Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jakob Möller [óyfirl.]: Það var lítið, sem ég þurfti að segja. - Hv. 6. landsk. var að mótmæla því, sem sagt hefir verið, að jafnaðarmenn væru sérstaklega fylgjandi sambyggingum, í mótsetningu við aðra, sem væru með sérbyggingarfyrirkomulaginu, og tók sjálfan sig sem dæmi. Einstök dæmi sanna auðvitað ekkert um þetta, og raunar er það hæpið að skilja það, sem sagt var, þannig, að jafnaðarmenn séu það almennt. Hitt sagði ég, og hv.þm. reyndi ekki að hnekkja því, að hugsanlegt væri, að hv. 2. þm. Reykv. og aðrir forsprakkar jafnaðarmanna vildu efla múgveldið með því að safna fólki saman í slíkar íbúðir. En hitt er líka kunnugt, að ýmsir jafnaðarmenn hafa mikla sjálfstæðistilhneigingu, eins og hv. 6. landsk. Enda er það vitanlegt, að margir jafnaðarmenn eru í byggingarfélagi sjálfstæðra verkamanna, sem kjósa að búa í sérstökum húsum. Í öðru lagi talaði hv.þm. um það, að ef byggingarfél. væru mörg, gæti það orðið til þess, að menn yrðu að bíða svo eða svo lengi eftir íbúðum. Ég get ekki séð, hvers vegna það þarf að vera. Annars var það einkennilegt, að uppistaðan í rökum hv.þm. gegn því að hafa fleiri en eitt byggingarfélag í sama bæ, var, að ef þau væru fleiri en eitt, þá gæti tala þeirra orðið ótakmörkuð. Um þetta þarf ekki lengi að ræða hér, vegna þess að engin till. liggur lengur fyrir um það. En um það er aðeins að ræða, hvort eigi að vera fleiri en tvö byggingarfélög í bæjum, sem hafa fleiri en 10 þús. íbúa. En þrátt fyrir þetta flytja þeir ræður, sem ganga út á að rökstyðja, hve skaðlegt það geti orðið, ef byggingarfélögin séu mörg í sama bæ. Þetta sýnir, hve berskjaldaðir þeir eru um það, sem nú liggur fyrir, þegar aðeins er um það að ræða, hvort félögin megi vera tvö eða aðeins eitt. Í gamla byggingarfélaginu eru á annað hundr. félagar. En þegar stofnað var annað félag, þá gengu í það margir, jafnvel allt að helmingi fleiri en voru í hinu. Þessir menn hefðu a. m. k. ekki komið fram strax, ef þetta síðara byggingarfélag hefði ekki verið stofnað, af eðlilegum ástæðum, sem áður hefir verið greint frá, vegna þeirra pólitísku yfirráða, sem menn finna, að ríkja í gamla félaginu, og í annan stað af því, að menn hafa fengið þá trú, að það félag ætlaði að einskorða sig við sambyggingarfyrirkomulag. Þetta hvorttveggja hefir fælt menn frá og staðið því fyrir þrifum, að eins miklar framkvæmdir gætu orðið hjá félaginu eins og að öðrum kosti. Það er því auðsætt, að hver maður, sem meinar, að það sé mest um vert í sambandi við byggingarfélagsskap, að sem mest sé framkvæmt, hlýtur að verða því fylgjandi, að félögin megi vera fleiri en eitt í stærstu kaupstöðum, því að það er áreiðanlegt, að með því yrði meira að gert. Jafnvel mundu félögin hafa yfir meiri peningum að ráða. Þar yrði ekki aðeins um aukin framlög félagsmanna að ræða - sem þó auðvitað yrðu hlutfallslega þeim mun meiri, sem fleiri yrðu félagar í þeim í heild -, heldur af því, að gera má ráð fyrir, að starfsmenn sjóðstjórna verði háðir vissu íhaldi, ekki sízt á þessum tímum, þegar menn kveinka sér við lántökum. En þegar knúið er á af tveimur aðilum, verður frekar látið undan með að veita lán heldur en ef knúið er á aðeins af einum aðila í þessu efni. Það er því ólíkt heppilegra að hafa félögin fleiri en eitt, og andstæðingar þess fyrirkomulags standa gersamlega rökþrota, hvar sem leitað er að.

Thor Thors Mér skildist á ræðu hv.þm. V.-Ísf., þegar síðast var rætt um þetta mál, að hann teldi mjög æskilegt, að það yrði tryggt, svo sem frekast væri unnt, að byggingastarfsemi þessi, sem hér er um að ræða, komist í gott horf. Ég hygg, að út frá þessari ósk hv.þm. sé langeðlilegast og tryggast að ákveða að hafa byggingarfélögin tvö, sem starfa í sama kaupstað með yfir 10 þús. íbúa. Þá hefir verið vikið að því, að komið gæti fram ágreiningur um það, í hvaða röð menn skyldu öðlast réttindi þessara l. Ef leyft yrði að hafa félögin tvö, er það eðlilegast, að einstakir meðlimir þeirra öðluðust réttindi l. eftir því, hvenær þeir gengju í félögin. En ef nú á að drepa annað félagið hér í Rvík og lögbinda það, að aðeins eitt félag skuli vera hér starfandi, þá hlýtur hv.þm. að vera ljóst, að hætta er á því, að þeir menn, sem héldu, að þeir væru að öðlast réttindi l. þegar þeir gengu í félagið, sem drepið yrði, félag sjálfstæðra verkamanna - og þeir höfðu fyllstu ástæðu til að halda það -, þeir mundu glata þeim réttindum, ef félagið yrði lagt niður, nema þeir mættu teljast félagar í þessu eina lögboðna félagi og öðlast öll félagsréttindi frá þeim tíma, er þeir gengu í hitt félagið í góðri trú á því, að þeir mættu halda þeim réttindum, sem það hafði fram að bjóða. Ef menn vilja halda sér við réttlætishlið þessa máls og ekki svipta menn þeim rétti, sem hv.Alþ. hefir boðið fram í þessu efni, þá er ekki nema ein leið til í þessu sambandi, nefnil. sú, að leyfa báðum byggingarfélögunum að starfa hér Rvík.

Ásgeir Ásgeirsson Ég vil aðeins, út af því, sem hv. síðasti ræðumaður talaði um, að hann óskaði eftir, ef félagið yrði aðeins eitt, að meðlimir félags þess, sem þá yrði lagt niður, gætu öðlazt félagsréttindi í gamla félaginu frá þeim tíma, er þeir ganga í félag sjálfstæðra verkamanna, taka það fram, að ég tel það fulla sanngirni, að svo verði ákveðið. Nú í augnablikinu geri ég mér það ekki ljóst, hvort þá yrði nauðsynlegt að binda það í frv. En ef það kynni að álítast nauðsynlegt, þá mætti koma fram till. um það.

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Eins og nál. ber með sér, hefir allshn. klofnað um málið. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ., en minni hl., að það verði fellt. Um frv. var allverulega rætt við 1. umr., svo það er ekki ástæða til að ræða mikið um það nú, þar sem það var rætt í heild þá. En út af brtt., sem fyrir liggja, verð ég að fara nokkrum orðum um frv. í sambandi við þær. Eins og frv. ber með sér, er svo fyrir mælt í 1. gr., að vinnumiðlunarskrifstofur séu settar á stofn í kaupstöðum „ef bæjarstjórn eða atvinnumálaráðherra mæla svo fyrir“. Við 1. gr. er brtt. frá hv.þm. Vestm. þess efnis, að fella niður heimild atvmrh. til þess að setja á stofn vinnumiðlunarskrifstofur. Út af þessari brtt. vil ég taka það fram, að frv. er samið með það fyrir augum, að það geti orðið til gagns fyrir kaupstaðina og allan landslýðinn. Fyrirmæli frv. í 2. gr. eru þannig, að vinnumiðlunarskrifstofan hefir með höndum mál, er snerta ríkið. Frá mínu sjónarmiði á ekki eingöngu meiri hl. bæjarstj., heldur líka sá ráðh., sem fer með atvinnumálin á hvaða tíma, sem er, að hafa vald til að setja á stofn vinnumiðlunarskrifstofur, ef hann telur þær gagnlegar fyrir atvinnuhættina í landinu. Í öllum nágrannalöndum vorum eru slíkar skrifstofur fyrirskipaðar í kaupstöðunum. Hv. þm. Vestm. sagði við 1. umr. þessa máls, að það væri hart fyrir kaupstaðina, ef ráðh. ætti að hafa vald til þess að stofna til kostnaðar fyrir þá, án vilja þeirra. Hv. m. veit, að svo að segja á hverju þingi eru sett ákvæði, sem hafa í för með sér kostnað fyrir bæjarfél., án þess að þau óski þeirra beinlínis. Ég skal í þessu samb. minna á l. um lögreglumenn. Þar er svo fyrirskipað, að dómsmrh. geti stofnað varalögreglu í bæjunum. Hann hefir á sínu valdi að ákveða tölu lögreglumannanna. Kostnaður við þá lögreglu er að hálfu leyti greiddur úr ríkissjóði og að hálfu leyti úr bæjarsjóði. Ríkisstj. er þannig heimilt að stofna til kostnaðar fyrir bæina, jafnvel móti vilja þeirra. Hv. þm. talaði þá ekki móti því frv. Ég vil nefna annað dæmi. Löggjafarvaldið hefir lagt allverulegan kostnað á bæjarfél. með stofnun gagnfræðaskóla í kaupstöðum landsins. Það er því ekki á rökum reist, að það sé óeðlilegt, að löggjafarvaldið leggi kostnað á bæjarfél. án óska þeirra. Það er einmitt mjög algengt. - Ég hefi þá gert grein fyrir því, að það er eðlilegt, að atvmrh. kveði svo á, ef honum þykir þörf á, að stofnuð sé vinnumiðlunarskrifstofa í bæjunum, þó að þeir hafi ekki borið fram sérstaka ósk um það. Í 2. gr., tölul. 3, 4, 5 og 7, er þessum skrifstofum ætlað hlutverk, sem ekki eingöngu snertir bæjarfélögin, heldur og ríkisheildina. Í 3. tölul. eru ákvæði um það, að vinnumiðlunarskrifstofan ráði yfir styrk, sem veittur er til atvinnubóta. Af því fé leggur ríkið til 1/3, en bæjarfél. 2/3. Það skiptir því að sjálfsögðu ríkisstj. máli, hvernig þeim styrk er varið. Það er því eðlilegt, að ríkið hafi hönd í bagga með því, hvernig þessar vinnumiðlunarskrifstofur eru reknar. Þá er brtt. við 3. gr., frá hv.þm. V.