Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um langt árabil hefur skemmtanaskattur verið innheimtur með nokkrum viðauka. Skemmtanaskattur af kvikmyndasýningum hefur verið innheimtur með 200% álagi og skattur af öðrum skemmtunum með 20% álagi. Frá því Alþingi fyrst samþykkti þetta álag á skemmtanaskattinn, hefur það ávallt framlengt lagaákvæði um þessa skattheimtu til eins árs í senn. Þó að um það megi eflaust deila, hvort lagasetning um skattheimtu skuli aðeins látin gilda til eins árs í senn, hefur Alþ. aldrei ákveðið að hverfa frá þessu, og þess vegna er nú frv. um framlengingu þessa skatts, sem gilt hefur um langt árabil undanfarið, nú enn flutt. í því eru engar efnisbreytingar, þar er aðeins um að ræða framlengingu á skatti, sem verið hefur lengi í gildi. Ég vil leyfa mér að óska þess, herra forseti, að þessu frv. verði vísað að lokinni umr. til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Það var eitt atriði, sem mig langaði til að minnast á í sambandi við þetta frv. og var enda nokkuð vikið að í sambandi við umr. um skemmtanaskatt á síðasta þingi. Hv. þm. er kunnugt um það, að skemmtanaskatturinn er fjáröflun, sem varið er til þess að halda uppi ýmiss konar mikilvægri starfsemi í landinu, m.a. styrkja byggingu félagsheimila o.fl., og það hefur því mikla þýðingu, hvernig til tekst með þennan tekjustofn. Nú hefur reyndin orðið sú, og það mun vera enn svo og ég hygg í vaxandi mæli, að það hefur verið leyft, enda þótt ég efist mjög um raunar, að það sé löglegt, að samkomuhús fengju að hafa opið lengur en til hálftólf á kvöldin, sem þó er gert ráð fyrir í áfengislögum, og þetta hefur valdið því, að það er hætt að selja aðgang að veitingahúsunum, svo sem áður var, og afleiðingarnar af því þær, að af þessum samkomum er hætt að greiða skemmtanaskatt. Nú er því ekki að leyna, að þessi breytta tilhögun veitingahúsanna hefur, að ég hygg, ekki aðeins slæm áhrif í þessa átt, að rýra skemmtanaskattinn, heldur beinlínis á fleiri sviðum. Út í það efni skal ég ekki fara hér, því að það er ekki til umr., heldur aðeins skemmtanaskatturinn sjálfur. Nú er það svo, hygg ég, að mikill meiri hluti skemmtanaskattsins hefur innheimzt hér í Reykjavík, og ég er mjög hræddur um, að ef svo verður áfram, að þessi háttur verði á hafður hér og það í ríkara mæli en verið hefur, að hætt verði að krefja um aðgangseyri að dansleikjum á veitingastöðum, þá muni innan tíðar þessi skattstofn verða lítils virði. Mér þykir mjög líklegt, að hæstv. menntmrh. hafi látið kanna þetta mál, og þætti hins vegar mjög fróðlegt að vita, hvort af því hefur enn orðið nokkur niðurstaða eða hvort honum sýnist ekki, að hér stefni beinlínis til nokkurs óefnis í sambandi við þennan mikilvæga tekjustofn, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Ég er hv. þm. alveg sammála um, að sú breyting á skemmtanahaldi í veitingahúsum hér í höfuðstaðnum, sem orðið hefur á undanförnum árum, gefur tilefni til þess að endurskoða framkvæmd á innheimtu skemmtanaskatts. Og ég er alveg sammála efni ræðu hans hvað þetta snertir. Einmitt vegna þess, að ég er þessarar skoðunar, fól ég fyrir alllöngu, það var snemma á s.l. vori, embættismönnum í menntmrn. að eiga viðræður við samtök gistihúsaeigenda um þetta efni. Það, sem þeir í umboði mínu sögðu vera fyrirætlun menntmrn., sem fer með innheimtu skemmtanaskattsins, var, að það væri skoðun rn., að þau veitingahús, sem annaðhvort hefðu á boðstólum sérstök