Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir ákveðnum hækkunum bóta almannatrygginga og tengist þessi ákvörðun m. a. þeim samningum sem fyrir nokkru voru gerðir á milli Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands. Þegar hefur verið tekin afstaða til þeirra hækkana sem hægt er að framkvæma með reglugerðarbreytingum en þær hækkanir snerta almennan grunnlífeyri elli- og örorkulífeyrisþega, svo og hækkun á ráðstöfunarfé vistmanna á dvalarstofnunum aldraðra. Aðrar breytingar en þessar kalla á breytingu á lögum um almannatryggingar og þess vegna er þetta frv. fram komið. Það var samkomulag á milli ríkisstj. og þeirra aðila sem ég nefndi áðan að úrbótum handa þeim hópum sem hér um ræðir verði best náð með sérstakri hækkun barnalífeyris, mæðra- og feðralauna, hækkun tekjutryggingar lífeyrisþega almannatrygginga, hækkun frítekjumarks og lækkun skerðingarprósentu, hækkun heimilisuppbótar og hækkun á ráðstöfunarfé vistmanna á dvalarstofnunum aldraðra. Í frv. er fjallað um barnalífeyri og gerð till. um að óendurkræfur barnalífeyrir verði hækkaður úr 1615 kr. á mánuði í 2015 kr., eða að árlegur barnalífeyrir verði 27 180 kr. Rétt er að benda á að gert er ráð fyrir að meðlagsgreiðslur fylgi þessum greiðslum svo sem verið hefur, enda þótt lög um almannatryggingar geti ekki um það, enda falla ákvarðanir um slíkar greiðslur undir barnalög en venjan hefur verið sú að þessar greiðslur héldust í hendur. Gert er ráð fyrir því að mæðra- og feðralaun hækki þannig að með einu barni verði þau 1263 kr. á mánuði í stað 513 kr. en með tveimur börnum í 3309 kr. á mánuði í stað 1809 kr. og með þremur börnum 5869 kr. á mánuði í stað 3619 kr. Hvað snertir tekjutryggingu eða uppbót á lífeyri er gerð till. um að tekjutryggingin hækki úr 3861 kr. á mánuði í 4728 kr., eða sem nemur 22,5%. Með reglugerðarbreytingu er gert ráð fyrir að elli- og örorkulífeyrir eða grunnlífeyrir hækki um 7% þannig að heildarhækkun grunnlífeyris og tekjutryggingar verður því um 15.5% skv. frv. og reglugerðinni um hækkun bóta. Hér er leitast við að gera hlut þeirra sem lægstar hafa tekjurnar sem bestan, þ. e, hækkun tekjutryggingar sem er miklu meiri en hækkun grunnlífeyris. Hvað snertir svokallað frítekjumark, þ. e. þær tekjur sem bótaþegi má hafa á ári án þess að réttur hans til tekjutryggingar skerðist, er gert ráð fyrir því að hafi bótaþegi tekjur umfram 29 084 kr. á ári skerðist uppbótin hér eftir um 45% þeirra tekna sem umfram það eru, en skv. gildandi lögum er miðað við 55 % skerðingu. Í almannatryggingalögum er heimilt að hækka frítekjumarkið með reglugerð. Reglugerð sú sem nú er í gildi gerir ráð fyrir að frítekjumarkið hjá einstaklingum sé 26 440 kr. Þannig er með þessu frv. lagt til að það hækki sem nemur 2 644 kr., en gert ráð fyrir að hjónalífeyrir verði hlutfallslega óbreyttur og tekjuhugtakið verði óbreytt frá því sem verið hefur. Þá er einnig gert ráð fyrir því að heimilisuppbót hækki um 10% og verði 1422 á mánuði. Þessa uppbót fá einhleypingar sem njóta óskertrar tekjutryggingar og eru einir um heimilisrekstur. Í frv. er gert ráð fyrir breytingu á 19. gr. gildandi almannatryggingalaga til að taka af allan vafa um að tekjufjárhæð vegna tekjutryggingar skuli miðast við tekjur á árinu 1982 og að þeim fjárhæðum skuli breytt 1. júlí árlega til samræmis við hækkanir bóta og annarra tekna á milli ára, en um það hafa ekki verið ákvæði í lögum áður. Þá er lögð til sú breyting varðandi síðustu mgr. um ráðstöfunarfé vistmanna á dvalarstofnunum aldraðra að heimildin skuli miðast við 25% grunnlífeyris- og tekjutryggingar en í gildandi lögum takmarkast heimildin við lágmarkslífeyri, þ. e. eingöngu grunnlífeyri. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þetta frv. Það hefur verið rætt og afgreitt frá Ed. og enn fremur hefur um þessar bætur verið tilkynnt í Sþ. En ég legg á það mikla áherslu að þetta frv. fái skjóta afgreiðslu vegna þess að það er orðinn mjög þröngur tími til þess að útgreiðslur bóta geti átt sér stað þar sem það er í síðasta lagi í þessari viku sem það þarf að liggja fyrir að við næstu greiðslu bóta verði þetta frv. orðið að lögum. Ég vænti því að hv. þd. afgreiði þetta mál af þessum ástæðum með mjög snörum hætti.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. beggja deilda hafa þegar haldið fund um þetta frv. og nm. voru sammála um að vinna að því að það fengi skjótan framgang vegna þess að nauðsynlegt er að þessar hækkanir komist til greiðslu sem allra fyrst. Hins vegar er full ástæða til að vekja athygli á því að þetta frv. er þannig til komið að kjaraskerðingar þær sem orðið hafa í þjóðfélaginu hafa komið harðast niður á þeim sem njóta lífeyris af öllu tagi vegna þess að 76. gr. laga um almannatryggingar kveður svo á að hækkanir á þeim bótum skuli vera samhliða öðrum launahækkunum í landinu. Við gerð kjarasamninga var verið að reyna að klóra ofurlítið í bakkann varðandi kjör þessa fólks, og er það auðvitað betra en ekki, og þess vegna mun ég að sjálfsögðu gera það sem ég get til þess að þetta frv. fái skjótan framgang. Ástæðan til þess að ég stóð hér upp er hins vegar sú að full ástæða er til að vekja athygli á 5. gr. frv. þar sem talað er um svokallaða vasapeninga þeirra sem dveljast á stofnunum. Það vill nefnilega þannig til að 18. des. 1982 voru sett lög um málefni aldraðra og þar segir í 26. gr., 3. mgr., með leyfi forseta: „Vistmaður á dvalarstofnun skv. 17. gr., 2. tölul., skal þó halda eftir til eigin þarfa 25% tekna sinna og aldrei lægri fjárhæð en kr. 1950 á mánuði. Vistmaður á dvalarstofnun skv. 17. gr. 3. og 4. tölul.“ - þ. e. sjúkrastofnanir - „skal halda eftir til eigin þarfa 15% tekna sinna og aldrei lægri fjárhæð en kr. 1330 á mánuði.“ Hér var sem sagt á sínum tíma verið að bæta mjög svokallaðar vasapeningagreiðslur. Það er munur á því að talað sé um 25% „tekna sinna“ eða 25% „grunnlífeyris og tekjutryggingar“ eins og hér er sagt. Það sem ég er einfaldlega að segja með þessu er að við erum ekki enn þá farin að láta framkvæma þessi ákvæði í 26. gr. laga um málefni fatlaðra. Þetta vekur okkur til umhugsunar um til hvers við erum að setja löggjöf um ákveðin málefni þar sem tölur eða prósentutölur koma fyrir sem eru svo aldrei settar í framkvæmd vegna þess að á ári hverju kemur fyrst hv. fjvn. og síðan hv. alþm. og samþykkja að þrátt fyrir ákvæði þessara og þessara laga skuli viðkomandi upphæð samt sem áður ekki vera nema þetta og þetta. Það fer að verða dálítið þreytandi fyrir hv. þm. að þurfa að horfa á það á ári hverju að þau lög, sem búið er að leggja mikla vinnu í að fá í gegnum þingið til úrbóta fyrir fólkið í landinu, eru hreinlega ekki framkvæmd. Ég vil vekja athygli á þessu. Að öðru leyti mun ég að sjálfsögðu greiða fyrir þessu frv. svo að það verði samþykkt sem allra fyrst. Það er mjög nauðsynlegt fyrir Tryggingastofnun ríkisins að geta farið að vinna að þessum greiðslum svo að þær verði að veruleika í aprílmánuði. En ég held að það sé nokkurt umhugsunarefni fyrir hv. þm. hvað þetta endurtekur sig æ ofan í æ að samþykktar kjarabætur og framlög til hinna ýmsu málefna eru ekki framkvæmd eins og lög segja fyrir um.



Herra forseti. Fyrr á þessu þingi gerði ég nokkuð að umræðuefni hversu illa væri komið fyrir elli- og örorkulífeyrisþegum þegar þeir hefðu mátt þola 23–27% skerðingu á kjörum sínum á rúmlega ári. Nú er það auðvitað fagnaðarefni að hér skuli vera lagt fram lagafrv. sem gerir ráð fyrir því að hækka nokkuð bæði tekjutryggingu og almennar lífeyrisgreiðslur til elli- og örorkulífeyrisþega. En ég kemst samt ekki hjá því að vekja athygli á því hversu skammt þetta nær. Sú 7% hækkun sem hér er gert ráð fyrir að því er varðar almennan lífeyri mun engu að síður þýða það að kaupmáttur þessa almenna lífeyris er 17% lægri nú en hann var fyrir ári síðan. Tekjutryggingin mun standa eitthvað skár. En þetta er sannleikurinn að því er varðar hinn almenna lífeyri. Þá skyldu menn hafa í huga að þeir ellilífeyrisþegar sem ekki njóta tekjutryggingar hafa framfæri sitt fyrir utan hinn almenna lífeyri af greiðslu úr lífeyrissjóðum. Þær greiðslur hafa skerst nákvæmlega jafnmikið og launin í landinu, þ. e. kaupmáttur þeirra hefur skerst um 25% rétt eins og almennar launagreiðslur því að það er sú viðmiðun sem menn hafa yfirleitt varðandi lífeyrissjóðsgreiðslur. Þó að ég sjái að hér sé stigið spor til réttrar áttar vil ég minna hv. deild á það hversu illa hefur verið gengið á hlut þessa fólks og hversu enn, þrátt fyrir þessa breytingu, eru lagðar þungar byrðar á þennan hóp sem menn tala þó oft og mikið um á tyllidögum að eigi að njóta starfa sinna fyrr á starfsævinni. Að lokum, herra forseti, vil ég minna á í þessu sambandi að einmitt í þeirri umr. sem fór fram um skattalög fyrir nokkrum vikum síðan innti ég hæstv. fjmrh. eftir því hvort hann vildi nú ekki, miðað við aðstæður, fresta fyrirframgreiðslum eða lækka fyrirframgreiðslur almennt yfir línuna hjá elli- og örorkulífeyrisþegum. Hann sagðist mundu athuga það mál en síðan eru liðnar margar vikur og ég hef ekkert af málinu frétt. Hann tók vel í þetta á sínum tíma en efndirnar hafa því miður engar orðið. Ég vildi gjarnan fá að vita hvort von sé á efndum.



Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. 10. landsk. þm. Guðrún Helgadóttir sagði um frv. þetta áðan, þannig að mín aths. er fyrst og fremst tæknilegs eðlis og snertir 5. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir mjög þýðingarmikilli breytingu á 51. gr. almannatryggingalaganna. Þar er gert ráð fyrir að vasapeningar svokallaðir verði framvegis ekki takmarkaðir við það að vera 25% af lágmarkslífeyri, eins og þetta hefur verið skv. lögum, sem hefur að vísu ekki verið hlítt, heldur er í frv. ríkisstj. gert ráð fyrir að lágmarkslífeyrir, þ. e. vasapeningar, verði 25% grunnlífeyris og tekjutryggingar. Viðmiðunargrundvöllurinn stækkar því mjög verulega frá því sem verið hefur og þess vegna skapar þessi brtt. frv. möguleika til að rýmka þessa vasapeninga frá því sem gildandi almannatryggingalög gera ráð fyrir. Hins vegar tel ég að nauðsynlegt sé af þessu tilefni að fara fram á það við hæstv. heilbr.- og trmrh. að hann íhugi hvort ekki er rétt og nauðsynlegt að samræma með óyggjandi hætti lágmarksskilgreiningu almannatryggingalaganna annars vegar á vasapeningum og hins vegar laganna um málefni aldraðra. Í lögunum um málefni aldraðra frá 1982 er gert ráð fyrir að menn skuli halda eftir til eigin þarfa 25% tekna sinna, þ. e. þeir sem eru á dvalarstofnun fyrir aldraða, en þeir sem eru aftur.á hjúkrunardeild 15% tekna sinna. Í þessu frv. gerir ríkisstj. aftur á móti ráð fyrir að menn haldi eftir 25% grunnlífeyris og tekjutryggingar. Þetta þarf auðvitað ekki að vera alveg sambærileg tala, heldur getur hún verið aðeins mismunandi, en það á að vera óþarfi fyrir okkur að vera með tvær skilgreiningar á þessari viðmiðun. Þetta var, herra forseti, sú aths. sem ég vildi gera, sem er eingöngu tæknilegs eðlis, en ég spara mér umræðu um pólitíska hlið málsins til 2. umr. til að greiða fyrir því að mál þetta komist hið fyrsta til meðferðar í n. - En ég fer alvarlega fram á það við hæstv. heilbr.- og trmrh. að þetta mál verði athugað sérstaklega.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. áður en hann kemur í stólinn aftur: Hvað líður frv. til l. um almannatryggingar sem átti að fela í sér samhljóða ákvæði og frv. mitt til 1. um breytingu á lögum um almannatryggingar, sem er 30. mál þingsins? Það hefur nú legið í n. í allan vetur og ekki fengist afgreitt þrátt fyrir að allir séu því sammála, en það er till. um að fæðingarorlof lengist um einn mánuð því fleiri sem börnin eru sem fæðast í einu eða við fleirburafæðingar. Mér hefur verið svarað því til að þetta mál þurfi ekki að hljóta afgreiðslu í n., þar sem ráðh. muni sjálfur bera það fram þegar hann komi með bálk um almannatryggingar. Nú liggur fyrir einn slíkur, og ekki er að sjá að þar standi neitt um fæðingarorlof. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh.: Er eitthvert annað frv. í smíðum sem mun fela í sér þetta mál? 
             Og ég vil spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh.: Kemur þetta ákvæði sem frv. frá honum? - Ella mun ég fara að gera mjög ákveðna kröfu til að þetta mál hljóti afgreiðslu í hv. heilbr.- og trn. þar sem það verður, eftir næsta fund, eina málið sem liggur fyrir n.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Herra forseti. Út af fsp. hv. 10. landsk. þm. er rétt að geta þess að ég lagðist gegn því að verið væri að samþykkja sérstakt frv. um ekki veigameira atriði en hér er um að ræða, en ég sagði formanni n. að ég væri alveg sammála þessu ákvæði. Það er unnið að breytingum á lögum um almannatryggingar. Ég hafði í hyggju að leggja til í ákvæðum til bráðbirgða hvað þetta snertir og ef svo skyldi fara að það fæddust þrjú börn eða fleiri að fæðingarorlof mundi ná einnig til þeirra. Það er um töluverðar breytingar að ræða í sambandi við almannatryggingar, sem eru meiri vinna en ég bjóst við, svo endurskoðun hefur tafist. Ég get ekki alveg sagt upp á dag hversu lengi. En ég mun geta þess og ekkert liggja á því að hv. þm. flutti þetta frv. Það var eingöngu af fyrrgreindum ástæðum að ég taldi ekki rétt að vera að samþykkja frv. um þetta eina atriði þegar þarf að gera aths. við og breytingar á fleira. Það er rétt varðandi samræmingu á hinum svonefndu vasapeningum að ósamræmi er á milli laga. Það er líka rétt að geta þess að þessir svokölluðu vasapeningar koma ákaflega misjafnlega niður. Þeir eiga kannske ekki alveg skýlausan rétt á sér. Þeir þykja ekki miklir eða burðugir hjá þeim sem eru færir um að eyða og hafa löngun til þess og fá þetta og hitt sem ekki beint tilheyrir stofnunum. Það er líka til fólk sem hefur ekkert með vasapeninga að gera, en fær þá, fólk sem er gjörsamlega út úr heiminum. Þetta er því ekki auðvelt mál að koma saman og ég held að það eigi ekki að verða neitt pólitískt bitbein. Hér er um að ræða nauðsyn á samræmingu og það hefur tekið mun lengri tíma en ég reiknaði með. Um það mun verða haft samráð við þm. eða þingflokka áður en það mál verður lagt fram á Alþingi.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram hér í umr., þá má skipta ákvæðum þessa frv. í grófum dráttum í tvennt. Það eru atriði sem varða einstaklinga og síðan eru atriði sem varða fyrirtæki. Af þeim atriðum sem einstaklingana varðar, þá skipta mestu máli þau sem eru í sambandi við fjárfestingu í atvinnurekstri. Við höfum raunar gert þau að umtalsefni í umr. hér fyrr í dag og ég sé ekki ástæðu til að bæta þar við neinu. Hin atriðin í þessu samhengi varðandi arð af hlutabréfum. Þar er lagt til að arður af hlutabréfum verði frádráttarbær til tekjuskatts allt að 25 þús. kr. Þetta er hvatning til aukinnar fjárfestingar í atvinnulífi og var áður. Nú eru hins vegar tölur hækkaðar. Hér er því engin nýlunda á ferðinni. Í þriðja lagi kemur hér undir þennan haus skattfrelsi hlutabréfaeignar til eignarskatts allt að 250 þús. kr. Hér er um það að ræða að þessi sparnaður eða ávöxtunarleið fjár njóti jafnræðis við sparifé í bönkum. Ég álít því ekki að þetta sé út af fyrir sig sérstakrar umfjöllunar vert. Það sem menn hafa kannske meiri áhuga á í þessu máli eru þær breytingar sem varða fyrirtækin sjálf. Það sem má kalla mesta nýlundu þar er að taka upp fjárfestingarsjóði sem eigi að koma á vissan hátt í stað varasjóðs. Það sem skiptir þar mestu máli er í fyrsta lagi að framlög í fjárfestingarsjóði eiga að geta numið mest 40% af hreinum tekjum og þeir eru verðtryggðir. Framlög í varasjóði gátu einungis numið um 25% en þeir voru hins vegar ekki verðtryggðir. Það er erfitt að segja nákvæmlega um það hvernig þetta mun koma út í framtíðinni í praxís með þeim ákvæðum sem um þetta gilda, en þetta mun kannske á einhvern hátt leiða til frestunar skattgreiðslna. Verðtryggingarákvæðið varðandi þennan lið er mjög mikilvægt og ætti að metast í raun. Undir þennan lið koma líka fyrningar. Þar er um að ræða breytingar á fyrningum sem í raun og veru eru aðlögun að raunveruleika sem við þekkjum vegna breyttra atvinnuhátta, vegna breyttrar tækni. Þetta er aðlögun að staðreyndum nútímans um úreldingu gamalla tækja og gamalla aðferða og þeirri staðreynd að til þess að vera samkeppnisfær þarf atvinnuvegurinn í örara og ríkari mæli en áður að taka upp nýjar aðferðir og afla sér nýrra tækja. Þessar breytingar um fyrningarnar eru því sjálfsagðar í ljósi þeirra staðreynda, sem við okkur blasa um aðferðir og tækni í atvinnulífi. Sú deila sem um þetta stendur er í fyrsta lagi hver tekjulækkun ríkissjóðs kann að verða af þessum aðgerðum. Það hefur komið fram í nefnd að þessa lækkun er erfitt að meta. Eins og ég vék að áðan, þá frestast sköttun kannske að einhverju leyti með ákvæðum frv. Það verður því að líta á þetta til lengri tíma þeirra hluta vegna. Það verður sömuleiðis að líta á þetta til lengri tíma vegna þess að ef markmiðið með þessum breytingum næst, sem er efling atvinnulífs, þá mun þetta væntanlega skila sér síðar í auknum sköttum. Þetta er um hugsanlegar breytingar eða hugsanlega tekjulækkun ríkissjóðs af þessum völdum. Annað sem náttúrlega hlýtur að hvarfla að okkur, ekki síst í dag, er hvort við höfum efni á eða hvort skilyrði séu til að lækka á þennan hátt, þó kannske til skamms tíma sé, skatta á fyrirtækjum. Það er gengið hart að einstaklingum í þjóðfélaginu og menn spyrja sig hvort núna sé rétti tíminn til að gera þessar breytingar. Því er vafalaust vandasamt að svara. Okkur mun líklega aldrei finnast nákvæmlega rétti tíminn til að gera svona breytingar. Okkur mun væntanlega aldrei finnast skilyrði svo sérstaklega góð að við höfum efni á einhverjum sérstökum aðgerðum í þessum málum. Það er vandasamt að bregðast við lækkuðum tekjum í þjóðfélaginu og það vandasamasta er kannske að finna þær aðgerðir sem til framtíðar geta rifið okkur upp úr þeim lægðum sem við lendum í. Út af fyrir sig er ekki vandasamt að gera niðurskurð. Það er hægt að gera niðurskurð á einstökum atriðum og fresta hlutum. Það sem er vandasamast og þarf stundum hugrekki til er að gera þær breytingar sem við vitum og vonum að muni til frambúðar bjarga okkur. Menn fórna stundum manni í erfiðri stöðu til þess að ná betri stöðu síðar í taflinu. Ég held að við verðum að líta svo á, að þær fórnir sem við kannske færum í augnablikinu, á þessu ári og næsta, með tekjulækkun ríkissjóðs af þessum völdum, sú fórn skili sér og við græðum á henni þegar til lengdar lætur. Það sem ég held að sé líka rétt að minnast á í þessu sambandi er að samfara því að löggjafinn gerir þær breytingar sem eru nauðsynlegar til að skapa eðlileg vaxtarskilyrði fyrir atvinnulíf og fyrir fyrirtæki í landinu, þá hlýtur það alltaf að vera umhugsunarefni fyrir þann sama löggjafa að búa svo um hnútana að launþegar geti á hverjum tíma sótt réttlátan skerf sinn til þessara sömu atvinnufyrirtækja. Þá á ég við samningsaðferðir á vinnumarkaði. Eins og það tíðkast núna, þá eru viðurkennd þau rök að atvinnufyrirtæki í landinu, sem eru gífurlega ólík að afkomu og aðstöðu, eigi að greiða laun, sem eru meðaltal af afkomu og afkomuleysi fyrirtækja á landsvísu, meðaltal sem er reiknað upp á Rauðarárstíg. Ég tel þetta algerlega ófullnægjandi. Ég tel að á nákvæmlega sama hátt og það er verðugt viðfangsefni að búa svo um hnútana að atvinnufyrirtækin geti blómstrað bæði í nútíð og framtíð sé það líka verðugt viðfangsefni fyrir löggjafann að setja þann ramma um samningamál aðila á vinnumarkaði að launþegar geti sótt það sem þeir kalla réttlátan skerf til atvinnufyrirtækjanna. Og ég tel það betri leið og drýgri og öllum til ánægju og yndisauka að atvinnufyrirtækin skili á þann hátt gagnsemi í þjóðarbúið. En til þess að það geti gengið eins og við höfum séð að undanförnu, þá verða menn að líta nýjum augum á samningaprósessinn. Menn geta kannske spurt sig hvort hægt sé að draga einhverja lærdóma af því sem við höfum séð núna undanfarið, þar sem viðbætur í launamálum fengust ekki með samfloti eða meðaltölum á landsvísu heldur með því að semja í minni einingum eins og Dagsbrún og þeir Vestmanneyingarnir gerðu. Ég held að það sé allt í lagi fyrir hv. þm. að dusta í kolli sínum rykið af tillögum okkar Bandalagsmanna í þessu efni þar sem við leggjum til að samið sé á grundvelli einstakra fyrirtækja, þar sem upplýsingarnar um afkomuna eru til staðar, þar sem stjórnendur, þar sem eigendur, þar sem launþegar geta tekist á á heimavelli vitandi um aðstæður í fyrirtækinu og vitandi vel um rekstrarafkomu. Á þennan hátt munu fyrirtækin í landinu skila betri og réttlátari arði til þjóðfélagsins en á þann hátt sem nú gerist. Ég skrifaði undir meirihlutaálit vegna þessa frv. með fyrirvara. Sá fyrirvari er vegna þess að ég tel í raun og veru óalandi og óferjandi að setja lög um skattamál sem verka svona eftir á. Við erum búin að sjá þetta endurtekið á undanförnum vikum. Þetta er í hróplegu ósamræmi við stefnu ríkisstj. sem þykist leggja áherslu á skipulag og festu í fjárhagsmálum, bæði sjálfra sín og annarra. Þess vegna geri ég þann fyrirvara um þetta frv. Hins vegar kýs ég að taka efnislega afstöðu til þess og þeirra tillagna sem það ber varðandi skattlagningu einstaklinga og fyrirtækja og þess vegna stend ég að áliti meiri hl.



