Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég hef í raun og veru mjög lítið um þetta mál að segja. Eins og bæði má sjá af hinni stuttu grg. menntmn. hv. Nd., sem flytur þetta frv., og af hinu álíka stutta nál. menntmn. Ed., þá er hér um að ræða lögfestingu á ástandi, sem er. Þannig að sá háskólakennari, sem hér á hlut að máli, dr. Björn Guðfinnsson, var ráðinn að háskólanum á sínum tíma með þeim kjörum, að hann skyldi hafa laun dósenta. Hann hefur verið talinn lektor, og er það heldur óviðkunnanlegt vegna þess, að þetta lektorsembætti hefur hvergi neina stoð í lögum, ekki í háskólalögum, ekki í launalögum, og er það heldur óviðkunnanlegt, að hann sem háskólakennari falli ekki undir þær kennslustöður, sem í háskólanum eru. - Ég held, að frv. hafi gengið alveg umræðulaust og ágreiningslaust í gegnum Nd., og menntmn. d. mælir með því svo að segja einróma, að það verði samþ. Að vísu mætti ekki einn nm. á fundinum, en hann hefur ekki hreyft andmælum við mig, svo að ég geri ekki ráð fyrir, að hann sé á annarri skoðun um þetta.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég get verið ánægður yfir því, að hv. heilbr.- og félmn. eða meiri hluti hennar hefur lýst því yfir, að hún muni fylgja þessu frv. fram hér í hv. d., með breyt., sem n. hefur öll lagt til, að gerðar verði á frv., jafnvel þótt svo kunni að fara, að brtt., sem einstakir nm. flytja, nái ekki fram að ganga. Mér skilst, að þessi afstaða sé sameiginleg með nm., að undanteknum hv. þm. Str., sem ég heyrði ekki betur en lýsti því yfir hér í d. í gær, að hann mundi greiða atkv. móti frv., ef hans brtt. næðu ekki samþykki. Af þeim brtt., sem nm. hafa lagt til, skal ég ekki gera neina sérstaklega að umtalsefni. Þó að ég telji að vísu, að ýmsar þeirra gætu verið til bóta, þá eru þó nokkrar, sem ég tel heldur til spillis á frv., án þess þó að gerbreyta því þannig, að það mundi þó ekki ná að miklu leyti tilgangi sínum, ef það næði fram að ganga. Mér heyrðist, að hv. 6. þm. Reykv. væri mjög á móti till., sem hefur verið tekin upp um heimild handa sjóðsstjórninni til þess að lána milli deilda, en sú till. er tekin upp beinlínis eftir tilmælum núverandi sjóðsstjórnar, og ég held, að það sé svo mikil eftirspurn eftir lánum úr sjóðnum og notkun hans yfir höfuð, að varla komi til mála annað en að flestir þeir, sem eiga eitthvað í sjóðnum, reyni að nota sér heimildina til þess að byggja, svo framarlega sem lán fæst og byggingarefni, þannig að ótti hv. 6. þm. Reykv. við þessi ákvæði virðist í rauninni alveg ástæðulaus, megi treysta sjóðsstjórninni til þess að misbeita ekki ákv. á nokkurn hátt. Við hv. 6. þm. Reykv. erum mjög sammála um ákvæðin í III. kafla frv., þ. e. a. s., við erum mjög sammála um það, að gera beri sérstakar ráðstafanir af ríkisins hálfu til þess að útrýma heilsuspillandi íbúðum. En hins vegar heldur hv. 6. þm. Reykv. því fram, að till. þær, sem í frv. eru, séu mjög óhagkvæmar fyrir ríkissjóð, en aðrar till., sem hann hefur flutt, miklu hagkvæmari fyrir ríkið. Ég held