Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um alþjóðlega skráningu skipa. Þetta er 104. mál á þskj. 107 og flm. ásamt mér er hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson. Tillögugreinin er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa hið fyrsta nauðsynlegar aðgerðir svo að koma megi á alþjóðlegri skráningu skipa hér á landi. Samið verði og lagt fyrir Alþingi frumvarp til laga um alþjóðlega skipaskráningu þar sem: a. opnað verði fyrir alþjóðlega skráningu kaupskipa með sambærilegum hætti og tíðkast í Danmörku, b. leyfð verði alþjóðleg skráning, B-skráning, fiskiskipa sem úrelt hafa verið úr íslenska fiskiskipaflotanum eða keypt eru erlendis frá án þess að hafa veiðileyfi í íslenskri lögsögu. Jafnframt láti ríkisstjórnin undirbúa nauðsynlegar skattalagabreytingar vegna hinnar alþjóðlegu kaupskipaskráningar og aðrar lagabreytingar sem þörf er á. Stefnt verði að því að lögfesta viðkomandi breytingar fyrir þinglok vorið 1994.`` Að mati okkar flm. mælir margt með því að grípa til ráðstafana af því tagi sem tillagan gengur út á eða grípa til ráðstafana í þeim tilgangi að hindra útflöggun kaupskipa og gera það kleift að skrá á íslenskri skipaskrá fiskiskip sem ekki hafa veiðileyfi í íslenskri lögsögu. Það er skemmst frá því að segja að á undanförnum árum hefur fækkað stórlega í þeim hluta íslenska kaupskipaflotans sem skráður er á Íslandi. Ef skoðuð er þróun þessara mála nokkur ár aftur í tímann þarf ekki að fara langt aftur til þessa að finna hér á skrá um 50 kaupskip í kringum 1980. Árið 1991 taldi íslenski kaupskipaflotinn 41 skip, en af þeim voru aðeins 17 á skrá hér á landi. Nú hefur þessi þróun gengið enn lengra og svo er komið að kaupskipin sem hér eru skráð eru innan við 10 talsins. Það virðist því ljóst að verði ekkert að gert stefnir í að skráning kaupskipa hér á landi og sigling þeirra undir íslenskum fána muni brátt heyra sögunni til. Það er skoðun okkar flutningsmanna að raunhæfasta leiðin til að sporna við þessu og tryggja að tekjur og störf í tengslum við kaupskipaflotann falli Íslendingum í skaut sé að koma á einhvers konar fyrirkomulagi alþjóðlegrar skipaskráningar eða ráðstöfunum af sambærilegum toga og gerir íslenskum útgerðum það nægjanlega hagfellt að skrá skipin hér. Við teljum að sú leið sem Danir hafa valið sé miklu betur til þess fallin að vernda starfskjör innlendra sjómanna og líklegra að um hana eða einhverja útfærslu af því tagi geti orðið sátt heldur en þá leið sem valin hefur verið í Noregi. Einnig er ástæða til að athuga það fyrirkomuag sem Svíar hafa tekið upp í þessu efni og er í raun skylt hinu danska fyrirkomulagi. Þar er að vísu ekki um að ræða sérstaka skipaskrá eða alþjóðlega skrá heldur ákveðið skattalegt hagræði sem kaupskipaútgerðirnar sem sigla á alþjóðlegum leiðum njóta og hefur gert það að verkum að Svíum hefur tekist allbærilega að halda í sinn kaupskipaflota og manna hann með sænskum sjómönnum. Ég vil taka það skýrt fram að að mati okkar flutningsmanna tillögunnar kemur ekki annað til greina en að lögvarinn verði réttur íslenskra stéttarfélaga til að gera kjarasamninga um borð í íslenskt skráðum skipum. Með öðrum orðum teljum við að þar eigi að ganga tryggilegar frá hnútunum heldur en gert er jafnvel í dönsku skránni þannig að ljóst sé að sú kvöð fylgir íslenskri skráningu á skipi, hvort sem hún er alþjóðleg eða innlend, að um borð gildi íslenskir kjarasamningar og íslensk stéttarfélög fari ein með samningsrétt fyrir hönd áhafnarinnar. Ef menn gefa eftir þetta atriði, þá má spyrja hvað væri unnið með því yfirleitt að taka hér upp alþjóðlega skráningu því að það er ekki tilgangurinn með þessum breytingum að auðvelda íslenskum útgerðum að manna skipin með erlendum áhöfnum, nema síður sé. Þvert á móti er það að okkar mati nauðsynlegt að grípa til ráðstafana til þess að tryggja að íslenskir sjómenn geti áfram mannað myndarlegan íslenskan kaupskipaflota. Það ber að vísu að taka það fram að þróunin í þessum málum hér á Íslandi hefur verið nokkuð önnur en á hinum Norðurlöndunum. Þannig hefur þrátt fyrir umtalsverða útflöggun skipa eftir sem áður tekist að manna flotann að verulegu leyti með íslenskum farmönnum og má væntanlega þakka það því að íslensk stéttarfélög og sjómannafélögin sérstaklega hafa verið betur á verði hér heldur en víðar í nágrannalöndunum. Þessi árangur er athyglisverður en hann breytir ekki því að útflöggun er í fullum gangi og íslenska ríkið er þar með að verða af tekjum. Skipin færast undan íslenskum réttarákvæðum og margt fleira óæskilegt tengist þessari þróun. Þess vegna er að okkar mati nauðsynlegt að taka á þessum málum með einhverjum hætti en ég undirstrika það og endurtek að það er okkar eindregin skoðun að það eigi að gera með það að markmiði að tryggja áframhaldandi forræði íslenskra stéttarfélaga varðandi kjör og lögverja rétt íslenskra aðila til að gera einir kjarasamninga með það í huga að tryggja þannig mannsæmandi kjör sjómanna sem við þetta starfa. Ég tek það fram að við flm. erum að sjálfsögðu opnir fyrir mismunandi möguleikum til að ná þessum tilgangi og ég teldi athyglisvert að skoða upp á nýtt þróun þessara mála bæði í Danmörku og Svíþjóð og annars staðar þar sem breytingar hafa verið gerðar á undanförnum árum í því skyni að reyna að hindra útflöggun og siglingu eða útgerð kaupskipa undir hentifána. Það er talsverð hreyfing á þessum málum og rétt er að minna á að lokum að samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið og innri markaður Evrópubandalagsins kann að valda því að menn þurfi af þeim orsökum einnig að fara yfir þessi mál. Varðandi seinni lið tillögunnar sem snýr að alþjóðlegri skráningu fiskiskipa eða þeim möguleika að hér verði unnt að skrá íslensk fiskiskip á íslenskri skipaskrá eftir sem áður þó að þau missi veiðileyfi í íslenskri lögsögu, þá er þar fyrst til að taka að þetta vandamál er af allt öðrum toga heldur en snertir kaupskipin. Um útflöggun íslenskra skipa sem hafa hér veiðileyfi í lögsögunni er að sjálfsögðu ekki að ræða af augljósum ástæðum. Hitt vandamálið hefur komið upp þegar skip missa hér veiðileyfin eða ef keypt eru skip erlendis frá sem ekki hafa fengið veiðileyfi í íslenskri lögsögu, ekki hefur verið úrelt á móti eins og sagt er, þá hefur sú regla verið viðhöfð allt frá árinu 1987 að óheimilt sé að hafa þau skip skráð á Íslandi. Þetta stafar af þeirri framkvæmd laganna um stjórn fiskveiða að samkvæmt reglugerð frá sjútvrn. er það gert að skyldu að skipin ekki bara hverfi varanlega úr rekstri sem veiðiskip innan íslensku lögsögunnar eins og lögin mæla fyrir um heldur og séu þau tekin af skipaskrá. Það er rétt að undirstrika í þessu sambandi að lögin um stjórn fiskveiða gera ekki þetta skilyrði og það er reyndar hvergi að finna að lögum. Hins vegar hefur sú athyglisverða framkvæmd komist á af hálfu sjútvrn. að skylda menn til þess að taka skipin af íslenskri skipaskrá. Það má út af fyrir sig spyrja um réttarstöðu ráðuneytisins til að framkvæma lögin með þessum hætti, en það hefur engu að síður verið gert. Hér snýst málið um þá túlkun þeirra ákvæða laganna að skip skuli hverfa endanlega úr rekstri eins og sagt er til þess að önnur megi koma í staðinn og hefja veiðar innan íslensku lögsögunnar. Nú er það augljóst mál að skipin geta að öllu öðru leyti fullnægt skilyrðum um íslenska skráningu þó svo að þau hafi ekki veiðileyfi í íslenskri lögsögu. Þau geta fullnægt öryggiskröfum, þau eru í eigu íslenskra aðila og falla að öllu leyti að skilyrðum um íslenska skráningu nema að þessu einu að sjútvrn. á grundvelli reglugerðar sem byggir á lögum um stjórn fiskveiða krefst þess að þau séu tekin af íslenskri skipaskrá. Það má því færa rök fyrir því að ekki sé þörf á lagabreytingu til að heimila áframhaldandi skráningu þessara skipa hér ef menn vildu einfaldlega hverfa að því að breyta þessari framkvæmd. Siglingalögin og lög um skráningu skipa koma ekki í veg fyrir að svo sé. En ef menn vilja á hinn bóginn halda sig við þá framkvæmd að þessi skip skuli hverfa af íslenskri skipaskrá, hinni almennu skipaskrá, þá er að okkar mati eðlilegasta og einfaldasta lausnin að taka upp sérflokk fyrir þessa gerð fiskiskipa. Við getum kallað það B-skráningu til hagræðis, B-skráningu fiskiskipa, sem er þá sérstök skrá yfir þau fiskiskip íslensk sem ekki hafa leyfi til veiða innan íslenskrar lögsögu. Það er alveg óþarfi að rökstyðja það að af þessu stafar margs konar hagræði og ég sé ekki að því fylgi á hinn bóginn neinar hættur. Það er auðvelt að halda þessum skipum aðgreindum og það er auðvelt að halda í sömu reglur um úreldingu fiskiskipaflotans sem veiðileyfi hefur innan lögsögunnar ef menn vilja byggja á þeim grunni áfram. En það sem vinnst er það í fyrsta lagi að útgerðarfyrirtækin þurfa ekki að fara í skrípaleik af því tagi sem þau hafa neyðst til sum hver undanfarið að stofna pappírsfyrirtæki í erlendum löndum og skrá skipin þar. Þau þurfa ekki að leggja í þann kostnað sem því er samfara oft og tíðum að endurskrá skipin erlendis. Það getur kallað á kostnaðarsamar flokkunarskoðanir og fleira óhagræði sem þar með leggst á skipafélögin. Í þriðja lagi, og það er e.t.v. ekki minnst um vert hér, teljast skipin áfram íslensk í þeim skilningi að hverfi þau til veiða á fjarlægum miðum verandi á íslenskri skipaskrá þá mundi sú aflareynsla sem þau þar njóta teljast til aflareynslu Íslands en ekki þriðja lands sem ella er þegar þau eru skráð undir hentifána í Karíbahafinu eða einhvers staðar annars staðar. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að taka á þessum málum. Þau hafa verið í ólestri eins og þetta hefur verið undanfarin ár. Nú er að vísu rétt að taka það fram að heyrst hafa flugufregnir um að í hugmyndum á borði ríkisstjórnarinnar um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sé ætlunin að breyta þessari framkvæmd og heimila skráningu þessara skipa á íslenskri skipaskrá þó þau hafi ekki veiðileyfi í íslenskri lögsögu en eins og kunnugt er bólar ekkert á slíkum frv. hér enn þá og við teljum því tímabært að taka á þessu með sjálfstæðum hætti. Það er rétt að undirstrika það, hæstv. forseti, að í hvorugu tilvikanna varðandi kaupskipaskrána eða fiskiskipaskrána er verið að tala um að opna erlendum skipum leið inn á íslenska skipaskrá, að sjálfsögðu ekki. Hér er eingöngu um að ræða íslensk skip í skilningi íslenskrar eignaraðildar og lögin breyta því ekki neinu um það atriði. Við setningu laga um þessi mál, hvernig sem þau verða úr garði gerð, er nauðsynlegt að huga að því að þar verði einhvers konar ákvæði til bráðabirgða sem heimili endurskráningu þeirra skipa á Íslandi sem horfið hafa út af íslensku skipaskránni á undanförnum árum og með hvaða hætti sem um það yrði búið. En það er alveg ljóst að það hlýtur að vera einn megintilgangur breytinga af þessu tagi og markmiðið að ná þeim skipum, sem horfið hafa úr landi á undanförnum árum, hingað heim undir íslenska skráningu á nýjan leik og við leggjum til að það verði gert með þeim hætti að einhvers konar ákvæði til bráðabirgða yrðu höfð í lögum sem um þetta fjölluðu. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu vil ég leyfa mér að leggja til að tillögunni verði vísað til 2. umr. og hv. samgn. Ég vænti þess að þessi mál fái þar vandaða skoðun. Það er full þörf á því að taka á báðum efnisþáttum málsins sem tillagan fjallar um. Ég vona og treysti fyllilega samgn. til að fjalla um það af skynsamlegu viti og leggja til afgreiðslu á þessu máli sem nær þeim megintilgangi sem tillagan gengur út á, að þessi skip, hvort heldur eru kaupskip eða fiskiskip, geti áfram verið á íslenskri skipaskrá, fallið undir íslensk lagaákvæði og íslenskan rétt og íslenskir sjómenn á íslenskum kjarasamningum geti mannað þennan flota.

