Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að um langt skeið undanfarið hafa fyrirtæki í sjávarútvegi ekki fengið nægilegt fjármagn til langs tíma vegna þeirra framkvæmda, sem þau hafa ráðizt í eða þurft að ráðast í. Þetta hefur hins vegar leitt til þess, að fyrirtækin hafa fest rekstrarfé sitt í framkvæmdunum, og það á hinn bóginn haft í för með sér, að um rekstrarfjárskort hefur verið að ræða mjög tilfinnanlegan og vaxandi undanfarin ár. Ríkisstj., sem nú situr, lét þetta mál í upphafi til sín taka og stofnaði til allvíðtækrar athugunar á því, hvernig fjárhagsmálum sjávarútvegsins væri komið, hversu miklu fé hann þyrfti á að halda, eða réttara sagt, hversu mikinn aukinn gjaldfrest hann þyrfti til þess, að fjárhagsmál hans kæmust á réttan kjöl. Þessar athuganir leiddu til þess, að ríkisstj. þótti fyrir síðustu áramót brýna nauðsyn bera til að gera þá þegar sérstakar ráðstafanir til að bæta úr rekstrarfjárörðugleikum útvegsins, og þess vegna gaf ríkisstj. út brbl. þau, sem þetta frv. er til staðfestingar á. Meginefni þess er það, að stofnlánadeild sjávarútvegsins við Seðlabankann er heimilað að opna nýja lánaflokka í því skyni að bæta fjárhagsaðstöðu þeirra fyrirtækja, sem stunda sjávarútveg og fiskvinnslu og hafa ekki á undanförnum árum fengið nógu mikið fjármagn til langs tíma til þeirra framkvæmda, sem þau hafa ráðizt í. Ætlunin er síðan, að slíkar lánveitingar stofnlánadeildarinnar til langs tíma, 10–20 ára, komi í stað lánveitinga viðskiptabankanna til þessara fyrirtækja, - lána, sem eru óumsamin eða þá til stutts tíma, þ.e., að í stað þess að útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki nú hafa ósamningsbundnar eða stuttar skuldir í viðskiptabönkum, eigi þau fyrir milligöngu þessara sömu viðskiptabanka og með ábyrgð þeirra kost á því að fá lán til lengri tíma í stofnlánadeild sjávarútvegsins. Það er gert ráð fyrir því, að lánin séu aðeins veitt gegn veði í fiskiskipum, vinnslustöðvum og vélum sjávarútvegsins, en jafnframt, að þau skuli vera með ábyrgð viðskiptabanka hlutaðeigandi fyrirtækis. Gert er ráð fyrir, að lánstíminn verði 20 ár, ef um lán út á fasteignir er að ræða, 15 ár, ef um lán út á skip er að ræða, og 10 ár, þegar um lán út á vélar er að ræða. Vaxtakjörin á stjórn stofnlánadeildarinnar að ákveða að höfðu samráði við ríkisstj. Í frv. er enn fremur gert ráð fyrir því, að ef stjórn stofnlánadeildarinnar telur, eftir að hún hefur fengið um það umsögn frá viðskiptabanka hlutaðeiganda, þörf á sérstakri athugun á fjárhag umsækjanda, áður en unnt er að afgreiða lánbeiðni frá honum, þá geti stofnlánadeildin tilkynnt skiptaráðanda það, og skal það þá hafa í för með sér, að hvers konar kyrrsetning eða aðför vegna skuldbindingar lánbeiðanda skuli óheimil á hendur honum og ábyrgðarmönnum hans, þangað til lánsumsókn hefur verið afgreidd, en þó ekki til lengri tíma en loka yfirstandandi árs, og má þá ekki heldur taka bú lánbeiðanda til gjaldþrotaskipta á því tímabili. Þetta er meginefni frv. Um það hefur ekki verið ágreiningur, að brýna nauðsyn ber til að gera ráðstafanir til að bæta úr rekstrarfjárþörf sjávarútvegsins. Óskir hafa komið fram um það, að hliðstæðar ráðstafanir verði gerðar fyrir aðra atvinnuvegi og þá sérstaklega fyrir landbúnaðinn. Er það mál nú í athugun hjá ríkisstj., en hún er ekki reiðubúin til þess á þessu stigi að leggja fram ákveðnar till. í þeim efnum. Ég vildi að svo mæltu, herra forseti, leggja til, að þessu frv. yrði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er virðingarvert að sjálfsögðu, að núv. hæstv. ríkisstj. reynir þó eitthvað til þess að leiðrétta til betri vegar það, sem hefur misfarizt í hennar höndum, eins og að því er varðar sjávarútveginn í þessu tilfelli, þar sem þetta frv. hljóðar um aðstoð við sjávarútveginn. Skal það ekki lastað, þótt þessum málum mætti hins vegar á ýmsan hátt annan og það kannske á betri hátt fyrir koma en í þessu frv. felst. Framsóknarmenn í hv. Nd. lögðu fram till. að því er varðar landbúnaðinn. Þessar till. voru felldar. En í þeim útvarpsumr., sem fram fóru fyrir nokkru hér á Alþingi, gaf einn hv. þm., sem tilheyrir stjórnarliðinu, yfirlýsingu, sem ber að skilja svo, að mark sé á henni takandi. Þetta var hv. 3. þm. Austf. (JP), og var yfirlýsing hans þannig, með leyfi forseta: „Þess vegna tel ég rétt, að það komi fram, að ríkisstj. hefur ákveðið að leita eftir því við banka og sparisjóði, að hluta af víxilskuldum bænda verði breytt í föst lán til langs tíma með hagkvæmum vaxtakjörum.“ Nú vildi ég spyrja hæstv. ráðh., hvort ríkisstj. sé nú þegar búin að semja eða leggja einhver tildrög að samningum við banka og sparisjóði um þessi efni, að því er varðar víxilskuldir bænda þar. Og í öðru lagi vil ég spyrja um það, hvort ekkert eigi þá að gera þeim bændum til bjargar, sem hafa miklar lausaskuldir, sem eru ekki í bönkum eða sparisjóðum, því að það vitum við ósköp vel, að það eru ekki allar skuldir, - bændur eins og aðrir skulda hjá sínum viðskiptavinum engu síður. Og þá vildi ég enn fremur spyrja um, hvort það sé meiningin að afla heimildar Alþingis í þessum efnum, áður en það frv., sem nú er til umr., verður afgr. héðan frá hv. deild. Mér er kunnugt um, að það er langt síðan hæstv. ríkisstj. hófst handa um að afla hliðstæðra gagna, að því er varðar hag bændastéttarinnar, eins og útgerðarinnar. Því vildi ég enn fremur spyrja um, hvort ekkert lægi fyrir í þeim efnum nú. Vænti ég, að hæstv. fjmrh., úr því að hæstv. bankamrh. er ekki hér inni, geti upplýst þessi mál, því að þar sem ríkisstj. er ákveðin í því að gera eitthvað bændum til hjálpar, þá hlýtur hún öll að vera á einu og sama máli um það, og hver ráðh, sem er getur þá væntanlega upplýst þau mál.



