Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í dag verður fram haldið 1. umr. um fjárlög fyrir árið 2013 með því að fagráðherrar taka þátt í umræðunni. Í lok umræðunnar mun fjármála- og efnahagsráðherra taka til máls. Rösklega ein klukkustund er áætluð fyrir hvern ráðherra og umræður um málaflokk hans. Röð ráðherranna verður: Velferðarráðherra, menntamálaráðherra, innanríkisráðherra, umhverfisráðherra, utanríkisráðherra og atvinnu- og nýsköpunarráðherra. Mun fjármála- og efnahagsráðherra svo ljúka umræðunni síðar í dag og málið gengur til fjárlaganefndar að því loknu. Hefst nú umræðan. Ráðherrar hafa sex mínútur í fyrsta sinn og síðan tvær mínútur hverju sinni. Þingmenn hafa þrjár mínútur í fyrra sinn og tvær mínútur í seinna sinn. Andsvör verða ekki leyfð.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að við förum í þessa umræðu um fjárlög með breyttu fyrirkomulagi þar sem við tökum fyrir hvert efni fyrir sig og fáum tækifæri til að ræða núna velferðarmálin í einn og hálfan tíma. Vonandi mun þetta nýja form sem kom fram sem tillaga við umræðuna í fyrra leiða til þess að umræðan verði meira upplýsandi, gagnlegri og hnitmiðaðri en annars. Það er líka ástæða til að vekja athygli á því í upphafi að fjárlagafrumvarpið kemur fram núna í byrjun september, þ.e. 11. september, sem þýðir að vinnan við fjárlagagerðina hefur verið fyrr á ferðinni í ráðuneytunum en áður. Það var nánast búið að ljúka og loka öllum liðum í kringum maí/júní á árinu. Þetta þýðir að ýmsar áætlanir sem koma inn í árið liggja ekki endilega fyrir og kalla kannski á einhverjar breytingar í meðförum þingsins. En þá má líka segja að þetta gefi lengri tíma til umræðu í þinginu, þar með betra tóm fyrir þingið til að hafa áhrif á fjárlögin og koma inn í með tillögur og hafa áhrif á fjárlagagerðina. Ef við förum yfir málefni velferðarráðuneytisins er í áætluninni reiknað með að útgjöld á vegum ráðuneytisins séu 233,6 milljarðar kr. Hækka þessi útgjöld um 5,8 milljarða frá fjárlögum 2012, þ.e. um 2,5%. Það er ástæða til að taka fram að almennt er unnið þannig í fjárlögunum að inn í þau kemur hækkun á launum eða launavísitölu miðað við það sem fyrir liggur og síðan verðlagshækkanir en aðhaldsaðgerðir eftir sem áður á einstökum málaflokkum. Það dylst engum að velferðarráðuneytið fer með gríðarlega stóran hluta af útgjöldum ríkisins, rúmlega 40% af A-hlutanum og ef maður horfir á útgjaldahliðina eingöngu, utan vaxtakostnaðar, er velferðarráðuneytið með um 48,2% af heildarútgjöldunum. Aðhaldskrafan sem sett var á velferðarráðuneytið og kemur fram í þessum fjárlögum er um 3,2 milljarðar kr. Megnið af þessari aðhaldskröfu, 2,9 milljarðar kr., fellur á tvo málaflokka ráðuneytisins, annars vegar um 700 milljónir á tryggingamálin, þ.e. Sjúkratryggingar Íslands og þá einkum á lyfin. Síðan eru 2,2 milljarðar kr. í atvinnuleysistryggingar, þ.e. í vinnumálin. Þar er fyrst og fremst um að ræða lækkun. Það er að vísu minnkandi atvinnuleysi sem kemur inn í en varðandi aðhaldsaðgerðirnar er í frumvarpinu ekki gert ráð fyrir lengingu á atvinnuleysisbótaréttinum. Samkvæmt lögum er hann þrjú ár en undanfarin ár hefur verið framlengt um eitt ár, þó þannig eins og menn muna að lengingin í fyrra var með sérstökum aðferðum. Farið var í átakið Vinnandi vegur sem skilaði um 1.300 störfum og margir af þeim sem þar komu inn í gegnum fyrirtæki eða sveitarfélög sem réð viðkomandi hafa því verið á bótarétti jafnvel umfram árin fjögur vegna þess að þeir sem komu inn í lok fjórða ársins fengu að minnsta kosti árssamning. Vonandi helst þetta fólk í vinnu, enda var það markmiðið með þessu og margt bendir til að þannig verði það. Hluti af aðhaldinu er síðan breyting á greiðslum vegna vinnslustöðvunar í fiskvinnslufyrirtækjum. Í áætluninni í ár eru 190 millj. kr. en stefnir í um 350 millj. kr. Hér er gert ráð fyrir að þessu verði breytt með því að afnema þessi lög og ná þannig fram hagræðingu. Hagræðingarkrafa er ekki gerð í rekstri sjúkrahúsa, heilsugæslu, heilbrigðisstofnana og öldrunarþjónustu. Þessar stofnanir fá hækkanir á launavísitölu og verðlagi og þurfa ekki að mæta neinum hagræðingarkröfum, það er sem sagt núll í þeirri áætlun. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt eftir það sem á undan er gengið þar sem menn hafa verið í grimmum aðhaldsaðgerðum og skiptir mjög miklu máli að fá svolítið hlé. Menn geta þá stillt af þessa þjónustu, komið henni betur fyrir og byggt upp áfram. Bætur almannatrygginga munu samkvæmt þessu frumvarpi hækka um 3,9% en eins og fólk þekkir er gert ráð fyrir því í lögum að hækkun á bótaflokkum miðist annaðhvort við neysluverð eða launavísitölu eftir því hvort er hærra. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er neysluvísitalan hærri og þar með er gert ráð fyrir 3,9% á bótaflokkana. Það eru atriði í þessu frumvarpi sem þarf að skoða sérstaklega á milli umræðna, m.a. umboðsmann skuldara og Vinnumálastofnun þar sem er um að ræða verulegan samdrátt í rekstri. Umboðsmaður átti að vera kominn yfir kúfinn í sambandi við greiðsluaðlögunina. Margt bendir til að það verði með öðrum hætti en reiknað var með þegar gengið var frá þessu í vor og við munum vonandi koma betur að því í umræðunni. Hið sama gildir um Vinnumálastofnun. Minnkandi atvinnuleysi á auðvitað að minnka umfang Vinnumálastofnunar en nákvæmlega hversu mikið það þarf að ræða. Eins og ég sagði áðan eru áherslumálin í þessu heilbrigðismálin og almannatryggingarnar þar sem sérstaklega koma fram breytingar á frítekjumarki og tillögur um breytingar á lögum. Það er líka Fæðingarorlofssjóðurinn þar sem reiknað er með því að stíga fyrstu skrefin til að skila til baka skerðingunum sem þar voru gerðar. Það eru barnabætur sem að vísu heyra ekki undir okkur en ef farið verður í barnatryggingar kemur það undir velferðarráðuneytið. Það eru húsnæðisbætur sem hafa verið lagðar fram tillögur um sem þarf að ræða og koma inn. Við höfum líka horft til þess að ná einhverjum takti um tannlækningar barna 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir þessa yfirferð. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að það fyrirkomulag sem við erum núna að feta okkur inn í, að fara yfir einstaka þætti fjárlagafrumvarpsins með hæstv. einstökum ráðherrum, ætti að gera umræðuna markvissari og möguleika okkar á að fjalla þá um afmarkaðri mál þeim mun betri. Það er einmitt slíkt mál sem ég hef hugsað mér að ræða við hæstv. velferðarráðherra. Í sumar gerðist sá gleðilegi atburður að hæstv. velferðarráðherra skrifaði undir yfirlýsingu um endurbætur og uppbyggingu á sjúkrahúsinu í Stykkishólmi þar sem hugmyndin er að færa þangað öldrunarstarfsemi. Heimamenn hafa bundið miklar vonir við þessar framkvæmdir og undirbúningurinn hefur tekið talsverðan tíma. Það hafa orðið miklar breytingar á starfsemi sjúkrahússins sem hafa opnað á þessa möguleika og að þessu hefur síðan verið stefnt. Hæstv. velferðarráðherra skrifaði sem sagt undir þessa yfirlýsingu núna í sumar og þar með má telja að málið sé komið á góðan rekspöl. Þegar maður skoðar hins vegar fjárlagafrumvarpið sjálft getur maður hvergi fundið þessari yfirlýsingu stað og í texta frumvarpsins er heldur ekki að finna neitt um þetta verkefni. Við sjáum líka að gert er ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að skera niður fjárveitingar til verkefna af þessu taginu og þess vegna er mikilvægt fyrir okkur að gera okkur grein fyrir því í þessu sambandi með hvaða hætti verði staðið að þessari uppbyggingu. Ég efast ekki um vilja og áhuga hæstv. ráðherra í þessum efnum. Við erum örugglega alveg sammála um mikilvægi verkefnisins. Kjarni málsins er þá bara þessi: Með hvaða hætti verður staðið að þessu? Hvernig verður þessi viljayfirlýsing fullnustuð með þeim hætti að þess muni sjá stað í afgreiðslu fjárlaga þegar þau koma út úr þinginu? Það sjáum við sem sagt ekki í frumvarpinu og það eykur ekki bjartsýni að sjá að þær tölur sem ætlaðar eru til uppbyggingar á þessum sviðum eru lækkaðar frá gildandi fjárlögum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessa fyrirspurn. Varðandi yfirlýsinguna er rétt sem þar kom fram, þar var einmitt verið að setja í gang réttinn til að fara í hönnun og vinnu á breytingum sem eru mjög mikilvægar til að nýta húsnæði heilbrigðisstofnunarinnar í Stykkishólmi og færa þjónustuna við aldraða saman á einn stað. Framkvæmdafé til þess var sett inn í framkvæmdaáætlun en síðan er óvissa með fjármögnunina á þeim hluta. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það á eftir að útfæra það betur. Undir því var líka viðhald á fleiri stofnunum og áframhaldandi uppbygging á Selfossi svo eitthvað sé nefnt þannig að það sé sagt. Það sem skorið er niður til framkvæmda þarna í fjárlögunum sjálfum er eingöngu vegna þess að verkefnunum er lokið. Það eru komin verkefni sem hafa klárast og talan lækkar að þessu leyti. En hugmyndin var sem sagt að fara inn í framkvæmdaáætlun. Hv. þingmaður þekkir vel umræðuna sem varð um þann þátt, þá á ég við að það átti að fjármagna ákveðnar framkvæmdir með veiðigjaldi. Það átti að fara í ákveðnar framkvæmdir vegna arðs og greiðslna úr bönkunum og síðan átti að fara í ákveðna hluti vegna uppboðs á leigumarkaði varðandi fiskveiðiheimildir. Það er ákveðin óvissa um þann þátt vegna sjávarútvegsfrumvarpsins þannig að þessi útfærsla bíður enn þá og verður að fara í gegnum umfjöllun í þinginu. Við deilum þó þeirri skoðun að þarna er um að ræða mikilvæga framkvæmd til þess að breyta hlutverki á heilbrigðisstofnuninni í Stykkishólmi, samþætta þjónustuna á vegum sveitarfélagsins og ríkisins. Þarna hefur náðst mjög góð sátt þannig að það er mjög mikilvægt að setja það verkefni í gang og klára það á næstu árum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra svörin. Það er alveg rétt hjá honum að það er algjör óvissa um fjárfestingaráætlunina sem ríkisstjórnin kynnti með pompi og prakt í fyrravor. Þessir óvissuþættir eru margir. Það er ekki bara óvissan um veiðigjaldið eins og við vitum og hæstv. ráðherra sagði, það er líka óvissa um sölutekjur af eignum ríkisins. Það liggur ekkert fyrir með hvaða hætti verður staðið að því. Við vitum að í núgildandi fjárlögum er til dæmis gert ráð fyrir sölutekjum vegna sölu á eignarhlutum í fjármálafyrirtækjum. Það er augljóst að af því verður ekki á þessu ári og við vitum ekki hvaða áform hæstv. ríkisstjórn hefur að öðru leyti um sölu á fjármálafyrirtækjum. Er verið að tala um sölu á sparisjóðum? Er verið að tala um sölu á einstökum bönkum eða hvað er þarna verið að tala um? Síðan er líka óvissa um veiðigjaldið. Mér sýnist, virðulegi forseti, talsverð óvissa um þetta verkefni sem ég er að spyrjast fyrir um. Það hlakkar ekki í mér yfir því. Ég vona svo sannarlega að við finnum lausn á því og getum séð til þess að þetta verkefni verði að fullu fjármagnað. Ég veit að við hæstv. ráðherra deilum skoðunum þar um. Við erum algjörlega sammála um það. Það er mjög mikilvægt verkefni sem verður auðvitað að hrinda í framkvæmd. Þess vegna finnst mér enn við þessa umræðu að það sé mikil óvissa um það með hvaða hætti verði staðið að þessu máli, líka í ljósi þess að í greinargerð fjárlagafrumvarpsins og fylgiriti er vísað til fjárfestingaráætlunarinnar á annan veginn en síðan er sagt að það sé forgangsatriði að tryggja að þau markmið í ríkisfjármálum sem sett eru fram náist. Þess vegna er ljóst að fjárfestingaráætlunin hlýtur alltaf að verða víkjandi í þeim efnum. Ef það skarast við hugmyndirnar um að ná þessum árangri sem menn stefna að varðandi ríkisfjármálin verður fjárfestingaráætlunin væntanlega víkjandi og tekjurnar sem úr henni koma notaðar til að ná þeim árangri sem  Ég vil bara árétta spurninguna til hæstv. ráðherra: Telur hæstv. ráðherra að með þessum hætti sé búið að tryggja nægilegt fjármagn til þessa tiltekna verkefnis með þeim áformum sem uppi eru með fjárfestingaráætlun og því sem fram kemur í fjárlagafrumvarpinu?

Hæstv. forseti. Ég sagði sem sagt að það væri óvissa um fjárfestingaráætlunina sem er rétt varðandi tekjurnar. Þó liggur fyrir hvert veiðigjaldið verður, sú upphæð er þekkt, það eru komnar tillögur um hvernig því verður ráðstafað sem auðvitað fer þá í gegnum þingið. Það er mjög mikilvægt að halda til haga að það er verið að greina þarna á milli, að fjárfestingaráætluninni sem er með sértekjum sem geta verið breytilegar eftir afkomu og öðru slíku sé ekki blandað við rekstur, þ.e. að menn séu ekki að þenja reksturinn út á sérstakar gjaldtökur heldur sé hann tekinn út fyrir sviga og farið þá með hann þannig að það sé samhengi á milli þess hversu há veiðigjöld eru og sölutekjur eða arður - það er tekið fram að það geti verið annað hvort eftir því hvort það tekst að selja. Þá hafa menn sérstaklega horft á hluta ríkisins í Arion og Íslandsbanka en ekki í Landsbanka eða sparisjóðunum nema þá í undantekningartilfellum. Það verður þá að koma í ljós. Þegar þetta liggur fyrir kemur í ljós þetta sjálfsagða samhengi sem við verðum að horfast í augu við þannig að svar mitt við spurningunni um hvort þetta liggi allt saman fyrir er: Nei, en það mun vonandi liggja fyrir núna í meðförum þingsins. Þá getum við tekið höndum saman við að reyna að ná þeim áfanga að tryggja fjármagn í uppbygginguna í Stykkishólmi og á fleiri stöðum eins og við jarðgangagerð og annað slíkt í vinnslu málsins í þinginu.

Frú forseti. Það eru margar ástæður til að fagna fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013. Okkur hefur tekist ætlunarverkið. Ríkisfjármálin stefna í jafnvægi eftir dýpstu kreppu sem orðið hefur á lýðveldistímanum og dýpri kreppu en aðrar þjóðir eru nú að glíma við. Strax í júní 2009 var tekin sú ákvörðun, til að lækka fjárlagahallann, gat upp á fleiri tugi ef ekki hundruð milljarða, að fara blandaða leið tekjuöflunar og niðurskurðar, leið sem hefur leitt Ísland út úr hruninu. Íslenska leiðin varð til. Tekið var upp þrepaskipt skattkerfi sem hlífir þeim sem lægst hafa launin en hækkar skatta og gjöld á þá sem meira hafa og lögð var áhersla á að verja störfin, lækka hæstu laun í opinbera geiranum og minnka fremur starfshlutfall en segja upp fólki. Grunnþjónustunni hefur verið hlíft sérstaklega í niðurskurðinum, heilbrigðisþjónustan hefur á þessum fjórum árum fengið 50% minni hagræðingarkröfu en önnur þjónusta á vegum ríkisins. Það er rétt að rifja það upp hér. Nú er svo komið að þegar gerð er almenn hagræðingarkrafa upp á 1,75% í ríkisrekstrinum er krafan á heilbrigðisþjónustuna núll. Ég fagna því sérstaklega og einkum því að við höfum náð hingað án fjöldauppsagna, án þess að ríkið hafi hækkað komugjöld í heilbrigðisþjónustunni og án þess ríkið hafi innheimt spítalaskattinn illræmda sem enn er þó heimild fyrir í lögum og verður fram til 1. október næstkomandi. Þetta er íslenska leiðin, þveröfug við þá leið sem nú er farin í Suður-Evrópu og víðar. Tekist hefur að verja grunninn í heilbrigðisþjónustunni, innviðina alla, í gegnum þessar hremmingar en það er fyrst og fremst starfsmönnum og stjórnendum heilbrigðisstofnana og sjúkrahúsa að þakka að það tókst svona vel. Mig langar til að óska velferðarráðherra hjartanlega til hamingju með hvert við erum komin á þessari stundu en ég verð að viðurkenna að ég sakna þess að sjá ekki merki um afgerandi skref í þá átt að breyta skipulagi heilbrigðisþjónustunnar í þá átt að skila betri þjónustu og lægri útgjöldum í senn. Ég er hér einkum að tala um tvennt, samþættingu félags- og heilsugæsluþjónustu á vegum sveitarfélaganna - ég spyr hvað áformum um það líði - og einnig um sveigjanlegt tilvísanakerfi með innbyggðum fjárhagslegum hvata til að þjónustu sé leitað í heilsugæslunni en ekki í dýrustu sérgreinaúrræðunum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á því hve góður árangur hefur náðst við erfiðar aðstæður. Það er í raun ótrúlegt að hugsa til baka þegar við misstum á einni nóttu fimmtung af tekjum okkar í ríkissjóð og þurftum svo þar að auki að bæta á okkur gríðarlegum vaxtakostnaði. Ég verð að viðurkenna að mig hefði ekki órað fyrir því þá, þrátt fyrir aðhaldssamar aðgerðir, að við yrðum komin það langt núna að við værum að ná jöfnuði. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, það er gríðarlega mikilvægt að þakka því starfsfólki sem lagt hefur hönd á plóginn og þeim stjórnendum sem leitt hafa þessa vinnu fyrir þann mikla árangur. Hv. þingmaður kom inn á samþættingu félags- og heilbrigðisþjónustu. Ég skal viðurkenna það hreinskilnislega að ekki hafa verið stigin stór skref hvað það varðar. Það er einmitt eitt af því sem þarf að gerast þegar við förum að styrkja svæðisskiptinguna í heilbrigðisþjónustunni og við höfum lagt á það áherslu þegar við höfum verið í viðræðum við sveitarfélög og einstakar stofnanir úti um allt land - menn þurfa að líta á þetta sem samþætta þjónustu. Verið er að vinna að yfirfærslu á málefnum aldraðra til sveitarfélaganna. Hún dregst vegna þess að þar þarf að vinna mjög vandaða vinnu. En í gegnum þann málaflokk næst einmitt að flétta saman félags- og heilbrigðisþjónustu. Varðandi sveigjanlegt tilvísanakerfi þá eru sex starfshópar að vinna í heilbrigðismálunum og einn þeirra er með þjónustustýringuna. Ég á von á skýrslu frá honum innan mjög fárra vikna, kannski eftir tvær til þrjár vikur. Þá koma tillögur um það hvernig hægt er að fara í þessa vinnu og nýta styrkleika sérgreinalæknakerfisins að hluta en þó fyrst og fremst að styrkja heilsugæsluna sem slíka.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Það er mikilvægt að muna að Akureyrarmódelið svokallaða í samþættingu heilbrigðis- og félagsþjónustu hefur reynst mjög vel. Allir íbúar þar fagna því og eins á Höfn í Hornafirði. Það er kominn tími til að útfæra það fyrir önnur sveitarfélög í landinu enda hafa þau mörg kallað eftir því, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu þar sem heilsugæslan er og hefur verið miklum mun verri en hún er víða úti um land. Á höfuðborgarsvæðinu eru margir án heimilislæknis og leita beint í rándýra sérgreinaþjónustu. Ég fagna því að væntanlegar séu tillögur til að styrkja heilsugæsluna og koma á sveigjanlegu tilvísanakerfi, eins og ég kalla það. Mig langar að varpa annarri spurningu til hæstv. ráðherra. Ég hef fagnað sérhverju skrefi í þá átt að reisa nýjan Landspítala. Nýr Landspítali þýðir ekki aðeins betri aðstöðu og þjónustu við sjúklinga heldur líka við aðstandendur þeirra, við starfsmenn sjúkrahússins og alla þá nemendur sem eru þar á hverjum degi. Landspítalinn er jú ein stærsta menntastofnun þjóðarinnar. Við skulum ekki gleyma því að nýr spítali þýðir sparnað í rekstri upp á 2 milljarða kr. á ári fyrir utan að þjónustan sem þar verður hægt að veita verður betri sem og öll aðstaða. Það hafa orðið nokkrar tafir á undirbúningi þessa verks og ég hef orðið fyrir nokkrum vonbrigðum með það. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hver séu næstu skref á leið til nýs spítala.

Hæstv. forseti. Ég deili þeim skoðunum með hv. þingmanni að Akureyrarmódelið, sem líka er virkt á Höfn í Hornafirði, hefði maður viljað sjá víðar. Sveitarfélögin og ríkið eru að vinna mjög vel saman á einstökum öðrum stöðum þó að það sé með öðrum hætti. Ég er sammála því að við verðum að styrkja heilsugæsluna á þann veg að hún verði víðtæk þjónustustofnun í heimabyggð og geti veitt íbúum breiða þjónustu, hvort sem er í Reykjavík eða úti á landi. Þrátt fyrir Akureyrarmódelið eru flestir á bak við hvern heimilislækni á Akureyri, merkilegt nokk. Það er ljóst að við þurfum að fara yfir það skipulag í heildina, hver mannaflaþörfin er og hvernig við mætum henni. Ég er líka sammála hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um að eitt af okkar stóru verkefnum sé nýr Landspítali. Þar hefur ýmislegt tafið framkvæmdina. Við skulum vera þess minnug að þegar Alþingi samþykkti að halda í þá vegferð, þetta þing samþykkti það, var það með þeim fyrirvara að málið færi fyrir fjárlaganefnd. Þá átti að skoða hagræðinguna við að færa starfsemina í nýja byggingu eða á einn stað. Sú hagræðing átti að skila greiðslum á kostnaði við bygginguna. Þar hafa menn lagt fram útreikninga sem sýna allt upp í 2,7 til 2,8 milljarða en ekki bara 2, sem á þá að duga fyrir fjárfestingunni. Staðan er þannig að þetta er að klárast í skipulagsmálum. Það er verið að vinna að málum og skoða og það þarf að koma með það fyrir þingið að fara jafnvel með þetta sem ríkisframkvæmd. Það verður einfaldlega að skoða það vegna þess að bókhaldsreglur og annað er með þeim hætti. Við vinnum ótrauð að þessu áfram en auðvitað verður að tryggja að Alþingi verði á bak við það og sátt náist við Reykjavíkurborg. Ég er sannfærður um að þetta sé skynsamleg framkvæmd, einmitt út frá því sem hér var sagt, vegna bættrar þjónustu, vegna þess að við þurfum bætta aðstöðu fyrir fagfólkið okkar, fyrir starfsfólkið, og ekki síst fyrir sjúklingana.

Forseti. Ég fagna þessu umræðuformi, það er gott að geta átt orðastað beint við hæstv. ráðherra um hans málaflokk. Ég var að renna yfir fjárlögin og get ekki betur séð en að ekki séu tryggð kjör þeirra hópa sem hvað viðkvæmastir eru í samfélaginu. Þá á ég einna helst við öryrkja og ellilífeyrisþega. Þeir hópar voru fyrstir til að þurfa að þola niðurskurð eins og við vitum og hafa þurft að lifa í mikilli neyð. Sú neyð fer því miður vaxandi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Getur verið að ég sé að lesa eitthvað vitlaust í fjárlögin? Getur hæstv. velferðarráðherra upplýst mig um ef svo er? Og ef ekki er gert ráð fyrir að rétta hlut öryrkja og ellilífeyrisþega getur þá hæstv. ráðherra útskýrt hvernig stendur á því? Mig langaði líka að nota tækifærið og fagna því að ekki er eins mikill niðurskurður og verið hefur í grunnstoðunum og þá sérstaklega í heilbrigðiskerfinu. Ég hef þó mjög miklar áhyggjur af ástandinu á Landspítalanum. Ef hann á ekki að fá neitt til baka eftir allan þennan niðurskurð er hætt við að ástandið verði ólíðandi á næstkomandi fjárlagaári og hreinlega hættulegt. Að lokum langar mig aðeins að heyra um áætlanir varðandi tannlækningar barna. Við vitum að ástandið er slæmt hjá ákveðnum hópum. Mig langar að vita hvort til stendur að taka á því vandamáli, eða hvort við verðum enn í þeirri stöðu að foreldrar þurfi að borga fyrir tannlækningar barna sinna. Eru einhverjar tillögur um úrbætur í því? Ég veit að það er við ramman reip að draga. Ég hafði heyrt fyrir um það bil tveimur árum að ákveðið hefði verið að bíða með leiðréttingar á kjörum ellilífeyrisþega og mig langar að spyrja ráðherra hvort það verði ekki lagað núna.

Hæstv. forseti. Kærar þakkir fyrir þessar fyrirspurnir. Varðandi almannatryggingakerfið, bæði ellilífeyri og örorkubætur, hefur starfshópur verið að störfum og hefur skilað formlegri tillögu um breytingar er varða ellilífeyrisþega en ekki hefur náðst að ljúka vinnunni varðandi öryrkja. Eins og kunnugt er hefur Öryrkjabandalagið ekki formlega tekið þátt í vinnunni, þó að það hafi ekki sagt sig úr hópnum. Í frumvarpinu er annars vegar gert ráð fyrir 3,9% hækkun bóta á milli ára sem er samkvæmt lögum. Í öðru lagi eru ákvæði sem snerta víxlverkanir bóta. Það hefur verið þannig að lífeyrissjóðsgreiðslur hafa skert að fullu ákveðna þætti í kerfinu, sérstaklega sérstaka framfærsluuppbót, það er króna á móti krónu þar. Þar var gert samkomulag um breytingu á þessu í fyrra og fór sú breyting í gegnum lög að markið yrði sett upp í 29.100 kr., sem er sama upphæð og hjá öryrkjum. Þriðjungur af því er hér í frumvarpinu upp á 700–800 milljónir. Tillagan sem komið hefur fram er sú að gengið verði enn lengra, að þessi 100% skerðing á sérstöku framfærsluuppbótinni lækki niður í 80% og síðan í þrepum þannig að almennt verði skerðingin við tekjur og við ákveðin tekjumörk 45%, þar sem bótaflokkar verða sameinaðir. Þetta yrði gríðarlega mikið réttlætismál og vonandi tekst okkur að koma þessu í gegn varðandi ellilífeyrisþegana en þá eigum við eftir að vinna vinnuna áfram varðandi öryrkjana, en að hluta til koma þeir að þessari lausn. Varðandi leiðréttingarnar sem verið er að rukka um - það voru frávik frá lögunum varðandi skerðingarnar 2009 og tekið er á því með þessari nýju tillögu. Það er ekki gengið til baka. Það skýrir óánægju öryrkjanna, þeir vilja fá hana til baka fyrst áður en þeir fara í frekari vinnu. Varðandi tannlækningar barna hækkuðum við hlutfall endurgreiðslunnar miðað við gömlu gjaldskrána þar sem greiðsluþátttakan er 75%. Við hækkuðum gjaldskrána um 50% í vor til að reyna að bæta stöðuna hjá þeim hópi. Við erum með í gangi vinnu, samstarf við tannlækna, 

Forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Mig vantar enn þá betri tímaramma, hvað það muni taka langan tíma nákvæmlega að reikna þetta allt út þannig að fólk viti um það bil hvenær það geti vænst þessa, og þurfi ekki að svelta síðustu vikuna í mánuðinum. Eitt finnst mér persónulega svolítið skringilegt. Maður heyrir oft í fréttum að það hafi orðið mistök við útreikninga til þeirra sem fá bætur frá Tryggingastofnun og fólk fær meira en það átti að fá og svo er seilst í vasa þeirra og farið fram á að það endurgreiði. Oft á fólk enga peninga til þess að endurgreiða. Mér finnst svo skrýtið af hverju þetta er enn þá svona. Er verið að reyna að tryggja að þessi mistök sem eiga sér allt of oft stað verði ekki fleiri? Af hverju er ábyrgðinni alltaf velt yfir á þá sem í raun og veru þola ekki að það sé verið að tína til baka af þeim það litla sem þeir fá? Mig langaði líka aðeins að heyra meira um það hvernig vinnunni við almannatryggingakerfið miðar áfram, en ég hef fylgst með því Öryrkjabandalagið er ekki lengur beinn aðili að þeirri vinnu. Er hún í samræmi við kröfur þeirra og óskir? Lítur út fyrir að það verði sátt um endanlega niðurstöðu þessarar vinnu sem fer fram í ráðuneytinu?

Hæstv. forseti. Fyrst um þær skerðingar sem við höfum verið að ræða um vegna ellilífeyrisþega. Það er rétt að margir búa við lök kjör enn þá og við höfum auðvitað reynt að fylgjast með og reyna að grípa inn í. Eitt stærsta inngripið á sínum tíma var að setja inn sérstaka framfærsluuppbót. Hér fyrir hrun var lágmarkið sem tryggt var 120 þús. kr., en með þessu inngripi er það þó komið upp í 203 þús. kr. og hefur aldrei verið hærra í hlutfalli við lágmarkslaun. Það fer síðan upp um 3,9% um áramótin. Við bættum þarna inn allt að 35 þús. kr. sem er sérstök framfærsluuppbót, en það breytir ekki því að þeir sem höfðu aðrar tekjur fengu það ekki greitt þannig að menn sátu svolítið fastir í 203 þús. kr. Tillögurnar sem verið er að vinna með miðast einmitt við að hleypa því af stað að lífeyrissjóðir fari að vega betur, menn sjái augljósan ávinning af því að borga í lífeyrissjóð og fái greiðslur þaðan. Öryrkjarnir fá þetta að hluta með 29 þús. kr., sem er frítekjumark, en ellilífeyrisþegar fá það ekki, þannig að það er eiginlega meginbreytingin sem kom fram. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af því að það er alltaf erfitt þegar menn fá eftiráútreikninga. Þarna eru samskipti milli Tryggingastofnunar og einstaklinganna ekki nægilega góð varðandi það að gefa réttar upplýsingar þegar breytingar verða á tekjum. Menn freistast til þess að bíða með að gefa upplýsingar um breytingarnar og síðan koma útreikningarnir eftir á um að viðkomandi hafi haft hærri tekjur og þegar skerðingarnar eru svona miklar kemur það sem högg eftir á. Þetta hefur þó minnkað og það eru miklu meiri greiðslur út úr kerfinu, greiðslur sem Tryggingastofnun er að borga til fólks sem á þær inni, en það sem er tekið af. Það breytir ekki því að þarna eru einstaklingar sem fá á sig kannski 200–300 þús. kr. bakreikning sem er nánast óyfirstíganlegt ef maður á að lifa af 203 þús. kr. Við deilum því áhyggjunum af þessu og það er verið að vinna í því að reyna að koma þessu yfir í samtímann, þetta hafa verið fyrir fram greiddar bætur. Kannski hefðum við getað náð betri tökum á þessu 

Virðulegi forseti. Í Fréttatímanum í morgun var viðtal við ungan föður. Sonur hans er með alvarlegan hrörnunarsjúkdóm og hinn ungi faðir sinnir syni sínum heima hjá sér. Það sem sló mig sérstaklega í því viðtali var þegar hann talaði um Barnaspítala Hringsins sem við höfum verið svo stolt af. Hann talaði um það að hann treysti ekki lengur Barnaspítalanum. Ekki vegna þess að þar væri ekki gott starfsfólk sem væri að reyna að gera sitt besta heldur að það væri orðið svo fáliðað. Það væri hlaupandi um frá því að vaktin byrjaði og þar til það stimplaði sig út. Þetta er eitthvað sem ég held að sé mjög mikilvægt fyrir hæstv. ráðherra að hafa í huga og þá sem hafa stutt hann þegar talað er um hversu vel hefur til tekist við niðurskurð í velferðarkerfinu. Í þessu fjárlagafrumvarpi er ekki gert ráð fyrir frekari niðurskurði. Það sem ég vil hins vegar benda á er að við þurfum náttúrlega að snúa við þeim niðurskurði sem við höfum staðið í á undanförnum árum og það á að vera mögulegt. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir spurði hæstv. ráðherra áðan hvað ráðherrann væri að gera til að auka enn frekar hagkvæmnina í kerfinu, hvort verið væri að gera ákveðnar skipulagsbreytingar á kerfinu sem gætu gert það að verkum að við gætum nýtt peningana betur sem við setjum nú þegar í kerfið og stutt betur við heilsugæsluna og heilbrigðisstofnanirnar. Hún spurði hæstv. ráðherra um það sem hún kallaði sveigjanlegt tilvísunarkerfi, en við framsóknarmenn höfum talað um valfrjálst tilvísunarkerfi, og hvað hæstv. ráðherra væri að gera til að tryggja það að við værum ekki að beina veikum Íslendingum í dýrustu tegund af þjónustu, annars vegar hjá bráðamóttökunni hjá Landspítalanum eða til sérfræðilækna. Ég vil ítreka þá spurningu. Ég vil fá að heyra skýr svör frá hæstv. ráðherra um það hvernig hann hyggst bæta heilsugæsluna, hvenær hann hyggst innleiða valfrjálst eða sveigjanlegt tilvísanakerfi og hvað hann er að gera til þess að við getum byrjað að snúa við þeim niðurskurði sem við höfum þurft að fara í á síðustu árum.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki lesið þetta viðtal í Fréttatímanum í dag en mun að sjálfsögðu lesa það vegna þess að það er mikið áhyggjuefni ef Barnaspítalinn okkar er að klikka. Hann hefur verið, eins og hér hefur komið fram, eitt af okkar flaggskipum, veitt gríðarlega góða þjónustu, þjónustu sem við viljum hafa í lagi. Það er raunar þannig, og ég þekki hér ágætlega til, að móttaka barna og öll umönnun þeirra og aðgengi að þjónustu er með því besta hér á Íslandi, það er óhætt að fullyrða það, í gegnum barnaspítalann auk þess sem fyrirtæki reka sérstaka þjónustu. Það er raunar móttaka annars staðar rétt hjá spítalanum, í Domus Medica sem veitir þjónustu til barna líka sem er borguð af ríkinu að mestu. Ég tek undir með hv. þingmanni að að sjálfsögðu verðum við að standa þessa vakt og það er mikilvægt sem hv. þingmaður nefnir. Við höfum farið í gegnum þessa erfiðleika, við erum búin að skera niður og við erum búin að aðlaga. Nú fáum við hlé. Það er einmitt núna sem við eigum að skoða hvar þarf að bæta í, hvar þarf að laga, hvernig við getum búið betur að starfsfólki, aukið þjónustuna að nýju og hvar við þurfum að auka hana. Þetta er sú vinna sem á að eiga sér stað á næsta ári og héðan í frá. Þar erum við auðvitað að skoða hagkvæmni og annað. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á er spurningin þessi: Erum við að nýta þjónustuna á réttum stöðum? Er of mikið og greitt aðgengi að bráðamóttöku þegar menn ættu að leita sér aðstoðar annars staðar? Þessi vinna er í fullum gangi en því miður get ég ekki sett fram tímaáætlun um hvenær hún verður innleidd, hún verður heldur ekki gerð í átökum eða hamagangi. Við þurfum að nýta okkur öflugt sérgreinalæknakerfi því að það skiptir okkur líka máli. Það er engin ástæða til að fara til heilsugæslunnar þegar maður ætlar að fara til háls-, nef- og eyrnalæknis og maður veit hvert meinið er, það er dýrt að fara á tvo staði, því það kostar vinnutíma fyrir viðkomandi. En það verður þá að vera þannig að við séum ekki að borga margfalt meira fyrir það. Í dag er þessu stýrt með fjármagni, það er ódýrara að fara til heilsugæslunnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Ég vil hins vegar benda á að það sem ég var að spyrja eftir hefur verið í skoðun allt þetta kjörtímabil. Það hlýtur að vera komið að þeim tímapunkti að við hættum að skoða hlutina og við förum að framkvæma. Það virðist vera mikill stuðningur innan þings og líka hjá þeim samráðshópi sem ég tók þátt í, við framtíðarstefnu eða framtíðarskipan í velferðarkerfinu. Menn virtust almennt vera sammála um þetta. Síðan vil ég líka taka fram að hinn ungi faðir var ekki að tala um að hann hefði ekki fengið góða þjónustu á Barnaspítalanum. Hann var bara að tala um að álagið væri orðið svo mikið á starfsfólkinu að hann hefði áhyggjur af því að vegna þess að þau væru að sinna öðru mjög mikið veiku barni mundi hugsanlega eitthvað geta komið fyrir son hans því að hann þyrfti mjög mikið eftirlit. Það sama hef ég líka séð á hjartadeild Landspítalans. Þar er starfsfólkið kófsveitt við að reyna að sinna störfum sínum eins vel og það getur. Það leggur virkilega mikið á sig. Þetta hef ég líka séð á sjúkrahúsum í Norðvesturkjördæmi sem hæstv. ráðherra er þingmaður fyrir, ég hef séð þetta í mínu kjördæmi, Suðurkjördæmi. Við verðum hreinlega að horfast í augu við það að það er ekki hægt að skera jafnmikið niður og hefur verið gert í heilbrigðiskerfinu, í velferðarkerfinu, án þess að við finnum fyrir því. Við verðum að viðurkenna það. Ég vil hvetja ráðherrann til dáða hvað þetta varðar og benda á, með tilliti til allt að því 100 milljarða kr. fjárfestingu í nýjum Landspítala, hvort ekki sé nær og nauðsynlegra í augnablikinu að skoða hvernig við getum stutt betur við starfsfólkið okkar, hvernig við getum bætt tækjabúnað og lagfært skipulag 

Hæstv. forseti. Ég lít svo á að þessi umræða sé einmitt hvatning um að við þurfum að standa vaktina og gera betur. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þegar við tökum niður kostnað í heilbrigðiskerfinu um hátt í 20% kemur það víða við og álagið er meira, ég held að við eigum ekkert að reyna að fela það. Þess vegna segi ég að það skipti miklu máli að við náum utan um það og jöfnum þetta álag og reynum líka að tryggja þjónustuna, hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða landsbyggðinni og tryggja aðgengið. Það eru menn sammála um og er í lögum að fólk eigi að hafa sem jafnast aðgengi að heilbrigðisþjónustu og hafi efni á því að sækja þá þjónustu. Ég tek þetta sem hvatningu til að vinna áfram að þjónustustýringunni sem við erum að reyna að koma á. Ég hef þó sagt að ég hef helst ekki viljað gera það með einhverjum hamagangi. Það er hægt að stýra þessu með fjármagni, það er hægt að stýra þessu með aðgengi. Það er hugsanlega hægt að stýra þessu með því að sérfræðingar - það hafa verið vangaveltur um það - komi meira inn í heilsugæsluna þannig að hægt sé að fá meiri þjónustu þar. Það hefur til dæmis verið rætt fyrr í umræðunni að geðheilbrigðisþjónusta komi inn í heilsugæsluna og fari víðar um landið o.s.frv., þannig að nóg er af hugmyndunum. Núna er einmitt tími til að skoða þetta og þess vegna voru þessir hópar skipaðir til að fara yfir þetta kerfi í rólegheitunum og vinna það þannig að það aðlagist nútímakröfum enn frekar. Ég hef sagt það áður sem velferðarráðherra að heilbrigðiskerfið er nákvæmlega eins og menntakerfið, það á að vera laust við pólitísk átök. Það finnst mér mjög mikilvægt. Við erum sátt um allar grundvallarhugmyndirnar, markmiðin í heilbrigðislögunum eru mjög skýr og við eigum að fylgja þeim um jafnræðið og aðgengið og annað slíkt. Það er okkar allra að feta þessa leið sameiginlega þar sem við reynum að nýta styrkleikana í kerfinu og hlúa að því sem þarf að hlúa að enn frekar. Það er rétt að við erum bara ekki komin alveg þangað. Við erum einmitt núna að fá kyrrstöðu áður en við förum inn í framhaldið. 

Virðulegi forseti. Það er óhætt að segja að mikil vatnaskil koma fram í nýframlögðu fjárlagafrumvarpi. Það hlýtur að vera léttir fyrir þann sem fer með málefni velferðar- og heilbrigðismála að geta horft fram á veginn með þær breytingar og þá breyttu stöðu sem blasir við í efnahag og samfélagi. Við erum að snúa við blaðinu og í stað niðurskurðar og samdráttar sjáum við fyrstu sprota af nýjum styrk í velferðarkerfinu. Það er sérstakt ánægjuefni. Mig langar að nefna nokkur atriði og spyrja hæstv. velferðarráðherra út í það hvernig þau mál verða útfærð og framkvæmd. Það er í fyrsta lagi varðandi fæðingarorlof. Þar kemur fram í fjárlagafrumvarpi að ríkisstjórnin hefur ákveðið í ljósi bættrar stöðu ríkisfjármála að verja um 800 millj. kr. í aukin framlög til Fæðingarorlofssjóðs og er það hluti af sérstökum stuðningsaðgerðum til handa barna- og fjölskyldufólki. Jafnframt kemur fram í frumvarpinu að nánari útfærsla á þessari hækkun og lengingu bótaréttar verði lögð fyrir afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvenær við megum eiga von á því að sjá fyrstu drög að þeim útfærslum, hvernig sé horft til þeirra atriða, sérstaklega varðandi aukna þátttöku feðra í fæðingarorlofi sem hefur því miður minnkað undanfarin ár í þeim samdrætti sem verið hefur, og hvaða hugmyndir eru uppi af hálfu stjórnvalda varðandi frekari innspýtingu í þennan málaflokk og að styrkja sjóðinn á komandi árum. Ég vek einnig athygli á því að í fjárlagafrumvarpinu er gengið út frá því að hækkuð verði framlög eða útgjöld til lífeyristrygginga um nærri því milljarð í samræmi við samkomulag ríkisstjórnar og lífeyrissjóða um víxlverkun bóta almannatrygginga og greiðslna úr lífeyrissjóðum og hækkun á frítekjumarki ellilífeyrisþega í áföngum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig þetta frítekjumark verður hækkað, hvaða hugmyndir eru um útfærsluna á því og hvenær næstu áfangar verða sýndir í þeim efnum. Að lokum vil ég spyrja ráðherrann varðandi sjúkratryggingar. Rík áhersla var lögð á það að ná fram hagræðingu í lyfjakostnaði. Við höfum verið með það mál uppi á borði hjá velferðarnefnd núna síðustu missirin. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir tæplega 500 millj. kr. hagræðingu og lækkun lyfjagjalda til viðbótar um 250 millj. kr. Hvaða önnur áform og möguleika sér ráðherra til að sækja fram með hagræðingu á þessu sviði?

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi fæðingarorlofið. Ef menn hafa fylgst með fjárlagavinnunni undanfarin ár þá hefur kostnaðurinn fyrir greiðslu fæðingarorlofs stöðugt lækkað. Það er einfaldlega vegna þess að sérstaklega feður hafa tekið fæðingarorlof sitt í minna mæli. Að vísu verður að hafa þann fyrirvara á að menn hafa svolítinn tíma til að bíða með það, þ.e. þeir geta tekið það innan ákveðins tíma, þriggja ára ef ég man rétt. Miðað við fjárlögin hefði átt að fara þarna niður um 800 milljónir. Það var ákveðið að halda tölunni og koma inn með hækkanir. Það á eftir að útfæra það í smáatriðum en þar hafa menn t.d. nefnt skerðingarákvæði fyrir þá sem eru yfir 200 þúsundum. Þá fá menn ekki nema 75% af launum en var áður 80%. Ég held að það sé mikilvægt að samræma þetta og eins að færa hámarkið, sem er núna 300 en var áður allt upp í 550, upp til að auka þátttöku feðra í fæðingarorlofi. Fæðingarorlofið var sett á á sínum tíma í mikilli sátt og með ákveðnu íslensku módeli þar sem skiptingin er 3 + 3 + 3 mánuðir, karlar, konur eða annað hvort þeirra. Við þurfum að halda þessu og reyna að fara til baka með skerðingu. Á sama tíma er síðan gert ráð fyrir að vinna að því að lenging verði á fæðingarorlofinu á árunum 2014–16 upp í 12 mánuði. Varðandi milljarðinn sem er hækkun á bótum þá skýrði ég það að hluta til áðan varðandi frítekjumörkin. Þetta er 29.100 sem var samkomulag um að ná á þremur árum þannig að þriðjungur átti að koma á næsta ári en til viðbótar er verið að tala um að lækka skerðinguna úr 100% á þessari sérstöku framfærsluuppbót niður í 80% ef sátt næst um það að fara út í breytingar á almannatryggingakerfinu í samræmi við tillögur sem fyrir liggja. Varðandi lyfjakostnaðinn þá kem ég kannski betur að því seinna. Gríðarlega góð vinna hefur verið unnin í sambandi við lyfjakostnaðinn, að halda niðri kostnaði, en menn verða að skoða það í samhengi við gengisþróun. Í rauninni hefur verið samdráttur á lyfjaútgjöldum þrátt fyrir allt ef menn skoða það í raunvirði á erlendum gjaldmiðli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held einmitt að það sé mikilvægt að við erum að ná þessum áföngum eins og kom fram, hvort heldur er í fæðingarorlofi, varðandi lífeyrisgreiðslur til eldri borgara eða hagræðingu í lyfjamálum. Þetta styður hvað annað. Það er einn þáttur í viðbót sem er líka mikilvægur og heyrir að hluta undir velferðarráðherra og hefur verið stóra verkefnið hans og snýr að húsnæðismálum. Mig langaði að nefna það hér og spyrja ráðherra frekar út í þau mál. Við erum báðir miklir áhugamenn um að stokka upp bótakerfi, hvort heldur sem það eru vaxtabætur eða húsaleigubætur í nýju húsnæðisbótakerfi. Í þingskjali fjárlaga kemur fram að gert sé ráð fyrir því að fara fram með 1. áfanga í nýju húsnæðisbótakerfi á komandi ári. Mig langar að heyra frá ráðherra hvernig þeirri undirbúningsvinnu miðar og hvenær megi vænta að sjá frekari útfærslur í þeim efnum. Hvaða hugmyndir eru stjórnvöld með um að koma því af stað á árinu 2013? Ég vek einnig athygli á því að það er gengið út frá því samkvæmt fjárlagafrumvarpi að vaxtabætur á árinu 2013 verði með svipuðu sniði og verið hefur, þ.e. að ekki verði skorið niður samhliða hinni breytingunni en hámarksfjárhæðir bóta verði hækkaðar. Það væri fróðlegt að heyra hvað er gert ráð fyrir mikilli innspýtingu inn í kerfið til að mæta þörfinni fyrir slíkar hækkanir.

