Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Skúli Guðmundsson) Fjhn. hefur haft frv. þetta til athugunar, og er meiri hluti n., eða 4 nm. af 5, sammála um að mæla með því óbreyttu. Hv. þm. Siglf. er því hins vegar mótfallinn.



Þetta frv. er um að undanþiggja vinning í happdrætti Hallgrímskirkju frá álagningu skatta. Eins og nál. á þskj. 161 ber með sér, þá vill meiri hl. n. samþ. frv. óbreytt. Hv. þm. Sósfl. vill aftur fella það. Ég sé svo ekki ástæðu til frekari orða af hálfu nefndarinnar.



Ég vil í fjarveru frsm. geta þess, að sjútvn. hefur athugað þetta frv. og sent það vitamálastjóra til umsagnar, og leggur hún til, að það verði samþ. með lítils háttar orðabreytingu.



Herra forseti. Á síðasta Alþ. fluttum við flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, till. til þál. um flugmál Íslendinga. Meginkjarni þeirrar þáltill. var sá, að skorað var á ríkisstj. að láta fram fara í samráði við Flugfélag Íslands rækilega athugun á flugvallastæðum á landinu, enn fremur, að hafinn yrði undirbúningur að því að taka flugið inn í heildarkerfi samgangnanna og komið yrði upp ákveðnu kerfi flugvalla og flugskýla í landinu. Þessi þáltill. var einróma samþ. á Alþ., en síðan hefur ekkert verið gert í þessum málum af hálfu hæstv. ríkisstj. Hins vegar hefur okkur flm. frv. fundizt rétt að halda áfram á þeirri braut, sem hæstv. Alþ. markaði með samþ. fyrrgreindrar till., og því höfum við flutt þetta frv., sem hér liggur fyrir. Með þessu frv. er fyrst og fremst lagt til, að flugvellir, flugvélaskýli og dráttarbrautir verði gerð á allmörgum stöðum á landinu. Þeir staðir, sem greindir eru í 1. gr. frv., þar sem lagt er til, að flugvellir skuli koma, eru teknir upp í þessa gr. í samráði við formann og framkvstj. Flugfélags Íslands, sem framkvæmt hafa allvíðtæka rannsókn á þessu máli af sjálfsdáðum. Um allmarga þessara staða er það að segja, að þegar er tekið að nota þá sem flugvelli. En allur viðbúnaður þar er svo ófullkominn, að ekki verður við það unað til lengdar. Okkur flm. er það að vísu ljóst, að til þess að flugvellir verði gerðir, þarf töluvert ýtarlegri rannsókn að fara fram á því en fyrir liggur, á hvaða stöðum skuli byggja flugvelli hér á landi, enda er í þessu frv. gert ráð fyrir því, að ákveðnum skilyrðum þurfi að fullnægja, áður en Alþ. veitir fé til þess að byggja slík mannvirki á hinum einstöku stöðum, sem þarf, til þess að flugvélar geti lent þar. Í 2. gr. frv. er svo gert ráð fyrir því, að flugskýli fyrir sjóflugvélar og dráttarbrautir skuli vera á ákveðnum stöðum. Um þá staði er sama að segja og um hina staðina, sem 1. gr. er um, að þeir eru settir í frv. í samráði við þá menn, sem fyrr voru greindir og bezt skyn hafa á þörfum í flugmálum hér á landi. Nú er það hins vegar svo, að samkv. 1. gr. frv. eru nokkur héruð tekin upp í þá gr., þar sem til er tekið, að flugvellir skuli byggðir, en ekki hefur verið unnt að ákveða flugvallastæðið nákvæmlega í frv. og hins vegar gert ráð fyrir því, að áður en komi til fjárveitinga til slíkra framkvæmda, þá skuli ýtarleg rannsókn fara fram í þessum efnum. Og því hugðum við flm., að ekki kæmi að sök, þó að ekki væri í þeirri gr. nánar til tekið um flugvallastæðin en þar er gert. Og sama gildir um staðina, sem í 2. gr. getur viðkomandi flugvélaskýlum og dráttarbrautum. Ég tel ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þessa staði, sem í frv. getur, og val þeirra. Það verður hlutverk framtíðarinnar að rannsaka möguleikana nánar í þessum efnum. En við flm. höfum með flutningi þessa frv. viljað fyrst og fremst leggja hornstein að því, sem síðar verður, og hyggjum hins vegar, að sú bráðabirgðarannsókn liggi fyrir í þessum efnum, sem sanni, að tímabært sé