Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. Þingdeild. - Eins og hv. þm. er kunnugt, hefur þetta frv. legið fyrir hv. Nd. í dag og hefur verið afgreitt þaðan með afbrigðum í því formi, sem það hefur nú, er það kemur fyrir þessa hv. d. Frv. var athugað í allshn. Nd. og þá jafnframt allshn. þessarar hv. d. Ég verð að þreyta hv. þingd. með nokkrum endurtekningum, að því er þetta mál snertir. Eins og hæstv. for seti tók fram í stefnuskrárræðu sinni, telur ráðuneytið höfuðatriði sitt vera það að vinna bug á dýrtíðinni, sérstaklega með því að setja skorður við frekari aukningu verðbólgunnar. Í samræmi við það hefur ríkisstj. lagt fram þetta frv., sem felur í sér heimild handa henni til að festa verðlag á vörum. Ríkisstj. telur þessa heimild óhjákvæmilegt skilyrði þess, að unnt verði að hafa hemil á verðbólgunni. En henni er eigi að síður ljóst, að þetta er ekki einhlítt til að halda öllu í skefjum þennan tíma, sem um er að ræða. Þetta frv. tekur t.d. ekki til þeirra vörutegunda, sem verðlag þeirra er ákveðið með sérstökum l., og það telur heldur ekki til grunnkaups manna. En frv. væri lítils virði, ef ekki væri tryggt um leið, að verðlag í þessum greinum breyttist ekki á því tímabili, sem þar er tiltekið. Ríkisstj. hefur hins vegar talið sig hafa fengið tryggingu fyrir því. Hún hefur fengið hjá kjötverðlagsn. yfirlýsingu um það, að kjötverð skuli ekki hækka til febrúarloka. Sams konar yfirlýsing hefur fengizt frá Grænmetisverzlun ríkisins og mjólkurverðlagsn. um þær vörur, er þessar stofnanir eiga að fjalla um. Þá hefur stj. fengið umsögn frá Alþýðusambandi Íslands, þar sem talið er öruggt, að kaup muni ekki hækka á þessu tímabili. Ráðuneytið leggur áherzlu á það, að þetta frv. hafi ekki í för með sér aukaútgjöld fyrir ríkissjóð og telur það ekki heldur nauðsynlegt. Hins vegar lýsir það yfir því, að ef slíkar greiðslur skyldu reynast nauðsynlegar, þá muni hún ekki grípa til þeirra nema í samráði við Alþ. Þá leggur ráðuneytið áherzlu á nauðsyn þess, að verðlagseftirlitið sé sem fullkomnast og mun gera það, sem í þess valdi stendur, til þess að svo megi verða. Ráðuneytinu er áhugamál, að þetta mál verði afgreitt að fullu með afbrigðum í dag, því að það vill geta hafizt handa strax um framkvæmd aðalatriðanna í þessu máli.



Herra forseti. - Frv. þetta hefur farið á skömmum tíma gegnum hv. Nd. og mætt óvenjulegri mildi þar. Aðalorsök til þess mun vera sú, að það er barið fram af hinni nýju stj. Umr., sem fram hafa farið, bera það með sér, að hér er um að ræða fyrstu göngu barns, sem varla kann að staulast, og því er ef til vill ekki rétt að bregða fæti fyrir það ef það kynni að geta orðið til þess, að um yrði bætt í framtíðinni. Þó þykir mér hlýða að benda á nokkrar hættur, sem orðið gætu á vegi þessa hvítvoðungs, til þess að frekar væri hægt að varast þær. Ég vil þá fyrst minna á það, að l. frá 29. maí þessa árs voru sett til að ná sama marki, en það brást fyrir þegnskaparleysi ákveðinnar og allstórrar stéttar. 3. gr. þessara l. fékk ekki staðizt nema til sumarþingsins, þar eð það var yfirleitt skoðun þm., að ekki yrði komizt hjá að afnema hana til að fyrirbyggja þá þjóðarsmán að hafa í gildi 1., sem voru þverbrotin, af því að ákveðinn hópur manna, neitaði að hegða sér eftir þeim. En það var ekki látið sitja við að afnema þetta atriði. Hv. Alþ. gekk en lengra. Það bætti inn í l. nýju atriði, þar sem leyft er að rjúfa gerða samninga. Það var bent á það þá hér í hv. d., að það kynni að koma afturkast og þetta kynni að verða þeim að fótakefli, sem fyrir því gengust, og ég held, að það muni koma á daginn. Það má öllum vera ljóst, að dýrtíðin verður ekki yfirunnin nema með sameiginlegum fórnum allra stétta. En þau l., sem hér ræðir um, miðast ekki að því, heldur er þar fórnunum velt yfir á eina ákveðna stétt manna. Ég tel að vísu ekkert á móti því, að þessi stétt fórni nokkru, því að henni hefur áskotnazt mikið fé að undanförnu. En mér finnst það ekki rétt, að öðrum stéttum sé með öllu sleppt við fórnirnar. Mér þykir þetta því undarlegra sem afstaða hæstv. fjmrh. var öll önnur á ráðherrafundi nýlega, þar sem ég var viðstaddur. Þar kom það fram, að Sjálfstæðisfl. var reiðubúinn að leggja miklar byrðar á þessa stétt, ef það yrði þá látið ganga jafnt yfir aðrar stéttir. Núverandi hæstv. fjmrh. reis þá manna hæst og kvað ómögulegt að fallast á, að þessi eina stétt taki á sig blóðfórn eins og þá, sem hér er um að ræða. Enda er auðséð, að þetta frv., ef það nær fram að ganga, getur orðið til að skapa öngþveiti eins og það, sem ríkti fyrir vinnulöggjöfina. Hæstv. fjmrh. hlýtur að vera ljóst, að vörur, sem koma inn í landið á næstunni, verður ekki hægt að selja með sömu álagningu og áður, þar sem kostnaður við mannahald og innkaup hefur aukizt. Ég er ekki að tala um silkisokka eða glerkýr, heldur kol og slíkar vörur, sem innflytjendur geta ekki tekið á sig að flytja til landsins, ef þeir sjá sér ekki fært að selja þær öðruvísi en með tapi. Sama máli gegnir um alls konar viðgerðir. Einnig á því sviði hefur kostnaður hækkað, og þeir, sem þær annast, yrðu því að taka af sínum ágóða, ég veit ekki, hve mikið, en það gæti komizt á það stig, að þeir kysu heldur að framkvæma engar viðgerðir, er þeir fyndu, að fórnunum væri velt einhliða yfir á þeirra bak. Ég hlustaði á hæstv. forsrh. lýsa stefnu ríkisstj. nú fyrir skömmu, og hann taldi höfuðverkefni hennar að sporna við aukningu dýrtíðarinnar. Ég lít líka svo á, að þetta sé fyrir öllu. En mér skildist líka hæstv. ríkisstj. setja sér það mark að koma atvinnuvegum landsmanna á heilbrigðan grundvöll. Nú er öllum ljóst, sem til málsins þekkja, að til þess að þetta sé framkvæmanlegt, verða fyrst og fremst grunnlaun verkamanna og verkakvenna, sem vinna við íshúsin, að fara niður í það, sem var fyrir 1. júlí, og vísitalan að fara niður í 182, því að þessi atvinnuvegur er einn af þeim meginstoðum, sem halda uppi útflutningnum. Ég vil því spyrja hæstv. rh., hvort í ráði sé að hækka grunnkaup og vísitölu þannig, að þessir atvinnuvegir geti komizt í lag og hægt sé að skapa þjóðinni trygga útflutningsmöguleika. Ef hæstv. ríkisstj. hefði lögfest vísitöluna í 182 stigum, þá hefði þessu frv. tvímælalaust verið tekið með meiri gleði en nú er. Sú stétt, sem um er að ræða, hefði tekið á sig byrðarnar með meiri fúsleik. En vegna þeirra yfirsjónar að gera þetta ekki, er hætta á, að þessar ráðstafanir nái alls ekki þeim tilgangi, sem þeim er ætlað að ná. Ég vænti þess að fá um þetta hrein og ótvíræð svör. Mér þykir rétt í sambandi við þetta að upplýsa, hve mikil sú fórn yrði af hálfu launastéttanna í landinu, ef þær einnig yrðu látnar taka á sig þær byrðar, sem nauðsynlegar eru í viðreisnarstarfinu. Með því að miða við 250 kr. grunnlaun þá yrði upphæðin á hvern aðila 30 kr. á mánuði. Ef íslenzka þjóðin býst ekki við svo stórum fórnum til þess að rétta við hag landsmanna, þá verð ég að segja, að hún geri ekki ráð fyrir miklum erfiðleikum framundan. Og vil ég benda á, að allar þessar stéttir hafa fengið þetta frá 25–50% grunnlauna hækkun og verðlagsuppbót á það með l. frá Alþ. Mér finnst það ekki ósanngjarnt, að einnig þessar stéttir, launastéttirnar í landinu, fái sinn skerf, er þjóðin þarf á því að halda, og á þann hátt einan, að allir taki þátt í þeim erfiðleikum, er þjóðfélagið á við að búa, er hægt að komast hjá því, að reipdráttur og metingur stétta á milli skapist, er það kemur til framkvæmda, er í frv. felst. Og í sambandi við þetta mál vil ég eindregið leiða athygli hv. þm. að þessu, hvort þetta frv., þegar það verður að l., verður ekki til þess að skapa ófrið, smáskæruhernað, sem við könnumst vel við úr okkar þjóðfélagi. Við þurfum ekki að líta langt til baka til að sjá, hvað það var, sem eyðilagði gerðardóminn  Þá vil ég og benda á, að þessi l. munu koma til með að hafa ekki svo lítil áhrif á þá smæstu í þessum bæ, er reka smáiðnað og kaupa þurfa vinnuafl og ef gróðinn er svo mikill hjá verzlunum almennt á þeim vörutegundum, er undir dómn. heyra, að það verður ekki tilfinnanlegt að selja vöruna eftir verðfestingu þá, sem með frv. þessu á að ganga í gildi, þá hefði dómn. leyft að leggja of mikið á vörurnar, og er það þungur dómur, ef svo væri. Ef þessu væri ekki til að dreifa, verða þeir aðilar sjálfir að taka á sig skaðann eða þá að hætta og stöðva sölu sínu og fá út úr því algert öngþveiti viðskiptanna eða þá í þriðja lagi að leggja út í smáskæruhernað, sem ég býst við, að enginn mundi óska eftir í þjóðfélagi voru enn á ný. Ég hlustaði á umr. í Nd. um afnám síðasta liðs 1. gr. og þá till., er vakti umr. um það. Ég verð að segja, að mér finnst lítið unnið við þá brtt., er hv. 7. þm. Reykv. kom með eftir þá yfirlýsingu hæstv. atvmrh., er hann gaf þar, þó ber því ekki að neita, að þeir, sem ekki vilja láta það sjást í l. að hafa verið undir sömu ákvæði settir, að það lýsir ekki miklum fórnarhug. En þó að hæstv. atvmrh. setti það skilyrði m.a., að grunnlaun hækkuðu ekki á þessum tíma, þá er það vitað mál, að þau hækka ekki um áramótin. Hitt er vafamál, hvort betra er að fá yfir sig stríð um kauphækkun frá hendi þeirra manna, er þurfa að kaupa vinnukraft. Ég veit ekki, hvort sú barátta er neitt hollari en ef alþýðufólkið í landinu hefði einnig í þessu tilliti tekið á sig byrðina líka. - Ég er ekki að segja, að atvinnurekendur séu að færast undan eða ætli að færast undan þeirri skyldu, er á herðum þeirra hvílir, sem þegna í þjóðfélagi voru, en ég er í vafa um, að þeir taki það gott og gilt að þurfa einir að standa undir þeirri byrði, sem þjóðin öll á að standa saman um að bera. Ég vil svo taka það fram, að ég ræði þetta mál aðeins frá mínu sjónarmiði, en ekki flokksins. Form. Sjálfstfl., (ÓTh), ræddi þetta sama mál í Nd. í dag og gat þá um sjónarmið flokksins. En ég hef talið mér skylt að ræða þetta mál á þann veg, sem ég hef nú gert, vegna þess að ég veit, að hæstv. fjmrh. hefur ekki athugað alla þá erfiðleika, er hann kannske þarf að stíga í þessu máli, en það má hæstv. fjmrh. vita, að sú stétt, sem á með frv. þessu að bera þunga þeirra ráðstafana, sem gera þarf, er á engan hátt að færast undan honum, ef hún sér, að öðrum þegnum þjóðfélagsins er og gert það skylt að taka á sig þá erfiðleika, er öllu þjóðfélaginu mætir um þessar mundir.



Það yrði of langt mál, ef ætti að fara að ræða frv. á víðum grundvelli, og málið er það stórt, að enn lengri tíma tæki það, ef jafnframt ætti að rekja sögu þessara mála eins og þeim hefur undið fram á undanförnum árum eða ef gera ætti grein fyrir næstu skrefum. Vegna þess ætla ég ekki að gera það hér. Vil ég aðeins taka það fram, að ég mun fylgja þessu máli og lít á það sem byrjun að þeim framkvæmdum, sem gera þarf, enda ber frv. það með sér. Það fyrsta, sem gera verður í þessu máli og það, sem ætlazt er til með frv. þessu, er að stöðva sig á þessari hálu braut, er við höfum verið að renna eftir undanfarið, og ég tel það og alveg rétt, sem kom fram í Nd. og einnig hér, að þessi stöðvun, þessi byrjun, muni verða erfið og jafnvel erfiðari en menn gera sér ljóst nú í dag, en þrátt fyrir það hika ég ekki við að ljá þessu máli fylgi mitt, því að einhvern tíma kemur að því, að hefjast þurfi handa. Í sambandi við það, að ráðstafanirnar kæmu niður á einhverra herðar, þá þýðir í raun og veru ekki að vera að tala um, að hér sé ver ið að setja byrðir á þessa eða aðra í þessu sambandi, því að þær koma bara með meiri þunga á alla þjóðina, ef ekkert er að gert. Að vísu skal það játað, að ríkisstj. taki að sér málin á því stigi, að stöðvun er svo að segja fyrirsjáanleg. Ekki er hægt að selja vörur fyrir öllu hærra verð en nú er gert. Kaupgetan er þegar farin að verða þverrandi og ekki hægt að hækka launin eða framleiða með öllu meiri tilkostnaði. Hvort tveggja, kaupgeta og verðlag, er þegar að stöðvast og því þýðir ekki annað en að setja punkt og stöðva sig og næst að undirbúa gönguna til baka. Þeir erfiðleikar, sem mæta okkur þegar við stöðvunina, eru að vísu talsverðir, en stórkostlega erfið verður þá gangan til baka. Ef þetta er erfitt, að stöðva sig, svo erfitt, að jafnvel sumum hrýs hugur við því, þá er ekki glæsilegt að horfa til alls þessa, er á eftir þarf að fara, ef árangur á af að verða. Ég álít, að ekki komi til neinna mála, þar sem fyrir liggur frá verðlagsn. landbúnaðarafurða loforð um, að ekki skuli hækkun fara fram á afurðum, er undir þær heyra, þá álít ég, að það komi ekki til neinna mála að lögfesta verð á þeim, og væri það auk þess frekleg móðgun af hendi Alþ., þar sem það mundi skoðast sem yfirlýsing um, að Alþ. treysti ekki loforðum n. Ég vil og lýsa ánægju minni yfir því, að bændur og aðrar stéttir skuli tjá sig fúsa til að stöðva verðlag á nauðsynjavörum og sætta sig við lögbindingu. Læt ég svo hér staðar numið að ræða þetta mál, þar sem það er svo umfangsmikið, eins og ég gat um í upphafi, að ef ræða ætti það allt, mundi tíminn í kvöld ekki endast til þess, og tel ég mér því ekki fært að orðlengja um það á þessu stigi.



Í raun og veru er mismunur á núgildandi l. í verðlagsmálum og á þessu frv. hér ekki verulegur. Þó mætti segja, að það væri einkum tvennt, sem á milli bæri. Í frv. stendur, að dómn. eigi að starfa að fyrirlagi ráðuneytisins. En ég lít svo á, að þetta vald hafi alltaf verið hjá ráðuneytinu, og gat það því hvenær sem var skipt um dómn., ef því líkaði ekki ráðstafanir og gerðir n., þar sem n. var skipuð um óákveðinn tíma. Hitt atriðið er það, að samkv. núgildandi l. þarf að auglýsa þær vörur, sem verðlag dómn. náði til, með sérstakri auglýsingaskrá, en með þessu frv. er gert ráð fyrir, að þetta nái yfir allar vörur, og er það að mínum dómi miklu réttara, að svo sé. En eins og ég sagði, þá er hér ekki um neinn verulegan mun eða efnisbreytingu að ræða frá því, sem þegar er í gildi með núgildandi l. um dómn. í verðlagsmálum. Mun ég þó greiða frv. þessu atkv. mitt, þar eð ég tel það til bóta. Um hin auknu störf dómn. nægir mér að vitna til ummæla StJSt í Nd. Ég tel það rétt, að hv. d. geri sér það ljóst, að hér er ekki um neina stórvægilega breyt. í dýrtíðarmálunum að ræða, heldur er hér aðeins verið að gera framkvæmd fyrri ráðstafana auðveldari. En það er svo enn sem fyrr, að allt er komið undir röggsemi ríkisstj., hversu það tekst að halda á þessum málum og fylgja fram lagaákvæðum. - Þetta vil ég, að komi hér skýrt fram. Ég álít það rétta stefnu hjá ríkisstj. að byrja a því að kosta kapps um að stöðva dýrtíðina, og það á því að lánast að stöðva hana með frv. þessu um takmarkaðan tíma, en heldur ekki lengur, því að það segir sig sjálft, að fyrr en varir missa þessar ráðstafanir hald á dýrtíðinni, ef ekkert frekar verður að gert, m.a. þegar erlendar vörur verða dýrari og dýrari eftir því sem á líður. Hv. þm. Barð. var að drepa á það, að ekki væri nein hætta á, að það þyrfti einu sinni að bíða svo lengi, eftir verðhækkuninni, hann gefur jafnvel í skyn, að menn megi eiga von á smáskæruhernaði af hendi verzlana von bráðar. Mér þótti gott að heyra það frá hæstv. fjmrh., að ekki yrði gripið til þess að veita fé úr ríkissjóði til þessara ráðstafana nema því aðeins, að Alþ. yrði spurt um það og léði samþ. sitt til þess. Ef þessi yfirlýsing hefði ekki komið fram, mundi ég hafa orðið í vafa um, hvort ég ætti að veita þessu frv. fylgi mitt. Þá vil ég benda á sjónarmið, sem ekki hefur enn komið fram í umr. Ef l. verða samþ. og framkvæmd eins og ráðh. ætlar, þá verður afleiðingin sú, að opinbert verð helzt óbreytt, en fari svo, að allt lendi í handaskolum, að raunveruleg hækkun eigi sér stað, af því að ekki sé litið eftir, að það haldist óbreytt, þá liggur í augum uppi, að l. koma ekki að notum, og leiðir það þá af sjálfu sér, að l. verka öfugt við það, sem þeim er ætlað að verka. Þetta tel ég rétt að benda á, og verðum við að fylgjast stöðugt með til þess að koma í veg fyrir, að slíkt beri að höndum. Mig langaði til að spyrja hæstv. fjmrh., hvernig bæri að skilja það atriði í 1. gr. frv., sem fjallar um vöruverð á hverjum stað, þar sem verðlagið er mjög breytilegt jafnvel innan takmarkaðra svæða, en þetta er mikilvægt atriði. Ég vil geta þess, að