Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) : Ég sé ekki, að neinu sé við grg. frv. að bæta, en vil taka það fram, að fjhn. mun athuga nánar um stjórnarfyrirkomulag tunnuverksmiðjunnar milli 2. og 3. umr.

Frsm. (Sigurður Thoroddsen) : Herra forseti. Milli fyrri umr. og þessarar hefur iðnn. haft þetta mál til athugunar og komið sér saman um að gera nokkrar brtt. við frv. Þessar brtt. eru á þskj. 415. 1. brtt. er við 5. gr. og er til orðin út af því, að í frv. hafði láðst að taka fram, að auk þeirrar ábyrgðarheimildar, sem þar er talin 34 millj., var lagt til, að þær ábyrgðir, sem Reykjavíkurbær hafði þegar fengið hjá ríkinu vegna Ljósafossvirkjunarinnar, ættu að vera með taldar, og hefur n. þess vegna umorðað gr. til þess að koma þessu inn, að auk þeirra ábyrgða, sem ríkissjóður er í fyrir virkjun Ljósafossins, bætist við þessi nýja ábyrgðarheimild. Hins vegar hefur n. talið sanngjarnt að taka til greina aths., sem fram kom við 1. umr., að takmarka þessa ábyrgðarheimild við 85% af kostnaðarverði. Sér í lagi telur hún ástæðu til þess að styðja að því, að samræmi verði milli þessa frv. og raforkulagafrv. Hér er að vísu aðeins ábyrgð fyrir virkjunarkostnaði, en það má telja víst, að Reykjavíkurbær fái með raforkulagafrv, ábyrgð fyrir 85% af stofnkostnaði í viðbót við innanbæjarkerfið. 2. brtt., sem n. var ásátt um, er við 6. gr., þar sem lagt er til, að í staðinn fyrir orðin : „í nálægum héruðum“ komi: „utan Reykjavíkur.“ Það kom fram við 1. umr., að það gæti orkað tvímælis, að hve miklu leyti unnt væri að láta rafmagnið ná til fjarlægra héraða. Þótti því sjálfsagt að setja þetta inn, og er þá ekki neinn vafi um það, að öll héruð, sem hafa þess kost að geta sótt raforkuna til Sogsvirkjunarinnar, hafa leyfi til að fá hana. - Við sömu gr. er önnur brtt., sem n. var sammála um, en það er að breyta því, sem Sogsvirkjuninni er leyfilegt að leggja á kostnaðarverð raforkunnar, að breyta því úr 10%, eins og það er í frv., niður í 5%. Á fundi n., þegar málið var rætt, mætti rafmagnsstjórinn í Reykjavík, og voru allar þessar brtt., sem hér um ræðir, bornar undir hann, og hafði hann ekkert við það að athuga, að þessu yrði breytt í frv. Annars er þetta ákvæði til orðið vegna ákvæða vatnal., þar sem segir, að selja megi raforkuna með allt að 10% álagningu. Væri álagningin meiri, bar að endurgreiða allt það, sem umfram var. Það kom fram hjá sumum nm., að þeir vildu jafnvel fella þessa álagningu alveg niður, en það þótti n. ekki fært vegna þess, að þá hefði þurft að áætla söluverð raforkunnar, og ef það yrði of hátt áætlað, þá yrði að endurgreiða það aftur. Ég skal geta þess, að við 2 nm. vorum frekar á móti þessari lækkun, en gengum þó til samkomulags, af því að við teljum, að það sé rétt, að þarna væri leyfð álagning og sérstaklega til þess að léttara væri að leggja á auknar veitur og viðbótarveitur. Þá er enn ein brtt. Það kom fram við 1. umr., að menn teldu það orka tvímælis, hvenær Sogið væri virkjað til hálfs, og þótti því n. rétt að ákveða í frv., við hvaða kw.-tölu ætti að miða, sem er talið 86000 kw. í Soginu fullvirkjuðu, eftir því sem rafmagnsstjóri segir. N. kom sér því saman um þessar till. og leggur til, að þær verði samþ. Ég skal að lokum að gefnu tilefni, áskorun frá hv. þm. Borgf. til n. um það að athuga, hvort hún teldi sér ekki fært að fella meginefni þessa frv. inn í raforkulfrv., taka það fram, að allir nm. mæltu með samþykkt þessa frv. sem sérstaks frv. og þeir telja, að með samþykkt þessa frv. sé ekki á neinn hátt brotið í bága við anda raforkulfrv. Í raforkul. er gert ráð fyrir, að hverjum sem er sé heimilt að virkja allt að 2000 ha., ef leyfi ráðh. komi til. Sé hins vegar um stærri virkjun að ræða, þá er Alþ. einu heimilt að leyfa hana, og þarf þá um það sérstaka lagasetningu. Hér hefur verið farið fram á leyfi til stærri virkjunar en 2000 ha., og um það verður að leita leyfis Alþ., og með samþ. þessa frv. er þessi leið farin.

Pétur Ottesen Hv. iðnn. hefur samræmt þetta frv. við ákvæðin í frv. til raforkul. Þá hefur hún samræmt þetta að því leyti, að hér á að gilda sama hámark að því er snertir ábyrgð ríkissjóðs fyrir láni til virkjunarinnar. Þær aths., sem ég gerði um þetta, hefur n. tekið til greina. Einnig hefur hún flutt 2 eða 3 aðrar brtt., að gefnu tilefni, þótt ég gæfi ekki tilefni til þess, og má segja, að þessar brtt. stefni í rétta átt og geri frv. að orðalagi til einnig skýrara en annars hefði orðið. En meginatriði þess, sem ég beindi til n., að taka upp slík ákvæði sem þessi inn í raforkulagafrv., sem þá áttu einnig að geta gilt um hliðstæða aðstöðu, eins og ég benti þá á, - a. m. k. er það á tveim öðrum stöðum, sem nokkuð stendur líkt á um nú, sem sé virkjun Laxár í Þingeyjarsýslu og Andakílsárvirkjunina, - hefur hún ekki getað fallizt á, eftir því sem hv. frsm. upplýsti hér nú. Telur hann réttara, að sú leið verði farin, að þegar óskir svipaðar þeim, sem í þessu frv. felast, koma fram, þá verði samin um það sérstök l., ef Alþ. á þeim tíma vill sinna slíkum málaleitunum. Ég benti á, að ég teldi heppilegra, að ákvæði um þetta væri að finna á einum og sama stað, sem sé í þeirri heildarlöggjöf, sem um þetta gilti, því að mér sýnist það dálítið einkennileg málsmeðferð, þegar samtímis því, að verið er að setja heildarlöggjöf um þetta, þá skuli einnig samþ. sérákvæði fyrir einstakan aðila. Það þýðir náttúrlega ekki að fara út í deilur um þetta hér, en með tilliti til þeirrar skoðunar, sem ég hef lýst í því efni, get ég ekki aðhyllzt þessa aðferð, þó að ég sé samþykkur þeirri stefnu, sem fram kemur í þessu frv. og ég vil þá einnig að fái að njóta sín gagnvart öðrum aðilum, sem svipað stendur á um. Það, að ég vil ekki lýsa yfir fylgi mínu við frv., stafar eingöngu af þeirri aðferð, sem hér um ræðir, en ekki efni frv. Ég skal svo ekki eyða fleiri orðum um þetta. N. hefur sínar ástæður fyrir sinni afstöðu, og skilst mér, að hún standi öll óskipt að því, að haga nú afgreiðslunni þann veg, sem hv. frsm. hefur lýst.