Hæstv. forseti. Fyrst klára ég spurninguna varðandi lyfjakostnaðinn. Samþykkt voru ný lög varðandi lyfjakostnað fyrir einstaklinga. Sú innleiðing átti að vera og er í lögunum 1. október. Nú liggur ljóst fyrir að við munum ekki ráða við þá tímasetningu til að það geti farið fram með eðlilegum hætti. Það er verið að skoða hversu langan tíma þarf til að tryggja að sú innleiðing verði árekstralaus og gangi vel fyrir sig, bara svo að það sé sagt hér. Það er spurning hvort við náum 1. janúar eða hvort við verðum að bíða fram á næsta ár. Ekki var um að ræða neina sérstaka hagræðingaraðgerð heldur þvert á móti að reyna að jafna kostnaðinn fyrir sjúklinga og annað í þeim dúr. Varðandi það sem við erum aftur á móti með í fjárlagafrumvarpinu þá er gert ráð fyrir skýrari greiðsluþátttöku í ákveðnum lyfjaflokkum þó að haldið verði áfram að endurskoða greiðsluviðmið. Þar hefur náðst verulegur árangur. Menn munu halda áfram að vinna þá vinnu varðandi einstök lyf. Við höfum verið í samanburði við önnur lönd til að kanna hvar við erum að nota lyf óhóflega og munum reyna að fylgja því eftir. Það gildir einmitt líka um lyf sem hafa verið notuð fyrir fullorðna eins og metýlfenídatlyfin sem er verið að skoða hvort þurfi að þrengja skilyrði til að fá. Þau hafa að sjálfsögðu aldrei verið ætluð fyrir fullorðna en eru notuð og þar hefur orðið gríðarlegur vöxtur langt umfram það sem er í nágrannalöndum okkar og það er mikilvægt að ná tökum á því. Varðandi húsnæðisbæturnar þá liggja fyrir þær tillögur sem hafa komið fram. Það er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á að ef við ætlum að fara þar fyrsta skrefið, sem verið er að vinna að núna og reyna að koma í lög og útfærslur, þarf samkomulag við sveitarfélögin varðandi þær tillögur. Ekki er verið að tala um að lækka vaxtabætur á kostnað húsaleigubóta í fyrstu skrefum heldur mundu menn halda vaxtabótunum en reyna að stíga fyrstu skrefin og eru þar að tala um allt að 800 millj. kr. eða eitthvað slíkt sem gæti komið inn til að styrkja húsaleigumarkaðinn. Markmiðið er að reyna að jafna stöðu þeirra sem búa í leiguhúsnæði og þeirra sem kaupa sér 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna því að fá að eiga orðastað við hæstv. velferðarráðherra um málefni ráðuneytisins og fjárlögin í því sambandi. Mig langar að byrja á því að beina fyrirspurn til ráðherrans varðandi það atriði í fjárlögunum að draga eigi úr styrkjum til fiskvinnslustöðva á þann hátt að lög um það verði afnumin og fjárframlagið fært niður í núll. Þetta mun hafa þær afleiðingar að mínu viti að fyrirtækin munu segja upp láglaunafólki í landi þá mánuði sem hætta er á hráefnisskorti. Hér er í rauninni verið að leggja til aðför að hinum vinnandi stéttum í landinu og mér þykir afskaplega sérkennilegt að sjá það koma frá ríkisstjórn sem kennir sig við sósíalisma og hefur hingað til talið sig vera talsmann hinna vinnandi stétta. Það væri ágætt að fá rökstuðninginn fyrir þessu frá hæstv. ráðherra. Ég þekki til þess að viðræður hafa verið í gangi varðandi þessi málefni í vetur og tel að það kalli á frekari útskýringar að þessi liður fari niður í núll. Þá langar mig að beina fyrirspurn til hæstv. ráðherra varðandi atvinnumálin en það kemur fram og kom fram í ræðu ráðherrans að ekki standi til að lengja atvinnuleysisbótatímabilið úr þremur árum líkt og hefur verið gert undanfarin ár. Er það gert vegna þess að ráðherrann telur að vandinn sé ekki lengur til staðar eða er einfaldlega verið að færa þennan vanda fólks sem glímir við langvarandi atvinnuleysi yfir á sveitarfélögin? Er ríkisstjórnin með einhverja áætlun til að mæta þessari tilfærslu vandans eins og ég sé þetta fyrir mér? Er það þannig að mati ráðherrans að störfum hafi einfaldlega fjölgað það mikið að engin þörf sé á að grípa til neinna sérstakra úrræða eða telur ráðherrann einfaldlega að sveitarfélögin ráði fullvel við þetta verkefni? Væntanlega munu þessir einstaklingar óska eftir fjárhagsaðstoð frá sveitarfélögunum og vera þá að hluta á framfæri þeirra. Þá langar mig að beina fyrirspurn til hæstv. ráðherra varðandi Íbúðalánasjóð. Eins og fram hefur komið í umræðunni þá vantar fjármuni inn í sjóðinn og hann glímir við mikinn vanda. Það kom fram í kynningu hæstv. fjármálaráðherra á þessu frumvarpi að þetta væri óútfært þar, það ætti eftir að átta sig á hver vandinn væri nákvæmlega og hvaða framlag þyrfti að koma til af hálfu ríkisins. Hvaða skoðun hefur hæstv. velferðarráðherra á þessu? Hvað mun hann leggja til við fjármálaráðherra á milli umræðna varðandi málefni sjóðsins? Ég tel að við verðum að fá það fram í þessari stuttu umræðu sem 1. umr. fjárlaga er svo að við getum búið okkur undir frekari umræðu um málið.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi það að draga úr styrkjum til fiskvinnslustöðva vegna hráefnisskorts. Þetta er liður sem var áætlaður í fjárlögum 190 millj. kr. Undanfarin ár hafa frekar háar upphæðir verið greiddar þarna út og í algerri mótsögn við ástandið í sambandi við sjávarútveginn stefnir í að upphæðin fari í 350 millj. kr. á þessu ári. Rökin fyrir því að afnema þetta eru: Af hverju eingöngu í sjávarútvegi? Þetta vandamál sem hv. þingmaður bendir á á auðvitað við miklu fleiri greinar, gæti verið í ferðaþjónustu og í fleiri greinum. Við teljum gríðarlega mikilvægt að halda launþegaráðningarsambandi og þess vegna hafa verið uppi hugmyndir um að forma jafnvel einhverjar almennar tillögur sem gilda þar sem menn geti gripið inn í ef það verða einhver sérstök áföll í viðkomandi greinum en ekki þannig að hráefniskostnaður sé skráður á föstudögum eða annað slíkt eins og dæmi eru um í núverandi kerfi. Það er rétt að í gang fór vinna í sambandi við leiðréttingar á þessu. Þetta verður þá frekari ítrekun á því að við viljum fá breytingar á þessu og reynum að fylgja því eftir. Varðandi atvinnumálin, að ekki er framlengt eftir þrjú ár, þá er það í rauninni staðfesting á því að ekki er búið að leysa vandann, það er rétt. Þessi breyting verður eingöngu gerð með sveitarfélögunum, þ.e. sú vinna fer í gang með aðilum vinnumarkaðarins og sveitarfélögunum líkt og var í fyrra. Þá ætluðum við að ná 800 millj. kr. sparnaði. Því náðum við alls ekki heldur höfum við heldur bætt í þannig að sveitarfélögin hafa sloppið býsna vel. Menn hafa farið vel yfir fjögur ár af því að þeir voru ráðnir í átakið Vinnandi vegur eftir lok fjórða ársins og fengu ársráðningu og stuðning inn í árið á eftir. Málið er að við teljum að það þurfi að grípa fyrr inn í gagnvart atvinnuleitendum þannig að við getum leiðbeint þeim um hvort þeim henti vinna eða ekki þannig að við fáum skýr svör um hvar menn eiga heima í kerfinu, á atvinnuleysisskrá, í félagskerfinu, í endurhæfingu hjá Virk eða annars staðar.  Íbúðalánasjóður verður að bíða næsta svars.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það var margt athyglisvert sem kom fram í þeim, meðal annars um fiskvinnslustöðvarnar og starfsfólkið þar að forma eigi almennar tillögur sem eigi við um vinnumarkaðinn almennt og þær greinar þar sem hráefnisskortur eða verkefnaskortur, tímabundinn eftir árstímum, gæti komið til. Er það þá þannig, frú forseti, að lið vanti þá inn í fjárlögin til að mæta þeim almennu tillögum sem til stendur að smíða? Ég kalla þá eftir því að fá að vita og fá upplýsingar um það: Hvar er sú vinna stödd við að smíða þessar almennu tillögur? Á sínum tíma beindi ég fyrirspurn bréflega reyndar í gegnum alnetið og tölvupóst varðandi kjúklingaframleiðslu vegna þess að fyrirtækin þar höfðu áhuga á að komast inn í samsvarandi kerfi og fiskvinnslustöðvarnar eru í, en því var ekki hrint í framkvæmd í félagsmálaráðuneytinu á þeim tíma og ég gat ekki fundið áhuga á að útvíkka ætti þetta á nokkurn skapaðan hátt. Ef eitthvað hefur gerst í millitíðinni óska ég eftir upplýsingum um það og um þá vinnu við að móta þessar almennu tillögur og kostnaðaráætlun. Eða er þessi liður einhvers staðar annars staðar í fjárlögunum? Þá er það sama varðandi breytinguna gagnvart sveitarfélögunum og þann kostnað sem sveitarfélögin munu standa frammi fyrir og hæstv. ráðherra segir að þau hafi sloppið við á þessu ári. Ef ríkið er í einhverjum viðræðum við sveitarfélögin um hvernig bregðast eigi við þessum vanda, þ.e. að umtalsvert fleiri muni leita eftir fjárhagsaðstoð hjá sveitarfélögunum, mun það þá heldur ekki kosta neitt? Er ráðherrann að segja að verið sé að semja við sveitarfélögin á þann hátt að sveitarfélögin taki þetta algjörlega á sig eða eru einhverjir samningar í gangi gagnvart sveitarfélögunum um að ríkið komi eitthvað þar að málum? Getum við fengið upplýsingar um það? Hvað mun það kosta ríkið og hvar er sá liður í fjárlögunum?

Hæstv. forseti. Fyrst um fiskvinnsluna, þessi vinna er ekki farin í gang svo við séum bara alveg hreinskilin varðandi það og það er ekki fjárlagaliður sem tekur sérstaklega á því. Þessi útgjöld eru undir Atvinnuleysistryggingasjóðnum og mun verða skoðað hvort menn ná samstöðu um almenna reglu sem verður þá svona eins og neyðarregla en ekki aðgangur að bótum ef menn loka í einhvern ákveðinn tíma eða eitthvað slíkt. Það er mikilvægt. En ég held að við þurfum þarna einmitt að hafa jafnræði í huga og ég held að aldrei sé betri tími en núna þegar við erum að keyra sjávarútveg okkar vel, sem betur fer, hann hefur aldrei átt betra ár en í fyrra í afkomu og öðru slíku. Það er því mótsögn að við skulum á sama tíma til að halda ráðningarsamningi hjá viðkomandi fyrirtækjum stórhækka útgjöldin þar. Ég held að við verðum að vera hreinskilin og skoða það að eitthvað er óeðlilegt við það að fyrirtæki sem taka 4–6 milljarða í hagnað fái greiðslur vegna hráefnisskorts fyrir einstaka daga innan ársins. Á þessu þurfum við að taka. Varðandi Atvinnuleysistryggingasjóðinn er í áætluninni gert ráð fyrir að lækkun sé á útgjöldum vegna fjórða ársins um 1,8 milljarða kr. Það er ekki nema um það bil helmingurinn af því sem hefði náðst ef við hættum alveg við fjórða árið og gerðum ekki neitt. Það er því svigrúm til að fara í aðgerðir sem þurfa að vera til dæmis þær að reyna að tryggja virkniúrræði þar sem það er, vinnu ef mögulegt er. Og við höfum svigrúm í fjárlögunum eins og þau eru lögð fram til að grípa þar inn í að hluta. Það er eins varðandi Íbúðalánasjóð, þar erum við að hreinsa upp eins og hjá öðrum stofnunum. En um lánastofnun eins og Íbúðalánasjóð, sem er félagslega rekinn og rekinn á ríkisábyrgð, þá hefur hann ekkert svigrúm til að auka fé ef hann missir sitt eigið fé öðruvísi en að fá framlög frá ríkinu. Við veittum fé í hann, 33 milljarða kr. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þann tíma sem hann eyðir með okkur í þetta. Það eru nokkur atriði sem maður hefur rekið augun í hérna við fyrstu yfirferð. Ég vil þó byrja á því að segja að ég tek ekki undir með þeim sem fagna því að ekki sé verið að skera meira niður. Mér sýnist að verið sé að skera töluvert meira niður, alla vega sums staðar í frumvarpinu, þar á meðal eitthvað undir velferðarráðuneytinu. Það má heldur ekki gleyma því að víða held ég að sé ekkert meira að taka. Búið er að skera svo mikið niður að sumar stofnanir eiga í rauninni í vanda með að reka sig eins og þær eru í dag. Hér stendur á bls. 376 í frumvarpinu um vinnumál að ekki standi til að framlengja bótarétt einstaklinga í óbreyttri mynd. Mig langar að spyrja ráðherra hvað sé átt við með því. Hver er þessi óbreytta mynd? Eru einhverjar nýjar eða aðrar hugmyndir uppi um það? Síðan hef ég áhyggjur af því að sú bjartsýni sem ríkir varðandi Vinnumálastofnun eigi ekki eftir að ganga upp, því miður, og þar sé vanáætlað. Ég segi því miður því að það er miður að þarna þurfi yfirleitt að vera einhverjir peningar. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra út í annað ef ráðherrann hefur svör á reiðum höndum. Eftir því sem mér skilst er töluverð lækkun á framlögum til meðferðarheimila, þar á meðal Háholts, og það eigi að hverfa algjörlega árið 2014. Ég veit ekki hvort það er rétt hjá mér, ég hef ekki fundið þetta sjálfur, mér var bara bent á þetta, en ef það er rangt er ágætt að fá staðfestingu á því. Það sem ég hef áhyggjur af eru vitanlega ungmennin sem þar eru vistuð og eins þau 17 störf vitanlega sem þar eru, ef þetta er rétt. Mér sýnist líka að verið sé að breyta einhverju varðandi heilbrigðisstofnanir, framlög sem hafa verið sett á, svona til þess að bjarga, séu tekin af, til dæmis endurhæfingarframlag sem var norður í landi, á Sauðárkróki. Ef það er rangt hjá mér er ágætt að fá að heyra það því að það mun þá róa marga. Mér sýnist við fyrstu sýn að verið sé að gera töluverðar breytingar. Ég tek fram, frú forseti, að þessi umræða er mjög góð en svona eftir á að hyggja, eftir að hún er farin af stað sér maður að hún á kannski frekar að fara fram við 2. umr. þegar meiri dýpt er komin í lestur á frumvarpinu og allir komnir með betri mynd af því. En þetta eru fyrstu spurningar og vangaveltur.

Hæstv. forseti. Við getum haft ólíkar skoðanir á því hversu gott það er að ná núna núllstillingunni og við deilum því að víða er ekki hægt að ganga nær starfseminni og þess vegna er mikilvægt, eins og ég hef sagt áður, að fara að stilla af og byggja upp það sem hugsanlega þarf að bæta í aftur eða eitthvað slíkt. En það verður ekki gert fyrr en við erum búin að ná enn meiri tökum á þessu. Varðandi framlenginguna á fjórða árinu í óbreyttri mynd er það einmitt nákvæmlega það sem ég svaraði áðan að fara þarf í viðræður, við hættum ekki 1. janúar og setjum alla þá út sem hafa náð yfir þrjú árin á þessu ári og síðan öllum þeim sem eru að fara í byrjun næsta árs í einu vetfangi. Það getur þurft að grípa til þess að koma með öðru móti inn, það komi með sérstökum aðgerðum. Við þurfum líka að tryggja, eins og ég sagði áðan, að það verði skoðað hvað fer yfir á félagskerfið, hvað fer yfir í endurhæfingu, hvað fer yfir í vinnu. Þegar er komin í gang fyrsta vinnan í sambandi við þetta og ýmsar hugmyndir eru á borðinu en það er of snemmt að segja nákvæmlega hver niðurstaðan verður enda mun hún þá fara fyrir þingið. Varðandi Vinnumálastofnun og vanáætlun hvað varðar rekstur tek ég undir með hv. þingmanni að við þurfum að standa þá vakt auðvitað, við megum ekki veikja þá stofnun. En við verðum auðvitað samtímis að reyna að stilla hana af, þegar vinnuálagið minnkar þá hagræði stofnunin plús að þar erum við komin inn með nýtt verkefni sem að vísu átti ekki að skerða rekstur Vinnumálastofnunar sem er tilraunaverkefni, þar sem 25% af vinnunni er komið til stéttarfélaga að hluta. Um Háholt, meðferðarheimilið í Skagafirði, þá er búið að framlengja þar óbreyttan samning til að vísu eins árs. Það hefur verið uppi ákveðin togstreita um hvar eigi að veita þá þjónustu og hversu gott er að hafa hana staðsetta þarna o.s.frv. Ég hef lagt mjög ríka áherslu á að hún eigi að vera þarna og að búa eigi að henni þannig að þetta gangi upp. Samningur er í gangi þannig að ég veit ekki til þess að þar sé nein skerðing nema hugsanlega 0,5% sem er sett á stofnanir undir barnavernd. Það er rétt sem hér hefur komið fram að við tókum það upp að heilbrigðisstofnanirnar yrðu á núlli. Það eru einstaka stofnanir frá 0,5% og upp í 1% hjá öðrum. Varðandi breytingarnar á heilbrigðisstofnunum - 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir þetta. Ég hef áhyggjur af því að sú lækkun sem á að verða varðandi … muni ekki ná fram að ganga vegna þess að greinilega og kannski eðlilega er ekki búið að ákveða í hverju þessi breyting á mögulega að felast. Því er kannski eðlilegt að spyrja, ef ekki tekst að breyta, hvort ríkisstjórnin hyggist þá framlengja þetta um eitt ár eða halda áfram að framlengja í þessu kerfi ef ekki tekst að gera þær breytingar sem þarna er verið að velta fyrir sér. Ég spurði áðan út í þessa plástra, ef ég má orða þannig, sem heilbrigðisstofnanir hafa fengið. Einhvern tíma var það kallað endurhæfingarframlag sem kom á sjúkrahúsið á Sauðárkróki svo dæmi sé tekið, sem mér skilst að falli niður núna ef ég hef skilið þær ábendingar rétt sem ég fékk. Varðandi meðferðarheimilið sem ég nefndi áðan fagna ég því ef búið er að framlengja samninginn en það er fullyrt að gert sé ráð fyrir lækkun úr 119 milljónum í 59,5 milljónir í þessum samningi. Ég veit ekki hvort það er rétt en ef það er ekki rétt fagna ég því bara, því að það er spurning hvort svona úrræði eða hvað við köllum þetta eigi að - ég veit að skiptar skoðanir eru um það hvernig þetta á að vera, hvar á að reka þetta og hvort þetta sé barn síns tíma. Ég held hins vegar að menn komist ekki hjá því að hafa slík úrræði til staðar og ég veit ekki betur en það hafi gengið ljómandi vel á þeim stöðum sem eftir eru í dag.

Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á heilbrigðismálunum sem ég sagðist hafa gleymt áðan. Það er mjög mikilvægt að við rifjum aðeins upp hvernig við gerðum þetta í fyrra. Við vorum með niðurskurðaráætlanir en í síðustu yfirferð fyrir lokafrágang fjárlaga var farið inn á einstakar stofnanir og sagt: Við setjum mörkin hér. Hv. þingmaður nefndi réttilega endurhæfingarhlutann á heilbrigðisstofnuninni á Sauðárkróki, þar var ákveðið að segja: Við ætlum ekki að leggja hana niður, þetta er ein besta aðstaða í landinu hvað það varðar, við ætlum að halda henni. Þá voru settar inn, ef ég man rétt, um 10 milljónir til að tryggja þann rekstur. Þær fjárveitingar sem voru gerðar með þeim hætti í lokaafgreiðslunni í fyrra eiga allar að vera komnar inn í grunn. Ég skal nú ganga eftir því hvort það er ekki rétt vegna þess að það var hugmyndin. Síðan var inni í því upphæð í sambandi við húsaleigu þar sem hafði verið vanreiknað á tveimur stofnunum, á Suðurlandi sérstaklega og að hluta til á Vesturlandi. Það er líka að koma inn í grunn, bæði í gegnum fjárauka og svo inn í fjárlög. Í þriðja lagi voru tvær stofnanir og töluvert hefur verið rætt um aðra þeirra í fjölmiðlum, þ.e. Heilbrigðisstofnun Austurlands, þar sem halli var á rekstri stofnunarinnar, þá var það tekið út fyrir sviga og sagt: Þessi stofnun þarf ekki að mæta þeim halla innan reksturs á þessu ári heldur verður hann frystur. Síðan verður það, ef stofnunin stendur sín fjárlög, klippt af eftir 2–4 ár. Þetta er í samræmi við það sem hefur verið lagt upp með í fjárlögum og ég tel mikilvægt að verði gert. Það þarf að vísu að fara að ganga í þá vinnu, ég veit að hæstv. fjármálaráðherra er að vinna í því, til dæmis því að Landspítalinn er með gamlan halla sem er frosinn en er að standa sinn rekstur ár eftir ár en fær stundum þessar tölur upp á borðið. Þetta þekkir hv. þingmaður mjög vel frá landbúnaðarskólunum líka þar sem alltaf koma fram einhverjar gamlar tölur sem sýna að þar sé einhver halli. Það er sem sagt verið að vinna í þessu. Um framlenginguna varðandi fjórða árið er útfærslan eftir og við skulum bara sjá hvernig sú vinna þróast. Það verður gert í samstarfi við sveitarfélögin og það er kannski það sem ég svaraði ekki hv. þingmanni áðan að hluti af því verður auðvitað að vera á ábyrgð sveitarfélaga. Það hefur félagslegu þjónustuna og verður að taka það á sig ef viðkomandi er ekki vinnufær eða á ekki möguleika á því að vera í vinnu.

Hæstv. forseti. Ég fagna því fyrirkomulagi sem við höfum tekið upp í umræðu um fjárlög 2013, þ.e. að þingmenn fái tækifæri til að spyrja hvern fagráðherra um málefni sem tengjast honum og málasviði hans. Frá hruni hefur eðlilega verið mikill niðurskurður og aðhald í öllum opinberum rekstri. Við höfum reynt að hlífa velferðarþjónustunni eins og mögulegt er. Það kemur alls staðar fram. Deilt var um hvort fara hefði átt í enn frekari niðurskurð í opinberum rekstri og þá líka í heilbrigðisþjónustunni, velferðarþjónustunni, strax árið 2009. Hefði það verið gert væru skuldirnar og vaxtabyrðin minni í dag. Ég tel að ekki hafi verið hægt að ganga mikið lengra hvað varðar niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni en gert var. Hver einasta stofnun hefur þurft að gæta mikils aðhalds. Það hafa ekki verið hópuppsagnir en margir hafa misst vinnuna og í hópi þeirra eru margar konur, því miður. Flestir hafa tekið á sig launaskerðingu þennan tíma og því er svo mikilvægt að sjá að núna er ekki gerð niðurskurðar- eða aðhaldskrafa á velferðarþjónustuna eða heilbrigðisþjónustuna þannig að allir starfsmenn sem þar vinna geta horft til þess að það mikla álag sem verið hefur verði senn léttara. En það skiptir miklu máli að tekið sé sérstaklega á þeim stofnunum sem áttu í erfiðum rekstri fyrir hrun og eiga það enn í dag. Þrátt fyrir að við séum búin að ná þessum mikilvæga áfanga í ríkisrekstri skiptir máli að við höggvum ekki í sama knérunn og úthlutum hlutfallslega sama fjármagni til stofnana í velferðarþjónustunni. Það skiptir máli að við notum tækifærið til að gera heilbrigðisáætlun, heildaráætlun, heildstæða stefnu, að við breytum áherslum og leggjum meiri áherslu á forvarnirnar, á fyrsta stigið, heilsugæsluna og síðan á sérhæfða þjónustu. 

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það hefur verið mikilvægt að reyna að hlífa velferðarþjónustunni þótt hún hafi fengið á sig gríðarlegan niðurskurð og þurfi að gæta mikils aðhalds, eins og við höfum áður rætt. En það er ágætt að vekja athygli á því sem hv. þingmaður sagði, það er forvitnilegt að skoða umræðuna um heilbrigðismálin og stöðu mála og reksturinn fyrir hrun og einnig fjárframlög eins og til tækjabúnaðar og annarra hluta þegar við þóttumst eiga nóga peninga og skiluðum afgangi í fjárlögum upp á 88 milljarða, að sjá hversu naumt var skammtað inn á einstakar stofnanir einmitt þegar þurfti á endurnýjun tækjabúnaðar að halda. Það hefði verið betra að hafa tækin í betra formi þegar við lentum í áföllunum í fjárlagageiranum. Varðandi áætlunargerðina hefur sú vinna einmitt verið í gangi hjá okkur á tveimur vígstöðvum í velferðarráðuneytinu. Annars vegar er það sem við köllum stundum samstarf með Boston Consulting Group sem vann mikla greiningu með okkur á heilbrigðiskerfinu. Í framhaldi af því voru settir í gang sex starfshópar sem eru nánast allir búnir að skila. Þar undir er þjónustustýringin sem við vorum að tala um og mun það verða rætt hvað við veljum í framhaldinu. Það er annar hlutinn, sem er mjög mikilvægur. Þar er líka verið að ræða heildstætt um sjúkraflutninga á landinu og um heilbrigðisumdæmin, hvaða þjónusta á að vera hvar. Þar er auðvitað líka rætt um hlutverk landlæknis og forvarnir og annað slíkt. Verkefnin eru næg. Nú er heilbrigðisáætlun til ársins 2020 komin á netið, hún er framlenging á þeirri sem rann út 2010 og er þar til umsagnar. Það er ástæða til að vekja athygli almennings á því að hægt er að fara inn á netið, gera athugasemdir og koma þeim til velferðarráðuneytisins þannig að við fáum fram sjónarmið varðandi heilbrigðisáætlunina. Hún verður síðan lögð fyrir þingið og vonandi samþykkt síðar í formi þingsályktunartillögu á þinginu.

Hæstv. forseti. Ég fagna svörum hæstv. velferðarráðherra og hvet hann til að ýta á eftir þeirri vinnu sem í gangi er. Hún þarf að vera fagleg og hún þarf að vera góð. Það skiptir líka miklu máli að við förum núna inn í uppbyggingartímabilið með einhvern grunn sem við vitum og treystum að er í takt við það sem best er vitað, hvar við eigum að leggja áherslurnar, í forvarnir, í fyrsta stigið, þ.e. heilsugæsluna og síðan í sérfræðiþjónustuna og sérhæfða þjónustu sjúkrahúsa, í dýrustu þjónustuna. Við eigum að nota þetta tækifæri til að snúa alveg við þjónustumunstri okkar, ef ég get sagt sem svo. Við höfum góða sérfræðinga á öllum sviðum en við eigum að efla heilsugæsluna. Það kostar fjármagn en það skilar sér til lengri tíma og við verðum að fara að byrja á því. Við verðum að koma á rafrænni sjúkraskrá. Það er óþolandi að vita að það þurfi jafnvel að margendurtaka sömu rannsóknirnar og fara yfir sömu sjúkraskrána á milli mismunandi lækna og stofnana af því að slík sjúkraskrá er ekki fyrir hendi. Það þarf að koma á heildstæðri þjónustu við börn með þroska- og geðraskanir. Það er ekki ásættanlegt að staðan verði eins og hún hefur verið. Það er heldur ekki ásættanlegt að tannvernd og tannheilsa barna sé eins og hún er í dag. Þetta er nokkuð sem verður að bæta og við þurfum að fara að taka fyrstu skrefin í því að snúa við þróuninni. Varðandi endurnýjun lækningatækja hefur staðan ekki verið verið burðug hjá mörgum stofnunum og erfitt hefur verið að endurnýja tæki vegna fjárskorts. Stofnanir hafa þurft að treysta á gjafir í því sambandi. Setja þarf upp áætlun því að endurnýjun tækja kostar stórfé. Staðan á þessu sviði hefur ekki bara verið slæm frá því að hrunið varð 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hvatninguna og óskir um að við ýtum á eftir hlutunum og reynum að koma verkum áfram. Ég get tekið heils hugar undir að það er mjög mikilvægt. Hv. þingmaður nefnir þau atriði sem skipta mestu máli. Talað er um stöðu heilsugæslunnar. Þar hefur sem betur fer tekist að auka námsstöður og er verið að reyna að tryggja það að við fáum menntaða heimilislækna sem menn höfðu áhyggjur af að skortur yrði á. Það er auðvitað ekki séð fyrir endann á því en það skiptir miklu máli að fylgja því eftir. Hv. þingmaður nefnir líka rafræna sjúkraskrá sem er sennilega ein mikilvægasta forsenda þess að við getum endurskipulagt og náð fram skilvirkum og hagrænum rekstri vegna þess að liggi upplýsingarnar fyrir er hægt að forðast endurtekningar og tvítekningar í kerfinu og tryggja öryggið, sem skiptir mjög miklu máli í því samhengi. Sama er að segja varðandi tannverndina. Ég nefndi áðan að við hækkuðum gömlu gjaldskrána frá 2004 í vor þar sem menn borguðu 75% af kostnaðinum. Við hækkuðum gjaldskrána um 50%, sem er auðvitað umtalsvert þar sem menn fá þá töluvert hærri endurgreiðslur. Það var gert í samráði við vinnuhóp sem vinnur að því að skoða hvort við getum losað okkur út úr áratugalangri togstreitu sem verið hefur milli tannlækna og yfirvalda í sambandi við greiðslur og fyrirkomulag á þjónustu, sérstaklega við börn. Við gerðum átak sem einnig var fylgt eftir af fyrrverandi ráðherra. Við fylgdum því eftir skipulega að bjóða öllum þeim sem voru undir ákveðnum tekjumörkum að nýta sér tannlæknaþjónustu ókeypis. Alls nýttu 900 manns sér það fyrir ári síðan. Við brugðumst við með þessum hætti núna til að reyna að komast út úr þessu til lengri tíma. Varðandi tækin er það eitt af því sem er inni í heilbrigðisáætlun. Þar eru menn að reyna að setja sér það markmið að á næstu árum náum við því að það verði sjálfsagður hluti í rekstri stofnunar að um það bil 1,8% af rekstri fari til tækja. Það er að vísu ekkert hátt, það er lægra en víða á Norðurlöndunum 

Frú forseti. Eins og fleiri fagna ég því fyrirkomulagi að geta spurt ráðherrann fyrst og ég ætla að byrja á því að lofa hann fyrir að mér sýnist að ástand lyfja sé nokkuð gott hjá ráðuneytinu. Ég ætla ekki að nefna launamál heilbrigðisstarfsmanna, það er svo eldfimt og nýlegt deilumál en það gæti náttúrlega breytt öllum forsendum fjárlaga. Ég ætla að tala um 6. gr. Ég er alltaf dálítið hvumpinn út af 6. gr. eftir að Hörpu var smyglað þar inn. Í gr. 7.17 stendur, með leyfi forseta: „Að veita Nýjum Landspítala ohf. skammtímalán vegna undirbúnings hönnunar nýs Landspítala við Hringbraut.“ Hvað er mikið á bak við það? Um hvað eru menn að tala? Eru þetta 3 milljarðar til að byrja með? Hvað fylgir? Koma þá 50 milljarðar á eftir? Af hverju er ekki talað um það í frumvarpinu að það bara vanti 50 milljarða og það fært til bókar? Ef menn ætla að byggja spítala þurfa menn pening, það er mér alla vega sagt. Svo er það Íbúðalánasjóður. Nú eru raunvextir að lækka. Vextir á ríkisskuldabréfum eru komnir niður fyrir 2% á sumum skuldabréfunum. Hvað gerist varðandi Íbúðalánasjóð ef menn fara almennt að greiða upp lánin í sjóðnum í stórum stíl vegna þess að betri kjör bjóðast, lægri vextir bjóðast annars staðar? Þá situr sjóðurinn uppi með heilmikla peninga og kemur þeim ekki í lóg. Hann stendur eftir með skuldbindingar með háum vöxtum. Hvað eru þetta margir milljarðar? Það er spurning. Á bls. 380 er talað um starfsendurhæfingarsjóð. Ég spyr: Er það í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við samninga 5. maí 2011 að taka það ekki allt í einu, að taka það í þrem skrefum, fyrst 1/3, síðan 2/3 og svo allt? Svo er það hækkun bóta almannatrygginga. Þarna stendur að þær skuli hækka um 3,9%. Þær áttu að hækka síðast um 3,5% en svo varð verðbólgan mun meiri. Hún var 4,5% á yfirstandandi ári. Er þá verið að hafa 1,9% af öllum bótaþegum almannatrygginga? Ef það er meiningin af hverju er það þá ekki sagt? Af hverju er bara ekki sagt: Við ætlum að lækka lífeyrinn um 1,9% vegna þess að við eigum ekki peninga, eða eitthvað slíkt? Mér finnst það ekki alveg nógu heiðarlegt að gera það með þessum hætti, að nota einhverja áætlun um verðbólgu sem stenst svo ekki til þess að lækka bætur almannatrygginga hægt og rólega.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi 6. gr. heimildina. Við höfum stundum rætt þessar heimildir og opnanir. Þarna er væntanlega um að ræða skammtímalán til að reka undirbúninginn að vinnunni við sjúkrahúsið, það leggst svo á framkvæmdina þegar farið verður af stað. Það er út frá þeirri gömlu hugmyndafræði að verkið yrði allt boðið út í einu, þar ætti verktaki allt saman og leigði það síðan út. Það er alveg klárt ákvæði sem sett var inn í lögin á sínum tíma þegar fjallað var um nýjan Landspítala, að málið kæmi fyrir þingið og yrði afgreitt þar áður en nokkuð yrði sett af stað umfram það að undirbúa verkið. Ég held að það sé afar mikilvægt að við stöndum við það. Forsenda þess að fara í nýjan Landspítala var að menn gætu vegið og metið hvort hagræðingin við það að stytta allar gönguleiðir og auka öryggi og allt það sem er inni í þeim útreikningum, stæðist, hvort það væri mat fjárlaganefndar og Alþingis að það stæðist og hvort hægt væri að ná hagræðingu sem borgaði framkvæmdina á tilteknum tíma. Auðvitað eigum við að standa við það. Ég var formaður fjárlaganefndar þegar ákvæðið var sett inn. Varðandi Íbúðalánasjóð nefnir hv. þingmaður að sjóðurinn geti lent í vandræðum - sem ekki er raunin núna - vegna uppgreiðslu á lánum vegna þess að betri kjör mundu bjóðast hjá bönkunum. Það er auðvitað metið frá degi til dags hjá Íbúðalánasjóði og af þar til bærum aðilum. Þarna erum við með draug í farteskinu, þ.e. að það eru ekki uppgreiðsluheimildir á ákveðnum hluta af lánum til Íbúðalánasjóðs. Verið er að vinna að lausn á því og reyna að ná samkomulagi um það. Örstutt varðandi starfsendurhæfingarsjóð. Það sem er í fjárlagafrumvarpinu er í samræmi við samkomulag og hvernig gengið var frá lagaumhverfinu varðandi Virk starfsendurhæfingarsjóð. Við það er staðið hér. 
             Varðandi hækkun á bótunum verð ég að koma að því betur á eftir.

Frú forseti. Ég vildi gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hvað er í þessu 6. gr. ákvæði. Erum við að tala um 500 milljónir til hönnunar, erum við að tala um 3 milljarða eða um hvaða tölu er að ræða? Ef við hættum við að byggja á þessum stað, sem ég tel vera slæman, gætum við nefnilega verið að henda þessari upphæð. Ég er mikið á móti þessari byggingu þannig að fyrir mér er þetta tapaður peningur. Raunvaxtalækkun hjá Íbúðalánasjóði á markaði og uppgreiðslur þannig að hann verði nánast óþarfur - það getur kostað tugi milljarða. Ég ætla bara að segja mönnum frá því þannig að þeir viti það og verði ekki hissa þegar það gerist. Það er mjög gott að heyra að starfsendurhæfingarsjóður, sem ég tel vera mjög mikilvægan fyrir öryrkja og aðra, sé á góðu róli. Ég fékk ekki svar við spurningu um hækkun bóta almannatrygginga en býst við að fá það. Gert er ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að verðlag hækki um 3,9% og bæturnar hækki þá eins. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir yfirstandandi ár var gert ráð fyrir 3,7% hækkun vísitölu og bæturnar voru hækkaðar um 3,5%, en svo varð vísitalan 5,4%, þ.e. 1,9% meiri en ætlað var. Mér er ekki kunnugt um að eitthvað sé leiðrétt fyrir þessu. Það gerist reyndar ár eftir ár að verðlagsforsendur fjárlaga standast ekki, verðbólgan verður meiri, og fólkið situr alltaf eftir.

Hæstv. forseti. Fyrst um hönnun og undirbúning nýja Landspítalans þá held ég að við séum að tala um hundruð milljóna, eitthvað yfir milljarð eða meira. Ég hef ekki þær tölur, þær þarf að fá fram þegar málin verða rædd í fjárlaganefnd, þær tölur þurfum við að fá endanlegar. Þær liggja að sjálfsögðu fyrir og eru bókfærðar á hverjum tíma en áttu sem sagt að fara inn í verkið í heild og þar er búið að vinna gríðarlega mikla vinnu svo að það sé sagt. Varðandi raunvaxtalækkunina og áhrifin á Íbúðalánasjóð er ég kannski ekki jafnáhyggjufullur og hv. þingmaður. Menn standa þar vaktina og ég held að allir séu meðvitaðir um hver staðan er. Sérstök nefnd um ríkisfjármál og stöðugleika hefur skoðað þetta og fylgist með þessu, verið er að vinna að viðbrögðum o.s.frv. Uppgreiðsla í sjálfu sér - það er líka takmarkað hvað bankarnir geta komið inn á þennan markað og til hve langs tíma. Ég tel afar mikilvægt að farið verði yfir þennan markað og neytendalánin almennt skoðuð, hverjir mega koma inn á húsnæðismarkað, til hve langs tíma. Menn eru jafnvel að lána í húsnæðiskostnaði með föstum vöxtum til skamms tíma og síðan með breytingarákvæði - spurning hvort leyfa á bönkunum að leggja þá áhættu á neytendur. Þetta eru allt saman hlutir sem þarf að ræða og eru hluti af miklu stærra máli sem heyrir ekki nema að litlu leyti undir velferðarráðuneytið. Hvað bæturnar varðar er hækkunin um 3,9%. Það er rétt að launavísitalan réði í fyrra, þá var meðalhækkunin 3,5%. Ákvæði er um það í lögum að það skuli vera neysluvísitala eða launavísitala eins og hún er lögð fram og hærri talan skuli tekin. Við þurfum ekki að fara í undanþáguákvæðið og segja að vikið sé frá þeirri reglu af því að menn taka hærri vísitöluna í þessu tilfelli, sem er 3,9%. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá þetta tækifæri til að ræða þann málaflokk í fjárlagafrumvarpinu sem heyrir undir mig. Ég tel að þetta fyrirkomulag umræðunnar sé góð nýbreytni. Tíminn er skammur þannig að ég fer eingöngu yfir stóru línurnar. Það má segja að fjárlagafrumvarp ársins í ár, eða fyrir næsta ár, beri merki aðhaldssemi á flestum sviðum og bætist sú aðhaldssemi ofan á aðhald og niðurskurð undangenginna ára. Þar hefur þó verið sett upp skýr forgangsröðun í þágu velferðar- og menntamála og má segja að í þessu fjárlagafrumvarpi birtist sú forgangsröðun að nýju innan þess ramma sem settur var við fjárlagagerðina. Eftir nokkurra ára niðurskurð má segja að óhjákvæmilegt sé að þessi forgangsröðun snúist fremur um vörn en stórfellda uppbyggingu. Lögð var sérstök áhersla á það að þessu sinni að standa vörð um framhaldsskólana í landinu sem birtist í því að lægri aðhaldskrafa er á þá í frumvarpinu. Það er líka forgangsraðað innan þess kerfis. Þar er hreinlega horft til þess að þeir skólar sem verr standa fá á sig lægri niðurskurðarkröfu, eða sem sagt 0%, enga niðurskurðarkröfu, en aðrir sem betur standa fá á sig 1%. Hins vegar má deila um það hvort það sé of langt gengið enda höfum við rætt um það hér í þessum sal að mjög mikilvægt sé að verja framhaldsskólana. Það er þó ekki allt slæmt í því og við skulum horfa til þess að fyrir hrun var þegar búið að hagræða töluvert í rekstri framhaldsskóla, búið að huga vel að því. Það var ekki eins og þar væri feitan gölt að flá þegar að hruni kom. Samt sem áður hefur mikið uppbyggingarstarf farið fram innan framhaldsskólanna. Ég nefni þar innleiðingu nýrra námskráa og innleiðingu nýrra laga. Því miður þurfti að fresta því til 2015 en eigi að síður stefnum við að því að standa við þá tímasetningu og vinnum að því ótrauð. Við höfum líka unnið mjög ötullega að stefnumótun í starfsnámi og þar hefur mjög mikil vinna farið fram sem við erum strax farin að sjá ávöxt af. Ég nefni þar Vinnustaðanámssjóð og ég nefni hæfniskröfur starfa sem hafa verið skilgreindar í tengslum við námskrár, námslok í starfsmenntun sem hafa verið flokkuð og hæfnisþrep. Mikið samráð hefur verið haft um það hvernig við getum náð þeim markmiðum laganna að ná samræmi milli starfsnáms og bóknáms á framhaldsskólastigi. Hvað varðar háskólana þá hefur niðurskurður á þá verið meiri. Það var rökstutt á sínum tíma með því að kostnaðurinn þar hefði aukist talsvert meira á árunum fyrir hrun en í framhaldsskólanum. En það er líka ljóst að þó að aðhaldið núna sé einungis 1%, sem hljómar ekki mikið, bætist það ofan á verulegt aðhald undangenginna ára. Ef við horfum til þess hve mikið hefur dregið úr fjárframlögum ríkisins á verðlagi fjárlaga hvers árs á árunum 2008 til 2012 hafa verið teknir út úr háskólakerfinu 3,3 milljarðar og þar af 2,2 úr Háskóla Íslands þannig að þetta er verulegur niðurskurður. Það jákvæða í þessum efnum er hins vegar að við ráðstöfun innheimtra veiðigjalda er gert ráð fyrir því að hluti þeirra nýtist til fjárfestinga í rannsóknum og þróun, sem mér finnst mjög góð forgangsröðun. Ég vísa þar til verulegrar aukningar í Rannsóknarsjóð, verulegrar aukningar í Tækniþróunarsjóð. Ég held að þessi aukning í samkeppnissjóðina sé í takt við stefnumótun allra þeirra stjórnmálaflokka sem eiga sæti á þingi, ég held að allir vilji horfa til þess að gæðatengja rannsóknir og fjárframlög til þeirra. Þetta á að sjálfsögðu eftir að nýtast háskólunum. Ég vísa þar til orða hæstv. fjármálaráðherra, sem sagði þegar hún mælti fyrir frumvarpinu, að efnahagsforsendur þess yrðu endurskoðaðar milli umræðna og að ýmislegt benti til þess að þær yrðu hagfelldari en þær sem frumvarpið byggði á. Ég tel að þar sé mikilvægt annars vegar að horfa til framhaldsskólanna og hins vegar að horfa til nemendafjölgunar í háskólum sem hefur ekki verið bætt að fullu, hún hefur verið bætt að 60%. Þetta tel ég vera mjög mikilvæg forgangsmál skapist forsendur til að nýta svigrúm milli umræðna svo fremi sem þessi tekjuspá verði hagfelldari. Ég nefni líka stöðu menningarstofnana, sérstaklega þeirra sem smærri eru. Menningarstofnanir hafa tekið almennan niðurskurð í stjórnsýslu. Það á þó ekki við um þær allar. Við höfum reynt að forgangsraða innan ráðuneytisins í þágu stofnana og gerðum það upphaflega og beittum þá frekar niðurskurði á tímabundin verkefni, sjóði og fjárframlög úr verkefnum. Það er sú ákvörðun sem við tókum af því að okkur fannst brýnt þá að standa vörð um innviðina. Það er ljóst að mörgum stofnunum hefur verið þröngur stakkur sniðinn og það þarf að horfa til þess. Ég tel líka mikilvægt að við veltum fyrir okkur hvernig við getum nýtt þá fjármuni sem við þá eigum aukalega til að stuðla að enn frekari uppbyggingu. Ég lít því svo á að fjárfestingar í rannsóknum og þróun séu góðar fjárfestingar, ég held að þær skipti máli þjóðhagslega. Ég vil líka nefna annan málaflokk sem við höfum líka rætt mikið í þessum sal. Ég reyni að hlusta eftir því sem hér er sagt þegar við ræðum um hvernig eigi að forgangsraða og ég nefni íþróttamálin sérstaklega. Það skilar sér í þjóðhagslegum ávinningi, ef svo má segja, hvernig við fjárfestum í íþróttamálum. Þetta eru þær hugmyndir sem ég tel að við þurfum að skoða sérstaklega og svo þurfum við líka að skoða þá forgangsröðun sem beitt hefur verið í fjárlögunum. Ekki gefst meiri tími til að fara yfir fjárlagafrumvarpið en ég mun svara spurningum.

