Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Nú er ljóst að sá tími sem sjútvn. hafði til að vinna frumvörpin tvö var allt of skammur og sú ákvörðun að kalla þingið saman til að fjalla um þetta stóra mál strax 6. janúar var fullkomlega misráðin. Sá hraði sem hefur orðið að vera á vinnu nefndarinnar undir þessari tímapressu hefur m.a. leitt til þess að ekki hefur verið ráðrúm til að hafa samráð eða leita upplýsinga sem þarf að gera þegar stórmál þessarar gerðar er leitt til lykta. Frv. um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, grásleppumálið svokallaða, liggur eftir í nefndinni þar sem ekki hefur verið tími til að hyggja nægjanlega að þeim álitaefnum sem hafa komið upp. Hvorki frv. ríkisstjórnarinnar né þau atriði sem fram koma í brtt. meiri hlutans hafa fengið næga skoðun og umfjöllun í nefndinni og samkomulag Landssambands smábátaeigenda og ráðherra, sem hefur mikið verið vitnað til, hefur heldur ekki verið kynnt þar né gefist ráðrúm til að fara yfir þær umsagnir sem fyrir liggja. Aðilar sem komu á fund nefndarinnar milli umræðna voru vanbúnir og af fjórum svokölluðum sérfræðingum ráðherra var einungis einn sem hafði tíma til að hitta nefndina á milli umræðna til að fara yfir þau álitaefni sem þá voru til umfjöllunar. Nú síðast kemur fram gagnrýni utan frá á spillingu innan nefndarinnar því að ekki er hægt að kalla það annað þegar sagt er, og ef það er satt, að einstöku meirihlutamenn séu með brtt. sínum að krækja fyrir mál einstakra útgerða. Ég hlýt að spyrja, herra forseti, miðað við þessi vinnubrögð vegna þess að hér eru miklir hagsmunir bæði atvinnulegir og fjárhagslegir í húfi: Vill Alþingi ekki vita hvað það er að gera? Þegar málið, sem hér verður til umfjöllunar í dag, var tekið út úr nefndinni, bókaði ég að það væri ekki nægilega unnið og það er því miður svo. Það er Alþingi ekki sæmandi, herra forseti, að ganga svona frá málum og viturlegast væri að byrja málið aftur frá upphafi og gefa nefndinni kost á að skila vandaðri vinnu inn í þingið.

Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. 6. þm. Norðurl. e. tók upp varðandi stöðuna í þessu máli. Ég tók þetta upp á miðvikudaginn var eins og hæstv. forseti man efalaust og mælti með því við forseta út frá aðstæðum eins og þær blöstu við, m.a. í starfi sjútvn. að menn horfðust þá þegar í augu við raunveruleikann og ætluðu sér a.m.k. sjö til tíu daga til að vinna málið eðlilega í þingnefndinni fyrst og síðan í þinginu. Ég held að það sé alveg augljóst að menn hefðu betur strax á miðvikudaginn var sett sér einhverja verkáætlun af því tagi. Staðreyndin er sú að þetta ráðslag er hörmulegt upp á að horfa að hér eru þingmenn í sínu venjulega janúarhléi hafðir verklausir, ef svo má kalla, við þingið utan þeir sem afplána í sjútvn. því að að sjálfsögðu geta menn ekki skipulagt ferðalög eða fundi við þessar aðstæður úti í kjördæmum sínum þegar aldrei er vitað frá degi til dags hvenær þingið þarf að koma saman til að ræða málin að afloknu nefndarstarfinu. Það vantar mjög mikið, herra forseti, upp á það að þetta séu vinnubrögð til eftirbreytni. Það sem verra er, þrátt fyrir þá daga sem síðan eru liðnir, er málið enn á engan hátt í góðum búningi til þess að taka það til umræðu og afgreiðslu. Það liggur fyrir að meiri hlutinn í sjútvn. hefur þegar frestað til 3. umr. umfjöllun um ýmis viðkvæm atriði. Það liggur þegar fyrir að málið verður tekið inn í nefndina vegna þess að ýmis atriði eru enn óútkljáð. Ekki hefur gefist nægur tími fyrir umsagnaraðila, aðilar sem leitað hefur verið eftir umsögnum frá hafa ekki treyst sér til að gefa þær á þessum skamma tíma og það liggur fyrir að 3. umr. verður allt eins meginefnisumræða málsins. Það er ekki góður svipur, herra forseti, á afgreiðslu flókinna mála að skilja ýmis álitamál eftir þangað til við 3. og síðustu umræðu þegar engu verður bjargað sem aflaga fer. Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að gagnrýna þau vinnubrögð sem hér hafa verið ástunduð.

Herra forseti. Við höfum gagnrýnt harðlega að við vorum kölluð til þings í bráðræði og án samráðs. Við höfðum líka gagnrýnt það við 1. umr. þessa máls að frv. sem slíkt mætti ekki hæstaréttardóminum sem skyldi. Það hefur síðan breyst gersamlega í nefnd. Það er orðið nýtt mál sem liggur á borðum þingmanna en því miður engu betra hvað varðar hæstaréttardóminn sem slíkan. Nú kemur líka í ljós að ekki gafst nægilegur tími í nefndinni til að yfirfara umsagnir sem er einhver mikilvægasti þáttur í nefndarstarfi og ég gagnrýni það mjög alvarlega, herra forseti. Þetta eru vond vinnubrögð og það sem er að gerast hér er að Alþingi er að setja vonda löggjöf.

Herra forseti. Hér er óttalegur vandræðagangur á ferðinni hjá stjórnarliðum. Þing var kallað saman sl. miðvikudag og þingheimur að sjútvn. undanskilinni hefur beðið eftir því að fá þetta mál á dagskrá og hefur orðið að búa við það að fylgjast með ferli þessa máls og þessum vandræðagangi dag frá degi í fjölmiðlum. Það voru ekki beinlínis góð skilaboð fyrir virðingu þingsins í heild þegar til að mynda einn umsagnaraðila í gærkvöld eða fyrrakvöld, eða hvenær sem það var, birtist alþjóð á tröppum eins af húsum þingsins beint af fundi sjútvn., maður sem stjórnarliðar hafa mjög gjarnan haldið hátt á lofti í umræðum um sjávarútvegsmál, og hafði það að orði að sjútvn. þingsins væri að bögglast við að sinna sérskoðunum einstakra nefndarmanna og búa í haginn fyrir einstakar útgerðir sem væru einstökum nefndarmönnum stjórnarliða þóknanlegar. Það er vandræðagangur á borð við þetta, herra forseti, sem stjórnarliðar hafa auðvitað búið sjálfum sér og hafa auðvitað við engan að sakast nema sjálfa sig. En það er ekki gott fyrir virðingu þingsins sem ég hygg að við séum öll sammála um að halda í heiðri. Málið er auðvitað þannig að þingheimur hefði auðvitað verið fús og reiðubúinn til þess að takast á við önnur störf á þeim þremur þingdögum sem liðið hafa frá því að þing var kallað saman. Það er í nógu að snúast en hér var offorsið svo mikið að ekki mátti einu sinni líta til þess vinnulags heldur hafa menn einbeitt sér að því, sem Kristján Ragnarsson, formaður LÍÚ, hefur kannski eitthvað til síns máls, að búa til glænýtt mál sem tekur engan veginn á þeim stóru álitamálum sem við hófum að vinna við, þ.e. að bregðast við úrskurði Hæstaréttar. Hér eru menn á allt öðru farartæki og allt annarri leið.

Herra forseti. Ég er alveg viss um að það sem mun vekja mesta athygli héðan frá þingstörfunum er að stjórnarandstaðan ætlar ekkert að bregðast við úrskurði dóms Hæstaréttar.  
            

Það er spurning hvað er um störf þingsins. Forseti vill benda á að honum sýnist að flest af því sem hér hefur verið sagt eigi heima undir dagskrárliðnum en getur auðvitað ekki stöðvað það að menn biðji um orðið um störf þingsins.

Herra forseti. Ég tek undir þá skoðun forseta að flest af því sem menn hafa nefnt hér ætti betur heima undir umræðunni sjálfri og vil hvetja hv. þm. til þess að stuðla að því að hún geti hafist. Ég vil hins vegar mótmæla því sem hefur komið fram að mörg atriði séu ófrágengin í þessu máli af hálfu meiri hluta sjútvn. Það eru tvö atriði sem meiri hlutinn hefur til skoðunar og það var kynnt fyrir stjórnarandstöðunni að þau væru til skoðunar í hópi stjórnarliða og það gæti leitt til þess að fram kæmu tillögur við 3. umr. um þau atriði. Mér þykir leitt ef sá trúnaður sem ég sýni stjórnarandstöðunni verður til þess að hún fer upp í þingsölum til að gera úlfalda úr mýflugu og gera málið tortryggilegt og halda því fram að það sé vanbúið til þess að koma til umræðu. Í öðru lagi var því haldið fram að sjútvn. hefði haldið þinginu verklausu. Ég bendi á að þingið var kvatt saman sl. miðvikudag sem þýðir eðli máls samkvæmt að umræðan getur ekki hafist fyrr en á fimmtudag. Hún er að hefjast nú á mánudegi, einum þingdegi seinna en áætlað var eða tveimur ef við reiknum með föstudegi sem þingdegi. Það eru ekki mikil frávik frá því sem upphaflega var gert ráð fyrir í svo viðamiklu máli og sérstaklega í ljósi þess að stjórnarandstaðan hafði krafist þess að málinu yrði flýtt og það unnið og það var gert. Ég vænti þess að stjórnarandstaðan haldi sig við það að greiða fyrir því að málinu verði flýtt.

Herra forseti. Þegar það mál sem hér á að fara að ræða var tekið til 1. umr. voru lögð fyrir Alþingi tvö frumvörp sem voru rædd saman um sama mál. Þetta frv. og frv. til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar í landhelgi Íslands er varðaði grásleppubátana. Nú er bara annað af þessum tveimur málum til umræðu og umfjöllunar við 2. umr. Því langar mig til að spyrjast fyrir um það hvernig stendur á því að bæði frv. fá ekki að verða samferða við 2. umr. í gegnum þingið. Í öðru lagi: Er þá ætlun meiri hluta sjútvn. að taka hið síðara frv. til umræðu á morgun? Virðulegi forseti. Það er mjög eðlilegt að spurt sé að þessu, ekki síst þegar athugað er að það frv. sem á að fara að ræða er allt annað frv. en það sem kynnt var fyrir nokkrum dögum. Meginhlutinn af því frv. sem á að fara að ræða varðar með engum hætti dóm Hæstaréttar heldur allt önnur atriði auk þess sem frv. er, eins og það er nú úr garði gert, svo illskiljanlegt að jafnvel gleggstu menn geta ekki svarað ýmsum spurningum sem rísa við lestur frv. Þess vegna hefur hv. formaður sjútvn. þegar ákveðið nú áður en umræðan hefst að kalla nefndina til fundar aftur á morgun til þess að skýra þá væntanlega betur það sem felst í tillögum nefndarinnar. En ég spyr: Hvað dvelur hitt frv.? Af hverju fáum við ekki að sjá tillögur sjútvn. um afgreiðslu þess við 2. umr. um málið? Í öðru lagi: Komi ekki slík niðurstaða fram við 2. umr. málsins í dag, og ég spyr formann sjútvn. að því --- hann getur svarað því hér á eftir --- er þess að vænta að hið síðara frv. komi til 2. umr. á morgun?

Forseta sýnist að allt þetta geti átt heima í umræðunni sjálfri og biður hv. þm. um að geyma sér efnislega umræðu og beinar spurningar um málið. Það liggur ljóst fyrir hvað er á dagskrá fundarins í dag. Það er aðeins annað frv.

Herra forseti. Það sem skiptir máli fyrir önnumkafna menn og þar með talda þingmenn er að geta skipulagt vinnutíma sinn sæmilega. Það var það sem ég hef gert hér athugasemdir við og tengt við það hvernig mál hafa gengið fram bæði í sjútvn. og í þinginu. Ég bið hæstv. forseta að úrskurða hvort það falli ekki undir störf þingsins að ræða hvernig dagskrá hefur verið háttað hér, hvað hér hefur verið gert eða öllu heldur ekki gert í kjölfar þess að þingmenn voru kallaðir saman á miðvikudaginn. Ég tel mig hafa rætt um störf þingsins og það er langur vegur frá því að gera athugasemdir við dagskrá og tilhögun þingstarfa og nefndarstarfa og yfir í pólitískar árásir af því tagi sem hæstv. forsrh. kom með og einhvern tíma hefði röggsamur forseti gert athugasemd af minna tilefni við mann sem þannig fór með málfrelsi í umræðum um störf þingsins. Og að vera að gera það sérstaklega að umræðuefni að stjórnarandstaðan hafi ekki komið með tillögur þegar á dagskrá átti að vera stjfrv., eða hvað? Er þetta ekki stjfrv. sem hér er á dagskrá? Er þá ekki eðlilegt að umræðan beinist að því en ekki öðrum hlutum sem ekki eru á dagskrá og ekki átti að ræða hér eins og tillögum eða frv. frá stjórnarandstöðunni? Þingið var kvatt saman á miðvikudaginn og hæstv. sjútvrh. hafði haft um það þau orð að svo mikið lægi við og hann vildi helst að málið yrði afgreitt á tveimur dögum, þeim degi og hinum næsta, þ.e. á sl. miðvikudegi og fimmtudegi. Nú er helgin liðin og ljóst er að við verðum hér væntanlega fram á miðvikudag. Það er helginni og fjórum virkum dögum meira en þingmenn voru látnir halda þegar þeir voru kallaðir hingað saman. Þann tíma geta menn ekki skipulagt til fundahalda eða ferðalaga í fjarlægum landshlutum. Það er það sem ég hef verið að gagnrýna, herra forseti, þ.e. þá sóun á tíma okkar þingmanna sem felst í þessum óvönduðu vinnubrögðum og ráðslagi hvað verkstjórn varðar sem við höfum hér mátt horfa upp á.

Herra forseti. Ég skil ekki alveg þá gagnrýni sem hér kemur fram. Annars vegar koma fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna og segja að það hafi hvergi nærri verið nægur tími fyrir sjútvn. til að fjalla um málið og hins vegar að tekinn hafi verið allt of mikill tími frá störfum þingmanna úti í kjördæmum og nær hefði verið að afgreiða málið fyrir helgi. Þessi gagnrýni gengur því ekki upp. Menn verða að halda sig við einhverja eina línu í þessari gagnrýni ef hún á að halda. 
             En hitt er auðvitað lykilatriði sem hér hefur komið fram að fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa frá því að frv. kom fyrst fram fyrir jól lýst því yfir með stórum orðum og miklum hvernig þeir túlka frv., hvernig þeir telja að það eigi að vera öðruvísi og hvað þeir telja vera að. Þeir hafa ekkert dregið af sér í þeirri umræðu þannig að ekki ber á því í umræðunni að þeir hafi þurft meiri tíma til þess að kynna sér málið. Ber að skilja það svo að þessi umræða sé sett á fót áður en efnisleg umræða hefst vegna þess að fulltrúar stjórnarandstöðunnar telji sig þurfa að fá meiri tíma, kannski til morguns, til þess að ganga frá brtt. í ljósi þeirra stóru orða sem þeir hafa viðhaft? Eru þeir að biðja um að fá einn dag í viðbót til þess að skila brtt.? Ef það er ætlunin, þá geri þeir svo vel að koma hér upp og segja frá því og þá bregðast menn auðvitað við slíkri beiðni. 
            

Herra forseti. Varðandi brtt. þá geri ég ráð fyrir því að þær sjái dagsins ljós fljótlega. Það hefur ekki gefist mikill tími til að ganga frá þeim vegna þess að nefndin hefur nýlega lokið störfum þannig að við getum uppfyllt þrá ráðherranna eftir brtt. eftir skamma stund. Ég vænti þess að þær verði samþykktar á dagskrá með afbrigðum á eftir þegar þar að kemur. Ég lít ekki á gagnrýni stjórnarandstöðunnar, þá sem hér hefur komið fram, öðruvísi en að menn séu að segja sem svo: Það hefði ekki þurft að kalla þingið saman 6. janúar, þ.e. alla 63 þingmennina. Það hefði verið nóg að kalla saman sjútvn. til þess að fara í málið. Þetta sögðum við reyndar fyrir áramót, ekki vegna þess að við vildum tefja málið --- það er ósanngjarnt að setja það þannig upp --- heldur vegna þess að við vildum fyrst og fremst fara betur í málið og vanda okkur við það. En veruleikinn er ekki sá að stjórnarandstaðan vilji tefja málið. Af hverju ætti hún að vilja það? Hvaða tal er þetta eiginlega? Það er alla vega ekki mjög diplómatískt eins og hér var kallað fram í áðan, herra forseti.

Herra forseti. Þegar þetta mál var lagt fram fyrir jól, þá voru lögð fram tvö frv. sem hæstv. sjútvrh. kynnti að nauðsynlegt væri að afgreiða sem viðbrögð við dómi Hæstaréttar og var ákveðið að leggja þau frumvörp fram saman og ræða þau saman. Nú er aðeins annað þetta frv. á dagskrá fundarins í dag til 2. umr. Þá er eðlilegt að spurt sé: Hvar er hitt frv. sem hæstv. sjútvrh. taldi nauðsynlegt að fram kæmi vegna dóms Hæstaréttar? Það er eðlilegt að hæstv. forseti, hæstv. sjútvrh. eða formaður sjútvn. séu spurðir að því þegar á að fara að hefja 2. umr. um þetta mál, hvernig standi á því að hitt frv. fylgir ekki með. Það hafa engin svör komið við því og ég ítreka spurningu mína: Hvernig stendur á þessu? Þetta er frv. sem hæstv. sjútvh. sagði nauðsynlegt að afgreiða vegna dóms Hæstaréttar. Ef það kemur ekki í dag, þá er eðlilegt að menn spyrji: Er þess þá að vænta á morgun að það frv. verði tekið til 2. umr.? Það er mjög eðlilegt, virðulegi forseti, að spurt sé að þessu vegna þess að frv. voru rædd saman samkvæmt ákvörðun og samþykki Alþingis og vegna þess að þau voru bæði kynnt sem nauðsynleg viðbrögð við dómi Hæstaréttar og það er aðeins annað frv. sem við sjáum í dag. Ég ítreka spurningu mína: Hvar er hitt? Hvernig stendur á því að þau eru ekki rædd saman við 2. umr. eins og gert var við 1. umr.? Er þess að vænta að hið síðara frv., fylgifrv., komi þá til 2. umr. á morgun?

Forseti væntir þess að hv. formaður sjútvn. geti svarað þessari spurningu í umræðunni á eftir. Hann er fyrstur á mælendaskrá eðlilega sem frsm. meiri hluta nefndarinnar.

Herra forseti. Ég tel að það hafi verið rétt í upphafi þessarar umræðu eða fyrir umræðuna að ræða störf þingsins og þann tíma sem sjútvn. hafði til þess að vinna frv. tvö. Það var eðlilegt í ljósi þess að einungis annað frv. er komið aftur inn í þingið. Hitt liggur eftir í nefndinni vegna þess að málin fengu ekki næga skoðun og umfjöllun --- ég þarf ekki að rökstyðja það frekar hér --- og í ljósi þess að ekki gafst tími til þess að fara yfir þær umsagnir sem fyrir liggja. Með þessu er ég ekki að gagnrýna forustu nefndarinnar. Hún þurfti að vinna undir mikilli tímapressu eins og aðrir. Ég er að gagnrýna það hvernig pressað hefur verið á það að nefndin skilaði málinu hingað inn aftur án þess að hafa til þess nægilegt ráðrúm. Herra forseti. Það er ósæmandi að gera kröfu til þess að mál sem er jafnstórt og þetta sé afgreitt hingað inn aftur á þennan hátt. Vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið um kröfu stjórnarandstöðunnar um hraða máls er rétt að það komi fram að stjórnarandstaðan vildi strax og dómur Hæstaréttar féll að gengið yrði í að vinna út frá dómi Hæstaréttar og það kom strax fram hvað stjórnarandstaðan vildi og við það stendur hún enn. Krafa stjórnarandstöðunnar hefur alltaf og allan tímann verið sú sama. Við teljum að það þurfi að fara yfir alla löggjöfina í ljósi dóms Hæstaréttar, ekki að gera það eins og gert er nú, að taka út einstök atriði, plástra, klína, klippa og klístra. Það er ekki sú aðferð sem þarf að beita þegar mál eru af þeirri stærð sem við fjöllum um núna.

Vegna orða sem hér hafa fallið vill forseti taka fram að hann er áhugamaður um skynsamlegt skipulag á störfum þingsins þannig að tími þingmanna nýtist sem best. Hann hefur heyrt gagnrýni á skipulag síðustu daga en vonast eftir góðu samstarfi við hv. þm. um framhald þessa máls þannig að umræðu og afgreiðslu þess megi ljúka sem fyrst.

Herra forseti. Frá því að 343. máli var vísað til nefndarinnar, laust fyrir jólahlé, hefur nefndin haldið allmarga fundi, fengið fjölmarga gesti á fund sinn og enn fremur fengið send skrifleg álit margra aðila. Það fer ekki á milli mála þegar stjórn fiskveiða er til umfjöllunar að þar eru álitamálin mörg og margar skoðanir uppi um hvert þeirra. Verður seint gengið svo frá breytingum að allir ljúki þar upp einum munni. Það tel ég mig geta fullyrt að þetta verður ekki í síðasta sinn sem gerðar verða breytingar á þessum lögum og eitthvað munu skoðanir verða skiptar áfram. Nokkuð langt er enn í land að finna upp hina fullkomnu löggjöf um stjórn fiskveiða. Mikil vinna var lögð í athugun á umræddu þingmáli og vandað til verksins svo sem kostur var. Brýna nauðsyn bar til þess að hraða málinu svo sem kostur er þar sem Hæstiréttur hafði með dómi sínum fellt brott hin almennu ákvæði fyrir veitingu leyfa í atvinnuskyni og ekki hefur verið hægt að afgreiða umsóknir um ný leyfi síðan. Hafa borist fjölmargar umsóknir til sjútvrn. sem eðlilegt er að fái afgreiðslu hið fyrsta. Hafa ber í huga að frv. er viðbrögð við dómi Hæstaréttar frá 3. desember sl. og því rétt að lagabreytingar umfram það sem þarf til að mæta dómnum verði í lágmarki. Meginviðfangsefni nefndarinnar var að sjálfsögðu að kynna sér dóm Hæstaréttar og fá álit færustu lögfræðinga á honum. Sérstaklega var athugað hvort dómurinn viki að 7. gr. laganna um stjórn fiskveiða en því hefur mjög verið haldið fram og þá að sjálf aflahlutdeildarúthlutunin færi í bága við umræddan dóm. Það var samdóma álit þeirra sérfræðinga sem nefndin kallaði á sinn fund að dómurinn tæki aðeins til 5. gr. laganna. Á það var bent að svo virtist sem málið hefði einungis verið höfðað til ógildingar á ákvörðun ráðuneytisins um að synja áfrýjanda um veiðileyfi en ekki til viðurkenningar á rétti áfrýjanda til að fá tilteknar veiðiheimildir í sinn hlut. Þessu til stuðnings er rétt að fram komi að áfrýjandi hafi hvergi í málatilbúnaði sínum fyrir Hæstarétti vísað til 7. gr. laganna og beinlínis afmarkað kröfu sína við 5. gr. Því var ekki lagt í dóm Hæstaréttar ágreiningsefni sem varðaði 7. gr. laganna. Almennt gildir um dómstóla að þeir úrskurða um ágreiningsefni sem fyrir þá er lagt en ekki annað. Ef ógilda á 7. gr. laganna verður beinlínis að tilgreina hana í dómnum. Þá hefði Hæstiréttur þurft að taka afstöðu til atvinnuréttinda þeirra sem fyrir eru og skýra stjórnarskrárvernd atvinnuréttindanna. Í þessu samhengi er rétt að undirstrika það sem fram kom í nefndinni, að dómstólar hafa aldrei vefengt að atvinnuréttindi njóti verndar. Það er afar þýðingarmikið að skýra stöðu atvinnuréttinda í sjávarútvegi, ekki síst þegar fram undan er endurskoðun laganna. Sjútvn. hefur farið þess á leit við Lagastofnun Háskóla Íslands að taka saman álitsgerð um það efni. Þess er vænst að hún verði tilbúin í næsta mánuði. Þess er farið á leit við Lagastofnunina að skýrð verði hver atvinnuréttindi útvegsmanna eru með hliðsjón af 1. mgr. 72. gr. og 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar. Enn fremur er óskað eftir því að stofnunin gefi álit sitt á því hvort aðrir sem starfa við sjávarútveg, t.d. sjómenn og fiskverkafólk, eigi stjórnarskrárvarinn atvinnurétt í greininni. Að öllu samanlögðu er það ótvíræð niðurstaða meiri hluta sjútvn. að dómur Hæstaréttar raski á engan hátt 7. gr. laganna né grundvelli hennar og því séu það nægjanleg viðbrögð að gera breytingar á 5. gr. eins og frv. ríkisstjórnarinnar kveður á um. Hvað varðar 7. gr. þá má þess vænta að fyrir Hæstarétt verði lagt að kveða upp úr um gildi hennar. Þá kemur í ljós afstaða réttarins. Skal engu um það spáð hvernig sá dómur muni falla enda er dómstóla að dæma en ekki stjórnmálamanna. Meiri hluti sjútvn. setti sér það markmið í upphafi að gera lágmarksbreytingar á gildandi lögum. Eftir viðræður við sérfræðinga sem komu á fund nefndarinnar lá fyrir að unnt væri að viðhalda sóknardagakerfi smábáta án viðamikilla breytinga, en um 320 bátar af um 800 smábátum hafa róið samkvæmt því. Var því horfið frá þeirri tillögu í frv. að fella allar veiðar smábáta inn í aflahlutdeildarkerfi og gefa þeim kost á að velja á milli þess að vera áfram í sóknardagakerfi eða fara í aflahlutdeildarkerfi. Núverandi aflamarkskerfi verður því áfram aðskilið frá krókakerfinu en það kerfi verður einfaldað og mun skiptast í tvö kerfi í stað þriggja áður. Veiðar samkvæmt krókakerfi munu áfram takmarkast við línu og handfæri og í því verða ekki heimilaðar netaveiðar. Núverandi fiskveiðistjórnun verður í öllum aðalatriðum óbreytt þótt bæði þorskaflahámarkið og dagakerfið í krókakerfinu taki nokkrum breytingum. Í þorksaflahámarkinu hefur verið heimilt að veiða án takmarkana aðrar tegundir en þorsk. Þetta verður afnumið að loknum aðlögunartíma og þá verða veiðar þorskaflabáta í ýsu, ufsa og steinbít takmarkaðar við tiltekinn afla sem byggður er á reynslu bátsins. Þar með verða leikreglur samræmdar við aflamarkskerfið en nokkurrar óánægju hefur gætt um mismunandi reglur að þessu leyti. Rétt er að taka fram að ekki er nauðsynlegt að gera þessa breytingu vegna dómsins. Verði þetta ákvæði óbreytt munu allir bátar minni en 6 brúttótonn, sem fá veiðileyfi hér eftir, geta skráð sig inn í þennan útgerðarflokk, útvegað sér lítils háttar kvóta í þorski og hafið veiðar á öðrum tegundum án nokkurra takmarkana. Það mun rýra rétt þeirra sem fyrir eru í þorskaflahámarkskerfinu en ganga á rétt núverandi aflamarksbáta. Óhjákvæmilegt þykir að reisa skorður við veiðum að þessu leyti. Veiðar samkvæmt sóknardögum verða takmarkaðar við tímabilið 1. apríl til 30. september ár hvert. Þær verða bundnar við handfæri. Fram til þessa hafa slíkar veiðar haft sóknarréttindi sem ekki hafa verið aðskilin veiðileyfinu. Því hefur eina leiðin til þess að hefja veiðar í þessum flokki útgerðar verið að kaupa sér bát sem þegar er í því kerfi. Sérfræðingar okkar meta það svo að í því fyrirkomulagi sé of mikil aðgangshindrun nýrra báta inn í sóknarkerfið að ekki standist dóm Hæstaréttar. Aðgangur inn í kerfið þarf að vera svipaður og í aflamarkskerfinu. Með öðrum orðum verða nýir aðilar að geta keypt sér réttindi líkt og í aflamarkskerfinu. Í brtt. meiri hlutans eru því sóknarréttindin skilgreind og gerð framseljanleg, þó með allnokkrum takmörkunum. Þannig verður óheimilt að framselja fleiri daga en svarar til veiðireynslu hvers báts undanfarin tvö ár. Það má búast við því að um allmarga báta gildi að þeir hafi rétt til að róa og nýta fleiri daga en þeir hafa heimild til að framselja. Álit sérfræðinga okkar er að Hæstiréttur sé með dómi sínum að opna fiskveiðikerfið fyrir nýjum bátum og að löggjafinn verði að bregðast við því. Þannig geti bátur valið í hvaða kerfi hann er skráður en uppfylla verður almenn skilyrði um stærð og veiðarfæri. Þó er talið heimilt að setja almennar reglur til takmörkunar á fjölgun skipa í flotanum. Þær reglur verða að ná yfir alla og þar verður gæta málefnalegra sjónarmiða, jafnræðisreglunnar og að ekki sé of langt gengið í að skerða atvinnuréttindi þeirra sem fyrir eru. Þannig væri t.d., í samræmi við dóm Hæstaréttar, heimilt að setja reglur um búnað og ásigkomulag skipa. Svo dæmi sé nefnt er talið að hægt sé að setja það skilyrði að skip sem fái veiðileyfi séu yngri en þriggja ára. Að sinni eru ekki tillögur sem miða að því að halda aftur af stærð fiskiskipaflotans. Ég leyni hins vegar ekki því sjónarmiði mínu að óhjákvæmilegt sé að stjórnvöld á hverjum tíma geti takmarkað stærð og afkastagetu flotans. Nauðsynlegt er að þau hafi úrræði til að grípa til slíkra aðgerða. Mikill fjölgun aflaheimildarlausra skipa leiðir einungis til vaxandi eftirspurnar og hækkandi verðs á aflamarki og aflahlutdeild. Ég tel ekki á það bætandi enda þeirrar skoðunar að verð á veiðiheimildum sé komið langt upp fyrir það sem eðlilegur rekstur getur borið og hafi einkennst af spákaupmennsku og óraunsæjum áætlunum. Það er mikið áhyggjuefni hversu bankakerfið virðist endalaust tilbúið að fjármagna kaup á bátum og veiðiheimildum langt upp fyrir það verð sem eðlilegt má teljast. Það er mikið athugunarefni hver þáttur bankanna hefur verið í því að spenna upp verðið á kvótanum og að hve miklu leyti sú þróun hefur þann tilgang einan að verja hagsmuni bankanna sem lánveitenda. Þessi þróun undafarinna ára á að mínu viti mestan þátt í því að skapa óróa um núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Ég vil nefna sem dæmi að verð á varanlegum kvóta í þorskaflahámarkskerfinu er um 450 kr. á kíló en sérfræðingar Byggðastofnunar telja ekki rekstrargrundvöll fyrir því að lána meira en 250--280 kr. á kíló og er þá meðtalið verð bátsins. Niðurstaða meiri hluta sjútvn. er að leggja til að lögin verði endurskoðuð á næstu tveimur árum og að sjútvrh. skipi nefnd á breiðum grundvelli til þeirra verka. Núgildandi lög eru að stofni til nokkuð gömul og á þeim hafa árlega verið gerðar verulegar breytingar. Er nauðsynlegt að skrifa nýjan lagatexta og gæta samræmis í einstökum ákvæðum laganna auk þess sem engin launung er á því að óánægju hefur gætt með ýmsar hliðarverkanir kerfisins. Þær tengjast einkum framsali veiðiheimilda. Þar hefur mest borið á umræðu um hagnað einstakra útvegsmanna við sölu á veiðiheimildum og afleita stöðu einstakra byggðarlaga við þær aðstæður að veiðiheimildir eru seldar burt. Er á það bent að fiskvinnslufólk og sjómenn geti staðið uppi atvinnulaust nánast fyrirvaralaust og að verðmæti eigna þess falli verulega. Þessi sjónarmið er óhjákvæmilegt að taka til athugunar við endurskoðun laganna. Meiri hluti nefndarinnar leggur hins vegar til að þegar verði teknar frá aflaheimildir sem ráðstafað verði til byggðarlaga í samráði við sveitarstjórnir sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. Ætlast er til að aflaheimildirnar verði notaðar til þess að stuðla að varanlegri lausn á vanda í atvinnumálum umræddra byggðarlaga. Gert er ráð fyrir að Byggðastofnun verði falið þetta verkefni og hefur stofnunin rúmar heimildir til að móta reglur um framkvæmdina. Með þessari ákvörðun undirstrika stjórnarflokkarnir þann ásetning sinn að gera íbúum í sjávarplássum landsbyggðarinnar kleift að nýta áfram þá auðlind sem er grundvöllur byggðarinnar þótt tímabundið geti blikur verið á lofti í einstökum byggðarlögum. Leikreglur þurfa að vera þannig að dugmiklir menn geti hafið atvinnurekstur og náð árangri og þannig geti atvinnulíf blómstrað á nýjan leik. Ég hika ekki við að segja að hér er um að ræða eina stærstu aðgerð í byggðamálum á kjörtímabilinu. Fleiri atriði þarfnast endurskoðunar og má þar nefna að samræma þarf samkeppnisskilyrði innan greinarinnar, sérstaklega hef ég í huga athugun á aðstöðu landvinnslunnar í samanburði við sjóvinnsluna, ekki síst þar sem fyrir liggur að útflutningsverðmæti frá landvinnslu er verulega hærra en frá sjóvinnslunni og getur munað um allt að 40%. Ég vil hins vegar leggja þunga áherslu á að endurskoðun laganna er ætlað að þróa gildandi fyrirkomulag sem hefur um margt reynst vel og nægir að nefna að sjávarútvegurinn hefur á undanförnum árum niðurskurðar í þorksveiðum eftir sem áður skilað miklum verðmætum í þjóðarbúið. Mér er til efs að nokkur önnur atvinnugrein hefði náð viðlíka árangri. Stöðugleiki er nauðsynlegur í þessari atvinnugrein enda þurfa stjórnendur fyrirtækja oft að taka ákvörðun til langs tíma. Þeir þurfa að geta treyst því að löggjafinn raski ekki forsendum ákvörðunar þeirra fyrirvaralaust. Nauðsynlegt er að þróa kerfið áfram en varast byltingarkenndar breytingar. Herra forseti. Ég vil þá víkja að nál. meiri hluta sjútvn. sem birt er á þskj. 656, en það er svohljóðandi: ,,Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ara Edwald, aðstoðarmann sjávarútvegsráðherra, og Kristján Skarphéðinsson og Árna Kolbeinsson frá sjávarútvegsráðuneyti, en Árni mætti einnig sem fulltrúi í sérfræðinganefnd sjávarútvegsráðherra. Þá komu á fund nefndarinnar Eiríkur Tómasson, Þorgeir Örlygsson og Baldur Guðlaugsson úr sérfræðinganefnd sjávarútvegsráðherra, Hólmgeir Jónsson og Sævar Gunnarsson frá Sjómannasambandi Íslands, Ágúst H. Elíasson, Arnar Sigurmundsson og Gunnar Tómasson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Björn Jónsson og Kristján Ragnarsson frá Landssambandi íslenskra útvegsmanna og Hinrik Greipsson frá Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Einnig komu á fund nefndarinnar Benedikt Valsson og Guðjón A. Kristjánsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Hilmar Baldursson, Yngvi Harðarson, Jón Árnason og Arnar Kristjánsson frá Landssambandi útgerðarmanna kvótalítilla skipa, Sturla Erlendsson, Jón Steinn Elíasson, Kristján Guðmundsson og Óskar Þór Karlsson frá Samtökum fiskvinnslu án útgerðar og Árni Múli Jónasson, Þórður Ásgeirsson, Snorri Pálmason og Guðmundur Kristmundsson frá Fiskistofu. Loks komu á fund nefndarinnar Örn Pálsson og Arthur Bogason frá Landssambandi smábátaeigenda, Sigurður Líndal prófessor, Magnús Jóhannesson og Halldór Þorgeirsson frá umhverfisráðuneyti, Helgi Laxdal frá Vélstjórafélagi Íslands Júlíus Magnússon, Bragi Sigurðsson, Þórður Ásgeirsson og Sigurður Kristjánsson frá svæðisfélaginu Kletti, Norðurlandi eystra, Friðrik Már Baldursson og Ásgeir Daníelsson frá Þjóðhagsstofnun og Guðmundur Malmquist og Bjarki Bragason frá Byggðastofnun. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá Þjóðhagsstofnun, Verslunarráði Íslands, Strandveiðifélaginu Króki, Vélstjórafélagi Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Sjómannasambandi Íslands, Vinnumálasambandinu, Samtökum fiskvinnslu án útgerðar, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Landssamtökum útgerðarmanna kvótalítilla skipa, Fjórðungssambandi Vestfirðinga, Hafrannsóknastofnun, ASÍ og Landssambandi smábátaeigenda. Í dómi Hæstaréttar 3. desember sl. í máli nr. 145/1998: Valdimar Jóhannesson gegn íslenska ríkinu var dæmd ógild sú ákvörðun sjávarútvegsráðuneytisins 10. desember 1996 að hafna umsókn Valdimars um almennt og sérstakt veiðileyfi. Kemur fram í forsendum dómsins að ákvæði 5. gr. laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, sé í andstöðu við jafnræðisreglu 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar og þau sjónarmið um jafnræði sem gæta þarf við takmörkun á atvinnufrelsi skv. 1. mgr. 75. gr. hennar að því leyti sem leyfi til veiða í fiskveiðilandhelgi Íslands séu til frambúðar bundin við skip sem haldið var til veiða á ákveðnum tíma. Í ljósi dóms þessa þótti nauðsynlegt að leggja til breytingar á lögum um stjórn fiskveiða og skipaði sjávarútvegsráðherra nefnd sérfræðinga sem skilaði til hans tillögum að breytingum. Í framhaldi af því lagði ríkisstjórnin fram frumvarp þetta. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með umfangsmiklum breytingum sem gerðar eru tillögur um í sérstöku þingskjali. Þær helstu eru eftirfarandi: 1. Meiri hlutinn leggur til að einungis verði heimilt að veita fiskiskipi eina gerð veiðileyfis, þ.e. veiðileyfi með almennu aflamarki, veiðileyfi með aflamarki sem úthlutað verði samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II (krókaaflamarki), veiðileyfi með sóknardögum eða leyfi með þorskaflahámarki, sem falla mun úr gildi að loknum aðlögunartíma 1. september 2000. 2. Meiri hlutinn leggur til að frá og með 1. september 2000 skuli bátar fá leyfi til handfæraveiða með dagatakmörkunum að nánari skilyrðum uppfylltum. Verða þeir sem þá leið velja að tilkynna Fiskistofu um það val sitt fyrir 1. mars 1999. Heimilt verði að flytja sóknardaga innan hvers fiskveiðiárs eða varanlega milli báta sem leyfi hafa til veiða í handfærakerfi með dagatakmörkunum. Þó verði óheimilt að flytja hlutfallslega fleiri sóknardaga frá báti umfram þá daga sem fluttir hafa verið til báts en nemur hlutfallslegri nýtingu bátsins á úthlutuðum sóknardögum á fiskveiðiárunum 1996/1997 og 1997/1998. Skuli í því sambandi miðað við meðaltal af sóknardaganýtingu fiskveiðiáranna. Verði sóknardagar fluttir frá báti skuli þeir sóknardagar sem báturinn hefur eftir flutninginn ekki vera fleiri en mismunur þess fjölda sóknardaga sem heimilt var að flytja frá bátnum og þeirra sóknardaga sem fluttir voru, að teknu tilliti til sóknardaga sem fluttir hafa verið til bátsins. Verði sóknardagar fluttir til stærri báts í brúttótonnum talið en sá sem sóknardagar verði fluttir af skuli skerða flutta sóknardaga í hlutfalli við stærðarmun bátanna og broti sleppt. Á sama hátt skuli skerða sóknardagafjölda báts sem er stækkaður. Þá skuli með sama hætti fjölga sóknardögum sem fluttir eru til minni báts. Í öllum tilvikum verði skylt að tilkynna Fiskistofu um flutning sóknardaganna. Þá leggur meiri hlutinn til að óheimilt verði að veita nýjum bátum sem eru 6 brúttótonn eða stærri leyfi til handfæraveiða með dagatakmörkunum. Einnig leggur meiri hlutinn til að óheimilt verði að stækka bát sem hefur leyfi til handfæraveiða með dagatakmörkunum þannig að hann verði 6 brúttótonn eða stærri. Meiri hlutinn leggur til að sameiginlegur þorskafli þessara báta verði á hverju fiskveiðiári sama hlutfall af 13,75% af heildarþorskafla hvers fiskveiðiárs og nam samanlagðri hlutdeild þessara báta í 21.000 lestum miðað við reiknað þorskaflahámark skv. 2. gr. laga nr. 83/1995, auk aflaheimilda sem úthlutað skal samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II. Leyfilegur fjöldi sóknardaga slíkra báta á hverju fiskveiðiári verði ákveðinn fyrir hvert fiskveiðiár með því að reikna meðalþorskafla á hvern leyfðan sóknardag næstliðins fiskveiðiárs og deila þeirri tölu í hámarksþorskafla þessara báta á fiskveiðiárinu. Skuli sóknardögum fækka eða fjölga um heila daga og broti sleppt. Þó leggur meiri hlutinn til að sóknardögum skuli aldrei fækka meira en 25% milli fiskveiðiára. Meiri hlutinn leggur til að á yfirstandandandi fiskveiðiári og því næsta verði þeim er þessa leið velja heimilt að stunda veiðar í 23 daga, án takmarkana á heildarafla. 3. Meiri hlutinn leggur til að heimilt verði að flytja aflamark milli skipa sem nú stunda veiðar með dagatakmörkunum án undangenginna viðskipta á Kvótaþingi. Þá leggur meiri hlutinn til að einungis verði heimilt að framselja aflamark báts sem er minni en 6 brl. eða brúttótonn til báts eða báta undir þeim stærðarmörkum. Ef bátur minni en 6 brl. eða brúttótonn verði stækkaður umfram þau mörk verði einungis heimilt að framselja þann hluta aflamarks bátsins sem leiddur verði af þeirri aflahlutdeild sem báturinn hafði fyrir stækkun til báta sem eru undir sömu stærðarmörkum. 4. Meiri hlutinn leggur til að þeir bátar sem stundað hafa veiðar með línu og handfærum með dagatakmörkunum eða þorskaflahámarki, aðrir en þeir sem velja fyrir 1. mars 1999 að fara inn í nýtt dagakerfi með framseljanlegum sóknardögum, skuli fá lengri aðlögun að aflamarkskerfi en frumvarpið gerir ráð fyrir. Þá verði sóknardagar þeirra fleiri en frumvarpið gerir ráð fyrir, þ.e. 32 fyrir báta sem stunda veiðar með línu og handfærum en 40 fyrir báta sem nota handfæri eingöngu.`` Gildir þessi dagafjöldi fyrir bæði fiskveiðiárin, það yfirstandandi og það næsta. ,,5. Meiri hlutinn leggur til að við reikning aflahlutdeildar hvers báts sem stundar veiðar með dagatakmörkunum verði skipt milli þeirra á grundvelli aflareynslu þannig að 80% ákvarðist á grundvelli fiskveiðiáranna 1996/1997 og 1997/1998 og 20% á grundvelli reiknaðs þorskaflahámarks skv. 2. gr. laga nr. 83/1995. Þó skuli enginn bátur fá minni aflahlutdeild en 500 kg, miðað við óslægðan fisk. 6. Meiri hlutinn leggur til að hlutur báta sem veiða með línu og handfærum eða handfærum eingöngu verður aukinn um 601 lest af þorski eða um liðlega 20% og skiptist þessi aflahlutdeild milli þeirra sem velja veiðar með krókaaflamarki og þeirra sem velja veiðar með handfærum með dagatakmörkunum. Verður hlutdeildinni skipt milli þeirra í samræmi við aflareynslu. 7. Meiri hlutinn leggur til að á fiskveiðiárunum 1999/2000 til og með 2005/2006 skuli úthluta tilteknu magni aflamarks til báta sem höfðu aflahlutdeild 1. desember 1998 og eru minni en 200 brúttótonn, enda hafi þeir landað þorski á fiskveiðiárunum 1996/1997 eða 1997/1998. Skuli úthlutun til einstakra báta miðast við heildaraflamark þeirra í þorskígildum talið. Skuli við útreikning miðað við aflahlutdeildarstöðu bátanna 1. desember 1998, úthlutað heildaraflamark fiskveiðiársins 1998/1999 og verðmætastuðla á því fiskveiðiári, þó þannig að enginn bátur fái meira en 100% aukningu á þorskaflahámarki og enginn hærri úthlutun en 10 lestir miðað við óslægðan fisk. Skuli heildaraflaheimildir einstakra skipa aldrei verða meiri en 450 þorskígildislestir eftir úthlutun. Meiri hlutinn leggur einnig til að óháð úthlutun samkvæmt framansögðu skuli úthlutað til aflamarksbáta minni en 6 brl. eða 6 brúttótonn, sem 1. september nk. hafa jafnháa eða hærri aflahlutdeild og 1. desember sl. og hafi landað þorskafla á fiskveiðiárunum 1996/1997 og 1997/1998, hækkun á aflahlutdeild þeirra um 15% í þorski. 8. Meiri hlutinn leggur til að á fiskveiðiárunum 1999/2000 til og með 2005/2006 hafi Byggðastofnun til ráðstöfunar aflaheimildir sem nemi 1.500 þorskígildislestum, miðað við óslægðan fisk, til að styðja byggðarlög sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarúvegi. Skuli þeim úthlutað í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir. Skuli umræddar aflaheimildir dragast frá leyfðum heildarafla af þeim tegundum er þar um ræðir. 9. Meiri hlutinn leggur til að sjávarútvegsráðherra skipi nefnd til að endurskoða lög um stjórn fiskveiða og skuli þeirri endurskoðun lokið fyrir lok fiskveiðiársins 2000/2001. Gerir meiri hlutinn ráð fyrir að nefndin verði skipuð á breiðum grunni.`` Undir þetta nefndarálit rita Kristinn H. Gunnarsson formaður, Árni R. Árnason, Vilhjálmur Egilsson, Einar Oddur Kristjánsson, Hjálmar Árnason, Guðmundur Hallvarðsson og Stefán Guðmundsson. Að lokum vil ég víkja að spurningu sem hv. 4. þm. Vestf. beindi til mín um hitt frv. sem við höfum haft til umfjöllunar undanfarnar vikur, svonefnt grásleppufrv. Ég get tekið að mér að bera boð milli hans og fulltrúa þingflokks hans í nefndinni. Frá því var greint í nefndinni og ákveðið að bíða með afgreiðslu þess máls um nokkurra vikna skeið, enda er það öðruvísi vaxið en þetta frv. og engin knýjandi þörf talin á að afgreiða það á næstu dögum. Verður það tekið til umræðu og umfjöllunar í nefndinni að nýju þegar þing kemur saman að loknu hléi og væntanlega afgreitt úr nefndinni fljótlega þar á eftir.

Herra forseti. Hv. þm. formaður sjútvn. fór ítarlega yfir brtt. sem aðallega lúta að málum smábáta í þessu frv. sem eðlilegt er, enda hefur mikill tími og orka farið í þann hluta málsins. Hins vegar fór fremur lítið fyrir umfjöllun meiri hlutans um grundvöll þessa máls sem er dómur Hæstaréttar og óhjákvæmileg áhrif dómsins á fiskveiðilöggjöfina. Þó sagði hv. þm. að mat meiri hlutans, grundvallað á áliti sérfræðinganefndar lögfróðra manna á vegum ráðuneytisins, ef ég hef tekið rétt eftir, væri að óhjákvæmilegt væri að túlka dóm Hæstaréttar þannig að hann fæli í sér fyrirmæli eða leiðsögn um að opna yrði kerfið fyrir nýjum aðilum, auðvelda þeim að koma inn. Þá er spurningin: Er einasta úrræðið sem stjórnarflokkarnir eða meiri hlutinn sáu í því sambandi, einu viðbrögðin við þeirri túlkun á dómnum, að gera öll réttindi í kerfinu sundurgreinanleg og framseljanleg? Það fela viðbrögðin í sér. Mun það ekki leiða til hins gagnstæða, þ.e. að verð hækki og þröskuldurinn þar af leiðandi? Munu viðbrögðin ekki snúast upp í andhverfu sína? Hvað segir hv. formaður sjútvn. um það? Leiðir það ekki til þess að aðgangur nýrra aðila verður erfiðari en ekki auðveldari? Menn eru í reynd efnislega að breyta hlutunum á þannig að það gengur þvert gegn meintri túlkun á dómi Hæstaréttar. Voru virkilega engar aðrar mögulegar leiðir ræddar innan meiri hlutans eða stjórnarflokkanna, til að opna nýjum aðilum aðgang að greininni?

Herra forseti. Samkvæmt þessum lögum er það svo að langstærstur hluti réttinda til veiða er í núverandi aflamarkskerfi eða þorskaflahámarkskerfi. Aðeins um 2.800 tonn af þorski af leyfðum heildarafla eru veidd með dagatakmörkunum. Öll önnur réttindi eru framseljanleg. Ég get því ekki fallist á að þó að réttindi sem tengjast um 1% af úthlutuðum þorskafla sé breytt í sundurgreinanleg og framseljanleg réttindi, þá leiði sú breyting ein til verulegra breytinga á verðlagi aflaheimilda. Ég er ósammála þeirri niðurstöðu þingmannsins. Hins vegar velti ég fyrir mér, ef þingmaðurinn er þeirrar skoðunar að framseljanleg og sundurgreinanleg veiðiréttindi leiði til hærra verðs, hvort hann sé á þeirri skoðun að breyta beri réttindunum í núverandi aflamarkskerfi frá því sem nú er í takmarkaðra form.

Herra forseti. Það er gömul íþrótt manna sem eiga erfitt um vik að svara því sem þeir eru spurðir að að snúa svari sínu upp í spurningu til baka. Við heyrðum alveg klassískt dæmi um það hér, eða heyrði hæstv. forseti svar við spurningu minni? Nei, hann heyrði það ekki en hann heyrði hv. formann sjútvn. nota mestallan tíma sinn í að reyna að búa út spurningu á mig í staðinn og ég get svarað henni og skal gera það í ræðu minni hér og fara létt með. Staðreyndin er sú að þótt smábátasjómennskan taki ekki til mjög stórs hluta aflamagnsins sem dreginn er á Íslandsmiðum og segja megi að í dagakerfinu sé bara 1% af aflanum vitum við að það er meira en 1% af sjómönnunum þar. Ég hygg að hv. formaður sjútvn. hafi þá þekkingu á íslenskum sjávarútvegi að hann viti að uppeldi nýrra sjómanna hefur mjög gjarnan farið fram þar, þ.e. að menn byrja þar að stunda sjómennsku sína, byrja sem hásetar á eða útgerðarmenn smárra skipa og þau stækka síðan ef vel gengur. Þess vegna er eðlilegt að horfa á smábátaútgerðina og bátaútgerðina sem skóla í þessu sambandi og sem uppeldisstöð fyrir væntanlega sjómenn. Það hefur löngum verið þannig og ég held það sé farsælt að það sé þannig. Ég er auðvitað ekki að tala um þann möguleika að auðvelda nýjum aðilum aðgengi að greininni bara í gegnum krókaveiðar eða smábáta sem stunda veiðar með dagatakmörkunum. Það mátti alveg hugsa sér að opna mögulegar leiðir gegnum t.d. einhvers konar reynsluveiðar eins og nú er verið að reyna í Noregi eða fyrirkomulag af því tagi sem er mögulegt í færeyska kerfinu að menn geta unnið sig inn í kerfið. Meiri hlutinn hefur bersýnilega ekki viljað skoða nein önnur möguleg viðbrögð við dómi Hæstaréttar en þau að nota hann sem rök, sem réttlætingu, sem afsökun fyrir því að reyra síðustu leifarnar af frjálsræði í þessu kerfi inn í sundurgreind, framseljanleg réttindi. Ég segi það hér, það er pólitísk ákvörðun sem á ekkert skylt við lögfræði eða möguleg önnur úrræði í þessum efnum.

Herra forseti. Það er mikil einföldun að halda því fram að verðmæti sóknarréttar séu að koma til eða munu koma til eingöngu eftir að þetta frv. verður að lögum ef svo fer. Það vita þeir sem fylgjast með í íslenskum sjávarútvegi að kaupendur að sóknardagabátum hafa greitt fyrir þá báta verð sem nemur ekki bara verði bátsins heldur líka verði veiðiheimildarinnar. Ég hef dæmi um bát sem keyptur var á 11 millj. kr. og þar af voru greiddar 9 millj. fyrir veiðileyfið sjálft eða aðganginn að sóknardagapottinum. Það er nákvæmlega þetta sem sérfræðingar okkar í nefndinni eða sem komu fyrir nefndina eiga við þegar þeir segja að þetta er of há hindrun nýrra manna inn í sóknardagakerfið að þeir þurfi að kaupa veiðileyfi svona háu verði. Því verði að skilgreina réttindin og skipta þeim upp í smærri einingar, rétt eins og gert er í aflamarkskerfinu og ég hef ekki heyrt hv. þm. mæla mjög mikið gegn aflamarkskerfinu hingað til. Ég vil líka rifja upp að hv. þm. sat í ríkisstjórn og var ráðherra árið 1990 þegar lögum var breytt þannig að framsal var tekið upp í þeirri mynd sem það þekkist í dag og það kemur mér á óvart ef hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ætlar að mæla gegn því en ég fagna því ef hann hefur skipt um skoðun á því máli.

Virðulegur forseti. Ég vil ræða þetta mál almennt síðar í umræðunni en það er eitt afmarkað atriði sem ég vildi koma að í andsvari og beina um leið spurningu til hv. formanns sjútvn. Það varðar brtt. meiri hlutans, sem er tölusett 8 í nál. en mun vera bráðabirgðaákvæði, b-liður, þar sem gert er ráð fyrir því að frá og með næsta fiskveiðiári og næstu fiskveiðiár þar á eftir hafi Byggðastofnun árlega til ráðstöfunar aflaheimildir sem nema 1.500 þorskígildislestum, miðað við óslægðan fisk, til að styðja byggðarlög sem lent hafa í vanda vegna samdráttar í sjávarútvegi. ,,Skal þeim úthlutað í samráði við viðkomandi sveitarstjórnir``, stendur hér í brtt. Ég tel út af fyrir sig að meðan núverandi aflamarkskerfi er í gangi sé alveg brýn nauðsyn að til staðar sé ákveðinn viðlagamöguleiki, ákveðinn pottur til að bregðast við neyðartilvikum og þau hafa komið upp og munu koma upp áframhaldandi meðan þetta kerfi er við lýði og kannski þrátt fyrir það. Ég fagna því út af fyrir sig að þessi tillaga er inn komin en ég vil spyrja hv. formann nefndarinnar að því, hvernig er þessi tala fundin, þessar 1.500 lestir í þorskígildum, hvernig er það skilgreint og hvernig nefndin lítur á möguleika til að bregðast við vanda sem upp kemur þegar á þessu fiskveiðiári. Ég beindi sérstöku erindi til nefndarinnar sl. föstudag vegna þess algera neyðarástands sem upp er komið í kjördæmi mínu, í Austurlandskjördæmi, á Breiðdalsvík þar sem fiskvinnsla er algerlega strand vegna breytinga sem orðið hafa í eignarhaldi og yfirráðum yfir aflahlutdeild fyrir nokkru. Ég vildi gjarnan að hv. formaður nefndarinnar greindi frá því hvort um slík tilvik hafi verið rætt, ég veit hann þekkir þetta einnig úr kjördæmi sínu og gæti skýrt það hér.

Herra forseti. Það var niðurstaða meiri hlutans þegar verið var að móta þessa tillögu að það kæmi til framkvæmda á næsta fiskveiðiári því það er fremur óhægt um vik að taka upp ný ákvæði af þessu tagi á miðju fiskveiðiári. Vilji hv. þm. hins vegar að breytingar verði á því má taka það til athugunar en ég get engu um það svarað. Þetta var niðurstaða okkar úr þessari vinnu á síðustu vikum. Það er alveg rétt að framsali veiðiheimilda fylgir sá ókostur að upp getur komið staða eins og gerist fyrir austan og hefur reyndar gerst áður á mörgum öðrum stöðum. Það er einmitt þess vegna sem fulltrúar stjórnarflokkanna vilja taka upp ákvæði af þessu tagi, til að geta brugðist við og lagt sitt af mörkum í því skyni að dugandi athafnamenn geti endurreist atvinnulíf á þeim stöðum þar sem svona fer.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir svarið og ég las það milli orða hans, ég leyfi mér að túlka þau svo, að nefndin kunni að hafa vilja til að ræða um möguleika milli umræðna, t.d. milli 2. og 3. umr., til að finna leiðir til að bregðast við neyðarástandi sem þegar er skollið á og getur borið við fyrr en varir á þessu yfirstandandi fiskveiðiári. Ég inni hv. formann nefndarinnar eftir því hvort hann sé ekki reiðubúinn til að skoða það sérstaklega, og ég spurði að því við hvað væri miðað þegar Byggðastofnun fær 1.500 þorskígildistonn. Ég fékk ekki skýrt svar við því. Ég geri mér auðvitað ljóst að margháttaður vandi tengist úthlutun af þessum toga en sá vandi er samt smáræði hjá þeirri neyð sem við blasir í sjávarplássum sem verða fyrir verstu agnúunum af gildandi kerfi með því að stoðum er gersamlega kippt undan lífsbjörg fólks. Ég undrast það í rauninni meðan þetta kerfi blasir við að ekki sé almennur stuðningur við það að slíkur neyðarpottur sé til ráðstöfunar í sambandi við slík tilvik. Ég mun a.m.k. styðja það atriði en það þýðir ekki um leið að maður sé að styðja þetta kerfi sem slíkt með því framsali sem því fylgir en það er staðreynd eins og er og meðan ekki eru fundnar leiðir og ekki er pólitískt afl til að breyta því með öðrum hætti verða menn að hafa þennan möguleika.

Herra forseti. Okkur er ljóst að þingmenn Austurlands hafa miklar áhyggjur af því ástandi sem upp er komið á Breiðdalsvík og hv. 1. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson utanrrh., hefur rætt þetta mál alveg sérstaklega við mig.

