Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Það er forsaga þessa máls, að þjóðréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna var falið fyrir nokkrum árum að fjalla um þau vandamál, sem risið hafa vegna tíðra afbrota gegn erlendum sendiráðum og fulltrúum erlendra ríkja. N. samdi samningstexta, sem samþ. var á 28. Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna hinn 14. des. 1973. Markmið hans er að spyrna gegn þeirri öfugþróun sem orðið hefur í þessum efnum. Þessi samningur var undirritaður af Íslands hálfu hinn 10. mars 1974. 45 ríki hafa undirritað samninginn, þar af hafa 17 ríki þegar fullgilt hann. Meðal þeirra eru tvö Norðurlandanna, Danmörk og Svíþjóð. Samningurinn öðlast gildi 30 dögum eftir að 22 ríki hafa afhent fullgildingarskjöl sín. Áður en samningurinn var lagður fyrir Alþ. var leitað álits hegningarlaganefndar á því, hvort breyta þyrfti íslenskum lögum til þess að unnt væri að fullgilda hann. N. taldi ekki þörf annarrar lagabreytingar en þeirrar, að bætt yrði ákvæði við 6. gr. almennra hegningarlaga til þess að rýmka um refsilögsögu Íslands svo hún taki með vissu til brota og brotamanna sem samningurinn fjallar um. Þessi lagabreyting var samþ. á síðasta Alþingi. Utanrmn. hefur tekið till. til athugunar og mælir eindregið með samþykkt hennar.

