Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og langar aðeins að fylgja eftir því sem mér finnst athyglisvert, en það eru áhyggjur af framtíðarsýninni, þ.e. hvert við erum að stefna. Á hvaða vegferð er hæstv. ríkisstjórn? Þá veltir maður líka fyrir sér þeim sérstöku fréttum sem við höfum fengið í vikunni og langar að heyra sjónarmið hv. þingmanns á því. Í fyrsta lagi fengum við nýtt álit frá Efnahags- og framfarastofnuninni, OECD, á svokallaðri brauðmolahagfræði eða þeirri kenningu sem gengur út á það að maður eigi að skammta vel til þeirra sem hafa það betra í samfélaginu og þannig muni hrjóta molar af borðum þeirra og allir að njóta. Erum við ekki að upplifa þessa hugmyndafræði í fjárlögum og í allri framkvæmd ríkisstjórnarinnar? Mig langar að heyra skoðun hv. þingmanns á því. Í öðru lagi er líka mjög athyglisvert að hér á Íslandi hefur verið um viku skeið óháður fulltrúi á vegum Sameinuðu þjóðanna sem er sérfræðingur í erlendum skuldum og mannréttindum. Hann var að gefa út sitt fyrsta álit þar sem hann kveður eftir daginn, sem sagt í dag, og fyrirsögnin er: Engan ber að skilja eftir út undan. Þar fær fyrrverandi ríkisstjórn býsna góð ummæli fyrir að hafa reynt að verja hagsmuni samfélagsins. Hér segir, með leyfi forseta: „Samfélag sem réttilega er stolt af sínu heildstæða félagslega velferðarkerfi og metur börn og fjölskyldur mikils“ - og þá kemur athugasemd sem er full ástæða til þess að taka vel eftir: „ætti ekki að þola að börn vaxi úr grasi við meiri fátækt en fullorðnir.“ Þetta er undirstrikað af utanaðkomandi aðila. Er það ekki þetta sem við erum að glíma við en horfum fram hjá í öllum ákvörðunum í tengslum við fjárlagafrumvarp og aðgerðir því tengdu? 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni innilega fyrir að spyrja hér um fátæk börn af því að ég hef ekki séð neina samhygð eða neinar aðgerðir til að sporna við ört vaxandi barnafátækt í þessu landi. Það hafa ekki komið upp neinir aðgerðahópar. Ég mundi segja að það þyrfti til dæmis, og hefði þurft að taka á áður en við afgreiðum fjárlög, samhent átak á milli sveitarstjórnarstigsins og ríkisvaldsins til þess að sporna við fátækt barna. Þetta er eitthvað sem var fyrirséð að mundi gerast í kjölfar mikils hruns, og við megum ekki gleyma því hvað þetta hrun var gríðarlega mikið. Og við megum ekki gleyma því að í svona miklu hruni þá gliðna auðvitað undirstöðurnar. Ég sé fólk í frjálsu falli viðstöðulaust og það sem mér finnst svo skelfilegt er að það er eins og enginn vilji sé hér inni til að gera eitthvað til þess að stoppa þetta. Við horfum upp á börn, ótrúlegan fjölda barna sem sofna svöng hér á Íslandi. Og það er ekki hægt að ætlast til þess að þau eigi að fá mat út mánuðinn með því að foreldrarnir fari til mæðrastyrksnefndar því að þær úthlutanir eru ekki í eðli sínu þannig að það dugi. Íslendingar eru upp til hópa mjög stolt þjóð og maður segir oft ekkert af sínum vanda, segir ekki frá því að maður sé veikur eða fátækur nema í brýnustu nauðir reki, og það fer enginn á þessa staði nema út af brýnni nauð. Það lætur enginn vita af fátækt sinni nema út af brýnni nauð og við bregðumst ekki við því hér. 

Hæstv. forseti. Það hefur lengi loðað við íslenskt samfélag að við höfum talað um gjarnan alla aðstoð sem þarf að veita fólki við erfiðar aðstæður sem hálfgerða ölmusu í stað þess, eins og hv. ræðumaður kom inn á í tengslum við atvinnuleysisbætur, að tala um réttindi og samábyrgð eða samhygð. Hv. þingmaður nefndi ítrekað heilbrigðismálin og mig langar að spyrja hana hvort það sé tilviljun að á sama tíma og búið er að koma heilbrigðiskerfinu í það óefni sem nú er, læknaverkfallið fer að bíta verr og verr og læknar eru að gefast upp á veru sinni hér, eru ítrekuð áform um að opna einkarekna lækna- og heilsumiðstöð í Reykjavík á næsta ári. Eru menn ekki bara markvisst að stefna að tvöföldu heilbrigðiskerfi, eins og hv. þingmaður lýsti að hún hefði áhyggjur af eftir reynsluna frá Bandaríkjunum? Er ekki ljóst og leynt verið að einkavæða?

Forseti. Já, því miður er það mín tilfinning. Ég skrifaði um þetta nýverið og það voru ótrúlega margir sem tóku undir þennan ótta með mér. Það sem mig langar að segja í lokaorðum í þessari umræðu er að mér finnst nauðsynlegt að ríkisstjórnin hlusti og skilji að þessar aðgerðir vekja ugg í brjósti landsmanna. Á eftir uggnum kemur reiðin, og þegar óréttlætið er orðið svo mikið að fólk eygir enga von og hefur ekki neina löngun til að búa í svona samfélagi þá annaðhvort fer það eða það rís upp gegn óréttlætinu. Ég skynja það mjög sterkt að hér verður risið upp gegn miklu óréttlæti 

Herra forseti. Mig langar í lok þessarar umræðu að velta fyrir mér stöðu stjórnarflokkanna og tengslum þeirra við verkalýðshreyfinguna. Hér á árum áður talaði Sjálfstæðisflokkurinn um stétt með stétt og átti öfluga verkalýðsleiðtoga og þekkti hjartsláttinn i verkalýðshreyfingunni að mörgu leyti og var ekki alveg svona úti á túni eins og manni virðist núverandi forusta Sjálfstæðisflokksins vera. Og sama á við um Framsóknarflokkinn, hann átti sína fulltrúa í verkalýðshreyfingunni sem uppfræddu flokkana um að þeir þyrftu að virða þau réttindi sem hefðu áunnist og héldu þeim svolítið jarðtengdum við það sem var að gerast milli aðila vinnumarkaðarins. Nú virðist þetta vera allt flosnað upp og raknað upp og eins og menn séu ekki einu sinni í talsambandi þarna á milli og átti sig ekkert á hvar þeir bera niður þegar þeir ákveða að skerða einhliða kjör fólks án nokkurs samráðs við aðila vinnumarkaðarins, eins og stytting atvinnuleysisbótatímabilsins ber með sér. Með því að stytta bótatímabilið um hálft ár er ekki verið að spara beint af hálfu ríkisins því að Atvinnuleysistryggingasjóður er má segja sjálfbær sjóður þar sem aðilar vinnumarkaðarins greiða inn í hann með tryggingagjaldi að hluta. Það er auðvitað mjög sérstakt þegar menn ákveða að ganga fram af svo mikilli hörku og hugsa ekkert út í afleiðingarnar. Það eru ekki bein tengsl milli þessa hóps sem er á atvinnuleysisbótum eftir tvö og hálft ár og stendur frammi fyrir því að detta út af bótum um áramót og því að dregið hafi úr atvinnuleysi í landinu. Þessi 1.300 manna hópur er í jafn slæmri aðstöðu þó að atvinnuleysið í heild hafi minnkað á undanförnum missirum og árum, sem betur fer, og það gleðjast auðvitað allir yfir því. En það stafar líka út af því að hér hafa verið öflugar vinnumarkaðsaðgerðir og að efnahagslífið hefur þróast í þá átt að atvinnulífið er að vaxa og dafna. Það er ekki eins og efnahagurinn hafi batnað bara frá því að kosningar voru á síðasta ári. Þetta er auðvitað vegna aðgerða sem byrjað var á strax eftir hrun og fóru að bera ávöxt strax árið 2010 þegar hagvöxtur fór að stíga, atvinnuleysið að minnka, verðbólga að hjaðna eins og við þekkjum en veitir ekki af að minna á. Mér fannst ágætt að heyra áðan minnst á börnin og hvernig fátækt bitnar á börnum. Menn tala oft um atvinnuleysistölur og stór hluti þessa hóps sem fellur út af atvinnuleysisbótum um næstu áramót, ef þetta gengur fram, eru foreldrar, og hvað með börn þessa fólks? Hvað bíður þeirra? Óvissa, vonleysi og engin tekjutrygging fyrir það foreldri sem er atvinnulaust. Þetta eru ekki bara excel-skjöl og tölur á blaði, þarna á bak við er fólk og börn sem menn verða að hafa manndóm í sér til þess að horfa á. Hvernig eiga menn að bregðast við þessum afleiðingum? Það er grafalvarlegt hvernig er verið að grafa undan því velferðarsamfélagi sem hefur byggst upp í gegnum árin með þátttöku verkalýðshreyfingar í landinu. Ríkisstjórnin sem hreykir 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu minni hluta velferðarnefndar og hana flytja ásamt mér hv. þingmenn Björt Ólafsdóttir, Guðbjartur Hannesson og Steinunn Þóra Árnadóttir. Við leggjum til að ákvæði til bráðabirgða, sem gilti í þrjú ár, frá 31. desember 2010 til 31. desember 2013, haldi gildi sínu, verði sem sagt framlengt til 31. desember 2015. Í þessu bráðabirgðaákvæði fólst að komið var í veg fyrir víxlverkanir á milli greiðslna frá lífeyrissjóðum og almannatryggingum. Þessu bráðabirgðaákvæði var ætlað að gilda á meðan fundið yrði endanlegt samkomulag. Það hefur enn ekki gerst og svo virðist sem ekki sé í gangi nein alvöruvinna til að finna viðunandi lausn til frambúðar á víxlverkununum. Við teljum að tillaga meiri hlutans gangi of skammt enda skilar hún örorkulífeyrisþegum í þessari stöðu í heildina um 550 millj. kr. minna. Við teljum ekki annað forsvaranlegt en að framlengja bráðabirgðaákvæðið á meðan unnið er að varanlegri lausn. Við hörmum að það hafi ekki orðið niðurstaðan úr þessari vinnu heldur hafi félags- og húsnæðismálaráðherra þess í stað ákveðið að skerða örorkulífeyrisþega sem þessu nemur.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allsherjar- og menntamálanefndar. Um er að ræða frumvarp þar sem lagt er til að ákvæði í lögum verði framlengt um eitt ár, þ.e. það ákvæði úr lögum um dómstóla sem fjallar um að heimilt verði að héraðsdómurum fjölgi úr 38 í 43. Hér er um framlengingu að ræða. Við fengum til okkar gesti og komumst að því í nefndinni að álag á dómstólana er enn mikið og að hvorki hefur verið leyst úr öllum þeim ágreiningsmálum sem varða slitastjórnir bankanna né öllum þeim málum sem stafa frá embætti sérstaks saksóknara og fleiri málum er tengjast hruni viðskiptabankanna haustið 2008. Við teljum fulla þörf á að bregðast við þessu og teljum því rétt að samþykkja þetta frumvarp óbreytt. Undir álitið skrifa sú sem hér stendur og hv. þingmenn Líneik Anna Sævarsdóttir, Guðbjartur Hannesson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála, nr. 130/2011, þess efnis að nefndarmönnum verði fjölgað, heimilt verði að deildaskipta úrskurðarnefndinni og að úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála verði endanlega lögð niður og úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála falið að ljúka afgreiðslu þeirra mála sem ólokið er hjá úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála. Tilefni breytinganna er mikill málafjöldi hjá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála sem valdið hefur töfum á afgreiðslu mála. Þá hefur mikill dráttur verið á afgreiðslu mála hjá úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála sem hefur meðal annars verið tilefni aðfinnslna af hálfu umboðsmanns Alþingis. Nauðsynlegt er að bregðast við með fjölgun nefndarmanna og heimild til að deildaskipta úrskurðarnefndinni til aukinnar hagræðingar þar sem þannig má auka sérhæfingu nefndarmanna og flýta afgreiðslu mála. Að mati nefndarinnar er nauðsynlegt að bregðast við auknum málafjölda hjá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála og ljúka afgreiðslu eldri mála úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að í lok árs 2013 hafi 60 málum frá árunum 2008–2011 verið ólokið hjá úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála. Slíkur dráttur á afgreiðslu mála hjá stjórnvöldum er óviðunandi. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir álitið skrifa Höskuldur Þórhallsson, formaður og framsögumaður nefndarálitsins, Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Elín Hirst, Róbert Marshall, Svandís Svavarsdóttir og Sigríður Á. Andersen.

Hæstv. forseti. Það er ánægjulegt nú þegar nóttin dettur á eftir þennan dag í þinginu að mæla fyrir nefndaráliti sem atvinnuveganefnd er sammála um. Málið varðar frumvarp til laga um vernd afurðarheita sem vísa til uppruna, landsvæðis eða hefðbundinnar sérstöðu, sem finna má á þskj. 157, 154. mál. Í nefndaráliti á þskj. 726 má sjá að nefndin fékk á sinn fund allnokkra gesti ásamt því að umsagnir bárust um þetta mál frá hagsmunaaðilum. Það kom fram við meðferð málsins að nefndin taldi nauðsynlegt að gera nokkrar breytingar á frumvarpinu og í breytingartillögu sem finna má á þskj. 727 eru sjö breytingar lagðar til. Sú fyrsta varðar 1. málslið 1. mgr. 5. gr. og þar er lagt til að í stað orðanna ,,ef að minnsta kosti eitt eftirtalinna skilyrða er uppfyllt“ komi „ef öll eftirtalinna skilyrða eru uppfyllt“. 2. C-liður 7. gr. orðist svo: þegar hætta er á að skráning villi um fyrir neytendum hvað varðar raunverulegan uppruna afurðar þegar til er fyrir merki sem telst alþekkt hér á landi á þeim tíma sem umsókn um vernd afurðarheitis er lögð inn. Við mat á því hvort eldra merki telst alþekkt skal m.a. taka tillit til orðspors og þess tíma sem það hefur verið í notkun. 3. 1. málsliður 2. mgr. 22. gr. orðist svo: Skráningu afurðarheitis er enn fremur heimilt að fella úr gildi með ákvörðun Matvælastofnunar ef. 4. 23. gr. orðist svo: Ef til er fyrir skráð afurðarheiti skal hafna umsókn um skráningu vörumerkis eða félagamerkis fyrir sömu eða svipaðar vörur og afurðarheitið stendur fyrir ef notkun slíks merkis verður talin fara í bága við vernd afurðarheitisins samkvæmt 6. gr. og umsókn um skráningu merkisins er lögð inn síðar en umsókn um skráningu afurðarheitisins. 5. Við 24. gr.: a. 1. mgr. orðist svo: Hafi merki verið skráð eða réttur til merkis stofnast með notkun fyrir umsóknardag afurðarheitis hér á landi og líklegt er að samhliða tilvist merkis og afurðarheitis leiði til þess að villast megi á þeim er eingöngu heimilt að nota merkið áfram og endurnýja það hafi réttur til merkisins stofnast í góðri trú og ekki er grundvöllur fyrir ógildingu eða afnámi réttarins. b. 2. mgr. falli brott. 6. 2. málsliður 2. mgr. 26. gr. orðist svo: Mæla skal fyrir um ferli andmæla í milliríkjasamningi, þar með talið um þær málsástæður sem andmælin mega byggjast á. 7. Í stað orðanna ,,ef villast má á merkinu og afurðarheiti sem er verndað samkvæmt lögum um vernd afurðarheita sem vísa til uppruna, landsvæðis eða hefðbundinnar sérstöðu“ í 42. gr. komi „ef til er fyrir afurðarheiti sem er verndað samkvæmt lögum um vernd afurðarheita sem vísa til uppruna, landsvæðis eða hefðbundinnar sérstöðu, fyrir sömu eða svipaðar vörur og umsókn um skráningu merkis tekur til“. Að þessum breytingum gerðum leggur atvinnuveganefnd til að frumvarpið gangi til 3. umr. og verði samþykkt. Að þessu frumvarpi samþykktu og þegar það verður að lögum verður það til aðstoðar því að Ísland stendur í milliríkjasamningum um gagnkvæma tollniðurfellingu, m.a. á landbúnaðarafurðum, og samþykkt þessa frumvarps er í raun vegvísir og eiginlega nauðsynlegur þáttur í því að vel takist til um þá samninga. Eins og ég sagði áður leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í þingskjalinu sem ég las áðan. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir nefndarálit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Undir álitið rita hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Þorsteinn Sæmundsson, framsögumaður, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Kristján L. Möller, Páll Jóhann Pálsson og Þórunn Egilsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 49/1997, um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, með síðari breytingum. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum þess efnis að gildissvið laganna verði rýmkað þannig að það nái einnig til annarrar náttúruvár en ofanflóða, að ráðherra verði heimilt að skilgreina þéttbýli í reglugerð sem hættumat vegna ofanflóða á að ná til og að heimilt verði að veita fé úr ofanflóðasjóði til að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða næstu þrjú ár, þ.e. til 31. desember 2017. Frumvarpið er að mestu samhljóða lögum nr. 22/2012 sem falla úr gildi um áramótin. Náttúruhamfarir liðinna ára hafa gert það ljóst að nauðsynlegt er að vinna hættumat vegna annarrar náttúruvár en ofanflóða. Eldgosin í Eyjafjallajökli og á Fimmvörðuhálsi og yfirstandandi jarðhræringar við Holuhraun og Bárðarbungu eru áþreifanleg dæmi þess. Markmið hættumats er að halda samfélagslegu tjóni vegna náttúruhamfara í lágmarki, m.a. með áhættuminnkandi aðgerðum, gerð viðbragðsáætlana og skilgreiningu áhættuviðmiða. Með því má samræma viðbrögð við náttúruhamförum með skipulögðum hætti og halda þannig tjóni í lágmarki eins og frekast verður unnt hverju sinni. Vinna við hættumat vegna eldgosa hefur staðið yfir síðustu þrjú ár en í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að það sé mat Veðurstofu Íslands að einnig verði unnið að hættumati vegna vatnsflóða og sjávarflóða og hefur einnig verið kallað eftir því af hálfu sveitarfélaga. Á fundi nefndarinnar var fjallað um verkefni og fjárhagsstöðu ofanflóðasjóðs. Ofanflóðasjóður er fjármagnaður með mörkuðum tekjum samkvæmt 12. gr. laganna og þeim er ráðstafað samkvæmt 13. gr. Fyrir nefndinni kom fram að útgjöld sjóðsins á ársgrundvelli eru um 40% af tekjum hans en árlegar tekjur sjóðsins eru um 2 milljarðar kr. Þau auknu útgjöld sem lögð eru til í frumvarpi þessu rúmast því innan tekna sjóðsins. Í þessu sambandi fjallaði nefndin einnig um hlutverk og verksvið ofanflóðasjóðs en sjóðurinn var stofnaður í þeim tilgangi að vinna að framkvæmdum við varnarvirki gegn tjóni og slysum af völdum snjóflóða og skriðufalla. Nefndin bendir á að á næstu árum þarf að huga að framtíðarskipulagi heildstæðs hættumats vegna náttúruvár sem steðjar að byggð í landinu. Þau verkefni sem ráðist verður í á grundvelli frumvarpsins eru tímabundin og að þeim loknum er nauðsynlegt að meta árangur þeirra og þá jafnframt að meta hvernig framtíðarfyrirkomulagi vinnu við gerð hættumats verði best háttað. Fyrir nefndinni kom fram að rétt væri að fara ekki of geyst í ný verkefni eða uppstokkun núverandi fyrirkomulags. Tekur nefndin undir það mat. Í athugasemdum við frumvarpið kemur ítrekað fram að gerð hafi verið mistök við setningu laga nr. 22/2012 þannig að öllum lagabreytingum þess frumvarps hafi verið markaður þriggja ára gildistími en ekki eingöngu þeirri heimild ofanflóðasjóðs að veita fé í gerð hættumats vegna eldgosa eins og ætlunin var. Í athugasemdum með frumvarpi því sem varð að lögum nr. 22/2012 er vísað til þess að um þriggja ára verkefni sé að ræða en þó var heimild ofanflóðasjóðs til að veita fé til gerðar hættumats vegna eldgosa ekki afmarkaður þriggja ára gildistími heldur var um varanlega heimild að ræða og var því nauðsynlegt að gera breytingar á frumvarpinu í meðförum Alþingis. Úr þessu hefur verið bætt í frumvarpi þessu og heimildinni afmarkaður þriggja ára gildistími í 4. gr. frumvarpsins sem verður ákvæði til bráðabirgða II, auk þess sem heimildin hefur verið útvíkkuð þannig að hún nái einnig til hættumats vegna vatnsflóða og sjávarflóða. Að þessum athugasemdum virtum leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir þetta álit skrifa Höskuldur Þórhallsson, formaður nefndarinnar og framsögumaður nefndarálitsins, Haraldur Einarsson, Birgir Ármannsson, Elín Hirst, Róbert Marshall, Svandís Svavarsdóttir og Sigríður Á. Andersen.

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem fram kemur í nefndarálitinu enda átti ég þátt í að ganga frá því á sínum tíma. Þetta mál ber að með þeim hætti að í raun er verið að útvíkka heimildir ofanflóðasjóðs til að leggja fé í rannsóknir og hættumat sem er utan við hið hefðbundna hlutverk sjóðsins. Við yfirferð málsins kom fram að fjárhagsstaða sjóðsins er afar góð og leyfir að farið sé í verkefni af þessu tagi. Ég held að í huga nefndarmanna hafi ekki heldur verið nokkur vafi á því að þörf væri á þeim verkefnum sem þarna er um að ræða. Út af fyrir sig var því mjög góð samstaða um málið þegar það kom fyrir nefndina. Þetta er eftir því sem ég man best í annað skipti sem heimildir ofanflóðasjóðs eru rýmkaðar að þessu leyti. Það var líka gert á síðasta kjörtímabili og með sama hætti var þá samstaða um að fara í útvíkkun á þessu tagi. Við það tækifæri og eins þegar málið kom til umræðu í nefndinni núna veltum við fyrir okkur hvort þörf væri á að fara í heildarendurskoðun á markmiðum og hlutverki sjóðsins þannig að ekki væri verið að taka ákvarðanir af þessu tagi í einstökum tilvikum, smáútvíkka starfsemina, heldur hvort það væri ástæða til að fara í heildarendurskoðun löggjafarinnar þannig að form löggjafarinnar væri með þeim hætti að um væri að ræða sjóð sem hefði það hlutverk að styrkja hættumat og rannsóknir sem varðaði hvers konar náttúruvá. Fram komu sjónarmið um að rétt væri að taka málin í ákveðnum skrefum, ekki allt of stórum, og á það féllst nefndin. Ég velti hins vegar áfram fyrir mér hvort tilefni sé til að endurskoða löggjöfina þannig að bæði við gjaldtöku og úthlutun verði horft með víðari hætti en bara á ofanflóðin og hitt sett fram sem undantekningar og einstök tilvik en tek þó fram að ég geri ekki athugasemdir við þessa afgreiðslu vegna þess að, eins og fram kom, fjárhagsstaða sjóðsins er það góð að þarna er um að ræða nokkuð sem sjóðurinn getur með góðu fjármagnað án þess að það komi með nokkrum hætti niður á möguleikum hans til að bregðast við þeim aðstæðum sem telja má að séu aðalhlutverk hans. Svo eru þau verkefni sem vísað er til í þessu máli vissulega þess eðlis að full ástæða er til að leggjast í athuganir og hættumat af því tilefni ekki síður en gagnvart hinum hefðbundnu ofanflóðum. Ég vildi í þessari umræðu bara leggja það inn að menn héldu áfram að velta fyrir sér hvort þörf væri á að forma löggjöfina með almennari hætti en gert er en geri ekki athugasemdir við þessa afgreiðslu við þetta tækifæri.

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Samfylkingarinnar, Helga Hjörvar, um að 4. þm. Suðvest., Árni Páll Árnason, geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti 2. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu, Margrét Gauja Magnúsdóttir. 1. varamaður í kjördæminu hefur boðað forföll. Margrét Gauja Magnúsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. - Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? Svo er ekki og skoðast hún samþykkt. Forseti vill taka fram áður en lengra er haldið að að loknum dagskrárliðnum óundirbúinn fyrirspurnatími verður gert kortershlé áður en gengið verður til atkvæða um þau dagskrármál sem fyrirliggjandi eru.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra

Virðulegi forseti. Ég vil beina máli mínum til hæstv. heilbrigðisráðherra og ræða við hann um læknadeiluna. Það þarf ekki að koma á óvart því hún hefur verið mjög ofarlega í huga okkar hv. þingmanna í öllum umræðum um fjárlög. Verkfallsaðgerðir hafa verið boðaðar áfram eftir áramót og ég þarf ekki að fara yfir það fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra hvaða áhrif það hefur. Okkur hefur orðið tíðrætt hér í salnum um stöðugleika. Ég er sammála því að mjög mikilvægt er að viðhalda stöðugleika í efnahagslífinu, en það er líka mikilvægt að við reynum að ná stöðugleika innan heilbrigðiskerfisins því það er ein af grunnstoðum samfélags okkar. Ég mun ekki taka afstöðu hér enda er það ekki mitt hlutverk frekar en þingmanna nákvæmlega hvernig á að leysa úr þessari kjaradeilu, en það lítur hins vegar svo út fyrir okkur sem fylgjumst með að málið sé komið í algjöran hnút. Við hv. formenn stjórnarandstöðuflokkanna, Vinstri grænna, Samfylkingar, Bjartrar framtíðar og Pírata, höfum lagt það til að notuð verði sú heimild sem er í lögum nr. 80/1938, um stéttarfélög og vinnudeilur. Þar er heimildarákvæði um að ríkisstjórnin geti, ef sýnt þykir að vinnudeila hafi mjög alvarlegar afleiðingar, skipað sérstaka sáttanefnd til að vinna að lausn deilunnar. Samráð skuli haft við ríkissáttasemjara og deiluaðila áður en slík sáttanefnd verði skipuð. Nú horfir það svo við okkur að deilan sé í alvarlegum hnút. Við sjáum fram á kostnað sem hleðst upp í framtíðinni, aukna biðlista eftir aðgerðum og öllum öðrum verkum og gríðarlegar áhyggjur almennings í landinu af stöðu mála í heilbrigðiskerfinu. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann telji það vænlegan möguleika að slík sáttanefnd verði skipuð og reynt verði að vinna að lausn málsins með þeim hætti áður en áframhald verður á verkfallsaðgerðum sem hafa verið boðaðar eftir áramót, með tilheyrandi alvarlegum afleiðingum fyrir heilbrigðisþjónustuna og þar með almenning í landinu.

Virðulegi forseti. Ég deili sömuleiðis áhyggjum hv. þingmanns af þeirri stöðu sem uppi er í kjaramálum lækna á Íslandi. Sömuleiðis hef ég viðrað eins og fleiri aðrir verulegar áhyggjur af þeirri stöðu sem er að byggjast þar upp. Það er alveg ljóst að ef verkfallsaðgerðir sem boðaðar eru í upphafi næsta árs ganga eftir horfa Íslendingar framan í allt aðra og mun alvarlegri stöðu í heilbrigðisþjónustu en verið hefur núna undanfarnar vikur, allmargar og of margar. Sömuleiðis deili ég áhyggjum af því hversu hægt viðræðum deiluaðila hefur miðað. Ég er ekki þeirrar skoðunar eftir samtöl við aðila beggja vegna borðsins um að deilan sé beinlínis í hnút. Það er vissulega rétt að lítt miðar í átt til lausnar, en það hefur verið boðaður fundur samningsaðila á morgun. Sú hugmynd sem upp hefur komið um sáttanefnd hefur verið rædd. Ríkisstjórnin hefur rætt hana við sáttasemjara. Ég hef rætt þennan möguleika við deiluaðila. Það er mat þeirra sem ég hef heyrt í að ekki sé tímabært að ganga til þessa verks, en engu að síður vil ég ekki útiloka þann möguleika. Við verðum engu að síður að hafa það í huga að ef sú leið yrði farin að ríkisstjórnin skipaði sáttanefnd tekur hún í rauninni yfir verkefni ríkissáttasemjara og kjarasamninganefnda ríkisins annars vegar og læknanna hins vegar. Þannig að það er töluvert inngrip ef til þess 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna því að þessi tillaga sé til skoðunar þótt hæstv. ráðherra telji hana ekki tímabæra. Ég vil minna á það að hér hafa á undanförnum mánuðum verið sett lög á kjaradeilur. Ég hef verið andsnúin slíkri lagasetningu því ég hef talið hana of gróft inngrip inn í kjaradeilur. Ég tel að sáttanefnd sé mun vægara inngrip en til að mynda slík lagasetning og eðlilegra að nýta sér slík úrræði ef svo fer fram sem horfir. Því eins og hæstv. ráðherra bendir réttilega á, ef verkfallsaðgerðir halda áfram eftir áramótin sjáum við fram á enn þá alvarlegri stöðu og nógu alvarleg er hún orðin samt með hundruð aðgerða sem hlaðast upp á biðlistum, verulega röskun á þjónustu og eins og ég sagði áðan gríðarlegt óöryggi í samfélaginu. Það er hlutverk okkar á Alþingi, ekki síst hlutverk hæstv. ríkisstjórnar, að tryggja þann stöðugleika sem almenningur í landinu á skilið þannig að fólk geti treyst á 

Virðulegi forseti. Já, það er rétt, það er mjög mikilsvert að reyna að tryggja stöðugleika. Við höfum sem betur fer séð ánægjulega þróun á síðasta ári í þeim efnum að öðru leyti en því sem lýtur að þessu verkefni sérstaklega. Það er hins vegar engum vafa undirorpið að þrýstingur aðila á vinnumarkaði er verulegur í þeim efnum að kjarabætur til opinberra starfsmanna verði í einhverju samhengi við það sem á almennum vinnumarkaði gerist. Úr þeirri stöðu er erfitt að spila. Ég fagna hins vegar þeirri samstöðu sem í þessum sal ríkir um nauðsyn þess að taka á þeirri stöðu sem upp hefur komið í heilbrigðiskerfinu, sérstaklega því sem lýtur að starfskjörum lækna á Íslandi. Ég þreytist ekki á að halda því fram að nauðsynlegt sé fyrir 

Virðulegi forseti. Það hafa hvorki beint verið miklar umræður um það í þinginu með hvaða hætti þessi ríkisstjórn ætlar að fara í afnám hafta né hvaða aðferðafræði eigi að beita varðandi uppgjör á þrotabúum föllnu bankanna. Hins vegar fáum við töluvert af fréttum af því úr fjölmiðlum hvernig á að gera þetta, kannski ekki síst úr Morgunblaðinu. Það sem þar er að frétta virðist kannski helst það að menn séu enn að vinna með sömu hugmyndir og tillögur og unnið var með af fyrrverandi ríkisstjórn og jafnvel enn lengra aftur en það. Eitt af því sem fréttir hafa verið fluttar af er að ætlunin sé að setja útgönguskatt á flæði fjármagns út úr landinu. Því hljóta margar spurningar að vakna og kannski ekki síst í ljósi þess að fréttir í Morgunblaðinu herma, samkvæmt öruggum heimildum þess, að þetta þýði að það þurfi að setja þetta á allt útflæði fjármagns hvort sem í hlut eiga innlendir aðilar eða erlendir. Þess vegna langar mig að velta upp við hæstv. fjármálaráðherra þeirri spurningu hvaða áhrif svona útgönguskattur geti haft á íslenskt efnahagslíf ef þetta er sett á allt útflæði fjármagns og líka á innlenda lögaðila. Hann veit eins og við að fram undan eru mjög stórir gjalddagar hjá orkufyrirtækjunum, t.d. Orkuveitu Reykjavíkur og Landsvirkjun. Því vil ég spyrja hann: Hvaða áhrif mun svona útgönguskattur hafa á afborganir þessara fyrirtækja af sínum erlendu skuldum? Það er einn af afar stórum þáttum í áhættumati og getur haft hér gríðarmikil áhrif og skapað þrýsting á útflæði fjármagns á komandi árum.

Herra forseti. Ekki hafa verið teknar ákvarðanir um það með hvaða hætti við stígum næstu skref í haftaafnáminu. Hér er spurt um mögulegan útgönguskatt. Ef til þess kæmi mundi koma fram um það mál á þinginu og við tækjum þá umræðu hér. Væntanlega þyrfti það mál að fá sinn tíma í þinglegri meðferð. Á meðan tillagan er ekki komin fram og er ekki til meðhöndlunar í þinginu finnst mér erfitt að bregðast beint við þeirri fyrirspurn sem að mér er beint, þeirri hvort þetta kynni að hafa einhver áhrif á möguleika innlendra fyrirtækja til að standa í skilum með erlendar skuldbindingar. Augljóslega getum við ekki sett fyrirtæki í eitthvert uppnám með að standa í skilum og höfum ekki gert það undir þeim höftum sem eru í dag. Ég vek þó athygli á því að í dag erum við með höft og undanþágur þar sem fjármagnshreyfingarnar eru óheimilar og undir mögulegum breytingum á þessu værum við kannski með minni höft, ef svo mætti segja, vegna þess að gera þarf ráð fyrir því að áfram geti átt sér stað sambærilegar greiðslur og hafa átt sér stað hingað til. Ég hef heyrt ýmislegt í umræðunni undanfarna daga. Ýmsu er slegið fram, það er eins og sumir haldi jafnvel að til standi að fara að gera vöruviðskipti við landið þungbærari og erfiðari. Ekkert slíkt er á prjónunum og aðalatriði málsins er að engin ákvörðun hefur verið tekin og það verður ekki fyrr en þingið kæmi að því sem slík ákvörðun kæmi til framkvæmda.

Virðulegi forseti. Á tímum eins og við erum á núna, þar sem liðin eru rúm sex ár síðan gjaldeyrishöftin voru sett á, skiptir máli að við séum öll í því að reyna að finna bestu og skynsamlegustu leiðirnar til að koma okkur út úr þeim höftum sem allra fyrst. Við þurfum að velta við hverjum steini þegar kemur að þeim möguleikum sem uppi á borði eru og þess vegna þurfum við að ræða það líka opið. Við viljum ekki fara leiðir sem munu hafa hamlandi eða kæfandi áhrif á íslenskt efnahagslíf í því að losa höftin. Þess vegna á við að velta því upp hvaða áhrif þetta geti haft á fyrirtæki innan lands eins og hin stóru og samfélagslega mikilvægu fyrirtæki Landsvirkjun og Orkuveitu Reykjavíkur. Mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra kæmi með svör við þeirri vangaveltu beint. Ég skildi hann þannig að þá kæmi til greina að vera með einhvers konar undanþágur frá útgönguskatti. 

Herra forseti. Eins og ég tók fram í mínu máli hefur engin ákvörðun af þessu tagi verið tekin og þess vegna er ekki hægt að standa hér og svara fyrir ákvarðanir sem ekki hafa verið teknar. Ég get hins vegar sagt almennt að næstu skref við að afnema höftin verða ekki til þess að þrengja þau eða gera lífið erfiðara fyrir innlend fyrirtæki eða heimili. Ég tel jafnframt að við séum með betri heildaryfirsýn og á margan hátt betri stöðu til að stíga núna næstu skref en lengi hefur átt við. Við höfum fengið fullmótaðar tillögur frá ráðgjöfum ríkisstjórnarinnar sem hafa fengið sína kynningu, m.a. í samráðsnefndinni, og eru til frekari úrvinnslu innan stjórnkerfisins. Ég tel rétt að bíða með umræðu um einstakar leiðir þar til þær líta dagsins ljós og verða kynntar fyrir þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil ræða læknaverkfallið og gang mála þar við hæstv. fjármálaráðherra. Orð ráðherrans og staðhæfingar um laun almennra lækna sem féllu hér í síðustu viku hafa vægast sagt farið illa í fólk. Þau hafa hert læknadeiluna enn frekar. Ráðherrann staðhæfði, með leyfi forseta, að „almennur læknir á Landspítalanum [væri] með um 1,1 milljón á mánuði í heildarlaun og yfirlæknar með um 1.350 þúsund í heildarlaun“. Það mátti skilja á ráðherranum að þetta væru of há laun til að vera eitthvað að kvarta yfir. Ég veit ekki hvar hæstv. ráðherra nær í sínar upplýsingar en á vef Læknafélags Íslands er þetta nokkuð skýrt en alls ekki eins og kom fram í máli ráðherra. Tölurnar sem hæstv. ráðherra nefndi gætu þó hugsanlega átt við lækna, þá helst sérfræðinga, sem eru að vinna um 100% vinnu á Landspítalanum. Af hverju gera þeir það? Það er vegna þess að það er undirmannað en sjúklingarnir halda áfram að streyma inn og það þarf einhver að sinna þeim og það gera þeir. Það gera læknar. Stjórnvöld bjóða ekki upp á fulla mönnun á sjúkrahúsinu en læknar standa sína plikt og sinna okkur, þeir eru fjarri fjölskyldum sínum á meðan og sinna oft og tíðum um 100% vinnu þar. Ég vil biðja ráðherra að skýra aðeins frekar hvernig málið horfir við honum. Er það orðið læknum til trafala í þessari deilu að þeir taki á sig að manna heilbrigðiskerfið okkar, allt of fáliðuð og þiggi fyrir það laun samkvæmt taxta? Væri betra ef þeir mundu bara stimpla sig út eftir 100% vinnu þannig að við værum með annan hvern mánuð í fullri virkni á Landspítalanum? Þá væru kannski einhverjar launatölur hentugri fyrir hæstv. ráðherra að skilja. Er það sanngjarnt og skynsamleg aðferð hjá hæstv. ráðherra að tala niður til lækna á þennan hátt um leið og hann situr andspænis þeim við samningaborðið?

Virðulegi forseti. Ég hef ekki talað niður til lækna. Ég ber mikla virðingu fyrir störfum þeirra og ég tel að í umræðu um þessa kjaradeilu sé mikilvægt að staðreyndum sé haldið vel til haga. Það er til dæmis staðreynd að sérfræðingar á Landspítalanum eru með um 1.100 þús. kr. á mánuði. Vilji menn fá þessar tölur frá fjármálaráðuneytinu er alveg sjálfsagt að útvega þær, þetta er allt saman til. Það er sama með yfirlækna, þeir eru með um 1.350 þúsund og við erum, já, að tala um heildarlaun. Er það vandamál að samsetning vinnunnar á Landspítalanum og víða annars staðar í kerfinu er með þeim hætti sem hefur birst okkur að undanförnu þannig til dæmis að dagvinnulaunin eru tiltölulega lágt hlutfall af heildarlaunum? Já, mér finnst það ekki gott. Ég skil sjónarmið ungra lækna sem vilja fá hærra hlutfall launa sinna á dagvinnutíma og vera laus við alla þá vinnuskyldu sem er í kerfinu í dag. Ég skil það sjónarmið mjög vel. En þetta er ástand sem báðir aðilar verða að bera ábyrgð á. Þeir sem hafa gert kjarasamninginn með þeim hætti sem hann hefur þróast yfir árin verða báðir að bera ábyrgð á því. Og læknar verða líka að bera ábyrgð á því að kjarasamningar hafi þróast með þeim hætti yfir árið að meiri og meiri áhersla hafi verið lögð á að fá óunna yfirvinnu greidda sem hluta af dagvinnulaunum, að fá álag vegna vakta o.s.frv. Þetta verða báðir aðilar að taka sína ábyrgð á. Í umræðunni sem hér var verið að vísa til var ég ekki að skattyrðast neitt við lækna. Ég var einfaldlega að beina þeirri fyrirspurn til þingmanns sem kom hingað upp og gerði kröfu til þess að ég færi að leysa deiluna, þá velti ég bara upp tveimur spurningum, í fyrsta lagi: Er eðlilegt að menn leggi áherslu á mjög miklar launahækkanir til lækna á sama tíma og menn eru talsmenn hátekjuskatts? Mér finnst að það sé hluti af umræðunni. Og síðan líka: Er eðlilegt 

Virðulegi forseti. Fyrst við erum að ræða hér staðreyndir skulum við gera það rétt. Sannleikurinn er sá að læknir sem vinnur samkvæmt kjarasamningi Læknafélags Íslands byrjar með rúmar 340 þús. kr. á mánuði eftir sex ára háskólanám. Það er staðreynd. Síðan geta tekjur hans aukist upp í rúmar 370 þúsund eftir kandídatsárið. Svo er aðeins hækkun þremur árum eftir það upp í 425 þúsund og næsta hækkun er þegar viðkomandi verður sérfræðingur og þá hækkar læknirinn upp í 550 þús. kr. Eftir það, þegar viðkomandi er orðinn um það bil 37–40 ára gamall, getur læknirinn hækkað laun sín upp í tæpar 600 þús. kr. Þetta eru staðreyndir málsins. Við skulum ræða þær. Við þurfum ekki að ræða hátekjuskatt í þessu samhengi, ég er til dæmis 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hverju það á að skila að tína hér eitthvað til upp úr launatöflunum. Staðan er þessi: Ef gengið verður að kröfum lækna eins og þær hafa birst á 30 samninganefndarfundum mun launakostnaður ríkisins hækka um 50%. Það er bara staðan. Launakostnaður ríkisins mun hækka um 50%. Það væri betra að tala um vinnufyrirkomulagið og þann vanda sem hv. þingmaður bendir á, að dagvinnuhluti launa lækna er lágur og það er ekki mikill hvati fyrir unglækna að koma heim. Við deilum áhyggjum af þessu en ekki er hægt að rísa hér upp í umræðunni og segja ríkið bera eitt ábyrgð á þessu öllu saman. Menn hafa samið svona yfir tíma, læknar verða að deila ábyrgð á kjarasamningunum eins og þeir eru núna með ríkinu. Við erum svo sannarlega tilbúin til að ræða breytingar á þessu en við getum ekki gengið að kröfum sem hækka launakostnað ríkisins um 50%. Við getum bara ekki gert það.

Virðulegi forseti. Minni hlutinn gerði það að tillögu sinni við fjárlagafrumvarpið sem verður væntanlega afgreitt á morgun að leggja til fjármagn til að fylgja eftir þingsályktunartillögu sem samþykkt var með 50 atkvæðum gegn engu árið 2010, en það var þingsályktun um að Ísland skapi sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis. Við umfjöllun tillögunnar komst fjárlaganefnd hins vegar að þeirri niðurstöðu að í menntamálaráðuneytinu væri nægt fjármagn til að sinna verkefninu án þess að það væri sérstaklega tilgreint í fjárlögum. Hins vegar kom fram í bréfi sem menntamálaráðherra sendi hv. allsherjar- og menntamálanefnd á líðandi ári að ástæður þess að verkefnið væri í raun í frosti í ráðuneytinu væri fjárskortur. Þess má geta að breytingartillaga minni hlutans var viðbragð við þeirri ábendingu hæstv. ráðherra. Því spyr ég hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra: Er sá skilningur fjárlaganefndar réttur að verkefninu sé hægt að sinna án þess að það sé tilgreint sérstaklega með breytingartillögu í þeim fjárlögum sem við afgreiðum á morgun?

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé ofmælt að nægt fjármagn sé til ýmissa þeirra verkefna, meðal annars þess sem hér var nefnt. Það er rétt að taka fram að að sjálfsögðu er hægt að vinna þá vinnu sem hér er um að ræða en það tekur þá bara mun lengri tíma ef ekki bætist við sérstakt fjármagn. Það á við um ýmis verkefni sem beint er til ráðuneytanna, m.a. með þingsályktunum. Þingið verður þá að sýna því skilning að ekki er hægt að klára öll verkefni samstundis. Fjármagnið hlýtur að ráða þar för. Hér er um að ræða verkefni sem kallar á býsna sérhæfða þekkingu sem annaðhvort þarf að ráða starfsmann inn að hluta til í það starf eða kaupa sérfræðiþjónustu. En ég get sagt við hv. þingmann, virðulegi forseti, að að sjálfsögðu verður þetta verk unnið. En þá erum við bara að ræða hér um tíma. Meira er kannski ekki hægt að segja í bili um það.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Nú hefur verkefnið verið í yfir fjögur ár í vinnslu þannig að það er kominn dágóður tími. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hann muni styðja breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið þess efnis að veita fjármuni sérstaklega til verkefnisins.

Virðulegi forseti. Þannig er við afgreiðslu fjárlaga að þar er tekin afstaða til ákveðinnar heildarmyndar, bæði til tekjuöflunarhlutans og síðan ráðstöfunar þeirra tekna. Því get ég ekki lofað hv. þingmanni því hvernig ég greiði atkvæði um þetta mál. Mitt atkvæði mun falla á forsendum þeim sem ég lýsti hér, þ.e. þeirri heildarmynd sem við blasir í ríkisfjármálum.

Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarna Benediktsson út í málefni Bankasýslunnar og meðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum. Ég hef gert nokkrar tilraunir til að spyrja hæstv. ráðherra að þessu í umræðum um fjárlög, fjáraukalög og bandorma tengda fjárlögunum, en hæstv. ráðherra hefur þá ekki verið viðstaddur og í raun og veru ekki tekið þátt í umræðum um þau mál síðan hann mælti fyrir þeim í haust. Nú virðist það vera ætlunin að Bankasýsla ríkisins hafi engar fjárheimildir í fjárlögum næsta árs, þ.e. að Bankasýslan verði einfaldlega ekki til í fjárlögum næsta árs. Þar af leiðandi vaknar spurningin: Á starfsemi Bankasýslunnar að ljúka nú um áramótin? Hvernig sér hæstv. fjármálaráðherra það fyrir sér? Og er eðlilegt að launagreiðslur, biðlaunagreiðslur og annar kostnaður sem hlýtur að fylgja því að vinda ofan af starfsemi stofnunarinnar á næsta ári fari fram án þess að hún sé til í fjárlögum viðkomandi árs? Lög um Bankasýsluna, nr. 88/2009, halda gildi sínu. Þau eru ótímabundin. Þau eru án sólarlags þó að í þeim standi að vísu að hún skuli ljúka verkefni sínu innan fimm ára. Það má kalla það markmið eða áætlun sem var sett inn í lögin á sínum tíma en hefur síðan ekki gengið eftir þar sem verkefnum Bankasýslunnar er ekki lokið. Hið sama gildir um lög um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum, nr. 155/2012. Þar hefur Bankasýslan veigamiklu hlutverki að gegna. Heimildir hæstv. fjármálaráðherra til sölu á eignarhlutum eru bundnar við tillögur frá Bankasýslunni og verkefni sem Bankasýslunni eru falin í þeim lögum. Í ljósi þess að hvorugum lögunum hefur verið breytt hlýtur maður að spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig á að fara með þetta á næsta ári? Er meiningin að fjármálaráðherra kalli þennan eignarhlut til sín nú um áramótin og þá á grundvelli hvaða lögheimilda? Á þá að hverfa aftur til gamla tímans án nokkurrar armslengdar frá hinu pólitíska 

Herra forseti. Það er sjálfsagt að svara fyrir þessi mál hér og greina frá því að eins og fram kom er í lögunum gert ráð fyrir því að Bankasýslan starfi út þetta ár, en stofnunin verður í sjálfu sér ekki lögð niður nema með lagabreytingu. Ég hef kynnt í ríkisstjórn nýja skipan þessara mála þar sem áfram er byggt á armslengdarsjónarmiðum þannig að ætlunin er ekki að taka eignarhald á fjármálafyrirtækjum til ráðuneytisins beint í einhverja skúffu þar, eins og menn segja hér í umræðunni, heldur einmitt áfram að gæta að armslengdarsjónarmiðum. Á meðan málið er ekki komið fram í þinginu er svo sem ekki rétt að fara dýpra ofan í það en það er sem sagt ekki ætlun okkar að loka Bankasýslunni og taka málin til fjármálaráðuneytisins. Allt er rétt sem hv. þingmaður benti á, um sölumeðferð þessara eignarhluta gilda ákveðnar reglur sem ekki verður farið fram hjá. Bankasýslan hefur gegnt nokkuð mikilvægu hlutverki, ekki bara með því að hafa eftirlit með eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum, heldur ekki síður hvað snertir skipulag og uppbyggingu sparisjóðanna í landinu þar sem ríkið hefur þurft að stíga inn á undanförnum árum. Þar hefur byggst upp nokkur þekking sem við hljótum að ætla að gæti áfram nýst eftir því hvaða skipulagi menn koma á þessa hluti til framtíðar. Það hefur verið unnið samkvæmt því allt þetta ár, m.a. á grundvelli niðurstaðna hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar, að ekki verði sérstök stofnun sem haldi utan um 

Herra forseti. Ég fagna að sjálfsögðu því sem hæstv. ráðherra upplýsir um, að ekki standi til að hverfa algjörlega í gamla farið og það eigi að reyna að búa um þetta í einhverri sjálfstæðri einingu, þá væntanlega innan fjármálaráðuneytisins, þannig að armslengdarsjónarmiða sé gætt. Mér finnst það samt skrýtin vinna sem hefur staðið yfir allt þetta ár og skilar engri niðurstöðu. Við erum að detta inn í lokaafgreiðslu fjárlaga og ég tel fullkomlega óeðlilegt að þá séu ekki að minnsta kostir einhverjar fjárheimildir í fjárlögum næsta árs til reksturs Bankasýslunnar inn á næsta ár þangað til hæstv. ráðherra er búinn að leggja fyrir Alþingi tillögur sínar um nýskipan þessara mála og Alþingi búið að samþykkja þær. Sterk sjónarmið mæla með því að það sé ótímabært að leggja starfsemi Bankasýslunnar niður vegna þess að hún er í miðjum klíðum með mjög mörg veigamikil verkefni. Þar hefur byggst upp þekking varðandi rekstur bankakerfisins, endurskipulagningu sparisjóðanna, undirbúning undir söluferli og annað í þeim dúr. Það er ekki trúverðugt að koma svona seint á árinu fram með munnlegar 

Forseti. Það er alveg rétt að það er óheppilegt að þetta skuli skarast svona í tíma, en það hefur legið fyrir allt frá því að fjárlagafrumvarpið var kynnt í september að ekki væri gert ráð fyrir því að stofnunin starfaði á næsta ári. Það eru nokkrar vikur síðan ég kynnti í ríkisstjórn frumvarp um það sem á að taka við. Það mál hefur ekki klárast þannig að hægt sé að leggja það fram á þinginu, en við hljótum að leysa úr þessum praktísku viðfangsefnum sem þingmaðurinn gerir hér að umtalsefni. Ég tek undir það að það hefur safnast upp mikil þekking og reynsla hjá stofnuninni, en við skulum þó gera okkur grein fyrir því að einungis örfáir starfsmenn starfa hjá Bankasýslunni og tæplega hægt að réttlæta heila stofnun í kringum þrjá lykilstarfsmenn. Staðan er sú að það eru jafn margir í stjórn stofnunarinnar og eru þar í lykilstörfum. Þetta er fyrirkomulag sem ég tel að sé óþarfi utan um þau verkefni sem við erum hérna að ræða um.

Herra forseti. Við stöndum ekki að afgreiðslu þessa máls. Það tengist annars vegar ótímabærri, að okkar mati, tekjufærslu ríkisins á þessum innbyrðis samskiptum við Seðlabankann sem eðlilegra hefði verið að kæmi til sögunnar á næsta ári eftir því sem tilefni væru þá til að afloknu því að Seðlabankanum hefðu verið sett ný eiginfjárviðmið, að uppgjör hans á þessu ári hefði legið fyrir og endanleg staða. Ríkið er hér að flýta sér um of að okkar dómi til að koma þessari umdeilanlegu tekjufærslu inn í bækur sínar strax á árinu 2014. Í öðru lagi er það svo þannig að ýmislegt sem varðar þessi vandasömu samskipti milli ríkissjóðs og Seðlabankans og færslur í þeim efnum hefði gjarnan mátt undirbyggja betur með vandaðri vinnu að okkar dómi þó að aðkoma ríkisreikningsnefndar á síðustu stigum málsins hafi vissulega skýrt það nokkuð. Það er fljótaskrift á þessu af hálfu hæstv. fjármálaráðherra og það vekur auðvitað grunsemdir um að 

Virðulegur forseti. Í fjáraukalögum fyrir árið 2014 eru helstu tíðindin þau að heildarafkoma ríkisins batnar frá fjárlögum og afkomubatann má einkum rekja til tveggja óreglulegra tekjufærslna. Í fyrsta lagi reyndust arðgreiðslur langtum hærri en áætlun fjárlaga gerði ráð fyrir. Arðgreiðslur frá viðskiptabönkunum verða 15 milljarðar kr. umfram áætlun fjárlaga og arður frá Seðlabankanum um 4,5 milljarðar kr. umfram áætlun fjárlaga. Það er nauðsynlegt að vanda betur til áætlunargerðar fyrir ríkissjóð. Fjárlög fyrir árið 2014 voru samþykkt 21. desember 2013 þannig að áætla hefði mátt arðgreiðslur af meiri nákvæmni en gert var. Í öðru lagi er afkomubati ríkissjóðs á árinu upp á 21 milljarð því að verið er að lækka eigið fé Seðlabankans og mismunurinn tekinn sem arðgreiðsla í ríkissjóð. Breytingartillögurnar snúast að mestu um kostnað vegna eldgoss og við í Samfylkingunni styðjum auðvitað þær færslur en 

Herra forseti. Í þessum fjáraukalögum á að mæta ófyrirséðum útgjöldum. Það voru ófyrirséð útgjöld í heilbrigðiskerfinu á þessu ári sem hefur ekki verið komið til móts við, eins og kostnaður við dómsmál á Austfjörðum vegna heilbrigðisstofnunar á Austurlandi, og mjög dýr lyf sem var úthlutað á Landspítalanum. Það eru ýmsir þættir sem var ekki komið til móts við. Það var mjög mikið svigrúm til þess að koma til móts við þá af því að við erum í miklum plús á þessum fjárlögum vegna meðal annars ófyrirséðra afleiðinga sem hefði þá verið hægt að nota í ófyrirséð gjöld í heilbrigðiskerfinu. Það hefur ekki verið gert að fullu.

Virðulegi forseti. Loksins ljúkum við þessu fjáraukalagamáli sem er búið að vera lengi til umfjöllunar. Það sem við höfum gagnrýnt helst í málinu eru fyrst og fremst færslur vegna Seðlabankans og það hvernig verið er að breyta afkomu ríkissjóðs með þessari tilfærslu. Þetta, eins og við höfum gjarnan kallað seðlabankabix, hugnast okkur ekki. Svo er afkomubatinn auðvitað fyrst og fremst í því fólginn en ekki því að ríkissjóður sem slíkur sé að skila svo miklum hagnaði. Við gagnrýnum þetta og gagnrýnum líka vinnulagið sem viðhaft hefur verið í þessu, að frumvarpið var ekki komið fram um Seðlabankann þegar við vorum farin að, eða meiri hlutinn, samþykkja frumvarp til fjáraukalaga í 1. og 2. umr. Við greiðum ýmist atkvæði með eða sitjum hjá við þetta frumvarp. Það kemur hér í ljós bara á eftir hvernig það verður 

Virðulegi forseti. Óskað hefur verið eftir því að málið fari til nefndar á milli 2. og 3. umr. Ég legg til að við samþykkjum 1. og 2. gr. en nefndin áskilur sér þó rétt til þess að fá umfjöllun um þau ákvæði í nefndinni og koma hugsanlega fram með breytingartillögu. Þá óska ég eftir því að breytingartillaga nefndarinnar verði kölluð til 3. umr. um að b-liður 2. gr. falli brott.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu efnahags- og viðskiptanefndar við frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, brottfall laga um vörugjald og breytingu á lögum um tekjuskatt. Um er að ræða leiðréttingu á heiti frumvarpsins. Venjan er að í heiti frumvarpa komi fram hvaða lög muni taka breytingum verði frumvörpin að lögum. Í vinnu nefndarinnar kom í ljós að gera þurfti breytingar á sex lögum til viðbótar við þau þrenn lög sem talin eru upp í upprunalegu heiti frumvarpsins. Aðallega er hér um að ræða breytingar sem leiða að því að lög um vörugjald falla brott. Nauðsynlegt er að fjarlægja tilvísanir í vörugjaldslögin sem finnast í öðrum lögum. Breytingartillaga nefndarinnar felst í því að við upprunalegt heiti frumvarpsins verði bætt orðunum „og breytingu á fleiri lögum“ í stað þess að telja þau öll upp. Fyrirsögn frumvarpsins orðist því svo: Frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, brottfall laga nr. 97/1987, um vörugjald, breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, og breytingu á fleiri lögum (kerfisbreyting á virðisaukaskatti, brottfall laga og hækkun barnabóta). Hv. efnahags- og viðskiptanefnd lagði breytingartillöguna fram þann 12. desember.

Herra forseti. Þetta var mjög stutt og skýr framsöguræða hjá formanni efnahags- og viðskiptanefndar um þetta smámál sem matarskatturinn er og allt sem honum tilheyrir. Ég vonaðist satt best að segja til þess að sjá einhverjar viðameiri breytingartillögur frá meiri hlutanum í ljósi umræðunnar, bæði á þingi og úti í þjóðfélaginu, en þá einu að laga til fyrirsögn frumvarpsins. Það er að sjálfsögðu rétt að hafa hana eins og hún á að vera og telja upp öll þau lög eða vísa til þess að verið er að breyta fleiri lögum með breytingartillögu meiri hlutans um að taka heila kafla úr mörgum lögum undir en hér er engu breytt um efnislegt innihald málsins. Það er mikið umhugsunarefni. Það er sem sagt að verða ljóst, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn ætlar að keyra þessar breytingar sínar í gegn og hafa að engu þau sjónarmið sem reifuð hafa verið gegn málinu, bæði af aðilum á þingi, samanber afstöðu minni hlutans og nefndarálit sem stjórnarandstaðan sameinaðist um, og þó ekki síður kannski umhugsunarefni að það gildir einu hvort aðilar vinnumarkaðarins, Alþýðusamband Íslands og fleiri heildarsamtök launamanna eða landlæknir og Lýðheilsustöð reyna að koma vitinu fyrir hæstv. ríkisstjórn, hún er rökheld í þessu máli og ætlar að keyra hér í gegn hækkun á matarskatti, bókaskatti og skatti á menningu. Það bólar ekki á neinum mótvægisaðgerðum sem hægt er að kalla því nafni. Satt best að segja undrar mig til dæmis að meiri hluti ríkisstjórnarinnar skyldi ekki nota eitthvað af því svigrúmi sem mjög hefur nú verið gumað af að sé að verða til með betri afkomu ríkisins til að sýna að minnsta kosti lit í að styðja við bakið á menningarstarfseminni í landinu þegar hún fær á sig þessar auknu álögur. Hér hafa margir vitnað til þess sem liggur fyrir í gögnum með málinu og kom skýrt fram í heimsóknum rithöfunda og bókaútgefenda þegar þeir komu fyrir þingnefnd, að þar hafa menn þungar áhyggjur. Bókaútgáfan má til dæmis ekki við neinu og býr við afar erfiða afkomu, hefur lítið rétt hlut sinn frá hruni en er þó á lífi, en hér verður henni enn greitt högg. Það eru hreinir smáaurar sem í breytingartillögum við fjárlagafrumvarpið eru settir inn í Bókasafnssjóð höfunda, Rithöfundasjóð Íslands eða aðra slíka sjóði sem gætu þó verið tæki til að mæta áhrifum virðisaukaskattshækkunarinnar sem færir hátt í 100 millj. kr. væntanlega frá bókaútgáfunni í landinu inn í ríkissjóð og hefur þó ekki verið ágóðanum fyrir að fara í þeirri starfsemi undanfarin ár. Þetta setur enn þrengri skorður þessari lífsnauðsynlegu menningarstarfsemi. Þetta er líklegt til að bitna á kostnaðarsamari útgáfu þar sem ekki er á vísan að róa með sölu. Fagfólk hefur nefnt sem dæmi að það verði enn ólíklegra en ella að einhver forlög telji sig hafa bolmagn til að ráðast í metnaðarfulla útgáfu góðbókmennta, t.d. dýrra myndskreyttra barnabóka, klassískra menningarverka, myndskreyttra bóka um náttúru Íslands eða annars í þeim dúr. Ríkisstjórnin hefur þetta sem sagt að engu og maður veltir auðvitað fyrir sér menningarpólitík þessarar ríkisstjórnar samanber árásirnar á Ríkisútvarpið og svo þessa atlögu að íslenskri menningu sem felst í hækkun virðisaukaskatts án nokkurra teljandi eða marktækra mótvægisaðgerða. Matarskattshækkunin sjálf hefur verið mikið rædd og allir kunna orðið möntruna um að menn geti látið sér í léttu rúmi liggja hækkaða matarreikninga heimilanna því að það verði svo ódýrt að kaupa ísskápa og flatskjái - og væntanlega borða þá ef hungrið sverfur að. Annar hv. stjórnarþingmaður hefur getið sér að minnsta kosti heimsfrægðar á Íslandi með þeirri skemmtilegu útfærslu á brauðmolakenningunni að það sé alveg ágætt að dýr rafeindatæki eða heimilistæki lækki í verði þannig að tekjuhátt fólk geti endurnýjað hjá sér og þá geti hinir tekjulægri keypt notað af því. Þetta er stef við brauðmolakenninguna um hvernig ávinningurinn af því að lífskjör hinna tekjuhæstu og ríkustu batni og ávinningurinn hríslist niður eftir þjóðarlíkamanum. Þetta er að vísu sama brauðmolakenning og bæði Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og núna OECD hafa fellt dauðadóm yfir og sagt að hafi afsannast í reynd með rannsóknum og mælingum en það hefur ekki skilað sér til Íslands. Frjálshyggjukreddutrúin er nákvæmlega jafn óbiluð í röðum sjálfstæðismanna og eftir atvikum fylgjenda þeirra í Framsóknarflokknum sem leiðitamir labba götuna á eftir leiðtoganum, Sjálfstæðisflokknum.

Þeir skipta ekki um trú.

