Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill árétta og tilkynna að á síðasta þingfundi var 220. máli, neytendalánum, vísað til allsherjar- og menntamálanefndar en málið átti að fara til efnahags- og viðskiptanefndar og hefur það verið leiðrétt.

Virðulegi forseti. Hv. allsherjar- og menntamálanefnd hefur að undanförnu fjallað um meðferð kynferðisbrotamála á Íslandi og er ljóst af þeirri umfjöllun að brýn þörf er á úrbótum í þeim málaflokki. Kynferðisbrotum á Íslandi hefur fjölgað verulega á undanförnum fimm árum en fjöldi sakfellinga hefur staðið í stað. Tíðni kynferðisbrota hér á landi er með því hæsta sem gerist á Norðurlöndunum. Það er mikilvægt að fram komi að ánægja var meðal þeirra aðila sem við töluðum við á fundum okkar með vinnu starfsfólks lögreglu og saksóknara en ljóst er að þau embætti anna ekki þessum málum sem skyldi og kynferðisafbrotamálin mæta afgangi þegar önnur alvarleg ofbeldisbrot koma inn á borð lögreglunnar. Kynferðisbrotadeild lögreglunnar og ríkissaksóknari hafa sett sér viðmið um að rannsókn og meðferð kynferðisbrotamála taki að jafnaði ekki lengri tíma en 1–2 mánuði en reyndin er sú að rannsókn slíkra mála tekur 12–24 mánuði. Ég tel að við getum ekki boðið þolendum kynferðisbrota upp á þennan langa málsmeðferðartíma og hann er í einhverjum tilvikum farinn að spilla málum og draga úr líkum á því að þau endi fyrir dómi. Ég vil einnig draga fram þau áhrif sem klámvæðingin hefur á þennan málaflokk. Við áttum í morgun fund með Gail Dines, prófessor frá Bandaríkjunum, sem talaði á ráðstefnu innanríkisráðuneytisins í gær. Það sem stendur upp úr eftir þann fund er sú niðurstaða að klámefni á vefnum er orðið áhrifaríkasta form kynfræðslu í samfélagi okkar gagnvart börnum og ungmennum. Klámið verður sífellt grófara og líkist æ meir svæsnum pyndingum. Þeir aðilar sem hafa mest áhrif á kynferðislegt uppeldi og sjálfsmynd barna og ungmenna hér á landi og á Vesturlöndum eru framleiðendur klámefnis í Los Angeles í Bandaríkjunum. Ljóst er að klám er þegar farið að hafa áhrif á gerendur í kynferðisbrotamálum hér á landi, þar með talið ungmenni á aldrinum 12–18 ára. Ég vona að allsherjar- og menntamálanefnd muni freista þess að ná þverpólitískri 

Virðulegi forseti. Málefni Ríkisendurskoðunar hafa verið til umræðu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ljóst er af þeirri umræðu þar að ekki ríkir mikið traust hjá meiri hluta nefndarinnar til embættisins eins og er, sem er mjög vont bæði fyrir þingið og starfsmenn þeirrar stofnunar. En í tilefni af því er tvennt sem mig langar til að nefna sem gæti skipt máli til að koma þessum hlutum hugsanlega í lag. Í fyrsta lagi langar mig til að spyrja hvað líði vinnu við endurskoðun á lögum um Ríkisendurskoðun. Ég held að hún sé búin að vera í gangi í einhvern tíma og væri fróðlegt að vita hvernig sú vinna gengur og hvort þingmenn fái þá endurskoðun á sitt borð innan ekki of langs tíma. Í öðru lagi langar mig til að beina því til forseta þingsins að það er eiginlega orðið bráðnauðsynlegt að setjast niður og ræða hvernig á að haga samskiptum þingsins við Ríkisendurskoðun. Nú eru þrjár nefndir að vasast í málefnum embættisins, þ.e. forsætisnefnd, fjárlaganefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Það er líklegt að allar hafi nefndirnar hlutverki að gegna en það þarf að fastsetja hver á að leika hvaða hlutverk. Ég vona að forseti efni til fundar um hlutverkaskipan innan skamms.

Hæstv. forseti. Sem formaður nefndar um endurskoðun á lögum um Ríkisendurskoðun vil ég segja og svara hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur að störf nefndarinnar ganga samkvæmt áætlun. Vonandi verður hægt að leggja fram drög í byrjun nóvember og þá verður viðkomandi þingnefndum falið að fara yfir þau og vera í samráði við nefndina við afgreiðslu málsins. Hlustað verður eftir þeim hvatningaróskum sem hv. þingmaður bar fram. Hæstv. forseti. Ég bað um orðið undir þessum dagskrárlið út af öðru tilefni og það er vegna aðgengis að kjörstöðum. Þjóðaratkvæðagreiðsla stendur fyrir dyrum næstkomandi laugardag. Árið 2005 var gerð könnun á aðgengi að kjörstöðum úti um allt land hjá öllum sveitarstjórnum. Atkvæðagreiðslur fara í flestum tilfellum fram í skólum landsins og mikilvægt er, ekki bara fyrir nemendur heldur líka aðra, að aðgengi sé fyrir alla, sama hvort það er í þjóðaratkvæðagreiðslu á laugardaginn, sveitarstjórnarkosningum eða alþingiskosningum. Í þeirri könnun sem var gerð 2005 kom í ljós að það voru frekast til minni sveitarfélög sem ekki höfðu aðgengismálin í lagi. Ég vil því hvetja öll sveitarfélög og kjörstjórnir að fara yfir þessa þætti og gera þá bráðabirgðaráðstafanir til að aðgengi sé fyrir alla, fólk með fötlun og aldraða til að nýta kosningarrétt sinn, og þá til framtíðar að gera öllum kleift að taka þátt í lýðræðislegu starfi og að þessir þættir séu í lagi, ekki bara fyrir nemendur heldur líka þá er sækja þurfa kjörstaðina.

Forseti. Húsnæðiskostnaður fjölskyldnanna er sífelldur vandi. Margt hefur verið gott gert eftir hrun en vandinn er ekki bara hruntengdur heldur kerfislægur á ýmsan hátt. Ólafur Darri Andrason, hagfræðingur ASÍ, bendir á það í Fréttablaðinu í dag að frá aldamótum, fyrir hrun og eftir hrun, hafa vextir af nýjum húsnæðislánum verið tæplega þrefalt hærri á Íslandi en að meðaltali á evrusvæðinu. Munurinn er upp á 7,8 prósentustig, samtals 117 milljarðar sem jafngildir um 17% ráðstöfunartekna á meðalfjölskyldu. Helsta skýringin er auðvitað óstöðugur sveifluhvatagjaldmiðill hér á landi og þeir sem vilja halda í hann þurfa að skýra fyrir okkur hvaða kosti hann hefur svo mikilvæga að afsaki þennan krónuskatt úr heimilisbókhaldinu fyrir utan allan annan kostnað sem við höfðum af þeim gjaldmiðli. Ólafur Darri bendir hins vegar á að sjálft húsnæðiskerfið geti átt hlut að máli. Hagfræðingurinn segir, með leyfi forseta, „að frá árinu 2004 hefur álagið sem Íbúðalánasjóður leggur á lánin fjórfaldast og er nú 1,4 prósentustig eða sem nemur um þriðjungi af vöxtunum! Fyrir lántakanda sem skuldar 20 milljónir jafngildir þetta álag 280 þúsund krónum í aukavexti á ári.“ Ólafur Darri bendir á að meðan við bíðum eftir evrunni geti verið ráðlegt að líta í kringum sig og nefnir danska kerfið sem þrífst við lægri vexti og gæti hjálpað til að hætta við verðtryggingu á húsnæðislánunum. Ég hvet hv. þingmenn, einkum þá sem sitja í velferðarnefnd til að kynna sér þetta og vitna í afar viðeigandi lokaorð Ólafs Darra, með leyfi forseta: „Er ekki líklegra að við náum árangri ef við hættum upphrópunum í vaxtamálum og eilífri leit að töfralausnum og förum þess í stað að skoða hvað við getum lært af þeim sem hvað bestum árangri hafa náð í að byggja upp lánamarkað sem tryggir húskaupendum hagstæðustu kjörin?“

Virðulegi forseti. Á ríkisstjórnarfundi í ágúst sl. ræddi hæstv. menntamálaráðherra stöðu framhaldsskólanna og fyrirsjáanlegan rekstrarvanda nokkurra þeirra á yfirstandandi skólaári. Á þeim fundi var ítrekuð sú stefna stjórnvalda að öll ungmenni sem uppfylla skilyrði fái inngöngu í framhaldsskólana. Skólum verði ekki gert að fækka nemendum og segja upp starfsfólki vegna rekstrarvanda á árinu 2013. Í framhaldinu var lagt til við samningu fjáraukalagafrumvarps að veittar yrðu 140 millj. kr. til að mæta þeim skólum sem verst eru settir í ár og unnið er að breytingartillögum við fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013. Opnun framhaldsskólanna fyrir atvinnuleitendum hefur borið góðan árangur og stjórnendur og starfsfólk framhaldsskólanna hafa unnið afar vel úr erfiðri stöðu sem skólunum var komið í ásamt öllum öðrum ríkisstofnunum eftir efnahagsáfallið. Stofnanirnar allar og starfsmenn þeirra hafa haldið uppi góðri þjónustu ásamt því að glíma við afleiðingar hagstjórnarmistaka áranna fyrir hrun. Af fagmennsku hafa starfsmenn sinnt skjólstæðingum sínum afar vel við vægast sagt krefjandi aðstæður og fyrir það ber að þakka. Því verður að líta það alvarlegum augum ef álitamál á milli einstakra framhaldsskóla og ráðuneytis vegna tæknilegra atriða er varða reiknilíkan verður til þess að hótað sé að 200 nemendur á því svæði sem einna verst hefur orðið úti eftir efnahagshrunið fái ekki inngöngu í framhaldsskóla svæðisins. Slíkar upphrópanir hljóta að hafa slæm áhrif á nemendur, starfsfólk skólans og samfélagið í heild og verður að reka aftur til föðurhúsanna hið snarasta. Krefjast verður þess að menntamálaráðuneytið og stjórnendur Fjölbrautaskóla Suðurnesja finni lausn á álitamálunum og frá menntamálaráðuneytinu, Fjölbrautaskóla Suðurnesja og hæstv. ríkisstjórn komi skýr skilaboð um að ungmennum á Suðurnesjum verði ekki frekar en öðrum ungmennum á landinu meinuð skólavist á næsta skólaári, enda væri það í hróplegu ósamræmi við stefnu stjórnvalda og kæmi aldrei til greina.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau orð hv. þm. Marðar Árnasonar að velferðarnefnd þurfi að halda áfram að fjalla um málefni Íbúðalánasjóðs. Nefndin hefur verið að funda með Íbúðalánasjóði en það er hins vegar sláandi að sjá fyrirsögn núna á vefmiðlum um að stjórnvöld hafi tvær vikur til að bjarga sjóðnum, tvær vikur, annars verði hann ófær um að standa við skuldbindingar sínar. Við skulum gera okkur grein fyrir því að hér erum við ekki að tala um neina smáupphæðir. Ef Íbúðalánasjóður getur ekki staðið í skilum þá erum við að tala um skuldbindingar, sem hingað til hefur verið litið á að ríkissjóður sé í ábyrgð fyrir, sem eru 700–800 milljarðar. Það eru gífurlegar upphæðir, fleiri hundruð milljarðar sem ríkissjóður er í ábyrgð fyrir gagnvart Íbúðalánasjóði. Hér er bent á að eiginfjárhlutfall sjóðsins sé komið í 1,4% en ætti að vera 5% að lágmarki og stjórnvöld þurfa náttúrlega að svara því skýrt hvort þau ætli ekki að leggja sjóðnum til aukafjármagn. Hvað varðar hins vegar umræðuna um vaxtaálagið hjá Íbúðalánasjóði eða þau vaxtakjör sem þar er verið að bjóða, þá held ég að mjög brýnt sé að forsvarsmenn og talsmenn verkalýðshreyfingarinnar skoði frekar ávöxtunarkröfu lífeyrissjóðanna, líkt og við framsóknarmenn leggjum til að verði gert í frumvarpi okkar um að setja þak á verðtrygginguna og leita leiða til að lækka vexti. Það held ég að sé algert lykilatriði því að þeir sem hafa fyrst og fremst verið að fjármagna Íbúðalánasjóð eru lífeyrissjóðirnir. Og ef maður skoðar vaxtamuninn á milli Íslands og nágrannalanda okkar virðist hann einmitt liggja sirka á þessum 3,5% sem hafa verið viðmiðið varðandi ávöxtun lífeyrissjóðanna, 3,5%–4%. Það er því mjög brýnt að það verði skoðað samhliða.

Virðulegi forseti. Ég ætla að blanda mér í umræðuna um ríkisendurskoðanda. Hér kom formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, og ákallaði forseta þingsins hvað það varðar hvernig samskiptum við ríkisendurskoðanda skuli háttað hjá þinginu. Í mínum huga er þetta alveg skýrt. Stjórnskipun ríkisins liggur fyrir og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og þinginu ber að hafa samskipti við þessa stofnun. Hér er verið að persónugera þau vandamál sem hafa legið fyrir undanfarnar vikur vegna þess að dráttur varð á skýrslu þrátt fyrir að þingmenn liðinna átta til tíu ára hafi samþykkt fjárlög á hverju einasta ári er lúta að því kerfi sem deilan stendur um. Hér er boðað og kallað eftir því hvenær og hvernig eigi að breyta lögum um ríkisendurskoðanda. Ég vil benda á, frú forseti, að það að leysa vandamál dagsins í dag þýðir ekki að breyta þurfi lögum í framtíðinni. Við störfum eftir þeim lögum sem Ríkisendurskoðun byggir á. Þannig ber að leysa málið. En hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hefur kosið að koma fram í fjölmiðlum og lýsa yfir fullkomnu vantrausti á ríkisendurskoðanda sjálfan. Það minnir mig á það að alþingismenn og Alþingi sjálft ber skyldur, frú forseti, því að hér höfum við tvær samliggjandi eftirlitsstofnanir Alþingis, umboðsmann Alþingis og ríkisendurskoðanda. Ríkisendurskoðandi fer yfir fjárlögin en umboðsmaður Alþingis yfir ágalla á lögum. Ég vil minna á það, og kalla eftir úrbótum, að Alþingi sjálft og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur ekki afgreitt frá sér, eins og ber samkvæmt lögum, undanfarnar þrjár skýrslur umboðsmanns Alþingis, ársskýrslu 2008, 2009 og 2010. Heitir þetta ekki að kasta steinum úr glerhúsi?

Frú forseti. Ég óska eftir því að eiga orðastað við hv. þm Björn Val Gíslason, formann fjárlaganefndar. Fyrir þremur árum ákvað ríkisstjórnin án rökstuðnings að hætta fjárveitingum til refaveiða þrátt fyrir að sýnt hefði verið fram á að tekjur ríkissjóðs vegna virðisaukaskatts af hlutdeild sveitarfélaganna væru hærri en heildarútgjöld ríkisins vegna refaveiðanna. Þegar fjárlög voru samþykkt það ár ákvað fjárlaganefnd hins vegar að breyta tillögu hæstv. umhverfisráðherra og setti inn fjármagn til refaveiða. Ári síðar, þ.e. fyrir tveimur árum, kom hæstv. umhverfisráðherra með sömu tillögu þess efnis að hætt yrði fjárveitingum til refaveiða. Fjárlaganefnd sem þá var ákvað að breyta því ekki. Nú sjáum við að refastofninn hefur á síðustu 30 árum tífaldast að stofnstærð. Fuglalíf er víða orðið mjög lítið og það er orðið mjög lítið af mófugli, til að mynda á Ströndum, Hornströndum og í fleiri héruðum. Við erum líka að fá af því fréttir norðan úr landi og af Norðvesturlandi að refur sé farinn að ganga í lifandi fé sem var fast í fönn vegna óveðurs þar í síðasta mánuði. Það er alveg ljóst að gríðarlegt tjón er að verða af þessum völdum. Sveitarfélög sem hafa sent inn umsagnir um fjárlagafrumvarpið hafa mörg hver verið að biðla til fjárlaganefndar um að breyta um kúrs, hefja á ný fjárveitingar til refaveiða, til þessa málaflokks. Þetta höfum við líka orðið vör við í kjördæmaviku á fundum með sveitarstjórnum vítt og breitt um landið þar sem þingmenn eru hvattir til að taka þessi mál upp og beita sér fyrir því að fjárveitingar verði hafnar á ný til refaveiða þannig að halda megi stofnstærð refsins innan eðlilegra marka. Mig langar að spyrja hv. þm. Björn Val Gíslason hver skoðun hans sé á þessum málum, hvort þingheimur og þjóðin geti treyst því að fjárlaganefnd sé að skoða þetta mál og 