Herra forseti. Á þskj. 486 kemur fram afstaða mín og okkar Alþb.-manna til frv. sem hér er nú á dagskránni. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefur mælt fyrir áliti minni hl. þar sem við leggjum til að frv., sem er 159. mál Ed., verði fellt, en það er sama afstaða og ég hafði til frv. sem er 160. mál Ed., um frádrátt frá skattskyldum tekjum fyrirtækja. Ég vil taka það fram vegna 160. máls að þar hefur komið fram sú till. frá hv. þm. Kjartani Jóhannssyni að því máli verði vísað til ríkisstj. Þar sem sú till. kemur fyrst til atkv. mun ég fyrir mitt leyti greiða henni atkv. þegar þar að kemur og greiða síðan atkv. á móti frv. Ég mun hins vegar, falli frv. ekki, styðja þá brtt. sem fram er komin varðandi það að þetta nái til fleiri fyrirtækja en færri. Ég tel þá till. til bóta, ef eitthvað er, á frv. sem hér er lagt fram og hefur verið kallað af einum talsmanni ríkisstj. hér í dag hreint kák, eins og hv. þm. Ólafur Þórðarson komst að orði í umr. Ég tel að rétt sé að rifja upp hverjar eru meginástæðurnar fyrir afstöðu okkar til þessara frv. Í fyrsta lagi tel ég að það sé óeðlilegt á sama tíma og lífskjör í landinu eru skert stórlega og félagsleg þjónusta að veita fyrirtækjum sérstök skattfríðindi. Það er fráleitt með öllu að gera slíkt og er í andstöðu við mína pólitísku stefnu og skoðun. Ég tel að með þessu móti sé ríkisstj. í rauninni að hygla fyrirtækjunum á kostnað fólksins og þannig að afhjúpa eðli sitt sem stuðningsaðili fjármagnsins þegar þessu tvennu lýstur saman, annars vegar fólkinu og hins vegar fjármagninu. Í öðru lagi tel ég að þetta frv. sé mjög gallað tæknilega séð. Það kom fram hjá skattstjóranum í Reykjavík og hjá formanni Félags endurskoðenda að frumvörpin sem hér liggja fyrir verði mjög erfið í framkvæmd og flókin. M. a. kom það fram hjá öðrum þessara aðila, ég hygg skattstjóranum í Reykjavík, að eftirlit með framkvæmd þessara lagaákvæða yrði mjög erfitt og dýrt. Það mundi kalla á fleiri menn til þess að fylgjast með sköttum og skattaframtölum fyrirtækja en þegar er um að ræða. Það mundi með öðrum orðum bæta við báknið meðan ávinningurinn af þessum frv. er auðvitað mjög óljós. Þriðja atriðið sem ég nefni varðandi afstöðu mína til þessara frumvarpa er fólgið í því að ekki er vitað um það tekjutap sem þau munu hafa í för með sér fyrir ríkissjóð. Þess vegna tel ég að í flutningi svona frv. af hálfu ríkisstj. komi fram ábyrgðarleysi gagnvart stöðu ríkissjóðs, sem hæstv. fjmrh. hefur gert þingi og þjóð grein fyrir með mjög ítarlegum hætti síðustu vikurnar. Í fjórða lagi tel ég að þetta frv. sé fyrst og fremst fyrir þá sem kunna á kerfið. Ég held að það sé verið að búa til „Glistrupssmugur“ í íslenska skattakerfið handa þeim sem kunna að nota sér það, en það eru fyrst og fremst þeir sem hafa sérfræðiþekkingu á rekstri fyrirtækja. Við þekkjum af umræðum frá liðnum áratug hvernig þekktur danskur stjórnmálamaður hagnýtti sér smugur í danska skattakerfinu til að koma undan fjármunum í stórum stíl. - Þetta vildi ég nefna hér, herra forseti, sem meginástæðurnar fyrir því að ég er andvígur þessu frv. Ég tel hins vegar að það sé alveg rétt, sem hér hefur komið fram, bæði hjá hv. þm. Þorsteini Pálssyni og hv. þm. Jón Baldvini Hannibalssyni, að þetta frv. snertir grundvallaratriði þjóðmálaumræðunnar. Það snertir spurninguna um hvar áherslur manna eru í sambandi við þjóðmál og stjórnmálaátök yfirleitt. Í þessum efnum er spurningin ekki hvað er gott eða hvað er vont, heldur er spurningin hvar menn kjósa að hasla sér völl og hvar menn hafa trú á að unnt sé að finna lausnir á þeim fjölmörgu vandamálum sem samfélögin eiga alltaf við að glíma. Ég set þetta gjarnan þannig upp, að annars vegar sé um að ræða sjónarmið okkar sósíalista og vinstri manna, sem teljum að vinnan sé uppspretta auðæfanna og þeir sem vinnuna inna af hendi eigi að eiga sem mestan ráðstöfunarrétt á þeim verðmætum sem vinnan skapar á hverjum tíma. Með þessu móti teljum við að leggja beri áherslu á sem best kjör þeirra sem skapa verðmætin og vinnuna vinna og við teljum að það sé nauðsynlegt að leggja áherslu á félagslegar umbætur til að stuðla að sem bestum lífskjörum hins vinnandi manns. Þetta er okkar sjónarmið og við teljum jafnframt að það sé nauðsynlegt að ákvarðanir í þjóðfélaginu séu teknar á þessum grundvelli, þ. e. þeim að launamennirnir og þeir sem verðmætin skapa, sem eru yfirgnæfandi meiri hluti hverrar þjóðar, ráði sem mestu um sín kjör, þ. e. menn ákveði sjálfir hvernig þeim verðmætum er ráðstafað sem þeir sjálfir skapa. Þess vegna er það sem flokkar eins og vinstri flokkar og sósíalískir flokkar eru lýðræðisflokkar. Það eru flokkar sem leggja áherslu á að fólk hafi vald á hinu nánasta umhverfi sínu á vinnustaðnum og annars staðar og hafi einnig full tök á stjórnkerfi landsins á hverjum tíma. Þess vegna leggja slíkir flokkar að jafnaði og yfirleitt alltaf mjög mikla áherslu á nauðsyn þess að lýðræðislegar leikreglur séu í heiðri hafðar og m. a. hljóta slíkir flokkar, ef þeir vilja vera sjálfum sér samkvæmir, að leggja áherslu á það sem kallað er „plúralistískt“ samfélag, þ. e. samfélag þar sem mönnum gefst kostur á að velja um stjórnmálastefnur og stjórnmálamenn á hverjum tíma. Þess vegna getur það kerfi sem vitnað var til hér fyrr í dag af hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, þar sem er í raun og veru bönnuð öll verkalýðshreyfing og stjórnarandstaða, ekki samrýmst þeim sjónarmiðum sem ég hef, a. m. k. ekki í þessum efnum, og ég tel það eigi í rauninni ekkert skylt við það sem ég kalla sósíalisma. Ég tel að það sé eðlilegt að þessi grundvallaratriði séu rædd einmitt í tengslum við þetta frv. og það skiptir ákaflega miklu máli, að mínu mati, að okkur takist af og til, þegar við erum að della um stjórnmál, að fara ofan í grundvallaratriðin og reyna að skiptast á skoðunum með heiðarlegum hætti eins og mögulegt er og aðstæður leyfa. Þarna dreg ég sem sé markalínur annars vegar hjá þeim sem vinnuna inna af hendi og verðmætin skapa. Hins vegar er svo sú áhersla sem ég kalla áhersla á fjármagnið og fyrirtækin, þ. e. á gróðann eða hagnaðarvonina sem meginhvata hinnar þjóðfélagslegu framvindu á hverjum stað og hverjum tíma. Þessum viðhorfum lýstur svo að segja alltaf saman í mjög skörpum andstæðum, en það er þó ekki þannig að þetta þurfi alltaf að vera í tveimur alveg aðskildum hólfum, heldur er auðvitað hugsanlegt að almenningi á hverjum stað og hverjum tíma nýtist eitt og annað t. d. úr þeim þáttum sem lúta að samkeppni í þjóðfélaginu, lúta að einkarekstri fyrirtækja, svo að ég nefni dæmi, en þá verður auðvitað að setja um það lýðræðislegar leikreglur að skorða slíka starfsemi af þannig að fjármagnið takmarki ekki lýðræðisleg réttindi fólksins. Ég held að þarna séum við komin að kjarna málsins. Ég held að það sé, svo að ég leyfi mér að nota stórt orð, næstum að segja siðlaust, á sama tíma og verið er að taka næstum þriðju hverja krónu af fólkinu í landinu, að ætla sér að láta fyrirtækin hafa sérstök aukaskattfríðindi. Rök meðhaldsmanna þessa frv. eru þau að með þessu móti sé hægt að bæta atvinnulífið, fjölga atvinnutækifærum og þar fram eftir götunum. Ég sé ekkert slíkt í þessu frv. sem sannfærir mig um það. Ég segi fyrir mig að ég er til viðtals um að skoða ýmsa hluti í líkingu við það sem menn eru hér að tala um, ef ég væri sannfærður um að það hefði í för með sér að atvinnulífið efldist að marki frá því sem nú er. Í þessum efnum minni ég t. d. á launamannasjóði, sem hafa verið mjög umræddir í því landi Svíþjóð nú um nokkurra ára skeið. Það er mál sem mér finnst að komi fyllilega til athugunar að verði skoðað hér á landi, hvernig hægt er að tengja uppbyggingu launamannasjóða við eflingu atvinnulífsins og þá um leið hugsanlega aukin yfirráð launamannanna í atvinnulífinu sjálfu og áhrif þeirra á vinnustöðum á hverjum stað. Ég tel sem sagt að slíkt komi vel til greina og menn eigi að ræða það af fullri alvöru. Ég hef á undanförnum árum oft og tíðum rætt þetta við forustumenn og aðra félaga mína t. d. í verkalýðssamtökunum og ég hef tekið eftir því að það eru skiptar skoðanir um þessa launamannasjóði þar. Sumir telja að þeir yrðu sjóðabákn til viðbótar við aðra sjóði og mundu lítinn vanda leysa vegna þess líka að það er flókið að sjá fyrir endann á því hvernig þessu ætti að stjórna. Aðrir telja að þetta væri aftur á móti af hinu góða, það mundi stuðla að auknum áhuga launafólksins á atvinnulífinu. Ég tel að það sé í raun og veru ákaflega mikilvægt að slíkt gerist. Ef menn ákveða hins vegar að fara út á braut eins og þá sem hér er gerð tillaga um þurfa menn að mínu mati að gera samhliða til þess ráðstafanir, t. d. með breytingum á hlutafélagalögunum, að tryggja að launamennirnir fái aukin áhrif í hlutafélögunum sjálfum, sem þeir vinna hjá. Ég held að í þessum efnum séum við hér á Íslandi mjög langt á eftir. Því hefur oft verið haldið fram, m. a. af mínum flokksbræðrum á liðnum ár.um, að þetta fyrirkomulag, að auka aðild launamannanna t. d. að stjórnun slíkra fyrirtækja, geti beinlínis verið varasamt við ákveðnar kringumstæður vegna þess að það dragi úr baráttuvilja eða þrótti manna í hinum einstöku verkalýðsfélögum. Ég held að þetta sé nokkur misskilningur. Ég held að við séum á því stigi samfélagsþróunarinnar að eðlilegt sé og nauðsynlegt að launamenn komi sem víðast við sögu við framþróun og uppbyggingu atvinnulífsins. Ég held að það verði að vera ljóst fyrir þeim eins og öðrum að markmið launamannanna, markmið sósíalismans og jafnaðarstefnunnar hefur auðvitað verið að launamennirnir sjálfir réðu örlögum sínum á hverjum stað og tíma, auðvitað eftir lýðræðislegum leikreglum, og þess vegna sé það mikil fjarstæða að þeir haldi sig frá atvinnurekstri á hverjum stað og hverjum tíma. Ég held þvert á móti að þar þurfi að verða veruleg breyting á. Hér snýst ekki deilan um hvort fyrirtæki þurfi við ákveðnar kringumstæður að skila hagnaði eða þau séu jafnvel rekin með tapi. Hér er það ekki heldur þannig, að t. d. vinstri menn líti svo á að ríkið eigi að hlaupa undir og reka hallafyrirtækin. Málið snýst ekki um það og málið snýst ekki heldur um mismunandi skoðanir á hagnaði út af fyrir sig, enda er hagnaður auðvitað tiltekin bókhaldsniðurstaða í fyrirtækjum. Spurningin er miklu frekar um það, hvernig leikreglur eru settar í þeim fyrirtækjum sem hagnað hafa um ráðstöfun hans á hverjum tíma, því að það er eðlilegt að líta á hagnaðinn sem félagslega eign vegna þess að hann er til orðinn fyrir vinnu þess fólks, sem í fyrirtækinu starfar. Þess vegna er það fullkomlega órökrétt, að okkar mati, að líta á hagnaðinn sem eign einhvers einstaklings sem fyrirtækið á. Við teljum að hagnaður, hvar sem hann verður til, hljóti í rauninni að eiga að vera eign þeirra sem hagnaðinn skapa. Þá kemur aftur að þeirri spurningu sem hv. þm. Guðmundur Einarsson velti fyrir sér áðan og hefur oft gert hér í ræðustól og það er þetta: Mundi verkafólk vera betur komið ef það gæti samið við hvert fyrirtæki fyrir sig, vegna þess að þá viti menn betur hvernig fyrirtækið er á sig komið og þá taki menn tillit til þess í sínum launasamningum o. s. frv.? Ég held að þetta sé ekki góð stefna. Ég hef reynt að hugsa um þetta af allri velvild. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að í þessum efnum verði menn að reyna að finna meðalhóf. Að reyra svo að segja alla verkalýðshreyfinguna og öll fyrirtæki föst í einn og sama kauptaxtann á hverjum tíma er slæmt, bæði fyrir fólkið og fyrirtækin, vegna þess að það stríðir gegn allri eðlilegri þróun að reyra hlutina þannig fasta. Ég get tekið dæmi af slíkri efnahagsstefnu, að vísu í stærra samhengi en á Íslandi. Í Sovétríkjunum er ástundaður miðstýrður áætlunarbúskapur um alla hluti, m. a. um verðlagningu sem ákveður að það skuli vera sama verð á tertum í Verkhoyansk og í Leningrad. Slík stefnumótun, hvað sem að menn kalla hana, gengur engan veginn upp. Hún er fjarstæða. Og hún er líka fjarstæða að því er varðar launamenn og atvinnurekendur. Hún er líka fjarstæða þar og líka fjarstæða í þessu litla samfélagi Íslandi. Í þessum efnum gildir það sem haft var eftir Mao formanni og seinna Guðmundi J., að það á að leyfa 1000 blómum að gróa og blómstra.