Nú eru bara búin til ný stef við hana, íslensk stef um það hversu gott það sé að efnaðasta fólkið í landinu geti nú virkilega gert vel við sig og keypt rækilega inn af dýrum og stórum tækjum því að þá muni það þurfa að losa sig við þau gömlu og þau geti lágtekjufólkið keypt notuð á eftirmarkaði. Ég vil líka nefna sérstaklega niðurfellingu sykurskattsins sem ég fæ enn engan botn í hvernig er hugsaður af hæstv. ríkisstjórn. Mér finnst það vera svo gott dæmi um það hvernig kreddan ber menn ofurliði og rænir þá allri heilli hugsun því að Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að stimpla það inn hjá sér að það eigi að fella niður vörugjaldið, það sé ofboðslega gott, og stendur frammi fyrir því að leggja til að ríkið afsali sér hátt í 3 milljarða tekjum af þessum skatti gegn ráðleggingum allra sem eitthvað hafa um lýðheilsu- og manneldismál að segja. Ber þar auðvitað hæst landlæknisembættið og Lýðheilsustöð sem með sterkum rökum biður Alþingi þess lengstra orða að standa ekki svona að málum að akkúrat á sama tíma og hollustuvörurnar eigi að hækka í verði vegna hækkaðs virðisaukaskatts lækki verð á sælgæti, sykruðum gosdrykkjum og öðru slíku. Hið sama kemur á daginn, ríkisstjórnin er algjörlega rökheld í þessum efnum og enginn vilji eða metnaður virðist vera hjá þeim sem hafa að einhverju leyti önnur sjónarmið. Nú þykist ég vita að vissulega séu efasemdir uppi meðal sumra stjórnarliða sem láta það kannski eftir sér einir með sjálfum sér á kvöldin að velta fyrir sér hvort kennisetningin sé alveg örugglega hafin yfir allan vafa, að þetta sé allt saman gott bara í þágu þess að einfalda -  Umhugsunarefnið er að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekkert lært. Hann eltir sömu mýrarljós nýfrjálshyggjunnar og græðgiskapítalismans algerlega ónæmur fyrir því sem gerðist á Íslandi og er ábyrgðarlausari nú, ef eitthvað er, en hann var þó áður. Nú ættu aðstæður í ríkisbúskap okkar Íslendinga að gera það að verkum að menn tækju raunsæja afstöðu til hlutanna og veltu vandlega fyrir sér við hverju ríkið mætti með þunga skuldabyrði sína ef það ætlar samtímis að eiga nokkurn veginn fyrir lágmarksútgjöldum sem einu sinni var að minnsta kosti samstaða um á Íslandi að ætti að vera á vegum hins opinbera. Það er kannski liðið líka. Það er margt fleira afar gagnrýnivert við þessar aðgerðir, herra forseti, þó að auðvitað hefði ekki þurft að verða hér mikill pólitískur ágreiningur um niðurfellingu almenna vörugjaldsins ef það hefði verið fjármagnað með öðrum hætti en þeim að hækka verð á lífsnauðsynjavörur almennings. Það er stóri ágallinn við þessa aðgerð og alveg fáránleg útkoma að hækka verðið á grænmeti og ávöxtum, mjólk, kjöti og öðrum slíkum ferskum vörum en lækka sykur og sælgæti í verði. Ef þetta hefði verið öðruvísi gert og sykurskatturinn skilinn eftir býst ég við að að þessum skilyrðum fullnægðum hefði maður getað staðið að því enda í sjálfu sér að mörgu leyti ágætt að losna við vörugjaldið, þ.e. hinn almenna vörugjaldshluta sem er barn síns tíma. Sjálfstæðisflokkurinn hefur að vísu haft mörg tækifæri til að fella það niður áður en lét það ógert þangað til nú. Það er fleira sem ber að hafa í huga í þessum efnum. Þá vil ég enn gera að umtalsefni - nú er skaði að hæstv. fjármálaráðherra er að sjálfsögðu gufaður upp, hefur ekki sýnt þessari umræðu um stóru málin sín, fjárlögin, fjáraukalögin, bandormana,  Tímasetning þessara aðgerða er ofan í allt annað, ríkisstjórnin velur að láta sulla öllum þessum breytingum í gegn í einu lagi nú um áramótin. Það þarf ekki mikla þekkingu á þessum málum til að átta sig á að það er að mörgu leyti óhagstæðasti tími ársins. Breytingar á virðisaukaskatti, ég tala nú ekki um ívilnandi aðgerð eins og lækkun efra þrepsins eða niðurfellingu vörugjalds, er hægt að gera hvenær sem er ársins. Versti tíminn til að gera þetta er um áramót.  Hvað gerðu bankarnir í kjölfar vaxtalækkunar Seðlabankans? Skiluðu þeir vaxtalækkuninni allri til neytenda? Nei. Var ekki verið að upplýsa að þeir notuðu tækifærið og juku vaxtamuninn? Ætli ástandið í smásölu- eða dagvöruversluninni sé nokkuð skárra? Hafa ekki tvær, þrjár markaðsráðandi keðjur þetta algerlega í hendi sér? Jú, auðvitað. 

Virðulegi forseti. Það eru ákveðin vonbrigði að stjórnarmeirihlutinn skuli ekki sjá ástæðu til að laga meira í þessu frumvarpi en eingöngu fyrirsögn þess. Mjög margt í þessu frumvarpi mætti laga og þyrfti að laga. Við fórum ágætlega yfir það við 2. umr. og ég er þess vegna mjög undrandi á því að hér séu þingmenn tilbúnir að samþykkja að ljúka málinu með þeim hætti að verð á nauðsynjavöru muni hækka strax eftir áramót. Það þýðir ekki að tala um einhverjar mótvægisaðgerðir sem felist í því að menn lækki efra þrepið á virðisaukaskattinum þegar staðreyndin sem blasir við þeim sem tekjulægstir eru, og landsmönnum öllum, er að verð á mjólk, fiski og kjöti mun hækka. Það er ákvörðun þessarar ríkisstjórnar og þess stjórnarmeirihluta sem hér situr að gera þetta, þ.e. að hækka verð á þessum nauðsynjavörum. Hvers vegna? Það er gert til einföldunar að því er meiri hlutinn segir. En hver er einföldunin í þessu tilfelli? Hún er sú að við erum áfram með tvö þrep. Menn fara úr 7% í 11%, það er engin einföldun í því, við erum áfram með tvö þrep. Þá segja menn að þetta sé gert til að komast fyrir leka út úr kerfinu, þ.e. að reyna að koma í veg fyrir að fólk svindli á kerfinu. Ég held að ég geti fullvissað menn hér inni um að þeir sem kaupa mjólk, kjöt og fisk eru ekki að svindla á kerfinu. Það er alls ekki þar sem lekinn á sér stað, þar er fólk eingöngu að kaupa nauðsynjavörur sem það þarf að kaupa til að hafa í sig og á og sjá fyrir sér og sínum. Mér finnast rökin sem menn hafa borið hér á borð afar fátækleg. Það eina sem þá stendur eftir er að menn þurfa nauðsynlega á að halda því fjármagni sem út úr þessari hækkun kemur. Og hvað eru menn að fara að fjármagna með hækkununum út úr hækkuninni á neðra þrepi virðisaukaskattsins? Jú, menn ætla að fjármagna það að þeir hafa losað sig við tekjur af veiðigjaldi. Það þarf að fjármagna það gat einhvern veginn. Það þarf að fjármagna það gat sem myndast líka þegar menn taka ákvörðun um að framlengja ekki auðlegðarskattinn. Þegar menn taka ákvarðanir um að framlengja ekki auðlegðarskatt, lækka veiðigjöldin en hækka neðra þrepið á virðisaukaskatti eru þeir að sýna áherslurnar. Menn telja greinilega að breiðu bökin séu heima hjá þeim sem lægstar hafa tekjurnar og eru hvað háðastir því að verðlag á þessum vörum sé hvað lægst. Það þýðir ekki að koma síðan hér upp og segja: Þið settuð þessa lokadagsetningu á auðlegðarskattinn. Það er bara ekki hægt að segja það við okkur vegna þess að við höfum sagt margoft að ef við þyrftum að velja þarna á milli er algjörlega klárt hvað við veldum. Við mundum aldrei fara þá leið að hækka virðisaukaskattinn á matvælunum með þeim hætti sem hér er verið að gera. Þegar menn velja á milli hvað þeir vilja skatta og hvar bera niður þegar kemur að álögum á fólkið í landinu er hér búið, eins og ég fór fram með áðan, að taka ákvörðun um að minnka álögur á útgerðina með því að lækka veiðigjöldin, minnka álögur á þá efna- og eignamestu á Íslandi en hækka álögur á nauðsynjavöru í staðinn. Það kemur hlutfallslega verst niður á þeim sem lægstar hafa tekjurnar. En það er fleira sem verið er að gera hér. Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja þá meinloku sem býr með fólki í þessum sal hvað varðar sykurskattinn. Menn afsala sér tekjum af mjög góðri skattlagningu að því leytinu til að hún er fullkomlega sambærileg við mengunarskatta, bifreiðagjöld og önnur slík gjöld sem lögð eru á þar sem fyrirséð er að kostnaður eða skaði muni hljótast af og lenda á þriðja aðila. Menn vita að mikil neysla sykurs leiðir til offitu. Menn vita að mikil neysla sykurs er að verða eitt helsta vandamál innan heilbrigðiskerfisins þar sem mjög marga lífsstílstengda sjúkdóma má rekja beint til sykurneyslu. Þar fellur til kostnaður og þess vegna er ekkert óeðlilegt við það að þeir sem neyta mikils sykurs greiði fyrir það. Það er ekkert óeðlilegt við það, ekki frekar en það að menn greiða bifreiðagjöld eða mengunarskatt. Ég skil ekki meinlokuna sem virðist vera á sveimi í þessum sal. Og þetta er fyrir utan einhverja hugsun um hvort þarna sé um að ræða forvarnaatriði eða ekki. Við 2. umr. var í þessum sal talað um verðteygni sykursins. Það er alveg rétt að þeir fullorðnu eru kannski ekki eins viðkvæmir og þeir sem yngri eru fyrir verðbreytingum á sykri en það hefur þó jákvæð áhrif gagnvart þeim sem yngri eru ef verðið er hærra vegna þess að þá er líklegra að yngri kynslóðirnar velji sig frá sykruðum vörum og yfir til annarra vara. En þessi ríkisstjórn er búin að ákveða að hækka verð á grænmeti og ávöxtum en lækka það á sykri. Mér er fyrirmunað að skilja lógíkina á bak við það. Eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi áðan er kreddan að bera menn hér algjöru ofurliði. Ég held að menn séu hér að taka ranga ákvörðun sem er byggð á mjög röngum forsendum. Þetta snýst ekki bara um einhverja neyslustýringu. Hvað eru menn þá að gera þegar þeir taka ákvörðun um að leggja á bifreiðagjöld og mengunargjöld? Hvað eru menn að gera í því? Þetta er algjörlega sambærilegt. Þessu fylgir fleira en eingöngu maturinn vegna þess að það hefur verið komið inn á það að þessi hækkun á virðisaukaskatti muni líka hafa mikil áhrif á suma atvinnuvegi hér á landi. Menn eru algjörlega með opin augun að taka ákvörðun um að bækur skuli vera með einhverjar mestu skattálögur sem fyrirfinnast í allri Evrópu. Eftir þessa breytingu erum við líklega í 4. eða 5. sæti yfir mestu skattpíningu á bóksölu í Evrópu,  Allt tal um að þessi ríkisstjórn sé einhvers konar vinur atvinnulífs eða á móti skattlagningu er bara orðin tóm. Þessi ríkisstjórn er vinur sumra, þ.e. hún gætir að ákveðnum öngum atvinnulífsins en hún er til í að skatta aðra í drep eins og verið er að gera hér með hinar skapandi greinar. Þetta á ekki eingöngu við um bækur. Eins og fram hefur komið er hér líka um að ræða tónlistina og aðra menningu, kvikmyndahús og fleira sem þetta mun hafa gríðarleg áhrif á. Þá get ég heldur ekki látið hjá líða að nefna ferðaþjónustuna og áhrifin sem þetta mun hafa á hana. Þegar fyrrverandi ríkisstjórn tók ákvörðun um að hækka virðisaukaskattinn á gistingu innan ferðaþjónustunnar úr 7% í 14% ákváðu menn að gefa ferðaþjónustunni níu mánuði til að aðlagast áður en breytingin tæki gildi. Hvers vegna? Jú, vegna þess að menn eru búnir að gefa út verð langt fram í tímann. Þá héldu þeir sem nú leggja til að með engum fyrirvara fái ferðaþjónustan á sig hækkun úr 7% í 11% langar ræður um það hvílíkan óleik væri verið að gera þessari atvinnugrein. Það er ekkert að marka hvað menn segja í þessum stól, greinilega ekki neitt. Enn og aftur kemur í ljós að það skiptir engu máli hvað talsmenn þessarar ríkisstjórnar segja vegna þess að þeir gera alltaf eitthvað annað. Núna er allt í lagi að henda inn með engum fyrirvara hækkun á virðisaukaskatti á gistinguna, nokkuð sem okkur datt aldrei í hug að gera vegna þess að við vissum hvaða áhrif þetta hefur. Virðulegi forseti. Að lokum verð ég að ítreka að ég varð fyrir miklum vonbrigðum með það að menn geri ekki meira en bara að laga fyrirsögn frumvarpsins fyrir 3. umr. Það er svo margt sem mætti gera breytingar á og þyrfti að laga. Til að draga þetta saman geta menn einfaldlega ekki horft á svona mál eitt og sér, menn verða að horfa á það í samhengi. Í stóra samhenginu er verið að færa skattbyrðar af stórum fyrirtækjum sem standa vel yfir á lítil fyrirtæki í skapandi greinum og ferðaþjónustu, það er verið að færa skattbyrði af þeim sem eru eignamestir í landinu yfir á þá sem eru tekjulægstir. Það er stóra myndin í þessu máli og það er ekki hægt að hlaupa undan því. Þetta er stefna þessarar ríkisstjórnar og hún birtist okkur hér í máli eftir mál. Síðan munum við ræða það í málinu á eftir með hvaða hætti verið er að leggja aukinn kostnað á sjúklinga í landinu með því að auka þátttöku þeirra í kostnaði á nauðsynlegum sjúkrahúslyfjum og fleira slíkt þar sem líka er verið að brjóta samninga sem gerðir hafa verið við aðila á vinnumarkaði. Þrátt fyrir mótmæli BSRB, ASÍ og stórra aðila á vinnumarkaði hafa menn ákveðið að keyra í gegn þessa virðisaukaskattsbreytingu. Samt vita þeir að þetta mun hafa mjög neikvæð áhrif á þá sem lægstar hafa tekjurnar sem og að það er gríðarlegur ófriður á vinnumarkaði fyrir. Þetta mun ekki reynast mönnum létt þegar kemur til kjarasamningagerðar á næsta ári. Mótmælin frá þessum aðilum hafa verið það hávær. Viðbrögð þeirra eftir að þessi breyting var samþykkt eftir 2. umr. gefa líka til kynna að þetta muni enn þyngja róðurinn við gerð kjarasamninga á næsta ári. Þess vegna er mér algjörlega fyrirmunað að skilja hvers vegna menn halda þessu til streitu. Tekjurnar hefði verið hægt að sækja öðruvísi, t.d. með því að halda veiðileyfagjöldunum eins og þau voru, halda sykurskattinum og framlengja auðlegðarskattinn.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kom víða við í ræðu sinni. Það er eitt atriði sem ég saknaði svolítið, sérstaklega þegar hv. þingmaður talaði um að skoða málin í heildrænu samhengi, og það er sú stóra breyting sem ég tel að felist í almennri lækkun virðisaukaskatts í landinu. Með þessu frumvarpi er verið að lækka almenna þrepið í virðisaukaskattskerfinu sem nær til líklega 85–90% af útgjöldum heimilanna sem eru í því þrepi, úr 25,5% í 24%. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður geti aðeins, af því að hún vék ekki að þessu í ræðu sinni, látið í ljós álit sitt á þessari breytingu sem er vissulega sú breyting sem er til þess fallin að hafa sem víðtækust áhrif nái hún fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég hélt að ég hefði svarað þessari spurningu með atkvæði mínu við 2. umr. þar sem ég greiddi atkvæði með þeirri breytingu og þyrfti þess vegna ekki að fara yfir það hér. Ástæðan er sú að ég tel hana af hinu góða. Við þurftum að fara mjög hátt með efra þrepið á sínum tíma þegar þrengingar voru í ríkisbúskapnum og ágætt skref að stíga þar til baka. Ég lagði hins vegar áherslu á að ég teldi ekki rétt að halda því til streitu að þyngja róðurinn hjá þeim sem lægstar hafa tekjurnar með því að hækka neðra þrepið eins og verið er að gera vegna þess að meira en 20% af útgjöldum þeirra sem lægstar hafa tekjurnar eru einmitt í nauðsynjavöru sem fyrirfinnst í neðra þrepinu, ekki því efra. Þess vegna legg ég svona mikla áherslu á að menn geri breytingar á því. Ég kom meira að segja með tillögur um hvernig við hefðum getað fjármagnað það en það hefur kannski ekkert að gera með efra þrepið og eins og ég segi studdi ég það í atkvæðagreiðslu um málið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og held að það sé líka ástæða til að við leggjum áherslu á það í þessari umræðu sem við getum verið sammála um og teljum æskilegt. Ég verð að játa að þegar ég horfi á þetta mál í samhengi eru tveir þættir sem mér finnst skipta mestu máli. Annars vegar er afnám laga um vörugjald og hins vegar þessi stóra lækkun á almenna virðisaukaskattinum á því sem hv. þingmaður nefnir nauðsynjavörur. Nauðsynjavörur eru reyndar af ýmsu tagi. Ég mundi halda að fyrir fátækar fjölskyldur sem eru á gömlum bílum skipti máli að fá varahlutina á aðeins lægra verði sem vörugjaldslækkunin mun til dæmis koma inn í. Fleiri þætti af því tagi má nefna. Við verðum að horfa á það að jafnvel í þeim tilvikum þar sem matarútgjöldin eru hvað hæst sem hlutfall af tekjum er yfirgnæfandi hluti útgjaldanna samt sem áður í vörum og þjónustu undir efra þrepinu. Þá breytingu má ekki vanmeta eins og dálítið hefur verið gert að mínu mati í þessari umræðu. Það er einhvern veginn gengið út frá því að það sé sjálfsagður hlutur að það lækki en þegar um er að ræða breytingar á öðrum þrepum sem ég hefði vissulega viljað komast hjá er engu að síður um að ræða summu sem leiðir til betri afkomu fyrir alla hópa.

Virðulegi forseti. Útgjöld allra tekjulægstu fjölskyldnanna fara að langmestu leyti í nauðsynjavörur, húsnæði og matvæli. Við þekkjum húsnæðismarkaðinn á Íslandi, hann er mjög erfiður og lítið hefur verið gert til að laga það. Það sem eftir stendur í þessari umræðu er að búið er að taka ákvörðun um að hækka verð á kjöti, fiski, mjólk og annarri slíkri matvöru og menn gera þetta algjörlega með opin augu vegna þess að lækkun vörugjalds hefur ekki áhrif á það. Þegar á hólminn er komið verður summan neikvæð fyrir allra tekjulægstu hópana hér á landi. Það er ekki hægt að hrista höfuðið yfir því. Það hefur verið reiknað fram og til baka og það er ekki að ástæðulausu sem stærstu aðilar á vinnumarkaði mótmæla þessari breytingu. Hv. þingmaður segir að hann hefði gjarnan viljað komast hjá þessu, ef ég skildi hann rétt, en það hefði hann alveg getað gert. Það hefði verið hægt að gera með því að halda sykurskattinum, lækka ekki veiðigjöldin og framlengja auðlegðarskattinn. Það er það sem ég er að tala um í stóra samhenginu. Menn taka ákvörðun um að velja, menn ákveða það, og það er val þessarar ríkisstjórnar af því að það er hluti af þeirri trú hennar að það muni með einhverjum hætti færa okkur betra samfélag að auka skattbyrði hjá þeim sem þurfa að kaupa nauðsynjavöru en minnka hana hjá þeim sem eiga mestu eignirnar í landinu og minnka hana hjá þeim sem nýta náttúruauðlindir til starfsemi sinnar eins og útgerðin. Það er val þessarar ríkisstjórnar þannig að hv. þingmaður hefði vel getað komist hjá því að standa að hækkun matarskattsins með því að taka ákvörðun um að koma veiðigjöldunum aftur í samt horf og með því að framlengja auðlegðarskattinn.

Herra forseti. Við hrun haustið 2008 brutust landsmenn út úr viðjum þöggunar. Í kjölfar svo mikils áfalls hafa eðlilega verið mikil læti, mikil átök og reiði, og oft og tíðum hefur auðvitað mörgum þótt óróleikinn fullmikill. Ég vil þó halda því fram að hann sé fullkomlega eðlilegur og ekki megi heldur gleyma því að við erum að takast á um völd og eignarhald. Þetta er ekki eitthvert stjórnleysi heldur skilningur fólks á því að ef við stöndum ekki lýðræðisvaktina geta ákveðin öfl hrifsað til sín nokkuð sem almenningur í landinu á í raun og á að hafa ákvörðunarvald yfir. Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur voru hér við völd árin 1995–2007. Á þeim þremur kjörtímabilum, sérstaklega undir lokin á því tímabili, var rekin hér hörð skattalækkunarstefna sem olli því að Ísland sló nánast heimsmet í aukningu ójafnaðar. Það var ekki einasta að ójöfnuður yxi vegna mismunandi atvinnutekna og fjármagnstekna heldur urðu skattkerfisbreytingar, og tekjutilfærslukerfin stuðluðu að enn frekari ójöfnuði. Núna fáum við að heyra brauðmolakenninguna útfærða þegar skattar á þá tekjuhæstu eru lækkaðir eða afnumdir en skattar á venjulegt fólk hækkaðir. Matarskatturinn er einstaklega andstyggileg aðgerð, ekki síst í ljósi þess að ríkissjóður hefur ekki neina þörf fyrir að auka tekjur sínar með þessum hætti. Ríkisstjórnin afsalar sér ýmsum tekjum og nýtir fjármuni með ýmsum hætti þannig að þessa milljarða þurfti ekki að sækja í vasa almennings á Íslandi. Matarskatturinn lýsir fullkomnu skilningsleysi á kjörum fólks. Svo virðist sem það hvarfli ekki að þeim sem ráða ferðinni að matarinnkaup geti verið meginútgjaldaliður þegar reikningar hafa verið greiddir fyrir húsnæði, rafmagn, síma, frístundaheimili og tómstundir barna þar sem fólk hefur aðeins meira á milli handanna. Þegar þessir reikningar hafa verið greiddir er á flestum heimilum megninu af því sem eftir stendur eytt í matvöruverslunum. Að sjálfsögðu kaupir fólk ýmsan annan varning en þetta eru vörurnar sem alltaf njóta forgangs. Framsóknarflokkurinn sýndi smátilburði til að mótmæla 12% skattinum. Hann lækkaði þann skatt í 7% rétt fyrir kosningar 2007. Flokkurinn var auðkeyptur. Skatturinn verður nú 11% og á móti voru taldar upp þrjár mótvægisaðgerðir. Sú fyrsta er hækkun barnabóta um 1 milljarð frá frumvarpinu. Hið rétta er að barnabætur halda ekki raungildi sínu miðað við árið 2013 sem er síðasta fjárlagaár ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Í öðru lagi átti að lækka kostnaðarþátttöku sjúklinga í lyfjum. Það er plat, það er verið að slá ryki í augun á kjósendum því að samkvæmt fjárlagafrumvarpinu 2015 átti að auka greiðsluþátttöku fólks um á þriðja hundrað milljónir. Það er dregið úr þeirri aukningu þannig að kostnaðarþátttaka sjúklinga í lyfjum eykst á milli fjárlagaára. Hún eykst bara ekki jafn mikið og frumvarpið sagði fyrir um. Eina raunverulega mótvægisaðgerðin er að húsaleigubætur hækka um 400 millj. kr. Það er eina aðgerð ráðherrans sem bjó til nýtt heiti á embætti sitt, félags- og húsnæðismálaráðherra. Það er eina aðgerðin í þágu leigjenda sem fram hefur komið á kjörtímabilinu og er alls ófullnægjandi þó að hún sé skref í rétta átt. En mótvægisaðgerðirnar eru sem sagt fyrir meginþorra heimila engar. Þvert á móti eru auknar álögur á heimilin, t.d. í gegnum aukna greiðsluþátttöku sjúklinga um 1.900 millj. kr., og svo er dregið úr almannaþjónustunni, svo sem í framhaldsskólunum, með Ríkisútvarpinu og á ýmsum öðrum sviðum. Úr því að Ríkisútvarpið ber á góma færir það sjónir okkar að fjölmiðlum og hlutverki þeirra sem fjórða valdsins í lýðræðissamfélagi og að listamönnum sem gegna mikilvægu hlutverki í að túlka samfélag okkar í gegnum listina, varpa á það gagnrýnu ljósi, öðruvísi ljósi. Svo hafa listamenn margt annað gildi af ýmsu öðru tagi. Þetta mikilvæga hlutverk listarinnar er auðvitað ógnandi. Þessi ríkisstjórn hefur lagt sig fram um að lítilsvirða listamenn, gera lítið úr störfum þeirra, draga úr framlögum til þeirra og láta eins og listamenn séu einn helsti kostnaðarbaggi á íslensku samfélagi en hið rétta er að við megum þakka listamönnum og menningarstofnunum fyrir að þetta land sé byggilegt. Þegar kemur að fjölmiðlunum hafa margir ráðherrar viljað stjórna því hvað haft er eftir þeim í fjölmiðlum, hvað er talað um í fjölmiðlum, verið með ótrúlegar aðdróttanir og vegið að frelsi fjölmiðla til að fjalla um stjórnmálin. Þöggunartilburðirnir eru svo yfirgengilegir að mörgum borgaranum hrýs hugur við því samfélagi sem hér er að teikna sig upp. Mig langar að koma inn á eitt áður en ég lýk máli mínu um hækkun á matarskatti. Frekar truflandi frétt birtist í málgagni Framsóknarflokksins, eyjan.is, um nýja reglugerð sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra var að gefa út. Hún tók gildi á föstudaginn var. Það er kannski mótvægisaðgerð við hækkun á matvælaverði. Samkvæmt þeirri reglugerð er nú verslunum heimilt að selja vörur sem komnar eru fram yfir „best fyrir“-dagsetningu og ekki þarf að aðgreina þær frá öðrum vörum. Neytendasamtökin gera alvarlegar athugasemdir við þetta. Sagt er að þetta sé til að koma í veg fyrir matarsóun. Það markmið er göfugt og það kann vel að vera að það sé eðlilegt að veita slíka heimild með mjög ströngum skilyrðum. Ég vitna beint í það sem haft er eftir Neytendasamtökunum á eyjan.is. Þar segir, með leyfi forseta: „Við teljum að það sé alveg lágmark að útrunnar vörur séu seldar á sérstökum stað í hverri verslun svo það fari ekki á milli mála ef neytendur eru að kaupa útrunnar vörur. Þar með er um leið komin pressa á verslanir að selja þessar vörur á ódýrara verði og neytandinn getur þá tekið upplýsta ákvörðun um að kaupa þær, en á hálfvirði. Að rugla þessu saman í sömu hillum teljum við vera fyrir neðan allar hellur.“ Það er kannski hér sem stóra mótvægisaðgerðin er komin, að rýra gæði matvörunnar sem okkur býðst í verslunum, helst án þess að við vitum af því. Ef ráðherra telur í raun og veru mikilvægt með þessum hætti að draga úr matarsóun er rétt að það sé auglýst vel gagnvart neytendum, að ráðuneytið komi því á framfæri hvar neytendur megi búast við því að vörur geti verið útrunnar og að verslanir séu skikkaðar til að merkja vörurnar sérstaklega og koma þeim fyrir á sérstökum stöðum. Hitt er blekkingaleikur sem gagnast ekki neytendum. Ég ætla að nota tækifærið og koma þökkum á framfæri við Neytendasamtökin fyrir að standa vaktina fyrir okkur neytendur. Ekki gera núverandi stjórnvöld það. Af því að ég sá þessa frétt skoðaði ég reglugerðina til að kynna mér hana, ekki bara í gegnum Neytendasamtökin, en þar sem plaggið er upp á 61 síðu hafði ég ekki tök á því nokkrum mínútum áður en ég hóf ræðuna. Það er þó ágætt að koma því á framfæri við neytendur fyrst sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fer ekki hátt með þetta að kíkja vel á dagsetningarnar á matvælunum sem þeir kaupa. En þetta er framlag ríkisstjórnarinnar til að auka gæði matvæla. Þetta er neyslustefna ríkisstjórnarinnar og rímar kannski ágætlega við afnám sykurskatts, rímar ágætlega við afsiðvæðingu samfélagsins og óbilgjarnar hótanir í garð fjölmiðla sem eiga að hafa eftirlit með stjórnarathöfnum þeirra. Að lokum harma ég að ríkisstjórnin komi fram við íbúa þessa lands með þessum hætti. Því miður er þetta frumvarp í anda annarra skilaboða og annarra athafna frá þessari ríkisstjórn. Ég fagna því að ég sé að einn framsóknarmaður ætlar að koma í andsvar við mig og kannski segja mér af hverju hann er svona ánægður að styðja matarskattinn.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur prýðisræðu. Ég ætlaði einmitt að ræða matarskattinn sem hv. þingmaður kom vel inn á. Um margt getum við deilt skoðunum en staðreyndin er sú að virðisaukaskattur er helsti tekjustofn ríkissjóðs, um það bil 30% af tekjum ríkissjóðs. Það hefur verið að gefa eftir og tvær skýrslur eru til grundvallar, skýrslur Efnahags- og framfarastofnunarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem staðfesta að breytinga var þörf. Hv. þingmaður talar um matarskattinn sem andstyggilega aðgerð. Eftir sem áður er neðra þrepið það lægsta á Norðurlöndum. Hér er verið að þrengja á milli þrepa og það er til að auka skilvirkni í kerfinu. Hv. þingmaður nefnir að hér hafi verið farið vægar í sakirnar en lagt var af stað með, þ.e. í stað 12% endaði talan í 11%. Það þýðir að 2 milljarðar eru skildir eftir í hagkerfinu neytendum til hagsbóta sem tryggir enn frekar að allar tekjutíundir koma betur út en áður. Það er ekki svo lítils vert að ná því fram og tryggja það. Auk þess mun verðlag lækka hér um 0,35% sem hlýtur að vera 

Herra forseti. Rökin fyrir virðisaukaskattsbreytingunum eru að það eigi að auka skilvirkni. Skattkerfi eru ekki hoggin í stein og það er alveg eðlilegt að þau sæti endurskoðunum. Lífskjör á Íslandi hafa hins vegar dregist mjög aftur úr með falli íslensku krónunnar og þeim viðjum sem íslenskt efnahagslíf er í vegna fjármagnshafta. Matvælaverð á Norðurlöndunum er lægra en á Íslandi. Matvælaverð er lægra nánast alls staðar í heiminum en á Íslandi sem má meðal annars rekja til krónunnar, en líka fleiri þátta. Það er langt að flytja matvöru hingað og svo má efast um að samkeppni á markaði hér sé nægileg þó að nóg sé nú af verslunum. Það að velja á þessum tímapunkti án þess að heildarmynd liggi fyrir með í loftinu óljósar hugmyndir um að það eigi að halda áfram að hækka skattinn og jafnvel riðla tekjuskattskerfinu frá þrepaskiptu skattkerfi yfir í flatt skattkerfi sem beinlínis þýðir aukna skattbyrði á fólk með lægri tekjur er vond ráðstöfun. Skattbreytingar þarf að framkvæma á réttum tíma. Þær þarf að skoða í stærra samhengi og það er algjörlega fráleitt að velja tíma sem þennan. Framsóknarflokkurinn lækkaði þennan skatt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur svarið. Ég ætla að segja hér að virðisaukaskattskerfið, neysluskatturinn, er ekki gott tekjujöfnunartæki. Það er ekki besta tekjujöfnunartækið. Við getum alveg deilt þeirri skoðun að jöfnuður skiptir máli og af því að hér hefur verið talað um brauðmolakenningu og vitnað í nýútkomna skýrslu OECD kemur þar jafnframt fram að jöfnuður er með besta móti á Íslandi í öllum samanburði. Það er líka til önnur vísitala, félagsþróunarvísitala eða, með leyfi forseta, „social progress index“ þar sem jöfnuður er mestur á Íslandi í samanburði við Norðurlandaþjóðir. Auðvitað verðum við samt alltaf að setja þessa hluti í samhengi og það er endalaus vinna að tryggja jöfnuð. Tekjuskattskerfið er mun vænlegra kerfi til tekjujöfnunar, ég ætla að taka undir það. Eftir sem áður hefur í þessari vinnu við að skilvirkja virðisaukaskattskerfið verið lögð mikil vinna í að tryggja að allir tekjuhópar komi betur út. Ef það tekst samhliða að efla þennan skattstofn náum við að skila því verkefni sem lagt var af stað með. Allur samanburður bendir til þess. Mikilvægast í þessu er einföldunin í afnámi vörugjalda og ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður sé mér til dæmis sammála um það.

Herra forseti. Já, jöfnuður er hér mikill. Og af hverju er það? Ójöfnuður hafði aukist hér gríðarlega í valdatíð Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks en í ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, Samfylkingarinnar til að byrja með í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, var hætt við síðustu skattahækkanirnar og sett meira fé inn í barnabótakerfið, atvinnuleysistryggingakerfið og almannatryggingar, og svo var unnið markvisst að því að efla hér jöfnuð. Það tókst með ágætum, til að mynda með því að koma á þrepaskiptu tekjuskattskerfi sem almenn sátt ríkir um. Ég er mjög hlynnt því, tók þátt í að koma því á og berjast fyrir því. Varðandi virðisaukaskattskerfið er það að sjálfsögðu mjög mikilvægt tekjuöflunarkerfi. Það eru ýmsar ágætar kenningar til í hagfræðinni, þar á meðal um virðisaukaskatt, að hann eigi ekki endilega að hafa tekjujafnandi fúnksjón, það eigi önnur kerfi að gera en samt sem áður hafa mörg ríki valið að beita pólitískum tækjum í gegnum virðisaukaskattskerfið til að tryggja neytendum mikilvægar vörur á hagfelldara verði. Það er gert með jöfnuð að leiðarljósi. Þegar verið er að endurskoða skattkerfi sem þetta 

Virðulegi forseti. Það er ágætt að velta því upp sem hér var verið að ræða áðan. Framsóknarmenn hafa mikið talað um og fært rök fyrir því að þeir hafi bara kostað þetta 1 prósentustig og mótvægisaðgerðir sem ég hef ekki tölu á og væri áhugavert að vita hversu háar væru til að þetta frumvarp næði fram að ganga. Þeir sem geta lítið annað gert en að kaupa sér í matinn og borga af nauðsynjum horfa á heildaráhrifin, þeir horfa á hvað þeir hafa afgangs þegar þeir eru búnir að borga sinn fasta kostnað. Það er stærsti hlutinn af því sem fer svo í matarinnkaup þannig að það þýðir lítið að tala um heildaráhrif í þessu samhengi. Hér var áhugavert að heyra í sambandi við matvælin og annað því um líkt að ráðherra fær með reglugerð að selja útrunnar vörur án þess að þær þurfi að aðgreina eða merkja sérstaklega. Það er athugunarvert og gott að Neytendasamtökin hafa fylgt því eftir. Ég trúi því ekki að neytandinn sé því sammála að það þurfi ekki að aðgreina. Mér finnst þetta ekki gott framlag af hálfu framsóknarmanna, ég verð að segja það, til að bæta hér matarmenningu og koma í veg fyrir matarsóun. Það er hið besta mál að sóa ekki mat og við vitum öll að vörur eru ekki endilega ónýtar þó að þær séu komnar fram yfir á dagsetningu en það er nauðsynlegt að merkja þær sérstaklega og aðgreina þær því að þær hafa kannski tapað einhverjum næringargildum og öðru slíku. Auðvitað ber að sýna fram á að við séum að kaupa hér annars vegar nýja vöru og hins vegar vöru sem er komin fram yfir líftíma sinn. Þetta var áhugavert og styður það sem margur hefur sagt, að ráðherrar hafa gjarnan of mikið rými í reglugerðarsetningu. Mér hefur líka orðið hugsað til þess í þessari umræðu þegar framsóknarmenn hafa talað mikið um hag heimilanna og hvers vegna ríkisstjórnin geri það sem hún er að gera. Ég hugsa að það hefði verið hin mesta kjarabót í þessum virðisaukaskattsbreytingum að færa föt til dæmis í neðra þrepið. Ég hugsa að það hafi haft miklu meiri áhrif á launaumslag þeirra sem verr standa í samfélaginu en að lækka þetta um 1,5% og komið betur þar við. Það hefur í rauninni enginn svarað því af þeirra hálfu, held ég, hvers vegna það var ekki gert. Þetta er kannski eitthvað sem okkur vinstri grænum finnst að minnsta kosti ekki vel hugsað. Við höfum líka rætt um kostnað samfélagsins vegna sykurskattsins og hvers vegna við teljum rök fyrir því að halda honum utan vörugjaldalækkunarinnar og lækka hann í því samhengi. Það eru auðvitað þessir lífsstílssjúkdómar sem við sitjum uppi með og tannskemmdir, offita o.fl. sem fylgja hinni auknu neyslu sem vestrænar þjóðir búa við núna, þessi auknu vandamál honum fylgjandi. Það að það sé meiri stýring en margt annað á neysluvenjum fólks held ég að megi blása út af borðinu. Það er skynsamlegt að hafa þennan skatt inni, bæði til að spyrna við aukinni notkun sykurs og líka vegna þess að hann hefur þær afleiðingar sem valda miklum kostnaði fyrir samfélagið. Ég held að það hafi verið afar misráðið að gera þetta. Ég hef sagt það áður og get sagt það enn að ég tel að það hefði miklu frekar átt að niðurgreiða vörur sem koma í staðinn og teljast góðar eins og sukrin eða stevia. Allar þessar vörur sem teljast sérstaklega heilsusamlegar eða að minnsta kosti betur til þess fallnar að við innbyrðum þær eru frekar verðháar. Það er áhyggjuefni vegna þess að það segir okkur að þeir sem hafa minna á milli handanna verða kannski að neita sér frekar um þessar vörur og kaupa þær sem óhollari eru. Við eigum ekki að stefna að því. Af því að hér var líka verið að tala um að jöfnunin sé ekki mikil í gegnum virðisaukaskattskerfið byrjum við að minna á gerð fyrsta fjárlagafrumvarps þessarar ríkisstjórnar þegar hún ákvað að gera breytingu á tekjuskattsþrepunum, að það væri ekki til hagsbóta fyrir þá sem minnst hefðu. Það er hið mesta jöfnunartæki, hefur komið víða fram og verið rökstutt með ágætum. Það er ekki á eina bókina lært heldur margar, ójöfnuðurinn er aukinn í gegnum tekjuskattskerfið og sömuleiðis í gegnum þessa breytingu á virðisaukaskattinum. Það er sorglegt í þessu samhengi að ríkisstjórnin skuli hafa fallið frá 0,5 prósentustiga hækkun til öryrkja sem við vitum að eru í hópi sem nýtur ekki endilega ágætis af þeim breytingum sem hér eru að koma fram. Það er í sjálfu sér merkilegt að þetta er gegn lögum, 69. gr. þar sem það er að minnsta kosti ekki heimilt að gera þetta með þeim rökstuðningi. Ég hvet hv. stjórnarþingmenn til að kíkja eftir því að athygli hefur verið vakin á því. En það erum ekki bara við í stjórnarandstöðunni sem höfum rætt neikvæð áhrif þessa frumvarps. Manni finnst sérstakt að ekki sé hlustað á þá sem fara fyrir öllum stærstu launþegasamtökum landsins og hinum ýmsu félögum sem hafa gefið álit sitt á þetta. Það er allt á sömu bókina lært, það er gagnrýnt að mótvægisaðgerðirnar muni bæta hag heimilanna og vísað til þess að þar sé alltaf notað eitthvert meðaltal en rökstutt að meðaltal halli verulega á þá sem hafa lægri laun. Flest þessara samtaka telja ríkisstjórnina ekki með þennan hóp í forgangi. Hér hefur verið talað um þessar mótvægisaðgerðir, bæði um vörugjöldin og svo barnabæturnar. Við vitum að margir, hvort sem þeir eru með lágar eða millitekjur, eru ekki með börn á framfæri og það eru líka margir sem geta ekki veitt sér þann munað að vera oft í verslunum þannig að þeir geti keypt sér dýrari vöru sem lækkar með vörugjöldunum til að jafna út aukinn kostnað sinn af þessum litlu ráðstöfunartekjum sem þetta fólk hefur. Í ályktun frá stjórn Bárunnar er því mótmælt að ætlast sé til þess að láglaunahópar innan verkalýðshreyfingarinnar beri hitann og þungann af þessari viðreisn í efnahagslífinu og hagsmunagæsla stjórnvalda gagnrýnd. Við vinstri græn höfum gagnrýnt mjög mikið þá aðgerð sem snýr að þeim efnameiri og niðurfelldum sköttum eins og við höfum áður rakið, bæði með því að framlengja ekki auðlegðarskatt og leggja til einhverjar breytingar þar á svo innheimta megi hann af skynsemi sem og auðvitað veiðigjöldin. Undir þetta taka allflest stéttarfélög í athugasemdum sem ég er búin að lesa. Á það er minnt að þetta launafólk stóð þétt við hliðina á ríkisstjórninni síðast, eins og við og aðrir sem hafa lagt sitt á vogarskálarnar til að reisa við efnahag þessarar þjóðar, og lagði sitt af mörkum en upplifir nú að aðrir hópar komi sér undan ábyrgð og geti bara haldið áfram eins og ekkert hafi í skorist. Hér hefur líka, og ekkert skrýtið við það, verið rætt um skattlagningu á bækurnar, kvikmyndirnar og tónlistina. Það á í sjálfu sér ekkert að koma okkur á óvart og það var mjög táknrænt hérna fyrir helgina þegar þeir sem lýstu í þöglum mótmælum á þingpöllum andstöðu sinni við þennan skatt, þeir settu hendur fyrir augu. Það er það sem manni finnst ríkisstjórnin vera að gera. Við erum lítið málsamfélag og þurfum að gera mikið til að viðhalda tungunni okkar. Það gerum við meðal annars með því að gefa út bækur, gefa út tónlist og tala ekki bara um skapandi greinar á tyllidögum. Það er það sem ekki bara þetta fólk upplifir heldur við mörg hver önnur. Þar eru engar mótvægisaðgerðir þrátt fyrir að hæstv. menntamálaráðherra hafi talið þörf á því. Hér er líka vegið að RÚV af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þar hafa gjarnan listamenn fengið inni, t.d. tónlistarmenn, ég þekki það persónulega, en hafa fengið neitun alls staðar annars staðar á einkamarkaði. Þetta er að öllum líkindum tekið frá þeim sem eiga eftir að stíga fram á tónlistarsviðið og eiga kannski ekki greiða leið inn í einkamiðlana því að einhvers staðar þarf Ríkisútvarpið að taka alla tekjulækkunina sem fram undan er. Það er líka athugavert í þessu að gert er ráð fyrir að allt gangi eftir, að allt lækki sem á að lækka. Það hækkar sem á að hækka, við vitum að það gerir það alveg örugglega. Ég hef eiginlega meiri áhyggjur af því að það lækki ekki sýnilega um þetta 1,5% sem þar er en í lokin varðandi mótvægisaðgerðirnar, barnabæturnar og þess háttar, eins og ég sagði áðan, vitum við að neysluskatturinn er ekki endilega góður til að jafna lífskjör í landinu en því hefur ekki verið svarað að öllu leyti hérna hvaða leiðir hagfræðingar eða einhverjir aðrir hafa bent á sem duga betur til að jafna lífskjörin óbeint í gegnum neysluskatta. Því má líka velta fyrir sér af hverju ríkisstjórnin ákvað að skerðingarmörkin yrðu svona lág. Um leið og einstaklingar sem fær barnabætur er kominn með 200 þús. kr. í tekjur fara barnabæturnar að skerðast og þá við 400 þús. kr. hjá hjónum. Hversu stór skyldi hópurinn vera sem í rauninni fær mótvægisaðgerðir við þeim breytingum sem hér er verið að gera? Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur mikið talað fyrir íslenskri menningu og þjóðararfinum en styður hér að það sé skert til þess og á það lagðar álögur. Forsætisráðherra talar gegn því sem hann hefur sagt hér áður þannig að ekki fara saman orð og efndir. Málið er hér til 3. umr. og ríkisstjórnin virðist ekki ætla að taka á þessu máli. Við þyrftum að gera miklu meira af því að skoða neytendahegðun ákveðinna hópa og dr. Arna Varðardóttir hefur farið fyrir slíku í Svíþjóð. Við þyrftum að gera meira af því áður en við gerum miklar breytingar 

Með bréfi dagsettu 10. desember síðastliðinn hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um eftirfarandi þrjár skýrslur frá Ríkisendurskoðun: Skýrslu um alþjóðlega samninga um varnir gegn mengun sjávar frá skipum, skýrslu um mannauðsmál ríkisins og skýrslu um siðareglur fyrir starfsfólk Stjórnarráðs Íslands. Með öðru bréfi dagsettu 10. desember síðastliðinn hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við fjárlaganefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings 2013.

Frú forseti. Við píratar erum með tvær breytingartillögur við þetta mál. Önnur þeirra felst í því að koma til móts við hækkun á matvælaverði sem heildarpakki ríkisstjórnarinnar mun hækka um 1–2% samkvæmt hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar, skattanefndar þingsins. Sú mótvægisaðgerð felur í sér að matartollar og innflutningskvótar verði alfarið felldir burt. Við vinnslu þessa máls leituðum við upplýsinga hjá upplýsingaskrifstofu þingsins, var vísað á ráðuneytið, ráðuneytið vísar á efnahags- og viðskiptanefnd, við vinnslu þar var kallað eftir upplýsingum og fengum góðan stuðning hjá ritara efnahags- og viðskiptanefndar sem fór í það að reyna að afla upplýsinga hjá ráðuneytinu. Sjálfur fór ég upp í ráðuneyti. Þar var borið við að fara í gegnum nefndina og almennt að þeir mættu ekki hygla þingmönnum sérstaklega eða þyrftu að gæta jafnræðis hvað þetta varðar og vísuðu á þingið, að það ætti að vinna þetta. Þetta var í vinnslu í þinginu í einn og hálfan mánuð og kallað var eftir þessum upplýsingum. Ekki fengust nægar upplýsingar til að klára fyllilega heildarpakkann á þessu máli. Þessar mótvægisaðgerðir áttu að koma á móti hækkun á matvælaverði, með því bara að hækka barnabætur sem munu samt ekki gagnast öllum foreldrum sem eiga börn, munu ekki gagnast öryrkjum og ekki eldri borgurum þannig að sú mótvægisaðgerð ríkisstjórnarinnar er hriplek. Í staðinn væri tekin út þessi vonda tekjuleið og vernd á búvöruframleiðslu, vond tekjuleið fyrir ríkið og vond leið til að styðja við búvöruframleiðslu vegna þess að hún er óskilvirk. Það er miklu skilvirkara að afnema þetta af því að þessi ígildi tollverndarinnar sem búvöruframleiðendurnir fá eru ekki nema svona 60% á móti því sem það kostar neytendur í hærra matvælaverði. Þetta er vondur skattur, vond leið til að styðja við búvöruframleiðslu í landinu. Það væri hægt að fella í burtu þetta vonda og óskilvirka kerfi og fara aðra leið, ná inn fé sem þarf til að styrkja búvöruframleiðslu með skilvirkari skattheimtu sem mundi valda minni hækkun á matvælaverði til neytenda og skila því þá bara með beinum framlögum til búvöruframleiðenda. Það er sú mótvægisaðgerð sem við vorum að vinna að. Þá fengju búvöruframleiðendurnir mótvægisaðgerðina og tapa engu fjárhagslega á þessari stöðu en í raun mundu allir græða. Þeir mundu fá óskilvirkan skatt út af borðinu, lægra matvælaverð og búvöruframleiðendur mundu samt fá sitt. Þetta rúmast algjörlega innan hugmyndafræði bæði Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins og leiðarljóssins í skattatillögum ríkisstjórnarinnar sem er að gera skattkerfið skilvirkt. Þetta er sú leið sem við kölluðum eftir upplýsingum um til að geta unnið til fulls en þær upplýsingar skiluðu sér ekki þrátt fyrir að það hefði verið ágætur tími fyrir það. Þetta sýnir að fjárlaga- og tekjuöflunarfrumvörpin eru fyrir ríkisstjórnina og að þingmenn eiga helst ekki að vera að skipta sér mikið af þeim, ekki einu sinni í gegnum þingnefndir. Hún hefur ekki komið með heildstæðar tillögur sem rúmast innan þess sem ríkisstjórnin kallar eftir. „Verið helst ekkert að skipta ykkur af þessu og ef þið gerið það fáið þið ekki upplýsingar til að klára málið.“ Það sem stendur eftir og sem var hægt að gera er að fella út alla tolla og alla innflutningskvóta á matvæli og þá verður ríkisstjórninni látið eftir að fylla það gap, finna þann skattstofn sem væri skilvirkari en að hafa þessa matartolla og matarkvóta sem er klárlega hægt að gera. Það kom mjög skýrt fram í nefnd sem hæstv. þáverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, lét gera 2006 að árangursríkasta leiðin til að lækka matvælaverð væri að lækka verulega tolla og kvóta á innflutt matvæli. Við vitum þetta. Við vitum það og ríkisstjórnin gæti þá klárlega farið í að finna þessa peninga á móti og sett þá inn í fjáraukalög ef því væri að skipta, ef hún hefði áhuga á því. Þetta er skilvirk, réttlát, sanngjörn og góð mótvægisaðgerð til að koma í veg fyrir hækkun á matvælaverði. Þetta mundi lækka matvælaverð um 1–2% eins og áður segir sem er akkúrat það sem heildarpakki ríkisstjórnarinnar mun hækka matvæli um eins og hann stendur núna. Hún hefur ekki hug á að breyta honum neitt meira af því að menn eru nú þegar búnir að ákveða að fara ekki úr 7% upp í 12% heldur úr 7% í 11% sem mætti kannski segja að hafi alltaf verið í bókunum. Réttilega, þannig var það skriflegt upprunalega. Eins og menn vita þurfti að gefa Framsóknarflokknum eitthvert skjól varðandi hækkun matvælaverðs, að hann hafi komið til baka og sagt: Nei, við ætlum ekki að hækka í 12%, við ætlum að hækka í 11%. Sjáið hvað við hugsum mikið um heimilin og matvælaverð hvað það varðar. Þessi breytingartillaga varðar virðisaukaskatt á laxveiði. Á henni eru þingmenn úr öllum minnihlutaflokkunum. Hún er sanngjörn og skilvirk, hún rúmast innan þess ramma sem ríkisstjórnin kallar eftir og Bjarni Benediktsson talar um, að fækka undanþágum eins og mögulegt er í virðisaukaskattskerfinu af því að undanþágur eru óskilvirkar. Leiðarljósið er einföldun og skilvirkni í skattatillögum ríkisstjórnarinnar. Leiðarljósið er að minnsta kosti sett upp þannig að við reyndum að finna hvað væri hægt að gera innan þess ramma sem ríkisstjórnin kallar eftir. Viti menn, það er hérna 2 milljarða kr. skattstofn á veiði í ám, vötnum, lónum og slíku. Þetta er undanþága sem var búin til, eða ekki beint undanþága, menn fundu leið til að skattleggja þetta ekki 1990. Í bréfi ríkisskattstjóra segir: Já, ef veiðimenn þyrftu að borga meira fyrir þau veiðileyfi þar sem menn eru að veiða í lónum, ám og vötnum eftir því sem meiri fiskur væri veiddur væru leyfin virðisaukaskattsskyld. Þá væri það vörusala, sala á matvælum; á fiskinum. En það mætti líta á þetta sem fasteignaleigu. Ef verðið er fast og óháð magni getum við horft á þetta sem fasteignaleigu og þannig náðu menn að lenda því inn í undanþágu í virðisaukaskatti, í gegnum fasteignaleigu. Í þessari undanþágu sem núna er liður númer 8 í 2. gr. virðisaukaskattslaganna kemur samt sem áður alveg skýrt fram að fasteignaleiga sé vissulega undanþegin virðisaukaskatti en þó ekki útleiga á hótelherbergi, tjaldstæði o.s.frv. Jafnvel þó að skatturinn geti litið á það sem fasteignaleigu, sem það kannski er, er það ekki þannig í tilliti virðisaukaskattslaganna heldur ætlum við að líta á það svoleiðis. Við ætlum ekki að líta á það sem fasteignaleigu þegar menn leigja hótelherbergi í einn, tvo eða þrjá daga. Við ætlum samt sem áður að hafa það inni í virðisaukaskattinum. Það sem þessi breytingartillaga gerir er nákvæmlega það sama og er gert með hótelherbergi. Þó að skatturinn geti litið svo á varðandi veiðileyfi í á í einn, tvo, þrjá daga eða svo ætlum við löggjafinn samt sem áður ekki að líta á það sem fasteignaleigu, að sjálfsögðu ekki. Þar af leiðandi verður það virðisaukaskattsskylt eins og það að leigja sér hótelherbergi í nokkra daga. Í þessu tvennu eru fólgnar breytingartillögur Pírata og þingmenn minnihlutaflokkanna eru líka á breytingartillögunni um virðisaukaskatt á laxveiði. Með þessu erum við búin að koma til móts við mótvægisaðgerðir sem hæstv. fjármálaráðherra kallaði eftir. Hann kallaði eftir mótvægisaðgerðum við hækkun heildarpakkans. Þetta er mótvægisaðgerð sem þýðir að matvælaverð hækkar ekki. Það þýðir að sjálfsögðu það líka að ríkisstjórnin mun þurfa að fara í vinnu við að setja sitt starfsfólk í vinnu sem þingmaður fékk ekki gerða en ráðherrarnir sem hafa þessa starfsmenn á sínum snærum, geta farið í þá vinnu sem þarf að fara í til að finna skilvirkari skattleið til að búvöruframleiðendur verði ekki fyrir skaða af þessu. Matvælaverðið mun lækka með skilvirkari skattheimtu en þessum tollum og þá munu neytendur græða, búvöruframleiðendur munu græða og allir munu græða á því að skattkerfið í heild verði skilvirkara. Svo er 2 milljarða kr. skattstofn í gegnum laxinn þannig að þetta eru mótvægisaðgerðirnar við þessar innheimtuaðgerðir ríkisstjórnarinnar. En hvað er mikill plús miðað við stöðuna eins og hún er núna á tekju- og útgjaldafrumvörpunum? Mér er sagt að út frá því sem við höfum samþykkt séu þetta 4,3 milljarðar kr. sem við erum í plús. Getur einhver í þingsalnum sagt að svo sé ekki? Það er að minnsta kosti enginn sem veit það, þetta er það sem ég fékk hjá nefndarritara fjárlaganefndar, 4,3 í plús. Þá langar mig að nefna að það sem vantar upp á er 3,1 milljarður. Forsvarsmenn allra heilbrigðisstofnana á Íslandi, níu talsins, hafa tekið saman að 3,1 milljarð vantar til að hægt sé að veita nauðsynlega heilbrigðisþjónustu á næsta ári að þeirra mati. Það vantar 3,1 upp á en í fjárlagafrumvarpinu erum við í plús um 4,3 þannig að það eru til peningar til að setja í heilbrigðiskerfið jafnvel þótt menn fari ekki í neina frekari skattheimtu. Það eru til peningar til að forgangsraða í heilbrigðiskerfið í því magni sem forsvarsmenn allra heilbrigðisstofnana á Íslandi meta. Þeir meta það svo. Þessi ríkisstjórn hefur sagt: Já, en við erum að koma til móts við heilbrigðiskerfið, aldrei hefur verið sett meira í það. Nú á milli umræðna í meðferð þingsins á þessu máli hækkuðum við um 1 milljarð í Landspítalann. Þetta er rétt, en við erum búin að vera í bakkgír mjög lengi. Það dugir ekki sem þessi ríkisstjórn er að ganga út af með. Að mati forsvarsmanna heilbrigðiskerfisins á nauðsynlegri þjónustu er það ekki nóg og samkvæmt landsfundarályktunum Sjálfstæðisflokksins á að forgangsraða skattfé fyrst í brýn og áríðandi verkefni, orðrétt. Fyrst var þar örugg heilbrigðisþjónusta, orðrétt. Þetta er það sem Sjálfstæðisflokkurinn, a.m.k. flokksmenn á flokksþingi flokksins, sagði að ætti að forgangsraða. Nú hefur fjármálaráðherra verið spurður úr þessum ræðustól hvað honum finnist um ástandið, um það að læknar séu í verkfalli, um ástand heilbrigðiskerfisins og sér í lagi læknadeiluna. Hann sagði orðrétt að það væri afar áríðandi að leysa þetta. Ef Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að hlusta á sinn eigin aðalfund og það sem formaður flokksins segir á þá klárlega að forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Sjálfstæðismenn geta samt haft hallalaus fjárlög upp á 1,2 milljarða þótt þeir forgangsraði í heilbrigðiskerfið. Það er hægt. Þar stöndum við núna. Að sjálfsögðu hefði verið hægt að fara í aðra skattheimtu en það þarf ekki að gera það. Þegar öllu er á botninn hvolft getur þessi ríkisstjórn ekki sagt að hún sé að forgangsraða í heilbrigðiskerfið. Hún getur ekki sagt það af því að það eru til peningar til að gera það jafnvel þó að það virðist vera forgangsatriði þessarar ríkisstjórnar að vera með hallalaus fjárlög. Hún getur gert hvort tveggja. Ég skil ekki hvað menn eru að hugsa annað en það að reyna að skapa sér einhverja stöðu um það að við semjum ekki og vona að hinn aðilinn segi ekki upp. Það er það sem heilbrigðisráðherra virðist halda, a.m.k. segja. Hann segir: Ég trúi því ekki að læknar segi upp. Kannski eru menn bara að reyna að skapa sér sterka stöðu - en læknar eru að segja upp. Í dag eru læknar 1.100 talsins. 66 segja upp á ári hverju. Í gamla daga fóru Íslendingar út eins og núna, menntuðu sig og komu aftur til baka. 80% af sérfræðingunum komu til baka. Þess vegna erum við með gott heilbrigðiskerfi. Við erum með sérfræðingana eins og bæði Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn töluðu um í kosningaloforðum sínum, þá töluðu þeir um að það verðmætasta í heilbrigðiskerfinu væri mannauðurinn, báðir flokkar alveg skýrir þar. Ég er sammála því. Þetta er ástæðan fyrir því að við erum með öflugt heilbrigðiskerfi, þessir sérfræðingar sem fóru í bestu háskóla heimsins komu aftur heim. Það gera miklu færri í dag og þeir sem koma, segir mér Ólafur Ólafsson, fyrrverandi landlæknir, eru líklegir til að fara aftur út innan eins eða tveggja ára. Þetta er staðan sem við stöndum frammi fyrir. Það eru til 4,3 milljarðar í plús á þessum fjárlögum og við getum sett 3,1 í heilbrigðiskerfið og jafnvel rúmlega það, 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara í almenna fjárlagaumræðu við hv. þm. Jón Þór Ólafsson en ég kem fyrst og fremst upp vegna breytingartillagnanna sem hann gerði grein fyrir í upphafi ræðu sinnar. Ég verð að segja að hér snertir hann á tveimur viðfangsefnum sem ég held að við þurfum að skoða hvort með sínum hætti. Annars vegar er um að ræða holu eða galla varðandi virðisaukaskattinn sem lýtur að laxveiðileyfunum sem ég er sammála honum um að þurfi með einhverjum hætti að koma undir virðisaukaskattskerfið. Ég held að það hljóti að verða gert og miðað við þær umræður sem átt hafa sér stað um það efni held ég að það verði gert varðandi frekari skoðun á virðisaukaskattskerfinu þó að það verði ekki gert í þessari atrennu. Það hefur legið fyrir af hálfu stjórnarmeirihlutans að þrátt fyrir að verið sé að stíga töluvert skref í endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu í því frumvarpi sem hér er til umræðu er ekki um að ræða endanlega útgáfu. Menn sjá fyrir sér að þessi mál verði áfram til skoðunar með það að markmiði að fækka undanþágunum enn frekar og einfalda kerfið. Þar held ég að blasi við að það dæmi sem hann nefnir hér hljóti að verða meðal þeirra mála sem verði skoðuð. Hitt atriðið sem hann nefnir er í sjálfu sér annað mál sem lýtur að tollum á matvæli og matvælainnflutning. Ég er sammála þeirri nálgun hv. þingmanns að þar sé um að ræða afar vonda aðferð bæði til tekjuöflunar og við að stýra búvöruframleiðslunni í landinu og styrkja hana. Ég held að jafnvel þó að ég virði það að hv. þingmaður hefur sjálfsagt gert allt sem í hans valdi stóð til að komast til botns í því máli í þessari atrennu og það hafi ekki verið unnt að kalla fram þær upplýsingar sem nauðsynlegar voru í því sambandi sé afar mikilvægt verkefni 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að sjá að þetta eru verkefni sem hv. þingmaður vill sjá koma til framkvæmda en þá langar mig að spyrja þingmanninn hvernig eigi að koma þeim til framkvæmda. Ég skil að meiri hlutinn ætli ekki að fara í einhliða afnám matartolla enda hefði hann átt að vinna þetta betur í haust. Það er alveg hægt að gera það. Það væri kannski dálítið snúið og mundi þýða að menn þyrftu að fara í svolitla vinnu núna að finna aðrar leiðir til að gera þetta og væri hægt að koma til móts við bændur eða búvöruframleiðendur almennt í tekjuaukalögum á næsta ári eða eitthvað svoleiðis. Hvernig sér þingmaðurinn að þetta muni gerast? Þetta frestast alltaf. Ég hef spurt aðra þingmenn að þessu, m.a. hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar. Hann telur að ríkisstjórnin sé að vinna að einhverju leyti í laxveiðidæminu, að laxveiði verði ekki undanskilin virðisaukaskattinum. Síðan heyri ég frá hv. þm. Pétri H. Blöndal að hann telji að efnahags- og viðskiptanefnd sé að gera það þannig að þarna eru misvísandi skilaboð. Það vekur upp hjá mér þá hugmynd að menn séu bara að leika þann leik að fresta málinu og á endanum út í hið óendanlega. Eða er einhver raunveruleg geta til að ná þessu fram, þ.e. nógur pólitískur vilji til að þingmaðurinn í sínum flokki, í Framsóknarflokknum, geri þetta raunverulega? Þó að ég sé ekki margra vetra í pólitík þekki ég samt sem áður að hlutirnir eiga það til að viðhalda sjálfum sér og tæknin er oft sú að fresta málinu, 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé fullur vilji til að endurskoða þetta sem lýtur að laxveiðileyfunum. Ég er ekki nákvæmlega inni í því hvar er verið að vinna þetta. Ég hugsa að þetta hafi komið til umræðu bæði á vettvangi efnahags- og viðskiptanefndar þar sem ég á ekki sæti og eins í ríkisstjórn þar sem ég sit ekki heldur en ég tek fullt mark á yfirlýsingum manna um að þetta sé til alvarlegrar skoðunar. Varðandi hins vegar tolla á innflutt matvæli er það stærra og flóknara mál. Þrátt fyrir að menn viðurkenni óhagræðið sem af þessu hlýst, hærra matvælaverð og ýmiss konar vandkvæði önnur í þessu sambandi, er líka um að ræða ákveðna vernd í þessum tollum fyrir innlenda framleiðslu. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að samhliða afnámi tolla á matvæli hlýtur að koma til skoðunar líka hvaða mótvægisaðgerðir, svo maður noti nú tískuorð dagsins, komi til í því sambandi  Það hefur mætt andstöðu hagsmunaaðila og við gerum okkur grein fyrir því að slík andstaða verður fyrir hendi. Hins vegar held ég að eins og hv. þingmaður ýjaði að sé hægt að mæta þeim sjónarmiðum með öðrum hætti þannig að það sé hægt að aðstoða íslenskan landbúnað, ef við orðum það svo, af meiri skilvirkni og skynsemi en með þessari tollvernd.