Frú forseti. Ekki gefst langur tími til að fara yfir viðamikinn málaflokk mennta- og menningarmála og íþrótta- og æskulýðsmála en ég ætla að reyna að fara yfir nokkur atriði sem mér finnst skipta máli. Ég vil þakka ráðherra fyrir hennar innlegg á erfiðum tímum en þegar ég las yfir fjárlagafrumvarpið, yfir hluta mennta- og menningarmála, varð ég samt fyrir ákveðnum vonbrigðum. Ég hef verið að hugsa til þeirra fjögurra ára sem liðin eru og til orða þeirra ráðgjafa sem strax var leitað til. Þverpólitísk samstaða var um þá erlendu sérfræðinga sem sögðu: Forgangsraðið í þágu rannsókna og í þágu menntamála. Að vissu leyti hafa rannsóknarsjóðirnir verið varðir en ég get ekki sagt, þegar litið er til háskólamála, að sérstaklega hafi verið forgangsraðað í þágu háskólanna. Þessu hefur nokkurn veginn verið haldið í horfinu en ekki mikið meira en það. Við sjáum af nýjustu tölum um framlög til háskólamála - og ég á erfitt með að gagnrýna ráðherra á þessum erfiðu tímum, ég skil að þetta er mikil barátta og allt það - að efndir hafa ekki fylgt orðum. Framlög til háskólamála hafa aukist frá 2004 um 0,8% upp í 1,2%, það er bara ekki nóg. Það verður að gera betur og nýta þann skilning sem til staðar er í samfélaginu til að forgangsraða í þágu mennta og rannsókna. Ég vil meina að þetta sé vannýttur tími. Af hverju segi ég það? Ýmis forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar hafa verið kýld í gegnum þingið en innleiðingu nýrra framhaldsskólalaga hefur verið frestað, innleiðingu laga sem þverpólitísk samstaða var um. Hvert var megininntak allra flokka? Að bæta iðn- og starfsnám og koma í veg fyrir brottfall. Öllu var því frestað. Það er samhengi á milli þessa langa tíma til stúdentsprófs og þess að Ísland er með mesta brottfallið úr framhaldsskólanum. Á þessu var tekið en ríkisstjórn vinstri flokkanna frestaði því að taka á þessum vanda og mér finnst það miður þegar þverpólitískur vilji var til þess að taka saman á þessu. Vinnustaðanámssjóðnum, sem átti að vera til þess að efla iðn- og starfsnám, var frestað þar til á þessu ári. Getur verið að það sé af því að kosningar eru í nánd? Fara átti í þetta allt í upphafi og nýta það sem erlendir sérfræðingar sögðu, og pólitísk samstaða var um innan lands, um að forgangsraða í þágu mennta- og rannsóknarmála. Ég spyr hæstv. ráðherra nokkurra spurninga um niðurskurð í tækninámi. Mikill niðurskurður er á framlögum til Háskólans í Reykjavík, sem sinnir að 2/3 hlutum tæknimenntun hér á landi. Hvernig fer verulegur niðurskurður á tæknimenntun saman við þarfir atvinnulífsins og stefnu stjórnvalda? Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra hvað sameiningum á háskólastigi líður. Á þessum fjórum árum, talandi um vannýtt tækifæri, sjáum við ekki móta fyrir neinni stefnu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Fyrst þetta, þegar kemur að ráðgjöf þeirra sem ráðlögðu okkur í kreppu og um framlög til menntunar vil ég minna hv. þingmann á að við fórum í átakið Nám er vinnandi vegur. Þar hefur svo sannarlega verið staðið að eflingu starfsnáms. Þar erum við að tala um 600 milljónir sérstaklega í eflingu starfsnáms, 200 milljónir í eflingu náms- og starfsráðgjafar fyrir utan það að opna framhaldsskólann fyrir öllum yngri en 25 ára. Þróunarsjóðurinn var hugsaður til að efla framboð á starfsmenntun þannig að þar erum við að hlíta ráðum. Þetta átak fór af stað á miðju kjörtímabili þannig að það er ekki hægt að tala um að kosningar hafi þá verið í nánd en vissulega tók tíma að finna út hvernig velferðarráðuneyti og mennta- og menningarmálaráðuneyti gætu unnið sem best saman að því að láta þetta verkefni ná árangri og fá aðila atvinnulífsins til samstarfs. Ég held að það hafi tekist vel þannig að við verðum líka að halda því til haga. Ég tek undir með hv. þingmanni hvað varðar niðurskurð til háskólamála. Það má spyrja sig hvort þar hafi verið gengið of langt fram, sérstaklega í ljósi þess að háskólanemum hefur fjölgað verulega á þessum árum. Háskólarnir opnuðu sínar dyr fyrir nemendum og þeir hafa ekki verið bættir nema að hluta þannig að þetta er eitt af því sem ég vakti athygli á í ræðu minni að þyrfti að skoða sérstaklega. Hvað varðar tækninámið, eins og farið var yfir í fjárlagaumræðunni síðast, var horft til þess sérstaklega að við endurskoðuðum reiknilíkanið. Þar voru gerðar ýmsar leiðréttingar, m.a. að hækka reikniflokk hjúkrunar sem lengi hafði verið of lágur, og lögð var áhersla á að verja grunnflokkinn. Hins vegar lækkaði lítillega sá reikniflokkur sem innihélt tækninámið en eigi að síður jukust framlög og við töldum okkur geta rökstutt það því að nemendum fjölgaði. Hins vegar höfum við núna lokið við endurskoðun á fimmta flokki. Það er eitt af því sem við þurfum að skoða núna og vinna að, þ.e. hvernig við getum leiðrétt stöðu hans í reiknilíkaninu. Ég get að sumu leyti tekið undir gagnrýnina 

Frú forseti. Varðandi það að það hafi verið sett í aukna tæknimenntun í gegnum Nám er vinnandi vegur skýtur skökku við að sjá að mesti niðurskurðurinn í framhaldsskólunum og háskólunum beinist að tækninámi, starfsnámi - verkmenntaskólunum. Þetta kemur ekki alveg heim og saman. Ég undirstrika hins vegar að ég mun styðja ráðherra í þá veru að efla háskólastigið með öllum tiltækum ráðum og ég skynja það að ráðherra hefur einfaldlega ekki fengið nægilegan stuðning innan ríkisstjórnarflokkanna, þá kannski ekki síst hjá samstarfsflokknum, varðandi það að reyna að forgangsraða almennilega og gera meira en bara forgangsraða í þágu menntunar og rannsókna. Það er mismunun hjá stjórnvöldum vegna forgangsröðunar í fjármögnun háskóla. Raunniðurskurður til Háskóla Íslands frá 2009 er um 1%, Háskólans á Akureyri um 9%, Bifrastar aðeins meira og síðan Háskólans í Reykjavík tæp 18% og ég spyr í framhaldi af spurningu minni áðan: Hvaða ástæður liggja að baki þessari mismunun í fjármögnun háskóla? Ég undirstrika svo spurningu mína um hvað líði hugmyndum um sameiningu eða annað rekstrarform háskólanna hér á landi, sérstaklega í ljósi þess að gert er ráð fyrir þremur nemendum sem útskrifast á háskólastigi. Er ekki kominn tími til þess að taka burðugri skref í sameiningu háskóla og marka skýrari stefnu? Getur hæstv. ráðherra sagt okkur eitthvað um framtíð Kvikmyndaskólans? Það skiptir miklu máli, ekki síst í ljósi þess að við erum búin að byggja markvisst upp kvikmyndastarfsemina hér á landi. Kvikmyndaskólinn er hluti af því auk þeirra sjóða sem hefur verið stuðlað að og við sett á laggirnar. Er hæstv. ráðherra ekki sammála mér um afrekssjóð Íþróttasambandsins - 

Hv. þingmenn verða að virða það að ræðutíminn er tvær mínútur og á ekki að vera gefinn lengri tími. Þó að hér hafi verið farið 25 sekúndur fram yfir er ekki hægt að halda spurningum áfram.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka fram að ég held að það sé samhljómur milli stjórnarflokkanna um það hvernig við stöndum að þessu frumvarpi þó að vissulega sjái ég ávallt ástæðu til að eyða meira fé í menntun og rannsóknir. Það eru hins vegar mörg brýn mál og það verðum við að horfast í augu við. Ég nefndi Nám er vinnandi vegur áðan og ég vil líka nefna Rannsóknasjóðinn aftur sem ég held að sýni mjög mikilvæga forgangsröðun í þágu rannsókna. Ég vil líka nefna tækninámið á nýjan leik og núna niðurskurð til Háskólans í Reykjavík sem hv. þingmaður gerir að umtalsefni. Mér finnst mikilvægt að minna á það að skólinn fékk 150 millj. kr. viðbótarframlag á síðasta ári og hluti af forsendum fyrir því var að skólinn mundi standa skil á fleiri nemendum í verk- og tæknigreinum á næstu tveimur til þremur árum en fjárlög voru miðuð við á þeim tíma. Það var hugsunin á sínum tíma á bak við þetta viðbótarframlag. Við megum heldur ekki gleyma því þegar við förum í útreikningana. Þegar horft er til þess að mismunandi hafi verið skorið niður í háskólum er rétt að benda á það að niðurskurðurinn hefur verið á bilinu 21–23% til skólanna. Það er hins vegar alveg rétt að Háskóli Íslands hefur fengið viðbætur fyrir ný verkefni, annars vegar að sjálfsögðu nýja nemendur, því að þar hefur nemendafjölgunin orðið langmest, og hins vegar í gegnum aldarafmælissjóðinn sem þingmenn samþykktu hér á síðasta ári og tengist 100 ára afmæli háskólans. Við þurfum að horfa á það að annars vegar erum við með niðurskurð á rekstrargrunni og hins vegar erum við með ný verkefni sem hafa verið bætt að einhverju leyti. Við þurfum líka að taka inn í það viðbótarframlag sem Háskólinn í Reykjavík fékk á sínum tíma. Mér finnst mikilvægara að við horfum frekar á þetta út frá endurskoðun reikniflokkanna og ég held að það sé sú leið sem eigi að fara ef við viljum skoða sérstaklega eflingu verklegra greina og tæknigreina. Sameining háskóla, það er til stefna um samstarfsnet opinberu skólanna og þar höfum við þegar unnið mikið starf í samræmingu. Þetta samstarfsnet er með mögulega sameiningu í huga, eins og hv. þingmaður nefnir, og þar er þegar búið að vinna mikið  Ég verð að geyma spurninguna um Kvikmyndaskólann og afrekssjóðinn til síðari tíma.

Frú forseti. Ég fagna því sérstaklega að þingið sé með forsætisnefnd í broddi fylkingar að reyna að breyta vinnulagi í þinginu og gera umræðuna markvissari. Ég held að þetta sé mjög virðingarvert skref og þakka fyrir það. En þegar málaflokkar eru umfangsmiklir eins og ráðuneyti mennta- og menningarmála sem hefur marga málaflokka miðað við önnur lönd finnst mér okkur þingmönnum skammtaður naumur tími við 1. umr. til þess að spyrja ráðherra. Ég veit að sá ráðherra sem við erum að ræða við hér hefur þá venju að svara spurningum skilmerkilega. Þess vegna er sárt að horfa upp á það að við fáum ekki svör við þeim spurningum sem við leggjum fram hér í dag sökum þess að ekki hefur verið skammtaður nægur tími. Það fyrirkomulag að fá meiri tíma hefði verið í þágu upplýstrar umræðu fyrir okkur og betri vinnubragða og ég vildi bara benda á þetta í fullri vinsemd.

Forseti vill geta þess að við erum hér að feta inn á nýja braut, eins og komið hefur fram, og að sjálfsögðu verður fyrirkomulagið tekið til endurskoðunar í forsætisnefnd.

Hæstv. forseti. Mig langar að beina þeirri hugmynd til forseta og forsætisnefndar, og mun taka þá tillögu upp í nefndinni, að talsmenn hverrar nefndar fái við þessa umræðu hér tíma til að gefa almenna yfirlýsingu um ráðuneytið og fjármuni sem til þess er varið áður en fyrirspurnatími hefst. Þannig held ég að við munum ná betur utan um efnið þannig að hægt sé að fara almennt yfir forsendur fjárlaganna gagnvart ráðuneytinu og síðan sé hægt að spyrja ráðherra út í einstaka liði. Jafnframt tel ég að sá tími sem ráðherra er skammtaður, þ.e. sex mínútur til að fara yfir sitt ráðuneyti í upphafi, sé of knappur. Eins og hæstv. forseti tók fram áðan erum við með þetta allt saman í þróun en ég tel að nú þegar, þrátt fyrir að við séum bara búin með eitt ráðuneyti og annað sé að sigla af stað, séum við búin að átta okkur á að þetta er það sem við þurfum að bæta við.

Forseti þakkar ábendingarnar. Þær verða skoðaðar ásamt fleiri þáttum í forsætisnefnd.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér fjárlagafrumvarpið og þær áherslur sem fram koma í mennta- og menningarmálum. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa nýbreytni í fjárlagaumræðunni þar sem fjallað er um einstaka málaflokka með samræðum við fagráðherra í viðkomandi málaflokki og taka undir þær ábendingar sem hv. þingmenn hafa borið fram um að tíminn sé ansi naumur. Þessi málaflokkur er afar vanmetinn í íslenskri stjórnmálaumræðu því að enginn málaflokkur segir í raun og veru ríkari sögu um hvert við erum að fara til framtíðar en menntamálin. Það má segja að örlög þjóðarinnar ráðist að verulegu leyti af því hvort við hlúum að nýsköpun og framþróun í kennsluháttum og tryggjum sómasamlegan aðbúnað við kennara, nemendur og annað skólafólk. Sömuleiðis eru menningarmálin sá vettvangur þar sem sjálfsmynd þjóðarinnar speglast, aflstöð skapandi greina sem eru að verða ein af burðarstoðunum í okkar atvinnulífi. Það er mikið fagnaðarefni í þessu frumvarpi og reyndar stórkostlegt framfaraskref að framlög eru aukin til muna í Rannsóknasjóð, Tækniþróunarsjóð og Markáætlun á sviði vísinda og tækni. 1.300 milljónir munu bætast í þessa farvegi sem ættu að gjörbreyta aðstöðu fyrir rannsóknir og nýsköpun hér á landi til framtíðar. Það er líka sögulegt að fram undan eru miklar breytingar á Lánasjóði íslenskra námsmanna þar sem stóra breytingin verður sú að sérstakur hvati verður fyrir nemendur að ljúka námi á tilsettum tíma. Þetta er gamalt baráttumál sem við í Samfylkingunni höfum haldið á lofti árum saman og er mikið fagnaðarefni að nú hilli undir þessar mikilvægu umbætur á námslánakerfinu. Ég verð að taka undir það sem komið hefur fram í umræðunni hér að framan að þessi málaflokkur hefur þurft að þola mikinn niðurskurð á undanförnum árum. Það er miður en við höfðum í sjálfu sér enga valkosti í þeim efnum eftir fjármálahrunið mikla. Ég hef áhyggjur af stöðu bæði framhaldsskólanna og háskólanna, ég tel að við séum komin að þolmörkum þar og þurfum að sameinast um það í þinginu ef svigrúm skapast milli umræðna til þess að styrkja þessar greinar, styrkja framhaldsskólana og styrkja háskólana. Við verðum að hafa í huga að það sé rétt samhengi á milli þeirra áherslna sem lagðar hafa verið á undanförnum árum um eflingu verk- og tæknináms og fjárveitingar til einstakra háskóla. Ég bind hins vegar í því efni mjög miklar vonir við þann starfshóp sem er að fara í gang um framtíðarskipan háskólakerfisins með fulltrúum frá öllum þingflokkum, að þar verði mótuð stefna sem við getum nýtt til framtíðar um aukin gæði og samvinnu í háskólakerfinu. Tíminn er hlaupinn frá mér eins og oft í þessum stól. Ég vil að lokum ítreka ánægju með þessa umræðu og hvet hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra til frekari dáða í málafylgju og legg áherslu á það að hv. allsherjar- og menntamálanefnd mun ekki láta sitt eftir liggja í að tryggja landvinninga 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni brýninguna og þá áherslupunkta sem hann setti hér fram. Það var gott að heyra nefndan Lánasjóð íslenskra námsmanna þar sem unnið hefur verið mikið starf á undanförnum árum við að hækka grunnframfærslu lána. Enn fremur var starfandi nefnd sem skilaði tillögum í fyrra um endurskoðun á lánakerfinu. Í framhaldinu var farið í vinnu við það að skoða framfærslukerfi námsmanna í heild og horfa þá annars vegar á námslánakerfið og hins vegar á framfærslu þeirra sem eru ekki í námi sem hingað til hefur verið skilgreint sem lánshæft. Þá er ég að vísa í nemendur á framhaldsskólastigi. Ég vonast til þess að þingmenn geti átt góðar umræður um þetta frumvarp þegar það kemur fram. Mig langar að nýta tímann sem ég hef hér til að ræða aðeins um það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi áðan um brottfallsmál. Eins og kunnugt er áttum við góðan fund með fulltrúum OECD í fyrra um mögulegar aðgerðir gegn brottfalli. Afrakstur þeirrar vinnu er aðgerðaáætlun sem við munum kynna á næstunni sem er fyrst og fremst í samræmi við ráðgjöf OECD og er ætlað að greina betur ástæður brottfalls. Þetta er eitt af því sem er mjög erfitt að leggja fram einhverjar patentlausnir eða svör við, en hugsunin er sú að greina annars vegar ástæður brottfalls í tilraunaskólum og vinna svo með ráðgjöf og utanumhaldi með þá nemendur sem eru þá líklegir til að vera í brottfallshættu. Þar byggjum við á alþjóðlegri reynslu og ég vona að sjálfsögðu að þetta muni skila árangri. Hv. þingmaður spurði einnig um Kvikmyndaskólann sem er með óbreytt fjárframlög með 1% aðhaldi, að mig minnir, í fjárlagafrumvarpinu, u.þ.b. 55 milljónir, kannski 56. Við stefnum á það í kjölfar stefnumótunar um kvikmyndanám að ræða við þann skóla um framhaldið þannig að ég held að fram undan í því sé bara góð vinna. Við erum búin að leggja mikla vinnu í þessa stefnumótun þar sem horft er til kvikmyndanáms bæði á framhalds- og háskólastigi og ég held að þar sé nokkuð sem við getum unnið áfram að á uppbyggilegan og jákvæðan hátt fyrir 

Virðulegi forseti. Ég vildi gjarnan koma hér upp aftur og hnykkja á umræðunni um brotthvarfið. Það er auðvitað stóra áskorunin sem við stöndum frammi fyrir í menntamálum. Við horfum upp á það að nærfellt þriðji hver nemandi sem hefur nám í framhaldsskóla hrökklast frá námi án þess að ljúka tilskildum árangri. Við höfum tekist á við þetta vandamál í öllum flokkum um árabil en það hefur því miður lítið þokast. Hluti skýringarinnar er auðvitað hrunið og við höfum ekki haft afl og fjármuni til þess að fylgja eftir ágætum lögum frá 2008 um framhaldsskóla. Það er verið að takast á við þetta vandamál á mörgum stigum og ég held að við þurfum að gæta þess að baráttan við brotthvarfið sé ekki eingöngu háð í framhaldsskólum. Við þurfum í raun að hefja skimun fyrir þessu vandamáli strax í grunnskólunum og tryggja grunnskólunum um allt land tæki til að örva áhuga nemenda og tryggja að nemendur eigi kost á því að stunda nám sem hæfir hæfileikum, færni og áhugasviði hvers og eins. Við höfum kannski ekki eytt nægilega mikilli orku eða fjármunum til að tryggja það á liðnum árum. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra um eitt tiltekið atriði. Það hefur verið fagnaðarefni að sjá hversu vel hefur tekist til að tryggja framtíðarhúsnæði fyrir Kvennaskólann í Reykjavík, en á sama tíma hefur vandi Menntaskólans í Reykjavík, sem er hér í nágrenni við okkur, verið ærinn á umliðnum árum og ljóst að þar eru menn komnir að þolmörkum. Mín spurning er þessi: Hvaða áætlanir eru uppi um að takast á við þann vanda sem sá skóli á við að etja í húsnæðismálum?

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um brotthvarfið og ég held að þar séum við að hugsa í takt því að hluti af því verkefni sem við erum að undirbúa núna snýr einmitt að samstarfi grunn- og framhaldsskóla. Það er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á að þar má ekki bara einblína á eitt skólastig, við þurfum að horfa á aðdraganda brotthvarfsins og horfa á þetta heildstætt. Hins vegar, eins og ég sagði áðan, eru mjög margþættar ástæður fyrir brotthvarfi. Eitt af því sem hefur verið nefnt er til að mynda að atvinnuástand fyrir hrun hafi verið svo gott að nemendur hafi getað gengið úr skóla og fengið vinnu. Það ástand hefur auðvitað gerbreyst. Það kann að vera að það sé gild röksemd í ljósi þess að á Íslandi ljúka mjög margir námi en þeir ljúka því hins vegar ekki á réttum tíma. Við erum með óvenjulega opið skólakerfi þar sem fólk sækir sér nám á ólíkum aldri, en það gerir hins vegar að verkum að skilvirkni kerfisins verður minni en ella. Þetta er eitt af því sem OECD bendir líka á í greiningu sinni. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um stofnkostnað Menntaskólans í Reykjavík. Það er rétt að við höfum verið með ákveðna uppbyggingaráætlun í gangi varðandi framhaldsskóla í Reykjavík. Það var gert samkomulag á sínum tíma við Menntaskólann við Sund, Fjölbrautaskólann við Ármúla og Fjölbrautaskólann í Breiðholti. Nú er viðbyggingu við FB lokið og sömuleiðis FÁ og yfir standa framkvæmdir við MS. Kvennaskólinn í Reykjavík var hins vegar verst settur framhaldsskóla í Reykjavík í húsnæðismálum þannig að þegar sá möguleiki kom upp að nýta húsnæði sem fyrir var í gamla Miðbæjarskólanum var ákveðið að fara í það verkefni. Ég held að það hafi tekist mjög vel og brugðist þar við þeim vanda sem brýnastur var. En ég tek undir með hv. þingmanni að aðstaða Menntaskólans í Reykjavík er núna þannig að það skiptir miklu máli að fara að skoða þær framkvæmdir. Þær hafa að sjálfsögðu verið kynntar í ráðuneytinu og eru mjög umfangsmiklar. Ég mundi því líta svo á að þar þurfi bara að taka sérstaka ákvörðun um að fara í uppbyggingu 

Frú forseti. Það er kannski dæmigert eða táknrænt hversu naumur tími er skammtaður til að ræða mennta- og menningarmál því að til þessa ráðuneytis er féð skammtað álíka naumt og tíminn til að ræða um fjárveitingarnar. Það er vaxandi skilningur á því í þjóðfélagi okkar að menntun er undirstaða allra framfara. Hún er undirstaða verklegrar tækni og hún er undirstaða andlegrar vellíðanar, svo að það er ekkert smáræði sem heyrir undir þetta ráðuneyti. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur það gerst að hið illa þokkaða olnbogabarn á Íslandi, menningin, sem hefur verið kölluð í fyrirlitningarskyni listir, hefur öðlast nýjan sess undir nafninu skapandi greinar, og skapandi greinar hafa verið heppnar með þann menntamálaráðherra sem nú situr. Það er loksins viðurkennt og sannað að hinar skapandi greinar eru undirstöðuatvinnuvegur, einn af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar, þær eru hátækniiðnaður og þær eru nýsköpun. Það er ekki tilviljun að hluti af starfsemi Hollywood er fluttur til Íslands. Ástæðan er ekki bara landslagið heldur það verk sem hér hefur verið unnið í hinum skapandi greinum. Því langar mig að víkja stuttlega að kvikmyndamenntun sem er undirstaða þess að kvikmyndagerð sé stunduð hérna. Ég sé ekkert um Kvikmyndaskóla Íslands í þessu fjárlagafrumvarpi og þykir það svolítið skrýtið, svo ég spyr: Er átt við Kvikmyndaskóla Íslands undir liðnum Framhaldsskólar, almennt þar sem stendur Menntun á sviði kvikmyndagerðar? Þar eru tilteknar 58,4 millj. kr. sem er eins og lélegur brandari þegar maður ber þessa grein, sem er kannski sú víðtækasta og mest atvinnuskapandi af hinum skapandi greinum, saman við aðrar atvinnugreinar í landinu. Ég er ekki að segja að of miklu sé varið til annarra skóla, en við leggjum á annan milljarð í landbúnaðarskóla til að mennta bændur og það er bara frábært. Það er rétt tæpur milljarður sem fer í verslunarnám. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég get tekið undir orð hans um hinar skapandi greinar. Það var einmitt gerð þessi merkilega rannsókn sem sýndi að velta skapandi greina var á pari við þungaiðnað, og það fannst mér vera mjög mikilvægt innlegg í umræðuna um atvinnumál. Ég held að í öllu falli hafi hún gert mörgum ljóst að þegar við ræðum um atvinnumál verðum við að horfa til fjölbreytninnar og til þess sem við eigum í okkar hugviti, hvort sem það er í hinum skapandi greinum eða rannsóknum og þróun. Þar er vissulega menntunin undirstaða. Það er rétt hjá hv. þingmanni að í þeim lið sem spurt er um, menntun til kvikmyndagerðar, er undir styrktarsamningur við Kvikmyndaskóla Íslands. Ég vil benda á að sá liður hefur hækkað í kreppunni ólíkt mörgum öðrum liðum og farið úr 38 millj. kr. ef ég man rétt, ég treysti mér ekki alveg til að nefna upphæðina en hún var rétt undir 40 millj. kr. í upphafi kreppu. Sá samningur stendur núna í kringum 56 millj. kr. Eins og ég sagði áðan í svari mínu við fyrirspurn hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur höfum við hug á því að lokinni stefnumótun, þar sem mikil gróska er í námi í kvikmyndagerð og mikill áhugi, að horfa til þess hvernig við getum eflt þetta starf enn frekar, bæði í Kvikmyndaskóla Íslands og öðrum námsbrautum sem snúa að kvikmyndanámi. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að þetta nám þurfi að efla. Hvað varðar greinina almennt finnst mér rétt að minnast á að í fyrra náðist samkomulag við fagfélög kvikmyndagerðarmanna um eflingu kvikmyndasjóða. Það boðar aukningu, en ég vonast líka til þess að í þeim framlögum sem boðuð voru í verkefnasjóð skapandi greina í fjárfestingaráætlun ríkistjórnarinnar sem kynnt hefur verið, muni líka falla fjármunir til þessarar greinar eins og annarra skapandi greina. Ég held að það sé mikilvægt skref og ég held að það sé mikilvægt 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra svarið. Ég fullyrði að enginn efast um góðan vilja hennar í garð hinna skapandi greina og allra síst í garð kvikmyndagerðarinnar. Til marks um það hversu mikilvæg kvikmyndagerð er orðin sem atvinnuvegur í samfélaginu ætla ég að minnast á hlut sem ekki er á verksviði hæstv. menntamálaráðherra og það eru endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar. Kvikmyndaframleiðendur fá 20% endurgreitt af skatti af þeim peningum sem varið er til kvikmyndagerðar hér á landi. Þarna er að nokkru leyti að finna skýringuna á því að heilir kaupstaðir verða að flytja burt vegna þess að erlendir stórlaxar í kvikmyndagerð hafa keypt afnotaréttinn af svæðinu til lengri eða skemmri tíma, samanber það sem nú er að gerast á Seyðisfirði. Þessar endurgreiðslur eru áætlaðar núna 400 millj. kr. Það eru eiginlega allir sem eitthvað þekkja til greinarinnar sammála um að sú tala sé allt of lág. En bara sú tala, 400 millj. kr. í endurgreiðslur, þýðir veltu upp á 2 milljarða og veltan verður miklu meiri. Þetta vildi ég nefna til marks um mikilvægi greinarinnar og ég spyr núna: Stendur ekki til að festa í sessi undirstöðu kvikmyndagerðarinnar, sem er Kvikmyndaskóli Íslands? Á meðan aðrir skólar á Íslandi komast ekki á blað fyrir gæði hefur þessi skóli á sínum líftíma 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Af því að spurt er beint um Kvikmyndaskólann er hann með samning við mennta- og menningarmálaráðuneytið og ég reikna með því að sá samningur verði framlengdur þegar gildistími hans rennur út. Ég held því að ég svari þessu alveg skýrt. Hv. þingmaður nefndi endurgreiðslur til kvikmyndagerðar sem ekki heyra undir ráðuneyti mennta- og menningarmála heldur ráðuneyti atvinnuvega og nýsköpunar. Og þar sem ég er staðgengill atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra í dag og mun koma fram sem slíkur hér á eftir vil ég taka það fram að þetta er eitthvað sem mér finnst rétt að ræða þegar að þeirri umræðu kemur. Við þurfum að ræða þau áhrif sem endurgreiðslurnar hafa haft og hvernig best verði gert ráð fyrir þeim þegar kemur að fjárlagavinnu því að það er mikilvægt að gera skýrar áætlanir í þessum efnum. En ég held að enginn efist um að þetta hefur haft mjög mikil áhrif út í samfélagið til atvinnusköpunar á þessu sviði. Mig langar að nota færið af því að ég á hálfa mínútu eftir, til að nefna íþróttamálin, af því að ég var spurð um það áðan og náði ekki að svara. Það snýr að afreksstefnu í íþróttum sem hefur verið sett fram í íþróttastefnu ríkisins. Ég vil minna á að framlag í afrekssjóð var aukið verulega í fjárlögum í fyrra, var hækkað úr 24 millj. kr., um 10 millj. kr. þannig að ég vil minna á að þar hefur orðið hækkun. Ég held líka að það sé mjög mikilvægt að horfa til lengri tíma. Það sem ég vil helst sjá gerast er að sett séu markmið í þessum málum til lengri tíma, ekki bara hvað varðar afrekssjóðinn heldur líka ferðasjóðinn og sérsamböndin þannig að íþróttahreyfingin hafi skýrari vissu um það hvert fjárveitingar stefni, m.a. til undirbúnings fyrir stórmót sem eru tíð, til að mynda eru Ólympíuleikar á fjögurra ára fresti og vetrarólympíuleikar þess á milli. Það er mikilvægt að fyrir liggi skýrar áætlanir um fjármagnið.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar stuttu ræðu hér áðan. Mig langar að fara í þetta á sama hátt og margir aðrir þingmenn. Við höfum rætt það hér í þinginu, og það er ljóst innan háskólans og framhaldsskólans og innan samfélagsins, að kallað er eftir aukinni tæknimenntun. Á bls. 269 í þessu plaggi stendur að framlög til framhaldsskóla lækki almennt ekki ef frá séu talin framlög til stórra verknámsskóla sem lækka. Hvernig fer það saman að samfélagið og atvinnulífið kalli á aukna tæknimenntun og á sama tíma lækkum við fjárframlög til þeirra skóla? Mig langar gjarnan að hæstv. ráðherra ræði það aðeins. Samhliða setjum við svo ákveðið fjármagn í Vinnustaðanámssjóð til að stuðla að námi þeirra nemenda sem þar eru. Það er ekki samfella og það eru engin heilindi þarna að baki og mig langar að biðja hæstv. ráðherra um að fara nánar í það. Mig langar líka að biðja ráðherrann um að útskýra enn frekar fyrir okkur fjárframlög sem varða Kvikmyndaskólann. Það heitir Kvikmyndaskóli Íslands í fjárlögunum 2013, hann fær þar 79 milljónir. Engar fjárveitingar eru svo 2014, 2015 og 2016. Á bls. 32 heitir þetta hins vegar „Menntun á sviði kvikmyndagerðar“ og þá er peningur inni upp á 58 milljónir. Ef það er hugsunin að halda þessum skóla til streitu af hverju eru þá fjármunir ekki inni undir nafninu Kvikmyndaskólinn? Og ég spyr að þessu þó að menn ætli sér síðan að fara í einhverjar samræður um það hvernig eigi að halda utan um þetta og hvernig menntunin eigi að vera. Þarna er líka eitthvað sem er ekki nægjanlega skýrt. Það er óþolandi fyrir skóla eins og Kvikmyndaskóla Íslands að þurfa að reka sig á samningum sem hann veit ekkert hvernig verða 2013 vegna þess að samningurinn rennur út um áramót. Þetta finnst mér skipta máli og ég vil gjarnan fá ívið betri útskýringar hjá hæstv. menntamálaráðherra. Mig langar líka að spyrja hæstv. menntamálaráðherra að því hver sé framtíðarsýn ráðuneytisins fyrir Náttúruminjasafn Íslands. Enn eru inni 23 milljónir í Náttúruminjasafnið. Ráðuneytið hefur ekki ráðið nýjan safnstjóra. Virðulegur þjóðminjavörður gegnir því starfi nú sem settur forstjóri Náttúruminjasafnsins. Það er ekkert inni á næstu árum um það til 2016, engar aukafjárveitingar til Náttúruminjasafnsins, sem segir manni að það er ekkert sérstakt á ferðinni þar hvað varðar húsnæðismálin. Í fyrstu atrennu vil ég gjarnan spyrja hæstv. ráðherra um þessa þætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég nefni fyrst verk- og tæknigreinarnar. Hv. þingmaður spyr sérstaklega um niðurskurð til stórra verknámsskóla. Eins og ég reyndi að koma til skila í upphafsræðu minni þá er þessi niðurskurður forgangsröðun út frá köldu mati okkar á því hvaða skólar þoli frekari niðurskurð. Ástæðan fyrir því að við teljum að þessir skólar þoli hann frekar en aðrir - og ég er ekki að segja að það sé þeim auðvelt því að allir framhaldsskólarnir eiga við mjög erfiða stöðu að stríða - er sú að þessir skólar hafa fengið aukna fjármuni úr átakinu Nám er vinnandi vegur, sem ekki hefur nýst hinum hefðbundnari bóknámsskólum. Það er ástæðan fyrir þessari forgangsröðun sem sumum kann að virðast að sé ekki í fullu samræmi við stefnumótun okkar. En þetta er ástæðan og ég tel að þetta sé í fullu samræmi við stefnumótun okkar. Hins vegar er ljóst að þarna birtast ekki þeir fjármunir sem hafa verið settir inn í gegnum umrætt átak. Þetta er bara byggt á mati okkar á því hver þoli helst niðurskurð en ekki er þar með sagt að þeir þoli hann vel. Hvað varðar verk- og tæknigreinar almennt fór ég yfir háskólastigið áðan og fjölgun nemenda. Ég vil nefna að fjárveitingar til þeirra greina hafa hækkað um 58% á fjárlögum undanfarin sex ár á sama tíma og hækkunin til hug- og félagsvísindagreina hefur numið 36%. Við þurfum líka að horfa á þær tölur þegar við ræðum þessi málefni. Náttúruminjasafnið - þar er þjóðminjavörður settur forstöðumaður, það er rétt. Unnið er að því að ljúka stefnumótun fyrir safnið og einnig er unnið að því að ljúka skoðun á húsnæðiskosti fyrir safnið. Ég tel mikilvægt að það liggi fyrir áður en embætti nýs forstöðumanns verður auglýst. Það verður svo gert í framhaldinu. Ég bendi á að í fjárfestingaráætluninni, sem ég nefndi hér áðan, var gert ráð fyrir hugsanlegum stofnkostnaði við sýningu Náttúruminjasafns. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra hennar svör. Mig langar að nefna æskulýðs- og íþróttamál. Menn tala stundum um menningu og menning er oftar en ekki það sem maðurinn gerir. Nú höfum við komið okkur upp nýju hugtaki, skapandi greinar, fyrir listir. Ekki ætla ég að lasta það sem fer í listir og skapandi greinar í þessu frumvarpi, því fer víðs fjarri. En ég vil bera saman það sem fer í æskulýðs- og íþróttamál annars vegar og það sem fer í listir og skapandi greinar hins vegar. Þar er himinn og haf á milli. Þar sem við tölum um að við viljum halda utan um börn og barnafjölskyldur og styðja við heilbrigt líferni finnst mér skjóta skökku við að við skulum verja jafnlitlum fjármunum í æskulýðs- og íþróttamál og við gerum og að við skulum jafnframt vera að skera niður gagnvart skátum á Úlfljótsvatni og gagnvart miðstöð KFUM og KFUK í Vatnaskógi. Mér finnst það skjóta skökku við þegar við viljum samhliða halda utan um börn og unglinga og horfa til heilbrigðs lífs. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig sér hún fyrir sér íþrótta- og æskulýðsmál í náinni framtíð með hag barna og unglinga og fjölskyldna að leiðarljósi, með hag þeirra sambanda að leiðarljósi sem nú starfa í þágu þessara íþróttagreina? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sjái fyrir sér, í tengslum við Afrekssjóð íþróttamanna og styrki til þeirra sambanda sem nú eru við lýði og hugsanlega fleiri, að hægt verði að horfa til þess sem er til dæmis hjá Skáksambandinu. Við eigum stórmeistara sem eru á fjárlögum ár hvert. Ég spyr hvort hugvísindin og hugíþróttir eins og skákíþróttin eigi að hafa æðri sess en aðrar greinar 

Virðulegi forseti. Það er alltaf erfitt að fara í samanburð á þessu sviði. Við getum nefnt að uppbygging íþróttamannvirkja, svo að dæmi sé tekið, hefur að mestu leyti verið í höndum sveitarfélaga. Þau hafa tekið mjög ríkan þátt í íþróttastarfi barna og ungmenna þannig að það er erfitt að bera það saman við menningu og listir þar sem stofnkostnaður menningarstofnana hefur meira verið á höndum ríkisins en íþróttamannvirki. Ég tek hins vegar undir það með hv. þingmanni að gott væri að hafa rýmri tíma til að ræða þennan samanburð almennt. Við höfum tekið saman - og það er kannski betri samanburður - framlög til íþróttamála hér af hálfu ríkis og sveitarfélaga samanborið við önnur Norðurlönd. Þar má til að mynda sjá að þótt við tölum hlutfallslega hafa Íslendingar, og ríkið þá sérstaklega, lagt minna til íþróttamála en gerist annars staðar á Norðurlöndum. Það sprettur væntanlega af ákveðinni sögulegri hefð því að þetta virðist almennt hafa verið tilhneigingin í gegnum árin. Í ljósi nýrrar íþróttastefnu finnst mér þó full ástæða til að endurskoða það. Eins og ég nefndi áðan þurfum við að velta fyrir okkur framtíðarsýninni í þessum málaflokki. Kannski má segja það sama um æskulýðsmálin. Þar höfum við reynt að hlífa - menningarstofnanir og æskulýðsmál urðu fyrir 10% niðurskurði í fyrsta frumvarpinu sem ég tók þátt í, sem snerist þá um fjárlög 2010. Í frumvarpinu þar á eftir var hins vegar ákveðið að reyna að hlífa íþrótta- og æskulýðsmálunum umfram annað og þá með hag barna og ungmenna að leiðarljósi. Við höfum reynt að hafa það að leiðarljósi. Munurinn á þessum tölum er sá að þessi framlög taka sjaldnast verðlagsuppfærslu, því að um frjáls félagasamtök er að ræða, á meðan stofnanir fá verðlagsuppfærslu. Ég hef stundum velt því upp, og ég veit að það er flókin umræða tæknilega, hvort stofnanaígildi ættu hugsanlega að fá verðlagsuppfærslu þótt um frjáls félagasamtök sé að ræða. 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Varðandi menntamálin langar mig að byrja á að fagna því að hér sé verið að leggja til 250 millj. kr. vegna stækkunar verknámsaðstöðu Fjölbrautaskóla Suðurlands. Löngu er kominn tími til að ráðast í það mikilvæga verkefni. Sveitarfélögin á Suðurlandi hafa lagt fyrir fjármuni til að hefja það starf og vonandi verður þessi aðstaða tekin í notkun hið fyrsta. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Hér kemur fram að gert er ráð fyrir hækkun á framlögum til sjóðsins. Það kemur jafnframt fram, í umfjöllun í fjárlagafrumvarpinu um c-liðinn, að lækkun lánveitinga hafi numið 6,5% vegna þess að lánþegum hafi fækkað frá forsendum fjárlaga 2012. Mig langar að vita hvort hæstv. ráðherra kunni einhverjar skýringar á því hvers vegna lánþegum er að fækka. Menntun er undirstaða þess að samfélag okkar blómstri. Eftir því sem fleiri mennta sig, eftir því sem menntunarstig í samfélaginu almennt eykst, eigum við von á auknum hagvexti. Það er beint samband þar á milli. Þess vegna eigum við að búa íslenskum ungmennum og þeim sem vilja mennta sig góða aðstöðu til að gera svo. Mig langar einnig að spyrja hæstv. ráðherra vegna sjóðsins: Hvers vegna er gert ráð fyrir því að draga úr lánum til skólagjalda? Hvers vegna er farið í það og hvernig hefur sú ákvörðunartaka átt sér stað? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra út í atriði sem kom fram í spurningu annars hv. þingmanns. Hv. þm. Skúli Helgason, sem situr í nefndinni, rakti það að til stæði að breyta reglum sjóðsins á þann veg að hvetja námsmenn til að klára nám á réttum tíma. Ég sé ekkert um það í fjárlagafrumvarpinu. Er verið að breyta þessu og hver er þá kostnaður ríkisins vegna þeirrar breytingar? Er þá sú aukning í fjármunum sem hér er lagt til að lánasjóðurinn fái til komin vegna þessa verkefnis? Mér finnst umfjöllunin um lánasjóðinn óljós, ef þetta er málið er það að minnsta kosti ekki tiltekið þarna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa spurningu en hún spyr út í fækkun lánþega. Skýringar sem ég hef á því eru í sjálfu sér ekki miklar af því að nemum á háskólastigi hefur fjölgað. Á árunum 2008–2012 hefur þeim fjölgað um 2.169. Í nýjustu útgáfu frá OECD, þar sem tölur eru reyndar ekki glænýjar, kemur fram að Ísland er með hlutfallslega flesta námsmenn í námi erlendis þannig að ekki erum við að horfa á fækkun námsmanna. Það kann hins vegar að vera að sjóðurinn hafi ofáætlað ætlaðan fjölda námsmanna. Eins og fram kemur miðast fjárframlögin við áætlun og gert var ráð fyrir verulegri fjölgun lánþega, meðal annars út frá þessu átaki Nám er vinnandi vegur. Sú áætlun virðist ekki hafa gengið eftir þó að námsmönnunum hafi ekki fækkað. Svo virðist því vera sem nemendur taki ekki lán. Þetta segi ég hins vegar án þess að vera búin að greina það nákvæmlega. Við þyrftum að fá frekari upplýsingar um þetta. Hvað varðar skólagjaldalánin hefur verið rætt um það af okkar hálfu að styrkja frumgreinanám í auknum mæli af þeim heimildum sem við höfum yfir að ráða í verkefninu Nám er vinnandi vegur og draga þá fremur úr skólagjöldum í því námi. Það útskýrir þá hagræðingu sem væntanlega birtist þá í sparnaði hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Það ætti að koma út á eitt því að þá er verið að tala um að ríkið styrki það frekar með beinum hætti en í gegnum skólagjaldalán. Varðandi þær breytingar sem hv. þingmaður nefndi þá er þar um að ræða breytingar sem hv. þm. Skúli Helgason hefur úr skýrslu sem var kynnt á vef ráðuneytisins um fyrirhugaðar breytingar á lánasjóðskerfinu. Við vinnum núna samkvæmt þeim en ekki er tímabært að ræða þær, tel ég, fyrr en frumvarpið kemur fram, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta. Er þá gert ráð fyrir þeim breytingum sem hæstv. ráðherra talar hér um að séu í farvatninu og tekið tillit til þeirra í fjárlögunum eða eigum við eftir að sjá við 2. umr. fjárlaga tillögu um aukið framlag til sjóðsins vegna þessara tillagna? Verður það þannig? Mig langar aðeins að spyrja hæstv. ráðherra um lið 299, Háskóla- og rannsóknastarfsemi, þar sem lagt er til að heildarframlag á liðinn lækki um 17 millj. kr. Þarna erum við með fræða- og þekkingarsetur víða á landsbyggðinni. Framlag til Þekkingarseturs Vestmannaeyja lækkar til dæmis um 0,2 millj. kr., til Þekkingarseturs á Suðurlandi um 0,1 millj. kr. og ég spyr: Hvers vegna er ráðist í þetta og hvaða hugmyndir eru þarna að baki? Kemur eitthvað annað út á landsbyggðina á móti? Er verið að auka framlög í aðra starfsemi, aðra háskóla- og rannsóknastarfsemi á landsbyggðinni eða er hér um að ræða 17 millj. kr. niðurskurð á landsbyggðina sérstaklega og þessa starfsemi sem við höfum hægt og bítandi byggt upp víðs vegar um landið þannig að sem flestir landsmenn eigi greiðan aðgang að háskólanámi?

Virðulegi forseti. Það er ekki gert ráð fyrir þessum breytingum á lánasjóðnum í þessu fjárlagafrumvarpi enda er ólíklegt að þær mundu birtast í fjárlögum næsta árs. Þarna er verið að tala um útreikninga fram í tímann þar sem gert er ráð fyrir að höfuðstóll skerðist. Kostnaðargreiningin snýr þá að því hvaða áhrif það hafi á eiginfjárstöðu sjóðsins. Í núverandi ástandi vitum við að lánin eru að verulegu leyti niðurgreidd þannig að það sem er verið að reikna út núna er munurinn til framtíðar fyrir eiginfjárstöðu en það ætti ekki endilega að hafa áhrif á fjárlög næsta árs eins og ég hef skilið málið. Hv. þingmaður spyr um þennan lið. Þarna er fyrst og fremst um að ræða tvö tímabundin verkefni sem er lokið, þ.e. verkefni um rafrænt aðgengi allra að námsferli sínum allt frá grunnskóla til háskóla. Þetta er hluti af verkefnum íslenska upplýsingasamfélagsins sem telst vera lokið þannig að það fellur niður. Síðan er annað tímabundið verkefni um samstarf háskóla-, þekkingar- og fræðasetra á Vestfjörðum sem var tveggja ára þróunarverkefni sem má kalla að sé lokið. Síðan bætast við þessar 12 milljónir 5 millj. kr. almennt aðhald sem er þá 1% aðhald á þennan lið.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að halda aðeins áfram umræðunni um Lánasjóð íslenskra námsmanna. Hann er undirstaða fyrir nám stærsta hluta námsmanna, hvort sem við lítum til háskóla- eða framhaldsnáms. Þegar ég var að lesa á bls. 288 í frumvarpinu fór ég að velta fyrir mér hvort ég skildi það rétt að framlag í afskriftasjóð útlána fyrir árið 2011 næmi tæplega 9 milljörðum, þá um 6 milljörðum meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum ársins 2012. Svo er talað um helstu ástæður varúðarfærslunnar og ég mundi gjarnan vilja að hæstv. ráðherra útskýrði hvað er átt við með einskiptisaðgerð í tengslum við forsendur reiknimódels sjóðsins. Hvað er svo átt við með greiðsluáhrifum vegna neikvæðrar launaþróunar lánþega og breyttri samsetningu og hegðun lántaka? Ég held að það sé mjög mikilvægt að við fáum þessar upplýsingar. Ég held eiginlega almennt í framhaldi af þeim fyrirspurnum sem þegar hafa komið fram hér í dag og umræðunni að við þyrftum eiginlega að fá sem fyrst sérstakan fund í nefndinni um stöðu sjóðsins og þær breytingar sem hér er verið að ræða. Það er líka búið að ræða aðeins kvikmyndanámið. Svo ég fái aðeins að koma að minni skoðun þar tel ég mjög mikilvægt að það sé boðið upp á kvikmyndanám á Íslandi. Ég er hins vegar ekki endilega þeirrar skoðunar að það eigi bara að vera kvikmyndanám í einum skóla. Það er mjög brýnt að menntamálaráðuneytið tryggi að þeir sem hafa áhuga á þessu námi geti lært kvikmyndagerð á Íslandi og það sem tengist henni en gæti líka að því að gera góða samninga og tryggja sem best nám. Það er ekki bara kvikmyndagerð sem hefur blómstrað á Íslandi heldur hefur verið mjög áhugavert að undanförnu að fylgjast með því hvernig framleiðsla á tónlist hefur sprungið út. Það eru orðin meira og minna bara íslensk lög á vinsældalistum hér. Hefur ráðherrann einhver áform um að styðja betur við bæði þá sem eru að læra að spila eða semja tónlist og hefur ráðherrann áhuga á að skoða einhvers konar sambærilegt fyrirkomulag og nú viðgengst varðandi kvikmyndagerð um að það komi einhvers konar sérstakur stuðningur við þá sem eru að framleiða, hvort sem það er tónlistin sjálf, að taka hana upp hér, vera með hátíðir, myndbönd við tónlist eða annað? Það væri mjög áhugavert að heyra. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hvað varðar lánasjóðinn tel ég svo vera en ég tel að það sé rétt að hv. allsherjar- og menntamálanefnd kalli stjórn sjóðsins fyrir til að ræða frekar og fá nánari skýringar á því sem rætt er um varðandi afskriftasjóðinn. Einskiptisaðgerðin snýr að því hvernig forsendur eru reiknaðar fyrir framlagi ríkisins inn í sjóðinn á móti því sem sjóðurinn aflar með endurgreiðslum, þ.e. hvað ríkið leggur til einstaks láns á móti því sem kemur svo til baka. Þetta hefur verið í kringum 50/50-skipting, þ.e. lánin hafa verið niðurgreidd að hálfu leyti. Þessar forsendur voru endurskoðaðar. Sú endurskoðun tók verulegan tíma þannig að það má segja að það sé einskiptisaðgerð sem breytir þessari eiginfjárstöðu út frá breyttum forsendum. Greiðsluáhrif vegna neikvæðrar launaþróunar lánþega snúa að því að endurgreiðslur hafa verið að lækka út af neikvæðri launaþróun í samfélaginu og breytt samsetning og hegðun lántaka snýr meðal annars að því að þeir sem hafa tekið lán hafa í auknum mæli tekið hærri lán fyrir lengri námsferli sem kemur þá þannig út fyrir lánasjóðinn að þau lán eru sjaldnast endurgreidd að fullu. Lánþeganum endist hreinlega ekki aldur til að greiða þau til baka. Þetta tel ég hinar grófu skýringar á því sem hér er rætt um stöðu lánasjóðsins og mér finnst mjög jákvætt að nefndin fari yfir það. Hvað varðar kvikmyndanámið get ég tekið undir að margir skólar eru að þróa starfsnámsbrautir fyrir kvikmyndagerð. Á næstunni munum við sjá spennandi þróunarverkefni í skólum um land allt og ég held að það sé mjög góður punktur hjá hv. þingmanni. Hvað varðar tónlistina tek ég undir með hv. þingmanni, við eigum auðvitað Tónlistarsjóðinn okkar og ég kem kannski nánar að honum á eftir.