því hins vegar fram, að þær till., sem í frv. eru, ásamt brtt. meiri hl. n., séu miklu hagkvæmari fyrir ríkissjóð, þannig að þær miði ekki einungis við þá staði, þar sem fólksfjölgun hefur orðið jafnvel með óeðlilegum hætti, heldur ættu þær einnig að ná til alls landsins. Ég vil ekki deila um þetta við hv. 6. þm. Reykv. Við höfum þar hvor sína skoðun, og ég tel óhugsandi, að við sannfærum hvor annan. Mér þykir vænt um, að hv. 6. þm. Reykv. hefur fallið frá þeirri kröfu sinni að kljúfa þetta frv. í sundur í 4 frv., og held ég, að það muni mjög verða til þess að flýta framgangi málsins, enda er þess beðið viða á landinu með mikilli óþreyju, að þetta mál fái afgreiðslu. Út af brtt. hv. 4. landsk. vil ég segja það, að ég tel, að þær séu að ýmsu leyti þess eðlis, að vert væri að athuga þær mjög gaumgæfilega, sérstaklega till. hans um að búa til stofnun, er nefnist Byggingarstofnun ríkisins, og till. hans um fjárútvegun. Ég vildi þó segja um till. um Byggingarstofnun ríkisins, að hún er að mestu leyti algert nýmæli. Og eftir þeim yfirlýsingum, sem hv. 6. þm. Reykv. gaf í gær, þá virðist mér, að allar þeirra till. gætu e. t. v. stofnað þessu frv. í hættu, svo að það næði ekki fram að ganga á Alþ. í þeirri mynd, sem meiri hl. n. hefur lýst yfir, að hann mundi fylgja því fram, jafnvel að fella brtt. einstakra nefndarmanna. Það eitt út af fyrir sig teldi ég það mikinn skaða, að ég get ekki mælt með till. hv. 4. landsk., þó að ég sé þeim í rauninni að ýmsu leyti samþykkur. Annað atriði er það, að till. hans um fjárútvegun er einnig þess eðlis, að það væri mjög nauðsynlegt að taka hana til athugunar, og yfirleitt þarf að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir til þess að útvega byggingarsjóðnum fé, ef ekki má gera það með samkomulagi milli ríkisstj. og bankanna, sem ég tel ekki útilokað, að mætti gera. Till. hans um að búa til sérstaka teiknistofu, sem hafi uppdrætti með höndum og eftirlit með húsbyggingum, gæti ég í rauninni mælt með, þó að ég hins vegar hafi ákaflega litla trú á því, að hún komi að notum á þessum tíma, af þeim ástæðum að ég tel ekki möguleika á því að fá starfsfólk til slíkrar stofnunar, og segi ég það af þeirri reynslu, sem ég hef fengið af því að útvega húsameistara ríkisins starfskrafta. Ég hef hvað eftir annað á þessu og liðnu ári gefið húsameistara ríkisins heimild til þess að ráða húsameistara í skrifstofuna til viðbótar, og niðurstaðan af því hefur orðið sú, að einn húsameistari hefur fengizt til viðbótar í skrifstofuna og enn fremur einnig húsateiknari. Þá hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að leysa húsameistara, sem er starfandi í skrifstofunni, undan ýmsum störfum, sem hann hafði áður, svo að hann gæti gefið sig meira að frumuppdrætti og öðru slíku. En allar tilraunir til þess að fá aukið starfslið til handa húsameistara ríkisins hafa brugðizt, og hefur þó húsameistari ríkisins fengið heimild til þess að ráða sér erlenda aðstoðarmenn, ef ekki væri völ á innlendum. En allar þjóðir eru í mestu