Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Starf fjvn. hlýtur að verða mun ánægjulegra en ella, þegar svo stendur á sem nú, að rekstur ríkisbúskaparins hefir verið mjög góður síðastl. ár, árferðið sem stendur ágætt og góðar horfur framundan. En góðærinu fylgir að sjálfsögðu bjartsýni og djarfhugur um að hrinda til framkvæmda ýmsu því, sem talið er, að til nytsemda horfi. Þetta kemur glögt í ljós nú, bæði hjá hv. stj., að því leyti, að tekjur og gjöld í frv. því, sem fyrir liggur, eru ætluð hvort fyrir sig nær 700 þús. kr. hærri en hæst hefir verið áður, 1928, og eins í þeim mikla aragrúa af erindum, sem fyrir liggja um styrk og fjárframlög til margvíslegra hluta. Er upphæðin, sem farið er fram á í þessu skyni, samtals óhemju mikil. Þegar svona er ástatt, hlýtur það að verða hlutverk fjvn. að halda aftur af og stilla í hóf útgjöldum ríkissjóðs. Því fyrst og fremst eru ríkistekjurnar ærið takmarkaðar, þótt vel ári, en hinu er þó örðugra við að gera, hversu fljótlega skipast oft veður í lofti um árferði, og því óvarlegt að byggja mjög á útliti líðandi stundar. Þegar nú svo fer, að fjvn. þarf að fara að draga úr eða mæla móti mörgum þeim fjárbeiðnum, sem fyrir liggja, vill oft fara svo, að starf hennar verður ekki eins þakklátt og ella mundi. Og oftast mun n. fá þann dóm víða frá, að hún sje fremur lítt sanngjörn eða víðsýn í till. sínum. Býst jeg við, að svo fari enn, því að hún hefir að minstu leyti getað mælt með þeim fjárbeiðnum, sem fyrir liggja. Nú er frv. lagt þannig fram, að gjöldin eru áætluð 11126000 kr. og tekjurnar ámóta, eða h. u. b. 50 þús. kr. hærri. Er hvor hliðin fyrir sig um 700 þús. kr. hærri en nokkru sinni fyr, eins og jeg tók fram áður. Enda fara tekjur yfirleitt vaxandi síðasta tímabil frá ári til árs, að óbreyttri tekjulöggjöfinni. Það er nógu fróðlegt að bera saman nokkrar útgjaldagreinar fjárlagafrv. 1926 og 1930, sem sýna nokkuð, hvar breytingarnar koma helst fram á þessu 5 ára tímabili. Sá samanburður verður þannig: Gjöld Skv. 7. gr. (Vextir og afborganir) -10. gr. (Ráðun., ríkisfjeh., hagstofa, utanríkismál o. fl.) - 11. gr. (Dómgæsla, lögreglustjórn o.fl.) - 12. gr. (Heilbrigðismál) - 13. gr. (Samgöngumál) - 14. gr. (Kirkju- og kenslumál) - 15. gr. (Vísindi og listir) - 10. gr. (Verklegar framkv.) - 17. gr. (Alm. styrktarstarfsemi) - 18. gr. (Eftirlaun og styrktarfje) - 1926 1930 Mism. h.u.b. Kr. 2030000 Kr. 1295000 ÷ 740000 - 270000 - 369000 + 100000 - 668000 - 854000 + 190000 - 591000 - 689000 + 100000 - 2233000- 3617000 + 1380000 - 1254000- 1467000 + 213000 - 200000 - 282000 + 82000 - 493000 - 1299000 + 800000 - 458000 - 674000 + 216000 - 158000 - 204000 + 46000 Fleiri greinar nefni jeg ekki, enda má nokkuð sjá á þessu yfirliti, hvert stefnir. Þó vil jeg taka það fram, að þetta yfirlit er bygt á frv., sem lögð eru fyrir, og gefur því ekki nákvæma mynd, hvorki af fjárlögum nje ríkisreikningi þessara ára, en þessar tölur sýna þó ljóslega stefnu Alþingis í fjármálunum. Stærstu breyt. hafa orðið á þrem greinum. Vextir og afborganir lækka um nær 8/4 milj. kr., en til samgangna og verklegra framkvæmda hefir framlagið vaxið á þessu tímabili um nær 2 milj. 200 þús. kr. Og í fyrirliggjandi fjárlagafrv; eru upphæðir þessara tveggja gr. ætlaðar fullum 700 þús. kr. hærri en nokkru sinni fyr. Er í raun rjettri ánægjulegt að vita það, að meginhlutinn af útgjaldahækkuninni lendir á þeim tveim greinum, sem varið er til samgangna og verklegra framkvæmda. Veit jeg, að allir munu sammála um það, að það sje hin mesta nauðsyn að hækka framlög til þessara hluta, eftir því sem föng eru á. Skal jeg þá víkja nokkru nánar að starfi n. í nál. er gerð grein fyrir skoðun og stefnu hennar um áætlun teknanna, þeirri, að henni beri að haga þannig, að hún verði mjög varleg. Skal jeg ekki endurtaka það, sem í nál. segir, en vitna aðeins til þess, sem þar er sagt. Nú komst n. að þeirri niðurstöðu, að tekjur mætti telja mjög gætilega áætlaðar, þótt hækkaðar væru í heild um 650 þús. kr., eins og hún leggur til. Hinsvegar kom það í ljós við nánari athugun, og sumpart að fengnum nýrri upplýsingum en fyrir lágu er fjárlagafrv. var samið, að ýmsa gjaldliði varð einnig að hækka, og suma stórlega, ef áætlunin átti að geta talist sennileg. Nema þær útgjaldahækkanir nærfelt 400 þús. kr., sem n. þannig leggur til, en í raun og veru eru þær hækkanir ekki annað en leiðrjettingar í þá átt, sem sýnilegt er, að útgjöldin muni reynast. Er þá samt eftir að ætla fyrir útgjöldum þeim, er sjálfsögð mega teljast í sambandi við alþingishátíðina 1930. Vil jeg um það efni vísa til þess, er n. segir í áliti sínu, en aðeins vekja athygli hv.þdm. á því, að fyrir þessari útgjaldahækkun er engin upphæð tiltekin. Þegar það er athugað, að óhjákvæmilegar gjaldaleiðrjettingar námu 400 þús. kr. auk þess, sem þyrfti að ætla fyrir ótilteknum kostnaði við alþingishátíðina, er það bersýnilegt, að n. hafði engan veginn rúmar hendur, og varð því að takmarka mjög till. sínar um aukin útgjöld. Enda varð aðalniðurstaðan af starfi n. sú, að eftir hennar till. mundi verða um 155 þús. kr. tekjuafgangur á frv., sem að hennar áliti mundi síst of mikill til þess að mæta þeim sjálfsögðu útgjöldum, sem ekki er ætlað fyrir í fjárlagafrv. og sem jeg hefi áður minst á. Vænti jeg þess, að hv. d. geti fallist á þá nauðsyn, er n. virðist á því að sýna sem mesta varúð í því að hækka útgjöldin, þótt eðlilega hljóti skoðanir manna nokkuð að skiftast um þær einstöku till., er fyrir liggja, bæði frá n. og einstökum þm. Þá ætla jeg að víkja að einstökum brtt.n., og er þá fyrst tekjuhliðin. 1. brtt.n. er að hækka fasteignaskattinn úr 240 þús. kr. í 250 þús. kr. Þetta er nokkurnveginn fastur skattur, sem breytist ekki að öðru en því, sem fasteignaverð hækkar árlega við nýbyggingar og umbætur ýmsar á fasteignum. Fara þær umbætur altaf vaxandi og hefir hækkun skattsins undanfarið numið um 10 þús. árlega. Skattur þessi var sl. ár 260 þús. kr., og má því telja sæmilega varlegt að áætla hann 250 þús. kr. fyrir árið 1930, eins og n. leggur til. 2. brtt.n. lýtur að því að hækka tekju- og eignarskatt úr 1050000 kr. Í 1100000 kr. Það er ekki ljett að áætla þennan tekjulið svo að ekki geti skeikað allmiklu, því að hann er ætíð mjög bundinn við árferði og afkomu landsmanna. Þannig reyndist þessi tekjuliður árið 1925 nærfelt 21/2 milj. kr., en árið 1927 varð hann ekki nema rúmar 800 þús. kr., svo að það er altaf nokkuð óvíst að ákveða hann löngu fyrirfram. En með hliðsjón af því, að nú er útlit fyrir mikið góðæri, aflabrögð það sem af er árinu alveg óvenjulega mikil, og tekju- og eignarskatturinn 1930 byggist á afkomu þessa árs, taldi n. ekki óvarlegt, þótt skatturinn væri áætlaður 1100000 kr. Þá er 3. brtt. um hækkun á bifreiðaskatti, og er hún gerð að till. vegamálastjóra. Skattur þessi fer árlega hækkandi, þótt það hafi ekki verið tekið til greina við áætlanir um þennan tekjulið undanfarið. Eftir skýrslum vegamálastjóra voru 1. júlí síðastliðið 820 bifreiðar á skattskrá, og hafði bifreiðum þá fjölgað um 200 frá því árið áður. Síðan hefir bifreiðum fjölgað hlutfallslega meira, og eru ekki horfur á öðru en að sú fjölgun verði áframhaldandi. Af þeim ástæðum þótti n. varlegt að áætla bifreitaskattinn 60 þús. kr. fyrir árið 1930, þar sem bifreiðaskattur síðastliðið ár nam 58 þús. kr. 4. brtt.n. er sú, að hækka útflutningsgjaldið um 75 þús. kr., eða úr 1000000 kr. upp í 1075000 kr. Jeg vil geta þess, að meðaltal 4 síðustu ára nemur 1150000 kr., og með það fyrir augum telur n. mjög varlegt að ætla útflutningsgjaldið 1075000 kr. Þá kem jeg að 5. brtt., að hækka tóbakstollinn um 100 þús. kr. Þessi tekjuliður hefir verið nokkuð breyti legur, enda hefir sölufyrirkomulag tóbaksins einnig breytst, og því ekki rjett að gera samanburð á liðnum yfir langan tíma. En síðustu tvö árin hefir þessi tekjuliður numið meira en 1 milj. kr., eða 1020000 kr., og hefir farið hækkandi á undanförnum árum. N. áleit þennan tekjustofn því mjög öruggan og telur till. varlega, að hækka tóbakstollinn um 100 þús. kr., eða úr 850 þús. upp í 950 þús. kr. Þá er 6, brtt.n., að aðflutningsgjald hækki úr 160000 kr. í 200000 kr. N. álítur þetta mjög örugt, þar eð meðaltal síðari ára hefir numið 230000 kr. og engar líkur eru fyrir því, að þessi tekjuliður rýrni, heldur fari hækkandi, eins og hann hefir gert undanfarin ár. Kem jeg þá að 7. brtt., um hækkun vörutolls, að fyrir 1250000 kr. komi 1350000 kr. Jeg vil aðeins taka það fram, að meðaltal þriggja síðustu ára nam 1400000 kr. og síðastliðið ár var vörutollurinn 1635000 kr. Að vísu varð nokkur breyt. á vörutollslöggjöfinni síðastl. ár, en hún gengur í þá átt, að telja verður till.n. öruggari en ella mundi. Þá er 8. brtt.n. um að verðtollurinn hækki úr 1325000 kr. upp í 1500000 kr. Þar hefir breyt. orðið á löggjöfinni, svo að ekki er gott að gera samanburð við undangengin ár, en síðastliðið ár nam verðtollurinn 1669000 kr. Eins og menn muna, var verðtollurinn hækkaður á síðasta þingi, en sú hækkun kom ekki fram nema á nokkrum hluta síðastl. árs. Með það fyrir augum verður till.n. að teljast mjög gætileg. Síðasta ár var mjög gott, og hefir það vitanlega mikil áhrif á verðtollinn. En þá má gera ráð fyrir því, að innflutningur á verðtollsvörum verði mikill 1930 í sambandi við alþingishátíðina. Vona jeg, að hv.þdm. geti fallist á þessa till. Þá er 9. brtt., að hækka tekjuáætlun víneinkasölunnar um 75 þús. kr., eða upp í 450 þús. kr. Það má vel vera, að hv.þdm. þyki þessi till.n. óvarleg, ef miðað er við meðaltal þriggja síðustu ára, sem ekki er nema 350 þús. kr. En n. leit svo á, að örugt Væri að ætla, að umsetning verslunarinnar yrði mikil 1930, vegna þess, að þá yrði mikið um gesti og ýmsan mannfagnað. Ennfremur má taka tillit til þess, að enda þótt meðaltal síðari ára á tekjum einkasölunnar hafi verið lágt, stafaði það að nokkru leyti af því, að sum árin voru birgðir einkasölunnar auknar að miklum mun, en önnur stefna mun þar nú upp tekin í því efni. Að þessu athuguðu áleit n., að þessi till. væri síst of há. Þá hefi jeg lauslega minst á till.n. til tekjuauka, en vísa að öðru leyti í álit n., sem jeg býst við, að hv.þdm. hafi kynt sjer, og sje jeg því ekki þörf á því að endurtaka það, sem þar stendur. Hið sama get jeg tekið fram um till.n. til aukinna gjalda, að jeg mun aðeins fara um þær fáum orðum, en vísa í nál. til frekari skýringar á einstökum atriðum. 10. brtt.n. lýtur að því, að alþingiskostnaður hækki um 25 þús. kr. Telja má víst, að Alþingi verði stefnt saman til aukaþings á Þingvöllum sumarið 1930, og er því óhjákvæmilegt að hækka þennan kostnað. En þar eð þetta aukaþing mun varla standa lengur en 2–3 daga, áleit n. að 25 þús. kr. hækkun yrði nægileg. Þá er 11. brtt. um að hækka gjaldaliðinn til skattvirðinga um 40000 kr. Fyrir árslok 1930 á að fara fram endurmat á öllum fasteignum í landinu, og þar sem það hlýtur að leiða af sjer mikinn kostnað fyrir ríkið, var sýnilegt, að þennan lið varð að hækka til mikilla muna. Hinsvegar er vitanlegt, að mikill hluti starfskostnaðar við fasteignamatið hlýtur að falla á yfirstandandi ár, og taldi n. því, að sennilega yrði nóg að hækka þennan lið um 40 þús. kr. Tvær næstu brtt.n., 12.–13. brtt., eru bundnar við að hækka styrki til læknisvitjana. Fyrir þessum hækkunum eru allgreinileg rök í nál., og tel jeg nægilegt að vísa til þess. Þó get jeg aðeins minst á það, að Borgarfjarðarhreppur hafði áður þennan styrk, 300 kr., en síðar fluttist læknissetrið í hreppinn og fjell hann þá niður. Nú er læknirinn aftur fluttur upp á Hjerað, og virðist því sanngjarnt, að hreppurinn fái þennan styrk. Þá kemur að 14. brtt.n., að setja inn aftur aths. um það, hvaða svæði augnlæknar þeir, er styrks njóta til ferðalaga, eigi að ferðast um. Aths. hafði fallið niður í frv. stj., en n. þótti rjettara að láta aths. haldast, til þess að tryggja, að læknarnir hefðu viðdvöl a. m. k. á einum eða tveim stöðum í hverri sýslu, svo að almenningur hefði kost á að færa sjer ferðalög augnlækna í nyt. Þá er næsta brtt. um styrk til Jóns Kristjánssonar nuddlæknis í Reykjavík. Um þetta er allgreinileg skýrsla í nál. Leggur n. til, að þessum lækni sje veittur 1200 kr. árlegur styrkur, en hann sje þá bundinn sömu skilyrðum og styrkur til tveggja annara sjerfræðilækna hjer, að lækni þessum sje skylt að kenna læknanemum við háskólann og hinsvegar að veita fátæku fólki læknishjálp ókeypis á tilteknum stað, ekki sjaldnar en tvisvar á viku. Ennfremur er þess getið í nál., að þessi styrkur skuli ganga til greiðslu á vöxtum og afborgunum af láni, sem viðkomandi læknir hefir úr viðlagasjóði; eru þau skilyrði tekin upp eftir bendingu frá lækninum sjálfum. Þá er 17. brtt. um aukinn styrk til geðveikrahælisins á Kleppi. Vil jeg geta þess, að n. hefir komið saman um að taka þá till. aftur til 3. umr., eftir ósk hæstv. stj. Ætla jeg þá ekki að fara fleiri orðum um hana. Þá er 18. brtt.n. Er hún um að veita heilsuhælinu í Kristnesi 7500 kr. styrk til ýmsra umbóta þar. Stjórnarnefnd hælisins sendi langt og ítarlegt erindi, þar sem hún gerir grein fyrir því, að það vanti sitthvað, sem til nauðsynlegra umbóta horfi, og hún fer fram á 21 þús. kr. fjárveitingu samtals til að bæta úr þeim göllum, sem taldir eru í erindinu. Fjvn. sendi þetta erindi til landlæknis, og samkv. ákveðnum till. frá honum, þá varð það niðurstaða n. að veita hælinu 7500 kr. til ýmsra endurbóta við hælið, og það er, held jeg, tekið nokkuð skýrt fram í nál., hvað það er, sem n. telur rjett að bæta þar úr, og jeg ætla líka rjett að lesa hjer upp, með leyfi hæstv. forseta. Það er: 1. Til útbúnaðar 2–3 herbergja á efsta lofti . . 1300 kr. 2. Til að byggja hænsna- og svínahús . 1500 - 3. Til að kaupa vatnsdælu (til vara) 700 - 4. Til að kaupa háspennu- ketil 2000 - 5. Til lagfæringar á um- hverfi hælisins 2000 - Alls 7500 kr. Það sjest á þessu að vísu, að n. hefir ekki treyst sjer til að veita alla hina umbeðnu upphæð. Það er ekki nema fullur þriðjungur þess, sem farið var fram á, en það er í fullu samræmi við till. og skoðanir landlæknis, sem n. ber þetta fram, og hún væntir, að þessi styrkur bæti úr bráðustu þörfum, sem þarna eru. Þá er 19. brtt. Það er hækkun á liðnum, sem veittur er samkv. launalögum á kostnaði við vegalagningar, og er ekkert um það að segja; það er aðeins leiðrjetting og því alveg sjálfsögð breyting. Hafði dýrtíðaruppbótin af vangá fallið úr upphæðinni. Sama er að segja um næstu tvær brtt., 20. og 21., það er aðeins leiðrjetting á skekkju, sem kom fram á launum vegamálastjóra og aðstoðarmanns, sem sjálfsagt er að setja rjett í frv. Þá er 22. brtt. Hún lýtur að því að hækka liðinn til aðstoðarmanna og mælinga um 4000 kr. Er þar aðeins um leiðrjettingu að ræða, því að það er auðsjeð, að ekki verður komist af með minni greiðslu en n. leggur til, því að það er vitanlegt, að fyrirhuguð störf eru með langmesta móti, og nægir því ekki að hafa lægri upphæð en áður hefir þurft að greiða, því þessum lið eru greidd laun tveggja aðstoðarmanna meðal annars, og síðustu tvö árin hefir þessi kostnaður numið fullum 20 þús., svo að sýnilegt er, að þessi liður verður heldur of lágur en of hár, þótt samþ. verði till.n., sem jeg tel sjálfsagt. Þá kem jeg að 23. brtt. Það er kostnaður, sem ætlaður er til slitlags á akvegum. Er liður þessi hækkaður jafnt og tilsvarandi tekjuliður, sem jeg gat um áðan. En n. vildi í sambandi við það benda á, að hún telur sanngjarnt og rjett, að þessum skatti sje varið til slitlags á þjóðvegum í þeim hjeruðum, þar sem skatturinn fellur til, en hitt sje ekki rjett, að nær öllum skattinum sje varið til þess að leggja slitlag á vegina næst Reykjavík, heldur komi það jöfnum höndum um hjeruðin, þar sem skatturinn fellur til. Þá er 24. brtt.n., um að tillög til akfærra sýsluvega hækki um 5 þús. kr. Þessi till. kom frá vegamálastjóra, en mjer skilst, að fyrir vangá hafi hún ekki verið tekin í stjfrv., og held jeg, að ekki þurfi að fjölyrða mjög um hana; bæði er gerð allítarleg grein fyrir henni í nál., og hinsvegar er víst hv.þdm. mjög vel kunnugt um þær miklu kröfur, sem gerðar eru frá sýslunum um að fá aukin framlög af þessum lið, og þykir n. ástæða til að hækka hann lítils háttar. Og þar sem hjeruðin verða að leggja fram helming á móti, lítur n. svo á, að tiltölulega mikill hagnaður verði að þessu fjárframlagi. Hefi jeg svo ekkert frekar um þetta að segja, en vonast eftir, að hv.þdm. fallist á þessa brtt.n. Þá er næst 25. brtt., sem lýtur að því að hækka tillagið til sýsluvega sjóða upp í 65 þús. kr. Þar er aðeins um leiðrjettingu að ræða, því að það er auðsjeð af þeim skýrslum, sem lágu fyrir n. frá vegamálastjóra, að það verður ekki komist af með minni upphæð, því að þessi framlög eru lögbundin og miðuð við framlög hjeraðanna, og eftir fyrirliggjandi skýrslum er sýnilegt, að þessi upphæð verður það minsta, sem í reyndinni þarf óhjákvæmilega að greiða til þessara vegagerða. Þá er 26. brtt.n. Hún er um að „gististyrkur“ sje lækkaður úr 4 þús. kr. niður í 3 þús. kr. Eins og menn vita, þá hefir um alllangt skeið verið veittur styrkur ábúendum á afskektum stöðum við þjóðvegi, og hefir sá styrkur síðustu árin numið 3 þús. kr. og skiftingin farið fram eftir ákveðnum reglum. En í gildandi fjárlögum var þessi liður hækkaður um 1 þús. kr., en það var með sjerstöku tilliti til þess, að 1 þús. kr. átti að verja til að hjálpa ábúandanum á Bakkaseli í Öxnadal til að gera þar eitthvað byggilegra. En nú hefir ríkissjóður keypt þessa jörð, og þar verður að sjálfsögðu, eftir því sem n. hefir kynt sjer, bygt upp á kostnað ríkisins nú í sumar, og þá verða að sjálfsögðu hvorki borgaðar út þessar 1 þús. kr., sem ætlaðar voru ábúandanum í gildandi fjárlögum, nje heldur er ástæða til að setja þennan styrk í það fjárlagafrv., sem hjer er um að ræða, svo að þess vegna leggur n. til, að styrkurinn sje lækkaður um 1 þús. kr., en ætlast hinsvegar til, að styrkurinn sje greiddur til sömu staða og áður, og hefði máske verið rjettara að taka það fram í nál., en n. hefir þó ekki gert það, en hún ætlast sem sagt til, að það verði á sama grundvelli og undanfarið, að öðru leyti en því, að þessi 1 þús. kr. byggingarstyrkur fellur niður, Þá kemur 27. brtt.n., um hækkun til nýrra símalagninga. Í nál. er gerð allítarleg grein fyrir þeim till.n., og vil jeg þess vegna að mestu leyti vísa til þess, sem þar er sagt, án þess að vera að endurtaka það hjer nema lítillega. Vil jeg aðeins drepa á það, að eins og nál. ber með sjer, hefir landssímastjóri lagt til, að upp í fjárlög sjeu teknar 537 þús. kr. til að byggja nýjar símalínur fyrir, en þar sem stj. þó ekki hefir treyst sjer til að ganga lengra en að veita 300 þús. kr., þá sá n. það, að ef ekki yrði hægt að leggja meira en 300 þús. kr. til símalagninga, en þó hinsvegar farið eftir till. landssímastjóra, þá mundi þessi upphæð, sem veitt er, ganga öll til einnar símalínu, sem sje Suðurlandslínunnár. Það er svo, eins og sjá má, að fyrstu þrjár till. frá landssímastjóra ganga allar til hennar; þær eru til samans 300 þús. kr. Þetta þótti n. dálítið harðir kostir gagnvart öðrum hjeruðum, sem mikla þörf hafa fyrir nýjar símalínur, að þetta lenti alt þarna á einn stað, ekki síst vegna þess, að á undanfarandi árum, 1928 og '29, fer ekki óverulegur hluti af símalagningafje einmitt til þessarar sömu línu. Þess vegna var það, að n. fór fram á það við landssímastjóra, hvort ekki mætti minka þetta tillag að þessu sinni, svo að nokkuð yrði notað í öðrum hjeruðum, en hann hjelt fast við þá till., að nauðsynlegt væri að ljúka við þessa línu og til þess þyrfti þessar 300 þús. kr., enda kæmi þessi lína ekki að fullu gagni fyr, og því rjett að leggja áherslu á að ljúka við hana. En hins vegar kvað hann sjer kært, ef n. vildi leggja til, að hækkað yrði tillagið til símalagninga, svo að hægt væri að leggja símalínur víðar, og benti þar t. d. á línuspottann frá Dalvík til Siglufjarðar, og að óhjákvæmilegt væri að tvöfalda þá línu. Það varð því niðurstaðan hjá n., að hún treysti sjer ekki að breyta till. landssímastjóra gegn hans ákveðnu mótmælum. En til þess að hægt sje að bæta úr brýnustu þörf annarsstaðar, leggur hún til að hækka tillagið til símalagninga yfir höfuð um 50 þús. kr., og vil jeg vísa til þess, sem um þetta mál er sagt í nál., sem er nokkuð greinilegt, og geri jeg ráð fyrir, að hv.þdm. hafi þegar kynt sjer það. Þá er 28. brtt. aðeins um það, að aths. er flutt úr 13. gr. í 23. gr., og verður gerð nokkur grein fyrir því síðar. 29. brtt.n., um það að hækka um 5 þús. kr. framlög til símaeftirlitsstöðva, er aðeins leiðrjetting, bygð á því, að n. sá það af skýrslum, sem fyrir lágu, að sá liður mundi verða hærri í reyndinni en áætlað er, og það byggist á því, að þessum stöðvum fjölgar árlega úti um land; t. d. bættust við 24 nýjar stöðvar árið sem leið, og því sjálfsagt, að rekstrarkostnaðurinn hækkar við fjölgun stöðvanna. Það þýðir þess vegna ekkert annað en að áætla kostnaðinn nokkum veginn eins og sjáanlegt er, að útgjöldin hljóta að reynast. Þá kemur 30. brtt., sem er dálítil fyrirkomulagsbreyting. Vitamálaskrifstofan hefir að undanförnu haft með höndum ýmsan undirbúning um hafnarmannvirki; hún hefir gert mælingar, samið kostnaðaráætlanir og gert uppdrætti, og þessi störf hafa árlega farið vaxandi, vegna þess að meira og meira er að þessum framkvæmdum unnið. Þessi undirbúningsstarfsemi í vitamálaskrifstofunni kostar vitanlega mikla vinnu og allmikið fje, en þetta er alt fært á grein, sem nefnd er vitamál. Nú hefir vitamálastjóri stungið upp á, að þessari fyrirsögn sje breytt, og hefir n. fallist á, að það sje rjett, og leggur til, að hún verði: Vitamál og hafnargerðir -, en leggur þá jafnframt til, að ýmsar fjárveitingar til bryggju- og hafnarbóta sjeu færðar af 16. gr. yfir í 13. gr. í sambandi við þetta, og þessar þrjár smátill. n. lúta að þessu formsatriði, sem jeg vona, að hv. d. geti fallist á, að sje eðlilegt. Þá er 33. brtt.n. Hún er um það að hækka tillagið til að reisa nýja vita um 20 þús. kr., upp í 80 þús. kr. Það hefir á undanförnum þingum legið fyrir till. um það, að nauðsynlegt væri að koma upp vita nálægt Horni á Hornströndum og sýnt fram á þá nauðsyn, sem á því væri vegna allra siglinga milli Norðurlands og Vesturlands. Áætlaður kostnaður við að byggja þennan vita við Horn er eitthvað fullar 80 þús. kr., en þar í er að vísu kaup á eyðijörð, sem þarf að byggja upp, en sú eyðijörð hlýtur að vera lítils virði og er svo talið af vitamálastjóra, að hún muni fást fyrir lítið verð. Þetta vitastæði hefir verið rannsakað, bæði að því er snertir staðinn og kostnaðinn. Það er ætlast til, að það verði nokkuð sterkur viti - 50000 kerta -, sem standi þarna skamt austan við Hornbjarg, í svonefndri Látravík. N. hefir fyrir sitt leyti fallist á þá skoðun, að þann vita ætti að reisa næst, en þá þarf að hækka tillagið til vitabygginga, og gerir hún það því að till. sinni, að tillagið verði fært upp í 80 þús. kr. og væntir, að sú upphæð muni nægja, þótt raunar áætlað sje, að vitinn muni með öllu kosta 83 þús. Þá er 34. brtt.n., sem er um það, að liðurinn „Ýmislegt“ verði hækkaður um 10 þús. kr. Fer n. fram á þá hækkun vegna þess, að vitamálastjóri hefir óskað eftir því og sýnt fram á, að það væri nauðsynlegt, að ríkið keypti ýmisleg áhöld, sem notuð yrðu bæði við bryggjugerðir og framkvæmdir á ýmsum hafnarmannvirkjum, sem, eins og jeg tók fram áðan, færast mjög í vöxt. Hefir hann sjerstaklega nefnt kafarabúning, fallhamar, lyftivjel, hrærivjel o. fl. og farið fram á, að 20 þús. kr. væru veittar til að útvega þessi nauðsynlegu tæki. N. viðurkennir, að það væri rjett og æskilegt að kaupa smám saman þessi áhöld og tæki, eftir því sem þörf væri á, en hún treystir sjer þó ekki til að þessu sinni að mæla með hærri upphæð í þessu skyni en 10 þús. kr., og leggur því til, að þessi liður sje hækkaður um þá upphæð, með það fyrir augum, að verja megi 10 þús. kr. til kaupa á allra nauðsynlegustu tækjum. Þá kem jeg að 35. brtt., sem er í fleiri liðum, og vil jeg geta þess, að það er að vissu leyti ekki alveg rjett, sem stendur hjer fyrir ofan, að þetta sjeu alt nýir liðir, sem hjer er farið fram á. Þeir eru nýir í þessari grein, en það eru ýmsir þeirra, sem áður hafa staðið í 16. gr., en eru nú færðir í 13. gr. Ætla jeg fyrst að víkja að a-liðnum, um að veitt sje til bryggjugerða og lendingarbóta alt að 1/3 kostnaðar, gegn 2/3 annarsstaðar að, enda sje það fje fyrir hendi og stjórnarráðið samþykki áætlun, 26500 kr. Þar leggur n. til, að sá liður, sem í fjárlagafrv. stendur, 12 þús. kr., sje hækkaður upp í 25500 kr., og er í nál. gerð grein fyrir því, hvernig n. hugsar sjer, að þessu fje sje varið; ætla jeg lítilsháttar að drepa á það. Það er þá fyrst, að fyrir n. lá erindi um bryggjugerð í Ólafsfirði, og fylgdi því erindi kostnaðaráætlun og uppdráttur af verkinu. Þar er um endurbyggingu á bryggju að ræða, sem hefir skemst og að nokkru leyti eyðilagst, en sem óhjákvæmilegt er að byggja upp aftur. Þessi kostnaðaráætlun, sem er glögg og skýr, mun nema um 25 þús. kr., og fanst n. óhjákvæmilegt að mæla með því, að ríkið greiddi 1/3 af þessum áætlaða kostnaði, eða 8 þús. kr. Næst er till. um að veita til bryggjugerðar í Flatey á Skjálfanda 1/3 kostnaðar. Það er endurveiting, sem stendur í þessa árs fjárlögum, og fer jeg því ekki frekari orðum um hana. Þá er till.n. um styrk til bryggjugerðar á Hofsósi, 5500 kr. Fyrir n. lá beiðni um þennan styrk ásamt lýsingu og kostnaðaráætlun vitamálastjóra um þetta mannvirki, er sýnir, að verkið muni kosta á 17. þús. kr, Er það till.n., að til þessa verks verði veittur 1/3 kostnaðar, eða 5500 kr. Enn lá fyrir n. erindi frá hreppsnefnd Akraneshrepps um að ríkið styrkti umbætur á bátalegunni í Lambhúsasundi. Eins og menn vita, þá er afarmikið um bátaútveg á Akranesi, og hefir hann farið stórvaxandi hin síðustu árin. Hinsvegar er höfnin þar mjög ótrygg, og er stór nauðsyn að bæta þar um. Eru hafnarbæturnar hugsaðar svo, að leggja 4 botnstrengi úr járnkeðju um þvert sundið, sem bátarnir gætu legið við. N. var að sjálfsögðu ekki fær um að dæma, hversu tryggilegt þetta fyrirkomulag mundi reynast. En það hefir verið reynt í Vestmannaeyjum undanfarið, með besta árangri. Taldi n. því sjálfsagt, að ríkið styrki þessa öryggisviðleitni. Málaleitun þessari fylgdi greinileg lýsing á mannvirkinu, og er kostnaður áætlaður 51 þús. kr. Telur n. rjett að styrkja þetta að 1/3 kostnaðar, en leggur til, að styrknum verði skift á 2 ár, 8500 kr. hvort árið. Samtals nema þessar upphæðir til bryggjugerða og lendingarbóta 25500 kr., og er það 13500 kr. hærra en gert var ráð fyrir í frv. B-liður till., til lendingarbóta í Gerðum í Garði, er ekki nýr liður, heldur er hann fluttur frá 16. gr. og í 13. gr. Þarf jeg ekki að fara fleiri orðum um það. C-liður er aftur á móti nýr, 3500 kr. til að dýpka Snepilrás, lokaveiting. Þetta er kunnugt mál hjer á þingi og hefir verið veitt til þess áður. Er nú svo komið, að hægt er að ljúka verkinu, ef till. verður samþ. Leggjum við til, að veittur verði helmingur kostnaðar, í samræmi við það, sem áður hefir verið veitt, og með það fyrir augum, að hjer er um óvenjulega erfitt verk að ræða, en kraftlitlir menn, er að því standa. Þá held jeg, að ekki sjeu fleiri brtt. frá n. hendi við þennan kafla fjárlaga.frv., og læt jeg því staðar numið að sinni, því um brtt. einstakra þm. mun jeg ekki tala fyrir n. hönd fyr en flm. hafa gert grein fyrir þeim.