Frsm. meiri hl. (Lúðvík Jósefsson) : Herra forseti. Eins og nál. meiri hl. sjútvn. á þskj. 410 ber með sér, hefur sjútvn. ekki getað orðið ásátt um afgreiðslu þessa máls. Það frv., sem hér er um að ræða, hefur, legið fyrir sjútvn. alllengi, og dráttur á afgreiðslu málsins af hálfu n. hefur sumpart stafað af því, að fyrir n. hafa einnig legið önnur mjög stór og víðtæk frv., sem farið hafa mikið í sömu átt og þetta, og leiddi það af sér það, að þetta mál hlaut að fylgja afgreiðslu þeirra nokkuð, auk þess sem þinginu var frestað um alllangan tíma eftir að frv. kom til nefndarinnar. Meiri hl. sjútvn., 4 þm., leggur til, að frv. verði afgr. með rökst. dagskrá, með þeim röksemdum, sem fram koma á þskj. 410. En í stuttu máli liggur þetta mál þannig fyrir, að þetta frv. fer í fyrsta lagi fram á, að breytt verði gildandi l. um fiskimálasjóð og fiskimálanefnd, þannig að fiskimálanefnd verði raunverulega lögð niður og störf hennar verði flutt yfir til stjórnar Fiskifélags Íslands. Í öðru lagi fer þetta frv. fram á það, að það vald, sem ráðh. hefur nú yfir fiskimálasjóði ásamt fiskimálanefnd til ráðstöfunar á þessum sjóði, sé tekið úr höndum ráðh. og fært yfir í hendur sérstakrar 3 manna þingkjörinnar nefndar. Og í þriðja lagi leggur þetta frv. til, að fiskimálasjóður sé efldur, þannig að lagt sé í hann af ríkisins hálfu ekki minna en 2½ millj. kr. á ári á næstu 10 árum. Meginástæðan til þess, að meiri hl. sjútvn. getur ekki fallizt á að mæla með því, að frv. þetta verði samþ., er sú, að fyrir þessari hv. d. liggja frv. um mjög stórfelldar breyt. á fiskveiðasjóði Íslands, þar sem gert er ráð fyrir því,. að lánveitingar úr fiskveiðasjóði Íslands til sjávarútvegsins yfirleitt verði bættar mjög verulega frá því, sem þær hafa verið. Bæði er þar gert ráð fyrir, að lánin verði hækkuð og einnig að vextir og lánakjör verði hagstæðari en áður hefur verið. Það hefur verið svo að undanförnu, að fiskimálasjóði hefur verið ráðstafað að langmestu leyti til viðbótarlána í þágu sjávarútvegsins, og þá sérstaklega til þess að koma upp hraðfrystihúsum. Lán þau, sem almennar lánsstofnanir í landinu hafa veitt til þess að koma upp hraðfrystihúsum, hafa verið það lág, að það hefur þurft á því að halda, að til væri sjóður eins og fiskimálasjóður, sem veitti viðbótarlán með hagstæðum kjörum, til þess að koma þessum framkvæmdum fram. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því með þeim stórfelldu breyt., sem á að gera á fiskveiðasjóði Íslands, að hann komi til með að lána með hagstæðari kjörum en verið hefur til frystihúsabygginga, eins og almennar lánsstofnanir hafa haft með höndum fram að þessu, og einnig lán í stað viðbótarlána þeirra, sem fiskimálasjóður hefur veitt. Það er því álit margra, að starfsemi fiskimálasjóðs muni við eflingu fiskveiðasjóðs Íslands breytast mikið frá því, sem verið hefur, og að hægt verði að einbeita fiskimálasjóði til að standa fyrir ýmsum tilraunum í þágu sjávarútvegsins, bæði um veiðitækni og eins í sambandi við vinnslu úr sjávarafla. Það er því ábyggilega minni ástæða til þess að fara að leggja fram stórar fjárfúlgur til þess að efla fiskimálasjóð, þegar þannig standa málin með eflingu fiskveiðasjóðs Íslands eins og nú er, heldur en ef viðhorfið um starfsemi fiskimálasjóðs væri eins og á undanförnum árum. Nú er það samt sem áður ekki svo að skilja, að við þessir 4 í meiri hl. sjútvn. í þessu máli mælum gegn því eða séum á móti því, að fiskimálasjóður sé efldur, ef ríkið treystir sér til að leggja fram verulegt fé í því skyni. En sérstaklega eru það breyt., sem gert er ráð fyrir í frv. á yfirstjórn sjóðsins og starfstilhögun hans, sem við í meiri hl. n. getum ekki fallizt á, að gerðar séu í samræmi við þetta frv. Við teljum ekki ástæðu til þess, að meðan miðað er að eflingu fiskveiðasjóðs, þá verði því hraðað á þessu þingi að samþ. lög um breyt. á uppbyggingu fiskimálasjóðs, og álítum, að það geti beðið eftir næsta þingi. - Nú hefur komið fram, að hæstv. atvmrh. hefur lýst yfir, að hann hugsi sér að láta fram fara, fyrir beiðni Fiskifélagsins og útvegsmanna, sérstaka athugun á því, hvernig bezt verði fyrir komið starfi og stjórn fiskimálanefndar og fiskimálasjóðs á næstunni, með sérstöku tilliti til þess, að fiskveiðasjóður Íslands er efldur svo mjög sem ætlazt er til að verði, og þegar lánastarfsemi færist yfir til fiskveiðasjóðs, en fiskimálasjóði verður ráðstafað meira í tilraunaskyni. Og okkur í meiri hl. sjútvn. þykir ekki, meðan svo stendur, ástæða til að gera svo víðtækar breyt. á l. um fiskimálasjóð og fiskimálanefnd og farið er fram á í þessu frv., meðan sú athugun liggur ekki fyrir. - Meiri hl. sjútvn. leggur því til, að þetta mál verði afgr. á þessu þingi með rökst. dagskrá, þar sem sérstaklega er vísað til þess, að þar sem þessi athugun eigi fram að fara um það hvernig starfsemi fiskimálasjóðs og fiskimálanefndar verði bezt fyrir komið og þar sem fyrirhugað er, að fiskveiðasjóður Íslands muni nú yfirtaka lánastarfsemi, sem fiskimálasjóður hefur haft með höndum, þá sé ekki rétt á þessu þingi að breyta 1. um fiskimálasjóð og fiskimálanefnd. Ég vildi að endingu undirstrika það, að það er ábyggilega mjög vafasamt, að það standi til bóta með slíkan sjóð eins og fiskirnálasjóð að taka það vald af ráðh., sem hann hefur haft yfir sjóðnum, og fela það einni nefndinni enn til þess að ráða yfir því endanlega, hvernig þeim sjóði verði varið. Ég fyrir mitt leyti álít það miklu eðlilegra fyrirkomulag um nefnd eins og fiskimálanefnd, að hún hafi, eins og á undanförnum árum hefur verið, tillögurétt og ráðgefandi vald um það, hvernig varið verði fé sjóðsins á hverjum tíma, en ráðh. beri endanlega ábyrgð á því, hvernig þessum sjóði verði varið á hverjum tíma. Það kom í ljós við meðferð málsins í n., að einn háttv, nefndarmanna, aðalflm. frv., 2. þm, S.-M., leggur til, að frv. verði samþykkt.

