Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 134, hef ég leyft mér að flytja eftir óskum sýslunefndarinnar í Austur-Húnavatnssýslu, og eins og hv. þm. geta séð, felur það í sér það eitt, að sýslunefndinni sé heimilað að selja tvær jarðir, sem sýslan er talin eigandi að og eru undir nafninu kristfjárjarðir. Þannig er háttað um þessar jarðir, að sýslan á í raun og veru ekki annað en landið sjálft, vegna þess að ábúendurnir, sem þar hafa verið, hafa byggt upp á jörðunum. A.m.k. er það svo um jörðina Meðalheim, að þar var byggt upp af ábúanda með miklum kostnaði og ræktað land margfaldað frá því, sem áður var. Nú er það svo, að landverðið er þarna orðið, eins og gefur að skilja, mjög mikill minni hluti. Það er ósk sýslunefndarinnar að selja jarðirnar og eins ábúendanna að fá þessar jarðir keyptar. En þegar þær voru gefnar í upphafi, var ákveðið, að þær skyldu vera til ævarandi eignar, og svo var um margar fleiri jarðir, m. a. í þessari sýslu, svokallaðar amtmannsgjafajarðir, sem seldar voru fyrir nokkuð mörgum árum samkv. leyfi þáv. dómsmrh. Varðandi jörðina Hamar í Svínavatnshreppi er svo ástatt, að bærinn þar brann til kaldra kola á síðasta hausti, og er mjög mikil hætta á því, að sú jörð fari í eyði, ef ábúandinn fær hana ekki keypta. Þessar orsakir liggja til þess, eins og kemur greinilega fram í bréfum sýslumannsins, sem fylgja í afriti þessu frv., að það er langæskilegast, að þessar jarðir séu seldar ábúendunum og það, sem fyrir þær fæst, verði lagt í sjóð, sem sýslan þá á og ætti þá auðvitað aldrei að skerða. Ég vil að þessari umr. lokinni leggja til, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég hef ekkert á móti því, að þetta frv. fari til n. og fái athugun þar. En ég vildi beina því til hv. n. að kynna sér sem bezt, hvernig ákvæði voru í gjafabréfi, sem mun hafa verið gefið út fyrir löngu þessum jörðum viðkomandi. Ég hygg, að ég muni það rétt, að ég hafi heyrt, að jarðirnar hafi verið gefnar upphaflega þessum sjóði af einum þekktum sýslumanni Húnvetninga fyrir löngu, Bjarna Halldórssyni á Þingeyrum. Ég hygg einnig, að það sé þannig, að það sé ákveðið, að jarðirnar megi ekki selja, - ákveðið í því upphaflega gjafabréfi, og mér finnst það líka benda til þess, að svo hafi verið, að það er ekki talið fært að selja þær nema fá um það lög frá Alþ. Nú lít ég svo á, að ef þessu er þannig varið, sé rétt að víkja ekki frá því, sem í þessu upphaflega gjafabréfi stendur, og ég fæ ekki séð, að þess sé heldur þörf. Það ætti að vera hægt að halda jörðunum í byggð, án þess að þær væru seldar. Ég sé ekki betur en það væri hægt að leigja ábúendum jarðirnar á erfðafestu og veita þeim síðan heimild til að veðsetja þær fyrir nauðsynlegum lánum til uppbyggingar, húsabygginga á jörðunum, til þess að þar sé hægt að búa. Þetta sýnist mér, að væri aðferð til þess, að jarðirnar þyrftu ekki að fara í eyði. En ég vil sem sagt aðeins með þessum fáu orðum beina því til hv. landbn., að hún kynni sér málið sem bezt, og ég tel sjálfsagt, að ekki verði vikið frá ákvæðum hins upphaflega gjafabréfs, a.m.k. ekki ef hægt er að komast hjá því, og hygg ég, að það hljóti að vera mögulegt.



Herra forseti. Það er rétt fram tekið hjá hv. síðasta ræðumanni, að þessar jarðir voru upphaflega gefnar sýslunni með þeim skilyrðum, að þetta skyldi vera ævarandi eign, og eins var ástatt með hinar svokölluðu amtmannsgjafajarðir, sem voru miklu stærri og verðmeiri jarðir, en nú er fyrir löngu búið að selja og með þeim skilmálum, að andvirðið var lagt í sérstakan sjóð í Söfnunarsjóði Íslands og er þar óhreyfanlegt, og þetta var gert með leyfi þáv. dómsmrh. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. síðasta ræðumanni, að það er möguleiki til þess að leigja þessar jarðir á erfðafestu, en það hefur ekki gengið mjög vel með það. Þannig er t.d. um jörðina Meðalheim, sem er stærri og verðmeiri jörð, að ábúandinn, sem þar var um nokkurra ára skeið, byggði þar alveg upp íbúðarhús og peningshús úr steinsteypu, fékk leyfi til þess að veðsetja jörðina og á henni hvíldu orðið og hvíla um 300 þús. kr. Sýslan lagði ekki nokkurn eyri í þetta, og endirinn varð sá, að þessi maður, sem með miklum dugnaði hafði þarna brotizt áfram, missti heilsuna og gat ekki haldið áfram búskap, en varð að selja eignir sínar þarna fyrir þau lán, sem á umbótunum hvíldu, og tapaði þess vegna stórfé. Nú er þetta mál með mörgum öðrum þýðingarmikið úrlausnarefni og vandamál, sem áreiðanlega kemur fyrir það Alþ., sem nú situr, þegar ábúðarlögin koma til meðferðar, sem væntanlega verður hér á þessu þingi. Ég efast ekkert um það, að hv. landbn. kynnir sér þetta mál rækilega, og aðalatriðin í því eru fram tekin í bréfum sýslumanns Húnavatnssýslu. En ég fæ ekki séð, að það sé ástæða til að halda svo fast í þetta gamla form, að það sé gert á móti vilja allrar sýslunefndarinnar og ábúendanna á þessum jörðum að halda í landið, eftir að það er komið í ljós, að þeir verða algerlega að taka á sínar herðar kostnaðinn við umbætur á jörðunum. Þetta er ekki neitt einstakt í sögunni um jarðir, sem eru í opinberri eign. T.d. er þetta svo um margar jarðir, sem ríkið á, að þetta hefur orðið hálfgert vandræðamál, og þessi mál öll koma mjög til athugunar í sambandi við ábúðarlögin, sem munu vera afgreidd úr n. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meira nú, en vænti þess, að hv. landbn. taki þessu máli með velvilja og afgreiði það á þann hátt, sem sýslunefndin, sem stendur hér öll að, óskar.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð, sem ég vildi segja um þetta mál, vegna þess að ég er þessum hlutum kunnugri en flestir aðrir. Það er í fyrsta lagi það, að sýslunefndin óskar að mega selja jarðirnar. Þetta er ekki pólitískt mál heima fyrir, heldur vilji allra sýslunefndarmannanna, og ástæðan er sú, að það er ógerlegt að leigja jarðir nú. Við höfum oft verið í vandræðum með þessar jarðir. Ég átti sæti í sýslunefnd alllengi, og við vorum oft í vandræðum og óskuðum þess að hafa heimild til þess að selja jarðirnar. Ábúðarlögin eru þannig, og það er þannig ástandið í landinu, að það má heita ógerlegt að leigja jarðir. Það er fullerfitt að halda þeim í byggð, þó að bændurnir eigi þær sjálfir. Það varð úr, að leyft var að veðsetja jarðirnar, til þess að hægt væri að byggja upp á þeim. Svo brann íbúðarhúsið, eins og áður hefur verið fram tekið hér, á annarri jörðinni, og það er óvíst, að hægt sé að koma henni í byggð framvegis. Helzt er þó að reyna að selja þessar jarðir, ef þær eiga að haldast í byggð. Ég mun því greiða atkv, með því, að jarðirnar verði seldar, og satt að segja held ég, að ástandið sé þannig í landinu, að það ætti að gera það, sem hægt er, til þess að bændurnir ættu jarðirnar sjálfir, því að þá mundu þeir frekar tolla við búskapinn.