skemmtiatriði á þeim tíma, sem veitingahúsin eru venjulega opin, þ.e.a.s. frá kl. 9–11.30, eða létu dansa lengur en til kl. 11.30 að kvöldi, væru skemmtanaskattsskyld, jafnvel þó að þau seldu ekki sérstaklega aðgang að veitingasölum sínum. Þessum skilningi hefur verið mjög eindregið andmælt af hálfu samtaka veitingahúsaeigenda og jafnvel dregið í efa af þeirra hálfu, að gildandi lög um innheimtu skemmtanaskatts veiti ríkisvaldinu heimild til þess að innheimta skemmtanaskatt af veitingahúsunum, þegar um þess konar skemmtanahald er að ræða, sem ég lýsti, þ.e. annaðhvort sérstakar sýningar á venjulegum opnunartíma eða þá dans eftir kl. 11.30. Vegna þess að í ljós hefur komið við lögfræðilega athugun á málinu, að réttur ríkisvaldsins til innheimtu slíks skemmtanaskatts að lögum óbreyttum kann að orka tvímælis, hef ég ekki viljað gera ráðstafanir til þess enn, að skemmtanaskattur verði innheimtur af þeim veitingahúsum, sem hér eiga hlut að máli. Og það er enn í athugun, hvort hægt er með einfaldri stjórnarvaldsákvörðun að kveða á um skemmtanaskattsskyldu þessara aðila eða hvort nauðsynlegt er að breyta lögunum til þess að gera innheimtu slíks skemmtanaskatts mögulega. Þetta mál er í athugun í stjórnarráðinu, og ég vona, að þeirri athugun geti orðið lokið innan skamms. En ég vil láta það koma skýrt fram, að ég er persónulega þeirrar skoðunar, að skemmtanaskatt eigi að greiða af þess konar samkomuhaldi, sem ég hef nefnt, jafnvel þótt ekki sé um sölu aðgangseyris að samkomunum að ræða, og er ég að þessu leyti algerlega sammála þeim ummælum hv. þm., sem fram komu í ræðu hans um þetta efni. Ef sú lögfræðilega athugun, sem nú stendur yfir á málinu, leiðir til þess, að gildandi lög veiti menntmrn. og tollstjóra heimild til þess að heimta skemmtanaskatt af þeim veitingastöðum, sem hafa sýningaratriði á boðstólum á venjulegum opnunartíma eða láta dansa eftir kl. 11.30, mun menntmrn. ákveða, að þessi hús skuli greiða slíkan skemmtanaskatt. Ef lögfræðileg athugun leiðir til þess, að lagaheimild skorti til slíkrar ákvörðunar, mun ég beita mér fyrir því, að lagt verði fyrir Alþ. frv. til breyt. á skemmtanaskattslögunum, sem heimili slíka skattheimtu. Í þessu sambandi vil ég líka láta það koma fram, að til athugunar eru og tvenns konar aðrar breytingar á skemmtanaskattslögunum. Annars vegar er það til athugunar að láta greiðsluskyldu ná til fleiri aðila en nú. Svo sem kunnugt er, er skemmtanaskattur nú ekki innheimtur á stöðum, sem hafa færri en 1500 íbúa. Þetta hefur valdið því, að skemmtanahald hefur flutzt úr bæjum, sem hafa fleiri en 1500 íbúa, í nálægar sveitir, þar sem þarf ekki að greiða skemmtanaskatt. Skemmtanahaldið hefur flutzt aðeins út fyrir kaupstaðar- eða bæjarmörkin á þeim stöðum, þar sem skemmtanaskatt er skylt að greiða, þótt skemmtanirnar séu aðallega sóttar af fólki, sem býr á stöðum, þar sem búa fleiri en 1500 manns, og því er um skemmtanaskattsskyldu að ræða. Ekki hefur enn verið tekin ákvörðun um, hvort ríkisstj. leggur til breytingar á skemmtanaskattslögunum í samræmi við þetta, en það er til athugunar. Þriðja breytingin, sem til athugunar er, er sú að undanþiggja leiksýningar Leikfélags Reykjavíkur greiðslu skemmtanaskatts til jafns við leiksýningar Þjóðleikhússins hér í Reykjavík. Ákvörðun um, hvort þetta verður gert, hefur ekki heldur verið tekin enn. En þetta vildi ég láta koma fram, fyrst skemmtanaskattinn almennt bar á góma hér við þessa umræðu.



