Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Mér hefur borist svohljóðandi tilkynning í dag: „Ég tilkynni hér með þá ákvörðun mína að segja af mér störfum sem alþingismaður. Jafnframt vil ég flytja öllum alþingismönnum sem ég hef starfað með á Alþingi Íslendinga kærar þakkir fyrir gott samstarf, svo og starfsfólki Alþingis. Um leið og ég óska íslensku þjóðinni gæfu og farsældar þá er það mín einlæga von að þjóðinni takist að sigrast á þeim erfiðleikum sem nú steðja að. Bestu kveðjur og þakkir, Guðni Ágústsson.“ Með þingmennskuafsali Guðna Ágústssonar hverfur úr röðum okkar alþingismanna einn úr forustusveit stjórnmálanna. Guðni Ágústsson hefur setið á Alþingi síðan 1987, eða í meira en 20 ár. Á vettvangi Alþingis gegndi hann ýmsum trúnaðarstörfum, bæði sem varaforseti og nefndarformaður. Þá varð hann landbúnaðarráðherra árið 1999 og gegndi því til ársins 2007. Hann var kjörinn varaformaður Framsóknarflokksins árið 2001 og tók við formennsku í flokknum árið 2007. Við þessi þáttaskil vil ég fyrir hönd Alþingis þakka Guðna Ágústssyni fyrir langt og farsælt starf hans í þágu þings og þjóðar. Hann hefur sett mikinn svip á störf Alþingis sem og markað djúp spor í íslensku samfélagi á stjórnmálaferli sínum. Persónulega vil ég þakka honum fyrir gott samstarf allan þann tíma sem við höfum setið saman á Alþingi. Guðni Ágústsson fer héðan með góðar kveðjur frá okkur alþingismönnum og við óskum honum og fjölskyldu hans velfarnaðar í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Fréttirnar sem hæstv. forseti færir okkur úr forsetastóli koma manni hálfpartinn úr jafnvægi þannig að ég verð kannski ekki með sama eldmóðinn í ræðu minni nú og ég hugðist vera með. Nú er það svo, hæstv. forseti, að þjóðin stendur frammi fyrir afarkostum Evrópusambandsins vegna þessara Icesave-reikninga og framkvæmdarvaldið lætur að mínu mati eins og það sé einrátt. Það gerir samkomulag um að skuldsetja þjóðina út í hið óendanlega, langt út fyrir þolmörk samfélagsins og mér hefur virst að Alþingi megi fyrir þessum ráðherrum éta það sem úti frýs. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseta: Hvernig stendur á því að við rísum ekki upp út af þessum vinnubrögðum og krefjumst þess að allir þættir þessa Icesave-máls verði ræddir samhliða skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins svo að heildaráhrif þessara afarkosta verði öllum kunn og það fyrr en á fimmtudaginn kemur? Krafa þjóðarinnar hefur verið sú að við fáum upplýsingar, að við séum a.m.k. leidd í gapastokkinn með opin augu. Það er algerlega nauðsynlegt að við stöndum saman um það, svo að virðing þingsins bíði ekki hnekki, að framkvæmdarvaldið komist ekki upp með það 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni sem talaði á undan mér og lýsi áhyggjum mínum af því hvernig upplýsingagjöf til Alþingis hefur verið háttað í kringum Icesave-málið og lánveitingu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Nú er fyrirhuguð umræða á fimmtudaginn um skilmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, en þingmenn geta lesið um þá á vefsíðu DV í dag.

Ný þingtíðindi.

Ný þingtíðindi, er þetta leiðin til að uppfræða þingheim um skilmála Alþjóðagjaldeyrissjóðsins? Eigum við kannski að fara að nýta DV sem ný þingtíðindi? Mér finnst alvarlegt þegar svo er komið fyrir upplýsingaveitu til þingsins að við fræðumst um það sem er að gerast hjá ríkisstjórninni ýmist í erlendum fjölmiðlum eða þeim innlendu fjölmiðlum sem hafa náð að setja fingurinn á púlsinn - og fáum svo að ræða málin nokkrum dögum síðar. Mér finnst þetta ekki viðunandi, herra forseti.

Forseti hefur hlýtt á athugasemdir hv. þingmanna. Þær eru í samræmi við þær umræður sem fóru fram á vettvangi formanna þingflokka á þessum morgni.

