Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) : Hæstv. forseti. Í upphafi síðasta þings flutti ég ásamt þremur öðrum þm. till. til þál. um sundlaug við Grensásdeild Borgarspítalans. Tillgr, var svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að beita sér fyrir því í samráði við ríkisstj., að á fjárlög ársins 1977 verði tekið framlag til sundlaugargerðar við Endurhæfingardeild Borgarspítalans við Grensásveg.“ Samflm. mínir að þessari till. voru hv. þm. Jóhann Hafstein, hæstv. utanrrh. Einar Ágústssonson og hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson, en við áttum það allir sameiginlegt að við höfðum dvalið á Grensásdeild Borgarspítalans, mismunandi lengi þó og af mismunandi ástæðum, við þekktum deili á þessari stofnun og vissum afar vel að gerð sundlaugar við þessa stofnun var ákaflega brýn. Grg. þáltill, var aðallega samin af dr. Ásgeir Ellertssyni forstöðumanni Grensásdeildar og gerði grein fyrir nauðsyn þess, að sundlaug væri tiltæk á slíkum endurhæfingarstöðvum. Í grg. var einnig skýrt frá því, að borgarstjórn Reykjavíkur væri einhuga um að vilja ráðast í þessa framkvæmd, ef samvinna við ríkið gæti komið til, og hefði gert nauðsynlegan undirbúning í þessu sambandi. Ég mælti fyrir þessari till. á þingi 21. okt. í fyrra, og þegar ég hafði lokið máli mínu og gert grein fyrir till. tóku nokkrir hv. alþm. til máls. Mig langar að vitna örlítið í ræður þeirra. Næstur á eftir mér tók til máls hæstv, utanrrh. Einar Ágústsson. Hann sagði m.a. í ræðu sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Það er vissulega alveg rétt, sem hv. 3 þm. Reykv. nefndi í sínu máli, að það hefur verið reynt að bæta úr þessum skorti á sundlaug með því að flytja sjúklinga niður á Háaleitisbraut 17. Það er betra en ekkert, má segja, að sú laug skuli vera til. En þessir flutningar eru erfiðir í mörgum tilvikum, bæði fyrir sjúklinga og starfsfólk, þeir eru dýrir og óhagkvæmir, auk þess það sem verst er, að það eru ekki nándar nærri allir sem geta farið, þó ekki sé nema þessa leið, í áætlunarbíl eða hvaða bifreið sem vera skal vegna þess einfaldlega að þeir þola ekki flutninginn. Það er líka alveg rétt, sem kom fram hjá hv, 3. þm. Reykv., að sundlaugin að Háaleitisbraut 17, sem ég þekki líka af eigin raun, hentar ekki alls kostar til þess að leysa það verkefni sem hér er um fjallað. Og ég trúi því ekki að okkar þjóðfélag sé svo fátækt, þó að illa megi kannske bera því vitnisburðinn að ýmsu leyti, að við höfum ekki efni á því að búa betur að þessari deild sem svo mjög margt gott lætur af sér leiða.“ Næsti ræðumaður á þessum fundi var hæstv. heilbrrh. Matthías Bjarnason. Hann sagði m.a.: „Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að ríkið leggi fram framlög til byggingar slíkrar sundlaugar ef það verður ofan á og talið rétt af eiganda deildarinnar, sem er Reykjavíkurborg, að byggja sundlaug við hana, og ég vil láta í ljós þá skoðun mína, að ég er samþykkur þessari þáltill. og ég vil vinna að því fyrir mitt leyti, þegar þessar upplýsingar liggja fyrir, að fyrsta framlag verði tekið inn á fjárlög næsta árs. Ef Alþ. afgreiðir þessa sjálfsögðu till. á sem allra skemmstum tíma og upplýsingar borgarverkfræðings liggja fyrir borgarráði og vilji borgarráðs og borgarstjórnar, þá tel ég mér bæði vera sjálfsagt og skylt að mæla sterklega með því að framlag til þessara framkvæmda verði tekið á fjárlög næsta árs.“ Næstur talaði hv. þm. Albert Guðmundsson, sem einnig er forustumaður í borgarmálefnum Reykvíkinga. Hann sagði m.a. í ræðu sinni, með leyfi hæstv. forseta: „Ég get fullvissað alla hv. þdm. að borgarstjórn er einhuga um að gera það sem í hennar valdi er til að koma upp sundlaug við Grensásdeildina.“ Hann sagði enn fremur : „Ég get glatt hv. þm. með því, að ég veit, að það er sérstakur áhugi hjá borgarstjóra að flýta þeirri áætlun sem borgarverkfræðingi og borgarlækni hefur verið falið að gera þ.e.a.s. kostnaðaráætlun og könnun um það, hvort hægt er, eða það er óhætt að segja, hvenær hægt er að staðsetja þetta mikilvæga mannvirki við endurhæfingarstöð Borgarsjúkrahússins.“ Og hv. þm. Albert Guðmundsson lauk máli sínu á þessa leið: „Um leið og ég lýk máli mínu, þá vil ég leggja til að þessu máli verði hraðað það mikið að það geti ekki verið neinn vafi á því að Alþ. geti komið málinu á fjárlög núna, ef við ætlum að gera það. Þess vegna segi ég, að það er bara spurningin um það, hvort menn vilji hugsa með kerfinu, á sama hátt og kerfið, eða hvort menn vilja hugsa með hjartanu. Fólkið bíður. Það er nóg af fólki sem þarf á þessu að halda, og ég vona að við séum ekki fastir í einhverju sérstöku kerfi, einhverjum farvegi við gerð fjárlaga, að það sé ekki pláss fyrir það sem ég kalla að hugsa með hjartanu.“ Síðasti ræðumaður við þessar umr. var hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason. Hann tók undir það, sem aðrir þm. höfðu sagt, og sagði að lokum: „Vil ég sérstaklega taka undir þau orð hv. síðasta ræðumanns, að nauðsynlegt er og sómi þingsins liggur við að málið fái sem hraðasta og skjótasta afgreiðslu hér á hinu háa Alþingi.“ Þegar þessar umr. höfðu farið fram var ég mjög bjartsýnn á að þessi till. næði fram að ganga þegar á síðasta þingi. En þá tóku að hefjast dálitið annarlegir atburðir. Ég ætla ekki að fara að rifja þá atburðarás upp, hún var á margan hátt ákaflega óskemmtileg. Enn því miður leiddi hún til þess, að þessi fjárveiting var ekki tekin inn á fjárlög árið 1977 sem nú eru í gildi. En fjvn., sem fékk till. okkar fjórmenninganna til meðferðar, afgreiddi hana fyrir þinglok. Ég vil geta þess, að ég átti þá ekki sæti á þingi og hæstv. utanrrh. Einar Ágústsson beitti sér mjög fyrir því, að þessi till. yrði afgreidd. Hún var afgr. með svo hljóðandi nál.: „Nefndin hefur rætt till. Samkv. till. er gert ráð fyrir að Alþ. beiti sér fyrir framlagi við byggingu sundlaugar við Endurhæfingardeild Borgarspítalans við Grensásveg á fjárl. ársins 1977. Svo varð ekki. Hins vegar lítur fjvn. svo á, að í þáltill. þessari sé hreyft mikilsverðu nauðsynjamáli sem athuga þarf við undirbúning næstu fjárl. Fjvn. hefur orðið sammála um að leggja til að till. verði vísað til ríkisstj.“ Hæstv. utanrrh. tók til máls við þessa umr. Hann sagði þar m.a.: „Vil ég geta þess a.m.k. fyrir mína hönd og hv. 1. flm. Magnúsar Kjartanssonar, að við erum eftir atvikum ánægðir með þessa afgreiðslu fjvn. og teljum að sá rökstuðningur, sem fylgir áliti n., sé á þann veg, að hann muni verða til þess að málið verði tekið til efnislegrar afgreiðslu við gerð næstu fjárlaga.“ Ég taldi að þegar Alþ. hafði einróma samþykkt þessa till. fjvn., þá væri það algerlega öruggt að framlag til sundlaugar við Grensásdeildina yrði á fjárl. fyrir árið 1978. Þegar ég fékk fjárlagafrv. í hendur, þá var mitt fyrsta verk að aðgæta hvort svo væri ekki. Ég gat ekki séð að svo væri. Það var enginn tilgreindur sérstakur þáttur í fjárl. sem hét fjárveiting til byggingar sundlaugar við Grensásdeild Borgarspítalans. Þess vegna spyr ég nú um þetta mál, því þarna liggur fyrir einróma vilji Alþingis. Ég beini fsp. minni ekki til hæstv. heilbrrh., þó að Grensásdeildin heyri undir verksvið hans. Ég beini henni ekki heldur til hæstv. fjmrh., þó að hann eigi að afla þeirra fjármuna sem þarf til þess að ráðast í þessa framkvæmd. Ég beini henni til hæstv. forsrh., vegna þess að ég hef farið að hugsa um stjórnlög í þessu sambandi. Ég hef borið þetta mál undir lögfræðing sem ég tel vera einna hæfastan íslenskra lögfræðinga, - ég nefnt nafn hans ekki því að þetta voru einkaviðræður, - en hann sagðist líta svo á að ef Alþ. hefði lýst vilja sínum í einhverju alveg skýrgreindu máli, þá væri það skylda ráðh. að framkvæma þennan vilja Alþ., það væri skylda ráðh. Og einmitt þess vegna beini ég máli mínu til hæstv. forsrh., því að hann er verkstj. ríkisstj., og ég vil biðja hann, um leið og hann svarar fsp., að segja mér álit sitt á því, hvort hann sé ekki sammála þeim lögfræðingi sem ég vitnaði til, að ef Alþ. tekur ákvörðun um vilja sinn í tilteknu máli, þá sé það skylda ráðh. að framkvæma þann vilja.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég mun leitast við að svara þeirri fsp. sem hv. 3. þm. Reykv., Magnús Kjartansson, flytur hér og hefur gert grein fyrir. Spurningin er: Hvers vegna framkvæmdi ríkisstj. ekki þann einróma vilja Alþ. að gera ráð fyrir fjárveitingu til byggingar sundlaugar við Endurhæfingardeild Borgarspítalans þegar fjárlög fyrir árið 1978 voru undirbúin?“ Ég skal strax taka það fram, að ég hefði talið eðlilegra hvað snertir undirbúning fjárlaga og þá gagnrýni sem e.t.v. má lesa út úr fsp., að ekki sé sérgreindur liður í fjárlagafrv. varðandi þennan framkvæmdakostnað, hefði fsp. réttilegar verið beint til fjmrh., en varðandi efnisatriði málsins um byggingu sundlaugar við Endurhæfingardeild Borgarspítalans, Grensásdeildina, væri fsp. beint til heilbrrh. Ég ætla mér ekki að bera fyrir mig nein slík formsatriði og mun leitast við að svara fsp. sjálfri. En ég get þessa hér til þess að þetta svar mitt verði ekki fordæmi um það, að fsp. um mál, er samkv. verklagsreglu og verkaskiptingu ríkisstj. heyrir undir sérstakan ráðh., verði ekki eftir sem áður beint til þeirra. Fsp. sem slík gengur út frá því að fyrir liggi skjallega í afgreiddri þáltill. einróma viljayfirlýsing Alþ. Hv. þm. spurði mig, hvort ég teldi það ekki skyldu ráðh. að framkvæma einróma vilja Alþ. Ég get út af fyrir sig svarað þeirri fsp. játandi almennt. En hér liggur ekki fyrir, eins og málin voru afgreidd, einróma viljayfirlýsing Alþ. hvað þetta málefni snertir með afgreiðslu þáltill. Það var velviljaður og mjög jákvæður rökstuðningur fyrir till. um að vísa málinu til ríkisstj., en þáltill. hv. þm og meðflm. hans fékk ekki efnislega afgreiðslu á síðasta þingi. Ég vil taka það fram vegna þeirra sem eru ókunnugri þingstörfum en hv. þm. eiga að vera, að hér er aðeins um þingsköp og vinnubrögð í þingi að ræða og þetta ætti svo reyndur þm. sem hv. þm. Magnús Kjartansson greinilega að vita. Varðandi afstöðu ríkisstj. er svo það að segja, að í fjárlagafrv. er samkv. venju ekki tiltekinn sundurliðun um einstakar framkvæmdir sem fé verði ætlað til á sviði heilbrigðismála. En í fjárl. er sérstakur liður, sem heitir: Bygging sjúkrahúsa, sjúkraskýla, læknamiðstöðva og læknisbústaða, annarra en ríkissjúkrahúsa, og er áætlað að verja 1 milljarði 300 millj. kr. til þessa. Hér undir falla framkvæmdir eins og bygging sundlaugar við Endurhæfingardeild Borgarspítalans. Þetta er að finna á bls. 75 í fjárlagafrv. fyrir 1978. Það er ekki venja að ríkisstj. sundurliði við framlagningu fjárlagafrv. þennan lið frekar en gert er í fjárlagafrv., þ.e.a.s. tilgreini hann í einni tölu. Síðar fær fjvn. fjárlagafrv. til meðferðar og fjallar um till. um skiptingu þessarar heildarfjárveitingar á milli hinna mismunandi framkvæmda á þessu sviði í landinu. Og ég get lýst því yfir, að mér er kunnugt um að bæði hæstv. heilbrrh. og hæstv. fjmrh. munu leggja áherslu á að til þessara framkvæmda, sem hv. þm, hefur hér reifað, verði varið fjárveitingu, til þess að unnt sé að framkvæmdir fari af stað og nái eðlilegum áfanga á næsta ári, enda náist samkomulag við borgaryfirvöld þar að lútandi hvað snertir þátttöku þeirra í þessum framkvæmdum. Ég efast heldur ekkert um að aðrir ráðh. liti á málin með sama velvilja, og raunar líta þm. á þetta málefni einnig með miklum velvilja. Ég veit að þetta málefni á út af fyrir sig viðtækan stuðning hér á þingi. En það þarf ekki að lýsa fyrir þm. að fjvn. þarf að taka afstöðu til fjárveitinga til einstakra framkvæmda, ekki hverrar fyrir sig, heldur í heild við afgreiðslu fjárlagafrv. Ég ætla aðeins til glöggvunar á hvernig mál þetta var afgreitt að geta um það - með leyfi hæstv. forseta - að frá fjvn. var till. hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar o.fl. afgreidd með svo hljóðandi tillögu: „Nefndin hefur rætt till. Samkv. till. er gert ráð fyrir að Alþ. beiti sér fyrir framlagi til byggingar sundlaugar við Endurhæfingardeild Borgarspítalans við Grensásveg á fjárl. ársins 1977. Svo varð ekki: Hins vegar lítur fjvn. svo á, að í þáltill. þessari sé hreyft mikilsverðu nauðsynjamáli sem athuga þarf við undirbúning næstu fjárl. Fjvn. hefur orðið sammála um að leggja til að till. verði vísað til ríkisstj.“ Ég þarf ekki að bæta fleiri skýringarorðum við, hvað felst í þeirri afgreiðslu Alþ. að vísa till, til ríkisstj. Og síst af öllu þarf ég að veita hv. þm. Magnúsi Kjartanssyni kennslustund í því, hvað í því felst. Ég vil aðeins til frekari skýringar - með leyfi forseta - einnig vitna hér í það sem hv. frsm. fjvn., Ingi Tryggvason, sagði þegar hann fylgdi þessari till. fjvn. úr hlaði: „ Fjvn. hefur rætt þáltill, um sundlaug við Grensásdeild Borgarspítalans. Till. varð ekki fullrædd áður en gengið var frá fjárl. ársins 1977, en í till. stendur raunar að verkefni það, sem hún fjallar um, verði tekið til greina á fjárl. fyrir árið 1977. Till. var ekki rædd fyrr en eftir að þessi fjárlög voru samþykkt, þar sem svo varð þótti þó rétt að minna á það verkefni, sem till. fjallar um, og gera það með þeim hætti að vísa till. til ríkisstj., þannig að efni till. kæmi til álita í sambandi við undirbúning næstu fjárl. Það varð sem sagt niðurstaða fjvn. að leggja til að till. verði vísað til ríkisstj.“ Og einn af meðflm. hv, þm. Magnúsar Kjartanssonar, hæstv. utanrrh., Einar Ágústsson, segir þá: „Þar sem ég hygg að ég sé eini flm, þess arar till. sem hér er staddur nú vil ég geta þess fyrir a.m.k. mína hönd og hv. 1. flm. Magnúsar Kjartanssonar, að við erum eftir atvikum ánægðir með þessa afgreiðslu fjvn. og teljum að sá rökstuðningur, sem fylgir áliti n., sé á þann veg, að hann muni verða til þess að málið verði tekið til efnislegrar afgreiðslu við gerð næstu fjárlaga.“ Nú er aðeins fyrsta stig í fjárlagaafgreiðslunni komið fram á Alþ., þ.e.a.s. frv. til fjárl., og í því efni er farið að venju og þingsköpum. Framhald málsins verður að fjvn. fjallar um skiptingu þessarar fjárveitingar í heild sinni milli einstakra framkvæmda. Ég sé enga ástæðu til að ætla annað en tillit verði tekið til þessarar mikilvægu framkvæmdar og hennar sjáist staður í endanlegri skiptingu fjvn. Ef svo illa færi að það væri ekki, sem ég held að sé engin ástæða til reyndar að ætla, þá getur þingið allt tekið til sinna ráða og afgreitt fjárl, með þeim hætti sem vilji þingsins stendur til.

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Í sambandi við framlög til sjúkrahúsa og læknisbústaða, þá hækka framlög til byggingar sjúkralúsa, heilsugæslustöðva og læknabústaða um 311.7 millj. á yfirstandandi fjárl. eða um 35.7%. Þegar við ræddum um framlög til þessa liðar, fjmrh. og ég, við undirbúning fjárlagafrv., þá benti ég á þær framkvæmdir sem þegar væru fyrirhugaðar, bæði hér á Reykjavíkursvæðinu á vegum Reykjavíkurborgar og sömuleiðis annars staðar á landinu, og ég taldi rétt að framlag til Grensásdeildarinnar hvað þetta snertir væri á sérstökum fjárlagalið. Fjmrh. taldi réttara að það væri innan þessa heildarliðar og það yrði afgr. af fjvn. Ég varð fyrir mitt leyti að fallast á það, vegna þess að hér er um að ræða framlög á móti eignaraðila öðrum en ríkinu, og há verður auðvitað að liggja fyrir heildaráætlun um það, hvað þessi framkvæmd er áætluð, og jafnframt um það, hvað borgin treysti sér að leggja fram. En þessu hefur Reykjavíkurborg ekki gengið frá vegna þess að þar stendur undirbúningur fjárhagsáætlunar yfir alveg eins og hann stendur yfir hjá ríkissjóði. En fulltrúar Reykjavíkurborgar hafa margsinnis rætt þetta mál og eiga eftir að taka ákvörðun, en endanleg ákvörðun er auðvitað í höndum fjvn. og Alþ. hvað þetta snertir.



