Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég verð að segja það, að það er í sjálfu sér ekkert undarlegt, þó að þetta frv. hafi mætt ákveðnum andmælum hér á þinginu. Og þar sem þeim andmælum hefir verið tekið með slíku offorsi, að gefið hefir verið í skyn, að hér verði látið gjalda aflsmunar, þá er það ekkert undarlegt, þó að nokkrar umræður hafi orðið um þetta mál. Ég verð að segja, að það er ekkert undarlegt, þó að ákveðin andmæli komi fram, þegar svo freklega er ráðizt inn á afmarkað svið bæjarstjórna og hreppsnefnda, sem gert er með þessu frv. Það hefir verið bent á það, að einasta orsökin fyrir því, að þetta frv. er fram komið, sé sú, að ágreiningur hafi orðið í bæjarstj. Rvíkur út af einu atriði. Ég vil vekja athygli á því, til hvers það gæti leitt í löggjöfinni, ef í hvert skipti, sem ágreiningur kemur upp í bæjarstj. eða hreppstj., að það væri tekið sem grundvöllur undir heildarlöggjöf. Þetta mundi leiða til þeirra öfga í löggjöfinni, sem ekki væri hægt að sjá út fyrir. Ég vil benda á það, hvaða átt það nær og hvaða vit er í því, að taka árekstur, sem kynni að verða í bæjarstj. Rvíkur, því eftir því, sem ég veit bezt, hefir þessi árekstur ekki orðið ennþá, að taka þennan væntanlega árekstur og gera hann að ástæðu fyrir því, að stofna ekki færri en 8 skrifstofur í landinu og fyrirskipa bæjarfél. og ríkinu að leggja fram fé. Ég hélt nú, að ríkissjóður hefði annað að gera við þá skildinga, sem hann pressar út hjá almenningi. Það horfir til vandræða að finna gjaldstofna til þess að standast nauðsynleg útgjöld og halda uppi verklegum framkvæmdum. Það virðist svo fjarlægt, að það geti tæplega komið til mála að nota þetta tilefni, sem hér hefir verið minnzt á, til þess að afgreiða þessa löggjöf, sem hér um ræðir. Það er kannske búið að binda þetta mál svo, að bjargföst sannfæring fái ekki notið sín. En það eru þá álíka öfgar að selja sig þannig, eins og að nota þetta tilefni, sem hér hefir verið nefnt, til þess að afgreiða frv. eins og þetta. Ég get ekki séð, að annað geti legið til grundvallar, ef þetta mál verður samþ., en fyrirfram ákveðin samtök, svo að sannfæring manna fái ekki notið sín. Það hefir verið talað um það í sambandi við þetta frv., að það væri eðlilegt, að atvmrh. hefði hönd í bagga með þessum skrifstofum, þar sem þeim væri ætlað að úthluta atvinnubótafé, sem ríkið leggur fram. Ég vil benda á, að löggjöfin hefir alveg gengið frá því atriði. Það skilyrði hefir verið sett fyrir þessari fjárveitingu í fjárl., að bæjarfél. leggi fram tvöfalt á móti. Ennfremur hefir það skilyrði verið sett, að unnið verði í ríkisins þarfir fyrir 1/3 af þessu atvinnubótafé. Og nú í síðustu fjárl. hefir nýtt skilyrði verið sett og það er, að ekki verði að öðru leyti dregið úr framkvæmdum í kaupstöðunum, heldur komi þetta framlag ríkisins sem viðbótarfé. Mér finnst því, eins og ég hefi sagt áður, að það geti ekki komið til greina að setja þessi l. Og ef þetta mál verður samþ., þá verð ég að líta svo á, að það byggist á fyrirfram gerðum samningum eins og önnur mál. Þessar skrifstofur fela ekki í sér neina aukna atvinnu í landinu, nema ef telja skyldi þau störf, sem þeir menn fá, er vinna á skrifstofunum. En ef svo er um hnútana búið, að ekki er undankomu auðið, þá tel ég, að sú leið sé réttari, sem brtt.hv.þm. V.-Ísf. bendir á. Í sambandi við þá skoðun mína, að till.hv.þm. V.-Ísf. fari í rétta átt, þá hefði átt að fylgja það ákvæði, að bæjarfél. kostuðu þessar skrifstofur að öllu leyti, og ég ætla, að frv. sé komið fram af þessari ástæðu eftir því, sem hv.frsm. meiri hl., 1. landsk.þm., sagði í gær. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um frv., en vildi láta mína skoðun koma fram um frv., og ég mun greiða atkv. gegn því.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég hefi ekki tíma aflögu til annars en svara lítilsháttar þm. G.-K. Hann vildi telja til varnar sér og sínum flokki, ef þeir óhlýðnuðust l., sem kynnu að verða sett, að ég hefði sagt, að verklýðsfél. mundu ekki beygja sig undir l., sem hindruðu starfsemi þeirra. Ég tel þetta ekki vera neinn samanburð, því það er allt annað, ef kippa á grundvellinum undan starfsemi verklýðsfél., sem eru viðurkennd um allan menntaðan heim, nema í einræðislöndunum Ítalíu og Þýzkalandi. Ef sjálfstæðisflokkurinn unir því svo illa að vera minnihlutaflokkur, að þá má ekkert gera, sem honum ekki fellur, án þess hann hóti því að grípa til vopna, þá er gott að vita það. Þá vildi þm. G.-K. lýsa því yfir, að það væri algerlega rangt, sem ég hefði sagt um vinnumiðlun hf. Kveldúlfs, er ég tók dæmi af. Það er náttúrlega erfitt að leiða fram beinar sannanir fyrir því, að menn séu reknir úr skiprúmi af pólitískum ástæðum og ráðnir á skiprúm af pólitískum ástæðum, en það er vitað, að svona er það, allur þorri sjómanna veit það. Ég vildi þá aðeins gefa skýrslu samkv. skipshafnaskrá fyrir síðustu saltvertíð. Á Agli Skallagrímssyni voru 8 utanbæjarmenn, Skallagrími 13, Þórólfi 12, Gylli 14, Gulltoppi 8, Snorra 6 og Arinbirni hersi 11. Þegar farið er að athuga þessa menn, 72 alls, hvaðan þeir eru, kemur í ljós, að flestir eru þeir úr kjördæmum þeirra bræðra, þm. Snæf. og þm. G.-K. Og ef menn þekkja þetta betur, úr hvaða hreppum þeir eru komnir t. d., þá mun mega sjá, að pólitíkin ræður miklu um mannvalið. - Þá er hitt atriðið, sem þm. vildi neita, að menn væru látnir fara úr þjónustu Kveldúlfs vegna pólitískra skoðana, og talaði um það eins og það væri helber fjarstæða. Ég veit um mörg dæmi, bæði sjómenn og verkamenn, en ætla aðeins að nefna 4 dæmi í þetta sinn. Þorgils Bjarnason var settur í land fyrir þær sakir einar, að grunur lék á, að hann hefði kært yfir síldarmálunum á Hesteyri. Ólafur Kristófersson var látinn hætta, af því hann fór fram á það, að sér væri greitt kaup samkv. sjómannalögum, og fékk það seinna úrskurðað með dómi. Gunnar Kristófersson var settur í land af Agli Skallagrímssyni, og hann hafði ekki annað gert eða til saka unnið en að láta í ljós, að hann væri Alþýðuflokksmaður. Hann var duglegur og óaðfinnanlegur í sínu starfi, eins og þessir menn allir. Þá skal ég koma með nýtt dæmi. Það er ekki sjómaður eða verkamaður, heldur bókhaldarinn og gjaldkerinn á Hesteyri, Sveinn Þorkelsson. Hann var beðinn að styðja að kosningu núv. þm.N.-Ísf., en hann færðist undan því og bar við, að hann vildi ekki skipta sér af pólitík. Síðan gekk maður undir manns hönd að tala við hann, þ. á. m. Sigurjón Jónsson, bankastjóri á Ísafirði, en hann lét sig ekki. Var þá hringt til hans og hann látinn vita, að h/f Kveldúlfur þyrfti ekki lengur hans með í stöðunni. Ég læt þetta nægja til að sýna, hvernig vinnumiðlunin er, þar sem þessir menn ráða.

Forseti (JörB): Ég verð að benda á það, að það fer mjög miður, þegar umræður snúast á við og dreif út fyrir málið sjálft.