Virðulegur forseti. Eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði áðan voru það svo mikil tíðindi sem forseti flutti okkur þingmönnum af forsetastól að annað sem maður vildi segja hér verður svolítið hjóm í þeim samanburði þótt mikilvægt sé engu að síður. Það sem ég ætlaði að gefa yfirlýsingu um hér, virðulegur forseti, var um þau þáttaskil sem orðið hafa í deilunni um hina svokölluðu Icesave-reikninga en sú deila er einhver erfiðasta milliríkjadeila sem við höfum átt í nú lengi. Þessi deila hefur hindrað Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í því að taka til afgreiðslu beiðni okkar um aðstoð sjóðsins sem hefur legið þar í nokkrar vikur. Ástæðan sem hefur hindrað sjóðinn er ekki síst sú að deilan hefur hindrað það að við gætum innleyst þau lánsloforð sem hafa legið fyrir af hálfu ýmissa Evrópuríkja til Íslands. Þau hafa sett það sem skilyrði, hvort sem það hafa verið Norðurlöndin eða önnur Evrópuríki, að við leiddum til lykta deiluna um Icesave-reikningana áður en þau mundu ábyrgjast þau lánsloforð sem þau höfðu gefið okkur. Það sem felst í þessu samkomulagi - við getum kallað það samkomulag - um Icesave-reikningana er að samþykkt eru ákveðin viðmið sem við munum nota núna í samningaviðræðum við þá deiluaðila sem að þessu máli koma, Bretar, Hollendingar og að einhverju leyti Þjóðverjar, með milligöngu Evrópusambandsins. Við samþykkjum tiltekin viðmið í þeim viðræðum. Fyrsta viðmiðið er að við viðurkennum ákveðna lagaskyldu til að greiða lágmarksábyrgð á hvern tryggðan innstæðueiganda í útibúum íslenskra banka í Evrópu samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins um innstæðutryggingar og að hún gildi þá á Íslandi með sama hætti og í öðrum aðildarríkjum. Í öðru lagi kveður yfirlýsingin á um það að þessi ríki muni veita Íslandi ákveðna fjárhagsaðstoð og þau taka sérstakt tillit til Íslands vegna hinna erfiðu og fordæmalausu aðstæðna, eins og segir í yfirlýsingunni, sem við glímum við hér á landi. Í þriðja lagi segir í yfirlýsingunni að Evrópusambandið muni koma að málum. Í yfirlýsingunni er talað um að samningaviðræður um þessi mál, um fjárhagsaðstoðina, muni fara fram með samhæfðum og samræmdum hætti, að Evrópusambandið muni sem sagt beita sér að einhverju leyti í þeim viðræðum. Þau þáttaskil sem hér hafa orðið í þessari deilu hafa ekki síst fengist vegna þess að franska formennskan í Evrópusambandinu tók að sér ákveðið málamiðlunarhlutverk sem reyndist mjög mikilvægt í þessum deilum. Við getum sagt að í þessari deilu hafi tíminn að einhverju leyti unnið með okkur vegna þess að hugmyndir Breta í upphafi deilunnar um það hverjar skuldbindingar okkar væru voru auðvitað svo miklu umfangsmeiri en niðurstaðan hefur nú orðið í deilunni. Við stöndum einfaldlega andspænis því að tími lagaþrætna í þessari deilu er liðinn. Það hefur allt verið reynt til að koma okkar sjónarmiðum á framfæri hvað það varðaði að þessi tiltekna tilskipun Evrópusambandsins ætti við þegar einstakir bankar, einstakar fjármálastofnanir, færu á hliðina en ekki þegar heilt fjármálakerfi færi á hliðina eins og er okkar veruleiki. Vandinn sem við glímum við er sá að önnur ríki á Evrópska efnahagssvæðinu eru okkur ekki sammála um þetta. Þau eru ósammála okkar túlkun sem og þær stofnanir Evrópusambandsins sem aðild eiga að málinu. Við höfum rætt það og það hefur verið lagt til að þetta færi annaðhvort fyrir dómstól eða einhvern úrskurðaraðila en það væri mjög erfitt, ef ekki ómögulegt, að finna dómstól eða úrskurðaraðila sem báðir aðilar gætu sætt sig við. Okkar mat er einfaldlega að það að halda áfram þessum langvinnu lagaþrætum mundi leiða til mikils taps, ekki síst fyrir okkur Íslendinga þar sem eignir hefðu brunnið upp á meðan, eignir sem búið er að frysta í Bretlandi. Í versta falli hefði þessi deila getað leitt til þess að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði væri í uppnámi. Við töldum sem sagt ekki á það hættandi að setja samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði í uppnám vegna þessarar lagaþrætu eða gera það að verkum að við einangruðumst á hinum 

Alþingismenn hafa hlýtt á yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra. Af því tilefni tekur til máls hv. 4. þm. Norðaust., Steingrímur J. Sigfússon.

Herra forseti. Um leið og ég segi að ég harma að formaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Guðni Ágústsson, skuli kjósa að segja af sér þingmennsku og lýsi því yfir að ég mun sakna hans héðan og ég þakka honum fyrir langt samstarf, þá virðum við að sjálfsögðu ákvörðun hans og ég óska honum og fjölskyldu hans alls góðs. Ég hefði talið að í ljósi þess að hæstv. ráðherra flutti hér munnlega skýrslu um stórmál þá væri kannski meiri ástæða til að hafa hér meira eftir af ræðutíma mínum en eina mínútu og 30 sekúndur en ég ætla þó að nota það sem eftir er og segja að það er ljóst að ríkisstjórnin hefur gefist upp fyrir hótunum og afarkostum Evrópusambandsins, hún hefur væntanlega gert það fyrir helgi og haldið því leyndu fyrir þinginu, fyrir okkur forustumönnum stjórnarandstöðunnar og þjóðinni fram yfir mótmælafundinn síðastliðinn laugardag. Þar með lít ég svo á að ríkisstjórnin hafi einhliða slitið því svokallaða lágmarkssamráði sem var við okkur forustumenn stjórnarandstöðunnar á undanförnum dögum og er kannski ekki mikil eftirsjá í slíku. Af minni hálfu a.m.k. er ekki áhugi á að halda áfram svokölluðu samstarfi ef ekki ríkja í því gagnkvæm heilindi. Ríkisstjórnin hefur gefist upp og gengur nú þvert gegn fyrri yfirlýsingu um að ekki komi til greina að sæta afarkostum, að við höfnum því að tengja saman óútkljáð deilumál við Breta og Hollendinga eða Evrópusambandið annars vegar og umsókn til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hins vegar. Allt er nú fallið sem hæstv. forsætisráðherra, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra og fleiri ráðherrar hafa á undanförnum dögum og vikum sagt í þessum efnum. Það á að skrifa upp á skuldbindingar fyrir hönd óborinna kynslóða Íslendinga sem nema a.m.k. eitthvað talsvert á annars árs landsframleiðslu eins og horfir nú um að hún verði, eitthvað á annað þúsund milljarða króna þegar lagðir eru saman pakkarnir frá Icesave-deilunni og umsókninni til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þetta er gert án samráðs við Alþingi, þetta er gert án þess að meira að segja utanríkismálanefnd séu sýnd gögn í málunum. Ég átel þetta mjög harkalega, herra forseti, og ég tel reyndar að hæstv. forseti hefði sjálfur mátt vakna til lífsins áður en hann fór að horfa á umfjöllun fjölmiðla um störf hér á Alþingi eins og sumir sáu í sjónvarpinu í gærkvöldi. 

