Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur milli umr. tekið til nánari athugunar og afgreiðslu nokkur erindi, sem n. hafði ekki að fullu lokið athugun sinni á fyrir 2. umr. málsins. Þá hefur nú verið lokið við að gera hér grein fyrir þeim breytingum, sem verða á tekjubálki frv., en það er bein afleiðing í sambandi við hækkun söluskattsins, eins og nú er gert ráð fyrir, en það er hækkun úr 7 1/2% í 11%. Nemur sú hækkun, sem af þessu leiðir, alls um 760 millj. kr., en þar frá dregst hluti sveitarfélaga, sem rennur í Jöfnunarsjóð, en hann er 8% af söluskattsupphæðinni, og verður þá nettóhækkun til ríkissjóðs um 700 millj. kr. Hins vegar er gert ráð fyrir, að fyrirhuguð lækkun á aðflutningsgjöldum muni fela í sér lækkun á tekjum, sem nemur 377.5 millj. kr. Þar af lækka greiðslur til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga um 19.5 millj., þannig að nettólækkun á tekjum ríkissjóðs vegna þessa verður um 360 millj. kr. En auk þess er lagt til, að liðurinn innflutningsgjald af bifreiðum og bifhjólum falli niður, en hann var að upphæð 50 millj. kr. Lagt er til, að liðurinn vitagjald hækki um 1 millj., en vitagjaldið hefur staðið óbreytt um nokkur undanfarin ár, svo sem fram kemur í till. meiri hl. n. við gjaldabálkinn og sem ég mun síðar koma að. Verður þessari hækkun vitagjaldsins varið til hækkunar á gjaldfærðum stofnkostnaði vitanna. Verði þessar brtt., sem meiri hl. fjvn. hefur leyft sér að bera fram við tekjubálk frv., svo sem fram kemur á þskj. 176, samþ., leiðir af því, að nettótekjur ríkissjóðs hækka um 291 millj. kr. Um þær brtt., sem meiri hl. fjvn. flytur á þskj. 176 og 177, er það að segja, að innan n. náðist ekki samstaða um afgreiðslu þeirra: Hins vegar varð um þær brtt., sem meiri hl. flytur og eru við gjaldabálk frv., fullt samkomulag innan n., þó að þær séu fluttar af meiri hl. einum. Ég mun þá næst gera grein fyrir þeim brtt., sem falla undir gjaldabálk frv., og kemur þar fyrst till. um hækkun á fjárveitingu til Háskóla Íslands. Launaliðurinn hækkar um 250 þús. kr. og er þá gert ráð fyrir, að fjölgað verði starfsliði við háskólann um einn bókavörð. Næst koma till., sem falla undir fræðslumálaskrifstofuna. Er þar fyrst till. um hækkun, sem nemur 500 þús. kr., og undir viðfangsefni kemur nýr liður, til námskeiðahalds fyrir kennara, sama upphæð. Liður þessi, sem af vangá hafði fallið niður, er í fjárl. yfirstandandi árs að upphæð 300 þús. kr. Þá er lagt til, að inn komi nýr liður að upphæð 10 millj. kr. og skal upphæðinni verja til að jafna aðstöðu nemenda í strjálbýli til framhaldsnáms. Hér er um algera nýjung að ræða, en málefni, sem oft hefur verið rætt um, þó að ekki hafi komið til framkvæmda fyrr. Það er álit fjvn., að þessi fjárveiting, sem hér um ræðir, geti bætt nokkuð úr þeim mismun, sem nú á sér stað milli nemenda varðandi námskostnaðinn. Þá gerir n. till. um skiptingu á fjárveitingu milli iðnskóla, sem í byggingu eru nú. Heildarupphæðinni, sem er í fjárlagafrv. 7.2 millj. kr., er skipt þannig, að lagt er til, að Iðnskólinn í Reykjavík fái 4 millj. 399 þús. kr., Iðnskólinn á Akureyri 1 millj. 333 þús., Iðnskólinn í Vestmannaeyjum 833 þús. og Iðnskólinn í Hafnarfirði 635 þús. Næst er till. um hækkun á fjárveitingu til þjóðgarðsins á Þingvöllum. Lagt er til, að liðurinn gjaldfallinn stofnkostnaður hækki um 1 1/2 millj. kr., og verður þá heildarupphæðin á þessum lið um 1.600 þús. kr. N. barst erindi frá Þingvallanefnd varðandi áætlun um ýmsar framkvæmdir, sem talið er nauðsynlegt, að gerðar verði til umbóta á þjóðgarðinum. Voru nm. á einu máli um, að ekki væri unnt að komast af með lægri upphæð í þessu skyni en hér er lagt til. Þá er lagt til, að liðurinn til ísl. listkynninga erlendis hækki um 100 þús. kr., og verður þá samtals 350 þús. Er till. þessi við það miðuð, að unnt verði að veita nokkrum listamönnum í málaralist stuðning til þess að koma á íslenzkri myndlistarsýningu í Kaupmannahöfn, sem fyrirhugað er, að haldin verði vorið 1971. Lagt er til, að liðurinn listkynning í skólum hækki um 100 þús. kr., en auk þess er till. um, að liðurinn, svo sem segir á þskj. 176, listkynning í skólum og námskeið í listiðnaði verði þannig orðaður. Fær fjárveitingin með þessu orðalagi nokkuð víðtækara starfssvið en áður hefur verið. Þá er flutt á ný till. n. um hækkaða fjárveitingu við liðinn listir, framlög. Heildarupphæðin hækkar um 1 millj. svo sem áður var lagt til. Hins vegar verður sú breyting á liðnum starfslaun listamanna, að hann hækkar um 45 þús. kr. frá því, sem áður var lagt til. Er hér aðeins um leiðréttingu að ræða til samræmis við þá hækkun starfslauna, sem ríkisstarfsmenn fá. Að öðru leyti er till. óbreytt varðandi tilgreinda 10 listamenn, sem hljóta hver um sig 125 þús. kr., en aðrir liðir breytast eins og ég hef nú gert grein fyrir. Eins og fram hefur komið, hefur verið unnið að því um nokkurt skeið, að efnt verði til listahátíðar hér í Reykjavík og er ætlunin, að hátíðin fari fram í júnímánuði n.k. Aðilar að þessari listahátíð er fyrirhugað að verði auk menntmrn. og Reykjavíkurborgar ýmis félög og stofnanir. Hafa þessir aðilar þegar fyrir nokkru kosið sérstakt fulltrúaráð. Það er augljóst mál, að verði til þessarar listahátíðar stofnað þarf til að koma verulegt fjármagn frá ríkissjóði og Reykjavíkurborg. N. leggur því til, að tekin verði upp fjárveiting í þessu skyni að upphæð 750 þús. kr. Þá kemur næst till. um fjárveitingu til stuðnings við íslenzkt dýrasafn. Meiri hl. endurflytur till. n. um óbreytta fjárhæð, 50 þús. kr. Það er álit nm., að enda þótt hér sé um merkilegt mál að ræða, þurfi, áður en til þess kemur að veita meira fjármagni til þessa dýrasafns, að ákveða stöðu safnsins með tilliti til framtíðarinnar. Við 1 02 400 er tillaga um nýjan lið, stofnframlag til Fríverzlunarsamtaka Evrópu, að upphæð 1.200 þús. kr. Upphæð þessi skiptist þannig, að 50 þús. kr. er stofnframlag, sem er greitt aðeins í eitt skipti, en 1.150 þús. kr. er hins vegar áætlað sem ársframlag fyrir árið 1970. Þá koma brtt., sem falla undir 1 03, atvmrn. Eru þar fyrst brtt., sem falla undir Rannsóknastofnun landbúnaðarins eða rannsóknir. Undir liðinn 206 03 er lagt til, að fjárveiting hækki um 500 þús. kr. Er fjárveitingu þessari ætlað að standa undir kostnaði við rannsóknir á gróðurfari beitilanda. Á undanförnum þremur árum hafa rannsóknir þessar hlotið styrk frá vísindadeild NATO, sem nemur verulegum upphæðum. Á yfirstandandi ári er styrkur þessi 10 þús. dollarar. Rannsóknir þessar er nú talið, að séu vel á veg komnar og hafi þegar haft hagnýta þýðingu. Því er lagt til, svo sem ég hef áður sagt, að umrædd fjárveiting verði samþykkt, svo að hægt verði að ljúka þessum framkvæmdum. Hinn 7. ágúst s.l. skipaði landbrh. samstarfsnefnd sérfræðinga frá Rannsóknastofnun landbúnaðarins og Búnaðarfélagi Íslands ásamt fyrrv. landnámsstjóra, Pálma Einarssyni. Skyldu þeir vinna að verkefnum, sem verða mættu til að forða tjóni af kali og grasbresti í framtíðinni. Þessi umræddu verkefni voru skilgreind þannig: 1. Safna saman gögnum, sem fyrir liggja nú þegar um kal og kalrannsóknir í landinu. 2. Gera till. um varnir gegn kali og grasbresti af völdum kals. 3. Að athuga, á hvern hátt sé heppilegt að endurrækta skemmd tún, þar sem kal er fyrir hendi og arfavöxtur ríkjandi. Þessi n. tók þegar til starfa á s.l. sumri, m.a. við að kanna þau gögn, sem fyrir liggja um kal og kalrannsóknir í landinu. Hér er um merkilegt nauðsynjamál að ræða og því talið rétt að leggja til, að upp verði tekin fjárveiting að upphæð 500 þús. kr. til að standa undir kostnaði við þessar rannsóknir nefndarinnar. Næst kemur till. við liðinn 230 03, skóggræðsla. Lagt er til, að liðurinn hækki um 750 þús. kr. Samkv. upplýsingum skógræktarstjóra var talið óhjákvæmilegt að draga verulega saman starfrækslu við uppeldi plantna í skógræktarstöðvunum að Vöglum og í Norðtungu, ef ekki kæmi til viðbótarframlag við það, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Það er því talið rétt að leggja til, að framlag til Skógræktar ríkisins vegna skóggræðslu hækki svo sem hér er lagt til eða um 750 þús. kr. Fram hefur komið í umr. á yfirstandandi þingi, þegar rætt var um Landgræðslu ríkisins og þá sérstaklega í sambandi við þátttöku sjálfboðaliða í landgræðslustarfinu, að mikill almennur vilji virðist vera fyrir því, að nægilegu fjármagni verði varið til landgræðslunnar, svo