húsnæðisvandræðum og alls staðar er ráðgert að byggja upp, og af þeim ástæðum er ekki hægt að fá neina húsameistara til starfa aðra en þá, sem nú þegar eru starfandi í landinu. Og í rauninni eru laun þau, sem húsameisturunum hafa verið ákveðin í launal. hjá því opinbera, það lægri en húsameistara, sem vinna hjá einstökum mönnum, að þegar af þeim ástæðum væri ekki hægt að fá neina húsameistara í opinbera þjónustu. Mér virðast þær brtt., sem meiri hl. n. hefur gert við IV. kafla, orka mjög tvímælis, þar sem gert er ráð fyrir því, að í stað þess að sett séu lagaákvæði um skiptingu byggingarefnis og sérstök n. skipuð til þess, þá sé allt slíkt lagt í hendur viðskiptaráðs og ríkisstj., en hitt allt reglugerðarákvæði, sem annars var gert ráð fyrir, að yrði skipað með lögum. Ég tel þessa breyt. mjög til hins verra, þótt að vísu megi segja, að með sæmilega árvakri ríkisstj. og viðskiptaráði geti þetta komið í sama stað niður, sem ég þó efast um, að verði. Það er augljóst, að nú á næstu árum verður mikill skortur á byggingarefni alls staðar í veröldinni. Jafnhliða og eitthvað raknar úr um samgöngur í Mið-Evrópu, hlýtur eftirspurnin eftir byggingarefni að vaxa mjög stórkostlega, auk þess sem það er vitað, að meðan á stríðinu stóð, hefur ekki verið byggt yfir þá fólksfjölgun, sem orðið hefur, jafnvel í hlutlausum löndum. Það er þess vegna mjög nauðsynlegt að gera þegar í stað ráðstafanir til þess að flokka niður byggingar, þannig að íbúðarhúsabyggingar og byggingar fyrir framleiðsluna sjálfa verði látnar ganga fyrir öllu öðru, en aðrar byggingar, svo sem stóríbúðir einstakra manna og byggingar, sem að skaðlausu mega bíða, verði látnar sitja á hakanum. Það má ef til vill segja, að það sé hægt að gera það með brtt., sem liggur fyrir frá meiri hl. n. En ég tel, að ákvæði þau, sem nú eru í frv., séu meira tæmandi og taki af allan vafa í þessu efni, þó að hins vegar, vegna nauðsynjar um það að fá þetta frv. afgr. sem allra fyrst, ef til vill væri hægt að sætta sig við till. meiri hl. n., ef þær næðu samþykki. Ég skal svo ekki tefja þessa umr. frekar. Ég vænti þess, að henni geti orðið lokið í dag, þó að ekki sé hægt að ganga til atkv. vegna þess hvað margir þm. eru fjarstaddir, og með því að mjög er áliðið þann tíma, sem ætlazt er til, að þing standi, og almennt er beðið eftir. því um allt land, að frv. fái afgreiðslu, vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann flýti afgreiðslu þess hér í d. eftir því sem hann telur fært. Ég sé af nál., að frv. með nokkrum breyt. er tryggður framgangur, og ég get ítrekað ánægju mína yfir því, þó að mér séu það hins vegar nokkur vonbrigði, að hv. þm. Str. hefur lýst yfir, að hann muni greiða atkv. á móti frv., ef hans till. ná ekki fram að ganga. Hann er ekki hér viðstaddur, og ég skal því ekki fara að ræða hans till. að einu eða neinu leyti, en aðeins geta þess, að mér þótti nokkuð undarleg sú mótbára, sem hann hafði gegn frv., sem var á þá leið, að það væri gerður allt of mikill mismunur á réttindum borgaranna