Herra forseti. Ég mæli fyrir minnihlutaáliti sjútvn. en þann minni hluta skipar ásamt mér hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Þetta álit liggur fyrir á þskj. 660. Herra forseti. Við erum að fjalla um 343. mál. Frv. þetta og brtt. við lög um stjórn fiskveiða eru viðbrögð ríkisstjórnar Íslands og meiri hluta sjútvn. við dómi Hæstaréttar frá 3. des. 1998 í máli Valdimars Jóhannessonar gegn íslenska ríkinu. Það er mat minni hluta nefndarinnar að viðbrögð ríkisstjórnarinnar og meiri hluta sjútvn. gangi í raun þvert á dóm Hæstaréttar. Pólitísk viðbrögð ríkisstjórnarinar og meiri hluta sjútvn. við dómi Hæstaréttar eru þau að leggja fram frv. og brtt. sem miða að því að vernda enn frekar en áður atvinnuréttindi þeirra sem fyrir eru í greininni með því að skilgreina öll veiðiréttindi niður í framseljanlegar einingar, kvóta eða sóknardaga. Það er mat minni hlutans að með því að skilgreina veiðiréttinn þannig sé Alþingi í raun að lýsa því yfir að veiðiréttur í auðlindinni sé ríkari nú hjá þeim sem fá honum úthlutað en verið hefur. Við hljótum að spyrja, herra forseti, var það vilji Hæstaréttar? Var það það sem menn í raun og veru lásu út úr dómi Hæstaréttar? Minni hlutinn óttast að með þessu sé verið að veikja ákvæði 1. gr. laga um stjórn fiskveiða um sameign þjóðarinnar á nytjastofnum á Íslandsmiðum, auk þess að bótaréttur þeirra sem fá úthlutað aflahlutdeild í auðlindinni verði ríkari komi til þess að stjórnvöld vilji víkja frá núverandi úthlutunarkerfi og taka upp nýjar aðferðir við stjórnun á auðlindanýtingu sjávar. Það er einnig mat minni hlutans að sú spenna sem verið hefur í lögunum um stjórn fiskveiða vegna þeirrar mótsagnar sem felst í sameignarákvæði 1. gr. laganna annars vegar og nánast fullkomnum eignarrétti á veiðiheimildum hins vegar muni aukast verði tillögur ríkisstjórnar og meiri hluta sjútvn. að lögum. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, herra forseti, að það er einmitt sú spenna sem hefur orsakað þá úlfúð, og þá óánægju og það ósætti sem hefur verið um lögin um stjórn fiskveiða. Það vekur mér undrun og fleirum að nú undir þessum kringumstæðum skuli gripið til aðgerða sem auka á þessa spennu frekar en hitt. Með þessum breytingum er því stigið skref áfram á þeirri leið að einkavæða auðlindir sjávar við Íslandsstrendur. Minni hlutinn telur að með þessum viðbrögðum sé gengið þvert á dóm Hæstaréttar og að meiri hluti Alþingis sé á miklum villigötum sem geti haft alvarlegar afleiðingar fyrir þróun íslensks samfélags. Í fyrirliggjandi frv. og brtt. felst að ríkisstjórnin og meiri hluti Alþingis hefur ákveðið að láta allar röksemdir Hæstaréttar í umræddum dómi frá 3. desember sl. sem vind um eyru þjóta að undanskildri þeirri sem kveður á um að 5. gr. núgildandi fiskveiðistjórnarlaga fái ekki staðist ákvæði stjórnarskrárinnar eins og hún stendur nú. Aðrar röksemdir Hæstaréttar eru álitnar hafa litla sem enga þýðingu; í besta falli óheppilegur misskilningur dómenda við Hæstarétt. Minni hlutinn fordæmir þessi vinnubrögð og viðbrögð meiri hlutans og telur að með þeim sé ríkisstjórnin og meiri hluti Alþingis að gefa Hæstarétti langt nef. Samandregin virðast viðbrögð ríkisstjórnarinnar og meiri hluta Alþingis vera þessi: 1. Öll veiðiréttindi, aflahlutdeild og sóknardagar, skulu skilgreind sem framseljanleg sérréttindi þeirra sem fyrir eru í kerfinu. Þessi niðurstaða er að okkar mati þveröfug við niðurstöðu Hæstaréttar þar sem grundvallaratriðin voru jafnræði og sameignarákvæði 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. 2. Allar endurnýjunar- og úreldingarreglur þarf að afnema nema í smábátakerfinu. Þar virðist það ekki að dómi sérfræðinga og meiri hluta sjútvn. stangast á við dóm Hæstaréttar að viðhalda endurnýjunar- og úreldingarreglum. En þar virðist vera í lagi, samkvæmt þessari sérstöku lögfræði, að viðhalda þessum reglum út þetta fiskveiðiár og það næsta. Herra forseti. Þessi niðurstaða er í besta falli afar sérkennileg en hlýtur líka að vera lögfræðilega hæpin því að ef hægt er að finna rök fyrir því að tilteknar reglur fari í bága við niðurstöðu Hæstaréttar þegar þær eiga við sum skip ætti það sama að eiga við um hin líka. Svo í þriðja lagi, herra forseti, þá virðast viðbrögð ríkisstjórnarinnar og meiri hlutans vera þau að setja þurfi upp tímabundna millifærslusjóði. Og menn geta farið yfir álit Hæstaréttar og velt því fyrir sér hvar fram komi krafa um slíkt. Annar þessara sjóða á að vera fyrir aflamarksbáta undir 200 brúttótonnum að stærð, án tillits til þess af hverju kvóti manna er sá sem hann er. Hinn á að vera til úthlutunar hjá Byggðastofnun. Alls er um að ræða verðmæti sem nema a.m.k. 3 milljörðum kr. sem þannig verður stýrt í tiltekna farvegi árlega næstu sjö árin. Minni hlutinn telur að engan veginn sé tryggt að jafnræðis verði gætt við þessar úthlutanir og minnir á álit sem áður hafa komið fram um ,,potta`` af þessu tagi sem í flestum tilfellum þykja ekki hafa náð þeim tilgangi sem að var stefnt. Herra forseti. Það er ástæða til þess að rifja það upp að í upphafi þessa kjörtímabils var komið á laggirnar Byggðastofnunarpotti númer eitt. Hann var einungis upp á fimm hundruð lestir og gekk í tvö ár. Þá þótti hann ekki brúklegur lengur. Nú er settur á nýr pottur, þrefalt stærri og sú réttlæting á tilurð þessa nýja Byggðastofnunarpotts sem fram kom í máli formanns nefndarinnar er ekki sannfærandi, herra forseti. Það er ekki boðlegt að ákvæði eins og þetta, sem gætu snúist um ákveðin grundvallaratriði, séu sett inn á þeim hraða sem það er gert á milli umræðna í þinginu. Menn eru að tala hér um umtalsvert magn sem úthlutað yrði af hálfu Byggðastofnunar fyrir umtalsverða peninga, milljarð, og menn telja að þetta þurfi ekki frekari ígrundunar við en þeirrar að þessu sé skellt inn í brtt. og síðan bara renni það hér í gegn. Við hljótum hins vegar að spyrja ýmissa spurninga. Og þeim spurningum fjölgar vegna þeirrar stöðu sem nú er að koma upp, verði þetta frv. og þessar brtt. að lögum. Verði frv. og brtt. að lögum þá er komin upp sú staða að menn geta fengið veiðileyfi, a.m.k. til að hengja upp á vegg heima hjá sér. En menn geta líka keypt sér skip. Og hvar eiga þeir aðilar að fá kvóta, hvar eiga þeir að fá veiðirétt? Það er alveg ljóst að sumir þeirra munu þurfa að kaupa sér hann. Munu aðrir fá úthlutað úr þessum potti Byggðastofnunar? Og hvernig tryggjum við að jafnræðis sé þá gætt? Ef þetta á að vera liður í svona byggðaverkefnum þar sem vinnslan kemur við sögu, hvernig getum við þá tryggt eðlilegar samkeppnisaðstæður? Og af því að það er ljóst að sums staðar eru menn að berjast í því að kaupa réttindi, hvernig getum við þá réttlætt það að einhverjir aðrir þurfi ekki að gera það? Snýst þetta ekki fyrst og fremst um það að allir hafi jafnan aðgang að veiðiréttinum, frekar en því að hér sé æ ofan í æ komið á úthlutunarkerfum og að þessu sinni geðþóttaúthlutunarkerfi til viðbótar? Herra forseti. Þetta er eitt þeirra atriða sem ég tel að þurfi að skoða mun betur en gert hefur verið. Ef menn hafa áhuga á því að koma hér upp kerfi sem við getum kallað byggðakvótakerfi þá er rétt að við skoðum það sem slíkt. Þá getum við velt því fyrir okkur hvort ekki sé eðlilegra að slíkum kvóta væri úthlutað heima fyrir. Af hverju á stjórn Byggðastofnunar að fara að úthluta veiðiheimildum? Og eftir hvaða reglum ætlar hún að gera það? Þó það komi fram í brtt. að það eigi að gerast í samráði við sveitarstjórnir þá er ekkert um það hvað á síðan frekar að leggja til grundvallar. Jú, ef menn hafa orðið fyrir áföllum vegna kerfisins. En ætli það séu ekki býsna margir sem telja sig hafa orðið fyrir slíkum áföllum? Og eru það þá bara áföll vegna kerfisins eða eru það áföll vegna samdráttar í afla? Eru það áföll af því að einhver seldi burtu skip og veiðiheimildir eða eru það áföll af því að reksturinn hefur gengið svo brösuglega? Eru það áföll vegna þess að brestir hafa orðið á mörkuðum erlendis? Eru það áföll vegna þess að ekki hefur verið haldið nógu vel á? Eru það áföll af því að menn fá ekki að gera það sem þeir vilja gera, eins og sveitarstjórnin í Breiðdalsvík sem vildi fá að ganga inn í kaupin en fékk ekki? Til þess að við sem horfum á þetta gerast núna og sjáum fram á það að þetta ákvæði verði borið undir atkvæði á Alþingi, getum skoðað þetta og tekið afstöðu til þess þá þarf að svara býsna mörgum spurningum sem ekki hefur verið svarað. Og það er ekki fullnægjandi, herra forseti, að formaður nefndarinnar komi í ræðustól og segi okkur hvað honum finnst, jafnvel þó hann sitji líka í stjórn Byggðastofnunar. Það er ekki fullnægjandi. Það uppfyllir ekki þær kröfur sem við eigum að gera þegar verið er að setja ákvæði inn í lögin um stjórn fiskveiða, ákvæði um að flytja til mikil verðmæti. Við vitum ekki einu sinni hvaða kröfur á síðan að gera til þeirra sem fá þetta. Hvaða kröfur verða það? Verða þeir að sýna sínu byggðarlagi sérstakan trúnað? Verða þeir að landa aflanum á markaði? Verður að vinna aflann heima fyrir? Herra forseti. Það væri hægt að standa hér daglangt og spyrja og velta vöngum. Það segir mér og býsna mörgum öðrum að þetta er einmitt ákvæði sem þarf að bíða og ef menn eru með hugmyndir um byggðakvóta þá skulum við skoða það í rólegheitum og við skulum gera þetta þannig að þetta verði ekki ákvæði sem kemur óorði á eitthvað sem heitir byggðastefna og landsbyggð, umfram það sem orðið er. Það sem ég er hrædd við, herra forseti, er að menn setji vanhugsað inn í lögin ákvæði sem bera það í sér að ákvarðanir á grundvelli þeirra, af því að þau eru svo óljós og illa unnin, geti orkað tvímælis og þá er verr af stað farið en heima setið. Gamli Byggðastofnunarpotturinn var með tiltölulega afmarkaðar reglur og þær voru ákvarðaðar hér og útfærðar nánar. En þær voru of afmarkaðar. Menn sögðu að þær væru of afmarkaðar. Þeim var ekki breytt heldur var potturinn lagður af. Þar sem sá pottur var lagður af hlýt ég líka að velta því fyrir mér af hverju þurfi þá aftur núna að taka upp nýjan pott, þrefalt stærri. Af hverju þarf að gera það núna? Það er alveg klárt að með þessum potti er verið að bregðast við þeim úthlutunarreglum sem eru í kerfinu. Af hverju er ekki frekar skoðað hvernig þessar úthlutunarreglur eru? Af hverju vilja menn fara inn í þetta skömmtunarfar sem hér er verið að leggja til? Herra forseti. Ég held að okkur væri nær að skoða úthlutunarkerfið, reyna að leita jafnræðis í gegnum úthlutunarkerfið, gefa athafnamönnum, gefa áhugasömum, gefa kraftmiklum einstaklingum og félögum í byggðunum kost á því að fá aflaheimildir í gegnum réttlátt úthlutunarkerfi frekar en að fara í farveg sem þennan. Ég endurtek það, herra forseti, að ég tel að ef menn vilja fara í byggðakvóta af einhverju tagi þá eigi að ræða það sérstaklega sem aðferð til úthlutunar, en menn eigi ekki að koma að málinu eins og hér er gert, snara inn lítt hugsuðu ákvæði á milli umræðna og sjá síðan til hvað gerist. Það gengur ekki að mínu mati, herra forseti. Við 1. umr. um viðbrögð ríkisstjórnarflokkanna við dómi Hæstaréttar kom strax fram það álit minni hluta sjútv. að þau frumvörp sem þá lágu fyrir svöruðu ekki dómi Hæstaréttar og væru því engan veginn fullnægjandi. Sú skoðun var þá þegar sett fram að taka bæri alla löggjöfina um stjórn fiskveiða til endurskoðunar enda til þess ærin rök að Alþingi freisti þess að setja réttlátari reglur en þær sem nú gilda um veiðiréttindi í lögsögunni og að þær breytingar þyrftu fyrst og fremst að lúta að reglum um úthlutun veiðiheimilda. Yfirferð yfir málið í hv. sjútvn. og með þeim aðilum sem treystu sér til að setja fram ígrundað álit á þeim stutta tíma sem nefndinni var skammtaður hefur enn styrkt það álit minni hlutans að það þurfi að fara yfir alla löggjöfina og skoða úthlutunarkerfið sérstaklega. Og það verður að segjast eins og er, herra forseti, að æfingar meiri hluta sjútv. juku heldur ekki beinlínis traust á þeim aðgerðum sem grípa á til. Með viðbrögðum ríkisstjórnar og meiri hluta nefndarinnar er að mati minni hlutans ekki verið að mæta efnislegri niðurstöðu Hæstaréttar heldur velja þeir að lesa dóminn þannig að einungis sé um tiltekin og takmörkuð viðbrögð að ræða, viðbrögð sem byggjast á pólitískum viðhorfum og þeim vilja ríkisstjórnarflokkanna að einkavæða að fullu auðlindir sjávar. Minni hlutinn bendir á að í forsendum dómsins undirstrikar Hæstiréttur ákvæði 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða þar sem kveðið er á um sameign þjóðarinnar á nytjastofnum á Íslandsmiðum. Flestir hafa metið það svo að þannig hafi Hæstiréttur í raun styrkt sameignarákvæðið. Sér þess stað í tillögum ríkisstjórnarinnar eða meiri hlutans? Ég spyr. Jafnframt vekur minni hlutinn athygli á þeirri staðreynd að með viðbrögðum sínum mæti meiri hlutinn hvorki því sem samkvæmt Hæstarétti, að sé lögð ,,fyrirfarandi tálmun við því, að drjúgur hluti landsmanna geti, að öðrum skilyrðum uppfylltum, notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi`` né hinu sem kemur í framhaldi þ.e. ,,sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru``. Herra forseti. Það breytir litlu um atvinnurétt manna frá því sem verið hefur þótt þeir megi kaupa sér skip og veiðileyfi upp á vegg. Skip og veiðileyfi hafa nefnilega alla tíð verið til sölu og eru enn. Þeir sem kaupa skip og veiðileyfi þurfa eftir sem áður að kaupa aðganginn að auðlindinni, aflamark eða sóknardaga, af þeim sem hafa fengið slíkan rétt afhentan á grundvelli skipaeignar á tilteknu tímabili. Ekki verður séð að efnisleg breyting verði að þessu leyti á högum þeirra sem vilja njóta atvinnuréttar í sjávarútvegi og eiga að geta gert það á grundvelli jafnræðis. Þau frumvörp sem fyrir liggja svara ekki hinni efnislegu niðurstöðu dómsins og er ekki boðlegt að halda því fram, til að slá ryki í augun á fólki, að fimm hæstaréttardómarar hafi allir í senn misskilið lögin um stjórn fiskveiða og þau lykilhugtök sem þar eru á ferðinni, veiðileyfi og veiðiheimildir. Í dóminum er talað þannig um veiðiheimildir að flestir viðurkenna að orðalagið gefi vísbendingu um hvers sé að vænta ef frekar verður látið á það reyna hvort lögin standast svo breytt. Sérstaklega varðandi 5. gr. og úreldingarreglur. Í lögfræðiálitum sem Landssamband smábátaeigenda og Samtök fiskvinnslu án útgerðar hafa aflað er á það bent að hvergi í dóminum sé minnst á úreldingu fiskiskipa, hvergi að löggjafanum sé óheimilt að grípa til þeirrar aðgerðar að takmarka stærð fiskiskipaflotans. Í dóminum segi einungis að ekki sé rétt að binda veiðileyfi við þau skip ein sem fengu veiðileyfi á tilteknum tíma. Því ætti, herra forseti, að endurskoða lögin í heild því að ljóst er að til að ákvæði stjórnarskrár séu virt, svo og 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, einkum í ljósi þess ákvæðis sem kveður á um sameign þjóðarinnar á fiskstofnum á Íslandsmiðum, herra forseti, þarf að endurskoða úthlutunarreglurnar. Annars verður óþolandi mismunun og óréttlæti áfram til staðar. Minni hlutinn leggur því til, herra forseti, hið sama og verið hefur hér allt frá þeirri utandagskrárumræðu sem efnt var til eftir að dómur réttarins féll, að Alþingi endurskoði lögin um stjórn fiskveiða í ljósi dóms Hæstaréttar og þeirra viðhorfa sem þar koma fram. Sett verði sólarlagsákvæði í gildandi lög sem taki mið af þeim tíma sem þingið þarf til að endurskoða lögin og ganga frá frv. til nýrra laga. Auk þess sem fram kemur í rökstuðningi Hæstaréttar í máli nr. 145/1998 verði eftirtalin atriði alþingismönnum leiðarljós: Í fyrsta lagi segir í 1. gr. gildandi laga um stjórn fiskveiða: að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar, að stuðlað verði að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og traustri atvinnu og byggð í landinu og að úthlutun veiðiheimilda myndi ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Og það er athyglisvert, herra forseti, og ástæða til þess að vekja athygli á því vegna þess hvernig þær hugmyndir sem hér er fjallað um eru settar eru fram af hálfu ríkisstjórnar og meiri hluta sjútvn. Þetta eru þau ákvæði sem eru í gildandi grein laga um stjórn fiskveiða. Það sem í öðru lagi á að vera alþingismönnum leiðarljós við endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða, er það sem Hæstiréttur segir og nú vitna ég beint í dóminn: ,,Með þessu lagaákvæði er lögð fyrirfarandi tálmun við því, að drjúgur hluti landsmanna geti, að öðrum skilyrðum uppfylltum, notið sama atvinnuréttar í sjávarútvegi eða sambærilegrar hlutdeildar í þeirri sameign, sem nytjastofnar á Íslandsmiðum eru.`` Í ljósi þessa þarf nýtt úthlutunarkerfi veiðiheimilda sem stenst jafnræðisreglu og jafnar aðgengi þeirra sem eru í útgerð eða vilja hasla sér völl að þeim veiðiheimildum sem í boði eru. Í dómi Hæstaréttar er rætt um sambærilega hlutdeild í sameigininni og því verður að mæta með auðlindagjaldi sem getur myndast við uppboð veiðiheimilda eða veiðileyfagjaldi sem lagt yrði á með öðrum hætti. Og í þriðja lagi, herra forseti, ættu þær alþjóðlegu samþykktir sem Ísland hefur skuldbundið sig til að framfylgja og varða auðlindanýtingu og sjálfbæra þróun að vera alþingismönnum leiðarljós. Hér vísa ég til Ríó-yfirlýsingarinnar en einnig loftslagssamningsins og Kyoto-bókunarinnar, en losun koltvíoxíðs vegna eldneytisnotkunar fiskiskipa var á árinu 1997 33% af heildarlosun okkar. Hömlulaus stækkun flotans samræmist því greinilega illa því markmiði að stemma stigu við auknum útblæstri gróðurhúsalofttegunda, einkanlega í ljósi þeirra markmiða sem Kyoto-bókunin leggur okkur á herðar, að hafa náð árið 2008. Herra forseti. Ég hef lokið því að fara yfir nál. en undir það skrifar ásamt mér Lúðvík Bergvinsson. Guðný Guðbjörnsdóttir hefur setið fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk áliti þessu. Svavar Gestsson hefur einnig setið fundi nefndarinnar. Hann er hér staddur og mun gera nánari grein fyrir viðhorfum sínum. Herra forseti. Ég lét þess getið þegar ég kom upp í dag til að fjalla um störf þingsins að ekki hefði gefist tóm til þess í nefndinni, vegna þess hraða sem verið hefur á vinnunni, að fara yfir þau álit sem nefndinni hafa verið send. Þess hefði þó sannarlega verið þörf vegna þess að þar koma fram ýmis atriði sem hefðu getað verið gott veganesti. Sumir komu á fund nefndarinnar og fylgdu máli sínu úr hlaði, aðrir gerðu það ekki. Ég vil nefna, herra forseti, nokkur þeirra atriða sem fram hafa komið frá umsagnaraðilum sem sendu inn erindi. Ég vil byrja á því að vísa til þess sem fram kemur í umsögn Vélstjórafélags Íslands. Það tekur undir þá breytingu sem frv. gerir ráð fyrir varðandi krókabátana. Nú er auðvitað spurning hvort það gengur eftir miðað við þær brtt. sem hér eru. Það sem máli skiptir er að Vélstjórafélagið er með fyrirvara við að heildarhlutur smábátanna verði aukinn frá því sem nú er. Rauði þráðurinn, herra forseti, í umsögnum þeirra sjómannafélaga sem komið hafa að er sá að hlutur sjómanna á aflamarksskipum verði að þessu sinni varinn en ekki á hann gengið vegna breytinga í smábátakerfinu eins og áður. Sjómannasamband Íslands telur að frumvarpið hafi ekkert með dóminn að gera og að ekki sé tekið á þeim efnisatriðum sem dómurinn fjallar um. Sjómannasambandið bendir á að úthluta megi veiðiheimildum að nýju eftir ákveðnum reglum til þeirra skipa sem hafa verið að veiða síðustu ár. Jafnframt mætti setja inn í lögin að endurúthlutun fari fram, t.d. á fimm ára fresti. Stjórn Sjómannasambandsins varar við því að réttur smábátasjómanna verði enn aukinn á kostnað umbjóðenda sambandsins. Þetta, herra forseti, er eitt af því sem hefði mátt skoða nánar, þ.e. ábendingar um nýjar reglur við úthlutun veiðiheimilda. Menn eru í raun að biðja um aðra hugmyndafræði en þá sem unnið hefur verið eftir, að menn fái veiðiheimildum úthlutað, eins og Hæstiréttur orðar það, gagnvart veiðileyfunum sem rekja rétt sinn til skipaeignar á tilteknum tíma. Mönnum hefur fundist það óréttlátt vegna þess að þá hefur ekki skipt máli hvort menn nýta þennan rétt eða ekki. Ég hygg að samandregið megi segja að gagnrýnendur vilji sjá reglur sem miða úthlutun við að menn veiði upp í kvóta sinn, hvernig svo sem hann er fenginn, hvort sem hann er keyptur eða honum úthlutað ókeypis. Menn vilja ekki horfa upp á það að hægt sé að braska, hægt sé að versla með úthlutun veiðiheimilda ef menn ætli sér ekki að nýta þær. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands rifjar upp ábendingar sínar við setningu laga nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, um ósamræmi í frv. sem segja að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign þjóðarinnar á sama tíma og einstakir handhafar veiðiréttar hafi umtalsverðar tekjur af sölu á óveiddum fiski. Stjórn Farmanna- og fiskimannasambandsins vitnar til nýsamþykktrar ályktunar um ,,að með einhliða rétti útgerða til veiðileyfis og aflakvóta væri gengið á atvinnurétt sjómanna og fólks í sjávarbyggðum um allt land sem atvinnu hefði af fiskvinnslu.`` Sambandsstjórnin skorar á ríkisstjórn og Alþingi að endurskoða algerlega lögin um stjórn fiskveiða. Farmanna- og fiskimannasambandið vísar í annað sem Hafrannsóknarstofnun gerir eðlilega líka að umtalsefni, en það eru vannýttir fiskstofnar. Spurningin er auðvitað hvort hægt sé eða vilji til að takmarka sókn í þá stofna sem ekki hafi ekki tekist að veiða. Farmanna- og fiskimannasambandið minnir á vannýtta fiskstofna og telur, eins og segir í texta þeirra, ,,að eigi verði þessum fiskstofnum hætta búin þó jafnræði og frjáls veiðiréttur gildi með veiðileyfi og fiskveiðar í þessum fisktegundum``. Hér eru þeir að tala um, herra forseti: ýsu, skarkola, ufsa, steinbít, Íslandssíld, loðnu, humar og úthafsrækju. Dæmi svo hver fyrir sig um hvort óhætt sé að hleypa ótölulegum fjölda nýkeyptra skipa með ný veiðileyfi í þessa stofna. Fundur sambandsstjórnar Farmanna- og fiskimannasambandsins lýsir yfir vanþóknun á framkomnu frv. og segir að það sé klætt í felubúning til þess ætlaðan að koma í kring breytingum á lögum um veiðar smábáta. Þeir eru síðan með tilteknar ábendingar um breytingar við lögin sem varða upplýsingasöfnun Fiskistofu, sem ég sé ekki í tillögum meiri hlutans. Hins vegar er augljóst, herra forseti, af þessu áliti að Farmanna- og fiskimannasambandið telur ekki að frv. eða þær tillögur sem hér liggja fyrir séu til að svara dómi Hæstaréttar heldur, eins og hér segir: ,,klætt í felubúning til þess ætlaðan að koma í kring breytingum á lögum um veiðar smábáta``. Alþýðusamband Íslands lætir sig málið varða og telur að meginatriði dóms Hæstaréttar hafi verið reglur um úthlutun leyfa til veiða í atvinnuskyni, að þær hafi falið í sér brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Ranglætið er fólgið í því að aðrir aðilar en þeir sem áttu skip þegar kvótakerfið var tekið upp skuli ekki eiga kost á að fá úthlutað veiðiheimildum. ASÍ telur að frv. þetta gangi ekki að neinu leyti gegn því ástandi að útvalinn hópur útgerðarmanna haldi áfram að hafa einkarétt á nýtingu sameignar þjóðarinnar. Alþýðusambandið bendir á leiðir til að mæta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar, að úthluta fiskveiðiheimildum að nýju til þeirra skipa sem hafi verið að veiðum síðustu árin. Þá mætti úthluta viðbótarheimildum á annan hátt, segir Alþýðusambandið, t.d. dæmis með sölu eða uppboðsformi svo nýjum aðilum sé kleift að komast inn í greinina á jafnréttisgrundvelli. Þá telur Alþýðusambandið einnig hugmynd að setja ákvæði inn í lögin um að endurúthlutun að hluta eða fullu færi fram með reglulegu millibili, t.d. á fimm ára fresti. Hér er enn á ný, herra forseti, tilraun til þess að finna leiðir til að mæta óánægju með það ástand að menn skuli fá úthlutað veiðirétti sem þeir nýta ekki en geta selt öðrum. Landssamband smábátaeigenda sendi inn tvær umsagnir, herra forseti. Fyrst kom frá þeim umsögn sem að var mati minni hluta nefndarinnar mjög sérkennileg vegna þess að þar var landssambandið að fjalla um samkomulag sem þeir höfðu gert við hæstv. sjútvrh. um mál sín eða umbjóðenda sinna. Út frá því, herra forseti, má a.m.k. segja að stór hluti þeirra brtt. sem liggja fyrir hafa lítið sem ekkert með dóm Hæstaréttar að gera, einfaldlega vegna þess að viðræður voru komnar í gang og samkomulag lá fyrir um tilteknar breytingar á smábátahluta laganna um stjórn fiskveiða á milli landssambandsins og sjútvrh. Rétt er að það komi fram að þetta samkomulag hefur aldrei verið kynnt í sjútvn. Enn vitum við fulltrúar minni hlutans ekkert hvað stendur í þessu samkomulagi en við höfum leitt líkur að því hvað það sé vegna þeirrar umsagnar sem við fengum frá landssambandinu og orða sem hafa verið látin falla. Það er afskaplega sérkennilegt að vera í þessari stöðu en svona er þetta. Seinni umsögn landssambandsins fjallaði einmitt um það þegar tillögur meiri hluta nefndarinnar voru komnar fram að það samkomulag sem þeir höfðu gert við hæstv. sjútvrh. væri sýnu betra fyrir umbjóðendur þeirra. Menn geta rétt ímyndað sér hvernig það er að vera í nefnd sem er að fjalla um málið og hafa þessar upplýsingar en vita ekkert um hvað samkomulagið snýst. Þetta hlýtur að vera að hluta til af tímaskorti, herra forseti, þar sem ekki var hægt að greina nefndinni frá þessu samkomulagi en það hefði vissulega þurft að gerast vegna þess að það hefur a.m.k. átt dálítinn þátt í bæði þeim vendingum sem málið hefur tekið og þeirri umfjöllun sem það hefur fengið. Landssamband útgerðarmanna kvótalítilla skipa bendir einnig á að Hæstiréttur fjalli ekki eingöngu um hið almenna veiðileyfi heldur einnig og ekki síður um veiðiheimildir og telur hverjum manni ljóst að hið almenna veiðileyfi veiti engan aðgang að auðlindinni. Þeir telja að verð skipa muni falla eins og gerðist við afnám línutvöföldunar og að verð á aflaheimildum og hlutdeild muni hækka. Jafnframt spyrja þeir ef kvótaeigendum einum á að vera kleift að stunda veiðar við Ísland, eins og þar stendur: ,,Er þá víst að áhugi þeirra snúi að því að sjá landvinnslunni fyrir hráefni?`` Þeir fullyrða að strandveiðiflotinn hafi staðið fyrir jafnari hráefnisöflun fyrir landvinnsluna. Þeir telja að engum manni detti í hug í fullri alvöru að einhver geti stundað utankvótaveiðar eingöngu enda komi 2. mgr. 3. gr. laga nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, í veg fyrir slíkt. En þar segir, herra forseti: ,,Óheimilt er að hefja veiðiferð skips sem leyfi hefur til veiða í atvinnuskyni nema skipið hafi aflaheimildir sem telja má líklegt að dugi fyrir afla í ferðinni með hliðsjón af þeim veiðarfærum sem notuð eru.`` Og þeir halda hér áfram: ,,Getur Alþingi sett skorður við veiðum þar sem heildarafli sem Hafró mælir með næst ekki? Og það þess heldur að aðgangur sé takmarkaður við tiltekin skip en með því að útiloka önnur?`` Þá bendir Landssamband útgerðarmanna kvótalítilla skipa á jöfunarsjóðinn sem tæki sem mætti nota til annarra hluta en verið hefur og segjast hafa um það ákveðnar skoðanir sem tengjast landvinnslunni á landsbyggðinni en það munu m.a. vera hugmyndir um afla sem veiddur er samkvæmt úthlutun úr úr jöfnunarsjóði, þ.e. að þær veiðiheimildir verði óframseljanlegar og öllum afla landað á markað til að gera vinnslunni kleift að komast í það hráefni. Þeir telja frv. þetta og þau lög sem samþykkt verða á grundvelli þess muni koma kvótaeigendum einum til góða. Landssamband ísl. útvegsmanna sendi umsögn sína einnig og lýsti áhyggjum af því ef skipum án veiðiheimilda fjölgaði og bentu á að kolmunnaskip í eigu útlendinga en skráð á Íslendinga ættu greiða leið inn í landið til veiða í þeim stofni. Fleiri hafa nefnt þennan ótta við að þessi opnun á skipafjölda í landhelginni gæti haft í för með sér að einhverjum erlendum aðilum þætti akkur í því að koma með skip inn í landhelgina, munstra þau á einhvern Íslending sem væri tilbúinn til leiksins og hefja síðan veiðar. Menn geta velt því fyrir sér hvort þetta á að vera mikið áhyggjuefni en ég hef orðið þess vör í umfjöllun fólks að menn telja ástæðu til að hafa áhyggjur af þessu af tveimur ástæðum. Annars vegar þeirri að auðvitað eigi ekki að vera til bakdyr inn í lögsöguna til að hefja veiðar á vannýttum stofnum eða stofnum sem aðrir hafa ekki nýtt og hins vegar sé þetta afskaplega slæmt þegar menn horfa til útblásturs eða mengunarreglna, horfa til loftslagssamningsins og þeirra skuldbindinga sem við þurfum að horfa til. Vinnumálasamband samvinnufélaganna telur að ekki muni ætlast til þess að frv. verði metið sem almenn og langvarandi heildarúrræði í fiskveiðistjórnarmálum þjóðarinnar. Það sé greinilega bein viðbrögð við hæstaréttardómi og tekið saman undir ströngum tímatakmörkum og hljómar þetta í góðum takti við það sem aðrir hafa verið að segja. Samtök fiskvinnslu án útgerðar sendu einnig umsögn sína til nefndarinnar. Þeir telja að forustumenn ríkisstjórnarinnar ásamt sjútvrh. hafi með yfirlýsingum sínum um dóminn og hlutverk Hæstaréttar berskjaldað pólitíska andstöðu við dómsniðurstöðuna og telja þau alvarlega ámælisverð. Frv. og grg. þess séu þessu sama marki brennd. Stjórn Samtaka fiskvinnslu án útgerðar mótmælir harðlega framangreindum túlkunum á niðurstöðum dómsins. Að mati lögfræðinga þeirra kemur dómurinn ekki í veg fyrir að stjórnvöld geti með almennum, lögbundnum ákvæðum komið fram þeim markmiðum sem lúta að því að viðhalda jafnvægi milli afkastagetu fiskiskipaflotans og afrakstursgetu fiskstofna. Samtök fiskvinnslu án útgerðar telja að í frv. birtist það pólitíska markmið að allir skuli í kvóta og þeir lýsa harðri gagnrýni á þessar lagabreytingar. Verslunarráðið telur að í lagafrv. felist lágmarksviðbrögð við dómi Hæstaréttar. Almennt sé fylgi við aflamarkskerfið innan raða Verslunarráðsins enda skapi það mesta hagkvæmni af þeim stjórnkerfum sem rannsökuð hafi verið. Hitt sé óumdeilt að svo lengi sem takmarka þurfi aðgang að tiltekinni auðlind verði nýtingarrétturinn að verðmæti í viðskiptum, sama hvaða aðferð sé notuð til takmörkunar. Þjóðhagsstofnun sendi einnig inn umsögn þar sem það álit þeirra kom fram að aflamarkskerfið henti best til að stjórna veiðunum. Síðan vísa þeir á einstakar greinar frv. sem þeir telja að leiði til aukins hagræðis í fiskveiðum og m.a. leggjast þeir gegn því ákvæði frv. að búa til lokaðan smábátapott og benda á að mikilvægt sé fyrir athafnalíf einstakra byggðarlaga að val á skipakosti til að veiða þær aflaheimildir sem útgerðarmenn í byggðarlaginu ráða yfir ákvarðist af hagkvæmni og takmarkist sem minnst af sérreglum. Umsögn Þjóðhagsstofnunar laut eðlilega fyrst og fremst að því hvort frv., eins og það lá fyrir þá, væri til þess að auka hagkvæmni í veiðunum og virtist þeim svo vera. Þeir eru hins vegar ekki að taka afstöðu til viðbragða við dómi Hæstaréttar. Hafrannsóknarstofnun heldur sig sömuleiðis við fagsvið sitt og sendir umsögn bæði varðandi það mál sem við erum nú að fjalla um og eins varðandi grásleppuna sérstaklega og hirði ég ekki um að fjalla um það frekar. En þeir vekja athygli á þeirri rökstuddu skoðun að tilhneiging til brottkasts verðminni afla sé meiri meðal kvótalítilla skipa en þeirra sem rúmar aflaheimildir hafa. Almennt telur stofnunin þó að frv. ætti ekki að ógna þeim fisktegundum sem heyra undir aflamarkskerfið þó að sóknin kunni að verða óhagkvæmari. Stofnunin telur upp svokallaðar utankvótategundir sem yrði hægt að sækja óheft í samkvæmt frv. og vísar jafnframt í árlega skýrslu stofnunarinnar um ástand og horfur þar sem fram kemur að ástand þessara stofna allra er ekki vel þekkt þó svo virðist að enginn þeirra sé það stór að hann þoli að marki meiri sókn en verið hefur. Ástæða er til þess, herra forseti, að við geymum þessi orð í minni okkar eða huga þegar við erum að breyta lögunum um stjórn fiskveiða í þá veru að hér geti kvótalausum skipum fjölgað að miklum mun. Fjórðungssamband Vestfirðinga skorar á stjórnvöld að fara sér hægt og ígrunda vel allar leiðir áður en lagabreyting er gerð. Strandveiðifélagið Krókur á Barðaströnd krefst þess að komi til kvótasetningar verði aflareynsla látin ráða aflaúthlutun eins og áður hefur verið gert og hver bátur fái þriggja ára veiðireynslu í utankvótategundum áður en að úthlutun þeirra kemur. Smábátafélagið Klettur mætti á fund nefndarinnar til að tala máli aflamarksbátanna og lögðu þeir fram gögn máli sínu til stuðnings þar sem fram kemur að langur vegur er frá því að skerðing sú sem smábátar á aflamarki urðu fyrir hafi verið bætt. Og þeim sýnist af frv. að enn eigi að skerða hlut þeirra. Það hefur komið fram síðan, herra forseti, ef ég hef lesið umsagnirnar rétt, að hluti af því samkomulagi sem hæstv. sjútvrh. var búinn að gera við Landssamband smábátaeigenda gekk út að bæta þessa skerðingu, og ef ég skil rétt það sem sagt hefur verið, þá muni meiri hluti sjútvn. hafa fallist á að taka hluta af þeirri bót sem búið var að semja um og setja inn í brtt. sínar, en einungis hluta. Væri fróðlegt að heyra frekar af samkomulaginu. Það kom fram í gögnum sem fulltrúar Smábátafélagsins Kletts lögðu fram að bátur sem var með kvóta upp á rúmlega 23 þorskígildislestir, aðallega þorsk sem var 80% veiðireynslu áranna 1988 og 1989, sem voru tvö bestu ár af þremur, fær nú úthlutað rúmlega 13 þorskígildistonnum. Þarna er gríðarlegur munur á. Neðst fór þessi bátur í rúm tíu tonn fiskveiðiárið 1992 og 1993. Ekkert hefur verið selt af þessum báti og hann fékk hlutdeild í 40% þegar línutvöföldunin var afnumin. Hann hefur hins vegar orðið fyrir skerðingum, bæði þegar krókabátunum var úthlutuð hlutdeild upp á 13,75% af heildaraflanum og einnig þegar þorskaflahámarksbátarnir hafa verið að bæta við sig í öðrum tegundum með þeim afleiðingum að aðrir hafa þá verið skertir. Sú skerðing sem þessi bátur og aðrir sambærilegir aflamarksbátar hafa orðið fyrir þýðir að þótt heildaraflinn væri nú orðinn sá sami og var þegar hann var upphaflega kvótasettur með rúmlega 23 þorskígildistonnum nær hann aðeins 16 tonnum núna. Munurinn er nánast þriðjungur. Jöfnun úr jöfnunarpotti hefur alla tíð síðan miðast við stöðu mála 1991 þegar þessir bátar höfðu verið skertir svo stórlega sem þessi saga staðfestir í rauninni. Ástæða er til að þetta komi fram vegna stöðu málsins og vegna þess að þessir aðilar fluttu mál sitt mjög einarðlega á fundi nefndarinnar og skildu eftir mikil gögn. Umhvrn. sendi inn umsögn eða lagði fram minnisblað þar sem farið er yfir losun gróðurhúsalofttegunda frá fiskiskipaflotanum. Það var kallað eftir þessum upplýsingum vegna ótta sem menn hafa af stórfelldri stækkun fiskiskipaflotans. Þar kom fram, eins og gerð var grein fyrir í minnihlutaáliti sjútvn., að heildarlosun koltvíoxíðs vegna eldsneytisnotkunar fiskiskipa var árið 1997 33% af heildarlosun koltvíoxíðs og hafði þá á nokkrum árum aukist um 24%. Aukin vinnsla úti á sjó er talin hafa verið til mikillar aukningar á þessu tímabili á sama tíma og aflamarkskerfið hefur hins vegar stuðlað að samdrætti. Þessa hluti þurfa menn því að fara að skoða svolítið öðruvísi en verið hefur vegna þess að þeir arðsemisútreikningar sem menn hafa verið tilbúnir til þess að líta til þegar metið hefur verið hvort borgaði sig frekar að fara í landvinnslu eða sjóvinnslu, hljóta óhjákvæmilega að skekkjast þegar útblástur gróðurhúsalofttegunda fer að spila inn. En eins og menn þekkja af þeirri umræðu þá er allt eins víst að úr möguleikum til mengunar verði gerðir framseljanlegir kvótar á milli landa, a.m.k. til að byrja með, og það er ljóst að þær þjóðir sem hafa verið að velta þessum málum fyrir sér og reyna fyrir sér með önnur úrræði en bein stjórnvaldsfyrirmæli, hafa beitt þeirri aðferð að láta menn borga eða umbuna þeim eftir því hvernig þeir standa að sínum mengunarmálum. Ég er handviss um að þetta sé atriði sem við eigum eftir að þurfa að skoða á alveg nýjan hátt á næstu árum og menn þurfa að hafa í huga bæði við afgreiðslu þessa frv. og annarra. Skipstjóra- og stýrimannafélagið Bylgjan á Ísafirði leggur áherslu á að ekki verði lengur gengið á atvinnurétt sinna sjómanna með millifærslum á milli aflakerfa og eru þeir þá að tala fyrir hönd þeirra rúmlega 500 sjómanna sem eru á aflamarksskipum sem gerð eru út frá Vestfjörðum. Smábátafélagið Farsæll í Vestmannaeyjum mótmælti því að netaveiðar yrðu almennt leyfðar á smábátum. Útvegsmannafélag Suðurnesja fjallaði um það að ekki yrði tekið meira af aflaheimildum aflamarksskipa til að auka enn við hlut smábáta, eins og ítrekað hafi verið gert á undanförnum árum. Síðan, eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson vék að áðan, sendi hann erindi til nefndarinnar. Við það var heft erindi sem hafði borist frá forustu á Breiðdalsvík vegna þeirra atburða sem þar eru að gerast. Þar er fyrirtæki úr öðrum landshluta að kaupa stóran hlut í fyrirtæki sem hefur haldið uppi meginatvinnu þar á staðnum. Um það mál hef ég þegar fjallað, hef þegar komið að því lítillega a.m.k. En það er ástæða til þess að menn skoði svolítið hvernig forsvarsmenn þess sveitarfélags vilja beita sér í málinu. Ég met það svo að þeir vilji fyrst og fremst fá aðgang að veiðiheimildum, þeir séu ekki að biðja um ölmusu af neinu tagi en vilji komast inn í eðlilega úthlutun veiðiheimilda. Þeir eru að búa sig undir stofnun félags til þess, enda hefur komið fram áður að þeir voru tilbúnir til að ganga inn í þau kaup sem fram fóru. Ég hef margsagt það í umæðum um stjórn fiskveiða þegar verið er að breyta lögum, herra forseti, að vart sé hægt að fara í kommusetningu í þessari löggjöf öðruvísi en svo að menn séu að hreyfa til tugmilljónir, jafnvel milljarða, og þess vegna, einkum nú þar sem allur veiðiréttur á að verða framseljanlegur, sé full ástæða til að menn velti fjárhagshlið þessara mála fyrir sér. Auk þess að sitja í sjútvn. Alþingis sit ég líka í hv. menntmn. Þar eru menn að bítast um upphæðir allt niður í 300 þús. kr. vegna verkefna á landsbyggðinni m.a., verkefna sem við erum öll sannfærð um að skipta miklu máli fyrir þau lífsgæði sem í því felast að búa þar. Þar eru litlir peningar til ráðstöfunar þó svo að allir séu sammála um mikilvægið. Það er hvorki hægt að verða við öllum þeim umsóknum sem berast né öllu því sem þar er farið fram á. Það er langur vegur þar frá þó að flestir sem yfir fara geti verið sammála um að þetta séu mikilvæg verkefni og þau séu nákvæmlega langflest til þess fallin að auðga mannlífið og gera þann kost fýsilegri að starfa um allt Ísland, að búa á Íslandi öllu. Það er síðan svolítið annað uppi á teningnum þegar við fjöllum um lögin um stjórn fiskveiða. Þar er ekki beðið um úttekt á því hversu miklir fjármunir séu undir þegar verið er að breyta lögum og ég hef það á tilfinningunni, herra forseti, að menn hafi satt að segja sáralítinn áhuga á því að vita það, og kannski er best að vita það ekki. Núna við þessa breytingu er verið að búa til nokkra potta, bæði potta til varanlegrar úthlutunar og millifærslupotta. Millifærslupottarnir tveir, þ.e. annars vegar jöfnunarpotturinn sem á að taka til báta allt að 200 lesta stærð og Byggðastofnunarpotturinn, verða með veiðiheimildir sem hægt er að meta upp á um 3 milljarða kr. Og finnst mönnum skrýtið þótt beðið sé um skýrar reglur eða ákvæði sem kalla á það að jafnræðisreglan sé virt eða samkeppnisstaða einstakra fyrirtækja? Ég hef satt að segja aldrei skilið af hverju menn hafa verið því svo frábitnir að ræða um virði þeirra aflaheimilda sem verið er að hreyfa til þegar við erum að breyta þessum lögum. Þeir sem starfa í þessari atvinnugrein eru ekki feimnir við það að ræða hversu miklir peningar þetta eru. Þeir eru líka vanir að vinna með þessi verðmæti sem slík. Það er búið að venja þá á það, a.m.k. þá sem eru í aflamarkskerfinu, og nú stendur til að gera þá sem eru að vinna í dagakerfinu jafnvíga á það að fjalla um öll fiskveiðiréttindi sem peningamál. Þetta hefur kerfið leitt af sér. Eftir þessu hefur verið kallað. Og það er hlægilegt, herra forseti, að Alþingi skuli þá ekki treysta sér til þess að ræða hlutina á þessum grunni. Við erum núna að loka þeim hring að gera öll fiskveiðiréttindi þeirra tegunda á Íslandsmiðum sem hámarksafli er á að framseljanlegri söluvöru. Og þá eigum við að nefna þau verðmæti við erum hér að fjalla um. Það er fullkomlega óþolandi fyrir þá sem eru jafnframt að fjalla um velferðarmálin í þinginu, hvort heldur það eru almannatryggingar, heilbrigðismálin að öðru leyti eða mennta- og menningarmál, að þegar þessir stóru hagsmunir koma til sögunnar þá skuli enginn vilja vita um hversu mikla peninga er að ræða, hversu miklir fjármunir eru hér til umfjöllunar, á meðan við erum látin bítast nánast um þúsundkallana þegar velferðarkerfið er annars vegar. Þetta er ekki forsvaranlegt, herra forseti, og ég er handviss um að þingmenn margir hverjir vilja ræða þessa hluti á öðrum grunni en verið hefur. Og þeim sem starfa í greininni er enginn greiði gerður með því að fara með þetta eins og leyndarmál. Við skulum bara tala um hlutina eins og þeir eru. Það er venjulega best. Herra forseti. Ég fór fram á það í störfum nefndarinnar að Þjóðhagsstofnun svaraði nokkrum spurningum um tillögur meiri hluta sjútvn. um sóknardaga og millifærslusjóði. Það var reyndar svolítið erfitt. Þjóðhagsstofnun fékk sendar spurningarnar en ekki brtt. og það var hluti af þeim erfiðleikum sem við var að etja í nefndarstarfinu að brtt. voru ekki til sýnis. Eigi að síður voru þær niðurstöður sem komu úr þessum spurningum áhugaverðar. Ég ætla að fara yfir það, herra forseti, hverjar spurningarnar voru og hvaða svör bárust vegna þess að ég held að rétt sé að við séum með þetta algerlega á hreinu. Fyrsta spurningin fjallaði um það hvað afli krókabáta ykist með fjölgun sóknardaga úr 9 í 23 miðað við meðalafla á sóknardag á síðasta fiskveiðiári. Það kom í ljós, herra forseti, að meðalafli í þessum kerfum, sóknardagakerfunum, var annars vegar 1,5 tonn og hins vegar 1,2 tonn og út frá þeim forsendum var svar þeirra það að aflinn ykist um 6 þúsund tonn á ári. Ég spurði þá í framhaldinu hvers virði það magn væri miðað við leigu innan árs og miðað við varanlega sölu á verðlagi annars vegar í flokki þorskaflahámarksbáta og hins vegar í flokki aflamarksbáta. Í stuttu máli er hægt að segja það að hér var verið að tala um upphæðir frá 250 milljónum upp í 5 milljarða. Við erum að tala þarna um að ákveðinn bátaflokkur geti bætt við sig 6 þúsund tonnum í veiði og í varanlegri sölu, miðað við verð á varanlegum aflaheimildum, eru það 5 milljarðar. Það getur vel verið að enginn hrökkvi við og öllum finnist þetta sjálfsagt. Nei, það er reyndar ekki þannig. Okkur finnst þetta nefnilega ekki sjálfsagt. Okkur finnst þetta ekki sjálfsagt. Við eigum að ræða það. Ég spurði líka um aflaheimildir millifærslusjóðsins sem Byggðastofnun á að fá til úthlutunar. Þar var svarið 1 milljarður. Svo spurði ég um hvaða gangverði mætti gera ráð fyrir á framseljanlegum sóknardegi, bæði við varanlega sölu og við leigu innan ársins. Þá var vísað til úttektar í Dagblaðinu, vegna þess að auðvitað var DV eins og aðrir fjölmiðlar komið á tærnar yfir þessum málum vegna þess að þeir vita að þó að Alþingi hafi kannski ekki áhuga á að ræða þetta þá vill þjóðin fá að vita hvaða verðmætum er hér verið að deila milli aðila. Það kom fram að aðili sem þeir báðu um að reikna skaut á það að leigudagurinn yrði ígildi 1 tonns af fiski. Ég var að segja áðan að veruleikinn hefði verið sá að það var frá 1,2 upp í 1,5 tonn. Og hann giskaði á að dagurinn mundi hugsanlega verða á 500 þús. kr. Þetta er nokkuð sem menn ættu að gera sér grein fyrir um leið og þeir breyta kerfinu. Um þetta höfum við hins vegar ekki fjallað formlega í nefndinni. Herra forseti. Það sem hér er verið að gera, ef menn ætla að samþykkja það frv. og brtt. sem liggja fyrir, er að hvorki er verið að tryggja réttlæti né vinnufrið. Hvort tveggja er mjög alvarlegt. Ég ætla að víkja að vinnufriðnum. Það er alveg ljóst að þeir sem vinna í sjávarútvegi hafa velflestir fengið nóg af þeim ófriði sem staðið hefur um fiskveiðistjórnarkerfið og þær úthlutunarreglur sem þar hafa verið. Það kom líka fram hjá Landssambandi smábátaeigenda í umsögn þeirra að þeirra umbjóðendur vilja fá tryggara vinnuumhverfi. Það sem hér á að gera, þær lagabreytingar sem hér eiga að fara fram, tryggja ekki vinnufrið. Þær tryggja miklu frekar að það verður um áframhaldandi dómsmál að ræða. Það verður áframhaldandi og vaxandi ólga í samfélaginu vegna þessara reglna. Þó að menn skildu þetta með framsal á fiski sem væri enn syndandi í sjónum, þá voru þeir ósáttir við það. En menn skilja ekki framsal á dögum og verða seint sáttir við það. Hér er því ekki verið að tryggja vinnufrið. Viðbrögð ríkisstjórnarinnar styrkja í rauninni það sem hefur verið kallað gjafakvótakerfi. Þau auka óréttlætið og ólguna á meðan þjóðin bíður þess að sameignarákvæði 1. gr. um stjórn fiskveiða fari að virka og að jafnræðis verði gætt. Það hefur komið fram, herra forseti, að við viljum endurskoða lögin í ljósi dóms Hæstaréttar þannig að kröfunni um jafnræði og réttláta skiptingu verði svarað. Að lokum, herra forseti. Það er merkilegur fylgifiskur þessa frv., sem er ástæða til þess að vekja athygli á, að búið er að ákveða veiðileyfagjald. Nú liggur það naglfast fyrir. En það á að renna til þeirra sem hafa fengið úthlutun ókeypis, hafa fengið gjafakvóta á forsendum sem hljóta að teljast hæpnar sé litið til dóms Hæstaréttar. Af hverju er búið að ákveða veiðileyfagjald, herra forseti? Jú, núna er allur veiðiréttur á Íslandsmiðum framseljanlegur. Þeir aðilar sem koma nýir inn í kerfið komast hvergi að, öðruvísi en að kaupa veiðiréttinn sérstaklega. Hann á að kaupa sérstaklega, bútaðan niður í smásölueiningar, ekki hefur enn þá fengist gefið upp hversu litlar þær eininga þurfa að vera, það er eitt af því sem ekki er ljóst. Hversu litlar þurfa einingarnar að vera til að vera passlega stórar fyrir það smásölukerfi sem verið er að koma á með auðlindina í öllum tilvikum? En það er alveg klárt, herra forseti, nú er búið að ákveða veiðileyfagjaldið, gallinn er hins vegar sá að það á ekki að renna til eigenda auðlindarinnar, það á ekki að renna til þjóðarinnar sem er samkvæmt 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða eigandi fiskstofnanna við landið. Nei, það á að renna til þeirra sem fyrir eru í kerfinu og, herra forseti, það er vond niðurstaða.

Herra forseti. Það kom ekki á óvart að hv. þm. skyldi lýsa því yfir að að hennar mati væri rétt að gera víðtækari breytingar á frv. og það væri stefna stjórnarandstöðunnar að það skyldi gera og það væri afstaða stjórnarandstöðunnar að dómur Hæstaréttar hefði þá merkingu að einnig ætti að gera breytingar á 7. gr. fiskveiðistjórnarlaganna. Ekkert af þessu kom á óvart. Hitt kom mjög á óvart að í ítarlegri ræðu skyldi talsmaður stjórnarandstöðunnar í umræðunni ekki víkja einu orði að því að þessum sjónarmiðum ætti að fylgja eftir með tillöguflutningi á Alþingi þannig að þingið gæti tekið afstöðu til ólíkra kosta í þessu efni. Ég segi fyrir mitt leyti, ég væri mjög fús til þess og hefði mikinn áhuga á því að fá að ræða þá kosti sem stjórnarandstaðan segist hafa í málinu. En því miður kom ekki fram í ræðu hv. þm. að það ætti að gefa þinginu kost á að ræða þessar mismunandi útfærslur. Ég vildi því fá að spyrja hv. þm.: Hvers vegna hefur þessum málflutningi ekki verið fylgt eftir með tillöguflutningi sem Alþingi og þjóðin geta þá tekið afstöðu til?

Herra forseti. Það liggur ljóst fyrir að við erum að ræða stjórnarfrv. þar sem gert er ráð fyrir tilteknum viðbrögðum við dómi Hæstaréttar. Við viljum fara allt aðra leið og henni er lýst nákvæmlega í því nál. sem liggur fyrir. Niðurstaða mín er sú að við séum kannski ekki miklu bættari með því að fella þá tillögu sem minni hlutinn vildi leggja til. Hins vegar er búið að dreifa hér tillögu sem er nokkuð í þá veru. En, herra forseti, ég met það svo að fyrir hæstv. ráðherra ætti að vera nóg að hann lesi síðasta hluta nál. minni hlutans og þar liggur fyrir, bæði fyrir hann og aðra, mjög nákvæmlega útskrifað hvernig við viljum að farið sé í þetta. Ég veit ekki hvort það bætir okkur mikið þó við bærum fram tillögu sem væri nákvæmlega um þetta, en það getum við auðvitað gert hvenær sem er þegar við viljum fá umræðu um okkar mál en erum ekki bundin af því að ræða út frá forsendum sem ráðherrann hefur sjálfur lagt.

Herra forseti. Ég hef engar forsendur lagt fyrir stjórnarandstöðuna, hún hefur fullt frelsi til þess að flytja tillögu. Hún hefur lýst því að það eigi að bregðast við með öðrum hætti og það kann vel að vera að í slíkum tillögum kæmi eitthvað nýtilegt fram. Engin útlistun eða grein hefur verið gerð fyrir því hvernig stjórnarandstaðan vill framkvæma sína hluti og ekki er hægt að taka afstöðu til þess fyrr en það liggur fyrir í þingskjölum eða tillögum. Það kann vel að vera, ekki ætla ég að fullyrða að maður yrði á móti því öllu, ef eitthvað væri skynsamlegt í því þá yrði það að sjálfsögðu tekið til greina. En hvers vegna fær þingið ekki að taka afstöðu til þessa? Hvers vegna fær þjóðin ekki að sjá þetta? Af hverju á að vera að pukrast með það og halda því fram að það sé eitthvað sem kemur svo aldrei fram? Þessi málflutningur hefur staðið núna í fjögur ár og nú er kjörtímabilið bráðum á enda runnið og aldrei kemur neitt fyrir þingið.

Herra forseti. Nú er ég hætt að skilja. Þessi málflutningur hefur staðið í fjögur ár, segir hæstv. ráðherra. Ég stóð í þeirri meiningu að við værum að ræða hér dagskrárefnið Stjórn fiskveiða, frv. sem hæstv. ráðherra flutti og síðan brtt. meiri hluta sjútvn. Ef það er misskilningur, herra forseti, vænti ég þess að það verði leiðrétt hið snarasta ef umræðan í dag á að snúast um eitthvað sem er búið að bíða eftir í fjögur ár. Hins vegar hvað þjóðina varðar er það nú svo, herra forseti, að hún skilur mætavel hvað stjórnarandstaðan er að tala um enda hefur það hvergi verið falið. Það hefur margoft komið fram og ítrekað og nú síðast í því nál. sem fyrir liggur. Hins vegar er jafnljóst að hæstv. sjútvrh. hefur hvorki kært sig um að hlusta né skilja en það er hlutur sem ég get ekki ráðið við.

Herra forseti. Ég hélt að öllum hefði verið það ljóst þegar ríkisstjórnin lagði fram þetta frv. að tilgangurinn var að koma í veg fyrir að það gæti orðið svo mikil fjölgun í kvótabátunum að ekkert lífsrými yrði eftir fyrir þá sem fyrir voru. Ég hélt að öllum hefði verið ljóst að þetta var gert til þess að koma í veg fyrir að það yrði svo mikill fjöldi skipa að enginn gæti lifað á því. Þess vegna var verið að takmarka þetta, þess vegna var verið að tryggja atvinnuréttindi þeirra sem voru þar fyrir. Svo geta menn deilt um það hversu vel hafi tekist til. En ég spyr þess vegna hv. þm.: Er hv. þm. á móti því að við takmörkum þetta? Telur hún rétt að láta þetta vera opið öllum til krókaveiðanna? Telur hún rétt að hafa það þannig bara og bíða svo og sjá þangað til að enginn getur lifað af þessu, þangað til afkoman er orðin svo léleg að enginn hefur möguleika til að lifa af þessu? Í öðru lagi langar mig til að spyrja hana: Hvaðan kemur hv. þm. það að segja í fréttum að það að Byggðastofnun hafi til ráðstöfunar aflaheimildir sé merking um spillingu?

Hvað segir þingmaðurinn um veiðileyfin?

Herra forseti. Nei, ég hef aldrei haldið því fram að það ætti að opna öllum aðgang að miðunum á Íslandi. Það sem ég hef verið að tala um eru réttlátar reglur þannig að allir standi jafnir að því að fá aðgang að miðunum á Íslandi. Við erum áreiðanlega sammála um það, ég og hv. þm., að miðin á Íslandi þola hvorki óhefta sókn né heldur teljum við að það sé heppilegt vegna annarra atriða að hér sé óhæfilega stór fiskiskipafloti. Það er því útúrsnúningur eða misskilningur ef hv. þm. hefur lesið orð mín þannig, en ég vil réttláta úthlutun og þess vegna vil ég aðrar úthlutunarreglur. Einmitt þess vegna óttast ég að það fylgi því spilling þegar menn fara að stýra úthlutun eftir óskýrum reglum. Það er nákvæmlega það sem verið er að bjóða upp á í svokölluðum Byggðastofnunarpotti.