Bjarni Bjarnason Mildast talað hafa þessar umr. farið svo fram, að stífni gætir mest. Mun það sannast, þegar síðar verður blaðað í Alþt., að ræður manna eru ekki aðallega um kjarna málsins. Þau atriði frv., sem hafa komið umr. þessum af stað, eru, að meiri hl. bæjarstj. í Rvík hefir sett á stofn ráðningarskrifstofu, en atvmrh. er í andstöðuflokki þessa bæjarstj.meirihl. Nú er það alveg óvíst, hvað þessi stj. situr lengi. Spádómar hafa komið fram hér í hv.þd. um það, að hæstv. landstj. verði ekki langlíf. Þó þessir spádómar séu lítils virði, þá er óneitanlega einkennilegt, að frá þeim sömu mönnum skuli koma fram þessi mikli ótti við ofríki núv. hæstv.atvmrh. Það er ekki með tilliti til neins meiri hl. í bæjarstj. á ýmsum tímum, að gert er ráð fyrir íhlutun atvmrh. um stj. þessara skrifstofa, heldur til þess að hann hafi bætta aðstöðu til gleggra yfirlits um atvinnulíf og atvinnuhætti í landinu yfirleitt. Mér finnst eðlilegt, að atvmrh. ráði miklu um það, hvernig vinnu er skipt milli manna, m. a. vegna þess, að nú er tekin upp í fjárl. ákveðin upphæð til atvinnubóta. Það hefir líka verið tekinn upp sá háttur, að ríkissjóður styrki margskonar atvinnu í landinu; er því eðlilegt, að stj. fái æ sterkari aðstöðu til þess að ráða t. d. því, hvernig framlög úr ríkissjóði eru notuð. Sú skoðun hefir komið fram í umr. um þetta mál, að atvinnurekendur létu fylgjendur sína í þjóðmálum ganga fyrir atvinnu. Þetta, ef rétt er, er ekki að minni skoðun vítavert, en mjög óhagkvæmt. Hlutverk vinnumiðlunarskrifstofu er að sjá um að úthluta vinnunni eftir þörfum, en ekki eftir pólitískum skoðunum vinnusala. Þetta tel ég spor í rétta átt, til að útiloka hlutdrægni í vinnumiðlun. Aðdróttanir til einstakra manna, þar með talinn sá maður, sem veitir forstöðu ráðningarskrifstofu Rvíkurbæjar, tel ég óþarfar. Það er ennfremur sanngjarnt, að ríkisstj. hafi töluverða íhlutun um vinnumiðlun, t. d. samanborið við hliðstætt mál, markaðsleit, sem ríkið hefir styrkt. Þess er full þörf, og engu síður nauðsynlegt að hafa skipulag á atvinnunni í landinu fyrir verkamennina en markaðsleitum fyrir atvinnurekendur. Ég hefi bent á, að ríkið styrkir atvinnubótavinnu og heldur henni uppi og styrkir ýmsa iðju í landinu. Ég er því ósammála hv.þm. Borgf. um, að bæirnir eigi að bera uppi þessa starfsemi einir. Ég álít, að ríkið eigi einnig að styrkja hana, og jafnvel í framtíðinni að bera allan kostnaðinn af starfseminni. Hvað má segja um sparifé landsmanna? Er það ekki lánað af fáum mönnum, sem fyrir því er trúað, til fárra einstakra manna, sem reka atvinnu í landinu? Þeir atvinnurekendur eru fáir, sem eru fjárhagslega sterkir. Ríkið ber ábyrgðina á þessu fé. Það er því alls ekki óeðlilegt, að ríkið vilji fá íhlutun um það, hvernig fénu er varið, t. d. að mönnum sé veitt atvinna án tillits til pólitískra skoðana. Ég skal ekki fjölyrða um málið, en þetta er stórmál, sem þarf að leysa vel, og helzt með samkomulagi. Ég efa ekki, að það verður málinu til baga, ef stífnin heldur áfram. Getur vel verið, að þdm. finni einhverja miðlunartill. í þessu máli, sem samkomulag verði um. Samt efa ég það. Áður en ég sezt niður, vildi ég víkja nokkrum orðum að hv.þm. G.-K. Hann sagði í gær, að ranglega fenginn meiri hl. á þingi væri að kúga meiri hl. í bæjarstj. Rvíkur, sem væri fenginn á lýðræðislegum grundvelli. Ef hann heldur því fram, að meiri hl. þingsins sé ranglega kosinn, finnst mér dálítið ósamræmi í þessu. Flokkarnir sömdu hina nýju stjórnarskrá og kosningal., og um þá lausn var samkomulag flokkanna. Nú hafa kosningarnar farið fram eftir nýju kosningal., og því getur það ekki verið rétt, að meiri hl. sé rangfenginn. Eftir því, sem mig minnir, fengu Framsóknarfl. og Alþýðufl. svipaða eða jafna atkvæðatölu og Sjálfstæðisfl. Auk þess voru Kommúnistar og Bændaflokksmenn með um 6 þús. atkv. Ætti því að telja Bændafl. með Sjálfstæðisfl., sem mér heyrist, að jafnan sé ætlazt til, þá hafa þeir lítinn eða engan meiri hl. atkv. Í bæjarstj. Rvíkur hafa sjálfstæðismenn ekki meiri hl. kjósenda í Rvík bak við sig, ef ég man rétt. Sé það rétt, að meiri hl. þingsins sé rangfenginn, þá er meiri hl. í bæjarstj. Rvíkur líka rangfenginn. Hv. þm. V.-Ísf. flytur brtt. um, að bæjarstj. kjósi formann í stj. væntanlegrar vinnumiðlunarskrifstofu. Ég get ekki fallizt á, að það sé rétt, og hefi fært rök að því, hvers vegna ríkið á að hafa vaxandi íhlutun um þessi mál.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Árn. vildi álíta, að því væri ekki með réttu fram haldið af mér, að sá þingmeirihluti, sem nú situr, sé ranglega fenginn, vegna þess, að Alþ. samþ. breyt. á stjórnarskránni og ný kosningal. Það er rétt, að Alþ. gerði þetta, en hitt er honum kunnugt eins og öðrum hv.þdm., að við sjálfstæðismenn bárum fram miklu fyllri kröfur, en þær fengust ekki fram. Hann tók fram, að Framsóknarfl. og Alþýðufl. hefðu h. u. b. sama atkvæðamagn og Sjálfstæðisfl., og auk þess er fjórði flokkurinn í þinginu, Bændafl., með 3-4 þús. atkv. Þingfl. sjálfstæðismanna og Bændaflokksmanna hafa því fleiri atkv. bak við sig en þeir flokkar, sem styðja stj. En um kosningar til bæjarstj. Rvíkur er það að segja, að þær fara fram á réttum lýðræðisgrundvelli, en ekki á sama hátt og kosningar til Alþ., sem eru ranglátari. Hitt er vitanlegt, að með engri löggjöf um kosningafyrirkomulag er hægt að girða fyrir það, að einhver atkvæði ónýtist. Hv. 2. þm. Reykv. sagðist viðurkenna, að hafa viðhaft hér á Alþ. þau orð, að ef verklýðsfél. fyndist gengið á rétt sinn, og ákveðin l. yrðu samþ., þá myndu þau neita að hlýða l. Hann hefir þá lýst því yfir, að hann sé reiðubúinn að hefja uppreisn í þjóðfélaginu. Hann reyndi að réttlæta þetta á þann hátt, að það hefði átt að kippa grundvellinum undan verklýðsfél., - þar á hann við frv. um gerðardóm í vinnudeilum -, og brjóta rétt verkamanna, sem viðurkenndur væri. Hann ætti að taka sér til fyrirmyndar þann stóra mann, foringja sósíalistanna í Danmörku, sem á sér marga aðdáendur hér á landi, í einu eigin landi Danmörku, Norðurlöndum og víðar. Hann hefir sjálfur borið fram frv. á þingi Dana um lögþvingaðan gerðardóm í vinnudeilum. Þetta gerði forsrh. Dana, Stauning, fyrir ári síðan, vegna þess að honum þótti mikið við liggja og þörf fyrir þjóðfélagið að grípa inn í. Minnir mig að hann hafi á einum degi knúið þessi l. í gegn á sama tíma og hv. 2. þm. Reykv. segir þetta hér. Dómurinn var uppkveðinn, en það voru nokkrir verkamenn, sem ekki vildu hlíta honum og þótti gengið á rétt sinn. Það var í Esbjerg. En hvað gerir Stauning þá? Hann sendir ríkislögreglu til Esbjerg til að berja niður óhlýðna verkamenn með kylfum. Mig minnir, að bæjarstjóri og bæjarstj. í Esbjerg færu fram á við ráðh., að ríkislögreglan yrði kölluð þaðan í burt. En Stauning svaraði og sagði, að hún yrði kyrr þangað til allur mótþrói væri kveðinn niður. Þetta fordæmi finnst mér að hv. 2. þm. Reykv. ætti að muna og gæti komið sér vel fyrir hann að breyta eftir. En hann lýsir því hér yfir, að hann muni brjóta þau l. sem Alþ. setur. Mér sýnist þess vegna, að sú afsökun, sem hv.þm. færir fram, sé mjög léttvæg. Og ég vænti þess, að hv. þingheimur - líka jafnaðarmenn - hafi öðlazt skilning á því, að skoðanabræður þeirra í nágrannalöndunum líta öðruvísi á málið. - Ég ætla svo að víkja aftur að þeim ummælum hv.þm. um gerðardóminn, þegar hann var til umræðu, að það ætti að kippa grundvellinum undan viðurkenndum rétti verkalýðsfélaganna. En hvað á að gera með þessu frv., sem hér liggur fyrir? Það á að kippa grundvellinum undan lögvernduðum rétti - undan stjórnarskrárvernduðum rétti - bæjarfél. til þess að ráða sínum málum. Þetta sýndi m. a. hv.þm. V.-Ísf. fram á, hvert geti leitt. Og ég álít ákaflega óhyggilegt að leggja út á þessa braut. Ég álít rétt það, sem hv.þm. V.-Ísf. segir, að eðlileg afleiðing af þessari löggjöf er það, að þegar andstæðingar jafnaðarmanna fá yfirráðin yfir atvinnumálunum, má það þykja líklegt, að þeir taki tækifærið til þess að skipa nýjan formann fyrir slíkri vinnumiðlunarskrifstofu. Og verið getur, að jafnaðarmenn verði þá að sæta því hlutskipti að vera í meiri hl. í bæjarstj. í svo og svo mörgum bæjum og kaupstöðum landsins, en þola það, að andstæðingar þeirra hefðu meirihlutavald í þessu máli. Ég hygg, að þetta sé óhyggilegt, frá hvaða sjónarmiði sem þetta er skoðað. Mér skilst það vera áberandi brot á þeirri löggjöf, sem hefir hlotið viðurkenningu undanfarin þing og virðist hafa sterka stoð í stjórnarskrá landsins, eins og hv.þm. V.-Sk. mjög greinilega sýndi fram á í sinni ýtarlegu ræðu í gær. Út af þeim persónulegu hnútum, sem hv. 2. þm. Reykv. sendi mér, þar sem hann tilfærði, að á skipum Kveldúlfs hefðu samkv. skipshafnarskrám verið lögskráðir 72 sjómenn búsettir utan Rvíkur, - út af því vil ég segja það, að út af fyrir sig er það hvorki undarlegt né athugunarefni, þó að á skipum Kveldúlfs séu af 300-350 mönnum 72 búsettir utan Rvíkur. Ég hygg, að það sé nokkuð fyrir neðan meðallag af því, sem tíðkast á togaraflotanum í heild. Hv. þm. sagði, að við nánari athugun á nöfnum þessara manna sæist, að allmargir þeirra væru úr kjördæmi hv.þm. Snæf. og úr mínu kjördæmi. Ég svaraði þessu í gær og þarf ekki að endurtaka það. Mér er það kannske ennþá eiginlegra en þessum hv.þm. að gera öðrum greiða, sem ég eitthvað þekki, og af því stafar það sjálfsagt, að einhverjir eru úr mínu kjördæmi. En mér vitanlega eru þeir ekki fleiri en 8-10. Getur verið, að þeir séu eitthvað fleiri, en ekki mér vitanlega né fyrir mitt tilstilli. Þá ítrekaði þessi hv.þm. þá aðdróttun til mín, að menn hafi verið reknir úr þjónustu þessa félags vegna stjórnmálaskoðana. Færði hann fjögur dæmi og nefndi nöfnin: Þorgils Bjarnason, Ólaf Kristjánsson, Gunnar Kristófersson. Þessa taldi hann rekna af skipum vegna áðurnefndrar ástæðu, að þeir hafi á einhvern hátt verið óþægilegir forstjórum Kveldúlfs, sem ekki kæmi þó fram í lélegum vinnubrögðum. Það þýða nú ekki langar hrókaræður um svona hluti í Alþ. En um þetta segi ég það, og get - ef mönnum þykir meira virði - lagt við drengskap minn, að ég hefi aldrei fyrr en af vörum þessa hv.þm. heyrt slíkt um nokkurn þessara manna. En um Svein Halldórsson í Bolungavík, sem hv.þm. einnig minntist á og taldi hafa verið rekinn frá Hesteyri, vegna þess að hann hefði ekki viljað fylgja þm.N.-Ísf. við síðustu kosningar, vil ég segja það, að sjálfur fór ég þess á leit við þennan mann í fyrra, hvort hann vildi fyrir mín orð leggja lið sitt til þeirrar kosningar. Hann tók mjög vel í það og gerði það. Og ég veit ekki betur en að hann sé sami góði sjálfstæðismaðurinn í dag eins og hann var í fyrra. Hitt er annað mál, að það er ekki á mínu færi að veita öllum atvinnu, sem eru góðir sjálfstæðismenn. Og að þessi maður varð að víkja nú frá starfi, var af því, að ég hafði sjálfur í fyrra lofað manni atvinnu við síldarbræðslustöðina á Hesteyri. En bræður mínir, sem ekki vissu um mitt loforð, bundu þá atvinnu fastmælum við annan mann, og varð það loforð að ganga fyrir, því að það var gert á undan mínu. Mér ósjálfrátt varð úr þessu brigðmæli af minni hálfu til þessa manns. Nú ætlaði ég að bæta úr þessu í ár, því að ég átti von á, að Kveldúlfur fengi bræðslustöðina á Sólbakka. Það gat ekki orðið, sumpart fyrir andúð hv. formanns Alþýðuflokksins, sem með sínum áhrifum og atkvæði lagðist á sveif með atvinnuleysinu í landinu og varð m. a. til þess að svipta þennan mann atvinnu. Ég hefi þá upplýst þetta að fullu, engu leynt og ekkert undan fellt. Og ég bið menn að taka eftir, að þegar hv. 2. þm. Reykv. hefir haft svæsin ummæli um mína harðstjórn og pólitískt ofríki í málefnum Kveldúlfs og verkalýðsins eftir 25 ára starfsemi, þegar fél. hefir áreiðanlega greitt í vinnulaun til verkalýðsins 40 til 50 millj. króna, þá skuli hann eftir gaumgæfilega lúsaleit, með aðstoð sér óprúttnari manna ekki geta tiltínt nema fjögur dæmi, sem öll eru ósönn. Ég hefi nú ekki viðhaft neina rannsókn um það, hvað um hann sjálfan megi segja, hann hefir litla atvinnu veitt. En ég þori að vísa því til hans og hvers annars, sem vera skal, hvort hann sé ekki sekari um að hafa beitt stjórnmálaofríki við sína menn heldur en ég við mína. Væri þykkjulaust af minni hendi, þótt upplýsingar af því tægi kæmu í dagsins ljós; og ef hann heldur uppteknum hætti, er ekki fjarri mér að rannsaka hans feril, og mun það þá lagt fram og sannað, að þar finnast mörg dæmi, sem atvinnurekendur eiga að varast, en ekki fylgja. Í því efni mun þessi hv.þm. verða fundinn sekur, en ekki ég.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Mér þykir býsna margt hafa borið á góma í umr. um frv., sem hér liggur fyrir. Ég hefi ekki heyrt nema nokkurn hluta umr., og þó orðið þess var, að haft er við orð af háttv. sjálfstæðismönnum, að þessum l. yrði ekki hlýtt, þótt frv. næði samþ.

Hverjir hafa nú sagt það?

. Það hefir m. a. komið fram í ummælum frá þessum hv.þm.

Nei, aldrei!

. Það var gefið fullkomlega í skyn. Annars vil ég ekki taka það alvarlega og dettur ekki í hug að leggja trúnað á alvöru slíkra ummæla. En í sambandi við ummæli hv.þm. G.-K. um það, sem gert er í þessu efni í Danmörku, sérstaklega það, sem Stauning gerði, vildi ég koma með nokkra skýringu. Það er náttúrlega rétt og fallegt af þessum hv.þm. að mæla vel til Staunings, því að hann er þess fyllilega maklegur; en æskilegt væri, að hann gerði sér far um að segja réttar frá. Mér er ekki kunnugt um, að Stauning, hvorki á einum degi né lengri tíma, hafi borið fram og fengið samþ.l. um lögþvingaðan gerðardóm í vinnudeilum. Ég hygg, að þarna sé eitthvað málum blandað. En ef svo skyldi vera, eru þau l. áreiðanlega á engan hátt svipuð frv. því, sem var á ferð um gerðardóm í vinnudeilum. Mér er ekki kunnugt um, að lagasetning í Danmörku í þessum efnum sé önnur en sú, að ákveðið var, hver verkföll væru lögleg og hver ólögleg, og liggja viðurlög og vitur við, ef út af er brugðið. Líka eru til l. um sáttasemjara í vinnudeilum, ekki ósvipuð og hér. Loks er mér kunnugt, að ekki á þessu ári, heldur fyrr, voru sett með miklum flýti í þinginu l., sem bönnuðu verkföll og verkbönn um eitt ár. Þau voru borin fram af ríkisstj. og samþ. á stuttum tíma. En þá var ástandið þannig, að mikill hluti atvinnurekenda hafði sagt upp vinnusamningum og hótuðu verkbanni, ef ekki væri gengið að kauplækkun. Þessi l. voru því fyrst og fremst sett til þess að fyrirbyggja, að vinnudeilur risu, og þá sérstaklega, að hafin yrði kauplækkunarherferð á hendur verkalýðnum.

