Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Elínbjörg Magnúsdóttir, 5. þm. Vesturl.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti tilkynna að nokkrar breytingar hafa orðið á fyrirhuguðum umræðum utan dagskrár í dag. Frestað verður umræðu um skuldastöðu heimilanna um óákveðinn tíma. Einnig fellur niður í dag utandagskrárumræða um framtíð Kísiliðjunnar við Mývatn. Hv. 6. þm. Norðurl. e. hafði beðið um þá umræðu en hún fellur niður í dag af óviðráðanlegum orsökum. Þá vill forseti jafnframt tilkynna að fjmrh. hefur óskað eftir að gefa yfirlýsingu skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa, þ.e. hálftíma utandagskrárumræða, og það er um skattlagningu tekna blaðburðarfólks o.fl. Umræðan getur staðið í allt að hálftíma og mun hún hefjast kl. 3.30.

Hæstv. forseti. Ég vil skýra frá því við upphaf fundar að ég kaus af augljósum ástæðum að fresta utandagskrárumræðu um skuldastöðu heimilanna. Ástæðan er fyrst og fremst sú að staða hæstv. félmrh. verður óljósari með hverjum degi sem líður. Maður heyrir í rauninni í hverju horni: Hættir hann? Hættir hann ekki? Hættir hann? Hættir hann ekki? Þessi hæstv. ráðherra hefur engan starfsfrið haft og er vart hægt að búast við að ráðherra sem alls ekki veit úr hvaða Keflavík hann rær á morgun geti nokkru svarað um svo stórt mál enda kom það fram hér í vikunni hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að í ríkisstjórninni ríkti mikill ágreiningur um hvernig og hvort skyldi staðið að því að koma til móts við það fólk sem er í miklum vandræðum um þessar mundir. Á milli 8 og 9 þúsund einstaklingar eru í vanskilum með sín húsbréf og húsnæðislán. Að auki hrannast upp lausaskuldir hjá fjölskyldunum enda upplýsir Seðlabanki Íslands að skuldir heimilanna hafi um tveggja ára skeið undir forustu þessarar ríkisstjórnar aukist um ein milljarð á mánuði. Þetta er því stórt og mikið mál, hæstv. forseti, sem verður að ræða í þinginu og ég kýs að sjá hvað gerist næstu daga, hvernig staða hæstv. félmrh. þróast. Ég tel jafnframt fulla ástæðu til þess að taka umræðuna upp við hæstv. forsrh. því að staðan er sú hjá fjölskyldunum á Íslandi um þessar mundir að aðgerðir þola enga bið. Ekki er hægt að draga aðgerðir fram yfir kosningar. Húsnæðisstofnun, bankarnir og ríkissjóður verða með einhverju móti að koma til móts við þessa einstaklinga sem búa við svo mikla óvissu og ráða bersýnilega ekki við að reka fjölskyldu sína eða halda eignum sínum.

Virðulegi forseti. Svo mætti ætla af ræðu hv. þm. að hér væri að hefjast utandagskrárumræða um það efni sem hann sjálfur óskaði eftir því að frestað yrði. Ég vil taka það skýrt fram að ekki stóð á þeim sem hér stendur né formönnum þingflokka stjórnarflokkanna að taka upp þá mikilvægu umræðu um skuldastöðu heimilanna eins og um var beðið í lok síðustu viku og áréttað á mánudaginn. Ábyrgð þessarar frestunar er því algerlega á hendi þeim sem fyrst báðu um hana og óskuðu síðan eftir fresti á henni og það segir náttúrlega meira en mörg orð um málefnastöðu þeirra í þessum málum.