Herra forseti. Ég skal aðeins segja örfá orð um þetta mál á þessu stigi. Það er að sjálfsögðu svo, að það dregur enginn í efa nauðsyn þá, sem á því er að veita útvegsmönnum nú þá aðstoð, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., sem hér liggur fyrir og er til staðfestingar á brbl., sem gefin voru út í þinghléinu og eru þegar að nokkru komin til framkvæmda, þannig að farið er að vinna eftir þeim og farið að athuga um lánabeiðnir frá útvegsmönnum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, eins og hæstv. ráðh. sagði, hvernig hag útgerðarmanna var komið um s.l. áramót, og gerist víst enginn til þess að draga í efa, að þeir hafi fulla þörf fyrir þá fjárhagslegu aðstoð, sem hér er fjallað um. En í sambandi við þetta mál hlýtur að vakna upp sú spurning, hvernig á því standi, að hag útgerðarmanna er svo hörmulega komið sem raun ber vitni um. Í því sambandi verður ekki hjá því komizt að rifja það upp, að á öndverðu s.l. ári voru til meðferðar hér á þessu þingi lög um efnahagsmál, þar sem gengið var fellt og gerðar ýmsar aðrar ráðstafanir, sem ég ætla ekki að fara út í hér, en því var þá yfir lýst, að þær ráðstafanir, sem hlutu hið fallega nafn „viðreisn“, mundu nægja til þess að kippa öllu í lag á efnahagsmálasviðinu og ekki mundi útgerðarinnar vegna þurfa að gera aðrar ráðstafanir en þær, sem fjallað var um í þessum efnahagslögum. En þessar spár hafa því miður, vil ég segja, ekki rætzt, eins og stjórnin hefur orðið að viðurkenna, þegar hún 9 mánuðum eftir viðreisn hefur orðið að setja brbl. um þá aðstoð til útgerðarinnar, sem hér er um að ræða. Hverju er um að kenna, að svona er komið fyrir útgerðinni? Það kunna að vera til þess fleiri en ein ástæða, og sumir mundu vilja tíunda það fyrst, að það hafi orðið aflabrestur hjá útgerðinni og sérstaklega hjá togurum. Það er rétt, að það hefur a.m.k. orðið mínni afli en miðað var við, þegar bezt lét. Ég hef rætt þessi mál við útgerðarmenn, t.d. togaraútgerðarmenn, og ég hef spurt: Ef aflinn hefði verið sá hinn sami og áður og allt hefði gengið eftir fyllstu áætlun, munduð þið þá hafa komizt af, mundi þá ekki hafa þurft að gera neinar ráðstafanir um s.l. áramót? Og þeir hafa svarað í einlægni: Nei, við mundum ekki hafa komizt af. - Það er sannleikurinn, að einn veigamesta þáttinn í því, hvernig komið var fyrir útgerðinni um s.l. áramót, eiga einmitt þær ráðstafanir eða þáttur i þeim ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. stóð fyrir í sambandi við efnahagsmálalöggjöfina á s.l. vetri, og þá alveg sérstaklega vaxtahækkunin, þegar vextir af rekstrarlánum og öðrum þeim lánum, sem þessir aðilar hafa þurft að fá á þessu tímabili, voru hækkaðir að meðaltali um 4%. Hæstv. ráðh. lét þess getið, að það hefði farið fram athugun á hag útgerðarmanna og það hefði verið athugað, hve mikið þyrfti til þess að ráða fram úr þessum vanda, sem hér er við að etja, með þeim hætti, sem hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir. Hann nefndi ekki þá upphæð, sem til þess þyrfti. Það væri fróðlegt, af því að ég veit, að hæstv. ráðh. er manna bezt að sér í öllum þessum sökum, ef hann vildi nefna þá upphæð, sem gert er ráð fyrir að þurfi í því sambandi, og þá til samanburðar um leið upplýsa það, hversu vaxtahækkunin, 4%, hjá þessum aðilum á þessu tímabili, sem hér er um að ræða, hafi numið hárri upphæð. Mér kæmi ekki á óvart, þó að þessar upphæðir stæðust nokkurn veginn á. En ég veit, að hæstv. ráðh. getur upplýst það betur. Það er þessi sannleikur, sem má ekki liggja í láginni, að ástæðan til þess, hvernig hag útgerðarinnar er komið, er ekki aðeins sú, að útgerðin hafi ekki fengið nægileg föst lán áður, heldur eru það ráðstafanirnar, sem gerðar voru á s.l. ári, og alveg sérstaklega vaxtahækkunin ásamt að vísu öðrum ráðstöfunum, sem þá þrengdu hag útgerðarinnar, sem valda því, hvernig komið er, og líka því, að gengisbreyt. varð auðvitað ekki t.d. togurunum sú bót, sem gert hafði verið ráð fyrir, sökum þess, hversu hún bitnar á þeim aftur, og vegna þess, hversu mikið þeir þurfa aftur að fá af erlendum gjaldeyri til að greiða með. En þessar ráðstafanir, sem hér eru ráðgerðar, ganga í þá átt eftir lögunum og þó sérstaklega samkvæmt þeirri reglugerð, sem sett hefur verið eftir brbl., að breyta lausaskuldum þessara útgerðarmanna í bönkum í föst lán. Ég vil segja það strax hér, að ég álít, að því miður verði þetta hvergi nærri nægjanleg aðstoð til útgerðarinnar. Ég álít, að það sé alls ekki nægilegt að binda þessa aðstoð með þessum hætti við bankaskuldirnar. Það mun sýna sig mjög fljótlega, að það dugir ekki til. Mér er kunnugt um, að það er þannig nú ástatt fyrir togaraflotanum, að ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að það sé búið að biðja um uppboð á hluta af togurunum. Það er engan veginn i öllum tilfellum vegna skulda í bönkum. Það eru í ýmsum tilfellum skuldir, sem hvíla á togurunum jafnvel með lögveðum og er alveg óhjákvæmilegt að verði bjargað. Þannig er það með ýmsar skuldir, sem á þessum aðilum hvíla, lausaskuldir, að það er engu minni ástæða til þess að koma þeim í eitthvert fast form heldur en skuldunum í bönkunum. Mín spá er þess vegna sú, að það sé ekki stætt á því og verði ekki stætt á því að binda þessa hjálparstarfsemi við lausaskuldir í bönkunum, eins og gert hefur verið ráð fyrir. Ef á að halda fast við þá stefnu, leiðir það aðeins til þess, að innan skamms verður að gera aðrar ráðstafanir til bjargar þessum aðilum. Ég efast um, að menn almennt geri sér grein fyrir, hversu óskaplega illa hag togaraútgerðarinnar er nú komið, og að sjálfsögðu er hagur bátaútgerðarinnar einnig bágborinn, en ég skal ekki ræða það frekar. Að síðustu vildi ég aðeins undirstrika það, sem kom hér fram áðan í ræðu hv. 1. þm. Vesturl., að það væru ekki aðeins útvegsmenn, sem hefðu þörf á áþekkri fyrirgreiðslu eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. útvegsmönnum til handa. Ég vil undirstrika það, sem kom fram hjá honum, að bændum er brýn þörf á slíkri fyrirgreiðslu. Það hefur mönnum verið ljóst engu síður en um útvegsmennina. Ég vil minna á það í því sambandi, að snemma á þessu þingi bárum við nokkrir framsóknarmenn hér í þessari hv. d. fram frv. til laga um aðstoð við bændur, sem eiga í erfiðleikum, bæði til bústofnsaukningar og til vélakaupa og til greiðslu lausaskulda. Þetta frv. hefur ekki átt greiða leið í gegnum þessa deild, þar sem ekki hefur enn verið skilað nál. um það. Ég hafði einmitt hugsað mér að bera fram til hæstv. ráðh. fsp. í svipaða átt og hv. 1. þm. Vesturl., en get þá sleppt því, þar sem upplýsingar munu fást um þau atriði, sem ég hafði í huga, ef hæstv. viðskmrh. gefur svör við þeim spurningum, sem 1. þm. Vesturl. hreyfði. En ég ítreka, að það má ekki verða óhæfilegur dráttur á því, að þessum málefnum bændanna sé sinnt, vegna þess að öllum, sem þeirra málum eru kunnugir, er ljóst, að dráttur í því efni gæti orðið mjög hættulegur vegna þess, að högum margra bænda, sérstaklega þeirra, sem eru nýlega byrjaðir á búskap og hafa ekki átt þess kost að afla sér tækja eða nægjanlegs bústofns, er þrátt fyrir gott veðurfar svo illa komið, að það liggur áreiðanlega við borð hjá mörgum þeirra, að þeir hætti við búskap, og það er illa farið og mikil hætta á ferðum, ef svo fer.