Herra forseti. Ríkisstj. hefur á mörgum fundum sínum og síðast á fundi sínum í morgun fjallað um yfirstandandi kjaradeilu milli ríkisins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og þykir því hlýða að greina þingheimi nokkuð frá stöðunni í þeirri kjaradeilu og fer sú fyrirætlan saman við ósk formanna þingflokka Alþb. og Alþfl. að þessu leyti. Í gærkvöld barst ráðherrum skýrsla og bréf frá kjaradeilunefnd, sem var á þá lund, að ekki væru virtar ákvarðanir kjaradeilunefndar í sérstaklega tilgreindum tilvikum. Það eru nefnd 6 tilvik þar að lútandi, en bréf kjaradeilunefndar hljóðar svo í upphafi, með leyfi hæstv. forseta: „Í yfirstandandi verkfalli Bandalags starfsmanna ríkis og bæja hefur ekki verið hlýtt ákvörðunum kjaradeilunefndar í nokkrum tilvikum og þar með verið brotnar þær grundvallarreglur, sem ríkisstj. Íslands og stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja komu sér saman um að skyldu gilda í verkfalli opinberra starfsmanna og staðfestar voru með setningu laga nr. 29 frá 1976.“ Án þess að ég reki þau tilvik, sem hér er um að ræða, í einstökum atriðum, a.m.k. að svo stöddu, þá vildi ég láta það koma hér fram, að ríkisstj. taldi þetta svo alvarlega þróun mála að nauðsynlegt væri að kveðja stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja á fund og var sá fundur haldinn nú fyrir tæpri klukkustund. Á þessum fundi var lögð á það megináhersla, að samkomulag hefði náðst milli Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og ríkisstj, um flutning frv. til l. um verkfallsrétt opinberra starfsmanna og þá lagasetningu eingöngu á þeirri forsendu, að þeim lögum yrði í einu og öllu hlýtt. Og ein veigamesta forsenda þess verkfallsréttar, sem samkomulag tókst um með aðilum að þessu leyti, var að kjaradeilunefnd hefði fullt og óskorað vald til þess að úrskurða hverjir ættu að vinna meðan á verkfalli stæði. Tilvera kjaradeilunefndar og úrskurðarvald hennar var forsenda þess að lögin um verkfallsrétt Bandalags starfsmanna ríkis og bæja voru samþ. á Alþ., og af hálfu ríkisstj. er litið svo á, að það sé því skilyrðislaus skylda framkvæmdavaldsins að sjá um að ákvarðanir n. verði framkvæmdar. Ég tel rétt að það komi hér fram, að formaður kjaradeilunefndar var viðstaddur þennan fund og undir það bréf, sem kjaradeilunefnd skrifar ríkisstj., skrifa velflestir meðlimir kjaradeilunefndar, jafnt fulltrúar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sem aðrir. Á þessum fundi skiptust menn á skoðunum, en lokaorðin voru, að fulltrúar Bandalags starfsmanna ríkis og bæja kváðust mundu halda landsins lög, og verður að vænta þess, að við það verði staðið í sambandi við framkvæmd þessa verkfalls. Í sambandi við efni málsins sjálfs og í sambandi við deiluatriðin tel ég ekki þörf á því að rifja upp efni í skýrslu samninganefndar ríkisins, sem var dags. á þriðjudaginn var, 11. okt. s.l., og birst hefur í blöðum landsins og hv. alþm. hafa kynnt sér, enda hefur efni þeirrar skýrslu ekki sætt andmælum. En það er rétt að hér sé rifjað upp með örfáum orðum það, sem ég hef þegar gert, aðdragandi að lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna innan BSRB. Á þessu ári fengu opinberir starfsmenn innan BSRB, sem alkunna er, verkfallsrétt til að fylgja eftir kröfum sínum um aðalkjarasamninga. Þessi breyting var þáttur í margvíslegum og veigamiklum breytingum á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna að því er varðar félagsmenn innan vébanda BSRB. Löggjöfin, sem samþ. var á Alþ. vorið 1976 með öllum þorra atkv. þm. úr öllum flokkum, átti sér langan aðdraganda. En á mörgum þingum BSRB á undanförnum árum hafa verið samþykktar ályktanir og áskoranir um verkfallsrétt opinberra starfsmanna. Í málefnasamningi ríkisstj, þeirrar, sem sat árin 1971–1974, var um þetta mál fjallað á þann hátt, að verkfallsrétti opinberra starfsmanna hlyti að fylgja að æviráðning félli niður og sjálfkrafa tengsl kjara opinberra starfsmanna við kjör annarra stétta í þjóðfélaginu yrðu rofin. Um þessi atriði náðist þó ekki samkomulag í n. þeirri er undirbjó frv. um breytingar á lögum um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sem síðar varð að l. nr. 46 frá 1973. Kröfum um verkfallsrétt var hins vegar haldið ákaft fram af BSRB. Lög nr. 29 frá 1976, um kjarasamninga BSRB, voru svo ávöxtur samkomulags BSRB og ríkisvaldsins af afstöðnum langvarandi og ítarlegum samningaviðræðum um þetta efni. Í framsöguræðum og aths. við frv. kom skýrt fram, að verkfallsrétturinn var veittur með því skilyrði að endurskoðunarrétturinn, þ.e. hin sjálfvirku tengsl sem verið hafa milli kjarasamninga BSRB og kjarasamninga heildaraðila vinnumarkaðarins, þ.e.a.s. A.S.Í. og Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna, innan samningstímans féllu niður og að æviráðningin verði þrengd, auk þess sem verkfallsrétturinn verði háður skynsamlegum takmörkunum, þ. á m. þeirri takmörkun, að kjaradeilunefnd hefði óskorað vald til þess að úrskurða, hverjir skyldu vinna meðan á verkfalli stæði, og þannig yrðu túlkuð ákvæði laganna um með hvaða hætti öryggis og heilsu borgaranna skyldi gætt. Öll þessi atriði voru fullkomlega ljós við meðferð málsins, bæði í samningum við BSRB og á Alþ. Þetta kemur e.t.v. skýrast fram af því, að við Bandalag háskólamanna náðist ekki samkomulag um breytingar á kjarasamningalögum að því sinni, einkum vegna þess að Bandalag háskólamanna vildi ekki skipta á endurskoðunarrétti og verkfallsrétti. Af þessari forsögu málsins má öllum vera ljóst, að alls ekki er unnt að samþykkja endurskoðunarrétt á samningstímanum með verkfallsrétti að óbreyttum lögum. Enn fremur er með öllu ljóst, að þessi krafa BSRB felur í sér brigður á því samkomulagi, sem gert var þegar lögin voru sett vorið 1976, og að ríkisstj. getur ekki beitt sér fyrir lagasetningu í þessa átt, eins og málin eru í pottinn búin. Ég vil þessu næst rifja upp stöðuna í samningunum þegar til verkfalls kom. Þegar upp úr slitnaði bar einkum þrennt á milli: Í fyrsta lagi krafðist BSRB endurskoðunarréttar með verkfallsrétti á samningstímanum, einkum ef breyting yrði á verðbótaákvæðum kjarasamninga með löggjöf eða hliðstæðum hætti. Þessari kröfu hvorki getur ríkisstj. né vill verða við, eins og lýst hefur verið hér að framan. Hins vegar hefur legið fyrir vilji ríkisstj. til þess að binda sig við það, að BSRB hafi aldrei lakari verðbótatilhögun en almennt gerist. Í öðru lagi krafðist BSRB hækkunar lægstu launa umfram það sem ríkið hafði boðið. Við þessari kröfu taldi ríkisvaldið sig ekki geta orðið umfram það sem gerðist í samningaviðræðunum frá því að sáttatillagan var felld og þar til upp úr samningaviðræðum slitnaði s.l. mánudag. Með því væru kjör BSRB komin upp fyrir það sem almennt gerist á vinnumarkaðnum, sem er óverjandi. Hins vegar bauðst ríkisstj. ti] þess að tryggja að enginn starfsmaður, sem starfsfestu næði, sæti lengi í neðstu þrepum launastigans, heldur flyttist upp eftir almennum reglum sem reyndar má finna fyrirmynd að í sérsamningi Starfsmannafélags ríkisstofnana. Í þriðja lagi krafðist BSRB sérstakrar hækkunar um miðbik launastigans, 15–20% umfram almennar launahækkanir ASÍ. Ríkisstj. hefur þegar með sínum boðum gengið afar langt til móts við þessar kröfur, svo langt reyndar að lengra er naumast hægt að ganga, ef ekki á að hleypa af stað óstöðvandi kjarakapphlaupi. Um þetta atriði hafa komið fram glöggar skýrslur frá samninganefnd ríkisins. Auk þess, sem hér hefur verið rakið, lýsti ríkisstj. því yfir, að hún væri reiðubúin að ræða önnur atriði samninganna innan ramma síns lokatilboðs og þ. á m. ýmsar sérkröfur, sem ekki voru nefndar raunverulega af hálfu samningamanna BSRB, fyrr en eftir að sáttatillagan var felld, á síðasta stigi viðræðna áður en verkfall skall yfir, þótt þær sérkröfur hefðu verið ræddar ítarlega af hálfu samninganefnda beggja aðila fyrr, meðan á samningaviðræðunum stóð undir leiðsögn sáttanefndar. Það er rétt að það komi hér fram nú, þegar þau þáttaskil hafa orðið að samningar hafa tekist með ýmsum sveitarfélögum og starfsmannafélögum þeirra, að ríkisstj. er reiðubúin til þess að taka samningaviðræður upp að nýju í ljósi þeirra samninga, og samninganna við Reykjavikurborg sérstaklega, til þess að leitast við að leysa þessa deilu. En það skal fram tekið, að við erum í þessum efnum bundin við ákveðin mörk, bæði ef halda á friðinn á vinnumarkaðinum og gæta þess að halda útgjöldum ríkisins innan hóflegra marka. Ég skal ekki fara hér með ákveðnar tölur um þann útgjaldaauka, sem ríkissjóður fyrirsjáanlega verður fyrir umfram það sem gert er ráð fyrir í forsendum fjárlagafrv. En þar er tekið mið af samsvarandi útgjaldauka ríkissjóðs sem vinnuveitanda eins og ætla má að verði útgjaldaauki atvinnuveitenda almennt í landinu. En ljóst er að um umframgreiðslur frá þeirri viðmiðun verður að ræða, jafnvel þótt miðað sé við sáttatillöguna, sem felld var, eða síðasta tilboð ríkissjóðs eða samsvarandi samninga og t.d. Reykjavíkurborg hefur gert. Þar er um ákveðið vandamál að ræða sem alþm. standa frammi fyrir ásamt með ríkisstj. og leysa verður þegar ljóst er hver niðurstaðan verður í yfirstandandi kjaradeilu. Ég tel ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar að sinni, a.m.k. ekki án gefins tilefnis, um kjaradeiluna almennt, en vil láta það koma hér fram, að þegar hefur verið boðað að frumkvæði sáttasemjara til sáttafundar sem haldinn var kl. 12 í dag og ákveðið var að fresta til kl. 6 síðdegis. Og ég vil aðeins að lokum láta í ljós þá von og ósk, að kjaradeila þessi leysist og menn virði þá almennu hagsmuni, sem hljóta að vera fólgnir í því, að starfsmenn ríkisins fái sambærileg kjör og aðrir vinnandi menn í þjóðfélaginu, - sem hljóta að miðast við það, að starfsmenn hins opinbera fari ekki heldur fram úr þeim kjörum, sem almennust eru meðal launþega landsins. Við hér á Alþ. höfum skattlagningarvald og getum að því leyti aukið skattheimtu hins opinbera til þess að greiða starfsmönnum hins opinbera hærri laun. En forsenda fyrir slíkri skattheimtu er ekki fyrir hendi ef laun hins opinbera eru hærri en á almennum vinnumarkaði, hærri en í framleiðslunni sjálfri sem verður þó að standa undir þjóðarbúinu. Það er líka ósk mín og von, að menn virði þau fjárhagstakmörk sem eru hvað snertir ríkissjóð, svo að ekki komi til þess að ríkissjóður verði rekinn með halla, með þeim afleiðingum að verðbólgan aukist, sem og mundi verða niðurstaðan ef hér hæfist kjarakapphlaup milli mismunandi hagsmunahópa og stétta í þjóðfélaginu. Mikið er í húfi, að vel takist til um lausn kjaradeilunnar, og vænti ég þess, að allir hv. alþm. leggi sitt lið til að svo megi verða.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. og hæstv. heilbrrh, fyrir svör þeirra. Þau voru tvímælalaust jákvæð, og þeir lýstu því báðir yfir að framlag til byggingar sundlaugar við Grensásdeild Borgarspítalans væri í þeim þætti fjárlaga sem heitir: Til sjúkrahúsa og læknabústaða. Hæstv. heilbrrh. greindi frá því, að hann hefði sjálfur talið eðlilegast að þessi fjárveiting til Grensásdeildar Borgarspítalans yrði sérstakur fjárlagaliður, og það hefði ég talið einnig. En annaðhvort fjmrh. eða embættismenn hans kusu að fela þetta inni í ákaflega almennum lið sem heitir: til sjúkrahúsa og læknabústaða. Ég las þennan lið þegar ég var að skoða fjárl. í upphafi, og ég vil leyfa mér að lesa viðfangsefnin sem þar eru tilgreind. „Bygging sjúkrahúsa, sjúkraskýla, læknamiðstöðva og læknabústaða, annarra en ríkissjúkrahúsa - Röntgentækni - Sjúkrahús St. Franciscusarreglunnar í Stykkishólmi, byggingarstyrkur. - Styrkur til heilsuverndarstöðva. - St. Jósefsspítali í Hafnarfirði, byggingarstyrkur. - Landakotsspítali, röntgentækni.“ Þegar ég las þetta gat ég ekki komið auga á að sundlaug við Grensásdeild gæti falist undir þessari upptalningu. En það stafar trúlega af því að mér hefur alltaf verið heldur illa við skriffinnsku og ég hef ekki lagt á mig að læra það sérstaka tungumál sem skriffinnar nota. En þetta skiptir raunar ekki máli. Það skiptir mestu máli að tveir hæstv. ráðh. hafa lýst yfir því, að þeir telji að þetta eigi að vera í fjárl. næsta árs. Hæstv. forsrh. sagði að þetta færi eftir ákvörðunum fjvn. Eins og ég rakti í upphafsræðu minni, þá liggur stefna fjvn. fyrir. Hún var ekki aðeins almenn vísun til ríkisstj., hún var rökstudd. Hún var rökstudd með því að fjvn. ætlaðist til að þetta yrði gert í sambandi við fjárlög þessa árs. Þetta var ekki almenn tilvísun til ríkisstj. Þetta var stefnuyfirlýsing. Og í fjvn. eiga sæti allir sömu menn og á síðasta þingi, fyrir utan Jón Árnason sem lést, þannig að vilji fjvn. er algerlega ljós. Mér fannst það alger óþarfi hjá hæstv. forsrh. að fara að reyna að vefja þetta mál inn í einhverja þoku. Það er alveg ljóst fyrst hæstv. ráðh. segja að þeir vilji að þessi fjárveiting sé inni í fjárl., og þar liggur fyrir afstaða hv. fjvn. og raunar afstaða Alþ. líka. Ég vil fagna þessum yfirlýsingum ákaflega mikið, því að eins og allir ættu að vita er fötlun alvarlegasta mannamein hér á Íslandi og í öðrum þjóðfélögum sem hafa sæmilega heilbrigðisþjónustu. Ég las það í skýrslum frá finnsku öryrkjasamtökunum, að þau telja að hvorki meira né minna en 15% þjóðarinnar eigi við svo alvarlega fötlun að stríða að menn eigi erfitt með að ferðast með almenningsfarartækjum. Inní í þessari tölu er andlega fatlað fólk og einnig börn á aldrinum 0–3 ára. En 15% þýðir sjöundi hver maður, og ég vil minna félaga mína á Alþ. á það, að 15% kjósenda geta komið 9 mönnum inn á þing. Með þessu er ég ekki að halda því fram að við þm. hugsum einvörðungu um það, hvernig við eigum að krækja okkur í atkv. En þessi hópur er svona sterkur og hann á rétt á að fá að njóta hér miklu meira jafnréttis en hann nýtur í þjóðfélagi okkar. Það er þannig hér á Íslandi, að við höfum orðið miklir eftirbátar annarra um að breyta þjóðfélaginu þannig að fatlað fólk geti athafnað sig á sama hátt og heilbrigt fólk. T.a.m. Svíar eru komnir miklu lengra á þessu sviði. Þar gengu í gildi í júlí í sumar sérstök lög sem kveða á um að allar nýjar opinberar byggingar, allir nýir vinnustaðir og öll íbúðarhús meira en tvær hæðir verði jafnaðgengileg fyrir alla þegna, hvort sem þeir eru heilbrigðir eða fatlaðir, og ef þurfi að gera meiri háttar breytingar á eldri húsakynnum, þá verði að haga breytingunum þannig, að tekið sé tillit til þess að svona stór hluti þjóðarinnar býr við fötlun. Við vitum það öll, að endurhæfingarlækningar eiga sér stuttan aldur t veröldinni, en af þeim hefur náðst alveg feiknalegur árangur. Ég hef haft fyrir augunum ýmsa atburði sem ég vil líkja til kraftaverka. En meginatriðið verður það, að ákaflega stór hluti fatlaðra nær þeim styrk að þeir geta unnið í þjóðfélaginu á eðlilegan hátt, ef aðstaða er til þess að þeir komist á vinnustaði sina. En þeir vinnustaðir eru því miður fáir sem þannig eru. Hér uppi á áhorfendapöllum eru ýmsir vinir mínir af Grensásdeild Borgarspítalans, einnig sjúklingar, og mér þykir vænt um að þeir koma hingað í dag. En þeir sjá hér á Alþ. hvernig þessi vinnustaður er hannaður t.a.m. fyrir fatlaða. Ég vil staðhæfa það, að maður sem væri öllu meira fatlaður en ég gæti alls ekki unnið hér á þingi, t.a.m. maður sem væri bundinn við hjólastól. Og við skulum íhuga hvað í þessu felst. Einn mikilhæfasti stjórnmálamaður þessarar aldar, Bandaríkjaforsetinn Franklin D Roosevelt, veiktist á miðjum stjórnmálaferli sínum, fékk lömunarveiki og fatlaðist svo illa að hann gat ekki hreyft sig nema í hjólastól. Ef þessi maður hefði verið þm. á Alþingi Íslendinga hefði hann ekki getað haldið áfram störfum eftir að hann fatlaðist. Þetta er atriði sem ég held að við þm. allir eigum að hafa mjög sterklega í huga og að við eigum að einbeita okkur að hví að koma á jafnrétti á þessu sviði, svo að fatlað fólk geti stundað störf sin á eðlilegan hátt og umgengist aðra þjóðfélagsþegna á eðlilegan hátt án þess að verða fyrir mjög annarlegum torfærum sem eru í svo til öllum húsum á Íslandi, einnig opinberum húsum. sem byggð hafa verið nýlega. Ég vil minna á það, að við höfum hér í Reykjavík hús sem teiknað er af heimsfrægum arkitekt, finnska arkitektinum Alvar Alto. Norræna húsið. Ég geri ráð fyrir að flestir hafi komið þangað. Þar er ekki hægt að skilja eftir bíl nema býsna langt frá húsinu. Inn í húsið eru langar tröppur, að vísu þægilegar tröppur, en engin handrið, þannig að þeir, sem eiga við jafnvægisvandamál að etja, eiga erfitt með að komast inn í húsið. Og það er engin leið að komast inn í húsið á hjólastólum. Þetta er til marks um blindu sem hefur verið uppi ekki aðeins hér á Íslandi, heldur hvarvetna um heim, og verður að taka á. Og þessari till. minni um sundlaug við Grensásdeild Borgarspítalans er ekki aðeins ætlað að vera þeirri ágætu stofnun betur kleift að leysa viðfangefni sín, heldur vil ég með þessu reyna að stuðla að hví að brjóta ís. Endurhæfingardeildin á Landsspítalanum er ákaflega illa sett. Þar er svo þröngt að það er ekki hægt að stunda starfsemina á neinn eðlilegan hátt. Og við þurfum að setja okkur það mark á sem allra skemmstum tíma. að fatlað fólk njóti jafnréttis í þjóðfélaginu. Það er hægt að gera þetta og til þess þarf ekki ýkjamikinn tilkostnað ef það er hugsað fyrir fram. Ég bið hæstv. forseta afsökunar á því að ég hef talað lengur en ég mátti.



Herra forseti. Í morgun óskuðum við formenn þingflokka Alþb. og Alþfl. eftir því, að hæstv. ríkisstj. gerði hér á Alþ. grein fyrir stöðu samninga varðandi það verkfall sem nú stendur yfir hjá opinberum starfsmönnum. Eins og allir vita, hefur þetta verkfall nú staðið í rúma viku og er þegar faríð að hafa allvíðtæk áhrif í þjóðfélaginu. Alþ. hefur hins vegar ekki fengið neina skýrslu frá ríkisstj. um stöðu málsins á þann hátt sem við teljum að eðlilegt hefði verið að gefa hér. Það hafa að vísu komið frá hálfu ríkisstj. fram nokkur sjónarmið sem hún hafði sett fram í samningaviðræðunum, en úr því að verkfall var skollið á og ný staða var komin upp í málinu, þá hefur ekki komið fram af hálfu ríkisstj. neitt um það, hvað hún hugsaði sér frekar fyrir í málinu. Það er ekki um það að villast, að það er brýn þörf á því að reynt sé að leysa þessa deilu sem upp er komin, og auðvitað hvílir á ríkisstj. alveg sérstök skylda að hafa áhrif á það að leysa deiluna, þar sem hún er beinlínis annar samningsaðilinn. Það er því skoðun mín, að eins og nú er komið beri ríkisstj, skylda til að hafa forgöngu um það að viðræður verði teknar upp á nýjan leik og á þeim grundvelli sem einhver von er til að hægt verði að leysa málin. Mér sýnist að af hálfu ríkisstj. hafi ekki verið vel haldið á þessum málum. Frá því var skýrt, að fulltrúar ríkisstj, hefðu á lokastigi viðræðnanna tilkynnt að tilboð þeirra, sem þeir þá lögðu fram, væri lokatilboð. Ég held að það séu allir menn sammála um það; að vinnubrögð af því tagi, sem þarna áttu sér stað, hefðu aldrei getað gerst t.d. í samningaviðræðum atvinnurekenda hér almennt og Alþýðusambandsins. Þar sem aðilar, sem eru kunnugir slíkum vinnubrögðum, fara með málið, gera þeir sér ljóst að eftir nokkurt samningaþóf segir ekki annar aðilinn: Nú gengur þú að þessu eða allt er búið. - Þannig tala menn ekki við samningaborð í jafnerfiðum samningum og launasamningar yfirleitt eru. Ég álít að í þessum efnum hafi ríkisstj. orðið á mikil skyssa, sem beinlínis hafi leitt til þess að viðræður féllu niður, en hefðu átt að halda áfram og menn hefðu átt að halda áfram að leita að samkomulagsgrundvelli. Það er allt annað mál, hvort ríkisstj. hafi fundist á þessu stigi að nóg væri komið, en tilkynning af þessu tagi hlaut vitanlega að leiða til þess að samningar færu í strand, enda varð sú raunin á. Ég vil einnig segja það, að mér sýnist að það, sem frá ríkisstj. hefur komið varðandi annað mjög mikilvægt atriði í þessu máli, en það er hvað við skuli taka varðandi launakjör opinberra starfsmanna ef breytingar verða á samningstímabilinu gerðar á vísitölugrundvelli eða grundvelli samninganna á annan hátt breytt með opinberum aðgerðum af hálfu ríkisvaldsins, - þá sýnist mér að það, sem frá ríkisstj. hefur komið varðandi þetta, sé algerlega óeðlilegt og ófullnægjandi. Ég tel að það sé sanngjarnt og eðlilegt, að verði til þess gripið af ríkisvaldsins hálfu að breyta grundvelli samninga sem gerðir hafa verið til tveggja ára, þá eigi þeir, sem þá samninga hafa, að fá nákvæmlega sams konar rétt og aðrir launþegar í landinu hafa við slík skilyrði, þá eigi þeir að hafa fullkominn samningsrétt, en ekki takmarkaðan. Ég álít að það sé engin von til þess að nein launþegasamtök geti gert launasamninga til tveggja ára á verðsveiflutímum eins og hjá okkur hafa verið án þess að hafa eitthvert öryggi um það, að verði grundvelli kippt undan samningum af hálfu opinberra aðila, þá verði að taka málið upp á ný. Ég vil líka segja það í sambandi við það, sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að ég tel að hann og efalaust fleiri séu að rugla saman óskyldum atriðum, þar sem talað er um almennan endurskoðunarrétt á samningstímabili og öryggisákvæði í þá átt sem ég hef hér talað um, þ.e.a.s. hvernig með skuli fara ef ríkisvaldið sjálft breyti grundvelli kjarasamninga. Það er, held ég, engin deila um það við opinbera starfsmenn nú að sá samningur, sem við þá verði gerður, eigi að standa í tvö ár. Menn eru því bundnir af þeim samningi allt það tímabil, enda séu auðvitað virtar grundvallarforsendur samninganna, eins og t.d. verðbótaákvæði. Það er um þetta atriði sem endurskoðunarrétturinn fjallaði á sínum tíma. Menn voru þá ásáttir um að ekki væri ástæða til þess að heimta endurskoðun á samningstímabilinu með tilliti til launahreyfingar sem kynni að verða hjá einhverjum öðrum eftir samningagerð þeirra, heldur öryggisákvæði varðandi verðbótareglur, að ef þeim yrði svipt í burtu, þá fengju menn sem sagt fullan samningsrétt til þess að taka á málinu á nýjan leik. Það var ekki ætlun mín að fara að ræða hér almennt um inntak þessara samninga sem hafa verið í burðarliðnum nú um skeið. Ég legg engan dóm á hvernig launastiginn er í einstökum greinum eða önnur ákvæði sem þar hefur verið fjallað um, umfram það sem ég hef hér sagt. Það stendur og það er mín skoðun, að það hafi verið mjög óheppilegt við þessar viðræður af hálfu ríkisstj. að taka fram, að till. hennar væru lokatillögur, og það hafi haft sín áhrif á það að reka allt í strand. Ég tel líka að afstaða ríkisstj. varðandi öryggisákvæði, sem eðlilega hlýtur að fylgja svona samningum, sé óeðlileg. Um önnur atriði samninganna ætla ég ekki að ræða. En ég vil að lokum leggja á það áherslu, að það, sem er höfuðatriði málsins eins og nú er komið, er að mjög víðtækt verkfall stendur yfir og er farið að segja mjög alvarlega til sín í þjóðfélaginu. Af þeim ástæðum verður ríkisstj. að hafa frumkvæði í málinu, beita sér fyrir því, að viðræður fari fram, og brjóta þar odd af oflæti sínu. Ég álít einnig að hún eigi að taka til endurskoðunar afstöðu sína varðandi þessi öryggisákvæði í samkomulaginu, af því að ég held að þar hafi hún haldið á óeðlilegan hátt á málinu. Ég held að þessi mál standi ekki þannig, að það sé að hefjast eitthvert nýtt kjarakapphlaup í landinu. Mér sýnist að það, sem þegar hefur fram komið varðandi till. til lausnar á þessari deilu, bendi mjög til þess, að það, sem þar hefur verið talað um, sé nokkuð í samræmi við það, sem þegar hefur gerst og vitað er um í þjóðfélaginu, og að menn eigi því ekki að gera allt of mikið úr einhverjum slíkum fullyrðingum, en snúa sér hins vegar með meiri alvöru að því að reyna að leysa málin. Ég fagna því, að það virðist vera komin nokkur hreyfing á viðræður, og vona, að hæstv. ríkisstj. láti ekki á sér standa að reyna að finna lausn á þessu viðkvæma vandamáli.