Virðulegi forseti. Ég viðurkenni að ég er slegin í dag. Nú hefur formaður Framsóknarflokksins sagt af sér bæði formennsku og þingmennsku og ég mun sakna hans sárt og segi að þar sem hann fer fer drengur góður. Virðulegi forseti. Ég vil taka þátt í þessari umræðu fyrir hönd flokksins vegna þess að síðasta föstudag hafði ég samband við þingforseta og bað um að þingið yrði kallað saman til að ræða þær skuldbindingar sem stjórnvöld eru að samþykkja að íslensk þjóð taki á sig til næstu áratuga fyrir hönd þjóðarinnar. Ég tel algjörlega ófært að skrifað sé undir samkomulag sem skuldbindur okkur um hundruð milljarða króna til langs tíma og að það sé gert án þess að þingið fái kynningu á því og umfjöllun um það áður en skrifað er undir en ekki eftir á. Þingið er algjörlega sett hjá ef það er ekki gert. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra, sem ég á von á að taki til máls aftur til að bregðast við því sem hér hefur komið fram, hvort búið sé að skrifa undir þetta samkomulag eða þessa yfirlýsingu, er það búið? Ef svo er spyr ég: Hver skrifaði undir? Ég vil líka spyrja: Ef það er búið, hvenær var það gert? Það tekur enga stund að kalla Alþingi saman, það er mjög auðvelt að gera það og það vitum við öll. Þingið og þjóðin á rétt á að tala um mál sem er svona stórt og svona íþyngjandi áður en skrifað er undir samkomulag en ekki eftir á. Þess vegna krefst ég þess að hæstv. utanríkisráðherra svari þessum spurningum.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að færa fyrrverandi formanni Framsóknarflokksins árnaðaróskir um framtíðina og þakka honum fyrir samstarfið í þinginu og víðar og vænti þess að hann eigi góða vegferð í störfum sínum hver sem þau verða. Hæstv. forseti. Sú staða er uppi núna að því er varðar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar - því að líta verður svo á að ríkisstjórnin hafi tekið ákvörðun eða alla vega forustumenn hennar - að við sáum í fréttum að gert hefði verið samkomulag sem fela mundi í sér samning. Eða var það kannski öfugt, að þetta væri samningur um að gera samkomulag? Við höfum a.m.k. ekki verið upplýst um það sem erum í forustu fyrir stjórnarandstöðuna. Nú er málum þannig komið, hæstv. forseti, að það er eðlilegt og sjálfsagt og raunar krafa að þessi mál komi til opinnar umræðu í heild sinni á Alþingi, samningsdrögin sem varða málefni er tengjast Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og það samkomulag sem virðist hafa verið gert og e.t.v. undirritað, og hér verður auðvitað að spyrja margra spurninga. Ég mun a.m.k. reyna að spyrja hæstv. forsætisráðherra nokkurra spurninga í óundirbúnum fyrirspurnatíma á eftir en þetta er auðvitað stuttur tími, hæstv. forseti, til að ræða svo viðamikið mál. Ég ætla að segja eitt að lokum í þessari umræðu. Þegar hæstv. utanríkisráðherra telur að tíminn hafi unnið með okkur þá er það ekki mín skoðun, tíminn hefur unnið gegn okkur og vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eins og þau hafa verið.

Herra forseti. Sá misskilningur virðist ríkjandi hér að ekki sé ætlunin að ræða þetta veigamikla og mikilvæga mál á Alþingi. Að sjálfsögðu verður það gert og allir samningar sem kunna að verða gerðir um fjárskuldbindingar eru að sjálfsögðu gerðir með fyrirvara um samþykki Alþingis. Þetta eiga reyndir þingmenn að vita. Síðar í dag verður útbýtt þingsályktunartillögu um samstarf Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þar er birt í heilu lagi sem fylgiskjal sú viljayfirlýsing sem gengið hefur verið frá af Íslands hálfu gagnvart sjóðnum. Með þessari þingsályktunartillögu er farið fram á að þingið sjálft taki afstöðu til þess hvort það vill taka þátt í þessu samstarfi eða ekki, já eða nei. Það er tillaga ríkisstjórnarinnar að þingið fallist á að ganga inn í þetta samstarf á þeim forsendum sem búið er að undirbúa. Svipaða málsmeðferð sé ég fyrir mér varðandi Icesave-málið. Auðvitað þarf að taka það fyrir í sölum Alþingis. Við ræddum þetta mál við formenn stjórnarandstöðuflokkanna, ég og hæstv. utanríkisráðherra, síðastliðinn föstudag og gerðum grein fyrir því hvernig málið stæði. Það sem síðan hefur gerst er á þeim nótum sem þá var kynnt. Við höfum ekki gengið frá neinum samningum um málið að svo stöddu, við höfum hins vegar gert samkomulag um að fara samningaleiðina í því frekar en aðrar leiðir sem hefðu í reynd einangrað Ísland, stefnt EES-samningnum í hættu og hugsanlega haft í för með sér miklu meira fjárhagstjón en það sem við erum að reyna að lágmarka með þessum aðgerðum sem þingið á eftir að fara betur yfir. Forsendan fyrir því að við getum fengið eðlilegt verð fyrir eignir Landsbankans er að þær komist í íslenskar hendur. Forsendan fyrir því að við fáum lán frá gjaldeyrissjóðnum er samstarf á borð við þetta. Forsendan fyrir því að önnur ríki, innan og utan Evrópusambandsins, vilji taka þátt í lánafyrirgreiðslu við okkur er að við ljúkum þessu máli með viðunandi hætti. Þetta eru kostirnir sem við stöndum frammi fyrir. En auðvitað er það rétt að ákveðnum þvingunum hefur verið beitt í þessu máli, það er bara staða sem við þurfum að horfast í augu við.