Fjmrh. (Einar Árnason) Jeg vil þakka hv.fjvn. fyrir starf hennar, því þrátt fyrir það, þó að jeg hefði kosið, að það hefði gengið greiðara, þá verð jeg að játa, að þar var mikið verk að vinna. Ýmiskonar fjárbeiðnum og umsóknum fer fjölgandi með ári hverju og það verður æ erfiðara fyrir fjvn. að pæla í gegnum alla þá skjalabunka og taka ákvörðun um, hvað gera skuli. Jeg verð að líta svo á, að yfirleitt beri till.n. vott um, að hún vilji fara gætilega. Það eru tiltölulega fáar till. hennar, sem hægt er að segja um, að sjeu gersamlega óþarfar. Jeg játa fúslega, að ekki væri hjá því komist að hækka gjaldahlið fjárl., og yfirleitt get jeg fallist á flestar þær hækkanir, er n. flytur. Þá hefir n. hinsvegar til að jafna hallann tekið það ráð að hækka tekjubálkinn. Nú er það svo, að sá tími, er fjárlögin eiga að gilda um, er svo langt framundan, að engu er hægt um það að spá, hvernig árið muni reynast, og það þýðir ekki mikið að deila um, hvort þessi eða hinn liðurinn sje of hátt eða lágt áætlaður. En jeg geri ráð fyrir, að verði slæmt árferði 1930, þá sje hæpið, að áætlunin fái staðist. En hinsvegar vil jeg ekki halda því fram, að hún sje sjerstaklega óvarleg. Jeg skal að öðru leyti ekki fara út í einstakar brtt. Jeg vil mega vænta góðrar samvinnu við hv.fjvn. og vona, að hún haldi þeirri stefnu, er hún hefir tekið upp, að veita ekki aðgang að fjárlögunum óþörfum útgjöldum. Eins vænti jeg góðrar samvinnu við hv. deild, að hún afgreiði frv. greiðlega og vinni að því, að því verði skilað tekjuhallalausu. Í frv. er óvenjumikið fje ætlað til ýmiskonar verklegra framkvæmda og þarfra fyrirtækja, og ættu hv.þm. því fremur að geta neitað sjer um að knýja fast á með fjárbeiðnir, er beðið geta eða eru að meira eða minna leyti óþarfar.

