna varðandi það samkomulag sem gert var við Landspítala – háskólasjúkrahús um þann halla sem þar er. Í því samkomulagi er sem sagt ekki gert ráð fyrir því að finna fjárheimild til að eyða þeim halla. Það er einungis verið að leyfa þeim halla að vera næstu þrjú árin, ef ég skil þetta rétt, árin 2021, 2022 og 2023. Ég vildi bara fá það staðfest hvort það væri réttur skilningur hjá mér eða hvort það er eitthvað annað í þessu sem á að niðurgreiða eða eitthvað svoleiðis. Ég vildi bara fá það á hreint hvernig fyrirkomulagið er á því eftir þetta samkomulag.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma með þetta innlegg í umræðuna. Ég held að það sé mikilvægt. Við lásum um þessa viljayfirlýsingu á milli hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra og forstöðumanna spítalans. Lögð hefur verið áhersla á það, og ég tala nú ekki um í þeim kringumstæðum sem við höfum verið í, við mjög erfiðar aðstæður með viðkvæma starfsemi, að láta ekki uppsafnaðan halla, sem lögum samkvæmt flyst á milli ára, trufla neitt í starfseminni eða koma niður á þjónustu. Í þessari viljayfirlýsingu les ég það, eins og hv. þingmaður, að vilji sé til þess að þessi uppsafnaði halli trufli ekki neitt í starfseminni. Ég geri síðan ráð fyrir því að ef strika á út hallann þurfi að mæta því með framlagi og þá þurfi hæstv. heilbrigðisráðherra, og fleiri eftir atvikum eftir því sem nefndin kýs, að koma fyrir fjárlaganefnd og fjalla um hvernig eigi síðan að fara með þennan halla. En ég fagna því hins vegar að hafa lesið þessa viljayfirlýsingu og að loksins séu aðilar - eins og lögin segja til um, af því að ráðherrann ber alveg skýrt ábyrgð á sínum málaflokki - að ræða við stofnanir sínar og finna út úr því hvernig taka megi á hlutum. En auðvitað verður Alþingi að eiga úrslitaatkvæðið í þessu máli eins og öðrum þegar kemur að fjárlögum.

Forseti. Ég þakka svarið, en það er enn pínulítið óskýrt hvort gerð sé krafa á einhverja niðurgreiðslu á þessum halla ef það skerðir ekki þjónustu, eða hvort ekki sé gerð nein krafa á niðurgreiðslu á hallanum. Þá er í rauninni bara verið að ýta því vandamáli á undan okkur þangað til 2024 - eða hvað? Kannski hæstv. fjármálaráðherra eða heilbrigðisráðherra, sem eru væntanlega hér í húsi vegna atkvæðagreiðslna, geti einfaldlega komið í ræðu hérna og útskýrt þetta fyrir okkur. Ég óska þess af forseta að hann komi þeim skilaboðum til ráðherra um að útskýra þetta fyrir okkur.

Hæstv. forseti. Ég get líka alveg útskýrt þetta fyrir hv. þingmanni. Þetta er bókhaldsstærð og lögin segja: Þetta flyst yfir á næsta ár og síðan á að takast á við þann halla. Nú er þetta bara bókhaldstærð og aðilar koma sér saman um að þessi bókhaldsstærð eigi ekki að koma niður á neinu í starfseminni. Það þýðir að stærðin er þarna inni á reikningi en það hefur enginn heimild til að eyða henni eða koma með framlag á móti henni. Sú ákvörðun verður alltaf tekin á endanum af fjárlaganefnd og ég ætla ekkert að stýra því. Það gerir hæstv. forseti eða þeir aðilar sem hv. þingmaður kallar eftir komi hér og fjalli eitthvað meira um þetta. En það sem þarf að gerast og verður að gerast á endanum er að þeir aðilar sem rita undir þessa viljayfirlýsingu komi fyrir fjárlaganefnd og fari yfir málið hvað þessir aðilar hafa hugsa sér og hvaða kröfur eigi að gera.

Virðulegi forseti. Ég er hérna með breytingartillögu inn í 3. umr. sem mig langaði aðeins til að útskýra. Það er breytingartillaga upp á 149 milljónir innan málefnasviðs framhaldsskóla. Í fjárlögum segir að 0,5% aðhaldskrafa sé á málefnasviði framhaldsskóla, sem er tæpir 38 milljarðar, en 0,5% af því eru ekki þær 337 milljónir sem eru settar undir hið svokallaða aðhald í framsetningu fjárlaga undir málefnasviðinu. Við spurðum um þetta í fjárlaganefnd. Þar var sagt að aðhaldið væri einungis tæpar 240 milljónir sem eru heldur ekki 0,5% af þeim fjárheimildum sem það málefnasvið er með. Það er nær því að vera 0,7%, rétt tæplega það, þannig að tillagan mín hérna snýst um það að aðhaldskrafan verði einungis 0,5% en ekki 0,9% eins og hún er núna. Það verður að teljast pínulítið merkilegt að þessi galli sé í lögunum og ég hlakka til að sjá þingmenn meiri hlutans greiða atkvæði með þessari breytingartillögu því að sagt er í fjárlögum að aðhaldskrafan eigi að vera 0,5% og þá þarf væntanlega að greiða atkvæði um að hafa hana ekki 0,5%, eða hafa hana 0,9%. Í svari ráðuneytisins kom fram að af þessum 337 millj. kr. væru 100 millj. kr. lækkun á útgjaldaaukningu eða eitthvað því um líkt, útgjöldin hefðu aukist svo rosalega mikið að 100 milljónirnar, hluti af aðhaldinu eins og það var sett fram í fjárlögum, væru einmitt sá hluti, að minnka útgjöldin á málefnasviðinu, sem ég skil ekki að neinu öðru leyti nema það sé einmitt aðhaldskrafa. Áður voru notaðar 100 milljónir í einhver verkefni en nú á einfaldlega að stroka þau út og það kallað lækkun á útgjaldaaukningu en ekki aðhald. Þar er einhvers konar nýmæli, „new speak“-dót, með leyfi forseta, í gangi. Þessi tillaga er mjög einföld: Að hafa aðhaldskröfuna í fjárlögum eins og hún er lögð fram í fjárlögum; 0,5%, ekki 0,9% og ég hlakka til að sjá atkvæðagreiðslu um það mál.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur. Hv. þingmaður er glöggur, þetta er hárrétt reiknað hjá honum. Ég held að hv. þingmaður hafi komið inn á það í máli sínu að ekki er reiknuð aðhaldskrafa á málefnasviðið í heild. Framhaldsskólarnir eru sannarlega reiknaðir með 0,5%. Svo eru aðrir liðir á málefnasviðinu sem bera 2%. Fjármálaráðuneytið reiknar þetta. Þannig að með því að samþykkja tillögu hv. þingmanns værum við í raun og veru ekki að leysa málið. Það sem við viljum hins vegar fá er gagnsæi, og ég ætla að þakka hv. þingmanni fyrir að varpa ljósi á það ógagnsæi sem er í málinu. Fjárlaganefnd hefur kallað eftir sundurliðun á þeim liðum sem útreikningurinn byggir á. Svo má bæta því við að hvert og eitt fagráðuneyti getur flutt aðhald á milli málefnasviða. Þetta verðum við að greina áður en við förum að fella eða samþykkja einhverjar breytingartillögur að þessu leytinu, en að samþykkja breytingartillögu hv. þingmanns myndi ekki leysa neitt. Eftir situr glöggskyggni hv. þingmanns, að varpa ljósi á þennan skort á gagnsæi. Ég hef þegar kallað eftir sundurliðun á því hvernig þetta er reiknað í ráðuneytinu. Svo þurfum við að spyrja fagráðuneytið nánar hvort einhverjir liðir hafi jafnvel verið fluttir til, eins og þeir hafa heimild til. Þannig að við leysum ekkert með því að samþykkja þessa tillögu. En hins vegar er bara jákvætt að draga fram þetta ógagnsæi sem við erum stundum að kljást við þegar við fjöllum um fjárlagafrumvarp. Og það er vel.

Herra forseti. Það er ansi mikill munur á 0,5 og 0,9%, það er næstum því tvöfaldur munur. Langmest af málefnasviði framhaldsskólanna er einmitt rekstur þeirra eins og þeir líta út. Ég er að leita í fjárlagafrumvarpinu sjálfu að þessu orðalagi, en þar er einmitt talað um málefnasvið framhaldsskóla. Það er erfitt að gera þetta svona í símanum á stuttum tíma í andsvari. En það er alla vega talað um málefnasviðið í heild sinni. Vissulega gæti það verið þannig að það sé einhver smáhluti af þessu málefnasviði utan framhaldsskólanna. En að það útskýri þennan mikla mun tel ég frekar ólíklegt. Ef aðhaldskrafan er ekki á framhaldsskólann og bara á þann hluta innan málefnasviðsins sem er með 2% þá er samt ólíklegt að það nái þessari upphæð. Eins og ég sagði þá bað ég um þessar upplýsingar í fjárlaganefnd og svörin sem við fengum útskýrðu ekki nægilega vel þá sundurliðun sem hv. formaður fjárlaganefndar talar um. Ég hef ekkert á móti því að þetta sé rétt og nákvæm upphæð og fagna því fyrstur manna ef sundurliðunin kemur, þá er hægt að reikna þetta rétt. En það er tiltölulega öruggt að upphæðin eins og hún er núna er ekki rétt.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi hitt naglann á höfuðið í lokin, að við myndum ekki leysa málið með því að samþykkja tillögu hans. 

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan er langstærsti hlutinn af þessu málefnasviði skólar. Eins og stendur í fjárlögunum: „Aðhaldsmarkmið í rekstri heilbrigðis- og öldrunarstofnana og skóla er þó til muna lægra, eða 0,5%.“ Þetta varðar bara skólana eins og þeir leggja sig. Í tæplega 38 milljarða fjárheimild í þetta málefnasvið sakar nákvæmlega ekki neitt að lækka aðhaldskröfuna úr 0,9% í 0,5%, sem er í þessu 159 milljónir þótt það sé ekki hárnákvæmt, það munar kannski 2–5 milljónum til eða frá. Ef það er aðeins of mikil viðbót er ekkert mál að segja: Við nýttum ekki alla fjárheimildina í þetta af því að aðhaldskrafan var í rauninni aðeins minna en þetta. Og þá er fénu bara skilað til baka eins og lög um opinber fjármál gera ráð fyrir. Þannig að það er enginn skaði skeður þótt þetta sé samþykkt. Það munar einhverjum örfáum kommum þarna í hinu stóra samhengi þessa málefnasviðs. En aftur á móti myndi muna um þessa fjárhæð, til að byrja með út af aðaldskröfunni, sem gæti t.d. farið í ýmiss konar ný verkefni sem talað hefur verið um hérna og munaði mjög litlu að yrði samþykkt í fjárlagaumræðunni við 2. umr. varðandi aðgengi að tíðavörum og þess háttar. Þannig að þetta fjármagn gæti nýst ráðherra til að gera það.

Herra forseti. Ég ætla alls ekki að lengja þessa umræðu. Ég ætla bara að kynna stuttlega breytingartillögu Samfylkingarinnar við 3. umr. Það er skemmst frá því að segja að við lögðum fram 13 breytingartillögur við 2. umr. fjárlaga og þær voru allar felldar. Nú gerum við lokatilraun til að bæta aðeins úr og þessar tillögur eru ekki umfangsmiklar en þær eru mikilvægar. Fyrsta tillagan lýtur að málefnum eldri borgara. Við höfum fengið áskoranir frá þessum hópi um að fá sömu kjarabætur og aðrir hópar samkvæmt lífskjarasamningunum. Eldri borgarar kalla eftir að bætur til þeirra hækki um 15.750 kr. á mánuði. Það er fullkomlega eðlileg krafa sem Samfylkingin tekur heils hugar undir. Við fluttum sambærilega tillögu hér við 2. umr., hún var felld. Nú reynum við aftur og gefum stjórnarþingmönnum tækifæri til að hlusta á 45.000 eldri borgara í þessu landi. Önnur tillagan er að hækka fæðingarstyrk. Fæðingarstyrkur er skammarlega lág upphæð sem einstaklingar fá þegar þeir eru í námi eða að öðru leyti utan vinnumarkaðarins. Þetta eru 80.000–100.000 kr. Við leggjum hér til að þetta hækki, annars vegar varðandi fólk sem er í minna en 25% starfshlutfalli sem er bara með 83.000 kr., það fer upp í 100.000 kr., þetta er ekki neitt neitt í rauninni, og hins vegar leggjum við til að foreldri í fullu námi sem fær núna fæðingarstyrk upp á 190.000 kr. geti fengið 205.000 kr. Þetta er nú ekki mikið, herra forseti, þetta er svo lítið að maður hálfskammast sín að leggja það til. En þetta er hins vegar tilraun til að fá stjórnina til að hækka fæðingarstyrk með einhverjum hætti. Þessi tillaga kostar 75 milljónir. Þetta skiptir þennan hóp miklu máli og hér mætti gera miklu meira. Þriðja tillaga Samfylkingarinnar við 3. umr. fjárlaga er áhugaverð, hún fjallar um að auka fjárveitingar til hjálparsamtaka um 200 millj. kr. Við höfum tekið svona skref áður, ekki síst rétt fyrir jólin. Við sjáum það að vegna kórónuveirufaraldursins hefur ásókn í matarúthlutanir stóraukist og það er ákall til okkar í fjárlaganefnd og til þingsins að auka bolmagn samtaka til að standa að matarúthlutunum. Hugsið ykkur, það er verið að tala um fólk sem vantar mat fyrir jólin. Það gerist í rauninni ekki sorglegra, dapurlega, jafnvel dramatískara en það, þetta eru samtök sem byggjast á sjálfboðavinnu, hvort sem það er Mæðrastyrksnefnd, kirkjan, Hjálpræðisherinn, fjölskylduhjálpin o.s.frv., það eru langar biðraðir í okkar ríka samfélagi eftir mat. Auðvitað á enginn að þurfa að treysta á matarúthlutanir en núna er nauðsynlegt að styðja enn betur við hjálparsamtökin, ekki síst í ljósi þess ástands sem er núna í samfélaginu, 20.000 manns atvinnulaus, og það þrengir að ýmsum hópum í þessu samfélagi. Þetta eru þrjár skýrar, alls ekki dýrar, tillögur sem við gefum þingheimi öllum tækifæri til að samþykkja. Ég vil rifja það upp að Samfylkingin var bara með eina breytingartillögu við fjármálaáætlun sem var rædd í gær. Hún var risavaxin, miklu stærri en þessar. Hún laut að því að auka fjárframlög til umhverfismála um 30%. Allir flokkar á þingi felldu þá tillögu fyrir utan Samfylkinguna, það var svolítið áhugavert. Það var tillaga sem við í Samfylkingunni lögðum fram við fjármálaáætlun sem var tekin til afgreiðslu í gær. En nú erum við að tala um fjárlög og ég kalla eftir stuðningi þingmanna við þessar þrjár tillögur. Herra forseti. Ég ætla að enda á jákvæðari nótum vegna þess að þetta er væntanlega ein af síðustu ræðunum sem verða haldnar á þessu ári í þessum sal og það er ágætt að enda á jákvæðum nótum á því ömurlega ári sem 2020 er. Mig langar aðeins að fara yfir hvað Samfylkingin vill leggja áherslu á. Þetta er tiltölulega hratt. Samfylkingin hefur nefnilega lagt fram mjög metnaðarfullt og stórt plagg sem við köllum Ábyrgu leiðina. Það er aðgerðaáætlun til að bregðast við því ástandi sem nú er fyrir hendi. Við viljum skapa 7.000 störf, ekki bara 1.000 störf eins og ríkisstjórnin. Við viljum fjölga alls konar störfum eins og ég hef margítrekað farið yfir, bæði hjá hinu opinbera og einkageiranum. Við höfum lagt fram tillögur um að lækka tryggingagjaldið, sem er skattur, þannig að hvert einasta fyrirtæki í landinu fái 2 millj. kr. afslátt af tryggingagjaldi. Það er svolítið sniðug hugmynd, þetta er eins og persónuafsláttur fyrir fyrirtæki. Öll fyrirtæki fengju 2 millj. kr. afslátt af tryggingagjaldi. Að sjálfsögðu myndi það gagnast hlutfallslega betur eftir því sem fyrirtækin eru smærri. Þetta er atvinnuskapandi skattalækkun í stað sértækra skattalækkana ríkisstjórnarinnar sem núna er að setja í forgang að lækka fjármagnstekjuskatt til hinna allra ríkustu. Samfylkingin leggur áherslu á lítil og meðalstór fyrirtæki. Það þarf miklu oftar að huga að iðnaðarmanninum eða búðareigandanum eða litlu þjónustufyrirtækjunum. Þau eru hryggjarstykkið í íslensku atvinnulífi og gleymast allt of mikið. Við tölum allt of mikið um hagsmuni stóru fyrirtækjanna sem vegnar auðvitað ágætlega í ljósi stærðar sinnar en það eru litlu fyrirtækin og fjölskyldufyrirtækin sem gleymast. Tillaga eins og Samfylkingin leggur hér fram, að lækka tryggingagjaldið um tvær milljónir hjá öllum, væri mjög sniðug aðgerð. En því miður hefur hún verið felld af stjórnarflokkunum. Við viljum líka styrkja fyrirtæki sem ráða fólk af atvinnuleysisskrá í stað þess að niðurgreiða uppsagnir eins og þessi ríkisstjórn gerir. Þetta er afskaplega sérkennilegt, ég hef hvergi annars staðar séð að verið sé að niðurgreiða uppsagnir. Það hefur þessi ríkisstjórn ákveðið að gera. Sömuleiðis í þessari aðgerðaáætlun, þessu efnahagsplani Samfylkingarinnar, leggjum við mikla áherslu á að draga úr vinnuletjandi skerðingum gagnvart barnafólki og öryrkjum. Ég þarf ekki að segja það og það á ekki að koma neinum á óvart en Samfylkingin vill hækka atvinnuleysisbætur og grunnbætur til aldraða og öryrkja. Við sættum okkur ekki við að þessir stóru hópar; öryrkjar, hluti aldraðra og atvinnulausir, eigi að lifa á 260.000 kr. á mánuði. Það getur enginn og enginn í þessum sal treystir sér til að gera það. Við viljum styrkja sveitarfélögin sem sjá um nærþjónustuna sem okkur er svo annt um. Við viljum innleiða hér græna atvinnustefnu með metnaðarfyllri loftslagsaðgerðum. Við viljum stofna grænan fjárfestingarsjóð, stórefla grænmetisframleiðslu og skógrækt. Við viljum hækka endurgreiðsluhlutfall vegna kvikmyndagerðar. Við viljum fjölga listamannalaunum enn meira og styrkja sviðslistafólkið. Þið sjáið að sprotarnir eru víða. Atvinnustefna Íslands þarf að vera fjölbreytileg, hún þarf að vera frumleg, hún þarf að vera skemmtileg og við þurfum að vera stórhuga. Við viljum stórefla hér nýsköpun og hátækniiðnað, lyfjaiðnaðinn, fjarheilbrigðisþjónustuna, tölvuleikjaiðnaðinn eða hvaða nafni sem það kallast. Núna þurfum við að skapa störf. Atvinnusköpun er helsta verkefni okkar sem erum í þessum sal og það skiptir svo miklu máli að við styðjum þá sprota sem eru fyrir hendi, styðjum sjóði eins og Tækniþróunarsjóð sem er einmitt vettvangur fyrir lítil fyrirtæki til að leita til. Allt þetta er bara hluti af tillögum okkar sem við í Samfylkingunni höfum kynnt í sérstöku plaggi. Þetta veitir okkur þá nauðsynlegu viðspyrnu sem allir eru að bíða eftir. Það býr til skatttekjur og störfin sem okkur vantar sárlega. Þetta býr til tækifæri og von fyrir fólk sem er að missa vinnuna og hefur misst vinnuna. Við vitum að atvinnuleysi er ömurleg staða fyrir hvern sem lendir í því. Við vitum líka að atvinnuleysi kostar ríkissjóð. Hugsið ykkur: Eitt prósentustig í auknu atvinnuleysi kostar 6,5 milljarða. Ef við náum að trappa niður atvinnuleysið þá spörum við, þá borgum við minna í atvinnuleysisbætur fyrir utan það að við erum að mæta fólki sem að sjálfsögðu vill vinna, vill vera virkt í samfélaginu, vill fá tekjur til að standa undir sínum lífsstandardi og skuldbindingum. Að lokum, ég hef sagt þetta reyndar nokkrum sinnum, kallar Samfylkingin eftir því að við fjárfestum með myndarlegri hætti í fólki og fyrirtækjum. Við viljum auka hallann aðeins meira en hér stendur til og við viljum taka lengri tíma til að greiða hann niður. Ég hef sagt það áður og mun segja það aftur að stundum þarf að verja peningum til að búa til peninga og þær aðstæður eru einmitt núna. Þetta er það sem Samfylkingin kallar ábyrgu leiðina vegna þess að það er óábyrgt að gera of lítið í svona ástandi eins og ríkisstjórnin virðist vera að gera. Það væri ábyrgt að taka stór græn skref núna eins og Samfylkingin leggur til, þar sem vinna, velferð og græn uppbygging um allt land er okkar rauði þráður og ætti að vera rauði þráður allra. Þetta er leið úr atvinnukreppu til grænnar framtíðar, herra forseti.