Herra forseti. Það kann að vera að þær tillögur sem hér liggja fyrir frá meiri hlutanum séu ófullkomnar og ég er eiginlega á þeirri skoðun að þær séu mjög ófullkomnar. En ég sakna þess að stjórnarandstaðan hefur ekki lagt fram eina einustu tillögu um það hvernig við getum þá gert þetta betur. Ég lít þannig á, herra forseti, að útlitið fyrir mörg byggðarlög úti um landið, ég tala nú ekki um Norðurland, sem eiga allt sitt undir úthafsrækjuveiði, eins og horfir nú um það, þá sé það bara góðs viti og við þurfum á því að halda innan tíðar að Byggðastofnun eigi möguleika, vonandi þarf ekki að nota það en það sé bara af hinu betra að við hefðum slíkan möguleika. Byggðastofnun og stjórn hennar hafa að áliti mínu ekki sýnt fram á það að hún sé fyrir fram merki um spillingu. Hún hefur getað gert þetta, við þurfum á því að halda því miður, og þess vegna skulum við hafa þetta inni. Ef ekki reynir á það kemur það engum að sök, ekki skemmist veiði.

Herra forseti. Ég reifaði í ræðu minni áðan ýmis viðhorf varðandi byggðakvóta, varðandi það hvernig væri hægt að fara í þessa hluti, hvaða spurningum þyrfti að svara og hvaða álitaefni þyrfti að skoða. Ég þarf ekki að endurtaka það en ég lýsti því yfir að ef menn vildu fara slíka leið værum við tilbúin til þess en sá tími sem hefur verið gefinn er allt of skammur. Þess vegna þá er þetta vanbúið. Það er alveg rétt sem hv. þm. segir: Á meðan úthlutunarkerfið er eins og það er getur vel verið að það þurfi alls kyns viðlagasjóði og plástra. Því miður er það svo og það er kannski skýrasta viðurkenningin sem hér liggur fyrir á því hvað úthlutunarkerfi veiðiheimilda er orðið vitlaust og óréttlátt. Ég vil frekar breyta úthlutunarkerfinu þannig að þar sé jafnræðis gætt en að við förum með það í þann farveg að búa til pott eftir pott, nýjan og nýjan, þrengjum úthlutunarreglurnar, búum til nýjar til að krækja fyrir hver vanda. Það er kerfið sem þeir fullreyndu í Sovétríkjunum, við þurfum ekki að taka nýja æfingu hér.

Herra forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. að hann taldi að millifærsla bæri vott um spillingu. Ég vil rifja upp að jafnaðarstefnan í heild sinni byggir á millifærslu, og velferðarkerfið sem er upp á 200 milljarða kr. er eitt allsherjar millifærslukerfi. Mig langar að vekja athygli á því sem fram kom í máli hv. þm. að mat hans væri að það þyrfti að endurskoða lögin út frá dómnum í þá veru að taka upp nýja og réttláta úthlutunarreglu. Hins vegar kom hvergi fram í máli þingmannsins hver sú úthlutunarregla ætti að vera og hvert væri hið mikla réttlæti sem menn ættu að uppfylla. Menn geta vissulega haft þá skoðun að svona þurfi að gera en menn þurfa þá að segja nánar um hver skoðunin er. Orðin ,,réttlát úthlutunarregla`` er bara frasi meðan ekki er útskýrt hvað átt er við með því.

Það er alveg merkilegt, herra forseti, þegar þingmenn Framsfl. og Sjálfstfl. tala að þeir gera engan greinarmun á atvinnulífinu og velferðarkerfinu. Það er bara enginn greinarmunur þar á. Þeim finnst það jafnsjálfsagt að vera með styrki, uppbætur, millifærslu og hvað þeir vilja kalla það í atvinnulífinu og í velferðarkerfinu. Þarna greinir nefnilega framsóknarmenn og sjálfstæðismenn á við okkur jafnaðarmenn sem erum sannfærð um, og á því byggir meginhugsun okkar, að atvinnulífið eigi að spjara sig. Til þess gerum við kröfur vegna þess að það á að vera undirstaða þeirrar velferðar sem við viljum að fólkið búi við. Þess vegna finnst okkur líka eðlilegt og sjálfsagt að nota afraksturinn af atvinnulífinu til þess að jafna lífskjörin í landinu með því sem við höfum kallað velferðarkerfi. Þannig er það, herra forseti, og mér þykir ótrúlegt hversu hratt hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gleymir því sem hann eitt sinn trúði á og vildi.

Herra forseti. Þær veiðiheimildir sem Byggðastofnun er ætlað að hafa til ráðstöfunar ef á þarf að halda er ekki almenn úthlutun í atvinnulífi. Það er viðlagaákvæði til að bregðast við þar sem atvinnulíf hefur hrunið. Það verður bara að skilja milli mín og hv. þm. ef þingmaðurinn er ósammála því að fólkið í þeim byggðarlögum þar sem búið er að selja burtu kvótann eigi einhvern rétt á aðstoð frá hinu opinbera í formi veiðiheimilda. Það eru út af fyrir sig skýr skil á milli pólitískra viðhorfa. Mig langar að vekja athygli á því að jafnaðarmenn sem allt þetta kjörtímabil hafa talað fyrir veiðleyfagjaldi og sagt: við erum með skýrar tillögur um veiðileyfagjald, að bjóða upp veiðiheimildirnar, --- nefna ekki þessar tillögur í áliti sínu núna. Nú tala þeir um réttlátt úthlutunarkerfi. Ég skil það svo, herra forseti, að þingmenn jafnaðarmanna séu á harðahlaupum undan tillögum sínum um veiðileyfagjald og kjósi helst að minnast ekki á þær þegar rætt er um stjórn fiskveiða.

Herra forseti. Fólkið í byggðarlögunum, sem hv. þm. vísar til, á rétt á réttlátara kerfi. Það á rétt á jafnrétti. Það á ekki að þurfa að búa við úthlutunarkerfi sem byggir á mismunun og einhverju sem það sjálft hefur ekkert með að gera. Fólkið á rétt á kerfi sem byggir á jafnræði og 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða en ekki á því ákvæði laganna sem undirbyggir nánast fullkominn einkaeignarrétt á þeim veiðirétti sem er hér á Íslandsmiðum. Þarna greinir okkur sannarlega á. Varðandi hitt, þá vil ég vekja athygli þingmannsins á þeim tillögum sem fram koma í nál.: ,,Það er tillaga minni hlutans að Alþingi endurskoði lögin,`` o.s.frv., en þar segir í IV. kafla, 2. tölul. : ,,Því sem segir í dómi Hæstaréttar um sambærilega hlutdeild í sameigninni verði mætt með auðlindagjaldi sem getur myndast við uppboð veiðiheimilda eða veiðileyfagjaldi sem lagt yrði á með öðrum hætti.`` Þar liggur það fyrir, herra forseti.

Herra forseti. Það er mjög merkilegt að heyra talsmenn minni hlutans tala fyrir máli sínu. Þegar við lítum t.d. til samtala sem nefndarmenn hafa átt við sérfræðinga, ekki aðeins lögmenn heldur sérfræðinga í lögum, fræðimenn á því sviði, hafa þeir og nánast allir sagt nefndinni að dómurinn snúist einungis um 5. gr. laganna. Þau atriði sem hv. ræðumaður tók fram að þyrftu frekari endurskoðunar við vegna dómsins, eru ekki í þessari grein heldur í öðrum greinum laganna sem ekki eru háð ákvæðum 5. gr. Ég vænti þess, herra forseti, að við fáum nánari skýringar á þessu. Mér finnst merkilegt að heyra hv. þm. tala sem svo að með þessu frv. og breytingum meiri hluta nefndarinnar séu réttindi til veiða á miðunum við Ísland einkavædd. Hver er breytingin, herra forseti? Það má flytja veiðidaga á milli smábáta. Það er það eina sem breytist. En mátti ekki flytja þá á milli báta áður? Jú, herra forseti, en einungis ef þeir voru seldir.

Herra forseti. Það er rétt að einungis 5. gr. var skotið til réttarins. Hins vegar fjallar Hæstiréttur um ýmis fleiri atriði en þau sem taka til 5. gr. Fyrir utan það geta menn síðan verið fullkomlega ósammála um hvernig túlka beri niðurstöðuna varðandi 5. gr. Vegna þess að hér er vísað í samtöl við sérfræðinga, herra forseti, þá kemst ég ekki hjá að nefna að margs hefur verið spurt og menn hafa reynt að ná til botns í tilteknum efnisatriðum þess sem hæstv. ríkisstjórn er að reyna að gera. Það verður að segjast eins og er að þegar menn geta aldrei svarað svo skýrt að skiljist, þá fer okkur auðvitað að gruna að viðkomandi átti sig ekki sjálfir nógu vel á viðfangsefninu. Það er hættulegt. Það er hættulegt, herra forseti, þegar verið er að fjalla um jafnstórt mál og þetta að maður geti ekki einu sinni treyst því að skilningurinn sé það skýr að hægt sé að koma því frá sér svo allir skilji. Ég óttast að það eigi við í allt of mörgum atriðum þessa máls.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra að hv. þm. telur álit lögmanna og fræðimanna í lögum, sem við höfum fengið, ekki nægilega vel hugsuð eða skýr. Ég verð hins vegar að viðurkenna að fyrir mér er þessi skoðun þingmannsins pólitísk afstaða til þess sem fyrir liggur og getur varla talist eðlilegur mælikvarði á skilning og túlkun fræðimanna eða annarra stjórnmálamanna sem hér eru að störfum. Ég tel einfaldlega ljóst að þetta sé efnislegt atriði en ekki lagalegt, eins og hv. þm. vill halda fram.

Herra forseti. Ég hef aldrei gefið mig út fyrir að vera hér á Alþingi til að stunda fræðilegar túlkanir. Ég er í pólitík og svo er einnig um hv. þm. Hins vegar eru kallaðir til fræðingar sem eiga að vísa mönnum veginn með ákveðnum útlistunum. Okkur hlýtur í flestum tilfellum að greina á um hvernig beri að skilja, ekki síst þegar útskýringarnar eru þannig að tilfinningin segir manni að viðkomandi viti vart sjálfur um hvað hann er að tala, svo stórt sé álitaefnið. Það er alvarlegt, herra forseti. Það getur vel verið að í slíkum tilfellum geti menn vænt hver annan um skilning sem meira sé í ætt við misskilning en fyrst og síðast hlýtur pólitíkin að ráða niðurstöðunni. Það gerðist þegar hæstv. ríkisstjórn ákvað að fara þá leið sem hér er farin og einnig hjá meiri hluta nefndarinnar þegar hann ákvað að leggja fram brtt. sínar. Það er nefnilega pólitísk aðferð og niðurstaða sem hér er fjallað um en ekki fræðileg, hvað sem öllum sérfræðingum líður.

Til stóð að greidd yrðu atkvæði um afbrigði á þessum tíma en því miður næst það ekki fram. Því verður forseti að reikna með að eftir næstu ræðu fari fram atkvæðagreiðsla um afbrigði. Næsti ræðumaður er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og forseti verður að áætla að ræðu hans ljúki milli klukkan hálfsex og sex. Forseti biður þingmenn um að vera í húsinu um það leyti til að taka þátt í atkvæðagreiðslu um afbrigðin.

Herra forseti. Mér er ljúft og skylt að hafa til hliðsjónar þann ramma um ræðuhöld mín sem hæstv. forseti gaf upp, að vísu án samráðs við mig. Ég tel að mér verði ekki skotaskuld úr því að fylla upp í þennan tíma þannig að umrædd atkvæðagreiðsla um afbrigði geti farið fram einhvern tíma á milli klukkan hálfsex og sex. Ef þörf verður geri ég fúslega hlé á máli mínu til þess að hún megi fara fram, herra forseti. En að gamni slepptu þá fór forseti nálægt því að hitta naglann á höfuðið. Ég reikna með að mál mitt taki um eina til eina og hálfa klukkustund. Fyrst, herra forseti, er ekki hægt annað en fara örfáum orðum um vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli. Það er að vísu kannski þreytandi að rifja upp það sem hér hefur orðið tilefni orðaskipta, bæði í umræðum um störf þingsins og eins fyrir jólahlé. Hins vegar liggur fyrir að öll tök hæstv. ríkisstjórnar og meiri hluta þingsins á þessu máli hafa einkennst af miklu fljótræði. Það er langt frá því að mikilvægi málsins og alvarleik sé nægjanlegur sómi sýndur. Þingið var kallað saman í miklum flýti 6. janúar og mátti öllum ljóst vera að sá naumi tími sem þar með var gefinn til að vinna að málinu yfir hátíðarnar, var ónógur. Enda kom það á daginn, oftar en ekki, að þeir sem þingnefndin leitaði til um sérfræðiaðstoð treystu sér ekki til þess að reiða hana fram innan þessa tímaramma, með tilliti til þess að þarna var aðeins um sárafáa virka daga að ræða. Ég held í öðru lagi, herra forseti, að sú sérkennilega ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar, sem reyndar er býsna venjuleg þar á bæ, að rjúka til og velja til að eigin geðþótta nokkra lögfræðinga, skipa þá sem sérstaka sérfræðinefnd stjórnvalda og ganga síðan út frá áliti þeirra sem algildum sannleik, orki nokkuð tvímælis. Með þessu er ég ekki að kasta rýrð á þá ágætu menn sem í þessu tilviki áttu í hlut. Ég veit að þeir reyndu að vinna sitt verk vel. Ég bendi hins vegar á að í samtölum þeirra við sjútvn. kom fram að þeim var frá byrjun settur mjög þröngur rammi um sitt verk. Ramminn var sá að túlka dóm Hæstaréttar og koma með lágmarks- eða óumflýjanleg viðbrögð við honum. Punktur. Málið var því aldrei skoðað frá víðara sjónarhorni þannig að menn veltu t.d. fyrir sér öðrum mögulegum viðbrögðum en þeim sem hér eru á dagskrá. Í þriðja lagi, herra forseti, tel ég ljóst að hæstv. ríkisstjórn ætlaði sér aldrei að gera annað en að breyta löggjöfinni þannig að menn slyppu fyrir horn að eigin mati hvað varðaði dóm Hæstaréttar. Ríkisstjórnin tók þá pólitísku ákvörðun að nota ekki tækifærið til að staldra við og velta fyrir sér, með grundvallaryfirferð í málinu, hvert menn stefndu með íslenska fiskveiðilöggjöf. Það læddust væntanlega engar efasemdir að hæstv. ríkisstjórn. Nei, tekin var pólitísk ákvörðun um að bregðast þannig við dómi Hæstaréttar að leita að smugum fyrir hornið og láta það nægja. Nú er vandi Alþingis sá, herra forseti, við þessar aðstæður, að það er í sjálfu sér ekki einfalt að meta dóm Hæstaréttar og túlka hann. Ég hef tekið undir það og viðurkennt. Málið er ekki það ítarlega reifað og menn hafa gert nokkuð í því að lesa mismunandi hluti út úr honum. Ég held að það sé jafnhættulegt, hvort heldur að oftúlka dóminn eða vantúlka hann. Öfgarnar í báðar áttir eru að mínu mati jafnvitlausar. Það sérkennilega er að ríkisstjórnin eða meiri hluti hennar, að vísu á grundvelli álits lögfræðinganna, velur þann kost að oftúlka dóminn algjörlega á aðra hliðina en vantúlka á hina. Hvað á ég við með þessu, herra forseti? Ég á við það að í þessu frv. felst að úreldingarreglum eða takmörkun á stærð íslenska fiskiskipastólsins er kastað algjörlega, líkt og það sé niðurstaða Hæstaréttar að hér eftir megi löggjafinn og stjórnvöld á Íslandi ekki stjórna stærð fiskiskipastólsins. Á hinn bóginn er ekki hróflað við aflamarkskerfinu. Er þetta rökrétt niðurstaða eða viðbrögð við dómi Hæstaréttar? Ég hef miklar efasemdir um það og mun fara ítarlegar yfir það á eftir. Þær efasemdir byggi ég ekki síst á því að þessar tvær takmarkanir, annars vegar rúmmálstakmarkanirnar, stærð fiskiskipastólsins, og hins vegar aflamarkstakmarkanirnar eru af sömu rót runnar. Þær eru af sömu rót og hafa verið keyrðar samsíða jafnlengi. Hvers vegna skyldi þá önnur setja ólíðandi fyrirfarandi tálmun gagnvart nýjum aðilum en ekki hin? Hver vegna? Þarf ekki að rökstyðja svolítið betur að annað sé alls ekki hægt að gera vegna Hæstaréttar, að stjórna stærð fiskiskipastólsins, en hins vegar megi stýra sókninni í stofninn upp á kíló og grömm og binda þau sérgreindu réttindi við einstaka aðila sem sækja rétt sinn aftur í fortíðina? Þetta er ekki rökrétt, herra forseti. Ég er sammála því áliti sem komið hefur fram hjá m.a. Sigurði Gizurarsyni lögmanni og einnig, að mér skilst, frá Sigurði Líndal, þó að ég hafi það ekki undir höndum, að þetta sé fráleit túlkun. Herra forseti. Í umræðum síðustu daga og reyndar því miður einnig hér í dag að verulegu leyti hefur athyglin beinst að öðru en aðalatriði málsins, þ.e. dómi Hæstaréttar og viðbrögðum við 5. gr. Athyglin og orkan hefur eins og venjulega, a.m.k. sl. átta ár þegar sjávarútvegsmál ber á góma á Íslandi öll farið í smábáta. Það er þannig því miður að svo til öll umræða um sjávarútvegsmál og orka í vinnu að sjávarútvegsmálum hefur í þinginu á þessu árabili farið í þennan afmarkaða þátt málsins, svo mikilvægur sem hann er að sjálfsögðu. Á því eru líka ýmsar skýringar, m.a. þær að mönnum hafa verið þar alveg sérstaklega mislagðar hendur. En það er samt dapurlegt að þegar þetta stóra grundvallaratriði kemur upp í kjölfar dóms Hæstaréttar, --- þ.e.: Stenst löggjöfin, stenst sjálf grundvallarlöggjöfin sem við höfum verið að reyna að notast við til að stjórna sókn í fiskstofnana? --- þá færist smátt og smátt eins og venjulega fókusinn af því og þungi umræðunnar yfir á þetta stórfellda vandamál sem er sókn minnstu bátanna á Íslandsmiðum. Það er eins og himinn og jörð séu að farast þegar þau mál ber á góma. Ég ætla þó hafandi sagt þetta, herra forseti, að hlaupa aðeins á því sem meiri hlutinn leggur til og þeim breytingum sem þar eru gerðar frá frv. en tímans vegna að fara þar hratt yfir sögu og koma aftur á síðari stigum máls míns að grundvallarmálinu sjálfu, dómi Hæstaréttar og viðbrögðum meiri hlutans við þeim dómi og breytingunum sem hér eru lagðar til fyrst og fremst á 5. gr. laganna um stjórn fiskveiða og því sem ekki er lagt til í framhaldi af dómi Hæstaréttar, þ.e. breytingum á sjálfu aflamarkskerfinu. Herra forseti. Ég ætla að nefna nokkur efnisatriði sem mér finnst standa upp úr hvað varðar brtt. sem snúa að smábátunum, fyrst og fremst brtt. við 2. gr. frv., þ.e. 6. gr. laganna um stjórn fiskveiða sem fjallar um veiðar smábáta eða krókabáta og hefur gert, 6. gr. og 6. gr. a. Þar er lögð til sú breyting að meðafli þorskaflahámarksbáta, þ.e. afli þeirra í ýsu, ufsa og steinbít verði tekinn inn í kvóta. Nú hefur þetta kerfi verið keyrt þannig frá því það kom til sögunnar á grundvelli vals á árinu 1995, ef minni mitt svíkur ekki, að menn hafa sótt frjálst í þessar tegundir. Síðan hefur verið gert ráð fyrir þeim afla með skerðingu á úthlutuðu aflamarki í þessum tegundum áður en það kemur til skipta til þeirra sem sækja í aflamarkskerfi. Ég er að sjálfsögðu sammála því að ekki er gott til frambúðar að hafa þetta opið á þennan hátt. Um það getur auðvitað seint orðið friður að einhver hluti flotans geti sótt óhindrað í tegundir, verðmætar tegundir sem aðrir verða að sæta miklum takmörkunum á. En hvernig botninn er sleginn í þetta skiptir auðvitað máli. Þar kemur upp spurning um sanngirni í báðar áttir. Staðreyndin er sú að þessir bátar hafa aukið tekjur sínar að sjálfsögðu með veiðum á þessum tegundum undanfarin ár. En það er líka staðreynd að þeir eru í raun og veru að auka sitt olnbogarými á kostnað annarra því skerða verður úthlutað aflamark til annarra skipa sem nemur því sem þarna kemur varanlega til skiptanna. Þarna fyndist mér vel koma til greina að fara einhverja meðalhófsleið þannig að þessum bátum yrðu að sjálfsögðu tryggð einhver réttindi í samræmi við þá sókn sem þeir hafa ástundað. En það er ekki endilega sjálfgefið að allir og þar á meðal þeir sem hafa veitt þarna langmest fái að skapa sér að fullu varanleg réttindi á grundvelli þeirra veiða af því það skerðir hlut annarra. Og það er nú einu sinni þannig að ef einn stækkar sína sneið af fastri köku, þá minnkar sneið annars. Svo geta menn um það deilt hvort fyrir því séu fiskifræðileg eða líffræðileg rök og það er önnur saga. Það sem meira er, herra forseti, þau réttindi sem þessi hluti hópsins fær nú verða að sjálfsögðu umsvifalaust gerð framseljanleg. Þau verða verðmæti í anda þess að viðskiptin voru einnig innreidd í þennan hóp með breytingum hér á síðustu tveimur vorum sem hafa gert þessi réttindi framseljanleg, einnig hjá krókabátum. Þá skulum við líta aðeins til baka og minnast þess að það var aldrei ætlunin eða hvað að hleypa þessu viðskiptaeðli inn í þennan þátt útgerðarinnar. Aldeilis ekki, nei. Ætlun manna var einmitt sú, um það hefur slagurinn staðið, að verja það frjálsræði sem þarna væri á ferðinni og að þarna yrði ekki um að ræða uppskipt sérgreind réttindi sem gengju kaupum og sölum eins og í aflamarkskerfinu almennt. Herra forseti. Í þriðja lagi er með þessu verið að loka allt inni í einu afmörkuðu framseljanlegu kerfi. Það er alveg ljóst að í kjölfar þeirra breytinga sem nú eru lagðar til mun allur þorri þeirra báta sem sótt hafa á grundvelli handfæra- og línuleyfa eða handfæraleyfa velja að fara inn í þorskaflahámarkskerfið. Með öðrum orðum er hér á ferðinni enn eitt þvingaða valið þar sem mönnum er stillt upp frammi fyrir tveimur kostum eða þremur og þeir neyddir til þess með tiltölulega skömmum fyrirvara að velja í verulegri óvissu um það hvor kosturinn komi í fyllingu tímans til með að reynast þeim betri. Þetta er í þriðja og þó má að sumu leyti segja í fjórða skiptið sem þessi sami háttur er hafður á, að menn eru látnir við mjög óvissar aðstæður velja milli tveggja kosta sem síðar getur komið á daginn að valdi gífurlegri mismunum og færi mikla hagsmuni til eða ráði miklum hagsmunum þegar frá líður. Upphaflega þvingaða valið af þessum toga var 1990 þegar öllum smábátum var gert að velja annaðhvort aflamark eða krókaleyfi og allir þekkja þá sögu, hvernig það hefur farið. Síðan hefur mönnum verið gert í tvígang að velja á árunum 1994--1996 og hér er nú, sýnist mér, a.m.k. þriðja ef ekki fjórða þvingaða valið sett upp af þessu tagi. Það á að heita svo að í 6. gr. laganna verði áfram, þ.e. sbr. brtt. við 2. gr. frv., útfærðar reglur um svonefnt handfæraleyfi eða handfæraveiðar með dagatakmörkunum og tekur það kerfi gildi frá og með 1. september árið 2000. Það er útfært með þeim sérkennilega hætti að sá hluti íslenska flotans má aðeins stunda veiðar á tímabilinu 1. apríl til 30. september ár hvert. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst skorta pínulítið á rökstuðning fyrir því að þessir bátar megi t.d. ekki veiða fyrstu dagana í október eða síðustu dagana í mars. Menn gætu kannski sæst á að fyrir því væru viss rök að takmarka þetta eitthvað umfram aðra, og þó. Hvers vegna skyldu aðrir smábátar, jafnvel minni en þeir sem kynnu að velja þetta handfærakerfi, mega sækja allt árið en ekki þessi hópur? Við lýði var í eina tíð sérstök takmörkun í mánuðunum desember og janúar og það gátu verið rök fyrir því að stýra þessari sókn af svartasta skammdeginu. En það leita á mig verulegar efasemdir um að þetta sé réttlætanlegt eða á því sé sérstök þörf að takmarka þetta svona. Ég held að þetta kerfi, herra forseti, sé fyrst og fremst fræðilegt, að sárafáir muni velja þetta. Þetta er einhver friðþæging. Þetta er skilið þarna eftir sem fræðilegur möguleiki til að einhverjum líði betur sem eru meiddir á sálinni yfir því að loka síðustu smugunum fyrir frjálsa sókn eða sókn sem ekki lýtur skömmtun aflamarkskerfisins, jafnvel á hinum minnstu skeljum. Í fjórða lagi vil ég nefna mjög sérkennilegan frágang, herra forseti, á einu atriði þessa máls en það varðar það sem ég áður nefndi að afli þorskaflahámarksbáta í tegundunum ýsu, ufsa og steinbít verður núna færður inn í aflamarkskerfið. Það verður gert þannig að viðmiðunartímabil fyrir hlutdeild hópsins verða árin 1996, 1997 og 1998 en síðan kemur í ljós sbr. b-lið 9. tölul. brtt. við ákvæði til bráðabirgða II að hópurinn á hins vegar að slást innbyrðis um skiptinguna, einnig á nýhöfnu almanaksári. Þar leggur meiri hlutinn til að: ,,Í stað orðanna ,,framangreindum þremur árum`` í 2. málsl. 5. mgr.`` --- frv. og vísað er til áranna 1996, 1997 og 1998, --- ,,komi: árunum 1997, 1998 og 1999.`` Hvað þýðir þetta á mannamáli, herra forseti? Þetta þýðir á mannamáli að þó að búið sé að taka pottinn frá sem þarna er til skiptanna, og það tekur mið af veiði áranna 1996, 1997 og 1998, þá á innbyrðis skipting milli einstakra aðila í hópnum einnig að ráðast af því sem þeir fá í sinn hlut á árinu 1999. Þetta þýðir eitt og aðeins eitt. Þetta þýðir bullandi kapphlaup og háskalega sókn að öllum líkindum í þessar tegundir á nýhöfnu almanaksári því að sjálfsögðu munu allir hugsa sem svo að þeir reyni að bæta sína stöðu og auka sinn hlut með því að ná sem allra mestu af þessum tegundum. Meiri hlutinn útskýrir þetta svo eða réttlætir að þetta opni möguleika fyrir báta sem nýkomnir eru inn í kerfið og hafa þar litla reynslu til að bæta sína stöðu. Í þessari hugsun er að mínu mati, herra forseti, fólginn sá grundvallarmisskilningur að halda að hinir muni láta það kyrrt liggja, að nýliðarnir einir auki sinn hlut. Nei, að sjálfsögðu munu aðrir einnig keppast við að ná sem mestu til sín og úr getur ekki orðið annað en eitt allsherjarkapphlaup. Þetta er afspyrnu háskalegur frágangur og í raun og veru brot á þeim leikreglum sem oftast hefur verið reynt að fara eftir hér, að viðmiðunartímabil af þessum toga hafa verið sótt í fortíðina til að menn geti ekki haft áhrif á skiptinguna eftir að lagabreytinganna sér stað, ósköp einfaldlega vegna þess að það hlýtur alltaf að þýða kapphlaup og fela í sér ýmsan háska. Ef ekki er um að ræða að sanngjarnt sé að nota viðmiðunartímabil frá liðinni tíð er miklu nær, herra forseti, að búa út sanngjarna meðalhófsreglu svo sem eins og þá að menn geti þó alltaf fengið einhverja tiltekna viðmiðun sem tekur mið af meðaltalsveiðum hópsins eða eitthvað því um líkt. Það var iðulega gert hér á árunum þegar verið var að finna viðmiðanir af þessu tagi. Ég bendi t.d. á þær viðmiðanir sem nýkeyptum fiskiskipum var heimilt að velja árið 1984 þegar kvótakerfið á grundvelli aflareynslu undangenginna ára var sett á. Þá sáu menn auðvitað að nýsmíðuð skip urðu að fá einhverja úrlausn og þá var valin sú leið að þau máttu yfirleitt velja meðaltalsveiðiheimildir skipa í sambærilegum stærðarflokki. En meiri hlutanum hefur ekki dottið neitt slíkt í hug og þrátt fyrir ábendingar þar um er þetta lagt svona fram í breytingartillöguskjalinu. Ég mótmæli þessu, herra forseti. Ég tel þetta afspyrnuvitlaust og skapa miklu meiri vanda og hættu en það er líklegt til að leysa. Nærri lætur að kalla megi þetta stórhættulegan frágang á málinu. Herra forseti. Hér hefði verið eðlilegt að ræða grásleppufrv. svonefnda ef það hefði átt að koma til afgreiðslu því það tengist þessu ákvæði smábátanna sérstaklega. Því hefur nú meiri hlutinn ákveðið að fresta eftir nokkuð lærdómsríkar umræður í sjútvn. satt best að segja. Ég leyfi mér að halda því fram að eitthvert vanhugsaðasta atriðið af öllum sem upp komu í þessari vinnu, og er þá mikið sagt, hafi verið þegar menn voru komnir með ítarlega útfærðar tillögur í hendurnar um það að gera einstaka daga á grásleppuveiðum framseljanlegar einingar. Þar með átti það að vera þannig, herra forseti, að jafnvel rétturinn til að leggja netstubb uppi í þarabeltinu við Ísland fyrir grásleppu skyldi vera sérgreindur og framseljanlegur. Það runnu auðvitað tvær grímur á menn þegar þeir fóru að velta fyrir sér ýmsu sem þessu gæti tengst. Niðurstaðan var sú að fresta málinu, þessum hryllingi, liggur mér við að segja. Ég fagna því að sjálfsögðu, en veit þó ekki hvað í vændum er ef meiri hlutinn ætlar að halda sig við þá túlkun sína á dómi Hæstaréttar að allt skuli verða sérgreint, öll réttindi skuli bútuð niður í einingar, kíló eða daga, og gerð seljanleg. Ég tók dæmi af því ef hér yrði leyft að veiða hrefnu innan skamms og tíu bátar fengju leyfi til að veiða fimm hrefnur hver. Þá yrði sjálfsagt hver hrefna að vera framseljanleg eining í þeirri sókn ef svara ætti dómi Hæstaréttar, eða hvað? Út á hvaða braut eru menn að fara? Endar þetta þannig að hver hörpudiskur og hver beitukóngur verður skilgreind, framseljanleg eining og það verði farið að selja hvert einstakt stykki þannig? Hver veit? Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma inn á tvennt sem lýtur að ákvæðunum til bráðabirgða og hleyp auðvitað yfir mjög margt tímans vegna. Það fyrra er sú lagfæring á stöðu smábáta og aflamarki sem hér er þó loksins reynt að gera þótt í litlu sé. Því fagna ég að sjálfsögðu enda hef ég lagt til um langt árabil, allt frá árunum 1992--1993, lagfæringar á stöðu þessa gleymda flota, smábáta á aflamarki. Staðreyndin er sú, og hún er viðurkennd loksins í tillögunum um lagfæringu á stöðu þessa hluta flotans, að enginn hluti íslenska flotans hefur farið eins illa út úr þessu kerfi og þeir smábátar sem völdu aflamark 1990. Enginn, nema vera kynni þeir rækjuútgerðarmenn fyrir Norðurlandi sem voru sviptir veiðiheimildum sínum með sérstöku ákvæði á sínum tíma, sérveiðaákvæðinu fræga á sínum tíma sem tók í sumum tilvikum mörg hundruð tonna veiðiheimildir af tilteknum hópi útgerðarmanna þar. En smábátarnir fóru þannig út úr þessu að þeir voru skertir alveg sérstaklega umfram aðra sem aflaheimildir höfðu í þorski. Það var svo bersýnilega og er ósanngjarnt vegna þess að þeir eru háðari þeim veiðum en nokkur annar hluti flotans. Ekki fóru þeir í Smuguna. Ekki fóru þeir á Reykjanesshrygg eða á Flæmska hattinn og ekki hafa þeir getað sótt í djúprækju eða aðra slíka möguleika sem stærri fiskiskip hafa notað til að mæta skerðingu í bolfiskveiðiheimildum á heimamiðum. Það gátu og geta smábátarnir ekki eðli málsins samkvæmt. En sú varð nú samt niðurstaðan, sú furðulega niðurstaða, að það var í raun farið verr með þennan hluta flotans en nokkurn annan. Þess vegna er það gott og þó meira væri, að hér er gert ráð fyrir sérstöku 15% álagi á þennan hóp miðað við aflahlutdeildarstöðu þeirra 1. desember 1998. En, herra forseti. Þar sýnist mér að mönnum hafi skotist í einu og það er mjög alvarlegt. Hér er eingöngu talað um smábáta á aflamarki undir 6 brúttólestum eða 6 brúttótonnum. En allir smábátar undir 10 tonnum fengu, það ég best veit, sambærilega meðferð hvað þetta snertir á sínum tíma og mér sýnist þar af leiðandi að ekki sé annað hægt en að taka þetta ákvæði upp og endurreikna það þannig og bæta þá við pottinn þannig að út komi sambærileg leiðrétting, að smábátar á milli 6 og 10 tonn komi þarna með líka. Þetta þarf að fara betur yfir. En ég hef ástæðu til að ætla að svona sé þetta, að þeir hafi allir verið þarna í sama hópi á sínum tíma upp að 10 tonnum enda var það sú skilgreining sem notuð var þá. Þó að bátar milli 6 og 10 tonn kæmu að vísu fyrr inn í kerfið en hinir, þá hef ég grun um að þetta standi svona. A.m.k. þarf að fara yfir þetta og það má ekki vera neinn vafi á því, herra forseti, að sambærileg leiðrétting verði þarna fyrir þá sem fengu sambærilega meðhöndlun eða sambærilega útreið, væri víst nær að segja, í þessu tilviki. Þá er það ákvæði til bráðabirgða IV sem er um veiðiheimildir til ráðstöfunar. Ég tek það fram varðandi þennan jöfnunarpott á bolfiskveiðum sem nú er orðinn um 4 þús. tonn með ákveðnum frádrætti og skal ganga til fiskiskipa allt upp að 200 brúttótonnum og miðað við 450 þorskígildaþak og 10 tonna hámark, að þetta eru auðvitað allt saman umdeilanleg viðmiðunarmörk. Ég er þó í aðalatriðum á því að eitthvað í þessa veruna sé skynsamlegt að gera til þess að reyna að styðja við bakið á þeim hluta flotans, þ.e. dagróðrabátaflotans sem hefur mjög átt undir högg að sækja og mjög hefur gengið á á undanförnum árum. Ég er því almennt hlynntur því að ráðstafanir í þessa veru séu gerðar, enda búinn að leggja þær lengi til og studdi það ákvæði sem var undanfari þessa ákvæðis á sínum tíma og gilti fyrir nokkur undangengin fiskveiðiár. Síðan kemur b-liður 10. tölul. brtt., þ.e. 1.500 þorskígildislestir í sérstakan viðlagapott eða byggðapott. Þar á hið sama við að ég tel það jákvætt að menn hafi veiðiheimildir til viðlagaráðstöfunar af þessu tagi, enda hef ég sömuleiðis lagt það lengi til. Ég átti þátt í því á sínum tíma, 1990 af því það hefur svo vinsamlega verið rifjað hér upp, að þá komu inn í lögin heimildir til handa Hagræðingarsjóði, sem þá hét svo, að úthluta sérstaklega og án endurgjalds veiðiheimildum til byggðarlaga í vanda. Það er þess vegna ekki þannig, eins og einhver kynni að hafa haldið fyrr í umræðunni, að ég skammist mín fyrir afstöðu mína til sjávarútvegsmála almennt á því ári. Ég gerði mitt eins og ég gat og hafði stöðu til á þeim tíma til að reyna að koma þar inn jákvæðum ákvæðum, bæði endurskoðunarákvæðum á lögunum og eins ákvæðunum um Hagræðingarsjóð sem ríkisstjórnin sem tók því miður við 1991 eyðilagði nær samstundis og mætti velta því fyrir sér hverju slíkar heimildir í Hagræðingarsjóði allan þann tíma sem síðan er liðinn hefðu getað bjargað á ýmsum stöðum ef þær hefðu verið fyrir hendi, t.d. á sunnanverðum Vestfjörðum og víðar. En því miður var það nú ekki gert. Hér er hins vegar horfið til baka í þá átt að afleiðingar af framsali veiðiréttindanna eins og þær eru geti verið svo hrikalegar fyrir einstök byggðarlög að óhjákvæmilegt sé að grípa þar inn í og setja fætur undir útgerð á viðkomandi stöðum á nýjan leik. Mér er hins vegar nær að halda að þetta gangi of skammt og um of lítið sé að ræða í reynd, eða óttast að sú staða gæti komið upp að menn þyrftu þarna meira til. Ég held líka að útfærslan á þessu ákvæði orki nokkuð tvímælis. Ég tel að þetta eigi fyrst og fremst að vera heimildarákvæði. Það á fyrst og fremst að vera heimilt til að grípa til ráðstafana af þessu tagi ef á þarf að halda, en ekki gera það ella. Þetta á að sjálfsögðu ekki að vera einhver sjálfvirk úthlutun og vonandi þarf sem minnst að gera af þessu tagi. En við skulum taka það dæmi sem nýjast er, þ.e. Breiðdalsvík, og ég tel vera skólabókardæmi um ókostina, hætturnar og öryggisleysi sem einstök byggðarlög búa við í þessu kerfi og hefur lengi verið einn ljótasti gallinn á því. Við þær aðstæður sem þar hafa komið upp þar sem heimamenn eru í raun varnarlausir gagnvart því sem hefur verið að gerast, a.m.k. eins og komið er vegna þess að þeir hafa misst forræðið á því fyrirtæki sem þar var áður og tryggði atvinnu --- þó að það sé auðvitað ekki nýtt og hafi ekki kviknað með þessu tungli að byggðarlög verði fyrir áföllum í sjávarútvegi og þaðan flytjist skip því það gerðist fyrir daga kvótakerfisins, þá er hitt rétt sem bent er á að erfiðara er að hefja útgerð á nýjan leik eftir að kaupa þarf veiðiréttindin inn í kerfið sérstaklega --- aðstæður þar sem ekki er bolmagn í byggðarlaginu til að hefja útgerð án stuðnings á nýjan leik, sérstaklega vegna þess hve dýrt er að komast inn í kerfið, þá er að mínu mati fullkomlega réttlætanlegt og verjandi út frá hvaða prinsippum sem vera skal að grípa til slíkra stuðningsaðgerða sem eru byggðapólitískar aðgerðir. Og ef menn geta það ekki með þessum hætti þá geta menn ekki framkvæmt neina byggðastefnu. Það er ósköp einfaldlega þannig. Ef ekki má hjálpa mönnum t.d. til að koma fótum undir atvinnulíf á stöðum með sértækum ráðstöfunum í fiskveiðistjórnarkerfi sem varða útdeilingu á réttindum úr sameiginlegri auðlind þjóðarinnar, hvað mega menn þá? Ég spyr. Ríkissjóður er sameiginlegur, er það ekki? Það hlýtur að vera jafnóheimilt að beita sértækum ráðstöfunum með fjármagni úr honum eins og fiski úr sjónum því hvort tveggja er þetta sameiginlegt. Ég hlusta því ekki mikið á að það megi ekki. Herra forseti. Ég hef mörg undanfarin ár lagt til að viðlagaheimild af þessu tagi kæmi inn í lögin um stjórn fiskveiða. Ég vil nefna að t.d. á síðasta þingi flutti ég ásamt hv. þingmönnum Ragnari Arnalds og Hjörleifi Guttormssyni frv. til laga um ráðstafanir í sjávarútvegsmálum. Þar er að finna ákvæði sambærilegt þessu. Í ákvæði til bráðabirgða III í því frv. segir, með leyfi forseta: ,,Frá leyfðum heildarafla þorsks, áður en honum er skipt á grundvelli aflahlutdeildar, sbr. 7. gr., er frá og með fiskveiðiárinu 1998--99 heimilt að draga allt að 7.000 lestir til ráðstöfunar í byggðarlög sem misst hafa umtalsverðan hluta veiðiheimilda sinna og þar sem fiskveiðar og fiskvinnsla eru uppistaða atvinnulífs. Sjávarútvegsráðherra skal í samráði við Byggðastofnun setja nánari reglur um málsmeðferð. Reglurnar skulu m.a. fela í sér möguleika til að úthluta veiðiheimildum til allt að þriggja ára til að gera viðkomandi byggðarlögum kleift að efla útgerð á nýjan leik og laða til sín samstarfsaðila á því sviði.`` Herra forseti. Þetta ákvæði vil ég leyfa mér að segja að sé náttúrlega miklu betra en það sem meiri hlutinn hefur rambað á, skýrara og setur ramma um þetta mál sem væri mun vandaðri að mínu mati, m.a. með því að taka fram að heimilt sé að ráðstafa veiðiheimildunum til lengri tíma en eins árs í senn. Það getur skipt miklu máli til þess að þær aðgerðir sem Byggðastofnun og aðrir ætla að grípa til nýtist. Ég nefni aftur sem dæmi Breiðdalsvík og í anda þess ákvæði sem ég hef lagt til hér á undanförnum árum gæti Byggðastofnun nú gripið til þessa sjóðs, tekið segjum x hundruð þorskígildi og sagt við Breiðdælinga: Ef þið getið með þessum stuðningi, þ.e. að fá segjum 300 eða 500 þorskígildi í þrjú ár án endurgjalds, komið fótum undir útgerð, fengið til samstarfs við ykkur útgerðir sem vilja koma á staðinn og fara að gera út, þá er þetta í boði. Ég er alveg sannfærður um að með slíkri hvatningu og slíku starti mætti endurreisa útgerð og koma fótum undir fyrirtæki sem yrðu sjálfbjarga og gætu síðan séð um sig sjálf eftir að slíku stuðningstímabili væri lokið. Og þá gengju veiðiheimildirnar aftur inn í sjóðinn, enda kannski þá orðin þörf á þeim einhvers staðar annars staðar. Herra forseti. Þetta eru aðgerðir sem ég held að séu óhjákvæmilegar, þ.e. ef og svo lengi sem menn ætla að keyra þetta kerfi eins og það er, óheftum flutningi veiðiréttindanna og framsali byggðarlaga á milli, nema menn vilji bara taka þeim afleiðingum án nokkurra hliðarráðstafana sem því eru samfara. Það er svo auðvitað sjónarmið út af fyrir sig. Sem sagt: ,,meningen er god nok`` eins og danskurinn segir en útfærsla mætti vera vandaðri. Ég tek undir það sem frsm. minni hlutans hefur sagt að það þarf auðvitað að vanda reglur að því leyti til þegar um svona mál er að ræða. Það er ekki gott að það geti verið einhvers konar geðþóttaákvörðun og kannski breytileg eftir atvikum hvernig með þetta er farið. Herra forseti. Þetta var um það sem snýr að frv. og brtt. meiri hlutans. Þá sný ég mér aftur að aðalatriðinu sem er dómur Hæstaréttar og 5. gr. Í dómi Hæstaréttar er í raun og veru sagt að þótt kvótasetningin á sínum tíma, og úreldingarreglurnar, kunni að hafa verið réttlætanleg sem tímabundin aðgerð til að vernda fiskstofnana þá skorti á að nægjanlega vel hafi verið rökstutt að slík fyrirfarandi tálmun eins og felst í veiðileyfunum eða úreldingarreglunum, fái staðist um aldur og ævi, þ.e. að binda þann rétt við þá eina sem gerðu út skip á tilteknum tíma eða hafa keypt sér slík skip síðan. Þá kemur að því, herra forseti, sem ég tók aðeins upp í byrjun máls míns: Þó að málið hafi borið þannig að Hæstarétti að veiðileyfaútgáfan hafi eingöngu verið til ógildingar samkvæmt kröfu, hvað er Hæstiréttur að segja í reynd með umfjöllun sinni og reifun, vegna þess að dómsorðin sjálf eru eins og allir vita aðeins fáeinar línar? Og það er reyndar rangt sem margendurtekið hefur verið sagt að í dómsorðunum sé 5. gr. nefnd. Hún er ekki nefnd í dómsorðunum. Hún er nefnd í reifun dómsins eins og öll önnur umfjöllun sem menn hafa verið að reyna að lesa út úr. Dómsorðin eru einfaldlega svona: ,,Ákvörðun sjávarútvegsráðuneytisins 10. desember 1996 í bréfi til áfrýjanda, Valdimars Jóhannessonar, er ógild.`` Punktur. Þetta er dómsorðið. En framar er þessi tilvitnun í 5. gr. sem sérstaklega hefur verið nefnd. Ég fór að athuga það, herra forseti, hver væri saga þessara tvenns konar takmarkana sem þarna hafa verið keyrðar samsíða allt frá árinu 1984, þ.e. annars vegar aflamarkskerfið eða að takmarka það magn sem flotinn má taka upp úr sjónum, og hins vegar þessar reglur til að reyna að halda aftur af afastagetunni í flotanum, stærð fiskiskipastólsins. Þá ætla ég, herra forseti, að líta aðeins í þá ættfræði sem dregin hefur verið saman m.a. af því tilefni. Ég held að það sé nefnilega ástæða til, herra forseti, að fara aðeins aftur í söguna og líta á hvernig þetta allt saman kom til. Hæstiréttur er í raun og veru fyrst og fremst að segja að þó að löggjafinn hafi, án þess að það bryti í bága við stjórnarskrána eða verið eitthvað sem dæmt skyldi ólögmætt, gripið til þeirra aðgerða sem hann gerði á árinu 1983 og bundið þau réttindi við tiltekinn hóp útgerðarmanna sem verið hafði við sjósókn árin þar á undan, þá fái það ekki staðist, a.m.k. ekki að því leyti hvað varðar veiðileyfin eða úreldingarreglurnar í flotanum um aldur og ævi. Þá hafa margir spurt: Ef þær eru ólöglegar sem ótímabundin og varanleg takmörkun er þá ekki sjálft aflamarkskerfið það líka? Eðlilegt er að spurt sé. Hvað er Hæstiréttur að fara? Er hann að gefa það í skyn, er hann að veita viðvörun um að einnig takmörkunin að þessu leyti í aflamarkskerfinu við þann hóp sem sótti sjó og dró afla að landi á viðmiðunarárunum sé að sama skapi óréttmæt eða fái ekki staðist nefndar greinar stjórnarskrárinnar? Það merkilega kemur í ljós, herra forseti, þegar farið er yfir sögu þessara takmarkana að þær eiga báðar rót í sama upphafinu. Forverar þeirra beggja komu til sögunnar á árinu 1977. Árið 1977, í framhaldi af lagasetningu á árinu 1976 um fiskveiðilandhelgi Íslands og svörtum skýrslum um ástand fiskstofna, hófst takmörkun þorskveiða með svonefndu skrapdagakerfi. Síðan voru ýmsar æfingar í þeim efnum ástundaðar á næstu árum þangað til svo var komið að í desember árið 1983 voru skrapdagarnir orðnir 110. Í ljósi upplýsinga sem þá komu fram og þóttu sýna mjög alvarlegt ástand þorskstofnsins var kvótinn settur á, aflamarkskerfið innleitt. Hvernig var það gert, herra forseti? Það var gert þannig að hverju skipi stærra en 10 brúttórúmlestir var úthlutað aflamarki í sjö tegundum; þorski, ýsu, ufsa, karfa, grálúðu, skarkola og steinbít. Skipunum var skipt í níu flokka og hver var grundvöllur úthlutunarinnar? Grundvöllur úthlutunarinnar var aflareynsla einstaks skips á tímabilinu 1. nóv. 1981 til 31. okt. 1983. Þetta var grundvöllurinn. Réttindin voru framreiknuð inn í kerfið út frá þeim hópi sem stundað hafði sjó og landað hafði afla í þessum tegundum á þessu tímabili. Síðan þekkja menn framhaldið. Seinna meir voru leyfð viðskipti með þennan rétt þannig að sumir hafa nú undir höndum rétt sem þeir hafa keypt af öðrum en aðrir hafa enn þá rétt sem þeir sækja til þessa viðmiðunartímabils. Hvað þá með veiðileyfin? Hvenær komu veiðileyfin til sögunnar sem hæstaréttardómurinn dæmir af að sögn og hver er skyldleiki þeirra við takmarkanir á aflamagni? Jú, það merkilega er, herra forseti, að á sama ári, 1977, hefjast fyrstu tilraunir til að takmarka afkastagetuna í fiskiskipastólnum og þær gera það með samþykkt ríkisstjórnar sem notar að vísu tækið Fiskveiðasjóð, opinberan sjóð, til þess að reyna að koma þessum takmörkunum við því þá er samþykkt að Fiskveiðasjóður láni aðeins 50% kaupverðs keyptra skipa erlendis frá og ekki voru veitt lán frá öðrum innlendum lánastofnunum og engin erlend lán umfram það sem fælist í 50% láni Fiskveiðasjóðs enda höfðu stjórnvöld möguleika á því í sínum höndum að takmarka slík lán. Með öðrum orðum, rótin hvað afkastagetuna eða rúmmálið snertir rekur sig til sama árs, sömu ákvarðana, sömu ríkisstjórna. Annars vegar að innleiða skrapdagakerfið og hins vegar að innleiða lánareglur í Fiskveiðasjóði til að halda aftur af afkastagetu fiskiskipastólsins, eðlilega vegna þess að það hafði lítið upp á sig að vera að reyna að baksa við að fjölga skrapdögum ef flotinn fékk að stækka eins og fara gerðist þannig að eðlilegt var að ríkisstjórnin setti þessar takmarkanir samtíma og samsíðis í gang. Rótin var ein og hin sama. Hvað svo? Hvenær breytast takmarkanir Fiskveiðasjóðs yfir í beinar rúmmálstakmarkanir eða stærðartakmarkanir í flotanum? Jú, á árinu 1984. Á sama ári og kvótinn hélt innreið sína. Þá er gefin út reglugerð nr. 44/1984, um stjórn botnfiskveiða. Þá er ákveðið að ríkisstjórnin nýti sér heimildina til að koma kvótakerfinu á og ákveðið að sérhver útgerðaraðili sem geri út fiskiskip 10 brúttólestir eða stærra til botnfiskveiða þurfi til þess almennt veiðileyfi og að öðrum en þeim sem hafa þetta almenna veiðileyfi, sem allt snýst nú um og sem dómurinn fjallaði um, sé óheimilt að stunda botnfiskveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands eins og það var þá orðað. Hverjir fengu veiðileyfið? Skip fengu veiðileyfi þegar útgerðir þeirra höfðu stundað botnfiskveiðar á tímabilinu 1. nóv. 1982 til 31. okt. 1983. Með öðrum orðum, herra forseti, einnig að þessu leyti er rótin að takmörkuninni hin sama. Með alveg sama hætti og menn fengu úthlutað aflamarki á grundvelli þess afla sem þeir höfðu landað á viðmiðunartímabilinu á árunum 1981--1983 fengu menn veiðileyfi á grundvelli þess að hafa sótt sjóinn, að vísu á aðeins öðrum hluta þessa tímabils, þ.e. frá nóvember 1982 til 31. okt. 1983. Hver er þá orðinn munurinn? Hver er þá orðinn lagalegur munur til að aðgreina þetta tvennt þegar í ljós kemur að ættartréð rekur sig þarna saman niður á sömu rót? Síðan hafa þessar tvær takmarkanir, sem þetta eru auðvitað, annars vegar á afkastagetunni og hins vegar á magninu sem menn mega landa, verið keyrðar samsíða í gegnum alla söguna með mjög hliðstæðum reglum um framsal og annað því um líkt. Þannig er það niðurstaða mín, herra forseti, að þessar tvær takmarkanir eru systur. Þær eru af sömu rót, þær hafa verið keyrðar samsíða í gegnum fiskveiðilöggjöfina frá jafnlengd, í ársbyrjun 1984, og mig skortir algerlega rök til þess að gera á þeim neinn þann greinarmun sem viðbrögð ríkisstjórnarinnar við dómi Hæstaréttar gera. Ég óttast að verði önnur þeirra talin setja óleyfilega fyrirfarandi tálmun fyrir nýja aðila til að komast inn í kerfið hljóti hin að teljast það einnig. Þá erum við komin að þeirri niðurstöðu að sjálft fiskveiðistjórnarkerfið í heild sinni, ekki bara úreldingarregluhluti þess, standist ekki nema Hæstiréttur sé að segja eitthvað allt annað, nema Hæstiréttur sé kannski að nálgast þetta viðfangsefni akkúrat frá 180 gráðum og Hæstiréttur sé með þessu að festa aflamarkskerfið í sessi og segja: Óþarfi er að takmarka afköst og stærð fiskiskipaflotans vegna hins kerfisins. Það stendur hvergi. Það eru getgátur, það eru ágiskanir. Það kann að vera. En til þess að við fáum þá botn í það verður það mál að skýrast við meðferð fyrir dóminum og það gerir það sjálfsagt, samanber þau viðbrögð sem eru á ferðinni. Ég leyfi mér, herra forseti, að taka svolítinn tíma í að fara yfir þessa sagnfræði eða ættartré þessara takmarkana vegna þess að mér hefur fundist verulega skorta á að menn reyndu að rekja sig aftur á bak til upprunans í þessu máli til að reyna að skilja það við hverju mætti búast ef prófmál yrðu síðan rekin fyrir Hæstarétti einnig hvað þetta snertir og menn létu reyna á þetta atriði. Þá vík ég, herra forseti, að því hvað á að gera, hvað er að mínu mati eðlilegast að gera, hver væru að mínu mati eðlilegustu viðbrögðin við þessum dómi. Ég tek fram að þegar ég fer yfir þá sálma geri ég það ekki vegna frýjunarorða hæstv. forsrh., sem er auðvitað farinn héðan eins og við var að búast, eða sjútvrh., sem er einnig farinn héðan, og ekki heldur vegna formanns sjútvn., sem var með skæting og er einnig farinn héðan. Það er að segja þessar Heimdallar\-æfingar þeirra í málflutningi, hæstv. sjútvrh. og verðandi sendiherra í Lundúnum, og fleiri stjórnarliða sem hér hafa talað og koma upp með miklum þjósti og skamma stjórnarandstöðuna fyrir að hafa ekki lagt eitthvað til. Þetta veit á eitt og aðeins eitt, herra forseti. Þessir menn hafa vonda samvisku.

Ekki skamma, bara ...