Herra forseti. Sumir tekjustofnar ríkissjóðs, gjöld og gjaldaviðaukar, gilda aðeins um eitt ár í senn. Hefur svo verið um allmarga gjaldstofna um langan aldur og þeir þá framlengdir frá ári til árs. Það frv., sem hér liggur fyrir, gengur í þá átt að framlengja ýmis þeirra gjalda og gjaldaviðauka, sem þannig hefur farið um undanfarin ár. Tvö nýmæli eru í þessu frv. Annað, að í það er sett heimild til þess að fella niður aðflutningsgjöld af nokkrum vörum, en sú heimild hefur verið í öðrum lögum áður, slíkum framlengingarlögum, og einnig er sett inn í þetta frv. ákvæði um, að 8% innflutningssöluskattur skuli gilda á árinu 1962. Ég vil taka það fram hér, að að sjálfsögðu er stefnt að því að fella í ein lög sem mest af því, sem hér er um að ræða varðandi aðflutningsgjöldin og þar með innflutningssöluskattinn. Er ráðgert, að það komi til meðferðar í sambandi við endurskoðun tollskrárinnar, en að endurskoðun hennar hefur verið unnið nú í tæp tvö ár, og var ætlunin að reyna að koma frv. um nýja tollskrá fyrir þetta þing. En það er mjög hæpið, að það geti orðið, og viðbúið, að það dragist til haustþingsins 1962. Þau gjöld og gjaldaviðauka, sem í þessu frv. eru, en snerta ekki aðflutningsgjöld eða koma til greina í sambandi við tollskrá, þarf auðvitað að fella inn í frambúðarlög, því að sannast sagna er það óviðkunnanlegt til lengdar, þó að svo hafi nú verið á annan áratug, að framlengja þannig jafnan frá ári til árs ýmsa tekjustofna ríkisins. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það frv., sem nú er hér til 1. umr., er gamall kunningi að meginstofni til, þó að því fráskildu, eins og hæstv. fjmrh. reyndar hefur þegar getið um, að 5. gr. þess, um viðbótarsöluskattinn, er ný í þessu árlega framlengingarfrv. Það má heita orðin föst og undantekningarlaus venja hin síðari ár, að á hverju reglulegu Alþingi sé lagt fram og afgreitt frv. sem þetta um áframhaldandi heimild til þess að heimta inn á næsta fjárlagatímabili þar til tekna skatta og gjöld með viðauka. Þessi venja er orðin svo föst og rótgróin, að almennt mun nú orðið litið á þessa skattaviðauka, bæði af þingmönnum og öllum almenningi, sem varanlega skatta þrátt fyrir þetta sérstæða form, sem á er haft. Þó að segja megi, að þessi árlega lagasetning skapi óþarfa umsvif, Þar eð raunverulega er um fasta og varanlega skatta að ræða, vil ég þó alls ekki finna að þeim starfsháttum út af fyrir sig, sem sagt að árlega sé að formi til leitað álagningarheimildar Alþingis. En ég vil undirstrika, að í reyndinni og í vitund almennings, eins og ég áðan sagði, er þarna um að tefla skatta, ákveðna alveg óákveðið og til ófyrirsjáanlegs tíma, hvað sem öllu formi á þessu liður. Um þetta frv. hefði því vissulega ekki verið ástæða til þess að ræða, ef ekkert nýtt hefði þar komið fram. En eins og þegar hefur verið sagt, er ákvæði 5. gr. um viðbótarsöluskattinn nýtt í þessu framlengingarfrv., og það er þetta atriði frv., sem gefur mér tilefni til nokkurra orða. Hjá því verður ekki komizt að mínum dómi að gera nú þegar á þessu stigi málsins nokkrar athugasemdir við þetta efni frv., 8% viðbótarsöluskattinn. Um leið og viðbótarsöluskatturinn er tekinn inn í þetta fasta framlengingarkerfi og þar með viðurkennt, að honum sé í raun og veru ætlað varanlegt frambúðargildi um ófyrirsjáanlegan tíma, þykir mér full ástæða til við 1. umr. málsins að minna aðeins á og rifja upp stuttlega tilurðarsögu þessa söluskattsviðauka, enda þótt því verði að sjálfsögðu síðar við 2. umræðu málsins gerð miklu fyllri skil. Það var vitað, þegar löggjöfin um efnahagsmál var sett árið 1960, að í kjölfar hennar mundi sigla almennur söluskattur, og enn fremur, að haldast mundi sá innflutningssöluskattur, sem þá hafði verið um skeið. Hins vegar var ekki á það minnzt, að innflutningssöluskatturinn ætti að hækka. Í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir almennum söluskatti að upphæð 280 millj. kr., og í greinargerð þess frv. var orðrétt sagt: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti af innflutningi, en hann er áætlaður 154 millj. kr. með hliðsjón af reynslu s.l. árs og áhrifum væntanlegra efnahagsaðgerða.