Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er um að ræða, er stjfrv., og er lagt til, að sérstakur styrkur, viðbótarstyrkur, verði veittur til ræktunar á jörðum allt upp í 25 hektara. Eins og kunnugt er, var þetta mark lengi aðeins 5 ha. 1957 var markið hækkað upp í 10 ha. Á s.l. þingi var markið enn hækkað upp í 15 ha. Þegar það frv. var til umr. hér í hv. Alþingi, var ljóst, að það var ekkert lokamark að miða við 15 ha., því að 15 ha. tún væri of lítið til að framfleyta því búi, sem til þess þarf að geta lifað sæmilega og veitt sér þann vélakost og önnur þægindi, sem nauðsynleg eru talin í nútímabúskap og nútímaþjóðfélagi. En það þótti eigi að síður gott á s.l. þingi að fikra sig áfram í þessa átt, og nú ári síðar hefur orðið samkomulag um það í ríkisstj. að setja markið upp í 25 ha., sem að vísu getur ekki talizt vera lokatakmark, það er það vitanlega ekki, en 25 ha. ræktun á hverju býli gefur möguleika til að hafa svo stórt bú, að það gefi af sér viðunandi tekjur. Það hefur verið um það rætt og það ekki að ástæðulausu, að á undanförnum árum og áratugum hafi bændur flutt úr sveitunum og jarðirnar farið í eyði. Það er mín skoðun, og ég hygg, að það megi segja, að það sé skoðun ríkisstj., að það sé ekki hollt fyrir þjóðfélagið, að jarðir haldi áfram að fara í eyði, það sé ekki eðlilegt, að því fólki, sem í sveitunum er, fækki, það sé miklu heldur eðlilegt og blátt áfram nauðsynlegt, að að því verði stefnt, að fólki, sem að sveitastörfum vinnur, fjölgi. Það er ástæða til að ætla, að um næstu aldamót verði landsbúar um 350 þús. manns, eða e.t.v. allt að helmingi fleiri en þeir eru í dag. Í dag framleiðum við talsvert meira af landbúnaðarvörum en notaðar eru í landinu. En hversu mikið sem tækninni fleygir áfram og þótt ræktunin aukist, þarf ekki að gera ráð fyrir því, að sá fólksfjöldi, sem nú er í sveitunum, geti fullnægt innanlandsþörfinni með landbúnaðarvörur, þegar þjóðinni hefur fjölgað um tugi þúsunda, sem hún gerir á allra næstu árum, og allra sízt þegar henni hefur fjölgað um allt að helming. Það er þess vegna nauðsynlegt að stemma á að ósi og koma í veg fyrir, að þeir, sem eru með of litla ræktun og of lítil bú, flosni upp, en þannig hefur það verið á, síðustu áratugum, og allt frá því að 20. öldin byrjaði hefur verið fólksflutningur úr sveitunum og til sjávarins, og má segja, að það út af fyrir sig hafi verið eðlilegt í vissum mæli. En það er eðlilegt, að þetta hætti nú og að smátt og smátt snúist straumurinn við, eftir því sem tímar líða. Við höfum heyrt talað um smábúin, og það er kunnugt, að smábúin eru algengust í vissum landshlutum og ræktunin þar er skemmst á veg komin. Frv. það, sem hér er um að ræða, miðar að því að gera þær jarðir, sem nú eru í ábúð, ábúðarhæfar, byggilegar, með því að auka ræktunarlandið. Og þá er talið nauðsynlegt af þeim, sem bezt þekkja inn á þessi mál, að ræktað land sé helzt ekki minna en 25 ha. Á 25 ha. vel ræktuðu landi, jörð, sem hefur einnig sæmilegan bithaga, má framfleyta a.m.k. 30–35 kúa þunga, t.d. hafa 20 kýr og 150–200 fjár. Og það má segja, að slíkt bú gefi af sér sæmilegar tekjur miðað við það, sem um er að ræða. Það hefur verið talað um, að bændur séu jafnvel lægst launaða stéttin í þessu þjóðfélagi, og það má segja, að það sé að meðaltali, sem er vegna þess, að smábændurnir eru margir. Í skýrslu frá hagstofunni, sem ég hef séð og að nokkru hefur verið birt í blöðum, hefur verið tekið meðaltal af um 3000 bændum. Það eru, að mig minnir, í þessari skýrslu um 1200 bændur með tekjur 100–150 þús., það eru nokkrir með 150–200 þús. og það eru 1200–1300 af þessum 3000, sem eru með tekjur frá 50–99 þús., og örfáir eru með tekjur undir 50 þús. Það liggur í hlutarins eðli, að þeir, sem eru með smæstu búin, hafa ekki um annað að velja en annaðhvort að hætta búskap eða auka ræktunina og stækka búin. Það verður aldrei hægt að láta bændur með smæstu búin hafa svo hátt verð fyrir afurðirnar, að þeir geti af því búi lifað. Menn geta alltaf deilt um, hversu afurðaverðið eigi að vera hátt, en ég hygg þó, að einn mælikvarði hljóti að teljast réttur, þegar um það er að ræða að finna réttlátt afurðaverð. Það hlýtur að eiga að miða við framleiðslukostnað á eðlilega stóru búi, sem er kallað meðalbú, sem miðast við það, að bóndinn hafi þar eðlilega mikið starf við framleiðsluna. Og ég hygg, að ef menn athuga þessi mál ofan í kjölinn, hvar sem þeir eru staddir, hvort sem þeir telja sig málsvara verkamanna eða annarra stétta, þá vilji enginn sanngjarn maður gera kröfu til þess, að búvaran verði seld undir kostnaðarverði, sé miðað við það, að sá, sem að framleiðslunni vinnur, vinni eðlilegan tíma og leggi hæfilega mikið að sér eða sambærilega við það, sem aðrar stéttir gera. Og lög um verðlagningu landbúnaðarvara eru vitanlega byggð á þessari hugsun, þótt oft og tíðum hafi ekki tekizt að ná tilgangi laganna, m.a. vegna þess, að ekki hefur alltaf orðið samkomulag um kostnaðarliði í verðgrundvellinum, og eins það, að það hefur oft heyrzt frá fulltrúum neytenda, að meðalbúið væri tæplega nægilega stórt, til þess að eðlilegt verðlag gæti komið samkv. lögunum. Ef bóndi með litla búið sækir ekki atvinnu utan heimilis, má sennilega oft með sanngirni segja, að þessi bóndi hafi tæplega fullkomið starf heima á sínu býli, og þá eru ýmsir, sem segja: Það er ekki sanngjarnt, að þessi bóndi með þessari vinnu fái fullt kaup í gegnum verðlagninguna. Með þessu frv. er að því stefnt að fækka smábúunum, að því stefnt að útrýma smábúunum og gera öllum, sem landbúnað stunda, lífvænlegt, þar sem þeir eru komnir, með því að taka í þjónustu sína tæknina, auka ræktunina og stækka búin. Og eitt er það, sem hefur gert smábóndanum mjög erfitt fyrir nú síðustu árin, og það er að standa undir þeim kostnaði, sem vélabúskapur hefur í för með sér. En það hefur hins vegar þótt sjálfsagt og eðlilegt, að allir bændur, hvort sem þeir hafa stór bú eða minni, hafi vélar við framleiðsluna, enda þykir engum lengur fært að stunda heyskap eða vinna önnur verk með handaflinu, og er vissulega ekki nema gott um það að segja. En hins vegar er augljóst, að smábúin geta ekki borið þann kostnað, sem vélakostinum fylgir. Vélarnar nýtast ekki og svara ekki vöxtum og fyrningu, nema þær séu notaðar nægilega mikið og verði til þess að auka afköstin og framleiðslu búanna. Með þessu frv. verður aukið það framlag, sem landnámið hefur til umráða. Landnámið hefur til umráða samkv. gildandi lögum milli 14 og 15 millj. kr., en gert er ráð fyrir, að með þessu frv. verði það fjármagn aukið um tæpar 13 millj. kr. Það er gert ráð fyrir með þessu frv., að þeir, sem hafa minna en 25 ha. tún, fái jarðræktarstyrk, sem svarar 50% af ræktunarkostnaðinum. En sá styrkur verður vitanlega meiri, ef tekið er tillit til framræslu, sem venjulega er gerð, áður en ræktað er. Þá fær framræslan einnig aukalegan styrk, þannig að ræktunarstyrkurinn verður í reyndinni fram yfir þetta. Það er gert ráð fyrir, að það séu 3500–3800 býli, sem njóti góðs af þessum lögum, og sjáum við þá, hversu stór hluti af býlum í landinu er með ræktun undir þessu marki, þar sem talið er, að öll býli í landinu séu eitthvað á milli 5000 og 6000 alls, sennilega nærri 5500. Eftir því ættu að vera innan við 2000 býli, sennilega 1600–1800 býli, sem hafa ræktun yfir 25 ha. Þá er gert ráð fyrir með þessu frv. að hækka nokkuð byggingarstyrk til íbúðarhúsa, þ.e. úr 50 þús. í 60 þús. 1957 var tekið í lög að veita styrk á íbúðarhús, 25 þús. kr., en það var þá bundið aðeins við nýbýli. 