Virðulegi forseti. Þetta mál hefur verið til umræðu lengur en ég hef setið á þingi. Ég hef verið í samskiptum við forsvarsmenn Sambands íslenskra sveitarfélaga vegna þessa máls að undanförnu með það í huga að reyna að leysa þetta til frambúðar. Í þeim samtölum sem ég hef þar átt hefur komið fram að undan þessu hefur verið kvartað í allmörg ár og síðast held ég að framlög til þessa málaflokks hafi verið lækkuð talsvert í fjárlögum 2008. Þar áttu sér stað einhver samtöl milli sveitarstjórnarmanna og Sambands íslenskra sveitarfélaga annars vegar og stjórnvalda hins vegar. Síðan gerist það í kjölfar efnahagshrunsins að niðurskurður til þessara mála varð allnokkur. Það er fullur vilji til þess af minni hálfu í það minnsta, og ég held að einnig sé einhugur um það í fjárlaganefnd, að við þurfum að bregðast við þessum þáttum með einhverjum hætti. Eins og réttilega kom fram hjá hv. þingmanni og fyrirspyrjanda er mikil áhersla lögð á þetta af hendi sveitarfélaga og þeirra sem málið varðar. Það er vaxandi kostnaður af þessum veiðum og örugglega meiri en oft áður í kjölfar þeirra atburða sem gerðust í haust. Ég reikna með því og hef um það gögn að kostnaður við þessar veiðar gæti numið eitthvað á annað hundrað milljónum á næsta ári, 120–130 millj. kr., sem er gríðarlegur kostnaður því oft er þetta kostnaður sem lendir á fámennum sveitarfélögum, sveitarfélögum sem hafa ekki úr miklu að moða. Ég get einfaldlega svarað þessu á þann veg að þessi mál eru til umræðu í fjárlaganefnd og ég held að fullur vilji sé til þess hjá fjárlaganefnd að finna leiðir til að bregðast við þessu. Tillögur í þá veru verða að bíða 2. umr. fjárlaga en viljinn er svo sannarlega fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir orð hv. þm. Skúla Helgasonar sem talaði fyrir því að við í þinginu mundum bæta umgjörð þannig að meðferð kynferðisbrotamála verði betri en nú er, meðal annars með því að auka fjármagn til lögreglunnar. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir því og lögðum fram löggæsluáætlun síðasta vor sem ætti þá að varpa ljósi á það hvar vandinn liggur og hvar setja þurfi inn aukið fjármagn. Auk þess höfum við lagt það fram í fjárlögum á liðnum árum. Ég ætlaði líka að vitna til Greiningar Íslandsbanka, eða Morgunkorns hans, þar sem fjallað er um tekjur af erlendum ferðamönnum. Þar er sagt að á þriðja ársfjórðungi hafi þeir verslað hér fyrir 32,4 milljarða og að hreinn afgangur sé um 18 milljarðar kr. miðað við 16,8 milljarða á sama tíma í fyrra. Það er því ljóst, eins og stendur í Morgunkorninu, að ferðaþjónustan er að skila umtalsverðum og vaxandi gjaldeyristekjum til landsins þótt þær virðist ekki hafa dugað til þess að blása nægum vindi í segl krónunnar á nýliðnum ársfjórðungi. Nú vil ég rifja upp tillögur ríkisstjórnarinnar, Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, í þessum málaflokki þar sem lagt er til að hækka virðisaukaskatt á gistingu í ferðaþjónustunni rúmlega þrefalt og hafa þar með áhrif á það að þessi vaxtarbroddur í atvinnugreininni á Íslandi minnki þannig að tekjur af þessum hluta innstreymis gjaldeyristekna lækki, verði alla vega ekki meiri en hér er, eins og við þurfum virkilega á því að halda og krónan líka. Við framsóknarmenn höfum talað gegn þessu. Við höfum lagt mikla áherslu á að menn töluðu um þetta og vörpuðu skýru ljósi á þetta. Ég vil nota þetta tækifæri, frú forseti, til að minna á að formaður Framsóknarflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, 

Virðulegi forseti. Grafalvarlegar fréttir berast úr framhaldsskólum landsins. Ég vil gera sérstaklega að umtalsefni frétt sem var í Fréttablaðinu dag um stöðu Fjölbrautaskóla Suðurnesja. Ég verð að segja að það var hreint ótrúlegt að hlusta á hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra og fyrrverandi formann fjárlaganefndar þar á undan kalla það upphrópanir að þarna svari skólameistari Fjölbrautaskóla Suðurnesja því til aðspurður hvaða afleiðingar það hefði ef farið yrði eftir fjárlagafrumvarpi hæstv. fyrrverandi ráðherra. Hann metur það þannig að miðað við fjárveitingar þurfi að vísa 200 nemendum frá. Hann metur það þannig að skilaboðin hafi verið einföld á fundi í menntamálaráðuneytinu í gær: Það verður ekki bætt meiru við. Þetta kallar hv. þm. Oddný Harðardóttir upphrópanir. Ég vona svo sannarlega að úr þessu verði greitt. Ég átti samtal áðan við hæstv. menntamálaráðherra sem ég treysti til að standa við þau orð að engum nemanda verði vísað frá í þessum skóla. Það er alveg rétt að það er mjög vont fyrir svæðið, Suðurnesin, sem hefur fengið högg eftir högg, ekki síst heimatilbúin högg frá hæstv. ríkisstjórn, að fá svona fréttir framan í sig. Ég vona svo sannarlega að komið verði í veg fyrir það með öllum ráðum. En þá verður maður að velta fyrir sér af hverju hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra lagði þá ekki til raunhæfa fjárveitingu í fjárlagafrumvarpinu í stað þess að væna menn um upphrópanir. Mig langar líka aðeins, út af orðum hv. þm. Skúla Helgasonar í upphafi, sem var að tala um kynferðisbrotamál og fund allsherjar- og menntamálanefndar um þau mál - og það er mjög gott að þetta sé tekið til skoðunar. Ég vil benda hv. þingmanni á að kynferðisafbrot eru rannsökuð víðar en bara hér í Reykjavík. Lögreglustjórinn á Suðurnesjum hefur til dæmis náð mjög góðum árangri í að upplýsa og fá sakfellingu á 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hv. þingmanna og annarra á minnisblöðum sem ég hef fengið frá hæstv. fjármálaráðherra út af Byr og SpKef. Eins og menn vita hefur mikið þurft til til að fá upplýsingar þar. Flest svörin eru útúrsnúningar og ekki svarað en hér eru þó hlutir sem ég tel að þingheimur verði að skoða. Það segir, með leyfi forseta, þegar spurt er um hóp sem hélt utan um vinnu í tengslum við Sparisjóðinn og SpKef: „Fjármálaráðuneytið stýrði vinnu hópsins og greiddi þóknun til þeirra utanaðkomandi sérfræðinga sem leitað var til. Ekki var hins vegar haldið sérstaklega um greiðslur til sérfræðinganna vegna vinnu sem tengdist Byr sparisjóði eða Sparisjóðnum í Keflavík. En umræddir sérfræðingar unnu á sama tíma fleiri verkefni fyrir ráðuneytið.“ Ég vek athygli á því að hér eru bara sendir inn reikningar og ekki tilgreint fyrir hvað. Hér eru í það minnsta tugir milljóna undir, jafnvel hundruð milljóna. Hér segir líka, með leyfi forseta: „Vinnuhópurinn skilaði ekki sérstökum minnisblöðum til fjármálaráðuneytisins vegna vinnu hans og eru þau vinnugögn sem hópurinn aflaði sér í fórum þeirra sem sátu umrædda fundi en ekki í skjalavistunarkerfi ráðuneytisins.“ Virðulegi forseti. Um er að ræða vinnuhóp sem vinnur í mörg ár og undir eru tugir milljarða og ekki er til stafkrókur í ráðuneytinu um hvað hann var að gera og öll gögn eru hjá þeim sem voru í nefndinni þó svo að þeir séu allir ráðuneytisfólk. Einnig vil ég vekja athygli á því að nú hefur það verið upplýst að þrátt fyrir að það hafi verið skylda Fjármálaeftirlitsins í fjögur ár að fylgjast með slitastjórnum hefur það ekki verið gert. Laun hafa hækkað úr 2,4 millj. kr. á mánuði í 5,6 millj. kr. og það hefur ekki verið neitt eftirlit af hálfu Fjármálaeftirlitsins. Það var upplýst á nefndarfundi í morgun. Á sama hátt hefur ekkert verið fylgst með því hver viðskipti þessara slitastjórnarmanna hafa verið við eigin fyrirtæki og hafa engar athugasemdir komið frá ríkisstjórn, Fjármálaeftirlitinu eða Seðlabankanum út af þessum launagreiðslum. 

Virðulegi forseti. Það hefur verið mjög dapurlegt að fylgjast með þeirri aðför sem hefur átt sér stað gagnvart Ríkisendurskoðun á liðnum vikum. Eitt er auðvitað að vera óánægður með efnistök stofnunarinnar í einstökum verkum en að bregðast við eins og gert hefur verið og setja Ríkisendurskoðun í raun og veru í frost er tilraun til þöggunar. Þetta er mjög alvarlegt mál. Það sem verst er í þessu sambandi er að þannig er komið í veg fyrir að Ríkisendurskoðun geti sinnt eðlilega sínu lögbundna hlutverki.  Þetta er mjög alvarlegt. Við skulum gá að því að Ríkisendurskoðun hefur mjög sérstaka stöðu í stjórnsýslunni. Hún starfar á vegum Alþingis og er engum háð í störfum sínum. Þessi breyting á starfsemi Ríkisendurskoðunar á sínum tíma var gerð að gefnu tilefni, áður hafði Ríkisendurskoðun verið hluti af framkvæmdarvaldinu en með þessum hætti var verið að efla eftirlitshlutverk hennar og ekki síður eftirlitshlutverk Alþingis, sjálfstæði þess og stjórnsýslulega stöðu vegna þess að Ríkisendurskoðun heyrir undir Alþingi. Nú er verið að veikja þá stöðu, ekki einungis Ríkisendurskoðunar heldur líka stöðu Alþingis. Þá sjáum við loksins heildarsamhengið. Þetta er enn eitt dæmið sem við höfum séð á undanförnum missirum um ofríki framkvæmdarvaldsins þar sem brugðist er við gagnvart öllum þeim sem ekki sitja og standa eins og framkvæmdarvaldið vill á hverjum tíma. Nú dynja höggin á Ríkisendurskoðun, en hver verður næst? 

