Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv., og er hún á þskj. 471, við 7. gr. frv., þess efnis, að ríkisstj. skuli láta fram fara endurskoðun á þessum l. og leggja niðurstöður þeirrar athugunar fyrir næsta Alþ. Ég drap nokkuð á það við 2. umr., að þessi l. hefðu verið sett, brbl., með nokkurri skyndingu, til þess að leysa þá erfiðleika, sem kölluðu að, þegar sláturtíð hófst á s. l. hausti, og að sjálfsögðu hefði verið opið, þrátt fyrir þá setningu l., að athuga, hvort aðrar leiðir væru til heppilegri í þessu efni. Ég neita því ekki, að ég óttaðist, að gera mætti ráð fyrir, að l. yrðu til þess að minnka kjötneyzlu innanlands. En eftir þeim tilkynningum að dæma, sem búnaðarráð hefur gefið út um þetta efni og lúta að því, að ætla megi, að ekki þurfi að flytja út meira af kjöti en þegar hefur verið selt til útlanda - ef ég man þetta rétt - tæp 200 tonn, þá virðist svo, að það, sem ég óttaðist í þessu efni, hafi ekki reynzt koma fram. Enda er nú svo langt liðið síðan framkvæmdir hófust eftir þessum l., að torvelt er að breyta þeim. Hins vegar hygg ég ekki orka tvímælis, að það fyrirkomulag, sem hér er sett upp, er bráðabirgðafyrirkomulag og beinlínis bundið við það, að ríkissjóður greiði svo eða svo mikinn hluta af kjötverðinu, samkv. því, sem fram er tekið í 1. gr. Hvenær sem breyt. yrði á slíku, tel ég sjálfsagt að taka þessi l. til endurskoðunar í heild, og ég tel rétt, að það sé beinlínis látið koma fram í l. sjálfum sem yfirlýsing Alþ., að þetta sé bráðabirgðafyrirkomulag, sem sjálfsagt sé að endurskoða á næsta þingi. Ég minntist á þetta við hæstv. fjmrh., og skildist mér hann ekkert hafa við þetta að athuga. Annað atriði gerði ég nokkuð að umtalsefni við 2. umr., sem sé fyrirkomulagið á endurgreiðslunni, bæði að því er snertir samningu skýrslnanna yfir þá, sem endurgreiðslu eiga að njóta, og einnig hitt, hvernig endurgreiðslurnar eru inntar af hendi. Þessar skrár munu vera byggðar á framtölum manna fyrir árið 1944, og leiðir af því það, að því fer fjarri, að þær segi rétt til um, hverjir eigi að njóta og hverjir eigi ekki að njóta endurgreiðslna þessara. Nú eru komin framtöl manna fyrir árið 1945, sem að sjálfsögðu ber, að minni hyggju, að fara yfir og leiðrétta skrána í samræmi við þau. Hæstv. fjmrh. hefur tjáð mér, að þetta muni verða gert, en muni taka nokkurn tíma. Loks er svo sjálft fyrirkomulagið á greiðslu uppbótanna, sem hefur dregizt, sem kunnugt er, og veldur nokkurri óánægju, og er sjálfsagt að taka það til athugunar, á hvern hátt það atriði mætti leysa. En sennilega má skoða það sem framkvæmdaatriði á því, sem l. segja, sem ráðh. hefur í sinni hendi að laga til. Ég skal láta þetta nægja um brtt. mína og reyndar málið í heild, þó að ég hefði talið, að ástæða væri nú til í sambandi við þetta mál eða önnur skyld að ræða nokkuð um fyrirkomulag á kjötverzluninni í heild sinni. En ég skal sleppa því að þessu sinni og ekki tefja umr. um þetta mál, nema sérstakt tilefni gefist til. - Ég vænti, að hv. þd. fallist á þessar brtt. mínar og samþ. þær.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Herra forseti. Ég get fallizt á brtt. hv. 3. landsk. þm. við 7. gr. frv. Ég hef aldrei hugsað þetta öðruvísi en sem brbl. og hef þess vegna ekkert við það að athuga, þó að ákvæði sé þá sett í frv um, að ríkisstj. skuli láta fram fara endurskoðun á þeim, sem miðuð sé við tiltekinn tíma. Samt sem áður vildi ég leyfa mér að biðja hæstv. forseta um að fresta þessari umr. nú og taka málið af dagskrá, og stafar það af því, að samningatilraunir fara nú fram um breyt. á 2. gr. frv., sem á að miða að því að gera l. auðveldari í framkvæmd. Ætla ég, að það sé nokkurt útlit fyrir, að samkomulag náist um það, og þá væri heppilegast, að sú breyt. á l. kæmi inn hér í hv. Ed., til þess að málið þurfi ekki að fara á milli deilda eingöngu vegna þeirrar breyt. Ég geri ráð fyrir, að frv. sé ekki stofnað í neina hættu með þessu, þó að afgreiðsla þess dragist náttúrlega af þessu nokkru lengur.