1960 var þessi styrkur hækkaður upp í 40 þús., og þá var ekki lengur bundið við nýbýli, heldur einnig aðrar jarðir, sem hætta var á að gætu farið í eyði, vegna þess að þær hefðu orðið aftur úr. 1963 var styrkurinn hækkaður upp í 50 þús. kr. til nýbýla og til þeirra bænda, sem eftir eiga að byggja og hafa meðaltekjur eða minna. Og nú loks er gert ráð fyrir að hækka styrkinn upp í 60 þús. með sama ákvæði og sett var inn í lögin í fyrra. Það er gert ráð fyrir, að það séu byggð um 40 nýbýli árlega, og það hefur verið nálægt því undanfarin ár, og það verði endurbyggð um 100 íbúðarhús á eldri jörðum, sem njóta þessa styrks. Það er því gert ráð fyrir, að hækkun á byggingarstyrknum nemi 400 þús. til nýbýla og 1 millj. til annarra býla. Og eins og ég sagði áðan, er gert ráð fyrir, að aukin útgjöld vegna þessa frv. nemi 12 millj. 850 þús. Þetta er vitanlega áætlun, þetta gæti orðið meira á hverju ári, því að það er ekki vitað nema þessi lög hafi þau áhrif að ýta undir ræktunina meira en verið hefur áður, þannig að 25 ha. markið náist fyrr en jafnvel þessi lög gera ráð fyrir, og er þá vitanlega ekki nema gott um það að segja. Ég sagði áðan, að það væru 3500–3800 jarðir, sem mundu njóta góðs af þessum lögum. En það eru 438 jarðir með túnstærð frá 2.6–5 hektara og eru þannig settar, að þær hafa alls ekki 25 ha. af ræktanlegu landi og geta þess vegna aldrei fengið 25 ha. tún. En sem betur fer er þetta minni hlutinn, talið, að það séu 438 jarðir með slík smátún, en sennilega ekki nema helmingurinn af þessum býlum, sem ekki getur vegna landleysis fengið sæmilega túnstærð, frá 20 jafnvel upp í 25 ha. Það er enginn vafi á því, að okkur ber nauðsyn til að ýta undir ræktunina, jafnvel þótt við stefndum ekki hærra en að framleiða matvæli fyrir innanlandsmarkaðinn. Þjóðinni fjölgar, eins og áður hefur verið á minnzt, og ef framleiðslan hætti að vaxa, væru ekki nema örfá ár, þangað til við hefðum ekki nægilegar mjólkurafurðir. Þótt við nú flytjum dálítið út af mjólkurdufti og jafnvel smjöri, yrðu ekki nema kannske 3–4–5 ár, þangað til það væri kominn skortur á þessum vörum, ef við höldum ekki áfram að rækta og auka framleiðsluna. Og það yrðu ekki heldur nema tiltölulega fá ár, þangað til okkur færi að vanta kjöt. Þetta munu allir sjá, sem setja sig inn í þessi mál, og skilja það, að ræktun er mjög þýðingarmikil fyrir landið, ekki aðeins túnræktunin, heldur þarf einnig og jafnvel ekki síður að stuðla að því, að bithaginn verði ekki skemmdur. Og það hefur orðið mikið tjón fyrir bændur nú 2 síðustu árin, að það virðist svo sem það sé orðið of margt sauðfé í högunum. Það hefur verið byrjað á því, þótt það sé ekki í stórum stíl, að auka beitarþol afrétta og heimahaga með því að dreifa áburði úr flugvélum. Það eru ekki nema 3–4 ár síðan þetta byrjaði og í fyrstu í smáu, en það hefur farið vaxandi. Fyrst var byrjað með eina flugvél, en á s.l. ári var keypt önnur flugvél, og eru þær nú tvær, sem geta unnið að dreifingu áburðar, og þannig verður að því stefnt, að dreifing áburðar úr lofti yfir bithaga, heimahaga og afréttir geti aukizt. Og þá kemur einnig til greina að dreifa fræi úr lofti yfir bithaga, og er þá enginn vafi á því, að með þessum hætti má auka beitarþolið til mikilla muna frá því, sem verið hefur. Það er ekki langt síðan Sturla Friðriksson skrifaði merka grein um þetta og taldi, að með því að auka beitarþolið í afréttum og heimahögum og nota ræktað land til sauðfjárbúskapar, ekki síður en til nautgriparæktar, geti Íslendingar haft margar milljónir sauðfjár í landinu í staðinn fyrir rúmlega 800 þús., eins og er nú. Og það er vissulega ánægjulegt til þess að vita, að við höfum þessa möguleika, og það eru fleiri og fleiri að átta sig á því, hversu geysilega þýðingarmikið þetta getur verið fyrir þjóðina. Það er stutt síðan menn töldu, að með því að rækta landið væri nauðsynlegt og sjálfsagt að hafa eingöngu nautgripa- og mjólkurframleiðslu á þessu ræktaða landi. En það er einnig og ekki síður arðvænlegt að nota ræktaða landið til sauðfjárræktar. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, við höfum reynsluna fyrir því, og það er enginn vafi á því, að ef Íslendingar gætu aukið sauðfjárræktina og við færum að hafa hér milljónir fjár í landinu í staðinn fyrir hundruð þúsunda og gætum gert ullina og gærurnar að þeirri ágætisvöru, sem hún raunverulega er, með því að vinna þetta í landinu, þá gæti útflutningur landbúnaðarvara orðið þýðingarmikill liður í gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Það er enginn vafi á því, að skilningur á þessum málum hefur stórum aukizt nú upp á síðkastið, og það er enginn vafi á því, að því almennari sem sá skilningur er og verður, því auðveldara verður að hrinda framfaramálum landbúnaðarins fram og lyfta grettistökum á þessu sviði. Landbúnaðurinn mun verða mikill þáttur og vaxandi í þjóðarbúskapnum. Landbúnaðarvörurnar munu verða í framtíðinni stór og vaxandi liður í útflutningsframleiðslunni og gjaldeyristekjum þjóðarinnar, og því fólki, sem vinnur og vill vinna við landbúnaðinn, mun fara fjölgandi. Það er talið, að nú vinni við landbúnað aðeins um 15% af þjóðinni. Það má vel vera, að þetta hlutfall eigi eftir að skekkjast eitthvað enn, vegna þess að fólkinu fjölgar, og að meiri hlutinn af fjölguninni þrátt fyrir stefnubreytingu muni lenda í þéttbýlinu. En það væri alveg fráleitt að hugsa sér það að öll fjölgunin lenti í kaupstöðunum, því að ef öll fjölgunin lenti í kaupstöðunum, yrði um næstu aldamót e.t.v. ekki nema 7–8% af þjóðinni, sem ynni að landbúnaði, og það væri útilokað, að sá litli hópur, það litla hlutfall af þjóðinni, gæti brauðfætt hana eða fullnægt eftirspurninni eftir landbúnaðarvörum. Við erum skammt á veg komnir í ræktun, Íslendingar, sem eðlilegt er, því að það er ekki langt síðan ræktunarbúskapur hófst á Íslandi. Það er ekki langt síðan hér voru lítil og kargaþýfð tún kringum bæina, sem voru girt með hlöðnum görðum, ýmist úr grjóti eða torfi eftir því, hvort grjótið var handhægt eða torfið, og engjabúskapur var það, sem þjóðin bjó við. Það var slegið með orfum og rakað með hrífum, og framleiðslan var lítil af eðlilegum ástæðum, miðað við þann mannafla, sem að henni vann. En það verður þó að segja, að síðustu áratugina hefur þjóðin ræktað, og nú er ræktað árlega nærri 4000 ha., og má ætla, að við síðustu áramót hafi túnin verið