Frú forseti. Ég vil ræða áfram það mál sem hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi um stöðu Íbúðalánasjóðs. Í morgun kom frétt frá Bloomberg um að greiðslufall blasi við Íbúðalánasjóði. Því var reyndar mótmælt í yfirlýsingu frá Íbúðalánasjóði. Íbúðalánasjóður býr við ákveðinn kerfisvanda, hann fjármagnar sig með sölu ríkisskuldabréfa, þ.e. skuldabréfa með ríkisábyrgð, til mjög langs tíma á föstum vöxtum. Hann hefur ekki uppgreiðslumöguleika á þeim lánum og það er veila sem hefði átt að vera búið að laga fyrir löngu, að minnsta kosti eftir að hún kom í ljós, sem var eftir hrun. Það vantar enn. Síðan er hann í þeirri stöðu að núna er hann að tapa markaðshlutdeild. Sífellt fleiri taka óverðtryggð lán hjá bönkunum en þó að Íbúðalánasjóður hafi heimild til að lána óverðtryggt hefur hann ekki enn þá nýtt þá heimild þannig að í síðasta mánuði voru uppgreiðslurnar eiginlega svipaðar og útlánin. Þá þarf hann líka að ráðstafa öllum afborgunum og slíku. Vandi Íbúðalánasjóðs er sá að hann er með feiknamikið fé sem hann kemur ekki í ávöxtun og ekki í sambærilega ávöxtun og á þeim bréfum sem hann selur. Nú er spurningin hvað ríkisstjórnin hefur gert. Það er beðið eftir niðurstöðu nefndar sem á að koma með úrlausnir. Hvað hyggst hv. fjárlaganefnd gera? Þeirri spurningu beini ég til formanns nefndarinnar, Björns Vals Gíslasonar: Hvað þarf að gera í fjárlaganefnd? Þarf að auka fjárveitingar umtalsvert? Hafa menn tekið utan um allan vandann?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrirspurnina. Ég held að við deilum báðir áhyggjum af Íbúðalánasjóði. Að minnsta kosti réði ég orð hans þannig að það væri áhyggjuefni hvernig fyrir honum væri komið. Íbúðalánasjóður hefur eins og allir aðrir orðið fyrir verulegum áföllum í kjölfar hrunsins og síðan var honum einnig ætlað aukið hlutverk til að bregðast við vaxandi skuldum heimilanna og einstaklinga í landinu, skuldara. Stjórnvöld ætluðu Íbúðalánasjóði annað og meira hlutverk en öðrum lánastofnunum. Allt þetta og margt fleira hefur orðið til þess að Íbúðalánasjóður hefur orðið fyrir meiri skakkaföllum en menn bjuggust við í upphafi og leitt til þess að ríkissjóður hefur þurft að leggja honum til fé. Það er væntanlega það sem hv. þingmaður er að spyrja hér um. En svo að það komi líka fram þá segir meðal annars í tilkynningu frá Moody's sem Bloomberg-fréttaveitan sendi á alla þingmenn í morgun að hætta sé á því að Íbúðalánasjóður lendi í greiðslufalli ef íslensk stjórnvöld grípa ekki til einhverra aðgerða eða leggja honum til fé. Það kemur jafnframt fram hjá þeim fulltrúa Moody's sem fjallar um þetta mál að gengið sé út frá því og reiknað með því að íslensk stjórnvöld geri það og styðji við sjóðinn eins og við höfum hingað til gert. Við höfum verið nokkuð sammála um það, ef ég man rétt, í þeim afgreiðslum sem við höfum farið með í gegnum þingið, bæði í fjárlögum og fjáraukalögum undanfarinna ára. Til að svara fyrirspurn þingmannsins á ég ekki von á öðru en að við stöndum áfram vörð um Íbúðalánasjóð eins og mögulegt er og komum honum í gegnum þessar hremmingar sem vissulega eru honum erfiðar og okkur öllum. Við munum standa þétt við bakið á honum eins og við höfum gert hingað til.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum í tengslum við þær breytingar sem á Stjórnarráði Íslands hafa orðið og voru í þingsályktun sem Alþingi samþykkti 11. maí síðastliðinn og tóku gildi 1. september. Frumvarp þetta var samið í samvinnu hlutaðeigandi ráðuneyta og felur í sér breytingar á nokkrum lögum, aðallega til þess að skýra verkaskiptingu milli umhverfis- og auðlindaráðuneytis annars vegar og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis hins vegar. Fyrst vil ég segja að almennt leiða þær breytingar sem gerðar voru á verkaskiptingu ráðuneyta með forsetaúrskurði ekki til lagabreytinga. Ástæðan er sú að með nýjum lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, var mörkuð sú stefna að fagheiti ráðherra og ráðuneyta yrðu ekki lengur tilgreind í lögum. Þess í stað yrði forsetaúrskurður um skiptingu stjórnarmálefna tæmandi heimild um þau verkefni sem ráðherrar fara með og fjallað er um í lögum. Í samræmi við þetta voru gerðar breytingar á ýmsum lögum þar sem fagheiti ráðherra eða ráðuneytis koma fyrir á þann veg að í stað fagheitisins kom hugtakið „ráðherra“ eða „ráðuneyti“. Þetta leiðir meðal annars til þess að engar lagabreytingar þurfti að gera í tengslum við flutning verkefna frá efnahags- og viðskiptaráðuneyti til fjármála- og efnahagsráðuneytis, svo sem á sviði hagstjórnar eða málefna Hagstofu og Seðlabankans. Þá þurfti heldur engar lagabreytingar í tengslum við verkefnaflutning frá iðnaðarráðuneyti, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og efnahags- og viðskiptaráðuneyti til atvinnuvegaráðuneytisins. Hvað varðar nánari útlistun á verkefnum einstakra ráðuneyta vísast til forsetaúrskurðar sem fylgir með frumvarpinu. Meginefni frumvarpsins tengist þannig breyttum áherslum í tengslum við breytta skipan ráðuneyta og tæknilegar breytingar sem meðal annars tengjast fækkun ráðuneyta. Hlutaðeigandi ráðuneyti höfðu samstarf við þær ríkisstofnanir sem málið varðar og voru ekki gerðar athugasemdir af þeirra hálfu utan að Veiðimálastofnun gerði athugasemdir við eitt atriði, sem nánar verður vikið að hér á eftir. Ég mun hér fyrst gera grein fyrir meginákvæðum frumvarpsins og því næst fjalla stuttlega um önnur ákvæði þess. Fyrst eru það breytingar tengdar Hafrannsóknastofnun. Hafrannsóknastofnunin heyrir eftir sem áður undir það ráðuneyti sem fer með sjávarútvegsmál. Nýr forsetaúrskurður kveður þó á um þá mikilvægu stefnubreytingu að undir umhverfis- og auðlindaráðuneyti heyrir „stefnumörkun um sjálfbæra þróun og ráðgjöf um nýtingu auðlinda“. Í því ljósi eru hér lagðar til breytingar á lögum um rannsóknir í þágu atvinnuvega sem lúta að því að sá ráðherra sem fer með málefni sjálfbærrar þróunar, þ.e. umhverfis- og auðlindaráðherra, hafi aðkomu að verkefnum Hafrannsóknastofnunarinnar sem heyrir undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Í því sambandi er lagt til í þessu frumvarpi að stofnuð verði sérstök fjögurra manna samstarfsnefnd ráðuneytanna tveggja um langtímanýtingarstefnu fyrir fiskstofna og eftir atvikum aðrar lifandi auðlindir hafsins. Sá ráðherra sem fer með málefni sjálfbærrar þróunar skipar nefndina sem er vettvangur fyrir samstarf ráðuneytanna um mótun langtímanýtingarstefnu. Koma tveir frá hvoru ráðuneyti og skiptast fulltrúar ráðuneytanna á um formennsku í nefndinni í eitt ár í senn. Hafrannsóknastofnun skal móta rannsóknastefnu og veita ráðgjöf um nýtingu á grundvelli þessarar stefnu þegar hún liggur fyrir. Þetta er í samræmi við umfjöllun í tillögu til þingsályktunar um breytta skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands sem samþykkt var á síðasta þingi. Þar er gert ráð fyrir að mælt verði fyrir um „fastmótaðan og lögbundinn farveg sameiginlegrar vinnu ráðuneytanna við undirbúning ákvarðana um nýtingu“. Það er síðan ráðherra sjávarútvegsmála sem tekur ákvörðun um árlegan heildarafla úr hverjum nytjastofni og setur eftir atvikum aflareglur til fleiri ára í senn á grundvelli langtímanýtingarstefnu. Gert er ráð fyrir að samstarfsnefndin starfi þannig að hún nái hverju sinni sameiginlegri niðurstöðu. Takist það ekki skal ráðherra gerð grein fyrir ágreiningi og ástæðum hans. Með langtímanýtingarstefnu er átt við stefnu um nýtingu fiskstofna og eftir atvikum annarra auðlinda hafsins sem er mótuð af stjórnvöldum. Það er nýmæli í lögum þótt í raun hafi slík stefna verið til staðar varðandi fiskveiðistjórn. Með langtímanýtingarstefnu eru lagðar línur um hvernig nýta skuli og byggja upp mismunandi nytjastofna þar sem sjálfbærni verður ávallt höfð að leiðarljósi og tekið jöfnum höndum tillit til líffræðilegra, hagrænna og félagslegra þátta. Langtímarannsóknastefna Hafrannsóknastofnunar tekur síðan mið af stefnumótun stjórnvalda um nýtingu auðlindarinnar og felur í sér að skilgreindar eru áherslur í stefnu stofnunarinnar til lengri tíma. Með opinberri nýtingarstefnu er átt við nýtingarstefnu stjórnvalda. Rannsóknastefna Hafrannsóknastofnunar er sú stefna sem Hafrannsóknastofnun vinnur eftir. Þá felur frumvarpið einnig í sér breytingar á stjórnskipulagi Hafrannsóknastofnunar. Gerðar eru breytingar á núverandi ráðgjafarnefnd stofnunarinnar þannig að bæði ráðherrar sjávarútvegsmála og sjálfbærrar þróunar skipa nefndarmenn. Ráðgjafarnefndinni er fyrst og fremst ætlað að fjalla um langtímastefnumótun fyrir stofnunina, vera forstjóra til ráðgjafar um þau málefni sem hann kýs auk þess að vera samráðsvettvangur stofnunarinnar, hlutaðeigandi ráðuneyta og atvinnugreinarinnar. Loks eru ákvæði um stjórn stofnunarinnar felld niður og verksvið forstjóra aukið nokkuð. Það er í samræmi við þá þróun að afleggja stjórnir í opinberum stofnunum og skýra og skerpa með því rekstrarlega ábyrgð forstjóra. Þau stjórnunarverkefni sem áður voru í höndum stjórnar falla nú undir forstjóra. Þá vík ég næst að breytingum sem tengjast flutningi Jarðasjóðs. Samkvæmt forsetaúrskurðinum eru mál er varða Jarðasjóð ríkisins færð frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti til fjármála- og efnahagsráðuneytis. Hér er einungis um að ræða flutning á hefðbundinni eignaumsýslu en mikilvægt er að hún sé samræmd innan ríkiskerfisins. Undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti heyra hins vegar önnur verkefni tengd jörðum og er það aðallega og einkum vísað til jarðalaga. Gert er ráð fyrir að hlutverki Jarðasjóðs ríkisins verði sinnt á skrifstofu í fjármála- og efnahagsráðuneytinu sem annast eignir ríkisins. Af því leiðir að gera þarf breytingu á lögum um Jarðasjóð, nr. 34/1992, nánar tiltekið fella brott tilvísun til sérstakrar jarðadeildar ráðuneytisins. Þá eru næst breytingar sem tengjast málefnum dýraverndar. Mál er varða dýravernd hafa verið færð frá umhverfisráðuneyti til atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis. Af því leiðir að gera þarf breytingu á lögum um dýravernd sem og lögum um Umhverfisstofnun og Matvælastofnun og þessar breytingar fela nánar tiltekið í sér það hlutverk Umhverfisstofnunar, sem heyrir undir umhverfis- og auðlindaráðuneyti, að annast starfsemi dýraverndar og framkvæmd dýraverndarlaga flyst til Matvælastofnunar sem heyrir undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti. Færsla dýraverndarmála byggist á því mati að þannig verði eftirlit með dýravernd skilvirkara í heild sinni. Með því að dýraverndarmál færast til Matvælastofnunar er flestum þeim verkefnum er varða velferð dýra komið á eina hönd. Umhverfis- og auðlindaráðuneyti og Umhverfisstofnun munu þó áfram hafa með höndum þá þætti dýraverndar sem lúta að lögum um vernd, friðun og veiðar villtra fugla og villtra spendýra, svo sem aðferðir við veiðar. Næst eru breytingar sem tengjast Veiðimálastofnun. Samkvæmt forsetaúrskurðinum heyra rannsóknir á lífríki í ám og vötnum og ráðgjöf um nýtingu þeirra undir umhverfis- og auðlindaráðuneyti. Af því leiðir að Veiðimálastofnun flyst undir það ráðuneyti. Áður heyrði stofnunin undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið, nú atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið. Til grundvallar þessum flutningi er að Veiðimálastofnun er fyrst og fremst rannsóknastofnun en stjórnsýsla á þessu sviði hjá Fiskistofu. Ástæða lagabreytinga nú er sú að samhliða þessari breytingu er áformað að nefndarmönnum í ráðgjafarnefnd forstjóra Veiðimálastofnunar verði fjölgað um einn og skal hinn nýi nefndarmaður skipaður samkvæmt tilnefningu atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. Þar sem stofnunin hefur nú verið færð á milli ráðuneyta þykir einnig nauðsynlegt að gera breytingar á tilteknum ákvæðum laga um lax- og silungsveiðar, nánar tiltekið með þeim hætti að stofnunin veiti óbindandi umsagnir um nánar tilgreindar ákvarðanir Fiskistofu sem heyrir undir annað ráðuneyti. Af hálfu Veiðimálastofnunar kom fram andstaða við fyrirhugaðar breytingar þar sem ekki væri þörf á að breyta lögum utan þess að bæta við tengilið í ráðgjafarnefndina en ráðuneytin eru ósammála því mati stofnunarinnar. Fiskistofa og Veiðimálastofnun heyra nú hvor undir sitt ráðuneytið en báðar stofnanirnar voru undir sjávarútvegsráðuneyti og landbúnaðarráðuneyti áður. Virðulegi forseti. Ég vík næst að breytingum í tengslum við utanumhald verndar- og orkunýtingaráætlunar. Samkvæmt forsetaúrskurðinum er rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða færð frá iðnaðarráðuneyti til umhverfis- og auðlindaráðuneytis en með því móti verður yfirsýn yfir auðlindir á einum stað. Þessi tilfærsla kallar á breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun. Í stað þess að sá ráðherra sem fer með orkumál undirbúi og leggi fram áætlun í samráði við ráðherra sem fer með málefni náttúruverndar mun sá síðarnefndi leggja fram áætlunina í samráði við þann fyrrnefnda. Þá eru það önnur ákvæði frumvarpsins. Tvö ákvæði frumvarpsins, í 4. og 5. gr., kveða á um breytta verkaskiptingu ráðuneyta og stofnana vegna tiltekinna umsagna á grundvelli auðlindalaga og laga um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis. Hér er lagt til að Orkustofnun fái umsagnir um tilteknar leyfisumsóknir frá tilgreindum stofnunum í stað þeirra ráðuneyta sem fara með náttúruvernd og rannsóknir, verndun og nýtingu hafsbotnsins. Þær stofnanir sem hér um ræðir eru eftir atvikum Hafrannsóknastofnunin, Mannvirkjastofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Veiðimálastofnun og Umhverfisstofnun. Tilgangurinn er að meðferð mála af þessu tagi verði skilvirkari og skjótari en nú er, enda hefur framkvæmdin í raun verið sú að ráðuneytin hafa leitað til þessara stofnana. Orkustofnun heyrir nú undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti en var áður undir iðnaðarráðuneyti. Eitt ákvæði, þ.e. 12. gr., kveður á um að í stað tilgreiningar á málaflokkum ráðherra komi eingöngu hugtakið „ráðherra“ samanber þá stefnu sem mörkuð var með nýjum lögum um Stjórnarráð Íslands og áður var minnst á. Kæmu tveir eða fleiri ráðherrar við sögu var vísað til þess eða þeirra ráðherra sem ekki báru meginábyrgð á framkvæmd laganna með því að tilgreina viðkomandi stjórnarmálefni, væri það ekki augljóst af samhengi. Láðst hefur að taka nægilegt mið af framangreindu við undirbúning löggjafar um loftslagsmál, nr. 70/2012, og í frumvarpi þessu er því lagt til að þar verði gerð breyting á. Eitt ákvæði, þ.e. 7. gr., fjallar um breytta skipan Vísinda- og tækniráðs í tilefni af fækkun ráðuneyta og þar sem skipunartími ráðsins rann út í júní síðastliðnum. Að óbreyttu mun sá ráðherra sem fer með atvinnuvega- og nýsköpunarmál tilnefna þrjá en mennta- og menningarmálaráðherra einn. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna breytinga á Stjórnarráði Íslands sem ég hef hér mælt fyrir verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að endurtaka deilur sem áttu sér stað hér einkum á síðasta ári um verkaskiptingu ráðuneyta eða hvernig hún er ákveðin. Frumvarpið sem hér er flutt byggir í sjálfu sér á stefnumörkun sem áður hefur komið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar og ekkert við því að segja. Ég verð þó að játa að þegar maður sér hvernig útfærslan á að vera, varðandi til dæmis stjórnun Hafrannsóknastofnunar, þá finnst manni þetta svolítið óskýrt eða öllu heldur hefur maður ákveðnar áhyggjur af því að þarna verði, bara svo að ég leyfi mér að taka þannig til orða, klúður í sambandi við stjórnun stofnunarinnar. Ég hefði haldið að það væri skýrara og betra að hafa stofnunina undir atvinnuvegaráðuneytinu einu með skýrum og afdráttarlausum hætti. Ég hef ekki orðið var við að Hafrannsóknastofnun hafi ekki tekið tillit til umhverfissjónarmiða og ekki tekið tillit til sjónarmiða um sjálfbæra nýtingu. Hún hefur miklu fremur verið gagnrýnd, meðal annars af sjómönnum og útgerðarmönnum, fyrir það að leyfa ekki nægilega nýtingu fiskstofna. Ég á því bágt með að sjá þá þörf sem leiðir til þeirrar niðurstöðu sem hér liggur fyrir. Annað atriði sem ég ætlaði að nefna, sem er auðvitað svolítið sérstakt, er það að nú er verið að mæla fyrir um lagabreytingu til að færa forræði rammaáætlunar frá atvinnuvegaráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Það er hins vegar svolítið seint að breyta þeim lögum í ljósi þess að það var umhverfisráðherra sem fyrir einhverjum vikum flutti málið. Þá var það meðal annars notað sem rökstuðningur fyrir því að senda málið til umhverfisnefndar að það væri umhverfisráðherra sem flytti málið en nú er lagabreytingin sem sagt að koma til sögunnar.

Hæstv. forseti. Í máli hv. þingmanns komu nú ekki fram neinar beinar fyrirspurnir út af því frumvarpi sem ég mælti fyrir hér. Hann er þekktur, sá ágreiningur sem er milli stjórnarflokkanna og Sjálfstæðisflokksins, að minnsta kosti hvað varðar breytingar sem voru gerðar á Stjórnarráðinu og meðal annars hvað varðar þá breytingu að stofna atvinnuvegaráðuneyti. Ég held að sú niðurstaða sem hér er fengin varðandi breytingar á Hafrannsóknastofnun sé unnin í ágætu samráði við Hafrannsóknastofnun og ég tel að þar hafi vel til tekist. Verkaskipting er skýr á milli þessara tveggja ráðuneyta þannig að ákvörðun varðandi úthlutun heildaraflamarks er áfram í höndum þess sem fer með sjávarútvegsmál en ég tel eðlilegt að það sé ákveðin aðkoma eins og hér er gert ráð fyrir með skipun sérstakra fjögurra manna samstarfsnefnda ráðuneyta um langtímastefnu fyrir fiskstofna og eftir atvikum aðrar lifandi auðlindir hafsins. Þá erum við að tala um þann ráðherra sem fer með málefni sjálfbærrar þróunar. Ég held því að bærilega vel hafi til tekist varðandi þessa breytingu og veit ekki til annars en að þeir sem stjórna Hafrannsóknastofnun séu bærilega ánægðir með þá breytingu sem hér er lögð til.

Hæstv. forseti. Auðvitað getum við ekki sagt til um reynsluna af þessu fyrirkomulagi varðandi stjórn Hafrannsóknastofnunar fyrr en hún birtist. En eins og svo oft áður þá velti ég því fyrir mér hvers vegna í veröldinni verið er að fara út í breytingar þar sem ekkert vandamál er til staðar. Ef það eru rökin fyrir því að umhverfisráðherra eigi að tilnefna menn í þessa nefnd að gæta þurfi sjónarmiða um sjálfbæra þróun, þá finnst mér eiginlega að útskýra þurfi með einhverjum hætti að þeirra sjónarmiða hafi ekki verið gætt. En eins og ég segi hef ég aldrei í opinberri umræðu hér á landi heyrt Hafrannsóknastofnun gagnrýnda fyrir að sinna verndarsjónarmiðum of lítið. Ég heyri hins vegar mjög oft, og hef heyrt um langa hríð, gagnrýni frá sjómönnum og frá útgerðarfyrirtækjum um að Hafrannsóknastofnun sé of stíf á verndarsjónarmiðunum. Þannig að tilgangur þessara breytinga er mér ekki ljós þó að ég 

Hæstv. forseti. Það er út af fyrir sig rétt hjá hv. þingmanni að reynslan verður að skera úr um það hvernig tekst til með þessa breytingu. En ég er alveg sannfærð um að við erum á réttri leið með því að gera þessa breytingu. Það er alveg ljóst að með því að stofna umhverfis- og auðlindaráðuneytið er þessi ríkisstjórn að gera umhverfismálum og umhverfisþætti hærra undir höfði en gert hefur verið. Það sem við viljum reyna, með þeirri skipan sem hér er verið að mæla fyrir, er að tryggja betur sambúð atvinnumála og umhverfismála þannig að ekki verði farið með þau mál eins og um andstæður sé að ræða. Við teljum því að þessu máli sé best fyrirkomið með þeirri leið sem við erum að fara þannig að alla tíð sé tryggt að þau sjónarmið sem við viljum að sé gert hátt undir höfði og höfum gert með þessari breytingu séu í fullu gildi og verði tryggð með skipan þeirrar samstarfsnefndar sem hér er verið að leggja til og þeim breytingum sem verið er að gera á ráðgjafarnefnd stofnunarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framsöguna í þessu máli. Það er einkennilegt að standa hér þegar aðeins eru nokkrir mánuðir í kosningar og enn er verið að gera breytingar á stjórnarráðslögunum. Eins og allir vita þá er það nú yfirleitt gert við upphaf ríkisstjórnartímabils en enn stöndum við þingmenn frammi fyrir því að frumvarp um Stjórnarráð Íslands sé komið inn í þingið sem segir að Alþingi er sífellt að spóla í sömu förunum. Við þekkjum þau vinnubrögð frá þessari ríkisstjórn að ekki er hægt að leggja fram heildstæð mál í heilu lagi heldur eru stundaðar hér lagabætur. Eins og fram hefur komið var lögum um Stjórnarráð Íslands breytt og þá var mörkuð sú stefna að fagheiti ráðherra og ráðuneyta yrðu ekki lengur tilgreind í lögum, ekki skilgreint hvaða ráðherra eða ráðuneyti færu með sérstaka málaflokka heldur yrði kveðið á um það í forsetaúrskurði. Þetta verður til þess að mjög erfitt er að sjá hvaða málaflokkar tilheyra hverju ráðuneyti eins og fram hefur komið í málflutningi varðandi 12. gr. sem snýr að breytingu á lögum um loftslagsmál. Um 12. gr. stendur, með leyfi forseta: „Komi tveir eða fleiri ráðherrar við sögu er vísað til þess eða þeirra ráðherra sem ekki bera meginábyrgð á framkvæmd laganna með því að tilgreina viðkomandi stjórnarmálefni, sé það ekki augljóst af samhengi.“ Verði þetta frumvarp að lögum, og náttúrlega með vísan í lög um Stjórnarráð Íslands sem voru samþykkt 2011, langar mig að spyrja hvernig hæstv. forsætisráðherra líti á ráðherraábyrgð þegar svo augljós skil eru á milli ábyrgðar ráðherra og hvaða málefni hann fer með.

Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að þegar hv. þingmaður kvartar yfir því að stjórnarráðslögin séu aftur komin til kasta Alþingis verður hv. þingmaður að hafa í huga að það gekk nú ekki þrautalaust fyrir sig að koma þeim í gegn og tók miklu lengri tíma en maður hugði. Það lá ljóst fyrir að þær breytingar sem hér er verið að gera yrðu að koma til kasta þingsins aftur miðað við þær breytingar sem gerðar voru á ráðuneytaskipan. Það var alveg ljóst að þó að nægjanlegt væri að gera sumt með forsetaúrskurði, eins og hér er gert ráð fyrir, þurfti að gera breytingar þegar um efnislegar breytingar á ákvæðum í lögunum er að ræða eins og varðandi það að breyta þurfi fyrirkomulagi Hafrannsóknastofnunar, Veiðimálastofnunar o.s.frv. Þetta eru bara afleiddar breytingar af því. Ég held að það sé ekkert athugavert við það að fyrirkomulagið sé með þeim hætti eins og hér er lýst og þingmaðurinn kvartar yfir nú og gerði á síðasta þingi, að það sé fyrst og fremst á verksviði Stjórnarráðsins og ríkisstjórnar hverju sinni að ákveða hver tilhögunin er innan Stjórnarráðsins rétt eins og Alþingi ákveður með þingsköpum sínum hvernig það vill haga starfsemi þingsins. Þetta er algilt og þekkt í öðrum löndum og ég hygg að þegar menn venjast þessu, að þessar breytingar skuli vera með þessum hætti, muni menn ekki kvarta yfir þessu og ég held að það sé ekki óskýrleiki eða ógagnsæi í þessu. Varðandi 12. gr., sem hv. þingmaður nefndi, þá var alveg farið yfir það að þetta á ekki að vera neitt óskýrt þó að þetta sé með þessum hætti. Breytingin er sú að í stað almenna hugtaksins ráðherra eða ráðuneyti, og þegar tveir eða fleiri ráðherrar koma við sögu, þá er vísað til þess sem ekki ber meginábyrgð á framkvæmd laganna. 