Hæstv. forseti. Ég held að við stöndum hér frammi fyrir miklum vanda og ég er ekki sannfærð um að þessi þáltill., þó samþykkt yrði, mundi leysa hann. Þetta mál snýst auðvitað um það að alþjóðleg skráning farskipa og raunar fiskiskipa líka opna mönnum leið til að manna skipin ódýru vinnuafli. Um það snýst allt málið. Hræddust er ég við að mjög er vitnað hér í dönsku skipaskráninguna. Það sem Danir gerðu var tvíþætt. Þeir stóðu frammi fyrir því eins og aðrir að flotinn hafði meira og minna farið yfir í þægindafána vegna hás rekstrarkostnaðar. Um það snýst allt þetta dæmi. Dönsku útgerðirnar töldu sig ekki vera samkeppnisfærar. Þá var gripið til þessarar skráningar sem heitir Dansk International Skibsregister eða DIS eins og hún er kölluð og það var gert með því að lækka ýmsar álögur á skipin og veita útgerðunum fullt frelsi til ákvörðunar --- og heyrið þið nú, hv. þm. og frú forseti --- að veita útgerðarmönnum fullt frelsi til ákvörðunar þjóðernis skipverja DIS-skipa. Út í þetta hafa öll stærstu farskipafélögin farið, að manna skipin fólki gjarnan úr þriðja heiminum. Afleiðingar þess hafa í mörgum tilvikum orðið hinar skelfilegustu og er frægt ferjuslysið sem varð á Óslóarfirðinum fyrir örfáum árum þar sem menn eru sannfærðir um að 153 eða 154 farþegar fórust vegna þess að boðleiðir voru brostnar þar sem áhöfnin skildi ekki norskt mál og ekkert mál nema sitt eigið og björgunaraðgerðir fóru allar í vaskinn vegna þess að menn kunnu ekki að lesa á björgunartæki. Þannig er ástandið. Ef við lítum yfir í íslenska flotann samkvæmt upplýsingum frá 1. febr. 1993, það má vera að þær hafi eitthvað breyst, þá hefur skipum sem gerð eru út af útgerðum innan Sambands íslenskra kaupskipaútgerða fækkað úr 51 skipi í 30 skip. Árið 1980 voru 48 þessara skipa skráð á Íslandi. Nú eru skipin sem sigla undir íslenskum fána einungis 11. Og það eru einungis fjögur skipa Eimskipafélagsins sem nú sigla undir íslenskum fánum. Stöðum á þessum skipum hefur auðvitað fækkað og samkvæmt sömu upplýsingum frá 1. febr. 1993 hefur á sl. þremur árum sá stöðufjöldi sem Íslendingar hafa gegnt á skipunum fækkað úr 375 í 253 og hlutdeild Íslendinga í mönnuninni fallið úr 81,5% í 74,2%. Þar kemur jafnframt fram --- og þetta eru upplýsingar frá m.a. Farmanna- og fiskimannasambandinu --- að ársstörfum íslenskra farmanna hefur fækkað um 183 stöður á sl. þremur árum ef gert er ráð fyrir að hver staða jafngildi einu og hálfu ársstarfi. Ég held að þetta verði hiklaust þróunin taki slík skráning gildi því ég trúi því ekki augnablik að útgerðirnar sjái sér neinn kost í því að skrá skipin hér á landi ef þeim er gert, eins og mér heyrðist á hv. flm., að jafnt erlendir sem innlendir menn verði að semja samkvæmt kjarasamningum íslensku verkalýðsfélaganna. Ég trúi því ekki því þá get ég ekki skilið hvaða hag útgerðirnar sjá sér í því að skrá skipin hér. Þær skrá skipin erlendis til þess að losna við háar launagreiðslur og annan rekstrarkostnað sem er hærri hér heldur en annars staðar. Um þetta hafa orðið umræður hér í þinginu áður. Í umræðum hér, reyndar um samning við Efnahagsbandalagið um fiskveiðimál, sem fóru fram 12. jan. sl. spurðist ég fyrir um hvort búið væri að staðfesta samning um flugmál og skipaflutninga sem lýst er í plaggi sem samgrn. hafði þá gefið út, en þar er sagt frá viðræðum sem þá áttu sér stað um svokallaða EURO-skráningu. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Á EUROS-skipunum verði heimilt að helmingur undirmanna verði frá þróunarríkjunum á kjörum sem ríkja í heimalöndum þeirra og að EB-farmenn á EUROS-skipum verði að hluta eða öllu leyti skattfrjálsir og skattar þeirra gangi til útgerðanna.`` Um þetta sagði hv. 1. þm. Vestf., Guðjón A. Kristjánsson, sem þá sat hér á þingi, m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Mönnum kann að finnast það ankannalegt að tala um að það skuli fella niður tekjuskatt af fyrirtækjum sem jafnvel eru með hagnað, eins og sum skipafélög hér á landi, en þetta er samt staðreynd hins alþjóðlega umhverfis, að menn verða að geta keppt á jafnréttisgrundvelli. Verði það ekki mun að því koma að hér verður engin farskipaútgerð. Henni verður allri flaggað út. Menn þurfa að taka á þessu máli.`` Þetta sagði hv. 1. þm. Vestf. Hann gerir sér auðvitað grein fyrir því að hér er mikill vandi á ferðum. En hvort það á að leysa hann með dönsku aðferðinni sem eins og hann réttilega talar um m.a. gerir ráð fyrir að létta sköttum og skyldum af útgerðunum og jafnvel farmönnunum sjálfum er meira vafamál. Danir hafa farið þá leið að gera samkomulag milli danskra stjórnvalda og danskra stéttarfélaga farmanna um að veita dönskum farmönnum á DIS-skipum skattfrelsi og einnig að aflétta launatengdum gjöldum af launum þeirra svo að þeir gætu boðið fram þjónustu sína á DIS-skipum á nettólaunum, þ.e. án skatta og launatengdra gjalda í samkeppni við farmenn frá Austur-Evrópu og þriðja heiminum. Ég sé ekki annað en þetta sé nákvæmlega það sem hefur gerst í Danmörku. En þess skal auðvitað getið að Danir eru Evrópubandalagsþjóð. Ég hef stórkostlegar efasemdir um hvort það sama skuli gilda um okkur hér. Ég get ekki annað en óttast að verði slík skráning tekin upp, og reyndar kannski hvort sem er og það viðurkenni ég, þá stöndum við frammi fyrir því að farskipaflotinn sé beinlínis allur að fara úr landi. Ég á eftir að sjá að hann flykkist heim aftur ef gera á sömu kröfur um mannaráðningar eins og við gerum og teljum við hæfi hér á hinum sæmilega siðmenntuðu Norðurlöndum. 

Virðulegur forseti. Hv. 1. flm. þessarar þáltill. gerði prýðilega grein fyrir henni hér áðan og ég ætla ekki að endurtaka það. Ég flyt þessa þáltill. ásamt honum og vil segja það í upphafi að ég tel að við eigum engra góðra kosta völ í þessu máli. Það hefur a.m.k. enginn bent á leiðir í þessu sem eru ekki umdeilanlegar. Það er búið að vera að gerast á undanförnum árum að íslenskir útgerðaraðilar hafa verið að flagga þessum skipum út. Spurningin er hvort við reynum að gera eitthvað til þess að snúa þessari þróun til baka eða hvort við eigum bara að horfa á þessa þróun halda áfram. Mér finnst til umræðu að skoða allar leiðir sem menn eru til með að leggja inn í umræðuna og ég er tilbúinn til að setjast yfir það með öðrum að skoða nýjar leiðir og aðrar heldur en hér eru lagðar til. En ég tel að það sé ádeiluvert ef við reynum ekki að gera eitthvað til að stöðva þessa þróun og snúa henni við. Það er um að ræða mjög mörg störf fyrir Íslendinga í þjónustunni á flutningaskipunum og ég vil meina að þó svo við legðum eitthvað á okkur til að styrkja þessa flutninga þá gæti það verið verjanlegt. Í þessari tillögu er talað um að lækka skráningargjöld og önnur gjöld vegna skipanna, og það er verið að tala um að koma jafnvel til móts við þessi fyrirtæki í sambandi við skattamál. Það er ástæða til að benda á það að hægt hefur á þessum breytingum frá því fyrir nokkrum árum síðan. Ég tel að það sé ástæða til að halda að ef þessum skipafélögum verði gefinn betri kostur heldur en nú er með íslenskum skráningum alfarið þá geti það dugað til til að stöðva þessa óheillaþróun. Ég er alveg harður á þeirri skoðun að við megum ekki fara út í það að leyfa íslenska skráningu skipa þar sem útgerðarmönnum væri gefinn frjáls kostur á því að ráða fólk til starfa á nánast hvaða kjörum sem er. Mér finnst það alls ekki koma til greina. Og það er alls ekki það sem við erum hér að tala um. Við erum að tala um að reyna að finna þarna einhvers konar millileið sem gæti orðið til að stöðva þessa óheillaþróun. Af því að hv. 14. þm. Reykv. nefndi að það hefðu orðið slys vegna þess að menn hefðu verið búnir að ráða á skip fólk sem ekki skildi málið og þess vegna hefðu boðleiðir slitnað og annað því um líkt, þá held ég að það sé einmitt það sem getur gerst ef ekkert er gert í þessum málum, þ.e. að skip séu að þjónusta hér landið meira og minna, og eru undir einhverjum hentifánum, og þá eru engar reglur sem við getum haft áhrif á í sambandi við ráðningu manna á þau skip. Þannig að við komum ekki í veg fyrir það með því að gera ekki neitt hér heima, það er alveg ljóst mál. Spurningin er þá bara hvort menn hafa aðrar tillögur til að skoða. Það tel ég sjálfsagt að gera komi þær fram. Ég vil að lokum segja það að ég tel að þarna sé á ferðinni tilraun til að fá menn til að setjast yfir þessi mál og skoða þau með það fyrir augum að stöðva þessa óheillaþróun og þá væri það vel ef það tækist að stöðva hana og ég tala nú ekki um ef við gætum snúið henni við þannig að það yrðu íslenskir starfsmenn í meiri mæli á þeim skipum sem þjónusta þessar leiðir.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka að ég er ekki að amast við þessari tillögu sem auðvitað veldur því að menn setjast þó niður og reyna að leysa þessi mál. En það stendur óneitanlega hér í a-lið í tillögunni að opnað verði fyrir alþjóðlega skráningu kaupskipa með sambærilegum hætti og tíðkast í Danmörku. Og þar er það þannig að útgerðarfélögunum er í sjálfsvald sett hvort þau ráða innlenda eða erlenda menn. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er sammála hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni um það að mér finnst ankannalegt að tala um að veita útgerðarfélögum á borð við Eimskip sérstök skattahlunnindi. Ég veit ekki til þess að það góða félag sé spurt hvort skipafloti þess sé með þeim æskilegasta hætti sem vera má miðað við þá samninga sem það félag hefur gert. Ég vil ekki eiga mikinn þátt í því að gefa því sem hefur verið kallað ,,kolkrabbi`` stundum á hátíðarstundum í þessu landi sérstök skattafríðindi. Ég held að þau skattafríðindi mættu koma niður á einhverjum öðrum og ég skal ræða það seinna. Það fólk sem alltaf er að tala um samkeppni sem lausn allra mála sýnist stundum afskaplega lítið viljugt til samkeppni. Ég vil minna á umræður sem hér fóru fram á hinu háa Alþingi þegar Ríkisskip voru seld og átti nú heldur að bæta um í samkeppninni. Hvað gerðist? Það var ekki liðið ár frá því að það fyrirtæki lagði upp laupana þegar Eimskipafélagið var búið að hirða eitt og sjálft allar Ameríkusiglingar. Við sem höfðum einhverjar efasemdir um þetta, m.a. ég og hv. 4. þm. Reykv. ef ég man rétt, urðum ekki hissa, við þóttumst sjá þessa þróun fyrir. Grunnurinn að öllu þessu er auðvitað aðeins eitt orð: græðgi. Gróðafíkn. Taumlaus og án tillits til alls annars. Íslendingum á ekkert að vera að vanbúnaði að halda uppi siglingum farskipa, auðvitað ekki. En við þurfum ekki að fara þessa sömu leið og allir aðrir að sigla undir einhverjum ókennilegum fánum. Og til þess að losna svo við það og hefja einhverja alþjóðaskráningu hér uppi á Íslandi, þá held ég að við fáum ekki mikla bót í þeim efnum ef skipin geta ekki haldið því til streitu að ráða ódýrt vinnuafl, því um þetta snýst þetta allt saman. Ég er hér með bók sem ég fékk senda eftir umræðurnar í vetur frá sænsku verkamannasamböndunum sem heitir ,,Manneskjur sem útflutningsvara`` og ég vil ráðleggja hv. þingmönnum að lesa um líf og kjör filippseyskra farmanna --- ég sé að hv. 4. þm. Norðurl. e. á bókina líka og þá er það gott --- en það er íhugunarefni hvort við Íslendingar ætlum að halda áfram því sem við erum byrjuð á, að arðræna fólk frá þriðja heiminum á þennan mjög svo ógeðfellda hátt. Í umræðunum í janúar sl. spáði ég því við litlar undirtektir hv. þm. að ekki liði á löngu þar til fiskiskipaflotinn færi að feta sömu slóð. Það gerðist sjö mánuðum seinna að eitt af skipum Þormóðs ramma var skráð á einhverri eyju einhvers staðar sem enginn hefur heyrt nefnda. Ég er satt að segja furðu lostin að sjómannasamtökin skuli ekki standa hér fyrir utan hrópandi á Alþingi að hindra þessa þróun. Ég hélt að það gæti ekkert hver sem er verið skipverji, hvorki á farskipum né fiskiskipum. Ég hélt að til þess þyrfti einhverja kunnáttu, ég hélt að fólk þyrfti að hafa verið á hafinu, þekkja það og það sem í því er og ég hélt að menn ættu líf sín og limi undir því að sú þekking sé fyrir hendi. Ég hef hingað til haldið að Íslendingar hafi notið þeirra gæfu að eiga góða sjómenn sem búa yfir mikilli kunnáttu og mér finnst það skelfileg tilhugsun ef það á að fara að fylla skipin af fólki sem hvorki getur skilið tungumál skipstjóra sinna né annarra þeirra sem þeir þurfa að hafa viðskipti. Þessir menn ráðast á þessi skip til þess að hægt sé að kúga þá sjálfa og hafa af þeim það sem við gerum kröfur til fyrir okkar eigin sjómenn og farmenn. En ég skal ekki hafa á móti þessari till. til þál., mér er ljóst að um þessi mál verður að fara að ræða áður en hér horfir til auðnar í hópi farmanna og ef að líkum lætur gæti farið að týnast úr frystiskipaflotanum því vitaskuld er ódýrara að ráða fólk sem ekki þarf að bjóða nein mannréttindi um borð í þessum skipum. En ég vona að hv. sjútvn. sem sjálfsagt fær þetta mál til meðferðar hafi samband við alla aðila sem hlut eiga að máli og enginn flýti sér í afgreiðslu þessara mála, ég held að hér þurfi að vanda alla vinnu vel. Ég harma auðvitað það að geta ekki boðið upp á neina lausn, ég viðurkenni eins og hv. 3. þm. Vesturl. að enginn kostur er góður í þessu máli, ekki neinn kostur sem við höfum komið auga á og ég skal verða fyrst til að viðurkenna það. En ég held að þessi kostur, svokallaði danski kosturinn, sé ekki sérlega æskilegur fyrir okkur Íslendinga.