um 85 þús. ha., eða 850 ferkm. Hins vegar er talið, að það sé vel ræktanlegt til túns 25 þús. ferkm og það sé vel mögulegt að gera að samfelldum gróðri og jafnvel túni 45 þús. ferkm. En þá er komið í 500–600 m hæð, og þá fer vitanlega að verða erfiðara til gróðurs og ræktunar. En miðað við það, að við höfum 25 þús. ferkm af vel ræktanlegu landi, en höfum í dag aðeins 850 ferkm., þá sjáum við, hvað við eigum mikinn forða til ræktunar og hversu þjóðin er rík á þessu sviði miðað við t.d. aðrar þjóðir, sem hafa ræktað hvern fermetra í sínu landi og nýtt til fullnustu alla þá möguleika, sem landið hefur yfir að ráða, og verða af þeim ástæðum að flytja úr landi sem svarar árlegri fjölgun, eins og ýmsar Evrópuþjóðir gera. Ég sé nú ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Hv. alþm. þekkja þetta frv. og þekkja þetta, sem hér hefur verið lýst, og ég vona, að það sé enginn ágreiningur um að gera þetta frv. að lögum, og ég reyndar veit það, að við erum sammála um, að þetta er stórt framfaraspor. Og jafnvel þótt ýmsir hefðu tilhneigingu til að segja: Styrkurinn á að vera meiri en hér er lagt til, - þá er ég sannfærður um, að við erum sammála um, að hér er stigið stórt spor í framfaraátt og stærra en áður hefur verið gert á þessu sviði. Ég vil svo, herra forseti, leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. hæstv. landbrh. hélt hér ræðu almennt um landbúnaðarmálin. Ég hafði ekki ætlað mér að ræða landbúnaðarmálin almennt eða stefnuna í þeim í sambandi við þetta frv., en mun þó gera það nokkuð hér á eftir, vegna þess að hæstv. ráðh. ræddi málin talsvert almennt. En áður en ég kem að því að ræða nokkuð um stefnu hæstv. ríkisstj. Í landbúnaðarmálum í tilefni af því, sem hæstv. ráðh, sagði, og svo rifja dálítið upp stefnu Framsfl. í þeim málum, þá vil ég víkja fyrst að þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég vil fyrst minna á, að Framsfl. innleiddi hér þá stefnu að greiða mun hærra jarðræktarframlag til þeirra, sem skemmra voru á veg komnir með ræktunina. Og þessi stefna hefur síðan þróazt áfram í áföngum. Fyrst var þetta miðað við 5 ha., að þeir fengju mun meiri stuðning, sem höfðu ekki komið túnum sínum upp í 5 ha. Síðan var það miðað við 10 ha., þá við 15 ha., og nú er ætlunin að miða þetta við 25 ha. Þetta hefur orðið mjög gagnlegt fyrir landbúnaðinn og fjölda bænda, eins og að líkum lætur, og var hið merkasta mál, þegar inn á þessa braut var farið. Framsóknarmenn hafa haldið áfram að berjast fyrir því, að þessi þróun gengi áfram í þá átt, og m.a. lagt á þessu Alþingi fyrir hv. Ed. frv. til l. um breyt. á l. um stofnlánadeild landbúnaðarins o.fl. varðandi þessi efni. Í því frv. eru þrjú atriði, Í fyrsta lagi að hækka ríkisframlag til bygginga, íbúðarhúsabygginga í sveitum, úr 50 þús. í 60 þús. til samræmis við aukna dýrtíð. Í annan stað að færa hámarkið úr 15 ha. í 25 ha., þeirra túna sem fengju sérstakan stuðning, fengju aukið ræktunarframlag úr ríkissjóði. Og í þriðja lagi að auka Stuðninginn sjálfan úr 50% af ræktunarkostnaði í 65% af ræktunarkostnaði. Nú liggur það fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp tvö af þessum atriðum, sem Framsfl. hefur lagt til í sínu frv. Í þessu frv., sem nú liggur fyrir, eru tvö af þessum atriðum tekin upp, sem sé að hækka ríkisframlag til íbúðarhúsabygginga í sveitum úr 50 þús. upp í 60 þús. og að hækka hámarkið, sem er mjög þýðingarmikið mál, úr 15 ha. upp í 25 ha. En ég sakna þess, að hæstv. ríkisstj. skyldi ekki líka taka upp þriðja atriðið úr frv., sem sé það að auka framlagið úr 50% í 65%, því að sannleikurinn er sá, að það er lífsnauðsyn að auka jarðræktarframlögin verulega frá því, sem þau eru nú, og kem ég að því síðar í sambandi við það, sem ég ræði almennt um landbúnaðarmálin. En það er stefna Framsfl. og mjög þýðingarmikið atriði í hans stefnu að auka jarðræktarframlögin verulega, ekki aðeins til þess að koma túnum upp í 25 ha., heldur einnig í öðrum greinum, eins og líka mun koma fram í sambandi við umr. um það mál, sem næst er á dagskrá, en það er um breytingu á sjálfum jarðræktarl. Í samræmi við þessa stefnu hefur Framsfl. lagt áherzlu á að hækka framlagið úr 50'% af ræktunarkostnaði upp í 65%. Ég tók eftir því, að hæstv. landbrh. sagði í sinni ræðu, að það væri stefna stjórnarinnar, að þeim fjölgaði, sem búa í sveitunum, - ég heyrði a.m.k. ekki betur en hæstv. ráðh. segði þetta, - og stjórnin vildi stuðla að eflingu landbúnaðarins. Þessar yfirlýsingar gaf hæstv. ráðh. og lagði dálítið út af þeim. En ég verð að benda í fáeinum orðum á, hvernig málefnum landbúnaðarins er komið, og þá ekki sízt vegna stjórnarstefnunnar, vegna þess, hvernig stjórnarstefnunni hefur verið breytt. Ég held, að það sé alveg einróma álit allra, sem til þekkja í sveitunum, að landbúnaðurinn sé nú kominn í hina alvarlegustu úlfakreppu, ef svo mætti að orði komast, og það hafi þrengt stórkostlega að landbúnaðinum á undanförnum árum vegna þess, hvernig að honum hefur verið búið af hálfu ríkisvaldsins þennan tíma. Og þá kemur spurningin: Hvað hefur raunverulega gerzt, hvað hefur verið gert, hvers vegna á landbúnaðurinn svona erfitt? Í fyrsta lagi er hér um að ræða að sjálfsögðu afleiðingar af þeirri almennu dýrtíðarstefnu, sem haldið hefur verið uppi. Stofnkostnaður í landbúnaði hefur hækkað óðfluga, hækkað með ofsahraða, gífurlega. Kostnaður við ræktun, byggingar, vélakaup og hvað eina, sem til landbúnaðarins þarf, hefur hækkað með ofsahraða. Jafnframt hefur allt það, sem þarf að kaupa til rekstrarins, einnig hækkað, áburður, fóðurbætir og hvað eina, sem nöfnum tjáir að nefna. Og það, sem hefur svo skeð, er einfaldlega þetta, að þessi gífurlega hækkun á stofnkostnaði í landbúnaðinum og þessi gífurlega hækkun á öllu því, sem þarf að kaupa til landbúnaðarins, þessi hækkun hefur ekki fengið að koma inn í verðlagið á landbúnaðarafurðunum. Það hefur verið staðið á móti því, að þessi hækkun kæmist inn í verðlagið á landbúnaðarafurðunum, og enginn vafi leikur á því, að þar hefur hæstv. ríkisstj. líka verið að verki með, að þetta hefur ekki komizt inn í landbúnaðarverðið. Og þetta gengur svo langt, eins og glöggt er sýnt fram á af fulltrúum landbúnaðarins, Stéttarsambandsins sérstaklega, að jafnvel hækkun á rekstrarliðum fæst ekki tekin til greina. Þetta hefur svo að sjálfsögðu haft þau áhrif, að kaup bændanna er lægra en það á að vera, því að að því leyti sem þessi kostnaður hefur ekki fengizt tekinn til greina í verðlaginu, gengur það beint út yfir kaup bændanna og verður frádráttur af kaupi þeirra. Niðurstaðan verður því sú, að þeir bera ekki það úr býtum fyrir störf sín, sem þeir eiga að fá samkv. gildandi lögum um verðlagningu landbúnaðarafurða, þar sem meginstefna laganna er sú, að þeir skuli hafa sambærilegar tekjur við aðrar stéttir, sem þar er nánar tilgreint. Þeir bera ekki þetta úr býtum, vegna þess að þeir hafa ekki getað komið því fram, að dýrtíðarvöxturinn á stofnkostnaðinum