Sveinn Ólafsson Það verður einhver að rjúfa þá miklu þögn, sem hjer ríkir, og skal jeg þá ríða á vaðið. Reyndar eiga ýmsir aðrir bæði fleiri og umfangsmeiri till. en jeg að tala fyrir. Jeg á einungis eina brtt. við þennan kafla fjárlaganna, XI. brtt. á þskj. 345, um 12000 kr. fjárveitingu til að byggja loftskeytastöð í Papey með miðunaráhaldi. Jeg býst við, að flestum þdm. sje lítið kunnugt um það, sem gerst hefir undanfarið um viðbúnað til byggingar loftskeytastöðvar í Papey. Því hefir oft verið hreyft heima í hjeraði og nú síðast leitað til sjerfróðra manna, fyrst og fremst til vitamálastjóra og landssímastjóra, en einnig til annara, er skyn bera á þá hluti. Landssímastjóri hefir gert áætlun í tvennu lagi um byggingu stöðvarinnar, og er till. þessi miðuð við lægri upphæðina. Taldist honum svo til, að fullkomin loftskeytastöð, er næði á hverjum tíma til Reykjavíkur, mundi kosta um 20 þús. kr. En minni stöð, er oftast á að ná til Reykjavíkur, en er þó ekki örugg, á að kosta 7500– 8000 kr. Hefir það orðið að samkomulagi við vitamálastjóra að haga till. svo, að ef lítil stöð verður reist í Papey, þá verði sett þar upp miðunartæki í sambandi við stöðina, svo úr því verði skorið, hvort unt er að gefa miðanir og leiðbeina skipum í dimmviðri frá þessari litlu stöð og þannig fullnægja ætlunarverki radiovita, sem bráðlega hlýtur að verða reistur á einhverju andnesinu eystra. Að hjer er farið fram á 12 þús. kr. í stað 7500 kr., sem áætlun landssímastjóra hljóðar um, stafar af því, að vitamálastjóri leggur áherslu á það, að miðunartæki verði, reynd þarna um leið og loftskeytastöð verður reist, en verð sjálfvirkra miðunartækja er áætlað 4–5 þús. kr. Út af fyrir sig eru þau ekki nauðsynleg, er radioviti kemur nærlendis, og mætti þá flytja þau burt og nota þau annarsstaðar. Að nauðsynlegt sje að koma eynni í hraðfrjettasamband við land, mun enginn efast um, sem staðhætti þekkir. Jeg vil aðeins benda á það, að í sveitunum og verstöðvum milli Austurhorns og Dalatanga eru fleiri smábátar undir 12 smálesta stærð en í nokkru öðru hjeraði landsins. Samkv. fiskiveiðaskýrslum fyrir árið 1927 voru þarna í förum 180–200 slíkir bátar á því ári, auk nokkurra stærri. Siglingaleið er þarna hæpin og hættuleg vegna grunnsævis kringum eyna. Það, sem hjer er farið fram á, er öryggisráðstöfun sjómannanna vegna. Þeir mörgu menn, sem þarna eiga leið um með dýr farartæki, eiga sanngirniskröfu á, að eitthvað sje þeim til öryggis gert. Sjómenn leita oft til Papeyjar undan veðri, en þaðan geta þeir ekki gert vart við sig eða kallað á hjálp úr landi. Eru því oft gerðar umfangsmiklar og dýrar ráðstafanir til að leita þeirra, er ekki hafa náð til hafnar og haldnir eru týndir, en reynast þá að liggja undir eynni. Hin hlið þessa máls veit að veðurstofunni. Það er álit veðurstofustjóra, að Papey sje hinn ákjósanlegasti staður til veðurathugana. En veðurathuganir þar koma ekki að notum meðan eyjan er ekki í hraðfrjettasambandi við umheiminn. Upphæðin, sem um er beðið, er ekki há, þar sem horfið hefir verið að því að taka litlu stöðina, og síst þegar miðað er við það margháttaða verkefni, sem henni er ætlað. En það er hægt að sætta sig við þessa úrlausn, því að jafnvel með litlu stöðinni verður aðaltilganginum náð. Það verður altaf hægt að koma veðurskeytum annaðhvort til Reykjavíkur eða Seyðisfjarðar, en þaðan eru þau daglega símuð til veðurstofunnar eða til útlanda, þegar landssíminn er slitinn, og koma þá loftleiðina hingað frá útlöndum. Að lokum skal jeg bæta því við, að eftir því sem jeg held, þá mundi önnur sú stöð, sem ætlað er að leggja niður á Suðurströndinni á næsta sumri, er landssímalínan kemur austur um, ef til vill nægja þarna, og gæti þá kostnaðurinn við að reisa stöð í Papey horfið að meira eða minna leyti, ef niðurlagða stöðin önnur yrði flutt til eyjarinnar.

Haraldur Guðmundsson Jeg hefði gjarnan viljað tala nokkuð um frv. alment, því eins og venja er til, þá er fremur lítið gert að því við 1. umr. En jeg býst þó við að sleppa því að mestu. Þó að jeg hafi ritað undir nál. fyrirvaralaust, þá eru það þó allmörg atriði, sem jeg ekki er samþykkur og hefi óbundnar hendur um, þegar til atkvgr. kemur. Skal jeg að sinni aðeins minnast á tvær till.n. í frv. áætlar stj. tekju- og eignarskatt 1050000 kr. Þetta færir n. upp í 1100000 kr. Þessa hækkun byggir n. á niðurstöðu 3 síðustu ára og horfum um gott árferði. En hvorki í frv. eða í till. er gert ráð fyrir, að stj. neyti heimildarinnar til að heimta inn tekjuskattsviðaukann. Þessu er jeg gersamlega ósamþykkur. Jeg lít svo á, að skattinn beri að áætla með það fyrir augum, að þeirrar heimildar verði neytt. Í frv. er gert ráð fyrir tekjum af skólagjöldum, 15000 kr. Jeg er einnig andvígur þessum lið og mun greiða atkv. með brtt. á þskj. 348, frá hv. 2. þm. Reykv., um að fella hann niður, og þá líka aths. við 14. gr. B. VII. Það eru að sjálfsögðu margir aðrir liðir, sem mjer þætti ástæða til að tala nokkuð um, en sem jeg mun þó ekki gera að sinni. Undir þennan kafla fjárl. falla nokkrar brtt., sem jeg er aðalflm. að eða meðflm. Er það þá fyrst brtt. á þskj. 345, II., sem jeg og hv.þm. Borgf. flytjum. Ef hv.þdm. líta í fjárlfrv. stj. og bera það saman við fjárlfrv. fyrri ára, þá munu þeir sjá, að aftan við 3. lið 10. gr. er bætt nýjum málslið, sem er gengismunur á upphæðunum í 8. gr. og 10. gr. III. 1–3, samtals 25 þús. kr. Jeg verð nú að álíta, að sjálfsagt sje, að allar þær upphæðir, sem greindar eru í fjárlögunum, sjeu taldar í ísl. kr., því niðurstaða fjárl. verður þó altaf að sjást í ísl. krónum. Í frv. stj. fyrir 1930 er brugðið út af þessu. Þar eru laun sendiherra og kostnaður við meðferð utanríkismála og ríkisráðskostnaður færður eins og það væri ísl. kr., en 5. liðurinn upplýsir, að þar er átt við danskar kr. Till. okkar hv.þm. Borgf, er því sú, að þessu verði breytt og að sú raunverulega upphæð verði talin í hverjum lið í ísl. krónum og 5. liður feldur niður. Þetta breytir 10. gr. ekkert að efni til, en veldur aftur á móti efnisbreyt. á 8. gr. hvað snertir borðfje konungs. Það er að upphæð 60 þús. kr. og er þar að sjálfsögðu átt við ísl. krónur, en sú venja hefir verið upp tekin í fullu heimildarleysi að greiða þetta í dönskum krónum. Þessu ætlast hæstv. stj. og fjvn. til, að enn sje fylgt, eins og sjá má af 5. lið 10. gr. III. Nú erum við hv.þm. Borgf. og jeg sömu skoðunar um þetta og í fyrra og leggjum til, að þessu verði breytt, svo að allar greiðslur fjárl. sjeu taldar í ísl. kr. og gengisuppbót af borðfje konungs þar með feld niður. Þá á jeg aðra brtt. á þskj. 345, IV. ásamt hv. 3. þm. Reykv. og hv.þm.N.-Ísf., um að veita Ólafi Stefánssyni á Ísafirði 3000 kr. upp í kostnað við að leita sjer lækninga í París við krabbameini í vjelinda. Vil jeg leyfa mjer að skýra hv.þdm. frá tilefni þessarar till. Jeg og meðflm. mínir lítum svo á, að hjer standi alveg sjerstaklega á. Saga málsins er sú, að þessi maður fjekk í fyrra sumar meinsemd í hálsinn og leitaði þá til læknis á Ísafirði. Mun læknirinn hafa litið svo á, að ef ekki væri aðeins um lítilfjörlega hálsveiki að ræða, þá væri krabbi í vjelindanu. En slík meinsemd hefir verið talin alls ólæknandi til þessa, og alls engin tök eru á að lækna hana hjer á landi. Áleit læknirinn rjettast að gera ekki manninn óttasleginn eða vonlausan, meðan ekki væri alveg fullvíst, að um krabbamein væri að ræða; ráðlagði hann því manninum að skola hálsinn, fara vel með sig og vera vongóður. Leið svo sumarið og batnaði manninum ekkert. Fór hann þá hingað suður og hittir hjer lækni, sem segir honum afdráttarlaust, að hann hafi krabbamein í vjelindanu, og hafi það hingað til verið talið ólæknandi. Spurði Ólafur þá lækninn að því, hvort það væri fullvíst, að ekki fengist lækning á þessu. Gaf læknirinn honum þau svör, að það væri talið nær ólæknandi og hjer væru engin tök á að lækna það, en þó væri í París læknir nokkur, er tekist hefði að hjálpa mönnum í þessu. Maðurinn sá, að ekki var nema um tvent að gera, að halda að sjer höndum og bíða dauðans hjer heima, eða reyna að ná til þessa læknis. Með hjálp góðra manna tókst honum að komast til París. Kostnaðurinn við þessa ferð varð mikill. Mun hann hafa greitt lækninum ca. 40 þús. frakkneska franka. Alls mun kostnaðurinn hafa verið um 10 þús. ísl. kr. Þegar maðurinn kemur heim aftur, líður honum nokkru betur. En svo versnar honum aftur í vetur, og var að lokum komið svo, að hann kom engum mat niður. Var hann þá fluttur hingað suður og tókst að víkka vjelindað nokkuð. Líður honum nú nokkuð betur, en þó er alveg óvíst um bata. Maður þessi er efnalaus, svo að það er víst, að ef hann verður ekki styrktur neitt, verður hann að leita á náðir hins opinbera. En það, sem jeg vildi sjerstaklega benda á í þessu sambandi og álít að styðji það, að þessi maður fái styrk, er það, að hjer stendur alveg sjerstaklega á. Maðurinn hefir enga von um að fá bata hjer á landi, en nokkra, ef hann getur komist til þessa erlenda læknis. Það er ekki nema um tvent fyrir hann að ræða: Annaðhvort að bíða dauðans eða komast til útlanda. Hvort ferð á læknisfund mundi bera tilætlaðan árangur, er ekki gott að segja um. Jeg vil leyfa mjer að benda hv.þdm. á það, að flestir þeirra, er lækningu fá hjer heima, eru meira og minna styrktir af opinberu fje; ríkið leggur stórfje til lækna og sjúkrahúsa. Er því ekki nema eðlilegt og sjálfsagt að styrkja þá eitthvað til utanferða, er ekki geta fengið lækningu hjer heima. Jeg skal geta þess, að umsókn þessi var send landlækni til umsagnar og staðfesti hann það, sem jeg hjer hefi sagt, í öllum greinum og gerði það að till. sinni til fjvn., að þessum manni væru veittar 3000 kr. Er það sú upphæð, er jeg hefi tekið hjer upp í till. mína.