Herra forseti. Ég lét þess getið í framsöguræðu minni, að ríkisstj. hefði haft og hefði til athugunar möguleika á því að greiða fyrir bændum landsins með sama hætti og þetta frv. gerir ráð fyrir að greitt verði fyrir þeim, sem stunda sjávarútveg og fiskvinnslu, í tilefni af rekstrarfjárskorti. Ég get á þessu stigi ekki gefið upplýsingar um, hvenær þeirri athugun, sem nú fer fram á vegum ríkisstj., muni verða lokið, og þar af leiðandi ekki heldur fyrirheit um, að frv. um þetta efni verði lagt fyrir þetta þing, sem nú mun að vísu ekki eiga mikið eftir af starfstíma sínum. En ríkisstj. mun gera viðeigandi ráðstafanir þegar í stað, er þeirri athugun, sem nú fer fram, er lokið og niðurstaða er fengin um, hversu mikið kveður að rekstrarfjárskorti hjá bændum landsins og hvers konar ráðstafanir þá þyki tiltækilegar til bóta.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umr., er flutt af hv. sjútvn. eftir beiðni samgmrh., en siðan það var til umr. hér seinast, hefur sjútvn. komið saman á fund og rætt málið frekar og sent það til umsagnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. N. barst umsögn Farmannasambandsins, sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta, - hún hljóðar svo: „Stjórn FFSÍ hefur athugað frv. það, er hv. sjútvn. Ed. hefur sent oss til umsagnar, en það er um undanþágu til handa Guðjóni Ármanni Eyjólfssyni til að fá stýrimannsskírteini á íslenzkum skipum. Stjórn FFSÍ hefur komizt að þeirri niðurstöðu, að hún telji sér eigi fært að mæla með þessari undanþágu, og byggir skoðun sina á eftirfarandi atriðum: Svo sem flestum er kunnugt, hefur sjóliðsforingjapróf frá Noregi og Danmörku verið áður viðurkennt jafngilt farmannaprófi frá stýrimannaskólanum í Reykjavík með sérstakri undanþágu frá Alþ., en síðan slíkar undanþágur voru síðast veittar, hafa aðstæður breytzt verulega. Frá því 1953 hefur með lögum frá Alþ. verið starfandi sérstök deild innan stýrimannaskólans fyrir skipstjórapróf á varðskipum ríkisins, þar sem starfandi stýrimenn á varðskipum hafa verið búnir undir vandasöm störf skipstjóra á slíkum skipum. Rík áherzla er lögð á íslenzk lög og réttarfar, enda mikilvægt atriði, þar sem mikið hefur reynt á þá kunnáttu skipstjórnarmanna á varðskipunum, eins og öllum er kunnugt. Vottorð það, sem fylgir frv. sjútvn., segir að vísu, að sjóliðsforingjapróf umsækjanda jafnist fyllilega á við próf frá stýrimannaskólanum hvað siglingafræði viðvíkur, en um kunnáttu í öðrum fögum er ekki sagt. Stjórn FFSÍ leyfir sér hins vegar að benda á það, að alls er prófað í 34 fögum við farmannapróf og eru aðeins 9 þeirra siglingafræði. Liggur því í raun og veru ekkert fyrir um samanburð á öðrum fögum, er snerta löggæzlu og íslenzk lög. Þá viljum vér benda á, að Alþ. hefur ekki áður talið, að sjóliðsforingjapróf frá Danmörku jafngilti skipstjóraprófi á varðskipum ríkisins, heldur aðeins stýrimannsprófi, enn fremur, að nú er starfandi á varðskipunum fjöldi stýrimanna, sem hafa rétt til þess samkvæmt íslenzkum lögum að þreyta skipstjórapróf á varðskipunum, þegar yfirvöldunum þóknast. Þykir oss því rétt, að hér eftir verði handhafar erlendra prófa í siglingafræði, sem óska þess að starfa á íslenzkum skipum, látnir þreyta tilsvarandi próf við sjómannaskólann. Mælum við af framangreindum ástæðum gegn frv. Fyrir hönd stjórnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Guðmundur Jensson.“ Mér var falið það sérstaklega af nefndarinnar hálfu að leita frekari umsagnar frá skólastjóra stýrimannaskólans, en samkvæmt fylgiskjali II, sem var með frv., er bréf frá skólastjóranum eða fyrir hönd skólastjórans, ritað af Jónasi Sigurðssyni, og þar er, eins og fram kemur í þessu bréfi frá Farmanna- og fiskimannasambandinu, upplýst, að Guðjón Ármann Eyjólfsson hafi öðlazt þekkingu eða menntun í siglingafræði, sem jafnist fyllilega á við það, sem stýrimannaskóli Íslands veitir. Eins og fram kemur líka í umsögn Farmanna og fiskimannasambandsins, hefur það tíðkazt að undanförnu, að þeim mönnum, sem hafa hlotið próf frá sjóliðsforingjaskólum bæði í Noregi og eins í Danmörku, hafa verið veitt með sérstökum lögum hverju sinni réttindi til að verða stýrimenn á skipum hér við land. Skólastjóri stýrimannaskólans sagði enn fremur í sambandi við þennan mann, sem kemur þó ekki fram í fylgiskjali því, sem fylgir frv., að hann hefði meiri menntun á öðrum sviðum en stýrimannaskóli Íslands réði yfir að veita honum og af þeim sökum teldi hann sjálfsagt, að hann öðlaðist þessi réttindi, svo sem jafnan hefur verið, þegar eins hefur staðið á um slíka menn áður. Ég mun því mæla með því, að frv. verði samþ., en vil þó taka fram, að ég teldi eðlilegra, að það væri ákveðið í eitt skipti fyrir öll með löggjöf á breiðari grundvelli, hvaða próf það eru frá erlendum skólum, sem talin væru jafngilda þeim prófum eða lærdómi, sem stýrimannaskóli Íslands veitir, og að þeir menn, sem hefðu slíka eða hliðstæða menntun, gætu þá án þess að þreyta próf við stýrimannaskólann hér öðlazt slík réttindi. Það virðist í alla staði vera eðlilegra, að slík ákvæði í lögum væru fyrir hendi, heldur en samþykkja lagafrv. um hvern einstakling, þegar svo stendur á eins og hér um ræðir.



