Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Eins og nál. ber með sér, hefur. að mestu leyti orðið samkomulag í n. En afstaða n. er þannig, að einstakir nm. áskilja sér rétt til að koma með brtt. síðar, ef þeim þykir við þurfa. Brtt. n. er á þskj. 214, og geta þm. þar séð efni hennar. Till. skýrir sig sjálf, en samt vil ég segja hér nokkur orð. Það er að áliti n. óheppilegt, að sér stakar stéttir eigi fulltrúa í Viðskiptaráði, ekki aðeins almennt skoðað fyrir störf ráðsins, heldur veikir það einnig tiltrú ýmissa aðila á starfi ráðsins. Ég vil því leggja mikla áherzlu á, að allshn. ráði tölu manna í ráðinu. Á þessum forsendum er till. borin fram, og ég get að öðru leyti vísað til þess sem ég sagði áðan. Þess skal getið, að fjmrh. kom á fund n. og ræddi við hana og hann mun ekki eftir atvikum hafa á móti till. Á þskj. er brtt. frá þm. Barð. Samkomulag varð um, að n. tæki ekki till. upp, og n. vill hafa óbundnar hendur. Ég vil geta þess, að sú skoðun kom fram í n., að heppilegast væri, að skyldan til að afhenda gjaldeyri væri alveg tæmandi og engin undanþága veitt. Mundi það verða auðveldara í framkvæmd. Ef byrjað. er á að slaka til í einu atriði, er hætt við að fleira fari á eftir og l. nái ekki tilgangi sínum.

Fjmrh. (Björn ólafsson): Herra forseti. - Út af till. á þskj. 214 sem hér liggur fyrir, vil ég aðeins segja það, að ríkisstj. eða ég fyrir hennar hönd gaf það svar við þessum málaleitunum n., að hún teldi brtt. óþarfa og skerða að talsverðu leyti það olnbogarúm, sem stjórnin annars hefði. til að velja menn í ráðið. En að hún samt sem áður ekki teldi, að brtt. skipti nokkru máli, þannig að hún vildi gera út af henni ágreining. Hins vegar vill stjórnin lýsa yfir því í þessu sambandi, að hún tekur hæfa og æskilega starfskrafta í ráðið, hvar sem hún finnur þá, þó að þeir, sem til starfsins eru kvaddir, hafi áður en þeir tóku sæti í Viðskiptaráði verið starfsmenn hjá þeim aðilum, sem um getur í till.



Í sambandi við till. mína á þskj. 213 vil ég leggja mjög mikla áherzlu á, að d. athugi þetta vel, þegar gengið er til atkvgr. um þetta mál. Við höfum sorglega reynslu af því frá fyrri tíma, að þær vátryggingaupphæðir, sem fengust í erlendum gjaldeyri fyrir skip, sem töpuðust, voru teknar til annars en að halda við flotanum. Tilgangur till. er sá að fyrirbyggja, að þetta geti komið fyrir. Það er tvímælalaust ekki aðeins réttlátt, heldur viturlegt að setja undir allan þann leka, að ekki sé hægt samkvæmt lagafyrirmælum að ganga á útveginn íslenzka. En það eru fyrst og fremst framleiðslutæki útvegsins, sem langmest skapa gjaldeyrinn annars vegar og langmest veita atvinnu hins vegar. Þetta er engan veginn til þess að rýra vald Viðskiptaráðs. Þetta væri víðurkenning Alþ. á því, að því bæri að setja um þetta atriði sérstök lagaákvæði, vegna þeirrar nauðsynjar, að flotinn fái a.m.k. að standa í stað og helzt að aukast. Þegar skattfrelsi var veitt fyrir það fé, sem sett var í nýbyggingarsjóð, var ákveðið takmark sjóðsins eingöngu endurbygging flotans. Alveg sjálfsögð afleiðing af þeirri ráðstöfun er, að því fé sé haldið innan slíkra takmarka og ekki sé leyfilegt að taka það fé til nokkurs annars. Í útlöndum er a.m.k. andvirði tveggja stærstu togara Íslands, sem við höfum misst, og hefur ekki enn þá verið flutt heim. Ég hygg, ef þessi brtt. verður felld, þá séu engar hömlur á því, að féð verði yfirflutt og notað til alls annars. Annað mál er, að það er að vísu hægt að tryggja þetta með reglugerð. En ef það er meiningin, að nota þetta til flotans aftur, þá má alveg eins setja þetta strax í l., því að reglugerð er að sjálfsögðu hægt að breyta, ef breytt er um menn í stj. og Viðskiptaráði. Ég hygg því, ef þessi till. mót von minni verður felld, þá sé nauðsynlegt að setja l. á þessu þ. til að tryggja þetta fé, og tel ég það ekki heppilegri úrlausn en að koma sér saman nú um að bæta þessu við 4. grein. Það verður ekki annað hægt en að láta undan þeim kröfum sumpart sjómanna og sumpart annarra stétta um að viðhalda flotanum, eftir því sem hægt er, og taka ekki fé frá þeim atvinnuvegi til að setja, hvort heldur sem er í verzlun eða húsabyggingar eða eitthvað annað, sem þáverandi stjórn og Viðskiptaráði kann að þykja heppilegt á hverjum tíma.