Herra forseti. Við erum hér á lokametrunum við afgreiðslu fjárlaga. Við í Viðreisn höfum tekið þátt í störfum fjárlaganefndar af alhug. Við höfum lagt margt gott til, teljum við. Það er margt gott í þessu fjárlagafrumvarpi og margt sem við vildum hafa öðruvísi, en um þetta er búið að hafa langt mál hér á fyrri stigum þessa máls og ég ætla ekki að orðlengja það frekar. Ég verð eiginlega að segja að ég er ekki í miklu stuði, ef ég má orða það þannig, til að fara í mikla pólitíska umræðu um þetta. Ég læt duga það sem við höfum sagt fram að þessu. En mig langar til að nota tækifærið, vegna þess að hér fyrr í kvöld gerði ég að umtalsefni ástandið á Seyðisfirði og þær hörmulegu fréttir sem við höfum fengið þaðan af miklu tjóni. Sem betur fer virðist ekki hafa orðið manntjón eða fólk slasast og fyrir það megum við öll þakka. En við erum auðvitað öll slegin yfir þessu og ég ræddi það hér hvort ástæða væri fyrir hv. fjárlaganefnd til að koma sérstaklega saman til að ræða þessi mál nú á þessu stigi. Ég hef síðan átt samtöl við kollega mína þar og við höfum aðeins lauslega farið yfir þessi mál. Ég hef fengið fullvissu fyrir því að hér stöndum við öll saman í þinginu um að þarna þurfi að bregðast við. Sem betur fer er til fé í varasjóðum sem hægt er að grípa til og við erum með hamfarasjóð sem einnig er hægt að grípa til. En ég held að mér sé alveg óhætt að fullyrða að það er einhugur í fjárlaganefnd og ég reikna með að það sé líka í þinginu öllu og ríkisstjórn, um að gripið verður til þeirra ráðstafana sem þarf fljótt og vel. Og þegar búið er að meta aðstæður og fara yfir málin mun ekki standa á Alþingi og ríkisstjórn að koma til aðstoðar og útvega það fé sem þarf til að koma - ég þori ekki að segja hlutunum í samt lag, en gera það þannig að sem fyrst verði hægt að fara í hreinsun og uppbyggingu og skoða hvaða ráðstafanir aðrar þarf að gera til að vernda bæinn fyrir öðrum áföllum af þessu tagi. Mér þótti við hæfi að koma þessu á framfæri þar sem ég vakti máls á þessu og vil ítreka að það er fullur samhugur hér. Í þessu skiptir pólitíkin engu máli heldur erum við öll sameinuð um að við komum til aðstoðar. Þessu vildi ég koma á framfæri svo ekkert fari á milli mála.

Herra forseti. Ég vel að koma upp í andsvar við hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson vegna ræðu hans. Ég ætla að fá taka undir orð hans og sömuleiðis lýsa hug mínum til þeirra atburða sem þar hafa orðið. Það gefur líka ágætt tilefni til að rifja upp mekanisma opinberra fjármála sem eru raunverulega hugsuð til þess að mæta slíkum áföllum sem hv. þingmaður gerir hér að umtalsefni, sem er varasjóður ríkissjóðs sem grípur einmitt utan um svona áfall og bregst við fjárútlátum sem verða við slíkar óvæntar hamfarir sem þarna eru. Í þessu liggur ekki spurning til hv. þingmanns. Ég greip bara tækifærið til að nefna þetta. Fyrir þessu hefur verið hugsað í lögum um opinber fjármál og um leið og ég tek undir orð hv. þingmanns er ástæða til að vekja athygli á því.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti með breytingartillögu frá meiri hluta atvinnuveganefndar við 3. umr. Í nefndaráliti er allítarlegur texti yfir störf nefndarinnar á milli umræðna sem ég geri bara stuttlega grein fyrir. Í fyrsta lagi fjölluðum við um þau tíðindi eða þá ákvörðun sem tekin var á milli umræðna og hv. atvinnuveganefnd hafði nefnt í sínu fyrra nefndaráliti til 2. umr. sem var endurskoðun á tollasamning Íslands og Evrópusambandsins. Við fengum á fund nefndarinnar hæstv. utanríkisráðherra og landbúnaðarráðherra til að fjalla um þá úttekt sem gerð hefur verið á tollasamningnum og þau gögn sem liggja til grundvallar ósk um endurskoðun hans sem nú er þá komin í farveg. Í öðru lagi er í nefndarálitinu fjallað aðeins um ákvæði 112. gr. EES-samnings sem kom mikið til umræðu í 2. umr. Við gerum nokkuð glögglega grein fyrir því eins og segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Við umfjöllun málsins hafa talsverðar umræður verið um ákvæði 1. mgr. 112. gr. EES-samningsins í tengslum við framkvæmd tollasamnings Íslands og Evrópusambandsins. Þar segir að ef upp komi alvarlegir efnahagslegir, þjóðfélagslegir eða umhverfislegir erfiðleikar í sérstökum atvinnugreinum eða á sérstökum svæðum, sem líklegt er að verði viðvarandi, geti samningsaðili gripið einhliða til viðeigandi ráðstafana með þeim skilyrðum og á þann hátt sem mælt er fyrir um í 113. gr. EES-samningsins. Af því tilefni ræddi nefndin sérstaklega um þýðingu greinarinnar í tengslum við fyrirliggjandi mál,“ þ.e. það mál sem hér er til umfjöllunar. „Fyrir nefndinni kom fram að nauðsynlegt væri að lesa ákvæði 112. gr. í samhengi við gildissvið EES-samningsins, eins og það er skilgreint í 3. mgr. 8. gr. samningsins. Þar segir m.a. að ef ekki er annað tekið sérstaklega fram taki ákvæði samningsins einungis til framleiðsluvara sem falla undir 25.–97. kafla í samræmdu vörulýsingar- og vörunúmeraskránni. Landbúnaðarvörur og sjávarafurðir falla undir 1.–24. kafla skrárinnar og það þýðir að landbúnaðarafurðir sem hér eru til umræðu falla ekki undir meginmál EES-samningsins. Undantekning felst þó í að gildissviðið hefur verið útvíkkað á nokkrum afmörkuðum sviðum, m.a. um merkingar og dýravelferð. Þessi skilningur hefur verið til grundvallar afstöðu íslenskra stjórnvalda frá upphafsdögum EES-samningsins. Það er því ljóst að ákvæði 112. gr. tekur ekki til tollasamningsins. Nefndinni var jafnframt bent á að beiting 112. gr. samningsins varðar ekki aðeins hagsmuni Íslands. Ákvörðun Íslands um að beita fyrir sig 112. gr. myndi þýða að hún tæki einnig til annarra EFTA-ríkja innan EES, þ.e. Noregs og Liechtensteins. Slíka ákvörðun getur Ísland því ekki tekið einhliða. Að mati meiri hlutans kemur því beiting 112. gr. EES-samningsins ekki til greina að því er varðar tollasamning Íslands og Evrópusambandsins. Í tollasamningnum er þó að finna ákvæði um endurskoðun og samráð, sbr. 13. gr. samningsins. Meiri hlutinn ítrekar því fyrri afstöðu sína um að í þeirri endurskoðun sem utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra hefur boðað, verði nýtt öll þau úrræði sem íslenskum stjórnvöldum standa til boða til að tryggja að innlend framleiðsla geti keppt á jafnréttisgrundvelli við innfluttar afurðir.“ Í nefndarálitinu sem við gerðum í fyrra fjölluðum við einnig um mikilvægi þess að fjölga útboðum og að landbúnaðarráðherra hefði þá aðeins sterkara stýritæki í höndum og beitti því úrræði. Í 2. umr. var talsvert fjallað um áhrif frumvarpsins á verðlagningu búvöru. Við erum að taka utan um þá umræðu í nefndaráliti okkar nú. „Í umræðum við málið hefur verið fjallað um möguleg áhrif þess að taka upp að nýju eldra útboðsfyrirkomulag tollkvóta. Fram hafa komið sjónarmið um að slíkt leiddi til hækkunar á verði á landbúnaðarafurðum til neytenda. Að mati meiri hlutans er ekki sjálfgefið að það leiði til hærra verðs fyrir neytendur að taka upp eldra fyrirkomulag. Fram hefur komið að offramboð er á kjöti á erlendum mörkuðum. Almennt heimsmarkaðsverð á kjöti hefur lækkað um 14% frá því í janúar 2020 samkvæmt tölum frá Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna. Þá er líklegt að áframhald verði á þessari þróun. Þá hefur orðið mikil birgðasöfnun í lifandi nautgripum og öðrum afurðum hér á landi. Að mati meiri hluta er því ekki sjálfgefið að samþykkt frumvarpsins hafi áhrif til hækkunar á verði til neytenda.“ Við fjöllum síðan aðeins nánar um samkeppnisumhverfi landbúnaðarins. Það kom ágætlega fram í máli hæstv. landbúnaðarráðherra á fundi nefndarinnar hvaða þreifingar og verkefni eru á borði afurðastöðva í þeim efnum og þar af leiðandi mögulega á borði stjórnvalda í framhaldinu. Þar er með varanlegum hætti hægt að ná talsverðri hagræðingu með sameiningu eða samstarfi fyrirtækja sem verður þá að fara fram undir lagaákvæðum samkeppnislaga. En við vekjum athygli á því að samkeppnislögum hefur verið breytt og rýmkast þar af leiðandi möguleikar fyrirtækja til að greina tækifæri í þessum efnum. Ég held að mikilvægt sé að við drögum það fram að til að hægt sé að styrkja stöðu landbúnaðarins eins og annarra atvinnugreina er mikilvægt að beita tækjum hagræðingar til að bæta starfsskilyrði til lengri tíma. Við ræðum í nefndarálitinu um matvælaöryggi og hnykkjum á aðgerðaáætlun um matvælaöryggi sem samþykkt var hér á þingi vorið 2019. Einnig kom það fram í máli landbúnaðarráðherra sem vel hefur komið fram við vinnslu þessa máls, eins og oft áður um mál er tengjast landbúnaði, hversu lítið er af aðgengilegum hagtölum og tölfræði til að stunda markvissa greiningarvinnu til að beita réttum tækjum og úrræðum. Þá kynnti landbúnaðarráðherra tæki sem er að verða tilbúið til notkunar og hefur fengið heitið mælaborð landbúnaðarins. Við gerum í áliti okkar breytingartillögu við frumvarpið. Við drógum breytingartillögur til baka í 2. umr. Það er vissulega erfitt að spá fyrir um hversu lengi áhrifa þessa faraldurs muni gæta. Það eru misgóðar fréttir í þeim efnum frá degi til dags. Auðvitað bindum við vonir við að við förum að sjá fyrir endann á áhrifum hans en það mun taka langan tíma að vinna sig upp úr þeirri stöðu sem við erum komin í. Breytingartillaga meiri hlutans hljóðar því upp á, að því framgengnu að endurskoðun tollasamningsins sé hafin og fleiri leiðir til úrbóta hafi verið kynntar, að breyta gildistökuákvæði laganna og í annan stað að í stað þess að þetta fyrirkomulag um útboð tollkvóta gildi til 1. febrúar 2022 gildi það til 1. ágúst 2022. Undir þetta nefndarálit skrifa hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, formaður atvinnuveganefndar, Haraldur Benediktsson framsögumaður, Ásmundur Friðriksson, Halla Signý Kristjánsdóttir og Njáll Trausti Friðbertsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á búvörulögum, nr. 99/1993, það er í raun framhaldsnefndarálit við 3. umr. Minni hluti atvinnuveganefndar er ósammála áliti meiri hluta atvinnuveganefndar af ástæðum sem gerð er nánari grein fyrir í þessu áliti minni hluta nefndarinnar. Rétt er að geta þess í upphafi að minni hlutinn tekur undir úttekt utanríkisráðherra og atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, sem birt var 17. desember 2020, um að forsendur landbúnaðarsamnings Íslands og Evrópusambandsins hafi breyst til muna. Er sú niðurstaða ráðherranna í samræmi við það sem minni hluti nefndarinnar hefur bent á við þinglega meðferð málsins á fyrri stigum. Á sama tíma fagnar minni hlutinn því að utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra hafi óskað eftir því að landbúnaðarsamningur við Evrópusambandið verði endurskoðaður. Það eru tíðindi sem ber að fagna vegna þess að betra væri að þetta kæmi til umræðu fyrr en síðar. Minni hlutinn hefur við afgreiðslu málsins vísað til 112. gr. EES-samningsins og er af þeim sökum sérstaklega fjallað um það ákvæði samningsins í áliti meiri hluta nefndarinnar. Umfjöllun meiri hluta atvinnuveganefndar sýnist hins vegar á misskilningi byggð. Í upphafi er rétt að taka undir umfjöllun meiri hlutans um að mikill hluti landbúnaðarvara fellur ekki undir EES-samninginn, enda falla landbúnaðarvörur að mestu utan 25.–97. kafla samræmdu vörulýsingar- og vörunúmeraskrárinnar. Tilvísun minni hlutans til 112. gr. EES-samningsins er til komin vegna þeirrar einföldu ástæðu að landbúnaðarsamningur Íslands og Evrópusambandsins er ekki hefðbundinn samningur milli tveggja aðila. Með öðrum orðum: Samningurinn er ekki samningur með tilgangsákvæði, efnisákvæðum, endurskoðunarákvæðum, uppsagnarákvæðum og gildistökuákvæðum. Landbúnaðarsamningurinn er í raun fundargerð embættismanna þar sem vísað er til tiltekinna tollskrárnúmera þar sem veittar eru ívilnanir og markaðsaðgangur með tilteknar vörur milli aðila. Í ljósi þess að engin hefðbundin ákvæði eru til staðar í landbúnaðarsamningnum, svo sem endurskoðunarákvæði, er Íslandi sá einn nauðugur kostur að vísa til 112. gr. EES-samningsins til að undirbyggja mikilvægi þess að endurskoða þurfi landbúnaðarsamning Íslands og Evrópusambandsins. Það að vísa til 112. gr. EES-samningsins felur ekki, að mati minni hlutans, í sér að ákvæðinu verði beitt, heldur er einungis verið að vísa til 112. gr. EES-samningsins til að undirbyggja nauðsyn þess að endurskoða landbúnaðarsamning Íslands og Evrópusambandsins. Minni hlutinn telur því að afstaða meiri hlutans um að 112. gr. EES-samningsins eigi ekki við sé röng. Auk þess er það rangt sem fram kemur í áliti meiri hlutans að 13. gr. landbúnaðarsamningsins eigi við um endurskoðun á landbúnaðarsamningnum. Í þessu sambandi bendir minni hlutinn á að hér er ekki um að ræða „ákvæði í alþjóðasamningi“ heldur 13. gr. fundargerðar af fundi sendinefnda Íslands og Evrópusambandsins, en rétt er að taka sérstaklega upp það ákvæði til skýringar. Það ákvæði kemur á ensku og ég ætla að sleppa því að lesa það vegna þess að ég er ekki góður í ensku en það stendur í skjölunum. En eftir þennan enska texta segir í nefndarálitinu: Af þessu ákvæði er ljóst að hér er ekki um að ræða endurskoðunarákvæði, heldur einungis ákvæði um að skiptast á upplýsingum um vöruviðskipti, tollkvóta, verð og aðrar upplýsingar. Minni hlutinn fær ekki séð hvernig unnt er að byggja endurskoðun samningsins á þessu ákvæði og dregur verulega í efa umfjöllun í áliti meiri hluta nefndarinnar um þetta atriði. Nærtækast væri við endurskoðun landbúnaðarsamningsins að vísa til 112. gr. EES-samningsins og taka málið upp í sameiginlegu EES-nefndinni eða óska eftir samningaviðræðum milli sendinefnda Íslands og Evrópusambandsins. Þá fær minni hlutinn ekki séð að 112. gr. leiði til einhverra sérstakra afleiðinga fyrir önnur EFTA-ríki enda er landbúnaðarsamningur Íslands og Evrópusambandsins tvíhliða samningur og varðar ekki sem slíkur önnur EFTA-ríki. Með sama hætti varðar landbúnaðarsamningur Noregs og Evrópusambandsins ekki Ísland og Liechtenstein og breytingar á þeim samningi hafa ekki áhrif á tvö síðastnefndu ríkin. Minni hluti nefndarinnar fellst ekki á þá afstöðu meiri hlutans að nauðsynlegt sé að fjölga útboðum yfir árið þannig að minna magn sé boðið út í einu. Réttast væri að fresta framkvæmd landbúnaðarsamningsins ótímabundið vegna fordæmalausra aðstæðna sem rekja má til heimsfaraldurs kórónuveirunnar frekar en að endurvekja eldra fyrirkomulag. Þá er minni hlutinn ósammála því hagsmunamati meiri hluta nefndarinnar að nauðsynlegt sé að tryggja jafnara flæði innfluttra vara til að taka tillit til m.a. fjárbindingar innflutningsaðila. Þetta mat er algerlega á skjön við hagsmunamat annarra ríkja, þar með talið Evrópusambandsins, sem gripið hafa til umfangsmikilla aðgerða til að bæta hag framleiðenda landbúnaðarvara en ekki innflutningsfyrirtækja. Síðastnefndu aðilarnir, innflutningsfyrirtækin, eru einungis milliliðir en ekki framleiðendur gæða líkt og framleiðendur landbúnaðarvara. Minni hlutinn getur ekki tekið undir ábendingar sem fram koma í umsögn Samkeppniseftirlitsins en meiri hluti nefndarinnar gerir athugasemdir stofnunarinnar að sínum. Samkeppniseftirlitið starfar samkvæmt samkeppnislögum, nr. 44/2005, og er samkvæmt hlutverki sínu ætlað að annast framkvæmd laganna. Minni hlutinn dregur verulega í efa að það samræmist hlutverki Samkeppniseftirlitsins, sem er opinbert stjórnvald, að taka þátt í pólitískri umræðu líkt og stofnunin sýnist hafa að einhverju marki gert í því máli sem til meðferðar er fyrir nefndinni. Þá verður ekki hjá því komist að benda á að Samkeppniseftirlitið stuðlar að því, með umsögn sinni, að aukinn verði innflutningur ríkisstyrktra landbúnaðarvara frá aðildarríkjum Evrópusambandsins, en inngrip Evrópusambandsins í sameiginlegt markaðskerfi með landbúnaðarvörur er síst til þess fallið að auka samkeppni á íslenskum markaði með landbúnaðarvörur. Þvert á móti leiðir það til verulegrar tekjuskerðingar fyrir framleiðendur íslenskra landbúnaðarvara. Minni hlutinn telur því enn að breytingartillaga hans sem felld var við 2. umr. málsins hefði bætt málið til muna hefði hún verið samþykkt á fyrri stigum. Undir þetta nefndarálit skrifa sá sem hér stendur, Sigurður Páll Jónsson, og hv. þm. Ólafur Ísleifsson. Þarna kemur fram í nefndarálitinu, eins og hefur komið fram í öllu okkar máli, að ef útboðum yrði frestað þá værum við að bregðast við því ástandi sem nú er, vegna Covid og sóttvarnaaðgerða, hruni í komu ferðamanna og þeirri afleiðingu sem felst í mikilli birgðasöfnun hjá bændum á fæti og eins í frystigeymslum afurðastöðva. Menn hafa haft áhyggjur af því að við séum að brjóta samninginn við Evrópusambandið með því að fresta útboðum. Þá vísa ég bara í það sem kom fram í þessu nefndaráliti. Og ef svo ólíklega vildi til að Evrópusambandinu fyndist þetta brot eða væri óánægt með að þetta hefði verið gert þá yrði einfaldlega boðað til fundar í sameiginlegu EES-nefndinni og farið yfir málin sem gæti kannski flýtt endurskoðun á þessum samningi. Ég vil bara nefna það í lokin að eins og kom fram í upphafi nefndarálitsins fögnum við því að ræða eigi endurskoðun á tollasamningnum og vonandi verður það gert fyrr en síðar og óska ég ráðherrum og öðrum sem þar að koma velfarnaðar í því máli.