að hefjast handa um að setja löggjöf um þessi efni. Þá er gert ráð fyrir því í 3. gr. frv., að hafizt verði handa um að koma upp öryggistækjum fyrir flugsamgöngur landsmanna, þ. e. a. s. þráðlausum sendi- og móttökutækjum, sem flugvélar geti notað til öryggis á ferðum sínum. En eins og málum er háttað í þessum efnum, munu engar stöðvar vera fyrir hendi hér, sem séu beinlínis til aðstoðar fyrir flugvélar sérstaklega. Sérfræðingar í þessum efnum telja, að grundvallaratriði flugsamgangna sé, að slík tæki séu fyrir hendi. Þess vegna höfum við tekið ákvæði um þetta inn í frv. okkar. Og reynslan hefur sannað það hér hjá okkur, sem höfum þær ófullkomnu aðstæður, sem flugsamgöngur okkar búa við, að til þess beri brýna nauðsyn, að þessum tiltölulega ódýru tækjum verði upp komið á allmörgum stöðum á landinu. Ég kem þá að einu meginatriði þessa frv., sem er það, að með því er lagt til, að ríkissj. kosti að öllu leyti mannvirkjagerð þá, sem þar um ræðir. Með því er farið inn á nýja braut í þessum efnum hér hjá okkur. Þeir flugvellir, sem hafa verið gerðir til þessa í þessu landi af íslenzkum aðilum, hafa í raun réttri verið réttlausir í þessum efnum, þ. e. a. s. þeir, sem fyrir gerð þeirra hafa staðið, hafa ekki átt heimtingu á sjálfsögðu framlagi úr ríkissjóði til þeirra. Það er hins vegar vitað, að hér er oft um svo dýr mannvirki að ræða, að sjálfsagt er og eðlilegt, að ríkissjóður beri raunverulegan hluta kostnaðar við þau. Hins vegar er það einnig vitað, að á flugvelli og önnur mannvirki, sem nauðsynleg eru í sambandi við flugsamgöngur, ber beinlínis að líta svipuðum augum og þau mannvirki, sem nauðsynleg eru til þess, að greiðar og góðar samgöngur séu milli allra landshluta þessa lands. Þess vegna hafa forustumenn flugmálanna álitið rétt og tímabært, að sama „prinsip“ sé tekið upp um þátttöku ríkissjóðs í þessari mannvirkjagerð eins og um það, að ríkissjóður ber allan kostnað af lagningu þjóðvega. Það er skoðun okkar flm. frv., að flugið eigi eftir að verða mjög mikilsverður þáttur í samgöngumálum okkar Íslendinga. Og öll reynsla, ekki aðeins okkar þjóðar, heldur fyrst og fremst margra annarra þjóða, sannar, að flugsamgöngur eiga sér mjög mikla framtíð. Þess vegna hefur okkur flm. fundizt eðlilegt og sjálfsagt, að ríkissjóður tæki að sér að annast þá fjárhagslegu hlið þessa máls, þ. e. a. s. bæri allan kostnað af byggingu flugvalla og annarra mannvirkja, sem þarf, til þess að greiðum flugsamgöngum verði á komið við alla landshluta á sem skemmstum tíma og í samræmi við fjárhagslegt bolmagn þjóðarinnar á hverjum tíma. Það er ekki gert ráð fyrir því, að ríkissjóður verði skyldugur til þess að leggja þetta fé fram allt í senn, heldur er gert ráð fyrir, að hér gildi sama regla og þegar um þjóðvegi er að ræða, til þeirra verði veitt fé eftir því, sem fjárveitingarvaldið sér ríkissjóði fært á hverjum tíma, þannig að þetta árið verði flugvöllur eða flugskýli eða dráttarbraut byggt á þessum stað og svo næsta ár annars staðar o. s. frv., eftir því sem fjárhagslegt bolmagn ríkissjóðs er. Það hlýtur einnig þannig að verða um gerð flugvalla og flugvélaskýla og dráttarbrauta, að þessi mannvirki verði ekki öll til í einu, alveg eins og þjóðvegir okkar lands hafa fyrst verið fáir og síðan greinzt til fleiri landshluta, er fleiri og fleiri byggðum og bæjum var veitt samband við akvegakerfi landsins. Þannig hlýtur þetta einnig að verða með flugvellina og önnur þau mannvirki, sem í frv. greinir. En til tryggingar því, að ekki verði rasað fyrir ráð fram í þessum efnum og ríkissjóði þannig bundnir baggar með ófyrirsjáanlegum kostnaði, eru tekin hér upp í 5. gr. frv. skilyrði þau, sem gerð eru fyrir því, að fé verði á hverjum tíma veitt í fjárl. til slíkrar mannvirkjagerðar, og er þar fyrst og fremst það gert að skilyrði, að nákvæm rannsókn um slíka mannvirkjagerð hafi farið fram á hverjum stað, og í öðru lagi, að kostnaðaráætlun liggi fyrir um framkvæmd verksins. Með því að setja þessi skilyrði og mörg önnur fyllri skilyrði, sem atv.