Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. er komið frá Ed., og voru þar gerðar lítils háttar breyt. á því, bætt inn í 4. gr. nokkrum liðum, h., i. og j. Sömuleiðis hefir verið gerð út breyt. í Ed. á 2. gr., um hátekjuskatt, að sá hluti hans, sem átti að renna til bæjarfélaga, fari til fiskimálan. til lánveitinga vegna togarakaupa. Þetta eru þær einu breyt., sem gerðar voru á frv. í Ed. N. sá ekki ástæðu til að bera fram brtt. við frv. og mælir með, að það verði samþ. Einn nm., hv. þm. G.-K., hefir skrifað undir nál. með fyrirvara eins og nál. ber með sér, og er fyrirvari hans bundinn við breyt., sem gerð var á frv. í Ed., sem hann telur sig vera andvígan, en hefir hinsvegar ekki borið fram brtt. nm það atriði. Hygg ég, að fyrirvari hans þýði meira, að hann vilji ekki telja sig samþ. þessari ráðstöfun, sem gerð hefir verið, heldur en að hann vilji gera tilraun til að fella það niður. Annars mun hann gera grein fyrir sinni afstöðu um það atriði sjálfur.

Forseti (JörB): Ég sé, að einn af fjhnm. hefir skrifað undir nál. með fyrirvara. Hann er ekki viðlátinn nú, en mun koma bráðlega. Er því málinu frestað um stundarsakir. Síðar á fundinum var umr. fram haldið.



Ég hefi skrifað undir nál. viðvíkjandi þessu frv. með fyrirvara, og stendur í nál., að fyrirvari minn gildi 2. gr. frv. Það er í raun og veru kunnugt, að við sjálfstæðismenn vorum andvígir þessari lagasetningu og við erum yfirleitt andvígir ýmsum ákvæðum frv., sem lúta að álögum á skattþegnana, en v ið höfum þó ekki að þessu sinni viljað gera þann fyrri ágreining að misklíðarefni, og þá fyrst og fremst af því, að við viðurkennum, enda þótt við séum á móti þeim skattstofnum sumum hverjum, sem frv. fjallar um, að þá er þess enginn kostur að svipta ríkissjóð neinu af þeim tekjum, sem hann nú hefir, án þess jafnframt að gera till. um nýjar tekjuaflanir honum til handa, úr því vitað er, að þess er enginn kostur að fá fjárl. neitt skorin niður, nema síður sé, eins og reynslan á eftir að sýna, ef til vill, áður en fjárl. fara út úr Alþ. Ég hefi nú, þrátt fyrir þessa afstöðu Sjálfstfl., látið þennan fyrirvara minn aðeins gilda 2. gr. þ. e. a. s. síðari málsgr. 2. gr. Þar er svo fyrir mælt, að hátekjuskatturinn, eða sá hluti hans, sem runnið hefir til bæjarsjóða og sveitarsjóða, skuli tekinn af þeim, og helmingi þeirra tekna, sem af þeim tekjustofni drýpur, skuli varið til að lána þeim mönnum stofnfé, sem hagnýta vilja þau fríðindi, sem l. nr. 61 frá 30. des. 1937 bjóða þeim mönnum upp á, sem vilja hefjast handa um byggingu og kaup á veiðiskipi, togara með nýtízkuvélum, til að vinna úr því hráefni, sem fellur til við fiskiveiðarnar. Ég hefi ekki getað sætt mig við þetta ákvæði af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess, að ég er andvígur því, að svipta þennan sjóð, sem áður hefir haft tekjur af hátekjuskattinum, þeim tekjum. Ég tel það mjög óréttlátt, og þá fyrst og fremst vegna þess, að þegar hátekjuskatturinn var lagður á, þá var mjög gengið á hagsmuni bæjarsjóðanna. Eins og kunnugt er, þá eru útsvörin einn af aðaltekjustofnum bæjarsjóðanna. Það liggur líka í augum uppi að því fastar sem ríkissjóður sverfur að skattborgurum landsins með tekju- og eignarskattinum, því minni verður aðstaða bæjar- og sveitarsjóðanna til að afla tekna með útsvörum. Þetta sjónarmið var viðurkennt af Alþ., þegar þingið, að mig minnir einróma, féllst á þá sveif, að skilja það til fyrir samþ. á hækkun tekju- og eignarskattsins, að helmingurinn af hátekjuskattinum skyldi renna í bæjar- og sveitarsjóði, til þess á þann hátt að bæta þessum sjóðum nokkuð upp þann halla, sem þeir yrðu fyrir vegna lækkunarinnar á tekjuskattinum. Ég er sem sé andvígur því að svipta þessa sjóði þeim tekjum, sem þeir þannig hafa haft. Ég sé auk þess enga ástæða til þess, að ríkisvaldið bjóði fram önnur og meiri fríðindi þeim til handa, sem vilja kaupa svokölluð nýtízku skip, heldur en þegar er búið að gera með l. nr. 61 frá 30. des. 1937. Þar er fiskimálanefnd heimilað að greiða þeim, sem slíkt skip vilja kaupa, 25% af andvirði skipanna. Það er ætlunin, að tvö slík skip verði keypt, og að þau muni kosta 1500 þús. kr., svo þannig á að greiða um 200 þús. kr. þeim til handa, sem slíkt skip vilja kaupa. Mín skoðun er, að það séu öfugmæli að skattleggja útveg landsmanna, sem nú stendur höllum fæti, til þess að sá sami ríkissjóður, sem lifir af tekjum frá þessum hrörnandi útvegi, skuli geta veitt af því fé, sem hann þannig fær frá einstaklingunum, fjárframlög þeim mönnum, sem ætla sér að kaupa nýja togara. Þessi hugsun er líka órökrétt, þegar þess er gætt, að einu frambærilegu rökin fyrir slíkum styrk af hendi þess opinbera eru, að það eigi að vera arðvænlegra að reka hina nýtízku togara heldur en hina eldri. En með þessum hætti er svo fyrir mælt í l., að þeir, sem höllum fæti standa, skuli inna af hendi greiðslu til þess að þeir geti hlotið sérstök fríðindi, sem betur standa að vígi í lífsbaráttunni. Þetta er nýtt sjónarmið af hendi Alþ., og frá mínum bæjardyrum séð ekki það eðlilegt, að hægt sé að fella sig við það. Ég get ekki með neinu móti séð, að það sé eðlilegt til viðbótar þessum fríðindum, að fara enn á ný að bjóða upp á ný fríðindi. En svo sem kunnugt er, þá mæla l. nr. 61 frá 30. des. 1937 svo fyrir, að þeir einir geti orðið aðnjótandi þessara fríðinda um að fá 1/4 af kostnaðarverði, sem sjálfir vilji leggja fram 15%–20% af stofnkostnaði. Nú hefir í nokkra mánuði þetta viðhorf blasað við þeim mönnum, sem áhuga hafa fyrir þessu, án þess að nokkur hafi enn viljað hagnýta sér þessi hlunnindi, fyrr en þá ef það væri nú, þegar enn er boðið fram, að sá, sem vilji taka á móti þessari gjöf upp á 200 þús. kr. fyrir það að eignast nýtízku skip, skuli njóta þess að fá 71/2 af hundraði að láni, eða í reyndinni gefins, af því fé, sem annars átti að renna í bæjar- og sveitarsjóði. Ég ætla ekki almennt að setja þetta mál undir smásjána, þó ég geti ekki stillt mig um að benda á, að það er náttúrlega ekki aðalatriðið í þessu sambandi að efla saltfisksveiðarnar nú, þegar allir vita, hversu miklir örðugleikar hvíla á saltfisksveiðunum. Það er ekki aðalatriði í þessu sambandi. Ég get sjálfsagt látið þessi rök nægja fyrir mínu máli til skilgreiningar á þeim fyrirvara, sem ég hefi gert um fylgi við frv. En ég mun við 3. umr. þessa máls áskilja mér rétt til að bera fram brtt. til leiðréttingar á þessu ákvæði frv., ef ég á annað borð tel von til þess, að slíkar till. nái Samþykkt hér í hv. deild. Ég mun hera þær fram með þeim rökum, sem ég tel nægja til þess að skilgreina þann fyrirvara, sem ég hefi gert um fylgi við málið.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) Út af þessum hugleiðingum hv. þm. G.- K. um það, að ekki sé rétt að veita meiri styrk til endurnýjunar togaraflotans, skal ég segja það, að ekki er veittur meiri styrkur en til þess flota, sem fyrir er. Í 6. gr. þess frv. eru ákvæði um, að ríkisstj. sé heimilt á árinu 1939: A. Að endurgreiða fiskveiðagufuskipum vörutoll af kolum, sem þau nota til fiskveiða í salt. B. Að falla frá innheimtu vörutolls af salti. Hér er eingöngu að ræða um hjálp til þess togaraflota, sem fyrir er, og jafnframt því er þeir veittur styrkur til efniskaupa. Þær aths., sem hv. þm. G. K. kom með, hafa ef til vill mikið til síns máls. En þá verður, jafnframt því, að afgr. þáltill. á þá leið, að skipuð verði n. til þess að rannsaka hag og rekstur þeirra togara, sem fyrir eru. Eitthvað slíkt verður að gera til að leiða í ljós, hvort þörf þyki á að styrkja eða bæta hag stórútgerðarinnar, sem fyrir er í landinu. Hinsvegar er það vitað, að þessi hv. þm. hefir lýst því yfir hér á Alþ. allra manna bezt og átakanlegast, hvílík lífsnauðsyn það sé, ef stórútgerðin eigi að geta haldið áfram að endurnýja togaraflolann. Öllum eru kunnar lýsingar þessa hv. þm. á þeim ryðkláfum og manndrápsbollum, sem hann segir, að flest skipin séu orðin, og flestöll þeirra eru orðin háskalega gömul. Ef nauðsynin er talin jafnmikil að endurnýja togaraflotann eins og byggja upp bændabýlin, þá er sjáifsagt, að styrkur verði veittur til þess að byggja skip, sem séu sem allra ódýrust og hentugust í rekstri, því að þau munu borga sig bezt. Það stendur engum nær en útgerðarmönnum sjálfum að leggja áherzlu á þá mestu nauðsyn, sem sé á því að endurnýja togaraflotann, af því að skipin ganga smátt og smátt úr sér.