-Ísf., á þá leið, að í stað 5 manna stj. verði 3 manna stj., þannig skipuð, að 1 maður sé frá verkamönnum, 1 frá atvinnurekendum og 1 skipaður af bæjarstj. Meiri hl. n. er á móti þessari brtt. Og ástæðan er fyrst og fremst sú, að það skiptir ríkisstj. miklu máli, hvernig þessi starfsemi er rekin, þar sem hún á að ráða yfir atvinnubótavinnunni. Það skiptir ríkið miklu máli, að geta fylgzt með atvinnumálum bæjanna og fengið upplýsingar um atvinnuhætti þar. Það getur sem sé borið við, að ásjár atvmrh. sé beiðzt, og þá þarf hann að vita glögg skil á því, hvernig atvinnuháttum er varið í því bæjarfél., sem leitar á náðir ríkisins. Meginþættirnir í 2. gr. frv. eru þannig mjög viðkomandi ríkinu, og er því ófært að svipta ríkisstj. öllum ráðum í máli, sem snertir ríkið svona mikið. Ég get ímyndað mér, að þessi till. stafi af því, að í nágrannalöndunum er stj. þessara stofnana að nokkru leyti falin fulltrúum úr bæjarstj. En það er aðgætandi í þessu sambandi, að vinnumiðlunarskrifstofum erlendis er ekki ætlað sama hlutverk og vinnumiðlunarskrifstofum hér er ætlað með frv. Í Svíþjóð eru t. d. atvinnuhættir svipaðir og hér. Þar er t. d. atvinnubótavinna, en hún er falin stjórn sérstakrar nefndar (Arbetslöshetskommissionen), og vinnumiðlunarskrifstofur þar hafa því ekki tekið beinan þátt í úthlutun atvinnubótavinnu. Meginmunurinn er því sá, að vinnumiðlunarskrifstofum þar er ætlað minna hlutverk, og þá helzt það, er snertir hagsmuni bæjanna, en minna ríkið. Löggjöfin um þetta efni í Danmörku mælir svo fyrir, að bæjarstj. tilnefni oddamanninn, en þó því aðeins, að ákveðinn meiri hl. fáist. En vinnumiðlunarskrifstofurnar þar eru háðar miklu eftirliti félagsmálaráðh. Ég held þess vegna, að þetta sé byggt á misskilningi, og mér finnst það einkennilegt af hv.þm., sem fyrst og fremst eiga að hafa fyrir augum heill ríkisheildarinnar, að koma fram með brtt. og leggja ríka áherzlu á, að ríkið verði svipt möguleikanum til íhlutunar um störf þessara fyrirtækja. Ég skil ekki vel þá hugsun, sem liggur á bak við brtt. Og mér finnst það fjarri lagi, eftir efni frv., að láta brtt. ná fram að ganga. Hv. þm. V.-Ísf. hefir borið fram brtt. á þskj. 165, sem ég hefi að nokkru leyti minnzt á, nema brtt. við 7. lið 2. gr. En ég tel hana til bóta og mun meiri hl. allshn. leggja með því, að hún verði samþ. Um niðurlagið á brtt. við 3. gr. á sömu brtt.hv.þm. V.-Ísf. er það að segja, að ef brtt. hans í heild verður felld, sem meiri hl. allshn. vill að verði gert, þá vildi ég breyta svo til með 3. gr., að það verði ákveðið, að ef ekki er starfandi verklýðsfél. eða eitthvert slíkt fél. þar, sem vinnumiðlunarskrifstofa starfar, þá eigi allsherjarfélagsskapur verklýðsstéttarinnar að útnefna manninn. Mér finnst mjög eðlileg brtt. við 4. gr., um að kostnaður af símtölum, símskeytum og póstsendingum greiðist úr ríkissjóði, því að þetta atriði skiptir ríkið miklu máli, og mun það, að greiða þetta úr ríkissjóði, vera í samræmi við það, sem víða er annarsstaðar. Minni hl. allshn. hefir ekki komið fram með neinar brtt. við frv., en leggur til í nál. sínu á þskj. 157, að frv. verði fellt, og færir þar fram sínar ástæður fyrir því. Ég álít, að ályktanir minni hl. allshn. séu byggðar á misskilningi. Það er auðséð á framkvæmdum í þessu efni á Siglufirði og hér í Rvík, að hingað til landsins er að berast sú stefna, sem framkvæmd hefir verið í nágrannalöndum okkar um mörg ár, að hafa lögskipað fyrirkomulag til þess að geta á atvinnuleysistímum greitt fyrir fólki, sem þarf að fara stað úr stað til að leita sér atvinnu. Og ég álít fullkomlega tíma til þess kominn að setja löggjöf um þetta efni hér á landi. Minni hl. allshn. segir í nál. sínu, að þessar skrifstofur mundu hafa verulegan kostnað í för með sér fyrir bæina, ef þær yrðu settar á stofn. En mér finnst, að Rvíkurbær ætti sízt að kvarta undan því, þó að sett yrðu l. eins og hér er um að ræða, þar sem ríkið á að greiða 1/3 hluta kostnaðar. Mér skilst, að ráðningarskrifstofa sú, sem tók til starfa hér í bænum, hafi farið þannig af stað, að útlit sé fyrir, að hún hafi verulegan kostnað í för með sér, sem ég efast um, að þyrfti að vera svona mikill. Því að fyrir utan forstöðumann með háum launum, eru tveir eða þrír aðrir starfsmenn á skrifstofunni, og það strax í upphafi. Í nál. minni hl. er því einnig slegið föstu, að frv. þetta sé fram komið til höfuðs ráðningarskrifstofu þeirri, sem bæjarstj. Rvíkur hefir ákveðið að stofna. Þetta er ekki rétt. Það er fram komið til þess að koma á eðlilegri samræmingu í störfum þessara stofnana í kaupstöðum landsins, og til að setja ákvæði og reglur um þau, til þess að sem mest gagn verði að þeim fyrir kaupstaðina, ríkið og aðra aðilja, sem mikið eiga undir því, að stofnanir þessar verði reknar vel og viturlega, en það eru fyrst og fremst verkamenn í kaupstöðunum og þá líka atvinnurekendur. Ég sagði við fyrstu umr. málsins, að Alþýðuflokknum þætti ekki eins vel til þessarar ráðningarskrifstofu hér í Rvík stofnað eins og skyldi, af því að þar væri of mikið einræðisbrölt á ferðinni, þar sem útilokuð er íhlutun þeirra manna, sem ættu að hafa veruleg afskipti af þessum málum, nefnilega verkamanna. Ég skal geta þess, að á bæjarstjórnarfundi hér í Rvík 5. júlí 1934 bar ég fram till., sem ég leyfi mér að lesa hér upp: „Um val á forstöðumanni og tilhögun skrifstofunnar sé leitað álits og tillagna fulltrúaráðs verkalýðsfélaganna í Reykjavík“. Þessi till. var felld með 7 atkv. gegn 5. Það þótti ekki einu sinni ástæða til að leita álits verkamanna í Rvík um þetta. Það var von, að verkamönnum litist ekki á stofnun þessarar skrifstofu, þegar svona var af stað farið, og líka þegar valinn var til forstöðu fyrir þessari skrifstofu maður, sem er formaður stærsta sjálfstæðisfélagsins í bænum og svarinn andstæðingur verkalýðshreyfingarinnar. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að því, sem minni hl. allshn. talar um, að með löggjöf þessari eigi að svipta bæjarstjórnir forráðum sinna mála. Þetta er ekki rétt. En löggjöfin setur oft ýmsar reglur um mál, er snerta bæi landsins, því að bæirnir hafa ekki löggjafarvald sjálfir, heldur aðeins takmarkað vald í sínum eigin málum. En þessar reglur, sem nú er lagt til að setja um vinnumiðlunarskrifstofur, snerta ekki aðeins bæjarfél., heldur einnig landsmenn í heild. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta að sinni. Skal aðeins leggja áherzlu á það, að meiri hl. allshn. óskar eftir, að frv. verði samþ. með þeirri brtt., sem hann kemur fram með á þskj. 83 á eftir nál., um að ef vinnumiðlunarskrifstofa er stofnuð í kaupstað, þar sem einhver aðili, sem eftir 3. gr. frv. hefir rétt til að skipa mann í stj. vinnumiðlunarskrifstofunnar, geri það ekki, hver aðili sem það er, þá skipi atvmrh. þann eða þá menn í stj.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) [óyfirl.]: Minni hl. allshn. er það ljóst, að grundvallarhugsun þessa frv. um stofnun vinnumiðlunarskrifstofa yfirleitt getur staðizt. En eins og hugmynd þessi er fram borin í frv., þegar athugaður er tilgangur og tilefni þessa frv., þá sér minni hl. allshn. sér ekki annað fært en að óska eftir, að frv. verði fellt. Okkur er ljóst, þrátt fyrir ræðu hv. 1. landsk., að þetta frv. er borið fram, eins og svo mörg frv. hér á þingi nú, af stjórnarflokkunum sem eitt af þeim málum, sem fram eru borin til höfuðs Rvík og því valdi, sem fer með bæjarmál Rvíkur. Það er borið fram á móti vilja meiri hl. kjósenda hér í Rvík og meiri hl. bæjarstj., yfirleitt á móti þeim yfirráðum, sem jafnaðarmenn hafa ekki náð á sitt vald í Rvík. Þetta frv. er borið fram til þess að hnekkja þessu valdi. Við, sem erum í minni hl. í n., álítum, að það sé alls ekki ástæða til þess að skylda kaupstaði landsins með löggjöf til þess að setja slíka skrifstofu á stofn hjá sér. Og í þessu sambandi má geta þess, að þó að frv. út af fyrir sig sé gott að grundvallarhugsun, þá er þegar eitt atriði í 1. gr. frv., sem útilokar það, að ég geti verið með því óbreyttu. Hér er það á ferðinni að leggja á vald atvmrh. að setja slíkar skrifstofur á stofn í kaupstöðum landsins, án tillits til þess, hvort bæjarstj. sjálfar sem slíkar óska þess eða ekki. Það er eftirtektarvert, að hv. 1. landsk., þegar hann er að koma með dæmi, þessu frv. til réttlætingar, nefnir sem fordæmi l. um lögreglumenn, fyrir því, að ráðh. geti án vilja viðkomandi bæjarstj. lagt þennan kostnað á bæjarsjóðinn. Þessi tilvitnun hv. 1. landsk. sannar ekki réttmæti frv., því að í l. um lögreglumenn stendur í 1. og 6. gr., að lögreglustjóri skuli skipa lögreglumenn, að fengnum till. viðkomandi bæjarstj. Í þessum l. er það einmitt tekið fram, að ráðh. skuli fyrst fá till. viðkomandi bæjarstj. um þetta atriði. Þetta á auðvitað að skilja á þann veg, að ef meiri hl. bæjarstj. ekki væri með því að setja á stofn hjá sér varalögreglulið, þá mundi ráðh. ekki geta gert það. Þessi tilvitnun hv.þm. í l. er því til stuðnings því, sem minni hl. n. heldur fram í málinu, en alls ekki til stuðnings því, sem meiri hl. heldur fram. Ég vil nota tækifærið til þess í þessu sambandi að minna þennan hv.