að unnt verði að hagnýta þann áhuga og framboð sjálfboðaliða, sem nú er fyrir hendi í þessum efnum. Hér er því fyrst og fremst um þá kostnaðarliði að ræða, sem vita að kaupum á tilbúnum áburði og fræi til sáningar. Með hliðsjón af þessu er lagt til, að fjárveiting til Landgræðslu ríkisins í þessu skyni verði hækkuð sem nemur 1 1/2 millj. kr. Þá eru næst till. n. um fjárveitingar og skiptingu á fjármagni, sem veitt er til fyrirhleðslna víðs vegar um landið. Heildarupphæðin hækkar um 50 þús. kr. frá því, sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., en að öðru leyti vísast til sérstaks lista um skiptingu milli einstakra framkvæmda svo sem fram kemur á þskj. 176. f fjárlagafrv. er lagt til að verja til landþurrkunar fjárveitingu að upphæð 480 þús. kr. Um skiptingu á upphæðinni vísast til þess, sem fram kemur í sérstöku yfirliti á þskj. 176. Þá er till. um, að fjárveiting til Efnarannsóknastofu Norðurlands hækki um 100 þús. kr., og verður hún þá samtals 250 þús. Þessi umrædda rannsóknastofa hefur frá upphafi unnið að mestu leyti að þeim verkefnum, sem lúta að efnagreiningu á jarðvegi og rannsóknum, er snerta áburðarþörf. Nú mun hins vegar í ráði, að þessi rannsóknastofa færi út kvíarnar og taki fyrir fjölbreyttara verksvið. Með hliðsjón af því hafa forstöðumenn stofnunarinnar farið fram á aukið fjármagn, það sem hér um ræðir. Við Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, sem tók til starfa á yfirstandandi ári, er ný deild, svo kölluð áhafnadeild. En til hennar var stofnað samkv. breyt. á l. nr. 77 frá 28. apríl 1962. Hlutverk deildarinnar er að greiða fæðiskostnað sjómanna á fiskiskipum. Árlegar tekjur eru samkv. umræddum lögum 1% af fob–verði útfluttra sjávarafurða. Samkv. áætlun, sem sjóðsstjórnin hefur látið gera um tekjur og gjöld deildarinnar á árinu 1970 var augljóst, að á mundi skorta a.m.k. 15 millj. kr. til þess að áhafnadeildin gæti staðið við sínar skuldbindingar. Í fjárlagafrv. er fjárveiting til deildarinnar 10 millj. kr., og er því lagt til að hækka þessa fjárveitingu um 5 millj. kr., svo sem fram kemur á þskj. 176. Við bændaskólann á Hvanneyri er 1 brtt. Lagt er til, að liðurinn önnur rekstrargjöld hækki um 150 þús. kr. Upphæð þessari er ætlað að standa undir kostnaði við rannsóknastörf, sem eru á vegum skólans. – Þá er lagt til, að fjárveiting til Garðyrkjuskólans á Reykjum, gjaldfærður stofnkostnaður, hækki um 500 þús., og verður þá samtals 2.3 millj. kr. Lagt er til, að fjárveiting til Verzlunarskóla Íslands hækki um 1 millj. 676 þús. kr. Till. n. við 2. umr. var hækkun um 1.200 þús. Sú till. var tekin aftur við þá umr. og þess óskað, að n. kynnti sér betur rekstrarþörf skólans. Að athuguðu máli komust nm. að þeirri niðurstöðu að fjárveiting til skólans þyrfti að hækka um a.m.k. 476 þús. kr. umfram það, sem áður getur. Á þskj. 176 er því um misprentun að ræða og till. verður því leiðrétt á sérstöku þskj. Næst er brtt. við liðinn 1 04 382, fávitar, framfærsla. Lagt er til, að fjárveiting hækki um 4 1/2 millj., en það er vegna hækkaðra daggjalda viðkomandi sjúkrahúsa og hæla. – Við lið 1 04 471, kirkjubyggingasjóður, er till. um hækkun á fjárveitingunni um 500 þús. kr. og verður þá samtals framlag til kirkjubyggingasjóðsins 2 millj. kr. Næst kemur till. um aukið framlag til Atvinnujöfnunarsjóðs og nemur upphæðin 30 millj. kr. Er þessari upphæð, sem hér um ræðir, ætlað að mæta kostnaði vegna sérstakra atvinnuörðugleika. Eru þá sérstaklega hafðir í huga erfiðleikar togaraútgerðarinnar og línubátanna. Samkv. upplýsingum, sem fjvn. bárust frá Alþýðusambandi Íslands, hafa Norðurlöndin, Noregur, Danmörk og Svíþjóð, um alllangt skeið rekið félagsmálaskóla í Genf. Ber hann heitið Norræni lýðháskólinn í Genf. Fyrsti skólastjóri þessa skóla var hinn mæti maður Halvard Lange. Alþýðusamband Íslands telur, að fyrir hendi sé áhugi hjá nágrannaþjóðunum á, að Ísland gerist einnig aðili að þessu norræna menningarstarfi. Ef úr þessu verður, mundi íslenzk verkalýðshreyfing öðlast rétt til þess að senda nemendur á námskeið skólans. N. þótti rétt að verða við ósk Alþýðusambands Íslands um þetta efni, og leggur því til, að tekin verði upp fjárveiting til Norræna lýðháskólans í Genf að upphæð 120 þús. kr., en það er sú upphæð, sem hefur verið farið fram á. Þá koma brtt. við liðina 1 06 382, eftirlaun samkv. launalögum, 1 06 383, styrktarfé og ýmis eftirlaun, embættismenn 0 10 laun og vísast þar til sundurliðunar á sérstöku yfirliti, sem er aftast í þskj.176 og liðurinn 1 06 384, styrktarfé og ýmis eftirlaun, ekkjur og börn, vísast þar einnig til sundurliðunar, sem er í sérstöku yfirliti aftast í þessu sama þskj., en samtals nemur hækkun á þessum þremur útgjaldaliðum frá því, sem er í fjárlagafrv., 2 millj. 303 þús. 70 kr. Þá kemur næst brtt. við liðinn 1 07 211, vegagerð 0 94 til einstaklinga, heimila og samtaka. Lagt er til, að liðurinn hækki um 85 þús. kr., en það er vegna eftirlauna fyrrv. vegaverkstjóra. Svo sem ég áður hef greint frá, var lagt til, að tekjur af vitagjaldi verði hækkaðar um 1 millj. kr., en þá er gert ráð fyrir, að vitagjald hækki sem þessu nemur. Hér er hins vegar lagt til samkv. till. meiri hl. n., að liðurinn I 07 332 O5, vitabyggingar, hækki um 1 millj. kr., og verður þá samtals 2.6 millj. kr. Þá er lagt til, að inn verði tekinn nýr liður við 4. gr., 1 07 406 iðnþróunarsjóður, að upphæð 11 millj. kr. Er hér um að ræða 1/4 hluta af væntanlegu framlagi Íslendinga til þessa sjóðs, því að alls er gert ráð fyrir, að Ísland leggi fram 44 millj. kr. Næst er lagt til, að inn komi nýr liður við 1 07 499, iðja og iðnaður. Framlag til að stuðla að nýjungum í iðnaði. Upphæð þeirri, sem hér greinir, er ætlað að varið verði sem framlagi til tækninýjunga og hönnunar eftir nánari reglum, sem iðnrh. setur. Gert er ráð fyrir, að styrkir eða lán af þessari fjárveitingu verði við það miðuð að styðja að eflingu útflutningsiðnaðar og nýrri iðnþróun innanlands. Við liðinn 108 201, niðurgreiðslur á vöruverði, er lagt til, að fjárveiting hækki um 30 millj. kr. og verður þá samtals að upphæð 582 millj. Á þskj. 177 eru nokkrar brtt., sem meiri hl. n. ber fram og eru við ýmsa liði fjárlagafrv. Kemur þar fyrst till. um að hækka bótagreiðslur trygginganna um samtals 97 millj. kr., en það er öll upphæðin, einnig það, sem kemur frá hinum tryggðu og atvinnurekendum, sveitarfélögum og ríkissjóði. En samkv. till. meiri hl. n. er hér hins vegar um hækkun á fjárveitingu úr ríkissjóði að ræða, sem nemur samtals 58.6 millj. Þessi upphæð, 58.6 millj., skiptist þannig á tryggingaliði, að 37 millj. kr. verða auknar fjölskyldubætur, en það svarar til þess, að hækkun fjölskyldubóta, sem ríkissjóður greiðir, verði 50 millj. á ársgrundvelli. Eftirstöðvarnar, 21.6 millj., verða þá til aukningar á ellilífeyri og öðrum líftryggingum og svarar þessi upphæð til þess, að heildarupphæð á auknum líftryggingum nemi 60 millj. kr. á ársgrundvelli, en ríkissjóður greiðir svo sem kunnugt er samkv. lögum 36% af heildarbótunum. Á sama þskj. eru brtt. við framlög til landshafna í Þorlákshöfn, Keflavík, Njarðvík og Rifi, sem samtals fela í sér hækkun fjárveitinga úr ríkissjóði, sem nemur 3 millj. kr. Um sundurgreiningu á upphæðinni milli hinna ýmsu liða, vaxtagreiðslur og afborganir lána, vísast að öðru leyti til þess, sem fram kemur á þskj. Þá er á þskj. 177 einnig brtt. við liðinn 2 07 371, flugmál og flugumferðarstjórn. Nemur hækkun fjárveitinga samtals 4 millj. 