Herra forseti. Hv. frsm. sjútvn. hefur gert grein fyrir þessu frv., og það er eðlilegt, að það orsaki nokkrar vangaveltur hjá nm. að fá svona umsögn frá Farmanna- og fiskimannasambandinu, eins og hann hefur nú lesið upp. Mér virðist koma fram í þessari umsögn Farmannasambandsins, að það telji viðkomandi mann ekki hafa hliðstæða menntun þeirri, sem veitt er í stýrimannaskóla Íslands. Ég vil staðfesta það, sem hv. frsm. sagði, að þetta mun vera misskilningur hjá stjórn Farmannasambandsins. Ég hef rætt við skólastjóra stýrimannaskólans og auk þess forstjóra landhelgisgæzlunnar um þetta atriði, sem er mjög þýðingarmikið í þessu máli, og þeir staðfesta það báðir, að hin almenna menntun mannsins, ekki aðeins í siglingafræðinni, heldur og í öðrum námsgreinum, sé fyllilega til jafns við það, sem stýrimannaskólinn veitir. Þessa staðfestingu hef ég fengið nú á síðustu stundu, og þetta breytir nokkuð viðhorfum mínum til þessa máls. Þó að Farmannasambandið segi í þessari umsögn, að siglingafræðin sé aðeins 9 námsgreinar af þeim 34, sem stýrimannaskólinn kennir, þá staðfesta þessir embættismenn, að menntun þessa manns frá hinum erlenda skóla sé fyllilega hliðstæð þeirri, sem hægt er að fá í stýrimannaskólanum, og sú vitneskja er mikils virði. Annað atriði er það, sem kemur fram í þessari umsögn Farmannasambandsins, að frá 1953 hafi eftir lögum frá Alþingi verið starfandi hér deild við stýrimannaskólann til skipstjóraprófs á varðskipum ríkisins, þar sem starfandi stýrimenn á varðskipum hafi verið búnir undir vandasöm störf skipstjóra á þessum skipum o.s.frv. Þetta er að vísu rétt, að þessi deild hefur verið starfrækt, og þó er ekki rétt að kalla þetta deild, eftir því sem skólastjóri stýrimannaskólans skýrir mér frá. Þetta eru námskeið, sem haldin eru öðru hvoru, eftir því sem talin er þörf á. Það er engin föst deild. En ég hafði misskilið þessa umsögn Farmannasambandsins þannig, að það mundi hafa verið stofnað til þessarar kennslu í stýrimannaskólanum 1953, en það er alls ekki. Þetta er í lögum um stýrimannaskólann, ég hygg frá 1936–38, að skólinn undirbýr nemendur sína til skipstjóraprófs á varðskipum. Þetta er þess vegna ekki nýtt á árinu 1953. En það, sem ég aftur á móti hef á móti þessari aðferð, að veita mönnum stýrimannsréttindi og skipstjóraréttindi, því að samkv. frv. á maðurinn síðar að fá skipstjóraréttindi, er það, að mér sýnist, að það sé verið að ganga gegn þeirri stefnu, sem ríkjandi er hjá okkur, að halda uppi ríkisskóla fyrir þessa menn og sá skóli fullnægi þessum þörfum, og það gerir skólinn. Hann veitir fullnægjandi menntun, og það er enginn skortur á þessum mönnum, stýrimönnum eða skipstjórum. Það er því ekki af þeim ástæðum nein aðkallandi þörf að samþykkja próf frá erlendum skólum til þessarar atvinnu. Þvert á móti, eins og kemur fram í umsögn Farmannasambandsins, þá er nóg til af þessum mönnum. Það er þetta, sem ég hef á móti málinu. Og það mun ekki vera svo i ýmsum öðrum starfsgreinum hér í landi, að menn geti komið með próf frá erlendum skólum og gengið svo inn í hvaða embætti sem er hér í landinu. Það er því ekki út í loftið, að það er í gildandi lögum, að til þess að öðlast þessi stýrimanna- og skipstjóraréttindi þurfi próf frá þessum íslenzka skóla, sem undirbýr menn í þessu skyni, og það er fyllilega eðlilegt. Að þessu leyti er ég algerlega ósammála hv. frsm., að það eigi að löggilda erlenda skóla, sem jafngildi hinum íslenzka skóla í þessum efnum. Ég tel, að það sé alls ekki rétt stefna. Ég hygg því, að það, sem vakir fyrir Farmanna- og fiskimannasambandinu, sé það, að hér koma menn með erlent próf og eru gerðir með einni lagasetningu á Alþingi jafngildir hinum íslenzku mönnum, sem numið hafa í stýrimannaskóla Íslands, og keppa um stöðu við þá án þess að hafa stundað nám hér. Ég get vel skilið þessi viðhorf. Ég lái mönnum ekki, þó að þeir standi gegn því. Hins vegar er þetta ekki svo stórt mál, að ég ætli að fara að gera það að kappsmáli, og mér fyndist heldur harkalegt að fara að neita þessum manni um þessi réttindi, fyrst búið er að veita mönnum slík réttindi áður með löggjöf. Það er því, eins og ég hef skýrt frá, sumt, sem mælir með því að samþykkja frv., og annað, sem mælir mjög gegn því, að það sé samþykkt. Það, sem mælir gegn því, er þetta, að menn geti komið með próf frá erlendum skólum og keppt við þá, sem fyrir eru hér heima með jafngild próf frá íslenzkum skóla. Þessa stefnu vil ég ekki innleiða. Að því leyti hef ég á móti þessu frv. Hitt, sem aftur á móti mælir með því, að frv. sé samþ., er það, að þetta hefur verið gert þrívegis áður. Það er reyndar ekki nema þrisvar sinnum, sem hið sama hefur gerzt með löggjöf frá Alþingi í 24 ár. Ég vil ekki leggja neinn stein í götu þess, að þessi maður fái hin sömu réttindi, og mun láta afgreiðslu málsins hlutlausa. Ég mun hvorki greiða atkv: með því né móti. En ég vil að síðustu endurtaka það, að ég er andvígur þeirri stefnu, að við séum að skapa einhverja reglu um það, að menn geti komið með próf frá erlendum skólum til að keppa við menn, sem lokið hafa tilskildu prófi frá íslenzkum skóla og eru fyllilega jafnfærir um þessi störf.