með því, þannig að þeim, sem byggðu verkamannabústaði eftir I. kafla frv., væri gert miklu hærra undir höfði en hinum, sem byggðu samkv. samvinnubyggingal. eða II. kafla frv. Nú er þessi mismunur nokkurn veginn sá sami í frv. og hann er í núgildandi löggjöf, og mér kemur þetta undarlega fyrir sjónir m. a. vegna þess, að ég held, að hv. þm. Str. hafi staðið að hvorri tveggja þessari löggjöf, bæði um verkamannabústaðina og samvinnubyggingarnar, og sú löggjöf hafi verið sett í hans stjórnartíð og með hans fullu samþykki. Það hefur þess vegna ekki gerzt annað í þessum efnum en að haldið hefur verið þeim mismun, sem gerður hafði verið með þessum tvennum byggingarl., honum er haldið í frv., og ég tel hann mjög eðlilegan. Það má segja, að frv. miði að því að létta undir með þrem flokkum manna til þess að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Í einum flokknum eru þeir, sem búa í heilsuspillandi íbúðum og hafa, eftir að athugun hefur farið fram, ekki möguleika að koma upp þaki yfir höfuðið. Í öðrum flokknum eru svo nokkuð betur staddir verkamenn, sem gera má ráð fyrir, ef þeir ekki fá sérstaka aðstoð frá ríkinu, að gangi illa að útvega sér húsnæði. Í þriðja flokknum eru svo betur stæðir millistéttarmenn, sem mundu geta lagt talsvert fram til íbúðarhússbyggingar, en þó er talið, að þurfi einhverja aðstoð ríkisins. Mismunurinn, sem á þessu er gerður, er ekki annar en sá allra eðlilegasti, að það er gert ráð fyrir því, að ríkið og bæjarfélögin veiti þeim fátækustu mesta aðstoð, þeim sem ekki eru eins bláfátækir, nokkru minni aðstoð og þeim, sem helzt geta eitthvað af mörkum lagt, án þess þó að vera einfærir án aðstoðar ríkisins að koma sér upp húsi, sé veitt minnst aðstoð. Ég tel þessa skiptingu mjög eðlilega og í rauninni sjálfsagða, og ég fæ ekki skilið, hvers vegna hv. þm. Str. notar þessa skipting til þess að lýsa því yfir, að hann muni verðal á móti frv., ef hún verður samþ. hér í d. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um málið, Ég vænti þess, að umr. geti orðið lokið á þessum degi og frv. komi svo til Nd. þegar að lokinni 3. umr., sem ég treysti hæstv. forseta til að láta fara fram sem allra fyrst.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Ég sé ekki ástæðu til að lengja umr. um málið með því að bæta miklu við það, sem hæstv. félmrh. sagði nú í ræðu sinni. Að því eru nokkur einstök atriði í ræðu hv. 6. þm. Reykv., sem hann flutti í sambandi við sínar brtt., sem ég hafði talið rétt að svara, en ég get látið það niður falla, því að höfuðatriðið er, að hv. þm. hefur lýst því yfir, að hann muni greiða atkv. með frv., þó að till. hans nái ekki fram að ganga. Um meginefni brtt. á þskj. 679 vil ég segja það, að mér finnst það hvort tveggja, bæði um fjáröflun byggingarsamvinnufélaga og Byggingarstofnunina, atriði til athugunar. En eins og málið liggur fyrir og þingstörfum er háttað, held ég það yrði til þess að stofna málinu í hættu, ef farið yrði að gera á því breyt., enda yrði þá að athuga þær till. miklu betur.