þm. á annað mál, sem hann hefir með miklu kappi varið og unnið fyrir dómstólunum fyrir hönd bæjarstj. Rvíkur, sem er málið á milli lögreglustjórans í Rvík og borgarstjóra í sambandi við ráðningu lögreglumanna hér í Rvík. Um það er úrslitaákvæði í l., að lögreglumenn eigi að ráða að fengnum till. lögreglustjóra. Þetta vildi hv. 1. landsk. skilja eftir bókstaf l. Það sýnir, að sá maður, sem á að ráða starfi lögregluþjóna, þeirra, sem starfa á hans ábyrgð, hann á samkv. l. að ráða svo miklu um val þessara manna, að bæjarstj. getur ekki með fullum rétti ráðið þá án þess að lögreglustjórinn hafi fyrst tilnefnt þá. Ég hefi að vísu ekki lesið varnir hv. 1. landsk. í þessu máli, en þó geri ég ráð fyrir, að hann hafi byggt upp sína vörn m. a. á þeim ástæðum, að þessir menn störfuðu á ábyrgð lögreglustjóra, og þess vegna ætti hann að hafa íhlutun um ráðningu þeirra. Hér er nú svipað ástatt um þessar vinnumiðlunarskrifstofur. Þær eiga að verða reknar að 2/3 hlutum á kostnað viðkomandi bæjarfél. og að því leyti á ábyrgð þess, og bæjarbúar eiga sín mál undir þessum skrifstofum og viðkomandi bæjarstj. á að velja menn í stjórnir þeirra. Það væri því ekki óeðlilegt, þó að bæjarstj. í hverjum kaupstað fengi að ráða í þessu efni sjálf, án íhlutunar atvmrh. Bæjarfél. sjá sínum borgurum fyrir atvinnu og borgararnir greiða sín gjöld í bæjarsjóðinn, þ. á m. til atvinnubóta og rekstrar fyrirtækja bæjarins og svo þeirrar annarar vinnu, sem bæjarfél. lætur þeim í té. Það væri í samræmi við þá almennu reglu, að atvinnurekendur mega ráða menn í þá vinnu, sem þeir hafa fram að bjóða, að greiða fyrir því, að bæjarstj. fengju að ráða fyrirkomulagi slíkrar skrifstofu. - Ef bæjarfél. eru orðin svo stór og eftirspurn eftir vinnu þess vegna orðin svo mikil, að nauðsyn sé á að stofna slíka vinnumiðlunarskrifstofu, þá mun viðkomandi bæjarstj. auðvitað setja hana á stofn, án þess að til þurfi að koma nein löggjöf frá hæstv.Alþ., og með þeim mönnum í stj. skrifstofunnar, sem hún telur hæfasta til þess. Að mínu áliti er því ekki nauðsyn á að skylda neinn bæ eða kaupstað til að setja á stofn hjá sér vinnumiðlunarskrifstofu, vegna þess að nauðsynin knýr hana fram, þegar tími er til kominn. Eins og hv. 1. landsk. tók fram, hefir þegar verið settur á stofn vísir til slíkra skrifstofa hér í Rvík og Siglufirði, sem eru alveg nýteknar til starfa. Sósíalistar munu hafa staðið fyrir stofnun skrifstofunnar á Siglufirði, og þeir segja auðvitað, að hún hafi reynzt vel. En ég fyrir mitt leyti veit ekki, hvort það er rétt. Það má vel vera, að svo sé. Ég hugsa þó helzt, að stofnun þessarar skrifstofu á Siglufirði hafi verið meira til málamynda og sem auglýsing fyrir þessa menn, sósíalista, sem svo oft vilja draga sinn agitationarfána við hún. Í Rvík er þessi skrifstofa komin fram vegna þess, að nauðsyn var komin fyrir hana. Hún var sett á stofn eftir samþ. meiri hl. bæjarstj., og ég veit ekki betur en að þessi hv.þm., 1. landsk., hafi sem bæjarfulltrúi verið með í að samþ. það, að hún skyldi verða sett á stofn. Hann mun hinsvegar hafa borið fram till. í þá átt, að leitað yrði álits verklýðsfél. bæjarins um stofnun þessarar skrifstofu. Hv. þm. er mjög hneykslaður yfir því, að meiri hl. bæjarstj. skyldi ekki samþ. að leita álits þessa aðilja um rekstur og fyrirkomulag skrifstofunnar. Nú vil ég skjóta því til hv. 1. landsk.: Hvernig hefir framkoma hans og hans flokksbræðra verið gagnvart minni hl. allshn., þegar þetta mál var til meðferðar hjá þeirri n., þegar við í minni hl. allshn. bárum fram till. um að leita skyldi umsagnar bæjarráðs um þetta? Þá sagði hann, að engin ástæða væri til að fara að tefja málið á því o. s. frv. Ég veit, að hv. 1. landsk. neitar því þó ekki, að þetta mál snertir mjög mikið bæjarstj. Rvíkur, og þá um leið bæjarráð, sem er kosið af bæjarstj., og að ekki er óviturlegt né ósanngjarnt að leita umsagnar þess áður en slíkt frv. sem þetta er lögfest. Þessi hv.þm. átti nú ekki með sínum lýðræðishugsjónum og lýðræðisorðum út af því, hve hann var hneykslaður af synjun meiri hl. bæjarstj. í áminnztu atriði, - hann átti nú ekki að láta þetta framferði bæjarstj., sem hann svo mjög hneykslaðist á, verða sér til fyrirmyndar, heldur miklu fremur til varnaðar í því máli, sem hér er um að ræða. En það er svo í þessu sem öðru, að sósíalistar tala fagurlega, en hyggja flátt, því þeir veita andstöðu málameðferð eins og þeirri, sem minni hl. allshn. hefir viljað hafa á þessu máli, af því að þeir hyggja, að það komi þeim ekki sjálfum í hag, þó að þeir alveg í hliðstæðu tilfelli hafi haldið fram þeirri sömu málsmeðferð og talað mikið um hana frá lýðræðissjónarmiði. Minni hl. allshn. leitaði álits bæjarráðs Rvíkur um þetta mál. Till. þess er, að löggjöf um málið verði frestað þangað til útséð er um það, hvort sú skrifstofa, sem hér átti að fara að starfrækja, ekki nær þeim tilgangi, sem til er stofnað og sósíalistar segja, að vaki fyrir þeim með þessu frv., sem sé að gæta hagsmuna bæði atvinnurekenda og atvinnuþiggjenda. Sú skrifstofa, sem bæjarráðið hefir sett á stofn, er að vísu ekki enn tekin til starfa. Þessa skrifstofu á að reka á bæjarins kostnað og undir eftirliti og umsjón bæjarráðs Rvíkur, sem kosið er af bæjarstj. með hlutfallskosningu, og í því sitja 5 menn. Bæjarráðið, og því hv. 1. landsk. og hans flokkur, hafa því íhlutunarrétt um rekstur þessarar skrifstofu á sama hátt og um öll önnur bæjarmál Rvíkur. Mér finnst nú eðlilegast, að bæjarstj. Rvíkur fái sjálf að ráða fyrirkomulagi og rekstri þessarar skrifstofu, sem rekin er á hennar ábyrgð og kostnað að öllu leyti. Og ég fæ ekki séð, að sú upptalning, sem gerð er í 2. gr. frv., geti á nokkurn hátt útilokað það, að hér sé á viðunandi hátt hægt að safna skýrslum fyrir ríkisstj. og framkvæma annað, sem þar er upp talið, án þess að þetta frv. verði samþ. Það er og öldungis víst, að ráðningarskrifstofa bæjarins getur látið ríkisstj. í té allar þær skýrslur, sem heimtaðar eru í frv. Er því engin ástæða þeirra hluta vegna fyrir löggjafarvaldið að fara að þvinga fram slíka stofnun sem þessa vinnumiðlunarskrifstofu. Það hefir heldur enginn getað sannfært mig um það, að ráðningarskrifstofa bæjarins geti ekki að öllu leyti fullnægt þeim kröfum, sem settar eru fram í 2. gr. frv. Það myndi enginn t. d. vera færari um að miðla vinnu á milli bæjarbúa en hún, því að hún myndi gera það í samráði við fátækrafulltrúa bæjarins og verkamennina sjálfa. Þá fæ ég ekki heldur séð, að vinnumiðlunarskrifstofa þessi sé nauðsynleg vegna skýrslusöfnunar. Það myndi skrifstofa bæjarins eins geta gert engu síður en skrifstofa þessi. Þá fæ ég ekki heldur séð, að ráðningarskrifstofa bæjarins geti ekki fullnægt 6. lið 2. gr. frv., að veita opinberum stofnunum, svo og verkalýðsfél. innan Alþýðusambands Ísl. og fél. atvinnurekenda upplýsingar um tölu atvinnulausra og hagi þeirra. Í einu orði sagt: Ég fæ ekki séð, að það sé neitt það í upptalningu 2. gr. frv. og vinnumiðlunarskrifstofunni er ætlað að gera, sem skrifstofa undir eftirliti bæjarstj. geti ekki fullnægt. Eftir gildandi l. hafa öll bæjarfél. sín fjármál út af fyrir sig, sitt fátækraframfæri út af fyrir sig o. s. frv. Þau hafa því þá aðstöðu, að vera nokkurskonar ríki í ríkinu. Það er því undarlegt að fara að neyða þau öll til þess að setja á stofn hjá sér slíka skrifstofu sem þessa. Það er eitt, sem hv. 1. landsk., sem stundum þykist vilja vera sanngjarn, hlýtur að viðurkenna, en það er, að Rvíkurbær eigi að stjórna sínum málum sjálfur. Og komi sá tími nokkurn tíma, að jafnaðarmenn nái yfirráðum yfir bænum, þá munu þeir sannarlega vilja ráða, hverjir stýra honum. Get ég þá trúað, að þeir muni hvorki vilja hafa þar um íhlutun ríkisins eða annara. Að þeir vilji ráða þar sem þeir hafa einhverja möguleika til þess, má og sjá á frv. þeim, sem fyrir þinginu liggja, þar sem þeir, enda þótt þeir séu í minni hl. að kjósendatölu í landinu, koma með hvert frv. öðru róttækara, sem eru algerð hnefahögg á móti þeim, sem ekki fylgja þeim að málum. Verði frv. þetta, sem hér liggur fyrir, að f., þá verða þau l. t. d. sett alveg á móti vilja meiri hl. bæjarstj. Rvíkur, og það verður að teljast æði hart að skylda bæjarstj., alveg gegn vilja hennar, til þess að kosta slíka skrifstofu sem hér er um að ræða. Annars er það undarlegt, ef meiri hl. Alþ. gengur inn á það, að leggja þann kostnað, sem af frv. þessu leiðir, að nokkru leyti yfir á ríkissjóðinn, þegar vitanlegt er, að bæjarstj. Rvíkur vill ein kosta skrifstofu, sem að öllu leyti getur innt af hendi þau störf, sem miðlunarskrifstofu þessari er ætlað að vinna. Það er ekki alltaf verið að hlífa Rvíkurbæ svona við útgjöldum. Eigi slík skrifstofa sem þessi að ná tilgangi sínum, þá þarf umfram allt að vera fullt samkomulag um hana, bæði meðal vinnuveitenda og vinnuþiggjenda. Náist slíkt samkomulag ekki, nær hún aldrei tilgangi sínum. Verði það úr, að mál þetta verði þvingað í gegnum þingið á móti allri sanngirni og lýðræðisreglum, þá er fyrirfram víst, hvernig stofnuninni verður tekið yfirleitt af borgurum Rvíkur. Við 1. umr. þessa máls hér í d. var það sérstaklega haft á móti ráðningarskrifstofu bæjarins, að ráðinn hafði verið sem forstöðumaður hennar maður að nafni Gunnar E. Benediktsson, sem unnið hafði fyrir Varðarfél. Var skrifstofan og forstöðumaðurinn dæmdur fyrirfram óalandi og óferjandi, áður en skrifstofan hafði byrjað starfsemi sína. 