Herra forseti. Við erum hér í umræðu um frumvarp til laga um breytingu á búvörulögum, úthlutun tollkvóta. Ég þakka hv. þingmanni fyrir minnihlutaálitið. Ég ætla að vitna í það sem sagt er í minnihlutaálitinu, með leyfi forseta: „Í upphafi er rétt að taka undir umfjöllun meiri hlutans um að mikill hluti landbúnaðarvara fellur ekki undir EES-samninginn.“ Þetta er rétt hjá minni hlutanum í þessu máli. Það kemur líka fram að landbúnaðarsamningurinn er ekki hefðbundinn samningur milli tveggja aðila. Svo kemur fram að hér sé um fundargerð embættismanna að ræða. Þetta er rangt. Samningurinn er hvorki óhefðbundinn né fundargerð. Samkvæmt því sem við höfum kynnt okkur í þessu máli er um bréfaskipti að ræða, með leyfi forseta, „exchange of letters“. Það er hefðbundið form þjóðréttarsamninga og bindandi samkvæmt alþjóðalögum. Þannig að við erum bara að tala um hefðbundinn alþjóðasamning. Ísland hefur gert fjölmarga alþjóðasamninga í gegnum tíðina í formi slíkra bréfaskipta. Fram kemur fram í minnihlutaálitinu, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur því að afstaða meiri hlutans um að 112. gr. EES-samningsins eigi ekki við sé röng.“ En í nefndarálitinu er minni hlutinn í sjálfu sér búinn að taka undir að landbúnaðarafurðir heyri ekki undir gildissvið EES-samningsins. Af þeirri ályktun leiði að 112. gr. EES-samningsins eigi ekki við um landbúnaðarsamninginn frekar en önnur ákvæði hans. Og að ekki sé um að ræða endurskoðunarákvæði, heldur einungis ákvæði um að skiptast á upplýsingum um vöruviðskipti, tollkvóta, verð og annað. Þetta er misskilningur. 

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á þessum misskilningi hjá hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni, sem ég þakka samt sem áður fyrir andsvarið. Það kom fram að í þeim samningi sem nefndur er embættismannasamningur, eða ég man ekki hvernig þingmaðurinn orðaði það, eru engin endurskoðunarákvæði eða neitt í þá áttina sem var rakið hér í lestrinum. Ef þingmaðurinn er að tala um þennan misskilning þá er það þess vegna sem við teljum alveg hæft að vísa til 112. gr. EES-samningsins. Eins og ég sagði veit ég ekki hvar þessi misskilningur liggur en ég er að reyna að átta mig á því. Ég ætla bara að lesa aðeins upp úr álitinu, með leyfi forseta: „Minni hlutinn hefur við afgreiðslu málsins vísað til 112. gr. EES-samningsins og er af þeim sökum sérstaklega fjallað um það ákvæði samningsins í áliti meiri hluta nefndarinnar.“ - Síðan kemur hér fram, með leyfi forseta: „… hér er ekki um að ræða „ákvæði í alþjóðasamningi“ heldur 13. gr. fundargerðar af fundi sendinefnda Íslands og Evrópusambandsins, en rétt er að taka sérstaklega upp það ákvæði til skýringar.“ Svo kom þessi enski texti sem ég var að tala um. Kannski getur hv. þingmaður útskýrt betur fyrir mér hvað hann meinti með þessum misskilningsþætti.

Herra forseti. Það er stuttur tími sem við höfum í andsvörum en í grunninn byggist umræddur samningur á 19. gr. EES-samningsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Samningsaðilar skulu taka til athugunar alla erfiðleika sem upp kunna að koma í viðskiptum þeirra með landbúnaðarafurðir og leitast við að finna viðeigandi lausn á þeim.“ Í EES-samningnum segir hins vegar ekki hvernig það skuli gert en það er svo sannarlega ekki gert með fundargerðum, eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni áðan. Fundargerðir af fundum Evrópusambandsins eru merktar, með leyfi forseta, sem „minutes“. Þetta er því bara hefðbundið form sem unnið var með í gerð þessa samnings sem við ætlum nú að reyna að vinda ofan af og skoða hvað hægt er að gera með. Það þarf að fara eftir ákveðnum prótokollum. Þó að samningur sé ekki með sérstöku tilgangsákvæði, efnisákvæðum, endurskoðunarákvæðum, uppsagnarákvæðum og gildistökuákvæðum er þetta nú samt samningur. Það má velta því upp hvort hv. þingmaður sé að halda því fram að þeir sem skrifuðu undir fyrir hönd Íslands annars vegar og Evrópusambandsins hins vegar hafi verið umboðslausir. Það má velta því upp hvort hv. þingmaður sé að halda því fram, svo að ég endurtaki þetta, að þeir sem hafi skrifað undir fyrir hönd Íslands annars vegar og Evrópusambandsins hins vegar hafi verið umboðslausir. Ég tel svo ekki vera. Samningurinn er byggður á þeim hefðbundna grunni sem hefur verið unnið eftir í alþjóðasamningum af hálfu Íslands um langt árabil. Miðað við þær upplýsingar sem sá sem hér stendur hefur fengið um þetta mál, þegar við fórum í gegnum það, get ég ekki séð neitt óhefðbundið við það hvernig er farið með málið í stóra samhenginu. Síðan ætlum við að vinna meira með það í framhaldinu. Við erum náttúrlega með skýrslubeiðni um tollasamninginn, sögu hans og tilurð. Við fáum vonandi frekari upplýsingar um þessi mál í þeirri skýrslu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir andsvarið. Nei, ég tel ekki að þeir aðilar hafi verið - hvað nefndi þingmaðurinn? 

Virðulegur forseti. Ég ætla bara að vera með stutt innlegg í þessari umræðu til að lengja hana ekki meira en orðið er. Ég held að það væri gagn að því að fara djúpt í gegnum það hvernig birtingu þessa samnings, hvernig sem formið er, hefur verið háttað gagnvart hagaðilum. Eru þetta undirritaðar fundargerðir af fundi embættismanna eða er þetta formfastara og með ítarlegri hætti en slíkt plagg? Ég held að hollt væri að óska eftir því formlega, eftir að þessari umræðu er lokið, að utanríkisráðuneytið tæki þetta saman þannig að enginn vafi leiki á því. Þegar farið var að vísa í 112. gr. EES-samningsins í 2. umr. þá var bara lesið með beint upp úr EES-samningnum, en það eru þau sjónarmið sem koma fram í nefndaráliti meiri hluta atvinnuveganefndar, þar sem segir, með leyfi forseta: „Að mati meiri hlutans kemur því beiting 112. gr. EES-samningsins ekki til greina að því er varðar tollasamning Íslands og Evrópusambandsins.“ Ég ætla að koma aðeins aftur að tengdu atriði, en varðandi þessa setningu eina og sér úr meirihlutaáliti atvinnuveganefndar vil ég fá að vísa til þess sem kemur fram í nefndaráliti minni hlutans, sem hv. þingmenn Sigurður Páll Jónsson og Ólafur Ísleifsson úr Miðflokknum skrifa undir, þar sem segir, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur því að afstaða meiri hlutans um að 112. gr. EES-samningsins eigi ekki við sé röng. Auk þess er það rangt sem fram kemur í áliti meiri hlutans að 13. gr. landbúnaðarsamningsins eigi við um endurskoðun á landbúnaðarsamningnum. Í þessu sambandi bendir minni hlutinn á að hér er ekki um að ræða „ákvæði í alþjóðasamningi“ heldur 13. gr. fundargerðar af fundi sendinefnda Íslands og Evrópusambandsins …“ Þetta er atriði sem ég held að við í þinginu hefðum gott af að fá nákvæmari samantekt um frá utanríkisráðuneytinu. Þá yrði það bara lagt fram hvort þetta liggi fyrir á íslensku og hafi verið birt með tilhlýðilegum hætti. Á 150. löggjafarþingi svaraði hæstv. utanríkisráðherra fyrirspurn hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar sem hljóðaði svo, með leyfi forseta: „1. Hversu margir samningar við önnur ríki og aðra þjóðréttaraðila, sem Ísland hefur fullgilt að þjóðarétti, bíða þess að vera a. þýddir á íslensku, b. birtir í C-deild Stjórnartíðinda? Óskað er að fram komi hvaða samninga um ræðir og hvenær fullgilding hvers samnings fór fram. 2. Hvað líður að meðaltali langur tími frá því að Ísland hefur fullgilt samning við önnur ríki og aðra þjóðréttaraðila að þjóðarétti þar til hann er birtur í C-deild Stjórnartíðinda? 3. Eru samningar við önnur ríki og aðra þjóðréttaraðila birtir á sama tíma í prentaðri og rafrænni útgáfu C-deildar Stjórnartíðinda?“ Ég vil vekja athygli á því að í svari hæstv. utanríkisráðherra við þessari fyrirspurn segir, með leyfi forseta: „Allir samningar sem fullgiltir eru hafa verið þýddir á íslensku.“ Síðan segir örlítið síðar í svarinu, sem er frá síðasta löggjafarþingi, með leyfi forseta: „Snemma árs 2020 var ákveðið að ráðast í átaksverkefni til þess að hefja vinnu við samningsskjöl fyrri ára til frágangs og birtingar í Stjórnartíðindum og samþykkti ríkisstjórn framlag af ráðstöfunarfé til verksins. Vegna heimsfaraldurs hefur aðgerðaáætlun verkefnisins tafist, en undirbúningur er hafinn og miðað við að uppsafnaðir samningar verði birtir á næstu þremur árum.“ Síðan heldur hér áfram, með leyfi forseta: „Þar sem nokkuð hefur safnast af óbirtum samningum undanfarinn áratug geta liðið 10–12 ár frá því að samningur er fullgiltur þar til auglýsing um fullgildingu hans birtist í Stjórnartíðindum.“ Með vísan í þetta held ég að væri æskilegt, því að nú sé ég að hæstv. utanríkisráðherra er kominn í hliðarsal, að gögn þessa efnis yrðu tekin saman með þeim hætti að ef misskilningur er á ferðinni hjá einhverjum okkar þingmanna í þessum efnum væri auðvelt að leiðrétta hann. Að endingu vil ég fagna því sem fram kom hjá hæstv. utanríkisráðherra í gær, ef ég skildi það rétt, að þegar væri búið að óska eftir því við Evrópusambandið að teknar verði upp viðræður um breytingar á umræddum tollasamningi. Ég hefði gjarnan viljað sjá það gerast fyrr en betra er seint en aldrei og er vonandi að það gangi vel að losa okkur út úr þeirri ógurlegu klemmu sem við erum í innan þessa samningsramma og þá er ég ekki að reyna að vísa á einn frekar en annan sérstaklega í þeim efnum varðandi hvar sökin liggur. Það sem skiptir máli fyrir bændur landsins er að þessi samningur verði endurskoðaður, innflutningsréttindin í sitt hvora áttina verði færð til einhverrar sanngirnisáttar, eða mögulega verði niðurstaðan sú að þessi samningur renni sitt skeið og með það fyrir augum að gerð verði atlaga að því að forma nýjan. Við núverandi ástand verður a.m.k. ekki búið mikið lengur og ég vil fagna því að loks sé búið að taka upp viðræður við Evrópusambandið hvað þetta varðar.