Herra forseti. Ég hef ekki ástæðu til að tala mikið fyrir þeim brtt., sem ég hef flutt á þskj. 679, vegna þess að ekki hafa orðið miklar umr. um þær og það, sem á þær hefur verið minnzt, hefur verið á þann veg, að í rauninni hefur verið tekið undir till., þ. e. a. s., efni þeirra talið þess eðlis, að ástæða væri til að veita því athygli, en hins vegar talin nokkur hætta á því, að það mundi verða til þess að tefja eða kannske hindra framgang frv. nú á þessu þingi, ef þær yrðu teknar inn í það. Hæstv. félmrh. lét orð falla um það, að till. mín um Byggingarstofnun ríkisins væri nýmæli, sem væri mjög athugavert, og mér skildist hann telja sig að ýmsu leyti mjög samþykkan henni, en aðeins þetta stæði í veginum, að hann óttaðist það, eftir þau ummæli, sem fallið hafa hér í d. í sambandi við þetta mál, að það mundi verða til þess, að andstaða myndaðist gegn framgangi frv., og mundi þess vegna ekki treysta sér til þess að mæla með þessari till. nú á þessu stigi málsins, það er vafalaust rétt, og ég varð þess einnig sérstaklega var í heilbr.- og félmn., þegar hún fjallaði um þetta mál, að nm. voru ekki við því búnir að ganga inn á þessa till. eins og sakir standa nú, og ég geri ráð fyrir, eftir þeim ummælum, sem hér hafa fallið, sem hafa farið á sömu leið, að þessi till. nái ekki samþykki þingsins nú að þessu sinni. Hins vegar þykir mér vel farið að heyra þau ummæli, sem hér hafa fallið, að hv. þd. og sá hæstv. ráðh., sem hér hefur tekið þátt í umr., virðist fús til þess að taka þetta mál til athugunar. Verður þá tækifæri til þess, þótt síðar verði, að ná samkomulagi um það að mynda slíka stofnun og koma þar með byggingarmálunum í landinu í ákveðið form, sem vafalaust gæti orðið til þess, ekki aðeins að greiða fyrir því, að íbúðarhúsabyggingar sérstaklega yrðu meiri og þannig leyst úr húsnæðisvandræðunum fyrr en ella, heldur einnig mundi verða til þess að gera þessar íbúðarhúsabyggingar ódýrari og létta þar með undir með mönnum að eignast þak yfir höfuðið. Um hina aðaltill. mína varðandi það að tryggja betur en með frv. nauðsynlegt fé til þeirrar lánastarfsemi, sem frv. gerir ráð fyrir til íbúðarhúsbygginga, þá skilst mér einnig, að hæstv. félmrh. telji það nauðsynlegt og byggist við því, að það mundi verða mjög bráðlega að gera frekari ráðstafanir en í frv. felast til þess að tryggja þessa hlið málsins, svo að verulegar framkvæmdir yrðu í byggingarmálum á grundvelli þessara laga. Mér þykir einnig vænt um að heyra það, og vildi þá a. m. k. vonast til þess, þótt ekki verði samþ. till. mín, sem hér liggur fyrir um að tryggja betur fjárútvegun til samvinnubygginga, að þá mundi hæstv. félmrh. og flokksmenn hans vera til viðræðna um frv. það, sem nú liggur fyrir Nd. um það að tryggja fjárútvegun eða tryggja það. að þau lán fáist til verkamannabústaða, sem nauðsynleg eru til þess að verulega auknar framkvæmdir verði í þeim byggingarmálum. Um aðrar till., sem ég hef flutt hér, hefur ekki verið rætt, og umr. hér hafa orðið miklu minni um þetta mál en ég hefði haldið ástæðu til og minni en oft hafa orðið um mál, sem ekki eru þó jafnþýðingarmikil og það, sem nú er til meðferðar. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hæstv. félmrh. um afstöðu hans til 2. brtt. minnar á þskj. 679, þ. e. a. s. varðandi það, að sett sé inn í frv. sérákvæði fyrir Reykjavík varðandi tölu byggingarfélaga. Í frv. er gert ráð fyrir, að lána megi aðeins til eins byggingarfélags á sama stað, og ég hef ekki séð ástæðu til að flytja brtt. um, að það gildi sem meginregla. En í brtt. minni felst, að hér í Reykjavík séu sett um þetta sérákvæði, bæði vegna þess, hvað Reykjavík er fjölmennari en allir aðrir staðir hér á landi, sem til greina koma, og þá einnig vegna hins, að hér í bænum eru þegar til tvö byggingarfélög, og ég vildi mega vænta þess, að þegar nú er verið að gera breyt. á l. um verkamannabústaði, sem á að verða til þess að auka mjög byggingarstarfsemi þessa félags, þá sé því byggingarfélagi, sem rutt hefur brautina hér, í Reykjavík í þessum efnum og sennilega byggt fleiri íbúðir en nokkurt annað félag, sem að þessu starfar, gefið tækifæri til þess að halda starfsemi sinni áfram. Því að vafalaust mundi það verða til þess, að meiri framkvæmdir, yrðu á grundvelli þessara l., ef það félag fengi einnig tækifæri til þess að starfa, heldur en annars, og ég vil vænta þess, að aðaltilgangur frv. sé að örva þessa byggingarstarfsemi sem mest. - Ég vildi svo, af því að ég hef minnzt á þessa till., óska eftir því að fá að heyra afstöðu hæstv. félmrh. til þessa atriðis.