Og olíuverzlun

. Já, og mörgu fleiru, sem á endanum hlýtur að verða sprenging af. Ég segi sprenging, því það get ég fullvissað þennan hv.þm. um, að haldi hann og flokksmenn hans áfram með allar firrur sínar og yfirgang, þá verður af því einhver sprenging, því að það getur fleira verið eldfimt en benzín og olía. Annars er það býsna hlálegt að hugsa til þess, að hér sitja þessir háu herrar, sem aðstöðu sinnar vegna hér á Alþ. eiga að gæta réttar fjöldans og fara miðlunarleið, þegar um mikinn ágreining er að ræða. En í stað þess að gera þá sjálfsögðu skyldu sína, þá þvinga þeir hér fram pólitísk einkahagsmunamál sín og síns flokks. Ef þeir hefðu fyrir augum hag kaupstaðanna og landslýðsins, þá myndu þeir leita betri ráða til úrlausnar þessu og fleiri mála heldur en þess, að koma hér fram með einhliða flokkshagsmuni, alveg án tillits til annars. Það er vitanlegt, að frv. þetta á að knýja fram alveg gegn vilja meiri hl. bæjarstj. Rvíkur, aðeins til hagsmuna fyrir þá klíku, sem stendur utan um hv. 2. þm. Reykv. Ég vildi því ráða þessum háu herrum til þess að nota þessa miðlunarskrifstofu sína til þess að miðla á milli sín öllum þeim bitlingum, sem þeir eru að hrúga upp fyrir sig og skjólstæðinga sína. Það mun vera alveg einsdæmi að setja á stofn slíka skrifstofu sem þessa án þess að leita áður umsagna bæjarstjórnanna sjálfra. Það hefir verið og er enn þá sjálfsögð regla, að bera undir hlutaðeigandi bæjarstj. öll þau frv., sem koma til með að valda bæjunum sérstakra útgjalda. Að gera það ekki er ónærgætni við bæjarfél., sem ekki á að eiga sér stað og engir geta verið þekktir fyrir nema skammsýnir og einráðir stjórnmálamenn. Að því er snertir brtt. þær, sem fram hafa komið, þá skal ég taka það fram, að ég mun fylgja brtt.hv.þm. V.-Ísf. að því er snertir stjórn skrifstofunnar. Rök þau, sem hv. 1. landsk. var að færa gegn þessu, voru einskisvirði. Það er alls ekki útilokað með brtt. þessari, að ríkisstj. geti haft áhrif á það, hvernig stj. skrifstofunnar yrði skipuð, a. m. k. ekki eins og nú standa sakir, þegar Alþýðusamband Ísl. og ríkisstj. eru eitt. Ég skal svo að síðustu endurtaka það, að því fer fjarri, að frv. þetta sé borið fram til þess að hafa með höndum að miðla vinnu á milli manna og hafa milligöngu meðal þeirra manna, er vinnu vilja selja, og þeirra, sem vinnu vilja kaupa, atvinnurekenda. Höfuðtilgangur þess er að leggja að velli skrifstofu þá til ráðningar verkamanna, sem Rvíkurbær hefir stofnað, og jafnframt til þess að fá tækifæri til þess að áfella og svívirða mann þann, sem falin hefir verið forstaða hennar. Mann, sem enga aðstöðu hefir til þess að bera hönd fyrir höfuð sér á þessum vettvangi. Svo hrópa þessir háu herrar, að hann hafi dæmt sig sjálfur, og það áður en skrifstofan tók til starfa. Slík framkoma dæmir sig sjálf. Það er ekkert hugsað um annað en að svala sér á andstæðingunum. Það er hrópað um lýðræði, en viðhaft einræði á öllum sviðum. Ekkert látið ógert til þess að hefna sín á andstæðingunum fyrir ímyndaðar sakir.

Ásgeir Ásgeirason [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að bera fram 4 brtt. á þskj. 165. Meginefni þeirra er, að bæjarfél. fái að hafa oddamann í stj. vinnumiðlunarskrifstofanna. Þá er og ákvæði um að ganga betur en gert er í frv. frá samstarfi skrifstofanna. Auk þess legg ég til, að sveitirnar verði ekki alveg undanskildar, að skrifstofurnar miðli vinnu á milli sveita og kaupstaða eftir því, sem við verður komið. Að sjálfsögðu miðast brtt. við það, að skrifstofur þessar komi að einhverju gagni, að þær miðli vinnu í milli vinnuþiggjenda og atvinnurekenda og að báðir aðilar noti þær. Ég fæ ekki séð, að það séu nein úrræði í þessu máli, að sá flokkur, sem atvinnurekendur fylla, fái að vaða uppi, eða heldur hitt, að sá flokkur, sem verkamenn fylla, fái að ráða öllu. Höfuðatriðið, sem fyrir mér vakir, er það, að bæjarstj. fái meirihlutaaðstöðu í stjórnum skrifstofanna, og það er vegna þess m. a. að bæjarfél. er ætlað að bera 2/3 af öllum kostnaði við þær. Sú eina vinna, sem bæjarfél. hafa yfir að ráða, er atvinnubótavinnan, og til hennar leggja bæjarfél. líka fram 2/3 hluta. Þá eiga og bæjarfél. að bera allan þungann af þeim íbúum bæjarfél., sem ekki geta framfleytt sér og sínum. Af þessum ástæðum finnst mér ekki annað geta komið til greina en að þau hafi meirihlutaaðstöðu í stj. þeirra stofnana, sem vinnu á að úthluta hjá þeim. Það má vitanlega skylda ríkissjóð til þess að bera allan kostnaðinn af skrifstofunni, og jafnframt láta hann greiða allan kostnaðinn við atvinnubótavinnuna, en þó er ekki víst, að bæjarfél. vildu leita til þessara stofnana. Ég held því, að mesta tryggingin verði, að meiri hl. í bæjarstjórnunum verði tryggður meiri hl. í stj. vinnumiðlunarskrifstofanna. Hv. 8. landsk. finnst það ósvífið af andstæðingum sínum að vilja ekki nota skrifstofuna vegna þess, að Gunnar Benediktsson sé aðalstarfsmaður hennar. Ég get tekið undir það með honum, mér finnst það eins ósvífið og að vilja ekki vera í byggingarfél., þar sem Héðinn Valdimarsson er formaður. En mér finnst nokkur sanngirni mæla með því, að þegar byggingarfél. hefir verið sett á stofn og Héðinn Valdimarsson er formaður þess, þá sætti menn sig við það, og þegar vinnumiðlunarskrifstofan hefir verið sett á stofn, þá sætti menn sig við þá ráðstöfun í aðaldráttunum. En það er eitt, sem ekki er hægt að sætta sig við, og það er að neita fulltrúum verklýðsfélaganna um að hafa hér íhlutun. Nú vil ég vona, að mín till. hafi nokkurn byr í d., en þó er ég hræddur um, að hún komi of seint fram. Hún hefði átt að koma fram í bæjarstj. Rvíkur, því þá hefðum við kannske losnað við þetta mál á allan annan hátt en að sjá um heildarsamstarf milli vinnumiðlunarskrifstofa. Nei, lausnin á að koma upp vinnumiðlunarskrifstofum, er að gagni koma, er ekki fólgin í því, að atvinnurekendur geti sagt: Hér ráðum við öllu, og þið komið hvergi nálægt, - eða þá, að verkamannafélögin segi: Hér ætlum við að ráða sem mestu einir, og þið komið sem minnst nálægt. Ég hefi tekið að mér vissa miðlun í þessu efni, hvort sem hún tekst eða ekki, vegna þess, að forsaga þessa máls er nokkuð óheppileg. Ég undrast yfir því, að bæjarstj. Rvíkur skuli ekki hafa þegar í upphafi viljað leyfa íhlutun verkamannafélaganna hér í bænum. Það hefði ekki þurft annað en að kynna sér sögu slíkra mála í öllum löndum, sem þegar hafa sett á stofn vinnumiðlunarskrifstofur. Ég veit hvergi til þess, að vinnumiðlun sé framkvæmd upp á annað en að báðir aðilar, atvinnurekendur og verkamenn, fái að hafa sína íhlutun gegnum vissa fulltrúa. En hitt er algengt, að bæjarstjórnir á hverjum stað ráði svo úrslitum. Þá vildi ég segja það við hv. jafnaðarmenn, að þeir hafi ekki hugsað fram í tímann með því að ætla nú á þessu augnabliki að tryggja sér meiri hl. í vinnumiðlun í öllum bæjum á landinu. Að taka svona vald, miðað við augnabliksástand, leiðir venjulega það af sér, þegar meiri hl. breytist á þingi, að sá aðilinn, sem beittur hefir verið ofríki, tekur sér samskonar vald í öfuga átt. Þá gæti ég trúað, að jafnaðarmönnum þætti það fullhart í bæjarfélagi, þar sem þeir hefðu meiri hl., að hlíta því, að tómir íhaldsmenn stjórnuðu vinnumiðlun. Ég býst við, að svona ráðstafanir, sem miðaðar eru við núv. augnabliksástand, geti verið skammgóður vermir, þegar fram í sækir. Sú aðaltill., sem ég flyt, er eins og hv. 1. landsk. gat um, í samræmi við þróun í okkar nágrannalöndum, og í Danmörku og Svíþjóð er þessi vinnumiðlun aðallega á vegum bæjarfélaganna og héraðanna. En svo er það eitt, sem víðast hvar er í höndum ríkisstjórnanna, og það er miðstöð fyrir allt landið. Ég fyrir mitt leyti er því samþykkur, að það eigi ekki eingöngu að vera á valdi bæjarfél., hvort þau hafi vinnumiðlunarskrifstofu, því þegar þær eru komnar upp á einum eða tveimur stöðum, þá er starfsemi þeirra komin undir því, að til séu samskonar stofnanir í öðrum bæjarfél., og ef eitt bæjarfél. þverskallast við því að vera hér liður í þessu skipulagi, þá er ekki nema réttlátt, að atvmrh. hafi vald til að skipa þeim það. Það varðar þjóðfélagið sannarlega um. En vegna þess, að mér hefir ekki virzt nægilega fastákveðið um þessa centralstarfsemi í frv., þá geri ég að till. minni að fela mætti sérstökum fulltrúa í atvmrn. öll störf, er lúta að þessu samstarfi fyrir allt landið. - Ákvæðið í þessari till. mætti gjarnan vera víðtækara, eins og hv. 1. landsk. benti á, en það mætti laga við 3. umr. Það er rétt, að það skiptir miklu fyrir ríkið, hvernig störf eru unnin í bæjunum, en það gildir yfirleitt um öll störf, sem unnin eru í landinu, en þar fyrir sé ég ekki betur en að við náum einmitt beztum árangri með því að byggja á sjálfstjórn héraðanna undir eftirliti og yfirstjórn atvmrn.