Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sú alþjóðaráðstefna um hagnýtingu kjarnorkunnar til friðarþarfa, sem haldin var í ágústmánuði í sumar að tilhlutan Sameinuðu þjóðanna, verður vafalaust talin með merkustu viðburðum ársins. Á ráðstefnu þessari munu hafa verið fulltrúar frá rúmlega 70 ríkjum. Vísindamenn margra þjóða lögðu þar fram skýrslur um rannsóknir, sem unnið hefur verið að á síðustu árum, og mun þar hafa verið birt margt og merkilegt viðkomandi kjarnorkurannsóknum, sem áður var haldið vandlega leyndu. Stóru þjóðirnar hafa á síðustu árum varið miklum fjármunum til rannsókna á þessu sviði og kjarnorkuver hafa verið reist og eru í smíðum. Íslendingar hafa að sjálfsögðu ekki möguleika til að framkvæma kostnaðarsamar rannsóknir, en þeir tóku þó eins og aðrar þjóðir í félagsskap Sameinuðu þjóðanna þátt í ráðstefnunni í sumar með því að senda fulltrúa þangað. Hafa þeir íslenzku fræðimenn, sem voru á ráðstefnunni, birt opinberlega í blöðum nokkuð um það, sem þar kom fram. Af þeim og öðrum frásögnum er ljóst, að aðrar þjóðir vinna nú að merkilegum rannsóknum í þessum efnum og framkvæmdum, sem fyllsta ástæða er til fyrir okkur Íslendinga að fylgjast vel með og reyna að hagnýta okkur eftir því sem unnt er. Það er álit þeirra íslenzkra manna, sem mesta þekkingu hafa á þessum hlutum, að ýmsar nýjar uppgötvanir vísindanna mætti nota hér á landi í þágu atvinnuveganna. T. d. hefur annar þeirra eðlisfræðinga, sem áttu sæti á ráðstefnunni af Íslands hálfu, látið uppi, að framleiðsla á þungu vatni við jarðhita kynni að geta orðið arðvænlegur atvinnuvegur hér á landi. Rætt hefur verið um fleiri nýja möguleika til arðvænlegrar stóriðju hér. Á síðasta þingi var kosin milliþn. til að gera till. um nýjar atvinnugreinar og hagnýtingu náttúruauðæfa. Virðist sjálfsagt, að sú nefnd athugi þessa og aðra nýja möguleika til að koma hér upp stórum iðnaðarfyrirtækjum. En ýmislegt nýtt hefur komið fram einmitt í sambandi við kjarnorkuráðstefnuna í sumar, sem fyllsta ástæða er til fyrir okkur að gefa gaum, en ekki er hægt að telja að sé á verksviði mþn., sem kosin var á síðasta þingi. Svo er t. d. um notkun tilbúinna geislavirkra efna til ýmiss konar rannsókna í þágu atvinnuveganna og til sjúkdómsgreiningar og lækninga. Hér er um svo merkilegar nýjungar að ræða, að fyllsta ástæða er fyrir okkur ekki síður en aðrar þjóðir að athuga til hlítar, hvort og hvenær unnt er að hafa gagn af nýjungunum hér á landi. Við höfum því nokkrir þm. leyft okkur að flytja till. um þetta mál, sem liggur hér fyrir á þskj. 45. Þar er lagt til, að ríkisstj. verði falið að láta fara fram rækilega athugun á því, hverjir möguleikar eru til hagnýtingar kjarnorku og geislavirkra efna hér á landi í þágu atvinnuveganna og til lækninga. Enn fremur er stjórninni falið að gera ráðstafanir til, ef hún kemst að þeirri niðurstöðu við athugun málsins, að það sé hagkvæmt, að sérstök stofnun verði látin fylgjast með nýjungum í þeim efnum og falið að hafa með höndum rannsóknir og forgöngu um framkvæmdir, eftir því sem gagnlegt þykir og viðráðanlegt er. Það getur að sjálfsögðu komið til mála, að heppilegt þyki að fela það stofnun, sem nú er til, t. d. rannsóknaráði ríkisins, að fylgjast með þessum nýjungum, en hitt getur einnig komið til mála, að sett verði á fót einhver sérstök stofnun, sem hafi þetta verkefni með höndum. Við flm. ætlumst til þess, að hæstv. ríkisstj. taki til athugunar, hver aðferð sé heppilegust í því efni. Ég mun ekki lengja mál mitt um þetta. Það er ekki heldur mikils fróðleiks að vænta frá ólærðum mönnum um þessi viðfangsefni vísindanna. En till. er fram borin til að vekja athygli á þessu stóra máli, og allir ættum við að geta orðið sammála um nauðsyn þess fyrir okkur að fylgjast sem bezt með nýjungunum og hagnýta okkur þær svo fljótt sem unnt er. Ég legg til, að till. þessari verði vísað til síðari umr., þegar þessari er lokið, og til nefndar. Og þó að það geti verið álitamál, til hvaða nefndar till. á að fara, þá held ég þó, að ég leggi til, að það verði allshn., sem fái till. til athugunar. Þó að framkvæmdir í þeim efnum, sem hér er um að ræða, kunni að kosta fjárframlög, þegar þar að kemur, eins og fastlega má gera ráð fyrir, þá mundi hæstv. ríkisstj. að sjálfsögðu afla sér heimildar til fjárframlaga í því sambandi, þegar málið er komið á það stig, að þörf sé fyrir slíkar heimildir. Annars geri ég það ekki að neinu ágreiningsefni, ef aðrir teldu heppilegra, að till. færi til fjvn., en legg til að svo stöddu, að allshn. fái till.



Herra forseti. Till. sú til þál., sem hér liggur fyrir á þskj. 23, fjallar um skipun n. til þess að endurskoða ákvæði l. um nýbýli og bústofnslán, og er hún auk mín flutt af hv. þm. Dal. (ÁB), hv. 1. þm. Árn. (JörB) og hv. þm. V-Ísf. (EirÞ). Við leggjum þar til, að Alþ. feli ríkisstj. að skipa 5 manna n. til að endurskoða þau lagaákvæði, sem nú gilda um þessi mál, í því skyni, að greitt verði fyrir fjölgun nýbýla meir en nú á sér stað og að efnalitlum bændum verði gert kleift að koma sér upp hæfilegum bústofni. Eigum við þar alveg sérstaklega við unga menn, sem eru að hefja búskap. Leggjum við til, að n. sé skipuð þannig, að tveir nm. séu skipaðir samkvæmt till. Búnaðarfélags Íslands og tveir samkvæmt tilnefningu Stéttarsambands bænda, en fimmta nm. skipi ríkisstj. án tilnefningar og sé hann form. nefndarinnar. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fólkinu fjölgar ekki í sveitum landsins þrátt fyrir stórbætt skilyrði þar á margan hátt, og margt af ungu fólki leitar þaðan til kaupstaðanna. Ýmsu er kennt um, t. d. dugleysi eða þá skemmtanafíkn unga fólksins o. s. frv. Ég hygg þó, að aðalástæðan sé sú, að margt af ungu fólki getur blátt áfram ekki stofnað heimili og tryggt framtíð sína í sveitunum. Þetta er sá sorglegi sannleikur, sem við þurfum að horfast í augu við og reyna að ráða bót á. Flestar bújarðir landsins hafa verið stórbættar á síðustu árum, enda hefur ríkið stutt þær framkvæmdir á ýmsan hátt, íbúðarhús og peningshús hafa verið byggð og ræktun stóraukin, og til þess hafa verið veitt hagkvæm lán að tilhlutan ríkisins. En þessar jarðir eru orðnar dýrar, búpeningur er líka orðinn dýr. Hvernig á ný bændakynslóð að geta tekið við jörðunum og eignazt hæfilegan bústofn? Sú spurning hefur verið mér mesta áhyggjuefnið undanfarið viðvíkjandi íslenzkum landbúnaði. Sumir erfa að vísu jörð og bú eftir foreldra sína eða taka við af þeim, en séu þeir ekki einbirni, og það eru fáir, kemur að því, að þeir þurfa að kaupa hluta systkina sinna. Það hefur sumum reynzt erfitt og sumum ókleift. En svo eru aðrir, sem lítið eða ekkert erfa, hvernig eiga þeir að eignast jörð og bú, ef þeir vilja verða bændur? Áður fyrr var ekki svo erfitt að byrja búskap á leigujörð, því að ráðdeildarsamir vinnumenn gátu á fáum árum eignazt nægilega margar skepnur til að byrja með, og orf og hrífu áttu flestir, en önnur áhöld þurfti þá ekki að heitið gæti. Nú er öldin önnur. Leigujarðir eru færri en áður, a. m. k. þar sem ég þekki til, og menn sætta sig ekki við það að vera leiguliðar nú á dögum. Flestir vilja eiga ábýlisjörð sína. Bústofninn er tiltölulega dýrari en áður var, og nútímabúskapur krefst dýrra véla og áhalda í stað orfsins og hrífunnar og annarra handverkfæra áður. Menn vinna fyrir háu kaupi nú, og einstaka menn geta lagt fyrir fé, ef þeir eru ráðdeildarsamir, og gera það sumir. En jafnvel þótt ungur ráðdeildarmaður sé búinn að draga saman, segjum 100 þús. kr., þegar hann giftir sig og vill fara að reisa bú, og jafnvel þótt kona hans eigi eitthvað líka, þá hrekkur þetta skammt til að kauna jörð, sem búið er að byggja upp á og rækta, og til að kaupa nægilegan bústofn á jörðina auk nauðsynlegra véla og áhalda, og það jafnvel þó að byggingarsjóðs- og ræktunarsjóðslán hvíldu á jörðinni, sem hann fengi að taka við upp í kaupverðið. Slíkur ráðdeildarmaður sem ég tók dæmi af mundi að vísu kljúfa þetta, m. a. sökum þess, að hann mundi hafa lánstraust og geta slegið sér víxla, eins og það er orðað. En hvað svo um hina, sem annaðhvort skortir sömu ráðdeild eða hafa ekki getað lagt fyrir fé af öðrum ástæðum? Þeir geta áreiðanlega fæstir hafið búskap, sem nokkur mynd sé á, þó að þeir fegnir vildu. Ef ekkert er að gert, sýnist mér því flest benda til þess, að þegar þeir bændur, sem hafa byggt upp og ræktað sveitina, falla frá eða verða að hætta búskap vegna elli eða þreytu, þá muni margar jarðir annaðhvort fara í eyði eða komast í eigu efnamanna kaupstaðanna, sem síðan leigðu þær út eða notuðu sér til skemmtunar fyrir sumarbústaði og þess