Herra forseti. Ég held að mér sé óhætt að segja það, að mér sé fyllilega ljós þýðing sundlauga á endurhæfingarstofnunum og fyrir sjúka sem eru í endurhæfingu. Þó að ég hafi í fyrra verið einn af flm. þess máls sem hér er verið að ræða, þá hef ég lítið látið heyra til mín um það opinberlega. En ég vil láta það koma fram núna á þeim stutta tíma sem við höfum til umr. í fyrirspurnatíma, að eftir að fjárl. voru afgr. í fyrra eins og raun bar vitni hafði ég mjög náið samband við fjmrh., forsrh, og heilbrrh., og mér er óhætt að fullyrða það, að þegar fsp. hv. 3. þm. Reykv. var lögð fram hér í þinginu, þá varð ég dálítið hissa og sneri mér þá strax til fjmrh, og spurði: Hvað, er ekki séð fyrir þessu í fjárl. eins og fjmrh. hefur tjáð mér og ég hef eftir honum tjáð öðrum, m.a. dr. Ásgeiri Ellertssyni yfirlækni á endurhæfingarstöðinni? - Jú, það er gert ráð fyrir því, sagði fjmrh. Hann er því miður ekki viðstaddur hér, en við vitum það þm. að hann er bundinn við önnur störf í bili. En ég þori að segja frá þessu, því að svo ákveðið og eindregið var svar hans. Ég hef einnig fengið fulla vissu fyrir því, að það skortir ekki á vilja hinna ráðh. Sjálfstfl., og ég efast ekkert um ráðh. Framsfl., enda var einn þeirra flm, málsins í fyrra, og ég býst við að það sé enginn ágreiningur á milli þeirra. Þetta vil ég láta fram koma og tel þess vegna að umr. og sérstaklega deilur um þetta mál séu til ills eins, því að málið er leyst og það verður á fjárl. næsta árs, því sem nú liggur fyrir. Og það að fjvn. fjallar um skiptingu þess fjár sem forsrh. tjáði að væri ætlað til heilbrigðismálanna, það er auðvitað mjög sterkt. Afgreiðsla fjvn. í fyrra sýnir það. Það er ekki líklegt að fjvn. nú sé neitt annars sinnis og muni þess vegna, áður en til afgreiðslu fjárlaganna kemur, skipta þessari fjárupphæð þannig að séð sé fyrir fé til þessarar sundlaugar. Ég álít að það hafi verið mjög illt að í fyrra hófust deilur um byggingu sundlaugar við Endurhæfingardeild Borgarspítalans annars vegar. Ef við byrjum á einum staðnum, þá höldum við áfram og annar kemur næst. En ég álit að við þurfum ekki að eyða fleiri orðum að þessu nú, þetta mál megi eftir öllum atvikum teljast leyst.



Herra forseti. Ég staðfesti það, sem hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, sagði hér áðan, að í morgun óskuðum við formenn þingflokka Alþb. og Alþfl, eftir því, að hæstv. forsrh. gæfi nú í upphafi þingfundar síðdegis í dag skýrslu um það, hvernig samningaviðræður stæðu milli Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og ríkisvaldsins. Það er ekki viðunandi að verkfall skuli hafa staðið - víðtækt og alvarlegt verkfall - jafnlengi og nú ber raun vitni um, án þess að þingheimi sé frá skýrt, hvernig málavextir í raun og veru séu. Nú hefur hæstv. forsrh. gert það og kann ég honum þakkir fyrir það. Um efni málsins að öðru leyti vil ég segja, án þess þó að gera að umtalsefni einstök atriði í gagnkvæmum samningatilboðum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja annars vegar og ríkisins hins vegar, að það er ómótmælanlegt og það er grundvöllur þess alvarlega ástands, sem nú hefur skapast, að opinberir starfsmenn höfðu dregist mjög verulega aftur úr öðrum launastéttum á undanförnu tímaskeiði. Svo mikið höfðu opinberir starfsmenn dregist aftur úr öðrum launastéttum, að við það ástand var ekki lengur unandi. Það var því fullkomlega eðlilegt, að forustumenn opinberra starfsmanna segðu samningum upp með þeim hætti sem þeir gerðu, og jafnframt fullkomlega eðlilegt, að þeir hagnýttu sér þann rétt, sem Alþ. svo til einróma nýverið hafði veitt þeim, þ.e.a.s. að knýja á kröfur sinar með því að beita verkfalli, með því að hagnýta sér verkfallsréttinn. Að sjálfsögðu hafa allir gert ráð fyrir því, að í því sambandi yrði farið að lögum, eins og raunar varð niðurstaða þess fundar sem nú er afstaðinn milli ráðh. annars vegar og forustumanna ríkisvaldsins hins vegar. Um það eru að sjálfsögðu allir löghlýðnir borgarar sammála, að í einu og öllu, einnig í verkfalli, beri að virða lög. En ég tek undir það með hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepssyni, að á þessu augnabliki, á þessum degi er það tvímælalaus skylda hæstv. ríkisstj. að hafa forgöngu um lausn málsins, að hafa forgöngu um að efnisviðræður hefjist milli samningsaðila þegar í dag, eins og mér raunar skildist á hæstv. forsrh., að ráðstafanir hefðu verið gerðar til að gæti átt sér stað. Ég skal ekki fjölyrða um það, að skoðun mín er sú, að hægt hefði verið að komast hjá verkfalli ef nægilegri lagni hefði verið beitt við samningsgerðina. En það er liðinn tími. Verkfallið er skollið á og nú á þessum degi er það mikilvægast af öllu, og þess krefjast mikilvægir þjóðarhagsmunir, að verkfallið leysist sem fyrst. Í því efni hvílir sérstök ábyrgð á hæstv, ríkisstj, að hafa forustu um viðræður sem leiði til jákvæðrar niðurstöðu og þess, að eðlilegt þjóðlíf geti aftur hafist í landinu. Varðandi það atriði, sem mikið hefur verið rætt um undanfarið í sambandi við samningsgerðina og nokkuð hefur borið á góma í þessum umr., þ.e.a.s. með hverjum hætti hægt væri að tryggja rétt opinberra starfsmanna ef gerður yrði samningur til tveggja ára, þá vil ég að það komi fram, að ég álít sjálfsagt að opinberum starfsmönnum sé tryggt það með algerlega öruggum hætti, að þeir dragist ekki framar úr öðrum launþegastéttum, öðrum launþegum í landinu. Ef aðrar stéttir fá kjarabót, þá sé þannig frá málum gengið í samningi, að opinberir starfsmenn fái hliðstæða kjarabót. Ég vil svo að síðustu ítreka, að það er skoðun okkar í þingflokki Alþfl. að mjög mikilvægir þjóðarhagsmunir krefjist þess, að þetta verkfall leysist sem fyrst, og í því sambandi hvíli sérstök ábyrgð á herðum hæstv. ríkisstj. Ég vil mega treysta því og beini þeim eindregnu tilmælum til hæstv. ríkisstj., að hún í lokaviðræðum taki sanngjarnt tillit til réttmætra hagsmuna opinberra starfsmanna.



Herra forseti. Ég vil út af fyrir sig fagna því að þessi fsp. hefur komið hér fram. Ég hygg að hún geti ekki orðið til annars en að minna á og ýta á eftir mikilvægu nauðsynjamáli, eins og talað hefur verið um í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Mér finnst þó að ég þurfi að leggja áherslu á, af því að það kom fram í fyrra þegar þetta mál var lagt fyrir Alþ., að það var jafnvel fundið að því við Alþ. að viðtökurnar hefðu almennt ekki orðið nógu eindrægar og afdráttarlausar með því að afgreiða málið, að sannleikurinn er auðvitað sá, að okkur öllum alþm. er fyllilega ljóst að þarna er eitt af þessu stóru, viðkvæmu nauðsynjamálum sem öll okkar vildum ekkert frekar en geta lagt okkar lið. En á hitt ber að minna einnig, að málið bar að með nokkuð óvenjulegum hætti. Það var borið upp utan fjárlaga, og það er, þegar um svo stórar fjárhæðir er að ræða, heldur óvenjulegt. Það lá einnig fyrir að könnun borgaryfirvalda á umfangi verkefnisins lá alls ekki fyrir, þannig að á ýmsan hátt virtist þessi þáltill. borin fram með ótímabærum hætti. Ég get ekki heldur komist hjá því að nefna það, að sum okkar og ég hygg mörg hafi haft í huga, þegar talað var um þessi mál, að 4 flm., sem stóðu að því, voru allir fyrrv. ráðh, og áttu allir sameiginlegt að hafa dvalist á Grensásdeildinni. Manni fannst, og kunni varla við þann hugsunarhátt, að þess vegna ætti þetta mál að fá forgang fram yfir önnur mál. Ég veit að þetta hefur ekki verið ætlun flm., ég tek það fram, heldur leit þetta þannig út í augum almennings. Við skulum gera okkur grein fyrir því, að það eru mörg nauðsynjamál sem biða okkar alþm. að afgr., og þó að sagt sé hér í ræðustóli með nokkrum þunga, að við eigum stundum að hugsa fremur með hjartanu heldur en kerfinu, þá eru þetta orð sem duga okkur þegar á hólminn kemur harla lítið. Það dugir líka harla lítið að vitna til Svía og annarra stórríkra þjóða í þessu tilliti. Við erum 218 þús. sálir sem þurfum að standa undir okkar margþætta velferðarríki. þannig að það er ekki furða þó að ýmislegt gangi hægar hjá okkur heldur en hinum ríku nágrönnum okkar. En ég vil taka undir það, að ég fagna því að þetta mál hefur komið hér fram. Ég óska þess, vegna þeirra fjölmörgu sem þurfa á aðstöðu þessari við Grensásdeildina að halda, að það komist í höfn. Hins vegar er auðvitað alrangt að segja að þarna hafi einróma vilji Alþ. legið fyrir. Forsrh. hefur skýrt það og það þarf ekki að skýra það fyrir okkur alþm., að viljayfirlýsing fjvn. þýðir ekki það sama og fullnaðarafgreiðsla alls Alþingis. 



Herra forseti. Það stóðst á endum á þessu hausti, að þing var sett og í landinu hófst fyrsta verkfall opinberra starfsmanna, sem hér hefur verið háð. Og ég tek undir það, sem hér hefur verið sagt, að það er ekki vonum fyrr að þetta ástand kemur til umr. hér í þingsölum. Nú hefur verið skýrt frá því, sem allir hljóta að fagna, að samningaumleitanir, sem legið hafa niðri hartnær í viku, séu hafnar á ný. Ég tel ekki heppilegt né rétt að gera hér að umtalsefni einstök atriði í þeim tilboðum, sem fyrir lágu þegar upp úr viðræðum slitnaði síðast, eða bollaleggja um það, hversu þar megi málum þoka í hverju atriði um sig til þess að ná endum saman og leysa þessa deilu, sem tvímælalaust er brýn vegna þjóðarhagsmuna, vegna afkomu og álits ríkisins út á við og vegna hagsmuna þeirra, sem í deilunni eiga, að taki sem fyrst enda. En ég tel ástæðu til að fara nokkrum orðum um þau vinnubrögð, sem viðhöfð hafa verið, og þær almennu ályktanir um það, hvernig á málum er haldið í slíkri deilu, sem draga má af því sem þegar hefur skeð. Það mátti sjá nokkru áður en til verkfalls kom, að vel gæti svo farið að það skylli á, og því hvíldi sú ábyrgð á báðum aðilum, en þó sér í lagi á ríkisvaldinu, að vera vel undir það búið að taka vinnustöðvun og standa þannig að málum að hún yrði sem skemmst. Á þessu tel ég hafa orðið misbrest. Það var ekki rétt af samningamönnum ríkisstj. að loka sig inni á síðasta snúningi samningaviðræðna, eins og gert var með því að lýsa ákveðið tilboð lokaboð. Og það ber tvímælalaust að harma og átelja, ef það hefur komið í ljós, að úrskurðir kjaradeilunefndar kveðnir upp að réttum lögum hafi ekki verið virtir. En þar ber einnig að líta á það, að ljóst er af því sem gerst hefur, að mál hafa ekki verið búin svo í hendur kjaradeilunefnd af a.m.k. sumum stofnunum ríkisins sem þurft hefði að vera. Það hefur komið á daginn, að undanþágulistar þeir, sem kjaradeilunefnd ber að senda frá sér og bundnir skulu vera við ákveðin nöfn, eru að einhverju leyti og hvað sumar stofnanir varðar byggðir á úreltum gögnum, svo gömlum starfsmannalistum að þeir undanþágulistar fá ekki að fullu staðist. Þetta tel ég að séu algerlega óþörf mistök, og þarna má vel vera að sé að leita undirrótar að því að einhverju leyti, ef árekstrar hafa orðið verulegir milli ákvarðana kjaradeilunefndar og þeirra viðbragða sem verkfallsmenn og verkfallsstjórn hafa sýnt gagnvart þeim. Ég skal enga fjöður draga yfir það, að ég tel einnig að af hálfu verkfallsmanna hafi verið að ýmsu leyti handahófskennd framkvæmd á verkfallsaðgerðunum. Þess eru dæmi að verkfall er einn daginn á einhverjum vinnustað, en unnið er þar af sömu starfshópum næsta dag. Það er engin þörf á því að láta það dragast hátt í viku að hleypa úr landi ferðafólki af öðrum þjóðum, sem orðið hefur innlyksa. Eitt er það enn, sem mjög hefur vakið athygli og er vottur um það, hve illa menn hafa búið sig undir að standa að þessum málum. Þetta er sá hringlandaháttur sem gætt hefur um starfsemi í framhaldsskólum, þar sem hverfandi lítill hluti starfsmanna er innan vébanda BSRB, en þorri þeirra innan vébanda BHM, sem ekki er í verkfalli. Það er ljóst t.a.m. að hæstv. menntmrh. hefur ekki verið undir það búinn að taka afstöðu til þess máls þegar í upphafi og að athuguðu máli. Því hafa orðið mikil óþægindi og verið efnt til leiðinda sem mátt hefði komast hjá hefði þar verið ráð í tíma tekið. Ég fagna því sem sagt, að sáttafundir eru hafnir á ný, og ég veit, að það er ósk allra landsmanna, sem hafa fylgst með þessu verkfalli, að vísu við mjög skertan fréttaflutning margir hverjir, að því megi ljúka sem fyrst. En ég vil ekki hverfa svo úr þessum ræðustól að vekja ekki máls á atriði sem mér finnst hafa legið um of í láginni. Það var einn þáttur í aðdraganda þessa máls, að hæstv. fjmrh. fór þess á leit við Hagstofu Íslands, að hún gerði könnun á því, hversu hagað væri raunverulegum launakjörum á svokölluðum frjálsum vinnumarkaði, þ.e.a.s. utan ríkisgeirans í atvinnulífinu. Þessi könnun var gerð. Niðurstöður hennar hafa legið fyrir um nokkurt skeið og á þeim niðurstöðum virðist byggð að verulegu leyti kröfugerð talsmanna RSRB. Þeir telja að þessi könnun hafi sýnt að opinberir starfsmenn hafi í raunverulegum launakjörum dregist verulega aftur úr fólki utan ríkisgeirans. Og ég hef skilið ákveðin ummæli hæstv. fjmrh. á þann veg, að hann viðurkenni þetta að vissu marki a.m.k. En niðurstöður af þessari könnun Hagstofunnar eru innanhúss gagn þeirra samningsaðila sem nú takast á um kaup og kjör félaga í BSRB. Þær upplýsingar, sem þar er að finna, hafa á alls engan hátt verið gerðar opinberar. Ég tel þetta tvímælalaust vera gögn, sem almenning varði, og vil því beina því til hæstv. fjmrh., að hann beiti sér fyrir því að niðurstaða þessarar kjarakönnunar verði gerð opinber hið fyrsta.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur gert grein fyrir stöðu máls þess, sem hér er til umr., og ég sé ekki ástæðu til að bæta þar við. Það eru aðeins örfá atriði vegna þeirra umr., sem hér hafa farið fram, þeirrar gagnrýni, sem fram hefur komið, sem mér finnst nánast veigalítil. Ég hjó eftir því að hv. 2. þm. Austurl. vildi ekki gefa þeim aðilum, sem hafa staðið í þessum samningum, jákvæð meðmæli. Ég er ekki viss um að þeir hefðu viljað hafa niðurstöðuna þá, að það væri að vænta úr þeirri átt jákvæðrar umsagnar. Hins vegar hjó hann í og notaði orðið „lokatilboð“ og vildi sýna fram á með því orði og því, sem hann vildi láta þar fylgja, að þannig væri ekki rétt á málunum haldið. Ég væri ekki hlutlaus aðili í þessari deilu ef ég færi að hefja hér langar umr. En ég vil þó ekki láta hjá líða að vekja athygli á því, sem fram er komið í blöðum, í grg. samninganefndar ríkisins, þar sem vikið er að því, að umrætt sunnudagskvöld var lagt fram á fundi, eins og það var orðað, lokatilboð þegar þar var ræddur launastiginn og það sem honum var til samtengingar. Þegar spurt var eftir öðrum atriðum, sem vikið hafði verið að áður í þeim umr., þá voru þau atriði ekki tiltæk, en við töldum að sjálfsögðu nauðsynlegt að fá vitneskju um, hver þessi önnur atriði væru og þau yrðu metin áður en samningur væri undirritaður, að við vissum hvað í samningnum fælist. Það var haldinn sérstakur fundur síðdegis á mánudag þar sem sáttanefnd var beðin um það af okkar hálfu að fá fram þessi önnur atriði. En það tókst ekki, og þess vegna slitnaði upp úr umr. Ég vænti þess, að síðari hluta þessa dags liggi fyrir samninganefndunum þessi önnur atriði, svo að hægt sé að meta þau og halda áfram þar sem frá var horfið. Hér var vikið af hv. 3. landsk. þm. að grg. þeirri, sem Hagstofa Íslands gerði, og þeim orðum, sem ég hef látið um þá skýrslu falla. Það er rétt, Hagstofan gerði samanburð að mínu frumkvæði og ég skýrði frá því hér á Alþ. í fyrra. Þessi samanburður, sem Hagstofan gerði, er ákaflega erfiður, því að stöður hjá hinu opinbera og á almenna vinnumarkaðnum eru ákaflega misjafnar og þar erfitt um samanburð, og gerir hagstofustjóri mikinn fyrirvara á þeirri grg. sem hann lætur frá sér fara. Hann undirstrikar mjög rækilega, að það er ákaflega erfitt að gera þennan samanhurð þannig að viðhlítandi sé. Engu að síður taldi ég að af þessum samanburði mætti marka, að í vissum launaflokkum hjá hinu opinbera væru starfsmenn þess orðnir aftur úr og bæri þess vegna að leiðrétta það í þeim samningum sem nú hafa staðið yfir. Með hvaða hætti hægt verður að fá fram þá leiðréttingu sem allir geta sætt sig við, skal ég ekki um segja. En ég hef látið hafa það eftir mér, eins og fram kom í ræðu hans, að ég vildi að það væri tekið tillit til þessa og það yrði reynt að ná fram þeirri réttlætingu sem mögulegt væri. Hvernig þessi skýrsla yrði lögð fram hér á þingi eða alþm. gerður greiður aðgangur að henni skal ég athuga og reyna að koma þeim málum þannig fyrir, að þm. geti fengið þá skýrslu til skoðunar. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég vildi koma þessu að hér. Ég tek undir það, sem hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni, að forsenda þeirrar löggjafar, sem sett var um aðferðir í sambandi við launakjör opinberra starfsmanna, var sú, að þar væri til aðili sem úrskurðaði um það, hverjir ættu að sinna störfum til þess að öryggi og heilsa landsmanna væri tryggð. Ég vonast til þess að báðir aðilar virði og hlíti úrskurði kjaradeilunefndar. Það mun að sjálfsögðu ríkisstj. og ríkisstofnanir gera. Og við hljótum að gera þá kröfu, að viðsemjandi okkar geri það líka. Ef ekki, þá eru forsendur brostnar fyrir því samkomulagi sem gert var á sínum tíma, og ég veit að mikill meiri hluti opinberra starfsmanna vill ekki að þær forsendur séu brostnar.



Herra forseti. Ég vil taka undir orð þeirra ræðumanna, sem hér hafa talað á undan mér um það, að mál sundlaugar við Grensásspítala væri leyst. Ég efast ekkert um að svo verði, að það verði afgr. á þessum fjárl. og fjármagn til þeirrar sundlangar verði veitt. Og það er mjög gleðilegt til þess að vita, því að sannarlega er hér um mikið nauðsynjamál að ræða. En varðandi þá annmarka, sem taldir voru á samþykkt till. hér í vor, þá held ég að nokkru hafi ráðið þar um að til voru í landinu tveir aðrir staðir þar sem einnig kom til greina að byggja sundlaug fyrir fatlaða. Á öðrum staðnum, sem er endurhæfingardeild Landsspítalans, fer fram kennsla t endurhæfingu, og þar hefur endurhæfing líka farið fram miklu lengur en á Grensásspítalanum. Þar var grunnur sprengdur og búinn að standa í 15–20 ár og t.d. allan hann tíma sem flm. þessarar till. höfðu verið heilbrrh. Enn fremur er það svo, að í Dvalarheimili Sjálfsbjargar er ætluð sundlaug fyrir fatlaða og hún biður að sjálfsögðu aðeins eftir fjármagni. Og nú þegar þetta sundlaugarmál Grensásdeildar er leyst, þá finnst mér ekki úr vegi að við höfum þetta í huga, að þarna eru tvær stofnanir sem sannarlega bíða eftir afgreiðslu á sundlaugum og hafa beðið mjög lengi báðar tvær. En það, sem aðallega gerði að ég stóð upp, voru orð hv. þm. Magnúsar Kjartanssonar um ástand okkar í endurhæfingarmálum. Ég er honum fyllilega sammála að því leyti, að endurhæfing geti gert stórvirki, og enn fremur það, að við erum eftirbátar ýmissa þjóða í endurhæfingarmálum, en ekki margra þjóða. Það má segja kannske að við séum eftirbátar Norðurlandaþjóðanna að sumu leyti, en ekki að öllu leyti. Og ráðh. fyrrv. gat um það, að það er núna í júlí í sumar sem verið er að samþ. löggjöf í Svíþjóð sem mun bæta verulegu úr umferðarmálum fatlaðra. Hér á landi hefur einnig verið í undirbúningi alllengi að gera umbætur á tvennum lögum með það í huga að auðvelda umferð fatlaðra. Til þess að þetta mætti verða var skipuð n. nokkurra manna 1972. Sú n. hefur unnið að undirbúningi þessarar lagasetningar, og nál. var skilað fyrir tveim eða þrem árum. En þá vildi þannig til að verið var að undirbúa frv. til byggingarlaga, var ákveðið í samráði við sérfræðinga á sviði byggingarmála að heppilegt mundi þykja að taka ákvæði um umferð fatlaðra inn í byggingarlög, en smáatriðin aftur á móti skyldu koma í byggingarreglugerðum. Þetta tafði málið nokkuð. En nú er svo komið, að byggingarlög fóru ekki í gegn á síðasta þingi og þess vegna hefur nú verið undirbúið að gera breyt. á tvennum lögum, þ.e.a.s. skipulagslögum og lögum um byggingarsamþykktir. Önnur till. hefur þegar verið lögð fram, en hin mun koma fram í dag eða á morgun. Þegar þessar breyt. eru orðnar að lögum, þá má segja að við stöndum að mínu viti nokkurn veginn jafnfætis í málum framtíðarbygginga og flestar nágrannaþjóðir gera. En hitt er svo enn mikið mál, og það er að fá fram breytingar á þeim byggingum, sem nú eru notaðar, til þess að auðvelda umferð fatlaðra. Þetta er mikið fjárhagsmál. Það er nauðsynlegt að sveitarfélög og ríki vinni í sameiningu að umbótum á þessu sviði og taki fyrir ár frá ári vissar byggingar í þessu skyni. Þetta er mikið nauðsynjamál, en ég vona að þegar á næstu fjárl. megi sjá þess einhvern vott að farið sé að huga að þessu.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessari umr., en af því að ég hef nokkuð verið nefndur í sambandi við meðferð þessa máls, þá þykir mér rétt að segja aðeins örfá orð. En ég mun hafa þau fá. Þegar fjvn. skilaði afgreiðslu á þeirri till. sem hér hefur verið rædd, þá leit ég svo á að málið væri í höfn, að fjvn. mundi ekki senda svo ákveðinn rökstuðning til ríkisstj. öðruvísi en að þar fylgdi hugur máli. Þess vegna lét ég þau orð falla, sem vitnað hefur verið til, í þingræðu í fyrra. Mér er enn fremur kunnugt um það og get vitnað það, að hv. þm. Jóhann Hafstein, fyrrv. forsrh., beitti sér fyrir því í samtölum við flokksmenn sína að þessu máli yrði haldið við og fjárveiting til þess ætluð á næstu fjárlögum. Og ég trúi ekki öðru en að svo verði, enda finnst mér þær yfirlýsingar, sem hér hafa verið gefnar, staðfesta það, þannig að ekki þurfi til frekari umr. að koma. Ég harma það mjög ef sú staðreynd, að flm. þáltill. hafa gegnt ráðherraembættum, á að verða til þess að þm. telji sér síður unnt að samþykkja hana heldur en ella væri. Þá væri sannarlega illa farið. Og ég trúi því ekki að óreyndu að sá sé vilji þm. Við, sem flytjum till., höfum átt þess kost að njóta umönnunar og meðferðar á þeirri deild sem hér hefur verið talað um. Við þekkjum þess vegna nokkuð til aðstæðna á þessum stað, og það er í ljósi þeirrar reynslu, sem við erum sannfærðir um, að hér þurfi úrbóta við. Það er vegna þessara staðreynda sem við fluttum till. Hún er ekki flutt fyrir okkur. Vonandi þurfum við ekki að leita á náðir þessarar stofnunar framar. Hún er flutt vegna þeirra sem eru þar nú og eiga eftir að koma þangað. Og ég mótmæli því, að það sé hallað á nokkra stofnun þó að byrjað sé á deildinni við Grensás. Einhvers staðar verður að byrja, eins og hv. þm. Jóhann Hafstein komst réttilega að orði, og það er ekki hægt að gera allt í senn. En sú framkvæmd, sem hér er til umræðu og verður framkvæmd á næsta ári, er byrjun á því mikla verki sem óunnið er í þessu efni.