Hæstv. forseti. Ég þakka þær umræður sem hér hafa orðið, þær draga athyglina að því sem mér er vel ljóst, að þetta mál er nokkuð flókið og á því eru í sjálfu sér engar einfaldar lausnir til. Ég á eins og hv. síðasti ræðumaður talsvert mikið af litteratúr um þessi mál sem ég hef lesið og ég held að flest það sem á annað borð hefur komið á prenti um þessi mál, a.m.k. á íslensku, hafi komist í mínar hendur á undanförnum mánuðum. Mér er því mætavel ljóst af slíkum lestri og eftir að hafa fylgst með þessum málum um nokkurt árabil að það er engin einföld leið og lausn til á þessu máli. Vandinn er hins vegar fyrir hendi og við horfum þarna á þróun, mjög óheillavænlega og óhagstæða þróun, sem við hljótum a.m.k. að skoða mjög vandlega hvort við getum eitthvað spornað gegn. Ég vil sérstaklega undirstrika það vegna orða hv. 14. þm. Reykv., sem væntanlega hefur verið fjarverandi þegar ég flutti mína framsöguræðu því þar kom það mjög skýrt fram að af hálfu okkar flm. till. er það algjör forsenda þess að það svari kostnaði og sé réttlætanlegt fyrir íslenska ríkið og íslenska aðila að grípa til ráðstafana í þessum efnum að með því sé tryggt að mönnun skipanna sé áfram íslensk og íslenskir kjarasamningar gildi um kjör þeirra sem þar starfa og íslensk stéttarfélög hafi það hlutverk með höndum að semja fyrir hönd áhafnanna. Ég vek athygli hv. þm. á því að framkvæmd alþjóðlegrar skipaskráningar eða skipaskráningar kaupskipa í hinum einstöku löndum er með mismunandi hætti og það er að sjálfsögðu ekkert því til fyrirstöðu að við Íslendingar veljum okkur það form á þessu fyrirkomulagi sem við teljum okkur hagstæðast. Ég svara því alveg hreint út fyrir mitt leyti ef slík eru ekki skilyrðin að hér verði um íslenska mönnun og íslenska samninga að ræða þá svarar ekki kostnaði að fara út í alþjóðlega skráningu. Þá getum við eins látið núverandi þróun halda áfram og látið okkur í léttu rúmi liggja hverrar þjóðar þau skip eru sem hingað sigla og hverjir manna þau. Tilgangurinn með því að grípa til ráðstafana af hálfu íslenskra yfirvalda er eingöngu sá að mínu mati að halda þessari starfsemi áfram í landinu, að verja þau störf íslenskra sjómanna sem hafa verið til staðar á íslenska kaupskipaflotanum. Við náum ekki því markmiði nema að það sé skilyrði fyrir íslenskri skráningu að þar séu um borð íslenskir farmenn og þeir séu á íslenskum kjörum, að sjálfsögðu. Þess vegna nefndi ég það sérstaklega að að þessu leyti væri okkar hugmynd frábrugðin hinni dönsku, þ.e. að gerðar væru miklu strangari kröfur um það að mönnunin yrði innlend heldur en þar er gert. Tilvitnunin til hinnar dönsku skráningar vitnar fyrst og fremst til þess að beitt verði skattalegum ráðstöfunum og hagræði af ýmsu tagi til handa útgerðinni svipað og þar er gert eða í Svíþjóð til að gera henni það mögulegt að skrá skipin sín hér. Ég er þeirrar skoðunar að það megi með tiltölulega litlum aðgerðum ná íslenska kaupskipaflotanum aftur heim vegna þess að hann er þrátt fyrir allt enn þá að mestu mannaður íslenskum sjómönnum. Það má þó segja um íslensku skipafélögin og eftir atvikum stéttarfélög sjómanna að þrátt fyrir útflöggun skipanna hefur mönnunin ekki nema að mjög litlu leyti orðið útlend og þróunin er önnur hér á Íslandi heldur en t.d. varð í Danmörku svo ekki sé talað um í Noregi, en það er alveg ljóst að norska alþjóðlega skráningin eða NIS er sú sem verst hefur tekist í þessum efnum. Norðmenn hafa misst í stórum stíl störfin úr landi, sérstaklega undirmannastörf á skipunum en mér er tjáð núna einnig á síðari missirum yfirmannastörfin. T.d. þekkist það orðið að rússneskir skipstjórar og rússneskir skipstjórnarmenn, sem í hrönnum ganga atvinnulausir í heiminum eins og kunnugt er, séu farnir að manna norska kaupskipaflotann með öllum þeim áhrifum sem það hefur, ekki bara atvinnulíf í Noregi o.s.frv. heldur líka efasemdum sem vakna um ýmislegt sem varðar öryggismál og fleira. Það er að sjálfsögðu ekki ætlunin nema síður sé að fara að ýta undir eða auðvelda slíka þróun hér, þvert á móti er það okkar skoðun að ráðstafanir af þessu tagi séu nauðsynlegar sem liður í því að verja þessi störf áfram í landinu. Hvaða ráðstafanir er hér verið að tala um? Jú, í fyrsta lagi er það náttúrlega útlátalaust með öllu fyrir ríkið að gefa eftir þau gjöld sem hvort sem er tapast úr landinu ef skipin eru skráð erlendis og eru þess vegna í stórum stíl töpuð nú þegar. Þar eru á ferðinni gjöld eins og stimpilgjöld, skráningargjöld, flokkunarkostnaður og þá að einhverju leyti eftir því sem ástæða þykir til eða nauðsynlegt reynist, skattar viðkomandi fyrirtækja. Þetta eru tekjur sem ríkið verður hvort sem er af ef skipin færast úr landi þannig að það er í raun og veru ekki verið að gefa neitt eftir sem menn hvort sem er hefðu og ef svo heldur sem horfir að síðustu íslensku kaupskipin hverfi hér af íslenskri skipaskrá innan fárra ára --- hvað eru menn þá að gefa eftir? Ekki neitt í þeim tilvikum að þessi gjöld færist til útlanda. Það ber að vísu að viðurkenna og taka fram þeim til fróðleiks sem ekki þekkja það þegar að fæst hentifánaríkjanna hafa farið út í það að krefjast skatta af áhöfnum skipanna sem þó eru skráð undir þeirra fána og í sumum tilvikum er nú í raun og veru eingöngu um að ræða karl í Hamborg sem hefur stimpil frá einhverju ríki í Karíbahafinu og vinnur við það að skella honum á skjöl evrópskra skipaútgerða. Þar hafa menn yfirleitt ekki farið út í að krefjast annarra gjalda en einhverra skráningargjalda og einhverra skoðunargjalda af þeim kaupskipum sem skráð eru í viðkomandi ríkjum, en þjóðréttarlega séð stendur auðvitað málið þannig að þessi ríki gætu á komandi árum gert auknar kröfur um að skatttekjur vegna starfseminnar rynnu í þeirra ríkissjóði. Ég held að það sé langbest í þessu tilviki að reyna að byrgja brunninn fyrir fram. Varðandi svo afkomu einstakra fyrirtækja sem hér eiga í hlut þá hafði ég ætlað mér að forðast það að draga það inn í umræðuna vegna þess að það er ekki málið sem þetta snýst um og við munum væntanlega ekki ætla okkur að hafa íslenska löggjöf og reglur um skráningu skipa eða skattgreiðslur þeirra breytilegar eftir árum og eftir einstökum fyrirtækjum hvort þau græða eða tapa. Það held ég að gangi ekki. Og af því að hér var nefndur kolkrabbinn sem lítt skilgreint er stundum fjallað um og væntanlega átt við Eimskipafélag Íslands í því tilviki, þá held ég að ég geti tæplega flokkast undir sérstakan varnarmann þess, hef nú stundum fengið annað á mig í umræðum undanfarin ár, stóð m.a. fyrir sérstökum lagabreytingum sem voru að sumra mati stefnt til höfuðs þeim fyrirtækjahring sem Eimskipafélagið tilheyrir í landinu. En á hinn bóginn eiga menn ekki að nota slíka grýlu óskilgreint bara gegn því að gripið sé til skynsamlegra ráðstafana varðandi vandamál af því tagi sem hér er til umræðu. Ég held að menn eigi að reyna að horfa fram hjá því við slíkar aðstæður hver viðkoma þess gagnvart einstökum fyrirtækjum kann að vera. Það er vissulega áhyggjuefni að það hefur fækkað mjög skipum í íslenska kaupskipaflotanum og umsvif íslenskra kaupskipa erlendis hafa dregist talsvert saman. Að vísu verða menn að hafa þann fyrirvara á hér bæði varðandi fækkun skipa og fækkun sjómanna að með nýrri tækni, gámavæðingu og stærri skipum, þá hefur fjöldinn eðlilega minnkað, bæði fjöldi skipanna með aukinni flutningagetu hvers og eins og fjöldi sjómannanna vegna afkastaaukningar um borð í þessum nýju stóru skipum. Þróunin að því leyti er að nokkru leyti fyrst og fremst afleiðing tæknivæðingar og tæknibreytinga í flutningunum. Þetta er rétt að menn hafi í huga þegar þessar tölur eru yfirfarnar. Hæstv. forseti. Ég vildi sem sagt sérstaklega undirstrika það að tilgangur okkar með þessum tillöguflutningi, bæði varðandi kaupskipin og fiskiskipin, er sá að gera það mögulegt að þessi skip séu áfram á íslenskri skipaskrá eða komi inn á hana aftur og verja störf íslenskra sjómanna á íslenskum skipum og tryggja það að þeir sem starfa við þessa flutninga hér geri það á íslenskum kjörum. Fjærst öllu viljum við láta bendla nafn okkar við einhverskonar þrælahald af því tagi sem hv. 14. þm. Reykv. gerði réttilega að umtalsefni og er mikil sorgarsaga, hvernig iðnríkin og þróuðu ríkin hafa í mörgum tilvikum lotið lágt í því að nýta sér ódýrt vinnuafl úr vanþróuðum ríkjum sem tilbúið er til að koma og vinna jafnvel erfiðustu og óþrifalegustu störfin fyrir lélegt kaup. Margt er ófagurt í þeirri sögu og síst til eftirbreytni. Þvert á móti held ég að mönnum beri að reyna að sameinast um það að koma böndum á slíka hluti og það hefur til að mynda Alþjóðaflutningamannasambandið náð að gera með býsna marktækum hætti varðandi kaupskipaútgerðina hér frá Evrópu og ekki síst Norðurlöndunum þar sem þessi mál eru þrátt fyrir allt í hvað skástu lagi af löndum heimsins. Það ber að vísu að taka það fram og minna á það að frændur vorir Norðmenn eru í nokkurri sérstöðu hvað þetta snertir, þeir hafa auðvitað lengi rekið mjög stóran kaupskipaflota hlutfallslega miðað við stærð þjóðarinnar, verið þriðju til fjórðu stærstu útgerðarmenn kaupskipa í heiminum og þeir hafa þess vegna átt talsvert annarra hagsmuna að gæta í alþjóðlegum kaupskiparekstri en aðrar Norðurlandaþjóðir. Þótt bæði Danir og Svíar t.d. séu þó nokkuð stórir í þessum rekstri þá er það lítið borið saman við Norðmenn. Þess vegna ef menn vilja með sanngirni fjalla um það hvernig þessi mál hafa þróast annars vegar í Noregi og hins vegar á hinum Norðurlöndunum þá verður auðvitað að hafa þessi stærðarhlutföll og þessa ólíku hagsmuni í huga. Vandinn hjá okkur Íslendingum á ekki að vera svo mikill þegar haft er í huga að okkar siglingar eru fyrst og fremst siglingar íslensku skipafélaganna til og frá landinu, það er um sáralítinn alþjóðlegan rekstur að ræða að þessu leyti. Það eru fáein leiguskip sem eru í verkefnum erlendis á vegum íslenskra félaga. Stærsti hluti kaupskipaflotans annast siglingar til og frá landinu með einum eða öðrum hætti og í þeim tilvikum á að vera viðráðanlegra á allan hátt að hafa skikk á þeim málum heldur en ella væri. Ég vona, hæstv. forseti, að þessi svör mín hafi a.m.k. fyrirbyggt óþarfan misskilning um það hvað fyrir okkur vakir með tillöguflutningnum og ég tek svo undir það sem hér var sagt að þetta mál þarf að skoða mjög vandlega. Ég held að það sé nauðsynlegt að gera það. Ég held að hv. 3. þm. Vesturl. hafi orðað það mjög vel, það er engin einföld eða auðveld leið til í þessu sambandi en spurningin er hvort það er verjandi eða réttlætanlegt að sitja hjá og aðhafast ekki neitt gagnvart þróun jafnóhagstæðri og sú er sem við höfum horft upp á í þessum efnum undanfarin ár.