900 þús. kr. Skiptist upphæðin þannig, að 1.9 millj. kr. er vegna alþjóðaflugumferðar, en 3 millj. eru aukið framlag til fjárfestingar eða stofnkostnaðar. Þá eru till. við 6. gr. Aftan við gr. bætast nýir liðir: Að ábyrgjast allt að 40 millj. kr. lán fyrir Byggingarsjóð verkamanna, að ábyrgjast allt að 10 millj. kr. lán fyrir Orkusjóð til jarðborana á Krýsuvíkur– og Trölladyngjusvæðinu. Þá er endurflutt til. fjvn., sem tekin var aftur við 2. umr. málsins, um að heimila makaskipti við Reykjavíkurborg á tilteknum lóðum og lóðaspildum. Við 2. umr. málsins var þess óskað, að till. væri tekin aftur til 3. umr., svo að þm. gæfist betri tími til að athuga málið. Fjvn. fékk allar þær upplýsingar um málið, sem óskað var og enn fremur skipulagsuppdrætti af öllu þessu umrædda svæði. Hér er því till. endurflutt þannig, að heimila ríkisstj. að gera makaskipti við Reykjavíkurborg á lóðum í Reykjavík þannig, að ríkisstj. afsalar Reykjavíkurborg lóð þeirri, sem er eign ríkisins á svæði, sem afmarkast af Hverfisgötu, Ingólfsstræti, Sölvhólsgötu og Kalkofnsvegi (Arnarhóli), rúmlega 10 þús. fermetrar að stærð, sneið af lóð Stjórnarráðsins við Lækjartorg, um 965 fermetrar að stærð og sneiðum af lóðum Landsbókasafnsins og Þjóðleikhússins í samræmi við staðfest skipulag Hverfisgötu, um 270 fermetrar að stærð. Á móti afsalar Reykjavíkurborg til ríkisstj. lóð, um 38 þús. fermetra að stærð, til viðauka við núverandi eignarlóð Landsspítalans og er sú viðbótarlóð innan landssvæðis, sem markast af Hringbraut, Miklatorgi, Snorrabraut, Eiríksgötu og Barónsstig. Þá kemur d–liður: Að heimila, að fengnum meðmælum fjvn., byrjunar framkvæmdir við barnaskóla á Akureyri, í Vestmannaeyjum og við gagnfræðaskóla í Neskaupstað, ef ósk kemur um það frá hlutaðeigandi sveitarfélögum. Hér er ekki um viðbótarfjárveitingu að ræða. Hins vegar getur það orðið hagstætt fyrir viðkomandi aðila til þess að hagnýta fjármagn, sem fyrir hendi er og líka fyrir umræddar framkvæmdir, að slík heimild, sem hér um ræðir, sé fyrir hendi. Ég tel einnig rétt, að það komi fram við þessa umr., varðandi stækkun barnaskólans á Fáskrúðsfirði og stækkun sundlaugar á Reyðarfirði, að það er álit n., þó að hún sé ekki vön að gefa slíkar yfirlýsingar, að þessar tvær framkvæmdir séu meðal þess, sem hafi forgang um byrjunar framkvæmdir á árinu 1971. Loks er lagt til að heimila að selja húseignir Heyrnleysingjaskólans að Stakkholti 3 í Reykjavík, en þskj. með þeirri brtt. á hefur ekki enn þá borizt eða verið útbýtt. Eins og ég hef áður gert grein fyrir, er gert ráð fyrir því, að tekjur ríkissjóðs hækki um 290 millj. kr. frá því, sem gert var ráð fyrir, þegar fjárlagafrv. var lagt fram. Á móti þessu hafa komið stórir nýir útgjaldaliðir, sem sumir miða sérstaklega að því að létta undir með þeim, sem erfiðast eiga og það er gert með því m.a. að auka bótagreiðslur frá Tryggingastofnuninni og með niðurgreiðslum á vöruverði. Ef stiklað er aðeins á því stærsta, sem lagt hefur verið til, hækkun útgjalda samkv. till. fjvn. og meiri hl. fjvn., sem eins og ég hef áður skýrt frá varð samstaða um innan n., þá vil ég að lokum benda sérstaklega á eftirtalda liði: Það er lagt til, að niðurgreiðslur á vöruverði hækki um 30 millj. kr. Það er lagt til, að auknar fjölskyldubætur nemi um 37 millj. kr., auknar lífeyristryggingar nemi um 21.6 millj., til Atvinnujöfnunarsjóðs, til atvinnutryggingar í landinu fari 30 millj. kr., til að jafna aðstöðu nemenda úr strjálbýli 10 millj. kr., til að efla útflutningsiðnað og iðnþróun í landinu tæplega 15 millj. kr., til áhafnadeildar Aflatryggingasjóðs um 5 millj. kr. Þessir fáu liðir, sem ég hef nú nefnt, eru þannig með till. til hækkunar, sem nema samtals um 148.6 millj. kr. Áður hafði n. flutt till., sem fólu í sér hækkanir, sem námu samtals um 158 millj. kr. En þar voru stærstu liðir varðandi hækkanir til verklegra framkvæmda, svo sem til nýbygginga skóla, nýbygginga hafna og sjúkrahúsa, en till. fjvn., sem snertu aðeins þessa þrjá framkvæmdaliði námu í upphafi samtals til hækkunar yfir 100 millj. kr. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir þeim brtt., sem meiri hl. fjvn. hefur leyft sér að bera fram við 3. umr. frv. til fjárl. fyrir árið 1970. Verði þessar brtt. samþykktar, skapast grundvöllur fyrir því, að fjárlög fyrir árið 1970 verði afgreidd greiðsluhallalaus.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárlagafrv. gerði ég grein fyrir afstöðu minni hl. til fjárl. og fjármála ríkissjóðs yfirleitt. Að þessu sinni mun ég ekki fara út í almennar umr. um fjármál ríkisins eða stjórnmál, heldur aðeins víkja að þeim þætti fjárlagaafgreiðslunnar, sem hér er nú til meðferðar. Eins og fram kom í ræðu hv. 2. þm. Vesturl., frsm. meiri hl., er aðild okkar að tillögugerð við þessa umr., þ.e. útgjaldatill., með svipuðum hætti og var gerð grein fyrir við 2. umr. málsins, þ.e., að við höfum óbundnar hendur gagnvart einstökum till. og málinu í heild, þó að við höfum fylgt flestum till. fram. Hins vegar hefur meiri hl. að sjálfsögðu markað stefnuna og stendur einn að tillögugerð í sambandi við tekjuáætlun fjárl. Eins og augljóst er af tillögugerðinni og fram kom í ræðu hv. 2. þm. Vesturl., frsm. meiri hl. fjvn., hækkar tekjuhliðin um 290 millj. kr. Að því sem séð verður mun þetta láta nokkuð nærri, að hækkun á tekjuáætlun fjárl. nemi þeim fjárhæðum, sem ganga til verklegra framkvæmda og til þeirra liða flestra, sem hv. 2. þm. Vesturl. gerði hér sérstaklega að umtalsefni í lok ræðu sinnar. Önnur hlið hækkunar fjárl. frá fyrra ári er því hækkun á rekstrarkostnaði og öðrum liðum, sem ekki eru færðir undir verklegar framkvæmdir. Af þeim till., sem hér eru til meðferðar, vil ég vekja athygli á till. um aðstoð við námskostnað vegna nemenda, sem ekki búa í því þéttbýli, þar sem skólarnir eru settir. Á síðasta Alþ. var hér til meðferðar þáltill., sem þeir voru flm. að hv. 1. þm. Vestf., Sigurvin Einarsson, og hv. 3. þm. Norðurl. e., Ingvar Gíslason, og var sú till. samþ. með einhverjum breytingum, sem gerðar voru á henni í þeirri n. þingsins, sem hún fór til. Þetta mál hefur því verið til athugunar í mþn. síðar, en þáltill. gerði ráð fyrir því, að málið gengi til mþn. Í umr., sem orðið hafa um þetta mál á hv. Alþ. í vetur, hefur það komið fram, að unnið er nú að því að gera till. um framkvæmd þessa máls og í þessu skyni var þessi 10 millj. kr. fjárveiting tekin. Nú má um það deila, hvort þessi 10 millj. kr. fjárveiting er sú fjárveiting, sem nægir til þess að mæta þessum útgjöldum, þegar að þeim kemur, sem mun verða á þessu ári, að ég geri ráð fyrir seinni hluta ársins, en þá vil ég segja það, að það er ekki frá mínum bæjardyrum séð höfuðmálið, heldur hitt, að farið er nú inn á þessa braut og þegar verður búið að vinna það með eðlilegum hætti, verður auðvitað séð fyrir fjárveitingu til þess að koma því í framkvæmd. Ég fagna því, að þetta mál hefur náð þetta fram að ganga, þó að, eins og ég segi, mér sé ljóst , að hér er um lága fjárhæð að ræða að þessu sinni. En hér er um mikið stórmál að ræða og frá sjónarmiði almennings er þetta líka réttlætismál og því er till. mjög í rétta átt. Enda þótt n. hafi ekki skilað áliti, sú sem að þessu máli vinnur, þá er málið komið á þennan rekspöl og er það gleðiefni. Um till. okkar á þskj. 187 vil ég segja það, að þær eru mjög í samræmi við það, sem við lögðum til við 2. umr. þessa máls. Við lögðum þar höfuðáherzluna á það að búa sig undir átökin við það atvinnuleysi, sem nú er í landinu og gerum enn á ný till. þar um. Sú breyting er þó á okkar till. frá því síðast, að við lækkum fjárhæðina niður í 200 millj. í hámarki, þar sem gert er ráð fyrir að heimila ríkisstj. að taka lán allt að 200 millj. kr. og leggjum til, að atvinnumálanefnd ríkisins fái málið til meðferðar og afgreiðslu, sem verði gert í samráði við atvinnumálanefndir héraðanna. Við þóttumst verða varir við það við 2. umr., að sumir töldu, að það væri rangt að láta fjvn. hafa afskipti af þessu og ég get eftir atvikum, eins og ég þá sagði, fallizt á, að nóg er til af alls konar aðilum í því að annast lánveitingar á sviði atvinnumála á þessum litlu fjárhæðum, sem við höfum til þess að lána og við leggjum því til, að þessi fjárhæð gangi inn í þann farveg, sem þegar er til staðar, að atvinnumálanefnd ríkisins ákveði, hverjum lána skuli og Atvinnujöfnunarsjóður muni svo sjá um framkvæmdirnar. Ég held, að það geti enginn á okkur deilt fyrir það, að við séum að búa hér út nýtt „apparat“ í þessu sambandi og heldur geti enginn á okkur deilt vegna þess, að fjárhæðin sé óeðlilega mikil, því að hér er gert ráð fyrir því, að þetta sé allt að 200 millj. kr., sem n. fengi þar heimild til þess að fá að láni, en ef að hennar mati þyrfti minna til að fullnægja þörfinni, svo að hægt væri að útrýma atvinnuleysinu, þá er ekkert því til fyrirstöðu, að það geti líka orðið minna. Ég vil líka segja það í sambandi við þessa till., að við gerum ráð fyrir því, að þeirri stefnu verði haldið, sem gert var í fyrra, að lánað verði á vegum atvinnumálanefndar ríkisins vegna atvinnu skólafólks og unglinga út um landið með sama hætti og gert var á yfirstandandi ári. Ég vildi því vona, að það gæti orðið samstaða um þessa till., því að hún er eins hófleg eins og hægt er að hugsa sér. Ef ekki þarf að grípa til fjárins, þá fer það