“ Í athugasemdum og umræðum um efnahagsmálafrv. á sínum tíma var aldrei að því vikið, að áformað væri að breyta söluskatti af innflutningi, og í áróðursbæklingi ríkisstj., Viðreisn, sem svo var kallaður og út var gefinn á ríkiskostnað, svo sem frægt er orðið, var sagt frá því, að nýr, almennur söluskattur yrði lagður á allar nauðsynjar landsins barna, frá vöggu til grafar, en jafnframt tilkynnt, að innflutningssöluskattinum skyldi ekki breytt. En þegar söluskattsfrv. nokkru síðar var lagt fram, kom nokkuð annað í ljós, svo sem flestum hv. þdm. mun enn í fersku minni. Þrátt fyrir yfirlýsingu ríkisstj. um, að hún ætlaði sér ekki að breyta þágildandi söluskatti af innflutningi, kom í ljós að hún meir en tvöfaldaði hann, eða úr 7 og upp í 15%, eða þó öllu heldur úr 7.7% upp í 16.5%. Í greinargerð söluskattsfrv. sagði þá, að m.a. af því, að hinn almenni söluskattur, 3% skatturinn, kæmi ekki til framkvæmda fyrr en nokkuð væri liðið af árinu, þá væri fyrirsjáanlegt, að með honum einum saman fengist ekki sú fjárhæð, sem frv. til fjárlaga gerði ráð fyrir. Síðan segir í grg. með söluskattsfrv. orðrétt svo: „Hefur því verið horfið að því til bráðabirgða að afla þess, sem á vantar, með viðbótarsöluskatti á innfluttar vörur. Er áætlað, að til þess þurfi að hækka núgildandi innflutningssöluskatt um 8% eða úr 7% í 15%, og er lagt til, að sú hækkun gildi til ársloka 1960.“ Þetta átti svo sem ekki að verða neinn varanlegur skattur eða standa um langan, ófyrirsjáanlegan tíma, heldur átti þetta aðeins að vera bráðabirgðaúrræði til að brúa bilið, sem varð af því, að almenni neyzlusöluskatturinn varð ekki innheimtur allt árið, vegna þess að almenni neyzlusöluskatturinn var ekki innheimtur á fyrsta ársfjórðungi 1960. Í ræðu, sem ég hélt þá við meðferð söluskattsfrv., leyfði ég mér að vefengja þetta fyrirheit hæstv. ríkisstj., og fleiri stjórnarandstæðingar tóku nú í þann strenginn og létu í ljós, að vafasamt mundi vera, að stjórnin stæði við það fyrirheit sitt að fella þennan viðaukasöluskatt niður um n.k. áramót. En stjórnarsinnar voru þá ákaflega hneykslaðir af þessum getsökum í ríkisstjórnar garð. Svo leið tíminn, og í draumalandi efnahagsaðgerðanna hefur hann sjálfsagt liðið hjá hæstv. ríkisstj. í áhyggjuleysi, og ef til vill hefur hún getað tekið undir með skáldinu og sungið: „Ég vissi ei, hvernig tíminn leið“, - en eitt er víst, að í desembermánuði vaknaði stjórnin upp við vondan draum og varð þess vör, að hugsa þyrfti fyrir næsta ári. Og viti menn, þá var lagt fram frv. um breytingu á bráðabirgðaúrræði söluskattslaganna, á þá lund, að í stað orðanna „til ársloka 1960“ skyldi koma: til ársloka 1961. M.ö.o.: bráðabirgðaviðbótarsöluskatturinn skyldi innheimtur allt árið 1961. Og hverjar voru ástæðurnar? Í athugasemdum við það lagafrv. sagði orðrétt: „Það er stefna ríkisstj. að afgreiða fjárlög fyrir árið 1961 hallalaus án þess að leggja á nýja skatta eða aðflutningsgjöld. Til þess að svo megi verða, er ekki unnt að fella niður á árinu 1961 söluskatt þann af innfluttum vörum, sem nú er í gildi samkvæmt a-lið ákvæða til bráðabirgða við lögin um söluskatt.“ Ég efast ekkert um það út af fyrir sig, að á fjárhæð þeirri, sem þarna var um að tefla, hafi þurft að halda til þess að afgreiða fjárlög hallalaust, en í munni hæstv. ríkisstj. er það að framlengja bráðabirgðaviðbótarsöluskattinn, sem úr gildi átti að falla um áramótin og samkvæmt eindregnu fyrirheiti átti ekki að framlengja, það er allt annað en að leggja á nýja skatta, en ég er hræddur um, að flestum gangi illa að gera greinarmun á þessu tvennu. Og ég hygg, að flestir verði að líta svo á, að þarna sé um hreinan orðaleik að ræða, svo að ekki sé fastar að orði kveðið. Og nú er svo þessi viðaukasöluskattur kominn í þetta frv., settur inn í þetta fasta framlengingarfrv., eins og ég hef áður sagt. Þar með er það af hálfu hæstv. ríkisstj. undirstrikað svo glöggt sem verða má og viðurkennt, að þessum skatti er ætlað varanlegt gildi til frambúðar, til alveg óákveðins tíma, og í athugasemdum við þetta frv., sem hér liggur fyrir, eru engar ástæður tilfærðar. Þar segir aðeins um þetta atriði, með leyfi forseta: „Þá gerir frv. ráð fyrir, að ákvæðin um 8% viðbótarsöluskatt á innfluttum vörum í bráðabirgðaákvæði við lög nr. 10 1960, um söluskatt, skuli gilda til ársloka 1962.