Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Landbn. þessarar hv. d. flytur á þskj. 291 tvær brtt., þó ekki stórvægilegar, við frv. til ábúðarlaga. Fyrri brtt. er við 3. gr. frv. Í frv. er svo ráð fyrir gert, að sveitarstjórnir geti látið til sín taka, ef jarðeigandi, sem býr ekki sjálfur á jörðinni, hirðir ekki um að byggja hana, enda þótt völ sé á hæfum manni eða mönnum, sem vilja taka jörðina á leigu, og fyrir það, að jörðin fer úr ábúð, rýrnar hún að verðmæti og sveitarfélagið bíður við það hnekki, að jörðin sé ekki setin og á henni rekinn búskapur. Brtt. er fólgin í því að skylda sveitarstjórnirnar til þess að láta til sín taka í slíkum tilfellum. Það hefur verið á það bent, að sveitarstjórnirnar veigri sér oft við því að skipta sér af, ef jarðareigandi vanrækir eða vill ekki halda jörð sinni í ábúð, vegna þess að slík afskipti kunni að vekja óvild og jafnvel deilur. Það er því tvímælalaust æskilegra að dómi landbn. fyrir sveitarstjórnirnar, að ákvæði um þetta atriði séu skýr og ákveðin. Þeim verður með engu móti álasað fyrir það með réttu, þótt þær leitist við að framfylgja því, sem fyrir þær er lagt í lögum og þeim er samkv. lagabókstaf boðið að gera. Síðari brtt. er svo aftur við 18. gr. Í þeirri gr. frv. eru ákvæði um það, að landsdrottni sé skylt að bjóða leiguliða sínum ábýlisjörð hans til kaups, hafi landsdrottinn ekki séð sér fært að rækja þær skyldur, sem á hann eru lagðar samkv. frv., t.d. er varðar framlög hans til húsabóta á jörðinni, og hugsanlegt er, að landsdrottinn hafi reynt að komast hjá þessum skyldum sínum, jafnvel með það í huga, að jörðin fari í eyði. Brtt. miðar að því, að jafnvel þótt þessu væri nú þannig farið, þá geti leiguliði krafizt þess að fá jörðina keypta með þeim skilyrðum, sem i frv. eru fram sett. Ég held, að ég þurfi ekki að segja meira um þessar brtt. Ég vænti þess, að hv. d. geti fallizt á þær og samþykkt frv. í heild þannig gert. Það eru komnar hér fram brtt. frá hv. 1. þm. Vestf. Ég ætla ekkert að mæla á móti þessum brtt., a.m.k. ekki áður en hann gerir grein fyrir þeim. Það má segja, að þær miði nokkuð í sömu átt og brtt. landbn., gangi e.t.v. nokkuð lengra, en ég fyrir mitt leyti, - og ég held, að það sé álit landbn., - álít, að þegar til sölu jarðar kemur, jafnvel fyrir þá sök, að landsdrottinn hafi ekki rækt skyldur sínar, þá sé eðlilegra, að söluverðið verði ákveðið af gerð eða eftir mati úttektarmanna, eins og fram er tekið í frv., heldur en að verðið sé ákveðið í lögunum sjálfum, en það virðist mér vera það, sem fram kemur í brtt. hv. 1. þm. Vestf.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 316 við frv. til ábúðarlaga, og eru þær nokkuð í samræmi við það, sem ég ræddi hér um við 1. umr. þessa máls. Áður en ég lýsi brtt. sjálfum, vildi ég leyfa mér að benda á, að ýmsar þær jarðir í landinu, sem hafa mikil hlunnindi, eru um skemmri eða lengri tíma í engri ábúð. Á ég þar sérstaklega við þær jarðir, sem hafa mikla dúntekju, allmikla selveiði, einnig sumar hverjar, sem hafa laxveiði og eigendur sjá sér meiri hag í því að láta jarðirnar liggja í eyði, hús og lönd níðast niður, en geta annaðhvort byggt jarðirnar eða notfært sér sjálfir hlunnindin og haft af þeim miklu meira fé en ef ætti að láta búa á jörðunum, sitja á jörðunum sjálfir eða leigja þær til annarra. Mér er persónulega kunnugt um, að sumar af þessum jörðum mundu vera í byggð, ef afgjaldinu væri stillt í hóf, en afgjald er venjulega miðað við það, hvað hlunnindin gefa af sér, og þá er freistingin sumpart hjá eigendunum sjálfum að nytja hlunnindin, selja dúninn eða selinn eða hvað annað, sem jarðirnar gefa af sér, en hugsa ekkert um jarðirnar sjálfar eða leigja þær til annarra aðila, sem þannig nytja jarðirnar. Þetta er hins vegar til stórkostlegra óþæginda og tjóns fyrir hreppana, sem jarðirnar eru í. Ég veit m.a., að ýmsar jarðir á Breiðafirði eru komnar í eyði beinlínis fyrir þessa ráðstöfun. Þess vegna tel ég nauðsynlegt, að það séu gerðar róttækar ráðstafanir til þess að koma þessum jörðum í ábúð, og það verður ekki gert, nema því aðeins að annaðhvort sé hægt að ráða nokkru um það, hvað eftirgjaldið er, eða þá jarðirnar séu með hæfilegu verði teknar af eigendunum og seldar þeim mönnum, sem vilja á þeim búa. Ég veit, að till. hv. landbn. á þskj. 291 er tilraun til þess að reyna að bæta úr þessu, þar sem sagt er, að sveitarstjórnin skuli þá krefjast þess, að svona og svona sé farið með jarðirnar, sem lögin mæla fyrir um. En ég hef ekki trú á því, að þótt það verði samþ. að fyrirskipa þetta með lögum, þá verði á því nokkur veruleg bót. Þess vegna hef ég leyft mér að bera hér fram brtt. við 3. gr., það er a-liður, við 1. málslið 5. mgr. bætist: „á þreföldu fasteignamati, og skal kaupanda skylt að koma jörðinni i ábúð innan eins árs frá þeim degi, er jörðin var þannig af honum keypt“. Þá mundi allur þessi liður hljóða þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefur jörð verið í eyði i þrjú ár eða lengur og rýrnað að búrekstrargildi af þeim sökum, og er þá jarðeiganda skylt að gefa hlutaðeigandi hreppi eða landnámi ríkisins kost á að kaupa jörðina“ - og við þetta á þá að bætast eftir minni tillögu - „á þreföldu fasteignamati, og skal kaupanda skylt að koma jörðinni í ábúð innan eins árs frá þeim degi, er jörðin var þannig af honum keypt.“ Það er ekki nægilegt frá mínu sjónarmiði, að eiganda sé skylt að gefa þessum aðilum kost á að kaupa jörðina. Það mundi hafa það í för með sér, að það yrði látið fara fram mat á eigninni, og af reynslunni mundi það mat byggjast á því, hvað hægt væri að hafa upp úr hlunnindunum, en engan veginn tekið tillit til hins, að jörðin væri sett í ábúð og hvað hægt væri þá að greiða í leigu fyrir jörðina, því að það er allt annað atriði, ef ábúandi á að standa undir því að hýsa jörðina, rækta hana og búa á henni eða hann á aðeins að standa undir því að greiða leigu af hlunnindunum. Þess vegna tel ég, að það sé nauðsynlegt að koma þessu ákvæði inn. B-liður í brtt. er þannig, að 2. og 3. málsl. 5. gr. falli niður, en það er nauðsynlegt til leiðréttingar á greininni, ef a-liðurinn er samþykktur. Verði a-liðurinn felldur, mun ég að sjálfsögðu taka aftur b-liðinn, þar sem hann á þá ekki lengur við, og vil beina því til hæstv. forseta, að verði a-liðurinn felldur, þá að sjálfsögðu er b-liðurinn tekinn aftur. 2. brtt. er við 4. gr., að við 2. mgr. 4. gr. bætist: „eða fá jörðina keypta samkv. fyrirmælum 3. gr. þessara laga, ef söluverðið yrði með því lægra en kauptilboðið, enda uppfylli kaupandi skilyrði þau, sem 3. gr. setur hér um.“ Þessu er nauðsynlegt að bæta við, ef a-liður 1. brtt. verður samþykktur. Verði hann hins vegar felldur, er einnig 2. tölul. tekinn til baka, vegna þess að það er samhengi á milli þessara brtt. og seinni liðurinn afleiðing af samþykkt hinnar fyrri. En seinni till. er sett inn vegna þess, að það gæti svo farið, að kauptilboðið, sem hreppsnefnd og landnám hefði hafnað, væri hærra en þrefalt fasteignamat og þess vegna nauðsynlegt að hafa þessi ákvæði hér með, ef 1. brtt. verður samþ. Ég skal ekki hafa þessi orð lengri, en það, sem vakir fyrir mér, er að gera ítrekaða tilraun til þess, að það sé hægt að laga þetta ófremdarástand í ýmsum hreppum landsins, einkum og sér í lagi þar, sem um hlunnindajarðir er að ræða, því að ég tel það alveg óverjandi, að slíkar jarðir séu látnar vera i eyði árum og áratugum saman, eins og reynslan hefur sýnt, vitandi, að á þessum jörðum eru framúrskarandi góð afkomuskilyrði, ef þær væru leigðar með nokkuð sanngjörnu verði. Þess vegna vænti ég þess, að þessar brtt. verði samþykktar.



Herra forseti. Hv. heilbr,- og félmn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. n., Gísli Jónsson, Birgir Finnsson og Guðlaugur Gíslason, leggur til, að frv. verði fellt, en minni hl., Jón Skaftason og Hannibal Valdimarsson, gefur út nál. á þskj. 300 og leggur til, að frv. verði samþ. Ég skal þá, auk þess sem tekið er fram í nál., gera hér nokkuð frekari grein fyrir því, að rétt þyki að leggja til, að frv. það, sem hér um ræðir, verði fellt. Frv. þetta er aðeins í tveimur greinum og fyrri greinin einungis tvær mgr., sem hvor fyrir sig kveður svo á um tvö mismunandi atriði. Fyrri málsgreinin kveður svo á um, að ríkissjóður skuli árlega greiða til byggingarefnarannsókna iðnaðardeildar atvinnudeildar Háskóla Íslands fjárhæð, er jafngildir 1% af þeim fjárhæðum, sem byggingarsjóður lánar til íbúðabygginga á vegum húsnæðismálastofnunar ríkisins eða á annan hátt. Þessi ákvæði óbreytt eru því ekkert annað en viðmiðun, er fjárveitingavaldinu ber samkvæmt frv., ef að lögum verður, að fara eftir, þegar fjárveiting til þessara mála er tekin upp á fjárlög á hverju ári. Um annað eða meira ákveður ekki þessi grein og segir ekkert frekar um það atriði, og verður ekki skilið á greininni, að hér sé um að ræða viðbótarframlag úr ríkissjóði frá því, sem nú er lagt til þessara mála úr ríkissjóði. Þessi viðmiðun gæti því orðið hvort tveggja lægri upphæð eða hærri upphæð, eftir því sem lánað er á hverjum tíma. Miklu fremur má telja víst, að eftir að ákveðið hefur verið með lögum, við hvað skuli miða framlag ríkissjóðs til þessara mála, verði ekki auðvelt að fá frekari framlög tekin upp í fjárlög, jafnvel þó að tekjustofninn rýrnaði allverulega, sem vel gæti komið fyrir, eins og skal sýnt hér fram á síðar. Hitt er augljóst, að það getur ekki verið æskilegt, hvorki fyrir greiðanda né viðtakanda, að vita ekkert um það frá ári til árs, hvaða upphæð er um að ræða, sem leggja skal fram til þessara mála. Mundi það ekki einasta skapa að einhverju leyti erfiðleika um afgreiðslu fjárlaga þau ár, sem miklar fjárhæðir væru lánaðar úr byggingarsjóðnum, heldur og valda miklum erfiðleikum fyrir iðnaðardeildina þau árin, sem lánsfjárupphæðirnar lækkuðu verulega, og gætu vissulega kollvarpað fyrir fram gerðum áætlunum um framkvæmdir. Það viðhorf gæti og vel skapazt, að ríkisstj. hefði minni áhuga á því að afla fjár til byggingarsjóðsins, þegar vitað er, að aukin lán skapa ríkissjóði aukna útgjaldabyrði. Meiri hl. n. lítur því svo á, að viðmiðun sú, sem ætlazt er til að lögfest verði, skapi báðum aðilum óvissu, sem kynni að valda og mundi valda margvíslegum erfiðleikum. Í þessu sambandi þykir rétt að gera nokkurn samanburð á þeim upphæðum, sem nú er varið til þessara mála úr ríkissjóði, og því fé, sem deildin hefði fengið undanfarin 6 ár, ef viðmiðun sú, sem ákveðin er í frv., hefði verið í lögum á þessu tímabili. Samkvæmt áætlun um rannsóknir til endurbóta á byggingarháttum og lækkun á byggingarkostnaði, bls. 10, eru tryggð framlög talin til byggingarefnarannsókna 700 þús. kr. Af þessu greiðir ríkið og ríkisstofnanir 600 þús., en einstaklingarnir 100 þús. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að það er misritun í nál. frá meiri hlutanum á þingskjali 286, þar sem sagt er, að ríkisstofnanir greiði 700 þús. kr. í ár til þessara mála, og leiðréttist þetta hér með. Sú upphæð skiptist þannig, eins og ég hef tekið fram, að 600 þús. kr. af því er greitt af því opinbera, en áætlað, að 100 þús. kr. komi frá einkaaðilum, - og bið ég velvirðingar á þeim mistökum, sem hafa orðið í sambandi við þetta atriði. Af þessu greiðir ríkið og ríkisstofnanir, eins og ég sagði áðan, 600 þús. kr. og einstaklingar 100 þús. Ef framlag ríkissjóðs hefði átt í ár að miða við ákvæði frv., hefði það átt að vera 718 þús. kr., eða 118 þús. kr. hærra en það er nú. Hins vegar hefði framlagið verið miklu lægra öll önnur ár og það svo, að meðalframlag hefði aðeins orðið tæpar 600 þús. kr. á ári og aðeins 340 þús. kr. árið 1959. Sýnir þetta bezt, hversu miklum sveiflum framlagið er háð, ef það á að miðast við upphæðir, svo sem ákveðið er í frv. Ég held, að það séu nægileg rök fyrir því, að það á ekki að samþykkja þetta frv., eins og það liggur fyrir óbreytt. Þegar þetta er athugað, sýnist nær, að ekki einasta hv. deild geti fallizt á, að ekki sé rétt að lögfesta þessa málsgrein óbreytta, heldur að hv. flm. ættu einnig að leggja til, að frv. yrði ekki samþykkt óbreytt, þar sem engin trygging fengist fyrir því, að árlegt framlag mundi verulega hækka með því að samþykkja greinina óbreytta, en svo hefur þó væntanlega verið tilgangur hv. flm. með flutningi frv. 2. málsgr. 1. gr. kveður hins vegar svo á, að fé þetta skuli notað í því skyni að leitast við að finna leiðir til lækkunar á byggingarkostnaði. Ekkert annað er í þessu frv. en þetta tvennt: annars vegar viðmiðunin um, hvað skuli greitt árlega til þessara mála, og hins vegar fyrirskipun um, að það skuli leitast við að finna leiðir til lækkunar á byggingarkostnaði fyrir það fé, sem hér er lagt til að veitt verði. Nú er það vitanlegt, að það eru til ýmsar aðrar leiðir til þess að lækka byggingarkostnað en byggingarefnarannsóknir, sem tvímælalaust kæmu til að verka fljótar og betur en vísindalegar tilraunir, sem ávallt gefa mismunandi árangur, margar hverjar mjög góðan árangur, aðrar mjög lítinn eða engan og kosta þó ef til vill margfalt meira fé. Er það öllum kunnugt, sem eitthvað þekkja til þeirra mála, enda væri engin þörf á að eyða miklu fé til tilraunarannsókna, á hvaða sviði sem væri, ef menn væru fyrir fram hárvissir um árangurinn. Samkvæmt fyrirmælum 1. mgr. væri ekki heimilt að ota fé til annars en til byggingarefnarannsókna til lækkunar á byggingarkostnaði. En samkvæmt 2. gr. væri skylt að nota féð í því skyni að leitast við að finna leiðir til lækkunar á byggingarkostnaði almennt, hvort sem um væri að ræða byggingarefnarannsóknir eða eitthvað allt annað, sem geti lækkað kostnað við bygginguna. Er sýnilegt, að þetta ósamræmi yrði að laga, ef gera á frv. að lögum. Í áætlun rannsóknaráðs, sem ég minntist á hér áðan, er talað um, að tekjuþörfin til byggingarefnarannsókna sé nú í ár 1.3 millj. kr., eða 600 þús. kr. meira en það fé, sem fram er lagt samkvæmt fjárlögum og frá einstaklingum, en eftir fimm ár verði tekjuþörfin orðin 3.3 millj. kr. til þessara mála. Ekkert er um það sagt, hvort hér sé um hámarksþörf að ræða. En sé það svo, að þessi starfsemi ein þurfi á næstu fimm árum þær upphæðir, sem fram eru settar í áætluninni, til þess að koma að verulegu gagni, þarf nauðsynlega að hugsa henni fyrir allt öðrum og tryggari tekjustofni en gert er ráð fyrir í frv., sem hér er til umræðu, því að þar er, eins og ég hef sagt, aðeins gert ráð fyrir, að heildartekjurnar með sömu útlánaupphæðum og nú eru mundu verða um 700 þús. kr., enda er beinlínis lögð áherzla á það í áætluninni og bent þar á allt aðrar leiðir til fjáröflunar. Þegar málinu hefur verið komið á þetta stig, en það er áætlað að verði árið 1965, þá er talið nauðsynlegt, að við þetta verkefni eitt starfi 11 sérfræðingar og 9 skrifstofumenn sem lágmark, eftir því sem kemur fram í áætlun rannsóknaráðs. Sé það ætlun hv. flm. þessa frv., að samþykkt þess verði spor í áttina til að koma hér upp slíku embættisbákni fyrir þessa grein eina, þá skilst mér, að það þurfi einnig nánari athugunar við. Í skýrslum þeim, sem rannsóknaráð sendi nefndinni, kemur fram, að spara mætti allt að 20% í byggingarkostnaði, ef nægilegt fé yrði veitt árlega til byggingarefnarannsókna. Skilst mér, að hv. minni hluti byggi einnig á þessari áætlun, telji, eftir því sem fram kemur í nál., að hún sé allraunhæf. Í þessu sambandi er þó bent á, að væntanlega megi steypa loft sér, lyfta þeim síðan upp, einnig mætti steypa sér veggi og þil liggjandi, reisa þau síðan lóðrétt og koma þeim þannig fyrir á rétta staði. Þá mætti einnig spara mjög í þykkt steypu með því að nota rétt byggingarefni. Þetta eru þær hugmyndir, sem rannsóknaráð veltir fyrir sér, og á þeim er byggður þessi útreikningur, að spara megi um 20%. Einangrun megi bæta og einkum megi bæta svo alla gerð húsa, að viðhald yrði margfalt minna. Þá megi og skipa á annan og betri hátt öllu rými í húsunum og auka stórkostlega notagildi þeirra þannig. Á þessum umbótum öllum og ýmsum öðrum er útreikningurinn um 20% lækkun byggingarkostnaðarins gerður. Að vísu fylgir sá böggull skammrifi, að nauðsynlegt er talið að byggja eitt eða fleiri tilraunahús til sönnunar eða afsönnunar þessum áætlunum, eins og almennt gerist í tilraunastarfsemi yfirleitt. Ég ætla mér ekki þá dul að gagnrýna á einn eða annan hátt þá tæknilegu útreikninga, sem hér eru gerðir af sérfræðingum, og áætlunina, sem byggt er á, en ég fullyrði, að hér hefur láðst að taka með í þann reikning mannlegt eðli, sem verður ekki einfaldlega útilokað, hversu mikil vinna sem lögð er í það af stofnunum að sýna fram á eða sanna gildi tilraunanna. Það má því áreiðanlega gera ráð fyrir því, að áætlunin um sparnað í byggingum og tæknilegri þróun fái ekki staðizt. Til sönnunar þessum ummælum þykir mér rétt að benda á, að á undanförnum árum hefur orðið allvíðtæk tækniþróun hér á landi í byggingariðnaði og það svo, að það er iðnaðarstéttinni og verkfræðingum til mikils sóma. En hefur sú þróun öll orðið til þess að lækka byggingarkostnaðinn? Það verða - hygg ég - fáir, sem treysta sér til þess að halda því fram, og þó er margt af því þess eðlis, að það hefði átt að koma þeim, sem byggðu, í vil og þeim mönnum, sem stóðu að því að koma upp yfir sig húsaskjóli og oft af mjög veikri fjárhagslegri getu. Skal hér aðeins bent á tvö dæmi máli mínu til stuðnings. Þegar tekin var upp sú aðferð hér að mála hús með rúllum í stað bursta og enn fremur að nota plastmálningu í stað olíumálningar, komust menn að raun um, að þessi aðferð var bæði margfalt fljótlegri og margfalt ódýrari. En ætti að kaupa þetta verk af faglærðum málurum, mun ágóðinn ekki hafa runnið í vasa verkkaupanda. Þá var mældur upp flöturinn, sem málaður hafði verið, og reiknað á mælistokk, hvað fyrir það skyldi greitt, og það alveg eins, þótt tækniumbæturnar færðu verksala margfaldan gróða. Og yfirleitt hefur það sama átt sér stað í sambandi við skriðmót og aðra steinsteypu- og múraravinnu. Er þá notaður reiknistokkur til að tryggja verksala allan ágóða af tækniumbótunum í iðnaðinum og það svo gegndarlaust, að verkkaupandi kemur hér engri vörn við. Teldi ég, að ef ætti að tryggja það, að ríkissjóður legði fram árlega svo og svo mikla upphæð til tæknirannsókna eða tilrauna, þá þyrfti einnig að setja í þetta frv. skýr ákvæði um, að það kæmi ekki aðeins verksala til góða og í hans vasa, heldur einnig verkkaupanda, en um það er ekkert orð í þessu frv. Hér þykir og rétt að benda á, að svo lengi sem byggingarleyfi og lóðaúthlutun hefur verið í höftum, hafa þeir menn, sem komizt hafa yfir þau hnoss, fengið drjúgan gróða af því að hálfbyggja hús og framselja þau síðan til annarra, sem óskuðu að geta sjálfir ráðið yfir verkinu frá upphafi, en var meinað það af framangreindum ástæðum. Er talið, að slíku álagi á meðalíbúð hafi verið stillt í hóf, þó að það hafi farið yfir 100 þús. kr. á hverja íbúð. Ég geri ráð fyrir, að eins og frv. er nú óbreytt, gefi það enga vörn þessum mönnum í því atriði, sem ég hef hér minnzt á, og veit ég þó, að þessi atriði mundu tvímælalaust verka fyrr og betur, ef hægt væri að ráða bót þar á, heldur en þótt væri aukið um helming fé til byggingarefnatilrauna, og vil ég þó ekkert segja á móti slíkum ágætisrannsóknum. Þá eru þau dæmi ekki heldur óþekkt, að menn hafi orðið að sæta okurkjörum á lánum til bygginga og það svo, að sá kostnaður mun oft hafa numið allt að þeirri upphæð, sem vonazt er til að sparist við byggingarefnarannsóknirnar. Þá er það vitað, að menn, sem hafa haft gnægð fjár og listrænan hugsunarhátt, hafa lagt mikið fé í það að gera hús sín sérkennileg og skrautleg ásýndum. Hefur þá verið meira hugsað um þá hlið málsins en þá hagnýtu, svo sem oft kemur fram í skýrslum rannsóknaráðs. Ég geri mér ekki miklar vonir um það, að iðnaðardeildinni takist allt í einu að breyta þeim hugsunarhætti, einkum þegar hið opinbera ýtir undir það að viðhalda honum með því að verðlauna þá, sem lengst ganga inn á þá braut að byggja sérstæð hús og í langmestu ósamræmi við íslenzka náttúru, íslenzka veðráttu og íslenzka staðhætti, eins og dæmi eru til, m.a. hér í þessari ágætu borg. Máltækið segir, að ekki þurfi nema einn gikk í hverri veiðistöð, og margir vilja keppa í fótspor þeirra, sem verðlaun hafa fengið fyrir það, en kostað þó allmiklar fórnir, bæði fyrir mennina sjálfa og fyrir þjóðfélagið. Ég hef látið þessi ummæli falla til þess að sýna fram á, að í áætlun rannsóknaráðs er sannarlega ekki gert ráð fyrir öllum afföllum. Það gengur enginn þess dulinn, að byggingarkostnaður á Íslandi er nú og hefur lengi verið svo hár, að maður undrast yfir því, að menn fái almennt undir honum risið. Sá sparnaður, sem fengist við byggingarefnarannsóknir einar, er aðeins lítið brot af því, sem til þess þarf að koma þessum málum í viðunandi horf. Önnur atriði eru þar miklu áhrifameiri og nærtækari, ef menn vilja unhæfar og skjótar umbætur. En það er allt svo miklu víðtækara mál en svo, að unnt sé að fella inn í það frv., sem hér liggur fyrir. Þeir hv. alþm., sem greiða atkv. með samþykkt frv., telja sjálfsagt, að það verði öruggasta leiðin til lækkunar á byggingarkostnaði að stuðla að því að koma upp 20 manna skrifstofubákni til að vinna að byggingarefnarannsóknum með allt að hálfrar fjórðu millj. kr. útgjöldum á ári frá ríkissjóði. Hinir, sem eru þeirrar skoðunar, að leita beri eftir öðrum úrræðum í þessu vandamáli, greiða atkv. gegn því. Meiri hl. væntir þess, að hv. deild fallist á till. hans og þau rök, sem hann færir hér fram fyrir máli sínu, og greiði atkv. gegn frv. á þessu stigi. Ég skal hins vegar taka það fram, að málið er svo alvarlegt, að það þarf að rannsaka það miklu nánar, enda er málið nú meðal annars í rannsókn hjá húsnæðismálastjórn, eins og kemur fram í hennar umsögn. Ég legg svo til fyrir hönd meiri hlutans, að málið verði fellt.