Herra forseti. Ég vil inna hæstv. forsætisráðherra nánar eftir því máli sem var til umræðu áðan og þá er færi á að endurtaka spurningar sem bornar voru upp hér, m.a. til hæstv. utanríkisráðherra, og ekki fengust svör við. Mig fýsir mjög að vita hvenær ríkisstjórn Íslands ákvað og gaf embættismönnum fyrirmæli um að Íslendingar gengju inn á hið svokallaða samkomulag sem nú er talað um í Icesave-deilunni. Var það síðdegis á fimmtudag eða var það á föstudag?  Hæstv. utanríkisráðherra sagði t.d. 24. síðasta mánaðar að skuldbindingarnar samkvæmt þessu séu svo miklar að það sé óviðráðanlegt að binda þjóðinni þá bagga, og hæstv. iðnaðarráðherra talaði um afarkosti Breta og fleiri í þessum efnum svo í eitthvað sé vitnað. Hér er því á ferðinni uppgjöf ríkisstjórnarinnar. Menn gætu auðvitað sagt að þeir hafi haldið þannig á málum og spilað sig svoleiðis út í horn að þeir eigi ekki nema einn nauðungarkost í stöðunni en það er ekki glæsileg málsvörn og ég öfunda hæstv. ríkisstjórn ekki af því. Er það rétt að þetta sé pakki upp á um 640 milljarða kr. brúttó með óvissu um hvað upp í hann hefst 

Herra forseti. Þetta er undarlegur talnaleikur hjá hv. þingmanni því að við erum að taka fé að láni hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum í ákveðnum tilgangi og það er ekki hægt að leggja þá peninga saman við það sem við á endanum kynnum að þurfa að borga vegna Icesave-málsins. Utanríkisráðherra kynnti þau drög sem fyrir lágu hvað varðar Icesave-málið í utanríkismálanefnd að morgni föstudags. Síðan tók málið ákveðnum breytingum og var í vinnslu hjá okkur í ríkisstjórninni á föstudegi og fram eftir degi á laugardegi og það var ekki fyrr en í gær sem við tókum endanlega ákvörðun um með hvaða hætti þetta yrði frágengið. Við höfum ekki gefið frá okkur möguleika á því að mál þetta fari með einhverjum hætti fyrir dómstóla. Það sem liggur fyrir er það að við fáum ekki samkomulag um að fara slíka leið við Evrópusambandið og það er breytingin frá því að orð mín voru látin falla sem hv. þingmaður vitnaði til, að nú erum við ekki lengur að fást við tvær þjóðir og tvö atkvæði í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum heldur 27 þjóðir og rúmlega það, því að það eru fleiri en Evrópusambandsþjóðirnar sem hafa fylkt liði í þessu máli, bæði hvað varðar lánafyrirgreiðsluna til okkar en einnig um þá lögfræðilegu skýringu sem sú afstaða byggist á og er auðvitað öndverð við það sem við höfum haldið fram. Það er auðvitað fjarstæða hjá hv. þingmanni að gera því skóna að hér hafi verið eitthvert samsæri í gangi um að leyna almenning upplýsingum eða Alþingi. IMF-skjalið, Alþjóðagjaldeyrissjóðsskjalið, kemur fyrir Alþingi í dag á fyrsta degi eftir að ljóst varð hvenær um það verður fjallað í stjórn gjaldeyrissjóðsins. Við ákváðum að hlíta reglum sjóðsins um það efni en skjalið verður lagt fyrir Alþingi síðar í dag, jafnskjótt og það var mögulegt. Síðan er ætlunin, í stað þess að flytja þetta mál sem skýrslu, að leggja það fram sem þingsályktunartillögu til að hana megi ræða hér og taka til formlegrar afgreiðslu.

Herra forseti. Ég er eingöngu að reyna að fá á hreint, ég held að það sé ekki seinna vænna, hver sé heildarverðmiðinn. Að sjálfsögðu liggja mismunandi forsendur að baki þessum stóru tölum en þær eru gígantískar. Ég hef heyrt tölurnar 600–640 milljarða kr. brúttó vegna Icesave-deilunnar og 6 milljarðar bandaríkjadollara reiknaðir út frá meðalgengi Seðlabankans í dag eru um 810 milljarðar, þannig að eins og ég lærði stærðfræði eru þetta um 1.450 milljarðar brúttó. Að þetta hafi verið kynnt á föstudaginn og tekið síðan breytingum kemur mér spánskt fyrir sjónir miðað við að byrjað var að kynna þetta fyrir gagnaðilanum fyrir helgi. Ég held að enn þá sé margt óljóst um hvernig ríkisstjórnin hefur unnið að þessum hlutum. Ég er með álit og greinargerðir a.m.k. fjögurra eða fimm lögfræðinga í höndunum sem draga mjög í efa að ábyrgðir okkar séu umfram þau lög og þann innlánstryggingasjóð sem við höfum stofnað á grundvelli tilskipana frá Evrópusambandinu. Við erum að afsala okkur réttinum á því að láta reyna á þann grunn málsins eftir því sem ég skil þessa yfirlýsingu. Varðandi upplýsingagjöf til Alþingis 

Hæstv. forseti. Lokaorð hv. þingmanns dæma sig að sjálfsögðu sjálf. Við leggjum þetta mál hvað varðar Alþjóðagjaldeyrissjóðinn fyrir Alþingi jafnskjótt og unnt er. Við göngum lengra í að fara fram á þinglega afgreiðslu á því máli en meira að segja stjórnarandstaðan fór fram á. Ég minnist þess ekki að hún hafi krafist þess að hér kæmi þingsályktunartillaga þar sem þingmenn greiddu atkvæði um hvort samið yrði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eða ekki. Hitt málið lítur svona út. Þetta eru sameiginleg viðmið sem Ísland og Evrópusambandið hafa orðið ásátt um. Grundvöllur frekari samninga þar sem m.a. verður tekið tillit til, að því er segir hér, með leyfi forseta: „hinna erfiðu og fordæmislausu aðstæðna sem Ísland er í og knýjandi nauðsynjar þess að ákveða ráðstafanir sem gera Íslandi kleift að endurreisa fjármála- og efnahagskerfi sitt.“ Á þessum grundvelli munum við ganga til samninga um þetta mál og þar á auðvitað eftir að reyna á ýmsar kröfur okkar varðandi þau atriði sem þarf að semja um, skilmála af ýmsu tagi.