Virðulegi forseti. Það hefur ekki komið svar við spurningunni sem ég bar upp og ég spyr því hæstv. forsætisráðherra aftur: Hvernig koma lög um ráðherraábyrgð til með að passa við þessi nýju lög verði þau að veruleika? Þarna er verið að taka úr sambandi ráðuneyti við ráðherra og því er ábyrgðin ekki skýr og ber ég því spurninguna upp aftur. Það er alveg rétt sem hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu að mjög erfitt var að koma þessum lögum í gegnum þingið. Það var ekki fyrr en ríkisstjórnin samdi við Hreyfinguna um að ríkisstjórnarfundir skyldu hljóðritaðir að það mál komst af stað hér í þinginu og varð loksins samþykkt með lögum. En við ræðum það síðar í haust hvernig fer með hljóðritanirnar. Við sáum vandamál ríkisstjórnarinnar hér fyrr þegar átti að taka málefni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra úr höndum hans vegna umsóknarinnar að ESB og var sett í hendur utanríkisráðherra, það er meðal annars grunnurinn fyrir því að breyta þurfti þessum lögum, að taka ábyrgð ráðherra úr sambandi og setja inn í annað ráðuneyti.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekki rétt framsetning hjá hv. þingmanni að verið sé að taka ráðherraábyrgðina með einhverjum hætti úr sambandi eins og hv. þingmaður orðaði það. Ef vafi leikur á því hver ber ábyrgð á hverjum málaflokki eða málefni fyrir sig þá er einfaldast að fara í forsetaúrskurðinn þar sem það er vel tilgreint, og fylgir hann með sem fylgiskjal með frumvarpinu, hvaða málefni nákvæmlega heyra undir hvert ráðuneyti fyrir sig. Það er því alls ekki óljóst hver ber ráðherraábyrgðina í hverjum málaflokki fyrir sig. Það hefur ekkert breyst við þetta.

Herra forseti. Þegar Íslendingar tala um auðlindir tala þeir yfirleitt um sjávarútveg annars vegar og orku hins vegar. Nýverið eru menn farnir að tala um olíuvinnslu og titla sig meira að segja sem olíumálaráðherra. En það vill svo til að með þeim úrskurði sem forseti Íslands felldi að tillögu forsætisráðherra með gildistöku 1. september, þá eru þessi atriði ekki undir auðlindaráðuneytinu, þ.e. hvorki Orkustofnun, Hafrannsóknastofnun né olíuvinnslan, það er ekkert af þessu undir auðlindaráðuneyti, þó að þetta séu auðlindir. Ég vil spyrja: Hvernig stendur á því að auðlindaráðuneytið fer ekki með, fyrst menn eru að kalla ráðuneytið þessu nafni, rannsóknir á þessum meginauðlindum landsins? Síðan er Hafrannsóknastofnun, þar er verið að gera mjög skrýtna hluti sem leiða til þess að maður sér ekki hvar ábyrgðin liggur. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra tilnefnir tvo menn í svokallaða ráðgjafarnefnd, stjórnin er lögð af og forstjórinn fær þá aukið vægi. Auðlindaráðherra tilnefnir tvo og síðan er það LÍÚ og Farmanna- og fiskimannasambandið með sameiginlega tilnefningu. Ef þessir tveir ráðherrar ná ekki saman þá er það LÍÚ sem ræður, herra forseti. Þetta finnst mér vera mjög undarleg lausn á þeirri stofnun og spurningin er: Hvað gerist ef menn ná ekki saman, eru ekki sammála? Hver er það sem ber eiginlega ábyrgð? Er það forstjórinn, hvor ráðherrann er það o.s.frv.?

Hæstv. forseti. Ég ætla enn að vísa í ábyrgðina í forsetaúrskurðinum. Þar liggur alveg ljóst fyrir hvaða ráðherra fer með hvern málaflokk og hvert málefni fyrir sig. Það er alveg rétt að Orkustofnun var flutt frá iðnaðarráðuneyti til atvinnuvegaráðuneytisins. Hvaða varðar auðlindirnar, sem eru í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu, þá er það fyrst og fremst rannsóknaþátturinn á málum sem eru í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Það eru rannsóknir á lífríki í ám og vötnum, svo dæmi séu nefnd, og ráðgjöf um nýtingu þeirra, ákvörðun um verndarsvæði í hafi til varðveislu náttúruminja eða sérstakra vistkerfa á hafsbotni til að uppfylla alþjóðlegar skuldbindingar. Það er á forræði umhverfis- og auðlindaráðuneytisins sem og vernd líffræðilegrar fjölbreytni, erfðaauðlinda og vistkerfa, þar með talið vistkerfa í hafi. Þannig er verið að undirstrika ábyrgð umhverfisráðuneytisins sérstaklega að því er varðar þessa rannsóknaþætti. Ég hygg að þetta sé alveg skýrt. Það er auðvitað eðlilegt að Orkustofnun sem slík og Hafrannsóknastofnun séu undir forræði atvinnuvegaráðherra. Ég hef ekki heyrt neinar athugasemdir við það. En það sem er nýtt í umhverfis- og auðlindaþættinum er fyrst og fremst þessi sjálfbæra þróun sem er verið að leggja áherslu á og stefnumörkun um sjálfbæra þróun og ráðgjöf um nýtingu auðlinda. Það er fyrst og fremst það sem er verið að leggja áherslu á og skilgreiningar á viðmiðum um sjálfbæra nýtingu auðlinda, t.d. skipulag haf- og strandsvæða. Ég held því að þeir þættir sem færast núna yfir til umhverfis- og auðlindaráðuneytisins með þessari breytingu séu alveg skýrir þó að vissulega heyri þær stofnanir, Orkustofnun og Hafrannsóknastofnun, undir atvinnuvegaráðuneytið, en Veiðimálastofnun,  Ég verð að fá að svara síðari spurningunni á eftir.

Herra forseti. Forseti Íslands gaf út þennan úrskurð að beiðni hæstv. forsætisráðherra þannig að það er á ábyrgð hæstv. forsætisráðherra. Það er ósköp magurt sem heyrir undir hið svokallaða umhverfis- og auðlindaráðuneyti og sérstaklega það síðara. Hér stendur: „Rannsóknir á jarðrænum auðlindum“ - það er allt og sumt - „á landi og hafsbotni öðrum en olíu …“ Það eru sem sagt ekki rannsóknir á fiskstofnunum, sem ég og flestir hafa talið vera eina af stærri auðlindum landsins, og ekki rannsóknir á orkunni og nýtingu hennar, sem ég hef talið vera hina stóru auðlindina, og ekki heldur hugsanlega olíuvinnslu sem boranir kynnu að leiða í ljós. Það er ósköp magurt sem hæstv. forsætisráðherra ber ábyrgð á að heyrir undir auðlindaráðuneytið.

Hæstv. forseti. Ég hugsa að okkur hv. þingmann greini á um það hvort það sé magurt sem heyrir undir auðlindaráðuneytið, en verið er að bæta þar við. Ég fór yfir þau verkefni sem koma frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu og færast yfir í auðlindaráðuneytið og verkefni sem koma frá iðnaðarráðuneytinu og síðan eru ýmis ný verkefni sem þangað flytjast yfir. Ég tel því að þetta séu ekki mögur verkefni og ekki sé hægt að flokka þau undir það. Varðandi Hafrannsóknastofnun og þær breytingar sem er verið að gera á stjórn stofnunarinnar þar sem verksvið forstjóra er aukið og stjórn stofnunarinnar sem slík er lögð niður, þá er það fyrst og fremst ráðgjafarnefnd sem fjallar um þau málefni sem eru þá ný á þessu sviði. Ég á ekki von á því að miklar deilur geti orðið um það sem þar fer fram, um langtímastefnumörkun fyrir stofnunina.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að efna til langrar umræðu um málið í dag en vil hins vegar ítreka þær athugasemdir sem ég gerði áðan um Hafrannsóknastofnun. Ég held að þetta sé vandræðafyrirkomulag sem þarna er verið að boða og þótt við hæstv. forsætisráðherra séum sammála um að reynslan ein muni skera úr um það, þá vil ég að það komi skýrt fram í þinginu að ég vara við því fyrirkomulagi. Svo mun reynslan leiða í ljós hvort þetta gengur upp eða ekki eins og gengur. Hitt atriðið sem ég nefndi í fyrra andsvari mínu varðar rammaáætlun. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að í lögum um rammaáætlun, sem heitir auðvitað lengra nafni en við skulum kalla rammaáætlun til að skýra hlutina - að lagabreyting verði á þeim tilteknu lögum, sérlögum um rammaáætlun, þannig að forræði hennar færist frá atvinnuvegaráðuneyti, áður iðnaðarráðuneyti, til umhverfisráðuneytis. Það er sem sagt núna í október verið að leggja til þessa breytingu. Forsetaúrskurður sem vísað er til í frumvarpinu er frá því í ágústlok. Þar kemur vissulega fram að rammaáætlun, undir hinu lengra og formlega nafni, tilheyri umhverfisráðuneyti en ekki atvinnuvegaráðuneyti. Forsetaúrskurðurinn er byggður á tillögu forsætisráðherra. Tillaga forsætisráðherra átti að fá umfjöllun í þinginu áður en hún færi til forseta. Þannig var hugsunin þegar lagabreytingin var gerð í september 2011 á lögum um Stjórnarráð Íslands. Þó að svigrúm, getum við sagt, ríkisstjórnar varðandi breytingu á verkaskiptingu ráðuneyta yrði aukið þá var það engu að síður niðurstaðan í september 2011 að það væri þingið sem ætti að taka hina stefnumarkandi pólitísku ákvörðun um þessi atriði, það væri þingið. Þess vegna varð niðurstaðan sú eftir mikið japl, jaml og fuður í september 2011 að forsætisráðherra ætti að sýna þinginu á spilin, sýna hvað hún - eða hann í öðrum tilvikum - ætlaði sér með þeim breytingum sem fyrirhugaðar væru á verkaskiptingu ráðuneyta. Það var hugmyndin, hygg ég. Ég held að ekki þurfi að leita mikið í þingskjölum til að finna út úr því að það hafi verið sameiginlegur skilningur manna að hin raunverulega breyting, hið aukna svigrúm sem fælist í þeirri breytingu á lögum um Stjórnarráð Íslands sem samþykkt var í september 2011, fæli í sér að í stað þess að breytingar á ráðuneytum þyrftu að fara hér í gegn í formi lagafrumvarpa nægði að gera þingsályktunartillögu sem væri þá sá grunnur sem forsætisráðherra byggði tillögu sína á til forseta varðandi skiptingu verkefna milli ráðuneyta. Ég fór að velta því fyrir mér þegar ég sá þá lagabreytingu, sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi, hvort það hefði verið eitthvað í þingsályktunartillögunni, sem hér er byggt á, sem fjallaði um rammaáætlun. Svo er ekki, hæstv. forseti. Það sem kom inn í úrskurð forseta, væntanlega samkvæmt tillögu forsætisráðherra, á sér ekki stoð í þingsályktunartillögunni um verkaskiptinguna sem lögð var fyrir Alþingi og byggt er hér á. Mér finnst ástæða til að gera athugasemdir við þetta af því að auðvitað er ljóst að þarna var mál sem er pólitískt umdeilt, pólitískt viðkvæmt, og það gat verið pólitískt viðkvæmt eða pólitískt umdeilt að færa forræði rammaáætlunar með svo skýrum hætti frá atvinnuvegaráðuneyti, áður iðnaðarráðuneyti, til umhverfisráðuneytis. En þingsályktunartillagan sem hæstv. forsætisráðherra byggði tillögu sína á gerir ekki ráð fyrir þessu. Tillögutextinn er afar stuttorður og fjallar bara um heiti ráðuneyta en ég finn ekki heldur í greinargerð sem lögð var fram með þingsályktunartillögunni neitt um þennan tilflutning rammaáætlunar. Í fljótu bragði, og mun verða hægt að skoða það betur síðar, finn ég heldur ekkert í nefndaráliti um að það sé með skýrum hætti verið að flytja rammaáætlun frá iðnaðarráðuneyti, nú atvinnuvegaráðuneyti, til umhverfisráðuneytis. Ég verð að gera athugasemdir við þetta, hæstv. forseti, vegna þess að þarna held ég að hæstv. forsætisráðherra hafi kannski talið svigrúm sitt meira en niðurstaða löggjafans var í september 2011 því þarna er ótvírætt um að ræða mál sem hefur verið umdeilt á hinum pólitíska vettvangi. Það hefur meira að segja verið deilt um það í þinginu til hvaða nefndar það tiltekna þingmál ætti að fara. En það er ekki með þeim hætti að flutningur rammaáætlunar frá iðnaðarráðuneyti, nú atvinnuvegaráðuneyti, til umhverfisráðuneytis byggi á einhverju sem fram kemur í þingsályktunartillögunni eða lýsir með einhverjum hætti vilja Alþingis. Ég veit ekkert hver vilji Alþingis er í þessum efnum eða var á þeim tíma. Ég man það ekki. En ef hægt er að benda mér á að fram hafi komið með skýrum hætti að það hafi verið vilji Alþingis þegar sú þingsályktunartillaga var samþykkt að rammaáætlun flyttist með skýrum hætti frá atvinnuvegaráðuneyti til umhverfisráðuneytis, þá yrði ég þakklátur ef mér yrði bent á það, en svo er ekki. Ég verð eiginlega að líta svo á að nú í fyrsta sinn sé að koma hér fyrir þingið þingmál sem felur það í sér að verið sé að færa forræði rammaáætlunar frá atvinnuvegaráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Ég verð að líta svo á að nú verði það hugsanlega í fyrsta skipti - ég segi það með fyrirvara um að ég hef ekki lagst í mikla rannsóknarvinnu um þetta en ég finn bara ekkert í þingsályktunartillögunni og fann ekkert í nefndaráliti um þetta. Ég hygg að þetta sé þá í fyrsta sinn sem þessi tilflutningur á sér stað frá atvinnuvegaráðuneyti til umhverfisráðuneytis. Það vekur auðvitað spurningar um ýmis þau rök sem notuð voru fyrir því fyrr í haust að umhverfisráðherra í fyrsta lagi flytti málið en ekki iðnaðarráðherra eða atvinnuvegaráðuneyti eins og gert var á síðasta vori, fyrir einungis fáeinum mánuðum. Þetta vekur líka spurningar um þá ákvörðun þingsins að senda málið til umhverfisnefndar þar sem ég á sæti og er þakklátur fyrir að fá tækifæri til að taka þátt í þeirri umfjöllun sem þar á sér stað. En það vekur engu að síður spurningar um forsendur þeirrar atkvæðagreiðslu sem fór fram í síðustu viku. Hér kom einn hv. þingmaður í ræðustól og lýsti því yfir að meginrökin fyrir því að þetta færi til umhverfisnefndar þingsins væru þau að umhverfisráðherra hefði flutt málið. Það virðist ekki byggt á mjög traustum forsendum, hæstv. forseti, svo ekki sé meira sagt. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri en ég kalla hins vegar eftir því að ef einhver gæti bent mér á að það hafi verið stefnumarkandi ákvörðun Alþingis að færa rammaáætlun frá atvinnuvegaráðuneyti til umhverfisráðuneytis, þá lýsi ég eftir því og tek þá til baka þá gagnrýni sem ég hef haft í frammi. En ég hygg að það hafi bara aldrei á þetta reynt, það hafi ekkert komið fram í þingsályktunartillögunni á sínum tíma eða í umfjöllun um hana að rammaáætlun ætti að færast til umhverfisráðherra. Ég held að gert hafi verið ráð fyrir því að þetta yrði einhvers konar samkrull milli þessara tveggja ráðuneyta. En hins vegar rekast þá einhver óljós áform um aukið vægi umhverfisráðherra í þessu sambandi á við skýrt lagaákvæði sem núna eftir dúk og disk kemur upp tillaga um að breyta.

Hæstv. forseti. Ég held að hér sé á ferð einhver misskilningur, kannski af því að menn eru ekki vanir breytingunni sem orðið hefur á lögum um Stjórnarráð Íslands. Sú breyting sem við fjölluðum um á síðasta þingi kveður einungis á um fjölda ráðuneyta og heiti þeirra sem var í 4. gr. stjórnarráðslaganna. Það sem verið er að gera núna er að leggja til breytingar í samræmi við forsetaúrskurðinn og forsetaúrskurðurinn, sem fylgir með sem fylgiskjal, er ekki lagður fyrir þingið. Ég held að þetta sé alveg skýrt og það kemur fram í forsetaúrskurðinum að áætlun, vernd og orkunýting landsvæða eigi að falla undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið eins og kemur fram á bls. 21 í frumvarpinu. Síðan er kveðið á um það í XI. kafla að rammaáætlunin falli undir umhverfisráðuneytið og það er það ráðuneyti sem fer með málefni náttúruverndar. Ég held að þetta sé alveg skýrt. Það er kannski af því að menn hafa ekki vanist því hvernig þetta mál liggur eftir að þessi grundvallarbreyting var gerð á Stjórnarráðinu að það er fjöldi ráðuneyta og heiti sem ákveðin eru í lögum og annað er ákveðið með forsetaúrskurði. Við getum síðan verið ósammála um það, ég og hv. þm. Birgir Ármannsson, hvort rammaáætlun eigi að falla undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið eða atvinnuvegaráðuneytið

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að deila við hæstv. forsætisráðherra á þessum vettvangi á þessum degi um þessi túlkunaratriði. Ég held þó að það hafi komið skýrt fram í umræðum í þinginu að stefnumarkandi ákvarðanir sem vörðuðu verkaskiptingu ráðherra þyrftu að koma inn í þingið. Ég reiknaði með að það kæmi þá inn í þingið áður en breytingar yrðu gerðar en ekki eftir að breytingar yrðu gerðar, þ.e. að það yrði borið undir þingið hvort rammaáætlun ætti að vera hjá umhverfisráðuneyti eða auðlindaráðuneyti áður en til þess kæmi að verkefnin væru flutt en ekki eftir að þau hafa verið flutt eins og nú er verið að gera. Hér stangast ýmislegt á og er full ástæða til að fara yfir það í nefndarstörfum og engin ástæða til að eyða þessum degi í miklar umræður um það. Ég verð þó að benda á að þar sem sérlögin um rammaáætlun eru enn óbreytt og ekki eru lagðar til breytingar á þeim fyrr en með því frumvarpi sem er til 1. umr. á þessum degi má segja að þarna rekist á forsetaúrskurður frá því í ágústlok sem hæstv. forsætisráðherra gerði tillögu um - ég reikna ekki með að þessi tillaga hafi komið frá hæstv. forseta, ég býst við að hún hafi komið frá hæstv. forsætisráðherra - og gildandi lög í landinu, gildandi sérlög á þessu sviði. Nú vill til að ekki eru mörg dómafordæmi fyrir því hvernig farið er með slíkan afrakstur en ég man þó eftir hæstaréttardómi frá 1954 þar sem lögin, sérlög, voru látin taka fram fyrir forsetaúrskurðinn varðandi skiptingu verka í sambandi við saksókn á Keflavíkurflugvelli sem er auðvitað allt annað mál og úrelt. Þar var um að ræða árekstur milli landslaga samþykktra af Alþingi og forsetaúrskurðar og í þeim dómi - sem er eini dómurinn sem fallið hefur um svona mál, alla vega sá eini sem ég man eftir - voru það lögin sem giltu en ekki forsetaúrskurðurinn.