Ég er samþykkur brtt. á þskj. 214, svo langt sem hún nær. Hins vegar leysir hún þó á engan hátt ágreininginn viðvíkjandi skipun milliþn. mill ríkisstj. og allmikiIs hluta þm. Ég vildi beina þeirri fyrirspurn til n., hvort hún hafi kannað til hlítar möguleika á því að ná samkomulagi við ríkisstj. um þetta mál. Ég hef leyft mér að leggja fram skrifl. brtt., shlj. þeirri, sem borin var fram í Nd. af 2. þm. Reykv. Eins og ég sagði við 1. umr., þá ber ég ekki þessa till. fram fyrr en fullreynt er, að ekki verði samkomulag milli ríkisstj. og þ. Og ef yfirlýsing kæmi frá stj., sem sýndi, að samkomulag væri mögulegt, mundi ég undir eins taka till. aftur.

Forseti (StgrA): Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. frá hv. 5. þm. Reykv.: [Sjá þskj. 220.] Till. er skrifl. og oft seint fram borin. Verður því leitað afbrigða um það, hvort hún megi koma til meðferðar.



Þetta var út af orðum hv. 5. þm. Reykv. um það, hvort afstaða ríkisstj. væri breytt viðvíkjandi því að hafa samráð við flokkana um skipun í ráðið. Málið liggur ekki formlega fyrir, en n. er kunnugt um nokkra breyt. á afstöðu ríkisstj. í þessu efni, og einmitt að nokkru leyti þess vegna er þessi till. komin fram.



Ég skal strax lýsa yfir því, í sambandi við ræður tveggja hv. síðustu þm., að afstaða ríkisstj. í þessu máli er óbreytt. Út af brtt. á þskj. 213, í sambandi við nýbyggingarsjóð og vátryggingarfé, sem greitt er fyrir skip, skal ég segja fyrir mitt leyti, að ég tel ákaflega sanngjarnt, að settar séu skorður fyrir því, að þessi gjaldeyrir verði gerður að eyðslufé, ef svo mætti segja, sem annar gjaldeyrir, sem bankarnir hafa undir höndum. Þess vegna þætti mér eðlilegast, að bankarnir hefðu þau fyrirmæli í sambandi við þennan sjóð, fyrst og fremst, að hann væri í þeirra vörzlu og í öðru lagi, að fé þessu mætti ekki verja til annars en þess, sem það er ætlað til. Ég hef ekki hugsað mér að koma með neinar till. í þessa átt, en vildi láta álit mitt í ljós, að á hvaða hátt, sem trygging yrði sett, hvort sem það yrði með smávegis breytingu við þessi l. eða í sambandi við reglugerð, sem ég tel, að nái fullkomlega þessu takmarki, þannig að bönkunum verði gefin fyrirmæli um það, að nýbyggingasjóður; sem síðar verði borgaður í erlendri mynt og vátryggingarfé skipa, verði haldið á sérstökum reikningi og ekki litið á sem eyðslueyri, sem bankarnir geti haft til fullra umráða.