háttar. Slík þróun í sveitum landsins held ég að fáum finnist æskileg. En hvað er þá til ráða? Ég held, að í þessu efni komi einkum þrennt til greina: 1) að efla veðdeild Búnaðarbankans, svo að bændur, einkum frumbýlingar, eigi þar kost á sæmilega hentugum lánum til jarðakaupa; 2) að greiða enn meira en nú fyrir fjölgun nýbýla, svo að ungt fólk, sem vill búa, en getur ekki fengið byggða jörð, geti samt stofnað heimili í sveit; 3) að komið verði upp lánastarfsemi til bústofnskaupa. Hvað veðdeildina snertir virðist ekki þurfa ný lagaákvæði um hana, þau eru til. Þess vegna er ekkert minnzt á hana í till. Það, sem vantar til að gera veðdeildina starfhæfa, er ekki ný lög, heldur peningar, og þá peninga verður að útvega, en það mál er ekki nú til umræðu. Fer ég því ekki fleiri orðum um það. Það eru líka til lög um nýbýli, en við flm. till. teljum, að þau þurfi að endurskoða og samhæfa betur því ástandi, sem nú ríkir, og er nánari grein gerð fyrir því í grg. till. Þess vegna viljum við fela fyrirhugaðri n. endurskoðun löggjafarinnar um nýbýli. Að nafninu til eru einnig í gildi lagaákvæði um bústofnslán, þannig að ræktunarsjóði er heimilað að veita slík lán, en sú heimild hefur víst aldrei verið notuð, sem tæplega er heldur að vænta, því að bæði hefur ræktunarsjóð skort fé til þess, meira að segja tæplega haft fé til að fullnægja eftirspurn eftir byggingar- og ræktunarlánum, og auk þess tel ég, að tæplega væri hægt að veita bústofnslán samkv. þeim lagaákvæðum, jafnvel þó að fé væri fyrir hendi. Við flm. teljum því mikla nauðsyn bera til þess að setja ný lög um bústofnslán og jafnvel að breyta fleiri lögum í sambandi við það, t. d. eins og um búfjártryggingar. Er því fullkomin ástæða til að fela sérstakri n. athugun þessara mála, eins og hér er lagt til. Að sjálfsögðu gæti komið til mála að skipa n. á annan veg en hér er lagt til, t. d. að hún væri kosin af Alþingi. Okkur flm. till. fannst þó eðlilegast, að stofnanir landbúnaðarins, Búnaðarfél. Íslands og Stéttarsamband bænda, tilnefndu flesta nefndarmennina, en ríkisstj. ætti þó sinn fulltrúa í henni og yrði hann form. n. Að sjálfsögðu mundi þessi nefnd hafa samráð við ýmsa aðila, t. d. stjórn Búnaðarbankans og stjórn nýbýlasjóðs. Mér er það fullljóst, að til þess að verulegar framkvæmdir geti orðið í þeim efnum, sem ég hef rætt hér um, þarf fjármagn. Flestir gera kröfur til ríkissjóðs, þegar þeim finnst vanta fé til eins eða annars. Nú er það vitað, að ríkissjóður er ofhlaðinn gjöldum, og ég sé ekki, að hægt sé að bæta miklu við þær klyfjar. En ég álít, að hægt væri að beina fjármagni, sem nú þegar er fyrir hendi, til þessara þarfa, ef Íslendingar gætu lært að geyma a. m. k. verulegan hluta af sparifé sínu í bankavaxtabréfum til nokkurs tíma í stað þess að hafa það hér um bil allt laust og óbundið, og ráðstafanir í þá átt gætu ef til vill orðið til hjálpar í þessum efnum. Annars er það að sjálfsögðu þeirrar nefndar, sem hér er lagt til að skipuð verði, að gera till. um það, hvernig fjár verði aflað til framkvæmda. Hæstv. forseti hefur ákveðið tvær umr. um þessa till. Ég skil það svo, að hann líti svo á, að hún hafi í för með sér útgjöld fyrir ríkissjóð. Þess vegna mun sennilega rétt að vísa till. til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. þm. S-Þ., hv. þm. Mýr. og hv. þm. V-Húnv. að bera fram á þskj. 44 till. til þál. um að fela ríkisstjórninni að láta í samráði við Búnaðarfélag Íslands fara fram athugun á möguleikum til eyðingar refa og minka og þá sérstaklega, hvort ekki sé tiltækilegt að taka upp nýjar aðferðir til útrýmingar. Ég skal ekki hafa langt mál um þessa till., en get í aðalatriðum látið nægja að vísa til grg. á þskj. 44, og það því fremur sem þetta mál eða skylt var nokkuð rætt hér í hv. Alþ. í fyrra. Það er nú orðið alllangt síðan byrjað var að setja lög á Alþ. um útrýmingu refa. Fyrstu lög um það efni munu vera frá því um 1880 og þá í því formi að heimila aðilum heima í héruðum að setja reglugerðir um refaeyðinguna. Síðar, nú fyrir nokkrum árum, var svo sett sérstök löggjöf um eyðingu refa og minka, og samkvæmt þeim lögum leggur ríkið fram árlega nokkurt fé til þessarar starfsemi á móti því, sem sýslusjóðir, sveitarsjóðir, leggja fram. Á árinu 1953 mun kostnaðurinn alls við eyðingu refa og minka hafa verið eitthvað á milli 800 og 900 þús. kr., og af því greiddi ríkið rúml. 300 þús. kr. Sú aðferð, sem frá öndverðu hefur einkum verið beitt við útrýmingu refa, er eins og kunnugt er að reyna að vinna grenin á vorin og útrýma þannig í einu bæði fullorðnum dýrum og afkvæmum þeirra. Er flestum kunnugt, hvernig að þeim er unnið. Jafnframt lögðu menn það fyrir sig að liggja fyrir tófum á veturna og skjóta þær, og var á tímabili mikið um tófuveiðar með þeim hætti, þá voru refaskinn í háu verði, þannig að þeir, sem lögðu fyrir sig refaveiðar, höfðu möguleika til þess að hafa töluvert upp úr vinnu sinni. Síðar breyttist þetta þannig, að skinnin féllu í verði, og var þá lítið upp úr refaveiðum að hafa. Þá var tekið í lög að greiða sérstök verðlaun fyrir að vinna hlaupadýr. Um sama leyti hafði svo þau ótíðindi borið að höndum, að minkar höfðu sloppið úr búrum hér á landi og tóku að breiðast út um landið. Hefur síðan orðið áframhald á því, að þessi plága hefur verið að breiðast út til fleiri og fleiri héraða. Í lögum var þá einnig ákveðið að veita verðlaun fyrir að vinna minka. Nú er það svo, að það fer hvort tveggja saman nú síðustu árin, að refum hefur fjölgað mjög hér á landi, a. m. k. í mörgum héruðum, þannig að til vandræða þykir horfa, og að villiminkar hafa verið að gera vart við sig í æ fleiri og fleiri héruðum. Eru að vísu einstaka héruð enn þá, þar sem minka hefur ekki orðið vart, en sú hætta er alls staðar yfirvofandi, að þeir fari að láta á sér bæra þá og þegar. Þetta er hinn mesti vágestur, ekki sízt í varplöndum, þar sem þau eru, t. d. æðarvörp og andavörp, svo og í veiðivötnum. Á síðasta Alþ. var borið fram frv. um að hækka þau verðlaun, sem greidd voru fyrir að vinna hlaupadýr og minka. Setti Alþ. ný lög um breyt. á hinum eldri lögum um eyðingu refa og minka þess efnis að hækka þessi verðlaun nokkuð. En við flm. teljum, að hér sé um svo alvarlegt mál að ræða, bæði að því er varðar refina og minkana, að mjög sé æskilegt að taka það upp til alveg sérstakrar athugunar. Fyrir okkur vakir, að ríkisstj. láti fram fara þessa sérstöku athugun á því, hvaða ráð helzt séu tiltækileg til þess að framkvæma útrýminguna, og verði þá bæði litið á þær aðferðir, sem hingað til hafa verið notaðar, og nýjar aðferðir, sem til mála kynnu að koma í þessu efni og nánar er að vikið í grg. tillögunnar. Við höfum ekki séð ástæðu til þess að óska eftir því, að beinlínis verði látin fara fram endurskoðun laganna, og það er vegna þess, að á þingi í fyrra var unnið allmikið starf í því efni, aðallega af hv. landbn. Ed., sem leitaði umsagnar og tillagna um málið, m. a. hjá öllum sýslumönnum landsins. En að þeim upplýsingum fengnum gerði n. tillögur um nokkrar breytingar á lögunum, sem samþ. voru á þinginu, jafnframt því sem verðlaunin voru hækkuð. Till. okkar lýtur að því fyrst og fremst að athuga framkvæmdina og hvaða aðferðir muni gefa bezta raun, en að sjálfsögðu getur vel komið til mála í sambandi við þá athugun að gera einhverjar breytingar á sjálfum lögunum um þetta efni. Ég vil svo leggja til, að till. verði vísað til síðari umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Áður en málið fer til n., langar mig til að vekja athygli á einstökum atriðum þessu máli viðvíkjandi. Ég vil fyrst benda á það, að síðan lögin um eyðingu refa og minka voru sett, ekki þau sem nú gilda, heldur þau, sem breytt var á síðasta þingi, hefur mér vitanlega ekki nema ein hreppsnefnd í landinu reynt að fylgja lögunum hvað minkana snertir. Það hefur ekki mér vitanlega nema í einum hreppi verið reynt að skipuleggja útrýmingu minkanna eða eyðingu þeirra á sama hátt og gert er með refina um allt land eða á einhvern annan hátt með heppilegri hætti. Hverjum á að kenna um þetta, veit ég ekki. Ein af lagabreytingunum, sem gerðar voru í fyrra, ætlaðist til þess, að það kæmu um þetta nákvæmar skýrslur, svo að það væri hægt að sjá svart á hvítu, hvernig þetta gengi í framkvæmd. Enn liggur ekkert fyrir um það, hvernig lagabreyt. kann að hafa verkað. Ég hygg, að það sé þó komin skýrsla frá einni hreppsnefnd um, hvað hún hafi gert um eyðingu refa og minka á s. l. ári, en ekki nema þá einni af öllum hreppum landsins, og er þó nokkuð langt síðan bæði refavinnsla þessa árs og minkavinnsla um gottímann ætti að vera um garð