Danska krónan var lækkuð um það leyti um 20% og það er kauplækkun

. Jú, krónan lækkaði, en það var ekki af þessari ástæðu; það voru gerðar ýmsar ráðstafanir í atvinnulífi Dana um þessar mundir, sérstaklega iðnrekstrinum. Og þrátt fyrir verðlækkun dönsku krónunnar í sambandi við lækkun sterlingspundsins, kom ekki fram nema sáralítil verðhækkun þar í landi. Efast ég ekki um, að hv.þm. G.-K. sé einnig kunnugt um þetta. Mér er þá ekki kunnugt um önnur l. um þessi efni fyrir atbeina Staunings en þessi þrenn. Veit ég ekki um neina löggjöf setta í sambandi við vinnudeiluna í Esbjerg. Það verkfall var yfirlýst ólöglegt af sambandi verkamanna, og þau studdu það ekki, en skoruðu á verkamenn að leysa upp verkfallið. Urðu þarna róstur og óeirðir, svo að það varð að skakka leikinn, og var sent herlið í því skyni. Mér er ekki heldur kunnugt, að til sé neinstaðar á Norðurlöndum sá lögþvingaði úrslitadómur í vinnudeilum, sem aðiljar verði að beygja sig fyrir. Slíkur dómur var að vísu um skeið í Noregi, en þótti gefast illa og var felldur niður með öllu, raunar aldrei framkvæmdur að fullu því hann mætti svo mikilli mótspyrnu hjá verkalýðnum, að það var ekki unnt. Um það, hversu val Kveldúlfs á verkamönnum sé laust við alla pólitík, skal ég ekki fjölyrða. Ég veit bara um þann mann, sem síðast var nefndur, Svein Halldórsson. Þar hefi ég sagnir frá mönnum, sem ég hefi ekki minnstu ástæðu til að rengja, heldur þvert á móti fulla ástæðu til að trúa, og þær sögur eru mjög á annan veg en hv.þm. G.-K. hermir hér. Ég get nefnt það, úr því að þetta er rætt hér, að eftir því sem ég hefi heyrt, studdi hann núv. hv.þm.N.-Ísf. 1933, og hv.þm. G.-K. upplýsti, að það hafi verið fyrir hans tilmæli að einhverju leyti. Mér er kunnugt um, að við síðustu kosningar var það ekki, og enn fremur, að atvinna sú, sem hann hafði á Hesteyri, féll niður. Hverjar hugleiðingar hv.þm. hafði í sambandi við Sólbakkaverksmiðjuna í því efni, er mér ókunnugt. Viðvíkjandi brtt. á þskj. 83 frá allshn., þá tel ég vel farið að samþ. hana. Þá er brtt. á þskj. 87. frá hv.þm. Vestm., þess efnis, að aftan af 1. gr. falli heimild fyrir atvmrh. til að kveða svo á, að vinnumiðlunarskrifstofan skuli sett upp. Ég tel það mikinn baga, ef þessi till. verður samþ. Að vísu hygg ég, að ekki sé minnsta ástæða til að ætla, að nokkur atvmrh. færi að mæla svo fyrir, að vinnumiðlunarskrifstofa skuli sett á stofn, nema full ástæða sé fyrir því. Hinsvegar getur óneitanlega staðið svo á, að þótt ráðandi meiri hl. í bæ vilji ekki setja upp slíka skrifstofu, sé þess þó knýjandi nauðsyn, og þá á ráðh. að hafa þetta á sínu valdi. Um 1. brtt.hv.þm. V.-Ísf. á þskj. 165 get ég sagt það, að ég er henni mjög samþykkur. Um 3. brtt. er sama að segja, ég sé ekkert á móti, að símakostnaður þessi greiðist úr ríkissjóði. 4. till. hygg ég og heldur til bóta. Þar eru nokkur ákvæði viðvíkjandi reglugerð um nánara fyrirkomulag, og að fela megi sérstökum fulltrúa í atvmrn. öll störf, sem lúta að vinnumiðluninni. Þó hefði ég ekki talið sérstaka þörf á þessari till. Þá er 2. till. á þessu sama þskj., þar sem gert er ráð fyrir, að stj. vinnumiðlunarskrifstofunnar sé skipuð þannig, að bæjarstj. skipi einn, samtök atvinnurekenda einn, samtök verkamanna einn. Þarna er gert ráð fyrir þriggja manna stj. í stað fimm manna í stjfrv. Um þessa till. vil ég segja, að hún myndi spilla allmjög, ef hún gengur fram. Eins og frv. ber með sér, er ætlazt til, að meginverk skrifstofunnar verði að úthluta atvinnubótavinnu, þeirri vinnu, sem ríkissjóður sér um, að haldið sé uppi, með því að leggja til 1/3. Í fjárl., sem gilda eiga fyrir næsta ár, er gert ráð fyrir, að þessi upphæð nemi ½ millj. Þótt ekki sé litið nema á þetta eina atriði, tel ég sjálfsagt, að ríkisstj. geti fylgzt nákvæmlega með því, hvernig þessu fé er varið, með hverjum meginreglum því er úthlutað o. s. frv., auk þess sem ríkisstj., hver sem er, hlýtur að vilja fylgjast með því, hvernig ástandið er á hverjum tíma og stað, og athuga, hvernig megi miðla vinnunni þannig, að sem bezt hlutföll fáist milli hinna ýmsu kaupstaða og sveita og hvernig megi flytja vinnuna milli vinnustöðva. Það er náttúrlega fyrst og fremst ríkisins að aðgæta þetta, miklu frekar en einstakra kaupstaða, sem ekki þurfa að líta út fyrir sín eigin umdæmi. En að með þessu sé meiri hl. í Rvíkurbæ sviptur sínu valdi og l. lögð í hendur stj., sem styðst við minni hl. kjósenda í landinu, - um slíkar röksemdir hirði ég ekki að fjölyrða. Það var alveg réttilega bent á það af hv. 1. þm. Árn., að Sjálfstæðisfl., sem gerir sig svo breiðan hér á Alþ., hafði ekki meiri hl. í Rvík við síðustu kosningar. Og ennþá fjær er, að hann hafi meiri hl. atkvæða úti um landið. Með því að telja sér öll atkv. Bændaflokksins, getur hann sagt, að hann hafi fleiri atkv. að baki sér en þeir tveir flokkar, sem standa að stj. Því að naumast mun hann vilja telja sér til viðbótar atkv. kommúnista, sem engan fulltrúa eiga á þingi. Enn er það, sem ég hefi áður bent á, að við þessa lagasetningu er ekki hægt að taka eingöngu tillit til þess, hverjir menn halda á stj. í augnablikinu. Fari Sjálfstæðisflokkurinn síðar með völdin, tel ég hann muni una þessu ákvæði vel, og mundi ekki hafa látið hátt í sjálfstæðismönnum, hefðu þeir verið í meiri hl. nú.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt svo hljóðandi áskorun: „Undirritaðir þingmenn óska þess, að umræðum um frv. til l. um vinnumiðlun verði tafarlaust slitið. Alþingi, 24. okt. 1934. Bergur Jónsson, Páll Zóphóníasson, Emil Jónsson, Héðinn Valdimarsson, Sigurður Einarsson, Gísli Guðmundsson, Páll Þorbjörnsson, Bjarni Bjarnason“. Nú hafa fjórir hv.þdm. kvatt sér hljóðs, og verði þessi áskorun samþ., skil ég það svo, að þeir fái að tala, eins og venja er til í þessari hv. deild.

Ólafur Thors Ég veit ekki, hvort allir hv.þdm. hafa tekið eftir, að í hvert einasta skipti, sem hv. 2. þm. Reykv. hefir tekið til máls, hefir hæstv. forseti þurft að ávíta hann. Nú seinast fyrir það að draga inn í umr. alveg óskyld atriði, sem tefja umr. um sjálft málið. Með þessu háttalagi sínu elur hann á óþörfu málþófi, kemur síðan með skriflega áskorun um, að málfrelsi verði tekið af okkur hinum. Þetta er ósæmileg framkoma, og ég treysti því, að hv.þdm. ljái ekki þessari endemaáskorun fylgi sitt.

Héðinn Valdimarsson Ég vil aðeins geta þess, að ég sé ekki, að þessi aths. sé um þingsköp.

Ólafur Thors Getur verið, að þessi hv.þm. skilji þetta ekki. Hann hefir nefnilega hingað til hegðað sér hér í hv. d. eins og engin þingsköp væru til. Þegar maður þess vegna minnist á hann í sambandi við þingsköp, þá finnst honum það ekki koma þingsköpum við; því að sjálfur heimtar hann að hafa einkarétt til að vera utan og neðan við öll þingsköp.

Bergur Jónsson Ég vil benda hæstv. forseta á, að þessa till. á að skilja á sama hátt og þá till., sem borin var fram í fyrra í áfengismálinu, - að slíta umr. tafarlaust, og fái þeir ekki heldur að tala, sem eru á mælendaskrá. Það var skilyrðið, þegar till., orðuð á sama hátt og þessi, var borin fram í Sþ.

Forseti (JörB): Ég get ekki svarað um það, hvernig slík till. var tekin í fyrra í Sþ. Hitt veit ég, að í hv.Nd. hefir löngum verið sá siður, að þeir, sem eru búnir að kveðja sér hljóðs, þegar áskorun kemur fram, fengi að tala. En ef það er eindreginn vilji þeirra, sem áskorunina flytja, að í henni felist, að nú þegar sé umr. með öllu slitið, er líka hægt að bera það undir atkvæði.

Bjarni Bjarnason Ef orðið á að taka af þeim, sem hafa þegar beðið um það, tek ég mitt nafn aftur. Ég vil að þeir fái að tala, en ekki fleiri.

Bergur Jónsson Ég hefi fullkomna ástæðu til að óska eftir úrskurði hæstv. forseta um það, hvort ekki beri að skilja sömu orðin í samskonar till. eins frá þingi til þings. Till.menn lýstu yfir þeim skilningi í fyrra, að umr. bæri tafarlaust að slíta samkv. till., án þess að neinir fleiri tæki til máls, og meðal þeirra sem þennan skilning aðhylltust, var hv.þm. G.-K.

Forseti (JörB): Ég vil benda hv.þm. Barð. á það, að þeir, sem hafa kvatt sér hljóðs áður en áskorun kemur fram, eru ekki við því búnir, að umr. sé slitið, þó að aðrir séu það. Það mun rétt vera, að áskorun var samþ. í fyrra í Sþ. eins og hv.þm. sagði. En í Nd. hefir verið nokkurn veginn föst regla um þetta, eins og ég hefi nefnt, alla þá stund - að ég ætla - sem ég hefi átt sæti á þingi, og mun ég fara henni fram.

Gísli Guðmundsson Ég skal lýsa því yfir, að mína undirskrift ber að skilja svo, að umr. verði tafarlaust slitið. Ég sé ekki ástæðu til að skera niður umr., ef sumir mega halda hér ræður ótakmarkað og svo fær enginn að svara.

Forseti (JörB): Ég get gert eina miðlun í þessu máli, en hv.þm. mega þá vera við því búnir að greiða atkv. samkv. því. Það er að verða við áskorun þeirra, sem vilja, að umr. verði tafarlaust slitið, og þá greiða hv.þm.atkv. um það, hvort slíta skuli umr. án þess að þeir fái að taka til máls, sem nú hafa kvatt sér hljóðs, og þá greiða auðvitað þeir einir till.atkv., sem þá aðferð vilja viðhafa.

Verður hitt þá ekki borið undir atkv.?

. Jú, það má greiða atkv. um það líka.

Ólafur Thors Þetta fer að verða flókið. Hér er till. um að taka málfrelsið af þm. Sumir meina þetta með till., aðrir meina hitt, og nú hefir hæstv. forseti fellt tvo úrskurði í málinu. Ég hygg því, að hv.þdm. verði ekki ljóst, hvað þeir að endingu greiða atkv. um.

Forseti (JörB): Það má vera, að hv.þm. þyki þetta torveldara en venja er til. Ég mun eins og ég lýsti yfir, bera upp þá till., að slíta umr. tafarlaust. Verði hún felld mun ég á eftir bera upp till. um að slíta umr., þegar þeir hafa talað, sem nú hafa kvatt sér hljóðs.

1) ÁÁ: Ég segi nei eins og jafnan annars um svona till., en skýt því til hv. forseta, að það er einfalt ráð til að stöðva umr., og það er að halda kvöldfund, þar til sumir ganga heim en hinir dotta, og þá verða umr. takmarkaðar af sjálfu sér.

2) HannJ: Mér sýnist svo ójafnt á komið um þá, sem eiga að taka til máls, þar sem hv. 1. landsk. er einn á móti hv.þm. Snæf., hv. GK og hv. 6. þm. Reykv., að ég segi nei.