Herra forseti. Frv. þetta, sem við hv. 7. þm. Reykv. (EÁ) flytjum um fjáröflun til rannsókna og tilraunastarfsemi, er leiði til lækkunar á byggingarkostnaði, hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkissjóður skal árlega greiða til byggingarefnarannsókna iðnaðardeildar atvinnudeildar háskólans fjárhæð, er jafngildi 1% af þeim fjárhæðum, sem byggingarsjóður lánar til íbúðabygginga á vegum húsnæðismálastofnunar ríkisins eða á annan hátt. Fé þetta skal nota í því skyni að leitast við að finna leiðir til lækkunar á byggingarkostnaði.“ Heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar, sem fjallað hefur um mál þetta, hefur klofnað í afstöðu sinni til málsins. Leggur meiri hl. til í áliti á þskj. 286, að frv. verði fellt, en minni hl., við hv. 4. landsk. þm. (HV), leggjum til í okkar nál. á þskj. 300, að frv. verði samþykkt. Eins og kunnugt er, er byggingarkostnaður hér á landi langtum hærri en almennt gerist á meðal nálægra menningarþjóða. Til þess liggja að sjálfsögðu margar ástæður, en ekki hvað sízt mun hér um valda sú staðreynd, að byggingarannsóknir og tilraunir eru svo til óþekktar hér á landi. Kunnugir menn í þessum málum telja, að með því að efla slíka starfsemi í landinu og kynna jafnframt almenningi niðurstöður þeirra megi með því einu lækka byggingarkostnaðinn mjög verulega. Nefna sumir í þessu sambandi allt að því 20%, og er hér ekki um litla fjárhæð að ræða, ef tillit er tekið til þess, að hér mun fest í húsbyggingum fé árlega, sem nemur a.m.k. 1 milljarð króna. Í grg. með frv. þessu höfum við flm. borið saman þróunina í byggingarkostnaði hér á landi og þróun þá, sem orðið hefur á meðal Vestur-Þjóðverja og Svía. Ég fer ekki út í það nú í þessari ræðu minni að rekja þær niðurstöður, en vísa um þær til grg., er fylgir frv., en ég staðhæfi, að þær niðurstöður eru okkur Íslendingum mjög óhagkvæmar. Úr þessu þarf að bæta, og er tilgangurinn með flutningi þessa frv. sá, að hér sé um einn lið að ræða í víðtækari ráðstöfunum, er miði að því að lækka byggingarkostnað hér á landi, eins og mjög víða annars staðar hefur verið gert, og þá ekki sízt vegna þess, að öflug rannsóknar- og tilraunastarfsemi hefur verið rekin í viðkomandi löndum, sem síðar hefur gert almenningi mögulegt að færa sér í nyt þær vísindalegu niðurstöður, er slík starfsemi hefur leitt til. Ef frv. fengist samþykkt, mundi það þýða, að til byggingarrannsókna iðnaðardeildar atvinnudeildar háskólans yrði ríkissjóður að greiða árlega auk þess fjár, sem veitt er í fjárlögum, um 1% álag á það fé, sem hið opinbera lánar til húsabygginga árlega á vegum húsnæðismálastofnunarinnar eða á annan hátt. Hér yrði að vísu ekki um háa fjárhæð að ræða á hverju ári, miðað við þau útlán, sem verið hafa á undanförnum árum úr byggingarsjóðnum, en ég fullyrði þó, að tekjur þessar mundu leysa mjög verulega vandann hjá byggingarefnarannsóknum háskólans. Af umsögnum þeirra aðila, sem frv. þetta fengu til umsagnar, er ljóst, að þeir telja allir eðlilegast, að einn og sami aðilinn fari með og hafi yfirstjórn þessarar rannsóknarstarfsemi. Sömuleiðis telja allir umsagnaraðilarnir eðlilegast, að byggingarefnarannsóknir iðnaðardeildar atvinnudeildar háskólans gegni þessu hlutverki, eins og við leggjum líka til í okkar frv. Um hitt er hins vegar ágreiningur hjá umsagnaraðilum og einnig ágreiningur um það í hv. heilbr.- og félmn. þessarar deildar, hvort rétt sé að leggja þessi útgjöld eingöngu á ríkissjóð, en skipta þeim ekki t.d. á milli byggjenda annars vegar og ríkissjóðs hins vegar. Um þetta má að sjálfsögðu deila og færa rök fyrir hvoru sjónarmiðinu sem er, með og móti. Við í minni hl. teljum hins vegar, að sanngjarnt og eðlilegt sé að leggja útgjöld þessi á ríkissjóð, m.a. vegna þess, að byggingarkostnaður mun nú hér á landi vera um a.m.k. 20–25% hærri en hann ella væri vegna beinna álaga hins opinbera á byggingarefni og byggingarvinnu. Auk þessa eru augljósir þeir margvíslegu hagsmunir þjóðfélagsins og hagsmunir ríkissjóðs af því, að takast megi að lækka húsnæðiskostnaðinn hér á landi, og tel ég óþarft að fara að rökstyðja það nokkru nánar, það ætti að liggja svo ljóslega í augum uppi fyrir hverjum sem er. Því er hreyft í áliti meiri hl. hv. heilbr.- og félmn. á þskj. 286, að eðlilegt sé að fella frv. þetta, þar sem nú liggja fyrir hjá hæstv. ríkisstjórn till. meiri hl. atvinnumálanefndar ríkisins um tekjuöflun til rannsóknastarfsemi í landinu almennt. Ég get ekki tekið undir þessi rök. Bæði er allsendis óvíst um undirtektir hæstv. ríkisstj. undir þær till. um tekjuöflun til rannsókna, sem meiri hluti atvinnumálanefndar ríkisins hefur samþykkt og sent ríkisstjórninni, og þó að till. atvmn. yrðu ef til vill einhvern tíma að lögum, verður vafalaust við þá lagasetningu tekið tillit til þeirra tekjustofna, sem til eru í landinu og miða að því að tryggja rannsóknarstarfseminni tekjur. Ég get því ekki talið, að þessi rök út af fyrir sig segi mikið. Hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) flutti hér áðan mjög svo einkennilega ræðu, að ekki sé meira sagt. Grunntónninn í hans ræðu bar greinilega vott um litla trú á gagnsemi rannsókna og tilrauna til þess að lækka byggingarkostnaðinn. Hann um það, hvaða trú hann hefur á því. En ég er hér á annarri skoðun. Það eru nokkur atriði, sem komu fram í ræðu hv. þm., sem ég tel að rétt sé að svara með nokkrum orðum, þó að ég skuli ekki lengja mjög fundinn með því. Hv. þm. vildi halda því fram, að þar sem ekki væri beint fram tekið um það í frv., hvort hér væri um viðbótarframlag að ræða við þær tekjur, sem rannsóknarstarfseminni eru tryggðar á fjárlögum frá ári til árs, þá gæti þetta jafnvel þýtt lækkun á fjárframlögum til rannsóknarstarfseminnar. Ég get að vísu viðurkennt, að það er hvergi beinum orðum fram tekið í frv. sjálfu, að hér skuli vera um viðbótarframlag að ræða, en ég hygg þó, að öllum, sem lesið hafa frv. og grg. og álit minni hl. í þessu máli, sé það ljóst, að til þess hefur verið ætlazt. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að svo miklir þjóðfélagshagsmunir eru bundnir við það, ef takast mætti að lækka byggingarkostnaðinn, að það sé ekki einasta réttlætanlegt, heldur einnig sjálfsagt, að ríkissjóður leggi verulegt fjármagn fram til þess að gera þetta mögulegt. Í öðru lagi fór hv. 1. þm. Vestf. mörgum orðum um það, að hér væri mjög erfitt eða raunar ófært að miða tekjurnar við nokkuð og gæti jafnvel komið þannig fyrir, að hvorki byggjendur né byggingarefnarannsóknirnar hefðu nokkurt gagn af samþykkt þessa frv., þar sem það gæti skapað slíka óvissu fyrir þessa aðila. Þetta eru ekki veigamikil rök. Ég veit ekki, hvort hv. þm. er það kunnugt, að í löggjöfinni um byggingarsjóð ríkisins eru honum ákveðnir með lögum ákveðnir tekjustofnar, og aðaltekjur byggingarsjóðsins skv. þessum lögum eru tekjur vegna skatts á stóreignir og tekjur af skyldusparnaði. Það var í eina tíð, að húsnæðismálastjórn reiknaði út, hve mikið þessir föstu tekjustofnar mundu gefa byggingarsjóðnum í árlegar tekjur, og sú áætlun er til. Ég held ég fari rétt með, að húsnæðismálastjórn hafi reiknað með því á þeim tíma, þegar þessi áætlun var gerð, að þeir tekjustofnar, sem löggjöfin um byggingarsjóð ríkisins tryggði húsnæðismálastofnuninni, mundu gefa árlega um 40 millj. kr. Hitt er svo aftur annað mál, að þeir útreikningar hafa síðar brugðizt að mjög verulegu leyti, aðallega vegna þess, að skatturinn á stóreignirnar hefur nú í dag lækkað um nálægt því helming frá því, sem hann var upphaflega, og þar af leiðandi hafa þær tekjur, sem byggingarsjóður ríkisins hefur haft af þessum tekjustofni, lækkað fast að því um helming. En það breytir ekki hinu, og það er jafnrétt fyrir það, að hér er áætlun til um tekjur byggingarsjóðsins. Þá vék hv. þm. Vestf. að því og að því er mér skildist vildi reyna að gera það hlægilegt eða tortryggilegt, að hér væri eitthvert óskaplegt ósamræmi á milli efnisins í 1. mgr. 1. gr. frv. og 2. mgr. Hann sagði, að í 1. mgr. væri ákvæði um það, að tekjur þessar mættu einungis ganga til byggingarefnarannsókna og það út af fyrir sig gæti ekki lækkað byggingarkostnaðinn mjög verulega. Svo sagði hann, að í 2. mgr. væri ætlazt til þess, að tekjurnar rynnu almennt til rannsókna til lækkunar á byggingarkostnaði. Mér er óskiljanlegt, hvernig hv. þm. getur fundið út úr þessu misræmi, ekki sízt ef það er tekið með í reikninginn, að honum er fullkunnugt um, bæði af þeim umsögnum, sem heilbr.- og félmn. bárust út af þessu frv., og eins vegna þeirra umræðna, sem urðu í hv. nefnd, sem þetta mál var hjá til umsagnar, að þá var það upplýst, að byggingarefnarannsóknir iðnaðardeildar háskólans framkvæma rannsóknir langt út fyrir það eitt að rannsaka byggingarefni. Þetta kemur ljóslega fram í umsögn, sem rannsóknaráð ríkisins sendi hv. nefnd og ég vil - með leyfi hæstv. forseta - lesa hér lítillega upp úr. Þar segir: „Rannsóknaráði virðist, að nokkur misskilningur felist í þessari spurningu.“ - Það er spurning, sem hv. þm. hefur orðað sjálfur og sent rannsóknaráði með frv., - spurningar, sem hann aldrei bar t.d. undir mig og ég vissi ekki, hvernig voru orðaðar, og veit raunar ekki enn þá, hvernig voru orðaðar. En svarið er þannig m.a.: „Rannsóknaráði virðist, að nokkur misskilningur felist í þessari spurningu. Svokallaðar byggingarefnarannsóknir iðnaðardeildar atvinnudeildar háskólans takmarkast alls ekki eingöngu við rannsóknir byggingarefna, þó að það hafi verið meginþáttur starfseminnar til þessa. Það hefur ávallt verið ætlunin að byggja þar upp sjálfstæða rannsóknastarfsemi og upplýsingaþjónustu til þess að vinna að bættu skipulagi og aukinni tækniþróun við húsbyggingar. Þetta kemur aftur greinilega fram í meðfylgjandi áætlun. Við teljum því sjálfsagt, að þessu fjármagni sé beint til byggingarefnarannsókna iðnaðardeildar atvinnudeildar háskólans vegna þeirra rannsókna til endurbóta á byggingarháttum og lækkunar á byggingarkostnaði, sem hljóta að teljast sjálfsagðar við þá stofnun. Aðrar stofnanir koma ekki til greina, enda óeðlilegt að byggja upp fleiri stofnanir á sama sviði.“ Hv. þm. hefði því átt að vita betur, og hann hefði getað sparað sér þau mörgu orð, sem hann hafði um þetta ósamræmi, sem í raunveruleikanum er hvergi til, en hefur á einhvern óskiljanlegan hátt myndazt í hans eigin hugmyndaheimi. Að síðustu vék hv. 1. þm. Vestf. að því, að inn í frv. þetta vantaði ákvæði um það, að verksalar einir skyldu ekki græða á lækkun byggingarkostnaðar, eins og hann vildi telja að reynslan hafi verið í sumum tilfellum áður. Mér kom þessi yfirlýsing hv. þm. dálítið einkennilega fyrir. Ég held, að flestir hv. þm. geti verið því sammála, að slíkt ákvæði ætti að sjálfsögðu lítið heima í lögum eða frv. eins og því, sem við erum hér að ræða nú. Auk þess veit ég ekki betur en samningsrétturinn um kaupgjald sé viðurkenndur í þessu landi. Ég veit ekki til þess, að það sé farið að skipa með lögum hér frá hv. Alþ. því, hvað einstakar stéttir eigi að taka í kaup og kjör. Ég þekki það ekki. Ég held, að ég hafi nú svarað því flestu, sem ég á annað borð tel að hafi þurft að svara og fram kom í ræðu hv. 1. þm. Vestf. Ég vil svo að endingu aðeins undirstrika meginkjarnann í því máli, sem við hér erum að ræða. Hann er þessi: Það liggur fyrir, að byggingarkostnaður á Íslandi er langtum hærri en hann gerist nokkurs staðar meðal menningarþjóða í kringum okkur. Það liggur einnig fyrir, að ein allra öruggasta leiðin til þess að lækka þennan byggingarkostnað sé sú að stórauka rannsóknarstarfsemi og tilraunastarfsemi í byggingariðnaðinum og gera almenningi kunnar þær niðurstöður, sem kunna að fást við slíkar rannsóknir. Það liggur í þriðja stað fyrir, að þá stofnun í landinu, sem farið hefur með þessar rannsóknir, skortir algerlega fé til þess að geta framkvæmt þær, svo að nokkru verulegu gagni geti komið. Frv. er flutt til þess að koma til móts við þær óskir, sem hafa komið fram frá þessari stofnun um aukið fjárframlag. Ég er ekki að segja það, þó að þetta frv. verði samþykkt, að málið sé þar með leyst eða það sé endilega leyst á þann hátt, sem réttast er og hagkvæmast. En ég fullyrði, að þetta mundi vera verulegt spor til þess að höggva á þann hnút, sem er í þessum málum. Ég vil því treysta því, þangað til annað reynist réttara, að hv. þm. fáist til þess að samþykkja þetta frv.