Það er rétt hjá hv. frsm. meiri hl. n., að í þessu sama frv. er nokkuð gert til þess að gera útgerðarmönnum hægra að útvega kol og salt til útgerðarinnar. En sú hjálp er ekki mjög mikils virði, eða a. m. k. ekki eins mikils virði og hv. frsm. meiri hl. hyggur, því að vörutollurinn af kolum er ekki talinn nema meiru en 1400 kr. á hvern togara yfir vertíðina, og salttollurinn er minni, aðeins 500–600 kr. á hvern togara yfir vertíðina.

Hefir hann talið allt?

En svo veit ég líka, að þessi hv. frsm. er minnugur þess, að þessar tilslakanir eru bara heimild fyrir ríkisstj., sem ég geri mér þó von um, að verði notuð. Eins og hv. 1. þm. Rang. eflaust man, komast þessar tilslakanir þó ekki til jafns við hinar nýju álögur, sem lagðar voru á útgerðina á hinu sama þingi, og námu 2–6% hækkun á hverri nauðsynjavöru, sem til útgerðar þarf, nema kolum og salti. Allar aðrar vörur eru verðtollaðar, eða verðinu hleypt upp með gjaldeyrishömlunum. En auk þess arna var lagt á þessu þingi 12% álag ofan á alla skatta og tolla, sem á útgerðinni hvíla. Ég er ekki í neinum vafa um það, að enda þótt til viðbótar þessum tilslökunum komi þær tilslakanir, sem gerðar voru á síðasta Alþ., að fella niður útflutningstollinn á saltfiski, muni sú verða raunin á, ef dæmið er gert upp, að þær álögur, sem á útgerðina voru lagðar, verði meiri en það, sem henni var gefið eftir. En af því að hv. frsm. meiri hl. lét í ljós, að hann hefði ekki mjög ósvipað sjónarmið og ég, vil ég taka fram, að það hefir verið venja þingsins að leggja meiri kvaðir á þá menn, sem mjög standa miður að vigi í baráttu atvinnuveganna, en hina, sem betur standa að vígi og taka laun sín á þurru landi. En þá er höfuðröksemdin fyrir því, að það þurfi að fá nýtízku togara, sem sé að slíkir togarar hafi betri aðstöðu til sæmilegrar rekstrarafkomu en hinir eldri. Ég viðurkenni að full þörf er á því að endurnýja togaraflotann, en ég vil nota þetta tækifæri til þess að leiða athygli þessa hv. þm. að því, að það er fullkominn misskilningur, sem oft hefir sézt á prenti í flokksblöðum Framsfl. og í Alþýðubl., að ég hafi lýst því yfir, að togararnir væru ryðkláfar og manndrápsbollar. Ég get, með leyfi hæstv. forseta, lesið upp orðrétt þau ummæli mín, er ég viðhafði á Alþ. 1934 á eldhúsdaginn. Þar segir svo: „Ef til vill sýnir ekkert eins vel eymd og volæði atvinnulífsins eins og það, að nær fullkomin þögn ríkir um þá staðreynd, að árin eru smátt og smátt að breyta fiskiflotanum í ryðkláfa og fúaduggur. Svo hörð er lífsbaráttan, svo örðug gliman við. hið lága afurðaverð og sligandi skattpyndingar ríkisvaldsins, að útvegsmenn gefa sér hvorki tíma til þess að líta um öxl eða horfa fram á veginn, en einblína á þann hjallann, sem næstur er, til þess að missa ekki fótanna. Þannig draga þrengingar liðandi stundar athyglina frá þeim voða, sem framundan bíður, þegar útvegsmenn, sjómenn og verkamenn, þegar öll íslenzka þjóðin vaknar til fulls skilnings á þeirri hræðilegu staðreynd, að fiskiskipin eru orðnir mannskaðabollar, ósjófærar fleytur, sem samt verða notaðar af því okkar fátæka þjóð á sér ekki annars úrkosta til lífsframfæris, notaðar þar til þeim smáfækkar, sem líkkistum dugmestu sjómanna heimsins“. Þetta mun verða fyrr eða síðar, ef Alþ. ber aldrei gæfu til þess að létta sköttum af útgerðinni. Útgerðin verður að bera sig, svo að hún geti endurnýjað sig sjálf. Við eigum ekki að endurnýja fiskiflotann á þann hátt, að ríkið gefi fjórða hlutann af andvirði hvers skips og láni þar á ofan 7–8% af kaupverðinu. Við athugun þessa máls hlýtur hv. frsm. meiri hl. að skilja það, að þetta er ekki hugsanlegt í okkar þjóðfélagi. Íslenzka þjóðfélagið getur ekki byggt upp sína framtíð á því, að togaraflotinn standi uppi algerlega ósjálfbjarga og leggist síðan sem ómagi upp á þjóðfélagið, en það gerir hann, ef hann á að baslast áfram með gjöfum af hendi ríkisins. Það, sem hér þarf að gera, er fyrst og fremst, að búa þannig um hnútana, að útgerðarmenn geti verið alveg sjálfbjarga. Það er nauðsynlegt, að þeir menn, sem leggja fyrir sig þann atvinnuveg, verði sjálfbjarga engu síður en aðrir. Einmitt vegna þess, hve þörfin er brýn á að endurnýja togaraflotann, riður mikið á, að Alþ. geri sér ljóst, hvað það er, sem þarf að gera. Það eru ekki gjafir til einstakra manna til að kaupa nýja togara með framlagi frá ríkinu, sem svarar 1/3 kostnaðar, heldur að létta sköttum af útgerðinni. En viðvíkjandi þessum orðum þm. má segja það, að Alþ. verður að gera sér ljóst, hvað gera þarf. Það er að sjálfsögðu hin mesta nauðsyn að létta slíkum kostnaði af útgerðinni, svo að útgerðarmenn sjái sig ekki dauðadæmda af þeim ástæðum. Fyrsta boðið í viðreisnarmálum sjávarútvegsins er að skapa þeim flota, sem fyrir er, sæmilega rekstrarafkomu.



Þó að ekki megi vænta verulegra átaka um þetta frv., vil ég gera grein fyrir afstöðu okkar kommúnista til þess. Við erum á móti frv., að undantekinni 2. gr. þess. Þær tekjur, sem ríkissjóður kann að missa við það, ef þetta verður samþ., verða teknar annarsstaðar frá, og þá líklega með því að hækka tolla á nauðsynjum og álögur, sem á almenningi bitna. Þó að bæði Alþfl. og Framsfl. hafi það á stefnuskrá sinni að afnema tolla á nauðsynjum almennings, hafa þeir um skeið haldið áfram að hækka stöðugt þessa tolla, og sjá nú ekki aðra fjáröflunarleið. Við komúnistar höfum lagt fram frumvörp, sem myndu hafa séð fyrir nokkurra millj. kr. tekjum í ríkissjóð, ef samþykki hefði náðst um þau. Auk þess myndu þau sem leiðir til tekjuöflunar hafa haft mjög mikla þjóðfélagslega þýðingu, í stað þess að nú er meira og meira stefnt í þá átt, að byrðarnar komi sem ójafnast niður. Við kommúnistar erum með 2. gr. þessa frv., um tekjuskattinn, en þar sem við erum á móti frv. í heild sinni, hirði ég ekki um að ræða nánar efni þess.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Út af nokkrum ummælum hv. þm. G.- K. um, að útgerðin ætti ekki að leggjast upp á ríkið, verð ég að segja það, að hann er býsna ósamkvæmur sjálfum sér. Hann telur, að helzta bjargráðið sé að létta sköttum af útgerðinni, og skapa henni þannig sérréttindi í ríkinu. En þá held ég, að hún sé að leggjast upp á ríkið, því að ef hún getur ekki staðið undir sínum hluta af þjóðfélagskostnaðinum, verða aðrir að bera hann fyrir hana, og bera hana þannig uppi. Ég held, að hv. þm. G.-K. ætti að vara sig á þessu skrafi um að leggjast upp á ríkið, ef hann er sér þess meðvitandi, að annar mesti framleiðsluatvinnuvegur landsmanna geti ekki staðið undir gjöldum tilsvarandi við aðra atvinnuvegi. En ég er sammála þessum hv. þm. um það, að Alþ. verður að gera sér grein fyrir, hvað það er, sem þarf að gera í þessum efnum. Það er einmitt það, sem Alþ. er að reyna með því að samþ. þá þáltill., sem nú liggur fyrir þinginu um að rannsaka hag togaraútgerðarinnar. Það er sú leið, sem ein er fær fyrir Alþ., og hv. þm. G.-K. ætti að hafa svolítið meiri skilning en hann hefir á þeirri ráðstöfun. Hann heldur, að það sé ekki rétt, að ríkissjóður veiti styrk til kaupa á togurum; það gangi ekki til lengdar að halda þessum atvinnuvegi þannig uppi. Það er rétt, að á hitt ber að lita, að þegar svo er ástatt, sem nú hefir verið um mörg undanfarin ár, að enginn maður hefir reynt til að kaupa skip, þá þarf hið opinbera að skerast í leikinn, til þess að sjá hvort ekki megi með nýtízku skipum fá þennan atvinnuveg til að bera sig. Ef það er hægt, kemur fjármagnið af sjálfu sér og rennur til atvinnuvegarins aftur, þegar menn eru búnir að sjá leiðina. Þessi styrkur réttlætist af því, að hann er veittur til tilrauna, sem enginn útgerðarmaður er fær um að ráðast í af eigin rammleik.