Virðulegi forseti. Við erum orðin vön því að eitt helsta tjáningarform þingmanna sé beiðnin um umræðu utan dagskrár eða um störf þings. Menn hafa misjafnar skoðanir á því hversu mikilvægur þáttur í störfum þingsins þetta eigi að vera að öllu jöfnu. En ég man satt að segja ekki eftir frá því að ég kom hingað til þings 1982 að annað eins hafi gerst. Hv. þm., málshefjandi, er búinn að biðja um umræðu um tiltekið málefni, hæstv. félmrh. er mættur, hann er að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að ræða málið og ekki stendur á formönnum þingflokka að ræða málið. En hv. þm. kýs að vekja athygli á því að hann fellur sjálfur frá því að ræða málið. Hann er ekki reiðubúinn til þess að ræða málið. En hvers konar vinnubrögð eru þetta? Hér er hæstv. félmrh. Hann er reiðubúinn til þess að ræða málið við hv. þm. og við þingheim en það er dregið til baka af hv. þm., þeim sem upphaflega óskaði eftir þessu. Hvers konar vinnubrögð eru þetta? Síðan er verið að reyna að skjóta sér á bak við það að mál sem beinast að starfsrækslu fyrrv. heilbrrh., núv. félmrh., hafa verið sett í alveg tiltekinn farveg. Hann hefur gert grein fyrir þeim í skýrslu. Sú skýrsla hefur verið send Ríkisendurskoðun. Ríkisendurskoðun hefur tekið að sér að fjalla um málið og hún mun skila sinni greinargerð um það mál. Það mál er með öðrum orðum í réttum farvegi og ekkert er um það að segja og það er algerlega óþarfi að reyna að skjóta sér á bak við það eða ala á tortryggni vegna þess. Það mál er í eðlilegum farvegi. Það er ekki félmrh. sem skorast undan því að ræða um vanda og skuldastöðu heimilanna.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hæstv. utanrrh. að það færist nokkuð í vöxt að umræður séu utan dagskrár. En forseti tilkynnti áðan af forsetastóli að hæstv. fjmrh. óskaði eftir að kveða sér hljóðs utan dagskrár síðar í dag vegna umræðna um sérstaka skattlagningu á börn sem selja dagblöð og merki. Forseti tilkynnti jafnframt að aðeins yrðu leyfðar hálftíma umræður um það mál. Ef hæstv. fjmrh. er að koma hingað í þingið til að tilkynna okkur það að hann sé hættur við þá ákvörðun sína að leggja sérstakan skatt á blaðsölubörn og börn og unglinga sem selja merki er sjálfsagt að veita hæstv. fjmrh. svigrúm hér innan dagskrárinnar til þess að tilkynna það, að hann sé hættur við þennan sérstaka barnaskatt sem tekin hefur verið ákvörðun um að innleiða. En ef hæstv. fjmrh. er hins vegar að koma hingað til þess að verja það að leggja þennan sérstaka skatt á börn og unglinga sem selja og bera út blöð og selja merki, virðulegi forseti, rúmast sú umræða ekki innan hálftímans. Ég tel algerlega ógerlegt að tilkynna fyrir fram af forsetastóli að þessi umræða sem fjmrh. óskar eftir með alla þá aðstöðu, sem hann hefur í þjóðfélaginu til að koma sínum málstað á framfæri, sé takmörkuð við hálftíma fyrr en við fáum að vita hvort hæstv. ráðherra er að koma hingað í þingsalinn til að tilkynna að hann sé hættur við skattinn og er sjálfsagt að veita honum þann rétt og fagna því, en ef hann er kominn hingað til þess að verja þessa ákvörðun um barnaskattinn vil ég segja við hæstv. forseta: Það þarf sérstakan fund fulltrúa þingflokka til þess að ræða það hvernig slík umræða fer fram.

Hæstv. forseti. Ég er komin hingað til að taka undir með hæstv. utanrrh. Hér tel ég að hafi verið ákaflega óþinglega að farið. Utandagskrárumræða hafði verið leyfð og óskað eftir viðveru hæstv. félmrh. Hann er hingað kominn og ég veit ekki annað en hann sé í embætti með fullum stuðningi ríkisstjórnarinnar. Auðvitað er ekkert við því að segja að fella niður umræðu sem áður hafði verið boðuð en það var alger óþarfi að gera grein fyrir ástæðu þess sem ég tel ekki að sé nein stoð fyrir. Þetta vil ég að komi fram. Ég held að hv. þingheimur eigi ekki að rýra virðingu sína með því að gera hið háa Alþingi að vettvangi slíkra hluta. Þeir eru of alvarlegir til þess. Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér vegna ræðu hv. 8. þm. Reykn. að geta þess að ég hef lagt fram fyrirspurn sem ég hygg að sé annaðhvort búið að dreifa eða verði dreift innan tíðar og ég ætla að leyfa mér að upplýsa hv. þm. um hvernig hún hljóðar. Það er fyrirspurn til hæstv. fjmrh. um staðgreiðslu af launum blaðsölubarna: ,,1. Hver verður tekjuaukning ríkissjóðs árið 1995 komi til staðgreiðslu af sölulaunum blaðsölubarna? 2. Hversu mikið vega þær tekjur á móti tapi ríkissjóðs vegna niðurfellingar hátekjuskatts sem ákveðin hefur verið?``

Má ég biðja hv. þm. að halda sig við efnið um störf þingsins.