Okkur þykir þetta dálítið dulræn speki.

Það þykir framsóknarmönnum eðlilega, enda eru þeir sjaldan þessa heims nú orðið. Þessi stefna er að mínu mati í raun og veru fráleit, að ætla sér að reyra fyrirtækin og fólkið inn í eitt og sama bandið að því er varðar kaup og kjör. Hins vegar mega menn ekki láta þetta þróast svo langt að menn verði í öllum tilvikum eingöngu að sæta því sem er hjá hverjum atvinnurekanda fyrir sig. Þarna verða menn að hafa skjól hver af öðrum. Ef sú stefna væri uppi sem hv. þm. Guðmundur Einarsson hefur gjarnan barist fyrir og Bandalag jafnaðarmanna, þá er alveg ljóst að vinnuaflið, fólkið, mundi sækja frá fyrirtækjunum með slæmu afkomuna yfir til fyrirtækjanna með góðu afkomuna. Það þýðir m. ö. o. það, ef við látum þetta eitt standa, að það fæst ekki fólk til að vinna í ýmsum greinum sjávarútvegs, miðað við þær aðstæður sem hafa verið á Íslandi, því þau fyrirtæki hafa yfirleitt verið vendipunkturinn í efnahagslífinu hér og hefur þess vegna verið haldið oft og tíðum við mjög krappar rekstraraðstæður. Ég held þess vegna að þarna verði menn að finna aðra leið en þá sem þeir þm. Bandalags jafnaðarmanna hafa talað fyrir. Ég hins vegar skil vel þær áhyggjur, sem þeir hafa og ég deili alveg með þeim, að það er beinlínis hættulegt þegar fram í sækir fyrir verkalýðshreyfinguna og reyndar fyrir fyrirtækin líka, að mínu mati, ef menn ganga allt of langt í þessari miðstýringarviðleitni. Þarna verða menn að finna aðrar reglur, og það er vandfundið meðalhófið í þessum efnum eins og öðru. Þetta vildi ég segja, virðulegi forseti, vegna þeirra ummæla sem hér komu fram í dag hjá hv. þm. Þorsteini Pálssyni og Jóni Baldvini Hannibalssyni um grundvallaratriði þessara mála. Ég er þeim auðvitað ekkert sammála um margt af því sem þeir sögðu, en það er ekki aðalatriðið, heldur vildi ég aðeins geta þess að mér finnst það þess virði í umr. um þetta mál að menn ræði nokkuð um grundvallaratriðin. En af því að þeir framsóknarmenn eru komnir til sjálfs sín, a. m. k. einn þeirra hér í salnum, hv. ritari deildarinnar, hlýt ég að nota tækifærið og vitna til þess manns sem fer með forustu fyrir samvinnuhreyfinguna hér í þessu landi um þessar mundir, en það er grein sem birtist í Morgunblaðinu sunnudaginn 25. mars 1984 og heitir: Misskilningur leiðréttur. Um skattamál samvinnufélaga, hlutafélaga og Miklagarðs, eftir Erlend Einarsson forstjóra Sambands ísl. samvinnufélaga. - Og mér þætti nú miklu betra, þó að ég meti mikils ritara deildarinnar, ef hér væru fleiri framsóknarmenn í fyrirsvari í sambandi við þessi mál því þeir hljóta að hafa áhyggjur af því - eða hvað? - Þegar vegið er að samvinnuhreyfingunni með þeim hætti sem Erlendur Einarsson lýsir í þessari grein. Kannske hafa þeir ekki lengur neinar áhyggjur af því og skilja ekki að íhaldið er að draga að þeim dár með flutningi og samþykki þessara frv. hér í þinginu þar sem verið er í rauninni að reisa Framsfl. níðstöng. En það er ekki víst þeir skilji það heldur, ekki einu sinni þeir sem eru á Vestfjörðum hvað þá heldur hinir. En í grein Erlends Einarssonar kemur margt mjög fróðlegt fram um þessi frv. og það hvernig saumað er að samvinnufyrirtækjunum að hans mati í þessum frv. Það segir svo í grein hans, með leyfi hæstv. forseta: „Andstæðingar samvinnuhreyfingarinnar mikla mjög fyrir sér það hagræði sem samvinnufélögin hafa af því að mega endurgreiða félagsmönnum sínum hluta af tekjuafgangi í formi afsláttar af viðskiptum áður en tekjuskattur er á lagður. Sérstaklega blæðir þeim það í augum að samþykkja megi að leggja veittan viðskiptaafslátt til félagsmanna sem séreign hvers og eins á stofnsjóðsreikninga þeirra. Nú er það svo að réttlæti næst ekki alltaf með því að láta nákvæmlega sömu reglur gilda um alla hluti án tillits til aðstæðna. Mismunandi skattaákvæði um hlutafélög og samvinnufélög endurspegla fyrst og fremst eðlismun á þessum tveimur félagsformum sem gera ókleift að beitt sé sömu skattareglum. Í því sambandi er rétt að undirstrika að í samvinnufélögunum er ekki um neitt innborgað áhættufjármagn (hlutafé) að ræða. Af því leiðir að samvinnufélögin geta ekki nýtt sér skattívilnanir hlutafélaga varðandi arð og jöfnunarhlutabréf. Sama má segja um afsláttarheimildir samvinnufélaganna, þær henta ekki hlutafélögunum þar sem félagsréttindi í hlutafélögum eru bundin við fjármagnið, áhættufé eigendanna, en ekki þátttöku í starfseminni, þ. e. umfang viðskipta líkt og í samvinnufélögunum. Þrátt fyrir þennan mismun og mismunandi skattákvæði er að sjálfsögðu sanngirnismál að þegar upp er staðið greiði mismunandi félagsform sambærilega skatta. Við teljum að svo sé, enda hefur aldrei verið sýnt fram á það með rökum að samvinnufélög greiði minni skatta en hlutafélög. Samanburður á sköttum þessara tveggja félagsforma er hins vegar nokkuð flókinn og engin tök á að gera grein fyrir slíku í stuttri blaðagrein. Því mun ég ekki þreyta lesendur með löngum skýringum þar að lútandi. Óþarft ætti hins vegar að vera að taka fram að hvað aðra skatta varðar en tekjuskattinn gilda nákvæmlega sömu ákvæði um samvinnufélög og hlutafélög og einnig að skattstigar tekjuskatta eru að sjálfsögðu þeir sömu. Á því er hins vegar rétt að vekja sérstaka athygli að á næstunni kann að verða umtalsverð breyting“ - ég vek athygli hv. þm. á þessu - „umtalsverð breyting á skattalegri stöðu hlutafélaga, en þar á ég við þau frv. sem nú liggja fyrir Alþingi, sem fyrirsjáanlega munu stórbæta hag hlutafélaga og eigenda þeirra, verði þau að lögum. Frv. þessi gera ráð fyrir að hlutafélög geti dregið frá tekjum sínum 10% arð án tillits til afkomu ársins, þ. e. myndað skattalegt tap ef tekjuafgangur viðkomandi árs nægir ekki fyrir arðgreiðslum. Jafnframt verður allur arður skattfrjáls hjá einstaklingunum sem félögin eiga, þó að hámarki 50 þús. kr. hjá hjónum. Hlutafjáreign að fjárhæð 500 þús. kr. hjá hjónum verður eignarskattsfrjáls en með útgáfu jöfnunarhlutabréfa má í flestum tilfellum þannig til haga að félögin verði einnig eignarskattsfrjáls. Er þó ótalið það ákvæði að innleiða skattfrádrátt fyrir það fé sem varið er af einstaklingum til hlutabréfakaupa eða lagt til stofnfjárreikninga einstaklingsfyrirtækja. Sýnist mér“, segir svo, „að Alþingi þurfi að huga gaumgæfilega að því hvort umræddar breytingar muni ekki ívilna hlutafélögum óeðlilega mikið í samanburði við önnur félagsform, þ. á m. samvinnufélög, verði frv. þessi að lögum.“ Nú óska ég eftir því að hæstv. forseti kalli hingað í formann fjh.- og viðskn. Nd., það mundi vera hv. þm. Páll Pétursson, ég þarf að eiga orðastað við hann augnablik.  Ég hef reyndar aldrei verið þeirrar skoðunar að Framsfl. væri sérstakur samvinnuflokkur, hann er í rauninni búinn að yfirgefa öll grundvallaratriði samvinnustefnunnar. Hann hefur snúið baki við samvinnustefnunni svo að segja í einu og öllu. Ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar var auðvitað þannig séð kaflaskipti í sögu Framsfl. að hann er nú úr sögunni sem félagshyggju- og vinstri flokkur í þessu landi og rær hér eftir á hægri miðum og hvergi annars staðar. Auðvitað er þessi afstaða til frv. ríkisstj. núna í góðu samræmi við þá kúvendingu sem hefur átt sér stað í Framsfl. Þeir hafa svikið uppruna sinn, svo að segja, í einu og öllu. Það er ekkert orðið eftir af þeirri stefnu sem Framsfl. þóttist hafa í heiðri fyrir 100 árum þegar menn voru að stofna kaupfélög og berjast við danska kaupmannavaldið. Nú eru hér flutt frv. um fríðindi handa kaupmannavaldinu. Það hefðu Benedikt frá Auðnum þótt fréttir er ég hræddur um.

Hvað hyggur þú flokkinn gamlan?

Framsóknarflokkurinn er allgamall flokkur. En það er eðlilegt að hv. þm. skuli spyrja um þetta. Hann er ekki sögufróðari en frægt er.

Er hann 100 ára?

Þannig er að samvinnuhreyfingin er 100 ára og það var sagt fyrr á öldinni að Framsfl. ætti rætur í samvinnuhreyfingunni. Því er hv. þm. bersýnilega búinn að gleyma. Það er þess vegna greinilega þörf á að ég rifji upp nokkur orð frá forustumönnum Sambandsins um þessi skattafrv., sem hv. þm. er hér að rótast með í gegnum þingið fyrir íhaldið. Hefur nú gengið í salinn hv. 2. þm. Norðurl. v., formaður fjh.- og viðskn. Nd. og ábyrgðarmaður Framsfl. á þessum frv. um fríðindi fyrirtækja. Þetta eru frv. sem íhaldið hefur í rauninni rekið ofan í Framsfl. Það hefur ekki komið fram að neinn framsóknarmaður hafi séð ástæðu til að kvarta eða til að segja eitt eða neitt eða til að rökstyðja þessi mái. Það er til marks um að Framsfl. er kominn eins langt frá upprunalegri stefnu sinni í þessu máli eins og öðrum og mögulegt er. Þegar talað er um umskipting að því er varðar Framsfl. er mjög lítið sagt og vægt til orða tekið og í rauninni allt of lítið og tekur því varla að hafa það orð um þann flokk eins og hann er á sig kominn nú orðið. Ég var ekki að vitna í minni mann en forstjóra Sambands ísl. samvinnufélaga sem skrifaði grein í Morgunblaðið á dögunum þar sem hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sýnist mér að Alþingi þurfi að huga gaumgæfilega að því hvort umræddar breytingar muni ekki ívilna hlutafélögum óeðlilega mikið í samanburði við önnur félagsform, þ. á m. samvinnufélög, verði frv. þessi að lögum.“ Þetta er það sem Erlendur Einarsson segir. Og hvernig ætli það sé nú? Hefur Framsfl. gaumgæft þessi mál nákvæmlega hér í þinginu? Hvað hafa þeir gaumgæft þetta mál mikið, þeir félagar hv. þm. Páll Pétursson og aðrir framsóknarforustumenn hér í þinghaldinu? Hvað hafa þeir nú verið að gaumgæfa í þessu máli? hefur Samband ísl. samvinnufélaga með stærstu fyrirtæki landsins á sínum snærum verið beðið um umsögn um málið? Það er nú þannig að frv. af þessu tagi eru oft send til umsagnar ýmissa samtaka. T. d. var það hv. þm. Ragnar Arnalds sem fór fram á að þessi frv. yrðu send til umsagnar Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og verkalýðssamtakanna. En báðu þá þeir framsóknarmenn hv. þm. Páll Pétursson, sem er nú formaður í n. í Nd., eða framsóknarmaðurinn í Ed.-n., ætti það sé ekki hv. þm. Tómas Árnason, um umsögn frá Sambandi ísl. samvinnufélaga eða samvinnuhreyfingunni? Báðu þeir um hana? Liggur hún fyrir? Hvar er hún? Hún liggur ekki fyrir. Þeir báðu aldrei um það. Hins vegar var beðið um eitthvað af umsögnum frá Verslunarráðinu og slíkum aðilum. Það var tryggt að þau plögg kæmu til skila, en að samvinnuhreyfingin væri spurð, hún var ekki spurð, ekki aukatekið orð. Það var hins vegar einhver starfsmaður af SÍS-kontorunum sem var hafður í vinnu um þessi frv. ásamt hv. þm. Þorsteini Pálssyni, en hann var fyrst og fremst í því að skrifa þessa texta upp. Það var ekki álit samvinnuhreyfingarinnar eða Sambands ísl. samvinnufélaga sem kom fram í því. Þannig er bersýnilegt að Framsfl. gerir lítið með samvinnuhreyfinguna og ég er ekki að segja að það komi mér á óvart. 

Formaður Sjálfstfl. var að kalla fram í og sagði að það væri nú tími til kominn.

Hv. 1. þm. Suðurl. kallaði fagnandi fram í. Það er nú kominn tími til, sagði fyrrv. forstjóri Vinnuveitendasambandsins og gleðst yfir þeirri breytingu sem orðin er á framsóknarheimilinu við þá nýju forustu sem þeir hafa þar nú, þá Steingrím Hermannsson og Pál Pétursson.  (Gripið fram i: Það er í eina skiptið sem hann hefur brosað í þingsalnum.)  Þar kveður nú við allt annan róm en áður var. Í rauninni eru mjög athyglisverð þau sinnaskipti sem Framsfl. hefur hér tekið. Það er ekki nóg með að hann hendi hér inn frv. sem vísar arfleifðinni frá Benedikt frá Auðnum á bug gersamlega, heldur kemur Framsfl. þannig fram við Samband ísl. samvinnufélaga að það er ekki látið svo lítið að biðja um umsögn frá Erlendi. Það hefði einhvern tíma þótt fyrirburður á þeim bæ ef Samband ísl. samvinnufélaga væri ekki einu sinni talið þess virði að senda umsögn um málið. Þetta staðfestir algjörlega hvers lags flokkur Framsfl. er orðinn. Hann er flokkur hægri stefnu, fjármagns og fyrirtækja. Það er liðin tíð að Framsfl. sé samvinnuflokkur, enda er það svo að samvinnumenn hljóta að líta annað en til Framsfl. á komandi árum. Það eru aðrir sem þar hafa forustu í málflutningi. En nú vil ég gefa hv. þm. Páli Péturssyni kost á því að bæta sig. Þannig eru mál vaxin að hv. þm. Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks Sjálfstfl., benti mér á að e. t. v. yrði 3. umr. um þetta mál að fara fram á miðvikudag. Fyrst svo er er möguleiki á því samkv. þingsköpum að hv. þm. Páll Pétursson skrifi Erlendi, láti nú svo lítið af því að Erlendur er eiginlega að biðja um að fá bréf frá hv. þm. Páli Péturssyni, - brjóti nú odd af oflæti sínu í íhaldsvinnunni og skrifi Erlendi Einarssyni og biðji um skoðun á málinu. Og ég er fyrir mitt leyti reiðubúinn til þess sem nm. í fjh.- og viðskn. og þannig séð undirmaður hv. þm. Páls Péturssonar að mæta á nefndarfundi strax eftir þennan fund í því skyni að ákveða að beðið verði um umsögn frá Sambandi ísl. samvinnufélaga, en þá óska ég eftir því að það verði gert með þeim hætti, að það komi fram að það sé að frumkvæði Alþb., að fulltrúi Alþb. í fjh.- og viðskn. hafi farið fram á það að gefnu tilefni. Ég veit að hv. þm. Páll Pétursson er tilbúinn að gera þetta með glöðu geði, ef hann hugsar hvað það er alvarlegt sem hann er hér að beita sér fyrir, að þræla hér í gegnum þingið á kvöld- og næturfundum sérstökum skattfríðindafrv. fyrir fyrirtækin í landinu þegar Erlendur sjálfur segir. „Sýnist mér að Alþingi þurfi að huga gaumgæfilega að því hvort umræddar breytingar muni ekki ívilna hlutafélögum óeðlilega mikið í samanburði við samvinnufélög“, þegar Erlendur Einarsson fer fram á að Alþingi gaumgæfi málið. Ég lýsi mig reiðubúinn til þess fyrir hönd míns flokks, Alþb., að hjálpa hv. þm. Páli Péturssyni við að gaumgæfa málið. Þrátt fyrir afstöðu íhaldsins og að það rekur á eftir með hnútasvipu svo að segja á hverjum klukkutíma er ég sannfærður um að við þessar aðstæður tekur Páll Pétursson því vel að reyna að koma þessu máli til umsagnar. Ég kvaddi mér hér hljóðs, virðulegi forseti, fyrst og fremst til að vekja athygli á því í fyrsta lagi að þetta frv. snýst um grundvallaratriði stjórnmálanna og í öðru lagi til þess að vekja athygli á að það hefur greinilega verið farið fram á að samvinnuhreyfingin fái að hafa formlega skoðun á þessu máli. Ég lýsi mig stuðningsmann þeirra sjónarmiða og óska jafnframt eftir því að hv. þm. Páll Pétursson brjóti nú odd af oflæti sínu og noti tímann fram að 3. umr. til að fara fram á það formlega við Sambandið að það sendi inn umsögn um þetta mál. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að þessi orð verði til þess að þeir framsóknarmenn láti í ljós skoðun á þessu frv. og svari því m. a. hvaða atriði eru það í samvinnuhugsjóninni sem sérstaklega er verið að framkvæma í þessu frv. Ég held nefnilega að það sé í raun og veru verið að stríða gegn samvinnuhugsjóninni og þess vegna sé runnin upp sú tíð, því miður, að það sé ástæða fyrir formann Sjálfstfl. að fagna sinnaskiptum þeirra framsóknarmanna, eins og hv. þm. Þorsteinn Pálsson gerði hér í glaðhlakkalegu frammíkalli áðan.



Frú forseti. Það er býsna fjölskrúðug flóran sem sprottið hefur upp af málflutningi talsmanna stjórnarandstöðunnar í þessum umr. Hv. 3. þm. Reykn., formaður Alþfl., lýsti afstöðu sinni til þessara mála sem hér liggja fyrir, bæði frv. til l. um breytingu á tekju- og eignarskatti og frv. til l. um frádrátt frá skattskyldum tekjum manna vegna fjárfestingar í atvinnurekstri, sem góðum hugmyndum um margt en það væru ágallar á því að samþykkja þessar góðu hugmyndir við núverandi aðstæður, sérstaklega með skírskotun til efnahagsástands, kjaraskerðingar, eins og hann orðaði það, og hins vegar með tilliti til þess að það þyrfti að huga betur að því hvernig ætti að framkvæma þessar góðu hugmyndir. Hv. 5. þm. Reykv., Jón Baldvin Hannibalsson, lýsti þessu frv. einnig sem góðri hugmynd, markverðri tilraun sem yrði að framkvæma. Þannig hafa talsmenn Alþfl. skipst í tvo hópa um mál sem þeir telja efnislega gott og virðingarverða tilraun. Annar vill framkvæma hana, hinn vill fresta henni. Hv. 3. þm. Reykv. hefur lýst andstöðu Alþb. við frumvörpin með skírskotun til marxískra hugmynda sem flokkur hans byggir á og vill nú skerpa og draga með skarpari og gleggri hætti fram í dagsljósið hvað ræður viðhorfum flokks hans til þjóðfélagsmálefna. Þau einstöku atriði sem vikið hefur verið að lúta fyrst og fremst að því að óeðlilegt sé að koma fram með réttarbætur sem þessar í skattamálum þegar lífskjör almennings hafa skerst. Í öðru lagi að það kerfi sem hér er lagt til sé tæknilega galláð og verði erfitt í framkvæmd. Og í þriðja lagi að ekki sé vitað um tekjutap ríkissjóðs sem af samþykkt þessara frv. mundi hljótast. Þetta eru í meginatriðum þau viðhorf sem fram hafa komið gegn samþykkt frumvarpanna. Ef við lítum fyrst á þá fullyrðingu að óeðlilegt sé að samþykkja frv. sem þessi við núverandi aðstæður í efnahagsmálum fyrir þá sök að lífskjör alþýðu manna hafi skerst á undanförnum mánuðum, þá er rétt að velta því fyrir sér hvers vegna lífskjörin hafa skerst. Hvers vegna eru lífskjörin núna minni en þau voru áður? Það er vegna þess að framleiðsla þjóðarinnar hefur farið minnkandi. Við sköpum ekki sömu verðmæti og áður. Það er ástæðan fyrir lífskjaraskerðingunni. Eitt af því sem okkur ber að gera við aðstæður sem þessar þegar lífskjör hafa dregist saman er að gera þær ráðstafanir sem geta leitt til þess að við sköpum meiri verðmæti í þjóðfélaginu. Við þurfum að ýta undir framleiðslustarfsemina í landinu, auðvelda atvinnufyrirtækjunum að takast á við ný verkefni, stofna til nýrrar framleiðslu og aukinnar verðmætasköpunar. Ég er ekki að halda því fram að þessi frv. leysi allan vanda í þeim efnum. En þau eru snar þáttur í viðleitni stjórnvalda til þess að styrkja stöðu atvinnulífsins til þess að takast á við ný verkefni og þau eru þáttur í því að skapa almenningi tækifæri til þess að leggja fjármuni beint inn í atvinnustarfsemina og styrkja þar með stöðu afvinnulífsins, atvinnufyrirtækjanna, í samkeppni við fjármagnið. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt við þessar aðstæður að samþykkja frumvörp af þessu tagi. Einmitt við aðstæður sem þessar er mjög mikilvægt og brýnt að menn geri ráðstafanir í skattamálum sem örvi fjárfestingu og nýjar framkvæmdir í atvinnulífinu. Í annan stað er á það bent að frv. séu tæknilega erfið í framkvæmd. Auðvitað er það svo þegar nýmæli eru sett fram í lögum að menn vita ekki nákvæmlega fyrirfram hvernig framkvæmd þeirra verður. Ég sé þó ekki að í þessu tilviki hafi neitt það komið fram varðandi erfiða framkvæmd þessara laga sem eigi að koma í veg fyrir þessa réttarbót eða mæli gegn samþykkt frv. Ég held að það hljóti ávallt að vera þannig þegar nýmæli eru sett fram í lögum að þau kunna að kosta það að embættiskerfið, sem á að framfylgja lögunum og fylgjast með þeim, þurfi að taka upp ný vinnubrögð. Hér hafa verið settar takmarkanir varðandi þessi efni. Það eru sett ströng skilyrði fyrir frádrætti skv. þessum lögum vegna þess að menn eru fyrst og fremst að stuðla að því að fá nýtt fjármagn inn í atvinnulífið, en vilja ekki opna upp á gátt allar smugur til skattundanskota. Eðlilega leggjast á skattkerfið nýjar skyldur við að fylgja þessu eftir. Hægt væri að draga úr verkefnum skattstofanna með því að slaka á þessum skilyrðum en það er ekki lagt til hér. Ég hygg að þegar menn stíga fyrstu skref í tilraun sem þessari geti menn verið sammála um að eðlilegt er að setja framkvæmd þessara laga ákveðin takmörk. Hv. 3. þm. Reykn. ræddi um að óeðlileg mismunun væri gerð milli fyrirtækja eftir stærð þeirra. Talsvert hefur verið rætt í umr. um þetta mál um þær kröfur sem gerðar eru varðandi frádrátt við aukningu fjárfestingar í hlutabréfum. Þá hefur það skilyrði verið sett að um sé að ræða fyrirtæki sem eru í eigu a: m. k. 100 hluthafa og hlutafé sé 10 millj. kr. Flutt hefur verið brtt. við þetta ákvæði sem lækkar hlutafjármarkið niður í 5 millj. kr. og fjölda hluthafa niður í 50. Þau sjónarmið sem liggja þarna að baki byggjast fyrst og fremst á því að talið er eðlilegt að setja skilyrði sem þessi til að hindra að verið sé að opna leið fyrir smáfyrirtæki í einstaklingseigu til þess að draga fjármagn út úr fyrirtækjum og nota sama fjármagn til þess að kaupa ný hlutabréf og mynda þannig stofn til frádráttar. Með þessari reglu á það að vera tryggt. En það eru miklu fleiri leiðir en þessi ein sem opin er einstaklingum til þess að njóta fríðinda skv. frv. Þar er í fyrsta lagi um að ræða myndun stofnfjárreikninga, tillög í stofnfjársjóði og fjárfesting í hlutabréfum í sérstökum fjárfestingarfélögum. Þannig fer því víðs fjarri að um eina leið sé að ræða. Þegar sú breyting hefur verið gerð sem lögð hefur verið til hygg ég að um eðlilega takmörkun sé að ræða. Það er líka vert að hafa í huga varðandi frádrátt af þessu tagi að hann gildir því aðeins að um sé að ræða fyrirtæki þar sem viðskipti eru frjáls með hlutabréf. Þetta gildir ekki varðandi lokuð hlutafélög. Það takmarkar auðvitað þessa heimild. Ekki hefur verið talið rétt að opna frádráttarheimildir skv. þessu frv. fyrir litlum, lokuðum hlutafélögum. Eðlilegt er að gera þá kröfu að hér sé um að ræða opin félög sem birta reikninga sína og leggja engar kvaðir á sölu hlutabréfa. Þannig liggur það í eðli máls að alltaf verður um ákveðna mismunun að ræða milli hlutafélaga innbyrðis. Ef þau kjósa að starfa með lokuðum hætti og birta ekki reikninga sína og leggja kvaðir á sölu hlutabréfa þá njóta þau ekki fríðinda af þessu tagi. Frá mínum bæjardyrum séð er eðlilegt að gera skilsmun þarna á milli. Hv. 3. þm. Reykv. talaði einnig um að varðandi stofnfjárreikninga væru heimildir of víða og hætta væri á stofnun gervifyrirtækja. Hér stangast rökin á. Í öðru tilvikinu er mælt gegn frv. vegna þess að heimildir í því séu of þröngar en gagnvart næsta lið er mælt gegn því vegna þess að heimildir séu of víðar. Þegar á heildina er lítið er varla hægt að taka mikið mark á gagnrýni af þessu tagi. Inn í þetta hafa eðlilega einnig blandast umræður manna um almenn skattsvik í þjóðfélaginu. Þó að sú umr. heyri ekki beint undir þetta umræðuefni er kannske ekki óeðlilegt að menn dragi þau sjónarmið inn í þessa umr. Ég hygg að skattsvik verði ekki upprætt með sífellt auknu eftirliti. Þvert á móti held ég að háir skattar muni alltaf leiða til aukinna skattsvika, hversu mikið skattaeftirlit er menn byggja upp. Tilslökun í sköttum mun stuðla að betri skilum skatta sem ríkið ákveður að leggja á borgara landsins. Því held ég að í þessu tilviki séum við að stuðla að því að menn skili skilvíslega þeim sköttum sem menn eiga að greiða fremur en hitt. Hv. 5. þm. Vestf., Ólafur Þ. Þórðarson, taldi að núverandi tekjuskattsfyrirkomulag væri óheppilegt vegna þess að stórir hópar manna slyppu undan skattgreiðslu og taldi að því mætti breyta með því að leggja tekjuskatt hlutfallslega eins á alla hópa með svipuðum hætti og útsvar. Ég sé ekki hvernig draga má úr skattsvikum með þessari kerfisbreytingu einni því að mér sýnist að menn dragi jafnt undan útsvarsgreiðslum í dag eins og almennum skattgreiðslum, þannig að fyrirkomulag af þessu tagi breytti ákaflega litlu varðandi skattsvik. Í þriðja lagi hefur verið á það bent að ekki sé vitað um tekjutap ríkissjóðs á þessu ári ef þessi frv. verða samþykkt. Ég hygg að öllum sé ljóst að mjög erfitt er að gera sér í hugarlund hversu almenn þátttaka verður í þm að hagnýta sér þessi nýju ákvæði fyrst í stað. Við rennum algjörlega blint í sjóinn í því efni og því er ógerningur að segja til um það með nokkur:i vissu hvert tekjutapið verður á þessu ári. Það er þó rétt að vekja athygli á því að þeim ákvæðum, sem lúfa að frádrætti vegna fjárfestingaraukningar í atvinnurekstri, er ekki ætlað að koma til framkvæmda á þessu ári heldur fyrst á því næsta. Þannig er það ekki nema takmarkaður hluti frv. sem kemur til framkvæmda nú. Óhætt er að fullyrða að tekjutap ríkissjóðs á þessu ári verður mjög óverulegt. Miklu meira máti skiptir að ná þessum réttarbótum fram og stuðla þegar í stað að þeirri örvun atvinnulífs sem þessi frv. stefna að heldur en að velta um of vöngum yfir því mjög svo óverulega tekjutapi sem fyrirsjáanlegt er af þessum frv. á þessu ári. En það er rétt sem fram kom í ræðu hv. 3. þm. Reykv. að þetta frv. snertir á margan hátt grundvallaratriði í hugmyndabaráttu stjórnmálaflokkanna. Hann benti á að skv. marxískum hugmyndum Alþb. ætti að leggja alla áherslu á rétt vinnunnar en með þessum frv. væri verið að draga um of taum fjármagnsins. Þessi gamaldags umræða hefur ekki heyrst lengi og sennilega hefur þessi útlegging á stefnu Alþb. ekki verið í hávegum höfð síðan Einar Olgeirsson stóð hér í þingsölum og flutti langar ræður um baráttu vinnu og fjármagns. Ég held í þessu sambandi að rétt sé að minna á viðtal sem birtist eða flutt var fyrir skömmu í Ríkisútvarpinu við einn af þeim mönnum sem unnið hefur að undanförnu að gerð kvikmyndar um Atómstöðina. En kvikmyndaiðnaður á Íslandi hefur sprottið mjög skyndilega upp og er dæmigerður fyrir það hvað einkaframtak getur komið miklu til leiðar. Þessi talsmaður þeirra sem unnið hafa mikið verk við að kvikmynda Atómstöðina benti sérstaklega á það í þessu útvarpsviðtali að íslensk skattalög vantaði heimildir til þess að þeir sem vildu leggja fram áhættufjármagn í starfsemi af þessu tagi gætu fengið slík framlög frádráttarbær gagnvart skatti. Ég held að þarna hafi einmitt verið bent á mjög mikilvægan þátt. Þetta er gert víða erlendis og er nákvæmlega það sama og þessi frv. eiga að leiða til. Ég held að það væri ákaflega mikil lyftistöng fyrir þennan iðnað, menningariðnað, í okkar þjóðlífi sem er að spretta upp að fá heimildir af þessu tagi. Frá talsmanni þessa fyrirtækis kom fram mikill áhugi á því að heimildir af þessu tagi yrðu opnaðar í íslenskum skattalögum og hér er einmitt verið að fara inn á þá braut. Það sem máli skiptir varðandi atvinnurekstur á Íslandi, ef við ætlum að styrkja hann og gera það mögulegt að auka hér framleiðslu og verðmætasköpun, er að auka eigið fé í atvinnulífinu. Það gerum við m. a. með þessu móti. Það sem líka er afar þýðingarmikið varðandi þróun atvinnulífsins er að stuðla að aukinni dreifingu eignarhalds á atvinnufyrirtækjunum, að fá fleiri eigendur að atvinnufyrirtækjunum, gefa fleiri mönnum kost á því að vera eigendur atvinnufyrirtækja. Það er einmitt verið að stuðla að því með þessu frv. En gegn þessu berst auðvitað Alþb. Það vill ekki fjöldaþátttöku í atvinnufyrirtæki. Það vill ekki að allur almenningur eigi atvinnufyrirtæki. Það vill heildstæða stjórn. Það kom mjög vel fram í ræðu hv. 3. þm. Reykv. sem dró fram sem valkosti við þessar hugmyndir tillögur sósíaldemókrata í Svíþjóð um launamannasjóði. Þar er verið að byggja upp fjárfestingarsjóði þar sem almenningur, hinn almenni launþegi, fær hvergi nærri að koma. Byggðir eru upp sjóðir sem lúta heildarstjórn verkalýðsfélaganna. M. ö. o. er verið að vinna að því að sósíalísera atvinnulífið í gegnum verkalýðsfélögin í staðinn fyrir að gera það í gegnum ríkisvaldið. Hinn almenni launamaður og almenni verkamaður stendur jafnlangt frá því að vera þátttakandi í atvinnurekstrinum í hinum sænsku launamannasjóðum og verkamaðurinn í Rússlandi, Sósíalíseringin er nákvæmlega hin sama, einungis eftir mismunandi aðferðum. Það sem hér er verið að leggja til er að gefa einstaklingum í atvinnulífinu aukin tækifæri til þess að kaupa hlutabréf og gerast eignaraðilar að atvinnulífinu. Um þetta er grundvallarágreiningur á milli stjórnmálaflokkanna. Ég skil ósköp vel andstöðu Alþb. við frv. vegna þess að þau ganga gegn þeirra grundvallarviðhorfum. Þau lúta ekki að aukinni valddreifingu, þau lúta ekki að því að gera það mögulegt fyrir allan almenning að eignast atvinnufyrirtækin og kaupa hlutabréf í þeim. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum að þeim umr. sem hér hafa farið fram um skipulag kjarasamninga. Hv. 3. þm. Reykv. varði nokkrum tíma af ræðu sinni til þess að verja það miðstýrða fyrirkomulag sem ríkir við gerð kjarasamninga en kom þó að því í lokin að vel gæti verið nauðsynlegt að víkja frá því og fór í stóran hring umhverfis það umræðuefni. Ég er mjög sammála þeim viðhorfum sem komið hafa fram á undanförnum árum um nauðsyn þess að draga úr þessari miðstýringu. Ég held að hún sé óheppileg og æskilegt sé að stefna að því að launafólk geti gert kjarasamninga með öðrum hætti. En til þess þarf miklar breytingar á vinnulöggjöf og skipulagi kjarasamninga. Ég undrast þá löngu tölu sem hv. 3. þm. Reykv. setti hér á til þess að mæla gegn því að hlutafélög hefðu sömu skattalegu aðstöðu og samvinnufyrirtæki. Ég skil ekki hvers vegna hann berst svo hatrammlega gegn því að hlutafélög njóti svipaðrar aðstöðu og samvinnufyrirtækin í landinu. Ég hygg, hvað sem líður mati forstjóra SÍS, að þrátt fyrir að þessi frv. yrðu að lögum væri ekki búið að jafna aðstöðumun milli hlutafélaga og samvinnufélaga. En það er vafalaust stigið skref í þá átt og ég get ekki skilið hvers vegna menn eru á móti því. Ég tel eðlilegt að skattaleg meðferð atvinnufyrirtækja eigi að vera sem jöfnust burtséð frá því hvert rekstrarformið er.



Virðulegi forseti. Ég get upplýst hv. 3. þm. Reykv. um að þessi frv., 159. og 160. mál, höfum við í Framsfl. gaumgæft mjög vei. Þingflokkur framsóknarmanna tilnefndi tvo menn til þess að taka þátt í samningu þessara frv., þá hv. þm. Davíð Aðalsteinsson og Geir Geirsson endurskoðanda hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Þeir unnu að því ásamt með tveimur sjálfstæðismönnum, Þorsteini Pálssyni og Eyjólfi Konráði Jónssyni. Með þeim starfaði einnig formaður nefndarinnar, Ólafur Nílsson löggiltur endurskoðandi. Eftir að þeir fimmmenningar höfðu skilað áliti til ríkisstj. tókum við við þessu máli og fórum vandlega yfir það. Okkur sýndist að hér væri um eðlilegt og gott mál að ræða sem við vildum styðja og vildum standa að að yrði lögfest. Varðandi það að þetta mál hafi ekki verið sent Sambandi ísl. samvinnufélaga til sérstakrar umsagnar þá eru það að sjálfsögðu fjöldamörg þingmál sem ekki eru send því til umsagnar. En hafi hv. 3. þm. Reykv. Svavar Gestsson fram að færa ósk um það að álits fyrirsvarsmanna Sambandsins sé leitað þá er sjálfsagt að verða við því, úr því að hann setur þá ósk fram. Ég mun beita mér fyrir því að Erlendur Einarsson eða einhver annar af fyrirsvarsmönnum Sambandsins komi til viðtals við fjh.- og viðskn. á fundi hennar á miðvikudag til þess að upplýsa hv. þm. Svavar Gestsson um skoðun sína á þessu máli, svo og aðra nm. Mér þykir til hlýða að taka þetta mál enn og aftur fyrir í n. þar sem komin er fram brtt. frá hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur við þetta mál á þskj. 503 og nýverið voru veitt afbrigði fyrir. Það verður ekki til þess að tefja framgang málanna. Það er gott til þess að vita að hv. þm. Svavar Gestsson er farinn að bera fyrir brjósti hagsmuni samvinnuhreyfingarinnar. Hann var hér harmi lostinn í fyrri viku og flutti langar og magnaðar ræður um svínaríið að hinar litlu innlánsdeildir kaupfélaganna skyldu eiga kost á því að losna við skuldbreytingarbréf upp í bindiskyldu.

Þetta eru ósannindi, hv. þm.

Þetta þótti hv. þm. heldur illa að staðið.

Þessar ræður voru aldrei haldnar.

Þú skalt lesa það sjálfur í þingtíðindum sem þú hefur verið að segja. Við munum hvað þú sagðir og hvernig þú lést og ég er ekkert banginn við að rifja upp alla þá sögu um framferði þitt og hv. 7. þm. Reykv. við þetta lausaskuldamál.

Ólafur Ragnar sagði þetta.

Ertu ekki ábyrgur fyrir því sem Ólafur Ragnar segir? Ég kem á framfæri við þig þessum ræðum þínum þegar þær hafa birst í þingtíðindum og þá skaltu sannfærast um það hvað þú sagðir, því að ég held þér veitti ekki af því að rifja það upp og skammast þín.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að kenna hv. þm. og formanni Sjálfstfl., Þorsteini Pálssyni nokkrar staðreyndir um hlutafélög. Það vill svo til að ég hef einu sinni stofnað hlutafélag - satt að segja heldur til neydd en nokkuð annað.  Ég lagði fram hlutafé, 15 þús. kr. þá, án þess að borga grænan eyri og hef aldrei gert. Þetta gekk einfaldlega þannig fyrir sig, hv. þm., að ég lánaði að vísu veð í íbúð minni ásamt nokkrum öðrum áhugamönnum um að gera eina kvikmynd - sem síðar var gerð. Út á það veð var tekið lán í einum af bönkum landsins og það var mitt hlutafé. Vill þá hv. þm. svara því á eftir: Hefði verið sanngjarnt að ég hefði fengið þetta lánsfé, sem ég aldrei borgaði, dregið frá sköttum?  Þessi leikur í peningamálum er auðvitað hlægilegur. Við kunnum öll þá sögu hvernig framkvæmd á lögum um hlutafélög hefur verið. Íslensk hlutafélög eiga auðvitað að skila ársreikningum en gera það ekki. Þau eru lögð niður eftir geðþótta án þess að hafa nokkurn tíma skilað nokkurri ársskýrslu. Og sama fólk stofnar nýtt hlutafélag til þess að komast hjá því að greiða það sem því ber að greiða skv. hinu gamla hlutafélagi. Að heyra svo yfirlýsingar eins og þær að almennt launafólk í landinu eigi einhverja peninga til að leggja í atvinnureksturinn á meðan kjör þess eru skert stöðugt, sú umræða er fáránleg. Það er alltaf sama fólkið sem er að leika sér með þessi hlutafélög fram og aftur og það er tiltölulega lítill hópur í þjóðfélaginu.. Og ég hygg að ærið margir hafi lagt fram hlutafé eins og ég. sumir hafa hins vegar verið svo heppnir að græða á því. Það er nú ekki tilfellið í þessu dæmi, en það er önnur saga. Ég held að áður en við getum komið nálægt því að samþykkja frv. eins og hér er á dagskrá væri ráð að gera einhverja gangskör að því að framkvæma lög um hlutafélög og hélst sjá um að þau væru framkvæmd. Það kostar eflaust peninga, það kostar eflaust starfskraft. Á það er aldrei minnst. Alveg nákvæmlega eins og það er lagt til í frv. því sem hér er til umr. að það skuli vera svo og svo mikið eftirlit með þessum hlutum. Það er ekki minnst orði á hvað það kostar. Og hvar er nú ábyrgð hæstv. fjmrh., að bera fram slík frv. án þess að það liggi nokkurn veginn fyrir hvað þarf af starfskrafti til að sjá um að framkvæma þetta eftirlit? Umhyggja virðulegs formanns flokks míns, hv. þm. Svavars Gestssonar, fyrir samvinnuhreyfingunni er eflaust góðra gjalda verð. Þó held ég að það sé ærinn vegur frá Benedikt frá Auðnum og upp til hins koparslegna núverandi forstjóra. Og ég er ekki alveg viss um að Benedikt frá Auðnum væri alveg sammála ýmsu því sem þar fer fram. Þess vegna er ég ekki heldur handviss um að það væri málinu til framdráttar að minn ágæti formaður léti þess sérstaklega getið að hann hefði óskað umsagnar. Ég hygg að það væri frekar til þess að koma einhverjum smáóróa í mænuvökva núverandi forstjóra og hann kæmi kannske síður á fundinn. Það er raunar margt merkilegt um þá ágætu hreyfingu, samvinnuhreyfinguna, og það fer ekki hjá því að þeir sem hafa búið við ofríki hins klassíska Bogesens í íslensku sjávarþorpi, þar sem það var skilyrði fyrir því að fá vinnu að taka út í búðinni, minnist gamalla daga þegar þeir koma í kauptún landsins. Ég vil taka um þetta eilítið dæmi, vegna þess að ég hygg að Benedikt sálugi frá Auðnum hafi haft hugsjónir um þátttöku landsins barna í framleiðsluarði þjóðarinnar og þá með fullum lýðréttindum. Ekki alls fyrir löngu kom ég í Varmahlíð í Skagafirði og gerði að sjálfsögðu heimsókn þm. kjördæmisins, hv. þm. Ragnari Arnalds. Rétt fyrir neðan bústað hans er kaupfélagið. Og nú vantaði mig illilega Þjóðviljann. En Þjóðviljinn er ekki seldur þar vegna þess að kaupfélagið bannar það. Kaupfélagið (og samvinnu= hreyfingin) vill ekkert rugl, það vill vita hvar það hefur sitt fólk. Og ég hygg að það verði ærið erfitt fyrir bóndann, sem skuldar kaupfélaginu mjög mikið, að reka það erindi fast að Þjóðviljinn verði seldur í kaupfélaginu. Víða hygg ég því að menn veigri sér við í sveitum landsins að vera mikið að ybba sig gegn samvinnuhreyfingunni og Framsfl. Þau ítök hefur hann enn þá í þeirri ágætu hreyfingu. Menn geta átt það á hættu að þurfa skyndilega að fara að borga skuldir sínar við kaupfélagið. Ég get þess vegna ekki tekið undir þá umhyggju sem flokksformaður minn ber fyrir þessari mjög svo umræddu hreyfingu.  En allt kemur þetta heim og saman við aðra hegðun þeirra framsóknarmanna og viðhorf þeirra til hins vinnandi manns í landinu. Ég hef áður minnst á það að hæstv. forsrh. var einn fimm forsrh. Norðurlanda sem fagnaði því ákaflega að þeim ágæta forstjóra Volvo-fyrirtækis, Pehr Gyllenhammar, datt í hug að það væri nú ágætt að taka völdin af þessu stjórnmáladóti, sem aldrei vissi hvað það vildi, og búa sjálfur til starfshóp sem gæti sagt norrænum stjórnmálamönnum fyrir um hvernig best væri að leysa efnahagsvandann og atvinnumálin á Norðurlöndum. Og ekki hefði honum fyrr dottið það í hug - og það var skýrt tekið fram í tilkynningunni að hann ætlaði sjálfur.að ráða því hverjir yrðu í þessum ágæta starfshópi - en á borð okkar kom fagnaðarstuna þeirra forsrh. yfir þessari snjöllu hugmynd. Þar á meðal var okkar hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson. Ég vil þess vegna, til þess að vera nú foringja mínum trúr, hér með leggja til að hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson beiti sér fyrir því að það verði ekki bara Ragnar Halldórsson til dæmis eða einhver annar atvinnujöfur sem taki sæti í þessum hópi, heldur fái þar einnig sæti Erlendur Einarsson. En ég verð að leiðrétta hv. þm. Pál Pétursson. Hann sagði áðan að það gæti vel verið að Samband ísl. samvinnufélaga væri ekki alltaf kallað til ráðslags um þingmál. Ég hef setið með hv. þm. alla mína þingtíð, sem nú telur bráðum fimm ár, í hinum ýmsu nefndum þingsins. Ég held að ég hafi aldrei vitað til þess, ekki í eitt einasta skipti, að mál væru send til Sambands ísl. samvinnufélaga. Og ég hef hreint ekki orðið vör við að hann óskaði þess. Hins vegar hefur Verslunarráð Íslands þeim mun oftar fengið hin ýmsu mál er snerta atvinnulífið í landinu til umsagnar. Ég held að þess séu naumast nokkur dæmi, upp á síðkastið a. m. k., að Samband ísl. samvinnufélaga fái mál til umsagnar. Og það kynni nú kannske að vera af því að hv. þm. Páli Péturssyni þyki líka leiðin orðin ærið löng frá hinum upprunalegu hugsjónum samvinnustefnunnar til þess fyrirtækis sem nú heitir Samband ísl. samvinnufélaga. En ég skal ekki fjölyrða meira um þessi mál: Ég vil aðeins fá að ítreka með leyfi forseta það sem ég sagði í dag um þá brtt. sem ég hef hér lagt fram. Ég tel að hv. þm. beri skylda til, þó seint sé og þar skal ég taka á mig mína sök, að taka eitthvert tillit til þeirra hlutafélaga sem hvert einasta íslenskt heimili er byggt upp af þegar verið er að fjalla um skattafríðindi til fyrirtækjanna. Ég gat þess í dag að það hefði að sjálfsögðu verið eðlilegra að koma með þessa brtt. þegar 129. mál þingsins var afgreitt. En svo vill þó til að það var einnig frv. til l. um breytingar á þeim sömu lögum og hér eru á dagskrá í dag, sem sagt lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Ég tel ekki ástæðu til að þylja hér yfir galtómum sal það sem ég sagði í dag. Það voru þó mun fleiri sem þá voru hér viðstaddir. En inntak þessarar till. er einfaldlega það, að áfallnar verðbætur fái að teljast til skattafrádráttar eins og vextir í þrjú ár, sé stofnað til skuldar vegna íbúðakaupa, og 1/6 áfallinna verðbóta sé um að ræða nýbyggingu. Ég held að þetta skýri sig nokkuð sjálft. Það gefur auga leið að vegna lána, sem að undanförnu hafa verið veitt svo til eingöngu með verðbótum og 2.5% vöxtum, kemur mjög lítið til frádráttar á sköttum þegar aðeins vextirnir eru frádráttarhæfir. Hér er sem sé verið að fara fram á að í staðinn fyrir verðbætur séu reiknaðar við skulum segja á láni til 25 ára sem 1/25 árlega þá sé sá hlutur aukinn eins og segir í till. Ég skora á hv. fjh.- og viðskn. að taka þessa till. til umr., ég tel að hún sé alveg þess virði. Og vegna þess að hér hefur orðið nokkuð til umr. hvaðan væri óskað umsagna þá væri t. d. ekki úr vegi að fá til skrafs og ráðagerðar við n. t. d. forsvarsmenn Sigtúnshópsins, sem hélt hér í bæ stóran fund um kjör húsbyggjenda og íbúðarkaupenda. Jafnframt væri ekki úr vegi að kalla til ráðslags við sig fulltrúa frá hinum nýstofnaða Búseta. Ég veit að það verður ekki erfitt að fá þetta gert þar sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson er maður valddreifingarinnar. Ég hygg að hann hljóti að beita sér fyrir því að fulltrúar sem allra flestra hópa í þjóðfélaginu fái að segja eitthvað um þetta mál sem varðar næstum því hverja einustu fjölskyldu í landinu. Ég vænti þess að hv. þm. taki þessa till. til gaumgæfilegrar skoðunar.



Herra forseti. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson, formaður Sjálfstfl., flutti hér merkilega ræðu. Það virðist koma æ skýrar í ljós að til forustu hefur verið kjörinn í Sjálfstfl. maður sem telur þau viðhorf sem mikill meiri hluti þjóðarinnar og stór hópur manna innan Sjálfstfl. hefur talið til sinna lífshugsjóna vera argasta sovétkommúnisma. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson notaði þessa umr. um skattamál til að útskýra tvær grundvallarhugsjónir. Sú fyrri var á þá leið að þeir sem teldu vinnuna æðri fjármagninu væru óalandi marxistar sem ekki bæri að hlusta mikið á. Slíkur málflutningur væri nánast jafnúreltur og ræður Einars Olgeirssonar hér fyrir mörgum áratugum, en senn munu nú vera 20 ár síðan hann sat hér á þingi. Hitt atriðið, sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson setti hér fram sem grundvallaratriði í hugsjón sinni, var að sú stefna að samtök launafólks eignuðust hluti í fyrirtækjum væri sovétkommúnismi. Þetta eru mjög merkilegar kenningar. Þetta var ekki sagt hér í neinum illdeilum við þm., heldur notaði formaður Sjálfstfl. tækifærið í mjög rólegri og yfirvegaðri ræðu til þess að setja fram þessi tvö grundvallarviðhorf. Ég tel það vera mjög merkileg tímamót bæði í sögu Sjálfstfl. og í íslenskum stjórnmálum að formaður hans skuli koma hér á kvöldfundi og lýsa þessum tveimur meginforsendum stefnu sinnar og lífsviðhorfum. Ég ætla að skýra það nokkrum orðum. Fyrra atriðið sem hann var hér að hafna var kenningin um að vinnan væri æðri fjármagninu. Hvaða öfl á Íslandi hafa aðhyllst þá skoðun? Það er að vísu rétt hjá hv. þm. að Alþb. hefur aðhyllst þá skoðun, það er alveg rétt, það er ekkert nýtt. Það hefur það ætíð gert. En það eru miklu fleiri sem hafa aðhyllst þessa skoðun. T. d. aðhyllist Framsfl., skv. lýsingum Eysteins Jónssonar á hugsjónagrundvelli Framsfl., einnig þessa skoðun. Það eru til margar greinar og ræður eftir Eystein Jónsson, sem lengst allra á þessari öld hefur verið í forustu Framsfl., var í forustu flokksins hér á Alþingi frá árinu 1934 til ársins 1974 eða í 40 ár samfleytt, og situr enn að því er ég best veit í framkvæmdastjórn Framsfl., nema þá að hann hafi hætt á síðasta flokksþingi fyrir ári síðan.  Alþfl. er þriðji flokkurinn á Íslandi sem fylgir þessum hugsjónum, eða því sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson þreytist aldrei á að kalla sósíaldemókratískar hugsjónir hér í þingsölum, og væri nú tími til kominn að hann færi að íslenska heiti sitt á hugsjónum Alþfl., svona á þriðja eða fjórða ári þessarar þulu, Alþfl. er einnig fylgjandi þeirri lífshugsjón að vinnan og manngildið sé fjármagninu og auðgildinu æðri. Ég er viss um að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson er reiðubúinn að votta það hér. Samtök frjálslyndra og vinstri manna, sem hér voru á Alþingi 1971–1978, eru fjórði stjórnmálaflokkurinn sem hefur verið fylgjandi þeirri grundvallarhugsjón að vinna og manngildið væru fjármagninu og auðgildinu æðri. Og ég held einnig, þó að ég kunni kannske ekki hér úr ræðustól að festa því stað, að Bandalag jafnaðarmanna sé fimmti stjórnmálaflokkurinn á Íslandi sem er fylgjandi því að vinnan sé fjármagninu æðri að gildi. Ég er einnig nokkurn veginn viss um, ef dæma má af málflutningi Samtaka um kvennalista, að þau eru sjötti stjórnmálaflokkurinn í landinu sem er fylgjandi þeirri lífshugsjón. Svo kemur hinn nýi formaður Sjálfstfl., Þorsteinn Pálsson, hér og segir: Þessi hugsjón er bara argasti marxismi, argasti marxismi, sem ber að fordæma og er svo úreltur að hann hefur ekki heyrst hér í þingsölum síðan Einar Olgeirsson flutti hann. Ef þetta er af heilum hug og bestu vitund mælt hjá hinum nýkjörna formanni Sjálfstfl. þá er það greinilega vitnisburður um að frjálshyggjustaglið og hellaþvottur Hannesar H. Gissurarsonar á ungliðasveitinni í Sjálfstfl. hefur greinilega borið þann árangur að formaður Sjálfstfl. nýkjörinn heldur því fram grafalvarlegur hér á Alþingi að allir þeir sem telja að vinnan sé æðri auðgildinu séu örgustu marxistar sem beri að fordæma og það séu úreltar kenningar. Kannske vill hinn nýkjörni formaður Sjálfstfl. telja Framsfl., Alþfl., Samtök um kvennalista, Bandalag jafnaðarmanna, Samtök frjálslyndra og vinstri manna marxiska flokka. Ef hann gerir það er greinilegt að hann veit ekkert hvað hann er að tala um, skilur hvorki stefnur þessara flokka né heldur hvað meint er með hugmyndafræðihugtakinu marxismi. Engu að síður var okkur boðið upp á þennan málflutning í að því.er virtist mjög yfirvegaðri stefnuræðu formanns Sjálfstfl. hér áðan. Hitt grundvallaratriðið, sem hinn nýkjörni formaður Sjálfstfl. setti hér fram, var sú skoðun að það skipulag sem fæli í sér að sjóðir verkalýðsfélaga væru notaðir til þess að kaupa hlut í fyrirtækjum væri sovétkommúnismi. Hann sagði hreint og beint að það skipulag sem væri á stefnuskrá jafnaðarmannaflokksins í Svíþjóð, sósíaldemókrata í Svíþjóð, svo ég noti nú orðfæri Jóns Baldvins Hannibalssonar um launþegasjóði, væri nákvæmlega sömu tegundar og skipulagið í Sovétríkjunum, nákvæmlega sömu tegundar. Þetta var ekki heldur sagt hér í neinum æsingi. Þetta virtist vera yfirveguð skoðun hins nýkjörna formanns Sjálfstfl. Ég vil biðja hv. þm. að hugleiða smástund að eitt verkalýðsfélag hér á Íslandi hefur beitt sér fyrir framkvæmd þessarar stefnu í ríkum mæli. Og hvaða verkalýðsfélag er það sem hefur haft það að stefnuatriði að framkvæma það sem formaður Sjálfstfl. stimplar nú hér í kvöld sovétkommúnisma? Það er Verslunarmannafélag Reykjavíkur. Verslunarmannafélag Reykjavíkur hefur haft það að stefnuatriði að kaupa t. d. hlutabréf í Eimskipafélagi Íslands, kaupa hlutabréf í Fjárfestingarfélaginu, kaupa hlutabréf í Flugleiðum, kaupa hlutabréf í öllum meiri háttar fyrirtækjum þar sem félagsmenn Verslunarmannafélags Reykjavíkur starfa. Þetta hafa forustumenn íslenskra verslunarmanna, eins og núv. hæstv. iðnrh. Sverrir Hermannsson, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson og Magnús L. Sveinsson borgarfulltrúi um áraraðir talið aðalsmerki Verslunarmannafélags Reykjavíkur. Það kaupir hlutabréf. ítök í þeim stóru fyrirtækjum sem félagsmenn Verslunarmannafélags Reykjavíkur vinna hjá, á mjög svipaðan hátt og jafnaðarmannaflokkurinn í Svíþjóð hefur gert að stefnuatriði hjá sér. Og nú kemur formaður Sjálfstfl. hér í kvöld og segir: Þetta er bara sovétkommúnismi. Guðmundur H. Garðarsson á sæti í þessari hv. deild. Það er miður að hann skuli ekki vera hér í kvöld til að hlusta á þennan boðskap síns nýja formanns, því ég hef hvað eftir annað á undanförnum árum heyrt hv. þm. Guðmund H. Garðarsson telja það sérstaklega Verslunarmannafélagi Reykjavíkur til tekna að hafa beitt sér fyrir ráðstöfun fjármuna félagsmanna og lífeyrissjóðsins með þessum hætti. Það eru örugglega fréttir fyrir þennan þm. Sjálfstfl. að hinn nýi formaður telji þetta jafngilda sovétkommúnisma. Það er þess vegna alveg greinilegt að hin nýja forusta í Sjálfstfl. hefur tekið upp harðsvíraðri hægri stefnu heldur en ýmsir af helstu talsmönnum flokksins og forustumönnum Sjálfstfl. á undanförnum árum og á okkar tíma hafa látið sér til hugar komið að gæti gerst. Hinn nýi formaður Sjálfstfl. stendur í ræðustól á Alþingi og segir að það sem sjálfstæðismennirnir, sem veitt hafa Verslunarmannafélagi Reykjavíkur forustu, telja sitt mesta afrek til styrktar félaginu sé sovétkommúnismi í framkvæmd. Þetta eru kveðjurnar sem þeir Björn Þórhallsson, Guðmundur H. Garðarsson og Magnús L. Sveinsson, fá frá hinum nýja formanni Sjálfstfl. Það er í raun og veru mjög merkilegt ef það á eftir að koma á daginn að Sjálfstfl. hafi nú kosið sér til formanns svo kreddusinnaðan, einstrengingsfullan og ofstækisfullan mann sem þau viðhorf hefur tileinkað sér sem komu fram í hans yfirveguðu og rólegu ræðu hér í kvöld. Hún gefur til kynna að lýsingar hans á þessum tveimur grundvallarviðhorfum séu bjargföst sannfæring sem hann muni beita sér fyrir að flokkurinn fylgi í reynd. Þau félög sem t. d. Alþb. hefur haft veruleg ítök í hafa ekki beitt sér fyrir ráðstöfun fjármuna með þessum hætti eins og Verslunarmannafélag Reykjavíkur hefur gert. Það er þess vegna alveg ljóst að það verkalýðsfélag á Íslandi sem hefur skarað fram úr öllum öðrum við að hrinda þeirri stefnu í framkvæmd sem formaður Sjálfstfl. lýsti hér sem sovétkommúnisma er Verslunarmannafélag Reykjavíkur. Það er söguleg staðreynd sem ekki verður hlaupið frá. Virðulegi forseti. Það eru vissulega tímamót þegar hinn nýi formaður Sjálfstfl. afhjúpar hugsjónargrundvöll sinn með þeim hætti sem hér gerðist. Og það ber vissulega að stuðla að því verði komið á framfæri að þessi nýja lína sé nú upp tekin í forustu flokksins. Það má vel vera að Framsfl. sé hlaupinn frá þeirri stefnu að vinnan sé æðri fjármagninu og manngildið sé ofar auðgildinu. Ég hef þó ekki heyrt neinar sérstakar yfirlýsingar um það, þó að verkin kannske gefi það til kynna hér á Alþingi eða annars staðar. En það er alveg ljóst að allir aðrir flokkar hér á Alþingi en Sjálfstfl. aðhyllast þá grundvallarhugsjón að vinnan sé æðri fjármagninu og manngildið sé æðra auðgildinu. Formaður Sjálfstfl. hefur þess vegna í ræðu sinni hér í kvöld dregið mjög skarpa línu milli Sjálfstfl. annars vegar og allra annarra flokka hér á Alþingi hins vegar. Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs í þessari umr. voru þær tímamótayfirlýsingar sem komu fram hér í seinni hluta ræðu formanns Sjálfstfl. og skýra þess vegna ljóslega hvers vegna hann telur það mikið nauðsynjamál að hrinda því frv. sem hér er til umr. í framkvæmd. Það sýnir hins vegar hve hægri sinnað þetta frv. er í raun og veru að jafnvel Erlendur Einarsson forstjóri SÍS skuli hafa við það athugasemdir. Hefur hann þó ekki verið í vinstri kanti eða miðju Framsfl., heldur yfirleitt verið þar lengst til hægri sem menn yfir höfuð hafa möguleika á að skipa sér innan Framsfl. Og af því að hv. þm. Páll Pétursson var að vitna í það að þetta mál hefði mikið verið rætt innan Framsfl. þá væri ekki úr vegi að spyrja hvort þetta mál hefði t. d. verið rætt í framkvæmdastjórn Framsfl. En síðast þegar ég vissi átti Erlendur Einarsson sæti þar ásamt ýmsum hv. þm. Framsfl. sem hér eru. Virðulegi forseti. Hv. þm. Páll Pétursson vék nokkuð að þeim ræðum sem ég flutti hér um lausaskuldir bænda. Ég gagnrýndi þar vöxt milliliðafyrirtækja Sambandsins. Ég gagnrýndi þar að Sambandið tæki full umboðslaun af útflutningi á landbúnaðarafurðum sem er þó aðeins greiddur með litlu broti af því verði sem fæst hér innan lands. Ég gagnrýndi það að gífurlegir fjármunir hefðu verið fluttir frá neytendum og bændum sjálfum yfir í uppbyggingu þessara milliliðafyrirtækja. Ég nefndi ýmis önnur dæmi um ráðstöfun fjármagns á vegum forstjóraveldisins í samvinnuhreyfingunni. Ég gagnrýndi það að sumar innlánsdeildir kaupfélaganna eða reyndar allar nema innlánsdeild KEA hefðu notið þeirra forréttinda að fá að breyta bændabréfum í ígildi inneignar í Seðlabankanum til að uppfylla bindiskyldu. Og við þá gagnrýni mun ég standa hvar og hvenær sem er. En ef hv. þm. Páll Pétursson heldur að í slíku felist fjandskapur við samvinnuhreyfinguna sem hreyfingu fólksins í landinu þá er það mikill misskilningur. Ég væri alveg tilbúinn til að ræða við Pál Pétursson hér lengi í þingsölum um samvinnuhreyfinguna annars vegar sem fyrirgreiðslubákn á vegum forstjóra og fjármagnsuppbygginga í miklu milliliðabákni og svo hins vegar samvinnuhreyfinguna sem væri fyrirtæki fólksins, yfirleitt lítil fyrirtæki hér allt í kringum landið. Flest kaupfélögin eru mjög lítil fyrirtæki. Hins vegar eru milliliðafyrirtæki Sambandsins, heildsölufyrirtæki Sambandsins, fyrirtæki sem heyra beint undir Sambandsforstjórana, hlutafélögin og dótturfyrirtækin. Það eru stóru fyrirtækin. Það eru stóru fyrirtækjasamsteypurnar í þessu landi. En þau kaupfélög sem eru í reynd einhvers megnug að stærð til og heyra beint undir fólkið, þau eru mjög fá. Þau er hægt að telja á fingrum annarrar handar eða svo. Ef hv. þm. Páll Pétursson er reiðubúinn í umr. hér í þingsölum um þetta bákn allt saman sem hvergi heyrir í samvinnuhreyfingunni, undir fólkið, þá skal ekki standa á mér. Ég hef setið á mörgum aðalfundum Sambands ísl. samvinnufélaga og er gjörkunnugur því að kosning stjórnenda í öllum þessum dótturfyrirtækjum og hlutafélagabákni öllu saman kemur hvergi fram þar sem fólkið sjálft getur haft áhrif á það innan Sambandsins, hvergi. Stjórnir þessara fyrirtækja og dótturfyrirtækja og milliliðafyrirtækja eru aldrei valdar á þeim vettvangi sem fólkið í samvinnuhreyfingunni hefur einhverja beina aðild að, aldrei. Þær eru valdar f þröngum hóp fáeinna forstjóra sem yfirleitt hvetja hver annan til að sitja í þessum stjórnum. Þetta er ekki lýðræði sem samvinnuhugsjónin er byggð á. Þetta er ekki réttur fólksins sem henni er ætlað að hafa í hávegum. Og þetta er ekki sú valddreifing og sú efnahagslega lýðræðisefling sem þeir sem stofnuðu samvinnuhreyfinguna höfðu í huga. Þetta er bara sókn eftir fjármálalegri drottnun yfir æ stærri hluta þjóðfélagsins og viðleitni til þess að sanka undir litla forstjóraklíku í Reykjavík æ stærri hluta af efnahagsumsvifum landsins. Og ef Páll Pétursson er reiðubúinn í rökræður um það hér í þingsölum þá er honum það velkomið. Venjulega er það þannig að Páll Pétursson og aðrir þeir sem eru honum samferða þora ekki í rökræður um þetta mál hér í þingsölum, heldur skjóta sér á bak við það að þeir sem vilja taka þetta til gagnrýninnar skoðunar séu fjandmenn bænda, fjandmenn samvinnuhreyfingarinnar - og þar með er ætlað að ljúka málinu. Þær hótanir sem hann hafði við mig í ræðustól áðan út af ræðum sem ég flutti hér voru alveg skóladæmi um þessi vinnubrögð. Þorir ekki í efnislegar umr. um eitt einasta atriði sem ég nefndi hér í ræðu minni en hreykir sér yfir því að hann skuli nú finna mig aldeilis í fjöru og ræða við mig þau vondu orð sem ég hafi haft um samvinnuhreyfinguna. Það sé nú aldeilis óhróður sem ég hafi haft hér í frammi og það verði séð til þess að því verði komið áleiðis að ég hafi hér verið að rægja samvinnuhreyfinguna. Þetta eru vinnubrögðin. En að menn þori að taka eitt einasta af þeim dæmum sem hér hafa verið nefnd til umræðu, það gerist aldrei. Þeir mega gjarna flytja Páli Péturssyni það, sem hér eru úr hans flokki, að ef hann þorir í umræður hér í þingsölum um þróun samvinnuhreyfingarinnar á undanförnum áratugum, sérstaklega síðustu 20 árum eða svo, og fjármagnsuppbygginguna í dótturfyrirtækjahringunum, hlutafélagahringunum og hvernig stjórnendur eru kjörnir á þessum vettvangi, þá er velkomið að taka þátt í þeirri umr. Ef hv. þm. Þorsteinn Pálsson hefur einhvern raunverulegan áhuga á því að efla vald fólksins í landinu í atvinnulífinu, þá væri nær fyrir hann að skoða þessa hluti heldur en vera að leika sér hér með frv.-flutning af því tagi sem hér getur að líta, vegna þess að í samanburði við það að skapa fólkinu í raun og veru vald yfir þeim vettvangi sem ég hef hér núna verið að lýsa eru þessi frumvörp, sem hann var að mæla hér fyrir, nánast eins og krækiber í helvíti. Og það er í raun og veru prófsteinninn á það að hve miklu leyti hv. þm. Þorsteinn Pálsson þorir að veita fólkinu í landinu raunverulegt vald í atvinnulífinu og fyrirtækjunum, að hve miklu leyti hann er reiðubúinn til að skera upp þetta milliliðadrottnunarforstjórabákn, sem hefur vaxið hér upp eins og kolkrabbi undir því yfirskini að það sé einhver samvinnuhreyfing.

Hvar er þá helvíti ef þetta er krækiber?

Ef hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson er reiðubúinn að halda áfram að kynnast því völundarhúsi sem við gengum báðir einu sinni um, þá er ég alveg viss um að það kemur að því að hann finnur þann stað. Þess vegna vona ég að þeir menn sem hér í umr. hafa lýst vilja sínum til þess að efla vald fólksins yfir atvinnulífinu í landinu verði á næstu mánuðum og misserum tilbúnir til einhverra raunverulegra verka í. þeim efnum. Þau verk munu fela það í sér t. d. að rista upp töluvert af þessu milliliðabákni sem þarna hefur vaxið upp í skjóli forstjóraveldisins í SÍS og færa fólkinu í landinu raunverulegt vald yfir þessum fyrirtækjum og koma skipulagi þeirra þannig fyrir að það sé tryggt að það sé fólkið en ekki forstjóraklíkan sem hafi með það að gera. Það getur þýtt líka að taka ýmis af stærri hlutafélögum einkafjármagnsins, sem hafa horfið langt frá sínu upphaflega valdi og hlutverki, og setja þeim svipuð skilyrði og gert hefur verið í ýmsum löndum eins og Bandaríkjunum t. d. Ef menn hafa einhvern raunverulegan áhuga á því að efla vald fólksins yfir atvinnulífinu í landinu, þá væri nær að taka til höndunum á þessu sviði heldur en leika sér marga mánuði að því að finna einhverjar lítilfjörlegar skattaformúlur sem, eins og hv. þm. Þorsteinn Pálsson lýsti hér sjálfur, koma til með að skipta mjög litlu á næstu mánuðum og árum.



Virðulegi forseti. Ég stend upp út af ræðu hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur. Það var mikið fljótræði hjá þm. að hneykslast yfir því að geta ekki fengið keyptan Þjóðviljann í kaupfélagsútibúinu í Varmahlíð. Það er vegna þess að dagblöðin eru ekki seld í kaupfélaginu í Varmahlíð og þá er náttúrlega ekki von á að Þjóðviljinn fáist þar heldur.

Þetta er ekki rétt.

Það fást ekki dagblöð í kaupfélaginu.

Ég keypti Morgunblaðið þar.

Það hefur verið eitthvað afbrigðilegt ástand því að ég er áreiðanlega miklu kunnugri í kaupfélagsútibúinu í Varmahlíð en þessi tiltekni þm., og ég hef ekki orðið var við að blöð væru seld þar. En hins vegar er sjoppa þarna við hliðina, sem einkaframtakið rekur, og þar er mér nær að halda að sé hægt að fá keypt öll dagblöðin, a. m. k. um ferðamannatímann. Í þessari sjoppu ber að leita Þjóðviljans og það mundi ég gera ef ég ætlaði að komast yfir það blað á þessum stað.

Hann fæst ekki þar því kaupfélagið bannar það.

Kaupfélagið bannar enga sölu í shell-skálanum. Ég leyfi mér að fullyrða að það er rangt með farið hjá þm. að kaupfélagið hafi nokkur minnstu áhrif'á það hvað selt er og hvað seli er ekki í olíustöð Shell þarna í Varmahlíð. Ef þm. hefur fengið upplýsingar um þetta, þá eru þær rangar. Varðandi ræðu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, sem ég hlýddi á byrjunina á með athygli, þá vil ég árétta það, til þess að enginn efi læðist nú að þeim gamla framsóknarmanni, hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, sem fór nú yfir hugsjónargrundvöll allra þeirra flokka sem hann er búinn að prófa og líka þeirra sem hann á eftir að vera í, að stefna Framsfl. er enn sem fyrr að manngildið skuli vera ofar auðgildinu, og ég vona að Framsfl. haldi þeirri stefnu hér eftir sem hingað til.