“ Þarna er ekki hægt að segja annað en að mjög sé talað af mikilli hógværð orðið um þennan söluskatt nú. Ég skal ekki draga það neitt í efa, að á fjárhæð þessari, 188 millj., ef ég man rétt, sem þessi viðbótarsöluskattur er áætlaður í fjárlagafrv., þurfi að halda til þess að afgreiða nú greiðsluhallalaus fjárlög. Og ég ætla ekki heldur á þessu stigi, áður en mál þetta hefur verið kannað í nefnd og áður en fjárlagafrv. hefur nokkuð verið kannað, að setja fram neinar fullyrðingar um það, hvort í raun og veru sé hægt að komast af án þessa skatts, eins og allt er nú í pottinn búið, eða ekki. En ég verð að segja það, að ég álít, að hægt væri að finna einhverjar álögur, sem betur kæmu við almenning heldur en þessi skattur gerir, því að engum blöðum er um það að fletta, að þessi skattur er stórlega dýrtíðaraukandi og bitnar þyngst á þeim, sem allra sízt skyldi. Ég vil líka segja það í annan stað, að það ætti að vera hægt að spara eitthvað á útgjaldaliðum fjárlaga, og í því sambandi get ég ekki stillt mig um að minna á það, að í hinu kunna riti, Viðreisn, sem ég áðan nefndi, var heitið algerri endurskoðun á fjármálum ríkissjóðs og því heitið, ef ég man rétt, að upp skyldi tekinn stórfelldur sparnaður. En efndir á þessu fyrirheiti hafa vægast sagt orðið fremur litlar. Staðreyndirnar hafa orðið þær, að fjárlögin hafa á því tímabili, sem þessi hæstv. ríkisstj. hefur setið við völd, hækkað um mörg hundruð milljónir króna, og staðreyndin er líka sú, að á þessu tímabili, sem hæstv. ríkisstj. hefur setið við völd, hefur stærri hluti af ríkistekjum en áður farið í rekstrarkostnað og rekstrargjöld, en minni hluti tiltölulega til stuðnings atvinnuvegum og til uppbyggingar. Og sparnaðurinn er þess háttar, að eftir honum hefur verið ákaflega litið tekið á þessum árum, og ég held satt bezt að segja, að hann sé fólginn í fáeinum sýndarráðstöfunum aðeins, en það sé sannast sagna, að á þessu tímabili hafi alls engar raunhæfar sparnaðarráðstafanir verið gerðar. Og til viðbótar því, sem ég sagði áðan um hitt atriðið, sem augljóst er, að skattur þessi, eins og reyndar má nú kannske segja um tolla yfirleitt, sé dýrtíðaraukandi, þá vil ég aðeins styðja mitt mál með tilvitnun í skýrslu Per Draglands, sérfræðings ríkisstj. í efnahagsmálum, sem þá var, en í þessari skýrslu segir hann orðrétt: „Er hækkun söluskatts í innflutningi úr 7.7% í 16.5% skoðuð sem bráðabirgðaráðstöfun. Þegar hægt verður að lækka skattinn aftur, mun það eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, hafa í för með sér 3% sparnað fyrir vísitölufjölskyldu.“ Og síðan heldur Dragland áfram: „Slík lækkun ætti að mínum dómi að ganga fyrir, jafnskjótt og hægt er að framkvæma hana, ekki sízt vegna þess, að eftir gengislækkunina situr Ísland uppi með óvenjuháa tollvernd, sem ekki aðeins gerir vörurnar dýrari, heldur getur einnig hvatt til framleiðslu og atvinnurekstrar, sem hvorki í bráð né lengd er hagkvæmur fyrir heildina. Á sama tíma sem bæði útgerðina og fiskvinnslustöðvarnar skortir vinnuafl, ber að forðast eins og unnt er að opna leiðir fyrir atvinnurekstur, sem aðeins getur þrifizt í skjóli hárra tollmúra.