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Út af þessari sjálfsögðu brtt. minni á þskj. 87, sem fer einvörðungu fram á það, að bæjarstj. kaupstaðanna sé í sjálfsvald sett, hvort þau komi á slíkri vinnumiðlunarskrifstofu eða ekki, hélt hv. 1. landsk. langa og lærða ræðu. Hv. þm. vildi sanna, að þessi till. væri alls ekki réttmæt og kæmi í bága við mína fortíð hér á Alþ., þar sem ég hafi lagt annað til í öðrum málum, þar sem leggja átti kostnað á bæjarfél., að þeim fornspurðum. Það kann að vera, að ég hafi tekið þátt í einhverri slíkri atkvgr., en aldrei til slíkra hégómamála sem þessu, sem hér er á ferðinni. Maður veit svo sem alla málavöxtu. Það að ná í alla smákaupstaðina úti um land er aðeins yfirskin, en aðaltilgangurinn er aðeins sá, að eyðileggja þá vinnumiðlunarskrifstofu, sem þegar er sett á stofn hér í Rvík. Það er bezt að segja þetta eins og það er, það er óþarfi fyrir hv. 1. landsk. að vera að hylja sig með neinni grímu hér; hann er of stór maður til þess, að þessi litla hula, sem hann breiðir yfir sig í þessu máli, hylji hann. Tilgangur frv. er einn sá, að eyðileggja ráðningarskrifstofu bæjarstj. Rvíkur. Hitt er aðeins aukaatriði, að taka okkur hina í smákaupstöðunum með. - Hv. 1. landsk. vitnaði í l. um lögreglumenn, þar sem hann taldi víst, að ég mundi hafa verið með því, að ráðh. væri heimilt að leggja þann kostnað, sem af lögreglu leiddi, á herðar bæjarfél., að þeim forspurðum. Einnig tók hv.þm. gagnfræðaskólana sem dæmi. Ég verð að segja það, að þessi hv.þm. virðist halda sér við þá reglu, að segja aldrei nema hálfan sannleikann. Í l. um lögreglumenn er svo fyrir mælt, að ráðh. sé heimilt, að fengnum till. bæjar- og sveitarstj., að fyrirskipa o. s. frv. Að því er þessi l. snertir, þá fylgdi sú yfirlýsing þess dómsmrh., sem þá var, að þessari heimild yrði aldrei beitt, nema till. frá bæjar- og sveitarfél. væru jákvæðar, þannig að þau óskuðu eftir að fá lögreglu. Og get ég, til þess að sýna, að hugur fylgdi máli hjá ráðh., bent til þess, að einmitt í mínu bæjarfél. var bæjarfógetanum neitað um aukna lögreglu, vegna þess, að stj. vissi, að meiri hl. bæjarstj. óskaði ekki eftir því. Þetta dæmi hv. 1. landsk. er því vindhögg út í loftið. - Hvað gagnfræðaskólana snertir, þá var lögboðið að setja á stofn gagnfræðaskóla í nokkrum kaupstöðum, en í sumum kaupstöðum, þegar bæjarstj. óskaði þess. Ég skal ekki fara að mæla þessari löggjöf bót, hún var frá upphafi illa gerð, en það er ekki Sjálfstæðisfl., sem ber ábyrgð á því. Þá breiddi hv. 1. landsk. sig, eins og venja er meðal sósíalista, út yfir það, hvað gert væri í öðrum löndum í þessu efni. Það er ólíku saman að jafna, stórborgunum í Svíþjóð og Danmörku og krílisbæjunum hér heima á Íslandi. Þá rökstuddi hv.þm. þessa kröfu sína og stj. um að atvmrh. mætti heimta, að settar væru á stofn vinnumiðlunarskrifstofur á kostnað bæjanna, hvort sem þeir vildu það eða ekki, á þá leið, að þar sem nú á tímum væri leitað til ríkisins um atvinnubótastyrki, þá væri ekki nema eðlilegt, að atvmrh. vildi vita eitthvað um það, sem unnið væri. En í frv. er ekkert um þetta. Vinnumiðlunarskrifstofunum er ekki ætlað að hafa nein áhrif á það, hvaða verk eru unnin í bæjunum, svo þann part ræðu sinnar, sem hv.þm. varði til þessa, hefði hann getað sparað. Atvmrh. hefir aðra aðstöðu til að hafa áhrif á það, hvaða verk séu unnin, því hann á í hvert skipti viðtal við fulltrúa úr þessum bæjarfél., þegar herja á út atvinnubótafé. Þá getur ráðh. komið með sínar aths. um það, hvaða verk skuli leggja í. En frv. um vinnumiðlun er ekki stefnt í þessa átt; þar er ekki orð um það, að skrifstofurnar eigi að hafa áhrif á það, hvaða verk skuli unnin. Þetta sýnir bara það, að hv.l.landsk. er í vandræðum með að rökstyðja sínar kröfur, þar sem hann er að búa til ástæður, sem ekki eiga sér nokkurn stað. Hv. þm. V.-Ísf. var að enda sína ræðu, þegar ég kom inn í d., og var þá að tala um, að ekki væri nema réttmætt að skylda þau bæjarfél., sem „þverskölluðust“ við þessu, til þess að taka þátt í samstarfi fyrir ríkið til þess að miðla vinnu. En ég verð að segja það, að ég hefi takmarkaða trú á því, hvað mikið vinnumiðlunarskrifstofur á Akureyri, Ísafirði, Siglufirði og Rvík greiddu mikið fyrir atvinnuaukningu, jafnvel innan síns bæjarfél., að ég ekki tala um utan bæjarfélaganna. Þessar skýjaborgir, sem hv.þm. V.-Ísf. var að byggja upp, eru eins og þessir venjulegu loftkastalar slíkra manna, sem hafa sjálfir litla reynslu af daglegum gangi atvinnulífsins, en hafa gaman af því að breiða úr þekkingu sinni og láta lærdómsljós sitt skína. - Ég get ekki kallað það að þverskallast, þó menn, sem sjálfir eru kunnugir þessum hlutum og hafa um langt skeið staðið í baráttu fyrir fátækt bæjarfél., heldur bægi þessum hégóma frá sér, sem ekkert hefir í för með sér annað en aukin útgjöld. Ég minntist á það áðan, að einstakir atvinnurekendur í kaupstöðunum muni vilja ráða því sjálfir, hverja þeir ráða til sín í vinnu, og fari lítið eftir því, þó einhverjar vinnumiðlunarskrifstofur mælist til þess, að þeir taki Pétur eða Pál. Það er ekki enn búið að eyðileggja svo allt persónulegt samneyti vinnuveitenda og verkamanna í þessu landi, að það verði ekki frekar gagnkvæm kynning manna, sem ræður í þessu efni, heldur en opinber íhlutun. Í verstöðvunum er það svo, að sjómenn og verkamenn úr sveitum koma til sama húsbóndans ár eftir ár, og engin vinnumiðlunarskrifstofa mundi geta breytt því. Þá er ekki annað eftir en þessi bæjarvinna, og ég hefi sagt frá því, hvernig henni er útdeilt, þar sem ég þekki til. En í raun og veru er þetta allt utan við hið eiginlega efni, því hið eiginlega efni þessa máls er ekkert annað en það, hvort jafnaðarmenn hér á þ. fái komið í verk, með ofríki og undir yfirskini lýðræðis, að eyðileggja þá vinnumiðlunarskrifstofu, sem hér hefir verið sett á stofn í Rvík. Það er það, sem deilan stendur um. Allt annað er aukaatriði. En það eina, sem ég skipti mér af í þessu máli, er það, að ég krefst þess fyrir mitt bæjarfél., að við verðum látnir ráða því sjálfír, hvort við leggjum út í þennan kostnað eða ekki. Geta bæjarfél. er svo takmörkuð til þess, sem nauðsynlegt er að halda uppi, að ekki er gerandi að skylda þau með löggjöf til þess að leggja út í þann kostnað, sem er algerlega óþarfur. Ef þessir hv.þm. hefðu borið fram einhverjar till. um að auka atvinnu, þá hefði það verið góðra gjalda vert, en þetta er miklu fremur til þess að draga úr vinnu heldur en til að örva hana.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég sé ekki ástæðu til þess að blanda mér inn í þessar umr. að öðru leyti en því, sem hv. 8. landsk. vék að mér. Ég hefi lýst því áður, hvernig afstaða verklýðsfélaganna hér í Rvík hefði verið til vinnumiðlunar yfirleitt, en þetta frv. er ekki það, sem alþýðusamtökin hér mundu óska að lögfesta, því það er skoðun mín og flestra í alþýðusamtökunum, að verkamenn eigi sjálfir að ráða sinni vinnumiðlun. Nú horfir þetta mál þannig við, að hinn harðvítugi meiri hl. bæjarstj., sem er andvígur alþýðunni í bænum og hefir svo að segja ekkert fylgi meðal hennar, vill einoka þessa ráðningarskrifstofu undir sig, í hvaða tilgangi það er, getur maður ekki beinlínis sagt, en það er hægt að geta sér til þess, sérstaklega þegar maður athugar þær aðferðir íhaldsins í þessu máli, að neita um íhlutun verkamannafélaganna. Og fulltrúarnir í bæjarstj. hafa sett á stofn ráðningarskrifstofu undir stj. eins harðvítugasta andstæðings alþýðusamtakanna hér í bænum. Það ráð, sem alþýðusamtökin tóku á móti þessu, var að setja á stofn aðra ráðningarskrifstofu. En það er víst, að ef ekki fæst löggjöf um þetta atriði, þá endar það með bardaga milli þessara tveggja ráðningarskrifstofa. Nú hefir stj. álitið, að rétt væri að setja löggjöf um þetta þannig, að atvinnurekendur og verkamenn standi að þessari vinnumiðlunarskrifstofu, en oddamaður sé skipaður af stj. Á þetta höfum við fallizt, alþýðuflokksmenn, þrátt fyrir það, að í raun og veru álítum við, að alþýðusamtökin eigi óskorinn rétt á þessum málum. 8. landsk. talaði mikið um einræði í þessum efnum.

Í þingsköpunum er svo fyrir mælt, að þm. skuli kalla hver aðra háttvirta

. Ég kalla ekki aðra þm. háttvirta en þá, sem ég álít vera það. - Ég skil ekki, hvað þessi þm. er að tala um einræði. Hann veit það, að Sjálfstfl. er í minni hl. hjá þjóðinni og hér á þ., og þess vegna er það ekki nema lýðræði, að hann láti undan í þeim málum, þar sem hann er í minni hl. En það væri gott að fá einhverja skýringu á þeim hótunum, sem hann og fleiri þm. hafa verið með í þessu sambandi. 8. landsk. hótar því, að ef l. verði samþ. um þessi efni, þá skuli verða mikil sprenging hér í bænum, en á hvaða hátt kom ekki fram í ræðu hans, en hann getur skýrt það betur seinna. 8. landsk. var eitthvað að tala um olíu. Ég ætla að vona, að hann fari ekki að kveikja í neinni olíu, heldur hafi hann hugsað sér upphlaup af hálfu sjálfstæðismanna. Ef slíkt er fyrirhugað, þá er ekki um annað að gera en taka því, og þá munu alþýðusamtökin búa sig undir það. 8. landsk. vék oftar en einu sinni að olíu áminntur af fyrrv. eftirlitsleysismanni sparisjóðanna. Ég vil í því sambandi segja 8. landsk. það, að ég vildi óska að þær fjárgróðaaðferðir, sem hann hefir fengizt mest við, séu ekki óheiðarlegri en það starf, sem ég hefi með höndum.