Virðulegi forseti. Ég vil halda áfram að spyrja um Icesave-ábyrgðirnar af því að áðan komu ekki svör. Hæstv. ráðherra fékk ekki að stíga í pontu og svara. Við þekkjum mjög vel þá aðferð að skrifa undir skuldbindingar með fyrirvara um samþykki Alþingis.

Forseti vill biðja hv. þingmann afsökunar á því að hæstv. utanríkisráðherra var ekki á skrá yfir þá hæstv. ráðherra sem voru til andsvara. (Gripið fram í.) Ef ekki er gerð athugasemd við það að leyfi ég hv. þingmanni að beina fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra sem fellst þá á að vera hér til andsvara. Engin athugasemd er gerð við það. Hv. 10. þm. Suðvest. byrjar þá að nýju og beinir fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra.


             Ef ekki er gerð athugasemd við það að leyfi ég hv. þingmanni að beina fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra sem fellst þá á að vera hér til andsvara. Engin athugasemd er gerð við það. Hv. 10. þm. Suðvest. byrjar þá að nýju og beinir fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra. ) Þakka þér fyrir, virðulegi forseti. Við þekkjum vel þá aðferð að samþykkja hluti með fyrirvara um samþykki Alþingis. Það hefur tíðkast lengi. En eins og ég hef komið á framfæri fyrr í þinginu tel ég að einmitt sú aðferð eigi alls ekki við í þessu tilfelli. Nú er um svo miklar fjárhagslegar skuldbindingar að ræða að þessi aðferð á ekki við. Við eigum að taka þetta mál fyrir inni á Alþingi og ræða það áður en skrifað er undir. Það er lágmarkskrafa að við fáum kynningu á því og fáum að vita nákvæmlega hvað í því felst. Þess vegna spyr ég aftur, af því að ég held að allir geri sér grein fyrir því að þetta skjal, þetta samkomulag eða yfirlýsing eða hvaða orð sem við notum yfir það, skiptir verulegu máli. Annars væru Bretar ekki að hætta við að „blokkera“ okkur inn í Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það skiptir verulegu máli hvernig á að skilja þetta skjal. Eins og við hljótum að skilja það, virðulegi forseti, erum við að fallast á að borga lágmarksgreiðsluna og afsala okkur möguleika á málaferlum af því við höldum því ekki til haga í skjalinu að það er lagaleg óvissa um túlkun. Af hverju gerum við það ekki? Við erum að falla frá því. Þannig að ég hlýt að spyrja: Er búið að skrifa undir þetta skjal? Ef svo er, hver skrifaði undir það? Klukkan hvað og hver?

Virðulegur forseti. Mér finnst gæta ákveðins misskilnings í þessari umræðu. Hann er sá að samið hafi verið um allar fjárhagsskuldbindingar í þeim gjörningi sem hér liggur fyrir. Það sem við erum að samþykkja er að fara samkomulagsleiðina. Við ætlum að finna pólitíska lausn á þessu máli. Við skuldbindum okkur til þess og að fara samningaleiðina í málinu. Við erum að koma okkur saman um viðmið sem við ætlum að nota í þeim samningum sem fram undan eru. Samningarnir sjálfir eru þó eftir og þegar þeir liggja fyrir og er lokið samkvæmt 2. málslið í þessum umsömdu viðmiðunum koma þeir að sjálfsögðu til kasta þingsins. Þá liggur fyrir hver væntanleg fjárhagsskuldbinding okkar er og með hvaða hætti við ætlum að fjármagna hana, hvaða kjör liggja til grundvallar, hvaða endurskoðunarákvæði eru í þessu o.s.frv. Þá kemur málið til kasta þingsins. Þetta mál hefur verið til umfjöllunar bæði í Brussel og Washington allt fram til dagsins í gær vegna þess að spurningin var ekki bara um að menn næðu niðurstöðu í Brussel um að fara samningaleiðina heldur hafði það líka áhrif á stöðu mála hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum vildu menn vera alveg vissir, allt fram á laugardagskvöld, að niðurstaða væri fengin í málið þannig að við gætum leitt þetta heildstætt. Niðurstaða í þessu fékkst ekki fyrr en á laugardagskvöld varðandi bæði Brussel og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, svo það liggi fyrir. Það sem ég kynnti fyrir utanríkismálanefnd á föstudagsmorguninn og sagði utanríkismálanefnd að breyting á orðalagi gæti orðið - það orðalag breyttist.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja að þetta er nú hálfhlægilegt. Það er verið að reyna að segja þinginu að þetta skjal sé ekki neitt, neitt. Af hverju halda menn að Bretar og Hollendingar sleppi takinu af okkur vegna þessa skjals? Það er auðvitað af því að þeim líkar innihaldið. Við gefum eftir með þessu skjali, það er algjörlega á hreinu. Annars værum við enn þá með kverkatak þessara þjóða um hálsinn. Þessar þjóðir falla frá kverkatakinu. Af hverju? Af því að þetta skjal skiptir mjög miklu máli. Í því felst yfirlýsing sem skiptir máli. Þess vegna spyr ég enn á ný. Er búið að skrifa undir þessa yfirlýsingu? Er búið að skrifa undir þetta skjal? Já eða nei? Ef svarið er já, hver skrifaði undir þetta skjal? Ég get ekki orðað þetta skýrar, virðulegi forseti. Er búið að skrifa undir samkomulagið? Ef svo er, hver gerði það?