Frsm minni hl. (Bernharð Stefánsson) : Ég vildi aðeins leyfa mér að spyrjast fyrir um það, á milli hverra þessar samningatilraunir hafa fram farið.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Það, sem hv.1. þm. Eyf. spyr um, er ekkert leyndarmál. Það er verið að reyna að semja við fulltrúa alþýðusamtakanna um þetta. Það er eftir kröfu frá þeim um að hafa fleiri en fjórar greiðslur á ári. En það eru ýmis vandkvæði í sambandi við þessa útborgun, sem gera það að verkum, að kjötútborganaskráin verður aldrei eins nákvæm og ætti að vera. Ef verklýðsfélögin sætta sig við, að greiðslur kjötuppbóta dragist til þess tíma, er skattskýrslur allar verða komnar inn, sem er í júní eða júlímánuði, þá er það áreiðanlega miklu heppilegra fyrirkomulag í framkvæmd.

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er að efni til aðallega um það, að ef ekki verði samkomulag í fiskihverfi um að stofna þar fiskiræktarfélag og tilraun til þess hefur verið felld, þá hafi samt sem áður eigendur árinnar, einn eða fleiri, eða fiskifarvegar hennar til sjávar, rétt, þegar þannig stendur á, til þess út af fyrir sig að stofna fiskiræktarfélög fyrir þau fallvötn, sem þeir ráða yfir. En því aðeins leyfist þetta, að það sé hætta á, að það rýrni eða hverfi fiskigengd í þeim fallvötnum, sem friða á. Einnig er þessi heimild bundin því skilyrði, að veiðimálanefnd veiti samþykki sitt til þess, að slík félög séu stofnuð, þegar þannig stendur á. Þetta frv. hefur verið borið fram í hv. Nd. Og 4. þ. mán. hefur veiðimálanefnd lýst yfir, að hún legði til, að breyt. væru gerðar á l. um lax- og silungsveiði í þessa átt. Landbn. hv. Nd. hefur öll verið sammála um, að þetta frv. ætti að samþ., og mun frv. hafa verið samþ. mótatkvæðalaust í hv. Nd. - Hér í hv. Ed. hefur landbn. orðið einhuga um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. án breyt.