*Ólafur Thors: Það er ástæðulaust að vera með langar bollaleggingar um þetta mál. Ég vil svara hv. þm. Rang. stuttlega. Það var engin mótsögn hjá mér, þó að ég teldi það enga framtíð fyrir útgerðina, ef hún ætti að leggjast sem ómagi upp á ríkissjóð, og að endurnýjun togaraflotans gæti ekki byggzt á styrk úr ríkissjóði, en hinsvegar taldi ég nauðsynlegt að létta sköttum og kostnaði af þessum atvinnuvegi. Sá veit bezt, hvar skórinn kreppir, sem ber hann á fætinum. Það er mikill munur á því, hvort hver einstakur hlutur, sem þarf til útgerðarinnar, er skattlagður eða ekki. Skattaléttir er ekki sama sem að leggjast upp á ríkissjóð. En þegar 200 þús. kr. fást með lögum lagðar fram af ríkinu í hvert einstakt skip, sem keypt er, og auk þess lán, þá er það að leggjast upp á ríkið. Ég álít, að ríkið eigi ekki að veita svo mikið fé til þeirra hluta, heldur eigi að hjálpa bæði smábátaeigendum og stórútgerðarmönnum, þannig að þessi atvinnuvegur geti verið sjálfbjarga. Það er rétt, að Alþ. verður að gera sér ljósa grein fyrir rekstrarafkomu togaraútgerðarinnar. En var þá ekki nauðsyn að gera það, áður en samþ. var að veita 200 þús. kr. ríkisstyrk, og auk þess lán handa hverjum nýjum togara? Ég vildi, að hv. frsm. þessa máls gerði grein fyrir því, hvernig hann vill skýra þetta ósamræmi. Ég hygg, að það sé ekki fullkominn skrípaleikur. Hinsvegar er sagt, að hér sé um tilraun að ræða á því, hvernig nýtízku togari muni bera sig. En þá er því til að svara, að hér er til eitt skip, sem hefir allan nýtízku útbúnað og ber sig ekki. Munurinn á arðinum ézt upp að talsverðu leyti við það, að meiri kol þarf til rekstrar þessa skips en annara. En ef reynslan hér á landi er takmörkuð í þessum efnum, þá getum við byggt á reynslu annara þjóða, og ég held, að ekki sé að neinu verulegu leyti útlit fyrir það, að íslenzkum útgerðarmönnum sé hulið, ef þar er um nokkur ný frábrigði að ræða. Séu þau nýmæli arðvænleg, ætti það fljótt að verða til þess, að flest skip, sem útveg stunda, fengju hin nauðsynlegu tæki. Reynsla erlendra þjóða getur ekki hvatt neinn til þess að leggja fé í nýja togara hér við land. Er annars hægt að fá nokkurn skýrari vott um útlitið en þann, að á síðustu 10–15 árum hefir enginn árætt að koma inn á þetta svið, enda þótt menn hafi lagt fram margar milljónir í aðrar framleiðslugreinar, t. d. iðnað. Mér er kunnugt, að það er ekki af fúsum vilja, sem Framsókn hefir samið um þetta mál. Það gekk eingöngu fram vegna þess, að á því stóðu samningar við bandamenn þeirra í Alþfl.

* Frsm. (Sveinbjörn Högnason): Hv. þm. G.- K. er að spyrja um það, hvort nokkur von sé til þess, að nokkur maður fáist til að leggja peninga í togaraútgerð. Ég held, að svo geti verið. Því að ég held, að togarafélögin séu svo illa stæð, að það sé ekkert orðum aukið, að þau hafi ekki fjármagn og geti ekki heldur fengið lánsfé til þess að gera sjálf tilraunir. Það er annað, þó að fyrirtæki, sem búið er að sýna, að margborga sig, leggi út í kostnað, eins og síldarverksmiðjur til dæmis, sem hafa sýnt sig að vera bjargvættur fyrir útgerðina. Það er annað að veita 8 millj. í það heldur en í kaup á nýjum togurum, sem ég skal alveg játa með hv. þm. G.-K., að er ekki hægt að gera sér of bjartar vonir um. En þetta verður þó að reyna, hvort þetta er ekki leiðin til þess, að þessi útvegur geti lifnað í framtíðinni. Ef ekki er hægt að reka nýtízku skip með breyttu fyrirkomulagi og með þeim tilslökunum, sem búið er að gefa útgerðinni á margan hátt, þá er stórútgerðin hér á landi dauðadæmd, eftir þeim upplýsingum, sem eru til. Þess vegna er vitanlega sjálfsagður hlutur, að gert sé allt, sem hægt er, til að reyna hvort ekki sé hægt að reka togaraútgerð áfram með sæmilegum árangri. Er því fullkomlega réttmætt að styrkja slíka tilraun svo mikið sem hér er gert ráð fyrir. Um það, sem hv. þm. sagði, að ekki mætti slaka neitt til á tollum við útgerðina nú, þá er búið að upplýsa hér í umr., að það er búið að afnema toll af kolum, salti og olíu, eða svo að segja, og búið að tilkynna, að það komi samsvarandi fríðindi frá bæjarfélaginu til handa útgerðinni, sem sennilega mun koma. Og þar að auki er búið að létta tollum af öllum saltfiski, sem fluttur er út. Ég sé því ekki annað en orðinn sé allmikill skattaléttir til handa þessari útgerð og þeim vörum, sem hún notar og framleiðir. Því að aðalvörurnar, sem útgerðin notar, eru vitanlega kol, salt og olía; og hingað til hefir aðalsöluvaran verið saltfiskur, þó að það sé nú kannske að einhverju breytt.

*Ólafur Thors; Það má vel vera, að þessi hv. þm. segi það rétt, að togarafélögin sem slík eigi örðuga aðstöðu til að leggja fé í nýja togara. En svo er fyrir þakkandi, að það eru margir aðrir í þjóðfélaginu, sem eru betur staddir og engin ástæða er til að efast um, að mundu leggja í slík fyrirtæki, ef talið væri arðvænlegt. Það hefir verið keypt til landsins talsvert af öðrum skipum á síðari árum, en enginn togari. Og það legg ég sérstaka áherzlu á, að þessi hv. þm. má ekki ganga út frá því, að um eitthvað óþekkt sé að ræða, einhverjar tilraunir, sem menn geti ekki fyrirfram gert sér hugmynd um, hvernig fari. Hér er allt þekkt. Við getum fyrirfram myndað okkur nokkuð ákveðna skoðun um það, hvernig verði rekstrarafkomuhlutföll milli slíkra skipa og milli annara togara. Og ég get sagt það fyrir mitt leyti, að ef ekki á að búa betur að útgerðinni en gert er nú, þá mundi ég ekki vilja þiggja þessar 200 þús., sem á að gefa þeim, sem vilja byggja nýja togara. Því að svo mikinn mun geri ég ekki á, hvaða líkur séu fyrir því, að nýtízku togari beri sig betur en hinir, en lít á það hinsvegar sem frumskilyrði, að ríkið búi betur að útveginum en gert hefir verið. Og þó að það sé búið að veita ívilnun um vissan hluta kolatollsins og salttollsins að mestu leyti, þá fer náttúrlega ákaflega fjarri því, að búið sé þar með að létta öllum gjöldum, eða svipað því, af útgerðinni. Þó að búið sé að létta útflutningsgjaldi af saltfiski, þá hvílir á sumum framleiðsluvörum útvegsins hátt útflutningsgjald, er stundum nemur allt að 7–8%, en á öðrum framleiðsluvörum útvegsins hvílir 2–3% útflutningsgjald. Þetta er ákaflega þungur skattur, og það á framleiðsluvörur, sem eru í hærra verði en saltfiskur. Fyrir utan það, ef litið er á hinar ýmsu notaþarfir útvegsins, sem eru margar. Og það eru náttúrlega ekki öll rök fram færð þegar það er sagt, að öll útgerð sé dauðadæmd, ef útvegur nýtízku togara ber sig ekki. Mér er nefnilega ákaflega nærri að halda, að eins og nú er verðlag á framleiðsluvörum annarsvegar og notaþörf útvegsins hinsvegar, og að óbreyttum skattgjöldum og öðrum kvöðum, sem á útgerðina eru lagðar, þá sé eiginlega vonlaust um allan togararekstur hér á landi. En ég er alls ekki á þeirri skoðun, að svo þurfi að vera. Því að ég álit, að það sem á útgerðina er lagt, verði að laga sig eftir gjaldgetu útvegsins. Og ég fullyrði það, að ef togarar borga sig ekki, þá gera vélbátar það ekki heldur. Og ef hvorki togarar né vélbátar bera sig, að óbreyttum kringumstæðum, þá verður þjóðfélagið að breyta kringumstæðunum, því að án þessara skipa getur það ekki lifað. Að lokum vil ég fullyrða það, sem meginmáli skiptir, að það verða engin sérstök frábrigði frá því, sem er, þó að hingað komi nýtízku togari. Í höfuðatriðunum verður rekstrarafkoman söm eða mjög svipuð og þeirra skipa, sem fyrir eru.