Herra forseti. Það er akkúrat þetta atriði sem kom fram í máli mínu áðan. Við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum lagt fram skýrslubeiðni um þennan tollasamning. Við viljum að tilurð hans og hagsmunamatið og það sem kemur fram á öllu ferlinu í kringum þennan samning sé tekið saman í skýrslu, þannig að við fáum betra yfirlit yfir þetta mál. Það var ekki flóknara sem ég ætla að koma að hérna. Óskað hefur verið eftir þessu þannig að við förum bara í almenna tiltekt í málinu og viljum að safnað verði öllum upplýsingum um tilurð samningsins og hagsmunamatið og annað í kringum hann. Það er það sem var samþykkt í þinginu í nóvember. Bara rétt að lokum þá er það mín persónulega tilfinning að hér hafi verið um slæman samning að ræða. Við þurfum raunverulega að skoða hlutina í nýju samhengi og réttarstöðu okkar Íslendinga í málinu, og þá vísa ég líka bara til þeirrar úttektar og annars sem við erum að fara að vinna og óskar utanríkisráðherra í gær varðandi það að skoða þennan samning við Evrópusambandið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni andsvarið. Það er bara ánægjulegt í aðdraganda jólanna að við skulum fallast í faðma hér, félagarnir og þingflokkar allir, með það fyrir augum að líta með sem bestum og öflugustum hætti til hagsmuna bænda á Íslandi. Ég ítreka bara að ég fagna því að lagt hafi verið af stað í þá vegferð að ná fram endurskoðun þessa samnings og ég veit að hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson mun vakta það í utanríkismálanefnd með öðrum fulltrúum sem þar eiga sæti.

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu mikið en þó verð ég að segja að þetta vekur nokkra furðu. Hér hefur mikið verið komið inn á ráðuneyti mitt og það er jú þannig, virðulegi forseti, að þingmenn geta kallað eftir upplýsingum frá ráðuneytum, frá okkur eins og öðrum ráðuneytum og þá veitum við þær upplýsingar fúslega. Í þessu tilfelli er um að ræða ágæta hv. þingmenn Miðflokksins. Þar eru hæg heimatökin vegna þess að formaður og varaformaður Miðflokksins voru forsætisráðherra og utanríkisráðherra þegar þessi samningur var gerður. Það er alveg hreint og klárt að samningurinn er á forræði utanríkisráðherra. Það verður ekkert skýrara. Það er ástæðan fyrir því að ég læt mig þessi mál varða. Þetta er samkvæmt forsetaúrskurði hjá utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra. Enda var það auðvitað þáverandi utanríkisráðherra sem tjáði sig um málið þegar það var kynnt og sagði við það tilefni: „Þetta er fagnaðarefni fyrir íslenska neytendur og útflytjendur. Með samningunum myndast aukin sóknarfæri fyrir útflytjendur auk þess sem tollalækkanirnar munu auka vöruúrval og skila sér í vasa neytenda í gegnum lækkað matvöruverð.“ Hann sagði líka: „Þetta er fagnaðarefni fyrir íslenska neytendur sem munu sjá þess stað í lækkuðu matvöruverði og útflytjendur sem munu vafalaust nýta sér þá möguleika sem í þessum samningum felast.“ Það fylgir úttekt sem er fyrir allra augum. Hún kom með fréttatilkynningu okkar þegar ég fór fram á endurskoðun á samningnum. Þar er farið gaumgæfilega yfir þessi mál. Eins og kom fram hjá hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni mun ég að sjálfsögðu svara þeim fyrirspurnum sem koma fram í skýrslubeiðninni. En ég vildi tæpa aðeins á þessu minnihlutaáliti sem er skrifað undir af tveimur ágætum hv. þingmönnum Miðflokksins. Þar segir réttilega: „Í upphafi er rétt að taka undir umfjöllun meiri hlutans um að mikill hluti landbúnaðarvara fellur ekki undir EES-samninginn.“ Þetta er alveg rétt. Og þar segir líka, með leyfi forseta: „Landbúnaðarsamningur Íslands og Evrópusambandsins er ekki hefðbundinn samningur milli tveggja aðila […] Landbúnaðarsamningurinn er í raun fundargerð embættismanna.“ Þetta er rangt. Samningurinn er hvorki óhefðbundinn né fundargerð. Hann nefnist bréfaskipti og ég leyfi mér að sletta eða skipta yfir í enska tungu, með leyfi forseta, „exchange of letters“. Þetta er bæði hefðbundið form þjóðréttarsamninga og bindandi samkvæmt alþjóðalögum. Ísland hefur gert fjölmarga alþjóðasamninga í gegnum tíðina í formi bréfaskipta eða „exchange of letters“. Svo segir hér, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur því að afstaða meiri hlutans um að 112. gr. EES-samningsins eigi ekki við sé röng.“ - Minni hlutinn er þarna sjálfur búinn að taka undir að landbúnaður heyri ekki undir gildissvið EES-samningsins. Af þeirri ályktun leiðir að 112. gr. EES-samningsins á ekki við um landbúnaðarsamninginn frekar en önnur ákvæði hans. Í álitinu segir: „… ekki um að ræða endurskoðunarákvæði, heldur einungis ákvæði um að skiptast á upplýsingum um vöruviðskipti, tollkvóta, verð og aðrar upplýsingar.“ Þetta er misskilningur. Ástæða misskilnings er sú að minni hlutinn vísar efnislega rangt í ákvæði samningsins, vísar til 13. gr. en tiltekur ákvæði 11. gr. í efnisumfjöllun. Að þessu leyti hefur minni hluti rétt fyrir sér, þ.e. að efnisákvæði 11. gr. samningsins fjalli alls ekki um endurskoðun. Það gerir hins vegar 13. gr. samningsins en hún fjallar um að hvor samningsaðili geti óskað eftir viðræðum ef vandkvæði við innleiðingu samnings koma upp. Enn fremur er tekið fram í greininni að viðræður eigi að fara fram eins fljótt og auðið er og að markmiðið sé að ákveða aðgerðir sem leiðrétti vandkvæðin. Þetta er misvægið sem upp er komið í samningnum í því tilviki sem hér um ræðir. Þá segir í álitinu, með leyfi forseta: „Þá fær minni hlutinn ekki séð að 112. gr. leiði til einhverra sérstakra afleiðinga fyrir önnur EFTA-ríki enda er landbúnaðarsamningur Íslands og Evrópusambandsins tvíhliða samningur og varðar ekki sem slíkur önnur EFTA-ríki.“ Í 3. mgr. 112. gr. segir: „Öryggisráðstafanirnar skulu gilda gagnvart öllum samningsaðilum.“ Hvernig er annars hægt að halda því fram að landbúnaðarsamningurinn sé í raun fundargerð embættismanna en halda því síðan fram nokkrum línum neðar í sama áliti að um tvíhliða samning sé að ræða? Þetta gengur ekki alveg upp, virðulegur forseti. Í málum sem þessum er fullkomlega eðlilegt og sjálfsagt að hv. þingmenn kalli bara eftir upplýsingum frá ráðuneytum ef þeir eru að velta hlutum eins og þessum fyrir sér. En auðvitað er það ekki þannig, virðulegi forseti, að hér hafi ekki verið um samning að ræða. Málið er nú ekki svo einfalt. Ef menn telja, og alveg má færa rök fyrir því, að einhver mistök hafi verið gerð þá eiga menn að segja frá því. Þeir verða bara menn að meiri við það. Ég ætla ekkert að fara að velta mér upp úr því hverjum hitt eða þetta var að kenna. Við vitum alveg hvernig staðan er núna varðandi annars vegar það hvernig við nýtum útflutningskvótana og hins vegar hvernig innflutningskvótarnir eru nýttir. Það liggur alveg fyrir, það hefur verið tekið út og ég beitti mér fyrir því. Þær upplýsingar liggja fyrir. Við getum rætt það og höfum vonandi tækifæri til að ræða þessi mál, bæði hér á þessum vettvangi og annars staðar. Hins vegar geri ég engar athugasemdir við það að menn gagnrýni, til þess eru þingmenn og ég tala nú ekki um hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar. En það er oft miklu betra, bara svona almennt, að kalla bara eftir upplýsingum, ég tala nú ekki um þegar menn sjá hluti eins og þessa, eða telja sig sjá þá. Það er mjög auðvelt og einfalt að fá upplýsingar frá ráðuneytunum. Ráðuneyti mitt er að sjálfsögðu tilbúið til að veita allar upplýsingar sem hv. þingmenn kalla eftir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra ræðuna og fagna þeim tóni sem kemur frá ráðherranum varðandi það að upplýsingaflæði og vilji til að eiga samskipti og svara gagnabeiðnum og fyrirspurnum verði með besta mögulega hætti. Það er auðvitað bara jákvætt. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um tvö atriði. Ég ætla að byrja á því sem snýr að 112. gr., þar sem segir í áliti meiri hluta atvinnuveganefndar, með leyfi forseta: „Nefndinni var jafnframt bent á að beiting 112. gr. samningsins varðar ekki aðeins hagsmuni Íslands. Ákvörðun Íslands um að beita fyrir sig 112. gr. myndi þýða að hún tæki einnig til annarra EFTA-ríkja innan EES, þ.e. Noregs og Liechtensteins. Slíka ákvörðun getur Ísland því ekki tekið einhliða. Að mati meiri hlutans kemur því beiting 112. gr. EES-samningsins ekki til greina að því er varðar tollasamning Íslands og Evrópusambandsins.“ Það sem mig langar til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra í þessu samhengi er um afstöðu hans til 112. gr. Telur hann hana virka komi upp mál sem við teljum okkur þurfa að spyrna við fótum í? Hvernig er afstaða ráðherrans gagnvart 112. gr. samanborið við 102. gr. sem var mikið rædd í kringum þriðja orkupakkann? Nú tökum við það alveg til hliðar hvort þetta tiltekna atriði falli þarna undir en ef atriði sem tryggilega væri innan þess ramma sem 112. greinin tæki á, hver væri afstaða hæstv. ráðherra til beitingar hennar almennt?

Virðulegur forseti. Fyrst vil ég gera þá athugasemd að sá sem hér stendur er utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra.

Forseti biðst velvirðingar.

Það er algjörlega tekið til greina. Nú erum við auðvitað að tala um önnur mál en tengjast því sem hér er rætt almennt varðandi EES-samninginn. Það er enginn vafi í mínum huga að ef við teljum rétt að beita þeim greinum sem eru í samningnum út af einhverjum þeim aðstæðum sem upp koma á Íslandi þá gerum við það auðvitað. Það liggur alveg fyrir í mínum huga. Ég ætla ekki að fara í umræðu um þriðja orkupakkann. Með þennan ágæta mannskap í sal held ég að við skyldum hugsa til þess að við viljum halda jólin og því kannski ekki skynsamlegt að feta þá braut. Við höfum vonandi tækifæri til að ræða hann við annað og betra tilefni. En það liggur alveg fyrir að við höfum náttúrlega mikil réttindi í EES-samningnum og við eigum ekkert að hika við að beita þeim þegar svo ber undir og ef slíkar aðstæður koma upp. Það er enginn vafi í mínum huga.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir og ég biðst forláts. Utanríkis-, þróunar- og samvinnuráðherra, er það ekki rétt?

Þróunarsamvinnuráðherra.

Afsakið, þetta hefst á endanum hjá mér. Það var annað atriði í ræðu hæstv. ráðherra sem mig langaði til að spyrja hann út í. Það snýr að ábyrgðarsviði ráðherra í málum sem þessum. Megin efnislega vinnan hvað varðar efnisatriði undirliggjandi samnings, hvar á hún sér stað? Þá er ég ekki að tala um utanumhald samningsins sem slíks heldur hvort meginutanumhald efnislegu atriðanna eigi sér stað innan utanríkisráðuneytisins eða í fagráðuneytinu sem væri í þessu tilviki landbúnaðarráðuneytið. Allir eiga sér fortíð og eitt sinn var ég í sama flokki og hæstv. ráðherra. Það rifjaðist upp fyrir mér að þegar ég var þar við störf, fyrir sennilega einum 15 árum, þá pössuðum við okkur alltaf á því að kenna - já, þá var algengt að ráðherra Framsóknarflokks þess tíma, iðnaðarráðherra, væri kennt um þörfina á að skipta upp framleiðslu- og dreifikerfi raforku eftir að hafa, eins og það var stundum orðað, sofið á verðinum úti í Brussel. Þá var alveg ljóst að menn töldu að iðnaðarráðherra þess tíma bæri ábyrgð á því að ekki hefðu verið gerðar kröfur um undanþágur í tíma en ekki forsætis- eða utanríkisráðherra þess tíma. Hefur eitthvað breyst í skipulaginu síðan þá? Af því að ég veitti því athygli að hæstv. utanríkisráðherra kom inn á það áðan að forsætis- og utanríkisráðherrar 

Virðulegi forseti. Talandi um gamla tíð og annað slíkt þá er það svolítið sérstakt - af því að hv. þingmaður var einu sinni í flokki mínum en er farinn í flokk sem ég held að við flest tengjum meira við gamla Framsóknarflokkinn - hvað bæði hann og forseti eiga erfitt með að segja að samvinna. Utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra virðist bara eitthvað sem er ekki hægt fyrir þessa ágætu hv. þingmenn að segja.  Þetta er ekkert flókið, virðulegi forseti. Utanríkisráðherra er líka utanríkisviðskiptaráðherra. Það er ekkert snúið, það liggur alveg fyrir. Ég geri nú líka ráð fyrir því að mál af þessari stærðargráðu hafi komið inn á borð ríkisstjórnarinnar. Annað hefði verið sérkennileg verkstjórn af því að þetta er af þeirri stærðargráðu. Hins vegar vinnur utanríkis- og þróunarsamvinnuráðuneytið í nokkurn veginn öllum málum með öðrum ráðuneytum. Í flestum málum er það gert. Ef það væri ekki væri utanríkis- og þróunarsamvinnuráðuneytið náttúrlega miklu miklu stærra, ef menn ætluðu að hafa þar inni alla sérþekkinguna sem er á öllum sviðum. Hins vegar liggur alveg fyrir hver ber ábyrgðina og hver stýrir verkinu. Ég hef gert mjög margt þegar kemur að utanríkisviðskiptum og er afskaplega sáttur við þau störf og það liggur alveg fyrir á hvers forræði það er. En í flestum málum kalla menn eftir samstarfi og samvinnu og ég geri nú ráð fyrir því að þannig sé það í miklu stærri stjórnarráðum en hér. Ég heyrði að hv. þingmenn heyrðu að ég sagði samvinna við önnur ráðuneyti. Skárra væri það nú að menn séu ekki að reyna að finna upp hjólið frekar en að vinna með öðrum ráðuneytum. En það liggur alveg fyrir hver fer með utanríkisviðskipti í ríkisstjórn Íslands. Það er alveg skýrt, það er utanríkisráðherra.