Guðbrandur Ísberg Það mætti kannske segja, að það sé að bera í bakkafullan lækinn að fjölyrða mikið meira um þetta mál en þegar hefir verið gert, en ég vil þó ekki, að málið fari svo út úr d., að ég ekki segi mitt álit um það. Ég skal þá strax taka það fram, að ég er samþykkur áliti minni hl. þeirrar n., sem hefir haft þetta frv. til meðferðar. Ég álít, að að svo komnu sé óþarfi að skipa þessum málum með l. Vinnumiðlun hefir þekkzt hér áður, þó það sé nýlega, sem regluleg vinnumiðlunarskrifstofa hefir verið sett á stofn í Rvík. Það hefir verið gerð tilraun um þetta áður, en þær tilraunir hafa misheppnazt af þeirri einföldu ástæðu, að þeir, sem gagn áttu að hafa af þessum skrifstofum, verkamenn og atvinnurekendur, gengu fram hjá þeim, svo þær lognuðust út af. Það hefir verið bent á það í umr., að á Siglufirði hafi verið sett á stofn vinnumiðlunarskrifstofa, sem hafi starfað þar með góðum árangri. Sú vinnumiðlunarskrifstofa hefir verið sett þar á stofn af því að menn fundu þörfina. Það mun fara svo, að í þeim kaupstöðum, sem þörf hafa fyrir vinnumiðlunarskrifstofu, verða þær stofnanir án frumkvæðis löggjafarinnar. Mér er á móti skapi, að sett séu l. um málefni, sem ég tel óþarft að skipa með l. Þar með er ekki sagt, að ég telji hættulegt að setja l. um þetta efni, og ég gæti til samkomulagt fallizt á að samþ. frv. líkt og það, sem hér liggur fyrir, með nokkrum breyt. T. d. gæti ég vel samþ. 1. gr. frv. um leið og fellt væri aftan af henni eins og lagt er til í brtt. á þskj. 87. Þar segir: „Í hverjum kaupstað landsins skal stofnuð vinnumiðlunarskrifstofa, ef bæjarstj. hlutaðeigandi kaupstaðar ákveður“, o. s. frv. Þetta er gott og blessað. En hinu er ég mótfallinn, að atvmrh. geti á sitt eindæmi fyrirskipað, að slík skrifstofa skuli sett á stofn, gegn vilja viðkomandi bæjarstj. Hvað snertir ákvæði 2. gr., þá má telja þau sem leiðbeiningar fyrir þessar stofnanir, hvernig þær skuli haga starfi sínu, er til kemur. Að því miða líka ákvæði brtt. á þskj. 65, þar sem gert er ráð fyrir, að gefin verði út reglugerð um starfsvið þeirra. - 3. gr. frv. fjallar um það efni, sem mestum deilum hafa valdið hér, nefnilega stj. skrifstofanna. Ég skal strax lýsa því yfir, að ég mun greiða atkv. með brtt.hv.þm.N.-Ísf. á þskj. 65. Sú skipun, sem þar er lagt til, að höfð verði á stj. skrifstofanna, er áreiðanlega sú sanngjarnasta, sem stungið hefir verið upp á. Þar er gert ráð fyrir, að formaður skrifstofustjórnarinnar á hverjum stað sé skipaður af atvmrh. eftir till. viðkomandi bæjarstj., og þýðir það náttúrlega, að sá meiri hl., sem ræður í hverju tilfelli, tilnefnir þann mann, sem verður oddamaður í stj. skrifstofunnar. Í Rvík yrðu það nú sem stendur sjálfstæðismenn, en í Hafnarfirði aftur á móti jafnaðarmenn. Þetta er sanngjarnt fyrirkomulag, og ég skil ekki í þeim mönnum, sem lagt hafa á móti því. Eins og hv.þm. V.-Ísf. sérstaklega benti á, er ákaflega nauðsynlegt, að það sé sem mestur friður og eining um þessar skrifstofur, bæði frá hálfu vinnuveitenda, sem vantar vinnukraft, og verkamanna, sem þurfa atvinnunnar með. Það er eðlilegt, að sósíalistar geri kröfur um það, að verkamenn hafi hér talsvert ríka íhlutun, en það er jafneðlilegt, að atvinnurekendur vilji hafa það líka. Ef annar aðilinn er útilokaður, er þar með kippt burtu grundvellinum fyrir því, að um gott samstarf geti verið að ræða, og um leið grundvellinum fyrir því, að gagn geti orðið að stofnuninni. Að útiloka annan aðilann frá stj. skrifstofunnar væri sama og að byrja nauðsynlegt samstarf með því að ganga að starfsbróður sínum og gefa honum utanundir. Slíkt gerir enginn hygginn maður, og ég held, að sósíalistum geti varla verið það alvara, ef þeir hugsa hugsunina til enda, að vilja stofna til algerðs klofnings í þessu máli. Það mundi leiða til þess, að tvær ráðningarskrifstofur yrðu í hverjum bæ, önnur sett upp af atvinnurekendum, hin af verkamönnum. Þetta mundi eyðileggja það starf, sem þessum stofnunum er ætlað að inna af höndum. Ég vil sérstaklega taka það fram, að eins og högum er nú háttað, tel ég þetta frv. óþarft, en tel þó ekki frágangssök að samþ. það til samkomulags, ef gerðar eru á því þær breyt., sem ég og fleiri hafa bent á, að væru nauðsynlegar. Fyrst og fremst, að 2. brtt. á þskj. 65 frá hv.þm. V.-Ísf., um skipun stj. skrifstofanna, sé samþ., og í öðru lagi brtt. á þskj. 87, um að það ákvæði falli niður, að atvmrh. geti, ef honum þóknast, sett á stofn vinnumiðlunarskrifstofu, jafnvel gegn vilja viðkomandi bæjarstj.

Frsm. meiri hl. (Stefán Jóh. Stefánsson) Það hefir raunar ekki margt komið fram við þessa umr., sem ekki kom fram við 1. umr. málsins og minnzt var á þar, bæði af minni hálfu og minna flokksbræðra, og er því ekki ástæða til að fara út í mörg atriði nú. En mér virðist, að í umr. þeirra manna, sem talað hafa gegn frv. eða fyrir meginbreyt. á því í þá átt að fella í burt heimild um afskipti ríkisstj. af stj. skrifstofanna, gæti þess mikla misskilnings, að ef frv. verði samþ. eins og það er, þá sé einhverjum einum aðila gefið einræði um málefni skrifstofanna, en aðrir aðilar jafnframt sviptir réttmætum umráðum um þau. Sérstaklega hefir þetta komið fram á þá leið, að verið væri að ráðast á valdsvið bæjanna á þessu sviði. Þetta er hinn mesti misskilningur, sem kemur annað tveggja af því, að þeir menn, sem bera þetta fram, hafa ekki athugað nægilega, hvað frv. hefir inni að halda, eða að þeir vilja ekki skýra málið rétt. Það er gert ráð fyrir, að bæjarstj. skipi tvo menn í stj. vinnumiðlunarskrifstofunnar, félagsskapur innan bæjarins aðra tvo, og að ríkið velji aðeins einn. M. ö. o. á ríkið að ráða einum fimmta af skrifstofustjórninni, en bæjarstj. og félagsskapur innan bæjarins fjórum fimmtu hlutum. Þetta kalla ég að ganga ekki á vald bæjanna. - Ég sé, að hv. 5. þm. Reykv. hlær, og ég veit, af hverju. Honum er óljúft, að ríkisstj., sem hefir atvmrh. skipaðan af jafnaðarmönnum, hafi íhlutunarvald á þessu sviði. Jafnvíst er hitt, að hann mundi ekkert hafa að þessu fundið, ef í sæti atvmrh. hefði verið maður af hans flokki. Það, sem hv. 8. landsk. var að tala um, að þetta frv. væri hnefahögg í garð Rvíkur, er vitanlega ekki annað en meginendileysa. Það er ekkert vald verið að taka af Rvíkurbæ með þessu frv., en það er verið að hindra Rvíkurbæ í því að beita ofbeldi, og annað ekki. Bæjarstj. Rvíkur hefir sýnt ofbeldi í þessu máli, og það er farið fram á með frv., að bæjarstj. yfirleitt hafi ekki tækifæri til að beita slíku ofbeldi eftirleiðis. Hv. 8. landsk. var að tala um, að ráðningarskrifstofan á Siglufirði væri aðallega rekin af verkalýðssamtökunum. Ég skal geta þess, að þessi skrifstofa hefir fengið styrk úr bæjarsjóði, og það er viðurkennt af öllum, að hún hefir haft mikið hlutverk með höndum og að hún hefir komið bænum að miklu gagni. Þar hefir líka bæjarstj. fylgzt með og haft nokkra íhlutun um starfrækslu skrifstofunnar, og hvorki atvinnurekendur né verklýðsfélögin hafa verið henni andstæð. Og með því frv., sem hér liggur fyrir, er einmitt lagt til, að öllum aðilum, sem eitthvað eiga undir starfsemi vinnumiðlunarskrifstofanna, sé tryggður fulltrúi í stj. þeirra, bæjarstj., ríkisstj., fél. atvinnurekenda og verklýðsfél. Engan aðilann á að útiloka.

Fallega er nú talað

. Í Rvík hefir öðrum aðilanum verið bolað út, algerlega að ástæðulausu. Þar hefir öllum aðilum verið bolað út, nema meiri hl. bæjarstj. 

Nei, svoleiðis vitleysu er maður ekki að samþ.