Eða spyrja. Þessir menn, herra forseti, þessir hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn vita að þeir eru með vont mál sem þeir eru að reyna að forsvara og þeir treysta sér ekki til þess. Þeir halda ekki uppi neinum vörnum fyrir sitt eigið mál heldur koma hér og biðja um tillögur frá stjórnarandstöðunni. Þó er hér stjfrv. á dagskrá og eðlilegt að umræðan snúist um dagskrármálið, þ.e. stjfrv. Það er eðlilegt að við spyrjum út úr því frv. og gagnrýnum það frv. Það vita þessir menn. Þeir eru ekki nýgræðingar á þingi en ég tek eftir málflutningi þeirra. Ég tek eftir því að þeir hafa verið að reyna að sleppa í gegnum málflutning með þessum hætti. Það er mjög athyglisvert. Nú er það þannig, herra forseti, að stjfrv. af þessu tagi býður ekki upp á að stjórnarandstaðan lýsi endilega viðhorfum sínum. Það er t.d. þannig hvað varðar brtt. að það er út í hött, a.m.k. hvað mig snertir, að reyna að leggja fram brtt. á þessu vitlausa frv. ríkisstjórnarinnar. Ef ég vil láta áherslur mínar í sjávarútvegsmálum, þar á meðal einnig við því álitamáli sem Hæstiréttur tekur upp, koma fram í frumvarpsformi, þá flyt ég það frv. sjálfur og hef það eins uppbyggt og mér hentar, enda hef ég gert það. Ég skal sýna hæstv. sjútvrh. það, hafi hann ekki vitað það áður, að ég hef flutt slíkt frv., ítarlegt frv., bandormsfrv. um ráðstafanir í sjávarútvegsmálum þar sem tekið er á mörgum þeim atriðum sem ég tel að hafi farið aflaga í sjávarútvegslöggjöf okkar á undanförnum árum. Ég vísa því, a.m.k. hvað mig snertir, til föðurhúsanna ásökunum um að afstaða mín í þessum efnum liggi ekki sæmilega skýrt fyrir. Nei, herra forseti, þetta er fyrst og fremst til marks um það að hér eru litlir karlar í vanda. Hér eru menn að reyna að olnboga þessu vandræðamáli sínu í gegnum þingið og reyna að afvegaleiða umræðuna og drepa henni á dreif. Það liggur við, herra forseti, að ég neyðist til að halda því fram að það sé viljandi sem þetta mál er allt saman látið snúast um vandræði sem þetta skapi í sambandi við fiskveiðistjórnun á smábátum af því að menn vilja forðast að grundvallarmálið sjálft sé rætt hérna og tíminn tekinn í það. Þess vegna hafa menn sjálfir kannski að einhverju leyti bakað sér þetta heimatilbúna brauð viljandi sem varðar vandræðaganginn í kringum smábátana og bundið við það vonir að málið slyppi í gegn og öll athyglin yrði á því en ekki hinu stóra atriði, dómi Hæstaréttar og hvað hann þýðir í reynd eða hvaða áhrif hann í reynd kemur til með að hafa á sjálfa fiskveiðistjórnarlöggjöfina þar sem hinir miklu yfirgnæfandi hagsmunir eru í húfi. Auðvitað, eða hvað? Ég held að það sé nefnilega þannig að allt heila móverkið titri og menn séu hræddir og þess vegna sé verið að reyna að sleppa í gegnum þetta með þessum hætti. Ég ætla, herra forseti, að fara yfir það í nokkrum orðum, ekki vegna þess að ég sé að bregðast við frýjunarorðum rökþrota stjórnarsinna heldur vegna þess að ég vil sjálfur koma því frá mér sem ég teldi að væri réttast að gera í þessum efnum. Ég tel að Alþingi ætti fyrir það fyrsta að vanda sig mjög í því að meta og skoða dóm Hæstaréttar og reyna að forðast hvort tveggja, að oftúlka hann eða vantúlka. En ég tel að Alþingi eigi fyrst og fremst að reyna að átta sig á því sjálft hvernig vill það hafa hlutina því það er þrátt fyrir allt Alþingi sem setur lögin en ekki Hæstiréttur. Gleymum því ekki. Það var Alþingi sem setti jafnræðisákvæðið inn í stjórnarskrána. Það er Alþingi sem setur fiskveiðilögin og breytir þeim, og það má meira að segja færa fyrir því rök að Alþingi þyrfti ekki að breyta því ákvæði laganna sem Hæstiréttur fjallar um heldur gæti Alþingi tekið þá afstöðu að segja: Það er vandi dómstóla og framkvæmdarvaldsins að bregðast við dóminum. Það er hægt að hafa þá afstöðu. Það má rökstyðja hana með ýmsum lögfræðilegum rökum og er reyndar gert af sumum lögfræðingum. Ég er ekki endilega að deila þeirri skoðun. Ég tel að Alþingi eigi að fara mjög vandlega yfir málið og forðast þar hvort tveggja í senn að oftúlka eða vantúlka dóminn. Ég tel í öðru lagi, herra forseti, að hiklaust eigi að setja skýrt sólarlagsákvæði inn í lögin. Ég tel óráð að gera það ekki. Þannig væri Hæstaréttur tekinn á orðinu og sagt: Til öryggis göngum við frá þessu tímabundið þannig ef svo færi að sú leið sem valin hefur verið reyndist hæpin, einnig hvað varðar sjálft aflamarkskerfið, þá væri þetta í öllu falli, af hálfu löggjafans, tímabundin ráðstöfun að lögum. Gildistími fiskveiðilöggjafarinnar er frá 2001 til u.þ.b. 2002. Það er ákveðin skýr aðgerð. Það sendir þau skilaboð enn frekar en ella að þarna verði á breytingar og með því undirstrikar Alþingi rétt sinn til að gera slíkar breytingar ef svo ber undir, þar með að afnema kerfið og beita einhverjum öðrum aðferðum til að takmarka sókn í fiskstofnana. Í þriðja lagi tel ég, herra forseti, að við þessar aðstæður, og þó fyrr hefði verið, ætti Alþingi alveg tvímælalaust að nota tækifærið og stokka algerlega upp fiskveiðistjórnina varðandi smábáta og bátaflotann. Hún er ónýt. Þar er bullandi mismunun og vitleysa sem í raun og veru er óþolandi að framlengja sífellt lengur. Að mínu mati ætti að nálgast þá hluti allt öðruvísi, stokka það kerfi algerlega upp og setja allan bátaflotann undir skilgreind stærðarmörk. Það ætti að fella undir eitt samræmt kerfi sem farsælast væri að byggði á óframseljanlegum hámörkum í mikilvægustu tegundir. Það viðfangsefni mætti nálgast með því móti að menn reyndu að finna út langtímameðaltalshlutdeild, ef ekki á grundvelli reynslunnar þá á grundvelli fiskifræðinnar, sem heppilegt væri að þessi strandveiðifloti hefði. Þannig nálgast aðrar þjóðir þetta mál. Er endilega víst að við Íslendingar getum ekki lært neitt af neinum? Erum við svo sannfærð um að við séum með fullkomnasta kerfi í heimi og þurfum aldrei að líta út fyrir landsteinana? Færeyingar, Kanadamenn, Norðmenn og flestar stórar fiskveiðiþjóðir í kringum okkur nálgast þetta mál svona. Þær skilgreina eitthvað sem heitir strandveiðifloti. Þær flokka flotann og ákveða honum tiltekna hlutdeild af veiðiréttindunum. Þarna eru menn jafnframt að svara fiskifræðilegum aðstæðum sem án nokkurs vafa eru að einhverju leyti til hér á Íslandi líka. Um það er hins vegar aldrei rætt, þ.e. um staðbundna stofna. Það er staðreynd að verulegar líkur eru á því að hjá okkur sé þorskstofninn að einhverju leyti staðbundinn eða hegðun hans a.m.k. þannig. Því skyldi ekki þurfa að aðgreina þann hluta að einhverju leyti og taka mið af líffræðilegum staðreyndum eða aðstæðum og þó ekki væri nema líkindi, við sjálfa fiskveiðistjórnunina. Halda menn að það séu betri vísindi að skipta rækjunni upp í innfjarðarækju og djúpfjarðarækju með því að draga línu þvert yfir Skjálfanda og þvert yfir Axarfjörð? Rækjan öðrum megin við línuna er innfjarðarrækja, algerlega óskyld hinni sem er millimetra utan við línuna á Skjálfanda. Sú heitir djúprækja og lýtur allt öðrum lögmálum í fiskveiðistjórnun. Halda menn að það séu meiri vísindi en að reyna að átta sig á hvað staðbundna hrygningin í fjörðum fyrir norðan og austan þýðir, hvaða skilaboð lífríkið er að senda og hvort ekki væri ástæða til að taka þau með í reikninginn þegar við útfærum fiskveiðistjórnina og sóknina á grunnmið næst landinu. Það er dapurlegt, herra forseti, að menn skuli þrælast áfram í þeirri reginvitleysu að leggja allt að jöfnu í kerfinu, sókn hinna minnstu skelja upp í fjöru og verksmiðjutogara úti á ballarhafi. Þannig er það í þessu heimsins besta kerfi, eins og það sé sami hluturinn að fara með handfæri rétt út fyrir stórstraumsfjöruborðið og draga þar fisk og hitt að veiða með flottrolli eða botntrolli mörg hundruð mílur út. Ég held að menn ættu að velta því fyrir sér hvort þeir séu á réttri leið. Síðan eru kerfishagsmunirnir þvílíkir að menn ætla að færa þessi ósköp niður í grásleppuveiðina eins og ég nefndi hér áðan. Ég hefði talið það gleðiefni ef Alþingi hefði mannað sig upp í að stokka algerlega upp þetta ónýta stjórnkerfi báta- og grunnslóðarflotans og setja þar girðingar, jafnvel tvær. Aðra t.d. við núverandi mörk, 10 eða 12 tonn og hina t.d. við 75 eða 150 tonn. Þar mætti finna út hvað væri heppilegast. Þannig mætti flokka flotann og stöðva þá óheillaþróun sem verið hefur í gangi, að sífellt saxist á vertíðarbátaflotann. Það er hættulegt og vont. Ég er sannfærður um að það er ekkí í þágu lífríkisins. Það er slæmt fyrir byggðarlögin og vont fyrir landvinnsluna. Þessi floti hefur lagt henni til uppistöðuhráefni. Ekkert af þessu er hér til umfjöllunar. Nei, áfram skal haldið og það sem eftir er af smábátaflotanum keyrt inn í framseljanlegan kvóta. Í fjórða lagi, herra forseti, varðandi stærri skipin. Ég tel að Alþingi hefði betur gert grundvallarbreytingar á því fyrirkomulagi. Það er ekki gert hér. Það er ekki vottur af viðleitni, í þessu frv. né öðrum frá hæstv. ríkisstjórn um þessar mundir, til að gera lagfæringar á aflamarkskerfinu svo líklegt sé að um það verði meiri sátt. Það er ekki tekið á braskinu svokallaða. Það er ekki tekið á gróðanum sem einstakir aðilar hirða út úr kerfinu. Menn geta skotið sér á bak við það að hér sé aðeins brugðist við dómi Hæstaréttar. Hvar eru þá hin málin? Eru þá ekki tillögur sem koma til móts við þá óánægju og gagnrýni sem að ýmsu leyti er réttmæt móti hliðarverkunum þessa kerfis. Ég tel einfalt að gera á því þær breytingar að það verði a.m.k. miklu betra en það er. Ég hef margoft lagt þær til. Það á að banna leiguna. Það á ekki að leyfa leiguna. Það er ástæðulaust. Aðlögun í kerfinu getur orðið í gegnum viðskipti með varanlegar heimildir. Leigan innan ársins, endurtekin ár eftir ár, er og hefur alltaf verið mesta siðleysið í þessu kerfi. Það að menn fénýti afnotarétt á sameiginlegar auðlindir þjóðarinnar ár eftir ár, 50% annað árið og 100% hitt, eins og þetta var, án þess að nota það sjálfir, er og hefur alltaf verið siðleysi. Það átti aldrei að leyfa. Það átti að vera og er eðli þessa réttar að hann er afnotaréttur. Menn fá rétt til að taka tiltekið magn úr sjónum sem er í aðalatriðum sá réttur sem menn eiga að hafa, ekki hitt að græða einhvern veginn á honum. Þetta kerfi var ekki sett á til að skapa einhverjum sérstaka gróðafarvegi vegna kerfisins. Þeir geta grætt og mega gjarnan græða og þurfa að græða á sínum atvinnurekstri sem slíkum, standi þeir sig vel. Þeir eiga hins vegar ekki að græða á kerfinu. Þetta má bæta með því að setja skýrar reglur um framsalið að öðru leyti og láta viðskipti með varanlega aflahlutdeild fara fram á Kvótaþingi. Þar á að vera kvótaþing en ekki gagnvart aflamarkinu eða leigubraskinu, sem á að banna. Um það framsal má setja þær takmarkandi reglur og þær leikreglur sem menn vilja viðhafa en það kann að vera nauðsynlegt að hafa einhvern hreyfanleika, það viðurkenni ég. Þar með er líka kominn grunnur til að skattleggja gróðann. Um leið og viðskiptin fara öll gegnum opinbert viðurkennt kaupþing, þá liggja á borðinu upplýsingar um verð. Þá er hægt að skattleggja gróðann af þeim viðskiptum. Það á að gera undanbragðalaust án þess að fyrningar eða yfirfærsluréttur sé fyrir hendi. Það á að skattleggja og gera upptækan þann gróða sem í slíkum viðskiptum verður innan ársins og það er hægt að gera. Ég hef lagt fram um það tillögu. Það er mikið búið að tala um kvótabraskið. Hafa ekki einhverjir þingmenn hér, herra forseti, heyrt um það? Er ekki mikið búið að tala um kvótagróðann? En hvar eru tillögurnar um að taka á því, þeirra sem mest hafa talað? Nú skal ég leika sjútvrh. um stund og spyrja aðra eftir þeirra tillögum. Hvað hafa þeir lagt í þessum málum, sem mest hafa hneykslast á því hvernig menn græða á kvótanum? Hvar eru tillögur Sjálfstfl.? Hvar eru tillögur Framsfl., nema ályktanir á flokksþingum? Hvar eru tillögur Alþfl.? Hvar eru tillögur Kvennalistans? Þær eru engar. Ég hef aldrei séð fluttar neinar tillögur af neinum þessara eða Þjóðvaka um hvernig taka eigi á braskinu og kvótagróðanum. Slegið hefur verið upp fyrirsögnum um veiðiheimildir eða eitthvað ...

... að hneykslast á því að sjútvrn. ...

Ég hef lagt til, herra forseti, að inn í lög um tekju- og eignarskatt komi ákvæði sem taki á þessum viðskiptaþætti málsins svo lengi sem hann er við lýði. Þó er það ekkert óskabarn mitt að þetta framsal sé fyrir hendi. Ef ég mætti gefa upp á nýtt og byrja á byrjuninni, þá er ég ekki viss um að ég mundi leggja til að leyfð yrðu viðskipti með þessi réttindi. Menn notuðu þau eða skiluðu þeim. Það væri að mörgu leyti hreinasta kerfið. Úr því að framsalið er leyft, þetta brask viðgengst og gróðinn sem allir hneykslast á, af hverju leggur þá enginn neitt til til að taka á honum? Hvernig stendur á því? Er það kannski vegna þess að menn vilji geta hneykslast á því, gert út á það og slegið með því pólitískar keilur að þetta sé óþolandi? Er það hugsanlegt? Spyr sá sem ekki veit. Ég hef baksað við það, herra forseti, og er ég þó ekki sérfræðingur í skattalögum, að útfæra tillögur til að taka á þessum málum. Ég lagði til í frv. í fyrra og hef áður, í mörg ár, talað fyrir þeirri leið að svo lengi sem framsal með varanleg veiðiréttindi séu leyfð, þá sé söluandvirði þeirra gert upp sem tekjur innan söluársins. Ég hef lagt til að ekki verði heimilt að fyrna það og seldar veiðiheimildir að frádregnum keyptum veiðiheimildum séu skattlagðar nánast að fullu. Þetta er hægt að gera. Ég hef átt samskipti við ýmsa sérfræðinga í skattamálum til þess að fá það á hreint hvort á þessu væru einhverjir annmarkar. Herra forseti. Hv. þm. megja gjarnan vita að ég er hér með sex blaðsíðna greinargerð frá ríkisskattstjóra sem ég fékk fyrir jólin. Það eru svör við ítarlegum spurningum sem ég lagði fyrir ríkisskattstjóraembættið um hvernig nálgast mætti þetta mál og skattleggja söluhagnað þennan. Ég hygg að með þeirri leiðsögn sem þar er að finna sé það ekki of mikið verk fyrir þá sem vilja að setja í lögin um tekju- og eignarskatt, bæði að því er varðar lögaðila og eins um einstaklinga í útgerð, ákvæði sem ná utan um þetta mál. Einstakir aðilar hirða með sér stórfelldan söluhagnað úr sjávarútveginum ef þeir hætta og eins hagar til í innbyrðis viðskiptum ef hann fellur til. Þetta er eðlilegast að takmarka með því að láta greiða sérstakan tekjuskatt af slíkum hagnaði sem komi til útreiknings og greiðslu á undan öðru uppgjöri fyrirtækjanna. Þó væri hægt að hugsa sér að við slit á fyrirtækjum eða þegar fyrirtæki væru gerð upp mætti, þegar öðrum eignum hefði verið ráðstafað á móti skuldum, ganga á þennan hagnað þar til skuldir hefðu að fullu verið greiddar. Slík ákvæði mætti útfæra og ættu þá allir að geta skilið sæmilega sáttir við sitt. Þá tæki ríkið hagnaðinn til sín í þeim mæli sem eftir væri, í aðalatriðum allan. Þó væri, til að ýta undir betri skattskil, nauðsynlegt að leyfa þar einhver frávik og ríkið gæfi eftir af skattinum þegar fyrirtækið sem verið væri að gera upp ættu ekki fyrir skuldum með ráðstöfun annarra eigna. Hver á skattprósentan að vera? 85--90% eða eitthvað því um líkt eða 50% brúttóskattur ofan á 30% tekjuskatt fyrirtækjanna ef um hann er að ræða. Þannig má, herra forseti, nálgast þetta mál. Með þessu væri komið til móts við þá gagnrýni sem vegur kannski hvað þyngst í óánægjunni með núverandi stjórnkerfi fiskveiða. Hvað fleira ætti að gera, herra forseti? Jú, að mínu mati hefur lengi verið brýnt að grípa til ákveðinna aðgerða svo lengi sem aflamarkskerfið er við lýði og bæta umgengnina um auðlindina. Öllu heldur er þörf á að bregðast við þeirri hættu sem er samfara þessu kerfi umfram önnur. Það er viðurkennt. Aflamarkskerfi. Það að mæla þann afla sem menn hafa rétt til að koma með að landi felur í sér þá hættu að menn flokki aflann og leggi verðmætasta hluta þess sem þeir hafa fengið upp á dekkið í hverri veiðiferð. Það liggur í hlutarins eðli að sú hætta er fyrirfarandi --- eins og sagt er á þessu fína lögfræðimáli frá Hæstarétti --- við slíkar aðstæður. Ég hef ekki almennilega áttað mig á hvað orðið þýðir. Við skulum bara segja að sú hætta sé viðvarandi. Meðan menn ætla að reyna að stýra sókninni svona ýtir það frekar undir að aflinn sem að landi kemur sé flokkaður. Ef menn hafa tiltekinn fjölda sóknardaga þá er engin ástæða til annars en reyna að bjarga öllum verðmætum í land, sem þeir á annað borð komast yfir í hverri veiðiferð, er það ekki? Hvort sem það er smár eða stór fiskur. Þetta skilja menn og við þessu er hægt að bregðast. Aldrei hefur komist af stað, herra forseti, nein vitræn umræða um hvort ekki megi útfæra reglur um meðafla, einhvers konar meðaflaákvæði, þannig að hvatt sé til þess að koma með allt að landi, þó kvótinn sé reiknaður af tilteknum hluta aflans. Það má aldrei. Af einhverjum undarlegum ástæðum bregðast menn yfirleitt þannig við, helstu hagsmunagæsluaðilar þessa kerfis, að allar slíkar hugmyndir eru barðar niður. Það er undarlegt, herra forseti. Ef mönnum þykir vænt um kerfið og trúa að það sé besta kerfi í heimi, af hverju vilja menn þá ekki lagfæra á því ágallana? Nú held ég að enginn maður reyni að bera á móti því að aflamarkskerfið felur þessa hættu í sér umfram sóknartakmarkanir, að brottkast verði meira. Af hverju vilja menn þá ekki leita leiða til að sníða af að einhverju leyti gallana? Það er undarlegt. Ég hef t.d. margsinnis lagt til að heimilt yrði að skilgreina innan vissra marka einhvers konar meðaflareglu þannig að þegar sótt væri á tiltekin mið í tiltekna stofna, við skulum segja sumarveiðar á ýsu á Faxaflóa, mættu menn koma með 15% af þorski og landa því sem meðafla þó þeir hefðu ekki kvóta fyrir því af því að ég hygg að það sé svo að einn og einn þorskur slæðist með ýsunni, ef ekki í land þá a.m.k. upp á dekkið. Hvað er hætt við að gerist ef menn hafa engan kvóta fyrir honum og leigukvótinn kostar svipað eða meira en kílóverðið af þorski er í landi? Þá er veruleg hætta á því að einn og einn fari í hafið aftur og sennilega dauður. Það er bara þannig, þetta vita menn. Samt eru svona veiðar stundaðar. Samt eru bátar með nánast engar þorskveiðiheimildir að berjast um á öðrum veiðum, reyna að veiða flatfisk í snurvoð og koma dag eftir dag að landi eingöngu með flatfisk. Það vita allir sem hafa verið á snurvoð að yfirleitt kemur eitthvað annað með, eitt og eitt ígulker eða einn og einn þorskur. Hvert fer hann þá ef hann kemur ekki að landi? Ef menn mættu t.d. við slíkar veiðar landa einhverjum meðafla og þeir fengju kannski 5 kr. á kg sem næmi einhverri lítilli þóknun fyrir það að ganga frá fiskinum sem yrði síðan seldur á uppboði og Slysavarnaskóli sjómanna fengi andvirðið halda menn ekki að hann kæmi að landi. Hafa menn ekki þá trú á íslenskum sjómönnum að þeir mundu sjá til þess að Slysavarnaskóli sjómanna fengi sitt? Ég held það. Aldrei hefur mátt reyna eitthvað slíkt til þess þó ekki væri nema til reynslu að ná árangri í því að bæta umgengni um auðlindina. Hins vegar getur ráðuneytið ákveðið einn daginn að koma megi með undirmál að landi utan kvóta. Svo ákveður það hinn daginn að banna það. Íslenska sjútvrn. hefur gert það með reglugerð. Stundum mátti koma með undirmál utan kvóta að landi en stundum ekki. Vita menn það? Nei, það er ekki víst að allir hafi áttað sig á því. Ráðuneytið tók sér vald til þess. En hið háa ráðuneyti hefur aldrei mátt heyra það. Þeir sem ráðið hafa ferðinni þar og í krafti meiri hluta farið með húsbóndavaldið í ráðuneytinu hafa ekki léð máls á því að skoða einhverjar slíkar útfærslur til að taka á þeim augljósa ágalla besta fiskveiðikerfis í heimi að það ýti undir að fiski sé hent í sjóinn við vissar aðstæður. Ég held í fimmta lagi, herra forseti, að ef menn væru að ræða það að setja einhvern grunn, eitthvert öryggisnet, þá á ég ekki við skitin 1.500 tonn til Byggðastofnunar inn í kerfið til að bæta stöðu byggðarlaganna og draga úr því öryggisleysi sem fólk í minni byggðarlögunum býr við, einkum minni sjávarútvegsbyggðunum, þá væri það til mikilla framfara. Auðvitað blasir það við að mínu mati að það voru reginmistök að byggðatengja ekki að einhverju leyti réttindin strax í upphafi. Það var enn eitt málið sem var barið niður og var rægt í hel. Það var rægt í hel af hæstv. ráðherra Halldóri Ásgrímssyni og öðrum fylgimönnum hans sem vildu koma þessu kerfi á eins og það er. Muna menn hvað var notað til að drepa niður allar umræður um það að byggðarlögin mættu hafa nokkurn rétt í þessu? Það var spilling, misnotkun, klúður. Það yrði svo ægilegt klúður þegar sveitarstjórnirnar færu að úthluta þessu, það væri ekki hægt. Það stóð aldrei til, a.m.k. ekki í mínum huga. Það stóð aldrei til. En það dugði þessum mönnum til að rægja niður allar hugmyndir um að eitthvert öryggisnet yrði sett undir byggðarlögin í þessum efnum. Það var mjög auðvelt að gera það. Það mátti t.d. gera það eins og tillögur Alþb. á árunum 1985--1987 gengu út á að úthluta öllum veiðiheimildunum á skip nákvæmlega eins og gert var í kerfinu. En ef þau yrðu seld yrði tiltekinn hluti veiðiréttindanna eftir í byggðarlaginu. Einfalt kerfi. Sveitarstjórnin þurfti ekkert að koma nálægt því eða kássast í því. Þessu var úthlutað nákvæmlega hlutfallslega á grundvelli aflareynslu eins og var. Eini munurinn var sá að útgerðaraðilinn hafði ekki óskoraðan rétt til þess að selja allt burt úr byggðarlaginu. Hann gat selt skipið sitt, vonandi fengið fullt verð fyrir það og hann gat jafnvel látið einhvern hluta veiðiréttindanna fylgja skipinu en restin varð eftir. Hvað mátti gera í viðbót? Það mátti ákveða hvernig yrði farið með það sem eftir var. Hvað var einfaldast að gera? Það var að fyrir lægi sú leiðbeining í lögunum að því yrði úthlutað hlutfallslega á þá sem eftir væru í byggðarlaginu og stunduðu útgerð. Einfalt, skýrt, ekkert klúður, engin sveitarstjórn, ekkert vesen. Þetta mátti ekki. Nei. Hvað hefði gerst á Breiðdalsvík ef nákvæmlega þessi regla hefði verið við lýði? Ætli það hafi ekki verið þar 3.000 þorskígildi fyrir ekki löngu? Einn togari og einn bátur. Segjum bara að þó það væri ekki nema þriðjungur af fiskveiðiréttindunum sem voru uppistaða atvinnulífsins á Breiðdalsvík þangað til fyrir stuttu hefðu verið tengd byggðarlaginu. Svo hefði það gerst sem síðan gerðist að togarinn væri seldur og báturinn farinn og sameinað fyrirtæki komið í hendur annarra aðila, þá væru þúsund tonn eftir á Breiðdalsvík. Þó skipin hefðu farið burt úr byggðarlaginu þá hefðu 30% orðið eftir. Þá hefðu Breiðdalsvíkingar núna þúsund tonn. Hvað gætu þeir gert við þau? Þeir gætu sett auglýsingu í Morgunblaðið og sagt: Útgerðaraðilar óskast til samstarfs við Breiðdælinga. Í boði eru þúsund tonn til að koma fótum undir nýtt útgerðarfyrirtæki á staðnum. Hver vill koma? Ég skal svo lofa ykkur því að símarnir á Breiðdalsvík yrðu svoleiðis rauðglóandi að annað eins hefði ekki þekkst í vinsælustu innhringingarþáttum útvarpsstöðvanna, hvað þá annað. Auðvitað mundu fjölmargir kvótalitlir útgerðarmenn um allt land fagna því að geta komið til samstarfs og flutt útgerð sína í byggðarlag þar sem þeir fengju stuðning af því tagi við að hefja útgerð. Nú sé ég að formaður hv. sjútvn hristir höfuðið og það vekur mér nokkra furðu. Heldur hv. formaður sjútvn., ef ég má leyfa mér að túlka höfuðhreyfingarnar, að engir útgerðarmenn séu þannig staddir með útgerðir sínar að þeim mundi þykja spennandi að sjá svona auglýsingu í Morgunblaðinu og þó það væri Degi? Ég skal lofa ykkur því að ekki væri mikill vandi að koma fótum undir myndarlegt útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki á nýjan leik á Breiðdalsvík ef heimamenn ættu þar þúsund tonn. Ég þekki mörg dæmi um það að einmitt þetta hefur bjargað byggðarlögum og ég ætla að leyfa mér að nafngreina eitt þeirra, Grenivík. Það var lán og gæfa Grenivíkur þegar erfiðleikar dundu þar yfir núna fyrir nokkrum árum sem við þekkjum sum hér að sveitarfélagið hafði ráðist í útgerð nokkrum árum áður, keypt bát og veiðiheimildir og hélt eftir þeim veiðiheimildum þegar illa fór og hefur síðan getað notað þær í samningum við aðra aðila til að halda uppi fiskvinnslu á staðnum. Þar erum við að tala um minni veiðiheimildir en ég hef verið að nefna. Það dugði samt vegna þess að auðvitað er mikil beita að hafa þær veiðiheimildir, jafnverðmæt og þessi réttindi eru því miður orðin í kerfinu. Svona ætti að mínu mati að reyna að tryggja stöðu byggðarlaganna í þessu kerfi. Það er einfalt og auðvelt. Ef menn hafa áhyggjur af byggð í Grímsey er ein aðgerð öllum öðrum fremri til þess að tryggja að hún haldist. Hver er hún? Það er að festa einhverjar myndarlegar veiðiheimildir við eyna og segja bara: Það er bara hlutdeild Grímseyinga og hún er hér. Svo lengi sem menn vilja koma og róa frá Grímsey og gera þar út, leggja þar upp, hafa þeir hlutfallslegan aðgang að þessum veiðiheimildum. Þetta regúlerar sig sjálft því að eftir því sem mönnum mundi fækka, þeim mun meira kemur í hlut hvers og eins og þá verður aftur spennandi að koma á staðinn. Ég býst við því að minni staðir sem eru algerlega háðir trilluútgerð og bátaútgerð mundu blómgast. Staðir eins og Grímsey, Borgarfjörður eystri, Bakkafjörður, Norðurfjörður á Ströndum, hvað þeir heita, ef þeir hefðu 200, 300--400 tonn hver í fastan grunnkvóta. Það þarf ekki meira. Reyndar er þetta ekki ný hugsun. Það er t.d. þannig að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og hæstv. samgrh. Halldór Blöndal fóru í heimsókn til Grímseyjar, og mér er sagt að þeir hafi ekki talið það mikið mál að taka tillit til sérstöðu Grímseyjar og láta þá hafa veiðiheimildir. Ég hafði verið þar á ferð skömmu áður og ég hafði sagt að þó að ég teldi rökin vera fyrir hendi, samanber það sem ég hef verið að segja, hefði ég því miður efasemdir um að fyrir því yrði unnt að skapa meiri hluta að festa sérstaklega veiðiheimildir við Grímsey. Var ég þó ekki að tala um einhvern Seljavallapott heldur varanlegan grunn fyrir útgerð og byggð á staðnum til að standa á. En hæstv. forsrh. og hæstv. samgrh. lofuðu þessu úti í Grímsey og væri fróðlegt að þeir kæmu til umræðunnar og útskýrðu fyrir mér og öðrum hvort þetta er á leiðinni. Er þetta á leiðinni? Það var hringt utan af sjó í Þjóðarsálina og þeim var hrósað, hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni og hæstv. samgrh. Halldóri Blöndal, fyrir gjafmildina sem þeir hugðust sýna Grímseyingum. Ég hef reyndar ekki frétt af þessum kvóta enn. Ég var skammaður í sama símtali fyrir að hafa verið með efasemdir og það væri einhver munur að fá svona höfðingja í heimsókn eins og forsrh. og samgrh. og varð ekki mikið um það, glöðum á góðri stund, að lofa Grímseyingum kvóta. Hann er að vísu ekki kominn enn þá. Það er það sama með jarðgöngin milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar sem þeir munu hafa lofað á þeim bæjum að væru á næsta leiti. En þetta væri það sem ætti að gera, herra forseti. Af því að hæstv. sjútvrh. munar mjög í tillögur og það er skiljanlegt af því að hann hefur lítið af þeim sjálfur og nýjum eða frumlegum hugsunum í þessum efnum, þá skal ég koma með eina í viðbót handa honum. Ég tel að gáfulegra væri að ráðstafa aukningu í þorski en þær hugmyndir sem í gangi hafa verið að bjóða þær upp. Vilji menn gera eitthvað fyrir sjávarútvegsbyggðarlögin og þá sérstaklega þau byggðarlög sem standa höllustum fæti, minni sjávarútvegsbyggðirnar sem eru algerlega háðar þorskveiðum og báta- og smábátaútgerð, ættu menn við næstu aukningu í þorskveiðiheimildum að taka einhvern hluta frá og nota það til að setja inn á staðina einhvern svona grunn. Það eru full rök fyrir að gera það. Það lætur nærri að við séum að fara upp í veiðiheimildir í þorski sem nema meðaltalsafla, meðaltalsjafnstöðuafla á öllu kvótatímabilinu. Það er ekki fjarri lagi að við séum að nálgast það um þessar mundir, 250--270, 300 þús. tonn sem er í sjónmáli og þá er að mínu mati ekkert að því að Alþingi ákveði að við tökum einhvern hluta aukningarinnar frá og setjum þó seint sé inn á byggðarlögin eða inn í pott sem lýtur í aðalatriðum þessum lögmálum sem ég hef verið að fara yfir. Ég spái því að þá mundu menn þurfa minna fyrir því að hafa á næstu árum að vera með í höndunum vanda þessara sjávarútvegsbyggðarlaga vegna afleiðinga kerfisins. Hin hugsunin að bjóða þessa viðbót upp vegna þess að menn langar svo í auðlindagjald er a.m.k. ekki heppileg hvað það varðar að bæta stöðu hinna minni byggða því að ólíklegt er að einmitt þeir sem hafa misst frá sér veiðiheimildir af því að þar er allt í kaldakoli, stæðu best að vígi að borga hæsta verðið fyrir það sem yrði boðið upp, eða hvað? Gengur þetta ekki þannig fyrir sig samkvæmt lögmálum framboðs og eftirspurnar? Ég er hræddur um það. Þar yrðu auðvitað þeir peningasterkustu sem hefðu besta hlutinn. Herra forseti. Í allra síðasta lagi, svo rædd séu hér nokkur atriði sem gaman hefði verið að Alþingi hefði verið að fást við er staða fiskvinnslunnar, við værum að velta því fyrir okkur hvernig við eigum að tryggja að hún fái hráefni í land á komandi árum. Hefur enginn áhyggjur nema ræðumaður af því sem er raunverulega að gerast að íslenska fiskvinnslan á í sífellt harðari baráttu við að fá ferskt hráefni til vinnslu? Hún er ekki bara að kaupa það frá Rússlandi. Hún er að kaupa það frá Kanada og Alaska og guð má vita hvaðan. Í Ólafsfirði er rekið myndarlegt fiskvinnslufyrirtæki sem saltar fisk og þurrkar fisk til útflutnings á Suður-Ameríku, hefur verið þar í landvinningum og hefur algerlega bjargað atvinnulífi á Ólafsfirði því þar er nú ekki tittur af kvóta Ólafsfirðinga sem áður var unninn í landi, ekki einn einasti tittur. Hvaðan fær þetta fyrirtæki hráefni? Frá Alaska og Kanada og Rússlandi. Þannig er komið að staðir sem á pappírnum eiga mörg þúsund þorskígildi af kvóta, að vísu í sameign með öðrum, nálægu byggðarlagi, verða að kaupa hvern einasta sporð sem þar er unninn úr fjarlægum heimsálfum. Það gengur sífellt á þann hlut af fersku hráefni sem er landað inn í vinnsluna og hún á í vaxandi mæli í erfiðleikum, ekki bara að borga fyrir hráefnið það háa verð sem heimtað er, heldur að fá það. Það hefur enginn áhyggjur af þessu. Það er ekki verið að bregðast við þessu hér. Er það? Kerfið er þannig að eftir fimm ár gæti hver einasti sporður á Íslandi verið kominn á 70 frystitogara. Það er opið fyrir það, allt nema þá það sem væri lokað undir girðingunni á sex tonna bátum. Enginn hefur áhyggjur af því að keyra svona áfram, er það? Bátaflotinn gæti þess vegna þurrkast upp og hætt að landa yfir höfuð fersku hráefni til vinnslu í landi. Þetta er þannig. Ef fjallað er um stöðu fiskvinnslunnar í þessu sambandi, menn velta fyrir sér þeirri þróun sem þar hefur verið í gangi og spá í hana, er þar þá eitthvað vitlaust gefið? Eru samkeppnisskilyrðin þarna ósanngjörn? Eða eigum við jafnvel að gera það sem reyndar flestar aðrar þjóðir gera, að leggja einhverjar kvaðir eða skilyrði á þá sem fá veiðiréttinn til þess að vinnsla haldist í landi? Það væri eitthvað sem hefði verið áhugavert, herra forseti, að ræða um. En það er ekki hér á ferðinni og hefur ekki verið og hefur þó hæstv. núv. sjútvrh. haft sjö ár til þess að reyna að koma einhverjum slíkum hlutum fram og rúmlega það. Hann getur ekki beinlínis borið fyrir sig tímaskorti, eða hvað? Herra forseti. Ég verð að segja það að oft hefur mér þótt umræðan um sjávarútvegsmál á Íslandi furðuleg. Ég ætla tímans vegna ekki að fara að rekja það, sem þó hefði verið gaman, þ.e. það sem ýmsir félagar mínir og starfssystkin hafa sagt um þau efni, sérstaklega fyrir kosningar, í ljósi þess hver viðbrögðin hafa síðan verið eftir þær, ef t.d. þeir hinir sömu menn hafa ratað í þá ógæfu að flokkar þeirra hafa síðan gerst aðilar að ríkisstjórnum. Það er satt best að segja harla skrautlegt. Ég minni stundum á auglýsinguna í Bæjarins besta eða hvað það hét, blaðið á Ísafirði, 

Það er óhætt að nefna þá.

Stundum hefur líka verið minnt á sérstaka sjávarútvegsstefnu ónefndra flokka á Suðurnesjum eða í Grundarfirði svo dæmi séu tekin. En allt skiptir þetta kannski litlu máli borið saman við hitt, sem er aðalatriðið, að menn reyni að nálgast þessi mál og ræða þau efnislega. Ég held að umræðan á Íslandi hafi aðallega goldið fyrir þá sérkennilegu áráttu Íslendinga sem nóbelsskáldið lýsti reyndar vel á sinn hátt og ég er ekki fær um að gera eða endurtaka einu sinni, en ég gæti reynt að segja að væri þessi mikla árátta til að ræða alla hluti í svart/hvítu, að hlutirnir séu annaðhvort alvondir eða algóðir. Er það ekki sérkennilegt, herra forseti, að einhverjar algengustu fullyrðingar sem við heyrum um íslenska fiskveiðistjórnarkerfið eru þessar tvær, að þetta sé algerlega óverjandi og óþolandi ástand og menn ganga svo langt að segja að þeir ætli í heilagt stríð gegn kerfinu. Og hin fullyrðingin sem er sennilega næstalgengust, hver er hún? Að þetta sé besta kerfi í heimi. Það er pínulítið bil þarna á milli, er það ekki? En svona hefur umræðan verið. Einu mennirnir sem hafa fengið á sig skammir og skot úr öllum áttum eru þeir sem ekki hafa tekið þátt í þessu. Það eru þeir sem hafa verið að reyna að segja kost og löst á hlutunum eins og þeir koma þeim fyrir sjónir. Ég tel mig vera í þeim hópi. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég sé að kvarta undan gagnrýninni eða einhverjum skotum sem maður hefur fengið á sig. Ég held áfram mínum málflutningi þrátt fyrir það. En ég held að þetta sé svona, herra forseti. Ef menn hefðu í meira mæli fengist til að róa umræðuna aðeins niður og vera ekki endilega að nálgast viðfangsefnið út frá því að þetta sé annaðhvort gersamlega algerlega alvont eða þá besta kerfi í heimi, þá hefðu menn hugsanlega náð eitthvað meiri árangri og umræðan orðið aðeins vitrænni. Herra forseti. Ég fór í sögulega upprifjun eins og ég vék aðeins að í byrjun, m.a. vegna þess að ég var að reyna að átta mig á því, ef það mætti hugsanlega verða til þess að skýra málið fyrir einhverjum öðrum, hverjar rætur þessa kerfis sem við erum að fjalla um væru, aflamarkskerfisins annars vegar og veiðileyfanna hins vegar. Og ég komst að því að þær væru einar og hinar sömu. Þetta er runnið upp af sömu rót. Viðmiðunin er sótt til þeirra sem sóttu sjó á árunum 1981--1983 og sækir viðmiðunin annars vegar til afla þeirra og hins vegar til skipastólsins eins og hann var þá samansettur. Ég fór líka að skoða hvað menn voru að segja og hvað menn lögðu til á árunum þegar kvótakerfið var upp tekið. Ég hef heilmikið velt því fyrir mér hvernig málin hefðu getað þróast ef menn hefðu staðið öðruvísi að málum t.d. 1983. Það er náttúrlega enginn vafi á því, herra forseti, við verðum að horfast í augu við það, að þær ákvarðanir sem þá voru teknar á Alþingi hafa reynst alveg gífurlega afdrifaríkar og var það þó sagt sett á til bráðabirgða í eitt ár. Hérna uppi í henni efri deild sálugu fóru menn í svardaga og réttlættu stuðning sinn við málið með því að þetta væri bráðabirgðaráðstöfun til eins árs, þetta væri að sönnu alveg skelfilegt kerfi og ómögulegt og þeir mundu aldrei styðja það sem frambúðarkerfi, en ætluðu að styðja það í þetta sinn af því að þetta væri bráðabirgðaráðstöfun í eitt ár. Var það ekki?  Ég ætla þess vegna að leyfa mér, herra forseti, a.m.k. að rifja upp hvað ég lagði til og er þá enn að leggja í það púkk að menn geri grein fyrir sínum sjónarmiðum og sínum tillögum. Ég flutti ásamt tveimur öðrum hv. þingmönnum, Geir Gunnarssyni og Hjörleifi Guttormssyni, brtt. við frv. ríkisstjórnarinnar í neðri deild í desember 1983 og það væri gaman að velta því fyrir sér hvernig málin hefðu getað þróast ef þær hefðu allar verið samþykktar. Þá hefði Alþingi í grundvallaratriðum valið aðra leið þó það hefði sett á takmarkanir, því við vorum ekki andstæðingar þess að grípa þyrfti til aðgerða vegna alvarlegs ástands í fiskstofnunum. Einhverjir hafa kannski gaman af því, herra forseti, að það sé rifjað upp að fyrsta brtt. sem ég var fyrsti flutningsmaður að, var um sameign þjóðarinnar á auðlindunum. Hún var svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á undan 1. gr. komi ný grein sem orðist svo: 1. mgr. 2. gr. laganna orðist svo: Fiskveiðilandhelgi Íslands og auðlindirnar innan hennar eru þjóðareign, sameign allra Íslendinga.`` Þetta var fellt. Það var fellt þá. En þetta er sannarlega, herra forseti, fyrsta tillagan sem flutt var um að sameignarákvæði á auðlindunum kæmi inn í lögin um stjórn fiskveiða. Ég hef að vísu tekið eftir því að síðan hafa ýmsir menn gjarnan viljað eiga höfundarréttinn að þessu og ég hef heyrt menn í fjölmiðlum eigna sér af því allan heiður að þeir hafi  ,,Herra forseti. Íslendingar hafa þegar helgað sér landgrunnið allt með gögnum þess og gæðum. Tillaga þessi er því óþörf og ég segi nei.`` En hún var engu að síður samþykkt nokkrum árum síðar og hefur heldur betur reynst afdrifarík eða hvað? Er það ekki til hennar sem Hæstiréttur einmitt vísar? En við lögðum fleira til, herra forseti, sem gaman væri að vita hvaða afleiðingar hefði haft ef það hefði verið samþykkt. Þó það sé kannski hálfgerð leikfimi að ræða þessa hluti í þáskildagatíð, þ.e. ef þetta og þá hitt, þá er það nú samt þannig að maður veltir því stundum fyrir sér, og það er allt í lagi, hvort menn hefðu kannski sloppið við ýmis óþægindi ef menn hefðu staðið öðruvísi að málum. Við lögðum til að fiskveiðistefnan yrði árlega mótuð af Alþingi með þál., hún yrði ekki sjálfvirk formúla í höndum sjútvrh. eins og því miður varð heldur yrði Alþingi sjálft látið staðfesta rammann um fiskveiðistjórnina með þál. árlega. Við lögðum til að grundvöllur þeirrar afgreiðslu Alþingis yrði þríþættur, þ.e. að tryggja að atvinna yrði sem samfelldust, að sem mest hagkvæmni fáist við nýtingu fiskstofna og að þess sé gætt að ekki verði gengið á stofnana. Ég held að það hefði ekki verið slæmt ef menn hefðu strax á árinu 1983, fyrir 15 árum síðan, ákveðið að leggja þessa þrjá meginþætti til grundvallar, atvinnuþáttinn í landi, hagkvæmnina við veiðarnar og sjálfbæra nýtingu stofnanna. Þá var það hugtak að vísu ekki þekkt, a.m.k. ekki í þeim skilningi og nafnið ekki orðið til, en þarna er hugsunin. Við lögðum til í þriðja lagi að ráðherra skipaði nefnd til að eiga aðild að þessum málum þannig að fulltrúar fiskverkenda, útgerðarmanna, sjómanna og verkafólks í fiskvinnslu kæmu að þessu í samstarfsnefnd með stjórnvöldum í stað þess að niðurstaðan varð sú að einum aðila var úthlutað öllum réttindunum, þ.e. útgerðinni. Þarna hefði gjarnan mátt bæta við byggðarlögunum. Við lögðum til í fjórða lagi að nefndin sem fengi tiltekið stjórnsýsluhlutverk gæti heimilað tilflutning aflaleyfa en óheimilt væri að selja aflaleyfi. Strax 1983, í desember það ár, stóðu heitar umræður um það á Alþingi að þegar þessi takmörkun yrði á sett væru líkur á að hún yrði smátt og smátt verðmæt, hún yrði verðmæti í höndum manna, aðgangurinn að miðunum. Og ætti þá að leyfa sölu á þeim aðgangi? Menn hefðu betur svarað þeirri spurningu strax og fengið botn í það mál áður en lagt var af stað heldur en láta það þróast smátt og smátt eftir því sem málinu var olnbogað áfram. Við lögðum í síðasta lagi til, herra forseti, af því sem ég nefni til sögunnar eftirfarandi: ,,Á eftir 10. gr. laganna komi ný grein sem verði 12. gr. og orðist svo: Ekki verður með stoð í lögum þessum ákveðið aflamark á handfæra- eða línubáta. Þó er heimilt að ákveða heildarmark fyrir línuveiðiskip.`` Hvað vorum við að leggja þarna til, sem talsvert hefur verið rætt um síðan? Við vorum að leggja til frjálsar handfæraveiðar og heildartakmörkun á línuveiðar. Menn hefðu kannski sloppið við mikla þrautagöngu ef þeir hefðu gert þetta og þá um leið það sem var sjálfsagður hlutur, stöðvað sjálfvirka fjölgun í þessum hluta flotans sem síðan var skilinn eftir sem gat og óx og óx og skapaði þau endalausu vandræði sem menn hafa síðan verið með í höndunum hvað varðar fiskveiðistjórn á smábátum. Ég held það, herra forseti. Stór hluti af þeirri ógæfu sem fiskveiðistjórnin hefur á ýmsan hátt, því miður, ratað í rekur sig aftur til þess að undirbúningur málsins var allur í skötulíki. Þessu var olnbogað í gegnum þingið á næturfundum í kringum jólin, í desember 1983, og það var réttlætt með því að um væri að ræða bráðabirgðaráðstöfun til eins árs. Það hefur heldur betur reynst bráðabirgðaráðstöfun eða hvað? Í raun og veru vantaði allar skilgreiningar, alla útfærslu og svör við öllum þeim áleitnu spurningum sem þó kviknuðu eða hlutu í framhaldinu að kvikna. Og hvað hafa menn síðan verið að gera? Menn hafa verið að prjóna flíkina. Ég hef einu sinni á fundi, og það má alveg fara inn í þingtíðindin, líkt þessu við það, af því að ég sé hérna fallega peysu úti í salnum, að þetta væri ekki ólíkt því sem mundi gerast ef tekinn væri hringprjónn og fitjað upp á peysu utan um mann og svo væri peysan prjónuð á manninum. Það er í raun og veru það sem gerðist með kvótakerfið. Flíkin var prjónuð á manninum. Það var bara fitjað upp þarna 1983 í hasti til bráðabirgða. Svo komu náttúrlega alls konar hlutir í ljós, það kom handleggur hér og öxl þar og þá var bara prjónað í allar áttir og kerfið varð þannig til sem alls konar reddingar, útúrdúrar og vandræðagangur. Það er nú þannig. Að mínu mati er alvarlegasta meinsemdin --- og þá er ég kominn aftur að upphafinu, þessu með 5. gr. og réttindin --- að menn skilgreindu ekki réttindin nákvæmlega og lögfræðilega strax í byrjun. Það er meginógæfan. Ef menn hefðu strax 1983 sagt: Þessi réttur er afnotaréttur af sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar og hann verður þannig útfærður og í reynd meðhöndlaður þannig að hann sé afnotaréttur, þá hefðu menn getað sparað sér margan krókinn og mikið af keldum að mínu mati. En því miður var þetta ekki gert. Í kjölfarið hafa siglt deilur um það hvað þetta væri, hvort þetta væri í raun eignarréttur eða ígildi hans o.s.frv. Vissulega urðu þær breytingar sem gerðar voru á lögunum um stjórn fiskveiða, þ.e. 1. gr. 1987 ef ég man rétt og síðan aftur 1990, til mikilla bóta þegar sameignarákvæðið kom inn en þó var kannski enn þá mikilvægari viðbótin sem kom inn 1990 og útskýrði í raun betur hvaða tilgangi sameignarákvæðið í lögunum ætti að þjóna því að viðbótarsetningin gerir það. Hún útlistar að sameignarákvæðið feli í sér að úthlutun réttindanna geti aldrei falið í sér eignarréttarmyndun eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila. Aðalgildi þeirrar setningar er að með því er réttur Alþingis eða löggjafans til þess að breyta leikreglunum varinn. Það er og hefur alltaf verið að mínu mati aðalatriði málsins. Ekki hitt að leggja einhvern einkaeignarréttarlegan skilning í þetta orðalag að fiskimiðin séu sameign þjóðarinnar. Ég hef oft sagt að aðalmisskilningurinn í þessu máli sé sá að menn halda að fiskimiðin séu hlutafélag og hver Íslendingur eigi 1 / 275000 af hlutabréfunum. Það er ekki þannig. Þetta er ekki þannig mál. Þetta er félagsleg sameign þjóðarinnar. Hvað þýðir það? Það þýðir að þetta er sameign sem Alþingi fer með forræðið á fyrir hönd þjóðarinnar, setur leikreglur um nýtingu á í þágu þjóðarheildarinnar. En þetta þýðir ekki að Íslendingur, sem flytji til útlanda, labbi niður í sjútvrn. og fái hlutabréf sitt í miðunum og fari með það upp í Kaupþing og selji það. Þetta er ekki þannig. Þetta er ekki hlutafélag. Menn mega ekki leggja einkaeignarréttarlegan skilning í orðalag 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Þetta er félagsleg sameign. Þannig eiga menn líka að nálgast þetta mál hvað sem líður dómi Hæstaréttar og túlkunum á honum fram og til baka. Herra forseti. Ég held að viðbrögð manna við málinu séu á villigötum. Ég er nokkuð sannfærður um að á það mun reyna á næstu mánuðum, kannski hefði það alltaf gerst hvernig sem Alþingi hefði brugðist við, hvort þessi þrönga túlkun og skilgreining á dómnum stenst og jafnvel þó að svo verði, þó að menn sleppi fyrir horn eins og ég hef orðað það, leysir það ekki Alþingi undan þeirri skyldu að reyna að finna efnislegar lausnir sem einhver friður geti orðið um. Það verkefni stendur eftir jafnóleyst, eða hvað? Halda menn að þjóðin muni öll sofna vært og bara varpa andanum léttar og segja: Þetta er í lagi, þetta sleppur fyrir horn með dómi Hæstaréttar, og þar með séu allir hamingjusamir og öllu réttlæti fullnægt? Ég held að það verði ekki þannig. Reyndar hef ég, herra forseti, af því nokkrar áhyggjur að umræðan um sjávarútvegsmál eigi eftir að breytast á næstu mánuðum eða missirum og þá í átt sem ég er ekki viss um að allir velti mikið fyrir sér núna því að aðalvandamálið hefur að ýmissa sögn verið gróðinn, ekki satt, og hvernig eigi að skipta honum. Ég hef því miður þá tilfinningu nokkuð ónotalega, svo ekki sé fastar að orði kveðið, að við séum komin yfir mesta góðæristoppinn í sjávarútveginum og nú liggi leiðin heldur niður á við hvað varðar heildarafkomu greinarinnar að breyttu breytanda. Þar er að sjálfsögðu um mismunandi aðstæður að ræða, en það er alveg ljóst að ýmsar greinar sjávarútvegsins eiga aftur við lakari afkomu að stríða. Allir þekkja hvernig ástand mála er hjá rækjuiðnaðinum en það hefur einnig gengið erfiðleika bæði á loðnu og síldveiðum. Þar er lækkandi afurðaverð og það er ansi hætt við því að aukinn þorskafli á næstu árum kunni að verða veginn upp eða öllu heldur mínusaður sem nemur minni veiðum í öðrum stofnum sem standa mun lakar, stofnum eins og karfa, grálúðu og fleirum. Það liggur fyrir samkvæmt nýjum upplýsingum frá hlutabréfamarkaðnum að arðsemi í sjávarútvegsfyrirtækjum er minni en í öðrum atvinnugreinum og virðist það ekki benda til þess að meginvandamálið sé að ekki skuli hafa tekist að koma sértækum skatti umfram aðrar greinar á þau fyrirtæki. Svo mættu menn líka hugleiða, herra forseti, hvaða skilaboð eru út úr þessari höfuðatvinnugrein þjóðarinnar að hún er að verulegu leyti, a.m.k. hvað landvinnsluna snertir, mönnuð með erlendu farandverkafólki, væntanlega vegna þess að íslenskt verkafólk fæst ekki til starfa í þessari atvinnugrein. Kjörin og starfsaðstæður eru þannig. Er það ekki áhyggjuefni? Finnst öllum að það sé bara framtíðarsýn sem sé allt í góðu lagi með að þessi atvinnugrein sem vinnuveitandi, eða a.m.k. að þessum hlutanum til, sé ekki meira aðlaðandi en svo að Íslendingar fáist þar ekki til starfa? Herra forseti. Sjálfsagt er ekki mikill áhugi á því að fara aðeins yfir í almennar hugleiðingar um stöðu greinarinnar þó margt leiti á hugann í tengslum við umfjöllun um þetta mál og ekki víst að við höfum ýkja mörg tækifæri sambærileg eða betri til þess að ræða um hlutina almennt. Þess vegna hef ég tekið mér það bessaleyfi að gera það nokkuð í tengslum við það að lýsa viðbrögðum mínum eða viðhorfum til þessa frv. og brtt. meiri hlutans og nálgunar hæstv. ríkisstjórnar á því og segi það að lokum að ég spái því að við eða þeir sem á Alþingi munu sitja á komandi árum séum ekki búin að sjá það síðasta af þessu máli.

Herra forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka hv. þm. fyrir ítarlega og málefnalega ræðu. Það er vissulega svo að alveg öndvert við málflutning annarra talsmanna stjórnarandstöðuflokkanna var lýst mjög umfangsmiklum hugmyndum um breytingar. Þó þær séu um margt umdeilanlegar var þeim vissulega lýst og ber að þakka það þó að þær hafi ekki verið lagðar fram skriflega. Það er kannski vegna þess að svo er að maður hefur ekki náð að grípa þær allar. Ég skildi hv. þm. svo að hann hefði verið að lýsa því að vilji hans stæði til þess að banna með öllu framsal á veiðirétti smábáta og strandveiðiflota sem yrði skilgreindur nánar. Ég er ekki alveg viss um að ég hafi skilið þetta rétt. Þess vegna langar mig til þess að spyrja hvort það sé réttur skilningur hjá mér að hugmynd hans hafi verið sú að banna allt framsal á veiðirétti smábáta og strandveiðibáta og innkalla veiðiréttinn þegar veiðiréttarhafi hættir veiðiskap og deila út aftur, bara til þess að fá það á hreint hvort þetta hafi verið réttur eða rangur skilningur.

Herra forseti. Mér er ljúft að svara því. Það er í aðalatriðum réttur skilningur. Ég held að framsal á veiðiréttindum smábáta, ef það eru réttindi sem eru í einhverju eðlilegu samræmi við afköst og eðli þeirrar útgerðar, sé tóm vitleysa og það eigi ekkert að leyfa það og þess þurfi ekki. Ég held t.d. að gömlu hugmyndirnar um einhvers konar reglu sem þýddi 10 tonn á tonn eða eitthvað þannig í stærð bátsins væri miklu heppilegri. En aðalatriðið er þó það að veiðiheimildir þeirra smábáta sem stunda þá útgerð og þeirra manna sem hafa það að aðalatvinnu þurfa að vera í einhverju sæmilegu samræmi við það að menn geti skapað sér góða afkomu og búið. Það á ekkert að vera öðruvísi. Þetta er atvinna þessara manna, þetta eru einyrkjar og þetta er rétt eins og með bóndann að hann þarf að hafa sæmilegan framleiðslurétt til þess að geta haft þokkalega afkomu fyrir sig og fjölskyldu sína. Þetta á ekkert að vera meira. Það er eðli þessarar útgerðar. Þannig vil ég sjá hana. Ég vil frekar sjá smábátana, 20--30% fleiri og hvern fyrir sig, hafa bara hóflegar veiðiheimildir fyrir einn útgerðaraðila eða eina fjölskyldu til að komast vel af en sjá kannski 20--30 þeirra vera í óskaplegri kraftútgerð með margfaldar veiðiheimildir á við það sem aðrir hafa og þörf er á. Það er ekki draumakerfi mitt í þessu. Ef hólfin væru tvö, sem ég held að væri heppilegast, annars vegar smábátar, bátar undir 10--12 tonnum og hins vegar bátar af miðlungsstærð, dagróðra- og grunnslóðaflotinn þar sem stærðarmörkin, ég viðurkenni að það er svolítið erfitt að setja þumalinn á eitthvað visst, ég hef stundum sagt að 75--150 tonn væru í öðru hólfi, þá mundi ég segja: Ekkert framsal í neðri hópnum en hugsanlega einhverjar mjög takmarkaðar framsalsheimildir í þeim efri, engin leiga. Og jöfn skipti, ef því væri að skipta. Allt í lagi þótt hámark væri á fleiri en einni tegund en reyna að hlífa þessu kerfi við viðskiptaeðli hins kerfisins.

Herra forseti. Ég þakka skýr svör. En framsalið er einmitt til þess að mæta mjög margbreytilegum tilvikum, bæði í rekstri og mannlífinu sjálfu. Þær aðstæður geta til að mynda komið upp að handhafi veiðiréttar sem gerir út smábát gangi á fund feðra sinna og hvað á þá að gera? Á ríkisvaldið að taka veiðiréttinn til sín og úthluta honum aftur og skilja eftirlifandi maka eftir með skuldirnar? Eða eigum við að búa við kerfi eins og við gerum í dag að eftirlifandi maki geti selt bátinn með veiðirétti og þannig komist hjá gjaldþroti? Ég vara mjög sterklega við hugmyndum af þessu tagi því að ég held að það geti leitt menn í miklar ógöngur. Þetta er bara eitt dæmi af mörgum um það hvað fjölbreytileikinn í daglegu lífi kallar á að það séu framsalstakmarkanir þannig að menn og fjölskyldur lendi ekki í miklum fjárhagslegum erfiðleikum vegna takmarkana af þessu tagi.

Herra forseti. Hvernig fóru ekkjurnar að fyrir 1983? Aumingja ekkjurnar. Þær sátu bara uppi með skuldirnar, höfðu engan kvóta til að selja. Hæstv. sjútvrh. fellur í þá gömlu gryfju að hann dæmir alla hluti út frá því að núverandi ástand sé óumflýjanlegt og óumbreytanlegt. Hvernig fóru ekkjurnar að fyrir 1983? Þá var bátur, þá var aðstaða, kannski einhver rekstur, kannski netaúthald og eitthvað til þess að selja upp í skuldirnar og þá voru skuldirnar gjarnan ekki meiri en það. Kvótinn hefur gerbreytt þessari mynd og það er hægt að reyna að negla menn svona og segja: Þetta gengur ekki því ef maður fellur frá, þá eru svo miklar skuldir á bátnum að það verður að mega selja kvótann líka. Auðvitað. Ef skuldirnar eru skrúfaðar upp miðað við að þorsktonnið sé á 450 þús. kr. hvert eða hvað það nú er, þá er það auðvitað í þannig aðstæðum sem menn eru, þá mundum við væntanlega reyna að snúa ofan af því með aðlögunartíma o.s.frv. En það eru ekki rök fyrir því að þessir hlutir þurfi að vera óumbreytanlegir um aldur og ævi. Er það ekki þrátt fyrir allt þannig að það er heilbrigðast að hin eiginlegu efnislegu verðmæti séu það sem menn hafa í höndunum, tækin, búnaðurinn, reksturinn og það sem honum fylgir en ekki tilbúin reikningsleg verðmæti eins og kvótinn er auðvitað af því að hann er reikningsleg verðmæti? Hann er ekki efnislegur. Mér leiðist að menn skuli aldrei geta hafið sig upp úr því að ræða þetta eins og að framseljanlegur aflakvóti verði um aldur og ævi óumflýjanleg staðreynd í þessum efnum, jafnvel í smábátaútgerð. Ég skal mæta sjútvrh. á miðri leið og bjóða 10 ára aðlögun ef við gætum bakkað út úr þessum ósköpum þannig að framsalsrétturinn minnkaði og maður gæti þrepað skuldirnar niður í leiðinni. Er það ekki líka kvótinn sem er bannað að veðsetja, er það ekki þannig? Var ekki hæstv. sjútvrh. að tala um hann? Það rekur sig eitt á annars horn ef út í það er farið. Nei, það er ekki vegna þess að ég vilji fara illa með ekkjur smábátasjómanna sem kunna að falla frá á komandi árum sem ég vil ekki kyngja því að þetta þurfi að vera svona um aldur og ævi frekar en væntanlega t.d. hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, flokksbróðir sjútvrh.