Flm. (Lárus Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 3. þm. Austurl., Sverri Hermannssyni, að flytja á þskj. 55 till. til þál. um samræmingu og eflingu útflutningsstarfsemi. Till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að gera úttekt á skipulagi og aðstöðu útflutningsverslunar landsmanna og leita leiða til þess að efla og samræma útflutningsstarfsemi fyrir íslenskar framleiðsluvörur og þjónustu. Um úttekt þessa, samræmingu og eflingu útflutningsstarfsemi skal hafa samráð við þá aðila, sem nú annast útflutning og markaðsstarfsemi. Í þessu sambandi skal áhersla lögð á eftirfarandi : 1. að kanna hvort rétt sé og hagkvæmt að koma á fót samstarfi allra aðila sem vinna að útflutningsstarfsemi, m. a. í því skyni að stuðla á skipulegan hátt að almennri kynningu á íslenskum vörum og þjónustu erlendis og þjálfun starfsfólks, sem vinna mun að hvers konar útflutningsstarfsemi ; 2. að marka enn frekar þá stefnu í skatta- og tollamálum, svo og annarri opinberri fyrirgreiðslu, sem auðveldar íslenskum útflytjendum samkeppni á erlendum mörkuðum; 3. að kanna hvort rétt sé og hagkvæmt að samræma eða sameina starf utanríkis- og viðskiptaráðuneytis á sviði útflutningsstarfsemi og efla starf utanríkisþjónustunnar í markaðsmálum.“ Við íslendingar erum sem kunnugt er mjög háðir utanríkisviðskiptum. Þannig nam innflutningur að meðaltali árin 1972–1975, að báðum meðtöldum, rúmlega 37% þjóðarframleiðslunnar. Ástæðan er fyrst og fremst sú, að mikil og ójöfn þörf er á innflutningi vegna fjárfestingar innanlands, en jafnframt hafa framleiðsluvörur okkar á undanförnum áratugum verið fábreyttar og því þarf á miklum innflutningi erlendra vara og þjónustu að halda. Hvort tveggja þetta skapar aftur á móti mikla þörf á útflutningi til þess að viðskipti okkar við aðrar þjóðir séu í jafnvægi. Útflutningsframleiðsla okkar hefur lengst af verið einhæf, þ. e. a. s. fyrst og fremst sjávarafurðir. Við vanda okkar í útflutningsviðskiptum hefur því bæst að verðsveiflur eru eðli málsins samkv. miklar á helstu útflutningsvörum okkar. Af þessu leiðir að það er jafnvel enn þá meira keppikefli fyrir okkur en aðrar þjóðir að stefna að því tvíþætta marki að auka fjölbreytni og samkeppnishæfni iðnaðarframleiðslu okkar heima fyrir, þannig að með því móti dragi úr óhóflegum innflutningi, og efla jafnframt útflutningsstarfsemi til þess að ná sem mestu jafnvægi í útflutningsviðskiptum og treysta þannig fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Þessar meginstaðreyndir verða aldrei jafnaugljósar og þegar erfiðleikar steðja að, eins og gerst hefur á undanförnum 2–3 árum. Flm. þessarar till. fluttu hér á hv. Alþ. 1974–1975 till. til þál. sem fól í sér ábendingar um lekir að báðum þessum mikilvægu markmiðum fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Hún var samþ. hinn 14. maí 1975 og er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj., í samráði við samtök iðnaðarmanna, iðnrekenda og iðnverkafólks, að kanna leiðir til þess að hvetja almenning, m. a. í ríkisfjölmiðlum, til aukinna kaupa og neyslu á vörum sem framleiddar eru í landinu, og jafnframt að leita leiða til þess að auka sölu á íslenskum afurðum erlendis með því að endurskipuleggja utanríkisþjónustuna, samræma og efla starfsemi þeirra aðila, sem fást við sölu íslenskra afurða.“ Fyrri hluti þessarar þál, er nú í framkvæmd sem kunnugt er. Íslenskri iðnkynningu var komið á laggirnar í kjölfar þál. fyrir frumkvæði iðnrn., og í fjárlög ársins 1976 var tekin fjárhæð, 2.5 millj. kr., og ráð gert fyrir hærri upphæð í fjárlögum 1977 til þess að standa straum af kostnaðarhluta ríkissjóðs við iðnkynninguna. Iðnrn., fjárveitingavaldið, samtök iðnaðarins, iðnverkafólk, Samband ísl. samvinnufélaga og Neytendasamtökin vinna nú sameiginlega að framkvæmd íslenskrar iðnkynningar sem vakið hefur verðskuldaða athygli þjóðarinnar á stöðu, getu og möguleikum íslensks iðnaðar, og mun þetta vonandi stuðla að auknum kaupum þjóðarinnar á eigin framleiðslu. Vegna starfs Íslenskrar iðnkynningar hefur athygli alls almennings ekki hvað síst vaknað fyrir því, hversu fjölþætt íslensk iðnaðarframleiðsla er orðin, gæði vörunnar mikil og verð sambærilegt við erlenda framleiðendur sem margir hverjir hafa miklu betri aðstöðu til rekstrar en íslenskir starfsbræður þeirra. Þessi aukna fjölbreytni og framþróun hefur aukið gildi almenns iðnaðar fyrir íslenskan þjóðarbúskap mjög mikið á síðustu árum, og er nú svo komið að íslenskur iðnaður sparar þjóðarbúinu þúsundir millj. kr. á ári í gjaldeyri og er hlutur hans rúmur þriðjungur af þjóðarframleiðslunni enda þótt mannafli, sem að iðnaði vinnur, sé á hinn bóginn einungis 1/4 hluti alls starfandi mannafla í landinu. Eitt ljóst dæmi um það, hversu útflutningsiðnaður er þegar orðinn mikilvægur fyrir þjóðarbúið, er sú staðreynd að á Akureyri, sem er mikill iðnaðarbær eins og kunnugt er, starfar nú um helmingur þess mannafla, sem vinnur að iðnaði, við útflutningsiðnað. Síðari hluta áðurnefndrar þál., þ. e. a. s. þar sem segir að leita skuli leiða til þess að auka sölu á íslenskum afurðum erlendis, m. a. með því að endurskipuleggja utanríkisþjónustuna, samræma og efla starfsemi þeirra aðila sem fást við sölu íslenskra afurða erlendis, hefur verið minni gaumur gefinn, enda er hann ef til vill of almennt og óljóst orðaður. Þetta er mjög miður, þar sem ekki er síður þörf á að kynna hvers konar íslenskar gæðavörur fyrir erlendum kaupendum en innanlands, einkum þó iðnaðarvöru, þar sem hún er miklu minna þekkt en sjávarafurðir okkar. Þetta er ekki síst nauðsynlegt þegar haft er í buga hversu fjölþætt íslensk iðnaðarframleiðsla er nú orðin, eins og ég vék að áðan. Ekki eru mörg ár síðan töluvert innan við 10% útflutnings okkar íslendinga voru aðrar afurðir en sjávarafurðir, en nú nálgast það mark að iðnaðarvara sé 1/5 hluti heildarútflutningsins. Hér er alls ekki einvörðungu um að ræða tilkomu álvers og álútflutnings, heldur hefur útflutningur almennra iðnaðarvara farið mjög vaxandi á síðustu árum, einkum eftir tilkomu útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins sem starfar, eins og kunnugt er, að kynningu á íslenskum iðnaðarvörum erlendis. Sú þróun, sem hér er rakin um aukna fjölbreytni útflutnings, og þörf á auknum útflutningstekjum er ærin ástæða fyrir flutningi þessarar till. á Alþ. Auk þess kemur það til að nágrannaþjóðir okkar hafa að undanförnu mjög bætt og endurskipulagt sín útflutningsmál með þeim afleiðingum að í mörgum tilvikum er erfiðari samkeppni fyrir okkur eftir en áður. Samræming og efling útflutningsstarfsemi er mjög viðamikið og kostnaðarsamt verkefni. Því er nauðsynlegt að Alþ. taki afstöðu til þess á hvaða þætti beri að leggja áherslu í þessu efni. Það er von okkar flm. að með þessari till. gefist þingheimi kostur á meiri og ítarlegri stefnumótun á þessu sviði en með þál. frá 14. maí 1975, sem áður er frá greint. Ég vík þá að núverandi skipan útflutningsstarfsemi í landinu. Hér á landi eru fjölmargir aðilar sem annast útflutningsstarfsemi. Ýmsir þessir aðilar hafa náð góðum árangri, og rétt er að það komi skýrt fram að með þessari till. er ekki ætlunin að skerða á neinn hátt sjálfstæði þeirra, heldur að auka og efla samstarf þeirra og stjórnvalda á sviði markaðsmála, svo sem nánar verður víkið að síðar. Á stríðsárunum og fyrstu árin eftir stríð var yfirstjórn utanríkisviðskipta einvörðungu í höndum utanrrn. Síðan hefur meðferð utanríkisviðskipta breyst í stjórnarráðinu á þann veg, að eftir 1953 fluttust þau í æ ríkara mæli til viðskrn. Afleiðingin er sú, að sendiráð og starfsmenn utanríkisþjónustunnar erlendis hafa nú tvo yfirboðara að þessu leyti, utanríkis- og viðskiptaráðuneyti. Í síðari heimsstyrjöldinni og næstu árum eftir styrjöldina voru mikil ríkisafskipti af viðskiptum milli þjóða. Á þessu tímabili vann utanríkisþjónustan mikið starf í útflutnings- og markaðsmálum, einkum í þeim löndum þar sem ríkisfyrirtæki annast allan innflutning. T. d. er það svo í Sovétríkjunum. Einungis einn viðskiptafulltrúi starfar þó erlendis á vegum utanríkisþjónustunnar enn í dag, þ. e. a. s. aðalræðismaðurinn í New York sem er jafnframt viðskiptafulltrúi við sendiráðið í Washington. Þótt ekki séu viðskiptafulltrúar við fleiri sendiráð annast þau þó að sjálfsögðu margvíslega þjónustu á sviði viðskiptamála og kynna landið erlendis, sem er mikilvægur þáttur markaðsleitar og útflutningsstarfsemi. Samkvæmt lögum starfa fjölmargir aðilar á ýmsum sviðum útflutningsstarfsemi. Það má nefna Fiskimálasjóð, Framleiðsluráð landbúnaðarins, Sölustofnun lagmetis, Útflutningslánasjóð, Iðnrekstrarsjóð, Ríkisábyrgðasjóð, Tryggingadeild útflutningslána, Útflutningsmiðstöð iðnaðarins og sjálfsagt marga fleiri. Þá er starfandi á vegum viðskrn. sérstök vörusýninganefnd. Beina útflutnings- og markaðsstarfsemi annast svo mörg samtök og einstaklingar. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga, Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, Skreiðarsamlagið og síldarútvegsnefnd eru í hópi þeirra grónustu og öflugustu þessara aðila, eins og kunnugt er. Ef vikið er að framtíðarskipan útflutningsmála er megináhersla þessarar till., eins og nafnið bendir til, samræming og efling útflutningsstarfsemi í landinu. Einn meginókostur núverandi skipulags þessara mála er að enginn einn aðili getur komið fram fyrir útflytjendur, hvorki erlendis né gagnvart innlendum stjórnvöldum. Í nágrannalöndum er þetta hvergi svo, og spyrja mætti hvort það sé virkilega svo, að íslendingar einir vestrænna þjóða hefðu efni á því að engin samvinna í skipulegu formi sé milli þeirra aðila sem starfa að útflutningi til gjaldeyrisöflunar fyrir þjóðina. Það er mín skoðun, að það sé eitt brýnasta verkefni í íslenskum útflutningsmálum, eins og nú standa sakir, að koma á samstarfi útflytjenda þeirra sem annast útflutningsstarfsemi í einhverju formi. Ég vil þó taka það skýrt fram nú þegar, að ég er ekki að leggja hér til, að sett verði á laggir stórt bákn, hvort sem það yrði kallað Útflutningsráð, Samtök íslenskra útflytjenda eða eitthvað slíkt. Ég er einvörðungu að leggja áherslu á að samvinna og samtök útflytjenda í föstu formi er eitt brýnasta verkefnið í skipulagi útflutningsmála um þessar mundir að minni hyggju. Slík samtök útflytjenda mundu m. a. hafa að verkefni að kynna Ísland erlendis sem framleiðsluland gæðavöru og sem útflutningsland á gæðavörum. Þau mundu einnig hafa það hlutverk að skipuleggja þjálfun fólks til þess að kynna íslenskar vörur erlendis og selja íslenskar vörur erlendis, en á það skortir nú mjög að þetta sé unnt. Þau mundu einnig geta komið fram við stjórnvöld landsins sem ráðgjafaraðill um allt sem varðar útflutningsstarfsemi, hvort sem um er að ræða sjávarafurðir, iðnaðarvörur eða aðrar íslenskar afurðir. Hlutverk slíkra samtaka yrði að sjálfsögðu miklu viðtækara og myndi aukast með tímanum. En hér er minnt á þrjú atriði sem útilokað er að taka á með samræmdum hætti ef ekki eru til samtök útflytjenda í skipulegu formi. Það eitt sýnir hve mikið grundvallaratriði hér er um að ræða, þ. e. a. s. að koma á fót samtökum útflytjenda, að tvö þau meginatriði sem lögð er áhersla á í þessari þáltill. þ. e. a. s. að stjórnvöld marki enn frekar þá stefnu í skatta- og tollamálum og annarri opinberri fyrirgreiðslu, sem auðveldar íslenskum útflytjendum samkeppni á erlendum mörkuðum, og að efla beri starf utanríkisþjónustunnar í markaðsmálum, - þessi tvö atriði standa og falla að minni hyggju verulega með því að slík samtök útflytjenda séu hér forustuaðili, marki þá stefnu, sem skynsamleg og eðlileg er, og gefi stjórnvöldum ráð um það á hvern hátt taka beri á tolla- og skattamálum gagnvart útflutningsaðilum og að slík samtök verði ráðgefandi um það, hvernig utanríkisþjónustan getur helst og hvernig hún getur í raun réttri þjónað útflytjendum sem best. Hér ber allt að sama brunni, að samtök og sameiginleg stefna allra aðila, sem annast útflutningsstarfsemi, er höfuðnauðsyn. Það er engin tilviljun að nágrannaþjóðir okkar hafa á undanförnum árum mjög skipulagt sín útflutningsmál á hliðstæðan hátt og hér er að vikið í grundvallaratriðum, en stiklað er á stóru í þeim efnum. Nánar vísa ég í grg. með þessari till. þar sem lýst er í stórum dráttum hvernig skipan útflutningsstarfsemi er á Norðurlöndum. En ef vikið er að því hvað gert hefur verið á seinni árum í þessum efnum, þá voru samþ. lög í Noregi um eflingu útflutnings árið 1956. Í þeim lögum er ákveðið að starfsemi Norges Eksportråd sé fjármögnuð af Norges Eksportfond með því að útflutningsgjald sé lagt þar á 3/40/00, og það er lagt á allan norskan útflutning nema skip. Með þessu var starfsemi Norges Eksportråd mjög erfið frá því sem áður var, en það var stofnað árið 1975 og hafði til ráðstöfunar árið 1974 20.4 millj. norskra kr. Í Svíþjóð var stofnað útflutningsráð, Sveriges Exportråd, árið 1972, og það hefur nú að loknum 3 ára aðlögunartíma hafið starfsemi af fullum krafti. Árið 1975 voru aðilar að samtökunum 1828. Í Danmörku var hliðstæðri stofnun komið á fót haustið 1975. Hún heitir Exportfremmerådet, og henni er ætlað að samræma starfsemi, sem áður hafði verið á margra höndum, og nýta þannig betur þá þekkingu, sem fyrir hendi er, og koma fram sem samtök útflutningsaðila í Danmörku. Hliðstæða sögu er að segja frá finnum. Þar heita samtök útflytjenda Finlands Utrikeshandelsforbund og hafa þau samtök mjög verið efld á síðari árum. Hér og nú er ekki ástæða til þess að fara nánar út í skipulagsmál útflutningsstarfsemi á Norðurlöndum. Ég vísa eins og áður til grg. með þáltill., þar sem nánar er farið út í þessa sálma. Höfuðatriðið er að nágrannaþjóðir okkar og Vestur-Evrópuþjóðir yfirleitt hafa á undanförnum árum mjög samræmt og eflt þá starfsemi, sem lýtur að því að kynna vörur og þjónustu viðkomandi landa á erlendum mörkuðum, og hafa einmitt gert þetta með því að auka og efla samtök útflytjenda í einu eða öðru formi í viðkomandi löndum. Ég vil sérstaklega undirstrika í þessu sambandi að íslenskar aðstæður í útflutningsmálum eru um margt sérstæðar, t. d. að því er varðar einhæfni útflutningsvöru og fjárhagslegt svigrúm útflytjenda. Okkur er að sjálfsögðu ekki kleift að fara nákvæmlega sömu leiðir í endurskipulagningu og eflingu útflutningsstarfsemi hér á landi og gert er á Norðurlöndum. Einkum á þetta við um þær leiðir sem mörg þessi lönd hafa farið í fjármögnun slíkrar útflutningsstarfsemi og umfangi hennar. Þó má mikið af þessum þjóðum læra innan þeirra takmarka sem hér er á bent, og því er lærdómsríkt að kynna sér fyrirkomulag útflutnings- og markaðsmála í þessum löndum í tengslum við endurskipulagningu á þessum málum sem vonandi verður ekki langt að bíða hér hjá okkur. Ýmsum dettur e. t. v. í hug, að stofnun eins og Útflutningsmiðstöð iðnaðarins gæti tekið að sér það verkefni, sem hér hefur verið á bent, og komið fram sem sameiningartákn fyrir íslenska útflutningsaðila og stofnanir, bæði erlendis og gagnvart íslenskum stjórnvöldum. Hér er þó augljóslega um misskilning að ræða. Útflutningsmiðstöð iðnaðarins var stórt spor í rétta átt á sínum tíma. Hún hefur unnið mjög merkilegt starf á sínu sérsviði, en þar er eingöngu um að ræða iðnaðarvörur. Hún kynnir íslenskar iðnaðarvörur á erlendum mörkuðum, en hún getur að sjálfsögðu ekki komið fram fyrir aðra aðila, t. d. ýmsa aðila í sjávarútveginum. Þess vegna getur hún ekki tekið við því hlutverki sem hér hefur verið lögð mikil áhersla á, þ. e. a. s. að samtök væru mynduð sem komið gætu fram fyrir hönd allra íslenskra útflytjenda bæði innanlands og erlendis. Það er ekki svo að skilja að ekki hafi verið unnið að því að móta till. um eflingu útflutningsstarfsemi á Íslandi á undanförnum árum. Margt hefur verið gert í þessu efni. Ýmsum stofnunum hefur verið komið á fót á ýmsum sérsviðum, eins og Útflutningsmiðstöð iðnaðarins, Samtökum húsgagnaútflytjenda, Sölustofnun lagmetis o. s. frv., o. s. frv., og enn fremur hefur mjög verið rætt og ritað um skipulag útflutningsstarfsemi og um það efni gerðar margar viðamiklar skýrslur. Á ráðstefnu, sem haldin var 10. apríl s. l. á vegum Sambands ungra sjálfstæðismanna, fjallaði Pétur Thorsteinsson sendiherra og fyrrv. ráðuneytisstjóri í utanrrn. um þátt utanríkisþjónustunnar í utanríkisviðskiptum. Í þessu erindi sinn, sem stuðst er mjög við í tillögugrein þessari og grg., dró hann saman till. sínar um framtíðarskipan útflutningsmála hér á landi. Niðurstaða hans var sem hér segir: „1. Athuga þarf vandlega hvort ekki væri rétt að sameina utanrrn. og viðskrn. á sama stað. Nánari tengsl þessara rn. mundu m. a. skapa möguleika á meiri kynnum sendiráðsmanna af viðskiptamálum og starfsemi sendiráðanna á viðskiptasviðinu. 2. Þó að ekki sé ástæða til að stofna af viðskiptaástæðum fleiri sendiráð í bili, hvort sem þau yrðu undir stjórn sendiherra eða viðskiptafulltrúa, getur verið ástæða til að hafa við núv. sendiráð okkar sérstaka viðskiptafulltrúa. Og ég held,“ segir Pétur Thorsteinsson, „eins og fyrir 10 árum, að við eigum að hafa slíka fulltrúa vestanhafs og í Evrópu. Við höfum nú viðskiptafulltrúa í Bandaríkjunum, þ. e. a. s. aðalræðismaður okkar í New York er jafnframt tilkynntur sem viðskiptafulltrúi við sendiráðið í Washington. En ég held,“ segir Pétur áfram, „að áður en langt um liður ættum við að hafa annan viðskiptafulltrúa við sendiráðið okkar í Brüssel, í höfuðborg Efnahagsbandalags Evrópu. 3. Ég held,“ segir Pétur áfram, „að athuga verði vandlega hvort ekki ætti að setja á stofn á vegum útflutningsyfirvaldanna, hvort sem það væri viðskrn. eða sameinað utanríkis- og viðskiptaráðuneyti, sérstaka viðskiptaskrifstofu, þ. e. a. s. upplýsingaskrifstofu fyrir útflutninginn, eins og ég talaði um áðan. 4. Mjög er athugandi að koma á fót Útflutningsráði. Hér á ég ekki við samskonar stofnun og útflutningsráð Noregs, þ. e. a. s. sérstaka stofnun með skrifstofum og útsendum viðskiptafulltrúum, heldur n. skipaða fulltrúum atvinnuveganna útflutningsyfirvöldum til ráðuneytis, sem kæmi saman reglulega og yrði kölluð til aukafundar, þegar sérstaklega stendur á.“ Hér lýkur tilvitnun í þessa ræðu Péturs Thorsteinssonar. Greinilegt er að hér eru settar fram skynsamlegar og hófsamar till. reynds manns á framangreindu sviði. Þær hafa þó enn ekki verið framkvæmdar, og er þessi till. m. a. komin fram til þess að Alþ. láti málið til sín taka. Rétt er á þessu sambandi að leggja sérstaka áherslu á þriðja og fjórða atriðið í niðurstöðum Péturs Thorsteinssonar, þ. e. a. s. um skrifstofu útflutningsráðs, en þar er auðvitað verið að fjalla um nauðsyn samtaka íslenskra útflytjenda og að einhver aðili geti komið fram í sameiningu fyrir alla þá sem annast útflutningsstarfsemi. Pétur Thorsteinsson víkur hér að samræmingu og starfsemi stjórnvalda á sviði útflutningsmála, þ. e. a. s. utanríkisþjónustunnar og viðskrn. Rétt er í því sambandi að gera sér ljóst, að það er örðugleikum bundið að sameina utanr.- og viðskrn. að þessu leyti. En hér mætti auðvitað, eins og á er bent í till. Péturs, koma á ýmissi samræmingu engu að síður, þar sem æskilegt er að þessi starfsemi sé sem mest á einum stað í stjórnkerfinu, eins og auðvitað er æskilegt um aðra þætti stjórnsýslunnar. Ég vil koma inn á eitt atriði sem mér virðist stundum of lítil áhersla lögð á er verið er að ræða um hvað utanríkisþjónustan eigi að gera á sviði útflutningsstarfsemi. Ég er þeirrar skoðunar, að gjalda verði mikinn varhug við að stofna sendiráð víðar en orðið er. Á hinn bóginn tel ég nauðsynlegt að athuga gaumgæfilega, hvort ekki ætti að koma upp viðskiptafulltrúum við fleiri sendiráð og efla starfsemi núverandi sendiráða á sviði utanríkisviðskipta. Sérstaklega vildi ég þó benda á að meira mætti gera að því á vegum utanr.- og viðskrn. að efna til sendinefnda þar sem jafnvel ráðh. væru formenn og forustumenn og að slíkar sendinefndir færu til mikilsverðra markaðslanda, einkum þar sem veruleg ríkisafskipti eru og um nýja markaði er að ræða. Hér er t. d. dæmigert land Nígería, þar sem viðskiptasendinefnd með háttsettum mönnum úr rn. eða sjálfum utanr.- eða viðskrh. gæti komið að mjög miklu gagni til að ryðja braut nýjum framleiðsluvörum og efla þá markaði sem við höfum þar fyrir. Að lokum vil ég vekja athygli á því, að þessi till. er almenn till. um að Alþ. álykti að fela ríkisstj. að gera útlekt á skipulagi og aðstöðu útflutningsverslun landsmanna o. s. frv. Hér er sem sagt um að ræða almenna ályktun um að fela ríkisstj. að gera ákveðna hluti. En í grg. tal. er að því vikið að heppilegust vinnubrögð í þessu efni væru e. t. v. fólgin í því að ríkisstj. setti á laggir starfshóp, sem í ættu sæti fulltrúar frá utanr.- og viðskrn. svo og þeir aðilar sem nú annast útflutningsstarfsemi í landinu. Slíkur starfshópur eða nefnd mundi fjalla um efni till. og væntanlega gera þá sínar till. til ríkisstj. Herra forseti. Ég vil svo leyfa mér að óska þess að umr. um þessa till. verði frestað og henni vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að taka til máls um þessa þáltill., en út af niðurlagi ræðu hv. fim., þar sem hann lagði til að till. yrði vísað til allshn., vil ég leyfa mér að segja nokkur orð.  En fyrst ég er kominn í ræðustól langar mig til að segja nokkur orð í sambandi við þessa þáltill. Ég tel það góðra gjalda vert að till. sem þessi komi fram á Alþ. og verði rædd bæði í n. og einnig í þingsal. Hér er hreyft við mjög veigamiklu máli sem æskilegt er að Alþ. fjalli um og geri sér grein fyrir hvernig æskilegt væri að þróa með tilliti til þeirra hugmynda sem koma fram í þáltill. Þessi till. er þríþætt. Í fyrsta lagi er um það að ræða að koma á fót ákveðnu samstarfi milli útflutningsaðila. Í öðru lagi er um það að ræða að tryggja að þeir, sem annast framleiðslu og sölu á vörum til útlanda, njóti þeirra kjara í sambandi við skatta- og tollamál sem við eiga. Og þá hlýtur að sjálfsögðu sú stefna að vera ríkjandi að íslenskir útflytjendur búi jafnan við hin bestu kjör í skatta- og tollamálum, en því miður er ekki svo í dag. Mun ég ekki rekja það nánar að öðru leyti en því, að ég vil minna á að fyrir jólin var samþ. hér breyting í tollamálum sem fól það m. a. í sér að framleiðendur búa við lakari kjör í sambandi við tolla á vélum til fiskiðnaðar heldur en annar iðnaður í landinu. Auk þess býr fiskiðnaðurinn við mun lakari kjör í sambandi við sölugjald heldur en verksmiðjuiðnaður. Kemur það fram í því, að á sama tíma sem fiskiðnaður verður að borga 22% sölugjald af vélum og varahlutum til iðnaðarins, borgar almennur verksmiðjuiðnaðar ekki nema 11%. Í þriðja lagi er í þessari þáltill. víkið nokkuð að því hvernig skipulagsformið gæti verið gagnvart hinu opinbera og þá sérstaklega í sambandi við afskipti utanrrn. og viðskrn. af útflutnings- og viðskiptamálum, og er það kafli út af fyrir sig. En ég hjó eftir því að í framsöguræðu hv. þm. Lárusar Jónssonar kom hann inn á það, að hans hugsun væri jafnvel að þessi fyrirhugaða stofnun, sem ályktunin gerir ráð fyrir að verði sett á fót, ef aðilar eru sammála um það, ætti einnig að koma fram fyrir hönd útflytjenda gagnvart hinu opinbera innanlands. Ég er ekki alveg viss um að það sé rétt stefna að þannig eigi að þróa þetta samstarf. Ég held að það sé æskilegt að hafa það að mörgu leyti eins og það er nú í dag, að helstu útflutningssamtökin hafa sjálfstæða stöðu gagnvart hinu opinbera í þeim málum sem varða viðkomandi útflutningsgreinar. Ef við skoðum þetta nánar kemur í ljós að það munu vera þrír aðilar sem annast rúmlega 60% af öllum vöruútflutningi íslensku þjóðarinnar, þ. e. a. s. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda. Þetta eru frjáls og óháð samtök framleiðenda, a. m. k. innan Sölumiðstöðvarinnar og einnig innan Sambandsins. Að vísu nýtur SÍF ákveðinnar verndar samkv. lögum, en tvö fyrrgreindu samtökin eru frjáls og óháð og hafa komið fram fyrir hönd félagsmanna sinna gagnvart hinu opinbera. Slík valddreifing er æskileg. Ég tel því að það ætti ekki að leggja megináherslu í sambandi við þetta mál á að það samstarf, sem ályktunin gerir ráð fyrir, eigi mjög að snúa að hinu opinbera innanlands, hins vegar eigi að leggja meiri áherslu á það, eins og kom fram í ræðu hv. frummælanda, að skipuleggja og efla samstarf þessara aðila út á við. Það held ég að sé hin rétta stefna, enda er það meginefni þessarar þáltill. Ég er sammála hv. þm. um að á því sviði er margt hægt að vinna saman og mun meira en gert hefur verið hingað til og þessi grónu og sterku samtök gætu örugglega komið hvert öðru til aðstoðar í sambandi við útflutnings- og sölumál erlendis. Ég tek undir þau orð að hér sé um að ræða fyrst og fremst stofnun sem sé ráðgefandi aðili, en ekki ákvarðandi aðili, vegna þess að það er staðreynd að of mikil miðstýring í sambandi við útflutningsmál og sölumál erlendis getur verið hættuleg. Það er reynsla þeirra samtaka, sem lengst hafa náð í sambandi við sölu og markaðsmái erlendis, að það verður að ríkja ákveðin samkeppni, ákveðið sjálfstæði ef árangur á að nást. Þannig hefur verið staðið að málum hingað til. Þó að þessi útflutningur sé í höndum þessara þriggja aðila með þeim hætti sem ég gat um áðan, að aðeins þrír aðilar eru með rúmlega 60% af öllu vörumagni sem flutt er út, þá hafa þeir unnið í ákveðinni samkeppni, sérstaklega í sambandi við frystan fisk. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þessir aðilar geta styrkt mjög aðra sem þurfa að stofna til útflutnings og byggja upp markað erlendis. Að öðru leyti hlýtur þessi till. að koma til n., og í samráði við flm. leyfi ég mér að leggja til að henni verði vísað til utanrmn. Þegar hún kemur úr n. mun væntanlega gefast enn betra tækifæri til að fjalla frekar um þetta mál.