Einar Jónsson Jeg vildi aðeins taka það fram, að jeg og hv. meðflm. minn að brtt. á þskj. 345, X, um að veita fje til dragferju á Hólsá í Rangárvallasýslu, tökum hana aftur til 3. umr., vegna sjerstakra upplýsinga, er við þurfum að gefa hv.fjvn. henni viðvíkjandi.

Jón Auðunn Jónsson Jeg vildi aðeins mæla örfá orð með þeirri brtt. á þskj. 345, er jeg flyt þar ásamt hv.þm. Ísaf. Það er alt rjett, sem hann hefir þegar sagt um þennan Ólaf Stefánsson. Aðeins vil jeg bæta því við, að þessi maður var einn af bestu handiðnamönnum vestur þar. Hann er algerlega eignalaus. Mundi honum falla það mjög þungt, ef hann þyrfti að gefast upp vegna þessa sjúkdómskostnaðar. En eins og hv.þm. Ísaf. sagði, er það sanngjarnt, að þeir, sem verða að leita sjer lækninga til annara landa vegna þess að hún fæst ekki á sjúkrahúsum hjer, fái nokkra hjálp frá ríkinu. Það hefir verið svo um ýmsa starfsmenn ríkisins og embættismenn, sem leitað hafa sjer lækninga erlendis, að þeim hefir verið veittur sjúkrastyrkur. Og þar sem svo sjerstaklega stendur á eins og í þessu tilfelli, þá finst mjer það blátt áfram skylda fjárveitingavaldsins að hlaupa undir bagga. Jeg skal taka það fram, að jeg talaði við Ólaf nú fyrir nokkrum dögum. Hafði hann þá betri von um það, að heilsa sín mundi batna. En það, sem lá honum þyngst á hjarta, var það, að ef hann fengi enga hjálp, þá neyddist hann til þess að leita á náðir hins opinbera. Vænti jeg þess, að hv.þdm. sjái nauðsyn þessa máls og hjálpi þessum manni með því að greiða atkv. með þessari brtt. Þá vildi jeg mæla örfá orð um lendingarbætur í Hnífsdal. Fyrir hv.fjvn. lá beiðni frá Hnífsdælingum um að styrkja þá til þess að koma upp hjá sjer bátabryggju. Hv. n. hefir ekki sjeð sjer fært að taka þetta upp í till. sínar, og má vera, að það sje af því, að þeir fóru fram á nokkuð hærri styrk en venjulegt er, eða alt að helmingi kostnaðar. Gert er ráð fyrir, að þessi bryggja kosti um 80 þús. kr., svo það yrðu þá samkv. umsókninni 40 þús. úr ríkissjóði. En þess er rjett að geta, að þessi upphæð gæti skiftst niður á nokkur ár. Því samkv. því, sem verkfræðingur sá, er hefir athugað þetta, segir, þarf ekki að ljúka verkinu öllu í einu. Það eru óvenjulegir örðugleikar, sem þessir duglegu sjómenn þarna í Hnífsdal hafa við að stríða. T. d. verða þeir að flytja bátana til Ísafjarðar að enduðum róðri. Í Hnífsdal er engin bryggja, og verða þeir að skipa fiskinum upp á smábátum, og tekur það oftast 3–5 tíma að flytja fiskinn í land. Má nærri geta, hvað það tefur tilfinnanlega mikið fyrir, þegar mikið aflast, eins og t. d. nú í vetur. Jeg mun við 3. umr. flytja brtt. í þá átt, að þessir menn verði styrktir, en jeg veit ekki ennþá, hve há hún verður. Þarf jeg fyrst að fá ýmsar upplýsingar. En jeg vildi aðeins benda á nauðsyn þessa máls nú við þessa umr. Þá er jeg mjög þakklátur hv.fjvn. fyrir það, að hún skyldi hækka framlögin til símalagninga um 50 þús. kr. Vildi jeg mega vænta þess, að af þeim lið verði varið um 30 þús. kr. til þess að leggja símalínu frá Ögri um Æðey til Snæfjallastrandar. Þessi lína hefir verið í símalögunum síðan 1913. Um nauðsyn þessarar línu hefir áður verið talað hjer. Hitt vita máske ekki allir, að aldrei hefir verið eins greinileg nauðsyn fyrir þessa línu og nú. Kom það best í ljós í vetur. Þá vildi svo til, að Djúpið fyltist af fiski og rjeru allir að vestanverðu og fiskuðu ágætlega. En vegna þess að ekkert símasamband var, vissu þeir norðanmegin Djúpsins ekkert um þetta, því þá voru engar samgöngur í marga daga. Meðalafli manna vestanmegin mun hafa verið 150 kr. hlutur þá 10 daga, sem fiskgangan stóð við. Hefðu nú menn norðanmegin Djúpsins vitað um þetta, hefðu þeir fengið sama afla. Hafa þeir því beinlínis tapað 8–10 þús. kr. á því að hafa ekki síma. Auk þess er það svo með beitu, að hún aflast eingöngu vestanmegin, og vita þeir norðanmegin ekkert um það, hvenær beita aflast, fyr en þeir komast í símasamband. Á þetta vildi jeg benda og þætti vænt um að heyra allt hv.frsm.fjvn., hvort n. ætlast ekki til, að af því fje, sem fara á til símalagninga 1930, fari um 30 þús. kr. í þessa símalínu.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg flyt hjer eina brtt. á þskj. 345 VI., ásamt hv.þm.N.-Þ., þess efnis, að Unni Vilhjálmsdóttur verði veittur sjúkrastyrkur að upphæð 1500 kr., og til vara 1200 kr. Síðasta þing veitti henni nokkurn styrk til dvalar erlendis. Í sumar átti jeg þess kost að hitta hana og tala við lækni hennar. Upplýstist þá, að hún þyrfti að dvelja 1–2 árum lengur en gert hafði verið ráð fyrir, ef nokkur batavon ætti að vera. Læknir hennar ráðlagði henni mjög að dvelja áfram, og í einkasamtali við mig sagði hann, að ef sú breyt. yrði á högum hennar, að hún þyrfti bráðlega að hverfa frá sjer, þá teldi hann fullvíst, að hún fengi engan bata, því taugaveiklun hennar væri á háu stigi. Vona jeg, að hv.þdm. taki vel undir þessa beiðni, með því líka að það er skilyrði þess, að sá styrkur, er hún fjekk í fyrra, komi að nokkrum notum. Hinsvegar býst jeg við, að þetta verði síðasta eða næstsíðasta veiting, því dugi ekki eins eða tveggja ára styrkur í viðbót, þá mun sennilega lítil batavon, og því ekki hætta á því, að aftur verði leitað á náðir Alþingis.

Jóhann Jósefsson Jeg á eina brtt. við þennan kafla fjárl. Er hún á þskj. 347, VII., um að veita Þorgils Þorgilssyni nokkurn utanfararstyrk til heilsubótar. Þessi maður varð fyrir því slysi 1911 að detta af hestbaki. Hlaut hann slík meiðsli af því, að hann varð máttlaus í vinstra handlegg. Síðan hefir hann oft haft miklar kvalir í honum og oft svo, að hann má heita friðlaus. Hann hefir að vísu verið svo heppinn að fá atvinnu við skriftir, en er vitanlega alls ekki liðgengur til vinnu, ef út í það væri farið. Þessi maður hefir hvað eftir annað leitað læknisráða bæði hjá Ólafi Lárussyni og Guðmundi Thoroddsen. Ráðlagði hinn síðarnefndi honum að fara til útlanda og vita, hvort hann gæti ekki fengið einhverja bót meina sinna, a. m. k. við kvölunum. Væri ekki óhugsandi, að einhver sjerfræðingur gæti ef til vill hjálpað honum, svo að handleggurinn yrði honum einhvers virði. Jeg þarf ekki að lýsa því, að hjer er um mjög fátækan mann að ræða, sem hefir fyrir fjölskyldu að sjá og getur því ekki komist þetta án einhverrar hjálpar. Leitaði hann því til hv.fjvn., en hún hefir ekki sjeð sjer fært að verða við beiðni hans. Hefi jeg því flutt þessa brtt., til þess að geta komið tilmælum þessa manns að á þeim vettvangi, er hv.fjvn. er ekki einráð um það, hversu fer með slíkar beiðnir. Jeg þarf svo ekki að fjölyrða um þetta, en vil aðeins bæta því við, að allir hljóta að skilja, hvílík kvöl það hlýtur að vera fyrir mann að verða fyrir svona slysi á besta aldri. Það eru ekki aðeins líkamskvalir, sem hann verður að líða, heldur bætast þar við þær hugarkvalir, sem maðurinn hlýtur að líða. Það er vitanlega vandi að velja á milli allra þeirra, sem hjálpar þurfa. En það sýnist þó ekki hvað síst ástæða til þess að hjálpa fjölskyldumönnum, sem berjast í bökkum og eru að reyna að komast hjá því að leita á náðir hins opinbera. Að lokum vil jeg vekja athygli hv.þdm. á því, að jeg hefi líka borið fram varatill., ef aðaltill. skyldi ekki ná fram að ganga. Því þó að sú upphæð sje að vísu ekki nægileg, þá hygg jeg, að góðir menn mundu fást til þess að ljetta undir með Þorgils, svo að hann gæti komist utan.