Herra forseti. Hv. form. og frsm. iðnn. hefur bæði í nál. og líka í framsöguræðu gert grein fyrir afstöðu iðnn. til þessa máls og að sumu leyti fyrir sinni sérstöku afstöðu, og þarf ég ekki að bæta við það. En ég hefði þó viljað gera nokkra grein fyrir minni eigin afstöðu til málsins. Ég hef sem sé orðið sammála meðnm. mínum um að leggja til, að þetta stóra frv. verði samþ. óbreytt við 2. umr. Þó er þetta frv. þannig úr garði gert, að ég hefði mjög kosið, að það hefði verið að sumu leyti á allt annan veg. Það, sem ég set fyrst og fremst út á þetta frv., er það, sem reyndar er margumdeilt og margrætt á mörgum fundum undanfarið, að það mun koma í ljós, þegar menn fara að nota það rafmagn, sem nú verður framleitt, að menn verða að kaupa það á mismunandi verði, eftir því hvar menn eru staddir á landinu. Ég verð hins vegar að telja, að það væri nauðsynlegt, að menn fengju rafmagnið með sem líkustu verði, helzt með sama verði, hvar sem þeir búa, ef menn annars eru þannig í sveit settir, að það telst kleift að flytja eða leiða til þeirra þetta nauðsynlega afl. Ég geri nú ráð fyrir; að það séu til afskekkt svæði og strjálbýli, sem þannig eru sett nú, að það er varla við því að búast, að til þeirra verði hægt að leiða rafmagn með þeim aðferðum, sem enn hafa verið notaðar. En ef menn teljast geta fengið til sín rafmagnið, finnst mér nauðsynlegt, að menn fái það til sín með sem líkustu verði. Ég játa, að það kann að verða nokkuð erfitt að koma sér fyrir um þetta. Og mér sýnist, að eina leiðin til þess, að þetta yrði hægt, væri, að ríkið hefði einkarétt til þess að framleiða rafmagn og selja það í heildsölu. Á þann eina hátt virðist mér, að mögulegt mundi vera að fá aðstöðu eða tækifæri til þess að jafna á milli manna og koma því þannig fyrir, að þeir, sem bezt eru settir, beri í þessu efni í félagi við hina byrðar af því að vera verr í sveit settir. Langstærsta atriðið, sem stendur í vegi fyrir því, að þetta geti orðið þannig, eru að minni hyggju hinar stóru rafveitur, t. d. Sogsvirkjunin og Laxárvirkjunin, sem þegar eru til og aðrir reka og eiga en ríkið. Það hefur oft verið um það rætt, að þessi mannvirki ættu að falla undir heildina og saman við fyrirtæki ríkisins, til þess að unnt væri að jafna söluverði á rafmagninu meðal allra landsmanna, en þetta hefur hins vegar ekki fengizt. Ég verð að játa það, að mér finnst ekki nema mannlegt, þótt þeir, sem hafa getað eignazt þessar rafveitur og geta fengið rafmagn á miklu lægra verði en ef söluverð þess væri jafnað og það miðað við aðrar rafveitur, vilji ekki sleppa þessum réttindum, ekki sízt þegar á það er litið, að þessir staðir, sem eru settir eins og Reykjavík og aðrir fjölmennir staðir á landinu, geta ráðið öllu, sem þeir vilja, vegna mannfjöldans, sem á þessum stöðum er, og annarrar aðstöðu þeirra. Ég verð þess vegna að ganga út frá því, að eins og á stendur, þá sé þetta ófáanlegt, en geri jafnframt ráð fyrir, að menn muni smám saman átta sig á því og að það reki að því einhvern tíma, að ekki verði hjá því komizt, að þessi eftirsóttu og gagnlegu gæði, sem hér um ræðir, verði seld með líku verði til allra landsmanna. Ég verð að segja, að ég lít ekki fyrst og fremst á það ranglæti, sem mér finnst vera í því, að sumir þurfi að kaupa þessi gæði miklu hærra verði en aðrir, en lít miklu fremur á hitt, að þessi mismunur á óumdeilanlega eftir að hafa ákveðnar afleiðingar, sem ég býst við, að menn sjái betur, þegar fram í sækir, að eru óhollar og jafnvel hættulegar. Það eru