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að Bretum og Hollendingum, og væntanlega Þjóðverjum líka, líkar innihaldið í þessari yfirlýsingu er sú að við föllumst á að fara samningaleiðina og finna pólitíska lausn á þessu máli. Við erum búin að fallast á að koma því í ákveðinn farveg þar sem málið verður leyst eftir pólitískum leiðum og með samkomulagi og það skiptir máli. Við getum haldið áfram lagaþrætunni ef okkur sýnist svo en vandamálið er að við förum ekki í gegnum Evrópudómstólinn vegna þess að þar erum við ekki. Við förum ekki í gegnum EFTA-dómstólinn vegna þess að þar eru Bretar og Hollendingar ekki. Þeir fallast ekki á að setja þetta í óháðan gerðardóm vegna þess að þeir segja: Með því er lagaóvissa og við föllumst ekki á hana. Nú skal ég svara því hver skrifaði undir. Ég veit ekki hvort menn eru búnir að setja stafina sína undir þetta en ég hef sagt við sendiherra okkar í Brussel að honum sé heimilt fyrir sitt leyti að staðfesta að við föllumst á þessi viðmið,  
            

Hæstv. forseti. Ég hefði viljað að hæstv. forsætisráðherra staðfesti yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra sem kom fram áðan: Við erum búin að skuldbinda okkur til að fara þessa leið. Sem sagt, við erum búin að skuldbinda okkur til að afsala okkur rétti til þess að láta reyna á mál fyrir dómstólum og lögformlegum leiðum sem við gætum átt rétt á. Hæstv. forsætisráðherra sagði: Við höfum tekið ákvörðun um hvernig frá þessum málum verður gengið. Þá spyr ég, hæstv. forseti: Er líka búið að ganga frá því hvaða þjóðir ætla að lána okkur fé, úr því að þetta liggur svona klárt fyrir? Er búið að ganga frá því hvaða lánakjör eru í boði? Er búið að ganga frá því hvort afborgunarleysi er inni í lánakjörunum? Er vaxtaleysi inni í lánakjörunum til einhverra ára? Er það svo að í því samkomulagi, sem búið er að taka ákvörðun um að við gerum, sé viðurkenning Evrópusambandsins á því að ef Íslendingar ráða alls ekki við þær skuldbindingar sem ríkisstjórnin ætlar að gangast undir fái þeir einhverja neyðaraðstoð frá Evrópusambandinu? Er það inni í þessum drögum? Menn hljóta að vita hvað felst í drögunum úr því að hæstv. forsætisráðherra segir að við höfum tekið ákvörðun um hvernig frá þessum málum verði gengið. Það getur ekki verið mikill vafi í því, hæstv. forseti, og ég krefst svara. Skýrra svara.

Herra forseti. Þetta mál er með eftirfarandi hætti. Í fyrsta lagi verður umsókn Íslands til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins tekin til afgreiðslu þar væntanlega á miðvikudag. Í kjölfarið á því mun skýrast hvaða þjóðir innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eru tilbúnar að leggja okkur fjárhagslegt lið til viðbótar því sem kemur frá sjóðnum sjálfum en þá á eftir að ganga frá lánsskilmálum hvað þau lán varðar. Þetta er það fyrra. Síðara málið snýr svo að þessum Icesave-reikningum. Þar liggur fyrir það samkomulag sem hefur hér verið kynnt um að fara samningaleiðina en það liggur ekki fyrir hvað muni felast nákvæmlega í þeim samningum. Þar koma auðvitað til skjalanna atriði eins og þau sem hv. þingmaður nefndi, lánstími, vaxtakjör, greiðsluskilmálar að öðru leyti o.s.frv. og einnig ýmis önnur atriði sem við höfum hug á að taka upp. Fólki er tíðrætt um stöðu Alþingis í þessu máli. Vissulega hefur Alþingi síðasta orðið. Það dettur engum í hug að draga það í efa. Við munum reyna að finna leið sem kallar fram vilja þingsins í þessu máli eins fljótt og auðið er. Þegar hlutir eru undirritaðir með fyrirvara um samþykki Alþingis kemur það venjulega til afgreiðslu þegar fjárlög eða fjáraukalög eru afgreidd. Ég get hins vegar vel séð fyrir mér að við fyndum aðra leið til þess að glíma við þetta tiltekna mál, í formi einhvers konar þingsályktunar eða með öðrum hætti, þannig að það komi alveg skýrt fram hvort Alþingi vilji að um þessi mál verði samið eða hvort þingið vill taka slaginn og hætta ýmsum öðrum hagsmunum með því að fara ekki samningaleiðina.

Hæstv. forseti. Ef ég veit rétt um skipulag vinnu þessa þings, það er náttúrlega alls ekki víst að ég viti það, verður enginn þingfundur hér fyrr en á fimmtudag. Ef ég hef tekið rétt eftir upplýsti hæstv. forsætisráðherra að á miðvikudag lægi fyrir afgreiðsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og hvaða ríki mundu koma inn í lánasamninginn eða lánapakka að því er varðar Ísland. Þessir hlutir eru þá frágengnir áður en Alþingi getur tekið þessi mál til meiri efnislegrar umræðu að því er varðar framgang og fyrirkomulagið allt saman. Ég spyr einnig, hæstv. forseti, hvort núna liggi fyrir samkomulag um að þær eignir sem bankarnir eiga í Evrópusambandslöndunum verði verndaðar. 