Virðulegi forseti. Já, ég mundi gjarnan vilja að hæstv. ráðherra ræddi aðeins þessar hugmyndir um stuðning við tónlistina. Við framsóknarmenn lögðum það fram sem hluta af tillögum okkar í atvinnumálum að tekið yrði upp svipað fyrirkomulag. Ég hef unnið að frumvarpi hvað það varðar og svo veit ég að hv. þm. Skúli Helgason hefur líka sýnt málinu mikinn áhuga. Síðan sá ég á þingmálaskrá hjá hæstv. ráðherra að það er ætlunin að koma inn með frumvarp um fjölmiðlana. Þó að það séu ekki bein fjárframlög eins og hér um fjölmiðlana er þetta samt málaflokkur sem fellur undir ráðuneyti hæstv. ráðherra og ég verð að segja að ég hef verulegar áhyggjur af stöðu fjölmiðla á Íslandi. Langstærstur hluti af rekstrarkostnaði fjölmiðlafyrirtækja er launakostnaður og eitt af því sem ég hef velt fyrir mér er hvort hægt væri að stofna einhvers konar stuðningssjóð við fjölmiðlamenn, t.d. blaðamenn sem eru að sinna rannsóknarverkefnum. Væri ef til vill hægt að veita einhvers konar skattaívilnanir tengdar launatengdum gjöldum hjá fjölmiðlum til þess að styðja við þá þannig að við værum þá ekki að stýra efnisvali, eins og við værum hugsanlega að gera í gegnum svona styrktarsjóði, heldur horfðum fyrst og fremst til starfsmannafjölda og umsvifa hjá viðkomandi fyrirtækjum? Þetta er verulegt áhyggjuefni. Að mínu mati eru öflugir fjölmiðlar stór hluti af því að tryggja lýðræðið í landinu, tryggja virka umræðu í samfélaginu, og veikir fjölmiðlar þýða þá einfaldlega að mínu mati veikara lýðræði.

Virðulegi forseti. Hvað varðar stuðninginn við tónlistina eigum við Tónlistarsjóð sem stendur núna í 46 milljónum og síðan eru tvær stofnanir reknar með stuðningi ríkisins, Íslenska tónverkamiðstöðin annars vegar og Útón hins vegar, fyrir utan auðvitað höfuðstofnun okkar á þessu sviði sem er Sinfóníuhljómsveitin. Íslenska óperan nýtur líka framlaga þannig að framlög okkar til tónlistarmála eru víðtæk. Það sem ég held þó að hv. þingmaður sé sérstaklega að nefna er Tónlistarsjóðurinn og Útón sem hafa stuðlað að styrkjum til einstakra tónlistarmanna til tónleikahalds, tónleikaferða og útgáfu. Ég bind ákveðnar vonir við það, eins og ég nefndi áðan, að verkefnasjóður skapandi greina og þar með talinn Tónlistarsjóður fái aukið bolmagn og að við fjárfestum í þessum sjóðum sem er að mínu viti mjög góð fjárfesting. Við fórum í það í fyrra að styrkja verulega Útón, þessa kynningarmiðstöð íslenskrar tónlistar, og hún hefur staðið sig feikilega vel í því í góðu samráði við geirann. Það er tónlistargeirinn sjálfur sem skipar stjórn Útóns og kemur íslenskum tónlistarmönnum á framfæri erlendis. Ég held að við sjáum árangurinn líka af því hvað þessi geiri hefur verið feikilega öflugur í að byggja upp kynningar- og markaðsstarf og ég styð það eindregið að stjórnvöld styðji hann til þess. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um fjölmiðlana. Auðvitað höfum við fordæmi um það annars staðar, til að mynda frá Norðurlöndum. Við getum nefnt Noreg sem nærtækt dæmi. Hins vegar hafa ný verkefni ekki verið mörg af augljósum ástæðum út af efnahagsþrengingum þannig að ég held að fjárskortur hafi fyrst og fremst ráðið þar för en ekki viljaskortur. Þetta er eitt af því sem við höfum verið að ræða, annars vegar staða landshlutabundinna fjölmiðla og hins vegar staða rannsóknarblaðamennsku almennt. Það eru hugmyndir sem ég hef áður sagt opinberlega að mér finnist mjög áhugaverðar.

Hæstv. forseti. Ég mun fara örfáum orðum um fjárlagafrumvarpið og einkum þá þætti sem snúa að innanríkisráðuneytinu. Í upphafi vil ég minna alla sem á hlýða á þá staðreynd að við höfum lifað mjög óvenjulega tíma á Íslandi. Við upplifðum efnahagshrun, en í aðdraganda þess höfðu skattar verið lækkaðir verulega, einkum á tekjuhærri hluta samfélagsins, jafnframt því sem útgjöld hins opinbera voru þanin út og á það jafnt við um ríki og sveitarfélög. Hvernig stóð á því að þetta var hægt? Jú, vegna gríðarlegrar lántöku inn í samfélagið utan að jókst neyslan í þjóðfélaginu og þar af leiðandi öll umsvif og velta sem varð til þess að tekjur hins opinbera jukust hröðum skrefum. Við innflutning á bílum, svo dæmi séu tekin, fór umtalsverður hluti kaupverðsins í ríkissjóð. Það átti einnig við um aðra þætti. Við efnahagshrunið varð síðan mikil breyting á þessu. Það dró snarlega úr tekjum ríkissjóðs og sveitarfélaganna. Þar varð í reynd hrun. Hvað átti að gera til að bregðast við þessu? Jú, það var nauðsynlegt að gera tvennt, að draga verulega úr útgjöldum ríkissjóðs og sveitarfélaganna en jafnframt hækka skatta, auka tekjuflæðið í ríkissjóð og sveitarsjóðina. Það var reynt að finna blöndu sem væri félagslega ásættanleg. Menn geta deilt um hvernig tekist hafi til í því efni og áherslur mismunandi hvað blönduna snertir en niðurstaðan varð engu að síður sú að okkur tókst að draga verulega úr hallarekstri hjá ríkinu. Á árinu 2009 nam hallinn á ríkisbúskapnum 215 milljörðum kr. Í ár er þessi halli 22 milljarðar. Við erum ekki komin niður í núll en okkur hefur orðið ágengt hvað þetta snertir. Hins vegar má spyrja hvernig til hafi tekist annars vegar að verjast niðurskurðinum, þá er ég að vísa til starfsemi og stofnana innan samfélagsþjónustunnar, og hins vegar að hvaða marki okkur hafi tekist að bregðast við með hagræðingu, þ.e. að nýta fjármunina á hagkvæmari hátt en áður var. Ég held að þetta hafi tekist ágætlega á ýmsum sviðum en hinu er ekki að leyna að starfsemin hefur víða verið skorin inn að beini. Þar erum við stödd í dag, við erum núna með fjárlög til afgreiðslu við aðstæður sem eru miklum mun betri en áður var að því leyti að nú virðist hin efnahagslega sól fara hækkandi og við sjá fram á bjartari tíð. Þess vegna er horfið frá miklum niðurskurði sem einkennt hefur fjárlög undangenginna ára og farið að búa í haginn fyrir uppbyggingu. Þegar gengið var frá fjárlögum í byrjun sumars, í júníbyrjun, lágu ekki fyrir allar upplýsingar um tekjur og útgjöld sem venjan er að ráðuneytin hafi til hliðsjónar við gerð fjárlaganna. Fram til þessa hafa fjárlögin verið síðar á ferð en nú er, síðsumars, og þá hafa menn betur haft hið peningalega landakort fyrir augum. Það höfðum við ekki í byrjun sumars. Þess vegna var ákveðið að bíða þar til hagspá lægi fyrir, seinna í haust, með endurskoðun á þeim ramma sem hér er kynntur með þá hugsun að leiðarljósi að ríkisstjórnin endurskoðaði í samráði við þingið ýmsa liði sem hér eru settir fram. Mér finnst mjög mikilvægt að halda því til haga að nú er að hefjast vinnan með fjárlögin. Við höfum rammann. Við höfum ásetning ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans um að halda áfram á þeirri vegferð sem hafin var, að reyna að ná hallalausum fjárlögum inn í framtíðina, það er okkar markmið, en jafnframt að hlífa samfélagsrekstrinum, einkum hinum viðkvæmasta, í heilbrigðisþjónustunni, löggæslunni og svo framvegis. Ég vænti góðs 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra ágæta almenna umfjöllun um fjárlagaumhverfið. Ég þakka sérstaklega fyrir þau orð að hér væri að hefjast vinna vegna þess að mér sýnist á þeim málaflokkum sem heyra undir hans ágæta ráðuneyti að það þurfi að breyta ýmsu þegar einstakir liðir eru skoðaðir. Ég vildi nefna nokkur atriði. Í fyrsta lagi varðandi samgöngumálin er áhyggjuefni, eins og kom fram í umræðum í þinginu í vor, hve mikið af fjárfestingum, getum við sagt, t.d. á sviði samgöngumála, er lagt á hina sérstöku fjáröflun sem rætt hefur verið um og er að einhverju leyti hafin í formi breytinga á veiðigjöldum en hangir líka á breytingum eins og sölu á eignarhlutum ríkisins í bönkum og slíkum einkavæðingarverkefnum. Auðvitað er óvissa um það. Gangi áform ríkisstjórnarinnar eftir hvað samgöngumálin varðar fæst ívið meira fjármagn til þeirra hluta en verið hefur á undanförnum árum þó að enn sé langt í land með að komið sé til móts við þær óskir og þarfir sem þar eru fyrir hendi, sérstaklega á sviði samgöngumála vegna þess að þar hefur safnast upp þörf fyrir framkvæmdir á undanförnum árum. Það má deila um árangur ríkisstjórnarinnar í sambandi við ríkisfjármálin en ég hef áður vakið máls á því í þinginu að því miður hefur mjög mikið af þeim sparnaði, ef við getum sagt sem svo, sem ríkisstjórnin hefur náð fram í fjárlagagerð sinni komið fram í því að framkvæmdum er frestað. Það kann að vera að þetta fjárlagafrumvarp endurspegli enn slíkar ráðstafanir. Til að tala um annan málaflokk hæstv. innanríkisráðherra ætlaði ég að nefna lögreglumál, sýslumannsembætti og annað þess háttar. Ég gerði mér vonir um að um yrði að ræða frekari úrbætur og aukin framlög á því sviði til stærstu lögregluembættanna og löggæslumála almennt. Umræðan í þjóðfélaginu hefur sýnt að það er þörf fyrir 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessi orð. Ég ítreka óskir um að hér skapist gott samstarf á milli stjórnarmeirihluta og stjórnarandstöðu um farsælar lyktir í umræðu um fjárlagafrumvarpið. Það eru hagsmunir okkar allra, Íslendinga, að vel takist til í þeim efnum. Ég held að það eigi við um okkur öll að við viljum gera tvennt í senn, halda vel utan um skattpeninga, fjármuni almennings, og varðveita og verja samfélagsþjónustuna í landinu. Varðandi þann þáttinn hjá hv. þingmanni að framkvæmdum hafi verið frestað og að slíkt sé enn á döfinni er það ekki rétt. Það hefur verið ráðist í ýmsar samfélagslega mikilvægar framkvæmdir. Það hefur verið gerð breyting á lögum sem snúa að því að efla nýsköpun í atvinnustarfsemi í landinu. Nú er fyrirsjáanlegt, og það er gleðilegt, að við ráðumst í ýmsar stærri framkvæmdir í samgöngumálum sem hafa beðið. Að því leyti hefur hv. þingmaður rétt fyrir sér, við vildum ekki fara í framkvæmdir á þeirri forsendu að við lofuðum upp í ermina á okkur, sæjum ekki fyrir hvernig þær yrðu fjármagnaðar eða seildumst ofan í vasa skattborgara eða notenda samgöngukerfisins, eins og ýmsir voru með áherslur uppi um en til dæmis Félag íslenskra bifreiðaeigenda og hagsmunasamtök fyrir bíleigendur lögðust gegn. Ég tók á endanum undir með þeim þegar sýnt var hver viljinn var í þeim efnum. Almennt séð 

Hæstv. forseti. Ég nefndi hér að á mörgum sviðum hefði framkvæmdum verið skotið á frest. Stærstu dæmin eru á sviði samgöngumála þar sem afar mikið hefur verið hægt á ferðinni miðað við það sem áður var áformað. Margar af þeim framkvæmdum eru þess eðlis, endurbætur og lagfæringar ýmiss konar og þess háttar, að þær geta orðið enn kostnaðarsamari ef þeim er skotið á frest. Fram hafa komið rökstuddar áhyggjur um að akkúrat það hafi verið að gerast með vegakerfi okkar að ýmsum framkvæmdum á því sviði hefur verið frestað sem geti gert það að verkum að endurbætur, viðhald, verði dýrara þegar fram í sækir. Ég vildi biðja hæstv. ráðherra að fjalla aðeins nánar um það sem snýr að löggæslunni. Mér sýnist á tölum um framlög til löggæslumála að hækkun framlags milli ára hangi varla í við verðlagsþróun, það er undir verðlagsþróun að því er mér sýnist. Þannig hefur það verið um nokkurt skeið. Menn þekkja umræðu sem fór t.d. fram í sumar um gríðarlega fækkun í hópi lögreglumanna. Sér hæstv. ráðherra fyrir sér áframhaldandi þróun á því sviði eða sér hann fyrir sér að hægt verði að bæta þar úr? Að lokum vildi ég nefna að aðrar stofnanir á þessu sviði, eins og Fangelsismálastofnun, eru í töluvert mikilli óvissu miðað við að ekki er gert ráð fyrir stærstu framkvæmdinni á hennar vegum í frumvarpinu, þ.e. fangelsi á höfuðborgarsvæðinu, sem mikið hefur verið í umræðunni og er í undirbúningi eftir því sem fréttir herma.

Hæstv. forseti. Fyrst ein mjög afdráttarlaus yfirlýsing: Það er engin óvissa varðandi nýtt fangelsi á Hólmsheiði. Það er alger eining um það í ríkisstjórn að af þeirri framkvæmd verður. Það er, eins og greinir frá í fjárlagafrumvarpinu og textum sem því fylgja, skilgreint með hvaða hætti sú bygging skuli fjármögnuð. Staðreyndin er náttúrlega sú að íslenskt samfélag hefur þurft að láta fjármuni renna inn í fjármálakerfið vegna hrunsins með beinum og óbeinum hætti. Nú er komið að því og mun koma að því að við tökum einhverja fjármuni til baka. Fyrirhugað er að selja hluta af fjármálakerfinu og taka þaðan arð. Þessir fjármunir, sem áður voru í reynd veittir inn í þetta kerfi, verða núna teknir þaðan út og varið til samfélagslegra mikilvægra verkefna. Ég nefni þar nýja ferju til Vestmannaeyja sem er forgangsmál hjá okkur og hefur verið, samgöngubætur og nýtt fangelsi. Það er því deginum ljósara að nýtt fangelsi verður reist. Einnig höfum við reynt að hlífa löggæslunni umfram aðra þætti. Það gerðum við þegar rætt var um aðhaldsaðgerðir með því að hafa allar slíkar kröfur á hendur löggæslunni lægri en á alla aðra starfsemi. Það er vegna þess að menn sjá í hendi sér að þar má ekki ganga lengra. Það á líka við um ýmsa aðra starfsemi. Ég vísa til sýslumannsembættanna. Það er nokkuð sem við þurfum að skoða líka og ýmissa annarrar kjarnastarfsemi sem heyrir undir regnhlíf innanríkisráðuneytisins. Að lokum þetta: Við höfum náttúrlega látið peninga fara þangað sem þeirra hefur verið mest 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir inngangsorð hans. Hann fór yfir lífið eftir hrun og hvernig sá veruleiki hefur mótað stjórnmálin. Lexíurnar af hruninu eru margvíslegar. Við höfum horfst í augu við þær margar hverjar - of stórt bankakerfi og eftirlitslaus og óheftur kapítalismi og sumpart værukærir stjórnmálaflokkar sem voru í of nánum tengslum við viðskiptalífið og kannski værukærir stjórnmálamenn sem voru í of nánum tengslum við viðskiptalífið þegar kom að prófkjörum og vali á flokkslista. Mig langar að nota þetta tækifæri til að ræða það við hæstv. innanríkisráðherra hvað líði undirbúningi persónukjörs og hvar þess sjáist merki í fjárlagafrumvarpinu að menn séu að vinna að þeim breytingum sem gert var ráð fyrir í stjórnarsáttmála Vinstri grænna og Samfylkingarinnar í þá átt. Nú eru margir stjórnmálaflokkar farnir að setja sig í stellingar fyrir prófkjör í haust rétt eins og ekkert hafi í skorist. Auðvitað er búið að setja skýrar reglur um fjárútlát, styrkjaupphæðir o.s.frv. Það er vel til bóta en ég held að hæstv. ráðherra sé sammála mér um að betur megi ef duga skal. Ein besta leiðin til að tryggja að stuðningsmenn flokka komi að vali frambjóðenda er að færa persónuval inn í kosningarnar. Því er spurt, að því gefnu að unnið sé að undirbúningi: Hvað líður þeim undirbúningi? Hvað er áætlað að breytingarnar kosti mikið ef af þeim verður? Hvenær má búast við því að tillögur eða frumvarp frá hæstv. ráðherra komi í þingið?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þingmanni varðandi persónukjör og þær áherslur sem hann setur fram í þeim efnum. Við erum skoðanabræður hvað það snertir. Hvar sjást þess merki að unnið sé að þessum málum? Merkin sjást á netinu. Á vefsíðu innanríkisráðuneytisins eru núna til kynningar frumvarpsdrög sem unnin voru í nánu samráði við sveitarfélögin í landinu og koma fljótlega inn í þingið. Settur var á fót starfshópur þessara aðila til að móta tillögur og er þær að finna á netinu þar sem óskað er eftir viðbrögðum almennings. Þessi háttur hefur verið hafður á í málaflokkum sem brenna á samfélaginu þar sem gott þykir að fá viðbrögð utan úr samfélaginu. Ég vonast til að við komum með slíkt frumvarp inn hið bráðasta. Annars er í undirbúningi frumvarp sem snýr að rafrænni kosningu sem er mikið hagsmunamál í samfélagi sem ætlar að færa sig inn í 21. öldina sem verður öld hins beina lýðræðis. Ég er ekki í neinum einasta vafa um það. Þá er mjög mikilvægt að við búum í haginn tæknilega þannig að við getum framkvæmt þjóðaratkvæðagreiðslu á eins hagkvæman og ódýran máta og mögulegt er. Hver kosning kostar um 250 milljónir eða þar um bil, en ef okkur tekst að koma upp slíku rafrænu kerfi fer kostnaðurinn niður. Hins vegar þarf að taka þessi mál í einhverjum tilhlaupum. Við sjáum það fyrir okkur að byrja á rafræna fyrirkomulaginu hjá sveitarfélögunum, hugsanlega í tilraunakosningum um beina atkvæðagreiðslu, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þessi svör og þóttist vita að unnið væri að undirbúningi þessa máls í ráðuneytinu. Það er mjög gott að fá staðfestingu á því hér í þingsal að starfshópur sé að verkum og að frumvarpsdrögin séu komin á netið. Það er um að gera að hvetja almenning og ráðuneyti til dáða í þessum efnum. Það er gríðarlega mikilvægt að þessar reglur verði til taks og reiðubúnar fyrir næstu kosningar þannig að menn geti haft þær í huga þegar kemur að þeim prófkjörum sem fram undan eru hjá stjórnmálaflokkunum, þ.e. að þau séu ekki endanleg, að niðurröðun stjórnmálamanna í þeim sé ekki endanleg heldur geti almenningur og kjósendur flokkanna haft áhrif í kosningunum sjálfum. Það er gríðarlega mikilvægt. Ég fagna því líka að unnið sé að því að rafvæða kosningakerfið. Það á að vera hægur vandi fyrir okkur í þessu litla og fámenna landi sem er með jafnmikla útbreiðslu á nettengingum og tölvueign og raun ber vitni. Þetta er gott að heyra og ég fagna því.

Hæstv. forseti. Ég ítreka samstöðu með hugmyndum hv. þingmanns. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að eðli stjórnmálabaráttunnar komi til með að breytast hvað varðar formin og stofnanirnar. Ég er ekki viss um að stjórnmálaflokkar sem stofnanir muni hafa sama vægi og áður var þegar lengra líður á þessa öld. Ég hygg að beint samband á milli kjósandans og þeirra sem kjósandinn vill velja sérstaklega á persónulegum forsendum muni aukast. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er eðlilegt að sem flestir sem styðja stjórnmálahreyfingu sem merkisbera tiltekinna hugsjóna og hugmynda hafi beint val um það hvernig raðað er á lista og hvernig forgangsraðað er á lista án þess að eiga endilega aðild að stjórnmálaflokknum sem slíkum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. innanríkisráðherra fyrir framsögu hans um fjárlögin þó að umræðan hafi farið aðeins út um víðan völl við síðustu fyrirspurn. Það sem mig langar mest að leggja hér áherslu á er að hrósa hæstv. innanríkisráðherra og innanríkisráðuneytinu sjálfu fyrir það að hækka framlög til Landhelgisgæslunnar. Það er mikið öryggisatriði fyrir okkur sem eyþjóð að rekstur Landhelgisgæslunnar sé í lagi. Í frumvarpi þessu er lagt til að bætt verði 250 millj. kr. viðbótarframlagi til rekstursins vegna langtímaleigu á þriðju björgunarþyrlu Gæslunnar. Þessu ber að fagna, frú forseti. Ég er hér að benda á jákvæðan punkt sem felst í þessu frumvarpi. Ég hef lagt á það áherslu og Framsóknarflokkurinn alla tíð að staðinn sé vörður um málefni Landhelgisgæslunnar og rekstur hennar vegna öryggis sjómanna og svo öryggis okkar sem eyþjóðar. Það sem undrar mig og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í er það sem fellur undir viðhalds- og stofnkostnað, nánar á bls. 328. Þar er lagt til að 237 millj. kr. fari í þjónustusamning milli íslenska ríkisins og Farice ehf. sem rekur tvo sæstrengi milli Íslands og Evrópu. Hvernig stendur á því að þessi upphæð er svona há? Eins og allir vita var þetta verkefni á vegum einkaaðila hér fyrir hrun, Danice-strengurinn sjálfur. Inn í landið átti að koma mikil fjárfesting þegar þessi sæstrengur var lagður en eins og vitað er var viðkomandi verkefni gert gjaldþrota, kastað í fang ríkisins, ríkið tekur við því og veitir víkjandi ríkisábyrgð sem virðist nú verða að virkja. Þarna liggja tæpar 240 millj. kr. Þetta er nokkuð líkt því sem gerðist með Hörpuna, nema bara í miklu minna mæli, en lýsir því hvernig ríkisstjórnin gekk frá sínum málum þegar þessi vinstri velferðarstjórn kom. Óspart hefur verið dælt út ríkisábyrgðum sem virðast koma í bakið á ríkissjóði núna. Hæstv. þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, taldi aldrei neina hættu á því að virkja þyrfti þær ríkisábyrgðir sem hann er búinn að vera að henda út í loftið akkúrat á þessum grunni. Það væri því æskilegt ef hæstv. innanríkisráðherra gæti farið yfir það hér í andsvari hvernig á þessu stendur.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni vinsamleg orð í garð innanríkisráðuneytisins og lýsa samstöðu með henni og sjónarmiðum hennar varðandi Landhelgisgæsluna og mikilvægi þess að hafa hana sem kröftugasta. Landhelgisgæslan hefur því miður þurft að sæta aðhaldi á undangengnum árum, eins og aðrar stofnanir á vegum hins opinbera, en hefur síðan leitað út fyrir landsteinana, leigt skip og flugvél á suðrænar slóðir í Miðjarðarhafi og Mexíkóflóa, aflað þannig tekna. Þannig höfum við reynt að afla fjármuna til að halda Landhelgisgæslunni gangandi en vonandi eru betri tímar fyrir dyrum svo að okkur takist að efla hana, meðal annars með því að fjölga þeim þyrlum sem hún hefur til ráðstöfunar til björgunar. Varðandi Farice er það að segja að samskiptin, fjarskiptin við útlönd, eru okkur svo mikilvæg að líkja má því við að hjartavél sé tekin úr sambandi ef slíkir strengir rofna. Það á við um Farice. Það er allt undir að okkur takist að hafa samfélag okkar vel tengt inn í Evrópu, en Farice er strengurinn sem tengir Ísland og Evrópu. Þegar nauðsynlegt var, af ófyrirsjáanlegum ástæðum, að setja meira fé þangað inn áttum við ekki annan kost en gera það. ESA var með athugasemdir varðandi fyrirkomulagið á slíkum stuðningi, að það gengi ekki að fyrirtækið yrði styrkt á markaðsforsendum 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum svarið. Til að ljúka þessari Farice-umræðu hef ég skoðað þetta mál mjög vel. Um er að ræða allt of háa gjaldtöku hjá þessu fyrirtæki. Það er ekki samkeppnishæft á Evrópumarkaði vegna þess að gjaldið er svo hátt. Ég minni á að nú er Farice ehf. komið í ríkiseign að mestu leyti vegna þess að ríkið er farið að leggja fjármagn þar inn. Í ljósi þess að nú er að rísa upp nýr samkeppnisaðili, Emerald Network, sem ætlar sé að leggja ljósleiðara hingað til lands í beinni samkeppni við ríkið, bið ég ráðherra að vera vel á varðbergi. Ég vara við því að meira ríkisfé sé lagt þarna inn heldur verði fyrirtækið, nú að mestu leyti í eigu ríkisins, knúið til að lækka verðskrá sína. Það þarf að vera búið undir væntanlega samkeppni og gæta þarf þess að sem minnst af ríkisfé tapist. Mig langar að vísa í ræðu mína frá því á miðvikudaginn varðandi uppbyggingu samgöngumannvirkja á höfuðborgarsvæðinu. Í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að undir liðnum neyslu- og rekstrartilfærslur fara 650 milljónir til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu í samræmi við samkomulag ríkisins og sveitarfélaganna á svæðinu. Þetta eru himinháar upphæðir. Þessi samningur var gerður til 10 ára. Á sama tíma hefur ekki verið lagt mat á náttúruvá á svæðinu. Það er viðurkennt að Ártúnsbrekkan ræður ekki við fólksflutninga verði hér náttúruvá. Ég vil spyrja ráðherrann út í þetta. Er ekki algjört kæruleysi að hafa gert þennan þjónustusamning, viðhaldssamning til 10 ára, í stað þess að fara að huga 

Hæstv. forseti. Fyrst örfá orð um Farice. Ég ætla mér ekki þá dul að fara í umræðu um tæknilegar útfærslur þar og ekki heldur fjárhagslegar skuldbindingar. Þar þurfa að koma til sérfræðingar fjármálaráðuneytis sem höfðu veg og vanda af frágangi samninga um það efni. Innanríkisráðuneytið kemur síðar að þeim málum sem samningsaðili vegna ábendinga frá ESA eins og ég gat um áðan. Ég tek undir með hv. þingmanni að þarna þurfum við að halda vel á spöðunum og gæta vel að hagsmunum Íslands og íslenskra skattgreiðenda. Varðandi almenningssamgöngur og náttúruvá sem er mjög mikilvægt sjónarhorn í samgöngumálum - ég tek undir það með hv. þingmanni. Ég vil gera greinarmun á því sem fram kom í máli hv. þingmanns varðandi viðhald annars vegar og uppbyggingu samgöngumannvirkja hins vegar. Framlag til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu var hugsað sem valkostur við nýja uppbyggingu, ekki við viðhald. Þegar náttúruváin er annars vegar hef ég vakið athygli á því að það er mikilvægt fyrir okkur að hafa flugvöll í Reykjavíkurborg, vegna þess að ef við horfum á Reykjanesið hafa hraunin þar runnið á árunum eftir landnám. Það var fyrst og fremst á 12. öldinni sem Reykjanesið var allt eitt logandi eldhaf. Við þekkjum síðan eldsumbrotin árið 1000. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir málflutning hans og skilmerkileg svör. Ég fagna líka því nýja fyrirkomulagi að hægt sé að eiga orðastað við einstaka ráðherra um þeirra málaflokka. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um lið í frumvarpinu á bls. 335, um sérstakan saksóknara, þar sem kemur fram að rekstrargjöld embættisins dragist saman um 516 milljónir á næsta ári og gert ráð fyrir að fjárheimildir lækki um um það bil 500 millj. kr. á næsta ári og síðan 300 milljónir árið 2014 og starfseminni ljúki svo. Er þessi niðurfærsla gerð í samráði við sérstakan saksóknara og embætti hans? Í fjölmiðlum um daginn kom fram að þetta byggði á áætlun sem sérstakur saksóknari gerði fyrir tveimur til þremur árum um framgang mála hjá embættinu. Síðan hefur komið í ljós að miklar tafir hafa orðið á úrvinnslu mála. Hvernig hefur þetta samráð verið? Hvað eru þær áætlanir sem þetta byggir á gamlar? Hvað þýðir þetta í mannahaldi hjá embættinu og hraða í úrvinnslu mála? Það skiptir náttúrlega mjög miklu máli að þessi mál klárist sem fyrst.

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að taka þetta mál upp vegna þess að rannsókn á efnahagsbrotunum, og því sem hugsanlega var saknæmt í því ferli öllu, verður að leiða til lykta. Þess vegna var ákveðið á árinu 2009 að setja embætti sérstaks saksóknara á laggirnar. Frá fyrstu tíð var vitað að þetta mundi krefjast verulegra fjárútláta úr sjóðum hins opinbera. Niðurstaðan varð sú að ætla til verkefnisins um 5 milljörðum króna. Það var ekki tímasett nákvæmlega hvernig verkinu yrði hagað, hvenær því yrði lokið, það var ekki vitað. En enn þá er unnið samkvæmt þessari áætlun. Það er svo að ef embættið klárar ekki þær fjárveitingar sem ætlað er á hverju ári, færist það yfir á komandi ár vegna þess að starfsemin er verkefnamiðuð. Hún miðar að því að ljúka þessari rannsókn og leiða hana til lykta. Þetta er eðlileg spurning. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þessi mál þurfa að vera í góðu lagi. Ég vonast til að svo verði samkvæmt þeim tillögum sem hér liggja fyrir.

Frú forseti. Því miður var þetta kannski ekki svar við því sem ég var að spyrja um. Var haft samráð við sérstakan saksóknara um það að á næsta ári mundi embættið ekki þurfa á þessum fjárveitingum að halda, þ.e. er í lagi, og samþykkir hann það, að hægt sé að taka frá honum 500 milljónir á næsta ári án þess að það hafi áhrif á framgang mála hjá embættinu? Ef þetta byggir á þessum gömlu upprunalegu áætlunum virðist manni í fljótu bragði að menn séu komnir af stað út í einhver vandræði með því að mál klárist ekki vegna fjárskorts. En með hvaða hætti hefur samráðið verið? Hvað eru þær áætlanir gamlar sem gera ráð fyrir niðurskurði upp á 800 milljónir á næstu tveimur árum? Ég mundi mjög gjarnan vilja fá svör við þessu. Mig langar svo að bæta við það sem hv. þm. Róbert Marshall nefndi hér um persónukjör, það snýr nú kannski ekki að fjárlagafrumvarpinu sem slíku. En ég velti því fyrir mér hvort ráðuneytið muni nýta þá þekkingu og þá ferla sem verið er að byggja upp varðandi persónukjör í sveitarstjórnarkosningum til að koma fram með frumvarp um persónukjör í alþingiskosningum í framhaldi af því. Það er næsta stóra mikilvæga skrefi í lýðræðisátt.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta eru mikilvæg skref í lýðræðisátt - annars vegar hinn rafræni þáttur og einnig hinn að kjósandinn hafi meiri áhrif á uppröðun á lista en verið hefur. Það fyrirkomulag sem við höfum horft til í þessu starfi er norska aðferðin. Við höfum tekið eitthvað úr henni og annað sem hefur komið upp í samstarfi í óformlegri vinnunefnd sveitarfélaganna og ráðuneytisins. Síðan er mjög mikilvægt að koma þessu máli inn í þingið þar sem þingnefndir geta lagst yfir það líka. Ég sé fyrir mér að þarna væri kominn grunnur að fyrirkomulagi sem við gætum líka notað í alþingiskosningum. Það hefði verið betra að við hefðum verið fyrr á ferðinni með þetta mál, það er alveg rétt. En ég vonast til þess að geta komið með frumvarpið mjög fljótlega inn í þingið þannig að þingið geti líka lagst yfir þetta mál. Varðandi sérstakan saksóknara leyfi ég mér að fullvissa þingið um að þetta er í góðri sátt við embættið. Þetta er reyndar unnið samkvæmt hans áætlunum, sérstaks saksóknara. Áætlunin um framgangsmátann og hraðann við rannsóknir var nýlega endurskoðuð. Í samræmi við niðurstöðu þeirrar endurskoðunar eru þessar tillögur í fjárlagafrumvarpinu framsettar. Ég held að ég geti fullyrt að svo hafi verið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann hefur gefið. Þau gefa tilefni til umræðu en ég ætla samt sem áður að halda mig við það sem brennur á mörgum og snýr að samgöngumálum. Svo að það sé nú bara sagt eins og það er þá snýr það að samgöngumálum í mínu kjördæmi. Það tengist að vísu öllum landsmönnum þar sem flestir þurfa að fara til Reykjavíkur. Nú er það þannig, virðulegur forseti, að það er alveg sama hvaða mælikvarða við skoðum, umferðarslysin í þéttbýli eru langflest hér í Reykjavík. Það er alveg sama hvort það er skoðað hlutfallslega eða fjöldinn. Hér er langmesti fjöldinn, um 2.787 slys, þar af tvö banaslys, 44 alvarleg slys. Til að hafa einhvern samanburð á milli sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu, miðað við íbúafjölda, þá er hlutfallið langhæst í Reykjavík, 2,3%. Næsta sveitarfélag er með 1,7% ef við setjum þetta bara upp í slíkt samhengi. Þannig að hér verða flest slys og hér verða alvarlegustu slysin. Hæstv. ráðherra hefur hins vegar ákveðið að hér verði engar framkvæmdir í umferðarmálum næstu 10 árin. Það tengist líka öðru máli sem hæstv. ráðherra þekkir vel, það er Landspítalinn. Hæstv. ráðherra veit nákvæmlega jafn vel og ég að aðgangur umferðar að honum er ekki fullnægjandi, verður ekki fullnægjandi þegar við byggjum nýjan spítala. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki hvernig þetta á að koma heim og saman. Ég vil trúa því að hæstv. ráðherra hafi áhuga á umferðaröryggi. Hér eru flestu slysin og hér á ekki að gera neitt. Ég veit að hæstv. ráðherra er áhugamaður um að við veitum bestu heilbrigðisþjónustu í heimi, við gerum það ekki öðruvísi en að byggja nýjan spítala. Gert er ráð fyrir að hafa hann á þessum stað. Við þurfum betri aðgang fyrir umferð að honum. Á sama tíma samþykkir hæstv. ráðherra að fresta öllum framkvæmdum í Reykjavík hvað varðar umferðarmannvirki næstu tíu árin. Þetta gengur ekki upp. Það gengur ekki upp að segja: Ég legg áherslu á umferðaröryggismál og fresta svo framkvæmdum í Reykjavík um tíu ár. Það gengur ekki upp að segja: Ég vil hafa nýjan spítala á þessum stað og fresta gerð umferðarmannvirkja í Reykjavík um tíu ár.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þingmanni varðandi umferðaröryggið og mikilvægi þess að efla það. Það verður síðan gert með margvíslegu móti eins og við öll þekkjum. Það gildir meðal annars um umferðarmannvirkin, að þau séu þannig úr garði gerð að þau séu sem öruggust. Ég vil hins vegar mótmæla því þegar sagt er að við séum ekki að ráðast í framkvæmdir á sviði samgöngumála á höfuðborgarsvæðinu. Það er nefnilega hægt að gera það með margvíslegu móti. Við erum að ráðast núna í mesta átak í samgöngumálum fyrir almenningsumferð en nokkurn tíma hefur verið gert. Við erum að setja á hverju ári 1 milljarð til uppbyggingar almenningsþjónustunni. Við erum að greiða götu gangandi umferðar, hjólandi umferðar og almenningsvagna. Ég held að þetta byggi á mikilli framsýni  Ég er sannfærður um að þessi efling almannaþjónustunnar, almannasamgangna, á eftir að auka öryggi í umferðinni líka. Ég er alveg sannfærður um að svo er. Ég tel því að við séum að stíga skref til mikilla framfara.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki af hverju hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni um aðgengi að spítalanum. Ég vil þó taka fram, af því að svolítið popúlísk umræða hefur verið um spítalann, að það breytir engu þótt hann yrði ekki byggður þarna eða eitthvað annað, að það þarf samt að bæta aðgengið. Sá sem talar um Reykjavíkurborg og Houston í Texas í sömu andrá hefur þá ekki komið til þeirrar borgar. Ég þekki hana ágætlega, ég hef dvalið mikið í Houston í Texas og ég hvet nú menn til þess að fara ekki að bera saman umferðarmannvirkin þar og hér. Slysin í Reykjavíkurborg og á þéttbýlisstöðum almennt eru á umferðarljósum. Þetta snýst ekki alltaf um að byggja dýr mannvirki. Þetta snýst um að greina hvar umferðarslysin eru og fara leiðir sem eru vel þekktar um allan heim. Við höfum svo sem beitt þeim hér á Íslandi líka til að koma í veg fyrir slys. Við skulum ekki tala eins og að menn muni hætta að keyra. Reyndar keyra menn almenningsvagna líka, þar geta einnig orðið slys. Slysum á hjólandi fólki hefur fjölgað alveg gríðarlega. Við þurfum því að huga að þessu alls staðar. Hæstv. ráðherra getur ekki komið og sagt að hann leggi áherslu á umferðaröryggismál um leið og hann segir hér þar sem flestu og alvarlegustu slysin eru: Ég ætla ekki að gera neitt nema ráðast í almenningssamgöngur. Það er bara ekki sannfærandi. Ég ætla ekki að stoppa hæstv. ráðherra í að fara í almenningssamgöngur, ekki til í dæminu. Að ganga og hjóla er frábær leið til að ferðast en það þarf að vísu að fara að huga mjög að umferðaröryggismálum þar líka. Ef hæstv. ráðherra ætlar að láta þetta ganga upp með nýja spítalann og umrædda staðsetningu, ef hann ætlar að vinna í 

Hæstv. forseti. Það er þannig að við erum með tiltekna fjármuni til ráðstöfunar til samgöngumála. Spurningin er: Viljum við auka þá fjármuni? Ætlum við þá að hækka skatta? Ætlum við að fara í gjaldtöku á umferðina? Hvað ætlum við yfirleitt að gera? Ætlum við að ráðstafa fjármununum á einhvern annan hátt en við höfum gert? Það sem við höfum horft til núna er að fara þá leið sem ég hef lýst áður og er okkur öllum kunn og hv. þingmaður vísaði til, þ.e. að efla almenningssamgöngur. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður sagði að rándýrar framkvæmdir eru ekki endilega ávísun á slysalaust umhverfi. Það er alveg rétt. Sú var tíðin að menn lögðu höfuðáherslu á mislæg gatnamót. Hvað skyldu þau kosta? Mislæg gatnamót kosta um 2 milljarða kr. Það eru miklir peningar. Ef við ætlum að ráðast í slíkar framkvæmdir, Sundabraut og göng voru einhvern tímann á dagskrá undir Miklubrautina, þá kostar það mikla peninga. Við höfum ekki þá fjármuni. Núna þurfum við að forgangsraða og ætlum að forgangsraða í þágu öryggisins,  Spítalinn, segir hv. þingmaður. Ég vil færa þá spurningu út og horfa til alls svæðisins. Ég vil horfa til Vatnsmýrarinnar. Þeir sem tala fyrir því að þar verði reist byggð og flugvöllurinn tekinn brott - halda menn að þar verði allir bara á hjólum eða gangandi eða vinni í Kvosinni? Nei, það mun kalla á bílaumferð líka. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að þegar við skoðum Reykjavík og samgöngur verðum við vissulega að horfa til spítalans, stórra vinnustaða, og huga þannig að samgöngum. Ég tek alveg undir það. Það er ekkert bann sem hefur verið 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að sjá í fyrsta skipti frá efnahagshruninu að unnt verði að ráðast í umfangsmikil uppbyggingarverkefni á innviðum samfélagsins með auknum tekjuöflunaraðgerðum og munar mikið þar um tekjur af auðlindum okkar, ekki síst af veiðigjaldi á aflaheimildir, sem samþykkt var hér á þingi í vor. Vegna þeirrar ákvörðunar sjáum við nú fram á 2,5 milljarða viðbótarframlag til mikilvægra samgönguframkvæmda sem mun hafa gríðarlega þýðingu og stórbæta búsetuskilyrði og atvinnulíf. Vegna veiðigjaldsins munum við nú geta flýtt gerð Dýrafjarðarganga, þannig að þau hefjist ekki seinna en árið 2015 og verði lokið árið 2018. Við munum strax geta hafist handa við gerð Norðfjarðarganga sem leysa af hólmi úr sér gengin Oddsskarðsgöngin. Það er líka fagnaðarefni að sjá í frumvarpinu hækkun á framlögum til sóknaráætlana landshluta sem nemur 400 millj. kr., að uppbyggingar- og rannsóknastarf verði eflt og framlög til sjóða og verkefna í þágu rannsókna og vísinda. Við sjáum núna loks fram á uppskerutíð eftir harðan og illviðrasaman efnahagsvetur undanfarinna þriggja ára þar sem okkur gefst loksins kostur á að styrkja innviði okkar með tekjum af þjóðarauðlindum okkar. Þessu ber að fagna. Ég vil líka fagna því að sjá nú í fjárlagafrumvarpinu gert ráð fyrir rausnarlegu framlagi til vegagerðar víða um land, ekki síst á sunnanverðum Vestfjörðum, þar sem því miður hafa staðið áralangar deilur og málaferli um leiðarval vegna ágreinings um lagningu vegar um Teigsskóg í Þorskafirði. Það er tilefni þess að ég vil eiga orðastað við hæstv. innanríkisráðherra. Nú hefur frést að Vegagerðin sé að leita ásættanlegra lausna á því máli. Af því að ég veit að þetta mál hefur verið höfuðverkur bæði hér í þinginu og í ráðuneytinu vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvenær vænta megi endanlegrar niðurstöðu varðandi leiðarvalið. Einnig hvort ekki megi í eitt skipti fyrir öll slá á þann ótta íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum að framlög til Dýrafjarðarganga og Dynjandisheiðar muni ekki koma niður á vegagerð í Gufudalssveit á hinu umdeilda svæði.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þingmanni hvað varðar nýframkvæmdir í samgöngumálum sem eru afar mikilvægar fyrir þau samfélög sem þeirra framkvæmda njóta. Hv. þingmaður vísaði til Norðfjarðarganga sem koma til með að leysa Oddsskarðsgöngin af hólmi. Það er mjög mikilvægt og fagnaðarefni fyrir þá sem njóta og reyndar landsmenn alla. Síðan Dýrafjarðargöng sem ég tek undir með hv. þingmanni að eru gríðarlega mikilvæg samgöngubót og til þess fallin að tengja saman Ísafjarðarsvæðið og suðurfirðina og gera Vestfirðina að einni heild þar sem menn geta betur nýtt samfélagsþjónustuna á því svæði. Það er mjög mikilvægt og fagnaðarefni að þetta skuli koma. Ég vil alveg afdráttarlaust segja það fyrir mína hönd að framlag til Dýrafjarðarganga á ekki að koma niður á samgöngum annars staðar á Vestfjörðum. Þetta er viðbótarframlag. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar að Vestfirðir eigi að vera í forgangi einfaldlega vegna þess að ætli maður að bæta skóbúnaðinn hjá gangandi manni er fyrst horft til þess sem er skólaus og síðar til þess sem er sæmilega skæddur. Það liggur í augum uppi. Sú samlíking á við um Vestfirði í samgöngumálunum. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við höldum því til haga að fjármunir eigi að renna þangað í ríkari mæli hlutfallslega en til annarra hluta landsins. Mér finnst mjög mikilvægt að svo verði. Dýrafjarðargöng eiga alls ekki að koma niður á samgöngubótum annars staðar á Vestfjörðum. Það er mjög mikilvægt.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra kærlega fyrir þessa afdráttarlausu yfirlýsingu sem ég tel að hafi verið mjög þarft að fá fram í eitt skipti fyrir öll. Ég fagna auðvitað líka þeirri áherslu sem ráðherrann leggur, og er sammála mér og okkur þingmönnum Norðvesturkjördæmis, að Vestfirðir þurfi að vera í forgangi varðandi samgöngubætur núna á allra næstu árum. Það er auðvitað grunnforsenda að ljúka við grunnnet samgöngukerfisins í landinu áður en farið er að huga að endurbótum annars ágætra samgangna á einstöku stöðum. Ráðherrann ræddi ekki og svaraði ekki spurningu minni, vannst ábyggilega ekki tími til að svara spurningu minni um hvað væri fyrirsjáanlegt varðandi leiðarval við lagningu vegar á sunnanverðum Vestfjörðum þar sem deilan hefur verið hvað hörðust í Gufudalssveit. Krafa íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum hefur verið sú að fá öruggan láglendisveg. Þó að deilan hafi verið hörð um það hvort sá vegur ætti að liggja um Teigsskóg og fallinn sé hæstaréttardómur sem hefur komið því máli á byrjunarreit, þá eru fleiri möguleikar í þeirri stöðu. Ég þykist vita að íbúar á Vestfjörðum leggi þyngri áherslu á að fá öruggan láglendisveg heldur en að hengja sig í það hvar hann skuli vera eða hvaða bókstafsheiti hann hljóti á teikniborði arkitekta og skipulagsfræðinga. Ég vil inna ráðherrann nánar eftir þessu.