og rekstrarkostnaðinum, sem eru afleiðingar stjórnarstefnunnar, fengist tekinn inn í verðlagið. Ævinlega þegar um þetta er rætt, rís hæstv. landbrh. upp og segir, að það hafi verið gert ýmislegt til bóta í verðlagsmálunum, sem manni skilst að eigi að verða til þess, að bændur sætti sig við þetta. Hann nefnir í því sambandi oft, að það hafi verið komið á útflutningsuppbótum á landbúnaðarafurðum, og það er náttúrlega rétt, að þetta hefði staðið jafnvel enn verr núna, ef það hefði ekki verið gert. Enn fremur bendir ráðh. á, að það hafi verið tekinn upp sá háttur að umreikna oftar verðlag miðað við kaupgjaldsbreytingar. Þetta er líka rétt. Það er líka rétt hjá honum, að það hefði staðið enn þá verr en það stendur núna, ef þetta hefði ekki verið gert. En bændur lifa ekki á því út af fyrir sig, þó að slíkar leiðréttingar hafi verið gerðar, ef önnur atriði ganga þeim svo í óhag, að útkoman verður þrátt fyrir þetta miklu verri en áður. En þrátt fyrir þessar leiðréttingar, sem hæstv. ráðh. dvelur ætíð við, þegar rætt er um þessi mál, er þannig komið þessum málum, að þar hefur skapazt stórkostlega vaxandi ósamræmi bændunum í óhag, þrátt fyrir þessar ráðstafanir. Það verður að gera dæmið upp í heild og horfast í augu við þessi efni, eins og þau liggja fyrir. Þetta er ekki það, sem ég hef fundið út, þessar staðreyndir, sem ég er að minna á. Þetta er það, sem bændasamtökin hafa sýnt fram á með alveg óyggjandi dæmum og allir eru sammála um, sem nálægt þessum málum koma, hvar í flokki sem þeir standa. Þeir eru allir sammála um, að þróunin í þessum efnum hafi orðið landbúnaðinum hættuleg og ástandið sé afar alvarlegt. Og þar er náttúrlega ekki sízt orsakanna að leita í þeirri ofboðslegu dýrtíðarholskeflu, sem reist hefur verið og velt yfir þjóðina og hefur sennilega komið verr við landbúnaðinn en nokkra aðra starfsgrein og verr við bændurna en nokkra aðra stétt vegna þess, hvað þeir þurfa að leggja í gífurlega mikinn stofnkostnað í hlutfalli við þær tekjur, sem þeir geta haft. Þessi óskaplega aukning á stofnkostnaði í landinu, þ. á m. í landbúnaði, kemur sennilega verr við þá en nokkra aðra. Það er svo eitt atriði í þessu einnig, að með þessu er auðvitað dregið algert járntjald á milli þeirra, sem voru búnir að búa um sig, áður en þessi stjórnarstefna var tekin upp, og hinna. En það er ekki hægt að miða verðlag eða dæma um afkomu bændastéttarinnar í heild eftir því, hvernig þeim vegnar, sem búnir voru að byggja upp vænleg bú og koma sér fyrir á heppilegasta hátt fyrir viðreisn. Hinir þurfa líka að lifa. Eða er það meiningin, að öll þróun í landbúnaðinum eigi að stöðvast og ekki eigi að miða þessi mál við það, að nokkur eigi sér nokkurrar viðreisnar von, sem þarf að leggja verulega í stofnkostnað, eins og nú er komið, eða er að byrja búskap? Það þýðir ekkert að standa sífellt og vitna í þá, sem eru handan við járntjaldið í þessu tilliti, járntjald viðreisnarstefnunnar. Það verður að horfast í augu við hlutina, eins og þeir eru, og miða þessi mál við þá, sem þurfa að búa við núverandi stofnkostnað í búskap. Nú eru bændur ákaflega uggandi út af þessu og eru með ýmsar ráðstafanir til að fá fram leiðréttingar og bjarga landbúnaðinum frá því, sem þeir telja bráðan háska. Og nú heyri ég, að hæstv. ráðh. segir, að ríkisstj. hafi áhuga fyrir því, að landbúnaður geti ekki aðeins haldið áfram, heldur einnig þróazt, og þá er fyrsta spurningin: Hvað ætlar ríkisstj. að gera? Og ég spyr um það af því, að hæstv. landbrh. fór að flytja hér einhvers konar stefnuræðu í landbúnaðarmálum, notaði tækifærið til þess, og því spyr ég: Hvað ætlar ríkisstj. að gera í verðlagsmálum landbúnaðarins? Við vitum, að Stéttarsamband bænda hefur farið fram á það við hæstv. landbrh., að hann beiti sér fyrir breytingum á verðlagslöggjöfinni, og ég hygg, að það sé heldur ekkert leyndarmál, að stjórn Stéttarsambandsins hefur farið fram á þetta. Og þá kemur spurningin: Hvað ætlar hæstv. ríkisstj. að gera í verðlagsmálum landbúnaðarins? Ætlar hún að láta sitja við þetta eins og er eða ætlar hún að gera þar úrbætur, eitthvað í samræmi við þær óskir, sem Stéttarsambandið hefur beint til hæstv. ríkisstj.? Þá er annað atriði, sem ég vil nefna í sambandi við þessa feiknalegu breytingu til hins verra, sem orðið hefur í landbúnaðinum, og það er varðandi lánakjör landbúnaðarins. Ég gat um það áðan, að fjármagnsskorturinn, þ.e.a.s. stofnkostnaður í landbúnaði, væri gífurlega hár, og það vitum við öll. Hann er óskaplega hár, og sennilega hefur það meiri áhrif í landbúnaði en í flestum öðrum atvinnugreinum, upp á hvaða lánskjör boðið er, við hvaða lánskjör menn þurfa að búa. En núv. ríkisstj. hefur, á sama tíma sem stofnkostnaðurinn hefur hækkað svona gífurlega, innleitt hér í landinu miklu verri lánskjör fyrir bændur en áður áttu sér stað. Íbúðarlán, sem áður voru fáanleg með 3½% vöxtum, kosta nú 6% vexti, og lán úr ræktunarsjóði, sem tekin eru til útihúsabygginga og ræktunar, voru á 4%, en munu nú vera 6–6½%. Lánskjör hafa versnað alveg gífurlega í landbúnaðinum, á sama tíma sem stofnkostnaðurinn hefur hækkað, svo sem ég var að lýsa. Þar af leiðandi þurfa menn að taka miklu, miklu hærri lán en áður með miklu, miklu hærri vöxtum. Og ekki nóg með það, heldur bætist það svo ofan á, að þessir nýju vextir fást ekki einu sinni á fullnægjandi hátt teknir til greina inn í verðlagið og alls ekki miðað við þann stofnkostnað, sem nú er orðinn í landbúnaðinum, svo að það má nærri geta, hvaða áhrif þetta hefur á afkomu bændastéttarinnar og landbúnaðarins. En ofan á þetta hefur því svo verið bætt, að til þess að fá þessi verri lán, svona miklu verri lán en áður átti sér stað, þurfa menn að borga aukaskatt, sem áður kom ekki til greina og mun nema á ári eitthvað í kringum 2500 kr. á meðalbú, a.m.k. einhvers staðar frá 2000–2900 kr. Hér er um tugþúsundir að ræða í aukin útgjöld fyrir meðalheimili, í verri lánskjörum og sköttum, og þetta fæst alls ekki tekið inn í verðlag landbúnaðarvaranna. Þegar verið er að ræða um þessi mál, er blandað inn í þessi efni fjárhagsafkomu stofnlánadeildar landbúnaðarins. Það, sem mestu skiptir fyrir bændurna og landbúnaðinn, er það, hvaða lán þeir geta fengið og með hvaða vöxtum. Það er það, sem mestu skiptir máli: Hvaða lán geta þeir fengið og með hvaða vöxtum? Áður voru fáanleg lán með þessum lágu vöxtum, nú aðeins með háu vöxtunum og skattur innheimtur að auki. Þetta er dæmið, eins og það snýr við bændunum. Þetta er það, sem þá varðar. En það bætist svo ofan á, að þessi skattur, sem innheimtur er af bændunum til lánasjóðanna, er raunverulega notaður til að greiða gengistöp, sem lánasjóðir landbúnaðarins urðu fyrir, sem eru þó hliðstæð því, sem það opinbera greiddi fyrir aðra sjóði. Þegar ráðstafanir voru gerðar til að gera upp gengistöpin við gengislækkanirnar, var það opinbera látið taka á sig gengistöp í opinberum sjóðum og stofnunum, nema fyrir lánasjóði landbúnaðarins. Þau