fylgi Alþfl. við þetta frv. byggist á því, að hér sé aðeins um bráðabirgðaráðstöfun að ræða, sem gefi nauðsynlegt tóm til frekari og róttækari ráðstafana, því að það segir sig sjálft, að þessi ráðstöfun ein hrekkur skammt til að ráða bót á þeim vandamálum, sem við erum að glíma við, og að því leyti er ég sammála hv. þm. Barð. En það er mér óskiljanlegt með öllu, hvernig þessi sami þm. getur mælzt til þess, að ríkisstj. festi vísitöluna í 260 stigum, því að ég veit ekki til þess, að hún geti það með neinu móti. Ummæli hans í þá átt, að sú hin lofsverða tilraun, er gerð var með setningu gerðardómsins í jan. s.l. hafi strandað á þegnskaparleysi stórrar stéttar, þá verð ég að segja það, að þau ummæli hans eru þau óviturlegustu og ósanngjörnustu, er sögð hafa verið í þessari d., og sýna, að hann hefur ekki gert sér hina minnstu grein fyrir þeirri orsök, er varð til þess að knýja fram afnám gerðardómsins. Ég ætla ekki að fara að ræða það mál hér í þetta sinn, enda er það eða ætti að vera óþarfi, því að allir víta, að á meðan aðrar stéttir hrifsuðu til sín stríðsgróðann, þá sat verkalýðsstéttin við sömu og óbreyttu grunnlaunin fram til ársins 1941 og til þess tíma við mjög skert grunnlaun. Því var svar þeirra óhjákvæmilegt við þeim verknaði, sem gerðardómurinn var. Ég býst við, að það sé rétt, að ríkisstj. verði að vera viðbúin að mæta ýmsum erfiðleikum á meðan l. standa yfir. E.t.v. hættir einhver kaupmaður að selja vöru sína. Þá getur stjórnin farið að flytja hana inn. Ég man ekki betur en hér á sínum tíma væri hótað að hætta að flytja inn steinolíu, Þá flutti ríkið hana sjálft inn, og verðið á henni varð lægra en áður. Ég held, að ríkisstj. þurfi ekki að blikna eða blána þótt þetta sé nefnt. Þetta er aðeins bending. Sjálfsagt hefur hún á prjónunum einhverjar ráðstafanir til að mæta slíkum erfiðleikum. Ég tel því óþarfa af hv. þm. Str. að vera með sérstakan kvíðboga, þótt kaupmenn kunni að taka vörur úr umferð. Hv. þm. sagði einnig í ræðu sinni, að þetta væri í fjórða skifti, sem bændur byðu, að hætt væri að hækka verð á vörum sínum. Ég álít, að ég sé ekkert óminnugri en aðrir, og ég man, þegar þetta fyrst kom fyrir. Það var haustið 1941, og kom, eftir að búið var að hækka flestar landbúnaðarafurðir, ekki af bændurn sjálfum, heldur af verðlagsn. Þá buðust bændur til að hætta að láta verðið hækka, ef. verð á öðrum vörum hætti einnig að hækka. Ég get ekki látið hjá líða að taka fram, að við verðum að játa, að það er einmitt verðlagning landbúnaðarafurða í landinu, sem á mesta sök á dýrtíðinni í landinu og hvernig komið er. Mig langar til í sambandi við þetta frv. og þá einnig í sambandi við ummæli hv. Str. að beina þeirri fyrirspurn til hv. fjmrh., hvort hann hefur gert sér ljóst, hvaða skuldbindingar hvíla nú þegar á hv. ríkisstj. um greiðslur á verðlagsuppbót til bænda. Á sl. þingi var samþykkt að fela - athugið það, þar stendur „fela“ en ekki „heimila“ ríkisstj. að greiða uppbót á kjöt, ull, og gærur. Verðlagsuppbót á kjöt átti að nema því, að heildarútborgun til bænda jafngilti heildsöluverði innlendu, er þá var óákveðið, en síðar var ákveðið kr. 6,30 ófryst. Að því er verð á ull og gærum snerti, átti að miða við það, að það yrði ekki lægra en 1940 miðað við vísitöluhækkun tveggja ára, sem svarar til almennrar grunnkaupshækkunar við árslok 1942. Verðið, sem framleiðendur fengu 1940, var, auk söluverðs, svonefnd „Breta-uppbót“ landbúnaðarafurða, er nam tæpum 5 millj. kr. Eftir þeim upplýsingum. sem ég hef fengið, nam uppbótin á ull kr. 2,26, en á gærum 83 aurum á kg. Verð á ull v arð þá tæpar 8 kr., en á gærum kr. 3,50 að meðtalinni uppbót. Ofan á þetta verð var svo hv. ríkisstj. falið að bæta (innifalið söluverð) upphæð, sem svarar almennri grunnkaupshækkun og vísitöluhækkun þessara tveggja ára. Ef grunnkaupshækkun er talin 40% og við lögð vísitöluhækkun þessara tveggja ára, þá telst mér svo til, að verð á hverju kg af ull verði um kr. 18,00 eða nánar til tekið kr. 17.65, en verð á hverju kg af gærum kr. 7,50 til 8,00. Hvað mikið er hægt að gera sér vonir um að selja, er mér ekki kunnugt um. En mér telst, að miðað við það söluverð án uppbótar, sem bændur fengu 1940, (ef söluverð hefur ekki breytzt til hækkunar) þá gæti uppbótin bara á ull og gærur numið um 15 millj. króna. Hvað flutt verður út af kjöti, - um það skal ég ekki dæma. Uppbót á því fer sumpart eftir því, hvað selst á innanlandsmarkaðinum, og í sambandi við það, hvað hægt er að selja setuliðinu. En ef hægt er að selja út -2000 tonn, þá er það geysilegt. Ég vil nú spyrja hv. ríkisstj., hvort hún hefur gert sér grein fyrir því, um hvað mikið fé er hér að ræða. Ég spyr ekki vegna þess, að ég efist um, að hv. ríkisstj. muni standa við þær greiðslur, sem hún ber ábyrgð á, heldur vegna þess, að það er sjálfsagt, þegar rætt er nú um dýrtíðarráðstafanir, að hafa þetta í hyggju og vita, á hvern hátt á að mæta þeirri greiðslu, sem felst í till. frá sumarþinginu.



Út af því, sem hv. 3. landsk. drap á, og ályktunum hans um greiðslu á verðlagsuppbót vegna samþ., sem gerðar voru á sumarþinginu, vildi ég upplýsa, að ég hef engan tíma haft til að athuga þetta mál. Ég hef að vísu séð í ráðuneytinu gögn þessu víðvíkjandi, en ég vil minna á það, að það eru aðeins 4 dagar síðan við tókum við stjórn, og þess vegna vona ég, að hv. 3. landsk. afsaki það, þó að ég geti ekki svarað fyrirspurnum hans. Landbrh. er því miður ekki viðstaddur, hann hefði kannske getað gefið einhverjar upplýsingar, sem ég ekki hef aðstöðu til að gefa. En það var spurning, sem því miður fór fram hjá mér, viðvíkjandi ákvæðinu um verð eins og það væri lægst á hverjum stað.

já, hvernig skilja ætti þau orð í frv.

. Þannig, að verð hverrar vöru haldist óbreytt eins og það var í gær á hverjum stað, jafnvel þó að það sé annað á einum stað en öðrum.

En hér í Rvík á að miða við verðið eins og það er lægst í einhverri einni verzlun

. Það má auðvitað deila um það, hvort á að miða við verðið eins og það er lægst í hverjum kaupstað eða hverri verzlun. Þá var það nokkuð, sem hv. þm. Str. spurði að: Hvað ríkisstj. ætlaði að gera, ef skipasmíðastöðvar neituðu að vinna að aðgerðum vegna kauphækkunar. Ég svaraði sömu spurningu í Nd. fyrr í dag, og ég vil endurtaka það, sem ég sagði þá. Ég tel, að hækkun vísitölunnar sé svo lítill hluti af því, sem þessi verlatæði fá greitt fyrir skipaviðgerðir, (en mér er sagt, að þau leggi 60% á þá vinnu, sem þau selja), að ég álít það ekki nema sanngjarnt, að þau taki á sig einhver útgjöld í þessu sambandi. Ég tel, að þau eigi að gera það, og ég tel, að þau muni gera það. Þá lét hv. þm. undrun sína í ljós yfir því, að ríkisstj. hefði ekki lagt fram fullkomnari tillögur til þess að stöðva dýrtíðina. Ég tel, að við megum vænta nokkurrar afsökunar, þegar tillit er tekið til þess, að það eru aðeins 4 dagar síðan við komum á þing. Ég veit, að hv. þm. viðurkennir, að það þarf meira en 4 daga umhugsun til að semja till. í þessum málum, sem nokkurs virði séu og líklegar til að koma að nokkru gagni. Það hefur verið tekið fram, að það, sem hér er um að ræða, er aðeins byrjun, aðeins að stöðva okkur á þessari braut, sem við erum komin út á. Hv. þm. Str. sagði, að við yrðum að stöðva okkur, áður en vegurinn yrði of brattur, og það er það, sem við verðum fyrst og fremst að gera, hvað sem verður í framtíðinni og hvernig sem tekst með úrlausn málanna að öðru leyti.



Eftir stefnuskrárræðu forsrh. og eftir tildrögin að og tilganginn með myndun þessarar stj., þá var óhjákvæmilegt, að brátt kæmi fram till., er snerti dýrtíðarmálin. Ég held, að enginn þm. hafi svo viðkvæmar tilfinningar, að hann hafi hrokkið við, þótt þetta frv. kæmi fram. Hitt gæti orkað meira tvímælis, hvort hv. ríkisstj. hefði átt að koma fram með nokkrar till., áður en þingið fór í jólafrí eða hvort hún hefði átt að doka við og nota tækifærið til að velta málunum fyrir sér, áður en hún kæmi með nokkrar till. á þing. En það var auðvitað hv. ríkisstjórnar að velja hér um, og skal ég ekki áfella hana fyrir valið. Ég heyrði sagt í Nd. í dag, að þetta frv. væri fyrsta sporið og það vær í lítið spor. Það er rétt, það er lítið tekið fyrir og margt, sem vantar í frv. Það er rétt til að sýna stefnu stjórnarinnar og tala fyrir vöruhækkunina, og þó að þetta lánist kannske vel, þá hygg ég að og leyfi hv. ríkisstj. að spreyta sig á þeim víðfangsefnum, sem hún er þegar farin að fást við. Flestir munu búast við, að taka þurfi meira á en hér er ráð fyrir gert, en ég segi fyrir mig, ég vildi ekki óska eftir stærra byrjunarspori. Ég verð að segja um þær brtt., sem komu fram í Nd., um að draga einnig verð á innlendum afurðum svo og kaupgjald undir þessa löggjöf, að ég tel það hæpni að gera það. Hver maður, sem hefur verið á Alþ., veit, að það yrði stöðugur reipdráttur um löggildingu á kaupi og afurðaverði. Það er ómögulegt nú í skyndi að lögbinda annað, en ekki hitt. Ég hef of nýja reynslu í þessum málum til þess að samþ., að út í slíkt hefði verið farið undirbúningslitið. Ég held, að sú löggjöf sé drjúgum hæpnari en gerðardómur inn frægi. Áður en hægt hefði verið að slá föstu verðlagi og kaupgjaldi, hefði meira þurft að fara á undan. Ég álít því, að þetta frv. sé sízt og lítið. Það er meira að segja spursmál, hvort ekki hefði verið gott að velta því lengur fyrir sér. Ég vil virða tilganginn og gefa ríkisstj. færi til að fika sig áfram eftir þessari braut. Það mætti segja, að þarna væri á ferðinni nokkurs konar Kolumbusaregg. Það mætti segja: „Því var ekki búið að gera þetta áður, fyrst ekki þurfti meira til að stöðva dýrtíðina?“. Ég vil sýna velvild til málsins. Mér virðist, að tilgangur ríkisstj. sé að taka betur á, því að það er ekki nóg að stöðva okkur á þeirri braut, sem við erum komin út á. Það þarf að taka nokkur skref til baka. Verðlag er nú komið svo hátt, að þar sem viðskipti með íslenzkar vörur mæta viðskiptum með útlendar vörur, er komið í ógöngur. Við getum skrúfað það nokkuð lengi á innanlandsmarkaðinum, en út á við hefur það sín takmörk, og þegar við komum að útflutningi innlendrar vöru, horfir öðruvísi við. Samfara þessu frv. hafa komið hér fram yfirlýsingar, ekki bára viðvíkjandi þeim vörum, sem um ræðir í frv., heldur og öllum þorra íslenzkra afurða, og fyrirheit og yfirlýsingar um, að ekki muni heldur verða farið fram á grunnkaupshækkanir. Ef við tökum allt þetta til samans, þá er komið að þeim atriðum, sem mestu varða. Þá finnst manni eftir almennum hugsunarreglum muni dýrtíðin stöðvast við það. Ég vil því segja, að það er mjög góðra gjalda vert, að hv. ríkisstj. hefur komið með þessar till., því að mér finnst hún með frv. og því öðru, sem hún hefur lýst yfir, hafa sett fingurinn á réttan stað, og það sé ekki nema sjálfsagt frá mínu sjónarmiði, að Alþ. sýni þessu máli velvild. En ef ekki þyrfti annað en að setja l. slík sem þessi til þess að koma þjóðarskiptingu á réttan kjöl, þá mætti segja, að það vær í næstum því óforsvaranlega auðvelt, til þess að ekki hefði verið búið að gera það fyrir löngu. En á þessari braut eru áreiðanlega mjög margir örðugleikar framundan. Þá vil ég benda á það, sem hv. þm. Barð. nefndi smáskæruhernað, en ég held ætti heldur að heita skæruhernaður. Ég segi fyrir mitt leyti, að mér finnst það koma úr hörðustu átt frá 3. landsk. að tala um slíkan „hernað“, því að hvað var það annað, sem hans flokkur notaði til að brjóta á bak aftur gerðardómslögin? Þá held ég, að öllum hljóti að vera ljóst, að það er ekki á okkar valdi né annarra að koma í veg fyrir, að slík l. sem þessi mæti andúð og þeir, sem þá andúð hafa, reyni að fara í kringum þau. Löggjöfin verður að taka almennt eðli eins og það er. „Agitatorar“ geta komið og gert menn óvinsæla. En löggjafar verða að taka mannlegt eðli eins og það er. Þegar á að binda menn þannig, má að sjálfsögðu búast við, að þeir verjist með einhverjum þeim brögðum, sem þeir sjá sér fært. Undanfarin reynsla hefur sýnt, hve margar leiðir er þar um að velja. Það er allt í lagi með þessar ráðstafanir til febrúarloka. En það er ekki víst, að þá sé heimsendir. Við getum þurft að lifa í marz og apríl og lengur og ráða við það ofurefli, sem þungi skriðunnar kann þá að vera orðinn, eftir þessa stöðvun. Það er meira virði, að sporin séu raunveruleg spor í áttina en að það séu mjög stór spor. Ég segi þetta aðeins til varnaðar, vonandi er stjórnin fær um að mæta örðugleikum og viðbúin þeim. Yfirlýsing fjmrh., að ríkisfé muni ekki þurfa að verja til þessara ráðstafana, hefur fengið einróma lof frá þrem flokkum þingsins, og víst er gott eitt um hana að segja. En ef verðlag fer hækkandi erlendis, hvernig er það þá hægt án þess að halda hér óbreyttu verði. Það getur staðizt til 28. febr., en hvað tekur þá við? Til mun vera 4–7 mánaða forði af matvöru. En nýja kolafarma, sem við þurfum, verður varla hægt að selja sama verði og nú. Við vitum, að kolaverzlun er ekkert stórgróðafyrirtæki, aðeins ber sig, kolin verður að selja eins og þau kosta raunverulega eða borga í milli af ríkisfé. Eignar námi yrði varla hægt að taka kolin nema fyrir kostnaðarverð. Þá er sama að segja um olíuna. Nú er talið, að betur líti út með hana en var fyrir nokkru og skal ég ekki fjölyrða um það. Enn er timbur eitt af því, sem mun fara hækkandi. Varla getur ríkisstj. selt það fyrir minna en það kemur til að kosta. Væri lagt út á þá braut með ýmsar vörur, er það ekki þannig, að kaupmannastéttinni yfirleitt blæði, heldur er það tíðast hending ein, sem ræður, hvaða innflytjendur eru féflettir og hverjir sleppa. Ég er hræddur um, að hv. 3. landsk. hafi farið í rétta átt, þegar hann talaði um, hve allt þetta væri „lítið hættulegt“. Hann vill ríkisverzlun, og niðurstaðan af þessu getur einmitt orðið ríkisverzlun. En mér lízt ekki á að stefna að því - og það blindandi - og efast um, að hæstv. fjmrh. litist á það heldur, ef hann sæi fram á það. Ekki veldur sá, er varar. Ég hjó eftir því hjá hv. þm. Str., að dýrtíðin væri orðin svo mikil, að illa yrði við hana ráðið, það hefði verið léttara að stöðva fyrr. Ég álít fremur vafa á, hvort hún sé enn orðin nógu mikil til þess, að hægt sé að stöðva hana, enn er e.t.v. ekki kominn rétti tíminn til þess. Enn er varla nógur skilningur, en kemur á sínum tíma. Ég óska þess af hjarta, að ríkisstj. takist að vinna eins mikinn bug á dýrtíðinni og aðstæður frekast leyfa, - um meira getur ekki verið að ræða. Ég virði kjark hennar að setja fram þessar tillögur nú þegar. Framkvæmd þeirra kostar fórnir, fyrr eða síðar fórnir allra stétta landsins. Það er athyglisvert og gæti verið tímanna tákn, að það er einn úr hópi kaupsýslumanna, hæstv. fjmrh., sem beitir sér fyrir því, að byrðarnar skuli nú einmitt lagðar fyrst á hans stétt, og hefðu víst sumir menn og blöð fyrr vænt annars af þeirri stétt en slíkrar ósérplægni.



Ég vildi staðfesta það, sem hæstv. fjmrh. sagði, að mál þetta hefur þegar komið til athugunar allshn. þessarar deildar, er hún tók þátt í meðferð þess með allshn. Nd., svo að ekki er ástæða til að setja það hér í n. milli umræðna. Þótt mér væri ekki beint falin framsaga, held ég mér sé óhætt að lýsa yfir því, að n. var sammála um, að frv. eigi að ná óbreytt fram að ganga í Ed. Ég hygg, að ekki sé um það deilt, enda engin furða, að nokkur fljótasmið sé á þessu frv. Ég vil benda á, að komið hefur fram mjög mismunandi skilningur á tveim veigamiklum atriðum þess. Mér finnst nauðsynlegt, að það liggi fyrir, hvernig ríkisstj. skilur atriðin, áður en málið er afgr. úr þinginu. Fyrsta atriðið var að vísu upplýst í meðferð n. og hefur e.t.v. komið fram í umr. í Nd. Í 1. málslið 2. málsgr. 1. gr. er ríkisstj. heimilað að banna að selja nokkra vöru við hærra verði en lægst var á hverjum stað daginn í gær. Í n. var upplýst, að þetta ákvæði bæri að skilja þannig, að ríkisstj. sé því aðeins heimilt að beita ákvæðinu, að hún taki allar vörur undir það, en ekki aðeins einstaka vöruflokka. Hitt er það, að mér finnst nauðsyn á að vita, hvað felst í orðunum, „að ekki megi - selja nokkra vöru - - við hærra verði en lægst var á henni á hverjum stað“. Hv. 3. landsk. taldi mega hafa á þessu tvenns konar skilning. Hér er um mjög veigamikið atriði að ræða, og er miður farið, að hæstv. fjmrh. skyldi einungis staðfesta, að tvenns konar skilningur væri fyrir hendi án þess að segja, hvorn hæstv. ríkisstj. aðhyltist. Það er nauðsyn, að þm. viti, hvað þeir eru að samþ., og almenningur, hvað í orðum 1. felst, þótt ónákvæm séu, og er þess því að vænta, að ótvíræð yfirlýsing fáist um, hvað fyrir hæstv. ríkisstj. vaki með ákvæðinu. Eins og frv. liggur fyrir, þá er það harla þýðingarlítið, því að ekki gagnar þótt við lögfestum verðlag, sem Íslendingum er óviðráðanlegt á heimsmarkaði. Hins vegar er frv. ekki látið ná til að festa hluti, sem við ráðum yfir sjálfir, vinnulaun og landbúnaðarafurðir. Ég tel þó, að ríkisstj. hafi rétt fyrir sér um, að lögfesting á þessum atriðum gagni ekki án rækilegs undirbúnings. Tilraunir í þá átt nú gætu spillt fyrir frjálsu samkomulagi. Ég hygg enga lausn á því máli fáanlega nema með frjálsu samkomulagi. Hins vegar verð ég að segja eins og fólst í því, sem ég sagði um það ákvæði frv., sem fer í þá átt, að lögfest sé það, sem okkur Íslendingum er óviðkomandi, að slíkt er auðvitað óframkvæmanlegt og getur þess vegna ekki haft þýðingu til lengdar. En ég mun engu að síður greiða frv. mitt atkv., vegna þess að ég tel, að það felist í frv. og yfirlýsingum hæstv. stj. um það, að hún ætli sér ekki að greiða fé úr ríkissjóði til að standa undir útgjöldum af þessum sökum, og ég tel, að í þessu felist, að hæstv. stj. hafi kynnt sér, að eins og sakir standa sé nóg til a.m.k. af öllum nauðsynjum í landinu við sama verði og þær eru seldar nú, þannig að þetta ákvæði verði framkvæmanlegt. Ef þetta er ekki svo, er ákvæðið út í bláinn sett, en ég treysti því, að hæstv. stj. hafi vitað þetta. Hitt verð ég að segja, að ef þetta er svona, sem ég hygg, að hljóti að vera, þá er þetta ákvæði að vissu leyti óþarft, vegna þess að þá væri hægt með dómnefndinni að halda niðri verðinu, án þess að þetta lögboð kæmi til. Þess vegna er ég ekki fjarri því, að ef eingöngu er litið á þetta málefni eins og þetta frv. liggur hér fyrir, þá hefði allt eins mátt bíða að flytja þetta frv. vegna þess, að í því er ekki svo mikil nýjung. En ég tel, að hæstv. stj. verði sjálf að segja til um það, hvort hún vill fá þessa heimild eða ekki. Ég tel sýnilegt, að heimildin hafi ekki mikla raunhæfa þýðingu, heldur sé hún eins konar tákn þess, að nú eigi að hefjast handa í þessu máli og hæstv. ríkisstj. vilji taka þetta út úr, vegna þess að hún hafði verið búin að sannfæra sig um, að hér sé um nóg vörumagn að ræða, sem hægt sé að selja sama verði, og hafi hún því ákveðið að flytja þetta frv., eftir að hún var búin að sannfæra sig um, að það væri efnislega þýðingarlaust, sem tákn þess, að nú verði að stöðva dýrtíðina og reisa með því stöðvunareða hættumerki. Ég skil fyllilega þá hugsun, sem í þessu felst af hálfu hæstv. stj. En ég vil undirstrika það, að ég greiði því atkv. sem slíku aðvörunarmerki, en ekki sem raunhæfum ráðstöfunum, því að ef þetta ætti að vera raunhæf ráðstöfun, er hún óframkvæmanleg eins og rækilega hefur verið tekið fram, ekki sízt af hv. 1. þm. Reykv., því að við getum ekki með íslenzkum l. stöðvað verðhækkun á erlendum vörum. En ég legg áherzlu á, gagnstætt því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að ég lít ekki á þetta sem hluta af væntanlegri dýrtíðarlöggjöf, því að þessi ákvæði geta ekki haft áhrif á verð erlendrar vöru, þar sem hæstv. stj. lýsir yfir, að þetta megi ekkert kosta ríkissjóð. Ég hef eingöngu í þessum fáu orðum mínum haldið mér að þessu frv., sem hér liggur fyrir. Ég tel æskilegt, að með þessu gætu orðið kapítulaskipti í meðferð dýrtíðarmálanna í þetta sinn, gamlar væringar milli flokkanna væru látnar hverfa og látnar bíða, þangað til menn kæmu á þingmálafundi eða fram fyrir kjósendur á annan hátt, en í þess stað væri nú reynt að finna lausn á þessu vandamáli. Ég tel, að með þessu sé hæstv. stj. ekki að leysa vandann, heldur að skapa þann grundvöll, sem hún telur nauðsynlegan til, að vandamálin verði leyst, og ég tel sjálfsagt af þinginu að veita henni þann grundvöll eins og yfirleitt að styðja hana í öllum þeim góðum málum, sem hún kann fram að flytja.

Forseti (StgrA): Ég vil geta þess, að ætlunin er að ljúka þessu máli í kvöld, og væri því æskilegt, að hv. þm. væru ekki mjög margorðir hér eftir.



Herra forseti. - Ég saknaði þess hjá hæstv. fjmrh., að hann skyldi ekki koma nærri þeirri fyrirspurn, sem ég gerði til hæstv. stj. Að vísu var henni fremur beint til hæstv. forsrh., en hvorugur hefur komið að því atriði. Ég vil því enn mælast til, að fyrirspurninni verði svarað. Það er ekker t lítið atriði, þegar við, sem erum á þingi, komum til þeirra, sem við erum fulltrúar fyrir eða komum til að vinna með, því að það er víst, að nú þegar hefur verið tekin upp barátta um þetta mál utan þingsins og verður sjálfsagt síðar meira. Það mundi milda ákaflega mikið þá menn, sem fyrstir eiga að fórna í þessu máli, ef þeir fengju að vita um þessa afstöðu. Viðvíkjandi vélaviðgerðarstöðvunum vil ég svara hæstv. fjmrh. því, að mér er kunnugt um, að síðustu tvö árin hefur verið mikil barátta fyrir því, að allar vélaviðgerðarstöðvarnar ynnu fyrir Íslendinga. Sú barátta hefur verið svo harðskeytt, að stj. varð að skipa n., sem ég á sæti í, til þess að sjá um, að þetta víðgerðaafl væri ekki dregið úr höndum Íslendinga og yfir til hernaðarþjóðanna. Við höfum átt afar erfitt með þetta, ekki aðeins vegna hernaðaraðilanna, heldur líka vegna verkstæðanna, að fá þau til að nota efni sitt og vinnukraft fyrir íslenzka flotann, svo að hann þyrfti ekki að bíða stórhnekki. Þetta stafar m.a. af því, að þeir erlendu aðilar borga miklu betur en þeir íslenzku. Ef þessi l. gera nú þetta bil milli þeirra erlendu aðila enn meira, þá verður því erfiðara fyrir okkur, sem eigum að leysa þetta mál, að halda vinnuaflinu að íslenzka flotanum. Hitt er svo ekki nema röng hugmynd, sem hæstv. fjmrh. bar fram um álagninguna. Hún er í flestum tilfellum miklu minni, og þar að auki ákaflegl villandi, því að þótt hér sé að sumu leyti miðað við prósenttölu, þá er hún til að standa undir öllum rekstri fyrirtækisins, enda hefur svo verið álitið allt þar til þessir gullaldartímar komu, að ekki veitti af að leyfa þessa álagningu á vínnuna til þess að standa undir nauðsynlegum útgjöldum. Í sambandi við það vil ég benda á, að ef dómnefndin hefur leyft hærri álagningu en nauðsynlegt hefur verið, þá er það hennar sök og hægt að grípa inn í það, án þess að þessi l. væru sett. Hæstv. fjmrh. segir, að það þurfi meira en fjóra daga til að koma með till., sem gera mætti sér von um, að kæmu að nokkru gagni. Það er einmitt það, sem ég er hræddur um, að þetta frv. sé svo ákaflega lítils virði og komi að ákaflega litlu gagni, sérstaklega vegna þess, að hér er ekki látið jafnt yfir alla ganga. Ég er ekki að mæla þetta af andúð gegn frv., heldur til að benda á, að ef hægt væri að sneiða fram hjá þessum hættum, þyrfti að gera það sem fyrst. Það væri í raun og veru ekki nema skylda hv. 3. landsk., eftir að hafa hlustað á umr. í báðum d., að hann og aðrir fulltrúar verkalýðsflokkanna kæmu sér saman um að bjóða einhverjar fórnir af sjálfsdáðum og bera fram brtt. í þá átt, til þess að meiri friður skapaðist um málið, þegar það fer að komast út til almennings, því að hvað fjálglega sem hann talar um smáskæruhernað, er ekki hægt að komast að því, að hvað góð sem verzlunarstéttin er, þá eru það líka menn, sem vilja verja sig gegn of miklu tapi. Þá minntist hæstv. fjmrh. á það, að þetta ætti ekki að kosta nein framlög úr ríkissjóði. Ég er þar annarrar skoðunar, því að ef þetta verður nokkur byrði á þær stéttir, sem eiga að standa undir því, þá hlýtur það að koma fram í lægri tekjum hjá þeim fyrirtækjum og þá um leið minnkandi tekjustofnum hjá ríkissjóði og þá um leið óbein útgjöld hjá ríkinu. Hv. 6. þm. Reykv. segir, að ekki hefði verið hægt að ls undirbúnings. Í sambandi við það vil ég spyrja: Er nokkurt vít í að lögbinda nokkuð annað án mikils og góðs undirbúnings? Var yfirleitt sú tilraun gerð af hæstv. stj. að reyna að koma á samkomulagi við fulltrúa launþega um það, að ekki væru greidd hærri laun en núverandi grunnlaun margfaldað með 260, svo að hv. 3. landsk. misskilji ekki það, sem ég segi um vísitöluna, því að vitanlegt er, að ef það hefði verið gert, þá hefði það skapað aukið réttlæti og þar með aukinn frið. Um það var spurt, hvort alþýðuflokksfélögin vildu sætta sig við að hækka ekki grunnkaup, en það út af fyrir sig var engin fórn, því að eins og ég tók fram, þá er engin hætta á, að það verði næsta sporið að hækka grunnlaun í landinu. Þá ætla ég ofurlítið að svara hv. 3. landsk. Hann segir, að árangurinn af þessum l. sé ákaflega mikið kominn undir röggsemi hæstv. stj. um framkvæmdina. En hefur ekki árangur gerðardómsl. líka verið undir því kominn, hversu röggsamlega þeim var fylgt eftir. Ég get fullvissað hv. 3. landsk. um það, að hvernig sem verzlunarstéttin kann að taka þessum l., þegar þau koma út, þá verða umbjóðendur þeirra aldrei til að mæla jafnóviturleg orð og þessi hv. þm. hefur mælt hér um þetta mál, - og því óviturlegri sem þau voru sögð undir röngum forsendum, ekki til að halda fram réttu máli, heldur til að kúga. Það eru óviturlegustu orðin, sem um þetta hafa verið sögð, þegar talað er um að stöðva ekki kröfurnar á þessu svlði, ekki vegna atvinnurekendanna, ekki vegna landsins, heldur vegna verkalýðsins sjálfs. Í sambandi við það, sem rætt hefur verið um uppbætur á kjöti til útflutnings, vil ég leyfa mér að benda á, að þegar þetta mál var til umr. í sumar; var skýrt tekið fram, að ekki væri ætlazt til, að þetta kjöt yrði flutt út. Það var skýrt tekið fram, að reiknað skyldi með því, að það seldist allt á innlendum markaði, en þegar sæist, að þessi kjötforði mundi ekki seljast innan lands, þá skyldi tekið til alvarlegrar athugunar af stj. að lækka kjötverðið til þess að auka söluna, og það er eitt af því, sem stj. verður að hafa augun opin fyrir í þessu máli og gera sér ljóst nægilega snemma, hvort kjötið getur selzt innanlands fyrir þetta verð og ef það getur það ekki, þá að lækka það niður í útflutningsverð og bæta það upp innan lands til þess að geta lækkað vísitöluna og dýrtíðina hér á landi. Það er því ekki á réttum rökum byggt, sem hv. 3. landsk. talaði um, að lægi fyrir að greiða svo og svo margar millj. úr ríkissjóði til að bæta upp útflutt kjöt, því að það kom skýrt fram, að þessi leið skyldi farin og það svo snemma, að hægt væri með lækkuðu verði að auka svo kjötneyzluna innan lands, að ekki væri hætta á, að þyrfti að flytja kjöt á erlendan markað. Hvað sem hv 3. landsk. segir, er það eins og hæstv. landbrh. lýsti yfir, að verðlagið innan lands var við það miðað, að allt kjötið yrði að seljast. Ég vil ekki eyða í það miklum tíma að skýra fyrir þessum hv. þm. vísitöluna. Ég átti við, að ekki hefði átt að greiða nema 100% + uppbótina 164%, hvort sem raunveruleg vísitala fór í 272% eða meira, og þá hefðu fórnir einnig verið færðar af launþegum. - Ég vildi fá svar hæstv. ráðh. við fyrirspurn minni, áður en málið fer til 2. umr.



Nokkrir hv. þm. hafa rætt um það, að ríkisstj. hafi sagt, að hún ætli ekki að greiða neitt úr ríkissjóði vegna þessara ráðstafana. Þetta er ekki alveg rétt eftir haft. Ríkisstj. sagðist ekki telja neina nauðsyn mundi til bera að greiða neitt úr ríkissjóði í þessu sambandi, en ef hún teldi síðar brýna nauðsyn á því, mundi hún bera það undir þingið. Ég vildi, að þetta yrði ekki misskilið. Út af fyrirspurn hv. þm. Barð. um það, hvert yrði næsta spor ríkisstj. til þess að lækka svo framleiðslukostnað, að betur borgaði sig en nú að ráðast á fyrirtæki o.s.frv., vil ég taka það eitt fram, að málið er enn óundirbúið. Þetta er 4. dagurinn, sem ríkisstj. er við völd, og hún óskar ekki að svara spurningunni að svo komnu máli.

Haraldur Guðmundsson Hv. þm. Barð. heldur nú, að það hafi alls ekki verið tilætlunin, þegar verðið var ákveðið í haust, að flytja út neitt kjöt. Hann ætti þó að vita, að felld var till. um það í Sþ. að verðbæta kjöt, sem innanlands seldist, í því skyni að halda niðri söluverði þess og greiða fyrir sölunni, en eftir að till. var felld, var verðið hækkað, þótt það þýddi minni sölu og neyzlu og meiri líkur til hárra. uppbóta á verð kjöts, sem flytja yrði úr landi. Verðhækkun sú virðist gerð í skálkaskjóli þeirra uppbóta, en varla af þjóðarhagsýni. Annað, sem þessi hv. þm. veik til mín, var á svipuðum grundvelli byggt og þetta fleipur hans um kjötverðið, svo að ég get ekki farið að svara því nánar.