Virðulegi forseti. Þetta er auðvitað atriði sem við höfum farið yfir í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en ég held að það sé alveg ljóst, og hv. þingmaður mun komast að því, að í einu og öllu hefur verið farið eftir stjórnarskrá og stjórnarráðslögum í því máli sem hv. þingmaður tekur upp. Við skulum svo ræða um það við 2. umr. ef annað kemur í ljós.

Hæstv. forseti. Áður en ég lýk þessari umræðu af minni hálfu, því ég ætla ekki að fara í fleiri ræður um þetta mál núna, vildi ég geta þess að þetta skiptir dálitlu máli af því að nú reynir á breytinguna á lögum um Stjórnarráð Íslands, sem samþykkt var í september 2011, í fyrsta sinn. Það reynir á þingsályktunartillöguna sem fór í gegnum þingið og forsetaúrskurðinn sem á að byggjast á henni o.s.frv. Mér finnst því mikilvægt að þetta sé allt klárt. Við stöndum frammi fyrir því í þinginu að lagabreytingin sem hæstv. forsætisráðherra leggur fyrir þingið í október 2012 er til þess að staðfesta breytingu sem hæstv. forsætisráðherra hefur þegar framkvæmt þrátt fyrir að þessu lagaákvæði hafi ekkert verið breytt fram til þessa. Lagaákvæðið stendur óbreytt þannig að það er atvinnuvegaráðuneyti eða atvinnuvegaráðherra sem hefur forræði á flutningi rammaáætlunar fyrir þingið. Þannig eru landslög og breytingin sem nú gengur í gegnum þingið er til að breyta atriði sem þegar hefur breyst í raun. Þess vegna veltir maður fyrir sér hvernig vinnubrögðin í þessu sambandi eru. Ég tel mikilvægt fordæmisins vegna að vel verði farið yfir þetta í nefndinni og þess vegna af hálfu lögfræðinga ráðuneytisins og annarra þannig að gengið verði úr skugga um að hér hafi ótvírætt verið gengið til verka með réttum hætti. Ég ítreka að eini dómurinn sem fallið hefur um árekstur forsetaúrskurðar og landslaga að þessu leyti er frá 1954 og hann kvað á um það að lögin skyldu gilda en forsetaúrskurðurinn ekki.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til nýrra upplýsingalaga sem er afrakstur af heildarendurskoðun gildandi upplýsingalaga. Frumvarpið var áður flutt á 139. og 140. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga. Frumvarpið er að meginstefnu samhljóða því frumvarpi sem flutt var á 140. löggjafarþingi en hefur verið endurskoðað í ljósi þeirrar umfjöllunar sem það fékk á vettvangi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Reynslan sýnir að upplýsingalögin sem sett voru árið 1996 fólu í sér umtalsverða réttarbót. Hins vegar er rétt að hafa í huga að frá gildistöku upplýsingalaga hefur íslensk stjórnsýsla þróast mikið. Umfang stjórnsýslunnar hefur aukist en einnig hafa orðið miklar breytingar á starfsumhverfi hennar, meðal annars vegna tækniframfara. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar voru gefin fyrirheit um endurskoðun upplýsingalaga og að aðgengi almennings og fjölmiðla að upplýsingum yrði aukið. Sú fyrirætlan var einnig staðfest í þingsályktun um viðbrögð Alþingis við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis 2010. Í frumvarpinu hefur megináherslan verið lögð á að ná ásættanlegu jafnvægi á milli þriggja mikilvægra þátta. Í fyrsta lagi að með lögum séu settar almennar reglur sem hafi það að markmiði að tryggja opna og gegnsæja stjórnsýslu. Í öðru lagi hefur verið litið til þess að stjórnvöld fást í ýmsum störfum sínum við upplýsingar sem teljast viðkvæmar, bæði vegna hagsmuna almennings og hins opinbera og vegna einkahagsmuna. Með hliðsjón af þessu hefur við samningu frumvarpsins verið leitast við að greina og lýsa þeim tilvikum þar sem slíkir hagsmunir teljast nægilega ríkir til þess að þeir réttlæti frávik frá meginreglu laganna um rétt almennings til aðgangs að gögnum. Í þriðja lagi hefur við samningu frumvarpsins verið horft til þess að reglur um rétt almennings til aðgangs að gögnum séu settar fram með þeim hætti að framkvæmd þeirra geti orðið skilvirk, og jafnframt að hún verði ekki úr hófi kostnaðarsöm eða íþyngjandi. Helstu nýmæli frumvarpsins eru í fyrsta lagi að lagt er til að lögfest verði sérstakt ákvæði þar sem fram komi lýsing á markmiðum upplýsingalaga. Í 1. gr. frumvarpsins er þannig lagt til að orðað verði það meginmarkmið laganna að tryggja gegnsæi í stjórnsýslunni og við meðferð opinberra hagsmuna. Tilgangur þess sé meðal annars sá að styrkja upplýsingarétt og tjáningarfrelsi, þátttöku almennings í lýðræðissamfélagi, aðhald fjölmiðla og almennings með stjórnvöldum, möguleika fjölmiðla til að miðla upplýsingum um opinber málefni og traust almennings á stjórnsýslunni. Sambærilegt ákvæði er ekki í gildandi lögum þótt ljóst sé að markmið upplýsingalaga hafi í framkvæmd haft mikla þýðingu við túlkun þeirra. Í öðru lagi er lagt til að gildissvið upplýsingalaga verði víkkað með þeim hætti að þau taki til fleiri aðila en nú. Nú taka upplýsingalög til starfsemi stjórnvalda en almennt ekki til einkaréttarlegra lögaðila. Á það við hvort sem viðkomandi lögaðilar eru í eigu hins opinbera eða ekki. Eina undantekningin frá þessu er sú að hafi einkaréttarlegum aðila verið falið vald til að taka stjórnvaldsákvarðanir, þ.e. ákvarðanir sem falla undir gildissvið stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, þá hafa upplýsingalögin náð til þeirrar starfsemi, samanber 2. mgr. 1. gr. gildandi upplýsingalaga. Þetta getur til dæmis átt við um einkarekna velferðarþjónustu eða skóla þegar um er að ræða töku stjórnvaldsákvarðana. Áfram er í frumvarpi þessu gert ráð fyrir að upplýsingalög taki til allrar starfsemi stjórnvalda. Því til viðbótar er gert ráð fyrir því að upplýsingalög skuli einnig taka til allrar starfsemi sem fram fer á vegum einkaréttarlegra lögaðila sem eru í eigu hins opinbera að 51% hluta eða meira. Í þessu felst umtalsverð rýmkun á gildissviði laganna. Áfram er byggt á þeirri reglu að vegna samkeppnishagsmuna sé heimilt að undanþiggja ýmsar upplýsingar aðgangsrétti almennings. Ráðherra þeim sem fer með framkvæmd laganna verður, samkvæmt 2. gr. frumvarpsins, heimilt að undanskilja frá gildissviði laganna fyrirtæki sem eru að nær öllu leyti í samkeppni á markaði. Áður þarf að liggja fyrir tillaga hlutaðeigandi ráðherra, þ.e. þess ráðherra sem fer með eignarhluta ríkisins í viðkomandi fyrirtæki eða sveitarstjórnar, auk umsagnar Samkeppniseftirlitsins. Gert er ráð fyrir að ráðuneytið haldi opinbera skrá yfir þá lögaðila sem hafa fengið undanþágu samkvæmt ákvæðinu og undanþágu einstakra aðila skuli endurskoða á þriggja ára fresti. Í þriðja lagi eru lagðar til breytingar á takmörkunum á upplýsingarétti samkvæmt gildandi lögum. Að langstærstum hluta eru þær takmarkanir sem lagðar eru til á upplýsingarétti almennings hins vegar óbreyttar frá gildandi lögum. Í 8. gr. eru þó ítarlegri skilgreiningar á því hvaða gögn flokkast til vinnugagna. Þessar breytingar eru til þess fallnar að endurspegla betur en núgildandi lög vinnulag hjá stjórnvöldum, ekki síst innan Stjórnarráðs Íslands þar sem mörg ráðuneyti koma gjarnan að úrlausn mála. Þá er í 10. gr. frumvarpsins lögð til ný undanþága varðandi mikilvæga efnahagslega hagsmuni ríkisins eins og var gert þegar frumvarpið var lagt fram á 140. löggjafarþingi. Er það í samræmi við ábendingar Fjármálaeftirlits og Seðlabanka Íslands. Í fjórða lagi er lagt til í 13. gr. frumvarpsins að stjórnvöld birti upplýsingar í auknum mæli að eigin frumkvæði. Þannig skuli stjórnvöld vinna að því með markvissum hætti að gera skrá yfir mál, lista yfir málgögn og gögnin sjálf opinber með rafrænum hætti og hið sama eigi við um gagnagrunna og skrár. Ráðherra er samkvæmt tillögunum falið að setja reglugerð og kveða nánar á um hvernig birtingu upplýsinga skuli háttað. Þá er lagt til að ráðherra skuli reglulega gefa Alþingi skýrslu um framkvæmd laganna. Í fimmta lagi eru lagðar til breytingar á kröfum til framsetningar á beiðnum um aðgang að gögnum með það að markmiði að almenningi verði gert auðveldara en nú er að óska upplýsinga. Tillögur þær sem fram koma í frumvarpinu miða að því að draga úr vægi umræddrar tilgreiningarreglu 10. gr. gildandi laga. Markmiðið er að auka upplýsingarétt almennings. Byggjast tillögur frumvarpsins á því að sá sem óskar aðgangs að gögnum þurfi eftir sem áður að tilgreina það málefni, eða efni máls, sem hann óskar að kynna sér. Hann mun hins vegar ekki þurfa að tilgreina með nákvæmum hætti það tiltekna mál sem beiðni hans lýtur að. Þá er með hliðsjón af framkvæmd hjá úrskurðarnefnd upplýsingamála sett skýrara ákvæði í 7. gr. frumvarpsins um rétt til aðgangs að gögnum um málefni starfsmanna. Verði frumvarpið að lögum mun almenningur eiga skýlausan rétt til upplýsinga um hvaða starfsmenn starfi í opinberri þjónustu, hver föst launakjör þeirra eru og hvert verksvið þeirra er auk upplýsinga um launakjör æðstu stjórnenda. Þá er einnig styttur sá tími sem líður uns tilteknir flokkar gagna sem almennt eru undanþegnir upplýsingalögum verði aðgengilegir úr 15 árum í 8 ár í samræmi við tillögur meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Um er að ræða gögn ríkisráðs og ríkisstjórnargögn, gögn sem útbúin eru af sveitarfélögum vegna viðræðna við ríkið, bréfaskipti við sérfróða aðila til afnota í dómsmáli og vinnugögn. Í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kemur fram að hann telji breytinguna styrkja gegnsæi í stjórnsýslunni og auka upplýsingarétt almennings og fjölmiðla og möguleika þeirra á því að veita stjórnvöldum nauðsynlegt aðhald. Samhliða þessari breytingu var jafnframt lagt til að ákvæði í lögum um Stjórnarráð Íslands um trúnaðarmálabók yrði fellt brott og er þeirri tillögu fylgt í frumvarpinu. Í tillögum meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar frá síðasta þingi var lagt til að víðtæk skylda yrði lögð á stjórnvöld til birtingar upplýsinga að eigin frumkvæði. Ákvæðið á meðal annars við um birtingu málaskráa, lista yfir gögn og gögnin sjálf. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar lagði til, við umfjöllun um frumvarpið á 140. löggjafarþingi, að ákvæði um gjaldtöku fyrir ljósrit og afrit gagna sem afhent yrðu yrði einfaldað. Í frumvarpi þessu er lagt til að ekki verði fylgt tillögum meiri hluta nefndarinnar að þessu leyti. Er það gert að höfðu samráði við fjármál og efnahagsráðuneytið og í samræmi við álit umboðsmanns Alþingis um gjaldtökuheimildir. Nauðsynlegt er að ákvæði í lögum sem heimila töku þjónustugjalda kveði skýrt á um hvaða kostnaðarliðum slíkri gjaldtöku er ætlað að mæta ef ætlunin er að gjaldtaka standi undir öðru en beinum efniskostnaði, t.d. launakostnaði eða afskriftum búnaðar. Í ákvæðinu er því tekið fram að gjaldskrá skuli mæta þeim kostnaði sem af afritun og ljósritun gagna leiðir, þar með talið efniskostnaði og kostnaði vegna vinnu starfsmanna og búnaðar. Gert er ráð fyrir því að sá kostnaður sem fellur undir gjaldtökuheimildina verði nánar útfærður í gjaldskrá sem ráðherra setur á grundvelli gjaldtökuheimildar laganna. Virðulegi forseti. Ég tel að með því að flytja frumvarp þetta sýni ríkisstjórnin í verki að hún taki alvarlega þær kröfur sem uppi eru í samfélaginu um aukið aðgengi almennings að upplýsingum jafnt í fórum stjórnvalda og þeirra einkaréttarlegu aðila sem eru í meirihlutaeigu opinberra aðila. Þetta mál er, eins og ég nefndi í upphafi, flutt í þriðja sinn að því er ég tel. Það hefur því fengið ítarlega umfjöllun á Alþingi og í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég treysti því að málið verði afgreitt og gert að lögum á þessu þingi. Að svo mæltu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framsögu þessa máls. Eins og hún kom inn á sjálf er málið nú flutt í þriðja sinn og því gamall góðkunningi á ferð og raunveruleg forsenda þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn heldur vegna þess að málið er meðal annars lagt fram að kröfu Hreyfingarinnar sem vildi hér opið gegnsæi og hóf aukna ásókn í upplýsingar eftir hina svokölluðu búsáhaldabyltingu. Ég veit líka vel að það er búið að vera sérstakt áhugamál hjá hæstv. forsætisráðherra að auka hér aðgang að stjórnkerfinu öllu og auka upplýsingarétt þegnanna en því miður hafa margar hindranir verið á þeirri braut. Það er meðal annars ástæðan fyrir því að þetta mál er flutt hér í þriðja sinn en fyrsta frumvarpið mætti mjög mikilli andstöðu vegna ómöguleika í lýðræðislegu samfélagi. Í markmiðsgrein frumvarpsins kemur fram að það eigi að styrkja upplýsingarétt og tjáningarfrelsi, það eigi að styrkja möguleika almennings til þátttöku í lýðræðislegu samfélagi, það eigi að styrkja aðhald fjölmiðla og almennings að stjórnvöldum o.s.frv. Allt eru þetta göfug markmið en svo þegar betur er að gáð er ekki um það að ræða því að miðað við upphafsstef ríkisstjórnarinnar, að allt eigi að vera uppi á borðum, þá lokar frumvarpið raunverulega á þá möguleika frekar en hitt. Mig langar því að spyrja sérstaklega út í 2. gr. Hvers vegna er lagt til í frumvarpinu að þessi lög skuli taka til lögaðila sem eru að 51% hluta eða meira í eigu hins opinbera? Af hverju 51%? Af hverju erum við ekki að tala um að þessi lög gildi um þau fyrirtæki sem eiga 75% á móti hinu opinbera? Hvers vegna varð 51% fyrir valinu frekar en eitthvað annað? Ég veit að þessi prósentutala hefur verið ásteytingarsteinn í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hjá þeim sérfræðingum sem hafa komið fyrir nefndina.

Virðulegi forseti. Ég held að það séu öfugmæli sem hv. þingmaður heldur fram, að með þessu lagafrumvarpi séum við ekki að auka upplýsingarétt almennings og opna betur stjórnsýsluna en verið hefur. Ég held að þessi lög séu einmitt mjög framsýn og séu til framfara og bóta og tryggi miklu betur upplýsingarétt en verið hefur í gildandi upplýsingalögum og taki mið af þeirri framþróun sem hefur orðið og þeirri kröfu sem er um aukinn upplýsingarétt almennings. Ég held að benda megi á mörg nýmæli, m.a. það nýmæli sem hv. þingmaður bendir á í 2. gr. um gildissvið laganna. Þar er verið að útvíkka verulega það svið sem upplýsingalögin ná til. Þar er verið að tala um starfsemi lögaðila sem er yfir 51% hlut eða meira í eigu hins opinbera. Það er vissulega hægt að deila um það hvort þetta eigi að vera 51% eða 75%. Málið hefur farið í mikið umsagnarferli og verið skoðað af ýmsum aðilum og þetta er eitt af þeim ákvæðum í frumvarpinu sem menn voru ekki sama sinnis um og skiptar skoðanir voru um. Talið var eðlilegt að þarna væri um verulega opnun að ræða með þessu gildissviði en það vantar til dæmis umsögn Samkeppniseftirlitsins til að ákveða hvort ákveðin starfsemi heyri undir þetta eða ekki. Þetta er bara málamiðlun í þessu máli, 51%. Menn töldu að á þessu stigi máls væri ekki rétt að ganga lengra að því er varðar gildissvið sem er þó töluvert mikið opnað með ákvæði þessarar 2. gr. Ef menn treysta sér til að ganga eitthvað lengra í þessu og færa fyrir því skynsamleg rök þannig að það gangi ekki gegn sjónarmiðum Samkeppniseftirlitsins þá er ég alveg opin fyrir því að skoða það.