Herra forseti. Verkfall opinberra starfsmanna hefur nú staðið í eina viku og valdið miklum erfiðleikum og óþægindum, og menn hljóta að spyrja sig, hvort ekki hefði verið hugsanlegt að komast hjá því að til þessara tíðinda drægi. Ég held að kjarni þessa máls, kjarni þeirrar umr., sem hér hefur farið fram, sé sá að ríkisvaldið hafi ekki til fulls áttað sig á því að ástæður eru breyttar, að sá tími er liðinn að fjmrh. geti deilt og drottnað í viðskiptum sínum við opinbera starfsmenn og sagt: Þetta er ég reiðubúinn að láta, annað ekki. - Ég held að mörg rök megi færa því til sönnunar, að með skynsamlegri vinnubrögðum af hálfu ríkisvaldsins hefði mátt komast hjá þessu verkfalli. Í þessari deilu eru að sjálfsögðu fjöldamörg atriði sem um er deilt, og ég ætla ekki að gera þan hér almennt að umtalsefni frekar en aðrir sem hér hafa talað. En vegna orða hæstv. forsrh. áðan sé ég mig nú til knúinn að ræða hér sérstaklega um eitt atriði þessarar deilu, en það er endurskoðunarrétturinn. Ég held að flestir geti verið sammála um það, sem nokkuð þekkja til, að ekkert eitt atriði í þessari deilu hefur tafið samningsgerð eins og einmitt þetta atriði varðandi endurskoðunarrétt. Í samningum þeim, sem gerðir voru milli atvinnurekenda og almennu verkalýðsfélaganna í sumar, var talið sjálfsagt að hafa það ákvæði með í samningnum, að ef ríkisvaldið rifti vísitöluákvæðum samningsins, þá skyldi samningurinn vera uppsegjanlegur. Því miður hef ég nú ekki þetta orðalag fyrir framan mig, en ég veit að enginn dregur í efa að slík ákvæði ern í samningum hinna almennu verkalýðsfélaga, jafnvel þótt samningurinn sem slíkur sé gerður til ákveðins tíma. Afstaða BSRB hefur verið sú að gera þessa sömu kröfu. Það hefur krafist þess, að ef vísitöluákvæðum samningsins yrði riftað, þá stæði að vísu aðalsamningurinn áfram eftir sem áður, en BSRB hefði rétt til uppsagnar á launalið samningsins þar sem forsendur fyrir þeim launum, sem um væri samið, væru algerlega brostnar. Í lögunum er ekkert ákvæði um þetta atriði málsins. Það er alveg óumdeilt, að lögum um verkfallsrétt opinberra starfsmanna fylgir ekki þessi réttur, fylgir ekki þessi endurskoðunarréttur af sjálfu sér. Það segir einfaldlega í grg. með frv. þegar það var lagt fram hér á Alþ.: „Lögbundinn endurskoðunarréttur með gerðardómi eða verkfallsrétti fylgir ekki aðalkjarasamningi.“ En þar fyrir er ekkert því til fyrirstöðu að sjálfsögðu, að samningsaðilar komi sér saman um slíkan endurskoðunarrétt, og ég vek á því athygli að það er ekki eitt einasta ákvæði í þessum lögum sem kemur í veg fyrir að slíkt samningsákvæði sé tekið upp í samningum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja við ríkið. Það er alger rangtúlkun á lögunum sem kom fram hjá hæstv. forsrh., að það væri nánast lögbrot að semja um slíkt ákvæði. Menn verða að hafa það í huga, að ef vísitöluákvæðum þessa samnings, sem BSRB mun væntanlega fyrr eða síðar gera við ríkið, er riftað af ríkisvaldinu, þá er raunverulega verið að rifta samningnum, þá var það ríkisvaldið sem hefur frumkvæði að því að rifta samningnum. Og þá er spurningin sú ein, hvort opinberir starfsmenn hljóti ekki að hafa endurskoðunarrétt til að krefjast endurskoðunar í framhaldi af þeirri riftun sem ríkisvaldið hefði þá sjálfsagt átt frumkvæði að. Ég sem sagt vek á því athygli, að menn geta lesið í gegn lögin um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og þeir munu ekki finna þar eitt einasta ákvæði sem kemur í veg fyrir að samningsákvæði af þessu tagi sé tekið upp í væntanlega samninga opinberra starfsmanna fyrir ríkið. Öllum ákvæðum laganna yrði fylgt eftir sem áður, m.a. því ákvæði sem kemur fram í 8. gr., að samningurinn skuli gerður til tveggja ára. Aðalkjarasamningurinn mundi áfram standa, enda þótt þessu eina atriði, þ.e.a.s. launalið samninganna, yrði sagt upp. Ég vil einnig vekja á því athygli, að bersýnilegt er öllum þeim, sem þetta mál skoða, að ein helsta ástæðan til þess, að samningar opinberra starfsmanna við ríkið eru nú komnir í baklás, er sú, að ríkisstj. hefur bitið sig algerlega fast í þessa afstöðu sína. Og því miður hafa verið gefnar ótímabærar yfirlýsingar, bæði af hálfu forsrh. og af hálfu hæstv. fjmrh., um þetta atriði. Ég held hins vegar að öllum hugsandi mönnum hljóti að vera það ljóst, að þessi deila verður ekki leyst ef ríkisstj. ætlar að sýna fullkomna óbilgirni og stífni í afstöðu sinni. Það segir sig sjálft, að ríkisstj. er alls ekki stætt á því að neita opinberum starfsmönnum um þennan rétt sem almennu verkalýðsfélögin sömdu um. Þetta er alveg samsvarandi réttur og engin ástæða til þess að opinberir starfsmenn þurfi að sitja þar við annað og verra borð. Ég vil sem sagt láta það verða mín lokaorð hér, að afstaða ríkisvaldsins, afstaða ríkisstj. er bersýnilega grundvölluð á einhverjum lögfræðilegum útúrsnúningum sem eiga sér ekki neina stoð í heilbrigðri skynsemi og enn síður í lögum um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Ég efast ekki um að breyting á afstöðu ríkisstj. til endurskoðunarréttarins muni verulega flýta fyrir samningum, og ég vil því leyfa mér að lokum að skora á þá aðila innan ríkisstj., sem því miður hafa fram til þessa bitið sig í harla óskynsamlega afstöðu hvað þetta snertir, að breyta afstöðu sinni.



Herra forseti. Það var ekki ætlun mín að taka til máls í þessum umr„ taldi að þegar hefði verið sagt það sem þurfti að segja um þetta mál, eftir að hv. þm. Magnús Kjartansson og hv. þm. Jóhann Hafstein höfðu talað og svör ráðh. lágu fyrir. Það er ekkert einsdæmi að þm. tali stundum í málum til þess eins að tala. Ræða hv. þm. Sigurlaugar Bjarnadóttur kom mér til þess að standa hér upp af svipuðum ástæðum og hæstv. utanrrh. hafði sem forsendu fyrir orðum sínum hér áðan, að till. kynni að hafa goldið þess með einhverjum hætti að við, sem vorum flm. hennar, höfum átt þess kost að vera um tíma á þessu ágæta sjúkrahúsi sem hér er um að ræða og á að fá þessa auknu þjónustumöguleika. Við slíkum málflutningi tek ég ekki fremur en þeim rökum, að það hafi verið einhverjir aðrir staðir sem hefði átt að byrja byggingu sundlaugar á. Þm.. hvort sem það er hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir eða aðrir, verða að hafa skoðun og kjark til þess að byrja einhvers staðar, ekki skýla sér á bak við það, að það séu 10 eða 20 staðir aðrir sem þurfa á þessari aðstöðu að halda. Þarna var of nánum kunnugleik okkar flm. flutt till. sem ekki var um villst að við höfum fullkomna og nána snertingu við og þekkingu á hvaða mál við vorum að flytja og fylgja.  Ósanngjarnt er að láta till. gjalda þess, að fjórir fyrrv. sjúklingar af þessum ágæta spítala eru flm. till. Þetta er gjörsamlega út í hött og eins og ég áðan sagði - einungis talað til þess að tala, en ekki til þess að segja neitt um skoðun sína á sjálfu málinu. Ég vil einnig nota þetta tækifæri til þess að skírskota til ræðu hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasonar þegar málið var rætt hér í fyrra og þessara orða minna nú hér, sem skýra ótvíræða afstöðu Alþfl. til þessa máls. Ég vona að þingið beri gæfu til þess að taka skýra og hreina afstöðu til þessa máls, ef ekki verður hægt að fá það skýrt fram við fjárlagaumr. hver fjárupphæð verður ætluð til sundlaugarbyggingar við Grensásdeildina. Ég vil leiðrétta örlítinn misskilning eða missögn nánast sem fram hefur komið í þessum umr., nú þegar með réttu er talað um að reynt hafi verið að notast við sundlaug að endurhæfingarstöðinni að Háaleitisbraut 13, en ekki 17, - að Háaleitisbraut 13 í Reykjavík, en ekki 17. En sá hængur var við byggingu þeirrar sundlaugar, að samkvæmt stefnumiðun þess félags, sem endurhæfingarstöðina rekur, var hún fyrst og fremst hugsuð til þjónustu við lömuð ungbörn og þess vegna ekki sérstaklega hugsuð fyrir fullorðið fólk, þó að notast hafi verið við hana og með mjög góðum árangri og samstarfi og vilja stjórnar félagsins, sem stöðina rekur, og yfirlæknanna á Grensásdeildinni. Og ég vona sannarlega að sú sundlaug verði notuð svo sem kostur er meðan á byggingu þeirrar sundlaugar stendur sem hér er um að ræða og þangað til hún kemst í notkun. Það ber að nota þá staði, sem við þegar höfum, til hins ítrasta. En það er jafnlítilmótlegt að skýla sér á bak við það, að þarna megi ekki byrja framkvæmdir af því að einhverjir aðrir staðir séu líka í þörf. Þörfin er víða til og ber vissulega að viðurkenna. En það er ekki og má ekki verða endalaust skjól þeim sem vilja draga úr framkvæmdum þessa verkefnis.



Herra forseti. Út af því., sem hv. 5. þm. Norðurl. v. gat um áðan að væri eitt það mál sem hefði verið hvað erfiðast í þessum samningum og mest strandaði á, og þeim útskýringum, sem hann var hér með í sambandi við þá löggjöf sem sett var langar mig til þess að lesa hér upp úr blaðinu Ásgarði, sem er blað Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, 1. tbl., í apríl 1976, þar sem vikið er að þeim samningum, sem fram höfðu farið á milli BSRB og ríkisins, og málalyktum sem þar urðu, með leyfi forseta: „Vilji kom fram hjá fulltrúum ríkisins að endurskoða mætti launaliði samningsins tvisvar á samningstímabili, eftir að forsendur lægju fyrir að launþegar á frjálsum vinnumarkaði fengju launahækkun. Verkfallsréttur gilti ekki við slíka endurskoðun á samningstímabili, heldur skyldi gerðardómur skera úr ágreiningi. Miklar viðræður höfðu farið fram á milli fulltrúa BSRB og ríkisins um þessi þýðingarmiklu atriði í væntanlegri löggjöf, og var því nú lýst yfir, að sú afstaða ríkisins, er að framan greinir, væri ófrávíkjanleg. Ef verkfallsréttarmálið átti að nást fram með samningum varð því að finna lausn á þessu stóra ágreiningsatriði. Eftir miklar umræður á sameiginlegum fundi stjórnar samninganefndar og verkfallsnefndar BSRB var svofelld till. samþ. með 44 shlj. atkv.: Fundurinn samþykkir með hliðsjón af aðstæðum í samningaviðræðum að ganga inn á tveggja ára samningstímabil með uppsagnarrétti miðað við 1. júlí 1977 með verkfallsrétti þá.“ Hér er alveg skýrt tekið fram, hvernig þessi mál gengu fyrir sig. Það var gert ráð fyrir því, að um væri að ræða verkfallsrétt við gerð aðalkjarasamnings og ekki annað. Hins vegar hefur ekki af hálfu samninganefndar ríkisins verið talið eðlilegt að gera annað en að í þennan samning kæmi bókun eða ákvæði í sambandi við breytingar á vísitölu, ef til kæmu, og í þessu tilboði ríkisstj. eða samninganefndar ríkisins var eftirfarandi ákvæði, með leyfi forseta: „Verði gerðar breytingar á vísitölureglum almennra kjarasamninga í landinu á gildistíma þessa samnings með lögum, skulu samningsaðilar taka upp viðræður í því skyni að tryggja þann tilgang ákvæða samningsins um verðbætur á lið 1.3.3., að þær verði eigi lakari en hjá öðrum fjölmennum launþegasamtökum í landinu.“ Ég get ekki séð annað en með þessu ákvæði sé eins skýrt komið til móts við þá aðila, sem við erum að semja við, og mögulegt er. Og við skulum vona að það náist samkomulag og þar verði þessum aðilum tryggt það sem hér er um að ræða. Ég vildi leyfa hv. þm. að heyra úr málgagni Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, hvernig þeir litu á þessi mál þegar samningar voru gerðir.



Herra forseti. Það var aðeins í tilefni af réttmætum ábendingum hv. fyrirspyrjanda um erfiðleika fatlaðra að nota húsnæði ýmissa opinberra stofnana eða athafna sig í því. Ég vil láta koma fram upplýsingar um það, að á vegum menntmrh. Norðurlanda hefur að undanförnu verið fjallað töluvert um þessi mál að því er skólahúsnæði varðar. Ég segi: að undanförnu, en þá nær það raunar yfir þó nokkuð mörg ár. Hér er um samnorrænt samstarf að ræða. Mér fannst ástæða til að geta um þetta í tilefni af þessum réttmætu ábendingum hv. fyrirspyrjanda. En get aðeins nefnt það hvað snertir aðgerðir hér heima, að í júlí 1974 sendi menntmrn. út orðsendingu til hönnuða skólahúsnæðis um að gæta vel að þessu atriði, og það var þá gert í framhaldi af nýlega höldnum fundi menntmrh. Norðurlanda. Þessi orðsending var síðan áréttuð með bréfi til Arkitektafélags Íslands í mars 1975. Það hefur verið fjallað um þessi mál á norrænni skólabyggingaráðstefnu sem íslenska menntmrn. átti fulltrúa á, og það stendur til að gefa út, áður en langt um liður, ábendingar eða leiðbeiningar til þeirra arkitekta sem fjalla um málefni skólanna fyrst og fremst. Ég vil, fyrst ég er staðinn upp til að gefa þessar upplýsingar sem mér finnst skipta máli í sambandi við þessar umr., sem eins og oft vill verða hafa farið svolítið inn á almennt svið og ekki alveg þröngskorðast við fsp., geta þess, að það hefur t.d. komið fram eftirtektarvert atriði, að nú er í frv. til byggingarlaga ákvæði um þetta efni, frv. sem vonandi verður að lögum þar sem það er nú endurflutt sem stjórnarfrv. Ég vil jafnframt aðeins minna á það, að í lögum grunnskóla eru ákvæði um að allir skuli eiga kost á skólagöngu við sitt hæfi, einnig þeir sem hamlaðir eru á einhvern hátt, og að í sérkennslureglugerð, sem nýlega var gefin út, eru ákvæði sem eiga að greiða fyrir því að þessu marki verði náð fyrir alla hamlaða, hvort sem það er vegna hreyfihömlunar, eins og sagt er í skólaákvæðinu, eða á annan hátt. Og það má einnig minna á það til þess að sýna að það er hreyfing á þessu sviði, einnig af hálfu fjárveitingavaldsins, að nú er í smíðum við Hlíðaskólann í Reykjavík húsnæði sem sérstaklega er ætlað þeirri deild hreyfihamlaðra sem þar hefur starfað að undanförnu.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða þessi mál mjög ítarlega eins og þau standa nú. En það eru aðeins örfá atriði sem ég vildi koma inn á og þá alveg sérstaklega það atriði sem varðar endurskoðunarrétt og kröfu BSRB um endurskoðunarrétt á samningnum á samningstímabilinu, ef vissar forsendur eru fyrir hendi. Ég vil aðeins fyrst segja það, að staða opinberra starfsmanna samningslega hefur verið í stórum dráttum æðilengi ekki sjálfstæð, heldur verið eins konar taglhnýting við aðra varðandi sín kjör. Samningsrétturinn frá 1962 breytti þessu ekki í neinum verulegum atriðum, einmitt vegna þess að verkfallsréttinn skorti. Með lögum frá s.l. ári, þegar verkfallsrétturinn fékkst fram, átti þessu tímabili í samtökum og kjarabaráttu opinberra starfsmanna að vera lokið. Og ég veit að allir þeir, sem eitthvað hafa við félagsmál fengist og ekki hvað síst kjaramál, skilja þessa afstöðu ákaflega vel. Og það er afar mikill misskilningur, ef hæstv. ráðh. og ríkisstj. ætla sér að leggja þungann á það að láta ekki opinbera starfsmenn sitja við sama borð og önnur samtök launamanna í landinu hvað þetta áhrærir. Ég vil fullyrða, að hér er ekki um atriði að ræða sem fyrst og fremst varðar útgjöld. Hér er í rauninni um mannréttindi að ræða. Ég ætla ekki að fara neitt að ræða hér út af fyrir sig launamál opinberra starfsmanna. Það er mái sem varðar samtök þeirra og viðsemjendur, og á þessu stigi ætla ég ekki að koma inn á þau. En ég held að þetta atriði sé mjög veigamikið þegar um er að ræða sjálfstæðan samningsaðila, og það vil ég undirstrika að opinberir starfsmenn eiga nú að vera orðnir, lögin áttu að skapa þeim þennan rétt. Það er margt sem sjálfsagt kæmi til álita, ef menn færu að ræða um það hvers vegna þessi staða er nú komin upp, hvers vegna samningar tókust ekki án verkfalls. Ég er í engum efa um það, að þarna kemur áreiðanlega til að verulegu leyti reynsluleysi beggja. Það er ekki nokkur vafi á því, að þetta svokallaða lokatilboð ríkisstj. gerði ákaflega mikið til þess að skella öllum hurðum aftur. En ég vil einnig benda á að lögin sjálf, eins og þau eru og áttu að vera sérstök fyrirmynd og ýmsir höfðu held ég, sterkar vonir um að gætu orðið að fyrirmynd að lögum fyrir hinn almenna vinnumarkað, þessi lög reynast svo meingölluð, að það er kannske á valdi hvorugs aðila að afstýra því, að svona fari eins og nú fór. Með allri uppbyggingu á sáttatilraunum o.s.frv. er allt svigrúm til samninga svo þröngt, að það eru afar miklar líkur til og hlutu að verða miklar líkur til að svo færi eins og nú fór þegar einnig kemur til, að hér er um frumraun að ræða. Það, sem ég ætlaði fyrst og fremst að leggja áherslu á, endurskoðunarrétturinn. Ég dreg afar mikið í efa að það sé rétt fullyrðing, sem hæstv. forsrh. viðhafði hér áðan, að það sé ekki hægt að semja um þennan endurskoðunarrétt að óbreyttum lögum. En ekki aðeins dreg ég hana í efa, ég álit að það sé röng fullyrðing. Ég skal ekkert um það segja, hvað menn hafa með sjálfum sér hugsað þegar þessi lög voru sett. Það er ekki mitt að dæma um. En lögin sjálf segja þetta ekki, það gera þau ekki. Það, sem hæstv. fjmrh. las hér áðan upp úr blaðinu Ásgarði um afstöðu forustumanna BSRB, snerti atriði ef aðrir fengju launahækkun, þá skyldi þessi endurskoðunarréttur vera fyrir hendi. Það er ekki þetta sem BSRB er að fara fram á. Það vill sjálft með sínum samtökum og með sömu réttindum og aðrir launþegar í landinu hafa þennan möguleika, þ.e.a.s. að tryggja kjör umbjóðenda sinna. Þetta er það sem málið snýst um, en ekki hvort af borði eins eða annars falla einhverjir molar af líkri stærð og fallið hafa til annarra. Það er ekki það sem þeir eru að biðja um. Og í þessu efni vil ég benda á að almennu verkalýðsfélögin hafa í sínum samningum æðilengi haft uppsagnarákvæði, stundum varðandi allan samninginn, stundum varðandi kjaraákvæðin, þ.e.a.s. launaákvæði þeirra, ef tilteknar ráðstafanir yrðu gerðar af hálfu opinberra aðila eða ef tiltekin kjararýrnun ætti sér stað, svo sem vegna gengisfellingar eða annars slíks. Í þeim samningum, sem gerðir voru í vor, svokölluðum sólstöðusamningum, eru tvær greinar sem fjalla um þessi mál og eru alveg hliðstæðar því sem BSRB gerir kröfu um að komi í samninga þess. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa þessar tvær gr. Það er 10. gr., hún er þannig orðuð: „Verði á samningstímanum sett lög, sem breyta ákvæðum þessa samnings um afgreiðslu verðlagsuppbóta á laun, er hvorum aðila um sig heimilt að segja upp kaupgjaldsákvæðum samningsins með eins mánaðar fyrirvara.“ Og hin er þannig: „Verði veruleg breyting á gengi íslenskrar krónu á gildistíma samnings þessa, skal hvorum samningsaðila heimilt að segja upp kaupliðum hans með venjulegum uppsagnarfresti, enda verði gildistími nýs samnings þá hinn sami og þessa samnings.“ Þessar tvær greinar fjalla um endurskoðun ef tilteknar aðgerðir eiga sér stað, í öðru tilvikinu, að veruleg breyting verði á gengi íslensku krónunnar, og í hinu tilvikinu, að sett verði lög sem breyta verðbótaákvæðum samningsins. Það er þetta sem þeir hjá BSRB, opinberir starfsmenn, vilja fá í sína samninga, þ.e.a.s. sama rétt og önnur launþegasamtök í landinu hafa. Það er ekki verið að fara fram á að það fái eitthvað tiltekið í krónum ef eitthvað gerist, heldur réttinn til þess að endurskoða samninginn, sem segja honum upp, kaupgjaldsákvæðum hans, ef löggjafarvaldi er beitt til þess að breyta forsendum samningsins. Og það hefur oft komið til álita, hvort þá væru jafnvel samningar fallnir úr gildi, ef forsendum væri breytt. Ég sagði áðan að þessi ákvæði eða svipuð þessum hefðu lengi verið í samningum almennu verkalýðsfélaganna. Ég held að það séu afar fá dæmi þess, að þessi ákvæði hafi verið notuð. Samningum hefur að vísu verið stundum sagt upp fyrr en annars hefði orðið, stundum hafa þeir ekki orðið nema nokkurra mánaða gamlir, - ég minni á 1974, þegar þeir samningar áttu að gilda í tvö ár og giltu aðeins í nokkra mánuði í reynd. Það er í rauninni sama, má segja, hvort svona ákvæði eru fyrir hendi eða ekki, ef gerðar eru grófar ráðstafanir til þess að kippa grundvelli undan kjarasamningi. þá verða viðbrögð ævinlega einhver, - og er þá ekki heilbrigðara og betra að menn reyni að semja um fyrir fram hvernig þessi viðbrögð eigi að vera og eftir hvaða leikreglum skuli farið? Ég legg sem sagt áherslu á að hæstv. ríkisstj. skoði hug sinn vel áður en hún gerir þetta atriði að svo miklu úrslitaatriði eins og mér virðist að það stefni að. Og ég er alveg sannfærður um það, að ef tekið er mannlega á þessum málum muni önnur atriði verða auðleystari, því að hvað sem einhverjum krónum líður, þá setja menn þó vonandi enn sjálf mannréttindin ofar.



Herra forseti. Það er dregið í efa, það sem ég sagði í ræðu minni, að það væri ekki heimilt af hálfu ríkisstj. að semja um endurskoðun aðalkjarasamnings BSRB og ríkisins með verkfallsrétti á tveggja ára gildis tíma aðalkjarasamnings. Í tilefni af þessu vil ég leyfa mér að lesa upp - með leyfi forseta - 18. gr. þeirra laga sem um þetta fjalla, um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, en þar stendur: „Þrátt fyrir ákvæði laga nr. 33 frá 1915, um verkfall opinberra starfsmanna, er Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja heimilt að gera verkfall í þeim tilgangi að stuðla að framgangi krafna sinna í deilu um aðalkjarasamning með þeim skilyrðum og takmörkunum sem sett eru í lögum þessum og lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.“ Hér er um takmarkaðan verkfallsrétt að ræða, og það gerðu allir hv. alþm, sér ljóst, þegar þessi lög voru samþykkt. Og hvernig er þessi grein skýrð í aths. um hetta lagafrv.? Þar stendur um 18. gr., með leyfi forseta: „Hér er gert ráð fyrir að BSRB sé heimilt að gera verkfall, þó eingöngu við gerð aðalkjarasamnings. Ekki er gert ráð fyrir heimild fjmrh. til verkbanna þar sem verkfallsréttur er eingöngu í höndum heildarsamtaka, en ekki einstakra félaga, auk þess sem önnur heildarsamtök hafa ekki verkfallsrétt. Réttur til verkbanna er því óraunhæfur.“ Ég vildi lesa alla aths. um greinina upp, þannig að það kæmi ljóst fram að hér er alveg ótvírætt tekið til orða, að verkfallsrétturinn er bundinn við gerð aðalkjarasamnings, verkfallsrétturinn er bundinn við að verkfall sé ekki boðað oftar en á tveggja ára fresti. Við skulum gera okkur grein fyrir því, alþm., og tala ekki eins og við munum ekki aðdraganda þessarar lagasetningar. Um þessa lagasetningu var mikill ágreiningur á Alþingi Íslendinga þótt víðtæk samstaða tækist að lokum, en þó ekki alger eins og kunnugt er. Og vegna hvers tókst þessi víðtæka samstaða? Vegna þess að verkfallsrétturinn var takmarkaður lögum samkvæmt. Það voru margir hv. alþm. sem greiddu atkv. með þessum verkfallsrétti einmitt á þeim grundvelli að hann kæmi ekki til greina nema á tveggja ára fresti. Við vildum koma til móts við óskir opinberra starfsmanna um verkfallsrétt, en þó með ákveðnum takmörkunum. Þetta var Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og forráðamönnum þess vel ljóst. Það var ekki farið á bak við þá, eins og sést af grg. þeirri sem hæstv, fjmrh. las upp úr blaði opinberra starfsmanna sjálfra. Hér er einnig sönnun að því leyti, að Bandalag háskólamanna átti kost á samsvarandi takmörkuðum verkfallsrétti og BSRB, en Bandalag háskólamanna hafnaði þeim takmarkaða verkfallsrétti og vildi heldur óbreytt ástand en þá takmörkun sem í því felst að verkfallsréttur er bundinn við að honum verði ekki beitt nema einu sinni á tveim árum. Þegar við hugleiðum málið, þá er ekkert undarlegt þótt opinberir starfsmenn, með mikilli virðingu og einmitt vegna mikillar virðingar fyrir verkefnum þeirra, hafi ekki samsvarandi verkfallsrétt og aðrir launþegar í landinu. Ég vil aftur á móti segja það sem staðreynd, að opinberir starfsmenn, jafnvel þótt þeir njóti ekki æviráðningar, jafnvel þótt þeir njóti nú þess atvinnuöryggis sem núv. ríkisstj. hefur sem betur fer tekist að tryggja á umrótatíma í efnahagsmálum, þá hafa almennir launþegar í landinu ekki það atvinnuöryggi sem opinberir starfsmenn hafa. Ég veit að hv. 7. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, gerir sér manna best grein fyrir því. Hann jafnar ekki öryggi umbjóðenda sinna í Dagsbrún við öryggi þeirra sem í opinberri þjónustu eru. Þetta verður að meta og vega, og þetta verður að meta og vega m.a. líka í tengslum við verkfallsrétt opinberra starfsmanna. Það var ekki ætlun Alþingis að verkfallsréttur opinberra starfsmanna væri algerlega án takmarkana, það vitum við allir, hver og einn, sem í þessum sal sitjum. Og við vitum hvernig lögin eru orðuð, við vitum hvernig aths. eru orðaðar, og þess vegna er alveg ljóst að það væri verið að fara á bak við hv. Alþ. ef fallist væri á þá samningskröfu Bandalags starfsmanna ríkis og bæja að verkfallsréttur fylgdi endurskoðun einstakra ákvæða samningsins. Ég vil vekja athygli á því, að samninganefnd ríkisins hefur ekki hafnað endurskoðunarrétti sem slíkum. Samninganefnd ríkisins eða ríkisstj. hefur ekki hafnað því að taka til umr. og afgreiðslu réttmætar kröfur á samningstímanum miðað við breyttar forsendur. Samninganefnd ríkisins hefur þvert á móti lofað opinberum starfsmönnum að þeir hvað snertir vísitöluuppbætur skuli halda jafnrétti á við aðra launþega í landinu. Hvað meira er unnt að gera, og hvaða áhættu taka þá opinberir starfsmenn miðað við þetta samningstilboð ríkisins? Ég vil láta þetta koma hér fram að gefnu tilefni. En ég vil líka bæta því við, að vitaskuld hlusta ég og ráðh. og sjálfsagt ekki síst samninganefnd ríkisins, svo erfitt hlutverk sem slík samninganefnd hefur með höndum, með athygli á ábendingar hv. þm. að þessa deilu verði að leysa. Við erum allir sömu skoðunar í þeim efnum. En á veltur auðvitað að báðir aðilar, sem að þessari deilu standa, hafi vilja til þess að leysa deiluna. Við, sem förum með umboð ríkisins, verðum annars vegar að gera okkur grein fyrir því, hvort þau tilboð, sem af hálfu ríkisins eru gefin eða samþykkt, séu í samræmi við launakjör í landinu. Hv. þm. hafa fengið skýrslu um það, hvað tilboð ríkisins er talið munu valda miklum útgjaldaauka fyrir ríkið sem atvinnuveitanda miðað við útgjaldaauka vinnuveitenda almennt í landinn. Ég tel ummæli þessara hv. þm. því bera vitni um að þeir telji að rétt sé að ganga nokkru lengra til móts við opinbera starfsmenn en gengið var til móts við almenna launþega í landinu, vegna þess að mismunur hafi verið á kjörum þeirra áður en til samninga var gengið. A.m.k. vil ég strax hér og nú vísa á bug aths. annaðhvort hv. þm. eða utan þingsala, að of langt sé gengið til móts við opinbera starfsmenn, miðað við þær ábendingar sem við höfum hér fengið innan þingsala og raunar utan einnig. Það er kjarasamanburður við launþega utan samtaka opinberra starfsmanna sem okkur ber skylda til að hafa í huga. Okkur ber skylda til að hafa í huga útgjöld ríkisins sem slíks, vegna þess að almennir skattgreiðendur greiða hann reikning, bæði þeir opinberu starfsmenn, sem kjarabæturnar fá, og þar með er hluti þeirra tekinn aftur, og svo aðrir launþegar sem þegar hafa samið um kjör sín. Við erum hér á Alþingi Íslendinga og í ríkisstj, í samningsforsvari fyrir allan almenning í landinu. Hér er það breytt viðhorf, að atvinnuveitandinn er fjölmennari að höfðatölu heldur en launþegarnir, gagnstætt því sem á við um hina almennu kjarasamninga. En með því að vekja athygli á þessari staðreynd er ég ekki að draga þá ályktun eða gefa nokkuð í skyn í þá átt, að vegna þess að launþegarnir séu í minni hluta og atvinnuveitandinn í meiri hl. með þjóðinni, þá eigi ekki minni hlutinn sinn rétt. Minni hlutinn á sinn rétt í lýðræðisþjóðfélagi, og meiri hlutinn á aldrei að sitja yfir hlut minni hlutans og það verður ekki heldur gert í þessari kjaradeilu.



Herra forseti. Ég kem hér upp einungis til þess að biðja þingbróður minn, hv. 4. landsk., Eggert G. Þorsteinsson, afsökunar ef hann hefur tekið það sem aðdróttun í hans garð að persónuleg reynsla hans þarna hafi af ásettu ráði átt að fleyta þessu máli áfram. Ég meinti það alls ekki, og ég held að hann hafi af ásettu ráði misskilið orð mín. En hitt er svo annað mál, að ef alþm. eiga ekki að sinna málum öðrum en þeim sem þeir þekkja af persónulegri reynslu, þá er ég hrædd um að störfum okkar hér á Alþ. yrði skrýtilega háttað. Og það sem ég vakti athygli á, var einungis þetta, að hefði þessi þáltill. verið samþ. þegar hún var borin upp, þá hefði það verið með algjörlega afbrigðilegum og óþinglegum hætti. Það er þetta sem vakti fyrir mér og fleirum, sem töldu ekki rétt, hversu brýnt og gott sem málefnið var, að veita því svo greinilegan forgang umfram öll hin stóru góðu málin sem við erum að burðast við af veikum mætti að leysa. Ég átti að hafa talað hér til að tala. Kannske er það rétt í sumum tilfellum um okkur þm. En ég vil benda á að hv. fyrirspyrjandi hefði getað fengið þau svör, sem þingbróðir hans, Jóhann Hafstein, hafði fengið, með því að spyrja viðkomandi menn sem um þetta vissu, fjmrh. og heilbrrh., hvað þessu máli liði.  
            



Herra forseti. Ég ætla nú ekki í einu eða neinu að svara síðasta ræðumanni öðru en því, að ég held að við getum öll verið sammála um að það skemmir ekki fyrir málum að alþm. hafi persónulega reynslu af þeim þegar þau eru borin hér fram, og mætti kannske oft vera meira um það, þó í þessu tilfelli harmi ég að alþm. hafi persónulega reynslu af þeim stofnunum sem við tölum um. En það segir sig sjálft, að við höfum ákveðnum skyldum að gegna, skyldum fram yfir ýmsa aðra við þá sem þurfa sérstaklega á aðstoð að halda á einn eða annan hátt í þjóðfélaginu. En það er ekki það sem ég ætlaði að tala um, heldur einungis að staðfesta það hér enn einu sinni úr þessum ræðustól, að borgarstjórn Reykjavíkur er einhuga um þessa framkvæmd. Borgarstjórn Reykjavíkur lét skipuleggja sundlaug við Grensásdeildina strax og undirtektir hér á Alþ. voru ljósar, og ég er ekki í nokkrum vafa um það, að eftir þær upplýsingar sem hér hafa komið fram í dag, að á fjárlögum sé ákveðin fjárhæð ætluð til framkvæmda, þá mun borgarstjórn haga fjárhagsáætlun sinni í samræmi við það. Ég mun að sjálfsögðu flytja borgarstjóra þau boð sem hér hafa komið fram, því að borgarstjóri hefur persónulega sýnt þessum málum mjög mikinn velvilja, og það vita þeir, sem á aðstoð borgarstjórnar hafa þurft að halda í þessum málum og öðrum, og þá á ég við blinda líka. Ég skal stytta mál mitt og koma að öðru því sem ég vil gera athugasemd við og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, Magnúsi Kjartanssyni, 3. þm. Reykv. Þó að menn séu að einhverju leyti í vanda staddir, þá er alls ekki þar með sagt að fatlað fólk geti ekki starfað á Alþingi Íslendinga. Ég vil mótmæla þessu, af því að mér fannst þetta vera talað til þess fólks sem ég vissi ekki fyrr að hafði fjölmennt hér á pallana. Og ég vil þá tala til þess líka: Látið ekkert slíkt tal draga úr ykkur kjark ef hugur ykkar stefnir að pólitík. Það, sem er á borðinu fyrir framan hv. fyrirspyrjanda, sýnir það best að Alþingi Íslendinga gerir þær ráðstafanir sem til þarf. 



Herra forseti. Ég vil biðja um leyfi til þess að fá að leggja orð í belg um það viðkvæma mál sem hér er rætt nú. Ég hef hugleitt það mikið, eins og flestir aðrir borgarar landsins, og það er sannarlega rétt, sem einn hv. þm. sagði hér áðan: það hefur valdið erfiðleikum og óþægindum, það ástand sem hefur skapast. Það er víst enginn sem efast um það. Það hefur ekki aðeins valdið erfiðleikum og óþægindum. Það hefur líka valdið vonbrigðum, undrun og hneykslun. Tvenn ummæli eru mér efst í huga af öllu því flóði viðtala og yfirlýsinga sem birtar hafa verið í sambandi við þetta verkfall og þann verkfallsrétt sem opinberum starfsmönnum var veittur með lögum á s.l. vori. Ég nefni ummæli hæstv. fjmrh. daginn sem verkfallið hófst. Ég held að ég muni þau rétt, svo fast grópuðust þau í hug minn. Hæstv. fjmrh. sagði í viðtali sem birt var í Morgunblaðinu: Mér eru það mikil vonbrigði að þetta verkfall skyldi skella á. Engin ríkisstj. hefur sýnt opinberum starfsmönnum meiri trúnað en þessi. Um hetta held ég að menn deili ekki. Hæstv. fjmrh, bætti við: Ég hafði vonast til þess að opinberir starfsmenn sýndu þá þjóðhollustu að til þessa verkfalls þyrfti ekki að koma. Það hlýtur að vera ljóst, að hinn almenni félagsmaður í BSRB sé en engan veginn ánægður með framvindu mála, og ég leyfi mér að fullyrða, að fjöldi félagsmanna í BSRB er mjög óánægður með það að verkfall skyldi skella á, hrátt fyrir að hann greiddi atkv. gegn sáttatillögunni á sínum tíma. Ég held að fólk hafi búist við, þegar svo lítið bar á milli sem raun bar vitni síðasta daginn, að þá yrði ekki farið í verkfall. En það varð engu síður staðreynd. Þessi réttur var notaður, þó takmarkaður væri, eins og segir í lögunum, „þessi mannréttindi“ eins og hv. 7. þm. Reykv. sagði. En um leið og þessi réttur var notaður, var hann ofnotaður og misnotaður. Og það voru ekki aðeins mannréttindi sem beitt var, heldur hafa mannréttindi verið fótum troðin í framkvæmd verkfallsins. Og ég kalla það að mannréttindi séu fótum troðin, þegar menn í verkfalli hika ekki við að brjóta lög og hindra löglega starfsemi. Hv. þm. biður um orðið af þessu tilefni, sé ég. Það er nefnilega svo, að verkfallsbrot, sem verkfallsverðir kalla oft svo, er ekki sama og lögbrot. Það er því miður svo, að þeir, sem að verkföllum standa, telja oft að allur réttur sé sín megin. Og það er líka því miður svo, að það er allt of sjaldan látið á það reyna hve mörg lögbrot ern framin þegar verkföll standa yfir. Þetta verður til þess að fjöldi, fjöldi fólks í landinu heldur að það sé heilagur sannleikur, sem sagt er við það í verkfalli, að örfáir menn megi stöðva starfsemi stórra stofnana. Þó er öðrum samkv. lögum heimilt að vinna það verk sem þeir hafa lagt niður. Það er samt svo, að menn skilja ekki að nauðsynlegt sé að starfsemi stórra og dýrra stofnana sé stöðvuð af þessum sökum, - ekki heldur að oft og tíðum geti örfáir menn stöðvað einhverja dýrustu atvinnugrein í þjóðarbúinu, og ýmiss konar framleiðslugreinar sem færa okkur björg í bú, eyðilagt mikil verðmæti. En það er eins og þetta verkfall, þegar opinberir starfsmenn eiga í hlut, hafi opnað augu manna fyrir því, að mörg lögbrot séu framin í verkföllum. Og það er einhvern veginn svo, að reiði margra manna beinist gegn opinberum starfsmönnum yfirleitt. Mönnum hættir til að álykta sem svo: Opinberir starfsmenn áttu aldrei að fá leyfi til að „fara í verkfall“, rétt eins og opinberum starfsmönnum væri enn síður trúandi til þess að fara með þann rétt heldur en öðrum launþegum í landinu. Ég held að þetta sé ekki rétt niðurstaða. Hitt er annað mál, að þeir, sem að framkvæmdinni hafa staðið, hafa farið rangt að ráði sínu. Í þessu sambandi vil ég víkja að einu atriði, sem hv. 3. landsk. þm. vék raunar að, og það er hringlandahátturinn starfsemi skólanna. Þetta tel ég svo alvarlegra en við verði unað. Hvað um uppeldisáhrif skólanna? Hvað á ungt fólk í skólum landsins að halda þegar það kemur til náms í skóla sínum, kennararnir eru komnir, skólastjórinn er kominn, en verkfallsverðir hindra það að skólastjórinn geti hleypt nemendum sínum inn í skóla sinn? Þetta er ekkert annað en lögbrot sem ekki á að líða. Hins vegar átta nemendurnir sig ekki á því, þegar stuðningur við þetta athæfi kemur úr hörðustu átt, sjálfu menntmrn. - eins og gerðist í síðustu viku, vafalaust fyrir mistök, en mjög alvarleg mistök. Þar var talið rétt að halda friðinn, eins og sagt var. En ég leyfi mér að segja og segi það áreiðanlega fyrir hönd margra: Við skulum halda lögin. Og sagt var fyrir mörg hundruð árum á Íslandi, með öðrum orðum þó, að það væri skilyrði þess, að friður héldist. Í dag, nokkrum dögum eftir að ríkisstj, lýsti því yfir að starfsemi skyldi hefjast í framhaldsskólum landsins, gerist það, að nemendurnir eru enn sendir heim. Nokkuð óljósar upplýsingar eru um það, hvaða ástæður lágu hér að baki. Sums staðar er sagt að verkfallsvörður f.h. húsvarðar hafi meinað nemendum inngöngu. Ég efast ekki um að húsverðir þessara skóla séu allir hinir ágætustu menn. Og þeir telja trúlega samkv. upplýsingum sinna forustumanna í félögunum að rétt sé farið að. Þeim, húsvörðunum, er líka misbeitt í þessu sambandi. Í öðrum skólum er sagt að kennararnir, sem ekki eru í BSRB, séu allt í einu komnir í samúðarverkfall. Ég veit ekki heldur hvaða reglur í þjóðfélaginu leyfa þetta athæfi og hvernig þeir hyggjast fullnægja þeirri skyldu sinni að uppfræða æskulýðinn með því að koma svona fram. Ég þykist vita að hér eigi hlut að máli menn úr ýmsum stjórnmálaflokkum, og ég veit það, að vafalaust líkar þeim illa að þm, í borginni skuli vera að agnúast út í þetta e.t.v. gagnvart einhverjum sínum flokkssystkinum. En mér þykir hitt mikilvægara, að það verður að vera ljóst, bæði í verkfalli, sem opinberir starfsmenn standa að, og í verkföllum þeim, sem aðrir aðilar vinnumarkaðarins standa að, að lögbrot séu ekki venjuhelguð og að ofbeldi sé ekki löghelgað. Reynslan af þessu verkfalli, og reynslan af öðrum verkföllum, sem háð hafa verið á Íslandi og líka hafa sett í strand mestalla starfsemi í þjóðfélaginn, hefur sýnt að nauðsynlegt er að taka upp nýja hætti. Ég vil leyfa mér að beina því til hæstv. ríkisstj., að endurskoðuð verði löggjöfin um réttindi manna til verkfalla, hvar sem þeir vinna, hvort sem þeir vinna hjá ríkinu eða öðrum aðilum í þjóðfélaginu. Þessi löggjöf verði rækilega endurskoðuð í heild og samhengi, með það fyrir augum að stórfelldu tjóni, sem hvert mannsbarn sér að okkar viðkvæma efnahagslíf þolir ekki, slíku tjóni verði afstýrt. Ég veit að ég þarf ekki að tíunda hér einstök atriði í þessu sambandi. Það sér hver maður, að hér er t.d. um jafnaugljósa hluti að ræða og millilandaflug, tengsl Íslands við umheiminn, sem er einhver dýrasti þátturinn og mikilvægasti í rekstri okkar ríkis. Ég ætla ekki heldur að fara sérstaklega að tala um það þegar ríkið er að skipta sér af atvinnustarfsemi sem aðrir gætu annast og ríkinu er valdið tjóni vegna þess að sá rekstur stöðvast. Og þá þarf ekki heldur að telja upp viðkvæmar framleiðslugreinar þjóðarinnar, þar sem verðmæti eru sótt með ærinni fyrirhöfn og miklum tilkostnaði og menn verða að horfa á það aðgerðarlausir, að slík verðmæti, sem aflað er á okkar dýrustu atvinnutækjum, séu eyðilögð vegna verkfalls. Ég ítreka það, herra forseti, að það er ósk mín og vafalaust fjölmargra annarra, að það að augu almennings hafa nú opnast enn betur fyrir því en áður, hvað það er sem raunverulega gerist í stórum verkföllum, það verði til þess að öll vinnulöggjöfin, löggjöfin um kjarasamninga opinberra starfsmanna og yfirleitt löggjöfin um þau atriði, sem stöðvað geta reksturinn í okkar þjóðfélagi, verði rækilega endurskoðuð í heild.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu að bæta við það, sem ég sagði hér áðan, en sé mig þó til knúinn að fara hér nokkrum orðum um afstöðu hæstv. forsrh. og fjmrh. sem kom fram í ræðum þeirra áðan. Ég held að fleiri en ég hljóti að hafa orðið fyrir nokkrum vonbrigðum með orð hæstv. forsrh., því að afstaða hans var bersýnilega ekki sérlega vel til þess fallin að stuðla að lausn þessarar deilu. Hann virðist bíta sig enn fast í þá fullyrðingu sína, að samkv. lögum um verkfallsrétt opinberra starfsmanna sé óheimilt að semja um endurskoðunarrétt. Hann las hér upp 18. gr. laganna og það ætla ég líka að gera, með leyfi herra forseta, til þess að ljóst megi vera að í þessari grein er ekkert ákvæði þess efnis, að óheimilt sé að semja um þetta atriði. Hún er á þessa leið: „Þrátt fyrir ákvæði laga nr. 33/1915, um verkfall opinberra starfsmanna, er Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja heimilt að gera verkfall í þeim tilgangi að stuðla að framgangi krafna sinna í deilum um aðalkjarasamning með þeim skilyrðum og takmörkunum, sem sett eru í lögum þessum og lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins.“ Ég læt mér ekki detta í hug að hæstv. forsrh. haldi því fram, að hér sé skýrum orðum talað um þetta meinta bann á samningum aðila um þetta atriði. Hann heldur því hins vegar fram, að hér megi lesa á milli línanna, hér megi lesa eitthvað á milli línanna, sem ekki stendur þar. Ef ætlun löggjafans hefði verið að banna samninga af því tagi, þá hefði að sjálfsögðu þurft að vera um ótvírætt ákvæði að ræða - algerlega ótvírætt ákvæði.

Vill hv. þm. lesa aths.?

Já, ég hef líka lesið aths., sem ég hef nú að vísu ekki hér fyrir framan mig. En ég sé ekki að hún feli það í sér, - það er alveg sjálfsagt að lesa hana líka,  Ég vek á því athygli, að afstaða hæstv. fjmrh. var nokkuð á annan veg, a.m.k. það sem fram kom hjá honum áðan, vegna þess að í máli hans var raunverulega ekkert sem gekk í bága við það sem ég hafði sagt hér áður. Hann las upp úr Ásgarði, málgagni Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, hver hefði verið aðdragandi þessara samninga, og það er í sjálfu sér ekkert nýtt, það er flestum kunnugt hvernig þetta gekk til. Afstaða ríkisins lá fyrir. Ríkisvaldið var á þessum tíma ekki reiðubúið að ganga lengra en það, að endurskoðunarréttur væri heimill, ef um væri að ræða að hækkanir hefðu orðið á launum almennu verkalýðsfélaganna. Þá var ríkisstj. tilbúin til að samþykkja að gerðardómur kvæði upp lokadóm í málinu. Um þetta atriði varð ekkert samkomulag. Um þetta atriði er þess vegna ekkert sagt í lögunum til eða frá. Þetta var látið opið og það stendur enn opið. Það stendur enn opið fyrir samningsaðila að semja um þetta á annan veg. Ég lít svo á, að úr því að hæstv. fjmrh. hagaði orðum sínum á þennan veg hafi hann nokkurn vilja til þess að skoða þetta atriði betur. Hann las að vísu upp orðalag þess ákvæðis sem fólst í samningstilboði ríkisstj., ef um yrði að ræða breytingar á vísitöluákvæðum samninga eða aðrar mikilvægar breytingar, - ég hef þetta orðalag ekki fyrir framan mig, - en að þá væri ríkisstj. reiðubúin til þess að taka upp viðræður. Halda menn að opinberir starfsmenn geti sætt sig við það, að það sé algerlega á valdi gagnaðilans hvort þær viðræður leiða til nokkurrar jákvæðrar niðurstöðu? Ég vil svo að lokum segja það eitt, að hæstv. fjmrh. og ríkisstj. er auðvitað að allra dómi búin að kalla býsna mikinn vanda yfir þjóðina og hún verður að sýna nokkurn sveigjanleika í þessu máli. Þessi deila er bersýnilega komin á það stig, að hún verður ekki leyst, ef menn hengja sig fasta í ímyndaða lagakróka sem hvergi er að finna, en menn telja sig geta lesið einhvers staðar á milli línanna.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á og minna hv. þm. á að hér er ekki verið að ræða um þáltill. Hér er verið að svara fyrirspurn. Þeirri fyrirspurn hefur verið svarað, og ættum að halda okkur við þingsköp og halda okkur frá almennum umr. þegar um fyrirspurnir er að ræða. Ég legg því til að við, sem erum sjálfsagt allir sammála um þetta mál, látum nú verkin tala, en látum orðræður falla niður.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður. Í sjálfu sér hafði ég ekki hugsað mér að taka til máls. Það má kannske orða það svo, að hv. 5. þm. Reykv. hafi kveikt í mér með þeim hætti að fara mörgum orðum um það óæskilega sem fylgir verkfalli opinberra starfsmanna, en jafnframt láta þess getið að sumir hefðu talið það vera ástæðu til þess að vera á móti verkfallsréttinum, en það var svo að skilja á hv þm. að ekki væri ástæða til þess. Ég greiddi atkv. gegn frv. að lögum sem veittu opinberum starfsmönnum verkfallsrétt, hvernig sem menn vilja skilja þann rétt, hvort hann er alger eða takmarkaður. En ástæður mínar voru þær, að slíkt samræmdist ekki reynslu okkar af verkföllum í þessu landi né hinu veika ríkisvaldi. Nú ætla ég ekki að fara að halda hér ræðu mína sem ég hélt gegn þessu frv. á sínum tíma. Ég vil aðeins víkja að því, að menn verða að gera sér grein fyrir því, að það er munur á opinberum starfsmönnum og öðrum launþegum í landinu. Og sá munur er í mínum huga ekki þess eðlis að það eigi lítt að taka mark á opinberum starfsmönnum, þvert á móti að það eigi að halda þá svo, að þeir geti unað við sín launakjör, og það sé vænlegra fyrir hvaða ríkisstj. sem er heldur en að hafa yfir sér reidda verkfallssvipu opinberra starfsmanna. Ég sagði að verkfallsréttur opinberra starfsmanna samræmdist ekki hinu veika ríkisvaldi okkar. Það má flytja hér langt mál til stuðnings þessari fullyrðingu. Ég skal ekki gera það. En það hefur verið talað hér um ýmsa meinbugi á framkvæmd þessa verkfalls og minnst á það hér í umr. Ég vil minnast á eitt sem varðar sérstaklega ríkisvaldið og framkvæmd ríkisvaldsins, og þar á ég við lögregluna. Það hefur verið talið að kjaradeilunefnd yrði að taka afstöðu til þess, hver væri staða lögreglunnar í því verkfalli sem nú er. Ég hef fyrir framan mig fundargerð kjaradeilunefndar þar sem fjallað er um þetta 1. okt. s.l. og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Kjaradeilunefnd hefur kynnt sér sjónarmið lögreglumanna og yfirstjórnar lögreglunnar varðandi störf lögreglumanna ef til verkfalls kemur. Er m.a. upplýst að menn vantar í 20 stöður lögreglumanna í Reykjavík og að unnin er mikil yfirvinna af lögreglumönnum um land allt. Að þessu athuguðu telur kjaradeilunefnd ekki fært annað en að lögreglumenn starfi almennt áfram þótt til verkfalls komi. Samþykkt þessi nær þó ekki til eftirtalinna starfsþátta lögreglumanna: 1. Útgáfu skírteina og leyfa. 2. Skráningu í spjaldskrár. 3. Vörslu og afhendingu óskilamuna. 4. Starfsemi lögregluskólans. 5. Umferðarfræðslu og sektarinnheimtu. Þá er samþykkt að almenn fyrirgreiðsla, sem lögreglumenn veita og ekki telst öryggisgæsla“ - og ekki telst öryggisgæsla, takið eftir - „verði felld niður og eftirlitsstörf verði í lágmarki.“ Þetta eru þau fyrirmæli sem kjaradeilunefnd setti með samþykkt sinni 1. okt, s.l. En hvernig hefur þetta verið framkvæmt. Ég skal ekki vera langorður um þetta. Ég læt mér nægja að vitna í bréf sem stjórn Lögreglufélags Reykjavíkur hefur skrifað öllum lögreglumönnum. Það er dags. 14. okt. og þar segir m.a.: „Sem áður í þessu yfirstandandi verfalli verði eftirlit í lágmarki. Eftirlitsferðir eru verkfallsbrot. Ef lögreglumenn eru hvattir til slíkra brota af yfirmönnum ber lögreglumönnum að halda þegar í stað til verkfallsnefndar BSRB að Hekluhúsinu, Laugavegi 172, sími 26688, og bíða þar fyrirmæla verkfallsnefndar.“ Ég held að þetta skýri sig sjálft. Þetta er alvarlegt mál, eins og bréfið ber með sér. Lögreglumenn, eins konar handhafar ríkisvaldsins, eru hvattir til að hlýða ekki yfirmönnum sínum. Það er sagt að það sé verkfallsbrot ef þeir gera það. Þeir eiga að snúa sér til stjórnar BSRB eða verkfallsnefndar, réttara sagt, og bíða fyrirmæla. Það er þetta sem er alvarlegt, og þetta er aðeins eitt dæmi, en mjög alvarlegt, sem styður þá fullyrðingu mína og þá afstöðu að vera andsnúinn því að veita opinberum starfsmönnum verkfallsrétt. Ég taldi rétt að gefnu tilefni að þessi sjónarmið kæmu hér fram.



Herra forseti. Enda þótt. sjálfsagt sé að vera sammála hæstv. dómsmrh. um að miklar umr. með fyrirspurnum séu ekki æskilegar, er það ákvörðun Alþ. sjálfs við síðustu breytingu þingskapa að leyfa þm. að taka til máls með mjög stuttar ræður. Það er því ekkert því til fyrirstöðu að þm. geri það, ef þeim sýnist og efnið gefur tilefni til, innan þeirra marka sem þingsköp setja. Varðandi það, sem hér kom fram áðan, að hæstv. fyrirspyrjandi hefði getað hringt í ráðh. og fengið svar við fsp., þá vil ég benda á að þetta er grundvallarmisskilningur. Þetta geta allir þm. um allar fyrirspurnir. En þær eru ekki lagðar fram á Alþ. til að fá upplýsingar fyrir viðkomandi mann einan, heldur til að vekja athygli á málinu, spurningunni og svarinu. Ef það hefur tekist með fyrirspurn, þá sýnist mér að það hafi tekist í dag. Og að lokum vil ég segja það, að því miður þurfti að bera fólkið úr hjólastólunum upp á pallana svo að það gæti hlustað á þessar umr.



Herra forseti: Ég sé nú að því miður er hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, 5. þm. Reykv., gengin úr salnum, en ég vil hefja mál mitt á þeirri stuttu aths. að til þess hljóti að þurfa býsna gljúpan hug, að orð hæstv. fjmrh. grópist í hann. Það þarf a.m.k. skarpan hug til þess að skilja orð þessa sama hæstv. ráðh. þegar hann fjallar um kjaramál opinberra starfsmanna. Það voru aftur á móti staðhæfingar hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur um lögbrot við framkvæmd þessa verkfalls opinberra starfsmanna sem gerðu það að verkum, að ég hlýt nú að óska þess af hæstv. forsrh., að hann segi okkur frá efni kærubréfanna 6 sem hann gat um hér í upphafi frá kjaradeilunefnd, þannig að efni þeirra komist þó a.m.k. á dylgjustig, ekki síst vegna þess að hann gaf það í skyn, að hann hefði tekið stjórn BSRB á hné sér núna kl. 13.15 í dag með þeim ágæta árangri, að hún hefði bara lofað bót og betrun - stjórn BSRB - og lofað því að brjóta aldrei framar lög. Ég hef óljósan grun og raunar staðfastan grun um það, að efni þessara bréfa kjaradeilunefndar kunni að orka tvímælis í sumum atriðum, og eins það, að stjórn BSRB hafi ekki gert neina lögbrotajátningu fyrir hæstv. forsrh. á fundinum í dag. Mér finnst alveg bráðnauðsynlegt að fá að heyra efni þessara bréfa, sem var þess eðlis að hæstv. forsrh. taldi nauðsynlegt að kveðja saman sérstakan ríkisstjórnarfund til þess að fjalla um bréfin, einnig að hæstv. forsrh. láti ekki við það sitja að segja okkur frá því, að velflestir nm. kjaradeilunefndar, þ. á m. fulltrúar BSRB í n., hafi skrifað undir þessi bréf, og þó umfram allt að gera okkur þann greiða að skilgreina störf kjaradeilunefndar í þessu sambandi nokkru ítarlegar en hann gerði í ræðu sinni fyrr. Jú, það er rétt, að í lögunum er kveðið á um það, að kjaradeilunefnd segi til um hvaða starfsmenn sinni störfum í verkfalli opinberra starfsmanna, til þess að tryggt væri öryggi, til þess að séð verði fyrir þörfum samfélagsins um öryggi og til þess að tryggja að sinnt verði heilbrigðismálum. Ég vildi gjarnan að það yrði upplýst með hvaða hætti krafa kjaradeilunefndar um starfrækslu telex-sambands til útlanda, sem að langmestu leyti starfar í þágu einkafyrirtækja, verslunarfyrirtækja, - með hvaða hætti þetta telexsamband, sem kjaradeilunefnd gerir kröfu um að haldið sé uppi, eigi að tryggja öryggi og heilbrigði þegnanna. Einnig vil ég gjarnan fá að vita með hvaða hætti stjórnun lögreglumanna, sem settir eru til starfa við löggæslu í hliði Keflavíkurflugvallar, þ.e.a.s. starfstilhögun þeirra, kemur undir verksvið kjaradeilunefndar. Mér er það fyllilega ljóst, að fjöldi starfsmanna við sjúkrahúsin varðar heilbrigðismál. Mér er það fyllilega ljóst. Ég viðurkenni fyllilega að kjaradeilunefnd hefur þar íhlutunarrétt. Hann vil ég alls ekki vefengja. En þá komum við að atriði sem varðar þetta, með hvers konar samviskusemi kjaradeilunefnd hefur unnið sín störf, hvað á hana er að treysta, þegar hæstv. ráðh. rísa hér upp hver á fætur öðrum og lýsa yfir því, að úrskurður kjaradeilunefndar um það, hverjir skuli starfa í þessu verkfalli, sé óvefengjanlegur. Af hálfu stjórnar BSRB hefur verið vakin athygli á því, að hér er um að ræða framkvæmd fyrsta verkfalls, og af hálfu stjórnar BSRB hefur verið játað fúslega að það hafi orðið vegna reynsluskorts ýmis mistök. En þau skyldu þó ekki hafa orðið af völdum kjaradeilunefndar líka? Ef úrskurður kjaradeilunefndar um það, hverjir gegna skuli störfum í verkfallinu af heilbrigðisástæðum og öryggisástæðum, er óvefengjanlegur þá skilst mér t.d. að það verði að vekja upp frá dauðum nokkra starfsmenn sem kjaradeilunefnd tilnefndi til starfa í sjúkrahúsunum núna, og það má ómögulega koma sökinni á stjórn BSRB ef þar skyldi eitthvað ganga erfiðlega. Við skulum gera okkur grein fyrir því, samtímis því sem við leggjum áherslu á þetta, að framkvæma ber verkfall opinberra starfsmanna samkv. lögunum, þá skulum við gera okkur grein fyrir því, að það er verkfall og að í ljós er komið að kjaradeilunefnd, - ég vil alls ekki bera brigður á heiðarleika einstakra starfsmanna þeirrar n., - að kjaradeilunefnd hefur sýnt mjög svo eindregna tilhneigingu í þá átt að halda fram málstað annars deiluaðilans, á sama hátt og kjaradómur gerði á sínum tíma og eyðilagði sjálfan sig á því, - að kjaradeilunefnd hefur sýnt ákveðna tilhneigingu til þess að halda fram málstað annars aðilans, þ.e.a.s. ríkisstj. Ég ítreka svo bara í lokin, að mér finnst bráðnauðsynlegt eins og þessar umr. hafa snúist og þó kannske ekki síst eftir að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson las nú upp, gekk nú svo langt að lesa jafnvel símanúmerið sem lögregluþjónarnir áttu að hringja í til þess að leita leiðbeininga um framkvæmd verkfallsins, að hæstv. forsrh. segi okkur frá þessum 6 kæruatriðum kjaradeilunefndar sem urðu þess valdandi, að hann boðaði ríkisstj. til sérstaks fundar eftir hádegi í dag.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég hef löngun til þess að minna á tvennt í sambandi við þær umr. sem hér hafa farið fram í dag í tilefni af verkfalli opinberra starfsmanna, og ég skal reyna að gera það í stuttu máli. Í fyrsta lagi langar mig til að vekja athygli á því, að hér hefur ævinlega verið bæði af hálfu opinberra starfsmanna og eins þeirra hv. alþm. sem að lagasetningunni stóðu, verið vitað að hér var um það að ræða sem kalla má áfanga eða áfangasigur fyrir opinbera starfsmenn, þar sem þeir hlutu með lögunum frá 1976 takmarkaðan verkfallsrétt. Ég held að það þurfi ekki að koma okkur neitt á óvart, þeim sem vorum á þingi 1976, sem við vorum víst flest, og tókum þátt í afgreiðslu þessara laga, að það gerðu sér allir ljóst að verkfallsréttur sá, sem veittur er með þessum lögum, er ekki fyllilega sambærilegur við þann verkfallsrétt sem aðrir launþegar hafa og þá kannske ekki síst þeir sem eru félagar í Alþýðusambandi Íslands, enda minnist ég þess, að þeir, sem best þekkja til verkfallsmála, og á ég þá ekki síst við hv. 7. þm. Reykv. sem jafnan talar hér af yfirvegaðri skynsemi, - hann lét í ljós nokkurn ugg í þeim umr. um að þessi lagasetning kynni að verða fyrirmynd annarrar lagasetningar sem drægi úr réttindum annarra launþega. Þess vegna held ég að við verðum að muna það, að hér er um áfangasigur BSRB að ræða og kannske þess vegna fyrst og fremst og áreiðanlega þess vegna ekki hægt að jafna þessum tveimur atriðum fyllilega saman. Þetta segi ég vegna þess verkfallsréttar sem talað er um að þurfi til að koma á tímabilinu. Miðað við þær forsendur sem lögin fylgdu og þau eru byggð á, sem hér hafa verið lesnar, svo og miðað við orðalag þeirra lagagreina, sem hér er um að tefla, þá er ríkisstj. ekki gefin heimild til þess frá Alþ. að semja um verkfallsrétt á tímabilinu oftar en á tveggja ára fresti. Ef slík heimild á til að koma þarf hún að koma til ríkisstj: frá Alþ. á nýjan leik, sem þýðir það að þetta mál verður þá rætt hér að nýju í ljósi þeirra staðreynda sem nú liggja fyrir, en ekki lágu fyrir áður. Ég get út af fyrir sig ákaflega vel skilið það, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir kveiki í hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni. En ég er bara hræddur um að það kvikni miklu betur í honum og fleirum ef farið verður að ræða málið hér frá rótum á ný um verkfallsrétt opinberra starfsmanna. Hitt atriðið, sem mig langar til að benda á, er það, að hér er, eins og margsinnis hefur verið bent á, um frumraun að ræða í verkfallsmálum opinberra starfsmanna. Og ég hygg að við þurfum ekki að undrast það, þó nokkur ágreiningsatriði hafi komið fram í framkvæmd slíks verkfalls sem er, eins og ég áðan sagði, alger frumraun hér, og satt að segja kalla ég það hreint ekki mjög illa sloppið að það skuli þó ekki vera nema sex atriði sem komið hafa fram í þessari viku, sem verkfallið hefur staðið, sem deilan stendur um, enda hygg ég það hljóti að vera keppikefli forustumanna BSRB að þetta verkfall fari vel úr hendi. Það hlýtur að vera sameiginlegur áhugi okkar, sem stóðum að lagasetningunni, og þeirra, sem framkvæma hana af hálfu opinberra starfsmanna, að hún fari þannig úr hendi að það megi halda því fram og við getum haldið því fram að við höfum gert rétt þegar þessi réttindi voru látin í té. Ég hef trú á því ef framhald verður á þessu verkfalli, sem ég raunar vona að ekki verði, að framkvæmd þess muni ganga eðlilegar en gert hefur til þessa, því fyrstu byrjunarörðugleikarnir munu vera yfirstignir og menn hafa áttað sig á því hver réttur þeirra er og hvert vald þeirra er. Það er vandasamt að fara með vald, og það er kannske ekkert óeðlilegt þó að það taki einhvern tíma að læra það. En þeim, sem ganga að því með hugarfari eins og ég hygg að gæti nú hjá flestum opinberra starfsmanna, að þeim beri að sýna með framgöngu sinni í þessu verkfalli að þeim sé trúandi fyrir þessu valdi, mun takast að beita því þannig að ekki komi til neinna lögbrota a.m.k. og helst sem allra fæstra árekstra. Ég tel þess vegna að Alþ. ætti ekki að eyða miklu meiri tíma en orðið er í að karpa hér um einstök atriði þeirrar samningagerðar sem fyrir dyrum stendur og hefst kl. 6, ef ég man rétt eða hef tekið rétt eftir, heldur ættum við á þessu stigi að láta sitja við þær góðu óskir, sem komið hafa fram frá öllum þeim sem hér hafa talað, til þeirra manna sem í samningaviðræðunum eiga að taka þátt, frá hvorum aðilanum sem er, að þeim megi takast að finna þá lausn á þessu vandamáli sem sé öllum viðunandi og þjóðfélaginu fyrir bestu.



Herra forseti. Þótt ég sé vissulega sammála niðurlagsorðum hæstv. utanrrh. og þeim óskum sem hann þar lét í ljós, þá tel ég ekki fært annað en að verða við beiðni hv. 5. þm. Norðurl. e. um að lesa hér upp bréf kjaradeilunefndar til ríkisstjórnar Íslands og stjórnar BSRB, en ég hef getið um þetta bréf og aðalefnisinnihald þess fyrr í umr. Bréfið hljóðar svo, með leyfi forseta: „Reykjavík, 16. okt. 1977. Til ríkisstjórnar Íslands og stjórnar BSRB. Í yfirstandandi verkfalli BSRB hefur ekki verið hlýtt ákvörðunum kjaradeilunefndar í nokkrum tilvikum. Hafa þar með verið brotnar þær grundvallarreglur sem ríkisstj. Íslands og stjórn BSRB komu sér saman um að skyldu gilda í verkfalli opinherra starfsmanna og staðfestar voru með setningu laga nr. 29/1976. Ofangreind tilvik skulu hér rakin. 1. Hinn 11. okt. s.l. ákvað kjaradeilunefnd eftir áskorun formanns BSRB og formanns Hjúkrunarfélags Íslands og að fengnum upplýsingum frá fulltrúum hjúkrunarskólanna og Landsspítalans að hjúkrunarkennarar skyldu starfa þrátt fyrir verkfall BSRB. Vísast til fundargerðar í fskj. nr. 1, tl. 1 og 3. Ákvörðun n. var tilkynnt bréflega sama dag, sbr, fskj. nr. 2. Þrátt fyrir þessa ákvörðun n. loka verkfallsverðir BSRB Hjúkrunarskóla Íslands hinn 13. okt. s.l., sbr. bréf skólans, dags. sama dag, merkt fskj. nr. 3. 2. Á fundi n. 12. okt. s.l. samþ. hún, að skv. ábendingu frá Slökkvistöðinni í Reykjavík til Pósts og síma skyldi samband við símstöðina við Brúarland lagfært, sbr. fskj. nr. 4. Viðgerð þessi var hindruð af verkfallsvörðum BSRB. 3. Á sama fundi og um getur í tl. 2 samþ. n. að kalla skyldi út viðgerðarmann til þess að gera við kortavél fyrir tölvu telex-þjónustu Pósts og síma. Viðgerðarmaður þessi var hindraður í að vinna starf sitt. Vísast um þetta til fundargerðar 13. okt., fskj. nr. 6. tl. 1. Voru fyrirmæli til viðgerðarmannsins ítrekuð með bréfi, sbr. fskj. nr. 7, en þar voru starfsmanninum jafnframt gefin fyrirmæli um að skipta um kort í götunarvélum telexstöðvarinnar. Með bréfi BSRB, dags. 14. okt., sbr, fskj. nr. 5, tilkynnti BSRB að verkfallsvarsla yrði á nýjan leik sett á telexstöðina, og hefur því framangreindur starfsmaður af þeim sökum ekki getað skipt um þau kort sem honum hafði verið fyrirskipað að gera. Í framhaldi af þessum aðgerðum verkfallsvarða BSRB hefur kjaradeilunefnd borist bréf frá verkfallsnefnd BSRB, dags. 14. okt. s.l., sbr. fskj. nr. 8, þar sem n. er beðin að endurskoða þessa ákvörðun sína. Í bréfi verkfallsnefndarinnar kemur ennfremur fram, að hún hyggst taka lögskipað vald kjaradeilunefndar í sínar hendur, sbr. niðurlag bréfsins: „Hins vegar vill verkfallsnefnd BSRB taka fram, að hún mun taka rökstuddar óskir um nauðsynlegar viðgerðir á telexbúnaði stjórnvalda, ríkisstofnana og erlendra sendiráða hér á landi til vinsamlegrar athugunar eftir því sem efni standa til hverju sinni.“ 4. Hinn 11. okt. s.l. var tekin fyrir hjá n. orðsending frá lögreglustjóranum á Keflavíkurflugvelli um hliðvörslu lögreglumanna á flugvellinum. Ákvörðun n. var tilkynnt með bréfi 11. okt., sbr. fskj. nr. 9. Þrátt fyrir þessi fyrirmæli hefur hliðgæslu verið hagað þannig að það fær ekki samrýmst ákvörðun þessari. 5. Kl. 12.30 föstudaginn 14. okt. kom hjúkrunarforstjóri Landsspítalans á fund n. til að gefa henni upplýsingar um ástand starfsmannamála á spítalanum. Greindi hún frá því, að um morguninn hefðu verkfallsverðir „sent heim“ aðstoðarfólk sjúkraþjálfara á Landsspítalanum. Síðar staðfesti yfirsjúkraþjálfari spítalans að 12 starfsmenn hefðu verið sendir heim af verkfallsvörðum. Þetta var gert þótt legið hafi fyrir ákvörðun kjaradeilunefndar um að starfsmennirnir skyldu starfa. 6. Í ákvörðun kjaradeilunefndar er gert ráð fyrir því, að löggæslu sé hagað á sama hátt og almennt hefur tíðkast með tilteknum afmörkuðum undantekningum, sbr. bókun n. 1. okt., fskj. 10. Í tilkynningu Lögreglufélags Reykjavíkur, dags. 14. okt., fskj. 11, kemur fram að Lögreglufélagið og verkfallsnefnd BSRB hafa einhliða ákveðið frekari takmarkanir á störfum lögreglumanna, og fara takmarkanir þessar í bága við ákvarðanir nefndarinnar. Kjaradeilunefnd telur rétt og skylt að gera ríkisstjórn Íslands og stjórn BSRB grein fyrir þessum atriðum nú þegar. Kjaradeilunefnd, Helgi V. Jónsson, Friðjón Þórðarson, Pétur Einarsson, Þorsteinn Geirsson, Ólafur Ólafsson, Nanna Jónasdóttir, Guðmundur Gígja, Ágúst Geirsson, Magnús Óskarsson.“ Að gefnu tilefni vil ég láta það koma hér fram, að mér skilst að þetta sé kjaradeilunefnd fullskipuð og ekki eingöngu velflestir nm., sem undir þetta bréf rita, en þannig mun ég hafa tekið til orða í varúðarskyni hér fyrr í dag. Ég vil enn fremur, og það skulu vera lokaorð mín að sinni, vitna hér - með leyfi forseta - í 26. gr. laga um kjarasamninga BSRB, en sú grein hljóðar svo: „Þótt löglegt verkfall sé hafið er starfsmönnum, sem í verkfalli eru, skylt að starfa svo að haldið verði uppi nauðsynlegri öryggisvörslu og heilsugæslu. Kjaradeilunefnd ákveður hvaða einstakir menn skuli vinna í verkfalli og hún skiptir vinnuskyldu á milli manna: Hér er alveg ótvírætt tekið fram, að kjaradeilunefnd hefur fullt og óskorað úrskurðarvald um hverjir skuli vinna í verkfalli og fram hjá því verður ekki gengið. Það er ekki hægt að leysa ágreining með öðrum hætti en úrskurði kjaradeilunefndar. Ef aðilar telja úrskurð kjaradeilunefndar ekki eðli málsins skv. réttan eða lögum samkvæman, þá á viðkomandi aðili, hvor þeirra sem er, rétt á að leita úrskurðar dómstóla um málsmeðferð, en úrskurði kjaradeilunefndar verður ekki breytt lögum skv. með verkfallsvörslu eða beitingu valds.



Herra forseti. Ég hef orðið fyrir nokkrum vonbrigðum með þessar umr. Mér virðast ummæli hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. í þessum umr. mjög hafa fallið á þann veg, að þeir teldu fyrst og fremst fram tormerki á því að gera það, sem við ýmsir höfum bent á að mætti e.t.v. verða til þess að leysa deiluna, og að málflutningur þeirra sé á þann veg, að það virtist ekki líklegt að þeir væru á samningabuxunum, því miður. Ég tel einnig fráleitt að á þessu stigi sé farið að gera aðalatriði úr því varðandi þessa vinnudeilu, hvernig tekist hefur til með að framfylgja verkfallinu í einstökum greinum, því að við vitum öll að það hefur aldrei átt sér stað verkfall á Íslandi, að ekki hafi verið meira og minna haldið fram að þar hafi lög og reglur verið brotin. Og ég satt að segja býst ekki við því, að menn hafi reiknað með, þegar lögin um verkfall opinberra starfsmanna voru sett, að verkfall samkv. þeim yrði háð þannig að þar yrði ekki einhver ágreiningur um framkvæmdina. Að mínu mati er það, sem þarna hefur komið fyrir og hvort einstakir aðilar hafi farið eitthvað út fyrir réttan lagaramma eða ekki, hreint aukaatriði í þessu máli. Það er kannske minna, sem gert hefur verið í þeim efnum, en búast mátti við. Hitt er vitanlega aðalatriði, hvernig á að reyna að standa að því að finna lausn á deilunni. Það er aðalatriðið. Ég skildi orð hæstv. forsrh. þannig, að hann hefði skilið ummæli okkar úr stjórnarandstöðunni á þann veg, að það, sem við hefðum sagt hér, þýddi að við vildum í rauninni veita opinberum starfsmönnum meiri kjarabætur en öðrum starfsstéttum í landinu. Hafi ég skilið þessi ummæli hæstv. forsrh. rétt, þá vil ég mótmæla þessu. Ekkert í okkar máli fór á þessa leið. Við tókum þvert á móti fram, að við ætluðum ekki hér að ræða um einstök atriði þessarar samningagerðar, eins og launastiga og annað þess háttar, við teldum að það væri ekki hér til umr., en bentum hins vegar á það, að við teldum að nokkur atriði varðandi framkvæmd samningaviðræðna hefðu ekki verið á þá lund sem við teldum vera rétt. Og við minntumst á hvað það væri. Það efnisatriði, sem ég m.a. dró hér fram að ég teldi að ætti að vera á annan veg en fram hafði komið hjá ríkisstj., var um rétt þann sem opinberir starfsmenn skyldu hafa ef vísitöluákvæðum samninganna yrði breytt með lögum. Mér sýnist að af hálfu ríkisstj. gæti einkennilegs þráa í málflutningi varðandi þetta atriði, og mér finnst að það viti á illt. Menn eru hér að blanda saman óskyldum atriðum alveg augljóslega, eins og ég sagði í upphafi míns máls. Það er rétt, að það voru uppi kröfur um það á sínum tíma af hálfu opinberra starfsmanna, að þeir hefðu á þessu tveggja ára samningstímabili þann rétt að heimta endurskoðun á gerðum samningi til samanburðar við það sem aðrar launastéttir kynnu að hafa fengið á samningstímanum. Um þetta snerust umr. varðandi endurskoðunarrétt á sínum tíma. Það er ekki verið að heimta að fá þessu breytt nú, heldur hitt, sem allir sjá að er augljóst mál, þegar aðilar eiga að semja um launakjör til tveggja ára þar sem einn stór liður í launakjaraákvæðum er verðtryggingarákvæði, að verði verðtryggingarákvæðunum breytt með lögum, þá sé réttur til fullkominnar samningaaðstöðu tekinn upp á nýjan leik. Þetta er vitanlega allt annað atriði en það sem rætt var um á sínum tíma varðandi endurskoðunarmálið. Ég held að það sé svo augljóst mál, að það beri að veita opinberum starfsmönnum þennan rétt eins og aðrir launþegar hafa, að það eigi ekki að þurfa að vera deilur um þetta atriði í langan tíma. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið. Ég tel fánýtt í þessari stöðu málsins að fara að ræða hér um einstaka framkvæmdaliði eða einstök framkvæmdaratriði verkfallsins. Það er alveg fráleitt. Það liggur ekki heldur fyrir nú að hefja hér umr. um það, hvort opinberir starfsmenn eigi að hafa verkfallsrétt eða ekki og hvort það hafi verið hyggilegt að veita þeim verkfallsrétt. Nú snýst málið að sjálfsögðu um að leysa deiluna. Ég held að það sé mikil skammsýni að búast við því, að þessi deila verði leyst nú á næstunni, ef ríkisstj. beitir sér gegn þessu mikilvæga atriði, sem veitir opinberum starfsmönnum ákveðið öryggi varðandi hin umsömdu laun verði verðtryggingarákvæðum breytt með lögum, ef hún bítur sig í það, að þar eigi engu um að þoka. Ef hún gerir það, þá kallar hún eflaust yfir sig og þjóðina alla langt verkfall. Ég held því, að það væri skynsamlegast í þessari stöðu að segja a.m.k. ekki meira en búið er að segja af hálfu stjórnvalda um þessi atriði og snúa sér að því af einlægni að reyna að finna lausn á deilunni. Ég trúi því fyrir mitt leyti, að það eigi að vera hægt að leysa þessa deilu og það tiltölulega fljótlega og að í rauninni beri ekki svo mikið á milli aðila að það sé í rauninni afsakanlegt að halda þarna uppi langri vinnudeilu, nema þá menn vilji fara að taka upp allt málið aftur, eins og mér heyrist á vissum aðilum, draga í land og segja að þessir opinberu starfsmenn hafi ekkert við verkfallsrétt að gera því þeir setji þá hér allt á hausinn, taki jafnvel lögregluvaldið svo í sínar hendur að við liggi eiginlega byltingu. Ég held að þannig sé þessu ekki varið. Ég held að það hafi ekkert komið fram sem réttlætir að halda því fram, að opinberir starfsmenn fari öðruvísi með sinn verkfallsrétt en aðrir. Það er alveg rétt, að þeirra verkfallsréttur er takmarkaður. En hann er takmarkaður t.d. með valdi kjaradeilunefndar og ýmsum öðrum ákvæðum í lögunum, en ekki með þvf, að það megi ekki setja inn öryggisákvæði í sambandi við það ef verðtryggingarreglum samkv. samningum er breytt. En um hitt er auðvitað ekki deilt, að verkfallsréttur opinberra starfsmanna samkv. þessum lögum er í allt öðru formi en hjá ýmsum öðrum launastéttum í landinu og miklu takmarkaðri. Ég endurtek svo það sem ég hef sagt áður, að ég skora á ríkisstj. að beita sér fyrir því og hafa frumkvæði um það, að teknar verði upp viðræður um að leysa deiluna. Það er ábyggilega hægt ef einhver vilji er þar á bak við af hálfu ríkisstj.



Forseti. Ég vil fyrst harma það, að hv. 5. þm. Norðurl. e. var svo mildur að ég held að hann hafi ekki gott af því að fara í sumarfrí. Ég þekkti hann ekki fyrir sama mann, er í einhverju góðmennskukasti, mér fannst hann ekki vera sjálfum sér líkur. Ég bjóst við miklu harðari deilu á þá sem hafa staðið að samtölum eða viðræðum við BSRB, þannig að ég held að ríkisstj. geti verið ánægð með það, hún hlýtur að vera á réttri leið í því. Aftur á móti varð ég hissa og skildi ekki alveg hvað hæstv. utanrrh. var að fara. Við erum í deilu sem er miklu hættulegri og harðari en við gerum okkur grein fyrir. Mér flaug í hug það sem ég var að lesa nýlega í bók, að góðir diplómatar sætu og horfðu á með eyrunum. Það er ýmislegt að gerast í okkar þjóðfélagi sem við getum ekki lokað augunum fyrir. Áður en ég kem að því, þá vil ég taka undir það sem átti að vera til að slá úr og milda af hv. síðasta ræðumanni, að hér er komið byltingarráð. Það fer ekkert á milli mála. Ef við lesum það fyrsta sem hæstv. forsrh. las upp áðan, með leyfi forseta, þá hljóðar það svo: „Hinn 11. okt. s.l. ákvað kjaradeilunefnd eftir áskorun formanns BSRB“ - ég endurtek: „eftir áskorun formanns BSRB og formanns Hjúkrunarfélags Íslands“ o.s.frv. Og í lokin segir: „Þrátt fyrir þessa ákvörðun n. loka verkfallsverðir BSRB Hjúkrunarskóla Íslands“ o.s.frv. Sem sagt, þrátt fyrir áskorun formanns samninganefndar - og sama á sér stað með lögregluna, þá fara þessir aðilar eftir byltingarráði sem kallar sig allt öðru nafni, það kallar sig verkfallsverði. Við skulum ekki loka augunum fyrir því, að með þessari þróun er lýðræðið í hættu, og við skulum ekki reyna að breiða yfir það, við skulum ganga út í þá hættu með opnum augum, en ekki hálfblindir. - Þetta er það sem ég vildi segja við hv. síðasta ræðumann. Hv. 9. þm. Reykv. talaði um að opinberir starfsmenn hefðu mjög verulega, eins og hann orðaði það sjálfur, dregist aftur úr í launakjörum. Ég ætla ekki að mótmæla því. En ég vil að hann sýni það svart á hvítu að svo sé, að það sé rétt. Það hafa aðrir komið að þessu. Hv. 3. landsk. þm. kom að þessu líka og deildi á sama tíma á vinnubrögð ríkisstj. í sambandi við samningaviðræður. Eigum við þá ekki að láta reikna út hvað þeir hafa raunverulega í kaup, ekki bara þá krónutölu sem við erum að bera saman allan tímann, eigum við ekki að vita hvað þeir hafa í hlunnindum og öðru sem hinn frjálsi vinnumarkaður hefur alls ekki? Ég veit ekki til þess að það sé til á hinum frjálsa vinnumarkaði, að menn hafi t.d. greiðslu fyrir ómælda yfirvinnu. Ekki er það í þeim fyrirtækjum, sem ég stjórna, og ekki þeim fyrirtækjum, sem ég þekki til. Ég veit ekki til þess að það sé neitt sérstaklega lagt í orlofsheimilasjóði umfram þær prósentur sem fara í Lífeyrissjóð verslunarmanna að vísu í þeim efnum. Ég veit ekki til þess að skjólstæðingar Alþýðusambands Íslands hafi æviráðningu og þar með sambærileg hlunnindi við opinbera starfsmenn. Það hlýtur að vera hægt að reikna þetta í hlunnindum. Og þessir menn fara í verkfall alveg öruggir, það er ekki hægt að segja þeim upp. En þegar hinn frjálsi markaður fer í verkfall, þá getur atvinnurekandi ráðið hvort hann hefur efni á að halda mönnunum áfram eftir verkfall eða ekki. Þetta er mikill munur. Það hlýtur að vera hægt að reikna þetta til fjár líka. Lífeyrissjóðurinn er verðtryggður. Hvers virði er það þegar maður er kominn á eftirlaun? Við höfum heyrt hv. 6. landsk. þm. hvað eftir annað lýsa þeim mismun úr þessum ræðustól, svo einhvers virði hlýtur það að vera, því hv. þm., sem hér hafa talað á móti ríkisstj. í þessum kjarasamningum, hafa tekið undir orð hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar. Þegar talað er um að ríkisstj. hafi ekki staðið rétt að viðræðum við BSRB, þá vil ég mótmæla því, hreinlega mótmæla því, þó að ég sé síst af öllu til þess fallinn að tala máli ríkisstj. En ég er þó einn af þeim almennu útvarps- og sjónvarpshlustendum þessa lands, þegar það fær að vera í gangi. Og ég veit ekki betur en eftir að ráðh. höfðu verið 2–3 nætur samfellt á fundum með samninganefndunum, þá hafi formaður samninganefndar BSRB, formaður BSRB, komið í sjónvarpi og sagt að nú væri kominn tími til þess að tala í alvöru og í hreinskilni. Hvað á þetta að þýða? Rétt áður en upp úr slitnar í samningaviðræðum, þá er viðtal við hann í sjónvarpi. Á lokastundu leyfir hann sér að segja, eftir að ráðh. hafa verið 2–3 sólarhringa samfleytt með þeim, að nú sé kominn tími til þess að þeir fari að tala í alvöru. Er hægt að taka mark á svona mönnum?  En sem sagt, ég legg mikla áherslu á að fá sannreynt um þessar fullyrðingar sem hér hafa komið fram frá tveimur hæstv. fyrrv, ráðh., að BSRB-menn séu svona langt á eftir í launum eins og þeir vitja láta í skína, og vil ég þá óska eftir því, að það verði látið reikna út þau hlunnindi sem þeir hafa umfram hinn frjálsa vinnumarkað. Ég hef leitað mér upplýsinga um það, hvort Hagstofan hafi tekið þessi hlunnindi með þegar reiknuð voru út laun og borin saman við frjálsan markað, og þá var svarið neikvætt. Hitt er svo annað mál, að það væri gaman að fá að vita hvað þarf margar vinnandi hendur verkamanna til þess að standa undir þessari viðbót sem farið er fram á núna, hvað þarf marga á hinum frjálsa vinnumarkaði til að standa undir bara þessum kröfum sem nú er verið að fara fram á til viðbótar og hvernig þjóðfélagið á að standa undir því. Við erum að tala um að reyna að koma í veg fyrir aukna verðbólgu. Það er ekki á þennan hátt sem við gerum það. Svo segir hv. 5. þm. Norðurl. v,, Ragnar Arnalds, að tíminn sé liðinn, það sé löngu liðin sú tíð að fjmrh. geti sagt: hingað og ekki lengra. Ég fagna því ef ráðh. fara að segja hingað og ekki lengra og fara að stjórna á miklu áhrifaríkari hátt en mér finnst þeir hafa gert hingað til. Það er kominn tími til að einhver slái í borðið og segi: nei, hingað og ekki lengra. En ég ætla þá að bæta við, að sá tími er ekki kominn enn þá að landsmenn almennt og alls ekki BSRB geti sagt: Þetta viljum við fá og ekkert minna. Það er einmitt það sem verið er að gera. Og ég er sannarlega sammála ráðh. þegar hann slær svona í borðið. En ég vil taka undir það með 7. þm. Reykv., að lögin, sem við erum nýbúnir að samþ., eru meingölluð. Þar erum við alveg sammála. En það er hægt að segja, að fái starfsmenn ríkisins ekki ákveðinn fullan verkfallsrétt á milli samninga, þá sé verið að brjóta á þeim, þá hafi þeir ekki mannréttindi á við aðra. Þeir hafa þegar mannréttindi fram yfir þá sem hv. þm. er talsmaður fyrir. Ég get ekki skilið annað en að við getum verið sammála um það. Það er langt frá því að það sé réttlætanlegt að tala um að þeir hafi ekki mannréttindi. Ég tel að það sé alvarlegt, og þá kem ég aftur að þessu byltingarráði sem er verkfallsverðirnir, að lögreglan skuli hlýða verkfallsvörðum BSRB, en ekki eiðssvörnum yfirmönnum. Hvað er að ske hér í þjóðfélaginu ef þetta er ekki angi af byltingu? við höfum verið að taka inn í smáskömmtum hér á Alþ. og víðar frá kommúnistum, hvort sem þeir klæða sig í nafni Alþýðubandalagsins eða annarra, og nú er komið að því, að þessir smáskammtar fari að ganga upp í eina heild. Við ráðum ekki við þjóðfélagið með þessu áframhaldi. Svo ætla menn að fara að loka augunum fyrir þessari staðreynd. Við skulum a.m.k ganga út í það hyldýpi vandræða, sem því gætu fylgt, með opin augu. Ef menn vilja það, þá getur Alþ. haldið áfram að sofa. Ef þeir vilja það ekki þá vil ég gera tilraun til þess að bæta fyrir þau mistök sem urðu þegar þessi verkfallsréttur var samþ. En ég vil líka að það komi hér fram, að samþykkt mín var byggð á reynslu, þ.e.a.s. á þessum verkfallsrétti. Hún var byggð á reynslu minni af löngu samstarfi við starfsmenn og forustumenn Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar. Það eru samtök, sem ég átti við þá, sem urðu til þess að ég samþ. að veita þennan verkfallsrétt. Og ég taldi þá kjaradeilunefnd þann öryggisventil sem þurfti til að valdhafar, þ.e.a.s. ríkisstj., hverju sinni yrðu ekki beittir neinum fantabrögðum eða fantatökum og yrði aldrei mögulegt að taka kverkatökum. Nú hefur það aftur á móti sýnt sig, að verkfallsrétturinn hefur verið misnotaður og ákvarðanir kjaradeilunefndar brotnar eða jafnvel breytt með einhliða ákvörðun verkfallsnefndar BSRB. Það tel ég mjög alvarlegt mál, eins og hér hefur komið fram hjá fleirum sem hafa tekið til máls. Það stóð aldrei til í mínum huga að lögum yrði beitt á þann hátt. Ég tel því rétt að þessi lög verði tekin til endurskoðunar og verkfallsréttur BSRB og þeim verði þá breytt á þá leið sem réttlætanlegt er að mati Alþ. að fenginni þessari reynslu, þannig að þau geti aldrei orðið til þess, hvorki að BSRB né aðrir hópar geti tekið ríkisstj. þeim kverkatökum sem hún er nú tekin og þjóðfélagið allt er tekið nú í dag. Og mér er óhætt að bæta við, að það verði alltaf og ávallt starfandi samninganefndir, en ekki byltingarráð, þegar kjaradeilur eru á annað borð uppi. Hvað kallið þið það annað, sem Morgunblaðið gat réttilega um í gær, þegar hópur erlendra manna er kyrrsettur hér, kemst ekki í burtu, og þegar þeir sækja um að komast í burtu, þá skuli verkfallsnefnd, byltingarráðið, svara því til: Nei, það er gott fyrir okkur að halda þessum hóp hér vegna þess að það flýtir fyrir lausn á verkfallinu sem við erum í? En svo ákváðu þeir að sleppa þeim, mér er sagt að það hafi verið gert í gær. Sem sagt, þeir voru ekki lengur sjálfir vissir um að þeir væru að gera rétt með því að halda þessum útlendingum hér sem verslunarvöru á innanlandsmarkaði. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég vona að ég eigi eftir að sjá þann dag og það áður en þessu þingi lýkur, að lögin, sem veitt hafa þennan verkfallsrétt BSRB til handa, verði endurskoðuð og lagfærð.



Herra forseti. Hér hafa langar ræður verið fluttar í víðkvæmu deilumáli. Það er ekki ætlun mín að bæta miklu við. Því síður er ætlun mín að ræða afstöðu þá, sem ég eða aðrir alþm. höfðum til þessarar lagasetningar. Það er mál út af fyrir sig. Nú er þetta orðið að lögum og ekki um annað að gera en skýra þau og framfylgja þeim eftir bestu getu. En hitt veit ég, að það voru fjölmargir hér á þingi sem samþ. þessu lög í trausti þess, að þeim yrði beitt af hófsemi, og mönnum var fyllilega ljóst að ekki var hér um svokallaðan fullkominn verkfallsrétt að ræða. En aðalástæðan fyrir því, að ég tek hér til máls, er að ég er einn alþm. sem var skikkaður til að taka sæti í hinni svokölluðu kjaradeilunefnd með atkv. fundarmanna hér í salnum á sínum tíma. Og þessa kjaradeilunefnd hefur nokkrum sinnum borið á góma í þessum umr. Tel ég því rétt að ég segi hér örfá orð. Í raun og veru hófst þessi umr. á því, að hæstv. forsrh. gat um bréf kjaradeilunefndar til ríkisstjórnar Íslands og stjórnar BSRB þar sem hæstv. ríkisstjórn var skýrt frá gangi mála. Það er vitanlega ekki nægjanlegt að kveða upp úrskurði ef þeim er ekki framfylgt. Af þessu tilefni ætla ég að rifja upp í örfáum orðum hvað kjaradeilunefnd er og hvert er hlutverk hennar. Þetta er ekki mikið mál. Það eru aðeins tvær greinar sem fjalla um þetta efni, 26. og 27. gr. laga um kjarasamninga Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Kjaradeilunefnd er skipuð 9 mönnum. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja skal nefna til 3 menn, fjmrh. skal nefna til 3 menn, 2 skulu kosnir af Sþ. og 1 nefndur af Hæstarétti og skal hann vera formaður nefndarinnar. Og í 26. gr. segir svo um hlutverk nefndarinnar: „Þótt löglegt verkfall sé hafið er starfsmönnum, sem í verkfalli eru, skylt að starfa svo að haldið verði uppi nauðsynlegri öryggisvörslu og heilsugæslu“. Að þessu er vikið enn nánar í grg. með frv. þar sem segir: „Hér er gert ráð fyrir að verkfallsrétti verði þau takmörk sett að öryggi og heilsu fólks verði ekki stefnt í hættu.“ Það er þetta viðfangsefni sem við fulltrúarnir í kjaradeilunefnd höfum nú við að glíma, að koma í veg fyrir á þessum verkfallstímum að öryggi og heilsu fólks sé stefnt í hættu. Það hefur verið vikið að því hér, mig minnir sérstaklega af hv. 5. þm. Norðurl. e., að efni bréfa kjaradeilunefndar og úrskurða muni oft orka tvímælis. Lét hv. þm. orð falla hér áðan um það, að kjaradeilunefnd hefði sýnt mjög svo ákveðna tilhneigingu í þá átt að halda fram málstað annars deiluaðila, þ.e.a.s. ríkisstjórnarinnar. Ég skal vera manna fyrstur til að viðurkenna að störf okkar orka tvímælis. Allt orkar tvímælis þá gert er. Okkur berast fjölmörg mál, smá og stór, sem við verðum að reyna að greiða úr eftir bestu getu, og það gildir um störf okkar, að þau verða yfirleitt að vinnast fljótt. Það er ekki mjög langur tími til gagnaöflunar né uppsagnar úrskurða. Að þessu leyti er starf okkar líkara starfi dómara á knattspyrnuvelli, sem verður að kveða upp úrskurð á stundinni, heldur en dómara t.d. í Hæstarétti. Þó er það svo, að jafnvel dómurum í Hæstarétti getur missýnst. Hæstiréttur okkar, Hæstiréttur Íslands, hefur starfað frá 1920 með miklum ágætum. Ég hygg að það sé almennt viðurkennt að störf hans hafi verið mjög vel af hendi leyst. Þó getur honum skjátlast, og það er tiltölulega auðvelt að taka sér í hendur hæstaréttardóm, eða a.m.k. finna hann, sem getur orkað tvímælis. Og fyrir kemur að dómurinn skiptist, fimm manna dómur skiptist í meiri og minni hl. Ég held að af þessu getið þið, góðir þm., séð að okkur er nokkur vandi á höndum í kjaradeilunefnd. Það er líka svo, eins og hv. 7. þm. Reykv. nefndi áðan, að hér er um fyrsta verkfall að ræða af þessu tagi. Það er reynsluleysi beggja aðila. Og fleiri en hann hafa nefnt að lögin væru meingölluð. Ég ætla ekki, held ég, á þessu stigi að hafa þessi orð fleiri. Að sjálfsögðu mun ég alls ekki ræða einstök mál eða einstaka úrskurði kjaradeilunefndar. Ég geri það ekki á þessum vettvangi. Það er nógu erfitt að setja sig í dómarasæti og dæma í málum annarra þó að þeir dómar séu ekki gerðir að umræðuefni á slíkum vettvangi, hver og einn út af fyrir sig. Hitt vil ég benda á, að samstarf þessara 9 aðila í kjaradeilunefnd hefur verið ágætt. Þeir hafa yfirleitt komist að samhljóða niðurstöðu, aðeins örsjaldan verið gerðir eða bókaðir minni háttar fyrirvarar. Því ber að fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. forsrh., að niðurstaða fundar ríkisstjórnar Íslands með fulltrúum kjaradeilunefndar, sem ég gat því miður ekki mætt á í dag, hafi verið jákvæð. Þá leyfi ég mér og að vona að góð samvinna geti haldist milli kjaradeilunefndar og beggja deiluaðila, úrskurðum nefndarinnar verði fylgt í framkvæmd. Og loks ber að vona af einlægni að deilan leysist sem fyrst.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að vekja athygli á einu atriði, en það var ræða hv. 2. þm. Austurl. Þótt oft hafi ég verið á öndverðum meiði við hv. þm., þá er það nú svo eftir þann langa tíma sem ég hef átt sæti á þingi, að mér þykir leitt að sjá að hv. þm. er brugðið í málflutningi. Hv. 2. þm. Austurl. gleymdi í fyrsta sinn, svo að ég muni eftir, að setja upp andlitið. Það er svo að flokkur hans hefur verið flokka lagnastur við að taka á sig ný gervi og setja upp ný andlit, eftir því sem við hefur átt. Hv. þm. sagði samt núna: Aldrei hefur verið háð verkfall í landinu svo að menn hafi ekki haldið fram að lög hafi verið brotin. - Hann sagði enn fremur: Menn vissu auðvitað, er lög þessi voru sett, að deila yrði um framkvæmdina, en þetta er ekkert aðalatriði. - Þarna kemur ljóslega fram hið rétta andlit Alþb. og þeirra afla sem þar eru sterkust.  Vitanlega þarf að leysa deiluna. Það er hver einasti maður bæði í þingsölum og utan þings vafalaust á þeirri skoðun, að það verði að leysa deiluna. Ríkisstj. gerði það sem hún gat, áður en skarst í odda og verkfallið skall á, og lýsti því meira að segja yfir, sem hér er mjög gagnrýnt, að lengra treysti hún sér ekki til að ganga. Það lá fyrir að menn höfðu teygt sig eins langt og þeir töldu fært án þess að verulegt tjón yrði að. Það skarst í odda. Ég nefni nú ummæli sem mér hafði sést yfir að nefna í minni fyrri ræðu. Það voru ummæli formanns BSRB, sem höfð voru eftir honum í Ríkisútvarpinu á mánudeginum, daginn áður en verkfallið skall á. Kunngert hafði verið lokatilboð ríkisstj. og þá sagði formaður BSRB ekki annað en þetta: „Nú, það er ljóst að ríkisstj. stefnir í verkfall.“ Ég hugsa að það hafi verið fleiri en ég sem urðu hvumsa. Menn geta auðvitað haft þá skoðun að þetta sé frambærileg rökhugsun. Mér finnst það ekki. Það er hins vegar ekki aðalatriði í þessu máli, hvort þessi setning var réttmæt heldur vil ég undirstrika: Aðalatriðið er í þessu verkfalli, í öðrum verkföllum og endranær, að lög séu haldin. Agaleysið í þjóðfélagi okkar er allt of mikið. Agaleysið veldur borgurunum öryggisleysi, og það er alvarlegra en svo, að við getum horft á það sem eitthvað er ekkert þurfi um að tala. Ég tíunda ekki frekar yfirlýsingar hv. 2. þm. Austurl. um álit hans á þessu atriði, hvort lög skuli haldin í framkvæmd verkfallsins. Hann notaði orð eins og fánýtt og fráleitt og fleira. Mér dettur ekki í hug að það þurfi neina sérstaka yfirlýsingu af minni hálfu frekar en frá öðrum þm., auðvitað erum við öll sammála um það, að deiluna verði að leysa. Vitanlega erum við líka a.m.k. mörg okkar sammála um að það sé eðlilegt að opinberir starfsmenn leiti réttar síns. En ég held að það væri ekki í þökk hinna almennu meðlima BSRB ef rétti þeirra væri ekki beitt með fyllilega löglegum og eðlilegum hætti. Ella er unnið á móti þeirra markmiðum. Ég sé ekki eftir því að opinberir starfsmenn fái kjarabætur. Þeir eiga ekki að gjalda þess að þeir vinna hjá ríkinu. Opinberir starfsmenn, sem vinna mjög sérhæfð ábyrgðarstörf, eru margir í afar lágum launaflokkum sem vafalaust þættu ekki frambærilegir á hinum almenna vinnumarkaði. Þess vegna finnst mér í sjálfu sér engan veginn hneyksli að opinberir starfsmenn geri kjarakröfur, slíkt er viðurkennt í okkar þjóðfélagi, og það er eðlilegt að þessir launþegar leiti réttar síns eins og aðrir.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepssyni, að það er aðalatriði þessa máls að ganga til samninga og leysa þessa deilu og friður komist á á vinnumarkaðnum í þjóðfélaginu. Hitt er ekki rétt hjá honum, að það sé aukaatriði hvernig staðið er að verkfalli. Það er annað aðalatriði þessa máls. Það er oft að bæði atvinnurekendur og ríkisstjórn - og þó sérstaklega ríkisvaldið - segja, þegar kaupkröfur eru gerðar í þjóðfélaginu, að þær séu takmörkunum háðar, hvað hægt sé að ganga langt til þess að verða við óskum launþega. Í raun og veru er hægt að verða við hvaða kaupkröfu sem er og hver og einn ber fram í þjóðfélaginu, en þá fylgir sá böggull skammrifi, að ef orðið er við öllum kaupkröfum, þá heldur dans verðbólgunnar áfram og tröllríður öllu í þessu þjóðfélagi. Það gerir það að verkum að útflutningsatvinnuvegirnir stöðvast með öllu, og þá er gripið til þess gamla og leiðinlega úrræðis að lækka verðgildi krónunnar, það verður að gera það til þess að halda áfram útflutningsatvinnuvegunum og atvinnu landsmanna. Þess vegna er eðlilegt að ríkisstj. á hverjum tíma og í raun og veru Alþ. allt, samhuga og samstillt, geri sér í hugarlund hvað hægt er að ganga langt án þess að verði stórfelld og bullandi verðbólga á sama tíma og okkur hefur tekist að draga úr verðbólgu síðustu tvö árin. Ef við göngum svo langt í launahækkunum og verðhækkunum, eða víxlhækkunum kaupgjalds og verðlags, að við ráðum ekki neitt við verðbólguna, þá held ég að þeir, sem nú berjast fyrir stórfelldum kauphækkunum, séu ekki að vinna fyrir umbjóðendur sína, nema síður sé. Ég held að höfuðatriði þessa máls sé að leiðrétta misrétti á milli stétta og starfshópa, en hafa þó í heiðri að kauphækkunum verður að setja takmörk ef við ætlum eitthvað að halda í við verðbólguna í landinu. Við verðum líka að taka mið af því, að við eigum stærstu viðskipti okkar í útflutningsafurðum við Bandaríkin, en þar er stórminnkandi verðbólga. Það er talið að verðbólgan í Bandaríkjunum muni fara niður fyrir 7% á þessu ári. Annað stærsta viðskiptaland okkar eru Sovétríkin. Þar er verðbólgan á núlli. Þar er sterkt ríkisvald sem heldur verðbólgunni niðri, og við getum því ekki selt afurðir okkar til þessara landa ef við ætlum að stefna í 30, 40 eða 50% verðbólgu. Þetta hlýtur hver maður að skilja og þetta eru í raun og veru svo augljós sannindi, að það er ekki hægt að segja við launþega, hvorki úr hópi opinberra starfsmanna né aðra, að það séu ekki nema vondir menn í landinu sem vilji ekki veita þeim kjarabætur. Eins og ég sagði, það er hægt að hækka kaupið alveg viðstöðulaust og verða við óskum hvers og eins og missa um leið allt taumhald á öllu verðlagi og allri útflutningsstarfsemi og lækka gengi krónunnar. En þá erum við fyrst að gera öllum launþegum í landinu stórskaða. Það er að mörgu leyti ekki óeðlilegt, þegar opinberir starfsmenn fá verkfallsrétt í fyrsta skipti, að eitthvað komi fyrir sem á ekki að koma fyrir. Verkalýðshreyfingin er búin að hafa þennan rétt í langan tíma, og hún hefur kunnað mun betur að fara með þennan rétt, því að hún hefur sýnt töluverða lipurð á undanförnum árum eða áratugum í samskiptum við þjóðfélagsþegnana. Verkalýðshreyfingin hefði getað og hefur getað neitað og gripið inn í starfssvið annarra stétta, en hún hefur reynt að forðast árekstra. Verkalýðshreyfingin hefur aldrei meinað opinberum starfsmönnum að ganga til sinnar vinnu. Verkalýðshreyfingin hefur aldrei í verkfalli gert ráðstafanir sem hefðu orðið til þess að ríkisstarfsmenn misstu laun sín. En því miður hafa ríkisstarfsmenn nú gert það að verkum að fólk í öðrum starfsgreinum, bæði verkamenn og sjómenn, hefur misst í launum. Þar hafa þeir farið villur vegar. Og það hefur ekki allt að segja í baráttu sem þessari að vera svo ósamvinnuþýðir við þjóðfélagsþegnana eins og að neita hópum íþróttamanna að sækja íþróttamót erlendis, sem aldrei hefur staðið á verkalýðshreyfingunni að gera alveg umsvifalaust og greiða fyrir á allan hátt. Það er ekki heldur hyggilegt að gera margvíslegar tilraunir til þess að stöðva fiskiskipaflota landsmanna og setja ferðabann á útlendinga, eins og áður hefur verið minnst á í þessum umr. Ferðabann útlendinga héðan hefur staðið í 5 daga, en þegar gríska herforingjaklíkan tók völdin í Grikklandi þá stóð ferðabann útlendinga þar í landi ekki nema í tæpan sólarhring, og þó var ástæða til þá að stofna sérstakt Grikklandsvinafélag á Íslandi til þess að mótmæla bæði þeirri skerðingu og annarri. Ég harma alveg sérstaklega hve Bandalag starfsmanna ríkis og bæja hefur beitt harkalega verkfallsvopninu. Það er því ekki til ávinnings að beita verkfallsvopninu með þessum hætti. Það getur gert það að verkum að það verði að endurskoða þessa löggjöf. En eftir að Alþ. hefur samþ. löggjöf um það að gefa verkfallsmönnum verkfallsrétt, þá er ekki hægt að veita verkfallsrétt annað árið og taka hann af hitt árið. En það var gert í trausti á og í samvinnu og samkomulagi við þetta samband, og við það samkomulag á að standa. En við bætum okkur ekki með því að standa í stórfelldu stríði. Þeir, sem fá nú þetta bitra vopn, verða að hugsa meira um það en þeir hafa gert undanfarna daga að beita því af lipurð, en þó af festu fyrir sinn málstað. Með því að gera það og hlýða landslögum er auðveldari leið að ná samkomulagi á milli deiluaðila. Ég tel að það hafi verið mikilvægt atriði að samkomulag náðist á milli Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar og borgaryfirvalda, og þar sýndi sig að fólk vildi ekki halda verkfalli áfram. Ég taldi og tel miður að á útifundi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja skuli hafa verið hafður uppi áróður til þess að reyna að spilla því að þar næðist samkomulag. Ég tel að það eigi ekki að vera neinn mismunur á milli borgarstarfsmanna og ríkisstarfsmanna í þessum efnum. En það verður að jafna þennan ágreining, hvernig verkfallsvopninu er beitt, til þess að hægt sé að ná samkomulagi sem við allir hljótum að stefna að að verði sem allra fyrst. En til þess að ná samkomulagi verða báðir deiluaðilar að hafa það efst í huga, að samkomulag verður að nást, og hverfa frá þessum aðgerðum sem eru utan við þessi lög og þann rétt sem Alþingi Íslendinga veitti fyrir ári.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. of mikið, en það eru nokkur atriði sem mig langar til að gera að umtalsefni. Það kom fram í fyrstu ræðunum sem haldnar voru hér við þessar umr. af hálfu stjórnarandstæðinga, að þeir létu í ljós nokkra undrun á því að ríkisstj. skyldi ekki fyrr hafa gefið Alþ. skýrslu um þetta mál. Ég læt í ljós undrun á því að stjórnarandstæðingar skyldu ekki fyrr hafa beðið ríkisstj. um það hér utan dagskrár á Alþ. að skýra frá gangi mála. Ég er nokkuð undrandi á því, hversu langur tími hefur liðið, meðan verkfall hefur staðið, án þess að stjórnarandstæðingar gerðu þetta mál að umræðuefni hér utan dagskrár á Alþingi. Varðandi málið sjálft eru það nokkur atriði sem sérstaklega hafa verið rædd í þessum umr. Þar á meðal er endurskoðunarrétturinn sem ég mun koma nokkuð að síðar. Frv. til laga um kjarasamninga BSRB var ávöxtur langra og mjög ítarlegra samninga milli BSRB og ríkisvaldsins á sínum tíma, og í þeim samningi var m.a. byggt á því, að hinn svokallaði endurskoðunarréttur félli niður. Það var einnig byggt á því, að æviráðning starfsmanna ríkisins yrði þrengd frá því sem verið hefur og að verkfallsréttur væri háður skynsamlegum takmörkunum, án þess að það væri nánar skilgreint þegar kom að því að semja lög og reglur um framkvæmd verkfalla opinberra starfsmanna. Ég er talsvert undrandi á því, að menn skuli deila um það, að endurskoðunarrétturinn yrði felldur niður, vegna þess að það kemur skýrt fram við undirbúning málsins og í lögunum sjálfum, sérstaklega þó í lagafrv. Segir um þetta atriði í 8. gr. laganna fyrst, að kjarasamningar skuli gerðir til tveggja ára, eða til eigi skemmri tíma en tveggja ára miðað við mánaðamót, og síðan segir í athugasemdum við þessa 8. gr. svo hljóðandi: „Kjarasamningar verði gerðir til eigi skemmri tíma en tveggja ára og gætu orðið lengri, þannig að kjarasamningar yrðu ekki alltaf lausir á sama árstíma. Ekki er gert ráð fyrir lögbundnum endurskoðunarrétti á samningstímanum þótt kjarabreytingar eigi sér stað á vinnumarkaðinum.“ Samt eru menn að deila um þetta atriði hér í umr. Mér finnst það nú allt að því fyrir neðan virðingu Alþ. að deila um svona mál sem svona skýrt er ákveðið í aths. við frv. Það er kunnar en frá þurfi að segja, að það liggja fyrir margir dómar Hæstaréttar þar sem lög eru skýrð með hliðsjón af því hvað segir um lagafrv. í aths. við það, og það þarf ekki að leita lengi í þessum aths. til þess að ganga úr skugga um þetta atriði. En það er fleira sem kemur fram í aths. við lagafrv. Þar segir svo hljóðandi, með leyfi forseta : „Við gerð aðalkjarasamnings milli Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fjmrh. nú í vor gerðu samningsaðilar samkomulag um takmarkaðan verkfallsrétt opinberra starfsmanna innan vébanda Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Yfirlýst var að lagafrv., sem samið yrði á grundvelli samkomulagsins, yrði lagt fram á þessu þingi, sem stjórnarfrv. Síðan eru taldir upp margir liðir eða samtals 18. Í einum þessara liða segir svo orðrétt: „Aðalkjarasamningur gildi skemmst í 24 mánuði frá gildistökudegi miðað við mánaðamót, uppsagnarfrestur verði skemmstur 3 mánuðir.“ Og svo segir: „Lögbundinn endurskoðunarréttur með gerðardómi eða verkfallsrétti fylgir ekki aðalkjarasamningi.“ Þrátt fyrir þetta deila menn hástöfum um það hér í löngum umr. hvort endurskoðunarrétturinn fylgi eða skuli falla niður. Mér finnst þetta svo skýrt sem verða má og um það þurfi ekki að deila. Síðan er annað atriði, sem ég hef orðið nokkuð undrandi á, og það er að hæstv. forsrh. gerði grein fyrir stöðu málsins í frumræðu sinni hér við þessa umr, og sagði þá orðrétt, að því er mig minnir: „Hins vegar hefur legið fyrir vilji ríkisstj. til þess að binda sig við það að BSRB hafi aldrei lakari verðbótatilhögun en almennt gerist.“ Mér finnst að það komi svo skýrt fram sem verða má, að annars vegar sé endurskoðunarrétturinn, en ekki heimilt að fylgja honum eftir með verkfalli samkvæmt lögunum, hins vegar yfirlýsing af hálfu ríkisstj. um að sama verðbótatilhögun skuli gilda um samninga eða launakjör opinberra starfsmanna sem annarra launþega. Varðandi framkvæmd verkfallsins skal ég vera stuttorður, vegna þess að verkfallinu er ekki lokið og það er eðlilegra að ræða um þau mál þegar því er lokið. Þá hafa menn heildaryfirsýn yfir það sem hefur gerst. En það er engin spurning um að framkvæmdin hefur farið úr skorðum í mörgum atriðum. Það er alveg ljóst. Og það er engin spurning um það, að það er fjöldi fólks í landinu, kannske miklu fleiri en ég og aðrir halda, mjög undrandi á því sem er að gerast. Það er engin spurning um það. Nú er það svo með verkföll og lögbrot, að ég hef verið þeirrar skoðunar, - það kann að vera rangt hjá mér, - að það sé nú ekki oft sem landslög hafa verið brotin í verkföllum. En eigi að síður er það ljóst, að hér hefur allt farið úr skorðum. Ég held að það sé mikil afturför að flytja átök um kjaramál inn í skóla og uppeldisstofnanir í þjóðfélaginu. Ég held að það sé mikil afturför. Og ég álít að það sé engin þörf á slíku. Ég held að menn geti deilt og tekist á um þessi mál án þess að flytja átökin inn í skólana. Það er margt fleira sem mætti minnast á í sambandi við framkvæmd verkfallsins, eins og t.d. það, að ég álít að það sé alls ekki gætt öryggis. É'g hef fengið kvartanir og upphringingar utan af landsbyggðinni, þar sem menn kvarta yfir því að þeir hafi takmarkaða möguleika til þess að komast í gegnum símakerfið síðan verkfallið hófst. Ef einhverjir válegir atburðir gerast og menn þurfa að ná skilyrðislaust sambandi við ýmsa aðila, t.d. lækna, þá hafa menn hringt til mín og sagt mér að þessi mál væru engan veginn í því ástandi sem nauðsynlegt væri, þótt svo eigi að heita að svokallaðar neyðarvaktir séu. Það er mikið álag á sjálfvirka símanum t.d. - geysilegt - og erfitt að komast í gegnum hann. Og þá álít ég mikinn galla að Ríkisútvarpinu skuli vera lokað. Það er mikið öryggisatriði í okkar nútímaþjóðfélagi að Ríkisútvarpið sé opið og starfandi, vegna þess að það geta gerst atvik skyndilega sem enginn sér fyrir, sem valda því að nauðsynlegt, allt að því lífsnauðsynlegt sé að nota Ríkisútvarpið til þess að aðstoða við það, hvaða ráðstafanir eru gerðar, og hafa samband við almenning og senda út tilkynningar o.s.frv. Það erindi, sem ég átti í ræðustólinn, var kannske fyrst og fremst að lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að ég er þeirrar skoðunar hiklaust, þó að verkfallinu sé ekki lokið og það geti gerst ýmsir atburðir í sambandi við verkfallið sem menn sjá ekki fyrir nú, að það þurfi að taka þessi mál til endurskoðunar - rækilegrar athugunar og endurskoðunar - þegar þessu verkfalli og þessum átökum lýkur.