Herra forseti. Ég tel ástæðu til að fara fram á mér verði gefið smáhljóð. Ég vil síðan þakka fyrir umræðuna sem hefur farið fram í dag. Hún hefur staðið í fjóra klukkutíma þar sem talað hafa þrír fyrrv. alþýðubandalagsmenn hver öðrum betri. Ég get vissulega verið stoltur af því að hafa haft þetta fólk í pólitískri samfylgd nokkuð lengi. Þó að það hafi kosið að dreifa sér á þrjá stjórnmálaflokka mátti heyra í gegnum ræðurnar hjá þessu fólki að það er í grófum dráttum sammála um það sem skiptir máli. Ég tel ástæðu til að þakka fyrir það og lýsa því yfir hve ég er stoltur af að hafa átt með því pólitíska samfylgd. Ég hef nú fengið að hlusta á ræðumenn í fjóra klukkutíma halda hér skínandi ræður. Um leið vil ég, herra forseti, láta koma fram að þetta gefur mér möguleika á að stytta mjög verulega ræðu mína vegna þess að samfylgd okkar hefur að sjálfsögðu haft það í för með sér að ég hef að ýmsu leyti, ekki öllu, góð áhrif á þetta fólk. Það hefur stutt ýmislegt af því sem ég hef flutt í gegnum tíðina og ég er þakklátur fyrir það. Ég vil sérstaklega þakka fyrir þær tillögur Alþb. sem hv. síðasti ræðumaður greindi frá áðan, tillögur Alþb. frá 1983. Það voru tillögur flokksins sem hér voru fluttar í neðri deild árið 1983 af hv. þingmönnum Steingrími J. Sigfússyni, Geir Gunnarssyni og Hjörleifi Guttormssyni. Það stóð mjög sérkennilega á í sambandi við þessar tillögur, herra forseti. Fulltrúi okkar í sjútvn. neðri deildar studdi kvótakerfið og tillögurnar um það, hv. þm. Garðar Sigurðsson, þingmaður Suðurlands á þeim tíma. Á þeim tíma var niðurstaða okkar sem stjórnmálaflokks að flytja sérstakar tillögur sem voru undirbúnar á flokksvettvangi og fluttar eins og greint var frá hér áðan af hv. 4. þm. Norðurl. e. Hann var 1. flutningsmaður þessara tillagna í þessum sal, en ég hygg að það hafi aðrir komið við sögu þegar sömu tillögur eða svipaðar voru fluttar í hv. efri deild. Á þeim tíma sem liðinn er frá því að þetta kerfi var tekið upp er augljóst að Alþb. hefur verið gagnrýnna á það en aðrir flokkar. Það er útilokað að halda því fram að Alþb. sem slíkt, sem flokkur, hafi borið ábyrgð á þessu kerfi. Það er algerlega fráleitt. Ég heyri t.d. að hæstv. sjútvrh. hélt því fram í sambandi við dóm Hæstaréttar að dómurinn byggðist á stefnu Alþb. Af því að hæstv. sjútvrh. er alltaf svo orðvar þá orðaði hann þetta nánast svona. Að sjálfsögðu er það þannig að við stóðum að þeim breytingum sem gerðar voru á lögunum árið 1990. Ég studdi þær í efri deild þingsins á þeim tíma sem þingmaður stjórnarliðsins. Þær voru niðurstaða af málamiðlun sem við vorum auðvitað ekki öll sátt við. Sumir í þingflokknum voru reyndar á móti og ég hygg að hann hafi verið afar skiptur í því máli að ég segi nú ekki meira. Ég man ekki nákvæmlega hvernig hann skiptist en ég og fleiri studdum þessa málamiðlun, m.a. með hliðsjón af því að við vorum aðilar að ríkisstjórninni og studdum hana. Ég ætla, herra forseti, ekki að fara yfir þessa sögu því að það hefur verið gert prýðilega í ítarlegum yfirlitum. Ég ætla hins vegar að nefna það að alls konar brtt. hafa verið fluttar við þetta kerfi á undanförnum árum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flutti margar slíkar tillögur sem þingmaður Alþb., t.d. tillögu um að afnema kerfið í fyrra eða hittiðfyrra. Ég man ekki betur en ég hafi verið flutningsmaður með honum ásamt hv. þm. Margréti Frímannsdóttur. Ég minnist þess einnig að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flutti sérstakar tillögur varðandi rétt 60 ára sjómanna og eldri til að komast inn í kerfið. Þar er því margt gott að finna í sambandi við þessi mál. Ég ætla ekki að fara frekar í þetta en mér finnst leiðinlegt að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson skuli ekki vera hér í salnum. Ég ætlaði að lýsa því yfir hvað mér finnst hann vera ötull að tileinka sér nýja siði og benda kannski á það í leiðinni að fullmikið hafi verið gert úr því að hann hafi farið með vitið úr húsinu þegar hann fór úr stjórnarandstöðunni og þar sé engin glóra eftir lengur. Þetta séu heldur vitlausar tillögur sem við leggjum fram ef við erum þá með nokkrar tillögur. En það er ekki þannig. Þó að hann sé vænn og tillögugóður að flestu leyti eins og allir vita, þá er ekki svo ekkert vit sé eftir í stjórnarandstöðunni þó að hann sé fluttur um set. Einn og einn maður í stjórnarandstöðunni getur örugglega verið með glóru í sjávarútvegsmálum, að ég hygg, og hæstv. sjútvrh. veit það mætavel eins og allir aðrir góðir og sanngjarnir menn í þessum sal. Ég vil síðan, herra forseti, víkja almennt að dómnum sem er upphaf þessa máls. Ég tel að það sé jákvætt í sjálfu sér, burt séð frá efni málsins, að Hæstiréttur hafi sjálfstæða skoðun og dæmi í máli, ef hann telur það rétt, eins og hann gerði. Ég tel það ekki ámælisvert. Mér finnst gagnrýnin á Hæstarétt að mörgu leyti hafa verið ósanngjarna en aðalatriðið finnst mér vera, og ég vil undirstrika það, að mér finnst ég búa í frjálsu samfélagi þegar Hæstiréttur landsins kemst að niðurstöðu sem er á skjön við önnur stjórnvöld landsins. Það finnst mér vert að tala um og þakka fyrir. Hins vegar er það nýtt í málinu og hefur valdið því að margir talsmenn stjórnarflokkanna hafa kippst við út af dómnum, að Hæstiréttur ákveður að það sé úrlausnarefni dómstóla að kveða á um hvernig takmarka megi svokallað atvinnufrelsi og svokallaðan fullveldisrétt Alþingis, sem til þessa hefur litið á sig sem fullvalda í þessu máli, megi takmarka. Það er nýtt. Ég hef tekið eftir því, m.a. í málflutningi hæstv. forsrh., að mönnum bregður nokkuð við þessi tíðindi. Þetta er hins vegar veruleikinn og þetta er nýtt. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að líta á hæstaréttardóminn frá víðara sjónarhorni en sérfræðinganefndin gerir. Ég er óánægður með niðurstöðu sérfræðinganefndarinnar að einu leyti. Ég tel að hún hafi rétt fyrir í því að dómur Hæstaréttar sem slíkur tekur eingöngu á 5. gr. og afleiðingum hennar í þrengsta samhengi. Ég held að við verðum um leið að líta þannig á að dómur Hæstaréttar í þessu máli sé stefnumarkandi, þ.e. hafi víðari skírskotun en eingöngu til 5. gr. Eru til fordæmi fyrir stefnumarkandi dómum Hæstaréttar? Já, þau eru til. Ég hef satt að segja ekki haft tíma eða aðstöðu til að fletta upp hversu mörg þau eru. Ég hef hins vegar heyrt um eitt og flett því upp. Ég hef athugað eitt dæmi þar sem Hæstiréttur kvað upp stefnumarkandi dóm sem hafði áhrif. Það var dómur í svokölluðu þungaskattsmáli sem var kveðinn upp af Hæstarétti á árinu 1980. Með öðru orðum, burt séð frá því hvort það er rétt eða rangt sem ríkisstjórnin leggur til í málinu, held ég að þurft hefði að skoða málið víðar af því að Hæstiréttur segir í dómnum sjálfum að dómurinn sé almennur og stefnumarkandi. Þar er ég sérstaklega að hugsa um þær setningar í reifun dómsins um stjórnarskrárákvæðin sjálf. Þetta tel ég mikið umhugsunarefni og mér finnst mjög slæmt að menn hafi ekki fengist til að tala um þetta. Ég ber mikla virðingu fyrir þeim lögfræðingum sem voru kallaðir til sögunnar og komu á vettvang sjútvn. Mér fannst þeir gera ágæta grein fyrir máli sínu að svo miklu leyti sem þeir gátu það, miðað við þann þrönga bás sem þeir höfðu markað sér. Ég held að ég rjúfi engan trúnað þó að ég skýri frá því að þeir viðurkenndu að ekki væri víst að þessi dómur væri síðasti dómurinn sem Hæstiréttur mundi kveða upp með hliðsjón af ákvæðum laganna um stjórn fiskveiða og stjórnarskrárákvæðum um jafnrétti og atvinnurétt. Þeir viðurkenndu að ekki væri fráleitt að ætla að einhverjir slíkir dómar um hliðstæða og náskylda hluti gætu fallið. Hvað er ég að segja með þessu? Ég er að segja að ég tel að túlkun meiri hluta sjútvn. og ríkisstjórnarinnar í þessu máli sé of þröng, hefði þurft að vera víðari og tæmi ekki málið. Ég tel að þetta tæmi ekki málið og hef engin rök heyrt fyrir því að sú aðferð sem þarna er verið að beita tæmi málið. Áður en ég kem síðan að efni dómsins og viðbrögðunum við því ætla ég að segja eitt orð um Hæstarétt. Það eru stór tíðindi, eins og ég sagði áðan, að Hæstiréttur skuli blanda sér í umræður um það hvernig má takmarka atvinnufrelsis\-ákvæði stjórnarskrárinnar af því að samkvæmt öllum bókum, bæði Ólafs Jóhannessonar og Bjarna Benediktssonar, er það alveg skýrt að þeir hafa litið þannig á að Alþingi hefði fullnaðarvald í málum af þessu tagi. Það þýðir með öðrum orðum að Hæstiréttur Íslands er orðinn þátttakandi í umræðu um þessi mál. Þá er ég ekki að segja að Hæstiréttur sé pólitískur í þeim skilningi að hann sé að blanda sér í flokkspólitíska umræðu. Það væri ósanngjarnt að setja það upp þannig. En það er alveg augljóst að þarna er Hæstiréttur landsins á pólitísku sviði og alla vega nýju sviði að því er þetta varðar. Þá ætla ég að rifja það upp, herra forseti, að fyrir þremur, fjórum árum flutti ég frv. til laga um breytingu á lögum um Hæstarétt. Það þótti nokkuð fjarstæðukennt á þeim tíma. Ég var reyndar ekki eini flutningsmaðurinn. Ég held að einir tveir lögfræðingar hafi skrifað upp á þetta með mér og einhverjir fleiri hér. Frv. gekk út á það að Alþingi ætti að staðfesta tillögu dómsmrh. um skipan hæstaréttardómara. Af hverju flutti ég þessa tillögu á sínum tíma? Ég flutti hana vegna þess að mér fannst að menn væru að útdeila þessum mikilvægu embættum á of flokkspólitískum forsendum. Ef þetta mál væri hins vegar tekið upp núna, sem ég hef út af fyrir sig búið mig undir að gera og nefni þess vegna í þessari umræðu, þá væri það á öðrum forsendum, þ.e. þeim að ekkert sé óeðlilegt við það að löggjafarvaldið og dómstólavaldið sé að einhverju leyti gagnvirkt eins og það heitir og gerist í sumum löndum eins og t.d. í Bandaríkjunum, þó að ég sé ekki með neina tillögu um að ganga eins langt eins og þar er gert. Þetta vil ég nefna, herra forseti, til umhugsunar vegna þess að ég held að þetta sé raunverulegt viðfangsefni með hliðsjón af dómi Hæstaréttar og viðbrögðum hæstv. ríkisstjórnar og ég harma það að umræðan skuli ekki að neinu leyti hafa náð að snúast um þetta atriði heldur. Ég hef þá nefnt þrjú atriði almennt varðandi dóminn. Það er í fyrsta lagi það að ég tel jákvætt að Hæstiréttur Íslands sýni að hann hafi sjálfstæða afstöðu, hafi frelsi til að kveða hana upp burt séð frá viðhorfum stjórnvalda á hverjum tíma. Í öðru lagi það að í dómnum felist víðtæk stefnumótun en ekki bara þröng túlkun á 5. gr. Ég er þá ekkert að segja að 7. gr. dygði í málinu. Ég er ekkert endilega að segja það. Ég er bara að segja að í dómnum felist mjög víðtæk stefnumótun, eins og hann er núna, liggur fyrir. Og í þriðja lagi nefndi ég að það gæti verið hugsanlegt að breyta lögum um Hæstarétt þannig að hæstaréttardómarar eða útnefning og skipun þeirra ætti viðkomu með einhverjum hætti í þessari stofnun. Herra forseti. Ég kem þá þessu næst að efni dómsins. Ég ætla í fyrsta lagi að koma að því sem lýtur að 5. gr. og viðbrögðum ríkisstjórnarinnar og frv. við henni. Þá ætla ég að segja að mér finnst eins og að verið sé að reyna að plata niðurstöðuna með frv. ríkisstjórnarinnar. Mín rök eru þau að það væri alveg eins hægt að segja við fátækan mann: Þú færð ekki peninga en þú færð mynd af peningum sem þú getur hengt upp í stofunni hjá þér. Eða segja við fólk: Þið fáið ekki tiltekin verðmæti af hvaða tagi sem er en þið fáið mynd af þeim. Menn geta fengið þessar heimildir ofan úr ráðuneyti en það er ekkert á bak við þær. Menn geta hengt af þeim myndir upp í stofunni hjá sér en það er ekkert á bak við þær. Mér finnst, herra forseti --- en ég er alveg viss um að það er ekki þannig og ég er alveg viss um að hæstv. ríkisstjórn meinar allt ærlega í þessu máli --- en mér finnst eins og menn séu einhvern veginn að reyna að plata sig í gegnum þetta mál. Auðvitað er ríkisstjórninni mikill vandi á höndum, efnislegur vandi en líka pólitískur af því að það er mjög stutt í kosningar og það er þess vegna sem liggur svona mikið á að rótast með málið hér í gegn því að menn vilja auðvitað ljúka því sem fyrst fyrir kosningar þannig að það hafi fennt í sporin eins og mögulegt er. En ég held satt að segja, herra forseti, að viðbragðið sem slíkt sé ekki nógu gott af því að menn séu að fara öðruvísi í hlutina en eðlilegt væri að ætla að Hæstiréttur ætlaðist til og ég ætla að koma að aðeins seinna. Í öðru lagi er spurningin sú varðandi efni málsins: Hefði átt að taka 7. gr. þrátt fyrir ákvæði dómsins og þrátt fyrir afstöðu sérfræðinganna? Hefðu stjórnarsinnar átt að taka 7. gr. með í þeim tillögum sem þeir eru hér að gera? Ég hallast að því að betra hefði verið að taka sviðið allt en ég viðurkenni að tíminn til þess er stuttur. Hann er mjög stuttur. En ég hygg að það að takmarka þetta við 5. gr. og geyma hitt muni þýða að málið komi í hausinn á okkur síðar. Var þá, eins og ég spurði áðan, hægt að gera þetta einhvern veginn öðruvísi? Voru aðrar leiðir færar? Um það ætla ég að segja bara þetta í örstuttu máli. Ég tel að það sé hægt og ég tel að það liggi fyrir sannanir í þeim efnum. Mér var í dag bent á umsögn Sigurðar Gizurarsonar, fyrrv. sýslumanns, sem ég hugsa að sé kannski ekki alveg dagleg lesning hæstv. sjútvrh. af vissum ástæðum sem ég ætla ekki að fara nánar yfir. En það kemur nokkuð athyglisvert fram í umsögn hans sem ég bið menn um að skoða í allri vinsemd burt séð frá því hvaða skoðun menn hafa á þessum ágæta fyrrv. sýslumanni. Hann kemst að þeirri niðurstöðu í greinargerð sinni sem er unnin fyrir beiðni Samtaka fiskvinnslu án útgerðar að svigrúm löggjafans til lagasetningar að gengnum dómi Hæstaréttar 3. desember sl. sé þó nokkuð víðtæk. Hann kemst að þeirri niðurstöðu. Hann segir í lok álitsgerðar sinnar, með leyfi forseta: ,,Að því athuguðu sem hér hefur verið sagt að framan sýnist mega telja fráleitt að Alþingi hafi ekki eftir dóm Hæstaréttar frá 3. desember 1998 --- alveg eins og áður --- vald til að setja lögbundin ákvæði er takmarki stærð fiskiskipaflotans.`` Hann segir þetta algerlega fullum fetum. Hann segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta. ,,Raunar má leiða að því skynsamleg rök að í kjölfar dóms Hæstaréttar beri Alþingi`` --- ekki bara geti Alþingi heldur --- ,,beri Alþingi að setja slíkar lögbundnar reglur, enda séu þær vel skilgreindar. Reglur þessar þyrftu að lúta því meginmarkmiði að stærð fiskiskipaflotans sé á hverjum tíma í sem bestu samræmi við afrakstursgetu fiskstofna.`` Og hann lýkur umsögn sinni með þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Ekki er hér ætlunin að leggja pólitískar línur í því efni [varðandi breytingarnar hugsanlegu], en þó má minna á að lögbinda mætti reglur um skiptingu fiskimiðanna milli stærri og minni skipa (innra og ytra belti) byggðakvóta, gjald fyrir veiðileyfi o.s.frv. Fjölbreytni í úthlutun veiðiheimilda mundi vitaskuld gefa fleiri þegnum landsins tækifæri til að njóta afraksturs fiskimiðanna en nú er og þar með jafnræði og réttlæti aukið.`` Mér finnst full ástæða til þess að óska eftir því að hæstv. sjútvrh. fari nokkrum orðum um það af hverju ekki er hlustað á þetta eða aðrar leiðir skoðaðar en hér eru. Ég held að ég verði að fara fram á það. Ég ætlast ekki til þess í einhverjum andsvörum. En ég hefði gjarnan viljað heyra ítarlegan rökstuðning fyrir því af hverju ekki er tekið mark á þeim ábendingum að stjórnvöld hafi þrátt fyrir dóm Hæstaréttar býsna mikið svigrúm og raunar meira en það, að Alþingi beri vegna dóms Hæstaréttar að setja reglur um takmörkun fiskiskipaflotans. Það er ekkert smávegis. Herra forseti. Ég vil í þessu sambandi líka vísa til greinar sem birtist í Morgunblaðinu 15. desember sl. eftir Jóhann Halldórsson héraðsdómslögmann. Hann fer nokkuð ítarlega yfir dóminn og gerir það satt að segja ákaflega vel. Hann segir t.d., með leyfi forseta: ,,Í þessu sambandi er rétt að geta þess strax í upphafi að hugtakið veiðiheimild er til í lögum um stjórn fiskveiða eins og sjá má í 7. gr. og 6. mgr. 11. gr. laganna og er því ekki tilbúningur Hæstaréttar í þessu einstaka máli`` --- eins og látið hefur verið í veðri vaka af ýmsum stjórnmálamönnum. --- ,,Hefur hugtakið almennt verið skýrt svo að með því sé átt við hvorutveggja, bæði aflahlutdeild og aflamark. Hefur Hæstiréttur áður notað þetta hugtak í dómum sínum ...`` Það finnst mér eiginlega umhugsunarverðasta, með hliðsjón af ummælunum um að Hæstiréttur botni ekkert í því sem hann er að tala um, að hann segir hér, þessi héraðsdómslögmaður, að Hæstiréttur hafi áður notað þetta hugtak, veiðiheimild, í dómum sínum, eða eins og segir í grein héraðsdómslögmanns: ,,Hefur Hæstiréttur áður notað þetta hugtak í dómum sínum og nægir þar að vísa til dóms réttarins í máli nr. 233/1996 frá 20. febrúar 1997.`` Það er því ekki rétt að hugtakið veiðiheimild í því samhengi sem hér er um að ræða sé einhver tilbúningur eða misskilningur Hæstaréttar. Hæstiréttur hefur áður notað þetta hugtak á sama hátt og hann gerir hér, eins og bent er á í þessari grein í Morgunblaðinu 15. desember 1998. Síðan segir þessi héraðsdómslögmaður, með leyfi forseta: ,,Í mínum huga er alveg ljóst að dómarar Hæstaréttar Íslands hafa ígrundað forsendur og texta umrædds dóms gaumgæfilega áður en dómur var felldur í svo þýðingarmiklu máli.`` Í lok greinarinnar segir héraðsdómslögmaðurinn, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt framangreindu tel ég óvarlegt að halda því fram að smávægilegar breytingar á 5. gr. laga um stjórn fiskveiða fullnægi þeim kröfum sem Hæstiréttur gerir eða að réttinum hafi orðið á mistök við samningu dómsins. Umræddur dómur er þvert á móti stefnumarkandi`` --- það var það sem ég var að reyna að segja hér áðan --- ,,um það hvaða sjónarmiðum ber að fylgja og hvaða skorður 65. gr. og 75. gr. stjórnarskrárinnar setja löggjafanum við endurskoðun á ákvæðum laga um stjórn fiskveiða.`` Herra forseti. Ég tel að ég hafi leitt fram rökstuðning tveggja málsmetandi lögmanna á þessu sviði til þess að undirstrika það að bæði er hægt að grípa til annarra aðgerða --- það er meira svigrúm til en ríkisstjórnin vill vera láta --- og að sú aðferð sem hér er gerð tillaga um er fullþröng. Herra forseti. Hvað er þá aðalatriðið í þessum dómi? Það eru auðvitað stjórnarskrárákvæðin og allt það. En hvað er það sem Hæstiréttur sjálfur tínir fram, mér liggur við að segja, í smáatriðum aftur og aftur í þessum annars stutta dómi og stuttu greinargerð? Ef ég á að gagnrýna Hæstarétt fyrir eitthvað þá finnst mér að greinargerðin og reifunin hefðu mátt vera ítarlegri. Ég hefði t.d. viljað sjá reifun á því hvað sé drjúgur hluti þjóðarinnar. Ég vil sjá svoleiðis hluti nákvæmar útlistaða en þarna er gert þannig að huglægt mat hvers og eins þurfi ekki að liggja til grundvallar því hvað sé drjúgur hluti og hvað ódrjúgur í þessu sambandi. En það er alveg ljóst að í þessum knappa texta eru nokkur atriði sem Hæstiréttur er alveg sérstaklega að draga fram. Nú ætla ég að lesa það sem ég kalla aðalatriði dómsins, herra forseti. Það er undir IV í dómnum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Eins og að framan greinir hefur sú regla verið við lýði frá setningu laga nr. 82/1983, að leyfi til veiða í fiskveiðilandhelgi Íslands væru bundin við skip, sem haldið hefði verið til veiða á ákveðnum tíma. Réttur þeirra, sem slík skip hafa átt, hefur frá öndverðu verið annar en hinna, sem ekki hafa haft yfir skipum af þessu tagi að ráða. Fram að setningu laga nr. 38/1990 var tilhögun úthlutunar veiðiheimilda ákveðin til eins eða tveggja ára í senn og hafði löggjafinn málefni þessi þannig til reglubundins endurmats um árabil. Í málflutningi áfrýjanda hefur verið fallist á, að ekki hafi verið óeðlilegt í upphafi að binda veiðar í fiskveiðilögsögunni við skip með tiltekna veiðireynslu, þegar nauðsyn þótti bera til að takmarka veiðarnar. Slíkt bráðabirgðafyrirkomulag hafi þó ekki mátt festa í sessi, eins og nú hafi verið gert.`` Í þessum kafla, örstutta kafla, eru þrjár viðvaranir um það að varanleg langtímaúthlutun veiðiheimildanna sé það sem varast skal í þessu efni. Síðan segir, með leyfi forseta: ,,Eins og áður getur taldi löggjafinn brýnt að grípa til sérstakra úrræða á árinu 1983 vegna þverrandi fiskstofna við Ísland. Var skipting hámarksafla þá felld í þann farveg, sem hún hefur síðan verið í, að úthlutun veiðiheimilda yrði bundin við skip. Er óhjákvæmilegt að líta svo á, að þessi tilhögun feli í sér mismunun milli þeirra, sem leiða rétt sinn til veiðiheimilda til eignarhalds á skipum á tilteknum tíma, og hinna, sem hafa ekki átt og eiga þess ekki kost að komast í slíka aðstöðu. Þótt tímabundnar aðgerðir af þessu tagi til varnar hruni fiskstofna kunni að hafa verið réttlætanlegar, en um það er ekki dæmt í málinu, verður ekki séð, að rökbundin nauðsyn hnígi til þess að lögbinda um ókomna tíð þá mismunun ...`` Á þremur öðrum stöðum í þessum eina kafla nefnir Hæstiréttur þennan tímaþátt sem aðalvanda málsins. Það liggur við, ef það er hægt að nota það óvirðulegt orð um jafnvirðulega stofnun og Hæstarétt, að Hæstiréttur Íslands tönnlist á því í dómnum að það sé hinn varanlegi frágangur málsins sem sé það sem er vafasamt.  Af þessum ástæðum liggur tillaga fyrir, herra forseti, og er á þskj. 661 og hljóðar svo, með leyfi forseta: Að í stað 10. töluliðar c-liðar brtt. meiri hlutans komi: ,,Lög um stjórn fiskveiða falla úr gildi 31. desember 2002. Fyrir Alþingi það sem hefst haustið 2001 verði lögð tillaga um nýja skipan fiskveiðimála er taki mið af 1. gr. laganna, fenginni reynslu og fyrirliggjandi dómum Hæstaréttar. Til að undirbúa tillöguna kýs Alþingi níu manna nefnd hlutfallskosningu þegar að loknum næstu alþingiskosningum. Nefndin starfar á ábyrgð og á kostnað Alþingis en hefur sérstaka samvinnu við sjávarútvegsráðuneytið sem leggur til sérfræðiþekkingu og aðstoð eftir því sem nefndin óskar eftir. Nefndin hafi samráð við alla aðila málsins í störfum sínum. Nefndin kýs sér sjálf formann.`` Ég geri engar kröfur til þess, herra forseti, að hafa réttar skoðanir á því hvort þarna á að vera ártalið 2002 eða eitthvað annað. Ég geri heldur engar kröfur til þess að hafa réttar skoðanir á því hvernig nefndin verður til, ég ætla mér það ekki. Við skrifuðum þetta þannig niður að svona hefðum við viljað hafa þetta en ef aðrir vilja hafa það öðruvísi finnst mér að það ætti að ræða. En ég tel að eftir að hafa blaðað dálítið í þessu máli, og ég viðurkenni það að ég er enginn sérfræðingur í fiskveiðimálum sem slíkum á borð við marga ágæta þingmenn sem hér eru. Ég er ekki góður í þessum síðari hluta málsins, þ.e. sem snertir handfærabátana, ég er það ekki. Ég gæti trúað að mjög margir væri miklu betri en ég og satt að segja vona ég það fyrir hönd þingsins að það séu margir betri en ég í þeim fræðum. En ég held þó, herra forseti, að þetta sé að mörgu leyti lykill málsins sem við erum hérna með --- við erum að bregðast við þessum dómi --- og þess vegna vil ég biðja menn í allri vinsemd að velta því fyrir sér hvort ekki er hægt að hugsa sér að koma til móts við þau sjónarmið sem hér eru uppi. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það er flókið mál að falla frá öllum málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar eftir það sem á undan er gengið og ætla sér að fara einhverja allt aðra leið eða svipaða leið og hér er um að ræða, ég geri mér alveg grein fyrir því og menn mundu telja að þeir væru niðurlægðir pólitískt eða eitthvað þess háttar ef eitthvað slíkt yrði gert og ég ætlast ekki til neins af því taginu. Ég vil að menn haldi virðingu sinni í þessu máli eins og öðrum. En mér finnst samt sem áður nauðsynlegt að það liggi a.m.k. fyrir í þessari stofnun og á einum stað í þingtíðindum, og helst víðar, að ég tel að þessi leið hafi verið fær og sé fær og ég bið um að hún verði skoðuð rækilega. Með hliðsjón af því ætla ég að lýsa því yfir fyrir hönd okkar flutningamanna að við munum ekki óska eftir því að þessi tillaga fari til atkvæða við 2. umr. Við förum fram á að stjórnarmeirihlutinn velti þessari tillögu mjög vandlega fyrir sér ef nokkur kostur er, en hún komi þá til meðferðar við 3. umr. málsins. Þetta var, herra forseti, varðandi dóminn og efni hans og hvað á að gera. Ég ætla ekki í framhaldi af þeim ræðum sem hafa verið fluttar á undan mér að fara yfir umsagnir um málið, það hefur verið gert mjög vel og skilmerkilega og ég þakka fyrir það. Það á að segja frá umsögnum, sýna þeim sem sinna málinu vel með því að senda myndarlegar umsagnir að við metum það að fólk sinni Alþingi og málatilbúnaðinum hér í því sambandi, þannig að ég ætla ekki að fara að endurtaka það. Ég ætla kannski aðeins að víkja að einu atriði sem er ekki stórmál í þessu dæmi og í tillögunum og það lýtur að byggðaþættinum. Ég hef tekið eftir orðaskiptum um það mál. Ég er byggðarsinni, sveitamaður, eins og flestir þingmenn Reykvíkinga hafa alltaf verið, en ég fer fram á það við alla aðila, líka Byggðastofnun, sem á að fá þetta mikla vald, að menn komi þessu í búning sem verður þannig að niðurstaðan verði hafin yfir tortryggni. Ég er alveg viss um að menn vita um hvað ég er að tala. Ég er ekki í sjálfu sér með neina uppskrift að þessu en ég gæti hugsað mér t.d. að tekin yrði um það ákvörðun, því yrði lýst yfir af ráðherra sjávarútvegsmála eða ráðherra Byggðastofnunar eftir atvikum að leitað yrði eftir einhverju faglegu áliti, eftir einhverjum föstum reglum um þessi mál. En ég held að það sé vont fyrir þá sem eru í stjórn Byggðastofnunar, sem hafa oftast verið stjórnmálamenn, að þeim verði ætlað að þeir séu að úthluta þessu fyrir sig og kjósendur sína. Ég er alveg viss um það að þeir ágætu menn sem hér eru inni í dag, það ágæta fólk sem er hér í dag, vill ekki svoleiðis, það hefur enginn áhuga á því. Það er bara eitthvað sem við höfum lesið um og reyndar séð fyrr á árum en ég held að það væri hægt að búa aðeins betur um þetta. Ég skildi t.d. gagnrýni hv. þm. Svanfríðar Jónasdóttur þannig að hún væri eiginlega að auglýsa eftir einhverju slíku, faglegri nálgun á þessu máli frekar en að ég skildi mál hennar að neinu leyti þannig að hún væri neikvæð gagnvart þeirri almennu hugsun sem felst í þessu ákvæði. Að lokum, herra forseti, ætla ég að segja að ég óttast, ef málið fer svona í gegn eins og það liggur hér fyrir --- ja, ég óttast það ekki, ég er alveg viss um það að því er ekki lokið. Ég er alveg viss um að þetta kemur hér aftur inn, ég er alveg viss um að það verður að fara í lögin strax. Ég heyri að ætlunin er að gera það og ég held að rétt væri að ákveða að það yrði gert strax eftir kosningar þegar fyrir lægi hvernig mál skipuðust í þeim vegna þess að tíminn núna fram að kosningum er stuttur og viðkvæmur. Ég held að í frv. sé því miður eins og er engin lausn á þeim vanda sem Hæstiréttur var að benda okkur á. Hún sé a.m.k. takmörkuð og dugi ákaflega lítið. Að allra síðustu ætla ég að segja að mér finnst líka umhugsunarvert hvert við erum komin í sambandi við smábátana. Við erum að reyna að framkvæma þarna millimetralýðræði, við erum að ganga ofboðslega langt í þeim efnum. Við erum komin niður í eitt tonn, það er nú reyndar tilviljun sem veldur því að á einum stað er talan 601 tonn og á öðrum stað eru reyndar 500 kíló. Þó að við séum alls góðs makleg og flest fullkomin, eða viljum a.m.k. vera það, er ég alveg viss um að það er ekki gott kerfi sem er þannig að Alþingi finni sig knúið til að setja millimetramálsreglur af þessu tagi. Ég er ekkert að segja að það sé hægt að gera annað í þeirri stöðu sem er núna. En ég segi alveg eins og er, ég held að umhverfi greinar sem kallar á aðferðir af þessu tagi sé ekki gott umhverfi. Ef þessi lög verða endurskoðuð, sem ég ætla sannarlega að vona að verði, leyfi ég mér að láta þá sérstöku ósk í ljósi að þar reyni menn að koma við almennum reglum, t.d. alveg sérstaklega í sambandi við smábátana þannig að menn þurfi ekki helst að vera minnst doktorar í kjarneðlisfræði, liggur mér við að segja, til að skilja textana. Ég er viss um að allir eru sammála mér að það þyrfti að gera þetta öðruvísi. Í trausti þess að það sé þannig læt ég máli mínu lokið, herra forseti.

Herra forseti. Hér gerðust þau tíðindi að hv. 8. þm. Reykv. lýsti tillögum af hálfu stjórnarandstöðunnar um viðbrögð við dómi Hæstaréttar. Nú er það svo, svo ég rifji það mál aðeins upp, að Hæstiréttur taldi að 5. gr. fiskveiðistjórnarlaganna bryti í bága við stjórnarskrána. Það er nauðsynlegt að Alþingi setji nýjar reglur því að ráðuneytið getur ekki af sinni hálfu sett nýjar efnisreglur. Þess vegna verður Alþingi að koma til skjalanna í þeim efnum. En í hverju er tillaga stjórnarandstöðunnar fólgin? Hún er fólgin í því að fresta því í fjögur ár að bregðast við dómi Hæstaréttar, lögfesta það að ekki verði brugðist við dómi Hæstaréttar fyrr en eftir fjögur ár. Nú langar mig til þess að leggja spurningu fyrir hv. 8. þm. Reykv.: Er ástæðan fyrir því að stjórnarandstaðan leggur til að ekki verði brugðist við dómi Hæstaréttar fyrr en eftir fjögur ár sú að stjórnarandstaðan vilji gefa Hæstarétti langt nef og hunsa dóminn þannig að Alþingi virði ekki niðurstöðu réttarins fyrr en eftir fjögur ár? Er skýringin kannski sú að hin nýja samfylking treysti sér ekki til að segja Alþingi eða fólkinu í landinu hvað hún vilji í þessum efnum fyrr en eftir fjögur ár, það muni taka hana fjögur ár að komast að niðurstöðu um hvernig bregðast eigi við? Ég sé ekki nema þessa tvo skýringarkosti á þessari makalausu tillögu. Ég vildi gjarnan fá að heyra hjá hv. þm. hvor kosturinn er sá rétti.

Herra forseti. Kosturinn við hæstv. sjútvrh. er sá að hann getur alltaf farið í Heimdall þegar hann vill. Með þessa miklu stjórnmálareynslu og hið virðulega fas hans þá smellir hann sér í Heimdall þegar minnst varir. Það er gott þegar menn á virðulegum aldri eins og ég og hann geta smellt sér svona í æskulýðshreyfingar stjórnmálaflokkanna. En það leysir nú engan vanda. Í fyrsta lagi, varðandi það að fresta því að taka á málinu, þá orðaði ég það þannig: Já, ég tel að Alþingi eigi að taka sér þann tíma fullveldisrétt að endurskoða málið til að finna öruggari viðbrögð við dómi Hæstaréttar en þau sem hér er gerð tillaga um. Ég tel að þau viðbrögð sem ætlunin er að sýna séu ekki nægilega örugg. Ég treysti þeim ekki. Það er ekki vegna þess að ég vilji ekki að menn sýni á spilin eða neitt því um líkt. Ég held hins vegar að það eigi við alla og líka hæstv. ríkisstjórn að menn séu ekki algerlega sannfærðir um að lausnir þeirra haldi í gegn 100%. Í öðru lagi, herra forseti, er Hæstiréttur þýðingarmikið og virðulegt stjórnvald. Það þýðir ekki að Alþingi eigi alltaf að bregðast við nákvæmlega eins og Hæstiréttur krefst. Ég segi: Ég tel að þær stundir geti komið í málum sem þessum --- segjum að Hæstiréttur hefði dæmt ógilda 7. greinina --- að Alþingi gæti neyðst til þess að taka sér þann neyðarrétt fyrir hönd þjóðarinnar, að fresta niðurstöðu um breytt kerfi um tvo eða þrjá mánuði og frysta óbreytt ástand þangað til. Að árin eru fjögur en ekki þrjú, það er hrein tilviljun, herra forseti. Ég er ekki með neinn refsskap í þeim efnum. Ef hæstv. ráðherra vill koma til móts við okkur flutningsmenn með því að segja tvö ár þá er það hans mál, það væri gaman ef hann vildi gera það.

Herra forseti. Ég þakka hv. 8. þm. Reykv. fyrir að staðfesta þann skilning að stjórnarandstaðan vilji gefa Hæstarétti langt nef. Mér býður þó í grun að hin rétta skýring sé sú að stjórnarandstaðan treysti sér ekki til að segja hvernig hún vill að brugðist verði við dómi Hæstaréttar. Seinni hlutinn í þessari tillögu er þó enn merkilegri en sá fyrri. Þar er flutt vantraust á komandi sjútvrh. Sá sem gegnir því embætti í dag mun hætta á vori komanda. Hér er lagt til að framkvæmdarvaldið á þessu sviði verði flutt frá ráðuneytinu til Alþingis eftir næstu kosningar. Þar er lýst yfir vantrausti á þann sem tekur við. Ég geri ekki ráð fyrir því að stjórnarandstaðan vilji lýsa yfir vantrausti á eigin ráðherra. Í reynd er þetta því yfirlýsing um að stjórnarandstaðan ætli ekki einu sinni að keppa að því að komast til valda að loknum næstu kosningum. Það er afar athyglivert að sjá það, ekki bara í ræðu heldur í skriflegu þingskjali sem lagt hefur verið fram.

Herra forseti. Það var sýnd mynd í sjónvarpinu um daginn. Það var nú ekki verulega mikið listaverk, hún hét Æi. Það var nú eiginlega eina orðið sem mér datt í hug undir þessari ræðu hæstv. sjútvrh. Æi. Það voru nú ekki mikil tíðindi í ræðu hans. Það sem þarna er lagt til er að Alþingi vinni verkið. Í þessu máli, sem Hæstiréttur kveður upp dóm í, tel ég að ábyrgð Alþingis, að ég segi ekki sök þess, mjög mikla. Ég tel að þarna sé jafnt tekið, jafnvel frekar, á handaverkum Alþingis heldur en ríkisstjórnar endilega. Þess vegna skulum við ekki tala svona. Við skulum muna að Alþingi hefur fullveldisrétt yfir ráðherrunum og getur sett þá af er því sýnist. Málflutningur af þessu tagi er því ekki góður og miðað við að ég reyndi að vanda ræðu mína og flytja eins málefnalega ræðu og ég hafði vit til, þá varð ég fyrir vonbrigðum með ræðu og viðbrögð hæstv. sjútvrh. Ég held að hann meini ekki það sem hann sagði, ég held að hann hafi dottið óvart í Heimdallargírinn af gömlum vana.

Herra forseti. Það er ósköp eðlilegt að hæstv. ráðherra skreppi nú mjög títt í Heimdallargírinn því sá tími styttist sem hann hefur til ráðstöfunar til að geta það. Það er ekki víst að sá vinnustaður sem hann flyst á þegar hann fer úr þessum sal taki því mjög vel að menn skreppi í slíka gíra. Hæstv. ráðherra sagði það að stjórnarandstaðan væri að gefa Hæstarétti langt nef.

Ég sagði ...

Hvað kallar hæstv. ráðherra þau ummæli sem hann viðhafði sjálfur gegn 105 prófessorum sem létu í ljós álit sitt á málsmeðferð hans, er hann sagði að það sem fyrir þeim vekti væri að komast í heimilispeninga grásleppukarla? Kallar hann það ekki að gefa 105 prófessorum við Háskóla Íslands langt nef, ellegar þá Hæstarétti sjálfum? Sé þetta niðurstaða hæstv. ráðherra um afstöðu 105 prófessora, að það sem fyrir þeim vaki sé fyrst og fremst að komast í heimilispeninga grásleppukarla, réð þá ekki sama afstaða dómi fimm hæstaréttardómara?  Hæstv. ráðherra sagði að stjórnarandstaðan hefði engin þingmál flutt varðandi þau mál sem hér eru til umræðu. Ég lét í snarheitum taka saman fyrir mig hér frammi hvað stjórnarandstaðan hefur flutt mörg þingmál er varða þessi mál á kjörtímabilinu sem er að líða. Hún hefur flutt 18 þingmál. Flestöll frv. til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða. Meginþemað í þessum 18 þingmálum hefur verið: Í fyrsta lagi að taka undir það sjónarmið sem Hæstiréttur setti fram um að auka atvinnufrelsi þeirra sem vilja stunda sjó. Annar meginþátturinn í þessum 18 þingmálum stjórnarandstöðunnar er að auka atvinnuréttindi manna til sjósóknar eins og Hæstiréttur talar um að þurfi að gera. Hinn meginþátturinn í þessum frumvörpum er að reyna að tryggja það sem Hæstiréttur orðar á þá leið að lögin eins og þau eru úr garði gerð núna komi í veg fyrir að drjúgur hluti landsmanna njóti sambærilegs hagræðis af nýtingu sameiginlegrar auðlindar og aukið atvinnufrelsi mundi leiða til. Stjórnarandstaðan hefur því á þessu kjörtímabili lagt fram 18 þingmál sem varða þau atriði sem Hæstiréttur gerir að umfjöllunarefni í dómi sínum. Svo kemur hæstv. sjútvrh. og segir: Stjórnarandstaðan hefur ekkert til málanna að leggja. En það eru fleiri en bara stjórnarandstæðingar sem hafa flutt mál til breytinga á lögum um stjórn fiskveiða í þessa átt. Hans eigin flokksmenn hafa gert það líka. Tveir hv. þm., þeir Guðjón Guðmundsson og Guðmundur Hallvarðsson, hafa flutt frumvörp hér á Alþingi um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Þeir hafa viljað koma í veg fyrir það sem menn hafa kallað óeðlilegt brask með aflaheimildir sem menn þiggja úr hendi hæstv. ráðherra án endurgjalds. Það að halda því fram að hér liggi engar tillögur fyrir er algjörlega út í hött. Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í að ræða þessi mál hér og nú. Ég hef gert það áður. Flestum sjónarmiðum mínum, m.a. um hvernig túlka beri úrskurð Hæstaréttar, hefur þegar verið hreyft í þessari umræðu og gerð viðhlítandi skil. Ég vil minnast á nokkur atriði sem mér finnast fyrst og fremst athugaverð við frv. sem við eigum að afgreiða nú. Í fyrsta lagi hefur frv. breytt um eðli og inntak frá því að það var lagt fram á Alþingi fyrir jólin, ásamt fylgifrv. sem enginn hefur séð hvernig eigi að afgreiða. Þá var sagt: Þetta eru viðbrögð við dómi Hæstaréttar, þau tvö frumvörp sem fram voru lögð á Alþingi. Það frv. sem nú kemur til 2. umræðu er ekki lengur viðbrögð við dómi Hæstaréttar fyrst og fremst. Meginefni þess varðar allt annað en dóm Hæstaréttar. Meginefni þess frv. er til að lappa upp á og plástra aflamarkskerfið án þess að taka það til heildarendurskoðunar. Allir þessir plástrar og uppálappanir, t.d. fjórir jöfnunarpottar sem búa á til, eiga ekkert skylt við niðurstöðu Hæstaréttar. Frv. hefur verið breytt frá því sem það upphaflega var í allt annað frv. sem þjónar öðru en að bregðast við dómi Hæstaréttar. Í öðru lagi ætla ég að taka undir það sem hv. 6. þm. Norðurl. e., Svanfríður Jónasdóttir, sagði áðan. Ég bendi mönnum á að með þessu á að afnema síðustu leifarnar af frjálsum fiskveiðum á Íslandi og slá í gadda að enginn fái framar aðgang að fiskveiðum á Íslandi nema kaupa sér þann rétt. Enginn nýr aðili getur hafið fiskveiðar á Íslandi upp frá þessu nema hann kaupi sér réttinn til þess. Enginn í þessu kerfi getur aukið afla sinn nema að kaupa það fullu verði. Það verð sem menn eru að tala um í þessu sambandi er um eða yfir 90 kr. í leigu fyrir hvert þorskkíló innan ársins og yfir 800 kr. fyrir hvert kíló í varanlegum kvóta. Virðulegi forseti. Þetta er veiðileyfagjald sem festa á í lögum. Enginn kemst inn í þetta kerfi framar nema hann sé annaðhvort reiðubúinn til þess að leigja sér aflaheimildir fyrir 92 kr. á kíló, eða kaupa þær varanlega fyrir 800 kr. á kíló. Allir þeir sem ekki eru reiðubúnir að hefja veiðar við þessa skilmála hafa verið útilokaðir. Með öðrum orðum er búið að lögfesta veiðileyfagjald í sjávarútvegi sem þeir einir njóta sem fengið hafa þessar aflaheimildir án endurgjalds. Þetta veiðileyfagjald þarf hver og ein ný kynslóð að greiða vilji hún stunda sjó eða eiga hlutdeild í útgerðarfyrirtæki. Hver kynslóð mun gera kröfu til þess, hún og erfingjar hennar, að fá fullt veiðileyfagjald fyrir þá eign sem hún telur sér í formi ókeypis aflaheimilda sem úthlutað hefur verið til afa, langafa eða langalangafa hennar. Hver ný kynslóð einstaklinga sem vill hefja sjósókn eða eignast hlutdeild í sjávarútvegsfyrirtæki verður eftirleiðis að greiða slíkar fjárhæðir, fyrir aðgang að auðlindinni, til þeirrar kynslóðar sem annaðhvort selur hlut sinn í fyrirtækjunum eða fær eign í sjávarútvegsfyrirtækjum í arf. Það er því búið að lögleiða veiðileyfagjald af þessri stærð, það liggur fyrir. En það hefur verið ákveðið að þeir einir skuli fá að njóta þess veiðileyfagjalds sem fengu aflahlutdeildina til sín án endurgjalds. Þeir einir skulu fá að njóta verðmætisaukans sem kann að verða, þ.e. hækkananna frá því gjaldi sem nú er greitt fyrir aflaheimildir, þeir einir skuli fá að njóta verðmætisaukans sem eiga eða hafa átt aflaheimildir sem þeir hafa fengið að erfðum frá þeim sem þær fengu á sínum tíma án þess að greiða fyrir. Það er því ekkert um það að ræða lengur að menn séu að rífast um hvort eigi að lögleiða veiðileyfagjald eða ekki. Það er búið að því. Síðustu frjálsu veiðunum á Íslandi hefur verið útrýmt og í staðinn sett inn gjald sem menn verða að greiða sem er svo hátt eins og hér um ræðir. Í þriðja lagi er með frv. verið að búa til alveg nýja söluvöru sem enginn okkar hefur þekkt fyrr. Ekki er lengur stefnt að því að hægt sé að selja óveiddan fisk í sjónum, selja aflaheimildir, heimildir til þess að veiða óveiddan fisk í sjónum. Gert er ráð fyrir því að einnig sé hægt að selja daga sem verið er á sjó, þ.e. þeir aðilar sem hafa verið og verða í sóknarmarkskerfinu geta nú hafið sölu á leyfum til þess að vera úti á sjó í tiltekið marga daga. Talað er um það og hefur verið reiknað út af vísum mönnum að leyfi til að vera einn dag á sjó verði hægt að selja á 500 þús. kr. eftir að þetta frv. hefur verið afgreitt. Nú er ekki lengur verið að selja aflaheimildirnar, fiskinn í sjónum, nú er verið að selja leyfi til að halda úr höfn og til hafnar aftur, hvort sem menn veiða eitthvað á þeim dögum eða ekki. Gert er ráð fyrir því að það sem menn borgi fyrir dagana, dagpeningarnir sem gangi kaupum og sölum, séu af þessari stærðargráðu, 500 þús. kr. á dag. Það er væntanlega fleira sem menn eru að selja. Ætli a.m.k. mjög margir af þessum einstaklingum njóti ekki sjómannafrádráttar í skattkerfinu? Það er eitt af því sem er verið að selja með þessum hætti vegna þess að sjómannafrádrátturinn fæst miðað við hve marga daga viðkomandi einstaklingur er lögskráður á sjó. Það er því ekki aðeins verið að opna möguleika fyrir því að selja heimild til þess að halda úr höfn og til hafnar. Það er líka verið að opna möguleika á því að selja skattalegt hagræði sem Alþingi hefur veitt þessari stétt. Hvaða einstaklingur, virðulegi forseti, hefur efni á því, sem horfir fram á það að þessu frv. afgreiddu, að tvísýnt er um hvort hann geti séð um mat og húsnæði fyrir sig og sína með þeim heimildum sem honum eru ætlaðar í þessu frv., hvaða einstaklingur mun geta staðist þá freistingu að selja sig út úr kerfinu ef hann fær 500 þús. kr. fyrir hvern dag sem honum er ætlaður þegar dagarnir sem honum eru ætlaðir eru í mesta lagi 23 og geta farið niður í lítinn hluta af þeirri lengd? Í fjórða lagi er tekið upp kerfi sem er með ólíkindum. Hv. formaður sjútvn. leggur til að honum og sex öðrum félögum hans verði afhentar 1.500 lestir af þorski til þess að úthluta á einstaka aðila í byggðum hringinn í kringum landið. Með öðrum orðum leggur hann til, formaðurinn sem líka á sæti í stjórn Byggðastofnunar, að stjórn Byggðastofnunar, sem að mestum hluta er skipuð þingmönnum og að ég held sex stjórnarþingmönnum af sjö, séu fengin verðmæti upp á rúman 1 milljarð kr. sem þeir fái síðan að úthluta til einstaklinga sem eru þeim þóknanlegir með þeim aðferðum sem þeir kjósa sjálfir. Ekkert er sagt um í þessari afgreiðslu hvaða jafnræðisreglu eigi að gæta í því sambandi. Mönnum sem eru í erfiðleikum í sambandi við skort á aflaheimildum er einfaldlega vísað á að sækja til formanns sjútvn. og félaga hans um það sem þeir telja að sig vanti til að geta fleytt fram lífinu. Síðan er þeim tilkynnt að þessir ágætu menn ætli að afgreiða umsóknirnar eftir kosningar. Ég segi, virðulegi forseti: Hvernig getur flokkur eins og Sjálfstfl. staðið að svona afgreiðslu? Hvernig getur flokkur sem kennir sig við frjálsan markaðsbúskap og jafnræði og frjálsa samkeppni staðið að því að afhenda sjö stjórnmálamönnum 1.500 tonn af þorski til frjálsrar úthlutunar til aðila sem þeim eru þóknanlegir? Hvernig halda menn, virðulegi forseti, að svona samfélag sem ætlar sér að starfa með þessum hætti, hvaða dóm það hlýtur að fá hjá öllum hugsandi mönnum, hjá öllum þeim sem trúa því að frjálsræði í atvinnulífi, frjáls samskipti og eðlilegt frjálsræði í atvinnurekstri sé lykillinn að leyndarmálinu? Seljavallakvótinn var mikið umtalaður á sínum tíma, 500 tonn. Honum var úthlutað, og ætli sé ekki búið að selja hann nú að mestu leyti. Hér er talað um þrefalt stærri kvóta. Engin trygging er veitt fyrir því vegna þess að samkvæmt lögum er ekki hægt að úthluta byggðum kvóta heldur verður að úthluta veiðiheimildum til eigenda fiskiskipa. Hver er kominn til með að segja að sú pólitíska úthlutun sem stefnt er að gagnist viðkomandi byggðarlagi um nokkurn skapaðan hlut? Ja, hver getur veitt tryggingu fyrir því að nokkrum vikum eftir að þessum byggðakvóta hafi verið úthlutað sjái menn kostina besta í því einfaldlega að selja hann öðrum og þar með burt af viðkomandi stað? Það er engin smá fjárhæð sem þarna er verið að úthluta. Einn milljarður króna, þrefaldur Seljavallakvótinn. Hv. formanni sjútvn. þykir hlýða að gera tillögu um að honum sjálfum verði falið að standa í þessari úthlutun. Þetta er nú, virðulegi forseti, ekki eitthvað sem hægt er að kenna við stefnu Tony Blair eða að færa sig inn á miðjuna eða haga sér eins og Schröder. Ekki aldeilis. Þetta er aðferðafræðin sem þeir notuðu í Sovétríkjunum í eina tíð, löngu áður en Tony Blair og Gerhard Schröder komu til sögunnar, þ.e. að fela ákveðnum valdsmönnum, pólitískum valdsmönnum, að úthluta þannig lífsgæðum. Nokkur atriði í þessu frv. eru varhugaverð. Varhugaverðast finnst mér ákvæði b-liðar 7. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að þessir litlu bátar á aflamarki hefji nú um hávetur enn frekara kapphlaup í sókn eftir meðafla til að ávinna sér aflareynslu að loknu árinu 1999 sem muni geta nýst þeim þegar kemur að því að kvótasetja þær tegundir líka. Ég veit að hv. þm., formaður sjútvn., veit í hvaða lífshættu sjómenn á smábátum, ekki síst á Vestfjörðum, eru nú að stofna sér með kapphlaupinu um að afla sér veiðireynslu í þessum meðafla. Mér er kunnugt um að einn af helstu stuðningsmönnum hans kom að landi fyrir nokkrum dögum með rúmlega 10 sentimetra fríborð á bát sínum, sem hefði þýtt að ef eitthvað hefði verið að sjó, jafnvel þó ekki hefði verið annað en að þessi ágæti sjómaður hefði þurft að mæta stórum togara á siglingu, að öldurótið frá honum hefði stefnt lífi hans í mikla hættu. Svona atburðir eru nú að gerast hringinn í kringum landið. Menn eru að fara á sjóinn um hávetur á þessum litlu bátum í kapphlaupi við dauðann til þess að reyna að ná sér í meðaflareynslu upp á framtíðina þegar kemur að því að meðafla verði úthlutað í kvóta. Og í b-lið 7. brtt. hv. sjútvn. er verið að magna þetta kapphlaup enn frekar. Ég verð að segja eins og er, herra forseti, að ég hef miklar áhyggjur af þessu og þakka guði fyrir það að þetta kapphlaup, sem okkur öllum þingmönnum úr sjávarbyggðunum á að vera kunnugt um, skuli ekki hafa leitt til alvarlegra slysa. Sú aðferð sem á að taka upp er hættuleg. Það er hættulegt að stefna þessum duglegu mönnum út í það kapphlaup sem fyrirsjáanlegt er að verður á næstu vikum og mánuðum um hávetur á Íslandi og það er eitt af því sem þetta stjórnkerfi fiskveiða hefur haft í för með sér að færa öryggismál sjómanna mjög víða í kringum landið 30 ár aftur í tímann. Menn eru að sækja á bátum sem sáust ekki fyrir tíu, fimmtán árum að væru gerðir út yfir háveturinn. Skipin sem menn voru að reyna að afla sér til þess að auka öryggi á sjó, stærri bátarnir, eru horfin. Í staðinn eru menn að reyna að bjarga sér á þessum litlu hornum sem eru stórháskaleg á þessum tíma árs. Og sjútvn. er að hvetja þetta kapphlaup enn frekar. Þá væri líka ástæða fyrir hv. sjútvn. að huga að öðrum sambærilegum málum, þ.e. hvernig er háttað tryggingu þeirra sjómanna sem starfa við þennan bátaflota sem margir hverjir, beitingamenn á verktakasamningi og sjómenn án lögskráningar, voru látnir standa undir tryggingaráhættu sjálfir að öllu leyti. Ég held að ástæða væri fyrir sjútvn. að skoða þau mál sérstaklega um leið og hún skoðar þá auknu slysahættu sem hún er að stuðla að nú með þessum tillögum sínum. Herra forseti. Ég sagði í upphafi að ég ætlaði ekki að tala langt mál að þessu sinni. En sú löggjöf sem við erum að sjá er þess eðlis að það er sjáanlegt að menn eru að reyna að leysa vanda einstakra aðila, jafnvel einstakra einstaklinga með því að burðast við að setja almennar reglur. Niðurstaðan er sú að þessi lagasetning er orðin svo flókin og illskiljanleg og svo mikið skæklatog og millimetrastríð, eins og hv. þm. Svavar Gestsson minntist á hér áðan, að það er ekki á færi kjarneðlisfræðinga að skilja þetta. Það er ekki einu sinni á færi forráðamanna LS sem eru þó allra kjarneðlisfræðinga gleggstir í því að skilja það sem fjallað er um smábátasjómenn. Það er ekki heldur á færi þeirra að átta sig á hvað þessi lagasetning þýðir nema með mikilli yfirlegu. Eins og lagasetningin er núna úr garði gerð minnir hún mig um margt á þær lagasetningar sem afgreiddar voru á Alþingi á árunum eftir seinni heimsstyrjöldina, þ.e. þegar öllu atvinnulífi landsmanna var miðstýrt með flóknum lagasetningum þar sem ákveðið var nánast fyrir hvert fyrirtæki og hvern einstakling hvað menn mættu gera og hvað menn mættu ekki gera. Það voru skammtanir, það voru höft, það var ófrelsi, það voru miðstýringaraðferðir af því tagi sem er löngu búið að leggja niður í öllum öðrum atvinnugreinum en ekki þessari einu, sjávarútvegi. Sú aðferð sem menn eru farnir að nota og sem þessi lagasetning mun festa í sessi er stjórnunaraðferð sem hefur ekki verið til á Íslandi hvað varðar aðrar atvinnugreinar svo áratugum skiptir. Lögin eru orðin svo mikil flækja að ómögulegt er að greiða úr þeim. Síðan eru menn að reyna að lappa upp á þau þegar menn reka sig á vanda einstakra fyrirtækja hér og annarra fyrirtækja þar með því að búa til plástra af því tagi sem þessir jöfnunarsjóðir eru og annað af því sem er meginefni þeirrar lagasetningar sem ætlast er til að við afgreiðum nú. Þess vegna segi ég: Er ekki ástæða til þess á síðasta ári aldarinnar að sjávarútvegurinn fái sambærilega meðferð í íslenskri löggjöf og aðrar atvinnugreinar, þ.e. að sjávarútvegurinn fái leyfi til þess og þeir sem sjávarútveg stunda að nýta sama og sambærilegt atvinnufrelsi og menn fá í öðrum atvinnugreinum, hvort sem það heitir iðnaður eða þjónusta? Þetta skömmtunarkerfi hefur verið afnumið hvað varðar allar aðrar atvinnugreinar. Menn þurfa ekki lengur að sækja til einhverra sjö þingmanna um leyfi til þess að flytja inn. Menn þurfa ekki lengur að sækja til einhvers eins pólitísks ráðherra um leyfi til þess að kaupa eða selja gjaldeyri. Menn þurfa ekki lengur að leita til þingmannsins síns með beiðni um það að hann reyni að útvega honum lán í banka. Þessar þvinganir og hömlur sem við þekktum hér á áratugunum áður í öllum atvinnugreinum hafa allar verið afnumdar nema þessi. Enn er það svo að sjávarútveginum á að stjórna annaðhvort úr ræðustóli á Alþingi með ákvörðunum sjútvrh. uppi í ráðuneyti eða með úthlutun sjö pólitískra fulltrúa í stjórn Byggðastofnunar á verðmætum sem nema eitt þúsund milljónum króna. Það er umhugsunarvert fyrir einstakling eins og hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, sem kennir sinnaskipti sín við sinnaskipti breska verkamannaflokksins og þýska sósíaldemó\-krataflokksins, að haldreipi hans í þessari umræðu og í þessari afgreiðslu skuli vera það að gera tillögu um að honum sjálfum og öðrum félögum hans verði fenginn réttur til þess að úthluta einum milljarði króna til þeirra einstaklinga í útgerð sem honum og félögum hans eru þóknanlegir. Ég er alveg sannfærður um ef þessi hv. þm. hefði sótt um inngöngu í verkamannaflokk Tony Blairs eða sósíaldemókrataflokk Gerhards Schröders hefði hann ekki fengið þar inngöngu því að það hefði enginn fengist til þess að mæla með þeirri inntökubeiðni.