Forseti verður enn á ný að biðja hæstv. utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra afsökunar á að tafsa á titli hans en forseti er enn að venjast því að ráðherrastólar skiptu dálítið um nafn þegar núverandi ríkisstjórn var sett á laggirnar.

Herra forseti. Ég taldi mig nú hafa farið tiltölulega ítarlega yfir það við 2. umr. málsins sem ég taldi mikilvægt að benda á í þessari umræðu. Svo kemur hæstv. utanríkisráðherra og þar áður hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson með einhverja talpunkta sem virðast, án þess að ég ætli að fullyrða um það, ættaðir frá lærimeistara hæstv. utanríkisráðherra, Birni Bjarnasyni, fyrrverandi ráðherra og núverandi nettrölli. Ég heyri að hæstv. ráðherra leggur sig fram við að hlæja og ætlar þá væntanlega að segja okkur að þetta sem hann er búinn að útskýra hér sé allt saman pólitísk afstaða ráðuneytisins. En það sem við horfum auðvitað upp á og heyrum núna er staðfesting kenningar sem ég viðraði fyrir alllöngu og fæ sífellt frekari staðfestingu á, að Sjálfstæðisflokkurinn er í rauninni orðinn eins og Samfylkingin var fyrir rúmum áratug. Það er erfitt að finna mikinn mun á áherslumálum, stefnu og jafnvel tungutaki Sjálfstæðisflokksins nú og Samfylkingarinnar áður. Ekki nóg með það heldur virðist flokkur hæstv. utanríkisráðherra vera að temja sér vinnubrögð gömlu Samfylkingarinnar. Samfylkingin var t.d. þekkt fyrir að vera einstaklega minnislaus. Hún gleymdi jafnharðan hverju hún hefði tekið þátt í, að hún hefði verið í ríkisstjórn, að hún hefði tekið þátt í ákveðnum ákvörðunum. Hún kom algjörlega af fjöllum, fæddist ný á hverjum degi. Nú virðist þetta vera viðtekinn háttur hjá Sjálfstæðisflokknum líka. Við höfum séð þetta í fleiri málum. Sjálfstæðisflokkurinn kannast ekkert við að hafa verið í ríkisstjórn áranna 2016–2017 og jafnvel ekki áranna 2013–2016. Allt sem gerðist í þeim ríkisstjórnum var ákveðið af einhverjum öðrum en þeim. Samfylkingartrikkið: Að gleyma og fæðast nýir á hverjum degi. En það sem er kannski verra er að Sjálfstæðisflokkurinn skuli hafa tileinkað sér þá háttsemi Samfylkingarinnar að reyna að endurskilgreina sannleikann og aðhyllast - og nú bið ég hæstv. forseta afsökunar fyrir fram en mig skortir íslenskt mál yfir þetta þekkta fyrirbæri - „post truth“, þ.e. það sem einkennir kannski tímabil okkar í stjórnmálum, tímann eftir sannleikann þegar menn búa hann til jafnóðum. Við höfum séð dæmi um það í umræðunni hér í dag þar sem menn kannast ekki við nokkurn skapaðan hlut sem er í frumvörpum sem þeir hafa lagt fram og eru að samþykkja. Við sjáum þetta enn. Ekki mátti heyra betur á máli hæstv. utanríkisráðherra þegar hann kom hingað upp og hélt nokkuð merkilega ræðu um tollasamning við Evrópusambandið. Þetta kemur í framhaldi af því að Alþingi samþykkti, m.a. með öllum atkvæðum okkar Miðflokksmanna, að ráðast í athugun á tilurð þessa samnings. Þá gat hæstv. ráðherra ekki á sér setið að koma upp í ræðustól og nánast segja okkur hv. þingmönnum: Vitið þið til hvað kemur út úr þessu. Hæstv. ráðherra tilkynnti þinginu nánast að hann ætlaði að ritstýra niðurstöðunni. Hvernig hann ætlar að fara að því að ná þeirri niðurstöðu sem hann langar að sýna er svo annað mál. Það verður snúið, það verður mjög snúið því að staðreyndir málsins liggja fyrir. Hins vegar höfum við í þingflokki Miðflokksins undanfarin ár ítrekað beitt okkur fyrir annaðhvort uppsögn eða endurskoðun samningsins. Þegar Bretar gengu úr Evrópusambandinu bentum við á að þar með væri kominn ákveðinn forsendubrestur og tilefni til að nýta hann til að endurskoða samninginn. Þessu var ekki vel tekið af hálfu hæstv. utanríkisráðherra, gott ef hann kallaði þetta ekki popúlisma. Aðrir sem áttu sinn þátt í því að gera þennan samning, sem síðan reyndist allt annars eðlis en kynnt var, sögðu þetta fráleitt markmið, fráleitan málflutning. Nú fögnum við því, hæstv. forseti, að menn hafa séð að sér og séu reiðubúnir til að endurskoða samninginn. En þá vilja þeir fyrir alla muni reyna á einhvern hátt að varpa ábyrgð af honum annað, til þeirra sem hafa mánuðum og árum saman verið að berjast fyrir endurskoðun samningsins eða uppsögn hans og fengið ekkert nema skammir fyrir þangað til nú. En auðvitað gleðjumst við yfir því að hæstv. ráðherra sé reiðubúinn að sjá að sér hvað þessa endurskoðun varðar þótt hann hafi greinilega áhuga á að ritstýra umfjöllun um tilurð samningsins. Hæstv. ráðherra tók það upp eftir lærimeistara sínum Birni Bjarnasyni að á þeim tíma hefðu það helst verið Framsóknarmenn í ríkisstjórn sem gerðu þennan samning og þá einkum og sér í lagi forsætisráðherrann og utanríkisráðherrann. Ég gerði ekki þennan samning, hæstv. forseti. Ég heyrði fyrst af honum í því formi sem hann var þegar sá sem hér stendur var á akstri norður í landi og þáverandi landbúnaðarráðherra mætti óvænt í beina útsendingu í sjónvarpsfréttum til að tilkynna að samningar hefðu farið af stað fyrir alvöru fyrr þann dag, hefðu klárast rétt fyrir fréttir undir handleiðslu ráðherrans og verið undirritaðir í framhaldi af því, rétt fyrir fréttir. Þeir hefðu farið af stað þann sama dag. Þeir hefðu klárast rétt fyrir fréttir og verið undirritaðir. En hæstv. ráðherra, sem aðhyllist nú eftirsannleikann eða „post truth“, afsakið, herra forseti, telur greinilega gagnlegra að skýla lítilmagnanum í ríkisstjórn hans og reyna á einhvern hátt - við eigum eftir að sjá hvaða aðferð hæstv. ráðherra finnur til þess í þessari skýrslu sinni - að varpa yfir á aðra ábyrgðinni af samningi sem var tilkynnt í fréttum að hefði verið kláraður af þáverandi landbúnaðarráðherra. Þó má ekki gleyma því að ákveðin vonarglæta er í þessum sinnaskiptum hæstv. ráðherra því að ef eitthvað verður af þessari endurskoðun skiptir það gríðarlega miklu máli. Og þá munum við Miðflokksmenn ekki elta ólar við það hver stofnaði til samningsins eða hver var fyrstur til að benda á mikilvægi þess að endurskoða hann. Við munum þakka þeim sem náðu fram endurskoðun. En því miður óttast ég að endurskoðun muni engu skila fyrir kosningar því að Evrópusambandið verður fast fyrir. Við höfum séð hvernig gengur með Brexit-viðræðurnar. Mun þessi ríkisstjórn eða þessi hæstv. utanríkisráðherra þá standa uppi í hárinu á Evrópusambandinu? Mun hæstv. ráðherra sem kom hingað upp og fann alla vankanta á þeim leiðum sem væru til að endurskoða samninginn, hæstv. ráðherra sem tók reyndar líka línuna frá lærimeistara sínum Birni Bjarnasyni í umræðu um þriðja orkupakkann og flutti hana umbúðalaust, mun hann standa uppi í hárinu á Evrópusambandinu og krefjast endurskoðunar á samningnum eða vera reiðubúinn til að segja honum upp ella? Getur hæstv. ráðherra sagt okkur að hann sé tilbúinn til að segja upp samningnum? Ég er ekki svo viss um það. Boris vinur okkar Johnson á nógu erfitt með að fást við Evrópusambandið. Mun hæstv. utanríkisráðherra Guðlaugur Þór Þórðarson sýna meiri festu gagnvart Evrópusambandinu og klára fyrir næstu kosningar endurskoðun tollasamningsins ellegar uppsögn hans eða er þetta bara kosningaútspil? Er hæstv. ráðherra, sem er nú þekktur fyrir kosningaundirbúning, búinn að líta á dagatalið og átta sig á því að rétt sé að kasta út fullyrðingum um að hann ætli að verja rétt Íslands og ráðast í endurskoðun á samningi án þess endilega að treysta sér til að fylgja því máli til enda? Ekki verður hægt að ná fram endurskoðun samningsins öðruvísi en að vera reiðubúin til að segja honum upp og nýta þau ákvæði sem, eins og bent hefur verið á, eru til staðar til að ná fram þeirri endurskoðun. Hæstv. forseti. Ég ætla að leyfa mér að halda í örlitla von um að þetta sé ekki bara kosningaútspil hjá hæstv. ráðherra þó að vísbendingarnar séu kannski á annan veg; yfirlýsingar hans hér um ritstjórn skýrslu um tilurð samningsins, sífelldar endurtekningar á bloggfærslum lærimeistara hans Björns Bjarnasonar og öll nálgun hans við þetta mál. Ef hæstv. ráðherranum er alvara og er reiðubúinn til að fara í alvöruviðræður um endurskoðun samningsins gegn því að honum verði ella sagt upp þá mun hann eiga stuðning okkar vísan. Ég get lofað hæstv. ráðherra því. Við munum fagna með hæstv. ráðherra ef það skilar ásættanlegri niðurstöðu. Þetta er það mikið hagsmunamál fyrir íslenskan landbúnað að það á ekki að falla í gryfju átaka hér. Ef mönnum er alvara með að beita sér þá beitum við okkur saman. Þá beitum við okkur saman og hæstv. ráðherra má vita það að hann mun ekki finna öflugri stuðningsmenn í því en þingmenn Miðflokksins. Því hvet ég hæstv. ráðherra til að fara af stað með þetta verkefni, framkvæma það hratt og vel og auðvitað fyrir kosningar því að það þarf að gerast hratt. Það er neyðarástand ríkjandi í íslenskum landbúnaði og afleiðingar þessa samnings, sem hefur reynst svo allt öðruvísi en hann var kynntur í sjónvarpsfréttum kvöld eitt 2015, hafa verið afskaplega þungbærar íslenskum landbúnaði. Að þessu sögðu, herra forseti, má hæstv. ráðherra líta á þetta sem hvatningarræðu til sín um að fara nú í alvöruviðræður við Evrópusambandið, ná þar árangri og vita að í alvöruátökum um framtíð íslensks landbúnaðar geti hann treyst á þingmenn Miðflokksins.

Virðulegur forseti. Þetta var mjög merkileg ræða og ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þingmann út í ákveðna hluti sem hann sagði. Ég ætla ekkert að fara í það hvernig hv. þingmaður talaði um menn sem geta ekki svarað fyrir sig og hafa svo sannarlega ekki komið nálægt þessari umræðu. En af því að hv. þingmaður nefndi gleymsku í einhverju sérkennilegu samhengi, og hann er að vísa til þess samnings sem var gerður í ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins undir forystu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, er hv. þingmaður þá að segja að þegar hann var forsætisráðherra og samflokksmaður hans utanríkisráðherra hafi hann ekkert vitað af samningnum, að hann hafi bara verið að keyra norður í landi og hafi bara ekkert vitað hvað var í gangi, ekkert? Nú hélt ég að þessi samningur, nema hv. þingmaður leiðrétti mig, hefði verið mál ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, þáverandi hæstv. forsætisráðherra. Ég held að þessi ræða kalli á útskýringar hv. þingmanns. Ég hef verið í þremur ríkisstjórnum með þremur mismunandi forsætisráðherrum og ég hef aldrei séð að menn geri hluti eins og þessa, eins og þennan stóra samning, og það viti bara enginn af því og allra síst hæstv. forsætisráðherra. Þannig að ég vil bara nota tækifærið og spyrja, virðulegur forseti, vegna þess að ég er ekki einn um að vera forvitinn að vita meira um málið og hvernig þetta fór fram.

Herra forseti. Nú er ég undrandi að hæstv. ráðherra sé undrandi. Hann virðist ekki hafa mikil tækifæri til að fylgjast með stjórnmálaumræðu á Íslandi því að ég hef fjallað um þetta mál alloft, svo að ekki sé fastar að orði kveðið, í íslenskum fjölmiðlum, í greinaskrifum og hér á Alþingi. Ég vona að hæstv. ráðherra fylgist betur með gangi mála í útlöndum. En eins og ég nefndi áðan í ræðu minni kemur þetta allt fram í fréttinni þar sem tilkynnt var um samninginn. Viðræður komust á skrið fyrr þann dag, svo kláruðust þær rétt fyrir fréttir og voru undirritaðar nánast í fréttatímanum. Svoleiðis að já, á endanum var þetta á forræði þáverandi landbúnaðarráðherra. Það breytir ekki því að auðvitað bera ráðherrar, og forsætisráðherra, á margan hátt sameiginlega ábyrgð á því sem gerist. Ég hef þegar sagt það margoft, hæstv. forseti, eins og hæstv. utanríkisráðherra myndi vita ef hann fylgdist með innlendum fréttum, að ég biðjist afsökunar á því að hafa ekki haft meiri fyrirvara á gagnvart þessum landbúnaðarráðherra á sínum tíma sem kynnti fyrir mér og ríkisstjórninni samning sem var allt annars eðlis en svo kom á daginn. Nú minni ég hæstv. ráðherra aftur á að í þessari ríkisstjórn voru ráðherrar Sjálfstæðisflokksins. Nú kannast hann ekki við að hafa verið í ríkisstjórn 2013–2016, er búinn að steingleyma ríkisstjórn - gaman að sjá að hæstv. ráðherra fái stuðning úr óvæntri átt - áranna 2016–2017, kannast ekkert við það, 

Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þetta mikið. Ég held hins vegar að þetta kalli á umræðu á öðrum vettvangi því að það sem hv. þingmaður er að lýsa hér er með slíkum ólíkindum, er bara með slíkum ólíkindum. Ég hef setið í þremur ríkisstjórnum og ég fullyrði að mál eins og þetta hefði aldrei runnið í gegn, bara einhvern veginn og án þess að forsætisráðherra væri með höndina á því og fylgdist vel með því. Við vitum alveg hvernig málin eru kynnt fyrir ríkisstjórn. Hver ráðherra, alla vega í þeim ríkisstjórnum sem ég hef verið í, þarf að kynna sín mál vel. Ef menn eru með einhverjar efasemdir skoða menn það milli funda, láta sérfræðinga sína gera það o.s.frv. Hér er ekki um neitt smámál að ræða. Og af því að hv. þingmaður talar mikið um að sýna festu þá finnst mér ekki alveg fara saman hljóð og mynd hér. Mér er til efs, ef það er rétt sem hv. þingmaður er að lýsa, að þetta hafi nokkurn tímann gerst áður. Ég held að þetta hljóti að vera einsdæmi, fullkomið einsdæmi. Eins og hv. þingmaður lýsir því var þessi samningur gerður nokkurn veginn á einum degi og þegar hann var tilbúinn þá sögðu menn bara já og fengu einhverja litla kynningu sem var ekkert nema blekkingar. Ég hlýt að velta því fyrir mér, af því að ég hef verið í þremur ríkisstjórnum og fylgst með stjórnmálum nokkuð lengi, hvers konar verkstjórn þetta var því að það sem hv. þingmaður var að segja var stórmerkilegt. Það var stórmerkilegt.

