Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 399 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. félmrh. um málefni hreyfihamlaðra. Fsp. hljóðar svo: „Hvað hefur ríkisstj. látið gera varðandi framkvæmd þál., sem samþykkt var á Alþingi 22. maí 1980, um málefni hreyfihamlaðra?“ En þessi þál., sem samþykkt var um málefni hreyfihamlaðra, hljóðaði þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta gera úttekt á nauðsynlegum endurbótum á opinberu húsnæði til að auðvelda hreyfihömluðum aðgang, og verði gerð kostnaðaráætlun um þau verkefni sem brýnust þykja. Skal í þessum efnum haft samráð við ferlinefnd fatlaðra. Úttektin skal lögð fyrir Alþingi. Jafnframt felur Alþingi ríkisstj. að leggja fyrir næsta þing frv. til l. um fastan tekjustofn í því skyni að tryggja nægilegt fjármagn til framkvæmda, þannig að á næsta ári verði hægt að hefjast handa um breytingar á húsnæði svo sem þál. þessi gerir ráð fyrir.“ Eins og allri vita hefur ekki orðið af því að slíkt frv. væri lagt fyrir það þing, sem nú situr í samræmi við síðari hluta þessarar þál. Mér er kunnugt um að hæstv. félmrh. hefur skipað nefnd til þess að framkvæma fyrri hluta þál., um nauðsynlega úttekt á opinberu húsnæði. Hefur sú nefnd hafið störf í samvinnu við Alfanefnd 1981, sem er að störfum vegna alþjóðaárs fatlaðra, og má ætla að starf þeirrar nefndar muni bera árangur. Hitt er ekki þýðingarminna mál, að til þess að ná árangri á þessu sviði er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, að til þess þarf fjármagn. Eins og oft hefur komið áður fram í sambandi við umræður um þessi mál er meiri hluti opinberra bygginga eða opinbers húsnæðis í landinu þannig, að það er útilokað að fatlað fólk geti komist inn í og athafnað sig í þessum mannvirkjum, sem veldur því stórtjóni og hefur áhrif á daglegt líf þess og jafnframt atvinnumöguleika. Ég áleit því mjög brýnt, þegar þessi till. var lögð fram á sínum tíma, að gera sér grein fyrir því, hvað hægt væri að gera í þessum málum til að ná árangri sem allra fyrst. Og ég verð að segja það, að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum við fjárlagagerðina á s.l. hausti, þegar ekki var gert ráð fyrir sérstöku fjármagni í þessu skyni í sambandi við opinberar framkvæmdir, eins og í sambandi við skólamannvirki, heilsugæslustöðvar og aðrar opinberar byggingar, til þess að ná árangri á þessu sviði strax. Ég vil þess vegna leyfa mér að bera þessa fsp. nú fram til þess að vita hvernig þetta mál stendur, því að vissulega hlýtur það að vera eitt af viðfangsefnum þeirrar nefndar, Alfanefndar, sem starfar nú að þessum málefnum, að reyna að koma þessum málum í viðunandi ástand. Ég held að þetta sé eitt af stærri hagsmunamálum allra þeirra sem hafa orðið fyrir þeirri óhamingju að vera fatlaðir eða hafa skerta möguleika til þess að ganga að störfum og öðrum þáttum mannlegs lífs eins og heilbrigt fólk. Hér er um að ræða stórmál sem hv. Alþingi hefur þegar lýst yfir vilja sínum til að leysa, og þess vegna tei ég að Alþingi þurfi að vera mjög í takt við þær fyrirætlanir sem hugsanlegar eru í þessu máli. - Ég vænti þess, að ég fái svar við þessari fsp.