*Ísleifur Högnason: Við 2. umr. bar ég fram brtt. við frv. um vörugjald í Vestmannaeyjum, en eftir að ég átti tal við formann n., sem um frv. fjallaði, féll ég frá að bera brtt. fram í því formi, sem ég hafði ætlað mér. Eins og ég tók fram við 2. umr., þá er engin nauðsyn til þess að skattleggja alþýðu manna í Vestmannaeyjum með sérstökum óbeinum tolli umfram aðra landsmenn, því að þar á vitanlega að ná tekjum í bæjarsjóð með beinum útsvörum aðallega, eins og annarsstaðar. Nú er það athugavert við þetta frv., að í því felst heimild fyrir bæjarstjórnina að taka ekki aðeins það, sem hún tekur nú, um 30 þús. kr. á ári, heldur 65 þús. kr., því að samkvæmt reikningi yfir tekjur og gjöld hafnarsjóðs Vestmannaeyja fyrir árið 1935, hefir allt vörugjaldið, sem lagt hefir verið á til hafnarinnar. numið 130 þús. kr. Ef bæjarstjórnin hefir heimild til að innheimta þessi gjöld með 50% álagi, þá gæti þetta komizt upp í 63 þús. kr. Það nær vitanlega engri átt, ef með óbeinum tollum eða sköttum er ætlunin að taka 1/2 eða 1/3 af öllum bæjargjöldunum á þennan hátt. Útsvörin myndu þá með tímanum geta fallið alveg niður. Setjum svo, að vörugjald væri hækkað eftir gjaldskrá, sem ráðuneytið samþ., og væri komið upp í 200 þús. kr. Þá hefði bæjarstjórnin heimild til að leggja á það toll, 100 þús. kr. í bæjarsjóð. Þá færi það þannig, að úfsvörin legðust alveg niður. En með því að heimila 15%, þá myndu þó ekki nást nema 19 þús. kr. Og með tilliti til þess, að jöfnunarsjóður er farinn að gefa í bæjarsjóðínn í Vestmannaeyjum 15–20 þús. kr. á ári, þá er ástæðan fyrir þessari tekjuöflun að falla burtu. Mér þykir leift, hvað fáir eru hér í hv. d., en ég vona, að hv. þm. geti fallizt á að ganga inn á þessa brtt. og létta þannig að nokkru leyti þessum skatti af Vestmannaeyjum. Mér þætti vænt um, áður en gengið er til atkv., að form., allshn., en hún hafði þetta mál til meðferðar. lýsi afstöðu sinni til brtt. á þskj. 360.



Viðvíkjandi því, sem hv. 5. landsk. sagði, að hætta væri á því, að það verði tekið meira en þörf er á með því að setja hærri prósenttölu en þörf er fyrir, og þess vegna beri að lækka heimildina, þá er rétt, að ég segi frá því, að ég hefi aflað mér upplýsinga um það, að síðan þetta vörugjald var heimilað, þá hefir aldrei verið innheimt nema 25%, þó heimildin í l. væri 50%, og það er vegna þess, að það er á valdi atvmrh., hversu háa heimild hann samþykkir. Það stendur í frv., að þetta sé ákveðið í reglugerð, sem bæjarstjórnin samþ. og atvmrh. staðfestir. Ég hefi líka fengið upplýsingar um það, að þetta er jafnan framkvæmt þannig í Vestmannaeyjum, að ekki er tekið nema sem svarar 25%, þótt heimildin sé á þennan hátt í l. Ég tel litlar líkur til þess, að þetta verði framkvæmt á annan hátt eftirleiðis, og þar sem ég treysti fullkomlega þeim ráðh., sem hér á að veita sitt samþykki, að hann fari sanngjarnlega og hóflega í sakirnar, þá sé ég fyrir mitt leyti ekki ástæðu til að samþ. brtt.

*Ísleifur Högnason: Ég álít það nú ekki nein rök fyrir því, að leyfa þessi 50%, að hv. þm. treysti núverandi atvmrh. til þess að leyfa ekki meira álag en verið hefir. Það liggja ekki fyrir neinar upplýsingar frá ráðh. um þetta atriði, og til 1940 getur málum skipazt þannig, að þá verði kominn annar atvmrh., sem ef til vill sé tilleiðanlegur að samþ. þá reglug. bæjarstjórnarinnar í Vestmannaeyjum, sem noti heimildina til fulls. Ég álit það með öllu óþarft, þótt ekki hafi verið tekið nema 25%, að fara svo langt með heimildina, að hætta sé á, að 1/2–1/3 af útsvörunum í Vestmannaeyjum sé tekið með þessum tolli. Ef frsm.n. vildi ganga inn á 25%, þá væri það trygging fyrir því, að bæjarstjórnarmeirihlutinn í Vestmannaeyjum notaði ekki heimildina meira en nú er gert, og það virðist vera tilgangur n., að ekki sé gengið lengra. Ég mundi fylgja þeirri till. frá n., ef hún vildi bera fram skrifl. till. um, að álagningin væri miðuð við 25%, ef mín brtt. væri felld. En með því virðist mér, að gengið sé eins langt og hægt er í því, að heimila Vestmannaeyjum að leggja á þetta vörugjald.



Að það sé ekki nægileg trygging, þótt atvmrh. eigi að samþ., hversu há prósenttala sé tekin með vörugjaldi þar sem það geti viljað svo til, að fyrir þann tíma verði kominn annar atvmrh. heldur en nú er, þá er því til að svara frá minni hendi, að ef það væri kominn annar atvmrh., sem vildi breyta þessu, þá myndi líka vera komin sú skipan á hér á Alþ., að sá ráðh. myndi geta breytt l., ef hann óskaði þess. Ég sé því ekki, að það breyti röksemdafærslunni í þessu efni. Og þar sem það liggur fyrir, að bæjarstjórnin í Vestmannaeyjum hefir aldrei farið fram á samþykki fyrir meiru en þessu, og aldrei hefir verið innheimt nema sem svaraði 25%, þá sé ég ekki ástæðu til að lækka það niður, eins og farið er fram á með brtt. hv. 5. landsk., og þegar það er líka upplýst, að í Vestmannaeyjum er útsvarsstiginn hærri en í hér um bil öllum öðrum kaupstöðum. Það er líka eftirtektarvert, að einmitt á hæstu tekjunum er útsvarsstiginn í Vestmannaeyjum langtum hærri heldur en bæði í Hafnarfjarðarkaupstað og í Rvík. Svo að ég taki nokkur dæmi, þá er t. d. á 6000 kr. nettótekjur lagt í Rvík 710 kr., í Hafnarfirði 470 kr., en í Vestmannaeyjum 880 kr. Og ef farið er upp í 14000 kr., þá er í Rvík lagt á þær 3180 kr., í Hafnarfirði 2110 kr., en í Vestmannaeyjum 4220 kr., eða helmingi hærra en í Hafnarfirði. Það er því síður en svo, eins og hv. 5. landsk. var að tala um við 1. umr., að þeir, sem hefðu mestar tekjur í Vestmannaeyjum, væru með þessu að létta af sér gjöldum, þar sem það liggur fyrir, að hvergi er gengið lengra í því að leggja útsvör á háar tekjur en einmitt í Vestmannaeyjum. Þess vegna tel ég, að það sé ekki ástæða til annars en láta þessa heimild enn af hendi undir sömu kringumstæðum og verið hefir, því að það er vitað, að kaupstöðunum, eins og þeirra fjárhag er komið, bæði Vestmannaeyja og annara, veitir ekki af að hafa þær tekjur, sem þeir hafa haft, því að það er alltaf verið að bera fram á Alþ. miklar kröfur um nýja og nýja tekjustofna fyrir bæjarfélögin.