Hæstv. forseti. Aðeins nokkur atriði. Mér finnst hv. 4. þm. Norðurl. e. gera dálítið lítið úr fjölda þeirra erlendu sjómanna sem eru á íslenskum farskipum. Í janúar í fyrra voru þeir hvorki meira né minna en 120 og þeim hefur ekki fækkað. Þannig að það er álitlegur hópur nú af erlendum mönnum í áhöfn íslenskra farskipa. Eins og réttilega var bent á er hér mestan part um að ræða flutninga til og frá landinu og ég á þess vegna afar erfitt með að skilja hvaða hagur er í því að fá þennan flota heim til skráningar ef síðan eiga engar tekjur af honum að vera, ef hann á ekki að greiða stimpilgjöld, skráningargjöld og skatta. Er það til þess að forstjóri Eimskipafélags Íslands eigi að fá 2 millj. kr. á mánuði í staðinn fyrir þessa milljón sem hann er með núna? Í hvað á hagnaðurinn að fara? Ég held að menn verði aðeins að gera sér grein fyrir hvað þeir eru að tala um. Auðvitað eiga þessi félög að greiða skatta í hlutfalli af ágóða sínum eins og aðrir. Ég vil spyrja: Hvers á Flugfélag Íslands að gjalda ef á sama tíma er verið að tala um að leggja virðisaukaskatt á fargjöld Flugfélags Íslands? Hvers konar samhengi er í þessum hlutum? Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn taki á þessum málum á annan hátt en gert er í Danmörku þar sem flotinn er um heim allan í alls kyns verkefnum fyrir hinar ýmsu þjóðir heims. Hér er alls ekki á nokkurn einasta hátt um sambærilegan rekstur að ræða. Ef menn ætla að lifa samkvæmt þessari biblíu sinni um framboð og eftirspurn og samkeppni þá verða íslensk flutningafyrirtæki og útgerðir að gera sér grein fyrir því hvort það borgar sig að vera að þessu eða ekki. Ef það ekki borgar sig þá er samkvæmt öllum uppskriftum samkeppnisþjóðfélagsins út í bláinn að vera að því.

Hæstv. forseti. Ég bið hv. þm. að forðast alhæfingar. Það kom hvergi fram í okkar máli né í tillögunni að þetta snúist um að fella niður alla skatta og innleiða algert skattfrelsi og gjaldfrelsi íslenskra skipafélaga. Ég er sannfærður um að minna en það hálfa væri nóg til að ná þeim árangri sem tillagan gengur út á, þ.e. að auðvelda íslenskum fyrirtækjum skráningu hér. Menn verða auðvitað að átta sig á því að íslensk skipafélög eru að mæta vaxandi samkeppni frá þjóðum sem hafa skattalegt hagræði af þessu tagi og það viðgengst og er fyrir hendi á öllum hinum Norðurlöndunum og hjá flestum öðrum þjóðum. Staðreyndin er auðvitað sú að við getum ekki reiknað með því um aldur og ævi að íslensk skipafélög fái ekki á sig samkeppni og þau eru auðvitað að hluta til í samkeppni við slíka starfsemi sem nýtur þessa hagræðis. Þess vegna er hér fyrst og fremst verið að tala um það hvort ekki sé óhjákvæmilegt í ljósi þeirrar þróunar sem er og vegna þeirra starfsskilyrða sem ríkja í þessari atvinnugrein í nálægum löndum að grípa til einhverra ráðstafana. Menn gefa náttúrlega ekki eftir skatta sem þeir aldrei fá. Það er engin fórn af hálfu íslenska ríkisins að fella niður stimpilgjöld og skráningargjöld af skipum sem ella væru ekki skrá á Íslandi, það er núll fórn. Það er ósköp einfaldlega verið að horfast í augu við veruleika sem menn standa frammi fyrir. Ég geri stóran greinarmun á því og hinu t.d. að fara að fella niður tekjuskatt af hagnaði fyrirtækja. Við erum ekki að ræða um að ganga svo langt. Kaupskipaútgerðin er ekki sambærileg við eiginlega nokkurt annað starfssvið hvað þetta snertir. Flugreksturinn er allt annars eðlis. Mér er ekki kunnugt um að nokkurs staðar í heiminum hafi vandamálið útflöggun flugvéla skotið upp kollinum af þeirri einföldu ástæðu að flugfélög byggja yfirleitt á gagnkvæmnissamningum milli þjóða og loftferðaréttindum. Það er að vísu svo að með fullu frelsi í flugrekstri þá kynni þetta vandamál að skjóta upp kollinum en við mundum þá væntanlega taka á því þegar þar að kæmi. Það er hins vegar staðreynd í dag í kaupskipaútgerðinni. Vilji menn skoða þessi mál og horfa á aðstæður út frá raunveruleikanum þá verða menn náttúrlega að horfa framan í hann eins og hann er.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um frekari útfærslu landhelginnar og réttindi Íslendinga á úthafinu. Þetta er 145. mál á þskj. 161. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Jóhann Ársælsson, Guðrún Helgadóttir, Kristinn H. Gunnarsson, Margrét Frímannsdóttir, Ólafur Ragnar Grímsson, Ragnar Arnalds, Svavar Gestsson og Þuríður Backman. Tillagan er svohljóðandi: Alþingi ályktar að kjósa sjö manna nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til að kanna möguleika á frekari útfærslu íslensku efnahagslögsögunnar. Nefndin geri einnig tillögur um hvernig afla skuli ýtrustu réttinda Íslendingum til handa á hafsvæðum sem liggja að íslensku efnahagslögsögunni og á úthafinu og hvernig þeirra verði best gætt. Tillögugreinin gerir jafnframt ráð fyrir að nefndin hafi í störfum sínum náið samráð við ráðuneyti og stofnanir sem málið varðar, svo og við utanríkis- og sjávarútvegsnefndir Alþingis. Nefndinni verði heimilt að ráða sér starfsmann tímabundið auk þess sem ráðuneyti og opinberar stofnanir aðstoði hana eftir þörfum. Það er svo, hæstv. forseti, að segja má að allt frá tímum hinna stóru áfanga í útfærslu landhelginnar á áttunda áratugnum hafa af og til verið upp umræður um það hvort frekari skref yrðu stigin í réttindabaráttu okkar Íslendinga gagnvart aðliggjandi hafsvæðum. Sú umræða hefur fyrst og fremst beinst að útfærslu eða töku landgrunnsréttindanna en minna snúið að möguleikum til útfærslu varðandi fiskveiðiréttindi eða stjórnun fiskveiða. Satt best að segja hefur lítið verið um þá hlið mála fjallað hér uppi á Íslandi þangað til á allra síðustu missirum eða reyndar má segja mánuðum. Þetta helgast af ýmsu, m.a. því að fyrst eftir útfærslu landhelginnar hafði íslenski flotinn ærin verkefni hér innan okkar lögsögu og það var ekki mikill þrýstingur á eða umræða um aðra möguleika. Einnig af hinu að það er ekki fyrr en nú á síðust árum sem athygli manna hefur aftur beinst að stóraukinni sókn erlendra þjóða upp að íslensku lögsögunni. Þar má nefna veiðar nokkurra þjóða á úthafskarfa á Reykjaneshrygg, veiða Frakka og fleiri á blálöngu við landhelgismörkin, og einhverjar veiðar á búra og fleiri tegundum suður af landinu. Rækjuveiði, veiðar á karfa og kolmunna, síld og fleiri tegundum, vestan, norðan eða austan við landið. Staðan er sú að flestir þessir stofnar eru að minnsta kosti að hluta til uppvaxnir eða dvelja innan íslensku lögsögunnar, eru flökkustofnar og það eykur auðvitað enn á mikilvægi þess að réttarstaða okkar Íslendinga gagnvart veiðum og fiskveiðistjórn á aðliggjandi hafsvæðum í íslensku efnahagslögsögunni verði könnuð. Svo bætist það við, hæstv. forseti, að með stórauknum veiðum íslenskra skipa á fjarlægari miðum á alþjóðlegum hafsvæðum, svo sem undan strönd Kanada og í Smugunni í Barentshafi, hafa svo vakið upp umræður um hagsmuni Íslendinga sem úthafsveiðiþjóðar. Nú stefnir í það að aflaverðmæti íslenskra skipa af veiðum utan efnahagslögsögunnar verði af stærðargráðunni 2,5--4 milljarðar kr. á þessu ári, þ.e. 1 milljarður kr. eða meira úr Smugunni í Barentshafi, 0,5--1 milljarður kr. frá rækjuveiðum undan strönd Kanada, á Flæmska hattinum, og 0,5--1 milljarður kr. af Reykjaneshrygg. Það gefur auga leið að þetta hlýtur að hafa áhrif á þá umræðu og þróun þessara mála sem hér kemur við sögu. Þá er það að nefna að fjölmargir möguleikar eru til skoðunar hjá íslenskum útgerðarmönnum um þessar mundir svo sem veiðar á Hatton-Rockall svæðinu utan 200 mílna marka frá ströndum Bretlandseyja, veiðar á grálúðu og fleiri tegundum, öðrum en rækju, á svæðum milli lögsögumarka Íslands, Grænlands og Kanada suðvestur í höfum, veiðar við Svalbarða á grundvelli þess að réttarstaða Norðmanna á svokölluðu fiskverndarsvæði þar um kring sé óljós og fleira mætti telja. Þá er rétt að minna á að nú hafa samkvæmt því sem nýjast er vitað 59 þjóðir fullgilt alþjóðahafréttarsáttmálann. Í greinargerð er talið að þær séu 56 en það var vegna þess að flm. var ókunnugt um að þrjár þjóðir hafa nú á þessu hausti fullgilt samninginn, þannig að nú er svo komið að einungis vantar eina þjóð til að tilskilinn fjöldi, 60 þjóðir, hafi skilað sér. Þess er að vænta að sextugasta ríkið skili sér í hópinn jafnvel á næstu mánuðum og er þá langþráðu takmarki okkar Íslendinga náð að tilskilinn fjöldi hafi fullgilt alþjóðahafréttarsáttmálann og mun hann þá ganga í gildi einu ári eftir að fjöldanum er náð. Þetta gefur ekki síður en annað tilefni til þess að fara yfir stöðu þessara mála á nýjan leik og athuga hvaða möguleika gildistaka sáttmálans með ákvæðum hans þar á meðal ákvæðum VI. hluta samningsins um landgrunnið og rétt strandríkja. Og ákvæðum kaflans um lausn deilumála hafa á stöðu þessara hluta hér fyrir okkur. Þá má nefna úthafsveiðiráðstefnu Sameinuðu þjóðanna og það starf sem fer fram á þeim vettvangi sem gefur enn tilefni til að við Íslendingar tökum þessi mál til almennrar umræðu, ekki síst hér á löggjafarsamkomunni. Markmið allra aðgerða af Íslands hálfu hlýtur að vera það að tryggja okkur ýtrustu réttindi gagnvart skynsamlegri meðferð og nýtingu auðlinda hafsins hér í okkar lögsögu á aðliggjandi svæðum sem og aðra þá möguleika sem okkur standa til boða. Við höfum sem fiskveiðiþjóð í úthafinu, algerlega háð sjávarfangi um okkar afkomu, sterkan siðferðilegan og pólitískan rétt til þess að gera ýtrustu kröfur í þessum efnum og um það hefur ríkt full samstaða hér á Íslandi fram til þessa. Það er svo að okkar mati að í ljósi þess ástands, sem nú ríkir á hafsvæðunum m.a. umhverfis íslensku efnahagslögsöguna en einnig utan lögsögumarka ríkja eins og Argentínu, Kanada, Nýja-Sjálands og fleiri, hlýtur frekari útfærsla réttinda strandríkjanna að koma til álita, takist ekki á allra næstu árum alþjóðlegir samningar sem eru ásættanlegir um stjórnun veiða og skiptingu nýtingarréttarins á þeim stofnum sem ganga út og inn úr lögsögu ríkja. Það er mikil hreyfing á þessum málum og vaxandi óþreyju gætir meðal þeirra þjóða sem mestar vonir hafa bundið við að niðurstaða fáist. Það hefur nokkuð borið á því í umræðu um þessi mál að undanförnu að menn hafa stillt hagsmunum Íslands upp sem andstæðum í því sambandi að við yrðum að velja á milli tveggja ólíkra kosta, annaðhvort hagsmuna strandveiðiþjóðar, strandríkis eða hagsmuna úthafsveiðiþjóða. Ég held að þessi uppstilling sé misskilningur og hún sé háskaleg. Ég held að Íslendingar eigi að reyna að halda þannig á spilunum að staða þeirra verði sem sterkust í hverju tilliti og hver sem niðurstaðan er. Það er síður en svo ljóst á þessu stigi málsins hver valkostanna eða leiðanna sem hugsanlega eru þarna færar verður ofan á. Til einföldunar má reyna að segja að það séu þrír möguleikar fyrst og fremst líklegir sem niðurstaða annaðhvort alþjóðlegra samninga eða aðgerða strandríkja. Það er í fyrsta lagi bindandi alþjóðlegir samningar um fiskveiðistjórnun og þá eftir atvikum kvóta úthafsveiðiþjóða á veiðisvæðum utan 200 mílna lögsögu og þá væntanlega grundvallaðir á veiðireynslu sem skapast hefur. Þetta gæti orðið niðurstaðan. Í öðru lagi gæti niðurstaðan orðið sú að strandríkin misstu þolinmæðina gagnvart því ástandi sem nú ríkir utan og við lögsögumörk þeirra, þess gætir mjög t.d. í Kanada, og þau grípi til einhliða aðgerða, færi út lögsögu sína og þá hefur gjarnan verið talað um að mörkin verði 350 mílur eða landgrunnið eins og þau hafa stöðu til hvort sem um yrði að ræða hefðbundna útfærslu lögsögu eða einhvers konar útfærslu fiskveiðistjórnunarréttar eins og aðallega hefur verið rætt í Kanada. Þriðji möguleikinn er svo einfaldlega sá að niðurstaðan verði sambland af þessu hvoru tveggja. Og má segja að margt bendi til að það gæti orðið niðurstaðan. Ég held þess vegna að menn ættu að hafa það hugfast að sú staða sem þessi mál voru í á Íslandi fram á síðustu missiri eða mánuði var ekki vænleg fyrir okkur með framtíðarhagsmuni okkar í huga. Vegna