nú nokkur ár síðan Reykjavík fékk nokkurn veginn nægilegt rafmagn við fremur vægu verði. Þetta var auðvitað sjálfsagt, en að minni hyggju var ekki hægt að komast hjá því, að beina afleiðingin af þessu, sem sé að Reykjavík fékk nægilegt rafmagn með vægu verði, en aðrir staðir á landinu höfðu ekki rafmagn, hlaut að verða sú, að þessi gæði drógu til sín fólkið annars staðar frá. Það var einnig sjálfsagt að láta gera hitaveitu hér í Reykjavík, þetta einstakasta og merkilegasta mannvirki á landinu, en af þeim mannvirkjum varð sama afleiðingin, að þetta dró að sér fólkið, á líkan hátt og segullinn dregur til sín járn. Nú getur vel verið, að það sé gagnlegt að hópa fólkinu saman á ákveðna staði, en það getur líka komið fyrir, að slíkt sé ekki gagnlegt og geti jafnvel verið hættulegt, en allt rekur að því sama, að þetta dregur jafnt til sín fólk, sem heppilegt er að flytjist til þessara staða eins og það, sem ekki ætti að. færa sig til. Mér skilst, að mjög misjafnt verð á rafmagni til þeirra, sem nota það, muni einnig verka þannig. Það er enginn eðlismunur á þessu, aðeins stigmunur. Menn munu leita þangað, sem þessi gæði eru ódýrust að öllu jöfnu, og ég býst við, að þegar til framkvæmda kemur, komi það í ljós, að rafmagnið verði langódýrast í Reykjavík, af því að sá staður hefur til umráða eitt bezta vatnsfall á landinu, bezt til virkjunar fallið, í viðráðanlegri fjarlægð og hefur langsamlega fleiri menn til þess að notfæra sér rafmagn en aðrir staðir á landinu. Hins vegar býst ég við, að rafmagnið verði dýrast þar, sem erfiðast er að leiða það um, þrátt fyrir það, að eitthvað verði þar hlaupið undir bagga til þess að mæta kostnaðinum. Það, sem sérstaklega vantar til þess að hægt væri að hugsa til verðjöfnunar á rafmagni, er það, eins og ég nefndi áður, að til eru stórar rafveitur á beztu svæðunum, sem verða utan við kerfið í sveitunum. En þó að ég álíti, að þetta frv. þyrfti að vera öðruvísi en það er, hef ég samt lagt til, að það verði samþ. eins og það er nú, a. m. k. nú við þessa umr. Ég finn, að ég þarf að gera grein fyrir því, hvernig á því stendur, að ég hef þá skoðun, sem ég hef lýst, og álít þó, að frv. þurfi að ýmsu leyti að vera öðruvísi en það er. Þetta stafar í fyrsta lagi af því, að aðalatriðið, sem ég hefði óskað, að væri í frv., sem sé stórum meira verksvið fyrir rafveitur ríkisins heldur en er, er ófáanlegt. Í öðru lagi tel ég ekki miklar líkur á því, að lítilsháttar lagfæringar, sem maður vildi fá á frv., mundu verða samþ. Þriðja ástæðan er sú, að ég tel engan veginn útilokað, að ef bornar væru fram brtt. við frv. og þær samþ., þá gæti það eins komið fyrir, að samþ. yrðu till., sem beinlínis spilltu frv. Ég læt mér nægja til stuðnings þessu áliti mínu að benda á það, að ég tel, að í hv. Nd. hafi verið samþ. brtt. við frv., sem færa það fjarri því marki, sem ég vildi, sem sé, að ríkið hafi sem mest af rafveitum á sinni hendi. Þegar hæstv. ráðh. lagði þetta frv. fyrir Alþ., var eins og enn gert ráð fyrir því, að höfuðstefnan í framtíðinni yrði sú, að ríkið reisti og starfrækti rafveitur. Þó var í 1. gr. frv. gerð undantekning frá þessu, m. a. þannig, að ráðh. var gefin heimild til þess að leyfa öðrum en ríkinu undir sérstökum kringumstæðum að reisa og reka rafveitur, þó ekki stærri en 500 hestöfl. Þetta atriði tók þeim breytingum í hv. Nd., að ráðh. hefur nú eftir frv. heimild til þess að veita öðrum en ríkinu leyfi til þess að reisa og reka rafveitur, ekki allt að 500 hestöflum, heldur allt að 2000 