*Ísleifur Högnason: Viðvíkjandi þessum síðustu upplýsingum, sem ég er hissa á hv. frsm. að taka til greina, þá vil ég segja það, að þótt Vestmannaeyjar hefðu þrisvar sinnum hærri útsvarsstiga en Rvík, þá er það vitað, að hin endanlega niðurstaða útsvaranna fer ekki eftir þeim útreikningi. Það hefir komið fyrir, að 20% hafa verið dregin frá í Vestmannaeyjum, en kannske bætt við 100–150% í Rvík, og það verður hin endanlega útkoma. Ég vil upplýsa hv. þm. um það, að útsvarsstiginn í Vestmannaeyjum er 1/3 hærri á tekjum heldur en í Rvík og 50% hærri á eignum, en annars er gerólíkur skattstigi í Vestmannaeyjum því, sem er í Rvík, þegar miðað er við eignir. Ég vil benda hv. þm. á það, að þessir stigar, sem verið er að stilla upp í Vestmannaeyjum, eru ekkert annað en blekkingar, ef á að nota þá til að fá menn til að vera fylgjandi því, að lagt sé á sérstakt vörugjald í Vestmannaeyjum. Eins og ég sagði áðan, þá er dregið frá, af því að niðurjöfnunin er hærri en í fjárhagsáætluninni, kannske 10–30%, en í Rvík hefir upphæðin oft ekki náðst, og þá er bætt við vissri prósenttölu til þess að ná heildarútsvarsupphæðinni. Svo er þess líka að gæta, að innbyrðis hlutföll þessara útsvarsstiga eru mismunandi fyrir þessa bæi. En ég hefi ekki fengið upplýsingar um það, hvað útsvarsálagningin í Vestmannaeyjum er há, samanborið við Hafnarfjörð og Ísafjörð og Akureyri. Mig minnir, að á hvern íbúa sé minna jafnað niður í Vestmannaeyjum heldur en á báðum þessum síðarnefndu stöðum. Það er alalatriðið, hvort útsvarsniðurjöfnunin er hærri, miðuð við íbúafjölda í Vestmannaeyjum, en í öðrum kaupstöðum. Ef það væri, þá gætu það verið rök með því, að ná tekjum öðruvísi, en á meðan ekki er sýnt fram á það, þá álit ég að þessi röksemdafærsla hv. þm. sé ekki hans málstað til stuðnings.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) Hv. 5. landsk. segir, að það sé ekki takandi mark á útsvarsstigunum, því að það sé ýmist bætt við þá eða dregið frá þeim. En það skiptir ekki máli í þessu tilfelli; þótt dregið sé frá Vestmannaeyjastiganum 20%, eins og ef til vill hefir komið fyrir, þá breytir það ekki hlutfallinu milli greiðslnanna. Vestmannaeyjastiginn ber það með sér, að hann er mjög hár á hátekjumönnunum, og hærri en annarsstaðar. Þess vegna skiptir það ekki máli, þótt stiganum sé breytt prósentvis, því að með þessu er ekki verið að skattleggja frekar þá, sem lægst eru launaðir, eins og hv. 5 landsk. vildi halda fram við 1. umr. Hinsvegar nær það engri átt, að bætt sé við útsvarstigann í Rvík 100–150%. Það má ekki l. samkvæmt hækka útsvörin frá ári til árs um meira en 20%. Það mun hafa komið fyrir, að þau hafi verið hækkuð prósentvís. Það skiptir máli í þessu sambandi, hvort hann er til að þyngja á almenningi og létta á þeim, sem mestar tekjur hafa, eða öfugt. Og Vestmannaeyjastiginn ber það greinilega með sér, að það verður aldrei hægt að nota þennan tekjuauka hér til að létta af þeim, sem mestar hafa tekjurnar. - Ég held, að ég þurfi ekki að taka fleira fram um þetta atriði.

*Ísleifur Högnason: Það er aðeins það, sem ég vildi segja, að ég held, að það kenni nokkurs misskilnings hjá hv. síðasta ræðumanni, að því er snertir þetta atriði. Ef hann gæti sýnt það með tölum, að af 10 þús. kr. tekjum yrði að borga endanlega hærri upphæð í Vestmannaeyjum en í Rvík, þá gæti ég fallizt á, að það væru nokkur rök, en með því að hann fer aðeins eftir skattstiganum, sem lagður er til grundvallar, áður en dregið er frá eða aukið við, þá eru það engin frambærileg rök fyrir hans máli. Ef hann getur sýnt fram á, að hin endanlegu útsvör, eftir að búið er að draga frá eða bæta við, séu hærri í Vestmannaeyjum en í Rvík, Hafnarfirði eða Ísafirði, þá myndi ég taka það til greina. Ég staðhæfi, að útsvörin í Vestmannaeyjum séu ekki hærri, miðuð við tekjur og eignir, en í hinum kaupstöðunum.



Það liggur fyrir, þegar gefnir eru upp stigarnir, eins og jafnan hefir verið siður, frá ríkisskattanefnd á síðasta ári, að það eru hinir raunverulegu stigar, sem farið er eftir, og það myndi fylgja, ef breytt væri til með prósenttölu, og þá, hvernig það væri gert. Nú liggur það fyrir, að á 10 þús. kr. tekjur er lagt í Rvík 1780 kr., en í Vestmannaeyjum 2360 kr. Þetta eru hinir raunverulegu stigar, sem notaðir hafa verið á síðasta ári. Það liggur því fyrir, að það er 700 kr. hærri álagning á þessar tekjur í Vestmannaeyjum en í Rvík.



Við höfum flutt brtt. við frv. í meiri hl. sjútvn ., vegna þess að í hv. Ed. hafa verið gerðar tvær breyt. á frv., sem við teljum okkur ekki geta fallizt á. Brtt. okkar er á þskj. 334, og miða að því að fella niður tölul. 2 í 10. gr. eins og frv. kom frá Ed. Er liðurinn um það, að helmingur hækkunar af lóðaleigu þeirrar jarðar, er að höfninni liggur, og allt að 3/5 hlutum lóðargjalda nýrra lóða skuli ganga til að standa straum af dýpkun hafnarinnar og byggingu og viðhaldi hafnarmannvirkja. Nú á ríkið allt landið kringum höfnina og jörðina sjálfa, sem Raufarhöfn stendur á, og virðist því óeðlilegt að fara að gefa hafnarsjóði Raufarhafnar þá verðhækkun, sem verður eingöngu vegna framkvæmda ríkissjóðs. Það eru nokkrir staðir hér á landi, þar sem líkt stendur á, að ríkissjóður á mestan hluta lóðanna, eins og á Siglufirði og í Vestmannaeyjum. Það væri sjálfsagt erfitt að standa á móti því, að þeir kaupstaðir fengju þá verðhækkun, sem orðið hefir þar á lóðum, ef tekin væri upp sú regla þar, sem byggðar eru hafnir á landi ríkissjóðs, að verðhækkunin yfirleitt gangi til hafnarinnar. Seinni liður brtt. fer fram á, að felldur verði niður f-liður 3. tölul. 10. gr., um það, að allt að 1% af magni afla skipa og báta, sem heima eiga í kauptúninu, svo og allra þeirra skipa og báta, sem leggja þar afla á land til sölu, megi taka til útgjalda hafnarinnar. Það er að vísu fordæmi fyrir þessu í nokkrum hafnarlögum, en þó aðallega þar, sem ekki er gert ráð fyrir neinum verulegum starfrekstri. Undantekning frá þessu er þó á Akranesi. En þar hefir þessi heimild aldrei verið notuð. Það er þegar búið að samþ. að byggja allstóra verksmiðju á Raufarhöfn. Má því gera ráð fyrir, að þegar sú verksmiðjubygging er komin í framkvæmd - en sjálfsagt ekki fyrr - verði ráðizt í hafnarbætur. Og þá er alveg víst, að með þeim tekjustofnum, sem höfninni er heimilt að hafa samkv. 10. gr., getur höfnin haft nógar tekjur til að standa straum af kostnaði hafnarframkvæmdanna. Það er að sjálfsögðu ætlun Alþingis að búa svo að þessari hafnargerð eins og öðrum hafnargerðum, að hún hafi nægar tekjur til að standa straum af hafnarmannvirkjunum. En hinsvegar er ekki ætlunin, að hafnarsjóður sé sérstök féþúfa fyrir viðkomandi sveitarsjóði. Þess vegna hefir meiri hl. sjútvn. lagt til, að þetta félli úr aftur, sem hv. Ed. bætti inn í.

*Jakob Möller: Ég er ekki vel kunnugur þessu máli, en mér virðist það vera ákaflega mikið athugamál, þar sem um framkvæmdir er að ræða, sem viðkomandi sveitarfélag og ríkissjóður standa að, - sem næst hálfu hvort, - hvort svo eigi að fara að sem n. leggur til. Og mér virðist ekki hægt að fallast á, að ekki sé sanngjarnt, að sveitarfélagið. sem á hlut að máli, fái nokkurr hluta af þeirri verðhækkun, sem verður á eignum vegna slíkra framkvæmda. Mér virðist a. m. k. meðan n. færir ekki nánari rök en þau, að sveitarfélag eigi ekki að græða á framkvæmdum ríkissjóðs á einhverjum stað, þegar það er upplýst, að ekki er aðeins um framkvæmdir ríkissjóðs að ræða, heldur einnig sveitarsjóðs, meðan ekki koma frekari rök, sé ekki hægt að fallast á þessa brtt. Að sjálfsögðu hefir hv. Ed. ekki sett þessi ákvæði inn alveg hugsunarlaust, og að mér virðist með meiri rökum en nefndin í þessari hv. d. leggur til að fella þau í burt.

*Bergur Jónsson: Viðvíkjandi niðurfellingu 2. töluliðar 10. gr. vil ég alveg taka undir það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að það sé ekki nema eðlilegt, að höfnin og hreppurinn fái að njóta þeirrar hækkunar. sem verður á lóðagjöldum. Ennfremur vil ég geta þess viðvíkjandi hinum brtt., við f-lið undir 3. tölul., að þetta er algerlega sama ákvæðið og í flestum öðrum hafnarl. Að lokum vil ég geta þess, að ég býst við, að hv. Ed. vilji halda fast við þessar breyt., sem hún hefir gert. Eftir því, sem ég hefi aflað mér upplýsinga, þá mun hún breyta frv. aftur í það horf, sem nú er, ef því verður breytt hér. Og það setur bara frv. í hættu, ef samþ. verða þessar brtt.