Frú forseti. Það verður líklega miklu auðveldara að loka þeirri holu að virðisaukaskatturinn sé túlkaður af ríkisskattstjóra sem fasteignaleiga. Það er mjög auðvelt og þá er kannski spurningin hvort þessi breytingartillaga loki fyrir það með einu atkvæði. Við munum gera það á algjörlega sanngjarnan hátt. Það er spurning mín til þingmannsins: Hvers vegna gerum við það ekki bara núna? Nú er ríkisstjórnin að gera marga góða hluti hvað þetta varðar. Hún er að loka fyrir undanþágur í ferðaiðnaði á virðisaukaskatti á sanngjarnan hátt og gera skattkerfið skilvirkara á sama tíma. Hérna er tillaga um að taka bara einn annan lið á nákvæmlega sömu forsendum og gera þar af leiðandi skattkerfið sanngjarnara og skilvirkara, þetta er 2 milljarða kr. skattstofn. Hverju mundi það skila? Það veltur á því í hvaða þrepi það mundi lenda. Hefur þingmaðurinn hugmynd um það? Ég hef ekki hugmynd um í hvaða þrepi þetta mundi lenda. En klárlega mundu einhver hundruð milljóna skila sér þrátt fyrir að vísu inn- og útskatt. Ef við horfum til þess sem Sjúkrahúsið á Akureyri vantar umfram það sem ríkisstjórnin og meiri hlutinn í nefndunum ætlar að veita því eru það 55 milljónir. Við getum komist með það þar. Heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu vantar 250 milljónir. Það að taka þennan litla skatt inn gæti skilað okkur því. Það er nokkuð sem við munum standa frammi fyrir í atkvæðagreiðslunni, sanngjarn, skilvirkur skattur sem við látum annars bara renna út í sandinn.

Frú forseti. Ég vil ræða hér breytingartillögu hv. þingmanns sem hann flytur ásamt með flokksfélögum sínum, hv. þingmönnum Birgittu Jónsdóttur og Helga Hrafni Gunnarssyni, og gengur, ef ég skil rétt, út á að afnema á einu bretti alla verndartolla fyrir innlenda búvöruframleiðslu. Engu að síður hefur hv. þingmaður viðurkennt að væntanlega yrði að grípa til einhverra mótvægisaðgerða, menn mundu ekki gera þetta sisona og þá yrðu einhver útgjöld því samfara. Sá galli er á þessari tillögu sem raunverulegri tekjutillögu í núinu að menn yrðu að sýna í fyrsta lagi að mínu mati útfærslu og í öðru lagi fjárhæðir í sambandi við þær mótvægisaðgerðir sem væntanlega yrði gripið til. Menn hafa nefnt oft í þessu sambandi garðyrkjuna og þá gjarnan tíundað að henni hafi vegnað nokkuð vel frá því að breytingar í þessa veru voru gerðar þar en sleppa gjarnan að geta um að garðyrkjan fékk á móti samning við ríkið um stuðning sem er nálægt 500 millj. kr. í dag, ef ég veit rétt, eitthvað í nágrenni við hálfan milljarð. Á grunni þess hefur garðyrkjunni tekist ágætlega að spjara sig, en hún er með þann stuðning. Mér finnst að því fylgi nokkur ábyrgð að henda inn tillögu af þessu tagi og því er önnur hlið þessara mála sem ég vil spyrja hv. þingmann út í. Ef þetta yrði gert einhliða af Íslands hálfu mundu íslenskir framleiðendur búa við umtalsverða tolla á vörum sínum í útflutningi ef við gerðum þetta án samninga um gagnkvæma niðurfellingu. Staðan í dag er sú að útflutningur á skyri, kjöti og öðrum slíkum vörum sætir umtalsverðum tollum, t.d. í Evrópusambandinu, nema þetta litla magn sem við höfum náð að kría út tollkvóta fyrir. Ég held að það gæti aldrei gengið. Engin þjóð kæmi þannig fram við sína framleiðslu að hún felldi einhliða niður tollana á henni án þess að gera tilraun til að reyna að semja um 

Frú forseti. Það er náttúrlega alveg rétt hjá þingmanninum, að sjálfsögðu mundum við vilja semja svoleiðis fyrir fram. Því er hins vegar alltaf frestað. Þá er alltaf hægt að segja: Nei, við getum ekki gert þetta af því að það er ekki búið að laga tollana í milliríkjaviðskiptunum o.s.frv. Ef við mundum gera þetta einhliða væri alveg hægt að breyta þessari breytingartillögu með því að þetta tæki ekki gildi strax. Við gætum samþykkt það núna og það mundi taka gildi á næsta ári, t.d. um mitt næsta ár. Þá væri komin pressa á ríkisstjórnina að klára það. Ef það mundi nást að einhverju leyti en ekki öllu leyti þyrfti að sjálfsögðu að koma á móti einhver aukinn stuðningur. Við verðum samt sem áður ekki verr í stakk búin því að við neytendur yrðum komin með miklu skilvirkari skattheimtu. Þessi skattheimta núna skilar sér ekki, þ.e. skaðinn sem neytendur verða fyrir með hærra matvælaverði skilar sér ekki nema svona 60% í ígildi ríkisstuðnings fyrir búvöruframleiðslu. Að sjálfsögðu væri hægt að gera breytingartillögu við þessa breytingartillögu, það er hægt að gera það núna, sem mundi segja að það ætti að fresta gildistökunni eitthvað. Þetta mundi samt sem áður setja þá pressu á framkvæmdarvaldið að huga að þessum samningum. Að sjálfsögðu mundi mögulega eitthvað frestast enn lengur, þingmaðurinn veit hvernig hægt er að fresta hlutunum. Það er hægt að fresta því með því að gera aðrar breytingartillögur eins og við erum nú að gera margar þessi jólin um að fresta gildistöku laga eða fresta því að lög falli úr gildi o.s.frv. Þetta mundi samt sem áður sýna þann vilja Alþingis að við viljum hafa skilvirkara skattkerfi sem skilar sér í stuðningi við búvöruframleiðendur án þess að valda neytendum óþarflega miklu tjóni í formi hærra matvælaverðs fyrir vikið.

Frú forseti. Þetta er auðvitað óþarflega stórt mál og flókið til að útkljá í örstuttum andsvörum. En það verður að hafa í huga að staðan á Íslandi er nokkuð sérstök. Að uppistöðu til er innflutningur matvæla til Íslands ótollaður og þannig hefur það lengi verið. Það eru engir tollar lagðir á innflutning suðrænna ávaxta og nýlenduvara almennt. Að uppistöðu til eru ekki tollar á þeirri næstum 50% fæðuþarfar þjóðarinnar sem er flutt inn. Það er af því að við erum ekkert með þá framleiðslu og höfum fyrir löngu samið um tollfrelsi í viðskiptum með þau, gjarnan til þess að ná fram hagstæðari tollum fyrir útflutning á sjávarafurðum. Landbúnaðurinn hefur sögulega séð mætt afgangi í slag Íslands við það að ná niður tollum á sinni aðalútflutningsgrein sem var sjávarútvegurinn. Þess vegna mundi það hitta hann dálítið harkalega ef menn allt í einu kúventu um stefnu og ætluðu að taka af honum alla tollvernd án þess að hafa náð að semja um gagnkvæmni í þeim efnum. Ég minni aftur á það sem ég minnti á hér, ef við hefðum framleiðsluna gætum við til dæmis flutt út miklu meira skyr, en það eru það háir tollar á því í flestöllum ríkjum að þegar tollkvótinn er búinn inn á Evrópusambandið er hagkvæmara að koma framleiðslunni fyrir annars staðar. Svipað gildir um vissar greinar kjöts sem við gætum flutt út í talsvert meira mæli ef við hefðum rýmri tollkvóta eða tollfrelsi. Ég held að það sé almennt ekki við því að búast að menn fari í breytingar af þessu tagi öðruvísi en í einhverri gagnkvæmni. Við höfum verið að lækka tolla í samningum og reyna að mætast einhvers staðar, t.d. tengdust því tollalækkanir og niðurfellingar hjá okkur á tollum á ákveðnum vörum þegar fríverslunarsamningurinn var gerður við Kína. Þær eru kannski ekki fluttar inn í miklu magni, en engu að síður var það þó þannig og öfugt. Það sem ég er að reyna að koma að hér er að þetta er angi af miklu stærra máli en svo að það verði, held ég, útkljáð með einhverjum einföldum 

Frú forseti. Það sem þessar breytingartillögur gera er að afnema kvóta og tolla á matvæli. Við ákveðum að leggja þær fram þrátt fyrir að ekki væru inn í þær byggðar mótvægisaðgerðir fyrir búvöruframleiðendur. Við höfum þar af leiðandi tækifæri hér til að benda á að þetta lækkar matvöruverð um 1–2% sem er akkúrat það sem matvælaverð mun hækka í heildarpakka ríkisstjórnarinnar. Hæstv. fjármálaráðherra kallaði eftir því og sagði: Við erum tilbúin að hlusta á allar mótvægisaðgerðir. Þetta eru mótvægisaðgerðir sem við erum búin að tala fyrir en við fáum ekki upplýsingar frá ráðuneyti hans til að geta fullunnið þessar tillögur. Við ætlum samt að leggja þær fram og benda á að þetta er vondur skattur. Þetta er vond leið til þess að veita búvöruframleiðendum ríkisstyrk. Hún veldur allt of miklum skaða fyrir neytendur fyrir allt of lítinn ávinning fyrir búvöruframleiðendur. Þetta vitum við. Það sem við erum að benda á er að afnám þessara tolla, og það kemur skýrt fram, er árangursríkasta leiðin til að lækka matvælaverðið. Við eigum að fara árangursríkar og skilvirkar leiðir. Að sjálfsögðu bendum við samfara á að þetta er ekki heildstæð tillaga. Það vantar að ríkisstjórnin stígi inn í og vinni þetta heildstætt. Það væri hægt að gera með því að segja að þetta taki ekki gildi strax, en við getum samþykkt það núna. Ég skal bara leggja fram þá breytingartillögu að við frestum gildistökunni á þessu. Þá getum við að minnsta kosti samþykkt það. Þetta er stefnan. Ef framkvæmdarvaldinu tekst ekki á einu ári eða hver fresturinn væri til að klára þá samninga sem þarf að klára við aðrar þjóðir um afnám tolla á móti geta menn lagt til að fresta gildistökunni enn frekar, eins og með fjölmargar tillögur núna. En þetta er sú stefna sem 

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka þessa umræðu. En hann er ótrúlegur hringlandahátturinn í stjórnarflokkunum, Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum, þegar kemur að skattkerfinu og stefnumörkun og sjónarmiðum í þeim málefnum. Ég hygg að þær breytingar sem verið er að gera á skattkerfinu á þessu kjörtímabili séu nú að nálgast 100 og sennilega að æra óstöðugan að reyna að ná yfirliti yfir það. Sannarlega voru miklar breytingar gerðar í kjölfar hrunsins en nauðsyn brýtur lög. Það er hins vegar orðið umhugsunarefni hversu víða og mikið verið er að gera breytingar á skattkerfinu og líka hvaða stefnumörkun liggur því til grundvallar. Það eru aðeins örfá ár frá því þessir sömu stjórnarflokkar, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, fóru í langan og mikinn leiðangur til þess einmitt að lækka skattprósentuna í matarskattinum úr 14% í 7%, það hefur trúlega verið í upphafi árs árið 2007, fyrir litlum 7 árum. Nú eru þessir sömu flokkar komnir hingað aftur og gera hið þveröfuga án þess að gera með neinum hætti viðhlítandi grein fyrir því hvað veldur sinnaskiptunum í málinu annað en bara það að það vantar pening í ríkiskassann sem virðist vera megintilgangur málsins, að bæta upp fyrir tap á skatttekjum sem ríkissjóður hafði af 5.000 efnuðustu heimilunum í landinu í gegnum auðlegðarskattinn annars vegar og af veiðigjaldinu á stórútgerðina hins vegar. Hringlandahátturinn er ekki bara hér á milli ára þar sem sömu flokkarnir tala fyrir því að mikil og sterk rök séu fyrir því að lækka prósentuna eitt árið og koma svo annað árið og færa mikil og sterk rök fyrir því að það þurfi að hækka hana heldur er hringlandahátturinn líka innan þinga, meira að segja bara á milli stjórnarfrumvarpa. Þannig gerði fjárlagafrumvarpið ráð fyrir því að verið væri að hækka úr 7% í 11% meðan gert var ráð fyrir því í frumvarpinu sjálfu að hækkað yrði í 12%. Sennilega fádæmi ef ekki einsdæmi að slíkur hringlandaháttur sé með frumvarp nr. eitt, fjárlagafrumvarpið, sem þarf að vera hornsteinninn og kjölfestan í rekstri ríkissjóðs Íslands, að tölurnar, grundvallartölur í frumvarpinu, séu rangar eins og prósenta í virðisaukaskatti á matvæli og menningu við framlagningu þingmálsins í upphafi þings. Við erum að tala, virðulegi forseti, um frumvarp nr. 1, þingmál nr. 1, fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Það verður eiginlega að gera þá lágmarkskröfu að það séu réttar upplýsingar í því í meginatriðum við framlagninguna. En þessi hringlandaháttur virðist kannski hafa verið hafður á með 11% og 12% fyrst og fremst til að hægt væri af hálfu Sjálfstæðisflokksins að leika hér eitthvert leikrit með þingmenn Framsóknarflokksins þannig að þeir gætu farið hver á fætur öðrum fram í fjölmiðla og haft mikla fyrirvara um þessa 5% hækkun upp í 12%. Svo gæti Sjálfstæðisflokkurinn af örlæti sínu rétt framsóknarmönnunum 1% af þessum 5% og lækkað niður í 11% þannig að hækkunin væri bara 4%. Þá hefðu náðst sögulegar sættir en 11%-talan var alltaf talan í fjárlagafrumvarpinu, alltaf talan sem gengið var út frá í þessum áætlunum öllum af hálfu Sjálfstæðisflokksins, enda fylgdumst við með því í síðustu viku að það var þó einn þingmaður - af fyrirvaraþingmönnum Framsóknarflokksins, sem kallaðir eru, þeim sem lýstu opinberlega andstöðu eða efasemdum við breytingar á matarskattinum en ýttu síðan á græna takkann þegar til stykkisins kom í síðustu viku - sem treysti sér ekki til að taka þátt í því. Það varð býsna augljóst í þeirri atkvæðagreiðslu hvernig þessu máli er fyrir komið á milli stjórnarflokkanna. Það gekk enginn þess dulinn hér í þingsalnum að það var býsna erfitt fyrir margan framsóknarmanninn að ýta á takkann og greiða þessum breytingum atkvæði sitt. En þingmenn Sjálfstæðisflokksins voru hér í hliðarherbergjunum með hlátrasköllum kampakátir því að þeir höfðu náttúrlega í þessum leiðangri fengið allar sínar áherslur fram. Þó að þessi atkvæðagreiðsla hafi farið fram hér við 2. umr. þá er auðvitað full ástæða til þess, áður en málið er endanlega lögfest hér við 3. umr., að hvetja stjórnarflokkana til að endurskoða þessi áform af því að þetta eru vond áform. Þau fela ekki í sér neina einföldun á einu eða neinu. Áfram eru skattþrepin tvö, áfram eru alls kyns undanþágur. Þær eru að vísu aðeins öðruvísi en undanþágurnar sem voru áður en þetta tekur gildi en þær eru alveg jafn flóknar þannig að enga einföldun er í þetta að sækja. Hér er einfaldlega um að ræða skattahækkun um hátt í 10 milljarða á heimilin í landinu og það á alversta tíma. Á tímum þegar það er einfaldlega þannig að fjölmörg heimili, ég held að okkur sé óhætt að segja tugþúsundir heimila, mega illa við auknum álögum eins og hér eru á ferðinni. Ég hygg að það sé um annað hvert heimili í landinu sem telur sig eiga erfitt með að ná endum saman eða getur það hreinlega ekki og þetta mun ekki hjálpa fólki í daglegri glímu við að láta enda ná saman í rekstri síns heimilis. Hátt í 10 milljarðar í skattahækkun er hátt í 100 þús. kr. á hvert heimili í landinu og auðvitað er þetta sérstaklega þungt fyrir þá sem eru með marga í heimili og hafa hlutfallslega hærri útgjöld til matar en ýmsir aðrir hópar. Það er óskandi að stjórnarflokkarnir sjái að sér í þessu og líka vegna þess hvernig að þessum breytingum er staðið, það er gert með allt of skömmum fyrirvara. Við sjáum til dæmis ýmsar greinar eins og ferðaþjónustuna taka skattbreytingum með örskömmum fyrirvara. Þingmenn stjórnarflokkanna hafa sjálfir í þessum ræðustól haldið langar og lærðar ræður um það hversu mikið óhæfuverk það sé að breyta í grundvallaratriðum skattlagningu á heilli atvinnugrein með litlum sem engum fyrirvara. En þó eru þeir að gera það hér löngu eftir að búið er að gefa út verðskrár fyrir komandi tímabil. Það sem verra er, og undirstrikar enn hringlandaháttinn í bæði stefnumörkun stjórnarflokkanna í þessum mikilvægu málum og allan umbúnað þessara mála, er að hér lýsti fjármálaráðherra því yfir svo seint sem í lok síðustu viku að áformin sem lesa má í greinargerð fjárlagafrumvarpsins, um að það ætti ekki bara að hækka úr 7% í 11% heldur eigi á næsta ári að hækka matarskattinn úr 11% í 14% - eftir að við höfðum knúið á um það hér í ræðu eftir ræðu eftir ræðu, bæði við fjárlagaumræðuna og í umræðum um þetta mál, þá loks draujaðist hæstv. fjármálaráðherra til að koma hingað upp í ræðustólinn og viðurkenna að hann væri fallinn frá þeim áformum, að það sem stendur um þetta í fjárlagafrumvarpinu, sem var lagt fram hér í september, það er bara ekkert að marka það af því að fjármálaráðherra markaði stefnu um að hækka virðisaukaskatt úr 11% í 14% á árinu 2016 en það bjó ekki meiri vinna eða sterkari grundvöllur undir þeim fyrirætlunum en svo að þær voru blásnar af áður en fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2015 hafði verið afgreitt. Níutíu til hundrað dögum frá því að frumvarpið er lagt fram eru borin fram þau stórtíðindi í stefnumörkun í neyslusköttum í landinu að ríkisstjórnin ætli að hækka úr 11% í 14% árið 2016 og síðan er bara fallið frá þeim. En það er fagnaðarefni, og við hljótum að líta á það sem sigur í stjórnarandstöðunni, að ríkisstjórnin skuli hafa fallið frá seinni áfanga hækkunarinnar. Það er eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, formaður Bjartrar framtíðar, mundi segja: Skárra en ekkert. Auðvitað gerir það málið ekki gott að hækka úr 7% í 11% en það er fagnaðarefni að fjármálaráðherra hafi lagt á flótta með seinni hluta hækkunarinnar því að þessi er auðvitað þungbær, hækkunin úr 7% í 11%, en hækkunin áfram í 14%, sem ríkisstjórnin boðaði í fjárlagafrumvarpinu sjálfu, hefði síðan verið enn verri þegar hún hefði komið í kjölfarið á þessu. Við höfum margsinnis farið í gegnum það, og þurfum kannski ekki að gera það mjög ítarlega við 3. umr., að ein af ástæðum þess að þetta er svo óheppilegt á þessum erfiðu tímum í fjármálum heimilanna er það sem kallaðar hafa verið mótvægisaðgerðir og er nú almennt aðhlátursefni í samfélaginu hjá ríkisstjórninni, niðurfelling á ýmsum óskyldum vörum við matvöru og lítils háttar lækkun á efra þrepinu. Rannsóknir sýna okkur býsna glögglega að reynslan er sú að hækkanirnar skila sér tafarlaust og að fullu en lækkanirnar skila sér oft seint og alltaf bara að hluta og stundum og raunar oft skila þær sér alls ekki neitt vegna þess að það er eitthvað annað sem ræður verðlagningu þeirrar vöru en kostnaðarverð vörunnar sjálft. Þess vegna eru þessar breytingar auðvitað líka svo sérstaklega bagalegar á þessum tímapunkti í rekstri heimilanna í landinu sem hafa búið við þröngan hag nú í 6 ár samfleytt en sem hefur sem betur fer hægt og rólega farið batnandi ár frá ári. Núna loksins eru menn í stöðu til þess að þurfa ekki að leggja nýjar álögur á heimilin, þurfa ekki að fara með skattinn úr 7% í 11%, hagvöxturinn sem hefur verið á undanförnum árum hefur skilað okkur þeim árangri að ríkissjóður er kominn í plús og menn þurfa ekki að ákveða að hækka skatta eða gjöld á heimilin til að bjarga hallarekstri ríkissjóðs. Auðvitað geta menn valið. Þá velja þeir að leggja af auðlegðarskattinn á 5.000 ríkustu heimilin, lækka veiðigöldin á útgerðina sem græðir sem aldrei fyrr. Til að fjármagna þessar lækkanir þá leggja þeir þennan sérstaka matarskatt, 4% hækkun, hátt í 10 milljarða kr., á heimilin í landinu. Það er auðvitað þannig að það má ýmislegt bæta í þessu virðisaukaskattskerfi og það mætti sannarlega ráðast í margháttaða einföldun í því. Ég held til dæmis að tillaga sú sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson fer fyrir um að fella laxveiðina undir þetta fyrirkomulag, og meðflutningsmenn eru á úr öllum stjórnarflokkunum, væru sannarlega til bóta og muni skila ríkissjóði mikilvægum tekjum. Auðvitað væri hægt að fara í einhverjar skattbreytingar á matvörum með raunverulegum mótvægisaðgerðum. Þær mótvægisaðgerðir þyrftu þá auðvitað að lúta að sama vöruflokki, þ.e. að matvörum. Þannig má benda á að þær lækkanir sem líklegastar eru til að skila sér til neytenda eru lækkanir í matvörum, afar ósennilegt að lækkanir í byggingarvöru, raftækjum eða heimilistækjum skili sér að neinu leyti eða að minnsta kosti þá bara að hluta til neytenda og það með nokkrum töfum eins og rannsóknir til að mynda Rannsóknaseturs verslunarinnar hafa leitt í ljós. Það má þó segja um matvörumarkaðinn að þar benda rannsóknir á gengisbreytingum til þess að ef gengið verður hagstæðara fyrir neytandann, þ.e. lækkar verð á innfluttri vöru, þá skilar slík breyting á genginu sér í lægra matarverði tiltölulega fljótt, ekki tafarlaust en tiltölulega fljótt, og skilar sér að 3/4 hlutum. Ef menn vildu gera breytingar í skattkerfinu til að hækka eitthvað þessa prósentu og þætti hún vera of lág og vildu grípa til mótvægisaðgerða gegn slíkri hækkun þá væri augljósast að ráðast í breytingar á tollum á matvöru eins og nefndur hv. þm. Jón Þór Ólafsson hefur lagt til. Það er að vísu býsna bratt að ætla að gera það með einni breytingartillögu við 3. umr. án þess að fram hafi farið um það neinir samningar bæði við önnur ríki og bændur og aðra sem að því þyrftu að koma. En í prinsippinu er það rétt að ef menn vildu fara í mótvægisaðgerðir við hækkun á matarskatti væri skynsamlegast að fara í lækkun á tollum eða niðurfellingu tolla á matvöru því að það gæti skilað árangri sem mótvægisaðgerð.

Hæstv. forseti. Það er eitt atriði í ræðu hv. þm. Helga Hjörvars sem ég staldra við og það varðar kannski þá tvo þætti í því frumvarpi sem hér er til umræðu sem ég tel mikilvægasta. Ég á annars vegar við lækkun efra þrepsins í virðisaukaskatti sem er umtalsverð þó að það hafi ekki farið hátt í þessari umræðu. Það er verið að lækka almenna þrepið, sem nær til langflestra vörutegunda og þjónustutegunda, úr 25,5% í 24%. Hins vegar á ég við það þegar hann víkur að niðurfellingu vörugjalda sem ég álít að sé gríðarlega mikilvægt hreinsunarstarf, bæði tæknilega og eins til þess að létta álögum af kaupendum þeirrar vöru sem þar er um að ræða. Hv. þingmaður víkur að því sem hefur komið upp í þessari umræðu fram og til baka og varðar það að hve miklu leyti þessar lækkanir muni skila sér til almennings í lægra vöruverði. Um það er að segja að á því höfum við sem sitjum í þessum sal ekki fullt vald vegna þess að verðmyndun er ekki ákveðin hér. Sú hætta sem hv. þingmaður víkur að í máli sínu er því vissulega fyrir hendi. Ég held að það geti hins vegar ekki verið rök fyrir því að sleppa þeim lækkunum sem um er að ræða. Ef við á annað borð teljum að lækka eigi almenna þrepið í virðisaukaskattskerfinu þá eigum við að gera það og reyna, bæði sem neytendur og sem þátttakendur í opinberri umræðu, að halda þeim sem með verðmyndunarvaldið fara við efnið og hins vegar þurfum við að átta okkur á því hvort við teljum að 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er allt saman rétt hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni. Öll þessi atriði eru rétt hjá þingmanninum. Það er framfaramál að losna við vörugjöldin enda greiddum við því atkvæði hér fyrir helgina. 25,5% virðisaukaskattur var auðvitað líka ívið hærri en æskilegt er og í raun gripið til þess á neyðarstundu í fjármálum ríkissjóðs. Það er líka rétt hjá honum að margt bendir til þess að þessar lækkanir muni ekki skila sér í vöruverði vegna þess að vörur þarna eru annars vegar vörur sem eru mikið seldar atvinnulífinu en ekki heimilum, þ.e. efra þrepið í vaskinum, og hins vegar vegna þess einfaldlega að þær eru verðlagðar út frá staðsetningu markaða, munu bara áfram kosta 9.980 kr. alveg sama hvort einhver vörugjöld eru á vörunni eða ekki. Hvorugt þessara atriða er nein réttlæting fyrir því að hækka matarskattinn úr 7% í 11%. Það að hækka matarskattinn úr 7% í 11% er sjálfstæð ákvörðun. Það er sjálfstæð ákvörðun um skattlagningu, um skattahækkun, sem mun valda hækkun á vöruverði, auknum útgjöldum fyrir heimilin. Hin tvö atriðin geta aldrei orðið nein réttlæting fyrir því því að það hefði auðveldlega mátt fjármagna afnám vörugjaldanna og lækkunina á efra þrepinu með því að framlengja áfram að hluta eða í heild löggjöfina um auðlegðarskatt, eða ef menn vildu ekki fara í auðlegðarskattinn að fjármagna það með því að falla frá óþarfri lækkun á veiðigjaldi nú þegar afkoman á sjávarútvegnum er jafn gríðarlega mikil og raun ber vitni.

Hæstv. forseti. Þessi atriði sem ég nefndi, sem ákveðin viðvörunarorð varðandi áhrif þeirra skattbreytinga sem hér leiða til lækkunar, ber ekki að skilja sem réttlætingu af minni hálfu fyrir hækkun matarskattsins eða hækkun neðra þrepsins í virðisaukaskattskerfinu. Fyrir því eru önnur rök sem rakin hafa verið áður í þessari umræðu sem lúta að því að minnka bilið milli þeirra þrepa sem eru í kerfinu með það að markmiði að reyna að draga úr þeim mun sem er á vöru og þjónustu sem fellur í mismunandi flokka. Fyrir því eru ákveðin skattatæknileg rök sem ég hef ekki tök á að fara út í í þessari umræðu hér. Af því hv. þingmaður nefnir enn auðlegðarskatt og síðan veiðileyfagjöld, sem hefur verið gegnumgangandi í þessari umræðu, þá er um það að ræða að hv. þingmaður stóð sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar á síðasta kjörtímabili ítrekað að því að breyta lögum um auðlegðarskatt en í öllum tilvikum var um það talað af hálfu hv. þingmanns og þeirra sem að því máli stóðu að um væri að ræða tímabundna skattheimtu. Það sem núverandi ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkar hafa gert er að láta þá lagasetningu sem hv. þingmaður stóð að á sínum tíma standa, þannig að auðlegðarskatturinn fellur niður með þeim hætti sem gert var ráð fyrir þegar lagasetningin átti sér stað. Varðandi veiðileyfagjöldin þá erum við einfaldlega þeirrar skoðunar, eða ég að minnsta kosti, að full bratt hafi verið farið, töluvert mikið og bratt, í lagasetningunni varðandi veiðileyfagjöldin á sínum tíma og það sé eðlilegt að tekið sé tillit til þess þegar sú lagasetning er endurskoðuð. Ég verð svo að vísa til þess að veiðileyfagjöld og fyrirkomulag sjávarútvegsmála koma til sérstakrar umræðu og athugunar hér á vorþingi.

Virðulegur forseti. Ég vona sannarlega að þetta sé ekki rétt hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að veiðigjöldin komi hér aftur til skoðunar á vorþinginu því að það virðist bara vera hægt að endurskoða veiðigjöldin með einum formerkjum hjá þessari ríkisstjórn, þ.e. til lækkunar, ítrekað. Ég vil um auðlegðarskattinn segja að það er rétt sem hv. þingmaður segir að við töluðum alltaf um auðlegðarskattinn, þ.e. það stig auðlegðarskatts sem lagt var á eftir hrun sem tímabundna aðgerð. Við töluðum líka um það sem tímabundna aðgerð sem fylgdi gjaldeyrishöftum og væri í gildi jafn lengi og það neyðarástand væri í efnahagsmálum þjóðarinnar að hér þyrftu að vera gjaldeyrishöft. Það hefur ekkert staðið á ríkisstjórninni að framlengja gjaldeyrishöftin. Auðvitað átti hún að framlengja auðlegðarskattinn með þeim. Ég vil síðan segja um skattatæknileg rök Sjálfstæðisflokksins fyrir mismunandi prósentum sem of langt mál var fyrir hv. þingmann að fara út í í ræðustólnum og ekki nema von því að ekki eru nema örfá ár síðan Sjálfstæðisflokkurinn stóð hér blár í framan í ræðustólnum 

Frú forseti. Ég ætla að gefa hv. þingmanni færi á að ræða aðeins meira um hringlandaháttinn í sambandi við þessi mál. Ég var rifja hérna upp textann á bls. 207 og 208 í fjárlagafrumvarpinu, í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu. Mér telst svo til að á þessum tveimur blaðsíðum séu fjórar rangar fullyrðingar sem svo ekki stóðust þegar frumvarpið kom fram og tekjuöflunarfrumvörp því tengd. Það stendur hér í fyrsta lagi að neðra þrepið hækki úr 7% í 11% eins og frægt er orðið. Svo komu frumvörpin fram og þá var það orðið 12%. Það stendur í öðru lagi að breytingar varðandi þrengingu á undanþágum í ferðaþjónustu skuli taka gildi 1. apríl 2015. Frumvörpin komu fram og þá var þetta allt í einu orðið 1. maí. Það stendur í þriðja lagi, sem er afar athyglisvert, með leyfi forseta: „Vegna kerfisbreytingarinnar munu aðeins standa eftir almenn vörugjöld á mat- og drykkjarvöru sem inniheldur sykur eða sætuefni.“ Með öðrum orðum: Sykurskatturinn átti að vera inni þegar fjárlagafrumvarpið er sett saman og greinargerðinni lokað. Í fjórða lagi stendur svo aðeins neðar: „Krónutölugjöldin svokölluðu, þ.e. þau vörugjöld sem eru föst krónutala á magneiningu, teljast til skatta á vörur og þjónustu og er gert ráð fyrir almennri verðlagshækkun þeirra um 2,5% í byrjun árs 2015.“ Síðan fáum við þær fréttir að þetta eigi að vera núll. Hér eru fjórar fullyrðingar í greinargerð með sjálfu fjárlagafrumvarpinu sem reynast svo ekki innstæður fyrir þegar frumvörpin koma fram. Það sem er auðvitað athyglisverðast til dæmis með sykurskattinn er að það skuli samt sem áður ekki vera nokkur leið að fá breytingu á því fráleita ákvæði vitandi að Framsóknarflokkurinn er veikur fyrir því að viðhalda einhverjum sykurskatti, og úr því menn voru búnir að fallast á að hann fengi að vera áfram þegar texti greinargerðar fjárlagafrumvarpsins er saminn. Kann hv. þingmaður einhverjar skýringar á því af hverju þetta er svona strembið og getur hann 

Virðulegur forseti. Þegar hringlandahátturinn í skattstefnunni er jafn mikill og raun ber vitni hjá Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum í þessu efni þá náttúrlega birtist það með ýmsum hætti, m.a. þannig að það eru rangar upplýsingar í fjárlagafrumvarpinu af því þeir skipta um skoðun frá því að þeir setja fjárlagafrumvarpið í prentun og þangað til það kemur úr prentun. Það er ekkert skárra ástandið á stjórnarheimilinu en það. Þetta um sykurskattinn sem var inni í upphaflegu frumvarpi, það var auðvitað þyngra en tárum tekur að fylgjast með atkvæðagreiðslunni fyrir helgina og sjá þingmenn Framsóknarflokksins pínast og kveljast til þess að taka þátt í þeim vitlausa leiðangri að leggja af skattlagningu á sykur, sem nýtur mikils stuðnings í þingflokki Framsóknarflokksins og margir óbreyttir þingmenn Framsóknarflokksins og jafnvel nefndarformenn hér í þinginu reyndu að berjast gegn og fá að halda inni áfram. Það er auðvitað ekkert annað en heilbrigð skynsemi og almennt viðurkennt sem eitt helsta verkefni manna í stjórnmálum um allan heim að fást við einhvern mesta heilbrigðisvanda sem við er að etja í dag. Að sjálfsögðu er sykurskatturinn nátengdur þeirri umræðu. Í raun og veru er alveg grátlegt að menn skyldu ekki í Framsóknarflokknum hafa styrk til þess að standa af sér þetta áhlaup Sjálfstæðisflokksins fyrst það var í sjálfu fjárlagafrumvarpinu við framlagningu, að það væri ekki dugur í þingmönnum flokksins til þess að knýja það fram að það stæði áfram eins og það væri í frumvarpinu. En, já, jafnvel í þessu atriði fylgdu þeir í fótspor Sjálfstæðisflokksins eins og leiðitamir - ja, ég vil ekki hafa fleiri orð um það.

Frú forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann út í aðra röksemd sem hefur farið hátt hér og það er einföldunarröksemdin. Það er verið að reyna að telja okkur trú um að það séu öll vörugjöld að hverfa út úr skattkerfinu með þessum breytingum þegar veruleikinn er sá að það er aðeins tiltekinn hluti svokallaðra almennra vörugjalda sem er að hverfa þarna út. Það var gert ráð fyrir þeim áfram, samanber sykurskattshugmyndina, þannig að vörugjöld af innfluttum vörum yrðu áfram 870 milljónir og vörugjöld af innlendri framleiðslu 1.880 á næsta ári, þ.e. á sykruðu vörurnar og sætuefnin. Þar fyrir utan verða náttúrlega áfram í skattkerfinu vörugjöld af ökutækjum, vörugjöld af bensíni, vörugjöld af olíugjaldi, sérstakt vörugjald af bensíni, kolefnisgjald og síðan áfengisgjald, tóbaksgjald og ýmis vörugjöld. Allt eru þetta auðvitað áfram vörugjöld. Það sem einhver hindrun í vegi þess að viðhalda sykurskatti heldur náttúrlega ekki vatni. Það er fullt af alls konar sértækum vörugjöldum eftir sem áður áfram til staðar í lögum. Þannig að svo mikið fyrir einföldunina. Síðan aðeins um tímasetningarnar á þessum breytingum. Það er spurningin til dæmis um það ef þessu hefði öllu verið frestað eða a.m.k. það sem menn eru að gera sér vonir um að lækkanir eins og niðurfelling á vörugjaldi og lækkun efra þreps skili sér út í verðlag, að sú breyting hefði verið látin taka gildi t.d. 1. mars en ekki um áramót. Það hefur verið hér dálítið sérstakur málflutningur uppi um að það skipti engu máli sem ég tel fjarri öllu lagi. Margt má segja um vitlausu breytinguna 2007 en hún var þó látin taka gildi 1. mars, ekki um áramót, það datt engum í hug og hefur almennt ekki verið talið skynsamlegt að láta slíkar breytingar gilda frá áramótum vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem þá eru í verðlagi og 

Virðulegur forseti. Það er margt rétt í þessu hjá þingmanninum og við náðum því raunar ekki að víkja að ýmsum öðrum atriðum um hringlandaháttinn eins og þann sem kemur fram gagnvart bílaleigunum og þessari gildistöku, bæði sem ætluð var gagnvart þeim og ætluð er með ýmsa þætti í frumvarpinu og verst er það auðvitað í skattprósentunni sjálfri sem þingmaðurinn réttilega bendir á. Vissulega er ekki mikla einföldun að sjá í þessum breytingum. Það eru áfram tvö þrep og áfram ýmiss konar markalínur og undanþágur og tilfelli sem má velta fyrir sér. Ég sé ekki í hverju einföldunin liggur, en hitt er líka að það þarf að gjalda ákveðinn varhuga við orðræðunni um einfalt skattkerfi. Það er vissulega mikilvægt að það sé sem skilvirkast í framkvæmd, það séu stórir tekjustofnar með tiltölulega fáum undanþágum sem við byggjum megintekjuöflunina á. En við skulum líka hafa í huga að þau lönd sem verst fóru út úr hinum efnahagslegu hamförum eru löndin með einföldu skattkerfin. Það eru Austur-Evrópuríkin og það eru Eystrasaltsríkin og það er Ísland vegna þess einfaldlega að þau voru ekki með þróuð kerfi til þess að takast á við það mikla verkefni sem við var að glíma. Það sem menn eiga að spyrja um er: Eru flækjurnar í skattkerfinu réttlætanlegar? Þjóna þær tilgangi? Skila þær árangri? Ef svarið við þessum spurningum er já þá eiga menn að halda í flækjurnar, en ef svarið er nei þá eiga menn að fella þær burtu.

Hæstv. forseti. Í umræðu um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, brottfall laga nr. 97/1987, um vörugjald, og breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum, sem kallað er hér kerfisbreyting á virðisaukaskatti, brottfall laga og hækkun barnabóta, má ýmislegt ræða. Við síðustu umræðu þessa máls hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar rætt þá og þá vankanta sem við sjáum á þessu frumvarpi og þessari breytingu. Fyrir það fyrsta vil ég segja að mér finnst dálítið hjákátlegt að eina breytingartillagan sem efnahags- og viðskiptanefnd gerir milli 2. og 3. umr. er að breyta fyrirsögn frumvarpsins. Ég verð að segja alveg eins og er að ef frá ráðuneytinu kemur frumvarp þar sem fyrirsögnin er vitlaus gerir það mig óneitanlega dálítið hræddan við það sem í frumvarpinu sjálfu er. Ég gagnrýndi við 1. umr. málsins þann tíma sem var gefinn í þessa vinnu frá því að hæstv. fjármálaráðherra skipaði nefnd sem átti að fara í gegnum þetta. Í febrúar síðastliðnum var skipaður þriggja manna stýrihópur sem ætlað var að vinna að tillögum að einfaldara virðisaukaskatts- og vörugjaldskerfi. Stýrihópnum var ætlað að starfa til loka árs 2016. Síðan er í athugasemdum við frumvarpið lýst hvað hópurinn átti að gera og í skipunarbréfinu er meðal annars fjallað um þetta gagnvart virðisaukaskatti, með leyfi forseta: „Fækkun þrepa. Sérstaklega verði skoðað hvernig nálgast megi langtímamarkmið um eitt þrep í virðisaukaskatti í áföngum með minnkun munar milli þrepa. Breikkun skattstofns. Stefnt skal að breikkun skattstofnsins og jafnræði milli skyldra atvinnugreina. Undanþágur skulu endurskoðaðar í því ljósi. Tekjuskiptingaráhrif. Litið verði til mótvægisaðgerða á grundvelli tekjujöfnunarsjónarmiða við mótun tillagna um fækkun þrepa og breikkun skattstofns. Skattframkvæmd. Skattskil verði skoðuð og metið hvort stuðla megi að bættum skattskilum með breyttum lögum, reglugerðum eða framkvæmd.“ Þetta er sagt um virðisaukaskattskerfið og má ég aðeins minna á það að virðisaukaskattskerfið gefur ríkissjóði, ef svo má að orði komast, um 180 milljarða kr. Þetta er stór og mikilvægur tekjustofn hjá ríkissjóði sem við notum svo til að deila eins og öðrum tekjum ríkisins út til hinna ýmsu málaflokka sem okkur er annt um og höfum verið að gera. Það má kannski taka undir öll þau atriði sem þarna eru sett fram, að þau séu öllsömul góðra gjalda verð til að skoða og fara í gegnum. Þess vegna hef ég oft, og gerði það meðal annars við 1. umr., leitt líkur að því að það hafi verið fullmikil fljótaskrift á þessu og þess vegna sé ýmislegt í þessum breytingum kannski ekki eins gott og það hefði átt að vera ef gefinn hefði verið meiri tími í þetta, ég tala nú ekki um í stýrihópnum væru fulltrúar allra flokka á Alþingi þannig að þess væri freistað að ná sem víðtækastri sátt um þetta mikilvæga skattheimtukerfi þar sem við erum meðal annars að ná niður og koma í veg fyrir undanskot. Ég tók við 1. umr. dæmi af ferðaþjónustu. Ferðaskrifstofurekstur er ekki virðisaukaskattsskyldur og aðilar í ferðaþjónustu hafa nefnt við mig að ekkert sé hægt að gera við því að ferðaskrifstofa selji mér 100 þús. kr. ferð og skipti upphæðinni við skil á virðisaukaskatti eins og henni sýnist. Ferðaskrifstofureksturinn gæti þess vegna verið metinn á 50 eða 75 þúsund af þessu og síðan er mat, vínföngum, ferðum og öðru slíku raðað niður eins og það mundi henta best inn í virðisaukaskattskerfið með þessum þrepum sem við erum að tala um. Þau eru að mínu mati þrjú en ekki tvö vegna þess að eitt er 0%. Ég er ekki viss um að á þessum tíma hafi tekist að vinna þetta nógu vel eins og við hefðum viljað gera þannig að við værum með betra virðisaukaskattskerfið eftir þetta. Rökstuðningurinn fyrir því er meðal annars sá að í maí 2014, sem sagt nokkrum mánuðum eftir að stýrihópurinn var skipaður, var óskað eftir tilnefningum í samráðshóp hagsmunaaðila um endurskoðunarvinnuna við lög um virðisaukaskatt og vörugjald. Þar var óskað eftir tilnefningum frá aðilum til að fara í gegnum þetta. Allt er þetta góðra gjalda vert að mínu mati en eins og ég segi held ég að við hefðum þurft að nota meiri tíma í að vinna þetta. Þá kem ég að öðru stóru atriði. Eru áramót, þar með talinn starfstími Alþingis í nóvember og desember, besti tíminn til að fara í þetta? Eru áramót besti tíminn til að gera svo viðamiklar breytingar sem hér er verið að gera, sama hvort það er lækkun á efsta þrepinu úr 25,5% í 24% eða hækkun á miðþrepinu úr 7% í 11%? Er þetta besti tíminn til þessa? Ég held ekki, virðulegi forseti. Ef við ynnum þetta á góðum tíma og langt fram í tímann ætti sennilega gildistakan að vera við byrjun þriðja ársfjórðungs, þ.e. 1. júlí. Það er trúlega betra að gera það þá en á þessum tíma. Í þessu sambandi má líka nota ferðina og nefna að hér á að taka upp virðisaukann á gistiþjónustuna frá og með 1. september. Núverandi stjórnarmeirihluti fór hamförum á Alþingi þegar síðasta ríkisstjórn ætlaði að breyta þessu og var með að mig minnir níu mánaða aðlögunartíma að því. Hagsmunaaðilar töldu það allt of stuttan tíma og sú ríkisstjórn var tilbúin að breyta þeim tíma, færa gildistökuna aftar. Á það var ekki hlustað af þáverandi stjórnarandstöðu, núverandi stjórnarflokkum, og allt gert til að bregða fæti fyrir þá aðgerð sem hér er svo verið að taka upp núna. Megingagnrýni mín á þetta frumvarp og þessa vinnu er annars vegar hversu seint var af stað farið með stýrihópinn og samráðshópana og allt þetta og hins vegar tíminn sem er valinn til breytinga. Ég hef fyrirvara um ýmis tekjuskiptingaráhrif sem þetta hefur. Ég tók sem dæmi við 1. umr. útreikninga sem hafa verið settir fram um þá breytingu sem var verið að gera á virðisaukaskatti gagnvart húshitun og rafmagni. Hugsum okkur Höfn í Hornafirði, þar hafði virðisaukaskattsbreytingin í för með sér um 8.200 kr. hækkun á orkureikningi heimilanna. Hið sama á við um Ísafjörð, þar voru um 8.300 kr., í Grundarfirði 8.400 kr. og í dreifbýli 8.600 kr. Því var lofað af hæstv. fjármálaráðherra og sagt í andsvörum við mig að hann væri alveg opinn fyrir því að inn kæmi mótvægisaðgerð til að koma til móts við þessa virðisaukaskattshækkun á orkureikningum heimilanna, sérstaklega í dreifbýli og á stöðum sem búa við hátt rafmagnsverð, háan upphitunarkostnað. Í fjárlagafrumvarpinu hefur litið dagsins ljós sem breytingartillaga tillaga um að auka niðurgreiðslur um 70,8 milljónir, ef ég man rétt. Ég taldi það góðra gjalda vert í byrjun en það er allt í lagi að segja frá því, virðulegi forseti, að ég hef óskað eftir því í atvinnuveganefnd að við fáum útreikninga frá ráðuneytinu, sem ég geri ráð fyrir að Orkustofnun hafi unnið, til að sjá og sannreyna að þetta sé rétt tala. Er þetta sú tala sem kemur á móti þessari hækkun þar? Ég ætla ekki að gera það að umtalsefni vegna þess að það gerist síðar að frumvarp um jöfnun á dreifikostnaði raforku í dreifbýli - sem er hjá atvinnuveganefnd en var tekið út af meiri hluta nefndarinnar í morgun óbreytt - en sá sem hér stendur, fulltrúi Samfylkingarinnar, jafnaðarmanna, í nefndinni, og fulltrúi Vinstri grænna í nefndinni munum skila séráliti og breytingartillögum sem gerir það að verkum að strax verði komið til móts við þann háa upphitunarkostnað sem allir kvarta yfir og hann jafnaður sem mest eins og um hefur verið talað. Það er í raun og veru með því verið að hafa endaskipti á frumvarpi ráðherrans. Það má líka segja frá því að þegar ég hreyfði þessari hugmynd fyrst í nefndinni var henni ákaflega vel tekið af fulltrúum allra flokka í nefndinni og það var sett í skoðun, m.a. fulltrúi ráðuneytis kallaður til til að fara í gegnum það, en það mál strandaði hins vegar á því, held ég, að ráðherra sagði nei og vildi ekki ganga þá göngu. Meira að segja held ég að ef við hefðum haft þessi endaskipti, eins og við kölluðum það í nefndinni, hefði mátt klára það mál fyrir jól. En ágreiningur er sem sagt um það mál og það mun ekki klárast nú. Þetta var kannski útúrdúr en samt sem áður til að leggja áherslu á mál mitt hvað varðar þessa virðisaukaskattsbreytingu. Hvar hefur hún hækkun í för með sér, hvar eru mótvægisaðgerðirnar? Ég get nefnt, og hef nefnt það áður, að þetta mun hafa mjög alvarleg áhrif á ferðalög íþróttafólks sem leigir sér rútu til að fara í íþróttaferðalög. Nú leggst virðisaukaskattur á og hækkar ferðirnar. Mér er ekki kunnugt um hversu mikið þetta var unnið í nefndinni, hvernig var farið í gegnum þetta, en ég spyr mig: Gerir þetta það að verkum að rútufyrirtæki geta innskattað, eins og kallað er, meira sem leiði til þess að þegar ákveðinn hluti af ferðaþjónustunni er kominn inn í virðisaukaskattskerfið með þetta sem ég nefndi, íþróttafélögin, myndist neikvæður mismunur og rútufyrirtækin fari að fá greiddan mismun á innskatti og útskatti úr ríkissjóði? Ég hef ekki fengið svar við þessu, sit ekki í efnahags- og viðskiptanefnd og hef ekki getað séð það á breytingartillögum eða því sem hefur komið frá nefndinni hvað þetta varðar. Því var líka lofað af hæstv. fjármálaráðherra að ef þetta hefði þau áhrif eins og ég gerði að umtalsefni við 1. umr. yrði það skoðað með mótvægisaðgerð. Hún er tiltölulega einföld, hún er með því að hækka framlag í ferðajöfnunarsjóð íþróttafélaga sem er 85 millj. kr. í dag samkvæmt fjárlagafrumvarpi en hefur ekki verið hækkað þannig að þar var ekki komið til móts við þetta. Þá vil ég að lokum á þeim stutta tíma sem ég á eftir, þar sem ég er búinn að ræða um húshitunarkostnaðinn, íþróttafélögin, breytingatímann og nafnabreytinguna, fara aðeins yfir í sykurskattinn sem hér er felldur niður samkvæmt tillögu. Ég hef hlustað á þær ræður sem voru fluttar við allar umræður þessa máls þar sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar, eða minni hlutans sem ég kýs frekar að kalla, hafa gert þetta að umtalsefni og lagst gegn þessu. Þó að ég sé ekki mikið fyrir að auka skatta held ég að þessi skattur sem var lagður á í tíð síðustu ríkisstjórnar, sem hafði manneldissjónarmið auðvitað að leiðarljósi en var líka til þess að afla ríkissjóði tekna á erfiðleikaárum, sé réttlætanlegur. Það er arfavitlaust að fella hann niður. Ég veit hvað þetta var mikið gagnrýnt á sínum tíma af þeim aðilum sem áttu að fara að greiða sykurskattinn með allar breytingar á tölvuforritum og öllu en ég er ekki búinn að sjá að þessu verði öllu breytt til baka fyrir áramót. Ég óttast að við það að fella niður sykurskattinn upp á rúma 3 milljarða kr. munum við ekki sjá lækkanir á vörum. Það kom fram ekki alls fyrir löngu að stærsti greiðandi sykurskatts á Íslandi er Mjólkursamsalan. Hún sullar sykri í allar mjólkurvörur og gerir það að verkum að við ýmsir sem þykja mjólkurvörur góðar borðum mikið af þeim.  Aðalumræðuefni mitt við 1. umr var hækkun matarskattsins úr 7% í 12% eins og þá var boðað, og gat um það hvernig Framsókn lagðist gegn því. Lítið finnst mér leggjast fyrir þá framsóknarmenn að gera sig ánægða með að lækka það um eitt prósentustig, þ.e. í 11%. Ég veit ekki hvort það er tímanna tákn að framsóknarmenn sætti sig við 11% virðisaukaskatt á matvæli og að það sé sama prósentutala og skoðanakannanir sýna þeim. Ég óska þess þá frekar að Framsóknarflokkurinn fari ofan í 7% og matarskatturinn verði bara áfram þar.

Hæstv. forseti. Ef ég skildi ræðu hv. þm. Kristjáns L. Möllers rétt er hann sammála því að breikka skattstofnana, þ.e. að fækka undanþágum, sammála því að minnka bil á milli skattþrepa. En svo kom fram að það væri margt sem væri ekki nógu vel skoðað og ekki gott í þessum tillögum. Hvað er ekki gott í þessum tillögum? Er það af því að við fellum niður vörugjöldin af sykri? Þegar maður veltir fyrir sér þessari ótrúlegu andstöðu stjórnarandstöðunnar við að fella niður vörugjöldin á sykrinum þá kom auðvitað í ljós að þetta var aðeins tekjuauki fyrir ríkissjóð. Þetta breytti í engu neysluvenjum landans. Og það er svolítið sérkennilegt í ljósi þess að í allri umræðu um hækkun á mat, þ.e. þessari prósentuhækkun á mat, segja menn í öðru orðinu að fólk eigi þá ekki fyrir mat en svo finnst þeim allt í lagi að hækka sykurinn, sem við vitum þó að er í matarkörfu allra. Þetta er svo mótsagnakennt og í raun og veru óskiljanlegt. Þess vegna vil ég fá svar við því hvernig þetta kemur heim og saman.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Brynjari Níelssyni fyrir að koma í andsvar við mig um þetta virðisaukaskattsfrumvarp svo að við getum átt samræður eða umræður um það. Megingagnrýni mín á þessa breytingu hér er hversu stutt er síðan þessi endurskoðunarvinna hófst. Ég gat um það hvað virðisaukaskattskerfið er mikilvægt tekjuöflunarfrumvarpi ríkissjóðs, þess vegna er ákaflega mikilvægt að fara vel í gegnum þetta og ég óttast að það hafi ekki verið gert. Þá ferð sem ríkisstjórnin fer í núna, sem er aðallega sú ferð að hækka virðisaukaskatt á matvæli úr 7% í 11%, sem átti að vera 12%, gagnrýni ég vegna þess að hún kemur sér mjög illa fyrir lágtekjufólkið í landinu, fólk sem þarf að lifa af kannski af 180–200 þús. kr. tekjum, hvort sem það er úr tryggingakerfinu eða bara lægstu laun. Það segir sig sjálft að þetta mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála þeirri brauðmolahagfræði sem sett hefur verið fram um að lækkun vörugjalda og virðisaukaþrepsins á flatskjái og þvottavélar og þess háttar komi nægjanlega til móts við þetta. Það er ekki nóg. Af því að hv. þingmaður gerir líka að umtalsefni þá umræðu sem hér hefur verið um sykurskattinn þá er rétt að hann var tekjuöflunarleið en hann var auðvitað líka manneldissjónarmið. Ég hika ekki við að halda því fram, ég þekki það úr eigin ranni, að þegar vara hækkar, við getum tekið gosdrykki sem hækkuðu um 21 kr. á lítrann, ef ég man rétt varðandi sykurinn, hlýtur það að hafa þau áhrif að fólk hugsar sig um, fyrir utan það að umræðan í þjóðfélaginu er miklu betri í dag en hún var þegar kemur að manneldissjónarmiðum og sykruðum vörum og því að við eigum öll að forðast þær sem mest við getum. Ég held að þetta sé svar mitt við fyrra andsvari hv. þingmanns.

Hæstv. forseti. Þetta er svo sem allt gott og gilt. Það sem ég á erfitt með að skilja í þessu öllu saman er að segja í öðru orðinu, eins og hv. þm. Kristján L. Möller gerir, að það að hækka skattinn úr 7% í 11% komi illa við láglaunafólkið og hafi alvarlegar afleiðingar en í hinu orðinu að það eigi ekki að fella niður vörugjöldin af sykri, sem voru 3 milljarðar á heimilin, þótt niðurstöður rannsókna sýni, og það er enginn ágreiningur um það, að þetta sama láglaunafólk þarf að borga sykurskattinn. Þessu kem ég ekki heim og saman í mínum huga og er mér eiginlega óskiljanlegt. Við getum auðvitað verið með vangaveltur um manneldis- eða lýðheilsusjónarmið en staðreyndir tala sínu máli. Sykurskatturinn hafði engin áhrif á neyslu sykurs, þetta var aðeins tekjuöflun fyrir ríkissjóð og gengur því auðvitað ekki upp.

Hæstv. forseti. Ef við hefðum einhverjar rannsóknir á því hvort sykurneysla hafi minnkað við upptöku sykurskattsins væri það auðvitað gott og við gætum vitnað í þær en svo er ekki að mínu mati. Ég þekki ekki til þess að neitt hafi verið gert. Ég er nokkuð viss um að framleiðendur vöru sem hafa notað mikinn sykur hugsa sig vel um. Ég held að það hafi meðal annars verið hvati hjá Mjólkursamsölunni. Þeir voru stærstu greiðendur sykurskatts í landinu með um 120 millj. kr., ef ég man rétt. Í eðlilegum rekstri hljóta forsvarsmenn þess fyrirtækis að skoða þá leið að minnka sem mest notkun sykurs í mjólkurafurðum sínum. Ætli það sé þá ekki farið að skila sér, ætli þeir hugsi ekki sem svo: Hvernig getum við minnkað, hvar getum við minnkað til að borga minni sykurskatt? 
             Ég er alveg viss um það að neysla á gosdrykkjum og svoleiðis sulli hafi líka minnkað við þetta, við 21 kr. hækkun á gosdrykkjum, á einum lítra, eða 42 kr. af einni tveggja lítra flösku. Þá hljóta menn að hugsa að þetta sé vara sem hægt er að sniðganga. Að því leytinu til hefur skatturinn haft þau áhrif að fólk hugsar meira um að sleppa þessum vörum.