Herra forseti. Í framhaldi af því sem fyrri flm., Lárus Jónsson, sagði í framsögu fyrir till. sinni á þskj. 55, og í beinu framhaldi af því, sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, vil ég aðeins benda á að ég flutti brtt. við afgreiðslu tollskrár nú rétt fyrir jólafríið og gerði ítrekaðar tilraunir bæði í n. og í Ed. til að fá íslenskan útflutningsiðnað, þ. e. a. s. fiskvinnsluna, viðurkenndan sem samkeppnisiðnað. Það tókst ekki. Ég var með till. um að fella niður tolla af vélum og tækjum þessa merka iðnaðar sem er undirstöðuframleiðsluiðnaður þjóðarinnar, en það var fellt. Ég vona að þessi till. fái betri hljómgrunn og undirtektir heldur en till. hlutu fyrir mjög stuttu í sama hópi manna, þar sem ég geri ráð fyrir að sömu aðilar komi til með að rétta upp höndina í þetta skipti og felldu till. mínar nú fyrir skömmu.

Flm. (Ingi Tryggvason) : Herra forseti. Þáltill. sú, sem ég hef leyft mér að flytja á þskj. 62 ásamt sjö öðrum hv. þm., hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um kostnað við uppbyggingu þjóðvegakerfisins í hinum snjóþyngri héruðum landsins með það fyrir augum að þjóðvegir um byggðir verði gerðir vetrarfærir á næstu 4–6 árum. Kostnaður við þetta verkefni verði greiddur af Vegasjóði og fjár til þess aflað með erlendum eða innlendum lántökum, ef þörf krefur, samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis síðar.“ Allir, sem um þjóðvegi landsins aka, hljóta að leiða að því hugann hver stórvirki hafa verið unnin í vegagerð á landi voru. Hitt blasir þó engu síður við og verður tíðum að umræðuefni, hversu mörg verkefni í vegagerð eru óleyst enn. Þeir, sem aka vegina í góðviðrisdögum sumarsins, kvarta undan ryki og illhörðum, óhefluðum vegum. Í rigningartíð ergja forarpollar og aurslettur vegfarendur. Á vorin grafast heilir vegarkaflar svo að einungis er þar fært hinum sterkustu torfærubifreiðum. Og á vetrum lokast vegir vikum eða mánuðum saman vegna fannfergis. Fyrir fimm áratugum gerðu menn ekki ráð fyrir, að vegum í snjóþungum héruðum yrði yfirleitt haldið opnum á veturna nema í besta tíðarfari, og töldu að rykið og forarvilpurnar yrðu um aldur tengd íslenskum þjóðvegum. Reynslan hefur hins vegar sannað að hægt er að byggja vegina þannig að lítill sem enginn kostnaður er við að halda þeim opnum á vetrum, nógur malarburður kemur í veg fyrir ófærð á vorin, og víst er hægt að losna við sumarrykið ef fjármagn er nægilegt til lagningar bundins slitlags á þjóðvegina. Í þáltill. þeirri, sem hér er flutt í hv. Sþ., er ráð fyrir því gert að ríkisstj. láti gera áætlun um kostnað við uppbyggingu þjóðvegakerfisins í hinum snjóþyngri héruðum landsins með það fyrir augum að þeir verði gerðir vetrarfærir á næstu 4–6 árum. Þessi þáttur er tekinn sérstaklega vegna þess að við teljum snjóþyngslin valda einna mestri mismunun með tilliti til afnota af vegakerfinu og að það verkefni, sem hér um ræðir, sé ekki stærra en svo að mögulegt ætti að vera að leysa það á fremur skömmum tíma. Kostnaður við snjómokstur er mikill og má nefna að á árinu 1975 var kostnaður Vegagerðarinnar við vetrarviðhald 321.7 millj. kr. Ákveðnar reglur gilda um hreinsun vega. Sums staðar er mokað snjó á kostnað Vegagerðarinnar eftir þörfum, annars staðar er mokað einu sinni eða tvisvar í mánuði eða einu sinni eða tvisvar í viku, og til eru þeir þjóðvegir sem Vegagerðin hreinsar af snjó á sinn kostnað aðeins einu sinni eða tvisvar á vetri. Í undirbúningi eru nýjar reglur um þátttöku Vegagerðarinnar í vetrarviðhaldi þar sem gert er ráð fyrir meiri þátttöku Vegasjóðs við hreinsunina á vegum og er það vel. Þeir, sem búa við þá aðstöðu að fá ekki ruddan veginn um sveitina sína óumbeðið nema örsjaldan á vetri, en þurfa að koma afurðum á markað þrisvar eða fjórum sinnum í viku, þurfa að greiða sjálfir helming snjómoksturskostnaðar, auk þess gífurlega kostnaðar sem af því er að leggja tæki í akstur um hálfófæra vegi, en oft er það fremur gert en að kalla til snjóruðningstæki. Veturinn 1974–1975 var snjóþungur um norðaustanvert landið. En svo vill til að þetta er eini veturinn sem til eru nokkurn veginn fullnægjandi upplýsingar hjá Vegagerð ríkisins um þátttöku heimamanna í þessum kostnaði. Heildarkostnaður sveitarfélaga eða þeirra annarra, sem þátt taka í snjómokstri á móti Vegagerðinni, var á þessum vetri 16.8 millj. kr. og þykir sjálfsagt ýmsum að talan sé ekki firnahá. Eftir kjördæmum skiptist þessi kostnaður þannig, að í Suðurlandskjördæmi var kostnaður heimamanna 977 þús. kr., í Reykjaneskjördæmi svo til enginn, d Vesturlandskjördæmi 484 þús. kr., í Vestfjarðakjördæmi 2 millj. 618 þús., í Norðurlandskjördæmi vestra 1 millj. 36 þús., Norðurlandskjördæmi eystra 7 millj. 915 þús., Austurlandskjördæmi 3 millj. 737 þús. Alls 16 millj. 767 þús. kr. Sem dæmi um kostnað einstakra sveitarfélaga má nefna að kostnaður Svarfaðardalshrepps í Eyjafjarðarsýslu við snjómokstur umræddan vetur var 2 404 037 kr. eða 20–25% af heildartekjum sveitarfélagsins, auk þess sem mjólkurframleiðendur greiddu 936 359 kr. í aukakostnað við flutning mjólkur í mjólkursamlag. Íbúar hreppsins voru 312 að tölu 1. des. 1975 og var því kostnaður við þennan þátt vetrarsamgangna um 10 700 kr. á hvern íbúa sveitarfélagsins eða 42 800 kr. á fjögurra manna fjölskyldu. Ótalinn er þá auðvitað sá kostnaður sem einstaklingar höfðu af því að leggja tæki sín í misjafnlega illfæra vegi vegna snjóþyngsla. Í yfirliti sem Vegagerð ríkisins hefur gert um ástand vega í landinu, er þjóðbrautum og landsbrautum skipt í fjóra flokka eftir ástandi veganna: gott, nothæft, ófullnægjandi og slæmt ástand. Samtals eru þjóðbrautir og landsbrautir taldar 7838.6 km, þar af í góðu ástandi 2569.6 km í nothæfu ástandi 1948.9 km, í ófullnægjandi ástandi 1039 km og í slæmu ástandi 2881,1 km. Athygli vekur að lengstir eru vegirnir í lélegasta flokknum, en næstlengstir í þeim besta. Lausn þess verkefnis að gera vegina góða eða nothæfa er komin vel á veg. Auðvitað eru hinir lélegu vegir mjög misjafnlega snjóþungir. Svo sem kunnugt er eru snjóþyngslin mest um norðanvert landið, frá Vestfjörðum til Austfjarða. Snjóþungir vegarkaflar eru þó í öðrum landshlutum og snjóþyngsli eru misjöfn milli landshluta eftir árum. Athyglisvert er að í þeim fjórum kjördæmum, sem ná frá Vestfjörðum til Austfjarða, eru rúm 62% af þjóðbrautum og landsbrautum alls landsins, en 68.4% af þeim vegum sem taldir eru ófullnægjandi eða slæmir. Þeir vegir, sem í þessa flokka koma, eru auðvitað lítt til þess gerðir að verja sig fyrir snjó. Sú staðreynd, að vegirnir eru lélegir í snjóþyngri héruðum landsins, undirstrikar því þörfina á því að beina í auknum mæli vegagerðarfé til þessara landshluta til að bæta úr brýnni þörf fyrir samgöngur og létta að verulegu leyti af þeim kostnaði, sem ríki og sveitarfélög hafa af snjómokstri í snjóavetrum, og jafna aðstöðu fólksins í landinu til að hafa afnot af vegakerfinu. Mér þykir rétt að geta þess, að í Suðurlandskjördæmi koma 434.1 km í tvo lélegri flokkana. Í Reykjaneskjördæmi koma 122 km í þessa lélegri flokka, í Vesturlandskjördæmi 494.2 km, í Vestfjarðakjördæmi 634.2 km, í Norðurlandskjördæmi vestra 507.8 km, í Norðurlandskjördæmi eystra 620.9 km og í Austurlandskjördæmi 508.9 km í tvo lélegri vegaflokkana. Eins og fyrr segir eru 2881 km af þjóðvegakerfi landsins í slæmu ástandi og 1039 í ófullnæg; andi ástandi samkvæmt mati Vegagerðarinnar. Sjálfsagt er þess langt að bíða að þessir vegir verði allir gerðir fyrsta flokks, enda eru sumir þeirra næsta fáfarnir nema yfir hásumarið og aðrar leiðir færar byggða á milli á vetrum. Kanna þarf því hvaða vegir hafa mesta þýðingu fyrir vetrarsamgöngur. Enn fremur þarf að kanna hvaða vegir teppast í snjóum. Eins og kunnugt er eru snjóþyngsli mjög misjöfn eftir landshlutum og jafnvel sveitum. Ég hygg að það sé ekki eins stórkostlegt átak og margir álíta að bæta vegina svo að tiltölulega viðráðanlegt sé að halda þeim opnum yfir veturinn. Reynslan í ýmsum snjóþungum héruðum sýnir að endurbygging vega veldur algjörri byltingu í samgöngum. Oft verður mér á að hugsa að þeir, sem vart hafa kynnst snjóþyngslum nema af afspurn, geri sér mjög takmarkaða grein fyrir þeim erfiðleikum, sem snjórinn veldur, og þeirri gjörbreytingu, sem verður á aðstöðu allra við það að vegi er lyft nokkra tugi sentímetra yfir umhverfi sitt. Auðvitað bægir það ekki snjónum frá að fullu, en vegurinn getur staðið umr snjólaus eftir stórhríðarbyl og kostnaður við að hreinsa snjóinn burt verður hverfandi miðað við kostnað af að hreinsa gömlu, lágu vegina. Hin mörgu og stóru verkefni, sem óleyst eru í vegagerð hér á landi, hljóta að valda nokkurri togstreitu um það í hvaða röð beri að leysa þessi verkefni. Á undanförnum árum hefur verið lagt bundið slitlag á nokkra umferðarmestu vegina. Enginn ber á móti því að lagning bundins slitlags er nauðsynjaverk og því hlýtur að verða haldið áfram. Skoðun mín er þó sú, að um sinn beri að leggja aðaláherslu á gerð góðra, uppbyggðra malarvega og leysa þannig frumþarfir fólksins í landinu fyrir samgöngur allan ársins hring. Við tökum okkur oft í munn orð eins og byggðastefna og jöfnun lífsaðstöðu. Ég tel að verulegt misrétti gagnvart lífsaðstöðu allri sé tengt búsetu manna. Aðstaðan til að njóta sameiginlegrar þjónustu þjóðfélagsins er mjög misjöfn í hinum ýmsu landshlutum. Krafan um, að vegir séu gerðir vetrarfærir, er að vísu aðeins einn þáttur í baráttunni fyrir jöfnun lífskjara og lífsaðstöðu. En þessi þáttur er ákaflega mikilvægur, grípur inn í fjölmarga þætti aðra og ég hygg að hann þurfi að sitja fyrir flestu öðru. Mikilvægur þáttur vegakerfisins hefur ekki verið nefndur á nafn hér, það eru sýsluvegirnir. Þeir eru nú samtals 3208.2 km að lengd og er ástand þeirra víða bágborið. Þó að þessi þáltill. sé aðeins um þjóðvegina mega sýsluvegirnir ekki gleymast. Í nýsamþykktum vegalögum er gert ráð fyrir að bæta hag sýsluveganna verulega og er það vel. Á undanförnum áratugum hafa fjórhjóladrifsbifreiðar, jepparnir, verið íbúum snjóþyngri héraða mikilsverð samgöngutæki og staðist marga raun í baráttunni við snjó og aðrar torfærur á akstursleiðum. Víst eru jepparnir enn algeng farartæki í sveitum. En nú er svo komið að bifreiðar þessar eru svo dýrar í innkaupum að mjög hefur dregið úr kaupum á þeim. Með því að hækka verð jeppabifreiðanna hafa að mínum dómi aukist skyldur ríkisvaldsins við þá sem við lakastar samgöngur búa. Hið háa verð fjórhjóladrifsbifreiða nú er því ein röksemdin enn fyrir nauðsyn þess að byggja upp þjóðvegi þá sem snjósæknir eru á vetrum eða vaðast upp á vordögum. Að undanförnu hafa orðið miklar umr. hér í hv. Sþ. um þáltill hv. þm. Ólafs G. Einarssonar og Jóns Helgasonar um lagningu bundins slitlags á þjóðvegi. Ágreiningur sá, sem vart hefur orðið í málflutningi manna, virðist mér fremur vera um röðun verkefna en endanlegt markmið. Að einhverju leyti hljóta þessi verkefni að fylgjast að. En skoðun okkar áttmenninganna er sú, að um sinn beri að leggja höfuðáherslu á að byggja upp góða malarvegi sem færir séu með litlum tilkostnaði allan ársins hring í venjulegu árferði. Um þetta finnst mér að allir þeir, sem framkvæma vilja í reynd hina margumræddu byggðastefnu, hljóti að geta sameinast. Þegar stærstu verkefnunum í uppbyggingu veganna er svo lokið eigum við að snúa okkur að því af alefli að bæta þessa vegi og leggja á þá bundið slitlag. Herra forseti. Ég mun nú brátt ljúka máli mínu. Uppbygging vegakerfis okkar er vissulega eitt mikilsverðasta framfara- og framkvæmdaverkefni sem við hljótum að vinna að á næstu árum, og við miklum hluta þjóðarinnar blasa hin óleystu verkefni í önn hvers einasta dags. Miklu skiptir því að vel sé þeim fjármunum varið sem til vegamála ganga og þar fari sem minnst í súginn. Vel treysti ég þeim mönnum, sem verkefnin eiga að leysa. En það er Alþingis að marka stefnuna. Vissulega kysum við flest eða öll að meiri fjármunir væru fyrir hendi til vegagerðar en raun ber vitni. Vegna þess langa bils, sem vissulega er milli getu okkar til framkvæmda annars vegar og framkvæmdaþarfarinnar hins vegar, er stefnumörkunin vandasöm. Ég tel að Alþ. eigi tvímælalaust að marka þá stefnu í vegamálum sem fram kemur í þáltill. þeirri sem hér er talað fyrir, að uppbygging þjóðvega í snjóahéruðum landsins sitji í fyrirrúmi þeirra verkefna sem unnin verða í vegagerð á næstu árum. Herra forseti. Ég legg til að að loknum umr. nú verði frekari umr. frestað og málinu vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Það er e. t. v. að bera í bakkafullan lækinn að fara nú að ræða vegamál almennt verðandi þessa till., svo mjög sem umr. hafa orðið miklar um aðra till. sem hv. frsm. gat um áðan, bæði nú í vikunni og þó alveg sérstaklega fyrir áramót. Ég get ekki látið hjá líða að lýsa yfir fullum stuðningi við þessa till. og um leið fagna henni sérstaklega. Ég tek þessa till beint þannig að hún tákni harðari baráttu þessara sömu þm., þessara áhrifamiklu þm. í báðum stjórnarflokkunum - harðari baráttu þeirra fyrir skiptingu vegafjárins í samræmi við þetta brýna verkefni. Og ég fagna því sannarlega, því að það er auðvitað framkvæmdin á skiptingu vegafjárins sem hér skiptir öllu máli. Ég held að það sé óhætt að segja að þó að margt hafi verið gert á umliðnum árum víða um land og m. a. í þessum snjóahéruðum, þá hafi þó tvímælalaust sigið á ógæfuhliðina varðandi þetta verkefni, þennan þátt vegamálanna, ef miðað er við það hvað mikið hefur farið hins vegar í hraðbrautirnar svonefndu eða í að leggja bundið slitlag á vegi. Það er eins og hv. frsm. kom inn á, að vegamálin og samgöngumálin í heild eru auðvitað í fremstu röð byggðamála og það er ekki hægt að taka mark á byggðastefnu eða orðum um byggðastefnu öðruvísi en að framkvæmdir í þessu efni séu myndarlegar. Ég hef marglýst yfir stuðningi við þá stefnu, sem kemur fram í þessari till., og hef kannske litlu þar við að bæta. Ég vil hins vegar taka það fram til að forðast allan misskilning og rangtúlkun á orðum mínum almennt, að það er ekki þannig að ég vilji snúa dæminu hreinlega við, þ. e. a. s. útiloka hraðbrautirnar, þurrka þær út af vegáætlun eða neitt því um líkt, því að sú þróun verður vitanlega ekki stöðvuð. En ég fagna því sem sagt ef menn almennt eru á þeirri skoðun, fleiri en hv. flm. að þessari till., að þeir vilji nú um eitthvert árabil breyta til um röðun verkefna í vegáætlun, breyta þannig til að það verði forgangsverkefni að gera sem flesta vegi akfæra vetrarvegi, og það þýðir þá um leið að á hinu verkefninu verður að hægja nokkuð. Menn vita að það er tvennt ólíkt hve langt er hægt að komast með hvern milljónatuginn varðandi þessa vegi eða hraðbrautarspottann sem fyrir það fé fæst, því að hann er oft ekki langur. Ég held að ég verði að líta þannig á, að þessi till. sé beint flutt til þess að ýta rækilega á eftir þessu verkefni. Stjórnarþm. úr ýmsum kjördæmum hafa hér raðað sér á till., hið fríðasta lið, og það liggur þess vegna við að ég hlakki til afgreiðslu næstu vegáætlunar, þegar ég lít á hana í ljósi þessarar till. og þess vilja sem þar liggur að baki og ég dreg ekkert í efa. Ég verð að vona að sá vilji muni endurspeglast í breyttum hlutföllum strax í næstu vegáætlun og á næstu árum, og þessu hlýt ég auðvitað að fagna og taka undir. Ég flutti saklausa till. um úttekt á sveitavegum á Austurlandi á síðasta þingi og aðgerðum í framhaldi af því. Hún var um að láta framkvæma úttekt á því verkefni að gera greiðfæra sem vetrarvegi þá vegi í sveitum á Austurlandi sem afgerandi þýðingu hafi fyrir atvinnurekstur bænda, úttektin yrði falin Vegagerð ríkisins, um hana haft fullt samráð við Búnaðarsamband Austurlands og síðan væri kannað hvort ástand í þessum málum gæfi tilefni til þess að séráætlun yrði gerð um uppbyggingu þessara vega. Þetta var að vísu einangrað við mitt kjördæmi og þó ekki að ástæðulausu. Okkur þm. höfðu borist ítrekaðar áskoranir. um beinar aðgerðir frá heimamönnum hér um. Ég hélt einnig að svo einangrað verkefni sem þessi úttekt gæti verið auðveldari í framkvæmd, en jafnframt gefið töluverða vísbendingu um verkefnin annars staðar. Þessi till. var - eflaust af eðlilegum ástæðum - svæfð eða hún send í ruslakörfu ríkisstj. með tilvísan til þess að hún væri einangruð við tiltekið kjördæmi, verkefnið væri hins vegar svo viðamikið að það snerti landið allt og því væri ekki rétt að taka Austurland og sérstaklega þó sveitavegina þar eina út úr. Þarna kann að vera að hafi verið um viss rök að ræða fyrir þá n. sem þetta mál fékk til meðferðar. En um þann rökstuðning ætla ég ekki að ræða hér, aðeins benda á að nú fá menn tækifæri til þess að fjalla um þetta mál í öðru ljósi og bjartara. Hér er heildartill. sem spannar yfir landið að miklu leyti og ætti í raun og veru að vera um landið allt, þar sem vegir eru illfærir. Ég efast ekki um það, vegna þess hve voldugir og ráðandi aðilar standa hér að baki, að hún fái skjótan framgang, svo skjótan að hennar ætti þegar að sjá ríkulega stað í útdeilingu fjár á næstu vegáætlun. Það var vikið hér áðan af hv. frsm. að endurskoðun vegalaganna og breytingum sem samþ. voru hér fyrir áramótin. Það er alveg rétt, að sú endurskoðun leiddi fátt nýtt eða merkilegt í dagsljósið. Till., sem sér voru fluttar í frumvarpsformi og lögfestar, voru að öðru leyti en tók til sýsluveganna veigalitlar. Hins vegar átti að gera á vegalögunum miklu meiri breytingar og þær voru ekki - ég fullyrði það - þær voru því miður ekki í þá átt sem vikið er að í þessari till. Þær voru miklu frekar í þá áttina að gera hraðbrautarverkefnin enn meira gildandi. Tilhneiging til þess var mjög greinileg. Auðvitað er það rétt að sú breyting sem gerð var á vegalögunum nú fyrir jólin, skiptir engum sköpum um það sem öllu máli skiptir, þ. e. a. s. skiptingu á vegafénu sem við eigum að skipta nú innan skamms, og verður fróðlegt að sjá hvernig sú skipting fer fram. En ég tel að nefndarstarfið allt hafi endurspeglað vissa togstreitu um hvaða verkefni ættu að hafa forgang, hvort það væru hraðbrautirnar eða hvort það væru verkefni eins og það sem vikið er að í þessari þáltill. Það fór ekki á milli mála að umr. hér fyrir jólin um till. um bundið slitlag beindust einnig mjög í þessa átt. Ég held að frumskylda okkar í vegamálum og þar með einn gildasti þáttur í okkar byggðamálum, eins og hv. frsm. kom að, sé að byggja upp sæmilega traust vegakerfi innan hvers landshluta og þá sé við hvort tveggja miðað: sæmilega öruggar samgöngur við eðlilegar þjónustumiðstöðvar og þéttbýlisstaða á milli, jafnt í menningarlegu og félagslegu tilliti, og svo ekki síður, sem ég vil einnig leggja áherslu á, bætta vegi í sveitunum, framleiðsluvegi getum við kallað þá, þá vegi sem nú standa t. d. víða hreinlega í vegi fyrir eðlilegri þróun landbúnaðarframleiðslunnar frá sauðfjárrækt til mjólkurframleiðslu, svo sem er t. d. á Austurlandi, fyrir utan það mikilvæga atriði sem snertir fólkið í sveitunum, að draga úr einangrun þessa fólks á vetrum og auðvelda t. d. skólanám barnanna. Mér virðist sem sagt að þessi till. falli að þessum meginhugmyndum og get því lýst fullum stuðningi við hana. Hins vegar kemst ég ekki hjá því að benda á það, að áður en hún kynni að verða afgreidd gefst flm. sem og okkur öllum gullið tækifæri til þess að sýna í verki vilja til athafna með afgreiðslu vegáætlunar. Þar þykist ég vita að athafnir munu fylgja orðum og fagna því þessari tillögu.