þess að af okkar hálfu hafði í raun lítið verið gert til þess að reyna að bæta við þau réttindi sem við þegar höfum. Nú hefur það þó gerst að hreyfing er komin á þessi mál og það sem ég tel að gæti átt eftir að skipta máli fyrir okkur er að til viðbótar því að nýta eigin lögsögu hafa íslensk skip verið að afla sér veiðireynslu á fjarlægum miðum. Komi til kvótasetningar og uppskipta á þeim rétti á næstu árum þá standa Íslendingar væntanlega betur sem því nemur að þeir hafa öðlast þar aflareynslu. Verði niðurstaðan meira í þá átt að strandríkin einhliða eða með samningum fái aukinn rétt þá þurfum við Íslendingar að sjálfsögðu ekki að kvíða þeirri niðurstöðu því væntanlega metum við það svo að þau víðlendu hafsvæði sem liggja að okkar landhelgi, sérstaklega suður og vestur af landinu og norðaustur, séu ekki síður verðmæt og áhugaverð fyrir okkur en einhver hlutdeild í veiðirétti á alþjóðlegum hafsvæðum. Sem sagt, við Íslendingar þurfum að reyna að undirbyggja stöðu okkar þannig að í hvaða farveg sem þessi mál hníga þá verði okkar staða sem sterkust. Þess vegna held ég að þegar betur verður að gáð þá sé sú þróun sem átt hefur sér stað á þessu ári með aukinni sókn íslenskra skipa á alþjóðleg hafsvæði ekki í mótsögn við okkar hagsmuni heldur þvert á móti í þágu þeirra. Því verður í öllu falli ekki á móti mælt að frumkvæði og framtak ákveðinna útgerðaraðila í þeim efnum hefur svo sannarlega komið hreyfingu á þessi mál og vakið upp umræður sem full þörf var fyrir. Ég held að það sé afar mikilvægt fyrir okkur Íslendinga ekki bara að fylgjast með þeirri hreyfingu sem komin er á þessi mál annars staðar, við ætlum okkur væntanlega meiri metnað en þann í þessum efnum að vera fyrst og fremst áhorfendur á þróun sem önnur ríki knýja fram. En það er auðvitað umhugsunarefni fyrir Íslendinga í ljósi fyrri orðstírs þeirra í þessum málum að á síðustu árum hefur sáralítil umræða orðið um þessi mál á sama tíma og hún hefur farið hátt t.d. í Kanada og væri áhugavert fyrir menn að kynna sér t.d. hvernig landhelgismál drógust inn í kosningabaráttuna í Kanada, þá sem síðust varð, þá með svipuðum hætti og þau gerðu hér fyrr á öldinni stundum á Íslandi. En þannig mun það vera svo vaxið að kanadíski frjálslyndi flokkurinn sem stærstan sigur vann í kosningunum hafði uppi nokkuð sver orð um það að næðist ekki á næstu missirum ásættanleg niðurstaða fyrir hönd Kanadamanna varðandi fiskveiðistjórnun undan lögsögumörkum þeirra þá mundu þeir grípa til einhliða aðgerða og með einum eða öðrum hætti færa út réttindi sín hvort sem um yrði að ræða hefðbundna útfærslu landhelgi eða efnahagslögsögu eða útfærslu á einhvers konar stjórnunarréttindum og verndunarréttindum gagnvart hrygningarstöðvum og veiðisvæðum stofna sem ganga út og inn úr kanadísku lögsögunni. Og eins og ég segi ætla ég okkur Íslendingum meiri metnað í þessum efnum en þann einan að fylgjast með því sem er að gerast hjá öðrum þjóðum. Ég held þess vegna að starf af því tagi sem þessi tillaga kveður á um sé afar nauðsynlegt og umræða um þetta mál í helstu stofnunum og samtökum sem þetta varðar þarf að komast í gang. Ég tel mjög mikilvægt að þær þingnefndir sem um þessi mál fjalla, hv. utanrmn. og hv. sjútvn. ekki síst, starfi að þessum málum. Og ég held að það sé fullkomlega tilefni til og rúmlega það að kjósa sérstaka nefnd til þess að hafa yfirumsjón með því starfi sem hér er gert ráð fyrir. Að sjálfsögðu er svo nauðsynlegt að sem allra best samráð sé um þessa hluti milli þeirra aðila sem sinna verkefnum á þessu sviði í íslenska stjórnkerfinu, ekki bara á löggjafarsamkomunni heldur líka hjá stofnunum og ráðuneytum. Reyndar er starfandi fyrir frumkvæði hæstv. sjútvrh. nefnd sem á að endurskoða ákvæði laganna um veiðar utan landhelgi og sömu leiðis hefur hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flutt ásamt fleirum þáltill. um landgrunnsréttindi sem er mikilvægur hluti af þessu máli og allt þarf þetta að skoðast í samhengi og samræmi. Utanrrn. fer og með málin hvað varðar samninga við önnur ríki og hefur á sínum snærum suma helstu sérfræðinga þjóðarinnar í alþjóðarétti hvað þetta snertir, fer með forustu Íslendinga á úthafsveiðiráðstefnunni o.s.frv. Allt þetta starf væri brýn þörf fyrir að samræma með einum eða öðrum hætti. Ég legg svo til hæstv. forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til 2. umr. og hv. utanrmn.

Virðulegi forseti. Segja má að hér sé fram komin lítil tillaga um stórt mál. Ég bið að menn misskilji ekki þau orð mín. Með þeim orðum er ég alls ekki að gera lítið úr tillögumönnum né málinu sjálfu, slíkt er fjarri mér. Málið er afar stórt, mjög þýðingarmikið og öll umræða um það tímabær einmitt nú. En ég vil í upphafi málsins fyrirbyggja þann misskilning sem kann að ríkja í hugum einhverra að þetta séu mál sem hafi legið í lægð og ekki hafi verið sinnt. Ég vil nefna nokkur dæmi því til stuðnings að þessi mál hafa verið á verkefnaskrám stjórnvalda og að þeim hefur verið unnið. Þar nefni ég fyrst til framgöngu og tillöguflutning Íslendinga á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um úthafsveiðar og nýtingu og vernd flökkustofna, sem er í beinu framhaldi af hafréttarsáttmálanum sjálfum sem við gerum okkur nú vonir um að nái gildistöku sem hluti af þjóðarrétti á næsta ári. Íslendingar hafa tekið frumkvæði á þessari ráðstefnu. Þeir eru í forustu ásamt fjórum eða fimm öðrum ríkjum, svokölluðum ,,líkt þenkjandi þjóðum`` við málflutning á þeirri ráðstefnu, hafa haft frumkvæði að tillöguflutningi og fyrir liggur ályktunartillaga sem er þar til vinnslu og því máli verður haldið áfram. Ég nefni í annan stað til sögunnar þá lögfræðilegu athugun sem fram hefur farið á vegum utanrrn. í framhaldi af deilum okkar við Norðmenn um Smuguna og varðar veiðar á Barentshafi og þá sérstaklega réttarlega stöðu okkar að því er varðar hafsvæðið í kringum Svalbarða. Ég nefni málatilbúnað og umræður og formlegar viðræður við önnur ríki að því er varðar Hatton- Rockall svæðið. Ég nefni margvíslega samningagerð sem nú er þegar orðin eða í bígerð við fjölmargar aðrar þjóðir sem leitað hafa samstarfs við okkur Íslendinga á undanförnum árum, bæði um veiðar og vinnslu og um sérfræðilega ráðgjöf í sjávarútvegsmálum. Það er rétt sem fram kom í máli framsögumanns að allt bendir til þess að íslensk útgerð, íslenskir skipstjórnarmenn og íslenskir sjómenn muni á næstu árum afla sér í stórauknum mæli þekkingar og veiðireynslu á fjarlægum slóðum, m.a. í krafti slíkra samninga. Þær þjóðir eru nú að nálgast tvo tugi sem með formlegum hætti hafa leitað eftir slíku samstarfi. Ástæðan er auðvitað sú að þótt Íslendingar séu fámenn þjóð þá hafa þeir á undanförnum árum verið á bilinu 10.--15. í röð þeirra þjóða sem mestum afla skila á land að magni og verðmæti. Loks er þess að geta að sjútvrh. skipaði í lok septembermánaðar sl. nefnd sem á að hafa það verkefni að endurskoða gildandi lög um veiðar íslenskra skipa utan fiskveiðilögsögunnar. Allir þingflokkar hér á Alþingi ásamt fulltrúum hagsmunaaðila eiga aðild að þeirri nefnd og meiningin mun vera sú að hún reyni að skila áliti um eða upp úr áramótum. Það er því rétt sem fram hefur komið í máli frsm. að það hafa orðið róttækar breytingar á stöðu íslensks sjávarútvegs á undanförnum árum, þótt auðvitað getum við nefnt dæmi úr fortíðinni um það að Íslendingar hafi leitað á fjarlægari slóðir. Það er hins vegar að gerast með eftirtektarverðum og umtalsverðum hætti. Af þessu tilefni vil ég taka undir það sem fram kom í máli framsögumanns að sá misskilningur er útbreiddur, og honum er haldið nokkuð við af hálfu Norðmanna vegna væntanlegra tímabundinna deilna um Smuguna, að Íslendingar séu berir að tvöfeldni í málflutningi sínum og tillöguflutningi að því er varðar þessi mál. Þeir segja gjarnan sem svo að Íslendingar hafi verið í fararbroddi þeirra þjóða sem gætt hafi hagsmuna strandríkja og að í deilum okkar við Norðmenn um Smuguna höfum við snúið baki við þeim málflutningi. Þetta er rangt og við stöndum ekki frammi fyrir neinu vali um það annars vegar að halda fram einhliða rétti strandríkja eða hins vegar að hverfa frá því og taka upp allt önnur sjónarmið í þjóðarrétti sem styðjast frekar við hagsmuni og reynslu úthafsþjóða. Íslendingar eru sjávarútvegsþjóð af þeirri stærðargráðu að þeir hljóta að gera hvort tveggja. Og efnislega er það rangt að í tillöguflutningi okkar á alþjóðlegum vettvangi hafi gætt slíks tvískinnungs. Við höfum aldrei boðað að strandríkin ættu að hafa einhliða rétt til þess að ákveða nýtingu eða verndarráðstafanir á veiðistofnum sem eru inn og út úr landhelgi eða flökkustofnum. Þvert á móti höfum við lagt áherslu á, í framhaldi af hafréttarsamningnum þar sem við vorum vissulega í fararbroddi, að strandríkin hafi sinn rétt en hann sé takmarkaður. Rétturinn er fyrst og fremst um það að þau eru gerð ábyrgð fyrir verndun veiðistofna sem eru aðallega innan þeirra lögsögu en þau eru bundin af því að leita samninga við aðrar þjóðir sem stunda þær veiðar og við boðum svæðisbundnar lausnir, þ.e. að koma á fót alþjóðastofnunum sem vegi og meti hagsmuni beggja aðila. Það sem okkur gengur fyrst og fremst til er að sjálfsögðu verndun lífríkis hafsins og við lítum á það sem heiður þegar aðrar þjóðir segja að við höfum verið í fararbroddi fyrir þeirri baráttu og við höfum alls ekki snúið baki við þeirri baráttu. Og að því er varðar samskipti okkar við grannþjóðir okkar þá er upp að telja að við eigum samninga og höfum leitað sjálfir eftir samningum við flestar þessar þjóðir um sameiginlega stofna og flökkustofna og hægt að hafa um það langt mál en ég ætla ekki að gera það. En það er eindreginn vilji okkar að halda áfram á þeirri braut, að leita eftir samningum, og að gerðum við í þessari Smugudeilu. Hún hófst ekki að frumkvæði íslenskra stjórnvalda. Hún hófst vegna þess einfaldlega að okkur Íslendinga skorti lagaheimildir til þess að banna íslenskum þegnum að veiða á opnu úthafi þótt nærri væri lögsögu Norðmanna. Við buðum hins vegar Norðmönnum þrennt í þeim viðræðum. Í fyrsta lagi buðum við þeim að það skyldu gilda reglur um veiðar íslenskra aðila í Smugunni eða í grennd við þeirra lögsögu sem væru í samræmi við íslenskar reglur sem eru strangari en þeirra eigin. Þeir höfnuðu því og héldu fram rétti strandríkisins til setningar reglugerðar einhliða. Í annan stað buðum við upp á kerfisbundið samstarf embættis- og sérfræðinga t.d. á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um frekari þróun hafréttarins. Í þriðja lagi óskuðum við eftir samningaviðræðum um það hver ætti að verða hlutur Íslendinga að því er varðaði veiðiheimildir í Barentshafinu og það er áreiðanlega viðkvæmasti þáttur þessa máls. Um það er það að segja að þar hafa Norðmenn tekið sér rétt með því að lýsa á grundvelli norsku landgrunnslaganna yfir 200 mílna lögsögu í kringum einskis manns landið Svalbarða, gert það á grundvelli norsku landgrunnslaganna og talið það hluta af norskri lögsögu. Þeir hafa hins vegar, þegar því hefur verið ögrað af öðrum þjóðum, tekið þann kost að semja við allar þær þjóðir sem þarna hafa leitað eftir réttindum, ef þær hafa verið samningsþjóðir að Svalbarðasamningnum. Íslendingar eru ein af meiri háttar fiskveiðiþjóðunum á Norður-Atlantshafi sem engra réttinda nýtur. Því er til fljótsvarað að Norðmenn höfnuðu öllum þessum boðum. Þannig að þegar menn harma það að samningar hafi ekki tekist þá verðum við að láta það koma fram að það er ekki af okkar völdum. Við höfum leitað eftir samningum, við erum reiðubúnir til samninga, við viljum fara samningaleiðina. Við gerum okkur það ljóst að hagsmunir þessara þjóða eru það ríkir að því er varðar sameiginlega stofna að samningaleiðina ber að fara. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég hefði gjarnan kosið að geta sagt hér eitthvað um hina þjóðréttarlegu hlið málsins, en það verður að bíða betri tíma. 
            

Hæstv. forseti. Ég tek aðallega til máls til að fagna því að þessi tillaga skuli vera fram komin og hún verður vafalaust rædd oft, bæði innan þings og utan og vonandi menn megi eitthvað á því græða. Það er auðvitað staðreynd, eins og kom fram hjá flm. að það er fyrst og fremst VI. hluti hafréttarsáttmálans sem málin snúast um, það eru réttindin yfir hafsbotninum og síðan tengsl hafsbotnsins við auðvitað lífið yfir botninum og það sem þar þróast. Og þess vegna má ræða þetta allt í einu og sama orðinu. Við getum kannski t.d. af því að það er auðskilið tekið Reykjaneshrygginn fyrstan. Þannig er mál með vexti að um Reykjaneshrygg háttar svo til að um hann var samið á hafréttarráðstefnunni af Íslendingum og Rússum, þeim tveim þjóðum sem settust saman á nokkrum fundum og sömdu um réttindin á þessu hafsvæði. Hvernig stóð á því? Jú, það eru meginatriði í víðáttu hafsins sem hvert ríki getur helgað sér. Þá er meginatriðið það sem kallað er ,,natural prolongation`` eða eðlileg framlenging af landinu þar sem það fer neðansjávar eftir að það gengur til sjávar. Og þessi ,,natural prolongation`` mundi hafa, að því er okkur varðar, leitt til þess að víðáttan hefði orðið gífurleg ef ekkert hefði verið að gert. Hún er ein aðalreglan, er og hefur verið 200 mílur. En að því er okkur varðaði þá hefði gilt um okkur allt önnur regla sem er um 350 mílur og það er á neðansjávarhryggjum sem eru mörg þúsund mílur, bæði á Atlantshafi og á Kyrrahafinu og því náttúrlega ekki hægt við það að una af neinni þjóð að ein þjóð, eins og t.d. við, hefði getað hirt þann hrygg allan nærri því pólanna á milli. Þess vegna var þetta samkomulag gert. Það var spurt á þessum fundum: Ja, hvað getið þið sætt ykkur við mikla aukningu? Við heimtuðum auðvitað meira en 200 mílur og einhver sagði þá: En tvöfalda það? Við fáum 400 í staðinn fyrir 200 og um það var rætt þangað til allt í einu að foringi Rússanna brosti gleitt og sagði: Jæja, verum ekki að rífast þetta lengur, við skulum hafa þetta 350. Þannig varð þetta nú til og svona getur þetta orðið í þessum heimi okkar, að málin leysast skyndilega og með auðveldum hætti án þess að nokkrar reglur hafi áður gilt, en þá eru þetta núna orðin alþjóðalög. Svipað má segja um alþjóðalög, um gildi hafréttarsáttmálans núna, hvort það vanti nokkra meðlimi til að skrifa undir samninginn, nokkrar undirskriftir. Það skiptir ekki nokkru máli, ekki hinu minnsta. Þetta eru orðin alþjóðalög fyrir löngu og það er held ég ekki nokkur stofnun sem ekki dæmir eftir reglum hafréttarsáttmálans. Mér er a.m.k. ókunnugt um það og við getum alveg unnið í því trausti. Við Íslendingar höfum auk þess sérréttindi sem lítið hefur verið haldið á lofti en er eiginlega ástæða til að rifja upp. Þeir hafa nokkuð sem heitir íslenska ákvæðið. Það er að vísu ekki skrifað íslenska ákvæðið, ekki sett beint inn í textann, en það var allra mál að íslenska ákvæðið væri til og gilti fyrir okkur eina og það er 71. gr. samningsins. Þar er fjallað um það að undanþágur þurfi að gefa vanþróuðum ríkjum og sérstaklega landluktum ríkjum. Það eru sérstakar reglur um þau, að þau geti fengið einhverja umbun, einhvern hluta af þeim auðæfum sem verið var að fjalla um eða landfræðilega afskipt ríki. Þetta var í 70. gr. og næst á eftir kemur þessi íslenska grein þar sem segir að þrátt fyrir ákvæði hinna tveggja greinanna þá gildi það ekki gagnvart strandríki ef efnahagur þess er í mjög miklum mæli háður hagnýtingu hinna lífrænu auðæfa í sérefnahagslögsögunni. Þetta er því allt saman í þróun enn þá og þróunin er nokkuð ör að því er ég hef getað aflað mér upplýsinga um og það eru 2 / 3 hlutar af þjóðum heims eða þar um bil strandríki. Og við getum sagt okkur það sjálft hvort strandríkin ganga ekki eftir sínum eignarrétti og reyni að gera hann sem allra mestan. Það mundum við gera og erum að gera og það mundu allir gera. Þarna er tekist á í þessu efni alveg eins og öðrum en síðan eru samningar, ýmist óformlegir eða formlegir, sem verða til eftir því sem um málin er rætt. Og sem betur fer er nú reynslan sú að ekki hefur orðið mikið um styrjaldir eða önnur mjög alvarleg átök við lausn deilnanna um hafréttinn síðustu áratugina. Og við getum verið stoltir af því Íslendingar að þó að við höfum verið frekir og ýtnir þá höfum við alla tíð verið tilbúnir til þess að ganga á milli manna og reyna að fá þá samninga fram sem líklegastir væru. En það er komin hreyfing á þessi hafréttarmál sem eru auðvitað gífurlega mikilvæg og við sjálfstæðismenn og ég persónulega hef flutt tillögu um hafsvæðið. 

Frú forseti. Ég kveð mér fyrst og fremst hljóðs til þess að lýsa stuðningi við anda þessarar tillögu. Ég lít svo á að það sé mjög mikilvægt fyrir Ísland að gæta ýtrustu réttinda sinna. Hafið er undirstaða þess að við lifum hér og getum haldið uppi þjóðríki á þessu landi okkar. Þess vegna er það á hverjum tíma mjög mikilvægt að passa upp á réttindi þjóðarinnar og reyna að vinna þeim hljómgrunn og standa vörð um þau svo sem kostur er. Ég tel líka að það sé mjög mikilvægt og á það vil ég leggja sérstaka áherslu, að efla pólitíska samstöðu um þær aðerðir sem gripið verður til. Sigrar Íslendinga í landhelgismálinu hingað til hafa fyrst og fremst verið unnir á því að það hefur myndast þjóðarsamstaða og samstaða allra stjórnmálaflokka um meginlínur og ég tel að við eigum að kappkosta það svo sem frekast er unnt að halda hver í höndina á öðrum og vinna saman að málinu. Hér er að vísu um þingmannatillögu að ræða og vissulega hefði verið öflugra ef hæstv. ríkisstjórn hefði haft forgöngu í málinu, en gott er nú samt úr því að svo var ekki að þingmenn sinni þessu verkefni. Ég vil vara við því að menn séu með yfirboð og ég held að við ættum að forðast það en kappkosta að sækja fyllsta sanngjarnan rétt. Hér er fyrst og fremst talað um útfærslu landhelginnar og á þskj. 3 er önnur hliðstæð tillaga um gæslu íslenskra hafsbotnsréttinda og flm. þeirrar tillögu er hv. 4. þm. Reykv., Eyjólfur Konráð Jónsson. Hann hefur verið óþreytandi að hamra á réttindum Íslendinga á hafsbotninum. Ég verð að viðurkenna að stundum hef ég efast um það að fullyrðingar hans væru raunhæfar, þó ekki alltaf, en mér segir nú svo hugur um að barátta hans í þessu efni eigi eftir að halda nafni hans á lofti löngu eftir að hann er horfinn héðan af þingi sem ég vona að verði ekki í bráð. Ég tel að við stöndum í mikilli þakkarskuld við hann fyrir það hvað hann hefur verið eljusamur í þessu efni. Ég tel að þegar þessar tillögur báðar berast utanrmn., þá eigi að leggja vinnu í það að útvíkka tillögu Eyjólfs Konráðs Jónssonar og taka inn í hana efnisatriði úr þeirri tillögu sem hér er til umræðu á þskj. 161 og afgreiða síðan á Alþingi myndarlega ályktun um þetta efni. Í báðum tillögunum er lagt til að kjósa sjö alþingismenn í nefnd og í staðinn fyrir að hafa nefndirnar tvær held ég að það sé eðlilegra að sameina þetta og hafa í einni tillögu en afgreiða málið frá utanrmn., og tel ég víst að svo verði gert. Mér finnst kenna helst til mikillar einföldunar hjá bæði frsm. tillögunnar og jafnvel hjá hæstv. utanrrh. þegar þeir tala um að engin þversögn geti falist í því að sækja rétt sinn sem strandríki í einu laginu og svo í öðru laginu sem úthafsveiðiþjóð. Ég er ekki að segja að það hafi gerst enn þá en það er eðlilegt að hafa þetta í huga og passa sig að gera ekki fullyrðingar Norðmanna réttar. Ég vil taka það fram, frú forseti, að ég styð skynsamlega sókn á fjarlæg mið og okkur ber efnahagsleg nauðsyn til, en sú sókn verður að vera með þeim hætti að hún spilli ekki réttarstöðu okkar sem strandríkis. Ég tel að sú sjálfsbjargarviðleitni sem íslenskir sjómenn og útgerðarmenn hafa sýnt sé þakklætisverð og nauðsynleg og stjórnvöldum og okkur öllum beri skylda til að styðja þá, náttúrlega innan skynsamlegra marka varðandi fiskvernd, varðandi veiðiaðferðir o.s.frv. Við eigum nú í deilum við Norðmenn út af veiðum í Smugunni þar sem Norðmenn eru kannski helst til heimaríkir. Ég tel yfirleitt að deilur eigi að leysa með samningum og ég vænti þess að þessi deila við Norðmenn verði leyst með samningum þegar málið hefur þroskast nægilega. Ég tel að það sé ekki svo enn þá og menn eigi ekki að flýta sér um of að koma á samningum en auðvitað verður þetta að enda með samkomulagi áður en mjög langt um líður. Stjórnvöld verða að sjálfsögðu að gá að því að fyrirgera ekki rétti eða möguleikum til annarra veiða. Norðmenn hafa á okkur ákveðið tak varðandi síldveiðar, þ.e. ef þeir halda Norðurlandssíldinni niðri með því að veiða hana í því magni að hún hafi ekki skilyrði til þess eða hún þurfi ekki að ganga á Íslandsmið, þá hafa þeir út af fyrir sig möguleika á því að hefna sín með töluvert afgerandi hætti á okkur. Þetta tel ég að við ættum ekki að hætta á, heldur eigum við að semja um þetta og semja um loðnuna þegar tími er til kominn. Ég ætla, frú forseti, ekki að hafa þessi orð mikið fleiri en ég vil lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að hv. utanrmn. eigi að sameina þessar tvær tillögur sem ég hef nefnt hér á þskj. 3 og á þskj. 161 og leggja fyrir Alþingi myndarlega ályktun um gæslu íslenskra hafsbotnsréttinda og frekari útfærslu landhelginnar.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir þakkir til flm. fyrir að hreyfa þessari umræðu hér í þinginu en ítreka eins og fram hefur komið af hálfu hæstv. utanrrh. að mjög eðlilega og ákveðið hefur verið unnið mörg undanfarin ár að gæslu þessara réttinda hvort heldur við erum að horfa á almenn fiskveiðiréttindi eða hafsbotnsréttindi okkar. Þetta hefur verið gert með ýmsu móti eins og hæstv. utanrrh. hefur rakið. Síðasta skrefið var stigið í septembermánuði sl. en þá var skipuð sérstök nefnd til þess að endurskoða gildandi lög um veiðar íslenskra skipa utan fiskveiðilandhelgi Íslands. Í erindisbréfi nefndarinnar, sem skrifað var 23. sept., segir svo: ,,Veiðar á úthafinu hafa færst í vöxt, bæði veiðar Íslendinga á nálægum sem fjarlægum miðum og veiðar erlendra skipa utan íslensku 200 mílna efnahagslögsögunnar. Slíkar veiðar eru því orðnar miklu brýnna hagsmunamál nú en fyrirsjáanlegt var árið 1976. Samhliða þessu hefur verslun með óunninn fisk aukist verulega á síðustu árum. Hefur það í mörgum tilfellum orðið til þess að veikja möguleika á því að ná fram ábyrgri nýtingu auðlindarinnar, m.a. vegna þess að ekki er vitað hve mikið er veitt úr viðkomandi stofnum. Jafnframt hefur mikil þróun orðið í hafréttarmálum. Efnisreglur hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna um efnahagslögsögu, úthaf og verndun og stjórnun hinna lífrænu auðlinda úthafsins hafa hlotið viðurkenningu sem þjóðréttarreglur. Nánari þjóðréttarreglur á ýmsum þessum sviðum eru nú í mótun á vegum Sameinuðu þjóðanna og undirstofnana þeirra, svo sem varðandi deilistofna, miklar fartegundir og útflöggun fiskiskipa. Hefur Ísland haft forustu ásamt fleiri strandríkjum varðandi tillöguflutning í þessum efnum og er í þeim tillögum m.a. gert ráð fyrir ríkri skyldu fiskveiðiþjóða til stjórnunar og eftirlits með veiðum fiskiskipa sinna á alþjóðlegu hafsvæði. Af framangreindum orsökum er þörf á að fram fari mat á því hvernig hagsmunir Íslands varðandi veiðar á úthafinu verði best tryggðir til lengri tíma litið og hvaða löggjöf er nauðsynleg í þeim efnum. Ráðuneytið telur æskilegt að störfum nefndarinnar verði hraðað þannig að fjalla megi um tillögur að nýjum lögum um veiðar íslenskra skipa utan efnahagslögsögu Íslands á komandi þingi.`` Hér er með öðrum orðum hafið nefndarstarf þar sem verið er að fjalla um flest þau atriði sem um getur í tillögu hv. flm. Í þessari nefnd eiga sæti forustumenn allra þingflokka á Alþingi og sömuleiðis forustumenn allra helstu hagsmunasamtaka í sjávarútvegi. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram í umræðunni að ég tel mjög mikilvægt að við leitum eftir sem víðtækastri samstöðu hér á Alþingi og í sjávarútveginum um allar frekari aðgerðir í þessu efni. Það er engum vafa undirorpið að sá árangur sem við höfum náð á alþjóðavettvangi í landhelgisbaráttunni á fyrst og fremst rætur að rekja til þess að þjóðin bar gæfu til að standa saman í þessum efnum. Við höfum verið brautryðjendur með þeim árangri að hafa tryggt okkar eigin landhelgi og enn fremur með þeirri afleiðingu að nú fara veiðar að stærstum hluta til fram innan lögsögu ríkja eða undir ákveðinni stjórn. Það er svo komið að aðeins 8% af heildarfiskaflanum í heiminum er veiddur á alþjóðlegu hafsvæði og enn minni hluti er veiddur úr stofnum sem ekki lúta ákveðinni stjórnun. Þróunin hefur mjög ákveðið verið í þá átt að veiðar í heiminum fara annaðhvort fram innan lögsögu eða úr stofnum sem samkomulag hefur tekist um stjórnun á og framtíðarhagsmunir okkar eru því vitaskuld fyrst og fremst fólgnir í því að tryggja stöðu okkar að því er varðar stjórnun á mikilvægum stofnum. Haustið 1991 fékk ég bréf frá þáverandi sjávarútvegsráðherra Kanada sem óskaði eftir samstarfi okkar Íslendinga um það að taka á rányrkju, einkanlega Evrópubandalagsþjóðanna, fyrir utan fiskveiðilögsögu Kanada. Við töldum það vera í samræmi við okkar hagsmuni að taka á þessu máli með Kanadamönnum og í framhaldi af því skipuðum við okkur í fimm ríkja forustusveit á vettvangi Sameinuðu þjóðanna þar sem nú er verið að fjalla um möguleika á frekari reglum um stjórnun veiða á flökkustofnum og deilistofnum. Hér er í raun og veru verið að fjalla um möguleika á því að ná samkomulagi um alþjóðareglur til fyllingar þeim réttindum sem kveðið er á um í hafréttarsáttmálanum. Þar er bæði fjallað um réttindi og skyldur ríkja varðandi veiðar utan lögsögumarka, en mjög skortir á allar efnisreglur sem styðjast má við um það hvernig framfylgja eigi þeim rétti og koma fram þeim skyldum sem þar er kveðið á um. Og á ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna eru menn nú fyrst og fremst að reyna að komast að niðurstöðu um það með hvaða hætti unnt er að fylgja þessum reglum eftir og gera þær virkar. Öll frekari útfærsla okkar á landhelginni eða setning löggjafar um stjórnun veiða utan lögsögumarkanna hlýtur að byggjast á þeim rétti sem við höfum unnið með tilurð hafréttarsáttmálans. En þó að hann kveði einungis á um 200 mílna efnahagslögsögu er eins og hér hefur komið fram í umræðunni einnig um að ræða réttindi utan lögsögumarkanna, fyrst og fremst að því er varðar hafsbotnsréttindin, en einnig að því er varðar réttindi strandríkja þegar um er að ræða stofna sem bæði eru innan og utan lögsögumarka og á grundvelli hafréttarsáttmálans hljótum við að byggja frekari löggjöf okkar um þessi efni. Hér hefur af hálfu 1. flm. verið bent á áhuga Kanadamanna um að setja löggjöf um stjórnun veiða utan lögsögumarkanna sem ég tel vera mjög áhugverða. Sams konar hugmyndir hafa verið til að mynda í Chile um setningu löggjafar til þess að tryggja stjórnun utan lögsögumarka. Ég tel að það sé mjög eðlilegt að við á grundvelli hafréttarsáttmálans hugum að réttarstöðu okkar og frekari hagsmunagæslu á þessu sviði. Sú nefnd sem skipuð hefur verið af hálfu sjútvrn. með fulltrúum allra flokka og hagsmunasamtaka í sjávarútveginum mun fjalla um þessi mál og leggja fram tillögur. Ég vona að það takist síðar á þessu þingi og þá verður hægt að fjalla um þau viðfangsefni með eðlilegum hætti.

Hæstv. forseti. Þetta er mjög mikilvægt mál sem við erum hér að ræða um. Eitt af allra stærstu hagsmunamálum þjóðarinnar um langa tíð hefur verið réttindin til að nýta hafið í kringum landið og sú barátta er ekki á enda enn. Ég held að það hafi verið full ástæða til að flytja þessa þáltill. Það sýndi sig í sumar þegar íslensku skipin héldu til veiða í Smugunni að þá kom nokkuð á ráðamenn þjóðarinnar. Þeir brugðust við með þeim hætti í upphafi að menn vissu ekki hvort flotinn yrði stöðvaður af eða hvort hann fengi að gera tilraun til þess að nýta þetta hafsvæði til hagsbóta fyrir hrjáða útgerð í landinu. Tillagan er raunar í tvennu lagi. Hún gengur út á að við samræmum afstöðu okkar til mála. Það er full ástæða til að gera það og ég tek undir með þeim hv. þm. sem hafa sagt það hér á undan mér í þessari umræðu að auðvitað þurfum við að hafa samráð og samstöðu í þessu máli, út á það gengur nákvæmlega þessi tillaga. Enda er gert ráð fyrir því að þessi nefnd hafi einungis stuttan tíma til þess að vinna að málinu. Hún eigi að skila áliti ekki síðar en í mars á næsta ári. Þetta snýst fyrst og fremst um að samræma skoðanir manna til þessara tveggja stóru mála sem snúast í aðalatriðum um annars vegar útfærslu landhelginnar og hins vegar afstöðuna til réttinda á alþjóðlegum hafsvæðum. Það felst ekki í mínum orðum nein gagnrýni á framgang stjórnvalda núna að undanförnu í þessu máli að öðru leyti en því sem kom fram í máli mínu hér áðan. Ég held að það hafi einfaldlega allir verið óviðbúnir þessari siglingu íslenskra skipa á erlend hafsvæði þrátt fyrir það að menn hafi hvatt íslenska útgerðarmenn til þess í fjöldamörg ár að reyna fyrir sér á alþjóðlegum hafsvæðum. Það er því í sjálfu sér ekki þannig gagnrýni sem ég er að koma á framfæri. Ég held hins vegar að við megum ekki leiða umræður um þetta mál út í neins konar karp. Ég get vel hugsað mér að tekið verði á þessu máli með einhverjum þeim hætti í utanrmn. og síðan í framhaldi hér á þinginu að það verði skoðað í samhengi við önnur mál sem hér hafa komið fram. Ég er enginn spámaður og ég get ekki haldið fram neinni sérstakri skoðun á því hver verður niðurstaðan um réttindi strandríkja í framtíðinni, hvort við megum eiga von á því að við náum því að hafa full yfirráð yfir 350 mílna hafsvæði hér á landgrunninu sem liggur t.d. suðvestur af landinu. Ég vona að það geti farið þannig, en ég held að það væri mikið ábyrgðarleysi ef við gerðum bara ráð fyrir því að þannig færi það og beittum okkur ekki af alefli fyrir því að tryggja okkar réttindi ef þetta gerist ekki. Og þá á ég við það að við eigum auðvitað að reyna að gera það sem við getum til að tryggja okkur réttindi á alþjóðlegum hafsvæðum sem íslenskir útgerðarmenn eru núna loksins byrjaðir að reyna að nýta sér. Það kemur auðvitað margt til og ýmislegt af því og sjálfsagt flest verður skoðað í þeirri nefnd sem hæstv. sjútvrh. skipaði núna í haust, en þeirri nefnd var þó skipað það þröngt hlutverk að þar var ekki talað um að menn skoðuðu útfærslu landhelginnar. Hæstv. ráðherra orðaði það svo hér áðan eftir því sem ég man best að þessi nefnd hefði með höndum flest það sem kæmi fram í þessari þáltill. sem hér er til umræðu. En ég verð að segja það alveg eins er að þegar ekki er um það að ræða að skoða útfærslu landhelginnar þá tel ég að nefndin hafi engan veginn það sama hlutverk og hér er lagt til að sú nefnd fái sem þáltill. snýst um. Það er ótal margt sem væri ástæða til að ræða í tengslum við þetta mál og í tengslum við það að Íslendingar fari nú að nýta sér veiðar á erlendum hafsvæðum. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef orðið nokkuð undrandi á því hvernig Norðmenn sérstaklega hafa brugðist við. Þeir hafa nánast tekið þessum málum eins og þeir væru búnir að tryggja sér fullkomlega yfirráðarétt yfir því hafsvæði sem íslensku skipin hafa verið að athafna sig á. Það er auðvitað óþolandi að þjóðir hagi sér með þeim hætti. Það er nú einu sinni þannig að við erum að tala um hafsvæðið sem almennt séð er ekki deilt um að sé alþjóðlegt hafsvæði. Þó það hafi ekki náðst samningar um með hvaða hætti eigi að stjórna veiðunum á þessu svæði þá finnst manni að það ætti að vera öllum siðuðum mönnum ljóst að það þurfi að semja um þessi mál og að einhverjar þjóðir, þó þær eigi landhelgi að þessu hafsvæði, geti ekki ákveðið það að nýta fiskstofna sem þar eru og setja um það þannig reglur að ekki sé eðlilegur nýtingarréttur á þessu hafsvæði. Þá kem ég að því sem ég var að byrja að tala um áðan, þ.e. það verður auðvitað að semja um hvaða hluta af veiðum úr fiskstofnum sem þarna er um að ræða á að úthluta til veiða í Smugunni. Það er síðan flókið mál að finna það út hverjir mega veiða þennan fisk sem leyft verður að veiða í Smugunni. En ég tel að það sé reyndar þannig að við séum einfaldlega undir þeim reglum nú með þessi mál að við verðum að sæta því að skipta þeim veiðiréttindum milli þeirra sem lýsa því yfir að þeir ætli sér að nýta veiðiréttindi þarna. Það hlýtur því að verða þannig að lokum að þær þjóðir sem vilja sinna því að veiða á þessum erlendum hafsvæðum, þær verða þá eftir við þá nýtingu sem hafa besta aðstöðu til þess. Ég gæti svo sem vel trúað því að þegar upp verður staðið þá hefði íslenski flotinn ekki minni möguleika á því að nýta sér Smuguna heldur en aðrar þjóðir sem það hafa verið að gera, vegna hagkvæmni útgerðar okkar.

Frú forseti. Hér er fjallað um stefnumótun Íslands varðandi frekari útfærslu landhelginnar og réttindi Íslendinga á úthafinu og hvernig eigi að standa að því máli og lagt til að Alþingi álykti að kjósa sjö manna nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka til að kanna möguleika á frekari útfærslu íslensku efnahagslögsögunnar. Nefndin geri einnig tillögur um hvernig aflað skuli ýtrustu réttinda Íslendingum til handa á hafsvæðum sem liggja að íslensku efnahagslögsögunni á úthafinu og hvernig þeirra verður best gætt. Síðan er því nánar lýst hvernig nefndin á að starfa og hún eigi að skila áliti eigi síðar en 1. mars 1994. Það hefur komið fram í umræðunum að á þskj. 3 er lagt til að Alþingi kjósi sjö alþingismenn til að starfa með ríkisstjórninni að framgangi þess máls sem þar er fjallað um, um gæslu íslenskra hafsbotnsréttinda. Það hefur einnig komið fram að þann 23. sept. sl. skipaði hæstv. sjútvrh. nefnd sem á að skila áliti væntanlega upp úr áramótunum sem snertir þessi mál, þ.e. réttindi Íslendinga til veiða utan okkar lögsögu. Við erum því að fjalla um þrjú mál, náskyld, og í öllum tilvikum er verið að tala um það að alþingismenn setjist í nefnd til þess að sinna þessum málum. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Norðurl. v., sem kom fram í hans máli áðan, að ég tel eðlilegt þar sem tillögunni á þskj. 3 var vísað til utanrmn. og gerð er tillaga um að þessari tillögu verði einnig vísað til nefndarinnar, að nefndin hljóti að líta á þessi mál í samhengi og skoði hvernig og hvort unnt sé með einum eða öðrum hætti að sameina þau eða samtengja þannig að ekki sé verið að sinna báðum þessum málum samtímis af nefndum sem kjörnar eru á hinu háa Alþingi. Ég tel einnig að með hliðsjón af því sem fram hefur komið í umræðunum varðandi þá nefnd sem hæstv. sjútvrh. hefur skipað og þar sem hún á að skila áliti nægilega snemma til þess að unnt sé að taka afstöðu til hennar tillagna á þessu þingi, þá sé eðlilegt að hv. utanrmn. hafi hliðsjón af því við ákvarðanir sínar. Þar eiga sæti fulltrúar þingflokka, m.a. einn af utanríkismálanefndarmönnum, hv. þm. Geir H. Haarde er formaður þeirrar nefndar. Mér finnast því skynsamlegustu vinnubrögðin í þessu máli þau að við reynum að samtengja þetta allt og vonandi koma okkur saman um heildstæða stefnumótun þannig að unnt sé að vinna að framgangi þessara miklu mála. Það er rétt sem fram hefur komið hér að það er tímabært að gera það. Það hefur einnig verið gert af hálfu Íslands, það hefur komið fram í máli hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. að það hafa verið lagðar fram tillögur á vettvangi Sameinuðu þjóðanna varðandi þessi mál á grundvelli hafréttarsáttmálans. Ég hef það að vísu við þann málatilbúnað að athuga að ég hefði talið eðlilegt að áður en þær tillögur voru kynntar á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og lagðar fram í nafni Íslands að um málið hefðu farið fram umræður á vettvangi Alþingis og menn hefðu getað rætt um það betur heldur en gert hefur verið og hefðu vitað betur um hvað það mál snýst allt saman. Það hefur verið unnið að kynningu á þeim tillögum á vettvangi utanrmn. og sjútvn. Nefndirnar héldu tvo fundi sameiginlega í sumar eða síðsumars eftir að deilan varð við Norðmenn um veiðarnar í Smugunni. Í þeirri deilu hefur reynt á þessa stefnumörkun okkar og þar hafa menn verið að ræða um það, eins og fram hefur komið í umræðum áður, hvort við séum að falla frá því að gæta hagsmuna sem strandríki og taka frekar upp hagsmunagæslu sem úthafsríki. Það hefur einnig komið fram að það sé nauðsynlegt að samræma þetta hvort tveggja og því er ég sammála, það eigi að vera samræmd stefna Íslands sem taki mið af íslenskum hagsmunum almennt og við eigum að gæta þess að þegar við lendum í deilum eins og þeim sem við höfum lent í varðandi veiðarnar í Smugunni, þá eigum við ekki að fórna hagsmunum okkar sem strandríkis. Við eigum að gæta þess í samræmi við þann málatilbúnað sem við höfum haft uppi á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Hér er sem sagt um mál að ræða sem hlýtur að vera sameiginlegt hagsmunamál okkar allra hvar sem við stöndum í stjórnmálaflokkum. En hitt blasir við, með hliðsjón af þeim tillögum sem fyrir liggja og því starfi sem unnið er á vegum sjútvrn. með þátttöku þingmanna, að það hlýtur að verða hlutverk utanrmn. sem fær þessi mál til meðferðar að um leið og menn reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu um efni málsins þá sé vinnubrögðum þannig háttað að kraftarnir nýtist sem best. Þess vegna tel ég skynsamlegast, eins og raunar hefur komið fram, að tillagan á þskj. 3 og tillagan á þessu þskj. verði unnar að einhverju leyti í sameiningu í hv. utanrmn. og síðan verði þess beðið hvað kemur frá þeirri nefnd sem hæstv. sjútvrh. skipaði og með hliðsjón af því verði síðan unnið að stefnumörkun á síðari hluta þingtímans í vetur.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið og ágætar undirtektir við þessa tillögu. Í fyrsta lagi vil ég þakka hæstv. utanrrh. sem talaði fyrstur og taldi þetta að vísu vera litla tillögu en um mjög stórt mál og fór svo yfir ýmsa þætti sem að stjórnvöldum hafa snúið undanfarið í því sambandi. Þá er rétt að byrja á því að nota tækifærið og leiðrétta missögn sem ég fór með áðan. Ég stóð í þeirri trú að forusta í þátttöku Íslands á úthafsveiðiráðstefnu Sameinuðu þjóðanna væri skipuð starfsmönnum utanrrn. en upplýst er að lögfræðingur úr sjútvrn. mun vera í forustu fyrir fimm ríkja hópi af Íslands hálfu og vera aðalfulltrúi okkar í því starfi og er það vel. Ég vil sérstaklega taka undir það, og reyndar kom það skýrt fram í minni framsögu, sem hæstv. utanrrh. kom inn á, að ég held að menn eigi að skoða hagsmuni Íslands í þessu sambandi á mjög breiðum grunni. Við hljótum að ætla okkur það sem ein af þeim þjóðum heimsins sem hvað mest á undir sjávarútvegi af öllum að sækja og gæta okkar hagsmuna á sem allra breiðustum grundvelli í þessu sambandi. Ég tel að í raun sé engin tvöfeldni og engin mótsögn fólgin í því að reyna að sækja okkar hagsmuni jafnt sem strandríki og að svo miklu leyti sem raunhæft er og eftirsóknarvert líka, sem þjóð sem nýtir sér veiðimöguleika utan landhelgi. Það er að sjálfsögðu stórmál fyrir okkur að okkar hlutdeild í veiðum úr þeim stofnum sem að einhverju leyti eru utan og innan okkar lögsögu og á hafsvæðunum í nágrenni við okkar lögsögu, verði sem allra mest. En staðreyndin er auðvitað sú, og það verðum við Íslendingar einfaldlega að horfast í augu við, að fram á síðustu missiri þá höfum við ekki verið gerendur í þeirri þróun. Við höfum siglt í kjölfar annarra þjóða sem uppgötvað hafa veiðislóðir og tekið til við að nýta veiðimöguleika, jafnvel alveg upp undir okkar lögsögumörkum. Þannig var það til að mynda að nánast eins og fyrir tilviljun bárust hingað fréttir og myndbandsupptökur af stórkostlegum veiðum Frakka á blálöngu á Franshóli, sem er bókstafalega á lögsögumörkuðunum. Þetta kveikti svo í íslenskum skipum sem fóru þarna til veiða og blönduðu sér í hóp þeirra frönsku skipa sem þarna voru fyrir. Auðvitað má það vera okkur nokkuð umhugsunarefni hvernig þessir hlutir hafa gengið til á síðustu missirum, að við höfum alls ekki, að mínu mati, náð að vera nógu mikið í fararbroddi og nógu miklir gerendur í því að rannsaka og nýta möguleika sem okkur standa opnir til veiða hér, jafnvel alveg upp undir okkar eigin lögsögumörkum. En vonandi er þar að verða breyting á. Í raun og veru má segja að það hafi orðið sprenging í þessum málum á sl. ári eða þessu ári, með stórauknum veiðum utan landhelginnar og auðvitað stórauknu aflaverðmæti sem af þeim veiðum er að koma. Ég vil taka það fram, vegna orða bæði hæstv. utanrrh. og síðar hæstv. sjútvrh., að mér er að sjálfsögðu ljóst að þessum málum hefur vissulega verið sinnt af stjórnvöldum á undanförnum árum og skárra væri það nú, það er engu öðru haldið hér fram. Ég held hins vegar að það sé alveg ljóst að of lítil umræða hefur verið um þessi mál innan lands fram á síðustu mánuði og reyndar hef ég það milliliðalaust eftir þeim embættismönnum sem þessu hafa sinnt á undanförnum árum fyrir Íslendinga að þeir hafi uppgötvað sig oft á tíðum ansi einmana í því að reyna að halda uppi merkinu, eftir að mesti áhuginn dofnaði innan lands og í almennri umræðu um þessi mál í kjölfar útfærslu landhelginnar á áttunda áratugnum, að undanskildum að sjálfsögðu einstökum eldhugum sem haldið hafa uppi umræðum um þessi mál. Ég held að hitt sé einnig ljóst sem hv. þm. Björn Bjarnason nefndi, formaður utanrmn., að það hefur á köflum skort á að nægjanlegt samráð hafi verið og samstarf um þessi mál milli stjórnvalda, þ.e. framkvæmdarvaldsins og Alþingis. En að sjálfsögðu ber að virða það sem vel hefur verið gert og það sem unnið hefur verið að þessum málum, bæði hafsbotnsréttindamálum og öðrum málum á undanförnum missirum. Þá vil ég þakka þann stuðning sem kom fram í máli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, Páls Péturssonar og reyndar fleiri við tillöguna. Ég held að það sé líka ágæt hugmynd sem hv. 1. þm. Norðurl. v. Páll Pétursson nefndi, að utanrmn. vinni þannig að þessum tillögum að þær verði sameinaðar eða skoðaðar sameiginlega og það var önnur meginástæðan fyrir því að ég valdi að gera tillögu um að þetta mál skyldi ganga til utanrmn. að það gæti orðið samferða þeirri tillögu sem fyrir liggur um hafsbotnsréttindin. Vissulega hefði eins mátt rökstyðja að þetta mál ætti heima í sjútvn. þar sem formleg úrfærsla landhelginnar mundi í sjálfu sér væntanlega, hér eftir sem hingað til, byggja á grundvelli laga og reglugerða útgefnum af sjútvrn. En með það í huga að þetta mál tengist ekki síður úthafsveiðum og hugsanlegum alþjóðlegum samningum á því sviði, sem er á verksviði utanrrn. og utanrmn., og til að báðar tillögurnar geti meðhöndlast á sama vettvangi þá kaus ég að leggja þetta til. Ég tel undirtektir hv. þingmanna og ekki síst formanns utanrmn. hafi gefið fullt tilefni til bjartsýni á að það hafi verið vel ráðið. Ég tek svo undir það sem hæstv. sjútvrh. kom inn á, að það er mjög áhugavert fyrir okkur Íslendinga að fylgjast grannt með og ekki bara það heldur vera fullir þátttakendur í þeirri þróun mála sem er á ferðinni og verulegur rekspölur er á, t.d. eins og hæstv. sjútvrh. nefndi meðal þjóða eins og Kanadamanna og Chilebúa og ég hygg reyndar einnig fleiri þjóða, margra sem taka þátt í ,,líkt þenkjandi ríkja hópnum``, eins og það á víst að íslenskast, samanber hæstv. utanrrh. hér áðan, þ.e. þess hóps strandríkja sem hefur valið til forustu fimm ríki fyrir sína hönd og Ísland er eitt af þeim. Í þeim hópi eru önnur ríki eins og Kanada, Argentína, Nýja-Sjáland og Chile og fleiri, allt í allt ein 50--60 ríki sem telja sameiginlegum hagsmunum sínum borgið í því samstarfi. Þarna þurfum við að fylgjast vel með og vera fullgildir þátttakendur og virkir þátttakendur í þróun mála. Ég held að hv. 3. þm. Vesturl. hafi einnig hitt naglann á höfuðið þegar hann sagði að það sem væri ekki síst brýnt í þessum málum að samræma stefnu íslenskra stjórnvalda og fara yfir hana á nýjan leik í ljósi þróunarinnar og þess sem gerst hefur og með það að markmiði og leiðarljósi að gæta íslenskra hagsmuna sem best á breiðum grundvelli. Út á það gengur í raun og veru þessi tillaga og allt það starf sem hér er til umræðu eða rætt er um. Hér eru á ferðinni á þrennum vígstöðvum náskyld eða tengd mál, eins og hv. 3. þm. Reykv. réttilega nefndi, það er tillaga á þskj. 3, það er þessi tillaga og það er það nefndarstarf sem vitnað hefur verið til á vegum hæstv. sjútvrh. Ég held að það sé vel ráðið að utanrmn. hafi það sérstaklega í huga í starfi sínu að þessum málum að samræma þetta starf og eftir atvikum sameina eða afgreiða með einhverjum samræmdum hætti þessar tillögur og hafa það jafnframt til hliðsjónar hver afrakstur verður af nefndarstarfi hæstv. sjútvrh. enda á eðli málsins samkvæmt að hafa um þetta mál samráð við utanrmn. Á því hvílir bein lagaskylda og þess vegna hlýtur það að vera á sínum stað og nákvæmlega það að meðferð þessara mála og samræming starfs á þessu sviði sé þá á hendi hv. utanrmn. Fleira ætla ég ekki að segja um þetta, hæstv. forseti, ég þakka fyrir þessar umræður og þær undirtektir sem tillagan hefur fengið.