Frú forseti. Þetta hefur verið málefnaleg og fróðleg umræða á köflum. Það gerist svo sem ekki oft undir lok umræðunnar að margt mjög nýtt komi fram, en ég vil samt sem áður þakka þeim hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem hafa tekið þátt í umræðunni fyrir að leggja alla vega sitt af mörkum til þess að skýra betur þann hugmyndafræðilega ágreining sem er á millum a.m.k. Samfylkingarinnar annars vegar og Sjálfstæðisflokksins í ýmsum meiri háttar málum. Mig langar áður en lengra er haldið, að þakka sérstaklega hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir þær ágætu hugmyndir sem hann setti fram um sykurskatt og Landspítalann. Ég held að þær eigi fyllilega rétt á sér og ég held að það sé rétt að stjórnarandstaðan skoði vel það frumkvæði sem hv. þingmaður hefur að því að setja hér fram nýja hugmynd. Það er ekki margt í sjálfu sér sem ég held að skilji að á milli annars vegar mín og hins vegar manns eins og hv. þm. Brynjars Níelssonar um hvað það er sem við viljum. Við viljum gera Ísland betra, við viljum gera það að góðu samfélagi. Hins vegar liggur alveg ljóst fyrir að við viljum fara mismunandi leiðir að því markmiði. Mér finnst stundum þegar maður situr undir ræðum sem tengjast fjárlögum og útgjöldum og tekjum ríkisins að greina megi hjá hv. þingmönnum tvenns konar viðhorf til stöðunnar í íslenskum stjórnmálum og íslensku samfélagi. Með fáum undantekningum að vísu finnst mér sem hv. þingmenn stjórnarliðsins tali jafnan með þeim hætti að þeir séu hér fyrst og fremst til þess að bæta fyrir einhvers konar mistök sem gerð voru í tíð síðustu ríkisstjórnar. Allt sem hún hafi gert hafi verið rangt. Á hinn bóginn eru ákaflega margir sem taka þátt í umræðunum af hálfu stjórnarandstöðunnar sem benda eðlilega á það sem þeim finnst vera skavankar á því fjárlagafrumvarpi sem hér um ræðir. Það er eðlilegt. Fjárlagafrumvarpið markar hina pólitísku stefnu ríkisstjórnarinnar. Við þær aðstæður er ekkert skrýtið þó að menn bendi á það sem betur mætti gera. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að síðasta ríkisstjórn hafi að mörgu leyti unnið þrekvirki, hún hafi komið Íslandi aftur á kjöl. Það var ekkert sjálfgefið og við skulum ekki gleyma því hvernig upphaf þeirrar tilraunar var. Þar þurfti að skipta um hest í miðri á vegna þess að ekki dugðu allir þeir hestar sem beitt var fyrir ækið. Á hinn bóginn er ég þeirrar skoðunar að einmitt þau átök sem eru á millum ólíkrar hugmyndafræði hinna mismunandi vængja stjórnmálanna hafi leitt til þess að Ísland er þrátt fyrir allt og hvað sem menn segja býsna gott samfélag. Vitaskuld eru, eins og hv. þingmenn hafa bent á í umræðunni, váboðar fram undan. Ég nefni t.d. sérstaklega að það má ætla að síðasta ríkisstjórn hafi nauðbeygð gengið mjög langt fram í því að skera niður í heilbrigðiskerfinu. Ætlunin var alltaf sú að þegar við sigldum út úr öldudalnum mundum við nýta það svigrúm sem til væri til þess að sigla aftur út úr þeim niðurskurðardal. Og vissulega má segja að hæstv. ríkisstjórn hafi lagt töluvert fram í þeim efnum. Það er alls ekki svo að þetta fjárlagafrumvarp sé alslæmt, það er þvert á móti margt alveg ágætt í því, og það sama má líka segja um það frumvarp sem við ræðum hér. Eigi að síður er það þannig að bæði í frumvarpinu um breytingar á virðisaukaskattskerfinu og hinu frumvarpinu, sem það er auðvitað stoð undir, fjárlagafrumvarpinu, birtast tvær ólíkar lífsskoðanir og lífsviðhorf. Það hefur til dæmis komið mjög glöggt fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni að hann er allt annarrar skoðunar en ég á því hvernig eigi að afla tekna til þess að standa undir því sem ég lít á sem eina meginstoð íslensks samfélags, þ.e. velferðarkerfinu. Nú tek ég það skýrt fram, frú forseti, að ég lít á sjálfan mig sem klassískan jafnaðarmann. Það þýðir að ég berst fyrir tvennu, annars vegar að bæta kjör þeirra sem verst eiga í samfélaginu og um leið að reyna að tryggja öllum jöfn tækifæri, að tryggja að menn geti byrjað í sama rásmarki. Á hinn vænginn geri ég mér grein fyrir því að til þess að standa undir því áveitukerfi, sem ég hika ekki við að segja að skattkerfið sé, þarf öflugt og blómlegt atvinnulíf. Þess vegna er ég talsmaður þess að ýta undir sterkt atvinnulíf í landinu, og það þýðir vitaskuld að ég tel að menn eigi að fara hóflega í þeim efnum. Þau í hinni fyrri stjórnarandstöðu, þar á meðal hv. þm. Birgir Ármannsson, skökuðu hér skellum að fyrrverandi ríkisstjórn og grenjuðu og bitu í skjaldarrendur svo að jafnvel tók undir í fjöllum þegar þau héldu því fram að fyrri ríkisstjórn hefði gengið allt of langt gagnvart atvinnulífinu. Eigi að síður blasti við þegar menn skoðuðu og báru saman þann skattstiga, sem má segja að hafi orðið til undir tíð fyrri ríkisstjórnar, að við vorum einhvers staðar miðja vegu á skattstiga OECD-ríkjanna. Verra var það nú ekki. Ef núverandi ríkisstjórn hefði viljað bæta hina almennu stöðu fyrirtækjanna í landinu hefði hún auðvitað byrjað á því að nýta það svigrúm sem hún taldi sig hafa til að gera það, t.d. með því að lækka tryggingagjald. En hún kaus að fara allt aðra leið og sú leið sem maður sér blasa við í hinum fyrstu gerðum ríkisstjórnarinnar annars vegar og hins vegar í þeim frumvörpum sem um er að ræða hér síðustu vikur, kristallast kannski í því að hv. þm Birgir Ármannsson taldi rétt að hans framlag til umræðunnar væri að boða fimmtu lækkunina á veiðigjaldinu. Ég heyrði ekki betur en að hv. þingmaður væri að segja að í vor ætti að endurskoða veiðigjaldið enn einu sinni. Þá telst mér til að það sé búið að lækka það fimm sinnum. Þá spyr ég hv. þm. Birgi Ármannsson: Veit hann ekki hvernig staðan er í sjávarútvegi? Er það ekki akkúrat í þessu, frú forseti, sem mismunandi lífsskoðanir kristallast? Forgangsröð hæstv. ríkisstjórnar hefur birst í því að fyrsta verk hennar var að afnema auðlegðarskatt upp á 10–11 milljarða. Annað verk hennar var að lækka veiðigjaldið hið fyrsta sinni um 7–8 milljarða. Þar með er hún búin að klípa af mögulegum tekjustraumum inn í ríkissjóð fast að 20 milljörðum bara í þessu, og ég ætla ekki að hirða um hitt. En það sem mér finnst skjóta skökku við er að hér skuli koma upp sérstakur fulltrúi stórútgerðarinnar til þess að boða að farið hafi verið með ósanngjörnum hætti að útgerðinni og ég skildi hann ekki betur en svo en að í vor ætti enn einu sinni að lækka veiðigjaldið. Ég spyr: Hvar hefur hv. þingmaður alið manninn? Les hann ekki miðla eða fylgist hann ekki með? Hefur hann ekki skoðað hvernig afkoma undirstöðugreinanna er? Ég bendi honum á að lesa Viðskiptablaðið síðustu tíu dagana. Þar sæi hann til dæmis fregnir af því hvernig gengi Samherja er, sem er eitt af þeim fyrirtækjum sem sagt var að við í hinni fyrri ríkisstjórn mundum með stefnu okkar varðandi veiðigjöld kreppa verulega að. Allt svo, frú forseti, sem kemur nú úr því kjördæmi, hæstv. forseti leiðréttir mig ef ég fer með rangt mál, en var ekki Samherji að skila 22 milljörðum kr. í hagnað á síðasta ári? Frú forseti. Ætli hv. þm. Birgir Ármannsson geri sér grein fyrir því hvað það er sem þetta tiltekna fyrirtæki skilaði af þeim hagnaði í gegnum veiðigjald? 890 milljónir. Það eru 4% af þeim hagnaði, hagnaði m.a. af því að nýta þær auðlindir sem okkur eru sameiginlegar. Ég gæti haldið áfram en ætla kannski að staðnæmast við stærsta sjávarútvegsfyrirtækið í mínu kjördæmi, HB Granda. Það var frétt um það í Viðskiptablaðinu að HB Grandi á árinu sem við í hinni fyrri ríkisstjórn þjörmuðum svona þjösnalega að útgerðinni, hefði aukið hagnað sinn um 133%. Á sama tíma, frú forseti, og hv. þingmaður rennur hér fremstur í fylkingarbrjósti þeirra sem vilja fara mjúkum höndum um stórútgerðina og lækka veiðigjöldin enn einu sinni blasir við að verið er að hækka kostnaðarþátttöku sjúklinga svo um munar. Í fyrra voru það 600 milljónir. Á þessu ári á að bæta við þúsund milljónum til viðbótar. Og hvað er það svo sem við ræðum hér og höfum aðallega deilt um í því frumvarpi sem er til umræðu? Jú, það er matargjaldið. Ég heyrði það bæði á hv. þingmanni og hv. þm. Brynjari Níelssyni að þeim þótti það nú ekkert sérstakt tiltökumál, vegna þess að það væri verið að afnema vörugjöld af flatskjám og frystiskápum o.s.frv. Þá vil ég segja algjörlega skýrt að það er tvennt í þessu frumvarpi sem mér finnst bara býsna gott. Í fyrsta lagi er verið að lækka efra þrepið um 1,5 prósentustig og í öðru lagi er verið að fylgja þeirri stefnu sem reynt var að framfylgja í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem ég sat í með Sjálfstæðisflokknum á sínum tíma, að afnema hin almennu vörugjöld. Gott og vel, það er mjög fínt. En það breytir ekki hinu að á þessu frumvarpi er líka önnur hlið. Hún er það allra versta við þetta. Það er verið að hækka matarskattinn úr 7 í 11%. Sýnt hefur verið fram á að það kemur langverst við þá sem lægstar tekjur hafa. Ég hef nú ekki orð ómerkari manns en hæstv. forsætisráðherra fyrir því að hækkun matarskattsins kemur langverst niður á þessu fólki. Og þetta er fólkið sem ég er í stjórnmálum til þess að slást fyrir, það er einfaldlega svo. Mín barátta fyrir því að skapa blómlegt atvinnulíf er ekki síst til þess að skapa ríkinu skatttekjur til þess að geta rétt hlut þessa fólks. Þetta finnst mér að birtist í þeim frumvörpum sem við höfum verið að ræða, tvær ólíkar lífssýnir. Forgangur ríkisstjórnarinnar og a.m.k. einstakra þingmanna hennar virðist vera að byrja á því að lækka álögur á atvinnugrein sem blómstrar sem aldrei fyrr, enda sér maður það á fjárfestingunum sem fyrirhugaðar eru þar. Þessi grein sem átti að vera tekin kyrkingartaki af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni á meðan hann gegndi með miklum sóma embætti fjármálaráðherra, er að skila þvílíkum hagnaði þrátt fyrir allt það sem við áttum að hafa gert að það væri eiginlega óðs manns æði að ætla að reyna að spegla þann veruleika með réttum hætti. Hér hafa menn talað um skatta og stýringu á neyslu. Ég segi það algjörlega skýrt fyrir mig að mér finnst það koma úr hörðustu átt þegar menn skammast út í að með sykurskatti sé verið að reyna að stýra neyslu. Það er þrennt í þessu samfélagi sem leggur á það ofurþungar klyfjar og það er ofneysla á áfengi, það er ofneysla á reyktóbaki og það er ofneysla á sykri. Af þessu þrennu tel ég að sykurinn sé mesti skaðvaldurinn. Það hefur margoft verið sagt, m.a. af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, kannski ekki þeim sem sem ég á hér orðastað við eða hef kosið mér að ræða örlítið við heldur ýmsum fyrirrennurum hans, að það sé m.a. ein af röksemdunum fyrir því að taka hátt tóbaksgjald og áfengisgjald að heilbrigðiskerfið í landinu, sem við öll stöndum undir, verði fyrir mestum kostnaði vegna þessa. En þegar allar rannsóknir sýna fram á það að sykurinn er verri en þetta, ja, herra trúr, má þá ekki nota nákvæmlega sömu röksemdir fyrir því? Jú, segi ég og skammast mín ekkert fyrir að segja að ég vil viðhalda sykurskattinum, til þess að stýra frá neyslu á honum og gef ekkert fyrir það þegar menn koma hingað og vísa í einhverjar rannsóknir sem OECD eða Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa gert um að hann sé ómarkviss. Ég tel að hann hafi skilað sínu. Sömuleiðis er ég þeirrar skoðunar að það sé sjálfsagt að taka þann skatt sem er 3–3,5 milljarðar á ári og þess vegna eyrnamerkja hann til að reisa nýjan Landspítala. Það er einfaldlega ákveðin lógik í því að skattur á vöru sem segja má að sé kannski stærsti einstaki bagginn á heilsugæslukerfinu og þar með Landspítalanum sé notaður til þess að fjármagna nýjan Landspítala. Ég tel að það sé ekkert að því. Að öðru leyti, frú forseti, þá hef ég kosið að nýta ekki allan tíma minn til þess að greiða fyrir umræðunni, en vildi einungis undirstrika það gagnvart mínum góða félaga, hv. þm. Birgi Ármannssyni, að hann ætti kannski að nota sinn tíma í ræðustól til annars en að verja lækkun á veiðigjaldinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og hlý orð í minn garð. Ég hef ekki tök á því í þessu andsvari að leiðrétta allar þær missagnir sem fram komu í þeirri ágætu ræðu, sem var meiri að skemmtanagildi en upplýsingagildi. Ég sé mig þó knúinn til að leiðrétta það sem ég mundi kalla afbökun á ummælum mínum fyrr í þessari umræðu sem laut að veiðigjöldum. Það sem ég sagði um það var það eitt að veiðigjöldin ásamt breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu hlytu að koma til umræðu á vorþingi. Hv. þingmaður getur flett því upp, ég var ekki að boða hækkun á veiðigjaldi, ég var ekki að boða lækkun á veiðigjaldi, enda er ég ekki í neinni stöðu til þess. Ég gat þess einfaldlega að það liggur fyrir af hálfu núverandi ríkisstjórnar að væntanleg eru frumvörp um þetta. Varðandi veiðigjaldið að öðru leyti, án þess að ég ætli að fara út í langar umræður um það, þá geta menn bæði deilt um upphæð þess og formið á því, en ég minnist þess að þegar við gengum frá síðustu breytingu á því var flestum ljóst að þar var ekki um að ræða endanlega útfærslu heldur yrði haldið áfram að vinna að endurskoðun á því kerfi til að tryggja að það skilaði þeim tekjum sem það ætti að skila og með þeim hætti að það raskaði ekki stöðu manna í greininni, hvorki innbyrðis né að öðru leyti. Svo að það sé skýrt af minni hálfu þá var ég hvorki að boða hækkun né lækkun á veiðigjaldinu heldur einfaldlega gat ég þess, sem allir svo sem vissu, að væntanleg eru frumvörp um það mál sem munu auðvitað fela í sér einhverja endurskoðun á útfærslu án þess að ég léti nokkuð uppi, enda ekki í stöðu til þess, um hvort það yrði til hækkunar eða lækkunar.

Frú forseti. Mér þykir miður ef hv. þingmanni hefur ekki leiðst undir ræðu minni og hugsanlega mundi hann nota orðið „afbökun“ yfir það ef ég segði að draga mætti þá ályktun af andsvari hans að ræður þyrftu helst að vera leiðinlegar til þess að vera góðar á Alþingi Íslendinga. Eins og hv. þingmaður veit hef ég eftir megni kosið að hafa annan háttinn á ræðuhöldum mínum hér á Alþingi Íslendinga. Hitt gladdi mig ósegjanlega að hv. þingmaður notaði alla sína ræðu til þess að bresta á hraðan flótta frá fyrri vörn sinni fyrir því sem ég ályktaði að væri boðun enn frekari lækkunar á veiðigjöldum. Ég skil það mætavel að hv. þingmaður vilji reyna að fjarlægja sig því sem mest. Það er alltaf að koma fram betur og betur að allar þær kárínur sem fyrri ríkisstjórn þurfti að þola af hálfu m.a. hv. þm. Birgis Ármannssonar og félaga hans í Sjálfstæðisflokknum og stórútgerðarinnar í landinu um að stefna hennar gagnvart veiðigjöldum mundi nánast rústa greininni, voru tómt bull og vitleysa. Það er að koma fram núna með hverjum ársreikningnum á fætur öðrum að það má segja að sú stefna sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon beitti sér fyrir og ég studdi af einurð og geri enn hafi sannað sig, það sér ekki högg á vatni að því er varðar hagnað fyrirtækjanna. Ég fór hér með ákveðnar tölur, og það er nú aldeilis annar bragur á þeim veruleika en þeim sem hv. þingmaður tók þátt í að draga hér upp á þeim sama degi og veiðigjöldin voru í umræðu hér og hingað á Austurvöll voru dregnar þúsundir manna af útgerðinni. Þar fór hún flatt. Og hv. þingmaður á að læra af reynslunni og passa sig á því að fara ekki flatt sjálfur á því að leggjast eins og flokkur hans í allt of mikla vörn fyrir þann fámenna hóp sem er því miður allt of sterkur í samfélaginu og virðist á 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður má ekki skilja það svo að ég vanmeti það við hann þegar hann er skemmtilegur í ræðustól, en ég varaði hins vegar við því að menn hleyptu of mikið á skáldafáki út um víðan völl og gæfu sér að eitthvað væri sagt í ræðustól sem ekki var sagt. Ég vísa því aftur til þess sem ég sagði um veiðigjaldið, að það ásamt fiskveiðistjórnarkerfinu kemur til sérstakrar umræðu í vor. Svo ég víki nú að efni frumvarpsins sem hér er um að ræða þá fagna ég því sem hv. þingmaður sagði um lækkunina á almenna virðisaukaskattsþrepinu úr 25,5 í 24%. Ég álít að það sé með mikilvægustu atriðum frumvarpsins og held að það muni skila sér í lægri skattheimtu af almenningi til langs tíma, ég er sannfærður um að það mun hafa þau áhrif til langs tíma. Sama segi ég varðandi ummæli hans um almenna vörugjaldið, ég er sammála honum um að það er gríðarlega mikilvæg breyting þó að okkur greini á um sykurskattinn. Ég held að sá skattur sé mjög ómarkviss neyslustýring og ekki til þess fallinn að ná þeim árangri sem að er stefnt. Ég held að það sé mikil hreinsun að því að losna við hann út úr kerfinu og að það muni líka skila sér til almennings og eins varðandi einföldun á kerfinu. Þetta eru að mínu mati stærstu liðirnir í málinu enda nær almenna þrepið, ef við tökum bara það, til yfirgnæfandi hluta neyslu almennings á vöru og þjónustu. Milli 80 og 90% af útgjöldum heimilanna eru undir efra þrepi virðisaukaskattsins, þannig ég bind vonir við að sú breyting sem þar er verið að boða muni skila sér til almennings og leiða til lægra vöruverðs almennt. Ég held að þau áhrif séu mun mikilvægari en þau 

Frú forseti. Ég tek undir einlægar vonir hv. þingmanns um að lækkun efra þrepsins um 1,5 prósentustig muni skila sér til neytenda. Við höfum hins vegar tvö dæmi, annað stórt og hitt minna, um lækkun á virðisaukaskatti sem ég held að bæði hafi orðið í tíð hv. þingmanns. Ég hvet hann til þess að nota kvöldið áður en hann fer að sofa til þess að kynna sér hvernig það var. Það tókst nú ekki alveg nógu vel. En til langframa gerist það vonandi. Hins vegar voru þær upplýsingar sem þinginu bárust við umfjöllun málsins ekkert mjög upplífgandi. Þar kom algjörlega skýrt fram að t.d. þegar breytingar verða á gengi koma þær sem leiða til lækkunar seint og illa fram í neysluverði en þær sem leiða til hækkunar koma hins vegar örskjótt fram. Af því að ég er byrjaður að gleðja hv. þingmann og hef sagt honum það hreinskilnislega að vitaskuld telji ég að þetta sé gott, þá tel ég að afnám almennra vörugjalda sé þó betra. Ég hef barist fyrir því árum saman og var m.a. í ríkisstjórn sem samþykkti að leggja í þann leiðangur en örlögin sveifluðu því máli á annan veg. Það breytir ekki hinu að mér finnst blóðugt að það skuli vera kostað með því að hækka matarskattinn um sennilega 7–7,5 milljarða. Hv. þingmaður hefði slegið sig til riddara bæði gagnvart mér og þjóðinni ef hann hefði tekið þátt í því með sínum flokki að gera þetta allt þrennt, láta matarskattinn vera óbreyttan og gera hitt tvennt. Það hefði ekki verið nokkur vandi miðað við þær tölur sem liggja í fjárlagafrumvarpinu að gera það. Að lokum ætla ég að gleðja hv. þingmann með því að ég vil einfalda kerfið, samþykki ýmsar þær einfaldanir sem þar eru, hef lagt fram tillögu um eina 

Frú forseti. Af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi réttilega að ýmsir stjórnarliðar hefðu reynt, og reyndar hafði hæstv. fjármálaráðherra tilburði í þá átt við 1. umr., að skjóta sér á bak við skýrslu og ráðgjöf Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um afnám sykurskattsins eða brottfall hans, þá er náttúrlega rétt að upplýsa, eins og reyndar er gert í nefndaráliti minni hlutans, að sú skýrsla rennir engum stoðum undir það, engum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn býður upp á tvo kosti í þeim efnum og segir sem svo: Ef menn telja að sykurskatturinn í núverandi mynd sé ekki nógu markviss eða ekki nógu beittur til þess að hafa tilætluð áhrif, að draga úr óhóflegri neyslu á sykri, þá eru tveir kostir í stöðunni. Jú, það er fella hann niður eða hækka hann þannig að hann bíti og nái tilgangi sínum. Og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn tekur enga afstöðu til þess, setur það í hendur íslenskra stjórnvalda að velja hvor leiðin sé farin. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé mjög merkilegt ef upp undir 3 milljarða sérstök skattlagning á þessa vöru hafi engin áhrif. Ég geri ráð fyrir því að ef breytingin sneri í hina áttina þá mundi ekki vanta ræðuhöldin um að þetta væri mikið tilræði við þessa framleiðslu. Svona er þetta. Það skal enginn maður reyna að segja okkur þá draugasögu að þetta sé byggt á ráðgjöf Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, því að það er ekki innstæða fyrir því. Í öðru lagi verð ég að segja að ég saknaði eins í ræðu hv. þingmanns. Hann minntist lítið ef bara nokkuð á Framsóknarflokkinn og útreið hans í þessu máli, og mér finnst það skaði. Nú hefur hv. þingmaður sérhæft sig mjög í sálarlífi framsóknarmanna, heldur oft ræður um væntumþykju sína í garð þess flokks og hlýtur þar af leiðandi að líða önn fyrir það hvernig Framsóknarflokkurinn hefur magalent í þessu máli. Ég vil biðja hv. þingmann að fjalla af sínu djúpa innsæi um það hvernig stendur á því að Framsóknarflokkurinn er kjöldreginn með þeim hætti 

Frú forseti. Mér finnst nú ekki fallegt af hv. þingmanni að biðja mig um að leggja fram greiningu á sálarlífi framsóknarmanna, sem eins og hann segir er ákaflega bágt og illa statt um þessar mundir. Hv. þingmaður veit að til þess að geta lagt fram þær greiningar sem ég hef stundum gert af mismunandi tilefnum þarf ég miklu lengri tíma. Hitt er hárrétt sem hann segir að mér þykir vænt um Framsóknarflokkinn sökum upphafs hans og ég rek sjálfan mig sem stjórnmálamann til sama upphafs og minni á að á sama árinu voru þeir stofnaðir, Alþýðuflokkurinn gamli og Framsóknarflokkurinn. Og ég get varla minnst á það án þess að vikna að það var Jónas frá Hriflu, sem ég tel hafa verið stórkostlegan stjórnmálamann, vitaskuld gallaðan eins og okkur alla hina en framsýnn var hann, sem léði þá fátækum verkamönnum sína eigin hönd og hugvit til þess að draga upp stefnuskrána fyrir Alþýðuflokkinn. Þá lá alveg ljós fyrir framtíðarsýn hans, hún var að verkamenn í bæjunum og bændur til sveita ynnu saman. Þegar jöfnuður hefur risið hvað hæst á Íslandi hefur það verið undir samstjórn þessara tveggja flokka, það sýnir sagan. En ég ætla ekki að fara frekar út í það. Ég sé engan framsóknarmann hér og skil það vel af því að þeir eru gengnir upp að hnjám á flóttanum undan Sjálfstæðisflokknum og ég hef engar skýringar á því hvernig stendur á því að þeir létu berja sig svona í duftið. Það má rifja upp að það var Framsóknarflokkurinn sem hafði eiginlega frumkvæði að því og sannfærði mig með glæsilegum ræðum ýmissa forkólfa hans fyrr á árum að rétt væri að lækka matarskattinn úr 14 niður í 7%. Eins og hv. þingmaður veit var það ekki sársaukalaust fyrir mig og minn flokk að taka þá ákvörðun en það var rétt ákvörðun. En þetta er flokkur án staðfestu og þess vegna er hann í dag að verða flokkur án fylgis.

Frú forseti. Í því ljósi hefur hugmynd hv. þm. Kristjáns L. Möllers ef til vill ekki verið svo galin að miða lægra þrepið í virðisaukaskatti almennt við fylgisprósentu Framsóknar. Þá væri það sennilega nokkuð vel varið til næstu ára á mjög hóflegum nótum miðað við útlitið eins og það er í dag. Ég verð að taka undir að mér finnst merkilegt hvað Framsókn hefur haft lítið fyrir sinn snúð hér, ekki síst vegna þess að þegar lagst er í svolitla heimildarýni kemur í ljós að greinargerð fjárlagafrumvarpsins byggði upphaflega á þeirri hugmynd að hækkunin yrði í 11%, sem eftir þann undarlega snúning verður svo niðurstaðan. Allt og sumt sem Framsókn hefur þá upp úr krafsinu er að hin upphaflegu áform fjármálaráðuneytisins, sem lentu inn í greinargerð frumvarpsins síðsumars, verða niðurstaðan. Að vísu með þeim afleiðingum að ríkið verður fyrir einhverju viðbótartekjutapi, því að ætlunin var þá að halda sykurskattinum inni og hækka krónutölugjöld um 2,5%, sem hefði þýtt að sú breyting var hlutlaus eða jafnvel rúmlega það. Ríkið hefði trúlega komið betur út úr því en niðurstaðan verður að lokum. Ég hef skilning á því að hv. þingmaður þurfi meira en eina til tvær mínútur í djúpa greiningu á þessu máli, en það er nú ræðutími eftir hér í umræðunni og eitthvað á eftir að fjalla um þessi mál á næstu dögum. Mér finnst eiginlega ómögulegt að skilja við þetta mál fyrir jólin öðruvísi en að við höfum farið vel í gegnum það hvernig stendur á því að Framsókn skuli fara svona hörmulega út úr því. Ég nefni aftur sykurskattinn í því sambandi, vegna þess að ég veit frá fyrstu hendi, ég ætla ekki að nafngreina þar menn, að fleiri en einn og fleiri en tveir þingmenn Framsóknarflokksins eru með mikinn móral yfir sykurskattinum og hafa í mín eyru nánast beðið um liðsstyrk í því að reyna að vinda ofan af þessu, halda honum inni. Þá hefðum við til ráðstöfunar þó nokkrar tekjur sem við gætum annars vegar notað í að mæta kostnaðinum af óhóflegu sykuráti og hins vegar í önnur þörf verkefni.

Frú forseti. Hv. þingmaður þarf ekki að vísa til neinna sérstakra heimullegra samtala við framsóknarmenn til að upplýsa það að að innan þess flokks er andstaða við sykurskattinn. Tveir hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa lýst því beinlínis yfir opinberlega og annar hér úr þessum ræðustóli. Það var hv. þm. Frosti Sigurjónsson sem reifaði það í mjög ágætu máli hvernig hægt væri með því að halda sykurskattinum í tuttugu ár að reisa nýjan Landspítala fyrir það. Hann kom jafnframt með býsna góð rök fyrir því af hverju það væri skothelt að gera það í þessari stöðu. Hv. þingmanni er hugleikið hvað olli því að þessi staða kom upp með matarskattinn. Ég man aldrei eftir því að það hafi gerst áður að við fjárlagafrumvarp hafi heill þingflokkur gert fyrirvara við það, almennan fyrirvara að vísu, en það kom skýrt fram í andsvörum mínum og nokkurra hv. þingmanna Framsóknarflokksins við 1. umr. að það var við matarskattinn. Níu þingmenn Framsóknarflokksins lýstu andstöðunni opinberlega í fjölmiðlum og héðan úr þessum stóli. Allir runnu af hólmi, enginn þeirra stendur eftir, að vísu með einni undantekningu, hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, sem sat hjá við atkvæðagreiðsluna. Hvernig gerðist þetta? Ég held, frú forseti, að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hafi aldrei verið fullkomin alvara með það að klára þetta mál. Það var hins vegar krafa um það innan úr flokknum og frá Viðskiptaráði og hann var bara að krota í kladdann sinn, vildi geta sagt það gagnvart ýmsum æstustu fylgismönnum hækkunarinnar innan síns flokks og ekki síst gagnvart Viðskiptaráði, sem stundum stýrir nú stefnu Sjálfstæðisflokksins, að hann hefði reynt en verið stoppaður. Það var einn maður sem sofnaði á verðinum, það var hæstv. forsætisráðherra. Hann uppgötvaði þetta ekki 

Virðulegi forseti. Það eru tvö atriði sem mig langar sérstaklega að nefna við 3. umr. um breytingar á virðisaukaskatti og það eru atriði sem ég tel ekki að hafi verið svarað með fullnægjandi hætti í þeirri umræðu sem við höfum átt um þetta mál. Jafnvel er það svo að ýmist hefur þeim atriðum ekki verið svarað eða menn hafa yppt öxlum og sagst ekki geta svarað þeim. Þar er ég í fyrsta lagi að vitna til hækkunar á virðisaukaskatti á bókum annars vegar og tónlist hins vegar. Hér hafa verið lögð fram gögn og færð fram rök í ræðu og riti að þar sem virðisaukaskattur hefur verið hækkaður á bækur hefur það haft róttæk áhrif til hins verra á bókaútgáfu, þau áhrif að nýútgefnum bókum hefur fækkað og bóksala hefur dregist saman. Einu svörin sem ég hef fengið við þeim rökum að læra af reynslu annarra landa eru þau að menn telja ekki víst að þetta muni gerast á Íslandi, þetta sé svo tiltölulega lítil hækkun á hverja bók. Og því hefur alls ekki verið svarað hvernig eigi að bregðast við því ef nýútgefnum bókum fækkar. Hér yppta menn bara öxlum og halda áfram að tala um að það sé mjög mikilvægt að efla læsi barna, það sé algjört forgangsatriði. En það á ekki að grípa til neinna beinharðra aðgerða til þess að ná fram þeim markmiðum. Það á ekki að hlusta á þau rök sem hér hafa verið færð fram og gera það að verkum að Íslendingar eru komnir í hóp þeirra þjóða í Evrópu sem skattleggja bækur mest, og ekki bara í Evrópu heldur þótt miklu víðar væri leitað. Við getum litið til Kanada, við getum litið til Asíu, við getum litið til allra þeirra þjóða sem hafa sett fram markmið á borð við þau sem hæstv. ríkisstjórn boðar núna um bætt og aukið læsi, allar þessar þjóðir hafa tekið virðisaukaskattskerfið til skoðunar. Bretar gerðu það, Suður-Kóreumenn hafa gert það og aðrar þjóðir sem hafa beinlínis verið að vinna að því markmiði að bæta læsi. Þær hafa tekið virðisaukaskattskerfið og áhrif þess á bókaútgáfu og bóksölu með í þá reikninga. Hér hafa menn vitnað í skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins en staðreyndin er sú að það er ekkert tekið fram um aukna skattlagningu á hvorki bækur né tónlist í þeirri skýrslu, það eru engin rök færð fram um þau málefni, og því miður, virðulegi forseti, hefur meiri hlutinn á Alþingi ekki hlustað, hann hefur ekki opnað eyrun og hlustað. Hann hefur kosið að líta fram hjá þessu eða segja eitthvað á þá lund að þetta verði kannski að skoða seinna. Hvers konar vinnubrögð eru það að skoða eitthvað seinna, jafnvel þegar skaðinn er orðinn? Bókaútgáfa á Íslandi býr ekki við sterka innviði og það sama er hægt að segja um þá sem gefa út tónlist. Tónlistarútgáfa hér á landi hefur eins og alls staðar annars staðar gengið í gegnum mjög erfiða tíma vegna breyttra miðlunarleiða, tækninýjunga í útgáfu og miðlun efnis, og það að bæta þessum álögum á tónlistina og svo bækurnar, þar sem menn glíma í raun við sömu tæknilegu vandamál þó að það hafi ekki verið jafn áberandi í umræðunni, sýnir að mínu viti yfirgripsmikið skilningsleysi á starfsumhverfi hinna skapandi greina og hvað skiptir máli til að þær fái blómstrað, yfirgripsmikið skilningsleysi ríkisstjórnar og hæstv. forsætisráðherra, sem sagði í áramótaávarpi sínu síðasta að nú væri unnið að sóknaráætlun skapandi greina í menntamálaráðuneytinu. Ég vil nefna það við virðulegan forseta að ég lagði fram fyrirspurn um það atriði í október til hæstv. menntamálaráðherra og mér hafa enn ekki borist svör. Hæstv ráðherra hefur raunar bent á að sóknaráætlunin felist í að ekki sé sérlega mikill niðurskurður á skapandi greinum. Þetta væri líklega dæmt sem fremur léleg sókn, a.m.k. ef við værum að horfa á fótbolta. Svörin koma ekki og líklega af því að menn hafa ekki sett sig inn í málin og vilja ekki skilja málin. Hér er fylgt því leiðarljósi að menn ætli sér að einfalda kerfið - það markmið næst raunar ekki með þessum breytingum því að virðisaukaskattsþrepin eru áfram tvö - og þess vegna má ekki grípa til neinna sérúrræða. Við erum hins vegar, virðulegi forseti, enn þá með núllþrep í virðisaukaskatti. Það hefði verið við hæfi, og það var það sem ég hvatti hv. efnahags- og viðskiptanefnd til að gera, að skoða milli umræðna hvort betra væri að færa þessar menningargreinar niður í núllþrep. En meiri hluti nefndarinnar skilar áfram auðu í þessu máli og menn ætla bara að sjá hvað gerist. Ég vil benda hv. þingmönnum enn og aftur á að þetta hefur verið skoðað, okkur hafa verið sendar úttektir frá alþjóðlegum stofnunum á áhrifum virðisaukaskattsbreytinga á bókaútgáfu, bóksölu. Með þessum breytingum förum við í hóp þeirra Evrópuþjóða sem leggja hæstan virðisaukaskatt á bækur. Tuttugu þjóðir í Evrópu leggja lægri virðisaukaskatt á bækur en 7%, sem er sú tala sem er í gildi núna, og nú þegar meiri hluti Alþingis ætlar að hækka þennan skatt erum við komin í hóp fjögurra þjóða Evrópu sem leggja hæstan virðisaukaskatt á bækur. Og mér finnst áhugavert að nefna að þar á meðal er Búlgaría, þar sem læsi mælist lakast í álfunni. En það á ekki að hlusta og það á ekki að reyna að sýna skilning á þessu máli, ekki á þessu frekar en tónlistinni. Hitt atriðið sem mig langar að nefna hef ég nefnt áður í umræðunni, en það er sykurskatturinn. Ég vitnaði þá einmitt í Adam Smith eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði á undan mér um skattlagningu á rommi, tóbaki og sykri, en Adam Smith sagði í riti sínu um auðlegð þjóðanna að það væri líklega besta skattlagning sem hægt væri að finna því að enginn þyrfti á þeim vörum að halda. Það er áhugavert að lesa sig í gegnum þær umsagnir sem hafa borist frá þeim aðilum sem þekkja hvað best til innan heilbrigðisgeirans um sykurskattinn. Ég hef heyrt þau sjónarmið frá meiri hlutanum að sykurskatturinn hafi ekki skilað tilætluðum árangri með tilliti til lýðheilsusjónarmiða. Það er mjög áhugavert að ekki er vilji til þess að skoða framkvæmdina eða vera þolinmóður gagnvart því að kannski þurfi að endurskoða einhver atriði í því hvernig sykurskatturinn hefur verið innheimtur en markmiðið sé rétt. Í umsögn landlæknis er vísað til fræðigreinar í The Lancet, sem er líklega virtasta ritrýnda fræðitímarit á alþjóðavettvangi ásamt Nature, en í þeirri grein er m.a. bent á að sykurskattur hafi verið áhrifaríkasta leiðin sem Ástralir hafi farið til að bæta heilsu og draga úr útgjöldum vegna offitu, þ.e. skattur á óhollustu eins og við leggjum í raun og veru á áfengi og tóbak en sykur er ekkert minni óhollustuvara en þær vörur. Embætti landlæknis bendir líka á að hér sé ekki aðeins verið að afnema sykurskattinn heldur eigi líka að hækka matarkörfuna hjá venjulegu fólki. Ríkisstjórnin leggur til að ávextir og grænmeti, sem við borðum ekki nóg af, sem við eigum að borða meira af samkvæmt lýðheilsumarkmiðum, hækki í verði, og sykur sem við borðum of mikið af, yngsta kynslóðin hér á landi borðar 100 kíló á ári af sykri, lækkar í verði. Þannig að ríkisstjórnin og meiri hlutinn í þinginu með tillögugerð sinni ætlar sér að gera það auðveldara fyrir fólk að velja óhollari vörur, erfiðara að velja hollari vörur. Þetta er þvert á tillögur embættis landlæknis hvað varðar skattlagningu á matvörum og er líka í andstöðu við tillögur sem vinnuhópur á vegum velferðarráðuneytis setti fram í aðgerðaáætlun til að draga úr tíðni offitu. Þar var fyrsta tillagan að hækka álögur á óhollustu og nýta þær hækkanir til skattalækkana á hollari vöru. Og rannsóknir hafa sýnt, eins og ég hef bent á, að slík forvarnaaðgerð sé áhrifaríkari en fræðsla ein og sér. Þetta hefur ekki náð eyrum meiri hlutans. Önnur rannsókn sem birtist í New England Journal of Medicine árið 2009 sýndi að verðstýring með sköttum eða vörugjaldi á sykraða gosdrykki getur verið mjög áhrifarík forvörn til að minnka neyslu og áhrifin séu mest þar sem þörfin er brýnust, þ.e. hjá börnum og ungmennum og þeim sem drekka mest af gosdrykkjum. Allir aðilar sem tjá sig um þetta mál innan úr heilbrigðisgeiranum og hafa skilað inn umsögnum eru sammála um þetta, að hér sé verið að leggja til ranga aðferðafræði, að hún geti haft í för með sér mikinn samfélagslegan kostnað í formi meiri offitu og aukinni tíðni lífsstílssjúkdóma, sem í mjög svo auknum mæli eru taldir tengjast sykurneyslu. Það kemur fram í annarri umsögn að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur beinlínis bent á að sykurneysla sé orðin einn stærsti þátturinn þegar kemur að lífsstílstengdum sjúkdómum. Á þetta er ekki hlustað, og ég hef jafnvel heyrt því fleygt hér að þetta kunni að virka annars staðar en ekki á Íslandi, að þessi neyslustýring virki ekki á Íslandi. Aðrir segja: Gott og vel, og eru bara ekki fylgjandi neyslustýringu og það getur verið sjónarmið. En ef við erum reiðubúin að fallast á það að hafa gjöld á áfengi og tóbaki, ef meiri hluti hv. þingmanna samþykkir hiklaust tillögur um sérstök gjöld á áfengi og tóbak, finnst mér furðulegt að þeir séu ekki reiðubúnir að hlusta á þau rök sem allar þessar alþjóðastofnanir, aðilar innan heilbrigðisþjónustu, læknar og vísindamenn benda á, að gjöld og álagning á sykur séu áhrifaríkustu leiðirnar til þess að sporna gegn of mikilli neyslu. Og mér þykir sem menn líti fram hjá þeim staðreyndum að hér fer sykurneysla vaxandi, offita er vaxandi vandamál. Menn ætla ekki að bregðast við. Hér er meira að segja búið að skipa heila ráðherranefnd um lýðheilsu. Ég velti því fyrir mér: Hvað er hún að gera? Hún er alla vega ekki að kynna sér þær rannsóknir sem liggja til grundvallar því hvað eru mikilvægustu atriðin þegar kemur að forvörnum og því að tryggja lýðheilsu eða a.m.k. skila þeir fundir sér ekki hér inn í umræðu meiri hlutans. Þetta eru þau tvö atriði, virðulegi forseti, sem ég vildi gera að umtalsefni í minni ræðu. Ég hef sagt þetta hér áður þannig að ég tel ekki ástæðu til þess að fullnýta tíma minn til þess að lengja umræðuna. En það vekur athygli mína hversu rýr svörin hafa verið við þessum atriðum. Hér leitast menn ekki einu sinni við að svara með fullnægjandi hætti, horfa fram hjá gögnum og rannsóknum. Þetta er líklega eitt af því sem er hvað mest bagalegt við íslenska stjórnmálaumræðu, menn eru tilbúnir til þess að skipa sér í lið og neita að kynna sér gögn mála til þess að geta brugðist við og jafnvel skipt um skoðun. Það er áhugavert þegar fylgst er með umræðu um annað mál sem hér hefur verið til umræðu og kemur væntanlega til umræðu aftur eftir áramót, um brennivín í búðir, að þá telja menn jafnvel að andstaða við það mál, sem nú hefur verið mæld á meðal þjóðarinnar, byggist á misskilningi. Mér finnst þetta ekki sýna, virðulegi forseti, að menn hafi opnað eyrun og séu reiðubúnir að hlusta á þá sem senda okkur umsagnir og koma með gögn til þess að hafa áhrif á lyktir mála, mér hefur ekki þótt menn vera reiðubúnir til þess að opna eyrun fyrir þeim málflutningi. Og á meðan þetta er viðhorfið, að taka bara fyrir eyrun og yppta öxlum, er náttúrlega ekki von á að umræðumenningin breytist mikið til batnaðar á Alþingi Íslendinga.

Frú forseti. Ég ætla bara að vekja athygli forseta á því að hér er enginn nefndarmaður meiri hlutans í viðkomandi þingnefnd. Hér er enginn ráðherra og hefur ekki sést í dag. Auðvitað gleður það okkur að hv. þm. Birgir Ármannsson sé hér af og til í dyrunum en þetta er engin frammistaða. Að vísu kemur hér hæstv. atvinnumálaráðherra, það er allgott. En til dæmis gagnvart þeirri ræðu sem flutt var síðast þá hefði verið bragur á því að hæstv. menntamálaráðherra eða einhver af ábyrgðarmönnum stjórnarmeirihlutans hefði haft einhverja tilburði til að svara því það er verið að ræða alvörumál. Það er illa komið umræðum hér á Alþingi ef málefnalegar og vel rökstuddar ræður sem vekja athygli á mjög alvarlegum hlutum eins og þeim hver gætu orðið örlög íslenskrar menningar ef þessi pólitík öll gengur hér í gegn - nei, það eru ekki tilburðir til þess að sitja hér við umræðuna, hvað þá að reyna að svara. Mér finnst ekki neinn bragur á þessu. Ég held að það eigi að koma þeim skilaboðum til ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að okkur sé misboðið með þessu.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að taka undir með hv. þingmanni sem hér talaði á undan en því miður er þetta mynstur sem er ekki bara í þessari umræðu, þ.e. að hv. þingmenn meiri hlutans og sérstaklega hæstv. ráðherrar séu ekki á staðnum, heldur birtist líka í þeim svörum sem okkur þingmönnum berast eða berast ekki, með þeim fyrirspurnum sem við höfum lagt inn. Ég nefni sem dæmi fyrirspurn sem ég lagði fram um skuldaleiðréttingamálin þar sem ég óskaði frekari upplýsinga um þau mál og fékk það svar að von væri á skýrslu í vor. Ég vitnaði til annarrar fyrirspurnar sem ég lagði fram í október um sóknaráætlun skapandi greina sem hæstv. ríkisstjórn hefur nú 15 daga til að leggja fram; svarið átti víst að líta dagsins ljós á þessu ári samkvæmt áramótaáætlun hæstv. forsætisráðherra. Það bólar ekki á því þannig að ég hlýt að gera þá kröfu, og er raunar búin að því nokkrum sinnum, að hv. forsætisnefnd taki það til alvarlegrar umræðu hvernig samskiptum í þessum þingsal er háttað og hvort hæstv. ráðherrar eigi til að mynda að komast upp með að svara ekki spurningum þingmanna; við erum kjörin til að leggja fram fyrirspurnir til að hafa aðhald með stjórnarmeirihlutanum.

Herra forseti. Við fjöllum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt og vörugjald. Ég vil í upphafi ræðu minnar koma aðeins inn á það sem var kallað eftir áðan, að vera með einhverjar vangaveltur um Framsóknarflokkinn og hans hlut að þessu máli öllu saman. Ég er kannski að verða gömul en ég man þá tíð að Framsóknarflokkurinn gaf sig út fyrir að standa vörð um hag heimila í landinu, ekki bara í orði heldur líka á borði, og vera félagshyggjuflokkur sem maður leit upp til þó að maður sem betur fer gengi aldrei svo langt að kjósa Framsóknarflokkinn og hafi sloppið vel frá því. Samt sem áður leit ég alltaf á Framsóknarflokkinn sem þann flokk sem við vinstri menn gætum hugsað okkur að vinna með vegna þess að hann væri þannig félagslega þenkjandi að hann vildi beita sér fyrir jöfnuði, að jafna lífskjör í landinu og standa með þeim sem minna mega sín. Nú virðist sú kynslóð sem stýrir Framsóknarflokknum vera horfin frá þeim gildum sem Framsóknarflokkurinn fyrr á tíð stóð fyrir. Var það ekki Framsóknarflokkurinn sem átti slagorðið „Allt er betra en íhaldið“? Einhvern veginn finnst mér að það hafi upphaflega komið frá framsóknarmönnum. Framsóknarflokkurinn hefur brennt sig illilega á því í gegnum tíðina að vera í slagtogi með íhaldinu en virðist ekkert ætla að læra af þeirri reynslu. Nú virðist ekki mega á milli sjá hvor er meiri hægri flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn eða Framsóknarflokkurinn. Það er sérkennilegt fyrir þá sem hafa litið á Framsóknarflokkinn sem félagshyggjuflokk og flokk jöfnuðar að horfa upp á það að hann gangi að mörgu leyti enn þá lengra en íhaldið í að auka á ójöfnuð í landinu. Ég tel að boðuð hækkun virðisaukaskatts á matvæli, hita, rafmagni og ýmsu öðru gangi út á að auka enn bilið milli ríkra og fátækra í þessu landi og var það nú nóg samt. Mér finnst með ólíkindum að enginn ætli að draga Framsóknarflokkinn aftur heim á rétta jötu, vil ég segja, til að standa með fólkinu í landinu. Það kom fram í atkvæðagreiðslu í 2. umr. um fjárlögin að það var þó einn þingmaður Framsóknarflokksins sem treysti sér ekki til að greiða atkvæði með hækkun á virðisaukaskatti á matvæli og er það gott en fleiri hv. þingmenn Framsóknar mættu hrista af sér slenið og standa með fólkinu í landinu. Það koma kosningar eftir ekki svo langan tíma og ég held að menn þurfi að vera búnir að ákveða hvernig þeir ætla að standa frammi fyrir kjósendum í lok þessa kjörtímabils. Ferilsskráin er hingað til ekki mjög gæfuleg fyrir Framsóknarflokkinn. Einhvern veginn býst maður eðlilega við svona ófélagslegum aðgerðum frá Sjálfstæðisflokknum en hefur haft ákveðnar væntingar til þess að Framsóknarflokkurinn mundi eitthvað kolefnisjafna sambandið þarna á milli, valdasamband sem hefur ríkt hér til fjölda ára, hátt í 18 ár fyrir hrunið sem varð hérna 2008. Það er eins og ný kynslóð sem stýrir Framsóknarflokknum svífi einhvers staðar í lausu lofti og finni hvergi rætur sínar og láti sjálfstæðismenn teyma sig út í forarpyttinn sem aldrei fyrr. Mér finnst rétt að við hlustum á verkalýðshreyfinguna þegar kemur að aðgerðum varðandi virðisaukaskatt á matvæli svo ég taki það sérstaklega fyrir. Það hefur komið fram í fjölda umsagna þeirra hve alvarleg áhrif þetta hefur á kjör launafólks í landinu og í umsögn Alþýðusambandsins er lýst miklum áhyggjum af þeirri aðför að launafólki sem birtist i fjárlagafrumvarpinu. Það sama kemur hjá samtökum opinberra starfsmanna sem leggjast alfarið gegn hækkun á neðra þrepi virðisaukaskatts sem þýðir hækkun á nauðsynjavöru á borð við matvæli, heitt vatn og rafmagn. Þessi ríkisstjórn virðist stöðugt þurfa að vera með mótvægisaðgerðir gagnvart eigin stefnu. Það hlýtur eitthvað mikið að vera að þegar menn þurfa með hinni hendinni sífellt að vera að mæta eigin vinnubrögðum með lagfæringum og mótvægisaðgerðum. Varðandi hækkunina á virðisaukaskatti á heitt vatn og rafmagn leggur meiri hlutinn núna til að lagðir verði fjármunir til þess að mæta þessari hækkun. Enginn veit hvernig eða hvort það skilar sér eða hvort það séu nægir fjármunir en það er bara eitt dæmi þess að ríkisstjórnin þarf stöðugt að vera með mótvægisaðgerðir gagnvart þeim ákvörðunum sem hún tekur hverju sinni. Svo er ég hér með umsögn frá Verslunarmannafélagi Skagafjarðar varðandi virðisaukaskatt á matvæli. Þessi ríkisstjórn hefur oft hlustað á þær raddir sem berast úr Skagafirði og nú þætti mér gott ef menn legðu við eyrun og hlustuðu á það sem segir í umsögn Verslunarmannafélags Skagafjarðar, hlustuðu á eitthvað annað en það sem kaupfélagsveldið í Skagafirði hefur fram að færa. Stjórn Verslunarmannafélags Skagafjarðar skorar á ríkisstjórn Íslands að endurskoða fram komið fjárlagafrumvarp og segir að nú sé kominn tími til að hlusta á fólkið í landinu. Þetta eru orð í tíma töluð og ég legg til að framsóknarmenn leggi við eyrun og hlusti á það sem Verslunarmannafélag Skagafjarðar segir um fram komið fjárlagafrumvarp og þær miklu hækkanir sem felast í því. Stéttarfélagið Framsýn er á sömu nótum. Hjarta ríkisstjórnarinnar slær ekki með verkafólki, segir í umsögn þess og ég held að það sé orðið algjörlega kristaltært að það gerir það ekki. Hér segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er ráðist að ákveðnum grunngildum sem miða að því að fólk geti séð fyrir sér og sínum með reisn.“ Það er stóra málið, það er verið að gera fólk að einhverjum ölmusuþegum í þessu sambandi. Það er talað um mótvægisaðgerðir gagnvart hækkunum á matvæli og menn koma með einhverjar hækkanir í barnabótum sem því miður skerðast allt of snemma svo allt of fáir njóta þeirra. Í umræðunni hefur komið fram hjá stjórnarliðum að það eigi að taka mótvægisaðgerðir gagnvart þessum matarskattshækkunum og öðru í gegnum bætur. Er mikil reisn yfir því að fólk þurfi að sækja rétt sinn með því að vera ölmusuþegar hvað þetta varðar og sækja sér félagslega aðstoð til að afla sér matar sem auðvitað enginn getur komist af án og er grunnþáttur framfærslu? Mér finnst lítill sómi í því að tala á þeim nótum að það eigi að hækka þær nauðsynjavörur sem matvæli eru og benda bara fólki á að það megi jafna það út gagnvart láglaunafólki með því að þá komi einhver félagslegur stuðningur í gegnum þá farvegi. Það er ekki til sóma að tala þannig til lágtekjufólks í landinu. Stéttarfélagið Samstaða er með umsögn um þessi mál, mótmælir harðlega aðför að launafólki og telur að lágtekjufólk sé ekki í forgangshópi ríkisstjórnarinnar. Það hefur loðað við þessa ríkisstjórn að hafa ekkert samráð við þá sem hún ætti að hafa samráð við, eins og launþegahreyfinguna, og hefur breytt ýmsum grunngildum í samskiptum aðila vinnumarkaðarins til fjölda ára, m.a. með styttingu atvinnuleysisbótatímabilsins og jöfnun örorkubyrða og verið að rífa þetta upp án nokkurra samtala við aðila vinnumarkaðarins. Hún hefur verið með einhliða ákvarðanir. Stjórn Verslunarmannafélags Reykjavíkur gagnrýnir fjárlagafrumvarpið og þessar aðgerðir sem snúa að hækkun á virðisaukaskatti á matvæli harðlega og segir, með leyfi forseta: „Breytingarnar á virðisaukaskattskerfinu, sem ríkisstjórnin leggur nú til, leggst með næstum tvöfalt meiri þunga á lægsta tekjuhópinn en þann hæsta. Það er óásættanlegt.“ Verkalýðsfélög heilt yfir lýsa algjörri andstöðu við þá ákvörðun að hækka matarskattinn með þessum hætti, en það er ekki hlustað á það frekar en annað í þeim fílabeinsturni sem þessi ríkisstjórn virðist búa í og vera algjörlega úr tengslum við fólkið í landinu og þann almenning sem nú þarf að hafa sig allan við til að ná endum saman, lifa sómasamlegu lífi og geta veitt sér og sínum lágmarkstilbreytingu í lífinu með því til dæmis að njóta menningar sem við getum líka komið inn á. Ég hef miklar áhyggjur af því að með því að hækka virðisaukaskatt á menningu, bækur og tónlist sé verið að gera það erfiðara fyrir ýmsa hópa, ekki bara lágtekjufólk heldur líka meðaltekjufólk, að njóta þeirrar menningar sem við viljum að allir landsmenn hafi greitt aðgengi að. Þá verður þetta neysla fyrir forréttindahópa sem þurfa ekki að horfa í aurana þegar þeir vilja veita sér eitthvað í menningu og þá verða aðrir hópar skildir þar eftir og enn þá breikkar bilið, ekki bara í aðgengi að menningu heldur líka því hvað fólk lætur ofan í sig. Þessar tillögur ganga út á að það verður ódýrara að kaupa sér óhollustu en hollan mat. Það er grafalvarlegt og embætti landlæknis lýsir líka í umsögn sinni um þetta mál miklum áhyggjum af þeirri þróun sem hér birtist og þeirri stefnumörkun sem birtist í þessu plaggi. Það á að hugsa sem svo að það eigi að nýta þessa álagningu á óhollustu, eins og vörugjald á sykri, til að mæta kostnaði í heilbrigðiskerfinu. Þetta mál er allt stórgallað og 

Virðulegur forseti. Þann 9. október 2006 hélt þáverandi ríkisstjórn Geirs H. Haardes blaðamannafund og tilkynnti um lækkun skatta á matvöru og voru vörugjöld afnumin af öllum mat nema sykri og sætindum. Virðisaukaskattur var lækkaður úr 14% í 7% og gengu þau lög í gegn 1. mars á því herrans ári 2007. Það varð gríðarleg ánægja í íslensku samfélagi á þeim tíma - ég vil minna á að þetta gerðist á hinu herrans ári 2007 - þar sem sumir skáluðu í 14 karata kampavíni á miðvikudagskvöldum, og í raun var gleðin svo mikil að hinn árlegi bjórdagur var kominn með mjög sterka samkeppni þarna. Almenningur sem á þeim tíma hafði kost á 4,15% húsnæðislánum og bjó við góðæri og gleði kvartaði sáran undan of háu matarverði. Ég tel mig geta fullyrt að staða almennings í dag er ekki sú sama sjö og hálfu ári síðar. Hér var „akút“ mál að lækka skuldabyrði íslenskra heimila, þeim er jú að blæða út. Ég get alveg tekið undir það að mjög erfitt er að reka stórt heimili á meðaltekjum á Íslandi í dag, jafnvel úti á landi. Og það er mun erfiðara en á hinu fræga ári 2007. Ég vil því spyrja sjálfstæðismenn: Af hverju núna? Hvað hefur breyst á tæpum sjö árum? Í ræðum þingmanna í dag er hægt að lesa á milli lína að þetta með einföldun og vörugjöld er í rauninni bara svona englaryk. Hvernig dettur sjálfstæðismönnum í hug að íslenskur almenningur sé í dag, þegar fátækt barna á landinu hefur aldrei mælst meiri, tilbúinn að taka á sig skattahækkanir á grunnþörfum okkar, mat? Ég skil það ekki. Mér finnst þetta svo pólitískt vitlaust. Ég vil minna á að fyrrverandi ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna í rústabjörgunarstarfi sínu datt þetta ekki einu sinni í hug. Ég tel mig geta fullyrt að ef sú hugmyndafluga hefði farið á stjá hefðu að minnsta kosti framsóknarmenn, varðhundar íslenskra heimila, gjörsamlega brjálast út í silfurdrekann og fleiri. Og þeir hefðu sko alls ekki linnt látum. Ég vil fá að vita hvað annað liggur hér að baki, því að þessi rök, þessi aðferðafræði er mér ekki skiljanleg og ég var samt ekki að byrja í pólitík í gær. Ég vil líka í lokin nota tækifærið og vara fólk við því að kaupa notaðan ísskáp. Það hefur alla vega ekki reynst þeirri sem hér stendur vel.

Frú forseti. Breytingartillaga Pírata sem við vorum að greiða atkvæði um að fá á dagskrá í þessu máli með afbrigðum miðar að því sem við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddum hérna um. Þetta er breytingartillaga við breytingartillögu. Upprunalega breytingartillagan miðar að því að fella úr gildi strax og lögin yrðu samþykkt tolla og kvóta á matvæli. Breytingartillagan við þessa breytingartillögu felur í sér að hún mundi ekki ganga í gildi strax. Það mundi taka eitt ár þannig að hún tæki gildi 1. janúar 2016 til að gefa þá ríkisstjórninni svigrúm til að klára að semja um afnám tolla við önnur ríki á móti og finna skilvirkari leiðir til að innheimta skatt til að styðja við búvöruframleiðslu. Eins og þetta er í dag eru þessir matartollar og kvótar það sem það skilar inn en sá skaði sem það veldur neytendum í formi hærra matvælaverðs skilar sér mjög illa til búvöruframleiðenda. Það væri hægt að taka upp skilvirkari skatt. Þetta er hvatning til ríkisstjórnarinnar, ef við samþykkjum þetta núna er komin hvatning frá þinginu til að klára þessi mál, ýta þessum óskilvirka skatti út af borðinu og innheimta það sem á svo að nota til að styðja búvöruframleiðendur með skilvirkari skattheimtu. Við erum áfram að ræða þetta virðisaukaskattsfrumvarp og fleiri breytingar, 2. mál ríkisstjórnarinnar, og mig langar aftur að nefna að við erum í plús í heildarpakka ríkisstjórnarinnar, þ.e. ef við berum saman tekjurnar og útgjöldin. Við erum með eina 4,3 milljarða í plús og það vantar 3,1 milljarð í heilbrigðiskerfið samkvæmt forsvarsmönnum heilbrigðiskerfisins á Íslandi, þessara níu aðalstofnana, Landspítalans – háskólasjúkrahúss, Sjúkrahússins á Akureyri, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og svo sex heilbrigðisstofnana víðs vegar um land. Við höfum þessa peninga og getum forgangsraðað þeim í heilbrigðiskerfið eins og allir landsmenn vilja, 90% landsmanna vilja sjá forgang í þágu heilbrigðiskerfisins. Við getum verið með hallalaus fjárlög, sem virðist vera forgangsatriði ríkisstjórnar ásamt skilvirkara skattkerfi og slíku, en jafnframt tryggt að í heilbrigðiskerfið skili sér þeir peningar sem forsvarsmenn heilbrigðiskerfisins um land allt segja að séu nauðsynlegir til að veita nauðsynlega þjónustu. Þetta er sú staða sem við stöndum frammi fyrir. Mig langar að nefna það aftur að hin skattbreytingin sem við erum að kalla eftir með þingmönnum úr öllum minnihlutaflokkunum gengur út á að loka loksins gatinu á virðisaukaskattinum. Hér hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins komið upp, hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi að þetta væri gat í innheimtunni á virðisaukaskatti og að það þyrfti að loka því gati, að það þyrfti að fara í þá vinnu o.s.frv. Það er búið að fara í vinnuna. Skjalið liggur fyrir. Þetta er 2 milljarða kr. skattstofn sem mundi skila okkur hundruðum milljóna. Ef ég les bara hvað vantar í heilbrigðiskerfið samkvæmt forsvarsmönnum þess vantar Sjúkrahúsið á Akureyri 55 milljónir, Heilbrigðisstofnun Norðurlands 332 milljónir, Heilbrigðisstofnun Vesturlands 935,3 milljónir og Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins 250 milljónir. Þetta gat í virðisaukaskattinum sem er undanþága gerir skattkerfið óskilvirkt. Hæstv. fjármálaráðherra er búinn að kalla eftir því að kerfið verði gert skilvirkara og afnám þessara undanþágna gæti skilað því að Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins fengi þetta. Ef við forgangsröðuðum öðruvísi gæti hún líka skilað því að við fengjum aukalega 10–15% í það sem heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni vantar. Nú vantar þar 2 milljarða. Það á að fara í að veita þeim 10% 

Frú forseti. Ég held að ástæða sé til að gera aðeins grein fyrir þeirri breytingartillögu sem dreift var hér fyrir skemmstu og tekin á dagskrá áðan með afbrigðum. Hún er flutt af okkur þremur fulltrúum minni hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd, hv. þingmönnum Helga Hjörvar, Guðmundi Steingrímssyni og þeim sem hér stendur. Þar er ósköp einfaldlega lagt til að sykurskatturinn verði áfram til staðar innan rammans sem nú er í lögum um vörugjöld. Þetta er tiltölulega einföld breyting, þ.e. lagaramminn er til staðar og þarf í raun ekki annað en skipta út orðinu „vörugjald“ fyrir „sykurgjald“ og „vörugjaldsskýrslum“ fyrir „sykurgjaldsskýrslur“ o.s.frv. og breyta heiti laganna í „Lög um sykurgjald“. Þá er þar til staðar fullnægjandi rammi um innheimtu sykurgjalda sem vörugjalds í tilteknum fjárhæðum pr. kílógramm eða hvern lítra af gjaldskyldri vöru. Þetta er nálægt því að vera þriggja milljarða tekjustofn fyrir ríkið, samanber upplýsingar þar um í greinargerð fjárlagafrumvarpsins. Ég leyfi mér þá að minna aftur á að þeir sem lesa bls. 208 í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu sjá þar texta sem gengur út frá því að sykurgjöldin verði áfram til staðar, þ.e. vörugjöld á mat og drykkjarvörur sem inniheldur sykur eða sætuefni. Þeim hluta almennu vörugjaldanna sem þannig stæðu eftir er þá ætlað að skila 2,8 milljörðum kr. í tekjur, eða 0,5% af öllum skatttekjum ríkissjóðs eins og þær voru á árinu 2014. Þetta ætti að færa mönnum heim sanninn um að hér væri ekki verið að leggja til nein þau ósköp sem stjórnarliðar gætu ekki að minnsta kosti litið á. Þetta stóð til samkvæmt fjárlagafrumvarpinu þegar greinargerð þess var lokað hér í sumar. Síðan er að vísu vísað í það að nánar megi lesa um þetta í kafla 3.3 í fyrra hefti fjárlagafrumvarpsins sem kann svo að vera að sé svo ekki í góðu samræmi við það sem niðurstaðan varð, samanber það misræmi sem var í lögskýringum, annars vegar í greinargerð fjárlagafrumvarpsins og hins vegar tekjufrumvarpinu þegar þau komu fram og jafnvel að einhverju leyti þessu fyrra hefti með fjárlagafrumvarpinu. Ég hef kannski ekki haft tíma til að kemba það nægjanlega, en hef þó ástæðu til að ætla að jafnvel hafi verið misræmi á milli þessara tveggja hluta greinargerðanna með fjárlagafrumvarpinu, fyrra heftisins og seinna heftisins eða aðalheftisins. En hvað um það. Sérstaklega ætti þetta að auðvelda framsóknarmönnum lífið sem, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi, hafa úr þessum ræðustól og í fjölmiðlum lýst þeirri skoðun sinni að sykurskatturinn ætti að halda áfram, að þeir væru ekki að ganga gegn stjórnarstefnunni ríkulegar en svo að þeir gætu skotið sér á bak við greinargerð fjárlagafrumvarpsins um að þetta væri í besta lagi. Ekki þarf að fjölyrða um það að þarna skapast talsvert svigrúm til að ráðstafa þessum fjármunum, rétt tæplega þremur milljörðum kr., t.d. í einhver heilsutengd verkefni og væri þá bara staðfesting þess að þessi sérstaka skattlagning á óhollustuvöruna sykur þjónar tvíþættum tilgangi, eða þríþættum má segja. Almennt er nú álitið svo að verulegar álögur á eina vörutegund dragi frekar úr neyslu hennar en hitt og þar með skaðsemi sem óhóflegri neyslu tengist, í öðru lagi sé það eðlilegt að óhollustuvarningur af þessu tagi, sem veldur samfélaginu miklum útgjöldum, tjóni, leggi af mörkum í þau útgjöld í formi skatttekna sem notkun fylgja og í þriðja lagi eru þetta auðvitað tekjur eins og hverjar aðrar tekjur í ríkissjóð og virðist nú ekki veita af að einhver muni eftir aumingja ríkissjóði og hann eigi einhverja vini við þessar erfiðu aðstæður á Íslandi því að stjórnarmeirihlutinn virðist alveg hafa misst sjónar á því að það skipti nokkru máli yfirleitt að halda að tekjugrunni ríkisins sæmilega óskertum. Ég sé ástæðu til þess, áður en þessari umræðu lýkur um þessar viðamiklu breytingar á virðisaukaskatti og vörugjöldum, að vekja athygli að þessu leyti á þessari ágætu breytingartillögu og hvetja þingmenn til að skoða hana og að sjálfsögðu veita henni brautargengi þegar hún kemur hér til atkvæða að lokinni umræðu eða nær það nú verður.