Herra forseti. Ég skal vera stuttorður. Ég vil aðeins svara hér nokkrum athugasemdum, sem hv. frsm, minni hlutans gerði. Hann viðurkenndi í sinni ræðu, sem er raunverulega meginatriði þessa máls, að frv. ber það ekki með sér, að það fé, sem hér er ætlazt til að lagt sé fram til byggingarrannsókna, eigi að vera viðbót við það fé, sem lagt er fram á fjárlögum árlega, enda kemur það skýrt fram í 1. gr. frv., að það er ekkert ákveðið um það og enginn vafi á því, að ef frv. verður samþykkt óbreytt, þá mundi fjárveitingarvald, m.a. fjvn., líta svo á, að það væri séð fyrir fé til þessara efnarannsókna með þeim tekjustofni, sem hér er löggiltur, og þyrfti ekki frekar um það að hugsa. Þess vegna er það alveg nauðsynlegt, ef á að hafa þetta sem viðbótarfé, að þá sé frv. breytt, og ég vil undirstrika það, eins og ég tók fram í minni ræðu, að ég tel það meginástæðuna fyrir því, að ekki eigi að samþ. frv., enda er það svo illa undirbúið á öllum sviðum, að það nær ekki þeim tilgangi, sem til er ætlazt. Það er einnig mjög mikill ágreiningur meðal þeirra aðila, sem frv. var sent til umsagnar. M.a. leggur húsnæðismálastjórn beinlínis til, að frv. verði fellt, af því að málið sé ekki nægilega vel undirbúið. En aðallega stóð ég nú upp til þess að leiðrétta þann misskilning hjá hv. frsm., að mín framsöguræða skyldi skoðast þannig, að ég væri andvígur rannsóknum, því að það er ég alls ekki, síður en svo. Ég viðurkenni, að rannsóknir í þessu máli mundu geta bætt verulega úr. En ég viðurkenni ekki, að það sé einhlítt. Það er ýmislegt fleira, sem þarf að gera í málinu, en aðeins rannsóknirnar, og þar eru atriði, þar sem hægt er að ná betri og fljótari árangri en með rannsóknum, þó að þetta fé sé veitt til þeirra. Það var vegna þessara ummæla, sem ég vildi aftur taka til máls og mótmæla því, sem hv. frsm. sagði um þetta atriði. Ég skal svo ekki eyða tíma í að karpa um aukaatriði, en vil enn benda á, að flestir þeir aðilar, sem um málið fjölluðu og sendu umsögn til deildarinnar, voru á þeirri skoðun, að málið þyrfti betri undirbúning.



Herra forseti. Í þeirri ræðu, sem hv. 1. þm. Vestf. lauk núna, sagði hann, að annar sá aðili, sem ekki mælti með frv., en hafði fengið það til umsagnar, húsnæðismálastofnun ríkisins, hafi mælt gegn því, af því að hún teldi málið svo illa undirbúið. Það vill nú svo til, að rökstuðningur húsnæðismálastofnunarinnar fyrir því, að hún mæli ekki með samþykkt þessa frv., er engan veginn þessi, heldur, eins og hér er sagt í nefndaráliti, „að hún leggi ekki með samþykkt þess nú, þar sem mál þetta sé nú í athugun hjá atvinnumálanefnd ríkisins.“ Það er allt annað. Þegar svona er gengið á snið við sannleikann, þá er hægt að mistúlka málið rækilega í löngu máli, og áframhaldið var eftir þessu hjá hv. þm. Hann sagði, að langflestir þeirra aðila, sem hefðu fengið málið til umsagnar, hefðu mælt gegn því, af því að það væri svo illa undirbúið. Það liggur þó hér fyrir svart á hvítu, og það veit formaður hv. heilbr.- og félmn. vel, að Verkfræðingafélagið mælti með því, að Arkitektafélag Íslands mælti með því, að iðnaðardeild atvinnudeildar háskólans mælti með því og að rannsóknaráð ríkisins mælti með því, en tveir aðilar hins vegar töldu ekki, af þeim ástæðum, að málið væri annars staðar í athugun, ástæðu til þess að mæla með samþykkt frv. nú. Þetta er sannleikur málsins. Málið er ekkert umfangsmikið. Það er eingöngu um það að verja tiltölulega lágri upphæð til eins aðila, sem annast rannsóknarstarfsemi í þjónustu byggingarmálanna í landinu, hefur til þess knappt fé og þyrfti sannarlega að fá þessa upphæð og hærri til þess að geta starfað. Það er trú margra manna, að rannsóknarstarfsemi í þjónustu byggingarmálanna mundi geta að einhverju leyti dregið úr óhóflegum kostnaði bygginga hér á landi. Þess vegna leggjum við til, að þetta litla frv. um það að verja nokkrum hundruðum þús. kr. til þessarar rannsóknarstarfsemi í þjónustu byggingarmála sé samþykkt, og þætti engin ofrausn. Allir aðilarnir játa, að það þyrfti í raun og veru miklu meira fé til þessarar starfsemi. Bæði húsnæðismálastofnun ríkisins og Iðnaðarmálastofnun Íslands, sem þó mæltu ekki með frv., viðurkenna, að þörfin fyrir fé til þessarar þjónustu og starfsemi sé mikil. Og það vitum við ósköp vel, sem mælum með þessu frv., að það hefði verið ástæða til að ætla til þess meira fé en nú er á fjárlögum og þetta frv. ætlast til að lagt sé til þessara mála í viðbót. Hitt er svo bara af ásettu ráði til þess að drepa málinu á dreif, þegar hv. 1. þm. Vestf. fer að tala um, að það hefði átt að vera í þessu frv. mýmargt annað, sem haft geti áhrif á byggingarkostnað í landinu og dregið úr óhóflegum kostnaði við byggingarstarfsemi, eins og t.d. lóðaokrið í Reykjavík og eins og t.d. það, að það sé hnoss, sem nokkrum útvöldum falli í skaut, að fá lóð hér í Reykjavík. Þetta er alveg satt hjá honum. En hvaða erindi átti það inn í frv. um litla fjárveitingu til rannsókna á byggingarstarfsemi? Ég skyldi vera flutningsmaður með honum um það, ef hægt væri að lögbinda það, að það að fá lóð hér í Reykjavík væri ekki hnoss handa einhverjum gæðingum bæjarstjórnarinnar og þeirra fjölskyldna, sem að henni standa, og svo séu þessar lóðir seldar fyrir tugi þúsunda, marga tugi þúsunda, þeim sem þurfa á lóðum að halda, þegar er búið að veita sama gæðingnum kannske lóð ár eftir ár. Það er alveg rétt, þetta er ófögnuður, sem þyrfti að ráða bót á, en átti ekkert erindi inn í þetta frv., og þess vegna alger útúrdúr og krókaleið, langt frá efni þessa frv., þegar hann fór að tala um það langt mál. Tæknin t.d., að skriðmót skuli ekki lækka byggingarkostnað, það er rétt, það er ófremdarástand. En það er allt annað mál en lítils háttar styrktarstarfsemi við rannsóknarþjónustu á vegum háskólans. Þetta fylgir einkarekstrinum, einkaframtakinu, einkabraskinu, að maður, sem hefur haft fjármagn til þess að eignast fyrir nokkra tugi þús. eða hundruð þúsunda kannske tæki, sem heitir skriðmót, sem gerir það ódýrara að steypa upp hús, hann hefur aðstöðu til þess og hefur víst alveg fullan rétt til þess að okra á því, ef aðrir hafa ekki aðstöðu til þess að keppa við hann um þetta og lækka þannig hans álagningu á þessa þjónustu. Þetta hefur gerzt hér, það er alveg rétt, að sú nýja tækni, sem kallast skriðmót, hefur ekki orðið til þess að draga úr byggingarkostnaði, því miður. En ekki skyldi standa á mér, ég hygg ekki heldur á hv. 4. þm. Reykn., að vera meðflutningsmenn að frv. um það að koma í veg fyrir okurstarfsemi og einkagróðabrall í landinu í sambandi við byggingarmál. En það er önnur saga.



Herra forseti. Ræða hv. 1. þm. Vestf. hér áðan gefur ekki tilefni til mikilla andsvara. En það virtist eins og hann væri nú horfinn frá því flestu, sem hann hélt fram í fyrri ræðu sinni, og er ekki nema allt gott um slíkt að segja. Það eru tvö atriði, sem ég vildi aðeins víkja að og hann vék að í seinni ræðu sinni, þó að hv. 4. landsk. hafi að vísu að nokkru leyti tekið af mér ómakið að því er annað atriðið varðar. Hv. þm. vildi enn þá halda því fram, að það væri ekki hægt að samþykkja frv. okkar, sem hér er til umr., vegna þess að það væru ekki ljós ákvæði í því um, að hér ætti að vera um viðbótarfé að ræða auk þess fjármagns, sem veitt er á fjárlögum til þessarar starfsemi á hverju ári. Ég sagði, að það væri rétt, að það stæði ekki beinum orðum í lagagreinum frv., en ég teldi, að öllum, sem læsu frv. og grg. þess og álit okkar í minni hl., væri þetta ljóst. Auk þess held ég, að eftir þær umr., sem hér hafa orðið um þetta frv., geti ekki verið nokkur vafi á því, að til þess sé ætlazt. Það er ein af algengustu lagaskýringarleiðum, að ef lög þykja ekki kveða nógu ákveðið á um einhver ákveðin atriði, þá er leitað í umr. á þingi, hvort ekki finnist upplýsingar þar um tilgang löggjafans. Í þessu tilfelli hefur verið á þetta atriði minnzt af hv. þm., og ég sem annar flm. frv. hef tekið það skýrt fram, að til þess er ætlazt, að þetta sé viðbótarfé við það fjármagn, sem hefur á undanförnum árum runnið til byggingarefnarannsókna iðnaðardeildar háskólans. Vegna þessa atriðis eins getur hv. þm. því ekki staðið á móti frv. Þá er það hitt atriðið, sem ég ætla að fara um örfáum orðum. Hv. 1. þm. Vestf. er um vinnubrögð hér á þingi á margan hátt til fyrirmyndar, hann hlustar mjög gjarnan á umr. og virðist stundum óhræddur við að segja sínar skoðanir á málum og mönnum. Því verð ég að segja, að mér fannst það ákaflega sárt að heyra hann hér í þessum ræðustól blákalt og að því er ég tel vísvitandi fara með eintómt skrök. Hann hélt því fram, að þeir umsagnaraðilar, sem við sendum frv. þetta til umsagnar og eru, eftir því sem ég man bezt, sjö, hefðu allir tekið fram, að ótímabært væri að samþykkja frv., vegna þess að það væri svo illa undirbúið. Sannleikurinn í þessu máli er sá, eð ekki einn einasti af þessum sjö umsagnaraðilum víkur að þessu einu orði. Það er alger uppspuni frá rótum hjá hv. þm., að þessir umsagnaraðilar haldi þessu fram. Hitt er svo annað mál, sem hv. 4. landsk. þm. kom inn á, að tveir af þessum sjö umsagnaraðilum leggja til, að samþykkt frv. verði frestað, og þeir gera það á þeirri forsendu, að málið sé í athugun annars staðar. Þeir taka það fram, að meiri hl. atvinnumálanefndar ríkisins hafi gert ákveðnar tillögur um fjáröflun til rannsóknarstarfsemi almennt í landinu og sent þessar tillögur til ríkisstj. og þar séu þær nú í athugun. Þessar einar eru ástæðurnar fyrir því, að þessir tveir aðilar telja sig ekki geta mælt með samþykkt frv., eins og hinir aðilarnir allir gera. Ég sé svo ekki ástæðu til að orðlengja þessar umræður meira en orðið er. En ég hygg, að eftir þau orðaskipti, sem hér hafa orðið út af þessu máli, megi öllum hv. þm. vera það ljóst, að þær mótbárur, sem hv. 1. þm. Vestf. og þeir í meiri hl. heilbr.- og félmn. hafa uppi gegn því, að frv. verði samþykkt, eru allar mjög veigalitlar, sumar algerlega órökstuddar, og það sem verra er, sumar af þeim eru hreinn tilbúningur.



Herra forseti. Ég vil ekki láta því ómótmælt, að hv. frsm. minni hl. ber í það á mig, að ég fari með rangt mál og lygar hér í sambandi við þetta mál, eins og hann sagði hér áðan. Sannleikurinn er sá, að hann notfærir sér það, hv. þm., að fskj. hafa ekki verið birt vegna þess, hversu þetta var lengt mál. En ef hann vill leggja tíma í það að lesa þessi skjöl, mun hann sjá, að það er enginn af þeim, sem leggur til, að frv. sé samþykkt. Menn benda á, að það sé þörf á tekjunum, tveir af þeim vilja ekki, að frv. sé samþykkt, en hinir benda á, að það sé hægt að fara allt aðrar leiðir, m.a. að leggja nokkuð af kostnaði á byggjendur. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. að vera að koma hér og bera skrök á mig um þessi mál. Hann ætti bara að setjast niður og lesa umsagnirnar, svo að hann geti séð, hvað þessir aðilar hafa sagt um málið. Ég vil ekki vera að eyða tíma hv. Alþingis hér til þess að vera að þjarka um svona atriði, en þessi ungi maður ætti að venja sig á í framtíðinni að lesa betur þau skjöl, sem hann ætlar að leggja út af, til þess að vera ekki að fara með svona fleipur eins og hana gerði hér áðan.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. 1. þm. Vestf, vill enn halda í af þrákelkni, að ég fari rangt með, þegar ég vitna í umsagnir þeirra aðila, sem við sendum þetta frv. til umsagnar. Ég vil ekki misnota það tækifæri, sem ég hef hér til þess að segja örfá orð út af seinustu ræðu hans, til þess að lesa upp allar þær umsagnir, sem hafa borizt, enda tekur hv. þm. það sjálfur fram í áliti sínu, meirihlutaáliti heilbr.- og félmn., að þær séu allt of langt mál, til þess að hægt sé að birta þær með nál. þeirra meirihlutamanna. Ég staðhæfi, að fjórir aðilar af þeim sex eða sjö, sem við sendum frv, til umsagnar, taka ákveðna, jákvæða afstöðu með því, að frv. verði samþykkt. Ég tek það fram í grg. minni, að þá greini á um það suma hverja, hvort eðlilegt sé að leggja þetta gjald allt á ríkissjóð eða eigi að skipta því á milli byggjenda og ríkissjóðs. Um það er ágreiningur, og ég tek það fram í nál. mínu. Hitt stendur óhaggað, að fjórir af sex eða sjö aðilum, sem fengu þetta frv. til umsagnar, mæla með því, sumir alveg óbreyttu, aðrir telja, að heldur hefði átt að skipta útgjöldum þessum á byggjendur og ríkissjóð. Þeir hv. þm., sem vildu kynna sér, hvor okkar fer hér með rétt mál, hafa að sjálfsögðu tækifæri til þess með því að lesa þessar umsagnir, - ég er með þær hér í höndunum og legg þær fram á lestrarsal hér á eftir.



Herra forseti. Efni þess frv., sem hér er til umr. á þskj. 238, er einungis það að heimila ríkisstj. að leyfa tilbúning og sölu innanlands á öli, sem inniheldur 3½% af vínanda að rúmmáli, í stað þess að nú er leyft aðeins 2¼% af öli, sem búa má til og selja hér á innlendum markaði. í gildandi lögum frá 1954 hefur ríkisstj. heimild til þess að leyfa að framleiða öl, sem inniheldur meira en 2¼% af vínanda til útflutnings. Á því yrði þá engin breyting, hvort sem þetta frv., sem hér er til umr., yrði samþykkt eða fellt, það ákvæði stendur þá óhaggað. Efnisbreytingin er því engin önnur en sú, að leyft verði að framleiða hér og selja öl með 3½% vinanda innihaldi í stað 2¼%, sem nú er leyft. Öll ummæli hv. flm. um auknar útflutningstekjur af öli, ef frv. yrði samþykkt, eru staðlausir stafir, því að samkv. gildandi lögum eru hér engar hömlur settar á framleiðslu og sölu á öli til útflutnings, hversu mikið sem það kynni að innihalda af vínanda. Það er því beinlínis villandi, sem sagt er í grg. frv., að ef frv. þetta yrði samþykkt, veittist ríkisstj. heimild til þess að leyfa tilbúning og sölu öls á innlendum markaði og til útflutnings, sem hefur inni að halda 3½% af vínanda að rúmmáli, því að þetta leyfi er þegar fyrir hendi. Með þessu er verið að reyna að telja almenningi trú um, að nú sé fyrst verið að leyfa að búa til sterkara öl til útflutningsins og að það út af fyrir sig skapi þjóðinni svo og svo mikinn gjaldeyri, sem henni er sannarlega þörf á. Mér þykir rétt að benda á þetta atriði, og þá jafnframt á hitt, að breytingin, sem borin er fram í þessu frv., er sú ein að hækka vínandainnihald þess öls, sem leyfa skal sölu á innanlands, úr 2¼ upp í 3½%. Og breytingin á lögunum er engin önnur, ef frv. er samþykkt óbreytt. Þó að menn greini mjög á um það, hvaða leið sé heppilegust til þess að draga úr neyzlu áfengra drykkja og jafnframt að milda þær afleiðingar, sem því eru samfara að neyta vínanda í óhófi, þá virðist þó lítill eða enginn ágreiningur vera um það, að of mikil áfengisnautn er böl. Hve mikið það böl er, fer svo allt eftir því, á hvaða stigi ofdrykkjan er. Ég tel, og ég er áreiðanlega ekki einn um þá skoðun, að áfengisnautn íslendinga í dag sé svo stórkostlegt böl, að það sé eitt stærsta böl þjóðarinnar, miklu meira böl og miklu meira vandamál en nokkurt annað eitt vandamál, sem þjóðin á við að stríða. Ég veit ekki, hvort hv. flm. er sömu skoðunar, en ég vil þó benda á, að síðasti málsliður í 5. mgr. grg. á bls. 2 gefur fullt tilefni til að halda, að ástand það, sem hér ríkir í áfengismálunum, eftir því sem hann sjálfur lýsir því, sanni að verulegu leyti ummæli mín um þetta atriði, en þar stendur orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Glæpir vaxa, afbrotum fjölgar, sívaxandi drykkja meðal unglinga veldur stórkostlegum glæpafaraldri meðal þeirra, slysum og jafnvel manndrápum.“ Þetta eru ekki mín orð, þetta eru orð hv. flm. í lýsingunni á ástandinu, eins og það er í dag, eftir að búið er að gefa þjóðinni það frjálsræði, sem sótzt var eftir 1954, sem ég mun koma að síðar. Er unnt að benda á nokkurt annað böl, sem við eigum við að stríða, sem skapar landi og þjóð jafnmargþættar hörmungar? Ég fullyrði, að svo sé ekki. Ég hygg, að hv. flm. sé mér þar sammála. Og þetta ástand í áfengismálum okkar ríkir nú hér með vaxandi glæpum og afbrotum, sívaxandi drykkju meðal unglinga, stórauknum glæpaferli þeirra, stórauknum slysum og jafnvel manndrápum, þrátt fyrir breytingarnar, sem gerðar voru á áfengislögunum 1954 til mikils frelsis í sölu áfengis, - þótt ölið væri að vísu ekki leyft þá, - sem allt átti að bæta þáverandi ástand, en því miður hefur versnað á þann hátt, sem hv. flm. lýsir svo greinilega í grg. Mun þessi sorglega reynsla af því frelsisspori, sem þá var stigið, vera orðin þjóðinni æði dýrkeypt, úr því að árangurinn er orðinn svo sem hér segir og sjálfur hv. flm. hefur lýst svo raunalega í sinni grg. Þegar það er viðurkennd staðreynd, að áfengismál okkar séu eitt mesta eða jafnvel allra mesta bölið, sem við eigum við að stríða, þá ber okkur skylda til að taka höndum saman og beita okkur fyrir því að leysa þann vanda, og það er alveg sérstaklega skylda hv. alþm. Fjöldi manna mælir svo, að þeir vilji það af heilum huga. En mjög stór hópur þeirra manna mælir hér af engum heilindum. Þeir meta langflestir meira gleði hins sterka við glasaglaum og nautn, sem veitir ákveðinn unað, á meðan henni er haldið innan takmarka skynsemi og velsæmis, en sorgir hinna veiku, sem falla fyrir freistingunum, sjálfum sér, fjölskyldu sinni og þjóðinni til ómetanlegs tjóns og armæðu, og í krafti þessa mats á málinu krefjast þeir meira frelsis fyrir þann sterka og meiri sorga fyrir þann veika, þótt það samtímis færi miklu meira böl yfir alla þjóðina í heild. Þegar ég sat hér á Alþingi um allmörg ár sem formaður hv. fjvn., taldi ég það eina af skyldum mínum að kynna mér nokkuð ástandið í áfengismálum þjóðarinnar, engu síður en ástand í ýmsum öðrum málum, til þess að geta myndað mér skoðun á því máli sem öðrum, er Alþingi lagði framlög til. Ég vissi áður, að hér mundi vera margt, sem þyrfti að umbæta, en mig dreymdi þó aldrei um það, að ég ætti eftir að sjá ég kynnast því hyldýpi af ömurleika og sorg, sem ofdrykkjan hafði steypt ýmsum mætum þjóðfélagsþegnum í. Sé nokkur sá maður, sem ber á það brigður, að hér sé um mikið vandamál að ræða, þá er það vegna þess og þess eins, að hann hefur ekki lagt á sig að kynnast ástandinu, eins og það er raunverulega. Þess er ekki að vænta, þó að við séum allir á einu máli um það, að hér séum við að glíma við eitt mesta vandamál þjóðarinnar og brýna nauðsyn beri til þess að ráða á því skjóta og góða bót, þá séum við jafnsammála um það, hvernig vandann skuli leysa. Og um það atriði eitt stendur deilan og torveldar allar viturlegar umbætur. Þessi afstaða til hins mikla vanda er mannleg, en hún er eigi að síður skaðleg fyrir alla þjóðarheildina. Það ber því ekki að harma það eða vita, að málið er flutt hér á Alþingi í því formi, sem það hefur verið flutt hér, þótt það sé á annan hátt en margir óska. Það gefur a.m.k. tilefni til umræðna. Og ég tel þeim tíma ekki illa varið, sem varið er til umræðu um þetta mikla vandamál hér á Alþingi. Vera mætti, að eitthvað gott mætti af því leiða. Nú liggur hér fyrir hv. deild ein till. á þskj. 238, og ætlast hv. flm. til þess, að hún bæti að verulegu leyti úr því böli, sem áfengisnautnin leiðir yfir þjóðina. Þótt till. þessi um tilbúning og sölu á öli innanlands, sem inniheldur meira en 2¼ % af vínanda, sé ekki ný, því að hún er borin fram í frv. bæði 1947 og 1954 og felld í bæði skiptin, þá eru þó meginrökin fyrir flutningi hennar alveg spánný og hafa aldrei komið fram fyrr. En þau eru sem hér segir, orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „En meginröksemdir sínar telur hv. flm. vera þær, að slíkt bann sem nú er á áfengu öli sé móðgun við menningarþroska og frelsiskennd íslenzkra þegna.“ - Þetta er meginástæðan fyrir því að bera tillöguna fram - og einnig að með slíku banni sé ekkert samræmi í framkvæmd áfengismála, þegar leyfð sé sala og neyzla sterkra drykkja, en fordæmd neyzla á veikustu tegund áfengis. Önnur rök, sem hv. flm. leggur þó ekki eins mikla áherzlu á, eru, að frv., ef að lögum verður, mundi draga úr leynibruggi öls, gefa ríkissjóði drjúgum meiri tekjur og breyta á ýmsan hátt til hins betra drykkjuósiðum. En allt eru þetta rök, sem áður hafa verið færð fram af öðrum aðilum og eru ekki ný. Og í sambandi við það þykir mér rétt að skýra nokkuð frá þeim átökum, sem urðu hér á hv. Alþingi um þessi atriði, er núv. áfengislöggjöf var til umr. og endanlega .samþykkt árið 1954. Ég þykist vera nokkuð kunnugur þeim málum, vegna þess að ég átti mjög mikinn þátt í því, hvernig gengið var frá þeim lögum á þeim tíma. Á Alþingi 1950 var flutt þáltill. af Sigurði Bjarnasyni, þar sem skorað er á ríkisstj. að láta fara . fram fyrir næsta Alþingi endurskoðun á áfengislöggjöfinni í þeim tilgangi að stuðla að hóflegri og skynsamlegri meðferð áfengra drykkja, eins og segir í tillögunni. Þessi till. fékk þó ekki afgreiðslu, en í umr. um hana tók þáv. og núv. hæstv. dómsmrh., Bjarni Benediktsson, fram, „að áfengislöggjöfina verði að endurskoða, svo að skynsamleg og hófleg notkun áfengis geti átt sér stað.“ Þetta eru hans óbreytt orð. Hann segir enn fremur: „Ég þarf ekki að taka það fram, að ég vil láta þá skipun verða á þessum málum, að drykkjuskapur geti minnkað og orðið sem hneykslisminnstur.“ Hæstv. dómsmrh. skipaði síðan fimm manna nefnd, þann 28. apríl 1951, til þess að endurskoða áfengislöggjöfina og færa hana í það form, að unnt verði að ná þessum höfuðtilgangi, sem hann lýsti hér í sinni ræðu. Og ráðherra skipar nefndina þannig, að sem flest sjónarmið komi fram frá öllum þeim, sem um þessi mál höfðu rætt og töldu, að breytingar á löggjöfinni væru mjög aðkallandi fyrir þjóðina. Á Alþingi 1952 leggur ráðherra fram frv. til áfengislaga á þskj. 33 ásamt ýtarlegri grg. frá þeirri n., sem hafði unnið að þessum málum og m.a. samið frv. og grg. Mesti ágreiningurinn í n. varð um 1. gr. frv., hvernig hún skyldi orðuð, enda skyldi sú grein marka þá stefnu, sem ætlazt var til að yrði ríkjandi í áfengismálum hér að lögunum óbreyttum. Fjórir af fimm nm. urðu sammála um, að greinin skyldi orðast þannig: „Tilgangur þessara laga er sá að stuðla að hóflegri meðferð áfengis og vinna gegn misnotkun þess.“ Einn nefndarmannanna, Brynleifur sál. Tobíasson, vildi hins vegar orða greinina þannig: „Tilgangur þessara laga er sá að stuðla að því, að meðferð áfengis verði með þeim hætti, að neyzla þess verði takmörkuð sem mest má verða og komið verði í veg fyrir drykkjuskap og hinar hættulegu afleiðingar hans.“ Um þessa orðun var raunverulega höfuðágreiningur í n. og raunverulega ekki um neitt annað. Á þinginu 1952 fékk frv. ýtarlega athugun. Voru bornar fram eigi færri en 50 brtt. við frv., sem langflestar miða að því að tryggja sem bezt megintilgang frv., eins og hann var markaður í ummælum hæstv. ráðh. og af nefnd þeirri, sem undirbjó frv. M.a. kom fram till. um að fella niður heimild til þess að framleiða sterkt öl til sölu innanlands, því að það var upphaflega í frv. Frv. náði ekki fram að ganga á þessu þingi, en var flutt á ný á þinginu 1953 og þá óbreytt að öðru leyti en því, að heimildin til að leyfa framleiðslu á sterku öli til sölu innanlands hafði verið felld niður úr frv., og það var vegna umr. á Alþingi árið áður, er hæstv. ráðh., sem þá lagði frv. fram, vissi, að fyrir frv. óbreyttu fengist ekki nægjanlegt þingfylgi. Á því þingi komu fram flestar þær brtt., sem áður höfðu verið fram bornar, og voru ýmsar þeirra, sem miðuðu að því að tryggja meginstefnu frv., samþ., en aðrar felldar. Var þar m.a. samkomulag um að breytu 1. gr. laganna svo sem hér segir: „Tilgangur laga þessara er sá að vinna gegn misnotkun áfengis í landinu og útrýma því böli, sem henni er samfara.“ Með samþykkt þessarar tillögu fellir Alþingi það ákvæði í frv. að stuðla að hóflegri meðferð áfengis í landinu, en tekur upp í greinina í staðinn ákvæði um að útrýma því böli, sem samfara er misnotkun áfengis í landinu. Og á þessu er reginmunur. Varð frv. að lögum á þessu þingi og 1. gr. þess samþ. þannig, og hafa lögin engum breytingum tekið síðan. Það er engum vafa bundið, að það, að till. Brynleifs heitins Tobíassonar, að neyzla áfengis verði takmörkuð sem mest má verða, er felld í nefndinni og fæst ekki síðar tekin upp í þinginu, stafar beinlínis af því, að ekki þótti rétt að setja slíkt ákvæði inn í lögin, svo lengi sem ríkissjóður byggði afkomu síná á sölu áfengis og þeim gróða, sem af henni fékkst. Ef það hefði ekki verið, hefði engin fyrirstaða verið að fá greinina samþykkta eins og hún var orðuð af minni hl. nefndarinnar. En sé þetta athugað í ljósi þessara staðreynda, sést bezt á orðalagi 1. gr., hversu sterkur vilji er fyrir því í þinginu að takmarka svo sem unnt er áfengisneyzluna. Að gengið var inn á margvíslega rýmkun á sölu áfengis og meira frelsi, var beinlínis vegna þess, að sett voru ný ákvæði samtímis í löggjöfina um miklu meiri og víðtækari fræðslu í þessum málum og enn fremur ákvæði um miklu meira eftirlit með framkvæmd l., sem hvort tveggja átti að miða að því að skapa hér betri umgengnissiði í sambandi við vínnautn og meira frjálsræði, en það töldu andstæðingar allra hafta um notkun áfengis þá eins og nú höfuðnauðsyn, til þess að unnt væri að skapa hér drykkjumenningu á borð við þá menningu, sem komin væri á meðal flestra menningarþjóða utan Íslands. Hér tókst samkomulag á milli þeirra tveggja aðila, sem voru með og móti því að reyna þetta frelsi, gegn miklu viðtækara eftirliti og miklu víðtækari fræðslu í þessum málum. Þau ákvæði l., sem gáfu meira frelsi, voru öll og eru öll enn notuð til hins ýtrasta. Hin, sem áttu að tryggja umbæturnar, hafa verið og eru enn meira og minna vanrækt, enda er árangurinn sá, sem sjálfur hv. flm. hefur lýst og ég hef hér bent á á öðrum stað í ræðu minni. Hvernig hefur t.d. verið um framkvæmd 31. gr. l., en hún mælir fyrir um, hvernig haga skuli fræðslu um þessi mál í skólum landsins? Samkvæmt ákvörðun laganna hefur ráðuneytið gefið út reglugerð um, að eigi skuli varið minni tíma til kennslu í hverjum skóla en sem svarar tveimur klukkustundum á mánuði hverjum, og mörg önnur ákvæði til tryggingar fræðslunni. En ég spyr: Er framkvæmdin þannig í öllum skólum landsins? Mér er ljóst, að í sumum skólum þekkist hún ekki, í öðrum skólum er hún veitt sem svarar 45 mínútum á öllu skólaárinu - og alls staðar í meiri og minni molum og hvergi svo sem lög og reglur mæla fyrir um. Er þetta ærið íhugunarefni, og má ekki við svo búið standa lengur, því að það er vitanlegt, að einmitt fyrir það, að þessi þátturinn var ekki uppfylltur, er ástandið í málunum eins og hv. flm. lýsir í grg. Þau skilyrði voru sett fyrir leyfi til vínsölu, að veitingahús hefðu á boðstólum mat og fjölbreytta óáfenga drykki við hóflegu verði og væru enn fremur fyrsta flokks að því er snerti húsakynni og þjónustu. Hefur þessum ákvæðum verið fylgt? Er það t.d. hóflegt verð að selja gosdrykkjarflösku því verði, að ódýrara sé að drekka þar vín en gosdrykki? Eða selja þeir staðir, sem hvorki hafa á boðstólum óáfenga drykki við hóflegu verði né mat, áfengi ólöglega, og þeir eru alls ekki fáir hér í þessum bæ og kannske víðar á landinu? Og ef svo er, hvers vegna er þeim þá ekki lokað? Hve mikið böl leiða ekki þessir staðir, sem safna til sín stórum hópum manna og hafa allar dyr sínar opnar fyrir viðskiptavinum langt fram á nætur, yfir þegna þjóðfélagsins? Og hve oft er það ákvæði 16. gr. brotið, að áfengi má ekki afhenda né veita mönnum, sem bersýnilega eru ölvaðir? Ef þetta ákvæði eitt væri haldið, mundi áfengisbölið minnka stórkostlega og verða allt miklu auðveldara viðfangs. En í hvaða húsum hér er hætt að selja manni eða afhenda manni áfengi, þegar sér á honum? Hér er langt frá því, að sé staðar numið, og þarf eigi lengi ,að staldra við á veitingastöðunum til að sannfærast um það. Og ég vildi nú gjarnan mælast til þess, að hv. flm. gæfi sér tíma til þess að rölta á þessa staði til þess að sjá, hvort þessi ákvæði laganna hafi verið uppfyllt. Hann kynni þá að vilja a.m.k. taka inn í frv. einhver frekari ákvæði um viðurlög, t.d. að taka veitingaleyfi af þeim húsum, sem gerbrjóta ekki einu sinni, heldur daglega þetta ákvæði laganna. Þegar þær tilslakanir voru gerðar að leyfa fleiri útsölustaði en áður var, voru þau rök þung á metaskálunum, að þetta mundi bæta úr þeim vanda, sem gistihússkorturinn skapaði. Þetta voru ein af þeim sterku rökum, sem voru færð fram fyrir því. En hafa menn þotið í það að koma hér upp gistihúsum vegna þeirra ákvæða? Nei, þessi fríðindi notuðu menn miklu fremur til þess að koma upp matstofum og samfara þeim einnig drykkjustofum og alls konar gleðikrám, sem mjög vafasamur menningarauki er að, þegar öll kurl eru komin til grafar. Það voru þeir aðilar, sem notuðu sér öll fríðindin. Ég gæti rakið þessi mál miklu nánar, en skal þó ekki fara frekar út í þau atriði að sinni. Þá þykir mér rétt að snúa máli mínu beint til hv. flm. frv. Telur hv. flm. raunverulega, að verði frv. að lögum óbreytt, þá bæti það verulega úr þeim vanda, sem hér er til staðar? Er það hans óraskanlega skoðun, að þá fækki glæpum, þá fækki afbrotum, þá dragi úr drykkju meðal unglinga, þá fækki slysum og manndrápum, þá minnki drykkjuósiðir og þá sé hreinþvegin af móðgun við menningarþroska og frelsiskennd íslenzkra þegna? Þetta skilst mér að hafi verið hans skoðun, þegar hann flytur þetta frv. Eða er hv. flm. að mæla öll þessi stóru orð bara til að blekkja hv. alþm., sem eiga hér að gera upp huga sinn á undan atkvgr.? Heldur hv. flm. virkilega, að enginn hv. alþm. hafi á sinni löngu þinggöngu kafað dýpra en svo í sambandi við þennan þjóðarvoða, að hann við að hlusta á þessi rök finni þar allan sannleikann? Það getur vel verið, að hann, sem setið hefur svo skamman tíma á þingi, haldi, að þetta sé mögulegt. Ég get fullvissað hann um, að þingmenn þurfa miklu meira til þess að skipta um skoðun í þessu máli heldur en það. Ef till. fylgdi einhver till., sem tryggði, að sala hinna sterku drykkja færi minnkandi með ölsölunni, eða einhverjar raunhæfar till. til þess að skapa drykkjumenningu, sem menn svo kalla, þá væri hægt að ræða um þessi atriði. En hér er aðeins um það eitt að ræða að bæta við áfengisneyzluna í landinu og síðan fullyrt, að allt hitt komi af sjálfu sér. En svo einfalt er málið því miður ekki. Heldur til dæmis hv. flm., að það yrði framvegis einhver þriggja og hálfs prósents ölblær á rússagildunum í háskólanum, burtfarargleðigildum menntaskólamanna eða árshátíðargildum skólamanna yfirleitt, ef frv. yrði samþykkt, svo að nefnd séu aðeins nokkur dæmi, þar sem menningarþroskinn og frelsiskenndin hafa jafnan verið í hávegum höfð, því að ekki verður það sagt um þessa staði, að þetta hafi þar verið útilokað? Mætti nokkurt mark taka á grg. frv., trúir hv. flm. þessu ekki. Hann telur þar að athuguðu máli, að heppilegast sé, að sala áfengs öls fari fram aðeins á þeim stöðum, sem veitingaleyfi hafa, og á vegum áfengisverzlunar ríkisins. Hann vill m.