Bernharð Stefánsson Hv. frsm.n. og hæstv. fjmrh. hafa báðir hvatt til varfærni í afgreiðslu fjárlaganna, og vil jeg síst af öllu draga úr því. Samt hefir það nú farið svo, að jeg hefi leyft mjer að bera nokkrar brtt. fram á þskj. 345, sem vitanlega hafa nokkra hækkun á gjaldaliðnum í för með sjer, en til þess þykist jeg hafa sjerstakar ástæður og þykist geta afsakað það fyllilega. Þessar till. mínar eru að mestu leyti fjárbeiðni fyrir Siglufjarðarkaupstað. Þessi kaupstaður er ungur, eins og menn vita, en í hröðum vexti, og þess vegna er þörf á miklum umbótum til þess að fullnægja vaxandi fólksfjölda. Bæjarfjelagið hefir sjálft gert miklar umbætur nú á síðari árum, en notið lítils styrks frá ríkissjóði; í samanburði við önnur bæjarfjelög, en þessi bær gefur þó ríkissjóði mjög miklar tekjur beint og óbeint. Ennfremur vil jeg benda á það, að þegar fje er veitt til umbóta á Siglufirði, þá kemur það fleirum að notum en bæjarbúum einum, því að ekkert bæjarfjelag á landinu veitir utanbæjarmönnum meiri hlunnindi. Brtt. mína er að finna í III. lið á þskj. 345. Fer hún fram á fjárframlög til sjúkrahússins á Siglufirði. Síðan jeg skrifaði þessa till. hefi jeg fengið upplýsingar um það, að þegar er ákveðið að veita sjúkrahúsinu 8000 Kr. viðbótarstyrk af fje því, sem í núgildandi fjárl. er veitt til sjúkrahúsa. Ennfremur hefir landlæknir lýst yfir því við mig, að hann muni á sínum tíma leggja til, að veittur verði hlutfallslegur styrkur til viðbótarbyggingar og röntgentækja. Treysti jeg því, að hv. stj. muni fallast á till. hans í þessu efni og skoða það sem loforð, ef mótmæli koma ekki fram. Tek jeg því þessa till. aftur. IX. liður á þessu sama þskj. fer fram á, að tillagið til Öxnadalsvegar verði hækkað um 5000 kr. Að jeg get ekki látið mjer nægja 10000 kr., sem ætlaðar eru á fjárlfrv., er af sjerstökum ástæðum, sem jeg vona, að hv. deild geti tekið til greina. Í fyrsta lagi var því fje eytt í fyrra haust, sem ætlað var í núgildandi fjárl. til þessarar vegagerðar, og því býst jeg við, að ekki verði hægt að vinna mikið að verki þessu þetta ár, nema brtt. verði samþ., en þá mundi mega taka t. d. þessa 5000 kr. hækkun og vinna fyrir hana á þessu ári. Orsökin til þess, að fjeð var greitt fyrirfram, var sú, að öll áhersla var lögð á það síðastl. ár að koma veginum að brú einni, sem verið var að byggja. önnur ástæðan er alveg sjerstök að mínum dómi, og hún er sú, að bifreiðaferðir hófust síðastl. sumar milli Borgarness og Akureyrar, en það gat aðeins skeð sökum þurkanna, sem þá voru, en ef vætutíð kemur, er það enginn vegur. Jeg hefi fyrir mjer orð bifreiðastjóranna um það, að slíkar ferðir geti ekki haldið áfram nema því aðeins, að áhersla verði lögð á að gera veginn sæmilegan, og öllum ber saman um það, að hvergi á þessari leið sjeu eins miklar hindranir og í Öxnadal, ef eitthvað ber út að með tíð. Þess vegna verður að leggja áherslu á þennan veg, ef bifreiðaferðir milli Akureyrar og Borgarness eiga að geta haldið áfram, en þess held jeg allir óski. Þá hefi jeg farið fram á, að 7000 kr. verði veittar til byggingar vita á Selvíkurnefi við Siglufjörð, gegn jafnmiklu framlagi frá Siglufjarðarkaupstað. Um þennan vita er það að segja, að vitamálastjóri hefir lagt til, að hann verði bygður, en álítur, að ríkinu beri ekki að leggja honum styrk, heldur telur, að hann sje hafnarviti, sem Siglufjarðarkaupstaður eigi einn að kosta. En þessi skoðun vitamálastj. finst mjer ekki hafa við full rök að styðjast. Má benda á, að skip, sem fara inn á Eyjafjörð án þess að koma við á Siglufirði, mundu hafa full not af vita þessum, og þess vegna verð jeg að líta svo á, að hann sje ekki einungis hafnarviti. Alþ. hefir líka veitt fje til vita, sem jeg álít, að líkt sje ástatt um, til dæmis á Hjalteyri og Svalbarðseyri. Það má vel vera, að hv.fjvn. leggist á móti þessari till., en jeg verð þó að álíta, að hjer sje aðeins um sanngirniskröfu að ræða, og vænti því, að hún nái samþ.hv. deildar.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg hefi hjer aðeins eina brtt. við þennan hluta fjárlaganna og hún miðar að því, að skólagjöld verði látin falla niður. Þessa brtt. flutti jeg líka í þinginu í fyrra, en hún náði þá ekki fram að ganga, og nú býst jeg líka við, að óvíst verði um afdrif hennar. Mjer virðist þetta svo mikið órjettlæti, að jeg vildi bera hana fram að nýju til þess að þeir þm., sem það vilja, geti greitt henni atkv. Það er sannarlega nokkuð langt gengið, að ríkisstj. skuli gera skólann að fjeþúfu og tolla mentalöngun manna. Tollur þessi lendir líka á bæjarbúum án tillits til, hvort þeir eru ríkir eða fátækir, en slíkt er hróplegt ranglæti. Þar sem liður þessi fer nú ekki fram úr 15000 kr., finst mjer, að hæglega mætti sleppa honum án þess að stofna hag ríkissjóðs í voða.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Jeg hefi ekki mörg orð að segja til þess að lýsa afstöðu fjvn. til hinna ýmsu brtt. Þær eru ekki margar og sumar þeirra hafa verið teknar aftur. Jeg sje líka, að sumir hv.flm. eru ekki viðstaddir, og því minni ástæða að fjölyrða um till. þeirra. Fyrsta till. er um skólagjöldin, að þau falli niður. Það er nú búið að flytja þetta mál á mörgum þingum, svo að það er engin ný bóla. Það hefir verið rætt áður, og sje jeg ekki ástæðu til að taka upp þær umr., en afstaða fjvn. er sú, að meiri hl. hennar vildi ekki fallast á brtt. En fyrir þinginu liggur nú frv., sem mundi breyta þessu atriði, ef það yrði samþ., og finst n. ástæða til að bíða og sjá, hvernig því reiðir af. Næsta till. er þess efnis, að breyta III. lið 10. gr.Hv. flm. láta svo um mælt, að till. þeirra orsaki ekki efnisbreyt. á 10. gr.; upphæðin breytist ekki, heldur sje rjettara að hafa þetta í íslenskum krónum. N. játar að vísu, að brtt. skifti ekki miklu máli fyrir niðurstöðu 10. gr., en þó má hugsa sjer, að þetta geti haft veruleg áhrif. Eins og allir vita, eru peningar okkar ekki fastir, og ef svo færi, að krónan hækkaði, sem er vilji ýmissa þingmanna, mundi þetta hafa þau áhrif, að hækka útgjöldin. Jeg er ekki að spá neinu, en bendi aðeins á, að þessi möguleiki er hugsanlegur, einkum frá sjónarmiði þeirra hv.þm., sem halda fast fram hækkun krónu okkar, svo sem er um hv.flm. Niðurstaðan í n. varð sú, að meiri hl. hennar leggur á móti brtt. Jeg skal þó taka fram, að þetta er ekkert höfuðatriði fyrir n. Hinsvegar gat hv. aðalflm. um það, að till. breytti að nokkru 8. gr., því að ef hún yrði samþ., þá fjelli niður gengismunur af konungsmötu. Jeg held, að ekki sje annað sjáanlegt en að sú gengisupphæð sje veitt í fullri heimild þingsins, þar sem hún hefir verið samþ. á hverju ári, enda er ekki nema eðlilegt, að gengismunurinn sje greiddur sem einskonar dýrtíðaruppbót, eins og gerist hjá öðrum embættismönnum ríkisins. Þriðja till. er tekin aftur, en 4., 5., 6. og 7. till. hníga allar að því sama. Þær fara sem sje fram á, að ríkið veiti sjúkrastyrk nokkrum mönnum, sem þurfa að fara utan til þess að leita sjer læknishjálpar. N. sjer ekki annað en að eitt verði yfir þessar till. að ganga. Það er ekki auðgert að gera upp á milli þessara sjúkdómstilfella, og meiri hl. n. komst að þeirri niðurstöðu, að samþykt þeirra mundi draga óþægilegan dilk á eftir sjer, og því ekki rjett að gefa fordæmi í þessa átt. Það er að vísu erfitt að mæla á móti slíkum styrkjum til manna, sem eru hjálparþurfar, en n. gat þó ekki sjeð sjer fært að verða við þessu, af því að sjáanlegt er, að mikill fjöldi manna mundi þurfa líka hjálp og ríkið mundi ekki geta hjálpað þeim öllum. Enda álít jeg, að ef fært er að hjálpa þeim, þá sje óheppilegur dómstóll fyrir það hjer á Alþingi, því að gögn í einstökum tilfellum gætu aldrei verið lögð svo fyrir þingið, að víst væri, að úrskurður þess yrði rjettlátur. Það væri þá miklu rjettara að taka til einhverja upphæð í þessu skyni og fá svo sjerstaka menn, læknisfróða, til að fjalla um styrkveitingarnar. Jeg vil benda á, að þetta segi jeg frá mínu eigin brjósti, en ekki fyrir hönd n. Fyrir 8. till. hefir ekki verið mælt, og mun jeg bíða eftir, að hv.flm. tali fyrir henni. 9. till. fer fram á, að hækkað verði framlag til Öxnadalsvegarins um 5000 kr. Meiri hl. n. leit svo á, að nú væri veitt svo mikið fje til vegagerða yfirleitt, að hann treysti sjer ekki til að mæla með þessu. Er það tillaga vegamálastjóra, að unnið verði þarna fyrir 10 þúsund krónur. Verður upphæðinni varið til viðgerðar á verstu köflunum frá Bægisá fram Öxnadalinn. Er von um, að leiðin Öll geti orðið fær til bráðabirgða. Og nú í sumar komanda verður bygð brú yfir Öxnadalsána. Jeg dreg það ekki í efa, að gott væri að geta veitt meira fje til þessa vegar. En þess ber að gæta, að þörfin er víða fyrir hendi, og enda brýnni. En nú verður sem sagt bygð þarna brú og vegakaflar lagaðir, og verður þá allmikil vinna framkvæmd þarna. (BSts Það er ekki farið fram á þetta vegna atvinnunnar). En það er nú gott að haga svo framkvæmdum ríkisins, að vinnukrafturinn notist sem best. N. leggur þó ekki á móti þessu af því, að það sje ekki þarfur hlutur að gera þetta, heldur af því, að ekki er hægt að gera alt í einu, en þörf á framkvæmdum víða brýnni en hjer. Þá er það 12. till. á sama þskj., nýr liður til byggingar vita á Selvíkurnefi við Siglufjörð. Um þetta hefir ekkert legið fyrir fjvn. Er henni því ókunnugt um þetta. En eftir því, sem hv.flm.till. hefir upplýst, þá hefir vitamálastjóri lagt á móti þessum vita og telur, að hann verði að skoðast sem hafnarviti eingöngu, en ekki nauðsynlegur vegna almenningsþarfa. Eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, er hjer aðeins um innsiglingarvita á höfnina að ræða. Jeg er nú ekki svo kunnugur, að jeg viti fyrir víst, hvar Selvík er, en eftir till. vitamálastjóra leggur n. á móti því, að upphæð þessi verði veitt. Þá á jeg eftir að minnast á 11. till. á sama þskj. Hún er frá hv. 1. þm. S.-M. og er að upphæð 12 þús. kr. Á hún að vera til loftskeytastöðvar í Papey, með miðunartækjum, að því tilskildu, að samningar takist við búanda þar um hóflegt starfrækslugjald. N. hafði þetta til athugunar og boðaði landssímastjóra á sinn fund til þess að fá álit hans. Áleit hann, að stöð þessi yrði svo dýr í starfrækslu, að hann treysti sjer ekki til að mæla með því að hún yrði bygð nú, enda þótt hann viðurkendi, að þarft gæti verið að hafa stöð þarna. Síðan hefir þessu verið breytt og farið fram á ódýrari stöð. Hefir þetta ekki verið borið undir landssímastjórann að nýju. En afstaða fjvn. er sú, að hún treystir sjer ekki til að mæla með 12 þús. kr. fjárveitingu til þessa, enda lítur hún svo á, að ef landssímastjóri álítur það nauðsynlegt, að þessi stöð gangi fyrir öðrum, þá er heimilt fyrir hann að láta reisa hana af því fje, sem gengur til nýrra símalagninga. - Hefi jeg svo ekki fleira að segja fyrir hönd n. að sinni.

Halldór Stefánsson Jeg vil leyfa mjer að gera nokkra grein fyrir þeirri einu brtt., er jeg á við fjárl. og sem er á þskj. 355, 1. brtt. á því þskj., að í 13. gr. sje bætt inn nýjum lið til Vopnafjarðarvegar, 10 þús. kr. Síðastl. ár, 1928, var í fyrsta sinn veitt fje í fjárl. til vegagerðar í þessu hjeraði. Og í þessa árs fjárl. er líka dálítil upphæð, sem unnið verður fyrir í sumar. En svo undarlega bregður nú við, að í fjárlfrv. stj. er ekkert ætlað til þessa vegar. Þetta hjerað er illa vegað, sem skiljanlegt er. Er því óviðunandi, að framkvæmdir til vegabóta sjeu algerlega látnar niður falla nú, þegar loks er byrjað á þeim. Ekki síst þegar þess er gætt, að fje er ætlað í ríflegra lagi til annara vega, og hagur ríkissjóðs má teljast fremur góður. Hjer er aðeins farið fram á smátt. En þó er það til hugnunar og nokkurra bóta, ef veitt verður. Jeg get sætt mig við lítið, en ekki algerða stöðvun. Jeg hefði vitanlega getað gert aðrar brtt. til lækkunar á öðrum liðum, svo heildarupphæð hækkaði ekki, þótt þetta væri veitt. En jeg veit, að þörfin er alstaðar og að mönnum er sárt, að úr þeirri upphæð sje dregið, sem stungið hefir verið upp á og komið er inn í frv. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Vona jeg, að hv.fjvn. taki vel í mál mitt, einkum þar sem þetta er sú eina till. til hækkunar á fjárl., sem jeg hefi borið fram.

Benedikt Sveinsson Hv. frsm.fjvn. hefir nú gert grein fyrir því, hvers vegna sú n. vill hækka styrk til akfærra sýsluvega úr 40 upp í 45 þús. kr. Hitt er aftur á móti ekki ljóst, hvar hún ætlast til, að sú hækkun komi niður. Það er engin skýrsla gefin um það, hverjar sýslur eigi að njóta þeirrar hækkunar. Með því að mitt kjördæmi hefir farið mjög varhluta af styrk til sýsluvega, en þörf er mikil fyrir hann þar, þá vil jeg beina því til hv. samgmn. og vegamálastjórnarinnar, að allríflegum styrk verði varið af fje þessu til þess að leggja akfæran veg frá Kópaskeri um Sljettu til Raufarhafnar. Norður-Þingeyingar hafa bæði lagt fje og fyrirhöfn í það að gera þennan veg. Hafa þeir nú lagt og rutt hálfa leið, eða út undir Sigurðarstaði á Sljettu, svo að fara má á bifreiðum besta hluta ársins. Er þá eftir að leggja veg þaðan yfir Raufarhafnarheiði til Raufarhafnar. Leggja hjeraðsmenn nú mikinn hug á að koma fram vegagerð þessari, enda er þeim hin mesta nauðsyn að fá veg þennan sem allra fyrst, því að um þennan kafla hjeraðsins er nú veglaust með öllu. En fátæku sýslufjelagi er það ofvaxið að koma þessu verki fram styrklaust, og mæli jeg því eindregið fram með þeim óskum hjeraðsmanna, að vegamálastjórnin veiti þeim sem ríflegastan styrk af sýsluvegafjenu. Og í því trausti greiði jeg atkv. með fyrnefndri hækkun á þessum lið. Þá vildi jeg minnast á 26. brtt.hv.fjvn., um það, að lækka þann lið, gististyrk, úr 4 þús. niður í 3 þús. kr. Þessi styrkur er veittur bændum, sem búa á afskektustu býlum við erfiða og hættulega fjallvegi eða óbygðir. En hv.frsm.fjvn. upplýsti, að þessi lækkun stafaði af því, að bygt hefði verið upp í Bakkaseli og bóndinn þar verði því ekki framvegis styrktur. Ljet hann í ljós, að þetta væri ekki gert til þess að draga úr styrk til annara þeirra bænda, sem búa á þessum afskektu stöðum. En nú vil jeg upplýsa það, að dregið hefir verið mjög úr styrk þeim, er bóndinn á Hrauntanga hefir haft. Hrauntangi er á Axarfjarðarheiði miðri. Og svo örðugt er að búa þar, að það má teljast ógerlegt án styrks, enda hefir jörð þessi legið í eyði öðru hverju og stundum mörg ár samfleytt. Bær þessi er á einhverjum lengsta fjallvegi landsins og þörfin því brýn, að hann fari ekki í auðn. Ábúandinn er fátækur maður, sem haldist hefir við í þessu harðindabæli vegna styrks þess, er hann fjekk, sem var fyrir 2–3 árum 600 kr. En nú hefi jeg fengið brjef frá þessum bónda og tjáir hann mjer í því, að 1927 hafi styrkurinn verið lækkaður niður í 350 kr., og síðastl. ár hefir hann enn verið lækkaður niður í 250 kr. Skilur bóndinn, sem vonlegt er, ekkert í, hverju þetta sætir. Býst hann við að verða að hætta búskap þarna, ef leiðrjetting fæst ekki á þessu. Sýnir það best, hvernig þarna er að búa, því nú er þó einmuna góðæri. Hvernig mun það þá vera, þegar veðrátta harðnar, svo að jafnvel ægir bændum í lágsveitum, eins og mörg dæmi eru til hjer á landi. Jeg hefi reynt að ná tali af vegamálastjóra til þess að fá að vita, hvernig á þessari lækkun stendur, en mjer hefir ekki tekist það. Skora jeg því á hv. form. samgmn., að hann sjái um, að rjettur verði hlutur þessa manns og að þetta verði leiðrjett. Vænti jeg og, þegar skýring er fengin á þessu, að bóndanum verði bættur upp styrkur undanfarandi áratveggja. Þá er jeg meðflm. að 8. brtt. á þskj. 345, um það, að uppbót verði veitt Friðriki pósti Jónssyni vegna langvinnrar heilsubilunar, er hann hefir hlotið af ofreynslu í póstferðum, 3000 kr. Samskonar till. hefi jeg flutt áður, fyrir tveimur árum. Flaug hún þá í gegnum Nd., en var feld í Ed. Hygg jeg, að það hafi stafað af ókunnugleika, því að hjer í deildinni, þar sem nóg var kunnugra manna til að gefa þær upplýsingar, er nauðsynlegar voru, vanst henni ærið fylgi. Jeg býst nú enn við, að þessi till. muni ganga greiðlega gegnum þessa hv. deild og þurfi því ekki að mæla langt mál fyrir henni. Friðrik hefir gegnt póstferðum frá 1903 til 1928. Hann hefir annast póstflutning frá Grenjaðarstöðum að Víkingavatni. Er þá yfir Tunguheiði að fara, sem er ein af erfiðustu fjallvegum þessa lands, sökum snjóþyngsla, brekkna, gljúfra, þvergilja og margvíslegrar mannhættu. Er henni helst að líkja við Seyðisfjarðarheiði, Heljardalsheiði eða aðrar slíkar, sem illræmdar eru. Þegar jeg flutti till. mína í fyrra skiftið, hafði jeg og lagði fram vottorð frá fjórum læknum, sem vottuðu, að heilsuleysi Friðriks pósts stafaði af langvarandi áreynslu, vosbúð og þreytu. Lá hann í 8 vikur eftir eina slíka ofraun í póstferð. Munu vottorð þessi enn vera geymd hjer meðal skjala Alþingis, þótt jeg hafi þau nú eigi handa í milli, en jeg veit, að margir hv.þm. muna eftir þeim. Um leið og jeg skírskota til áðurgreindra vottorða frá læknunum, óska jeg, að hv.þd. endurveiti nú þessar 3000 kr., sem fram á er farið. Pósturinn hefir að vísu sótt um hærri fjárhæð, en þótt jeg telji hann maklegan þess, er hann fer fram á, þá hefi jeg þó eigi talið þá umsókn hans vænlega til framgangs. En hjer er stilt svo í hóf um fjárhæðina, að hún ætti greiðlega fram að ganga.