- og samgmrn. er falið að setja með reglugerð samkvæmt þessari gr., er trygging fengin fyrir því, að hér sé með allri forsjá farið af stað. Og kem ég þá að því, að samkvæmt frv. er yfirstjórn allra flugmálanna sett undir atv.- og samgmrn. og vegamálastjóra í samráði við flugfélag Íslands. Okkur flm. þykir það eðlilegur hlutur, að atv.- og samgmrn. í samráði við vegamálastjóra, sem hefur stjórn allra vegaframkvæmda í landinu undir sinni umsjón, hafi einnig með framkvæmdir og yfirumsjón slíkrar mannvirkjagerðar að gera, sem um er að ræða í þessu frv., sem fyrst og fremst krefst verklegrar kunnáttu og þekkingar. Okkur fannst eðlilegt, að þessum aðilum væri falin yfirstjórn þessara mála í samráði við þá menn, sem hafa haft forustu í þessum efnum á þeim stutta tíma, sem flugsamgöngur hafa verið tíðkaðar í þessu landi. Og það er ekki of djúpt tekið í árinni, þótt sagt sé, að þegar hafizt er handa um veruleg átök í flugmálum landsins, þá sé rétt og skylt að hafa samráð við þá menn, sem hafa unnið mikið og heillavænlegt starf á þessu sviði, því að vissulega hefur Flugfélag Íslands og ýmsir í sambandi við það unnið hér heilladrjúgt starf, sem þjóðinni ber að þakka og meta, því að brautryðjendastarf er oft erfitt, og hefur það að sjálfsögðu einnig verið það í þessu efni eins og mörgum öðrum efnum. Ég tel nú ekki ástæðu til að fara að skýra fleiri einstakar greinar þessa frv. Þau ákvæði, sem tekin eru upp í 7.–11. gr. frv., eru hliðstæð ákvæðum vegal. um þau efni, sem þar greinir, þ. e. a. s. um skyldur landeigenda til þess að láta af hendi land sitt og um bætur fyrir jarðrask og landnám o. fl., sem lýtur að þessum framkvæmdum. Öll rök hníga til þess, að slík hin sömu ákvæði gildi í sambandi við þessi mannvirki, sem í frv. greinir, eins og þegar um lagningu þjóðvega er að ræða. Ég vil svo aðeins að lokum taka það fram, að það er tilgangur okkar flm. með flutningi þessa frv. að hraða því, að Íslendingar geti tekið flugið í þjónustu sína og notið þeirra miklu samgöngubóta, sem að því er. Það er áreiðanlegur hlutur, að áður en þessi mál eru komin í fullkomið horf hér heima hjá okkur Íslendingum, sem þau þurfa að komast í og munu komast í, þarf mikill undirbúningur og mikið starf að fara fram. Og það er rétt að hefjast handa heldur fyrr en seinna um þann undirbúning. Við flm. þykjumst hafa leitt rök að því, að nægilegur undirbúningur sé þegar farinn fram, til þess að hornsteinninn verði lagður í þessum málum. En okkur er ljóst, að ýtarlegri rannsóknir þurfa að fara fram á mörgum stöðum á landinu, til þess að hægt sé að snúa sér að því með fullu öryggi og festu að gera flugvelli og önnur mannvirki, sem upp þarf að koma til þess að skapa greiðar flugsamgöngur og öruggar í landinu. En það. er trú okkar, að með þessum bættu samgöngum sé þjóðin ekki að reisa sér hurðarás um öxl fjárhagslega, heldur muni þessar samgöngur skapa þjóðinni margháttuð þægindi. - Það er sem sé takmark okkar, að í tiltölulega náinni framtíð skapist öruggar flugsamgöngur innan lands milli allra landshluta. Annað atriði flugmála okkar eru millilandaflugferðir, en inn á þær brautir höfum við ekki farið í þessu frv., enda má segja, að þegar þjóðin hefur komið flugmálum sínum innan lands í sæmilegt horf, hafi hún skapað sér möguleika til þess að hefja millilandaflug. Ég vil svo leyfa mér að óska þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. samgöngumálanefndar.