Virðulegi forseti. Ég stend hér til að þakka fyrir að formaður fjh.- og viðskn. Nd., hv. þm. Páll Pétursson, skuli hafa vikist svo vel undir áskorun mína um að kalla forstjóra Sambandsins til fundar í nefndinni til að ræða um þetta mál, og mér þykir vænt um að hv. þm. skuli vilja virða forstjóra Sambandsins viðlits í þessu efni. Þó að það hafi ekki orðið fyrr en með áskorun fulltrúa Alþb. í n. er það engu að síður vel. Í sambandi við það er auðvitað rétt hjá hv. þm. að það er út af fyrir sig ekki kallað á Sambandið til umsagnar um öll mál. Hins vegar minni ég á að nýlega var sent til umsagnar frv. til l. um verslunaratvinnu, sem er 14. mál Nd., og ég óskaði þar eftir því að Samband ísl. samvinnufélaga fengi ekki síður en Verslunarráð Íslands að fjalla um það mái. Það var samþykkt í n. og málið sent þangað til umsagnar. Varðandi spurninguna sem hér er uppi um valddreifingu og m. a. dreifingu eignarhalds á atvinnufyrirtækjunum þykir mér satt að segja miklu lakara að það skuli endilega þurfa að setja málin upp eins og hv. þm. Þorsteinn Pálsson gerði fyrr í kvöld, sem sé þannig, að okkar afstaða er dæmd sem svo að við séum á móti því að fólkið hafi áhrif á atvinnureksturinn, við séum á móti því og Alþb. berjist gegn fólkinu. - Gegn þessu berst Alþb., sagði hv. þm. Þorsteinn Pálsson. Ég var að gera tilraun til hér fyrr í kvöld að fitja upp á alvarlegri umr. um það sem má kalla grundvallarefniságreining íslenskra stjórnmála. Mér fannst hv. þm. Þorsteinn Pálsson bregðast því að koma til móts við þá tilraun vegna þess að hann fór óðar að gera mönnum upp skoðanir. Hann fullyrti í ræðu sinni að Alþb. væri sérstaklega andvígt því að fólkið fengi að koma nálægt atvinnurekstrinum í landinu, þegar það þó liggur fyrir að afstaða okkar er vitaskuld sú að launamenn og landsmenn allir þurfi að tengjast atvinnurekstrinum með beinum hætti vegna þess að við berjumst fyrir því samfélagi að fólkið ráði sjálft hvernig verðmætunum er ráðstafað, m. a. þeim verðmætum sem verða til í atvinnulífinu í landinu á hverjum tíma. Þetta er því auðvitað útúrsnúningur hjá hv. þm. Þorsteini Pálssyni. Sá maður sem ekki þekkir sína andstæðinga á mjög erfitt með að fóta sig í stjórnmálum samtímis, að mínu mati. Ég held þess vegna að nauðsynlegt sé að ítreka þetta með mjög alvarlegum hætti. Það er líka rangt, sem hann segir í þeim útúrsnúningsstíl sem hann hefur tamið sér úr stjórnmálaskóla Heimdallar, að Alþb. berjist gegn því að svipaðar reglur gildi um samvinnufélög og hlutafélög. Þetta er rangt. Þetta er útúrsnúningur og ósannindi. Það sem ég vitnaði til áðan var að forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga lýsti áhyggjum sínum yfir því að verið væri að búa hlutafélögunum hagkvæmari reglur í þessu efni en samvinnufélögin hafa haft. Ég var ekki að láta í ljós skoðun mína á því hvort það væri endilega rétt, en ég benti á að það væri eðlilegt við þessar aðstæður að samvinnuhreyfingin, sem er mjög stór aðili í atvinnurekstri á Íslandi, væri látin segja álit sitt á frumvarpi af þessum toga. Og að formaður Sjálfstfl. skuli koma upp eftir slíkt og segja sem svo að Alþb. berjist af þessum ástæðum gegn því að svipaðar reglur gildi um hlutafélög og samvinnufélög er argasti útúrsnúningur og þvættingur. Það er auðvitað hægt fyrir menn sem skrifa í blöð í skjóli nafnleysis, eins og t. d. leiðarahöfundar Morgunblaðsins og Staksteinahöfundar, að halda fram ósannindum af þessum toga árum saman, en það gengur ekki þegar menn þurfa að standa fyrir máli sínu, vegna þess að þetta er ósköp einfaldlega rangt. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson heldur því fram að frumvörpin sem hér eru nú á dagskrá stuðli að sérstakri valddreifingu í þjóðfélaginu og muni auka möguleika almennings á því að hafa áhrif á eignarhald fyrirtækjanna. Ég tel að þessi frv. breyti engu í þessu efni. Ég hef enga trú á því, enda hefur hv. þm. Þorsteinn Pálsson ekki nefnt nem dæmi um það. Ég hef enga trú á því að frv. breyti verulega miklu á þessu sviði. Ég ætla að nefna tvö mál, sem hann stendur að sem flm. hér í þinginu, sem stuðla að meiri miðstýringu, meiri samanþjöppun valds en nokkur önnur þingmál sem hér hafa verið lögð fyrir fyrr og síðar. Annað er orðið að lögum, hitt liggur hér fyrir. Ég tel að frv. um stjórn fiskveiða, sem seinna varð að lögum, feli í sér afdráttarlausara miðstýringarvald en áður hefur verið um að ræða í íslensku atvinnulífi, vegna þess að þar er ekki einasta verið að ákveða hver eru kjör og aðstaða fyrirtækjanna á hverjum stað og tíma, heldur er verið að ákveða í smáatriðum lífskjör fólksins á þessum svæðum. Menn kunna að segja sem svo, eins og ýmsir þm., t. d. hv. þm. Garðar Sigurðsson, þetta er eina leiðin til að skipta þeim takmarkaða fiskafla sem til er. En það er gert með miðstýringarákvörðun. Það er óumdeilanlegt. Og það skýtur skökku við þegar maður eins og hv. þm. Þorsteinn Pálsson kemur annars vegar með þessi frv. hér og segir: Valddreifing, valddreifing, og hins vegar stendur hann að máli af þessu tagi. Hans afstaða í þessu efni gengur ekki upp. Það rekur sig hvað á annars horn. Annað dæmi af þessum toga er þingmál sem hér liggur fyrir um ríkismat sjávarafurða. Þar er gert ráð fyrir að sjútvrh., að vísu kjörinn af meiri hl. Alþingis væntanlega til að gegna því starfi, ákveði hverjir hafa leyfi til að stunda fiskvinnslu í hverju einasta tilviki. Hér er gengið mjög langt í miðstýringarátt. Menn geta sagt sem svo: fyrir þessu eru ýmis rök. Ég bið menn að vera ekki að snúa þannig út úr orðum mínum að ég vilji ekki hlusta á þau rök sem eru uppi í þessum efnum varðandi það að deila niður á landsmenn m. a. þeim félagslega vanda sem hlýst af takmörkuðum auðlindum. En allavega er ljóst að þessi afstaða annars vegar og hins vegar talið um dreifingu eignarhalds og aukið lýðræði til fólksins í landinu varðandi atvinnufyrirtækin gengur ekki upp. Og það sem var dapurlegt við ræðu hv. þm. Þorsteins Pálssonar var ósköp einfaldlega að hann fékkst ekki til að taka þátt í alvarlegum skoðanaskiptum og lagðist þess vegna í víking eftir þeim reglum sem menn læra í stjórnmálaskóla Heimdallar, því miður. Varðandi þetta mál vil ég ekki hafa mörg orð að öðru leyti, enda er það í sjálfu sér ástæðulaust og umr. hefur dreifst mjög víða eins og gjarnan vill verða á kvöldfundum, sem eru oft góðir. En ég vil láta það koma hér fram að ég tel að samvinnuhreyfingin hafi mjög miklu hlutverki að gegna í okkar þjóðfélagi og þá tala ég í fullri alvöru og ég segi þetta að gefnu tilefni vegna orða sem féllu úr þessum stól áðan. Ég tel að samvinnuhreyfingin hafi gildu hlutverki að gegna og hér á Íslandi hafi samvinnuhreyfingin orðið mjög sterk. Hins vegar hefur það gerst á síðustu árum og áratugum að hlutafélög og vald í kringum hlutafélög hefur orðið til þess að skerða og skemma samvinnuhreyfinguna og það sem hún í upphafi barðist fyrir. Af hverju er það sem ég tel samvinnufélag betra en hlutafélag? Það er vegna þess að í samvinnufélagi er reglan: Einn maður, eitt atkvæði. Það er ekki spurt um fjármagnseignina. Það er ekki þorskhausalýðræði þar, eins og það hefur verið kallað. Þannig getur hver einn einstaklingur sem gengur inn í samvinnufélag haft bein áhrif á stjórn þessa sama félags. Því miður hefur það þó verið þannig, að bæði hefur ekki verið nógu mikið um það að menn notuðu sér þennan rétt og svo líka hitt að forráðamenn Sambandsins hafa gengið á lagið og skákað í því skjólinu og hafa farið út í það að stofna fjölmörg hlutafélög sem hafa í veigamiklum atriðum vikið frá hugsjónum samvinnuhreyfingarinnar, þeim félagslegu hugsjónum sem hún átti að byggja á í öndverðu. Ég tel að það skipti ákaflega miklu máli að haldið sé þannig á málum, og ég mæli það í fullri alvöru, að ekki sé gengið á hlut samvinnuhreyfingarinnar og samvinnurekstrarins í þeirri framsókn fjármagnsaflanna sem nú stendur yfir í þjóðfélaginu. Ég skora á menn, jafnvel þó að þeir séu liprir að snatta í kringum íhaldið um þessar mundir, að þeir reyni þó að standa að lágmarki til á verði um það að samvinnuhreyfingin búi a. m. k. við jafnrétti í þessum efnum, þannig að henni séu ekki búnir verri kostir en einkaframtakinu og hlutafélögunum. Auðvitað liggur það í eðli félagshyggjuflokks eins og Alþb., flokks sem leggur áherslu á vinnuna sem uppsprettu verðmætanna í samfélaginu, á manngildið fremur en peningagildið, að vilja halda utan um og styrkja og efla samvinnuhreyfinguna. Á því getur enginn vafi leikið í okkar huga. Þegar forstjóri Sambands ísl. samvinnufélaga óskar eftir því í stærsta blaði landsins að Alþingi gaumgæfi tiltekið mál má því ekki minna vera en að einn þm. standi hér upp og minni á það og óski eftir því að fjh.- og viðskn. Nd. ræði málið og fái þennan mann til viðtals. Nú hefur það orðið til þess að einn af þm. Framsfl. hér í deildinni, Páll Pétursson, hefur séð sig knúinn til þess að verða við þessum áskorunum um að fulltrúi Sambandsins verði kallaður á vettvang. Það má ekki seinna vera vegna þess að málið er hér á elleftu stundu, þar sem Sjálfstfl. og þeir íhaldsmenn leggja ofurkapp á að málið verði afgreitt í snatri alveg næstu daga. Þess vegna tel ég að það sé mjög nauðsynlegt og gott að hv. þm. Páll Pétursson hefur fallist á sjónarmið mitt í þessum efnum. Það breytir auðvitað engu um það til eða frá hver er svo mín skoðun á tilteknum athöfnum og afstöðu forstjóra Sambands ísl. samvinnufélaga að öðru leyti. Ég vil taka það fram, ef einhverjum hefur dottið annað í hug, að auðvitað skrifa ég ekki upp á afstöðu þess manns í einu og öllu, enda er það ekki það sem er hér á dagskrá, heldur hitt, að það séu viðhöfð þau lýðræðislegu og þinglegu vinnubrögð að þessi stóri rekstraraðili fyrirtækja í landinu, þar sem eru þúsundir manna í vinnu, fái að hafa skoðun frammi fyrir Alþingi á þessu máli. Málið er búið að fara í gegnum Ed. Þar eru framsóknarmenn á fleti fyrir í fjh.- og viðskn. og það eru ýmsir fleiri framsóknarmenn í þeirri deild. Málið er búið að vera til meðferðar í Nd. Það hefur enginn framsóknarmaður látið svo lítið að fara fram á að samvinnuhreyfingin hefði skoðun á málinu, - enginn, ekki einu sinni að málið sé sent til umsagnar. Nú er svo komið að málið verður sent til umsagnar vegna þess að Alþb. hefur krafist þess. Það sýnir auðvitað hug Alþb. til samvinnuhreyfingarinnar og þeirrar frumforsendu sem hún byggir á, en kæruleysið kemur hins vegar upp um Framsfl. í þessu efni. Það kemur þannig upp um að hann hefur gleymt í besta falli, í versta falli jarðað, þær frumforsendur og grundvallaratriði sem hann taldi sig byggja á hér fyrr á öldinni.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að fagna þeirri yfirlýsingu hv. 3. þm. Reykv. að það hafi á engan hátt mátt skilja ræðu hans svo fyrr við þessa umr. að hann væri að mæla fyrir mismunandi skattalegri meðferð á hlutafélögum og samvinnufyrirtækjum. Ég viðurkenni það að ég skildi fyrri ræðu hans á þennan veg og svaraði henni í samræmi við þann skilning. Það kom að vísu fram síðar í þessari umr. í ræðu hv. 10. landsk. þm., sem er samflokksmaður hv. 3. þm. Reykv., að öll sú ræða sem hann setti á um samvinnufélögin hefði verið skinhelgin gegnsæ og það kom síðan fram í ræðu hv. þm. að hann hefði síður en svo verið að tala fyrir mismunun á milli þessara rekstrarforma í atvinnulífinu. Ég fagna því að svo skuli vera og tel gott og heillavænlegt ef um það næst góð samstaða að ekki eigi að mismuna rekstrarformum. En meginástæðan fyrir því að ég kom hér upp á nýjan leik var makalaus ræða hv. varaþm. 7. þm. Reykv. Ræða hans nú eins og oft áður einkenndist af rangfærslum og útúrsnúningum sem hann endurtekur mörgum sinnum í sömu ræðunni. Fullyrðingar hans gengu út á að ræða mín hefði byggst á því að draga fram andstæður fjármagns og vinnu. Þessu fer víðs fjarri. Það sem ég vakti athygli á var að hv. 3. þm. Reykv. dró þessi atriði inn í umr. fyrr í dag. Hann vakti á því athygli að þetta frv. snerist að hans mati um andstæðurnar milli fjármagns og vinnu og ég vakti á því athygli að hann hefði með skírskotun til marxískrar hugmyndafræði flokksins dregið þetta fram. Ég get alveg lýst því yfir hér að það meginsjónarmið sem liggur á bak við þetta frv. byggist á þeirri hugmynd og þeirri grundvallarhugsjón að hagsmunir fjármagns og vinnu fari saman, að hagsmunir launþega- og atvinnufyrirtækja fari saman. Það hefur verið grundvallarhugmyndafræði Sjálfstfl. frá öndverðu, var það, er það og mun verða og þetta frv. er skref í þá átt að gera þessa hugmynd að veruleika. Ég held að það muni skipta ákaflega miklu máli fyrir framþróun atvinnulífsins, fyrir afkomu launþega í þessu landi, að okkur takist að skapa þjóðfélag þar sem við leitum eftir sáttum milli fjármagns og vinnu, þar sem við aukum þátttöku alls almennings í atvinnulífinu með beinni eignaraðild. Verið er að stuðla að því með þessum hætti. Hv. m. minntist á fjárfestingarsjóði verkalýðsfélaga. Ég hélt því fram og held því fram að sú leið sem sænskir sósíaldemókratar hafa farið, að þvinga fram fjárfestingu verkalýðsfélaga með sérstökum sjóðum, sé ein leið að heildarsósíalíseringu sem muni leiða til svipaðrar niðurstöðu á endanum í gegnum verkalýðsfélögin eins og menn gerðu í gegnum ríkisvaldið í Sovétríkjunum. Hinir einstöku starfsmenn fyrirtækjanna koma þar hvergi nærri, hvorki í Sovétríkjunum né í sósíalisma sænskra sósíaldemókrata.  Ég tel miklu skynsamlegra að opna leiðir fyrir launþega, starfsmenn atvinnufyrirtækjanna, að kaupa sjálfir hlutabréf, þannig að þeir geti ráðið sjálfir yfir því fjármagni sem þeir leggja fram. Heildarfjárfestingarsjóðir að sænskri fyrirmynd útiloka þetta. Þeir gera ráð fyrir því að miðstjórnir heildarsamtaka verkalýðsfélaganna fari með öll yfirráð yfir þeim hlutabréfum sem keypt eru. Við viljum á hinn bóginn stefna að því að einstaklingarnir sjálfir ráði í samræmi við það fjármagn sem þeir leggja fram. Launþegar, sem leggja fram fjármagn til kaupa á hlutabréfum, fái að fara með þau eignaryfirráð sem þau hlutabréfakaup gera ráð fyrir. Þessi frumvörp gera ráð fyrir því að unnt sé að stofna sérstaka fjárfestingarsjóði í fyrirtækjum með ákveðnum skilyrðum og gert er ráð fyrir því að hver einstakur þátttakandi í starfsmannasjóðum af þessu tagi ráði yfir sínu framlagi til hlutafjárkaupa á aðalfundum. Á þessu er meginmunur. Það sem ég var einfaldlega að benda á er að komið hefur fram í þessari umr. að Alþb. er andvígt þessari valddreifingu. Það hefur dregið hér fram gildi heildarfjárfestingarsjóða þar sem einstakir launþegar hafa engin áhrif og fá ekki að ráða yfir því fjármagni sem þeir hafa lagt fram, heldur hinir sem valist hafa til þess að sitja í miðstjórnum viðkomandi samtaka. Ég tel þetta vera óheppilegt. Ég vil stuðla að þessari valddreifingu. En talsmenn Alþb. í þessari umr. hafa mælt gegn því fyrirkomulagi sem hér er lagt til. Þeir geta ekki vikið sér undan því að þeir hafa verið að tala gegn valddreifingu í þessari umr. einfaldlega af því að þeir eru andvígir öllum hugmyndum sem hér eru settar fram. Þeir hafa lagt höfuðáherslu á miðstjórnarsjóði. Um þetta stendur ágreiningurinn og undan því geta þeir ekki vikist.



Herra forseti. Ég hygg að það sé dálítið hæpið hjá hv. 1. þm. Suðurl. að átelja þá Alþb.-menn mjög hart fyrir það þó að þeir hafi tekið upp sömu stefnu og viðgengist hefur hjá Verslunarmannafétagi Reykjavíkur. Það er spurning hvort þeir hafi ekki smitast vegna samstjórnar með þessum mönnum innan verkalýðshreyfingarinnar. En annars hygg ég að það mál hljóti að verða rætt innan raða Sjálfstfl. hvort þeir menn, sem þar hafa staðið að því að fjárfesta í hlutafélögum, hafi brugðist stefnu Sjálfstfl. En það sem kom mér til að standa hér upp og hefja umr. aftur er að það gerist æ algengara hér í þingsalnum að hv. 3. þm. Reykv. telji sig þurfa að rétta við stefnu og sjónarmið sem birtast hjá hv. 7. þm. Reykv. og virðist manni sem skipstjórinn sé ekki alltaf sáttur við þá stefnu sem stýrimaðurinn tekur. Þetta birtist m. a. áðan í þeirri yfirlýsingu hv. 3. þm. Reykv. þegar hann gat þess að að sínu mati hefði samvinnuhreyfingin miklu hlutverki að gegna í landinu og hann bætti við: Ég tel nauðsynlegt að taka þetta fram vegna ummæla sem fallið hafa úr þessum ræðustól.

Það var ræða Páls Péturssonar.

Það fór ekki á milli mála hver átti skotið.

Páll Pétursson.

Hv. 7. þm. Reykv. var búinn að hella sér yfir forstjóra Sambandsins og velja þeim hina verstu umsögn og var búinn að draga hér upp þá mynd að ef raunverulega ætti að skipta sér af valddreifingunni væri aðalatriðið að gera þeirra hlut sem minnstan á öllum sviðum. Það fór ekki á milli mála. Hann var með þá líkingu hér úr pontu að það sem verið væri að gera með þessum frumvörpum væri eins og krækiber í helvíti. Það voru hans óbreyttu orð. Það skildi hver einasti maður hvert skotum var beint. Ég vil undirstrika það að ég hef löngum litið svo á að margir aðilar innan Alþb. væru einlægir samvinnumenn. Hitt er svo annað mál, að það virðist löngum vera eitur í þeirra beinum að fyrirtæki eigi að vera rekin með hagnaði. Þeir hafa löngum verið því hlynntir að á sama tíma sem þeir hafa talið eðlilegt að samvinnuhreyfingin héldi uppi verslunarrekstri t. d. í Reykjavík væri samtímis haldið uppi af öðrum aðilum það miklu verðlagseftirliti að það væri spurning hvort fyrirtækið héldi velli eða ekki. Ef það er skoðað hvaða árangri þeir hafa náð í sínum samvinnurekstri hér á höfuðborgarsvæðinu, markaðshlutdeild þeirra metin og afrakstur þeirrar starfsemi kemur í ljós að sú samvinnuhreyfing sem þeir vilja berjast fyrir og telja hina æskilegu hefur ákaflega lítil umsvif og væri raunverulega ekki megnug til neinna átaka. Ég hygg að hv. 7. þm. Reykv. geri sér grein fyrir því að það væri ekki mikið vald sem lægi hjá þeirri samvinnuhreyfingu til félagslegrar uppbyggingar í landinu. Aftur á móti fer það ekki á milli mála að Framsfl. hefur sem félagshyggjuflokkur og vinstri flokkur barist mjög grimmt fyrir því að fólkið ætti sem greiðasta möguleika til afskipta í sínum byggðum. Ávallt þegar vel hefur tekist til hefur Alþb. kvakað á þann veg að það væri vissulega hlynnt samvinnuhreyfingunni, en þegar erfiðleikar hafa gengið yfir hafa þeir löngum skorast undan merkjum. Það hvarflar að mér þegar hv. 3. þm. Reykv. fer að gera það að umræðuefni hér úr ræðustól að nauðsynlega þurfi að kalla á ákveðinn aðila til viðtals við fjh.og viðskn. eða fá umsögn frá viðkomandi aðila þá sé það auglýsingamennska fyrst og fremst sem um sé að ræða. Hvers vegna óskaði hann ekki eftir þessu í nefndinni þar sem hann starfar? Hvers vegna er það tekið upp hér í ræðustól? Eru það ekki hin venjulegu vinnubrögð að nm. óska eftir því á nefndarfundi hvert mál séu send til umsagnar? Hvenær hefur slíkt verið gert að venju að taka það fyrir hér í ræðustól í skrumi til auglýsingar?