Hæstv. forseti. Skynjaði forseti einhverja biturð í þessu andsvari hæstv. ráðherra? Við skynjum það alla vega að hæstv. ráðherra hefur ekki fylgst með íslenskum fjölmiðlum og umræðu um þetta mál en ætlar samt að ritstýra skýrslu þar sem hann greinir hvernig þetta allt saman gerðist. Og eins og hæstv. ráðherra veit líka þá eru ótal mál sem á undanförnum árum og áratugum hafa farið í gegnum ríkisstjórn án þess að allir ráðherrar hafi endilega viljað að þau mál færu í gegn með þeim hætti sem þar um ræddi. Ég er þó ánægður að heyra að hæstv. ráðherra telji það alvarlegt ef við í ríkisstjórn, þingið og almenningur vorum blekkt með áhrif samningsins á sínum tíma. Kannski kemur þetta fram í skýrslunni sem hæstv. ráðherra ætlar að ritstýra en mér finnst það ólíklegt miðað við uppleggið hjá hæstv. ráðherra sem boðaði það hér strax í upphafi að hann ætlaði að ná ákveðinni niðurstöðu. Við hljótum að velta því fyrir okkur í framhaldi af andsvari hæstv. ráðherra hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé ekki alveg grjótharður á því að samþykkja hálendisþjóðgarð hæstv. umhverfisráðherra,  Hæstv. forseti. Við þurfum ekki að leita lengra en í umræðu dagsins í dag um fæðingarorlof. Þessi stórkostlega uppgötvun hæstv. ráðherra er nú kannski ekki svo stórkostleg. En eins og ég nefndi strax í upphafi 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir umræðuna. Hún hefur verið afar áhugaverð og skemmtileg að mörgu leyti. Ég viðurkenni að ég ætlaði ekki að nenna að fara í þessa umræðu í dag. Ég taldi að búið væri að svara því ágætlega sem máli skiptir í þessari umræðu, að við erum með samning við Evrópusambandið sem þarf að endurskoða. Við þurfum að breyta hér tollaframkvæmd. Við þurfum að vísu að gera miklu meira en það, við þurfum að rannsaka það hvernig Sjálfstæðisflokkurinn fór að því að klúðra eftirliti með tollum á vörum inn til landsins, eftir að hafa ráðið fjármálaráðuneytinu áratugum saman, nánast. Það er svo margt sem hangir á þessu. Það sem fékk mig hingað upp voru í rauninni orð hæstv. utanríkisráðherra um það hvernig alþjóðasamningar fara fram. Fyrst vil ég taka fram að auðvitað er það hárrétt hjá hæstv. ráðherra að samkvæmt stjórnskipun okkar Íslendinga þá ber utanríkisráðherra ábyrgð á gerð alþjóðasamninga, það er engin spurning, ekki ein einasta spurning. Það er alveg hárrétt. Hins vegar hefur það tíðkast mjög lengi - virðulegi forseti, ég vona að það tíðkist enn, en ef ekki þá er búið að leggja drög að ákveðnu valdaráni innan ríkisstjórnarinnar sem ég fer aðeins yfir á eftir. - Það hefur tíðkast þannig að fagráðherrar leiða viðræður um hina og þessa hluti. Ef menn leggja það á sig að leita á leitarvélum veraldarvefsins þá finna þeir mýmörg dæmi um það. En þeir finna líka dæmi þar sem sagt er að utanríkisráðuneytið hafi farið með leiðsögn og alla stjórnsýslu og umsýslu. Ég ákvað fyrir nokkru síðan eftir einhverja orðræðu að rifja upp hvernig umfjöllunin var í utanríkisráðuneytinu á sínum tíma um umræddan samning sem hæstv. utanríkisráðherra vitnar til. Ég hygg að hæstv. ráðherra hefði gott af að hlusta núna en það er svo sem hans vandamál.  En niðurstaðan er sú að samkvæmt tölvuskeyti frá ráðuneytinu finnst eitt minnisblað í ráðuneytinu til ráðherra utanríkismála um þennan tollasamning. Það er dagsett 18. mars 2016. Það er mjög stutt og laggott minnisblað. Það er einfaldlega tillaga að þingsályktun um að bera samninginn upp við Alþingi og þessa þingsályktunartillögu átti þáverandi utanríkisráðherra, sá sem hér stendur, að fara með fyrir ríkisstjórn og inn á þing. Það kom reyndar aldrei til þess því að utanríkisráðherra neitaði að sjálfsögðu að fara með það mál fyrir þingið á sínum tíma þar sem upp komst að sjálfsögðu að samningurinn var ekki alveg jafn vel unninn og menn höfðu ætlað. Ég hef reyndar skrifað um það grein, sem væri allt í lagi að birta aftur, hvernig það atvikaðist allt. Maður vaknaði við það klukkan 7:27 einn morguninn og heyrði það í fréttum að formaður Bændasamtakanna var æfur yfir samningnum. Þá hringir maður í formann Bændasamtakanna og spyr hver djöfullinn gangi á - afsakið orðbragðið, herra forseti. Og það var þá vegna samráðsleysis. Það er nefnilega þannig að samningurinn var gerður mjög hratt. Hann var gerður með þeim hætti sem hér hefur verið lýst. En það er rétt hjá ráðherra að grunnábyrgðin á framkvæmd alþjóðasamninga er hjá utanríkisráðuneytinu. En eitt minnisblað, og ekki er einu sinni fjallað um það hvað er í þeim samningi, rataði inn á borð ráðherra. En nú kemur að stóru fréttinni fyrir ráðherrann, valdaráninu sem á sér stað innan ríkisstjórnarinnar. Miðað við það sem ráðherrann sjálfur lýsir hér í ræðustól, herra forseti, að hann stýri og stjórni öllum alþjóðasamningum og hann fari með öll þessi mál, þá ætla ég að lesa hér úr frétt fyrir hæstv. ráðherra. Kollegi hans í ríkisstjórninni, sjávarútvegsráðherra, fundaði í hinni heilögu borg Brussel um makríl, ef ég man rétt, eða einhvern sjávarútveg. Fín mynd af sjávarútvegsráðherranum með kollega sínum í Brussel. En þar segir, með leyfi forseta: „Ég lagði ríka áherslu á að það náist sem fyrst samkomulag í samningaviðræðum strandríkjanna í deilistofnum. Óbreytt ofveiði úr þessum stofnum mun hafa ófyrirséðar afleiðingar og grafa undan orðspori samningsaðila sem ábyrgra fiskveiðiþjóða. Á fundinum greindi ég frá því að ég hefði gefið samninganefnd Íslands þau fyrirmæli að við myndum beita okkur fyrir því að koma þessum viðræðum aftur af stað hið fyrsta. Það er allra hagur að þær viðræður skili árangri.“ - Sagði Kristján Þór Júlíusson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég hef kannski misskilið hæstv. utanríkisráðherra þegar hann sagði að hann færi með allar þær samningaviðræður. Ef það er þannig að það sé hann sem semji um þessar veiðar en hæstv. ráðherra, Kristján Þór Júlíusson, ætli að skipa samninganefndinni hvað á að gera, þá þarf aðeins að fara yfir það í ráðuneytinu. En þetta er svona, utanríkisráðuneytið og ráðherra bera ábyrgð á framkvæmd alþjóðasamninga. Hann felur hins vegar öðrum ráðherrum og ráðuneytum oft og tíðum að gera slíka samninga, þessum fagráðuneytum svokölluðu. Dæmi um þetta er t.d. í umhverfismálum. Ef við horfum t.d. á Parísarsamkomulagið þá er það unnið í umhverfisráðuneytinu, undir forystu þar, þó svo að utanríkisráðherra hafi komið að þeim samningaviðræðum, að sjálfsögðu, verið með starfsmenn í þeim hópi og allt slíkt. Öll fagleg vinna, öll þessi nákvæmnisvinna, yfirferð yfir númer og allt það, það eru fagráðuneytin sem gera þetta.

Herra forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu frá meiri hluta velferðarnefndar í þessu máli. Breytingartillagan er í tveimur liðum og gengur út á það að endurflytja þá tillögu sem kölluð var til baka við 2. umr. Til að útskýra fyrir hv. þingmönnum út á hvað þetta gengur held ég að ég lesi 3. mgr. 9. gr., sem þingmönnum á að vera orðin býsna ljós, sem myndi hljóða svo með þessari breytingartillögu, með leyfi forseta: „Ef foreldri er gert að sæta nálgunarbanni gagnvart barni sínu, gagnvart hinu foreldrinu og/eða brottvísun af heimili og er af þeim völdum ófært um að annast barn sitt á fyrstu 24 mánuðunum eftir fæðingu þess færist sá réttur til fæðingarorlofs sem stofnast hefur til skv. 1. mgr. 8. gr. og foreldri hefur ekki þegar nýtt sér yfir til hins foreldrisins. Hið sama gildir þegar foreldri er ófært um að annast barn sitt af sömu ástæðum á fyrstu 24 mánuðunum eftir að barn kemur inn á heimili við frumættleiðingu eða töku í varanlegt fóstur. Á þetta við hvort sem foreldrar fara sameiginlega með forsjá barnsins eða ekki. Lögreglustjóri eða dómstólar skulu staðfesta að foreldri muni sæta nálgunarbanni gagnvart barni sínu, gagnvart hinu foreldrinu og/eða brottvísun af heimili á fyrrgreindu tímabili. Við tilfærsluna verður réttur þess foreldris sem sætir nálgunarbanni og/eða brottvísun af heimili að þeim réttindum sem hitt foreldrið hefur áunnið sér samkvæmt lögum þessum.“ Eins og þingmönnum er kunnugt var þessi tillaga kölluð til baka en er nú flutt aftur eftir umfjöllun í nefndinni. Þá er að mínu mati ekki hægt að ganga lengra í breytingum á 9. gr. en hér er lagt til. Seinni hluti breytingartillögurnar fjallar um nýtt bráðabirgðaákvæði sem meiri hlutinn leggur til. Það ákvæði hljóðar svo, með leyfi forseta: „Skipa skal starfshóp á vegum dómsmálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis, þar sem einnig eigi sæti fulltrúi ríkislögreglustjóra, sem leggi fram tillögur með það að markmiði að ótekinn fæðingarorlofsréttur foreldris sem látið er sæta nálgunarbanni skuli færast til hins foreldrisins. Starfshópurinn skoði hvernig breyta skuli lögunum í því skyni og hvort samhliða þurfi að breyta lögum um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Starfshópurinn skili niðurstöðum sínum eigi síðar en 1. mars 2021. Ráðherra leggi, eftir atvikum, fram frumvarp sem byggist á niðurstöðum starfshópsins eigi síðar en 1. apríl 2021.“ Að fenginni ráðgjöf frá nefndasviði og raunar frá fleiri lögfræðingum flytjum við þessa tillögu. Meiri hlutinn telur að þau álitaefni sem hafa verið rædd og reifuð hér í kvöld verði að skoða betur og meta þá á næstu tveimur mánuðum, eins og fram kemur í tillögunni. Að þessu sögðu, virðulegi forseti, legg ég þessa tillögu hér fram og legg til að hún verði samþykkt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um fæðingar og foreldraorlof og er breytingartillagan í tveimur liðum. Fyrsti liður orðast svo: „Ef foreldri er gert að sæta nálgunarbanni gagnvart barni sínu eða hinu foreldrinu, eða brottvísun af heimili, færist sá réttur til fæðingarorlofs, sem stofnast hefur til skv. 1. mgr. 8. gr. og foreldri hefur ekki þegar nýtt sér, yfir til hins foreldrisins nema foreldrar hafi komist að samkomulagi um annað. Á þetta við hvort sem foreldrar fara sameiginlega með forsjá barnsins eða ekki. Lögreglustjóri eða dómstólar skulu staðfesta að foreldri sæti nálgunarbanni eða brottvísun af heimili. Við tilfærsluna verður réttur þess foreldris sem sætir nálgunarbanni eða brottvísun af heimili að þeim réttindum sem hitt foreldrið hefur áunnið sér samkvæmt lögum þessum. Foreldri sem hefur öðlast rétt við tilfærslu samkvæmt þessu ákvæði skal hvenær sem er heimilt að framselja þann rétt aftur til hins foreldrisins.“ 3. mgr. 30. gr. orðast svo: „Ef foreldri er gert að sæta nálgunarbanni gagnvart barni sínu eða hinu foreldrinu, eða brottvísun af heimili, færist sá réttur til fæðingarstyrks, sem stofnast hefur til skv. 1. mgr. 26. gr. eða 1. mgr. 27. gr., og foreldri hefur ekki þegar nýtt sér, yfir til hins foreldrisins nema foreldrar hafi komist að samkomulagi um annað. Á þetta við hvort sem foreldrar fara sameiginlega með forsjá barnsins eða ekki. Lögreglustjóri eða dómstólar skulu staðfesta að foreldri muni sæta nálgunarbanni gagnvart barni sínu eða brottvísun af heimili á fyrrgreindu tímabili. Við tilfærsluna verður réttur þess foreldris sem sætir nálgunarbanni og/eða brottvísun af heimili að þeim réttindum sem hitt foreldrið hefur áunnið sér samkvæmt lögum þessum. Foreldri sem hefur öðlast rétt við tilfærslu samkvæmt þessu ákvæði skal hvenær sem er heimilt að framselja þann rétt aftur til hins foreldrisins.“ Herra forseti. Þessar breytingartillögur eru algerlega í samræmi við það lagaákvæði sem er nú þegar í frumvarpinu er varðar beitingu heimildar til tilfærslu réttinda þegar um er að ræða nálgunarbann samkvæmt lögum um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Sá ómöguleiki sem tilgreindur var hér áðan styður meiri hluti nefndarinnar við það að um sé að ræða önnur lög sem heyrir undir annan ráðherra en þann sem fer með málefni fæðingarorlofs. Ég vísa þessu algjörlega á bug enda erum við hér að tala um rétt til fæðingarorlofs en ekki breytingar á lögum um nálgunarbann. Hér erum við að tala um rétt til fæðingarorlofs, rétt barns og foreldris sem mátt hefur sæta grófu ofbeldi, ítrekuðu ofbeldi, hótunum um ofbeldi, rétt þeirra til töku fæðingarorlofs í 12 mánuði á fyrstu mánuðum í ævi barns. Það þarf ekki starfshóp utan um þetta mál, virðulegur forseti. Það þarf pólitískan vilja til að vernda foreldri og barn í svona aðstæðum og vernda rétt þeirra til 12 mánaða fæðingarorlofs til samræmis við rétt annarra barna og annarra foreldra þar sem bara annars foreldrisins nýtur við. Það þarf pólitískt hugrekki, pólitískan vilja, herra forseti.

Herra forseti. Í þessum fjárlögum er hvorki störfum fjölgað í nægilegum mæli né tekið utan um þann hóp sem hefur misst atvinnuna. Þessi fjárlög eru ekki hin græna bylting sem hér hefur verið boðuð og enn eru fjárfestingar of litlar. Fjárfestingarátak ríkisstjórnarinnar nemur í alvörunni bara 1% af landsframleiðslu og dugar engan veginn til að mæta dýpstu kreppu í 100 ár. Viðbót til umhverfismála er í alvörunni bara 0,1% af landsframleiðslu og viðbótin til nýsköpunar er 0,3% af landsframleiðslu. Atvinnuleysi á einungis að minnka um 1 prósentustig á næsta ári. Þessi fjárlög eru ekki svar við því ástandi sem íslenska þjóðin glímir við. Ég veit að stjórnarflokkarnir telja sig vera að gera nóg. Þeir eru ekki að gera nóg og það er ekki bara mat stjórnarandstöðunnar, það er mat hagsmunaaðila, sveitarfélaga, Öryrkjabandalagsins, 

Herra forseti. Það er skýrt í þessum fjárlögum að Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur og Vinstri græn ætla ekki að bæta kjör eldri borgara og það eru kosningar eftir níu mánuði. Eldri borgarar munu ekki gleyma því. Miðflokkurinn flutti 14 breytingartillögur við frumvarpið, þar af þrjár varðandi eldri borgara. Þær voru allar felldar þrátt fyrir að vera fullfjármagnaðar. Miðflokkurinn er ábyrgur flokkur í fjármálum ríkisins og setur ekki fram ábyrgðarlausar tillögur upp á tugi milljarða. Við höfum stutt nauðsynlegar aðgerðir vegna faraldursins, það er bruðl í ríkisrekstrinum og vel hægt að hagræða án þess að það bitni á þeim sem þarf að aðstoða nú í erfiðleikum. „Báknið best“ er kjörorð Sjálfstæðisflokksins í fjármálaráðuneytinu. Fjárlögin eru lituð af kosningum sem eru fram undan. Hagvöxtur þarf að vera mjög mikill ef ekki á að koma til niðurskurðar eða skattahækkana. Sá hagvöxtur er ekki fyrirsjáanlegur. Vandanum er velt yfir á næstu ríkisstjórn.

Forseti. Fjárlög eru þegar allt kemur til alls tilgangur meirihlutasamstarfs, þegar meiri hluti þingsins ákveður að taka sig saman og ráða því hvernig fjárlögum er háttað. Allt annað skiptir töluvert minna máli. Meirihlutasamstarf snýst um fjárlög og þessi fjárlög bera vitni um ástandið í samfélaginu út af kófinu. Á sama tíma bera þau vott um skort á framsýni út úr ástandinu. Allar aðgerðir sem við höfum fjallað um hérna eru neyðarviðbrögð við ástandinu, misgóðar aðgerðir sem stjórnarandstaðan hefur annaðhvort stutt, setið hjá við eða gert ýmsar athugasemdir við til þess að reyna að gera betri, en það sem vantar er framsýn. Hana er ekki að finna í næsta fjárlagafrumvarpi næsta árs.

Hæstv. forseti. Við höfum nú rætt hér um tillögur í fjárauka, í fjármálaáætlun og í fjárlögum sem við erum nú að fara að greiða atkvæði um. Deila má um margt en það er óumdeilt að ekki hefur sést önnur eins útgjaldaaukning á milli umræðna í öðrum fjárlögum. Eitt er víst: Þessi fjárlög bera það með sér hvaða ástand við erum að kljást við og ef eitthvert orð er viðeigandi eftir alla þessa umræðu er það viðspyrna fyrir íslenskt atvinnulíf, fyrir íslenskt efnahagslíf, fyrir íslensk heimili. Það er það sem þessi fjárlög geyma.

Virðulegur forseti. Ég vildi í samvinnu við formann fjárlaganefndar upplýsa Alþingi um að sú tillaga sem lýtur að því að gjaldfrjálsar tíðavörur séu tryggðar í skólakerfinu er komin í farveg í ráðuneyti mínu. Ég tel að það sé bæði sanngjarnt og réttlátt að aðgengi að tíðavörum sé gjaldfrjálst í skólakerfinu. Ég hef þegar beint því til skólameistara að tryggja framgang málsins. Ýmsir framhaldsskólar bjóða nú þegar upp á gjaldfrjálst aðgengi að tíðavörum. Ég tel að raunhæft sé að í lok næstu skólaannar verði búið að klára málið. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2021 markar tímamót í sögu landsins og einkennist af miklu hugrekki og framsýni. Markmið frumvarpsins er skýrt, að gera það sem þarf til að koma Íslandi úr kórónuveirunni. Við erum að ná utan um fólkið okkar, heilbrigðis- og menntakerfið. Við ætlum að koma Íslandi í gegnum þetta. Ég vil þakka fjárlaganefnd sérstaklega fyrir vel unnin störf og formanni fjárlaganefndar, Willum Þór Þórssyni, fyrir einstaka forystu og fyrir að hafa hjartað á réttum stað. 

Herra forseti. Við í Viðreisn höfum verið gagnrýnin á stjórn ríkisfjármála á fyrri hluta þessa kjörtímabils, höfum gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir að hafa misst tökin á ríkisfjármálunum og að ríkissjóður hafi verið orðinn ósjálfbær fyrir Covid. En síðan Covid skall á hefur þurft að grípa til ýmissa ráðstafana. Við höfum stutt mjög vel við það þó að við séum ekki alltaf sammála um alla hluti. Það fór ekki á milli mála að við þurftum að gera eitthvað róttækt en á mörgum atriðum höfðum við skiptar skoðanir. Nú þarf að fara að horfa til framtíðar. Þar höfum við auðvitað áhyggjur af því hvernig spilast úr þessu öllu. Þar verður erfitt verk að vinna, það er án nokkurs vafa. Við í Viðreisn erum meira en tilbúin 

Herra forseti. Á svona tímum er eðli málsins samkvæmt snúið að setja saman fjárlög fyrir eitt samfélag. Ég tel hins vegar að hér hafi tekist vel til. Við erum með fjárlög sem geta gert íslenskt samfélag öflugt á næsta ári og við erum að tryggja mikla fjármuni í innviðina okkar sem við þurfum svo sannarlega á að halda núna. Þetta er búið að vera snúið verkefni en okkur hefur tekist vel til og ég hlakka til að greiða þessum fjárlögum atkvæði mitt, og við í Vinstri grænum.

Herra forseti. Hv. þingmönnum ætti að vera þessi tillaga kunnug. Hér er gerð tillaga um 60 millj. kr. árlegt framlag til þess að stofna sjálfstæða mannréttindastofnun. Sambærileg tillaga var felld í fjármálaáætlun í gær og ég ætla að gefa þingmönnum færi á því að átta sig á að þar hafi þeim skjöplast. Ísland er nefnilega skuldbundið af samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks til að vera með slíka stofnun starfandi. Við höfum fengið ákúrur við allsherjarúttekt Sameinuðu þjóðanna á stöðu mannréttindamála vegna þess að við höfum trassað að koma slíkri stofnun á laggirnar. Önnur slík úttekt fer í gang á næsta ári og ef við viljum ekki vera gripin með allt niður um okkur enn einu sinni þá stofnum við þessa stofnun á næsta ári og þingið setur það í gang með því að tryggja fjármagn til þess.

Forseti. Ég segi að sjálfsögðu já við þessari tillögu en hér er lagfæring á aðhaldskröfu framhaldsskólastigs sem í frumvarpinu er 0,9%. Í frumvarpinu segir einnig að aðhaldsstigið eigi að vera 0,5% en ekki 0,9%. Þetta er því lagfæring á þeirri tölu. Í umræðunni hér hefur komið fram að þessu er aðeins misskipt innan málefnasviðsins þó að langmestur hluti þess sé vegna skólanna sem eru með 0,5% aðhaldskröfu. Talan er kannski ekki hárnákvæm en það er engin önnur tillaga komin frá meiri hlutanum sem gerir hana nákvæmari. Ef þingheimur vill einungis 0,5% aðhaldskröfu á framhaldsskólana en ekki 0,9% þá greiðir hann atkvæði með þessari tillögu.

Herra forseti. Sem betur fer hafa lífskjör okkar almennt batnað og lífslíkur hafa aukist og sem betur fer býr stór hluti eldri borgara við býsna góð kjör. En um 9.000 búa samt enn þá við fátækt og margir við illan kost. Stór hluti var áður á örorku, er á leigumarkaði eða hefur einfaldlega bara ekki nógu gott bakland. Með því að samþykkja þessa tillögu getum við tryggt að komið verði til móts við hógværa kröfu Landssambands eldri borgara um að ellilífeyrir hækki um 15.750 kr., rétt eins og samið var um í lífskjarasamningunum. Það er nú allt. Þetta kostar tæplega 3 milljarða og við hljótum að hafa efni á því að tryggja þessu fólki líka hlutdeild í lífskjarasamningunum.

Herra forseti. Þetta er nú ekki heimsins stærsta breytingartillaga en þetta er mikilvæg breytingartillaga upp á heilar 75 milljónir. Þetta er tillaga um að hækka fæðingarstyrki. Fæðingarstyrkur er hlægilega lágur eins og staðan er í dag. Fyrir foreldra sem eru utan vinnumarkaðar er fæðingarstyrkur 83.000 kr. á mánuði. Hugsið ykkur, 83.000 kr. á mánuði. Og fyrir foreldra í fullu námi er styrkurinn 170.000 kr. Hér leggur Samfylkingin til að við hækkum þetta, ekkert sérstaklega mikið en hækkum þetta engu að síður. Þessi tala, 75 milljónir, er ekki neitt sem setur ríkissjóð okkar á hausinn Og til að setja þessar tölur í samhengi, því að tölur þurfa samhengi, eru þær lægri en það sem þessi ríkisstjórn setur til minkabænda.

Herra forseti. Hér er lagt til að fjárveitingar til hjálparsamtaka verði auknar um 200 millj. kr. Frá því að kórónuveirufaraldurinn hófst hefur þörfin fyrir matarúthlutanir stóraukist. Enginn á að þurfa að treysta á matargjafir á Íslandi en biðraðir fólks sem býr við sárafátækt eftir matargjöfum lengist dag frá degi. Ríkisstjórnin hefur fellt allar tillögur Samfylkingarinnar um fjárframlög til fólksins sem helst þarf á því að halda og þarf nú að treysta á matargjafir. Í anda jólanna hvet ég hv. þingmenn til að styðja þessa tillögu.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið við þessa síðustu atkvæðagreiðslu til að þakka samnefndarmönnum í fjárlaganefnd kærlega fyrir samstarfið. Það hefur verið gaman að taka þátt í störfum fjárlaganefndar. Við erum ekki alltaf sammála og ég hef haft orð á því að það væri ekki hlustað nógu mikið á okkur í minni hlutanum en þrátt fyrir það hefur verið góður starfsandi í fjárlaganefndinni. Ég kann að meta það og vil sérstaklega þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni, formanni nefndarinnar, fyrir gott og ánægjulegt samstarf.

Virðulegur forseti. Þegar Alþingi greiðir nú við lok 3. umr. atkvæði um fjárlög næsta árs er ljóst að við erum að samþykkja síðustu fjárlög kjörtímabilsins en við erum líka að binda endahnút á ótrúlega langt ferli. Við höfum samið fjármálaáætlun í tvígang, við höfum komið með fimm fjáraukalagafrumvörp hingað inn og við þurftum að leita samþykkis Alþingis fyrir því að fresta framlagningu fjárlagafrumvarpsins sem hefur síðan tekið ótrúlega miklum breytingum í þinginu. Ég vil bara segja fyrir mitt leyti að mér finnst að samstarfið hafi, þrátt fyrir þessar ótrúlega erfiðu og sérstöku aðstæður, verið mjög gott og nefndin hér í þinginu unnið merkilegt starf við erfiðar aðstæður. Ég hef trú á því að ríkisstjórnin sé með þessum fjárlögum að leggja grunn að viðspyrnu sem mun reynast okkur gríðarlega dýrmæt á komandi árum þegar við þurfum sem samfélag, sem hagkerfi, á vexti að halda.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið leggst Samfylkingin gegn þessu frumvarpi en tekur undir og leggur áherslu á mikilvægi þess að bregðast við vanda greinarinnar og hvetur því ríkisstjórnina til að mæta bændum frekar með fjárstuðningi og verja neytendur landsins fyrir verðhækkunum. Það eru röng viðbrögð í kreppu að koma í veg fyrir heilbrigða samkeppni með aðgerðum sem koma sér líka illa fyrir neytendur. Við í Samfylkingunni höfum verið fylgjandi opinberum stuðningi við landbúnaðarframleiðslu, en það er lykilatriði að þegar honum er komið fyrir raski það ekki samkeppni meira en nauðsyn krefur og tryggi bændum og neytendum hámarksávinning en ekki milliliðum.

Hæstv. forseti. Við greiðum hér atkvæði um búvörulög þar sem fram koma viðbrögð ríkisstjórnarinnar við þeim vanda sem er í landbúnaði, í birgðastöðu, á fæti og í afurðastöðvum. Við viljum greiða fyrir breytingartillögu ríkisstjórnarinnar en við hefðum viljað ganga lengra. Við hefðum viljað fresta útboðum og stöndum algjörlega með þeirri ákvörðun. Við þurfum að standa með landbúnaði, standa með bændum, standa með íslenskri matvælaframleiðslu og það gerum við með því að vera bein í baki. Núna eru erfiðir tímar og þá er nauðsynlegt að vera með sjálfstraustið í lagi og standa með atvinnugreinunum okkar, eins og landbúnaði, með bakið beint.

Virðulegur forseti. Ég styð þetta mál. Þetta er gott skref þó að við Framsóknarmenn teljum reyndar að gera þurfi betur og meira. Það þarf að taka á útfærslu á tollkvóta, taka á tollaeftirliti og taka fleiri verkefni eins og við lýstum yfir, ríkisstjórnin, við aðila vinnumarkaðarins fyrr í haust. Þau verkefni eru í gangi og undirbúningi hjá ríkisstjórninni. En ég kem líka upp vegna umræðu sem var hér fyrr í kvöld af hálfu fyrrverandi kollega minna í ríkisstjórn, þáverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra. Annan eins rakalausan þvætting og hreina lygi hef ég aldrei heyrt, aldrei. Þetta eru eftiráskýringar og tilraun til að búa til nýjan sannleika. 

Virðulegi forseti. Ég greiði atkvæði gegn þessu máli af því að ég tel það ekki þjóna hagsmunum bænda. Ég tel það ekki þjóna hagsmunum neytenda eða samfélagsins, hvað þá þeirra heimila sem berjast nú í bökkum á erfiðum tímum því að eins og umsagnaraðilar hafa bent á; ASÍ, Neytendasamtökin og fleiri, mun matarkarfan hækka. Það hefur verið svolítið merkilegt að upplifa þessa samkeppni á milli íhaldsflokkanna hér um hver getur boðið best og mest í að hækka hér tollmúra í staðinn fyrir að leita annarra nútímalegri og eðlilegri lausna á grunni viðskiptafrelsis og neytendaverndar en ekki síst til þess að styðja raunverulega við íslenskan landbúnað. Talandi um gleði jólanna og fleira, ég vil samt reyna að greina ákveðinn þráð á milli flokka hér um að við viljum öll styðja við íslenskan landbúnað. Förum með það heim, komum betur nestuð en með einhverjar gamaldags aðferðir til þess að standa vörð um landbúnaðinn okkar. Hann á betra og meira skilið. Það sama gildir um íslenska neytendur. 

Herra forseti. Ég kveð mér hér hljóðs til þess að lýsa ánægju minni með þann góða áfanga sem næst hér með þessari atkvæðagreiðslu í kvöld. Við jafnaðarmenn höfum lengi barist fyrir 12 mánaða fæðingarorlofi. Reyndar var samþykkt slík tillaga í þingsal í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, sem Framsóknarmenn og Sjálfstæðismenn tóku úr sambandi sumarið 2013. Við höfum lagt fram slíkar tillögur nokkrum sinnum á undanförnum árum en nú hefur náðst sátt og samkomulag og því fögnum við sannarlega í kvöld.

Virðulegur forseti. Ég kem einnig hingað upp til að fagna þessum áfanga og vekja athygli á því að þótt þetta mál hafi einkennst af því að fólk hafi verið ósammála, hvort sem er innan ríkisstjórnar eða jafnvel innan einstakra þingflokka - það er hægt að fjalla um atkvæðagreiðslurnar sem áttu sér stað við lok 2. umr., segja nokkrar sögur af þeim atkvæðagreiðslum, þvílík var sagan - að ákvæðunum breyttum eða ekki, þá greiddu allir þingmenn Alþingis atkvæði með hverju einasta ákvæði frumvarpsins. Það segir sína sögu. Þetta er gott frumvarp. Þetta er mikilvægur áfangi og ég óska okkur öllum til hamingju.

Virðulegi forseti. Ég vil líkt og aðrir sem hafa komið hingað upp fagna því að við greiðum hér atkvæði um lengingu fæðingarorlofs í 12 mánuði, sem er lokaaðgerðin í því verkefni sem ríkisstjórnin lagði af stað með. Við ætluðum bæði að hækka greiðslur í fæðingarorlofi og lengja það og það er hér að takast. Líkt og aðrir vil ég segja að það er eðlilegt að í máli sem þessu séu skiptar skoðanir um einstök atriði en sem betur fer held ég að við getum öll verið sammála um mikilvægi þess að stíga þetta skref. Ég er gríðarlega ánægður með að við séum að ljúka þessu frumvarpi. Ég vil þakka fyrir samstarfið við hv. velferðarnefnd í vinnslu málsins og vonandi auðnast okkur að halda áfram á Alþingi Íslendinga að taka skref til að bæta enn frekar í þetta kerfi á næstu árum. Ég þakka hv. velferðarnefnd fyrir gott samstarf og vil óska okkur öllum til hamingju með það að vera að stíga þetta skref hér í dag. 
            

Forseti. Það er ánægjulegt að fæðingarorlof skuli framlengt en það væri betra að foreldrum væri treyst til að fara með þann rétt sjálfir, rétt eins og það væri betra að foreldrum væri treyst til að taka ákvörðun um lækningar fyrir börn sín. En við lifum á tímum þar sem orð fá nýja og oft andstæða merkingu og staðreyndir virðast vera aukaatriði en merkimiðar mála aðalatriði. Talað er í frösum án innihalds eins og við heyrðum hér síðast frá hæstv. samgönguráðherra. Engu að síður felst í þessum breytingum aukið svigrúm fyrir foreldra til að nýta fæðingarorlof en það hefði sannarlega verið betra að menn hefðu frelsi að leiðarljósi og treystu foreldrum. Enn virðist vanta töluvert upp á að margir þingmenn geri það.

Herra forseti. Það gleður mig mjög að fá að sitja á Alþingi í dag og greiða atkvæði um þetta góða mál sem markar miklar framfarir, bæði fyrir barnafjölskyldur á Íslandi en líka framfarir fyrir jafnrétti kynjanna. Þetta mál snýst um tvennt: Að efla jafnrétti kynjanna, ekki síst á íslenskum vinnumarkaði, og að búa betur að barnafjölskyldum á Íslandi. Það uppfyllir þau skilyrði og það er mjög ánægjulegt að fá að taka þátt í þessari afgreiðslu hér og skynja þessa miklu samstöðu því að þetta er svo sannarlega mál sem hefur áhrif á gildismat samfélags, alveg eins og fæðingarorlofsfrumvarpið sem varð að lögum árið 2000 gerði. Það breytti afstöðu margra til þess að taka þátt í uppeldi barna sinna. Þetta er ánægjuleg stund og ég mun með gleði styðja þetta góða mál.