Herra forseti. Auðvitað er allt gert til að reyna að vernda þær eignir sem íslenskir aðilar eiga í útlöndum og það eru sameiginlegir hagsmunir þar gagnvart Evrópulöndum og kröfuhöfum í bankana. Icesave-málið er liður í því að reyna að verja eignir Landsbankans í útlöndum, sérstaklega í Bretlandi. Það er eitt af markmiðum okkar í þessu máli að reyna að standa vörð um þær eignir þannig að þær glatist ekki. Varðandi gjaldeyrissjóðinn er hugmyndin sú að það mál verði afgreitt á vettvangi sjóðsins. Þar með er hann búinn að segja sitt varðandi málið en tillaga til þingsályktunar, sem hér kemur fram í dag, kemur til afgreiðslu eitthvað á eftir afgreiðslu sjóðsins. Það skiptir ekki nokkru máli. Ef á daginn kemur að Alþingi kærir sig ekki um þessa fyrirgreiðslu verður ekkert af henni, óháð því hvað búið er að samþykkja í stjórn sjóðsins. Dagsetningarnar í þessu eru því ekki aðalatriðið. Það er hins vegar mikilvægt að fá niðurstöðuna frá gjaldeyrissjóðnum.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi fá að senda hlýjar kveðjur sessunauti mínum, hv. þm. Guðna Ágústssyni, en bréf frá honum var lesið fyrr á fundinum. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að sú skrýtna frétt barst nýverið að í aðdraganda bankahrunsins hefði ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu, Baldur Guðlaugsson, selt hlutabréf sem hann mun hafa átt í einum af viðskiptabönkunum, Landsbanka Íslands, og það eftir að hafa setið fund með breskum yfirvöldum í aðdraganda þessa. Slíkar fréttir hljóta að vekja okkur á Alþingi til umhugsunar. Ég vil því spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort engar reglur gildi um slíkar eignir ráðuneytisstjóra í fjármálaráðuneytinu og hvort ekki þurfi að hafa áhyggjur af hagsmunaárekstrum þess sem er gæslumaður ríkissjóðs með þessum hætti og þess sem á hlutabréf í einstökum fyrirtækjum, hvað þá fjármálafyrirtækjum. Hvort ekki þurfi að vera þarna upplýsingaskylda ef ekki blátt bann við því að vera eignaraðili að fjármálafyrirtækjum. Ég vil líka spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki sé rétt að ráðuneytisstjórinn upplýsi um það hvaða dag hann seldi og hvort hafinn hafi verið undirbúningur að setningu neyðarlaga í þinginu. Ég spyr líka hvort Bretar hafi verið upplýstir um að ráðuneytisstjórinn væri haghafi í málinu þegar hann fundaði með þeim og hvort það hafi síðan ekki verið óþægilegt í viðræðum okkar við Breta að í ljós hafi komið að ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu hefði selt eignarhlut sinn í bankanum meðan almenningur var enn að leggja sparifé sitt inn í hann.

Herra forseti. Þetta voru nokkrar spurningar, ég nam þær ekki allar. Ég kannast ekki við að nákvæmar reglur séu til um það hvernig eignarhaldi embættismanna á hlutum í fyrirtækjum á að vera háttað. En ljóst er að þeir sem taka ákvarðanir hvað varðar fyrirtæki sem þeir eiga hlut í, þeim ber að víkja eigi þeir hagsmuna að gæta. Ég hygg að ekki hafi verið um neitt slíkt að ræða hjá ráðuneytisstjóranum, að hann hafi ekki tekið neinar ákvarðanir um Landsbankann þar sem eign hans gæti haft áhrif á afstöðu hans í málinu. Ráðuneytisstjórinn hefur gert grein fyrir kringumstæðum þeim sem voru þegar hann tók þessa ákvörðun og hann hefur einmitt lagt það til grundvallar að á þessum tímapunkti hefði hann ekki haft neinar aðrar upplýsingar um bankann en voru á almannavitorði og því ekki talið að neitt væri athugavert við að hann ráðstafaði bréfum sínum eins og hann teldi best. Ég hef enga ástæðu til að bera brigður á orð hans í þessu sambandi. Hvað það varðar hvort það hafi valdið óþægindum í samningaviðræðum við Breta þá hef ég ekki heyrt á það minnst neins staðar. Ég hef ekki heyrt að það hafi valdið neinum vandkvæðum og á ekki von á því að svo hafi verið. Ég held að þetta mál liggi nokkuð ljóst fyrir og hvað þar hefur verið lagt til grundvallar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin. Ég vil auk þess spyrja hann hvort honum hafi verið kunnugt um eignarhlut ráðuneytisstjórans og hvort hann hafi gert athugasemdir við það. Eðli málsins samkvæmt hefði ég haldið að ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu hefði alla jafna upplýsingar umfram marga aðra sem lytu að starfsemi fjármálafyrirtækja í landinu og viðskiptalífinu - margvíslega hluti sem verið er að vinna að í fjármálaráðuneytinu á hverjum tíma, þjóðhagsspá o.s.frv. að ekki sé talað um í sérstökum aðstæðum sem þessum. Það er óhjákvæmilegt að eftir fundinn með Alistair Darling á Englandi hafi ráðuneytisstjórinn haft upplýsingar sem aðrir á markaði hafi ekki haft. Ég tel verulega ámælisvert að ráðuneytisstjórinn hafi selt eignarhlut sinn eftir þann fund og fyrir bankahrunið og að það standi upp á okkur á Alþingi og hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að það afhjúpar að við höfum vanrækt þær skyldur okkur að setja reglur um slíkan eignarhlut og um það hvernig með skuli fara. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji ekki tilefni til að beita sér fyrir því að settar verði skýrar reglur um hverjir af þeim sem gegna æðstu trúnaðarstörfum á vegum ríkisins mega eiga í fjármálafyrirtækjum og með hvaða hætti.

Herra forseti. Mér var ekki kunnugt um að ráðuneytisstjórinn ætti hlut í Landsbankanum og almennt er mér ekki kunnugt um það hvar starfsmenn ráðuneytisins eiga hluti. Hv. þingmaður veltir því upp hvort innherjareglur eigi að gilda um þá starfsmenn í stjórnkerfinu sem hugsanlega hafa upplýsingar sem ekki eru á annarra vitorði svipað og gildir um starfsmenn banka sem slíkar upplýsingar gætu haft. Ég held að það væri ansi stór hópur sem þar kæmi til álita, allir þeir sem vinna að spágerð, bæði í ráðuneytinu, Seðlabankanum og sérstaklega í þeim ráðuneytum eða því ráðuneyti sem fer með bankamálin, en rétt er að undirstrika að fjármálaráðuneytið fer ekki með bankamálin.