Herra forseti. 22. maí s.l. var samþykkt hér á Alþingi þál. um málefni hreyfihamlaðra sem hafði hlotið meðferð eins og venja er til. Við meðferð málsins hér var till. nokkuð breytt frá því sem hún var upphaflega. Bætt var við síðari málsgr. þar sem Alþingi fól ríkisstj. að undirbúa frv. til l. um fasta tekjustofna í því skyni að tryggja nægilegt fjármagn til þeirra framkvæmda sem nauðsynlegar eru til þess að auðvelda hreyfihömluðum aðgang að opinberum byggingum. 5. ágúst s.l. beindi ég þeim tilmælum til framkvæmdanefndar alþjóðaárs fatlaðra 1981, að nefndin athugaði möguleika á framkvæmd fyrri atriða framangreindrar þál., þar sem nefndin hafði ákveðið að eitt af verkefnum hennar yrði umræða og aðgerðir í ferlimálum fatlaðra. Nefndin ákvað á fundi sínum 18. ágúst s.l. að setja á fót sérstakan samstarfshóp um ferlimál sem m.a. fengi það verkefni að athuga möguleika á framkvæmd fyrri hluta þessarar þál. Leitað var eftir tilnefningu í þennan samstarfshóp til nokkurra stofnana og samtaka, og er hópurinn nú skipaður eftirtöldum einstaklingum: Frá Arkitektafélagi Íslands Helgi Hjálmarsson arkitekt, frá framkvæmdanefnd alþjóðaárs fatlaðra Þórður Ingvi Guðmundsson, frá Húsameistara ríkisins Björn Kristleifsson, frá skipulagsstjóra ríkisins Hrafn Hallgrímsson, frá Ferlinefnd fatlaðra Vigfús Gunnarsson, formaður nefndarinnar, frá Landssamtökunum Þroskahjálp Una Steinþórsdóttir þroskaþjálfi, frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins Gunnlaugur Pálsson arkitekt, frá Sambandi ísl. sveitarfélaga Unnar Stefánsson ritstjóri, frá Sjálfsbjörg, landssambandi fatlaðra Elsa Stefánsdóttir húsmóðir og frá Öryrkjabandalagi Íslands Oddur Ólafsson fyrrv, alþm. Er fjárlagafrv. fyrir árið 1981 var til umfjöllunar í fjvn. sótti framkvæmdanefnd alþjóðaárs fatlaðra um sérstaka fjárveitingu til að kosta þetta verkefni. Ekki var veitt fé á sérmerktum lið til þessa, en fjárveiting nefndarinnar var hækkuð um 100 þús. nýkr., sem nefndin hefur litið á sem framkvæmdafé m.a. vegna þessa tiltekna verkefnis. Samstarfshópurinn um ferlimál hóf störf um síðustu áramót. Þegar farið var að ræða þetta verkefni kom í ljós að ekki var til nein aðferð sem beita mætti til úttektar á húsnæði með það fyrir augum að mæla hvaða endurbætur þyrfti að gera á því til að auðvelda fötluðum aðgang. Jafnframt kom í ljós að fjöldi opinberra bygginga, sem þyrfti á endurbótum að halda, væri mjög mikill, svo sem skólar og heilbrigðisstofnanir, fyrir utan allar aðrar opinberar stofnanir. Hér er því um svo gífurlega kostnaðarsamt verkefni að ræða, bæði að því er lýtur að úttektinni sjálfri og framkvæmdum við breytingar, að nauðsynlegt er að tryggja til þess sérstaka fjármuni, eins og réttilega kemur fram í síðari hluta þál. Nauðsynlegt er því að afla fjármuna sérstaklega til að fjármagna verkefnið. Hér er um að ræða verkefni sem vafalaust tekur mjög langan tíma, en vinna þarf eftir settri áætlun. Samstarfshópurinn hefur ákveðið það sem fyrsta verkefni sitt að undirbúa sérstaka aðferð eða „lykil“ sem þarf að beita á byggingarnar í því skyni að meta hve breytingarnar eru miklar sem gera þarf. Þegar þessi aðferð er tilbúin verður tekin ákvörðun um hvernig henni verður dreift, en ljóst er að koma þarf henni til mikils fjölda stofnana og einstaklinga, svo sem sveitarfélaga, höfunda og hönnuða bygginga, byggingarstofnana ríkisins o.fl., sem verða að framkvæma hina raunverulegu úttekt þegar fjármagn hefur verið tryggt til þess. Samhliða þessu vinnur starfshópurinn að gerð tillagna um breytingar á grunnskólalögum, framhaldsskólafrv. - sem hér hefur verið lagt fyrir Alþingi nokkrum sinnum - og heilbrigðislögunum þar sem lagt er til að komið verði inn ákvæðum um að stofnkostnaðar- og viðhaldsfé skóla og heilbrigðisstofnana skuli verja að hluta til að framkvæma breytingar með þarfir fatlaðra í huga, en samstarfshópurinn er sammála um að það sé nærtækasta verkefnið á þessu sviði. Í þriðja lagi hefur samstarfshópurinn ákveðið að velja úr tvær til þrjár opinberar byggingar, aðrar en skóla og heilbrigðisstofnanir, í hverju kjördæmi sem brýn nauðsyn er að breyta, og mun nefndin skila um það tillögum og kostnaðaráætlun til félmrn. fyrir næsta haust. Loks hefur nefndin ákveðið að semja tillögur til félmrh. um hvernig beri að fjármagna breytingar á opinberu húsnæði í framtíðinni í áðurgreindu skyni. Ég vænti þess, herra forseti, að ég hafi svarað þeirri fsp. sem hv. 1. þm. Vesturl. hefur hér lagt fyrir mig.