Alfreð Gíslason læknir: Herra forseti. Með íþróttalögunum frá 1940 var stofnaður sérstakur íþróttasjóður og íþróttanefnd ríkisins falið að úthluta fé úr honum. Hlutverk þessa sjóðs er að efla íþróttalifið í landinu, og skal Alþingi veita sjóðnum árlega fé til ráðstöfunar eða - eins og það er orðað í lögunum - „sjá honum fyrir öruggum tekjum á annan hátt“. Þessi sjóður, íþróttasjóðurinn, hefur vafalaust á umliðnum árum orðið til mikils gagns íþróttalífinu í landinu, enda þótt hann hafi að staðaldri vantað tilfinnanlega fé til starfsemi sinnar. Hann hefur fengið árlega fjárveitingu úr ríkissjóði, sem á síðustu árum hefur numið frá 11/2-2 millj. kr. á árí. Íþróttanefnd hefur úthlutað styrkjum úr þessum sjóði, og hefur sú styrkupphæð að jafnaði numið frá 20–40% af stofnkostnaði víðkomandi mannvirkja. Eins og frá er sagt í grg. þessa frv., hefur íþróttasjóðurinn styrkt mörg og margs konar mannvirki á sviði íþróttanna. M.a. hafa með tilstyrk hans verið byggðar samtals 35 sundlaugar í landinu, 80 íþróttavellir og 20 íþróttahús og skíðaskálar. En þrátt fyrir þennan stuðning hefur samt reynzt mjög ófullkominn sá styrkur, sem íþróttasjóður hefur getað veitt til þessara íþróttamannvirkja, þannig að hann er stöðugt á eftir með sín framlög til íþróttamannvirkjanna, og eykst árlega sú upphæð, sem hann er á eftir með. 1960 var þannig talið, að hann ætti ógreitt til, íþróttamannvirkja, sem hann er þó skuldbundinn til að styrkja, um 15 millj. kr. Íþróttanefnd ríkisins hefur fundið mikið til þess, hve lítið fé sjóðurinn hefur til umráða samanborið við þarfirnar, og það er í samræmi við óskir og vilja íþróttanefndar, að það frv., sem hér liggur fyrir, kemur fram, en með því er ætlunin að auka tekjur sjóðsins umfram það, sem veitt er úr ríkissjóði árlega til þessara þarfa. Með frv., er gert ráð fyrir, að næstu fimm ár verði greitt sérstakt gjald af ýmsum sælgætistegundum, sem framleiddar eru og seldar í landinu; og að þetta gjald, 2 kr. af hverju kg sælgætis, verði látið renna í íþróttasjóðinn. Með þessu, ef að lögum yrði, er gert ráð fyrir, að 1 millj. kr. mundi fást árlega til viðbótar sjóðnum. Þótt gert sé ráð fyrir; að sælgætið hækki sem þessu svarar, þ.e.a.s. um 2 kr. á hvert kg, er það í raun og veru ekkí nein tilfinnanleg hækkun á þessari vörutegund, því að í heildsölu kosta þessar sælgætistegundir frá 75 kr. upp í 125 kr. hvert kg. Að þessi leið er valin til fjáröflunar íþróttasjóðnum, er ekki nein tilviljun, heldur styðst sú hugmynd við fordæmi. Eins og hv. þdm. er kunnugt, eru þau fordæmi a.m.k. þrjú. Þannig fær landgræðslusjóður sérstakan skatt af vindlingum nú í mörg ár, Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra fær skatt af eldspýtum, sem seldar eru, og Styrktarfélag vangefinna fær nú síðustu árin sérstakt gjald af öli og gosdrykkjum, sem framleitt er hér á landi og selt. Voru lög um það gjald samþ. hér á hinu háa Alþingi fyrir aðeins fáum árum. Þetta frv. er sniðið að verulegu leyti eftir l. um flöskugjaldið, sem Styrktarfélag vangefinna fær nú, og eins og ég tók fram, er aðeins gert ráð fyrir, að þetta aukagjald standi um næstu fimm ár og að það verði 2 kr. af hverju kg. sem framleitt er og selt hér á landi. Um innheimtu þessa gjalds fer eins og um innheimtu gjaldsins af gosdrykkjaflöskunum. Eins og við minnumst, vakti það nokkra óánægju í bili meðal framleiðenda gosdrykkja að eiga að innheimta þetta aukagjald, en ég held, að mér sé óhætt að segja, að nú telji þeir það ekki eftir sér, enda lítil aukavinna, og ég hef sannspurt það, að gosdrykkjaframleiðendur eru nú mjög hlynntir þessu gjaldi vegna þess félags, sem þess nýtur, og þeirra illa settu borgara, sem njóta góðs af. Um gildi íþrótta fyrir þjóðina þarf ég ekki að ræða hér og um fjárþörfina ekki heldur fram yfir það, sem ég hef þegar gert. Ég vænti þess, að sú hv. n., sem frv. fær til athugunar og afgreiðslu, sýni því verðskuldaðan velvilja, og æskilegast væri, ef unnt er, að frv. fengi jákvæða afgreiðslu þegar á þessu þingi. Ég legg svo til, að frv. verið vísað til 2. umr., að þessari umr. lokinni, og til hv. allshn.



