Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - N. hefur ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Við í meiri hl. leggjum til, að það verði samþ., en minni hl. vill samþ. það nokkuð breytt. Þær breyt., sem gert er ráð fyrir á heilbrigðislöggjöfinni með þessu frv., eru eiginlega þrjár. Sú fyrsta er í 1. gr. og fjallar um læknaskipanina á Fljótsdalshéraði. - Fljótsdalshérað, sem er yfir 100 km milli fjöru og fjalls og klofið að endilöngu í þrennt af tveim stórám, sem eru óreiðar milli fjalls og fjöru, hefur verið tvö læknishéruð, Brekkuhérað, sem er um efri hluta héraðsins, og Hróarstungu- eða Hjaltastaðalæknishérað, sem er yfir ytri hlutann. Þvert yfir þetta langa svæði, nær miðju, liggur nú þjóðvegurinn, og þar eru einu brýrnar á stóránum, en út frá honum, að segja má frá Egilsstöðum eða Lagarfljótsbrú, eru nú vegirnir að teygja sig bæði út og fram héraðið. Enn er ekki kominn vegur að læknisbústaðnum á Hjaltastað. Allar ferðir um Fljótsdalshérað liggja frá og að miðbikinu, þar sem þjóðvegurinn nú liggur yfir það, og þangað er nú hugsað að flytja báða læknisbústaðina, gera eitt læknishérað úr öllum héraðshreppunum, en láta aðallækninn, sem alltaf hafi aðstoðarlækni, sitja miðhéraðs, á Egilsstöðum, og gegna læknisþjónustu héraðsins alls. Það orkar ekki tvímælis, að mestan hluta ársins - eða meðan bílferðir haldast um héraðið - er heppilegra fyrir íbúa læknishéraðsins í heild að vitja læknis, ná í lyf o.s.frv. hjá lækni á Egilsstöðum en að ná til annars hvors læknisins, er sæti á gömlu læknissetrunum. Undantekningar eru með íbúa Fljótsdalshrepps, en þar hefur annar læknirinn setið, enda er upplýst, að íbúar þess hrepps vilja ekki láta flytja lækninn frá Brekku, og hafa Alþ. borist áskoranir frá þeim um það. Sama má segja um íbúa Hjaltastaðahrepps, en í þeim hreppi sat ytri læknirinn. Þó hafa engar áskoranir borizt frá þeim. Það er auðskilið, að það er langt að sækja lækni milli 50 og 60 km langan veg, en það er vegalengdin frá hinum væntanlega læknisbústað til bæjanna, sem liggja úti við sjó og innst inn til dala. En nú teygja sig fjórar vegálmur út héraðið og þrjár inn það, og er þess að vænta, að eftir því sem þær lengjast, léttist læknissóknin. En þó að þessi breyt. verði til bóta oftast á árinu, þá er því ekki að leyna, að hluta úr vetrinum, þegar snjór liggur yfir og ár eru á ís, er fljótlegra að ná í lækni, ef þeir tveir sitja á núverandi læknissetrum en á Egilsstöðum. Um leið og þessi breyt. er gerð, er ætlazt til þess, að nyrzti fjörðurinn austan Héraðsflóa, Borgarfjörður, sem áður hefur heyrt undir Hróarstunguhérað, verði gerður að sérstöku læknishéraði og íbúum Loðmundarfjarðar leyft að ráða því, hvort þeir vitja hans eða læknisins á Seyðisfirði. Þrátt fyrir það að ég viðurkenni, að íbúar Fljótsdalshrepps og Hjaltastaðahrepps eigi að jafnaði hægara með að vitja læknis á gömlu læknissetrin og margir fleiri, þegar ófærð er og ár lagðar, þá tel ég mjög mikla bót að þessari breyt., og leggjum við til allir nm., að þessi breyt. verði samþ. Önnur breyt. felst í annarri gr. og færir læknisbústaðinn frá Eyrarbakka að Selfossi. Þróunin á Suðurlandsundirlendinu hefur orðið sú, að Eyrarbakki, sem áður var aðalverzlunarstaðurinn og allar leiðir lágu til, er það nú ekki lengur. Selfoss er kominn til, og þaðan og þangað liggja nú allir vegir og allar leiðir úr læknishéraðinu. Það liggur því í augum uppi, að þar á læknirinn að sitja. En héraðið er mannmargt og því hæpið, að einn læknir anni því. Þyrfti því þar, eins og í hinu nýja Egilsstaðahéraði, að vera fastur aðstoðarlæknir. Það þriðja, sem breytt er, er um nöfn ýmissa læknishéraða svo og orðabreyt., sem orðnar eru nauðsynlegar, vegna þess t.d., að hreppur er orðinn að kaupstað, - Ytri-Akraneshreppur að Akraneskaupstað o.s.frv. Við sum nöfn læknishéraðanna kann ég illa, en þar er fylgt þeirri reglu að kenna þau við læknisbústaðinn, og þar sem það er gert, sé ég ekki ástæðu til að malda í móinn, þó að einstaka nafn láti mér fyrst illa í eyrum. Sem sagt, við leggjum til, að frv. verði samþ., og ég geri það í þeirri ákveðnu von, að landlæknir á hverjum tíma sjái til þess, að aðstoðarlæknar eftir l. nr. 52 1942 verði í báðum héruðunum, því að þau eru svo stór, annað að víðáttu, hitt að fólksfjölda, að það þarf að hafa tvo lækna í þeim báðum.