Thor Thors Þá er því lokið, að fá skorið úr því, hvort menn fá að taka til máls um þetta mikla deilumál. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls við þessa umr. Ég á sæti í þeirri n. sem hefir haft þetta mál til meðferðar, og hefi í sérstöku nál. gert grein fyrir skoðun minni. Ég kvaddi mér því hljóðs einungis að gefnu tilefni frá einum hv.þm., sem raunar virðist vera illa við, að hann sé kallaður háttvirtur, líklega af því að hann veit, að jafn virðingarmikið orð hljómar hlægilega um hans fyrirferðarmiklu persónu. Hann veit það, hv. 2. þm. Reykv., að hjá fólkinu eru aðrar kenndir meira tengdar við hans nafn en virðingin. Og þó að hann þykist hafa ástæðu til að ætla, að einhverjir beri virðingu fyrir honum, þá mundi hann, ef hann skildi hlutina rétt, sjá, að hjá þeim mönnum, sem hann byggir tilveru sína á, ber meira á þrælsótta en virðingu í hans garð. Þessi hv.þm. gengur nú um deildina eins og hann eigi hana alla og aleinn, og einstakir þm. eru nú ekki lengur frjálsir að greiða atkv. samkv. sannfæringu sinni, án þess að fá ofanígjöf fyrir það hjá þessum hv.þm. Hann gefur þeim þm. úr stjórnarliðinu harða áminningu, sem láta sér sæma að greiða atkv. eins og þeir álíta rétt, en taka ekki tillit til þess, hvað hann vill. Ég mun ekki strax snúa mér að þeim aðdróttunum, sem hann bar fram í minn garð, en geyma mér það feitasta á stykkinu þangað til síðast, en vil fyrst víkja að nokkrum öðrum atriðum, sem hafa komið hér fram. Ég tel, að engin þörf sé að setja löggjöf um þetta, af því að ég veit, að kaupstaðirnir eru einfærir að ráða þessum málum til lykta eins og bezt horfir við innan hvers kaupstaðar. Vil ég þar benda á það, að þeir fulltrúar kaupstaða utan Rvíkur, sem hafa talað í þessu máli, hv.þm. Vestm., hv.þm. Ak. og það, sem merkilegast er, líka hv.þm. Hafnf., hafa ekki talið þörf á að fá slík l. sem þessi. Hv. þm. Hafnf. lýsti því mjög fagurlega, hversu gott samkomulag væri innan Hafnarfjarðar um þá vinnumiðlun, sem þar þyrfti að fara fram. Það var því ekki annað á orðum hans að skilja en að slík skrifstofa, sem hægt væri að skipa Hafnfirðingum að setja á stofn, ef frv. yrði að l., væri þar óþörf, eða a. m. k. væri ekki óskað eftir henni þar. Frsm. meiri hl. allshn., í þessu máli, hv. 1. landsk., átti fyrst og fremst að vera aðalmálsvari þessa frv. En það fór svo, að hv. 2. þm. Reykv. tók það ómak af honum með öllu, svo að hv. 1. landsk. hefir horfið gersamlega í þessum umr. En hann sagði í fyrstu ræðu sinni og þeirri einu, sem hann hefir ennþá flutt við þessa umr., með afarmiklum hátíðarsvip og innilegri sannfæringu, að það væri vitanlega mesti misskilningur, að þetta frv. væri á nokkurn hátt sett til höfuðs ráðningarskrifstofu, sem Rvíkurbær hefir komið upp. En það hefir nú samt komið glögglega fram við umr. hér og m. a. af þeim hita, sem hefir verið í hv. 2. þm. Reykv., þegar hann hefir viljað ræða þetta mál, að frv. er eingöngu borið fram til þess að sölsa undir sig þetta vald, sem bæjarstj. Rvíkur ber með réttu, til þess að sósíalistar í Rvík fái einnig í þessu máli öllu ráðið. Ég veit það vel, að hv. 1. landsk. skilur það, hvert stefnir með þessu frv., þó að hann sé að halda því fram, að hér sé ekki um neitt gerræði að ræða gegn Rvík. Þar talar hann gersamlega gegn betri vitund. Sumir sósíalistar hafa viljað láta skína í það við þessar umr., og hv.þm. V.-Ísf. með þeim, að það kenndi einræðis um úrslit þessa máls hjá bæjarstj. Rvíkur. Ég vil benda þeim á það, að hér er verið að ræða um það, hver eigi að hafa yfirstj. þessa máls. Sósíalistar og þeirra fylgifiskar þykjast krefjast þess, að það verði menn úr báðum aðalflokkunum. Ég vil þá vekja athygli þeirra á því, að eins og málum er skipað í Rvík nú, þá er yfirstj. þessa máls í höndum bæjarráðs Rvíkur, þar sem báðir flokkarnir eiga sína fulltrúa. Sósíalistum í bæjarstj. er því fullkomlega kleift að fylgjast með í því, sem gerist í þessum málum í Rvík. Þeir hafa vitanlega sem bæjarráðsmeðlimir hvenær sem er aðgang að forstöðumanni þessarar skrifstofu og geta krafið hann sagna um það, sem fram fer þar. Einnig af þessari ástæðu er frv. því óþarft. Það er einkennilegt að athuga það, hvað þeir menn, sem telja sig hér á Alþ. sérstaklega fulltrúa sveitanna, eru ginkeyptir fyrir því nú, að taka á ríkið þau útgjöld, sem Rvíkurbær vill af fúsum vilja inna af hendi. Ég minnist þess frá því eina þingi, sem ég hefi verið á áður, að þá var stundum svo sterkt kveðið að orði, að það væri hrein og bein óhæfa, að ríkið væri látið taka á sig útgjöld, sem að réttu lagi ættu að hvíla á Rvík. Þess vegna er það einkennilegt, að í þessu tilfelli, þar sem bæjarstj. í Rvík er fús til að standa undir öllum þeim kostnaði, sem af þessari skrifstofu leiðir, skuli fulltrúar sveitanna ólmir vilja leggja þann kostnað á ríkið. Hv. þm. Hafnf. taldi frv. mjög sanngjarnt. Hann hefir sennilega tryggingu fyrir því, að þar sem hann er pólitískur samherji hæstv.atvmrh., þá sé bæjarstj. Hafnarfjarðar engin hætta búin, að hún verði skylduð til að koma þessari skrifstofu á stofn hjá sér. En það væri gaman að vita, hvort hann álítur, að það sé rétt af þinginu að ráðast yfirleitt inn á þau svið, þar sem bæjar- og sveitarstj. eiga að ráða. Það væri gott að fá yfirlýsingu frá hv.þm. um það, hvort hann vill hafa þetta svo í framtíðinni. Þá held ég, að ég verði að snúa mér að hv. 2. þm. Reykv. Hann á þess nú ekki kost að tala aftur, en ég veit, að hv. 1. landsk., sem talar hér fyrir hönd sósíalista, mun taka á sig að svara fyrir hann. Hann hefir hvort sem er svo oft áður orðið að óhreinka sig á að standa í ýmsum verkum fyrir hann og verja rangan málstað fyrir hann. Hv. 2. þm. Reykv. segir, að sjálfstæðismenn séu í minni hl. hér á þingi, og því verði þeir að sætta sig við, að ýms l. verði sett á móti þeirra vilja. Það hefir nú verið bent á það, á hvern hátt meiri hl. sé fenginn og hve sterkur hann sé. En ég vil minna á það, að það er ekki rétt samkv. úrslitum kosninganna, að sósíalistar ráði öllu í þessu þjóðfélagi. Langmestur hluti þeirra, sem kusu Framsóknarflokkinn, hefir ekki ætlazt til, að sá flokkur gengi óskiptur sósíalistum á hönd og léti þá eina öllu ráða. Framsóknarmenn svíkja daglega þær yfirlýsingar, sem þeir gáfu kjósendum sínum í vor. Það væri því ástæða til að rjúfa nú þing svo að þjóðin sjálf megi skera úr því, hvort stefna sósíalista á hér ein öllu að ráða, eins og hefir verið hér á Alþ. undanfarna daga og eins og á að knýja hana í gegn á þessu þingi. Ég hygg, að meiri hl. þeirra bænda, sem kusu framsóknarmenn í vor, óski ekki eftir þeirri aðferð, því að hingað til hafa þeir ekki óskað þess, að sósíalistar væru einráðir og alvaldir í þessu landi. Hvaða ástæðu hafa bændur landsins í þessu tilfelli til að óska eftir því, að úr ríkissjóði verði tekið fé til að miðla vinnu milli íbúanna í kaupstöðum landsins? Mér þykir það einkennileg ósk frá bænda hálfu. Þeir hafa aldrei verið að þessu spurðir, og þeir framsóknarmenn, sem eru ekki hreinir sósíalistar eins og t. d. hæstv. fjmrh., hafa aldrei látið skína í slíkt á sínum framboðsfundum. Þá skal ég víkja að þeim persónulegu aðdróttunum, sem hv. 2. þm. Reykv. hefir látið falla í minn garð út af því, hvernig væri farið með vinnu hjá Kveldúlfi. Hv. þm. G.- K. hefir svarað fyrir sig, en ég vil líka hreinsa fyrir mínum dyrum. Ég læt í ljós ánægju mína yfir því, að hæstv. forseti skyldi minna hv. 2. þm. Reykv. á, hversu hann leyfði sér að blanda inn í þessar umr. málefni, sem ekkert kom þessu við. Það er leiðinlegt, þegar slíkt kemur fyrir, og ekki til þess fallið að auka virðingu þjóðarinnar fyrir þinginu, þegar persónulegt hnútukast, eins og hann gaf tilefni til, á sér stað innan þingsins. Annars vil ég segja honum það, að hvenær sem hann kemur með persónulegar aðdróttanir í minn garð, þá mun ég svara honum fullum fetum. Hann má vita það, að enn er hann ekki búinn að svínbeygja svo andstæðinga sína, að þeir þori ekki að svara honum á viðeigandi hátt. Þá vil ég víkja að ráðningu á skip Kveldúlfs. Hjá því fél. gildir sú skynsamlega regla, að skipstjórar ráða að langmestu leyti, hverjir ráðnir eru. Forstjórarnir hafa lítið um það að segja. Ef hv.þm. vildi athuga það af örlítilli skynsemi, mundi hann sjá, að það er ekki svo auðvelt að nota þetta sér til pólitísks framdráttar. Honum ætti þá að vera það ljóst, að það getur bakað viðkomanda pólitískt tjón, að ráða menn í skiprúm, þar sem fyrir hvern einn, sem væri hægt að ráða, yrði e. t. v. að neita mörgum tugum manna. Flokksforingi hv. 2. þm. Reykv., hv. 4. landsk., sem glímdi við mig í kosningunum í vor, leyfði sér að bera þetta fram á fyrsta fundinum, sem við héldum. En hann var það hygginn, að hann gerði það aldrei aftur, því að hann sá, við hver rök það hafði að styðjast. Hv. þm. G.-K. hefir vikið að því, hve lítilfjörleg og fá dæmi hv.þm. gat leitt fram sínu máli til stuðnings hjá fyrirtæki, sem er búið að starfa í 25 ár og hefir mestan þann tíma verið stærsta atvinnufyrirtæki þessa lands. En þessi hv.þm., ástvinur alþýðunnar, sem er kunnari að því að selja olíu okurverði en að veita atvinnu í landinu, hann hefir þó ekki með öllu getað komizt hjá að veita einhverja örlitla atvinnu. En þeirri atvinnu hefir verið þannig miðlað, að þar hefir pólitíkin verið látin ráða. Ég vil minna hann á það, hvernig hann ekki alls fyrir löngu flæmdi mann frá bílkeyrslu hjá benzínsölu sinni fyrir það, að hann var pólitískur andstæðingur. Þetta var bláfátækur fjölskyldumaður, sem sakir kunningsskapar við einn verkstjóra hins útlenda auðfélags, sem hv. 2. þm. Reykv. veitir forstöðu hér á landi, hafði stöku sinnum fengið að skjótast með olíusendingar. En þegar þessi hv.þm., sem má vera að flestu öðru fremur en að athuga kjör þeirra, sem vinna við þetta atvinnufyrirtæki, komst að þessu, bannaði hann að taka þennan mann til keyrslu framar, og svo tók það hálfan mánuð fyrir þennan fátæka bifreiðarstjóra að fá sín vesælu vikulaun útborguð hjá þessum ríka manni. Hvað var þetta, ef ekki pólitík? Þetta ætti hv.þm. að athuga, áður en hann ber andstæðingum sínum það á brýn, að þeir láti pólitík ráða við úthlutun atvinnu. Svo lét þessi nýi og sjálfsagði bændaforingi Íslands sér sæma að halda því fram, að atvinnurekendum landsins kæmi það ekkert við, hvaða menn þeir hefðu í vinnu. Þetta voru hans óbreytt orð. Ég vil nú mælast til þess, að þessi hv.þm. taki sér ferð á hendur kringum land, fari helzt inn á hvern bóndabæ og skýri bændum frá hinni nýstárlegu kenningu, að það sé skoðun sín og stj., að héðan í frá ættu bændur engu um það að ráða, hvaða menn þeir veldu til að fara með atvinnu á þeirra heimilum. Ég vil mælast til þess, að hann komi sem víðast við, því að hinn pólitíski árangur af þeirri för mundi eflaust verða sá einn að fækka kjósendum þess flokks og þeim þm., sem nú hafa gengið sósíalistum á hönd.