Virðulegi forseti. Þarna stendur hnífurinn í kúnni vegna þess að hér eru aðilar ekki sammála. Úr því að það á að fara að opna fyrir upplýsingar varðandi þessi mál þá falla ansi mörg fyrirtæki sem ríkið á hlutdeild í ekki undir þessi upplýsingalög. Hér er talað um að ríkið þurfi að eiga 51% eða meira. Ég get nefnt hér dæmi eins og Farice-strenginn sem ríkið kom inn í og á hlut í og fleiri og fleiri fyrirtæki þar sem ríkið á stórra hagsmuna að gæta og eru jafnvel með ríkisábyrgð en falla ekki undir þessi upplýsingalög. Þess vegna er þetta frumvarp hálfgert lýðskrum, sérstaklega ef við skoðum ekki-greinarnar sem ég hef kallað svo, þ.e. 4. gr. og 6. gr. Sem dæmi ætla ég að lesa hér upp úr 4. gr., með leyfi forseta: „Lög þessi gilda ekki um þinglýsingu, aðfarargerðir, kyrrsetningu, löggeymslu, lögbann, nauðungarsölu, greiðslustöðvun, nauðasamninga, gjaldþrotaskipti, skipti á dánarbúum eða önnur opinber skipti, né heldur um rannsókn sakamáls eða saksókn. Lög þessi gilda ekki um aðgang að upplýsingum samkvæmt stjórnsýslulögum. Þá gilda lög þessi ekki um upplýsingar sem trúnaður skal ríkja um samkvæmt þjóðréttarsamningum sem Ísland á aðild að.“ Gott og vel. Auðvitað gilda þessi lög ekki um þetta en að setja þetta með svo jákvæðum hætti inn í lögin sýnir vandræðagang ríkisstjórnarinnar og raunar vandræðaganginn í þessari lagasetningu. Svo er 6. gr., gögn undanþegin upplýsingarétti, önnur ekki-grein. Þar segir, með leyfi forseta: „Réttur almennings til aðgangs að gögnum tekur ekki til: 1. fundargerða ríkisráðs og ríkisstjórnar, upptaka eða endurrita af fundum ríkisstjórnar, minnisgreina á ráðherrafundum og gagna […] 2. gagna sem útbúin eru af sveitarfélögum, samtökum þeirra eða stofnunum […] 3. bréfaskipta við sérfróða aðila til afnota í dómsmáli […] 4. gagna sem ráðherra aflar frá sérfróðum aðilum vegna undirbúnings lagafrumvarpa“ og svo framvegis. Þetta frumvarp 

Virðulegi forseti. Svarið er já. Ég hélt satt að segja að hv. þingmaður væri búin að fara yfir þetta mál á að minnsta kosti tveimur þingum. Ég veit ekki betur en hún eigi sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.  Til dæmis það ákvæði sem hv. þingmaður nefndi hér áðan varðandi 2. gr. Fyrst var talað um að lögin tækju til allrar starfsemi lögaðila sem eru að 75% hluta eða meira í eigu hins opinbera. Nú er þetta komið niður í 51% þannig að verulegur fjöldi fyrirtækja fellur undir þetta.

Þeim fækkar.

- Hvernig getur þeim fækkað? Ég botna ekkert í því. Þegar verið er að tala um eignarhlut í fyrirtækjum sem var áður 75% eignarhlutur en er nú kominn niður í 51% þá hlýtur fyrirtækjum sem falla undir lögin að fjölga. Ef þetta er upplifun hv. þingmanns af þessari breytingu eða þessu ákvæði laganna þá skil ég vel að hún misskilji ýmislegt annað í frumvarpinu.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem fram hefur komið að þetta er í þriðja sinn sem hæstv. forsætisráðherra leggur fram frumvarp á þingi um breytingu á upplýsingalögum. Fyrri frumvörp hafa fengið töluverða umfjöllun, bæði í allsherjarnefnd í hittiðfyrra og í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í fyrra. Ég ætla að segja það strax að sum atriði hafa breyst til batnaðar. Ég skal skrifa undir það. Ég held engu að síður að þetta mál krefjist töluverðrar yfirlegu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að menn nái almennilega að átta sig á þeim breytingum sem hér er verið að gera. Sumir þættir málsins hafa verið ræddir ítarlega, aðrir síður en nú gefst auðvitað tækifæri til þess. Hæstv. forsætisráðherra deildi við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um það hvort þetta frumvarp horfði til opnunar eða minni upplýsingagjafar. Ég hygg að hin ólíku ákvæði frumvarpsins geti virkað í mismunandi áttir. Það kann að vera að bæði hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og hæstv. forsætisráðherra hafi að nokkru leyti rétt fyrir sér í þessu máli. Ég held að sum atriðin í þessu frumvarpi séu vissulega til þess fallin að auka upplýsingarétt almennings, ef við orðum það með þeim hætti. Önnur atriði óttast ég að verði til að takmarka upplýsingarétt almennings. Ég vísa til þess að við umfjöllun málsins á fyrri stigum hafa til dæmis blaðamenn og fleiri haft áhyggjur af tilteknum þáttum í því sambandi, m.a. með tilliti til skilgreiningar vinnugagna og fleiri slíkra þátta. Ég er ekki viss um að allt frumvarpið eða öll ákvæði þess horfi í þá átt að auka upplýsingarétt. Ég held þvert á móti að sum ákvæðin séu til þess fallin að þrengja að upplýsingaréttinum. Ég ætla ekki að fara í smáatriðum út í þetta. Ég held að réttara sé að tala um einstök atriði þegar við erum búin að fara aftur yfir þetta í nefndum. Ég vil þó nefna í örstuttu máli nokkur atriði sem ég held að séu enn þess eðlis að umræða um þau sé þörf. Ég er til dæmis að velta fyrir mér 2. gr. Þar er um að ræða almenna reglu sem felur í sér að starfsemi lögaðila, sem eru 51% eða meira í eigu hins opinbera, heyri undir lögin en síðan koma undantekningar sem eru nokkuð víðtækar. Þar kemur fyrst og fremst til sú málsgrein greinarinnar sem lýtur að heimild forsætisráðherra - það er reyndar bara sagt ráðherra í textanum en væntanlega er verið að vísa til forsætisráðherra - til að undanþiggja hlutafélög eða félög í blandaðri eign upplýsingalögum ef starfsemi þeirra er að nær öllu leyti í samkeppni á markaði. Undir það hygg ég að ansi mörg fyrirtæki sem menn hafa í huga geti fallist. Ég man eftir miklu fleiri dæmum, ef við getum orðað það svo, um opinber fyrirtæki sem eru í samkeppni en þau sem ekki teljast í samkeppni. Sennilega mundi ÁTVR ekki teljast í samkeppni þó að það sé umdeilanlegt. Auðvitað er salan sem þar fer fram í samkeppni við ákveðna aðra sölustarfsemi í landinu en þetta ákvæði mundi þó væntanlega eiga við um ÁTVR. Þetta mundi trúlega eiga við um Isavia. Miðað við þessa undanþágu gætu fyrirtæki á borð við Landsbankann, sparisjóðina eða önnur slík fyrirtæki vísað til samkeppnissjónarmiða og fengið þar með undanþágu. Ég hygg að þegar ráðherra tekur ákvörðun um að undanþiggja samkeppnisfyrirtæki upplýsingalögunum þá gildi einhverjar almennar reglur eða almenn viðmið en ekki geðþóttaákvarðanir um það hvort fyrirtæki teljist falla undir þessa undanþáguheimild eða ekki. Ég geri ráð fyrir því að umsagnir Samkeppniseftirlitsins um svona fyrirtæki hljóti að byggja á einhverjum almennum jafnræðissjónarmiðum þannig að ekki verði sagt: Ja, þetta fyrirtæki er að vísu í samkeppni en mér finnst að upplýsingar um það eigi að vera opinberar. Svo er eitthvert annað fyrirtæki sem er líka í samkeppnisrekstri að jafnmiklu leyti og hitt eða meira leyti eða minna leyti og menn segja sem svo: Nei, nei, þetta eru ekki upplýsingar sem varða almenning, þetta eru samkeppnisupplýsingar, þess vegna skulum við ekki veita aðgang að því. Ég hef áhyggjur af því að þarna sé öðrum þræði verið að gefa í skyn að opnunin sé meiri og nái til fleiri fyrirtækja en mun verða í raun. Hins vegar ætla ég að ítreka það sem ég hef svo sem sagt áður í umræðum í þinginu og í nefndinni að með vissum hætti er varasamt að fela einum ráðherra slíka ákvörðun. Reyndar er búið að ganga þannig frá því að leitað verði umsagna eins og hér kemur fram, sem er að mínu mati eitt af því sem bætir frumvarpið frá því sem áður var, þó að enn séu ákveðin vafaatriði. Í 3. gr. hef ég líka ákveðnar spurningar um skilgreiningar. Það er talað um einkaaðila sem er falið opinbert verkefni og vísað til að það geti verið stjórnvaldsákvarðanir, allt í lagi, eða sinni þjónustu sem kveðið er á um í lögum. Við vitum að þarna er fyrst og fremst verið að hugsa um að upplýsingaskyldan nái til verktaka sem taka að sér einhver verk á vegum opinberra aðila en ég hygg samt sem áður að þarna geti í raun orðið um nokkuð óljós mörk að ræða. Ég ætla að fara hratt yfir sögu. Frá því að þetta mál kom fyrst inn í þingið hefur vakið mestan áhuga minn hvernig farið er með það sem kallað er samkvæmt 6. gr. gögn undanþegin upplýsingarétti og síðan vinnugögn sem vísað er sérstaklega til og fjallað um í 8. gr. Þarna hefur vissulega orðið ákveðin opnun frá því að frumvarpið var lagt fram í fyrsta sinn. Mörg af þeim gögnum sem hér er vísað til eiga að vera aðgengileg almenningi að átta árum liðnum frá því að þau verða til. Það er munur frá því sem er í dag þegar um er að ræða 30 eða jafnvel 40 ár í einhverjum tilvikum þar sem átta ár eru auðvitað miklu skemmri tími. Ég bendi þó mönnum á til upplýsingar að kjörtímabil hér er fjögur ár þannig að þarna er um að ræða tvö kjörtímabil sem geta liðið frá því að einhver gögn sem geta haft mikla pólitíska þýðingu koma fram, gögn sem hafa mikil áhrif á ákvarðanir ríkisstjórna eða annað þess háttar, til að því sé haldið til haga að opnunin er ekki meiri en svo. Fundargerðir ríkisstjórna og gögn sem þeim fylgja verða aðgengileg að átta árum liðnum. Ég ætla ekkert að segja til um það í þessari ræðu, standandi í ræðustól þingsins, hver sá árafjöldi á nákvæmlega að vera en ég vek þó athygli á því að þarna er rætt um átta ár í þessu sambandi sem er töluvert lengri tími en margir hafa talað um í þessum sölum. Ég er ekki í hópi þeirra sem vilja ganga lengst að þessu leyti, alls ekki, og er ekki hrifinn af öllu því sem hér hefur komið fram frá meiri hluta allsherjarnefndar eða öðrum um þau efni á síðustu tveimur þingum. Ég held að nauðsynlegt sé að trúnaður sé um það sem á sér stað á ríkisstjórnarfundum og í einhvern tiltekinn tíma. Kannski eru átta ár niðurstaða í þessu sambandi en ég vek þó athygli á því að á vettvangi þingsins hafa verið uppi kröfur um að mun meiri aðgangur yrði veittur og mun fyrr af þeim upplýsingum sem tengjast til dæmis ríkisstjórnarfundum. Sama á við um önnur gögn sem tengjast 8. gr., vinnugögn, og þó að þessi mál hafi vissulega fengið töluverða umræðu í nefndum nú þegar tel ég að enn sé ástæða til að ræða þetta þegar stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fær málið aftur til skoðunar. Ég ætla ekki að fjalla um þetta að öðru leyti, hæstv. forseti. Við vitum að töluvert flókin álitamál hafa verið um aðgang að gögnum hjá Þjóðskjalasafni og tengsl við önnur lög eins og getið er um í síðasta kafla frumvarpsins. Við vitum að þar hafa skoðanir verið skiptar. Það hafa verið sjónarmið sagnfræðinga, skjalavarða og ýmissa hópa sem að þessum málum koma og eru að vinna með þessi gögn að þarna sé ástæða til að gera athugasemdir. Ég hef ekki mikla sérþekkingu á þessu sviði en ég held að við þurfum engu að síður að veita þeim athygli áður en þetta frumvarp verður að lögum. Ég vil að lokum segja, hæstv. forseti, að upplýsingalög eru afar mikilvæg. Ég hygg að allir séu sammála um það að upplýsingalögin sem hér tóku gildi fyrir nærfellt tveimur áratugum hafi verið mikið framfaraskref. Ég held að upplýsingalögin sem voru fyrstu upplýsingalög hér á landi hafi gert mikið gagn og að við megum ekki vanmeta það sem vel hefur verið gert í þeim efnum. Ég held til dæmis að starfsemi úrskurðarnefndar um upplýsingamál hafi líka verið mikilvæg og veitt núgildandi lagaákvæðum töluvert skýrara inntak en verið hefur fram til þessa. Ég hef áhyggjur af því og mun vissulega spyrja um það í nefndinni hvort nægilega vel sé búið að henni varðandi starfsmenn, aðstöðu og annað þess háttar þannig að hún geti sinnt hlutverki sínu vegna þess að dragist mál á langinn í meðförum nefndarinnar getur það réttaröryggi sem starfsemi hennar hefur í för með sér rýrnað. Stundum hafa úrskurðir komið seint. Þá hafa þeir kannski frekar haft, ég segi ekki sögulegt gildi en þeir hafa haft gildi frá fræðilegu sjónarmiði frekar en að þeir hafi hjálpað til í þeim tilteknu málum sem kært var út af. Ég veit að á fyrri árum hafa verið gerðar athugasemdir við það að nefndin hafi ekki haft aðstöðu til að sinna hlutverki sínu nægilega vel. Ég mun auðvitað spyrja hvernig staðan sé varðandi þau mál í nefndinni. Ég ætla ekki að taka fyrir að það sé ástæða til að endurskoða ákveðna þætti upplýsingalaga og er því ekki alfarið á móti þessu frumvarpi. Ég tel þvert á móti að í því séu ákvæði sem geti verið til góða og skilað árangri. Ég hef meiri efasemdir um ýmis önnur ákvæði eins og ég hef aðeins drepið á. Hér hefur stundum verið talað um að þetta mál hafi tekið langan tíma í meðförum þingsins. Ég held að það sé í sjálfu sér ekki neikvætt. Ég held að það sé ekki neikvætt að þetta mál fái fleiri en tvær yfirferðir á vettvangi þingsins. Ég held að grundvallarlöggjöf af þessu tagi eigi einmitt að ákveðast af yfirvegun og að vandlega athuguðu máli miklu frekar en í fljótræði. Í sumum tilvikum er hið besta mál að þingið ljúki ekki meðferð mála á því þingi sem þau koma fram. Það er oft ágætt að fá yfirferð, síðan hvíld frá málinu, aðra yfirferð og fleiri álit og fleiri sjónarmið til að komast að skynsamlegri niðurstöðu því að ég held að löggjöf eins og löggjöf um upplýsingamál eigi að vera þess eðlis að hún eigi að geta staðið um alllanga tíð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir yfirferð hans yfir frumvarpið. Ég er talsmaður þess að hér séu sett vönduð lög og ég sé ekkert því til fyrirstöðu að hvert frumvarp sé rætt kannski á einum, tveimur þingum og að frumvarp verði ekki að lögum á einu þingi. En það sem hefur gerst í íslenskri löggjöf eftir að ég settist á þing, og hefur kannski verið stundað um langa hríð, er að það er alltaf bætt inn í frumvörpin á milli ára þannig að þingið er alltaf að fást við ný og ný álitamál í hverju frumvarpi fyrir sig þannig að frumvörpin fitna og fitna og það koma sífellt ný álitamál inn í þau. Virðulegi forseti. Ég ætla að nefna dæmi um eitt slíkt atriði og í rauninni hræsni ríkisstjórnarinnar í málum er snúa að upplýsingarétti. Í 4. mgr. 7. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, sem voru samþykkt í fyrra er kveðið á um að allir fundir ríkisstjórnarinnar skulu vera hljóðritaðir, sem er algjört nýmæli. Ég hef bent á og hef haldið fast við þá skoðun mína alla tíð síðan ákvæðið fór inn í það frumvarp og varð síðar að lögum að ekki eigi að hljóðrita ríkisstjórnarfundi því þá beinlínis fara ákvarðanirnar út úr Stjórnarráðinu og eru teknar á öðrum stöðum ef ríkisstjórnarfundir eru hljóðritaðir. Og svo er ákvæði um að það eigi að birta hljóðritanir eftir svo og svo mörg ár. Endaði í átta árum. Hvað dúkkar upp í frumvarpi þessu um upplýsingalög sem við erum með til umfjöllunar? Jú, með leyfi forseta, í umfjöllun um 1. tölulið 6. gr. frumvarpsins, ekki-ákvæðisgreininni stendur: „Í ákvæðinu er þó mælt fyrir um það nýmæli að undir undanþáguna falli ekki aðeins fundargerðir ríkisráðs og ríkisstjórnar, heldur einnig upptökur og endurrit af fundum ríkisstjórnar.“ Hvað finnst þingmanninum um að verið sé að opna á hljóðritanir í einum lögum og loka þeim svo í þessum lögum í stað þess að fella þetta ákvæði brott úr lögunum um Stjórnarráð Íslands?

