Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Guðfinnsson) Frv. þetta kom fyrst fyrir Alþingi 1921. Var það samið af vegamálastjóra, eftir kröfu Alþingis, með það fyrir augum að útvega sýslunum tekjustofn til vegagerða, þar sem þeim veitist mjög örðugt að standa straum af útgjöldum þeim, er vegagerð hefir í för með sjer. Voru samþyktar þál.till. 1915 og 1919 í þessa átt. En frv. var samið of seint til þess, að það gæti komið fram sem stjfrv., og tók því samgmn. Nd. að sjer að flytja það, þó með þeim 2 breytingum, að tekið væri upp í frv. ákvæði um greiðslu á endurláni, miðað við Gullbringu-og Kjósarsýslu og Árnessýslu, og að frv. þetta yrði samræmt lögum frá 11. júlí 1911, þar sem verslunarstaðir eru undanþegnir þessu gjaldi. Gekk nefndin þó ekki eins langt. Með þessum breytingum fór frv. til Ed. og var þar ákveðið að vísa frv. til stjórnarinnar og henni bent á ýmsar breytingar á því. Stjórnin hefir nú tekið flestar till. nefndarinnar til greina í frv. þessu, sem hjer liggur fyrir. Samgmn. Ed. hefir nú athugað frv. þetta og getur fallist á það mið 3 smábreytingum. Nefndin álítur, að of langt sje gengið í 6. gr. stjfrv., að undantaka eyjajarðir algerlega frá öllum gjöldum til vegakerfis þeirrar sýslu, sem þær heyra til, en álítur hins vegar rjett að heimila sýslunefndum að ívilna kauptúnum í gjaldi þessu, sjeu þau hreppsfjelag út af fyrir sig, þar sem þau hafa alment ekki eins mikil not af sýsluvegunum. Nefndinni þykir lækkun stjfrv. á skattinum, þar til ríkistillag byrjar, ekki nægileg, og leggur því til, að tölurnar í 8 gr. lækki um nema talan 6%. Mun útgjaldaauki ríkissjóðs af breytingu þessari eigi verða svo mikill, þegar þess er gætt, að ekki munu nærri öll sýslufjelög leggja svo mikið til vega, að þau nái í ríkissjóðstillagið, en þau, sem mikið leggja til vega, mundi muna mikið um þetta. Ef gert væri ráð fyrir, að um helmingur sýslufjelaganna næði í ríkissjóðstillag, mundi þessi lækkun á tölunum kosta ríkissjóð um 10–12 þús. krónur. Árið 1921 hefir vegamálastjóri áætlað framlag sýslnanna næstu ár miklu hærri. - alt að 5-falt sumstaðar við það, sem áður hefir verið, - og myndi það kosta ríkissjóð 23 þús. kr. eftir hans frv. En jeg hygg, að það muni þurfa nálega 50 þús. krónur úr ríkissjóði með þeirri breytingu, er nú hefir verið gerð á frv. Ríkissjóður leggur nú til vegagerðar um 60 þús kr., að vísu með öðrum skilmálum. Sá útgjaldaliður fjelli niður, og því væri eigi um aukin útgjöld að ræða. Jeg álít frv. mjög aðgengilegt. Her er aðeins um heimildarlög að ræða. En jeg er eigi allskostar ánægður með að sleppa algerlega lausa- og vinnumönnum við skatt, en nefndin hefir eigi treyst sjer til að koma með neina breytingu í þá átt. Að svo mæltu leyfi jeg mjer að leggja það til, að deildin samþykki frv. þetta með breytingum nefndarinnar.

Atvinnumálaráðherra, (KIJ): Jeg hefi ekki ástæðu til annars en að vera háttv. nefnd þakklátur fyrir undirtektirnar. - Breytingar þær, sem hún hefir stungið upp á, eru ekki mikilsverðar. Um fyrstu breytinguna er það að segja, að það má til sanns vegar færa, að hart sje að sleppa stórum eyjajörðum við þetta gjald, en hins vegar er þó þess að gæta, að þær hafa oft lítil eða engin afnot af vegunum í sýslunni. Hjer er að gera á milli þarfar sýslusjóðanna til þess að fá gjaldið og að hve miklu leyti sje sanngjarnt, að eyjajarðir beri þessa byrði. Sýslunefndir ættu að vera því máli kunnugastar, og er því rjett að vísa því til þeirra. Annari breytingunni er jeg sammála og þarf jeg ekki að fjölyrða um hana. Þriðja breytingin fer fram á 1/2% lækkun. Það getur altaf verið álitamál, þegar um tölur er að ræða, hverja tölu eigi að taka. Ef til vill væri rjettast að nefna engar tölur og setja það í sjálfsvald sýslunefnda, því eftir sveitarstjórnarlögunum eru þær alveg einráðar á valdsviði sínu. En stjórnin hefir nú samt kosið að setja ákveðnar tölur, og 1/2% meira eða minna getur aldrei orðið kappsmál. Um útgjöld ríkissjóðs af þessu frumvarpi er ekki hægt að segja með vissu. En þær sýslur, sem notuðu sjer þessa heimild, mundu ekki fá sjerstakan styrk í fjárlögum til sýsluvega, og þess vegna yrði kostnaðurinn aldrei gífurlegur. Og jeg vona, að hann vaxi ekki þinginu í augum, því það hefir altaf verið hlynt samgöngubótum. Jeg vænti, að frv. verði leyft að ganga í gegnum háttv. deild.

Frsm. (Jón Magnússon) Jeg hefi eigi ástæðu til að segja mikið um mál þetta, eins og það er nú komið. Jeg hefi orðið var við, að sumir háttv. deildarmenn eru smeykir við það, sem eftir er af frv. stjórnarinnar, er snertir stytting vistartímans. En hvað sem því líður, þá væri máske rjett að lofa því að komast til háttv.Nd., og getur hún þá gert þær breytingar við það, sem hún vill. Annars hefði verið rjettara í upphafi, að frv. þetta hefði verið lagt fyrir hv.Nd. Hún hafði óskað eftir því. En eftir afstöðu allsherjarnefndar hjer til frv. frá fyrstu er henni vissulega ekki ant um það. Háttv. 2. landsk.þm. (SJ) athugaði það rjettilega við 2. umr., að það getur oft verið efi á eftir frv., hvort maður sje kaupamaður eða vinnumaður, og að frv. kunni í einhverju tilfelli að leggja ósanngjarna byrði á húsbændur. Jeg skal svo að endingu leyfa mjer að skjóta því til hæstv. forseta, hvort nokkuð sje því til hindrunar, að í 1. gr. sje skotið inn í titilinn eftir 1866: „um vinnuhjú á Íslandi“. Er þetta ekki meiri breyting en venjulega er gerð af forseta.

Forseti (HSt): Jeg skal geta þess, að jeg tel ekkert því til fyrirstöðu að bæta inn í greinina: „um vinnuhjú á Íslandi“, eins og og hv. 4. landsk.þm. fór fram á.