Herra forseti. Í þessari ræðu mátti sjá gamalkunnugt andlit þingmanns sem fyrir hartnær 23 árum réðst á formann Framsfl. og þáv. forsrh. með dylgjum og óhróðri sem voru með þvílíkum endemum að þingmaðurinn hefur ætíð skammast sín fyrir það og ekki viljað kannast við ræðu sína. Ég vil segja um fáein efnisatriði í því sem fram kom hjá þingmanninum að það er einfaldlega rangt að það verði hlutverk núverandi stjórnar Byggðastofnunar að annast úthlutun eða ráðstöfun þeirra aflaheimilda sem hér er lagt til. Þetta ákvæði tekur gildi 1. sept. nk. en kjörtímabili núverandi stjórnar lýkur 8. maí. Enginn veit hvernig ný stjórn Byggðastofnunar verður kosin. En ég hlýt að skilja þetta sem vantraust á fulltrúa Alþfl. í stjórn Byggðastofnunar, Sigbjörn Gunnarsson, fyrrv. alþingismann, sem keppir við hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur um sæti á Alþingi fyrir Norðurl. e. Í öðru lagi eru það ómakleg ummæli frá hv. þm. að verið sé að stuðla að aukinni slysahættu. Þvert á móti er að finna í þessum tillögum ákvæði sem eiga að draga úr áhættu við að sækja sjóinn á litlum bátum á erfiðum tíma árs. Handfærakerfið er þannig byggt upp að þessir litlu bátar eigi aðeins að róa á þeim tíma árs þegar skárri veður eru, þ.e. frá 1. apríl til 30. sept. Það er þvert á móti verið að girða fyrir að menn sæki sjóinn yfir svartasta skammdegið á þessum litlu bátum.

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að ég hef borið sama andlit frá því að ég fæddist. Ég er ekki umskiptingur, hv. þm. Ég mæti ekki hér með nýtt andlit eða nýtt forrit. Virðulegi forseti. Það er rétt að þegar til langs tíma er litið er verið að breyta veiði handfærabáta í sportveiðar yfir sumartímann. Ekki lýsir það miklu áliti á landsbyggðinni og þeim stöðum sem eiga afkomu sína undir þeirri útgerð. En það var ekki það sem ég var að ræða um. Það sem ég var að ræða um er að með því að stefna, eins og gert er í afgreiðslu sjútvn., að því að þeir bátar sem fara á aflamark geti sótt sér aflaviðmiðun á árinu 1999 á meðafla til þess að auka rétt sinn í kvótasetningu, er verið að stefna þessum sjómönnum í hættu. Það er verið að hvetja þá til þess að sækja undir líf og blóð yfir háveturinn til að auka aflareynslu sína í meðafla. Hv. þm. veit þetta vel og ef hann veit það ekki enn þá ætti hann að afla upplýsinga hjá því fólki sem hann þekkir vel í eigin byggðarlagi um mat á þessu ákvæði. Verið er að stefna sjómönnum í háska og undan því fær hv. þm. ekki vikist. Hann ber ásamt öðrum ábyrgð á því.

Herra forseti. Það er undir minni forustu sem sjútvn. leggur til að takmarka svigrúm smábátasjómanna á handfærum til að róa yfir svartasta skammdegið. Ég minnist þess ekki að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hafi nokkurn tíma lagt fram tillögu í þá veru. Í öðru lagi vil ég nefna varðandi þorskaflahámarksbátana að með þessari lagasetningu er líka verið að opna leið fyrir þá til að stækka báta sína og róa yfir vetrartímann á stærri bátum en þeir hafa mátt búa við fram til þessa undir núverandi löggjöf. Hins vegar er rétt að gert er ráð fyrir því að þorskaflahámarksbátar geti sótt sér aflareynslu á árinu 1999. Það er mjög einföld skýring á því. Stjórnvöld hafa á undanförnum árum hvatt sem flesta til að fara úr dagakerfinu yfir í þorskaflahámarkskerfið og reynt að gera það aðlaðandi fyrir þá til þess að draga úr veiðum þess hluta flotans sem rær á dögum. Mjög margir bátar hafa á undanförnum árum farið úr dagakerfinu yfir í þorskaflahámarkskerfið, jafnvel þótt þeir hafi lágan kvóta í þorski vegna þess að þeir sáu sér tekjuvon í að róa á aukategundir, ýsu, steinbít og ufsa. Ef lokað er fyrir þessa tekjuvon án þess að nokkuð annað komi á móti hafa þessir menn verið narraðir úr einu kerfinu yfir í annað á fölskum forsendum. Það kemur ekki til greina að mínu viti. Hins vegar get ég upplýst það, sem hv. þm. á auðvitað að vera kunnugt um, þó hann láti eins og hann viti ekki af því, að þetta er annað af þeim tveimur atriðum sem ég greindi frá á fundi í sjútvn. að meiri hlutinn væri að ræða sín í milli og gæti leitt til þess að fram kæmi brtt. frá honum fyrir 3. umr. málsins. Hv. þm. hefði því getað sparað sér stóru orðin.

Herra forseti. Enn fer hv. þm. rangt með. Í tíð ríkisstjórnar Alþfl. og Sjálfstfl. --- á meðan smábátasjómenn áttu málsvara innan þeirrar ríkisstjórnar sem þeir eiga ekki innan núv. ríkisstjórnar --- átti ég hlut að því að gert var samkomulag við sjútvrh. um málefni smábáta sem kvað m.a. á um að þeir yrðu ekki látnir sækja sjó á þessum litlu bátum yfir hörðustu vetrarmánuðina. Það geta forustumenn LS staðfest hvenær svo sem hv. þm. leitar eftir því, hvenær sem hann vill. Það er líka rétt hjá hv. þm. að það hefur verið verk þeirrar ríkisstjórnar sem hann gekk til liðs við að reyna að afnema frjálsar krókaveiðar og ýta smábátamönnum inn í aflamarkskerfið. Enn er verið að gera það. Og hann á hlut að því. Það er verið að gera það með því að hvetja sjómenn á þessum litlu bátum til þess að róa undir líf og blóð yfir hörðustu vetrarmánuðina og taka þar áhættu sem ég er sannfærður um að þessir sjómenn mundu ekki taka ef ekki væri verið að veifa þessari gulrót um aflareynsluöflunina fyrir framan nefið á þeim. Hv. þm. er einn af þeim sem ætla að bera ábyrgð á því. Vissulega vona ég að þau viðvörunarorð sem ég hef reynt að koma á framfæri verði til þess, eins og hann raunar var að ýja að sjálfur, að sjútvn. muni skoða þessi alvarlegu mál á milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Nú má öllum vera ljóst að okkur er mikill vandi á höndum varðandi lífsrými það sem smábátunum er úthlutað og möguleika þeirra til rekstrarafkomu. Við höfum verið að reyna af fremsta megni að finna þann grundvöll sem gæti orðið til þess að þeir fengju haldið velli. Eins og hv. þm. veit þá hefur það verið okkar baráttumál og við höfum talið það réttmætt og mjög nauðsynlegt að reyna að viðhalda sóknarmarkinu, krókaleyfinu, áfram inni í íslenska fiskveiðistjórnarkerfinu. Við höfum gert allt sem í okkar valdi hefur staðið til þess að svo mætti verða. Þess vegna vil ég spyrja hv. þm.: Hvað er það sem honum finnst að við hefðum getað gert betur eða hvernig vildi hann sjá þetta gert? Telur hann að við höfum brugðist að einhverju leyti? Er einhver önnur útfærsla sem hann ætlar að mundi vera bátasjómönnum betri? Mér er það fullkomlega ljóst að mjög mörgum þeirra sem gera út smábáta finnst enginn þessara kosta góður og ég er þeim alveg sammála. Þetta eru mjög rýrir kostir, mjög rýrir. En ég vil fá að vita það frá hv. þm. hvaða möguleika taldi hann að við, sem vorum að reyna að vinna í þessum málum, hefðum átt en nýttum okkur ekki?

Virðulegi forseti. Ég skal fúslega viðurkenna að það er mitt mat að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sé fullur af velvilja í garð smábátasjómanna og hafi viljað vernda kerfið um frjálsar veiðar. Hann gat það hins vegar ekki vegna þess að í flokki hans eru önnur viðhorf sem réðu. Hann réð ekki við málið. Ég skal fúslega viðurkenna að ég tel að hann hafi viljað gera betur. Í öðru lagi tel ég að þessi lausn sem hann og félagar hans hafa fundið hér, geri ekkert til þess að hjálpa þessu fólki. Ég tel að mjög margir þeirra sem hafa fjárfest á undanförnum tveimur árum í smábátum í þeirri trú að þeir yrðu varðir, miðað við það kerfi sem gilt hefur fram til þessa, stefni nú í gjaldþrot. Þeir munu ekki geta staðið við þær kvaðir sem þeir hafa tekið á sig vegna kaupa á bátum sínum og þó þeir selji allt sem þeir geta selt, bátinn og aflamöguleikana, þá mun þá vanta fleiri milljónir upp á að geta staðið undir þeim skuldbindingum sem þeir tóku á sig í þeirri trú að þetta kerfi yrði varið. Í þriðja lagi höfum við stjórnarandstæðingar sagt það hér að við teljum að með dómi Hæstaréttar hafi verið hrundið þeirri aðferð sem notuð hefur verið til þess að úthluta ekki bara veiðileyfum heldur líka veiðiheimildum. Hæstiréttur bendir á tvær aðferðir til þess að takast á við það vandamál, annars vegar með því að auka atvinnurétt fólks sem vill stunda sjóinn og hins vegar með því að tryggja að þorri landsmanna geti haft sambærilegar nytjar á sameiginlegri auðlindi. Þetta eru þær tillögur sem við vildum að yrðu skoðaðar, en ekki að látið yrði staðar numið við þá brotalausn sem hv. meiri hluti sjútvn. hefur lagt hér fyrir okkur.

Herra forseti. Ég fékk ekki svar við spurningum mínum. Ég spurði: Hvað getur smábátasjómönnum og útgerðarmönnum orðið að gagni umfram það sem við höfum reynt að gera? Ég get ekki fengið það nokkuð heim og saman hvernig aukin atvinnuréttindi áttu að koma þeim að gagni. Við vorum einmitt að berjast fyrir því að reyna að vernda atvinnuréttindi þeirra. Er það virkilega meining þingmannsins að það hefði orðið þeim að gagni að mikill fjöldi annarra hefði komið inn í þetta sama sóknarmark? Ég taldi það vera alveg öfugt, að okkur bæri skylda til þess að verja þá til þess að forða því að einhver ótölulegur fjöldi báta kæmi og færi að keppa um þetta sama. Við vorum að reyna að verja þá. Ég hef ekki enn þá getað skilið og ekki fengið svar við spurningu minni: Hvað var það sem við gátum gert betur? Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að þessir kostir eru ekkert góðir. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að mjög margir þeirra sem upp á síðkastið eða hin síðustu missiri og síðustu mánuði hafa verið að fjárfesta í þessu kerfi í þeirri von og þeirri vissu að það mundi haldast óbreytt munu standa frammi fyrir miklum erfiðleikum. Það vissi ég allt fyrir, þurfti ekki upplýsingar um það frá hv. þm. En ég spyr enn og aftur, vegna þess að hv. þm. veit að við vorum að reyna að gera allt sem í okkar valdi stóð til þess að gera þetta þó bærilegt: Hefur hann eða einhver stjórnarandstöðuþingmaður nokkra efnislega tillögu í sínum fórum eða í sinni vitund sem getur komið að gagni og hver er hún þá?

Herra forseti. Ef menn lesa dóm Hæstaréttar, eins og hér hefur verið gert fyrir hv. þm. og fleiri, þá bendir Hæstiréttur m.a. á tvær leiðir. Annars vegar að breyta úthlutunarreglunum þannig að drjúgur hluti landsmanna njóti atvinnufrelsis og hins vegar að breyta reglunum þannig að drjúgur hluti landsmanna geti fengið sambærilega aðild að þeim arði sem af sameiginlegri auðlind stafar.

Vildirðu þá að allir fengju ...

Aðeins um fyrra atriðið. Þegar aflahlutdeild var úthlutað á sínum tíma var aðeins miðað við þá sem áttu skip annars vegar og hins vegar þrjá sjómenn sem fengu að njóta sambærilegrar úthlutunar og þeir sem skip áttu. Einn af þessum sjómönnum hefur nýtt sína aflahlutdeild sem hann fékk þannig til þess að byggja upp öflugasta sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi. Og ég spyr: Ef aðrir sjómenn hefðu fengið að njóta aflareynslu sinnar með sambærilegum hætti, skyldu þeir ekki hafa getað skilað svipuðum árangri líka? Auðvitað er mögulegt og rétt að taka úthlutunarkerfið í heild til endurskoðunar og þar kemur m.a. vel til greina að fara þá leið sem hv. formaður sjútvn. lagði til á meðan hann var í Alþb., að endurúthluta með sérstöku tilliti til þess flota sem stundar sjávarútveg á grunnslóð. Það kemur fyllilega til greina. Hann lagði það til sjálfur á meðan hann var í Alþb.  
             Eins og ég segi, virðulegi forseti, þá eru menn búnir að setja upp nýtt andlit og hafa yfirgefið allar sínar fyrri tillögur að því er virðist.

Hvað leggur þú til?

Herra forseti. Það hefur verið forvitnilegt að hlusta hér á ræðuskylmingar þingmanna Vestfirðinga. Þó verð ég að viðurkenna að þegar þeir og stundum fleiri þingmenn tala um strandveiðiflotann og virðast telja það tæmandi orð yfir það hugtak að skip stundi veiðar eingöngu á grunnslóð þá verð ég að segja rétt eins og er að ég held að við hin vitum öll að þessir bátar sem við teljum sex brúttólestir eða minni eru ekki nema lítið brot af þeim flota. Allir hinir hafa margoft lýst því yfir og margir þingmenn hafa tekið undir það, að þessir hinir séu gleymdi flotinn, það séu þau skip sem hafi jafnvel verið lengur í útgerð og að jafnvel fleiri eigi lifibrauð sitt undir útgerð hvers og eins þeirra heldur en hinna smáu vegna þess að það eru jafnvel fleiri menn á sama bát. Fleiri fjölskyldur hafa störf af því að vinna bæði við veiðina og vinnsluna. Þeir hafa orðið fyrir skerðingum umfram hina sem hér rétt eins og oftast áður hafa fengið athyglina í umræðunni. Það er skiljanlegt að þeir kalli sig gleymda flotann. Herra forseti. Það á við um þetta eins og fleira sem gerst hefur á háu Alþingi, þegar það ræðir sjávarútveg og fiskveiðar frá Íslandi sérstaklega, að menn vilja af einhverjum ástæðum koma sér hjá því að ræða málið út frá nokkurri heildarsýn. Ég get svo sem unnt mörgum að vilja draga fram málstað hinna smæstu sem starfa í smáum einingum. Satt að segja tel ég að einhverjir hv. þm. hafi leyft sér það í þessari umræðu og að líkindum oftar að bera fram sjónarmið sem sennilega eru sett fram undir einhvers konar áhrifum af rómantík. Herra forseti. Ég held að það sé hreinræktuð rómantík að tala um menn á þessum smáu bátum sem trillukarla sem hafi litla kosti því að fjölmargir þeirra eru á svo öflugum bátum að hinir, á skipum allt upp í 12 tonn, sem teljast vera tvöfalt stærri og eru búnir að vinna langa ævi við fiskveiðar, horfa á eftir þessum hraðbátum, sem fara miklu lengra til fiskveiða, miklu lengra á haf út og eru miklu fljótari að því og taka þess vegna ár eftir ár miklu meiri afla og flestir þeirra höfðu aldrei haft fyrir því að ávinna sér þau réttindi eftir eðlilegum leiðum. Ég segi eftir eðlilegum leiðum vegna þess að við lifum hér við þá staðreynd að við höfum ekki ótæmandi auðlind. En víkjum að dómnum, herra forseti. Það er það mál sem við stöndum frammi fyrir. Þó svo að hv. þingmenn hafi vikið hér að afleiðingum hans með þeim orðum að frv. og brtt. meiri hluta sjútvn. við frv. gangi hvergi nærri, eins og einhver orðaði það, til móts við dóminn eða þvert á dóminn, eins og einhver annar hv. þm. orðaði það, þá verð ég að viðurkenna að ég er ekki sammála þeim sjónarmiðum og ég tel þau ekki byggð á umræðu um lögfræðileg mál eða réttarfarslegar afleiðingar heldur einungis á pólitískri lífssýn. Og það er allt í lagi með það. Við skulum þá bara ræða það á þeim forsendum. En vegna þess að að þessu máli hefur verið vikið á hinni forsendunni, þ.e. hver sé hin réttarfarslega staða eftir að slíkur dómur er genginn, þá er ljóst að dómurinn segir að ein tiltekin lagagrein í tilteknum lagabálki standist ekki stjórnarskrá. Ég er handviss um það, herra forseti, og ég byggi það á viðræðum mínum við lögmenn, við fræðimenn í lögum og af reynslu minni á þeim skamma tíma sem ég hef setið á háu Alþingi og áður í öðrum störfum af því að umgangast lög og dóma, að það er ljóst mál að þegar Hæstiréttur fellir slíkan dóm. Þá er ekki til setunnar boðið á háu Alþingi né heldur í hæstv. ríkisstjórn. Ráðherra í málinu ber skylda til að leggja fram frv. til að bæta úr þessum ágalla laganna sem Hæstiréttur hefur kveðið upp úr um. Þeim dómi verður ekkert áfrýjað. Og háu Alþingi ber skylda til að afgreiða frv. með niðurstöðu, hvort sem það er óbreytt eða breytt. Það er skylda Alþingis í öllum slíkum málum. Að bíða, eins og þrír hv. þingmenn hins nýja Alþb. skulum við segja, því það er ekki svipur hjá sjón hvorki að breidd né stærð miðað við það sem áður var, sú tillaga að draga það að skapa nýtt réttarástand sem eigi að taka við af hinu sem dugir ekki, tel ég að standist engan veginn þær kvaðir og skyldur sem við berum sem löggjafarvald. Það er að víkja sér undan viðfangsefninu. Það á ekkert erindi inn í umræðuna hvort taka beri hægari, yfirvegaðri umræðu um endurskoðun laganna í heild sinni sem þyrfti þá lengri tíma. Það á einfaldlega ekkert skylt við það. Það er annað viðfangsefni. Dómurinn krefst viðbragða sem markast við efni og innihald dómsins. Herra forseti. Það er alveg ljóst að dómurinn segir 5. gr. laganna sem fjallar um útgáfu veiðileyfa ekki standast stjórnarskrá og því verðum við að líta á afleiðingar þessa dóms. Margir hv. þm. telja að það varði úthlutun aflaréttinda í aflamarkskerfinu en mér sýnist alveg ljóst að ákvæði laganna um aflamarkskerfið, um aflahlutdeild, um aflamark séu öll í síðari greinum laganna og engin þeirra er byggð þannig upp að hún sé leidd af 5. greininni. Þannig að ég, herra forseti, get ekki litið svo á að dómurinn beri í sér að við hljótum að endurskoða fleiri ákvæði laganna en hina umræddu 5. gr. Það er eina grein laganna sem er minnst á í dómnum. Hún er umrædd í kröfu áfrýjanda, sem var upphaflega stefnandi, og hún ein er umrædd í dómnum. Hins vegar er það ljóst að aflaréttindi krókabátanna, sem við köllum svo, eru í lögunum, eins og þau voru fyrir dóminn, beinlínis leidd af réttindum þeirra með veiðileyfi samkvæmt 5. gr. Til þess að þeir hafi sambærilega möguleika og aðrir bátar og aðrir sjómenn í því ástandi sem þá þarf að skapa verður að greina á milli þeirra réttinda þeirra og veiðileyfis bátanna og það er viðfangsefni þessa frv. að stórum hluta. Það er svo, herra forseti, að réttindi þeirra hafa til þessa verið framseljanleg en einungis bundið því að skip kom í stað skips eða bátur í stað báts. Það er meginmunur á réttindum þeirra til þess að flytja þau gagnvart því sem á við um skip í aflamarkskerfinu, þau má flytja milli skipa brot af heildarréttindunum. Lögmenn, sem hafa fjallað um afleiðingar dómsins, telja óyggjandi að með því að aðilar --- sem verði nú ekki skyldir til að kaupa skip úr veiðum --- eigi rétt á veiðileyfum fyrir skip sem fullnægja öryggisákvæðum og öðrum sambærilegum skilyrðum um skipaskráningu og skoðun skipa, hljóti að fá rétt til að kaupa aflaréttindin sjálf en þurfi ekki að gangast undir það að þurfa að kaupa þau í heild sinni af einhverjum öðrum sem fyrir er í greininni. Þess vegna, herra forseti, er það nauðsyn þeirra vegna og hinna sem fyrir eru að réttindi smábátamannanna, eins og hinna á stærri skipunum, séu aðgreinanleg frá veiðileyfinu og heimilt verði að flytja þau á milli í viðskiptum eða öðrum tilvikum í minna mæli en allt í senn. Tillögur okkar stjórnarliða um breytingar á frv. liggja nú fyrir og voru kynntar í byrjun umræðunnar. Með þeim er ráðgert að eftir aðlögunartíma, sem ljúki með næsta fiskveiðiári, fyrir alla þá sem hafa stundað veiðar í dagakerfinu, hvort sem þeir velja af ráðnum hug að gangast undir ákvæði þess aftur eða að flytjast inn í aflamarkskerfið, þá gildi um þá jafnlangur aðlögunartími. Hann er misjafn að réttindum sem byggist á því að þeir hafa að hluta misjöfn réttindi í dag og þeir munu þá hafa valið sér misjöfn réttindi. Fyrir 1. mars næstkomandi geta eigendur sóknardagabáta valið um þessa kosti. Rétt er að geta þess að þeir sem velja sér sóknardaga eftirleiðis hljóta að gera það vitandi um að þeir bera í sér þrengri kosti en hinn möguleikinn. Þeir verða eingöngu sóttir að sumri og verða eingöngu sóttir með handfærum. Þetta hvort tveggja gefur mun slakari möguleika til afla en verið hefur en það sama á ekki við um þá krókaveiðibáta sem flytjast yfir í aflamarkskerfið. Það eina sem kemur skár út fyrir sóknarmennina er að þeir geta framselt daga sín í milli en um það gilda sérstök ákvæði sem varða mat á sóknargetu hvers og eins báts. Þessa skoðun mína hlýt ég að láta í ljós ásamt því sem mér hefur lengi sýnst um þessi ólíku stjórnkerfi í fiskveiðum að því fyrr sem þau renna saman í eitt og samfellt kerfi, þeim mun fyrr muni sjómenn og útvegsmenn sem stunda fiskveiðar á Íslandsmiðum sitja við sama borð, starfa við sömu réttindi, ábyrgð og skyldur gagnvart því hvernig þeir umgangast og nýta auðlindina. Það getur skipt máli, herra forseti, vegna þess að við hin, sem stundum ekki þennan atvinnuveg eigum líka afkomu okkar undir því hvernig þeim tekst til. Ég segi þetta vegna þess að ég tel alrangt að líta svo á, sem hér hefur verið gert í umræðum og oftar, að þeir skili ekki framlagi sínu til þjóðarbúsins. Það tel ég alrangt, ég tel þá gera það fyllilega. Sá skerfur kemur fram í þeim viðskiptum sem þeir eiga við fyrirtæki og einstaklinga með kaupum sínum á aðföngum og öðrum vörum. Besta lýsingin, herra forseti, er af litlu þorpi úti á landi þar sem af liðlega 100 störfum eru tæplega 40 störf beinlínis við sjávarútveg. Hverfi þessi 40 verða hin óþörf. Þau eru öll afleidd af þörfum smáu fyrirtækjanna sem stunda sjávarútveg. Segið okkur svo að sá sjávarútvegur hafi ekki lagt sitt til í þjóðarbúið. Ég er auk þess, herra forseti, þeirrar skoðunar að farsælla sé fyrir þá menn sem hingað til hafa valið að stunda krókaveiðar eftir dagatakmörkunum, eins og það heitir, að flytja sig yfir í aflamarkskerfið. Það verður þeim frjálsara og þess vegna hentugra að bregðast við þeim þrengingum sem eru fram undan. Lítum nú á þá umræðu sem fór fram áðan af hv. síðasta ræðumanni og þeim sem veittu honum andsvör. Hún snerist um það hvað þeir eða einhver þeirra hefði gert til þess að verja núverandi dagakerfi. Skoðum hvaða áhrif það hefði haft fyrir þessa menn. Það er alveg ljóst hver ákvæði laganna eru, það er vitað hver var afli þeirra á síðasta fiskveiðiári og það er líka vitað hvað þeir höfðu marga sóknardaga samkvæmt því. Þeir voru heilir níu. Þá var þar einungis gert ráð fyrir sömu viðmiðunum um afla, miðað við aflaheimildir, en vegna þess að þeir hafa farið fram úr --- sem aðrir í flotanum mega ekki --- hlaut sóknardögunum að fækka. Hvað merkti þá að verja þetta kerfi? Jú, það merkti að þeir hefðu orðið að róa við færri sóknardaga, minni aflamöguleika en það sem þeim er boðið með þessu frv. Það er spá mín, herra forseti, að ákvæðin um veiðar sóknarbátanna muni leiða til þess áður en langt líður að þeir munu allir sækja eftir því að fá að starfa samkvæmt almennum ákvæðum laganna um stjórn fiskveiða á Íslandi inni í aflamarkskerfi vegna þessa sem ég hef nefnt. Þeir munu telja sjálfir að það henti þeim betur. Ég tel að það hafi komið skýrt fram í máli þeirra sameiginlegu hagsmunasamtaka og væntanlega hefði það mátt koma fyrr fram. Við höfum litið á annað atriði í ljósi þessa dóms. Um það hefur verið fjallað í þessari umræðu með ólíkum hætti. Ég var í hópi sem taldi rétt, vegna þess sem dómurinn bæri með sér, að líta ekki svo á að ljóst væri að öllum byggðarlögum við sjávarsíðuna væri tryggð framtíð um næstu missiri og ár, hversu stór eða smá þau væru, í gegnum hvers konar breytingar þau hefðu gengið í sjávarútvegi. Ég hygg raunar, herra forseti, að við höfum nú þegar þau tíðindi af sjávarútvegi í þessum byggðum á síðustu mánuðum að rétt væri að eiga einhver ráð ef til þyrfti að taka. Þess vegna hef ég fallist á í starfi okkar stjórnarliða að þessu máli að við tökum til hliðar aflaheimildir sem væri hægt í samstarfi við Byggðastofnun að beita til þess að endurreisa atvinnulíf sem hefur orðið fyrir hnekki í þeim sveitarfélögum sem á því þurfa að halda eða þar sem atvinnan hefur hreinlega flust í burtu. Ég hlýt líka að viðurkenna að aðgerðir af þessu tagi geta hvenær sem er gengið of langt og ég vil eingöngu vara við því og tel að við eigum að gæta þess að þetta verði gert í samhengi við aðrar aðgerðir í byggðamálum og vísa til þess að við höfum til umfjöllunar á hinu háu Alþingi till. til þál. um stefnu í byggðamálum á næstu árum. Mér þykir ljóst að við verðum að sameina og samræma aðgerðir okkar, en við getum ekki litið svo á að mínu viti að hagur þessara byggðarlaga sé örugglega tryggður, burt séð frá afleiðingum eða áhrifum af þessum dómi. Ég velti því talsvert fyrir mér, herra forseti, meðan umræðan hefur gengið að þó svo að stjórnarandstæðingar hafi ekki gert grein fyrir mörgum hugmyndum um það hvernig bregðast mætti við í ljósi dómsins eða hvernig þeir telja að við hefðum átt að haga stjórn fiskveiða að öðru leyti þá er mér ljóst að þeir hafa nú lagt fram hugmyndir, sumar hverjar endurteknar frá fyrri árum. Merkilegast er þó að upplifa þetta í dag þegar líður að aldamótum, fullur áratugur er liðinn frá falli þess múrs sem greindi að miðstýrð ríki og frjáls Vesturlönd þar sem fólk, bæði einstaklingar og fyrirtæki þeirra, gat ráðið málum sínum, t.d. hagsmunum í atvinnustarfi, með eigin ákvörðunum um það hvort það vildi halda eða selja t.d. réttindi sem eru afar lík þeim sem við höfum í sjávarútvegi. Þar er einfaldlega átt við gæði t.d. í landbúnaði eða námarekstri þar sem menn nýta land og þær auðlindir sem þar finnast. Hinum megin við múrinn bjó fólk við það fyrirkomulag að það mátti engar slíkar ákvarðanir taka sjálft en beið ávallt eftir úthlutun sem var í ljósi breytilegra forsendna á hverjum tíma. Og meira að segja breytilegra þó talað væri hástemmdum orðum um að unnið væri eftir fimm ára áætlun, tíu ára áætlun eða guð má vita hvað. Þeir höfðu að vísu ekki guði þar, sögðu þeir. Herra forseti. En á hinu háa Alþingi Íslendinga í dag er talað um að nauðsynlegt sé að skoða nýjar leiðir til að úthluta veiðiheimildum á Íslandsmiðum, ekki í ljósi áunninna atvinnuréttinda, ekki í ljósi framtaks einstaklinga, stjórnenda og þeirra starfsmanna að eigin frumkvæði. Nei, í ljósi nýrra forsendna. Það er sem sé að úthluta alltaf af og til. Ég verð að viðurkenna að ég varð mjög hugsi undir ræðum af þessu tagi. Auðvitað er ljóst að við verðum að ræða þessi mál út frá mörgum breytum sem hafa áhrif. En ég tel stórlega varasamar endurúthlutanir án tillits til þeirra sem hafa lagt í áhættu og eiga undir starfsvali og fjárfestingum bæði afkomu sína og fleiri. Varasamast af því öllu eru tvö atriði: Að gera verðlaus þau réttindi og þær fjárfestingar sem í hefur verið lagt --- sem er ekki eingöngu gert með fjármunum heldur líka með fyrirhöfn og starfi og þekkingu --- og að kippa fótunum undan því sem við höfum talað um á Íslandi að sé einhver mesti ávinningur síðari tíma vegna aukins frjálsræðis í fjárfestingum og slíkum ráðstöfunum. Það er stöðugleiki. Efnahagslegur stöðugleiki er hvergi til í veröldinni við slíkt kerfi sem hefur ekki markaðslausnir.

Herra forseti. Afskaplega varð ég undrandi á því hvernig þingmaðurinn Árni R. Árnason skilgreindi eign og frelsi. Ég geri mér grein fyrir því að ekki er mikil von til þess að stjórnarmeirihlutinn skilji hvað við erum að tala um ef þetta er ríkjandi hugsun hjá stjórnarmeirihlutanum. Það er nefnilega þannig að við erum að tala um að mönnum hefur verið úthlutað auðlindinni ókeypis og nú er svo komið að verið er að selja auðlindina af þeim sem fengu henni úthlutað ókeypis. Ekki er bara verið að úthluta auðlindinni, kvótanum eða magninu heldur á líka núna að úthluta dögum, heimila að selja daga sem menn hafa fengið úthlutaða. Og að líta á þetta sem eign er eitthvað sem við flest á Alþingi höfum litið á með skelfingu. Við höfum ekki verið sammála því að það sé rétt að slík ,,eign`` erfist. Meira að segja þeir sem tilheyra stjórnarmeirihlutanum hafa lýst áhyggjum yfir þessari eignarhugsun. En nú heyri ég ekki betur en að þingmaðurinn flytji mál sitt einmitt á þeim grunni að frelsið felist í því að fá úthlutað ókeypis þjóðarauðlind og mega síðan selja hana að vild. Þannig upplifi ég ekki eign og þannig upplifi ég ekki frelsi. Það er grundvallarhugsanamunur þarna á milli. En það er nú einu sinni þannig að það fólk sem í dag talar um réttlæti og sanngirni varðandi þjóðarauðlindir okkar lítur heldur ekki á þetta á sama hátt og þingmaðurinn.

Herra forseti. Ég virði þau sjónarmið sem fram komu í máli hv. þm. Hún gerir grein fyrir því að við höfum ólíka grundvallarafstöðu til þess sem hún vildi færa í umræðuna. Hún gengst við því að við séum ekki endilega sammála. Mín sjónarmið eru þau að þegar þessum verðmætum var úthlutað, og ég hygg að hv. þm. geti rifjað það upp líka, þá var niðurstaðan sú að auðlindin væri fullnýtt og ekki væri aðgangur fyrir aðra, nema með því að ganga á atvinnuréttindi þeirra sem fyrir voru. Á atvinnuréttindunum höfðu einstaklingar og fyrirtæki grundvallað verulegar fjárfestingar, og það ástand sem ríkti fram að því, stjórnlaus starfsemi í ofnýttri auðlind, hafði orðið til þess að fyrirtækin voru í stórfelldum vandræðum. Langt fram yfir þann tíma áttu þessir menn engan kost, hvort sem menn voru einkaeigendur eða í félagi með öðrum, að fá full verðmæti út úr réttindunum. Það varð ekki fyrr en nú á síðustu árum. Ég er ekki þeirrar skoðunar, herra forseti, að það gefi okkur neina heimild. Ég er alls kostar sannfærður um að það muni ekki heimilt nema þá gegn bótum á eignarréttarvörðum réttindum. Ég er ekki að tala um eign heldur um verðmæti, því að þessi réttindi hafa reynst í hendi allra vera verðmæt. Vöxtur verðmætanna, vel að merkja --- ég hygg við eigum að viðurkenna það --- hefur ekki byggst á að auðlindin hafi farið vaxandi. Aukning verðmætanna hefur mun fremur verið vegna aukins árangurs í rekstri þessara fyrirtækja.

Herra forseti. Í öllum flokkum er hugsandi fólk sem gerir sér grein fyrir því hversu alvarlegt er að leiðin sem farin var þegar ákveðið var að takmarka um stundarsakir aðgang að auðlindinni, varð sú sem raun ber vitni. Hún varð að eignarréttartengdum réttindum. Ef Alþingi hefði þá, ég átti þá ekki sæti hér, farið þá leið að úthluta innan ársins með leigu eða öðrum hætti og gengið þannig frá að hverju sinni hefði verið skilað inn kvóta þegar menn sæju að þeir mundu ekki nýta hann, þá hefðum við aldrei lent í þeirri stöðu sem við erum í í dag. Ég geri mér grein fyrir því að þýðir ekkert að koma með ,,ef`` og ,,hefði`` í þeirri stöðu sem Alþingi hefur komið á, að aðgangur að auðlindinni, óveiddur fiskurinn í sjónum, erfist og einhver geti setið heima í sófa og ráðskast með auðlindina. Það er ekki nokkur maður á Íslandi sem telur það réttlátt, þvert á móti. Þetta finnst mér vera grundvallaratriði. Hitt er að þegar til þess kemur að stjórn fiskveiða verður breytt varanlega þá verður það að gerast á einhverju árabili þannig að hægt sé að komast út úr þessum eignarréttartengdu málum. Þau eru vandinn í dag. Í stað þess að reyna það tímanlega þá hafa menn bætt og stagbætt kerfið og gert það verra og verra, þar til örfáar fjölskyldur munu eiga óveidda fiskinn í sjónum.

Herra forseti. Þau sjónarmið sem hv. þm. endurtók breyta ekki þeim veruleika sem við búum við. Það kann að vera að framtíðarsýn hv. þm. sé að þessu kerfi verði gjörbreytt frá grunni. Ég verð að viðurkenna að ef það verður gert þá stöndum við frammi fyrir tveimur slæmum möguleikum. Verði farið eins að og þingmaðurinn nefnir er ljóst að veiðiréttindin verða aðeins til úthlutunar í skamman tíma í senn. Það býður upp á talsverða óvissu, efnahagslega óvissu, skamma framtíð fyrir fyrirtækin hverju sinni og þar með lakari afkomu þeirra og þeirra sem við þau starfa. Það býður líka upp á nánast hrun í endursöluverði þeirra fjárfestinga sem í liggja. Ég er ekki að tala um veiðiréttarverðmætin sjálf. Hinn möguleikann tel ég sýnu verri fyrir okkur Íslendinga í ljósi þess að við erum eina þjóðin sem hefur fiskveiðar í svo miklum mæli að undirstöðu fyrir efnahagslífið. Fiskveiðar eru undirstaðan sem heldur uppi velferðarþjóðfélagi, fullburðugu efnahagslega, sem er að verða sambærilegt að lífskjörum við grannþjóðirnar sem við töldum lengi að stæðu okkur framar á því sviði. Ég tel ljóst að afleiðingar af versnandi afkomu í sjávarútvegi muni draga mjög úr efnahagslegum burðum okkar sem þjóðfélags, þ.e. þess sem við köllum þjóðarbú. Sameiginlegur efnahagur okkar er að mestu leyti reistur á mikilli og góðri afkomu í sjávarútvegi. Hann er að stórum hluta byggður á stöðugleika til nokkuð langs tíma. Ég hygg að við mundum verða sammála um þetta ef við skoðuðum málin í því ljósi, fengjum gögnin í hendurnar. Þá mundum við vilja viðhalda stöðugleika til frambúðar. Spurningin er hvernig við förum að.

Herra forseti. Varðandi efnahag og sjávarútveg, vegna þess sem hv. þm. sagði hér síðast, er rétt að vísa enn og aftur í álit Þjóðhagsstofnunar. Menn þurfa að gera sér grein fyrir því að með þeim tillögum sem hér er fjallað um er í raun boðið upp á lakari stöðu í sjávarútvegi en verið hefur. Menn eiga að hafa það í huga. Þannig er, herra forseti, að austur í Rússlandi og víðar í fyrrum ríkjum Sovétríkjanna er nú verið að einkavæða. Þeir eru að einkavæða þjóðareignir. Það gerist gjarnan þannig að forstjórar sem hafa atvinnureynslu í greininni eru eftir ýmsum leiðum að eignast fyrirtækin. Þeir geta síðan selt öðrum hluti í þessum fyrrverandi sameignum þjóðarinnar. Sér ekki hv. þm. einhver líkindi þessa kerfis og þess kerfis sem við höfum hér? Að mínu mati eru líkindin ógnvænleg og segja okkur að horfa á það sem Hæstiréttur segir. Hann bendir á að jafnræði þurfi að ríkja. Það gengur ekki að hafa úthlutunarkerfið eins og það er, allra síst ef menn vilja horfa til markaðslausna. Ef menn ætla að horfa til markaðslausna þá geta menn ekki byrjað á því að gefa vitlaust. Menn verða að horfa annað en hingað til, það getum við þó a.m.k. lesið úr dómi Hæstaréttar. Þau vinnubrögð við uppálöppun sem hér eru viðhöfð eru ekki til þess fallin að auka veg markaðslausna í kerfinu, hvað svo sem menn gera hér. Upphafið var þannig að menn geta aldrei orðið sammála um markaðslausnir, byggðar á því réttlæti sem þarf að vera til að samkomulag geti orðið.

Herra forseti. Vegna þess að hv. þm. tilgreindi umsögn Þjóðhagsstofnunar til nefndarinnar verð ég að viðurkenna að ekki er hægt að lesa úr þeirri umsögn það álit að frv. í heild sinni eða tillögur meiri hluta nefndarinnar muni leiða til lakari afkomu eða óhagkvæmni í sjávarútvegi. Vegna samanburðar á úthlutun þessara réttinda hér á Íslandi við upphaf þessa stjórnkerfis og því sem við tók þegar Sovétríkin hrundu, þ.e. samanburðarins á yfirtöku sovétforstjóranna á fyrirtækjunum við úthlutun veiðiheimilda á Íslandsmiðum, verð ég að viðurkenna að ég sé nánast ekkert líkt með þessu tvennu. Yfirtaka forstjóranna var auðvitað gerð eins og við teljum okkur vita, samkvæmt fréttum og eftir greiningu stjórnmálamanna og hagvísinda, meðan upplausnarástand ríkti á þessum slóðum og hver greip það sem hann náði í. Þessir menn höfðu betri færi en aðrir til að grípa þessi fyrirtæki. Þannig er nú staða þeirra í dag til orðin. Það var ekki svo með aflaréttindi á Íslandsmiðum. Þar voru allir í áhættu. Eins og ég hef áður nefnt var á þeim tíma undantekning ef fyrirtæki í sjávarútvegi bar sæmilegan arð. Það var undantekning að finna fyrirtæki sem töldu sig geta starfað jafnlengi og þeir þóttust sjá. Í fyrsta lagi vegna sífelldra afskipta stjórnmálamanna. Ég tel að það sé eitt meginatriðið sem við ættum að forðast. Ég tel að úthlutanir á fárra ára bili, ég tala nú ekki um með uppboði árlega eða svo, líkist fremur slíku ástandi.

Herra forseti. Það er erfitt að verjast brosi þegar fulltrúar Sjálfstfl. ræða um afskipti stjórnmálamanna af atvinnulífinu, einkum þegar sjávarútvegur er til umfjöllunar. Við þurfum ekkert að líta mjög langt aftur í tímann eða leita mjög lengi til að sjá af hverju það er hlægilegt. Við þurfum ekki annað en horfa á þá löggjöf sem við höfum nú fyrir framan okkur til að sjá af hverju það er hlægilegt. Af hverju setja menn ekki almennar reglur sem byggja á markaðslausnum? Af hverju krækja menn fyrir nánast hverja útgerð í landinu með svo sértækum aðgerðum að það vantar einungis heiti á sumar þeirra inn í lögin? Herra forseti. Afskipti stjórnmálamanna af sjávarútvegi hafa verið of mikil og þau eru of mikil, líka undir stjórn Sjálfstfl. Vegna þess sem hv. þm. sagði um veiðirétt til skamms tíma, þá er það svo að jafnvel þó að farið yrði í að bjóða út veiðiréttinn þá eru til ýmsar aðferðir við það. Ég veit að hv. þm. þekkir að hagfræðingar eru ekki á einu máli um hversu hættulegt sé að bjóða veiðiréttinn út til skamms tíma. Menn segja líka: Það er enginn vandi að bjóða veiðiréttinn út til langs tíma, jafnvel mjög langs tíma. Þannig eru til á þessu allir varíantar, ef svo má orða, og ýmsar skoðanir um aðlögunartíma, tíma úthlutunar, hversu langan tíma þarf o.s.frv. Það er hins vegar alveg ljóst, herra forseti, að sú aðferð að bjóða upp veiðiréttinn er nær jafnræðisreglunni sem Hæstiréttur fjallar um en sú stífa úthlutun, stranga regla og kalda krumla stjórnmálanna sem hvílir á lögunum um stjórn fiskveiða í dag.

Herra forseti. Nú fagna ég orðum hv. andmælanda míns í þessari umræðu. Við erum nákvæmlega sammála um það sem hún nefndi nú. Það væri hentast þjóðfélaginu öllu, líka þeim sem á undanförnum missirum hafa talið sig standa utan við arðinn af fiskveiðum, sem ég að vísu tel þá misskilja. En það hentar okkur öllum að úthlutanir, í hvaða formi sem þær eru, standi til langs tíma. Það er meginatriði í sameiginlegum efnahagshagsmunum Íslendinga. Hitt hef ég oft orðað í þessum stól og víðar og á við um þetta stjórnkerfi eins og önnur í landinu að einungis almennar reglur eiga að gilda. Öðruvísi verða engar reglur gagnsæjar, öðruvísi getur enginn vitað hvað við tekur að skömmum tíma liðnum. Ég er þeirrar skoðunar að við séum heldur á leið þangað en hitt. Ég verð að viðurkenna að dagakerfið, sem var í stjórnkerfinu fram að þessum dómi og fram að því að menn áttuðu sig á áhrifum af dómnum, var sérfyrirbrigði. Það var ekki almenn regla. Almenna reglan var að heimildir mættu menn færa á milli sín eftir því sem þeir sáu sér hagkvæmast. Þannig skilar kerfið meiri árangri fyrir þjóðarbúið.

Herra forseti. Það frv. sem hér um ræðir er viðbrögð hæstv. ríkisstjórnar og hv. Alþingis við dómi Hæstaréttar. Það er nauðsynlegt að hafa þetta í huga vegna þess að sú skipan mála sem þar kemur fram er ekki sú sem þessir aðilar töldu heppilegasta í þessum málaflokki. Sá dómur sem hér um ræðir er þannig orðaður að menn telja sig geta túlkað hann hver á sinn hátt og oftast gera þeir það í samræmi við sína fyrir fram gerðu skoðun á því hvernig standa eigi að fiskveiðistjórn. Dómurinn er hins vegar einungis skýr að því er varðar 5. gr. Ef Hæstiréttur telur að fleiri atriði standist ekki stjórnarskrána í fiskveiðilöggjöfinni þá þarf hann að tala jafnskýrt um þau atriði og hann talaði um 5. gr. ef það á að vera réttlætanlegt fyrir Alþingi að taka upp löggjöfina og gera á henni breytingar vegna dómsins. Þær breytingar sem nauðsynlegast hefur reynst að gera hafa meiri áhrif á smábátakerfið en á hið almenna aflamarkskerfi. Og það gæti hugsanlega haft áhrif sérstaklega á þær byggðir sem byggja á smábátaútgerð umfram aðrar byggðir í landinu. Ég ætla ekki að fara yfir frv. í heilu lagi hér. Það hefur verið gert af hálfu framsögumanna meiri hluta nefndarinnar og það skýrt í smáatriðum. Ég tel mér hins vegar skylt að fara yfir nokkur atriði sem ég tel að séu afar mikilvæg fyrir umræðuna og rétt að halda til haga. Í fyrsta lagi er það sú breyting á smábátakerfinu sem gerir það að verkum að til verður sóknardagakerfi þar sem sóknardagar verða framseljanlegir. Ég hefði vissulega kosið að hægt hefði verið að gera þá breytingu á smábátakerfinu að allir smábátarnir væru inni í sama kerfinu og að það væri aflamarkskerfi. Það hefði verið betra að vera með eitt kerfi í gangi fyrir smábátana en tvö kerfi. Það er hins vegar enginn grundvallarmunur á því hvort um er að ræða sóknardagakerfi eða kvótakerfi. Það er vissulega munur á því en ekki grundvallarmunur. Það er enginn grundvallarmunur á því hvort sóknardagar séu framseljanlegir eða hvort kíló í kvóta séu framseljanleg. Ég geri mér grein fyrir því að framsalið er mjög gagnrýnt. En það er grundvöllur þess kerfis sem við búum við í dag og grundvöllur þess árangurs sem við höfum náð. Ég treysti mér hins vegar til þess að styðja það sóknardagakerfi sem lagt er til í frv. vegna þess að stór hluti þeirra sem starfa í greinni og störfuðu í hinu eldra sóknarkerfi, ef svo má að orði komast, hafði gert ráðstafanir á þeim grundvelli að þeir væru að starfa innan sóknardagakerfis og að það kerfi sem hér er verið að búa til er líkara því umhverfi sem þeir bjuggu við fyrir dóminn. Ég tel því ástæðulaust að raska þeirra starfsumhverfi meira en nauðsynlegt er og tel ásættanlegt að þeir sem eru í smábátakerfinu geti valið um að fara inn í hið nýja sóknardagakerfi eða að fara inn í króka/aflamarkskerfið. Í öðru lagi vil ég nefna hvernig standa á að því að reikna út aflareynslu vegna aukategunda í þorskaflahámarkskerfinu. Það er nýjung í því tilfelli að aflareynslan á að reiknast á tíma sem ekki er liðinn, þ.e. árið 1999 á að leggjast til grundvallar þegar aflareynsla í aukategundum eins og ýsu og steinbít verður reiknuð út. Ég tel að þetta sé varhugavert. Það er sérstaklega varhugavert út frá öryggi sjómanna því að þetta hvetur til óheftrar sóknar, hvetur til þess að menn sæki sjóinn þegar það jafnvel væri ekki skynsamlegt vegna þess ávinnings sem felst í því að afla sér mikillar reynslu. Ég tel líka að aflareynsla sem vinnst á þennan hátt geti leitt til ranglátra breytinga á þeirri reynslu sem bátarnir hafa þegar öðlast, þ.e. ef marka á heildarkvótann eins og hann er þegar orðinn í dag en skiptinguna á reynslu þess sem óliðið er af þessu ári þá þýðir það að þeir sem jafnvel tóku ekkert þátt í því að afla reynslunnar sem heildarkvótinn byggist á, geta náð til sín stærri hluta af kvótanum sem byggist á aflareynslu þess árs sem ekki er liðið. Ég fagna því hins vegar að sjútvn. hefur ákveðið að fjalla sérstaklega og frekar um þetta mál á milli 2. og 3. umræðu og ég treysti því að hún komist að ásættanlegri niðurstöðu sem forðar okkur frá þessari sókn, setur henni einhverjar hömlur og kemur í veg fyrir að um verði að ræða ranglátar breytingar á skiptingu heildaraflans sem þegar er ljós. Í þriðja lagi vil ég nefna þau 1.500 tonn sem ætlað er að úthluta til Byggðastofnunar. Þetta er gert í samræmi við það að menn höfðu áhyggjur af því að ýmsar byggðir landsins gætu orðið fyrir áföllum vegna þeirra breytinga sem hæstaréttardómurinn kallar á. Ég er ekki viss um að ýkja mikið tilefni sé til þess að setja stóran hluta af kvótanum í pott sem þennan. Ég er heldur ekki viss um að það sé rétta leiðin út úr vandanum að Byggðastofnun hafi kvóta til þess að rétta mönnum sem eru í vanda. Sjái menn fram á það að geta fengið ókeypis kvóta hjá Byggðastofnun til þess að leysa vanda sinn þá munu þeir síður leita lausna á vandanum sjálfir. Ég sé líka ýmis vandkvæði á því að úthluta úr pottinum þessum 1.500 tonnum. Hvað ætla menn að leggja til grundvallar? Jú, það er talað um að þetta eigi að fara til byggða sem eru í vandræðum vegna þess að kvóti hefur horfið í byggðarlaginu. Á þá að úthluta úr þessum potti til þeirra sem áður höfðu selt frá sér kvótann? Hvernig á að marka það hvort byggðarlagið sé í vandræðum vegna flutningsins á kvótanum úr byggðarlaginu? Er það atvinnuleysi? Er það hátt hlutfall erlendra verkamanna í fiskvinnslu? Eða hvað er það annað sem að gagni má koma til þess að marka erfiðleika sveitarfélagsins? Ég held að þetta sé hættulegt fordæmi því að jafnvel þó að 1.500 tonn séu ekki ýkja mikið af heildarkvótanum þá gætu 1.500 tonnin orðið að mun stærri potti í framtíðinni ef menn héldu áfram á sömu braut. Ég tel hins vegar ekki, eins og ég sagði, að þetta sé svo ýkja stórt hlutfall af heildarkvótanum að það þurfi að vera okkur til stórskaða, sérstaklega ekki ef Byggðastofnun heldur vel á og skynsamlega og úthlutar réttlátlega úr pottinum og gætir þess að rýra ekki vilja manna til þess að leysa vanda sinn sjálfir með því að vera of reiðubúin að rétta fram hjálparhönd áður en það er nauðsynlegt. Ég ætla því ekki að gera þennan pott að úrslitaatriði við stuðning minn við þetta frv. Síðan vil ég nefna þau 3.000 tonn sem ætlað er að úthluta hinum svokölluðu vertíðarbátum. Þetta er hinn gleymdi floti sem verst hefur farið út úr kvótakerfinu og ég fagna því að honum sé rétt hjálparhönd þótt vissulega væri ánægjulegt ef um hærri hlutdeild gæti verið að ræða. En á það verður ekki kosið að þessu sinni. Vonandi mun það nýtast einhverjum til þess að viðhalda þessum flota því hann er mikilvægur fyrir okkur og hefur verið það um langan tíma og mun væntanlega verða það áfram. Að lokum, herra forseti, þá er ekki hægt að láta hjá líða að minnast á afstöðu stjórnarandstöðunnar í þessu máli.  Þegar langt var liðið á umræðuna voru veitt afbrigði í sérstakri atkvæðagreiðslu fyrir því að leggja mætti fram tillögu stjórnarandstöðunnar og þá var tillaga stjórnarandstöðunnar sú að fresta málinu um fjögur ár. Upphaflega var krafan sú að það ætti að hraða afgreiðslu málsins vegna þess að dómurinn án viðbragða skapi óvissu. En hversu mikla óvissu skapar ekki frestun í fjögur ár? Tilgangur þessa frv. er að eyða óvissunni. Hún mun hverfa þegar frv. hefur verið samþykkt, a.m.k. hvað varðar þá þætti sem tekið er á í frv. Hvað framtíðin síðan ber í skauti sér er ekki gott að segja. En að svo stöddu er ekki tilefni til frekari aðgerða af hálfu hv. Alþingis.