Haraldur Guðmundsson Mjer þykir snúast kynlega sparnaðurinn hjá hv.frsm., þar sem hann vill telja hv. deild trú um, að sparnaðartill. mín og hv.þm. Borgf. sje fjáreyðslutill. Verði hún samþ., lækka gjöldin í fjárlögunum um 10 þús. kr., og í raun og veru um 12 þús. kr., því að stj. hefir áætlað gengismuninn 2000 kr. of lítinn. Mjer skildist, að hv.frsm. óttist, að krónan mundi nú alt í einu rjúka upp í gullgildi. Það skyldi gleðja mig, ef svo færi. En undarleg þykja mjer þessi ummæli eftir þær umr., sem hjer hafa farið fram í þessari hv. deild um það mál. Af þeim mætti ráða, að munur sá, sem nú er á danskri og íslenskri krónu, mundi haldast nokkurnveginn óbreyttur fyrst um sinn. En til þess að ljetta öllum ugg af hv.frsm. um þessi efni, skal jeg lofa honum því, ef hann æskir þess, að bera fram brtt. við 3. umr. um það, að þessi breyting á krónutölu til sendiherra og utanríkismála komi því aðeins til framkvæmda, að gengismunur sá, sem nú er, haldist óbreyttur. Hitt er alveg sjálfsagt, að telja upphæðina í ísl. krónum, en ekki erlendum gjaldeyri, t. d. dönskum. Í íslenskum lögum er borðfje konungs ákveðið 60 þúsund ísl. krónur. Núv. stj. hefir laumað gengismuninum inn í fjárl.frv.; en áður var hann ólöglega greiddur af fyrv. stj. Þó að mjer þyki það leitt, verð jeg að álíta, að hv.frsm. hafi naumast sagt satt, er hann ljetst vera þeirrar skoðunar, að till. okkar færi fram á aukna fjárveitingu, heldur hafi hitt verið ástæðan, að hann vilji ekki, að niður falli þessi uppbót til konungs; væri þó einhverjum öðrum embættismanni fremur þörf uppbótar, og enginn hefir unnið minna til hennar. Þessi till. okkar horfir til sparnaðar á landsfje, en ef ekki þarf að spara, þá mætti áreiðanlega margt þarfara með þetta fje gera. Þá skal jeg víkja örfáum orðum að brtt. minni og tveggja annara hv.þm., undir tölul. IV. á þskj. 345, um 3000 kr. lækningastyrk til Ólafs Stefánssonar á Ísafirði. Hv. frsm. tók bað fram fyrir hönd fjvn., að umsókn þessa manns væri alveg hliðstæð öðrum umsóknum, sem ekki hefði verið sýnt, og því gæti hann ekki mælt með, að hún væri tekin til greina. Jeg get ekki viðurkent, að þetta sje rjett. Mjer er eigi kunnugt um, að svo standi á fyrir öðrum þeim, er sótt hafa um sjúkrastyrk, að vonlaust sje um, að þeir geti fengið lækningu hjer á landi. Eftir læknisráði leitaði hann til þess eina staðar, þar sem von var um að fá bata við þessum sjúkleika. Það var eina vonin. Annars var dauðinn vís. Til viðbótar því, sem hv.þm.N.- Ísf. sagði, ættu þessar upplýsingar að nægja til að sýna, að ekki stendur eins á fyrir þessum manni og öðrum þeim, sem sótt hafa um slíka styrki.

Sveinn Ólafsson Jeg veit ekki, hvort jeg hefi heyrt rjett það, sem hv.frsm. sagði, en jeg held þó, að hann hafi lagt á móti brtt. minni, nr. XI. á þskj. 345 við þennan kafla fjárl. Fjárveitingin er til loftskeytastöðvar í Papey með miðunartækjum. Satt að segja kom mjer það á óvart að fá slík mótmæli, en hitt furðar mig þó meira, að hv.frsm. byggir mótmæli sín einkum á því, að landssímastjóri hafi ekki treyst sjer til að mæla með þessari till. Jeg hefði frekar getað búist við því, að hv.fjvn. hefði snúið sjer til forstjóra veðurstofunnar, fyrst hún fór að leita annara ráða. En forstjóri veðurstofunnar og vitamálastjórinn hafa lagt með þessari fjárveitingu, og landssímastjórinn einnig að vissu leyti, þótt ekki leggi hann kapp á þessar framkvæmdir. Það er skiljanlegt, þó hann leggi ekkert kapp á þetta. Það verður ekki sjerstaklega til tekjuauka fyrir landssímann, sem ekki er vonlegt. Þessi till. er ekki flutt í þeim tilgangi, heldur vegna þeirra mörgu manna, sem lengi hafa eftir þessu beðið með þögn og þolinmæði og þráfaldlega þurfa að leita til eyjarinnar í sjávarháska og aðvara um þarfir sínar. Jeg verð að minna á það, að hjer er farið fram á lítilfjörlega almenningshjálp í einu af tekjuauðugustu hjeruðum landsins fyrir ríkissjóð, í hjeraði, sem engar fjárveitingar fær til hafnarvirkja, lendingarbóta, vita eða annars, sem sjómenn varðar. Hafnirnar góðu og lendingarnar hefir náttúran lagt til og vitabyggingar þarna eru látnar bíða meðan aðrir landshlutar fá sína vita. Til þessa hjeraðs er ekkert fje heldur lagt til vega og samgöngubóta á landi, svo teljandi sje, þó að önnur hjeruð fái tugi eða jafnvel hundruð þúsunda kr. til slíkra framkvæmda, enda þótt þau greiði 10 sinnum minna fje í ríkissjóð en Suður-Múlasýsla, og gætir lítillar sanngirni í þvílíkri úthlutun fjárins. Um þessar slóðir, við Papey, fer nálega 1/6 hluti af þeim fiskibátum, sem til eru á landinu. Í Suður-Múlasýslu einni voru 1927 179 bátar neðan við 12 smálestir, auk nokkurra stærri skipa, og er það meiri bátafjöldi en í nokkru öðru hjeraði. Gullbringu- og Kjósarsýsla og Ísafjarðarsýslur báðar koma næstar með bátatölu, og eru þó mun lægri. Fyrir útgerðarmenn á þeim slóðum, sem till. mín ræðir um, er ekkert gert í fjárlfrv. því, sem fyrir liggur; þess vegna bjóst jeg við, að till. yrði sýnd sú nærgætni, að lofa henni mótspyrnulaust að koma undir atkv. Þessi fjárveiting, sem till. mín fer fram á, er því skilyrði bundin, að samningar takist milli ráðh. og búanda í Papey um hóflegt starfrækslugjald við loftskeytastöðina, og mun bað vafalaust takast með góðu móti. Í öðru lagi má benda á það, að tæpur helmingur upphæðarinnar, sem um er beðið, eða 4500 kr., er viðbót við áætlun landssímastjóra, eftir ósk vitamálastjóra, til þess að fá úr því skorið, hvort hægt sje að nota miðunartækin í sambandi við svona litla loftskeytastöð. Í þessum efnum vantar reynslu, sem mikilsvert er að fá, og þarna er best afstaða til þess, þar sem fjölfarin leið er fyrir millilandaskip. Hjer er um að ræða sjálfvirkt miðunartæki, sem unnið getur um nætur og sett verður í samband við loftskeytastöðina um stundarsakir. Að lokinni reynslu þarna. má flytja það á annan stað, ef reglulegur miðunarviti kemur nærlendis, svo þess þurfi ekki. Jeg ætla ekki að tefja tímann á því að tala um aðrar brtt., sem fyrir liggja; þær eru misjafnlega rjettmætar, eins og venja er til, og mun jeg við atkvgr. sýna skoðun mína á þeim. Jeg vil þó taka það fram, að jeg álít, að bending hv.frsm. um fjárveitingu af símafje í sambandi við Suðurlandslínuna, til símalagningar í Suður-Múlasýslu, er enginn fengur fyrir hjeraðið. Hjeraðsbúar hafa aldrei beðið um símalínu frá Fáskrúðsfirði til Hornafjarðar. Sú lína gerir aðstöðuna auðvitað hagkvæmari fyrir landssímann, en hefir sáralitla þýðingu fyrir hjeraðsbúa, og síst af öllu getur sú símalína jafngilt loftskeytastöðinni. Það hafa verið reistar loftskeytastöðvar hjer og þar annarsstaðar á landi hjer, þar sem minna tilefni var til en í Papey; má því til sönnunar nefna Fagurhólsmýri í öræfum og fleiri staði. Þó að jeg sje ekki kunnugur staðháttum á hverri stöð fyrir sig, þá þori jeg að fullyrða, að þörfin fyrir loftskeytastöð er hvergi meiri hjer á landi utan Reykjavíkur en í Papey. Aðiljarnir þrír hafa mælt með byggingu stöðvarinnar: Vitamálastjóri, veðurstofustjóri og landssímastjóri, eins og jeg hefi áður skýrt frá. En þyngstar á metunum eru þó og eiga að vera óskir þeirra mörgu manna, sem sífeldlega eiga leið um hættulegt siglingasvæði suðaustan lands, manna, sem lítið eða ekkert er gert fyrir af hálfu hins opinbera, þrátt fyrir það, þó að þeir sjeu meðal stærstu gjaldþegna ríkissjóðs.

Hannes Jónsson Jeg á enga brtt. við þennan kafla fjárl. Stafar það af því, að jeg hefi verið að bíða eftir upplýsingum frá vegamálastjóra um, hvort þær 35 þús. kr. muni nægja, sem í þessa árs fjárl. eru ætlaðar til þess að gera bílfæran þjóðveginn um Vestur-Húnavatnssýslu, einkum vegarkaflann frá Miðfjarðará vestur á Hrútafjarðarháls. Jeg hafði ekki fengið fullvissu um þetta, en vegamálastjóri sagði mjer áðan í símtali, að þessi upphæð mundi nægja til þess að fullgera veginn vestur í Hrútafjörð. Þar er ekki um annað fje að ræða, því að í þessu fjárl.frv. er engin króna ætluð til vegagerða í Vestur-Húnavatnssýslu. Annars er ýmislegt undarlegt um stj. vegamálanna í Húnavatnssýslu. Þeir, sem farið hafa yfir Holtavörðuheiði, hafa vafalaust tekið eftir því, hvað vegirnir fyrir norðan hana eru ljelegir. Þeir eru á köflum svo illa bygðir, að eftir hálft missiri mega þeir heita ófærir fyrir bíla. Malarlagið er haft svo þunt, til þess að geta teygt vegina sem lengst fyrir sem minst fje, og stundum er ekki unnið upp það fje, sem ætlað er til þessara vega, og er því þá varið til vega á öðrum stöðum. Jeg sje ekki, að það sje nokkurt vit í slíkum frágangi á vegunum og álít, að þessi stj. á vegamálunum sje með öllu óhæf. Jeg býst við að flytja við 3. umr.brtt. við 13. gr. fjárl., því að jeg get ekki sjeð, að það þurfi að leggja svo mikið kapp á vegagerð á Holtavörðuheiði, að ætla til þess 70 þús. kr., þegar vegurinn er ófær fyrir norðan heiðina. Það er ekkert gagn í því fyrir menn að fara upp á heiðina á bílum, ef þeir komast ekki lengra. Jeg hefi heyrt, að þær 10 þús. kr., sem standa í fjárlagafrv. til Hrútafjarðarvegar, væru ætlaðar til vegarins frá Holtavörðuheiði að Hrútafjarðará, og þaðan austanmegin fjarðarins. En vegamálastjóri telur nauðsynlegt að koma veginum til Borðeyrar og mun ætla þá upphæð til þess. Já, afskaplega er það víst nauðsynlegt! Á svo að láta ferðamennina synda þaðan austur yfir fjörðinn? Það væri fremur þægilegur vegur fyrir bílana! Því jeg geri ráð fyrir, að það muni þykja dýrt að leggja brú yfir fjörðinn. Jeg held, að það sje miklu nauðsynlegra að fá veginn fullgerðan sem fyrst austur um Húnavatnssýslu; þá leið fer aðalferðamannastraumurinn, enda er ætlast til þess, að póstur verði fluttur með bílum úr Borgarfirði norður um Húnavatnssýslu. Þó að oft sje vel fært fyrir bíla um sýsluna, þá eru víða kaflar á veginum, sem ómögulegt er að koma bílum yfir, ef nokkuð ber út af. Jeg álít sjálfsagt að láta það sitja fyrir að gera samfeldan, akfæran veg yfir sýsluna, og yfirleitt um sveitirnar, og taka svo heiðarnar á eftir. En að byrja á vegalagningu á miðri Holtavörðuheiði og halda þaðan bæði suður og norður af, það er fjarri öllu viti. - Nei, hjer er farið alveg öfugt að. Og akvegirnir í Húnavatnssýslu eru ekki svo góðir, að þeir megi við því, að ekkert sje að þeim unnið í heilt ár. Í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir neinu framlagi þangað. En jeg býst við, að í sumar þurfi talsvert mikið fje þeim til viðhalds. Jeg hefi álitið, að það væri stefnu þingsins og kappsmál að koma akveginum sem fyrst úr Borgarfirði um Húnavatns- og Skagafjarðarsýslu, alla leið til Akureyrar eins og aðalsímalínunni, áður en farið væri að hugsa um aukaálmur frá þeim vegi. En ef það á að hlaupa yfir heilar sýslur að miklu leyti, þá verður lítið gagn meðal annars að þeim 70 þús. kr., sem fleygt er í veginn á Holtavörðuheiði. Þær koma a. m. k. seinna að notum heldur en ef þær væru notaðar til þess að fullgera fyrst akveginn í sýslunum. Jeg fjölyrði ekki meira um þetta nú, en rökstyð það betur um leið og jeg ber fram brtt. mína. Þá langar mig til að minnast á 12. gr. Við hana eru komnar fram allmargar brtt. um sjúkrastyrki til einstakra manna. Jeg álít, að það sje ekki fært að taka upp þá stefnu, að ríkissjóður styrki menn til lækninga. Jeg hefi verið beðinn að flytja till. um einn slíkan styrk, handa ungum manni, sem er að missa sjónina. Hann hefir enga bót getað fengið, en verið ráðlagt að sigla til að leita sjer lækninga, þó að engin vissa sje fyrir, að það beri árangur. Jeg hefi ekki ráðist í að bera fram slíka till., af því jeg lít svo á, að ríkissjóður geti ekki fullnægt slíkum kröfum. Það er ekkert vit í að leyfa einstökum mönnum að ryðja sjer til rúms með slíkar styrkbeiðnir og fá þeim framgengt alveg án tillits til rjettlætis. Það minsta, sem þingið getur gert, er að gæta samræmis í þessum efnum. En það gengur nú svo, að þeir, sem frekastir eru til fjárins, fá sínum kröfum framgengt. Hv. þdm. verða að gera sjer grein fyrir því, að þegar fyrsta sporið er stigið á þessari hálu braut, þá kemur annað á eftir. Og hlutdrægni í þessum efnum er þinginu ekki til sóma. Jeg verð því að þessu leyti sjálfum mjer samkvæmur og greiði atkv. á móti þessum styrkbeiðnum. En ef þær verða samþ. á ríkissjóðinn, þá getur skeð, að jeg komi með brtt. við 3. umr., sem hefir fullkomlega eins mikinn rjett á sjer eins og þessar til að komast að.