gengistöp voru skilin eftir ógreidd og sjóðirnir látnir greiða þau sjálfir, þ.e.a.s. í raun og veru eru gengistöpin greidd af þessum skatti, sem innheimtur er af bændunum. Það er undarlegt, ef þjóðfélagið hefur ekki ráð á því núna að veita landbúnaðinum aðgang að jafngóðum lánum og fyrir árið 1958, og auðvitað eru full ráð til þess, en það vantar skilninginn og það vantar viljann. Það er auðvitað ekkert einfaldara en að þjóðfélagið í heild taki á sig það, sem þarf, til þess að landbúnaðurinn geti haft a.m.k. hliðstæð lánskjör og áður. Og ég er sannfærður um, að það er eitt af því, sem þarf og verður að gera, ef sæmilega á að takast til í framtíðinni. En það er fleira, sem komið hefur til, og mun ég þó ekki minnast á allt í sambandi við stefnuna í landbúnaðarmálum á síðustu árum, sem veldur vandkvæðum og veldur þessari stórfelldu breytingu, sem orðið hefur. Bein framlög hafa verið lækkuð og farið lækkandi ár frá ári, vegna þess að jarðræktarframlagið skv. jarðræktarlögunum hefur verið látið standa óbreytt í krónutölu. Þannig hefur farið ört lækkandi það, sem ríkið hefur lagt fram beint til þessarar uppbyggingar, og gengur þetta auðvitað alveg í öfuga átt, eins og ég skal koma að, þegar ég fer nokkrum orðum um, hvaða úrræði Framsfl. bendir á í landbúnaðarmálum. Það væri hægt að nefna mjög marga fleiri þætti, en ég læt nægja að nefna aðeins einn þátt í viðbót, sem er mjög þýðingarmikill, og það eru afurðalánin til landbúnaðarins, en það eru í raun og veru rekstrarlán landbúnaðarins. Þau hafa verið lækkuð stórkostlega frá því, sem áður var, eins og margsinnis hefur verið upplýst á hv. Alþingi, lækkuð úr 67% og niður í 55%, og þó mun meira vegna fyrirkomulagsbreytinga. Þar að auki hefur verið dregið gífurlega úr fyrirframlánunum út á væntanlegar afurðir, þ.e.a.s. rekstrarlánunum til landbúnaðarins, sem veitt eru frá því í marz og fram á haustið, og það svo, að þær stofnanir, sem hafa milligöngu um þessi rekstrarlán fyrir bændurna, eiga í hinum mestu erfiðleikum, og verður áreiðanlega að gera sérstakar ráðstafanir til að breyta stefnunni í þessum málum, ef ekki eiga að verða stóróhöpp í þessu sambandi. En þá kemur spurningin: Hvaða aðferðir eru líklegastar til þess að komast út úr þessari sjálfheldu? Ég vil fara um það örfáum orðum. Í fyrsta lagi verður alveg tvímælalaust að taka verðlagsmál landbúnaðarins nýjum tökum. Það verður að hækka verðið á landbúnaðarafurðunum, sem bændur fá. Um það er ekkert að efast. Þetta getur ekki staðizt eins og er. Allar skýrslur sýna, að bændur fá ekki sinn rétt í þeim málum, og nefni ég þessi mál fyrst. Á hinn bóginn er það augljóst mál, að ekki verður allur vandi landbúnaðarins, eins og nú er komið, leystur á þann hátt einan að hækka landbúnaðarverðlagið. Þess vegna vil ég nefna næst aukin bein framlög af almannafé til að standa undir uppbyggingunni í sveitunum. Það er enginn vafi á því, að það er lífsnauðsyn að auka mjög bein framlög til uppbyggingarinnar í sveitunum, ef nokkur von á að vera um viðunandi leiðréttingar í þessum efnum. Og í þessa átt flytja framsóknarmenn ýmis frv. og till., m.a. þá till., sem stjórnin hefur nú tekið upp í þessu frv., að hækka hámarkið hjá þeim, sem fá hærra jarðræktarframlagið, upp í 25 ha., og till. um að auka framlagið á ræktunina í þeim tilvikum úr 50% í 65%. Enn fremur nefni ég í þessu sambandi frv. framsóknarmanna um breytingu á jarðræktarl., sem ég mun gera að umtalsefni í sambandi við næsta mál hér á dagskránni, en þar er gert ráð fyrir að auka mjög framlög til ýmissa þýðingarmikilla landbúnaðarframkvæmda. Þá verður einnig alveg tvímælalaust að auka mjög beinan stuðning við nýbýlamyndun í landinu og landnám. Það má heita alveg óhugsandi, að nokkur maður geti komið upp nýbýli í sveit, eins og nú er orðið háttað stofnkostnaði og lánakjörum, nema með því að fá stóraukin framlög frá því, sem nú er gert ráð fyrir. Á þetta jafnt við, hvort menn hugsa sér að byggja nýbýli upp í landnámi ríkisins, sem kallað er, eða einstök býli. Þá vil ég nefna bætt stofnlán. Eins og nú er komið í landbúnaðinum, verður að keppa að því að fá lengri lán en áður hafa komið til, - stofnkostnaðurinn er orðinn svo gífurlegur miðað við tekjuvonirnar, jafnvel þótt verðlag afurða verði bætt, - og mun lægri vexti. Við höfum lagt fram frv. um þessi efni, fleiri en eitt, eins og kunnugt er, hér á hv. Alþingi. Enn fremur þarf að gefa kost á lánum til bústofnskaupa með viðráðanlegum kjörum, og höfum við einnig lagt fram frv. um það efni, sem liggur fyrir hv. Ed. Þá verður alveg óhjákvæmilegt að auka mjög afurðalánin frá því, sem þau hafa verið undanfarið, bæði fyrirframlánin og haustlánin, ef stofnunum bændanna á að verða unnt að veita þeim þá þjónustu varðandi innkaup á rekstrarvörum framan af árinu og útborgun á afurðaverði, sem bændur eiga réttmæta kröfu til. Bændur eiga réttmæta kröfu til þess, að þjóðfélagslega sé búið þannig að bændastéttinni, að stofnunum hennar sé mögulegt að veita rekstrarlán til þess að kaupa nauðsynjar til búrekstrar og til þess að greiða verð afurðanna út, jafnóðum og þær eru lagðar inn. Það mætti nefna mörg fleiri atriði. Ég nefni þessa meginþætti. Það eru verðlagsmálin, það eru stóraukin bein framlög til uppbyggingar í landbúnaðinum, og það eru aukin og bætt lán. Það mætti nefna einnig í þessu sambandi félagsleg stórátök, sem þyrftu að eiga sér stað og sérstaklega til framræslu, ekki aðeins til að breyta aðstöðunni til ræktunar, heldur einnig til beitar, og er þá einnig komið inn á landgræðslumálin, sem ég skal ekki gera í þessu sambandi. Loks má nefna eitt alveg stórfellt málefni og það er aukin samvinna í búrekstrinum, sem tvímælalaust verður tekin upp og þyrfti að styðja og greiða fyrir, til þess að bændur gætu átt þar leið frá vandamálum einyrkjabúskaparins með meiri samvinnu við sjálfan búreksturinn. Fleira mætti að sjálfsögðu nefna, en ég skal ekki fara út í það hér. Það leiðir af því, sem ég hef þegar sagt, að framsóknarmenn munu styðja þetta frv., þar sem í því eru tvö atriði af þremur úr því frv., sem þeir hafa lagt fram um þessi efni í Ed., en við munum líka freista þess að fá lagfæringar á frv., a.m.k. munum við freista þess að fá inn í frv. ákvæði um að hækka framlögin upp í 65%, og einnig munum við beita okkur fyrir flutningi fleiri brtt. Það verður ákveðið, á meðan málið er í nefnd.