*Finnur Jónsson: Það er vitanlegt, að þær framkvæmdir, sem gera hafnargerð á Raufarhöfn nauðsynlega, eru verksmiðjubyggingin, sem í ráði er, að þar rísi. Það er framkvæmd ríkissjóðs og kostar um eina milljón króna. Auk þess er gert ráð fyrir, að ríkissjóður kosti 2/5 af höfninni sjálfur. eftir því, sem fé er veitt til í fjárl. og allt að 180 þús. kr. Allur kostnaður, sem gert er ráð fyrir, að hafnarsjóður Raufarhafnar hafi, er þá 3/5. eða 270 þús. kr. Það er með öðrum orðum gert ráð fyrir því, að kostnaður ríkissjóðs af framkvæmdum þarna á Raufarhöfn verði ein millj. 180 þús. kr., - fyrir utan þá verksmiðju á Raufarhöfn, sem þegar er búið að byggja. En kostnaður Presthólahrepps er einar 270 þús. kr. Af þessu mega menn sjá, hversu ósanngjarnt það er, ef hreppurinn ætti að fá 3/5 hluta lóðargjalda húsa þeirra, er þarna verða byggð. Og ég vona. að þessar tölur nægi til að sannfæra hv. 2. þm. Reykv. um það, að ekki er sanngjarnt ákveði gagnvart ríkissjóði, sem Ed. setti inn. Þótt að vísu sé sitt hvað, verksmiðjubygging og hafnabygging, þá er það eingöngu vegna verksmiðjubyggingarinnar, sem nokkur hækkun yrði á landi. Ef ekki yrði byggð verksmiðja jafnframt höfninni, yrði engin sérstök verðhækkun. Í öðru lagi þekki ég ekki í neinum hafnarlögum, annarsstaðar en þar, sem hefir verið gert ráð fyrir mjög liflum rekstri, að heimilt sé hafnarnefnd að taka 1% af afla skipa, sem leggja þar á land. En þar sem gert er ráð fyrir jafnmikilli umsetningu og á Raufarhöfn, hygg ég það gæti orðið freistandi fyrir hafnarnefnd að notfæra sér höfnina sem sérstaka féþúfu fyrir hreppinn, umfram það, sem þörfin krefur. Meiri hl. sjútvn. er á móti því, að hafnarnefnd Raufarhafnar sé leidd í þessa freistingu, og leggjum við því til, að þessi heimild verði felld úr frv. Það eru sannarlega nógar aðrar heimildir og nógu víðtækar fyrir í frv.

*Jakob Möller: Ég get fallizt á, að það er verulegur munur á þessum tveimur till., um það að fella niður 2. tölul. og fella niður stafl. í í 3. tölul. 10. gr. frv. Og það, sem ég sagði, á í rauninni alls ekki við síðari till. En ég vil vekja athygli hv. þm. Ísaf. viðvíkjandi fyrri till. á því, að það er alls ekki sambærilegt í þessu sambandi, verksmiðjubygging og hafnargerð. Verksmiðjan er fyrirtæki, sem á að bera sig sjálft, og hún er ekki stofnuð til að verða ríkissjóði baggi. Höfnin reyndar ekki heldur. En spurningin er þá, hvar á að afla höfninni tekna. Verksmiðjan fær sínar tekjur í mismun á afurðaverði og verði á hráefnum. Og verðhækkun á lóðum, sem verður af þessum framkvæmdum hvorum tveggja, verður hrein tekjulind fyrir þá, sem hennar njóta. En hvað hefir ríkissjóður í raun og veru unnið til að fá slíka verðhækkun? Verksmiðjubyggingin kemur því ekki við. Það er hafnarbyggingin ein, sem þar kemur til greina og á að koma til greina, vegna þess að hún á að taka sínar tekjur af atvinnurekstrinum, sem þar er rekinn. Þetta hefir í rauninni engin önnur áhrif en þau, að ef höfnin fær hluta af verðhækkuninni, sem verður af lóðum og löndum, þá tekur hún þeim mun lægri gjöld. En hvað verksmiðjuna snertir, þá er hún sjálfstæð eign, því að þótt hún sé reist af ríkinu, er hún eign atvinnurekstrarins sjálfs. Þessi tvö fyrirtæki og þeirra hagsmuni verður því að aðskilja vel. En með því að létta gjöld fyrir afnot af höfninni er í raun og veru greitt fyrir verksmiðjurekstrinum. Mér hefir kannske ekki tekizt að gera þetta eins skýrt eins og vera ætti, en ég hygg þó, að það ætti að liggja nokkurn veginn í augum uppi, að um þetta tvennt gegnir ekki alveg sama máli. Um hinn liðinn, 1% af afla, sem lagður er í land, gegnir öðru máli. En þar er hinsvegar fordæmið frá Siglufirði, og hygg ég, að þetta sé þarna sett inn í frv. með tilliti til þess.

*Finnur Jónsson: Ég geri mig ánægðan með það, að hv. 2. þm. Reykv. getur fallizt á seinni hluta þessarar brtt. Og það, sem hann sagði í lok sinnar ræðu, gefur mér tilefni til þess að skýra það, að þetta er ekki sambærilegt og óviðkomandi samþykkt, sem gerð var með breyt. á síldarverksmiðjulögunum á síðasta þingi, á þá leið, að síldarverksmiðja ríkisins greiði í sveitarsjóð 1/2% af söluandvirði ársins og Presthólahreppur fær sitt 1/2% gegnum þau lög. Siglufjarðarkaupstaður hefir þannig enga slíka heimild í sínum hafnarlögum sem þessa, og það væri því óviðfelldið að veita Presthólahreppi þessi sérstöku hlunnindi. Viðvíkjandi verðhækkuninni skal ég viðurkenna það, að Presthólahreppur ætti rétt á að fá verðhækkun á landi í hlutfalli við framlag sitt til hafnarinnar, á móts við framlag ríkisins til hennar, að viðbættum stofnkostnaði verksmiðjunnar; því að þótt hreppurinn byggi þarna höfn, þá yrði vitanlega engin verðhækkun á lóðum, ef ekki væri jafnframt byggð verksmiðja. Aftur á móti getur vel orðið verðhækkun á lóðum á Raufarhöfn við það, að byggð væri 4 þús. mála síldarverksmiðja, enda þótt ekki væri byggð nein höfn. Ef til vill yrði hún ekki eins mikil, og ég get til samkomulags fallizt á, að Presthólahreppur fengi einhvern vissan hluta af verðhækkuninni, með tilliti til þess, hversu mikið hann legði fram í samanlagðan kostnað hafnar- og verksmiðjubyggingarinnar. En ég get ekki fallizt á, að það sé eins mikið og frv. fer fram á. Ég skal svo taka það fram, að ég var 2. flm. þessa frv., og ég sætti mig betur við það, að frv. verði afgr. eins og meiri hl. sjútvn. hefir lagt til, og eins og það var í upphafi, heldur en með þeim breyt., sem hv. Ed. hefir á því gert, og ég álit, að hafnarsjóði Raufarhafnar sé nægjanlega séð fyrir tekjustofnum með frv. eins og það var í upphafi.

*Bergur Jónsson: Ég vil aðeins geta þess viðvíkjandi seinni brtt. við stafl. f., að í flestum hafnargerðum eru ákvæði í þessa átt; t. d. í hafnargerðinni fyrir Akranes, þar sem nú er komin verksmiðja, er heimild til þess að taka 1% af afla báta. Og á Sauðárkróki er í rauninni gengið lengra í þessum efnum. Þar má heimta allt að 1/2 hlut af hverjum vélbáti, 8 smálesta eða stærri, og hlutfalislega af síldveiðiskipum og togurum, en allt að 1/4 hlutar af smærri vélbátum en 8 smálesta og róðrarbátum. Og þetta er svona víða í hafnarlögum. Nú má náttúrlega segja, að útlit sé fyrir, að um óvenju miklar tekjur verði þarna að ræða vegna verksmiðjuaukningarinnar á Raufarhöfn, en maður veit aldrei um það, hvað í framtiðinni kann að verða gert á hinum einstöku stöðum, og ekki er ástæða til að ætla, að þegar svona ákvæði eru komin inn í hafnarlögin, muni hægt að fá þau þaðan afnumin. Mér finnst þess vegna eðlilegast að hafa þetta sem mest í samræmi við það, sem annarsstaðar gerist. Viðvíkjandi fyrra atriðinu læt ég mér nægja röksemdafærslu hv. 2. þm. Reykv. Ég vil svo að lokum endurtaka það, að ég er þess næstum fullviss, að hv. Ed. mun breyta þessu aftur, eftir því sem ég hefi fengið upplýsingar um, og þá er það bara til þess að setja frv. í hættu að samþ. þessar brtt.



Ég er meðflm. að þessari brtt. á þskj. 331, og skal þess vegna, auk þess sem hv. þm. Ísaf. hefir sagt, taka fram eftirfarandi. Það er, eins og hann benti á, að mjög miklu leyti ríkið, sem leggur hreppnum til þau miklu mannvirki og þá miklu bjargræðismöguleika, sem bundnir eru við þessa hafnargerð, í fyrsta lagi með því að leggja fram fé, að upphæð 180 þús. kr., og síðan ábyrjast 180 þús. kr. að auki, fyrir utan það að byggja verksmiðju fyrir 1 millj. kr., sem að sjálfsögðu skapar þarna margháttuð bjargræðisskilyrði. - Og svo eru höfninni ætlaðir margir tekjustofnar, svo sem gjald af bryggjum og öðrum mannvirkjum, af skipum og bátum, lestagjald, vitagjald, vörugjald, bryggjugjald og festargjald. Og þessi gjöld er hafnarnefnd sett nokkuð í sjálfsvald að ákveða; að sönnu þarf ríkisstj. að samþ. þau, en það er ekki líklegt, að hún setji sig á móti því, að þau verði ákveðin svo hátt, að höfnin geti staðið straum af sínum útgjöldum. Nú er það svo, að það er einmitt bygging verksmiðjunnar þarna, sem leiðir straum skipanna að höfninni, og það er þess vegna dálítið athugavert við að leggja sérstakan aukaskatt á alla þá, sem eiga hlut í afla, er þarna yrði í land lagður, fyrir svo að segja eingöngu atbeina ríkisins. Og að ákveða þetta áður en nokkuð er séð um það, hvað hinir tekjustofnarnir hrökkva langt, get ég ekki fallizt á, enda hefi ég yfirleitt verið því mótfallinn, að í hafnarlögum væri þannig heimild til þess að skattleggja afla af skipum. Um verðhækkunina á jarðeignum, sem þarna liggja að höfninni, má enn til skýringar geta þess, að í frv. sjálfu er höfninni fyrst og fremst heimilað að sneiða af þessum lendum, alveg eftir því sem henni er talið nauðsynlegt fyrir endurgjald, sem á að metast, og er ekki líklegt, að það verði metið fyrst og fremst með tilliti til verðhækkunar, heldur þess, hvers virði landið sé þeim, sem lætur það af hendi. - Einnig má gera ráð fyrir því, að ef umráðamenn eða eigendur slíkra lenda yrðu einhverrar leiguhækkunar aðnjótandi, þá mundi það verða notað af hendi sveitarstj. til þess að skattleggja þá. Ég held, að það þurfi sízt að efast um það, að sveitarstjórn hreppsins muni sækja bróðurpartinn af þeim skildingum niður í vasa þessara manna í hækkuðu útsvari. Ég hefi sem sagt ekki viljað hafa þetta ákvæði í frv., vegna þess að enn hefir engin sönnun komið fyrir því, að nauðsynlegt sé að leggja óvenjulegar kvaðir á menn vegna þessarar hafnar.