Bernharð Stefánsson Þó að hv.fjvn. hafi ekki viljað fallast á mínar brtt., sje jeg ekki ástæðu til að deila um þær við hv.frsm. Hann sagði, að það væri till. vegamálastjóra, að unnið yrði á þessu ári að Öxnadalsveginum fyrir 10 þús. kr. Ef þetta er rjett, þá fer n. ekki eftir þessari till., því eins og jeg gat um í fyrri ræðu minni, var greitt fyrirfram allmikið af þessu fje síðastl. haust. Það eru því engar 10 þús. kr. til til þess að vinna að Öxnadalsveginum á þessu ári. En með því að samþ.till. mína mætti bæta úr því. Hv. frsm. talaði um, að það mætti laga verstu kaflana fyrir afganginn. Þetta er misskilningur, eins og jeg hefi sýnt fram á. En ef til vill mætti taka til þess upphæð af því fje, sem ætlað er til viðhalds vega, og er það annað mál. Það er rjett hjá hv.frsm., að vitamálastj. leggur á móti fjárveitingu til vitans á Selvíkurnefi, en hann mælir þó með, að þessi viti verði bygður. Að öðru leyti hrakti hv.frsm. ekki það, sem jeg sagði um þetta mál. Út af XXIV. brtt.n. á þskj. 293 vil jeg segja það, að jeg hygg, að enn sje svo mikil óvissa um byggingu í Bakkaseli, að ef till. er bygð á fyrirhuguðum ráðstöfunum í þá átt, þá muni vera varhugavert að samþ. hana nú, og vil jeg ráða hv. deild frá því. Býst jeg við því, að hæstv.forsrh. sje mjer sammála um þetta.

Frsm. (Ingólfur Bjarnarson) Jeg vil aðeins með fáum orðum víkja að ummælum nokkurra hv.þm.Hv. þm.N.-Þ. vjek að því, að n. hefir lagt til að auka framlag ríkissjóðs til sýsluvega, og spurði, hvar sú aukning ætti að koma niður. N. hefir enga aðstöðu til þess að gera nokkrar ákvarðanir um það. Jeg hygg, að sýslumar sendi sínar beiðnir um fjé til sýsluveganna á móti því framlagi, er þær treystast sjálfar til að inna af hendi. Ef ekki eru meiri umsóknir úr sýslunum en fjárveiting er fyrir í fjárlagafrv., er hægt að fullnægja öllum slíkum óskum skilmálalaust. Verði umsóknirnar hinsvegar hærri en upphæð sú, sem veitt er í þessum fjárlagalið, skilst mjer að verði að draga hlutfallslega jafnmikið af hverjum umsækjanda, til þess að öllum sje gert jafnhátt undir höfði. Því hærri sem fjárveitingin er í fjárlögunum, því meiri líkur eru til þess, að viðkomandi sýslur fái óskir sínar uppfyltar. Þá mintist sami hv.þm. á gistingastyrkina og einnig hv. 2. þm. Eyf. Vil jeg fyrst taka fram út af því, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði, að n. gat ekki annað sjeð en að þær 1000 kr., sem veittar voru ábúandanum í Bakkaseli í núgildandi fjárl. sem byggingastyrkur, hlytu að falla niður þegar ríkið byggir þar upp. Hinsvegar hefi jeg talað við vegamálastjóraskrifstofuna um útbýting þessara árlegu styrkja undanfarið, og vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa skýrslu, er jeg hefi fengið hjá henni því viðvíkjandi. Hafa styrkirnir skiftst þannig: Kleppustaðir 200 kr. Tvísker 600 - Hrauntangi 600 - Bakkasel 700 - Ytrikot 500 - Arngerðareyri 200 - Samt. 2800 kr. Þá eru eftir af veitingunni 200 kr., sem gengið hafa til þess að greiða brunabótagjald af gistihúsinu í Fornahvammi og smáviðgerðir þar, málning o. fl.

Það er til sjerstakur reikningur fyrir því

. Við þessa skiftingu er það að athuga, að tillagið til Ytrikota er ekki fastur styrkur að öllu leyti og er hærra en venjulega. Sumt af tillaginu er styrkur til lítilfjörlegrar lagfæringar á húsinu það ár, en árlegur styrkur mun annars vera 300 kr. Þá þótti hv.þm.N.-Þ. ábúandinn á Hrauntanga vera fyrir borð borinn í þessu efni undanfarið. Jeg vænti, að þetta hafi stafað af misskilningi hjá hv.þm., þar sem nú er upplýst, samkv. skýrslu frá vegamálaskrifstofunni, að manni þessum hafa verið greiddar 600 kr. árlega. Enda skildist mjer á hv.þm., að honum þykja sú upphæð nægileg. Aðeins vafi fyrir honum, hvort ábúandinn hafi fengið þá upphæð greidda. En það tel jeg nú upplýst. Eins og jeg áður tók fram er árlegi styrkurinn til Bakkasels ekki 1000 kr., heldur 700 kr. Eru þessar 1000 kr. veittar sem byggingarstyrkur auk hins árlega styrks, í eitt skifti. Áleit n., að sjálfsagt væri að fella þann styrk niður, er þessi breyt. hefir á orðið með jörðina, en árlegi styrkurinn, 700 kr., helst eigi að síður, þó líklegt sje, að önnur skipun verði þar á ger við það, að ríkissjóður byggir upp á jörðinni. Hygg jeg nú, að þetta sje upplýst. Þá kem jeg að VIII. brtt., um uppbót til Friðriks pósts Jónssonar á Helgastöðum, vegna langvinnrar heilsubilunar, er hann hefir hlotið af ofreynslu í póstferðum, og er flm.hv.þm.N.-Þ. Er jeg ekki búinn að lýsa afstöðu n. til þeirrar till. Talaði hv.flm. mikið um það, að þessi maður hafi mist heilsuna fyrir áfall og erfiði, er hann hefir orðið fyrir í póstferðum, og nefndi sjerstaklega Tunguheiði í því sambandi. Í umsókninni, sem þinginu barst frá þessum manni, var að mestu talað um áfall, er hann hafði orðið fyrir á svo nefndum Hallbjarnarstaðakambi. En það skiftir í sjálfu sjer minstu máli. En jeg ætla sjerstaklega að taka það fram um þessa uppbót, að jeg veit ekki betur en að þegar manni þessum voru ákveðin eftirlaun fyrir póststörf, væru þau einmitt ákveðin nokkru hærri en venjulega vegna þessarar heilsubilunar, og það gert samkv. ósk hv.þm.N.-Þ. Hann hefir nú 450 kr. eftirlaun, sem að viðbættri dýrtíðaruppbót nema 630 kr., og eru það hæstu eftirlaun, miðað við aðra pósta, þó þau sjeu að vísu ekki mikil. Jeg býst við, að þetta hafi fallið úr minni hv.flm., en með þetta fyrir augum gat meiri hl. n. ekki mælt með því, að brtt. yrði samþ. Þá á hv.þm. Ísaf. brtt. við 10 gr. HI. lið, og furðaði hv.þm. sig á því, að jeg skyldi telja þetta hækkunartill. Jeg sagði nú ekki, að till. væri hækkunartill., en benti á, að með breyttu skipulagi peningamálanna, sem meðal annars hv.þm. Ísaf. vill koma fram, gæti hún orðið til hækkunar. Hv. flm. gat þess, að það myndi vaka fyrir mjer, að jeg vildi ekki fella niður gengisuppbót á konungsmötunni. Er það rjett, að mjer finst slíkt ekki geta komið til mála, enda er engin trygging fengin fyrir því, að það verði gert, þótt till.hv.þm. Ísaf. verði samþ., heldur yrði gengisuppbótin þá að sjálfsögðu færð á óviss útgjöld, eins og hingað til. Þá ámælti hv. 1. þm. S.-M. n. fyrir það, hvaða afstöðu hún hafði tekið til till. hans um loftskeytastöð í Papey. Það kann að vera, að n. eigi það ámæli að einhverju leyti skilið, en jeg held, að hv.flm. hafi tekið þar heldur djúpt í árinni. Hann gekk meira að segja svo langt að segja, að það, sem gengi til símans, t. d. frá Fáskrúðsfirði til Hornafjarðar, kæmi Austfjörðum ekki að neinum notum. Jeg veit þá ekki, hvað fyrir vakir um að veita nær 600 þús. kr. til Suðurlandslínunnar, ef ekki til þess fyrst og fremst að tryggja sambandið við Austfirði. N. gat ekki fallist á, að þessi till. væri svo rjettmæt, að hún ætti að ganga fyrir öðru. Einnig bar n.till. undir landssímastjóra, en hann lagði síður en svo kapp á, að hún næði fram að ganga. Forstjóri veðurstofunnar mælti að vísu með því, að þetta yrði gert, ef tök væru á, en ekki gat mjer skilist á honum, að um sjerstaka þörf vegna veðurathugananna væri þarna að ræða. Hv. þm. V.-Húnv. þarf jeg litlu að svara fyrir n. hönd, en mjer fanst hv.þm. beina nokkuð hörðum ákúrum til vegamálastjóra fyrir framkomu hans og afskifti af vegamálum í Húnavatnssýslu, og finnast mjer þær ekki rjettmætar, því að hvergi hafa orðið eins miklar breyt. á vegum og einmitt í Húnavatnssýslu hin síðustu árin, þar sem jeg hefi farið um. Allar ár eru þar brúaðar og má komast á bíl um hjeraðið endilangt. Held jeg, að verið hafi fastar bílferðir milli Borgarness og Blönduóss alt síðastl. sumar, þótt þennan veg eftir sýslunni þurfi að sjálfsögðu að bæta, til þess að hann geti talist tryggur. Ef litið er til annara hjeraða að þessu leyti, er síst ástæða fyrir Húnvetninga að kvarta yfir því, að þeir sjeu afskiftir hvað vegi snertir, og fanst mjer þessi ásökun í garð vegamálastjóra því ekki sem rjettmætust.

Frsm. (Gunnar Sigurðsson) Eins og nál. ber með sjer, hefir allshn. orðið ásátt um að leggja til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Telur hún rjett, að þeir fáu málaflutningsmenn, er haft höfðu málfærsluleyfi við yfirrjett, en mistu það við stofnun hæstarjettar, fái leyfi til að flytja mál þar að undangenginni prófraun. Skal jeg þó geta þess, að frv. þetta hefir verið borið undir hæstarjett og taldi hann ekki þörf á því, en einn af dómurunum í hæstarjetti hefir þó látið í ljós, að ekki bæri að skoða þetta sem mótmæli gegn frv. Einn hv. nefndarmanna gerði ráð fyrir að koma fram með brtt. við frv. Annar lýsti sig að vísu eigi mótfallinn frv., en skrifaði þó ekki undir nál. Vona jeg, að hv. deild vísi þessu máli til 3. umr. og leyfi því sem greiðast fram að ganga.