“ Þetta sagði trúnaðarmaður hæstv. ríkisstj., Per Dragland, og við þau orð hans þarf ég hér ekki í sjálfu sér neinu að bæta. Og ég skal ekki hafa þessi orð um þetta mál öllu fleiri á þessu stigi málsins. En það, sem ég vildi fyrst og fremst vekja athygli á á þessu stigi og við þessa 1. umr. málsins, er þetta, að með upptöku viðbótarsöluskattsins í þetta frv., - þetta árlega frv., - er frambúðargildi af hálfu hæstv. ríkisstj. viðurkennt, og eftir þetta fæ ég ekki séð nema um tvennt sé að velja fyrir hæstv. ríkisstj. í sambandi við þetta mál, að játa annaðhvort hreinlega, að í öndverðu hafi verið í sambandi við það um meiri háttar reikningsskekkju að ræða eða það hafi verið hafðar uppi í sambandi við þetta mál, bæði á því fyrsta þingi, sem það fékk til meðferðar, og eins á því næsta, blekkingar, hreinar blekkingar, þar sem því var haldið þá fram í bæði skiptin, að þarna væri um bráðabirgðaúrræði að ræða, en nú liggur það hreint fyrir og er játað af hæstv. fjmrh., óbeint þó, að þetta hljóti að standa áfram, - jafnvel þótt því sé nú áætlaður takmarkaður tími, þá muni verða að taka það til athugunar í sambandi við samningu tollskrár, og þegar við heyrum það, þá vitum við, hvað klukkan slær.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. lauk sínu máli á því, að ríkisstj. yrði nú að viðurkenna, að varðandi 8% innflutningssöluskattinn hefði annaðhvort verið um meiri háttar reikningsskekkju að ræða eða uppi hafðar hreinar blekkingar. Hvor tveggja þessi fullyrðing hv. þm. er jafnstaðlaus. Hér var hvorki um að ræða nokkra reikningsskekkju né heldur hafðar í frammi nokkrar blekkingar. Ég skal í fáum orðum svara og þó í styttra máli en hv. þm. hafði hér örfáum meginatriðum hans máls. Þess er þá fyrst að geta, að hann segir, að í grg. fjárlagafrv. fyrir 1960 hafi staðið þessi orð: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti af innflutningi“ - og því hafi það verið brigðmæli af hendi stjórnarinnar að flytja síðar á því þingi frv. um 8% viðbótarsöluskatt af innflutningi. Þetta mál liggur þannig fyrir, að þegar fjárlagafrv. var samið um áramót og í byrjun janúar, þá var ætlunin að afla þeirra tekna, sem þá var sýnt að á skorti, með söluskatti á smásölu, sem síðan var ákveðinn 3% söluskattur. Fyrir því standa þessi orð í grg., sem samin var um áramótin eða í byrjun janúar: „Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti af innflutningi“ - og það er rétt, að það var ekki áformað þá. Þegar nokkrar vikur voru liðnar frá þeim tíma, að fjárlagafrv. var samið, og undirbúningur að frv. um söluskatt var vel á veg kominn, þá kom í ljós, að með smásöluskattinum einum væri ekki hægt að afla þeirra tekna, sem þurfti. Ástæðurnar hafa verið margraktar á þingi, m.a. í þessari hv. d., en þær voru í meginatriðum þrjár. Í fyrsta lagi var ákveðið að undanþiggja miklu meira þessum smásöluskatti en í öndverðu hafði verið ráðgert, og má segja, að langstærsti flokkurinn þar hafi verið öll mannvirkjagerð í landi hér. Það var ákveðið af ýmsum ástæðum að undanþiggja hana þessum skatti. Í annan stað var ekki unnt að láta þennan skatt, smásöluskattinn, ganga í gildi fyrr en þrír mánuðir voru liðnir af árinu, en fjárlagafrv. var samið og grg., eins og ég gat um, um áramót. Í þriðja lagi var ljóst, að smásöluskatturinn þyrfti að vera nokkru hærri en 3%, vafalaust 4–5%, ef ætti að ná þessari upphæð inn. Að athuguðum þessum þrem meginatriðum var ákveðið að bæta upp það, sem á skorti, með þessum 8% innflutningssöluskatti. Þetta er gangur málsins, sem hv. þm. þekkir ákaflega vel, því að hann hefur svo oft verið rakinn hér í þingi. Og það er ekkert rangt í því, sem segir í grg. fjárlagafrv. frá því í byrjun janúar, að þá var ekki áformað að leggja á þennan söluskatt. En við undirbúning og nánari athugun smásöluskattsins kemur það í ljós, að hann muni ekki nægja. Í öðru lagi fullyrðir hv. þm., - og ég verð að segja, að ég er undrandi á þeirri fullyrðingu, - hann fullyrðir, að við umr. um söluskattsfrv. hafi ríkisstj. gefið eindregið fyrirheit um að framlengja ekki þennan 8% innflutningssöluskatt fram yfir árið 1960 eða lengur en til ársloka 1960. Mér er óskiljanlegt, hvernig hv. þm. leyfir sér að slá fram svona fullyrðingu, því að hún er með öllu ósönn. Þvert á móti, í umr. um það