Hæstv. forseti. Það er réttilega rifjað upp að það voru deilur um vegalagningu í Gufudalssveitinni og sýndist sitt hverjum. Sumir vildu fara Teigsskóginn, aðrir vildu fara Hjallahálsinn. Ég var sjálfur í síðari hópnum, hefði á sínum tíma alveg eins getað horft til Teigsskógs en vissi að það var mikil andstaða við vegalagningu þar og að hún mundi leiða til langvinnra málaferla. Varðandi Hjallahálsinn vísuðu heimamenn þeirri leið afdráttarlaust á bug. Það var mjög afdráttarlaust og eftirminnilegt þegar Patreksfirðingar gengu fylktu liði af fundi þegar sú leið var reifuð þar. Yfirlýsing þeirra var mjög afdráttarlaus sem og sveitarstjórnarmanna á því svæði. Hún var því blásin út af borðinu. Hvað er þá til ráða? Jú, það að fara láglendisleið. Eins og hv. þingmaður segir horfa heimamenn fyrst og fremst til þess. Ég er ekki með nákvæmar tímasetningar um hvenær niðurstöður geti legið fyrir en verið er að gera rannsóknir á göngum og fýsileika þess að fara í gegnum Hjallahálsinn í göngum. Það er verið að skoða það. Það er jafnframt verið að skoða aðra möguleika, t.d. þveranir fjarða, sem væru þá valkostir við þessa leið. Þessi vinna er einfaldlega í gangi en ég er ekki kominn með tímasetningar um verklok á þessari rannsóknarvinnu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina um málaflokkinn áðan. Ég ætla aðeins að blanda mér í þá umræðu sem hefur þegar átt sér stað. Ég tek heils hugar undir það að auðvitað er mikilvægt að fara í vegagerð á sunnanverðum Vestfjörðum, um það er ekki deilt í þinginu. Ég verð þá að ítreka enn og aftur að þessar hríslur þarna í Teigsskógi eru sennilega dýrustu hríslur á landinu miðað við þann kostnað sem þarf að leggja í til að komast fram hjá þeim. Annað sem ég ætla að ræða hér við hæstv. ráðherra snýr að svokallaðri 6. gr. heimild. Í henni stendur að það eigi að „selja húseignir ríkisins við Borgartún 5 og 7, Reykjavík og kaupa eða leigja annað hentugra húsnæði.“ Þetta er 6. gr. heimild sem er búin að vera inni í nokkur ár. Ég hef átt orðastað við hæstv. ráðherra þar sem hann hefur lýst þeirri skoðun sinni, og þar erum við sammála, að meira húsnæði þurfi fyrir aðalstöðvar Vegagerðarinnar og að skynsamlegra sé að nýta það húsnæði sem nú þegar stendur hálftómt úti á landsbyggðinni. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Er ekki bara í lagi að taka þessa 6. gr. heimild út og þar af leiðandi kæmi fram sá vilji ráðherrans sem snýr að henni? Síðan vil ég líka spyrja hæstv. ráðherra um það sem kemur fram í fjárlögum fyrir árið 2013 og snýr að Útlendingastofnun. Þar er gert ráð fyrir útgjöldum upp á 176 millj. kr. Gert var ráð fyrir 171 milljón á þessu ári en niðurstaðan fyrir árið 2011 varð 275 millj. kr., þ.e. 100 milljónir umfram fjárlög. Telur hæstv. ráðherra þörf á að koma með breytingartillögu um Útlendingastofnun við meðferð frumvarpsins í þinginu fyrir 2. umr. eða milli 2. og 3. umr.? Hið sama á við um hælisleitendur þar sem kostnaðurinn í fjárlögum ársins 2012 er áætlaður 77 milljónir. Ég held að það sé sá fjárlagaliður sem fari hvað öruggast fram úr áætlun. Hins vegar er gert ráð fyrir því að á næsta ári verði einungis 80 milljónir settar í þennan lið sem er lítil hækkun á milli ára. Telur hæstv. ráðherra þörf á að koma með breytingartillögur um það að hækka þessa tvo fjárlagaliði, annars vegar til Útlendingastofnunar og hins vegar vegna hælisleitenda, áður en fjárlagafrumvarpið verður afgreitt? Mun hæstv. ráðherra gera athugasemdir ef það kemur breytingartillaga um að taka 6. gr. heimildina út um að selja húseignir Vegagerðarinnar við Borgartún 5 og 7 og frekar að styrkja undirstöðurnar úti á landsbyggðinni þar sem nú þegar er nægt húsnæði sem stendur tómt?

Hæstv. forseti. Við gætum farið hér í langar umræður um láglendisleiðir á Vestfjörðum, í Gufudalssveitinni sérstaklega, en látum þær bíða betri tíma. Við erum sammála um að það eigi að reyna að finna hagkvæmustu leiðirnar. Ég er sjálfur ekki sannfærður um að óháð gróðrinum í Teigsskógi hafi sú leið endilega verið sú besta en við erum ekki að fara að ræða það hér og nú, heldur hvaða merkingu 6. gr. heimildin hefur varðandi húseignir í Reykjavík. Gert hefur verið ráð fyrir því að ráðast í skipulagsbreytingar hjá samgöngustofnunum, þar á meðal Vegagerðinni. Þá vilja menn hafa inni í dæminu þann möguleika að hægt sé að selja einhverjar húseignir, reisa nýjar, kaupa nýtt, sameina o.s.frv. þó að ég hafi lagt áherslu á að kerfisbreytingarnar eigi ekki að taka í einhverjum heljarstökkum, hvorki varðandi húsnæði, mannahald né starfsemi. Hins vegar fékk ég áskorun nýlega frá starfsmönnum Vegagerðarinnar þar sem þeir beindu því til Alþingis að leiða þetta mál til lykta eins fljótt og nokkur kostur er. Varðandi Útlendingastofnun var það svo í frumvarpinu fyrir síðasta ár að hælisleitendur og starfsemi Útlendingastofnunar voru undir sama fjárlagalið. Nú hefur þetta verið greint í sundur. Við verjum umtalsverðu fjármagni til Útlendingastofnunar og erum að efla starfsemina að því leyti að við gerum ráð fyrir að fleiri starfsmenn verði ráðnir. Við gerum ráð fyrir tveimur nýjum starfsmönnum, lögfræðingum, á næsta ári og viljum efla starfið. Varðandi hinn liðinn er erfitt að áætla hann vegna þess að við vitum aldrei hver 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ef ég hef skilið hæstv. ráðherra rétt vill hann hafa þessa 6. gr. heimild inni ef hann skyldi koma enn eina ferðina með frumvörpin um Farsýsluna og Vegagerðina. Varðandi Útlendingastofnun og hælisleitendur átta ég mig alveg á því að það er erfitt að áætla þann lið nákvæmlega. Ég geri heldur ekki athugasemdir við það. Í ljósi þess sem ég þykist fara nærri um, það kemur reyndar fram í frumvarpinu, tel ég víst að hælisleitendur á miðju þessu ári séu orðnir fleiri en á öllu síðasta ári þá komi hugsanlega beiðni í fjáraukalagafrumvarpinu um að hækka þann lið. Hæstv. ráðherra getur kannski staðfest það hér. Ég hefði talið eðlilegra og skynsamlegra að áætlunin væri sambærileg fyrir næsta ár. Ég tel mikilvægt að við reynum að hafa fjárlögin sem næst því sem við teljum standast. Ég átta mig samt fyllilega á því að suma liði er erfitt að áætla nákvæmlega. Í upphafi umræðunnar var talað um svokallaða fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem snýr annars vegar að uppbyggingu á fangelsinu og hins vegar ferjunni. Fjárfestingaráætlunin er ekki útfærð í frumvarpinu en það er stefnt að útfærslu við 2. umr. Hæstv. ráðherra sagði mjög skýrt áðan að frá því yrði ekki hvikað, hvorki að reisa fangelsið né smíða ferjuna, það væru þeir málaflokkar sem sérstaklega væru taldir upp í þessari fjárfestingaráætlun og ég spyr hvort ég hafi ekki alveg örugglega tekið rétt eftir því að ekki yrði hvikað frá því, hvorki að reisa nýtt fangelsi né endurnýja Herjólf?

Hæstv. forseti. Já, það er deginum ljósara að það verður farið í smíði nýrrar fangelsisbyggingar og það verður farið í að fá nýja ferju til Vestmannaeyja. Þetta eru forgangsmál. Vegna þess hvernig þau eru fjármögnuð, að við tökum fjármuni sem við settum áður inn í fjármálakerfið þaðan út aftur, ætlum við að verja fénu til þessara mikilvægu framkvæmda. Varðandi mál hv. þingmanns um Útlendingastofnun og hælisleitendur tel ég að hann hafi mikil rök fyrir því sem hann segir þegar hann telur þurfa að vera meira samræmi á milli veruleikans í ár hvað varðar hælisleitendur og áætlunar á komandi ári. Þetta er nokkuð sem við þurfum að horfa til þegar við afgreiðum fjárlögin endanlega frá okkur því að ég tel að hv. þingmaður hafi mikil rök fyrir máli sínu hvað þetta snertir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferð hans hér. Ég fagna því að sjá að það er ekki lengur nein óvissa með styrkina í ferjurnar, þar á meðal Baldur. Þetta lítur allt vel út hérna. Mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra út í styrki til innanlandsflugs. Þar er aukið töluvert og ég bið ráðherra að upplýsa mig um hugsunina þar að baki. Ég fagna því mjög ef markmiðið er að efla innanlandsflugið. Mig minnir að hæstv. ráðherra hafi einhvern tímann komið inn á sóknargjöld til þjóðkirkjunnar í fjölmiðlum. Ef ég man rétt er talið að ríkið skuldi kirkjunni töluvert af fjármunum í því efni. Þá velti ég fyrir mér  Þetta ætla ég að láta duga við þessa fyrstu yfirferð.

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi innanlandsflugið er alveg rétt að það er gert ráð fyrir 45 millj. kr. auknu fjármagni til þess. Það er í reynd til að halda í horfinu. Kostnaður hefur farið upp, einkum vegna hækkunar á eldsneyti. Þar þurfum við að súpa seyðið af gengisþróun ef við berum okkur saman við skilyrði flugsins fyrir nokkrum árum. Síðan vek ég athygli á því að stuðningur við flugið mótast af fyrri áherslum í samgönguáætlun sem byggði á því að leggja ætti höfuðkapp á að landsbyggðarfólk kæmi til höfuðborgarsvæðisins innan tiltekinna tímamarka. Þegar samgöngubætur bötnuðu á landi dró úr stuðningnum við flugið. Þetta gerðist síðan með Sauðárkrók, Vestmannaeyjar og fleiri staði á landinu. Þegar Héðinsfjarðargöngin komu til sögunnar og Siglfirðingar gátu farið til Akureyrar dró það úr vægi Sauðárkróks. Ég er ekki viss um að til langs tíma sé þetta endilega rétt stefna, enda hefur áherslum samgönguáætlunar verið breytt að þessu leyti. Í stað þess að leggja höfuðáherslu á samgöngur við höfuðborgarsvæðið er núna horft til samgangna innan einstakra svæða, síðan á milli þeirra og höfuðborgarsvæðisins hér. Þetta var um flugið. Varðandi sóknargjöldin lét ég gera könnun á þróun þeirra. Þá kom í ljós að þau höfðu verið látin sitja á hakanum og ekki staðið við það framlag sem löggjafinn hugsaði sér upphaflega, það hafði verið skert meira. Af hálfu ráðuneytisins var engin skerðing á sóknargjöldunum, en 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka ráðherra fyrir þessi svör. Ég hygg að hluti af kostnaðaraukningu í flugi stafi mögulega af ákvörðunum sem ríkisstjórnin hefur tekið um nýja skatta, kolefnisskatta og slíkt, þannig að það er kannski ekki bara heimsmarkaðsverðið sem hefur áhrif á kostnað flugrekendanna. Varðandi flugið og af því að menn hafa talað aðeins í dag um öryggismál á höfuðborgarsvæðinu, langar mig að vekja athygli ráðherra á því að ef Reykjanesbrautin lokast til dæmis eða ef hér verða einhverjar hamfarir þannig að hvorugur flugvöllurinn nýtist, er næsti varaflugvöllur á Akureyri og þarf að fara yfir að minnsta kosti tvo fjallvegi til að komast þangað. Ég hygg að það væri skynsamlegt út af öryggisástæðum á höfuðborgarsvæðinu að kanna betur með varaflugvöll nær borginni. Þá vil ég nefna að ég held að það sé mjög mikilvægt að ná samkomulagi við kirkjuna um það hvernig sóknargjöld verða reiknuð út til framtíðar og hvort og þá að hve miklu leyti eigi að 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það síðasta sem fram kom í máli hv. þingmanns, það er mikilvægt að halda þessari umræðu vakandi. Við byrjuðum á því að snúa dæminu við í fyrra, í fyrsta lagi með því að kortleggja stöðuna og kanna hvað fór úrskeiðis, því að það fór eitthvað úrskeiðis, það var ekki eðlilegt sem þarna gerðist. Við stöðvuðum þessa þróun og byrjuðum að snúa dæminu við með auknu framlagi. Ég sá líka til þess að í þessu frumvarpi varð ekki skerðing á framlagi til sóknargjalda. Hins vegar hefur verið nokkuð deilt um það hvort rétt sé að láta sitja við það eitt að bæta sóknargjöldin upp samkvæmt verðlagi, eins og gert er um útgjöld til opinberrar starfsemi á vegum ríkisins almennt, eða hvort eigi að láta sóknargjöldin fylgja þróun tekjuskattsstofns sem upphaflega var ráðgert. Þetta er nokkuð sem þingið þarf að taka til skoðunar. Ég er að reyna að muna hvað annað það var sem hv. þingmaður vék að í máli sínu, en kemur það ekki í hug í augnablikinu.

Frú forseti. Ég vil fyrst lýsa ánægju minni með það fyrirkomulag sem hér er verið að kynna til sögunnar og þær umræður sem hafa átt sér stað á vettvangi hvers ráðuneytis um fjárlagafrumvarpið eins og það er lagt fram í dag. Mig langar af því tilefni að fara fyrst almennum orðum yfir stöðu umhverfismála. Ég held að það dyljist engum að fjárveitingar til málaflokksins eru hlutfallslega mjög litlar og í samanburði við nágrannalönd okkar eru framlögin lág. Þau eru til að mynda innan við 2% af heildarútgjöldum til ríkissjóðs í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2013. Þetta er eitthvað sem mun væntanlega taka breytingum inn í öldina, eðli málsins samkvæmt því málaflokkurinn er þess eðlis að hann mun vaxa. Hlutur umhverfismála fer sífellt vaxandi í umræðunni bæði innan lands og utan eftir því sem viðfangsefnunum fjölgar og almenningi verður ljósar hversu mikilvægt er að takast á við þau krefjandi málefni. Þannig má segja að hlutur umhverfismála í þessu frumvarpi endurspegli í raun ekki vægi málaflokksins í almennri umræðu eða þann sess sem umhverfismálin hafa öðlast í vitund fólks á síðastliðnum árum. Umhverfismálin eru afar víðtækur málaflokkur. Þau ná yfir rannsóknir og nýtingu, umgengni við náttúruna á landi, hafi, vatni og lofti. Þau ná yfir náttúruvernd, þau ná yfir ráðstöfun auðlinda en líka yfir það hvernig við sem einstaklingar búum og þau áhrif sem umgengni okkar og lífsstíll, ekki bara við sem einstaklingar heldur líka atvinnulífið, hefur á umhverfið. Fjárlagarammi umhverfis- og auðlindaráðuneytisins í frumvarpinu einkennist auðvitað af þeim markmiðum sem ríkisstjórnin hefur sett sér varðandi jöfnuð í ríkisfjármálum, þ.e. þau einkennast af aðhaldi og ráðdeild. Aðhaldsaðgerðir í fjárlagaramma umhverfis- og auðlindaráðuneytisins nema 1,5% af rekstrarveltu að raungildi og þær eru útfærðar eftir forgangsröð og áherslum ráðuneytisins og fela þess vegna í sér mismikla skerðingu. Það er vert að taka fram að samsetning fjárlagaramma umhverfis- og auðlindaráðuneytisins er óvenjulegur að því leytinu til að 47% af fjárlagarammanum eru fjármögnuð með mörkuðum tekjum. Þar er um að ræða eftirtalda fjárlagaliði. 1. Ofanflóðasjóður sem er fjármagnaður af ofanflóðagjaldi. 2. Úrvinnslusjóður þar sem álagt úrvinnslugjald skal standa undir fjármögnun og förgun og endurvinnslu hvers vöruflokks sem undir sjóðinn fellur. 3. Mannvirkjastofnun en verkefni hennar eru fjármögnuð með byggingaröryggisgjaldi og gjaldi sem er lagt á rafföng og rafveitur. 4. Endurvinnslan hf. sem er rekin með umsýsluþóknun og skilagjaldi sem lagt er á einnota umbúðir. 5. Skipulagssjóður sem er fjármagnaður með skipulagsgjaldi sem er ætlað til að greiða hluta af kostnaði sveitarfélaga af aðal- og deiliskipulagsgerð. Hins vegar eru 53% af fjárlagaramma ráðuneytisins fjármögnuð með beinu framlagi úr ríkissjóði. Í grófum dráttum má segja að breyting á fjárlagarammanum sé þannig að tímabundnar fjárveitingar sem falla niður nema um 918 millj. kr. Hins vegar er endurnýjað framlag til viðhaldsframkvæmda til Vatnajökulsþjóðgarðs sem nemur um 100 millj. kr., sem kemur á móti tímabundnu framlagi sem fellur niður. Það eru tímabundnar fjárveitingar til innleiðingar og endurskoðunar stefnu fyrir vistvæn innkaup sem er föst fjárhæð milli ára, 10 millj. kr. kr. til fjögurra ára. Gert er ráð fyrir 12,5 millj. kr. fjárveitingu til þriggja ára til að byggja upp sérfræðiþekkingu um umhverfisáhrif leitar og vinnslu olíu á hafi úti og undirbúa stjórnsýslu umhverfismála fyrir frekari athafnir á Drekasvæðinu og 3,1 millj. kr. hækkun áætlaðra tekna af gistináttagjaldi sem rennur til friðlýstra svæða í umsjón Umhverfisstofnunar. Veittar eru sérstaklega 16,5 millj. kr. til rekstrar nýrrar náttúrustofu á Höfn í Hornafirði en það er sú náttúrustofa sem bætist við í fjölskyldu þeirra sjö sem fyrir eru og stóð alltaf til að bæta við og verður gert með þessu nýja framlagi. Náttúrustofan verður eins og aðrar í eigu sveitarfélaganna á svæðinu og munu þau leggja fram 30% framlag á móti. Hér er um að ræða opnun og rekstur á áttundu náttúrustofunni og jafnframt þeirri síðustu sem heimilt er að stofna til með rekstrarframlagi ríkisins samkvæmt lögum um náttúrustofur. Þar með er ákveðnu takmarki náð hvað þetta varðar og ég vonast til þess að vöktun á landsbyggðinni aukist og eflist þar með. Aðrar breytingar felast í framlagi vegna nýrra laga sem voru samþykkt á Alþingi síðastliðinn vetur um viðskiptakerfi með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda þar sem verkefni Umhverfisstofnunar aukast umtalsvert. Mér er ánægja að segja frá því að umhverfis- og auðlindaráðuneytið tók fyrir aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar í loftlagsmálum frá 20. október 2010 sem sinn meginmálaflokk í kynjaðri hagstjórn og fjárlagagerð, en í skýrslu ráðuneytisins sem er hægt að nálgast á heimasíðu þess er sérstaklega talað um kynjasjónarmið þessarar aðgerðaáætlunar og kynjaáhrif greind. Fjárlagafrumvarpið endurspeglar að aðeins litlum hluta þær nýju áherslur og verkefni sem færð voru til umhverfis- og auðlindaráðuneytisins nú í september en þó munu færast til okkar landshlutaverkefni í skógrækt, verkefni sem heyra undir Veiðimálastofnun og umsýsla að því er varðar rammaáætlun. Virðulegi forseti. Ég tek væntanlega aftur til máls undir þessum lið 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina yfir málaflokk hennar, en ég verð að viðurkenna að þegar ég las þetta frumvarp varð ég fyrir afskaplega miklum vonbrigðum, sérstaklega hvað varðar einn þátt þess. Ég held að taka þurfi heiðarlega umræðu um það hvort leggja eigi Þjóðgarðinn Snæfellsjökul niður, hætta með hann. Ég held að það sé mikilvægt að ræða það, því að ég get ekki séð í þessu frumvarpi að neinum fjármunum eigi að verja til uppbyggingar þar. Í ljósi þess er ágætt að minna á að þessi þjóðgarður hefur aldrei fengið stofnframlag. Hann var stofnaður árið 2001, átti tíu ára afmæli í fyrra og hæstv. ráðherra færði garðinum þá 10 millj. kr. gjöf fyrir hönd ríkisins eða þjóðarinnar,  Ég vil líka segja að það er mjög merkilegt að hér skuli einmitt eiga að verðlauna skussana, og það eru kannski skýr skilaboð frá hæstv. ráðherra. Af hverju segi ég þetta? Það er vegna þess að Vatnajökulsþjóðgarður var ekki nema 170 millj. kr. í mínus við síðustu áramót, þ.e. vegna framúrkeyrslu. Þar er búið að eyða peningum sem ekki eru heimildir fyrir frá Alþingi. Það á að verðlauna skussana sem fara ekki eftir þeim framlögum sem samþykkt eru á Alþingi. Þetta er líka umhugsunarvert vegna þess að Snæfellsjökulsþjóðgarður er í raun eini þjóðgarðurinn sem má segja að sé í vernd og skjóli ráðherrans því hinir eru með sjálfstætt starfandi stjórnir og við þekkjum hvernig það er. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að þetta er gert eina ferðina enn? Eru einhverjar breytingar á þessu í farvatninu?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni spurningar hans og áhuga á Þjóðgarðinum Snæfellsjökli. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt starf sem þar er unnið og ég deili áhuga þingmannsins hvað það varðar. Varðandi 100 millj. kr. framlagið til Vatnajökulsþjóðgarðs er það framlag sem var tímabundið og er rétt að halda áfram því þar er um að ræða þjóðgarð sem er í vexti. Að vísu hefur sá vöxtur verið miklum mun hægari en við hefðum viljað sjá og miklum mun hægari en Alþingi lagði til til að byrja með. Við höfum í ljósi efnahagsþrenginganna hægt á uppbyggingu Vatnajökulsþjóðgarðs þrátt fyrir að þjóðgarðurinn hafi tekið breytingum og við hann hafi bæst umtalsverð landsvæði. En af þessum sömu sökum, þ.e. efnahagshruninu, hefur verið lítið um að hafist hafi verið handa við nýjar framkvæmdir. Þjóðgarðurinn Snæfellsjökull hefur liðið fyrir það rétt eins og svo fjöldamörg önnur verkefni sem hefði verið gott að geta hafið, ef ekki hefði verið viðskilnaður Sjálfstæðisflokksins. Það hefði verið gott að geta sýnt þessum þjóðgarði sóma eins og öðrum. Starfsfólk þjóðgarðsins hefur rækt sitt starf af mjög miklum áhuga og ég hef miklar taugar til þessa þjóðgarðs. Ég vænti þess að við getum í framhaldinu haldið áfram skoðun á möguleikunum á því að bæta í og ég vænti þess að ég eigi þar góðan liðsmann í hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem voru að mínu mati mjög dapurleg. Það stendur ekki til að gera neinar breytingar á því af hálfu ráðherrans eða ríkisstjórnarinnar að sýna Þjóðgarðinum Snæfellsjökli þá virðingu sem hann á skilið. Hæstv. ráðherra segir: Vöxturinn í Vatnajökulsþjóðgarði var mun hægari en reiknað var með. Það getur vel verið að svo sé en vöxturinn í Þjóðgarðinum Snæfellsjökli er enginn, akkúrat enginn. Það hefur aldrei komið stofnframlag inn í þann þjóðgarð, aldrei nokkurn tíma. Það sýnir vilja stjórnvalda á hverjum tíma. Það er líka mjög sérkennilegt að við niðurskurð í þorskaflaheimildum 2007 var því einmitt frestað að fara í þá uppbyggingu sem til stóð vegna stöðu ríkissjóðs, sem allir skilja, en að þá skyldi vera haldið áfram að byggja upp á einum stað umfram annan er alls ekki sanngjarnt, virðulegi forseti. Ég held að það væri líka óhætt fyrir hæstv. ráðherra að skoða það sem kom fram á fundum fjárlaganefndar í fyrra og ég tók upp í ræðustól, að setja Vatnajökulsþjóðgarð í það minnsta undir Umhverfisstofnun því að þannig mætti ugglaust hagræða helling og spara peninga. Virðulegi forseti. Ég segi enn og aftur: Það er verið að verðlauna skussana. Það eru skýr skilaboð um það. Þeir sem fara ekki að lögum frá Alþingi og fara eftir þeim fjárheimildum sem þar eru veittar njóta forgangs þegar verið er að útdeila peningum aftur. Það væri íhugunarefni að skoða það mjög vandlega í hv. fjárlaganefnd að taka akkúrat þessa peninga, verði það niðurstaðan, og greiða upp skuldina sem var í árslok 2011 um 170 millj. kr. á meðan Umhverfisstofnun og starfsfólk Þjóðgarðsins Snæfellsjökuls hafa alla tíð staðið við skuldbindingar sínar og farið eftir þeim heimildum sem Alþingi úthlutar þeim á hverjum tíma. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með það sem fram kemur og viðbrögð hæstv. ráðherra og tel mjög mikilvægt að fram fari heiðarleg og opin umræða um það hvort ekki eigi að bara að leggja niður Þjóðgarðinn Snæfellsjökul. 
            

Virðulegi forseti. Ég vona að við þurfum ekki að láta heift einkenna umræðuna hér. Kjarni málsins er sá að við þurfum að styrkja tekjugrunn til að sýna náttúruverndarsvæðum og þjóðgörðum almennilegan sóma á Íslandi, sem er sú auðlind sem sívaxandi ferðaþjónusta hvílir á. Það verður ekki gert með gífuryrðum í þingsal. Við þurfum að finna leiðir til þess að sú atvinnugrein sem byggir á þeirri auðlind sem náttúra Íslands er verði vaxandi. Það er nýtt fyrir okkur almennt að hugsa og tala um náttúru Íslands sem auðlind, þ.e. ósnortna náttúru Íslands, ekki virkjaða heldur ósnortna, sem grunn til að byggja á og auðlind fyrir ferðaþjónustuna. Við í fjárlaganefnd, í umhverfis- og auðlindanefnd, í umhverfisráðuneytinu og annars staðar þurfum að vinna að því að finna þennan tekjugrunn þannig að sanngjarnt og skynsamlegt sé svo að sá ávinningur sem hlýst af þessari uppbyggingu skili sér til náttúrusvæðanna, bæði friðlýstra svæða og þjóðgarða, og til að við lendum ekki í þeim ógöngum að þarna verði átroðningur sem verði hugsanlega svo mikill að svæðin glati verndargildi sínu og verði þá ekki sá segull sem aðdráttaraflið snýst um. Ég vænti þess að leiðin til að nálgast þessa umræðu sé ekki fólgin í einhverjum heitingum af því tagi sem hér hafa komið fram í máli hv. þingmanns heldur fremur sú að við reynum af yfirvegun og skapandi nálgun að finna lausn á þessu efni. Ég held að næsta viðfangsefni hljóti að vera að sýna þessum verkefnum þann sóma að þau snúist ekki um 1 milljón eða 2 heldur snúist þau um raunverulegt framlag til uppbyggingar og utanumhalds þessara svæða.

Forseti. Í þeim fjárlögum sem hér eru lögð fram er ráðuneyti hæstv. ráðherra Svandísar Svavarsdóttur kallað umhverfisráðuneyti. Það er eðlilegt því að þau eru undirbúin og prentuð með nokkrum fyrirvara en það sem síðan hefur gerst er að umhverfisráðuneytið er ekki lengur til en í þess stað er komið nýtt ráðuneyti sem heitir umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Mér þykir við hæfi í fyrsta sinn sem umhverfis- og auðlindaráðherra kemur fram á þingi sem slíkur að fara þó stutt sé aðeins yfir þetta nýja ráðuneyti og vil í byrjun óska ráðherranum og okkur öllum til hamingju með þann áfanga sem ég tel að þetta sé í framþróun stjórnsýslunnar annars vegar en hins vegar á þeim nýju tímum sem vonandi eru að renna upp með aukinni áherslu á umhverfismál og auðlindastjórnun í þágu almennings og vistrænna viðhorfa. Að því sögðu verð ég að lýsa því yfir að skrefið er nokkuð stutt. Þetta yfirgripsmikla og mikilúðlega annað heiti á ráðuneytinu, auðlindaráðuneyti - þess sér lítinn stað í ráðuneytinu sjálfu. Það er hægt að fletta fram og aftur í fjárlagafrumvarpinu án þess að verða var við miklar breytingar á ráðuneytinu. Það er sú spurning sem ég hef til ráðherrans í fyrri samskiptum okkar í þessum nýja þinglið: Hvar kemur það fram að umhverfisráðuneytið sé orðið annað og aukið? Það er vissa mín að það er mikill galli að menn skyldu ekki hafa til þess hugrekki eða djörfung að gera þetta að almennilegu auðlindaráðuneyti. Hið mikla tákn í því efni hefði verið að færa Hafrannsóknastofnun eða a.m.k. nokkurn hluta hennar undir umhverfisráðuneytið þannig að ljóst væri að sú mikilvæga auðlind lyti stjórn sem byggðist á umhugsun um sjálfbærni og framtíðarhagsmuni en væri ekki stjórnað úr hinu annars ágæta atvinnuvegaráðuneyti sem komið er á fót. Helsti ávinningurinn þegar farið er yfir stofnanapartinn af þessari breytingu - ég veit að ráðuneytið sjálft hefur verið endurskipulagt og mér líst vel á það - er sá að undir ráðuneytið er komin ný stofnun sem heitir Veiðimálastofnun, þ.e. ný stofnun í skilningi ráðuneytis. Þetta er heldur aumt. Í því er svo sem ekkert að gera að þessu sinni nema vona að þetta vaxi og þroskist og auðlindaráðuneytið verði að lokum til þó að það taki nokkur ár eða jafnvel nokkur kjörtímabil að skapa það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þátt í þessu ágæta samtali. Fyrst varðandi nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti þá er það rétt sem kemur fram í máli þingmannsins að farið hefur fram yfirgripsmikil endurskipulagning ráðuneytisins í ljósi breyttra og víðtækari verkefna og má segja að þar sé faglegum málefnum skipaður ríkari sess en áður var þar sem komin er sérstök skrifstofa landgæða, önnur skrifstofa hafs, vatns og loftlags og sú þriðja sem lýtur að umhverfi og skipulagi. Þarna erum við að tala um verulega faglega styrkingu sem endurspeglast líka í því að auglýst hefur verið eftir nýjum skrifstofustjóra. Í framhaldinu þarf svo að byggja upp ráðuneytið með hliðsjón af þessum nýju verkefnum og sérstaklega því sem varðar sjálfbærni, viðmið og þau sjónarmið og þá þekkingu sem þarf að efla að mun. Það er dálítill tími, eins og hv. þingmaður nefndi, síðan fjárlagafrumvarpinu var lokað þannig að ég vænti þess að við lokaafgreiðslu fjárlaga sjái þess betur stað að við erum að tala um eflt og styrkara ráðuneyti. Ég fagna hins vegar liðsauka hans og metnaði í þágu nýs umhverfis- og auðlindaráðuneytis og því að hann vilji hafa þar sem flestar stofnanir og víðtækust verkefni. Ég get ekki annað en fagnað því. Það er sannarlega rétt að lífríki hafsins er meðal mikilvægustu auðlinda okkar og í hafrannsóknum þarf vissulega að stilla saman strengi, allt frá sjálfbærni, rannsóknum og ráðgjöf yfir í ráðstöfun náttúrugæða og aflaheimilda. Þarna erum við að gera tilraun með samstarf milli umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis, þ.e. í stjórn Hafrannsóknastofnunar, sem ég hef miklar væntingar til og verður spennandi að sjá hvernig þróast.

Forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra svörin og heiti því að halda þessari umræðu áfram með henni þótt síðar verði. Í síðari hálfleik þessara orðaskipta langar mig að spyrja um sértækan hlut sem er úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Þær tölur sem nefnt er að fari til hennar í þessu frumvarpi eru nokkurn veginn þær sömu og nefndar voru í fyrra. Fjárveitingin hefur sumsé ekki hækkað. Ég veit að vísu til þess að til stendur í fjáraukalögum í haust að biðja þingið um fjárveitingu fyrir ákveðnum liðsauka sem úrskurðarnefndinni var boðinn á þessu ári en ekki er gert ráð fyrir að sá liðsauki, sem ég hygg að séu tvær stöður lögfræðinga, haldi áfram árið 2013. Þetta er galli vegna þess að úrskurðarnefnd er ný. Hún tók við nefnd sem hafði mikinn hala mála sem voru mjög þung í afgreiðslu. Það var ekki nefndinni sjálfri að kenna heldur umbúnaðinum um hana. Það sem gerst hefur síðan er ekki bara það að nýja nefndin tók við af tveimur öðrum nefndum sem áður höfðu starfað heldur hafa verið sett á hana verkefni í tiltölulega nýlegum lögum um umhverfisábyrgð og í aðeins eldri lögum um loftslagsmál. Þau verkefni eru að vísu ekki komin til hennar enn þá en gætu orðið erfið og þung þegar fram í sækir. Ég talaði við stjórnanda þessarar nefndar og hann sagði mér m.a. að sú áætlun um 30% aukningu á störfum hinnar nýju nefndar, sem umhverfisráðuneytið og fjármálaráðuneytið drógu niður í 20% í fjárveitingu í fyrra, væri núna komin upp í 50%. 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kemur fram í máli hv. þingmanns. Þarna er í raun og veru um að ræða nýja úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála sem er sett af stað í tengslum við löggildingu á Árósasamningnum og ákveðinni hagræðingu sem við sáum í því að steypa saman fleiri en einni úrskurðarnefnd, en um leið held ég að við höfum öll verið meðvituð um það, bæði ég sem flutti málið og ekki síður nefndin og þingið, að nefndin þyrfti tíma til að fá að feta sig áfram og við þyrftum að sjá hvernig kærumálunum mundi vinda fram. Við gátum ekki séð fyrir hversu fjölbreytt eða mörg erindi nefndin fengi á grundvelli nýrra laga og í ljósi þess var ákveðið að við mundum meta stöðu nefndarinnar eftir því sem tímanum liði. Varðandi þann vanda sem við sitjum uppi með eftir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála, þ.e. þau mál sem höfðu hrannast upp, þá er það sérstaklega til skoðunar. Ég tek undir mikilvægi þess í ljósi þess að umhverfismál hafa oft legið undir ámæli varðandi málshraða, afgreiðslufresti o.s.frv. En umhverfislöggjöfin er morandi í slíku þannig að eðli málsins samkvæmt kemur oftar til núnings af þeim völdum í þeim málaflokki en víða annars staðar. Þetta er til skoðunar vil ég fullvissa hv. þingmann um í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu og ég vænti þess að við munum síðan skoða verkefni úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála eftir því sem reynslan kemur í hús.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir innlegg hennar. Ég ætla að byrja á sama stað og hún lauk máli sínu í sambandi við úrskurðarnefndina sem hér var til umræðu. Það er rétt sem hér hefur komið fram að teknar hafa verið fyrir í þinginu og ræddar tafir sem hafa orðið á störfum úrskurðarnefnda, meðal annars skipulags- og byggingarmála, og þar hefur málshraði af ýmsum ástæðum verið óviðunandi. Að mati allra, held ég, sem um þessi mál hafa fjallað á vettvangi þingsins hefur verið samstaða um að það þyrfti annars vegar að vinna á halanum eins og hér hefur verið nefnt og hins vegar að tryggja það að hin nýja úrskurðarnefnd hafi nægt fjármagn til að sinna hlutverki sínu. Ég fagna því í sjálfu sér að ráðherra hafi lýst því yfir að þessi mál yrðu endurskoðuð. Ég held að gríðarlega mikilvægt sé að tryggja það að úrskurðarnefnd af þessu tagi hafi nægt fjármagn til að sinna störfum sínum af mikilli fagmennsku en um leið á eðlilegum hraða þannig að það verði ekki vegna mannfæðar, fjárskorts eða einhverra slíkra ástæðna tafir sem hægt væri að komast hjá á niðurstöðum sem geta varðað mjög mikla hagsmuni fyrir einstaklinga, fyrirtæki, sveitarfélög og allan almenning. Þetta eru mjög viðkvæm mál sem verið er að fjalla um og eins og hæstv. ráðherra nefndi eru núningsfletirnir í umhverfislöggjöfinni ansi margir. Kæruleiðirnar eru margar og mikilvægt að niðurstaða náist fyrir þá aðila sem í hlut eiga á sem skemmstum tíma en um leið að fyllstu fagmennsku og allra réttra stjórnsýslureglna sé gætt. Og það kostar pening. Það að málafjöldi sé mikill hjá úrskurðarnefnd af þessu tagi getur, eins og í þessu tilfelli, stafað af því að löggjöfin sé flókin og núningsfletirnir margir og löggjafinn sem setur hinar flóknu reglur með mörgum núningsflötum verður þá að viðurkenna það, axla ábyrgð í því sambandi með fjárveitingum til málaflokksins í samræmi við það. Ég ætla að láta þetta nægja að öðru leyti en því að ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra hvað varðar þátt svonefndra IPA-styrkja í fjárveitingum til stofnana á vegum ráðuneytisins, hvort hæstv. ráðherra getur upplýst okkur um það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningar hans. Vegna fyrirspurnar hans í lokin varðandi sérstakt framlag í tengslum við svokallaða IPA-styrki þá erum við að tala um framlag til Náttúrufræðistofnunar á grundvelli þeirrar vinnu til kortlagningar á íslenskri náttúru sem er í tengslum við og til að uppfylla alþjóðlega samninga sem Ísland á aðild að. Þess vegna er hér ekki aðlögunarstyrkur á ferð heldur miklu frekar til að uppfylla væntingar okkar til skráningar á íslenskri náttúru og samræmist öðrum þeim markmiðum sem við höfum sett okkur bæði í alþjóðlegum samningum og annars staðar. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði um eða velti vöngum yfir, þ.e. stöðu kærunefndar, þá er þarna um að ræða leið fyrir almenning, fyrir borgara, einstaklinga, félagasamtök og aðra hagsmunaaðila til að fá ásjá kærunefndar. Með innleiðingu Árósasamningsins og aðkomu almennings að ákvarðanatöku á fyrri stigum ættum við, þegar Árósasamningurinn hefur fest rætur í samfélaginu, að fækka tilefnum til að almenningur sjái ástæðu til að kæra ákvarðanir. Þá erum við ekki lengur á þeim stað að almenningur komi svo seint að málum að hann komi að orðnum hlut og þurfi að kæra þær niðurstöður með tilkostnaði og öllu því sem því fylgir heldur geti almenningur átt þetta samtal við stjórnvöld á fyrri stigum og þar með væntanlega náð þeim markmiðum Árósasamningsins að auka lýðræði og opna stjórnsýslu og koma í veg fyrir 

Hæstv. forseti. Það er von mín eins og hæstv. ráðherra að tilefnum til kæra muni fækka, en um það vitum við ekki neitt á þessu stigi. Við verðum við fjárlagaumræðuna eða fjárlagameðferðina í þinginu að taka mið af veruleikanum eins og hann er. Ég hygg að þar þurfi að bæta í hvað þennan lið varðar ef fram fer sem horfir. Hvað mun síðan gerast í fjarlægari framtíð getur ekkert okkar sagt um nú, en ég held að við þessa fjárlagaafgreiðslu þurfi að horfa á þennan lið. Þótt ekki sé um að ræða háar fjárveitingar eða mikinn kostnað í samhengi fjárlaganna þegar horft er á þennan lið, þá geta þarna verið undir mjög miklir hagsmunir fyrir sveitarfélög, ríkisvaldið, fyrirtæki, einstaklinga og fyrir allan almenning, miklir hagsmunir sem tengjast því einmitt að málshraðinn sé í lagi. Ég þakka ráðherra fyrir svarið um IPA-styrkina en ég velti fyrir mér, af því að nú hafa IPA-styrkir verið lengur á fjárlögum, hver staða þeirra er. Hefur ráðherra svör á reiðum höndum um hvað búið er að verja miklu fé á forsendum IPA-styrkja nú þegar? Allt gott um það að segja sem er á fjárlögum fyrir næsta ár en ég hugsa um árin 2011 og 2012. Síðan var ég að velta fyrir mér öðrum lið sem ég skildi ekki alveg þegar ég kynnti mér kafla umhverfisráðuneytisins í fjárlagafrumvarpinu. Það eru tilfærslur sem varða ofanflóðasjóð. Þar er gert ráð fyrir 400 millj. kr. lægri útgjöldum og þar er um að ræða verulegan hluta af einhverri aðhaldskröfu sem ráðuneytið er að bregðast við. 

Virðulegi forseti. Ég þakka enn athugasemdir og spurningar hv. þingmanns. Í fyrsta lagi varðandi þá ríku hagsmuni sem eru í kærumálum þá tek ég heils hugar undir þau mál og mér finnst það lofa góðu þegar hv. þingmaður vekur máls á því að kærunefndin þurfi meira fjármagn því það geti þá verið fyrirboði um að þverpólitískur vilji og skilningur geti ríkt um það. Varðandi hinar tímabundnu fjárheimildir um ráðstöfun svokallaðra IPA-styrkja þá get ég svarað hv. þingmanni að því er varðar yfirstandandi ár og þetta tiltekna verkefni. Ég hef það á reiðum höndum, það er 125 millj. kr. á yfirstandandi ári til þessa tiltekna verkefnis og það er aðeins meira á næsta ári eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Gerð er grein fyrir þeirri fjárhæð undir Náttúrufræðistofnun Íslands til ráðningar á sérfræðingum og þeirri sérfræðiþekkingu sem þarf að vera fyrir hendi til að umrædd skráning geti átt sér stað. Hvað varðar spurningar hv. þingmanns um ofanflóðasjóð er meiningin að halda framkvæmdastigi á ofanflóðavörnum óbreyttu milli áranna 2012 og 2013.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir inngangsorð hennar og eins fyrir þá ágætu umræðu sem varð áðan um hlutverk og nýskipan umhverfis- og auðlindaráðuneytis í kjölfar þeirra stjórnkerfisbreytinga sem orðið hafa að undanförnu með fækkun og sameiningu ráðuneyta, breytinga sem hafa það markmið að efla afmörkuð stjórnsýslustig og samþætta það sem er til þess fallið og skerpa á verklagi. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra um afmarkaðra mál sem lýtur að nýlegum lagabreytingum og áhrifum þeirra. Síðasta vor var gerð breyting á lögum um upplýsingaskyldu í umhverfismálum þar sem ráðuneytinu og undirstofnunum þess ber nú skylda til að taka frumkvæði að upplýsingagjöf til almennings í umhverfismálum einkum þegar vá eða mengunarhætta er fyrir dyrum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort nú þegar séu merkjanleg eða fyrirsjáanleg áhrif þessarar löggjafar á starfshætti, mannafla eða rekstrarkostnað á málasviði ráðuneytisins. Hefur þetta einhverju breytt fyrir stofnanir ráðuneytisins í reynd? Ástæðan fyrir spurningunni er sú að lagabreytingin er auðvitað mikil réttarbót fyrir íslenskan almenning en þegar hún var gerð var ekki að fullu vitað hvort hún hefði íþyngjandi áhrif fyrir viðkomandi stjórnsýslustofnanir, til dæmis fjárhagslega og varðandi mannafla. Ég vil spyrja ráðherrann um þetta. Síðan er annað mál sem mig langar líka að nefna við ráðherrann og fá viðbrögð hennar við og það er tilraunaverkefni með strandsvæðaskipulag sem var hleypt af stokkunum árið 2009. Þá var farið í verkefni sem nefndist Nýtingaráætlun fyrir strandsvæði Vestfjarða. Fjórðungssamband Vestfirðinga, Teiknistofan Eik og Háskólasetur Vestfjarða tóku það verkefni að sér með fjárhagslegri aðkomu ríkis, sveitarfélaga og tiltekinna sjóða. Í því verkefni átti að horfa sérstaklega til skipulags Arnarfjarðar en við vitum að undanfarin ár hefur sú umræða orðið áleitnari að taka upp skipulagsvinnu vegna nýtingar hafsvæða við strendur landsins þar sem tengsl byggðar við sjóinn eru sterk og nýting strandsvæðisins fjölbreytt, til dæmis aukið álag og aukin ásókn í nýtingu strandsvæða með auknu fiskeldi og jafnvel ferðamennsku alveg eins og við sjáum á miðhálendi Íslands. Verklag sem þetta, þ.e. að skipuleggja slík svæði, ætti að geta stuðlað að nýsköpun á sviði umhverfis og auðlindastjórnunar á strandsvæðum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún sér fyrir sér framtíðina í því efni og hvort uppi séu áform um að þróa strandsvæðaskipulag sem þetta víðar og færa það út fyrir þessi mörk.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar. Fyrst aðeins um nýlegar lagabreytingar sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega varðandi upplýsingaskylduna. Því er til að svara að við gerum ráð fyrir að þær endurspeglist í forgangsröðun stofnunarinnar eða þeirra stofnana sem um ræðir, en að sjálfsögðu er það þannig með þessa lagabreytingu eins og aðrar að það er eðlilegt og skylt að fylgjast vel með því hvaða breytingar þær útheimta síðan eftir því sem framkvæmdinni vindur fram. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður um strandskipulagsverkefnið fyrir vestan. Því er til að svara í fyrsta lagi að þarna er um að ræða verkefni sem var skilgreint sérstaklega undir sóknaráætluninni 20/20 og er undir því verkefni ráðstafað sérstökum fjármunum til Veðurstofu Íslands, 6 millj. kr. til eins árs til að halda utan um það verkefni í framhaldinu. Hins vegar er mikilvægt að halda því til haga að hafin er vinna varðandi skipulagsmál hafsins í heild, og þá bæði strandsvæða og hafsins, undir flaggi umhverfis- og auðlindaráðuneytisins enda kom í ljós þegar við nokkur ráðuneyti létum skoða það hvernig þeim málum væri fyrir komið í stjórnsýslunni að það eru ellefu stofnanir og fjögur ráðuneyti sem koma með einhverju móti að ráðstöfun lands og sjávar af svo má að orði komast þannig að þarna var veruleg þörf á tiltekt. Og ég vænti þess að við sjáum frumvarp líta dagsins ljós í kjölfarið og þá verði þessi verkaskipting líka skýrari en þarna er auðvitað um að ræða verkefni sem hlýtur að endurspeglast líka í miklu samstarfi sveitarfélaganna og ríkisins.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra hennar ágætu svör. Ég fagna því að hafin er vinna við þau skipulagsáform sem lúta að strandsvæðunum og að horft sé víðar en að þessu tiltekna verkefni sem ég gat um. Mig langaði að forvitnast í framhaldinu um það hjá hæstv. ráðherra hvort áform væru uppi um að taka upp slíka skipulagsvinnu í tengslum við nýtingu og skipulag miðhálendisins. Þá fagna ég því líka að heyra varðandi lagabreytinguna um upplýsingalögin að hún útheimti ekki þau miklu fjárútlát og þann þunga bagga sem spáð var í vor að mundi hljótast af þeirri lagabreytingu. Um var að ræða mjög einfalda réttarbót fyrir íslenskan almenning, þýðingarmikla bót sem þó átti ekki að kosta miklu meira en vilja og skipulagningu innra verklags hjá ráðuneytinu og stofnunum. Ég gleðst yfir því að það hafi gengið eftir og að ráðherrann geri jafnframt ráð fyrir að eftir því sem fram vindur þurfi hugsanlega að bæta við einhverjum fjármunum eða atgervi inn í það verkefni en þó sé það ekki of íþyngjandi. En mig langaði að heyra aðeins nánar um frekari áform varðandi skipulag miðhálendisins.