Herra forseti. Ég vil þakka frsm. þessa máls fyrir ágæta framsögu um málið og ítarlega. Hann kom víða við í sínu máli og ræddi helstu þætti málsins, þá sem mesta þýðingu hafa. Það er auðvitað margþvælt mál að samgöngur, ekki síst á landi, hafa hina mestu þýðingu fyrir þjóðarbúskapinn og fyrir almenning. Það má segja að á tiltölulega stuttum tíma hafi orðið gjörbylting í þessum efnum þar sem bílafloti landsmanna, bæði fólksbílar og einnig sérstakir bílar sem henta við erfiðar aðstæður, eins og t. d. í snjó, aðallega jeppabifreiðar og einnig vörubílar og langferðabílar af öllum gerðum, - þessi bílafloti hefur stækkað svo ört og svo mikið á stuttum tíma að fáa hefði órað fyrir því fyrir aðeins nokkrum árum. Við búum í strjálbýlu landi, stóru landi sem er erfitt til vegagerðar samanborið við mörg önnur þjóðlönd. Þess vegna er rétt að það komi fram, sem hefur komið fram hjá mörgum öðrum, að þótt hægar miði í þessum efnum en allir kjósa, þá hafa samt verið unnin stórvirki á undanförnum árum og áratugum í vega- og brúargerð í landinu. Það er sjálfsagt að viðurkenna það og muna eftir því, á sama tíma sem menn horfa auðvitað fram á við til meiri átaka í þessum málum en þegar hafa verið gerð. Það er auðvitað þjóðhagslegt mál að laga vegina í öllum greinum. Úthald bílaflotans er allstór þáttur í útgjöldum þjóðfélagsins í heild og enginn vafi á því að slit á bifreiðum vegna ástands veganna í landinu kostar ógrynni fjár. Þess vegna ýtir það á eftir auknum framkvæmdum í vegamálum almennt séð. Það er ákaflega misjafnt eftir landshlutum hvernig háttar um samgöngur, og það er ákaflega misjafnt hversu snjóþungt er í einstökum héruðum og einstökum kjördæmum. Í mínu kjördæmi er þetta mjög misjafnt eins og víða annars staðar. Suðurhluti Austurlandskjördæmis er tiltölulega snjóléttur - ég vil segja mjög snjóléttur fyrir sunnan Lónsheiði í Austur-Skaftafellssýslu og jafnvel alllangt norður eftir Austfjörðum. En þegar kemur norðar á Austfirði, þá verða þar gífurleg snjóalög svo að segja á hverjum einasta vetri. Þar eru háir fjallgarðar sem menn þurfa að komast yfir og þarf að flytja vörur yfir og eru þjónustuæðar í raun og veru fyrir atvinnulífið í margs konar skilningi. Ef samgöngustöðvun verður þar, þá stöðvast atvinnufyrirtæki af ýmsum gerðum, og mætti vísa til margra dæma því til staðfestu. Ég geri ráð fyrir að það sé talsvert stór hluti þjóðarinnar sem gerir sér ekki neina grein fyrir því, við hvað menn búa í þessum efnum í þessum snjóþungu héruðum. Ég var t. d. á ferðalagi á Austurlandi um daginn, svo ég nefni aðeins dæmi, og þurfti að fara yfir fjallgarð, Oddsskarð, þar sem er, eins og allir hv. þm. þekkja, verið að vinna að miklum framförum í vegagerð með Oddsskarðsgöngunum. Á Eskifirði er haldið úti snjóbíl, og gengur snjóbíll yfir Oddsskarð til Neskaupstaðar á hverjum degi. Í þetta sinn þurfti ég að fara þarna á milli. Þarna var snjóbíll, nýtískutæki sem nýtur ríflegs stuðnings Alþingis. Það eru 3 milljónir á vetri sem hann nýtur í styrk til þess að halda uppi þessari starfsemi og ber að meta það að verðleikum. Það var hækkað mjög á fjárlögum í vetur. Þeir hafa þann hátt á að þeir skilja yfirleitt snjóbílinn eftir allofarlega í fjallinu, fara síðan á öflugum jeppum eða bílum sem hafa drif á öllum hjólum til þess að komast í snjóbílinn og fara yfir erfiðasta kaflann. Síðan hefur þessi útgerð snjósleða til þess að fara á milli ef bílarnir ná ekki saman. Í þetta sinn náðu bílarnir ekki saman. Menn komust ekki á þessum öfluga fjallabíl nema upp í hlíðarnar og þá þurfti að fara á snjósleða til þess að ná í snjóbílinn í mjög slæmu veðri, og lyktirnar á þessu ferðalagi urðu þær, að það var snúið frá í þetta sinn. Þessi litla saga gefur mönnum nokkra hugmynd um hvaða aðstæður það eru sem menn búa við í þessum efnum. Útgerð eins og er á Eskifirði til ferða yfir Oddsskarð að vetrarlagi er mjög dýr og býsna mannfrek. Slíkir flutningar eru ekki bjóðandi í vondum veðrum og við slæmar aðstæður einum manni, heldur þurfa að vera við þá tveir og jafnvel þrír menn til þess að það sé raunverulega forsvaranlegt. Það hefur oft komið fyrir að snjóbílar hafa farið á hliðina og runnið niður hlíðar, og það hefur oft legið nærri slysum. Á Fjarðarheiði gerðist það fyrir tveim eða þrem árum að snjóbíll hrapaði niður í gil og lá við stórkostlegu slysi, en varð ekki af. Þær aðstæður, sem menn búa við í landshlutum eins og á Austurlandi, um miðbik Austurlands og þaðan norður eftir, eru þess eðlis að það er ekki von að fólk, sem býr í snjóléttum héruðum, geri .sér grein fyrir hve miklir erfiðleikar eru við að sinna þeim verkefnum sem að kalla. Þetta á auðvitað einnig við um landshluta eins og Norðurland og Vestfirði og jafnvel víðar. Þarna eystra, svo ég haldi mér við þann landshluta sem ég er kunnugastur, er nú sem stendur í hámarki loðnuvertíð og loðnuverksmiðjurnar á hverjum einasta firði eru í gangi allan sólarhringinn. Það þarf mikla og örugga þjónustu til þessara fyrirtækja til þess að halda þeim gangandi, því að hver mínúta, sem fellur úr í vinnslu, er verðmæt. Þetta þýðir það, að halda verður uppi svona þjónustu - öruggri þjónustu - á hverjum einasta degi og það kostar mikinn tíma, mikla fyrirhöfn og mikið fé. Síðan koma til vöruflutningar. Það er allríflegur stuðningur á fjárlögum við vöruflutninga að vetrarlagi, eins og hv. þm. er kunnugt um, veittar til þeirra allverulegar fjárhæðir. Einnig koma til vandkvæði í sambandi við t. d. mjólkurflutninga. Á Austurlandi er það þannig nú að þar er gífurlegur loðnufloti að veiðum. Það eru milli 50 og 100 veiðiskip sem þarf að birgja upp af vistum, þ. á m. af mjólk, og það eru vandkvæði á að koma mjólkinni t. d. núna þessa dagana frá bændum til mjólkurbúa og áfram til flotans. Við höfum einmitt þessa dagana verið að ræða við vegamálastjóra um sérstakar ráðstafanir, sem kosta nú ekki mikið fé, til að greiða fyrir þessari mjög svo nauðsynlegu þjónustu meðan loðnuflotinn fer hjá. Í raun og veru þarf ekki að halda um þetta íanga ræðu. Þm. þekkja þetta sjálfsagt allir meira og minna af eigin reynd. En ég er viss um að almenningur, t. d. hér á Suðvesturlandi, gerir sér enga grein fyrir því, við hvað er að etja í þessum efnum og hvaða aðstæður geta komið upp í sambandi við þessi ferðalög og þessa flutninga. Það er auðvitað þannig, eins og fyrsti flm. kom inn á í ræðu sinni, að víða háttar svo til að vegir eru hreinlega niðurgrafnir á gamla mátann. T. d. á Fljótsdalshéraði eru í flestöllum sveitum niðurgrafnir vegir þar sem umferð stöðvast við minnstu snjóalög. Hins vegar er mönnum það ljóst og menn hafa reynslu fyrir því, að þar sem búið er að byggja vegina upp, þar gjörbreytir um í þessum efnum og snjórinn stöðvar alls ekki samgöngur í neitt svipuðum mæli og þegar um er að ræða þessa niðurgröfnu vegi. Nýju vegirnir upphlöðnu eru í raun og veru auðir við langflestar aðstæður, og svo er vænti ég í fleiri landshlutum. Þess vegna er eðlilegt að íbúarnir og fulltrúar þeirra hér á Alþ. leggi mikla áherslu á að því verki verði hraðað að byggja upp þjóðvegakerfið, ekki síst í hinum snjóþungu héruðum. Það hefur talsvert mikið áunnist, eins og ég kom að áður, en á þetta þarf að leggja aukna áherslu. Þetta er sanngirnismál gagnvart íbúunum. Þetta er nauðsynjamál þjóðhagslega skoðað, því að það greiðir fyrir nauðsynlegum samgöngum í sambandi við þýðingarmikla þætti í atvinnulífinu og hefur margháttaða aðra þýðingu. Það er kannske ekki úr vegi að minnast aðeins á það, hve gífurlegan kostnað það hefur fyrir fólk persónulega sem þarf að ferðast um snjóþung svæði, ekki aðeins útlagt fé, heldur tekur þetta einnig langan tíma og menn lenda auðvitað iðulega í því að verða tepptir og þurfa þá að kosta dvöl styttri eða lengri tíma í gistihúsum eða annars staðar. Varðandi ökutæki er álagið á þeim og slit í snjókeyrslu gífurlegt, og þegar á allt er lítið valda þessar aðstæður gífurlega miklum kostnaði fyrir einstaklingana. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. þm. Helga Seljan, 7. landsk., að við, sem stöndum að flutningi þessa máls, leggjum áherslu á að flýta þessari uppbyggingu. Ég skal ekki spá neinu um hvað mikið fjármagn verður til skipta í þessum efnum á þessu ári. Það er öllum kunnugt að á síðustu árum hefur svigrúm fyrir Alþ. til þess að beina meira fjármagni til samgöngumála og ekki síst til vegamála takmarkast nokkuð af því að olíukreppan hefur þrengt að. Hinar gífurlegu hækkanir á olíum og bensíni hafa auðvitað valdið því, að menn hafa ekki viljað leggja meira á þá þætti sem tekjustofna heldur en góðu hófi gegnir, og það er spurning hvort ekki er komið þar alveg á ystu nöf. Hins vegar kostar þetta auðvitað fjármagn, og ég segi fyrir mig sem þm. að ég hef ekki skorast og mun ekki skorast undan því að leita tekjustofna til þess að auka framkvæmdir í vegamálum, og það ber að hafa í huga. Nú er sannleikurinn sá í sambandi við vegamálin sem slík, að það hefur verið býsna góð samvinna í þeim málum milli stjórnar og stjórnarandstöðu og ekki mikill ágreiningur. Þm. hafa unnið nokkuð saman að þessum málum, og það hefur ekki verið ágreiningsefni í sjálfu sér að það þyrfti að beina miklu fjármagni til þessara framkvæmda. Það hefur verið gert þó að það sé nokkuð misjafnlega mikið eftir árum og aðstæðum, og því er ekki að leyna, að á undanförnum allra seinustu árum, sem verðbólgan hefur geisað í þjóðfélaginu, hefur hún komið hart niður á þessum framkvæmdum eins og öðrum því að vegáætlun er samþ. hér á Alþ. löngu áður en framkvæmdirnar eru gerðar. Þetta hefur valdið hinum mestu vandkvæðum fyrir þá sem standa fyrir þessum framkvæmdum, vegna þess að engar áætlanir standast í þessum efnum frekar en öðrum varðandi opinberar framkvæmdir. Svo er hitt, sem ég nefndi áðan, að olíukreppan hefur þrengt svigrúm manna til að afla tekna til vegaframkvæmda í gegnum bensíngjald. En ég vil leggja á það áherslu og geri það raunar sem flm. þessa máls og veit að við höfum ekki sérstöðu í þessu efni hér í þinginu, - það er áhugamál flestra hv. þm. að leggja á það áherslu að þessum þætti vegagerðarinnar verði gefinn sérstakur gaumur við gerð þeirrar vegáætlunar sem nú er í undirbúningi.