eins og með aðra heimild, sem ekki þarf að nota, en ef þarf að nota það, er heimildin til staðar og þeir aðilar eiga um að fjalla, sem gera það nú samkv. l. um atvinnumálanefnd ríkisins. Þess vegna er það nú von okkar, að hv. Alþ. sjái sér fært að samþykkja þessa hóf sömu till. og hún nái fram að ganga, þannig að hún verði framkvæmd, því að ég sé ekki, að hjá atvinnuleysi verði komizt og það í vaxandi mæli, nema til aðgerða verði gripið. Þá höfum við endurflutt till. um lánsheimild vegna Byggingarsjóðs ríkisins til húsnæðismála, nokkru lægri fjárhæð heldur en síðast var. 3. till., sem við flytjum og eina till., sem er útgjaldatill., er að hækka framlög til rafvæðingar í sveitum um tæpar 24 millj. kr. Við hefðum gjarnan viljað gera stærra átak í þessum málum, en að þessu sinni gerum við það ekki í þeirri von, að síðar á þessu þingi megi takast samstaða um að leysa þetta mál á farsælan hátt. Það er okkar skoðun og ég held, að ég fari þar rétt með, að það sé skoðun fleiri og m.a. núv. hæstv. raforkumálaráðh., að hér sé ekki um stærra mál að ræða heldur en um 150 millj. kr. til framkvæmda og mundi verða auðvelt að leysa þetta mál á tveimur árum. Við leggjum því til, að þessi fjárveiting verði hækkuð, en að öðru leyti berum við ekki fram frekari till. í sambandi við þetta né önnur mál við þessa fjárlagaafgreiðslu. Og ég treysti því, að okkar hófsemi verði metin réttilega og samstaða náist um till. okkar, sem við höfum hér flutt. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl., er hér þó nokkuð af till. á því þskj., sem meiri hl. hefur lagt fram, þskj. 176. Meðal þeirra till., sem þar eru, er till. um makaskipti ríkisins og Reykjavíkurborgar. Ég verð að játa það, að þegar þetta mál var fyrst lagt fyrir í fjvn., var það nú svo, að ég gat nú ekki gert mér fullkomlega grein fyrir því, hvað hér væri raunverulega á ferðinni og ræddum við það þá nokkuð og að minni ósk var frestað afgreiðslu málsins við 2. umr. Við fórum fram á það að fá kort af því landi, sem skipta ætti, eða þeirri lóð, sem Landsspítalinn fengi og varð formaður fjvn. við þeirri ósk okkar. Ég verð að segja það eins og er, að eftir því sem ég hugsa þetta mál meira og reyni betur að átta mig á því, þá verður það mér torræðara. – Nú er mér það ljóst, að hér er ekki um mál að ræða, sem menn skiptast í flokka um eftir stjórnmálaskoðunum, heldur eru önnur viðhorf látin ráða. Og ég er ekki enn þá búinn að átta mig á því, hvaða nauðsyn hefur borið til og hversu hyggilegt það er að taka inn í þetta mál, eins og gert er, tilfærsluna á Hringbrautinni. Mér er það fullkomlega ljóst, að Landsspítalinn þurfti meira lóðarrými og satt að segja er ég oft hissa á því, að í okkar ágætu höfuðborg, sem hefur haft betri aðstöðu heldur en nokkurt annað bæjar– eða sveitarfélag á landinu til þess að vinna sín skipulagsmál og haft til þess færari menn heldur en nokkurt annað sveitarfélag, hvað mér finnst samt, að séu mörg dæmi um skammsýni í sambandi við skipulagsmálin. Þetta mál sýnist mér vera eitt þeirra, sem hefur verið nokkuð þröngur stakkur skorinn. Ég verð að segja það, að ég varð nú dálítið undrandi á því, þegar ég heyrði það í hádegisfréttum á sunnudaginn, að búið væri að ganga frá þessum samningi og mér leikur forvitni á að vita, hvaða ástæða var til þess að hraða þessu, hvort það breytti nokkuð, þó að það væri vikunni seinna heldur en fyrr, t.d. um næstu helgi, heldur en áður en Alþ. gekk frá málinu. En við þá frásögn frá þessum atburði stóð málið meira í mér heldur en áður, því að þar var nokkuð skýrt frá því, hvað hér væri að gerast. Og m.a. tel ég mig hafa heyrt það rétt, að það er gert ráð fyrir því, að undir þá nýju Hringbraut, sem á að gera samkv. þessum samningi, á að gera göng, þannig að það á nokkur hluti af byggingu Landsspítalans að vera sunnan hinnar nýju Hringbrautar og það á að tengja þann hluta við núverandi lóð með undirgangi undir nýju Hringbrautina. Ef þetta er rétt skilið, leikur mér hugur á að vita, hvort ekki var hægt að leysa málið með því að gera þennan gang undir núverandi Hringbraut. Mér er það ljóst , að hér er mikið fjárhagsmál á ferðinni. Við eigum afar mikið ógert í málefnum okkar heilbrigðisstofnana og þurfum að byggja þar mikið og af því, sem ég hef heyrt, – ég skal játa það, að ég hef ekki sannreynt, hvort það er rétt, – þá mun kostnaðurinn við breytingu á Hringbrautinni verða 30–40 millj. kr. Nú vil ég spyrja: Er þá gert ráð fyrir göngunum undir nýju Hringbrautina eða er það með, ef þessar tölur hafa við einhver rök að styðjast? Mér er það ljóst, að þessi fjárupphæð hlýtur að verða tekin af þeim fjárveitingum, sem ganga til þess að byggja upp þessar heilbrigðisstofnanir og 30 millj. er sama fjárhæð og á, á árinu 1970 að verja til þess að gera kvensjúkdómadeildarhúsið fokhelt. Hér er um geysilega mikla fjárhæð að ræða. Þess vegna vildi ég nú leyfa mér að spyrja um það, hvort ekki væri hægt að tengja þessar lóðir tvær sunnan Hringbrautar eins og nú er og núverandi Landsspítalalóð með þeirri viðbót, sem hægt var að láta henni í té hérna megin Hringbrautar, væri ekki hægt að tengja þetta saman með undirgangi undir núverandi Hringbraut. Og hver er ástæðan fyrir færslu Hringbrautar? Eru það byggingar, sem ekki var hægt að koma fyrir innan núverandi Hringbrautar. Ég hef heyrt talað um það, að við það, að núverandi Hringbraut yrði lögð niður, yrði sú gata tekin undir bílastæði á lóð Landsspítalans. Það sjá náttúrlega allir, að það eru ekki rök fyrir færslunni, því að þó að Landsspítalinn þurfi bílastæði, þarf hann ekki að leggja 30–40 millj. kr. í það að gera bílastæði, enda mundi sú Hringbraut vera allt annars eðlis heldur en þó að hefðu verið lagðir fjármunir í að gera bílastæði, því að þau þarf ekki að byggja eins og mikla umferðargötu. Þess vegna verð ég að segja það, að ég er nú ekki enn þá fullkomlega sáttur við það, að við séum hér á réttri leið og það hefði þurft að gera þetta mál með þeim hætti, sem hér er stefnt að. Og ég leyfi mér því að spyrja um það, – ég ætlaði nú að spyrja hæstv. heilbrmrh. um það, en hann er ekki hér í hv. d., en vonast þá til, að hæstv. fjmrh. geti leyst úr því, – hver séu höfuðrökin fyrir því, að þessa stórfelldu breytingu þarf að gera, fyrst hugsunin er, að byggingar Landsspítalans séu beggja megin Hringbrautar eftir sem áður. Ég hef ekki enn þá fengið samhengi í það, en mér er það fullkomlega ljóst , að hér er stórt fjárhagsmál á ferðinni og okkur veitir hreint ekki af því að hagnýta vel þá fjármuni, sem við notum til heilbrigðismálanna, því að svo mikið eigum við þar vangert.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég ætla að segja hér. Ég hef enga ástæðu til þess að gera sérstakar aths. við þá mjög hógværu ræðu, sem hv. frsm. minni hl. fjvn. flutti hér áðan. Hann ræddi þær till., sem þeir flytja og eðli málsins samkv. gerði hann grein fyrir þeim. Ég vil nota tækifærið fyrst til þess að endurtaka þær þakkir, sem ég flutti við 2. umr. til fjvn. fyrir ágæta samvinnu um framgang og frágang þessa fjárlagafrv. Það skal játað, að það hefur hækkað allverulega í meðförum n., en það hefur verið gert í fullu samráði við mig, þannig að ég ber þá á því jafnmikla ábyrgð og hv. fjvn., að slíkt hefur gerzt og tel fullkomlega vera hægt að gera grein fyrir þeirri nauðsyn, sem lá að baki flestum eða öllum þeim breytingum. Frekar sé ég ekki ástæðu til þess að gera að umtalsefni einstök atriði í þessum till. Hv. þm. vék hér að till. um 10 millj. kr. framlag til þess að jafna aðstöðu nemenda úr strjálbýli og það er rétt, sem hann sagði, að endanlegar ákvarðanir hafa ekki verið teknar um það, með hvaða hætti þetta verður gert og þess vegna er fjárveitingin höfð með þessum óvenjulega hætti og gengið út frá því, að henni verði ekki ráðstafað fyrr en niðurstöður hafa fengizt um það, hvaða reglur verði um það settar, hversu haga skuli þessari aðstoð, en að sjálfsögðu var nauðsynlegt að gera ráð fyrir einhverri fjárveitingu í þessu skyni og fjárveitingin þarna fyrst og fremst sett til þess að marka afstöðu Alþ. til málsins í heild. Hv. þm. vék sérstaklega að till. um heimild ríkisstj. til handa til þess að gera makaskipti við Reykjavíkurborg í sambandi við lóðamál Landsspítalans. Varðandi það atriði, sem hann minntist á, að það hefði verið óviðkunnanlegt, að ríkisstj. eða fulltrúar hennar hefðu undirritað samning við Reykjavíkurborg, áður en þetta