Virðulegur forseti. Ég vildi aðeins segja nokkur orð um þá breytingartillögu sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði að umfjöllunarefni og við boðuðum við atkvæðagreiðslu við 2. umr. um þetta sama þingmál fyrir helgina þegar afnám ákveðinna flokka vörugjalda var undir. Þá boðuðum við þá breytingartillögu sem hér er fram komin. Eins og komið hefur fram lýtur hún að því að sykurgjaldið sem innheimt hefur verið verði einfaldlega áfram innheimt. Í tengslum við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins á morgun koma fram tillögur um að verja tekjunum af því til uppbyggingar í heilbrigðiskerfinu, ekki síst á Landspítala – háskólasjúkrahúsi og sömuleiðis til að draga úr þeirri miklu aukningu sem á að verða á kostnaðarhlutdeild sjúklinga í tengslum við S-merktu lyfin svokölluðu. Það eru sjúklingar með ýmsa sjúkdóma eins og MS, krabbamein og aðra slíka alvarlega sjúkdóma sem fá lyf heima hjá sér og ætlunin er að fara að innheimta hjá á næsta ári en við viljum nota þennan tekjustofn til að koma í veg fyrir það. Offita er orðin eitthvert stærsta heilbrigðisvandamál sem okkar heimshluti glímir við í dag. Honum fylgir gríðarlegur samfélagslegur kostnaður. Jafnvel þó að gjald af þessu tagi hefði ekki neyslustýringaráhrif heldur aðeins þau áhrif að afla tekna fyrir ríkissjóð er það sannarlega réttlætanlegt út frá sjónarmiðum um þann mikla tilkostnað sem fellur til við það að við lifum óheilsusamlegra líferni og neytum mikils viðbætts sykurs í matvöru. Þessi sjónarmið eru ekki bara bundin við Samfylkinguna, Vinstri græna og Bjarta framtíð sem standa saman að þessari tillögu ásamt með hv. þm. Birgittu Jónsdóttur heldur hefur það komið alveg skýrt fram hjá ýmsum þingmönnum Framsóknarflokksins að svipuð sjónarmið eru uppi þar. Ég hygg að í raun og veru sé meirihlutavilji þingmanna fyrir því að halda áfram gjaldtöku á sykraðar vörur og halda þeim tekjum í ríkissjóði. Ég hygg að það sé full samstaða um það, jafnvel þvert á alla flokka, að ef slíkar tekjur yrðu fyrir hendi væri skynsamlegt að nýta þær til að efla heilbrigðiskerfið. Ég heiti á þá þingmenn Framsóknarflokksins sem hafa talað í þessa veru, ég nefni sérstaklega hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar, Frosta Sigurjónsson, og hv. þm. Harald Einarsson svo ég nefni tvo framsóknarmenn, að styðja málið og tala fyrir því að alltént þeirra þingflokkur, ef ekki stjórnarflokkarnir báðir, leggist á sveif með okkur í stjórnarandstöðunni í þessu málefni. Það er einfaldlega heilbrigði skynsemi að ríkið leggi gjald á sykur og láti það gjald standa straum af hluta af kostnaðinum í heilbrigðiskerfinu. Sannarlega er ekki vanþörf á að fá þar inn fjármuni til að í fyrsta lagi draga úr kostnaðarhlutdeild sjúklinga sem eykst mjög verulega á næsta ári, í öðru lagi til að taka á þeim erfiðu málum sem uppi eru í kjaramálum heilbrigðisstétta og í þriðja lagi á uppbyggingu í innviðunum sjálfum, tækjunum og húsbyggingu.

Herra forseti. Á þingskjali 745 er breytingartillaga við það frumvarp sem hér er á dagskrá frá mér um að í stað fjárhæðarinnar „810 kr.“ í 10. gr. komi: 824 kr. Þannig er mál með vexti að við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2015 var samþykkt breytingartillaga þar sem framlög til trúfélaga voru aukin um 50 millj. kr. Lagt er til að föst krónutala sóknargjalda hækki í 824 kr. á mánuði árið 2015 í stað 810 eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Meira er ekki um þetta mál að segja.

Herra forseti. Í þessu frumvarpi og með breytingum frá síðasta ári er náttúrlega verið að afsala sér tekjum, meðal annars þessu sérstaka veiðigjaldi sem er lægra núna en það hefur verið um áraraðir, lægra að því leytinu til að þetta sérstaka veiðigjald lagðist á hagnað, mikilvægt er að átta sig á því. Það lagðist á það sem umfram var eftir að menn höfðu tekið öll þau gjöld sem þeir gátu reiknað sér og allar tekjurnar, og umfram það var hagnaður. Á það lagðist sérstaka veiðigjaldið. Það er bara sanngjörn og ágæt leið til að hala inn auknar tekjur umfram virðisauka og aðrar svona tekjur, vegna þess að þetta er sérstök staða. Verið er að veita ákveðnum hópi í samfélaginu ríkiseinkaleyfi til að undanskilja aðra til að nýta þessa sömu auðlind. Og þá á að sjálfsögðu að taka eitthvert sérstakt veiðigjald. Það er í rauninni ekki andstaða við það að taka eigi eitthvert sérstakt veiðigjald, því að í frumvarpi sem er verið að vinna að eru hugmyndir um að hafa sérstakt veiðigjald. Það er bara reiknað aðeins öðruvísi, og svo geta menn rifist um þá upphæð. Það er því í rauninni ekki andstaða við það að vera eigi sérstakt veiðigjald þegar menn fá að útiloka aðra frá nýtingu á sameiginlegri auðlind. En hversu mikið á það að vera? Og þá er spurningin: Hvernig ætlum við að forgangsraða skattheimtu í samfélaginu? Ein góð regla væri að vera ekki á sama tíma og sú grein sem nýtur hvalreka í formi þess að krónan hefur lækkað. Það er hvalrekinn, vegna lægri krónu og við það að vera að nýta sameiginlega auðlind. Á sama tíma er verið að lækka það sem hún borgar til samfélagsins. Það varð hrun, læknar sátu eftir og það þurfti að setja í bakkgír í heilbrigðiskerfinu öllu, en á sama tíma og vegna hrunsins og að krónan hrundi er það hvalreki fyrir sjávarútveginn, það gengur betur, en samt sem áður á að lækka sérstaka veiðigjaldið á hagnaðinn. Hagnaðinn. Þarna höfum við afsalað okkur tekjum, tekjum sem hefði verið miklu skynsamlegra að halda inni í tekjustreyminu og setja í uppbyggingu heilbrigðiskerfisins. Þetta er bara spurning um forgangsröðun. Í ofanálag, áður en við byggjum upp heilbrigðiskerfið eftir hrunið, var auðlegðarskatturinn tekinn af. Það hefði alveg verið hægt að halda honum aðeins lengur til þess að við gætum byggt upp heilbrigðiskerfið okkar. En síðan kannski komum við að því, jú, að jafnvel hefði það ekki þurft, því að eins og við stöndum og eins og þessi fjárlög eru núna, alla vega til að halda heilbrigðiskerfinu á floti, þá vantar rétt rúma 3 milljarða, þeir voru 3,1. Nú hefur fjárlaganefnd lagt til að 100 milljónir bætist við í heilbrigðisþjónustuna á landsbyggðinni. En svo að við skiljum þessar tölur þá eru þessar 100 milljónir ekki nema 5% af því sem forsvarsmenn heilbrigðiskerfisins á landsbyggðinni kölluðu eftir, þetta er 5% af því. Búið var að hækka um tæp 5%, um 80 milljónir, og svo eiga að bætast við núna 100 milljónir, þannig að við náum upp í tæp 10% af því sem landsbyggðin, forsvarsmenn heilbrigðiskerfisins á landsbyggðinni hafa kallað eftir. Þrátt fyrir að menn afsali sér sérstöku veiðigjaldi á hagnað þeirra sem geta undanskilið alla aðra til að nýta sameiginlega auðlind landsmanna, þrátt fyrir það og þrátt fyrir að við séum ekki lengur með auðlegðarskatt, þrátt fyrir það erum við samt sem áður núna með hallalaus fjárlög upp á 2,3 milljarða. Það væri því hægt að forgangsraða 3,1 eða 3 milljörðum í að uppfylla það sem er mat forsvarsmanna heilbrigðisstofnana um land allt að þurfi til að veita nauðsynlega þjónustu, læknisþjónustu. Þetta orð „læknisþjónusta“ er orð sem ég hef bara heyrt, maður heyrir yfirleitt heilbrigðiskerfið og svoleiðis, en ég heyrði þetta orð. Eini staðurinn þar sem ég hef rekist á það nýlega er í landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins. Þar er einmitt talað um að forgangsraða eigi skattfé í brýn og áríðandi verkefni og þar er fyrst nefnd örugg heilbrigðisþjónusta. Nú stöndum við frammi fyrir því eins og staðan er í dag að við erum með frábært heilbrigðiskerfi, sem er frábært vegna þess að við höfum öfluga sérfræðinga sem fóru um allan heiminn og komu aftur heim, þ.e. 80% þeirra. Í dag eru þeir að skila sér í miklu minna mæli, um 20–30 sérfræðingar skila sér heim á ári. Ólafur Ólafsson, fyrrverandi landlæknir, sagði mér að þeir fari oft út aftur eftir tvö, þrjú eða fjögur ár. Það eru 66 læknar sem fara utan á ári á móti þeim 20–30 sem koma til landsins. Í ofanálag munu 300 læknar fara á eftirlaun á næstu tíu árum, þannig að við getum að meðaltali bætt við 30 læknum sem munu ekki starfa áfram í íslenska heilbrigðiskerfinu, 30 ofan á þessa 66 sem fara úr landi til að starfa erlendis. Og þá erum við næstum því komin í 100 á móti þeim 20–30 sem koma til landsins sem sérfræðingar. Annað sem Ólafur Ólafsson, fyrrverandi landlæknir, sagði mér líka - nei, fyrirgefið, það var líklega starfandi landlæknir sem sagði mér þetta, Leifur, já, það var Leifur sem sagði mér að á sumum deildum á Landspítalanum tali eldri læknarnir um það sín á milli að við séum búin að missa af kynslóð lækna, sem er mjög slæmt upp á það að þeir sem eldri eru geti miðlað til hinna yngri og það yrði samfella, samfella var orðið sem sitjandi landlæknir notaði, í starfinu. Við erum búin að missa úr kynslóð á sumum deildum. Læknar hafa nú verið í kjaradeilu í marga mánuði. Menn eru ekki að sjá til lands. Hæstv. fjármálaráðherra talar þannig eins og hann tali upp þau laun sem læknar eigi að hafa, tekur sem sagt harða afstöðu gegn því að það skuli semja - nei, ekki gegn því að það skuli semja, við skulum hafa þetta rétt - hann tekur harða afstöðu gegn kröfunum og stendur mjög fast meðan heilbrigðisráðherra talar meira um þær áhyggjur sem hann hefur af málinu. En við skulum átta okkur á því að sá aðili sem hefur valdið og ber ábyrgðina á því að þessi kjaradeila leysist er ekki heilbrigðisráðherra heldur fjármálaráðherra. Hann hefur völdin þegar kemur að því að leysa þessa kjaradeilu og setja kjararáði einhver skilyrði og gefa þeim heimildir til samninga. Það er fjármálaráðherra. Ég las í Kjarnanum eða Fréttatímanum viðtal við heilbrigðisráðherra sem sagði að hann hafi ekki þær heimildir. Það er fjármálaráðherra sem sinnir því. Völd og ábyrgð þurfa að fara saman í þessu og það er fjármálaráðherrans. Fjármálaráðherra er mjög ómyrkur í máli, hann tekur mjög harða afstöðu og margir læknar hafa orðið reiðir því hvernig fjármálaráðherra matreiðir þessar tölur og segir að meðallæknir sé með 1,1 milljón á mánuði, sérfræðingar með 1,3. En ef meðallæknir er með 1,1 milljón á mánuði þá hafa þeir læknar sagt sem hafa verið að senda mér skilaboð og hafa verið að fjalla um þetta í fjölmiðlum, sent inn greinar og komið fram í fréttum, að ef meðallæknir á Íslandi á að vera með þessa 1,1 milljón þá er hann í 200% vinnu. Og það segir svolítið mikið um heilbrigðiskerfið ef þetta er meðallæknirinn, þá er hann í allt of mikilli vinnu í gríðarlegu ábyrgðarstarfi. Eitt af því sem læknar benda einmitt á, það eru þrjú atriði sem hafa haldið í lækna hérna á Íslandi þó að þau hafi öll verið lakari en erlendis þá hafa þau samt sem áður haldið í þá, út af því að þau hafa ekki verið þeim mun lakari eins og það er orðið í dag, og það er aðstaðan, þ.e. aðbúnaðurinn við sjúklinga, þau tæki og lyf og aðstæður sem læknar hafa til að sinna sjúklingum sínum, það er vaktaálagið og það eru launin. Við vitum öll að það er ofboðslegt vaktaálag á lækna á Íslandi, þannig að það er kannski ekki skrýtið að meðallæknir sé með há laun, þó að ég efist um að hann sé með 1,1 milljón, og starfi í 200% vinnu. Ef svo er þá segir það sína sögu. Það er allt of mikið vaktaálag á læknum hér á landi og er ein af ástæðunum fyrir því að læknar hætta. Það voru hjón sem hættu nýlega vegna þess að þau voru hætt að sjá hvort annað. Þau voru með börn og þurftu að skiptast á að vera á vöktum og það var ekkert hjónaband hjá þeim.

Hvernig heldurðu að það sé að vera þingmaður?

Þau gátu ekki sést almennilega. Nú kallar einn þingmaður úr salnum, hv. þm. Össur Skarphéðinsson: Hvernig heldurðu að það sé að vera þingmaður? Ég veit alveg um álag okkar þingmanna, en það er bara ákveðinn partur af árinu hérna hjá okkur og okkur er engin vorkunn að standa hér og við eigum að standa hérna miklu lengur, þó að svo virðist að þetta fari nú að klárast, að minni hlutinn sé búinn að missa það frá sér að halda þinginu hérna lengur, eins og ég hef verið að reyna að kalla eftir. Ég stend hér og tala bara til þess að geta nýtt öll þau tækifæri sem ég hef til að tala áður en þingið fer í frí. Það eru ekki margir í salnum, það eru þrír þingmenn. Þingmenn vilja bara drífa sig í jólafrí, það er eitthvað sem mér er orðið skýrt. Ég kvartaði um það fyrir helgina þegar verið var að ljúka umræðum þá snemma, einhvern tíma um fimm-, sex-, sjöleytið, nei fyrir það, og ég kvartaði undan því og nýtti öll þau tækifæri sem ég hafði. En ég er einn þingmaður og stjórna þessu ekki öllu saman. En ég get þó alla vega haldið áfram að tala hérna og benda á þessa stöðu. Mig langar aftur að benda á það sem ég hef áður gert, að í ræðu hæstv. fjármálaráðherra í óundirbúnum fyrirspurnum í síðustu viku benti hann á að staðan í læknadeilunni sé mjög - nú vantar mig orðið, hvernig var þetta aftur í tillögu Sjálfstæðisflokksins á landsþingi? Forgangsraða eigi fjármunum í það sem er - nú er það stolið úr mér, ég þarf að finna þetta - brýnt og áríðandi, það eru orðin, brýnt og áríðandi. Hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, sagði að það væri mjög brýnt að leysa þessa deilu. Hans eigin flokkur segir að forgangsraða eigi í slík verkefni á fjárlögum. Nú höfum við peninga til þess að forgangsraða. Við höfum 4,3 milljarða og náum samt hallalausum fjárlögum, sem virðist vera meginmarkmið hans flokks. Gott og vel. Hann getur forgangsraðað eins og honum sýnist, en það er alveg ljóst að hans eigin flokkur í landsfundarályktun vill forgangsraða í örugga heilbrigðisþjónustu, sér í lagi ef þau verkefni eru brýn og áríðandi. Það að leysa læknadeiluna er það. En það er ekki það sem verið er að gera núna. Fjármálaráðherra hefur völdin og ber þar af leiðandi ábyrgðina á því að deilan verði leyst. Hann tekur þá stöðu að blása það upp, búa til einhverja ímynd að læknar séu með svo ofboðslega há laun og að krafa þeirra muni hækka launin þeirra það mikið að það verði á við lágmarkslaunin í landinu. Það er staðan, það eru þau skilaboð sem hann vill senda út í samfélagið ásamt því að koma með þá gagnrýni - þetta er náttúrlega svolítill popúlismi að vera að reyna að etja þjóðfélagshópum saman á sama tíma og hann er alveg tilbúinn að forstjórar og framkvæmdastjórar og slíkir geti fengið 20–30% launahækkun, það er allt í góðu lagi fyrir honum. Ég er svo sem ekkert á móti því sjálfur að framkvæmdastjórar og aðilar sem sannanlega búa til kringumstæður til að skapa mikil verðmæti séu með hærri laun. Þar er ég alveg sammála fjármálaráðherra. En sérfræðingar, læknar í heilbrigðiskerfinu okkar, sem allir landsmenn vilja setja í forgang óháð því hvar þeir eru í flokki, óháð því í hvaða kjördæmi þeir eru, óháð aldri, óháð efnahag - það er ekki það sem verið er að gera hér ef ekki eru nýtt þau hallalausu fjárlög sem við höfum, eða alla vega að einhverju leyti, til að tryggja það að þessi læknadeila verði leyst sem fyrst og til að setja eigi í heilbrigðiskerfið, eins og forsvarsmenn heilbrigðisstofnana um land allt hafa sagt að sé mat þeirra að þurfi til að veita nauðsynlega þjónustu. Þetta er það sem við stöndum frammi fyrir. Það á að veita þeim á landsbyggðinni 10% af því sem þeir báðu um og Landspítalinn hefur fengið 60%, Sjúkrahúsið á Akureyri 50%. Landsbyggðin situr eftir mjög skuggalega og heilbrigðiskerfið í heild er ekki að fá það sem það þarf til að veita nauðsynlega þjónustu.

Herra forseti. Hv. þingmaður taldi að ýmsa þingmenn þyrsti að komast hratt í jólafrí. Þá kalla ég hæstv. forseta til vitnis um það að ég hef síðustu 25 árin hvergi notið mín betur og hvergi liðið betur en á hinu háa Alþingi. Skemmtilegustu jólin sem ég minnist síðan 1990 voru jólin 1992 þegar við eyddum jólafríinu í að þrasa um fjárlagafrumvarpið fram á gamlársdag. Satt að segja fannst mér það dálítið notalegt að sitja hér undir ræðum þáverandi stjórnarandstöðu, sem var aðallega Framsóknarflokkurinn, og fyrir mig komu þeir í staðinn fyrir jólasveinana, en voru miklu náttúrulegri í því hlutverki. Ég spyr hv. þingmann vegna þess að hann talar núna um það að hann sé andsnúinn því að leggja af auðlegðarskattinn, eins og ég var þegar það var gert. En hefur hann skipt um skoðun? Er það rangt hjá mér að þegar hv. þingmaður kom hér inn á þing fyrir 18 mánuðum þá lýsti hann í ræðu viðhorfum þar sem mér fannst hann hafa verið jákvæður gagnvart því sem þá var gert, að afnema auðlegðarskattinn? Ég tek svo algjörlega undir með hv. þingmanni þar sem hann talar um sérstaka veiðileyfagjaldið. Það er kolröng forgangsröðun þegar um er að ræða að lækka það á sama tíma og töluverða fjármuni vantar til þess að geta treyst innviði heilbrigðiskerfisins. Hv. þingmaður sagði að gjaldið hefði verið lagt á hagnað sem meðal annars hefði skapast vegna falls krónunnar. Af því tilefni langar mig til að rifja það upp og segja hv. þingmanni frá því að Grandi til að mynda var að skila uppgjöri fyrir síðasta ár í erlendri mynt, í evrum talið, og hafði hagnaðurinn milli ára aukist úr 19,4 millj. evra upp í 34,9 millj. evra. Það er því alveg ljóst að hvort sem litið er á krónur eða gjaldeyri eða í erlendri mynt er hagnaðurinn að stóraukast þrátt fyrir veiðigjaldið. 

Herra forseti. Varðandi auðlegðarskattinn þá verður hv. þingmaður nú að grafa þetta upp ef ég á að hafa sagt það.

Mig minnti það.

- Hv. þingmann minnti það, já. Það væri ágætt ef hann mundi grafa það upp, internetið gleymir ekki. Ef ég hef sagt það þá er það þarna, en ég stórefast um það. Ég er ekkert á móti því að þegar heilbrigðiskerfið nær ekki upp á yfirborðið, er undir vatni, þá séu settir á sérstakir skattar til að ná því upp, ef það er það sem þarf. En það er ekki það sem þarf, það er ekkert það sem þarf, þ.e. sérstakir skattar á auðlegð, veiðigjöldin mundu alveg duga og vel það til að ná okkur upp fyrir yfirborðið og miklu meira en það. Þetta er svo sanngjarn skattur vegna þess að ríkið tryggir einokun, sér til þess að aðrir gangi ekki í sameiginlega auðlind. Þess vegna er sá skattur sanngjarn. Það er verið að útiloka almenning og almenningur á að fá gjald fyrir, sérstakt gjald; það á ekki að vera sama gjald og hjá þeim sem til dæmis geta stofnað verslun, það þarf ekkert sérstakt gjald á það, þeir borga sinn virðisauka og aðra skatta eins og allir aðrir sem eru í bisness. En sjávarútvegurinn er sérstakur bisness, hann fær heimild til að útiloka aðra frá nýtingu auðlinda. Hv. þingmaður talaði um að halda störfum hér áfram, hann útskýrir kannski fyrir mér hvers vegna við ætlum ekki að halda þinginu starfandi fram að jólum og lengur ef þarf. Þetta er vettvangur sem við höfum hér til að tala, til að vekja athygli á læknadeilunni o.s.frv. Það hlýtur að skipta máli að rödd okkar og rödd lækna og rödd heilbrigðiskerfisins og forgangsröðunar þar fái að heyrast áfram. Það hlýtur að vera stuðningur við áframhaldandi forgangsröðun í heilbrigðiskerfinu.

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það að við eigum að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins. Það er rétt að rifja það upp, út af þeim hnút sem læknadeilan er í, að hæstv. heilbrigðisráðherra lét það verða eitt af sínum fyrstu verkum að semja við sérfræðilækna, sem greitt er af Sjúkratryggingum, um 20% launahækkun. Að sjálfsögðu hlaut það að leiða til samanburðar, það er viðmiðunarhópur, einn af þeim, sem læknarnir innan hins opinbera geira bera sig saman við. Það er því mjög skrýtið þegar ríkisstjórnin myndar sig ekki einu sinni til þess að reyna að koma til móts við þá þannig að unnt sé að brúa þetta bil. Sömuleiðis vil ég nota tækifærið og taka undir gagnrýni hv. þingmanns á þau orð sem féllu af vörum hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrr á þessum degi úr þessum ræðustóli þar sem hann hélt fram ákveðnum tölum - sem efalítið eru réttar - sem launum lækna. Það virtist sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra teldi það vera of mikið að læknar sumir hefðu 1,1 millj. kr. á mánuði. En við vitum hvernig það er til komið. Það er skortur á læknum innan opinbera geirans. Það leiðir til mikils álags, það leiðir til þess að þeir læknar sem eru starfandi þurfa að leggja meira á sig og það er þannig sem launin tosast upp í þetta. Það er gríðarlegt vinnuálag. Ég held að við séum nú á þessari stundu komin að ákveðnum skilum, ég held að í fyrsta skipti megi halda því fram að íslenska heilbrigðiskerfið sé í háska statt. Þess vegna tek ég undir varnaðarorð hv. þingmanns og þakka honum sömuleiðis fyrir það hversu eljusamur hann hefur verið við að ræða þessi mál héðan úr ræðustól. Hv. þingmaður á hrós skilið fyrir það.



Herra forseti. Ég trúi því að ef ekkert verður að gert muni fyrsta flokks læknisþjónusta á Íslandi deyja. Mér fannst viðeigandi að halda þagnarstund í tvær mínútur út af því.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að þakka fyrir þessa ágætu umræðu um þetta um margt vonda mál sem heitir Ráðstafanir í ríkisfjármálum og er stundum kallað bandormurinn í þinglegri meðferð og varðar ýmislegt það sem eru forsendur fjárlaga, en líka ýmsar þær lagabreytingar sem nauðsynlegt þykir að gera í tengslum við afgreiðslu fjárlaga. Það er auðvitað óhjákvæmilegt þegar við ræðum um forsendur fjárlaga að ræða fyrst af öllu meginforsendur fjárlaga og það er sérstök ástæða til þess núna vegna þess að hér rétt undir lok þinghaldsins, þegar við erum í raun og veru að fara að ganga frá lokaafgreiðslu þessara frumvarpa, koma fram nýjar upplýsingar frá Hagstofu Íslands sem benda til þess að það sé a.m.k. rík ástæða til að hafa verulegar áhyggjur af forsendum fjárlaga, ekki aðeins forsendum fjárlaga ársins 2015 heldur líka forsendum fjárlaga yfirstandandi árs, ársins 2014. Við höfum tekið eftir því sem hefur verið ánægjulegt, öðrum þræði a.m.k., að hér hefur verðbólga verið lægri heldur en við höfum séð í langan tíma og það er auðvitað út af fyrir sig ánægjulegt að kominn sé á verðstöðugleiki. Það tókst náttúrlega í tíð síðustu ríkisstjórnar að koma býsna góðum böndum á verðbólguna og vera býsna nærri verðbólgumarkmiði Seðlabankans. Nú er verðbólgan hins vegar komin umtalsvert undir verðbólgumarkmið og Seðlabankinn í tvígang á mjög stuttum tíma búinn að grípa til þess ráðs að lækka stýrivextina, augljóslega sem viðbrögð við bæði þeirri þróun og síðan trúlega áhyggjum manna af þeim hagvaxtartölum sem komu hér fyrir fyrstu níu mánuði ársins. Það sem þarf náttúrlega að gæta að er hvort þessi lága verðbólga, sem er orðin umtalsvert undir verðbólgumarkmiðinu, sé farin að endurspegla það að hér sé að draga úr vexti og einhvers konar stöðnunar gæti því að samfara þessu erum við að sjá tölur fyrir fyrstu níu mánuðina um hagvöxt sem er aðeins upp á 0,5%. Ástæðan fyrir því að það er ástæða til að vera vel á verði og gaumgæfa þetta vel er auðvitað sú að það eru dæmi um þróuð ríki sem hafa farið í gegnum það að verða mjög skuldsett þar sem heimili, atvinnulíf og hið opinbera eru mjög skuldsett, eins og til að mynda japanska dæmið, sem síðan aftur hefur haft þær afleiðingar að þó þetta séu vel efnuð ríki dregur mjög úr vexti sökum skuldsetningar. Menn fara að glíma við vanda eins og verðhjöðnun í stað verðbólgu. Ég held að það sé allt of snemmt að fara að hafa áhyggjur af verðhjöðnun í okkar ágæta samfélagi en það er full ástæða til að skoða mjög gaumgæfilega hvað er að gerast og það er auðheyrt á viðbrögðum manna við tölum um hagvöxt að menn vilja illa trúa því að tölurnar fyrir fyrstu níu mánuði ársins séu réttar. Í raun og veru eru viðbrögðin þau að trúa ekki tölum. Það er að mörgu leyti skiljanlegt vegna þess að þær eru býsna alvarlegar ef þær eru réttar. Tölur Hagstofunnar um hagvöxt á fyrstu níu mánuðunum er ekki 3% eins og verið hefur í tíð síðustu ríkisstjórnar, meira og minna, ekki 2%, ekki 1% heldur 0,5% hagvöxtur. Í stjórnartíð þeirra flokka sem lögðu mikla áherslu á það að 3% hagvöxtur væri ekki nóg og það yrði aldeilis að drífa áfram hjól atvinnulífsins og koma þessum hagvexti í 5%, eða eitthvað þaðan af meira, í einum hvínandi hvelli eftir að þessir flokkar kæmust hér til valda, þá er reyndin sem sagt sú að ef þessar tölur eru á rökum reistar er hagvöxtur nánast enginn, 0,5% á fyrstu níu mánuðum ársins. Það þýðir auðvitað að landsframleiðslan á yfirstandandi ári yrði verulega minni en gert var ráð fyrir í fjárlögum, fyrir yfirstandandi ár, 2014, og þar með reikningurinn fyrir allt næsta ár 2015 kolrangur. Hvert prósent í landsframleiðslunni mundi vera tæpir 20 milljarðar og kannski fast að helmingurinn af því sem hefur áhrif á tekjur ríkissjóðs þannig að hvert prósent í þessu efni getur numið fyrir ríkissjóð hátt í 10 milljörðum kr. til eða frá. Það eru verulegar fjárhæðir í fjárlagafrumvarpi sem er með afgang upp á liðlega 4 milljarða kr. Nú er það auðvitað óskandi að þeir sem neita að trúa tölunum hafi rétt fyrir sér og hér hafi vöxtur landsframleiðslunnar verið meiri en mælist á fyrstu níu mánuðunum og það séu einhverjar tæknilegar skýringar eins og tafir og annað þess háttar. En það er auðvitað um leið mikilvægt að við gerumst ekki aftur sek um það sem við urðum sek um fyrir ekki svo mörgum árum síðan, að neita að trúa tölunum og halda áfram að trúa því, alveg sama hvað tölurnar segðu, að allt væri í bullandi gangi, menn væru bara að græða á daginn og grilla á kvöldin. Ef það er að draga svona úr hagvexti er gríðarlega mikilvægt að bregðast hratt og vel við. Nú sé ég að Seðlabankinn er í hópi þeirra sem telja að þetta séu frávik í mælingum og það er auðvitað ekki einsdæmi. Það hefur áður gerst að tölur Hagstofunnar hafa verið leiðréttar á síðari stigum og það hafa verið talsverð frávik í því. En það er samt erfitt að túlka seinni skattalækkun Seðlabankans öðruvísi en sem að einhverjum hluta til viðbrögð við áhyggjum af þessum litla og lélega hagvexti, viðbrögð bankans til að reyna að örva efnahagsstarfsemina með því að lækka vexti og hvetja til bæði neyslu og fjárfestinga í landinu til að auka landsframleiðsluna. Þetta er kannski ekki síst ákveðið áhyggjuefni vegna þeirrar skýrslu sem var að koma frá Efnahags- og framfarastofnuninni, OECD, sem við Íslendingar höfum lengi leitað mikið til um ráðgjöf og sjónarmið á sviði efnahagsmála. Þar hefur litið dagsins ljós skýrsla í raun og veru um þessa vondu skattapólitík sem varð til hér á árunum í kringum 1980 í kringum stjórnmálamenn eins og Ronald Reagan og Margréti Thatcher, sem í raun og veru batt endi á langt velferðarskeið sem verið hafði frá því eftir síðari heimsstyrjöldina og fram eftir 8. áratugnum með mjög aukinni velsæld millistéttarinnar um allan hinn vestræna heim. Sú skattapólitík sem þá ruddi sér til rúms hefur verið rekin áfram á forsendum einhvers einfaldleika en einfaldleikinn í henni er fyrst og fremst sá að hún gengur út á það að létta sköttum af þeim sem geta borgað skattana þ.e. hátekjufólki og efnafólki, og leggja þá á fólk sem á erfitt með að borga þá, þ.e. meðaltekjufólk og lágtekjufólk. Það er alveg afdráttarlaus niðurstaða í úttekt OECD að þessi skattapólitík, og ástæða til að hafa það í huga að það er einmitt sú skattapólitík sem núverandi ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks fer eftir, hafi neikvæð áhrif fyrir hagvöxt, fyrir aukningu á landsframleiðslu, neikvæð áhrif á það sem hún þykist snúast um, sem er að stækka kökuna. Ef maður vilji stækka kökuna, auka landsframleiðsluna og það sem til skiptanna er sé það einmitt vond pólitík að leggja af auðlegðarskatta, að lækka veiðigjöldin, að lækka hátekjuskattana, vegna þess að það letji vöxt í efnahagsstarfsemi. Það er í sjálfu sér tiltölulega auðskilið vegna þess að það er auðvitað þannig að það sem gefið er eftir af sjálfsögðum sköttum, af hagnaði í hinum efri lögum samfélagsins hefur tilhneigingu til að leita annað en í neyslu og fjárfestingu innan lands í alþjóðlegum heimi. Hins vegar er það sem gert er til að bæta kjör meðaltekjufólks og lágtekjufólks í samfélaginu til þess fallið að auka neyslu og auka fjárfestingu innan lands. Það er það sem skapar vöxtinn í landsframleiðslu, það er fjárfesting og neysla innan lands. Þegar við skoðum hagvaxtartölurnar, þessar litlu og lélegu hagvaxtartölur fyrir fyrstu níu mánuði ársins, er 0,5% langt undir því sem jafnvel gerist í Evrópu, sem á þó við mikla erfiðleika að stríða. Þýskaland er að lækka hagvaxtartölur sínar úr 1,9% í 1,4% og þykir auðvitað ákaflega rýrt. 0,5% er talan sem við sjáum frá Hagstofunni í þessu efni og þegar við sjáum hana í samhengi við þessa nýju stjórnarstefnu er full ástæða til að fara mjög vandlega ofan í það hvort það geti verið að þessi tala sé á rökum reist eða a.m.k. hvort hagvöxturinn sé að minnka frá því sem allar spár hafa gert ráð fyrir og hvort það séu breytingar í stjórnarstefnu sem valda því. Það væri auðvitað mikil synd því að við Íslendingar höfum verið að auka landsframleiðsluna ár frá ári alveg frá hruni, stækka kökuna, og það er í raun og veru það uppbyggingarstarf í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur sem við erum að njóta ávaxtanna af núna í bættri afkomu ríkissjóðs, því að ríkissjóður er kominn í plús, og með þessum uppgjörsaðferðum sem nú er búið að lögfesta gagnvart Seðlabankanum er það raunar þannig að ríkissjóður var kominn í plús þegar í stjórnartíð síðustu ríkisstjórnar. Þeim áfanga var náð þar en það er gríðarlega mikilvægt að þessi vöxtur í landsframleiðslunni verði áfram því við eigum enn þá mjög langt í land með að vera komin með þau lífskjör sem eru í löndunum í kringum okkur. Til þess að við getum aukið kaupmátt fólksins í landinu þá verður það auðvitað ekki gert öðruvísi en að örva vöxt í efnahagsstarfseminni í landinu. Við hljótum að vona að þessar tölur Hagstofunnar séu einfaldlega rangar en við þurfum hins vegar að rannsaka það býsna vel og gæta að því hvort rangar áherslur í stjórnarstefnunni séu farnar að hægja á efnahagsstarfsemi í landinu, því að það er grafalvarlegur hlutur. Annað af þeim efnum sem við þurfum að hugsa um og hafa dálitlar áhyggjur af núna í jólamánuðinum, þótt það sé leiðinlegt á aðventunni að vera að spilla henni með áhyggjum, er staðan í kjaramálum og þá ekki aðeins kjaramálum í heilbrigðiskerfinu, en fyrsta verkfall lækna í sögu landsins veldur okkur öllum miklum áhyggjum og ekki síst sjúklingum sem þurfa að treysta á kerfið og aðstandendum þeirra, heldur í raun og veru samfélaginu öllu. Það eru kjaramál flestallra stétta í landinu sem ástæða er til að huga sérstaklega að í þessari umræðu vegna þess að fram undan eru mjög viðamiklir kjarasamningar við fjöldamargar starfsstéttir og ríkisstjórnin er því miður óvenjulega reynslulaus. Það er þannig með ríkisstjórn Íslands, með fullri virðingu fyrir henni, að ég hygg að þar sé enginn ráðherra sem áður hefur setið í ríkisstjórn. Ég hygg að það sé í fyrsta sinn í sögu landsins sem þannig háttar til. Það gerðist því miður í upphafi kjörtímabilsins á síðasta ári að ríkisstjórnin átti tækifæri á því að ná saman við bæði ASÍ og SA um langtímakjarasamninga á vinnumarkaði en spilltu því og þess vegna var aðeins samið til skamms tíma. Það er ástæða til að hafa áhyggjur af því að í þessu frumvarpi um ráðstafanir í ríkisfjármálum séu ýmsar aðgerðir sem munu spilla fyrir gerð kjarasamninga síðar á vetrinum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna. Þetta var mjög góð ræða og sérstaklega varðandi þessa bráðabirgðaspá Hagstofunnar. Ég er ekki í hópi þeirra sem lít fram hjá henni. Ég tek hana alvarlega og lít á hana sem ákveðið merki sem við þurfum að horfa á. Það má vel vera að hún reynist of dökk en við skulum ekki alveg útiloka að hún sé rétt, alls ekki. Hv. þingmaður nefndi japanska dæmið, mikla skuldsetningu og stöðnun. Það er þá spurning hvort við höfum farið offari í skattlagningu á síðasta kjörtímabili og séum að bíta úr nálinni með það. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki lagt áherslu á að lækka skatta eins og hún vildi gera heldur lagt áherslu á annað og maður veltir því fyrir sér hvort það geti valdið þessari stöðnun. Ég vildi líka spyrja hv. þingmann um kjaramál. Hér hefur mikið verið rætt um lækna: Vill hv. þingmaður til dæmis semja við lækna nokkurn veginn á þeirra nótum? Ef hann svarar því játandi, hvað gerist þá með aðra, hjúkrunarfræðinga, sjúkraliða o.s.frv. á spítölunum, svo að ég tali nú ekki um fólkið í eldhúsunum og ræstingafólk? Á að hækka það líka um 20–30%? Og hvað þá með kennara og aðra opinbera starfsmenn? Hvernig fara þá kjarasamningarnir í vetur milli aðila vinnumarkaðarins í janúar og febrúar, hvernig sér hann þetta dæmi allt saman ganga upp?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tel að síðasta ríkisstjórn hafi farið alveg að þolmörkum í skattlagningu. Það er ekki að ástæðulausu, hún tók við 200 milljarða halla á ríkissjóði, 1.000 millj. kr. mínus á dag og það var enginn í heiminum sem var tilbúinn til að lána okkur peninga til að halda áfram á þeirri braut. Það var enginn kostur á öðru en að þenja mörkin í skattlagningu að endimörkum. Það var gert. Nú síðustu tvö árin hefur sem betur fer verið svigrúm til að draga þar úr. Það sem ég er að vekja athygli á hér er að ég tel að stjórnarmeirihlutinn hafi dregið úr skattlagningu á vitlausum stöðum. Hann hefði átt að draga úr skattlagningu á meðaltekjufólk og á láglaunafólk en ekki á útgerðarmenn og efnuðustu heimilin í landinu. Það hefur jákvæðari áhrif fyrir vöxt í efnahagsstarfseminni að létta sköttum af fólki með meðaltekjur og lægri tekjur en af hinum efnaðri. Raunar er það gott fyrir efnahagsstarfsemina að beita samneyslu og eitt af því sem ástæða er til að hafa áhyggjur af er að samneyslan er aðeins að vaxa um 1%. Hún mætti sannarlega að ósekju vera að vaxa um 3% líka. Ég held að í tengslum við kjaramálin - af því að hv. þingmaður spyr um kjaramál lækna þá setja menn auðvitað fram kaupkröfur og síðan verður að semja um það og það er erfitt að gera það í ræðustól Alþingis. En ég tel að það standi upp á okkur hér í þinginu að vera ekki löngu búin að taka ákvörðun um uppbyggingu á Landspítalanum sem er fjárhagslega skynsamleg vegna þess að hún stuðlar að verulegri hagræðingu í rekstri spítalans og þar er rekstrarkostnaður auðvitað miklu þyngri en þáttur húsnæðisins. Með þeirri ákvörðun hefðum við bæði nýtt þann slaka sem enn er í efnahagsstarfseminni, aukið á vöxtinn og sent heilbrigðisstéttunum þau skilaboð að við höfum metnað til að byggja hér upp bestu heilbrigðisþjónustu í heimi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég tel reyndar ekki að steinsteypa eða nýr spítali breyti neitt voðalega miklu um rekstrarafkomuna, eitthvað reyndar. Það hefur verið talað um það áður, tveir spítalar voru sameinaðir hér í Reykjavík og ég hef ekki séð hagnaðinn sem átti að fylgja. En ég fékk ekki svarið um vandamálin við kjarasamningana. Ef menn samþykkja kröfur lækna þá fara þeir væntanlega varla að skilja láglaunafólkið eftir, þá þarf að hækka laun hjá því fólki og þá erum við komin með hækkun á 70% af rekstrarkostnaði spítalans, sem eru laun, upp á 10–20% og það eru óskaplegar upphæðir. Svo kemur allt opinbera kerfið til viðbótar og svo koma almennu kjarasamningarnir þannig að þetta er ekki einfalt. En varðandi skattlagninguna þá hafa skattar vissulega verið lækkaðir og menn hafa fært rök fyrir því. Reyndar var auðlegðarskatturinn ekki framlengdur, hann var ákveðinn af fyrrverandi ríkisstjórn til bráðabirgða og rann út af sjálfu sér. Hefðu menn viljað hafa hann til lengri tíma hefði fyrrverandi ríkisstjórn átt að framlengja hann. Aðrir skattar eins og á útgerðina - þar eru deildar meiningar um hvort ýmis útgerðarfyrirtæki geti staðið undir auðlegðargjaldinu en hin betur stæðu geta það örugglega og hv. þingmaður mun örugglega segja það. Það sem ég held að standi eftir er það að sú mikla skattlagning og flækjustig sérstaklega, sem var lagt á atvinnulíf og einstaklinga, sé einfaldlega svo dýrt, ekki bara í tekjum af skattinum heldur í flækjustiginu sem kostar heilmikið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og fyrir að taka af mér ómakið við að segja að víst geti útgerðin borgað meira en það smáræði sem hún greiðir í veiðigjald í dag, enda er það augljóst hverjum manni. Ég vil segja um flækjustigið að þar átta ég mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður er að tala um því að ríkisstjórnin hefur ekkert gert til að einfalda skattkerfið. Hún hefur haft hér inni ýmsar breytingar, sennilega eru þær að nálgast 100, á skattkerfinu og það er alveg jafn flókið og það var þegar hún tók við. Um auðlegðarskattinn þá veit þingmaðurinn að hann var settur á til jafnlengdar gjaldeyrishöftunum. Það var alltaf sagt að efnaðasta fólkið í landinu yrði að leggja sérstaklega af mörkum á meðan hér væri neyðarástand í efnahagsmálum. Og á meðan hér eru gjaldeyrishöft þá er neyðarástand í efnahagsmálum. Þegar núverandi ríkisstjórn ákvað að framlengja gjaldeyrishöftin þá átti hún auðvitað að framlengja auðlegðarskattinn til jafnlengdar, sjálfsagt mál. Þá hefði verið hægt að létta sköttum af meðaltekjufólki og láglaunafólki í landinu til að efla efnahagsstarfsemina og vöxtinn þar. Ég vil síðan segja það um kjaramálin að það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það er ekki auðvelt mál. Það er sannarlega flókið og erfitt viðureignar. Það þekkjum við hv. þingmaður sem höfum verið hér lengi og hann raunar miklum mun lengur en ég. En einmitt þess vegna var það svo hrapallegt að nýrri ríkisstjórn skyldi takast að spilla því á síðasta ári að gerðir væru langtímakjarasamningar í landinu. Afleiðingin af því urðu skammtímasamningar og síðan er ríkisstjórnin sjálf búin að semja við sumar stéttir um verulega miklar hækkanir umfram það sem samið var um á almenna markaðnum. Það þýðir að það koma bara aðrir hópar og heimta enn þá meira. Hættan er sú að á endanum verði átök víða á vinnumarkaði og það er bara heimatilbúinn vandi hjá ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal vil ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að vekja máls á þeim hagvaxtartölum sem hér hafa verið til umræðu. Eins og aðrir sem hafa tjáð sig í þessari umræðu er ég þeirrar skoðunar að það beri að taka þetta alvarlega þó að ég voni vissulega, eins og margir hagfræðingar sem hafa tjáð sig um þetta opinberlega, að þetta gefi ekki endanlega mynd af stöðu mála og að þarna sé um að ræða einhvers konar töf á því að vöxtur komi fram. Mér hefur sýnst á umræðunni að hagfræðingar eigi bágt með að skýra hvernig stendur á því að þessar tölur endurspegla ekki sömu niðurstöður og þær spár sem í raun og veru allir aðilar sem fást við hagspárgerð fyrir Ísland hafa haldið fram eða hafa talið fram að þessu. Þarna er um að ræða tíðindi sem koma óvænt en þurfa að vera okkur til umhugsunar vegna þess að við getum ekki útilokað að um sé að ræða raunsanna mynd. Í því sambandi langar mig til að spyrja hv. þingmann. Ég ætla ekki að fara í það að deila um fortíðina eða aðra slíka þætti en ég velti fyrir mér hvaða sjónarmið hv. þm. Helgi Hjörvar hefur varðandi það hvaða aðgerðir eða ákvarðanir sem við tökum hér á þessum vettvangi, ef það er svo að hagvöxtur á þessu ári er ekki nema 0,5%, hann telur líklegastar til að örva efnahagslífið með það að markmiði að vöxtur verði meiri.

Virðulegur forseti. Því er fljótsvarað. Það þarf að gera upp þrotabú föllnu bankanna. Það er stærsta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar. Gjaldeyrishöftin eru mesta ógnun við efnahagslega velsæld á Íslandi. Fólk finnur ekki fyrir þeim dagsdaglega en smátt og smátt draga þau úr samkeppnishæfni hagkerfisins og vexti í efnahagslífinu. Ég held að þau séu eitt af helstu umhugsunarefnunum sem við eigum að hafa núna þegar við sjáum tölur um lítinn hagvöxt. Því miður hefur ekkert gerst í því efni það sem af er þessu kjörtímabili. Við settum hér lög, mjög mikilvæg held ég, í mars 2012 sem tóku þrotabúin undir gjaldeyrishöftin og sköpuðu okkur Íslendingum mjög sterka samningsstöðu við erlenda kröfuhafa. Framan af þessu kjörtímabili afneitaði forsætisráðherra því ítrekað að það ætti að standa í nokkrum samningaviðræðum við kröfuhafa. Það átti bara að fara einhverja gjaldþrotaleið. Forsætisráðherra hefur algerlega hrakist undan með þær hugmyndir sínar. Nú eru hafnar samningaviðræður við kröfuhafa. Þær voru meðal annars hér í síðustu viku þannig að það er ljóst að ríkisstjórnin hefur gefist upp á þeirri hugmyndafræði og er komin í einhverja aðra hugmyndafræði og nú er það ekki gjaldþrotaleiðin heldur sex ára gamlar hugmyndir um útgönguskatt sem getur ýmsum vandkvæðum reynst bundin. Það er skemmst frá því að segja að mér virðist að ríkisstjórnin hafi ekki náð að skapa trúverðuga áætlun um aðgerðir til að gera upp þrotabú föllnu bankanna og brjótast út úr þessum höftum og satt að segja sýnt litla viðleitni til að skapa þá þverpólitísku samstöðu sem þyrfti að vera um slíkan leiðangur. Það eina sem gerst hefur í tíð þessarar ríkisstjórnar í málefnum erlendra kröfuhafa er að það er búið að borga þeim hundruð milljarða í erlendum gjaldeyri inn á reikninga sína án þess að nokkur heildarmynd sé komin á lausn málsins.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni að því marki að ég held að uppgjör þrotabúanna og afnám gjaldeyrishaftanna sé gríðarlega mikilvægt verkefni í þessu sambandi. Ég ætla ekkert að fara út í hártoganir um önnur atriði sem fram komu í ræðu hans, söguskýringar eða annað þess háttar, en ég held að við getum verið sammála um það að um gríðarlega mikilvægt verkefni er að ræða fyrir íslenskt atvinnulíf og íslenskt efnahagslíf. Ég vil hins vegar vera bjartsýnni en hv. þm. Helgi Hjörvar á það að þessum málum hefur miðað áfram og ég hef á tilfinningunni að við séum komin allvel áleiðis í undirbúningi þessara aðgerða, þótt vissulega hefðu þær mátt koma fyrr. Ég minni á að fjármálaráðherra hefur lýst því að undir áramót munum við fara að sjá til lands í þeim efnum og ég vona að þær spár reynist réttar. Ég er að velta fyrir mér að öðru leyti hvort hv. þingmaður hefur afstöðu til þess hvað annað geti orðið til að ýta við hagvexti hér, ýta við fjárfestingu í atvinnulífinu, ýta við uppbyggingu í atvinnulífinu. Telur hv. þingmaður til dæmis að það sé skynsamlegt við þessar aðstæður að huga að frekari nýtingu á sviði orkumála og orkufreks iðnaðar? Telur hv. þingmaður að við eigum að skoða skattlagningu fyrirtækjanna með almennum hætti út frá þessum forsendum? Telur hv. þingmaður að slíkar aðgerðir gætu verið til þess fallnar að koma hjólum atvinnulífsins, svo maður noti nú frasana, á hraðari snúning með það að markmiði sem ég held að við þingmaður séum sammála um, að auka hagvöxt, auka landsframleiðsluna og tryggja það að meira verði til skiptanna þegar kemur að kaupmætti alls almennings í landinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Uppgjör þrotabúa föllnu bankanna er auðvitað stærsta málið í þessu vegna þess að þar er færi á því að fá afskrifaða í raun peningaprentun sem hér fór fram í bólunni fyrir hrun sem engin innstæða var fyrir, að fá kröfur niðurskrifaðar kannski á bilinu frá þeim 300 milljörðum sem Már Guðmundsson nefndi strax fyrir allnokkrum árum síðan og þeim 800 milljörðum sem snjóhengjan og hæstv. forsætisráðherra voru að tala um. Það eru verulegir fjármunir í niðurfærslum sem gætu haft umtalsverð áhrif á það að draga úr þeirri skuldsetningu sem gæti verið að hamla hér vexti. Um hvernig við örvum best vöxt að öðru leyti er það auðvitað með trúverðugri framtíðarsýn og stefnu í peningamálum þjóðarinnar. Hún er því miður ekki fyrir hendi. Þess vegna er ekki mikið um aðila sem koma hingað og vilja fjárfesta í hinu íslenska krónuhagkerfi. Þess vegna var það að við hófum aðildarviðræður við Evrópusambandið, til að verða hluti af trúverðugri heild og alþjóðlegu fjárfestingarumhverfi sem menn höfðu áhuga á að koma inn í. Meðan við höfum ekki slíka stefnu er þess helst að vænta að við getum dregið hér inn dollarafjárfestingu í einhverjum greinum sem byggja á dollurum inn og dollurum út, eins og álverum og öðrum slíkum fabrikkum, en meðan þróun olíuverðs er eins og hún er hefur dregið mjög úr líkum á því að mikið verði af slíkum fjárfestingum að sækja á alþjóðamörkuðum, a.m.k. á allra næstu mánuðum og jafnvel missirum. Ég held því að fyrst og fremst það að gera upp þau mál sem við getum gert upp og klára að taka til í okkar eigin hagkerfi sé það sem upp á okkur standi og svo verðum við að treysta á útsjónarsemi og hugmyndir fólks í atvinnulífinu, kannski fremur en hér á stjórnmálavettvanginum, um hvernig í hinum almenna ramma er hægt að efla vöxtinn.

Herra forseti. Við ræðum hér ýmsar forsendur fjárlaga og ég ætla að nota hluta af tíma mínum að fara aðeins yfir þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar að stytta atvinnuleysisbótatímabilið úr þremur árum í tvö og hálft ár. Nýjustu tölur segja að 1.300 manns gætu fallið af bótum um næstu áramót. Hvað bíður þessa fólks? Það er stór spurning. Við horfum upp á það að verið er að draga úr vinnumarkaðsaðgerðum með mjög markvissum hætti, aðgerðum eins og farið var í á síðasta kjörtímabili, Nám er vinnandi vegur og fleiri verkefnum. Það er verið að falla frá ýmsum góðum verkefnum eða draga úr þeim þar sem stutt er við bakið á fólki sem er atvinnulaust. Maður þekkir mörg dæmi um það þar sem fólk á atvinnuleysisbótum hafði tök á því að fara í framhaldsskólana, afla sér menntunar og styrkja sig í framhaldinu á vinnumarkaði. Slík verkefni skiluðu gífurlega miklum árangri. Og það er vissulega mikið áhyggjuefni hvað verður um þennan mannauð. Fólk er ekkert annað en mannauður og það fer eftir því hvort við virkjum þann mannauð, hvernig við beitum ýmsum aðgerðum, hvort við getum náð því besta fram í hverjum og einum einstaklingi, til að hæfileikar hans nýtist sem best á hvaða sviði sem það er. Allir hafa eitthvað fram að færa sem styrkir og eflir samfélag okkar ef við leyfum fólki að þroskast með þeim hætti sem við viljum sjá í velferðarsamfélagi. Það er verið að tala um að hleypa ekki fólki 25 ára og eldri - það er ekki verið að tala um það, það er bara lagt til og ríkisstjórnin virðist ekkert ætla að bakka út úr því að 25 ára og eldri fái ekki aðgengi að bóknámi í framhaldsskólum frá og með áramótum. Þetta leggst allt á sömu sveifina, að gera fólki erfiðara fyrir ef það hefur verið atvinnulaust og ætlar að reyna að afla sér menntunar. Það er erfitt fyrir það fólk að sækja sér menntun sem kostar miklu meira en hún hefði gert ef það hefði haft aðgengi að framhaldsskólunum. Ekkert bíður þess nema fjárhagsaðstoð sveitarfélaga. Hún er eins og við vitum lægri en atvinnuleysisbætur þótt þær séu ekki til að hrópa húrra yfir, þær eru auðvitað ekki hugsaðar til langframa heldur á að gera allt til að styðja fólk aftur út á vinnumarkaðinn. Sem betur fer var dregið úr skerðingum í starfsendurhæfingarsjóð á milli 1. og 2. umr. svo það er ekki eins afgerandi varðandi þann sjóð hvaða möguleika hann hefur til að styðja við bakið á fólki sem af einhverjum orsökum hefur fallið út af vinnumarkaði, hvort sem það er vegna örorku eða annars. En það er verið að skerða fjárframlög í framhaldsfræðslusjóð fyrir fólk með litla eða óformlega menntun. Það er einhvern veginn verið að ýta hópi fólks út á ysta jaðar og segja: Við berum enga samfélagslega ábyrgð sem þjóðfélag heldur verðið þið bara að bjarga ykkur sjálf og sækjast eftir bótum hjá okkur einhvers staðar annars staðar þegar allt er komið í óefni. En mér finnst rétt að rifja aðeins upp að atvinnuleysisbætur duttu ekki af himnum ofan. Ég kom aðeins inn á það í fyrri ræðu minni um þessi mál að það hafi þurft að berjast með blóði, svita og tárum fyrir þessum bótum. Ég held að það sé ekkert ofsagt í þeim efnum. Mér finnst vel við hæfi að minnast eins af baráttumönnum fyrir bættum kjörum verkafólks á miðri síðustu öld, Snorra Jónssonar, sem fallinn er frá, fyrrverandi forseta Alþýðusambands Íslands. Ég ætla að vitna í kveðju frá Alþýðusambandi Íslands vegna fráfalls Snorra Jónssonar, með leyfi forseta: „Snorri Jónsson kom til starfa hjá Alþýðusambandi Íslands á miðjum sjötta áratug síðustu aldar þegar fast var sótt fram í réttindabaráttu launafólks. Rík réttlætiskennd og samkennd með verkafólki sem erfiðaði myrkra á milli en bjó samt við kröpp kjör var það sem fékk Snorra Jónsson til að helga sig verkalýðsbaráttu lungann úr starfsævinni. Snorri var nýkominn til starfa hjá ASÍ þegar sex vikna verkfallið svokallaða 1955 skall á í kjölfar langvarandi atvinnuleysis og mikillar kjaraskerðingar. Það einkenndist af hörku þar sem hvorki verkalýðshreyfingin né atvinnurekendur og ríkisvald hvikuðu. Fór svo á endanum að samið var um 10% kauphækkun og lengingu orlofs. Það sem hafði hins vegar mest áhrif til langs tíma var að ríkisstjórnin gaf fyrirheit um að samþykkja lög um atvinnuleysistryggingar. Fyrir það geta margir þakkað í dag.“ Þetta datt ekki af himnum ofan og kom ekki baráttulaust. Í framhaldi af þessu, með leyfi forseta: „Þann 2. júní 1955 var skipuð nefnd til að semja frumvarp til laga um atvinnuleysistryggingar og varð frumvarpið að lögum 7. apríl 1956. Fyrstu stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs skipuðu sjö menn, einn tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, einn af Vinnuveitendasambandi Íslands og fimm skyldu kosnir af sameinuðu Alþingi.“ Þetta er sagan í hnotskurn um tilurð Atvinnuleysistryggingasjóðs og atvinnuleysisbóta og hún sýnir að við sem störfum núna á hinu háa Alþingi eigum að bera virðingu fyrir þeim verkum sem baráttumenn og -konur þessa tíma stóðu fyrir. En nú gengur ríkisstjórnin í það að skera niður atvinnuleysisbótatímabilið án nokkurs samráðs við aðila vinnumarkaðarins og sýnir þeim aðilum og þeim sem voru í fararbroddi þeirrar baráttu að fá fram þetta mikla réttindamál algert virðingarleysi. Það er með ólíkindum hvernig ríkisvaldið hagar sér í þessum efnum. Maður er hugsi yfir því hvað ríkisstjórnin ætlar sér með einhvers lags aðkomu að komandi kjarasamningum á almenna vinnumarkaðinum eftir áramót. Ætlar hún kannski ekki að hafa neinar skoðanir á því hvernig þau mál þróast? Það hlýtur að skipta okkur öll máli hvernig þróunin verður á vinnumarkaði, hvort hér verða mikil átök eða hvort okkur tekst að ná einhverri þjóðarsátt eins og mikið er talað um kaup og kjör fólks, hvar í stétt sem það stendur. Ég spyr mig, af því að maður reynir stundum að hugsa fleiri en einn leik fram í tímann: Eru menn kannski að spila þessu út núna og ætla sér þá að geta dregið það í land sem eitthvert innlegg í kjarasamninga eftir áramót? Það eru stundum þekkt klókindi hjá mörgum að taka eitthvað frá fólki og segjast síðan ætla að láta það til baka og þá eru allir ánægðir vegna þess að fallið er frá einhverjum skerðingum. Þetta er taktík sem ég held að margir kannist við og þekki í samningaviðræðum um ýmsa hluti, hvort sem það er um kaup og kjör eða eitthvað annað. En mér hugnast ekki svona ruddaskapur gagnvart verkafólki í landinu og aðilum vinnumarkaðarins. Auðvitað ættu vinnuveitendur að hrökkva upp af standinum við þessa aðgerð af því að þetta kerfi er sjálfbært, það vill stundum gleymast. Hæstv. félagsmálaráðherra talaði meira að segja þannig fyrir nokkrum mánuðum að verið væri að stytta atvinnuleysisbótatímabilið vegna þess að frekar ætti að nýta þá peninga í almannatryggingakerfið. Það er einhver hugsunarvilla því að kerfið er sjálfbært og því er komið á með samningum milli aðila vinnumarkaðarins. Atvinnurekendur greiða með tryggingagjaldinu sínu í Atvinnuleysistryggingasjóð sem fjármagnar síðan atvinnuleysisbætur til þeirra sem þurfa á því að halda hverju sinni. Mörgum þætti þetta nú vera nógu harkalega vegið að kjörum og samningum sem búið er að hafa mikið fyrir að ná, en til þess að bæta um betur ætlar ríkisvaldið líka án nokkurs samráðs að hætta að jafna örorkubyrði lífeyrissjóða sjómanna og verkafólks, erfiðisfólksins í þessu landi. Til að draga aðeins fjöður yfir það á að fresta því um hálft ár. Eftir sem áður á sú aðgerð að koma til framkvæmda, að ríkið komi ekki inn til að jafna örorkubyrði. Það veldur því auðvitað að draga verður úr lífeyrisgreiðslum til hlutaðeigandi sjóðfélaga og skerðingin verður, þegar hún er gengin fram að fullu, 4,5%. Það munar um minna hjá því fólki sem erfiðað hefur í sínum störfum allt sitt líf, verkafólki og sjómönnum, nú á það von á þeirri köldu kveðju frá ríkisvaldinu að skerða eigi lífeyri þeirra um 4,5%. Eðlilega ber fólk sig saman við lífeyrissjóði í opinbera geiranum sem eru ríkistryggðir í bak og fyrir og þá dregur enn þá meira í sundur með því fólki og þeim sem eru hjá opinberu lífeyrissjóðunum sem hafa ríkisábyrgð og þurfa ekki að sitja undir svona skerðingum. Eitt sem ég vil nefna í lokin er að fólkið sem þarna á í hlut á sér kannski ekki marga málsvara og ekki finnast þeir hjá ríkisvaldinu. Nú verður verkalýðshreyfingin að sýna hvers hún er megnug og láta ríkisvaldið ekki komast upp með þetta og við sem erum hér, hv. þingmenn á Alþingi, þurfum að sýna þessu fólki samstöðu og berjast gegn þessum aðgerðum.