Frsm. minni hl. (Eysteinn Jónsson) : Herra forseti. Sjútvn. hefur klofnað um þetta mál, eins og hv. frsm. meiri hl. hefur gert grein fyrir. Ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir till. minni hl. n., en þær eru í stuttu máli þannig, að frv. verði samþ., með einni breyt. þó, sem till. er um á þskj. 235. Þessi breyt. er sú, að í staðinn fyrir, að hámark lánveitinga úr fiskimálasjóði samkv, frv. er ráðgerð 200 þús. kr., er í brtt. gert ráð fyrir, að lána megi allt að 300 þús. kr. sem hámarksupphæð lána úr fiskimálasjóði. Það þykir nauðsyn á að gera þessa breyt., miðað við það, hversu ástatt er um þessi mál, og eftir nánari athugun, sem fram hefur farið um frv. um þetta efni sérstaklega, síðan frv. var lagt fram. Þá vil ég fara nokkrum orðum um aðalatriði frv., sem eru fjögur, og minnast á þær ástæður, sem komu fram af hálfu meiri hl. sjútvn., sem leggur til, að málinu verði vísað frá. Fyrsta aðalatriði frv. er það, að tekjur fiskimálasjóðs verði auknar stórlega af ríkisfé frá því, sem verið hefur, þ. e., að framlag til hans verði á hverju ári um 2½ millj. kr. í 10 ár, og enn fremur að heimila sjóðnum lántöku allt að 10 millj. kr. Það er mitt álit, að það sé nauðsynlegt að efla fiskimálasjóð mjög verulega frá því, sem verið hefur. Mér sýnist það augljóst, að framundan séu óleyst mörg mjög fjárfrek verkefni fyrir sjávarútveginn og að ríkið geti ekki komizt hjá því að leggja fram verulegt fé til margra þeirra. Í grg. frv. er minnzt á nokkur þessara verkefna, og var einnig gert við 1. umr. málsins. En ég get stiklað þar á stóru, að það er náttúrlega fyrst og fremst að styðja með lánum margs konar nýjar framkvæmdir, sem nánar eru upp taldar í grg., bæði varðandi iðnað í sambandi við sjávarútveginn og til skipakaupa, og skal ég koma að því síðar. En auk þessara verkefna, sem eru almenns eðlis, þá eru fyrir hendi sérstök verkefni, svo sem að leggja fram fé til þess að leita að nýjum fiskimiðum og leitast fyrir um nýjar veiðiaðferðir, og í því efni standa fyrir dyrum stórkostleg verkefni, sem hljóta að kosta mikið fé. Enn eru menn ekki komnir lengra en svo, að það má telja, að menn geti ekki veitt þorsk nema með því að halda sig við botn, og ekki síld nema með því að halda sig við yfirborð sjávarins. En ég nefni þessar tvær fisktegundir, af því að þær eru undirstaða sjávarútvegsins hjá okkur. En við þetta getur ekki staðið til lengdar. Það verður að reyna að finna nýjar leiðir við veiðarnar, til þess að veiða síld, þó að hún sé ekki á yfirborðinu, og þorsk, þó að hann haldi sig ekki við botninn. Ég skal ekki fara út í að ræða þetta atriði nánar, en bendi á þetta sem eitt af þeim stórkostlegu og fjárfreku verkefnum, sem framundan eru í sambandi við sjávarútvegsmál okkar. Og svona mætti lengi telja nauðsynjamál, sem framkvæma þarf fyrir sjávarútveginn og þá einnig að styðja. Mér sýnist eðlilegt og rétt, að það fjármagn, sem ríkið vill leggja til þessara og þvílíkra framkvæmda, sé lagt í einn sjóð, og þá finnst mér fiskimálasjóður vera til þess fallinn að taka við því fyrir hönd sjávarútvegsins, og síðan sé varið fé úr þeim sjóði í samráði við Fiskifélag Íslands. - Hv. meðnm. mínir í sjútvn. segjast vera að vísu fylgjandi því, að fiskimálasjóður sé efldur. En þó leggja þeir til, að þessu máli verði vísað frá og hafa ekki lagt fram annars staðar tillögur um, að fiskimálasjóður sé efldur og þá kannske minna en hér er lagt til í þessu frv. En ég vænti þá, að frá þeim komi þær till. fram síðar, ef þeir fá því ráðið í þessu máli, að frv. þessu verði vísað frá. Meiri hl. sjútvn. hefur látið þess getið og hv. frsm. meiri hl. n. lagði á það nokkra áherzlu, að minni ástæða væri til þess að efla fiskimálasjóð af því, að fiskveiðasjóður Íslands yrði nú væntanlega mjög efldur og honum yrði ætlað að lána meira til bátakaupa og fiskiðnfyrirtækja en áður hefur verið. Mér var nú nokkuð kunnugt um þessa fyrirhuguðu eflingu fiskveiðasjóðs áður en ég lagði þetta frv. fram, og hafði gert mér í hugarlund, að eitthvað í þá stefnu gengi fram á þinginu, að fiskveiðasjóður Íslands yrði efldur. Ég hef þess vegna ekki breytt afstöðu minni til þessa frv., þó að ég þykist sjá fram á, að fiskveiðasjóður verði efldur allverulega á þessu þingi, og er það af þeim ástæðum, hversu mörg og stórkostleg verkefni liggja fram undan, sem verja verður fé af hálfu þess opinbera til þess að styðja, og það eins, þótt fiskveiðasjóður verði látinn lána meira út á hvert skip og hvert iðnfyrirtæki en áður hefur verið. Því að þess ber vel að gæta og hafa í huga, að þó að fiskveiðasjóði verði heimilað að lána nokkru meira á hvert skip og bát og iðnfyrirtæki, þá hefur það á síðustu missirum kostað meira fé að koma slíkum iðnfyrirtækjum á föt og eignast hvern bát og skip. Og ég leyfi mér að efast um, jafnvel þó að fiskveiðasjóður verði efldur, eins og til stendur, að hann verði nægilegur til þess að leysa það mál á mörgum stöðum og í margvíslegum ástæðum. Það er svo stórkostlegt vandamál vegna verðbólgunnar, hvernig á að koma upp iðnfyrirtækjum og kaupa báta og skip, að ég leyfi mér að efast um, að fiskveiðasjóður geti leyst það, þó að svo djarflega verði siglt um útlán sjóðsins eins og fyrirhugað er. En ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar, að það væri rétt að skipta stuðningi við sjávarútveginn þannig að hafa hann tvenns konar, annars vegar hagkvæm stofnlán, sem Fiskveiðasjóður hafi með höndum, og væri þar ekki gengið lengra en frá almennu fjárhagssjónarmiði talizt gæti nokkurn veginn tryggt, en ef þannig væru ástæður einhvers staðar á landinu, að það þyrfti að ganga lengra en þetta í lánastarfsemi til fyrirtækja sjávarútvegsins, þá yrði það