Herra forseti. Það má segja að umr. um vegamál hafi nokkuð sett svip sinn á þinghaldið og þó sérstaklega fyrir jólaleyfi. Þá var til umr. þáltill. sem lögð hafði verið fram í umr. um þá þáltill. var einnig komið inn á þá þáltill sem nú er til umr. Ég skal ekki fara út í að ræða sérstaklega þessa hlið þeirra mála. En ástæðan fyrir því, að ég kvaddi mér hér hljóðs, er sú, að það hafa tveir hv. þm. víkið hér aðeins að þeirri breytingu sem gerð var á vegalögum fyrir áramót, - breytingu sem ég taldi a. m. k. vafamál að yrði til bóta eða til framdráttar því meginsjónarmiði sem ég tel að hljóti að liggja að baki þeirrar þáltill., sem hér er til umr. Ég gerði grein fyrir því þá í umr. að ég drægi mjög í efa að hér væri stefnt í þá átt sem þessi þáltill. gerir ráð fyrir, og ég hef síðan styrkst miklu frekar í þeirri trú, að hér er ekki verið að leggja neinn grundvöll að framtíðarframkvæmdum fyrir hinar dreifðu byggðir að því er varðar vegamál. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir vitnaði hér í yfirgnæfandi, að ég vildi segja, afstöðu um. í samgn. Nd. til túlkunar á 3. gr. frv. sem lagt var hér fram fyrir áramót og fjallaði um breytingu á vegalögum. Hún las það hér upp, ég tel ástæðulaust að vitna frekar í það. Við vildum a. m. k. fá úr því skorið hver skilningur núv. hæstv. samgrh. væri varðandi túlkun á þessari grein. Og ég held, út af því sem hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir sagði hér áðan, að ráðh. hefði gleymt að efna loforðið hér úr ræðustól um túlkun sína á þessu að þar hafi ekki verið um neina gleymsku að ræða, því miður, heldur hafi það verið vísvitandi gert að sleppa því. Hann var búinn að fá nógu mikinn hljómgrunn hjá hv. stjórnarliðum flestum og sumum hverjum stjórnarandstæðingum fyrir þessari breytingu, þannig, að hann gat sér að meinalausu leyft sér að sleppa því að gera grein fyrir ákveðinni túlkun á þessari umdeildu grein frv. Það hefði farið betur ef þm. Sigurlaug Bjarnadóttir hefði tekið undir þessar efasemdir mínar við umr. um breyt. á vegalögum fyrr í vetur, þannig að menn hefðu ekki verið alveg eins fljótir að gleypa við þeirri breytingu og skrifa undir hana á þann veg að þeir teldu að hér væri verið að ráða bót á því ófremdarástandi sem er í vegamálunum víðs vegar úti á landsbyggðinni. Ég held því miður að það ætli að fara að því sem ég hélt varðandi þessa breytingu. Mér hafa borist um það fregnir og ég sel þær ekki dýrar en ég keypti þær, að við gerð vegáætlunar fyrir árið 1977, sem enn er ekki búið að leggja fram hér á hv. Alþ., sé gert ráð fyrir að setja um 1700 millj. kr. í hinar svokölluðu nýju stofnbrautir, af því eigi að fara ca. 700 millj. í Borgarfjarðarbrúna og álíka upphæð í Norðurveginn og Austurveginn. Þá eru komnar þar um 1400 millj. a. m. k. af þessum 1700, og þá sjá dreifbýlisþm. hvað verður eftir til skiptanna fyrir þá á þau svæði sem stofnbrautirnar eiga að liggja um fyrir utan þessi. Þetta er mynd af hinni nýju stefnu sem mér sýnist eiga að verða uppi eftir þá breytingu sem gerð var á vegalögunum. Þetta er a. m. k. ekki í mínum huga glæsileg mynd til framdráttar því sjónarmiði, sem ég og fleiri hafa barist fyrir, þ. e. a. s. meiri og hraðari framkvæmdum í vegagerð úti á landsbyggðinni. Við vitum hvað er búið að setja stefnuna á af hálfu hæstv. samgrh. þegar Borgarfjarðarbrúnni er lokið. Það er búið nánast að lofa brúargerð yfir Ölfusárósa. Það er næsta stórverkefnið. Það er því útséð a. m. k. í mínum huga og ég er ekki í neinum vafa um það, að sú breyting, sem gerð var á vegalögum fyrir nokkru, verður ekki til hins betra fyrir framkvæmdir á þeim stöðum sem fyrst og fremst þurfa framkvæmdanna með. Það má þykja gott, segi ég, ef það verður status quo í þeim efnum. Hins vegar óttast ég að sú breyting verki til hins verra frá því sem verið hefur. Hefði ég talið vera ástæðu fyrir þm. dreifbýliskjördæmanna til að gefa þessu frekari gaum, þegar þetta var til umr., og knýja betur á um svör, túlkun og stefnu, bæði frá hæstv. samgrh. og öðrum ráðandi mönnum í hæstv. ríkisstj. Ég er ekki í neinum vafa um hver er stefna hæstv. samgrh. í þessu máli. Það hefur verið mér alveg opin sýn frá því að stefnan var tekin á Borgarfjarðarbrúna, og hver yfirlýsingin af annarri hefur komið í kjölfar þess um álíka verkefni, þannig að engum þm., sem vildi hafa augun opin fyrir því sem hefur verið að gerast, bæði í framkvæmdum og yfirlýsingum af hálfu hæstv. samgrh., hefði átt að detta í hug að sú breyting, sem hann fyrst og fremst knúði á í sambandi við vegalögin, væri til þess að gera léttara fyrir dreifbýliskjördæmunum, því miður. Og það ætlar að sannast ef þær hugmyndir, sem ég var hér að reifa áðan í sambandi við vegáætlun fyrir árið 1977, reynast sannar. Þá er síður en svo að það hafi verið vel gert að breyta vegalögum frá því sem þau voru. Og ef sú verður stefnan, þá breytir engu hvað um þessa þáltill. verður. Menn tala hér fögrum orðum um mikilvægi þess að framkvæma í anda hennar, en gera svo þveröfugt þegar til framkvæmdanna kemur, þ. e. a. s. þeir sem ferðinni ráða.



Herra forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Tómasar Árnasonar hér áðan, sem rétt er, að á undanförnum árum hefur e. t. v. verið minna svigrúm en áður til að bæta ofan á þann tekjustofn sem hefur aðallega staðið undir vegaframkvæmdum hér á landi. Það er ekki það sem ég átti við áðan þegar ég talaði um hina auknu áherslu sem lögð hefði verið á hraðbrautirnar, heldur hlutföllin sem hafa verið að breytast ískyggilega mikið núna á allra síðustu árum. Við þetta minnkandi svigrúm, sem hv. þm. gat réttilega um, hefur einmitt stefnan verið tekin í æ ríkari mæli á hraðbrautirnar. Á tveimur árum ríflega hefur verið varið til þeirra stórhækkaðri prósentu, 30% mun það hafa verið eða eitthvað í nánd við það á árinu 1974, miðað við aftur yfir 50% af öllu vegafénu 1976, nýbyggingarfé, sem fór í þessar framkvæmdir. Það voru þessi hlutföll einmitt, miðað við þetta litla svigrúm, sem hafa verið ógnvekjandi fyrir okkur úti á landsbyggðinni, og þau hlutföll hafa raskað þessari mynd enn þá meira auðvitað vegna þess að til vegaframkvæmda hefur verið í rauninni skammtað fé. Aðeins út af því sem hefur komið hér fram hjá tveimur hv. þm. varðandi lagagreinina sem kom inn í vegalögin núna um að stefnt skuli að því að leggja bundið slitlag o. s. frv., þá er rétt að taka það fram, að þetta er í raun og veru gamla hraðbrautaskilgreiningin sem er komin þarna inn i. Þegar hraðbrautirnar falla brott sem slíkar úr vegaflokkunum, þá var lögð á það mikil áhersla af hálfu samgrh. að þessari skilgreiningu yrði haldið áfram með þessum óbeina hætti. Því var hins vegar margyfirlýst við okkur í vegalaganefnd af trúnaðarmönnum hæstv. ráðh. í þeirri n., að það væri síður en svo að hraðbrautirnar innan stofnveganna ættu nokkurn sérstakan forgang að hafa þrátt fyrir þetta ákvæði, þetta væri í raun og veru bara framhald af því ákvæði sem áður hafði verið í vegalögunum, hraðbrautaskilgreiningin væri þarna bara útfærð á svolítið annan hátt. Við þetta var ég vitanlega ekki sáttur, þó að ég féllist á þetta til samkomulags og einmitt til samkomulags um þá niðurstöðu sem þarna fékkst og ég fullyrði að hafi verið býsna góð fyrir okkur á landbyggðinni, miðað við það sem áform voru uppi um á tímabili. Ég veit að þeim hv. þm., sem hafa vikið að þessu máli hér sérstaklega, er mætavel kunnugt um að áform voru uppi einmitt um að setja hreinlega í vegalögin bein ákvæði um forgang þessara brauta umfram það sem var áður. Ég tel að sá forgangur hafi ekki verið settur inn í vegalögin nú og hér sé aðeins um þá gömlu skilgreiningu að ræða sem er haldið þarna áfram og auðvitað er miður að skuli vera þarna. En á því var enginn möguleiki að fá því breytt í þessari nefnd, en margyfirlýst af trúnaðarmönnum hæstv. ráðh. Það er óhætt að flytja það hér, - þó að hann hafi gleymt því - viljandi eða óviljandi - í sinni framsöguræðu fyrir jólin, þá er óhætt að fylgja því eftir hér inn í þingsalina, að þetta var hans stefna, margyfirlýst við vegalaganefnd, að í þessu fælist ekkert um það að stofnvegirnir, þar með taldar hraðbrautirnar, ættu að hafa hinn minnsta forgang, það væri síður en svo að nýi þjóðbrautaflokkurinn ætti að vera nokkuð sem félli undir annars flokks vegi.



Herra forseti. Meðan verið er að hafa upp á hv. 5. þm. Vestf., sem hér hafði kvatt sér hljóðs áður, þykir mér rétt að segja hér nokkur orð. Ég hafði ekki aðstöðu til að vera við fyrri hluta umr. um þetta mál, en hefur verið tjáð að frv. hafi mætt andstöðu nokkurra þm. sem ég verð að segja að mér kemur nokkuð á óvart. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir, enda mjög skýrt tekið fram í grg. með till., að við stöndum á nokkrum tímamótum í sambandi við sjónvarpið og sjónvarpsreksturinn. Það liggur fyrir að þau tæki, sem notuð eru til útsendingar, eru komin á það stig að komið er að endurnýjun á verulegum hluta þeirra, og einnig er svo með tæki mjög margra landsmanna að þau eru orðin það gömul að það hlýtur að vera komið að því að þau verði að endurnýja. Þegar þetta liggur fyrir, þá stöndum við frammi fyrir því, hvort á að ráðast í endurnýjun hjá sjónvarpinu sjálfu á tækjum miðað við svarthvíta útsendingu og hvort almenningur eigi að halda áfram að kaupa tæki aðeins miðað við svarthvíta útsendingu. Ég held að það þýði ekki annað en að gera sér fulla grein fyrir því að litasjónvarp er það sem koma skal í framtíðinni. Og þegar þannig stendur, að þarf að verja mjög miklum fjármunum til endurnýjunar bæði tækja til sjónvarpsútsendingar og tækja almennings, þá hlýtur að vera mjög eðlilegt og ég tel alveg sjálfsagt að farið verði inn á þá braut að endurnýja það, sem endurnýja þarf, miðað við útsendingu í lit, þannig að ekki sé verið að eyða fjármunum í tæki sem ég tel að hljóti innan tíðar að heyra liðna tímanum til. Ég er því fylgjandi þáltill., sem hér liggur fyrir, efnislega og tel að hún stefni alveg í rétta átt í þessu máli og sé það sem koma skal innan mjög skamms tíma. Það er þegar farið að ræða það og reyndar nokkuð ákveðið að hér verði reist jarðstöð sem tekið getur við sendingum frá gervitunglum. Hlýtur þá að koma að því að Ísland komist í samband við sendingar frá öðrum ríkjum, jafnvel öðrum heimsálfum, og það efni, sem þannig er sent, er víst að langmestu leyti og kannske nær eingöngu orðið sent út í lit, eins og kallað er. Ég álít að ef við ætlum að halda áfram að byggja íslenska sjónvarpið upp með svarthvítu, þá sé þar um hreina stöðnun hjá okkur að ræða og að við gerum okkur ekki grein fyrir þeirri þróun sem er orðin í þessum málum og yfir okkur hlýtur að koma innan tíðar, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Það hefur að vísu gerst, sem ég tel mjög gleðilegt, síðan þessi till. var lögð hér fram, að stjórnvöld, sem áður höfðu heft mjög eða jafnvel bannað innflutning á litasjónvarpstækjum, hafa nú rýmkað um þau höft og er farið að bjóða slík tæki hér á frjálsum markaði. Ég tel að þetta sé spor í rétta átt og hljóti að vera merki þess að stjórnvöld hafi gert sér grein fyrir hvert stefnir og vilji ekki koma í veg fyrir að þeir, sem þurfa að endurnýja sjónvarpstæki, geti gert það á þann hátt sem þeir óska eftir, fái keypt litasjónvarpstæki ef þeir telja sér það hagkvæmara. Varðandi ráðstöfun þeirra tekna, sem af þessu mun leiða, tel ég einnig rétt að tekjur af innflutningi þessara tækja gangi til greiðslu kostnaðar við þá breytingu sem till. gerir ráð fyrir að þurfi að verða á vegum sjónvarpsins sjálfs, og tel ég þar alveg rétt að farið. Ég vildi aðeins koma hér í ræðustól og lýsa stuðningi mínum við þá þáltill. sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Það er nú nokkuð langt umliðið síðan þetta mál var hér á dagskrá síðast, svo að líklega er ég búinn að gleyma megninu af því sem ég vildi þá sagt hafa. En ég vil þó aðeins víkja hér að örfáum atriðum. Sjónvarpsmálin hafa verið mjög til umræðu að undanförnu m. a. sú þáltill., sem hér er nú til umr., hefur orðið tilefni til mikilla umr. Út af fyrir sig er gott að efna til umr. um mál af þessu tagi sem öðrum. En ástæðan fyrir því, að ég vildi segja hér örfá orð, er kannske fyrst og fremst skýrsla sem dreift var hér til hv. þm. í desembermánuði og gerir nokkra grein fyrir þessum málum. Það hefur komið fram í þessum umr. að mjög er misjafnt mat manna á því hvort hefði átt að leyfa innflutning á litasjónvarpstækjum og hvort ætti að stefna að því ákveðið nú og taka þá ákvörðun að setja í það fjármuni að búa svo að sjónvarpinu að það geti farið að senda út í litum. Ég skal ekki sérstaklega ræða þetta hér. Ég vil þó aðeins benda á að ég hef verið og er þeirrar skoðunar og hef gert grein fyrir því hér, að það hefði fremur átt að stefna að því að koma sjónvarpssendingum til allra landsmanna sem hægt er að koma sjónvarpi til. Þegar ég tala um landsmenn, þá á ég að sjálfsögðu einnig við sjómenn því að ég flokka þá til landsmanna. Ég er þeirrar skoðunar að það hefði fyrst og fremst átt að stefna að því að koma sjónvarpssendingum til allra landsmanna, áður en tekin er ákvörðun um að setja svo mikið af fjármagni í að koma litsjónvarpsútsendingum á tiltölulega afmarkað svæði, þá fyrst og fremst auðvitað hér í Reykjavíkurhringnum eins og alltaf er. Ég flutti hér fyrir nokkuð löngu frv. um að hefja nú þegar framkvæmdir við uppsetningu á endurvarpsstöð fyrir sjónvarp út á miðin. Þarna er um tiltölulega litla framkvæmd að ræða, líka peningalega séð. Það mundi kosta rúmar 20 millj. eða svo að koma því upp þannig að hægt væri að senda sjónvarpsmynd út á miðin fyrir milli 400 og 500 skipshafnir sem mjög oft eru að staðaldri á því svæði sem þetta hefði náð til. Þetta frv. hefur nú legið í n., og mér virðist að það séu engar líkur á því að nein afgreiðsla eigi að fást á því. Ég tel a. m. k. að þetta frv. hafi ekki verið það stórt í sniðum eða það margslungið að viðkomandi n. hefði ekki getað komið því frá sér á styttri tíma en liðinn er síðan það fór til hennar. En nóg um það. Í þeirri skýrslu, sem hér hefur verið dreift meðal þm., er gert ráð fyrir því að sjónvarpssendingar á fiskimiðin skuli mæta algerum afgangi, þær skuli koma síðast til. Þar með er verið að setja íslenska sjómenn aftast í keðju manna sem eiga fá notið sjónvarps. Því er hér slegið föstu að það skuli síðast ráðist í það, það skuli byrjað með 50 millj. kr. á árinu 1979. Menn sjá að sjálfsögðu í hendi sér hvað verður gert fyrir 50 millj. kr. árið 1979 af ástandið heldur áfram að vera það sem það hefur verið hér í sambandi víð verðlagsmálin og verðbólguna. Ég vil lýsa mjög mikilli andúð minni á því að menn skuli setja upp þessa röðun á framkvæmdum að því er varðar sjónvarpssendingar á fiskimiðin. Ég er hræddur um að það mundi heyrast hljóð úr horni ef 500–600 manna byggð ætti að vera fráskrifuð því að geta tekið við sjónvarpssendingum allt til 1982–1983 líklega, ef horft er á þetta með bjartsýni, miðað við þessar till. hér. Þá er ég hræddur um að það mundi heyrast hljóð úr horni úr þeirri byggð. En hér er um að ræða að afskrifa mörg hundruð sjómanna á þessu hafsvæði, þessum fiskimiðum, sem væri hægt að koma sjónvarpssendingum til fyrir tiltölulega lítið fjármagn á nútímamælikvarði. Ég hefði því talið að það væri meiri ástæða til þess að snúa sér að þessu verkefni m. a., að hrinda í framkvæmd svo augljósu réttlætismáli sem hér er um að ræða að því er varðar sjómennina. Ég hefði því gjarnan viljað spyrja þá ágætu hv. þm., sem standa að þessum till., hver sé í raun og veru ástæðan fyrir því að þeir með sínum till. setja sjónvarpssendingar út á fiskimiðin langsíðast í framkvæmdaröð af því sem þarf að gera. Ég sé að einn þeirra þremenninga, hv. þm. Steingrímur Hermannsson, er hér í salnum, og ég vil mjög gjarna óska eftir því að fá fram hver rök þeirra nm. eru fyrir því að setja þessar framkvæmdir, sjónvarpssendingar út á fiskimiðin, aftast í röðina. Það má vel vera að það séu einhver rök sem þeir hafa metið gild í þeim efnum. Fyrir mitt leyti vil ég mjög draga í efa að nokkur finnanleg rök séu fyrir því, að ekki hafi verið hægt að fara í þá framkvæmd sem farið er fram á í frv. mínu um sjónvarpsendurvarpsstöð á Barða, - að nokkur rök séu til fyrir því, tæknileg né annars eðlis. að ekki sé hægt nú þegar að fara í þá framkvæmd, því að það er einmitt byggt á upplýsingum frá Landssímanum sem kannaði þessi mál á sínum tíma fyrir Ríkisútvarpið. Það frv. er byggt á upplýsingum frá þeim aðila sem kannaði málið og hafði með það að gera. Kannske eru rök þessara hv. þm. þau hin sömu og komu fram í að mér finnst nokkuð frægu sjónvarpsviðtali við hæstv. menntmrh. ekki alls fyrir löngu, þar sem hann sagði eitthvað á þá leið, að hann ætti bágt með að hugsa sér sjómenn sitjandi um borð í skipi horfandi á sjónvarp, hann ætti bágt með að hugsa sér slíkt fyrirbrigði. Kannske eru það rökin fyrir því að síðastir skuli sjómenn á Íslandi fá notið þessa nýtískulega og nútímaþjóðfélagslega tækis sem sjónvarpið vissulega er. Ég skal ekki, herra forseti, ræða þetta frekar hér. En ég vil ítrekað biðja um rökin af hálfu hv. þm., sem voru í þessari n., fyrir þessari röðun framkvæmda. Ég vil einnig koma því hér á framfæri, að mér er farið að leiðast eftir því að hv. fjh.- og viðskn. skili frá sér áliti um það frv. sem ég flutti um hluta af þessu máli hér á þingi á s. l. hausti.



Herra forseti. Ég vil fyrst tjá mig sammála því, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Suðurl., þegar hann sagði að ekki yrði staðið gegn þróun litasjónvarps. Þetta er rétt. Ég held að það hafi hvergi nokkurs staðar tekist í heiminum að standa gegn slíkri tækniþróun. Það hefði kannske verið hægt í 2–3–4 ár. En við ráðum ekki þessari tækniþróun, og það kemur óðum að því að við fáum ekki svarthvít tæki, þótt við setjum okkur að hafa þau hér til frambúðar, og ekki heldur þau tæki sem þarf til útsendingar, enda hefur reynslan þegar sýnt að þetta leiðir til spillingar, þetta leiðir til smygls. Er ekki gámasmyglið á litasjónvarpstækjunum gott dæmi um það? Ég vil því segja það strax í upphafi, að ég er algerlega andsnúinn slíkum takmörkunum á innflutningi þó að ég geti fallist á að slíkt bann getur verið nauðsynlegt um mjög skamman tíma af einhverjum sérstökum ástæðum. En að mínu mati var sannarlega kominn tími til að létta því banni sem var, og ég fagna því að svo hafi verið gert. Hins vegar verð ég að segja það um till. til þál., að ég get ekki fylgt henni alveg eins og hún er, því að þar er dreginn út einn þáttur í mikilli framkvæmdaþörf sjónvarpsins sem ég held að þurfi að skoða alla í einu. Þetta er einn þátturinn, en þeir eru fjölmargir aðrir. Ég tel mig tala af nokkurri þekkingu um þessi mál, því að eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni sat ég í n. sem falið var það verkefni að athuga framkvæmdaáætlun sjónvarps og skýrslu þeirrar n. var dreift meðal hv. þm. í byrjun des. s. l. Við nefndum hana: Sjónvarp til allra landsmanna. Við tókum okkur þar fyrir hendur í mjög góðu samstarfi við tæknimenn, sem að þessum málum vinna, að skoða þessi mál í heild sinni og tókum þar m. a. inn þá áætlun sem hér er rætt um á sviði sjónvarps. Við kerum ráð fyrir í þessari skýrslu að taka þegar á fyrsta ári inn það sem ég vil raunar kalla mikilvægustu þættina sem mundu auka útsendingarmöguleika í lit mjög mikið, - ég man nú ekki alveg töluna, ég held að það sé eitthvað meira en helmingur sem senda mætti út með þeim fyrstu tveimur áföngum sem gert er ráð fyrir. Hins vegar er það rétt, að við lögðum til að frestað yrði mjög kostnaðarsömum framkvæmdum, eins og t. d. að byggja nýjan sjónvarpssal vegna litaútsendingar, sem var áætlað að kostaði ef ég man rétt, eitthvað í kringum 200 millj. kr. Við nánari umr. kom í ljós að það mætti kalla það nokkurn „lúxus“ að gera það, ef ég má nota það orð, en mætti notast við töluvert minna og væri hægt að ná litaútsendingu á innlendu efni á miklu kostnaðarminni máta. Annars ætla ég ekki að fara út í það í smáatriðum, en vildi hafa þennan inngang áður en ég svara nokkrum atriðum sem komu fram hjá hv. 5. þm. Vestf. Hv. 5. þm. Vestf. gæti raunar lesið skýringarnar á bls. 8 og 9 í þessari skýrslu sem við sendum frá okkur. En hins vegar get ég einnig lesið það fyrir hv. þm. ef hann má vera að því að hlusta. Ég sé að hann er dálítið upptekinn eins og stendur. - Ég var að segja að hv. þm. hefði getað lesið skýringar okkar á bls. 8 og 9, en með leyfi forseta skal ég lesa það sem þar stendur: „Mikið hefur verið rætt um sjónvarp fyrir fiskimiðin. Það eru mjög kostnaðarsamar framkvæmdir. N. hafði í huga að byrjað yrði á slíkum verkefnum strax í upphafi framkvæmdaáætlunar.“ - Ég skýt því hér inn að við gerðum eftir okkar fyrstu fundi framkvæmdaáætlun og þar voru þessar framkvæmdir settar í upphafi, byrjað á þeim. - „En við nánari athugun sá hún sér ekki fært að gera ráð fyrir fyrstu stöðvum fyrr en árið 1979. Því veldur fyrst og fremst tvennt: Samkv. áætluninni er gert ráð fyrir því, að á árinu 1977 verði settar upp 8–9 stöðvar fyrir fleiri en 8 notendur og líklega 10–12 stöðvar fyrir færri en 8 notendur, auk þess sem ný stöð yrði reist á Blönduósi og önnur mikil vinna framkvæmd við endurnýjun bráðabirgðastöðva. Með þessu má gera ráð fyrir því, að þegar sé of mikið álag orðið á tæknimenn Pósts og síma sem sjá um undirbúning og framkvæmd slíkra verkefna. Álagið yrði svipað árið 1978, nokkru færri stærri stöðvar, en stórum fleiri minni.“ Af þessari ástæðu einni var talið útilokað að framkvæma meira í uppsetningu stöðva en gert er ráð fyrir í áætluninni. Við stóðum þess vegna frammi fyrir því samkv. mjög ákveðnum bréflegum tilmælum Pósts og síma, sem við höfum í okkar fórum, að það yrði að draga verulega úr öðrum framkvæmdum en þessum ef taka ætti fiskimiðin þarna inn fyrr. Við stóðum þess vegna frammi fyrir því að fresta enn um sinn að koma sjónvarpi til allra á landi ef byrja ætti á hinu. Og ég vil gjarnan heyra það frá hv. þm., hvort hann hefði talið það rétt. Þetta er náttúrlega matsatriði. En auk þess kom svo til viðbótar það sem segir hér á eftir: „Auk þess telja tæknimenn Pósts og síma nauðsynlegt að undirbúa töluvert betur en gert hefur verið sjónvarpssendingar á miðin, m. a. með frekari mælingum og athugunum á staðsetningu, raflínulögnum o. fl. og athugunum á því, hvernig slíkar stöðvar verða best tengdar þeim örbylgjuleiðum sem nú er unnið að.“ Í þessu sambandi var m. a. rætt um stöð þá, sem hv. þm. nefndi hér áðan, og það var í því sambandi sem þeir upplýstu, að þeir þyrftu að skoða betur hvernig þetta yrði framkvæmt á þann máta að koma mætti að sem mestu gagni. Það má ekki rasa þarna um ráð fram frekar en í öðrum dýrum framkvæmdum. Og ég vil taka það fram að sú framkvæmd, sem þar um ræðir, er á verðlagi í nóv. 1976 töluvert hærri en hv. þm. nefndi. Hitt er eldri áætlun. Það voru því mjög ákveðin tilmæli að fá tvö sumur til að skoða þessi mál betur, gera frekari mælingar og athuga hvernig það kæmi að sem bestu liði. Við töldum okkur ekki fært að ganga gegn þessu, auk þess sem ég sagði áðan, að þá yrði að draga úr öðrum framkvæmdum. Til viðbótar get ég nefnt það, sem kom ekki til nánari athugunar, en var bent á, að það væri e. t. v. unnt að leysa þessi mál sjómanna með myndsegulböndum, taka það upp. Frá þessu hefur reyndar verið skýrt í einhverju dagblaði nýlega. Það hefur þann kostinn umfram útsendingu að þá njóta sjómenn þess að sjálfsögðu allt út að 200 sjómílum t. d., sem sendingar af landi mundu ekki ná til. En vitanlega hefur þetta einnig sína annmarka. Þá fá þeir t. d. ekki fréttir og beinar útsendingar í sjónvarpi, svo að þetta er vitanlega ekki algild lausn, en þyrfti kannske að athuga betur. Til viðbótar því, sem ég hef nú sagt og hef reynt að skýra meginástæðurnar fyrir því að þetta dróst, þ. e. a. s. framkvæmdageta og tækniástæður, þá hefur ráðið hér einnig að það var reynt að stilla framkvæmdum þannig að fjárþörf umfram tekjur fyrstu árin, sem er mikil eins og kemur fram í tekjuáætlun, yrði ekki óviðráðanleg. Það var skoðað hvort gera mætti ráð fyrir lánsmöguleikum í þessu sambandi, og er talið að það sé fært. En takmarka verður það við einhverjar eðlilegar upphæðir. Þetta tengist einnig að sjálfsögðu innflutningi litasjónvarpstækja. Af þeim eru tolltekjur stórum meiri. Það fylgir einnig hér með áætlun um skiptingu á slíkum tekjum, þannig að ef innflutningur litasjónvarpstækja yrði bannaður, þá er langt frá því að þær tekjur fengjust sem nauðsynlegar eru til að ráðast í svona framkvæmdir. Ég vil ekki lengja þessar umr. um of, þó að frá mörgu mætti skýra sem fram kom í störfum n., athyglisverðum hlutum, en fyrst og fremst leggja áherslu á það, að það var alls ekki af einhverri vonsku í garð sjómanna sem þetta var dregið, eins og helst mátti skilja á hv. þm. Ég tek undir það með honum að þeir eru sannarlega íslendingar og ekki verri en aðrir. Þetta var sem sagt eitt af þeim atriðum sem mest var um rætt og athugað hvort ekki væri ástæða til að flýta, en að vel athuguðu máli töldum við ekki fært að flýta því meir en þarna er gert.



Herra forseti. Ég hef í fyrri umr. um þessa till. lýst mig fylgjandi henni, og þá gerði ég það mjög ljóst að ég gerði það á þeirri forsendu að ég teldi hana miða í þá átt að endurbæta það mikið dreifikerfi sjónvarpsins að að því gæti komið, sem hlýtur að vera meginmarkmið, að allir landsmenn og sjómenn á miðunum nytu sjónvarps. Mér finnst reynslan á undanförnu ári, meðan bannaður var innflutningur á litasjónvarpstækjum, gefa ótvírætt í skyn að það er óviturlegt að halda sér við það bann. Það hefur leitt til smygls og alls konar undanbragða sem hafa rýrt tekjur ríkissjóðs eða rýrt tekjur Ríkisútvarpsins af innflutningi sjónvarpstækja, þannig að með því að hafna þessari till. værum við í rauninni að vinna á móti því markmiði sem við viljum vinna að. Hv. 2. þm. Vestf., Steingrímur Hermannsson, tók raunar að mestu af mér ómakið að koma hér upp, því að hann sem einn af nm., sem gerðu úttekt á málum sjónvarpsins s. l. sumar, gerði grein fyrir störfum nefndarinnar og svaraði að nokkru leyti ræðu hv. 5. þm. Vestf., Karvels Pálmasonar. Ég og við öll hljótum að taka undir það, að auðvitað er ákaflega brýnt sanngirnismál að sjómenn á miðunum njóti sjónvarps. En mér hefur hins vegar virst gæta nokkurrar einsýni í málflutningi hv. þm. Karvels Pálmasonar að því er varðar mastur á Barðann. Ég hef ítrekað átt samtöl um þetta við þá tæknimenn sjónvarpsins og Landssímans öllu fremur sem með þessi mál hafa að gera. Þeir könnuðust alls ekki, er ég talaði við þá stuttu fyrir jólin, við hvernig þessar 20 millj. væru til komnar sem hv. þm. vitnaði í sem áætlaða tölu um kostnað við sjónvarpsútsendingu frá Barðanum. Þeir tjáðu mér jafnframt, og það kemur heim við það sem Steingrímur Hermannsson sagði, að þessi mál um útsendingu til sjómanna væru alls ekki fyllilega könnuð enn. Þeir töldu jafnframt, að Barðinn væri alls ekki endilega heppilegasti staður fyrir sendistöð. Þeir nefndu stöð í brún Breiðadalsheiðar, sem þeir hefðu meiri augastað á til útsendingar á Vestfjarðamið, og svo aðra útsendingarstöð suður við Patreksfjörð, sem næðu þá lengra bæði vestur og suður á við en frá Barðanum. Það er náttúrlega erfitt að vefengja og setja sig upp á móti því sem þessir þaulreyndu menn tjá manni. En þeir sögðu mér jafnframt aðspurðir hvort ekki væri hugsanlegt að taka þetta í dálitlum áföngum, og að því er varðar Vestfjarðamiðin, - nú eru að vísu fleiri mið til en Vestfjarðamið, - en með Vestfjarðamiðin í huga töldu þeir ekki fráleitt að fara í þetta í áföngum með þeim hætti að stækka útsendingarstöð í Óshólum við Bolungarvík. Þar er nú þegar til húsa í vitanum, Óshólavitanum við Bolungarvík, sendir sem nær ákaflega skammt og alls ekki ætlað að ná út á miðin. En það vakti fyrir mér, og það er í samræmi við það sem ýmsir sjómenn fyrir vestan hafa sagt mér, að sem byrjunarframkvæmd væri mjög gott að fá þarna sendi sem varpaði út undir Grænuhlíðina. En undir Grænuhlíðina sækja skip, ekki bara Vestfjarðaskip, heldur aðrir bátar og skip á veiðum úti fyrir Vestfjörðum, mjög gjarnan í vondum veðrum, í var undir Grænuhlíð, og einmitt undir þeim kringumstæðum þegar sjómenn liggja aðgerðalausir í vari, væri mikilvægt að geta séð mynd á skerminum. Þetta var hugmynd sem þeir vildu ekki fráskrifa og ég persónulega hef ágirnd á að kanna nánar. Það er, að mér skilst, í áætlun þeirra að stækka allverulega þessa stöð í Óshólum, en það mætti taka þá stækkun í áföngum og kostnaðarminni en hún verður í heild, en mig minnir að þeir nefndu 39 millj. sem fullnaðarframkvæmd þarna í Óshólum mundi kosta. Ég heyrði ekki hvort það kom fram hjá hv. þm. Steingrími Hermannssyni, ég var trufluð undir ræðu hans, heildarkostnaður sem áætlaður er við að koma sjónvarpi út á öll fiskimiðin í kringum landið.  Ég hlýt nú að lýsa yfir vissri tortryggni minni eftir þær fréttir sem hafa heyrst af þessu aukna átaki í sjónvarpsmálum. Mér hefur virst að a. m. k. fyrst í stað fari meginhlutinn af þessum auknu tekjum í það að undirbúa móttöku á litsjónvarpi, og það er að vissu leyti skiljanlegt, en það ætti ekki að taka mörg ár, og þó að við biðum 1–2 ár í viðbót til þess að fá þetta áhugamál okkar í framkvæmd, já verðum við sennilega að hlíta því. En ég vil leggja áherslu á að stuðningur minn við upptöku litsjónvarps byggist m. a. á því að tollur á litsjónvarpstækjum verði allmiklu hærri en nú á svarthvítum tækjum til þess að tekjurnar af innflutningi þeirra komi að umtalsverðu gagni. Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð, en ítreka það sjónarmið mitt, að forgang í sjónvarpsframkvæmdum hljótum við að krefjast að hafi þeir landsmenn á landi eða á sjó sem engin skilyrði hafa til að njóta sjónvarps nú. Þetta liggur í augum uppi.



Herra forseti. Það var aðeins til að segja nokkur orð í tilefni af ræðu hv. 5. þm. Vestf. sem ég kvaddi mér hér hljóðs aftur. Ég held að það sé enginn vafi á því að þm. eru allir um það sammála að ef tök eru á því fjárhagslega, þá sé alveg sjálfsagt að sjómönnum verði gert kleift að horfa á sjónvarp ekkert síður en þeim sem í landi eru. En ég held að sú þróun sé að verða í þessum málum að það muni verða hægt að gera sjómönnum kleift að horfa á sjónvarpsefni, bæði innlent og erlent, nema þá fréttir í íslenska sjónvarpinu. Það er alveg vitað og liggur ljóst fyrir, að sú þróun er að verða og er komin nokkurn veginn á lokastig, að sjónvarpsefni mun innan mjög skamms tíma, jafnvel síðari hluta þessa árs eða á næsta ári, fást keypt á segulböndum eða kasettum, og tæki til innanhússendingar fyrir segulbönd eru ekki það dýr að ekki muni vera með tímanum mjög vel viðráðanlegt að kaupa þau a. m. k. til handa skipum. Ég hef af vissum ástæðum kynnt mér þessi mál nokkuð og mér er tjáð að það sé aðeins um tímaspursmál að ræða þangað til það verði orðið að veruleika að menn geti farið í verslanir og keypt kasettur fyrir sjónvarpssendingar, nákvæmlega eins og nú er farið í verslanir og keyptar kasettur ef menn vilja hlýða á músik eða annað sem nú er bægt að fá keypt í verslunum. Ég hygg að þessi þróun sé það ör, eftir þeim upplýsingum sem ég hef fengið að það líði ekki mörg ár þangað til það fari eins með sjónvarpið og farið hefur með útvarpið, að menn geti hlýtt á það efni og horft á það efni sem þeir óska eftir. Þá kemur auðvitað að því að þeir, sem eru um borð í skipunum, geta notað sér þessa aðstöðu, nema varðandi íslenskar fréttir. Við vitum að það er tilgangslaust að vera að senda mönnum kasettur með íslenskum fréttum sem kannske eru nokkurra daga gamlar. En allt efni annað í íslenska sjónvarpinu er hægt að taka upp á slíkar kasettur, og það er þegar í dag gert í mörgum tilfellum. Það eru þó nokkuð margir útgerðarmenn sem hafa fengið sér tæki til að taka upp þætti og annað efni úr íslenska sjónvarpinu sem þeim finnst þess virði að senda til skipa sinna. Þeir hafa gert þetta, og það er notað um borð í fiskiskipaflotanum. Allt hlýtur þetta mál í heild að verða til skoðunar hjá stjórnvöldum, hvaða leið er eðlilegust. En framþróunin er það ör, að ég hygg að það að tala um svarthvítar útsendingar sé tími sem þegar er - ja, ekki kannske alveg liðinn, en er alveg að líða undir lok, og að sjónvarpsefnis almennt verði hægt að afla sér með því að fara inn í verslun og kaupa það sjónvarpsefni sem menn óska eftir. Mér er tjáð að þá verði ekki lengur um leigu á sjónvarpsefni að ræða, heldur muni þeir, sem framleiða sjónvarpssegulböndin, kaupa réttinn til framleiðslu og menn séu alveg óháðir því að þurfa að leigja þetta efni, heldur geti þeir hreinlega keypt það og notað það á þann hátt sem þeim sýnist og á þann hátt sem nú er almennt gert með segulbönd ef um hljómlist eða annað er að ræða. Ég hygg að það megi leysa aðstöðu sjómanna á mjög verulegan hátt eftir þessari leið. En auðvitað verða alltaf vandkvæði á því að hægt verði að senda út beinar fréttir úr íslenska sjónvarpinu, nema þá að leggja í þann kostnað sem hér var nefndur og í dag er talinn vera samkv. áætlun 1430 millj., sem er vissulega há upphæð. En þegar tök eru á því að veita þessa þjónustu einnig til skipa á miðunum í kringum landið, þá er sjálfsagt að að því verði stefnt.



Herra forseti. Er mönnum nokkuð farið að leiðast? Ég skal vera mjög stuttorður. Það eru aðeins örfá orð út af því sem fram kom hjá hv. þm. Steingrími Hermannssyni og hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur. Það er misskilningur hjá 2. þm. Vestf., Steingrími Hermannssyni, að ég hafi ekki lesið þetta sem hann las upp hér af bls. 8 og 9 í skýrslunni. Það var ekki það sem ég var að spyrja um. Þar kemur engin röksemd fram gegn því að hægt sé að fara í þetta, önnur en sú að það verði mikið álag á tæknimenn Pósts og síma. Það er fyrir þeirri röksemdafærslu sem þessir hv. þm., sem n. skipuðu, hafa fallið. Þeir hafa fallið fyrir þeim mikla þrýstingi frá póst- og símamálastjórninni á þá leið, að það yrði svo mikið álag á tæknimönnum Pósts og síma að það væri gersamlega útilokað að gera þetta varðandi sjónvarpssendingar út á fiskimiðin. Það er sú eina röksemd sem mér sýnist vera haldbær gegn því að sjónvarpssendingum sé beint út á fiskimiðin. Nóg um það. Ég kem kannske frekar að því með örfáum orðum síðar hvort ástæða er til að taka fullkomlega trúanlegan þennan þrýsting frá póst- og símamálastjórninni um þetta mikla álag. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir taldi að það væri mikil einsýni í mér í þessu máli, vegna þess að ég vildi fá mastur á Barða. Hvar vill þessi hv. þm. fá mastur til þess að beina út á miðin úti fyrir Vestfjörðum, eða er hún með einhver önnur mið sérstaklega í huga? Þetta er ekki bara fyrir vestfirðinga sem hér er um að ræða. Vestfjarðarmið sækja sjómenn og skip frá svo til öllum landfjórðungum, þannig að það er ekki einungis um Vestfjarðarsjómenn að ræða.  Hvað á hv. þm. við með einsýni í þessum efnum? Ég skil það ekki. Þá kom fram hjá hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur að tæknimenn hjá Pósti og síma eða tæknimenn hjá Ríkisútvarpi líklega frekar könnuðust ekki við 20 millj. Það má vel vera að þeir kannist ekki við það. Það má vel vera að mér hafi orðið fótaskortur á svellinu í þeim efnum að reikna ekki nógu ríflega með verðbólguþenslunni hjá hæstv. ríkisstj. frá því að þessir sömu menn gerðu sína áætlun árið 1972 og töldu þá þessa framkvæmd kosta 4.5 millj. Ég hef í höndunum plögg frá þessum aðilum um að einmitt þessi framkvæmd á Barða, sem þeir töldu þá eðlilegasta, mundi kosta 4.5 millj. Og ef það er eini þröskuldurinn að þessi upphæð var ekki nógu há, þ. e. a. s. það er ekki nóg að setja í þetta 20 millj., þá er ég til reiðu að hækka upphæðina þannig að málið nái fram að ganga þess vegna. Ef það er eini þröskuldurinn í veginum fyrir því að hægt sé að taka þetta mál til afgreiðslu og þá jákvæðrar afgreiðslu, þá er ég reiðubúinn til að hækka þá upphæð. En ég bara margfaldaði ríflega fjórum sinnum þá upphæð sem var 1972. En ég skal viðurkenna að mér hefur líklega orðið á að reikna ekki nógu ríflega með þeim gjörðum sem hæstv. núv. ríkisstj. hefur staðið að varðandi verðhækkanir á þessu tímabili. En þetta er þeirra eigin hugmynd, tæknimanna hjá Landssímanum, og ef þeir kannast ekki við sitt eigið fóstur, þá veit ég ekki hvað á að gera við þá. Þetta er þeirra eigið fóstur. Það er hægt að sýna fram á með plöggum frá þeim. Ef það er af hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur haft rétt eftir þessum hinum sömu tæknimönnum hjá Landssímanum, að Barðinn sé alls ekki inni í myndinni núna varðandi það að beina sjónvarpssendingunum út á Vestfjarðamið, það sem þeir lögðu til fyrir 4 árum, þá þykir mér það undarlegt, - ef þetta er rétt haft eftir, sem ég vil ekki draga í efa fyrr en þá annað kemur í ljós.

Þm. hefur ekki heyrt rétt.

Ég skrifaði það orðrétt, skrifaði það meira að segja orðrétt, og geri ég það ekki oft. En ef þetta er rétt haft eftir þessum mönnum, þá vil ég a. m. k. segja: Það er engin ástæða til þess að falla fyrir þeirri röksemdafærslu hjá yfirstjórn Pósts og síma að þeir verði svo önnum kafnir og álagið svo mikið á þessum tæknimönnum að það sé ekki hægt að fara í neinar framkvæmdir fyrir sjómenn á þessu sviði á þessu tímabili. Þeir segja þá sitt á hvað eftir því hver talar við þá ef þetta er rétt. Þeir kannast þá ekki við sínar eigin gerðir frá fyrri tíð, þessir menn, þannig að ég tel fulla ástæðu til þess að vefengja þetta, ef þetta er rétt haft eftir, og draga í efa það, sem þessir menn segja, og geri það þangað til annað kemur í ljós. Þá kom fram hjá hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur að þeir teldu jafnvel hugsanlegt að gera þetta í áföngum. Það er það sem ég var að leggja til, að gera það í áföngum, þannig að ekki ætti það að vera þröskuldur í veginum: einar 20–30 millj. af þessum 1430 þá, skiljum 1400 eftir. Það er lítill áfangi, þannig að það ætti ekki að koma í veg fyrir það. Þá var komið inn á það, að það ætti að stækka stöðina í Óshólavita. Það var farið fram á það, ef ég man rétt, árið 1972 eða 1973 að bæta þar um, þannig að væri hægt að horfa á sjónvarpsútsendingu um borð í fiskibátunum undir Grænuhlíð. Þá átti þetta að kosta 300–400 þús. kr. Þá var talið miklu skynsamlegra og það mundi þjóna fleirum einmitt að setja stöð á Barða. Þá var það talið skynsamlegra, sjálfsagt til þess að koma í veg fyrir að þetta yrði gert í Óshólunum, því að mér sýnist allt benda til þess að menn segi sitt á hvað til að koma í veg fyrir að nokkuð verði gert. Það er tiltölulega lítill áfangi þó að sjómönnum væri nú veitt sú aðstaða að geta horft á sjónvarpsútsendingar undir Grænuhlíð, ef við höldum okkur við það, á þeim tíma sem þeir liggja í vari. Ég veit að hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir veit hversu margir þeir dagar eru orðnir á ári sem t. d. togararnir frá Vestfjörðum og annars staðar að liggja í vari nú orðið. Ef það er það eina, sem þessir hv. þm. telja að nú sé hægt að gera fyrir þessa sjómenn, 500–600 talsins að staðaldri úti á Vestfjarðamiðum, að leyfa þeim að horfa á sjónvarp einungis þá tiltölulega fáu klukkutíma á ári hverju sem þeir liggja í vari undir Grænuhlíð, þá er ekki mikið sem á að rétta frá sér, ef það er það eina sem á að gera. Nei, mér virðist, að hér sé nákvæmlega sama og alltaf er. Það er komið í veg fyrir að það sé unnið að tiltölulega skynsamlegum framkvæmdum, tiltölulega litlum fjármunum varið í tiltekin verkefni. Það er komið í veg fyrir það með því að segja alltaf: Það er ekki hægt að gera þetta, við verðum að taka allt saman í einu. Og það er til þess að drepa hvert einasta framkvæmdamál, a. m. k. þegar verið er að tala um framkvæmdir af þessu tagi, sem eru upp á 1400–1500 millj. kr. Þetta er vísvitandi valin leið til þess að drepa allar framkvæmdir, og það ætti síst að sitja á hv. þm. stjórnarliðsins á Vestfjörðum að taka þátt í þeirri herför sem þarna er hafin gegn því að setja upp sjónvarpsaðstöðu fyrir vestfirska og ég vil segja íslenska sjómenn almennt úti fyrir Vestfjörðum. Þeir ættu ekki að taka þátt í þeirri herför sem hér er hafin til þess að koma í veg fyrir það. Með því, eins og þeir hafa hér gert, að taka undir þennan málflutning eru þeir að taka þátt í henni, kannske óafvitandi. En nú ættu augu þeirra að fara að opnast.



Herra forseti. Ég verð að gera stutta aths. Ég held að hv. þm. Karvel Pálmason þurfi að lesa pínulítið betur eða pínulítið lengra. Hann ætti að fletta blaðinu og lesa einnig á bls. 9  Það er vitanlega hægt að þenja út brjóstkassann og segja: Takið þið mark á svona mönnum? Það eru 5 tæknimenn hjá Pósti og síma sem hafa með þessi mál að gera. Þeir þurfa að annast allar mælingar, þeir þurfa að annast allar pantanir á tækjum og stöðvum í þessu sambandi, þeir þurfa að hafa eftirlit með uppsetningu og þeir hafa ekki til þess nema bara hásumarið, a. m. k. ekki ef þeir eru komnir upp á háfjöll. Og erum við hér hlynntir því að stórfjölga þessum opinberum starfsmönnum? Er það kannske? Ég hélt að menn hefðu staðið hér upp hver eftir annan og mælt gegn útþenslu í ríkisbákninu o. s. frv. Við verðum að vera niðri á jörðinni þegar við tölum um þessa hluti. Við gerum ráð fyrir 8–10 stöðvum fyrir fleiri en 8 notendur. Því hefur ekki verið svarað, hvort menn vildu fresta þá einhverju af því. Ég er sannfærður um það eftir ítarlega fundi með þessum mönnum að þeir geta ekki sinnt því að koma upp þeim stöðvum öllum og um það bil 10 stöðvum fyrir færri en 8 notendur og einnig hafið framkvæmdir við sjónvarp á miðin. Við verðum að fresta einhverju af þessu. Eða vilja menn kannske fresta að endurbyggja stöðina við Blönduós sem er að hrynja? Hún var keypt notuð til landsins eldgömul og er ekki hægt að fá eitt einasta varastykki í hana. Vilja menn fresta því? Það er eitt af stærstu verkefnunum. Menn verða þá að velja og hafna. Við stöndum frammi fyrir þeim takmörkunum sem þarna um að ræða. Mér dettur í hug það sem sagt var hér áðan af hv. þm., í fyrri ræðu hans, að litaútsendingar næðu ekki til sjómanna. Það er alrangt. Litaútsetning, sem hefst hér í Reykjavík, nær til allra sem hafa litatæki.

Ég sagði það ekki.

Ég bið afsökunar, ég skildi það svo að slíkt væri aðeins fyrir lítið svæði. En vitanlega nær hún til allra. Önnur framkvæmd, sem ég skal viðurkenna að ég hélt að væri kannske ekki þörf, er örbylgjukerfið. En þegar við fórum að kynnast því betur tæknilega, þá sáum við að það er ákaflega góð og þörf framkvæmd, mjög þörf fyrir alla landsbyggðina. Hún stórbreytir móttöku alls staðar þar sem kerfið nær til. Ég stend sem sagt upp til að leggja áherslu á að þetta mál var vandlega skoðað og fátt meira umrætt en þetta. En við þrír, sem sátum í þessari n., sannfærðumst um að þarna yrði að velja og hafna. Það var ekki um annað að ræða. Ég vil taka undir það, sem hér hefur komið fram, að í okkar huga allra var það frumverkefnið að koma sjónvarpi til allra landsmanna, bæði á landi og á sjó. Annað tengist þarna inn í. Það er ekki hægt að leyfa innflutning á litasjónvarpstækjum og setja þau háu verði og með hærri afnotagjöldum án þess að hefja einhverja útsendingu í lit. Þetta hlýtur að haldast í hendur. Ég vil út af fyrir sig fagna þeim framkvæmdum sem þegar hafa verið leyfðar. Þó hefði ég gjarnan viljað að hæstv. menntmrh. væri hér, því að ég vil gera þá aths. að ég sakna þess að ekki skuli þegar hafa verið settar í gang framkvæmdir t. d. við þessar stöðvar til notenda sem ná ekki sjónvarpi í dag. Þetta er að mínu mati alvarlegt, því að afgreiðslutími á svona stöðvum er um 6 mánuðir og það er ekki farið að panta þær. Ef þetta verður ekki gert mjög fljótt, þá getur sumarið í sumar algerlega farið forgörðum að þessu leyti, að fjölga þeim stöðvum sem gert er ráð fyrir í þeirri áætlun sem við gerðum. Þetta er að mínu mati mjög alvarlegt mál.

Flm. (Ellert B. Schram) : Herra forseti. Þar sem ég er flm. að þeirri till., sem hér er á dagskrá, þá þykir mér hlýða að segja aðeins örfá orð nú þegar liður að lokum umr. Mér finnst að þær hafi snúist á þessum fundi of mikið um einn afmarkaðan þátt þessa máls, þ. e. a. s. hvort ráðist skuli í það strax að gera sjómönnum á fiskiskipum úti fyrir Vestfjörðum kleift að sjá sjónvarp. Auðvitað viljum við allir þm. að það verði unnt sem allra fyrst, alveg eins og við viljum áreiðanlega öll að landsmenn allir, hvar sem þeir búa, hafi tök á því að horfa á sjónvarp. Ég hef jafnmikla samúð með sjómönnum á skipum úti fyrir Vestfjörðum eins og fólkinu sem býr á þeim 100 sveitabæjum sem hafa enn ekki haft skilyrði til þess að njóta sjónvarpsins. Vandinn er bara sá að það skortir fé til þess að gera ýmsa hluti, og þá er spurningin: Hvernig á að ná í féð og hvaða röð á að hafa á þeim verkefnum sem liggja fyrir? Ég hef látið þá skoðun í ljós að ég tel að það væri eðlilegast og réttast að fullnægja fyrst þörfum þeirra sem í landinu eru, áður en ráðist er í fjárfrekar framkvæmdir til handa þeim sem hafa störf á hafi úti. En um þetta má að sjálfsögðu endalaust deila. Alla vega verður fyrst að afla fjárins, og þessi till. er flutt með það fyrir augum. Ég er margbúinn að taka það fram í þessum umr. að forsenda hennar sé aðallega sú að afla fjár til að standa undir dreifikerfi, fullkomna það og halda því við, hvort heldur það á við um landið sjálft eða miðin úti fyrir landinu. Ég hef bent á það með mjög sterkum rökum að mínu mati, að með því að hefja litaútsendingar, með því að gefa innflutning frjálsan á litasjónvarpstækjum skapist það miklar tekjur fyrir ríkissjóð að hægt sé að mæta þessum útgjöldum, a. m. k. að verulegu leyti. Ég held að það fari ekki á milli mála að hér sé á ferðinni langsamlega skynsamlegasta till. sem flutt hefur verið í þessu efni, og mér finnst það vera undarleg viðbrögð hjá einstökum þm. ef þeir ætla að leggjast gegn þessu meginatriði, þessum tilgangi till. Um leið og þessi till. mætir þessum fjárhagsþörfum, þá mætir hún líka brýnum og nauðsynlegum þörfum Ríkisútvarpsins hvað snertir bæði tækniþarfir og dagskrárgerð, og fer ég ekki fleiri orðum um það en ég hef gert í þessari umr. áður. Ég vil leyfa mér að þakka þeim þm. sem undir till. hafa tekið og mælt með samþykkt hennar. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson, sem hér hefur tekið þátt í umr., lýsti sig fylgjandi því að innflutningur á sjónvarpstækjum væri gefinn frjáls og að litaútsendingar hæfust á Íslandi. En hann telur að þessi till. sé of takmörkuð vegna þess að hún taki ekki tillit til allra þarfa Ríkisútvarpsins. Það er vissulega rétt, að þarna er ekki gripið á öllum þeim þörfum sem Ríkisútvarpið stendur frammi fyrir í augnablikinu, og til þess var ekki af stað farið. Ég geri mér fulla grein fyrir því, að það er margt sem knýr á hjá Ríkisútvarpinu, og það er eðlilegt að við reynum að leysa þau vandamál. En það má vissulega breyta þessari till., ef mönnum sýnist svo, vilja afgreiða hana á breiðari grundveili. Það er t. d. nú þegar brostin forsenda fyrir 2. tölul. þessarar till., þar sem segir að heimila skuli frjálsan innflutning á litasjónvarpstækjum. Nú er sú ákvörðun þegar tekin. Og það má að sjálfsögðu mín vegna laga till. í meðförum Alþ. Ég held hins vegar að það sé nauðsynlegt að Alþ. taki þá stóru ákvörðun, að litaútsendingar í sjónvarpi hefjist. Sá háttur hefur verið hafður á erlendis, að það er þingið sem tekur slíka ákvörðun, og meira að segja viðeigandi, að það sé gert hér á landi sömuleiðis. Enda þótt við séum að taka slíka meginákvörðun, þá auðvitað útilokar það engan veginn að við getum tekið aðrar stórar ákvarðanir varðandi Ríkisútvarpið, annaðhvort um leið eða þá síðar.