Magnús Jónsson Viðvíkjandi því, sem hv.frsm.n. sagði síðast, að fyrirvari minn gilti ef til vill einnig um þá breyt., að fellt er úr l. að fresta framkvæmd jarðræktarl. að því er verkfærakaupasjóð snertir, skal ég segja það, að ég hefi ekki gert um það brtt. að bæta þeim kafla inn í frv., svo að fyrirvari minn gildir að sjálfsögðu ekki hvað þetta snertir. Annars verð ég að segja það, að úr því að ríkissjóður verður að seilast svona langt inn á ýmsar þær fjárveitingar, sem hann annars hefir ákveðið með l., þá sé ég ekki neina beina ástæðu til þess að fara að taka þennan lið einan undan, aðra en þess, venjulegu agitationsástæðu þeirra flokka, sem biðla sérstaklega til bænda. En annars mun ég ekki gera ágreining um það, þó að farið verði að framkvæma aftur þennan part l. Ágreiningur minn er aftur á móti um það, að ég hefi ekki viljað taka þennan nýja lið upp í frv., en hann er um það, að hætta að taka 20% af þeim tekjum, sem bifreiðaskattur gefur hvert ár, til malbikunar á þjóðvegum. Ástæður mínar fyrir því, að ég er á móti þessu, eru þær, að þetta ákvæði bifreiðaskattsl. var beinlínis sett inn í l. upphaflega sem einskonar samningur milli þm. Óánægjan, sem spratt út af því, að leggja þannig viðhald veganna algerlega á bifreiðarnar, var milduð nokkuð með því að segja sem svo, að bezt væri þá að verja allverulegum hluta skattsins til þess að gera vegina betri fyrir bifreiðarnar. Ég býst við, að allir bifreiðaeigendur og bifreiðastjórar muni segja sem svo, að það margborgi sig peningalega að greiða þennan skatt allan, ef með honum væri hægt að gera vegina góða fyrir bifreiðar, því að góðir vegir varðveita bifreiðarnar frá sliti og spara eldsneyti. Og þess vegna varð það að samkomulagi að taka allverulegan hluta af þessum skatti til þess að gera vegina bifreiðafæra. Þó að upphæðirnar hafi að vísu ekki verið stórar, þá hafa samt þó nokkuð margir vegakaflar verið endurbættir einmitt fyrir þetta fé. T. d. má nefna veginn milli Hafnarfjarðar og Rvíkur, sem er án alls samanburðar mest notaður vegur landsins, því að það mun óhætt að segja, að á þessum stutta vegarkafla líði ekki svo nokkur stund, hvorki að degi eða nóttu til, að þar séu ekki alltaf fleiri eða færri bifreiðar á ferðinni. Þar af leiðandi er erfitt að halda veginum við, og er í rauninni alveg sjálfsagt að byrja sem fyrst á að malbika þennan veg eða aðra vegi, sem mikil umferð er um. Og vegna þess, að þetta ákvæði er komið inn í 1. beinlínis eins og samningur við þá, sem annars voru talsvert andvígir þessum l., þá álít ég það í alla staði óviðkunnanlegt og óviðurkvæmilegt að taka þetta ákvæði nú út úr lögunum. Annars dettur mér ekki í hug, að þessi till. mín verði samþ., þó að ég nú hafi verið að bera hana fram, því að skynsemin á þessu þingi er nokkuð einhliða, ef farið er eftir því, hvað samþ. er. Stj. hefir látið í ljós sinn vilja um þetta með því að laga fjárl. eftir því, og ég þykist vita, að það sé ekki vert að eyða löngum tíma til þess að ræða um þetta. Hæstv. fjmrh. hefir einnig lýst því yfir, að till. meiri hl. n. væru ekki annað en framhald af störfum stj. við gerð fjárl. Ég þykist þess vegna vita það, þar sem þetta virðist allt vera rækilega grunnmúrað, þannig að meiri hl. fjvn. er í samræmi við stj., og svo leggur meiri hl. þessarar n., sem hér um ræðir, það aftur til, að breyt. verði gerðar til samræmis því, sem meiri hl. fjvn. hefir lagt til, að þá muni ekki blása byrlega fyrir brtt. minni, en hinsvegar vildi ég þó láta þessi ummæli fylgja henni, til þess að sýna fram á það, að það eru í raun og veru sviknir samningar með því að fella niður þennan lið l.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Þetta frv. er komið frá Ed. Það fer fram á hækkun á tóbakstolli og tolli á vörum, sem framleiddar eru innanlands, svo sem brjóstsykri, ýmiskonar sætindum og suðusúkkulaði. - Ég vil leyfa mér að leggja til, að þessu frv. verði vísað til fjhn. að þessari umr. lokinni.

Hannes Jónsson Það er aðeins fyrir það, að ég hefi enga aðstöðu til þess að hafa áhrif á þetta mál, að ég hefi beðið um orðið. Það, sem ég sérstaklega vil vekja athygli hv.n. á, þegar hún afgreiðir þetta mál, er, hvort ekki sé ástæða að breyta nokkuð frá því, sem hér er farið fram á um tollahækkun. Ég á þar sérstaklega við hækkun á tolli á nettóbaki og munntóbaki, sem mun vera hlutfallslega meiri en á sígarettum og vindlingum samkv. frv. Tollur á þessum tóbakstegundum hefir verið lægri, og ég álít, að sú hækkun, sem gerð er á þeim tolli, eigi að vera hlutfallsleg hækkun við það, sem nú er. Annars er tollmismunurinn minnkaður frá því, sem verið hefir. Menn munu kannske segja, að neftóbak og munntóbak sé jafnónauðynlegt og sígarettur, en það er nú einusinni svo, þegar menn eru búnir að venja sig á neyzlu þessarar vöru, þá er ekki gott fyrir þá að láta það ógert, og ég veit, að mörgum tóbaksmanninum þykja mikil útgjöld stafa af þessari nautn sinni, en þeir geta ekki án þess verið, og þess vegna, tel ég ekki rétt að ganga harðara að þessum mönnum, sem flestir eru fátækari heldur en sígarettu- og vindlingafólkið, sem hefir frekar möguleika til þess að standast útgjöld af þessari nautn sinni.

Sigurjón Á. Ólafsson Þetta frv. hefir gengið gegnum hv.Nd., og sé ég ekki ástæðu til að fara um það mörgum orðum eins og málið liggur fyrir við 1. umr., nema sérstakt tilefni gefist. Ég legg til, að því verði að lokinni umr. vísað til hv. sjútvn., því fyrir þeirri n. var það í hv.Nd.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Ég hafði búizt við því, að hæstv.atvmrh. mundi reifa þetta mál hér í hv. d. Ég veit, að málið hefir vakið talsverðar umr. í hv.Nd., en ég hefi ekki getað fylgt svo vel þeim umr., að ég hafi eftir þeim getað tekið ákveðna afstöðu til málsins. Það er víst, að hér er óvenjulegt mál á ferðinni, og því virðist full ástæða til þess, að hæstv. stj. gæfi þinginu skýrslu um það, hvernig máli þessu er farið. Hve mikið það er af síldartollinum, sem á að greiða eftir þessu frv., veit ég ekki; um það stendur ekkert í grg. frv., eða hvort þessi tollur er þegar innheimtur. Ennfremur er ekkert upplýst um það, hvort kjör þeirra manna, sem eiga að fá þennan styrk, eru lakari en almennt gerist meðal verkamanna hér á landi. Ég verð að telja það talsvert hættulega braut, sem lagt er út á, ef ríkissjóður ætlar að fara að endurgreiða af sínum tekjustofnum til ýmsra stétta þjóðfélagsins. Það mætti alveg eins hugsa sér, að tekju- og eignarskatturinn væri látinn ganga til verkamanna í Rvík, eða kaffi- og sykurtollinum skipt milli bænda. Það getur verið, að einhverjar sérstakar orsakir liggi til grundvallar fyrir þessu frv., en þá væri æskilegt að fá að heyra þær. Mér hefir heyrzt á hæstv. fjmrh., að hagur ríkissjóðs væri þannig, að ekki væri fært að ausa fé hans út að ástæðulitlu, og ég vil því vænta þess, áður en mál þetta fer lengra, að hæstv.atvmrh. gefi skýrslu um málið.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég hefi í raun og veru enga skýrslu að gefa í þessu máli, en get þó skýrt frá því, hver áhrif þetta frv. er talið munu hafa fyrir ríkissjóð. Einnig má geta þess, að kjör þeirra verkamanna, sem síldveiði hafa stundað á þessu ári, eru mjög slæm. Eftir því, sem upplýst var í hv.Nd., má gera ráð fyrir, að endurgreiðsla úr ríkissjóði samkv. þessu frv. muni nema um 120 til 130 þús. kr. Það er gert ráð fyrir að endurgreiða þann hluta síldartollsins, sem hann er hærri en útflutningsgjald af öðrum útfluttum sjávarafurðum. Um kjör þeirra manna, sem síldveiðina stunduðu í sumar, hefi ég engar sérstakar upplýsingar að gefa nema það, sem almennt er vitað, að afli var í heildinni mjög með rýrara móti í sumar og hlutir manna því minni en venjulega, bæði fyrir lítinn afla og eins hitt , að aflinn skiptist milli fleiri skipa nú en áður. Hv. þm. talaði um það, að lagt væri út á varhugaverða braut með þessu frv. Eins og kunnugt er, hefir Alþfl. barizt fyrir lækkun síldartollsins nú í mörg ár. Upphaflega var þessi tollur kr. 1.50 á tunnu, en var lækkaður árið 1933 niður í 1.00 kr. Ég ætla, að enginn tollur hér í lögum hafi nálgazt það að vera svo hár sem þessi tollur. Hann var upphaflega miðaður við útlenda veiðimenn, en þeir dagar eru nú löngu liðnir, að ástæða sé til að miða við veiði útlendinga þennan gífurlega skatt. Í sumar var verð á hverri síldartunnu aðeins 5 kr., og verður þá útflutningsgjaldið eitt 20% af brúttóverðinu, og þó er ekki allskostar rétt að miða við það eitt. Ég verð því að halda því fram, að fullkomin ástæða sé til þess að koma fram með þetta frv. nú, og einmitt með tilliti til þess, hve síldveiðin var erfið síðastl. sumar, þá sé stj. heimilað að endurgreiða það, sem hér er farið fram á, þ. e. a. s. mismuninn á síldartollinum og öðrum venjulegum framleiðslutollum. Hv. þm. mun kunnugt, að fyrir Alþ. liggur nú frv. um, að útflutningsgjald af síld verði lækkað til samræmis við annað útflutningsgjald í framtíðinni.

Pétur Magnússon [óyfirl.]: Mér finnst þessar upplýsingar, sem hæstv. ráðh. gefur, vera ófullnægjandi. Hann upplýsir að vísu nokkurnveginn, hversu mikil fjárhæð muni fara til endurgreiðslunnar, en hann upplýsir ekkert sérstakt um, hvernig kjör þessara manna hafi verið, sem ætlazt er til, að fái þessa óvenjulegu greiðslu úr ríkissjóði. Hann upplýsir ekki heldur, hvort komið hafi fram ósk frá þessari stétt manna um framlag úr ríkissjóði, en það er þó afgerandi atriði í málinu, hvort hér er um knýjandi nauðsyn að ræða til að styrkja þessa menn fremur en aðra verkamenn í landinu, sem auðvitað búa margir við erfið kjör vegna atvinnuleysisins. Síldartollurinn er hár að vísu, og hærri en aðrir framleiðslutollar hér á landi. En þótt sú leið hefði verið farin, að endurgreiða nokkurn hluta þessa tolls, þá stendur þetta í litlu sambandi við það. Ef svo væri, þá hefði sú greiðsla átt að renna til þeirra manna, sem tollinn hafa greitt. - Það er naumast rétt að kalla þetta endurgreiðslu, því að það er beint framlag úr ríkissjóði. Ég get því ekki séð, að það sé í raun og veru verjandi að gera slíkar ráðstafanir sem þessa, nema fullar upplýsingar liggi fyrir um, að þessi stétt manna sé þannig sett, að yfir henni vofi stórkostlegir erfiðleikar, ef hún fær ekki framlagið. Það er ekki heldur farin sú leið í þessu frv. að greiða þeim mest, sem minnst hafa borið úr býtum. Að því er mér skilst eiga þeir að fá hæst framlagið, sem mest hafa borið úr býtum við síldveiðarnar á síðasta veiðitímabili. Ég held því, að hér hljóti að liggja eitthvað annað á bak við en upp er gefið. Ég get ekki séð nokkra skynsamlega ástæðu til þess, ef þessir menn eru ekki verr settir en aðrir, að fara að ausa út til þeirra 120 þús. kr. án þess að ósk hafi komið frá þeim um það. Ef haldið væri svona áfram að taka einstaka tekjustofna og skipta þeim upp milli ýmsra stétta, þá er komið út á mjög hála braut fyrir afkomu ríkissjóðs. Þessi upphæð er að vísu ekki há, en einhvern veginn verður að afla þeirra tekna samt, og manni virðist, að það sé búið að sverfa nokkuð fast að tekjustofnunum flestöllum. Ég vil því beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til athugunar, að hún rannsaki til hlítar, hverjar ástæður eru fyrir því, að lagt er til, að farið sé inn á þessa braut nú.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég bjóst hálfgert við því, að það gætu orðið nokkrar umr. um þetta mál, en þó verð ég að játa, að ég bjóst ekki við þeim fyrirspurnum, sem komu frá hv. 2. þm. Rang., eftir þær umr., sem orðið hafa um málið í Nd. Eftir því sem ég bezt veit, hefir það ekki verið deiluatriði milli flokka, að þessi hluti tollsins yrði endurgreiðsla. Um hitt hefir verið deilt, hvernig ætti að úthluta þessari fjárhæð meðal fiskimannanna. En ég skal, að gefnu tilefni, upplýsa nokkuð frekar en hæstv.atvmrh. gerði tildrög þessa máls. Undanfarin ár, síðan einkasalan var lögð niður, hefir verðlagið á síld til þeirra, sem hafa veitt hana, verið afarlágt 

Í hve marga staði er skipt?