gert með sérstökum stuðningi úr einhverjum sjóði, sem starfaði sjálfstætt, og í því sambandi hef ég alltaf haft í huga fiskimálasjóð. Og þetta er ein af ástæðunum fyrir því, að ég hef lagt til, að fiskimálasjóður yrði efldur. Ég álít, að það sé skynsamlegt að grauta ekki saman almennum stofnlánaveitingum annars vegar og svo styrktarstarfsemi hins vegar, sem sjálfsagt verður ekki hægt að komast hjá í þessu sambandi í mörgum tilfellum. Ég sem minni hl. sjútvn. legg því til, að þetta verði samþ. engu síður fyrir það, þó að fiskveiðasjóðsfrv. yrði samþ. í einhverri mynd, enda veit enginn í dag, hvernig frá því frv. verður gengið, og því ekki hægt að taka afstöðu til þess. Þá er annað aðalatriði málsins að leggja til, að fiskimálanefnd verði lögð niður í því formi, sem hún nú er, og Fiskifélagi Íslands ætlað að mestu það hlutverk í sjávarútvegsmálum, sem þeirri nefnd hefur verið falið, og taka af ráðh. það vald, sem hann hefur til þess að veita fé úr fiskimálasjóði, en flytja það vald í hendur þriggja þingkjörinna manna. Þetta er önnur aðalbreyt., og skal ekki farið langt út í það. Er eðlilegt, eins og nú er komið málum, að Fiskifélaginu verði falið að hafa forustu um þessi þýðingarmiklu mál, sem framundan eru varðandi sjávarútveginn, og að því sé sýnt það traust að leggja því þessar skyldur á herðar. Ég hef þá trú, að við það að fá slíka forustu í hendur mundi félagið eflast og þetta verða til góðs, að þessu verði þannig skipað, heldur en ef málið verður áfram í höndum ríkiskjörinnar n. eins og fiskimálanefndar. Ég skal taka það fram, að fiskimálanefnd hefur á margvíslegan hátt unnið gott starf, einkum áður fyrr, en síðan hefur margt breytzt, og nú finnst mér eðlilegast, að sú verði þróunin, að Fiskifélagið láti þetta mál meira til sín taka en verið hefur. Ég tel heldur ekki gott skipulag, að neinn ráðh. geti ákveðið milljóna fjárveitingar úr fiskimálasjóði, eins og verið hefur, heldur sé heppilegra, að þar komi fleiri manna ráð til og sett séu í frv. ákvæði um stjórn sjóðsins, er kosin skuli af Alþ. Ég hirði ekki um að færa fyrir þessu frekari rök, en finnst óeðlilegt, að í hendur eins manns sé lagt svo mikið fjárveitingarvald eins og að ráðstafa fé fiskimálasjóðs, sérstaklega eins og það yrði eftir að fiskimálasjóður yrði efldur svo mjög. Það væri þó dálítið annað mál, ef einn ráðh. fengi að ráðstafa fé sjóðsins eins og það er nú. Þá er það þriðja atriðið, að í þessu frv. er það nýmæli, að félögum útvegsmanna og fiskimanna er ætlaður forgangsréttur að þeim stuðningi, sem fiskimálasjóður veitir til iðnrekstrar og nýjunga í sjávarútvegi. Þetta tel ég afar þýðingarmikið atriði og tel reynsluna hafa sýnt, að það sé mikil nauðsyn að koma þessu í lögin. Öllum er ljóst, að heppilegast væri, að iðnaður í þágu sjávarútvegsins sé rekinn af félögum útvegsmanna og fiskimanna, því að með því móti verður það bezt tryggt, að fiskiðnaðurinn sé beinlínis rekinn í þágu sjávarútvegsins, en slíku hefur ekki verið til að dreifa nema að mjög litlu leyti, og löggjafarvaldið og hið opinbera hefur í raun og veru ekki skipt sér neitt af þessu eða gert neitt verulegt til þess að breyta þessari stefnu. En ég tel, að þetta sé mjög hættuleg þróun, og svo gæti farið, að þeir, sem hafa með höndum fiskiðnaðinn, hefðu möguleika til þess að skammta sjávarútveginum úr hnefa fiskverðið, og þar mundu skapast hagsmunamótsetningar, sem yrði hættulegt fyrir sjávarútveginn. Af þessari ástæðu viljum við stuðla að því, að fiskimenn eigi þessi fyrirtæki og reki þau í sína þjónustu. Hins vegar legg ég ekki til, að einstaklingar séu útilokaðir frá þessum stuðningi, en bara að hinir sitji fyrir, ef þeir vilja hafa þessa starfsemi með höndum sjálfir. Þá er það fjórða nýmælið í þessu frv., að fiskimálasjóði er ætlað að styðja sérstaklega bátakaup eða bátasmíði á þeim útgerðarstöðum í landinu, þar sem tilfinnanleg vöntun er báta, en lítið fjármagn fyrir hendi til framkvæmda. Ég tel, að þetta ákvæði sé mjög þýðingarmikið. Þeir, sem orðið hafa að stunda sjó á smáfleytum og ekki hafa getað safnað neinu fjármagni að ráði, hafa margir hverjir mikinn áhuga á því að eiga ekki lengur afkomu sína undir þessum smábátum og afla sér stærri báta, en þá koma fjárhagsörðugleikar til sögunnar. Nú er raunar ráðgert, eins og hv. 6. landsk. gat um, að lána meira en gert hefur verið úr fiskveiðasjóði út á hverja fleytu. Þó eru þær ráðagerðir ekki verulega frábrugðnar því, sem verið hefur um báta. En við skulum segja, að það verði nokkuð meira, sem lánað verður úr fiskveiðasjóði. Þá stöndum við frammi fyrir þeim sannleika, að þó að lánað verði þetta mikið fé, þá stendur samt sem áður allt fast, vegna þess að í þessum plássum, þar sem svona hefur verið ástatt að undanförnu, er ekki hægt að drífa upp það fjármagn, sem leggja þarf á móti framlagi annars staðar að. Hvað á þá að gera? Annaðhvort er að láta alla útgerð á þessum stöðum falla niður eða gera sérstakar ráðstafanir til þess að styðja að öflun nýrra tækja og hjálpa þannig þessum stöðum, sem verst eru staddir, yfir erfiðasta hjallann. Þetta er vandamál og máske hættuleg braut, sem lagt er til að fara hér inn á. En ég held nú, eins og málum er komið, að ekki sé um annað að gera en bregða nú við og létta á þennan hátt undir með þessum stöðum og hjálpa þeim þannig yfir örðugasta hjallann. Ég skal svo ekki lengja þessar umr., en taldi rétt að færa fram þessar ástæður fyrir málinu og þá sérstaklega vegna þess, að háttv. meiri hl. hefur fært fram sínar ástæður fyrir því að vísa málinu frá, sem mér sýnist þannig vaxnar, að ekki sé hægt að taka þær til greina, og legg ég því til, að þessi rökstudda dagskrá verði felld, en frv. samþykkt.