Frsm. meiri hl. (Jón Baldvinsson) Till. þessi hefir legið nokkuð lengi hjá fjhn. þessarar hv. d., því ef jeg man rjett, var hún eitt meðal fyrstu skjalanna, sem útbýtt var í d., og var henni þá þegar vísað til n. Skömmu eftir að till. þessi kom fram, kom og fram önnur till. í Nd. í þessu máli, en í frv.formi. Var henni og vísað til n. þar, en ennþá bólar ekkert á henni þaðan. Fjhn. beggja d. áttu sameiginlegan fund með sjer um launamálið. En eins og venja er til á slíkum fundum, varð engin niðurstaða tekin í málinu. Við, sem eigum sæti í fjhn.Ed., höfum verið að búast við, að hv.fjhn.Nd. afgreiddi frv. það, sem hjá henni er, en ennþá hefir ekkert frá henni heyrst og því er till. þessi tekin fyrir nú. Þetta eru í stuttu máli ástæðurnar fyrir drætti á afgreiðslu till. Afstaða fjhn. til till. þessarar er sú, að þrír nm. eru henni alveg fylgjandi. Einn hefir skrifað undir nál. með fyrirvara, en sá fimti er henni alveg mótfallinn og ber fram sjerstakt nál. Við fyrri umr. þessa máls gerði jeg grein fyrir hvers vegna till. þessi væri fram komin. Þá hefir og með frv. því, sem lagt var fyrir Nd., verið prentuð mjög ítarleg grg. um laun og afkomu starfsmanna ríkisins, og ennfremur er þar sýnt fram á, hverjar bætur þurfi að gera á launakjörum þeirra, svo að þau geti talist viðunandi. Jeg skal fúslega játa, að till. þessi er engin framtíðarlausn þessa máls, heldur er hún aðeins bráðabirgðaráðstöfun til þess að bæta upp laun embættis- og starfsmanna ríkisins að því leyti, sem dýrtíðarbætur þær, sem þeir hafa fengið, lækkuðu við síðustu áramót úr 40% niður í 34%. En slík lækkun á dýrtíðarbótunum var þeim mjög tilfinnanleg, eins og best má sjá á því, að búvísitala hagstofunnar lækkaði ekki nema um 1% á árinu sem leið. Jeg hefi nú heyrt suma halda því fram, að hjer væri um svo litlar fjárhæðir að ræða, að einstaklingana munaði þær engu, en ríkissjóð, sem yrði að greiða allar upphæðirnar, munaði þetta aftur töluverðu. Þetta segir hv. minni hl. líka í nál. sínu. Jeg get alls ekki fallist á þessa röksemdafærslu, því að jeg lít þvert á móti svo á, að hina lægst launuðu starfsmenn muni þetta töluverðu. Sjeu t. d. tekin laun símamanna, sem eru frá 1600 upp í 2800 kr., auk uppbótar, er þessi mismunur á dýrtíðaruppbótinni talsvert á annað hundrað kr. En það nægir fyrir útsvari og skatti þeirra manna. Er því ekki hægt að segja, að uppbótin muni þá engu. Hitt er kannske rjett, að það muni ekki miklu fyrir þá, sem hafa há laun, en þó telja ýmsir úr hærri launaflokknum, sem jeg hefi talað við, að sig muni þetta töluverðu, því að þeir verði að spara nauðsynleg útgjöld sem lækkun þessari svari, því að þeim finst ekkert hafa lækkað, sem þeir þurfa að kaupa, eins og líka búvísitala hagstofunnar sýnir. Með till. þessari er, eins og jeg þegar hefi tekið fram, aðeins tjaldað til einnar nætur í þessu launamáli, þar sem óhjákvæmilegt er, að næsta þing taki það til yfirvegunar, meðal annars fyrir þá sök, að lögin um dýrtíðarbætur falla úr gildi 1930. Við þá endurskoðun get jeg fyllilega búist við, að ekki verði hjá því komist að hækka að einhverju leyti grunnlaun hinna lægra launuðu starfsmanna. En út í það skal jeg ekkert fara nú, enda liggur það ekki fyrir, því að það, sem hjer er farið fram á, er ekkert annað en það, að embættis- og starfsmenn ríkisins fái að halda sömu launum þetta ár, 1929, eins og 1928. Um hag ríkissjóðs og þar af leiðandi getu til þess að bera þessi útgjöld verður ekki annað sagt en að hvorttveggja sje hið æskilegasta. Og útlitið framundan virðist vera svo gott, að það hafi tæplega í annan tíma verið betra. Fiskafli hefir verið óvenjugóður, og tíðarfarið hefir verið betra en menn hafa átt að venjast svo norðarlega á hnettinum. Þó að þetta sje aðeins bráðabirgðaráðstöfun, þá fæ jeg ekki annað sjeð en að það sje nauðsynlegt, eftir því sem á stendur nú, því að eins og kunnugt er, hefir fjöldi starfsmanna í landinu fengið að halda sömu launum þetta yfirstandandi ár eins og þeir höfðu síðastl. ár. Er því varla annað hugsanlegt en að starfsmenn ríkisins fái einnig að halda sínum launum óbreyttum eins og aðrir. Um formshlið málsins er það að segja, að hjer er aðeins um þál. að ræða, og býst jeg við, að hún dugi, því að í fjárlögunum fyrir 1929 er gert ráð fyrir sömu launum til embættismanna og voru 1928. Er því ekki hjer um að ræða nein aukagjöld frá því, sem er í gildandi fjárlögum. Ef frv. það, sem liggur fyrir hv.Nd. um dýrtíðaruppbót á launum embættis- og starfsmanna ríkisins, skyldi koma fram nú hjer eftir á þinginu, þá mun jeg að sjálfsögðu fylgja einhverjum ákvæðum þess, enda þótt till. þessi verði samþ. Læt jeg svo staðar numið og tek ekki til máls aftur um þetta mál, nema þá því aðeins, að brýn ástæða sje til.

Frsm. minni hl. (Páll Hermannsson) Í örstuttu nál. á þskj. 339 hefi jeg tekið fram þrjú atriði, er jeg tel snerta þessa þáltill. Í fyrsta lagi það, að sem allra fyrst beri nauðsyn til þess að endurskoða embættis- og starfsmannakerfi ríkisins, og launakjörin jafnframt, og í öðru lagi, að samskonar breyt. sem þær, er felast í þáltill. þessari, gætu orðið til þess að tefja fyrir framkvæmdum í þessum efnum, og í þriðja lagi, að upphæð sú, sem farið er fram á í þáltill., að greidd verði embættis- og starfsmönnum ríkisins, sje svo lág, að einstaklingana muni ekkert um hana, þar sem hún skiftist á milli svo margra, en aftur á móti muni ríkissjóð töluvert um hana. Fyrir þessu áliti mínu vildi jeg nú gera stutta grein. Á síðari tímum hafa komið fram allháværar raddir um það, að endurskoða þurfi launalögin, og jafnframt að bæta þurfi launakjörin. Nýjasta sönnun þessara krafna er skjal, sem liggur fyrir þinginu, prentað með þskj. 58, þar sem stjórnarnefnd starfsmannasambands ríkisins gerir grein fyrir því, að laun embættis- og starfsmanna ríkisins sjeu alt of lág. Þannig telur hún t. d., að dýrtíðaruppbótin, sem var 1928 40%, hefði átt að vera samkv. rjettum útreikningum 126%. Þó slær nefndin af þessu vegna launahækkunar þeirrar, er varð 1919, og færir sig niður í 93%, en telur það þó ekki sanngjarnt. Í skjali þessu eru einnig færðir nokkrir búreikningar, t. d. þriggja embættismanna hjeðan úr Reykjavík, og er þar yfirleitt komist að þeirri niðurstöðu, að maður með meðalheimili, 6 manns, þurfi að hafa um 14 þús. kr. í árstekjur, svo að viðunandi sje. Eftir þessum búreikningi mun láta nærri, að hækka þurfi laun embættismanna um helming frá því, sem þau eru nú, eða voru síðastl. ár. Um einn þeirra manna, er búreikningana hefir fært, er þess getið, að laun hans að meðtalinni dýrtíðaruppbót hafi árið 1928 verið rösklega 6500 kr. Það virðist því alt benda í þá átt, að nauðsyn beri til að taka launakjör embættis- og starfsmanna ríkisins sem fyrst til alvarlegrar athugunar. En þá hlýtur að vakna sú hugsun, að jafnframt því, sem launakjör embættismanna eru endurskoðuð, þurfi einnig að rannsaka alt embættakerfið. Trúnaðarmenn starfsmannasambandsins geta þess í álitsskjali sínu, að fyrsta úrræðið, sem hinir lágt launuðu embættismenn grípi til til þess að bæta úr brýnustu þörf, sje aukavinna. Þetta bendir á, að verulegur hluti þess fjár, sem starfsmenn hins opinbera eyða til lífsframfæris, sje fenginn fyrir vinnu utan embættis. Mjer virðist sú staðreynd benda til þess, að embættunum sje nú svo fyrir komið, að þau gefi mönnunum, sem gegna þeim, ekki aðstöðu til að vinna fult verk. En jeg geri ráð fyrir að allir verði sammála um það, að ríkið geti ekki launað starfsmönnum sínum vel, nema jafnframt sje sjeð fyrir því, að þeir geti beitt kröftum sínum til fulls. Hv. flm.till. geta þess í grg., að útgjaldaauki ríkissjóðs myndi nema 100 þús. kr., ef dýrtíðaruppbótin yrði 40% eins og í fyrra, í stað 34%, eins og hún er nú eftir vísitölunni. Sje þetta rjett, þá mun það vera svo, að þau embættislaun, sem þessi dýrtíðaruppbót er miðuð við, nema árið 1928 21/3 milj. kr. Jeg stend í þeirri meiningu, að launa- upphæðin í heild sinni muni vera hærri; en jeg held mjer við þessa upphæð. Það hafa þegar heyrst raddir um, að launin væru nú helmingi lægri en þau þyrftu að vera til þess að gera embættis- og starfsmönnum þjóðarinnar lífvænlegt. Þótt eitthvað sje slegið af þessu, hlýtur þó að verða um mikla útgjaldaaukningu að ræða fyrir ríkissjóð, ef sami starfsmannafjöldi á að haldast og nú er, og ef jafnframt á að gera þeim lífvænlegt við störf sín. Jeg læt mjer nægja að benda á þetta því til stuðnings, að nauðsynlegt sje að endurskoða starfsmannahald þjóðfjélagsins um leið og launakjör starfsmanna. En jeg vil lýsa því yfir sem minni skoðun, að eina leiðin til þess, að starfsmönnum þjóðfjelagsins veitist viðunanleg laun, er sú, að sameina störfin og fækka embættis- og starfsmönnum ríkisins. Jeg álít, að ef ætti að mikill, að eigi yrði undir risið, ef halda á gangandi þeim framkvæmdum, sem nú er unnið að og allir telja nauðsynlegar. Í öðru lagi lít jeg svo á, að ef þessi þáltill. verður samþ., þá gæti það stuðlað að því, að nauðsynleg endurskoðun á launakerfinu tefðist um skör fram. Vitanlega getur ýmislegt fleira tafið fyrir rannsókninni og því, að niðurstaða rannsóknarinnar komist í framkvæmd. Vil jeg meðal annars benda á það, að verðfesting peninganna er nauðsynlegur undirbúningur undir ákvörðun grunnlauna. Á það hefir verið bent, meðal annars í álitsskjali embættis- og starfsmanna ríkisins, að í nokkur ár hafi gildi peninganna verið stöðugt; það er að vísu rjett, en þó hefir því ekki verið slegið föstu að lögum, og á meðan er tæplega hægt að ákveða endanlega launagrundvöll; meðan gengi peninganna er ekki lögfest, hlýtur það atriði að standa í vegi fyrir ákvörðun og framkvæmd launamálsins. Jeg lít ennfremur svo á, að alt málamyndakák og hringl með launalögin geti tafið fyrir varanlegum umbótum á þeim. Það má ef til vill segja, að hjer sje um svo smátt að ræða. En hugsanlegt er, að það kynni að verða fundið upp á öðrum breyt. stærri, sem gætu alvarlega tafið framgang aðalmálsins. Í þriðja lagi hefi jeg haldið því fram, að hjer væri um svo litla breyt. að ræða til bóta fyrir embættismenn, að ekki tæki því að samþ. hana. Hv. frsm. meiri hl. mintist á þetta og sagði, að það væri ekki rjett. Jeg get gengið inn á, að það sje ekki bókstaflega rjett, að embættismennina muni ekkert um þetta. En þegar þessi 200–300 kr. uppbót handa hverjum embættismanni er borin saman við kröfur starfsmannanna, þá er hjer um sáralítið að ræða. Og ef álíta má, að þessi breyt. ásamt öðru gæti tafið endurskoðun launalaganna, þá mundi, frá sjónarmiði embættismanna sjeð, ekki borga sig að samþ. þessa till. - Í álitsskjali starfsmanna ríkisins eru bornar fram þrennskonar till. til umbóta: aðaltill., varatill. og þrautavaratill. Og jafnvel í þeirri síðasttöldu er þessi leið ekki orðuð. Þeir telja ekki þess vert, að henni sje gaumur gefinn. Jeg þykist þó vita, að þeir hafi haft veður af henni. Jeg þykist ekki þurfa að fjölyrða meira um afstöðu mína, hún er ljóst afmörkuð á þskj. 339. Jeg ræð hv. deild til þess að fella þáltill., af þeim ástæðum, sem jeg nú hefi nefnt.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Út af þáltill. þeirri, sem hjer liggur fyrir um hækkun á dýrtíðaruppbót embættis- og starfsmanna ríkisins, vil jeg aðeins segja það, að meðan íslenska krónan er ekki verðfest að lögum, þá er ekki hægt að taka fasta ákvörðun í þessu launamáli. Meðan ekki er útsjeð um, hvort lög um verðfestingu krónunnar verða samþ. á þessu þingi, þá finst mjer það vera fyrir þreytta að þola, þó að embættismennirnir bíði þangað til verðfestingin er lögfest. Jeg álít, að það eigi að fresta öllum ákvörðunum í þessum efnum þangað til búið er að festa gildi krónunnar.

Jón Þorláksson Hv. frsm. meiri hl. talaði stundum svo, sem hjer væri um að ræða hækkun á launum, og hv.frsm. minni hl. gerði það líka. En sú till., sem hjer liggur fyrir, fer ekki fram á slíkt. - Dýrtíðaruppbótin var upphaflega hugsuð sem uppbót fyrir aukinn framfærslukostnað og misræmi á verðlagi. Þegar uppbótin var ákveðin 1919, var fundin aðferð til þess að reikna hana út, þannig að valdar voru örfáar algengustu vörutegundir til þess að miða uppbótina við. Því færri vörutegundir, sem dregnar eru inn í útreikninginn af þeim, sem hreyfanlegar eru í verði, því óábyggilegri verður verðvísitalan. Og þess vegna gat farið svo, að slík vísitala sveiflaðist nokkuð til til beggja hliða frá hinni rjettu. Þannig hefir nú farið um dýrtíðaruppbót embættismanna. Hún hefir sveiflast frá fullkominni verðvísitölu, sem er framfærsluvísitala hagstofunnar. Sveiflurnar voru ekki eins stórar og tilfinnanlegar meðan uppbótin var há; en nú er svo komið, þegar dýrtíðaruppbótin er fallin niður í 40%, að þá fer að verða tilfinnanlegt, þegar veilan kemur fram í stórum sveiflum frá hinni fullkomnu vísitölu. Vegna þessa ófullkomna grundvallar lækkar vísitala embættismanna á þessu ári um 6 stig, úr 40 niður í 34, þótt engar breyt. hafi orðið á hinni fullkomnu vísitölu. Það, sem þessi þáltill. fer fram á, er ekki annað en að gera í ár þá sjálfsögðu rjettarbót, að nema burtu þetta ósamræmi og bæta úr óeðlilegri lækkun dýrtíðaruppbótarinnar, sem stafar af því, að vísitalan er óábyggileg og grundvöllur uppbótarinnar ófullkominn. Það er óþarfi að ræða um endurskoðun launalaganna út af þessari till., eða um hækkun launa. Það er ekkert farið inn á það spursmál hjer; till. felur ekki í sjer hækkun á launum, heldur lagfæringu í þá átt, að launin haldist óbreytt, þar sem rjett reiknuð vísitala ekki gefur tilefni til lækkunar. Að því er snertir það atriði, sem hv.frsm. minni hl. drap á, að þessi uppbótarhækkun væri svo lítil, að varla tæki því að samþ. hana, þá er það annað mál. En þegar launauppbótin er komin á þetta lága stig, niður úr 40%, og á að lækka meira, þá er það tilfinnanlegt, þegar þannig er klipið af lágum launum, þó að ekki sje um mjög háa upphæð að ræða. Það má gera ráð fyrir, að embættismenn hafi flestir komist nokkurnveginn af síðastliðið ár, en þegar launauppbótin lækkar nú enn, án þess að dýrtíðin minki nokkuð, þá þýðir það, að þeir geta alls ekki komist af nema annaðhvort með því að spara lífsviðurværi eða útvega sjer aukaatvinnu. Jeg vil rjett láta þess getið, að í fjárl. fyrir 1929 er ekki gert ráð fyrir breyt. í þessu efni. Það minsta, sem hægt er að gera, er að viðurkenna, að engin sú breyt. hefir orðið, sem rjettlætir, að haldið sje eftir af fjárveitingunni. Þessi till. felur ekki annað í sjer en að fyrirbyggja óeðlilega launalækkun. Það gæti verið freistandi að minnast á sumt í ræðu hv.frsm. minni hl., t. d. um samfærslu embætta, en jeg ætla að stilla mig um það við þessa umr., af því að það er fyrir utan efni þessarar till.