Herra forseti. Enn spretta upp deilur um fiskveiðistjórn og sjávarútveg hér á Íslandi. Að þessu sinni vekur Hæstiréttur umræðuna sem leiðir svo eins og einatt til deilna úti í samfélaginu og þau skoðanaskipti og þær deilur berast síðan hingað inn í sali hv. Alþingis. Líklega eru þau fá þingin á síðustu árum sem hafa liðið án þess að einhverjar breytingar hafi verið gerðar á lögum um stjórn fiskveiða. Í sjálfu sér er það ekkert óeðlilegt. Menn hafa leitast við að þróa fiskveiðistjórnarkerfi sem að mörgu leyti og flestu leyti virðist hafa út frá þjóðhagslegum hagsmunum gefist vel. En einatt reyna menn þó að bæta augljósa ágalla. Enn einu sinni erum við hér að ræða breytingar á lögum, frv. til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða. Ég hygg að í þessu sambandi sé rétt að setja sig í spor þeirra þúsunda einstaklinga sem hafa atvinnu af sjávarútvegi. Á ég þar bæði við þá einstaklinga sem stýra fyrirtækjum, hvort heldur er í fiskvinnslu eða útgerð, sem og þau þúsund sem starfa ýmist við fiskvinnslu eða á sjó. Þá er rétt að við spyrjum okkur: Hvert ætli sé rekstraröryggi þessara aðila sem beinlínis starfa við fiskvinnslu og fiskveiðar? Hvaða rekstraröryggi og hvaða festa er til staðar? Það er óhætt að segja að hún er lítil sem engin og er þó rekstraröryggi, öryggi í rekstrarlegu umhverfi, ein aðalforsendan fyrir eðlilegum framförum í sérhverri atvinnugrein. Mér kunnugt um það, herra forseti, að fyrirtæki þar sem starfa um og yfir 100 einstaklingar ákvað fyrir tveimur árum að laga sig að þeim lögum sem þá voru í gildi um stjórn fiskveiða og gerði áætlun til 12 ára til þess að skapa þessum rúmlega 100 einstaklingum og stjórnendum fyrirtækisins einhverja festu og einhverja áætlun til þess að vinna eftir. Með dómi Hæstaréttar, aðeins tveimur árum eftir að áætlun þessa fyrirtækis var fram lögð með veðsetningum til hins ýtrasta, má segja að stoðunum sé að mörgu leyti kippt undan þessum áætlunum. Þá er eðlilegt að spyrja: Hvert er öryggi þeirra sem fyrirtækinu stýra og þeirra sem hjá því starfa? Vissulega eru fjölmörg önnur slík dæmi. Þannig er ég sannfærður um það að á síðustu mánuðum og missirum hafa hundruð millj. kr. farið í góðri trú stjórnenda fyrirtækja til þess að kaupa sér úreldingu eins og kallað hefur verið, en með dómi Hæstaréttar kemur í ljós að þau kaup voru óþörf. Þetta er ekki tryggt umhverfi sem þannig er skapað þeim sem í greininni starfa og ekki bæta úr skák hinar eilífu upphrópanir um sægreifa og gjafakvóta, en sýnt hefur ítrekað verið fram á bæði í þingsölum og fræðilega að hugtakið gjafakvóti stenst alls ekki. Sægreifatalið hefur svo leitt til þess að hinir heiðarlegustu menn í greininni veigra sér orðið við að umgangast fólk vegna þess að á þá er litið sem allt að því glæpamenn. Okkur eru ljósar þær deilur sem sprottið hafa á síðustu árum um fjölda daga í svokölluðu dagakerfi krókabátanna þar sem eigendur þeirra og fjölskyldur búa við stöðuga óvissu um það hversu marga róðrardaga þeir fái þetta og þetta fiskveiðiárið. Það snart mig mjög, herra forseti, bréf sem mér barst í tölvupósti frá eiginkonu trillusjómanns úti á landi. Í því bréfi hvatti hún í rauninni mjög til þess að þingheimur setti ,,allt undir kvóta`` eins og hún orðar það í bréfinu en tekur jafnframt skýrt fram að hún hafi ávallt og alla tíð haft efasemdir um ,,blessað kvótakerfið`` eins og það er orðað í bréfinu. En hún notar hugtak sem ég hef reyndar ekki heyrt áður. Hún telur að óvissa sóknardagakerfisins skapi ekki bara óöryggi fyrir fjölskylduna heldur líka ótta um líf og limi eiginmannsins sem böðlast við að sækja sjó hvernig sem viðrar á þeim fáu dögum sem honum var úthlutað. Hún talar einmitt um að kvótakerfið sé fjölskylduvænna heldur en óvissa sóknardagakerfisins. Þá leyfi ég mér, herra forseti, að vitna til eins sögulegasta plaggs sem ég hef séð lengi. Það er bréf sem hv. nefndarmenn sjútvn. fengu boðsent frá framkvæmdastjóra og formanni Landssambands smábátaeigenda, með í rauninni hvatningu um að setja smábáta á kvóta. Það er sögulegt vegna þess að talsmenn Landssambands smábátaeigenda hafa einatt verið mjög kröftugir og ötulir talsmenn gegn kvótasetningu. En þetta bréf og þessi hvatning til hv. þingmanna segir e.t.v. sína sögu. Þau dæmi sem ég hef rakið hér segja okkur í rauninni að þeir sem í greininni starfa telja óvissuna óþolandi og undir það sjónarmið hljóta menn að taka. Í rauninni fela þessi dæmi sem ég hef nefnt í sér beiðni um festu og sátt um fiskveiðistjórnarkerfi þannig að þeir sem stunda þessa atvinnugrein, sjávarútveg, geti fengið tryggt rekstrarumhverfi, getið fengið atvinnuöryggi og stundað sína atvinnu við að skapa verðmæti fyrir þjóðarbúið. Nú má segja að hæstaréttardómurinn frá því í desember setji hlutina í uppnám og þau viðbrögð sem urðu við honum af hálfu hæstv. ráðherra eða ríkisstjórnar og síðan meiri hluta hv. sjútvn. eru einmitt til þess fallin að skapa þá festu sem um er beðið, þjóðfélagið þarf á að halda og ekki síst þeir sem í greininni starfa. Það er verið að bregðast við dómi Hæstaréttar um 5. gr., jafnræðisregluna svonefndu, og það er sannfæring okkar að þau viðbrögð sem birtast í frv. dugi til þess. En það er líka vert að leggja áherslu á það, herra forseti, að hér er einnig verið að leggja þunga áherslu á verndun atvinnuréttinda þeirra sem greinina hafa stundað. Það munu vera komnar u.þ.b. 3.000 umsóknir á borð hæstv. sjútvrh. þar sem óskað er eftir veiðileyfi. Ætti að verða við öllum óskum sem þar koma fram, þá væri um að ræða yfir 1 millj. tonna af þorskígildum. Með því að aðhafast ekkert eins og sumir hv. stjórnarandstæðingar hafa í raun lagt til, þá er verið að bjóða þessum 3.000 einstaklingum sem hafa sótt um veiðileyfi frjálsan aðgang að annars takmarkaðri auðlind og menn geta rétt spurt sjálfa sig hverjar yrðu afleiðingar þessa. Við þessu er hv. sjútvn. einmitt að bregðast. Hún telur sig með því vera að vernda þjóðhagslega hagsmuni, vernda takmarkaða auðlind og ekki síður að vernda mikilvæg atvinnuréttindi þeirra sem sjósókn hafa stundað um árabil og áratugabil. Það hlýtur að vera skylda hv. alþingismanna að vernda þetta hvort tveggja. Með þessum efnislegu tökum er sem sagt verið að bregðast við dómi. Það er verið að bregðast við dómi án þess að valda kollsteypu í samfélaginu. Ég nefni kollsteypu því að af málflutningi sumra hv. stjórnarandstæðinga mætti skilja að þeir vildu bregðast þannig við að aðhafast lítið eða ekkert og valda á þann hátt kollsteypu í sjávarútvegi og þar með efnahagslífi landsmanna. Það sem líklega er þó mikilvægast og að mínu mati e.t.v. merkilegast í frv. því sem hér er til umræðu er í rauninni sú grein sem minnsta umfjöllun hefur fengið, bæði á hv. Alþingi sem og í fjölmiðlum, en það er ákvæðið um úttekt á kostum og göllum þess fiskveiðistjórnarkerfis sem við höfum búið við frá 1983. Það tel ég vera mikilvægt vegna þess að þar er gert ráð fyrir því að menn fari yfir þetta fyrirkomulag faglega og hlutlaust eftir kosningar og láti ekki það sem kalla má fyrirtíðarspennu kosningaskjálftans raska ró sinni við vandlega yfirferð á afskaplega viðkvæmu máli. Það væri ábyrgðarleysi að grípa til einhverra skyndiaðgerða, kasta kerfinu fyrir róða án þess að hafa einhverja heildstæða lausn til þess að taka við. Á þá lausn hefur ekki verið bent, síst af hv. stjórnarandstæðingum þrátt fyrir að þeir hafi margfaldlega verið um hana spurðir. Við megum ekki hleypa efnahagslífi okkar í uppnám, ógna atvinnu og þjóðarhagsmunum. Þess vegna vil ég segja að stærsta málið frv. er einmitt sú úttekt sem á að vera lokið fyrir árið 2000. Við skulum jafnframt hafa það í huga að á meðan sú úttekt fer fram, þá búa rekstraraðilar í sjávarútvegi áfram við óvissu. Áfram eiga þeir yfir höfði sér að nú kunni enn að verða mikil breyting á lögum um stjórn fiskveiða sem eiga að skapa rekstraröryggi þessara aðila. Engu að síður er það áhætta sem menn verða að taka því að það ríður á að ná á breiðum grunni aukinni sátt um það fiskveiðistjórnarkerfi sem við búum við og ætlum þó fyrst og fremst að búa við. Herra forseti. Ég ætla ekki efnislega að fjalla meira um þetta frv. Ég tel að viðbrögð hv. meiri hluta sjútvn. hafi verið afskaplega efnisleg og ég vil mótmæla því sem fram hefur komið hjá sumum hv. stjórnarandstæðingum að hér sé kastað til höndunum. Ég leyfi mér að fullyrða að meiri hluti sjútvn. hefur lagt gífurlega mikla vinnu í þetta, eytt til þess miklum tíma og notið ráðgjafar fjölmargra sérfróðra aðila. Auðvitað má endalaust deila um hvort þetta sé hin eina rétta niðurstaða. Ég gæti sem og flestir aðrir bent á einhverjar áherslur sem mættu vera öðruvísi en það er sannfæring okkar í meiri hlutanum, og við gerum þetta í bestu trú, að þarna sé verið að bregðast eins vel og hægt er við dómi Hæstaréttar, hafandi í huga fólkið sem starfar í sjávarútvegi hvort heldur er á landi eða á sjó og með bestu trú um að hér sé þjóðhagslegra hagsmuna gætt. Ég leyfi mér, herra forseti, að benda á ákveðna stefnumörkun sem fram kemur í frv. og það er úthlutun á um það bil 3.000 tonnum sem fara til báta allt að 200 tonna eða brúttólesta að stærð. Þar er stefnumörkun sem lengi hefur verið kallað eftir og hygg ég að margir muni fagna, þ.e. verið er að bæta aflamarksbátum og svonefndum gleymdum flota, hinum hefðbundna vertíðarflota, þá skerðingu sem sá floti hefur orðið fyrir umfram aðra á liðnum árum. Það er löngu tímabær ákvörðun og er þess vegna merkileg stefnumörkun. Stærri mál þurfa hins vegar að bíða frekari umfjöllunar. Eins og ég nefndi áðan þá þarf að fjalla um þau yfirvegað og málefnalega og það er gert samkvæmt frv., tillögu um nefnd á breiðum grunni, eins og fram kemur í nál. hv. meiri hluta sjútvn. þar sem menn fara yfirvegað yfir hin stórpólitísku mál fiskveiðistjórnar. Það er í rauninni sama hugmynd og áður hefur verið samþykkt, ef ég man rétt, einróma á hv. Alþingi með svonefndri auðlindagjaldsnefnd þar sem þverpólitísk nefnd er skipuð til þess að fjalla þverpólitískt um þetta viðkvæma mál, auðlindagjald, og menn gefa sér til þess góðan tíma þannig að umræðan verði ekki full af upphrópunum eða fyrirsögnum eins og oft vill bera við þegar auðlindagjald ber á góma og hefur svo skýrlega komið fram í umræðum hjá hv. stjórnarandstæðingum í dag, einkum úr þingflokki jafnaðarmanna. Í rauninni býr hér sama hugmynd að baki, að þverpólitísk nefnd, nefnd á breiðum grunni, fjalli yfirvegað um málið og ljúki störfum fyrir árið 2000 og hún hlýtur þá auðvitað að taka jafnframt mið af því sem fram kemur hjá auðlindagjaldsnefndinni. Vissulega er af mörgu að taka hvað auðlindagjaldið varðar, umræðuna um gjafakvóta og þar fram eftir götunum og ætla ég ekki að fara út í þá umræðu hér að svo stöddu. Annað sem hlýtur að verða fjallað um í þessari nefnd eru vinnsluskipin. Á síðustu árum hefur stöðugt hærra hlutfall af aflaheimildum færst yfir á vinnsluskipin og þess vegna má segja að að mörgu leyti skjóti það skökku við hversu mikil umræða fer fram um veiðar smábáta á sama tíma og stöðugt meiri afli, hærra hlutfall heildaraflaheimildanna, færist yfir til vinnsluskipanna. Nú hefur ítrekað komið fram hörð gagnrýni á nýtingarstuðla vinnsluskipanna. Það hefur jafnframt verið mjög sterklega fullyrt að afla vinnsluskipa sé að miklu leyti varpað í sjóinn aftur. Sumir fullyrða allt upp í 50%. Þó ekki væri nema 20% þá er það mikið. Vinnsluskipin koma ekki með allt hráefnið að landi svo sem hausa og annað því um líkt sem vissulega er mikil þörf fyrir eins og mörg dæmi sanna. Ég nefni ýmis fyrirtæki sem hafa verið að vinna bæði úr hausum og slógi. Ég lýsi því hér með, herra forseti, að mér eru mikil vonbrigði að ekki skuli hafa verið lagt fram frv. með endurskoðun á nýtingarstuðlum og rekstrarumhverfi vinnsluskipa. Ég batt miklar vonir við það og taldi að a.m.k. á þessu kjörtímabili kæmi slíkt frv. fram að lokinni vandlegri vinnu en það hefur ekki litið dagsins ljós og mun ekki gera. Ég hlýt því að trúa því að í þeirri endurskoðunarnefnd sem er til umræðu hljóti þessi þáttur að vega nokkuð þungt. Ég nefni jafnframt sem viðfangsefni nefndarinnar brottkast sjávarafla í svonefndu kvótakerfi. Þar hafa verið viðraðar ýmsar hugmyndir og ég gæti tekið undir þau sjónarmið sem hafa komið fram í umræðunni í dag að í rauninni er tiltölulega einfalt að koma með lausn á því og ég harma að menn skuli a.m.k. ekki hafa lagt út í þær tilraunir. Þannig má áfram telja en ljóst er að hin stóru mál varðandi sjávarútveginn verða rædd í þeirri úttektarnefnd sem frv. gerir ráð fyrir og á að skila fyrir lok ársins 2000. Hver veit þá nema árið 2000 verði stóra árið í fiskveiðistjórnun þar sem menn hafa vonandi komist að betri niðurstöðu og aukinni sátt um það mikilvæga hagstjórnartæki okkar sem heitir fiskveiðistjórnun. Rétt að lokum, herra forseti. Það sem mér finnst líklega merkilegast við þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag og mun líklega fara fram á morgun áfram um þetta frv. er sú staðreynd að í rauninni hafa fáar beinar tillögur komið frá stjórnarandstöðunni um það hvernig skuli bregðast við dómi Hæstaréttar. Þó má ef grannt er skoðað sjá ýmsar vísbendingar. Ég nefni í fyrsta lagi það sem hefur verið bent á, misvísandi óskir einstakra hv. þm. stjórnarandstöðu. Þannig skrifar hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir 7. desember sl. undir fyrirsögninni ,,Kvótadómurinn, endurskoðun strax`` --- og ég endurtek, ,,endurskoðun strax``. Sama rödd heyrðist hjá nokkrum hv. þm. stjórnarandstöðunnar fljótlega eftir að dómur hafði verið kveðinn upp að ríkisstjórn bæri að hraða viðbrögðum við dómi Hæstaréttar. En hver hefur svo verið rödd hv. stjórnarandstæðinga í dag? Hún hefur verið sú að ríkisstjórn og meiri hluti hv. sjútvn. hafi unnið málið of hratt og jafnvel hafa einstaka hv. stjórnarandstæðingar gengið svo langt að leggja til að ekkert verði að gert næstu fjögur árin sem þýðir að þeir 3.000 aðilar sem bíða eftir að fá veiðileyfi afgreidd á þeim fjórum árum gætu vaðið um fiskveiðilandhelgi okkar og stefnt allri auðlindinni í voða. Þetta eru misvísandi skilaboð frá hv. stjórnarandstöðu og ekki mjög vænleg þegar einn daginn er ætlast til þess að málið sé unnið hratt og næsta dag sé það unnið til nokkurra ára. Annað sem fram hefur komið hjá hv. stjórnarandstöðu er m.a. að einfaldasta aðgerðin við að svara dómi Hæstaréttar sé að bjóða allar aflaheimildir upp. Það hefur ítrekað komið til umræðu og fyrir því er til allrar hamingju einfaldlega ekki meiri hluti því að þrátt fyrir jafnaðaryfirbragð hv. stjórnarandstæðinga felur slíkt uppboð eingöngu eitt í sér, það að þar sem peningarnir eru fyrir þar munu aflaheimildir að lokum lenda. Það mundi í rauninni umbylta allri byggð á Íslandi og fækka sjávarútvegsfyrirtækjum niður í líklega 10--12. Þetta er þó ákveðin stefna sem einstaka hv. stjórnarandstæðingar boða og er rétt að halda til haga. Ég nefni í þriðja lagi, herra forseti, það sem ég reyni að rýna út einhverja stefnu frá hv. stjórnarandstæðingum, það var þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, hvorki meira né minna en formaður Alþfl., boðaði banndagakerfið. Ég ítreka að formaður Alþfl. boðar banndagakerfi sem lausn á vanda smábátasjómanna. Í ræðu hans fyrr í kvöld sagði hann frá því að í síðustu ríkisstjórn hefðu smábátamenn átt málsvara sem væru alþýðuflokksmenn en ættu engan slíkan í núv. ríkisstjórn. Þá er rétt að rifja upp, herra forseti, hvert var viðhorf smábátasjómanna til banndagakerfisins, skilgetins afkvæmis Alþfl. úr síðustu ríkisstjórn, og hvernig ástandið var hjá smábátasjómönnum í upphafi þessa kjörtímabils. Rétt er að rifja það upp því að þá var þingið í umsátursástandi, trillukarlar af landinu öllu í hundraða tali héldu til umhverfis Alþingi dögum saman til að kveða niður banndagakerfið sem Alþfl. barðist fyrir í síðustu ríkisstjórn og kallar sig síðan talsmann smábátasjómanna. Þetta er ein stefna sem hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafa boðað í umræðunni og er líka rétt að halda til haga. Í þriðja lagi nefni ég, herra forseti, að varðandi svonefndan byggðapott í frv. hefur hv. frsm. stjórnarandstöðu, Svanfríður Jónasdóttir, brugðist við með því að kalla það spillingu. Einnig er rétt að halda því til haga að hún telur spillingu að grípa til aðgerða til að styrkja veikar byggðir landsins, eins og Breiðdalsvík svo að nærtækt dæmi sé tekið. Að lokum, herra forseti, það sem mér þykir merkilegast úr umræðu og úr stefnu hv. stjórnarandstæðinga er að hér hafa hv. þm. jafnaðarmanna boðað ríkisútgerð og ekkert annað. Þeir hafa með öðrum orðum seilst til stefnu Alþfl. frá því á árunum 1930--1940 þar sem Alþfl. boðaði ríkisútgerð. Ekki er hægt að lesa annað út úr ræðum hv. stjórnarandstæðinga þar sem þeir gagnrýna mjög það ákvæði frv. að einkavæða aflaheimildir eins og þeir hafa kallað það. Herra forseti. Íslendingar eiga landið og Íslendingar eiga miðin í kringum það. Það er síðan fullveldisréttur stjórnvalda hverju sinni hvernig þessi verðmæti lands og miða eru nýtt og þar eru aðeins tvær leiðir færar. Annars vegar er sovétleiðin, þ.e. að ríkið annist slíkan rekstur með ríkisútgerð ellegar þá að einstaklingum verði treyst fyrir því að skapa verðmæti úr auðlindinni með þjóðarhagsmuni í huga. Það er sú leið sem við höfum áratuga og jafnvel aldagamla reynslu af, það er sú leið sem er farin víðast hvar út um heim og þess vegna er merkilegt að heyra það núna í lok 20. aldar að þingmenn jafnaðarmanna skuli boða ríkisútgerð á Íslandi sem lausn á dómi Hæstaréttar. Að þessum atriðum töldum, einum fimm atriðum sem eru að vísu misvísandi, hlýtur það endanlega að sannfæra mig um gildi hlutlausrar, fræðilegrar og yfirvegaðrar úttektar á fiskveiðistjórnarkerfinu frekar en að grípa til þeirra ráðstafana sem þó hafa verið kynntar af hálfu stjórnarandstöðunnar.

Herra forseti. Ég hjó eftir því að hv. þm. ætlar að halda því til haga hvaða skoðanir og álitaefni ég hef sett fram varðandi Byggðastofnunarkvótann. Ég vil þá spyrja þingmanninn: Finnst þingmanninum sú aðferð að búa þennan pott til á milli umræðna sé rétta aðferðin til þess að vinna að leiðum svo hægt sé að mæta þeim aðstæðum sem geta komið upp víða úti á landi og jafnvel í Reykjavík og jafnvel annars staðar þar sem atvinnuörðugleikar skapast vegna breytinga í umhverfinu? Þessi hugmynd fer aldrei út til umsagnar, hún er lítt útfærð en hefur þó aðeins tekið breytingum vegna gagnrýni stjórnarandstöðunnar. Er hugmyndin sú að finna upp aðferð --- bingó!--- á milli umræðna í þinginu þar sem menn vinna undir tímapressu og ekki gefst tími til útfærslna né heldur til þess að skrifa nákvæmlega út hvernig menn ætla að mæta þeirri reglu eða þeirri kröfu sem menn gerðu um jafnræði að, ég tala ekki um þeirri samkeppnisstöðu, sem ég held að við séum sammála um að verði að ríkja á milli fyrirtækja í landinu.

Herra forseti. Ugglaust má deila um tímasetningar hvenær hugmynd um svonefndan byggðapott kom upp en þetta er ekkert ný hugmynd. Hún hefur margsinnis verið rædd úr þessum ræðustóli. Það sem skiptir máli eru markmiðin, markmiðin með Byggðasjóði. Það er að stjórnvöld geti hverju sinni gripið til svo ég nefndi dæmi eins og Breiðdalsvík eins og ég vísaði til áðan. Ekki er rétt að enginn hafi verið fenginn til umsagnar. Ég bendi á umsögn forstjóra Byggðastofnunar, Guðmundar Malmquist, sem kom til nefndarinnar og lýsti þessu ef að lögum verður sem einu mesta framtaki til byggðaþróunar til þess að verja byggðir landsins. Herra forseti. Vegna þess að hv. þm. gat þess að ég vildi halda þessari skoðun hv. þm. á byggðapottinum til haga ítreka ég að ég tel þetta vera gæfuspor sem verið er að stíga. Gæfuspor fyrir það fólk sem á eftir að lenda í ógöngum eða vandræðum, m.a. vegna þess að veiðiheimildir hafa horfið úr byggðarlaginu og fólk situr jafnvel í átthagafjötrum. Ég nefni enn og aftur dæmi eins og Breiðdalsvík. Ég er sannfærður um að hefði Byggðastofnun haft í dag slíkan byggðapott hefði mátt lina þjáningar þess fólks sem þarf vissulega að líða þjáningar á Breiðdalsvík í dag. En ég nefndi að það sem mér hefði þótt merkilegast í rökum og málflutningi hv. stjórnarandstöðu væri að boða annars vegar banndagakerfi, að endurreisa það, og hins vegar ríkisútgerð. Það þótti mér athyglisverðast í leit minni að stefnu hv. stjórnarandstöðu í þessu viðkvæma máli.

Herra forseti. Sem betur fer má ekki lesa annað af blaðaskrifum en það að forusta þeirra í Breiðdalsvík vilji gjarnan bregðast við málum eins og byggðarlög hafa hingað til brugðist við, þ.e. að efla framtak heima fyrir. Þeir vildu ganga inn í þau kaup sem var verið að gera á hlut Breiðdælinga í því fyrirtæki sem um ræðir þannig að þeir hafa sýnt að þeir hafi fullan hug á að bjarga sér. Þetta er ekki ný hugmynd, segir hv. þm., og það er kannski það versta við hana, þetta er ekki ný hugmynd. Þetta er ekki bara gömul hugmynd heldur er hún illa útfærð og það eru ekki nema tvö ár síðan við lögðum niður byggðapott og hann var þá tveggja ára gamall. Ég verð því að segja það, herra forseti, að þingmanninum hefur ekki tekist að sannfæra þá sem hér stendur um ágæti þess að fara svona í hlutina. Það á að gera það öðruvísi, alls ekki svona. Síðan langar mig rétt vegna þess að hv. þm. hefur verið að tala um banndagakerfi og ríkisútgerð af því að ég var talsmaður minnihlutaálits hv. sjútvn. þar sem viðhorf stjórnarandstöðunnar voru viðruð, þá kannast ég hvorki við banndaga né ríkisútgerð úr því nál. Ef það er að finna þar, vil ég gjarnan að mér verði bent á hvar það er vegna þess að ég get ekki sem talsmaður stjórnarandstöðunnar sætt mig við það að henni séu eignuð viðhorf sem hafa ekki komið fram.

Herra forseti. Ég hygg að seint muni ég sannfæra hv. þm. um byggðapott eða aðgerðir á því sviði. Hins vegar kom fram hjá hv. þm. að fyrir tveimur árum hefði 500 tonna byggðapottur verið lagður niður. Það er rétt en þó er sá munur á þessum potti og þeim gamla að hann var skilgreindur miklu þrengra. Hann var eingöngu ætlaður sérstökum krókabátum en hér er um miklu almennari aðgerðir að ræða í byggðarlögum sem hafa orðið fyrir skakkaföllum í sjávarútvegi, hvort sem eru krókabátar, rækjubátar eða aðrar tegundir veiðiskipa. Hvað útfærsluna snertir kemur fram, eins og hv. þm. veit, að stjórn Byggðastofnunar er ætlað að útfæra þetta. Ég hygg að stjórn Byggðastofnunar sé vel til þess treystandi og bendi auk þess á að hv. Alþingi hefur alla burði til að fylgjast með því hvernig sú úthlutun fer fram, hvaða leikreglur eru settar með skýrslu Byggðastofnunar og með fyrirspurnum eins og einatt er gripið til hér á hv. Alþingi. Að lokum, herra forseti, hvað varðar banndagana, þá kom fram --- ég hygg að hv. þm. hafi aðeins brugðið sér frá úr þingsalnum --- að formaður Alþfl. lýsti sig talsmann smábátaeigenda úr síðustu ríkisstjórn og þar með hefðu talsmenn smábátaeigenda úr ríkisstjórn horfið. Í raun lofaði hann og prísaði verk Alþfl. í síðustu ríkisstjórn, að berja í gegn hina óvinsælu banndaga. Þetta lofaði og prísaði hv. formaður Alþfl. áðan og ekki hægt að túlka það öðruvísi en hann boði banndaga sem lausn. Hvað ríkisútgerðina varðar þá færði ég rök fyrir því áðan. Þar sem hv. þm. hefur m.a. talið fáránlegt að fela einstaklingum að sjá um aflaheimildir eftir smábátakerfinu þá er ekki nema ein leið eftir. Það er ríkisútgerð.

Herra forseti. Það er ekki hægt að sitja undir því án þess að svara fyrir sig, að maður standi hér og boði ríkisútgerð. Það hef ég aldrei gert og ekki einu sinni flogið það í hug. Ef hv. þm. vill halda því fram þá eru það einkaskoðanir hans og fullkomnir útúrsnúningar. Ég vil að það liggi ljóst fyrir eftir þessa umræðu, herra forseti. Ekki hitt sem hann heldur fram, fullkomin ósannindi og ósanngjörn.

Hæstv. forseti. 75. gr. stjórnarskrárinnar hljóðar svo: ,,Öllum er frjálst að stunda þá atvinnu sem þeir kjósa. Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum, enda krefjist almannahagsmunir þess.`` Þessi grein stjórnarskrárinnar er tilefni þeirra umræðna sem hér eru nú. Á sínum tíma, þegar ég var hér á Alþingi árin 1988--1991, vann Lagastofnun Háskóla Íslands álitsgerð fyrir sjávarútvegsnefndir Alþingis þar sem fram kom að útgerðarmenn ættu tiltekin atvinnuréttindi. Þegar þessar spurningar voru sendar til Lagastofnunar var því miður ekki spurt um atvinnuréttindi fiskverkafólks og sjómanna. Þar sem hér er um að ræða löggjöf fyrir mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar er nauðsynlegt að þessum spurningum verði svarað. Ég ætla ekki endilega að halda því fram að þeir sem ekki hefur verið fjallað um, t.d. sjómenn, fiskverkendur og fiskvinnslufólk, eigi sérstök atvinnuréttindi. Kjarni málsins er sá að löggjöf í mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar verður að vera hafin yfir allan vafa. Þess vegna þarf álitsgerð frá Lagastofnun Háskóla Íslands eða frá hópi virtra lögmanna um þessi atriði. Ég reyndi mikið að berjast fyrir þessu á sínum tíma og hafði m.a. hóað saman þremur valinkunnum lögmönnum sem ég ætla ekki að nefna. Þá var hins vegar enginn hljómgrunnur fyrir því í sjútvn. að halda áfram vinnunni, enda allt komið í tímahrak. Því miður er það þannig með þessi lög að ég held að þau hafi upphaflega verið samin í tímahraki. Oftast þegar lögunum hefur verið breytt, þá hefur það einnig verið gert í tímahraki. Þar af leiðandi tel ég að stór hluti löggjafarinnar sé hálfgert fúsk og ekki Alþingi sæmandi að vanda ekki löggjöf í mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar. Þeim sem varað hafa við því að löggjöfin stæðist ekki stjórnarskrá, mér og fleirum, er alla vega ekki um að kenna þegar uppákomur, eins og fyrir nokkrum vikum síðan, verða. Það er talað um potta, einhver tonn hingað og þangað, 1,2% þarna og 500 tonn þangað  Stór hluti aflans hefur flust frá fiskverkuninni út á sjó. Hæstv. sjútvrh. lét semja álitsgerð, varðandi það að setja allan fisk á markað, fyrir ári síðan. Að henni stóð Viðar Már Matthíasson, prófessor í lögum, og hún birtist 15. desember 1997. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Komist er að þeirri niðurstöðu að um sé að ræða tvenns konar eignarréttindi sem njóti verndar 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar, þ.e. eignarréttindi sem tengjast lausafé og fasteignum, sem nýtt hafa verið til vinnslu sjávarafla, og atvinnuréttindi, þ.e. rétturinn til þess að nýta þessar fjárfestingar. Talið er að lög um söluskyldu skerði þessi réttindi með þeim hætti að það farið í bága við síðastnefnt stjórnarskrárákvæði.`` Ég tel að þessi álitsgerð gefi sterklega til kynna að fiskvinnslan hafi alltaf átt tiltekin atvinnuréttindi en þau hafa því miður aldrei verið skilgreind. Til þess að ég eða aðrir þingmenn geti haft skoðun á því hvort fiskvinnslan eigi tiltekin atvinnuréttindi þarf að láta vinna slíka álitsgerð. Það er einn þátturinn í þeirri fagvinnu sem fram þarf fara svo löggjöf í mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar sé ekki afgreidd á nokkrum klukkutímum. Sé það gert eins og oft hefur verið gert, þá kalla ég það fúsk. Ég átti þess kost að kynnast þessu málefni þegar ég var á Alþingi 1988--1991. Ég komst að því mér til mikillar furðu að til voru tvær kenningar um hvernig ná ætti hámarksafrakstri í fiskstofnum. Við vitum hver kenning Hafrannsóknastofnunar er. Það er að friða fiskinn til þess að auka afraksturinn. Það hefur gengið frekar illa. Ég varð því forvitinn um hina kenninguna og fór að kynna mér hana. Ég hef kynnt mér þetta mál og stöðuna í Norður-Atlantshafi í 10 ár og niðurstaðan er ekki mjög fögur. Það lítur út fyrir að friðun á fiskstofni geti í sumum tilfellum verið hættuleg. Margt bendir til þess að algert þorskleysi við Kanada og Grænland eigi rætur sínar að rekja til of mikillar friðunar á fiski. Eins og ég sagði áðan þá varðar þetta stjórnarskrá lýðveldisins. Almannaheill þarf að vera í húfi til að takmarka megi þá atvinnu sem menn kjósa. ,,Þessu frelsi má þó setja skorður með lögum,`` segir í 75. gr., ,,enda krefjist almannahagsmunir þess.`` Skilgreiningin ,,almannahagsmunir`` á ekki við, t.d. á Breiðdalsvík. Ég tel að almannahagsmunum á Breiðdalsvík stafi frekar hætta af þessum lögum en að almannaheill njóti þar verndar. Svo er um mörg byggðarlög úti á landi. Þess vegna þarf að vinna þetta allt upp á nýtt og ég vona að Alþingi beri gæfu til að láta þá vinnu fara faglega fram og sem minnst verði um flokkspólitískt hnútukast í þeirri vinnu. Varðandi afla þorsks í Norður-Atlantshafi, þá hefur hann minnkað um 2/3 síðan friðun hófst. Ég get ekki kallað það árangur. Í upphafi var ætlunin að ná meiri árangri. Þróunin hefur öll orðið aftur á bak og ég kem nánar að því á eftir. Ég tel hins vegar að rannsóknastarfsemi Hafrannsóknastofnunar sé þokkalega góð. Eftir sem áður væri rétt að alþingismenn íhuguðu að fleiri fengju leyfi til þess að stunda hafrannsóknir og túlka niðurstöður þannig að samkeppni kæmi í þessa grein eins og ýmsar fleiri. Til dæmis hefur fiskifræðingurinn Jón Kristjánsson sótt um leyfi til að fá að stunda hafrannsóknir. Sjútvrn. heimilaði honum að hefja rannsóknir með slíkum afarkostum að Jón túlkaði það sem synjun. Ég tel fráleitt að Hafrannsóknastofnun hafi faglegt lögregluhlutverk og geti einokað rannsóknir og túlkun rannsóknargagna. Þannig virðist mér það vera í dag. Við sjáum hvað samkeppni í tölvuiðnaði og símafyrirtækjum upp á síðkastið hefur flýtt fyrir framþróun. Samkeppni í rannsóknum og túlkun rannsóknargagna getur flýtt þróun þar jafnhratt. Raunar hefur eðlileg gagnrýni á veiðiráðgjöf verið nánast útilokuð og alltaf kæfð í fæðingu. Þeir sem gagnrýna eru því alltaf á byrjunarreit. Hafrannsóknastofnun rannsakar hafið, dæmir rannsóknirnar og kemst að niðurstöðu. Síðan spyrjum við út í niðurstöðurnar og þá skýrir hún sjálf skekkjurnar með röksemdum sem ég tel að standist ekki. Þar við situr, hvað eftir annað. Ég verð að segja að reynsla mín af þessari gagnrýni er ekki mjög fögur. Maður hefur eilíft hlaupið á veggi með gagnrýnina en ég veit að málið er mikilvægt og mér dettur ekki í hug að hætta að tala um það jafnvel þó erfitt sé í umræðum. Ég ætla að vitna í grein sem Magnús Jónsson veðurfræðingur skrifaði í Morgunblaðið í haust, í nóvember. Hann segir m.a. að á árunum upp úr 1980 hafi farið fram miklar umræður og skoðanaskipti um rannsóknaraðferðir, áhrif veiða, áreiðanleika stofnmælinga, nýliðun og fleira. Síðan segir Magnús orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þegar síðan aflamarkskerfið var tekið upp má segja að smám saman hafi myndast ,,skoðanamúr`` í kring um Hafrannsóknastofnun, múr sem nánast hefur verið óvinnandi eftir að frjálsa framsalið var sett á og stjórnvöld og útgerðarmenn sameinuðust í hagsmunagæslunni um fiskveiðistjórnunarkerfið. Engu er líkara en að allt í einu hafi vísindin verið orðin svo þróuð, að öll vafaatriðin sem menn ræddu áður séu ekki lengur til staðar, þegar um fiskifræðina er að ræða. Er nú svo komið að flestar efasemdarraddir eru þagnaðar enda menn úthrópaðir sem sérvitringar, falsspámenn eða jafnvel ábyrgðarlausir óvinir þjóðarinnar. Margir náttúrufræðingar og fleiri sem gagnrýnt hafa forsendur fiskveiðistjórnunarkerfisins eru hættir að þora að láta skoðanir sínar í ljósi þar sem þeir eiga á hættu að missa vinnuna eða verða fyrir öðrum beinum eða óbeinum óþægindum eða jafnvel mannorðsmissi.`` Svona skrifar veðurstofustjóri Íslendinga um þá upplifun sem hann hefur orðið fyrir vegna þess að hann er einn af þeim sem hafa leyft sér að gagnrýna þær forsendur sem lagðar eru til grundvallar því að friða þorska. Ég verð að segja að ég hef upplifað þetta á svipaðan hátt. Sem dæmi get ég nefnt að fyrir fjórum árum var ég í prófkjöri Sjálfstfl. á Austurlandi og kvöldið fyrir prófkjörið var með fyrstu fréttum á Stöð 2 í beinni útsendingu að ég ætti engan séns í prófkjörinu því að ég hefði málað mig út í horn með gagnrýni minni á fiskifræðinga. Tilteknir voru aðrir menn sem þættu frambærilegir og í orðunum fólst að ég væri náttúrlega ekki frambærilegur þegar ég vogaði mér að hafa sjálfstæðar skoðanir á verkum fiskifræðinga. Svona fagleg vinnubrögð við fréttamennsku finnst mér náttúrlega fyrir neðan allar hellur og það er mjög alvarlega komið í þjóðfélaginu þegar menn sem koma með heilbrigða og vel rökstudda gagnrýni eru afhausaðir í beinni útsendingu ef svo má segja. Þetta er m.a. ástæðan fyrir því að ég ætla ekki að gefa kost á mér aftur í pólitík. En það eru margar ástæður fyrir því að ég ætla ekki að gefa kost á mér að svo stöddu, ég veit ekki hvað framtíðin ber í skauti sér, það kemur í ljós síðar. Ég ætla aðeins að fara yfir þessa gagnrýni frá 1975. Þá ætla ég að byrja á að nefna að mjög hátt veiðiálag var á þorskstofninum 1972--1975 eða 43% af stofnstærð þorsks og ég er alltaf að miða við tölu Hafrannsóknastofnunar því ég er ekki að búa til neinar tölur um þetta. Ég hef alltaf notað gögnin þeirra þegar ég kafa ofan í það hvað þeir hafa ráðlagt og hvað svo reyndist rétt. Veiðiálag var 43% að meðaltali þessi fjögur ár. Hvað gerist síðan í kjölfarið? Svarta skýrslan kom út 1975, seinast á þessum árum. Hún hlaut ekki nafnið svarta skýrslan fyrir annað en að hún var talin kolsvört. Þorskstofninn var talinn vera að hrynja samkvæmt skilgreiningu ráðgjafa. Ég hef verið að grúska í þessum gögnum og ég ætla að sýna þeim fáu hv. alþm. sem eru hér hver spáin var. Í skýrslu Rannsóknaráðs ríkisins, sem kom út mánuði eftir að svarta skýrslan kom, er rauð lína teiknuð beint niður sem sýnir hvernig þorskstofninn átti að hrynja ef ekki yrði farið eftir tillögum stofnunarinnar. Hæstv. forseti má gjarnan sjá þetta líka.

Ég sé þetta.

En gula línan sýnir það sem gerðist þó haldið væri áfram að veiða þar sem þeir sögðu að mætti ekki veiða. Það var haldið áfram að veiða 330--370 þús. tonn á ári og þorskstofninn stækkaði og stækkaði og stækkaði. Hvernig gat það gerst? Þorskstofninn var 890 þús. tonn 1975. Mér sýnist að hann hafi verið kannski 200 þús. tonnum minni en hann er í dag og við vorum að veiða 370 þús. tonn. Er það eitthvað hættulegt? Nei. Árið eftir stækkaði þorskstofninn í 950 þús. tonn og við veiðum 350 þús. tonn 1976. Síðan höldum við áfram að veiða. 1977 veiðum við 340 þús. tonn og þorskstofninn stækkar alveg upp í 1.214 þús. tonn, heljarstökk upp á við, við ofveiðina. Hvernig getur svona gerst? Árið 1978 er sama sagan. Við veiðum 330 þús. tonn, stofninn stendur í stað. 1979 veiðum við 370 þús. tonn og stofninn er kominn í 1.300 þús. tonn. Svo kemur árið 1980. Þá veiðum við 434 þús. tonn og þorskstofninn er kominn í 1.600 þús. Eru þetta áreiðanleg vísindi, hæstv. forseti? Er það ekki frekar hæpin löggjöf sem er sett til að vernda almannaheill þar sem forsendurnar standast svona vel? Ég er ekki að vara við þessu af tilefnislausu vegna þess að aðrar þjóðir standa uppi þorsklausar með enga veiði eins og í Kanada og við Grænland eftir að hafa farið eftir tillögu ráðgjafa upp á punkt og prik í mörg ár og um það hef ég áreiðanleg gögn. Ráðgjöfin leiddi til þess að við 600 þús. tonna ofveiði á fimm árum, miðað við skýrsluna 1975, stækkaði stofninn í 700 þús. tonn og því er þetta reikningsskekkja upp á 1,3 milljónir tonna af þorski á fimm árum. Þetta er ekki voðalega flókinn reikningur. En ef menn vilja draga þessar tölur í efa, eins og stundum er reynt að gera, þá á ég það nefnilega til góða að stofninn hrundi ekki neitt. Þar eru 800 þús. tonn til viðbótar. Þremur árum eftir að þorskstofninn hefur náð tæplega 1.600 þús. tonna stærð setur Alþingi lög á mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar vegna meintrar ofveiði. Þrjú ár liðu og þorskstofninn var tæp 1.600 þús. tonn. Þá voru þau lög sett sem við stjórnum eftir í dag. Hvað gerðist þá þessi ár? 1982 vantaði 70 þús. tonn upp á við næðum að veiða samkvæmt ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. 1983 vantaði 50 þús. tonn upp á að við næðum að veiða samkvæmt ráðgjöfinni. Þá fóru allir á taugum og hrópuðu: Ofveiði. Þannig varð þessi löggjöf til á forsendum meintrar ofveiði. Ég áttaði mig ekki fyllilega á öllum þeim mótsögnum sem eru í skýrslu Hafrannsóknastofnunar fyrr en um það leyti sem ég var að hætta á Alþingi 1991. Skýringa á rangri veiðiráðgjöf 1983 er að leita í ónothæfu reiknilíkani sem byggir á svokallaðri stærðfræðilegri fiskifræði. Stærðfræðileg fiskifræði telur að það sé ofveiði þegar fiskstofn minnkar af náttúrulegum ástæðum, þ.e. þegar vaxtarhraði dettur niður vegna versnandi umhverfisskilyrða og minnkandi fæðuvals. Þá er flotanum kennt um að hann hafi veitt það sem vantar í bókhaldið hjá Hafrannsóknastofnun. Þessu til rökstuðnings get ég bent á að árin 1980--1983, akkúrat á þeim árum sem það skrýtna gerðist, fellur vaxtarhraði í þorskstofninum yfir 30%, í sumum tilfellum allt að 50%. Þessi staðreynd er í algerri mótsögn við að það hafi verið ofveiði. Fæðuframboð minnkaði, loðnan átti í erfiðleikum á þessum árum og ég held að þetta hafi bara verið eðlileg náttúrusveifla eins og alltaf hefur verið í öllum fiskstofnum alls staðar í Norður-Atlantshafi. Ofveiði og minnkandi vaxtarhraða getur ekki farið saman samkvæmt grundvallaratriðum í fiskilíffræði eins og hún er kennd í líffræðideildum háskóla út um allan heim. Reiknilíkanið gefur því falskar upplýsingar um að flotinn hafi drepið fiskinn sem vantar í bókhaldið þegar náttúruleg sveifla verður niður á við. Þannig verður til kenningin um of stóran flota. Þetta reiknilíkan er með þeim ósköpum gert að það gerir ráð fyrir föstu fæðuframboði í sjónum sem allir vita að er alls ekki og það gerir líka ráð fyrir föstum náttúrulegum dánarstuðlum. Þegar fæðuframboð minnkar, þá hækkar eðlilega náttúrulegur dánarstuðull. Þannig margfalda skekkjurnar hver aðra upp í tölvunni og útkoman verður náttúrlega tóm vitleysa. Þá koma rosalega fínir ráðgjafar og segja: Við höfum ofmetið stofninn. Og við eigum að trúa því. En þegar sveiflan verður í hina áttina höfum við vanmetið stofninn. Þetta er textinn og punktur. Í staðinn fyrir að segja sannleikann að reiknilíkanið sé afskaplega vafasamt og að það taki ekki tillit til náttúrusveiflna í umhverfisskilyrðum. Ég tel því að í réttarríki, eins og við teljum að við séum í, gangi alls ekki að löggöf í mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar sé sett á forsendum ágiskana sem standast ekki eins og ég hef rifjað upp. Slík löggjöf er á mjög hálum ís hvað varðar takmörkun á atvinnufrelsi. Ég ætla aðeins að koma inn á að vegna þess að ég var kannski ekki alveg viss þegar ég var að skoða þessi gögn 1991--1993 þá ákvað ég að skoða gögn annars staðar í Norður-Atlantshafinu til þess að sjá hver þróunin hafi verið og bera það saman við það sem hér var að gerast. Ég vil koma með tilvitnun varðandi Kanada frá árinu 1989. Þar er um að ræða viðtal við Jakob Jakobsson, fyrrv. forstjóra Hafrannsóknastofnunar, sem var formaður Alþjóðahafrannsóknaráðsins í 20 ár og viðtalið tekið við hann sem formann Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Fyrirsögnin er ,,Skálmöld í Norðursjó, hrun í Barentshafi`` og þá átti hann við hrun í Barentshafi. Hér er lína tekin einmitt beint niður í Barentshafi en þar sem línan endar, þá er komið mokfiskerí í Barentshafinu svo að hver er áreiðanleikinn í þessari spá? Ég ætla að lesa aðeins upp úr þessu viðtali: ,,Vestan megin í Norður-Atlantshafinu. Í lögsögu Kanada er betur á málum haldið, segir Jakob. Þó áætlanir Kanadamanna um uppbyggingu þorskstofnsins hafi ekki gengið eftir er staðreyndin þó sú að sóknin í þorskstofninn við Labrador er helmingi vægari en sóknin í íslenska stofninn. Niðurstaða mín er því sú, segir Jakob, að við vestanvert Atlantshaf sé mjög ábyrg fiskveiðistjórn sem versnar þegar austar dregur í Atlantshafinu.`` Síðar segir í þessu viðtali um þorskinn við Kanada: ,,Þorskaflinn var 1 milljón tonna árið 1970.`` Við Kanada, ekkert smáræði. ,,En var kominn niður í 400 þús. tonn þegar fiskveiðilögsagan var færð út 1978. Kanadíska stjórnin mótaði ákveðna fiskveiðistefnu sem miðaðist við að fiskstofnarnir skyldu nýttir við svokallaða kjörsókn, með öðrum orðum að aflinn yrði um eða innan við 20% af stofnstærð og tekinn á sem hagkvæmastan hátt. Í langtímaspá var gert ráð fyrir að þorskaflinn ykist jafnt og þétt og yrði kominn í 1 millj. tonna árið 1990.`` Árið 1990 var Labradorsvæðinu lokað vegna meintrar ofveiði. Ég náði mér í gögn um vaxtarhraða þorskstofna á þessu svæði og það er nóg að ég sýni ykkur þessa mynd frá Grænlandi. Hún er svipuð frá Kanada. Hér sjáið þið hrunið í vexti þorskstofnanna, það var ekki til nema sjö ára gamall fiskur árið 1992 við Grænland. Þetta er svipað svæði hinum megin við hafið. Þróunin var sú sama á báðum stöðum en við Kanada var þyngsti þorskurinn sem fannst í togararalli Kanadamanna, ég er með gögnin hérna, 830 grömm og það var hrygningarstofninn, sjö ára gamall. Allir eldri árgangar drápust árið 1992 og hurfu út úr töflunum. Rannsókn á gögnunum þeirra sem ég er með hérna og ég er ekkert að búa þetta til þó að þetta sé ótrúleg saga. Ég ætla að vitna örstutt í upplýsingar um Barentshafið, með leyfi hæstv. forseta. Hérna sjáum við sveiflurnar í vaxtarhraðanum þar og síðustu árin, þetta nær nú ekki nema til 1995, var húrrandi niðurleið á vaxtarhraða fisks í Barentshafi. Strax 1996 benti ég á þetta á fundum og það yrðu allar líkur á að þetta færi eins og fór síðast í Barentshafinu því vaxtarhraði sex ára fisks hafði hrunið t.d. um 46% á fjórum árum. Þá komum við að öðru sem við erum einmitt vitni að í dag. Ég er hérna einhvers staðar með ljósrit úr Dagblaðinu frá því í síðustu viku. Það er allur þessi smáfiskur sem er verið að landa fyrir vestan og allir eru að hneykslast á. Hvað er þetta gamall fiskur?  Ég nefndi áðan fjölmiðla. Frétt í Dagblaðinu í síðustu viku: rányrkja --- smáfiskadráp. Þó að þeir hafi ekki notað orðið þá liggur það náttúrlega í augum uppi, glæpamenn, er það ekki? Eru þetta ekki glæpamenn?  Ég ætla ekki að horfa þegjandi á að þorskstofninum á Íslandi verði slátrað eða fórnað á altari einhvers reiknilíkans eins og ég tel að hafi gerst við Kanada og Grænland. Á það mun ég ekki horfa þegjandi. Ef hv. alþingismenn vilja alls ekki fjalla sjálfir um þetta efnislega, kynna sér það nákvæmlega og mynda sér sjálfstæðar skoðanir á því, þá er illa farið. Ég trúi því ekki. Ég velti því fyrir hvort auglýsingasamkeppni fjölmiðla og auglýsingaskrumið allt, nútíminn, Ísland í dag eða hvað á að kalla það, sé svo mikið að engu máli skipti hvort heilbrigð og vel rökstudd gagnrýni er afhausuð þegar jafnmikilvægt mál og þetta er rætt. Ég ætla að leyfa mér að líkja þessu saman við það að það eru ekki nema 300 ár síðan menn héldu því fram að jörðin væri flöt, það er ekki lengra síðan. Af hverju drógu menn þá ályktun að jörðin væri flöt? Af bestu ríkjandi vísindalega þekkingu sem þá var til. Ekki rétt? Segja menn ekki í dag að friðunarkenning Hafrannsóknastofnunar sé besta vísindalega þekking sem til er, þó svo gagnrýni komi frá sérvitringum eins og þeim sem hér talar? Ég er hins vegar ekki hræddur við að vera kallaður sérvitringur. Mér er alveg sama. En þorskstofninn skal ekki verða fórnarlamb þessara kenninga. Mér er sagt að það sé skilti uppi í Háskóla Íslands með sama texta og er hérna í hornsteini Alþingishússins og hann er: ,,Sannleikurinn mun gjöra yður frjálsa.`` Það er slæmt ef hvorki háskólinn né Alþingi Íslendinga vilja komast að því hver sannleikurinn í þessari gagnrýni er. Þá er málið ekki gott. Eftir 10 ára athuganir mínir á þorskstofninum í Norður-Atlantshafi er niðurstaðan sú að umhverfisskilyrði séu ráðandi þáttur í starfi og afrakstursgetu þorskstofna og veiði úr stofnunum hafi sáralítil áhrif, miklu minni áhrif en talið hefur verið. Auðvitað hefur veiðin einhver áhrif. Einnig eru til dæmi um að veiðar örvi vöxt, samanber árin 1975--1980, eins og ég rakti áðan. Þá ætla ég að leyfa mér að vitna í vísindatímarit frá Hollandi frá árinu 1992. Þar kemur fram að vísindamenn þar hafi fengið upplýsingar um kolastofna í heiminum frá 20 löndum. Þeir settu upplýsingarnar í einn pott og hver var niðurstaðan? Hér í fyrirsögninni stendur: ,,Veiðar geta leitt til aukins vaxtarhraða og betri nýliðunar.`` Þetta var niðurstaða vísindamanna frá 20 ríkjum úr rannsóknum á kola. Af hverju er þá kvóti á kolanum á Íslandi? spyr maður. Ég ætla ekki að fara nánar út í það. Við höfum nýlegt dæmi um nýja skekkju hjá Hafrannsóknastofnun frá 1995. Í skýrslu frá 1995 segir: ,,Ef veidd verða 190 þús. tonn af þorski árin 1996 og 1997 mun veiðistofn sem nú er nær í sögulegu lágmarki vaxa í 760 þús. tonn árið 1998. Hrygningarstofninn mun hins vegar minnka úr 300 þús. tonnum 1995 í 280 þús. tonn 1998.`` Hver var svo hrygningarstofninn í skýrslunni sem kom út í ár? Þar er hrygningarstofninn orðinn 560 þús. tonn en ekki 280 þús. tonn. Ég spyr hvort rignt hafi 280 þús. tonnum af hrygningarfiski. Miðað við skýrslurnar hefur það væntanlega gerst. Svo slá menn sér á brjóst og segja: Nú er uppbyggingin að skila árangri. Er það svo þegar aðeins þriggja ára gömul skýrsla er í ósamræmi við það sem er að gerast í dag? Er þetta ekki bara sams konar uppsveifla og var 1975--1980? Það er miklu líklegri skýring. Við sjáum t.d. hvernig er að fara fyrir rækjuveiðum. Er sniðugt að safna þorski í hafið, láta hann háma í sig rækju og tvístra henni út um allt svo rækjuveiðar eru ekki orðnar sáralitlar. Hvað með alla þá sem keyptu sér rækjukvóta og seldu þorskkvótann og sitja nú uppi með að hafa keypt köttinn í sekknum og veiðiskyldu á 50% af rækjukvótanum? Ef þeir veiða ekki 50% hvað þá? Þá missa þeir allan kvótann. Þannig eru reglurnar. Það verða víðar vandamál en á Breiðdalsvík, eins og lítur út í dag. Ef ég fer lauslega yfir Atlantshafið þá er engin veiði í Kanada. Þar hafa engar veiðar verið stundaðar í 10 ár og síðast þegar þeir friðuðu, til að byggja upp stofninn, hurfu milli áranna 1992--1993 500 þús. tonn af svæðinu við Labrador þótt enginn væri að veiða. Ef menn spyrja reiknilíkanið hvað hafi gerst, þá er það ofveiði. Hvar var þessum fiski landað ef þetta var ofveiði? Var honum landað einhvers staðar? Samkvæmt reynslunni getur áhættan af því að veiða ekki, þegar náttúran gefur fisk, verið meiri en áhættan af því að veiða. Ef nota á reynsluna sem einhverja vitneskju, spyr ég þá: Er reynslan bara úti í hafsauga? Má hún fara út í hafsauga? Kaldar tölulegar staðreyndir úr gögnum Hafrannsóknastofnunar, um það hvað gerðist, á það allt að vera fyrir bí? Eiga menn bara að róa eftir tískunni í fjölmiðlum? Nei. Hæstv. forseti. Það kemur bara ekki til greina að þessu verði haldið áfram, ekki án athugasemda. Veiðin hér er ekki nema helmingur af því sem hún var. Það er áratuga reynsla fyrir því að frjálsar veiðar hér gerðu þorskstofninum ekkert ógagn. Það er áratuga reynsla fyrir því. Meðan veiðar voru frjálsar í Norður-Atlantshafi fór allur Evrópuflotinn og fiskaði þar sem fiskurinn var. Ég er ekkert að segja að það eigi að hafa veiðar stjórnlausar, ég hef ekki látið það út úr mér. Ég ætla að láta þeim það eftir sem eru alltaf að snúa út úr orðum mínum. Það er mikið af sérfræðingum í útúrsnúningi í þessum bransa. Ég segi hins vegar að Evrópuflotinn veiddi, í Barentshafi, á Íslandsmiðum, við Labrador, við Færeyjar og út um allt hér í Norður-Atlantshafi, í takt við það sem náttúran gaf. Þá var allt í lagi. Eftir að við fórum að stjórna veiðum til að friða smáfisk, til þess að byggja upp stofninn, þá hættu fiskarnir að vaxa og ráðgjafarnir sögðu það flotanum að kenna. Hvernig getur það verið flotanum að kenna ef dregur úr vaxtarhraða fiska, kannski um helming eftir aldri? Voru þá fiskarnir svona hræddir við skipin? Hvernig er þetta rökstutt? Ég sagði einhvern tíma í gríni að þeir hefðu sennilega áttað sig á hvað fiskihagfræðingarnir ætluðu að gera við þá og ákveðið að hætta að stækka. Þetta er hins vegar ekkert grínmál. Ef við veiðum ekki meira þá getur núverandi stefna leitt þess að þorskstofninn, næst þegar kemur sveifla niður á við, --- við vitum ekkert hvenær, við vitum bara að hún kemur eins og alltaf hefur gerst, brestur kemur í loðnuna og umhverfisskilyrði hér við land --- þá sitjum við uppi með stóran þorskstofn og ráðum ekki við að veiða hann. Hvað gerir hann þá? Þegar hann er búinn að éta rækjuna í forrétt, þá ræðst hann á minni meðbræður sína og hefur þá í aðalrétt. Þá heitir það ofveiði samkvæmt reiknilíkaninu. Svona eru þessi fræði snjöll. Ég er hérna með frétt úr Dagblaðinu frá 27. nóvember: Afrakstur á Íslandsmiðum. Afraksturinn er fimm botnlægir fiskstofnar, hæstv. forseti. Þetta er árangurinn af fiskveiðistjórninni. Afrakstur af hinum fimm botnlægu fiskstofnum hefur minnkað hér um bil um helming. Hvernig geta menn grobbað sig af einhverjum árangri? Þetta eru pottþéttar tölur sem ég er að nefna hér. Ég tel að árangur sjávarútvegsfyrirtækja síðan 1993 sé vegna þess að yfirdráttur ríkissjóðs í Seðlabanka var afnuminn og hætt að prenta falska seðla niðri í Seðlabanka. Hér komst á stöðugt verðlag og sjávarútvegurinn þurfti ekki lengur að búa við að skipta alltaf á röngu gengi meðan verið var að prenta seðla inn í ketilinn eins og alltaf var gert hér áður. Þetta er aðalástæðan fyrir því hve sjávarútvegurinn hefur gengið vel undanfarin ár, ekki fiskveiðistjórnin. Ég held, miðað við það sem ég hef sagt hér, að Alþingi verði að taka þetta mál og fara ofan í það upp á nýtt. Ég ætlast ekki til að það verði gert á morgun. Það er löng vinna sem þarf að vera fagleg vinna og ætti að vera þverpólitísk. Alþingismenn verða að vita hið sanna í þessu máli. Ég held að það sé mjög vel hægt að stjórna fiskveiðum á Íslandi með almennum takmörkunum eins og er alltaf verið að segja að sé það eina sem standist. Með almennum takmörkunum á ég við að krókaveiðar geti verið nánast frjálsar nema með dagatakmörkunum. Hver ætlar að halda því fram að frjálsar krókaveiðar geti útrýmt þorskstofni á Íslandsmiðum? Ætlar einhver að halda því fram? Ef ekki er hægt að sýna fram á þó ekki væri nema fáein rök, þá stenst ekki að takmarka krókaveiðarnar eins og gert er. Það er bara svo einfalt. Menn eru ekki settir í fangelsi út á ágiskanir. Atvinnufrelsi er grundvallarmannréttindi. Þess vegna verður atvinnufrelsi ekki takmarkað nema sannanir liggi fyrir nauðsyn þess. Atvinnufrelsi má ekki takmarka eftir ágiskun og allra síst ágiskunum sem ekki standast sögulega reynslu eins og ég hef hér lýst. Þetta er ekki flókið mál. Þetta er aðalatriði þessarar fiskveiðistjórnar og ég sakna þess hve umræðan er lítil um þetta vegna þess að þetta er grundvallaratriðið í stjórnuninni. Eins og ég sagði í upphafi eru menn svo að deila um 500 kg eða guð má vita hvað það er, ég nenni ekki einu sinni að tala um það. Ég held að fiskifræðingar, fiskihagfræðingar sérstaklega, skuldi þjóðinni afsökunarbeiðni miðað við þá sögu sem ég hef rakið. Ég held að þeim fyrirgefist frekar komi þeir sem fyrst út úr skápnum áður en fórnlarlömb dellunnar verða fleiri en þegar er orðið. Ég held að Háskóli Íslands, ef hann ætlar að standa undir nafni, og yfirvöld menntamála verði að grípa inn í. Mér finnst alvörumál að kenna fiskihagfræði hér við háskóla þegar reynslan er sú sem ég hef greint frá. Er það bara allt í lagi að vera að kenna eitthvert bull? Nei, það er ekki í lagi, hæstv. forseti. Það sem kennt er í háskóla verður að hafa einhvern bakgrunn, a.m.k. í læknisfræði. Þar er ekki skorið upp eftir ágiskunum. Eitthvað yrði nú sagt ef það yrði gert. Ég ætla að minna á að landhelgi okkar, 200 mílurnar, er 750 þús. ferkílómetrar. Þar með deilast 3 ferkílómetrar á mannsbarn á Íslandi og það er býsna mikið hafsvæði. Fiskimiðin okkar eru einhver þau bestu í heimi og við eigum að mínu mati bestu sjómenn og útgerðarmenn í heimi. Ég tel að þessir menn verði að geta stundað sína vinnu með sem mestu frjálsræði. Allt annað drepur niður framleiðni og framfarir. Hvað veldur því að Íslendingar standa svona framarlega í sjávarútvegi? Áratugafrelsi, athafnafrelsi duglegra manna, fyrirtækja og duglegra sjómanna. Ekkert annað en frelsi til sjósóknar hefur gert Ísland að því sterka ríki sem það er með mikilli velmegun. Í allri þessari nákvæmni ætla ég aðeins að minnast á hve miklu er hent í sjóinn. Ræðum aðeins um faglegu vinnu. Ég tel að það sé einn af stærstu ágöllum núverandi stjórnkerfis hve miklu er hent. Ég lét SKÁÍS gera skoðanakönnun um þetta árið 1989. Í haust á sú skoðanakönnun 10 ára afmæli. Þegar ég lét gera þá skoðanakönnun fékk ég SKÁÍS til að skrifa bréf til 900 sjómanna, 300 til bátasjómanna, 300 til togarasjómanna og 300 til trillukarla og skrifleg svör voru milli 70 og 80% sem er einhver besta svörun í skriflegri skoðanakönnun hérlendis. Í raun og veru er þetta eina marktæka skoðanakönnunin sem til er um hve miklu er hent í sjóinn. En enginn hefur viljað vita af henni eða að hún væri til. Það var ráðist á mig þegar ég gerði þessa könnun og sagt að ég væri að ná mér niðri á kvótakerfinu. Hagfræðingur LÍÚ gerði það daginn eftir að þetta birtist í Morgunblaðinu. Ég var að ná mér niðri á kvótakerfinu með því að vinna þetta faglega í Alþingi og ég borgaði þetta sjálfur. Það kostaði 180 þús. kr. Ég safnaði síðan fyrir því löngu eftir á en ekki öllu. Hæstv. sjútvrh., sem er því miður ekki staddur hérna, er búinn að skipa þrjár nefndir í sambandi við það sem hent er í sjóinn. Hvað las ég í fyrsta paragrafi? Fara bara eftir tillögum fiskifræðinga um aflahámark. Þá las ég ekki lengra og henti skýrslunni. Ekkert hefur verið tekið á því hve miklu er hent í sjóinn. Ef 50 þús. tonnum er hent árlega af þorski sem ég tel að sé kannski ekki fjarri lagi, sumir skipstjórar segja 100 þús. tonn og meira, er veiðistofn Hafrannsóknastofnunar líka skakkt reiknaður um 200 þús. tonn vegna þess að þetta kemur ekki inn í aflabókhaldið hjá þessari stofnun. Þeir sögðu að 7 þús. tonnum væri hent síðast þegar ég talaði við þá. Þeir eru enn þá fastir þar. Það vita náttúrlega allir að það er miklu meira. Ef ég réði einhverju um þetta í dag mundi ég auka þorskkvótann um 50 þús. tonn strax til að minnka spennuna í kringum þetta því að það er spennan sem veldur því hve miklu er hent. Menn eiga engan þorskkvóta og þá er ekki um annað að ræða en henda eða svindla því í land. Hvort er betra? Eða kaupa þorskkvótann á 96 kall. Hvaða vit er í því? Af hverju er verðið á þorskkvóta 96 kr.? Af því að menn eru að kaupa sig frá sekt. Menn eru að kaupa sér aðgöngumiða að öðrum fisktegundum sem finnast ekki. Þú verður að hafa þorsk til að komast að öðrum tegundum, meðafla eins og hann er kallaður. Þess vegna neyðast menn til að kaupa á þessu verði sem er sama verð og hægt er að greiða fyrir fiskinn með húð og hári, með öllu saman, það er reyndar ekkert hár á honum. Ekkert er fjallað efnislega um það hjá alþingismönnum hvernig það getur gengið að hægt sé að leigja þorskkvóta á 96 kr.? Um það ætti að fjalla því það er bara stórskrýtið. Hver er tilbúinn til að borga það? Hvernig stendur á að einhver getur borgað það? Það er bara eftirspurn.  Aðeins um málefni fiskvinnslunnar. Ég vitnaði í upphafi í mál Viðars Más Matthíassonar um réttindi eigenda fiskvinnsluhúsa. Um það þarf Alþingi að láta vinna álitsgerð. Sjútvn. Alþingis gæti átt frumkvæði að því að vinna þá faglegu vinnu sem vantar til þess að löggjöfin standist dómstóla. Fiskvinnslan hefur streymt stjórnlaust út á sjó þrátt fyrir að þarna séu kannski einhver eignarréttindi. Þetta hefur gerst nánast stjórnlaust. Það er ekki þeim sjómönnum eða útgerðarmönnum að kenna sem eru að gera út frystiskip. Ég mundi aldrei taka mér það orð í munn að þetta væri þeim að kenna, þeir væru vondir menn ef einhver mundi reyna að snúa út úr því. Þetta eru duglegir menn sem eru að reyna að vinna og reka fyrirtæki sín með hagnaði eftir þeim leikreglum sem Alþingi hefur sett. Nú ætla ég aðeins að minnast á svokallaða 1. gr. laga um fiskveiðistjórnun. En ég ætla að sleppa því að tala um það sem búið er að ræða mikið og ræða frekar það sem ekki hefur verið rætt um í þessari grein. ,,Nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar.`` Þetta hefur mikið verið rætt og ég ætla ekki að eyða tíma í það. Síðan kemur: ,,Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` Þetta er helsta markmið laga um stjórn fiskveiða, að treysta byggð í landinu. Ég tel að þessi setning leggi stjórnvöldum ríkar skyldur á herðar varðandi hagkvæma nýtingu fiskstofna samkvæmt bestu fáanlegu upplýsingum og það er ekki endilega að friða fiska. Til að koma í veg fyrir misskilning þá er ég ekkert að segja að veiðar eigi að vera stjórnlausar. Ég er fyrst og fremst að fjalla um að það megi veiða meiri þorsk. Niðurstaða mín er sú að það mundi engu máli skipta þó menn mundu auka þorskkvótann um 100 þús. tonn frá því sem hann er í dag. Það kæmi þá fram. Ef það væri dagakerfi algerlega í staðinn fyrir aflamark, þá er sjálfvirkt togararall alltaf í gangi, þá er hafið alltaf að segja hvað er mikið til, afli á sóknareiningu. Afli á sóknareiningu er ein af þeim skekkjum, þorskafli á sóknareiningu er notaður sem hluti af aðferð við að reikna út stærð þorskstofna. Þegar menn hafa í vaxandi mæli forðast þorsk ár eftir ár en reynt að veiða eitthvað annað er vafasamt að fara að nota þorskafla á sóknareiningu í einhverri fastri stærð sem viðmiðun í stærðarmati á stofninum. Það verður auðvitað kolvitlaust mat. Það er eins og að brjóta bút af tommustokknum á hverju ári en halda að menn séu alltaf með 100 sm. Ég ætla að fara að ljúka þessari ræðu. Markmiðið með lögum um stjórn fiskveiða er að nýta fiskstofna á sem hagkvæmastan hátt, ég undirstrika það, og treysta byggð í landinu. Ég vona að Alþingi Íslendinga beri gæfu til að fara ofan í það grundvallaratriði sem ég hef rætt um. Ég tel að Alþingi sé skylt að láta endurskoða áhættumat við fiskveiðar og þá muni koma nýjar áherslur.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að þakka hv. þm. fyrir þessa ræðu vegna þess að ég held að það sé upphaf alls þess sem getur orðið til góðs að menn þori og vilji og ætli sér að reyna að hugsa nýjar hugsanir. Að stunda rannsóknir með opnum huga var einhvern tíma sagt að væri eini grunnurinn til þess að menn gætu náð einhverjum árangri. Ég hef ekki stöðu eða getu til þess að segja til um hvort allar skoðanir eða einhverjar af skoðunum hv. þm. séu nákvæmlega réttar eða rangar, ég ætla ekki að dæma um það. En ég held að á hinu háa Alþingi komi menn og reyni að ræða hinar ýmsu víddir þessa máls opnum huga, það sé forsenda þess að við eigum í framtíðinni möguleika á því að reyna að endurskoða, reyna að bæta og reyna að ná árangri. Þess vegna vil ég ítreka þakkir mínar til þingmannsins fyrir að ræða þessa hluti frá svo óvenjulegum sjónarhornum. Ég vil líka taka undir með honum þegar hann segir frá því hvernig fjölmiðlar fara með eina umræðu. Mér kæmi ekki á óvart þó að niðurstaðan verði sú eftir þessa kvöldfundi að þessarar ræðu hans yrði hvergi getið í neinum fjölmiðli. Það væri þá í líkingu við margt annað sem við höfum séð til þeirra. Í þriðja lagi langar mig líka til að spyrja hv. þm. hvort ekki geti verið rétt að einmitt við þær aðstæður sem eru núna eins og ég þekki t.d. til vestur á fjörðum að við erum með mjög fallandi nýtingu í fiski. Nýtingin fellur frá því á sama tíma í fyrra um leið og rækjan er að hverfa og ég hef lesið skrif frú Unnar Skúladóttur um þetta. Gæti kannski ekki verið að það sé rétt sem margir sjómenn halda fram að við séum komnir yfir stóru bunguna, yfir vöxtinn og nú taki við hjá okkur það sem við þekkjum, að náttúran rís og náttúran hnígur?