. Á mótorbátum er skipt í 15 staði, en á stærri línuveiðurum í 17 til 18. Um það var rætt milli fulltrúa sjómanna hér í Rvík og útgerðarmanna, að gera þá kröfu til stjórnmálaflokkanna, að þeir ynnu að því að lækka síldartollinn og að þessa árs síldartollur kæmi til endurgreiðslu. Það var þannig reiknað út, að ef allur tollurinn hefði verið gefinn eftir - 1 króna af hverri tunnu -, þá myndu 70 -75%, eftir stærð skipa, hafa runnið til skipsmanna, en 25 -30% til útgerðarmanna. En málið tók þeirri breyt. síðar, að ekki var lagt til að gefa eftir nema tollinn, að frádregnu 1½% af verði útfluttrar síldar, og gengi þá greiðslan til fiskimannanna einna. Þegar þetta var rætt, voru fulltrúar útgerðarmanna okkar yfirleitt sammála um, að nauðsynlegt væri að bæta upp hlut fiskimannanna, og í lögskráningu á þessi skip var sett það ákvæði, að ef tollurinn fengist endurgreiddur, þá skyldi fylla upp mismuninn á 5 kr. verðinu, sem var talið fyrirsjáanlegt, að yrði hið almenna samningsverð, og 7 kr. verðinu, sem hafði verið sameiginleg krafa um frá sjómönnum og útgerðarmönnum. Upp á þetta lögskráðu allflestir norðanlands og sunnan, en eitthvað mun það hafa verið orðað öðruvísi á vestfirzkum skipum. Sjómannastéttin er búin að ákveða, hvernig skipt skuli, með lögskráningunni og útgerðarmennirnir búnir að ganga inn á hana með því að samþ. lögskráninguna. Þetta eru í stuttu máli tildrögin til þess, að málið liggur nú hér fyrir í formi þessa frv. Ég tek þetta fram til þess að mönnum komi ekki á óvart, hvernig skiptunum er háttað.

Það er ekki ástæðulaust, að menn fái að vita um þetta

. Til upplýsingar um það atriði, hvort þörf sé á að bæta þessum mönnum upp, hefi ég ekki tölur nema frá örfáum skipum, en það kemur auðvitað betur í ljós síðar, og verður að sjálfsögðu gefin út opinber skýrsla nm það. Ég vil nefna hér tvö skip, með leyfi hæstv. forseta: Á öðru er hluturinn brúttó 545,71 kr., frá því á að draga fæðiskostnað, sem er um 60 -70 kr. á mánuði. Þá geta menn séð, hverjar eru hinar raunverulegu tekjur manna, sem þarna hafa unnið um tveggja mánaða skeið. Á hinu skipinu er brúttó hlutur 214.96 kr. Því gekk illa veiðin. - Ég gæfi ennfremur tekið einhverjar fleiri tölur. Ég hefi hér skýrslu um alla Akranesbátana, en hefi ekki reiknað út, hver þeirra hlutur verður. Þá er línubáturinn Jarlinn með nettóhlut kr. 285.63.

Hver verður svo uppbótin?

. Hún verður hlutfallslega eftir því, hve mikið þeir hafa lagt á land.

Sama og engin m. ö. o.

. Þessi skip munu hafa lagt á land til söltunar yfir 2000 tunnur, en uppbótin verður í hlutfalli við aflann, vegna þeirrar lögskráningar, sem gerð var. N. mun að sjálfsögðu afla sér þeirra upplýsinga, sem unnt er að fá um hlut manna, þó ég hinsvegar telji tormerki á að fá ábyggilegar upplýsingar, en okkur innan stéttarfél. hefir gengið erfiðlega að ná þeim gögnum saman enn sem komið er, sérstaklega utan Rvíkur. En grundvöllurinn fyrir málinu er sá, sem ég hefi skýrt frá. Hv. þm. minntist á, að ekki væri hægt að gera slíkar ráðstafanir sem þessar í framtíðinni. Það er rétt, og ég held, að sjómennirnir geri sér það fyllilega ljóst, að ekki er hægt að krefjast slíkrar greiðslu framvegis úr ríkissjóði. En það er einróma krafa sjómannanna, að svo verði fyrir komið sölu síldarinnar á meðan þeir eru ráðnir upp á hlut af afla, að hið raunverulega verð hennar renni í þeirra hlut og að það skipulag myndist, sem tryggi þetta, en útiloki hinn óhæfilega milliliðakostnað.

Vilja þeir ekki fá einkasölu!

. Við komum að því síðar.

Það er einkasala núna. Útgerðarmennirnir græddu á henni 600 þús. kr.

. Læt ég svo mínu máli lokið að sinni.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég skal ekki fara langt út í þá sögu, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði hér, en það er kunnugt af blaðadeilum, hvernig þetta mál er til komið. Það var stofnað til einskonar verkalýðssamtaka um það að ráða sig á skipin með því skilyrði, að síldarverðið yrði miðað við 7 kr. á tunnu. Og þegar þessi samtök höfðu verið treyst allmikið, kom upp sá beiski sannleikur, að menn myndu yfirleitt ekki gera út, ef ganga þyrfti að þessu verði. Þá var það eitthvert uppfinningasamt höfuð, sem fann það upp, að jafna þessa deilu þannig, að fella niður síldartollinn og endurgreiða hann á þessu ári. Það mun nú hafa verið efst í hugum manna, þótt þetta væri sett inn í samningana, að þetta væri einskonar „snuð“, sem væri stungið upp í menn, án þess að menn gerðu sér vonir um að það myndi hafast fram. En svo hagaði lukkan því svo, að Alþfl. komst í þá aðstöðu að hafa í hendi sér, hvort mynduð yrði stj., og þá mun þetta atriði hafa verið sett í samninginn milli þessara flokka og Framsóknarflokkurinn neyddur til að ganga inn á þá fordæmalausu braut að fara að endurgreiða toll, sem er löglega í ríkissjóðinn greiddur. Nú vil ég segja það fyrir mitt leyti, að ég hefi ávallt verið fylgjandi því, að tollurinn væri lækkaður. Það hefir ekki náð nokkurri átt, eins og hæstv.atvmrh. tók fram, hve hár þessi tollur hefir verið, enda - eins og hann gat um - miðaður við atvinnurekstur útlendinga, að greiða 1 kr. toll af tunnunni. En fyrr má nú vera, að eitt skattgjald sé lækkað með l. en að gripið sé fram fyrir sig og tollurinn endurgreiddur. Það er farið fram á að fella niður 25% gengisviðauka á kaffi og sykri, en ég veit ekki til, að fé eigi að endurgreiðast. Ég held ekki, að fordæmi sé fyrir því, að svo mikið liggi á að lækka eitthvert skattgjald, sem ekki hefir fengizt lækkað á undanförnum þingum, að það þurfi að endurgreiðast fyrir heilt ár. Svo bætist það ofan á, sem hv. 2. þm. Rang. gat um, að alveg er eins dæmi, hvernig á að endurgreiða þetta. Hér er ekki um neina endurgreiðslu að ræða, heldur er tollurinn innheimtur og jafnhá upphæð veitt til einnar stéttar manna, sem engar sannanir liggja fyrir um, að hafi borið skarðari hlut en ýmsir aðrir. T. d. er eitt, sem ég vil benda á viðvíkjandi tölum hv. 4. þm. Reykv., að þótt sumarkaupið hafi verið rýrt, þá er ekki upplýst um, hvernig afkoma þessara sömu manna hefir verið aðra tíma ársins. Því að það er auðvitað, að ef gripið er til þeirra ráðstafana að greiða fé úr ríkissjóði til launauppbótar einhverjum ákveðnum atvinnustéttum, þá verður að vera til þess brýn ástæða, ef ekki á að skapast hættulegt fordæmi. - Ég skal svo ekki lengja þessar umr. frekar, en vildi einungis láta þessi orð fylgja. Þessar tölur eru fáar, sem hér liggja fyrir til upplýsinga, og það þurfa að liggja fyrir drjúgum greinilegri upplýsingar áður en hægt er að ákveða að leggja út á þessa braut, og úthlutunaraðferðin er ákaflega varhugaverð.

Magnús Guðmundsson Ég vil fyrst og fremst óska frekari upplýsinga en nú liggja fyrir um sumarkaup þessara manna og árskaup þeirra, áður en tekin er fullnaðarafstaða til þessa máls. Í þessu sambandi má benda á það, að það eru ekki einungis þeir, sem hafa stundað síldveiðar í sumar, sem hafa haft lítið upp úr sér, heldur einnig t. d. norðlenzku bændurnir. Það hefir verið svo, að þeir hafa orðið að taka fólk til vinnu fyrir sig, og allt þeirra starf, sjálfra bændanna og kaupafólks þeirra, hefir orðið sama sem ónýtt. Hvað ætlar ríkisstj. að gera fyrir þessa bændur? Ég geng sem sé ekki út frá því, að hún hugsi sér að mismuna landsmönnum svo, að veita þeim uppbót, sem hafa fengið dálítið kaup, en láta þá sitja á hakanum, sem orðið hafa að gefa með sér. Ég hefi orðið var við það reyndar eins og aðrir, að verið að er gera ráðstafanir til þess að útvega fóðurbæti, en hann mun eiga að greiðast fullu verði og því ekki í því um neina fjárhagslega byrði að ræða fyrir ríkissjóð. Mér finnst það vera undarlegt og miður viðeigandi, ef á að fara að gera upp á milli stétta þjóðfélagsins á þennan hátt, sem hér virðist vera í uppsiglingu.

Forseti (JörB): Ég vil mælast til, að hv.þm. verði stuttorðir um þetta mál, því að mörg mál eru eftir á dagskrá, sem þarf að afgreiða á þessum fundi.

Flm. (Guðbrandur Ísberg) Með frv. því, er hér liggur fyrir, er farið fram á heimild til handa bæjarstjórn Akureyrarkaupstaðar til þess að leggja sérstakt vörugjald á vörur, sem fluttar eru til eða frá Akureyri, og að gjöld þessi renni í bæjarsjóð. Ástæðan til þess, að farið er fram á þetta, er sú, að bæjarstjórn Akureyrar telur ógerlegt að jafna niður í beinum útsvörum því, sem þarf til bæjargjalda. Það, sem einkum veldur þessu, er aukin framlög til atvinnubóta, og það, sem rýrt hefir gjaldþol bæjarmanna, er einkum það, að útgerðin hefir færzt saman á síðustu árum. Og enn má nefna eitt atriði, sem ég nefni þó ekki í þeim tilgangi að vekja deilur, að verzlunin hefir á síðustu árum færzt mjög á ein, hönd, til Kaupfélags Eyfirðinga, sem er orðið mjög voldugt félag, en af gengi þess hefir leitt, að þær verzlanir, sem áður báru mikið af byrðum bæjarins, hafa nú orðið að færa saman kvíarnar að miklum mun. Bæjarstjórn Akureyrar hefir því ekki séð aðra leið færa til þess að ná inn fé, sem þarf til þess að standa straum af gjöldum bæjarins. en þá, sem hér er lagt til að farin verði, og er það að tilhlutun bæjarstj., að þetta frv. er flutt. Það liggur í hlutarins eðli, að það er ekki farið inn á þessa leið að gamni sínu. Vitanlega hefði bæjarstjórnin helzt kosið að halda sig við þá tekjustofna, sem hún hefir áður haft, en hún hefir ekki séð aðra leið færa en þá, sem hér er farið fram á. Ég vil aðeins bæta því við, að hér er ekki um tilfinnanleg gjöld að ræða, vegna þess að vörutollur til hafnarinnar á Akureyri er ákaflega lágur. Ég hefi því miður ekki ennþá fengið uppgefið, hvað miklu hann hefir numið á síðustu árum, en með því að fá það er auðvelt að sjá, hverju því gjaldi, sem hér um ræðir, er ætlað að nema. Ég vil leyfa mér að mælast til þess, að frv. fái að ganga til 2. umr. og til hv.allshn. til athugunar þar, og til leiðbeiningar fyrir n. vil ég geta þess, að í 3. gr. frv. er ákveðið, að lögin öðlist gildi l. jan. 1935. Það hefi ég sett í frv. vegna þess, að ég tel æskilegt, að lögin kæmu til framkvæmda í ársbyrjun. Hinsvegar kann að vera örðugleikum bundið að fá lögin staðfest svo snemma. en það verður væntanlega athugað í n. Ég þarf svo ekki að hafa fleiri orð um frv. og vil verða við tilmælum hæstv. forseta, að lengja ekki umr., og vænti, að málinu verði vísað til 2. umr. og nefndar.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég skal verða við þeirri áskorun hæstv. forseta og hv.flm., að verða ekki langorður að þessu sinni. En ég vil þó ekki, að þetta mál fari til n. án þess að ég geri stutta aths. við það. Eins og menn sjá, þá er farið fram á í till., að Akureyrarbær fái heimild til þess að leggja vörugjald á í bænum til bæjarþarfa, og að þessi heimild skuli notuð, ef niðurjöfnunarnefnd álítur, að ekki sé fært að jafna gjöldunum niður sem útsvörum. Ég verð að segja, að þetta er mjög stórfellt mál, því að það grípur inn í eitt af þeim vandamálum, sem fyrir liggja, og það er að skipa þannig gjaldstofnum fyrir sveitar- og bæjarfélög, að sæmilega megi við una. Ég verð nú að geta þess, að ég lít þannig á, að eftir núgildandi lögum um útsvör sé ekki skylt að miða alla útsvarsálagningu við tekjur og eignir. Ég ætla ekki að fara út í neinar lögskýringar, en ég vil benda á, að svo að segja í öllum kaupstöðum og sveitum á landinu hefir útsvarsgreiðslan verið miðuð að einhverju leyti við annað en tekjur og eignir. Ég hygg, að eftir núgildandi lögum sé heimild fyrir þessari niðurjöfnun, sem hér um ræðir, að víkja frá því að leggja á öll gjöld til bæjarþarfa beint á tekjur og eignir. Frá því sjónarmiði hygg ég, að óþarft sé, að tillaga eins og þessi nái fram að ganga. En auk þessa vil ég taka það sérstaklega fram, að ef á að skipa þessum málum af hálfu Alþingis á einhvern annan hátt en þau nú eru, þá er hér um svo stórt mál að ræða, að frekari undirbúning þarf en nú hefir verið gerður. Í sambandi við það vil ég benda á, að ef þetta frv. verður samþ., þá er því þar með slegið föstu, að ef ekki er hægt að leggja alla skatta á sem beina skatta, þá á að leggja þá á sem vörugjald, En það er vitanlegt, að fleira getur komið til greina. T. d. getur það komið til greina, að sveitar- og bæjarfélög noti meira fasteignaskatt en nú er gert. Það er nokkuð algengt víða erlendis, sérstaklega í Englandi. Þess vegna lít ég svo á, að þessi till. eigi ekki fram að ganga, og vil ég skjóta þessari aths. til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, en mun ekki gera það að umtalsefni mikið frekar við þessa umr. Ég lít þannig á, að ef gefa á út sérstök fyrirmæli frá Alþingi um það, hvernig fara á að, ef niðurjöfnunarn. treystir sér ekki til að jafna útsvörum niður á tekjur og eignir, þá segi það til um, hvað mikið eigi að nota tekju- og eignarskattsálagninguna áður en gripið er til annara tekjustofna, en að það sé ekki á valdi hverrar niðurjöfnunarn. fyrir sig að skera úr um það, og ekki heldur á valdi atvmrh., eins og getið er um í frv. Ég álít, að Akureyri geti bjargað sínum málum í þessu efni með álagningu útsvara eftir núgildandi útsvarslögum. En ef Alþ. á að fara að gefa út 1. um þetta efni, þá vil ég, að ákveðið sé, hve mikið bærinn skuli taka í tekju- og eignarskatti. áður en til annara ráða er tekið.