hestöflum. Þetta verð ég að telja, að færi frv. úr lagi og spilli frá því, sem það var, er hæstv. ráðh. lagði frv. fyrir þingið. Mér er ekki grunlaust um, að eitthvað líkt þessu gæti komið fyrir, þótt á öðru sviði væri, ef hér yrðu bornar fram og samþ. brtt. við frv. Aftur á móti tel ég, að þetta frv. sé spor í rétta átt. Ég tel t. d., að það ákvæði, að stefna beri að því, að ríkið eigi að reisa og reka rafveitur og selji síðan þeim, sem eiga að nota rafmagnið, sé spor í rétta átt, þótt mér finnist það að vísu stigið of stutt. Ég tel það einnig skref í rétta átt, þar sem lagt er til í frv. að jafna að nokkru leyti þann mismun, sem er milli manna, ekki sízt í IV. kafla þess, þar sem beinlínis er tekið fram, að ríkinu sé ætlað að leggja fram verulegan hluta af stofnkostnaðinum, sem telst umfram það, sem rafveiturnar með sölu rafmagns á eðlilegu verði mundu geta borið. Þess vegna kýs ég, að þetta frv. verði að l. á þessu þingi, og hef lagt til, að ekki verði bornar fram við það till. við þessa umr., en geymi mér rétt til þess að yfirvega, hvort ég muni vilja eiga þátt í, að bornar verði fram brtt. við 3. umr. Hv. frsm. drap á það í gær í sambandi við 27. gr. frv., að hann byggist við því, að það ákvæði gæti orðið til þess að ýta fólkinu í burtu úr viðkomandi héruðum, en í þeirri gr. er lagt til, að ríkissjóður skuli leggja fram óafturkræfa fjárhæð, svo að stofnkostnaðurinn, sem hvílir á rafmagnssölunni, verði ekki meiri en ætla mætti til þess að salan gæti borið sig með viðráðanlegu verði á rafmagni, en að viðkomandi héruð skuli þó ætíð leggja fram ¼ hluta af þessari niðurgreiðslu. Þetta ákvæði er ekkert annað en það, sem liggur dulið víða í frv., að ekki verði hægt með þessu fyrirkomulagi að selja rafmagn alls staðar á sama verði, en þarna er það beinlínis tekið fram, að héruðin þurfi að leggja fram aukið fjárframlag umfram aðra neytendur rafmagns. Hæstv. ráðh. svaraði þessu á þann veg, að fólkið úti í sveitunum og þó sérstaklega í þeim afskekktustu leggi heldur lítið í ríkissjóð og mundi sennilega fá sitt aftur á annan hátt en með aðstoð til raforkuframkvæmda. Ég get ekki neitað því, að mér þótti í svari hæstv. ráðh. þess gæta meira, hversu góður reikningsmaður hann er, heldur en annarra kosta, sem ég veit, að hann býr yfir. Ég efast ekki um, að hæstv. ráðh. hefur reiknað það út, hve mikið fé þetta fólk greiðir til ríkissjóðs með tollum og sköttum og eftir öðrum leiðum, og hann getur líka reiknað út, hvað þetta fólk fær í staðinn, en eiginlega fannst mér það ekki vera þetta, sem frsm. vék að. Mér virtist hann frekar vera að virða það fyrir sér, hvort líkur væru til þess, að þetta ákvæði eða fyrirkomulag rafmagnsmálanna mundi draga fólkið burt úr sveitunum eða ekki, og hvort það væri heppilegt. Ef á að gefa svar við þeirri spurningu, hvort það sé heppilegt, að fólkið flytjist meir og meir úr sveitunum, eins og það óneitanlega hefur gert undanfarið og að því, er sumum virðist, um of, þá tel ég alveg víst, að hæstv. ráðh. verði að nota fleiri fræðigreinar en talnafræðina eina til þess að svara þeirri spurningu rétt.