gengin. Í öðru lagi vil ég benda á það, að önnur breyting, sem gerð var á síðasta þingi, var sú, að hækkuð voru verðlaun á unnin hlaupadýr, bæði minka og refi. Hvernig það hefur verkað eða kemur til með að verka, getum við ekkert sagt um núna. Nefnd, sem skipuð væri til þess að rannsaka það, getur ekki gert sér neina hugmynd um, hvernig það hefur verkað, því að hún hefur engar upplýsingar um það. Það er ekki liðið ár af þeim tíma, sem menn vegna hækkaðra verðlauna kynnu að vilja vinna refi og minka frekar en áður. Það er ekki einu sinni orðið svo langt, að menn hafi getað lagt sig eftir því, því að lögin voru samþykkt svo seint á síðasta þingi, að þau hækkuðu verðlaun, sem lögð voru til höfuðs hlaupatófum, náðu ekki til þess tíma ársins, er menn veiða helzt hlaupatófur. Þess vegna tel ég mjög hæpið, hvort það er rétt á þessu stigi að fara að leggja vinnu í að endurskoða þetta allt, meðan það er svona að nokkru leyti í lausu lofti með, hvaða verkanir síðustu lagabreytingarnar hafa á framkvæmd málsins. Enn fremur vil ég benda á það, að til þessa hefur verið neitað um innflutning á hundum af ríkisstj. til þess að reyna þá við eyðingu minka, alveg nýlega á tveimur. Það væri þá kannske, að n. ætti að athuga í því sambandi nánar einmitt það, hvort ætti að fara inn á nýjar leiðir hvað þetta snertir. En það lítur út fyrir, að fram að lagabreytingunni seinustu hafi málið legið þannig í meðvitund hreppsnefndanna, að þær hafi talið, að það væri eingöngu ríkisins að eiga við minkana, ekki þekkt ákvæðin í lögunum um, að hreppsnefndirnar ættu þar nokkuð að gera, og bara kallað á Carlson og hans hunda, en ekki borið við að gera neitt sjálfar. Ég er ekki að hafa á móti því að setja nefnd í þetta, en ég held, að það komi ósköp lítið út úr henni, eins og núna standa sakir, af þeirri ástæðu, að það vantar reynslu um, hvernig þær breytingar verka, sem við gerðum í fyrra. Það getur vei verið, að þm. hafi það vitkazt í þessum málum frá því í fyrra að þeir sjái núna miklu betur, hvernig á að setja lög um það en þá. Sömu eru nú allir þingmennirnir, í augnablikinu kannske einn, sem var ekki í fyrra, en situr sem varamaður, en annars eru það sömu þingmennirnir, og ekki miklar líkur til, að þeir komist að mikið öðruvísi niðurstöðu en þeir komust í fyrra, þó að þær kunni að vera einhverjar. Ég skal sem sé láta afskiptalaust, hvort milliþn. er skipuð eða ekki í þetta mál. En ég held, að hún þurfi helzt að fá betri gögn í hendur en hægt er að fá viðvíkjandi því, hvernig þær breytingar verka, sem gerðar voru í fyrra, en þær voru tvær, töluvert mikils verðar í raun og veru, og reyndar þó fleiri, því að það var ein breytingin, sem gerð var í fyrra, að lögð var sú skylda á sýslunefndirnar að sjá um eyðingu refa og minka á óbyggðum svæðum, en þá var komið svo, í fyrra, að t. d. Sléttuhreppurinn var uppeldisstöð fyrir þessi rándýr, sem enginn maður skipti sér af, enginn maður taldi sig hafa skyldu til að skipta sér af, en nú hefur sýslunefndin það. Sömuleiðis höfðu kaupstaðirnir ekki þær skyldur eftir eldri lögunum, en fengu þær í fyrra, og það var vitanlegt, að t. d. bæði Ólafsfjörður og Siglufjörður voru uppeldisstöðvar fyrir þessi dýr líka, af því að þar var ekkert gert. Í umdæmi kaupstaðanna, sem þar áttu hlut að máli, var uppeldi sérstaklega á tófum, sem breiddust svo út um hreppana í kring, svo að í Hofshreppnum í Skagafirðinum höfðu tófurnar margfaldazt, bæði að grenjatölu til og að tölu dýra, sem unnust, og á öllum fjallgarðinum, sem liggur á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar og Hofshreppsins. Þarna var líka gerð ein breyting á lögunum, sem að vísu verkar ekki nema á takmörkuðum svæðum á landinu, en þó kemur til með að verka þar mjög greinilega, ef viðkomandi kaupstaðir framfylgja lögunum. Allt þetta veldur því þess vegna að mínum dómi, að það er ósýnt, hvernig lögin frá síðasta þingi koma til með að verka, og a. m. k. vildi ég, ef ég ætti að fara í slíka nefnd, vita eitthvað um það, áður en ég treysti mér til að gera till. betri en þær, sem reynt var að gera í fyrra, eftir því sem bezt var unnt.



Herra forseti. Út af ræðu hv. 1. þm. N-M. (PZ) vil ég aðeins vekja athygli á því, að sú till., sem hér liggur fyrir, er ekki um skipun milliþn. Það er ekkert á nefndarskipun minnzt í till. og lagt á vald ríkisstj., á hvern hátt hún vinnur að framkvæmd tillögunnar, hvort það er með nefndarskipun eða á annan hátt. Annars virtust mér þær upplýsingar, sem hv. þm. gaf í ræðu sinni, benda greinilega í þá átt, að full þörf sé á því að gefa sérstakan gaum að framkvæmd þessa máls, og þessi till. er eiginlega takmörkuð við athugun á framkvæmdunum. Hér er ekki farið fram á endurskoðun sjálfra laganna, en með því að bera fram till. viljum við leggja sérstaka áherzlu á þetta mál við hæstv. ríkisstj. og teljum, að þess sé rík þörf, af ástæðum, sem ég hef áður nefnt.



Herra forseti. Hér liggur fyrir till. frá mér og þeim hv. þm. A-Sk. og hv. þm. V-Ísf. um, að ríkisstj. verði falið að láta fram fara í samráði við vegamálastjóra og hafnamálastjóra athugun á því, hvernig nú sé ástatt um vélakost til vegagerða og hafnabygginga svo og hve mikils þurfi að afla til viðbótar af vélum og tækjum, til þess að hægt sé að vinna að þeim framkvæmdum um land allt með sem beztum aðferðum. Þá er enn fremur lagt til, að stjórninni verði falið að gera ráðstafanir til, að svo fljótt sem unnt er verði keypt ný tæki og vélar til vega- og hafnagerða til viðbótar þeim, sem fyrir eru, eftir því sem rannsóknin sýnir að þörf sé fyrir. Samkvæmt frv. til fjárlaga fyrir árið 1956, sem nú liggur hér fyrir Alþingi, er gert ráð fyrir, að um 36 millj. kr. verði varið til nýbygginga og viðhalds þjóðvega, en hátt á 9. millj. til hafnabygginga á því ári. Hér er um mikið fé að ræða, og er því mjög þýðingarmikið, að vinnuaðferðir við framkvæmdirnar séu þannig, að sem mest gagn verði af fjárframlögunum. Miklar breytingar hafa orðið á vinnuaðferðum við ýmsar framkvæmdir hér á landi að undanförnu, m. a. við þær opinberu framkvæmdir, sem hér eru nefndar. T. d. við vegagerðir eru handverkfæri og hestvagnar nú að mestu úr sögunni, en vélknúin tæki komin í staðinn. Nýju tækin, jarðýtur, skurðgröfur og vélskóflur, hafa hér valdið byltingu, og án þeirra nýju véla hefði alls ekki reynzt mögulegt að koma fram þeim umbótum í vegamálum, sem hér hafa orðið síðustu árin. En þrátt fyrir þær framfarir. sem orðið hafa í þessum efnum, er enn mikið óunnið, bæði við vega- og hafnagerðir. Enn er t. d. eftir að byggja mikið af vegum, sem teknir hafa verið í tölu þjóðvega og sýsluvega, og viðhald veganna er verkefni, sem stöðugt fer vaxandi, eftir því sem vegakerfið stækkar. Útgjöld ríkisins vegna viðhalds þjóðveganna fara stöðugt hækkandi, og þó heyrast oft kvartanir yfir því, að vegaviðhaldið sé ekki svo gott sem skyldi. Að sjálfsögðu er engu minni þörf fyrir fullkomin tæki við framkvæmdir vegaviðhaldsins en við nýbyggingar vega, og þar er vafalaust einna brýnust þörf fyrir stærri og afkastameiri verkfæri en nú eru yfirleitt notuð. Víða mun auðvelt að koma við miklu stærri vögnum, ef til væru, við flutning á möl í vegi en nú eru notaðir, og mætti með því gera hvort tveggja, spara mikið fé og auka afköstin. Það eitt er ekki nóg að fá vélknúin tæki í stað þeirra handverkfæra og hestvagna, sem áður var notazt við, heldur þarf einnig að afla stærri og fullkomnari véla í stað þeirra, sem nú eru notaðar, þegar þær eru fáanlegar og eftir því sem fjárhagsástæður leyfa. Fullkomnar vélar og tæki til vegagerða og hafnabygginga kosta að sjálfsögðu mikið fé, en sé unnt að kaupa slík tæki, getur það verið fjárhagslegur ávinningur, því að dýrast er að vinna með ófullkomnum áhöldum og aðferðum, sem nú mega teljast úreltar. Það skal tekið fram, að flutning þessarar þáltill. ber ekki að skilja þannig, að með því sé gefið í skyn, að stjórnendur vegamála og hafnamála hafi vanrækt að fylgjast með nýjungum í þessum efnum. Þeir munu hafa reynt eftir föngum að afla sér nýrra tækja og hefur orðið þar verulega ágengt, eins og framfarir í þeim efnum bera vott um. En þrátt fyrir það er vafalaust þörf fyrir ný tæki til viðbótar eða önnur fullkomnari í stað þeirra, sem nú eru notuð, og því teljum við flm. till. ástæðu til þess, að gert verði yfirlit um ástandið í þeim efnum, eins og það nú er, og síðan reynt að bæta úr þeirri vöntun, sem þar kann að vera. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en vil fara fram á það, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til síðari umr. og til hv. fjvn. til athugunar milli umræðna.