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður taldi, að þetta frv. væri gott, a.m.k. að því leyti sem það væri líkt frv. hv. framsóknarmanna, sem þeir hafa flutt á þessu þingi. Það, sem hv. þm. finnur helzt að því, er, að styrkurinn skuli ekki vera hærri, 65% í staðinn fyrir 50. Það var svo að skilja sem hv. þm. teldi, að þetta frv. væri nú fram komið jafnvel vegna þess, að framsóknarmenn hafi markað sporin og stefnuna í þessum málum. Ég vil aldrei gera lítið úr því, sem er vel gert og rétt gert. Ég hef verið að fletta upp í umr. frá 1957, sem fóru fram, þegar ákveðið var að hækka markið úr 5 ha. upp í 10 ha. Og það má sjá það í Alþingistíðindunum, að hv. framsóknarmönnum fannst það ákaflega stórt og merkilegt spor, sem þá var stigið til framfara í ræktunarmálum landsins. Síðan eru nokkur ár. Það eru 6 ár, síðan sú breyting var gerð, og það gerist vitanlega margt á 6 árum, m.a. það, að 1957 voru hv. framsóknarmenn í ríkisstj. og hv. 1. þm. Austf. gætti þá að ríkiskassanum, að það væri ekki of mikið úr honum tekið, og við þær aðstæður þótti ekki fært að stíga sporið hærra en 10 ha. Þegar þessi mál voru til umr. þá, hafði þáv. forsrh. og landbrh., Hermann Jónasson, framsögu í málinu og talaði oftar í því, og það voru umr. um málið af eðlilegum ástæðum. Hv. fyrrv. þm. A.-Húnv., Jón Pálmason, vildi ganga lengra í þessum málum en þá þótti fært, en frsm. taldi, að það væri ekki raunhæft að vera með óskalista og byggja sínar ræður út frá því. Það yrði að gera sér grein fyrir, hvað væri fært að gera hverju sinni og hve miklum útgjöldum ríkissjóður gæti staðið undir. Ég geri ráð fyrir því, að ýmsir hv. framsóknarmenn hafi viljað ganga lengra 1957 heldur en í 10 ha. markið, en það þótti ekki fært að láta meira úr ríkissjóði þá heldur en þetta, og sumir hv. framsóknarmenn töldu, að þetta væri svo mikilvægt og stórt spor og merkilegt, að það birtust margar greinar um það í Tímanum, og ýmsir framsóknarmenn vildu láta stimpla sig sem sérstaka framfara- og velgjörðarmenn sveitanna, að koma nú svona langt til móts við þarfir bænda. En hér erum við að ræða um það í alvöru að lögfesta aukinn stuðning upp að 25 ha. stórum túnum, og ég segi: það er gott, að svo er komið. Það er raunhæfur stuðningur við ræktun í landinu og raunhæfur stuðningur við smábýlin og þá, sem erfiðast eiga. Og í sjálfu sér er ekkert undarlegt, þótt hv. 1. þm. Austf. sé nokkuð svartsýnn á landbúnaðarmálin, þar sem hann er nýkominn úr sínu eigin kjördæmi, sem hefur orðið illu heilli aftur úr hvað framfarir snertir í ræktun og búnaði. Þó er Fljótsdalshérað, að manni sýnist, þegar maður kemur þangað, eitt bezta landbúnaðarhérað. En ég skal viðurkenna, að ég hef ekki nægilega þekkingu á staðháttum þar eystra til að gera mér grein fyrir, hvers vegna þeir hafa orðið svo aftur úr í ræktun og búnaði miðað við aðra landsfjórðunga og önnur héruð, og sem betur fer er ástandið ekki eins slæmt víða annars staðar um landið, eins og sagt er, að það sé í þessum landshluta. Hv. 1. þm. Austf. sagði, að ástæður landbúnaðarins væru geigvænlega slæmar nú og verri en nokkru sinni fyrr vegna stjórnarstefnunnar, vegna dýrtíðarstefnunnar, sem núv. ríkisstj. hafi markað, enda kæmi dýrtíðin e.t.v. harðast niður á landbúnaðinum. Ég er samþykkur því, að dýrtíðin er ekki til blessunar fyrir landbúnaðinn, og bændurnir hafa ekki kynt undir henni. En hafa bændur átt stuðningi að fagna hjá hv. 1. þm. Austf. í baráttu gegn dýrtíðinni síðustu árin? Má það vera, að hv. 1. þm. Austf. hafi verið baráttumaður gegn dýrtíð síðustu árin? Ég hygg, að það sé flestum ljóst, að hann ásamt öðrum í stjórnarandstöðunni hafi miklu fremur beitt sér fyrir dýrtíðarvagninn og hvar og hvenær sem hann hefur haft tækifæri til hjálpað til að kynda undir dýrtíðinni. Og bændur hafa tekið eftir þessu og vita um þetta. Og það er hægt að finna þessum orðum stað, ef þess verður óskað síðar. Hv. þm. fullyrti hér áðan, að bændur hafi á engan hátt fengið verðlagningu sinna afurða í samræmi við dýrtíðina. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, að bændur hafi í rauninni aldrei fengið nægilega hátt verð. Hins vegar er ég sannfærður um það, að bændur hafa fengið ýmiss konar leiðréttingar á verðgrundvellinum frá því, sem áður hefur verið, og að nú síðari árin hafa þeir fengið grundvallarverðið, sem þeir fengu ekki áður. Það dugir ekki fyrir hv. 1. þm. Austf. að tala hér í hv. Alþingi í þeim dúr, að bændur hafi, áður en núv. ríkisstj. kom til valda, búið við einhver sældarkjör og betri kjör en aðrar stéttir þessa þjóðfélags. Það er þýðingarlaust að halda því fram, að bændur hafi lifað einhverju sældarlífi, á meðan hv. 1. þm. Austf. var í stjórn, og allt hafi gengið verr síðan hann komst í stjórnarandstöðu. Ég hygg, að bændur hafi gert sér grein fyrir því, hvað að þeim snýr, og þeir eru fullkomlega færir um að gera samanburð á kjörum sínum nú og kjörum sínum áður. Og bændur eru þess vegna ekki sammála hv. 1. þm. Austf., þegar hann heldur því fram, að bændastéttin sé nú að falli komin vegna þess, hve að henni hefur verið kreppt, og hún hafi aldrei fundið eins tilfinnanlega til þess og nú, að ýmislegt skortir á það, sem æskilegt er að hafa. Það mátti jafnvel skilja ræðu hv. 1. þm. Austf. þannig, að ríkisstj. hafi verið einhver hemill á verðlagningu landbúnaðarvara. Ef einhver vildi halda því fram, væri það mikil ósanngirni í garð ríkisstj., því að ríkisstj. hefur ekki haft afskipti af verðlagningunni, enda hefur verðlagningin farið fram samkv. lögum um það efni. Og ég vil minna hv. þm. á, að það er ekki lengra síðan en haustið 1962, sem samkomulag varð í 6 manna nefnd um verðlagninguna. Það varð samkomulag í 6 manna nefnd haustíð 1962 um verðlagninguna, og var þá talið, að bændur fengju leiðréttingu á grundvellinum, sem svaraði 6%. Mér þykir hv. 1. þm. Austf. deila nokkuð hart á flokksbræður sína í 6 manna nefnd, ef hann vill halda því fram, að ríkisstj. hafi neytt þá til samkomulags um verðlagninguna haustið 1962. Það varð samkomulag haustið 1962, vegna þess að bændur fengu þá nokkra leiðréttingu frá því, sem áður var, og þeir, sem fóru með málstað bændanna við verðlagninguna, töldu óforsvaranlegt annað en að semja, þegar það stóð til boða. Haustið 1963 varð ekki samkomulag, og fór málið í yfirdóm. Hins vegar liggur það skjalfest fyrir, að þá var eigi að síður gerð leiðrétting á grundvellinum, sem svarar 6–7%. Hvernig má það vera, að bændur séu nú verr settir í verðlagningunni en áður var, úr því að það er sannað, að þeir hafa fengið 6% leiðréttingu haustið 1962 og 6–7% leiðréttingu 1963, og er þá vitanlega reiknað með tekjum annarra stétta og kostnaði við búreksturinn, því að annars væri ekki hægt að segja, að það væri leiðrétting? Ég hygg, að þeir, sem vinna í 6 manna nefnd, séu dómbærari á þetta en hv. 1. þm. Austf., þótt ég vilji á engan hátt vefengja hans reikningskunnáttu. Hv. 1. þm. Austf. og fleiri hv. framsóknarmenn hafa nú um nokkurra mánaða skeið borið fyrir sig fullyrðingar, sem einn bóndi viðhafði í viðtali við Tímann, þegar hann sagði, að landbúnaðarvörurnar hafi ekki hækkað nema um 34%, frá því 1958. Þessi bóndi var Hermóður Guðmundsson í Árnesi. Síðan hefur Tíminn oft vitnað í þessi ummæli, og allar ræður og greinar framsóknarmanna hafa verið byggðar á þessum forsendum, þegar um landbúnað hefur verið að ræða. Og það er ekkert undarlegt, þótt útkoman verði dálítið skrýtin, þegar byggt er á þeirri forsendu, að landbúnaðarvörurnar hafi ekki hækkað nema um 34% síðan 1958. Ef þetta væri rétt, var vitanlega hægt