Já, ég geri það, hæstv. forseti. ,,3. Krefst þessi nýja skattlagning aukins mannafla í skattkerfinu?`` Ég vil að þetta komi fram, hæstv. forseti, vegna þess að þingheimur vissi ekki að hér yrði umræða um þetta mál og ég vildi því vekja athygli á því að ég mun bera þessar fyrirspurnir fram og láta hæstv. ráðherra vita af því. Ég ítreka að ég held að þingmenn verði að gæta sín í umgengni hver við annan og mér er ekki kunnugt um annað en hæstv. félmrh. sé enn þá fullgildur sem slíkur.

Hæstv. forseti. Þetta varð ljóst í gærkvöldi. Ég ræddi við hæstv. félmrh. um það að ég kysi við þessar aðstæður að fresta umræðunni í ljósi þess að árásirnar á hann væru harðastar og mestar frá flokksmönnum hans og stjórnarliðinu í þinginu. Það kom líka fram í vikunni sem nú er að líða sem mér fannst augljóst að hæstv. félmrh. hefur ekki haft þann tíma. Hér var rætt um skuldastöðu heimilanna í fyrirspurnaformi en okkur vantar ekki skýrslur, okkur vantar ekki að skipa nefndir, okkur vantar ekki að safna gögnum. Við þurfum að taka ákvarðanir hvað þetta mál varðar. Mér þótti því rétt við þær aðstæður sem eru svo óljósar fyrir þingið og þjóðina hvort hæstv. ráðherra fær starfsfrið og nær stöðu sinni í ríkisstjórninni að biðja um frest á umræðunni. Kannski liggur það fyrir í næstu viku og þá gæti ég rætt við mann sem vissi að gegndi áfram starfinu og taka á þeim vanda sem við er að glíma. Ég treysti hæstv. ráðherra ekki síður en mörgum þeim ráðherrum sem hér sitja. Ég treysti honum raunar miklu fremur og veit að hann ber minni ábyrgð en þeir á þessu stóra vandamáli og trúi því að hann vilji fá frið til þess að sinna starfi sínu. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að í næstu viku liggi fyrir hver staða hæstv. félmrh. er og þá verði málið tekið upp þeim hætti sem til stóð í dag.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur að það eru takmörk fyrir þeim sýningum sem hv. þingmenn geta notað þennan ræðustól til þess að færa upp. Nú er röksemdafærsla hv. þm. Guðna Ágústssonar orðin þessi: Vegna þess að nafngreindir einstaklingar úti í bæ hafa skrifað greinar í Alþýðublaðið undir nafni og gagnrýnt þar hæstv. félmrh., þá er það að ég dreg til baka fyrirspurn mína á Alþingi til hæstv. félmrh. Þetta er einhver frábærasta röksemdafærsla sem ég hef heyrt. Á ég þá að álykta að vegna þess að heyrst hafa um það fréttir að tilteknar ágætar sómakonur hafa sagt sig úr Framsfl. eða viðurkenndir skemmtikraftar hafa verið að segja sig úr Framsfl., veldur það þá því að hv. þm. hefur ekki umboð Framsfl. eða getur hann ekki gegnt störfum sínum á þingi? Hvers konar hundalógik er þetta eiginlega, hv. þm.?

Forseti vill láta þess getið áður en lengra er haldið að ætlunin er að lokinni atkvæðagreiðslu og afgreiðslu 4. dagskrármáls að settur verði nýr fundur til þess, ef leyft verður, að afgreiða þau tvö mál sem verður þá væntanlega búið að vísa báðum til 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lyfjalögum. Þetta frv. var flutt til staðfestingar á útgáfu bráðabirgðalaga frá því í sumar. Málið hefur verið rætt á tveimur fundum í hv. heilbr.- og trn., fyrst í sumar í sambandi við útgáfu bráðabirgðalaganna og svo nú eftir að frv. hafði komið til 1. umr. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir það rita allir hv. nefndarmenn hv. heilbr.- og trn.