Félags- og dómsmrh. ( .Finnur Jónsson) : Ég vildi út af því, sem hv. 4. landsk. þm. sagði viðvíkjandi Byggingarstofnuninni, ítreka það, að ég tel, að sú till. sé að mörgu leyti mjög athugandi, þótt hins vegar verði ekki hægt að koma henni fram í því formi, sem hún liggur fyrir frá tillögumanni, að þessu sinni. Hins vegar er eflaust ekkert því til fyrirstöðu, að félögin geti að einhverju leyti, ef til vill með frjálsum samtökum, án þess að lagastafur sé þar fyrir, komið sér upp vísi að slíkri stofnun, þrátt fyrir það að ekki sé svo fyrir mælt í lögum. Viðvíkjandi fjárútvegun, þá vildi ég vera mjög til viðtals í sambandi við frv., sem hefur verið lagt fram í Nd. í því efni af flokksmönnum hv. 4. landsk. þm. Ef til vill væri hægt að ná einhverju af því, sem ætlazt er til með því frv., með samningum, en ef það er ekki, getur vel komið til álita að setja um það einhverja slíka löggjöf. Út af brtt. 679,2 skal ég segja það, að ég hef ekki tekið afstöðu til þeirrar brtt., en mun fyrir 3. umr. vera til viðtals við hv. 4. landsk. þm. um afgreiðslu hennar.



Það eru ekki komnar í mínar hendur brtt. þær, sem landbn. gerði við frv. þetta, en verið er af útbýta þeim nú í deildinni. Það eru aðeins tvær brtt., sem þar liggja fyrir, og er önnur við 3. gr. frv. Í þessari 3. gr, stendur, að öll loðdýr skuli flutt á milli garða í öruggu búri. En í brtt. þessari er lagt. til, að þegar loðdýr eru flutt, skuli ávallt flytja þau í öruggu búri, þannig, að þó að þau séu flutt annað en á milli garða, t. d. frá skipsfjöl til verustaðar síns, verður það alltaf að fara fram í öruggu búri. Hin brtt. frá okkur mun vera við 6. gr. frv. og er aðeins viðbót, sem felld er inn í 4. málsgr. 6 gr., þannig, að ef ráðunautur merkir sjálfur loðdýr, þá skal ákveðið um greiðslur fyrir það í reglugerð, og greiðsla sú, sem þar er ákveðin, verður innheimt og greidd í ríkissjóð. Það er eitt atriði, sem kom til mála, að nefndin flytti brtt. við, af því að ráðunauturinn var hálfóánægður með það, eins og það stendur hér í þessu frumvarpi. Er það viðvíkjandi 5. gr., þar sem stendur, að ráðherra gefi út erindisbréf handa ráðunaut, „og skal þar m. a. svo ákveðið“, stendur í frv. En ráðunauturinn vildi hafa þetta þannig, að heimilt væri að ákveða þetta í erindisbréfinu. En n. gat ekki orðið sammála um að flytja þá brtt., og var því horfið frá því ráði, enda virðist þetta ekki skipta mjög miklu máli. Ég legg nú til fyrir hönd n., að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem landbn. hefur orðið sammála um að leggja til, að gerðar verði.