mál og margsinnis tók ég það skýrt og skorinort fram, að þó að nú væri aðeins ákveðið um gildi þessa innflutningssöluskatts fyrir árið 1960, þá lægi í því ekki neitt minnsta fyrirheit um það, að hann yrði ekki framlengdur, það mál þyrfti að skoða um haustið, þegar fjárlög yrðu samin, og það væri ekkert um það hægt að fullyrða fyrr en í sambandi við afgreiðslu fjárlaga þá í árslokin, hvort það væri rétt eða óhjákvæmilegt að framlengja þennan innflutningssöluskatt eða ekki. Ég minnist þess vel, og þessi ummæli og önnur slík standa víðar en á einum stað í umr. á þingi, því að ég einmitt tók þetta skýrt fram hvað eftir annað, bæði í sameinuðu þingi og hv. Nd. og þessari hv. deild. Ég veit ekki, hvort hv. þm. vill ganga svo langt að túlka það, að þegar skattur er kallaður bráðabirgðaskattur og gildi hans miðað við eitt ár, felist í því loforð um að framlengja ekki skattinn. Ef þessi er skilningur hv. þm., þá fer að verða litið úr orðheldni formanns þingflokks hans, hv. 1. þm. Austf., Eysteins Jónssonar, því að enginn maður hefur oftar og lengur lagt fram frumvörp hér á Alþ. ár eftir ár um bráðabirgðaskatta, sem eru bundnir við eitt ár og koma svo á næsta ári og eru framlengdir þá. Ef hv. þm. vill viðhafa þennan skilning, sem ég skal ekkert fullyrða um, þá hittir það fyrst og fremst fyrir aðra en núv. ríkisstj. En loks kem ég að því, sem hv. þm. gerði að einu meginatriði sinnar ræðu. Hann segir: Þar sem hér liggur fyrir frv., sem lagt hefur verið fram ár eftir ár, um bráðabirgðabreytingu og framlengingu ýmissa gjalda og gjaldaviðauka, og fyrst söluskatturinn er nú settur inn í þetta frv., þá þýðir það, að með því er verið að ákveða varanlegt frambúðargildi hans. - Ég hefði nú ætlað, að ef ætti að ákveða þessum innflutningssöluskatti varanlegt frambúðargildi, væri eðlilegast að flytja frv. um, að hann skuli gilda áfram ótiltekinn tíma, án tímamarks. En ég verð að segja, að mér finnst sú ályktun harla skringileg, að þegar sett er inn ákvæði um, að hann skuli gilda árið 1962, og það er sett inn í frv. um bráðabirgðabreytingu og framlengingu nokkurra laga til eins árs, að hér sé verið að ákveða honum varanlegt frambúðargildi. Þetta held ég að sé ákaflega mikill misskilningur. Ég vil einnig taka það fram, að því fer fjarri, að þessum innflutningssöluskatti sé ætlað varanlegt frambúðargildi. Ég hef margsinnis lýst því yfir hér á Alþingi og minntist á það hér í frumræðu minni, að að því er stefnt að sameina öll aðflutningsgjöld helzt í eitt gjald eða sem allra fæst í einni tollskrá. Nú eru þessi aðflutningsgjöld mjög mörg og flókin og undanfarinn áratug á flestum þingum verið samþykkt einhver ný aðflutningsgjöld með einhverju heiti eða viðaukar. Við höfum vörumagnstoll, við höfum verðtoll, við höfum verðtollsviðauka, við höfum innflutningsgjald, við höfum innflutningssöluskatt, við höfum viðauka á hin og þessi gjöld, við höfum tollstöðvagjald og svona mætti lengi telja. Að því er unnið með samningu hinnar nýju tollskrár að sameina þessi gjöld í eitt, og innflutningssöluskattur sá, sem nú er í gildi, verður auðvitað tekinn þar með. Von mín er sú, að þegar hin nýja tollskrá kemur, geti hin samanlögðu aðflutningsgjöld lækkað og lækkað verulega frá því, sem þau eru nú. Ég ætla, að það séu ekki fleiri atriði úr þessu sögulega yfirliti hv. þm., sem ég þarf að gera að umtalsefni. En ég vænti þess, að með þessum orðum hafi það komið skýrt fram í fyrsta lagi, að því fer fjarri, að fyrirheit hafi verið gefið um að framlengja ekki þennan skatt. Þvert á móti, ég hef margsinnis á Alþingi tekið það fram, að svo væri ekki, um það yrði að ákveða í sambandi við afgreiðslu fjárlaga. Og í annan stað er ætlunin sú í sambandi við endurskoðun tollskrárinnar að sameina þar í eitt öll þau gjöld, sem nú eru á innflutningi til landsins, og vonir standa til, enda full nauðsyn á því að lækka þau frá því, sem nú er, því að Ísland býr nú við hærri aðflutningsgjöld en nokkurt annað land í Vestur-Evrópu.