mál var endanlega afgert hér, þá vil ég láta það skýrt koma fram, að sú undirskrift var gerð með fyrirvara um síðara samþykki Alþ., þannig að það var á engan hátt gert með þeim hætti, að það væri verið að óvirða Alþ. Það er ekkert óvenjulegt, að undirskriftir slíkar eigi sér stað með þessum hætti og það var, eins og ég segi, beinlínis tekið fram í því skjali, sem við undirrituðum, að undirskriftir okkar væru háðar því, að Alþ. endanlega staðfesti þennan samning með samþykki sínu við afgreiðslu fjárlaga. Ég skal alveg játa það með hv. þm., að við fyrstu sýn vafðist einnig nokkuð fyrir mér, hvort hér væri um hagkvæman samning að ræða eða ekki. Að vísu mun það nú hafa verið svo, að af hálfu borgarinnar er því haldið fram, að ríkið hafi hlunnfarið borgina, en við getum látið það liggja á milli hluta. Það, sem hér er fyrst og fremst um að ræða, er sú upphæð, sem hv. þm. gat um, að það mundi kosta ríkið að færa Hringbrautina og þetta var sérstaklega athugað í rn. og hafði ég aðstöðu til þess af hálfu fjmrn. að setja menn til athugunar á þessu máli. Það eru allmargir mánuðir síðan endanlega var frá þessu gengið, en hins vegar var talið rétt að kanna einmitt þessi fjárhagslegu atriði og skoða teikningar og skipulagsuppdrætti, sem þarna höfðu verið gerðir. Það var hins vegar sammæli allra þeirra, sem um þetta höfðu fjallað, bæði af hálfu háskólans, Landsspítalans og rn., að eftir atvikum væri hér um skynsamlega ráðstöfun að ræða og í rauninni ekki verið að eyða hér neinu fé í óþarfa vegna þess einfaldlega, að það var að sjálfsögðu óumflýjanlegt að tengja saman núverandi Landsspítalalóð og athafnasvæði það, sem verður sunnan Hringbrautar, hvort sem hún liggur á þeim stað, sem hún er, eða verður færð. Og það varð ljóst , miðað við það, hvernig Hringbrautin liggur nú, að það yrði mjög kostnaðarsamt að gera þær breytingar, þá undirganga og aðrar breytingar, sem gera þyrfti á Hringbrautinni, þannig að það mundi undir öllum kringumstæðum, þegar allt væri samanlagt, verða sízt óhagkvæmara eða dýrara að ráðast í þá færslu Hringbrautarinnar, sem gert er ráð fyrir samkvæmt samningnum. Þetta var ástæðan til þess, að á það var fallizt, að ríkið tæki á sig þarna kostnað, sem er dálitið erfitt að segja um, hversu mikill verður; en vel getur orðið allt að þeim fjárhæðum, sem hv. þm. hér nefndi. Það skal hins vegar skýrt tekið fram, að það er ekki gert ráð fyrir því, að þetta greiðist nú að sinni. Það tekur lengri tíma að greiða þetta og þessi tilfærsla Hringbrautarinnar þarf ekki að gerast í skyndingu, þannig að ekki þarf að nota það fjármagn, sem er nauðsynlegt til uppbyggingar, til þess að greiða þennan kostnað fyrr en að því kemur, að þessi framkvæmd á sér stað. En kjarni málsins er sem sagt sá, að það þurfti alla vega að tengja þessi athafnasvæði Landsspítalans saman beggja vegna Hringbrautar og það hefði kostað það mikið fé að breyta Hringbrautinni eins og hún er og að gera þau tengigöng, sem þar hefði þurft að gera, miðað við allar aðstæður, að hitt var að öllu athuguðu talið hagkvæmara. Þetta er kjarni málsins. Ég sé svo ekki, herra forseti, ástæðu til þess að lengja þessar umr. að sinni og ekki ástæðu til þess að ræða sérstaklega aðrar till., sem fram hafa komið, en vildi aðeins varðandi till. þær, sem endurteknar eru í nokkuð öðru formi frá hv. minni hl., segja það, sem ég raunar sagði við 1. umr. fjárl., að við 2. umr. fjárlfrv., þar sem gert var ráð fyrir beinu framlagi ríkissjóðs til atvinnuveganna, – það var í nokkuð öðru formi eftir ráðstöfun fjvn. að það kæmi að sjálfsögðu til álita, hvort þyrfti að afla einhvers fjár í þessu sambandi eða ekki, en væri ekki á þessu stigi á þann rekspöl komið, að hægt væri að gera það dæmi upp. Og ég er enn þeirrar skoðunar, að það sé ekki rétt við afgreiðslu fjárl. nú að slá þessu máli föstu, hvorki til né frá. Eins og ég hef áður skýrt frá, þá munu hér koma til meðferðar eftir áramótin frv. í sambandi við framkvæmdaáætlun ríkisins á árinu 1970, svo sem venja hefur verið og þá munu liggja fyrir upplýsingar um það, hvaða fjárþörf annars vegar er fyrir hendi í sambandi við ýmsar framkvæmdir ríkisins. Það er minnzt á allmargar þeirra í drögum að framkvæmdaáætlun, sem fylgir fjárlagafrv. nú í upplýsingarskyni. Vel getur þar fleira komið til mála og jafnvel einhverjar lántökur í því sambandi, sem hér er af hálfu minni hl. orðað og skal ég ekkert um segja. En það er að sjálfsögðu nauðsynlegt, að þetta mál verði þá allt skoðað í heild, fjáröflunin fyrir árið 1970 og hvaða möguleikar eru fyrir hendi til þess að afla fjár til þessara ýmsu framkvæmda, þannig að ég hefði talið það æskilegast, að hv. minni hl. hefði ekki haldið þessu máli svo ákveðið fram nú, heldur látið það bíða til meðferðar þess frv., þegar það kemur, en a.m.k. þá tel ég ekki vera möguleika til þess að samþ. þetta í því formi, sem það nú er og að eðlilegt svigrúm fáist til þess að kanna málið einmitt þangað til það frv., sem ég gat um, kemur til meðferðar hér á Alþ. varðandi lánamál ríkisins almennt á næsta ári. Og á að sjálfsögðu alveg sama við varðandi þá till. um 90 millj. kr. lán vegna Byggingarsjóðs ríkisins. Það er aðeins ein fjárveitingartill. í þessu og það má segja, að það sé hógværlega að verið, en það er framlag til rafvæðingar í sveitum. Svo sem hv. þm. var kunnugt, þá var það framlag hækkað um 5 millj. kr. nú í fjárlagafrv. og miðað við allar aðstæður og atvik öll. Það er auðvitað um margt, að þó að það hafi hækkað, eru frammi óskir hjá mönnum um, að hefði verið hækkað meira til ýmiss konar framkvæmda og ég vil síður en svo gera lítið úr þörfinni, sem hér er um að ræða, en þá engu að síður tel ég ekki mögulegt að hækka það framlag meira heldur en gert er ráð fyrir í frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Forsetar Alþ. hafa leyft sér að flytja brtt. á þskj. 185 við frv. til fjárl. fyrir árið 1970 um að ríkisstj. verði heimilað í samráði við þingforseta að ráða listamann til þess að gera málverk af lýðveldisstofnuninni á Þingvöllum 17. júní árið 1944 og verja nauðsynlegu fé í því skyni. Það mun sameiginleg skoðun allra hv. alþm., að sá atburður sé einn hinn merkasti í sögu Alþ. og íslenzku þjóðarinnar. En löng barátta lá að baki þeim sigri, sem vannst með lýðveldisstofnuninni. Stefnufestu þjóðarinnar sjálfrar og glæsilega forystu mikilla leiðtoga ber hæst í sögu þessarar löngu baráttu. Okkur, sem nú lifum, ber skylda til þess að hafa þessa sögu í heiðri. Þess vegna fer vel á því, að hinn sögulegi atburður, sem gerðist á Lögbergi 17. júní 1944 sé ekki aðeins skráður í bók og blöð heldur einnig í liti og list. Fagurt málverk af lýðveldisstofnuninni varðveitir minninguna um frelsistökuna með sínum sérstæða hætti fram um aldirnar. Ég treysti íslenzkum listamönnum til þess að vinna þetta verk með sæmd. Málverkið af þjóðfundinum 1851, sem prýtt hefur sali þingsins hátt í 2 áratugi, er merkilegt brautryðjandaverk og listamaðurinn, sem vann það, Gunnlaugur heitinn Blöndal, hefur með því vísað veginn til framtíðarinnar. Alþ. hefur oft vanrækt sjálft sig að því er varðar starfsaðstöðu og rækt við sögu sína og tákn þeirra miklu minninga, sem tengdar eru við störf þess og baráttu. Nefna má, að það er ekki vansalaust, að þingið skuli ekki eiga eitt einasta málverk frá Þingvöllum, þar sem fundir þess voru þó haldnir í tæp 900 ár. Úr þessu verður að bæta. Málverkið af þjóðfundinum verður að marka þáttaskil í þessum efnum. Næst kemur málverk frá Lögbergi 17. júní 1944. En vel færi einnig á því, að kristnitakan árið 1000 yrði fest í liti og minningunni um speki og framsýni Þorgeirs Ljósvetningagoða þar með sýndur verðugur sómi. Söguleg málverk af Alþ. 1904, þegar heimastjórn var fengin og af sambandslagaþinginu 1918 eru einnig sjálfsögð. Einhverjir kunna að segja, að í þessu gamla og þrönga þinghúsi sé lítið rúm fyrir listaverk. En því er þar til að svara að bygging nýs þinghúss hlýtur að vera á næsta leiti. Ákvörðun um staðsetningu þess verður ekki slegið á frest öllu lengur. Kjarni málsins er, að þótt Alþ. hafi verið og sé önnum kafið við efnahagslega og menningarlega uppbyggingu hins íslenzka þjóðfélags getur það ekki lengur látið undan fallast að sýna aukna rækt við elztu og sögufrægustu stofnun þjóðarinnar. Að svo mæltu leyfi ég mér, fyrir hönd okkar flm. þessarar till., að mælast til þess við hv. þingheim, að hann veiti henni brautargengi.



Herra forseti. Ég flyt eina brtt. við fjárlagafrv., en því miður er ekki búið að útbýta því þskj., en þar sem hún er mjög einföld í sniðum þá tel ég, að það komi ekki að sök. Á síðasta þingi fluttum við nokkrir þm. Framsfl. till. til þál. um námskostnað, sem hér hefur verið drepið nokkuð á í þessum umr. Till. var að vísu breytt nokkuð í n., en hún var þó samþ. og þar með ákveðið, að ríkisstj. skyldi m.a. láta rannsaka, hver væri aðstöðumunur nemenda, sem verða að vista sig langtímum saman utan heimila sinna við nám, og hinna, sem sækja nám frá heimilum sínum og hafa þar alla vist. Út af þessu máli hafa orðið allverulegar umr. í landinu á yfirstandandi ári. Þetta mál hefur verið mjög rætt á fundum víðs vegar um land og það hefur verið rætt í blöðum. Og það er svo að sjá, að það sé einhugur mikill um málið í heild að hlaupa undir bagga með þessum nemendum, sem búa við svo erfiðar aðstæður og þá öllu heldur foreldrar og forráðamenn þeirra, því að það eru engar öfgar, að ýmsir verða að hætta við að hugsa til náms fyrir utan skyldunámið einmitt vegna þess kostnaðar, sem orðinn er því fylgjandi að dvelja fjarri heimili sínu. Á þessu þingi hefur þetta mál borið á góma á tvennan hátt. Í fyrsta lagi flutti hv. 9. þm. Reykv. frv. um fjárhagsaðstoð við þessa nemendur í landinu, hins vegar kom fram fsp. frá hv. 2. þm. Vestf. um það, hvað liði þeirri rannsókn, sem ríkisstj. var falið með þáltill. frá því í fyrra. Í frv. hv. 9. þm. Reykv. er lagt til, að sú fjárhagsaðstoð, sem verði veitt þessum skólanemendum, sem verði að búa fjarri heimilum sínum, nemi um 25 þús. kr. á nemanda. Því frv. var vísað til menntmn. og þar er það enn án þess að hafa verið tekið fyrir til umr. og skal ég greina frá, hvers vegna það hefur ekki verið gert enn, þar sem mér er kunnugt um það, af því að ég á sæti í þeirri n. Þegar fsp. hv. 2. þm. Vestf. var til umr., þá fórust menntmrh. m.a. orð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Á vegum menntmrn. hefur farið fram mjög ýtarleg rannsókn á því, hver er kostnaður ríkisins við skólahald á nemanda.“ Og enn fremur sagði hann: „Hér er um að ræða margar og flóknar till. og ég sé ekki ástæðu til á þessum vettvangi að gera hinu háa Alþ. grein fyrir einstökum atriðum, en er að láta ganga frá niðurstöðum og talnaverkinu öllu í aðgengilegu formi og mun síðan láta alla hv. alþm. fá þann bækling, þegar hann hefur verið fjölritaður.“ Og enn fremur sagði hæstv. ráðh.: „Ég eyði ekki frekar tíma hins háa Alþ. í að skýra frá tölum um þetta efni, en ítreka, að fjölrituð skýrsla um þetta, þar sem allar upplýsingar eru gefnar, sem eru á reiðum höndum, mun berast alþm. í hendur innan örlítils tíma.“ Síðan hæstv. ráðh. sagði þetta er liðinn tæpur mánuður, því að þetta var 19. nóvember, en það bólar ekkert á þessum bækling eða þessari skýrslu og menntmn. hefur engar upplýsingar fengið um þessa rannsókn og bíður alltaf með óafgreitt þetta frv., sem til hennar var vísað af þessum ástæðum. En því aðeins rek ég þetta nú, að til þess að gera till. um fjárstuðning við þessa nemendur í landinu, sem ég nefndi, er alveg óhjákvæmilegt að fá að vita, svona nokkurn veginn, hvað þeir munu vera margir. Nú hefur hæstv. ríkisstj., eða meiri hl. fjvn., sjálfsagt að tilhlutan hæstv. ríkisstj., fallizt á að leggja til við Alþ., að veittar verði 10 millj. kr. í þessu skyni. Ég met það mjög mikils, að fjárveiting fer af stað. Það er viðurkenning á þörfinni og það boðar, að sjálfsagt verði betur gert síðar. Þetta er mikils virði, en hins vegar álít ég, að þær 10 millj. í þessu skyni sé svo lítil upphæð, ef skólanemendur eiga að njóta þess nokkurn veginn allir, sem hafa hliðstæðan rétt á því, hún sé svo lítil, að það sé varla á nokkurs manns færi að skipta henni. Ég geri varla ráð fyrir því, að hv. fjvn. eða hæstv. ríkisstj. ætli sér að skipta þessari upphæð til einhverra örfárra nemenda, kannske í einhverjum tveimur til þremur skólum. Það get ég ekki skilið. Hafi henni nú dottið í hug, hæstv. ríkisstj., að þetta væri sæmilegt til þess að fullnægja hugmynd hv. 9. þm. Reykv., sem nefndi í sinni framsöguræðu 5–10 millj., þá geta menn séð, hvað þetta muni geta fallið í margra hlut. Ef hver þeirra ætti að fá svona að meðaltali 25 þús., sem er sannarlega full þörf á, því að þessi kostnaðarmismunur er ákaflega mikill, þá reiknast mér til, að það séu í hæsta lagi 400 nemendur í landinu, sem gætu hlotið þessa fjárhagsaðstoð, en í Kennaraskólanum einum voru 500 nemendur í fyrra utan af landi. Á þessu geta menn nú bara séð, hversu þetta er auðvelt. Ef aftur á móti gerð er áætlun um þennan fjölda nemenda í skólum landsins yfirleitt, sem verða að dvelja fjarri heimilum sínum, þá er það óneitanlega ákaflega erfitt fyrst maður fær ekkert að vita um þessa rannsókn, sem hefur þó verið framkvæmd og þar ættu þessar upplýsingar að liggja. Ég hef ásamt félögum mínum í Framsfl. sumum leitazt við að gera einhverja áætlun um þetta, hvað þessir skólanemendur eru margir, og ég undirstrika það, að það er ákaflega erfitt, þegar maður hefur engin gögn í höndum. En ég er hræddur um, að þeir séu aldrei færri en eitthvað milli 6–7 þús., þ.e.a.s. í öllum skólum landsins nema háskólanum, – nemendur í háskólanum hafa sérstaka aðstöðu í þessum efnum, þar sem þeir hafa námsstyrki og námslán annars staðar frá. En ef þetta reyndist nú rétt, ef það reyndist rétt, t.d. að þessir skólanemendur í landinu væru 6.500, hvað yrði nú í hlut að meðaltali af 10 millj.? Mér sýnist, að það yrði þá í kringum 1.500 kr. Það mundi varla duga til þess að borga ferðakostnað nemenda heiman frá sér og heim. Og búið. Mér finnst þetta svo lág upphæð, að það sé ekki hægt að sætta sig við hana, þó að ég meti mikils að þó var tekin einhver upphæð til í þessu skyni í till. hæstv. fjvn. Af þessum ástæðum er það, sem ég hef leyft mér að flytja þá brtt., að þessi upphæð hækki í 25 millj. Ég veit, að það er alls ekki fullnægjandi, en ég held, að það verði þá heldur hægt að skipta þessu á skynsamlegan hátt, ef það verður þannig hækkað, heldur en þessari upphæð, sem hér er. Eins og fram hefur komið hér í umr. þá veit enginn enn, hvernig á að skipta þessu eða hverjir eiga að gera það. En það er alveg sama, hverjir eiga að gera þetta, þeir hljóta að eiga í miklum erfiðleikum, þegar upphæðin er svona lág. Og þar sem þetta mál hefur fengið mjög góðar undirtektir hjá mönnum í öllum flokkum og fær það yfirleitt alls staðar um landið, sem ég hef spurnir af, þá vona ég nú, að hv. þm. sjái sér fært að hækka þessa upphæð að þessu sinni upp í 25 millj. þó að það sé fjarri því, að nálgast það að vera fullnægjandi til þess að jafna aðstöðumun þessara nemenda, því að það hljóta menn að sjá, að hann verður ekkert jafnaður og ekkert í námunda við það með þessu, sem nú er í till. hv. fjvn. Ég skal, herra forseti, ekki orðlengja þetta frekar. Þetta er ákaflega einfalt mál og ákaflega aðkallandi og nýtur stuðnings, ég held allra manna, ef maður hittir einhvern mann og á þetta er minnzt, svo að það verður áreiðanlega vel séð, ef hv. Alþ. sæi sér fært að hafa þetta aðeins ríflegra og ég tel mig ekki hafa sýnt mikla frekju í þeirri brtt., sem ég flyt.



Herra forseti. Ég vil fyrst taka fram, að við fjórir þm. Austf. fluttum við 2. umr. till. um aukin framlög til skólabyggingar á Fáskrúðsfirði, til skólasundlaugar á Reyðarfirði og til gagnfræðaskólabyggingar í Neskaupstað. Við flytjum þessar till. ekki aftur við 3. umr., með sérstöku tilliti til þess, að í framsöguræðu sinni gat hv. frsm. og formaður fjvn. um, að fjvn. hefði mikinn hug á að beita sér fyrir fjárveitingu einmitt til þessara framkvæmda á næstu fjárl., þannig að þær gætu þá tekið fullan skrið. Og sérstök heimild er einnig tekin inn varðandi gagnfræðaskólann í Neskaupstað í till. fjvn. þannig vaxin, að mögulegt er gert að fara af stað með þá byggingu á næsta ári, ef hægt verður að leysa byrjunarerfiðleika í sambandi við fjármál hennar. Í trausti þess, sem þarna hefur komið fram, flytjum við ekki þessar till. nú við 3. umr. Þá kem ég að því, að ég flyt hér ásamt þremur öðrum þm. till. á þskj. 188 og fjallar hún um það, að Ríkarður Jónsson verði í hópi þeirra, sem heiðurslaun fá á fjárl. Ríkarður Jónsson er einn af fremstu brautryðjendum okkar í höggmyndalist og liggja eftir hann mikil afreksstörf í þeirri grein, sem ómetanlegt gildi hafa fyrir þjóðina. Þá hefur Ríkarður Jónsson með verkum sínum hafið til aukins vegs hina fornu listgrein, tréskurðinn, með þeim hætti, að þjóðkunnugt hefur verið áratugum saman. Störf Ríkarðar Jónssonar eru annars svo alkunn og viðurkennd, að ég mun ekki auka neinu við þekkingu hv. þm. á þeim með því að mæla fleiri orð um þetta, en það er von okkar flm., að sem flestir hv. þm. fallist á að sýna listamanninum þann sóma að bæta honum í þann fríða hóp, sem sérstök laun eru ætluð á 4. gr. fjárl. Svo vil ég áður en ég fer í sæti mitt minna á, að ég tók áðan fram í fyrir hv. þm. Vestf., þegar hann mælti fyrir till., sem forsetar þingsins flytja um að gera málverk af atburðinum á Þingvöllum 1944, þegar lýðveldi var sett á fót og málverk af kristnitökunni og sagði í því sambandi, að rétt væri að hafa í huga hinn glæsilega þátt Þorgeirs Ljósvetningagoða í því máli öllu saman. Ég skaut þá inn í „og Síðu-Halls“ og gerði það mjög svo af ásettu ráði og ætla að koma því inn í þingtíðindin, hvers vegna ég gerði það. Ekki dettur mér í hug að draga neitt úr þeirri sæmd, sem Þorgeir Ljósvetningagoði á að njóta fyrir þátt sinn í lausn kristnitökumálsins, en ég vil, að menn geri sér grein fyrir því, að kristnitakan var ekki eins manns verk. Ég tel engan vafa á því, að séu heimildir grandskoðaðar og eðli málsins athugað, kemur í ljós, að kristnitakan var samningamál á milli flokka á Alþ. Íslendinga og aðalsamningamennirnir voru tveir. Annars vegar Síðu-Hallur, fyrir kristna flokkinn og hins vegar Þorgeir Ljósvetningagoði, fyrir heiðna flokkinn og það er ekkert um að villast, að það, sem Þorgeir Ljósvetningagoði lagði fram, var niðurstaðan af þeim samningaviðræðum, sem átt höfðu sér stað, þar sem þessir tveir menn voru aðal oddvitarnir, en höfðu svo að sjálfsögðu samráð við sína flokksmenn. Um þetta tel ég ekki þurfa að efast, en ég greip fram í vegna þess, að ég hef oft orðið var við einmitt þann skilning, að kristnitakan – sjálf ákvörðunin – hafi verið eins manns verk, verk Þorgeirs Ljósvetningagoða. Vitanlega var hún hans verk og annarra manna, – sennilega tveggja manna verk mest, þessara tveggja manna. En það kom í hlut Þorgeirs Ljósvetningagoða að segja þessa gerð upp. Ég legg áherzlu á að koma þessu inn í þingtíðindin, vegna þess að ég álít, að það málverk, sem að sjálfsögðu á að gera af kristnitökunni, eigi að bera einmitt þetta með sér og að það sé mjög þýðingarmikið. Ég hygg, að hér geti varla verið um misskilning að ræða á því, sem fram fór. Eftir þeirri reynslu, sem ég og aðrir hafa af því, hvernig farið er með vandamál á þingum, þá hlýtur þetta að vera kjarni málsins varðandi meðferð þess. Ég legg áherzlu á, að þessu verði ekki gleymt. Þá vil ég lýsa því yfir, að ég er mjög mikill stuðningsmaður þess, að komið verði upp þeim sögulegu málverkum, sem hv. þm. ræddi um, og sjálfsagt einhverjum fleirum.



Herra forseti. Ég vil fyrst við þessa 3. umr. minna á till., sem ég flutti við 2. umr. þessa máls, um aukið framlag til gæzluvistarsjóðs, 5 millj. kr. Ég tók þessa till. aftur við 2. umr., áður en atkvgr. fór fram, í þeirri von að hv. fjvn. mundi eitthvað líta á þetta mál. Sú von hefur brugðizt, engar till. hafa verið gerðar um hækkun fjárveitingar í þessu skyni og kemur þá mín till. að sjálfsögðu til atkv. nú við þessa umr. Ég hef ekki enn gefið upp alla von um það, að einhver leiðrétting fáist á þessum málum, en ég ætla ekki að endurtaka þann rökstuðning, sem ég flutti hér við 2. umr. um þá brýnu nauðsyn, sem á því er að gera gæzluvistarsjóði auðveldara að rækja það mikilvæga hlutverk, sem honum er fengið, að byggja lækningaheimili fyrir drykkjusjúklinga. En það, sem ég ætla að segja hér í aðeins örfáum orðum, er það, að á því þskj., sem búið er að samþ., að komi til afgreiðslu hér, án þess að því hafi verið útbýtt, hef ég ásamt hv. 5. þm. Vestf. flutt örlitla brtt. við fjárl. Þessi till. er ákaflega einföld og ég hygg, að það komi þá ekki að sök, þó að þm. hafi ekki skjalið fyrir framan sig, þegar hún er rædd, en till. er um það, að Þjóðdansafélagi Reykjavíkur verði veittur ofurlítill utanfararstyrkur, 105 þús. kr., eins og félagið hefur farið fram á í bréfi til fjvn. 29. okt. s.l., án þess að hafa fengið áheyrn hjá þeirri hv. n. Hér í borginni er, eins og ég hygg, að flestum hv. þm. sé kunnugt, starfandi mjög fjölmennur félagsskapur, sem nefnist Þjóðdansafélag Reykjavíkur. Félagið hefur lagt mikið af mörkum bæði í fé og þó einkum í vinnu félagsmanna til að kanna og safna efni, sem ella hlaut að glatast íslenzkri menningu að meira eða minna leyti, eða var lítt þekkt og óaðgengilegt. Þannig má t.d. nefna viðhafnarbúninga þjóðarinnar á liðnum öldum, leiki hennar og dansa. Þjóðdansafélag Reykjavíkur hefur látið gera allmarga slíka búninga eftir vandlega athugun heimilda, þjóðbúninga frá ýmsum tímum og þessir búningar eru bæði mikilsverð þjóðleg erfð og vinsælt skoðunarefni auk þess gildis, sem þeir hafa fyrir félagið sjálft í starfi þess. Félagið hefur einnig fest kaup á fágætum gripum tilheyrandi þessum búningum, þegar þess hefur verið kostur. Tvær konur, Sigríður Valgeirsdóttir og Mínerva Jónsdóttir, hafa lengi unnið að söfnun leikja og dansa með stuðningi frá Þjóðdansafélagi Reykjavíkur. Árangur starfs þeirra er bók, sem kom út 1959, Þjóðdansar I og Gamlir dansar, sem kom út árið 1968. Þessar konur hafa ferðazt um landið í þessu skyni og safnað efni, sem mundi glatast með þeirri kynslóð, sem nú er að hverfa. Sýning þjóðdansa, innlendra og erlendra, er væntanlega sá hluti félagsstarfseminnar samt, sem kunnastur er. Á bak við stærri sýningar félagsins liggur gífurlegt starf margra félagsmanna og þær kosta einnig óhemjumikið fé. Stórfelldur halli varð á sýningum félagsins í Þjóðleikhúsinu vorið 1969, þegar það sýndi þar ýmsa dansa, þrátt fyrir það, að húsið var því sem næst fullskipað áhorfendum í þau þrjú skipti, sem sýningarnar fóru fram og öll vinna félagsmanna var ókeypis. Það sýnir, hversu mikill kostnaður fylgir starfsemi þessa félags. Vonlaust er, að sýningarferðir út um land geti borið sig, þó hafa slíkar ferðir verið nokkrum sinnum farnar og þær hafa notið gífurlegra vinsælda, en félaginu væri mikil nauðsyn á því að hafa meira bolmagn til þessarar þjónustu við landsbyggðina. Þjóðdansafélag Reykjavíkur hefur kostað miklu til kynningar íslenzkra þjóðdansa erlendis við góðan orðstír, og einnig til gagnkvæmrar fyrirgreiðslu við þjóðdansaflokka frá öðrum þjóðum, sem hingað hafa komið, einkum Norðurlöndunum. Ég skal ekki eyða tíma þingsins til þess að fara frekar yfir starfsemi þessa félags, sem ég hygg, að sé hin merkasta og hafi notið tiltölulega mjög lítils opinbers stuðnings, en það má geta þess, að undanfarin ár hefur Þjóðdansafélag Reykjavíkur haft á fjárl. 7 þús. og síðan 8 þús. kr. árlegan styrk, sem nú hefur verið hækkaður í 15 þús. kr. Einnig hefur Reykjavíkurborg sýnt þessu félagi nokkurn stuðning og ég hygg, að það hafi verið 15 þús. kr. nú s.l. ár. Þegar hafður er í huga ýmis annar styrkur, sem opinberir aðilar veita, án þess að ég ætli að fara að gera neinn samanburð á því hér, þá hygg ég, að þetta félag hafi verið mjög létt á fóðrum, sérstaklega þegar þess er gætt hversu miklu menningarlegu hlutverki félagið hefur gegnt og gegnir, því að það er víst, að í rótleysi nútímans þá er þjóðleg erfð eitt af því, sem við þurfum vel að geyma. Þetta félag hefur unnið merkt starf í því. Nú er ráðgert, að þetta félag taki þátt í þjóðdansamóti Norðurlanda, sem haldið verður í Stokkhólmi á komandi sumri. Slík mót eru haldin þriðja hvert ár. Þátttaka í þessum mótum hefur alltaf verið mjög mikil og það er talið, að um 5.000 manns muni sækja þetta mót og er þá miðað við reynslu s.l. ára. Tvívegis hefur Þjóðdansafélag Reykjavíkur sótt slík mót, 1963 og 1966 og þegar félagið hefur sótt um utanfararstyrki til ríkissjóðs, það var árið 1955 vegna alþjóðaþjóðdansamóts í Osló og 1963 vegna Norðurlandamóts, þá greiddi ríkissjóður sem svaraði 1/4 hluta ferðakostnaðar. Sú beiðni, sem hér liggur fyrir og ég hef leyft mér að gera hér till. um, er einmitt um sams konar fyrirgreiðslu 1/4 hluta ferðakostnaðar þess hóps, sem ráðgert er að senda á þetta mót, 30 manns. Reykjavíkurborg hefur nokkuð komið til móts við félagið og veitt sérstaklega 25 þús. kr. utanfararstyrk af þessu tilefni. Ég leyfi mér að skírskota til þess, sem ég hef hér sagt um starfsemi félagsins og gildi þess starfs, sem þar er haldið uppi og fara fram á það við hv. alþm., að þeir taki þátt í þessari kynningu þjóðlegrar menningar og erfða, sem félagið ætlar sér að sýna frændum okkar á Norðurlöndum á n.k. sumri, með því að verða við því að taka þátt í ferðakostnaðinum að þessu leyti og ætla 105 þús. kr. styrk af þeim 8.000 millj. kr. fjárl., sem hér á að taka til endanlegrar afgreiðslu í dag eða á morgun.