Virðulegi forseti. Hér spunnust áhugaverðar umræður fyrr í dag í þessu máli sem tengdust bráðabirgðaniðurstöðu hagvaxtarmælinga Hagstofunnar þar sem í ljós kemur að fyrstu níu mánuði þessa árs er hagvöxtur langt undir spám fyrir árið. Það kemur líka fram í þeim niðurstöðum að af þeim þremur ársfjórðungum sem bráðabirgðaniðurstaðan byggir á er samdráttur á tveimur þeirra, þ.e. negatífur vöxtur, sem er auðvitað bagalegt fyrir okkur. Hér voru menn að velta því fyrir sér hvað gæti verið þarna á ferðinni, vegna þess að ekki vilja menn fara aftur í sama gamla farið og fyrir hrun, það var rétt sem hv. þm. Helgi Hjörvar sagði, með því að afneita vondum tölum. Menn þurfa að horfast í augu við þær og það þarf svo sannarlega að gera í þessu tilfelli og reyna að átta sig á því hvað er á ferðinni. Það sem mér finnst blasa við er að ríkisstjórnin hefur skapað gríðarlega óvissu um mjög marga hluti og þó nokkrir þeirra tengjast málinu sem hér er til umræðu, og það er óvissan sem hefur verið sköpuð í tengslum við kjarasamningagerð og ófriðurinn á vinnumarkaði á undanförnum missirum og er fyrirséð að verði á næstu missirum. Varðandi það mál sem við ræddum hér á undan, virðisaukaskattinn, þá hafa stórir aðilar á vinnumarkaði og launþegasamtök mótmælt þeirri breytingu harðlega, þ.e. hækkun á neðra skattþrepinu. Engu að síður ákvað ríkisstjórnin að keyra það í gegn. Þessir aðilar hafa líka mótmælt breytingum sem verið er að gera í því frumvarpi sem við ræðum hér. Þess vegna er ég mjög undrandi á því, þegar menn vita að þessi ófriður er á vinnumarkaði sem leiðir síðan af sér töluverða óvissu um framvindu efnahagsmála hér á landi, að þeir skuli þá halda áfram að fara gegn því sem stóru aðilarnir á vinnumarkaði, stærstu launþegasamtökin, óska eftir. Hér hafa beinlínis verið gerð samkomulög við þessa aðila sem verið er að brjóta í frumvarpinu. Svo ég nefni fyrsta atriðið þá er þar um að ræða starfsendurhæfingarsjóðina. Í 3. gr. frumvarpsins er lagt til að gildistími ákvæðis til bráðabirgða í lögum um tryggingagjald verði framlengdur. Það mun hafa í för með sér að VIRK Starfsendurhæfingarsjóður þarf enn að bíða eftir því að ríkisstjórnin standi við gefin loforð um að 0,13% stofns tryggingagjalds renni til sjóðsins. Gerðar hafa verið alvarlegar athugasemdir við þetta og ef menn skoða umsagnir t.d. ASÍ og BSRB kemur skýrt fram að þessu er mótmælt harðlega. Starf VIRK hefur auðvitað sannað sig svo um munar, en þetta mun leiða til þess að sjóðurinn þarf að synja þeim þjónustu sem ekki hefur verið greitt fyrir til sjóðsins vegna þess að framlag ríkisins tryggir að gildandi lögum og samningum að VIRK þarf að þjónusta alla eins. Það er mjög líklegt að breytingahugmyndir ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna grafi undan þessum grunnþætti í uppbyggingu starfsendurhæfingar eins og fram kemur í ágætu nefndaráliti minni hluta nefndarinnar við þetta mál. Þá verð ég líka að nefna annað atriði sem aðilar á vinnumarkaði og stærstu launþegasamtökin og önnur launþegasamtök í landinu mótmæla og það eru breytingar sem tengjast jöfnun á örorkubyrði. Þar er um að ræða 4. gr. frumvarpsins en þar er lagt til að hlutdeild lífeyrissjóða í tekjum af almennu tryggingagjaldi til jöfnunar og lækkunar örorkubyrði lífeyrissjóða verði lækkuð árlega um 20% og það sama eigi við á hverju ári næstu fimm árin þar til hlutdeildin hefur fjarað út. Þessu hefur verið mótmælt, líka sérstaklega vegna þess að þetta hefur verið gert án samráðs við verkalýðshreyfinguna. Það er þetta sem ég undra mig á, virðulegi forseti, hvers vegna menn skuli á tímum þegar er jafn mikill óróleiki og raun ber vitni á vinnumarkaði, halda áfram í máli eftir mál að fara fram í ófriði gegn stærstu launþegasamtökum í landinu. Það er mér algjörlega óskiljanlegt vegna þess að það er algjörlega ljóst að þetta mun ekki liðka fyrir þegar kemur að gerð kjarasamninga. Það kom skýrt fram í viðtali við Gylfa Arnbjörnsson eftir að samþykktar höfðu verið breytingarnar á virðisaukaskattinum, sem aðilar á vinnumarkaði mótmæltu og ég kom inn á í upphafi máls míns, að það mundi svo sannarlega ekki liðka fyrir gerð kjarasamninga hér á landi. Virðulegi forseti. Þetta finnst mér einkenna þessa ríkisstjórn, farið er fram með ófriði sem síðan elur af sér óvissu og það skilar sér í þeim neikvæðu tölum sem við sjáum í bráðabirgðaniðurstöðum Hagstofunnar um hagvöxt hér á landi, því að það er ekki hægt að fara svona fram endalaust, það er ekki hægt. Við verðum að hafa vissu fyrir því hvað er að gerast í ríki þar sem við erum með gjaldeyrishöft, við erum innilokuð af gjaldeyrishöftum og gríðarlega óvissu þeim tengdum. Þar að auki skapa menn að óþörfu enn frekari óvissu í efnahagslífinu með því að ala á ófriði á vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Það sem ég verð líka að nefna í þessu sambandi, af því að menn voru að ræða bráðabirgðaniðurstöðu Hagstofunnar um hagvöxtinn, er að það er mjög sérkennilegt að menn skuli ekki einu sinni leggja sig fram að einu eða neinu leyti og reyna að svara einu stærsta atriði og stærsta óvissuþætti í efnahagslífi okkar, reyna með einhverjum hætti að svara því hvernig þeir ætla að koma þeim þætti fyrir til lengri framtíðar og það er peningastefnan. Það er mér algjörlega óskiljanlegt. Einu svörin sem við fáum frá ríkisstjórninni eru humm og ha, menn ætli einhvern tíma að reyna að losa höftin, en þeir eru ekki komnir að neinni niðurstöðu, það er ekki hægt að ræða neinar leiðir í þeim efnum enn þá. Samt eru menn búnir að hafa mjög langan tíma til þess að reyna að finna út úr því. Á sama tíma eru menn tilbúnir til að fara í gríðarlegar skuldalækkanir, greiða úr ríkissjóði 80 milljarða til að fara í lækkanir á skuldum heimilanna en setja um leið á engan hátt fyrir lekann, þ.e. reyna ekki að svara þeirri spurningu hvernig þeir ætli að koma á stöðugleika í gjaldmiðilsmálum, sem er mesta böl okkar. Verðtryggingin er eins og menn vita ekkert annað en krónuskattur, það þarf sérstaka tryggingu á íslensku krónuna vegna þess að hún er svo óstabíl. Þetta er stærsti óvissuþátturinn. Og menn hafa í engu svarað öðru en því að þeir ætli að halda áfram að leyfa þessum hlutum að danka. Þá er ekkert skrýtið þó að blikur séu á lofti í helstu hitamælum efnahagslífsins. Virðulegi forseti. Það er heldur ekki hægt að halda áfram að ræða þessi mál öðruvísi en að koma aðeins inn á heilbrigðiskerfið. Þar er náttúrlega mikill og stór óvissuþáttur líka og kannski birtingarmynd þess ófriðar sem skapaður hefur verið hér á landi. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa lýst áhyggjum af stöðu heilbrigðiskerfisins í dag, vegna þess að ég sé ekki að ríkisstjórnin sé að fara að leysa þau mál á næstunni. Það er eins og það sé enginn vilji til þess og menn geti ekki með nokkru móti fundið leiðir til að vinna sig út úr þeim vanda. Og hvernig skapa menn svona vanda? Jú, menn skapa hann að hluta til með því að svara ekki grundvallarspurningum um það hvert þeir stefni með kerfið yfirleitt. Þessi ríkisstjórn kom býsna brött fram eftir kosningar og lýsti því, alla vega annar stjórnarflokkurinn, að hér yrði ekki ráðist í uppbyggingu spítala. Hér var nú sagt áðan af einum talsmanni ríkisstjórnarflokkanna að breytingar verði ekki gerðar í gegnum steinsteypu, en í þessu tilfelli er það bara ekki rétt. Það er einfaldlega þannig að bygging nýs Landspítala er orðin þungamiðja í því að endurreisa heilbrigðiskerfið þar sem húsnæði spítalans er algjörlega að þrotum komið. Það er ekki hægt að þróa heilbrigðiskerfið áfram í þessu húsnæði, það er ekki hægt. Þar spilar inn í aðbúnaður og framtíðarsýn. Hvaða aðbúnað ætlum við að bjóða heilbrigðisstarfsfólki okkar og hvaða framtíðarsýn höfum við varðandi þróun heilbrigðiskerfisins? Það er ekki að undra þó að menn viti ekki hvert ríkisstjórnin ætlar að fara þegar hún talar svona þvers og kruss um jafn mikilvæg mál og raun ber vitni. Þá verð ég að nefna í sambandi við heilbrigðiskerfið að í þessu frumvarpi er lagt til að S-merkt lyf og leyfisskyld lyf verði færð undir almenna greiðsluþátttökukerfið þannig að hið sama gildi um S-merktu lyf og leyfisskyld lyf og um önnur lyf sem ávísað er til notkunar utan heilbrigðisstofnana. Þarna er ekki verið að gera neitt annað en að auka greiðsluþátttöku sjúklinga innan heilbrigðiskerfisins. Mér er fyrirmunað að skilja á hvaða vegferð menn eru með þetta, vegna þess að greiðsluþátttaka sjúklinga hefur aukist gríðarlega á undanförnum árum og áratug. Við ættum frekar að vinda ofan af því og fara í hina áttina en ekki bæta í í greiðsluþátttöku sjúklinga. Það er algjörlega ljóst í mínum huga, virðulegi forseti, að stjórnvöld sem gera þetta eru ekki stjórnvöld sem hafa ákveðið að forgangsraða í þágu heilbrigðiskerfisins því hér setja menn peninga í alls kyns hluti. En þeir eru líka að afsala sér tekjum, ákveða að lækka veiðigjöld, ákveða að framlengja ekki auðlegðarskatt sem skilar töluverðum tekjum inn í ríkissjóð og á sama tíma eru teknar svona ákvarðanir sem þýða ekkert annað en að þeir sem eru svo ólánssamir að þurfa að nota heilbrigðiskerfið þurfa að greiða meira. Þetta er áhyggjuefni, virðulegi forseti, og við í minni hlutanum og við í Samfylkingunni erum alfarið á móti þeirri stefnu sem hér er rekin hvað heilbrigðiskerfið og greiðsluþátttöku varðar. Virðulegi forseti. Ég ætla samt ekki bara að vera neikvæð. Ég ætla líka að segja að stundum eru gerðar breytingar á milli umræðna sem eru jákvæðar og það var gert í þessu tilfelli, ein breyting. Ég hefði viljað sjá þær miklu fleiri og ég hefði viljað sjá þær snerta það sem ég hef farið yfir í mínu máli. En það voru þó gerðar breytingar á því að menn hafa ákveðið að framlengja ákvæði sem ívilna innflutningi og þar með kaupum eða sölu á grænum ökutækjum, þ.e. rafmagns-, vetnis- og tengiltvinnbifreiðum. Þetta er jákvætt og ég fagna því að menn hafi ákveðið að gera það. Á sama tíma hef ég áhyggjur af orðalagi í nefndarálitinu þar sem segir að þetta sé framlengt eingöngu um eitt ár, þetta sé eingöngu svona að sinni. Ég held nefnilega að við þurfum að fara að taka skýra afstöðu til orkuskipta í samgöngum og hvernig við ætlum að breyta orkunotkun okkar þegar kemur að samgöngutækjum. Við ættum frekar að horfa til þess að setja okkur stærri markmið og taka ákvörðun um það að við ívilnum skattalega bæði orkugjöfunum og sömuleiðis ökutækjunum þangað til við höfum náð einhverri x prósentu í því. Ég hef áður nefnt í þessum stól að talan gæti verið 10%; þangað til að við erum komin upp að 10% af öllum ökutækjum og orkunotkun í samgöngum, þá ívilnum við. Það væri að mínu mati skýr framtíðarsýn og gæfi líka þeim breytingum það rými sem þær þurfa til þess að geta tekið sprettinn, en ekki vera alltaf að framlengja um eitt og eitt ár í einu. Það væri að mínu mati betra. Það er kannski seinni tíma mál, en ég teldi eðlilegt að nefndin skoðaði það í framhaldi af því að hafa þó tekið þessa breytingu inn eins og hér er gert. Ég vil að lokum segja að það er þó vel gert, en ég hefði viljað sjá miklu fleiri breytingar. Ég hefði viljað sjá að menn væru ekki að auka greiðslubyrði sjúklinga eins og í þátttöku í greiðslu á S-merktum lyfjum. Ég hefði viljað sjá að menn stæðu við samkomulag við aðila á vinnumarkaði 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Ég hlýddi á hana alla. Ég ætla að gera athugasemd sérstaklega við niðurlagið því að það stendur nefnilega í nefndaráliti frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar að nefndin bendi jafnframt á - þegar hún talar um hinn efnahagslega hvata til kaupa á rafmagns-, vetnis- og tengiltvinnbifreiðum - að verulega brýnt sé orðið að marka framtíðarstefnu í þessum málum. Nefndin kallar eftir því að mörkuð verði framtíðarstefna en ekki alltaf verið að framlengja um eitt ár í senn.

Virðulegi forseti. Það er alveg hárrétt og ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda á það. En engu að síður er það mat meiri hlutans að það sé enn um sinn ákjósanlegt. Það er bara verið að framlengja um eitt ár, og ég notaði það að við séum eingöngu að framlengja þetta um eitt ár til þess að komast að sömu niðurstöðu og nefndin, þ.e. að við þurfum að setja okkur önnur markmið sem fela það í sér að menn viti hvert þeir eru að fara inn í lengri framtíð. Þessi stefnumörkun er til. Hún er til í skýrslu sem unnin var í minni tíð í iðnaðarráðuneytinu sem heitir Orkuskipti í samgöngum. Hún er leiðarljós, afurð hennar er til í klasa sem fjallar um þetta, þ.e. um orkuskipti í samgöngum og er samstarf stjórnvalda og aðila í einkageiranum. Magnús Orri Schram og síðar ég höfum áður lagt fram þingmál um akkúrat þetta hér á Alþingi. Ég mun leggja það fram aftur núna á þessum vetri þar sem við tökum ákvörðun um það að að minnsta kosti orkugjafarnir sjálfir séu undanþegnir gjöldum og sköttum þangað til við höfum náð 10% markinu og það er þá vonandi eitthvað sem við getum rætt. En ég held að við þurfum ekki að fara í enn eina stefnumörkunina, þetta er nokk til og menn þekkja þetta ágætlega og geirinn sjálfur hefur kallað eftir þessu þannig að við ættum kannski, miðað við orð hv. þingmanns og nefndarinnar, að geta náð ágætlega saman um þetta og þessa framtíðarsýn á vorþingi.

Herra forseti. Hér hefur verið komið inn á ýmsa hluti og ekki vanþörf á að ræða mál sem valda breytingu eins og þeirri sem er að verða á samfélagi okkar með öllum þeim gjörðum sem verið er að leggja til bæði í þessu máli og í því máli sem við töluðum um hér á undan. Það er mjög margt einkennilegt í afgreiðslu ríkisstjórnarinnar. Mér finnst það vera svolítið gegnumgangandi að það eigi að athuga eitthvað, það eigi að móta eitthvað og þannig. Síðan er farið í framkvæmdir sem gjörbreyta því sem nú er án þess að fyrir liggi hvernig eigi að gera hlutina. Af því að ég var nú á fjárlaganefndarfundi síðdegis, þá vorum við að ræða framtíð Bankasýslunnar. Satt að segja var sá fundur svolítið sérkennilegur. Það var nánast eins og maður upplifði að verið væri að segja viðkomandi upp í beinni. Forstjóri hefur sagt að hann hafi ekki frétt af þessum fyrirætlunum fyrr en hann sá í frumvarpinu að Bankasýsla ríkisins fær ekkert fjármagn á næsta ári. Hún er samt með 3,3 starfsmenn, hún er með forstjóra sem er embættismaður ríkisins og er þar af leiðandi með að minnsta kosti 6 mánaða biðlaun og með aðra starfsmenn sem eru með hefðbundinn þriggja mánaða uppsagnarfrest eða eitthvað slíkt. Það er svolítið sérstakt að enginn liður í fjárlagafrumvarpinu heitir Bankasýsla ríkisins og þar af leiðandi hlýtur maður að velta því fyrir sér hvernig hún eigi að reka sig. Það hafa verið millifærðar tæplega 50 milljónir af Bankasýslunni inn í fjármálaráðuneytið og svörin hafa verið á tvo vegu, annars vegar að það eigi að ráða inn fólk til að sinna verkefnum, en svo var látið að því liggja að hægt væri að mæta þessum kostnaði sem fælist í því að stofnunin yrði lögð niður um áramótin með þessum fjármunum. Ég segi nú bara, virðulegur forseti: Mér finnst þetta döpur framkoma. Ekki er komið fram frumvarp, af því að það hefur að mér skilst ekki náðst samkomulag um það í ríkisstjórninni, um það hvað eigi að taka við, hvernig þetta eigi að vera, framtíð þessara mála, en samt á að leggja þetta niður „af því bara“. Það voru sett lög um Bankasýsluna og talað um að á fimm ára tímabili væri gert ráð fyrir því að tilteknum markmiðum hefði verið náð, þ.e. að selja meginhluta eignanna, en stofnunin leggst ekkert sjálfkrafa niður nema lagabreyting komi til. Og ráðuneytið sagði vissulega að það væri snyrtilegast og best að leggja fram ný lög, en það hefur ekki verið gert. Hér á samt sem áður að leggja stofnunina niður og talað er um að verkefnin fari inn í fjármálaráðuneytið. Svörin eru þau að hægt sé að tryggja armslengd með fleiri en einum hætti, en samt er ekki hægt að segja neitt, af því að ekki má upplýsa okkur um - það er ekki þeirra hlutverk í fjármálaráðuneytinu að upplýsa það - hvað felst í frumvarpinu. Þetta eru afar undarleg vinnubrögð vægast sagt. Við erum að taka menntakerfið okkar í gegnum fjárlögin, við erum að taka Bankasýsluna, við erum að taka marga hluti í gegnum fjárlögin án þess að eiginleg stefnumótun hafi átt sér stað eða að það liggi fyrir hvað tekur við. Að minnsta kosti höfum við þingmenn ekki fengið að fjalla um það, það er alveg ljóst. Og það er það sem á að gerast, hvað sem okkur finnst um tilteknar stofnanir eða eitthvað slíkt að þá á það auðvitað að vera svo. Þetta með þessa armslengd frá þessu pólitíska valdi, sem var jú eitt af því sem var rætt eftir hrun að væri mjög æskilegt - við vitum ekkert hvort eða hvernig það verður tryggt og það er bara hreint ekki hægt að sætta sig við að svona sé komið fram við það fólk sem þarna vinnur. Ég held að við mundum ekki vilja láta koma svona fram við okkur sjálf. Og það er ágreiningur um það milli ráðuneytis og Bankasýslunnar hvort það séu sambærilegar stofnanir á Norðurlöndunum. Mér finnst það svolítið undarlegt að ekki séu allir með sama skilning á því, að það hafi ekki legið fyrir, þannig að mér finnst þetta vera eitt af þessum fljótræðisverkum, það er einhvern veginn eins og það þurfi bara að klára eitthvað sem var gert í tíð fyrri ríkisstjórnar og út með það. Þetta lítur svolítið þannig út. Virðulegi forseti. Ég hef líka verið að velta fyrir mér þessum nýju hagtölum eins og fleiri þingmenn. Ég tel ástæðu til að hafa áhyggjur af þessu þó að ég sé ekki að ætla að allt þurfi endilega að fara á hliðina, en þessi síðasti ársfjórðungur - þetta er mikill munur. Það er mikill munur á þessari spá sem gerð hefur verið og því sem við höfum verið að gera ráð fyrir í fjárlögunum. Ég velti fyrir mér svörunum sem við fengum, að það væri mikil aukning í innflutningi sem gæti átt eftir að skila sér í einkaneyslu eða kaupum um jólin. Það er ekki í fyrsta skipti sem það gerist að jólin byrja fyrr, þ.e. jólaverslunin. Ég held að ekki sé einsdæmi að hún byrji í október eða nóvember eða að kaupmenn séu að kaupa fyrr, þannig að mér finnst það ekki geta skýrt þetta. Hins vegar var rætt um auðsáhrif af skuldalækkun og ekki er ósennilegt að það spili þarna inn í, að fólk sé farið að fjárfesta fyrir fram vegna þess að það telji sig eiga borð fyrir báru,  Virðulegi forseti. Ég tel að við eigum að hafa allan varann á. Nú þegar búið er að veita undanþágu vegna gjaldeyrismála hefur komið í ljós að arðgreiðslan minnkar um um það bil 1,5 milljarða, sem skilar sér þá væntanlega í lægri greiðslum í ríkissjóð. Ég held því að við þurfum að vera á varðbergi, að þetta verði kannski ekki alveg jafn gott og væntingar eru um í fjárlagafrumvarpinu. Við þurfum að skoða þetta. Er einkaneyslan að dragast saman og þá hjá hvaða hópum? Eða er hún að aukast og hvaða hópar eru það þá? Hverjir eru það sem koma til með að eyða meira? Ég vona að gerðar verði einhverjar kannanir á því þegar fram líða stundir. Við höfum efast um að þessar breytingar skili sér 100% og við þurfum að rannsaka hvaða áhrif minni tekjur hafa, hvort skattalækkanirnar sem hér er um að ræða hafi eitthvað um það að segja og skattahækkanirnar o.s.frv. Okkur hefði þótt ástæða til að skoða þetta frumvarp upp á nýtt og gera einhverjar varúðarráðstafanir. Mig langar aðeins til að nefna sveitarfélögin. Það hefur aðeins verið rætt hvaða áhrif þessar tillögur hafa á sveitarfélögin. Þar er kannski stóra málið styttingin á atvinnuleysisbótatímabilinu um hálft ár, það er 17% skerðing, miðað við almennan bótarétt, sem í því felst. Það má líka rifja það upp að það er ekki fyrr en um þarsíðustu áramót sem ákvæðið um 48 mánaða bótarétt var ekki framlengt, þannig að um er að ræða um það bil 30% skerðingu á lengd bótaréttar á þessu tveggja ára tímabili ef við lögfestum þetta hér, sem mér sýnist að raunin verði. Eins og við vitum færir þetta ábyrgðina yfir á sveitarfélagið, sveitarfélögin sitja að einhverju leyti uppi með félagslega fjárhagsaðstoð við þá sem búið hafa við langvarandi atvinnuleysi. Það er kannski það sem hefur verið gagnrýnt af hálfu sveitarfélaganna að við þau var ekki haft samráð. Ég þreytist aldrei á að lesa upp úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir að vinna eigi í víðtækri sátt við alla aðila o.s.frv. Ég held að ríkisstjórnin sé ekki að virkja samtakamátt þjóðarinnar með því sem hún er að gera núna og vísa þá í ástandið á Landspítalanum, bótaskerðingu, virðisaukaskattshækkanir o.s.frv. Atvinnuleysisbótatímabilið - greiðslurnar sem sjóðurinn fær lækka úr 1.145 millj. kr í 1.130 millj. kr. Sveitarfélögin reikna með því að þetta sé í kringum 500 millj. kr. hækkun sem lendir beinlínis á þeim. Samband íslenskra sveitarfélaga bendir líka á - af því að verið er að skerða framlög til Vinnumálastofnunar og hún hefur til dæmis lokað á Húsavík og ætlar sér ekki að opna þar aftur - að nær hefði verið að bæta þar í því að sveitarfélögin og Vinnumálastofnun hafa verið að reyna að sporna gegn langtímaatvinnuleysi með góðu samstarfi, þannig að þetta er ekki til þess fallið að vinna gegn því. Þeim góða árangri sem verið hefur af samstarfsverkefnum undanfarin ár er stefnt í hættu með því framferði sem hér er látið viðgangast. Gert er ráð fyrir því að rúmlega 600 einstaklingar detti út af atvinnuleysisbótarétti strax um næstu áramót miðað við 30 mánaða regluna. Ef við gerum ráð fyrir því að um 45% þeirra fái fjárhagsaðstoð þá kostar það sveitarfélögin um það bil 445 milljónir. Ef við drögum frá þá sem hefðu að öllu óbreyttu lent þar inni þá eru það um það bil 220 milljónir. Vissulega fá sveitarfélögin úr lækkuninni á tryggingagjaldinu eins og aðrir um 90–100 milljónir þar upp á móti öllum þeim kostnaði sem á þau er velt í þessu frumvarpi, en það breytir því ekki að ekkert samráð er haft við sveitarfélögin um þetta. Í framhaldinu er gert ráð fyrir að 85 einstaklingar falli út af atvinnuleysisbótaskrá í hverjum einasta mánuði. Ef við gerum ráð fyrir þessari 30 mánaða reglu þá sitja sveitarfélögin upp með um það bil 300 milljónir. Að sjálfsögðu gagnrýnir Samband íslenskra sveitarfélaga það að ekki hafi farið fram kostnaðarmat á þessu frumvarpi því að samkvæmt 129. gr. sveitarstjórnarlaga er það áskilið og ríkið er gagnrýnt fyrir það að stuðla ekki að þróun góðra samskipta á milli ríkis og sveitarfélaga. Ég skil eiginlega ekki af hverju það er ekki gert. Virðulegi forseti. Það er mjög margt sem ég er svekkt yfir í þessu máli. Ég er svekkt yfir því að Sjúkrahúsið á Akureyri fái ekki þá litlu fjármuni sem það þarf til að bæta reksturinn og vera innan fjárheimilda, að Háskólinn á Akureyri skuli ekki fá leiðréttingu í lögskýringartexta á viðbótarfjármagni, hann varð fyrir ósanngjarnri úthlutun, svo að ég nefni það sem stendur mér næst. Dreifnámsskólinn á Patreksfirði fær ekki fjármagn þrátt fyrir að nemendum hafi fjölgað; þar voru nokkrir nemendur en eru nú tæplega 40. Þar langar fatlaðan nemanda til að mæta í skóla, en að óbreyttu er það ekki hægt vegna þess að það eru engir fjármunir. Virðulegi forseti. Þetta getur ekki verið til þess að sætta þjóðina og mynda gott samstarf milli ríkis og samfélags. Við getum öll verið sammála um að jafnrétti allra landsmanna er ekki haft að leiðarljósi eins og kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar og ekki er verið að vinna að öðru en sundurlyndi með því að framkvæma gerræðislegar ákvarðanir sem hafa verið teknar hér á síðustu dögum og vikum. Svo að ég minnist nú á það hér í framhjáhlaupi svona rétt í restina þegar þingmenn stjórnarmeirihlutans samþykktu gegn orðum síns eigin forsætisráðherra tilflutning á fjármagni frá lögreglunni 

Herra forseti. Það var með ólíkindum að hlusta á lýsingu hv. þingmanns af því með hvaða hætti upplýsingar voru veittar á fundi fjárlaganefndar um Bankasýsluna. Mörg okkar sem hér erum höfum sagt að við viljum fá að vita hver afdrif hennar eru áður en við höldum heim. Ástæðan er mjög einföld, hún er stofnun sem var sett á laggir til þess að véla um eignarhluti ríkisins í fjármálastofnunum og það liggur alveg ljóst fyrir að þar er mörgu ólokið. Ég hef haldið nokkrar ræður um það hvaða hugmyndir ég hef um þetta mál. Mér finnst ekki koma til greina að skilja við málið á þennan hátt. Það náttúrlega er ekkert annað en subbuskapur í stjórnsýslu að ætla sér það að leggja hugsanlega fram frumvarp um flutning á stofnun eða verkefnum hennar, en það allra síðasta sem mér finnst koma til greina er að það sé tekið inn í fjármálaráðuneytið. Það er engum til góða og allra síst hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Það er gersamlega út í hött að skapa þannig möguleika á hvers kyns tortryggni þegar kemur að því hugsanlega að steypa saman eða selja þessa hluti. Ég vil því nota þetta tækifæri til að þakka hv. þingmanni fyrir að hafa komið fram með þessar upplýsingar. Þær voru á allt annan veg en ég átti von á þegar ég frétti af fundinum sem haldinn var að því er ég taldi sérstaklega í nefndinni til þess að upplýsa um þetta mál. Hvernig telur hv. þingmaður að þessum málum sé best fyrir komið? Telur hún að það sé hugsanlegt að þetta mál sé í þessum eindögum núna vegna þess að það sé ágreiningur á milli stjórnarflokkanna? Ef svo er vil ég vera í liði með þeim þeirra sem vill halda henni áfram og fagna því að stjórnarandstaðan hefur ákveðið að beita sér fyrir því með breytingartillögu við 3. umr. fjárlaga.

Virðulegi forseti. Það er nefnilega akkúrat það sem málið snýst um, við kölluðum eftir þessum fundi, hann átti nú ekki að vera fyrr en á miðvikudaginn til að byrja með en svo féllust forustumenn fjárlaganefndar á það að halda hann í dag, sem var vel, og var fundurinn mjög upplýsandi eins og ég sagði áðan. Ég tek undir það að ég held að Bankasýslan hafi ekki verið umdeild í þeim verkum sem hún hefur verið að sinna og með starfi sínu hefur hún skilað ríkissjóði tugum milljarða í arðgreiðslur. Það er enginn ágreiningur um hana sem slíka og ég held að á meðan ekki liggur fyrir hvernig á að gera þetta eigum við að láta hana starfa áfram og veita henni auðvitað fjármagn. Meiri hlutinn hefur enn tækifæri til þess, hvort sem hann ætlar að láta hana lifa í þrjá mánuði eða sex mánuði, af því að augljóslega kemur fram að það er einhver ágreiningur. Eins og hæstv. ráðherra sagði í svörum sínum í dag var hann búinn að leggja þetta fram í ríkisstjórn en kom því ekki lengra. Það segir okkur líka að við getum ekki gert ráð fyrir því að þetta frumvarp verði að lögum á vorþingi, það er ekkert sem segir okkur það. Það er bara gamaldags pólitík að gera þetta með þessum hætti og auðvitað vekur það upp þá tortryggni sem við hefðum átt að læra svo vel af eftir skýrsluna góðu eftir hrunið að þetta er ekki eitthvað sem við gerum. Maður varð var við svona togstreitu á milli Bankasýslunnar og fjármálaráðuneytisins. Hvers vegna veit ég ekki, en það var alveg augljóst og óþægilegt að verða vitni að því. Það var ekki einu sinni sameiginlegur skilningur á uppbyggingu stofnunarinnar, þ.e. hvort hún væri lík eða ólík öðrum stofnunum á Norðurlöndunum, eins og ég spurði um. Ráðuneytið telur að það sé engin önnur sambærileg stofnun á Norðurlöndunum eins og Bankasýslan er hér.

Herra forseti. Það eina sem var gleðilegt við þessa ræðu hv. þingmanns var að hún gefur mér tilefni til þess, sem er sjaldgæfur atburður í mínu lífi á þessum síðustu og verstu tímum, að hrósa Framsóknarflokknum. Ég gat ekki skilið ræðu hv. þingmanns öðruvísi en svo að það hefði verið Framsóknarflokkurinn sem í ríkisstjórn stoppaði frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra um að taka þetta inn í fjármálaráðuneytið. Sé svo, ja, þá hefði ég, ætti ég hatt, tekið hann ofan fyrir flokknum, ekki síst í ljósi þess að ég hef stundum verið dálítið harðhentur við hann síðustu daga. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé að verða hreinræktað klúður hjá ríkisstjórninni og ótrúlegur subbuskapur í stjórnsýslu fyrir utan það hvernig mönnum dettur í hug svona rétt ofan í jólin að senda starfsmönnum þessa gjöf, sem er sú að þeir vita ekkert um sína framtíð, mér er alveg sama þó að það séu ekki nema þrír og hálfur, þeir eiga sín réttindi. Og að það skuli gerast að við séum að ljúka þingstörfum án þess að ljóst sé hver verða afdrif heillar ríkisstofnunar, þó að hún sé lítil, það finnst mér fráleitt. Ég get ekki séð annað en að þetta sé vel til þess fallið að setja allt þinghald í uppnám ef þetta mál verður ekki leyst.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir síðustu orð hv. ræðumanns. Mér finnst þetta mjög stórt mál. Við fengum í sjálfu sér afskaplega lítil svör á þeim fundi önnur en þau að það væri allt saman óklárt. Og hér eru þingmenn í sal sem geta staðfest það að svo var. Ekki er nóg að tala um að snyrtilegast sé að leggja fram frumvörp en gera það svo ekki. Ég veit ekki hvort það var Framsóknarflokkurinn, ég geri ráð fyrir því, sem var ekki alveg sáttur við þetta frumvarp. Það kom í sjálfu sér ekki fram. En það er undarlegt að vera með lifandi stofnun en engan fjárlagalið og stofnunin á samt að halda áfram, ja, alla vega hefur hún ekki verið lögð af, það er alveg klárt mál. Hún verður ekki lögð af nema með lagabreytingu og sú lagabreyting hefur ekki komið fram. Spurt er: Hvar á að borga fyrir stofnunina á komandi ári? Ja, það eru bara peningarnir sem voru millifærðir af henni í tiltekin verkefni í fjármálaráðuneytið, þeir eiga að vera þar í tiltekin verkefni. Við höfum fengið svör um það að þar verði ráðið nýtt fólk eða hugsanlega þetta fólk ef það hefur áhuga á því. En áðan kom fram eins og það gæti allt eins verið að þarna yrðu bara borguð laun þessa starfsfólks vegna þess að verið væri að leggja niður stofnunina. Mér finnst það mjög sérstakt. Ég skil ekki, ef það er ákveðið að leggja hana niður um áramótin, og það er hægt að gera á þremur mánuðum eins og ráðuneytið sagði, af hverju kemur meiri hlutinn þá ekki með tillögu upp á 16 eða 18 milljónir eða hvað það nú er sem þarf þessa þrjá mánuði inn á þennan fjárlagalið til að hafa þetta hreint? Ég get ekki séð að þetta sé gegnsætt, ég get ekki séð að þetta sé agi eða ábyrgð í ríkisfjármálum. Allt þetta talar varaformaður og formaður fjárlaganefndar ítrekað um.

Herra forseti. Ég tel að þær upplýsingar sem hér hafa komið fram séu þess eðlis að ekki sé hægt að ljúka þessum fundi í kvöld öðruvísi en að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra komi hingað til þings og geri því grein fyrir því hver verða afdrif Bankasýslunnar. Ég hef sjálfur að minnsta kosti í tveimur ræðum á undanförnum dögum, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon einnig í allnokkrum ræðum, óskað eftir því að fá upplýsingar um það með hvaða hætti á að fara með Bankasýsluna. Ég skildi fyrir nokkrum dögum, jafnvel vikum, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra á þann veg að hér kæmu fram með einhverjum hætti þingmál sem skýrðu það. Nú liggur fyrir, hugsanlega á næstsíðasta degi þings, að málið er í sjálfheldu í ríkisstjórninni. Þá segi ég fyrir mína hönd og minna pólitísku vandamanna: Hingað og ekki lengra. Nú finnst mér að hæstv. ráðherra verði að koma og gera þinginu grein fyrir því hvernig hann ætlar að ráða örlögum þessa máls.

Herra forseti. Ég held að það sé ýmislegt sem er enn órætt áður en þingið fer heim og þar á meðal það sem varð tilefni orðaskipta hér síðast, en við getum kannski tekist á við það í 3. umr. um fjárlagafrumvarp á morgun. Það er þó að verða sú uppskera af því að búið er að hrekja stjórnarliðið út í þetta horn að meira að segja fjármálaráðherra viðurkenndi í dag í svari við óundirbúinni fyrirspurn að frágangurinn á þessu máli væri ekki til fyrirmyndar hjá ríkisstjórninni og það væri að sönnu dapurlegt að frumvarp sem hann hefði haft í undirbúningi um það sem við eigi að taka sæti fast inni í ríkisstjórn og þingið hefði ekki séð það. Það er það sem verið er að bjóða þinginu hérna upp á í sambandi við afgreiðslu á því máli. Sömuleiðis kann að vera áhugavert að ræða á morgun einkavæðingaráform hv. varaformanns fjárlaganefndar í heilbrigðiskerfinu sem nú er að láta drauma sína rætast um að kostnaðarreikna hvert einasta viðvik inni í opinbera heilbrigðiskerfinu þannig að hægt sé að ryðja brautina fyrir að útvista því o.s.frv. Ég ætla að taka að mér að mæla aðeins fyrir breytingartillögu frá efnahags- og viðskiptanefnd við 3. umr. þessa máls, því að satt best að segja var framsöguræða talsmanns nefndarinnar ansi stutt og ég tel ástæðu til að gera grein fyrir þeim breytingartillögum sem liggja þó fyrir núna við 3. umr. og eru fluttar af efnahags- og viðskiptanefnd sameiginlega því að þær eru auðvitað til bóta, það litla sem það er. Í fyrsta lagi varðar það breytingar á 1., 2. og 4. gr. frumvarpsins þar sem að vísu, því miður, hlutfallstalan 0,325 á að lækka niður í 0,260 1. júlí nk., þetta varðar greiðsluþátttöku ríkisins, þann hluta tryggingagjalds sem fer til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. En það góða við breytingartillöguna er að að öðru leyti falla ákvæði 1., 2. og 4. gr. frumvarpsins niður, þ.e. það hefur tekist að reka þannig flóttann að ríkisstjórnin hættir nú við, eða meiri hluti hennar, að lögfesta að í áföngum hverfi þessi greiðsluþátttaka ríkisins alveg eins og áformað var að gera, að hún yrði orðin að engu eftir árið 2018. Þetta er vissulega ávinningur og þótt það hefði auðvitað verið miklu meiri bragur að því að láta málið bara í friði og fara þá í þessar viðræður sem menn eru núna að tala um að eigi að fara í við lífeyrissjóðina um fyrirkomulag þessara mála. Ég vil í öðru lagi nefna breytinguna í 4. tölulið breytingartillagnanna þar sem á að framlengja um eitt ár ákvæði til bráðabirgða XXIV þannig að í stað 31. desember 2014 komi 31. desember 2015. Þetta framlengir þá niðurfellingu virðisaukaskatts á umhverfisvænum bílum sem nota umhverfisvæna orkugjafa sem verið hefur inni í lögunum um nokkurt skeið en ríkisstjórnin hugðist fella niður. Það er búinn að vera mikill vandræðagangur með þetta mál þangað til loksins núna að það tekst að særa út þessa eins árs framlengingu. Það er að sönnu til bóta en augljóst mál að það þarf svo að móta framtíðarstefnu um fyrirkomulag þessara skattaívilnana. Það var náttúrlega enn kostulegra að standa frammi fyrir því að ekki virtist eiga að framlengja þetta ákvæði - eins og okkur var tilkynnt í efnahags- og viðskiptanefnd þegar málið var tekið til 2. umr. og hæstv. fjármálaráðherra hafði varist því hér í allt haust að gefa nokkur svör, nokkurt fyrirheit um að þetta yrði framlengt en á lokasprettinum heyktust menn nú á því, sáu sitt óvænna - vegna þess að í millitíðinni hafði hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson farið á ráðstefnu um rafbílavæðingu og haldið þar alveg skínandi góða ræðu um það hvað það væri rakið og mikið þjóðþrifamál að auka notkun rafbíla á Íslandi og að hann og ríkisstjórn hans væru heldur betur velviljuð því og hygðust móta stefnu inn í framtíðina og teppaleggja fyrir þessa þróun. Síðan brá hæstv. forsætisráðherra sér til útlanda, aldrei þessu vant, í opinberum erindagerðum og hélt ræðu  Í þriðja lagi vil ég nefna að meiri hlutinn sá að sér varðandi það frumhlaup sem varð um lok umfjöllunar um málið fyrir 2. umr. þegar á síðustu mínútu áður en málið var tekið út var boðað að það ætti að helminga afsláttarþak af virðisaukaskatti vegna bílaleigubíla úr 1 milljón í 500 þús. kr. og það fyrirvaralaust með örfárra vikna aðdraganda. Auðvitað sáu menn að þetta var fráleitt og hörfuðu í helminginn af þessu þannig að nú er talan 750 þús. kr. að koma inn til að breyta breytingartillögunni frá 2. umr. sem var upp á 500 þús. kr. Það er nú festan í þessu. En hreyfingin er í rétta átt þó að það sé enn þannig að það er mjög harkalegt að skella þessu á með svona örstuttum fyrirvara og ekki síst í ljósi þess að bílaleigur hafa útbúið verðskrár sínar, pantað inn sína bíla o.s.frv., þótt þeir verði kannski flestir afgreiddir þegar nær dregur vorinu. Samtök ferðaþjónustunnar hafa einmitt sent bréf í dag þar sem þau mótmæla þessu og gagnrýna vinnubrögðin og skárra væri það nú. Varðandi gildistökuákvæðin er þar breyting sem þýðir að þessi skerðing á greiðsluþátttöku til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða kemur inn 1. júlí í stað í upphafi árs, þ.e. 1. gr. öðlast þá ekki gildi fyrr en 1. júlí og það er ákveðinn varnarsigur, eins og áður sagði, en hefði þó mátt gera betur í þeim efnum. Öðru er að heilsa í e-lið þar sem gildistaka 14.–16. gr. er áfram óbreytt 1. janúar á næsta ári. Það snýr að skerðingu atvinnuleysisbótatímabilsins og ég hvet hv. þingmenn til að ná sér í breytingartillöguna á þskj. 740 og reyna að lesa sig í gegnum setninguna í e-lið breytingartillögunnar en hún er svona, með leyfi forseta: „Ákvæði 14.–16. gr. öðlast gildi 1. janúar 2015 og eiga við um atvinnuleitendur sem eru þegar skráðir innan atvinnuleysistryggingakerfisins og hafa fengið greiddar atvinnuleysisbætur fyrir 1. janúar 2015, atvinnuleitendur sem skrá sig án atvinnu og sækja um atvinnuleysisbætur 1. janúar 2015 eða síðar, hvort sem það er í fyrsta skipti eða viðkomandi heldur áfram að nýta fyrra tímabil skv. 29. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, sem og um þá atvinnuleitendur sem hafa áður verið skráðir án atvinnu en hefja nýtt tímabil innan atvinnuleysistryggingakerfisins skv. 30. eða 31. gr. sömu laga 1. janúar 2015 eða síðar.“ Ein setning romsar þessu öllu út úr sér, ekki dreginn andinn og ég hef gagnrýnt þetta áður í sambærilegum tilvikum og það er alveg ómögulegt, herra forseti. Það er ekki hægt að setja texta á íslensku máli svona fram, í 80 metra löngum setningum án punkts. Hver skilur þetta? Að hengja þetta allt saman aftan í eina einustu setningu. Jú, ég get held ég útskýrt á mannamáli hvað þetta þýðir og það er það dapurlega. Þetta þýðir nefnilega að breytingin tekur öll gildi strax, í einu lagi og eins harkalega og hægt er, 1. janúar nk. Hópnum er öllum rutt út strax, engin aðlögun sem og allir þeir sem lenda inni á tveggja og hálfs árs tímanum á tímabilinu 1. janúar til 1. júlí nk. Allir skulu missa þennan rétt eins hratt og hægt er. Engin aðlögun og það í byrjun árs þegar í hönd fara erfiðustu mánuðirnir í atvinnustigi í landinu. Ég skil ekki meiri hlutann að hunskast ekki til þess að laga þetta. Það er útlátalítið að mýkja þetta þó þannig til dæmis að þetta sé styttur mánuður í senn eða eitthvað því um líkt, þannig að þetta komi ekki svona harkalega sem högg á allan hópinn strax. Ég held að það hafi verið allt of lítið rætt um þetta mál. Nú eru eitthvað um 5.700–6.000 manns á atvinnuleysisskrá sem er allt of mikið en þó meira en helmingi minna en þegar verst lét og það hefur stórkostlega dregið úr kostnaði vegna greiðslu atvinnuleysisbóta, sem betur fer. En er það þá orðið ofverkið okkar að halda utan um þennan hóp, þegar búið er að greiða fullar og óskertar atvinnuleysisbætur allan tímann frá hruni og þegar hátt í 30 milljarðar kr. fóru þegar mest var á ársgrundvelli í þennan kostnað og tengdan kostnað vegna vinnumarkaðsaðgerða? Þessi kostnaður hefur meira en helmingast og ég trúi því ekki að við séum svo aum núna þegar við erum að leggja inn á sjöunda árið frá hruni að þá þurfi einmitt að kippa fótunum undan 1.000–1.300 manns, sem eru því miður í þeirri stöðu að vera langtímaatvinnulausir. Eigum við að þora að ræða það eins og það er að í ljósi þess að atvinnuástandið hefur batnað og fjölmennir hópar hafa fundið vinnu eftir atvinnuleit í mislangan tíma þá liggur það nokk í hlutarins eðli að eftir stendur hópur í mjög veikri stöðu sem hefur þrátt fyrir atvinnuleit í tvö og hálft upp undir þrjú ár ekki fundið vinnu? Er það hann sem við ætlum að skilja eftir einmitt núna og henda yfir á sveitarfélögin án þess að tala við þau einu orði og þau reikna kostnaðinn af því um 500 milljónir á næsta ári? Það eru mjög léleg vinnubrögð. Þetta er slappt hjá hæstv. ríkisstjórn. Þetta er ömurlega slappt í ljósi þess að við olnboguðum okkur í gegnum þetta erfiða ástand á meðan það var sem verst og það tók að sjálfsögðu í að gera það með umtalsverðri hækkun atvinnutryggingagjalds og heilmiklum fjármunum í viðbót úr ríkissjóði sem átti enga peninga til að standa undir ýmiss konar vinnumarkaðsaðgerðum, námsúrræðum og virkniaðgerðum í þágu þessa hóps. Nú gerir ríkisstjórnin allt í senn; að veikja þau úrræði, draga úr fjárveitingum til virkra vinnumarkaðsaðgerða, loka framhaldsskólunum fyrir eldri en 25 ára og stytta atvinnuleysisbótatímann. Eru ekki allir stjórnarliðar stoltir af því? Finnst þeim það ekki glæsilegt? Eru rökin ekki sterk að einmitt núna sé ástandið svo aumt þegar í hönd fer árið 2015 að ekki er hægt að halda úti þessum stuðningi sem var kominn í þetta horf löngu fyrir hrun, búið að ákveða að atvinnuleysisbótatímabilið á Íslandi skyldi vera þrjú ár en það er ekki hægt núna? Þetta og ýmislegt fleira sem eftir stendur gerir það að verkum að þetta frumvarp hefur því miður allt of lítið batnað. Þótt vissulega hafi breytingar við bæði 2. og 3. umr. verið til bóta í nokkrum tilvikum er það einfaldlega allt of lítið. Ég skil ekki að átakið Allir vinna skuli ekki vera framlengt, ég bókstaflega skil ekki að menn skuli ekki a.m.k. halda við það að einhverju leyti þótt þeir lækkuðu endurgreiðsluna kannski úr 100 í 80, þótt þeir gerðu það en héldu áfram stuðningi við húsnæði sveitarfélaganna og þá útvíkkun á þeirri endurgreiðsluheimild sem tekin var upp á sínum tíma. Að Framkvæmdasjóður ferðamannastaða skuli vera skertur, hann fái ekki einu sinni að halda tekjustofni sínum, gistináttagjaldinu, óskertu og ríkisstjórnin ætli annað árið í röð, og meiri hluti hennar, að leggja upp með tóman sjóð inn í árið. Hvernig fór það í fyrra? Fór það ekki þannig að á útmánuðum hrökklaðist ferðamálaráðherra til að mæta inn í ríkisstjórn og biðja um mörg hundruð milljóna króna aukafjárveitingu? Svo var byrjað að úthluta henni áður en Alþingi hafði fallist á hana eða heimilað hana. Er góður svipur á því? Aftur loka menn augunum fyrir því að þörfinni er ekki á nokkurn hátt mætt með þessu. Reisupassafrumvarpið liggur hér flatt og stjórnarliðar hlaupa í allar áttir, fyrirvarar út og suður, sem betur fer. Það verður vonandi aldrei afgreitt og þá verða engir peningar og það verða hvort sem er engir peningar á næsta ári af því og sennilega yrði langt liðið á árið 2016 áður en yfir höfuð væri hægt að fara að innheimta einhverjar tekjur á grunni þess, sem væntanlega verður aldrei. Framkvæmdasjóður ferðamannastaða með 145 millj. kr. í tekjur á næsta ári er eins og hver annar brandari þegar ríkisstjórnin sjálf og ráðherra sjálfur leggur fram þingmál hér á þinginu þar sem talað er um a.m.k. milljarð á ári sem þurfi af hálfu ríkisins í fjárveitingar í þennan málaflokk. Það er allt of margt enn þá, því miður, sem fær algerlega ófullnægjandi úrlausn í þessu máli. Það hefði ekki kostað mikið í sumum tilvikum að laga það verulega til, eins og t.d. að láta jöfnun örorkubyrði í friði úr því að ríkisstjórnin hrökklast langleiðina til að láta það afskiptalaust. Nei, það er samt krukkað aðeins í það á seinni helmingi þessa árs. Það er heldur lítil reisn yfir því. Þetta og margt fleira mætti ræða og ég komst ekki yfir nema um það bil helminginn af því sem ég ætlaði mér að taka fyrir þannig að það er viðbúið að ég fari aftur á mælendaskrá fljótlega.

Herra forseti. Ég óskaði eftir því áðan að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra væri kvaddur hingað til fundar til þess að gera þinginu grein fyrir því hver staða Bankasýslunnar er. Eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þá ítreka ég ósk mína. Það er algjörlega ljóst miðað við þær upplýsingar sem hér eru að koma fram að þessi ágæta stofnun ríkisins er í algjöru uppnámi. Það hefur komið fram við umræðurnar að frumvarp eða þingmál sem hæstv. ráðherra hafði lofað þinginu til þess að gera grein fyrir því hvað ríkisstjórnin er að hugsa með framtíðina er stopp í ríkisstjórn. Og nú upplýsir hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon það líka að hæstv. fjármálaráðherra hafi í umræðu fyrr í dag játt því að óhönduglega væri farið með stjórnsýslu ríkisstjórnarinnar gagnvart stofnuninni. Ég hef mörgum sinnum á kjörtímabilinu lýst áhyggjum mínum vegna framtíðar sparisjóðanna og sparisjóðafjölskyldunnar. Hún er í ágætum höndum Bankasýslunnar sem hefur lagt fram mjög jákvæðar og að mér þykir góðar hugmyndir um það hvernig eigi að haga þeim málum í framtíðinni. Og þá gerist það, þegar búið er að draga upp teikningar af því hvernig eigi að fara með þau mál, að hæstv. fjármálaráðherra kemur og ætlar bara að leggja stofnunina niður. Maður hlýtur að spyrja: Hvað vakir þar á bak við? Ég segi það og ítreka það aftur fyrir mína hönd, eins og ég sagði áðan, og minna pólitísku vandamanna og þá á ég við hv. þingmenn Samfylkingarinnar, að mér finnst ekki koma til greina að þing haldi heim til jólahalds nema þetta mál verði upplýst. Eftir þann fund sem ríkisstjórnin átti og gat ekki leyst þetta mál, held ég að það sé sanngjörn ósk, að ég ekki segi krafa, að hæstv. fjármálaráðherra geri þinginu grein fyrir stöðu þessa máls eigi síðar en í kvöld. Ég spyr hv. þingmann: Hvað finnst honum um þá kröfu?

Forseti vill geta þess að hann hefur látið gera hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra viðvart um að nærveru hans sé óskað hér í þingsal.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessar upplýsingar sem forseti veitir. Að sjálfsögðu er ég sammála hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, það er lágmarkskrafa að hæstv. fjármálaráðherra komi hér og gefi einhver færi á sér. Ég er margbúinn að óska eftir því, bæði í umræðum um fjárlagafrumvarpið sjálft og tengd frumvörp, og hef litla uppskeru haft af því. Hæstv. ráðherra hefur ekki látið sjá sig í umræðum um þessi stóru mál sín, virðist vera að taka sér þær venjur hæstv. forsætisráðherra til hliðsjónar að mæta bara yfirleitt ekki hérna. Mér finnst það skrýtið, ég á því ekki að venjast á yfir 30 ára dvöl minni hér að ráðherrar algjörlega opinskátt og beinlínis hunsi svona þingið. Ég greip þar af leiðandi til þess ráðs að semja við minn þingflokk um að fá að fara í óundirbúna fyrirspurn á ráðherrann, af því að það er eina tækifærið sem maður hefur til þess að ná orðastað við ráðherra sem mæta ekki í þinginu. Og það var gagnlegt vegna þess að hæstv. ráðherra var auðvitað hrakinn þar á þann flótta að verða að viðurkenna að málið væri ekki á nokkurn hátt í nógu góðum farvegi hjá sér. Hann hefði kynnt eitthvað í ríkisstjórn en það sæti þar fast. Þar af leiðandi er Alþingi í myrkri með það hvað stendur til á næsta ári, hvers konar fyrirkomulag eigi þá að taka við um eignarhaldið. Meiri hluti fjárlaganefndar virðist engu að síður ætla að setja undir sig hausinn og það er búið að færa alla fjármunina inn í fjármálaráðuneytið, 47 millj. kr. Bankasýslan virðist þá ekki eiga að vera til í fjárlögum næsta árs, það verður enginn fjárlagaliður. Og ég segi það sem fyrrverandi fjármálaráðherra að ég tel það subbuskap að hafa ekki stofnunina á fjárlögum, þó með litla fjárveitingu væri, þannig að fjárlagaliðurinn sé til þegar greidd verða laun eða biðlaun og gerður upp kostnaður af starfseminni á næsta ári. Annað er auðvitað ekki tækt. Og í raun og veru held ég að það sé ekki í samræmi við fjárreiðulög að vísa á einhverja fjárheimild sem er búið að sulla inn í almennan rekstur fjármálaráðuneytisins. Og hver ætlar að annast þá millifærslu? Og hvað mun Ríkisendurskoðun segja við því? 
             Burt séð frá pólitíkinni í málinu, sem er ærið tilefni til að ræða, 

Herra forseti. Við vitum það vel og ég hef sagt það hér fullum fetum að yfir sparisjóðunum vokir banki eins og Arion. Við vitum að hann vinnur að því leynt og ljóst að klófesta Afl sem er hryggsúlan í því sem eftir lifir af sparisjóðunum. Og það sætir mikilli furðu að einmitt þegar þau mál eru í deiglu skuli það vera sérstök ósk og sérstakur pólitískur vilji hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, formanni Sjálfstæðisflokksins, að husla Bankasýsluna eins og hverja aðra druslu í gröf. Er það til þess að hægt sé að koma þessum málum fyrir eins og honum og einhverjum kann að þykja hentast? Í öllu falli, herra forseti, þá tel ég að málið sé þannig vaxið að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra verði að koma hingað og skýra okkur frá stöðu þessa máls, sem núna er strand í ágreiningi á millum Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks í ríkisstjórninni. Ég tel að þingið eigi heimtingu á að vita hver eigi að verða afdrif  
            

Herra forseti. Ég held reyndar að fleira geri það að verkum að það er ákaflega vandasamt fyrir Alþingi að fara heim að óbreyttum aðstæðum. Ég nefni þar læknaverkfallið. Það er eiginlega hrollur í manni þegar maður sér hversu algerlega afvelta ríkisstjórnin er með það mál og ráðalaus. Ekki batnar það nú ef ekkert aðhald er að henni á þingi og henni er ekki haldið við efnið. Ég er ekki bjartsýnn ef ríkisstjórnin fær að laumast heim í jólaleyfi með málin ófrágengin og þar á meðal þetta. Ég geng reyndar lengra, ég tel að það sé ekki í samræmi við lög að leggja ekki Bankasýslunni til einhverjar fjárveitingar úr því að ekki er búið að fella hana niður með lögum. Það fyndna er að þetta mun hitta hæstv. fjármálaráðherra sjálfan fyrir vegna þess að lögin um meðferð eignarhluta og sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum eru ónýt og heimildir fjármálaráðherra eru ónýtar nema Bankasýslan sé að óbreyttum lögum starfandi og vinni sína vinnu í þeim efnum, þar á meðal geri tillögurnar til hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra verður því handlama í þessum málum strax frá áramótum ef þetta verður niðurstaðan.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir ræðuna. Ég ætla að staldra við styttinguna á atvinnuleysisbótatímabilinu. Með því að skerða réttindi atvinnuleitenda sem eru tryggðir innan kerfisins og hafa unnið sér inn réttindi í kerfinu ætlar ríkisstjórnin að spara ríkissjóði 1.130 milljónir. Mig langaði í þessu sambandi að minnast á, af því að hér var náttúrlega gríðarlegt atvinnuleysi og fór hæst í mars eða apríl 2009, að þáverandi ríkisstjórn náði góðu samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins. Samtök atvinnulífsins tóku á sig hækkun á tryggingagjaldi til þess að fjármagna auknar atvinnuleysistryggingar. Síðan lengdum við bótaréttinn í fjögur ár tímabundið vegna þess alvarlega ástands sem hafði skapast. En nú bregður svo við að þriggja ára rétturinn verður skertur. Hann kom inn í lög 2006 og hafði þá verið styttur í miklu samráði við aðila vinnumarkaðarins auk þess sem unnin voru sérstök lög um virkar vinnumarkaðsaðgerðir. Mig langaði að spyrja hv. þingmann sem fyrrverandi fjármálaráðherra hvort sú aðferðafræði sem hér er verið að beita, með einhliða ákvörðun ríkisvaldsins og því að skila ekki til baka fjármunum vegna tryggingagjaldsins, séu vinnubrögð sem hann kannist við úr eigin tíð 

Herra forseti. Ég held að um algera nýlundu sé að ræða í máli af þessu tagi og sérstaklega þegar kemur að samskiptum við aðila vinnumarkaðarins og eftir atvikum sveitarfélögin um þessi mál, um atvinnuleysisbótamálin eða vinnumarkaðsmálin. Auðvitað voru oft átök og sviptingar og tekist á um stórar tölur á síðasta kjörtímabili, en við lentum því alltaf að lokum í sæmilegri sátt. Það tók til dæmis í þegar verið var að hækka tryggingagjaldið samhliða framlengingu kjarasamninga og það voru ekki léttar aðstæður að bæði var verið að reyna að ná samningum en það þurfti líka að hækka tryggingagjaldið. Ég get nefnt sem dæmi hvað ríkið gerði þá, ég ber mesta ábyrgð á því, því að ég féllst á að ríkið skyldi greiða tryggingagjaldshækkunina fyrir sveitarfélögin út það ár. Ríkið tók því á sig kostnað vegna hækkaðs launakostnaðar sveitarfélaganna vegna tryggingagjalds á um það bil hálfu ári. Og ólíkt höfumst við að. Það var til þess að ná öllum saman að borðinu og sveitarfélögin féllust á þá framlengingu samninga sem þá var uppi, en núna ákveður ríkisstjórn hins vegar einhliða að skerða atvinnuleysisbótatímabilið og henda kostnaði upp á 500 milljónir í sveitarfélögin án þess að tala við þau. Ég hélt nú að þeir væru rómsterkari en mér hefur virst þeir vera undanfarna daga, vinir mínir bæði hjá sveitarfélögunum og á vinnumarkaðnum, mér hefur fundist tísta fulllágt í þeim í ljósi þessarar framkomu. Það ótrúlegasta af öllu er það að þessi svokallaði sparnaður eða niðurskurður upp á 1.130 milljónir er bara bókhaldslegt aðhald. Félagsmálahluti velferðarráðuneytisins virðist hafa valið þá leið að taka út aðhaldskröfuna á sinn málaflokk fyrst og fremst í formi þess að stytta atvinnuleysisbótatímann um hálft ár, svo hátt risið sem er nú á því. En tryggingagjaldið er ekki lækkað. Þar af leiðandi fær atvinnulífið ekki að njóta þess og ríkissjóður í reynd 

Ég þakka svarið. Ég tel að ég og hv. þingmaður túlkum einmitt þessa aðgerð rétt, hún er eingöngu skilaboð til langtímaatvinnulausra um að þeir séu einhvers konar annars flokks hópur í íslensku samfélagi og það sé sjálfsagt að senda þá á sitt sveitarfélag. Ég er sammála því að það hefur frekar lítið heyrst í Samtökum atvinnulífsins og sveitarfélögunum. Á fundi velferðarnefndar kom þó fram mikil óánægja hjá sveitarfélögunum með að ekki hefði farið fram kostnaðarmat á áhrifum frumvarpsins á sveitarfélögin. Ég hef kallað eftir því með fyrirspurn til fjármálaráðherra og ekki fengið nokkur svör þó að liðið sé vel á annan mánuð. Þá að jöfnun örorkubyrði, ég er mjög ánægð með að það hafi orðið þó einhver breyting á því en ég velti fyrir mér: Hafa verið lagðir fram reikningar á því í nefndinni hvaða áhrif þetta hafi á lífeyrisréttindi í almennu sjóðunum?

Herra forseti. Ég held að þetta sé alvarlegra mál en kannski tölurnar og sex mánuðir beinlínis leiða í ljós ef maður reynir að velta fyrir sér aðstæðunum sem á bak við liggja. Ég held að ástæða sé til að ætla að í þessum hópi, 1.000–1.300 manns, sé stór hluti þeirra sem enn eru án atvinnu og hvað veikasta stöðu hefur í þeim efnum. Og af hverju held ég það, herra forseti? Jú, það er vegna þess að þetta er hópur sem enn er langtímaatvinnulaus. Þrátt fyrir að atvinnuástandið hafi batnað jafn mikið og raun ber vitni og þrátt fyrir að þetta fólk hafi verið í atvinnuleit í tvö og hálft til þrjú ár er það enn í þessari stöðu, og það segir okkur ábyggilega ákveðna sögu. Hér gætu verið margir á ferð sem eiga við t.d. geðræn vandamál að stríða og hafa veika stöðu á vinnumarkaði vegna slíkra veikinda og annað í þeim dúr. Mér finnst alveg óskaplega lágt  Varðandi seinni spurningu hv. þingmanns þá hef ég nú ekki tíma til að koma inn á hana en geri það kannski seinna.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að halda áfram með það sem var rætt í fyrra andsvari hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur um styttingu tímabilsins um sex mánuði hjá þeim sem hafa verið í atvinnuleit. Það er athyglisvert sem kom ágætlega fram í ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að hér er án fyrirvara í rauninni verið að samþykkja núna 15. desember, eða þetta verður samþykkt á morgun eða hinn, að fólk falli út af bótum 1. janúar. Það er í þessu einhver ótrúlegur fjandskapur við þetta fólk, virðingarleysi. Umhyggjan kemur svo kannski fram í mildum texta í nefndaráliti þegar menn tala um bílaleigurnar og lækkun afsláttar af vörugjaldi. Þar stendur, með leyfi forseta, að það hafi komið í ljós að þetta komi „nokkuð hart niður á bílaleigum“. Þess vegna er dregið til baka þar. Það er í sjálfu sér enginn ágreiningur um það, en vorkunnsemin er meiri við bílaleigufyrirtæki en fólk sem er að detta út af bótum og fær engar bætur margt hvert vegna þess að makar hafa tekjur og vegna annarra þátta þannig að það dettur algjörlega út af bótum. Sveitarfélögin grípa ekki inn í. Að minnsta kosti verður eyða þangað til sveitarfélögin geta gripið inn í. Á sama tíma er grafið undan því úrræði sem sett var upp með þátttöku ríkisins, sem er VIRK Starfsendurhæfingarsjóður. Nú átti að koma inn þriðji hlutinn, þ.e. ríkishlutinn, til þess að taka á þeim hópi sem hefur ekki verið á atvinnumarkaði og hefur takmörkuð réttindi, en svo verður ekki. Þar erum við að tala um þann hóp sem á þyngst og erfiðast með að koma sér í vinnu. En nei, það á að lækka líka hjá Vinnumálastofnun, minnka ráðgjöfina og minnka þjónustuna við þennan hóp, sem þyrfti að margfaldast til þess að við fáum ekki langvarandi örorku sem afleiðingu af því erfiða tímabili sem fólk hefur farið í gegnum í atvinnuleysinu.