Ég er alveg sammála hæstv. fjmrh. um þetta atriði, að till. felur fullkomlega í sér tryggingu í þessu efni, því að í henni stendur: „Enda sé sett full trygging fyrir því, að féð sé notað eingöngu til byggingar nýrra skipa fyrir þjóðina.“ Það má alveg eins liggja í bönkunum, ef trygging er fyrir því, að það verði ekki notað til annarra íslenzkra atvinnuvega. Hitt væri að ganga hart að eigendum fjárins, ef þeir ættu að skila því nú, og verða svo að kaupa það aftur af bönkunum fyrir allt annað gengi, þegar þyrfti á því að halda. Er það nægileg byrði á mönnum, að verða að láta féð liggja vaxtalaust eða vaxtalítið í erlendum bönkum, eins og nú er. Ég sé ekki neinn eðlismun milli okkar skoðana um þetta mál og því væri eðlilegast að setja ákvæðið inn fl. Ég vænti því, að þm. geti fallizt á brtt. og óska, að hún verði afgr. með nafnakalli.



Það er út af brtt. á þskj. 213. Í sjálfu sér álít ég rétt, að ekki verði færð frambærileg rök fyrir því, að ekki sé eðlilegt að flytja þetta fé heim, ef nægilega vel er um hnútana búið, þannig að því verði eingöngu varið í því skyni, sem í till. segir. Annað atriði vil ég sérstaklega benda á í sambandi við þessa brtt. Þegar l. voru sett, sem ákváðu, að fjármunir væru lagðir til hliðar til nýbyggingarsjóða, þá voru gefnar þær skýringar á því atriði af þeim hæstv. viðskmrh., sem þá var við völd, hv. 2. þm. S.M. (EystJ), að í raun og veru væri þetta fé sameign ríkissjóðs og þeirra, sem þetta fé væri tekið frá til að leggja það til hliðar. Og það hafa átt sér stað nokkur skrif um þetta atriði. Og m.a. hefur fyrrverandi hæstv. forsrh., hv. þm. G.-K. (ÓTh), tekið upp þessi ummæli fyrrverandi viðskmrh., þar sem hann virðist fallast á þessa skoðun hans, og hefur sett það fram sem skýringu á því, hvað löggjöfin hafi í raun og veru gengið langt í skattamálum, að unnt væri að taka a.m.k. helming af tekjum þessara sjóða, ef ekki meira, til eignar í ríkissjóðinn. Og það er ekki langt síðan komið hefur fram til viðbótar þessu skýring frá einmitt núverandi hæstv. dómsmrh., skýring, sem hlýtur að vekja mjög mikla athygli vegna þess að hér er um mjög merkan lögfræðing að ræða. En af þessum ástæðum og þeim skýringum, sem fram hafa komið víðvíkjandi þessu geymda fé - og án þess að ég fari nánar inn á þau atriði - þá tel ég vafasama aðferð, að með brtt. sé verið að blanda saman við annað að einhverju leyti fjármunum, sem mér þykir líklegt, að útgerðarmenn vilji líta á öðrum augum, og líta þannig á, að þeir hafi meiri réttindi til heldur en þessara, sem lagðir hafa verið í nýbyggingarsjóðina, ef skýringar, sem fram hafa komið viðvíkjandi þeim, eru réttar. En ég hygg, að ég muni það rétt, að vátryggingarféð og það fé, sem nú er bundið erlendis, komi ekki undir ákvæði um nýbyggingarféð, og þess vegna ekki undir þau ákvæði, sem skýrð hafa verið með þessum hætti, sem ég hef nú greint. Ég álít, ef nýbyggingarféð er háð þessum reglum, þá sé vafasamt að taka fjármuni sem þessa, vátryggingarféð, eins og gert er ráð fyrir í brtt. á þskj. 213, og blanda því að einhverju leyti saman við fjármuni, sem nú er litið á, að séu sameign ríkis og útgerðarmanna, ef þá ekki fremur eign ríkissjóðs, samkvæmt þeim skýringum, sem fram hafa komið um það atriði.