Herra forseti. Ég dreg ekki í efa, að þetta frv. sé flutt með góðri meiningu um að leysa gott mál, og ég vil ekki heldur draga í efa, að mikil nauðsyn er á þessu máli, sem sagt því að auka tekjur íþróttasjóðs. En ég mun þó strax á þessu stigi málsins ræða ofur lítið aðra hlið á því, sem ég hygg að flm. hafi ekki gert sér grein fyrir. En þannig er mál með vexti, að á s.l. ári var starfandi mþn. i öryrkjamálum. Hún hefur m.a. haft til meðferðar það vandamál, hvernig komið yrði fyrir tekjustofnum öryrkjafélaganna, og gert ákveðnar till. í því efni. Eins og hv. þdm. er kunnugt, eru sum öryrkjafélögin i landinu, sem hafa ákveðna tekjustofna til sinnar starfsemi, SÍBS t.d. sitt stóra og mikla happdrætti, Styrktarfélag vangefinna hefur sinn ákveðna tekjustofn, Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra hefur einnig nokkurn tekjustofn, þótt hann hafi verið ónógur, og e.t.v. eru fleiri, sem koma þarna til greina. En þannig er aftur með önnur öryrkjafélög, að þau hafa enga sérstaka tekjustofna til að standa undir sinni starfsemi, og á það ekki sízt við um þau samtök, sem nú hafa mjög verið í vexti að undanförnu, Sjálfsbjörg, félag lamaðs og fatlaðs fólks. Það var einróma álit í þessari mþn., sem ég gat um, að það væri eitt af hlutverkum n. að gera till. um tekjustofna handa þeim öryrkjasamtökum, sem höfðu þá ekki nægjanlega fyrir, og jafnframt að stuðla að því, að öryrkjafélögin kæmu sér saman um hvert sitt starfssvið, þannig að það væri um greinilegan aðskilnað og greinilega skiptingu að ræða milli öryrkjafélaganna. En ég ætla ekki að orðlengja um þessa sögu. Það varð niðurstaða nefndarinnar að leggja til, að Sjálfsbjörg, félag lamaðs og fatlaðs fólks, fengi einmitt þann tekjustofn, sem í þessu frv. er gert ráð fyrir að renni til íþróttasjóðsins. Það var mikil von talin til þess og jafnvel vil ég segja, að vilyrði hafi verið fyrir því frá hendi hæstv. ríkisstj., að frv. um þetta efni gengi fram nú á þessu þingi. Það hefur því miður ekki orðið. En ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að það liggi fyrir skýlaust loforð hæstv. ríkisstj., bæði gagnvart þessari mþn. og eins gagnvart Sjálfsbjargarfélögunum, að frá þessu verði gengið á næsta þingl. Ég held, að það hljóti því að vera, að hv. flm. hafi ekki kynnt sér till. milliþn. og ekki verið þessu kunnugir, því að mér þykir það mjög með ólíkindum, að þeirra hugmyndaflug varðandi fjáröflun til íþróttasjóðs hafi ekki verið meira en svo, að þeir gætu ekki fundið aðrar till. um það að gera en að auka tekjur hans á kostnað þessa félagsskapar, sem þarna er annars vegar um að ræða. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða málið, því eins og ég sagði áðan, þá rengi ég ekkert af því, sem sagt er um þörf íþróttasjóðs, og veit reyndar, að hún er mikil. En ég held, að það væri ekki sæmandi hv. Alþingi að leysa það mál á kostnað öryrkjafélaganna í landinu.



Herra forseti. Mér þykir rétt að segja nokkur orð í sambandi við þetta mál, áður en það fer til nefndar, einkum vegna þess, að mér þykir ekki sennilegt, að það verði aðstaða til þess að afgreiða það endanlega á þessu þingi, hvorki jákvætt né neikvætt, hvað sem yrði ofan á í þessu efni. Það er rétt, sem hv. frsm. sagði, að af hálfu íþróttasamtakanna og íþróttanefndar ríkisins hefur verið mikill áhugi á því að fá þetta mál tekið upp og fá raunverulega víðtækari samtök um það en frv. ber með sér, eins og það nú er flutt, og einmitt af þeim ástæðum tel ég rétt að komi þegar fram, hvernig á því stendur, að ekki hafa menn úr öllum flokkum talið sér fært á þessu stigi að gerast aðilar að frv. Það er alveg rétt hjá hv. flm., að hér er um mjög mikið nauðsynjamál að ræða. Skuldir íþróttasjóðs hafa stóraukizt á liðnum árum, og enda þótt fjárveiting til hans hafi verið smáhækkuð og sé nú 2 millj. kr. á ári, hrekkur hún engan veginn til þess einu sinni að halda jöfnuði, þannig að ekki verði um aukningar að ræða á skuldum sjóðsins, heldur er beinlínis um skuldaaukningu að ræða frá ári til árs. Af hálfu fjvn. Alþingis hefur hvað eftir annað verið á það bent í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, að hér væri orðið um svo þungar byrðar að ræða á þessum sjóði, að það yrði að grípa til sérstakra ráðstafana til þess að leysa úr vandræðum hans, því að sannleikurinn er sá, að eins og málinu er háttað, er þetta auðvitað ekki orðinn nokkur starfsgrundvöllur undir sjóðnum. Það má vafalaust um það deila, hvort vinnubrögð hafa verið rétt, sem sjóðsstjórnin hefur fylgt, þ.e.a.s. að viðurkenna mannvirki í svo stórum stíl eins og gert hefur verið, með þeim afleiðingum, að skuldir hafa safnazt fyrir, þannig að nú nema þær hálfum öðrum milljónatug. Hins er þó að gæta nefndinni til afsökunar, að ásóknin er að sjálfsögðu geysimikil og þessum mannvirkjum hefur þó verið komið þetta áleiðis með sérstökum og oft og tíðum mjög miklum fórnum þeirra aðila, sem að þeim hafa staðið, og skal ég síður en svo saka íþróttanefnd, þó að svo hafi farið, eins og raun hefur borið vitni um, varðandi þær kvaðir, sem hún raunverulega hefur samþykkt á sjóðinn. Og það er augljóst, að það verður að gera einhverjar sérstakar ráðstafanir til að létta á sjóðnum og leysa þennan mikla vanda. Um það er því enginn ágreiningur, og ég hygg ekki, að það sé neinn ágreiningur um það milli neinna alþingismanna, að þetta sé bæði æskilegt og nauðsynlegt. En þá kemur að hinni hlið málsins, hvernig þetta verði bezt gert. Hér er lagt til, að það verði gert á þann hátt að ]eggja sérstakt gjald á sælgæti, sem nemur 2 kr. á hvert kg, og er gert ráð fyrir, að þessi tekjustofn gefi 1 millj. kr. á ári. Ekki skal ég á neinn hátt lasta þessa hugmynd út af fyrir sig. Þetta er ekki annað en það, sem gert hefur verið í svo mörgum tilfellum, þar sem fjárskortur hefur verið, enda þótt hins vegar verði almennt að segja, að þetta er dálítið hæpin braut, sem út á er farið í sambandi við þær fjáraflanir, sem þegar hafa verið samþykktar varðandi skattlagningu á ýmsa almenna þjónustu eða vörur, sem almenningi eru seldar, sem ætlunin er þannig að gangi til sérstakra þarfa, umfram þá skattlagningu, sem ríki og sveitarfélög hafa með höndum hverju sinni. Ég hygg, að það verði mjög að íhuga það mál í alvöru, hvað auðið sé að ganga langt í því efni og hvort ekki sé þegar gengið lengra en hæfilegt er. En jafnvel þó að við gætum fallizt á, að það væri ekki óeðlilegt að taka upp slíka skattlagningu, þá kemur þó fleira til, sem verður að íhuga, og það, sem fyrst og fremst ber þar að gæta og er þess valdandi, að mönnum finnst hæpið að leggja út í að taka ákvörðun um þetta efni, a.m.k. nú á þessu þingi, er m.a. það, að uppi eru allháværar raddir um það hjá öðrum aðilum, sem hafa þegar sérstaka tekjustofna til sinna þarfa, að fá annaðhvort hækkun á þeim gjöldum, sem þar eru á lögð, eða þá jafnvel nýja tekjustofna. Og það kom einmitt fram í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. e., og ég hygg það byggist á till. nefndar, sem um þau mál hefur fjallað, að það er gert ráð fyrir, að til hliðstæðra þarfa verði teknir fleiri tekjustofnar og þá fyrst og fremst sá, sem hér er um að ræða. Þannig er nú þegar af þeirri ástæðu um beina árekstra að ræða. Þegar fjárlög voru afgreidd nú, lá fyrir ósk um að hækka eldspýtnagjaldið, sem er tekjustofn sá, sem Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra hefur. Jafnan hefur legið fyrir ákveðin ósk um það af hálfu Styrktarfélags vangefinna, að hið svokallaða tappagjald eða flöskugjald yrði hækkað vegna mikillar fjárþarfar til þess, sem þau samtök vinna að. Ekki hefur enn þótt fært að verða við þessum óskum, hvorki frá Styrktarfélagi vangefinna né Styrktarfélagi lamaðra og fatlaðra, m.a. og kannske fyrst og fremst vegna þess, að það hefur ekki þótt heppilegt að leggja nú á sérstaka nýja skatta eða hækka þá. Og þar sem hér bætist svo enn við skattlagning, alveg ný skattlagning, þá er ekki að undra, þótt menn vilji nokkuð stinga við fótum og íhuga málið, án þess að með því sé nokkuð um það sagt, hvort það komi til greina að láta íþróttasjóð hafa þennan skattstofn eða ekki. Það, sem er sem sagt kjarni málsins, er, að það er talið, að það sé ekki gerlegt að fara út í að samþykkja skattstofn sem þennan fyrir íþróttasjóð, án þess að það yrði um leið að verða að einhverju eða öllu leyti við þeim óskum, sem fram hafa komið, bæði frá Styrktarfélagi vangefinna og Styrktarfélagi lamaðra og fatlaðra, en báðir þessir aðilar gegna, eins og við öll vitum, hinu þýðingarmesta starfi, sem er mjög brýn þörf að fá aukið fé til. Ég hygg því, að það verði ekki á neinn hátt hægt að túlka það - enda er það ekki hugsun neinna - sem andstöðu við málefni íþróttasjóðs eða nokkra andúð á þeirri hugmynd út af fyrir sig, sem hér kemur fram um tekjuöflun til hans, þó að ýmsir kunni á þessu stigi málsins ekki að vera reiðubúnir til að taka formlega afstöðu til þessa máls, og ég get tekið undir orð þau, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að þessi mál séu þess eðlis, að það sé nauðsynlegt að taka þau til athugunar sameiginlega. Það er þegar sýnilegt, að það eru þarna á ferðinni beinir árekstrar út af þessum tekjustofnum. Ég álít, að það þurfi að taka bæði til athugunar, að hve miklu leyti auðið er að fara inn á þá braut að heimila sérstaka skattlagningu, eins og hér er um að ræða, ekki aðeins til íþróttasjóðs, heldur einnig til annarra aðila, og í annan stað verði, þar sem nú liggja fyrir margar óskir úr ýmsum áttum um annaðhvort hækkun á slíkum gjöldum eða ný gjöld og beinir árekstrar á milli þessara aðila, þá verði að taka málin til heildarathugunar og því ekki auðið að gera nú á þessu þingi sérstaka ráðstöfun varðandi neinn einstakan aðila þessa máls. Ég tel hins vegar ekkert á móti því, að þessi hugmynd hafi komið fram, sem felst í þessu frv., og það því ekki á nokkurn hátt hafa spillt málinu, allra sízt fyrir íþróttasjóð, þó að vakíð sé máls á þessu áhugamáli sjóðsins. Kann vel að vera, að það sé hægt að benda á einhvern annan tekjustofn, og ég skal játa það fyrir mitt leyti, að mér sýnist, miðað við þær miklu þarfir, sem þarna eru hjá íþróttasjóði, sem skuldar nú þegar um 16 millj. kr., að þá verði þetta ekki ýkjamikil lausn á fjárhagsvandræðum sjóðsins, þó að hann fái þarna ef til vill eina milljón til viðbótar á ári næstu 5 ár, þótt ekki beri hins vegar að lasta þann tekjuauka, sem þar er um að ræða. Í sambandi við þessa skattlagningu, sem hér er lagt til að farið sé inn á, er auk þess rétt að gera sér grein fyrir því, að hér er um að ræða einn mjög veigamikinn tekjustofn ríkissjóðs, og þegar gjaldið var síðast hækkað af innlendum tollvörutegundum, var um að ræða samdrátt í sölunni. Menn verða því alvarlega að gera sér grein fyrir því, að það er mikil hætta á því, ef boginn er hér hærra spenntur, því að hér er ekki um lögverndaða framleiðslu að ræða, að það geti verið um að ræða innflutning á vissum vörum, sem hér koma til greina. Þá getur orðið hér mikill samdráttur, sem leiðir af sér minnkandi tekjur fyrir ríkissjóð og einnig þann, sem á að njóta góðs af tekjuaukanum, sem hér er lagt til að verði lögleiddur, og kynni þá svo að fara, að það yrði jafnvel hagkvæmara fyrir ríkissjóð, og óneitanlega væri það eðlilegri lausn, ef hægt væri að fá um það samkomulag að hækka sem þessu næmi beina fjárveitingu til íþróttasjóðs, heldur en fara út á þá braut að leggja á nýtt gjald, sem ef til vill kynni að valda samdrætti fyrir báða aðila og verða þar af leiðandi báðum að nokkru leyti til tjóns. Þessi orð mín ber þó ekki að skilja á nokkurn hátt sem andmæli gegn þessu frv. Ég tel einmitt, miðað við þær raddir, sem fram hafa komið úr ýmsum áttum um tekjustofna til mismunandi þarfa, - þarfa, sem allar eru brýnar og nauðsynlegar, - að þá sé ekkert á móti því, að málið hafi komið fram og vakið sé máls á þessu vandamáli íþróttasjóðs, sem vissulega er mikið, og engum efa bundið, að það verður ekki lengur fram hjá því komizt að gera einhverjar ráðstafanir til þess að rétta hag sjóðsins.