Hæstv. forseti. Ég ætla að svara þessari spurningu frekar diplómatískt og segja: Þarna er einmitt verkefni fyrir nefndir þingsins að vinsa úr. Og sé eitthvað í þessu frumvarpi sem stangast á við einhver önnur frumvörp sem fram eru komin eða verða rædd hérna, til dæmis um það álitaefni sem hv. þingmaður nefnir varðandi hljóðritanir á ríkisstjórnarfundum, þá verður nefndin sem hefur málið til umfjöllunar, sem við bæði eigum sæti í, að passa upp á að niðurstaðan verði alla vega ekki sú að einstaka lagagreinar rekist á. Það er kannski ekki auðvelt að komast hjá því að einstök frumvörp sem koma inn í þingið rekist á í einhverjum atriðum. En finnist nú einhver niðurstaða í þessu hljóðritunarmáli, komið er fram þingmál frá meiri hlutanum í nefndinni um það og ákveðin merki eru um að þau áform sem uppi voru og eru lögfest í dag um að hljóðrita ríkisstjórnarfundi frá og með 1. nóvember næstkomandi verði ekki að veruleika, þá þarf auðvitað að skoða þetta tiltekna ákvæði sem hv. þingmaður nefnir í þessu frumvarpi í samhengi við það. En ég held einmitt að svona atriði séu ákveðin röksemd fyrir því að flýta sér ekki um of við afgreiðslu lagafrumvarpa af þessu tagi. Hér er um að ræða frumvarp sem, eins og ég sagði í ræðu minni, á að standa til lengri tíma og á að hafa eitthvert gildi. Það á ekki að þurfa að breyta því frá ári til árs eða frá ríkisstjórn til ríkisstjórnar. Þetta eiga að vera einhverjar almennar reglur sem eiga að hafa sæmilega festu og þess vegna í sjálfu sér held ég að það sé ekkert slæmt að málið fái enn eina yfirferðina. Varðandi hins vegar breytingar á frumvörpum milli ára er það auðvitað rétt að stundum er bætt í og stundum er fellt úr. Hvað varðar breytingar á þessu frumvarpi endurtek ég þó það sem ég sagði áðan að mér sýnist þær vera frekar til batnaðar en hitt.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir svarið. Eins og við höfum rætt hér er verið að opna á hljóðritanir á ríkisstjórnarfundum. Það mál hefur farið tvisvar í gegnum þingið, fyrst með samþykkt stjórnarráðslaganna, síðan með frestun á gildistökuákvæðinu og svo á það ákvæði að taka gildi núna 1. nóvember þannig að nú er þingið komið í hálfgerða sjálfheldu með það því að tíminn líður og hljóðritanir á ríkisstjórnarfundum hefjast 1. nóvember á þessu ári ef ekki verður hægt að gera hér lagabætur með einhverjum hætti til að hægt sé að loka það niðri. Hér er það beinlínis lagt til í frumvarpi þessu því að eins og ég fór yfir áðan þá stendur í athugasemdum um 1. tölulið 6. gr. „að undir undanþáguna falli ekki aðeins fundargerðir ríkisráðs og ríkisstjórnar, heldur einnig upptökur og endurrit af fundum ríkisstjórnar“. Virðulegi forseti. Þetta er nú allt gegnsæið því að svo segir, með leyfi forseta: „Æskilegt er að taka af skarið um þetta í ljósi ákvæðis 4. mgr. 7. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, um að fundir ríkisstjórnar skuli hljóðritaðir.“ Virðulegi forseti. Þetta er nú allt gegnsæið sem núverandi ríkisstjórn talaði um. Annað sem ég ætlaði að tala um í ekki-greininni í 6. gr. er 4. töluliður. Samkvæmt þessu á að taka af allan vafa um hvaða gögn eru aðgengileg almenningi við samningu lagafrumvarpa. Hér er sett inn ákvæði sem er talið þurfa að vera í lögunum vegna þess að gögn sem eru notuð í Stjórnarráðinu til að undirbúa lagafrumvörp eru með þeim hætti að þau þola ekki dagsljósið eða eiga ekki erindi til almennings. Sérstaklega er það einkennilegt í ljósi þess að það var yfirlýst markmið ríkisstjórnarinnar að auka gegnsæi í lagasetningu. Hér er verið að loka það niðri í skjölum 

Hæstv. forseti. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég sagði hér í upphafi, að sumt í frumvarpinu horfir til þess að opna á aðgang upplýsinga en í öðrum tilvikum óttast ég að verið sé að þrengja aðgang miðað við það sem nú er. Þrátt fyrir að bætur hafi orðið á þeim ákvæðum frumvarpsins sem lúta að vinnugögnum þá held ég að þar geti enn verið um að ræða ákvæði sem megi túlka með þeim hætti að það auki leynd frekar en aðgang að upplýsingum. Mér finnst það mikið álitamál, sérstaklega þegar um er að ræða mál sem sannarlega geta haft mikil áhrif á almenning og skipta verulegu máli. Ég held að í þessum efnum stöndum við alltaf frammi fyrir því að þurfa að finna ákveðið jafnvægi. Við getum verið þeirrar skoðunar að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir starfsemi lýðræðisþjóðfélags eða fyrir bæði stjórnsýslu og stjórnmálalíf í lýðræðisþjóðfélagi að aðgangur að upplýsingum sé greiður. Ég held að við deilum ekkert um þá meginstefnu. Við, alla vega ég viðurkenni hins vegar nauðsyn þess að heimilt sé með ákveðnum hætti að takmarka þennan upplýsingarétt. Ég held að ákveðin ákvæði í þessu frumvarpi geti kannski gengið of langt að þessu leyti en ég fellst hins vegar alveg á þau sjónarmið sem búa að baki frumvarpinu að fyrir hendi þurfi að vera undanþáguákvæði og möguleikar til dæmis til að halda upplýsingum innan ríkisstjórnar eða innan stofnana meðan mál eru á viðkvæmu stigi eða þess háttar. Ég viðurkenni það alveg. En eins og ég segi, þetta er spurningin um að finna rétta jafnvægið, þetta er ekki svart eða hvítt. 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Birgi Ármannssyni að auðvitað á að vinna mál vel. Hann segir að það sé ágætt að þetta fari hér í þriðja sinn í gegn og að hægt sé að vinna málið þá betur og auðvitað á að vinna mál eins vel og mögulegt er. En hvernig það virkar hér á þinginu að vera með mál lengi í meðförum þá finnst mér það nú óþarflega þungt að mæla þurfi alltaf fyrir nýju frumvarpi á nýju þingi og tímapressa verður líka mikil á vorin þegar fólk vill kannski reyna að klára mál til að þurfa ekki að bera það aftur upp á nýju þingi. En ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það verður náttúrlega auðveldara að fara í gegnum mál og þetta mál hefur tekið talsverðum breytingum núna þegar það er flutt í þriðja sinn frá því það var flutt fyrst. En þá vil ég í því sambandi spyrja hv. þingmann hvort hann geti ekki verið sammála mér um það að okkur ætti að vera unnt núna, á ekki mjög löngum tíma, að ljúka yfirferð yfir málið í nefndinni þannig að við klárum það örugglega helst fyrir jól eða sem fyrst eftir jól.

Hæstv. forseti. Ég er alveg á því að möguleiki eigi að vera á að vinna málið tiltölulega hratt í ljósi þess að það hefur fengið verulega umfjöllun áður. Álitamálin eru kannski þekkt að miklu leyti. Yfirferð nefndarinnar er langt í frá að vera einhver frumyfirferð sem kallar á það að upplýsingar séu leiddar fram um öll atriði málsins alveg frá einhverjum núllpunkti. Við erum alls ekkert á þeim stað. Ég get því alveg tekið undir með hv. þingmanni um það. Hvað varðar aftur stöðu þessa máls í heildarsamhengi þeirra mála sem hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er að fjalla um og þarf að fjalla um, þá verð ég að játa það að á þessari stundu hef ég bara ekki þá yfirsýn yfir það að ég geti tímasett þetta mál. Ef það fer í forgang fram yfir önnur mál er enginn vandi að klára það á skömmum tíma. En vandinn er auðvitað sá, eins og hv. þingmaður þekkir manna best, að verkefni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eru afar mörg, flókin, viðamikil, sum mjög umdeild, ekki öll, og ég treysti mér bara ekki til að svara því hvar þetta lendir í forgangsröðinni. Við eigum eftir að sjá hvað við höfum að gera í þessari ágætu og merku nefnd á næstu vikum áður en við getum svarað því. En í þessu máli eins og það liggur nú fyrir er ekki tilefni til mjög mikillar yfirferðar en þó einhverrar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 80/2011, um breytingu á barnaverndarlögum, nr. 80/2002, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er lagt til að fresta gildistöku eins ákvæðis þeirra laga sem við samþykktum vorið 2011 en það varðar tilfærslu á heimilum og stofnunum fyrir börn frá sveitarfélögum til ríkisins sem átti að eiga sér stað 1. janúar næstkomandi. Því verði frestað um eitt ár og fari fram eigi síðar en 1. janúar 2014. Í raun og veru gerum við sömu athugasemdir og síðast. Við teljum mikilvægt að þörfin verði greind fyrir frekari úrræði á landsbyggðinni og metin sú fjárþörf sem slík uppbygging mundi krefjast. Nefndin lýsti áhyggjum sínum af því að yfirfærslan mætti alls ekki verða þess valdandi að þjónusta við börn á barnaverndarsvæði Reykjavíkur yrði skert um leið og við lýstum miklum áhyggjum af því að svo virðist sem börn á landinu njóti ekki jafnræðis hvað þjónustu sem þessa varðar. Þetta eru nánast sömu athugasemdir og í nefndaráliti vorið 2011, en við samþykkjum þetta frumvarp óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Þuríður Backman, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Einar K. Guðfinnsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Eygló Harðardóttir og Guðmundur Steingrímsson. Hv. þm. Kristján L. Möller var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég er ekki í hv. velferðarnefnd sem hv. þingmaður veitir forstöðu, en mig langar til að spyrja hvað mönnum finnst um svona lagasetningu þar sem ítrekað er frestað framgangi mála sem eiga að fara fram. Ég nefni greiðsluþátttökukerfi lyfja, ég gæti nefnt ótal mörg önnur mál. Það má vel vera að góðar ástæður séu fyrir þessu en þær hefðu átt að liggja fyrir þegar frumvarpið var samið og samþykkt. Ég hefði talið betra að menn færu hægar í sakirnar og gerðu raunhæfar áætlanir í stað þess að koma trekk í trekk og kollvarpa í raun öllum áætlunum sem einstaklingar hafa gert á grundvelli þessara laga.

Herra forseti. Þetta er hárrétt athugasemd hjá hv. þingmanni. Þegar Alþingi setur lög eru það lög og framkvæmdarvaldinu ber að vinna í samræmi við þau. Þetta frumvarp var tvívegis lagt fyrir þingið og unnið mjög ítarlega og vel af hálfu þáverandi félags- og tryggingamálanefndar en á lokasprettinum í þeirri vinnu kom fram mikil andstaða frá sveitarfélögunum við þetta ákvæði; það væri gefinn of skammur tími í gildistöku. Við afgreiðslu frumvarpsins frestuðum við því gildistökunni. Það var ekki gert með sérstöku frumvarpi heldur breytingartillögu við fyrirliggjandi frumvarp. Gildistökunni var frestað til 1. janúar 2013 til að gefa aðilum máls tækifæri til að fara betur yfir efnisatriði og framkvæmdina. Það voru mikil vonbrigði þegar í ljós kom að vinnan var ekki talin nógu langt á veg komin til að yfirfærslan gæti átt sér stað um næstu áramót og virðist vera einhver kergja milli aðila um það hvernig eigi að standa að þessu. Nefndin kallaði til sín alla þá sem að málinu koma, jafnt sveitarfélög, Barnaverndarstofu sem og ráðuneytið. Niðurstaða okkar var sú að samþykkja málið eftir að hafa spurt þau sem eru í stýrihópnum sem á að hafa yfirumsjón með yfirfærslunni hvort aðilar máls teldu raunhæft að halda áfram. Þau töldu það, töldu sig geta náð lendingu í málið sem væri farsæl og voru sammála því að frumvarpið yrði samþykkt óbreytt og það varð niðurstaðan.

Herra forseti. Það er mjög slæmt að heyra að einhver kergja sé í framkvæmdarvaldinu við framkvæmd laga sem valdi því að ekki sé hægt að fara að lögum settum á Alþingi. Ég held að menn ættu að temja sér meiri virðingu fyrir lögum. Ef sett eru lög á Alþingi eftir að heyrt skoðanir þeirra aðila sem eiga að framkvæma þau og farið hefur verið að ábendingum þeirra á það náttúrlega að vera svo, þá eiga lögin að vera framkvæmd.

Það er hárrétt, en ég ætla ekki að fjölyrða um þessa kergju, ég held að hún sé meðal annars komin til af því sem fram kom í fyrra nefndaráliti þegar lögin voru samþykkt sem og nefndaráliti núna við þetta frumvarp sem er með breytingartillögu við gildistökuákvæðið. Það þarf að fara mjög vel yfir það hvort nægir fjármunir séu í þessum málaflokki. Það er vandamálið. Án þess að það liggi alveg ljóst fyrir eru líkur á því að yfirfærslan kunni að þýða að þjónusta við ákveðinn hóp barna skáni á kostnað annarra barna. Við viljum tryggja að öll börn fái góða þjónustu og að þau njóti jafnræðis hvar sem þau búa á landinu og að þjónusta við ákveðinn hóp barna verði ekki skert á kostnað annarra.

Forseti vill minna þingmenn á að ávarpa og beina orðum sínum til forseta.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 45/2007, um réttindi og skyldur erlendra fyrirtækja sem senda starfsmenn tímabundið til Íslands og starfskjör starfsmanna þeirra, með síðari breytingum. Tilurð frumvarps þessa sem hér er til umfjöllunar má rekja til dóms EFTA-dómstólsins í máli nr. E-12/10, frá 28. júní 2011. Í dómnum komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að ákvæði íslenskra laga um rétt til launa í veikinda- og slysatilvikum sem og um slysatryggingar vegna andláts, varanlegs líkamstjóns og tímabundins missis starfsorku væru ekki í samræmi við ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um störf útsendra starfsmanna í tengslum við veitingu þjónustu. Fyrir nefndinni kom fram að við vinnslu frumvarpsins höfðu stjórnvöld samráð við aðila vinnumarkaðarins. Voru allir sammála um að tryggja þyrfti sem best réttindi útsendra starfsmanna hér á landi, og því yrðu með frumvarpinu gerðar eins litlar breytingar og mögulegt er með hliðsjón af fyrrgreindum dómi EFTA-dómstólsins. Þannig væri bæði horft til þess að réttindi erlendra starfsmanna hér á landi væru eins góð og hægt er og einnig að ekki yrði grafið undan samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja gagnvart erlendum fyrirtækjum sem senda starfsmenn hingað til lands tímabundið. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Þuríður Backman, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Einar K. Guðfinnsson, Unnur Brá Konráðsdóttir, Eygló Harðardóttir og Guðmundur Steingrímsson. Hv. þingmaður Kristján L. Möller var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 91/2010, um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Hér legg ég til lagabreytingu sem snýr að því að ef þjóðaratkvæðagreiðsla er samþykkt á Alþingi eða forseti vísar máli í þjóðaratkvæðagreiðslu er hægt að halda þá kosningu innan þeirra þriggja mánaða tímamarka sem kveðið er á um í lögunum, þ.e. að hægt sé að víkja frá þriggja mánaða tímamarkinu. Samkvæmt lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna skulu líða þrír mánuðir frá því að tillaga til þjóðaratkvæðagreiðslu er samþykkt á þingi og þar til þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram. Virðulegi forseti. Mér finnst einstaklega mikilvægt að þetta mál fái framgang núna í þinginu, sérstaklega í ljósi þess að nú er búið að ákveða kosningadag sem þingstörfin miðast við. Þó getur nú alltaf verið boðað til kosninga springi ríkisstjórnin. Það er mikilvægt að þessi breyting komist á þessu þingi inn í lögin um þjóðaratkvæðagreiðslur því að þingmenn Vinstri grænna hafa talað í þá átt í sumar og snemmhausts að á ákveðnum tímapunkti verði komið svo langt í samningaferlinu við ESB að það væri efnislega nægjanlegt að leggja þá niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Miðað við þessi orð má því reikna með að jafnvel verði þörf á að virkja þetta ákvæði á því tímabili sem nú er að líða fram að kosningum svo hægt verði að kjósa, þó að það yrði ekki fyrr en ákveðið yrði að leggja samning fyrir þingið og setja hann síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu innan þessa marks, þ.e. í febrúar, mars. Ég hef flutt þetta mál áður á 139. og 140. löggjafarþingi en það fékk ekki brautargengi út úr nefnd og kom ekki til samþykktar þingsins eða synjunar. Þó finn ég að það er mikill velvilji fyrir málinu í þinginu. Nú höfum við gengið í gegnum margar kosningar undanfarið og um næstu helgi er þjóðaratkvæðagreiðsla og það hefði verið gott að hafa þetta ákvæði í lögunum ef það hefði þurft að samnýta kosningadaginn innan þessa þriggja mánaða. Herra forseti. Ég ætla að lesa orðrétt úr greinargerðinni með frumvarpinu: „Í 4. gr. laganna er kveðið almennt á um innan hvaða tímaramma halda skuli þjóðaratkvæðagreiðslur. Í 1. mgr. kemur fram að þjóðaratkvæðagreiðsla skuli fara fram í fyrsta lagi þremur mánuðum og í síðasta lagi einu ári eftir að samþykkt hefur verið þingsályktunartillaga um að fram skuli fara almenn og leynileg þjóðaratkvæðagreiðsla um tiltekið málefni eða lagafrumvarp. Í frumvarpi þessu er lagt til að undantekning verði gerð á þriggja mánaða tímamarkinu á þeim grunni að ef um kosningar sé að ræða innan þess tímaramma megi þjóðaratkvæðagreiðsla fara fram samhliða kosningunum þó að styttri tími sé í þær en þrír mánuðir. Er þetta meðal annars gert til að spara ríkinu kostnað við kosningar. Áætlað er að þjóðaratkvæðagreiðslur kosti um 250 millj. kr.“ - Ábatinn er því augljós af frumvarpinu, komi þessi staða upp. „Þessu til rökstuðnings má benda á að fordæmi eru fyrir því að skammur tími líði frá ákvörðun um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu, sbr. þjóðaratkvæðagreiðsluna um Icesave-lögin svokölluðu, nr. 1/2010, sem fór fram tveimur mánuðum frá synjun forseta en ákvörðun um að halda þjóðaratkvæðagreiðsluna var ekki tekin af ríkisstjórninni fyrr en um tíu dögum áður. Heppnaðist sú þjóðaratkvæðagreiðsla afar vel og var kjörsókn góð þó að tíminn væri stuttur. Flutningsmaður telur brýnt að hægt sé að bregðast skjótt við komi fram tillaga á Alþingi um mál sem skjóta á til þjóðarinnar. Þriggja mánaða bið eftir þjóðaratkvæðagreiðslu er of langur tími þegar bera þarf stór ágreiningsmál undir þjóðina. Stjórnkerfið þarf að vera sveigjanlegt og bregðast hratt við slíkum málskotum Alþingis, sér í lagi sé það fyrirséð að samnýta megi kosningadag öðrum kosningum sem þegar hafa verið boðaðar með meiri fyrirvara.“ Virðulegi forseti. Ég legg málið fram til frekari umfjöllunar í nefnd og vonast til að það fái þar góða og greiða leið. Ég tel að málið sé mjög brýnt, að hægt sé að víkja frá þriggja mánaða tímamarkinu í ljósi þeirra aðstæðna sem nú eru uppi. 
            