Það er sjálfsagt tímabært, að það sé hafizt handa að undirbúningi að einhverjum flugsamgöngum í landinu, og þar af leiðandi er ekki nema eðlilegt, að frv. komi fram, sem gangi í þá átt, að þessi undirbúningur verði hafinn. Í grg. þessa frv. segir, að á síðasta ári hafi verið borin fram og samþ. þáltill. um, að rækilegur undirbúningur skyldi hafinn að þeirri löggjöf, sem sett yrði í þessum efnum og það frv., sem borið væri fram næst til að leysa þetta mál, þar af leiðandi yrði byggt á. Í grg. segir, með leyfi hæstv. forseta, að ríkisstj. hafi verið falið „að láta fara fram í samráði við Flugfélag Íslands rækilega athugun á því, hvernig og hvar byggingu flugvalla og flugskýla verði fyrir komið, þannig að flugsamgöngur geti í nánustu framtíð hafizt með reglubundnum og tryggum hætti við alla landshluta. Verði unnið að því að koma upp ákveðnu kerfi lendingarstaða fyrir landflugvélar og flugskýla og dráttarbrauta fyrir sjóflugvélar“. - Og síðar í grg. standa þessi orð: „Síðan þessi tillaga um flugmál Íslendinga var samþykkt, hefur þó enn þá ekkert verið gert af hálfu ríkisstj. í þá átt að hefjast handa um þann nauðsynlega undirbúning, sem þar er gert ráð fyrir“. M. ö. o., það hefur ekkert verið gert að undirbúningi þess, sem þessir hv. flm. þessarar þáltill., sem flutt var á síðasta þingi, töldu nauðsyn á, að fram færi á undan löggjöf á þessu sviði. Engu síður hafa þeir nú flutt frv., sem ber með sér á áberandi hátt, að þetta frumverkefni, undirbúningurinn, hefur ekki verið framkvæmt. Þar af leiðandi má þá telja það mjög vafasamt, að hér sé verið að leggja nokkurn hornstein undir víðtækari framkvæmdir. Það er a. m. k. mjög vafasamt, að það sé heppileg aðferð að leggja hornstein, sem er svo illa valinn eða undirbúinn, að það er skýrt tekið fram í grg. frv., að þessi rannsókn, sem til var ætlazt af Alþ. á síðasta þingi, hafi alls ekki verið framkvæmd. Enda kemur hér fram í grg., að hv. flm. hafa ekki einu sinni leitað umsagnar þess aðila, sem ætti að vera þessum hlutum kunnugastur og ríkið ber mest traust til í þessum efnum, eftir því sem það hefur ráðið hann til starfs, sem sé flugmálaráðunauts ríkisins. Það kemur líka fram í þeim ákvæðum, sem í 1. gr. þessa frv. felast, að þar eru staðirnir mjög af handahófi valdir, sem lagt er til, að þessum mannvirkjum verði komið upp á. Í sumum héruðum, þar sem íbúarnir geta ekki notað þjóðvegina og eru hundruð km frá vegum, t. d. alla leið frá Hornafirði að Helluvaði í Rangárvallasýslu, sem er ein lengsta og erfiðasta leið á landinu, þar er ekki gert ráð fyrir í þessu frv., að neinn lendingarstaður sé undirbúinn. Ég hygg, að þetta sé 300–400 km vegalengd. Og ef þessi 1. gr., sem inniheldur ákvæði um það, hvar lendingarstaðir fyrir landflugvélar skuli vera, er álíka vel undirbúin með tilliti til annarra staða, þar sem ég er ekki kunnugur, þá er hér um að ræða fullkomið handahóf, sem ekki er líklegt til að verða hornsteinn undir þær framkvæmdir, sem hér er ætlazt til, að frv. verði. Það er vitað t. d., að í Vestur-Skaftafellssýslu eru víða staðir, sem með mjög hægu móti mætti undirbúa flugvelli á. Þar eru verstu samgöngurnar á landinu, en það er ekki gert ráð fyrir því í þessu frv., að þar verði neinn flugvöllur. Í öðru lagi er í 3. lið 1. gr., undir A, gert ráð fyrir, að flugvöllur skuli vera við Helluvað í Rangárvallasýslu, en þar efast ég um, að sé hinn heppilegasti staður fyrir flugvöll, hvorki fyrir íbúa héraðsins né heldur, að það sé heppilegast að koma lendingarstað þar fyrir. Mér hefur verið sagt af þeim, sem kunnugir eru í þessu efni, að þeir telji staðinn á söndunum annars staðar vera betri. Og þessi