Alfreð Gíslason læknir: Hv. 5. þm. Norðurl. e. (BjörnJ) talaði hér áðan og taldi, að sú leið, sem farin er með þessu frv. til fjáröflunar handa íþróttasjóði, ætti að falla í skaut Sjálfsbjargar, félagasambands öryrkja. Þetta er atriði, sem auðvitað má um deila. En í sambandi við það mál vil ég benda á, að eins og sakir standa eru a.m.k. þrjú félagasambönd, sem vinna að sama marki. Það er SÍBS, það er Sjálfsbjörg og það er Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra. Öll þessi félagasambönd, sem hver um sig eru stór og sterk, vinna að því sama, að hjálpa öryrkjum. Ég er þeirrar skoðunar, að þessi félagasambönd eigi á komandi tímum að vinna saman, í nánari og nánari tengslum, og jafnvel renna saman í eina heild. Ég er líka þeirrar skoðunar, að sú fjáröflun sem fer fram á vegum þessara samtaka, eigi að vera sameiginleg fyrir þau öll. SÍBS hefur stórt og mikið happdrætti. Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra hefur gjald, sem nemur verulegri upphæð árlega, af eldspýtnasölu. Nú ætlast Sjálfsbjörg til þess að fá það gjald, sem farið er fram á í þessu frv. að renni til íþróttasjóðs. Hvor aðilinn eigi að fá þetta, má auðvitað um deila, en mér finnst langtum eðlilegra, að Sjálfsbjörg, félag lamaðra og fatlaðra og SÍBS slái sér saman um sameiginlega fjáröflun, þannig að þeir tekjustofnar, sem nú renna til hjálpar öryrkjum í landinu, verði öllum þessum félögum til afnota. Ég vil um leið benda á eitt atriði í sambandi við fjáröflun til styrktar öryrkjum, að eins og sakir standa hefur elliheimili sjómanna stórt og viðamikið happdrætti. Það er óhugsandi að mínum dómi, að DAS haldi leyfi til þessa happdrættis um ófyrirsjáanlegan tíma. Það væri að mínu áliti hrein fjarstæða. Eitt einasta elliheimli af meðalstærð getur ekki þurft á því að halda til langframa að styðjast við svo öfluga fjáröflun sem slíkt happdrætti er, og þá teldi ég mjög eðlilegt, að það happdrætti einmitt yrði úthlutað öðrum aðila og þá sérstaklega einhverjum aðila, sem ynni að heilbrigðismálum, eins og þessi félög, sem ég gat um, og er Sjálfsbjörg þeirra á meðal. Ég heyrði það á hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ), að hann telur ekki ]íkur á, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi. En allt um það er ég eins og hann þeirrar skoðunar, að það hafi í öllu falli verið gott að benda á þarfir íþróttasjóðs með þessu frv. Ef til vill finnur sú nefnd, sem á um málið að fjalla nú, einhverja aðra úrlausn handa íþróttasjóði, og væri það ágætt. Að öðrum kosti treysti ég því, að áhugamenn um íþróttamál hér á þingi láti ekki staðar numið, unz íþróttasjóði er séð fyrir auknum tekjum.



Herra forseti. Það er aðeins örlítil athugasemd út af ræðu hv. 9. þm. Reykv. Mér virðist á hans síðari ræðu, að það staðfestist, sem ég sagði hér í upphafi, að þetta mál hafi aðeins frá hendi flm. verið skoðað frá einni hlið. Hv. þm. sagði, að það væri miklu eðlilegra og betra, að öll þessi félög, SÍBS, Sjálfsbjörg og Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, væru sameinuð í eitt félag, virtist mér hans skoðun, og ynnu saman, a.m.k. í nánum tengslum, og hefðu fjáraflanir sínar allar sameiginlega. Ég held, að í þessu sé nokkuð mikill misskilningur hjá hv. þm. Það er kunnugt, að t.d. SÍBS er stofnað upphaflega í ákveðnum tilgangi, með takmörkuðu verkefni, sem öllum er kunnugt um, og hið sama gildir raunverulega um Sjálfsbjörg og Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra. Hitt er svo aftur á móti alveg rétt, að öryrkjasamtökin hafa ekki verið nægilega skipulögð hér á landi og miklu verr en í okkar nágrannalöndum. En það hefur verið nokkuð unnið að því að samræma nú störf þessara félaga, m.a. af milliþn., sem ég gat um í ræðu minni áðan, þar sem nú liggur fyrir samkomulag milli þessara félaga um að taka hvert fyrir sig að sér ákveðin og sérstök verkefni, þannig að starfsemi þeirra rekist síður en svo á á nokkurn hátt, og enn fremur hefur verið að því unnið, og vænti ég, að þess verði ekki langt að bíða, að öryrkjafélögin myndi með sér landssamband, sem auðvitað hefur í för með sér, að þau vinni í nánari tengslum en áður hefur verið. En hins er svo líka að gæta, að auðvitað hafa hverjir áhugamannahópar í landinu sem er rétt til þess að stofna félög um sín sérstöku málefni, og ég ætla, að það væri ekki hyggilegt af löggjafarvaldinu, ef sú leið yrði valin að gera það að skilyrði fyrir nauðsynlegum fjárstyrk til þeirra, að þau væru sameinuð öll skipulagslega, og það mundi geta orðið til þess, að mikilsverðar framkvæmdir þessara félaga drægjust mjög mikið, auk þess sem það væri vitanlega bein skerðing á félagafrelsinu. Að öðru leyti er rétt að athuga það, að t.d. Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra er félag allt annarrar tegundar en SÍBS og Sjálfsbjörg, félag lamaðra. Það eru ekki samtök öryrkjanna sjálfra, heldur mannúðarfélag, sem hefur veríð myndað af áhugamönnum til þess að vinna að ákveðnum mannúðarmálum, og það er fjarri öllu lagi um slík félög og félög, sem byggð eru upp sem hrein öryrkjafélög, félagsskapur öryrkjanna sjálfra, að þar geti verið um algera sameiningu að ræða. En ég held, að það hafi verið unnið að þessum málum á mjög skynsamlegan hátt að undanförnu með því, að félögin af mörkuðu hvert fyrir sig sitt starfssvið, tækju á sig sína skyldu hvert fyrir sig og ynnu síðan saman í landssambandi, sem unnið er að því að mynda. Ég held, að þetta hafi allt farið fram með mjög eðlilegum hætti og þróazt á æskilegan hátt og það geti ekki verið um neitt að ræða í sambandi við þetta, sem geri það að verkum, að tafir séu gerðar á aðstoð við þessi félög. Ég vil segja það að síðustu, að ég álít ekki vænlegt fyrir áhugamenn um íþróttamálefni, eins og hv. 9. þm. Reykv. og aðra, sem sérstakan áhuga hafa fyrir þeim efnum, - ég held, að það sé ekki vænlegt fyrir þeirra mál að vinna að því á þennan hátt, sem hér er gert, með því að setja fram tillögur, sem hljóta, ef taldar verða líkur á, að þær næðu fram að ganga, að vekja sár vonbrigði, annarra, sem eru ekki í minni þörf en þeir, sem þarna er um að ræða, og hlytu auk þess að vekja ýmsar deilur.