* Frsm. (Bergur Jónsson): Þetta frv. er hingað komið frá Ed. Allshn. leggur til, að það verði samþ. með þeirri breyt., sem er á þskj. 3á0. Þar er ekki um efnisbreyt. að ræða, heldur að setja inn í frv. ákvæði, sem sýnir ástæðuna fyrir þeirri breyt., sem farið er fram á í frv., sem sé að heimilt sé, til þess að tryggja viðskipti félagsdeilda við félag, að taka tillit til heildarvöruskipta deildanna við félagið, þegar ákveðin er fulltrúatala þess. Hér er ekki um neina efnisbreyt. að ræða, og er n. sammála um að samþ. frv. á þennan hátt.

*Ísleifur Högnason: Ég tel, að sú breyt. á frv., sem hér um ræðir, sé til bóta, ef sá skilningur verður lagður í þessi ákvæði, sem ég ætlast til, að ekki verði látin gilda sem almenn regla. að fara eftir viðskiptum félagsmanna, heldur sé það til að tryggja, að menn séu ekki til málamynda í sambandinu, og geri ég ráð fyrir, að við það sé átt. En ef ætti að gefa sambandinu rétt til að takmarka atkvæðisréttinn við viðskiptaveltuna, yrði það til þess að veita þeim, sem efnaðri eru, meiri rétt en þeim fátæku, en ég geri ekki ráð fyrir, að þann skilning beri að leggja í þessi ákvæði, heldur sé það meiningin að tryggja, að deildir séu ekki til málamynda í félaginu. Er það ekki rétt?

Jú, jú

. Með þeim skilningi er ég samþykkur frv.

* Frsm. (Bergur Jónsson): Ég vil bara taka fram, að það er réttur skilningur, sem hv. 5. landsk. hélt hér fram, að það er meining bæði flm. og n. með þessu að tryggja, að hvorki félagsdeildir eða félög séu til málamynda innan Sambandsins, heldur að hægt sé að krefjast þess, að þau sýni það með viðskiptum sínum, að þeim sé alvara að taka þátt í viðkomandi félagi eða Sambandinu.

*Jón Pálmason: Mér þykir ástæða til þess að gera fyrirspurn til hæstv. ríkisstj. - Eins og kunnugt er, hefir sú eindæma atburður komið fyrir fyrir nokkrum dögum, að siglingaflotinn er stöðvaður af þeim mönnum, sem eru næst-hæstlaunaðir á flotanum, og lítur ekki út fyrir, að það sé neitt í vændum, að þetta breytist. Nú vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. stj., hvort það sé virkilega meiningin að láta þetta viðgangast. En þess að gera nokkrar ráðstafnir nú þegar. Við vitum, að það er svo meðal nágrannaþjóða okkar. að það er lagt kapp á um þessar mundir að auka aðflutninga, og það skiptir sannarlega ekki litlu fyrir okkur, að það sé ekki stöðvaður útflutningur á þeim afurðum, sem við þurfum að flytja frá landinu. Þess vegna sýnist það furðulegt, að nokkur dagur sé látinn svo líða, að hæstv. ríkisstj. taki þetta mál ekki föstum tökum, svo að úr því geti orðið greitt. Annars er það furðulegt fyrirbrigði, sem sýnir, hvernig ástandið er í okkar landi, að hálaunaðir menn skuli ganga frá verki sínu fyrirvaralaust og stöðva siglingaskipin, og að það skuli vera liðsmenn hæstv. ríkisstj., sem beita sér fyrir því að verja slíkt framferði. ef ekki að koma því á.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég er raunar dálítið undrandi yfir þessari fyrirspurn. Það hefir oft komið fyrir, að vinnustöðvun hafi orðið í nokkra daga án þess að hv. alþm. hafi séð ástæðu til að rísa úr sætum sínum til þess að lýsa undrun sinni yfir því, að það sé látið viðgangast af hálfu ríkisstj. Ríkisstj. hefir ekki þetta mál með höndum. a. m. k. ekki enn sem komið er, og eftir því sem ég bezt veit, hefir sáttasemjari ekki enn gert miðlunartill. í málinu, en ég hygg. að hann hafi undirbúið sig með að gera miðlunartill., og kemur ekki til mála á þessu stigi málsins, að ríkisstj. láti það ekki fara sína eðlilegu leið að þessu leyti. Annars hygg ég, að aðrir hæstv. ráðh. séu kunnugri þessu máli en ég.