Í tilefni af ræðu hv. þm. Str. (HermJ) vil ég taka fram, að ég held, að þessar umr. um sameiginlega eign ríkisins og útgerðarmanna á nýbyggingarsjóðunum stafi frá því, að það er í ákvæðum viðkomandi 1., að það megi nota nýbyggingarsjóðina m. a. til þess að greiða skatta með og það hafi vakað fyrir hv. 2. þm. S.-M. (EystJ), að þegar illa gengi fyrir útgerðinni, svo að hún gæti ekki sjálf staðið undir sköttum með öðru móti, þá sé þar varasjóður fyrir ríkissjóð að grípa til, til þess að hann þurfi ekki að tapa sínum tekjum. En það breytir ekki því, að þetta fé falli undir það að flytja það ekki heim. Því að það ætti að vera „interessa.“ hjá ríkissjóði fyrir því, að það fé verði notað til þess að halda við flotanum. Og hér er farið fram á, að þetta fé verði ekki notað sem eyðslueyrir, heldur til þess að byggja aftur upp flotann. Og við hv. þm. Str. getum verið sammála um það, að þetta fé er lagt til hliðar og dregið út úr rekstri útgerðarmanna og ekki greiddur skattur af því, vegna þess að allir aðilar, sem um það mál fjölluðu, voru sammála um það, að nauðsyn væri á að fyrirhyggja, að flotinn minnkaði, það er aðalatriðið í málinu. Nýbyggingarfénu þarf ekki á nokkurn hátt að blanda saman við fé ríkissjóðs, þó að þessi brtt. verði samþ. Og aths. hv. þm. Str. hafa ekki við rök að styð jast í því tilliti, að það þurfi að valda nokkrum erfiðleikum, þó að þessi brtt. sé samþ. eins og hún liggur fyrir. Hitt er annað atriði, að það er nauðsynlegt að mynda sérstaka löggjöf utan um þessi nýbyggingamál og nýbyggingasjóði, og verður þá að fara inn á þá braut, ef brtt. þessi verður felld.



Út af umr. um brtt. á þskj. 213 vildi ég bara segja það, að ég er í raun og veru alveg sammála því, sem mér virðist vaka fyrir hv. flm. brtt. að því er snertir fé nýbyggingarsjóðsmanna, og þar með líka viðvíkjandi því vátryggingarfé, sem um ræðir. En það hefur verið sýnt fram á það - að mínum dómi prýðilega - að sérstök ástæða sé til að setja sérstaka löggjöf um stj. og fyrirkomulag nýbyggingarsjóðanna til þess að tryggja, að þeir komi að því haldi, sem til er ætlazt. Og ákvæði það, sem er um þetta í brtt. fl. þskj. 213, ætti miklu betur heima í slíkri löggjöf heldur en í l. þeim, sem hér er frv. um. Auk þess virðist mér brtt. ekki falla vel við 4. gr. frv. Í 4. gr. frv. segir, að nánari fyrirmæli skuli sett í reglugerð um þau atriði, sem í frv. eru talin. Mætti þá e.t.v. skilja það svo, að þetta fé, sem um ræðir í brtt., væri þá undanþegið þeim ákvæðum, að um vörzlu þess og afhendingu mætti setja ákvæði með reglugerð, sem þó mun ekki tilætlun hv. flm. Þetta er kannske misskilningur hjá mér, en mér virðist brtt. ekki falla alveg aftan við þessa gr. Ég fyrir mitt leyti held því, - þó að ég víðurkenni þá hugsun, sem í brtt. felst - að það sé hægt að tryggja það, að þetta sé verói ekki notað til annars heldur en nýbyggingar skipa, þó að brtt. þessi verði ekki samþ. Og vildi ég þá beina því til hv. flm. brtt. og annarra hv. þm., hvort ekki væri rétt að setja sérstaka löggjöf um nýbyggingarsjóðina. Þeirri aðferð fylgdi þá einnig sá kostur, sem ég tel skipta nokkru máli, að afhendingarskyldan á gjaldeyrinum væri þá alveg undantekningarlaus. Og það hygg ég, að mundi gera þessi l. mun léttari í framkvæmd. Undanþágur og smugur í eldri lögum um þetta mál hafa orðið til erfiðleika í framkvæmd þeirra l.