Þegar formaðurinn þráast við.

Hv. 3. þm. Reykv. segir: Þegar formaðurinn þráast við. Ber að skilja þessa yfirlýsingu á þá leið að Alþb. hafi á nefndarfundi óskað eftir þessu og því hafi verið neitað að málið yrði sent til umsagnar? Ber að skilja það svo? Hv. 3. þm. Reykv. svarar ekki. Hann dregur aftur á móti pennann upp úr vasanum og hyggst fara að skrifa eitthvað niður sem er vafalaust yfirlýsing um það að við eigum von á loðnum svörum þó ekki sé meira sagt. Sennilega verður það þúsund blóma ríkið sem verður nú tekið til útlistunar. Það hvarflar að manni að þegar Alþb. lýsir því yfir að hin mikla valddreifing eigi að vera fólgin í því að láta þúsund rósir spretta - og sú speki kennd við hv. 7. þm. Reykv. sem ekki er hér staddur og vitnað í Mao formann sem höfuðspeking að þessari kenningu hvort hin raunverulega stefna sé svo óljós að ekki sé hægt að koma henni á framfæri í skiljanlegri orðum en þessum. Þegar Alþb. fjargviðrast út í það að Framsfl. haldi sinni gömlu stefnu að dómi annars aðilans, þ. e. 7. þm. en að dómi 3, þm. Reykv. mun flokkurinn vera búinn að glata stefnunni, minnist maður þess að arftakar þeir sem hér sitja fyrir hönd Alþb. áttu líka sögulega forvera sem stofnuðu flokka og buðu fram til þings. En æra þessara flokka reyndist ekki merkilegri en svo að það sem þeir töldu aðalatriðið ef þeir ættu að halda á ný til alþingiskosninga var að skipta um nafn og númer. Tvisvar sinnum hefur það verið þrautalendingin til þess að bjarga fylginu.  Sannleikurinn er sá að samvinnuhreyfingin hefur vissulega í gegnum tímans rás farið út í ýmis skipulagsatriði sem geta orkað tvímælis. Eitt af því er eignaraðild í hlutafélögum í jafnríkum mæli og verið hefur. Þar kemur m. a. inn í sú staðreynd að hlutafélagsformið er með takmarkaða áhættu en samvinnurekstrarformið er aftur á móti með mun meiri áhættu fyrir þá aðila sem að því standa. Ég hygg að þetta hafi haft mjög mikil áhrif á ákvarðanatöku hjá samvinnuhreyfingunni þegar þeir hafa valið þann kostinn að reka ýmis fyrirtæki í hlutafélagsformi. Satt best að segja undrar það mig að heyra að þeir aðilar sem í orði tala nú hvað grimmast um lýðræði fólksins, skuli vera fulltrúar fyrir flokk sem vitað er að kom sér fyrir löngu upp því kerfi að Þjóðviljaeignirnar höfðu úrslitavald innan Alþb., innan Sósíalistaflokksins gamla, innan Kommúnistaflokksins, um það hverjir héldu velli. Það er hið virka lýðræði sem hv. 7. þm. Reykv. talaði um áðan. Ég ætla ekki að fara út í lengri umr. um samvinnuhreyfinguna. En það er ákaflega merkilegt hvernig menn ætla annars vegar að sverta hennar æðstu menn úr þessum ræðustól alveg miskunnarlaust, en halda svo jafnframt að hinn almenni samvinnumaður muni hylla þá sem einhverja sérstaka hugsjónamenn þar sem þeir í öðru orðinu telja sig styðja samvinnuhreyfinguna. Ég hygg að nauðsynlegt væri fyrir hv. 3. þm. Reykv. að ná samkomulagi við 7. þm. Reykv., þann sem nú situr á þingi, um það hver sé hin opinbera stefna Alþb. gagnvart samvinnuhreyfingunni.



Herra forseti. Aðeins örfáar aths. Það er ekki eins flókið og hv. þm. Ólafur Þórðarson vildi vera láta að skilja það sem við höfum verið að gera hér í þingsalnum, hv. þm. Svavar Gestsson og ég. Við höfum hér verið að lýsa í sameiningu teoríu og praxís samvinnuhreyfingarinnar á Íslandi, höfum lagt til skiptis mismunandi áherslur á teoríuna og praxísinn, en allt þetta ber hins vegar að þeim brunni að teorían er góð en praxísinn hefur mistekist heldur betur á mörgum sviðum eins og hv. þm. Ólafur Þórðarson virtist reyndar átta sig á í sinni ræðu.  Hv. þm. Þorsteinn Pálsson viðurkenndi það í seinni ræðu sinni að það er alveg rétt, sem ég greindi hér frá, að hann hefði verið að lýsa andstöðu við þá stefnu sem Guðmundur H. Garðarsson og ýmsir aðrir forustumenn Sjálfstfl. í verkalýðshreyfingunni hafa verið að framkvæma. Það liggur þá alveg ljóst fyrir að sú túlkun á málflutningi hans, sem ég var hér að lýsa, er alveg rétt. Hér er kominn upp mjög merkilegur ágreiningur formanns Sjálfstfl. við stærsta verkalýðsfélagið sem sjálfstæðismenn hafa stýrt og það verkalýðsfélag sem fengið hefur flesta trúnaðarmenn í æðstu stöður Sjálfstfl., sbr. borgarfulltrúann Magnús L. Sveinsson og sbr. miðstjórnarmanninn í Sjálfstfl. Björn Þórhallsson. Þessir menn, sem ég hef hér nefnt, hafa allir verið fylgjandi þeirri stefnu sem Verslunarmannafélag Reykjavíkur hefur framkvæmt og sem nýkjörinn formaður Sjálfstfl. hefur núna lýst að væri af hinu illa og mundi, ef aðrir færu að dæmi Verslunarmannafélags Reykjavíkur, leiða yfir þetta þjóðfélag stórfellda sósíalseringu efnahagslífsins. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson var því í raun og veru að biðja enn um það hér að fara ekki að dæmi Verslunarmannafélags Reykjavíkur. Hins vegar gætti nokkurs misskilnings hjá hv. þm. varðandi túlkun mína á hans ræðu. Ég sagði hvergi að ræða hans hefði fyrst og fremst snúist um þetta atriði, heldur hefði hann í ræðu sinni vikið nokkrum orðum að því að setja fram þá þjóðfélagssýn sem ég rakti svo nokkru nánar. Hún var alveg skýr þótt hv. þm. reyndi að vefja hana inn í bómull í seinni ræðu sinni. Hún var alveg skýr á þann veg að fjármagnið ætti að hafa skv. þessu frv. meiri rétt en vinnan. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson reyndi svo að breyta áherslum sínum í seinni ræðu sinni með því að segja að stefna Sjálfstfl. væri sú að vinnan og fjármagnið ættu að sitja við sama borð og ættu að eiga samleið. Það er hins vegar athyglisvert að á sama tíma og Sjálfstfl. er hér á Alþingi að létta sköttum af fjármagninu er hann að þyngja skattana á vinnunni. Það er alveg ljóst að skattbyrðin af þeim sköttum sem menn greiða af vinnu sinni, tekjuskattinum, verður allnokkru meiri þegar allt er lagt saman á árinu 1984 en á árinu 1983, en skattabyrðin á fjármagninu léttist hins vegar allverulega. Ef horft er á framkvæmd er fjármagnið látið njóta forréttinda sem vinnunni eru ekki boðin. Það sést best á því að tekjuskatturinn, útsvarið og önnur þau gjöld sem eru greidd af vinnunni einni saman hafa þyngst, en skattarnir af fjármagninu eru Léttari. Að lokum, virðulegi forseti, held ég að formaður Sjálfstfl. ætti nú að spara sér allt þetta tal um miðstýringu og valddreifingu. Eins og hv. þm. Svavar Gestsson rakti hér stendur Þorsteinn Pálsson að mestu miðstýringarfrv. í íslensku atvinnulífi sem hafa verið sýnd hér á Alþingi ég held frá upphafi. Ég held að í þeim tveimur frumvörpum, kvótafrv. annars vegar og frv. um mat á sjávarafurðum hins vegar, séu fólgnar tillögur um meiri miðstýringu í grundvallaratvinnuvegi Íslendinga en nokkru sinni hafa verið sýndar hér á Alþingi. Það hefur ekki annað komið fram í umr. hér á Alþingi um þessi mál en að bæði þessi frv. séu flutt með stuðningi og fulltingi ráðh. Sjálfstfl., flokksforustunnar og þingflokks Sjálfstfl. Auk heldur eru ekki nema nokkrar vikur síðan hv. þm. Þorsteinn Pálsson stóð hér í ræðustól og sagði að ástæðan fyrir því að hann hefði kosið opinberlega að gagnrýna hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson og lýsa algerri andstöðu sinni við samkomulag það sem hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson gerði við verkamannafélagið Dagsbrún væri í fyrsta lagi, sagði þm., vegna þess að Dagsbrún hefði gengið gegn þeim heildarkjarasamningum sem ASÍ og VSÍ hefðu mótað og það ætti ekki að verðlauna verkalýðsfélög sem gengju gegn slíkum miðstýringarsamningum. Slíkur miðstjórnarmaður, slíkur aðdáandi miðstjórnarvalds og miðstýringar á þessu þjóðfélagi var hinn nýkjörni formaður Sjálfstfl. að hann lagði til opinberrar atlögu við fjmrh. eigin flokks vegna þess að fjmrh. hafði tekið alvarlega stefnuna um samningafrelsi einstakra verkalýðsfélaga. Hv. þm. Þorsteinn Pálsson ætti að lesa aftur lofgerðarræðuna um miðstýrða kjarasamninga, sem hann flutti hér í þessum ræðustól fyrir nokkrum vikum, áður en hann fer að koma hér upp og ásaka aðra fyrir að aðhyllast miðstjórnarvald. Það hefur ekki nokkur þm. gerst talsmaður og verjandi miðstjórnarvalds í þessu þjóðfélagi á þessu þingi í þá veru sem hv. þm. Þorsteinn Pálsson hefur gert. Það hefur ekki hvarflað að nokkrum forustumanni í íslenskum stjórnmálum að leggja til atlögu við ráðh. úr eigin flokki vegna þess að hann braut gegn slíku miðstjórnarvaldi nema hv. þm. Þorsteini Pálssyni. Þegar þetta er lagt saman, kvótafrv., sjávarmatsfrv. og atlaga hv. þm. Þorsteins Pálssonar að Albert Guðmundssyni og þau rök sem hann flutti í þessum ræðustól á Alþingi fyrir þeirri atlögu, er það alveg ljóst að miðstjórnarvaldið í íslensku efnahagslífi og íslenskum kjaramálum á fyrst og fremst einn verjanda, hv. þm. Þorstein Pálsson. Þeir sem hafa barist gegn þessu miðstjórnarvaldi, gegn miðstjórnarvaldinu í stýringu sjávarafurða, gegn miðstjórnarvaldinu varðandi fiskmatið, gegn miðstjórnarvaldinu við gerð kjarasamninga, eru fyrst og fremst Alþb.-þm. hér á Alþingi. Þetta ætti hv. þm. Þorsteinn Pálsson að hugleiða. Það getur vel verið að hann sé fylgjandi einhvers konar smávegis valddreifingu hvað snertir einstaka skattamál hér og þar. Hitt er alveg ljóst hins vegar, að þegar kemur að hinum stóru ákvörðunum í þjóðfélaginu er hann maður hinnar miklu miðstýringar, miðstýringar sem afnemur samningsréttinn, miðstýringar sem sviptir burtu kjarasamningum, miðstýringar sem bannar verkalýðsfélögum að semja, miðstýringar sem heimtar opinberan refsirétt yfir þeim sem leyfa sér að taka alvarlega frjálsan samningsrétt einstakra verkalýðsfélaga, miðstýringar gegn öllum þeim sem dirfast að ganga gegn kjarasamningum ASÍ og VSÍ, miðstýringar í sjávarútvegi, fiskvinnslu og veiðum. Um þetta bera þingtíðindin vitni. Þessi stefnuafstaða er alveg skýr. Hún er reyndar svo skýr að í henni felst höfuðáherslan í málflutningi og stjórnarstefnu Sjálfstfl. á þessum vetri.



Virðulegi forseti. Á þskj. 358 er borið fram stjfrv. til 1. um breytingu á lögum nr. 47 frá 2. maí 1968, um vörumerki. Með frv. þessu er lagt til að felld verði niður heimild til að áfrýja til iðnrh. ágreiningsmálum er varða skráningu vörumerkja. Þess í stað verði lögfest málsmeðferð með skipun sérstakrar áfrýjunarnefndar til að úrskurða í málum sem þessum. Frv. þetta er flutt samhliða frv. til l. um breytingu á einkaleyfalögum um sama efni. Lagt er til að ein nefnd úrskurði í ágreiningsmálum í báðum þessum málaflokkum og að heiti nefndarinnar verði í samræmi við það, áfrýjunarnefnd í vörumerkja- og einkaleyfamálum. Lagt er til að nefndin verði skipuð þremur mönnum: Formanni skipuðum til þriggja ára í senn sem vegna eðlis nefndarinnar þykir rétt að verði lögfræðingur. Aðrir nefndarmenn yrðu skipaðir til starfa í nefndinni til að úrskurða í einstaka mátum. Rétt þykir að hafa vissan sveigjanleika í vali annarra nm. en formanns, þannig að skipa megi sérfróða menn eftir eðli ágreinings hverju sinni, og gætu þar eftir atvikum komið til greina menn með sérþekkingu á sviði málfræði, viðskipta, tækni eða lögfræði. Forsaga þessara ákvæða um kæruheimild til ráðh. er sú, að þegar lög um vörumerki voru samin árið 1968 voru dönsk lög um sama efni höfð mjög til hliðsjónar. Í Danmörku er skrifstofa vörumerkjaskrárritara sjálfstæð stofnun og ekki hluti af ákveðnu ráðuneyti. Í dönsku lögunum er heimild til að skjóta ágreiningsmálum til ráðh. Hér á landi hagar málum þannig, að vörumerkjaskrifstofan er hluti af iðnrn. Ljóst má vera að iðnrh. á hverjum tíma mun ekki úrskurða persónulega í málum af þessu tagi. Í reynd munu því starfsmenn þeir í rn. sem annast vörumerkjamál almennt jafnframt úrskurða í sérstökum kærumálum sem skotið yrði til ráðh. Í málum er varða einkaleyfi og vörumerki er oft um verulega fjárhagslega hagsmuni að ræða. Því þykir rétt að tryggt verði sem ríkast réttaröryggi í stjórnsýslunni við meðferð þeirra mála. Stjórnvaldskæra á úrskurði vörumerkjaskrárritara til iðnrh. er því óeðlilegt stjórnvaldsúrræði hér á landi, þar sem vörumerkjaskrárritari er jafnframt starfsmaður iðnrn. Málskot til ráðh. skv. gildandi ákvæðum hér hafa verið fátíð á undanförnum árum, þ. e. 1–2 á ári. Hugsanlega er skýring á því sú, að menn hafa ekki haft trú á kæruúrræði þessu og talið það óraunhæft. Því má búast við að kærumálum þessum fjölgi nokkuð verði frv. þetta að lögum. Ákvarðanir vörumerkjaskrárritara, sem ágreiningur hefur verið gerður um, hafa á undanförnum árum verið á bilinu 15–20 á ári. Félag umboðsmanna eigenda vörumerkja og einkaleyfa hefur ítrekað óskað eftir breytingu á þessari tilhögun og hefur verið haft samráð við félagið við samningu frv. þessa. Stjórnskipuð nefnd vinnur nú að heildarendurskoðun einkaleyfalaganna og mun nefnd þessi jafnframt taka vörumerkjalöggjöfina til athugunar. Búast má við að sú endurskoðun taki nokkurn tíma, þar sem hér er um tæknilega og lögfræðilega flókin málefni að ræða. Hin öra tækniþróun liðinna ára hefur kallað á ítarlegri lagaákvæði um einkaleyfi. Sömuleiðis hefur ör vöruþróun og aukin áhersla á auglýsingar og kynningar á vörum undir ákveðnu vörumerki aukið þýðingu laga um vörumerki og kallað á öflugri réttarframkvæmd á sviði vörumerkjamála. Vörumerkjaréttur er með vissum undantekningum bundinn skráningu merkis. Vörumerkjaskrárritari annast skráningu vörumerkja. Þar sem verulegir fjármunir eru oft lagðir í að kynna vörur undir ákveðnu vörumerki eru nokkrir hagsmunir í húfi fyrir rétthafa vörumerkis að fá vörumerki skráð. Vörumerkjaskrárritari tekur skv. 19. gr. vörumerkjalaga ákvörðun um að synja um skráningu ef hann sjálfur telur merkið ekki hæft til skráningar. Auk þess tekur vörumerkjaskrárritari við andmælum gegn skráningu eftir birtingu vörumerkis skv. 22. gr. og tekur ákvörðun um synjun ef andmælin eru metin gild. Frv. felur í sér að ágreiningi skv. ofangreindu verði skotið til sérstakrar áfrýjunarnefndar og felld verði niður heimild til að skjóta máli til ráðh., eins og að framan er lýst. Virðulegi forseti. Ég legg til að þegar þessari umr. lýkur verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Á þskj. 359 er flutt stjfrv. til l. um breytingu á lögum nr. 12 frá 20. júní 1923, um einkaleyfi, með síðari breytingum. Með frv. þessu er lagt til að lögfest verði önnur málsmeðferð en verið hefur í þeim tilvikum sem rn. synjar einkaleyfisbeiðanda um einkaleyfi. Í stað ákvæða um að einkaleyfisbeiðandi geti krafist þess að synjun rn. á einkaleyfi verði tekin upp aftur og rannsökuð á ný af rn. er lagt til að komið verði á fót sérstakri nefnd til að úrskurða í ágreiningsmálum er varða skráningu einkaleyfa. Frv. þetta er flutt samhliða frv. til breytinga á lögum nr. 47 frá 2. maí 1968, um vörumerki, um sama efni. Vísast til grg. með því frv. um forsendur þeirrar lagabreytingar sem hér er lögð til. En megintilgangur frv. er að stuðla að auknu réttaröryggi í stjórnsýslunni við meðferð einkaleyfa. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði máli þessu vísað til 2. umr. og hv. allshn.