Herra forseti. Í DV í dag er birt fyrsta og síðasta blaðsíða í bréfi íslenskra stjórnvalda til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í tengslum við fyrirhugaða lánveitingu sjóðsins og annarra til Íslands og á vefsíðu DV hefur skjalið nú verið birt í heild sinni. Það vekur athygli að fjölmiðlar skuli komnir með skjalið í hendur á sama tíma og ríkisstjórnin hefur haldið þingi og þjóð í fullkominni þoku um baggana sem hún er að bjástra við að binda þjóðinni til langrar framtíðar. Skjalið er undirritað af fjármálaráðherra og aðalbankastjóra Seðlabankans, þeim Árna Mathiesen og Davíð Oddssyni, sem báðir starfa í umboði og í skjóli þingmanna Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Það urðu talsverðar umræður þegar Seðlabankinn ákvað að hækka stýrivexti um 50%, úr 12% í 18%. Þá sögðu ráðherrar að sú hækkun væri ekki skilyrði eða ákvörðun frá IMF og héldu því jafnvel fram að ekkert ákvæði væri í samningnum við IMF um vaxtahækkun. Nú kemur á daginn að allt voru þetta lygimál. Ríkisstjórnin hefur beitt þing og þjóð blekkingum. Hún segir jafnframt að vaxtahækkunin verði væntanlega skammvinn en nú eru liðnar þrjár vikur frá því að vextirnir voru skrúfaðir upp í 18% og samkomulagið við IMF gerir bersýnilega ráð fyrir enn frekari vaxtahækkun. Ríkisstjórnin hefur orðið uppvís að mörgum mismunandi útgáfum að sannleikanum í þessu máli og hefur augljóslega verið að fela eigin aðkomu að málinu, firra sig ábyrgð og varpa henni á aðra. Það er alveg ljóst, virðulegur forseti, að vaxtahækkanirnar eru eins konar kverkatak á fjölskyldum og fyrirtækjum í landinu. Fyrirtækin og fjölskyldurnar þola ekki þessa háu vexti. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvenær verða skjölin sem gengið hafa milli íslenskra stjórnvalda og IMF og einstakra ríkja vegna efnahagsaðgerða, þar með talin viljayfirlýsingin við Holland, birt opinberlega? Hversu langvinn verður hin skammvinna vaxtahækkun? Hversu hátt munu vextirnir fara umfram þau 18% sem nú þegar eru komin fram? Hafa stjórnvöld fallist á aðra skilmála gagnvart IMF en þá sem getið er um í 26 punkta plagginu sem hefur að hluta til verið birt í fjölmiðlum?

Herra forseti. Ég vil mótmæla því að farið hafi verið með rangt mál því að bréf sem þarna er kynnt, bréf mitt og seðlabankastjórans, er afrakstur samningaviðræðna og samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem birtist á þennan hátt. Ég svaraði spurningum um þetta samdægurs þegar vextirnir voru hækkaðir og ég svaraði því til þá að ekki væri hægt að útiloka að vextir yrðu hækkaðir frekar og þó að við vonuðumst til þess að þeir yrðu skammvinnt háir væri ekki hægt að segja til um hvað það yrði lengi. Þeim spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín hef ég því svarað áður. Samningaviðræðum við Hollendinga er enn ólokið þannig að ekki er tímabært að birta gögn um það fyrr en að þeim loknum. Þegar þetta mál, sem væntanlega verður lagt fram í þinginu í dag, um samskipti okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, verður kynnt í nefnd verða þau skjöl sem því tilheyra væntanlega kynnt nefndinni þannig að hún geti skoðað þá hluti sem þar eru.

Herra forseti. Það liggur þrátt fyrir allt fyrir að misvísandi yfirlýsingar hafa verið gefnar af hálfu ráðherra í ríkisstjórninni vegna þessarar vaxtahækkunar og það veit hæstv. fjármálaráðherra þó hann hafi ef til vill sagt það sem hann lýsir yfir hér, það kann að vera rétt. En skilaboð hafa verið misvísandi frá ráðherrum í ríkisstjórninni, þar hefur ekki verið talað einni röddu. Það er ljóst að svörin eru ekki mjög skýr af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Veit hæstv. fjármálaráðherra hvaða efnahagslega bagga hann hefur bundið íslenskri þjóð með undirskrift sinni hér og þar um heiminn að undanförnu? Telur hann sig hafa umboð til að skuldsetja núverandi og komandi kynslóðir um hundruð og þúsundir milljarða? Stendur honum ef til vill á sama? Er kannski ekki orðið tímabært að taka sjálfblekunginn af hæstv. fjármálaráðherra? Hvað eiga þessir okurvextir, virðulegi forseti, að standa lengi og hversu mikið eiga þeir eftir að hækka enn? Þjóðin á kröfu á skýrum svörum ráðherrans í því efni.

Herra forseti. Þetta er mat hv. þingmanns á því hvernig samkomulag verður til. Ef hann telur að það verði almennt til með skilyrðum, og tala eigi um það sem skilyrði, má hann gera það mín vegna. En ég legg áherslu á að um er að ræða skjal sem er unnið sameiginlega og þetta er það form sem tíðkast hefur. Ég tel ekki að með þessu sé verið að binda þjóðina einhverjum böggum. Við erum að fá fjármuni til að greiða úr þeim vandamálum sem verið hafa á gjaldeyrismarkaði. Ég held að það muni skipta gríðarlega miklu máli fyrir þjóðina og fyrir fjölskyldurnar og muni leiða til þess að verðbólga muni lækka og vextirnir þar með. Hvað það varðar að ég hafi verið að skrifa undir eitthvað hér og þar um heiminn sem veldur einhverjum kostnaði þá kannast ég ekki við að hafa verið að gera það, alla vega enn sem komið er. Ekki þannig að það sé einhver skuldbinding í því hvað svo sem síðar kann að verða. En hafa skal það sem sannara reynist í þessum efnum.