að sýna fram á og sanna, að það hefði verið búið verr að bændunum nú en var. Við getum ýmsir verið sammála um það, í hvaða flokki sem við erum, að það sé nauðsynlegt að búa betur að bændunum en nú er gert. En þegar við erum að ræða um þessi mál, þurfum við að reyna að gera okkur grein fyrir því, hvernig ástandið var áður, og reyna að ræða um þessi mál af rökvísi og byggja á réttum tölum, en ekki röngum. Ég gæti nú bezt trúað því, af því að ég held, að hv. 1. þm. Austf. sé reikningsglöggur, að hann hafi alla tíð vitað, að tölur bóndans í Árnesi eru rangar. Þess vegna hefur hann ekki sjálfur viljað viðhafa þessa fullyrðingu, heldur hefur hann borið þennan mann fyrir sig. Hann hefur haft hann eins og skjöld fyrir framan sig, þegar hann hefur verið með fullyrðingarnar um það, hversu kreppt hefur verið að bændum nú seinni árin og sérstaklega í verðlagningunni. Og það er náttúrlega ákaflega þægilegt, það er Hermóður í Árnesi, sem hefur fullyrt þetta, og við skulum þá bara taka það gott og gilt, byggja okkar ræður og greinar, sem um þetta fjalla, á þeim forsendum, að þetta sé rétt. Það væri hugsanlega hægt að fá flesta, sem lesa Tímann, til þess að trúa því, að þessar tölur séu réttar. Þá er tilganginum með áróðrinum náð, ef það væri hægt að fá bændur til þess að trúa því, að það hafi verið betur búið að þeim, þegar framsóknarmenn voru í stjórn, heldur en nú. En tæplega verður það skynsamari hluti bændastéttarinnar, sem tekur þessi rök góð og gild, því að það vill til, að margir bændur fá Árbók landbúnaðarins og bera tölurnar saman og gera sér að fullu grein fyrir því, hver hækkun hefur orðið á landbúnaðarverðinu á þessum tíma. Hvernig á því stendur, að Hermóður í Árnesi, sem ég hygg að sé mjög glöggur maður, hefur ekki reiknað rétt, það er mér út af fyrir sig ráðgáta. En ef við viljum hafa það, sem satt er í þessu efnf, þá vil ég segja það hér, hvað afurðirnar hafa hækkað á þessum tíma. 1958 um haustið er grundvallarverð á einum dilk 380.47 kr. Haustið 1963 er grundvallarverðið 664.15 kr. Hækkunin er 74.56%. Og auk þess hefur ullin á þessu tímabili hækkað um 85.16%, þannig að ef við tækjum sauðfjárafurðir alveg sér, nálgast það að vera 77% hækkun. Ég er ekki að segja þetta vegna þess, að ég telji þetta út af fyrir sig nægilega hækkun. Ég tel, að þrátt fyrir þetta eigi bændur ýmislegt inni, vegna þess að ýmsir kostnaðarliðir í verðlagsgrundvellinum hafi ekki enn verið teknir að fullu til greina þrátt fyrir leiðréttingarnar, sem ég áður nefndi. En ég segi þetta vegna þess, að ég tel sjálfsagt að byggja á þeim tölum, sem eru réttar, en ekki rangar. Og það getur ekki verið bændum eða landbúnaðinum til neins gagns, að það sé verið að fara með blekkingar, þegar um þeirra hagsmunamál er að ræða. Ef við tökum mjólkurafurðirnar, er því til að svara, að grundvallarverð mjólkur var 1958 3.92 kr. S.l. haust var grundvallarverðið 6.19 kr. pr. lítra, hækkun 2.27 kr. eða 57.91%. En til viðbótar þessu má geta þess, að 1958 vantaði bændur víða um land 8–10% á grundvallarverðið, sem eykur vitanlega þennan mismun, vegna þess að nú fá bændur grundvallarverðið. Þetta eru tölur, sem eru teknar upp úr Árbók landbúnaðarins og verða á engan hátt vefengdar, og er sjálfsagt og nauðsynlegt fyrir alla alþm. að vita, hvað er rétt í þessu. Og ég veit, að hv. alþm. eru þannig gerðir, að þeir vilja byggja á því, sem er rétt, en ekki því, sem er rangt. Til viðbótar þessu vitanlega kemur af sjálfu sér einhver hækkun á mjólkina 1. marz n. k., hvað mikil, það skal ég ekki segja um, það hlýtur að vera það, sem nemur kauphækkun bóndans í verðlagsgrundvellinum. Þetta tel ég sjálfsagt að komi fram, þegar hv. 1, þm. Austf. og reyndar ýmsir áður hafa byggt sína málfærslu á algerlega skökkum forsendum, vonandi óviljandi, e.t.v. af pólitískum ástæðum viljandi að einhverju leyti, vegna þess að tækifærið kom upp í greiparnar og mjög freistandi að nota það. Og það gerist nú svo margt í pólitíkinni, að ég skal ekki fara hörðum orðum um hv. 1. þm. Austf., þótt hann hafi að þessu leyti fallið í freistni, en ég veit, að hann er það glöggur, að hann hættir að nota þetta dæmi oftar, jafnvel þótt Hermóður í Árnesi eigi viðtal við hann eða hans blað. Hv. 1. þm. Austf. talaði hér í spurnartón áðan um það, hvort væri meiningin, að þróun í landbúnaði ætti að stöðvast. Það er vitanlega alls ekki meiningin. Þess vegna er verið að flytja frv. eins og það, sem hér er á dagskrá. Það er verið að koma í veg fyrir, að þróunin stöðvist, þ.e. vinna að því, að þróunin verði eðlileg og æskileg í landbúnaðinum, og ég hygg, eftir að hafa hlustað á ræðu hv. 1. þm. Austf. hér áðan, að við höfum svipaðan áhuga fyrir því, að þetta megi takast, þótt hv. þm. hafi fallið í þá freistni að reyna hér í nokkuð löngu máli að telja hv. alþm. trú um, að það sé eitthvað skakkt stefnt nú og verr búið að landbúnaðinum nú en á meðan hann hafði meiri áhrif en hann nú hefur haft um sinn. Og hv. þm. spyr að því, hvað ríkisstj. ætli sér að gera í verðlagsmálunum. Hvenær sem ég er spurður að þeim málum, og þótt ég sé ekki spurður, er ég ekkert myrkur í máli um það, hvað ber að gera í verðlagsmálunum, þ.e. að bændur fái framleiðsluverðið og þeir fái kostnaðarliðina viðurkennda. Það getur ekki orðið öðruvísi. Og ég segi það, að úr því að það hefur tekizt að fá verðgrundvöllinn leiðréttan um 6% 1962 og 6–7% 1963, er vissulega stefnt í rétta átt í þessu efni. Og ég vil spyrja hv. 1. þm. Austf.: Hvernig stendur á því, að það þarf að vera að tala um leiðréttingu á verðgrundvelli landbúnaðarvara? Hvernig stendur á því? Það þyrfti ekki að vera að leiðrétta verðgrundvöllinn, ef hann hefði ekki einhvern tíma skekkzt. Og hvenær var það, sem verðgrundvöllurinn skekktist? Það var haustið 1957, og þá var hv. 1. þm. Austf. fjmrh. Það gerðist haustið 1957, að landbúnaðarvörurnar voru hækkaðar þá um haustið um aðeins 1.88%, eftir að kaupgjald hafði hækkað um 12% og margs konar kostnaður við búreksturinn allt að 20%. Það var þá, sem verðgrundvöllurinn var skekktur, og það er vegna þessarar skekkju, sem hefur þurft að vinna að því að fá leiðréttingar. Og ég kemst ekki hjá að minna hv. 1. þm. Austf. á þetta, vegna þess að hann gaf tilefni til þess hér í þeirri ræðu, sem hann flutti áðan. Þá talaði hv. þm. um lánakjör landbúnaðarins, að þau þyrfti að bæta. Ég er alveg sammála um það, að lánakjör landbúnaðarins hafa ekki komizt í það horf, sem þau þurfa að komast. En einnig það hefur verið lagfært til muna frá því, sem áður var, og með l. um stofnlánadeild landbúnaðarins kemur það tiltölulega fljótt, að bændur eiga greiðari aðgang að lánum en nokkru sinni fyrr. Það er alveg tilgangslaust fyrir hv. þm. að halda því fram, að það hafi allt verið í lagi með lánamálin 1957 og 1958 og áður. Það var alls ekki í lagi. Þau lán, sem bændur fengu, fengu þeir að vísu með vægum vaxtakjörum. Þau voru með vægum vaxtakjörum, 3½% og 4%. En það var allt of lítið, sem þeir fengu