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans í þessu máli. Út af fyrir sig er ég ánægður með það sem þar kom fram, enda hef ég fengið tækifæri til að fylgjast með því í gegnum Alfanefndina. Samt sem áður vil ég leggja áherslu á að það skiptir mjög miklu máli að gengið sé að því með opnum huga að ná árangri í fyrstu lotu sem fólkið, sem þarna um ræðir, bíður eftir, og þá þarf að gera sérstakar ráðstafanir til þess að útvega opinbert fjármagn. Það mætti margt ræða varðandi þetta mál. Ég verð að segja það, að mér fannst t.d. ekki stórt hugsað hjá stjórnendum Reykjavíkurborgar í svari þeirra til Alfanefndar þegar aðeins er talin ástæða til að taka eina byggingu hér í borg, þ.e. Laugardalshöll, til meðferðar á árinu 1981 sem sérstakt átak frá hendi borgaryfirvalda til þess að gera húsnæði þannig úr garði, að fatlað fólk komist þar leiðar sinnar eða geti haft not af því sem þar fer fram. Það mætti tala um ríkisstofnanir, t.d. söguna um Þjóðminjasafnið sem ég ætla ekki að rekja hér einu sinni enn. Allt eru þetta dæmi um það, að það er sofið á verðinum um það að gera breytingar sem væri e.t.v. hægt að gera án þess að til þess þurfi gífurlegt fjármagn. Við höfum rekið okkur á það hér t.d. innan borgarinnar og eins víða úti um landið, að í nýjum byggingum, sem verið er að taka í notkun - eftir að ný reglugerð um skipulagsmál hefur verið staðfest, sem hefur að geyma sérstök ákvæði til þess að tryggja það að húsnæði sé þannig útbúið að fatlað fólk eigi þar greiðan aðgang - hefur jafnvel gleymst að gera fötluðu fólki kleift að komast á snyrtingu. Víða eru svo þröngar dyr á snyrtiherbergjum að hjólastólar komast ekki inn, hvað þá að þar séu þau snyrtitæki sem þetta fólk þarf við að búa. Ýmsar lagfæringar er hægt að gera án þess að þær kosti mikið fjármagn, og ég minni á, miðað við fengna reynslu í dag, að það virðist þurfa að leggja sterka áherslu á að þeir sem eiga að sjá um hönnun og framkvæmdir við slíkt húsnæði, - skilji það, að hér er um mál að ræða sem verður að taka á í alvöru. Enn eru margir arkitektar, verkfræðingar og hönnuðir bygginga ekki farnir að átta sig á því, að gert er ráð fyrir í lögum og reglugerðum að fatlað fólk fái aðgang að venjulegu húsnæði eins og heilbrigt fólk. Ég vil svo að lokum endurtaka það, að ég treysti því, að hæstv. ráðh. og ríkisstj. átti sig á því, að þetta mál hefur margar hliðar. Það er mjög brýnt að allt verði gert sem hægt er til að tryggja fjármagn til þeirra nauðsynlegu framkvæmda sem um er að ræða. Það var alveg hárrétt hjá hæstv. ráðh., að fjvn. samþykkti ósk Alfanefndarinnar um fjárveitingu. En það fé er fyrst og fremst ætlað til að fjármagna það mikla starf sem gert er ráð fyrir að nefndin inni af höndum hér á landi á þessu ári. Það er ekki ætlast til þess, að það fjármagn fari sérstaklega til þess að lagfæra opinberar byggingar. En ég vona að allir hv. alþm. séu sammála um að leggjast á eitt um að ná árangri á þessu sviði og það strax á þessu ári.



Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta sem hv. þm. sagði áðan. Ég vil aðeins vegna orða hans láta það koma fram, að auðvitað er það ekki nærri nógu gott, svo ekki sé fastar að orði kveðið, ef byggingarfulltrúar, sem eiga að sjá um og fylgjast með byggingum, svo og ýmsir opinberir aðilar, sem hafa með byggingar að gera, sveitarfélög, Innkaupastofnun ríkisins o.fl., gæta ekki hinna skýlausu ákvæða í nýju byggingarreglugerðinni um aðgengi fatlaðra. Og ég held að það væri ástæða til þess, í tilefni af þeim umræðum sem hér hafa farið fram nú, að hnykkja sérstaklega á því, að þessir aðilar gæti þess vandlega, að ákvæðum byggingarreglugerðar sé fylgt þegar verið er að ganga frá hönnun og uppsetningu opinberra bygginga a.m.k., og auðvitað þyrfti hér að vera um að ræða almenna reglu. En varðandi það mál að öðru leyti sem hann nefndi hér, þá er náttúrlega alveg ljóst að kostnaður við að breyta öllum opinberum byggingum í þá átt, sem hér er verið að tala um, er geysilega mikill, þannig að um þetta mál verður að gera áætlun til alllangs tíma. Það gengur aldrei öðruvísi. Og spurningin er þá jafnframt sú, með hvaða hætti það verði fjármagnað, hvort nauðsynlegt sé að gera það með sérstökum mörkuðum tekjustofni, sem í þetta eigi að fara, - og þá þurfa menn að taka afstöðu til þess, hver á að úthluta þeim tekjum - eða hvort þetta skuli einfaldlega gert með beinni fjárveitingu á fjárlögum hverju sinni. Ég held að það síðarnefnda geti alveg eins komið til greina, ekki síst vegna þess að ég held að það sé býsna mikilvægt að hv. Alþingi fylgist vandlega með slíkum málum, og ég held að það geri það betur ef þingið þarf sjálft - og fjvn. - að fjalla um til hvaða verkefna fjármununum er varið hverju sinni.