Forseti. Ég mæli hér fyrir því máli sem forseti gat um. Efnislegur kjarni þess er sá að selir séu settir inn í lög sem í daglegu tali eru kölluð villidýralög, lög um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum frá 1994, og gerðar þær breytingar aðrar á þeim lögum sem við á. Þar á meðal er kveðið á um sérstök griðasvæði sem selir hafi í kringum landið. Ég ætla að tæpa á greinargerðinni sem við flutningsmennirnir höfum látið fylgja þessu frumvarpi, sem eru hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Árni Þór Sigurðsson auk mín. Birgitta gat ekki verið hér í dag og Árni Þór er með fjarvist, hér er varamaður fyrir hann, þannig að það dæmist á mig að mæla fyrir þessu og ég geri það reyndar með sérstakri ánægju og þakka þeim Birgittu Jónsdóttur og Árna Þór Sigurðssyni sérstaklega fyrir samstarfið við þetta mál og tvö önnur sem við flytjum um sjávarspendýr, hvali, sem hafa bæði farið í gegnum fyrri umræður því að þau eru þingsályktunartillögur, annað um gagngera endurskoðun á lögum og stefnu Íslendinga í hvalveiði- og hvalfriðunarmálum og hitt um griðasvæði hvala - það kann að vera að það hafi ekki farið í gegnum fyrri umræðu. Öll þrjú málin voru líka flutt í fyrra. Þeir sem hér sitja eiga því að kannast við þessi mál. Selir eru ekki taldir til villtra dýra í lögum sem um þau gilda, villidýralögunum. Lög sem gilda um seli eru Jónsbókarákvæði frá 13. öld ásamt tilskipun konungs um veiði á Íslandi frá 20. júní 1849, ákvæði um seli er að auki að finna í lögum um selaskot á Breiðafirði og uppidráp frá 1925, lögum um útrýmingu sels í Húnaósi frá 1937, lögum um lax- og silungsveiði frá 2006 um takmarkaðan þátt í selamálum og í landskiptalögum frá 1941. Samkvæmt lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna frá 1965 ber Hafrannsóknastofnuninni að afla alhliða þekkingar um hafið og lífríki þess og meta nýtingarmöguleika á auðlindum hafsins, þar koma selirnir inn. Í lögum um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur frá 1992 er kveðið á um skyldu stofnunarinnar til að vinna að rannsóknum á villtum stofnum spendýra. Þar með má segja að selir falli undir Náttúrufræðistofnun og um leið Hafrannsóknastofnun. Heildarlög sem fjalla um vernd og veiðar eru ekki til fyrir seli og fyrir löngu orðið tímabært að setja slík lög enda eiga meginreglur umhverfisréttar og velferðar dýra að gilda um seli líkt og önnur spendýr. Áður hefur verið reynt að færa lög um seli og selveiðar til nútímans en án árangurs. Frumvarp um selveiðar var lagt fram á Alþingi veturinn 1983–1984 en dagaði þá uppi og í frumvarpi til gildandi villidýralaga sem samþykkt var 1994 var gert ráð fyrir að lögin næðu til sela. Selaákvæðin í frumvarpinu voru hins vegar felld brott á síðustu stundu skömmu áður en Alþingi samþykkti lögin um vorið og þá kom fram í ræðu umhverfisráðherra, sem þá var Össur Skarphéðinsson, núverandi hæstv. utanríkisráðherra, við 2. umr. að greiða ætti úr málinu sumarið eftir en það var ekki gert. Það er full ástæða til að flokka sel með öðrum villtum dýrum og láta þessa skepnu njóta þeirrar verndar sem villidýralögin veita, m.a. hvað varðar veiðar. Þetta frumvarp miðar einmitt að því. Vakin skal athygli á því að núverandi lagarammi um seli, sá sem rakinn var hér áðan, er ekki í samræmi við Bernarsamninginn um vernd villtra dýra og plantna og búsvæða þeirra sem Íslendingar fullgiltu árið 1993, árið áður en villidýralögin voru afgreidd á þinginu án sérstaks fyrirvara um sel. Samkvæmt 7. gr. samningsins skal gera ákveðnar ráðstafanir til að tryggja vernd dýra sem heimilt er að veiða, tegundirnar eru taldar upp í viðauka III við samninginn, og þar á meðal er friðun á ákveðnum árstímum eða traust veiðistjórn sem nær sama árangri, möguleiki á veiðibanni ef við á til að endurheimta viðunandi stofnstærð og viðurkenndar reglur um sölu og flutning til sölu lifandi dýra eða skrokka og afurða. Þessi ákvæði eiga við allar selategundir við landið, bæði staðseli og farseli, og meðan þetta stendur, sem það hefur gert í næstum 20 ár, þá erum við í skömm gagnvart þessum mikilvæga alþjóðasamningi sem er ein af undirstöðum umhverfisréttarins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að selveiðar verði áfram heimilar enda aldagömul hefð og hluti af mikilvægum hlunnindum ýmissa bænda. Rétt er að leggja áherslu á það nú í framsöguræðunni að hér er engan veginn verið að hreyfa við veiðum á sel. Hvergi mun selveiði þó stunduð nú sem sjálfstæð atvinnugrein og viðskipti með selaafurðir eru hverfandi og enginn útflutningur. Taki villidýralögin einnig til selsins fer stjórn selveiða fram samkvæmt þeim lögum, samanber 3. gr. um umsjón verndar, friðunar og veiða og 11. gr. um veiðikort og hæfnispróf. Með þessum hætti mundi meðal annars linna seladrápi sem nú er stundað sem eins konar skotíþrótt án nytja að því er okkur hefur verið tjáð. Þá mundu veiðar á borð við þær sem hringormanefnd hefur haldið uppi, og er nú heldur minni völlur á þeirri nefnd en áður var, en slíkar veiðar mundu ekki líðast í sama horfi, samanber 1. mgr. 7. gr. þeirra laga sem hér eru undir. Í frumvarpinu er lagt til að ráðherra geti mælt fyrir um sérstök griðasvæði sela í samráði við landeigendur og viðeigandi stofnanir og samtök, svo sem Náttúrufræðistofnun, Hafrannsóknastofnun, Umhverfisstofnun, Bændasamtök Íslands, samtök fyrirtækja í ferðaþjónustu og umhverfis- og útivistarsamtök. Slík griðasvæði þarf að velja þannig að þau stuðli sem best að viðgangi selastofna en gæta um leið að hæfilegri fjarlægð frá veiðiám og fiskimiðum sem viðkvæmust eru gagnvart ágangi selsins. Í þessu sambandi þarf einnig að taka tillit til hagsmuna sem tengjast ferðaþjónustu, samanber velheppnað selasetur við Húnaflóa. Slík griðasvæði þykja sjálfsögð í grannlöndum okkar. Þau tryggja dýrunum frið frá veiðum og geta jafnframt skapað kjörinn vettvang til selaskoðunar þar sem aðstæður henta. Griðasvæðin þarf að skilgreina sérstaklega, m.a. með tilliti til annarra veiða svo sem grásleppuveiða þar sem selur er algengur meðafli, bæði kópar og fullorðin dýr. Það mætti reyndar ræða grásleppuveiðar og selamál nokkra stund en það varðar ekki meginefni þessa frumvarps og verður því sleppt að gera það hér. Samkvæmt gildandi lögum, þ.e. tilskipuninni um veiði á Íslandi frá 1849 frá Danakonungi, má enginn skjóta landsel eða útsel á fjörðum eða víkum, þar sem eru látur eða lagnir, nær en 900 metra. Þetta eru lög nr. 116/1990. Fiskistofu er þó heimilt að ósk veiðifélags að ófriða látur að fenginni umsögn Náttúrufræðistofnunar og Veiðimálastofnunar en aldrei hefur reynt á það ákvæði. Það eru lögin frá 2006. Staðan er því sú að landselur og útselur njóta griðasvæða samkvæmt núgildandi lögum þótt þau lög hafi verið nánast óvirk og sú breyting sem hér er lögð til er því tiltölulega smávægileg frá sjónarhorni laganna þó að hún muni kannski verða virkari gagnvart dýrinu en nú er. Vöðusel og annan farsel, þ.e. hringanóra, blöðrusel og kampsel, má hver maður hins vegar skjóta eða veiða utan netlaga samkvæmt núverandi lögum nema hvað takmarkanir gilda í grennd við selalátur og eggver. Með þessu frumvarpi yrðu ekki beinlínis breytingar þar á en slíkar veiðar yrðu háðar sérstöku leyfi ráðherra enda hafa þær ekki verið stundaðar hér að marki síðustu áratugi og slíkt leyfi yrði væntanlega fyrst og fremst gefið vegna rannsóknarveiða eða veiða til þess að koma í veg fyrir spjöll eða ágang dýranna. Frumvarpið sem hér um ræðir var fyrst flutt á 140. þingi, þ.e. síðasta þingi, en náði ekki afgreiðslu og er nú endurflutt með breytingum sem var meðal annars bent á í ýmsum vönduðum umsögnum til umhverfis- og samgöngunefndar við meðferð málsins. Þær umsagnir voru frá Náttúrufræðistofnun, Samtökum náttúrustofa, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Hafrannsóknastofnun, Bændasamtökunum og Samtökum selabænda sem var skemmtileg umsögn og afar vel skrifuð og í henni ýmsar meiningar, en hana skrifaði Pétur Guðmundsson frá Ófeigsfirði sem ég ræddi síðan við um nokkur atriði í umsögninni. Þessar umsagnir hafa sem betur fer bætt málið, það er breytt frá síðasta þingi þannig að nú er meðal annars gert ráð fyrir því að ráðherra geti heimilað veiðar á farsel svo sem í rannsóknarskyni og vegna sérstaks ágangs eins og ég nefndi áðan. Þá er hér bann við veiðum í látrum og grennd þeirra og það skilgreint nákvæmar en var og stuðst við fjarlægðamörk 17. gr. um fuglabjörg sem eru nokkuð þrengri en núgildandi ákvæði um láturvernd í tilskipuninni frá 1849. Þetta þurfti auðvitað að skoða í nefndinni í ljósi umsagna sem bárust um málið. Í þeim umsögnum sem ég nefndi er meðal annars bent á að rostungur telst ekki til sela en sú villa hafði slæðst inn í síðasta frumvarp og er okkur flutningsmönnum ekki til hróss en rostungar eru auðvitað hreifadýr (Pinnipedia) en ekki af selaætt (Phocidae) og mynda sérstaka ætt, þ.e. Odobenidae-ættina. Rostungar eru ekki nefndir í undantekningarákvæðum 2. mgr. 2. gr. laganna og það merkir að þeir njóta alfriðunar samkvæmt 6. gr. laga um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum og þarf því ekki að fást meira um þá. Rostungar verða ekki veiddir að lögum við Íslandsstrendur. Við leggjum til að í 9. gr. villidýralaganna sé gert ráð fyrir hefðbundnum aðferðum við selveiðar utan láturhelgi og griðasvæða. Eins og ég sagði áðan er ekki gert ráð fyrir að þeim selveiðum sem hér fara fram sé breytt að neinu ráði þótt selurinn fari í þann lagabálk þar sem hann á heima. Í villidýralögunum er reyndar getið sérstaklega um kópanet, í 4. tölulið 9. gr. laganna. Við flutningsmenn tökum fram að með 3. gr. frumvarpsins, þar sem talað er um breytingar í 3. tölulið 9. gr., er ekki lýst neinni sérstakri afstöðu flutningsmanna til þeirra veiðiaðferða sem um ræðir. Við fylgjum enn þeirri stefnu að gera ekki tillögur um neinar breytingar á selveiðum, nema þær sem koma beinlínis fram í ákvæðinu um griðasvæði og fleira, heldur miðar þetta fyrst og fremst að því að koma selnum í það lagalátur þar sem hann á best heima. Tilgangur frumvarpsins er fyrst og fremst að tryggja að selur njóti þeirrar verndar sem okkur er skylt að veita honum, m.a. vegna skuldbindinganna í Bernarsamningnum, að selveiðar gangi ekki nærri stofnum og að skipulag við selveiðar sé með svipuðum hætti og við veiðar villtra dýra sem fjallað er um í lögunum sem tryggir fulla skráningu veiddra dýra sem nú er nokkuð áfátt og ætti að gefa góða yfirsýn um selveiðar og stöðu selastofna. Að lokum legg ég til að að lokinni þessari umræðu gangi málið til 2. umr. og hv. umhverfis- og samgöngunefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um bætt skattskil, þess efnis að Alþingi álykti að fela fjármála- og efnahagsráðherra að leggja fram aðgerðaáætlun um bætt skattskil sem feli í sér aukið skatteftirlit, skattrannsóknir og markviss viðbrögð gegn undanskotum frá sköttum. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að fjármála- og efnahagsráðherra hafi samráð við embætti ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra og tollstjóra við gerð áætlunarinnar og leiti viðhorfa hjá aðilum vinnumarkaðarins, Vinnumálastofnun, Tryggingastofnun, Reykjavíkurborg, Sambandi íslenskra sveitarfélaga og öðrum hagsmunaaðilum, eftir því sem tilefni þykir til. Lagt er til að aðgerðaáætlunin verði lögð fram eigi síðar en 1. maí 2013 þar sem fram komi mat á því hvort undanskot séu að aukast í samfélaginu og þá af hverju, hvort gera þurfi lagabreytingar og þá hverjar til að draga úr og vinna gegn undanskotum, hvernig eftirlitsaðgerðum verði helst háttað og hvaða aðrar aðgerðir séu til þess líklegar að stemma stigu við undanskotum frá sköttum. Að undanförnu hafa komið fram vísbendingar um það að undanskot frá skatti gætu verið að aukast. Seðlamagn í umferð hefur vaxið mjög á síðustu missirum og könnun sem Alþýðusamband Íslands, Samtök atvinnulífsins og ríkisskattstjóri stóðu sameiginlega að sumarið 2011 sýndi fram á að ýmislegt er athugavert í bókhaldi, tekjuskráningu og skattskilum fjölmargra lítilla og meðalstórra fyrirtækja hér á landi. Skil á staðgreiðslu voru röng í mörgum tilvikum, svo og skil á gjöldum til lífeyrissjóða og stéttarfélaga. Auk þess reyndust mörg fyrirtæki vera með óskráða starfsmenn á launum. Átak þessara sömu aðila fór af stað að nýju á sumarmánuðum 2012 en í lítillega breyttri mynd. Sú framhaldsathugun gefur til kynna að svört atvinnustarfsemi fari heldur vaxandi og sýnist vera verulegt vandamál, ekki síst í ferðaþjónustu. Þá er ástandið í mannvirkjagerð og byggingastarfsemi litlu betra. Mörg dæmi eru um að starfsmenn séu á duldum launum og jafnframt á atvinnuleysisbótum. Þá hefur einnig komið fram að fyrirtæki eru rekin án þess að hafa tilskilin leyfi. Þess er getið í greinargerðinni að stjórnvöld hafi á liðnum árum gert reglubundna athugun á umfangi skattskila og undanskota frá sköttum og er niðurstaða þeirra athugana í stuttu máli að umfangið er álitið hafa verið á bilinu 4,25%, í athugun sem fór fram á níunda áratug síðustu aldar, og upp í 11,5% í nýjustu athuguninni sem fór fram á árunum 2003–2004. Þá er átt við 11,5% af landsframleiðslu. Það er varlegt mat í greinargerð með tillögunni að umfangið hafi dregist saman við hrun fjármálakerfisins þar sem endi var bundinn á umfangsmikla alþjóðlega fjármálastarfsemi innlendra aðila, sem meðal annars hafði það að markmiði að koma söluhagnaði lögaðila undan skatti í erlend skattaskjól. Engu að síður er það mat flutningsmanna, sem var borið undir fulltrúa frá ríkisskattstjóra, að um þessar mundir gætu undanskot numið 6% af landsframleiðslu. Á síðasta ári var landsframleiðslan í kringum 1.630 milljarðar kr. og af því má ætla að tekjutap ríkissjóðs af þeim sökum gæti numið um 98 milljörðum kr. á hverju ári. Það er athyglisvert að það er nánast sama fjárhæð og nemur öllum tekjuskatti einstaklinga á yfirstandandi ári, gert er ráð fyrir að 98,4 milljarðar fari í ríkissjóð í gegnum tekjuskatta einstaklinga á yfirstandandi ári. Það er ljóst að þetta er mikið þjóðfélagsmein. Skattundanskotin auka mjög misræmi í samfélaginu, þau skekkja alla samkeppnisstöðu í atvinnulífinu á milli þeirra fyrirtækja sem standa í skilum og eru með allt sitt uppi á borðum og hinna sem gera það ekki og raska þar með jafnvægi í atvinnulífinu og samfélaginu öllu. Undanskot sem eru látin óátalin vega enn fremur að rótum réttarríkisins og ég tel afar brýnt að við grípum til skilvirkra og markvissra aðgerða á hverjum tíma til þess að draga úr svartri atvinnustarfsemi og undanskotum frá sköttum. Það er tilgangurinn með þessari tillögu sem lögð er fram af fulltrúum úr nokkrum stjórnmálaflokkum. Hér eru auk mín hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Lilja Mósesdóttir, Magnús Orri Schram, Árni Þór Sigurðsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Lúðvík Geirsson og Ólína Þorvarðardóttir. Er vísað til þess að fjármála- og efnahagsráðherra verði falið að taka saman rökstudda aðgerðaáætlun sem verði tilbúin á vori komanda. Ég læt þetta duga af umfjöllun um þessa tillögu til þingsályktunar og legg til að að lokinni þessari umræðu verði henni vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.