. Ég þekki þá illa hinn harðsnúna íhaldsmeirihl. í bæjarstj. Rvíkur, ef ég fengi miklu áorkað til hagsbóta fyrir alþýðuna, þegar íhaldinu finnst gengið á forréttindi síns fólks, sem eru stóratvinnurekendurnir í bænum. Hv. 8. landsk. talaði um, að ekki væri þörf fyrir löggjöf sem þessa. Ég álít, að okkar þjóðfélag sé engin undantekning í þessu efni. Og reynslan hefir sýnt það hvarvetna annarsstaðar, að slík löggjöf er nauðsynleg. Hv. þm. Ak. benti á, að gerðar hefðu verið tilraunir til að starfrækja vinnumiðlunarskrifstofur áður og þær farið út um þúfur, því ekki hefði verið á þeim það skipulag, er skyldi. Þetta sýnir, að þörf er á löggjöf um þessar stofnanir, til þess að þær komi að tilætluðum notum. Hv. 8. landsk. sagði, að það væri hægt að láta ráðningarskrifstofu Rvíkurbæjar gera allt það, sem 2. gr. frv. fer fram á, að vinnumiðlunarstöðvarnar hefðu með höndum. Já, það væri sennilega hægt. En ef ég þekki núv. ráðamenn Rvíkurbæjar rétt, þá geri ég ráð fyrir, að hún verði ekki látin gera nema lítinn hluta þess. Út af því, sem hv. 8. landsk. talaði um það, að ég og meiri hl. allshn. hefði ekki viljað bera þetta mál undir bæjarstj. Rvíkur, skal ég geta þess, að ég gerði þá grein fyrir þessu af minni hálfu, að það væri fyrirfram vitað um afstöðu bæjarstj. í þessu máli, að hún skiptist þar eftir flokkum, og því væri það ekki nema formsatriði að leita umsagnar hennar. Aftur leitaði hv.þm. umsagnar bæjarráðs, og hún fór á þá leið að fela forstöðumanni ráðningarskrifstofunnar að semja umsögn um það. Svo þegar hún sendi Alþ. þá umsögn, sendi hún hana ekki sem sína umsögn eða á ábyrgð meiri hl. bæjarráðs, þar sem hann ekki gat sagt um, hvort allt væri rétt, sem í umsögninni stóð! Álít ég það mjög viturlega gert af meiri hl. bæjarráðs. Mér finnst það koma úr hörðustu átt, þegar hv. 8. landsk. er að tala um einræði í sambandi við þetta mál. Hafi nokkur sýnt einræði í vinnumiðlunarmálunum, þá er það meiri hl. bæjarstj. Rvíkur. Það er hinn mikli misskilningur hjá hv.þm., þegar þeir vilja halda fram, að frv. fari fram á einhverja einræðisstjórn í vinnumiðlunarmálunum. Hv. þm. var að tala um einhverjar sprengingar, og að það mundi verða „risið upp“. Ég veit ekki, hvernig á að skilja þessi orð hv.þm., hvort hann á við einhverskonar uppreisn eins og hv. 2. þm. Reykv. var að tala um. Ég lít nú fremur á þetta sem óhugsuð hitaorð þessa hv.þm. heldur en að hann sé að undirbúa uppreisn. Ég hefi ekki trú á, að þegar til stórræða kemur, gangi hann framarlega í fylkingu, þó hann geti viðhaft stór orð hér á Alþ. Hann var að tala um, að við mundum e. t. v. þurfa að koma upp bitlingamiðlunarskrifstofu. Það getur verið, að þessi hv.þm. hafi reynslu af því, að það sé betra að láta bæjarstj. ráða vinnuúthlutun heldur en einhverja aðra. A. m. k. hefir hann ekki farið varhluta af þeirri vinnu, sem hún hefir úthlutað, svo ekki sé meira sagt  Þá skal ég snúa mér að hv.þm. V.-Ísf. Í raun og veru hefi ég svarað hans ræðu að miklu leyti með því, sem ég hefi þegar sagt, því hún byggðist á þeim meginmisskilningi, að stofnað væri til einhvers einræðis með frv. eins og það liggur fyrir. Ég er sammála hv.þm. um það, að ekki sé heppilegt, að atvinnurekendur né nokkur annar einn aðili hafi umráð yfir vinnumiðlunarskrifstofunum. Enda fer frv. fram á, að allir aðilar, sem hagsmuna hafa að gæta á þessu sviði, hafi íhlutun um stj. þeirra. Þetta er hið „typiska“ lýðræði, að þeir, sem eiga fram úr málunum að ráða, séu einmitt fulltrúar þeirra, sem skiptir einhverju, hvernig málin eru leyst. Hv. þm. sagði, að sér fyndist eðlilegt, að ríkissjóður ætti oddamann í stj. skrifstofanna, ef hann borgaði allan kostnaðinn. En finnst þá hv.þm. óeðlilegt, að ríkið eigi einn fulltrúa af fimm í stj. stofnunar, sem það greiðir 1/3 af kostnaðinum við? Ef fara ætti eftir framlögðum kostnaði, ætti ríkið í raun og veru að ráða 1/3 stjórnarinnar. Ég vil minna á það aftur, að frv. fer fram á, að bæirnir fái að ráða 4 af 5 í stj. skrifstofanna, sumpart bæjarstj. og sumpart fél. innan bæjanna, en ríkið aðeins einum. Hv. þm. sagði, að það væri sama ósvífni af okkur að dæma Gunnar Benediktsson, formann Varðarfélagsins, áður en hann hefði tækifæri til að sýna, hvort honum væri trúandi fyrir starfi sínu, eins og það hefði verið af meiri hl. bæjarstj. að bola verkalýðsfél. frá öllum afskiptum af málinu. Þar er því til að svara, að það er ekki verið að ráðast á persónu Gunnars Benediktssonar í sambandi við þetta mál. Það er verið að ráðast á þá ráðstöfun meiri hl. bæjarstj., að skipa þennan mann formann ráðningarskrifstofunnar, eftir að hafa hindrað öll afskipti verkalýðsfél.; mann sem samtímis er formaður í stjórnmálafél. þess flokks, sem stendur að þessum sama meiri hl. bæjarstj. Hvernig, sem ég lít á þetta mál, get ég ekki skilið það kapp, sem menn geta lagt á að útiloka áhrif ríkisstj. á þessar stofnanir, sem að nokkru leyti á þó að kosta af ríkissjóði. Hv. þm. V.-Ísf. gat þess til, að nú væri lagt kapp á þetta atriði af hálfu jafnaðarmanna og framsóknarmanna, af því að þessir flokkar færu nú með stj. í landinu. En mér finnst eðlilegast, hverjir sem fara með stj. í landinu, að ríkisstj. ráði einum af fimm í stj. vinnumiðlunarskrifstofanna, með tilliti til þess starfsviðs, sem þeim er markað með 2. gr. frv. Hv. þm. Vestm. talaði um, að Vestmannaeyjakaupstaður mundi ekki kæra sig um vinnumiðlunarskrifstofu. Það má vel vera, að hv.þm. sé þeirrar skoðunar, að það sé hreinn hégómi fyrir Vestmannaeyinga að hafa þannig stofnun hjá sér. En ég er ekki sannfærður um, að sú skoðun sé rétt. Ég hefi trú á, að vinnumiðlunarskrifstofa gæti komið að notum í Vestmannaeyjum eins og í öðrum kaupstöðum landsins. Og þó þessi hv.þm. þykist fullviss um, að meiri hl. bæjarstj. Vestmannaeyjakaupstaðar vilji ekki leggja til, að stofnuð sé þar vinnumiðlunarskrifstofa, þá tel ég samt sem áður athugandi fyrir atvmrh., hvort ekki ætti að gera það. Hv. þm. Vestm. tók sér í munn orð hv. 3. þm. Reykv., að ég hefði farið með hálfan sannleika í þessu máli með tilvitnun minni til annara l., sem ég tók af handa hófi til dæmis um það, að Alþ. leggur mjög oft kvaðir á bæjarfél., sem valda þeim kostnaði, án þess að þau séu spurð ráða. Dæmið, sem ég tók, er alveg „typiskt“, og það er byggt á rökvillu hjá hv.þm., að það sýni annað heldur en ég vildi með því sanna. Samkv. l. um lögreglumenn er dómsmrh. heimilt að stofna varalögreglu í bæjum landsins, ef hann telur það nauðsynlegt, að fengnum till. viðkomandi bæjarst. „Að fengnum tillögum“ hefir ætíð verið skilið svo, að ráðh. væri ekki skyldugur að fara eftir þeim till., sem hann á að fá sér til leiðbeiningar. Ég get nefnt eitt dæmi þessu til sönnunar, bæði frá tíð fyrrv. og núv. stj. Samkv. gildandi l. á ráðh. að ákveða meðalmeðlag með óskilgetnum börnum, að fengnum till. frá stjórnum bæjar- og sýslufélaga. Ég get nefnt dæmi um það, að bæði núv. og fyrrv. stj. hefir breytt út af till. bæjarstj. í þessu efni, og það er enginn vafi á, að til þess hefir hún fullkomna heimild. Á sama hátt er dómsmrh. með l. um lögreglumenn gefið algert vald til þess að setja varalögreglu í bæjum landsins, án þess að samþykki meiri hl. bæjarstj. komi til. Það skiptir ekki máli í þessu sambandi, þó fyrrv.dómsmrh. lýsti því yfir, að hann mundi ekki gera slíkt nema eftir óskum bæjarstj. Sú yfirlýsing er aðeins frá honum persónulega og er á engan hátt bindandi fyrir eftirmenn hans. Hv. 8. landsk. minntist á í þessu sambandi mál, sem ég hefi haft með að gera fyrir dómstólunum. Í l. um lögreglumenn er sagt „að fengnum tillögum“ og svo er víða í lögum. En í tilskipun um bæjarmálefni Rvíkur frá 1872 er sagt, að lögregluþjóna skuli skipa „eftir uppástungu“ lögreglustjóra. Á þessu er sá reginmunur, að hið síðargreinda skýrði dómarinn á þann hátt, að uppástungurnar væru bindandi um val lögregluþjóna. Hv. þm. Vestm. taldi mig ekki heldur hafa færi rök fyrir mínum málstað með tilvitnun minni í l. um gagnfræðaskóla. En það er rangt hjá honum. Í 1. gr.l. er fyrirskipað, að í kaupstöðunum, sem þar eru taldir, skuli vera gagnfræðaskólar, og þeir skyldaðir til að taka á sig vissan hluta kostnaðarins við stofnun og rekstur skólanna. Þetta er einnig greinilegt dæmi um það, að löggjafarvaldið skyldar bæina til þess að bera hluta af kostnaðinum við þær stofnanir, sem það telur heppilegt að setja á laggirnar á hverjum tíma. Hv. þm. Vestm. talaði um, að erlendar fyrirmyndir hefðu lítið að segja. En það er nú svo um okkur Íslendinga, að ef við hefðum ekki haft yfirleitt erlendar fyrirmyndir og erlenda reynslu okkur til stuðnings í löggjafarmálum og fleiru, þá værum við ábyggilega skemmra á veg komnir heldur en við erum nú. Við höfum á mörgum sviðum orðið að fara þá leið, að kynna okkur reynslu annara þjóða og byggja á henni, og það með góðum árangri. Ég get bent á fjöldamörg dæmi úr ísl. löggjöf, þar sem beinlínis er byggt á rannsóknum erlendra fræðimanna og hefir komið að góðu gagni. - Í sambandi við erlenda löggjöf um þetta efni vil ég benda á eitt dæmi. Það er löggjöf Finna um vinnumiðlun. Þar er fyrirskipuð vinnumiðlun í öllum bæjum landsins, og hefir félagsmálaráðh. þar rétt til að setja á stofn sérstaka vinnumiðlunarskrifstofu fyrir sjómenn í þeim bæjum, sem eru miklir siglingabæir, ef hann álítur þess þörf. Þetta getur hann gert án vilja bæjarstj. Þess vegna er engin ástæða á móti því, að ríkisstj., í þessu tilfelli frekar en svo mörgum öðrum, gefist heimild til þess að ákveða, hvort einhver stofnun er sett á laggirnar eða ekki. Það kemur ekki til, að sjálfsstjórn ísl. bæjarfél. sé í hættu frekar en sjálfsstjórn finnskra bæjarfél., þó að samskonar ákvæði séu sett hér um þetta efni og þar eru. Það var ekkert í ræðu hv.þm. Ak., sem gefur tilefni til andsvara. Hann taldi sig fylgja brtt.hv.þm. V.-Ísf. og hv.þm. Vestm. Þær brtt. hefi ég minnzt á áður í ræðum mínum, og hefi þar með svarað því atriði. Ég vil svo aðeins undirstrika það, að í frv. er ekki farið fram á neitt einræði, heldur aðeins réttan hluta allra aðila, sem hér eiga hlut að máli og hagsmuna hafa að gæta við stofnun þessarar vinnumiðlunarskrifstofu.