Herra forseti. - Ég hef, eins og kunnugt er, gert grein fyrir skoðun minni í því nál., sem hér um ræðir. Eins og menn vita, gat n. ekki orðið sammála um frv. Eins og kemur fram í nál., tel ég það breyt. til bóta, að Borgarfjörður eystri verði gerður að sérstöku læknishéraði með læknissetri í Bakkagerði. Hv. frsm. meiri hl. skýrði áðan frá því, hvernig Borgarfjörður væri í sveit settur. Þar hefur ástandið verið mjög slæmt í þessum efnum undanfarin ár, síðan læknir hætti að sitja þar. Þó hefur verið þar hjúkrunarkona, sem heita má að hafi verið læknir þorpsins, en nú er sú hjúkrunarkona komin til Reykjavíkur, svo að þar má heita alveg læknislaust. Enn fremur tel ég það breyt. til bóta, að læknir verði settur á Egilsstaði, því að þar mun rísa þorp í framtíðinni. Sumt annað finnst mér skipta litlu máli í frv., eins og t.d. það, hvaða nöfn eru notuð um læknishéruðin eða hvort íbúar í Loðmundarfirði verði í heilbrigðisskýrslum taldir með Bakkagerði eða Seyðisfjarðarhéraði, því að fyrir Loðmundarfjörð hefur þessi löggjöf væntanlega ekki aðra breyt. í för með sér. Þá tel ég það til baga í frv. að steypa öllu Fljótsdalshéraði í eitt læknisdæmi, þar sem tveir læknar voru áður, og á móti kemur það eitt, að læknishéraðið er sett miðsveitis og Borgarfjörður tekinn undan, sem er mjög fámennt hérað. Þá er það Eyrarbakkahérað. Það eina, sem mælir með breyt. þeirri, er frv. fer fram á, er það, að Selfoss liggur miðsveitis í héraðinu og þeir hreppar, sem læknishéraðinu tilheyra, eiga hægara með að leita læknis þangað en að Eyrarbakka. En þegar þess er gætt, að í þorpunum Eyrarbakka og Stokkseyri búa um 1240 manns og fjarlægðin milli þeirra svo stutt (5–6 km), að þau mega teljast sem eitt þorp, þá nær það ekki nokkurri átt, enda ekki fordæmi til fyrir því, að læknir sé fluttur burtu úr svo fjölmennum kaupstöðum. Mér finnst eina rétta leiðin vera, eins og gert er ráð fyrir í brtt. minni á þskj. 49, að skipta núv. Eyrarbakkahéraði og stofna Selfosslæknishérað úr efri hluta þess. Þetta er með hinum fjölmennari læknishéruðum landsins, svo að mannfjöldi hvors hlutans um sig yrði líkur og í meðalhéruðum er. Ég hef athugað það, að meðalfjöldi í læknishéraði fyrir utan Reykjavík, Hafnarfjörð og Akureyri er 1470 manns. En í Reykjavík koma ekki 500 manns á lækni, eins og kunnugt er, og í Hafnarfirði og á Akureyri um 800. Þessi nýju héruð yrðu því ekkert of mannfá til þess að þola samanburð við önnur, og víðáttan er allmikil. Mér er ljóst, að endurskoða þarf læknaskipunina yfirleitt. En vegna aðkallandi hluta eystra vil ég ekki leggja móti frv., heldur fylgja því ásamt brtt., er ég flyt.