*Jón Pálmason: Það er að vísu slæmt, að þeir hæstv. ráðh., sem þetta mál heyrir sérstaklega undir, skuli ekki vera viðstaddir, en það er helzt að skilja á hæstv. fjmrh., að það sé ætlunin að láta þetta mál danka svona áfram. eins og um sérstaklega lítilfjörlega kaupdeilu sé að ræða með venjulegum hætti. Ég verð að segja það, að mér virðist hér vera um meira að tefla en þú að gerð sé kaupdeila í einhverju kauptúni eða sjávarplássi, þegar svo er ástatt, að siglingaflotinn er stöðvaður fyrirvaralaust. Mér þykir það undrun sæta, ef hæstv. ríkisstj. finnst ekki ástæða til að gera ráðstafanir til þess að koma leiðréttingu þegar á þetta mál. Ég gerði þessu fyrirspurn til þess að fá að vita, hvort það væri ætlunin að láta þetta haldast svona áfram og láta það skeika að sköpuðu, hvort sættir komust á í málinu eða ekki.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ég ekki ástæðu til að bæta miklu við það, sem ég sagði áðan. Ég vildi bara segja, að ríkisstj. hefir ekki tekið fasta afstöðu í þessu máli, en ég vil taka það fram, að ég álít, að það, sem hv. þm. A.-Húnv. hefir sagt hér, sé ekki til þess fallið að leysa þetta mál á einn eða annan hátt, en ég vænti. að hann taki þeim mun skynsamlegar í málið, ef til slíks drægi, að ríkisstj. tæki það til meðferðar.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Ég mun ekki eins og sakir standa fara að ræða efni frv., sem fyrir liggur á þskj. 331, enda þótt ýmislegt mætti um það segja bæði með og móti, og einnig og um það, hvort það sé meðal þess, sem nú er mest áríðandi að bera fram till. um, að stofna þetta prófessorsembætti í uppeldis- og barnasálfræði við heimspekideild háskólans, eins og það heitir. Ég mun ekki leggja stein í götu þess, að það fái að ganga eitthvað áleiðis. Eins og nú er komið, eru litlar líkur til þess, að það nái fram að ganga á þessu þingi, og tel ég það engan skaða; en úr því að það er komið fram, þykir mér hlýða að gera við það þá breyt., sem brtt. á þskj. 370 greinir. Þannig er mál með vexti, eins og þeir, sem kunnugir eru þessu efni, vita nokkur deili á, að við háskólann er haldið uppi svokallaðri heimspekilegri kennslu. Nú er það mér vitanlega ekki svo, að þar sé kennd heimspeki til hlítar, eins og nefnd hefir verið filosofi í ýtrasta skilningi, þannig að menn hafa ekki getað tekið hér fullkomið heimspekipróf, sem talið er nauðsynlegt til að geta innt kennslu af hendi í þeim greinum, heldur fer þar fram kennsla í hinum svokölluðu forspjallsvísindum, sem stúdentum, sem ganga hina æðri menntaleið, er gefinn kostur á og flestir verða að ganga í gegnum á fyrsta námsári að jafnaði. Að mínum dómi er þessi kennsla, eins og hagar til nú á tímum og með þeim kröfum, sem menn nú gera, orðin hið mesta glingur, og myndi ekki koma til orða að mínum dómi að fara að halda uppi sérstökum prófessor til þess eins að kenna forspjallsvísindi, enda var þeim prófessor, sem hefir kennt þessi fræði, sjálfsagt ætlað að taka að sér hina fyllri kennslu, ef á hefði þurft að halda. Nú hefir sá prófessor, sem hefir haft þessa kennslu með höndum, vitanlega unnið að ýmsu öðru, ritsmiðum, fyrirlestrum almenns eðlis og ýmsu sérfræðilegu í þessari grein, og hefir það sjálfsagt komið að einhverju haldi. En það verkefni, að kenna forspjallsvísindi, sem bera þetta mikla nafn, enda þótt það sé ekki allskostar innfalið í heimspeki og geti ekki kallazt veruleg vísindakennsla, er ekki fullkomið starf fyrir einn mann, þó að hún héldi áfram, sem ég geri ráð fyrir, því að ef hún ætti ekki að haldast, þyrfti meiri lagabreyt. og ýmsar fyrirkomulagsbreyt. Ef nú á að fara að stofna nýtt embætti við háskólann í þeirri grein, sem ekki hefir áður verið kennd og nefnd er í frv. uppeldisfræði og barnasálarfræði, sem menn greinir mjög á um. bæði lærða og leika, hvernig eigi að kenna og hversu veigamikið sé að kenna sem háskólagrein, þá tel ég, að sá maður, sem fær ævistarf við þetta, ætti auðveldlega að geta tekið að sér kennslu í forspjallsvísindum, kennslu í almennum undirstöðuatriðum heimspekilegs efnis, eins og þau hafa verið kennd við háskólann. Ég tel því ekki eingöngu vel til fallið, heldur og sjálfsagt, eins og ég tók fram, að nota nú tækifærið og lögleiða, ef þetta frv. á fram að ganga, að sá, er embættið hlýtur, geti tekið að sér þetta námskeið fyrir stúdentana, og býst ég jafnvel við, að nú séu hér á landi einhverjir af þeim, sem numið hafa þau fræði, sem hér koma til mála, og gætu tekið að sér að kenna það, sem frv. greinir, sem líka hefðu fengið þá menntun, sem nægði til þess að kenna forspjallsvísindi, sem ég var nú að tala um. Ég vænti því, ef hv. þdm. á annað borð vilja fara inn á þessa braut, að þeir sjái, að hér eru slegnar tvær flugur í einu höggi, því að þá gengi þessi maður þegar inn í tilorðið og fast starf, en sem er svo lítið, að það er fyllilega hægt að gera ráð fyrir því, að sá prófessor, sem tæki að sér það starf að kenna uppeldis- og barnasálarfræði, gæti líka annað hinu. Með þessum formála tel ég, að frv. sé orðið aðgengilegt, að svo miklu leyti sem menn telja, að það beri að lögleiða, en það er þó engu til kostað; þessi kennari tekur það embætti, sem fyrir er, þegar það losnar, og það má gera ráð fyrir, að sá ágæti maður, sem nú þjónar því, verði ekki mjög lengi við það ennþá, og þá getur brátt rekið að því, að hinn setjist í það sæti og taki við því starfi, sem ég hefi nú lýst.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Hv. þm. V.- Sk. virðist ekki bera mikla umhyggju fyrir, að þetta frv. verði samþ., og mér skilst, að hann væri á móti því, ef hann ætti á hættu, að það gangi fram á þessu þingi. Samt ber hann fram till. um, að tekið verði tillit til þess við veitingu þessa embættis í uppeldisfræði, að viðkomandi maður geti einnig kennt forspjallsvísindi, og á þeim gefur hann þá skýringu, að þar sé um mesta glingur og óþarfa að ræða. En ef þessi lýsing hans á kennslu í forspjallsvísindum er rétt, skyldi maður ætla, að óþarfi væri að taka tillit til svona hégómlegra hluta. Við, sem berum þetta frv. fram, gerum það í þeirri trú, að kennsla í uppeldísfræði við háskólann geti gert gagn, en okkur finnst óviðfelldið að setja svona sérstök skilyrði um embættaveitingar við háskólann. Okkur finnst réttast, að slíkt heyri undir háskólann sjálfan og svo stj., en ekki að sett séu skilyrði, sem geta vel verið út í bláinn. Ég vil líka segja hv. þm., að sá maður, sem væri fær um að kenna uppeldisfræði, mundi undir flestum kringumstæðum vera fær um að annast slík námskeið í heimspeki fyrir byrjendur, svo að þessu leyti er till. óþörf, en ég kann miður við, að l. séu höfð svona, m. a. vegna þess, að við, sem frv. flytjum, teljum, að okkar þjóð geti haft gagn af því í framtíðinni að hafa jafnvel tvo prófessora, og sé annar kennari í sálarfræði og heimspeki, en hinn í uppeldisfræði og barnasálarfræði sérstaklega. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, að sá maður, sem nú er prófessor í forspjallsvísindum, hefir ekki ýkjamikið starf við að kenna stúdentum þessa grein á fyrsta ári þeirra, en hann hefir reynzt ágætur alþýðufræðari með sínum bókum. Hann er mjög starfsamur og hefir gefið út bækur um það efni, sem aðrir hafa lítið skrifað um á íslenzku, og gert mjög mikið gagn. Við, sem þetta frv. flytjum, höfum þá trú, að þar sem hér er ekki aðeins að ræða um kennara við háskólann, heldur einnig alþýðufræðara í heimspeki og sálarfræði, þá sé þarna fullkomin þörf fyrir 2 slíka menn. Ég legg því til, að till. verði felld. Hún er óþörf og óviðfelldin, þar sem nm háskólaembætti er að ræða.

*Pálmi Hannesson: Út af brtt. á þskj. 370 vil ég geta þess frá mínu sjónarmiði, að mér finnst enginn skaði skeður, þó að hún sé samþ. Í henni felst ekki annað en bending til veitingarvaldsins, og ef hægt er að fá í þetta embætti mann, sem getur bæði kennt barnasálarfræði og uppeldisfræði og einnig almenna sálarfræði og rökfræði, þá get ég ekki séð, að það sé til ills, heldur þvert á móti. Í brtt. er ekkert um, að það skuli endilega vera sami maður, enda teldi ég það of sterkt að orði kveðið, en eins og hún er orðuð, sé ég enga hættu á að samþykkja hana upp á starfið í þessari grein við háskólann í framtíðinni, en hún felur í sér praktíska lausn, sem ekki er hægt að slá hendinni við. Annars vil ég geta þess út af ræðu hv. þm. V.- Sk., að hann kom þar niður máli sínu, að maður skildi orð hans svo, að vafasamt væri um gagnsemi af kennslu í uppeldisfræði og barnasálarfræði. Ég geri varla ráð fyrir, að þetta hafi verið sannfæring hans, því að það ætti að vera öllum ljóst, að það er eins nauðsynlegt fyrir kennara við alla skóla, æðri sem lægri, að hafa fengið þekkingu á hugarfari og sálarlífi nemenda sinna og lært, hvaða aðferðum eigi að beita við kennsluna, eins og bílstjórinn verður að þekkja á vélina, sem hann á að stjórna, eða bóndinn jarðveginn, sem hann á að græða sitt gras á.

Hv. þm. veit, að það er nokkuð kennt í þessu

. Hv. þm. er svo vel kunnugur þessum málum, að hann hlýtur að vita, að sú kennsla er engan veginn fullnægjandi á borð við það, sem heimtað er sem undirstaða í uppeldisvísindum fyrir kennara í öllum skólum erlendis. Þar er ekkert kennaraefni talið hlutgengt, nema það hafi fengið próf í almennri uppeldisfræði og sálarfræði og líka praktískt próf í sömu greinum. Bókleg kunnátta er ekki nóg; praktísk þekking verður að vera með. Á þá leið er róið með frv. því, sem menntmn. hefir borið fram. - Þetta var dálítill útúrdúr, en mér þótti rétt að láta það koma fram, úr því að tilefni gafst til af orðum hv. þm. V.-Sk.

*Gísli Sveinsson: Ég hefi ekki miklu að bæta við það, sem ég tók fram í fyrri ræðu minni og hefir að engu leyti verið hnekkt með þeim orðum, sem hv. þm. V.-Ísf. lét hér falla. Hann lét í ljós, að honum persónulega væri leiðara, að till. mín væri samþ., enda hefir hv. 1. þm. Skagf. líka réttilega bent á, að hún væri að engu leyti til spillis, heldur til bóta. Ég ætla, að hv. þm. V.-Ísf. sé það aðalatriðið, að þessi ákvæði eins og þau eru nái fram að ganga, og eins og hv. þdm. hafa séð og heyrt, þá hefi ég ekki hreyft við þeim og ætla að greiða atkv. með málinu, ef þessi viðbót nær fram að ganga. Hv. þm. kom ekki með nein rök í málinu, heldur þvert á móti; hann sagði, að hver sæmilega menntaður maður í þeirri grein, sem frv. talar um, muni geta tekið að sér þessi námskeið í undirstöðuatriðum í heimspeki, sálarfræði og rökfræði. Ég vil því mælast til þess. að hv. þdm. greiði atkv. með brtt. og að málið fengi síðan að ganga þennan gang, sem hv. þm. virðist óska eftir, en þá er ekki rétt að andæfa því, sem bætir fyrir réttu eðli og hagkvæmum gangi málsins.

* Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson): Eins og ég hefi áður sagt, legg ég höfuðáherzluna á, að óviðfelldið er að setja aukaskilyrði um veitingu háskólakennaraembættis, og þegar tekið er fram í l., að embættið eigi að vera fyrir uppeldisfræði, þá vil ég að enginn vafi sé á því, að uppeldisfræðin eigi að ráða úrslitum um veitingu embættisins. Ég er ekki að segja, að svona ákvæði þyrfti endilega að stórskemma, af þeirri ástæðu, að ég ætla, að háskólaprófessorar muni ekki taka meira tillit til þessara hluta en þarf, en á þessu stigi málsins er það einhver ákveðinn „tendens“ í því að bæta þessu í l. Hv. þm. var nóg að geta um slíkt í umr., þó að hann gerði ekki brtt. við frv. sjálft.