af þessum lánum. Og veit ekki hv. þm., að lausaskuldalánin, sem voru hér til umr. á Alþ. 1961, stöfuðu af lausaskuldum, sem söfnuðust á árunum 1957 og 1958, af því að bændur fengu svo lítið af hagstæðum lánum í Búnaðarbankanum? Bændur voru að byggja og bændur voru að rækta. Bændur fengu 75 þús. kr. lán út á íbúðarhús 1957 og 1958, en engan byggingarstyrk, og bændur sátu þá eftir með víxla, því að það bættist við þetta, að það voru hlutfallslega lægri lán þá út á ræktun og útihúsabyggingar heldur en nú, og engin lán til vélakaupa eins og nú hefur verið tekið upp að framkvæma. Nú hafa vextirnir að vísu verið hækkaðir á lánunum, eins og hv. þm. nefndi, en það er rangt hjá honum, að vextirnir hafi ekki verið teknir inn í grundvöllinn. Það eru fulltrúar bænda í 6 manna nefnd sammála um, að sá liður hafi fengizt inn í verðlagsgrundvöllinn. Það er ekki það, sem vantar að leiðrétta, það er ýmislegt annað, og þess vegna kemur vaxtabyrðin ekki eins þungt niður á bændum og ætla mætti, vegna þess að það er tillit tekið til þeirra í kostnaðinum við búreksturinn, þegar landbúnaðarvaran er verðlögð. Og ég vil spyrja hv. 1. þm. Austf.: Hvernig stendur á því, að hann reyndi ekki að hafa áhrif á það, þegar hann var í ríkisstj., að vextir af eigin fé bænda væru teknir inn í grundvöllinn, en það var ekki gert fyrr en 1960? Bændur höfðu sitt kapítal vaxtalaust þangað til 1960. En síðan hefur þetta þó verið hækkað. Það var byrjað að reikna 3½% 1960, og nú er þessi liður þó kominn upp í 5%, sem er vitanlega of lítið. Það þarf að hækka þá upphæð, sem reiknað er af, og einnig vaxtafótinn, til þess að bændur beri ekki skarðan hlut að þessu leyti. En mér finnst, að hv. 1. þm. Austf. hafi veika aðstöðu til þess að tala um vaxtamálin, þegar það heyrðist aldrei í honum, meðan hann hafði völd, að það væri vont fyrir bændur að vera með vaxtalaust kapítal í búrekstrinum. Það eru þeir ekki lengur. Þá talar hv. þm. um búvörugjaldið, þetta 1%, og segir, að það séu 2500 kr. á bónda. Til þess að það séu 2500 kr. á bónda, þyrfti hver bóndi að framleiða fyrir 250 þús. að meðaltali. En það er því miður ekki svo, enda ef talað er um, að bændurnir séu 6000, en búvörugjaldið 9 millj., þá mun þetta láta nærri að vera 1600 kr. á bónda. En þess ber að geta, og hv. þm. reyndar sleppti nú að reikna með því, að búvörugjaldið, sem fer til bændahallarinnar, er náttúrlega ekkert lægra. En látum það vera. Ég get vel sætt mig við það, að hv. 1. þm. Austf. haldi áfram að tala um búvörugjaldið sem eitthvert böl fyrir bændur, þegar þeir eru að byggja upp stofnlánadeildina. Ég er miklu ánægðari með það, að bændurnir sjálfir eru hættir að tala um þetta: Þetta fær ekki lengur hljómgrunn. Bændur skilja, að þetta er eitt af þeirra nauðsynjamálum og stofnlánadeildin er sú lyftistöng, sem þeir mega ekki án vera og verður í ríkari mæli, eftir því sem árin líða. Þess ber að geta, að neytendur, sem borga 0.75% í stofnlánadeildina og stuðla þannig að uppbyggingu landbúnaðarins, telja þetta aldrei eftir, og er sannarlega virðingarvert, því að vissulega eru neytendurnir minntir á þetta, þegar framsóknarmenn eru að telja þetta eftir. Bændur greiða í sína eigin sjóði. Og skyldu nú bændur hafa fengið að láni úr stofnlánadeildinni 103 millj. kr. á árinu 1963, ef ekki hefði verið unnið að endurreisn lánasjóðanna, eins og gert var? Hv. þm. sagði hér áðan, að þetta gjald hefði runnið til þess að borga gengistap búnaðarsjóðanna, en það opinbera hafi greitt gengistap allra annarra sjóða og banka. Þetta er algerlega rangt. Hið opinbera greiddi ekki töpin fyrir aðra sjóði, en ríkissjóður lagði fram 60.5 millj. kr., þegar lög um stofnlánadeild voru samþykkt, og væri þá ekki miklu nær að segja, að hluti af þeirri upphæð hefði farið í gengistapið, heldur en það, sem bændur nú leggja sjálfir til? Þetta veit hv. þm., og er því ekki ástæða til að fjölyrða meira um það. Jarðræktarframlagið hefur verið óbreytt í mörg ár, það er rétt, og það er vissulega mál til komið, að það hækki, og það eru gerðar ráðstafanir til þess, ekki aðeins með þessu frv., heldur einnig hinu frv., sem á dagskrá er. Og ég held, að það sé ekki sanngjarnt að vera að átelja núv. ríkisstj. fyrir það, að hún hafi tafið þetta mál, a.m.k. ekki lengi. Búnaðarþing kaus mþn. til þess að semja frv. til l. um ræktunarmál, og hún skilaði því frv. á árinu 1962, það er rétt. Það frv. var endurskoðað af stjórnskipaðri nefnd, sem skilaði því til ríkisstj. 1963, en það frv. hefur ekki enn verið lagt fram, en í stað þess þau tvö frv., sem nú eru á dagskrá. Og vissulega er það betra fyrir landbúnaðinn að fá þessi tvö frv. heldur en hitt frv., og er kannske ástæða til þess að fara út í það nánar, þegar frv. til breytinga á jarðræktarlögunum verður rætt, enda gert ráð fyrir meiri hækkun á jarðræktarstyrknum samkv. þessum frv. heldur en var í frv, mþn. Og jarðræktarlögin eru búin að vera óbreytt í mörg ár og undrunarefni, hve lengi það hefur dregizt að laga þau og breyta þeim. Afurðalánin höfum við svo oft rætt um, að það er ekkert nýtt um þau að segja, aðeins endurtaka það, að landbúnaður og sjávarútvegur búa við sömu kjör í þessum efnum: 55% afurðalán og viðbótarlán í viðskiptabönkunum til þess að geta borgað út a.m.k. 2/3 hluta, eins og áður var. Hitt er svo alveg rétt, að það er æskilegt, að þessi lán verði hækkuð, og ég vil segja nauðsynlegt að stefna að því og vinna að því. En það gerist ekki allt í einu, og það er vitanlega ekki hægt að lána hverju sinni meira fé en er fyrir hendi. En við skulum vona, að það megi takast. Um fyrirframlánin er rétt, sem hv. þm. sagði, þau hafa staðið í stað, ekki verið hækkuð. En landbúnaðurinn hefur þó þetta fram yfir sjávarútveginn að fá fyrirframlánin, og vissulega hlýtur að vera til athugunar, hvort fært þykir að hækka þau frá því, sem verið hefur. Þannig er rétt að taka undir það, sem hv. þm. hefur sagt rétt frá. Og við getum verið sammála um, að það er ákaflega margt, sem stendur til bóta í verðlagningunni, í ræktunarmálunum og ýmsu því, sem til framfara og heilla má horfa í landbúnaðinum. En það dugir ekki fyrir hv. 1. þm. Austf., sem hefur verið í ríkisstj. árum saman, að hugsa sér það, að nú, vegna þess að hann er ekki í ríkisstj., sé hægt að gera allt á örstuttum tíma, það sé fé til alls, það sé hægt að framkvæma óskalistann, sem Hermann Jónasson talaði um 1957, vegna þess að nú séu nógir peningar fyrir hendi. Þetta er ekki svo. Það eru hverju sinni takmörk fyrir því, hvað unnt er að framkvæma, og ég staðhæfi, að núv. ríkisstj. hefur gert sér fulla grein fyrir því, hvað til framfara og heilla má horfa fyrir landbúnaðinn og aðra atvinnuvegi þessa lands og stefnir að uppbyggingu og eflingu þeirra. Og þetta frv. og annað, sem á dagskrá er í dag, er ljósasti votturinn um það, að ríkisstj. vill öflugan landbúnað í landinu, og það hefur aldrei verið stigið eins stórt skref til viðreisnar landbúnaði og aukinni ræktun og með þessu frv.