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Hæstv. samgmrh. gaf mér ekki ástæðu til þess að verja miklum tíma til að ræða frekar um þetta mál. Hann viðurkenndi mest af því, sem við héldum fram í n. um galla frv., og hafði um það góð orð, eins og vænta mátti, og að það yrði tekið til athugunar og frv. endurskoðað. Mér þótti vænt um, að hann skyldi taka undir það að athuga þyrfti fyrirkomulag á stjórn ráðsins, því að ég tel það mjög veigamikið atriði. Mér þótti og vænt um yfirlýsingu hans og skilning á 1. gr. frv., sem er í algeru samræmi við minn skilning á henni, en taldi rétt að fá yfirlýsingu varðandi þetta atriði vegna ummæla, sem fram komu í bréfi frá ákveðnu stéttarfélagi. Varðandi 2. gr. er ekki ástæða til þess að eyða tíma, þar sem um það atriði virðist algert samkomulag. Viðvíkjandi 3. athugasemdinni heldur hæstv. ráðh. því fram, að fyrirtækin verði fjárhagslega örugg á þann hátt, að þeim verði lagt til óafturkræft fjárframlag. Bezta sönnunin fyrir því, að fyrirtækin eru ekki fjárhagslega örugg, er sú, ef leggja á fram stofnkostnaðinn annars staðar frá. Þess vegna er það ekki annað en mótsögn í frv., ef ekki á að ráðast í fyrirtækin, nema þau séu fjárhagslega örugg, því að þá þyrfti ríkissjóður ekki að leggja til þeirra stofnkostnaðinn, og benti ég á, að í frv. væri ósamræmi varðandi þetta atriði. Viðvíkjandi IV. kafla, þar sem ræðir um nauðsynlega skiptingu verkefna milli ríkisrafveitna og héraðsrafveitna, þá er þetta einnig byggt á misskilningi, því að 6. gr., sem er um ríkisrafveitur, kveður á um, að þær selji einnig rafmagn í smásölu beint til neytenda, en þetta er gagnstætt því, sem hæstv. ráðh. hélt fram.  Viðvíkjandi 27.–29. gr. sagði hæstv. ráðh., að þau ákvæði, sem þar greinir, gerðu það einmitt mögulegt, að rafmagni yrði veitt út um sveitirnar. Ég er honum alls ekki sammála um þetta atriði, því að mér finnst Þau ákvæði einmitt gera þeim örðugt að fá rafmagn, fyrr en þá seint og síðar meir. Þarna er tekið fram, að fyrst eigi að koma upp rafveitum þar, sem þær geti bezt borið sig fjárhagslega, og verður þá að sjálfsögðu fyrst snúið sér að þéttbýlinu, en seinast að annesjunum, en það yrði kannske svo seint, að þá þýddi ekkert að leggja þangað rafmagn, því að þá hefði fólkið í dreifbýlinu leitað til þéttbýlisins, þar sem gæðin og þægindin eru. Er ég hræddur um, að svo geti farið, að þessi mikli lagabálkur verði hinn sterki segull til þess að draga fólkið burt frá sveitunum, nema sérstakar ráðstafanir verði gerðar til þess að fyrirbyggja slíkt, og tel mjög varhugavert að leggja þyngri byrðar á herðar þessa sama fólks. Get ég ekki fallizt á, að þetta íþyngi ekki fólkinu, því að vitanlegt er, að þegar stórar fúlgur eru teknar úr ríkissjóði, þá kemur það niður á hvern einstakling í landinu, t. d. í sköttum og tollum. Hins vegar er ég í meginatriðum sammála hæstv. ráðh. um frv. og að það nái fram að ganga, en í fullu trausti þess, að það verði athugað og af því sniðnir agnúar, sem ég hef bent á, legg ég til fyrir hönd n., að frv. verði samþ. óbreytt til 3. umr, og helzt að ekki verði hróflað við því, til þess að tryggja framgang þess hér á þessu þingi.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég skal ekki vera langorður, því að þeir, sem hafa tekið hér til máls um þetta mál, eru yfirleitt sammála um að vísa því áfram óbreyttu til 3. umr., og verður það væntanlega afgreitt þannig. Er það og aðalatriðið, en ég get þó ekki látið hjá líða að segja örfá orð út af ummælum, sem hér hafa fallið, bæði frá hv. 1. þm. N.-M. og hv. þm. Barð. Mér virðist, að fyrir hv. 1. þm. N.