Herra forseti. - Efnisbreyt. frv. eru tvær, skipting Hróarstungulæknishéraðsins í tvennt og færsla læknisaðseturs frá Eyrarbakka upp að Selfossi. - Hróarstunguhéraðið eða hið gamla Borgarfjarðarhérað skiptist þannig, að annar hlutinn verði nýtt læknishérað, en hinn leggist undir Fljótsdalshérað og flytjist læknir þess að Egilsstöðum eða Lagarfljótsbrú og þar komi annar læknir honum til aðstoðar. Ég er sannfærður um, að þarna er rétt spor stigið. Það á að halda héruðunum nokkuð stórum og hafa þar, þegar unnt er, tvo lækna. Þeir geta gert miklu meira gagn tveir saman en einn og einn fyrir sig í héruðunum. Með þessu móti verður Fljótsdalshérað stórt og nokkuð mannmargt. Ég tel sjálfsagt að flytja læknissetur að Selfossi, þótt Eyrarbakki verði e.t.v. eitthvað verr settur eftir það. Allir viðurkenna, að læknirinn er miklu betur settur á Selfossi, Eyrarbakki er á héraðsenda, Selfoss í miðju og er miðstöð allra ferða og verzlunar. Í læknishéraðinu eru nú 3200 manns, og fara a.m.k. kauptúnin að Selfossi og í Hveragerði ört vaxandi, fækkun hins vegar nokkuð líkleg á Eyrarbakka og Stokkseyri. Ég held, að það sé ekki rétt að ganga inn á að minnka héraðið eða skipta því. Ég man, að 1938 komu áskoranir um að stofna nýtt læknishérað, Þjórsártúnshérað, og leggja undir það hluta af hinum fjölmennu læknishéruðum báðum megin Þjórsár. En þegar þeim, sem fram á þetta fóru, var bent á vandkvæðin, gerðust margir þessu fráhverfir. Það þurfti að koma upp læknisbústað og helzt sjúkraskýli, og er það dýrt fyrir í fámenn héruð, bæði stofnkostnaður og rekstur. Og þegar læknir er einn, verða minni not að sjúkraskýli og að starfi þeirra en ef tveir eru, eins og þarf að vera í hinum stóru héruðum. Þess þarf og að geta, að mjög erfitt er að fá lækna í smá héruð út um land, en um stóru héruðin hefur gegnt nokkuð öðru máli. Ungur og framsækinn maður vill hafa nóg verkefni, og þau eru ekki til nema þar, sem nokkurt fjölmenni er. Ég legg til, að frv. verði samþ. óbreytt. Í 3. gr. frv. eru breyt. gerðar til samræmis. Mér þykja sumar til lýta. Þó að ég finni ekki að því, að Rangárhérað skuli heita Stórólfshvolshérað, kann ég ekki sem bezt við t.d., að Borgarfjarðarhérað skuli kallað Kleppjárnsreykjahérað. En þarna er hneigzt að fornri venju um að kalla þing eftir þingstaðnum. Um þetta verður lítill ágreiningur yfirleitt.



Ég vil þakka heilbr.- og félmn. fyrir skjóta og að mörgu leyti góða afgreiðslu á málinu. Það þakklæti mitt nær til beggja nefndarhluta, þótt þeim beri nokkuð á milli. Við því er að búast, að einhverjir héraðsbúar þykist verr settir, ef læknissetrið er flutt að Selfossi miðhéraðs, en hefur verið á héraðsenda. Þess er ekki að vænta, að unnt sé að koma því svo fyrir, að engir hafi óhagræði af, en allir gagn. Langsamlega flestir íbúar læknishéraðsins eiga auðveldara að sækja lækni að Selfossi en Eyrarbakka. Þeir í Gaulverjabæjarhreppi eiga það, því að ferðirnar eru margfalt oftar þaðan upp að Selfossi. Það eru þá nær eingöngu Eyrbekkingar og ef til vill Stokkseyringar, sem óhagræði hafa af færslunni. Það má vera, að sem stendur sé Selvogsbúum oft auðveldara að ná til læknis á Eyrarbakka en Selfossi. En með bættum vegum hlýtur leiðin frá Selvogi að liggja í miðju héraðsins, en samgöngurnar þaðan til Eyrarbakka að tregðast, svo að þar ber að sama brunni og í öðrum sveitum. En líta þarf á fleira en það, hvar hagkvæmast er að vitja læknisins. Ég get skírskotað til þess, sem landlæknir segir í