Páll Zóphóníasson Það er eitt atriði í þessu máli, sem mig langar til að benda á um leið og málið fer í n. Mál sem þetta tel ég í eðli sínu varhugavert að samþ., af þeirri ástæðu, að þarna er um að ræða vörugjald, sem á að leggjast á vöru, sem seld er í kaupstaðnum og aðrir en þeir, sem eiga heima í kaupstaðnum, nota. Með frv. er farið inn á þá braut, sem í þessu tilfelli veitir Akureyri möguleika til að velta útsvörum af íbúum bæjarins yfir á vöru, sem flutt er að og verzlað er með í bænum. Nú kaupa þessa vöru og borga því óbeint þetta vörugjald ekki aðeins bæjarbúar, heldur einnig íbúar sveitanna í kring. Útkoman verður því sú, ef frv. verður samþ., að íbúar þeirra héraða eru látnir bera að nokkru byrðar bæjarins, og útsvör Akureyrarbúa að því leyti flutt yfir á menn í sveitum, sem hinsvegar hafa enga aðstöðu til að taka neitt slíkt vörugjald. Ef frv. yrði samþ., álít ég, að með því yrði skapað mjög varhugavert fordæmi, og vona, að n. athugi það vel áður en hún kemur aftur með málið fyrir hv. d.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég skal reyna að lengja ekki mjög þessar umr. - Ég er hræddur um, að það gæti nokkurs misskilnings hjá þeim hv.þdm., sem mælt hafa gegn þessu frv., og þá einkum hjá hæstv. fjmrh. Hann sagði, að niðurjöfnunarn. þurfi ekki að leita slíkra ráða sem hér er bent til, en að þeim sé auðvelt að komast aðrar leiðir, sem í flestum kaupstöðum hafi verið farnar undanfarið, og það sé að leggja á umsetningargjald. Mér er nú ekki ljóst, hver munur er á þessu tvennu. Hitt gjaldið, sem hér er farið fram á að leggja á vöruna, sem flutt er til eða frá kaupstaðnum, verður einskonur hundraðsgjald af vörum, sem fluttar eru inn til að selja þar á staðnum eða fluttar eru út til að seljast frá staðnum. Hvað er þetta annað en umsetningargjald af verzlun og fyrirtækjum? Mér finnst nákvæmlega sama útkoman, hvor leiðin sem farin yrði. Leið sú, sem frv. gerir ráð fyrir, er þó einfaldari. Viðvíkjandi aths. hv. 2. þm.N.-M. virðist mér, að hann hefði átt að taka til andsvara fyrr gegn þessari stefnu hæstv. ráðh., að vilja velta útsvörum af hreinum tekjum og eignum og yfir á atvinnurekstur eftir því, hve hann er fyrirferðarmikill, því að auðvitað er slíkum útsvörum velt yfir á viðskiptamenn, og þá auðvitað líka á þá viðskiptamenn verzlana í kaupstöðum, sem heima eiga utan kaupstaðanna. Þetta gildir alveg eins um umsetningargjald. Mér er það ljóst, að þessir menn hafa ekki hugsað gaumgæfilegar um þessi mál en svo, að þeir virðast reka í vörðurnar og ekki vita, hvað þeir eigu til bragðs að taka, þegar farið er að útfæra þeirra eigin kenningar með öðrum hætti en þeir hafa sjálfir gert. En ég vil benda þeim á, að þetta mál á að ganga í gegnum þrjár umr. í báðum deildum, svo að þeim gefst vonandi tækifæri til að athuga málið í ró og næði, svo að þeir þurfi ekki að hlaupa svo á sig aftur eins og þeir nú hafa gert.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég er hræddur um, að hv. 3. þm. Reykv. hafi ekki skilið það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni. Ég gerði það ekki að umtalsefni, að það væri einhver sérstakur stór munur á því, hvort vörugjald væri lagt á vöru eftir frv. eða sem veltugjald.

Hæstv. ráðh. skildi ekki sjálfan sig

. En ég lagði áherzlu á, að ég vildi ekki, að neitt kæmi frá þinginu um það, hvaða tekjustofnar skuli taka við hjá bæjarfélögum, ef ekki er hægt að jafna öllum nauðsynlegum gjöldum til bæjarfélaga niður sem hreinum tekju- og eignarskatti, fyrr en athugað væri, hvaða tekjustofna væri eðlilegt, að bæjarfélög fengju, ef þau þyrftu viðbót við beina skatta. Með því að samþ. þetta frv. væri því af hálfu Alþ. slegið föstu, hvaða tekjustofn Akureyri skuli nota í þessu tilfelli. Það er nokkur vafi á því, hvort bæjarfélögum er heimilt að leggja gjald á vöruumsetningu. Hitt atriðið, sem ég lagði áherzlu á, var, að ef þingið ætlaði að gefa sérstaka heimild um þetta, þá yrði það að ákveða, hve langt mætti ganga í álagningu beinna skatta, áður en farið væri að leggja óbeina skatta. Hv. 3. þm. Reykv. hefir verið að nudda um það hér í d., að rekstrarútsvör hér í Rvík hafi ég fundið upp. Þetta veit hv.þm. að er rangt. Hann veit, að gjald þetta var að meira eða minna leyti lagt á hér í Rvík eftir að núgildandi útsvarslöggjöf var samþ., þó að það hafi ekki verið gert að fastri reglu fyrr en eftir að ég tók við stjórn í niðurjöfnunarn. En flokksmönnum hv.þm. þótti betra að leggja þetta gjald á eftir einhverra manna áliti í það og það sinn, sem auðvitað fylgdi engum reglum.

Páll Þorbjörnsson Þetta vörugjald, sem hér er farið fram á að heimila bæjarstjórn Akureyrar að leggja á vörur samkv. frv., kemur til með að verka þannig, að það kemur mest niður á þungavöru, svo sem matvöru, af því að það er miðað við þunga eða stykkjatal, en miðast ekki við verðmæti. Þetta kemur því mest niður á brýnustu nauðsynjum almennings, en það efast ég um, að Akureyrarbúar hafi gert sér ljóst þegar þeir óskuðu eftir þessu. Þetta vildi ég taka fram, af því að mér er kunnugt um, hvernig áhrif slíkt vörugjald hefir í Vestmannaeyjum. Ég vil í þessu sambandi taka það fram, út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að veltugjald hefir önnur áhrif en þetta gjald. Það kemur öðruvísi niður en vörugjald, af því að með veltugjaldi leggst á umsetningu verzlana og kemur því misjafnt niður á vöruna eftir verði, og leggst mest á luksusvörur.

Jakob Möller [óyfirl.]: Ég þarf ekki að svara hæstv. ráðh., því að mér finnst það ljóst af orðum hans, að hann hafi ekki skilið sjálfan sig í fyrri ræðu sinni. Ég fæ ekki skilið, hvernig stendur á þessari ást hans á því, að niðurjöfnunarnefndir kaupstaða fari þessar leynigötur til þess að afla tekna fyrir bæjarsjóðina, í staðinn fyrir að afla þeirra eftir gildandi lögum. Hæstv. ráðh. sagði, að auðveldlega mætti ná þessum gjöldum með því að leggja á rekstrarútsvör. Nú segir hann í hinu orðinu, að það hafi orðið að fara inn á þessa braut sem nauðungarráðstöfun. En hvers vegna vill hæstv. ráðh. ekki láta neitt orð koma um þetta frá hæstv.Alþ., það fæ ég ekki skilið - og ég skil það þó, - hæstv. ráðh. vill ekki horfast í augu við þann veruleika, að það er keyrt úr hófi með álagningu á þann tekjustofn, sem fyrst og fremst á að leggja á. Þess vegna vill hæstv. ráðh. látu fara þessar leynigötur.

Flm. (Guðbrandur Ísberg) Þetta frv. hefir nú fengið heldur kaldar viðtökur hér í þessari hv. d. Vonandi er, að betur rætist úr en á horfist. Ég vildi drepa á örfá atriði. Fyrst er þá það, að bæjarstjórn Akureyrar stendur svo að segja öll óskipt um að fá frv. lögfest. Í öðru lagi vil ég benda á það, að það er fordæmi fyrir þessu. Að vísu hefir verið sagt, að þetta hafi gefizt illa í Vestmannaeyjum, en ég er ekki alveg viss um það, a. m. k. var það meiri hl. bæjarstjórnar, sem stóð að þessu þar, og mun ekki vilja sleppa heimildinni aftur. Þá vil ég einnig benda á það, að frv. gerir ráð fyrir þessu gjaldi aðeins stuttan tíma sem bráðabirgðalausn þess vandamáls, að afla bænum nægilegra tekna, og er alls ekki hugsað sem framtíðarskipulag. Ég mótmæli því, að með því að samþ. þetta frv. sé því slegið föstu, að þetta muni verða haft svona til frambúðar. Slík fullyrðing hefir ekki við nein rök að styðjast. Það virðist því mæla öll sanngirni með því að fara þessa leið um stundarsakir, að láta þetta vörugjald, eða óbeina hafnargjald, renna í bæjarsjóðinn. Eins og ég hefi tekið fram, er Akureyrarhöfn einhver allra ódýrasta höfn á landinu með tilliti til upp- og útskipunarkostnaðar. Þó bætt yrði við því vörugjaldi, sem hér um ræðir, verður uppskipunarkostnaður á Akureyri mjög lágur eftir sem áður, og kemst ekki neitt í námunda við samskonar kostnað á mörgum öðrum stöðum á landinu. Á Blönduósi t. d. er uppskipunargjaldið 1.80 kr. fyrir hver 100 kg., og mun það vera þrefalt hærra en á Akureyri að hafnar- og vörugjaldi meðtöldu. Þetta vil ég taka fram vegna ummæla hv. 2. þm.N.-M., er hann minntist á, að vörugjaldið mundi koma niður á nærliggjandi sveitum. Að endingu vil ég vænta þess, að menn athugi þetta mál með sanngirni, og ég vona, að n. sannfærist um, að hér er aðeins um bráðabirgðaúrræði að ræða, sem eigi er rétt að leggjast á móti.

Jóhann Jósefsson Ég held, að það hafi verið á vetrarþinginu 1933, að bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum fékk heimildina til þess að leggja vörugjald á vörur, sem fara í gegnum höfnina, til þess að afla tekna fyrir bæjarsjóðinn, svipað og farið er fram á í þessu frv. Bæjarstj. gerði það eftir vandlega athugun á öllum hugsanlegum leiðum til þess að fá eitthvert fé til að standast útgjöld bæjarins. Þá var það svo, og er enn í dag, að niðurjöfnunarupphæðin, sem fjárhagsáætlunin aðallega er byggð á, reyndist svo svikul í innheimtu, að það er ómögulegt fyrir nokkra fjárhagsn. eða bæjarstjórn að byggja lengur eingöngu á þeirri tekjuvon, sem niðurjöfnunarnefnd gefur í skyn með niðurjöfnun á pappírnum. Svo þegar fólk kemur til bæjarstj. og heimtar eftir lögum fé til fátækraframfæris og vegna sjúklinga, - að ég nú ekki tali um barnakennara og aðra starfsmenn, sem verða að fá sín laun greidd -, þá geri ég ekki ráð fyrir því, að þetta fólk geri sig ánægt með, að því sé vísað til þessa eða hins gjaldanda, sem á sitt útsvar ógreitt.  Mér er sagt, að hv. 3. landsk. hafi sagt, að þetta fyrirkomulag hafi reynzt illa í Vestmannaeyjum. Ég mótmæli því, að svo sé; það eru algerlega staðlausar staðhæfingar. Það er ekki enn kominn tími til að tala um það, hvort þetta fyrirkomulag hafi reynzt illa eða vel. En þessi hv.þm., eins og allir aðrir jafnaðarmenn, vill ekki, að neinu sé náð í bæjarsjóðinn á þennan hátt. Þessi löggjöf kom til framkvæmda í Vestmannaeyjum fyrst nú eftir síðustu áramót, og mjög vægilega, sökum þess að ýmsir ákafamenn og frekar skammsýnir blésu upp mikinn mótþróa gegn málinu, á þeim grundvelli, að gjaldið kæmi mest niður á útgerðarvörum. Þetta dró málið á langinn. En samt sá bæjarstj. að lokum, að ekki var annað fært en að nota þessa heimild. Ég held, að yfirleitt sé ekkert kvartað um þetta fyrirkomulag nú. Þetta gjald er svo hverfandi lítið, samanborið við önnur opinber gjöld, bæði til hafnarinnar og annars, og þess gætir því svo lítið. Ennfremur sagði hv.þm., að meiri hluti bæjarbúa væri á móti þessu gjaldi. Þetta eru helber ósannindi. Það þarf ekki annað en að vísa til kosninganna við síðustu áramót. Ég og þeir, sem voru fylgjandi Sjálfstfl., vorum yfir höfuð fylgjandi þessu gjaldi. Ég hafði barizt fyrir því á Alþ., að fá lögfest heimildina til þess. Kosningarnar sýndu því glögglega, að meiri hl. þeirra bæjarbúa í Vestmannaeyjum, sem kaus menn í bæjarstjórn, vildi hafa þetta gjald. Verkamenn, sem oft hafa komið að galtómum bæjarkassanum, þegar þeir hafa ætlað að fá vinnulaun sín útborguð, munu þeir hafa á móti því, að bærinn hafi tekjuöflunarleið, sem er viss?  Ég gæti trúað því, eins og stefna þingsins er um álagning beinna skatta, að það neyðist til að fara inn á þessa braut. Ég vil að endingu bæta því við, að þetta gjald er í Vestmannaeyjum hæst á ónauðsynlegum vörum, en hverfandi lítið á nauðsynjavörum.

Páll Þorbjörnsson Ég vil byrja á að mæla á móti því, sem hv.þm. Vestm. sagði, að þetta gjald sé hæst á ónauðsynlegum vörum, en lægst á nauðsynjavörum. Það er rétt hjá honum, að þetta hefir nokkuð verið flokkað, en misjafnt er álit um þá flokkun. Þrátt fyrir það, þó nokkur munur sé á því, sem þeir kalla nauðsynjavörur og ónauðsynlegar vörur, kemur mikið misræmi fram í þessu, af því að gjaldið er lagt á eftir þunga vörunnar, og er það því lagt á á skökkum grundvelli. Ég vil nefna í þessu sambandi dæmi, sem ég þekki. Vörusending kom til Vestmannaeyja, sem var grænsápa og smjörlíki og kostaði 268 kr. Af þessari sendingu þurfti að greiða 4.25 kr. í bæjarsjóð og hafnarsjóð. Önnur sending kom einnig, skófatnaður, og var verðmæti hennar ca. 1800.00 kr. Af henni þurfti að borga 3.90 kr. í hafnarsjóð og bæjarsjóð. Ef þetta á að vera til þess að sanna, að gjaldið sé hátt á ónauðsynlegum vörum, en lágt á nauðsynjavörum, þá veit ég ekki, hvað sannanir eru. Viðkomandi því, hvernig þetta fyrirkomulag hafi reynzt í Vestmannaeyjum, vil ég segja það, að það reynist illa, þegar mikið gjald leggst á beinar nauðsynjavörur, en lítið á þær vörur, sem verzlanir yfir höfuð leggja mikið á og í mörgum tilfellum er hægt að vera án. En vitanlega er þetta gjald öruggara í innheimtu en útsvörin, því að engin vara fæst afgreidd út úr afgreiðslunum fyrr en gjaldið er greitt. En að verkamönnum í Vestmannaeyjum hafi fundizt kassinn fyllri síðan þetta gjald var lagt á, því mótmæli ég. Þessu til sönnunar skal ég geta þess, að ég talaði við Vestmannaeyjar laust eftir kl. 1 í dag, og var mér sagt, að verkamenn í atvinnubótavinnu þar væru í þann veginn að leggja niður vinnu, vegna þess að þeir fá ekki útborgað. Viðvíkjandi því, að Vestmannaeyingar séu fylgjandi þessu gjaldi, skal ég geta þess, að fylgismenn þessa hv.þm. (JJós) stóðu mjög höllum fæti á borgarafundi, sem haldinn var í Vestmannaeyjum, þar sem rætt var um þetta gjald, og ennfremur skal ég gefa þess, að einn bæjarfulltrúi sjálfstæðismanna varð til þess að halda ræðu á móti því, en greiddi þó atkv. með því, þegar flokksstjórnin kom til og sagði honum, hvað hann ætti að gera.

Jónas Guðmundsson Ég vil benda á, að þetta mál snertir öll bæjarfélög landsins mikið. Ef þetta frv. verður að lögum, þá eru tveir kaupstaðir, Akureyri og Vestmannaeyjar, búnir að fá tekjustofn, sem aðrir kaupstaðir hafa ekki. Ef þetta verður ekki lagað með því að láta þá hafa svipaða tekjustofna, þá verður að hafa útsvörin miklu hærri í þeim kaupstöðum, en þeim er nærri því öllum stjórnað af jafnaðarmönnum. Ég vil benda á það, að þetta mál og önnur tekjuöflunarfrv. má ekki afgreiða, nema hafa alla kaupstaðina í huga. Það hefir verið minnzt á það af hæstv. fjmrh., að láta rekstrarútsvör koma í stað þessa gjalds. En þau útsvör eru nú í raun og veru orðin aðalútsvörin í bæjunum. Það er ekki hægt að leggja á tekju- og eignarskatt svo háan sem þarf. Þess vegna hafa verið lögð á rekstrarútsvör. En það eru ein fyrirtæki undanþegin þeim, og það eru samvinnufélögin. Samvinnufélögin hafa í þessu efni séraðstöðu samkv. sérstökum lögum. Það er því engin furða, að þetta frv. kemur frá hv.þm. Ak. Þar er sem sé öflugt samvinnufélag, sem hefir náð undir sig miklum hluta verzlunarinnar þar. En þetta félag er undanþegið rekstrarútsvari. Þegar þetta frv. verður afgr., er full átæða til þess að afgreiða það með aðra kaupstaði fyrir augum, sem ekki hafa gert neinar sérstakar kröfur. Það verður að gerast nú eða seinna, að löggjöfin tryggi kaupstöðunum tekjustofna.

Jóhann Jósefsson Mér finnst mjög athugavert það, sem fram hefir komið í ræðum hv. 6. landsk. og hv. 7. landsk. Það er áreiðanlega mikið alvörumál bæjar- og sveitarfélaga, hvaða leið þau eiga að finna til þess að innheimta þau gjöld, sem þau þurfa á að halda. Þessi rödd hefir nú verið heyrð hvað Vestmannaeyjar snertir, en það virðist öðruvísi tekið í þetta mál hvað Akureyri snertir. En hvort sem horfið verður að þessu eða öðru, þá er það víst, að ekki er hægt að halda áfram að leggja á gjöld, sem ekki fást innheimt. Löggjöfin má ekki heldur losa stór verzlunarfyrirtæki undan lögboðnum sköttum. Að því er snertir hv. 3. landsk. og söguburð hans úr Eyjum, þá virðist það vera hans hlutverk að ófrægja það bæjarfélag, sem hann hefir nú um stundarsakir tekið sér bólfestu í. Mér gefst kannske við 2. umr. tækifæri til þess að gefa upplýsingar um það, hvað mikið satt er í því, sem hann segir úr Vestmannaeyjum. Það hefir hingað til ekki komið fyrir, að menn hafi hlaupið úr vinnu í Vestmannaeyjum. Miklu frekar hafa menn sótzt eftir að fá vinnuna. Dæmi hv.þm. um þessar tvær vörutegundir segir aðeins, að hann vill verðtoll, en ekki vörutoll. Og ef það er svo, þá þarf ekki að vera mikill ágreiningur milli okkar í þeim efnum. Í öðru orðinu sagði hann, að vörutollurinn í Vestmannaeyjum kæmi eingöngu niður á nauðsynjavöru, en síðar í ræðu sinni sagði hann, að hann kæmi þó lítið eitt niður á ónauðsynlegri vöru. Það er nú annars svo lítið, sem Vestmannaeyjar fá á þennan hátt, að það er óþarfi að gera það að umtalsefni. Það er gert ráð fyrir, að það séu um 30 þús., sem fást á þennan hátt, svo að það tekur því varla að rægja bæjarfélagið þess vegna.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ég vil f. h. allshn. gera örlitla grein fyrir þessu frv. Það fer fram á, að þremur útlendum mönnum sé veittur ríkisborgararéttur. Það er rétt að geta þess, að tveir af þessum umsækjendum hafa ekki dvalið nema 4 ár hér á landi, en ég held, að það hafi ekki verið veittur ríkisborgararéttur nema hlutaðeigandi maður hafi dvalið minnst 5 ár hér á landi. En með því skilyrði, að þessir tveir menn sanni innan eins árs, að þeir hafi ekki ríkisborgararétt í öðru landi, þá telur allshn. rétt, að þeim sé veittur ríkisborgararéttur hér. - Að svo mæltu vænti ég þess, að þetta frv. verði afgr. til 2. umr.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég skal vera fáorður um þessa brtt. á þskj. 179, því ég hefi raunar gert grein fyrir henni áður hér í hv. d. Með till. á að taka af öll tvímæli um það, að alstaðar á að vega síld, en ekki mæla, með því að fella ákvæðið um samkomulag úr frv. Ég tel frv. miklu æskilegra þannig, að engin tvímæli séu í þessu efni.

Magnús Jónsson Ég skal ekki fjölyrða um frv. að þessu sinni. Mér sýnist samt, ef brtt. þessi verður samþ., að því aukist mjög missmíði á frv. bæði að efni og frágangi. Hugsazt gæti, að verksmiðjur yrðu seltar á stofn á þeim stöðum, þar sem aðstaða væri svo ill, að ómögulegt yrði að framkvæma vigtun á síldinni, og yrðu þá skilyrðislaus fyrirmæli um það, að alstaðar skyldi vega síld, heldur óþægileg fyrir hlutaðeigendur, einkanlega ef þetta væru lög. Ef nú báðir aðilar, kaupandi og seljandi, væru á þessum stöðum hinsvegar sammála um að vilja mæla síldina, þá er ákaflega hætt við því, að svo gæti farið, að lögin yrðu höfð að engu, heldur en að útgerðin yrði að hætta. Annars vil ég benda hv.flm. á það, að ég get ekki betur séð en að brtt. orsaki vansmíði á frv., þegar hún er felld við það. Það á að fella niður orðin „ef seljandi óskar þess“ í 1. mgr. 1. gr., en svo er aftur í næstu mgr. farið að skilgreina það, hver þessi seljandi er, sem búið er að fella burt með brtt. Mér skilst, ef á að fella niður orðið seljandi í 1. mgr., þá verði líka að fella burt skilgreininguna á því, hvað er seljandi. Þá er það ankannalegt eftir að búið er að lögleiða, að einungis skuli vega síldina, að vera að nota í lögunum mæliker fyrir sölueiningu. Því þá ekki að leggja þyngdina í kg. til grundvallar, eins og í öðrum viðskiptum, en ekki vera að burðast með mælieiningu, sem búið er að fella út gildi? Ég hygg því, að ef hv.flm. ætlar að fá frv. samþ. vansmíðalaust, þá verði hann að fá umr. frestað og fara að efna upp á nýjar brtt. til leiðréttingar á því.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Ég get ekki betur séð en að 2. mgr. megi vel standa, þó 1. mgr. verði breytt eins og ég legg til og öll síld verði seld eftir vigt. Um hitt atriðið er það að segja, að þessi sölueining, mæliker eða 135 kg., er löggilt með tilskipun frá 1922, að mig minnir. Einnig í öðru sambandi hefir þessi vörueining þýðingu, og það er, að ráðningarsamningar eru bundnir við þessa einingu, sem á að vera eitt mál eða tunna, þegar um síld til söltunar er að ræða. Þetta ákvæði í frv. er því ekki alveg þýðingarlaust. Ég játa, að í sambandi við vigt og sölu á síldinni hefir þetta enga þýðingu, en aftur hefir þetta ákvæði þýðingu í hinu praktíska lífi.

Jón Auðunn Jónsson Mér þykir það leitt, að hv.flm. hefir nú flutt þessa brtt. á síðustu stundu. Það hefir verið svo, að Alþingi hefir viljað hafa það í lögum, að hlutaðeigendur mættu koma sér saman um að mæla síld, ef þeir kysu það heldur en að vega. Ég vil því vænta, að hv. d. láti það ákvæði haldast, sem er í lögunum frá 1930 um þetta efni. Annars er það leiðinleg lagasetning, eins og hv. 1. þm. Reykv. benti á, ef heilar mgr. standa eftir í lögunum, sem eiga ekkert skylt við lögin, en stóðu í sambandi við það, sem búið er að nema burt. En eitt atriði er enn af þessu tægi, sem hv.þm. benti ekki á, en það er í 2. gr. frv., þar sem talað er um, að yfirvöld löggildi mælingamenn, sem annist mælingu og vigtun á síldinni. Þetta á að standa, að dómi flm., þó að mælingin verði úr gildi numin.