ö.o. ekki, að þetta ágæta meðal, sem örugglega á að draga úr eða stöðva ofnautn enn sterkari drykkja, fáist almennt og haftalaust. Er sýnilegt á þessu, að hann trúir ekki sjálfur á boðskap sinn. Svo örugglega treystir hann ekki á mátt ölsins til að bæta úr hinum þekktu drykkjuósiðum. Ég hlustaði með athygli á öll þau rök, sem hv. flm. færði fyrir máli sínu í sinni löngu og ýtarlegu framsöguræðu, og þó að hún væri í alla staði mjög fróðleg og bæri vitni um þrautseigju og dugnað hv. flm. að afla margvíslegra gagna, verð ég, samt að segja, að mér fannst meginið af ræðunni ekkert koma þessu frv. við og samanburður allur gerður af handahófi og engan veginn byggður á rökréttum athugunum, heldur teknar fullyrðingar, sem í fyrstu virtust styðja málstað hv. flm., en féllu sem spilaborg, ef andað var á þær jafnvel veikasta andblæ raunveruleikans. Skal ég taka hér nokkur dæmi. Hv. flm. kvaðst aldrei t.d. hafa séð ölvaðan verkamann í Englandi, þótt þar væri mikil öldrykkja. Veit ekki hv. flm., að Bretar urðu að grípa til þess ráðs að loka ölstofunum frá kl. 12 til 6 eftir hádegi og opna þær aðeins á milli 10 og 12 árdegis, einmitt vegna þess, hversu sterk ásóknin var frá verkamönnum í ölið í vinnutímanum? Er honum alveg ókunnugt um það, að allar verksmiðjur og skipasmíðastöðvar í Bretlandi loka verkafólkið inni um vinnutímann og gæta þess alveg sérstaklega að hleypa engum. út, fyrr en ölkrárnar eru allar komnar örugglega undir lás og loku? Þetta er ástandið þar. Eða treystir hv. flm. sér til þess að halda því fram, að þetta hafi engin áhrif á öldrykkju verkamanna í vinnutímanum, þegar er búið algerlega að útiloka þá frá möguleikum til þess að ná í það? Ég hef einnig, engu síður en hv. flm., átt þess kost að ferðast töluvert erlendis og setið m.a. allmörg hóf á flestum Norðurlöndum og víðar og viðurkenni fúslega, að þar ríkja allt aðrir og betri drykkjusiðir en hér á landi. En ég mótmæli því harðlega, að það sé vegna þess, að þar hafi ríkt sums staðar og ríki nú víðast frjáls drykkja á sterku öli, gagnstætt því, sem hér á sér stað. Ástæðurnar eru allt aðrar. Mun hér ekki ráða meiru um aldalöng og þrotlaus kennsla í umgengni, einnig þá er vín er haft um hönd, og að þess vegna hafi þessir siðir skapazt þar þrátt fyrir frjálsa sölu á sterku öli? Það er einmitt þessi fræðsla, sem ég hef hafið baráttu fyrir hér á þingi og vil, svo lengi sem ég á sæti hér halda þeirri baráttu uppi. Ég veit ekki heldur, að hve miklu leyti því megi treysta, sem hv. flm. fullyrti í ræðu sinni, að danskir verkamenn sæjust aldrei ölvaðir, gagnstætt verkamönnum Gautaborgar, sem ávallt hefðu verið augafullir, á meðan ölbannið var þar í landi. Þó að satt væri, sem ég skal engan dóm á leggja, gæti þetta átt sér aðrar orsakir en þær, að í Danmörku væri frjáls ölsala, en fjötruð í Svíþjóð. Það gæti eins vel stafað af hinu, að í Danmörku gilti sú regla og henni stranglega fylgt að leyfa engum að vera ölvaður á almannafæri, heldur væri hann samstundis fjarlægður af lögreglunni, svo sem vera ber, en í Gautaborg væri þessu öfugt farið. Vilji hins vegar hv. flm. halda fast við þá fullyrðingu, að aldrei sjáist ölvun á dönskum verkamönnum, hvorki úti né inni, vildi ég mega benda honum á að kynna sér nokkrar ölstofur í Nýhöfninni í Kaupmannahöfn, þar sem einkum og sér í lagi er selt öl og lítið af öðrum sterkum drykkjum, og sjá, hvernig ástandið er þar. Hann kynni þá að skipta um skoðun, ef hann legði leið sína um þessar ölkrár, og ekki vera þeirrar skoðunar, að danskir verkamenn geti ekki einnig fallið fyrir þessari freistingu og það á nærri því hvaða tíma dagsins sem væri, og er þó á flestum þeirra aðeins veittur sá drykkur, sem nefndur er danskur bjór. Enginn samanburður gefur rétta hugmynd, þegar dæmin eru valin þannig, að það bezta er tekið úr einu landi, en hið lakasta úr öðru, og það sýnist hv. flm. hafa gert, þegar hann ber saman ástandið í Danmörku og í Svíþjóð. Ég veit heldur ekkert um það, hversu vel má treysta því, að hér séu örugglega 2000 drykkjusjúklingar á Íslandi og ef til vill væri nær að færa þá tölu upp í 8000 eða rúmlega 1% til nærri 5% af allri þjóðinni, eins og mér skildist á ræðu hv. flm., en aðeins ½% í Þýzkalandi, þar sem öldrykkja væri þó hvað mest. Hitt er ljóst, að sé þetta svo, þarf áreiðanlega önnur og sterkari tök á þessu vandamáli en þau, sem felast í frv. hv. flm., enda játaði hann hreinskilnislega, að ölið gæti aldrei útrýmt ofdrykkju, í hæsta lagi gæti það dregið eitthvað úr henni. Þá ræddi hv. flm. lengi um það, að samkv. nýjustu uppfinningum lækna og sálfræðinga væri nú ljóst, að það væri einkum kvíðni, sem orsakaði ofneyzlu áfengis og eiturlyfja. Ég hélt nú satt að segja, að þetta væru ekki nein ný sannindi, sem hér er um að ræða. Hefur það ekki verið venja öldum saman að gefa mönnum stríðsöl, áður en lagt væri til orrustu, og þá sjálfsagt til þess að auka eitthvað kjarkinn í göngunni á móti öruggum dauða? Mundu ekki tillögur okkar, sem andvígir erum vinnautn almennt, vera þessum mönnum hollari en ölið, eða heldur hv. flm., að ölið sé nokkur lækning á þeim kvilla, eins og hann hélt fram í ræðu sinni? Þá gaf hv. flm. í ræðu sinni mjög fróðlega skýrslu yfir vísindalegar rannsóknir, sem fram hefðu farið í Finnlandi á mönnum, sem neytt höfðu öls, léttara víns og sterkra drykkja. Fannst mér sú skýrsla öll sanna berlega, að ekki ætti að bæta öldrykkju við til frekari neyzlu, því að þar kom svo skýrt fram, að eigi verður um deilt, að öldrykkjan ein getur haft hin skaðlegustu áhrif. Og ummæli þau, sem hv. flm. hafði eftir herra Fagerholm um áfengismál Finna, voru svo almenn, að þau styðja á engan hátt tillögu þá, sem fram er borin á þskj. 238. Annars vill nú svo vel til, að ég þekki persónulega mjög vel herra Fagerholm, ég hef setið með honum mörg hóf og átt við hann samræður um ýmis þjóðfélagsvandamál, og mætti draga nokkra ályktun af þeim samræðum, þá yrði hún sízt af öllu til stuðnings því frv., sem hér er til umræðu. Þótt ég hafi varið hér alllöngum tíma til þess að andmæla ýmsu því, sem fram kom í framsöguræðu hv. flm. og í grg. frv., skal þó viðurkennt, að ég er sammála hv. flm. um önnur atriði, sem fram komu í ræðu hans, og þó einkum eftirfarandi: Í fyrsta lagi, að rétt sé að vinna að vernd barna gegn áfengisnautn allt frá upphafi og halda því síðan stöðugt áfram fram á fullorðinsþroska. Um þetta er ég honum sammála. En hvernig verður þetta bezt gert? Veitir frv. þetta slíka vernd? Ég held, að hvernig svo sem komið yrði fyrir tilbúningi og sölu 3½% öls, sé gersamlega útilokað, að það geti veitt þá vernd, sem hér um ræðir og er afar nauðsynlegt að unnt sé að veita. Alger afneitun öls og annars vínanda um meðgöngutímann og fram yfir þann tíma, er móðir hættir að næra barnið með brjóstmjólkinni, er áreiðanlega miklu sterkari vernd en dagleg neyzla öls, sem inniheldur 3½%. Sívakandi fræðsla um hættur og tjón af áfengisnautn, á meðan barnið er á þroskastigi og allt upp í fullorðinsárin, er áreiðanlega miklu farsælli vernd en daglegur drykkur þess öls, sem hér um ræðir, þótt ekkert annað sterkara kæmi til. Hann sagði enn fremur, að skapa eigi þá skoðun, að ofneyzla áfengis sé siðleysi. Þessu er ég alveg sammála. Þessi skoðun verður ekki að mínu áliti sköpuð með þeirri viðbótarneyzlu, sem flm. leggur til að lögfest verði. Hér verður að taka upp aðra hætti, fallast meira á tillögur okkar, sem viljum skapa þetta með fræðslu og skynsamlegum áróðri. Við eigum skóla, við eigum kirkjur, blöð, kvikmyndahús, útvarp og væntanlega innan skamms einnig sjónvarp. Ef allir þessir aðilar vildu taka saman höndum og halda uppi fræðslu um þessi mál og sýna þjóðinni látlaust fram á þá þjóðfélagslegu nauðsyn að útrýma því böli, sem áfengisnautnin skapar og viðheldur, þá er enginn vafi á því, að mikill árangur næðist á skömmum tíma, og þegar þjóðin hefði brynjað sig þannig gegn voðanum, skapað sér sjálf öruggari varnir, þá og þá fyrst þolir hún að umgangast þá hættu, sem vínnautn ávallt býður heim. Hann sagði enn fremur: Hvað höfðingjarnir hafast að, hinir meina sér leyfist það. - Ég er honum sammála einnig um það atriði. Hér grípur hv. flm. í ræðu sinni á einum hinum raunverulegasta vanda í sambandi við baráttuna gegn vínnautn og misnotkun áfengis. Það hefur jafnan verið svo og mun jafnan verða svo, að múgnum þykir að því sómi að líkjast sem mest höfðingjunum í hvívetna, og þegar um það er að ræða, að hvatir hins almenna borgara falla í sama farveg og siðir höfðingjanna, þykir jafnvel ekkert við það að athuga, þótt undan þeim sé látið. Annaðhvort þykir það þá mjög fínt eða mjög afsakanlegt. Og hverjir eru hér hinir eiginlegu höfðingjar? Það eru allir þeir, sem aðrir líta upp til, hvort sem þeir eru settir hátt eða lágt í mannvirðingastiganum, leiðtogarnir, á hvaða sviði sem er, og þá ekki hvað sízt höfðingjar heimilanna, sem börnin líta upp til og keppast við að læra af allt, sem þau sjá fyrir sér, þar til þeim hefur vaxið svo skilningur, að þau fara að hugsa sjálfstætt og álykta sjálfstætt. Sá boðskapur hæstv. ríkisstj., að fellt yrði niður vínblönduhóf á nýársdag, sem venja hafði verið að halda um mörg undanfarin ár, vakti óhemju fögnuð um allt land. Hér eygðu menn vísi að því, að skilningur á vandamálum, sem þjóðin á við að stríða, væri að koma ofan frá. Þjóðin mun því fagna því í vaxandi mæli, að þaðan komi úrbæturnar gegn bölinu. En verði frv. það, sem hér er til umr., samþykkt óbreytt, styrkir það ekki þá von, að umbæturnar séu væntanlegar ofan frá. Í grg. segir hv. flm., að í áfengislöggjöfinni verði að vera samræmi eins og í öðrum lögum. Telur hv. flm., að samþykkt þessa frv. sé í fullu samræmi við 1. gr. áfengislaganna, eins og hún er í dag óbreytt? Telur hann, að takmarkalaus sala á sterku öli útrými því böli, sem samfara er misnotkun áfengis? Er það hans raunverulega skoðun? Ef ekki, er hann að reyna að skapa ósamræmi í löggjöfinni í stað þess að samræma ákvæði hennar. Þeir háttvirtu þingmenn, sem líta svo á, að þetta frv. útrými áfengisbölinu, ljá því fylgi. Hinir samþykkja þá breytingu, sem ég ber fram á þskj. 277 og ég skal hér gera nokkra grein fyrir. Í brtt. minni legg ég til, að 1. gr. frv. verði orðuð um. Þykir mér rétt að vekja sérstaka athygli á því, að verði till. samþ., er jafnframt heimildin til innanlandssölu á öli með 3½% vínanda innihaldi felld, þar sem mín tillaga kæmi þá í stað 1. gr. frv., eins og hún er. Að ég tek þetta fram hér svo skýrt, stafar af því m.a., að hv. flm. sjálfum var það ekki alveg ljóst, þegar ég ræddi þetta mál við hann fyrst, og hélt hann þá, að hér væri aðeins um viðbótartillögu að ræða, er hann kvaðst vera mjög fylgjandi. Verði till. hins vegar felld og frv. samþykkt, vil ég á síðara stigi málsins freista þess að fá till. samþykkta sem viðbótarákvæði við frv. En ákvæðum þeim, sem í till. felast, er jafnnauðsynlegt að koma inn í löggjöfina, hvort sem 1. gr. frv. verður samþykkt eða felld. Og ég vil einmitt beina því til þeirrar hv. n., sem hér fær þetta mál til afgreiðslu, að afgreiða málið, því að till. mín er jafnnauðsynleg brtt. við lögin, eins og þau eru nú, og þarf þar af leiðandi að koma til atkv. hér í d., hvað sem líður skoðun manna á því, hvort eigi að leyfa öl eða ekki. Skal ég nú bera till. saman við gildandi lög, eins og þau eru nú. Í brtt. er lagt til, að 2. mgr. 31. gr. l. orðist um. Til þess að fá fullt samhengi er rétt, að ég, með leyfi hæstv. forseta, lesi 31. gr., eins og hún er nú: „Í öllum skólum, er opinbers styrks njóta, skal fara fram fræðsla um áhrif áfengisnautnar. Sérstaka áherzlu skal leggja á að upplýsa, hvaða áhrif ofnautn áfengis hefur á líkama mannsins, vinnuþrek, siðferðisþroska hans og sálarlíf, á heimili manna, umgengnisvenjur og almenna siðfágun, á fjárhag einstaklinga og þjóðarinnar, á öryggi í vandasömu starfi og atvinnu manna almennt. Enn fremur skal veita fræðslu um það, hver sé öruggasta leiðin til að forðast ofnautn áfengis.“ Þessu ákvæði var komið inn í lögin, eftir að hæstv. ráðh. hafði lagt frv. fram hér 1953. Sú gr., sem ég óska að verði breytt, hljóðar í dag þannig: „Fræðslumálastjóra skal skylt að sjá svo um, að skólarnir eigi þess jafnan kost að fá hentugar kennslubækur og kennslukvikmyndir til fræðslu um áhrif áfengisnautnar, eftir því sem við á á hverju skólastigi.“ Verði mín brtt. samþykkt, verður niðurlag gr. þannig: „Áfengisvarnaráð lætur gera kvikmyndir um öll þau atriði, sem talin eru upp í 1. málsgr. þessarar greinar. Skal fræðslumálastjórninni skylt að sjá um, að skólarnir eigi jafnan kost á að sýna kvikmyndir þessar í heild eða kafla úr þeim, eftir því sem við á á hverju skólastigi, og að þeir eigi enn fremur aðgang að hentugum kennslubókum og öðrum kennslukvikmyndum til fræðslu um áhrif áfengisnautnar, enda sé haft fullt eftirlit með því, að haldið sé uppi slíkri fræðslu í skólum landsins. Kostnaður við kvikmyndagerðina greiðist úr gæzluvistarsjóði.“ Ég legg því hér til, að samfara bóklegri kennslu sé einnig hafin kennsla með kvikmyndum. Mér er það fullkomlega ljóst, að kvikmyndakennsla er miklu áhrifaríkari en bókleg kennsla, og það er þess vegna, sem ég legg þetta til, svo og af öðrum ástæðum, er ég skal aðeins ofur lítið skýra frá. Ég hef alveg nýlega átt þess kost að horfa á kvikmynd, sem tekin hefur verið hér í bæ af einstökum þáttum þess mikla böls, sem ofnautn og misnotkun áfengis leiða yfir þjóðina. Þar voru einnig áhorfendur ýmsir leiðandi menn þjóðarinnar, ýmsir höfðingjar, bæði úr prestastétt með biskup landsins í fararbroddi, ýmsir úr kennarastétt, útvarpsstjóri og margir aðrir menntamenn. Ég held, að ég megi fullyrða, að engum viðstöddum hafi dulizt, að hér var mikið vandamál skráð í myndum, sem eru óhrekjanlegar og sumar allhrollvekjandi, og þó veit ég af eigin sjón, að hér var aðeins um að ræða brot af þeirri sorg og þeirri kvöl og þeim kvíða, sem umlykur þegna þessa fagra og góða lands, sem við byggjum. Hér var aðeins tekinn til meðferðar einn þáttur og hann engan veginn til fulls, hin almennasta ástæða fyrir fjarvistum barna og unglinga í skólum og vanræksla á uppeldi þeirra og vernd á heimilum, sem leiða til afbrota og villu, svo að börn, sem annars gátu orðið góðir og nytsamir borgarar, urðu þjóð sinni til ævarandi byrði og sjálfum sér til armæðu. Með skipulagsbundnum myndum, teknum úr lífinu, ekki einasta af því, sem miður fer, heldur engu síður af hinu, sem vel fer, og sýna þá lífshamingju, sem fólgin er í því að berjast gegn hinu illa, - með skipulagsbundnum sýningum á slíkum myndum úr lífi og baráttu þjóðarinnar má m.a. ná stórkostlegum árangri í uppeldi þeirrar kynslóðar, sem jafnan tekur við til þess að færa þjóðina á sífellt hærra menningar- og þroskastig. Á síðustu öld eignuðust frændur okkar, Norðmenn, tvo af sínum mestu andans mönnum, sem undirbjuggu sjálfstæði þjóðarinnar, svo að hún væri betur undir það búin að mæta þeim vanda að vera sjálfstæð þjóð. Þessir menn voru þeir Björnstjerne Björnson og Ibsen. Björnson dró jafnan fram það bezta, sem þjóðin átti í skapgerð, listum, menningu og athöfnum, og hvatti æskuna til að hafa það jafnan að leiðarvísi í lífinu, lifa og starfa eftir því lögmáli. Verk hans voru eins og ljós, sem logar í byggðinni og lýsir og hrópar til vegfarandans, sem ráfar í myrkrinu: Hér er ylur, hér er skjól. Hingað skaltu koma. - Ibsen dró hins vegar fram skuggahliðarnar, benti óvægt á veilurnar, sem þjóðin yrði að laga, ætti hún að halda velli. Verk hans voru eins og vitar á hinum stórbrimótta skerjagarði Noregs, sem að vísu skinu eins skært og oftast skærara en ljós Björnsons, en þetta ljós hrópaði til þjóðarinnar: Hér eru hættur. Hingað máttu ekki fara. - Það var lengi um það deilt, hvort ljósið væri þjóðinni farsælla, en nú, þegar bæði þessi stórmenni andans eru gengin og ævi þeirra öll, ber flestum saman um það, að hvor í sínu lagi hafi gefið þjóð sinni það, sem hún mátti ekki án vera, ef hún átti að vera sjálfstæð þjóð. Ber ekki að sama brunni hér? Verðum við ekki, ef vel á að fara, að láta bæði ljósin brenna, það, sem vísar veginn úr myrkri og villu í skjól og yl, og það, sem hrópar frá brimóttri strönd ofnautna og villu: Hér eru hættur. Hingað máttu ekki koma. Till. mín á þskj. 277 miðar að því, að þjóðin viðhaldi báðum þessum leiðarljósum. Ég heyrði, að hv. flm. óskaði eftir því, að þessari till. yrði vísað til hv. allshn. Mun hafa ráðið þar nokkru um, að málið var á sínum tíma í þeirri nefnd. Ég vil hins vegar gera það að till. minni, að málinu verði vísað til hv. menntmn. Mér er það ljóst, að mín till. fjallar um atriði, sem menntmn. á að fjalla um. Menntmrn. hefur m.a. allar framkvæmdir á vörn þeirri, sem veitt er unglingum, sem leiðast yfir á afbrotabrautir og langsamlega mest fyrir óreglu á heimilunum, og ég vil vænta þess, að hv. d. fallist á það, að þar eigi till. frekast heima. Er það því till. mín, að málinu verði vísað til hv. menntmn. og að hv. menntmn. eða hvaða nefnd sem annars kann að fá málið svæfi ekki þetta mál, heldur láti ganga um það hér atkv., hvort hv. Nd. vill láta brugga og selja hér innanlands sterkari bjór og þá hvort hún einnig samfara því vill láta gera þær umbætur á fræðslunni, sem í minni till. felast, eða hvort hún vill fella till. um ölið og samþykkja mína till. um viðbótarfræðslu í þessum málum til þess að reyna að draga úr því stórkostlega böli, sem hér er á ferðinni.



Herra forseti. Ég vil strax í upphafi máls míns taka það fram, að ég er algerlega andvígur frv. því, sem hér liggur fyrir og flutt er af hv. 12. þm. Reykv. Ég leyfi mér að halda því fram, að Íslendinga vanti flest annað en áfengan bjór. Hér á landi er engin vöntun á áfengi, því miður, og þeir, sem það vilja og telja sig hafa á því efni, geta án minnsta fyrirvara keypt sér áfengi, drukkið sig góðglaða, ef þeir vilja, eða þá útúrfulla, allt eftir því, sem menn telja við eiga í það og það skiptið. Hér á landi er því miður drukkið meira áfengi en góðu hófi gegnir, og það er sízt ástæða til að stefna að auknum drykkjuskap unglinga og fullorðinna með því að leyfa innlenda framleiðslu á áfengum bjór til sölu hér innanlands. Menn deila mjög um það, hvort sala á áfengum bjór muni auka á drykkjuskap eða jafnvel draga úr neyzlu sterkra drykkja. Ekki er ég í neinum vafa um það, að sala á áfengum bjór mundi gera ástandið í áfengismálum þjóðarinnar stórum verra en það er nú. Áfengan bjór tel ég öruggustu leiðina til þess að kenna ungu fólki að drekka áfengi. Margur unglingur, sem máske hefur ekki efni á að kaupa sér heila flösku af „svartadauða“, mundi telja sig aftur á móti hafa efni á því að kaupa t.d. tvær eða fleiri flöskur af áfengum bjór, en þar með er brautin rudd. Það er alkunna, að eftir að menn hafa fengið sér tvo–þrjá bjóra og farnir að finna fyrir áhrifum, endar slíkt vanalega með því, að keypt er eitthvað sterkara, sem svo oft og tíðum endar með því, að þeir verða ofurölvi. Það er vitað, að áfengur bjór og sterk vín eiga mjög illa saman, þannig að maður, sem drekkur hvort tveggja á sama tíma, getur orðið útúrfullur, áður en hann veit af. Einhvers staðar sá ég því haldið fram, að áfengur bjór væri mjög hollur drykkur, jafnvel betri en mjólk. Björn L. Jónsson læknir hefur í blaðinu Nútímanum sýnt fram á, að eggjahvítuefni í öli séu 0.4%, eða 1/18 af eggjahvítuefni mjólkur. Til þess að fullnægja eggjahvítuþörf sinni þyrfti fullorðinn maður 2 lítra af mjólk, en 16 lítra af öli á dag. Þá segir læknirinn, að kolvetni sé 4% í öli eða álíka mikið og í mjólk. Kolvetni notar líkaminn einvörðungu sem hita- og orkugjafa. Það, sem umfram kann að verða, safnast saman sem fita, en hún er líkamanum til byrði meira en góðu hófi gegnir og ofreynir m.a. hjarta og lungu. Sjálfsagt eru þessar upplýsingar læknisins réttar, enda er allur samanburður á áfengu öli við mjólk hvað hollustu snertir hrein fjarstæða, þar hefur mjólkin margfalda yfirburði. Því er haldið fram, að vínbann og allar hömlur á sölu áfengra drykkja séu skaðlegar, slíkt sé frekari skerðing á frelsi manna, það eigi að vera hverjum einum í sjálfsvald sett, hvort hann neyti víns eða ekki. Í öllum þjóðfélögum eru til margvísleg bönn og takmarkanir. Það er t.d. bannað að flytja inn og selja vissar tegundir eiturlyfja. Er nokkur, sem vill halda því fram, að sjálfsagt sé að afnema slíkt bann? Ég býst ekki við því. Þannig er ótalmargt, sem er bannað í okkar þjóðfélagi. Áfengið er í sjálfu sér ekkert annað en eiturlyf, sem full ástæða væri til að banna innflutning á eða a.m.k. að setja mjög strangar reglur um sölu þess. En víndýrkendurnir hér á landi og annars staðar eru á allt annarri skoðun. Þeir vilja afnema öll bönn og afnema allar takmarkanir á sölu áfengra drykkja. Þessir sömu menn vilja láta leyfa framleiðslu á áfengum bjór og telja því margt til gildis. Áfengur bjór er talinn af þessum mönnum hinn hollasti drykkur, eins og ég hef áður bent á. Þá er því haldið fram, að með tilkomu bjórsins mundi stórlega draga úr neyzlu hinna sterku vína og þar með batna ástandið í áfengismálunum stórlega frá því, sem nú er. Hér þarf að koma á hófdrykkju, segja menn. En mér er nú spurn: Sýnir það einhvern sérstakan menningarþroska að drekka áfengi? Getur neyzla áfengra drykkja, jafnvel þótt í hófi sé, aukið á menninguna í landinu? Allir hljóta að viðurkenna, að neyzla áfengra drykkja er í langflestum tilfellum skaðleg fyrir þann, sem þess neytir. Áfengið hefur lamandi áhrif á þann, sem neytir þess. Samkv. gildandi lögum er t.d. bílstjórum, sem aka bíl, bannað að neyta áfengra drykkja. Bílstjóri, sem staðinn er að því að aka bíl undir áhrifum, er umsvifalaust tekinn úr umferð, vegna þess að af honum er talin stafa hætta fyrir öryggi sjálfs sín og annarra vegfarenda. Um þetta eru allir sammála. Vínneyzla á vinnustað er alls staðar talin óæskileg. Maður, sem neytir víns við vinnu, er í langflestum tilfellum látinn hætta. Ef slíkt endurtekur sig í mörg skipti, á viðkomandi maður á hættu að missa atvinnu sína fyrir fullt og allt. Vínnautn er talin skaðleg og hættuleg við öll störf. Ég þekki ekkert það starf, sem væri betur unnið af manni eða mönnum undir áhrifum áfengis en þeim, sem væru ekki undir áhrifum. Því miður er saga áfengismálanna á Íslandi ein sorgarsaga. Allt frá því að land vort byggðist, hafa Íslendingar neytt áfengra drykkja úr hófi fram. Drykkjuveizlur fornmanna munu flestum kunnar. Fornsögur vorar skýra frá drykkjuveizlum, þar sem allt endaði í upplausn og illindum, en afleiðingar þess urðu svo vígaferli, útlegðardómar og stór fjárútlát. Ekki virðist ástandið í áfengismálum Íslendinga hafa batnað eftir því, sem á aldir leið. Til eru í gömlum bókum og handritum skráðar lýsingar af drykkjumenningu veraldlegra og kirkjulegra valdhafa frá fyrri tímum, og eru sumar þær lýsingar hinar hroðalegustu. Á einokunartímabilinu var það alsiða, að kaupmenn hugsuðu fyrst og fremst um að birgja upp verzlanir sínar með brennivíni og áfengum bjór, en á sama tíma vantaði sömu verzlanir matvörur og aðrar nauðsynjar eða þá vörurnar voru stórskemmdar, svo sem maðkað mjöl, fúið timbur og ónýtt járn. Höfðingjar og kaupmenn og ruddalegir valdsmenn riðu útúrfullir um héruð og kúguðu alþýðu manna á hinn freklegasta hátt. Eftir að rofa tók í verzlunarmálum Íslendinga, virðist lítið sem ekkert hafa dregið úr innflutningi áfengra drykkja, enda var aldarandinn sá, að sá þóttist maðurinn mestur, sem mest gat drukkið. Drykkjuveizlur voru tíðar. Má í því sambandi benda á brúðkaupsveizlur heldri manna, sem oft og tíðum stóðu dögum saman. Fátæklingarnir reyndu eftir beztu getu að líkjast höfðingjunum, og dæmi eru til þess, að örsnautt fólk hélt fjölmennar brúðkaupsveizlur og lét veita vín í ríkum mæli, sem kostaði það á eftir mörg ár að greiða upp. Þá voru erfisdrykkjur landsfrægar fyrir drykkjuskap viðstaddra, enda flaut þá vínið og bjórinn í stríðum straumum. Í lok 19. aldarinnar fóru að heyrast raddir einstakra manna, sem töldu drykkjuskap Íslendinga hina mestu þjóðarógæfu. Fyrr fundust vitanlega menn, sem töldu hina miklu áfengisneyzlu landsmanna þjóðarböl, sem bæri að vinna á móti. En svo virðist sem slíkir menn hafi talað fyrir daufum eyrum, a.m.k. dró lítið úr drykkjuskap landsmanna, enda neyttu veraldlegir valdsmenn og kirkjunnar áfengis í ríkum mæli. Má segja, að hvað höfðingjarnir hafast það, hinir ætla sér leyfist það. Eftir að góðtemplarareglan festi hér rætur, en hún var stofnuð hér árið 1884, tók að rofa til í þessu svartnættismyrkri áfengisneyzlunnar. Góðtemplarareglan hafði þegar í byrjun mörgum góðum mönnum á að skipa, sem ótrauðir sögðu Bakkusi stríð á hendur og kröfðust þess, að hann yrði útlægur ger. Templurum óx brátt fiskur um hrygg, og svo var komið árið 1909, að sett voru á Alþingi lög um algert aðflutningsbann á áfengi að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu um málið, sem var samþykkt með 60% gegn 40. Ég hef ekki kynnt mér baráttusögu góðtemplaranna frá þessum árum að neinu ráði. Hitt er mér ljóst, að þar hefur margur ágætur maður að verki verið. Í þessu sambandi má nefna nöfn eins og Skúla Thoroddsen, Jón Ólafsson, Björn Jónsson ráðherra, Einar Hjörleifsson skáld, Sigurð regluboða, Ottó Þorláksson skipstjóra, Sigurð Eggerz ráðherra, Pétur Ottesen alþingismann, Jón Baldvinsson alþingismann, Jónas Jónsson fyrrv. ráðherra, Jörund Brynjólfsson fyrrv. alþingismann og síðast, en ekki sízt Sigfús heitinn Sigurhjartarson alþingismann, sem allra manna bezt vann á móti útbreiðslu áfengra drykkja og varð einn af aðalforustumönnum bindindismanna um langan tíma. Allir þessir menn ásamt ótalmörgum ágætismönnum öðrum voru eindregnir baráttumenn á móti áfengisflóðinu. Sumir þessara manna voru með að samþykkja á Alþingi bann við sölu og innflutningi áfengra drykkja. Aðrir, sem á eftir komu, voru ötulir forustumenn bannlaganna. Síðar, er farið var fram á að gefa hinar og þessar undanþágur, heltust menn úr lestinni, og enn síðar, þegar Spánarvínaundanþágan var veitt, voru allmargir, sem áður höfðu staðið mjög vel á móti áfengisflóðinu, sem biluðu. Ég skal taka það fram, að ég er ekki meðlimur í samtökum bindindismanna. Þrátt fyrir það er mér vel ljóst, að góðtemplarareglan svo og önnur samtök bindindismanna, svo sem félagsskapur sá, sem stendur fyrir Bláa bandinu, bindindissamtök í skólum landsins og fleiri, hafa unnið mikið og gott starf í þágu lands og þjóðar. Vonandi halda þessi félagasamtök áfram sínu ágæta starfi, láta hvergi undan síga í baráttunni á móti áfengisneyzlunni. Þá vil ég minna á, að frá fyrstu tíð hafa verkalýðssamtökin stutt bindindisstarfsemina í landinu, enda voru margir af forustumönnum þeirra áhrifamenn í bindindissamtökum landsmanna. Forustumönnum verkalýðssamtakanna hefur verið og er það fullljóst, að áfengið er einn mesti bölvaldur alþýðuheimilanna. Ég vil leyfa mér að færa þessum orðum mínum örlítið meiri stað. 31. jan. s.l. birtist í dagblaðinu Þjóðviljanum grein eftir einn af stjórnendum verkamannafélagsins Dagsbrúnar, Tryggva Emilsson. Í þeirri grein segir Tryggvi m.a.: „Minnugir mættu verkamenn og sjómenn vera þess, að það var með fyrstu gerðum alþýðusamtakanna og raunar þá einn höfuðgrunnur að stofnun þeirra að berjast gegn drykkjuskap og afleiðingum hans, en fyrir bindindi. Verkalýðshreyfingunni varð mjög ágengt við hlið annarra bindindissamtaka að kveða niður drykkjuskap, sem var þá einn höfuðbölvaldur alþýðuheimila og niðurlægjandi ástand. Verkamenn og sjómenn fengu með bindindi og þar með mannlegri reisn kraft og kjark til baráttunnar fyrir bættum kjörum og minnkandi þrælkun. Ég er sannfærður um, að nú í dag stendur verkamönnum og sjómönnum og reyndar allri alþýðu manna sinni nær að spyrna nú hart gegn boðum launaskerðingar og fátæktar og draga hlut sinn í land en ljá eyru ákalli um aukinn drykkjuskap, sem skemmir manninn og minnkar og spillir lífsgleðinni.“ Síðar í sömu grein segir: „Ég vil leyfa mér að beina þeirri áskorun til alls vinnandi fólks að ljá aldrei eyru þeirri firru, að bruggað verði hér áfengt öl til sölu innanlands, og mætti þar hver hugsa til síns heimilis og sinna barna, sem hver heilbrigður maður vill forða frá áfengisneyzlu.“ Þessi hógværa og vel skrifaða grein er sannarlega orð í tíma töluð og mætti verða til þess, að forustumenn verkalýðssamtakanna létu áfengisbölið enn meir til sín taka en gert hefur verið að undanförnu, enda eiga verkalýðsfélögin fjölmarga áhugasama bindindismenn, sem sjá og skilja, hvílíkur voði áfengisneyzlan er fyrir alþýðuheimilin. Þá hefur annar þekktur forustumaður verkalýðssamtakanna, Eggert G. Þorsteinsson, hv. 10. þm. Reykv., tekið mjög ákveðna afstöðu á móti framleiðslu og sölu á áfengum bjór. Í viðtali, sem blaðið Nútíminn hafði við hv. þm., segir hann m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Það er hægt að drekka ákveðið magn af ákveðnu öli á hverjum einasta degi og samfellt án þess að um teljandi og finnanleg áhrif sé að ræða. Í þessari staðreynd felst að mínu áliti höfuðhættan af sölu áfengs öls. Þannig veldur bjórinn þeim lymskulegustu áhrifum, að starfsfélagar mínir erlendis í byggingariðnaði vilja telja hann beint og óbeint valdan að 40% slysa á vinnustað og hættulegastan þar, sem mestrar nákvæmni er krafizt. Áhrif sterkra drykkja leyna sér ekki og blekkja tiltölulega fámennan hóp. Bjórinn aftur á móti vinnur sitt verk á þann sérlega hátt, að hann getur blekkt flesta. Þess vegna er fyllsta ástæða til að spyrna fótum við slíku flóði yfir landið og þá öllu heldur gegn fylgikvillum þeirrar holskeflu.“ Við þessi ummæli hv. þm. er ekki miklu að bæta. Annars er full ástæða til að undirstrika það sérstaklega, að bjórdrykkjan hefur sljóvgandi áhrif á menn. Menn verða máttlausir, viðbragðsflýtir þeirra minnkar og menn verða miður sín og þreyttir. Bjórdrykkjan mundi því auka á slysahættuna stórlega frá því, sem nú er, auk þess sem bjórinn mundi stórlega auka á drykkjuskap ungra sem gamalla. Finnst þó flestum ástandið í áfengismálum okkar fullalvarlegt, eins og það er nú, og sízt ástæða til að vinna að aukinni áfengisnautn með setningu nýrra laga þar um. Fyrrv. formaður verkamannafélagsins Dagsbrúnar, Hannes Stephensen, segir í viðtali við sama blað : „Það er skoðun mín, að núverandi ástand í áfengismálunum hér á landi muni ekki batna með tilkomu og sölu sterks öls. Það mundi heldur verða til þess að auka drykkjuskapinn, sem flestir eru þó sammála um, að sé orðið alvarlegt mál.“ Síðar segir fyrrv. formaður Dagsbrúnar: „Ölið yrði í fjárhagslegu tilliti til ills fyrir hinn almenna launþega, sem þarf á öllu sínu kaupi að halda sér og sínum til lífsviðurværis.“ Ég hef leyft mér að benda hér á ummæli þriggja forustumanna verkalýðssamtakanna til þessa máls. Afstaða þeirra til frv. bendir ótvírætt til þess, að verkalýðssamtökin muni yfirleitt vera málinu jafnandvíg nú og þau hafa ætíð áður verið. Þegar bannlögin voru sett á Alþingi, var strax smeygt inn í þau mjög vafasömum atriðum, sem sýndi sig síðar að varð lögunum til mikils hnekkis og andstæðingarnir notuðu sem árásarefni á lögin. M.a. var það ákvæði, að mönnum var heimilt að eiga svo mikið vín sem þeir vildu og gátu keypt, ef þeir höfðu átt það áður en bannlögin gengu í gildi. Þetta ákvæði l. var vitanlega notað sem árásarefni á sjálf lögin, enda ekki útilokað, að menn, sem áttu miklar vínbirgðir áfram, hafi á einhvern hátt misnotað það. Önnur undanþága frá bannlögunum var hið svokallaða konsúlabrennivín. Það var talið ófært að láta fulltrúa erlendra ríkja ekki hafa leyfi til þess að hafa áfengi um hönd að eigin ósk. Þá kom læknabrennivínið, sem mikið var deilt um, þar næst leyfi fyrir íslenzk kaupskip, þ.e.a.s. skip Eimskipafélags Íslands, til vínveitinga í utanlandssiglingum, og að síðustu var svo samþykkt á Alþ. 1922 og 1923 að leyfa innflutning léttra vina, hinna svokölluðu Spánarvína. Sá innflutningur var beinlínis neyddur upp á Íslendinga af Spánverjum, sem að öðrum kosti hótuðu Íslendingum afarkostum í sambandi við kaup þeirra á íslenzkum saltfiski. Ég vil segja, því miður létu Íslendingar undan hinni ósvífnu kröfu Spánverjanna. Alþingi samþykkti þessa undanþágu með öllum atkvæðum gegn 2, 4 voru ekki viðstaddir, þegar atkvgr. fór fram í Nd. Með því að leyfa innflutning á hinum spönsku vínum má segja, að bannlögin hafi verið afnumin. Margt fleira en hér hefur verið bent á stuðlaði að því, að bannlögin voru eyðilögð. Í umr. um vínbannið á Alþingi 1917 farast Pétri Ottesen orð á þessa leið um eftirlit með bannlögunum og baráttu andstæðinga á móti þeim, með leyfi hæstv. forseta: „Vitanlega hefur eftirlit með bannlögunum reynzt allörðugt, og liggja til þess ýmsar orsakir, er rekja má á ýmsa vegu. Þegar bannlögin gengu í gildi, var víndrykkja allmikil í landinu. Því var alltaf við því að búast, að drykkfelldir og nautnasjúkir menn mundu fyrst í stað neyta allra bragða til að svala fýsnum sínum og smygla víni inn í landið. Af þessu hefur það oft leitt, að einstöku menn hafa að sögn legið á því lúalagi að smygla inn víni og „spekúlerað“ með því í drykkjugirnd náungans. Tolleftirlitið er ófullkomið hér á landi. Það hefur og leikið mjög á tveim tungum með það, hversu sumir lögreglustjórar hafi verið eftirgangssamir með það að gæta bannlaganna. Þeir hafa sjálfsagt allmiklar málsbætur, en því verður ekki á móti mælt, að allmisjafnlega hefur lögreglustjórunum tekizt í þessu efni.“ Um andstæðinga bannlaganna segir hv. þm.: „Svo er og eitt ótalið enn, sem sé það, að í landinu er flokkur manna, sem frá öndverðu hefur verið mjög andstæður bannlagastefnunni, og er það sízt á þá menn logið suma hverja, þótt sagt sé, að þeirra starf hafi lítt að því lotið að glæða virðingu manna fyrir bannlögunum.“ Ég gat þess áðan, að í lögunum hefðu verið glompur, sem andstæðingarnir notuðu til hins ýtrasta. Um þetta atriði segir Pétur Ottesen fyrrv. alþm.: „Þegar alls þessa er gætt, er það sízt að undra, að nokkuð hafi bannlögin brotin verið. Svo hefur það og komið í ljós við starfrækslu laganna, að ýmsar glompur hafa reynzt á þeim, er lögbrjótarnir hafa snuðrað uppi. Þessar glompur hefur að sjálfsögðu þurft að bæta. Þetta er svo sem ekkert einsdæmi með bannlögin. Svo er það yfirleitt með öll lög og allar lagasetningar, hversu vel sem til þeirra er vandað og hversu vel sem þau eru huguð í byrjun.“ Ummæli Péturs Ottesens og fjölmargra annarra þm. á Alþingi 1917 sýna það, svo að ekki verður um deilt, að andbanningarnir hafa ekki legið á liði sínu með að eyðileggja bannlögin og torvelda á allan hugsanlegan hátt eftirlit með því, að lögin væru ekki brotin. Eins og ég hef áður bent á, barst andstæðingum bannlaganna nýtt vopn í hendur. Spánverjar, sem höfðu verið allstórir kaupendur að íslenzkum saltfiski og Íslendingar notið beztu tollkjara í sambandi við þau viðskipti, kröfðust þess, að Íslendingar keyptu í staðinn svokölluð Spánarvín, að öðrum kosti mundu Spánverjar hækka tollinn á íslenzkum saltfiski stórlega frá því, sem áður hafði verið. Ég mun ekki eyða tíma í að ræða það mál öllu frekar en ég hef gert hér. Alþingi varð við kröfum Spánverjanna illu heilli, og þar með má segja, að andbanningarnir hafi unnið sinn fyrsta afgerandi sigur í þessu mikla og viðkvæma máli. Nú var brautin rudd, enda notuðu, andbanningarnir sér hin breyttu viðhorf til hins ýtrasta. Áfengissölur voru settar á stofn í helztu kaupstöðum landsins, sumar þvert á móti vilja héraðs- og bæjarstjórna. Þegar tilskipun um undanþáguna frá bannlögunum var sett, var ákveðið, að undanþágan skyldi aðeins gilda í eitt ár, en á þinginu 1923 var þessu breytt og undanþágan látin gilda áfram óákveðinn tíma. Ekki leið langur tími, þar til andbanningarnir hófu nýja herferð móti slitrum þeim, sem eftir voru af bannlögunum, og var krafizt innflutnings á sterkum vínum. Árið 1933 var svo innflutningur sterkra vína leyfður, en af einhverjum ástæðum var ekki leyft að flytja inn eða framleiða áfengan bjór innanlands. Þessu undu andbanningarnir mjög illa, enda hafa þeir barizt af miklum ákafa fyrir því að fá áfengan bjór framleiddan í landinu sjálfu til sölu. Fyrst er leyfður var innflutningur á sterkum vinum, voru settar ýmsar hömlur fyrir sölu áfengra drykkja. T. d. voru gefnar út áfengisbækur, sem hljóðuðu upp á vissan skammt af áfengi og hver maður gat fengið. Þetta fyrirkomulag reyndist að sumu leyti sæmilega og varð til þess að draga að einhverju leyti úr neyzlu áfengra drykkja. En þetta fyrirkomulag töldu andbanningar algerlega ófært. Fór svo, að þessar hömlur voru afnumdar. Um tíma var hótelum t.d. og kaffihúsum bannað að selja áfenga drykki nema undir sérstökum kringumstæðum, og þurfti þá að sækja um sérstakt leyfi í hverju einstöku tilfelli. Ekki liðu nema nokkur ár, þar til þessu banni var aflétt. Nú er t.d. hér í Reykjavík fjöldi kaffihúsa ásamt Hótel Borg, sem fengið hafa vínveitingaleyfi og selja áfengi í snöfsum á margföldu verði miðað við það, sem áfengið er selt hjá áfengisverzlun ríkisins og þykir þó nægilega dýrt. Þannig hafa andbanningarnir stöðugt verið að færa sig upp á skaftið og notað til þess stuðning þings og stjórnar, sem ekki virðast hafa séð margt í þessu máli annað en auknar tekjur af áfengissölu til handa ríkissjóði. Rétt er þó að geta þess, að frá þessu eru þó allvirðingarverðar undantekningar. Ekki hafa vinir Bakkusar hætt baráttu sinni fyrir auknu frelsi í áfengismálunum. Nú er hafin á ný barátta og áróður fyrir framleiðslu á áfengum bjór innanlands. Aðalrök bjórmanna eru þau, að fyrst leyfður sé innflutningur á sterkum drykkjum, sé það hin mesta fjarstæða að banna framleiðslu og sölu á áfengum bjór hér innanlands. Á Alþingi hefur verið flutt frv. til laga, eins og ég hef áður getið um, af hv. 12. þm. Reykv. um, að leyft skuli að framleiða hér bjór, sem hafi að innihaldi 3½% að styrkleika. Sá bjór, sem framleiddur er til sölu hér innanlands, mun hafa að innihaldi 2¼% af áfengismagni, svo að munurinn virðist ekki mjög mikill. En af þeirri reynslu, sem við höfum haft af baráttu andbanninganna fyrir að opna allar gáttir fyrir áfengisflóðinu, er ég sannfærður um, að svo framarlega sem þetta frv. yrði nú samþ., mundi ekki líða á löngu, þar til flutt yrði á Alþ. breyt. á l. um það að auka áfengismagnið allverulega frá því, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Þrátt fyrir það, að Íslendingar drekka mikið áfengi, eru þeir þó enn þá lægstir með prósenttölu á mann í neyzlu áfengra drykkja, miðað við aðrar þjóðir, eftir því sem skýrslur liggja fyrir um. Ef maður athugar neyzlu annarra þjóða á áfengum drykkjum, kemur í ljós, að Frakkar drekka 21.7 lítra af óblönduðu alkohóli á hvert einasta mannsbarn í landinu, Þjóðverjar drekka 6.10 lítra á mann, England 6 lítra, Sviss 8.4 lítra, Ítalía 9.2 lítra, Bandaríkin 5.7 lítra, Svíþjóð 3.76, Danmörk 3.70, Noregur 3.34 og Ísland 1.70 lítra á hvern mann. Á það má þó benda, að á skýrslur kemur sjálfsagt ekki allt það áfengi, sem neytt er, því að töluvert er um smygl að ræða og hefur alltaf verið, sem mun þá hækka prósenttöluna að einhverju leyti. Allar þær þjóðir, sem ég hef hér talið, drekka mikinn bjór, enda er hann framleiddur í löndunum sjálfum. Mér finnst, að þessi dæmi sýni alveg ótvírætt, að áfengur bjór eykur drykkjuskap, en dregur ekki úr neyzlu sterkra drykkja, eins og bjórmennirnir leyfa sér að halda fram í málflutningi sínum. Það væri hægt að tala langt mál um skaðsemi áfengis og um hina miklu nauðsyn þess að stemma stigu við áfengisflóðinu, sem er hinn mesti bölvaldur hvers einasta þjóðfélags. Þau eru ótalin þau mörgu mannslíf, sem orðið hafa áfenginu að bráð. Árlega falla í valinn fleiri eða færri einstaklingar meðal þjóðar vorrar vegna neyzlu áfengra drykkja. Mörg hinna mörgu bílslysa undanfarinna ára má rekja til áfengisneyzlu svo og sumar aðrar slysfarir. Mörg af þeim afbrotum, sem framin eru, eru fyrst og fremst framin undir áhrifum áfengis, og þannig mætti lengi telja. Þó eru til menn og því miður allt of margir, sem halda því fram og það, eftir því sem virðist, í fullri alvöru, að sala á áfengum bjór ásamt hömlulausri sölu áfengra drykkja sé það, sem koma skal. Menn með slíkar skoðanir eru sannarlega ekki að hugsa um velferð meðbróður síns. Vonandi ber þjóð vor gæfu til þess að sigrast á áfengisbölinu, en því aðeins getum við vænzt góðs árangurs af starfi þeirra manna, sem barizt hafa og munu halda áfram að berjast á móti áfengisnautninni, að virðulegasta stofnun þjóðarinnar, Alþingi, láti sig aldrei henda það að samþykkja framleiðslu á áfengum bjór til sölu innanlands eða leyfa innflutning slíks drykkjar. Að leyfa slíkt væri að fara úr öskunni í eldinn. Það sýnir saga vorrar eigin þjóðar frá fyrstu tímum og fram á þennan dag, og reynsla annarra þjóða í þessum málum sannar þetta, svo að ekki verður hrakið með rökum. Hin ískyggilega mikla áfengisneyzla landsmanna er tvímælalaust eitt mesta vandamál, sem verður ekki komizt hjá að taka til alvarlegrar rannsóknar og leita eftir að finna leiðir til úrbóta. Hin mörgu og tíðu slys, bæði á mönnum og tækjum, sem orðið hafa að undanförnu, verða ekki tölum talin. Íslendingar geta ekki og mega ekki láta slíkt ástand sem nú ríkir í áfengismálum okkar láta fram hjá sér fara án þess að gera nauðsynlegar gagnráðstafanir. Hvert mannslíf, og þau eru því miður sorglega mörg, sem ferst af völdum áfengis, kallar á hvern einasta hugsandi mann til starfs á móti þessum mikla skaðvaldi þjóðfélagsins. Þó eru ótalin þau heimili á Íslandi í dag, sem þjást undir voða áfengisneyzlunnar. Þá eru þau heimilin og ótalin, þar sem áfengisneyzla heimilisföðurins hefur sundrað heimilunum til ómetanlegs og óbætanlegs tjóns fyrir börn, eiginkonu og þjóðfélagið í heild. Áfengisneyzlan breiðist mjög ört út á meðal æskulýðs þjóðarinnar, og virðist stefna í hreinan voða, ef áfram verður haldið á þessari óheillabraut. Allt þetta, sem ég hef hér minnzt á, og ótalmargt fleira hrópar til hvers einasta heilbrigðs, hugsandi manns um að taka upp harðvítuga baráttu á móti áfengisbölinu og hjálpa til að skapa slíkt ástand, að vínguðinn verði útlægur ger. Íslendingar eru fámenn þjóð, sem býr í landi með mikla möguleika, og ótal verkefni bíða óleyst og okkur vantar meira af dugandi fólki, - en ekki fólki, sem er drykkjusjúkt, - sem er tilbúið til að takast á við ný verkefni, sem okkur vantar að koma í framkvæmd. En okkur vantar ekki meira áfengi, hvorki áfengan bjór né neitt annað slíkt. Fyrir því ber okkur að fella fram komið frv.