Frsm. meiri hl. (Lúðvík Jósefsson) : Ég vildi aðeins segja nokkur orð í tilefni af því, sem fram hefur komið í grg. hv. minni hl. Ég vil taka það fram til viðbótar því, sem ég sagði hér áðan, að það er mesti misskilningur að halda því fram að það frv., sem hér liggur fyrir, breyti að nokkru verulegu leyti þeim starfsgrundvelli, sem nú er þegar fyrir hendi samkvæmt gildandi l. um fiskimálasjóð og fiskimálanefnd. Hv. 2. þm. S.-M. taldi upp ýmis þýðingarmikil verkefni, sem fyrir lægju, og það er fullkomin skylda, sem hvílir nú á fiskimálasjóði og fiskimálanefnd, að reyna að leysa þessi vandamál, og það er unnið að því. Og það er áreiðanlegt, að ef af fiskimálasjóði yrði nú létt að verulegu leyti því að þurfa að eyða megininu af fé sínu til beinna lánsstarfa, með því að fiskveiðasjóður yrði gerður, færari um að lána, þá er áreiðanlegt, að fiskimálasjóður mundi fá stóraukna möguleika til þess að snúa sér að þessum rannsóknarefnum í þarfir sjávarútvegsins, t. d. rannsóknum á nýjum veiðiaðferðum, leit að nýjum fiskimiðum o. s. frv. Það er engum vafa bundið, að fiskimálasjóður fengi stóraukna möguleika til þess að leggja fé í þetta, ef hann þyrfti ekki að eyða svo að milljónum króna skiptir í beina lánastarfsemi, í að byggja frystihús, eins og hann hefur þurft að gera. Ég vil því eindregið leggja til, að þessu frv., sem hér er borið fram frá sjútvn., verði vísað frá, því að ég sé í rauninni ekki nokkur ný verkefni fyrir fiskimálanefnd eða fiskimálasjóð. Fiskimálasjóður hefur heimild til þess að verja fé til alls þess, sem hér hefur verið á minnzt, og hefur undanfarið lagt í það fé. Ég vil einnig geta þess, að það er heldur ekki svo, að það sé í raun og veru ráðh. einn, sem veiti fé úr fiskimálasjóði. Hv. 2. þm. S.-M. komst að orði á þá leið, að hann teldi heppilegt, að fleiri menn væru kvaddir til ráða um það, hvernig þessu fé yrði varið, en ráðherra einn. Eins og l. eru nú, þá er það fiskimálanefnd, sem gerir till. um það til ráðh., hvernig fé sjóðsins skuli varið. Mér er ekki kunnugt um, að nema aðeins einn einasti ráðh. hafi brugðið út af þessari venju og veitt fé úr sjóðnum án þess að ráðfæra sig við fiskimálanefnd, og ég held ég fari rétt með, að það hafi verið síðasti atvmrh., Vilhjálmur Þór, sem veitti upp á sitt eindæmi fé úr sjóðnum til ákveðins aðila. Ég held því, að þetta sé ástæðulaus ótti og að fyrirkomulag það yrði ekki til bóta, sem um ræðir í frv., að þriggja manna n. skuli sett til þess að ráðstafa sjóðnum öllum. Mér finnst hv. flm. geti verið ánægður með það, að það á að fara fram athugun á því, hvernig megi bæta kjör sjóðsins með tilliti til eflingar fiskveiðasjóðs, og gæti látið sér nægja með það til næsta þings. Í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir neinum nýjum verkefnum fyrir fiskimálanefnd eða fiskimálasjóð, þannig að engum getur orðið samþ. þessa frv. til gagns þess vegna.

Frsm. minni hl. (Eysteinn Jónsson) : Hv. frsm. meiri hl. hefur bent á, að það væri ekki gert ráð fyrir neinum verkefnum fyrir fiskimálasjóð í frv., og lagði á það mikla áherzlu, skildist mér, að af þeirri ástæðu aðallega væri ekki brýn nauðsyn að samþ. frv. Þetta er nú að því leyti rétt hjá hv. þm., að í núgildandi l. er mjög víðtæk almenn heimild til þess að efla sjóði til eflingar sjávarútveginum. En hitt er þó aðalatriðið, að í þessu frv. hér er berum orðum kveðið á um eitt hlutverk sjóðnum til handa, sem hann hefur ekki haft með höndum undanfarið neitt að ráði og ekki er beinlínis kveðið á um í núgildandi l., og það er einmitt þetta, að stjórn sjóðsins er hér heimilað að veita lán til eflingar bátasmíða og bátakaupa á þeim útgerðarstöðum í landinu, þar sem tilfinnanlegur skortur er á fé til slíkra framkvæmda. Þetta er alveg nýtt hlutverk, sem sjóðnum er ætlað. Og þó að segja megi, að hægt sé að teygja þannig núgildandi l., að það geti ekki talizt lagabrot að gera það, þá er þetta hlutverk ekki tiltekið beinlínis í núgildandi l., heldur aðeins óákveðið, að fiskimálasjóður eigi að styðja framfarir í sjávarútveginum. Auk þessa er hér nú fleira tiltekið nýtt, sem beinlínis er gert ráð fyrir að styðja, en það er ekki aðalatriði, og skal ekki farið út í það. Ef lögleidd yrði hin stórfellda efling sjóðsins, sem farið er fram á í frv., mundu tekjur sjóðsins fjórfaldast frá því, sem nú er. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að þetta gerði nú ekki svo mikið til, þar sem fyrirhugað væri að setja l. um stórfellda eflingu fiskveiðasjóðs. Þetta er að nokkru leyti rétt, að eitthvað mundi létta á fiskimálasjóði við stórfellda aukningu fiskveiðasjóðs, en með tilliti til þeirra mörgu og margvíslegu verkefna, sem framundan eru í sjávarútveginum á næstu árum, er augljóst, að tekjur fiskimálasjóðs mundu hrökkva skammt til allra framkvæmda, svo að það er tæplega frambærilegt að halda því fram, að það eigi að vísa þessu máli frá, því að það sé ekki þörf fyrir þessa aukningu fiskimálasjóðs. Varðandi önnur atriði málsins, t. d. hvort rétt sé að fela ráðh. áfram að fara með stjórn sjóðsins, þá vil ég undirstrika það, sem ég sagði áður, að það er ekki heppilegt, að ráðh. einn hafi úrslitavald um fjárveitingar úr sjóðnum, þar sem um er að ræða upphæðir, sem skipta millj. króna. Það er ekki að marka, þótt ekki séu mörg tilfelli, að ráðh. hafi farið öðruvísi að en n. lagði til. Annars er ég ekkert að deila á þá, sem með þessi mál hafa farið, en hins vegar tel ég að ekki sé ráðlegt, að svo mikið fjárveitingavald sé í höndum ráðherra. Ef umsókn kemur frá félagi útvegsmanna og sjómanna, getur verið, að hún yrði tekin til greina, en hitt er víst, að ekkert er í þessu, sem tryggir, að þannig sé farið að. Mér finnst það mikilvægt atriði, að félög gangi fyrir einstaklingum um fé úr sjóðnum, en til þess hefur ekkert verið gert. Ég vil ekki leggja neinar hömlur á einstaklinga um framkvæmdir, en ég tel hitt heppilegri þróun, ef menn geta stofnað samvinnufélög. Mér finnst frsm. eiga erfitt með að skilja það, að til þess að hægt sé að færa upp lánsheimildina úr fiskveiðasjóði þarf að efla sjóðina. - Ég læt þetta nægja, en vil þó aðeins minnast á það, sem þm. sagði um afstöðu mína við flutning málsins. Við, sem að þessu frv. stöndum, höfum áhuga á að efla fiskimálasjóð og leggjum þess vegna til, að tekjur hans verði auknar stórlega, en það er okkar skoðun, að um leið og sjóðurinn er efldur að fjármagni sé nauðsyn að bæta úr þeim göllum, sem við teljum vera á skipulagi hans, og að sömuleiðis sé áríðandi að vanda sérstaklega til stjórnar sjóðsins, þar sem gert er ráð fyrir því, að stjórn sjóðsins sjái um allar lánveitingar úr sjóðnum. Ég segi líka, að ef það væri meining meiri hl. sjútvn. að efla sjóðinn að fjármagni, þá væri opin leið fyrir þá að leggja til, að skipulagsbreytingar sjóðsins yrðu felldar úr frv., en samþ. svo frv. að öðru leyti. Þetta var auðvelt fyrir þá, sem litu þannig á málið. Ég segi fyrir mig, að ég hefði hiklaust verið með því, að sjóðurinn væri efldur, enda þótt till. okkar um skipulagsbreyt. hefðu verið felldar úr frv., þó að ég telji þær hins vegar mikils virði og mjög nauðsynlegar. Ég tek þetta fram vegna þess, sem fram var að gefa í skyn.



Ég vil aðeins gera örfáar aths. við ræðu hv. 2. þm. S.-M. Ég vil geta þess, að það er ekkert nýmæli, að fiskveiðasjóður láni til bátakaupa, þó að hann hins vegar hafi aðallega lánað til hraðfrystihúsa. Í l. sjóðsins er fullkomin heimild fyrir að lána til bátakaupa, enda nauðsynlegt, þegar verið er að gera eins miklar ráðstafanir til endurnýjunar bátaflotanum og nú er. Þá vil ég aðeins drepa á það, að hv. þm. er undrandi yfir, að við skyldum ekki flytja brtt. Þetta hefði verið framkvæmanlegt, en við álítum heppilegra að flytja till. um breyt. á núgildandi l. en fara að hrófla við þessu frv. Það gefast ef til vill tækifæri til þess að efla sjóðinn, og ef það er aðalatriðið, þá standa vonir til þess enn, að við getum orðið sammála um það, hv. 2. þm. S.-M. og ég. En viðvíkjandi skipulagsbreytingum sjóðsins skal ég taka það fram, að vegna þess að nú liggur fyrir, að sérstök athugun fari fram á því, hvernig starfsemi fiskimálasjóðs og fiskimálanefndar verði bezt fyrir komið, viljum við heyra þá niðurstöðu, áður en nokkur breyting verður gerð á fyrirkomulagi fiskveiðasjóðs. Ég þarf ekki að eyða fleiri orðum, - það er öllum ljóst, hvað við er átt, og legg ég áherzlu á, að hin rökst. dagskrá frá meiri hl. sjútvn. nái fram að ganga.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) : Það mátti að vísu búast við því, að hv. þm. Borgf. félli ekki að öllu leyti vel við sjútvn. vegna afgreiðslu þeirrar á frv. hans, sem fram kom, en þó verð ég að segja, að ég tel ákaflega hæpið af hv. þm. að taka till. n. á þann veg sem hann gerði. Hann vill stíga það spor í þessu máli að banna Íslendingum að veiða í Faxaflóa, og hann heldur, að þetta muni vekja þá alheimsathygli, að það knosi svo hjörtu þeirra útlendinga, sem þarna hafa hagsmuna að gæta, að þeir muni bæði taka eftir þessu og frekar fallast á að semja um allsherjar friðun. En þetta er náttúrlega aðeins spádómur hjá hv. þm., því að í þessu efni er ekki hægt að fullyrða neitt. En það, sem raunverulega mundi ske, er það, að hér yrði stigið spor til þess að gera íslenzka sjómenn réttminni en erlenda sjómenn á þessu svæði. Það er sá fugl, sem hv. þm. hefur í hendi sér, og aðrir, ef samþ. eru l. um þetta, en fuglarnir 10, sem hv. þm. vill ná í, þ. e. a. s. samþykkt útlendinga út á þetta frv., þeir eru í loftinu. Það er þess vegna ákaflega hæpið af hv. þm. að reiðast svo mjög sem hann gerði, þó að sjútvn. hafi ekki viljað gína við þessari flugu, sem hv. þm. hampar hér. Hann talaði mjög mikið um vilja sjómanna og vitnaði í samþykktir fiskiþingsins og annarra sínu máli til stuðnings. Það er nú sannast að segja, að í þessum veiðibannsmálum og öðru þá fer viljinn nokkuð eftir hagsmunum hvers og eins, og þó að vissulega sé hægt að benda á hóp sjómanna á Akranesi og í Keflavík og kannske í Reykjavík og viðar, sem mundu vilja krefjast þess, að allir íslenzkir togarar væru reknir burt úr Faxaflóa, þó að þar væri fullt af erlendum togurum, þá er líka til sjómannahópur, sem hefur nokkurra hagsmuna að gæta í þessu efni, en það er sá sjómannahópur, sem stundar togveiði á smærri og smærri skipum. Ég geri ráð fyrir, að sá sjómannahópur mundi a. m. k. finna til þess misréttis, sem efnt væri til, ef gengið væri inn á till. hv. þm. Borgf. Hv. þm. vitnaði í samþykktir, sem hafa verið sendar Landssambandi íslenzkra útvegsmanna frá aðilum hér við flóann, sem aðspurðir voru um álit þeirra í þessu máli. Ég hef nú í höndum t. d. umsögn Keflvíkinga, sem ekki bera togarahagsmuni sérstaklega fyrir brjósti. Hún er á þá leið, að því er lýst, að umr. hafi fallið í þá átt, að sjálfsagt væri að vinna að þessu máli og fá samþykktir þar um, svo framarlega sem aðrar þjóðir stæðu einnig að þeim, og það er einmitt þetta, sem sjútvn. hafði gerzt svo djörf að hafa skoðun um í þessu máli. Hún vill vinna og styðja að allsherjar friðun, og fyrir það fær hún þessar helliskammir hjá hv. þm. Borgf., eins og raun ber vitni um nú þegar hann gerði aths. sínar við umr. þessa máls. En Keflvíkingarnir, sem hv. þm. vitnaði til, þeir eru sömu skoðunar, þeir vilja banna veiði þarna, svo framarlega sem aðrar þjóðir gera það líka. Þeir eru fylgjandi allsherjar friðun eins og Alþ. og eins og sjútvn. hefur lagt til. Svo er hér samþykkt, sem hv. þm. vísaði einnig til máli sínu til stuðnings, frá Gerðum í Garði, og þar er hvorki meira né minna en lýst eindregnum stuðningi við þessi mál, en með þeirri viðbót, að sú nýja landhelgislína, sem á að banna Íslendingum að veiða og á að gilda fyrir Íslendinga eina, hún á eftir þeirra manna hugmynd að vera dregin frá Geirfuglaskeri til Öndverðaness. Ég bendi á þetta síðasta sem dæmi um þann æsing og það athugaleysi, sem getur hlaupið í menn, þegar svona samþykktir eru gerðar að hálfgerðu hitamáli, án þess eiginlega að nokkur skynsemi komist þar að. Hvað halda menn nú t. d., að það yrði lengi þolað, að íslenzkum togurum og togbátum væri bannað að veiða með botnvörpu innan línu, sem dregin væri frá Geirfuglaskeri til Öndverðaness, á sama tíma og ekkert væri hægt að amast við útlendingum, sem þar stunduðu veiðar? Hv. þm. gagnrýndi mjög umsögn fiskifræðingsins Árna Friðrikssonar. Ég er ekki hér til þess og þarf ekki að vera neinn málsvari fyrir þann ágæta mann. Hann hefur sýnt í skrifum sínum um þetta mál og aðgerðum sínum gagnvart friðuninni, að hann vill vinna að því af alhug að fá Faxaflóa friðaðan, og það er í sjálfu sér alveg óþarft að væna hann um nokkur óheilindi í því máli. Hv. þm. minntist á, að hann hefði skipt um skoðun, hann hefði breytt skoðun sinni, en svo fer stundum mætum mönnum, því að án þess ég taki undir það, að skoðanaskipti hafi orðið hjá Árna Friðrikssyni, getur vel farið svo, að menn skipti um skoðun og breyti skoðun sinni við nánari athugun málanna, því að það er ekki öllum léð að hitta strax í fyrstu umferð hárréttan punkt í hverju máli, þó að það sé kannske hv. þm. Borgf. gefið. Fiskifræðingurinn bendir réttilega á, að ekki þýði að banna Íslendingum þetta einum, ef það nái ekki líka til útlendinga, og er því hálfur tilgangurinn með frv. hv. þm. Borgf. farinn. Þetta er það, sem greinir á milli hv. þm. Borgf. og sjútvn. Það eru allir sammála um, að friðun sé nauðsynleg, en við í sjútvn. viljum ekki, að Íslendingar búi við verri rétt í sínu eigin landi en útlendingar. Hv. þm. getur hellt úr skálum reiði sinnar yfir þá, sem eru í sjútvn., sagt að þeir séu ófærir um þingsetu, og haft í hótunum um, að sjómenn verði að sjá tímanna tákn. Það eru til þeir menn, sem ávallt líta á lögbönn sem beztu leiðina til að fá einhverju framgengt. En hér hafa fræðimenn farið út á aðra braut, að fá Faxaflóa friðaðan á þeim grundvelli, að það borgi sig fyrir alla, þegar tímar líða. En hv. þm. er ekki ánægður með þetta, hann er banntrúarmaður, og nú vill hann banna Íslendingum fyrst og fremst veiði við Faxaflóa. Í umsögn Atvinnudeildar háskólans er bent á tvær leiðir til þess að friða ungviðin, önnur er sú að banna algerlega veiðar, en hin er að hlífa ungviðunum með ákveðinni möskvastærð. En þessi ráðstöfun kemur aðeins að notum, ef fleiri þjóðir taka þátt í þessu en Íslendingar, en hún er í því fólgin að lögbjóða lágmarksstærð á möskvum í botnvörpum og dragnótum, sem og lágmarksstærð á þeim fiski, sem flytja má í land og selja. Svo segir fiskifræðingurinn enn fremur: „Mörgum er það ljóst, að þessar ráðstafanir eru ekki fullnægjandi, þegar til lengdar lætur, og þess vegna hafa verið gerðar athuganir á því, hvort ekki væri heppilegt að friða ákveðin svæði, sem eru þýðingarmikil fyrir uppvöxt ungviðis, og eitt af þessum svæðum er Faxaflói. Á hinn bóginn verður slík friðun ekki framkvæmd, svo að gagni komi, nema með alþjóðasamþykktum, því að tilganginum með friðuninni verður ekki náð, ef sumar þjóðir fá að fiska á svæðinu, en aðrar ekki.“ Þannig segist fiskifræðingnum frá. Það má búast við því, að ef fallizt yrði á þetta frv. og byrjað á því að banna Íslendingum að veiða með dragnótum og botnvörpum í Faxaflóa og þar með rýma betur fyrir útlendingum á þessum slóðum, þá færu fleiri þingmenn að hugsa um flóa og firði, sem liggja að þeirra kjördæmum. Og þar sem líta verður á, að Faxaflói sé aðeins eitt af dýrmætum svæðum, þá gætu fleiri farið fram á hið sama og hv. þm. Borgf. Hv. þm. mundi e. t. v. segja gott og vel og líka þeim mun betur, því víðar sem þetta er bannað Íslendingum, en þó að hann og fleiri séu á þessari skoðun, þá ætla ég, að sumum Íslendingum þætti gengið á sinn rétt, er fram í sækti og árin liðu án þess þeir fengju að fiska á þessum slóðum. Mér fannst engin þörf fyrir hv. þm. að reiðast svo sjútvn. sem hann sýnilega gerði. Það er vitað, að þessi hv. þm. flutti þáltill. fyrr á þessu þingi um að fá Alþingi til að skora á ríkisstj. að fá því framgengt, að Faxaflói yrði talinn innan íslenzkrar landhelgi. Þessi till. var samþ., en hv. þm. telur sig samt þurfa að ýta á þetta mál á þann hátt sem um ræðir í þessu frv. - Það er gott að fylgja málum sínum af kappi og afsakanlegt, þótt úr því verði ofurkapp að áliti sumra, en mér finnst heldur langt gengið að dæma menn úr leik, ef þeir vilja ekki fallast algerlega á þær leiðir, sem þm. vilja hafa við í hvert sinn. Og hv. þm. hefði mátt áfellast sjútvn., ef hún hefði farið að mismuna veiðimönnum á þann hátt, sem frv. gerir ráð fyrir, og það algerlega út í bláinn, án þess að hafa nokkra skynsamlega ástæðu fyrir því, að þetta færði landið nær takmarki allsherjar friðunar. Ég býst við af þeirri reynslu, sem landsmenn hafa af veiðiskap útlendinga, að þeir, sem að þeim standa, mundu láta sér fátt um finnast, hvað Íslendingar bönnuðu sínum eigin mönnum. Og þetta sárbeitta vopn, sem hv. þm. talaði um, yrði ekki hárbeittur hnífur gegn útlendingum, en þeir mundu bara verða ánægðir, að þeirra skip fengju að vera í friði. Hitt er miklu líklegra, að rökstutt álit, samfara athugunum og rannsóknum vísindamanna, og áhrif frá ráðstefnum slíkra manna til að ræða vandamál fiskveiðanna yfir höfuð leiddi til þeirrar skoðunar, að það væri til hagsbóta fyrir alla aðila að friða ákveðin svæði, þar sem athuganir hafa sýnt, að fiskur héldi sig og alist upp á. Þessi skoðun hefur smátt og smátt rutt sér til rúms, og hefur enginn einkarétt á henni, að rétt sé að friða ákveðin svæði, en sú skoðun, sem styðst við slík rök, kann e. t. v. að eiga langt í land til þess að eigin hagsmunir séu látnir þoka. Ég segi, að það kunni að vera, ég fullyrði ekkert, en þó er líklegt, að þessi stefna fái frekar byr undir vængi í framtíðinni en nú hefur verið, því að hafrannsóknir breiðast óðfluga út og eru teknar upp á svæðum, sem ekki hafa verið rannsökuð áður, og fleiri þjóðir bætast ávallt við, sem vinna að rannsóknum á eðli hafsins og dýrunum, sem í því lifa. Og það er eftirtektarvert, að Norðmenn, sem hafa nú eftir ófriðinn í mörg horn að líta, hafa nú hafið hafrannsóknir sínar af fullum krafti að nýju. Við Íslendingar höfum, sökum smæðar okkar og getuleysis, ekki getað tekið virkan þátt í þessu fyrr en á allra síðustu árum, að Bjarni Sæmundsson og Árni Friðriksson hafa getið sér góðan orðstír í þessum rannsóknum. Það eru til dæmi um það, að svæði hafa verið bönnuð þegnum þjóðarinnar sjálfrar, t. d. Morey-fjörður við England, og hefur komizt þar sú hefð á, að útlendingar hafa séð sinn kost vænstan að skýla ekki ólöglegum veiðum þarna með fánum sínum. En aðstaðan hér við Faxaflóa er allt önnur, við yrðum að sætta okkur við það, þótt flóinn yrði trollaður upp, því að við höfum engar ástæður til að sigrast á útlendum skipum, sem vildu veiða þarna, og yrðum því bara að treysta á, að borin yrði virðing fyrir þessari löggjöf. Þá talaði hv. þm. um ályktanir fiskiþingsins. Ég hef litið yfir langa röð af ályktunum frá fiskiþinginu, en ekki séð sérstaka ályktun um þetta, en ein ályktun var þar gerð um 5 mílna landhelgi. Stjórn Fiskifélagsins mælti með frv. hv. þm. Borgf. án þess að færa nokkur rök fyrir því. En ályktanir fiskiþingsins snerta marga hluti, og ég hef ekki veitt því eftirtekt, að hv. þm. hafi tekið upp margar af þeim ályktunum eða gert þær að sínu máli. Ég tel æskilegt, að hv. þm. vildi láta vera að láta í ljós álit sitt á nýsköpun sinni, nýsköpun, sem miðar að því að gera rétt Íslendinga sjálfra minni en rétt útlendinga við strendur landsins. En henni vil ég ekki fylgja. Hann má virða sem hann vill í þessu máli og tala það, sem honum þóknast, í minn garð persónulega. En stofnun sú, sem ég hef með að gera, á hér engan hlut í. Ég vil eindregið mæla hana undan áaustri hv. þm. í þessu máli. Ég tel, að hv. deild megi vera sannfærð um, að einróma álit sjútvn., sem vill vísa málinu frá með forsendum, sé ekki sprottið af því, að sjútvn. vilji ekki af heilum hug, að Faxaflói verði friðaður. Í fyrsta lagi veit hún, að það er miklu meira en borin von, að samþykkt frv. mundi hafa þau áhrif, sem hv. þm. vill vera láta. Í öðru lagi yrði út af slíkri samþykkt óánægja a. m. k. sumra fiskimanna. Í þriðja lagi fellst hún á skoðun Árna Friðrikssonar fiskifræðings, að af slíku banni yrði meira fjárhagslegt tjón en bætast mundi upp með friðun veiðisvæðisins. Veiðar útlendinga efldust, eyðileggingin yxi. Skaðinn á miðunum yrði alveg eins mikill af togaraveiðum útlendinga og okkar sjálfra. Þess vegna föllumst við ekki á frv. hv. þm. En við viljum skora á ríkisstjórnina að gangast fyrir því, að viðurkenning fáist fyrir allsherjarfriðun. Við tökum undir ósk Alþingis að samþykkja frv. í þeirri stefnu. Ég held því fram, að sjútvn. styðji að framgangi friðunarinnar, þegar þess er gætt, alveg eins og hv. þm. og þó með meiri forsjá og skynsemi. Hv. þm. hét á hv. deild að fella samþykkt nefndarinnar og samþykkja frv. Svo er um þetta mál sem önnur, að það fer eins og verkast vill, hvernig því reiðir af. Nefndin leggur fram sína tillögu og heitir hvorki á menn til fylgis við hana né særir þá á neinn veg í þessu máli. Hv. þm. munu vafalaust kunna bezt við að beita sannfæringu sinni hér sem endranær. Ég vil benda á, að nefndin hefur fært full rök fyrir áliti sínu þessu frv. viðvíkjandi. Annars má lesa um sjónarmið nefndarinnar á þskj.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) : Menntmn. deildarinnar hefur athugað þetta frv. milli 1. og 2. umr. og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Þetta er í raun og veru gamalt mál. Þegar lögin um kennaraskólann voru endurskoðuð 1933, var grein felld inn í þau, sem hljóðar svo: „Stofna skal, svo fljótt sem hægt er, tilraunaskóla, er verði starfræktur í sambandi við kennaraskólann.“ Með þessu ákvæði 1933 var stefnan ákveðin, svo að það er í raun og veru ekkert nýtt frv. á ferðinni. Alþingi hefur. nú ákveðið að leggja fram fé í fjárlögum til skólans að upphæð 250 þús. Þetta frv. er því að sjálfsögðu afleiðing af þeirri ákvörðun, sem Alþ. hefur með því tekið. Þetta er því aðeins staðfesting. Þessi tilraunaskóli á að sjálfsögðu fyrst og fremst að vera til þess að gera kennarana hæfari og veita þeim nokkra reynslu. Þá er og rétt að geta þess, að þeim börnum, sem sækja þennan tilraunaskóla, er ætlað að fá þar fullkomna barnafræðslu, og gæti þessi skóli þá um leið létt nokkuð á barnaskólunum hér í Rvík. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar.