Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Hermann Jónasson) Það þarf ekki að hafa langa framsögu fyrir þessu máli, því hv. deild er kunnugur tilgangur þessara laga. En hann var sá, að fyrirbyggja, að fóðurbætisskortur gæti orðið í landinu, og var því bannað að flytja út síldarmjöl nema með leyfi landbúnaðarráðh. - Ég legg svo til, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) Aðalatriði þessa frv. eru þau, að útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum er fellt niður og útflutningsgjald af síld er fært niður í 1½%, til samræmis við útflutningsgjald af öðrum sjávarafurðum. Það er nokkur ástæða til þess, nú fremur en áður, að fella niður útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum, þar sem þær hafa nú verið teknar til verðjöfnunar. Niðurfelling útflutningsgjaldsins styður einmitt að frekari verðjöfnun milli innlends og erlends markaðar. Ég geri ráð fyrir, að tollalækkunin af landbúnaðarafurðum nemi fyrir ríkissjóð 30 þús. kr. og af síld ca: 120 þús. kr. Þarna í móti koma svo, ef samþ. verða brtt. sem n. flytur, ca. 30 þús. kr., sem áður hefir verið endurgreitt vegna sykurs og krydds í útfluttri kryddsíld. Niðurfærsla tollteknanna mun því nema 170 þús. kr. - 30 þús. kr., eða samtals 140 þús. kr. Í frv. hefir af vangá verið sett í 2. gr. orðið „fóðurmjöl“, og gerir n.till. um að fella það niður. Í 3. gr. frv. er lögfesting á því, að haldið skuli áfram að taka útflutningsgjald af afla, sem fiskaður er af skipum, sem hafa rétt til að veiða í landhelgi. Þessi lögfesting breytir engu um framkvæmdina frá því, sem nú er, en er æskileg vegna þeirra réttinda, sem Danir og Færeyingar hafa til veiða hér við land. Þótti n. rétt að gera þessa breyt., til þess að enginn ágreiningur geti komið til greina um þetta atriði, eins og hefir átt sér stað. Í 4. gr. frv. er fellt niður ákvæðið, sem sett var í þessi lög árið 1925, um að 3/4 hlutar af hinu aukna útflutningsgjaldi skuli ganga til rekstrarkostnaðar strandgæzluskipa. Þetta ákvæði er óþarft, vegna þess að ríkissjóður ber allan kostnað af strandgæzlunni. Þó að þetta ákvæði sé niður fellt, renna þessar tekjur ríkissjóðs samt sem áður til þess að bera landhelgisgæzluna uppi. Viðvíkjandi ákvæði þessarar gr. frv., um að ½ hluti útflutningsgjaldsins skuli renna í ræktunarsjóð, er það að segja, að það má telja bundið af eldri löggjöf, að hluti þessa gjalds renni í ræktunarsjóð, þangað til framlög ríkissjóðs til hans hafa numið samtals 1 millj. kr.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Öll fjhn. hefir orðið sammála um, að rétt sé að fylgja lækkun á útflutningsgjaldi af síld til samræmis við útflutningsgjald af annari framleiðslu landsmanna. Um það sé ég því ekki ástæðu til að ræða. Í frv. er svo stungið upp á að afnema útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum. Í tilefni af þessu hefir minni hl. fjhn. þótt rétt að vekja athygli á því, að ef búið er að lækka útflutningsgjaldið af síld, þá er útflutningsgjaldið af allri vöru landsmanna nema einni teg., komið niður í 1½% af andvirði vörunnar á skipsfjöl í íslenzkri höfn, og þessi eina vöruteg. er síldarmjölið. 2. gr. frv. fjallar um vörur, sem erlendir menn hafa sótzt eftir að kaupa hér í samkeppni við innlendan iðnrekstur á þessu sviði, þá menn, sem kaupa bein til fiskmjölsframleiðslu og síld til þess að vinna úr henni síldarmjöl og olíu. Nú þykir minni hl. fjhn. rétt, að menn geri sér grein fyrir, hvort ástæða sé til, eftir að búið er að færa niður útflutningsgjaldið af allri annari framleiðsluvöru landsmanna ofan í 1½%, að þá sé síldarmjölið eitt skilið eftir. Okkur í minni hl. fjhn. virðist, að engin rök geti verið fyrir því, hvorki smá né stór, að rétt sé að leggja 6-7% útflutningsgjald á síldarmjölið, þegar útflutningsgjald á öðrum vörum er 1½%. Minni hl. n. álítur þess vegna, að ef það á annað borð þykir tiltækilegt að svipta ríkissjóð tekjum af þessu gjaldi yfirleitt, þá sé það rétt, að samræma fyrst útflutningsgjaldið af síldarmjöli öðru útflutningsgjaldi, og þegar búið sé að samræma þetta, þá komi til athugunar, hvort hæstv.Alþ. vill afnema öll útflutningsgjöld. Skoðun minni hl. n. er sú, að æskilegt sé að gera það. Ef það er vilji hæstv.Alþ. að gera það smátt og smátt eða í einu stökki, þá er minni hl. n. alveg ásáttur um það, að byrjað sé með því að afnema útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum. En ef tilgangurinn er ekki sá, að afnema útflutningsgjaldið með öllu, þá telur minni hl. n. mjög varhugavert að afnema útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum með öllu, m. a. og sérstaklega af því, að það er alveg víst, að aðrir atvinnuvegir muni þá reisa kröfur um afnám útflutningsgjalds á sínum vörum, og slíkum kröfum verður ekki hægt að standa á móti, ef þetta afnám gjaldsins verður samþ. um landbúnaðarafurðir. Minni hl. n. hefir gert grein fyrir því í nál. sínu, að bændum er þetta ekki kappsmál. Á Alþ. 1933 kom þetta mál til meðferðar í frv. En bændur risu þá upp og töldu þetta lítilsvirðingu fyrir bændur. Sveinn í Firði sagðist þá ekki vera svo lítilþægur sjálfs sín vegna og annara í bændastétt, að hann vildi þiggja þetta. Og ég hygg, að ekki hafi skapazt nein ný aðstaða í þessu máli síðan á Alþingi 1933. Á Alþingi 1933 var það fært fram sem rök fyrir því að afnema útflutningsgjald þetta, að bændur fengju svo misjafnt verð fyrir sína vöru, og að þeir fengju minna fyrir vöruna, sem seldu hana á erlendum markaði, og því væri rangt að leggja útflutningsgjald á þeirra vöru. En nú hefir verið stofnaður verðjöfnunarsjóður til að jafna það verð, sem bændur fá fyrir afurðir sínar á innlendum og erlendum markaði. Og stofnun þessa sjóðs dregur því úr þeirri þörf, sem var á því árið 1933, að fella niður þetta útflutningsgjald. Ef þetta gjald verður fellt niður, þá leiðir það af sjálfu sér, að gjaldskylda ríkissjóðs til ræktunarsjóðs er burt fallin, og mun minni hl. n. því bera fram brtt. um það við 3. umr., ef útflutningsgjaldið verður afnumið. Þetta gjald, sem nemur 10-15 aur af hverjum lambskroppi munar ríkissjóðinn 60-70 þús. kr., en verði það afnumið, munar það ríkissjóðinn ósambærilega miklu meiru, óbeinlínis þó, því að af niðurfellingu þess hlýtur að leiða niðurfelling á öðrum útflutningsgjöldum að mestu eða öllu leyti. Þá hefir minni hl. n. viljað vekja athygli á því, að með 5. gr. þessa frv. eru úr gildi felld 1. nr. 11 29. maí 1925, en með þeim l. var útflutningsgjaldið hækkað úr 1% og upp í ½%, eða um ½%, og þá jafnframt tilskilið, að til ársloka 1926 rynni hækkunin til Ræktunarsjóðs Íslands, en frá 1. jan. 1927 skyldi 3/4 hl. tekjuaukans, eða ¼ hl. alls útflutningsgjaldsins „varið til rekstrarkostnaðar við strandgæzluskip“, en ¼ hl. renna til ræktunarsjóðsins, „unz framlag til sjóðsins samkvæmt l. þessum hefir numið 1 millj. króna“, eins og stendur í 3. gr. nefndra l. Nú verða, ef frv. verður samþ., þessi l. þar með úr gildi numin. Hinsvegar eru fyrirmæli um framlag til ræktunarsjóðs tekin upp í 4. gr. frv. Eins og minni hl. n. benti á í nál., skiptir þetta engu fyrir ræktunarsjóð, hvort hann fær þetta framlag áfram hjá ríkissjóði. Starfsemi ræktunarsjóðs byggist á því að vera milliliður á milli lánveitanda og lántakanda. Eigið fé hans er 2 millj. 929 þús. kr., auk varasjóðs, 215 þús. kr., og hefir sjóðurinn heimild til að gefa út jarðræktarbréf fyrir sexfaldri upphæð sjóðsins. Til þessa hefir hann þó ekki gefið út slík bréf fyrir meira en 2 millj. 866 þús. kr., en hann hefir heimild til að gefa út þessi bréf fyrir um 18 millj kr. Af þessu sjá allir, að það hnekkir ekkert starfsemi ræktunarsjóðs, þó að hann fái ekki meira tillag úr ríkissjóði. Enda fer brátt að líða að því, að gjaldskylda til hans úr ríkissjóði tæmist samkv. 1. frá 1925, því að þar stendur, að henni sé lokið, þegar framlög ríkissjóðs til hans samkv. þeim l. hafi numið 1 millj. kr. En nú mun sjóðurinn vera búinn að fá um 900 þús. kr. af þessum gjaldstofni. Ef þess vegna útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum verður fellt niður, þá hefir það ekki við nein rök að styðjast, að haldið sé áfram að greiða úr ríkissjóði til ræktunarsjóðs. Ríkissjóð skiptir þetta nokkru, en ræktunarsjóð skiptir það engu aðalmáli um áframhaldandi starfsemi. Í frv. er gert ráð fyrir að fella niður skyldu ríkissjóðs til þess að verja ¼ hl. útflutningsgjaldsins í þágu strandgæzlunnar. Hv. þm. Ísf. sagði, að það skipti engu máli, þó að svo væri gert, vegna þess að ríkissjóði bæri hvort sem er skylda til að bera allan kostnað af strandgæzlunni. Þetta er rétt. En það má segja um margt, að ríkið eigi að standast kostnað af þessu og þessu, þó að í l. sé ákveðið, að sérstakir gjaldstofnar skuli renna til þess. Þann möguleika má hugsa sér, að stj. vilji ekki verja neinu fé til þess að halda uppi rekstri strandgæzluskipanna, ef þetta verður fellt niður. En ef þetta ákvæði er ekki fellt niður, heldur látið haldast í l., þá er það lögbundið, að þessu fé skuli verða varið til strandgæzlunnar. Það er rétt hjá hv.þm., að það eru líkindi til, að miklu meira fé verði en þessu varið til strandgæzlunnar árlega, en fyrir því er ekkert öryggi. Það þykir mér undarlegt og óviðkunnanlegt, vegna þess hluta, sem sjávarútvegurinn hefir greitt af útflutningsgjaldinu í heild, að gerð séu 1. um að fella niður þau fríðindi, sem hann hefir haft um útflutningsgjaldið, jafnframt því að ákveða, að landbúnaðurinn skuli njóta slíkra fríðinda áfram, sérstaklega þegar þess er gætt, að farið er einnig fram á, að landbúnaðurinn hætti að greiða útflutningsgjaldið. En sjávarútvegurinn á auðvitað að halda áfram að greiða það sumkv. frv. Minni hl. n. hefir séð ástæðu til að vekja athygli á því, hve frv. þetta, eins og raunar ýms önnur frv., er fjmrh. leggur fyrir Alþ., er illa undirbúið. Frv. hans eru ekki sæmileg í því tilliti. Sum þeirra vísa í vitlaus ártöl. Á öðrum stöðum er í þeim talað um breyt., þar sem um framlengingar er að ræða. Í þessu frv. hafði fallið niður að ákveða útflutningsgjald af afla, sem veiddur er fyrir utan landhelgi eða umskipað þar, sem féll niður fyrir handvömm. Þetta hefir verið í 1., og n. hefir nú leiðrétt það. Útflutningsgjaldið af fiskmjöli, sem hækkað var á Alþ. 1933, var með frv. tvöfaldað og meira en það, einnig fyrir handvömm og án þess að ráðh. hefði gert sér það ljóst. Þetta eru leiðinleg mistök, og það væri betra, að hæstv. ráðh. skilaði færri málum, en betur undirbúnum, því að svona undirbúningur þingmála tefur þingstörf mjög mikið. Um brtt.hv. 6. landsk. á þskj. 89, um hækkun útflutningsgjalds af fiskúrgangi, hausum og beinum, þurrkuðum og óunnum, upp í 4 kr. af hverjum 100 kr., get ég ekki við þessa umr. látið í ljós mitt álit. Við munum ekki greiða atkv. um þetta við þessa umr. Ég hygg, að rétt væri að athuga þetta atriði vel. Það á áreiðanlega við ýms rök að styðjast. Þó að þess þurfi að gæta, að innlendar verksmiðjur fá ekki aðstöðu til að ákveða einar, hvaða verðlag útgerðarmenn fá fyrir hausana og beinin, þá er líka sjálfsagt, að útlendingar fái ekki að rýra möguleika innlenda iðnaðarins í þessu efni. Áður en Íslendingar hófust handa um þennan atvinnurekstur, að vinna úr hausum og beinum, þá fengu Norðmenn þessi efni fyrir lágt verð og gátu féflett Íslendinga í því efni eftir eigin geðþótta. Þegar Íslendingar svo stofna verksmiðjur til að vinna úr þessum efnum, herða þeir róðurinn til þess að kyrkja þær, svo að þeir gætu náð aðstöðu til að hafa beinin eins og áður. Og nái þeir því takmarki sínu, þá munu þeir hafa það sér til framdráttar á kostnað ísl. framleiðenda. Hér ber því að athuga, hvað þarf að gefa verksmiðjunum mikil fríðindi, til þess að þær geti keppt við hinar norsku og staðizt í þeirri samkeppni. Loks vil ég segja það fyrir mitt leyti og hv. 3. þm. Reykv., að við erum ekki búnir að athuga þetta atriði nóg til þess, að við treystum okkur til að gefa álit um það. En nauðsynlegt er að athuga þetta gaumgæfilega.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Það er á misskilningi byggt að álíta, að útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum sé að öllu leyti hliðstætt öðru útflutningsgjaldi, vegna þess, sem ég gat um við framsögu þessa máls, að þetta útflutningsgjald kemur aðeins við mjög lítinn hluta af landbúnaðarafurðunum, eða þær eingöngu, sem fluttar eru til útlanda. Fyrir þann hluta þeirra vara fæst lægst verð, og það er því býsna óeðlilegt að taka á sama tíma útflutningsgjald af þeim sömu vörum, sem nú hafa verið gerðar ráðstafanir til að bæta upp verð fyrir, með gjaldi af innlendri sölu þessara afurða. Í þessu er fyllsta ósamræmi, að veita þessa uppbót á útfluttu kjöti, og láta jafnframt standa ákvæði í l. um, að greitt sé útflutningsgjaldi af þessari sömu vöru. Þess vegna er hér um rökrétta leiðréttingu á ósamræmi að ræða, með niðurfellingu útflutningsgjalds af landbúnaðarafurðum, miðað við það, sem búið er að viðurkenna um verðlagið á þessum afurðum. Viðvíkjandi því, sem sagt hefir verið um, að þetta útflutningsgjaldi og niðurfelling þess munaði litlu fyrir bændur, vil ég segja það, að það munar bændur þó nokkru, þegar til lengdar lætur, þó ekki sé meira en um 20 aur. á kindarkropp. Þetta gjald mun vera alls á ári um 50 þús. kr. á öllu landinu. Það er ekki svo lág upphæð, þegar tekið er tillit til þess, að það er ekki nema lítill hluti bænda, sem þarf að leggja fram þetta gjald. Þó að útflutningsgjaldið af landbúnaðarafurðum verði fellt niður, þá getur það ekki með nokkurri sanngirni skoðazt næg ástæða til þess, að kröfur verði reistar um algerða niðurfellingu alls útflutningsgjalds, og stafar það af því, að hér er um þá samræmingu að ræða á löggjöfinni, sem ég nú hefi minnzt á. Aftur á móti mælir ýmislegt með því, að útflutningsgjaldið af síldarmjöli verði lækkað til samræmis við annað útflutningsgjald. En eins og sakir standa nú, legg ég á móti þeirri breyt., vegna þess, að ástæður ríkissjóðs eru nú svo, að ég get ekki verið samþykkur því að stigið sé stærra skref um lækkun tekna hans að þessu sinni en stigið er með leiðréttingu á síldartollinum, sem gerð er með þessu frv. Um till. frá minni hl. fjhn., um að ¼ hl. teknanna af útflutningsgjaldinu skuli varið til rekstrarkostnaðar strandgæzluskipanna, vil ég taka undir það, sem hv.þm. V.-Ísf. sagði um þetta, að það skiptir ekki miklu máli í þessu efni, hvort þetta er sett inn í l. eða ekki, því að árlega er varið miklu meira fé úr ríkissjóði í þessu skyni. Ég býst við því, að Alþ. hafi eins góða aðstöðu til að koma í veg fyrir, að sú fjárgreiðsla verði lækkuð í fjárl., þó að þetta ákvæði verði fellt niður, eins og þó að ákveðið sé, að einhverjum föstum tekjustofni skuli varið til strandgæzlunnar, sem þó ekki fullnægir, og verður því að bæta við með öðrum framlögum úr ríkissjóði. Það er enginn munur á því, hvort fjárlagafrv. í hvert sinn ákveður framlagið til strandgæzlunnar allt, eða þó að nokkur hluti þess sé lögbundinn með þessum ákvæðum, og fjárl.frv. ákveður svo nauðsynlega viðbót eftir ástæðum á hverjum tíma. Ég legg á móti því, að fellt verði niður það tillag, sem ræktunarsjóður hefir fengið af útflutningsgjaldinu. Það er alls ekki rétt, sem hv.þm. G.-K. hélt fram, að ræktunarsjóð muni svo sem ekkert um þetta gjald. Það munar talsverðu fyrir sjóðinn að fá þetta gjald, með sérstöku tilliti til þess, að það vakir fyrir mönnum, að hægt sé að lækka vexti við þennan sjóð, sem nú eru 6%, og það væri mikils virði fyrir sjóðinn, ef það væri hægt. Þá kem ég að þeim blæstri, sem hv.þm. G.-K. var með út af villum, sem væru í frv. mínum, sem komið hefðu fram hér á þinginu. Ég skal viðurkenna, að það hafa komið fram nokkrar smávillur í þessu frv., sem hafa slæðzt inn við prófarkarlestur, og skal ég taka á mig minn skerf af þeim ásökunum, sem komið hafa um þau smáatriði. Þessar ásakanir hv.þm. sýna aðeins löngun hjá honum til að belgja sig út og kasta steinum að öðrum, og sú löngun hans hefir hlaupið með hann í gönur. Hann heldur því fram, að í frv. minn hafi verið afnumið af vangá útflutningsgjald af fiski, sem er veiddur utan landhelgi og fluttur til útlanda. Ég skal nú færa sönnur á, að þessi ummæli eru algerlega gripin úr lausu lofti og eingöngu fram komin af þeirri fýsn, sem hv.þm. hefir til steinkasts á andstæðinga sína. Gildandi 1. um útflutningsgjald eru frá 1921, og segir 1. gr. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Af öllum íslenzkum afurðum, sem fluttar eru til útlanda nema síld, fóðurmjöli, fóðurkökum og áburðarefnum, skal greiða í ríkissjóð 1½% gjald af verði afurðanna“. 4. gr. þessara 1. segir svo: „Til afurða þeirra, er í l.gr. getur, telst fiskur, sem verkaður er eða fluttur milli skipa í landhelgi eða á höfnum inni, þótt veiddur sé utan landhelgi“. Grunnhygginn maður - og mér er nær að halda, að þess hafi gætt hjá hv.þm. G.-K. - gæti haldið, að í þessari gr. fælist undantekning fyrir þann fisk, sem veiddur er utan landhelgi, en ekki fluttur á milli skipa í landhelgi eða á höfnum inni. En þetta er eigi svo. Eftir þessum l. frá 1921 hefir verið dæmt eins og hann tók fram, og þessi fiskur verið úrskurðaður gjaldskyldur samkv. 1. gr. þessara l. M. ö. m., að fiskur, sem veiddur er af togurum utan landhelgi og fluttur út, falli undir íslenzkar afurðir, og sé skylt að greiða útflutningsgjald af honum. Fyrir þessu hefir þá fengizt dómsúrskurður. En í 3. gr. frv. eru sömu ákvæði og eru í 4. gr. gildandi l. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til afurða þeirra, er 1. gr. getur um, telst afli af skipum, sem hafa rétt til að fiska í landhelgi og gera það að einhverju leyti, eða verka hann í landhelgi, þótt eigi sé fluttur í land. Ennfremur nær gjaldið til afla, sem veiddur er utan landhelgi, ef hann er saltaður, verkaður eða fluttur á milli skipa á höfnum inni eða í landhelgi“. M. ö. o. þetta er alveg það sama og ákveðið er í l. frá 1921, og þau l. hafa ekki megnað að undanþiggja þennan togarafisk frá útflutningsgjaldi. Í frv. er því nákvæmlega eins gengið frá þessu og gert er í gildandi l., og er samið í samráði við lögfræðing fjmrn. Hitt má vel vera, að þetta verði skýrara orðað eins og meiri hl. n. vill urða það, og sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að brtt. meiri hl. verði samþ., þó að hún sé óþörf. Hinsvegar viðurkenni ég, að það er af ógáti, þar sem fóðurmjöl er tekið upp í frv. En það, sem segir í nál. minni hl., stafar ekki af vangá, heldur hinu, að þessir hv.þm. skildu ekki þau ákvæði, sem þeir voru að fjalla um.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég þarf litlu að svara hv.frsm. minni hl., því að bæði svaraði ég honum að nokkru leyti í framsöguræðu og svo hefir hæstv. fjmrh. þegar andmælt ýmsu. Hv. þm. G.-K. segir, eins og satt er, að það skorti frambærileg rök fyrir því, að hafa mismunandi útflutningsgjald á síldarmjöli og öðrum ísl. afurðum. En sannleikurinn er sá, að það skortir yfirleitt rök fyrir útflutningsgjöldum. Það er ekki skynsamlegt að leggja útflutningsgjald á nokkra vöruteg. Einasta ástæðan fyrir útflutningsgjaldi er sú, að ríkissjóður er tekjuþurfi. Ég hefði ekkert á móti því, að útflutningsgjaldið væri látið falla niður og um leið aukið álag á aðra tekjustofna, sem gætu komið í staðinn. En ef þetta gjald yrði fellt niður á þessu þingi, þá yrði erfitt að finna tekjustofn, sem gæti komið í staðinn. Hér má því ekki fara lengra en fjárhagur ríkisins leyfir, og ég hygg, að með þessu frv. sé gengið eins langt og fært er eins og nú standa sakir. Útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum kemur þungt niður á bændum, og það er rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði, að þegar er verið að vinna að verðjöfnuði á landbúnaðarafurðum, þá stefnir það í sömu átt, svo að þetta getur skapað verðjöfnuð fyrir bændur, hvar sem þeir búa og hvernig sem kjötið er verkað. Nú er því aukin ástæða til að afnema útflutningsgjaldið, þar sem þingið hefir nú komið inn á þá braut að skapa verðjöfnuð. Það er ekkert beint samband milli þess að afnema styrkinn til ræktunarsjóðsins og að fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum. Þessi styrkur var á sinni tíð m. a. settur vegna þess, að „aflaklærnar“ við sjávarsíðuna vildu styrkja landbúnaðinn og þau rök, sem þá mæltu með því, gilda enn. Ræktunarsjóðurinn hefir mikið gagn af auknum framlögum, og það er honum nauðsynlegt til þess að geta í framtíðinni lækkað vextina niður úr 6%. Ég get ekki tekið undir það, að þetta frv. sé illa undirbúið. Í frv. er aðeins ein smávilla, sem hefir slæðzt inn af vangá. Það er ótvírætt eins og hæstv. fjmrh. sagði, að samkv. gildandi l. og. samkv. dómi, þá er enginn vafi um, að ísfiskurinn falli undir útflutningsgjald samkv. frv. eins og það liggur fyrir. Till., sem fram hefir komið um útflutningsgjald af beinum og hausum, hefir verið tekin aftur til 3. umr.N. hefir ekki tekið ákvörðun um þá till. enn.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Ég vil byrja þar, sem hv.frsm. meiri hl. endaði, og svara þá um leið hæstv. fjmrh. Ég er ekki lögfræðingur fremur en þeir, en ég hefi verið kallaður grunnhygginn fyrir að hafa annan skilning á þessu en hann. En þrátt fyrir þetta, þá ber hv.frsm. meiri hl. fram brtt., sem sýnir, að hann hefir sama skilning á þessu og ég. En hvers vegna ber hv. meiri hl. brtt. fram, ef hún er óþörf? Hvaða fíflalæti eru komin í þennan virðulega hv.þm.? Er hann að leika sér að því að klína út skjöl þingsins með óþörfum till.? Honum væri sæmra að leggja meiri vinnu í önnur ákvæði l. heldur en að semja hér óþarfar till. Í 1. gr.l. frá 1921 um útflutningsgjald eru þau almennu ákvæði, að greiða skuli 1½% í útflutningsgjald af ísl. afurðum. Svo segir í 4. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Til afurða þeirra, er í 1. gr. getur, telst fiskur, sem verkaður er eða fluttur milli skipa í landhelgi eða á höfnum inni, þótt veiddur sé utan landhelgi“. Þessi ákvæði hafa af 1ögfræðingum og dómurum, sem dæmt hafa í þessum málum, verið skilin svo, að þessi almennu ákvæði l.gr. um 1½% gjald næðu til þess fiskjar, sem veiddur er á innlend fiskiskip, sem stunda veiði utan landhelgi og koma ekki til hafna á siglingu sinni til útlanda. Aftur er í 3. gr. frv. gerð önnur skilgreining fyrir því, hvaða fiskur, veiddur undir svipuðum kringumstæðum, falli undir útflutningsgjaldið. Þar segir: „Til afurða þeirra, er 1. gr. getur, telst afli af skipum, sem hafa rétt til þess að fiska í landhelgi og gera það að einhverju leyti, eða verka hann í landhelgi, þótt eigi sé fluttur í land“. Þá segir og ennfremur, og nú vil ég biðja hv.frsm. meiri hl. að hlusta á: „Ennfremur nær gjaldið til afla, sem veiddur er utan landhelgi, ef hann er saltaður, verkaður eða fluttur á milli skipa á höfnum inni eða í landhelgi“. Hér er fullkomin skilgreining, sem ætlazt er til, að sé tæmandi. Það er skýrt tekið fram, undir hvaða kringumstæðum gjaldið nái til aflans: Að gjald beri að greiða af afla, sem aflaður er utan landhelgi, ef hann er saltaður, verkaður eða fluttur á milli skipa inni á höfnum eða í landhelgi. Þá leiðir það af sjálfu sér, að undanþeginn útflutningsgjaldinu hlýtur sá afli að vera, sem veiddur er utan landhelgi, ef hann er ekki saltaður eða fluttur á milli skipa fyrir innan landhelgi eða á höfnum inni. Ég hefi borið þennan skilning minn í þessu ákvæði frv. undir lögfræðing, og telur hann tvímælalaust, að hann sé réttur. Ef þeir hv.frsm. meiri hl. og hæstv. fjmrh. trúa á sinn eiginn málstað, þá eiga þeir að falla frá brtt. sinni. Ég vil nú leyfa mér að bjóða upp á það að fá máli þessu og atkvgr. um brtt. frestað, og leita til hæstaréttar um álit hans á þessu deiluatriði. Þarf það ekki að taka nema tiltölulega lítinn tíma, sem ekki ætti að verða til baga fyrir framgang málsins í þinginu. Undir þennan Salómonsdóm vil ég bjóða ykkur að leggja málið. Að öðru leyti þarf ég ekki að víkja að því, sem fram hefir komið undir umræðum til andmæla minni hlutanum.

Páll Þorbjörnsson Hv. 6. landsk. hefir borið fram brtt. á þskj. 89 við frv. þetta, þar sem hann leggur til, að útflutningsgjald af fiskúrgangi verði hér eftir 4.00 kr. af hverjum 100 kg. Hann nefndi þetta réttlætismál, en ég held, að það sé það ekki, nema þá frá annari hliðinni. Það má vera, að þetta geti talizt réttlætismál frá þeirra hlið, sem að fiskimjölsverksmiðjunum snýr, en hitt er víst, að fiskieigendurnir munu ekki telja það réttlætismál gagnvart sér, þar sem það er víst, að þessi hækkun á útflutningsgjaldinu þýðir stórfellda verðlækkun á hráefninu. Nú undanfarið hefir reynslan verið sú, að Norðmenn hafa greitt allt að 60% hærra verð fyrir þetta hráefni en innlendu verksmiðjurnar hafa viljað greiða. Fari verð þessarar vöru svo mjög niður sem búast má við, ef brtt. yrði samþ., þá myndi erfitt að fá það hækkað aftur. Það er að sjálfsögðu góðra gjalda vert að vernda innlendan iðnað, en svo langt má þó ekki ganga, að baka öðrum stórfellt tjón vegna þeirra ráðstafana. Þá þóttist hv. 6. landsk. færa rök að því, hversu mikill aðstöðumunur væri fyrir Norðmenn og Íslendinga að vinna úr þessum hráefnum, þar sem hér yrði að greiða allt að 1.36 í vinnulaun á kl., en í Noregi ekki nema 0.80. - Við þetta er það að athuga, að 1.36 um kl. stund er hvergi greitt nema hér í Rvík, og út um land er kaupgjaldið mun lægra, og mun jafnvel ekki greitt meira en 0.80 á stund í sumum fiskmjölsverksmiðjunum a. m. k. Þá vildi hann halda því fram, að flutningskostnaður milli hafna hér væri í mörgum tilfellum, hvað vöruteg. þessa snerti, eins mikill og til Noregs. Þessi fullyrðing mun á litlum rökum byggð, þar sem það er vitað, að Norðmenn verða að smala beinunum saman frá mörgum smáhöfnum kringum landið, auk þess að flytja þau til Noregs. Aftur á móti geta Íslendingar oft fengið þau þar, sem verksmiðjurnar eru, og er slíkt mikill hægðarauki. Þá talaði hv.þm. um það, að með því að flytja beinin út til Noregs, þá hyrfi út úr landinu öll vinna við þau. En þetta er ekki rétt. Beinin eru þurrkuð hér, og við að þurrka þau er töluverð vinna, sem eingöngu fellur til landsmanna. - Að bein þau, sem út eru flutt, séu ekki talin rétt fram til tolls, skal ég ekkert um segja, en ekki getur verið ástæða til að hækka á þeim tollinn af þeim sökum. Að bæta úr þeim ágalla heyrir undir þá, sem tollgæzluna hafa með höndum, eins og með aðrar vörur, sem fluttar eru út og inn. Ég vil svo að endingu beina því til fjhn., sem hefir haft mál þetta til meðferðar, að athuga vel, hvort með till. þessari sé ekki gengið svo á rétt fiskeigenda, að til stórskaða sé.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Hæstv. fjmrh. færði þau rök fyrir því, að nauðsynlegt væri að fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, að það kæmi svo ranglátlega niður. Það væri aðeins nokkur hluti bændanna, sem greiddi það, sá hluti þeirra, sem seldi afurðir sínar á erlendum markaði. Ég er nú hræddur um, að þau séu fá byggðarlögin, sem ekki selja eitthvað af búsafurðum sínum til útlanda, svo þessi ástæða verður að teljast harla veigalítil. Sé hér um að ræða ósamræmi á milli bændastéttarinnar í þessum efnum, þá ætti að vera auðvelt að leiðrétta það nú í sambandi við l. um sölu sláturfjárafurða, sem nú eru á leiðinni gegnum þingið. Þó að því svo kunni að vera, að einhverjir bændur greiði eitthvað meira af útflutningsgjaldinu en aðrir, þá er það engin ástæða til þess að ganga á móti því réttlætismáli sjávarútvegsins, að fella einnig niður útflutningsgjaldið af sjávarafurðum. Hvernig sem á mál þetta er litið, þá er það ekki frambærilegt að halda því fram, að það eigi að fella niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum fyrir þær sakir einar, að einn bóndinn borgi kannske eitthvað lítið meira en annar. Hitt er annað mál, að útflutningsgjald, hvort sem er af sjávarafurðum eða landbúnaðarafurðum, er sá gjaldstofn, sem ætti að fella niður, því að það mun nær einsdæmi, að nokkur þjóð taki jafnhátt gjald af útfluttum afurðum sínum eins og við Íslendingar. Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu í dag, þegar hann var að svara hv.frsm. minni hl., að þessi niðurfelling á útflutningsgjaldinu, sem farið er fram á í frv., gæti ekki orðið grundvöllur undir almenna niðurfellingu þessa gjalds, því að þetta væri borið fram sem réttlætismál bænda innbyrðis. Eins og ég hefi sýnt fram á áður, þá er þessi ástæða einskis virði og ekki frambærileg. Verðlagið á kjötinu er með löggjöf verið að jafna á milli bænda, og þá innan handar að jafna þetta smávægilega gjald líka. Það þarf aðeins að vilna þeim eitthvað í, sem selja kjöt sitt á erlendum markaði. Því verður nú ekki með rökum á móti mælt, að með því að fella niður útflutningsgjald það, sem hér ræðir um, þá er verið að stiga fyrsta sporið til þess að fella gjald þetta almennt niður, og vilji hæstv. stj. og fylgismenn hennar taka rökréttum afleiðingum af þessu spori, þá eru þær annað tveggja, að útflutningsgjaldinu verði varið til einhverra umbóta sjávarútveginum til hagsbóta, eða þá að öðrum kosti að það verði fellt niður með öllu, eins og hér er lagt til með gjaldið af landbúnaðarafurðunum. Eins og kunnugt er, þá hafa síldarafurðir lengi átt erfitt uppdráttar til þess að njóta jafnréttis við aðrar vörur að því er útflutningsgjald snertir. Það mátti lengi vel ekki heyrast hér á Alþ., að sama útflutningsgjald væri af síld og öðrum sjávarafurðum, og gekk núv. stjórnarflokkur bezt fram í því að viðhalda þessu ranglæti. Það var ekki fyrr en á þessu þingi, að hann kúventi í málinu, en það gerði hann ekki sakir þess, að honum fyndist hér um réttlætismál að ræða, heldur sakir þess, að hann varð að slá aftur af hinni fyrri afstöðu sinni vegna pólitískra hrossakaupa við jafnaðarmenn, til þess að geta náð að nokkru leyti völdum í landinu. Af þessum ástæðum sinnti hann þeim kröfum, sem hann var búinn að daufheyrast við lengi. Þó er það svo, að þetta má ekki ná til allra síldarafurða, því að ennþá á að greiða 7% útflutningsgjald af síldarmjöli. Í það ranglæti býst ég við að Framsóknarfl. haldi dauðahaldi, þar til það getur orðið pólitískur ávinningur fyrir hann að slá aftur af því. Þá er til smekkbætis lagt til af stj. að rjúfa það samkomulag, sem gert var milli allra flokka á þinginu 1925, að sá gjaldauki, sem þá var lagður á, skyldi skiptast jafnt á milli ræktunarsjóðs og strandvarnanna. En nú segir stj., að landbúnaðurinn eigi ekki að greiða lengur í þennan sjóð, en þó eigi gjaldið, sem hér eftir verður samkv. því eingöngu af sjávarafurðum, að renna í ræktunarsjóðinn, en ekkert til strandvarna. Þetta dæmi er gott sýnishorn um sanngirni og réttlæti hæstv. stj. í garð sjávarútvegsins.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég skal þá fyrst snúa mér að ágreiningi, sem orðið hefir milli mín og hv.þm. G.-K. um skilning á vissum ákvæðum frv. og jafnvel gildandi l. um þetta efni. Hann segist hafa borið sitt álit undir lögfræðing, sem telji tvímælalaust frvgr. og tilsvarandi grein í gildandi l. sama efnis. Deilan er um það, hvort ákvæði 4. gr.l. nr. 70 frá 1921 eru samhljóða 3. gr. frv., síðari málsgr. Í l. segir svo í 4. gr.: „Til afurða þeirra, er í 1. gr. getur, telst fiskur, sem verkaður er eða fluttur milli skipa í landhelgi eða á höfnum inni, þótt veiddur sé utan landhelgi“. Það er rétt, að af þessari gr. einni út af fyrir sig er svo að sjá sem sá fiskur, sem ekki er fluttur milli skipa í landhelgi og veiddur utan landhelgi, sé eigi gjaldskyldur, en um þetta atriði hefir gengið dómur á þá leið, að slíkur fiskur sé gjaldskyldur samkv. 1. gr.l., og er það áreiðanlega réttur skilningur, og ég er þess vegna alveg óhræddur um toll af þessum fiski, þó ekki sé nánar að orði kveðið en gert er í frv. Hitt get ég mjög vel skilið, að hv.þm. G.-K. vilji ekki viðurkenna, að hann hafi hlaupið á sig í aðfinnslum sínum. Þessi hv.þm. lítur dálítið stórt á sig og finnst það virðingu sinni ósamboðið að viðurkenna sinn misskilning. Við gætum sjálfsagt þess vegna pexað um þetta í allan dag, en ég sé, að það þýðir ekkert, því hv.þm. ætlar sér ekki að láta undan, enda veit ég, að aðrir hv.þdm. hafa tekið eftir því, að orðalagið er hið sama í l. frá 1921 og í frv. Hinsvegar hefi ég ekkert á móti þeirri viðbót, sem hv. meiri hl. fjhn. leggur til að samþ. verði, ekki af því, að ég álíti hana í sjálfu sér nauðsynlega, en ég get viðurkennt, að brtt. gerir meiningu frv. ennþá skýrari. Og ég þykist sjá, að fyrir meiri hl. n. vaki aðallega það, að réttast sé að samþ.brtt. við frv., því í annars muni hv.þm. G.-K. setja metnað sinn í að borga ekki útflutningsgjaldið af fiski, sem veiddur er utan landhelgi, nema með dómi. Hann er eins og kunnugt er fornmaður fél. ísl. botnvörpuskipaeigenda, og má því telja víst, að hann af þráa komi því til leiðar, að útgerðarmenn borgi ekki þetta gjald öðruvísi en með dómi. Væri þannig hægt með brtt. að koma í veg fyrir óþarfa töf á innheimtu þessa gjalds, og þess vegna er rétt að samþ. hana, svo þessi hv.þm. geti ekki með þrjózku sinni tafið innheimtu ríkissjóðs á þessu gjaldi eins og ég er viss um, að hann mundi gera.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það er dálítið hæpin fullyrðing hjá sumum hv.þm., að niðurfelling útflutningsgjalds af landbúnaðarafurðum hljóti óhjákvæmilega að leiða af sér niðurfelling útflutningsgjalds af sjávarafurðum. Útflutningsjald af sjávarafurðum má nefnilega skoða sem greiðslu upp í þann kostnað, sem ríkissjóður hefir af sjávarútgerðinni, sérstaklega landhelgiskostnaðinn, sem gengur til þess að verja þennan almenning kringum landið, til hagsbóta fyrir útgerðina. Hitt er rétt að athuga, að þetta gjald fari ekki út í öfgar, og ég get vel gengið inn á það, að rétt sé að athuga, hvort ekki sé kominn tími til að færa niður þetta gjald, t. d. á síldarmjöli og fóðurmjöli, og vil ég í því sambandi mælast til þess við hv. 6. landsk., að hann taki aftur sína brtt. til 3. umr. Eins og áður hefir verið getið hér í hv.þd., verður á næsta sumri að útvega verksmiðjunum meiri síld til vinnslu en þær hafa haft og það til stórra muna meiri. Og það getur vel verið, að bezta ráðið til þess að hvetja síldveiðiskipin til að láta síld í bræðslu, sé sú, að halda ekki allt of háu útflutningsgjaldi á síldarmjölið. Ég sé, að nokkur hluti þeirrar vöru, sem verksmiðjurnar framleiða, hefir lægra útflutningsgjald. Það er síldarolían. En ég sé ekki neina ástæðu til þess að hafa þetta gjald hærra af síldarmjölinu en af olíunni. Ég skal viðurkenna það, að um talsvert mikinn tekjumissi er að ræða fyrir ríkið, ef gjald þetta verður lækkað að mun, en þegar um það er að ræða að hjálpa einum atvinnuvegi, þá má ekki horfa í það eitt, enda getur tapið unnizt upp á öðrum sviðum. Og hvað snertir rekstur ríkisins á sínum síldarverksmiðjum, þá er ég ekki í vafa um það, að ríkið vinnur það upp á rekstri þeirra, sem það tapar af útflutningsgjaldi af því síldarmjöli, sem þær vinna. Útflutningsgjald af síldarmjöli hefir verið óeðlilega hátt og er það enn. Ég hygg, að upphaflega hafi það verið selt svo hátt vegna þess, að svo margar verksmiðjur voru upphaflega eign útlendinga, og þótti þá rétt að ná sem mestu af þeirra gróða í ríkissjóðinn, en nú eru tímarnir breyttir, allt hefir fallið í verði, og miðað við það, sem verksmiðjurnar verða að borga fyrir hrávöruna, og útflutningsgjaldið tvímælalaust allt of hátt.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) Hv. þm. G.-K. hefir borið fram þá ósk, að meiri hl. fjhn. taki aftur brtt. sína við 3. gr. frv., en ég get ekki því miður orðið við þeirri bón. Það má ganga út frá því vísu, eftir þeim skilningi, sem hann hefir á ákvæðum gildandi l. og frv., að ef brtt. verður ekki samþ., leiði það til málaferla og hæstaréttarúrskurðar út af innheimtu útflutningsgjalds af togarafiski, sem veiddur er utan landhelgi, en slík óþörf málaferli leiða af sér kostnað, sem betra er að losna við. Hitt er ég sannfærður um, að 1. gr.l. frá 1921 nægir til þess, að ríkissjóði yrði eftir henni einni saman dæmdur þessi tollur, en það er alveg óþarfi að gera rekistefnu út úr þessu máli, úr því allir eru sammála um, að brtt. sé til að gera ótvíræða gildandi framkvæmd.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Það er sáralítið, sem ég hefi að svara því, sem komið hefir fram í umr. Það er aðeins eitt atriði í sambandi við þær, sem ég vil taka skýrt fram. Ég hefi gert hv.frsm. og hæstv. ráðh. tilboð, og ef þeir þiggja það, þá eiga þeir kost á að fá staðfestingu fyrir því, að sinn skilningur sé réttur; ef þeir ekki þiggja það, þá viðurkenna þeir, að þeir hafi ekki rétt fyrir sér. Þeirra rök fyrir brtt. eru þau, að þar sem ég sé formaður fél. ísl. botnvörpueigenda, þá muni ég beita mér fyrir því, að togaraeigendur neiti að greiða þetta gjald öðruvísi en eftir dómi. Ég skal þá lýsa því yfir, að ef þeir taka till. sína aftur, þá skal ég ábyrgjast, að allir togaraeigendur greiði útflutningsgjaldið meðan málsókn stendur yfir og þangað til dómur er felldur um það, hvor réttara hafi fyrir sér, en auðvitað með endurgreiðsluskyldu fyrir ríkissjóð, ef skilningur hæstv. ráðh. telst rangur, en engri endurgreiðsluskyldu, ef ég hefi á röngu að standa. Mér sýnist, að það geti nú verið mælikvarði á það, hvor réttara hefir fyrir sér, hvort þeir þora að taka aftur brtt. og treysta á ákvæði frv. óbreytt eða þeir láta brtt. halda áfram. Ég hefi í annari ræðu minni sýnt fram á það, að með brtt. meiri hl. fjhn. við 3. gr. frv. er það ótvírætt viðurkennt, að samkv. l. er sá fiskur, sem veiddur er utan við landhelgi og aldrei kemur inn fyrir landhelgi, undanþeginn gjaldskyldu, enda er það með 3. gr., eins og hún er í frv., útilokað með öllu, að heimilt sé að taka þetta gjald, þar sem sagt er berum orðum að af afla, sem veiddur er utan landhelgi, megi taka útflutningsgjald, ef hann er saltaður, verkaður eða fluttur milli skipa innan landhelgi eða á höfnum. Þetta er svo greinilegt, að ég tel það vansa fyrir hv.þm. V.-Ísf., en ekki hæstv. ráðh., að kannast ekki við það, að 3. gr. frv. eins og hún er, nær ekki því, sem ætlazt var til, enda þótt hann skilji þetta, eins og hann hefir sýnt með sinni brtt. Mér er það alveg óskiljanlegt, að hann skuli láta spilla sér þannig siðferðislega af nauðsyn hæstv. ráðh. í þessu máli.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Út af þeim ummælum, sem féllu áðan hjá hv.þm. Vestm. um það, að úr því að væri fellt niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, væri sjálfsagt að fella það einnig niður af sjávarafurðum, vildi ég segja nokkur orð. Ég sé, að þetta álit hans byggist á nokkrum misskilningi, vegna þess, að þó greiddar verði verðuppbætur á kjöti, eins og ætlazt er til, þá verður það kjöt, sem selt er á erlendum markaði, aldrei eins hátt í verði og það kjöt, sem selt er á innlendum markaði, þannig að útflutningsgjaldið kæmi alltaf á þann hluta kjötframleiðslunnar, sem við lakastan markað á að búa. Þess vegna eru þau rök, sem komið hafa fram frá meiri hl. n. og mér fyrir niðurfellingu útflutningsgjalds af landbúnaðarafurðum, alveg skýlaus, þau, að óviðeigandi sé að taka gjald af þeirri vöru, sem lægst verð er á, en ekki af hinum hlutanum, sem hærra verð fæst fyrir. Annars verð ég að segja það, að töluverður munur er að greiða útflutningsgjald af þeim vörum, sem eru í svo litlu verði, að það þarf að greiða á þeim verðuppbót, eða að greiða þetta gjald af vörum, sem seljast fyrir sæmilegt verð, eins og yfirleitt er með sjávarafurðir. Það má náttúrlega segja, að útflutningstollur sé yfirleitt ekki sanngjarn, en vilji menn afnema hann, þá verður að finna eitthvað annað jafngott í staðinn. Ef hægt er að finna annan tekjustofn í staðinn, sem er betri en útflutningstollurinn, þá má létta honum af öllum útflutningsvörum landsmanna, en því miður er ekki því að heilsa, að það sé hægt. Og ég vil skjóta því fram, að hv. Sjálfstæðisfl. hefir ekki tekið þannig í þau tekjuöflunarfrv., sem stj. hefir lagt fram, að fært sé að höggva skarð í núv. tekjur ríkissjóðs. Eins og á stendur með hag ríkissjóðs er yfirleitt ekki hægt að halda því fram, að nokkurn af tekjustofnum hans eigi að lækka, nema með því að finna jafnframt leið til að jafna hallann, sem af lækkuninni leiðir, það er alltaf hlið á málinu, sem ekki er hægt að komast framhjá. Ég ætla ekki að karpa við hv.þm. G.-K. um það, sem hann var að endurtaka í síðustu ræðu sinni. Ég segi bara það, að þó till. meiri hl. n. væri ekki samþ., þá er engin hætta fyrir ríkissjóð, en hinsvegar sé ég ekkert á móti því að samþ.till., svo orðalagið verði skýrara. Það er alveg ljóst, að 3. gr. frv. er shlj. 4. gr. gildandi l. og eftir l. er fiskur veiddur utan landhelgi, þó aldrei komi inn fyrir landhelgislínuna, alls ekki undanþeginn útflutningsgjaldi, eins og dómstólar hafa líka úrskurðað, að ekki væri.

Jónas Guðmundsson [óyfirl.]: Ég ætla ekki að lengja umr. með því að tala um brtt. mína meira að þessu sinni. Það hefir ekki nema einn hv.þm. sýnt henni andstöðu, og ég hefi eftir framkomnum tilmælum ákveðið að taka hana aftur til 3. umr., til þess að gefa hv.þm. kost á að athuga málið betur. Viðvíkjandi því, sem þessi eini hv.þm. hefir sagt, skal ég taka það fram, að það getur vel verið, að till. mín sé ekki réttmæt frá sjónarmiði útgerðarmanna, en það hefir nú ekki verið um það hugsað undanfarið, þegar verndartollar hafa verið settir til þess að hjálpa innlendum iðnaði, t. d. smjörlíkisgerðinni, hvaða áhrif þeir hefðu fyrir almenna borgara, heldur hefir verið um það hugsað að vernda iðnaðinn og skaffa fólkinu atvinnu, hjálpa iðnaðinum til að komast á laggirnar. Úr því hefir reynslan sýnt, að innlend iðnaðarframleiðsla hefir ekki orðið dýrari en hin erlenda. En hvað verður um tekjur landsmanna af fiskimjölsiðnaðinum, ef nú á að leggja hann í rústir? Halda menn, að þær komi aftur frá útlendingum, sem kaupa af okkur fiskúrganginn til útflutnings? Áreiðanlega ekki, útlendingarnir segja: „Þetta borgum við fyrir vöruna, og þið ráðið, hvort þið seljið hana, við borgum ekki meira“. Hv. 3. landsk. sagði, að kaup verkamanna væri ekki nema 80 aur. á klst. Ég álít, að við séum nú báðir svo vel að okkur í kaupgjaldsmálum, að við vitum það, að kaup verkamanna í kaupstöðum og sjávarþorpum er ekki undir kr. 1.10 á klst. Ég segi ekki, að það geti ekki verið, að í einstöku verksmiðjum sé það eitthvað lægra, en yfirleitt er það þetta. - Hann sagði, að ég hefði sagt, að allur sá vinnukraftur, sem notaður er við þessar verksmiðjur, tapaðist úr landinu, ef þær yrðu lagðar niður. Ég sagði, að sá vinnukraftur, sem verksmiðjurnar notuðu, yrði ekki borgaður með því fé, sem tapaðist á því að leggja þær niður. Þá talaði hv.þm. um, að eitthvað væri bogið við það, að ísl. verksmiðjurnar gætu ekki komizt að jafngóðum kjörum með flutning á fiskiúrgangi eins og erlendir kaupendur, en þetta er mjög auðskilið. Útlendu kaupendurnir fá fiskúrganginn fluttan með stórum kolaskipum, sem koma fullfermd upp til landsins og mundu sigla tóm út aftur. Þau flytja hingað þetta 800 til 1000 tonn af kolum og fá fyrir það 12 til 14 þús. kr., en svo taka þau til baka 80 til 100 tonn af fiskúrgangi og fá fyrir það 2500 til 3000 kr. Það verður miklu dýrara fyrir ísl. verksmiðjurnar að flytja til sín þessa vöru, með því að fá skip hér í Rvík til að flytja vöruna austur um land, heldur en fyrir útlenda kaupendur að flytja með þeim skipum, sem eiga ferðina hvort sem er. Ég vil því mælast til þess, að hv.þm. í báðum d. vilji í alvöru athuga þetta mál gaumgæfilega. Hér er um að ræða, hvort á að hjálpa atvinnuvegi, sem á í vök að verjast á því augnabliki, sem hann stendur í úrslitabaráttu við harðvítuga keppinauta.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Ég ætla með örfáum orðum að svara hæstv. fjmrh. Hann var að segja það, að munur væri á því að borga útflutningsgjald af vöru, sem væri í svo lágu verði, að framleiðendur hennar fengju styrk í verðuppbót á hana, eða vöru sem væri í sæmilega góðu verði. Ég verð þó að benda hæstv. fjmrh. á það, að hér er um hundraðsgjald að ræða af vörunum, sem vitanlega er eftir því lægra því lægra sem verð vörunnar er. Það er vitanlegt, að verð á kjöti er mjög lágt, en það er ekki hið sama að segja um allar landbúnaðarafurðir. T. d. er ull í svo háu verði, að engar sjávarafurðir ná henni með verð. Annars var það ekki til að deila á hæstv. ráðh., að ég stóð upp, og ekki til þess að leggja á móti því, að fellt verði niður útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, heldur til þess að svara hv.þm. V.-Húnv., þar sem hann var að réttlæta útflutningsgjald af sjávarafurðum með því, að það ætti að koma upp í þann kostnað, sem ríkissjóður hefði af sjávarútgerðinni, aðallega landhelgisgæzlunni. Ég ætla ekki að fara í meting við fulltrúa landbúnaðarins út af því, hvort meira hafi verið lagt úr ríkissjóði til eflingar landbúnaði eða sjávarútvegi, en hv.þm. V.-Húnv. hefir stígið spor í þá átt. Það hefði verið hægt að telja saman, hve mikið fé hefir farið til hvors atvinnuvegarins í seinni tíð. Ég ætla ekki að gera það, en ég hygg að þessi hv.þm. hafi það á meðvitundinni, að landbúnaðurinn hefir ekki farið varhluta af því fé, sem hið opinbera hefir varið til eflingar atvinnuvegunum. Hæstv. ráðh. minntist á, að það yrði að sjá fyrir öðrum tekjum, ef það lægi fyrir að afnema t. d. útflutningsgjald af sjávarafurðum. Hér liggur fyrir frv. um að afnema útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum, og hæstv. ráðh. hefir áður gert ráðstafanir um lækkun síldartollsins, svo ég geri ráð fyrir, að hann hafi einhversstaðar ætlað þessum 140 þús. kr. að koma í ríkissjóðinn aftur. Það er ekki svo að skilja, að hér liggi nein till. frá mér eða öðrum um að fella niður útflutningsgjald af sjávarafurðum nú. En það, sem ég vil undirstrika, er það, sem kom fram hjá hv.frsm. minni hl. n., að hér sé verið að víkja frá því princip, að taka gjöld í ríkissjóð á þann hátt að skatta útflutning landsmanna. Það er þetta, sem ég vildi undirstrika, og ég greiði atkv. með þessu frv. bæði vegna þess, að ég get vel unnt bændum að fá þessa litlu línun, og einkum vegna þess, að ég tel, að útflutningsgjald af hverju sem er, eigi að hverfa, nema ef horfið yrði að því ráði að láta útflutningsgjaldið ganga beinlínis til þeirra atvinnuvega, sem það kemur frá. - Skattafrv. hæstv. ráðh. hafa ekki mætt nærri því eins óvingjarnlegri móttöku frá sjálfstæðismönnum eins og þau hafa átt skilið. Ég held því, að hæstv. ráðh. geti á engan hátt bendlað sjálfstæðismenn við það, að vilja ekki ljá atkv. sitt til þess að tryggja ríkinu þær tekjur, sem það þarf, og styðja að lögfestingu tekjuauka sem nokkurt vit er í. Hinsvegar er það vitanlegt, að hér er komið fram frv. til tekjuauka fyrir ríkissjóð, sem menn eru ekki allir ásáttir um, að eigi að ganga fram. - Mér þótti vænt um að heyra það hjá hæstv. ráðh., að það, sem stæði í veginum fyrir því nú, að hægt væri að stíga sporið til fulls, nefnilega að hverfa frá þessum tekjustofni, útflutningsgjaldinu, væri það, að ekki væri séð fyrir því, að jafnar tekjur kæmu alstaðar frá. Ég tek þetta sem vott þess hjá hæstv. ráðh., að hann finni það á sér, að hér sé stigið, eins og sagt hefir verið, fyrsta sporið, og að það verði að styðja að því að létta útflutningsgjaldinu af með öllu, og að í huga hans sé þetta eina í bili því til fyrirstöðu, að hann hefir ekki við hendina tekjustofna, sem komið geti í staðinn fyrir þennan tekjumissi. Hitt er annað mál, ef hin leiðin yrði farin síðar meir, að atvinnuvegirnir væru skattlagðir beinlínis til þess að styrkja þá sjálf.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Ég held, að mér hafi nú tekizt að sjá leið til þess að opna augu andstæðinga minna í þessu deilumáli, svo það verði alveg augljóst, að þeir hafi á röngu að standa, en ég á réttu. Ég ætla þá að beina orðum mínum til hv.frsm. meiri hl. n., í trausti þess, að hann taki afleiðingum af þeim rétta skilningi. - 4. gr.l. frá 1921 hljóðar þannig: „Til afurða þeirra, er í 1. gr. getur, telst fiskur, sem verkaður er eða fluttur milli skilta í landhelgi eða á höfnum inni, þótt veiddur sé utan landhelgi“. Ef nú þessi 4. gr. hljóðaði þannig: „Til afurða, þeirra er í 1. gr. getur, telst fiskur, þótt veiddur sé utan landhelgi, ef hann er fluttur milli skipa í landhelgi eða á höfnum inni“, - heldur þá hv.frsm., að hún næði yfir fisk, sem veiddur er utan landhelgi og aldrei kemur í landhelgi? En ef gr. er orðuð svona, er hún að efni til eins og 3. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir og hljóðar svo: „Til afurða þeirra, er í 1. gr. getur, telst afli af skipum, sem hafa rétt til þess að fiska í landhelgi og gera það að einhverju leyti, eða verka hann í landhelgi, þótt eigi sé fluttur í land. Ennfremur nær gjaldið til afla, sem veiddur er utan landhelgi, ef hann er saltaður, verkaður eða fluttur á milli skipa á höfnum inni eða í landhelgi„ - Nú finnst mér alveg augljóst, að ég hafi á réttu að standa. Við hæstv. ráðh. tala ég ekki; þó að ég geti gert mér vonir um, að hann skilji þetta, þá geri ég mér engar vonir um, að hann taki afleiðingunum af þeim skilningi.

Páll Þorbjörnsson Hv. 6. landsk.þm. beindi því til mín, að mér mundi vera eins kunnugt og sér, að hvergi í kaupstöðum hér á landi væri kaupgjaldið 80 aur. eða lægra. Ég vil þá beina því til hans, að honum hlýtur að vera eins vel kunnugt um það og mér, að ennþá hefir ekki verið sett fast kaupgjald neinstaðar í verksmiðjum. Það er aðeins nú fyrir nokkrum dögum, að verksmiðjufólk hér í Rvík hefir stofnað vísi til samtaka með sér, til þess að halda uppi kaupgjaldinu. Mér er kunnugt um það, að a. m. k. ein, ef ekki fleiri verksmiðjur hér á landi, sem hafa fiskimjölsiðnað að starfrækslu, hafa ekki greitt tímakaup, heldur mánaðarkaup, og það svo lágt, að tímakaupið varð raunverulega ekki nema 80 aur. eða jafnvel lægra. Þá tók hv.þm. það fram, að Norðmenn hefðu sérstaka aðstöðu til þess að flytja bein út ódýrt, af því að þeir fengju til þess nokkuð stór skip, enn innlendu verksmiðjurnar yrðu aftur á móti að fá lítil skip, 50-60 tonna, til þess að smala þessu saman. Ég veit ekki, í hverju þessi hagsýni liggur hjá ísl. verksmiðjunum, að nota þessi litlu skip, því ef Norðmenn geta notað stór skip, ættu Íslendingar að geta það líka, þar eð báðir aðilar verða að sæta sömu hafnaraðstöðu. Hinsvegar munu Norðmenn nota lítil skip, 50-60 tonna, til þess að færa beinin saman frá smæstu höfnunum.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég þakka hv.þm. G.-K. fyrir þá miklu umhyggju, sem hann ber fyrir sáluhjálp minni og hæstv. ráðh. (ÓTh: Ekki ráðh!). Ég á nú ekki gott með að svara hv.þm., vegna þess að ég festi ekki í huga mér orðalag hans, en það gerir ekkert til. Ég get bara bent á það, að 3. gr. frv. hljóðar svo: „Til afurða þeirra. er í 1. gr. getur, telst afli af skipum, sem hafa rétt til þess að fiska í landhelgi og gera það að einhverju leyti ...“. Þessi ákvæði 3. gr. eru sett vegna útlendra skipa, en ekki íslenzkra. Þetta kemur og skýrt fram í aths. við frv., þar sem svo stendur: „Íslenzk skip verða að greiða útflutningsgjald af öllum afla sínum, hvort sem þau hafa komið í landhelgi eða ekki“. Það er því skýrt bæði af gr. og grg., að ekki er ætlazt til neinna breyt. frá því, sem er. Afli ísl. skipanna heyrir undir 1. gr., en ekki 3. gr. sérstaklega, sem er eingöngu sett vegna sambandsl. og þeirra réttinda, sem dönsk og færeysk fiskiskip hafa hér við land. Mér þykir leitt að verða að hryggja hv.þm. G.-K. með því að ljúka orðum mínum á þann veg, að ég stend við það, sem ég hefi sagt og tek engum leiðréttingum.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Ég efa það ekki, enda er það kunnugt, að grg. ætlast ekki til, að gerðar verði breyt. í þessum efnum. En það er einmitt það, sem verið er að deila um, og ég hefi sagt, að hæstv. ráðh. geri þessa breyt. á l. af handvömm, vitandi ekki, hvað hann er að gera, og ef frv. verður samþ. eins og það er, þá ber það vott um það, að hæstv. ráðh. ætlaði sér ekki að gera breyt. á l., en gerði það, af því að hann athugaði ekki, hvað hann var að gera. Ég verð að láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að frsm. meiri hl. skuli ekki vilja taka afleiðingum af réttum rökum, og enda ég þá þessa umr. með þessum orðum: „Og þú líka, sonur minn, Brútus!“

Jakob Möller Mér þykir rétt að mótmæla því sérstaklega, sem fram kom í ræðu hv.frsm. meiri hl., að hér væri sett sérlöggjöf um fiskiveiðar Dana og Færeyinga. En vitanlega eiga þeir að njóta hér sömu réttinda og Íslendingar og vera undir sömu löggjöf. Þess vegna hlýtur þessi 3. gr. að eiga jafnt við fiskveiðar Íslendinga sem Dana og Færeyinga. Þetta hefði hv.frsm. meiri hl. átt að vita.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) Mér þykir illt að hafa reitt hv. 3. þm. Reykv. til reiði, en ég verð að halda því fram, að hér sé ekki verið að setja neina sérlöggjöf um dönsk og færeysk veiðiskip, heldur bara sagt, að þau skuli ótvírætt hafa sömu skyldur og ísl. skip, vegna þess, að á því hefir stundum verið nokkur ruglingur. Gjaldskyldan er ótvíræð um Íslendinga samkv. 1. gr., og er í raun og veru ótvíræð gagnvart Dönum og Færeyingum, þó 3. gr. væri felld niður, en 3. gr. er einungis sett til þess að girða fyrir, að nokkur misskilningur geti orðið í þessum efnum. Það er af sömu ástæðu, sem við berum fram okkar brtt. um að láta þetta allt koma fram í einni gr., svo ekki þurfi að vitna á milli gr.

2) SK: Af því að ég mun bera fram á þessu þingi ásamt fleirum till. í frv.formi um að verja þessum tekjum öllum til ákveðins hlutar, segi ég nei.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) N. hefir athugað frv. og leitað upplýsinga um ástæðuna til breytingarinnar og leggur til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Frsm. (Jón Auðunn Jónsson) Við nánari athugun frv. kom það í ljós, að það vantaði ákvæði um, hver tiltæki dagsektir samkv. 8. gr. frv. Það hefir því komið fram till. um, að lögreglustjóri gerði það og tilkynnti upphæðir dagsekta bréflega. Aðrar breyt. eru einungis orðabreyt. og hefir frv. sumstaðar verið fært til betra máls. Ég vænti svo, að hv. d. samþ. þessar breytingar.