Herra forseti. Ég þakka hv. 3. þm. Vestf. fyrir þessi orð. Ég held að það séu tvö ár síðan mér varð fyrst kunnugt um það að meðalvigt í þorski var farin að falla fyrir Vestfjörðum. Af því að ég rek fiskverkun keypti ég fimm kör af fiski núna í nóvember frá Vestfjörðum og ég hef ekki séð horaðri fisk í langan tíma. En ég get staðfest að ég deili þessum áhyggjum með honum. Það er annað sem ég vil minnast á af því að ég er að svara þessu. Það er margt sem bendir til þess að það séu margir þorskstofnar á Íslandsmiðum. En þeim rannsóknum hefur ekkert verið sinnt. Í Kanada var vitað 1943 að þar væru a.m.k. sjö stofnar. Það var fiskifræðingur sem var Skoti sem hét Harald Thompson sem rannsakaði og merkti fiska við Kanada í 10 ár frá 1930--1940 og skilaði Government of Newfoundland skýrslu 1943, sem ég á, og 43% af öllum merktum fiski á 10 ára tímabili veiddist innan 10 mílna radíus frá merkingarstað. 93% veiddust innan 100 mílna radíus frá merkingarstað. Allar síðari rannsóknir á þessu svæði og DNA-greiningar hafa staðfest þessar rannsóknir. Þar er um staðbundinn þorskstofn að ræða. Því skyldi þorskstofninn hér ekki vera staðbundinn líka að einhverju leyti þó þeir flakki eitthvað á milli? Ef svo er, hæstv. forseti, að fiskstofnar séu staðbundnir, þorskstofnar séu margir hér, af hverju skyldi þá vera rétt að selja kvótann milli landshluta? Þetta er eitt af því sem þarf að athuga. Það þarf að setja meira fjármagn og ég mundi vilja einkavæða þessar rannsóknir meira, svo þetta sé ekki einhver lokaður klúbbur þriggja, fjögurra manna sem segja okkur alltaf allt en enginn þorir að gera neina athugasemd við. Yrði þetta frjálst og við tækjum upp frjálsar rannsóknir og frjálsar túlkanir hef ég trú á því að okkur mundi bera hratt fram á veginn í þessum málum.

Herra forseti. Í framhaldi af þessu vil ég benda á að það er ekkert auðvelt að koma á fót nýjum rannsóknarstofum og ég hef trú á því að Hafrannsóknastofnun Íslands sé í sjálfu sér mjög mikið og öflugt rannsóknartæki, hafi mikil tækifæri og ég trúi því varla að við getum skipt kröftunum svo. Mig langar til í framhaldi af ummælum hv. þm. að skjóta fram þeirri hugmynd hvort það sé ekki þá kannski fyrsta skrefið að sú mikla og öfluga rannsóknastofnun sem við höfum fái óháða vísindanefnd við hliðina á sér til þess einmitt að horfa á það þeim augum sem þeir einir geta horft sem eru fagmenn á þessu sviði hvernig þeir bera sig að og hvernig við stöndum faglega vísindalega að því sem við erum að gera. Ætli það geti ekki verið leiðin til þess þó að ekki sé verið að karpa um það eða efast um að þessir menn og þetta fólk sé í sjálfu sér hið ágætasta, hvort það þurfi ekki að fá til að tryggja það sem ég sé sums staðar í ræðum og ritum líka efasemdir um að verið sé að rannsaka opnum huga. Menn hræðast fasisma hvergi meira en í vísindum. Hann getur getur hvergi verið hættulegri. Ég skal ekki segja hvort menn hafi rétt fyrir sér í þessu en ég skýt því fram hvort ekki sé hugsanlegt að okkur liggi mest á því núna að fá vísindanefnd til að starfa með Hafrannsóknastofnun til að fara yfir, leiðbeina og ráðleggja um starfssvið þeirra og vinnubrögð.

Herra forseti. Mig langar aðeins vegna þeirra orða sem fallið hafa hér frá hv. þm. Kristni Péturssyni og Einari Oddi Kristjánssyni um Hafrannsóknastofnun og rannsóknir á Íslandsmiðum að mótmæla orðfæri eins og hv. þm. Kristinn Pétursson notar hér um fiskifræðinga er hann talar um bull og að þeir séu ónothæfir til kennslu við Háskóla Íslands vegna þess að fræði þeirra séu bull. Hv. þm. sagði einnig í ræðustóli Alþingis að fiskifræðingar ættu að biðjast afsökunar vegna þess að þeirra fræðistörf og þeirra rannsóknir væru út úr kortinu. Mér finnst þetta mjög stór orð um þá stétt vísindamanna sem hafa þróað hér upp einhverja virtustu vísindastofnun á sínu sviði í heiminum. Þeir eru viðurkenndir um allan heim fyrir nákvæmar, góðar og vel ígrundaðar vísindaniðurstöður og rannsóknir. Ég ætla ekki að gera lítið úr dugnaði og getu íslenskra sjómanna um allt land til þess að skapa hér hagsæld, en ég ætla bara að minna á það sem gamall sjómaður og útgerðarmaður að ég man hvernig ofveiðin var að ganga að Íslandsmiðum dauðum og menn neyddust til þess að fara úr skrapdagakerfi yfir í kvótakerfi. Ég man líka að það var af hreinni og klárri neyð þegar við fórum yfir í fiskveiðistjórnarkerfið 1990. Þá var búin að vera í gangi bæði sóknarstýring og aflamarksstýring samhliða í mörg ár og hafði bara ekki gengið upp. Við sáum fram á algjört hrun í okkar helsta fiskstofni, þorskinum, og þá var gripið til þess neyðarúrræðis að skera niður aflaheimildirnar ár eftir ár þangað til að við vorum að veiða helmingi minna fyrir rest en við höfðum gert nokkrum árum áður. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom hér með frábæra hugmynd, að honum fannst, um óháða vísindanefnd einhverra manna sem ættu að vera Hafrannsóknastofnun til ráðuneytis. Ég vil minna á að Hafrannsóknastofnun hefur haft samráð við helstu fiskimenn þjóðarinnar og haldið samráðsfundi til að ræða útkomu ársins og hvernig fiskiráðgjöf sé best háttað þannig að sú ,,vísindanefnd`` hefur þegar verið sett á laggirnar. Aðferðir fiskifræðinga við það að finna út magn í sjó hafa verið viðurkenndar og teknar upp annars staðar í heiminum, t.d. togararall, netarall, samráðsfundir, aflaskýrslur sem berast frá hverju einasta skipi, dagbækur og leiðangrar sem skip Hafrannsóknastofnunar fara um öll mið og rek seiða hefur verið kannað. Hv. þm. sagði að stofnarnir væru staðbundnir og það er eins og þetta sé einhver kenning sem aldrei hafi nokkurn tíma komið upp áður. Það er búið að merkja fleiri þúsund seiði og þorska. Við vitum vel að seiðin rekur, í miklum seiðaárum t.d. getur þau rekið allt til Grænlands frá hrygningarstöðvunum fyrir sunnan land. Þau getur rekið allt til Grænlands og þessi fiskur kemur til baka aftur mörgum árum seinna, fimm til sjö árum síðar. Við vitum jafnframt að fiskar sem hafa verið merktir, til að mynda á Selvogsbanka, hafa nánast haldið sig innan sama radíuss. Það hefur verið kannað. Einn og einn fiskur hefur fundist austur við Færeyjar, við Austurland og eitthvað aðeins lengra, en það er sáralítið hlutfall. Það er því löngu komið fram að fiskurinn er staðbundinn. Eftir að hann er kominn á hrygningarslóð aftur fer hann ekkert svo mjög víða. Þessi kenning um að stofnarnir séu staðbundnir er því til staðar. Ég ætla ekki að fara meira út í það, herra forseti, hvernig hv. þm. Kristinn Pétursson ræðst hér að Hafrannsóknastofnun. Ég ber fullt traust til hans að öðru leyti sem fiskverkanda og veit að hann hefur starfrækt gott fyrirtæki austur á Bakkafirði og margt í málflutningi hans er athyglivert. En svona málflutningur dæmir sig sjálfur og ég a.m.k. læt það ekki fara fram á þinginu óátalið að svona sé rætt um þessa virtu vísindastofnun. Herra forseti. Um það mál sem hér er á dagskrá, frv. til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, má segja að frv. hæstv. sjútvrh. sem lagt var fram hafi verið breytt gríðarlega mikið og ljóst að þeim sem eru að koma að þessu eftir umfjöllun í sjútvn. sýnist við lestur frv. að búið sé að gera mjög einfalt mál flókið. Ef við lítum á 1. gr. frv. eða breytingartillögur sjútvn., þá er nú gert ráð fyrir því að við lýði verði a.m.k. fjórar aðferðir við að stýra sókn trillubátana í þau 13,75% sem þeir hafa af heildarmagninu. Þegar maður horfir á þetta til að byrja með þá finnst manni því að verið sé að búa þarna til skrímsli úr einföldu máli. Til þess að ná alvörustjórn á fiskveiðunum þá hef ég alltaf álitið að það eigi að hafa einfalt kerfi sem gangi upp frá báðum hliðum. Þá meina ég bæði gagnvart stóru og litlu skipunum. Þess vegna fannst mér þegar ég leit á þetta að við værum að leita langt yfir skammt. Þó verður að segjast, þegar maður les þetta, að ekki er allt sem sýnist að því leytinu til að með kerfinu, þrátt fyrir að búið sé að blanda þarna saman bæði aflamarkskerfi og sóknarmarkskerfi, sjáum við fram á að breytingarnar munu leiða til þess að innan ekki mjög langs tíma mun þessi breyting verða til þess að engir bátar verða eftir í sóknardagakerfi, nema í kerfi sem verður með seljanlegum sóknardögum. Ég held að við getum því sagt að þegar á heildina er litið þá muni þetta kerfi verða einfaldara í sniðum ef við lítum fram hjá þessum tveimur árum sem á að nota til þess að sýna fram á reynslu og breytingar á kerfinu. En það á þá eftir að koma í ljós hverjar þær verða innan kerfisins sjálfs. Það eru náttúrlega nokkrir augljósir ókostir við þetta sem ég tel nauðsynlegt að laga. Fyrst og fremst er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því hve sóknardagar innan kerfisins verða flóknir við afgreiðslu. Útfærslan sem slík mun ekki einungis miðast við fjölda báta í kerfinu heldur mun verða farið eftir því hvað einstakir bátar eru stórir og hvað einstakir bátar hafa sótt mikið. Það eina sem virtist vanta var hvað einstakir bátar hafa stórar vélar. Framseljanlegir sóknardagar í þessu kerfi eru í mínum huga dálítið flókið fyrirbrigði og gefa slæma ímynd. Ekki er þar með sagt að ekki sé hægt að ráða fram úr þessu. En ég held að þegar menn fara að rýna í þetta kerfi þá treysti sér fáir til þess að fara í sóknardagana þar sem eingöngu má stunda handfæri. Því hugga ég mig við það að sú einföldun sem ég tel að verði með kerfinu komi á lengri tíma en ég hafði gert mér vonir um. Ég veit af kynnum mínum við trillukarla sem núna eru á sóknardagakerfi að þeir vilja helst komast út úr því með einhverjum ráðum og hefðu helst viljað fá meiri breytingar á heildaraflamagni er þessu fylgir. En þau 20% sem koma til verða að teljast þó einhver leiðrétting svo flutningur þessara skipa yfir í kerfið sé með meiri sóma en annars hefði verið. Eitt atriði sem lýtur að sókninni sjálfri verðum við að leiðrétta í þessu sóknarkerfi en samkvæmt þessu kerfi er leyfilegt að kaupa daga umfram þá 23 sem koma til með að verða til úthlutunar, reyndar eftir þessu flókna kerfi. Þarna eru bátar sem eru ekkert minni en bátar sem eru undir aflamarki eða undir þorskaflahámarki og það er óeðlilegt að þeir séu á öðru sóknarmunstri innan ársins en önnur sambærilega stór skip. Þess vegna mundi ég telja eðlilegt að taka út það ákvæði sem takmarkar sókn þessara báta, þessara handfærabáta sem verða á sóknardagakerfi, við tímabilið frá apríl til september. Bátar í hvoru tveggja kerfinu eru í raun með sambærilega burðargetu og sambærilegt flot þannig að ástæðulaust er að vera með mismunandi sóknarstýringu eða sóknarleiðbeiningar fyrir þá. Mér finnst að í frv. sé komið inn á jákvæðar leiðréttingar eins og t.d. þær að aflamarksbátar í stóra kerfinu fái 15% viðbót við sinn afla. Mér finnst að hv. sjútvn. komi fram með breytingartillögu sem gerir ráð fyrir því að bátar undir 10 tonnum í því kerfi fái leiðréttingu. Þegar flokkur báta undir 10 tonnum varð til þá var hið svokallaða krókakerfi ekki til. Það er ekki fyrr en eftir 1990 að krókakerfið verður til með bátum undir 6 tonnum en hinir bátarnir eru komnir inn í stóra kerfið og flokkast undir stóra kerfið þó þeir séu undir 6 tonnum. Þeir hafa verið meðhöndlaðir í þeim flokki og fengið skerðingar samkvæmt því. Því er náttúrlega eðlilegt að tekið sé á öllum bátum sem flokkuðust eins fyrir 1990, þ.e. bátum 9,9 tonn tonn og minni. Ég tel eðlilegt að hv. sjútvn. taki sérstaklega á þessu máli. Önnur ágæt leiðrétting sem orðið hefur með þessu breytingafrv. sjútvn. er til aflamarksbáta undir 200 tonnum. Þar er gert ráð fyrir því að landróðrabátar fái um 3.500 lestir af þorski, sem allir eru nú sammála um að geti virkað mjög jákvætt, einnig fyrir landvinnsluna, en hún hefur orðið mjög illa úti í þeirri þróun sem orðið hefur í fiskveiðiflotanum. Það er ekki beinlínis hægt að segja að það sé kerfið, heldur séu þetta spurningar um hvernig menn geti hámarkað arðinn. Hann hefur verið mestur í fullvinnsluskipum. Í brtt. nefndarinnar er, herra forseti, talað um sérstakan pott hjá Byggðastofnun upp á 1.500 tonn. Ég tel slæmt að hafa slíkan pott, fyrst og fremst vegna reynslunnar sem við höfum haft af útdeilingum hjá Byggðastofnun. Byggðastofnun hafði undir höndum 500 tonna pott í tvö ár, --- ég er ekki að halda því fram að hann hafi verið misnotaður. Samkvæmt upplýsingum frá Byggðastofnun varð að hætta úthlutun úr pottinum vegna þess að engir féllu undir reglurnar. Því var pottinum dreift milli þeirra fáu skipa sem höfðu reyndar fengið úthlutun en stærstur hluti hans fór inn í kerfið í heild sinni, þannig að potturinn sjálfur nýttist ekki. Ég held að þarna hljóti frekar að verða um einhvern varasjóð að ræða og tek fyllilega undir það sem komið hefur fram, að ástand eins og á Breiðdalsvík fyrir austan, væri hugsanlega hægt að laga tímabundið með slíkri aðgerð, og færa aflaheimildir þangað úr slíkum potti. Ég er samt ekki endilega viss um að það takist. Kannski má þó segja að það sé tilraunarinnar virði. Ég geri því ekki neinar alvarlegar athugasemdir við þetta þó ég hræðist yfirleitt mikil afskipti af þróun sem markaður og viðskipti eiga að ráða. Sem landsbyggðarmaður tel ég þó nauðsynlegt að Byggðastofnun og Alþingi bregðist við þegar alvarleg byggðaröskun gæti átt sér stað og þá áður en byggðaröskunin er orðin. Herra forseti. Af mörgu er að taka í málinu og búið að segja margt og flest erum við að endurtaka hér. Í þessu plaggi frá hæstv. sjútvn. er m.a. rætt um endurskoðun á fiskveiðistjórninni almennt. Þar virðist allt geta komið til, ekki einungis fiskveiðistjórnin heldur afleiðingar hennar. Sala á varanlegum aflaheimildum hefur leitt til þess, það er ekkert launungarmál, að hundruð milljóna hafa safnast á fárra manna hendur án þess að hægt hafi verið að sjá í rekstrartölum viðkomandi fyrirtækis að slíkur ofsagróði hefði átt að skapast. Þetta hefur sem eðlilegt er farið mjög fyrir brjóstið á þjóðinni. Auðvitað viljum við, sem þekkjum útgerð og þá erfiðleika sem verið hafa samfara rekstri útgerða á Íslandi á undanförnum árum, að hægt sé að reka fyrirtækin með hagnaði. Við viljum að þeir sem fara út úr þessum rekstri geti farið þaðan með beint bak, borið höfuðið hátt og skapað sér nýja framtíð annars staðar. Auðvitað er það eðlilegt og löngu tímabært. Það er svo aftur annað mál hvort þetta sé ekki nokkuð langt gengið. Þessi gróði hefur ekki síst skapast vegna þess að við skattleggjum þetta hófsamlega. Skattlagningin hefur miðast við það að jafnvel sé hægt að komast niður í 10%. Mér fyndist eðlilegt að um slíka 10% skattlagningu á hagnaði af sölu, þá ekki einungis úr sölu sjávarútvegsfyrirtækja heldur af sölu alls staðar, hagnaði af Hagkaupum, apótekum eða öðru, ættu að gilda þær reglur að þegar gróðinn er orðinn svo umfangsmikill gildi almennar skattareglur eins og þær voru, þ.e. að 40 til 50%. Þar með mættum við þeirri óánægju og réttlátu reiði sem ríkt hefur meðal þjóðarinnar vegna þess hve mikill auður hefur safnast á hendur fárra útgerðarmanna sem hafa farið út úr greininni þar sem þeir gátu selt kvóta á uppsprengdu verði. Annað sem ég vildi koma inn á varðandi endurskoðun á þeim málum sem snúa að fiskveiðistjórnuninni almennt er umgengnin um fiskimiðin og lögin um nytjastofna sjávar. Við sem höfum verið hér á þingi síðustu fjögur árin vitum að lögunum sem varða frystiskipin og meðferð á afla um borð hefur verið breytt verulega. M.a. var samþykkt hér á Alþingi fyrir tveimur árum síðan að það væri í valdi skipstjóranna sjálfra að meta hvaða afli væri verðmæti. Afla sem ekki teldist verðmætur, mætti henda fyrir borð. Ég mótmælti þessu á sínum tíma, enda vitum við að það hefur verið afskaplega afstætt í gegnum árin hvað er verðmætt og hvað einskis virði eins og við þekkjum. Grálúðan var einu sinni einskis virði en er nú mjög verðmæt. Sama má segja um tindabykkju, keilu og fleiri tegundir, skötusel og ýmsar sérstakar skepnur úr sjónum sem í dag teljast mjög verðmætar, þó áður hafi þær verið taldar ónýtar. Fullvinnsluskip hafa farið mjög illa með afla. Nýtingin um borð í þessum skipum er hörmuleg eftir því sem maður fær fréttir af. Ef maður miðar við nýtingu í frystihúsum eða vinnslustöðvum sem þurfa að kaupa fiskinn á markaði, þá er skafið svo að hryggnum að hægt er að lesa Morgunblaðið í gegn. Aftur á móti er mér sagt að hryggurinn, í venjulegu fullvinnsluskipi sé alveg kringlóttur og menn höggvi framan og aftan af eins og þá lystir. Þetta er afskaplega alvarlegt og þær sögur sem maður heyrir eru þess eðlis að maður gerir ekki ráð fyrir að þær séu rangar, enda var lagt mjög mikið upp úr því að fá þessum lögum breytt. Illu heilli var það samþykkt hér í þinginu. Jafnframt var samþykkt að ákvæði um að öll fullvinnsluskip hefðu mjölvinnslur um borð, sem lengi hafði verið í lögunum, var einnig fellt út. Nú þurfa þessi skip ekki að hafa mjölvinnslu og þurfa ekki að hirða nema þann afla sem þau vinna. Ég held að þetta verðum við að endurskoða og skylda öll skip til að koma með allan þann afla sem kemur inn fyrir borðstokkinn að landi. Við vitum að það hefur verið heilmikill markaður, sem er enn að styrkjast, fyrir meltu og fyrir fóður í loðdýrarækt, eins fyrir lífefnaiðnað. Við erum því að henda miklum verðmætum vitandi vits. Þetta er einnig mjög slæmt fyrir ímynd okkar út á við. Þarna er því verk að vinna. Einnig er nauðsynlegt að um borð í venjulegum fullvinnsluskipum verði vigtun og eftirlit betra en verið hefur fram að þessu. Herra forseti. Það sem ég tel einnig þurfa að skoða þegar við lítum á nýtingu og aðgang að fiskinum, er að stíga það skref að auka þann afla sem fer til landvinnslunnar. Það getum við að mínu viti ekki gert öðruvísi en að auka það magn sem fer í gegnum fiskmarkaðina. Ég tel að við verðum að gera það með því móti að skylda útgerðir til að setja a.m.k. 20--50% af öllum afla á fiskmarkað. A.m.k. verður að gera það í einhverjum skrefum. Það eru að sjálfsögðu einhverjir erfiðleikar við að snúa þróunini við, en við getum ekki látið fiskmarkaðina veslast upp eins og þeir eru því miður að gera núna. Sífellt fer minna magn á fiskmarkaðina, einfaldlega vegna þess að minna af fiski kemur til litlu bátanna en verið hefur. Leigumarkaðurinn er lélegri en hann var. Öll skip verða í dag að veiða a.m.k. helminginn af því sem þau fá úthlutað árlega í stað helmings annað hvort ár. Það hefur einfaldlega orðið til þess að leigumarkaðurinn varð miklu minni. Leiguverðið varð um leið hærra þannig að minni skip, sem hafa fóðrað fiskmarkaðina og landvinnsluna, hafa minna hráefni, minni afla. Þetta tengist svo aftur þessu blessaða Kvótaþingi sem ég segi að sé hin allra versta miðstýring sem við höfum samþykkt hér. Þar gengur allt á afturfótunum og er ótrúlega dýrt. Þeir sem bjóða þarna í segja mér að í hvert skipti sem sett er inn tilboð þurfi að borga nokkur þúsund krónur, þótt þú fáir ekki neitt. Það skiptir engu máli hvort þú færð eitthvað eða ekki. Alltaf þarf að borga og setja sérstakar tryggingar til að fá að vera með, nákvæmlega eins og á fiskmörkuðum. Kvótaþingið hefur einungis aukið miðstýringu, sem er óeðlileg í þessu kerfi, og aukið kostnað þeirra sem átt hafa viðskipti á þessu sviði. Það hefur svo komið niður á fiskmörkuðum og þeim sem með miklu harðfylgi hafa getað aflað sér markaða í Evrópu, Bandaríkjunum og Japan, fyrir ótrúlega verðmætar fisktegundir. Það er hreint með ólíkindum hvað menn hafa náð að afla sér markaða fyrir fisk sem hefur verið keyptur fyrir óheyrilegt verð á mörkuðum, allt upp undir 200 kr. fyrir kílóið af þorski. Fyrir tveimur, þremur árum hefði enginn látið sér detta það í hug að þetta væri hægt. Þetta hafa menn hins vegar gert, hvernig sem þeir hafa farið að því. Annað sem endurskoða þarf að nýju, í framhaldi af því sem ég hef sagt hér áður, er framsal aflaheimilda í stóra kerfinu. Þar hefur frjálsræðið verið takmarkað gríðarlega með Kvótaþinginu. Það verður að endurskoða ákvæðið um að veiða helminginn á hverju ári. Það er allt of mikið til að eðlilegur leigumarkaður nái að þróast. Eins og þetta var, virtist markaðurinn geta þróast vel. Við sáum það á Suðurnesjum, þar sem keypt voru nærri 20 þús. tonn á ári, það skapaði ekki atvinnuleysi á Vestfjörðum eða Norðurlandi eystra eða Norðurlandi vestra, þaðan sem megin hlutinn af þessu kom. Aftur á móti skapaði það mikla möguleika fyrir þá sem höfðu litlar aflaheimildir eins og á Suðurnesjum. Það fyrirkomulag skapaði mikla vinnu í landi og mikil umsvif á mörkuðum. Ég held að til að auka frjálsræðið í framsalinu verði að minnka veiðiskylduna að nýju, og fella út Kvótaþingið. Herra forseti. Ég ætla ekki að tala öllu lengur í þessu máli. Þótt hægt sé að halda mjög langar ræður um sjávarútvegsmál eru takmörk fyrir því hvað á að eyða miklum tíma fyrir þjóðinni í þessari umferð. Það sem vakir fyrir mér er fyrst og fremst að styrkja og einfalda það stjórnkerfi sem fiskveiðarnar búa við. Í mínum huga er það þjóðarnauðsyn enda heldur ekkert annað en fiskveiðar uppi velferð í þessu landi og það hvernig á þeim er haldið. Við eigum að sjálfsögðu að læra af öðrum þjóðum. Ég hef heyrt það hér á ræðum manna, m.a. hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að honum finnst að við eigum að læra af öðrum þjóðum sem fari aðrar leiðir en við, og sérstaklega hafði hann áhyggjur af framsalinu. Ég tek undir það að við eigum að læra af öðrum þjóðum en fram að þessu hafa aðrar þjóðir verið að læra af okkur. Við megum samt aldrei gleyma því að hlutur sjávarútvegs í hagkerfi þeirra ríkja sem við miðum okkur helst við er brot úr prósenti á meðan hér skiptir hann öllu máli. Hér er 75% vöruútflutnings sjávarafurðir en bara brot úr prósenti hjá öðrum þjóðum þannig að hjá þeim skiptir engu máli í sjálfu sér hvernig þessi stýring er. Þar getur það allt verið á tilraunastigi eins lengi og þeim sýnist. Hjá okkur skiptir þetta öllu máli og þess vegna getum við hvorki leikið okkur né tekið kollsteypur í tilraunaskyni eins og aðrir geta leyft sér. Vil ég ljúka máli mínu á því að minna á forsendur fyrir velferð þessarar þjóðar. Þær eru hagkvæm nýting fiskstofna og eðlileg stýring veiðanna.

Hæstv. forseti. Varðandi þau orð sem ég viðhafði um fiskifræði, eða öllu heldur fiskihagfræði, stærðfræðilega fiskifræði, vil ég taka fram ef það kom ekki nógu skýrt fram hjá mér að ég hef notað gögn Hafrannsóknastofnunar til að nálgast þær niðurstöður sem ég hef komist að. Ég hef því gefið þeim háa einkunn fyrir allar rannsóknir og öll rannsóknagögn. Hins vegar nota þeir ekki þessi gögn til að velta fyrir sér hvað hafi gerst í hafinu, heldur er reiknilíkanið alltaf spurt án þess að nokkur sé að hugsa hvað hafi gerst. Ég var að útskýra það í ræðunni áðan, hæstv. forseti, að þegar vaxtarhraði fellur þá túlkar reiknilíkanið það svo að veiðiskipin hafi drepið fiskana sem vantar í aflabókhaldið. Þetta er búið að gerast hvað eftir annað. Þetta gerðist hvað eftir annað við Kanada og þeir stigu alltaf eitt skref aftur á bak til að byggja upp stofninn og það endaði með því að stofninn hrundi. Í Kanada var keyrt vísindalega með 20% veiðistefnu eins og ég rakti hér úr viðtali við Jakob Jakobsson upp á punkt og prik. Eftir á komu menn og sögðu: Við höfum ofmetið stofninn. Svo komu þeir aftur þegar stofninn minnkaði. Þeir höfðu aftur ofmetið stofninn. Það var svo mikill smáfiskur á svæðinu við Kanada 1986 og 1987 að menn voru að sprengja trollin eftir að hafa togað í fimm mínútur. Þeir urðu að setja sérstakan leggglugga á trollin til að geta stundað veiðar án þess að sprengja trollin. Svo mikill smáfiskur var á ferðinni og það var alltaf verið að friða hann. Það mátti ekki veiða hann. Það var alltaf verið að bíða eftir að hann stækkaði. En hann hafði bara engan mat og þess vegna gekk dæmið ekki upp. Ég tel því að núverandi veiðiráðgjöf, miðað við reynsluna frá Kanada og Grænlandi, geti verið rússnesk rúlletta og að við getum alveg eins verið á stórhættulegri braut miðað við reynsluna. Ég er að tala um að hv. alþingismenn eigi að skoða hvað var sagt á hverjum tíma og hvað reyndist rétt. Það er jafnmikilvægt að aðskilja rannsóknir og veiðiráðgjöf eins og aðskilja dómsvald og umboðsvald, því að slíkir gífurlegir fjármunir eru hér á ferðinni varðandi það hvað veiða má mikinn þorsk að fyllsta ástæða er til að skilja á milli rannsókna og veiðiráðgjafar.

Herra forseti. Ég veit að hv. þm. Kristinn Pétursson hefur haft samráð og samstarf við Hafrannsóknastofnun um ýmis konar gögn og ég veit að hann hefur átt löng samtöl og langa fundi með þeim um þær kenningar sem hann hefur haldið á lofti um það hvernig veiðiráðgjöfin og rannsóknirnar hafa farið fram við Íslandsstrendur. Það sem mér mislíkaði í því sem hv. þm. sagði áðan er þegar verið er að gera lítið úr íslenskum vísindamönnum sem ég veit að hafa haft orð á sér á alþjóðavísu fyrir vönduð og nákvæm vinnubrögð sem hafa verið notuð sem grunnur annars staðar til rannsóknastarfa á sama sviði. Ég ætla í sjálfu sér ekkert að segja um helstu niðurstöðurnar sem hv. þm. fær úr sínum rannsóknum. Hann á eflaust hrós skilið fyrir að hafa eytt öllum þessum tíma og peningum til að halda til streitu sínum hugmyndum. En þær geta ekki byggst á því að gera lítið úr öðrum eða dylgjum og gífuryrðum sem eiga ekki erindi inn í umræðuna. Varðandi það að aðskilja rannsóknir og veiðiráðgjöf, þá þekkjum við að t.d. er það á höndum, eða var á höndum sjútvrh. að ákveða veiðina. Hann notaði að sjálfsögðu ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar. En á síðasta áratug og áratugnum þar á undan, fóru ráðherrar aldrei eftir ráðgjöf fiskifræðinga. Þeir fóru alltaf eftir eigin geðþótta enda var alltaf fiskað miklu meira en ráðgjöfin gerði nokkurn tímann ráð fyrir.

Hæstv. forseti. Hv. 10. þm. Reykn. hefur eitthvað misskilið það sem ég sagði því ég hef ekki verið að rekja neinar kenningar sem ég er með. Ég er að rekja sögulegar staðreyndir, hvað veiðiráðgjafar sögðu og hvað gerðist. Það eru ekki kenningar, hæstv. forseti. Það er upprifjun á sögulegum staðreyndum. Og það er ekki óábyrgt, hæstv. forseti, að segja sannleikann. Það eru ekki dylgjur og það eru ekki gífuryrði.

Herra forseti. Að segja það bull sem fiskifræðingar fara með í háskólanum kalla ég gífuryrði, hvað sem hv. þm. vill segja um það. Í framhaldi af því sem sagt hefur verið um þetta mál get ég alveg af eigin reynslu staðfest að fiskifræðingar hafa ekki alltaf rétt fyrir sér. Við munum það vel sem vorum á síld á sjöunda áratugnum þegar síldin hvarf þrátt fyrir að virtustu fiskifræðingar teldu menn á að halda bara áfram því hún væri einhvers staðar. Staðreyndin var sú að þeir höfðu ekki rétt fyrir sér. Hún var ofveidd, hún var búin. Það er því alveg hárrétt að fiskifræðingar hafa ekki alltaf haft rétt fyrir sér og munu aldrei hafa alltaf rétt fyrir sér. Það er hreint útilokað. En engir aðrir geta þó komist nær því að hafa rétt fyrir sér en einmitt þeir. Það fannst mér koma mjög vel fram þegar hæstv. ráðherrar ríkisstjórna hér á árum áður tóku að sér fiskveiðiráðgjöfina, eða veiðiráðgjöfina skulum við segja, og hentu ráðgjöf fiskifræðinganna bara í ruslakörfuna. Afleiðingarnar urðu augljósar. Það var ofveiði. Ég man þá tíð að menn voru í miklum vandræðum með að ná þeim afla sem þeir fengu úthlutað.

Þetta er tómt bull.

Þetta er staðreynd og ég get alveg fært tölur fyrir því, nákvæmlega eins hv. þm. 

Virðulegi forseti. Eins og kunnugt er ræðum við sjávarútvegsmálin núna í ljósi þess dóms sem féll í Hæstarétti í upphafi desembermánaðar og leiddi til þess að hæstv. ríkisstjórn lagði fram frv. til að eyða þeirri óvissu sem skapaðist í kjölfar dómsins. Það sem greinilega hefur komið fram í þeirri umfjöllun sem átt hefur sér stað frá því frv. hæstv. ríkisstjórnar var lagt fram er að dómurinn fjallaði um 5. gr. laganna. Það hygg ég sé ótvíræð niðurstaða af þeirri efnislegu umfjöllun sem málið hefur fengið, m.a. í hv. sjútvn. Alþingis. Ég átti þess kost að sitja þar fund eina dagstund og er alveg sannfærður eftir að hafa farið ofan í þau mál í framhaldi af því að um það fjallaði í raun og veru hin efnislega niðurstaða dómsins. Ég vek athygli á því að í lok dómsins segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Með hliðsjón af framansögðu verður ekki talið, að sjávarútvegsráðuneytinu hafi verið rétt að hafna umsókn áfrýjanda um almennt og sérstakt veiðileyfi á þeim forsendum, sem lagðar voru til grundvallar í bréfi þess 10. desember 1996. Verður synjun ráðuneytisins því felld úr gildi.`` Síðan kemur setningin: ,,Hins vegar er ekki í þessu dómsmáli tekin afstaða til þess, hvort ráðuneytinu hafi að svo búnu borið að verða við umsókn áfrýjanda, en málið er einungis höfðað til ógildingar á ákvörðun ráðuneytisins en ekki til viðurkenningar á rétti áfrýjanda til að fá tilteknar veiðiheimildir í sinn hlut.`` Mér sýnist þetta mál vera afar skýrt. Það er í raun og veru í dómsniðurstöðunni verið að fjalla um 5. gr. og það er kjarni þessa máls. Að vísu er það svo þegar maður les í gegnum dóminn, aðfararorðin, rökstuðninginn og þá efnislegu umfjöllun sem þar fer á undan, að hægt er að velta fyrir sér hvað ýmislegt í þeim orðum muni þýða og hvort þar sé skírskotun til annarra greina laganna, svo sem 7. gr. Það verður hins vegar ekki skorið úr um það hvað afstöðu Hæstaréttar áhrærir nema með sjálfstæðu dómsmáli en við erum auðvitað fyrst og fremst og eingöngu hér að bregðast við hinni raunverulegu, efnislegu niðurstöðu hæstaréttardómsins. Á það vil ég leggja áherslu vegna þess að þetta skiptir það sem á eftir kemur mjög miklu máli. Menn hafi verið að tala um að þetta sé þröng túlkun, en ég hafna því. Ég held þetta sé hvorki þröng túlkun né víð túlkun, þetta er almenn túlkun. Þetta er bara niðurstaða af því að fara yfir efnisatriði dóms Hæstaréttar. Þrátt fyrir að ýmsir hafi látið í veðri vaka að það feli ekki í sér mjög róttæka ákvörðun að taka til endurskoðunar sérstaklega 5. gr. laganna þá er það nú svo engu að síður vegna þess að 5. gr. er í raun og veru sú grein sem hugtakið ,,veiðileyfi`` hvílir á. Það er efnisleg niðurstaða þeirra sérfræðinga sem hæstv. ríkisstjórn kvaddi til, m.a. tveggja háskólakennara á þessu sviði. Niðurstaða þeirra er sú að þetta leiði til þess að útgáfa veiðileyfa verði að vera með allt öðrum hætti og þar með sé ekki hægt að takmarka stærð flotans með þeim aðferðum a.m.k. sem við höfum tíðkað. Þetta er auðvitað gríðarleg breyting, m.a. vegna þess að ef við skoðum þetta í löndunum í kringum okkur þá er ástandið allt öðruvísi þar. Ég var t.d. fyrir nokkrum dögum að lesa mjög athyglisverða samantekt eftir ungan mann á sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins þar sem greinilega kom fram að eitt af því sem þeir töldu þar vera stóra verkefnið varðandi mótun sjávarútvegsstefnunnar til lengri tíma var að ná utan um flotastærðina, tryggja að flotinn minnkaði en stækkaði ekki. Sóknarmáttur hans yrði minni á morgun en hann var í gær. Þar var út af fyrir sig engin efnisleg umræða um það hvort þetta væri heimilt, hvort þetta leiddi til einhverrar mismununar eða eitthvað svoleiðis, heldur var umræðan eingöngu um að þetta væri það sem þyrfti að gera af nauðsynlegum ástæðum sem tilgreindar voru og menn nánast gáfu sér. Þetta finnst mér vera athyglisvert og nauðsynlegt að við vekjum athygli á. Ljóst er að niðurstaða dómsins og sú túlkun sem menn hafa kallað þrönga setti stöðu smábátaútgerðarinnar í mikið uppnám. Smábátaútgerðinni hefur að verulegu leyti verið stjórnað með allt öðru fyrirkomulagi en hjá þeim hluta flotans, stærsta hluta flotans, sem lotið hefur aflamarkskerfinu. Það er ljóst að túlkun dómsins og niðurstaða setti stöðu þessara báta í mikið uppnám. Þetta er grafalvarlegt mál vegna þess að við erum að fjalla um gríðarlega hagsmuni. Við erum ekki aðeins að tala um atvinnuhagsmuni einstakra útgerðarmanna, sem þó eru mjög ríkir. Um það bil þúsund útgerðarmenn eiga smábáta sem falla undir þetta kerfi. Bara af þeim ástæðum er um gríðarlega mikla hagsmuni að ræða. Við erum sem sagt ekki aðeins að ræða um atvinnuhagsmuni þessa fjölmenna hóps heldur einnig um lífshagsmuni heilla byggðarlaga. Það er kannski stóra málið í þessu sambandi. Hvernig við ætlum að verja til frambúðar byggðarlög sem hafa byggt sig upp í kringum það atvinnu- og athafnafrelsi og svigrúm sem fiskveiðistjórn smábátakerfisins hefur búið við. Það gekk ekki þrautalaust að koma því á en eins og ég sýndi fram á við 1. umr. þessa máls hefur kerfið skapað gríðarlega mikla viðspyrnu víða um byggðir landsins. Við skulum ekki gleyma að þegar við komum þessu á var það gert í mikilli andstöðu við sterk öfl í þjóðfélaginu, öfl sem vildu hrópa þetta niður, töldu þetta einskis vert og til lítils. Þau töldu fyrirkomulagið á skjön við allt sem þyrfti að gera í þessu þjóðfélagi. Reynslan segir okkur hins vegar að þetta var bráðnauðsynlegt og skapaði vörn fyrir byggðarlög sem ella hefðu staðið mjög illa. Í ljósi þeirrar umræðu er sérkennilegt að hlusta á dylgjur svo áhrifamikils manns sem formaður Landssambands ísl. útvegsmanna er, en þær höfum við heyrt í fjölmiðlum undanfarna sólarhringa. Fyrst kemur formaður Landssambands ísl. útvegsmanna og lætur í veðri vaka, án þess að nefna nein nöfn, án þess að nefna beinlínis hvað átt sé við, að mikil óheilindi séu á bak við starfsemi meiri hluta sjútvn. Starf nefndarinnar hafi miðað að því að skara eld að tiltekinni köku sem þessum einstöku nefndarmönnum átti að vera þóknanleg, og eitthvað í þessum dúr. Í dag upplýsti sami maður að hér væri átt við að þær breytingar sem meiri hluti hv. sjútvn. væri að gera væru sérstaklega þóknanlegar ótilteknum útgerðum í útgerðarplássinu Bolungarvík. Nú skulum við velta fyrir okkur hverju er verið að ýja að. Í framhaldi af þeim miklu vandræðum sem dunið hafa yfir sjávarútveg á Vestfjörðum, m.a. í Bolungarvík, hefur verið reynt að bregðast við með þeim aðferðum sem mönnum hafa helst verið tiltækar, þ.e. að fara í veiðistjórnunarkerfi sem hefur verið ódýrara og auðveldara að komast inn í, veiðistjórnunarkerfi smábátanna. Vegna þess að þar var skapað tiltekið svigrúm, möguleikar sem nýttust sérstaklega þeim byggðarlögum sem best lágu við þorskveiðimiðunum, þá gátu þessi byggðarlög þrátt fyrir vandræði sín snúist til varnar og skapað sér ný sóknarfæri. Menn fjárfestu í dagabátum og þorskaflahámarksbátum. Niðurstaðan varð sú að mönnum tókst að auka að nýju landaðan afla á þessum stöðum, m.a. í Bolungarvík, sem formaður Landssambands ísl. útvegsmanna var að reyna að gera tortryggilegt í fjölmiðlum. Þegar við veltum þessari umræðu fyrir okkur er ástæða til að geta þess að formaður Landssambands ísl. útvegsmanna ólmaðist gegn fiskveiðistjórninni, sem búin var til í kringum smábátana, af sérstakri heift og önuglyndi á sínum tíma. Hann fann þessu kerfi allt til foráttu. Hefðu hann og hans nótar fengið sínu framgengt þá væru mikil vandræði og mikil vá í byggðum landsins, ekki síst á Vestfjörðum. Hversu mikill sannleikur getur verið í þessum efnum? Ég hef undir höndum lista yfir þá báta sem hafa svokallað þorskaflahámark. Þeir eru rétt um 400. Þó sæmileg fjölgun hafi orðið á bátum á Vestfjörðum og sæmileg fjölgun á bátum í heimabyggð minni þá veit ég að þeir eru ekki 400, þorskaflahámarksbátarnir. Það sem formaður Landssambands ísl. útvegsmanna lét í veðri vaka í fjölmiðlunum í kvöld, að sérstaklega væri hyglað tilteknum útgerðum í tilteknu sjávarplássi með tillögum meiri hluta sjútvn., er auðvitað eins og hver önnur firra. Sem betur fer var vilji meiri hluta sjútvn. að verja sem best rekstrargrundvöll smábátaútgerðarinnar í heild, tryggja að hún ætti sér áframhaldandi lífsmöguleika, ekki síst til þess að standa undir þeirri mikilvægu atvinnustarfsemi sem hún hefur staðið undir á síðustu missirum. Það er vissulega lofsvert að að því verki var unnið. Það væri alvarlegt ástand víða í byggðum landsins, ekki síst á Vestfjörðum, ef ekki tækist að skapa þessum mikilvæga útgerðarflokki traustan rekstrargrundvöll. Auðvitað má deila endalaust um hvernig skynsamlegast sé að fara í þetta mál. Við blasir að hagsmunir manna í þessu kerfi eru ákaflega margvíslegir. Menn eru mjög misjafnlega staddir hverju sinni er lögum er breytt í sjávarútveginum. Menn hafa aflað sér reynslu, unnið eftir ákveðnum forsendum, án þess að fyrir lægi að þær forsendur hefðu í för með sér afleiðingar sem löggjöfin þyrfti síðan að breyta. Því er ekkert óeðlilegt að í fyrsta lagi sé reynt gera breytingar sem eru á valdi hagsmunaaðilanna sjálfra, starfandi útgerðarmanna og sjómanna, að velja þær leiðir sem þeir telja skynsamlegastar og hagkvæmastar. Í öðru lagi á að reyna að búa til umþóttunartíma, aðdraganda sem menn geta farið inn í og búið sig undir breyttar aðstæður. Þetta atriði lagði ég höfuðáherslu á í ræðu minni við 1. umr. þessa máls. Þessir margvíslegu hagsmunir eru auðvitað að koma í ljós. Þær viðræður sem ég hef átt við fjöldann allan af smáútgerðarmönnum, trillukörlum, upp á síðkastið, hafa sannfært mig um að eina leiðin sé sú að hafa sem flesta valkosti opna sem menn geti þá leitað í og leiði til tiltekins ástands. Mér sýnist að meiri hluti hv. sjútvn. hafi reynt að gera það. Menn gera sér grein fyrir því að afar flókið er að beina öllum inn í einn og sama farveginn, þrátt fyrir að það sé reynt með bestu manna yfirsýn og vandað eins vel og mögulegt er. Ég fullyrði, á grundvelli þessara samtala, að um þessa niðurstöðu eigi að vera hægt að skapa viðunandi sátt. Ég býst ekki við því að allir verði sammála. Það held ég að gerist aldrei í þessum efnum. Þó held ég að hægt sé að komast nálægt því að vera bærilega sáttur. Mér sýnist að ekki sé um að ræða þann grundvallarágreining, til að mynda við samtök smábátaeigenda, að nokkur setji sig í stellingar gegn þeirri niðurstöðu sem meiri hluti sjútvn. hefur komist að. Mig langar í lokin að koma að einu atriði sem nokkuð hefur verið til umfjöllunar. Það er spurningin um að deila út 1.500 tonnum árlega til sérstakra byggðaaðgerða. Auðvitað gætum við ímyndað okkur að til þess ætti ekki að þurfa að koma, í besta heimi allra heima, að deila út 1.500 tonnum með þessum hætti. Skelfing væri gaman að upplifa þá stund að geta fullyrt að til þess muni ekki þurfa að koma og þau vandræði ekki skapast í sjávarútvegsbyggðum landsins, að bregðast þurfi við erfiðum aðstæðum. En því miður hræða sporin. Við höfum afar sára reynslu frá vissum stöðum, sem ekki þarf sérstaklega að tína hér til, sem gríðarlegar hremmingar hafa dunið yfir, m.a. vegna þess að á grundvelli núverandi löggjafar hefur sífellt verið aukið á kröfuna um meiri hagræðingu og lægri tilkostnað. Fyrirtæki hafa verið sameinuð til að draga úr kostnaði og aflaheimildir sameinaðar. Það hefur leitt til þess að á endanum hefur það bitnað á einhverjum og í ýmsum tilvikum á smáum og veikum sjávarútvegsbyggðum. Við þekkjum bara allt of vel dæmin af þessu. Auðvitað hefur það reddast að lokum, eitthvað gerst sem hefur leitt til þess að menn hafa kraflað sig áfram. En ég fullyrði, út frá mjög sárri og biturri reynslu af svæði sem ég þekki afar vel, að það hefði verið gott á sínum tíma að geta hraðað viðreisn atvinnulífsins í þessum byggðum með því að hafa til að dreifa aflaheimildum sem hægt hefði verið að nýta sem afl til að snúa við neikvæðri þróun. Ég fullyrði það og þekki af eigin reynslu að tiltekin byggðarlög í landinu sem hafa orðið fyrir gríðarlegu áfalli vegna þess að aflaheimildirnar hafa horfið þaðan, m.a. í kjölfar meintrar hagræðingar í sjávarútvegi, hafa orðið fyrir slíku höggi. Þó að allt líti þokkalega út á yfirborðinu þá hafa þessi byggðarlög ekki borið þess bætur. Þess vegna segi ég: Það er mjög eðlilegt við slíkar aðstæður, sem við höfum því miður dæmi um, að menn reyni að hafa einhvern viðbúnað. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á till. til þál. um stefnu í byggðamálum sem nú er til umfjöllunar í allshn. Alþingis. Hún var rædd fyrr á þessu þingi. Þar er sérstaklega vikið að aðstæðum sem þessum. Í 4. tölul. þessarar þáltill. er m.a. sagt svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Sköpuð verði skilyrði til þess að styðja sérstaklega aðgerðir á afmörkuðum svæðum þar sem veruleg röskun verður á atvinnuháttum og búsetu. Sérstaklega verði hugað að aðgerðum í byggðum þar sem atvinnulíf er fábreytt og útgerð á í vök að verjast.`` Hér er þeirri almennu stefnumótun sem þarna var sett fram svarað á vissan hátt. Það er ekkert óeðlilegt að ríkisvaldið hafi tiltæk úrræði til þess að bregðast við með skipulegum hætti þegar vá skellur yfir í einstökum byggðarlögum. Þá er þjóðfélagslega mjög dýrt að þurfa að standa hjá án þess að geta sig hrært. Ég tel því mjög eðlilegt að hafa úrræði af þessu tagi. Við höfum dálitla reynslu af þessu frá því settur var upp svokallaður Byggðastofnunarpottur, 500 tonn. Það er rangt sem hér var haldið fram áðan, að hann hafi ekki reynst vel. Hann reyndist prýðilega og kom að mjög góðum notum í þeim byggðarlögum orðið höfðu fyrir mestri skerðingu. Byggðastofnun mótaði afmarkaðar og vel skilgreindar reglur. Miðað við að þar var deilt út 500 tonnum var ótrúlega mikil sátt um það mál. Þau tilvik sem menn fundu að voru miklu færri en ég hafði a.m.k. látið mér detta í hug. Ástæðan fyrir því að við tókum þá ákvörðun að leggja þetta niður var að menn höfðu náð vopnum sínum í þorskaflahámarkinu. Það kerfi var miðað við að styðja og efla þorskaflahámarksbáta. Við höfðum náð vopnum okkar í þorskaflahámarkinu þannig að tilefnið til að deila þessum aflaheimildum út var ekki til staðar. Þá varð niðurstaða Alþingis sú að deila aflaheimildunum varanlega til þeirra báta sem höfðu að nokkru notið þessa áður en einnig til báta --- og nú nauðsynlegt að leggja áherslu á það --- undir 6 tonnum að stærð sem fiskað höfðu á aflamarki. Þar var líka reynt að koma til móts við báta sem allir virðast vera sammála um, ég er a.m.k. einn þeirra, að hafi orðið mjög illa úti í fiskveiðistjórnarkerfinu sem við höfum búið við undanfarin ár. Virðulegi forseti. Auðvitað er út af fyrir sig hægt að hafa uppi miklar umræður um þetta mál. Það er þess eðlis að það gefur tilefni til langrar umræðu í sjálfu sér. Þetta er grundvallarmál, þetta snertir mikilvægustu atvinnugrein okkar, þetta snertir stöðu landsbyggðarinnar og mun hafa mikil áhrif á lífskjör okkar í framtíðinni hvernig við skipuleggjum sjávarútveg okkar. Lögin um stjórn fiskveiða eru auðvitað mjög umdeilanleg, svo ekki sé meira sagt, og við erum mörg sem höfum uppi miklar efasemdir um mjög marga hluti í þeim lögum þótt á mismunandi forsendum sé eins og gengur og hefur auðvitað komið glögglega fram. Þess vegna vil ég segja að lokum að ég fagna sérstaklega þeirri niðurstöðu meiri hluta sjútvn. að styrkja ákvæðið um endurskoðun laganna sem ýjað var að, getum við sagt, í frv. sem hæstv. sjútvrh. lagði fram. Ég tel að sú niðurstaða sem hv. meiri hluti sjútvn. leggur til geri það að verkum að nú fari af stað ferli, vinna við það að endurskoða þessi lög, skoða þau frá grunni, líta sérstaklega á öll þau álitamál sem við þekkjum og mjög mörg hefur borið á góma með einum eða öðrum hætti í umræðunni í dag og í kvöld. Ég tel það sé raunhæft markmið sem hér er sett fram, að þessi nefnd ljúki störfum sínum fyrir lok fiskveiðiársins 2000/2001. Kannski finnst einhverjum að þetta sé langur tími, ég er ekki sammála því. Ég held að þessi vinna sé þess eðlis að hún þurfi mikillar vandvirkni við og tíminn er fljótur að líða eins og við vitum og það er að mörgu að hyggja. Ég held þess vegna að við sem höfum haft sitthvað við framkvæmd núverandi kerfis að athuga hljótum að fagna þessari niðurstöðu og ég held að fyrir sjávarútveginn í heild sé þetta ákaflega mikilvægt vegna þess að sjávarútvegurinn hefur af ýmsum ástæðum, m.a. og ekki síst vegna þeirrar almennu óánægju sem er með marga þætti stjórnkerfisins, búið við ákveðna óvissu sem nauðsynlegt er að draga úr vegna hagsmuna sjávarútvegsins sjálfs og þjóðarinnar. Þess vegna er mikilvægt að mínu mati að setja skipulega af stað endurskoðun laganna og ég tek fram að ég vænti mikils af þeirri endurskoðun.

Herra forseti. Fjöldamargar spurningar vakna þegar hlýtt er á mál hv. þm. og væri gaman að fara yfir þær en ég verð að takmarka mig við það sem er kannski athyglisverðast að fá svör við nú. Í fyrsta lagi ræddi þingmaðurinn nokkuð um það blómlega atvinnulíf og athafnalíf sem hafi skapast í kringum það atvinnufrelsi sem verið hefur og var þar að vísa til þorskaflahámarksbátanna og þeirrar stöðu sem þeir hafa haft. Er það þá skoðun hv. þm. að það sem verið er að gera núna sé skerðing á atvinnufrelsinu? Þetta er fyrri spurningin. Seinni spurningin er þessi: Telur þingmaðurinn að meiri hluti sjútvn. sé líklegri til að verja hagsmuni trillukarla en landssamband þeirra sjálfra? Þessarar spurningar spyr ég vegna þess hversu lofsamlegum orðum hv. þm. fór um tillögur meiri hluta sjútvn. en það liggur hins vegar fyrir að Landssamband smábátaeigenda taldi sig hafa náð ásættanlegra samkomulagi við hæstv. sjútvrh., samkomulag sem þeir töldu að væri betra fyrir umbjóðendur sína. Þess vegna langar mig til að vita einmitt þetta: Telur hv. þm. að meiri hluti sjútvn. sé betri en landssamband trillukarlanna sjálfra?

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að svara þessum tveimur spurningum í þeim símskeytastíl sem andsvörin bjóða upp á. Í fyrsta lagi varðandi athafnafrelsið og það hvort ég teldi að með tillögum meiri hluta sjútvn. væri verið að skerða það frelsi. Nei, ég tel miðað við þær aðstæður sem sköpuðust við dóm Hæstaréttar og þá niðurstöðu sem menn komust að varðandi þann dóm að hér sé gengið eins langt í þá átt og hægt er að teikna upp fyrirkomulag sem festir í sessi, skulum við segja, þá reynslu sem veiðistjórnun smábáta hafði verið að búa til. Það er alveg ljóst mál að talsverð breyting verður á stöðu smábáta við þá lagasetningu sem er núna í farvatninu. Það er augljóst mál og það þorskaflahámarkskerfi sem við höfum byggt upp verður ekki við lýði. Ég get alveg viðurkennt að mér er mikil eftirsjá að því en hins vegar er ljóst að miðað við stöðu mála er ekki hægt að verja það kerfi óbreytt. Sama er að segja um dagakerfið. Það var heldur ekki hægt að verja það óbreytt. Þetta mun því hafa í för með sér röskun en þetta mun hins vegar ekki gera að verkum að þessir smáútgerðarmenn hafi ekki athafnafrelsi til að stunda vinnu sína. Hitt var það hvort meiri hluti sjútvn. væri betur til þess fallinn en Landssamband smábátaeigenda að verja hagsmuni þess hóps. Þá vil ég vekja athygli á því að í tillögum meiri hluta sjútvn., og það var einmitt það sem ég lagði mikla áherslu á, er boðið upp á valkosti og einn valkosturinn er sá að fara í meginatriðum inn í þann farveg sem Landssamband smábátaeigenda hafði komist að niðurstöðu um með hæstv. sjútvrh. Ég tel langeðlilegast og skynsamlegast að það sé í valdi sjómanna og útgerðarmannanna sjálfra að velja þær leiðir að tilteknum áfangastað sem þeir telja sjálfir skynsamlegastan.