Ég vildi aðeins í tilefni af ummælum hv. þm. Str. (HermJ) um brtt. á þskj. 213 1ýsa því sem minni skoðun, að ég veit ekki til, að neitt sé, sem gefur tilefni til þess að telja nýbyggingarsjóði á neinn hátt sameign ríkissjóðs og útgerðarmanna þeirra, sem leggja í nýbyggingarsjóði. Það er alveg tvímælalaust og skýrt fram tekið, að nýbyggingarsjóðirnir eru eign þeirra, sem í þá sjóði legga. Og hvað sem löggjafarvaldið kann að gera siðar, þá er það ekki eftir núgildandi l., svo að ég viti til, nein ástæða til að ætla, að það, sem byggt er fyrir nýbyggingarsjóðina, svo sem togarar, eigi að vera sameign ríkisins og þess félags, sem nýbyggingarsjóðurinn á í hverju tilfelli. Ég veit, að fyrrverandi hæstv. viðskmrh. (EystJ) og fyrrverandi hæstv. forsrh. (ÓTh) hafa hvorugur átt við þetta, sem mér skildist. hv. þm. Str, vildi nú leggja inn í þeirra ummæli, þegar þeir voru að tala um, að það mætti segja, að í raun og veru væri það, sem lagt væri í nýbyggingarsjóði, tekið þar með í alþjóðar þágu. En það kom ekkert við eignarrétti þeirra yfir fénu, sem í sjóðina legðu, heldur væri það þannig tekið í þágu ríkissjóðs, að annars, ef ekki væri lagt í þessa sjóði, þyrfti ríkissjóður að hlaupa undir bagga í atvinnuleysi til þess að bæta úr því. Vitaskuld eru nýbyggingasjóðir. algerlega einkaeign þeirra félaga, sem mynda þessa nýbyggingasjóði, þó að þeir séu myndaðir, samt sem áður í alþjóðar þágu og geti orðið í ríkissjóðs þágu þannig lagað, að öflug útgerð, sem tryggð er með nýbyggingasjóðum, geti komið í veg fyrir að ríkissjóður þurfi að hlaupa undir bagga með atvinnu. Ég man heldur ekki til þess, að fé úr nýbyggingasjóðum megi taka í skatta. En það felst ekki í því, þó að í svip verði að taka fé úr varasjóði til að greiða skatta. Ég er í „prinsipinu“ meðmæltur þessari brtt. En ég er ekki viss um, að hún nái tilgangi sínum eins og hún er. Það er ólíkt háttað um þetta tvennt, sem hún er um, vátryggingarféð og fé nýbyggingasjóða. Vátryggingaféð er greitt út þannig, að það er skýrt fram tekið, hvað það sé, að það er vátryggingarfé, strax og viðtakandi tekur við því. En ég veit ekki til, að í nýbyggingasjóð komi neitt fé, sem standi einhver skilríki fyrir, þegar það kemur inn, að það sé nýbyggingasjóðsfé, og verður því ekki fyrr en eftir á, að þessi ákvæði gætu komið til nota um þetta fé. Og ég get enn fremur ekki verið viss um, hvað með þessu vinnst af því, sem fyrir hv. flm. brtt. vakir, þó að brtt. yrði samþ., því að mér skilst, að afhendingarskyldan sé eftir sem áður, því að hún felst í 3. gr. Og 4. gr. frv. er í raun og veru ekki nema um víssa ráðstöfun viðkomandi því, sem í 3. gr. segir, og er um það, að setja megi reglugerð til þess að tryggja, að ákvæðum, sem eru í 3. gr. um afhending gjaldeyrisins til bankanna, sé byggt. Ég er ekki viss um, að þetta fé, sem getið er í brtt., sleppi við afhendingarskylduna, þó að brtt. væri samþ. En mér finnst, að það sé þó megintilgangurinn með brtt. að undanþiggja þetta fé þeirri afhendingu. Það er vissulega óeðlilegt, að maður sé skyldaður til að afhenda fé, sem hann hefur fullan eignarrétt á, þannig að hann verði að selja það banka og kaupa það svo aftur af bankanum síðar. Ég veit nátturlega ekki, ef á að setja ákvæði um þetta í reglugerð, hvort það sakaði að setja um þetta ákvæði í l. eins og áminningu um, hvað gera skyldi. Brtt. hv. fjhn. finnst mér næstum brosleg, þessi streita, að geta ómögulega látið af því, sem einu sinni er byrjað á, og kemur fram í því formi, að mér skilst, að ríkisstj, sé alveg ómögulegt að framkvæma þetta, sem brtt. er um. Ég get hugsað mér, að í Þaralátursfirði, Kvískerjum og Grímsey mætti kannske finna einhverja menn, sem ekki væri hægt að segja um, að væru að einhverju leyti háðir á þann hátt, sem ekki mætti vera eftir þessari brtt., því að það má ekki skipa (eftir brtt.) í Viðskiptaráðið fulltrúa sérstakra stétta eða félaga né heldur menn, sem eiga beinna hagsmuna að gæta í sambandi vri störf ráðsins eða eru í þjónustu aðila, sem svo er ástatt um. Nei, það dygði ekki. - Bóndinn í Furufirði yrði sjálfsagt fulltrúi bænda. - Hæstv. fjmrh. sagði, að stj. mundi skipa í ráðið beztu menn, sem hún finndi til þess, og það vil ég láta fylgja þessu frv., að hæstv. ríkisstj. bara gerði það. Og mér er sama um það, hvort samkomulag er um þessa brtt. milli ríkisstj. og n. eða ekki, ég greiði atkv. á móti þessari brtt., af því að ég álít, að hún sé brosleg, en ég skal ekki fara frekar út í það, því að ástæðu fyrir því hef ég greint við 1. umr. málsins.