-M. vaki aðallega tvö atriði. Í fyrsta lagi, að afskipti ríkisins af rafmagnsmálum verði sem víðtækust, þannig að ríkið hafi á sinni hendi sem allra flestar rafveitur, og í öðru lagi, að rafmagn verði selt á sama verði hvar sem er á landinu, að þessu bæri að stefna og því æskilegt, að frv. færi sem næst þessu atriði, þótt mér skildist á hv. þm., að frv. þetta væri spor í rétta átt og að hann mundi fylgja því eins og það lægi fyrir. Viðvíkjandi fyrra atriðinu nægir að vísa til þess, sem ég sagði hér í gær, að þar hélt ég því fram, að heppilegast væri að reyna að fá sem flesta aðila til þess að taka að sér að koma þessum framkvæmdum á fót, þannig yrðu þær örastar og á þann hátt verði unnt að verða við eftirspurninni. Ég læt mér nægja þetta um þetta atriði. En um hitt atriðið, þ. e. jöfnunarverðið, vil ég segja, að ég játa, að það geti orðið ásteytingarsteinn. Það, sem skar úr milli meiri hl. og minni hl., var, að meiri hl. vildi láta hafa sama verð um allt land, en minni hl. vildi hafa misjafnt verð, og er ég þeirrar skoðunar. Það er ekki hægt af tekniskum ástæðum að hafa sama verð. Og ómögulegt er að ákveða þetta verð á sama hátt og verð á kjöti. Sumar virkjanir þurfa ekki að örva neyzluna. Þær geta geymt orkuna og síðan látið hana í té fyrir eitthvert ákveðið verð. En svo getur verið um aðra virkjun að ræða, sem er eins og einhver virkjun af þeim fyrri, nema hún getur ekki geymt orkuna frá degi til dags og verður því að örva neyzluna, hvetja til sem jafnastrar notkunar. Ég nefni þetta atriði aðeins til þess að sýna fram á, að þær ástæður geti verið fyrir hendi, er geri ómögulegt að selja með sama verði. Má og nefna fleira, t. d. virkjunarskilyrði. Þetta kemur m. a. fram í því, að rafmagn er selt með mismunandi verði í Reykjavík, þar sem verðið er frá 2–3 aur. pr. kw. hitaorka allt upp í 1 kr. pr. kw. ljósaorka. Þetta er talið heppilegt vegna hins tekniska fyrirkomulags. Hér kemur og annað til álita. Þótt þessi aðstaða væri ekki eins ójöfn og ég hef á bent, þá væri rafmagnið samt selt sama verði til allra. Ég veit, að hv. þdm. skilja það, að mikill kostnaðarmunur er þess fyrir rafveitu að leggja stutta raflögn, heimtaug úr götu í hús í þéttbýlum bæ, rafveitan beri aðeins kostnað af þessari lögn, og hins að leggja háspennulínu marga km. Munurinn á þessu er gífurlegur, og orkar tvímælis, hvort réttmætt væri að fara eftir venjulegum verzlunarástæðum og hafa verðið hið sama. Kostnaðurinn yrði geipilegur fyrir þá, sem lengst búa frá aflstöðvunum. Á hinn bóginn er hætta á, ef jöfnunarverð verði tekið upp, að þá geti svo farið, að rafmagnið hækki hjá athafnamönnum, sem búa við góð skilyrði, hafa t. d. byggt upp iðnað, sem háður er rafmagninu. Jöfnunarverðið gæti haft mikla röskun í för með sér, torveldað mönnunum starf sitt og jafnvel komið því til leiðar, að atvinnureksturinn gæti ekki borið sig. Það er e. t. v. sérstaklega þetta atriði, sem ber að athuga. Að öllu samanlögðu er það ekki óskynsamleg aðferð að þræða þá leið, sem gert er ráð fyrir í frv. Ríkissjóður hjálpi til að greiða þann mismun, er verða kann. Hv. þm. Barð. minntist á hið sama, sem hann lét getið í gær, nefnilega að eigi væri réttlátt, að þeir, er í dreifbýlinu byggju, yrðu látnir greiða meira en aðrir. Þessu svaraði ég þá, að gjöldin yrðu þessum mönnum ekki beinlínis fjötur um fót, ef þeir borguðu þeim mun lægri skatta. Ef nýir skattar koma ekki til á annað borð, þá munu dreifbýlisbúar ekki greiða neitt aukalega. Ég held, að hv.1. þm. N.