Herra forseti. Ég skal ekki vera margorður, því að ég þarf svo sem ekki neinu að svara af því, sem hæstv. fjmrh. sagði, þar sem hann gat ekki, sem vonlegt var, vefengt, að ég hefði farið með rétt mál í minni frumræðu að því er varðaði tilurðarsögu þessa söluskatts. Þannig varð hæstv. fjmrh. að viðurkenna, að ég hefði farið með rétt mál og vitnað rétt í grg. fjárlagafrv., þar sem því var lýst yfir á sínum tíma, að það væri ekki áformað að breyta söluskatti af innflutningi. En hæstv. fjmrh. reyndi að verja sig með því, að þetta fjárlagafrv. hefði verið samið í janúarmánuði og þá hefði ekki allt málið legið svo ljóst fyrir sem þrem mánuðum síðar, þegar söluskattsfrv. var samþykkt, og hæstv. fjmrh. tíndi einkum til þrjár ástæður, sem hefðu valdið því, að það hefði orðið að hverfa að því ráði síðar að hækka þennan innflutningssöluskatt. Ástæðurnar voru þessar, að það hefði orðið að ráði að undanþiggja fleiri vöruflokka söluskatti en upphaflega hefði verið ráðgert. Í öðru lagi, að það hefðu glatazt þrír mánuðir af árinu 1960 í innflutningi af innflutningssöluskattinum, og í þriðja lagi hefði, þegar fjárlagafrv. var samið, ekki verið alveg búið að hnitmiða það, hvort sá illræmdi, almenni söluskattur yrði 3% eða jafnvel farið með hann upp í 4–5%. Ég get að sjálfsögðu ekki sagt um það, hvað hefur verið á yfirvegunarstigi hjá hæstv. ríkisstj. í janúarmánuði 1960, og má vel vera, að það hafi þá verið í ráði hjá henni að leggja söluskattinn á mannvirkjagerð, eins og mér skildist á hæstv. fjmrh. Enn fremur má það vel vera, að það hafi verið hugleitt þá hjá hæstv. ríkisstj. að hafa almenna neyzluskattinn 4 eða jafnvel 5%. En ég hygg, að það standi þó eftir og hafi verið fært þá fram sem meginástæða fyrir viðbótarsöluskattinum, sem og hæstv. fjmrh. veit, að til hans hafi þurft að grípa af því, að ekki hafi verið hægt að innheimta söluskattinn á fyrsta ársfjórðungi 1960. En einmitt þetta sannar bezt, að það var þá hugsað af hálfu ríkisstj., að því er virtist, að þetta væri bráðabirgðaúrræði, og áreiðanlega er það ekki of fast að orði kveðið og ekki vitnað skakkt til hæstv. fjmrh., að hann hafi í umr. á Alþ. þá látið það í veðri vaka, að þessi skattur yrði ekki framlengdur, því þó að ég muni ekki ákveðin orð hæstv. fjmrh. til að tilfæra í þessu sambandi, man ég það vel, að bæði ég og aðrir spáðum því, að þessi skattur mundi verða framlengdur á sínum tíma, en eins og ég sagði áðan, var því tekið mjög illa af hæstv. ríkisstj. og talið, að við færum þar með mjög ósæmilegar og ómaklegar getsakir í garð hæstv. ríkisstj. Þessu getur hæstv. fjmrh, alls ekki mótmælt með góðri samvizku. Enn fremur kom það greinilega fram í sambandi við meðferð viðaukasöluskattsins, að stjórnarsinnar og ég tala nú ekki um málgögn hæstv. ríkisstj. túlkuðu það, - og ég skal óhræddur fletta með hæstv. fjmrh. í gegnum mörg eintök Morgunblaðsins og Alþýðublaðsins, þar sem þetta mun standa skýrum stöfum, - að þessum viðbótarsöluskatti væri aðeins ætlað að gilda til áramóta. En þeir hafa e.t.v., þeir ágætu blaðamenn við þau blöð, ekki kynnt sér nægilega rækilega orðalag á ræðum hæstv. fjmrh., eða hugsanlegt er, að ekki hafi verið alveg nægilega ljós og ótvíræð í þessu efni sú hyggja hans, sem hann taldi hafa komið fram í sínum ummælum, að gera mætti ráð fyrir, að framlengja þyrfti þennan söluskatt.



Herra forseti. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir því að veita ríkisstj. heimild til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd hina svokölluðu Parísarsamþykkt um vernd eignarréttinda á sviði iðnaðar, en með þessari Parísarsamþykkt stofna aðildarríkin, ef við hugsum að gerast aðilar að henni, til varanlegra samtaka um verndun eignarréttinda á sviði iðnaðar, og munu 60 ríki hafa gerzt aðilar að þessum samtökum, eins og fram kemur í grg. þessa frv. Iðnmrn. hefur haft þetta mál til undirbúnings og athugunar um alllangan tíma, og hefur málið haft nokkurn aðdraganda, en það er talið til hagræðis, að Íslendingar gerist aðilar að samþykktinni, einkum og sér í lagi fyrir þá aðila, sem hér geta eignazt eða sækja eftir því að fá einkaréttindi fyrir uppfinningar og önnur svipuð atriði í sambandi við einkaréttindi á sviði iðnaðarins. Það má segja kannske, að það sé eitt veigamesta atriðið í þessu máli, sem fram kemur í 4. gr. um forgangsrétt, sem skapast með þessu frv. fyrir Íslendinga, og hægari aðstöðu til þess að njóta verndar í þeim ríkjum, sem eru aðilar að þessari samþykkt. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta mál nú. Það er ósköp eðlilegt, að sú nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, þurfi nokkurn tíma til þess að fara gegnum samþykktina sjálfa, sem fylgir hér með frv. Ég vildi mega leggja til, að þessari umr. lokinni, að málinu verði vísað til 2. umr. og iðnn.