Herra forseti. Ef ég má stela örfáum sekúndum til að svara hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, af því að um flokkssystkini er nú að ræða. Spurt var: Fengum við í nefndinni einhverjar upplýsingar um áhrifin á lífeyrissjóðina ef menn færu alla leið með að þurrka upp greiðslurnar vegna jöfnunar á örorkubyrði? Já, við fengum það, við fengum t.d. mjög góða umsögn frá Lífeyrissjóðnum Stapa, sem er auðvitað hinn stóri lífeyrissjóður á landsbyggðinni, lífeyrissjóður Norðurlands og Austurlands. Það er erfiðisvinnumannasjóður. Þar er mikið af bændum, sjómönnum, byggingarverkamönnum og iðnaðarmönnum, bílstjórum og öðrum slíkum, sem eru með hátt nýgengi örorku og háa slysatíðni. Það er ljóst að slíkur sjóður gæti þurft að skerða réttindi sjóðfélaga sinna um allt að 5%, það er bara þannig. Það er dauðans alvara, og félagsmenn í slíkum sjóðum sætu þá uppi með mun lakari lífeyrisréttindi en aðrir. Varðandi styttingu atvinnuleysisbótatímans held ég að við verðum líka að hafa áhyggjur og horfa yfir málaflokkinn í heild. Hvað er ríkisstjórnin að gera á tengdum sviðum? Það er allt saman neikvætt, ég sé hvergi neitt jákvætt. Ég sé ríkisstjórnina hvergi bæta í eða brydda upp á neinu nýju í þágu þessa hóps. Það er allt niður á við. Það er dregið úr vinnumarkaðsaðgerðum. Vinnumálastofnun er skorin þannig að hún er að segja upp fólki og hún er að loka starfsemi sinni á heilum svæðum. Hún er að loka í Þingeyjarsýslum og hverfa af starfssvæði Framsýnar með alla sína þjónustu. Það er verið að loka framhaldsskólunum, bóknámshluta þeirra, fyrir fólki eldra en 25 ára, þannig að sú leið er þá ekki heldur fær fyrir þann hluta þessa hóps sem ætti þarna kannski möguleika á því að nota tíma sinn til náms. Allir þekkja hvernig átti að meðhöndla VIRK Starfsendurhæfingarsjóð, þó að það sé sýndur einhver vottur með því að setja inn 200 milljónir og það er kölluð einskiptisgreiðsla. Þá er samkomulaginu um fulla þátttöku ríkisins ýtt til hliðar. Þegar þetta er allt saman skoðað saman er þetta mjög bágborin frammistaða.

Hæstv. forseti. Það er hægt að taka til viðbótar því sem hv. þingmaður nefndi í sambandi við hversu dapurleg þessi heildarmynd er að á sama tíma og þetta gengur yfir nánast án nokkurrar andstöðu eða umræðu af stjórnarliðum þá flytja þeir sjálfir tillögu um aukin virkniúrræði. Það er sérstakt og sjálfstætt mál í þinginu frá stjórnarþingmönnum um að auka virkni atvinnuleitenda. Mér finnst það jaðra við grín þegar stjórnarmeirihlutinn er að slá sér upp á einstökum málum en samþykkir svo tillögur sem ganga þvert á þær hugmyndir sem eru á bak við þau mál. Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann um tryggingagjaldið. Við þekkjum báðir til þess að þegar það var hækkað verulega þá treysti atvinnulífið á að það mundi síðan lækka með minna atvinnuleysi og minni kostnaði. Menn studdu það vegna þess að það væri mikilvægt að þarna væri gjald sem lagt væri á vinnuafl, þ.e. á fjölda þeirra sem starfa hjá fyrirtækjum. 

Herra forseti. Það verður fróðlegt að sjá hvernig þeir sem standa að tillöguflutningi um aukin virkniúrræði greiða atkvæði þegar þetta mál kemur til afgreiðslu. Varðandi tryggingagjaldið þá reyndi ég mikið í fyrrahaust að vekja athygli á þeirri ótrúlegu ráðstöfun sem ríkisstjórnin greip þá til en fór merkilega hljótt í gegn, fáir sem áttuðu sig kannski á því, enda var hún vandlega falin í mismunandi frumvörpum og erfitt að fá yfirsýn yfir heildarmyndina. En veruleikinn var sá að ríkisstjórnin, meiri hlutinn, færði úr sérmerktum hlutum tryggingagjaldsins nærri 1 prósentustig með því að helminga tekjustofn Fæðingarorlofssjóðs, með því að lækka umtalsvert þann hluta tryggingagjaldsins sem hefur runnið til Ábyrgðasjóðs launa og með því að taka verulegan skerf af því sem áður var í atvinnutryggingagjaldi og færa inn í almennt tryggingagjald. Þannig að í staðinn fyrir að með lækkandi atvinnuleysi hefði tryggingagjaldið núna getað verið komið niður um um það bil 1 prósentustig hefur það lækkað einu sinni um 0,1% og á að lækka aftur á næsta ári um 0,1%. Tryggingagjaldsstofninn er yfir 1 þús. 

Hæstv. forseti. Eins og oft hefur komið fram í þessari umræðu ræðum við frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2015. Ég ætla í ræðu minni fyrst og fremst að ræða um þau mál sem lúta að velferðarnefnd, en við veittum umsögn um frumvarpið, bæði minni hluti og meiri hluti í sitt hvoru lagi. Ég ætla að fjalla um tvo þætti, styttingu á rétti til atvinnuleysistrygginga og svo breytingar á lögum um sjúkratryggingar sem varða greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði. Það hefur verið rætt þó nokkuð um þessi mál hér og við höfum bent á varðandi atvinnuleysistryggingarnar að það er fordæmalaust, a.m.k. á síðustu áratugum, að einhliða breytingar á réttindum til atvinnuleysistrygginga séu gerðar af hálfu ríkisvaldsins án samráðs við aðila vinnumarkaðarins og þá fyrst og fremst auðvitað verkalýðshreyfinguna. Lög frá 2006 um atvinnuleysistryggingar kváðu á um þriggja ára rétt til atvinnuleysistrygginga. Áður hafði hann verið fimm ár en eftir mikla vinnu, yfirlegu og samninga var ákveðið að stytta tímann niður í þrjú ár, enda taldist það vera ólíklegt að fólki tækist að finna vinnu eftir að hafa verið atvinnulaust mikið lengur en það, en jafnframt var komið á virkum vinnumarkaðsaðgerðum. Núna er þungt hljóðið í verkalýðshreyfingunni vegna ýmissa þátta fjárlagafrumvarpsins og þetta er einn af þeim þáttum sem sérstaklega er tilgreindur t.d. í ályktun miðstjórnar ASÍ. Þar er bent á að erfitt verði að ná til lands í komandi kjaraviðræðum og að samninga- og samtalsleiðin sé augljóslega ekki vilji ríkisstjórnarinnar heldur þurfi að láta hart mæta hörðu. Á sama tíma og verið er að skerða réttindi fólks sem er langtímaatvinnulaust - hlutfallslega er flest þetta fólk sem verður fyrir barðinu á þessum niðurskurði ríkisstjórnarinnar á höfuðborgarsvæðinu og Suðurnesjum - er verið að draga úr framlögum til vinnumarkaðsaðgerða og skerða og taka fyrir réttindi fólks yfir 25 ára aldri til þess að fara í framhaldsskóla. Það má því segja að ekki sé eingöngu verið að láta atvinnulausa gjalda langt umfram ýmsa aðra heldur er verið að einkavæða vanda fólks sem horfið hefur frá námi án fullnaðarprófs. Fólk þarf þá að sækja í einkaskóla sem eru með dýr skólagjöld fyrir önn í frumgreinanámi, og ef fólk treystir sér út í þær skuldbindingar þá tekur það lán hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna. Ríkið fjármagnar þau að einhverju leyti með niðurgreiðslu vaxta en það er ógegnsætt og ég held að það sé afskaplega óheppileg þróun að einkavæða vanda fólks með þessum hætti og að ríkið taki ekki fjárhagslega ábyrgð á því að koma því fólki til mennta sem áhuga hefur á því. Þá má benda á að framlög til símenntunarstöðva eru mun lægri á höfuðborgarsvæðinu en víðs vegar um landið þannig að á sama tíma og lýst er yfir miklum vilja til þess að flytja stofnanir héðan af höfuðborgarsvæðinu er ekki litið til þess að hér er hlutfallslega mikið atvinnuleysi miðað við ýmsa aðra landshluta og að hér er minna fjármagn til símenntunarstöðva. Ég mundi vilja túlka það sem svo að þessi skerðing lýsi vantrú á getu fólks til þess að komast út úr atvinnuleysi og lýsi fullkomnum skorti á virðingu fyrir stöðu þeirra sem hafa misst atvinnu sína. Þá komum við að breytingum á lögum um sjúkratryggingar. Það er nú búið að gera breytingar, því að hækka átti viðmiðunarfjárhæðir í greiðsluþátttökukerfi almennra lyfja. Fyrir nefndinni kom þó ekki fram hvað áætlað væri að hækka þakið í greiðsluþátttökunni mikið. Jafnframt var bent á að það væri alls óvíst hvort sparnaðurinn af þessum niðurskurði yrði minni en áætlað var eða jafnvel miklu meiri. Yfirsýnin yfir það kerfi sem verið var að fikta í var afskaplega takmörkuð eða fjárhagslegum áhrifum af því að fikta í kerfinu. Það var því hætt við þetta, var okkur sagt á nefndarfundi, og sagt að þessu ætti að ná fram með auknu eftirliti landlæknis. Við vorum einmitt á þeim tíma í nefndinni að fara yfir lyfjaeftirlitsmál og það kom fram ítrekað í bréfum frá landlækni að embættið taldi sig ekki hafa viðhlítandi lagaheimildir og skorta fjármuni til eftirlitsins. Það kom fram í bréfi frá ráðuneytinu að það teldi að ekki skorti lagaheimildir en það óskaði þó eftir því að embættið kæmi frekari ábendingum til sín. Nægar voru þær nú fyrir en þeir vildu halda áfram þessum bréfaskriftum. Við í nefndinni munum auðvitað fylgja því eftir og sjá hver niðurstaðan verður um eftirlitsheimildir landlæknis og fjármuni til að geta sinnt þeim. Að lokum varð þetta að mótvægisaðgerð. Í staðinn fyrir að auka kostnaðarþátttöku sjúklinga um 200 milljónir í almenna lyfjakerfinu verður hún hækkuð um 50 milljónir. Það kemur ekki alveg fram hvar þær 50 milljónir eiga að falla til en þær eru þarna einhvers staðar á milli skips og bryggju sem áætlaður sparnaður. En það er náttúrlega mjög snautlegt að búa til úr niðurskurði, sem átti að vera 200 milljónir en varð 50, einhvers konar mótvægisaðgerð við hækkun matarskatts. Ég skil eiginlega ekki hverjum datt sú snilld í hug. Það er einhver sem er dálítið óforskammaður. Þá eru það S-merktu lyfin. Undir greiðsluþátttökukerfi lyfja á að setja S-merkt lyf sem veitt eru utan heilbrigðisstofnana. Það er mjög erfitt að fá upplýsingar um hvernig þetta eigi að fara fram en það kom fram fyrir nefndinni, eins og við í minni hlutanum förum yfir í áliti okkar, að það hefði ekki verið greint nákvæmlega hvernig greiðslubyrðin mundi breytast miðað við mismunandi sjúkdóma og mismunandi hópa sjúklinga. Þarna er bara skotið út í loftið og þetta snertir fjárreiður og hagsmuni fólks sem alla jafna er mjög veikt fólk með alvarlega sjúkdóma. Þá kom fram að samráð hefði ekki verið haft við lyfsala eða mjög lítið og þeir vildu ekki þessa aðgerð, töldu það erfitt að sitja uppi með rýrnun á þessum dýru lyfjum og töldu sig ekki geta einir tekið á sig þá áhættu í rekstri, sem þýðir auðvitað að kostnaður til sjúklinga mun aukast. Nú skulum við setja þetta í samhengi við lyfjakostnað ríkisins, því að auðvitað er greiðsluþátttaka sjúklinga umtalsverð. Kostnaður ríkisins vegna lyfja á árinu 2015 samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, bæði í almennum lyfjum og S-merktum lyfjum, á að verða 14.685 milljónir. Það á því að velta 1% af þeim kostnaði yfir á sjúklinga, allra veikustu sjúklingana og það veit enginn alveg nákvæmlega hvernig það kemur til með að líta út. Tölum um lyfjakostnað. Það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu á bls. 384 að kostnaður vegna almennra lyfja hjá ríkinu árið 2013 hafi verið rúmir 8,2 milljarðar og vegna S-merktra lyfja tæpir 6,4 milljarðar. Þetta eru samtals 14,6 milljarðar. En hver á þessi kostnaður að verða árið 2015? Hann á verða tæpir 14,7 milljarðar, þannig að hann hækkar á milli tveggja ára, hafði hækkað árið á milli, ekkert mjög mikið, en nú á að draga úr því. Lyfjakostnaður ríkisins, og þetta eru tölur úr ríkisreikningi, á þannig að hækka um 80 milljónir á milli tveggja fjárlagaára, frá 2013, borið saman við frumvarpið 2015. Og þetta er raunlækkun, því að verðlag hefur jú hækkað á þessum tveimur árum en þetta er sett fram á verðlagi hvers árs. Ríkisstjórnin sem hrósar sér yfir því að vera að setja meiri fjármuni en nokkurn tíma hafa verið settir í Landspítalann, þó að það sé sama hlutfall vergrar landsframleiðslu og var 2009, er að ná niður kostnaði á ýmsum öðrum stöðum, t.d. í lyfjum með mjög grófum hætti og þarna er um verulega raunlækkun á kostnaði ríkisins af lyfjum að ræða. Nú er auðvitað jákvætt ef tekst að ná niður kostnaði af því að betri samningar nást við birgja og ríkið getur útvegað sér lægri verð, það er mjög jákvætt. Við eigum auðvitað að stefna að því og vinna áfram á þeirri braut sem hefur verið gert undanfarin ár, frá því fyrir hrun. En við getum ekki lækkað raunkostnað ríkisins í lyfjakostnaði með því að velta honum yfir á sjúklinga. Þegar nýja greiðsluþátttökukerfið var sett á þá stóð til, þegar ríkissjóður mundi rétta úr kútnum, að fjölga þeim lyfjum sem féllu undir greiðsluþátttökukerfið, sem nytu niðurgreiðslu af hálfu ríkisins. Þar var sérstaklega tilgreint pensilín fyrir fullorðna, þannig að fullorðið fólk sem þarf að taka pensilín, oft tengt ýmsum aðgerðum og meðferðum, þyrfti ekki eitt að bera kostnað af þeim lyfjaflokki. Núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra hefur haldið því fram að alltaf hafi verið ætlunin að setja S-merktu lyfin þarna undir. Ég hef komið að þessum málum þó nokkuð í gegnum tíðina, án þess að vera einhver sérstakur sérfræðingur í þeim, og mig rekur ekki minni til þess. Það getur vel verið að einhver hugsun hafi verið um þetta einhvern tíma í upphafi en það er þá mjög langt síðan og kannski einmitt vegna þess að það eru ýmsir tæknilegir ágallar á því og að í ljós hafi komið - ég ímynda mér það, því að ég man bara ekki eftir að þetta hafi verið ætlunin - að kostnaðurinn yrði allt of mikill fyrir sjúklinga. Það er því ekki söguskýring sem ég kannast við. Eigi hún við rök að styðjast er sú hugmynd löngu farin út af borðinu. Það er ýmislegt sem ég á eftir ósagt um kostnað í heilbrigðiskerfinu almennt. Það á kannski líka betur heima í fjárlagaumræðunni, 3. umr., sem við förum inn í fljótlega. En ég harma að ekki hafi verið dregin til baka skerðing á réttindum og lífskjörum fólks sem hefur verið langtímaatvinnulaust og ég harma að það eigi að auka greiðsluþátttöku sjúklinga í lyfjakostnaði.

Hæstv. forseti. Við erum stödd í 3. umr. um 3. mál, Ýmsar forsendur fjárlaga. Ég tel í upphafi nauðsynlegt að segja hreint út að ég tel þetta ekki gott frumvarp, eins og annað sem lýtur að fjárlögum og því sem því viðkemur. Fyrir þetta ár boðar þetta frumvarp veikingu á velferðarsamfélaginu okkar og í því er á fjölmörgum stöðum verið að klípa af framlagi ríkisins til velferðarkerfisins en í staðinn verið að velta kostnaði í auknum mæli yfir á atvinnulífið, lífeyrissjóði og síðast en ekki síst einstaklinga. Ég verð eiginlega að gera þá játningu að það er svolítið undarlegt að fylgjast með því hvernig umræðunni vindur fram hér á milli umræðna eða vindur í rauninni óskaplega lítið fram þar sem frumvarpið stendur í öllum meginatriðum þó svo að það hafi verið gerðar smábreytingar sem draga kannski úr sumum af göllum þess. Eins og hefur komið fram í umræðunni í kvöld eru það helst þættir sem lúta að jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóða þar sem meiri hluti hv. efnahags- og viðskiptanefndar hefur lagt til að fallið verði frá tillögum frumvarpsins um að hlutdeild lífeyrissjóða í tekjum, almennu lífeyrissjóðanna, verði 0,35% og hún verði lækkuð árlega um 20% næstu fimm ár uns hún fellur brott. Þarna sem sagt er verið að leggja til mildari aðgerð í staðinn fyrir að þetta komi inn af fullum þunga núna, og svo hins vegar er verið að leggja til að gildistími ákvæða í lögum um virðisaukaskatt verði framlengdur um eitt ár þegar kemur að vistvænum bílum, þ.e. til að viðhalda efnahagslegum hvata til kaupa á vetnis-, rafmagns- eða tengil- - já, ég get ekki einu sinni sagt þetta orð, sem sagt á umhverfisvænum bílum. Auðvitað er þetta úr af fyrir sig gott en það breytir því ekki að það eru tvö stór mál sem út af standa óbreytt og mig langar að gera að helsta umræðuefni mínu hér í kvöld. Það er annars vegar sjúklingaskatturinn sem fólk með alvarlega sjúkdóma á að borga en það eru S-merktu lyfin, sérhæfðu sjúkrahúslyfin, sem þó eru ekki tekin inn inni á spítala heldur lyf sem fólk fær að taka með sér heim og taka inn þar. Þarna ætlar ríkissjóður að spara sér á annað hundrað milljónir með því að velta kostnaðinum yfir á sjúklinga. Þessa aðgerð tel ég vera mjög illa ígrundaða og alls óvíst hvaða áhrif þetta kemur í raun til með að hafa á ávísun lyfja og í rauninni lyfjanotkun. Þar með er þetta stórt mál inni í allsherjarhugsunina sem varðar velferðarkerfið okkar. Verður þetta mögulega til þess að fleiri S-merktum lyfjum verður ávísað til notkunar utan heilbrigðisstofnana, vegna þess að þá getur ríkið sparað sér peninga með því að láta fólk taka lyfin sín inn heima? Eða verður þetta til þess að farið verður að horfa í peninginn sem leggst á sjúklinginn og þá farið að velja að gefa lyf sem eru gefin inni á spítalanum og þá með tilheyrandi kostnaði fyrir ríkið, ekki aðeins í því að borga fyrir lyfið heldur alla umsýsluna sem þá á sér stað inni á spítalanum? Því miður, eins og kom fram í máli hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, hefur ekki farið fram nein almennileg greining á því hvernig þetta muni koma út fyrir ríkið. Mér finnst það stóralvarlegt mál, því að við erum að tala um mjög sérhæfð lyf sem eru gefin við alvarlegum sjúkdómum. Mér finnst algjört grundvallaratriði að það liggi fyrir góðar meðal annars læknisfræðilegar greiningar á því hvaða áhrif það hefur að vera að hræra í greiðsluþátttökukerfinu þar sem sumir sem eru jafnvel með sama sjúkdóminn en taka ólík lyf við ólíkum einkennum lenda í ólíkri greiðsluþátttöku. Þetta finnst mér stórt heilbrigðismál sem því miður hefur ekki verið rætt nógu mikið. Svo vil ég taka undir með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur sem sagði fyrr í kvöld að hér sé farið í vitlausa átt, því að auðvitað ættum við að vera að vinna í því að minnka kostnaðarhlutdeild sjúklinga en ekki að koma henni yfir á breiðari hóp sjúklinga. Eins og margoft hefur verið talað um eru ýmis teikn um það, og flest teikn um það, að við séum að rétta úr kútnum eftir kreppuna, hagkerfið hefur verið að taka við sér, það er allt á uppleið og þá eigum við að forgangsraða peningunum í heilbrigðiskerfið og S-merktu lyfin eru þar hluti af. Ég tel þetta því alveg gríðarlega veikingu á kerfinu þar sem við erum að velta auknum byrðum yfir á fólk með alvarlega sjúkdóma akkúrat á þeim tíma þegar við gætum verið að fara í hina áttina. Hitt málið sem ég vil gera að umræðuefni í kvöld, og mér finnst hreinlega ekki hægt að fara í umræðu um þetta 3. þingmál án þess að ræða það, er stytting á atvinnuleysisbótatímabilinu þar sem fyrirhugað er að stytta það úr þremur árum í tvö og hálft ár. Boðað er að sú breyting, ef lögin verða samþykkt, eigi að taka gildi strax um áramótin, þ.e. eftir tvær vikur. Hæstv. forseti, við erum að tala um það núna 15. desember að breyta lögum þannig að 1.000–1.300 manns detti út af atvinnuleysisskrá og missi þannig framfærslu sína, ekki safna þeir fyrir þessu. Það er mjög alvarlegt mál að þeir missi framfærslu sína eftir tvær vikur. Hluti þeirra mun kannski geta fengið einhverja framfærslu frá sveitarfélaginu sínu en alls ekki allur hópurinn. Þessi breyting á atvinnuleysisbótatímabilinu var gerð án nokkurs samráðs við verkalýðshreyfinguna en öflugt atvinnuleysistryggingakerfi hefur í raun verið ein af grundvallarstoðunum í velferðarkerfi okkar, eitthvað sem fólk hefur getað reitt sig á ef svo óheppilega fer að það af einhverjum ástæðum missir vinnuna, þá höfum við haft hér þó nokkuð sterkt atvinnuleysistryggingakerfi. Og hér stendur sem sagt til að veikja það og velta kostnaðinum við framfærslu langtímaatvinnulausra yfir á sveitarfélögin sem þó fengu ekkert að koma að borðinu, koma að þessum fyrirhuguðu breytingum. Eiginlega til að bíta höfuðið af skömminni er þetta gert án nokkurra mótvægisaðgerða. Þau virkniúrræði sem fyrir eru, eins og t.d. VIRK Starfsendurhæfingarsjóður, þau eru veikt sem og menntakerfið þar sem bóknámi í framhaldsskólum verður í raun lokað fyrir þá sem eru 25 ára eða eldri og þeim vísað í dýrari einkaskóla. Hér því verið að draga úr möguleikum fólks til virkni ef það er atvinnulaust. Á sama tíma og hæstv. ríkisstjórn leggur fram þetta frumvarp með tillögum um styttingu atvinnuleysistímans án allra virkniúrræða liggur hér fyrir tillaga til þingsályktunar, sem þó hefur ekki verið mælt fyrir, um eflingu virkniúrræða fyrir atvinnuleitendur. Svo ég lesi aðeins upp úr greinargerð sem fylgir henni þá segir þar, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að búa atvinnuleitendum gott umhverfi þar sem þeir fá aðstoð við að finna sér nýja vinnu, fá atvinnutengda starfsendurhæfingu og virkniúrræði sem henta hverjum og einum.“ Svo er haldið áfram. Flutningsmenn á þessari tillögu eru engin smáromsa. Það eru hv. þingmenn Ásmundur Friðriksson, Brynjar Níelsson, Elín Hirst, Vilhjálmur Árnason, Ásmundur Einar Daðason, Haraldur Benediktsson, Jón Gunnarsson, Unnur Brá Konráðsdóttir. Valgerður Gunnarsdóttir, Frosti Sigurjónsson, Vilhjálmur Bjarnason, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson, Karl Garðarsson, Þórunn Egilsdóttir, Willum Þór Þórsson og Jóhanna María Sigmundsdóttir. Ég verð að segja að mér finnst liggja beinast við að benda þessum hv. þingmönnum á að þetta er fín tillaga hjá þeim. Auðvitað viljum við efla virkni fyrir atvinnuleitendur, en væri ekki nær að skrifa þær inn í fjárlagafrumvarpið og þá þetta 3. mál, sem er ýmsar forsendur fjárlaga, og fara í gegnum þetta þar í stað þess að draga þar úr virkniúrræðunum en flytja svo þingsályktunartillögu sem er fín en væri í raun óþörf ef við mundum halda þessu inni í ýmsum forsendum fjárlaga? Það er í að það minnsta mín skoðun að hér séum við svolítið að sækja vatnið yfir lækinn. Hæstv. forseti. Ef tillögur hæstv. ríkisstjórnar ganga eftir er staðan sú að hér verður álögum létt af þeim efnameiri í samfélaginu sem geta til að mynda farið og keypt sér ný og flott raftæki án vörugjalda, en skattar verða hækkaðir á mat og auknar álögur lagðar á fólk með alvarlega sjúkdóma og yfir þúsund manns kastað af atvinnuleysisbótum með tveggja vikna fyrirvara. Því miður er þetta hæstv. ríkisstjórn sem ekki ætlar að framlengja auðlegðarskattinn og hún ætlar að draga úr veiðigjöldum og á sama tíma ætlar hún með tillögum sínum að veikja velferðarkerfið okkar. Það er eitthvað sem ég get ekki skrifað upp á og þess vegna tel ég bráðnauðsynlegt að okkur takist að koma fram einhverjum breytingum á þessu máli fyrir lok þessarar 3. umr. og gera það svolítið manneskjulegra.

Forseti. Ég held að framsögumaður málsins fyrir meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Pétur Blöndal, hafi orðað það svo þegar hann talaði fyrir nefndarálitinu að þetta væri nú ekki jafn skemmtilegt og virðisaukaskattsfrumvarpið þar sem matarskatturinn var hækkaður á okkur öll og bókaskatturinn hækkaður. En svo held ég að hann hafi bætt við, ég veit ekki hvort það var í sömu andrá eða annarri ræðu, að það væri auðvitað gott ef hægt væri að lækka tryggingagjaldið en það væri bara svo dýrt, það væri ekki hægt.  Ég hef svolítið velt fyrir mér tryggingagjaldinu og einmitt því á hvaða fyrirtæki það leggst. Tryggingagjald leggst þyngst á þau fyrirtæki sem ekki eru með mikla fjárfestingu, leggst hlutfallslega þyngst á þau fyrirtæki sem eru með háan launakostnað. Þess vegna hefði það til dæmis bætt stöðu nýsköpunarfyrirtækja, bókafyrirtækja, einyrkja, að lækka það vegna þess að allir þurfa að borga tryggingagjaldið. Ríkisstjórn hefur hins vegar ákveðið að létta álögum af stórútgerðinni, það er hennar fyrsta verk, en lækkar svo tryggingagjaldið um 0,1% á ári og klípur þar að auki af gjaldinu þannig að það renni beint í ríkissjóð frekar en til þeirra verkefna sem eru flest og öll, held ég að megi segja, kölluð velferðarverkefni. Hún klípur af því sem rennur í sjóði eins og t.d. Fæðingarorlofssjóð og lætur það renna beint í ríkissjóð. Mér finnst þetta algjörlega lýsandi fyrir ríkisstjórnina. Alls staðar þar sem hún kemur að, virðulegi forseti, gefur hún minna til þeirra sem þurfa á því að halda og léttir byrðum af þeim sem eiga nóg. Það er bara þannig og það er sama hvar maður lítur í þau frumvörp sem tengjast fjárlagafrumvarpinu, 1. máli, sem er fjárlagafrumvarpið sjálft, 2. máli sem er virðisaukaskattsfrumvarpið og svo frumvarpi til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga. Þetta vildi ég sagt hafa. Ég undra mig á þeirri forgangsröðun sem ríkisstjórnin hefur þegar hún lækkar álögur á atvinnulífið; hún horfir til stórfyrirtækjanna, hún horfir til stórútgerðarinnar en lætur hin fyrirtækin gjalda þess, hækkar kostnað á bókaútgefendur, hækkar kostnað á þá sem fást við útgáfu tónlistar. Við 3. umr. hafa verið gerðar þrjár breytingar, sýnist mér, frá því sem við ræddum í 2. umr. Út af fyrir sig eru þær allar til bóta, það er ekki spurning, en þær gætu virkilega verið til meiri bóta, þær ganga ekki nógu langt, alls ekki nógu langt. Fyrst ber að nefna hlutdeild lífeyrissjóða í tekjum af almennu tryggingagjaldi til jöfnunar og lækkunar á örorkubyrði lífeyrissjóða. Það átti að afnema á fjórum eða fimm árum. Nú er sem betur fer hætt við það og þakka skyldi maður, en það er bara spor því samt sem áður á að lækka þetta á næsta ári. Frá 1. júlí á framlagið að lækka í 26% og einnig að vera í 26% árið 2016, en það er þó ekki gengið alla leið og þakka skyldi þeim. Síðan er annað atriði sem er líka vissulega til bóta, það er ákjósanlegt að viðhalda efnahagslegum hvata til að kaupa umhverfisvæna bíla, en framlengja á það ákvæði um eitt ár, sýnist mér, það er ágætt líka. Og svo í þriðja lagi er breyting á lækkun á vörugjaldi af bílaleigubílum, nú segir að markið verði sett við 750 þús. kr. í staðinn fyrir 500 þús. kr. Er það ekki rétt skilið hjá mér? En mér skilst að sú hugmynd að lækka þetta um 500 þús. kr. hafi bara komið á síðustu metrunum í umræðunni í nefndinni, og það er náttúrlega svolítið umhugsunarvert. Ég mundi líka segja, eins og komið hefur fram hjá ræðumönnum hér á undan, að það er umhugsunarvert að þegar um er að ræða bílaleigubílana þá sér meiri hluti nefndarinnar að sér, af því að fyrirvarinn sé svo stuttur, en þegar kemur að því að stytta atvinnuleysisbótatímabilið úr þremur árum í tvö og hálft ár og afnema þær atvinnuleysisbætur er það gert með hálfs mánaðar fyrirvara, og það þykir ekkert athugavert. Bílar skipta meira máli en fólk. Það er náttúrlega alveg hreint undarlegt. Virðulegi forseti. Mig langar líka að koma aðeins inn á það sem ég tók eftir, en hér á að lækka gjöld sem renna til umboðsmanns skuldara, og ég tók eftir því að í fjáraukalögunum lækkuðu fjárheimildir til umboðsmanns skuldara um 72 millj. kr. Það var vegna þess að fjárútlát umboðsmanns skuldara urðu mun lægri en áætlað hafði verið vegna fjárhagsaðstoðar við fólk sem sér ekki leið út úr skuldum sínum og æskir þess að fara í gjaldþrot. Það kom í ljós að einungis 41% af þeim sem sóttu um þessa fjárhagsaðstoð hafa fengið hana. Allir hinir hafa verið metnir þannig að þeir voru ekki verðugir, ef svo má segja. Og það sem mér finnst merkilegast svolítið í því sambandi líka, virðulegi forseti, er að í frumvarpinu sem samþykkt var í lok janúar á þessu ári og gekk í gildi 1. febrúar á þessu ári, var ákvæði um að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra setti reglugerð um hvernig ætti að meta þörfina á fjárhagsaðstoðinni. Þessi reglugerð er ekki komin enn, virðulegi forseti. Það er 15. desember. Og svo átti að endurskoða lögin á þessu ári og það er ekki enn komin endurskoðun, það talar enginn um að endurskoða þessi lög. Hvað er þetta? Ég man ekki betur en að hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hafi talað manna mest á síðasta kjörtímabili um að hjálpa þyrfti fólki sem væri í alvarlegum fjárhagsþrengingum. En þessu fólki, 59% af þeim sem sækja um þessa fjárhagsaðstoð, er hafnað. Og ekki segja mér að það sé allt óheiðarlegt fólk sem er að reyna að spila á kerfið, það er ekkert svoleiðis, það getur ekki verið, virðulegi forseti. Síðan langar mig að nefna S-merktu lyfin og vísa til þess sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sagði hér á undan mér. Í fyrsta lagi leggst þessi aukna greiðsluþátttaka á fólkið sem er með þyngstu sjúkdómana. Sumt af því þarf að taka lyf alla sína ævi, aðrir veikjast síðar á ævinni, en þetta eru lífsnauðsynleg lyf og þetta eru þungir og erfiðir sjúkdómar. Nú á sem sagt að láta þetta fólk borga um 150 milljónir til viðbótar. Og það er líka hárrétt sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir sagði að þetta getur haft veruleg áhrif á bæði hegðan heilbrigðisstarfsfólks og er mikil mismunun á milli sjúklinga og hvernig komið er fram við þá. Það er eiginlega alveg ómögulegt, virðulegi forseti, að breyta greiðsluþátttökunni á þessum lyfjum sem eru, eins og kom fram líka í annarri ræðu, mjög dýr lyf og erfitt fyrir apótekin að taka áhættuna af því að sitja uppi með þau, að þau úreldist hjá þeim og slíkt. Það er ómögulegt að gera þetta án þess að gera rækilega rannsókn á því hvaða áhrif þetta getur haft. Virðulegi forseti. Síðan langar mig að minnast á skemmtiatriðið með Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Núna erum við í 3. umr. og því hefur ekki verið breytt, enn þá á að klípa 13 milljónir af þeim sjóði út af aðhaldskröfu ríkissjóðs. Það eiga sem sagt að fara 145 milljónir í þennan sjóð. Það vita allir að það vantar fullt af peningum í sjóðinn. Ég hafði vonað að fjárlaganefndin sæi að sér í þessum efnum en ef marka má fréttir frá því í kvöld og viðtalið þar við hv. formann fjárlaganefndar þá er þetta ekki inni. Það var ánægjulegt að heyra í þeim fréttum að þær 50 milljónir sem höfðu verið skornar niður til Útlendingastofnunar virðast eiga að koma inn, ef marka má orð hv. formanns. En það er náttúrlega algjörlega undarlegt að enn eigi þessi sjóður að standa í 145 milljónum. Það liggur fyrir að umsóknir í sjóðinn eru upp á 2 milljarða. En það er kannski með þann sjóð eins og blessað fólkið sem fer í gjaldþrot og sækir um fjárhagsaðstoð þess vegna, ríkisvaldið lítur kannski bara á það þannig að allir sem sækja um hafi ekkert við þetta að gera og séu bara að reyna að verða sér úti um pening. Það er kannski viðhorf ríkisstjórnarinnar og þeirra sem eru við stjórnvölinn til fólksins í landinu og okkar allra, að við viljum öll bara, ég veit það ekki, vera á bótum. Var það ekki eitthvað svoleiðis sem hv. formaður fjárlaganefndar talaði einhvern tíma um í sambandi við velferðarkerfið? Ég ætla ekki að hafa þetta lengra og hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Herra forseti. Hér spunnust fyrr í kvöld umræður um Bankasýslu ríkisins. Það stafaði af því að fram komu upplýsingar frá einum af nefndarmönnum í hv. fjárlaganefnd. Það varð til þess að mönnum, þar á meðal mér, þótti sem þessi mál væru í nokkru uppnámi og mikil þörf væri á því að hæstv. fjármálaráðherra mundi skýra stöðu þessa máls. Ég óskaði því eftir því að hann kæmi hér til þings og honum til hróss þá er hann mættur. Ég tel að það mundi greiða mjög fyrir þingstörfum ef hæstv. fjármálaráðherra mundi gera grein fyrir málinu. Þá hygg ég að allir gætu hugsanlega í kvöld gengið sáttir til náða hvað svo sem morgundagurinn ber í skauti sínu.

Eins og hv. þingmaður hefur tekið eftir þá gekk hæstv. fjármálaráðherra í salinn rétt í þessu og hefur aukið þar með forsetaleti sem þarf þá ekki að koma þessum skilaboðum með öðrum hætti til hæstv. fjármálaráðherra.

Herra forseti. Við ræddum málefni Bankasýslunnar stuttlega hér undir liðnum um störf þingsins í dag. Þannig er mál með vexti að í lögunum um Bankasýsluna var gert ráð fyrir því að hún starfaði út þetta ár en vissulega var þá gert ráð fyrir því að hún mundi að mestu hafa lokið meginhlutverki sínu á árinu 2014. Eins og við vitum eru stórir eignarhlutar, reyndar langstærsti eignarhlutinn, þ.e. eignarhluti ríkisins í Landsbankanum, í Arion banka og í Íslandsbanka, enn óseldir. Þó er það svo með einn þessara eignarhluta að bankinn hefur, í tilfelli Íslandsbanka, óskað eftir að innleysa hlut ríkisins. Hvað sem því líður þá hefur meginhlutverk Bankasýslunnar undanfarin ár verið fólgið í því að hafa eftirlit og umsjón með eignarhlutum ríkisins, en það hefur minna verið í virkri sölumeðferð á þessum hlutum. Mikill kraftur hefur farið í það hjá stofnuninni að fylgja eftir breytingum í sparisjóðakerfinu í landinu og ríkið hefur þar þurft að stíga inn á nokkrum stöðum og væntanlega er enn eftir einhver breytingaferill í sparisjóðakerfinu í landinu, en í dag er það þannig að Bankasýslan er í raun og veru tveir starfsmenn og síðan sá þriðji sem er í skjalavörslu og upplýsingaskjölun, og fyrir stofnuninni eru síðan þrír stjórnarmenn, þ.e. jafnmargir í stjórn og starfa hjá stofnuninni. Hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar lagði til að í stað þess að stofnunin starfaði út árið 2014 yrði lögð á það áhersla að stofnunin mundi hætta eftir þrjá ársfjórðunga á árinu og í framhaldi af því var undirbúið frumvarp til að ákveða hvað ætti að taka við eftir að stofnunin léti af störfum. Þar eru kannski einkum tveir hlutir sem þarf að horfa sérstaklega til. Það eru annars vegar þau armslengdarsjónarmið sem hafa verið grundvöllur Bankasýslunnar fram til þessa og síðan samspilið við lög um sölu eignarhluta ríkisins. Um þessa þætti er fjallað í frumvarpi sem ég hef kynnt fyrir ríkisstjórninni en við höfum ekki enn þá afgreitt hér til framlagningar á Alþingi. Nú háttar þannig til að við gerðum ekki ráð fyrir því í fjárlögunum að Bankasýslan mundi starfa á næsta ári, heldur mundi taka við nýtt fyrirkomulag. Þessi skörun er á vissan hátt óheppileg en það er samt mikilvægt að halda því til haga að það er ekki ætlun okkar að gera neina grundvallarbreytingu á armslengdarhugsuninni í framkvæmd. Í því sambandi er ágætt að taka sem dæmi það hvernig menn sjá fyrir sér að verði til dæmis skipað í stjórnir þeirra fjármálafyrirtækja sem ríkið á einhverja eignaraðild að. Í flestum grundvallaratriðum er áfram verið að hugsa það á sama hátt. Það er hins vegar mín skoðun að það sé tæplega svo, og reyndar er ég hreinlega þeirrar skoðunar að svo sé ekki, að það réttlæti starfsemi sérstakrar stofnunar með þriggja manna stjórn að halda utan um þessi verkefni sem hér er um að ræða. Þess vegna hefur verið unnið eftir þessari upphaflegu áætlun um að Bankasýslan lyki sínum störfum og við tæki nýtt fyrirkomulag þar sem þó væri haldið í þessi grundvallaratriði um armslengdina og gegnsæi við mögulega sölu eignarhluta. Á fundi sínum í dag var fjallað um þessa tímalegu skörun og samspilið við fjárlagafrumvarpið hjá fjárlaganefnd. Eins og fram hefur komið er ekki gert ráð fyrir fjárheimildum fyrir stofnunina á næsta ári en á móti hafði verið gert ráð fyrir því að fjármálaráðuneytið hefði fjárheimildir til að hafa úr fjármunum að spila í nýju fyrirkomulagi. Ég met það svo að við þurfum fyrir lok 3. umr. að svara því hvernig eigi þá að fara með - þetta séu réttmætar ábendingar sem hafa hér fram komið - fyrstu mánuði nýs árs þar til nýtt fyrirkomulag hefur tekið gildi. Tími ætti að gefast til þess undir umræðunni sem sett er á dagskrá á morgun. Það er tiltölulega einfalt mál, það eru þá einhverjar lágmarksfjárveitingar til að halda úti þeirri litlu starfsemi sem þarna er.  Næstu stóru mál fyrir okkur eru í fyrsta lagi að taka afstöðu til mögulegrar innlausnar á Íslandsbankahlutnum. Það er síðan að ákveða hvort við fylgjum eftir áformum um sölu á allt að 15% hlut á næsta ári í Landsbankanum, með hvaða hætti við mundum gera það. Við þurfum að ræða í því samhengi hvað ætti að fylgja í kjölfarið. Við gerum ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að selja á næstu tveimur árum allt að 30% hlut í Landsbankanum. Sú sala getur í mínum huga ekki átt sér stað nema við fylgjum því eftir með skýrum svörum um það hvað taki svo við, vegna þess að mögulegir kaupendur, áhugasamir aðilar um að koma inn í Landsbankann sem eigendur, munu vilja svör um það hvað ríkið hyggst fyrir varðandi framtíðina með tilliti til frekari sölu á eignarhlut ríkisins, hversu stóran hlut ríkið vill eiga í bankanum til langs tíma, hvað ríkið hyggst fyrir varðandi mögulega skráningu á hlut í bankanum o.s.frv. Í mjög stuttu máli er það mín skoðun að ríkið eigi áfram að eiga verulegan hlut í Landsbankanum en geti á komandi árum haldið áfram að minnka við eignarhlut sinn þar en verði samt sem áður megineigandi bankans, stærsti eigandinn - kannski er ekki rétt að nota kjölfestufjárfestishugtakið hér, en ekki ættu að vera uppi nein áform um að ríkið hverfi alveg út úr Landsbankanum á næstu árum sem eigandi. Svo er það auðvitað hluturinn í Arion banka líka, spurning hvort hægt er að koma honum í verð. Ég hef skilið það á þann veg að þvert á alla flokka sé nokkuð góð samstaða um að ríkið eigi að losa sig við eignarhlutina í bæði Íslandsbanka og Arion banka - og við skulum hafa í huga að þetta eru ekki mjög flókin verkefni. Þetta eru tiltölulega litlir eignarhlutar og ef við fylgjum þeim lögum sem sett hafa verið um sölumeðferð eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum þá erum við að fara inn í mjög opið og gegnsætt ferli þar sem einn viðkomustaðurinn í ferlinu er einmitt þingið og aðalatriðið kannski fyrst og fremst að búa þannig um hnútana að ríkið fái hámarksverð. Þar getur tímasetningin skipt sköpum. Landsbankamálið er hins vegar langstærsta einstaka verkefnið okkar og við erum kannski ekki komin mjög langt í umræðunni hér á þinginu um það hvað eigi að fylgja í kjölfar þess að við seljum þennan 30% hlut. Þó hefur það verið þannig mörg undanfarin ár að það hefur staðið opin heimild fyrir ríkið til að losa um eignarhlut sinn í bankanum. Reyndar fékk heimildarákvæðið í 6. gr. aðeins nýtt inntak eftir að ríkið bætti við eignarhlut sinn vegna þess að greinin hefur fjallað um það að selja það sem er umfram 70% og áður var það minna sem var umfram 70% en er í dag. Síðan er það sparisjóðakerfið sem ég minntist stuttlega á hér áðan. Þar er full ástæða til að huga að hagsmunum ríkisins sem eiganda í sparisjóðakerfinu en ekkert síður ástæða til að fylgjast grannt með því hvernig sparisjóðakerfið stendur gagnvart öðrum fjármálafyrirtækjum og hvaða möguleikar eru í stöðunni fyrir það til framtíðar, hvort eitthvað er hægt að gera til að styrkja sparisjóðakerfið og tryggja með því aukna fjölbreytni í framboði og bjarga störfum. Það eru jú fjölmörg störf í húfi, ekki síst á landsbyggðinni þar sem sparisjóðirnir eru fyrst og fremst í dag; starfsemi þeirra er orðin heldur fábrotin hér í þéttbýlinu, að minnsta kosti samanborið við það sem áður var. Þar finnst mér, út frá hagsmunum fjármálakerfisins í heild sinni, að tryggja meiri fjölbreytni og samkeppni á markaði, og eins út frá eigendahagsmunum ríkisins í sparisjóðakerfinu, full ástæða til að gera úttekt og fylgjast vel með því hvað er fram undan á því sviði fjármálakerfisins. Ég held að þetta sé svona í örstuttu máli staðan. Við erum í Bankasýslunni með eins konar örstofnun þar sem eru þrír starfsmenn, það eru þrír í stjórn. Verkefnin eru tiltölulega einföld. Við höldum sem sagt á hlutum í nokkrum sparisjóðum, við erum með minni hluta í Íslandsbanka þar sem búið er að bjóða innlausn á hlutnum. Við erum með lítinn hlut í Arion banka sem er mest lítið að gerast með, meðal annars út af eigendastrúktúrnum þar, og svo erum við með þessi áform til næstu tveggja ára varðandi Landsbankann og í gildi eru lög og engin áform um að fara að breyta því fyrirkomulagi sem skrifað hefur verið inn í lög til þessa um opið og gegnsætt ferli þegar kemur til sölunnar. En þar eigum við kannski fyrst og fremst eftir að leggja betur línurnar um það sem við tekur og hvað ríkið hyggst fyrir varðandi sinn eignarhlut til lengri tíma. Um þessi mál er fjallað í þessu frumvarpi sem ég hef kynnt í ríkisstjórn, en varðandi þær vikur og mánuði sem eru fram undan þar til nýtt fyrirkomulag tekur gildi þá eru það réttmætar ábendingar sem hér hafa komið fram að þetta skarast ekki vel í tíma. Það er óheppilegt að þetta tómarúm skuli myndast. Um það fjallaði fjárlaganefnd í dag, fékk ákveðnar upplýsingar, og mér finnst líklegt að við þurfum að bregðast við því undir 3. umr.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að koma hingað til þessarar umræðu og sömuleiðis fyrir afar málefnalega ræðu þar sem hann gerði skýra grein fyrir sjónarmiðum sínum til lengri framtíðar líka. Ég tel að hæstv. forsætisráðherra mætti taka hann sér til fordæmis varðandi þetta. Mín afstaða er hins vegar sú að ég tel að stærð stofnunarinnar skipti engu máli heldur sú staðreynd að með henni eru skapaðar kringumstæður sem halda umsýsluhluta ríkisins í fjármálastofnunum í hæfilegri fjarlægð frá hinu pólitíska valdi og koma til dæmis í veg fyrir það að menn geti aftur horfið til þess tíma að skipa menn í stjórnir sem fulltrúa ríkisins út frá pólitískum sjónarmiðum. Það skiptir máli að hafa það algjörlega á tæru. Það sem skipti mestu máli í ræðu hæstv. fjármálaráðherra, og hann leiðréttir mig þá ef ég hef misskilið hann, er eftirfarandi: Hann segir að vegna þess að þetta fellur ekki vel saman í tíma, þær hugmyndir sem hann hefur og afgreiðsla fjárlaga, sé framtíð stofnunarinnar með vissum hætti í tómarúmi og þess vegna muni undir 3. umr. á morgun vera lögð fram tillaga um að stofnuninni verði veitt fé til þess að halda áfram, þangað til búið er að ná fram endanlegri niðurstöðu í málið. Ég get alveg fallist á það, það finnst mér vera sanngjörn lausn á þessu máli eins og það horfir við þinginu, því að við skulum líka gæta að virðingu þingsins. Ef ég misskil hæstv. ráðherra vil ég að hann greini frá því, en ef þetta er réttur skilningur get ég fallist á það og tel að það mundi mjög greiða fyrir þessari umræðu. Ég er síðan ósammála honum um hvað kunni að vera mikilvægasta verkefnið fram undan en ræði það kannski síðar í kvöld.

Herra forseti. Ég tel að umræðan um það hvort við eigum að halda utan um verkefnin í sjálfstæðri stofnun eða hvort annað fyrirkomulag, sem ég vonast til þess að geta kynnt fyrir þinginu innan skamms, sé heppilegra, betra, skilvirkara sé umræða sem við tökum undir því þingmáli ef það lítur dagsins ljós hér, eins og ég vonast til áður en langt um líður. Varðandi hitt atriðið er þetta í mínum huga fyrst og fremst praktískt mál, á meðan lög eru í gildi um stofnunina og þar eru starfsmenn þurfum við að svara þeirri praktísku spurningu hvernig menn sem ekki hafa fjárheimildir á fjárlögum eigi að bregðast við og haga sér. Við þurfum að svara því, það er alveg réttmæt ábending. Ég hafði sem sagt vonast til þess að við mundum svara því með nýju máli. Nú er tíminn úti til þess að svara því með nýju þingmáli og þetta er það sem fjárlaganefndin var að ræða um á fundi sínum í dag og við svörum því þá með því að taka það út hvað þarf til þess að halda stofnuninni í einhvern lágmarkstíma og björgum því hér undir 3. umr.

Herra forseti. Þetta eru þau svör sem ég vænti frá hæstv. fjármálaráðherra. Ég get þá alla vega sagt það fyrir mína hönd að ég mun ganga rólegur til náða í kvöld. Eins og hæstv. ráðherra segir hyggst hann koma hér síðan með þingmál til þess að kynna með hvaða hætti hann vill haga þessum málum til framtíðar. Það er náttúrlega algjörlega borin von að slíkt þingmál verði lagt fram og keyrt í gegn fyrir lok þessa árs. Ég hlakka hins vegar til þess að taka þátt í þeirri umræðu þegar að því kemur en segi það algjörlega skýrt að frá mínum bæjardyrum finnst mér ekki koma til greina að þetta mál verði á einhvern hátt að verkefni stofnunarinnar, tekið inn í ráðuneytið. Það er einfaldlega hlægilegt í ljósi forsögunnar. Eins og var spurt í dag: Eigum við þá aftur að lifa þá tíma að framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins sé gerður að formanni bankastjórnar í fjármálastofnun? Það er út í hött. Ég sé að það er bjarmi skilnings og vonar í auga formanns fjárlaganefndar og fagna því að hún er sennilega sammála því þá, eins og hæstv. ráðherra sagði: Málinu verður reddað á morgun. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra sömuleiðis fyrir þó að mér þætti nú lengi vel nokkuð djúpt á honum. Ég er margbúinn að spyrja út í stöðu þessa máls undanfarna daga og vikur en er ánægður með að það hafi nú verið upplýst sæmilega vel hvernig málið nákvæmlega stendur, nú liggur það fyrir. Það er ekki að vænta neins frumvarps hér um framtíðarfyrirkomulag þessara mála, það bíður þings eftir áramótin. Í því ljósi er einboðið hver lausnin er, hún hefur verið að fæðast hér í orðaskiptum, það þarf að tryggja Bankasýslunni fjárheimildir til rekstrar eitthvað inn á næsta ár. Ég tel að það væri eðlilegast að það væri fram undir mitt árið, svona u.þ.b. fram yfir þinglausnir að vori. Þá verður kominn botn í hitt málið, mögulega búið að lögtaka nýtt fyrirkomulag og allir geta skilið sæmilega sáttir. Hæstv. ráðherra nefndi fyrirkomulag eignarhalds ríkisins til dæmis í Landsbankanum til lengri tíðar litið, það hefur nú þegar verið sett á prent að við þurfum ekki langt að sækja góð fordæmi fyrir því hvernig ríkið getur eftir atvikum eitthvað trappað niður eign sína. Það er norska leiðin sem var sett á prent strax 2010, að Ísland gerði rétt í að fylgja í þessum efnum og gefa það út til langs tíma hvernig ríkið mundi þá áfram eftir atvikum verða svo og svo stór og sterkur kjölfestueigandi eða stóreigandi í stærsta banka landsins, rétt eins og Norðmenn gerðu með DnB. Ég held að það sé ekki rétt að gera mjög mikið úr því að Bankasýslan sé óskapleg örstofnun með þrjá menn, kosti þá ekki nema nokkra tugi milljóna í rekstri á ári, í ljósi þess að hún fer með 15% af eignum ríkisins. Hún fer með um 250 milljarða eignarhlut í fjármálafyrirtækjum mælt á eigið fé, í eigin fé bankanna, Landsbankans plús hinna. Það er nú ekkert óskaplegur umsýslukostnaður ef þrír menn sjá um það svo vel fari, gríðarlega verðmætur og stór eignarhlutur. Varðandi sparisjóðina er kannski eitt eftir óleyst í þessu í lokin og það er 

Herra forseti. Varðandi síðastnefnda atriðið um slíkt heimildarákvæði þá hef ég ekki rekist á neina beiðni, hvorki frá Bankasýslunni né annars staðar um slíkt ákvæði. En varðandi Landsbankann, er gott að finna fyrir því að það virðist vera ágætissamstaða í þinginu um að það sé rétt að ríkið lækki við eignarhlut sinn smám saman. Við skulum halda því til haga í þeirri umræðu í fyrsta lagi hversu gríðarlega stór eignarhluturinn í Landsbankanum er fyrir íslenska ríkið. Það eru örugglega ekki dæmi um aðra eins fjármálaeign ríkis eins og Landsbankinn er fyrir Ísland í öðrum löndum. Og það er sama hvort við horfum á heildarvirði Landsbankans sem hlutfall af fjárlögum eða þess vegna landsframleiðslu, þetta er gríðarlega stór eignarhlutur að halda á, að ég tali nú ekki um þegar ríkið hefur skuldsett sig fyrir eigninni, en við gáfum jú út skuldabréf fyrir á þriðja hundrað milljarða á sínum tíma til þess að endurreisa íslenska bankakerfið og höfum verið að greiða vexti af þeim skuldum síðan. Þess vegna finnst mér það orðið eitt helsta viðfangsefni okkar í ríkisfjármálunum að horfa aftur á efnahagsreikninginn. Við höfum verið að takast á um það hér undanfarnar vikur hvað við erum að gera í rekstri ríkisins og finnst mörgum ekki nóg að gert varðandi ný útgjöld og forgangsröðun, en okkur er mjög þröngt sniðinn stakkur vegna þess hversu vaxtabyrðin er okkur þung og það er ekki síst vegna lána sem við tókum til þess að eignast þessar sömu fjármálaeignir, eins og Landsbankann. 

Herra forseti. Þetta hefur gengið ágætlega hingað til og ríkið ekki tapað miklu á Landsbankanum þó að það hafi borgað vexti af lánum, eiginfjárhlutur ríkisins farið úr 122 milljörðum í á þriðja hundrað milljarða. Við fengum 18% án endurgjalds yfir í fyrra og Landsbankinn hefur borgað ágætlega myndarlegan arð, sem ég veit að hæstv. fjármálaráðherra man vel eftir, t.d. frá því í febrúar á þessu ári. Það hefur því gengið nokkuð vel. Ég hins vegar endurtek og það kom fram á fundum hjá efnahags- og viðskiptanefnd að viss eftirsjá væri að því að ekki stæði áfram inni í 6. gr. heimild, eins og var að ég held á árunum 2011–2013, að menn gætu keypt og/eða selt eignarhluti í sparisjóðum í þágu fjárhagslegrar endurskipulagningar, sameiningar þeirra, og það gæti verið skynsamlegt að sú heimild opnaði líka á það að ríkið gæti t.d. skipt á einhverjum hluta af eignarhlut sínum í Arion og sparisjóði í eigu þess banka, sem þar með fengi frelsi sem slíkur og gæti tilheyrt sparisjóðafjölskyldunni áfram. En til þess að ég væri fullkomlega ánægður og færi jafn sáttur að sofa og hv. þm. Össur Skarphéðinsson þá vildi ég fá einhver fyrirheit um að það yrði skoðað 

Herra forseti. Það er vissulega rétt að sú ákvörðun að endurreisa Landsbankann hefur reynst farsæl fyrir ríkið, bæði út frá sjónarmiðum um fjármálalegan stöðugleika í landinu og líka sem fjárfesting má segja að aðgerðin hafi heppnast mjög vel. Og það er allt rétt sem fram hefur komið, að arðgreiðslur hafa verið þó nokkrar en vaxtabyrðin hefur líka verið mjög mikil. Þegar öllu er á botninn hvolft snýst þetta kannski um það hvort þessi aðgerð hafi ekki bara heppnast og við séum komin á leiðarenda, þ.e. við erum búin að endurreisa bankann, hann er kominn í góðan rekstur og nú getum við aftur innleyst það sem lagt var fram og borgað niður skuldirnar og kannski gott betur. Þá er upphaflega tilgangnum náð. Mér finnst aðalatriðið vera það að við erum enn með of mikla skuldsetningu á ríkissjóði og þarna er tækifæri til þess að létta á henni, losa um vaxtabyrði og mögulega innleysa einhvern hagnað til þess að fara í önnur mikilvæg verkefni.

Virðulegur forseti. Þetta er náttúrlega enginn umbúnaður um Bankasýsluna hjá ríkisstjórninni en það er fagnaðarefni að hæstv. ráðherra tekur tillit til þeirra ábendinga sem við höfum haft uppi í þessu og ætlar að redda því hér við 3. umr. Það eru raunar ýmsir fleiri hlutir sem ég gæti hugsað mér að hæstv. ráðherra reddaði við 3. umr. og við hljótum að vona að meðan umræðan lifir sé það mögulegt. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Í hverju liggur ágreiningur hans og hæstv. forsætisráðherra? Hvers vegna er það sem samstarfsflokkurinn hefur neitað að afgreiða tillögur fjármálaráðherra í þessu efni út úr ríkisstjórn? Hvaða efnisatriði eru það sem menn greinir á um þar? Sömuleiðis vil ég spyrja ráðherrann vegna þeirra armslengdarsjónarmiða sem eru um Bankasýsluna hvort einhver bein samskipti hafi verið milli fjármálaráðherra og Landsbankans og yfirstjórnar hans, hvort það hafi verið komið á framfæri einhverjum sjónarmiðum um að bankinn eigi að selja hluti í félögum sem eru á einkamarkaði eða einhver slík bein eða óbein skilaboð frá ráðherranum eða ráðuneytinu um rekstrarmálefni bankans. Og þá að síðustu hvort ráðherrann telji ekki mikilvægt að eins og við höfum sett lög um opið og gagnsætt söluferli á eignarhlutnum í Landsbankanum sé mikilvægt að Landsbankinn hafi opin og gagnsæ ferli þegar Landsbankinn er að selja frá sér fyrirtæki sem eðli máls samkvæmt eru jafn mikið í eigu almennings þegar þau eru í eigu Landsbankans eins og Landsbankinn sjálfur og hljóta að gilda um þau að mörgu leyti sömu sjónarmið.

Herra forseti. Fyrst varðandi frumvarpið er það einfaldlega í skoðun og það sem menn hafa verið að velta fyrir sér eru einmitt þessi skil á milli líftíma Bankasýslunnar og hvaða verkefni það eru sem þar eru þá helst uppi á borðum og hvernig mun fara með þau í nýju fyrirkomulagi. Þetta eru spurningar sem ósköp eðlilegt er að menn spyrji sig þegar er verið að leggja til breytingu af þessu tagi. Það er því ekki nema eðlilegt að það taki einhvern tíma að bregðast við spurningum sem vakna. Varðandi Landsbankann er því fljótsvarað. Við höfum engin afskipti haft og höfum enga aðkomu að rekstri bankans í fjármálaráðuneytinu og engin skilaboð sett fram á einn eða annan veg um rekstur bankans eða meðferð eigna. Það er síðan annað mál að þetta er ekki alveg einfalt þegar við höfum tekið ákvörðun um í fyrsta lagi að vera með armslengdarsjónarmið, sem mjög hefur verið til umræðu hér í dag og undanfarna daga, sem á síðan aftur að tryggja hlutleysi stjórnar og stjórn og stjórnendur bankans taka ákvarðanir eins og t.d. um sölu eigna. En þegar þeir hafa gert þetta í sinni armslengd frá þinginu og frá ráðuneytinu og stjórnmálunum í landinu þá koma upp sjónarmið um það að menn hafi ekki brugðist rétt við. Þá er spurningin: Gilda þá áfram armslengdarsjónarmiðin eða ekki? Vilja menn þá taka hlutina nær sér og hafa þá hérna undir handarkrikanum til þess að fá þá niðurstöðu fram sem þeim best líkar við? Þarna lenda þingmenn kannski í ákveðinni sjálfheldu og verða að gera það upp við sig í eitt skipti fyrir öll hvort fyrirkomulagið menn vilja hafa, það sem býður upp á umræður hér í þinginu um einstakar rekstrarákvarðanir eða hitt sem byggir á armslengdarsjónarmiðunum?