bréfum sínum í grg. frv. um aðstöðu Eyrarbakkalæknis, eftir að læknir væri kominn að Selfossi. Það er ekki þýðingarlítið að búa svo að þessum héruðum, að þau verði eftirsótt og aðstaða verði þar til hinna þýðingarmeiri læknisverka. Húsakostur þarf að verða allfullkominn og læknir að geta tekið sjúklinga heim til sín. Ef hérað er mjög lítið, er hætt við, eins og fram kom hjá landlækni og hv. 1. þm. Rang., að bæði verði torvelt að gera læknissetur vel úr garði og fá þangað góða lækna. Hins vegar mega héruðin ekki vera of víðlend. En þarna er ekki það að óttast. Ég get ekki neitað því, að ég hef dálítinn kvíða um, ef læknishéraðinu er skipt í tvennt, að e.t.v. yrði að hvorugu búið svo vel sem vera ætti, og teldi ég þá mjög illa farið. Eins er hætt við, að læknar, sem framgjarnir eru, kynnu þá að sniðganga þessi héruð og leita heldur þangað, sem þeim virtist krafta sinna meiri þörf. Sú er skoðun heilbrigðisstjórnarinnar, að á þessu hvoru tveggja sé mikil hætta. Mér virðist þannig vera betur séð fyrir allra hag með því, að héraðið skiptist ekki, en Eyrbekkingum verði gert sem greiðast fyrir um not af lækninum eða læknum þeim tveim, sem héraðið ætti að fá, og gæti aðstoðarlæknirinn átt heima á Eyrarbakka. - Ég mun ekki treysta mér til að vera með brtt. um að kljúfa héraðið. Ég vildi leggja til þess lið mitt eins og ég get, að það verði gert, sem hv. 11. landsk. ber fyrir brjósti, að Eyrbekkingar fái sem bezta læknishjálp eftir sem áður með því móti, sem landlæknir leggur til. Við 3. umr. mætti athuga betur, hvernig hægt muni að tryggja það frekar, að úr því verði.



Landlæknir tók það fram, og þess var getið m.a. bæði af hv. frsm. meiri hl. og hv. 1. þm. Rang. og enn fremur hv. 1. þm. Árn., að ætlazt væri til, að héraðið fengi einn þeirra fjögurra aðstoðarlækna, sem starfa samkv. l. frá 1942 um aðstoðarlækna. En þar er sá hanki á, að kvaðir liggja á aðstoðarlæknum. Í l. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það skal vera kvöð á aðstoðarlæknum, sem ráðnir eru samkvæmt þessari heimild, að grípa megi til þeirra í allt að fjóra mánuði samtals á ári, þegar þeirra er þörf til að gegna læknishéruðum um stundarsakir sem settir héraðslæknar eða staðgöngumenn héraðslækna í fjarvistum þeirra og öðrum forföllum.“ Samkv. þessu er hægt að senda aðstoðarlæknana hvert á land sem er þriðjung ársins. Hv. 1. þm. Árn. kom að því atriði, að hægt kynni að vera að tryggja það með beinum lagaákvæðum, að þarna skyldi vera aðstoðarlæknir. Þetta má þá athuga við 3. umr. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að hann vildi halda læknishéruðum stórum og hafa tvo lækna í stærstu héruðunum, og sama sjónarmið kom fram hjá hv. 1. þm. Árn., því að þá ætti að mega búa vel að héruðunum. Þarna er komið að mergi málsins. Fyrir austan er verið að sameina tvö læknishéruð í eitt, þó þannig, að um leið er endurreist gamla Borgarfjarðarhéraðið. En læknishéraðið sameinaða verður mjög stórt. Hálfgert eða algert læknisleysi á svo stórum svæðum er ástand, sem má aldrei eiga sér stað, þótt það eigi sér nú stað og sé allri þjóðinni til skammar. Menn geta orðið örkumla vegna þess ævilangt, og framfærsla örkumlaðra er ekki lengi að gleypa ein læknislaun, þótt ekki sé allt of mikið borgað með hverjum einum. Það er talað um, að ekki muni vera hægt að fá lækni í Hjaltastaðahérað né Brekkuhérað, eins og nú horfi. Það er ógeðfelld aðferð, sem heilbrigðisstjórnin hefur haft til þess að fá íbúa hreppanna til þess að samþ. þessar breyt. Að dæma eftir greinargerð frv. hefur hún ýmist beitt hótunum um læknisleysi eða vilyrðum um góð kaup á læknisbústöðum héraðanna o.fl. Í fskj. I. er sagt frá tillögu, er samþ. var á fundi oddvita hreppa Fljótsdalshéraðs. Er fyrri hluti hennar svo hljóðandi: „Að fengnum upplýsingum landlæknis óttast fundurinn, að vonlítið sé um lækni í Hróarstunguhérað að Hjaltastað og eins geti farið um Fljótsdalshérað, ef það losnar. Telur fundurinn meiri tryggingu í að sameina læknishéruðin handa einum aðallækni“ ... Heilbrigðisstjórnin telur vonlaust um lækni að Hjaltastað og beitir þannig hótunum til þess að sameina læknishéruðin. Síðan koma blíðmælin. Þar segir svo: „Skyldi bústaður fyrir þá reistur nálægt Lagarfljótsbrú, svo fljótt sem fært þykir, með ríflegum styrk úr ríkissjóði og í von um, að sæmilegt andvirði fáist frá ríkinu fyrir bústaðina á Brekku og Hjaltastað“. - Hér skiptast á blíðmæli og hótanir til þess að framkvæma misskilinn sparnað. Hvaða samræmi er svo í því að mynda sérstakt hérað, Bakkagerðishérað, með tæplega 400 íbúum? Eftir anda og stefnu þessa frv. er það alveg vonlaust. Ég hef nú verið nokkuð harðorður í garð heilbrigðisstjórnarinnar, en því miður finnst mér grg. frv. réttlæta það. En hvernig á þá að ráða bót á þessu vandamáli? Það verður að gerast þannig að athuga skipan læknahéraðanna yfirleitt, en láta ekki sitja við það eitt að fækka þeim og stækka þau. Það verður að búa svo vel að læknunum í smáhéruðunum, að þeir fáist þangað, launa þeim betur eða þess háttar. Í stuttu máli sagt, þá líkar mér ekki andinn í þessum l., en geri það ekki að kappsmáli og greiði frv. atkv., a.m.k. til 3. umr.



Herra forseti. - Það er nú í rauninni óþarft af mér að taka þátt í umr. um þetta mál, þar sem hv. 1. þm. N.-M. er búinn að tala um það af „héraðslegri“ þekkingu og hv. 1. þm. Rang. af faglegri þekkingu og hafa báðir lagzt á sveif með málinu. - Aðeins sá hv. þm., sem hvorki hefur til að bera faglega né héraðslega þekkingu, hefur lagzt á móti því og notað harðyrði um landlækni, talað um, að hann hafi ýmist beitt Héraðsbúa blíðmælum eða hótunum. Í öðru lagi hélt hann því fram, að sparnaður væri höfuðmarkmið heilbrigðisstjórnarinnar í þessu máli. Þessu mótmæli ég algerlega. Þessi ummæli eru ekkert nema orð út í loftið. Það hefur alltaf verið markmið heilbrigðisstjórnarinnar að útvega sem flestum nauðsynlega læknishjálp, og að því stefnir þetta frv. Ef ekki þyrfti annað en skipta héruðunum niður eftir stærð eða íbúafjölda, þá væri málið auðvelt. En þetta er nú eitthvað annað. Núverandi ástand á Fljótsdalshéraði er algerlega óviðunandi, og hætt er við, að það lagist ekki, fyrr en læknirinn verður settur á bezta stað í héraðinu. Nú hefur það óhapp hent, að læknisbústaðurinn á Brekku hefur brunnið, og er þá sjálfsagt að nota tækifærið, eins og gert er í þessu frv., til að ná sem heppilegastri úrlausn í þessum málum öllum. Hvað viðvíkur Borgarfjarðarhéraði, þá skerst það aðeins frá á pappírnum, því að það verður ekki heimsótt í bráð af föstum héraðslækni. Um flutning læknisbústaðarins í Árnessýslu er það að segja, að þar er stefnt inn á nýja braut, að tveir læknar verði saman. Þó verður e.t.v. hnigið að því með suðurhéraðið að fá þangað fastan aðstoðarlækni til þess að svipta það ekki læknisþjónustu. Meginstefnan er sú um mannfá og víðlend héruð, að þar séu tveir læknar saman, aukalæknir og aðallæknir. Ég tel þá tilraun þess verða, að hún sé gerð sem fyrst.