staður, sem þarna er valinn, er þannig settur, að íbúar héraðsins mundu langminnst not hafa af flugvelli þar. Og ég tel varhugavert, ef á að taka upp sömu stefnu í þessum málum og fylgt hefur verið á undanfarandi áratugum, að fara upp á heiðar eða afrétti með vegina, en hugsa ekkert um það, þegar aðalvegirnir hafa verið lagðir, að þeir komi sveitunum, sem þeir liggja næst, að sem mestu gagni. Í þess stað hafa þeir verið lagðir með langleiðir um of fyrir augum, og svo verður að breyta þeim síðar í stórum stíl, til þess að fólk hafi betri not af þeim. - Fyrsta krafan, sem gera verður, þegar um samgöngubætur er að ræða, er, að þær nái til fólksins. T. d. er það svo í Grímsnesinu, þar sem vegur er lagður milli bæjanna langan veg frá þeim, að til þess að ná þar góðum samgöngum verður að leggja tvo vegi í viðbót til þess að geta notað aðalveginn. Þetta ólag á vegalagningunni hefur líka átt sér stað þar, sem farið er með þjóðveg yfir heiðar, þar sem hann er í kafi mestan hluta vetrar, en í staðinn eru sveitirnar samgöngulausar mikinn hluta ársins. Þessa þarf að taka tillit til, þegar lagður er hornsteinn að flugsamgöngum í landinu, að lendingarstaðir verði, að öðru jöfnu a. m. k. valdir þar, sem þeir koma fólkinu í héruðunum að sem beztum notum og geta náð til íbúa héraðanna. En þessa er ekki tekið tillit til í frv. viðkomandi þeim stöðum, þar sem ég er kunnugur, en ég er ekki alls staðar kunnugur staðháttum í þessu efni. Hins vegar er ég á því, að það hafi verið gersamlega vanrækt að líta til þessa atriðis m. a., þegar þetta frv. var samið, sem hér liggur fyrir. Vil ég biðja þá hv. n., sem ég veit, að fær þetta mál til meðferðar, að taka þetta atriði mjög rækilega til yfirvegunar. Þá er eitt atriði hér, sem ég er ekki sammála í þessu frv. Það er það, að vegamálastjóri skuli fyrst um sinn stjórna framkvæmdum í þessu máli. Það er vitað, að vegamálastjóri er orðinn svo önnum kafinn, að ekki verður við það bætt með góðu móti. Það er búið að leggja svo margt á hann í verklegum framkvæmdum hér á landi, að það eru mörg og stór mannvirki, sem hafa mætt fullkominni vanrækslu fyrir það sennilega, að hann hefur ekki tíma til að sinna þeim. Ég álít kominn tíma til þess, að minnkuð verði störf vegamálastjóra, svo að hann þurfi ekki að vanrækja þau störf, sem honum ber að framkvæma, eins og t. d. fyrirhleðslur í Rangárvallasýslu, sem ekkert hefur verið unnið að í 2–3 ár, sem eingöngu er fyrir vanrækslu þessa manns, sem hefur ekki sinnt því verkefni vegna tímaskorts. Og að fela þetta mál vegamálastjóra, sem vitanlega hefur ekki sérstaka sérþekkingu í þessum málum, getur orðið til þess, að það verði vanrækt, eins og átt hefur sér stað um aðrar framkvæmdir, sem honum hafa verið faldar framkvæmdir á, en alveg hefur vanrækzt að framkvæma á undanförnum árum. Ég mun fyrir mitt leyti flytja á þessu þingi frv., til þess að frekar verði farið að draga úr því og taka aftur undan yfirumsjón vegamálastjóra, þar sem hann virðist ekki anna öllu því, sem hann þegar hefur, heldur en að bætt sé við hann störfum, sem hann hefur enga sérþekkingu á. Mér finnst sjálfsagt, að ef um yfirstjórn sé að ræða samhliða ríkisstj., þá kæmi flugmálaráðunautur ríkisins til greina, því að hann ætti að vera hliðstæður stjórnandi um flugmál eins og vegamálastjóri er um vegamál, og hygg ég, að til þess hafi verið ætlazt, þegar það embætti var stofnað hér á landi. A. m. k. ætti að fela þessi mál manni, sem áhuga hefur á þeim, en ekki þeim, sem er svo störfum hlaðinn, að hann getur ekki nema að mjög litlu leyti sinnt því, sem nú er undir hans umsjá. Þetta vildi ég aðeins taka fram, um leið og frv. fer til n.