Það virðist svo, að þeir hv. þm., sem hér hafa talað um brtt. á þskj. 213, séu allir í raun og veru sammála um það, að sanngjarnt sé, að séð sé fyrir því, sem þar greinir, á þann hátt, sem um hefur verið rætt, og að hv. flm. brtt. mundi sætta sig vri það, að ég skýrði frá því, að ég væri reiðubúinn til að taka þetta atriði í sambandi við reglugerð, sem sett verður um þetta. Mér sýnist, að aðalatriðið, Sem fyrir hv. flm. vakir, sé að tryggja það, að þetta fé verði ekki gert að eyðslueyri. Það er þannig nú, að það er fé í vörzlum bankanna, sem er kallað bundin pund, þannig að viðkomandi menn eiga pundin, en bankarnir geyma þau. Og ég get hugsað mér, að það væri hægt að hafa svipaða aðferð um þetta fé, þannig að pundin væru í vörzlum bankanna án þess að bankarnir keyptu pundin, svo að eigendur þeirra þyrftu ekki að verða fyrir sérstöku tapi við að selja bönkunum pundin og kaupa þau aftur. Ég hygg, að þessu máli megi koma fyrir á einfaldan og fullnægjandi hátt með þessu fyrir þá menn, sem hlut eiga að máli.



Með tilvísun til yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um þetta atriði, að þetta verði tryggt á þennan hátt með reglugerð, og með tilliti til þess, að það að samþ. brtt. mína mundi e.t.v. tefja málið, þá get ég fallizt á að draga brtt. mína til baka, eftir að þessi yfirlýsing hefur komið fram.