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt í þessu samhengi öllu að gera sérstaklega grein fyrir því að á grundvelli þeirra skipulagslaga sem við samþykktum í þingsal og gengu í gildi árið 2010 er gert ráð fyrir að mælt verði fyrir landsskipulagsstefnu á komandi vetri. Þar lagði ég áherslu á þrjú meginmál: Í fyrsta lagi skipulag miðhálendisins, í öðru lagi byggðamynstur á landinu öllu og í þriðja lagi skipulag strandsvæða og hafsvæða. Þessi viðfangsefni eru því öll undir. Ég vænti þess að landsskipulagsstefnan eins og hún er eftir að Skipulagsstofnun og starfshópar hennar hafa unnið málið fari fljótlega í opið umsagnarferli. Í kjölfarið á því ber mér samkvæmt lögunum að útbúa þingsályktunartillögu sem ég fer síðan með í þingið til umræðu. Þá fjöllum við væntanlega um stefnu íslenska ríkisins í skipulagsmálum miðhálendis, byggðamynstur, skipulag strandsvæða og aðra þá þætti sem landsskipulagsstefnan felur í sér.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra fyrir umræðu um málið. Ef maður lítur á heimasíðu auðlindaráðuneytisins á það að stunda rannsókn á auðlindum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvers vegna stendur þá á heimasíðu Hafrannsóknastofnunar sem rannsakar að mínu mati auðlindir, þ.e. sjávarauðlindir, að hún heyri undir sjávarútvegsráðuneytið? Af hverju stendur á heimasíðu Orkustofnunar sem rannsakar hina auðlindina á Íslandi, sem er orkan, að hún heyri undir iðnaðarráðuneytið? Er þetta misskilningur eða heyra þær tvær stofnanir sem rannsaka auðlindir landsins ekki undir auðlindaráðuneytið eins og vera ber? Þá langar mig að spyrja: Í fjárlögum er gert ráð fyrir því að heilar 18–20 milljónir fari til aukningar rekstrarkostnaðar vegna fjölgunar um tvö stöðugildi vegna viðskiptakerfis ESB um losunarheimildir. Þetta er mér mikið hjartans mál og ég veit að hæstv. ráðherra hefur sömu skoðun, að nota eigi markaðinn til að finna út verð og berjast gegn losun koltvíoxíðs. Þessi markaður var tekinn upp 2005 í Evrópu. Það kom fram í fréttum t.d. hjá Icelandair frá 20. desember 2011 að þeir kaupa losunarheimildir fyrir hundruð milljóna. Af hverjum? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Getur verið að þeir hafi keypt þær af breska ríkinu? Í fréttum 26. september 2012 á RÚV kom fram að losunarheimildir mundu gefa 600 milljónir á þessu ári og færu svo hratt vaxandi. Í ráðuneytinu eru menn að setja 18–20 milljónir í þetta dæmi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hver er metnaður hennar gagnvart því að nota þennan markað til að berjast gegn hitnun jarðar og losun koltvíoxíðs? Sér hæstv. ráðherra ekki að við munum geta aukið samkeppnisforskot okkar t.d. í álframleiðslu og í mörgum öðrum þáttum sem nota hreina íslenska orku? Það þarf ekki að borga nándar nærri eins mikið og aðeins brot af koltvíoxíðslosun við hreina íslenska orku miðað við það sem gengur erlendis. Orka mun hækka mikið í verði um allan heim nema á Íslandi. Mun þá ekki aukast þrýstingur umhverfisverndarsinna um allan heim að Íslendingar nýti meira af þessari hreinu orku sinni til að bjarga mannkyninu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningar hans og vangaveltur. Við höfum nokkrum sinnum átt orðastað um nákvæmlega þessi mál sem ég tek undir að eru hjartans mál okkar beggja. Fyrst aðeins um ráðuneyti umhverfis- og auðlindamála. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að enn er töluverð skörun milli þeirra verkefna sem þar eru á ferðinni. Við höfum ekki skorið skýrt á milli annars vegar rannsóknar- og ráðgjafarstofnana og hins vegar nýtingar- og ráðstöfunarstofnana, ef svo má að orði komast, enda er þetta samfella. Það verður auðvitað að vera þannig að sjálfbær þróun og rannsóknarráðgjöf séu undirstaða ákvarðana um úthlutun eða ráðstöfun hvaða auðlinda sem er. Við gerum nokkuð áhugaverða tilraun, eða það er það sem við leggjum upp með, sem er sameiginleg aðkoma umhverfis- og auðlindaráðuneytis og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis að stjórn Hafrannsóknastofnunar. Það fellur ekki alveg undir þá aðskilnaðarstefnu sem Stjórnarráðið hefur yfirleitt einkennst af heldur er miklu frekar um að ræða formlegan og skýran vettvang til samráðs um mikilvægar ákvarðanir og það er það sem við hyggjumst gera. Varðandi Orkustofnun þá þarf að fara fram sérstök skoðun á verkefnum og því sem Orkustofnun sinnir. Sú skoðun leiðir væntanlega í ljós hver niðurstaða mála verður þar varðandi þessi tvö ráðuneyti. Varðandi síðan þessar stóru spurningar um framtíð mannkyns og þróun markaðar með losunarheimildir þá virðist sem nákvæmlega það kerfi sem upp hefur verið tekið þjóni ekki markmiðunum nákvæmlega eins vel og menn höfðu væntingar um. Það á eftir að sanna sig og sýna að það dugi til þeirra markmiða sem til var stefnt. Við erum 

Frú forseti. Það er athyglisvert að hæstv. ráðherra auðlinda- og umhverfismála á Íslandi hefur miklar efasemdir um hvað heimurinn er að gera til að berjast gegn koltvíoxíðslosun sem er þegar farin að hafa töluvert mikil áhrif. Hún efast sem sagt um að þetta geri gagn. Ég held að við ættum að vinda okkur í að setja þennan markað í gang og setja miklu meiri kraft í hann en hér er gert ráð fyrir með tveimur stöðugildum og líta til þess að þetta er tekjuöflun ríkissjóðs. Þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar eru tekjurnar af auðlindasölunni sem metið var að gæfi 600 milljónir á síðasta ári, hvar eru þær í fjárlagafrumvarpinu? Síðan varðandi þessa aðskilnaðarstefnu og samfellu og að láta sig dreyma um að tveir herrar geti stýrt Hafrannsóknastofnun. Það verður mjög athyglisvert þegar kemur að því að veita heimildir til aukningar á þorskafla og öðru slíku. Mín reynsla er sú að þegar maður horfir á tvo bílstjóra stýra sama bílnum stoppar bíllinn yfirleitt. Það er ekki gæfulegt að hafa tvo herra til að stýra einni stofnun. Svo kemur að því að Orkustofnun mun stunda rannsóknir á olíuleit. Hér situr meira að segja hæstv. utanríkisráðherra sem hefur titlað sig sem olíumálaráðherra Íslands.

Þið kynntuð mig þannig.

Ég hélt að það hefði komið frá honum sjálfum. Það er athyglisvert hvort verður ofan á hjá hæstv. ráðherra auðlindamála þegar hann á að fara að samþykkja olíuleit Orkustofnunar og hvernig þau mál fara. Ég er ansi hræddur um að sá bíll muni stoppa algerlega þegar tveir bílstjórar fara að stýra, annars vegar iðnaðarráðherra sem vill bora og hins vegar umhverfisráðherra sem vill ekki bora.

Virðulegi forseti. Þetta er viðvarandi viðfangsefni og efni til vangaveltna með ráðherra sem vill bora og öðrum sem vill ekki bora. Kannski er brýnast af öllu að halda því til haga að þarna togast á mjög krefjandi hagsmunir og sterk sjónarmið. Vegna þess að hv. þingmaður endaði framlag sitt á því að ræða sérstaklega um olíuleit er sannarlega falin í því ákveðin mótsögn að vera annars vegar með háleit markmið og áætlanir um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda og leitast hins vegar af fremsta megni við að finna enn meira jarðefnaeldsneyti. Það er mikilvægt að taka það upp hér eins og annars staðar að þarna er um að ræða annars vegar langtímahagsmuni og hins vegar hagsmuni til skemmri tíma jafnvel. Þessi umræða mun væntanlega verða enn sterkari á Íslandi eins og annars staðar. Um er að ræða margar ákvarðanir fyrir framtíðina og jafnvel fyrst og fremst þá staðreynd að við búum ekki við þá þekkingu eða þá innviði í okkar kerfi sem þarf til að taka þessar spurningar til endanlegrar skoðunar og yfirvegunar. Ég ætla að leyfa mér að vera efasemdarmegin í þessu. Varðandi síðan tölurnar sem hv. þingmaður nefndi, um tekjur af uppboði á loftslagsheimildum, þá erum við að tala um áætlunartölur. Það kemur þá væntanlega í ljós með haustinu og væntanlega enn betur á næsta ári hversu vel þær koma í hús. Almennt held ég að áhyggjuefni mín snúist um markaðshyggjuna í hinu stóra samhengi vegna þess að ég held að markaðshyggjan, sem hv. þingmaður hefur miklar mætur á, og græðgisdrifin samfélög séu einmitt það sem heimurinn ætti að hafa mestar áhyggjur af og séu ekki leiðin til að takast á við stærstu viðfangsefni 21. aldarinnar, 

Frú forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og óska þjóðinni til hamingju með umhverfis- og auðlindaráðuneyti í Stjórnarráði Íslands. Það var sannarlega tími til kominn og ég veit að hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir hefur mikinn metnað fyrir hönd þessa málaflokks og þessa nýja ráðuneytis sem ég vona svo sannarlega að gangi eftir. Erindi mitt í þennan ræðustól er spurning sem varðar ofanflóðasjóð sem hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi áðan. Þar eru á frosti tæpir 10 milljarðar kr. í Seðlabankanum. Nettóeign sjóðsins um síðustu áramót er bókfærð sem 9,9 milljarðar kr. Af þeim er allt bundið nema 1,4 milljarðar. Í fjárlögum sem nú er verið að ræða, eða frumvarpi fyrir árið 2013, er reiknað með að sjóðurinn fái 846 millj. kr. af ríkistekjum en síðan fái hann 418 millj. kr. í vexti af þessum sömu tæplega 10 milljörðum kr. Allt er þetta eflaust gott og rétt bókhald. Handbært fé er um 8 milljarðar kr. Á hverju ári er innheimt sérstakt gjald, ofanflóðagjald, 0,5% á allar brunatryggðar húseignir. Það eru um 1.800 millj. kr. á ári. Á þessu ári er fyrirhugað að framkvæma fyrir tæpar 1.700 millj. kr. og á árinu 2013, samkvæmt frumvarpinu, fyrir tæplega 1.900 millj. kr. Það gengur sem sagt ekki á þennan höfuðstól. Frú forseti. Það gengur sem betur fer vel á verkefnin. Verkefni þessa sjóðs eru mikilvæg, að verjast snjóflóðum og skriðuföllum með fyrirbyggjandi aðgerðum. Það hlutverk hefur verið rækt með miklum sóma og árangri í byggðarlögum sem eru á snjóflóðasvæðum og til að verjast skriðuföllum. Það hefur lengi verið mikið áhugamál mitt að inn í þennan sjóð yrðu tekin sjóflóð, flóð og flóðavarnir. Minnumst bara þess sem gerðist á Stokkseyri og Eyrarbakka á sínum tíma. Þá hefði það verið vel nothæft. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig það er að þurfa að skera niður allar framkvæmdir endalaust en eiga svo fé í frosti sem ber svo mikla vexti á ári hverju.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna um líðan mína. Hvað ofanflóðasjóð varðar er það hárrétt að hann er sjóður sem settur var saman að gefnu og mjög alvarlegu tilefni á sínum tíma og honum er gert að ljúka tilteknu verkefni. Sem betur fer sáum við fljótlega fyrir endann á því. Ég er því miður ekki með verkáætlunina fyrir framan mig en það fækkar á listanum þannig að við göngum mjög öruggum skrefum á þau verkefni sem hér eru annars vegar. Á árinu 2013 ætti að vera um að ræða mjög myndarlegar framkvæmdir vegna sjóðsins. Vegna þess að hv. þingmaður nefnir sjóflóð og stöðuna víða á ströndum landsins og þá kannski sérstaklega á Suðurlandi, þá kom upp mjög gagnleg umræða í þinginu í fyrra þegar við sóttum okkur heimild með lagabreytingu, ef svo má segja, í ofanflóðasjóð til að styðja við byrjun á kortlagningu á náttúruvá fyrir Ísland í heild, þ.e. langt inn í framtíðina. Þar var um að ræða 20–30 ára verkefni sem snerist um að kortleggja mögulega náttúruvá vegna nánast allra mögulegra náttúruhamfara; eldgosa, jarðskjálfta o.s.frv. á Íslandi. Menn bentu á þá staðreynd í kjölfar Eyjafjallajökulsgossins og fleiri náttúruhamfara sem dunið hafa yfir hér á landi að við erum sums staðar mjög vanbúin hvað varðar áætlanagerð um tilteknar tegundir náttúruvár og þá kannski sérstaklega alvarleg eldsumbrot í nágrenni byggðar. Við erum byrjuð á verkefninu en það er langtímaverkefni til 20–30 ára með aðkomu fjölmargra aðila. Ofanflóðasjóður er að mörgu leyti hugmynd eða módel til að nálgast verkefni af þessu tagi. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef náð að afla mér í dag - ég hef nú ekki legið mikið yfir þessu - er á áætlun fram til 2016 gert ráð fyrir áframhaldandi framkvæmdum í Fjarðabyggð, á Ísafirði, í Fjallabyggð og Vesturbyggð. Ef framkvæmdir verða svipaðar á hverju ári eins og verið hefur í ár og áætlað er á næsta ári fara kannski um 2 milljarðar á ári í þessar framkvæmdir og eitthvað um 8 milljarðar á þessum fjórum árum, en síðan eru aftur tekjurnar þær sömu, tæpir 2 milljarðar á ári  Erindi mitt var að benda á að þó að framkvæmdaáætlunin gengi öll eftir eins og verið hefur gengur aldrei á þessa 10 milljarða heldur bætist bara á þá vegna þess að vaxtatekjurnar bætast allar við. Mér finnst mjög mikilvægt það verkefni sem hæstv. ráðherra nefndi um áhættumat og gerð áætlunar þar um. En ég velti því fyrir mér hvort við höfum efni á því í reynd að láta þetta fé standa allt óhreyft í Seðlabankanum á tímum sem þessum þegar við höfum svo sannarlega nóg við slíka fjármuni að gera í öðrum verkefnum sem varða einmitt, eins og hæstv. ráðherra nefndi, náttúruvá og fyrirbyggjandi aðgerðir og eins viðgerðir vegna náttúruhamfara og skaða.

Virðulegur forseti. Svo því sé til haga haldið þurfum við væntanlega á öllum þessum peningum að halda til að ljúka verkefninu en vegna þess að þarna er um að ræða markaðar tekjur munum við sjálfsagt ljúka innheimtunni þegar þarna er komið sögu og þá hefur sjóðurinn lokið hlutverki sínu. Ég hlustaði á það sem hv. þingmaður sagði og þar komu fram mikilvæg sjónarmið en eigi að síður er þarna um að ræða markaðan tekjustofn ríkisins sem ætlað er að ráðstafað verði til tiltekinna þátta. Mér hefur þótt það mikilvægt í grunninn þegar um er að ræða það trúnaðarsamband sem ætti að vera milli stjórnvalda og skattgreiðenda að þegar stofnað er til tekjugrunns eins og þarna er gert fari sá grunnur til þeirra verkefna sem lögin kveða á um til að byrja með og sé ráðstafað í þágu þeirra verkefna sem lagt er upp með.

Frú forseti. Hæstv. umhverfisráðherra sagði áðan að hún væri ánægð þegar hún stæði frammi fyrir þinginu með fjárlagafrumvarpið vegna þess að hún teldi að þetta væri gott frumvarp fyrir málaflokk hennar. Ég get tekið í sama streng. Ég hef satt að segja aldrei verið jafnánægður með nokkurt fjárlagafrumvarp eins og þetta. Ég tel að þingið ætti líka að vera ánægt vegna þess að í þeim kafla sem lýtur að utanríkismálum er tekin upp stefna og samþykkt þingsins í ákaflega mikilvægum málaflokki sem eru þróunarmálin. Eins og menn muna samþykkti Alþingi einróma sérstaka áætlun á sínum tíma og herti frekar á en hitt varðandi þá tillögu sem ég lagði fyrir þingið. Það kemur fram í þessu fjárlagafrumvarpi. Utanríkisráðuneytið eins og önnur ráðuneyti hefur að sjálfsögðu ekki farið varhluta af þeim erfiðleikum sem dunið hafa yfir íslenskt samfélag í kjölfar hrunsins. Við höfum staðið við skuldbindingar okkar gagnvart niðurskurði, ég þarf ekki að rifja það upp hér, en á sínum tíma, árið 2009, var skorið niður hjá því ráðuneyti um 29% miðað við fjárlögin árin þar á undan, 2010 um 16% og síðan 11% í fyrra. Allt er það sjálfsagt og skylt en það hefur samt sem áður leitt til þess að umsvif ráðuneytisins hafa minnkað töluvert. Í þessum sölum hafa verið gerðar stríðar og eðlilegar kröfur til þess að aðhald væri sýnt, meðal annars gagnvart sendiráðum, bæði fjölda þeirra og sömuleiðis fjölda starfsmanna í sendiráðunum. Rétt er að rifja það upp að á undanförnum árum hefur sendiráðum verið lokað á þremur stöðum. Sömuleiðis er rétt að rifja upp að útsendum starfsmönnum hefur fækkað verulega á síðustu árum, eða frá því að þeir voru flestir, úr 70 niður í 53. Nú er svo komið að samkvæmt okkar tölum er helmingur sendiskrifstofa undirmannaður samkvæmt skilgreiningu, þ.e. er með tvo eða færri útsenda starfsmenn. Vitaskuld hefur álagið á starfsfólk sendiráðanna aukist sem því nemur. Ég verð að segja það fyrir mína parta að ég dreg í efa að það sé rétt stefna en eigi að síður var það nauðsynlegt tímabundið og við skulum svo sjá í framtíðinni hvert horfir í þessum efnum. Ég tek það alveg sérstaklega fram að ég er ekki að mæla fyrir því að fjölga sendiráðum en þó vil ég segja það hér að ég tel að kominn sé tími til að við skoðum út í hörgul hvort rétt sé að skoða þá tillögu sem við samþykktum árið 2010 og kom frá Vestnorrænu þingmannanefndinni um að opna sendiskrifstofu í Grænlandi. Á þeim tíma tjáði ég þinginu að það væri ekki fært sökum þeirrar fjárhagsstöðu sem uppi var en án þess að gerð sé tillaga um það í fjárlagafrumvarpinu tel ég að það sé mál sem þingið eigi að skoða aftur vegna aukinna samskipta okkar við Grænland og aukins mikilvægis norðurslóða. Ég sagði að við hefðum tekið okkar skerf af niðurskurði og er rétt að fram komi að ef ég ætti sjálfur að dæma verk mín tel ég að mér hafi orðið á mistök þegar ég tók þátt í því með þinginu og ríkisstjórninni að skera verulega niður framlög til þróunarmála. Ég tel eftir á að hyggja að það hafi verið röng ákvörðun. Ég hef sagt það áður í þinginu. Umfangsmesta breytingin sem gerð er í fjárlagafrumvarpinu er hækkun á framlögum Íslands til þróunarmála um ríflega 1 milljarð kr. Hækkunin er í samræmi við ályktun Alþingis um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu 2011–2014, samþykkt einróma í þinginu. Þar er gert ráð fyrir því að framlögin hækki á tímabilinu 2011–2014 úr 0,21 í 0,28% af vergri landsframleiðslu og að á næsta fjárlagaári fari þau upp í 0,25%. Það er nákvæmlega eins og mælt er fyrir í ályktun Alþingis. Vegna þess að þingið hefur líka lagt sérstaka áherslu á að kynjasjónarmiða sé gætt vil ég að það komi skýrt fram að við létum gera greiningu á þessum stærsta útgjaldaflokki utanríkisráðuneytisins. Þá kemur í ljós að framlög sem stuðla að jafnrétti kynja og valdeflingu kvenna eru núna nánast 80% af öllum verkefnum sem undir málaflokkinn falla og hafa aukist um 8% frá því að það var síðast mælt. Ég nefndi norðurslóðir áðan og ætla ekki að ræða frekar um áhuga minn á því að tengjast Grænlandi sterkari böndum. Mér finnst hins vegar vert að geta þess að í fyrra var í fyrsta skipti sérstakur fjárlagaliður beinlínis til að sinna norðurslóðum og hann er áfram inni. Einnig er áfram inni sérstök fjárveiting til norðurslóðasamstarfs sem er hluti af sóknaráætlun og tengist Norðurlandi en jafnframt eru líka veittar 11 millj. kr. til að taka þátt í starfsemi alþjóðlegrar skrifstofu Norðurskautsráðsins í Tromsø. Af því að hér eru þingmenn sem hafa sérstakan áhuga á IPA-styrkjum vil ég segja það fyrir fram til að spara mönnum sporin að við höfum fengið slíka styrki til Þýðingamiðstöðvar og þeir munu samtals nema um 4,5 millj. evra. Þar er um þrjá samninga að ræða sem ég hef áður farið yfir gagnvart þinginu. Í lokin, frú forseti. Hluti af þeirri áherslu sem er að finna í frumvarpinu er framhald af þeirri áherslu sem þingið hefur lagt gagnvart Palestínu. Við verjum nú 185 millj. kr. í ýmiss konar stuðningsverkefni við Palestínu. Þeim peningum er vel varið og ég tel að það sé algerlega í samræmi við þá ályktun sem Alþingi samþykkti á sínum tíma gagnvart fullveldi Palestínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina um málaflokkinn. Hann flutti sitt mál af miklum eldmóð eins og hans er von og vísa. Það er eitt sem mig langar að nefna við hæstv. ráðherra, en hann byrjaði á því í ræðu sinni að vitna til orða hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra sem talaði hér áðan, að ég geng út frá því sem vísu hér eftir sem hingað til að hæstv. ráðherra muni aðstoða mig ásamt fleirum við að leiðrétta þann halla sem er eina ferðina enn á þjóðgarðinum Snæfellsjökli. Ég veit að hann stendur nærri hjarta hæstv. ráðherra. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um tvennt. Hér kemur fram að mesta útgjaldaaukningin sé vegna þróunaraðstoðar út af þeirri ályktun sem var samþykkt í þinginu, en síðan kemur þar til viðbótar, sem snýr að rekstrinum sem slíkum í ráðuneytinu. Það er 50 millj. kr. framlag vegna aðildarviðræðna um Evrópusambandið. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki þannig að viðkomandi fagráðuneyti séu líka að færa kostnað við þetta. Það er kostnaður við nefndina og samningana, en síðan er væntanlega færður kostnaður í öðrum ráðuneytum sem snýr að því sem þau þurfa að sinna í aðildarviðræðunum. Ég vil í öðru lagi spyrja hæstv. ráðherra, í ljósi þeirrar umræðu sem varð fyrir einu og hálfu ári eða svo um sendiherrabústaði, um heimild í 6. gr. fjárlaga til að kaupa nýjan sendiherrabústað í New York. Reyndar er mér mjög illa við þessar opnu heimildir í 6. gr. Það sem býr að baki þar eru heimildir Alþingis upp á 320 millj. kr. til ráðstöfunar á þennan lið. Hins vegar eru þar inni heimildir opnar upp á tugi milljarða. Mér er mjög illa við þennan lið. Hæstv. ráðherra sagði áðan þegar hann vitnaði til IPA-styrkjanna, að hann vildi spara mönnum sporin. Ég geri mér grein fyrir því að núna er væntanlega verið að leigja aðstöðu fyrir sendiherrann í New York og ég mundi vilja óska eftir því við hæstv. ráðherra þegar þessi liður kemur til meðferðar í fjárlaganefnd að við í nefndinni fengjum gögn um það hver er kostnaður við leiguna, hver væri hugsanlegur kostnaður við kaup og þar fram eftir götunum, einmitt til að spara okkur sporin og gera umræðuna markvissari og betri svo hún þurfi ekki að einkennast af einhverjum upphrópunum. Það liggi þá fyrir, þegar Alþingi samþykkir að hafa þennan fjárlagalið inni, þ.e. þessa opnu heimild í 6. gr., að við getum fjallað efnislega um málið og með rökum en ekki upphópunum, eins og við lentum því miður of oft í þegar við ræddum þetta mál fyrir rúmu ári.

Frú forseti. Í upphafi máls síns skoraði hv. þingmaður á mig að gerast liðsmaður hans í baráttunni við að styrkja þjóðgarðinn á Snæfellsnesi. Eins og hv. þingmaður gat um er mér málið skylt og mér þykir vænt um þann þjóðgarð. Hv. þingmaður veit líka að ég hef aldrei dregið af mér í því máli enda tel ég að sú ákvörðun sem leiddi til stofnunar hans - vissulega með dyggum stuðningi stuðningsmanns hans úr Sjálfstæðisflokknum - hafi verið mjög farsæl. Hvað varðar þær spurningar aðrar sem lúta að mínum efnisflokki er rétt að geta þess í fyrsta lagi að 50 millj. kr. framlagið sem óskað er eftir til að hrinda áfram samningaferlinu lýtur aðeins að aðalsamninganefndinni og ferðalögum sem henni tengjast. En ég vil samt taka fram, og það er rétt hjá hv. þingmanni, að síðan fellur ákveðinn kostnaður til hjá öðrum ráðuneytum. Ég rifja það upp að sumir hv. þingmenn töldu að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið þáverandi væri undirlagt í starfi fyrir aðildarferlið. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson lagði fram formlega fyrirspurn um það. Svarið frá þáverandi ráðherra var að það væri hálfur starfsmaður. Það var ekki meira en það. Við höfum af þeim fjármunum sem við höfum fengið tvö síðustu ár líka greitt ákveðinn kostnað sem tengist ferðalögum og fleiru fyrir hin ráðuneytin en ekki vegna vinnu starfsmanna. Ég lofa hv. þingmanni að hann muni fá öll þau gögn um sendiherrabústaðina sem hann óskar eftir, svo sem um kostnað við bústaðinn í New York og leiguna. Þá rifja ég það upp að við áttum samtöl um kaup á sendiherrabústað í Lundúnum fyrir sennilega tveimur árum. Ég var þá þeirrar skoðunar, eins og hv. þingmaður man kannski, að það væri betra að leigja bústað en kaupa. En mér var sýnt fram á það með tölulegum rökum sem ég hygg að hafi líka verið lögð fyrir hv. nefndarmenn í fjárlaganefnd … 
            

Klukkan í borðinu er biluð en hæstv. utanríkisráðherra hafði tvær mínútur og sá tími er liðinn. Forseti gefur hæstv. ráðherra tækifæri til þess að ljúka máli sínu snarlega.

Ég fer eftir klukkunni og reikna út ræður mínar í huganum út frá því, þannig að ég á eftir að svara töluverðu um þetta. Við þurfum þá að ræða þetta betur. En ég er þeirrar skoðunar að það sé mismunandi eftir löndum hvort betra sé að kaupa eða leigja þegar horft er til langs tíma. Við verðum bara að gera það sem er réttast. Held ég þá að ég sé búinn að svara obbanum af spurningum hv. þingmanns en því sem ég hef ekki svarað verður hann að skrifa á reikning bilaðrar klukku, ekki bilaðs ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Vegna þess sem hæstv. ráðherra sagði um kaupin á sendiherrabústaðnum er það svo að 6. gr. heimildin er opin og verði hún samþykkt er það ráðherrann og ráðuneytið sem tekur ákvörðunina árið 2013. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að þessi gögn komi fram þannig að við getum tekið markvissa og efnislega umræðu um þetta. Hæstv. ráðherra vitnaði til fyrirspurnar í þinginu um kostnaðinn í sumum ráðuneytum og nefndi sérstaklega sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Það kom fram á fundi fjárlaganefndar að ef rétt væri farið með, hefði á þeim tíma þurft að vera á milli 40 og 50 millj. kr. kostnaður í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu vegna þeirra starfsmanna sem voru að sinna þessu. En það hefur verið - reyndar ekki hjá hæstv. utanríkisráðherra - ákveðinn feluleikur hjá einstaka ráðherrum við að viðurkenna þennan kostnað. Það er auðvitað mikilvægt að það sé ekki einn maður í hálfu starfi, það er ekki þannig. Þess vegna spurði ég eftir þessu hjá hæstv. ráðherra. Það er reyndar þannig í málaflokknum núna undir þessu nýja ráðuneyti, atvinnuvegaráðuneytinu, að þar er einmitt verið að leggja niður tímabundna heimild sem snýr að umsókn að Evrópusambandinu þó svo að ekki sé búið að opna kaflana. Það er því alltaf þessi ákveðni feluleikur í gangi, sérstaklega hjá hæstv. ráðherrum Vinstri grænna, við að reyna að fela kostnaðinn. Það er ekki hægt að saka hæstv. utanríkisráðherra um það, en þetta eru bara staðreyndir málsins. Þess vegna kalla ég eftir þessu. Ég fagna því sem hæstv. ráðherra segir um að hann muni koma gögnum til okkar í hv. fjárlaganefnd um þessar hugmyndir um að kaupa bústaðinn og hætta að borga leigu, þannig að það sé hægt að fara yfir það rétt og efnislega og án upphrópana.

Ég skil mál hv. þingmanns þannig að jafnvel þó að ráðherrann hafi þá heimild sem hann vísaði í, telji hv. þingmaður það æskilegt og eðlilegt, áður en hún væri nýtt, að það væri lagt fyrir fjárlaganefnd á hvaða rökum hún verði veitt. Mér finnst það fullkomlega eðlilegt. Mig minnir til dæmis að það hafi verið hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sem færði ágætisrök fyrir því að menn ættu að skoða hvort það kynni að vera hagstæðara að leigja í tilteknu landi en kaupa þegar umræður voru uppi um það. Og svo það komi skýrt fram þá er ekki búið að kaupa neitt húsnæði í New York og að því er ég best veit er ekkert sérstakt húsnæði í sigti. Ég vil svo bera hönd fyrir höfuð félaga minna í ríkisstjórninni. Mér finnst það með ólíkindum að hv. þingmaður skuli bera þá töluverðum sökum þegar þeir eiga ekki kost á því að verja sig. Þá er það ánægjuefni fyrir utanríkisráðherra að gerast skjöldur þeirra og jafnvel sverð. Ég tel ekki að það sé hægt að halda því fram sem hv. þingmaður sagði. Og til þess að segja hlutina eins og þeir eru, þá veit hv. þingmaður að fyrrverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er einhver harðasti andstæðingur ESB í þessum sölum. Hefði hann haft eitthvert tilefni til að reyna að fela kostnað? Nei. Hann var spurður í formlegri fyrirspurn af einum af þingmönnum stjórnarandstöðunnar og hann svaraði svona sem ég rakti. Mér þótti eins og hv. þingmanni svarið með ólíkindum. 

Það er ólag á klukkunni þannig að forseti hyggst slá í bjöllu þegar þingmenn eiga um það bil 15 sekúndur eftir af ræðutíma sínum.

Hæstv. forseti. Ég byrja á sama stað og hæstv. ráðherra hætti, varðandi Evrópusambandsumsóknina og aðildarviðræðurnar. Ég sé ekki betur á fjárlagafrumvarpinu en að gert sé ráð fyrir lægri kostnaði vegna þeirra viðræðna en áður hefur verið gert. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra, og er ég þá ekki að spyrja hann um milljónir til eða frá: Er beinn kostnaður vegna þessarar umsóknar og þessa ferils alls lægri en menn gerðu ráð fyrir? Við vitum auðvitað að heilmikill kostnaður felst í störfum embættismanna víða í stjórnkerfinu, en ég vildi fá mat hæstv. ráðherra á því hvernig þessu háttar. Ég sé að meðal annars er verið að lækka framlög til Þýðingamiðstöðvarinnar í tengslum við störf hennar vegna Evrópusambandsumsóknarinnar. Ég vildi spyrja: Er þetta ódýrara en hæstv. ráðherra gerði ráð fyrir í upphafi? Erum við að fara léttar út úr umsóknarferlinu fjárhagslega en hæstv. ráðherra gerði ráð fyrir eða lendir kostnaðurinn einfaldlega einhvers staðar annars staðar? Ég ætla ekki að blanda mér í umræður um sendiherrabústaðina, ég tek bara undir það sem hér hefur komið fram að þó að heimildin í 6. gr. fjárlaga sé mjög opin hvað varðar sendiherrabústaði er full ástæða fyrir ráðherra til að kynna það sérstaklega fyrir fjárlaganefnd hvaða ákvarðanir eru teknar í þeim efnum. Reynslan sýnir að þarna er um umtalsverðar fjárhagslegar skuldbindingar að ræða þegar til kemur. Þetta eru peningar sem skipta máli, bæði þegar sendiherrabústaðir eru seldir eða keyptir og eðlilegt að fjárlaganefnd sé vel upplýst um það. Varðandi þróunaraðstoðina leyfi ég mér að velta því fyrir mér hvort hæstv. ráðherra sé þeirrar skoðunar að fjárhagur ríkissjóðs sé þannig að það sé raunhæft að bæta í á þessum tímapunkti, hvort það sé nægilegt borð fyrir báru í fjárhag ríkissjóðs til að rétt sé að fara í þá aukningu. 

Frú forseti. Ég veit að það gleður hv. þingmann óumræðilega en leiðtogi lífs míns í þeim efnum sem snýr að þróunarmálum er enginn annar en formaður breska íhaldsflokksins, David Cameron. Í þeirri erfiðu stöðu sem Bretar eru hefur hann persónulega beitt sér fyrir því að hækka framlög til þróunarmála. Einn af vinum hans á Íslandi sem situr hér í salnum, hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, hefur góðu heilli sama skilning á heilbrigðum konservatífisma og David Cameron, vegna þess að enginn hélt glæsilegri ræður en hv. þingmaður þegar við samþykktum þingsályktunartillögu um þróunarsamvinnu. Svar mitt er því já, ég tel að peningunum sé vel varið. Svar mitt við því hvort það sé auðvelt: Nei, mjög erfitt. Það er alltaf erfitt að verja miklu fé til mála af þessu tagi, það er alltaf umdeilt. En sannfæring mín er alveg ljós í þessum efnum. Síðan spyr hv. þingmaður hvort kostnaður við aðildarumsóknina hafi verið minni eða hvort hann sé falinn. Ég hugsa að það séu þrjár ástæður sem gera það að verkum að upphæðin er minni en hv. þingmaður gerði ráð fyrir. Í fyrsta lagi held ég að það sé rétt hjá honum að kostnaðurinn fellur að einhverju leyti að hluta á önnur ráðuneyti, hvort sem það kemur niður á öðrum verkefnum eða eins og ég hef séð í því ráðuneyti sem mest mæðir á fyrir utan utanríkisráðuneytið, að menn leggja sig einfaldlega fram, vinna meira. Ég held að mjög margir sem koma að þessu ferli vinni ókeypis löngum stundum. Í öðru lagi held ég að innri hagræðing hjá okkur og öðruvísi röðun starfsmanna innan ráðuneytis hafi hjálpað töluvert upp á sakirnar. Í þriðja lagi hefur þetta verið aðeins léttara, ekki jafndýrt og ég taldi í upphafi. Hvað varðar Þýðingamiðstöðina, þá var hún stærsti parturinn af upphæðinni sem við nefndum í upphafi 

Frú forseti. Ég ætla að fá að taka örstutt þátt í þessari umræðu um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013 og þau verkefni sem þar eru undir utanríkisráðuneytinu. Í starfi mínu sem formaður utanríkismálanefndar Alþingis og í ýmsu öðru alþjóðastarfi hef ég átt þess kost að kynnast nokkuð rækilega starfi Íslands á erlendri grundu, starfi sendiráða, sendiskrifstofa og sendinefnda, bæði í tvíhliða samhengi og í fjölþjóðasamhengi. Ég vil byrja á að segja að íslenska utanríkisþjónustan á heiður og hrós skilið fyrir sérstaklega vel unnin störf og faglega vinnu. Utanríkisþjónusta Íslands er fámenn í samanburði við þjónustu í mörgum öðrum ríkjum. Hún er fámenn en við erum heppin að búa yfir mjög góðu og hæfileikaríku starfsfólki sem hefur lagt sig fram um að þjóna hagsmunum Íslands erlendis. Mér þykir miður hve oft í hinni pólitísku umræðu - og það er ekki séríslenskt fyrirbrigði, það eru hlutir sem maður sér í pólitískri umræðu víða um lönd - er auðvelt að gera allt sem lýtur að utanríkismálum og utanríkisþjónustu tortryggilegt. Það er mjög bagalegt. Oft eru það ódýrar pólitískar keilur sem menn slá með því af því að oft er hægt að ná sér í prik á heimavelli hvað það snertir. Þetta finnst mér miður og ég vil í upphafi þessarar 1. umr. láta það sjónarmið koma fram að ég tel að við séum almennt séð að vinna mjög gott starf með litlum fjármunum. Starfsfólkið í utanríkisþjónustunni á sannarlega skilið hrós fyrir það. Mig langar að nefna sérstaklega atriði sem hafa komið upp í þessari umræðu og varða þróunaraðstoðina sérstaklega. Við fjölluðum um þetta mál í tengslum við þingsályktun um áætlun um alþjóðaþróunarsamvinnu Íslands 2011–2014. Um það mál varð ítarleg umræða, bæði hér í þingsal og eins í þingnefnd, og ákveðin markmið voru sett. Ég fæ ekki betur séð, virðulegi forseti, en að í fjárlagafrumvarpinu sé farið eftir þeim viðmiðum sem sett voru í þeirri þingsályktun hvað varðar hlutdeild af vergum þjóðartekjum. Tölurnar eru að vísu aðeins aðrar en það á sér þá skýringu að þjóðartekjurnar eru væntanlega eitthvað aðeins aðrar en áætlunin gerði ráð fyrir, en hlutfallið virðist vera það sama og kannski jafnvel meira. Mér finnst mjög mikilvægt og mjög auðvelt að rökstyðja framlög okkar til þróunarsamvinnu. Ég tel að fyrir hinar ríkari þjóðir heims - og Ísland er það þrátt fyrir erfiðleikana - sé mjög mikilvægt að draga úr misskiptingu í heiminum, að við stuðlum að friðsamlegri sambúð þjóðanna. Það getur bara aukið velsæld hjá okkur líka til lengri tíma litið og það eru rökin sem við eigum að nota fyrir því að auka framlög til þróunarsamvinnu. Virðulegur forseti. Ég áskil mér rétt til þess að fara meira í þessa umræðu um utanríkismálin við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið.

Frú forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson er formaður utanríkismálanefndar. Eðli máls samkvæmt hefur hann væntanlega mjög glögga mynd af því hvernig utanríkisþjónustan vinnur. Hann og þeir þingmenn sem eru í erlendu samstarfi fyrir hönd þingsins þurfa mjög oft á henni að halda. Það er því mjög gaman að heyra þann vitnisburð sem hv. þingmaður gefur utanríkisþjónustunni. Ég sjálfur er þeirrar skoðunar að hún sé miðað við naum efni að vinna frábært starf. Ég rakti það hér áðan hvernig búið er að skræla hana svo að segja inn í kjarnann, um of tel ég. En það er eitt sem menn gleyma stundum. Það er eitt leynivopn sem Ísland hefur í utanríkisþjónustunni og það er kerfi ræðismanna sem hlutfallslega er sennilega það umfangsmesta sem nokkurt Norðurlandanna hefur. Við erum með 400 ræðismenn. Þeir vinna allir ólaunað og eru allir reiðubúnir til að koma til liðsinnis og aðstoðar ef á bjátar. Í sumum löndum, eins og til dæmis þar sem ógæfusamir landar hafa ratað í fangelsi og búa þar stundum við illan kost í löndum þar sem mannréttindi eru skoðuð með öðrum gleraugum en hér heima á Íslandi, vinna þeir einfaldlega frábært starf þó að það sé oft og tíðum vanþakkað. Ég vildi að þetta kæmi fram. Að því er varðar síðan afstöðu hv. þingmanns til þróunarmála þá kemur hún mér ekki á óvart. Hv. þingmaður hefur alltaf verið mikill áhugamaður um framgang þeirra. Það sem mér finnst gleðilegt varðandi þann málaflokk er að mér finnst eins og, með nokkrum undantekningum þó, hafi orðið ákveðin kynslóðabreyting í þinginu gagnvart þeim málaflokki. Viðhorfið til hans skarast millum allra flokka. Mér þótti það til dæmis mjög jákvætt hve Sjálfstæðisflokkurinn, í umræðum á sínum tíma, var jákvæður og formaðurinn sérstaklega svo að ég segi það bara aftur. Það þykir mér benda til þess að um þennan málaflokk sé sátt og það er gleðiefni. Ég tel að það verði ekkert létt verk fyrir utanríkisráðherra framtíðarinnar, þó ég taki það fram að ég sé alls ekki að íhuga að láta af störfum alveg á næstunni, að verja málaflokkinn og fylgja áætluninni. En þá treysti ég á þá flokka sem nú eru í stjórnarandstöðunni og tóku höndum saman með þeim sem í bili eru með stjórnartaumana í sínum höndum.

Forseti. Til að ljúka því einhvern veginn sem ég var að tala um áðan hafði ég hugsað mér að bera fram fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra. Við sjáum ágætlega yfirlit yfir framlög til þróunarsamvinnu, til sendiskrifstofa og fastanefnda o.s.frv. En síðan eru sérstök verkefni sem verið er að vinna að í ráðuneytinu. Ég nefni sem dæmi hluti eins og landgrunnsmálin, eins og norðurslóðasamstarfið ekki síst. Ég vil inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hvort hann sjái einhverja þætti í starfseminni sem mjög brýnt væri að búa betur að en gert er í dag þannig að við getum tekið það með okkur inn í vinnuna við fjárlagafrumvarpið í haust.

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr mig hvort það sé einhver málaflokkur sem ég telji vert að gaumgæfa hvort veita ætti meira fé í og svarið er já. Fyrst hv. þingmaður biður mig um ráðleggingar í þeim efnum tel ég að hv. þingmaður og þingið eigi að skoða norðurslóðamálin. Ég er þeirrar skoðunar. Ég tel að þau séu á svo fljúgandi ferð að nauðsynlegt sé að Ísland haldi þeirri virkni sem við höfum sýnt þar. Ég tel að norðurslóðir séu auðlind fyrir Ísland í framtíðinni í tvennum skilningi, jafnvel þrennum. Í fyrsta lagi náttúrufræðilega eins og er nú þegar. Í öðru lagi er ég manna sannfærðastur um það, sérstaklega eftir rannsóknir á síðasta ári á Drekasvæðinu, að þar er olíu að finna. Hún hefur fundist þar þó í litlum mæli sé. Spurningin er hvort hún er vinnanleg. Ég tel að öll vitneskja hnígi til þess. Ég tel þess vegna að í framtíðinni verði svæðið uppspretta gæða og þar kemur utanríkisþjónusta inn í og ekki síst sá stórkostlegi samningur sem Guðmundur Eiríksson þjóðréttarfræðingur gerði 1981 gagnvart vinnslu Noregsmegin efnahagslögsögunnar. Í þriðja lagi held ég að alveg burt séð frá olíu og gasi þá muni þjónusta við umferð á Norðurhöfum, meðal annars tilraunaboranir á þremur olíusvæðum sem ég tel að verði norðan Íslands á næstu 12–15 árum, verða gríðarleg lyftistöng fyrir Norðurland og fyrir hagkerfi Íslands. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að við höldum vöku okkar og höldum þeirri virkni sem við höfum byggt upp sameiginlega á síðustu árum. Einungis þeir sem hafa látið að sér kveða og hafa frumkvæði koma til með að hafa áhrif þegar menn fara í auknum mæli að setja reglur um það hvernig á með að fara og um að fara á Norðurhöfum.

Frú forseti. Við höfum nú nýtt fyrirkomulag á umræðunni eftir framlagningu fjárlagafrumvarpsins og mér sýnist að ágætlega sé að takast að fá ráðherra allra ráðuneyta til að taka þátt í 1. umr. Ég tek fram að eðli máls samkvæmt hefur fjárlagafrumvarpið í sjálfu sér ekki enn verið efnislega kynnt í utanríkismálanefnd þannig að við þessa umræðu er ekki við öðru að búast en að fram komi almenn sjónarmið. Ég vil þakka ráðherranum fyrir innleiðingu hans fyrir umræðuna og ætla að koma með nokkrar almennar athugasemdir. Í fyrsta lagi held ég að það verði að segjast eins og er að við séum í efri mörkum þess sem hægt er að leyfa sér varðandi framlög til utanríkismála almennt þegar tekið er mið af stöðu ríkissjóðs í dag. Ég tek eftir því hjá þessu ráðuneyti, eins og svo víða annars staðar í fjárlögunum, að stofnkostnaður og viðhald er fyrsti liðurinn sem virðist ráðist á. Ég tel að það sé almennt í fjárlögunum dálítið hættuleg þróun að ráðast sífellt á stofnkostnað og viðhald vegna þess að með því eru menn ekki að spara mikla peninga en miklu frekar að ýta á undan sér útgjöldum sem elta þá uppi síðar. Síðan vil ég segja það almennt um þá málaflokka sem hér falla undir ráðuneytið að auðvitað eru þar stórir málaflokkar sem kannski er ekki rétt að vera að ræða undir fjárlagaumræðunni, eins og til dæmis aðildarumsóknina að Evrópusambandinu, heldur á kostnaðurinn vegna þess brölts frekar heima í almennri umræðu um Evrópusambandið. En hér hafa þróunarmálin og framlög til þess hjálparstarfs komið sérstaklega til umræðu. Mig langar til að taka upp einn flöt málsins við ráðherrann og hann er þessi: Til að þingið geti veitt framkvæmdarvaldinu, ráðuneytinu í þessu tilviki, fullnægjandi aðhald, fylgt fjármununum vel eftir, þá er ég þeirrar skoðunar að við þurfum að gera þinginu kleift að fylgja eftir þessum framlögum, meðal annars með vettvangsheimsóknum og miklu þéttara og nánara samstarfi við ráðuneytið og þær stofnanir sem undir það heyra svo að meiri dýpt komi í umræðuna hér á þinginu vegna þróunarmála og alþjóðahjálparstarfs almennt. Á þeim tíma sem ég hef setið í utanríkismálanefnd, í allnokkur ár, hef ég í eitt skipt haft tækifæri til að fara á vegum Sameinuðu þjóðanna til Níkaragva og fylgjast þar með verkefnum sem Íslendingar áttu þátt í og um leið að heimsækja þá skrifstofu sem við héldum úti þar. Ég sannfærðist í þeirri ferð minni um ágæti þeirra verkefna sem þar var verið að sinna en ég er mjög eindregið þeirrar skoðunar að það skorti mjög á að þinginu sé gert kleift að rækja eftirlitshlutverk sitt með þeim fjármunum sem eru að vaxa mjög í fjárlögum hvers árs og núna inn í framtíðina. Ég vil inna ráðherrann eftir hans sjónarmiðum um það hvernig við getum gert bragarbót á þessu.

Frú forseti. Ég hef þegar lýst sjónarmiðum mínum til þessa síðasta liðar sem hv. þingmaður spurði mig um. Ég hef sagt það í umræðu að ég telji æskilegt að utanríkismálanefnd, eða að minnsta kosti fulltrúar allra flokka sem þar eiga sæti, fari í vettvangsheimsóknir af þessu tagi. Ég held að það skipti rosalega miklu máli fyrir þingið að menn fái sannfæringu fyrir því hvort verið sé að verja fénu vel eða illa. Ég get viðurkennt það fyrir hv. þingmanni að ég hafði fyrr á árum efasemdir um að verið væri að verja þessu fé nægilega vel. Nú er það að vísu með allt öðrum hætti gert en áður. Við beinum kröftum okkar miklu meira að grasrótinni og erum í nánu samstarfi við heimamenn þannig að þeir hafa mjög sterkt eignarhald á verkefnum. En ég tel að þetta sé mjög gott, rétt hugsun hjá hv. þingmanni. Hann spyr mig um leiðina til þess. Ég held að það sé engin leið önnur en að þingið verji af peningum sínum í ferðakostnað, sem eru ærnir, til að senda þingmenn á þessi helstu svæði, þau eru ekki mörg. Fyrir mér opnaði það augu mín enn frekar og ég skildi þetta miklu betur þegar ég fór til eins þessara landa, til Malaví, og sá gagnið sem okkar framlag gerði þar og heyrði fólkið segja frá því hvað það munaði miklu að hafa útikamra og aðgang að vatni. Það gjörbreytti lífi þess, sagði fólkið. Um þá athugasemd hv. þingmanns að framlögin til utanríkisþjónustunnar væru í efri mörkunum þá leyfi ég mér að efast um það. Hv. þingmaður má þó upplýsast um það að við erum með lægst hlutfall af landsframleiðslu til utanríkisþjónustu af Norðurlöndunum. Ég er þeirrar skoðunar að í þeim erfiðleikum sem við höfum átt á síðustu árum hafi sú fjárfesting sem er í utanríkisþjónustunni skilað sér mjög vel. Ég er þeirrar skoðunar. Ég er reyndar þeirrar skoðunar, sem hefur komið fram fyrr í þessari umræðu, að jafnvel mætti eyða meiru á tilteknum svæðum til að koma málstað Íslands fram.

Frú forseti. Ég vil taka það fram að athugasemd mína um heildarframlögin ber ekki að skilja svo að ég vilji gera lítið úr mikilvægi utanríkisþjónustunnar. Það er líka rétt að það komi fram að við Íslendingar, einfaldlega sökum þess hversu fámenn þjóð við erum, munum ávallt þurfa að taka á okkur hlutfallslega meiri kostnað við að halda úti slíkri starfsemi en aðrar þjóðir. Það breytir því ekki að við eigum stöðugt að leita leiða til þess að auka hagræðingu. Sú þróun sem maður hefur séð til dæmis í Þýskalandi og aðeins í Washington í Bandaríkjunum þar sem Norðurlandaþjóðirnar eru að þétta með sér samstarfið og jafnvel að koma sér fyrir á sama staðnum, finnst mér jákvæð. Hún vekur upp spurningar hjá mér um það hvort ekki væri hægt að ganga mun lengra á þeirri braut á fleiri stöðum og efla þannig þjónustuna og auka hagræðinguna á sama tíma. Það er efni í sérstaka umræðu hvernig við skiptum framlögum til þróunarmála sem við höfum verið að ræða hér, á milli tvíhliðastarfsins og fjölþjóðasamvinnunnar. Að sjálfsögðu hefur maður haft ákveðnar efasemdir um að við gætum unnið mjög stóra sigra í tvíhliða samvinnunni. Þess vegna gæti mögulega verið best tryggt að fjármunirnir kæmu að gagni þegar búið væri að byggja upp alla yfirbygginguna og alla ferlana í fjölþjóðlega starfinu. Ég er hins vegar sannfærður um, eins og ráðherrann kom inn á, að við erum að gera mikið gagn. Það er meðal annars vegna þess að við höfum þróað með okkur hæfileika til að koma til skila þekkingu og reynslu á ákveðnum sviðum og á ákveðnum svæðum. En þetta er mikið þolinmæðisverk og þarf að vera í stöðugri skoðun og athugun. Það þarf að veita verkefnunum stöðugt aðhald, m.a. með 

Frú forseti. Ég er algjörlega sammála öllu því sem hv. þingmaður sagði. Þróunarsamvinnustofnun hefur til dæmis verið að efla bókhald sitt og fengið utanaðkomandi endurskoðendur til þess að mæla árangurinn af þessum verkefnum. Það er efni í sérstaka umræðu og er alveg fyllilega þess virði að nefna hjá hv. þingmanni, hvernig deila eigi peningunum á millum tvíhliða verkefna eða fjölhliðaþátttöku í þróunarstarfi. Það vill svo til að ég er þveröfugrar skoðunar við hv. þingmann, en ég var þó áður sömu skoðunar og hv. þingmaður virtist vera, þ.e. ég var ekki sannfærður um tvíhliða verkefnin. Ég tel núna að þau skipti mjög miklu máli, en auðvitað mest á mjög litlum svæðum af því Ísland er mjög lítið land. Við förum inn á tiltekin svæði og þau eru smá. Við sníðum okkur stakk eftir vexti og við förum út úr verkefnunum þegar við teljum að við höfum náð þeim árangri sem við stefndum að. Ég nefni af eigin reynslu Mangochi-hérað við Malavívatn, sem var það allra snauðasta í allra fátækasta landi Afríku. Það er í dag, út af áherslu okkar á þessu svæði, orðið eftirsótt til búsetu, m.a. vegna þess að það er eitt af fáum svæðum fyrir utan þéttbýlin þar sem er kostur á því sem þeim finnst vera fyrsta flokks heilsugæsla. Það var dálítil lífsreynsla að koma til dæmis á fæðingardeild í miðjum skógi, sem ég dreg í efa að nokkur íslensk kona hefði farið inn á, og sjá gleði þeirra yfir því að fá að liggja þar á rúmum á steingólfum og fæða. Eins og ljósmóðirin sagði við mig: Börnin deyja ekki hjá okkur. Þar eiga Íslendingar örlítil hlutabréf í að ég held 16 þúsund börnum sem hafa fæðst þar. Konurnar koma langan veg að til þess að fæða þar. Þetta skiptir máli. Þarna sníðum við okkur stakk eftir vexti. Við tökumst á við verkefni sem við getum sinnt og höfum þekkingu á. Við erum ekki að yfirkeyra okkur fjárhagslega. En umræðan er þess virði að taka hana. Hvernig á að deila þessum peningum? Sumir hafa verið þeirrar skoðunar, m.a. úr þessum ræðustól, að öllu ætti að ýta yfir í tvíhliða verkefni. Það er líka dálítið erfitt.

Svo háttar til að samkvæmt dagskrá þessa fundar átti staðgengill hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra að vera hér um fimmleytið og hyggst forseti nú fresta fundi þar til klukkuna vantar tíu mínútur í fimm.

Virðulegi forseti. Ég tala hér sem staðgengill atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, fyrir fjárlagatillögum efnahags- og viðskiptaráðuneytis, iðnaðarráðuneytis og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis en eins og kunnugt er voru þessi þrjú ráðuneyti sameinuð frá og með 1. september síðastliðnum. Heildargjöld þessa nýja ráðuneytis eru um 35 milljarðar og sú niðurskurðarkrafa sem sett er fram á þetta ráðuneyti er 1,7% og nemur 731 millj. kr. Er það í samræmi við þau almennu markmið sem hafa verið sett um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og bætist ofan á það aðhald sem hefur verið á þessum málaflokkum á undanförnum árum. Í frumvarpi til fjárlaga 2013 er rétt að það komi fram að sundurliðun er eins og ráðuneytin voru fyrir sameiningu en síðan er gert ráð fyrir að í 2. umr. verði fjárlagaliðir sameinaðir undir einum fjárlagaflokki. Mig langar að fara stuttlega yfir nokkra þætti. Ljóst er að þeir liðir sem kunna að verða til umræðu hjá þingmönnum eru mismunandi undir þessu ráðuneyti. Mér finnst rétt að vekja athygli á þeim málum þar sem taldir eru vera ákveðnir veikleikar. Ég vil fyrst nefna Matvælastofnun sem á við erfiða rekstrarstöðu að stríða en hún hefur verið að innleiða nýja matvælalöggjöf sem byggir á mjög umfangsmiklum og nákvæmum EES-reglum. Framlög hafa verið skorin niður undanfarin ár þrátt fyrir vaxandi verkefni, þannig að þetta gæti valdið ákveðnum áhyggjum í fjárlagatillögum þessa árs. Síðan vil ég nefna annað áhyggjuefni sem eru framlög til kaupa á rannsóknarþjónustu af Matís sem hafa lækkað ár frá ári. Annars vegar hafa framlög til kaupa á þjónustunni lækkað með niðurskurði og aðhaldi. Í öðru lagi var við stofnun stofnunarinnar gerður samningur um umtalsverða lækkun fjárveitinga á tilteknu tímabili. Síðan hafa stofnanir sem hafa verið að kaupa þjónustu af Matís ekki staðið við þau áform. Þarf að skoða með hliðsjón af sjónarmiðum um matvælaöryggi og innleiðingu matvælalöggjafarinnar hvort hægt sé að auka við kaup ríkisins frá því sem áður var áætlað. Ég vek einnig athygli á því að í frumvarpinu er gert ráð fyrir hækkun á framlögum til AVS-sjóðsins um 30 millj. kr. vegna tekna af leigu aflaheimilda. Þetta er eins og þingmenn þekkja rannsóknasjóður til að auka verðmæti sjávarfangs. Ég ætla að nefna það líka, og kem þá yfir í búvörusamningana, að að undanförnu hafa staðið yfir viðræður við Bændasamtök Íslands um breytingar á búvörusamningum. Þær viðræður eru nú á lokastigi og snúa að því að umsamdar verðbætur komi ekki að fullu til framkvæmda, heldur að framlög vegna búvörusamninga á árinu 2013 verði eingöngu hækkuð til samræmis við áætlaða verðlagshækkun milli áranna 2012 og 2013, og þá er miðað við það að samningarnir verði framlengdir. Frumvarpið gerir ráð fyrir að þær aðhaldsaðgerðir skili 495 millj. kr. samdrætti í útgjöldum. Við teljum líklegt að sú aðgerð gæti jafnvel skilað meiri sparnaði. Aðrar breytingar sem þetta væntanlega samkomulag mun hafa í för með sér verða lagðar fram við 2. umr. frumvarps til fjárlaga. Þar er meðal annars gert ráð fyrir nokkurri hækkun framlaga samkvæmt svokölluðum búnaðarlagasamningi, einkum til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins og kornræktar, en það er forsenda þess að umræddu samkomulagi um skerðingu verðbóta verði náð. Svo ég nefni aðeins málaflokka iðnaðarráðuneytisins í frumvarpinu er rétt að halda því til haga að í aðhalds- og hagræðingaraðgerðum síðustu ára hefur Tækniþróunarsjóður verið varinn fyrir niðurskurði og er það í samræmi við þá stefnu stjórnvalda að efla fjárfestingar í rannsóknum, þróun og nýsköpun. Síðan eins og kynnt var er lagt til að fjárheimild Tækniþróunarsjóðs aukist um 540 millj. kr. milli ára. Sú fjárveiting er fjármögnuð með sérstakri tekjuöflun á veiðigjaldi á auðlindaarð sjávarútvegsins. Ég ræddi fyrr í dag aukningu í rannsóknasjóð sem kemur frá sama stofni. Mig langar líka að nefna tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar sem bárust hér líka í tal fyrr í dag. Í fjárlagafrumvarpinu er gerð tillaga um 400 millj. kr. fjárheimild vegna endurgreiðslna. Í frumvarpinu kemur fram að þetta tekur mið af fjölda umsókna sem iðnaðarráðuneytinu hafði borist á fyrri hluta árs 2012 en ekki áætlun um fjárhæð endurgreiðslna á árinu 2013. Í áætlun fjármálaráðuneytis, sem er í fylgiskjali 1 með frumvarpinu, kemur fram að áætlaðar endurgreiðslur á árinu 2013 geti numið allt að 1 milljarði kr. Þetta eru sem sagt endurgreiðslur vegna kvikmynda sem eru framleiddar á Íslandi á árinu 2012. Eins og öllum hv. þingmönnum er kunnugt hafa stór erlend verkefni verið hér sem hafa skapað bæði gjaldeyristekjur og tekjur til ríkissjóðs þegar til útborgunar vegna þeirra kemur. Velta á gjaldeyristekjur vegna erlendra kvikmynda hér á landi á árinu 2012 hefur þegar numið 3 milljörðum kr. Þá er ekki talin með önnur afleidd þjónusta og umsvif sem verkefnunum fylgja. Það þýðir að skuldbinding ríkisins vegna endurgreiðslna gæti numið um 600 millj. kr. Fleira gæti ég nefnt en tími minn er nú alllítill. Ég vil þó nefna sérstaklega nýjan fjárlagalið um styrki til nýsköpunarfyrirtækja. Gert er ráð fyrir 1,1 milljarði kr. til stuðnings við rannsóknar- og nýsköpunarfyrirtæki í formi skattfrádráttar til verkefna sem hafa hlotið til þess samþykki. Sams konar stuðningur var veittur á árinu 2011, en þetta er nýr fjárlagaliður. Hér er gerð tillaga um fjárheimild, enda er það í samræmi við fjárreiðulög að útborganlegur skattfrádráttur sé færður til gjalda í fjárlagafrumvarpinu. Ég hef ekki náð að nefna Samkeppniseftirlitið sem einnig heyrir undir þetta ráðuneyti. Ég kem kannski nánar að því ef spurt verður um það. Rétt er að benda á að í frumvarpinu er tillaga um að framlengja 20 millj. kr. fjárheimild sem Samkeppniseftirlitið fékk tímabundið til tveggja ára í fjárlögum 2011 vegna verkefna sem hefur fjölgað mjög 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferðina á þessum málaflokki. Spurning mín snýr að tekjuhliðinni og snýr að hækkun á virðisaukaskatti á gistiþjónustuna. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra benti á að það væri mat fjármálaráðuneytisins að um yrði að ræða endurgreiðslu vegna kvikmyndaverkefna á Íslandi upp að allt að 1 milljarði kr., 1 þúsund milljónum. Það er væntanlega vegna þess að skilningur er á því að líklegt sé að erlendir aðilar komi hingað með viðskipti sín, þ.e. kvikmyndagerðina, og ríkið muni síðan hagnast á því þegar upp verður staðið. Með öðrum orðum, að það skipti máli að hagstætt skattumhverfi sé fyrir þá sem vilja koma hingað og þeir komi hingað meðal annars vegna þess. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hver sé nákvæmlega munurinn á stöðu kvikmyndageirans annars vegar hvað þetta varðar, þ.e. skattaívilnanir, og hins vegar á ferðaþjónustuna, gistináttaþáttinn, í ljósi þess mats sem fram hefur komið meðal annars hjá Hagfræðistofnun þar sem bent er á að þetta geti leitt til þess að mun færri ferðamenn komi til landsins. Tölur hlaupa á tugum þúsunda. Ferðamönnum hingað til lands gæti fækkað um 48.000, ef ég man rétt, eftir að búið er að hækka þessar álögur. Ég held að það skipti máli fyrir okkur að fá útskýringar frá hæstv. ráðherra hvers vegna ríkisstjórnin hefur þá skoðun hvað varðar kvikmyndaiðnaðinn að með því að lækka skattana þar og endurgreiða, að þar með komi viðskipti, en virðist síðan hafa minni áhyggjur af því að með því að hækka skatta á atvinnugrein sem byggir einmitt á því að útlendingar komi hingað til lands til að eyða fjármunum sínum hér. Og af hverju menn hafa ekki sömu sjónarmið uppi þegar ljóst er að um er að ræða þá atvinnugrein sem fer hratt vaxandi og er í örum vexti. Það skiptir máli í kjördæmi okkar hæstv. ráðherra. Hér er mikill fjöldi lítilla fyrirtækja sem reka slíka þjónustu. Það er mikill fjöldi Reykvíkinga sem hefur störf og viðurværi sitt einmitt af þessu. Ég vil benda á að með því að leggja þetta á með þeim hætti sem gert er, með því að skella þessu á, standa fjöldamörg fyrirtæki frammi fyrir þeim vanda að búið er að selja þjónustuna. Það er búið að selja gistinæturnar eitt ár fram í tímann jafnvel og sums staðar lengra fram í tímann. Þar með er enginn möguleiki fyrir slík fyrirtæki að velta þeim kostnaði yfir á viðskiptavini sína, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Fyrir liggur að í þessum málum þarf alltaf að fara fram ákveðið mat á stöðu atvinnugreinarinnar. Þegar við lítum á ferðaþjónustuna má segja að hún sé ekki lengur atvinnugrein á byrjunarstigi heldur hafi hún þegar sannað gildi sitt. Við höfum séð sívaxandi veltu, síaukinn fjölda ferðamanna hingað til lands og því má ræða um það hvenær atvinnugreinar séu komnar á það stig að þær geti staðið undir eðlilegum arðgreiðslum til samfélagsins. Eins og kunnugt er - og hv. þingmanni er kunnugt um það þó að hann hafi vafalaust ekki verið sammála því - stóð þessi ríkisstjórn að því að leggja veiðigjald á sjávarútveginn sem miðast við sömu hugmyndafræði, þ.e. að atvinnugreinar skili eðlilegri rentu til samfélagsins. Hv. þingmaður spyr hér góðrar spurningar um muninn á kvikmyndagerð og ferðaþjónustu. Ljóst er að sú aðgerð sem farið var út í, að taka upp endurgreiðslur til kvikmyndagerðar til að laða að erlend verkefni, var ekki síst hugsuð sem hvati til atvinnugreinar sem ekki væri búin að festa sig í sessi með sama hætti og ferðaþjónustan. Kannski má segja að við séum fyrst á þessu ári að sjá gríðarlega ásókn erlendra framleiðenda í að gera kvikmyndir hér á landi. Ef við skoðum hvert umræddar endurgreiðslur runnu á síðasta ári þá runnu þær að megninu til til innlendra verkefna. Þessar endurgreiðslur sem á sínum tíma voru hugsaðar til að laða að erlend fyrirtæki og auka erlenda veltu runnu fyrst og fremst í íslenska kvikmyndagerð. Ég sagði það sjálf, meðal annars í þessari pontu, að kannski væri ástæða til að hugsa þetta stuðningskerfi kvikmynda upp á nýtt ef endurgreiðslurnar nýttust fyrst og fremst í innlendri framleiðslu, að við ættum þá að horfa til Kvikmyndasjóðs í þeim efnum. Nú hafa þessar endurgreiðslur hins vegar sprungið út og skilað mikilli veltu eins og ég nefndi í framsöguræðu minni. Spurningin er hins vegar sú hvort við hugsum þetta til lengri tíma og hvenær við förum þá að innheimta rentu af þessari atvinnugrein eins og öðrum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég er ósammála því að staða ferðaþjónustu á Íslandi sé slík að hægt sé að líta svo á að heppilegt og eðlilegt sé að hækka þessar álögur. Þvert á móti er alveg ljóst að ráðast þarf í töluvert miklar fjárfestingar í þessari grein. Þessi aðgerð dregur úr möguleikum greinarinnar til að gera það, ég held að það sé alveg ljóst. Fram kom í máli hæstv. fjármálaráðherra, í umræðu við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, að búast mætti við að þessi aðgerð mundi draga úr fjölgun ferðamanna til Íslands. Ríkisstjórnin gerir sér með öðrum orðum grein fyrir því að þær tekjur sem við annars fengjum vegna fleiri ferðamanna verða minni. Reyndar hafa forustumenn þessarar greinar bent á að það sé ekkert víst að þessar tekjur skili sér þegar upp verður staðið, að þetta muni ekki hafa jákvæð áhrif fyrir þjóðarhag, fyrir þjóðarbúið í heild, þegar upp verður staðið. Enn og aftur: Þegar um er að ræða endurgreiðslurnar til kvikmyndageirans er það vegna þess að hingað koma erlend fyrirtæki með viðskipti sín. Verið er að ýta undir að þau komi með því að veita umræddan skattafslátt. Nákvæmlega sömu rök eiga við um ferðaþjónustuna. Við þurfum svo mjög á því að halda að fjölga störfum. Við þurfum alveg sérstaklega á því að halda hér í Reykjavík. Hér er of mikið atvinnuleysi og það hefur verið langvarandi. Þarna er um að ræða atvinnugrein sem veitir störf. Ég spyr hæstv. ráðherra, sem er líka þingmaður fyrir þetta kjördæmi, Reykjavík, hvort ekki sé ástæða til að við þingmenn kjördæmisins beitum okkur gegn þessari hækkun, hvort hæstv. ráðherra sé ekki tilbúinn til að leggja okkur lið í því að fjölga störfum á þessu svæði, þannig að hægt sé að vinna á því atvinnuleysi sem allt of margir Reykvíkingar þurfa því miður að þola.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í fyrra svari mínu til hv. þingmanns hefur ferðaþjónustan vaxið mjög á undanförnum árum. Meira að segja hefur verið rætt um að huga þurfi að aðgerðum til þess að við getum hreinlega tekið á móti öllum þeim fjölda ferðamanna sem hingað kemur. Það er bara mjög jákvætt. Þar sem segja má að ferðaþjónustan hafi slitið barnsskónum - hún starfar sem öflugur atvinnuvegur, sem ég verð fyrst manna til að fagna - er líka mikilvægt að við hugum að jafnræði atvinnugreina þegar kemur að því hvaða arði þær skila til samfélagsins. Um það snýst þessi röksemdafærsla. Ég efa ekki að hv. þingmaður er sammála því að mikilvægt sé að atvinnugreinarnar sitji þar við sama borð, ég get ekki ímyndað mér annað. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að nauðsynlegt er að skapa störf en ég held að það vinnist ekki með sértækum aðgerðum á þessu sviði. Ég tel mikilvægt að við stefnum að heilbrigðu umhverfi fyrir allar atvinnugreinar. Það höfum við verið að gera með aðgerðum okkar í ríkisfjármálum á undanförnum árum. Hv. þingmaður er í Sjálfstæðisflokknum sem fyrst og fremst hefur rætt um að fara í niðurskurð en engar hækkanir á sköttum. Ef við lítum á þá skatta sem þegar hafa skilað sér í þjóðarbúið þá erum við að tala um á annað hundrað milljarða. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa ávallt efast stórlega um að þeir skattar mundu skila sér en tölurnar tala sínu máli. Þær sýna þvert á móti að þessir skattar hafa einmitt verið að skila sér. Hvað varðar verð og bókanir sem þegar hafa verið gerðar vitum við það öll sem einhvern tímann höfum bókað ferð til útlanda að það verð er yfirleitt með fyrirvara. Ég efast því um að þetta hafi þær stórfelldu afleiðingar í för með sér að þetta skili sér ekki þegar að því kemur. En þetta kann vissulega að hafa áhrif á aðsókn ferðamanna til Íslands. Ég held að við þurfum að horfast í augu við það að þessi hækkun getur haft einhver slík áhrif.

Virðulegi forseti. Það vakti athygli mína í þessu svari hæstv. starfandi atvinnuvegaráðherra að hún var ekki á sömu línu og hæstv. fjármálaráðherra sem var greinilega kominn á flótta varðandi innheimtu á virðisaukaskatti á gistingu. Hæstv. fjármálaráðherra var farinn að tala fyrir því hér í gær að kannski væri eðlilegt að seinka þessu til 1. september. Síðan kemur hæstv. atvinnuvegaráðherra, harðjaxlinn, sem ætlar greinilega að ganga miklu harðar fram gagnvart ferðaþjónustunni en hæstv. fjármálaráðherra er farinn að boða. Ég spyr hæstv. atvinnuvegaráðherra: Er pólitískur ágreiningur um þetta í ríkisstjórninni? Vill hæstv. atvinnuvegaráðherra ganga harðar fram í því að innheimta virðisaukaskatt af ferðaþjónustu en hæstv. fjármálaráðherra sem greinilega var farinn að tala á allt annan veg í andsvörum við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson í gærmorgun? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um tvö atriði sem vöktu athygli mína þegar ég las frumvarpið. Annað þeirra snýr að landbúnaðinum. Boðað er að grípa eigi til tiltekinna aðhaldsaðgerða gagnvart búvörusamningunum. Búvörusamningar eru, eins og nafnið bendir til, samningar milli ríkisins og búvöruframleiðenda. Gert er ráð fyrir að þeir taki ákveðnum verðlagsbreytingum. Hæstv. ríkisstjórn knúði það í gegn með offorsi, í samningum við Bændasamtökin, að þessir samningar mundu ekki taka að fullu verðlagsbreytingum. Út af fyrir sig hafði ég skilning á því þá við þær aðstæður sem þá voru uppi. Í þeim samningum var hins vegar gert ráð fyrir því að þegar upp væri staðið yrði þetta bætt upp með tilteknum hætti þegar liði á samningstímabilið. Nú er verið að boða að það verði ekki gert. Í fjárlagafrumvarpinu er bókstaflega gert ráð fyrir því að þessir samningar verði ekki efndir að fullu. Hins vegar er verið að gefa sér að nást muni um það samkomulag milli ríkisins og bænda að bændur taki þessa skerðingu á sig í hvaða mæli sem hún er. Hér er um samninga að ræða og fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir þessari skerðingu. Ég spyr hæstv. ráðherra: Megum við gera ráð fyrir því að gerðar verði breytingartillögur til hækkunar á þessum fjárlagalið ef ekki nást samningar við Bændasamtökin um þessa skerðingu? Hæstv. ráðherra vék að kvikmyndagerðinni. Á þessu ári var gert ráð fyrir því í fjárlögum að til endurgreiðslunnar yrði varið 400 millj. kr. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að skuldbindingarnar sem af lögunum leiða séu um 900 millj. kr., þar munar hvorki meira né minna en hálfum milljarði. Einnig er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að á næsta ári verði 400 millj. kr. varið í endurgreiðslurnar en hæstv. ráðherra segir að gera megi ráð fyrir því að það verði milljarður. Það skeikar heilum milljarði í þessum tölum. Ég spyr hæstv. ráðherra: Má gera ráð fyrir því að hæstv. ráðherra komi fram með breytingartillögur milli 1. og 2. umr., í meðferð fjárlaganefndar, um að hækka þennan fjárlagalið, sem nú er 400 millj. kr., upp í einn milljarð til móts við það sem hæstv. ráðherra talaði um að búast mætti við að yrði hin raunverulega endurgreiðsla á næsta ári?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Það er hárrétt hjá honum að sú sem hér stendur er gríðarlegur harðjaxl, en ég fór nú ekki út í neinar tímasetningar, þannig að það er algjör óþarfi hjá hv. þingmanni að gera því skóna að ágreiningur sé á milli mín og fjármálaráðherra. Svo er ekki, enda ræddi ég alls ekki um tímasetningar, heldur fyrst og fremst um þau grundvallarmarkmið sem liggja að baki. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega búvörusamningana. Eins og kom fram í máli mínu áðan eru viðræður við Bændasamtökin á lokastigi. Það er ástæða þess að þetta stendur með þessum hætti í frumvarpinu. Þær samningaviðræður snúast um að umsamdar verðbætur komi ekki að fullu til framkvæmda heldur verði framlögin hækkuð til samræmis við áætlaða verðlagshækkun milli 2012 og 2013. Um leið er miðað við að samningarnir verði framlengdir og gert ráð fyrir nokkurri hækkun samkvæmt svokölluðum búnaðarlagasamningi, til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins. Það er alveg ljóst að trú okkar er sú að samningar muni nást með þessum hætti. Þeir hafa hins vegar ekki verið undirritaðir. Hv. þingmaður spyr hvort breytingar verði á fjárlagafrumvarpinu ef svo fer. Ég get ekki, sem staðgengill atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, svarað þeirri spurningu því að sú staða er hreinlega ekki komin upp. Ég held að það verði að bíða þess tíma. Hv. þingmaður spyr einnig út í kvikmyndagerðina. Fyrir liggur að í frumvarpinu er gert ráð fyrir - þó að heimildin hljóði upp á 400 milljónir - að þá fjárhæð muni ef til vill þurfa að tvöfalda. Fyrir liggur að fjármálaráðuneytið tók við samningu frumvarpsins mið af fjölda framkominna umsókna þegar talnabálkinum var lokað, en iðnaðarráðuneytið taldi nokkuð ljóst, miðað við þau mál sem voru í farvatninu, að þessi tala mundi liggja nær 800 milljónum. Ljóst er að taka þarf afstöðu til þessa milli umræðna, því að víst er að þessi upphæð fer yfir þessar 400 milljónir.

Virðulegi forseti. Þá liggur það fyrir að hæstv. starfandi atvinnuvegaráðherra er ekki harðjaxlinn þegar kemur að því að innheimta virðisaukaskatt gagnvart ferðaþjónustunni, gistiþjónustunni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Er hæstv. ráðherra sammála því að ekki sé hægt að fara fram með þessa hækkun á gistiskattinum með þeim hætti sem boðað er í fjárlagafrumvarpinu? Er hann þeirrar skoðunar að taka verði tillit til þeirra sjónarmiða sem hafa komið fram um það að margir eru búnir að gera samninga fram í tímann og hafa skuldbundið sig með verð í því sambandi og yrðu þá að taka á sig þann aukna kostnað sem hlýst af virðisaukaskattinum? Er hæstv. ráðherra að boða okkur að horfið verði frá áformunum um að leggja þennan skatt á 1. janúar? Það er mjög mikilvægt að þetta komi fram. Því eins og ferðaþjónustan hefur bent á dugir ekki að bíða með ákvörðun um þetta fram á haustið. Menn eru í óðaönn að gera samninga til næsta árs og verða að hafa þessar forsendur fyrir sér. Ferðaheildsalar erlendis eru að selja. Á næstu vikum er fram undan stóra ferðakaupstefnan Vestnorden og þar má gera ráð fyrir að margir samningar verði gerðir. Mun hæstv. ráðherra ekki vera búinn að tilkynna að þessari hækkun verði að minnsta kosti frestað fram á haustið? Þessu verður hæstv. ráðherra að svara. Varðandi samningana við bændurna er það nú þannig að á sínum tíma þegar samningurinn var gerður, undir þrýstingi frá ríkisvaldinu sem heldur auðvitað um budduna, var gert ráð fyrir því að bændurnir fengju meira inn í búnaðarlagasamninginn. Í raun og veru voru þeir að kaupa sig frá þessari skerðingu á vissan hátt með þessum hætti. Nú er verið að koma aftan að bændum með því að reyna að knýja aftur á um það að þeir taki á sig skerðingu og þessir samningar verði ekki efndir að fullu. Að lokum þetta sem hæstv. ráðherra var að segja. Hér gerist það að við erum hér með fjárlagafrumvarp og þar er stór liður sem er endurgreiðsla vegna kvikmyndagerðar. Hæstv. ráðherra segir okkur bara rétt sisvona að til standi að tvöfalda þessa upphæð, fara úr 400 milljónum upp í 800, þó að reyndar hafi það líka komið fram hjá ráðherra að sú tala gæti verið milljarður. Má þá ekki líka gera ráð fyrir því að í fjáraukalögum fyrir þetta ár komi fram tillögur um að hækka töluna, sem er 400 millj. kr. í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár, upp í 900 milljónir? Það yrðu þá 500 milljónir. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég treysti því að hv. þingmaður hafi fylgst með umræðum um þá hækkun sem fyrirhuguð er á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu og viti af þeirri nefnd sem þegar hefur verið skipuð til að fjalla um aðlögun í þessum málum  Þessi nefnd er að störfum. Ég lít svo á að það sé mikilvægt að hún ljúki störfum áður en ákvörðun er tekin. Hún er skipuð í umboði hæstv. fjármálaráðherra sem fer með skattamálin og ég tel eðlilegt að hv. þingmenn bíði niðurstöðu hennar. Hv. þingmaður nefndi aftur búvörusamningana. Hér er vissulega talað um að auka aftur við búnaðarlagasamninginn. Hv. þingmanni er einnig kunnugt um að þetta eru samningaviðræður. Bændasamtökin eru aðilar að þessum samningaviðræðum. Hér er ekki um einhliða aðgerðir að ræða, heldur snýst þetta um samningaviðræður við fulltrúa bænda og þær eru, eins og ég sagði áðan, á lokastigi. Það er ástæðan fyrir því að þetta er orðað svona í fjárlagafrumvarpinu, og það er gert ráð fyrir því að niðurstaðan verði væntanlega þóknanleg báðum aðilum. Hvað varðar endurgreiðslur til kvikmyndagerðar er það auðvitað óvenjulegt mál að því leyti að þar er um að ræða lagaákvæði sem kveður á um 20% endurgreiðslu. Eins og ég gerði mjög skýra grein fyrir áðan er oft erfitt að áætla hver verkefnin verða nákvæmlega. Ég lýsti því hvernig ólíkum aðferðum hefði verið beitt í þeim efnum. Það er gallinn við slíka lagasetningu þar sem er miðað hreinlega við að verkefni skuli eiga rétt á 20% endurgreiðslu. 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir inngang hennar í þetta mál og lýsingu á því. Nú er dálítið erfitt að tala við staðgengil, það er ekki víst að hann hafi sömu skoðun og sá sem hann leysir af. Það vill svo til í þessari ríkisstjórn að ráðherrar hafa í mörgum málum gjörólíkar skoðanir. Á ég þar til dæmis við borun eftir olíu og annað slíkt sem heyrði undir iðnaðarráðuneytið, nú atvinnuvegaráðuneytið. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um ýmis gjöld sem nú er verið að hækka. Tryggingagjaldið var ekki lækkað þótt atvinnuleysi hefði minnkað. Það er verið að þrefalda gjöld á ferðaþjónustu. Það er verið að hækka álögur á fjármálafyrirtæki sem kemur niður á öllu atvinnulífinu. Það er verið að tvöfalda veiðileyfagjald sem kemur niður á sjávarútveginum sem heyrir undir hæstv. ráðherra. Síðan er orkuskattur fyrirtækja sem átti að vera í gildi 2010, 2011 og 2012, menn áttu von á að hann dytti núna niður, hann var fyrir fram greiddur sem er mjög óvenjulegt. En honum er haldið þrátt fyrir loforð um annað o.s.frv. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hvernig þessi sífellda skattlagning rími við það sem menn eru að gera til dæmis gagnvart kvikmyndaiðnaðinum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Má búast við því að þetta þýði aukna atvinnu? Eða er ekki lengur markmið að auka atvinnu í landinu? Ég hefði haldið að atvinnuvegaráðuneyti væri til þess. Síðan vil ég spyrja um nýsköpun. Nú er nýsköpun þannig að fólk fer í einhverja nýja hluti og hættir fé sínu til þess. Þá verður það að geta treyst því að eitthvað sé að marka það umhverfi sem það lifir í. Eins og ég taldi upp áðan er verið að breyta umhverfi fjölda atvinnugreina. Hvað með þau fyrirtæki sem fara í nýsköpun á ýmsum sviðum, t.d. í ferðaþjónustu? Þar er verið að breyta forsendum sem voru settar fyrir nokkrum árum. Er þetta ekki afskaplega ótraust? Síðan vil ég spyrja hæstv. ráðherra um ástandið í evrulandinu, hvaða áhrif það hefur á þær atvinnugreinar sem heyra undir ráðuneytið eins og til dæmis ferðaþjónustu. Það getur verið að aukin fátækt í evrulandinu þýði að fólk þar geti ekki ferðast. Sömuleiðis með sjávarútveginn. Íslenskur fiskur er mjög dýr. Það er ekki víst að Evrópubúar hafi lengur efni á honum. Það er eins með áliðnaðinn, það getur vel verið að samdráttur verði þar. Hafa menn skoðað hvað gerist með skatttekjur af þessum atvinnugreinum ef slík staða kemur upp? Hvaða áhrif hefur það á fjárlagafrumvarpið?

Virðulegi forseti. Mér finnst rétt að benda á að þegar við berum saman almenna skattlagningu á atvinnulíf og tryggingagjald hér á landi við önnur OECD-ríki, erum við upp til hópa með þeim ríkjum sem lægstar álögur hafa. Ég held að við sem hér erum verðum að viðurkenna að umhverfi fyrirtækja á Íslandi, þegar litið er til almennra skatta og tryggingagjalds, er þeim hagfellt. Þar held ég að Ísland sé fullkomlega samkeppnishæft til að mynda við önnur þau ríki sem við berum okkur saman við. Þegar við gerum ráð fyrir, eins og ég hef nefnt hér og rætt til að mynda um veiðigjöldin, að atvinnulífið greiði sanngjarna rentu til samfélagsins af þeim auðlindum sem það nýtir og af þeirri starfsemi sem það iðkar, breytir það ekki því að mér finnst mikilvægt að það skerði ekki samkeppnishæfni atvinnulífsins. Ég lít svo á, til að mynda út frá þeim tölum sem við höfum um samanburð við OECD-ríki, að það ætti ekki að gera það. Hv. þingmaður nefnir ástandið í Evrópusambandinu og raunar víðar í heiminum þar sem við horfum auðvitað á alþjóðlega kreppu af talsverðri stærðargráðu. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem hann viðrar. Að sjálfsögðu getur þetta haft áhrif á íslenskt atvinnulíf. Þetta getur haft áhrif á útflutning sjávarafurða. Þetta getur haft áhrif á ferðaþjónustu og á allan útflutning á íslenskum vörum. Við höfum notið þess að Ísland hefur verið vinsælt land heim að sækja í ferðaþjónustu, m.a. út af gengi krónunnar og fleiri þáttum. Það er ekki endilega varanlegt ástand og það hefur að sjálfsögðu verið tekið til skoðunar. Eins og hv. þingmaður veit og ég líka, getur verið mjög erfitt að segja fyrir um framtíðina í þessum efnum. Þetta er nokkuð sem ég tel að sé áhyggjuefni. Ég tel að við þurfum að ræða þetta í tengslum við fjárlagafrumvarpið, en líka við uppbyggingu á atvinnustefnu okkar.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Reyndar er ég ekki alveg sammála þessu um lægstu álögurnar á íslenskt atvinnulíf vegna þess að af einhverjum ástæðum hafa fjárfestingar hér á landi dregist verulega saman eftir hrun. Það er eiginlega allt í frosti, að því mér er sagt. Ef hér væru lægstu álögur á atvinnulíf og ef menn hefðu fullt traust á framtíðinni og lagaumhverfinu og skattumhverfinu, af hverju er þá ekki fjárfest miklu meira? Af hverju er ekki miklu meiri gangur í atvinnulífinu? Það er ekki neinn gangur í atvinnulífinu. Það er stöðugur flótti fólks til útlanda sem ætti að valda áhyggjum hjá atvinnuvegaráðuneytinu. Auk þess er stór hópur fólks að fara af atvinnuleysisbótum yfir á sveitarfélögin og þar af leiðandi lækka tölur um atvinnuleysi. Ég held að menn ættu að hafa miklu meiri áhyggjur af þessu í stað þess að segja stöðugt að íslenskt atvinnulíf búi við lægstu álögur í heiminum og sé fullkomlega samkeppnishæft. Það er það greinilega ekki. Það má vel vera að óvissan hafi hér áhrif og þau merki sem ríkisvaldið er að senda. Það er ekki staðið við samninga við álfyrirtækin. Það er ekki staðið við samninga um tryggingagjaldið. Atvinnulífið hefur engu að treysta gagnvart ríkisvaldinu. Ætli það sé ekki mesta óvissan. Svo kemur sjávarútvegurinn, hann er stöðugt í skotlínunni. Það er stöðugt verið að ráðast á sjávarútveginn. Hvaða fólk vill fjárfesta í svona landi? Ég bara spyr.

Virðulegi forseti. Einhverjir vilja fjárfesta í þessu landi, því atvinnuvegafjárfesting er að fara upp á við og hefur aukist um 19,3% fyrstu sex mánuði þessa árs í samanburði við árið 2011.  Hins vegar lít ég svo á að það séu góð teikn á lofti með atvinnuvegafjárfestingu. Það nægir að líta til þróunarinnar undanfarna tvo áratugi. Þar förum við upp á við. Við erum komin upp fyrir meðaltal þeirra tveggja áratuga og erum að fara upp á við núna. Ég tel að ekki sé hægt að kenna stefnu ríkisstjórnarinnar um að fjárfesting hafi farið niður í tengslum við stærsta efnahagsáfall sem hefur orðið í sögu þjóðarinnar á lýðveldistímanum og þá alþjóðlegu kreppu sem ríkir og ekki bara á Íslandi. Að sjálfsögðu hefur hún áhrif líka á nýfjárfestingar í atvinnulífi. Þegar við ræðum um alþjóðlegan samanburð eins og hv. þingmaður gerði áðan og fannst mikilvægt að við litum til stöðunnar í Evrópusambandinu og stöðunnar á alþjóðavettvangi, held ég að hv. þingmaður verði líka að líta til stöðunnar á alþjóðavettvangi þegar hann skoðar þróunina hér á landi undanfarin ár hvað varðar uppbyggingu í atvinnumálum, þar með talið atvinnuvegafjárfestingu. Þar held ég að við finnum ýmsar skýringar. En ég tel einnig að það sé ástæða til þess að vera bjartsýn miðað við þá þróun sem þegar hefur orðið á árinu og ég hef trú á að hún haldi áfram.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er frekar erfitt að ræða við staðgengil, en ég mun leggja fram spurningar til hæstv. ráðherra sem er staðgengill hæstv. atvinnuvegaráðherra og vona að það sé eitthvert samræmi á milli skoðana þessara tveggja ágætu ráðherra sem er auðvitað ekki sjálfgefið eins og við þekkjum. Almenna reglan er sú að það er gott tækifæri til þess að fá fjárfestingar inn í landið eftir að hafa lent í þeim aðstæðum sem við lentum í. Það er alveg ljóst að við höfum ekki ýtt undir eða hjálpað til við að fá erlendar fjárfestingar til landsins, ég held að enginn geti haldið því fram. Ég held að yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um þjóðnýtingu og annað slíkt hafi til dæmis gert það að verkum að nú er talað um pólitískan óstöðugleika þegar rætt er um Ísland. Það er algjörlega heimatilbúinn vandi hjá ríkisstjórninni. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra út í eina atvinnugrein sérstaklega sem ég hef miklar áhyggjur af. Við vitum að okkur hefur ekki tekist að fjölga störfum á milli ára. Ef við tökum Íslendinga, ekki alla þá sem hér hafa verið frá því þessi ríkisstjórn tók við, held ég að nettótalan sé 6 þúsund manns, svona eins og eitt Grafarholtshverfi, sem hafa flutt til útlanda. Hins vegar hefur gengið mjög vel í ferðaþjónustunni, en það er þó mjög brothætt grein. Þar er mikið af smáfyrirtækjum sem berjast í bökkum. Ég vildi heyra frá hæstv. atvinnuvegaráðherra hvort hún telji að þau fyrirtæki sem eru ekki með 25,5% virðisaukaskatt séu á ríkisstyrk. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hæstv. atvinnuvegaráðherra upplýsi um það. Er það svo að ef þjónusta viðkomandi fyrirtækis ber ekki 25,5% virðisaukaskatt er það þá ríkisstyrkur? Ég ætla að hæstv. atvinnuvegaráðherra hafi áhuga á því að fjölga störfum eins og við hér og sé einlæg í því, og því vil ég spyrja hvort hún hafi ekki áhyggjur af því sem segir í skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. Hagfræðistofnun var fengin sérstaklega af ríkisstjórninni til að skrifa þá skýrslu. Hún hefur reyndar verið gagnrýnd fyrir margt í henni, ég ætla ekki að fara yfir það allt í þessu stutta spjalli. Stofnunin telur að fækkun ferðamanna geti numið allt að 48 þúsund manns. Það getur hver og einn sem vill skoðað það í skýrslunni, mig minnir að það sé á bls. 25. Ég vil vita hvort hæstv. atvinnuvegaráðherra hafi ekki áhyggjur af þessu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Mér finnst gott að menn velti því upp sem ég hef rætt varðandi jafnræði atvinnugreina. Eins og hæstv. fjármálaráðherra benti á í gær og ég nefndi áðan skiptir það auðvitað máli að þegar atvinnugreinar eru búnar að slíta barnsskónum og komnar með ákveðna hlutdeild í gerð þjóðarkökunnar, eða hvað við getum kallað það, að þær leggi sitt af mörkum til samfélagsins. Í því felst jafnræði. Hv. þingmaður spyr: Lít ég á það sem ríkisstyrk að hafa til að mynda skattaívilnanir eða eitthvað slíkt? Nei, mér finnst eðlilegt að skattaívilnanir séu nýttar eins og til dæmis gert er núna gagnvart nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum til að efla atvinnugreinar sem eru litlar og á byrjunarreit, en mér finnst líka eðlilegt að sanngjörn renta sé skoðuð þegar þær hafa náð ákveðnu flugi. Í þessum málum er spurningin hvar eigi að dæma, hvenær þær eru komnar á þann stað að þær geti farið að leggja sitt af mörkum til samfélagsins út frá því sem hv. þingmaður nefnir. Það var mat okkar í ríkisstjórninni að ferðaþjónustan, sem hefur stækkað mjög mikið og náð miklu flugi, væri aflögufær inn í samfélagið. Hv. þingmaður nefnir að fækkun verði á ferðamönnum. Ljóst er að um er að ræða minni fjölgun ferðamanna en spáð hafði verið en ekki fækkun. Við þurfum að átta okkur á því að þetta gæti hægt á fjölgun ferðamanna og við þurfum að vera með augun opin fyrir því, en ég held hins vegar að ferðaþjónustan eigi mjög mikla vaxtarmöguleika enn þá miðað við þær spár sem verið hafa. En eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal benti á áðan kann ýmislegt annað að koma til en bara stefna íslenskra stjórnvalda. Álögur á atvinnulíf eru tiltölulega lágar, ef við berum okkur saman við OECD-ríki, þar verðum við líka að horfa á hið alþjóðlega samhengi.

Virðulegi forseti. Ef ég skildi hæstv. ráðherra rétt telur hún það ekki vera ríkisstyrk ef viðkomandi atvinnugrein borgar ekki 25,5% virðisaukaskatt. Skildi ég hæstv. ráðherra rétt?

Ég hef bara …

Ég vildi þá biðja hæstv. ráðherra um skýringu á því … 

Forseti óskar eftir því að ekki sé tveggja manna tal í salnum. Það var ástæðan, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson.

Virðulegi forseti. Hér var ekki tveggja manna tal. Hins vegar er það vel þekkt venja að stundum kinka menn kolli eða hrista höfuðið þegar spurt er með þessum hætti og ef einhver breyting hefur orðið þar á og ekki er lengur heimilt að gera það þá legg ég til að það sé kynnt en að forseti viðhafi ekki handahófskennd vinnubrögð í hvert skipti. Hvað sem því líður skil ég ekki alveg umræðuna um að viðkomandi atvinnugrein sé búin að slíta barnsskónum og sé aflögufær. Ef við setjum hótelþjónustu í almennt virðisaukaskattsþrep er það ein hæsta virðisaukaskattsprósentan á slíkt í Evrópu. Það liggur fyrir að afkoma hótelanna í Reykjavík hefur verið mjög slæm. Við þekkjum það úti um allt land að slíkur rekstur hefur verið erfiður. Sem betur fer hefur orðið mikil fjölgun á ferðamönnum, en það hlýtur að vera áhyggjuefni ef menn horfa fram á að ekki verði jafnmikil fjölgun ferðamanna næstu árin og verið hefur undanfarið. Við erum ekki eyland. Við erum ekki komin í þá stöðu að það sé skrifað í helga bók að ferðamenn eigi að koma hingað heldur erum við í mikilli samkeppni við önnur lönd. Við erum í harðri samkeppni, fólk ber saman verð á utanlandsferðum, eins og ég býst við að hæstv. ráðherra geri þegar hún ferðast. Ég tala nú ekki um ef evran fer niður, þá erum við í alvarlegum málum. Ég vil því fá skýrara svar frá hæstv. ráðherra um hvort hún telji að um ríkisstyrk sé að ræða ef hótelþjónusta er ekki í almennu virðisaukaskattsþrepi. Ég skil heldur ekki hvernig hæstv. ráðherra getur talað um mikilvægi þess að fjölga störfum og um leið tala, að mér fannst, 

Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni um að ég ræði þessi mál af léttúð. Það sem ég benti á í ræðu minni áðan var að fjölgun gistinótta og gesta yrði líklega ekki eins mikil og áður hafði verið spáð. Það þýðir ekki fækkun starfa heldur fjölgun starfa, svo það sé haft í huga. Ég frábið mér að ég ræði þessi mál af einhverri léttúð því að það er auðvitað stórt verkefni að skapa heilbrigt umhverfi þannig að hér skapist störf og eins og ég hef bent á ítrekað í ræðum mínum er umhverfi fyrir atvinnulíf á Íslandi tiltölulega gott. Ég nefni til að mynda tryggingagjaldið, ég nefni til að mynda skatta á fyrirtæki þó að virðisaukaskattsþrepið sé hins vegar tiltölulega hátt ef við berum okkur saman við aðra. En við þurfum að horfa á þetta í samhengi. Við þurfum að bera aðstæður saman bæði hvað varðar tekjuskatt á fyrirtæki, tryggingagjald og virðisaukaskatt. Þegar það er allt lagt saman tel ég að við séum fullkomlega samkeppnishæf og ég tek þau mál mjög alvarlega. Hvað varðar ríkisstyrk sem hv. þingmaður vildi fá nánari svör frá mér um þá sagði ég áðan að ég teldi eðlilegt að ákveðnum ívilnunum væri beitt þegar ætlunin væri til að mynda að örva tilteknar atvinnugreinar eða koma með ákveðna innspýtingu í þær. Hvað viljum við kalla ívilnanir? Viljum við kalla þær ríkisstyrki? Það er kannski skilgreiningaratriði, en ég kýs að kalla það ívilnanir því að ég lít ekki þannig á að það sé nákvæmlega sami hluturinn þegar við beitum skattafrádrætti til ívilnunar eða beinum ríkisstyrk.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá málefnalegu umræðu sem frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013 hefur fengið hér. Frumvarpið ber í sér þau ánægjulegu tíðindi að heildarjöfnuður ríkissjóðs er í augsýn og því hefur almennt verið vel tekið. Ég mun nú bregðast við helstu athugasemdum sem fram komu við almenna umræðu um frumvarpið. Sumir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa haldið því fram að þó að frumvarpið sé að mörgu leyti jákvætt mætti gera enn betur. Það er auðvelt að segja það, virðulegi forseti, því að vafalaust má alltaf gera betur í hvaða verki sem er og alveg sama hver það vinnur. Fólkið í landinu hefur þurft að þola margt frá hruni, ekki aðeins skerðingu kaupmáttar vegna gengisfalls krónunnar eða mikillar hækkunar húsnæðislána. Það hefur heldur ekki farið varhluta af niðurskurði í ýmsum málaflokkum sem snerta alla á einn eða annan hátt. En sú leið sem ríkisstjórnin hefur farið við endurreisnina getur talist sanngjörn. Leitast hefur verið við að dreifa þeim byrðum með réttlátum hætti sem urðu til vegna þess sem gerðist á árunum fyrir hrun og við hrunið. Kjör allra versnuðu vegna bankahrunsins en kjör þeirra sem minna hafa og þeirra sem helst þurfa á þjónustu ríkisins að halda hafa verið varin eins og kostur er með öllum aðgerðum ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, aðgerðum sem unnið hafa á fjárlagahallanum og komið okkur í jákvæða stöðu á ný. Einhverjir hv. þingmenn hafa haldið því fram í umræðunni að verið sé að fegra útlitið með því að taka ekki tillit til hugsanlegra framlaga til styrkingar á eiginfjárgrunni Íbúðalánasjóðs. Ég árétta þá staðreynd að það skiptir engu máli fyrir afkomu ríkissjóðs á rekstrargrunni hversu hátt hugsanlegt eiginfjárframlag mun vera þar sem jafnstór eign myndast á móti. Starfshópur vinnur að því að meta stöðu sjóðsins og á ég von á því að hann skili tillögum sínum á næstu vikum. Verði sú ákvörðun tekin að styrkja eigið fé sjóðsins með framlögum úr ríkissjóði verður það gert í ár og tekin um það ákvörðun með fjáraukalögum ársins í ár en ekki í fjárlögum ársins 2013. Ég benti á það í framsöguræðu minni sem ég flutti í gær að nú væri heppilegur tími til að hækka aftur virðisaukaskatt á hótelþjónustu og tek undir niðurstöðu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands þar sem það mál var skoðað að beiðni fjármálaráðuneytisins. Ég skora á hv. þingmenn að lesa skýrslu Hagfræðistofnunar áður en þeir láta stór orð falla í umræðunni um áhrif hækkaðs virðisaukaskatts á hótel og gistiheimili. Eftir þann lestur má flestum vera ljóst að afleiðing þeirrar hækkunar er þjóðhagslega jákvæð. Reikna má með að við þá verðhækkun sem verður á hótelkostnaði í kjölfarið dragi lítið eitt úr fjölda ferðamanna en fjölgunin verður samt sem áður umtalsverð eins og fram hefur komið í umræðunum. Fjölgunin undanfarin ár hefur verið mjög mikil ár hvert og yfir 15% í fyrra og það sem af er ári. Ég fór yfir það í ræðu minni í gær að sterk rök hafi komið fram fyrir því að lengja aðlögunartímann að breytingunni og mun það verða tekið til skoðunar á næstu dögum. Hér var einnig nefnt í umræðunni að ríkisstjórnin hafi staðið í vegi fyrir fjárfestingum í orkufrekum iðnaði. Það er fjarstæða sem ekki stenst neina skoðun. Einn hv. þingmaður gekk svo langt að bendla ríkisstjórnina við vandkvæði við orkuöflun fyrir álver í Helguvík. Varla þarf að benda hv. þingmönnum á þá staðreynd að samningsaðilinn HS Orka er ekki í ríkiseigu heldur í meirihlutaeigu kanadísks fjárfestingarfélags. Deilur þessara aðila eru ekki á forræði íslenska ríkisins en vonir standa til að samkomulag þeirra á milli náist sem fyrst. Þekkt er að erlendir fjárfestar halda að sér höndum á meðan óvissa er um efnahagsástand í löndunum í kringum okkur. Frú forseti. Í fjárlagafrumvarpinu eru mörg mál sem stuðla munu að hagvexti og fjölbreytni í atvinnulífinu. Til marks um nýja sókn fram á veg eftir efnahagsáfallið er fjárfestingaráætlun fyrir Ísland sem ríkisstjórnin kynnti í vor og fjallað er um í fjárlagafrumvarpinu. Áætlunin, sem miðast við árin 2013–2015, er sett fram með það að markmiði að auka atvinnusköpun, ýta undir hagvöxt og fjölga atvinnutækifærum, en það er einmitt það sem tryggja þarf framgang á næstu mánuðum. Kom það fram í umræðunni og eru hv. þingmenn sammála um það. Í umræðunni deildu þingmenn áhyggjum með þeirri sem hér stendur af skuldastöðu ríkissjóðs. Skuldirnar eru háar, þær jafngilda um 85% af vergri landsframleiðslu en þær eru ekki ósjálfbærar. Þegar litið er á skuldastöðuna er líka mikilvægt að horfa til þess að hrein staða ríkissjóðs, þ.e. þegar tekið hefur verið tillit til útistandandi krafna og handbærs fjár, er um 45% af vergri landsframleiðslu. Háum skuldum fylgja háar vaxtagreiðslur. Leiðin til að draga úr þeim er að gera ríkissjóði kleift að greiða niður skuldir. Það verður gert með því að tryggja hagvöxt, tekjur af auðlindum þjóðarinnar og aðhaldssömum ríkisrekstri til framtíðar. Undanfarin ár hefur mikil vinna farið í að endurheimta lánstraust á alþjóðlegum mörkuðum til að tryggja efnahagslegt sjálfstæði landsins. Samkvæmt langtímaáætlun í ríkisfjármálum mun ríkissjóður verða rekinn með afgangi á komandi árum og þá munu skapast tækifæri til að nýta rekstrarafgang til að lækka skuldir sem og með því að nýta andvirði af sölu eigna í þeim tilgangi. Tveir hv. þingmenn sem til máls tóku um fjárlagafrumvarpið 2013 gagnrýndu þá ákvörðun að fyrri markmiðum um jöfnuð í ríkisfjármálum hafi á sínum tíma verið seinkað um eitt ár. Rétt er að rifja upp að þegar gengið var til samstarfs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn stóðu vonir alþjóðasamfélagsins til þess að áhrif kreppunnar á heimsvísu yrðu vægari en þau reyndust síðan vera. Sem dæmi má nefna að haustið 2010 spáði AGS að hagvöxtur í þróuðum ríkjum yrði 2,6% í ár en nú reiknar sjóðurinn með að hann verði 1,4%. Á evrusvæðinu gerði sjóðurinn ráð fyrir hagvexti upp á 1,3% á þessu ári en nú reiknar hann með samdrætti upp á 0,3%. Ísland er útflutningsland og gangur hagkerfisins hér helst óhjákvæmilega í hendur við þróun mála í umheiminum. Þrátt fyrir óhagstæða þróun í helstu viðskiptalöndum okkar hefur okkur tekist að halda stöðugum hagvexti á síðustu missirum og því ættum við öll að fagna. Í skýrslu um áætlun í ríkisfjármálum fyrir árið 2012–2015, sem kom út jafnhliða fjárlagafrumvarpinu í fyrra, er farið yfir áform um að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Með endurskoðaðri ríkisfjármálaáætlun er aðlögunarferlinu hliðrað um eitt ár en markmiðin um sjálfbæran ríkisrekstur standa óbreytt. Með endurskoðuninni eru færð rök fyrir miðbæru aðlögunarferli. Í fyrsta lagi er rakið að skuldastaða ríkisins sé mun betri en upphaflegar áætlanir miðuðu við. Til dæmis hafi kostnaður ríkisins vegna endurfjármögnunar bankakerfisins verið mun minni en áætlað hafði verið. Í öðru lagi hafi framgangur áætlunarinnar verið góður og halli á ríkisrekstrinum á greiðslugrunni verið mun minni árið 2009 og 2010 en búist var við. Í þriðja lagi segir að útlit sé fyrir að hagvöxtur fari hægar af stað en gert hafi verið var ráð fyrir og því hert aðhaldsstig ríkisfjármálanna haft of mikil samdráttaráhrif og þar með unnið gegn efnahagsbatanum. Í fjórða lagi segir að ekki sé útlit fyrir að hlutfall skatttekna af landsframleiðslunni hækki í sama mæli og miðað hafi verið við í fyrri áætlun. Í fimmta lagi segir að traust á ríkisfjármálum og þeirri stefnumörkun sem hún styðst við hafi aukist verulega. Jafnframt segir að betri staða ríkissjóðs hafi gert það betur kleift að hækka bætur almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga með hliðsjón af kjarasamningum og almennum vinnumarkaði auk þess sem gerðir hafi verið kjarasamningar við félög opinberra starfsmanna um sambærilegar hækkanir. Þessar hækkanir séu talsvert meiri en reiknað hafi verið með í fyrri áætlun. Þetta eru helstu rökin fyrir endurskoðaðri áætlun sem ég tel að hafi verið sjálfsögð og til góðs. Fyrr á þessu ári gaf ríkissjóður út skuldabréf á alþjóðlegum mörkuðum til tíu ára. Fylgdi það í kjölfar jafnstórrar útgáfu til fimm ára sem gerð var í fyrra. Ríkissjóður hefur með þessu sannað fyrir sjálfum sér, ef orða má hlutina þannig, sem og umheiminum að hann hafi aftur aðgang að alþjóðlegum lánsfjármörkuðum og njóti þar lánstrausts. Sú staðreynd er mikils virði og ef til vill mun meira virði en virðist í fyrstu. Þjóð sem treysta þarf á neyðarlán frá alþjóðastofnunum og nágrannalöndum er í vondum málum. Í þeirri stöðu vorum við eftir efnahagshrunið en það erum við ekki lengur því að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur með aðgerðum sínum unnið Íslandi alþjóðlegt traust að nýju. Hér eru gjaldeyrishöft, því miður. Við viljum losna við þau sem fyrst en með sem minnstum neikvæðum áhrifum fyrir almenning og efnahagslífið. Aðgangur ríkissjóðs að alþjóðlegum fjármálamörkuðum er ein mikilvægasta forsenda þess að það takist. Árangur í ríkisfjármálum hefur ekki síst gert þann aðgang að veruleika. Hv. þingmenn lýstu flestir í ræðum sínum ánægju sinni með þau áform að hækka barnabætur verulega enda hafa allar greiningar sýnt að nú sé sú ráðstöfun mikilvæg. Það stefnumið að bæta hag barnafjölskyldna sýnir sig í frumvarpinu með því að barnabætur munu hækka verulega á árinu 2013, en þær eru skilvirkt tæki til lífskjarajöfnuðar. Vaxtabótakerfið verður eflt, sem mun líka skila sér til þessa hóps. Síðast en ekki síst verða greiðslur á fæðingarorlofi auknar og áætlað er að orlofið verði lengt í 12 mánuði þegar fram líða stundir. Allar þessar aðgerðir munu styrkja velferð barna hér á landi. Frú forseti. Nú er umræðum um fjárlagafrumvarp í fyrsta skipti hagað þannig að fagráðherrar mæla sérstaklega fyrir málum á fagsviði sínu í kjölfar almennrar umræðu sem innleidd er af fjármálaráðherra. Ég tel að sú breyting sé til góðs og vona að haldið verði áfram með þá þróun á skipulagi umræðu í þinginu. Þá á ég við að svipað skipulag geti gert umræðu um fleiri mikilvæg mál markvissari og um leið skilvirkari.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að taka undir með hæstv. fjármálaráðherra að ég tel að sú nýbreytni sem var höfð núna, að hafa fagráðherrana hér og þeir fjalli um sinn málaflokk í umræðunni á seinni deginum, hafi reynst vel og það sé mikilvægt að hafa áframhald á þeirri tilhögun. En ég verð þó að viðurkenna, virðulegi forseti, eftir að hafa hlustað á þessa umræðu sem hefur staðið yfir í tvo daga, að margir hverjir eru komnir í prófkjörsstellingar og tala mikið um þann mikla árangur sem náðst hefur í ríkisfjármálum og segja að nú sé hægt að fara að auka aldeilis við útgjöldin. Ég ætla ekki að nota þennan ræðutíma minn í að fara yfir það og hrekja það. Hins vegar vil ég bara tala um blákaldar staðreyndir sem blasa við þeim sem taka við eftir kosningarnar 2013 og náttúrlega núverandi stjórnvöldum. Það sem liggur fyrir er að skuldir ríkissjóðs í árslok 2011 voru 1.544 milljarðar. Þar fyrir utan eru 370 milljarðar lífeyrisskuldbindingar. Við munum á næstu fjórum árum greiða 370 milljarða í vexti. Ekki eru neinar deilur um það hversu mikilvægt er að ná jöfnuði í ríkisfjármálum til að geta farið að greiða niður skuldir. Ég vil benda á að öll umræðan snýst um það að ná þeim tökum að við gerum fjárlögin sjálfbær. Mjög lítið er talað og fáir tala um það að þegar því er náð eigum við eftir að greiða niður alla þessa mörg hundruð milljarða. Þess vegna er gífurlega mikilvægt að menn geri sér grein fyrir hversu mikilvægt það er að við förum að greiða niður skuldir ríkisins. Ég hef heyrt mjög fáa hafa áhyggjur af því að fara í að selja eignir ríkisins til að fara í frekari fjárútlát í stað þess að greiða niður skuldir. Almenn skynsemi segir manni það að þegar eignir eru seldar þá er skynsamlegra að greiða niður skuldir. Mig langar að minna á að frumvarp til fjárlaga 2013 er auðvitað markmið, en síðan blasa við þær staðreyndir að þau ganga ekki eftir. Þá er ágætt að rifja það upp að árin 2010 og 2011 var hallinn umfram það sem gert var ráð fyrir, eftir að fjárlögin lágu fyrir, annars vegar um 25 milljörðum meiri árið 2010 og hins vegar um 30 milljörðum árið 2011. Inni í þessu eru líka einskiptisaðgerðir svokallaðar. Ég vil minna á að í fjárlögum ársins 2012 er undirliggjandi halli á útgjöldum sem mér er kunnugt um, samkvæmt síðustu tölum sem komu frá fjármálaráðuneytinu, í kringum 11,5 milljarðar. Inn í það vantar líka ákveðna hluti sem við höfum verið að fjalla um í þessari umræðu. Eitt er að hafa ákveðin markmið og annað er að hafa ákveðna niðurstöðu. Það er jú einfaldlega niðurstaðan sem ræður því hvað skattgreiðendurnir þurfa að borga. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé nauðsynlegt að þingið taki höndum saman um það hvernig staðið skuli að því að greiða niður skuldir ríkissjóðs, og þá skiptir engu máli hvaða stjórnvöld verða. Ég held að mikilvægt sé að þingið taki höndum saman og geri áætlun um það, og bindi í raun og veru þingið að því leyti til, hvernig á að greiða niður skuldir ríkissjóðs því það er ekki hægt að leggja það á framtíðarkynslóðir. Þessi frábæri árangur sem alltaf er verið að tala um er á þann veg að á síðasta ári jukust skuldir ríkissjóðs um 200 milljarða en að nettó um 100 milljarða, svo maður haldi nú öllu til haga. Þær jukust um 100 milljarða. Og mjög margir eru ánægðir með það. Þess vegna er gríðarlega mikilvægt að haldið verði áfram á þeirri braut sem mörkuð hefur verið í hv. fjárlaganefnd. Samstaða hefur verið um það þvert á flokka hversu mikilvægt það er að breyta vinnubrögðum og það er gríðarlega mikilvægt að breyta þeim. Við heyrðum í ræðum sumra ráðherra í dag komið inn á veikleika sem eru nú þegar í frumvarpinu og það sem þeir gera ekki mikið með, þ.e. þá fyrirvara sem eru samkvæmt fjárfestingaráætluninni. Þeir munu fara í þau verkefni sem þar eru talin upp þrátt fyrir þann fyrirvara sem er í frumvarpinu um að þær áætlanir megi ekki raska því að jöfnuður náist í ríkisfjármálum. Hér komu fagráðherrar og sögðu: Ég fer í þessar framkvæmdir. Þá langar mig að rifja það upp að ekki er heldur hægt að bjóða okkur upp á það lengur að þegar við í fjárlaganefnd vorum að fara yfir framkvæmd fjárlaga fyrir árið 2012 kölluðum við fyrir nefndina þrjá ráðherra sem fóru yfir málaflokka sína. Hver voru skilaboð hæstv. ráðherra? Ég skynjaði það þannig og ég held að margir aðrir hafi gert það líka, þeir komu og sögðu einfaldlega við nefndina, sem átti að fylgja eftir framkvæmd fjárlaga árið 2012 og er það hlutverk hennar í þinginu: Fjárlögin eru einfaldlega vitlaus. Fjárlögin eru bara vitlaus. Það voru skilaboðin. Þess vegna verður að taka á þessum hlutum og þróa það starf sem unnið hefur verið að í hv. fjárlaganefnd, þó svo að ég sé ekki alls kostar sáttur við hvernig það hefur gengið oft og tíðum gagnvart framkvæmdarvaldinu þótt eining hafi verið í nefndinni sjálfri. Eitt af því sem mig langar að nefna sem kemur núna inn í ríkisreikning 2011 sem mér finnst vera mjög alvarlegt mál. Þar eru settir 4,9 milljarðar í afskriftir hjá Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins - og að hugsa sér það þar sem stærsta vandamálið er skuldir ríkissjóðs. Við þurfum ekki að deila um það. Menn geta haft mismunandi fagrar ræður um það hversu vel hefur gengið eða illa. Aldrei, aldrei einu einasta orði hefur það verið nefnt í hv. fjárlaganefnd, ekki einu orði. En það er jú akkúrat hlutverk hv. fjárlaganefndar að fylgjast með framkvæmd fjárlaga. Þarna hverfa 5 milljarðar út úr ríkissjóði án þess að það hafi verið kynnt fyrir þinginu, bara sisona. Þetta eru auðvitað vinnubrögð sem verða að breytast. Þetta getur ekki gengið svona lengur. Fjárlögin eiga að gilda og menn verða, sama úr hvaða flokki hæstv. ráðherra kemur og hver hann er, að fara eftir þeim og taka verður á mörgum stórum þáttum til að styrkja þingið og til að fylgja fjárlögunum eftir. Og þá verðum við að vera sammála um að gera það og veita þinginu þær heimildir og þau ráð sem það hefur og hætta svona vinnubrögðum. Eitt er það sem var í umræðunni áðan þar sem kemur fram að einstaka fjárlagaliðir eru kannski 500 millj. kr. fram yfir á þessu ári og 600 millj. á næsta ári af því að það gilda svokölluð sérlög. Hvernig getur það verið að einhver lög önnur taki fram fyrir heimildirnar í fjárlögum? Þetta eru hlutir sem verður að breyta. Það er lífsnauðsynlegt að breyta þessu ef við ætlum að ná tökum á ríkissjóðnum. Ef við ætlum að hafa þetta áfram eins og það hefur verið að þróast þá getum við bara gleymt því. Þá náum við ekki tökum á ríkisfjármálunum. Hættan er sú að pólitíkusarnir sem eru að fara í framboð muni hafa minni áhyggjur af því hversu mikilvægt það er að ná tökum á ríkisfjármálunum. Þeir munu kannski hafa hugsanlega meiri áhyggjur af því hvernig þeir nái endurkjöri. Þess vegna er mikilvægt að þingið taki sig saman og geri áætlun um það hvernig hægt er að ná niður skuldum ríkissjóðs. Það er allt of lítið rætt um skuldirnar að mínu mati í þessari umræðu. Við staðnæmumst alltaf við að ná jöfnuði en þá eigum við eftir að greiða kannski upp undir 2.000 milljarða. Þess vegna er mikilvægt að við tökum þessa umræðu eins og hún er. Það er líka mjög mikilvægt að þróa og klára það sem hv. fjárlaganefnd hefur verið að vinna að, að taka svokallaðar markaðar tekjur og líka hluta af ákveðnum sértekjum og færa það inn í ríkissjóð og síðan þannig að það sé alveg á hreinu hver fjárlagaheimildin er fyrir viðkomandi stofnun. Það er óþolandi að á sama tíma og verið er að skera niður hafi stofnanir, t.d. í heilbrigðisþjónustunni, ekki aðgang að sértekjum. Við erum öll sammála um að við viljum hlífa velferðarkerfinu. En á sama tíma er skorið niður hjá stofnunum sem geta náð sér í sértekjur, jafnvel inni á milli ráðuneyta, upp á tugi og hundruð milljóna og aukið umsvif sín þannig um 15% og jafnvel upp í 20% miðað við það sem gert er ráð fyrir í fjárlögum og tekist er á um í þingsölum. Það er því mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að hv. fjárlaganefnd og þingið í heild sinni þrói þau vinnubrögð áfram sem stuðla að því að við munum einhvern tíma ná ríkisfjármálunum í það horf sem þau þurfa að vera.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi þakka fyrir þessa umræðu sem hefur farið fram í dag og í gær um fjárlagafrumvarp næsta árs. Ég tel að þetta nýja form sem við erum að reyna að feta okkur eftir sé að reynast okkur ágætlega, ekki síst í dag þar sem reynt er að afmarka umræðuna við einstaka þætti og málaflokka í ríkisfjármálunum. Í heildina held ég að þetta hafi gefist okkur ágætlega í bili og jafnvel megi þróa þetta frekar inn í umræðuna í haust, jafnvel við 2. umr., að við reynum að skipta henni eins og við höfum gert hér eftir einstökum málaflokkum. Ég tel að þannig skili umræðan sér betur út í samfélagið og það verði auðveldara fyrir okkur að taka þátt í henni en verið hefur undanfarin ár, í það minnsta þau ár sem ég hef verið á þingi. Ég ber miklar vonir til þessara breytinga á umræðum um fjárlagafrumvarp og vonast til að þær verði sömuleiðis teknar til fyrirmyndar varðandi önnur stærri mál. Það sem mér finnst hafa komið fram í þessari umræðu bæði í dag og í gær er klassískur ágreiningur á milli stjórnar og stjórnarandstöðu og þeirra stjórnmálaflokka sem eru ríkisstjórnarmegin og hinna sem í stjórnarandstöðu eru. Ég verð reyndar að viðurkenna að ég er aðallega að tala um Sjálfstæðisflokkinn, virðulegi forseti. Ég hef ekki orðið var við Framsóknarflokkinn í dag. Veit einhver um þingmenn Framsóknarflokksins? Ég hefði gjarnan viljað hafa þá í þessari umræðu líka því að þrátt fyrir allt skiptir máli hvað Framsóknarflokkurinn hefur að segja í umræðu um fjárlagafrumvarpið og fjármál ríkisins. Ég hef saknað þess hve lítið hefur heyrst frá þeim í umræðunni en ég vona að Eyjólfur hressist þegar líður á haustið hvað þetta varðar. Ágreiningurinn snýst um það hvernig eigi að ná tökum á ríkisfjármálunum, ná jöfnuði í ríkisfjármálunum og hver aðferðafræðin eigi að vera. En ég er satt að segja ekkert mjög öruggur á því hvað það er sem Sjálfstæðisflokkurinn vill gera. - Og gengur þá þingflokksformaður Framsóknarflokksins í salinn og ég býð hann velkominn í umræðuna. Ég er satt að segja ekki viss um hvað ég á að halda. Í umræðum um fjárlagafrumvörp undanfarinna ára hafa fulltrúar Sjálfstæðisflokksins barist mjög hart gegn niðurskurði í ríkisútgjöldum. Um það vitna mörg ummæli í ræðum þeirra frá síðustu þrem árum. Í umræðum um fjárlagafrumvarp 2010 segir hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, sem er reyndar ekki hér í þessari umræðu, um niðurskurðaráformin eða samdrátt í ríkisútgjöldum, með leyfi forseta: „Vissulega er afar mikilvægt að vinna bæði hratt og örugglega í því að ná tökum á skuldavanda ríkisins og vinna að því að lækka gríðarlegar vaxtagreiðslur ríkissjóðs. En öllu má ofgera …“ Öllu má ofgera, bætir hv. þingmaður við. Ef ég man rétt var slagorð sjálfstæðismanna í umræðunni þá að rústa þessu, rústum fjárlagafrumvarpinu. Það var vegna þess að verið var að draga úr útgjöldum. Í umræðum um fjárlagafrumvarp ársins 2011 skorar hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins á ríkisstjórnina, í 1. umr. og segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ég skora á ríkisstjórn Íslands að endurskoða tillögur sínar um niðurskurð.“ Og það var auðvitað bætt um betur í umræðum um fjárlög gildandi árs þar sem fjallað var ítarlega um að það þyrfti að greina sérstaklega hvaða áhrif hrunið hefði haft og samdráttur í ríkisútgjöldum á sem flesta þætti samfélagsins, sem ég er sammála, og hnykkt enn frekar á því að draga ætti úr niðurskurðaráformum. Þó hefur sá samdráttur, eins og ég nefndi í ræðu minni í gær, einungis verið um helmingur af því sem hefur þurft að gera, á móti hafa komið nýjar tekjur. Ég ítreka spurningar mínar frá því í gær til þeirra sem vilja ganga lengra, þeir verða að svara því hvar þeir hefðu þá tekjur, hvar þeir ætli að taka þá 136 milljarða sem við höfum aflað með ýmsu móti á móti niðurskurðartillögunum, á móti samdrætti í útgjöldum á undanförnum árum. Hvar ætla menn að taka þær? Menn hafa gefið fyrirheit um að slíkt eigi að gera, það eigi að afnema allar þær tekjur sem ríkið hefur aflað sér á undanförnum árum til að mæta hruninu. Það eru auðvitað hinar bláköldu staðreyndir sem við okkur blasa. Ég er ósammála því sem hér hefur verið sagt, ef ég man rétt nefndi hv. þm. Ásbjörn Óttarsson það áðan, að enginn tali um að það þurfi að greiða niður skuldir. Það er einmitt meginmarkmiðið í því sem við erum að gera, að gera ríkissjóð færan til að greiða niður skuldir jafnhliða því að halda samfélaginu gangandi. Við höfum talað um að reyna að breyta vöxtum í velferð og hætta að greiða vexti og halda uppi velferðinni í staðinn. En afleiðingar þess sem hér gerðist haustið 2008 munu vara árum saman fyrir íslenskt þjóðfélag, jafnvel áratugum saman vegna þess hve hrikalegt áfall þetta var og hversu yfirgripsmikið og stórt verkefni það er að greiða niður skuldirnar eftir það áfall sem á okkur dundi. Þangað til munum við þurfa að líða fyrir það. Ég hef sömuleiðis iðulega spurt mig að því í þeirri fjárlagavinnu sem ég hef tekið þátt í þetta kjörtímabil hvað hafi orðið um alla fjármunina sem áttu að streyma hér um götur og stræti á sínum tíma. Hvað varð um peningana? Fóru þeir í framhaldsskólana? Nei, það er víst ekki. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum í fjárlaganefnd haustið 2009, ef ég man rétt, var niðurskurður í útgjöldum til framhaldsskóla í aðdraganda hrunsins. Það var dregið úr fjárveitingum í aðdraganda hrunsins. Peningarnir voru ekki þar. Fóru þeir í Landspítalann, í tækjakaup? Nei, þeir fóru ekki í Landspítalann. Landspítalinn var rekinn með halla upp á þriðja milljarð þegar við tókum við 2009. Peningarnir fóru ekki í Landspítalann eða í tækjakaup eins og forstjóri Landspítalans hefur bent á í ágætum pistli sínum á heimasíðu sjúkrahússins. Tækin og vandræðin þar er uppsafnaður vandi til tíu ára. Það eru tíu ár síðan fór að gæta vanda við endurnýjun á búnaði og tækjum á Landspítalanum. Af hverju var ekki fjallað um það hér? Af hverju voru ekki skrifaðar fréttir um það á árunum 2005, 2006 eða 2007 að það væru vandræði í tækjakaupum á Landspítalanum? Tækin væru jafnvel runnin út á tíma. Fóru peningarnir þangað? Nei, þeir fóru ekki þangað, það er algerlega ljóst. Var þeim eytt í vegagerð á Vestfjörðum? Ég held ekki. Þingmenn Norðvesturkjördæmis geta kannski upplýst okkur um það. Nei, peningarnir fóru ekki í vegagerð á Vestfjörðum. Það er herjað á það núna, að sjálfsögðu, enda var sá landsfjórðungur undir hvað það varðar á sínum tíma. Peningunum var ekki eytt í innviði samfélagsins eða til að styrkja samfélagið innan frá. Það kom berlega í ljós þegar allt hrundi að fjármunina vantaði. Hvað þetta varðar er ég algerlega sammála því sem kom fram hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni áðan, það verður að grípa til enn frekari aga í ríkisfjármálum en hér hefur ríkt árum og áratugum saman. Við hv. þingmaður og félagar okkar í fjárlaganefnd á þessu tímabili höfum öll verið sammála um það. Við höfum gripið til ýmissa aðgerða. Við höfum reynt að hafa mun meira að segja í eftirliti með ríkisfjármálum og útgjöldum ríkisins en áður hefur þekkst þar sem agaleysi var algert, alveg fullkomið. 75 milljarðar umfram fjárlög síðustu þrjú árin fyrir hrun. Var einhver agi á því? 75 milljarðar umfram fjárlög hvers árs á þremur árum. Hvers konar efnahagsstjórn var það, virðulegur forseti? Við leggjum nú fram fjárlagafrumvarp sem ber vitni um þann árangur sem hefur náðst. Það er ekki hægt að afneita því að hér hefur orðið viðsnúningur í ríkisfjármálum á þremur árum. Það er ekki hægt að gera það með neinni sanngirni. Við skulum deila um aðferðafræðina ef okkur langar til þess, en hér hefur orðið árangur í ríkisfjármálum sem við skulum halda í og byggja á. Ég vonast eftir góðu samstarfi í fjárlaganefnd við þá vinnu sem fram undan er í haust.

Virðulegi forseti. Ég ætlaði í raun ekki að blanda mér inn í þennan lokahnykk fjárlagaumræðunnar þar sem ég hef ekki heimild til þess samkvæmt þeim reglum sem við sömdum um fyrir þessa umræðu, en ég gat ekki annað eftir að hafa hlustað á orð hv. þingmanns. Ég vil benda hv. þingmanni á, af því að hann saknaði framsóknarmanna við þessa umræðu, að framsóknarmenn hafa rætt við a.m.k. fjóra ráðherra ef ekki fimm um fjárlögin. Það kann að vera að við hefðum átt að ræða við alla en kannski var það ekki það merkilegt sem þeir höfðu fram að færa að við vildum eyða í það tíma og orðum. En ef hv. þingmaður hefði fylgst með umræðunni hefði hann tekið eftir því að við tókum töluverðan þátt í henni. En úr því að ég er kominn hingað upp langar mig að spyrja hv. þingmann tveggja spurninga. Sú fyrri snýr að því að svo virðist sem í þessum fjárlögum sé ætlunin að virða ekki það samkomulag sem gert var um raforkuskattinn svokallaða, að hann ætti að falla niður um áramót, heldur virðist eiga að innheimta hann áfram. Sé þetta rétt vil ég spyrja hv. þingmaður hvort hann sé sáttur við það eða telji eðlilegt að virða ekki slíka samninga. Hin spurningin lýtur að hækkun á tryggingagjaldi. Ég veit ekki betur en veitt hafi verið loforð um að það yrði ekki hækkað í tengslum við stöðugleikasamningana, en það kann að vera misminni hjá mér. Að minnsta kosti held ég að þetta sé rétt hjá mér með raforkuskattinn. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þingmanni að áhrifanna af hruninu mun gæta í áratugi og öldum saman verði þessi ríkisstjórn áfram við völd.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Við getum deilt um það í hversu marga áratugi eða margar aldir áhrifa hrunsins mun gæta. Ég held að það sé óumdeilt, sama hvernig allt hvolfist og fer, að áhrif hrunsins munu verða veruleg á lífskjör í landinu í langan tíma, aldarfjórðung hið minnsta sem tekur að vinna úr því að fullu leyti, bæði í ríkisfjármálum sem og fjármálum heimila og fyrirtækja. Við sjáum það á því sem gerðist á Norðurlöndum á sínum tíma, ég nefni bara Svíþjóð og Finnland, þar sem menn urðu fyrir verulegum efnahagsáföllum í byrjun 10. áratugarins. Það voru kannski ekki sambærilegir hlutir og hér en nánast, í þá áttina. Þar eimir enn af því sem gerðist og þar eru afleiðingarnar sums staðar enn að koma fram vegna þess að menn gripu til rangra aðgerða. Menn gerðu rangt í þeim aðgerðum sem þeir fóru í til að ná tökum á efnahagsvandanum, samanber í Finnlandi þar sem var farið af mikilli hörku í að skera niður í samneyslunni, í skólunum, í sjúkrahúsunum o.s.frv. sem Það hefur síðar komið fram á öðrum stöðum í samfélaginu. Ég held að við getum öll verið sammála um að þetta var ekki góð aðferð en þetta er samt aðferð sem einhverjir hér inni kalla eftir með því að vilja fara í frekari niðurskurð, þótt ég segi það ekki berum orðum. Hvar í ósköpunum ætla þeir að gera það annars staðar en þar sem útgjöldin eru hvað mest? Varðandi samningana um raforkuskattinn þá er ég sammála því að það verði að finna sanngjarnar leiðir til að þeir aðilar sem þar um ræðir geti komið að því að fjármagna það sem upp á vantar ásamt öllum öðrum í samfélaginu. Mér finnst varla tækt að undanskilja þá frá því að leggja sitt af mörkum. 

Virðulegi forseti. Ég skildi ekki alveg svarið um þessa samninga en hv. þingmaður svarar því væntanlega skýrar. Ég spurði einfaldlega hvort það væri rétt að halda ætti áfram að rukka raforkuskattinn sem átti að falla niður um áramót og svíkja þar með það samkomulag sem gert var. Eins vil ég spyrja um tryggingagjaldið, hvort það væri misminni hjá mér að því hefði verið lofað eða um það samið að ekki ætti að breyta því.

Frú forseti. Ég gleymdi spurningu hv. þingmanns um tryggingagjaldið. Það er á misskilningi byggt að verið sé að hækka tryggingagjaldið, eins og reyndar hefur verið leiðrétt í fréttum bæði af stjórnvöldum og þeim sem greiða það gjald. Það er verið að lækka atvinnutryggingagjaldið og til jafns við það mun almenna tryggingagjaldið hækka þannig að gjaldið verður það sama og verið hefur hingað til. Það er á misskilningi byggt að verið sé að hækka það.

Virðulegi forseti. Aðeins út af orðaskiptum hv. þingmanna hér á undan þá hef ég skilið fréttir þannig að lækka eigi tryggingagjaldið þegar atvinnuleysi minnkar enda er tryggingagjaldið hugsað þannig. Þegar sá hluti tryggingagjaldsins, sem er svokallað atvinnutryggingagjald, er lækkaður og hið almenna síðan hækkað á móti þá er niðurstaðan auðvitað sú sama fyrir fyrirtæki. Það er því ekki verið að lækka tryggingagjaldið. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni áðan að menn þyrftu að koma og svara fyrir það hvernig þeir vildu gera hlutina öðruvísi. Ég hef margoft farið yfir það að við höfum ekki sömu sýn á það hvernig skynsamlegt er að fara í hlutina. Við sjálfstæðismenn vildum fara í atvinnuuppbyggingu og töluðum fyrir því. Við höfum lagt fram tillögu á hverju þingi sem hefur því miður ekki hlotið afgreiðslu í þinginu. Við vildum bara fara aðrar leiðir. Við vildum byggja upp atvinnu en ekki fara í þessa skattpíningarstefnu. Síðan er ágætt að rifja það upp við þessa umræðu að þegar skattarnir voru lækkaðir, þ.e. skattprósentan var lækkuð á sínum tíma, fyrir nokkrum árum, þá jukust skatttekjurnar. Þá sögðu vinstri grænir og sumir aðrir: Þetta eru auðvitað ekki skattalækkanir, þetta eru skattahækkanir. Umræðan getur oft verið mjög sérkennileg. Það er hreint með ólíkindum að við þurfum að vera að pexa um þetta í andsvörum. Auðvitað hefði verið eðlilegt að við hefðum fengið að klára að ræða efnahagstillögur okkar á sínum tíma þó að ég sé ekki að ásaka hv. þingmann sem ég er í andsvörum við fyrir það, sem ræður ekki dagskrá þingsins. Það hefði verið betra ef við hefðum tekið efnislega umræðu um málið. Hv. þingmaður vitnar í orð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar þegar hann sagði að það væri eðlilegt að rústa fjárlögunum. Ég held að hann hafi sagt það á fundi fyrir norðan eða austan. Ég vil minna hv. þingmann á að tillögurnar voru arfavitlausar, þ.e. að fara í niðurskurð á einstaka heilbrigðisstofnunum um upp undir 30 eða 35%, og 

Virðulegi forseti. Málið snýst nefnilega um það að við erum ósammála um leiðir. Þess vegna erum við hv. þm. Ásbjörn Óttarsson ekki í sama stjórnmálaflokki og tökumst á um það hvernig eigi að ná tökum á ríkisfjármálunum á hverju einasta ári. Þar skilur leiðir með okkur. Ég tel að sú leið sem við höfum farið, hin svokallaða blandaða leið þar sem við höfum dregið úr útgjöldum ríkisins með það í huga að hlífa velferðarhluta útgjaldanna sem allra mest, sem mest hefur mátt vera, og gera helmingi minni aðhaldskröfu til velferðarmála en annarra málaflokka jafnhliða því að afla tekna á móti, hafi skilað okkur vel áfram og verið árangursrík. Höfðum við, ég og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, ef við værum alveg einlægir við sjálfa okkur og aðra, fulla trú á því vorið 2009 að við stæðum í þeim sporum í dag að vera að leggja fram nánast hallalaus fjárlög? Hallinn fyrir tæpum þremur árum var nærri 80 sinnum meiri en við erum að tala um í dag. Ég skal alveg segja fyrir mig að ég var ekki fullur bjartsýni á að það verkefni mundi nást en það hefur samt sem áður gerst. Mér finnst þetta hafa verið árangursrík aðferð. Hún hefur ekki bara skilað ríkissjóði góðum árangri heldur samfélaginu öllu líka því að hún hefur ekki orðið til þess að rústa velferðarkerfinu, atvinnulífinu eða heimilunum heldur þvert á móti höfum við samhliða því að takast á við ríkisfjármálin náð meiri jöfnuði í samfélaginu en nokkru sinni áður 

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þingmaður og kannski flestir hv. þingmenn hér inni séum ekkert svo langt hver frá öðrum í því hvar við viljum skera niður og hverju við viljum hlífa. Það eru einstaka þættir sem við erum ekki sammála um í þeim efnum en í meginmarkmiðum held ég að allir hv. þingmenn séu sammála um það, sama hvar þeir eru í flokki, að hlífa velferðarkerfinu og heilbrigðiskerfinu. Það gefur augaleið. Okkur greinir fyrst og fremst á um hvaða leiðir séu betri eða verri til tekjuöflunar. Við vildum ekki fara svokallaða skattpíningarleið, við vildum fara í atvinnuuppbyggingu, skaffa fleiri störf og búa til meiri atvinnu. Þar greinir okkur á, það er alveg rétt, og okkur mun eflaust greina á um þær leiðir áfram. Það liggur fyrir. Það er líka mikilvægt að gera sér grein fyrir því að þegar verið er að tala um þennan glæsta árangur og það allt saman þá hefur planið sem lagt var af stað með með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum á sínum síma ekki gengið eftir að öllu leyti. Fallið var reyndar minna en gert var ráð fyrir þó að ég sé ekki að gera lítið úr því, það má ekki skilja það þannig. Fallið var minna, samdrátturinn í hagvextinum var minni en það hefur ekki gengið nægilega vel að koma atvinnuuppbyggingunni í gang. Um það þurfum við ekki að deila. Það blasir við okkur, það gefur augaleið. Ég hef ekki tíma í þessum stuttu andsvörum til að ræða efnislega við hv. þingmann um í hverju það felst. Ég vil líka minna á hinn svokallaða fyrir fram greidda skatt stóriðjunnar sem nefndur var hér áðan og var á sínum tíma samkomulagsatriði á milli stjórnarmeirihlutans og aðila stóriðjunnar um að þeir tækju þátt í uppbyggingu með því að greiða þennan fyrirframskatt. 3,6 milljarðar voru greiddir á árinu 2010, 2011 og 2012. Hugsunin var sú að síðan yrði upphæðin dregin frá tekjuskattinum sem þessi fyrirtæki mundu hugsanlega greiða í framhaldinu. Svo var það var líka séreignarsparnaðurinn og hvaðeina. Okkur greinir fyrst og fremst á um leiðir að tekjuöflun en ekki eða að litlu leyti um hverju við eigum að hlífa í niðurskurði.

Virðulegi forseti. Stjórnarandstöðunni eða Sjálfstæðisflokknum er tíðrætt um skattpíningarleiðina sem var farin. Hver er skattpíningarleiðin? Við lögðum af stað með gersamlega flatan skatt eftir að skattkerfinu var nánast rústað í aðdraganda hrunsins með flatan lágan skatt á launaskatt og fyrirtæki. Það finnst hvergi nokkurs staðar í dag neitt sambærilegt við það sem þá var, hvergi nokkurs staðar. Hvert ætla menn að fara til að finna 10% skatt af fjármagnstekjum? Til Evrópulanda? Bandaríkjanna? Hvar í ósköpunum ætla menn að finna þá vitleysu sem var í skattamálum á Íslandi á þessum tíma? Menn dreymir um að endurtaka þetta og hafa flutt tillögur um að endurtaka þetta allt saman, efnahagstillögur heilu stjórnmálaflokkanna snúast um að endurtaka þetta. Skattpíningarleiðin sem sjálfstæðismenn fjalla mikið um snýst um að gera skattkerfið samkeppnishæft og sambærilegt við það sem er að gerast í öðrum löndum sem við eigum viðskipti við. Það er öll píningin og kvölin. Hvaða atvinnulíf ætlaði hv. þm. Ásbjörn Óttarsson að keyra hér í gang sumarið 2009 og 2010 þegar nýbúið var að keyra allt atvinnulíf í þrot? Hundruðum og þúsundum saman hafa fyrirtæki farið í gjaldþrot vegna þess sem gerðist haustið 2008. Svo segja menn: Þetta var ekkert mál, við þurftum bara að keyra atvinnulífið í gang 2009, þá var allt komið, við þurftum ekkert meiri tekjur, það þurfti ekki að lagfæra skattkerfið, þurfti ekki að fara neinar tekjuöflunarleiðir, nei, nei, bara að endurreisa hrunið, endurreisa rústirnar, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þingmönnum Ásbirni Óttarssyni og Birni Vali Gíslasyni þegar þeir tala um nauðsyn þess að vinna að langtímaáætlunum varðandi skuldamálin og að tilgreina þurfi í hvaða skrefum við greiðum niður skuldir á næstu árum. Um þetta er ágætlega fjallað í fjárlagafrumvarpinu. Ég fór yfir það í framsöguræðu minni um frumvarpið að endurreisn efnahags landsins eftir hátt fall þess væri ekki bara fyrir skynsamleg verk ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur heldur náðist árangur vegna þess að fólkið í landinu lagði sig fram við lausn vandans. Þetta fólk á skilið að við förum vel með almannafé, ráðstöfum skatttekjum skynsamlega og á réttlátan hátt, að við hugum að langtímahagsmunum í stað skammtímalausna og að almannahag í stað sérhagsmuna. Ég veit að hv. fjárlaganefnd mun hafa þetta að leiðarljósi við afgreiðslu sína á frumvarpinu. Umræður og skoðanaskipti og nánari skoðun á frumvarpinu mun vafalítið bæta það og styrkja kunni veikleikar að leynast í einhverjum málaflokkum. Almennt vitnar frumvarpið um góðan árangur í ríkisfjármálum. Að lokum vil ég þakka fyrir umræðuna sem hefur verið gagnleg fyrir áframhaldandi vinnu með frumvarpið. Að því sögðu, frú forseti, legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar.