Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Nd. gerði smávægilega breytingu á frv. því til I. um breytingu á lögum um Viðlagatryggingu sem Ed. hafði fjallað um fyrr í vor. Þessi breyting er ekki stór. Hún er fólgin í því, að felld eru burt orð í 1. gr. frv., 5. gr. laganna, þar sem stendur: „Allar húseignir og lausafé, sem í þeim er geymt, þar með taldar vörubirgðir“ o.s.frv. Samkv. tillögu Nd.-nefndarinnar er gert ráð fyrir að orðin „sem í þeim er geymt“ falli brott. Sú skýring fylgir með þessari breytingu, og vafalaust mun það rétt athugað, að þetta gæti valdið misskilningi eins og það stendur upphaflega í frv., það mætti hugsanlega skilja sem svo, að lausafé væri eingöngu tryggt svo fremi það væri geymt í húsi. Rétt þótti að koma í veg fyrir misskilning sem af þessum orðum gat leitt. Því var lagt til að orðin „sem í þeim er geymt“ féllu brott. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar, en mæli með að hv. Ed. leggi blessun sína yfir frv. eins og það nú liggur fyrir eftir afgreiðslu Nd.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um neyðarbirgðir olíu o.fl. Frv., sem lagt hefur verið fram í kynningarskyni og ég mæli nú fyrir, varðar aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni. Þarf löggjöf til að tryggja framkvæmd samningsins um alþjóðaorkuáætlun, er starf stofnunarinnar grundvallast á, ef Ísland gerist aðili. Ég mun stikla á stóru, en vísa um nánari skýringar til frv. sem er í meginatriðum byggt á skýrslu nefndar til að kanna málefni Alþjóðaorkustofnunarinnar. Sú skýrsla er þingflokkunum kunn. Tölur hafa breyst vegna þróunar olíumála á Íslandi að undanförnu, og skilyrði, sem sett verða ef til aðildar kemur, hafa verið ákveðin. Með því að koma Alþjóðaorkustofnuninni á fót vildu aðildarríkin treysta stöðu sína í orkumálum, einkum þó olíumálum, en viðbúnaðarkerfi Efnahags- og framfarastofnunarinnar hafði brugðist í olíuneyðinni á árunum 1973 og 1974. Er ég þeirrar skoðunar, að heppilegt sé fyrir Ísland að treysta stöðu sína í orkumálum á svipaðan hátt og nágrannalönd okkar, og það verði best gert með aðild að Alþjóðaorkustofnuninni. Mun ég nú víkja að skipulagi og starfi stofnunarinnar með sérstöku tilliti til aðildar Íslands. Alþjóðaorkustofnunin er ekki alþjóðastofnun sem stendur aðildarríkjum ofar, en í samningnum um alþjóðaorkuáætlun er að finna víðtæk réttindi og skyldur. Kemur samspil réttinda og skyldna gleggst fram í olíuneyðarkerfi stofnunarinnar. Einn þáttur neyðarkerfisins er sá, að aðildarríkin skuli eiga neyðarbirgðir olíu til 90 daga. Það jafngildir 129 þús. tonnum samanlagt af þremur helstu olíuvörum Íslendinga: gasolíu, svartolíu og bensíni. Miðað við birgðarými olíufélaganna um þessar mundir, 228 þús. tonn, er ekki þörf á að auka birgðarými hér á landi til að rúma 90 daga birgðir. Skapar aðild því ekki kostnað að þessu leyti. Hefur birgðarýmið aukist að undanförnu samhliða því sem notkun olíu hefur minnkað. Sé gengið út frá að íslensk stjórnvöld telji 90 daga neyðarbirgðir eðlilegar, hvort sem Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni eða ekki, yrði út af fyrir sig ekki um að ræða aukakostnað vegna aukins birgðahalds samfara aðild Íslands að stofnuninni. Það er skoðun mín að eðlilegt sé að miða við 90 daga markið eins og gert er hjá nágrannaþjóðum okkar. Sumar þeirra liggja reyndar iðulega með mun meira af olíu auk hernaðarbirgða. T.d. voru birgðir til 130 daga notkunar í ársbyrjun 1981 og 1982 í ríkjum Efnahagsbandalags Evrópu. En með tilliti til þess, að Ísland er eyja, allafskekkt, virðist sérstök ástæða til að huga að olíubirgðum, og einnig með tilliti til þess, að íslenskir atvinnuvegir eru með þeim hætti að við verðum mjög að treysta á olíuna sem orkugjafa. Það er nokkuð útbreidd skoðun, að besta ráðið til að tryggja hér á landi nægar olíubirgðir sé að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Birgðahald olíu hefur aukist talsvert á undanförnum misserum og voru meðalbirgðir áranna 1980–1981 95 þús. tonn af þremur helstu olíuvörunum. Jafngildir það 74% af því sem þarf eða 66 daga birgðum. Með hliðsjón af þessu þyrfti Ísland að auka birgðahald sitt um 34 þúsund tonn til að ná 129 þúsund tonna markinu og yrði 50% vaxtakostnaður vegna þess 42.7 millj. kr. á ári miðað við útreikninga hinn 26. mars s.l. Samsvarar þetta 1.6% hækkun verðs á gasolíu, svartolíu og bensíni til notenda. Það gæti auðveldað lausn á þessu máli að tollgeymsla yrði heimiluð á bensíni þannig að verðtollur yrði allur greiddur við sölu, en ekki við innflutning. Þyrftu þá notendur ekki að greiða allan kostnað af aukningu birgðahaldsins, hér er aðeins verið að tala um brúttókostnað, ef talið væri að minna birgðahald dygði en samkv. reglum Alþjóðaorkustofnunarinnar. Hagræði af auknum olíusparnaði kæmi t.d. hér á móti. Þess má geta, að meðalbirgðir í janúar–mars 1982 voru miklu mun meiri en á sama tímabili árin 1980 og 1981, 129 þús. tonn eða 90 daga birgðir. Meðalbirgðir á þessum árstíma eru þó ekki marktækar um meðalbirgðir viðkomandi árs. Voru þær t.d. 10 þús. tonnum meiri en meðalbirgðir áranna 1980 og 1981. Skylda til að takmarka eftirspurn eftir olíu og úthluta henni þegar minnkun verður á aðdráttum til hópsins, þ.e. aðildarlanda stofnunarinnar, og skylda til að úthluta olíu þegar minnkun verður á aðdráttum til einhvers aðildarríkis geta ýmist verið kostur eða galli, eftir því hvernig á stendur í olíumálum einstakra landa. Draga má úr hugsanlegum erfiðleikum á tvennan hátt. Í fyrsta lagi með því að hnika til hlutföllum innan ramma 90 daga heildarbirgða, eiga sem sé meira en 90 daga birgðir af þeirri olíu, sem erfiðast er að spara, eða úthluta enn minna en 90 daga birgðum af annarri olíu, og í öðru lagi með því að eiga einhverjar birgðir umfram 90 daga, en það hefur aukakostnað í för með sér. Ekki hefur komið til takmörkunar á eftirspurn eftir olíu né olíuúthlutunar frá því að Alþjóðaorkustofnuninni var komið á fót árið 1974. Vilja aðildarríki stofnunarinnar eðlilega komast hjá því að þurfa að grípa til takmörkunar á eftirspurn sem veldur fremur óþægindum en nokkru sinni úthlutun. Aðildarríkin ráða því þó sjálf, til hvaða ráðstafana þau grípa til að takmarka eftirspurn eftir olíu í almennri olíuneyð. Ekki er annað sjáanlegt en að upplýsingaskylda sú, sem hvílir á aðildarríkjum Alþjóðaorkustofnunarinnar til að tryggja árangursríka framkvæmd neyðarráðstafana, sé íslendingum viðráðanleg ef af aðild verður. Sú skylda er þó aðeins þáttur í upplýsingamiðlun um alþjóðlega olíumarkaðinn sem aðildarríkin, t.d. Danir og Svíar, telja mikið gagn að, m.a. vegna upplýsinga um verðlag á olíu. Í langtímasamstarfi aðildarríkja Alþjóðaorkustofnunarinnar í orkumálum er stefnt að því að gera aðildarríkin óháðari olíuinnflutningi til að fullnægja heildarorkuþörf sinni. Þessi viðleitni getur skipt ríkin miklu máli fjárhagslega, stuðlað að gjaldeyrissparnaði með minni kaupum á dýrri olíu. Er nauðsynlegt að fylgjast sem best með þróun mála á þessum vettvangi, en af hálfu aðildarríkjanna er lögð mest áhersla á orkusparnað, þróun annarra orkugjafa en innfluttrar olíu og orkurannsóknir og almenna þróun. Ef Íslendingum tekst að auka olíusparnað vegna upplýsinga á vettvangi stofnunarinnar og aðhalds frá henni getur orðið mikið hagræði að því. Í þessu sambandi verður að hafa í huga að innflutningur á olíu skiptir miklu máli í heildarinnflutningi Íslands. Þannig var flutt inn olía til Íslands á árinu 1981 fyrir hvorki meira né minna en tæpar 1 200 millj. kr., sem jafngilti tæpum 16% af heildarinnflutningi landsmanna. Á árinu 1979 var innflutningur olíu rúmlega 19% af heildarinnflutningi Íslendinga. Stofnunin lætur einnig annars konar orkusparnað en olíusparnað til sín taka. Næðist aukinn árangur á því sviði, t.d. varðandi notkun heits vatns og rafmagns, yrði það til hagsbóta, m.a. vegna minni viðbótarfjárfestingar og lægri kostnaðar við framleiðslu iðnvarnings í samkeppni við útlendinga. Að því er varðar þróun annarra orkugjafa en innfluttrar olíu má m.a. nefna að Alþjóðaorkustofnunin leggur áherslu á aukna notkun kola. Íslendingar geta haft gagn af orkurannsóknarverkefnum á vegum Alþjóðaorkustofnunarinnar og geta stungið upp á einstökum rannsóknarverkefnum. Ekki er veitt fé á fjárhagsáætlun stofnunarinnar til einstakra verkefna, heldur er útgjöldum jafnað niður á þau lönd, sem taka þátt í verkefnum, í þeim hlutföllum sem þau samþykkja samhljóða sín á milli. Allsherjarathugun á orkustefnum og orkuáætlunum aðildarríkja, sem beinist að orkusparnaði, þróun annarra orkugjafa en innfluttrar olíu og orkurannsóknum, skapar aðildarríkjunum aðhald og er eflaust gagnleg. Ég hef áður minnst á kostnað við aukið olíubirgðahald, hvort sem hann stafar af aðild að Alþjóðaorkustofnuninni eða ekki, en þessi kostnaður er umtalsverður miðað við birgðahald á undanförnum árum. Ýmis kostnaður kemur til, eins og við aðild að alþjóðastofnunum almennt, þ.e. vegna framlags til stofnunarinnar og meira starfs af hálfu hins opinbera. Þá má búast við að kallað verði á aukin fjárframlög hér á landi til orkurannsókna og fleiri verkefna sem tengd eru starfsemi stofnunarinnar. Ef heimild verður veitt til þess, að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni, sýnist mér að marka ætti formlega sérstöðu Íslands um fimm atriði: 1. Ísland fer fram á fimm ára aðlögunartíma til að auka olíubirgðahald í áföngum við hagkvæmar aðstæður og jafnframt olíugeymarými ef nauðsynlegt reynist. 2. Ísland telur að V. kafli í ákvörðun stjórnarnefndarinnar um áætlun um langtímastarf hafi að geyma almennar meginreglur sem séu ekki lagalega bindandi. Vill Ísland í þessu sambandi undirstrika að það hefur rétt til að eiga og ráða yfir náttúruauðlindum sínum og efnahag, svo og vernda umhverfi sitt og öryggi þegna sinna, og mun framkvæma V. kaflann á þann hátt sem samræmist íslenskri orkustefnu, m.a. í fjárfestingarmálum. 3. Varðandi 8. meginreglu í ákvörðun stjórnarnefndarinnar um hópmarkmið og meginreglur orkustefnu skal tekið fram að Ísland á mikla ónýtta vatnsorku og jarðhitaorku og mun því ekki stefna að hagnýtingu kjarnorku né taka virkan þátt í þeim málum sem snerta kjarnorku á vettvangi stofnunarinnar. 4. Varðandi 10. meginreglu í ákvörðun stjórnarnefndarinnar um hópmarkmið og meginreglur orkustefnu skal tekið fram að Ísland hyggst halda áfram rannsóknum vegna hugsanlegra olíulinda á íslenska landgrunninu undir forustu íslenskra stofnana og stjórnvalda. Við rannsóknir og hugsanlega nýtingu auðlinda verði gætt fyllstu varúðar með tilliti til umhverfissjónarmiða, fyrst og fremst til að tryggja að hinar tifandi auðlindir hafsins verði ekki fyrir skaða. Áskilja íslensk stjórnvöld sér rétt til að mæla fyrir um hraða rannsókna og hugsanlegrar nýtingar, m.a. með þau sjónarmið í huga. 5. Áratugum saman hefur Ísland flutt megnið af sinni olíu inn frá einum aðila, 60–70% af heildarinnflutningi olíunnar á síðustu árum. Ísland getur ekki úthlutað þessari olíu á olíuneyðartímum andstætt hefðbundnum ákvæðum gildandi olíukaupsamninga. Hugsanleg úthlutun af hálfu Íslands yrði af þeirri olíu, sem flutt væri enn frá öðrum aðilum, eða með samþykki að öðrum kosti. Ætla má að öll þessi atriði séu stofnuninni aðgengileg. Skilyrðin varðandi ákvarðanir stjórnarnefndarinnar eiga sér reyndar fordæmi að því er snertir aðild Norðmanna. Ég hef fyrir mitt leyti verið hlynntur því, að Ísland gerðist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Hér er, eins og í öðrum vestrænum löndum og reyndar um allan heim, lögð aukin áhersla á orkumál og nauðsyn virkra aðgerða. Ættum við sem nágrannaþjóðir okkar að geta haft hag af samstarfi á vettvangi Alþjóðaorkustofnunarinnar. Í stofnuninni er um að tefla frekari útfærslu á samstarfi innan Efnahags- og framfarastofnunarinnar sem Íslendingar hafa tekið þátt í. Samvinna um hin ýmsu atriði samningsins um alþjóðaorkuáætlun er Íslendingum ávinningur. Vegna samhjálpar aðildarríkjanna í olíumálum á friðartímum fæst aukið olíuöryggi, sem ekki næst með einhliða birgðaaukningu. Kostnaður við meira birgðahald kemur til hvort sem hann stafar af aðild að stofnuninni eða ekki, en eðlilegt virðist að miða við 90 daga birgðir. Aðildin hvetur til áætlunargerðar um viðbúnað á neyðartímum. Upplýsingar frá stofnuninni gætu hjálpað Íslendingum til að ná hagstæðum samningum í olíukaupum. Má telja samstarf sem þetta mjög mikilvægt fyrir land þar sem olíukaup og verðlagning hafa mjög víðtæk áhrif á efnahagslíf þjóðarinnar. Þá má fá upplýsingar um orku- og efnahagsstarf nágrannalandanna og Ísland getur miðlað fróðleik, t.d. í jarðhitamálum, og stungið upp á nytsamlegum samstarfsverkefnum á því sviði. Herra forseti. Ég hef nú gert grein fyrir frv. til l. um neyðarbirgðir olíu o.fl. sem lagt hefur verið fram nú svo að þm. gefist kostur á að kynna sér skipulag og starfsemi Atþjóðaorkustofnunarinnar með sérstöku tilliti til aðildar Íslands. Mín skoðun er sú, að aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni horfi til framtíðarheilla fyrir land og þjóð. Ég hef ekki alveg gert mér grein fyrir því, herra forseti, til hvaða nefndar á að gera till. um að vísa þessu máli. Ég geri að till. minni að málinu verði vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Ég get heils hugar tekið undir þau orð hæstv. viðskrh., að þetta frv. eða öllu heldur framkvæmd þess muni horfa til heilla fyrir land og þjóð. Það held ég að sé alveg hárrétt mat. Ég vil hins vegar vekja athygli á því orðalagi sem hæstv. ráðh. viðhafði í upphafi ræðu sinnar. Hann tók þannig til orða, að þetta frv. væri lagt hér fram í kynningarskyni. Ég kannast ekki við að í þingskapalögum séu nein ákvæði um að frumvörp séu lögð fram í kynningarskyni. Þegar frumvörp eru lögð fram eru þau auðvitað lögð fram til samþykktar og það sérstaklega þegar um stjfrv. er að ræða. Hins vegar er það annað mál, hvort þingmönnum muni endast sá skammi tími, sem væntanlega lifir þessa þings, til þess að kanna þetta mál svo sem vert væri, og þess vegna óttast ég að það muni ekki hljóta afgreiðslu á þessu þingi, því miður. Ég vil aðeins fagna því, að þetta frv. skuli fram komið, og minna jafnframt á till. til þál. sem við nokkrir þm. Alþfl. fluttum á fyrstu dögum þessa löggjafarþings, en sú till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að feta ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess, að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni.“ Nú er sem sagt efni þessarar till. í þann veginn að ná fram að ganga, því að þó svo þetta frv. heiti ekki „Frumvarp til laga um aðild Íslands að Alþjóðastofnuninni,“ þá felur það efnislega í sér það sem þáltill. okkar Alþfl.manna gerir ráð fyrir. Þegar till. okkar kom til umræðu í Sþ. fyrr í vetur urðu þar býsna harðar umræður sem stóðu heilan dag, - ef ég man rétt. Af hálfu hv. þm. Alþb. var næsta hart barist gegn tillögunni. Það var svo sem ekki ný bóla, vegna þess að hér er um að ræða samstarf við vestrænar þjóðir og Alþb. hefur ævinlega litið á það sem eitt af meginhlutverkum sínum á Alþingi að berjast gegn öllu samstarfi við vestrænar þjóðir. Í þessu máli var þar engin undantekning gerð. Þar hafði ekki einn, ekki tveir, heldur fleiri af hv. þm. þess flokks uppi mjög harða gagnrýni á tillöguna, án þess þó að veruleg efnisrök gegn því, sem hér er um að ræða, kæmu þar fram. Ég vil aðeins fagna því, að hæstv. viðskrh. skuli hafa tekist að beygja ráðherra Alþb. í ríkisstjórn til stuðnings við þetta mál, því að svo verður að líta á, enda þótt hann hafi orðið að láta í minni pokann með nafni frv. þar sem það heitir Frumvarp til laga um neyðarbirgðir olíu o.fl. En það skiptir ekki höfuðmáli. Það er auðvitað efnisinnihald frv. sem er meginmálið. Hér er sem sagt fallist á þá tillögu sem við Alþfl.-menn lögðum fram í upphafi þings. Raunar kom þá strax í ljós að hún átti þingmeirihluta. Hins vegar lítur sá minni hl., sem beitti sér gegn henni, gjarnan á sig sem meiri hluta og hafandi stöðvunarvald í hinum ýmsu málum. En ég fagna því, að viðskrh. skuli flytja þetta frv. um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni í nafni allrar ríkisstj. Þó svo þetta frv. nái ekki fram að ganga á þeim fáu dögum sem eftir eru þings, þá held ég að líta megi á það sem tryggt, hvernig sem allt veltur og hverjir sem verða hér við stjórn á haustdögum, að frv. um þetta efni muni þá verða lagt fram að nýju og muni hafa þingmeirihluta og muni hljóta afgreiðslu.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns og fagna því, að þetta frv. skuli vera fram komið. Ég hef raunar áður lýst yfir þeirri skoðun minni í þessari hv. deild, að við Íslendingar ættum að athuga þann möguleika mjög rækilega að gerast aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni. Ég held að ég megi fullyrða að það sé yfirleitt skoðun okkar sjálfstæðismanna. Þetta mál hefur oft borið á góma á undanförnum árum. Ég vel vekja athygli hv. deildar á því, að í skýrslu sinni til ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar í sept. 1979 gerði fimm manna olíuviðskiptanefnd, sem dr. Jóhannes Nordal bankastjóri Seðlabankans var formaður í, almenna grein fyrir Alþjóðaorkustofnuninni, skipulagi hennar og starfi og aðildarskilmálum. Þessi nefnd mælti með því, að Ísland óskaði eftir aðild að stofnuninni, nema einn nm. hafði fyrirvara um þá afstöðu. Þetta mál hefur því verið á döfinni allar götur síðan 1979. Og það er engin tilviljun að svo hefur verið, vegna þess að 1979 skali síðari olíukreppan yfir heiminn, eins og menn vita, og menn fóru þá að hugsa meira um þann vanda sem viðkomandi þjóðir gætu komist í ef ekki væri gætt öryggis í því að hafa tiltækar nægar olíubirgðir m.a. Þetta samstarf er að vísu, eins og hæstv, ráðh. réttilega benti á, allmiklu víðtækara en einungis um olíuöryggismál. Þarna er fjallað um mörg önnur atriði sem varða orkumál og samstarf og samskipti þjóða á þeim sviðum. Það er vitað mál, sem ég held að hafi ekki farið fram hjá neinum, að það á víðtækan hljómgrunn hér á hinu háa Alþingi að vinna að og ræða þessa hlið öryggismála landsins. En ég held að hv. þm. sé jafnljóst að það hefur fyrst og fremst strandað á afstöðu eins stjórnarflokkanna sem virðist hafa stöðvunarvald í þessum efnum. Ég tek undir það, að þetta frv. er allseint fram komið. Þó vil ég fagna því og taka undir orð síðasta ræðumanns um það, að ef ekki gefst kostur á að athuga það á þessu þingi, sem nánast er tæknilega útilokað að verði, þá verði það tekið til gagngerðrar athugunar á haustmánuðum. Ég fagna þessu frv. og get tekið undir flest eða allt það sem hæstv. ráðh. sagði í framsöguræðu sinni.



Herra forseti. Hv. þm. Eiður Guðnason vék að því í sinni ræðu, að þegar tillaga hans og annarra þm. Alþfl. um aðild að Alþjóðaorkustofnuninni var til umræðu í Sþ. hefðum við þm. Alþb. barist hart gegn þeirri tillögu. Og hann hældi hæstv. ráðh. fyrir að honum hefði tekist að berja niður andstöðu okkar og fleira í þessum dúr. Það er satt að segja merkileg árátta hv. þm. Eiðs Guðnasonar - og er nú orðið nánast stíll af hans hálfnað sjá baráttu við Alþb. alls staðar, nánast í hverju einasta máli sem hann skiptir sér af hér á Alþingi. Oftast nær er það þannig að hann býr sér sjálfur til þau árásartilefni sem eru síðan notuð til að gefa út mjög karlmannlegar hetjuyfirlýsingar um baráttuna gegn Alþb. Frásögn hans af umræðum í Sþ. var í sama dúr. Í þessum umræðum talaði formaður Alþb., ef ég man rétt. Ég talaði þar einnig og fleiri þm. Alþb. Ég lagði áherslu á í þessum umræðum að það væri höfuðnauðsyn, ef Íslendingar ætluðu að gerast aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni, að við settum ákveðna fyrirvara af okkar hálfu, því að það væri ljóst, að eins og samþykktir og samningar Alþjóðaorkustofnunarinnar lægju fyrir væri Íslendingum ógerlegt að ganga að þeim samningum nema framselja verulegan hluta af forræði okkar yfir orkuauðlindum landsins og láta af hendi önnur margvísleg réttindi og framtíðarmöguleika sem nauðsynlegt er að varðveita í höndum þjóðarinnar sjálfrar. En það var hins vegar eftir öðru í málflutningi og tillöguflutningi þessara hv. þm. Alþfl., að þeir höfðu ekki hugleitt að Íslendingar þyrftu að setja slík skilyrði, því að bæði í tillögu þeirra og eins í framsöguræðu var ekki vikið sérstaklega að þeim þætti málsins, hvað þá að þeir gerðu Alþingi grein fyrir því hver slík skilyrði ættu að vera. Það var þess vegna skiljanlegt að hv. þm. Eiður Guðnason skyldi ekki í ræðu sinni áðan, eftir því sem ég best tók eftir, víkja einu orði að því, sem tekið er fram í athugasemdum frv., við 1. gr., þar sem ítarlega eru rakin þau fimm skilyrði sem Íslendingar verða að setja ef þeir eiga að geta gerst aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni. Staðreyndin er sú, að Atþjóðaorkustofnunin er fyrst og fremst sniðin að þörfum stóru iðnríkjanna á meginlandi Evrópu og Bandaríkjanna, sem hafa byggt meginorkumarkað sinn á innfluttum olíuvörum. Það eru nokkur ríki - þar e.t.v. fremst í flokki Frakkland - sem töldu sér ekki kleift, þegar stofnunin var sett á laggirnar, að gerast aðilar að þessum samningi. Það eru sennilega líka þeir, sem hv. þm. Eiður Guðnason væntanlega kallar kommúnista í Frakklandi, sem hafa ráðið því - eða hvað? Það skyldi þó ekki vera, að það hafi verið hin hægri sinnaða ríkisstjórn Pompidous Frakklandsforseta  Einnig væri rétt að hv. þm. Eiður Guðnason kynnti sér þær umræður sem fóru fram í Noregi þegar Noregur tók ákvörðun um að gerast aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Í þeim umræðum kom skýrt og greinilega fram að Noregur treysti sér ekki til að gerast aðili að Alþjóðaorkustofnuninni nema með skilyrðum, og fór fram ítarleg umræða í Noregi um það, hver þessi skilyrði ættu að vera. Það sýnir best að mínum dómi annaðhvort þekkingarleysi hv. þm. Alþfl. og Sjálfstfl. í þessari umræðu- eða þá að þeir vitja ekki gæta hagsmuna Íslands í þessu sambandi, að hvorki í umræðunum í Sþ. á sínum tíma né í umræðunum í dag hafa þeir gert þessi skilyrði að umræðuefni, sem eru þó höfuðkjarni málsins. Ég vil óska eftir að fá því svarað hér eða þá síðar þegar þetta mál verður til umræðu, hvort þessir hv. þm. séu þeirrar skoðunar, að Íslendingar geti gerst aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni án þess að setja slík skilyrði og hvort tillaga Alþfl. á sínum tíma var um skilyrðislausa aðild að Alþjóðaorkustofnuninni eða ekki. Deilan um aðildina að Alþjóðaorkustofnuninni hefur ekki staðið um aðildina sem slíka, heldur hefur hún fyrst og fremst staðið um það, hvers konar skilyrði væri nauðsynlegt að Íslendingar settu, til þess að vernda hagsmuni okkar í bráð og lengd, ef við gerðumst aðilar að þessari stofnun. Þessi skilyrði snerta bæði grundvallarsamþykktir og samninga Atþjóðaorkustofnunarinnar sjálfrar og eins þær samþykktir sem stjórnarnefnd stofnunarinnar hefur gert. Það er rétt að vekja athygli hv. dm. á því, að innan Alþjóðaorkustofnunarinnar er ágreiningur um það, hvort tiltekin ákvæði um stefnu í orkumálum, sem Alþjóðaorkustofnunin hefur sett, séu lagalega bindandi fyrir aðildarríkin eða ekki. Ýmsir forsvarsmenn og lögfræðingar Alþjóðaorkustofnunarinnar halda því fram, að þessi ákvæði séu lagalega bindandi. En það er einmitt eitt af þeim skilyrðum, sem ríkisstjórn Noregs setti á sínum tíma og eru tekin upp í grg. þessa frv., að taka af öll tvímæti um það, að hvorki Noregur á sínum tíma né Ísland, ef Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni, er samþykk þeim skilningi að þessi stefnuákvæði séu lagalega bindandi. Í öðru lagi er rétt að vekja athygli á því, að það hefur verið ágreiningur um það meðal þeirra ríkja, sem mynduðu Alþjóðaorkustofnunina á sínum tíma, og einnig þeirra ríkja, sem gengu í stofnunina, hvaða áhrif aðild að Alþjóðaorkustofnuninni hefði á möguleika einstakra ríkja til að semja hvert um sig við olíusöluríkin. Ýmsir héldu því fram, og það var ein af meginröksemdunum sem Frakkar notuðu á sínum tíma fyrir að hafna aðild að Alþjóðaorkustofnuninni, að með því að mynda þennan hagsmunaklúbb olíukauparíkjanna væru möguleikar annarra ríkja til að geta gert sjálfstæða samninga við olíusöluríkin, sérstaklega Arabaríkin, verulega minni en elta. Ég tel það fyllilega eðlilegt umræðuefni fyrir hv. Alþingi og nánast ósæmandi að ganga fram hjá því að taka afstöðu til þess eða ræða það hér á Alþingi, hvort hagsmunum Íslands sé betur þjónað með því, að Ísland bindi síg formlega við samtök olíukauparíkjanna, sérstaklega stóru iðnríkjanna á meginlandi Evrópu og Bandaríkjanna, eða að Ísland reyni eitt og sér í framtíðinni að ná samningum við olíusöluríkin, t.d. Arabaríkin eða Nígeríu sem við eigum mikil samskipti við. Væri mikil þörf á því, að kannaðir væru rækilega möguleikar á olíukaupum okkar frá því ríki til þess að tryggja skreiðarmarkaði okkar í Nígeríu. Höfum við betri möguleika til þess að gera slíka sjálfstæða samninga við olíusöluríkin, við sem lítil þjóð, heldur en með því að vera búnir að tengja okkur formlega við slíkan klúbb? Þetta tel ég vera umræðuefni sem sé nauðsynlegt að menn athugi í nefndum þingsins eða við meðferð slíkrar tillögu sem hér liggur fyrir. Hins vegar er rétt að geta þess, að ýmsir, sem kynnt hafa sér starfsemi Alþjóðaorkustofnunarinnar, telja að þeir spádómar, sem ýmsir settu fram við upphaf hennar, að tilvist hennar kynni að hafa neikvæð áhrif á samskipti einstakra aðildarríkja við olíusöluríkin, hafi ekki reynst réttir og þess vegna muni aðild að Alþjóðaorkustofnuninni ekki hafa veruleg áhrif á það, hvort einstök aðildarríki hafi möguleika til slíkra samninga. En ég vil segja það alveg hreint út hér, að ef það væri niðurstaðan af athugunum á starfsemi Alþjóðaorkustofnunarinnar, og starfsemi þeirra ríkja, sem henni tilheyra, að aðild að henni rýrði möguleika Íslands til þess að gera eitt og sér hagstæða olíukaupasamninga við olíusöluríkin í Asíu eða Afríku eða Suður-Ameríku, þá teldi ég mjög til efs að það þjónaði hagsmunum Íslands að gerast aðili að slíkri stofnun, að binda trúss við stóru olíukauparíkin, Vestur-Þýskaland, Ítalíu, Bandaríkin eða önnur þau ríki sem myndað hafa klúbb, vegna þess að allir vita að Alþjóðaorkustofnunin var í upphafi mynduð sem varnarklúbbur olíukauparíkjanna gagnvart hækkunum á olíuverði olíusöluríkjanna. Við getum tekið Nígeríu sem dæmi. Þar er einn verðmætasti fisksölumarkaður okkar. Við höfum kynnst margvíslegum erfiðleikum á þeim markaði. Við kaupum mjög lítið frá Nígeríu, og það hefur komið fram í samningaviðræðum fiskseljenda okkar í Nígeríu hvað eftir annað, einnig nú nýlega, að það mundi auðvelda mjög samningagerð okkar við Nígeríu ef við hugleiddum t.d. olíukaup frá því ríki, sérstaklega nú þegar það á í erfiðleikum með að selja sínar olíuvörur. Ef aðild að Alþjóðaorkustofnuninni gerði slíka sjálfstæða samninga erfiðari teldi ég tvímælalaust að við ættum að athuga vel okkar gang áður en við tækjum slíkt skref. Það er því miður þannig með þessa ágætu stofnun, Atþjóðaorkustofnunina, að svo takmörkuð reynsla hefur fengist af starfsemi hennar enn sem komið er að mjög mörgum spurningum um eðli hennar og þær reglur, sem innan hennar eiga að gilda, hefur ekki verið svarað til fullnustu. Það er rétt að við íhugum við meðferð málsins hvaða röksemdum Frakkar hafa beitt til þess að gerast ekki aðilar að þessari stofnun. - Það eru hægri öflin í Frakklandi sem mótuðu þá stefnu. Það skýtur því dálítið skökku við að fara að blanda þessu tali hér inn í umræður um það sem hv. þm. Eiður Guðnason kallaði vestræna samvinnu og ég veit ekki hvað og hvað. Þriðja atriðið, sem ég vil nefna hér og ég tel nauðsynlegt að hv. Alþingi geri sér grein fyrir, snertir skyldur okkar, þegar við gerumst aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni, til þess að framselja til annarra ákveðinn hluta af þeim olíubirgðum sem hér eru í landinu. Vissulega er það rétt, að við fáum á móti ákveðinn rétt til þess að fá frá öðrum olíubirgðir ef við þurfum á að halda, ef lýst er neyðarástandi í aðildarlöndum Alþjóðaorkustofnunarinnar. Það er hins vegar nokkuð ljóst, að lýsing á slíku neyðarástandi mundi miðast fyrst og fremst við ástandið í stóru iðnríkjunum á meginlandi Evrópu og í Vesturheimi, en ekki við þjóðfélagsástandið á litlu eyríki í Norður-Atlantshafi. Það eru þess vegna yfirgnæfandi líkur á að yfirlýsingar um slíkt neyðarástand mundu fyrst og fremst þjóna hagsmunum iðnríkjanna á meginlandi Evrópu og í Vesturheimi, en ekki okkar hagsmunum. En þegar að því Kæmi, að stjórnardeild Alþjóðaorkustofnunarinnar tæki ákvörðun um að lýsa yfir slíku neyðarástandi, þá værum við skuldbundnir með þessum samningi til að framselja þeim 10–15% eða einhvern annan hluta af þeim olíubirgðum sem í landinu væru. Við gætum ekki vikist undan því. Við værum búnir að gangast undir þær atþjóðlegu skuldbindingar. Nú vill hins vegar svo til, að hingað til a.m.k. og e.t.v. um einhverja framtíð - hér skal ósagt látið hve lengi hafa íslendingar keypt meginhlutann af olíuvörum sínum-stundum allt upp undir 80–90%, þó að það sé að vísu aðeins minna nú á undanförnum árum - frá aðila sem setur það skilyrði fyrir olíukaupunum, að við megum ekki framselja þær olíuvörur til annarra ríkja nema með samþykki þess olíuseljanda. Þetta eru ákvæði sem ýmis önnur olíusöluríki hafa einnig sett fram. Segjum nú að eftir 2–3 ár væri lýst yfir neyðarástandi vegna olíu í aðildarríkjum Atþjóðaorkustofnunarinnar. Okkur bæri að framselja 10–15% af okkar olíubirgðum og við yrðum að gera það. Þá væri niðurstaðan sú að mínum dómi, að við værum eftir þetta enn háðari olíukaupum frá Sovétríkjunum en við vorum áður, vegna þess að við yrðum þá að framselja nánast allar þær olíuvörur sem við kaupum frá öðrum ríkjum en Sovétríkjunum. Neyðarástandið mundi því þýða það, að þar sem við vorum áður kannske 70% háð Sovétríkjunum værum við orðin 100% háð þeim. Þeir, sem eru að leggja þetta til og horfa á venjuna í olíuviðskiptum Íslendinga, verða þá um leið að horfast í augu við það, að verði þetta samþykkt getur átt sér stað að Íslendingar verði á tímum neyðarástands enn háðari olíuvörum frá Sovétríkjunum en þeir hafa verið áður. Það er m.a. af þessum ástæðum sem ég hef haft efasemdir um að rétt væri að gera okkur háðan Sovétríkjunum en verið hefur til þessa. Það er rétt að hv. þm. Eiður Guðnason og ýmsir aðrir horfist í augu við það, að þetta gæti hæglega gerst. Það yrði nánast einfalt reikningsdæmi um það, hvernig slíkt getur gerst. Gerum ráð fyrir, eins og er í dag, að við kaupum 70% af okkar olíuvörum frá einum olíukaupanda, Sovétríkjunum. Síðan væri úrskurðað hjá Alþjóðaorkustofnuninni að nú væri neyðarástand með olíu. Ísland verður að framselja 15% af öllum sínum olíubirgðum í landinu. Þá eru það ekki 15% af þessum 30% sem eru framsetjanleg samkv. okkar olíukaupasamningum. Það eru 15% af heildinni. Við yrðum m.ö.o. að taka það allt af þessum 30% sem við kaupum frá aðilum sem eru ekki með þetta skilyrði í sínum viðskiptasamningum. Niðurstaðan væri sú, að þegar búið væri að framkvæma þessi ákvæði Alþjóðaorkustofnunarinnar værum við orðin enn háðari olíukaupum frá Sovétríkjunum eða einhverjum öðrum aðila sem við kaupum olíuna frá með þessum skilyrðum. Ég hefði helst kosið - og gerði grein fyrir því í nefnd sem starfaði á vegum ríkisstj. að undirbúningi þessa máls - að það væri einnig sett sem skilyrði af hálfu Íslands, sem viðbót við fimmta atriðið sem talið er upp í þeim skilyrðum sem nefnd eru í grg. frv., að hlutfall okkar af framseljanlegri olíu væri eingöngu reiknað sem hlutfall af þeim grunni sem miðast við olíubirgðir í landinu sem keyptar eru án þess að sett séu skilyrði um það, hvort við megum framselja þær til annarra aðila eða ekki. Ég vildi þannig koma í veg fyrir að þessi aðild gerði okkur enn háðari Sovétríkjunum um olíu á neyðartímum. En það fékk ekki nægilegan stuðning í nefndinni. Kannske fær það nægilegan stuðning í þessari deild. Kannske fær það stuðning í þessari hv. deild að ganga þannig frá þessari aðild að tryggt sé að hún geri okkur ekki enn háðari Sovétríkjunum með olíubirgðir á neyðartímum. Með hliðsjón af viðhorfum ýmissa þeirra, sem jafnvel nú þegar hafa talað í þessu máli, til Sovétríkjanna vona ég að þeir taki jákvætt hugmyndum um þetta efni. Enn fremur er rétt að vekja athygli á því, að Íslendingar hafa gert samning við Norðmenn um olíuboranir, olíuleit og olíuframleiðslu á sameiginlegu svæði milli Íslands og Jan Mayen. Vegna stöðu sinnar sem olíuframleiðsluríkis hefur Noregur talið nauðsynlegt að kveða skýrt á um að hagsmunir Noregs sem olíusöluríkis verði ekki skertir, vegna þess að megingrundvallarreglur Alþjóðaorkustofnunarinnar miðast hins vegar við hagsmuni olíukauparíkjanna. Mér er engin launung á því, að ég hefði kosið aðeins skýrari og afdráttarlausari skilyrði þegar við gengjum í Alþjóðaorkustofnunina, til þess að tryggja framtíðarhagsmuni okkar ef að því kæmi að við yrðum - annaðhvort einir eða þá í samvinnu við Norðmenn - olíuframleiðendur á því svæði sem við höfum samið um á grundvelli Jan Mayen-samkomulagsins. Í þriðja lagi finnst mér alveg rétt að það komi hér fram við afgreiðslu þingsins varðandi ákvæði stjórnarnefndar Alþjóðaorkustofnunarinnar um stefnu í orkumálum og orkunýtingu, sem ýmsir lögfræðingar stofnunarinnar telja lagalega bindandi, að Alþingi taki það skýrt fram, líkt og gerist í grg. frv. af hálfu ríkisstj., að Íslendingar telji þessi ákvæði ekki lagalega skuldbindandi. Herra forseti. Það er ýmislegt fleira sem ég gæti nefnt í þessu sambandi. Ég ætla þó ekki að verja hér löngum tíma til viðbótar til að gera það, en gæti gert það ef frekari tilefni gefast. Aðalerindi mitt upp í ræðustólinn var að gera mönnum grein fyrir því, að það er víðs fjarri, eins og hefur komið fram bæði áður hér á Alþingi í málflutningi sumra þm. Alþfl. og mér fannst einnig koma fram í ræðu hv. þm. Lárusar Jónssonar, að aðild Íslands að Atþjóðaorkustofnuninni sé eitthvað einfalt og sjálfsagt mál. Það er mjög flókið mál. Og ef við tökum þá ákvörðun að gerast aðilar að Alþjóðaorkustofnuninni, sem ríkisstj. leggur til með því frv. sem hún flytur hér, þá er alveg nauðsynlegt vegna framtíðarhagsmuna að þau skilyrði, sem við setjum þegar við göngum í stofnunina, séu skýr og afdráttarlaus. Ella getur komið til þess, að við uppgötvum, þegar að því kæmi að farið yrði að grípa til ákvæða Alþjóðaorkustofnunarinnar um olíubirgðir og olíuútdeilingu á neyðartímum, að við yrðum verr settir hvað það snertir að hafa minni og fábrotnari möguleika til olíufanga og olíuútvegunar en við höfðum áður. Einnig væri verr farið af stað en heima setið ef í ljós kæmi að við þyrftum að standa í einhverjum deilum víð þessa stofnun innan tíðar um það, hvort samþykktir, sem þar eru gerðar um orkustefnu og orkunýtingu, séu lagalega bindandi eða ekki. Á sama hátt er nauðsynlegt að við tryggjum rækilega að ef að því kæmi, að Ísland gerðist olíuframleiðsluríki, þá væru ekki ákvæði í grundvallarsamþykktum Alþjóðaorkustofnunarinnar, sem fyrst og fremst eru samtök olíukaupendaríkja, sem brytu í bága víð hagsmuni okkar sem olíuframleiðsluríkis. Ég er þeirrar skoðunar, að í þeim fyrirvörum, sem taldir eru upp í skýringum við 1. gr. þessa frv., sé þessara atriða allvel gætt. Ég leyni því þó ekki, að ég hefði kosið að kveða skýrar á um einstök atriði og til víðbótar taka það skýrt fram, að ef við yrðum að úthluta öðrum þjóðum olíu vegna neyðarástands í þeirra ríkjum, en ekki hjá okkur, væri það eingöngu gert á grundvelli þeirra olíubirgða sem við getum framsett samkv. samningum, en færum ekki að gera það með þeim hætti, að niðurstaðan yrði sú, að á tímum neyðarástands í olíuviðskiptum í veröldinni yrðum við enn háðari Sovétríkjunum en við erum í dag.



Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar, að hæstv. viðskrh. hafi lagt þetta mál fyrir með lofsverðum hyggindum, þ.e. leggja fram frv. núna, gefa hv. alþm. kost á að hugleiða þetta mál og skoða hug sinn í því, afla sér gagna. Hann út af fyrir sig þrýstir ekkert á um afgreiðslu þessa máls, ætlar okkur nægan tíma, og málið mun ekki koma til umfjöllunar í iðnn. Ed. fyrr en þá á haustmánuðum. Sjálfur er ég uggandi um það að bindast svo í lög með ríkum þjóðum, iðnveldunum, gegn þróunarlöndunum, gegn hinum fátækari ríkjum sem gefið er undir fótinn með í samþykktum Alþjóðaorkustofnunarinnar. Það breytir ekki því, að við hljótum að huga að því, hvort við getum tryggt hag okkar, víðskiptalega hagsmuni okkar með því að ganga í þessi samtök. Eftir því sem ég kemst næst og ég hef lesið mér til um var meginástæðan fyrir því, að Frakkar gengu ekki í þessi samtök, sú, að þeir töldu að samningurinn hefði lagagildi, byndi hendur þeirra, mundi torvelda þeim að kaupa inn olíu á sem hagkvæmastan hátt. Ég má ekki til þess hugsa, að þannig væri um hnútana búið að við gætum ekki neytt þess afls, sem þrátt fyrir allt liggur í smæðinni og sérstakri viðskiptastöðu okkar, til þess að kaupa þar olíu sem okkur hentar best og m.a. í tengslum við sölu á okkar meginafurðum. Eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði áðan er ástæðan fyrir því, að aðildin að Alþjóðaorkustofnuninni hefur ekki reynst hemill á olíuviðskipti annarra þjóða á þessu sviði, sú, að Alþjóðaorkustofnunin er ekki orðin virk stofnun, hún hefur ekki gegnt því hlutverki sem henni var ætlað: að búa til sterkt innkaupasamband til þess að hafa áhrif á olíuverð. Þetta hefur ekki tekist enn þá, og kemur þá til íhugunar hvort stofnunin er þess virði að við göngum í hana. Aðildinni fylgja útgjöld á ýmissa handa mála, og þarna opnast fyrir enn einn möguleikann fyrir íslenska embættismenn og stjórnmálamenn að fá ferðir til útlanda. Því aðeins að stofnunin hafi eitthvert raunverulegt gildi fyrir okkur munum við ganga í hana að því tilskildu að aðildin hefti okkur ekki í því að reyna að ná hagstæðum viðskiptum við aðrar þjóðir. Ég fagna því sem sagt að frv. kom fram núna. Það gleður mig, að við skulum fá þennan tíma til að hugleiða málið og sannprófa ýmislegt sem það snertir. Að sjálfsögðu verður þetta mál tekið til athugunar á haustþingi.



Herra forseti. Þetta mál hefur fengið mjög ítarlega meðferð og undirbúningur þess hefur staðið yfir lengi. Það hafa farið fram mjög ítarlegar viðræður af hálfu Íslendinga víð Alþjóðaorkustofnunina til þess að kynnast viðhorfum þeirra sem þar ráða málum, og þau gögn, sem fylgja frv., hafa að geyma mjög - ég vil segja: ítarlegar og allt að því tæmandi upplýsingar um það, hvaða skyldur og hvaða réttindi það eru sem um er að ræða og fylgja aðild að stofnuninni. Ég vil þakka þm. fyrir ágætar undirtektir við þetta frv. Þetta er stjfrv. og talsmenn stjórnarandstöðunnar hér í hv. þd. hafa tekið frv. vel. Ég ætla að það séu langflestir þm. fylgjandi því að Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Ég áforma því að sjálfsögðu að endurflytja frv. á hausti komanda. Það er út af fyrir sig alveg rétt, að nafnið á frv. er neyðarbirgðir olíu, það heitir ekki Frumvarp um aðild að Atþjóðaorkustofnuninni.  Ég tók svo til orða í framsöguræðu, að frv. væri lagt fram til kynningar. Ég skal fullkomlega viðurkenna að það orðalag er kannske ekki nægilega þinglegt, vegna þess að þegar frv. er komið til Alþingis fær það auðvitað þá meðferð sem Alþingi ákveður. Það hefur enn þá ekki verið ákveðið hvenær þingslit verða, en það liggur í loftinu að þau verði fljótlega. Ég get þess vegna tekið undir það með hv. þm. Lárusi Jónssyni, að það sé nánast tæknilega útilokað að afgreiða málið á þessu þingi. Eigi að síður taldi ég rétt, eftir að fjatlað hafði verið um málið, að leggja það fram. Eins og ég sagði áður stefni ég að sjálfsögðu að því að endurflytja frv. í haust ef það ekki verður afgreitt á yfirstandandi Alþingi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. - Hv. 11. þm. Reykv. lét að því liggja hér, eins og hann raunar gerði í umr. fyrr í vetur um þetta sama mál, að tilgangur okkar þm. Alþfl. með flutningi áðurnefndrar tillögu væri sá, að Ísland gerðist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni, að því er virtist og að því er hann segir, án þess að þar væru nokkur skilyrði sett. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að í lok grg. með þáltill. okkar segir: „Um rökstuðning fyrir samþykkt þessarar þáltill. vísast að öðru leyti til þeirrar skýrslu“ - og þá er ég að vísa til skýrslu sem lögð var á borð þm. Þetta er auðvitað útúrsnúningur h já hv. þm. Ég kannast svo sem við það, það er ekki ný bóla. Auðvitað gerum við okkur- eins og allir þm. - fulla grein fyrir því, að Ísland gerist ekki aðili að samtökum sem þessum nema að undangengnum viðræðum, og auðvitað hljóta þar að koma fram skilyrði af okkar hálfu. Þetta liggur í hlutarins eðli. Hins vegar erum við orðnir vanir því, hv. þm., bæði í þessari hv. deild og í Sþ., að okkur sé brugðið um þekkingarleysi, okkur sé brugðið um fáfræði. Það er daglegt brauð þegar þessi hv. þm. kemur hér í ræðustól. Mér finnast þetta heldur óviðkunnanlegar yfirlýsingar, en við verðum að sitja undir því að vera fáfróðir, vera illa lesnir, hafa ekki lært heima. Það er daglegt brauð að heyra þetta úr munni hv. þm. Við heyrðum hér áðan líka að við vildum ekki gæta hagsmuna Íslands. Það eru sjálfsagt allir vondir nema við.  Svo kemur það fram í rökstuðningi þeirra Alþb.manna um þetta frv., að við séum að leggjast gegn hagsmunum hinna fátækari þjóða. Þetta kom líka fram hjá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur í umr. í Sþ. um þáltill. okkar. Ég kannast ekki við að það sé hægt að færa til sanns vegar. Ég kannast ekki við það. Enn koma það fram sem fáránleg rök í þessu máli, að hér sé enn eitt tækifæri fyrir þingmenn og embættismenn til að fara í ferðalög til útlanda. Ég veit ekki hver þm. ferðast mest, en það getur vel verið að það séu einhverjir hér sem hafi hugmyndir um það. Sá þm., sem e.t.v. ferðast mest, virðist hafa alveg sérstaka hæfileika til að sameina alls konar óskyld erindi sínum ferðum, eins og lesa má í blöðum. Það væri þá kannske ekki úr vegi að fara þess á leit við hann, að hann sameinaði erindrekstur í þessu sambandi einhverri af sínum ferðum til útlanda. Það ætti að sjálfsögðu að geta gengið upp.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af hugleiðingum hv. 11. þm. Reykv., Ólafs Ragnars Grímssonar. - Ég vil aðeins segja það, að það er að sjálfsögðu úr lausu lofti gripið ef hann hefur skilið orð mín þannig að ég vildi mæla með því, að Ísland gerðist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni alveg skilyrðislaust, án allra umræðna og skilyrða. Þetta mál er búið að vera lengi á döfinni, eins og ég tók fram í þeim fáu orðum sem ég sagði til að fagna því, að þetta frv. væri komið fram til athugunar. Ég vil í því sambandi benda á að það hefur mjög skort á að reynt væri að ná einhverri pólitískri samstöðu í þessu máli. Það er rétt hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, að þetta er ekki einfalt mál. Hann veit áreiðanlega að við hv, þm., sem höfum verið jákvæðir í þessum málum, gerum okkur mætavel grein fyrir því. Á hinn bóginn finnst mér hafa skort á að hægt væri að fá einhverja pólitíska samstöðu, vettvang til að ræða þessi mál á milli stjórnmálaflokkanna, allan þann tíma sem þetta mál hefur verið á döfinni. Ég er raunar viss um að það hefur strandað á því, að Alþb. hefur verið neikvætt í þessu máli, alveg án tillits til þess, hvaða skilyrði væri verið að ræða. Ég er þeirrar skoðunar - það leiðréttist þá ef sú skoðun mín er röng - að Alþb. hafi verið almennt á móti því jafnvel að ræða það mál, að Ísland gerðist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. En nú er þetta frv. komið fram og hæstv. ráðh. hefur lýst yfir að hann muni endurflytja það á næsta þingi. Þá er mín spurning þessi til hæstv. ráðh.: Hefði ekki verið æskilegt að hann íhugaði það að skipa milliþinganefnd allra stjórnmálaflokka til að kanna þetta mál áður en það kemur til umræðu hér á haustþinginu? Ég held að það væru æskileg vinnubrögð, vegna þess að ég held að það sé mikill pólitískur meiri hluti fyrir því að gerast aðili að þessari alþjóðastofnun, að sjálfsögðu þó á þeim grundvelli sem tryggir hagsmuni Íslands í alla staði. Það er vitanlega ekki hægt að gerast aðili að alþjóðasamstarfi einungis með því að fá að njóta þeirrar aðildar. Auðvitað þurfa menn líka einhverju til að kosta. Það er ævinlega svo í öllu samstarfi. Að lokum vil ég svo aðeins fagna því, að hv. 11. þm. Reykv. ætlar að styðja okkur hina í því að verða ekki háðari Sovétríkjunum en nú er, hvorki á þessu sviði né öðrum.



Herra forseti. Vegna síðustu orða hv. þm. Lárusar Jónssonar, þá er það alveg rétt skilið hjá honum, að það er eindregin afstaða mín í þessum málum að olíukaupastefna Íslendinga eigi að vera með þeim hætti að við verðum ekki háðir í mjög ríkum mæli einum olíuseljanda, í okkar tilviki Sovétríkjunum. Ég hef hvað eftir annað látið þá skoðun í ljós. En eins og ég benti á áðan getur aðild að Alþjóðaorkustofnuninni í sérstökum tilvikum, þegar mikilvægustu ákvæðum samningsins um stofnunina yrði beitt, leitt til þess, að við yrðum háðari Sovétríkjunum. Það er flötur þessa máls sem ég efast um að hafi verið nægilega vel ræddur í hópi þeirra manna sem virðast hafa tekið skilyrðislaust jákvæða afstöðu með aðild okkar. Það er til að fyrirbyggja að við yrðum háðari Sovétríkjunum með þessari aðild sem ég vildi bæta einni setningu við þau skilyrði sem talin eru upp í athugasemdum við 1. gr. frv. Það væri skilyrði á þann veg, að til úthlutunar kæmi í reikningsgrunni eingöngu sú olía sem við kaupum með þeim ákvæðum að hún sé framseljanleg. Ég fagna því hins vegar, að það kemur fram hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni að hann viðurkennir fyllilega að þetta sé mjög flókið mál, á engan hátt einfalt. Ég get tekið undir hugmynd hans um að sett verði nefnd allra flokka til að athuga þetta mál, vegna þess að ég held að það sé nauðsynlegt að þingflokkarnir fái gott tækifæri til að ræða alla þætti málsins. Það er mikill misskilningur að Alþb. hafi lagst gegn aðild að þessari stofnun. Það er hins vegar rétt, að Alþb. hefur lagst gegn skilyrðislausri aðild. Alþb. hefur verið, kannske umfram aðra flokka, sá aðili sem knúið hefur á um það að fram færu raunhæfar umræður um það, hver þessi skilyrði ættu að vera. Við kynntum okkur rækilega röksemdir Norðmanna, sem settu skilyrði, og við kynntum okkur einnig rækilega röksemdir Frakka, sem töldu ekki rétt hagsmuna sinna vegna að gerast aðilar að þessari stofnun. Meginefni ræðu minnar hér á þingi fyrr í vetur um þetta mál var að vekja athygli á þessu, að kjarni málsins um aðild að Alþjóðaorkustofnuninni snýst um skilyrðin að mínum dómi. Hitt er svo rétt, sem hér kom fram hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni, að upphaf Alþjóðaorkustofnunarinnar fólst í samtryggingarkerfi ríku olíukaupaþjóðanna gagnvart aðgerðum hinna fátækari olíusöluríkja á fyrri hluta þessa áratugs, í olíukreppunni sem þá kom upp. Og af því að hv. þm. Eiði Guðnasyni leiðist ósköp þegar verið er að benda honum á það, að hann geti lesið sér til fróðleiks víða, þá ætla ég ekki nú að benda honum á ýmis ágæt rit þar sem hann gæti kynnst þessu atriði. En ég hélt að allir vissu það, sem um þetta mál hafa fjallað, að fæðing Alþjóðaorkustofnunarinnar gerðist í umræðum um bætta samtryggingu stóru olíukauparíkjanna, Bandaríkjanna, Vestur-Þýskalands og annarra meiri háttar iðnríkja, þegar olíusöluríkin, OPEC-ríkin, fóru að grípa til þess ráðs að tryggja réttindi sín til meira arðs af auðlindum sínum með því að hækka olíuverðið. Margir settu fram það sjónarmið, þegar Alþjóðaorkustofnunin var fyrst sett á laggirnar, að hún mundi leiða til meiri spennu og hatrammari samskipta milli hinna ríku olíukauparíkja og hinna fátækari olíusöluríkja. Það er alveg rétt sem hv. þm. Stefán Jónsson vék að áðan, að það var ein af meginástæðunum fyrir því, að Frakkar tóku ekki þátt í þessari stofnun, að þeir vildu á sjálfstæðan hátt, óbundnir af skuldbindingum gagnvart Bandaríkjunum og Vestur-Þjóðverjum og öðrum, geta haft samskipti við hin fátækari ríki. Það er þess vegna spurningin fyrir okkur Íslendinga: Teljum við hagsmunum okkar betur borgið sem aðilar að slíkum klúbbi hinna stóru olíukauparíkja? Alþjóðaorkustofnun er það. Atkvæðisréttur innan hennar og öll ákvæði miðast við hagsmuni hinna stóru olíukauparíkja. Teljum við Íslendingar hagsmunum okkar betur borgið að vera þar í félagi heldur en geta einir sem smáríki í Norður-Atlantshafi gert sjálfstæða samninga við Norðmenn, við Breta, við Nígeríumenn, við einhver Arabaríki, við olíuframleiðsluríki í Suður-Ameríku? Það er grundvallarspurning um þá framtíðarstefnu sem lítil þjóð ætlar sér að hafa í olíukaupamálum. Hitt er svo rétt líka, eins og hv. þm. Stefán Jónsson benti á, að reynslan hefur sýnt það á þeim tæpa áratug, sem liðinn er síðan Alþjóðaorkustofnun var sett á laggirnar, að í framkvæmd hefur hún reynst meira skriffinnskukerfi en raunverulegur stefnumótandi ákvörðunaraðili um olíustefnuna og orkustefnuna í þessum ríkjum. Reynslan af Alþjóðaorkustofnuninni er þess vegna með nokkuð öðrum hætti en lesa má í grundvallarsamningnum um sjálfa stofnunina og þeim samþykktum sem gerðar voru á vegum hennar á fyrstu árunum. Það er þess vegna dálítið erfitt að ákveða við þessa umr. hvort við erum að tala um Alþjóðaorkustofnun í skilningi þess samnings, sem gerður var um hana, og þeirrar stefnuyfirlýsingar, sem hún hefur gert, og í skilningi sumra starfsmanna og stjórnenda stofnunarinnar um hvað felist í aðildinni að henni, eða við erum að tala um hana í ljósi þeirrar reynslu sem fengist hefur.

Er ekki reynslan ólygnust?

Jú, það var einmitt það sem ég ætlaði að koma að. Reynslan hefur einmitt sýnt að það kunna að vera minni hættur fyrir smáríki eins og Ísland að gerast aðili að Alþjóðaorkustofnuninni heldur en samningarnir sjálfir gefa tilefni til að ætla. Ég fagna því, að sá skilningur hefur komið fram í þessum umr., bæði frá þm. Sjálfstfl., Lárusi Jónssyni, og frá hæstv. ráðh. einnig, að þingflokkarnir þurfi að ræða þessi atriði vel og rækilega. En ég vek þó að lokum athygli á því, að í þeirri ræðu, sem hv. þm. Eiður Guðnason flutti hér áðan, nefndi hann ekki heldur eitt einasta skilyrði sem Alþfl. telur rétt að setja þegar Ísland gerist aðili að Alþjóðaorkustofnuninni. Talsmenn Alþfl. hafa aldrei áður í umr. um þetta mál sett fram hver þessi skilyrði eigi að vera, og í ræðum þeirra nú hefur ekki komið fram orð um það, hvort þeir eru samþykkir þeim skilyrðum sem sett eru í grg. frv., öllum eða einhverjum, eða hvort þeir teldu þau eiga að vera fleiri, vegna þess að Alþfl. virðist, ef dæma má af málflutningi flokksins, ekki hafa gert sér grein fyrir því, að kjarninn í umræðunum um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnuninni er hvaða skilyrði er nauðsynlegt að Ísland setji. Ef ræðumenn Alþfl. vilja telja sig höfuðtalsmenn þess hér á Alþingi, að Ísland gerist aðili að þessari stofnun, þá finnst mér tími til kominn að þeir fari a.m.k. að taka á dagskrá í eina mínútu hvaða skilyrði Alþfl. vill setja.



Herra forseti. Í tilefni af ummælum hv. þm. Lárusar Jónssonar vil ég vísa til þess, að það liggur að baki gríðarmikið starf í þessu máli varðandi undirbúning málsins. Fyrst og fremst ber að nefna olíuviðskiptanefndina sem var á sínum tíma skipuð. Dr. Jóhannes Nordal var formaður þeirrar nefndar, og ég hygg að allir þingflokkar, eða a.m.k. stjórnmálaflokkar, hafi átt fulltrúa í þeirri nefnd. Síðan var skipuð önnur nefnd af hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, þáv. viðskrh., sem efndi til viðræðna við Alþjóðaorkustofnunina um þessi mál. Þessu starfi var síðan haldið áfram eftir að ég tók við starfi viðskrh. Það má því segja að í raun og veru hafi allir flokkar komið að þessu máli og undirbúningi þess. Þess vegna held ég að ekki sé ástæða til að skipa nýja nefnd sem slíka í málið fram til haustsins. Hins vegar er ég mjög opinn fyrir því að hlusta á og ræða sjónarmið sem kunna að koma fram af hálfu stjórnarandstöðunnar í málinu, því að ég tel það mikils virði og fagna því, að það er nokkuð almenn samstaða þm. um málið.