Virðulegur forseti. Við viljum bæði. Við viljum armslengd en auðvitað viljum við gagnrýna umræðu um ákvarðanir í fjármálakerfinu, skárra væri það nú. Við höfum lært af biturri reynslu að við eigum að vera gagnrýnin á ákvarðanir í fjármálakerfinu, Þess vegna hlýt ég að ítreka spurningu mína: Telur ekki hæstv. fjármálaráðherra að það sé nauðsynlegt að þegar Landsbankinn í 98% eigu ríkisins selur eignarhlut í fyrirtækjum gerist það í opnu og gagnsæju ferli og annað sé fallið til þess að skapa óþarfa tortryggni um starfsemi bankans? Í öðru lagi vil ég nota tækifærið og spyrja ráðherrann vegna talsins um sölu á eignarhlutnum í Landsbankanum hvort hann telji ekki nauðsynlegt áður en breytingar verða verulegar á eignarhaldi hér í viðskiptabönkunum stóru að við setjum um það lög, eins og eru í Noregi til að mynda, að aðilar geti ekki átt meira en 10% í viðskiptabanka, hvort við höfum ekki brennt okkur allt of mikið á því að einn aðili geti eignast ráðandi hlut í viðskiptabanka til þess að við megum nokkru sinni endurtaka þau mistök og selja þessa banka þannig að 

Herra forseti. Varðandi hámarkseignarhlut einstakra aðila í viðskiptabönkunum finnst mér þetta áhugaverð ábending frá þingmanninum. Ég hef svo sem oft rætt um það að mér finnist þetta koma mjög til greina, að horfa til fordæma annars staðar frá um það að menn megi ekki verða of stórir. Og kannski á þetta sérstaklega við á meðan við erum með viðskiptabanka sem jafnframt geta verið fjárfestingarbankar. Varðandi einstaka rekstrarákvarðanir getum við að sjálfsögðu gagnrýnt það sem er að gerast í fjármálakerfinu, að sjálfsögðu er Landsbankinn ekki hafinn yfir gagnrýni frekar en aðrir bankar sem ríkið á eignarhlut í. En þetta snýst ekki aðeins um hina almennu umræðu um það hvort þingmenn eru sáttir eða ósáttir við einstakar ákvarðanir. Þetta snýst um það hvort menn vilja ganga skrefinu lengra og vilja rukka fjármálaráðherrann um svör við því hver afstaða hans er og hvort hann hyggist ekki beita sér fyrir því að sjónarmið hans og vilji þingsins nái fram að ganga við stjórn bankans. Ef menn eru að kalla eftir því eru menn 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga. Menn hafa komið víða við í þessari umræðu, núna síðast rætt um Landsbankann og þær ákvarðanir sem teknar hafa verið þar innan dyra um ráðstöfun eigna. Ástæðan fyrir því að við teljum okkur hafa forsendur til að taka slíka umræðu er einmitt sú að Landsbankinn er í ríkiseign. Ég er enn þeirrar skoðunar sem ég var löngu fyrir hrun þegar ríkisbankarnir voru gerðir að hlutafélagi og síðar hlutafélögum, og síðan seldir, að það væri hyggilegt að halda a.m.k. einum banka í ríkiseign að öllu leyti sem kjölfestu í fjármálalífi okkar, og ég er enn þeirrar skoðunar. Hæstv. fjármálaráðherra sagðist vera á þeirri skoðun að eðlilegt væri að ríkið hefði meirihlutaeign í Landsbankanum en að sama skapi vildi hann vinna að því að selja einhverja hluti í bankanum. Og ég velti því fyrir mér hvers vegna það sé. Á síðasta ári mun hagnaður, arður af Landsbankanum hafa verið yfir 20 milljarðar. Þykir mönnum það of mikið fjárstreymi inn í ríkissjóð? Vilja menn beina því fjármagni eitthvert annað, í aðra vasa? Ég hefði haldið ekki. Ég er því mjög eindregið á því sjónarmiði að við eigum að halda Landsbankanum að öllu leyti í ríkiseign. Það hefur þokað lítið í framfaraátt við afgreiðslu þessara fjárlaga. Þó vil ég geta þátta sem ég tel vera til góðs og ég nefni þar framlag til löggæslunnar. Framlag til löggæslunnar hefur verið skorið gríðarlega niður á undanförnum árum og þrátt fyrir heitstrengingar um það í upphafi kjörtímabilsins að nú yrði gerð þar mikil bragarbót er ekki svo. Viðbótarfé var sett inn í löggæsluna sem nam um 300 millj. kr. á þessu fjárlagaári sem nú er senn á enda liðið. Ríkisstjórnin kallaði þær 300 milljónir 500 milljónir vegna þess að þær voru til viðbótar 200 milljónum sem fyrri ríkisstjórn hafði sett tímabundið til löggæslunnar til að efla hana, en þar vantar mikið á að við komum henni upp á það stig sem hún var fyrir hrun. Á árunum í kjölfar hrunsins var framlag til löggæslunnar skert um tæpa 3 milljarða á ári, 2,8 milljarðar munu það hafa verið. Sá þáttur sem ég vék sérstaklega að í fyrri umræðu um fjárlagafrumvarpið var framlag til lögreglunnar sem var sérstaklega eyrnamerkt kynferðisbrotum. Það var skorið niður hjá nánast öllum lögregluembættum sem höfðu fengið slíkt framlag, og hjá ríkissaksóknara að auki. Það var orðað þannig í frumvarpinu og sett í forgang að skera niður fjárframlag sem ætti sérstaklega að styrkja fórnarlömb kynferðisbrota og efla forvarnir á því sviði. Mér fannst þetta og okkur mörgum í stjórnarandstöðunni mjög ámælisvert og áhyggjuefni málefnisins vegna. En einnig bentum við á að við værum ekki að verða við áskorun sem hefði komið frá Evrópuráðinu um að við létum myndarlegt fjárframlag renna til þessa málefnis. Íslendingar hafa staðið mjög framarlega í átaki sem unnið hefur verið að á vegum Evrópuráðsins á undanförnum árum, kennt við Lanzarote á Spáni, á Kanaríeyjum, samningur sem gerður var 2012, hygg ég að það hafi verið, og við höfum undirgengist. En framlag Íslendinga hefur verið annars vegar í vitundarvakningu, þar var gert mikið átak á vegum þriggja ráðuneyta á síðasta kjörtímabili, en einnig með sérstöku fjárframlagi til einstakra lögregluembætta og ríkissaksóknara. Hið jákvæða í málinu nú er að fram hafa komið breytingartillögur um að auka framlagið að einhverju leyti, um 20 milljónir hygg ég að það sé, 10 milljónir til löggæslunnar á höfuðborgarsvæðinu og 10 milljónir til embættis ríkissaksóknara. Þetta er jákvætt, þetta er gott, og þar með verðum við við þessu kalli frá Evrópuráðinu þótt óbeint sé og styrkjum gott málefni, þótt vissulega hefði upphæðin í breytingartillögunni mátt vera mun hærri. En þetta er nokkuð sem ástæða er til að fagna við þessa umræðu. Ég vil taka undir þá tillögu sem fram hefur komið frá stjórnarandstöðunni um að fallið verði frá því að lækka sykurskattinn og láta fjármunina sem þannig fengjust renna til eflingar heilbrigðiskerfinu. Við erum að tala þar um 3 milljarða á ári og munar um minna, auk þess sem mjög ámælisvert er að neyslustýra sykri ofan í þjóðina. Í frumvarpi um virðisaukaskatt sem ríkisstjórnin setti fram er ítarleg tafla sem sýnir hvað kaupandi tveggja lítra kókflösku græðir margar krónur á framlagi ríkisstjórnarinnar hvað þetta snertir. Og við erum líka leidd ofan í konfektkassann til að kynnast þar góðmennsku ríkisstjórnarinnar. Þetta er neyslustýring, þetta er ekkert annað en neyslustýring. Það er líka neyslustýring í heilbrigðiskerfinu þegar hlutur sjúklinga er aukinn um tæpa 2 milljarða í lyfjum. Það er neyslustýring líka. Og hún virkar þannig að fátækt fólk, tekjulítið fólk, veigrar sér við að leita læknisþjónustu og neyta þeirra lyfja sem það annars hefði neytt. Þetta er neyslustýring líka. Ég hélt að við værum búin að ræða þessi mál þverpólitískt í þessum sal og úti í þjóðfélaginu á þann veg að niðurstaðan lægi fyrir, að við ætluðum að reyna að halda af þeirri braut sem við höfum gengið núna síðasta hálfan annan áratuginn með því að auka kostnaðarhlutdeild sjúklinga, ég hélt það. Og félagasamtök hafa mælst til þess, skoðanakannanir í landinu sýna að fólk vill þetta ekki, fólk vill að það verði haldið af þessari braut, en við erum komin með a.m.k. 20% kostnaðarþátttöku sjúklinga í heilbrigðisþjónustu. Ég vísa, sem ég hef oft gert áður, í rannsóknarskýrslur sem unnar hafa verið á vegum Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands og einnig á vegum Krabbameinsfélagsins. Þetta er nokkuð sem mér finnst mjög alvarlegur hlutur. Það kemur í ljós að spara á, að mig minnir um 350 milljónir, á grundvelli svokallaðra S-merktra lyfja sem eru færð inn í greiðsluþátttökukerfið en hafa staðið til þessa utan kerfisins. Og hvaða lyf eru það? Það eru krabbameinslyfin og það eru gigtarlyf og það eru lyf sem eru nauðsynleg í erfiðum sjúkdómum.. Maður hefði nú haldið að það væri nóg lagt á þá sem þurfa að glíma við erfiða sjúkdóma að við færum ekki að auka þessar fjárhagslegu byrðar á fólkið. Hér hefur verið rætt um læknadeiluna og hún kemur þessari umræðu svo sannarlega við vegna þess að 70–80% af rekstrarkostnaði heilbrigðisstofnana eru laun eða útgjöld tengd launum, eitthvað þar um bil. Auðvitað ættum við ekki að gera hlé á þinghaldinu fyrr en niðurstaða er komin í þessa alvarlegu kjaradeilu sem nú geisar. Það er alveg ljóst að óánægja með kjörin er ekki einvörðungu bundin við læknastéttina heldur við ýmsar aðrar heilbrigðisstéttir innan heilsugæslunnar sem hafa verið sveltar hvað varðar kjörin og aðstöðuna og álagið farið vaxandi á undanförnum árum. Í fréttum í kvöld kom fram að hugmynd hefði verið rædd um að setja á fót svokallaða sáttanefnd sem kæmi að lausn verkfallsdeilunnar við lækna. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði að þar með væri verið að taka kjaradeiluna frá embætti sáttasemjara ríkisins og svipta í raun samningsaðila völdum. Svo er náttúrlega ekki ef báðir aðilar fallast á þá málsmeðferð. Það er ekki óþekkt í kjaradeilum að ákveðið er að skipa einhvers konar gerðardóm, nefnd sem báðir aðilar koma sér saman um að sett verði á laggirnar til þess að reyna að finna lausn á erfiðum deilumálum. En það byggist að sjálfsögðu á því að báðir aðilar séu sáttir við slíka niðurstöðu, vegna þess að læknar eru með verkfallsrétt og samningsrétt og verða ekki sviptir þeim rétti með lögum. Þetta yrði að gerast af fúsum og frjálsum vilja beggja aðila. Ég hef við þessa umræðu áður komið víða við. Ég hef lýst miklum áhyggjum vegna niðurskurðar til samgöngumála og þá horfi ég sérstaklega til almenningssamgangna, ekki bara á suðvesturhorninu heldur á landinu almennt og minni á að þegar skorið er niður gagnvart þessum lið þá er verið að grafa undan samningum sem iðulega eru vísitölubundnir og gerðir hafa verið milli Vegagerðarinnar annars vegar og landshlutasamtaka sveitarfélaga hins vegar. Við erum að tala þarna um niðurskurð sem nemur um 300 millj. kr. Þetta á í fyrsta lagi við um almenningssamgöngur á suðvesturhorninu. Þar hefur samningur sem fyrri ríkisstjórn gerði við sveitarfélögin á suðvesturhorninu verið rýrður, hann hefur ekki verið færður upp samkvæmt vísitölu eins og til stóð að gera auk þess sem kroppað hefur verið í hann ár frá ári. Í öðru lagi, með því að falla frá endurgreiðslu olíugjalds sem hefur styrkt þessa samninga til þessa, er verið að grafa undan samningunum úti á landi. Það er mjög alvarlegt vegna þess að þar með erum við að fresta því að stíga inn í 21. öldina í samgöngumálum Það er margt fólk á Íslandi sem hefur ekki aðgang að einkabíl og ef það getur ekki reitt sig á vini og kunningja þá getur það hvergi farið. Þetta er bara staðreynd málsins. Það hafa orðið gríðarlegar framfarir með eflingu almenningssamgangna, það þekkja þeir sem búa á þéttbýlissvæðunum en ekki síður aðrir sem núna hafa fengið tækifæri til að fara á milli byggðakjarna. Ef til vill var þetta stærsta framfaraskrefið á sviði samgöngumála sem stigið var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Nú er verið að hverfa frá þessu, það er verið að grafa undan samningunum sem voru gerðir og er það mjög alvarlegt mál, það er mjög alvarlegur hlutur að svo skuli gert, farið frá almannalausnum yfir í rándýrar einkalausnir á þessu sviði sem ýmsum öðrum. Það er margt annað sem mætti ræða í tengslum við frumvarpið enda hafa menn komið víða við, en þar sem tími minn er á þrotum læt ég ræðu minni lokið hér með.

Herra forseti. Stóra spurningin er hvort við höfum efni á því að hafa fyrsta flokks heilbrigðiskerfi á Íslandi. Við höfum haft efni á því sem miklu fátækari þjóð en við erum í dag. Það sem ríkisstjórnin er að afsala sér í tekjum af sérstökum veiðigjöldum eru tekjur sem eru lagðar á hagnað. Þær eru lagðar á hagnaðinn af því að fá að stunda það að útiloka aðra frá því að nýta sameiginlega auðlind þjóðarinnar. Ef við hefðum ekki afsalað okkur þeim tekjum frá því að þessi ríkisstjórn tók við völdum hefðum við getað sett aukna fjármuni, um 7–10 milljarða, í heilbrigðiskerfið til að byggja það upp eftir að hafa verið í bakkgírnum frá hruni. Eru einhverjar aðrar tekjur sem við höfum afsalað okkur? Við höfum afsalað okkur auðlegðarskattinum. Það hefði verið hægt að taka hann kannski eitt ár í viðbót til að endurbyggja heilbrigðiskerfið, það voru um 10 milljarðar þar. Og bankaskatturinn, sem réttilega átti að kasta yfir þrotabúin árið 2010 þegar hann var settur á, markmið þess bankaskatts var að innheimta, eitt af tveimur markmiðunum var að innheimta einhvern hluta af þeim skaða sem ríkissjóður varð fyrir vegna hrunsins. Þá hefði verið hægt að gera það sem var vel gert í þeirri útfærslu varðandi skuldaleiðréttinguna, að ná inn þeim peningum frá þrotabúunum þar sem ábyrgðin liggur að sjálfsögðu hvað mest, þ.e. hjá þeim aðilum sem áttu þau þrotabú. En í staðinn fyrir að nota þá í það að ríkissjóður gæti farið að bregðast við þeim skaða sem orðið hefur, og náttúrlega er stærsti skaðinn sá að heilbrigðiskerfið hefur verið í bakkgír, verulegur niðurskurður hefur verið þar og læknar eru í verkfalli í fyrsta skipti í sögunni - það er það sem hefði verið hægt að gera við þá peninga, sem eru núna um 20 milljarðar á ári, nei, það eru 17 milljarðar á ári, 20 milljarðar er heildarpakki ríkisstjórnarinnar, næstu fjögur árin. Eru einhverjir aðrir peningar sem við hefðum getað notað til þess að forgangsraða í heilbrigðiskerfið? Já, við fengum óvæntar skatttekjur núna á þessu ári sem er að líða, vegna þess að það voru ákveðnar bókhaldsbreytingar hjá Seðlabankanum þannig að þar skiluðu sér inn tugmilljarðar. Og svo var arðurinn úr bönkunum, Landsbankinn er nánast alfarið í eigu íslenska ríkisins. Þar komu inn auknar tekjur, ég man ekki hvað það var, 10–15 milljarðar. Þá peninga hefði verið hægt að setja í heilbrigðiskerfið til að ná því upp á það stig að læknar væru tilbúnir, sérfræðingarnir, læknarnir og heilbrigðisstarfsfólkið, að starfa í heilbrigðiskerfinu og að hægt væri að veita þá þjónustu sem forsvarsmenn heilbrigðiskerfisins segja að sé nauðsynleg, og gefa í. Það hefði verið hægt að forgangsraða í heilbrigðiskerfið í öllum þessum tilfellum. Það var ekki gert. Þá er það spurningin: Hvað er hægt að gera núna? Jú, í þessu frumvarpi er að sjálfsögðu hægt að hækka sérstöku veiðigjöldin, taka inn meira þar hjá þeim sem fengu hvalreka í formi lægri krónu meðan allir aðrir urðu fyrir búsifjum nema þá ferðaiðnaðurinn. Það er hægt að gera enn þá. Einnig er hægt, jafnvel þó að ríkisstjórnin ákveði: Nei, við ætlum ekki að gera það, við ætlum ekki að hækka þann skatt, við erum afgerandi í okkar afstöðu að sjávarútvegurinn eigi ekki að borga meira. Þá samt sem áður eru þessi fjárlög upp á rúma 4 milljarða í plús eins og þau standa núna. Það eru því til peningar til að setja þá rétt rúmu 3 milljarða sem vantar upp á það sem forsvarsmenn heilbrigðisstofnana um land allt segja að vanti til að þeir geti veitt nauðsynlega þjónustu. Þetta er staðan núna. Að sjálfsögðu er hægt að forgangsraða þannig að við höldum áfram að hafa fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. Það er hægt og við getum enn gert það núna á þessum fjár- og tekjuöflunarfrumvörpum. Í það minnsta er hægt með hallalaus fjárlög, án þess að auka skatta eða gjöld, að tryggja það að nauðsynlega þjónustu sé hægt að veita í heilbrigðiskerfinu með því að setja 3 aukamilljarða í það.

Virðulegi forseti. Við höfum nú rætt um allnokkra hríð þetta mál sem kallað er bandormurinn eða ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2015, sem er einn af þeim þáttum sem dregur upp þá mynd sem er forgangsröðun ríkisstjórnar Íslands og birtist annars vegar í fjárlagafrumvarpinu og hins vegar í þessum tekjufrumvörpum. Ég held að það sé orðið lýðum ljóst út á hvað þessi pólitíska forgangsröðun gengur. Við höfum talað um matarskatt og við höfum talað um auknar álögur á menninguna, á bækur, tónlist. Við höfum talað um aðförina að Ríkisútvarpinu, mjög hastarleg inngrip inn í kjör þeirra sem erfiðast standa í samfélaginu, sjúklinga, öryrkja og núna síðast þáttur sem heyrir beinlínis undir þetta tiltekna mál, sem er stytting atvinnuleysisbótatímabilsins. Ég held að það sé ekki ofsagt að þessi ríkisstjórn sé að marka sér þau spor að vera sú versta sem við höfum séð um langt árabil.  Það er annað sem mig langar sérstaklega að gera að umtalsefni hér þegar við förum að sjá fyrir endann á þessari lotu á aðventunni, þ.e. að ræða um fjárlög og fjárlagatengd mál. Það eru hin sérlega ógagnsæju og ólýðræðislegu vinnubrögð sem viðhöfð eru. Það er einfaldara að takast á við fólk sem kemur heiðarlega fram með sín stefnumið, segir hvað stendur til og er tilbúið til þess að takast á um þau mál, um stefnubreytingar og um áherslubreytingar og jafnvel svo að viðkomandi hafi nefnt þær áherslubreytingar í kosningabaráttu þannig að við getum verið þess fullviss að kjósendur hafi gengið með opin augun að kjörborðinu. Síðan er það svo að ríkisstjórnin sem hér er að völdum viðhefur þá aðferð, þrátt fyrir mikið afl í þinginu, að koma á miklum breytingum á innviðum samfélagsins í gegnum fjárlög og fjárlagatengd mál. Einfalt er í því samhengi að nefna til að mynda framhaldsskólann. Þar sitjum við í raun og veru uppi með þá stöðu að bóknámsskólinn, sá hluti framhaldsskólans sem er bóknámsskóli, er lokaður 25 ára og eldri. Var sú umræða tekin í allsherjar- og menntamálanefnd? Nei. Var hún tekin við skólasamfélagið, við kennarana, við nemendur, við nemendur í öldungadeild, við þá sem hafa kennt í öldungadeild o.s.frv.? Nei. Þessi umræða er hvergi tekin þar sem til þess bærir sitja við borð, heldur er hún tekin eða ekki tekin í umfjöllun um fjárlagafrumvarpið. Þessi stóra breyting á hugsuninni um íslenska framhaldsskólann er tekin með fjárlagafrumvarpi fjármálaráðherra, og um hana er bara fjallað í umfjöllun um fjárlagafrumvarpið í fjárlaganefnd. Þetta gengur ekki. Þessi vinnubrögð eru ógagnsæ, þau eru ófagleg og þau eru óeðlileg, að ég tali nú ekki um þegar um er að ræða svo mikinn þingstyrk að ríkisstjórnarflokkarnir geta verið þess fullvissir að ná stefnumiðum sínum í gegn þrátt fyrir að þeir taki áhættuna af því að viðhafa jafnvel opin lýðræðisleg vinnubrögð og opna umræðu í samfélaginu. En nei, sá valkostur er ekki notaður. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, þó að það hafi ekki áður verið nefnt í umræðunni, að ég hef efasemdir um það og hef áhuga á því að láta skoða það hvort það standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar að útiloka fólk frá íslenska framhaldsskólanum á grundvelli aldurs. Ég tel að það sé ekki hægt. Það er ekki það eina sem orkar tvímælis í vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar því að í fleiri málum er í raun verið að snúa við blaðinu í gegnum fjárlagafrumvarpið. Eitt þeirra er Ríkisútvarpið. Þar er gengið svo langt að þverpólitísk stjórn Ríkisútvarpsins er sammála um það, líka þeir sex sem ríkisstjórnarflokkarnir lögðu svo mikla áherslu á að fá að stjórnarborðinu, eru sammála um að Ríkisútvarpið getur ekki rækt sínar skyldur miðað við núverandi fjármagn öðruvísi en að breyta lögum um Ríkisútvarpið, en slíkt frumvarp er ekki á leiðinni. Menntamálaráðherra skilar auðu í þeirri stefnumörkun. Nýrri stjórn Ríkisútvarpsins er gert að forgangsraða innan lögboðinna hlutverka sinna til að rúma starfsemina innan tiltekins ramma. Þarna er líka verið að beita fjárlagafrumvarpinu til þess að snúa við blaðinu og breyta stefnu í mikilvægum innviðum samfélagsins. Virðulegi forseti. Við getum nefnt fleiri mál, eftir að hafa rætt hér aðeins um framhaldsskólann og Ríkisútvarpið sem hvort tveggja heyra undir hæstv. menntamálaráðherra, sem verður nú seint sagt um að hafi staðið vaktina fyrir sína málaflokka. Það er þessi dæmalausa og ég held ég verði að leyfa mér að segja ruddalega aðgerð sem er stytting atvinnuleysisbótatímabilsins. Það heyrir beint undir þingmálið sem hér er til umræðu. Hér er verið að taka ákvörðun um það án samráðs við verkalýðshreyfinguna, án samráðs við aðila vinnumarkaðarins að stytta atvinnuleysisbótatímann úr 36 mánuðum í 30. Og hvaða röksemdir eru með þeirri tillögu? Jú, að nauðsynlegt sé að færa kerfið nær því sem annars staðar gerist á Norðurlöndum o.s.frv. En algjörlega án samráðs við nokkurn mann, auk þess sem líkindin eru engin með þessari breytingu og þeim kerfum sem vísað er til. Hér er látið eins og atvinnuleysistímabilið sé einhvers konar ráðstöfun stjórnvalda á hverjum tíma sem fari eftir smekk, fari bara eftir því hvað ríkisstjórninni finnst temmilegt að fólk njóti lengi atvinnuleysisbóta, en ekki eins og hér sé um að ræða afurð og niðurstöðu umræðu um ára- og áratugaskeið við kjarasamningaborðið á íslenskum vinnumarkaði. Þetta er kúvending á samskiptum ríkisins við vinnumarkaðinn en ekki síður á þeim skilningi sem hið opinbera hefur á samningsbundnum rétti almennings í landinu. Verði þessi stytting að veruleika þá missa 1.300 manns framfærslu núna um áramótin og á fyrstu sex mánuðum næsta árs. Þeir fá engan aðlögunartíma.

Fjögur hundruð manns.

Þetta er í raun og veru fullkomlega óþolandi framkoma við fólk. Og það, virðulegur forseti, vegna þess að hér er verið að kalla fram í aðrar tölur en vísað er í í nefndaráliti minni hluta, gildir bara engu. Það er ekki skárra að sparka í aðeins færri hundruð, virðulegur forseti, og, hv. þm. Pétur Blöndal, það er ekki skárra. Þessi framkoma við almenning, við fátækasta fólkið í landinu, við það fólk sem á við erfiðastar kringumstæður að etja, að skella því með einu pennastriki inn á framfærslu sveitarfélaganna, er ruddaleg. Hér er enn og aftur verið að breyta innviðum og skilningi á innviðum samfélags, samfélags sem við einu sinni sammæltumst um eða gerðum einhvers konar samkomulag um að ætti að vera velferðarsamfélag sem byggir á aðgengi fyrir alla að menntun, menningu, heilbrigðiskerfi og velferð. Í hverju málinu á fætur öðru er vegið að þeim þáttum og það er ekki í gegnum viðkomandi þingnefndir eða í gegnum umræðu þar sem sú umræða á að fara fram heldur í umræðu um dálka, um tölur, um plúsa og mínusa en ekki um fólk. Það er óþolandi og það endurspeglar í raun sýn ríkisstjórnarinnar á verkefnið sem hún hefur tekið að sér. Verið er að hækka álögur hér og þar í öllu kerfinu. Það er verið að hækka álögur á almenning, en ekki síður á atvinnulífið í litlu og stóru. Það er verið að hækka verðið á matarkörfunni og vegið er með mjög alvarlegum hætti að menningunni. Tekin er ákvörðun um það, algjörlega án þess að fyrir liggi hvaða áhrif það hefur eða hvort meintar mótvægisaðgerðir hafi nokkuð að segja, að stórhækka virðisaukaskatt á bækur, á Íslandi þar sem við búum við þá auðlegð að eiga tungumál sem hefur mjög sérstaka stöðu í samfélagi málanna en er um leið tungumál sem er í vörn, sem að öllu leyti þarf miklu fremur á skilningi og stuðningi stjórnvalda að halda. En hvað gerir ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar þjóðmenningarráðherra? Hún sækir beinlínis að stöðu íslenskrar tungu í gegnum það að skattleggja bækur og í gegnum það að sækja að Ríkisútvarpinu með hætti sem við höfum aldrei áður séð, Ríkisútvarpinu sem er ekki bara lýðræðisstofnun heldur ekki síður menningarstofnun sem hefur með höndum gríðarlega mikið varðveisluhlutverk í þágu íslenskrar menningar og íslenskrar tungu. Virðulegi forseti. Það saxast hratt á tímann og þessi staða sem hér er uppi er slík að upp kemur nýtt mál á nokkurra tíma fresti og hefur gert núna undanfarna mánuði og vikur. Þessi umræða verður því engan veginn tæmd hér enda er henni haldið áfram úti um allt samfélag. Og það er gríðarlega mikilvægt að íslenskur almenningur láti til sín taka því að þessi 

Forseti. Ég þakka fyrir ræðuna sem í raun og veru fyllir mann ákveðnu vonleysi, þegar maður horfir yfir hverju við erum að fara að skila frá okkur sem þjóðþing til mjög margra í samfélaginu. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvernig henni líði að fara heim með þetta í farteskinu og þá tilfinningu að vera búin að reyna að koma með tillögur að úrbótum fyrir bæði heilbrigðiskerfið og þá sem virkilega eiga fáa málsvara og geta ekki t.d. farið í verkfall, öryrkjar og gamalt fólk geta ekki farið í verkfall. Fyrir vikið er þrýstingurinn kannski ekki eins mikill varðandi þessa hópa. Mér persónulega líður þannig að ég er með óbragð í munninum og mér líður mjög illa yfir því að hafa ekki getað fengið meiri hlutann til þess að hlusta og taka við einhverjum af þeim tillögum sem við í minni hlutanum höfum komið með. Mig langar að spyrja hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur hvernig henni líði með það sem við erum að fara að greiða atkvæði um mjög fljótlega.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður orðar þetta svona og spyr hreinlega um líðan þá er þessi tilfinning náttúrlega ömurleg. En það sem mér gremst mest er það sem ég kom aðeins inn á í ræðu minni áðan og er sú staðreynd að ekkert af þeim skemmdarverkum sem verið er að vinna núna var nefnt í kosningabaráttu þessara tveggja flokka. Þar finnst mér Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn vera að koma aftan að kjósendum sínum. Ég heyrði aldrei talað um að keyra Landspítalann – háskólasjúkrahús fram af hengifluginu. Ég heyrði aldrei að það stæði til að þrengja svo að Ríkisútvarpinu að til þessa neyðarástands kæmi sem við erum að horfast í augu við núna. Ég heyrði aldrei að það stæði til að stytta atvinnuleysisbótatímabilið. Ég heyrði aldrei að það stæði til að loka framhaldsskólanum fyrir 25 ára og eldri. Ég heyrði aldrei að það stæði til að hækka matarskatt. Ég heyrði aldrei að það stæði til að hækka skatt á bækur. Ekkert af þessum málum var nefnt í kosningastefnuskrám þessara flokka. Það finnst mér óheiðarlegt, mér finnst það ólýðræðislegt, mér finnst það ógagnsætt en því miður er það ekki í fyrsta skipti sem þessir flokkar - einhver mundi segja ljúga sig inn á kjósendur, eins og þessir flokkar hafa gert.

Forseti. Það er eiginlega mjög dapurlegt að hugsa til þess hversu ginnkeypt fólk er fyrir tali um skattalækkanir. Þegar ég horfi heildrænt á fjárlögin er eins og skattalækkanir séu teygjanlegt hugtak og það þýði kannski eitthvað allt annað hjá þeim sem segjast ætla að fara í slíkt þegar á hólminn er komið. Ég hef tekið eftir því þegar skattar lækka eða vörugjöld sem núna eiga að lækka og þegar það voru lækkanir á skatti hérna áður hvernig slíkar lækkanir skila sér út í verðlagið og hvernig skattahækkanir skila sér út í verðlagið. Ég hef til dæmis tekið eftir því, eins og allir sem fylgjast með fréttum, að olíuverð hefur lækkað mjög mikið og það hefur tekið alveg óhemju langan tíma að skila sér út í verðlagið og í raun í engu samræmi við lækkanirnar. Aftur á móti ef olíuverð hækkar þá hækkar það strax hjá þeim aðilum sem selja slíkt í smásölu hér. Heldur þingmaðurinn að það sé möguleiki á að eitthvað svipað verði upp á teningnum núna með þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar?

Virðulegi forseti. Þetta hefur borið nokkuð á góma í umræðu hér um fjárlögin og heildarsýnina á þau og ég held að það væri að bera í bakkafullan lækinn að bæta við þá umræðu að því er varðar þá staðreynd að hækkanir hafa tilhneigingu til að skila sér hratt en lækkanir síður. Það þarf svo sem engar nýjar rannsóknir til þess að draga upp þá staðreynd. Hins vegar finnst mér stundum þegar við erum að ræða þennan þátt og fleiri í þessu samhengi öllu saman eins og við hnjótum um smáatriðin, mér finnst eins og við séum að velta vöngum yfir því sem minna máli skiptir þegar við, þetta velmegandi samfélag sem hér er, horfumst í augu við það að fátækt er fyrir hendi í samfélaginu, að það er raunveruleg fátækt fyrir hendi í samfélaginu. Það ætti í raun að vera viðfangsefni okkar númer eitt, tvö og þrjú að útrýma fátækt á skipulegan hátt. Það gerum við ekki með því að hætta við að hækka eitthvað upp í 12% og hækka það upp í 11%. Það gerum við með því að ná böndum yfir þann hóp sem á í mestum erfiðleikum og beina aðgerðum í áttina að honum, en um leið að átta okkur á því að hver einasta aðgerð sem ríkisstjórnin og þingið ákveða hefur líka áhrif á fátækt fólk Ef aðgerðin er þeirrar gerðar að hún eykur á fátækt þá eigum við ekki að fara þangað. Það gildir einu hvort það er aukin kostnaðarþátttaka, dýrari matur, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er ekki til einskis að hér séu málin rædd því að fram hefur komið á þessu ágæta kvöldi, sem verður til þess að ýmsir ágætir hv. kollegar okkar fara rólegir til náða í kvöld, að  Vegna þeirra orðaskipta sem ég átti fyrr á fundinum við hæstv. fjármálaráðherra vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hún áttaði sig eitthvað á þeim átökum sem virðast vera milli stjórnarflokkanna um umbúnað þessara mála og fram kemur einmitt í afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins núna, þar sem ljóst er að frumvarp fjármálaráðherra um efnið er fast í ríkisstjórninni og samstarfsflokkurinn, Framsóknarflokkurinn, neitar að hleypa fjármálaráðherranum fram með fyrirætlanir sínar og setur Bankasýsluna fyrir vikið í uppnám núna um áramót. Hins vegar, kannski vegna þess sem fjármálaráðherra ræddi í þeim orðaskiptum líka, sjónarmið um það hvort ekki þurfi að vera opið og gagnsætt söluferli, ekki bara á eignarhlutum í ríkisbönkum heldur líka eignarhlutum ríkisbanka í öðrum félögum. Að lokum um þær fullyrðingar hæstv. fjármálaráðherra að hér sé góð sátt í öllum flokkum um að ríkið eigi að selja frá sér eignarhlut í Landsbankanum, vegna þess að hann sé fjármagnaður á lánum. Nú hefði ég haldið að það væru, að minnsta kosti í einhverjum þingflokkum, sjónarmið um að það væru býsna hagstæð lán sem væru á nokkurra prósenta vöxtum en skiluðu þeim tuga, jafnvel hundraða milljarða hagnaði sem eignarhlutir ríkisins í Landsbankanum hafa verið að skila á undanförnum árum. Ég vildi þess vegna spyrja hv. þingmann hvort það sé stutt af öllum þingflokkum í þinginu að ríkið selji hlut sinn í bankanum.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ef ég byrja á því síðasta sem kom fram í máli hv. þingmanns þá er það aldeilis ekki, eins og kom raunar fram í andsvari eða ræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar, að allir þingmenn VG séu á því að selja beri hlut ríkisins í Landsbankanum, hvorki að hluta né í heild, og sjálf hef ég verið mjög efins um að það beri að gera yfir höfuð. Það mál er ekki akkúrat á dagskrá núna og mér finnst sú umræða langt í frá vera hafin yfir vafa eða að minnsta kosti skoðanaskipti. Hv. þingmaður beindi til mín afar krefjandi spurningu sem var sú að ég átti að fara að velta vöngum yfir því hver væru innanmein ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli, hver væri ástæðan fyrir því að málið væri fast inni í ríkisstjórn og hver væri ástæðan fyrir því að hæstv. forsætisráðherra væri að líkindum annarrar skoðunar en hæstv. fjármálaráðherra. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ef þetta mál væri eina málið sem væri þeirrar gerðar að það kallaði fram vangaveltur um á hvaða leið forustumenn stjórnarflokkanna væru í því þá væri það kannski tiltölulega einfalt. En það er því miður eða sem betur fer okkur í stjórnarandstöðunni - þetta er nú stundum óttaleg ringulreið sem við neyðumst til að horfa upp á, en maður veltir vöngum yfir því hvort ekki sé rétt að hæstv. forsætisráðherra tjái sig um þetta mál, því að hann er svo heppilega í húsi og það kann að vera að hann geti þá varpað ljósi á hver ástæðan sé beinlínis fyrir því að málið er fast í ríkisstjórn. En það er sannarlega þess eðlis að það er afar vont efnislega fyrir málið að um það sé búið með þeim hætti að það fái ekki framgang eða að minnsta kosti einhverja skýra úrvinnslu.

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni, við horfum upp á margháttaða ringulreið æ ofan í æ nánast í hverri viku hjá hæstv. ríkisstjórn og má kannski að einhverju leyti rekja það til þess að hér er sennilega í fyrsta sinn í sögunni sem hver einasti ráðherra sem í ríkisstjórninni er situr þar nú í fyrsta sinn og manni finnst gæta kannski ákveðins reynsluleysis við undirbúning mála fyrir þingið. Við fjölluðum nokkuð í hinu fyrra máli um hringlandaháttinn í skattapólitíkinni þar sem menn hafa fyrir örfáum missirum síðan eða árum komið með tillögur um að lækka matarskattinn úr 14% í 7%, þessir sömu flokkar sem nú flytja síðan tillögur fyrst um að hækka hann úr 7% í 12% og síðan úr 7% í 11% og boða svo hækkun úr 11% í 14% og hætta svo við að boða hækkun úr 11% í 14%, þannig að það áttar sig enginn orðið lengur á því hver stefna þeirra flokka er í þessum efnum. Í frumvarpinu sem við erum að ræða eru atriði með örorkubyrði lífeyrissjóðanna. Það virðist vera svo augljóslega dæmi um hluti sem spilla algjörlega fyrir gerð kjarasamninga núna á útmánuðum, algerlega ljóst að aðilar vinnumarkaðarins munu aldrei sætta sig við svik á þeim samningum sem gerðir voru um þátttöku ríkisins í örorkubyrði nema þá að samið sé um eitthvað annað í staðinn. Fyrst frestaði fjárlaganefndin framkvæmdinni á þessu til 1. júlí þannig að það verði síðan hægt að semja þetta út af borðinu í kjarasamningum. Nú er búið að taka í burtu líka öll hin seinni árin þannig að eftir stendur sex mánaða aðgerð sem á síðan að semja um í kjarasamningum að falla frá. Það verður því ekkert úr þessu, þetta mun ekki spara nokkurn skapaðan hlut. En þetta hefur orðið til þess að spilla öllu andrúmslofti um samninga á vinnumarkaði. Þykir hv. þingmanni þetta ekki lýsa nokkuð reynsluleysi þeirra ráðherra sem með þessi mál fara?

Virðulegur forseti. Það er ekki bara svo að sú ríkisstjórn sem nú situr sé í raun og veru reynslulaus með öllu þegar hún tekur við völdum vorið eða sumarið 2013, heldur er það líka annað sem gerist sem menn hafa kannski ekki áttað sig á eða rætt mikið um, það er sú staðreynd að þegar sú ríkisstjórn tekur við er enginn í þeirri ríkisstjórn sem kemur úr ríkisstjórninni næst á undan. Þegar maður horfir yfir ríkisstjórnarskipti í gegnum söguna þá kann maður að telja að það sé svo að hægri og vinstri stjórnir skiptist á með nokkuð skýrum hætti, en ef ég man rétt er staðreyndin sú að allt frá árinu 1971 er alltaf einhver í ríkisstjórninni sem var líka í ríkisstjórninni þar á undan. Þetta er nokkuð áhugavert vegna þess að það gerir auðvitað að verkum að það er ákveðinn hluti af reynslu og þekkingu sem flæðir á milli ríkisstjórna og menn geta deilt bæði verklagi og þekkingu upp á gott og vont, því að það eru stundum líka ósiðir sem menn læra af sínum reynslumeiri félögum. Af því að hv. þingmaður spurði sérstaklega um að auki hver stefnan eiginlega væri, vegna þess að hér hefur verið talað um Framsóknarflokkinn, sem féll í stafi yfir lækkuninni niður í 7% á sínum tíma og mikilvægi þess, en greiðir núna atkvæði í stórum stíl með stórfelldri hækkun matarskatts fyrir utan einn kjarkmikinn þingmann Framsóknarflokksins, að þá held ég að ekki sé ofmælt að kalla Framsóknarflokkinn hreinlega popúlistaflokk. Vegna þess að það er það sem svona flokkar eru, þ.e. þeir sem í raun og veru haga seglum eftir vindi í stóru og smáu.

Virðulegur forseti. Það líður að lokum þessarar ágætu umræðu. Ég fjallaði í ræðu minni fyrr á fundinum nokkuð um forsendur fjárlaga sem þetta frumvarp hér snýst náttúrlega að verulegu leyti um. Sá tími fór að mestu leyti í sjálfar meginforsendur forsendnanna, hagvaxtarþáttinn og síðan nokkrar áhyggjur af verðbólguþætti málsins sömuleiðis. En við komumst kannski lítið að sjálfum efnisatriðunum í málinu, sem er svo mikilvægt að menn hverfi frá áður en til lokaafgreiðslu þess kemur, hvort sem það verður seinna á þessu kvöldi eða með morgninum. Það sem er kannski brýnast af þeim mörgu augljósu ágöllum sem á málinu eru og álögum á sjúklinga og ýmsa aðra hópa eru þau mál sem sérstaklega snerta vinnumarkaðinn og eru til þess fallin að spilla friði þar og gera enn erfiðara fyrir um gerð kjarasamninga en nú þegar er orðið. Við erum auðvitað að fást við læknaverkfall í fyrsta sinn í sögunni og þar ber mjög mikið á milli deiluaðila og við höfum verið að fylgjast með því hvernig kröfugerðin er að verða til hjá hverju stéttarfélaginu á fætur öðru og sjá í þær kröfur sem við verður að fást á vinnumarkaði á nýju ári. Það er auðvitað eitt af helstu áhyggjuefnunum núna í lok þessa árs hversu óhönduglega hefur tekist til hjá ríkisstjórninni við það að reyna að stuðla að friði á vinnumarkaði, sem er jú svo gríðarlega mikilvægt þegar menn eru að reyna að vinna sig út úr efnahagslegum erfiðleikum eins og nú er verið að gera. Þetta tókst bærilega, held ég að megi segja, á síðasta kjörtímabili undir forustu vinstri manna, en því miður nýttu menn ekki gullið tækifæri sem ný ríkisstjórn hafði seint á síðasta ári til að ná langtímasamningum á vinnumarkaði. Þá var það í boði og þurfti tiltölulega litlar aðgerðir af hálfu ríkisins til að koma til þess að liðka fyrir því, en því miður voru áherslurnar hér við fjárlagaafgreiðsluna fyrir ári síðan ekki á vinnandi fólk, venjulegt vinnandi fólk með meðaltekjur eða lægri tekjur og hagsmuni þess heldur voru aðrar áherslur í forgrunni í fjárlagavinnunni hjá ríkisstjórninni og það var í raun og veru með herkjum að það tækist að fá hana þó til þess að grípa til einhverra aðgerða sem gátu stuðlað að gerð skammtímasamnings. En hún var ekki tilbúin í neinar þær aðgerðir sem þurfti til þess að tryggja langvarandi frið á vinnumarkaði. Í kjölfar þess voru síðan gerðir samningar til skemmri tíma, sem var auðvitað lakara því að í kjölfar þess þá gerir m.a. ríkið samninga við einstaka hópa þar sem launahækkanir eru langt umfram mjög hóflegar kröfur sem félög innan Alþýðusambandsins fengu framgengt í sínum kjarasamningum. Það voru margfaldar hækkanir á tiltekna hópa hjá hinu opinbera sem fylgdu í kjölfarið. Það hefur síðan riðlað því litla samræmi sem var verið að leitast við að ná í skemmri tíma samningum og veldur því að nú koma fjölmargir hópar fram með umtalsverðar kröfur um kauphækkanir. Það er að sjálfsögðu eðlilegt, við höfum dregist aftur úr í kaupmætti og við höfum notið mikils vaxtar á landsframleiðslu í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, þó að hagvöxturinn virðist vera að gefa nokkuð eftir nú eftir að ný ríkisstjórn tók við. Auðvitað kallar fólk eftir kjarabótum. Það sem er þá sérstakt áhyggjuefni er að ríkisstjórnin sé með þrjár stórar ákvarðanir í þessu fjárlagafrumvarpi sem eru beinlínis að spilla fyrir viðleitni til þess að ná samstöðu á vinnumarkaði. Þar er í fyrsta lagi ákvörðunin um þá atvinnulausu, það eigi að henda þeim út af framfærslu núna á nýju ári. Sumir fá einhverja, þó miklu lakari, framfærslu hjá sveitarfélögunum en aðrir munu engan rétt eiga til framfærslu eftir þessa breytingu. Það er í öðru lagi þessi vonda breyting og vitlausa því að hún mun aldrei ná fram að ganga og varðar örorkubyrði lífeyrissjóðanna, 

Forseti. Þetta er svolítið skrýtinn vinnustaður. Við búum í raun og veru við meirihlutaræði og núna vill svo til að meiri hlutinn er gríðarlega umfangsmikill og er með ótrúlega mikinn meiri hluta. Það þýðir að meiri hlutinn lítur svo á að það sé engin ástæða til þess að vera endilega að hlusta mikið á minni hlutann þegar kemur að tillögum að úrbótum. Ég fagna því að það er lengt í hengingarólinni á Bankasýslunni, en það sem mér finnst vanta er skýrari sýn og skýrari svör og að tekið sé tillit til þess að hér varð rosalegt hrun. Þó að sumir þingmenn meiri hlutans líti svo á að það hrun hafi nú ekki verið tiltökumál og kalli það „svokallað hrun“ og setji lítinn staf á það, þá varð hér gríðarlega umfangsmikið hrun, hrun sem skók samfélagið og við erum enn að upplifa afleiðingar þess. Þegar við skoðum þessar breytingar í samhengi við þann áfanga að ná saman fjárlögum fyrir hvert ár og síðan skattstofna þar að lútandi er mjög mikilvægt að við horfum til baka á alla heildina og orsakir þess að við upplifðum eitt stærsta bankahrun heimssögunnar. Það er eins og fólk haldi að við séum komin niður á einhvern botn og séum að fara að spyrna okkur upp en það á að spyrna okkur upp á þann hátt að ótrúlega margir verða eftir. Stærsta viðfangsefnið sem hvert samfélag glímir við er heilbrigðiskerfið og heilbrigðiskerfið var, eins og við í Hreyfingunni vöruðum oft fyrrverandi ríkisstjórn við þegar hart var skorið niður þar, þá þegar komið að fótum fram. Á hverju ári sem skorið var meira því veiklaðra varð það. Það var lítið hlustað á okkur í minni hlutanum þá varðandi heilbrigðiskerfið og það er lítið hlustað á okkur í minni hlutanum nú. Því virðist oft sem það skipti kannski ekki endilega máli hver heldur um stjórnartaumana, en það er þó veigamikill munur á sem ég tel mig hafa fulla heimild til þess að benda á, hafandi verið í minni hluta með báðum þessum stjórnum og hef ekki átt aðild að mikilvægum og meiri háttar stórum ákvörðunartökum sem hafa áhrif á líf allra Íslendinga. En hér varð hrun og það eru ástæður fyrir því að það hrun var. Það var búið að hola að innan okkar sameiginlegu grundvallarinfrastrúktúra, það var búið að hola innan heilbrigðiskerfið og var byrjað að fara í leiðangur með að einkavæða skólakerfið að hluta. Og ég hef einhvern veginn mjög sterklega á tilfinningunni og hef séð það bæði fyrir hrun og núna að hér standi til að við fáum sama heilbrigðiskerfi og þeir eru með í Bandaríkjunum. Ég hef búið í Bandaríkjunum, ég hef búið mjög víða um heim og Bandaríkin er eini staðurinn i heiminum sem ég hef verið búsett á þar sem ég óttaðist ekkert meira en að lenda á spítala. Ég man eftir því að maðurinn minn heitinn fékk flogakast og lenti á spítala og þó að ég segði að það væri óþarfi var hann tekinn þangað svo ég gæti ekki farið í málsókn gegn einhverjum ef hann færi ekki í sjúkrabílnum. Reikningurinn sem við fengum út af þessum hálfa degi á spítala var ótrúlega hár. Ég veit því hvað það kostar að vera með þannig kerfi. Ég átti vinkonu sem lenti í því að eignast fyrirbura úti í Bandaríkjunum og reikningurinn sem hún fékk var ótrúlega hár. Það eru tölur sem maður getur ekki gert sér í hugarlund. En kerfið er samt byrjað að verða þannig hér. Ekki mundi ég vilja óska neinum þess að fá krabbamein og þurfa, ofan á það mikla álag sem því fylgir, að greiða mjög háar upphæðir til þess að geta farið í meðferð. Þetta er ekki það Ísland sem ég hélt að við byggjum í og þetta er ekki það Ísland sem ég vil að við búum í, og ég veit að almenningur vill það ekki. Almenningur er tilbúinn til að borga jafn háa skatta og við gerum til þess að við getum fengið heilbrigðisþjónustu sem var einu sinni þannig að maður gat montað sig yfir því að það væri alveg sama þó að almúgamanneskjan ég lenti inni á spítala eða forsetinn, við mundum fá nákvæmlega sömu meðferð. Það er ekki þannig lengur út af því að fólk sem á litla fjármuni veigrar sér við því að fara og fá læknaþjónustu. Það veigrar sér við því að fara í skoðun og fer oft ekki og leitar sé hjálpar fyrr en það er orðið verulega veikt, sem er mjög slæmt því að inngrip fyrr í ferlið ætti að sjálfsögðu að vera eitthvað sem við ættum að leggja ríka áherslu á. Við vorum búin að byggja upp, með blóði, svita og tárum forfeðra minna, sterka verkalýðshreyfingu og við höfum áunnið okkur ótrúlega mikið af réttindum sem var barist hart fyrir, það var miklu fórnað. Það var miklu fórnað til þess að við gætum nýtt okkur heita vatnið til að hita upp húsin, það var meiri háttar stórpólitísk ákvörðun, það var miklu fórnað til þess að við gætum haft rafmagn, til þess að við gætum haft heilbrigðiskerfi og menntakerfi sem við gætum verið þokkalega ánægð með miðað við hvað við erum fá. Það má nefnilega ekki gleymast að við erum rosalega rík þjóð, og þess vegna finnst mér svo sárt að horfa upp á það að bilið á milli þeirra sem eiga allt og eiga ekki neitt stækkar stöðugt. Sú stefna sem kristallast í því sem ríkisstjórnin ætlar að koma í gegn sem ramma um hvernig eigi að afla peninga og útdeila þeim er ekki í samræmi við þá sjálfsmynd sem þjóðin hefur af sér. Sjálfsmyndin kristallast til dæmis í skoðanakönnunum þegar tekið er saman hvernig fólk vill að við meðhöndlum peninga þeirra. Það er ekki eins og að við á Alþingi eða í fjármálaráðuneytinu eigum þessa peninga. Okkur er treyst fyrir því að fara vel með peninga almennings, peninga sem við tökum af launum fólks sem hefur lagt mikið á sig til þess að geta tekið þátt í að fjármagna sameiginlega sjóði okkar. En stundum upplifir maður það, þegar maður horfir á hvernig þeim peningum er útdeilt, að þeir háu herrar og frúr sem fara með útdeilingarvaldið séu ekki í neinum tengslum við þann veruleika sem fjöldamargir Íslendingar búa við. Og það sem ég óttast er að það er verið að skera inn í - ja, það er eiginlega orðið mjög úrelt að segja inn í merg, en það er verið að skera niður í öll veikustu lögin, inn í taugakerfið á því sem skilgreinir okkur sem þjóð. Ég er alin upp í sjávarþorpi og maður var mjög meðvitaður um hvað það væri að vera sjómaður. Það er háskalegt starf. Það að verið sé að fara inn í tryggingakerfið og skerða réttindi þeirra sem eru í erfiðisvinnu og breyta okkur í litlu Ameríku finnst mér ömurleg þróun. Það finnst mér vera mikil vanvirðing við allt það fólk sem ég hef kynnst á lífsleiðinni sem hefur einmitt lagt svo mikið inn í okkar sameiginlegu sjóði. Það sem ég sé núna er að við erum ekki komin í eitthvað 2007 heldur eitthvað miklu verra. Við erum komin inn í tímabil þar sem ég upplifi eitthvað sem ég upplifði aldrei 2007 eða í hruninu. Það er alltaf að leita til mín fólk þegar ég er úti á götu, úti í búð, í tölvupósti, í síma, sem er hrætt. Það er hrætt. Og það finnst mér mjög alvarlegt. Hér geisar nefnilega mikill ótti. Það er ekki von sem ég skynja eða hamingja yfir því hvernig heimsmet í kosningaloforði var efnt. Það er ótti við að lögreglan sé að vopnavæða sig. Það er ótti við að verið sé að skerða innviði samfélagsins, verið að brjóta og bramla allt það sem við reyndum að koma okkur saman um að við ætluðum að nýta sem reynslu af hruninu. Það á að rjúfa sáttina um náttúruvernd, það á að fara að láta okkur borga fyrir það að kíkja á Þingvelli. Þetta eru grundvallargildi. Ég hef oft flutt frá Íslandi af því að ég höndlaði ekki að búa hérna, einmitt út af allri þessari spillingu og þeirri óværu sem einhver miðill sagði að væri í þessu húsi og virðist leggjast yfir ráðherrabekkina, en ein af ástæðunum fyrir því að ég hef alltaf komið heim aftur er náttúran, hún togar í mig. Ég óttast þá slagi sem við eigum eftir að taka undir þessari ríkisstjórn. Ég hef ekki unnið með nema tveimur ríkisstjórnum, fyrrverandi ríkisstjórn og núverandi. En ég hef þó fylgst með stjórnmálaumræðu lengi og ég hef ekki séð svona rosalega afturför eins og ég upplifi núna í sögunni, ekki síðan ég man eftir mér. Ég man ekki eftir svona. Allt sem við náðum að búa til upp úr hinu algjöra hruni, þegar allt hrundi sem við treystum á, við lögðum svo mikið á okkur, einhver okkar, til að reyna að koma á siðaðra samfélagi þar sem við ætluðum að læra eitthvað af reynslunni, það er verið að rústa þessu öllu núna og verið að rústa því á kostnað alls þess sem við höfum byggt á. Mér finnst þetta svolítið ógnvekjandi, það er eins og öll gildin okkar séu hrunin, eins og það sé bara valtað áfram og yfir allt sem er fallegt og brothætt og viðkvæmt á einhverjum valtarameirihluta ofbeldis. Ég hélt að við ætluðum að gera eins og við predikum nú oft yfir börnunum okkar, ég hélt að við ætluðum af læra af reynslunni en það er ekki þannig. Það sem hér fer fram núna er svo mikil afturför að ég upplifi það eins og ég sé komin hundrað ár aftur í tímann. Það er vanhelgun á öllu sem er dýrmætt og kært og það er vont að sjá það. Það er valtað yfir viðkvæmustu hópana í þessu samfélagi og af því að þeir geta ekki farið í verkfall eða geta ekki komið hérna fyrir framan þinghúsið vegna þess að þeir eru veikir og gamlir þá er þetta bara látið yfir þá ganga. Mér finnst skammarlegt að búa í samfélagi þar sem það er í lagi og ég fer heim með mikla hryggð í hjarta eftir þessar síðustu tvær vikur í þinginu þar sem við höfum verið að fjalla um þessi mál, því að það er ljóst að það er ekki hlustað 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu. Hún fór vel yfir það hvernig það er alltaf að verða meiri og meiri gliðnun á milli ríkra og fátækra. Og það er ekki eitthvað sem gerist óvart heldur er markvisst unnið að því að auka stéttaskiptingu í þessu landi með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur farið út í. Þannig er veruleikinn. Varðandi styttingu atvinnuleysisbótatímabilsins úr þrem árum í tvö og hálft ár þá verður stór hópur fyrir því, 1.300 manns. Ekki getur hann farið í verkfall til þess að mótmæla þessu því að hann hefur enga vinnu. Í hvaða stöðu er þessi hópur til að mótmæla og berjast gegn þessu? Hann getur mætt hér á Austurvöll en þetta er auðvitað fólk sem er búsett víðs vegar um landið og þetta er ekki einsleitur hópur. Þetta fólk stendur núna því miður frammi fyrir því, ef það hefur ekki getað fengið atvinnu í tvö og hálft ár, að detta út af atvinnuleysisbótum um áramótin. Hvað tekur við? Telur hv. þingmaður að sveitarfélögin ráði við það fjárhagslega? Hvernig geta sveitarfélög mætt því, með tilliti til fjárhags þeirra, að koma þarna inn sem öryggisnet fyrir þetta fólk með fjárhagsaðstoð sveitarfélaga? Það virðist vera eina leiðin til þess að það lendi ekki bara algjörlega á vergangi, svo maður tali nú bara íslensku. Hvað sér hv. þingmaður fyrir sér að blasi við þessum stóra hóp?

Forseti. Ég þakka spurninguna. Þetta er mál sem veldur mér miklum áhyggjum. Það er ekki aðeins verið að stytta atvinnuleysisbótatímann og skerða réttindi sem fólk hefur áunnið sér, og það er ekki gert í neinu samtali eða samráði við neinn, það er bara ákveðið að skera þarna mjög djúpt, heldur er líka verið að fyrirbyggja í raun að þetta fólk geti farið í nám. Flestir sem eru á atvinnuleysisbótum eru eldri en 25 ára, þannig að þeir geta ekki farið í framhaldsnám til þess að ávinna sér einhver réttindi. Það er staðreynd að mjög margir úti á landi, sérstaklega þeir sem eru atvinnulausir, segjum bara í Reykjanesbæ, en eiga húsnæði, eiga ekki rétt á bótum frá Félagsmálastofnun. Hvað á þetta fólk að gera? Á það bara að éta lofthænur og teiknaðar kartöflur?  Þetta er gert í boði ríkisstjórnar sem lofaði því að hugsa um heimilin í landinu, en það er alveg augljóst að það eru einungis heimili útvalinna, en ekki öll.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er ekki ein báran stök í aðgerðum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Hún heldur áfram og heggur í sama knérunn og þá á ég við jöfnun örorkubyrði hjá lífeyrissjóðum verkafólks og sjómanna. Þetta eru þeir hópar sem eðlilega hafa þunga örorkubyrði í lífeyrissjóðum sínum, erfiðisvinnufólk. Maður mundi því ætla að ríkisstjórnin gæti haldið áfram að greiða jöfnunargjald í þá sjóði, líka til þess að það verði ekki enn þá meira bil á milli réttinda ríkistryggðu, opinberu lífeyrissjóðanna og almennu lífeyrissjóðanna. Hv. þingmaður þekkir þá umræðu og gagnrýni að lífeyrissjóðsgreiðslur til opinberra starfsmanna eru ekki skertar þó að eitthvað bjáti á, það er ríkistryggt. En þannig er það ekki hjá almennu sjóðunum og án jöfnunarinnar 

Ég þakka þessa spurningu. Ég er einmitt að bíða eftir að hér komi rútufarmar sponsaðir af nýja LÍÚ til þess að berjast fyrir réttindum sinna starfsmanna. Maður hefði nú haldið það, miðað við hvernig var látið á síðasta kjörtímabili varðandi sjómenn og annað fólk sem t.d. tilheyrir þeim starfsstéttum sem koma að sjávarútvegi. Maður hefði haldið að þeir sem hafa notið starfskrafta þeirra mundu standa við bakið á þeim og berjast fyrir því með alla sína málsvara hér á Alþingi að breyta þessum óskapnaði. Maður hefði haldið það.

Herra forseti. Þetta var mjög dramatísk ræða sem hv. þingmaður flutti. Ég er mikill aðdáandi getu hennar til að draga hlutina upp með dramatískum hætti svo sem hún gerði. Ég vona samt sem áður að framtíðarsýnin sem hún sér liggja fyrir leiði ekki til þess að hún hverfi af landi brott. Það yrði mikil eftirsjá að henni úr íslenskum stjórnmálum. Nóg um það. Ég er þeirrar skoðunar að það sé kannski fulllangt gengið að halda því fram að ríkisstjórnin vinni markvisst að því að auka stéttaskiptingu. Ég tel að engin ríkisstjórn leggi það beinlínis fyrir sig að vinna að slíku markvisst. Hins vegar er það þannig að algjör skil eru á milli þeirrar hugmyndafræði sem ég til dæmis fylgi og tel að hv. þingmaður geri að mörgu leyti líka annars vegar og hins vegar þeirrar sem ríkisstjórnin vinnur að. Við sjáum forgangsröðunina birtast í því að hæstv. ríkisstjórn lét það verða sitt fyrsta verk að lækka veiðigjald, hún hefur gert það fjórum sinnum samtals á tiltölulega stuttum ferli, afleggja auðlegðarskattinn og við sjáum með hvaða hætti hún leggur verk sín fyrir okkur núna. Þar er auðvitað langverst að sjá aukna þátttöku sjúklinga í kostnaði gagnvart heilbrigðiskerfinu og svo er það náttúrlega matarskatturinn. Ég tel miklu frekar að það séu röng lífsviðhorf sem liggja þarna bak við en að menn vilji beinlínis efla stéttaskiptingu í landinu. En hv. þingmaður í sinni dramatísku ræðu eiginlega kom þar hæst að hún sagðist telja að fram undan kynni að vera það sem mig minnir að hún hafi orðað eiginlega hrun á heilbrigðiskerfinu. Og hvað finnst hv. þingmanni réttlæta að taka svo sterkt til orða?

Forseti. Það má segja að dramatíkin sem hér oft hrýtur af vörum mínum sé afar „innspíreruð“ af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, sem oft vill vera mjög fundvís á góðar samlíkingar í ræðum sínum sem skapa oft mikla dramatík hér í þingsal. En komandi að málinu, ég er sammála því að kannski er þetta ekki „systematísk“ aðferðafræði við að skapa stéttaskiptingu en aðferðafræðin gerir slíkt, þannig að á endanum hlýtur niðurstaðan að vera sú að þær áherslur og sú forgangsröðun auki misskiptingu hér á landi. Og það hefur verið þannig, alla vega samkvæmt sögubókum, að talað er um helmingaskiptingu hérlendis sem er eignuð þessum tveimur flokkum sem nú eru við völd, að þeir hafi helmingaskipt á milli sín þegar við fengum loksins sjálfstæði. Ég var ekki á staðnum þannig að ég get ekki sannreynt það en það hefur verið það sem lesa má í mörgum söguskýringum. Ég hef miklar áhyggjur af því að þær undirstöður, ég ætla að fara betur og ítarlegar í það af hverju ég hef áhyggjur af heilbrigðiskerfinu. Ég hef fylgst með hvað hefur gerst eftir Alþjóðagjaldeyrissjóðsprógrömm víðs vegar um heim. Ekki var farið eins skarpt í niðurskurðinn en nú er eiginlega lokahnykkurinn að koma út af því að það var orðið svo viðkvæmt fyrir í góðærinu, því að ekki er eins og það sé eitthvað nýtt af nálinni að hér sé um 

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála því að ójöfnuður hefur aukist. Þær aðgerðir sem hæstv. ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir hafa sannarlega leitt til þess að munurinn er að aukast, gliðnunin í samfélaginu er að aukast. Ég held samt ekki að verið sé með þeim hætti að reyna markvisst að leiða til aukinnar stéttaskiptingar í landinu, þvert á móti held ég að báðir þessir flokkar, ég tala nú ekki um Sjálfstæðisflokkinn, hafa stundum logið því að sjálfum sér og jafnvel tekist að gera það í umhverfinu líka að þeir væru öðrum þræði að vinna einnig fyrir verkalýðinn. Það er það sem skýrir hina sterku stöðu Sjálfstæðisflokksins í gegnum tíðina fram að síðustu fimm til tíu árum. Það er núna sem Sjálfstæðisflokkurinn er fallinn um deild vegna þess að hann er farinn að sýna þetta miklu naktar en áður. Fyrir það getum við verið þakklát. Þeir eru þó farnir að koma til dyranna eins og þeir eru í reynd klæddir. 

Forseti. Það er alveg rétt, það er mjög gott, og það gerist mjög oft að þegar svona víðtækt hrun verður, eins og við fengum að upplifa, verða hlutirnir einhvern veginn skýrari og auðveldara að skilja hvað hefur verið í gangi og fólk er miklu fljótara að sjá í gegnum slíka hluti en áður. Mig langaði á endanum að benda á varðandi Landspítalann að maður þarf ekki annað en að fylgjast með fréttum og lesa ýmsar greinar og bréf frá læknum. Þar eru margir þaulreyndir læknar að hverfa frá störfum og frá landinu og það er óbætanlegt. Það er til dæmis ómögulegt að fá nýja heimilislækna, þeir eru allir að fara á eftirlaun og eiginlega hafa ekki neinir nýir komið inn. Það er enginn bati. Eigum við þá að fara til lækna í Noregi eða hvað er málið?