Herra forseti. Ég er hér flm. ásamt 2 þm. öðrum að fjórum till. á þskj. 185. 1. till. fjallar um það að hækka framlag til Iðnskólans í Reykjavík úr tæpl. 4.4 millj. kr. í 6 millj. kr. Eins og hv. þm. er kunnugt, voru á þingi 1963 sett ný iðnfræðslul. sem vafalaust voru mjög til bóta og stefndu í rétta átt, en hins vegar hefur framkvæmdin ekki gengið eins hratt og skyldi. Í þessum l. var gert ráð fyrir því að koma upp við iðnskólana sérstökum verknámsdeildum, sem skyldu að vissu leyti leysa af hólmi nám iðnnema hjá meisturum, þannig að þeir, sem stunduðu nám í 8 mánuði í verknámsdeild, skyldu fá nám sitt stytt hjá meisturum í eitt ár. Þetta var tvímælalaust spor í rétta átt, bæði á þann veg, að þetta tryggði eða tryggir tvímælalaust betri menntun iðnnema, auk þess sem sú kvöð styttir það að vinna mjög lengi fyrir takmarkað kaup hjá meistara. Hér við Iðnskólann í Reykjavík er framkvæmd iðnfræðslulöggjafarinnar að þessu leyti ekki komin lengra en það, að það er tekin fyrir nokkru til starfa sérstök deild fyrir málmsmíði eða málmsmíðadeild, en í innréttingu er húsnæði, sem á að vera fyrir trésmíðadeild og fyrir verknámsdeild bifvélavirkja og rafvirkja. Stjórnendur iðnskólans munu að þessu sinni hafa sótt um 12 millj. kr. fjárveitingu til ríkis og bæjar og mér skilst, að sú fjárveiting ætti að nægja til þess að gera þessar tvær deildir starfhæfar, þ.e. verknámsdeild fyrir trésmíðanema og verknámsdeild fyrir bifvélavirkja og rafvirkja. Samkvæmt þessu ætti framlag ríkisins að vera um 6 millj. kr. eða helmingur þess, sem stjórnendur iðnskólans hafa farið fram á. Hins vegar er í till. hv. fjvn. ekki gert ráð fyrir hærri fjárveitingu en 4.4 millj. kr. Það er þess vegna sem við flm. leggjum það til, að þessi fjárveiting verði hækkuð í 6 millj. Hér er svo hóflega í sakirnar farið og jafnframt um svo mikið nauðsynjamál að ræða, að við treystum því, að hv. alþm. fallist á þessa till. Það er búið að halda margar snjallar og fagrar ræður um það hér á Alþ. í sambandi við EFTA–málið og mörg önnur mál, hve mikilvægt það sé að auka iðnmenntunina, því að hún sé ein mikilvægasta undirstaðan að aukinni iðnþróun í landinu og þess vegna treystum við flm. á það alveg sérstaklega, að þessari till. verði vel tekið. Tvær næstu till., sem við flytjum, þremenningarnir, eru um að hækka framlagið til eflingar iðnþróunar, úr 2.5 millj. kr. í 5 millj. kr. og að hækka framlagið til að stuðla að nýjungum í iðnaði, úr 2.5 millj. kr. í 5 millj. kr. Eins og sést á því, hvernig þessir liðir eru orðaðir í fjárl., þá er ætlazt til, að það fé, sem er veitt samkvæmt þeim, verði notað með nokkuð mismunandi hætti til eflingar iðnaði og nýjum iðngreinum í landinu. Það liggur nú ljóst fyrir, að þörf er fyrir stóraukið fjármagn í þessum efnum, ef úr aðild að EFTA verður, sem gert er ráð fyrir, að verði samþ. innan fárra daga hér á Alþ. Ef við eigum að standast þá raun, sem þessari aðild mun fylgja, þá er óhjákvæmilegt, að við gerum stórt átak til þess að auka iðnþróunina og bæta aðstöðu iðnaðarins á margvíslegan hátt og þess vegna er það tvímælalaust, að þó að við flm. förum hér fram á verulega hækkun, eða helmingshækkun þessa framlags, þá þyrfti það að vera miklu meira, ef rétt væri. En við töldum ekki líklegt, að öllu meiri hækkun, en þetta mundi fást fram og stilltum þess vegna till. okkar svo í hóf sem raun ber vitni. En vegna þess viljum við vænta þess, að þessar till. hljóti góðar undirtektir hjá hæstv. fjmrh. og þingmeirihl. Fjórða og seinasta till., sem við flytjum, er á þá leið, að tekinn verði upp nýr liður til námskeiða fyrir iðnverkafólk, 500 þús. kr. Það hefur oft verið vikið að því, m.a. í sambandi við EFTA–umræðurnar, hve nauðsynlegt það væri að veita iðnverkafólki okkar meiri þjálfun og aðstöðu til þess að öðlast meiri menntun í sínu starfi. Það hefur nokkuð verið rætt um þetta, m.a. í sambandi við iðnskólana og talað um að taka þar upp námskeið fyrir iðnverkafólk og sérstaklega mun það hafa verið athugað í því sambandi að efna til námskeiðs fyrir starfsfólk í fataiðnaði. Hins vegar hefur ekkert framlag verið veitt til þessarar starfsemi sérstaklega á fjárl. Ég hygg, að í þeim rekstrarkostnaði, því yfirliti yfir rekstrarkostnað, sem stjórnendur iðnskólans hafa sent til menntmrn., hafi verið gert ráð fyrir nokkru framlagi til slíks námskeiðahalds, en það ekki verið tekið upp í fjárl. né till. fjvn. um þetta efni. Þess vegna leggjum við þremenningarnir til, að þessi nýi liður verði tekinn upp, námskeið fyrir iðnverkafólk og varið verði til hans 1/2 millj. kr. Það er að sjálfsögðu ekki há upphæð, en þó sennilega nógu há upphæð til þess að unnt ætti að vera að hefja þessa starfsemi á þessu ári. En till. okkar er að sjálfsögðu þannig skorin við nögl, að við væntum þess, að þá verði auðveldara að fá hana samþ. hér á Alþ. og hún finni náð fyrir augum hæstv. fjmrh. og hæstv. stjórnarmeirihluta. Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þessar till. að sinni, en vænti þess, að þær fái góðar undirtektir hjá hv. alþm.



Herra forseti. Ég hef veitt því athygli, að á þskj. 154, við 2. umr. málsins, hefur orðið nokkur misprentun við 4. tölulið. Undir liðnum „Ferjubryggjur“ stendur: Kleifar í Kollafirði lokagreiðsla, en átti að standa Kleifar í Kollafirði og orðið lokagreiðsla að falla niður, þar sem hér er ekki um lokagreiðslu að ræða. Ég vænti, að þessi orðalagsbreyting verði leiðrétt við prentun fjárl. Út af ræðu hv. 11. þm. Reykv. varðandi fjárveitingu til Þjóðdansafélagsins, vill fjvn. leyfa sér að flytja sérstaka skriflega till., sem hún óskar eftir, að forseti leiti afbrigða fyrir, en till. er þannig, að við 4. gr. 1 06 999 komi nýr liður, sem verður þá töluliður 57: Til Þjóðdansafélagsins, vegna utanferðar, 50 þús. kr.



Herra forseti. Á þskj. 196 ber ég fram ásamt 1. þm. Austf., 5. þm. Austf. og 4. þm. Austf. eina litla brtt. og vil ég leyfa mér að gera grein fyrir henni með örfáum orðum. Fjárl., sem nú er fjallað um, eru mjög yfirgripsmikil og hv. fjvn. vannst ekki tími til að bera fram till. um nokkra þætti fjárlagafrv. fyrr en nú við 3. umr. Þannig er því farið um fjárveitingar til fyrirhleðslna. Það var fyrst á fundi í gær, að því þskj. var útbýtt, þar sem sundurliðun á þessum fjárveitingum liggur fyrir. Það mun mörgum finnast, að þær fjárveitingar séu of smáar, miðað við þau verkefni, sem leysa þarf af hendi í þessu efni, en út í það ætla ég ekki að fara. Ég veit, að hv. fjvn. hefur gert sitt bezta að taka tillit til þeirra erinda, sem fyrir henni lágu og hefur reynt að gæta þar jafnræðis, eftir því sem kostur var á. En við að athuga þessar till. þá virðist okkur flm. brtt. á þskj. 196, að það hafi fallið niður liður, sem við teljum mjög nauðsynlegt, að komi inn í þennan kafla um fyrirhleðslur. Það er fyrirhleðsla við Skarðsá í Breiðdal. Þetta er ekki stórt verk, en þó þess eðlis, að dómi okkar flm. þessarar till., að full þörf er á, að það verði unnið á næsta ári. Þeir, sem þarna eiga hlut að máli heima í héraði, fóru þess á leit við okkur þm. Austf., að fjárveiting yrði tekin upp í þessu skyni í fjárl. ársins 1969, en það erindi barst okkur þá mjög seint í hendur og hafði það áhrif á, að það tókst ekki að taka þetta upp í fjárlög þessa árs. Þó að þessi liður hafi ekki komið inn í fyrirhleðslukaflann í till. fjvn., þá viljum við vænta þess, að þessi litla till. okkar mæti góðum skilningi hér við lokaafgreiðslu málsins. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál.



Herra forseti. Hv. fjvn. hefur nú flutt skriflega brtt., sem búið er að samþykkja að taka hér á dagskrá með afbrigðum um það, að til Þjóðdansafélags Reykjavíkur verði veittar 50 þús. kr. vegna utanfararstyrks á þjóðdansamót, sem halda á í Stokkhólmi á þessu sumri og í tilefni af þeim tillögu flutningi vil ég lýsa því yfir fyrir mína hönd og hv. 1. þm. Vestf., að brtt. okkar á þskj. 189, II, þar sem gert var ráð fyrir 105 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni, er tekin aftur. Jafnframt vil ég færa fjvn. þakkir okkar fyrir að hafa tekið málaleitan okkar til greina. Þó að ég hefði að vísu kosið, að hægt hefði verið að koma til fulls til móts við hana, þá met ég þessa fjárveitingu og lít á hana sem viðurkenningu á starfi þessa félags, sem ég reyndi að gera grein fyrir í örstuttu máli við umr. hér fyrr í dag.