Herra forseti. Á s. l. þingi flutti ég ásamt fimm öðrum hv. þm. till. til þál. um vegavinnuvélar og vegaframkvæmdir í afskekktum landshlutum, á þskj. 42, og hljóðaði tillgr. þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að hinum afskekktari héruðum landsins verði framvegis séð fyrir meiri og hentugri vegavinnuvélum en verið hefur til samræmis við vélakost í hinum fjölbýlli héruðum, svo að vegagerð og viðhald megi verða sem örast og ódýrast, svo og að opnun vega í héruðum til almennrar umferðar og vega- og brúaframkvæmdir almennt verði hafnar svo snemma á ári hverju sem frekast er kostur, þannig að samgöngurnar megi koma að sem beztum notum fyrir íbúana.“ Þessi till. var flutt vegna þeirra staðreynda, að sá vélakostur, sem hafði verið keyptur til landsins og notaður til framkvæmda á vega- og brúagerðum og keyptur fyrir landsins fé, hafði að langmestu leyti verið notaður í hinum fjölmennu héruðum í landinu, og hinar afskekktari byggðir höfðu fengið bæði lélegri vélar og smærri vélar til þess að vinna við og færri vélar en fjölbýlið. Hér var því framið stórkostlegt ranglæti gagnvart hinum dreifðu byggðum, þar sem á þennan hátt var skorið niður framlag til þeirra vega stórkostlega í formi vegavinnuáhaldanna, sem notuð voru. Þessi till. var send til hv. fjvn. og kom þaðan ekki á síðasta þingi. Ég hygg, að það hafi verið rætt um málið við vegamálastjórnina og það hafi legið fyrir þá mjög nákvæmar skýrslur frá vegamálastjóra til hv. fjvn. um, hvað til væri af vegavinnuvélum í landinu, og mér er kunnugt um frá mínu starfi í fjvn., að slíkar skýrslur lágu fyrir, venjulega bæði frá vegagerðinni og vitamálastjóra, svo að það á að vera mjög auðvelt að uppfylla þær óskir, sem fram eru bornar hjá hv. flm. undir fyrra málslið till. á þskj. 25. Það á ekki að þurfa að vera neinum erfiðleikum bundið að fá yfir það nákvæmar skýrslur, hvað til er í landinu af slíkum tækjum. Hitt er svo allt annað atriði, hvort síðan á að setja nægilega mikið fé á fjárlögin, svo að það sé hægt að bæta úr þörfinni, eins og getið er um hér í síðari málsliðnum, en þá þykir mér ástæða til, að við till. sé bætt, og það er þess vegna, sem ég kvaddi mér hljóðs, að sú viðbót sé eingöngu látin ganga til hinna afskekktu héraða í landinu, sem árum saman hafa ekki fengið að njóta sömu gæða, hvorki í sambandi við vegavinnuvélar né heldur í sambandi við fjárframlög, eins og kunnugt er. Ég fagna því, að till. er fram komin, að því leyti, að hún fer í sömu átt og till., sem ég og aðrir hv. þm. bárum hér fram í fyrra og urðum fyrir mjög miklum vonbrigðum, að hv. fjvn. skyldi ekki taka málið alvarlegar en gert var. Og ég vildi gjarnan óska þess, að málið yrði nú á þessu þingi afgreitt þannig, að það yrði hægt að fá umbætur á þessum málum, því að það er öllum ljóst, sem þekkja til þessara mála, að verkin verða margfalt dýrari úti í landsbyggðinni af þeirri einföldu ástæðu, að vegavinnuvélar þær, sem notaðar eru, eru miklu lélegri og afkastaminni en í þéttbýlinu. Ég mun því á síðara stigi málsins, ef ekki koma fram brtt. frá sjálfri hv. fjvn. eða öðrum, áskilja mér rétt til þess að bæta inn í till. þeirri viðbót, sem tryggir strjálbýlinu meiri hluta en gert hefur verið hingað til í sambandi við kaup á vegavinnuvélum.



Herra forseti. Ég vil fyrst láta í ljós ánægju mína yfir því, að þessi till. er fram komin, því að ég held, að það sé svo, bæði um mína stofnun og vegagerðina, að þó að verulega hafi á unnizt í seinni tíð að afla tækja til framkvæmda, þá skortir enn verulega á, að tekizt hafi að fá svo mikið af þeim, að hægt sé að fullnægja eftirspurninni og vinna þau verkefni, sem fyrir liggja, á þann hátt, sem æskilegast væri. Ég hef tiltæka og get látið í té þegar á þessari stundu eða hvenær sem er nákvæma skrá yfir það, sem við eigum af vinnutækjum, og ég þykist vita, að vegamálastjóri hafi slíka skrá undir höndum líka, því að við höfum spjaldskrá yfir hvert einasta tæki, hvar það er staðsett og hvar það vinnur, svo að það er afar auðvelt að láta þessar upplýsingar í té. Jafnframt vona ég þá líka, að þegar sú athugun hefur farið fram, sem fyrri hluti till. gerir ráð fyrir, þá verði að því unnið að bæta úr því, sem á skortir, eins og síðari hluti till. gerir ráð fyrir. En ég stóð þó aðallega upp til þess að minnast örlítið á brtt., sem að vísu er ekki komin fram, en hv. þm. Barð. (GíslJ) boðaði og sagði að hann hefði tilhneigingu til að flytja og mundi bera fram síðar, ef ekki kæmu aðrir með hana, um að þau nýju tæki, sem fengin yrðu, yrðu látin ganga út til hinna dreifðu byggða landsins. Nú er ég síður en svo andvígur þeirri hugsun, að hinar dreifðu byggðir njóti sams konar fyrirgreiðslu hvað tæki snertir og önnur byggðarlög. En ég vil aðeins geta þess, að hvað okkur snertir, og till. er jöfnum höndum miðuð bæði við vegamálastjóra og hafnamálastjóra, þá er áhaldageymslunni og staðsetningunni þannig hagað, að öll tæki eru geymd hér í Reykjavík, þannig að það mundi þá aðeins snerta vegagerðartækin, að þau yrðu staðsett á þeim stöðum, sem hv. þm. Barð. talaði um, en það mundi ekki taka til hafnagerðartækjanna. Þau er ekki hægt að staðsetja á öðrum stað en þar, sem verkstæði stofnunarinnar er, endurskoðun eða athugun vélanna fer fram á vetrum, en þaðan eru þau síðan send á þá staði, þar sem unnið er á hverjum tíma. Föst staðsetning þeirra tækja getur því ekki með neinum árangri orðið önnur en sú að hafa þau öll í einum stað. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram, til þess að brtt., ef fram kæmi, yrði ekki látin ná til þeirra tækja, sem notuð eru við hafnagerðir. Annars, úr því að ég fór að taka til máls um þetta mál, vildi ég minnast með örfáum orðum á annað atriði, sem er þessu skylt, þó að það sé ekki í raun og veru það mál, sem hér liggur fyrir til umr. Rökin fyrir því, að þessi till. er borin fram, eru þau að ná sem beztum afköstum um vinnubrögð, og er það vitaskuld ósk allra. En það er annað atriði, sem mjög víkur að því sama, en á undanförnum árum hefur torveldað, að æskilegur árangur næðist um vinnubrögð, og það er það, hve framlög ríkisins eru bútuð niður í smáar upphæðir, þannig að þegar ekki er hægt að vinna nema fyrir tiltölulega fáar þúsundir eða fáa tugi þúsunda á hverjum stað, þá verður miklu erfiðara að koma við hinum hagkvæmu tækjum, vegna þess að tiltölulega mikið af hinu litla framlagi fer í það að koma tækjunum á milli staða. Þetta er ekki síður atriði, sem vert er að taka til athugunar, en hitt með tækin sjálf, því að til þess að verulega góður árangur náist, þarf hvort tveggja að fylgjast að, að stórvirk tæki séu notuð og að þá sé um verulegt magn eða framkvæmdir að ræða eða nokkuð stórt mannvirki, sem unnið sé í einu, til þess að réttlæta tilflutning hinna mikilvirku tækja á þá staði, sem þau eru flutt til. Ég vildi aðeins nefna þetta í leiðinni, og mér þætti ekki úr vegi, að sú nefnd, sem þetta mál fær til athugunar, tæki hitt málið líka. Um það má gefa ýmsar upplýsingar, og væri ég fyrir mitt leyti mjög fús til þess.



Herra forseti. Ég ætla ekki á þessu stigi málsins að fara að ræða þessa till. í einstökum atriðum. Hún er efnislega mjög lík till. sem hv. þm. Barð. og fleiri fluttu í fyrra, að öðru leyti en því, að nú er bætt inn í, að rannsókn fari fram einnig á tækjum til hafnagerða. Það er alveg rétt, að fjvn. afgreiddi ekki þessa till. frá sér í fyrra. Ég skal ekki fara nánar út í það atriði, en aðeins geta þess, að það er nefndinni, held ég, allri ljóst, að það er kannske ekki mest þörf á því að láta fara fram ýtarlega rannsókn á þessum málum, fyrst og fremst vegna þess, að það hafa alltaf legið fyrir á undanförnum árum í fjvn. óskir bæði frá vegamálastjóra og vitamálastjóra um mun hærri fjárhæðir til kaupa á ýmiss konar tækjum en fært hefur þótt að veita, og það hefur því sannarlega ekki verið svo sérstök þörf á því að reka á eftir hvað snertir kröfuna um fleiri tæki, heldur hitt, að finna leiðir til þess, að meira fé væri til ráðstöfunar til þessara tækjakaupa. Ég hygg að það séu allir sammála um, að það sé mjög mikil þörf á því að auka vélakost bæði við vegagerð og hafnagerðir og koma þar að stórvirkari tækjum, og bæði vitamálastjóri og vegamálastjóri hafa haft á prjónunum nýjar till. um þau efni og óskir um stórvirkari tæki en nú eru. Spurningin er aðeins sú, hvort talið verður fært af því fé, sem til ráðstöfunar er hverju sinni við afgreiðslu fjárlaga, að auka allverulega þessar fjárhæðir, og það er vitanlega það, sem fyrst og fremst þarf að gera, því að þótt athugunin sé góðra gjalda verð og sjálfsagt að gera sér grein fyrir því, hvað hér skortir á, eins og á öðrum sviðum, þá verður, til þess að það verði annað og meira en pappírsgagn, að horfa á hina hliðina, hvaða úrræði eru til fjáröflunar í þessu sambandi, og þetta er a. m. k. sú hliðin, sem snýr að fjvn., a. m. k. finnst mér það persónulega. Ég hef ekkert umboð til að tala hér fyrir nefndarinnar hönd, en mér finnst það persónulega vera dálítið kyndugt, ef fjvn. t. d. færi sérstaklega að leggja áherzlu á nauðsyn þess að auka vélakost, hvort sem það er í sambandi við þetta eða annað, en leggur þá ekki jafnframt til, að auknar fjárveitingar séu teknar upp í þessu sambandi. Hitt er svo auðvitað alveg rétt, sem bent var á hér áðan af hv. síðasta ræðumanni, að það er annað vandamál, sem við stöndum andspænis í sambandi við vélvæðingu, bæði við hafnagerðir og vegagerðir, og það er skipting þess fjár, sem til þessara framkvæmda fer. Það er orðið mikið alvörumál, hvað það verður lítið raunverulega úr fé, sem fer sérstaklega til vegagerða, því að þar er skiptingin miklu meiri. Þegar verið er að leggja 15–20 þús. kr. í einn veg, þá gerir það orðið lítið meira en að greiða kostnaðinn við tilfærslu á vélum og mönnum á staðinn. Þá er stór hluti fjárins uppurinn. Um það hefur því miður ekki náðst samkomulag að fá á þessu breytingu, og það er út af fyrir sig skiljanlegt. Þarfirnar á auknum vegum eru alls staðar, og menn vilja ógjarnan sleppa þeim krónum, sem þeir hafa haft til vegaframkvæmdanna. En þegar á málið er horft frá þjóðhagslegu sjónarmiði, hlýtur okkur öllum að vera ljóst, að þetta getur ekki svo áfram gengið, og því stórvirkari og dýrari sem vélarnar verða í rekstri, því meiri þörf er á því, að það sé hægt að nota þær meira á sama stað, en að helmingur tímans og fjármagnsins fari ekki í að flytja þær á milli. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta. Þetta mun koma til athugunar vafalaust í nefnd, en mér þótti aðeins rétt á þessu stigi málsins að vekja athygli á þessu, sem raunar öllum hv. þm. er auðvitað ljóst, að það er vitanlegt, að skortur er á þessum tækjum til bæði vegagerða og hafnagerða, og það, sem fyrst og fremst skiptir máli í þessu sambandi. er það, hvort mönnum sýnist tiltækilegt að auka mjög verulega frá því, sem nú er, fjárveitingar til þessara kaupa, því að óskirnar um tækjakaupin hafa verið fyrir hendi frá báðum þessum embættum.



Ég þarf ekki á þessu stigi málsins að fjölyrða um þessa till., sem hér liggur fyrir. Hún var flutt á síðasta þingi, en þá var mjög liðið á þingtímann, og fékk hún þess vegna ekki afgreiðslu. Í þessari þáltill. er vakin athygli á mjög veigamiklum þætti í efnahags- og atvinnulífi okkar Íslendinga, sem sé hvernig hagkvæmast sé að gera aðalakvegi landsins úr varanlegu efni. Við búum í dag við mjög öra þróun í ökutækjum. Umferðin eykst hröðum skrefum, og þau flutningatæki, sem notuð eru á akvegunum, stækka. Og hv. þm. öllum er það mjög vel kunnugt, hversu erfitt viðfangsefni það er fyrir fjárveitingavaldið á hverjum tíma að mæta þeim þörfum, sem hér er um að ræða, þ. e. a. s. að hafa fullnægjandi vegagerð og viðhald með þeim hætti, að ekki fari fram úr öllu hófi, hve miklu fé þarf til sjálfs viðhaldsins að verja, og einnig að koma í veg fyrir þá miklu sóun verðmæta, sem bilun og slit á ökutækjum hafa í för með sér, þegar ekki er hægt að hafa vegaviðhaldið í samræmi við kröfur umferðarinnar og flutninga á hverjum tíma. Það hefur á undanförnum árum verið mjög veigamikið og erfitt viðfangsefni hér í höfuðstað landsins að gera akvegina úr nægjanlega varanlegu efni. Það hafa einkum verið farnar tvær leiðir: að malbika þessa vegi eða steypa þá. Af þeirri reynslu, sem fengin er, er langt í land enn þá að ná þeim árangri, sem æskilegt er, vegna þess að það, sem við venjulega köllum í þessu sambandi varanlega vegagerð, hefur ekki við okkar veðráttu og þær aðstæður, sem við búum við, reynzt jafnvaranlegt og til hefur verið ætlazt og þess vegna á hverju ári þurft miklu meira fé til viðhalds en æskilegt væri. Reykjavíkurbær hefur um allmörg ár haft nána samvinnu við iðnaðardeild atvinnustofnunar háskólans, sem haft hefur með höndum rannsóknir á því, hvaða aðferðir væru heppilegastar hér í sambandi við vegagerð eða gerð malbikaðra vega og einnig steyptra vega, og þar mun liggja fyrir allveigamikil reynsla á þessu sviði. Eins og ég sagði áðan, þarf þó að vinna af miklu meira kappi að þessu máli að mínu viti en verið hefur og einkum og sér í lagi í sambandi við aðalakvegi landsins frá og til höfuðstaðarins, bæði aðalakvegina norður í land og vegina frá Reykjavík til Suðurlandsundirlendisins. Þar hafa verið á prjónum á undanförnum árum hugmyndir um nýjar leiðir, Austurveg, sem hv. þm. er kunnugt um, og komið fram till. og verið samþykktar um þessa vegagerð. Það er ekki ólíklegt, að þess sé skammt að bíða, ef vel á að vera, að gerður verði nýr akvegur frá Reykjavík til Suðurlandsundirlendisins, og þá skiptir að sjálfsögðu mjög miklu máli, hvernig til þeirrar vegagerðar er stofnað í upphafi. Það mun vera, án þess að það sé rakið hér í greinargerð þessarar till., gífurlegt viðhald á ökutækjum á undanförnum árum, sem annazt hafa flutninga á leiðum milli Reykjavíkur og Suðurlandsundirlendisins, og það er einnig gífurlegt viðhald á flutningatækjum t. d. á leið eins og leiðinni suður með sjó, Reykjanesbrautinni og til Keflavíkur. Allt þetta er ærið umhugsunarefni. En það er einnig skoðun okkar flm., að það þurfi til viðbótar við það, sem fram að þessu hefur verið unnið að þessum málum, að hefja miklu víðtækari rannsókn á því, hvernig þessum málum verður bezt háttað, og þá að leggja meiri áherzlu en gert hefur verið á að athuga eða fá þekkingu frá öðrum þjóðum, sem hafa meiri reynslu en við á þessu sviði og hafa leyst þessi viðfangsefni á undan okkur. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það sé vanda bundið fyrir þingið að afgreiða þessa till., sem fyrst og fremst felur hæstv. ríkisstj. að hafa forgöngu um rannsókn á sviði þessa máls í samráði við vegamálastjórnina, því að síðar, þegar slíkri rannsókn væri lokið, væri að því komið, að þing og stjórn og aðrir aðilar, sem hér um fjalla, tækju ákvarðanir á grundvelli þeirrar rannsóknar. En það er höfuðnauðsyn að draga ekki að leggja meginkapp á að gera sér grein fyrir, hvort við Íslendingar getum ekki í miklu ríkari mæli en hingað til unnið alveg sérstaklega að endurbótum á því sviði vegamálanna, sem þessi till. fjallar um. Og ég vil leggja áherzlu á það vegna þeirra umræðna, sem síðast áttu sér stað um till. á þskj. 25, að hér eru í raun og veru, þó að það sé að vissu leyti um skyld mál að ræða, að öðru leyti óskyld mál, því að eitt er að hafa nægjanleg og fullkomin tæki til þeirrar vegagerðar, sem við höfum vanizt á undanförnum árum, og annað, hvort við getum ekki skapað nýjan tíma á þessu sviði með nýrri tækni og annarri vegagerð en við höfum búið við. Ég vil þess vegna mega vænta þess, að þessi till. hljóti skjóta afgreiðslu þingsins, og vildi mega leggja til, að henni yrði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Hér stendur líkt á með þessa till. og þá, sem var hér til umr. næst á undan, að ég bar fram á síðasta þingi ásamt nokkrum öðrum hv. þm. þáltill. um nýja skipun á framkvæmd vegagerðar, og þeirri till. var vísað til hv. fjvn., en innihald hennar var svo að segja nákvæmlega sama og er í þeirri till., sem hér er til umr. og síðar kom fram á síðasta þingi. Mismunurinn er raunverulega ekki neinn annar en sá, að ég lagði til að fela þetta ákveðinni stofnun, sem var þó ekkert aðalatriði í málinu, heldur hitt, að sú rannsókn færi fram, sem till. kveður á um. Af einhverjum ástæðum sá ekki hv. fjvn. ástæðu til að afgreiða þetta mál þá, en ég hygg, að það geti allir hv. þm. verið sammála um, að hér sé um svo mikið aðkallandi mál að ræða, að það megi ekki dragast þing eftir þing, að eitthvað sé hafizt handa um framkvæmdir á þessu sviði. Við sjáum viðhald veganna aukast stórkostlega frá ári til árs, sem stafar mikið af því. hversu lítið þol er í því efni, sem notað er til vegagerðarinnar, og þess vegna er aðkallandi nauðsyn að láta rannsaka þessi mál til hlítar. Mér skilst, að ef til vill höfuðástæðan fyrir því, að þetta mál var ekki afgreitt hér í fyrra, hafi verið það, að ég sem flm. óskaði eftir, að þetta væri falið annarri stofnun en vegagerðinni, þótt hins vegar sé tekið skýrt fram í till., að sú stofnun skuli hafa fullt samráð við vegamálastjóra um athugun á málinu. En sú till. mín var beinlínis vegna þess, að sú stofnun, sem ég benti á að eðlilegast væri að láta rannsaka þetta, stendur í mjög nánu sambandi við margar þær stofnanir erlendis, sem hafa alla aðstöðu til þess að gefa slíkar upplýsingar sem hér um ræðir, og stendur í nánara sambandi við þær stofnanir en nokkur önnur stofnun hér á landi. Hins vegar var, eins og ég sagði áðan, ekkert því til fyrirstöðu að fá samkomulag um orðabreytingu á greininni. Ég vil því mælast til þess, að þetta mál fái afgreiðslu á þessu þingi. Hins vegar þykir mér réttara, að þetta mál fari til fjvn., og mun gera það að till. minni. Fyrsti flm. gerði að till. sinni, að málið fari til allshn. Þessi till., ef samþykkt verður, hlýtur að hafa mjög mikil útgjöld í för með sér, ef nokkurt gagn á að vera af rannsókninni. Mér þykir því mjög eðlilegt, að málið fari til hv. fjvn. Auk þess mun fjvn. hafa unnið að þessu máli allmikið á síðasta þingi, þótt ekki hafi unnizt tími til að ljúka því að fullu. Mér finnst miklu eðlilegri vinnubrögð, að þangað verði málinu vísað. Fjvn. hefur auk þess miklu nánari samvinnu við vegagerðina en nokkur önnur nefnd þingsins. Og eins og ég gat um áðan, er það sýnilegt, að ef till. verður samþ., þá hlýtur hún að hafa allmikil fjárútlát í för með sér, enda hefur hæstv. forseti ákveðið um hana tvær umr. Ég geri að till minni, að málinu verði því vísað til hv. fjvn., og vænti þess, að hún afgreiði málið svo snemma á þessu þingi, að það verði hægt að afgreiða það hér, eftir að till. hennar koma fram.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til ríkisstj. um nauðsyn verðuppbóta úr ríkissjóði. Er þar spurzt fyrir um, hversu miklar verðuppbætur hafi verið greiddar úr ríkissjóði á vörur til sölu innanlands, það sem af er þessu ári, og hve miklu sé gert ráð fyrir að þær muni nema samtals á árinu. Enn fremur hef ég spurt um, hversu miklar verðuppbætur hafi verið greiddar úr ríkissjóði á útfluttar vörur, það sem af er þessu ári, og hversu miklu ráð sér fyrir gert, að þær muni nema samtals á árinu. Svo sem kunnugt er, hafa undanfarin ár verið greiddar verulegar fúlgur í verðuppbætur á vöru til sölu innanlands, og er gerð grein fyrir þeim árlega í ríkisreikningi eftir lok reikningsársins. Nú nýlega hefur hins vegar uppbótagreiðslukerfi ríkissjóðs fært út kvíarnar á þann veg, að tilkynnt hefur verið, að gert verði ráð fyrir, að framvegis verði einnig greiddar verðuppbætur úr ríkissjóði á útfluttar vörur. Er það í rauninni það, sem telja má höfuðatriði fsp. og mér og eflaust fleirum leikur hugur á að fá sem gleggstar upplýsingar um, hvað ráðgert sé í þessum efnum. Því er ekki að leyna, að margir hafa alið nokkurn ugg í brjósti því viðvíkjandi, hvort heppilegt sé að hafa uppbótakerfið jafnvíðtækt og raun ber vitni. Stefnan virðist ekki vera sú að draga saman seglin á þessu sviði, heldur þvert á móti að þenja þau enn frekar. Það hefur þýðingu að fá um þetta sem gleggstar upplýsingar, og til þess að fá þær eru þessar fsp. fram bornar.



Herra forseti. Þessi 4. fsp., sem er í tveim liðum á þskj. 33 frá hv. 1. landsk., snertir tvo ráðherra. Hún snertir mig sem landbrh., og hún snertir hæstv. forsrh. sem ráðherra, sem hefur með útflutningsverzlunina að gera. Nú er hæstv. forsrh. sjúkur sem stendur, sem vonandi verður ekki lengi, og þess vegna getur hann ekki svarað seinni lið till. að þessu sinni, þó að upplýsingarnar séu algerlega fyrir hendi hér, og verður það því að bíða til næsta miðvikudags. En ég tel rétt að gefa upplýsingar um þann hluta, fyrri hluta þessarar fsp., sem snertir landbrn, sérstaklega, þótt þar sé ekki algerlega um landbúnaðarvörur að ræða. Fsp, er á þessa leið: „Hversu miklar verðuppbætur hafa verið greiddar úr ríkissjóði á vörur til sölu innanlands, það sem af er þessu ári, og hve miklu er gert ráð fyrir að þær nemi samtals á árinu ?“ Ég skal geta þessa hér, og er þá miðað við, hvað ávísað hefur verið til niðurgreiðslna á vörum til neyzlu innanlands til 16. okt., og svo er áætlað til áramóta. Það má geta þess strax, að það er mjög misjafnt, hvenær á árinu þessar verðniðurgreiðslur eru af höndum inntar af hálfu ríkissjóðs, þannig að það er ekki hægt að fá neitt glögga mynd af því, þó að nú sé miðað við, að eftir séu aðeins tveir og hálfur mánuður af árinu, öðruvísi en að athuga um leið, hvernig þetta fellur á hina ýmsu mánuði ársins. Af þeim ástæðum er þá líka m. a., að hér er gerð áætlun um þetta til áramóta eftir þeirri þekkingu, sem rn. hefur af þessu frá undanfarandi árum. Það eru sex vörutegundir, sem greiddar eru niður vegna innanlandsnotkunar hér hjá okkur, og skal ég nú lesa upp, hverjar þær eru og hvað hefur verið greitt vegna þeirra til 16. okt. og hvað áætlað er af hálfu rn. að það verði til áramóta. Það er þá fyrst smjör. Hafa verið greiddar til 16. okt. kr. 7126 034.60. Áætlað er, að til ársloka verði niðurgreiðslan um 9 millj, og 300 þús. kr. Næst er það smjörlíki. Vegna þess hafa verið greiddar til 16. okt. kr. 5169 922.52. Áætlað til áramóta um 6 millj. og 700 þús. Þá er það saltfiskur. Greitt til 16. okt. kr. 464 845.73. Áætlað til áramóta 900 þús. Kjöt. Greitt til 16. okt. kr. 2 014 744.91. En til áramóta er áætlað, að þetta nemi 3 millj. og 400 þús. kr. Mjólk. Til 16. okt. hafa verið greiddar kr. 14 905 363.77. En áætlunin er til áramóta 28 millj. Loks eru það kartöflur. Greitt hefur verið til 16. okt. kr. 1435 724.99. En áætlað er, að þessi niðurgreiðsla nemi til áramóta 4 millj. kr. Niðurstöðutölurnar af þessu verða, að það er þegar búið að greiða nú 16. okt. kr. 31116 706.53. En heildaráætlun, miðað við næstu áramót, er, að niðurgreiðslurnar nemi 52 millj. og 300 þús. kr., sem að sjálfsögðu getur eitthvað vikizt til annarrar hvorrar hliðar, eins og gefur að skilja, en tæplega í mjög stórum stíl.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh, fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur veitt. Því miður liggja ekki fyrir svör við síðari lið fsp., sem ég þó, eins og á stendur, tel vera enn mikilvægara að fá glögg svör við, svo að almennar hugleiðingar um gildi þessara talna bíða að sjálfsögðu þangað til þær upplýsingar liggja einnig fyrir. Ég hygg, að tölur þær, sem hæstv. ráðh. nefndi, séu nokkuð hærri en menn almennt munu hafa reiknað með að þessar uppbótagreiðslur mundu nema á þessu ári. Þó að öll túlkun á þessum uppbótagreiðslum í heild hljóti að bíða, þangað til tölurnar um útflutningsuppbæturnar liggja fyrir, get ég ekki stillt mig um að minna hæstv. ríkisstj. á það, sem sérfræðingar hennar hafa áður sagt um galla þeirrar aðferðar að greiða atvinnuvegum, sem framleiða fyrir innanlandsmarkað og til útflutnings, styrki í mjög ríkum mæli, eins og auðvitað á sér stað, þegar greiðslur verðuppbóta á innanlandsvörur eru komnar yfir 50 millj. árlega. Aðalsérfræðingar hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum, Benjamín Eiríksson og Ólafur Björnsson, sögðu árið 1950 í grg. sinni með gengislækkunarfrv., sem oft hefur verið vitnað til, þessa setningu um styrkjagreiðslur, með leyfi hæstv. forseta: „Aðalókostur styrkjaleiðarinnar frá þjóðhagslegu sjónarmiði séð er sá, að hún leysir í raun og veru ekki vandamál útflutningsframleiðslunnar, sem berst í bökkum jafnt eftir sem áður, og á það ekki aðeins við um útgerðarmenn, heldur og aðra framleiðendur. Styrkjaleiðin lofar engu um bætta verzlun, sem þegar til lengdar lætur er höfuðvandamálið, og hún er heldur ekki viðunandi bráðabirgðalausn, m. a. vegna þess, að útflutningsframleiðslan mundi verða meiri við hagstæðari kringumstæður.“ Þetta er dómur þeirra manna, sem hæstv. ríkisstj. hefur á undanförnum árum mest leitað til um aðstoð varðandi ráðstafanir í efnahagsmálum, um þær ráðstafanir, sem hæstv. félmrh. var sumpart að lýsa í svari sínu við fsp. áðan. Að öðru leyti endurtek ég þakklæti mitt til hæstv. ráðh. fyrir glögg svör við fsp.



Af sérstökum ástæðum gat ég ekki verið nema mjög lítið á fundi Nd. í gær, en hef orðið var við, að þar var rætt nokkuð um tollgæzlu. Ég hef þess vegna farið fram á það við hæstv. forseta að fá að gefa hér stutta yfirlýsingu utan dagskrár um tollgæzlumál í tilefni af þeim umr., sem hér fóru fram í gær. Ég mundi hafa gefið þær upplýsingar, sem ég nú ætla að gefa, í gær, ef ég hefði verið viðstaddur umr. í hv. Nd. Mér þykir ástæða til að taka þetta fram: Fjmrn. er ljóst, að tollgæzlan er eigi svo öflug sem skyldi. Og forráðamönnum tollgæzlumála er þetta einnig ljóst og hafa á þetta bent. Hafa þessi mál þráfaldlega verið rædd af hálfu fjmrn. við forráðamenn tollgæzlunnar í Reykjavík sérstaklega og athugaðar ýmsar leiðir til úrbóta. Hafa sumar þeirra nú þegar komið til framkvæmda, og vonum við, að þær beri einhvern árangur nú á næstunni. Út af þrálátum orðrómi um, að ólöglega innfluttar vörur væru á boðstólum í verzlunum í Reykjavík, hefur fjmrn. óskað þess, að tollstjórinn léti athuga, hvort slíkt hefði við rök að styðjast og hægt væri að koma fram ábyrgð á hendur hlutaðeigendum. Hafa athuganir þegar verið gerðar, en ráðuneytinu er tjáð af forráðamönnum tollgæzlunnar, að mikil vandkvæði muni reynast á því að sanna, að um ólöglegan innflutning sé að ræða, m.a. vegna þess, að öruggar lagaheimildir vantar til þess að láta menn, sem hafa vörur á boðstólum, gera fyrir þeim alveg fullnægjandi grein. Á vegum fjmrn. er nú verið að semja frv. til breytinga á núgildandi lögum um tollheimtu og tolleftirlit til þess að reyna að styrkja framkvæmd tollgæzlunnar. Munu þessar till. m.a. fela í sér auknar skyldur manna til að gera grein fyrir þeim vörum, sem þeir hafa til sölu í verzlunum sínum, og auknar skyldur skipafélaga til þess að sjá tollgæzlunni fyrir stórum bættri aðstöðu frá því, sem nú er, til vöruskoðunar og eftirlits með innfluttum vörum. En aðstaðan er mjög erfið í þessu tilliti, eins og sakir standa. Verður frv. um þetta mál lagt fyrir Alþ. það, sem nú situr, í því trausti, að það fái góðar undirtektir. Þá stendur yfir athugun á auknu samstarfi löggæzlu og tollgæzlu, og er einnig gert ráð fyrir auknum fjárveitingum til tollgæzlu á frv. því til fjárlaga, sem nú liggur fyrir. Ég vildi gefa hv. Alþ. þessar upplýsingar strax, hefði gert það í gær, ef ég hefði haft aðstöðu til að fylgjast með umr. En vitaskuld verður tækifæri til þess að ræða þessi mál öll í heild, þegar nefnt frv. kemur fram, en ég vona, að ekki verði mjög langt að bíða eftir því.



Herra forseti. Af því að ég var annar þeirra þm., sem minntust á þetta mál í gær, vil ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið, og það, að nú verður hafizt handa um að taka fyrir ósóma, sem hér hefur allt of lengi gengið. Hæstv. ráðh. gat þess, að hann mundi bera fram frv. til þess að fá auknar og nægilegar heimildir til þess að geta skoðað þetta mál niður í kjölinn, og er þá kannske ekki ástæða til að fjölyrða um þetta, fyrr en það frv. kemur fram. En ég verð þó að láta undrun mína í ljós yfir því, að tollyfirvöldin eða þeir menn, sem með þessi mál fara og eiga að fjalla, telja sig ekki hafa aðstöðu til að fá upplýst nokkuð um þetta smygl. Þó er það á almannavitorði, að í verzlunum eru ákveðnar vörutegundir, sem allir vita að hefur verið smyglað og ekki hefur veríð hægt að flytja inn með löglegum hætti, a.m.k. síðustu 2 árin. Þessi vörutegund kemur jafnt og þétt í verzlanirnar, og hún er boðin alveg feimnislaust til sölu. Ég veit, að tollyfirvöldunum er kunnugt um þetta. Ég skal ekki fullyrða, að þeir hafi nægilegar heimildir til þess að skoða þetta ofan í kjölinn. En ef þeir hafa það ekki, þá vil ég fyrir mitt leyti segja, að ég álít nauðsynlegt, að þær heimildir séu gefnar, því að svona ástand eins og hér hefur verið nokkuð lengi undanfarið í þessu efni eru mjög niðurlægjandi fyrir alla aðila.



Að sjálfsögðu verður tækifæri til þess að ræða þessi mál í einstökum atriðum, þegar þau koma hér fyrir síðar, eins og ég hef lýst yfir. Ég man ekki svo nákvæmlega eftir þeim athugunum, sem farið hafa fram í þessu efni, að ég geti greint frá þeim án gagna. Ég hygg, að það hafi verið í fyrravetur, að umr. urðu talsvert miklar um þessi mál hér í hv. Alþingi og manna á meðal, og þá gerði fjmrn. sérstakar ráðstafanir til þess að láta fara fram ýtarlegar athuganir einmitt út af því, að menn þóttust sjá í búðunum vörur, sem ekki gætu verið með eðlilegu móti tollafgreiddar. Ég hygg, að ég fari rétt með það, að eftir þeim skýrslum, sem við fengum í rn. um þessar athuganir, hafi ekki tekizt að sanna brot í þeirri herferð, sem þá var gerð, a.m.k. ekki nema þá í mjög örfáum tilfellum. Og það mun hafa verið fyrir það, að þegar farið var að athuga sambandið á milli innflutningsleyfa annars vegar og innflutnings hins vegar, kom í ljós, að einhver leyfi höfðu verið veitt fyrir þessum vörum það nærri þeim tíma, sem rannsóknin fór fram á, að ekki var hægt að sanna, að vörur þessar gætu ekki verið með löglegu móti í búðunum. Annars skal ég að sjálfsögðu, áður en þetta mál kemur fyrir, athuga, hvernig þetta reyndist þá. Af þessari nýju herferð, sem fyrirskipuð var í sumar, hafa ekki komið jafnglöggar fréttir og af þeirri fyrri, en það er kvartað yfir því, að mjög erfitt sé að ganga úr skugga um þetta, vegna þess að það verður eftir gildandi lögum að vera alveg tollgæzlunnar verk að sanna, að þessar vörur séu ekki réttilega tollafgreiddar, en ekki hinna að sanna, að þær hafi verið það. Það þarf að styrkja lagaákvæðin, til þess að athuganir á þessu geti farið eins skörulega fram og vera ber.



Herra forseti. Þar eð ég vakti máls á þessu máli á fundi Nd. Alþ. í gær, vil ég með örfáum orðum þakka hæstv. fjmrh. fyrir þá yfirlýsingu, sem hann gaf hér áðan, og fyrirheit hans um, að ríkisstj. muni á næstunni gera gangskör að því að reyna að uppræta þann ósóma, sem hér hefur allt of lengi viðgengizt undanfarin ár, að boðnar væru til sölu í verzlunum vörur, sem auðsjáanlega eru tollsviknar. Hins vegar vil ég taka undir það með hv. 3. þm. Reykv. (BÓ), að ég á dálítið bágt með að trúa því, að ekki væri unnt, ef af festu væri að gengið, að sanna tollsvikin í miklu fleiri tilfellum en hefur tekizt. Mér vitanlega hefur það mjög sjaldan tekizt. Mjög fá slík mál hafa komið fyrir sakadóm, að því er mér er tjáð, þó að jafnmikið hafi kveðið að slíkri verzlun og raun ber vitni. Ég vil því mjög eindregið hvetja hæstv. ríkisstj. til þess að láta einskis ófreistað í þeim efnum að útrýma þessum ósóma. Talið er, að mest kveði að smyglinu hér í Reykjavík, þ.e. um Reykjavíkurhöfn, en hitt á sér án efa stað í stórum stíl, að vörum sé smyglað í land í höfnum utan Reykjavíkur, og það hefur áreiðanlega farið vaxandi á síðari árum, einkum eftir að fór að færast í vöxt á allra síðustu árum, að skip lönduðu vörum í höfnum utan Reykjavikur. Er skemmst að minnast frásagnar, sem flogið mun hafa um allt land nú fyrir skemmstu, að gripinn var á miðri einni af heiðum Vestfjarða bíll, sem hlaðinn var smygluðu áfengi, á leiðinni frá litlu þorpi, þar sem skip hafði komið við, til eins fjölmennasta kaupstaðarins á Vestfjörðum. Það tókst fyrir tilviljun að hafa hendur í hári þessara smyglara, en um það, hversu mörgum hefur tekizt að komast undan með svipuðum hætti, veit auðvitað enginn. Það er því ekki aðeins nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess að efla tollgæzluna hér í Reykjavik, heldur einnig og kannske ekki síður utan Reykjavíkur. Ég vil svo að síðustu endurtaka, að ég fagna því, að hæstv. ríkisstj. skuli hafa í hyggju að gera ráðstafanir til þess að uppræta þetta ófremdarástand.



Það þarf áreiðanlega ekki að hvetja mig í þessu efni, því að ef nokkur maður í landinu hefur áhuga á því að koma í veg fyrir smygl, þá er það áreiðanlega ég og það af skiljanlegum ástæðum. En hér er á marga lund við ramman reip að draga, og skal ég ekki fara mjög út í það nú, eins og ég sagði áðan, því að málið kemur allt fyrir síðar. Skal ég búa mig undir að geta þá gefið nánari upplýsingar um þessi efni. Ég vil aðeins segja út af því, sem hv. 1. landsk. þm. (GÞG) sagði, þar sem hann talaði um, að það væri mikið af vörum, sem væru auðsjáanlega tollsviknar, að þetta gæti verið rétt, að mikið sé af slíkum vörum, en ég hef þráfaldlega rekið mig á, að menn hafa sagt við mig: Þarna eru vörur, sem við álítum að hljóti að vera tollsviknar, því að þessar vörur eru yfirleitt ekki leyfðar. - Ég hef gert gangskör að því, að þetta væri athugað, en þá hefur oftast nær komið upp úr dúrnum, að málið er alls ekki svo einfalt, vegna þess að þessar vörur gætu verið komnar inn með réttu móti. Oftast nær er það svo, að svarið er, þegar búið er að athuga málið, að vörurnar gætu verið það, og þá skilst mér, að þeir, sem þessi mál hafa með höndum, standi ráðalausir uppi, vegna þess að mönnum er ekki skylt að sanna, að þeir hafi greitt tollinn. Yfirleitt er tollgæzlulöggjöfin byggð á því, að tollgæzlan fari fram, þegar varan kemur inn í landið, en ekki í búðunum, eftir að varan er komin inn. Því fer náttúrlega víðs fjarri, að öll sú vara sé tollsvikin, sem sumir álíta að sé það, þegar þeir ganga um bæinn og líta í gluggana. Það er svo frjáls innflutningur hér nú, að það eru tiltölulega mjög fáar vörutegundir, sem eru algerlega bannaðar og ekki geta verið í búðunum með eðlilegum hætti. Sem sagt, það hefur gengið ákaflega illa að eltast við vörurnar í búðunum. Við munum leggja til, að sett verði lagaákvæði til styrktar því starfi og þá ekki síður varðandi sjálfa tollgæzluna, sem sagt eftirlit með því, að varan komist ekki inn í landið ótolluð.



Herra forseti. Ég vil taka mjög undir með þeim hv. þm., sem hér hafa talað og fagnað þeim tón, sem hefur verið í ræðum hæstv. fjmrh. um það, að nú skuli rösklegar gengið til verks en verið hefur um að hindra, að tollsvik eigi sér hér stað í stórum stíl. Og ég vil líka fagna þeim ummælum, sem hæstv. ráðh. hafði um hönd áðan, þegar hann lýsti því yfir, að ef nokkur maður væri áhugasamur um það í þessu landi, að tollsvik væru ekki rekin hér í stórum stíl, þá væri það hann. Ég minnist þess í þessu sambandi, að í þingbyrjun 1953 bar ég hér fram í Sþ. fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um þessi mál og hvað ríkisstj. hefði aðhafzt í því efni að hindra þessi tollsvik. Hæstv. fjmrh. brást þá allt öðruvísi við en nú. Hann brást mjög illa við þessari fsp., valdi mér hin hraklegustu orð fyrir að vera með órökstuddar dylgjur í þessu efni, eins og hann þá komst að orði, taldi, að mjög lítið væri um það, að vörur væru fluttar til landsins tollsviknar, og notaði ýmis orð í því sambandi, þannig að hæstv. forseti Sþ. sá sig tilneyddan til þess að minna á sæmilegt orðbragð í þingsölum. En nú hefur hæstv. fjmrh. tekið upp allt annan tón í þessum efnum og er nú hógvær og kurteis, eins og vera ber, og segist vera áhugasamur um, að þetta ástand verði lagfært. Hann segir hins vegar, að það sé mjög erfitt um vik, þar sem tollgæzlan hafi ekki lagaheimild né möguleika til að rannsaka, hvort vörur séu tollsviknar, eftir að þær eru komnar í búðir. Þetta er alveg rétt og mjög skiljanlegt. En ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig getur það gerzt með eðlilegum hætti, að vörur komi til landsins í jafnstórum stíl og hér virðist vera um að ræða, þegar tollgæzlan hefur alveg takmarkalausar heimildir til þess að hindra, að varan komi til landsins? Hvernig getur það gerzt, eins og tveir hv. þm. hafa lýst yfir, að vörur væru hér boðnar í búðum, sem alls ekki er leyft að flytja til landsins, og í mjög stórum stíl? Ég vil enn fremur bæta því við þær umræður og upplýsingar, sem hér hafa verið gefnar, að það er ýmislegt annað, sem hefur verið tollsvikið hér í stórum stíl og ekki er beinlínis boðið á markaði, en er ákaflega viða hægt að sjá. Það er t.d. erlendur bjór, sem ekki er leyfilegt að flytja til landsins. Ég býst við, að það viti fleiri en ég, að hann er hér mjög viða í mjög stórum stíl í landinu og sérstaklega hér í Reykjavík. Hvernig stendur á því, þrátt fyrir þá heimild, sem tollgæzlan hefur í lögum til að fylgjast með því, að þessar vörur séu ekki fluttar í land, að þær komast í land í jafnríkum mæli og hér um ræðir? Allir vita, að áfengi hefur verið smyglað hér til landsins í mjög stórum stíl. Menn hafa rætt um það sín á milli, að það væri komin upp eins konar áfengisverzlun númer tvö í landinu við hliðina á áfengisverzlun ríkisins, ólögleg að öllu leyti. Og er ekki aðgæzlu tolls og lögreglu eitthvað ábótavant, að þessar vörur og aðrar skuli geta komið til landsins? Þegar tollalögin voru sett á sínum tíma, var talið nægilegt að setja ákvæði um, að þessar vörur skyldi ekki mega flytja til landsins, og gefa tollgæzlunni heimild til þess að sjá um, að svo yrði ekki. Hitt var talið óþarft, að gefa henni heimild til þess að fara í verzlanir og leita þar að tollsviknum vörum. Ég verð að líta svo á, að þetta ætti að vera óþarft, ef árvekni tollgæzlunnar er nógu mikil um það, að vörurnar komi ekki á land.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Hv. 8. landsk. (BergS) sagði, að hann hefði borið fram fsp. um þessi mál fyrir nokkru og þá hefði ég tekið henni illa. Þetta er algerlega rangt hjá hv. 8. landsk. þm. Ég tók fsp. mjög vel, eins og vænta mátti, og gaf ýtarlegar upplýsingar um það, hvað gert hefði verið í þeim málum, sem hann spurði um, og ef hann er farinn að ryðga í þessu, þá getur hann lesið þetta upp í þingtíðindunum sér til glöggvunar. Á hinn bóginn svaraði ég dónalegu orðbragði hv. 8. landsk. þm., sem hann viðhafði þá, alveg viðeigandi orðum. Þau orðaskipti voru alveg óviðkomandi efni fsp. hans og voru út af aðdróttunum ýmsum í sambandi við málið, sem mér fundust óviðeigandi. En það er alveg misskilningur hjá hv. þm., að ég hafi tekið fsp. illa. Þá hugleiddi hv. 8. landsk. þm. nokkuð, hvernig það gæti átt sér stað, að smyglaður varningur væri á boðstólum í landinu í stórum stíl. Í fyrsta lagi er nú það, að hv. 8. landsk. þm. hefur vitanlega engan mælikvarða á smyglaðan varning, það er ekki hægt að vita það, því miður, í hvað stórum stíl hann kann að vera á boðstólum. Því miður er ekki hægt að vita, hverju af þeim varningi, sem er hér á boðstólum, er smyglað og hverju ekki smyglað. Hitt vitum við eða þykjumst vita, að það sé talsvert mikið um smygl. Hvernig á því stendur, að smygl getur átt sér stað, það efni væri í langan fyrirlestur og kemur til umræðu síðar. En vitanlega verður aldrei hægt að koma alveg í veg fyrir smygl, hversu hart sem að þessum málum er staðið. Það eru því miður til svo margar leiðir til þess að hafa í frammi smygl, sem mjög erfitt er að loka algerlega. Auðvitað er sjálfsagt að gera allt, sem auðið er, til þess að gera þetta. Hér kemur líka spurningin um það, hvað eigi að leggja mikið í kostnað við tollgæzluna. Það kann vel að vera, að það hafi verið of lítið lagt í kostnað við tollgæzluna, of fátt fólk haft við hana og þurfi að fjölga því. Það er eitt af því, sem við nú höfum í undirbúningi. Þá sagði hv. þm., að hér væri bannað að flytja inn bjór, en samt sem áður væri hér á boðstólum erlendur bjór í stórum stíl. Ja, ég verð nú að segja, að mér er þetta ekki kunnugt, menn bjóða a.m.k. ekki mér þennan erlenda bjór. Svo mikið er víst. Það kann nú vel að vera, að menn bjóði hann mörgum öðrum fyrr en röðin kemur að mér. Út af þessu vil ég segja við hv. 8. landsk., að ég væri honum ákaflega þakklátur fyrir það, ef hann vildi geta okkur í fjmrn. upp, hvar hann hefði orðið var við erlendan bjór, og þá skyldi ég láta fara fram rannsókn á því, hvernig á því stæði, að hann hefði verið á boðstólum. Að vísu er mér kunnugt um það, og það mun vera hér mjög gamall „praksís“, að sjómenn fá að hafa með sér í land eitthvað af áfengi, þ. á m. erlendan bjór. Það mætti segja mér, að ef hv. 8. landsk. vildi nú hafa samvinnu um þetta, þar sem við höfum áhuga á því báðir, að smygl eigi sér ekki stað, og segði mér, hvar hann hefði orðið var við erlendan bjór, og ég léti fara fram rannsókn út af því, að þá segði hlutaðeigandi, að hann hefði fengið bjórinn hjá einhverjum sjómanni. Þannig mundi það mál vafalaust enda, eða því geri ég ráð fyrir, nema því aðeins að þessar birgðir af erlendum bjór, sem hv. 8. landsk. hefur orðið var við og hann sagði að væru í stórum stíl, væru það miklar, að ekki væri hægt að smjúga út um þessa smugu. Ég vil fara fram á það við hv. 8. landsk., að hann hafi samvinnu við okkur í ráðuneytinu á þann hátt, að hann geti okkur upplýsingar, ef hann verður var við erlendan bjór, það þarf ekki að vera í heyranda hljóði hér í þingsalnum, en segi okkur, hvar hann hefur orðið var við erlendan bjór í stórum stíl, og þá mun ég að sjálfsögðu láta fara fram rannsókn á því máli. Við í fjmrn. erum fegnir öllu slíku samstarfi af hendi þeirra, sem ekki vilja, að smygl viðgangist.