Frú forseti. Ég vil vitaskuld taka undir með þeim sem hér fagna því að Ísland sé loksins að ná því marki að bjóða foreldrum 12 mánaða fæðingarorlof. Ísland hefur rekið lestina á Norðurlöndunum. Sú umgjörð sem við erum að setja utan um fjölskyldur og börn og sú mikilvæga umgjörð sem við erum að setja um jafnrétti kynjanna á vinnumarkaði og inni á heimilunum er mikið fagnaðarefni. Í því samhengi, þó að við séum öll hér í jólaskapi, eru ákveðin vonbrigði að okkur hafi ekki tekist að fara hærra með tekjumörkin og gera þannig fleiri foreldrum kleift að fullnýta orlofið, styðja þannig betur við barnafólk og fjölskyldur og raungera jafnréttismarkmið frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir allt það sem hv. þm. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir sagði hér á undan um leið og ég fagna sérstaklega þessu máli og finnst ég vera að vissu leyti, og örugglega hæstv. forseta líka, ákveðin forréttindamanneskja að vera hér að 20 árum liðnum að greiða atkvæði og geta sagt já, ýtt á græna takkann og verið stolt yfir því að við stöndum áfram vörð um fjölskyldur en ekki síður jafnréttismál. Þið hafið heyrt mig hér í dag ræða ákveðna sýn varðandi það að ég hefði viljað sjá önnur skref stigin varðandi jafnréttismál. Engu að síður, og í ljósi þess hvernig við í Viðreisn nálgumst hlutina, þá er þetta fagnaðarefni. Við erum ekki alveg fullkomlega sátt, ég tel að ákveðið skref aftur á bak hafi verið tekið en engu að síður skiptir þetta í stóru myndinni gríðarlega miklu máli. Við erum að fara upp í 12 mánuði og tryggja ákveðið öryggi fyrir fjölskyldur og það er fagnaðarefni, eitthvað sem við getum öll, þvert á flokka, tekið undir.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með öðrum hv. þingmönnum að þetta er mikill gleðidagur, að við séum að samþykkja þessar miklu réttarbætur fyrir foreldra og börn og fjölskyldur í landinu og komandi kynslóðir og við eigum öll að vera stolt af því. Það eru fjölbreyttir hlutir í þessari löggjöf sem geta haft áhrif á hversu vel tekst til og því er löggjöfin alltaf í þróun. Það er margt hægt að gera þarna jafnt og þétt til að gera betur og enn betur. Þangað eigum við öll saman að stefna; hækka þökin, hækka lágmarkstekjurnar og auka sveigjanleika. Það lagaðist aðeins í dag frá upphaflega frumvarpinu. En þetta er gleðidagur og við getum haldið áfram að gera vel með þessari mikilvægu löggjöf.

Virðulegur forseti. Það er sannarlega mikill gleðidagur í dag, að við skulum geta klárað þetta mál í sæmilegri sátt og samlyndi og það er engin spurning að hér er mikið framfaraskref tekið. Í því felst jafnræði og aukin réttindi, bæði til barnafólks og til barnanna, en það eru fleiri hlutir í þessu. Það er líka aukið jafnræði milli þeirra sem þurfa að fara um langan veg og fæða fjarri heimilum, sem er góð viðbót. Það er einnig verið að auka réttindi þeirra sem eru einir eða missa maka sinn eða eitthvað slíkt. Það er fullt af auknum réttindum sem við höfum misst sjónar á í umræðunni um skiptinguna. Skiptingin er fullkomlega ásættanleg og það er stoltur Framsóknarmaður sem ýtir á græna takkann hér á eftir.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir með þeim sem hafa talað hérna á undan, það er að sjálfsögðu fagnaðarefni að þetta mál sé komið í höfn og núna fyrir áramót þó að ekki hafi gengið alveg snurðulaust að ná þeirri lendingu sem þetta er. Þótt komið hafi fram ólík sjónarmið þá er þetta alla vega það sem það er, þessi lenging, og hún skiptir rosalega miklu máli. En aftur ætla ég að ítreka það sem ég sagði fyrr í dag í umræðunum, að það vantar efnahagshluta málsins. Hann er mikilvægur vegna þess að til að þessi tími sem hefur verið lengdur sé nýttur í raun og sann þarf að horfa á efnahagslegu hliðina. En ég hlakka til og ég hef trú á að þetta verkefni verði tekið aftur upp eftir áramót og haldi áfram í rétta átt.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir jákvæð viðbrögð við þessu máli og tek undir það að þetta er sannarlega gleðidagur. Af því að hv. þingmaður og ráðherra samgöngu- og sveitarstjórnarmála talaði um stolta Framsóknarmenn áðan þá ætla ég að segja að hér stendur stoltur femínisti sem stendur með lengdu fæðingarorlofi, sem er sennilega mikilvægasta kynjajafnréttismálið þegar öllu er á botninn hvolft, kannski mikilvægasta baráttumál femínista fyrr og síðar, að tryggja þennan jafna rétt. Af því tilefni vil ég líka nefna gríðarlega mikilvæga réttarbót sem við gerðum fyrr á þessu kjörtímabili sem var að nútímavæða löggjöfina um þungunarrof, sem var líka stórt skref fyrir femínista allra flokka. 

Forseti hefur ekki séð að fleiri óski eftir að ræða um atkvæðagreiðsluna og ætlar þá að láta eftir sér að segja að það gleður einnig hans gamla hjarta að fá að vera með í afgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Ég hef ekki haft tækifæri til að skoða þessi ákvæði mjög vel og þaðan af síður þessa tillögu. Þarna er verið að tengja töku fæðingarorlofs við nálgunarbann. Að sjálfsögðu er þarna oft um að ræða ljót mál sem sjálfkrafa koma og eiga að koma í veg fyrir samneyti þess sem sætir nálgunarbanni við barn sitt. En hver er nákvæmlega ástæða þess að þetta er inni í ákvæðum um fæðingarorlof? Hvernig tengist þetta tvennt? Á foreldri að fá lengra fæðingarorlof þegar svo stendur á að hitt foreldrið sætir nálgunarbanni og þá, einmitt þá, yfirfærist þessi orlofsréttur yfir að fullu? Hvers vegna? Við vorum einmitt í dag að útiloka allan flutning þessa réttar milli foreldra, nema jú þessar sex vikur. Það er einu sinni þannig að í einhverjum tilvikum er ekki um nein sérstök vandræði með umgengni við barnið 

Herra forseti. Ég finn mig knúna til að koma upp vegna orða hv. þm. Miðflokks, Karls Gauta Hjaltasonar, sem sagðist ekki hafa kynnt sér tillöguna, málið eða það sem þetta snýst um. En ég held að vert sé að benda honum á, af því að hann á eftir að greiða atkvæði, að hér er um að ræða tilfærslu réttinda þegar hins foreldrisins nýtur ekki við. Slíkar hugmyndir eru í níu málsgreinum í 9. gr. frumvarpsins. Þetta eru viðbætur við eina málsgrein þannig að verið sé að tryggja öryggi og rétt barna þegar hitt foreldrið sætir nálgunarbanni gagnvart foreldri í kjölfar ofbeldis, ofsókna, hótana og slíks, 

Herra forseti. Ég er vel kunnugur nálgunarbannsmálum. Ég þekki þau. Ég ítreka að við verðum að fara örlítið varlega. Og ég spyr mig hver sé tengingin milli nálgunarbanns og fæðingarorlofstökuréttar og flutnings þess á milli foreldranna. Ég velti því fyrir mér. Hver er tengingin? Af hverju á foreldri sem er í þessari stöðu að fá meira en lögin gera ráð fyrir, og við vorum að fella í dag, að flytjist þarna á milli? Ég velti því bara fyrir mér almennt á hvaða leið við erum. Svona mál eru vissulega erfið og oft um mikið ofbeldi að ræða, það veit ég. En ég tel að með þessu, sérstaklega með svona afdráttarlausum ákvæðum um þennan flutning og sérstaklega þegar ekki er um barnið sjálft að ræða, séum við líklega fremur að stuðla að meiri hörku og óbilgirni í þessum málum og er ekki á það bætandi.

Háttvirtir alþingismenn. Þá er komið að lokum síðasta fundar á Alþingi fyrir jólahlé, síðasta þingfundar á árinu 2020. Árið 2020 hefur verið landsmönnum erfitt á ýmsan hátt. Reyndar eigum við Íslendingar senn að baki eitt af þessum ótrúlegu árum í sögu okkar þar sem stórviðburðir raðast saman. Ef við lítum rétt rúmt ár aftur í tímann þá geisaði hörkustórhríð, ég leyfi mér að segja grenjandi stórhríð, á landinu sem olli stórtjóni á dreifikerfi raforku, truflaði fjarskipti, felldi búfénað og olli margs konar erfiðleikum. Árið heilsaði svo sjálft með náttúruhamförum fyrir vestan, snjóflóðum sem rifjuðu upp sárar minningar og ollu tjóni en kostuðu sem betur fer ekki mannslíf í þetta sinn. Svo kom kórónuveirufaraldurinn sem við stöndum enn í. En árið var ekki búið, eins og mig grunaði. Ég hélt kannski að Katla myndi gjósa en það voru náttúruöflin fyrir austan sem minntu á sig í gær og í dag með geigvænlegum fréttum frá Seyðisfirði. Hugur okkar allra er nú hjá Seyðfirðingum, Eskfirðingum og öðrum íbúum Austurlands. Þeim eru sendar baráttu- og samstöðukveðjur héðan frá Alþingi Íslendinga. Rétt er að hafa í huga þegar við skoðum störf á 151. löggjafarþingi að á þessu hausti kom það saman þremur vikum síðar en venja er. Ég held því að við getum verið ánægð með afköstin þótt tíminn hafi verið skemmri til starfa en oft áður. Framlögð stjórnarfrumvörp á þessum fyrsta hluta 151. þings eru 89 og stjórnartillögur 13. Þá hefur fjöldi þingmála verið lagður fram, bæði frumvörp og þingsályktunartillögur. Frumvörpin eru 76 og tillögurnar 95. Til viðbótar hafa nefndir lagt fram sex mál, fjögur frumvörp og tvær þingsályktunartillögur. Af þessum fjölda hafa 39 stjórnarfrumvörp orðið að lögum og 11 stjórnartillögur verið samþykktar. Þrjú nefndarfrumvörp urðu að lögum og ein þingmannatillaga var samþykkt. Öll mikilvægustu þingmál sem bundin voru gildistöku um áramót hafa hlotið afgreiðslu og sama gildir um mál sem tengjast heimsfaraldri kórónuveiru. Þann árangur má ekki síst þakka því samkomulagi sem tókst milli þingflokka tímanlega fyrir jólahlé. Ég vil nota tækifærið og þakka formönnum þingflokkanna alveg sérstaklega fyrir þeirra góða hlut við lokaafgreiðslu mála sem gerði það að verkum hve skilvirk og árangursrík þessi lokatörn hefur verið. Lagafrumvörp sem tengjast kórónuveirufaraldrinum, og hafa verið samþykkt sem lög frá Alþingi á 151. þingi, eru nú þegar komin vel á þriðja tug og þrjár ályktanir tengdar heimsfaraldrinum hafa verið samþykktar. Það er auðvitað alveg einstakt, eins og hæstv. fjármálaráðherra nefndi hér áðan, að fimm fjáraukalög hafa verið samþykkt í ár og þau eru ekki svo lítil að vöxtum. Ef við lítum á árið 2020 í heild, þ.e. þann hluta 150. löggjafarþings sem féll innan þess og núna 151. þing, þá eru frumvörp sem tengjast áhrifum faraldursins og orðið hafa að lögum frá Alþingi vel á sjötta tug og um tugur ályktana Alþingis hefur verið samþykktur. Frá upphafi hafa ráðherrar ríkisstjórnarinnar níu sinnum flutt Alþingi munnlegar skýrslur um faraldurinn. Þær tölur sýna allar hversu mikilvægt það hefur reynst að Alþingi hefur haldist starfhæft og verið til staðar til að sinna hlutverki sínu allt í gegnum faraldurinn og til þessa dags. Vegna kórónuveirufaraldursins hefur þurft að fella niður margvíslega viðburði á vegum Alþingis og ber þar auðvitað hæst að fella þurfti niður hefðbundið Norðurlandaráðsþing í fyrsta skipti í sögu norræns samstarfs. Annað alþjóðastarf Alþingis hefur einnig takmarkast við fjarfundi og fundir fastanefnda hafa sömuleiðis að langmestu leyti verið haldnir með fjarfundasniði. Góð samstaða var um að breyta þingsköpum þannig að nefndir gætu nýtt sér alfarið að vinna á fjarfundum og án þess að til þess þyrfti lengur sérstök afbrigði. Nefnd um viðameiri breytingar á þingsköpum, skipuð fulltrúum allra flokka, er að störfum og má vænta frumvarps um breytingar á lögum þingskapa á nýju ári. Þá má einnig nefna að frumvarp til nýrra kosningalaga er komið til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar er á ferðinni metnaðarfull heildarendurskoðun allra lagaákvæða um almennar kosningar í landinu og ákvæðin sameinuð í einu frumvarpi en Alþingi hefur sjálft haft forystu um verkefnið allt frá árinu 2014. Fleiri framfaraskref eru tekin og fyrir mánuði var undirritaður samningur Alþingis og verktaka um þriðja áfanga nýbyggingar skrifstofuhúss á Alþingisreit. Fyrir viku rann fyrsta steypan í mót og eru það vissulega gleðileg tímamót. Í lok þessa síðasta þingfundar ársins 2020 ítreka ég þakkir mínar til þingmanna, þingflokksformanna og ráðherra og síðast en ekki síst til starfsfólks Alþingis fyrir þess góðu störf. Starfsfólk Alþingis hefur unnið ótrúlegt starf, minnst af hverju sýnilegt, á þessu dæmalausa ári, og vegna aðstæðna hér, og við stöndum í mikilli þakkarskuld við það. Ég óska öllum gleðilegra jóla og farsæls nýs árs. Þeim sem eiga um langan veg heim að fara óska ég góðrar heimferðar og heimkomu og bið þess að við megum öll hittast heil á nýju ári. Landsmönnum öllum sendi ég mínar bestu jóla- og nýárskveðjur.

Virðulegi forseti. Fyrir hönd okkar alþingismanna vil ég þakka forseta og varaforsetum fyrir samstarfið í vetur, sérstaklega við þingflokksformenn, og hlý orð í garð þingmanna. Þá vil ég sérstaklega þakka starfsfólki þingsins fyrir þá ómetanlegu aðstoð við þingmenn sem við þingmenn höfum notið á þessum erfiðu tímum, sérstaklega álagspunktum sem eru margir og oft og tíðum illa fyrirsjáanlegir. Vegna heimsfaraldurs kórónuveiru verða flest okkar af þeirri nánd við ástvini og ættingja sem við eigum að venjast á þessum árstíma en þess heldur skulum við hugsa vel hver til annars og hlakka til þess að hittast, takast í hendur, faðmast og almennt vera í kringum hvert annað. Komandi áskoranir vegna heimsfaraldursins verða vafalaust umfangsmestu verkefni Alþingis á komandi misserum. Þegar þingmenn koma aftur saman að loknu jólahléi verða þeir vonandi endurnærðir og í stakk búnir til að takast á við þær. Munum þá öll að þótt við höfum ólíkar skoðanir á því hver sé rétta leiðin eða jafnvel hvar við séum stödd, erum við þó öll í sama leiðangrinum. Sé það ekki ljóst nú tel ég fullvíst að svo verði þegar allt er yfir gengið. Ég ítreka þakkir til forseta og starfsfólks og óska þeim og þingheimi gleðilegra jóla og farsæls komandi nýs árs. Ég bið þingmenn um að taka undir með því að rísa úr sætum. - 
            

Ég þakka hv. 3. þm. Reykv. n., Helga Hrafni Gunnarssyni, fyrir hlý orð í minn garð. Ég endurtek þakkir mínar og árnaðaróskir og þakka þingmönnum fyrir að taka undir orð hans með því að rísa úr sætum.

„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 151. löggjafarþings, frá 18. desember 2020 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 18. janúar 2021. Gjört á Bessastöðum, 17. desember 2002. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Forsetabréf um frestun fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis lýsi ég því yfir að fundum Alþingis, 151. löggjafarþings, er frestað. Ég vil þakka hv. alþingismönnum og starfsfólki Alþingis fyrir gott samstarf það sem af er þessum skrýtna og óvenjulega þingvetri og óska ykkur öllum sem og landsmönnum öllum gleðilegra jóla og farsældar á nýju ári.