-M. hafi ofboð lítið misskilið málið. Um aths. þær, sem fram komu nú hjá hv. þm. Barð. við frv., vil ég segja fáein orð. Hann telur IV. kafla frv. óþarfan og einnig 6. gr. frv. Rétt er, að heimild sú, er hér um ræðir, er fyrir hendi í 6. gr. frv. Á hinn bóginn er rafveitum ríkisins ætlað að taka við orkunni og selja hana síðan héraðsveitunum í heildsölu. Aðalsjónarmiðið er, að ríkið hafi með höndum heildsöluna. Þess vegna eru héraðsrafveitur ríkisins settar upp þar, sem héruðin treysta sér ekki til að annast sjálf smásöluna, en hins vegar þar, sem ríkið annar ekki þessu verkefni. Ég tel þurfa skýrari ákvæða með en í 6. gr. frv. eru. Ég sé svo ekki ástæðu til að eyða fleiri orðum að þessu. Ég er þakklátur hv. þdm. fyrir að vilja ekki tefja frv. í þessari hv. d. Ég skal ekki fara svo mjög út í almennar hugleiðingar um frv., svo sem áhrif þess á fólksflutningana úr sveitum landsins til Rvíkur o. fl. í sambandi við frv. Báðir hv. ræðumenn, er áðan töluðu, viku orðum að þessu. En hv. 1. þm. N.-M. virtist álíta, að annað yrði þó til þess að draga fólkið til Reykjavíkur, og gat þar m. a. hitaveitunnar. Það er vel skiljanlegt. Algilt lögmál er, að einn flokkur manna vilji eigi sitja við skarðari hlut en annar. Ég hef annars þá trú, að vegna þeirrar starfsemi, er komið mun verða á eftir ákvæðum frv., verði fólki úti um landið fyrr gert kleift að fá raforku en ella mundi verða. Eðlilegt er, að betur undirbúnar framkvæmdir gangi fyrir, nefnilega þar sem fjármagnið er mest: í þéttbýlinu. Að lokum vil ég svo segja, að ég vonast til, að smátt og smátt verði frv. þetta til þess að sætta fólk við hlutskipti sitt. En að því er einmitt stefnt með frv.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Út af umr. um III. kafla frv. við 2. umr. málsins hefur n. athugað að nýju 22. gr. m. a. Hefur hún komizt að þeirri niðurstöðu, að heppilegt sé að breyta liðunum a, b og c í I til samræmis við önnur l. En þeim hefur verið breytt. Leggur n. því til, að enn verði gerðar breyt. til viðbótar breyt. á þskj. 439. Þessar nýju brtt. eru á þskj. 483. Hér er eigi um efnisbreyt. að ræða, heldur breyt. til þess að samræma frv. við önnur lög. N. hafði og til athugunar ábendingu frá hv. 3. landsk. varðandi II, hvort ekki væri rétt að breyta málsgr.: „Fyrir tryggingarbætur .... forráðamenn barnanna“. (Um barnatryggingu.) En n. taldi ekki þörf frekari breytingar á þessu en orðin var. Samkv. ákvæði frv. er þannig háttað, að falli aðili frá og barn hans eigi kröfu á bótum, þá ber að spyrja forráðamann barnsins, hvort greiða skuli allt út eða telja megi hagkvæmara að kaupa barnalífeyri hjá viðurkenndum tryggingafélögum. N. gat ekki fallizt á að breyta þessu. Ég vil taka það fram, að hv. 3. landsk. hélt, að þetta mundi snerta bætur, sem eru greiddar frá hinum almennu tryggingum, og stafar till. hans e. t. v. af því. En við álítum, að ekki verði með þessu dregið frá öðrum bótum og af þessum ákvæðum hlotist ekki nein skerðing annarra eftirlauna. N. leggur því til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hún gerir till. um, en annars óbreytt, svo að hægt sé nú að afgreiða það til hv. Nd.



Ég er með brtt. og samþykkur grundvellinum. En hér þurfti að gera nauðsynlega breyt. eða leiðréttingu. Að því er snertir barnalífeyrinn, get ég fellt mig við afgreiðslu n., nefnilega að sú regla sé látin gilda að kaupa lífeyri fyrir bótaupphæðina. Ég hygg, að þannig hafi framkvæmdum verið háttað, að bætur til barna samkv. 1. málsl. hafi komið til frádráttar við alþýðutryggingarnar, en samkv. 2, málsl. á lífeyrir alþýðutrygginganna að haldast óbreyttur. En sú lífeyrissjóðsupphæð hefur nægt til að fylla upp í. Ég geri ráð fyrir, að hagkvæmt sé að halda því. Ég mun þó ekki flytja brtt. við þetta atriði, en vildi vekja athygli á þessu. - Það var svo ekki annað, sem ég vildi segja.