Herra forseti. Ég gerði mér það fyllilega ljóst, þegar ég flutti þetta frv. eða lagði það hér fram, að um það mundi verða mjög mikill ágreiningur. Þess vegna kaus ég að ræða málið á sem breiðustum grundvelli strax í framsöguræðu, og reyndar má segja, að flestum þeim atriðum, sem komið hafa fram hjá þeim hv. þm., sem andmælt hafa og mælt gegn þessu frv., hafi þegar verið svarað í fyrri ræðu minni. Það eru samt sem áður nokkur atriði úr ræðum þeirra hv. þm., sem mælt hafa gegn frv., sem mig langar til að fara nokkrum orðum um. Ég vil þá fyrst og fremst benda á, að það hefur komið fram hjá tveimur hv. þm., að einmitt það, að frv. skyldi vera lagt fram, hafi þó orðið til nokkurs góðs, þess, að um þetta mál hafi skapazt umræður, sem eftir lýsingum a.m.k. tveggja hv. þm. bera það með sér, að á því hafi verið full þörf. Ég vil leyfa mér að þakka hv. 3. þm. Vesturl., Halldóri Sigurðssyni, fyrir hans innlegg í þessar umr. Þar koma að vísu fram skoðanir aðrar en ég aðhyllist, en það var þó talað á móti málinu öfgalaust og frá hans bæjardyrum með fullum rökum. Ég vil fyrst snúa mér að nokkrum fullyrðingum, sem hann hélt fram í ræðu sinni. Hann flutti mjög athyglisverðan inngang að sinni ræðu, þar sem hann tók fram, að sín skoðun á þessu máli eða á samþykkt frv. mundi byggjast á því, hvort það yrði til þess að draga úr áfengisneyzlu eða ekki. Hann sagði og frá því, eð þegar hann fór að kynna sér ástand þessara mála hér á landi, hefði hann séð, að það ástand var miklu verra en hann hefði talið. Hann vitnaði svo í þessum inngangi sínum í mjög athyglisverða grein, sem birtist í Morgunblaðinu fyrir skömmu, eftir einn af okkar ágætu læknum, Helga Ingvarsson yfirlækni á Vífilsstöðum. Hann vitnaði einmitt í málsgrein í þessari grein, sem ég ætlaði mér að vitna í, og ég held, að góð vísa sé aldrei of oft kveðin, en í þessari mgr. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í Svíþjóð, Frakklandi og mörgum öðrum menningarlöndum fer nú fram ýtarleg rannsókn á útbreiðslu drykkjuskapar og áhrifum hans á heilsufar, siðferði og glæpahneigð. Mest er haft á orði, að rannsóknir þessar og gagnráðstafanir, sem boðaðar eru, séu gerðar vegna þess, að sívaxandi drykkjuskapur kvenna og unglinga sé uggvekjandi.“ Ég benti einmitt á í framsöguræðu minni, að slíkar rannsóknir hefðu þegar farið fram í nokkrum löndum, þ. á m. í Finnlandi, og þar hefðu þessar rannsóknir leitt til ákveðinnar niðurstöðu, sömu niðurstöðu og t.d. Tékkar virðast hafa komizt niður á í meðferð sinna áfengismála. En þessi ágæti læknir sagði meira í þessari grein. Hann sagði í niðurlagi hennar, með leyfi forseta: „Ég legg til, að ölfrv. sé frestað, en í þess stað geri ríkisstjórn og Alþ. gagngerðar ráðstafanir til, að rannsökuð sé þegar í stað útbreiðsla drykkjuskapar hér á landi og samband alkohóls við óknytti og glæpi, örbirgð og ýmsa sjúkdóma, einkum geðveiki. Almenningur á heimtingu á að fá að vita það sanna í öllu, sem lýtur að alkohólinu. Ég veit, að það mundi opna augu margra. Að lokinni slíkri rannsókn legg ég til, að ábyrgar tillögur milliþinganefndar eða annarra tilkvaddra aðila til úrbóta verði lagðar fram, svo fljótt sem unnt er.“ Þessi læknir virðist vera alveg óhræddur við það, að slík rannsókn verði látin fara fram og að milliþinganefnd, eins og hann vill, leggi síðan slíkar niðurstöður fyrir hæstv. Alþ. Ég benti einmitt á það í lok framsöguræðu minnar hér á dögunum, þegar ég lagði til, að málinu yrði vísað til allshn. og 2. umr., að ég óskaði eindregið eftir því, að hv. n., sem málið fengi til meðferðar, kynnti sér til hlítar, hverjar skoðanir væru uppi um þessi mál hjá þeim menningarþjóðum, eins og ég orðaði það, sem virðist þó heldur vera dregið í efa í hv. d. af sumum hv. þm. að séu það, - að þessi nefnd kynnti sér þær niðurstöður, sem hefðu orðið til vegna raunhæfs mats vísindamanna, sem, eins og ég orðaði það, störfuðu á ári kjarnorku og tunglferða, en ekki með það að leiðarljósi, sem mótað var í þessum málum fyrir síðustu aldamót. Ég benti á enn fremur, að það væri nauðsynlegt, að hér heima færu fram ýmsar rannsóknir á ýmsum þáttum okkar þjóðlífs, sem einmitt hafa verið bendlaðir við okkar áfengisneyzlu eða dregnar líkingar af ýmsum framkvæmdum í þessum þáttum af henni. Ég benti á það einmitt í lokaorðum míns málflutnings við framsögu málsins, að ég mæltist til, að sú n., sem málið fengi til meðferðar, gerði þetta. Og ég tók einmitt fram í lok ræðu minnar þá, eins og ég held að hafi komið oftar fram hjá mér í þessari framsöguræðu, hverjar skoðanir mínar á áfengismálum væru almennt. En ég sagði, að ég gengi út frá þeirri staðreynd, að áfengi væri til og yrði á boðstólum hér á landi um ókomin ár, og ég endaði þau orð mín með því að segja, að áfengið mætti kalla eitur, bölvald eða sáluhjálparmeðal, eftir því sem hver vildi, en tilvist þess væri staðreynd og okkur bæri að aðhæfa okkur á sem beztan hátt þeirri staðreynd, reyna að forða ungum og öldnum frá því að neyta þess í óhófi, en umgangast það, eins og ég orðaði það, á vitrænan menningarhátt, sér og sínum að skaðlausu. Ég tók það fram, að ég héldi því fram í sambandi við áfengismál, að það væri hægt að umgangast það á vitrænan menningarhátt, en það, sem við þyrftum að gera í okkar áfengismálum til varnar, er að varna því, að einstaklingar og hópar verði ofneyzlunni að bráð. Ég býst við, að út frá þessum orðum mínum hafi hv. 3. þm. Vesturl. ályktað, að ég hafi sagt, að með þessu frv. væri stuðlað að drykkjumenningu, eða þá frá þeim lokaorðum í grg. frv., sem virðast hafa farið mjög alvarlega í taugar sumra hv. þm., sem um málið hafa rætt, en þar sagði ég m.a., að slíkt bann sem nú sé á áfengu öli væri móðgun við menningarþroska og frelsiskennd íslenzkra þegna. Nú má vera, að einhverjir hv. þm. hafi misskilið þetta, en ég tel, að það sé móðgun við okkar menningarþroska að álíta, að við verðum, eins og þeir vilja halda fram, ofneyzlu áfengis að bráð og sjúklingar ölneyzlu, á sama tíma og sú áfengislöggjöf, sem hér hefur verið nokkuð lýst og hennar tilorðningu, gefur okkur tækifæri, ungum sem öldnum, vil ég segja, til þess að kaupa og neyta eldsterkra áfengra drykkja, með þeim afleiðingum, sem hér hefur nokkuð verið bent á. Þá var einn misskilningur, sem hann kom inn á. Hann sagði, að ég hefði haldið því fram, að ölið mundi útrýma sterkum drykkjum. Það hafa aldrei verið mín orð. Hins vegar hef ég bent á það, að ef öl kæmi hér á markað innanlands, áfengt öl, gæti það orðið til þess að draga úr neyzlu sterkra drykkja. Ég benti þessu máli mínu til stuðnings á tölulegar staðreyndir frá tveim nágrannalöndum okkar, sem þegar hefur verið vitnað í. Ég benti á það, að í Finnlandi hefði árið 1952 neyzla áfengis, miðað við alkohóllítra pr. mann pr. ár, verið 1.87 lítrar, og þá hefði fyrir skömmu verið leyft sterkt öl. Alkohólmagnið jókst nokkuð á fyrstu árunum eftir þetta, en síðan fór það minnkandi og var komið árið 1955 niður fyrir það heildarmagn alkohóls, sem neytt var í Finnlandi, þegar sterka ölinu var veitt inn á markaðinn þar. Og mér hefur verið tjáð, að hlutur ölsins í þessari neyzlu, sem var árið 1959 1.72 1, hafi verið 18% af heildarneyzlunni, svo að þarna hefur gerzt tvennt, eins og raunar líka gerðist í Svíþjóð, þegar bjór var leyfður þar eða áfengt öl, að alkohólmagnið, sem neytt var, hafi minnkað og jafnframt hafi sterka vínið verið í minna mæli, þess hafi verið minna neytt á þessum markaði en áður var. Ég benti á það með Svíþjóð, að áður en öl var gefið frjálst þar, hafi heildarneyzlan verið 3.71 alkohóllítri af sterkum og léttum vínum, en eftir að fimm ár voru liðin, var þessi neyzla á sterkum og léttum vínum komin niður í 2.90 1 og heildarneyzlan aðeins 3.76, eða það sama og hún var, áður en ölinu var veitt inn á þann markað. Hann fór nokkrum orðum um það, hv. 3. þm. Vesturl., hvort ekki væri sama misræmið í því eftir sem áður, þó að leyft yrði að brugga og selja 3½% sterkt öl hér á innanlandsmarkaði. Nú skal ég viðurkenna, að þessi tala, sem þarna er valin af mér sem flm. frv., miðast nokkuð við persónulegt mat á gæðum drykkjarins, og ég skal viðurkenna það líka, að jafnframt miðast það við, að taka eigi fullt tillit til þeirra, sem mæla varnaðarorðum gegn þessari tegund áfengis, eins og ég hef raunar bent á í öllum mínum málflutningi. Þess vegna hef ég og haldið mig við það fyrirkomulag og einmitt bent á og undirstrikað, að það ætti að taka fullt tillit til þeirra manna, sem hefðu mótað 1. gr. áfengislöggjafarinnar, en þar segir, eins og hér var bent á áðan, að vinna eigi gegn misnotkun áfengis, en aftur á móti ekkert, sem bendir á það, að það eigi að banna það. Ég vil nú aðeins geta þess út af þessum orðum hv. 3. þm. Vesturl., að þó að ég kunni ekki að fara með þann efnafræðilega „prósess“, sem liggur til grundvallar, þá er mjög mikill munur á tilbúningi öls og víns og vín allt annar drykkur. Hann benti réttilega á það, að mergur málsins væri auðvitað framkvæmd áfengismála. En hann fór mörgum varnaðarorðum um, að ef ekki væri tekið fram í frv., hvernig sölumeðferðin á ölinu ætti að vera, mundi fljótlega koma fram sú eftirgjöf núverandi eða væntanlegra ríkisstjórna, að þessi sala yrði leyfð á frjálsum markaði, sem ég tel þó ekki ástæðu til að óttast, ef sú viljayfirlýsing kæmi fram hjá Alþingi, að sölumeðferðin ætti að vera á þann veg, sem ég hef mælt með. Og ég hef mælt með því og þóttist gera nokkra grein fyrir þeim skoðunum mínum, af hverju ég vildi hafa hér vissar hömlur á sölu áfengra drykkja, og auðvitað, eins og ég hef þegar bent á, mun öl, sem er 3½% að styrkleika, vera talið áfengi eftir núverandi áfengislöggjöf. Hann kom síðan nokkuð inn á þessar svokölluðu finnsku rannsóknir, sem ég vitnaði í, í minni framsöguræðu, og dró fram þá skoðun sína, að hin deyfandi áhrif ölsins væru það, sem hættulegt væri. Nú held ég, að hv. þm. hafi ekki tekið eftir öllu því, sem ég las úr þessum skýrslum, og t.d. ekki því, að munurinn á viðbrögðum manna, sem drukku brennivínsblöndu og öl, væri mjög mikill, þótt vínandaprósenturnar, eins og ég benti á, væru alltaf þær sömu í því, sem neytt væri. Þannig dró ég það fram úr þessum skýrslum, að þeir, sem drykkju brennivínsblönduna, sýndu meiri tilfinningar, og einkum bar meira á árásarhneigð hjá þeim en hinum, sem drukku ölið. Þeir, sem fyrir þessari rannsókn stóðu, bentu á, að ölið hefði ekki komið mönnum jafnmikið úr jafnvægi og sterku drykkirnir, en tóku fram réttilega, að ef einhvers magns af öli er neytt, áfengu öli, þá auðvitað kemur það mönnum alveg jafnt úr jafnvægi og annað áfengi, enda væri hlægilegt að reyna að fara að verja það, - það er alveg sama, hvort það er þessi tegund áfengis eða önnur, ef þess er neytt í óhófi, þá kemur það auðvitað jafnmikið að sök. Þetta atriði, sem hv. þm. benti á og hann virtist óttast mjög mikið, að ölið mundi verða fáanlegt á öllum stöðum og mundi orsaka, að það yrði notað til daglegrar neyzlu, - ég fæ nú satt að segja ekki séð betur en við þessu megi sporna. Málið er aðeins til 1. umr. Það á eftir, ef þingmeirihluti er fyrir, að ganga hér í gegnum þrjár umr. og svo aðra d. með þremur umr. Ég get ekki séð annað en að undir þennan leka megi setja í meðförum málsins. Hv. ræðumaður, 3. þm. Vesturl., spurði, hvort menning væri í áfengisneyzlu. Ég gerði fulla grein fyrir þeim skoðunum mínum í framsöguræðu, að ég teldi, að íslenzku þjóðinni jafnt sem öðrum þjóðum væri það ábyggilega fyrir beztu, að áfengi hefði aldrei verið til. En ég sagði hins vegar, að vegna þess að tilvera þess væri staðreynd, ættum við að reyna að umgangast það, eins og ég hef þegar bent á í þessari ræðu, á það sem ég orðaði vitrænan menningarhátt. Mig langar að spyrja þennan hv. þm. aftur: Finnst honum vera ómenning í hóflegri neyzlu áfengis? Nú er obbinn af Íslendingum, sem neyta áfengis í einni eða annarri mynd, og því hefur verið haldið fram og ég held með nokkrum rétti, að fjórir af hverjum fimm Íslendingum neyti áfengis í einni eða annarri mynd. Eru þetta allt saman ómenningaraðilar, eru þetta menningarsnauðir Íslendingar? Ég held ekki. Ég held hins vegar, eins og ég hef þegar bent á og rækilega undirstrikað í minni framsöguræðu, að það sé ofneyzlan, sem sé hinn mikli þáttur í ómenningunni. En samt sem áður hef ég talið og tel enn, að ef áfengi væri ekki til, værum við a.m.k. ekki aftar á menningarstiginu en við erum nú. Það er rétt, sem hv. 3. þm. Vesturl. sagði í lok sinnar ræðu, að það er mjög varasamt fyrir okkur að vitna í stórar þjóðir, og allra sízt ættum við að fara lengra í þeim samanburði en til þeirra þjóða, hverra lönd eru ekki aðeins lík okkar landi landfræðilega séð, heldur og menningarlega og efnahagslega, og jafnvel að þær þjóðir séu skyldar okkur a.m.k. í framkomu og menntun. Hv. 11. landsk. þm. hélt hér skörulega ræðu, sem ég er búinn að heyra oft áður. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í þau rök, sem hann flutti fyrir sínu máli. Ég vil þó aðeins benda honum á það, að þegar hann, eins og hann orðaði það, sagði, að andbanningar hefðu ráðið innreið Spánarvínanna, þá vil ég halda því fram, að þar hafi margt fleira komið til greina en bara einhver drykkjusýki ákveðinna manna. Ég vil benda honum á, að það voru margir góðir bindindismenn, sem áttu þátt í því að samþykkja það leyfi. Hv. 1. þm. Vestf. flutti hér langa og skörulega ræðu, svo sem von og vísa var úr því horni. Hv. 1. þm. Vestf. er einn af þeim mikilvirku og samvizkusömu þm., sem einmitt við hinir yngri þm. eigum að bera og berum fulla virðingu fyrir, enda er hann og einn af þeim þm., sem láta sér fátt mannlegt óviðkomandi, enda rétt að hlíta í sem flestu því, sem hann hefur til mála að leggja. Nú er það svo í þessu máli, að hv. 1. þm. Vestf. virðist eftir máli sínu vera á móti allri neyzlu áfengis. Það er ég hins vegar ekki, ekki að svo stöddu, vil ég leyfa mér að segja, því að ég vil taka það einmitt fram hér, að ef ég sæi fram á, að það væri framkvæmanlegt að koma hér á banni við allri sölu og neyzlu áfengis, þá er ég ekki frá því, að ég mundi styðja það, en mig langar að fara nokkrum orðum um ræðu þessa hv. þm. Hann sagði að vísu í þessari ræðu, - og það er nú í annað skiptið og við annan þm. hér í dag, - að ég hefði farið með rangt mál. Hann var búinn að nota þessi eða lík orð við hv. 4. þm. Reykn. Ég vil nú leyfa mér að andmæla þessum ummælum hans. Hann vitnaði í framsöguræðu mína og fór nokkrum orðum áður um væntanlegan útflutning á öli. Mér er fullkunnugt um, hvaða reglur hafa gilt hér um áfengt öl fram að þessu. Það hefur, eins og það er orðað, verið heimild til útflutnings á því, og það hefur verið heimild til sölu á þessu áfenga öli til varnarliðsins. Hins vegar hefur alls ekki verið framkvæmanlegt að flytja þetta út, vegna - ja, við skulum kalla það staðhátta, en hins vegar er það orðið framkvæmanlegt nú með samþykkt laganna um tollvörugeymslur á síðasta þingi, og mun nú á næstunni verða tekin upp sala og neyzla þess í íslenzkum flutningatækjum, bæði skipum og flugvélum. Ég orðaði útflutning í sambandi við öl í minni framsöguræðu á þá leið, að eftir að hér hefðu stóraukizt hingað komur erlendra ferðamanna, mundi sú innanlandssala á áfengu öli, sem í miklum mæli mundi fara til þeirrar neyzlu, skapa stórkostlegt og ómetanlegt auglýsingagildi. Þetta voru mín orð, svo að þarna hefur þessi ágæti og mikilvirki þm. hlaupið langt yfir skammt. Hann tók undir það með mér, sem ég undirstrikaði rækilega í framsöguræðu minni, að öll ofnautn áfengis væri stórkostlegt böl. Undir það skal ég taka með honum. Hann sagði, að ástandið hefði versnað, frá því að hömlunum var aflétt á sínum tíma, og hann sagðist hafa spáð þessu þá og margoft bent á það. En nú langar mig að spyrja þennan hv. þm.: Voru ekki einhverjar forsendur fyrir því, að þessum hömlum var létt af? Voru ekki einhverjar forsendur fyrir því, að skömmtuninni var aflétt? Það er eins og mig minni, að það hafi verið og jafnvel núv. 12. þm. Reykv. hvergi komið þar nærri, hvorki með þær forsendur né aðstoð í því að koma núverandi áfengislöggjöf í gegn. Hann benti á og undirstrikaði rækilega, að það, sem tryggja hafi átt árangur núgildandi áfengislaga, hafi verið stórlega vanrækt. Hann benti t.d. á, að sú fræðsla, sem hefði átt að fara fram í skólum landsins, sem mig minnir að hafi verið ein klukkustund á viku í áfengislögunum, að það sé alls ekki meira en 45 mínútur á öllu skólaárinu. Undir þetta get ég tekið með hv. ræðumanni og undirstrikað jafnvel enn betur, og kannske er þá komið að einum af mínum meginröksemdum, þegar ég bendi á, að þegar ofneyzla eigi sér stað, þá sé ekki áfengið alltaf orsökin, heldur sá skortur á fræðslu og þekkingu, sem við þyrftum einmitt að búa okkar æsku og unglingum, og einmitt kannske þess vegna mæli ég eindregið með, að sú efnislega brtt., sem hann gerir við áfengislöggjöfina, verði samþ. Ég vil hins vegar taka fram um það, sem hann hafði á orði, að ég hefði ekki vitað um tilganginn með hans brtt., þá er það rétt, að þegar hann sagði mér frá því á fyrsta degi mínum hér í þinginu eftir mín veikindi, þá hafði ég ekki séð annað um þessa brtt. en það, sem í blaði birtist, og þar var ekki getið um, í hvaða formi þessi brtt. var, þannig að ég gat ekki annað en hvað við hv. þm., þegar hann dró þessa fullyrðingu fram, og þótti nú lítið leggjast fyrir kappann, þegar eftir það, sem hann hér hefur lýst og sagt frá að sé hið stórkostlegasta vandamál, sem þjóðin hafi nokkru sinni búið við, og ég skal að nokkru leyti taka undir, þá er hans brtt. við áfengislöggjöfina að koma upp þessu fræðslumyndasafni, sem ég annars skal ekki draga úr, því að það getur ábyggilega gert sitt gagn, og er alveg sjálfsagt að framkvæma það og kannske fyrst og fremst, eins og hann benti réttilega á, að framkvæma núgildandi lög um meðferð og notkun áfengis og fræðslu fólks um áfengi. Hann spurði mig nokkurra spurninga. Hann spurði mig, hvort sá vandi mundi lagast, sem hér væri til staðar, hvort hér mundi fækka afbrotum og glæpum o.s.frv. Nú álít ég, að þetta mál sé ekki svo einfalt, að það sé eiginlega hægt áð varpa fram svona spurningu, heldur ætti frekar að benda á, eins og ég gerði að vísu í minni grg. og þessi hv. þm. margbenti á, en hann benti þar á þau orð mín, er ég segi, að glæpir vaxa, afbrotum fjölgar, sívaxandi drykkja meðal unglinga valdi stórauknum glæpafaraldri meðal þeirra, slysum og jafnvel manndrápum. Hann gleymdi að vísu að lesa það, sem var undanfari þessarar setningar, en það voru þessi orð: „enda liggur sú staðreynd fyrir, að á sama tíma og öl er forboðinn ávöxtur á Íslandi, þá eykst vínneyzla með hverju ári, bæði sú, sem sést í skýrslum, og einnig hin, sem aldrei sést öðruvísi en í raun.“ Ég tel, að það megi heita, að verið sé að eltast við rófuna á sér, þegar farið er að benda á áfengt öl sem væntanlegan orsakavald um þessa þætti, sem hafa verið lagðir til grundvallar eða taldir mjög skyldir áfengisneyzlu, en ekki bent á, að þessi staðreynd liggur fyrir við núverandi skipan áfengismála. Mér finnast ekki svaraverðar þær fullyrðingar hjá hv. þm., að ég sé að reyna að blekkja hv. þdm. með því að leggja þetta frv. fram eða þá grg., sem fylgir frv. Mér finnst fráleitt, að aldraður og virðulegur og lífsreyndur þm. skuli koma með svona lagað fram og það við 1. umr. málsins, þegar verið er að leggja það fyrir til umr. Mér finnst þetta alveg fráleitt. Hann spurði mig jafnframt, hvort ég héldi, að rússagildi og önnur skólaböll fengju meira menningargildi, ef þetta 3½% öl yrði leyft. Ég er alveg sannfærður um og það er mín skoðun, að sú menning, sem ég vildi nú helzt hafa í gæsalöppum, sú menning, sem oft kemur fram á þeim stöðum, mundi alls ekki versna við tilkomu öls. Og ég vil hiklaust halda því fram, að það væri sízt verra fyrir unga menn og konur, ef þau vildu neyta áfengis á annað borð, að neyta öls heldur en brennivíns. Þetta er mín einlæga skoðun. Það hefur nokkuð verið vitnað í fund, sem hér var haldinn á vegum stúdentafélagsins fyrir skömmu í Sjálfstæðishúsinu. Þar stóð upp ungur maður, sem á börn. Hann vitnaði í blaðafréttir frá hópi ungmenna í Þórsmörk í sumar, sem þóttu svo ofboðslegar, að blöðin sáu sig til neydd að geta um þetta hópferðalag. Þessi ungi maður sagði sama og ég segi: Ég vildi heldur, ef unglingar, sem væru mín börn, færu til fjalla og teldu sig endilega þurfa að hafa áfengi með sér, að þau hefðu með sér öl en brennivín. - Og þar er ég honum sammála, þótt ég hins vegar mæli algerlega á móti því, að börn eða fullorðnir séu að fara út um sveitir í okkar yndislegu náttúrufegurð til að kynnast henni með áfengisflösku í rassvasanum. Hann minntist einnig á sölufyrirkomulagið, og svo sagði hann einnig, að ég hefði haldið því fram, að ölið drægi úr ofnautn áfengis. Þetta hafa aldrei verið mín orð. Þetta er algerlega rangt hjá þm., að ég hafi sagt, að ölið mundi draga úr ofneyzlu áfengis. Ég var hins vegar með ákveðnar skoðanir um það, af hverju ofneyzla áfengis skapaðist, en að ölið drægi úr ofneyzlu áfengis, hef ég aldrei sagt. Ég hef hins vegar bent á, að ölið gæti dregið úr neyzlu sterkra drykkja, og það eru staðreyndir, sem liggja fyrir frá nágrannalöndum okkar. Hin hugljúfa postilla hans um andblæ raunveruleikans og sannleikans og samanburð af handahófi læt ég þm. einan um að dæma. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara orðum um þær röksemdir. Mér finnst þær einmitt vera af handahófi. En hann minntist þarna á þau orð mín, að ég hefði aldrei séð ölvaðan verkamann í enskum höfnum. Þessi orð hv. þm. eru eins og fleira, sem hann hefur gripið úr minni framsöguræðu, algerlega úr lausu lofti gripin - og þó ekki algerlega, því að ég sagði þetta, en setningunni var bara ekki lokið, þegar þessi hv. þm. skaut henni hér fram. Ég sagði eitthvað á þá leið, að ég hefði ekki séð meira af drykkju verkamanna í enskum höfnum en ég hefði séð hér í Reykjavík, og þóttist geta, eins og ég sagði, um það dæmt, eins og ég veit að þessi hv. þm. getur líka. Hann benti á það, sem ég efa ekki að sé rétt hjá honum, að vegna ofneyzlu öls og annarra áfengra drykkja hafi á sínum tíma verið settar þær hömlur á áfengissölu að loka fyrir hina svokölluðu bjórbari í Englandi. Ég ætla ekki að rengja þetta. Þetta hins vegar styður það, sem ég hef haldið fram gagnvart mörgum þeirra, sem vilja hömlulausa sölu áfengis. Ég hef alltaf verið með vissum hömlum, og það sést kannske bezt á þessu atriði. Þarna eru settar vissar hömlur, það er ekki bannað, hvorki öl né sterkir áfengir drykkir, heldur settar vissar hömlur. Og þá kemur sú staðreynd, sem hv. 1. þm. Vestf. mótmælti ekki, - þá kemur sú staðreynd í ljós, sem ég held fram, að það sé ekki meira um drykkju verkamanna, sem vinna við losun og lestun skipa í Englandi, heldur en hér í Reykjavík í dag. En hann tók mjög réttilega fram einmitt í þessu sambandi, að þótt svo væri, - ég held ég fari rétt með það, - þótt svo væri, að þetta fyrirbrigði þekktist ekki, verkamenn undir áhrifum áfengis í Englandi, þá væri það ekki vegna ölsins, heldur hins vegar vegna aldalangrar kennslu og fræðslu, sem hefði stuðlað að þessu. Þarna kemur að því meginatriði, sem ég hef haldið fram og hann virðist vera mjög sammála um, en það er, að það sé ekki ástæðan fyrir ofneyzlu eða of mikilli neyzlu verkamanna eða annarra, hver víntegundin sé, sem sé fyrir hendi, heldur hitt kannske frekar, þekkingarleysið og fræðsluleysið, sem þessir menn sem aðrir búa við í þessum málum. Einmitt þess vegna get ég fyllilega tekið undir þær skoðanir hv. þm., sem hann hefur látið í ljós um, að það liggi við, að það megi vera vítavert, að ekki skuli hafa verið framfylgt til fullnustu þeim ákvæðum núgildandi áfengislaga, sem hafa einmitt bent á ákveðnar leiðir til þess að halda þessari fræðslu og þekkingu uppi. Þá kom hann með eina setningu, sem virtist hafa átt að vera orðrétt úr minni ræðu, á þá leið, að ég hefði aldrei átt að sjá ölvaðan verkamann í Kaupmannahöfn. Það er nokkuð einkennilegt að bera þetta fram fyrir hv. þd., þegar ég einmitt er búinn að eyða miklum tíma í að segja frá því, að á þeim stað, þar sem ég hvað oftast kem, - líklega svona 20–30 sinnum á hverju ári, sé einmitt mjög mikið um það, að verkamenn á þessum vinnustað neyti áfengis í óhófi. Hitt hef ég aldrei sagt. Hins vegar dró ég fram þá staðreynd, að á öðrum stöðum við höfnina í Kaupmannahöfn þekktist ekki slík áfengisneyzla sem þarna, og ég einmitt lét í ljós skoðun mína um það, hvað ég teldi skýra þetta. Hann spurði mig jafnframt, þessi hv. þm., hvort ég hefði aldrei séð ölstofur í Nýhöfn í Kaupmannahöfn. Þegar hann sló fram þessari spurningu, datt mér í hug saga, sem gekk hér um Reykjavíkurbæ ekki alls fyrir löngu og var eitthvað á þá leið, að ógift kona, komin á efri ár, hringdi til lögreglunnar og kvartaði við hana yfir því, að það væri allsnakinn maður á ferðinni í íbúð handan götunnar frá hennar íbúð. Lögreglan kom upp til hennar og leit út um gluggann og sagði svo við konuna: „Nú, það er alls ekki hægt að sjá inn um þennan glugga.“ „Ef þér farið þarna upp á fataskápinn, þá má sjá þetta,“ sagði konan. Þessi hv. þm. benti einmitt á þessar ölstofur í Nýhöfn, sem ég tók einmitt til meðferðar og talaði um sem skemmtistaði, sem mikið væru sóttir í Kaupmannahöfn og það ekki af verkamönnum frekar en öðrum, ekki frekar en bara íslenzkum ferðamönnum, sem koma til Kaupmannahafnar. En ég get sagt honum frá öðrum fyrirtækjum í Nýhöfninni. Ég get sagt honum frá því, að í Nýhöfn Kaupmannahafnar er stofnun, sem heitir Söfartsklubben, sem er rekin fyrir sjómenn, bæði danska og erlenda, og einmitt við íslenzkir sjómenn höfum sótt mikið, - og það væri kannske full ástæða til, einmitt vegna þess líka, að hv. 3. þm. Vesturl. kom nokkuð inn á það, sem er líklega eitt mesta vandamálið á meðal vinnandi manna á Íslandi í dag, en það er drykkjuskapur ákveðinnar stéttar, sem ég ætla sízt að draga úr, þó að svo aftur á móti, hvað gera skuli til að forða því, sé annað mál, sem kannske verður tími til þess að hreyfa hér innan tíðar, - þá vil ég benda hv. 1. þm. Vestf. á, að þessi klúbbur, sem ég vitnaði í, er rekinn af stofnun, sem mætti þýða lauslega á íslenzku og kalla Velferðarráð farmanna. Svo er mál með vexti, að fyrr á árum og allt fram í síðustu heimsstyrjöld voru rekin sjómannaheimili í höfnum víða um heim, en sá var galli á gjöf Njarðar, að því er þeir sjómenn, sem áttu að njóta þeirra, töldu, að á þessum stöðum voru sífelldar, - ég hef heyrt marga eldri sjómenn einmitt minnast á þetta, - á þessum stöðum voru sífelldar prédikanir um eina og aðra ofneyzlu, sérstaklega áfengis, og spillingu í tómstundalífi þeirra. Í stríðinu aftur á móti og eftir stríðið var tekin upp ný stefna í þessum málum. Það voru eldri sjómenn, sem gengust fyrir því ásamt skipafélögum og fleiri stofnunum, sem lögðu fé til þess að koma á fót sjómannastofum, ekki aðeins þarna í Kaupmannahöfn, eins og ég hef bent á, og viðar í Danmörku, heldur og í höfnum um allan heim, þar sem t.d. farskip Norðurlandabúa koma. Og hver var meginskoðun þeirra manna, sem réðu þessum sjómannastofum, um áfengismál? Jú, hér höfum við ekki til sölu sterka, áfenga drykki, en við skulum hafa gott öl handa ykkur, og það var til sölu á þessum stöðum. Og hvernig snerust þessir sjómenn við þessu, þegar þeim var boðið upp á þetta? Jú, aðsóknin alveg stórjókst, og þessar sjómannastofur, þar sem komið var fram af nokkrum skilningi á skoðunum þessara manna og jafnvel þörf, - við getum sagt sálarlegri þörf fyrir vissan skammt af áfengi, - það var komið fram af skilningi við þessa menn, þeim var boðið upp á þær tómstundaathafnir, sem eiga að vera á slíkum heimilum, og það hefur líklega fátt gert meira til þess að draga úr því, sem ég kalla ofneyzlu áfengis meðal þessarar stéttar, en ekki var til staðar, áður en farið var inn á þessa braut. Hv. 1. þm. Vestf. fór nokkuð inn á orð mín og samanburð á verkamönnum Gautaborgar og Kaupmannahafnar. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara inn á það nánar, ég skal aðeins vísa til þeirra orða, sem ég hafði um þetta í framsöguræðu. Hann kom einnig eins og hv. 3. þm. Vesturl. inn á hina mjög rómuðu skýrslu Fagerholms hins finnska og vildi halda því fram, að hans einkasamtöl við þennan mæta mann væru nokkuð á annan veg en segði í þessari skýrslu. Ég skal ekki fullyrða um það. Ég veit hins vegar, að sá Íslendingur, sem fylgdist með þessum málum, eins og ég sagði frá í framsöguræðu minni, átti viðtal ekki aðeins við þá vísindamenn, sem stóðu að þessum rannsóknum, heldur og umræddan Fagerholm, hann fullyrðir, að hann hafi talað við þennan finnska stjórnmálamann. Þessi stjórnmálamaður, eins og ég gat um í þeim tilvitnunum, sem ég hafði í minni framsöguræðu í þessar rannsóknir eða í það útvarpserindi, sem þessi vísindamaður hér heima ætlaði að halda, en fékk ekki að halda, vegna þess, eins og honum var tjáð í Ríkisútvarpinu, að þá mundu, eins og það var orðað þar, templarar verða bandvitlausir, hann einmitt tók það fram, að í þessari n., sem stóð fyrir þessum rannsóknum, hefði forstjóri áfengisverzlunarinnar, K. A. Fagerholm, átt sæti, og hann lauk þessu erindi á því að minna á orð Fagerholms, en ég vil leyfa mér, með leyfi forseta, að vitna í þetta erindi, en þar segir í lokin: „Tilgangurinn með öllum þessum rannsóknum er vitanlega sá að fá úr því skorið á hlutlægan hátt, hvaða áfengispólitík muni vera skynsamlegust. Starfsáætlunin“ - þ.e. starfsáætlun þeirra rannsókna, sem fram fóru - „hefst, eins og áður var sagt, með þessum orðum: Áfengisvandamálið er, eins og kunnugt er, eitt hinna erfiðustu og mest aðkallandi allra félagslegra og mannlegra vandamála í Finnlandi. Ákvarðanir, sem gerðar verða í þessu máli, má ekki byggja á tilfinningasemi og ekki heldur á pólitískri valdaaðstöðu, en aðeins á hlutlægum, vísindalegum sannleika.“ Svo segir í lokin: „Þegar ég spurði Fagerholm, einn þekktasta stjórnmálamann Finna, hvaða afleiðingar þessar rannsóknir, sem senn er lokið,“ - þeim var ekki alveg lokið, þegar hann bauðst til þess að flytja þetta erindi í útvarpið, mundu hafa á áfengispólitík Finna, þá segir þessi höfundur, að Fagerholm hafi sagt, „að á því væri enginn efi, að Finnar mundu reyna að draga úr neyzlu sterkra drykkja, eftir því sem við yrði komið, en það yrði ekki reynt að gera það með banni og höftum, því að slíkt hefði þegar sýnt sig að vera algerlega þýðingarlaust. Finnar mundu reyna að hafa á boðstólum sem víðast létt vín og öl, og væri nú unnið að því að gera tilraunir með ölframleiðslu í því skyni að gera ölið sem allra bragðbezt og aðgengilegast. Ofneyzla áfengis,“ en svo endar erindið, „ofneyzla áfengis og óhappaverk þau, sem unnin væru í ölæði, væru svo mikið þjóðarböl, að sjálfsagt væri að hlíta niðurstöðum vísindanna og gera það, sem skynsamlegast hefði reynzt í slíku máli.“