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) [óyfirl.]: Hvað snertir ræðu hv.þm. V.-Ísf. get ég að mörgu leyti verið honum sammála. En hinsvegar endurtek ég það, að mér skilst, að hægt sé að ná tilgangi frv. með því, að bæirnir setji sjálfir á stofn ráðningarskrifstofu, en það geta þeir án allrar íhlutunar löggjafarinnar. Fyrir hv.þm. V.-Ísf. vakir einkum, að ráðningarskrifstofur bæjanna hafi sem nánasta samvinnu sín á milli, og er það sjálfsagt atriði. En honum tókst ekki að sannfæra mig um það, að þörf væri á lagasetningu um þetta efni. Hv. þm. sagðist vera hissa á því, að bæjarstj. Rvíkur hefði ekki leyft verkalýðsfélögunum í bænum að hafa íhlutunarrétt um ráðningarskrifstofuna. En þetta er mesti misskilningur. Ráðningarskrifstofa bæjarins mun verða rekin í meiri eða minni samvinnu bæði við verkalýðsfélögin og atvinnurekendur. Það er langt frá því, að bæjarstj. ætli sér að útiloka þessa aðila, eða að maður sá, sem veitir stofnuninni forstöðu, beiti þar einhverju einræði. Ég veit, að hv.þm. verður þetta ljóst, ef hann athugar úthlutun atvinnubótavinnunnar í bænum. Með þá úthlutun er farið alveg eftir vissum reglum, eftir því, hvað menn hafa haft marga vinnudaga á árinu, hvort þeir eru kvæntir og eiga börn. Líklegt er, að slíkar fastar reglur myndist einnig um aðra úthlutun vinnu. Og þegar regla er einu sinni komin á þetta, þykir það sjálfsagt. T. d. hefir úthlutun atvinnubótanna farið fram í náinni samvinnu við fátækrafulltrúana, sem ekki hafa verið skipaðir úr neinum sérstökum flokki hingað til, og jafnaðarmenn hafa átt þar sæti og eiga. Ennfremur hefir bæjarverkfræðingur verið hafður með í ráðum um úthlutun vinnunnar í bænum. Þetta er eðlileg afleiðing af því, að ráðningarskrifstofan stendur beint undir borgarstjóra og bæjarstjórn. Og í gegnum bæjarstj. geta fulltrúar jafnaðarmanna auðvitað haft íhlutunarrétt um störf skrifstofunnar. Út af þeim ummælum hv. 1. landsk., að Rvíkurbær hefði sama íhlutunarrétt utan starfrækslu fyrirhugaðrar skrifstofu, hvort stj. hennar skipuðu 3 eða 5 menn, vildi ég aðeins segja það, að þetta eru gegnsæjar blekkingar. Það geta allir séð, sem bera saman brtt.hv.þm. V.-Ísf. og frvgr., því samkv. brtt. á bærinn að ráða 1 manni af þremur í stj., en samkv. frv. ekki nema 1 af fimm. Það þarf ekki annað en að sjá þessar tölur til þess að sannfærast um, að sá maður, sem ræður yfir 1/3 hl. stj., hefir meira íhlutunarvald en sá, sem aðeins ræður yfir 1/5 hluta. Ef það væri svo, að bærinn hefði í báðum tilfellum sama íhlutunarrétt, ætti stjórnarliðum að vera ljúft að samþ.brtt.hv.þm. V.-Ísf., til samkomulags. En þarna er um eðlisbreytingu að ræða. Það er í fyllsta máta óviðfelldið, að hv.þm. ætlar þdm. svo heimska, að þeir sjái ekki þennan mun. - Ummæli þessa hv.þm., að hér sé ekki verið að ganga á rétt Reykv., heldur sé verið að varna því, að bæjarstj. sýni af sér ofbeldi, eru mér ekki vel ljós. Þýði yfirráð þessarar skrifstofu það, að ofbeldi verði beitt, þá skilst mér, að með frv. þessu sé stj. og meiri hl. allshn. að tryggja sér það ofbeldi, ekki sízt, ef felldar verða brtt.hv.þm. V.-Ísf. En ef þessir aðilar þurfa endilega að gangast í gegn hver öðrum, þá kysi ég frekar, að ofbeldið væri bæjarins megin. Ég bið hv.þdm. vel að athuga það, að bæjarstj. fer hér ekki fram á annað en að mega skipa sérmálum Rvíkurbæjar eins og löglega kosinn meiri hl. bæjarstj. óskar. Og það er því fyllsta ofbeldisráðstöfun af hæstv.ríkisstj. að ætla að setja l. um skrifstofubákn, sem kosta á af bænum að mestu leyti og skipa svo stj. þessu fyrirtækis í andstöðu við meiri hl. bæjarstj. Ég get verið sammála hv. 1. landsk. um það, að rangt sé að útiloka nokkra aðila. En það er ekki heldur gert í till.hv.þm. V.-Ísf., svo að það er engin ástæða til þess að vera henni andstæður. Ég hefi líka sýnt fram á, að þótt ráðningarskrifstofan sé rekin af bænum eins og nú, þá hafa þessir aðilar samt íhlutunarrétt á sinn hátt. Hv. 1. landsk. sagðist þekkja svo vel forráðamenn Rvíkurbæjar, að þeir mundu gera fátt eitt af því, sem stendur í 2. gr. frv., ef framkvæmdirnar yrðu lagðar þeim í hendur. Ég held nú, að jafnaðarmenn mættu vera montnir, ef þeir gætu sýnt aðra eins forráðamenn og aðra eins fjárhagslega afkomu í bæjum þeim, sem þeir hafa meirihlutavald í, t. d. Ísafirði og Hafnarfirði. Ég tek þó fram, að með þessu er ég á engan hátt að gera lítið úr hv.þm. Hafnf. persónulega, en hann er bæjarstjóri í Hafnarfirði, sem kunnugt er. En það hefir nú einhvernveginn atvikazt svo, að forráð jafnaðarmanna fyrir bæjum hefir ekki tekizt sem skyldi. Hv. 1. landsk. ætti því að fara gætilega í að bera saman forráðamenn Rvíkur og jafnaðarmannabæjanna. Ég veit, að hv.þm. viðurkennir þetta í hjarta sínu, þó að hann vilji ekki láta það koma fram í umr. - Annars veit ég ekki, með hvaða rökum hv.þm. ber forráðamönnum Rvíkur það á brýn, að þeir muni ekki fylgja lagafyrirmælum. Ég vil t. d. benda á l. um atvinnuleysisskráningar. Það er eitt atriði, sem þessari vinnumiðlunarskrifstofu er ætlað að framkvæma. Ég vil spyrja hv.þm., hvort hann geti borið forráðamönnum Rvíkur á brýn vanrækslu í þessu efni? Hitt er annað og óskylt mál, þó að hv.þm. vilji ekki gefa forráðamönnum bæjarins traust sitt í pólitískum efnum. Hv. þm. hneykslaðist á því, að ég skyldi minnast á bitlingaúthlutun stj. í sambandi við þetta mál. Ég skal ekki tala um það atriði langt mál, en þó benda á nokkur dæmi. Ég tek þá af handahófi nokkur frumvörp, og fyrst verður fyrir mér mál, sem var afgr. héðan úr d. í gær, um hlutaruppbót sjómanna. Þar er gert ráð fyrir, að þrír af fylgismönnum stj. fái bitlinga. Í frv. til l. um verkamannabústaði er gert ráð fyrir fimm manna n. í kaupstöðum. Af þeim verða a. m. k. þrír á hverjum stað fylgismenn stj. Þá er hér frv. um einkasölu á áfengi. Einhverjir stjórnargæðingar fá atvinnu við að blanda ilmvötn, hárvötn, bökunardropa o. s. frv. Ef mér bregzt ekki verður farið meira eftir pólitískum lit við skipun í þessar stöður en því, hvort mennirnir séu hæfir til embættanna. Í frv. til l. um gjaldeyrisverzlun er svo ákveðið, að fjmrh. skipi þrjá af fimm mönnum í gjaldeyrisn., þar eru þrír bitlingar á takteinum. Einhverjir fá bitling við einkasölu á eldspýtum og vindlingapappír. Þrír menn fá bitlinga við ríkisútgáfu skólabóka. Og í þessu frv., sem hér um ræðir, gera rauðliðar ráð fyrir að fá 3 menn í stj. ráðningarskrifstofu, fimm hafa verið settir í kjötverðlagsn., af sjö mönnum í mjólkursölun. skipar landbrh. tvo. Fimm menn hafa atvinnu í „Rauðku“, og held ég, að enginn ágreiningur sé um það, að þar séu stuðningsmenn núv. stj. Þá má nefna einkasölu á bifreiðum, mótorhjólum og rafmagnsvélum, sem yrði mjög umfangsmikið fyrirtæki. Þar verður vafalaust einhver „habil“ jafnaðarmaður settur sem generalforstjóri, einn sérfræðingur í bifreiðum, annar í mótorum, þriðji í rafmagnsvélum, auk heils hers af skrifstofufólki og lagermönnum. Þá er ekki úr vegi að minnast á ferðamannaskrifstofu ríkisins. Hver ætli fái hana? Ja - ég veit nú raunar, handa hverjum sá bitlingur er, en það skiptir engu máli. Eftirlit með opinberum rekstri á að fara fram í þrem flokkum, af þriggja manna ráði í hverjum flokki. Þar hefir stj. fyrirhugað níu mönnum atvinnu. Loks má nefna fóðurbætiseinkasölu ríkisins. Ég hefði nú viljað gera það að till. minni, að öll bitlingaúthlutunin yrði falin þessari stofnun, þar sem þetta má skoða sem nokkurskonar fóðurbæti handa flokksmönnum stj. Þá ætla ég að víkja nokkrum orðum að hv. 2. þm. Reykv. og byrja með því að lofa honum því, að nefna hann alltaf „háttvirtan“ hér í d., án þess þó, að þar með sé sagt, á hverju stigi virðing mín fyrir þessum hv.þm. er. Ég mun í þessu hlíta þingsköpum, þó að hv. 2. þm. Reykv. geri það ekki, en vilji hafa sérstöðu um það mál eins og svo mörg önnur.  Það kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv., að það, sem ræður afstöðu hans og flokksbræðra hans í þessu máli, er það, að fyrir skrifstofuna var ráðinn fyrrv. formaður Varðarfélagsins. Þeir halda, þessir hv. jafnaðarmenn, að enginn geti starfað án þess að pólitískar skoðanir ráði gerðum hans í smáu sem stóru, að enginn geti starfað í samræmi við samvizku sína. Þetta voru einu rökin, sem hann færði fyrir því, að setja aðra skrifstofu á stofn. Þá kem ég að því, sem þessi sami hv.þm. kallaði uppreisnartal. Mín ummæli voru á þá leið, að ég sagði, að kviknað gæti í steinolíu. En það getur kviknað í fleiru en olíu. Og ég skal segja hv.þm. það, að minni hl. getur þrengt svo kosti meiri hl., að hann eigi engar útgöngudyr. Hv. þm. getur dregið af þessu þær ályktanir, sem honum sýnist. Hann lýsti því yfir áðan, að verkalýðsfélögin mundu taka til sinna ráða, ef þessu máli fengist ekki framgengt. Hvað var þetta annað en hótun um uppreisn? Hv. þm. er fyrirfram ákveðinn í því að stofna til uppreisnar, ef hann fær eigi vilja sínum framgengt. Annars get ég vel skilið, að hv.þm. skoði orð mín sem hótun um uppreisn, þegar hann ber þau saman við sínar eigin athafnir. En ég get sagt honum, að hér eru mörg lögleg ráð, sem grípa má til, t. d. að hlíta eigi þeim þvingunarlögum, sem Alþ. setur til þess að kúga meiri hl. í bæjarstj. Rvíkur. Hv. þm. þarf ekki að verða hissa, þó að honum sé sagt, að svo langt geti hann gengið, að andstæðingar hans þoli hann ekki sem einræðisherra. Ég veit, að hann er formaður Dagsbrúnar, en það er fullkominn misskilningur, ef hann heldur, að allir verkamenn séu stuðningsmenn hans. Meðan hann sýnir ekki með atkvgr., að hann hafi virkilegt fylgi verkamanna, er allt tal hans um þá hluti tómur gorgeir. Með allri virðingu fyrir starfi hv.þm. í þágu verkalýðsfélaganna þori ég að fullyrða, að verkalýðurinn treystir þeim, sem nú fara með stj. bæjarmálanna, eigi síður en honum. Það, sem skiptir máli hér, er það, að löggjafarvaldið á ekki, að mínu áliti, að setja l., sem svipta löglega kosinn meiri hl. bæjarstj. valdi sínu. Það er bæjarstj., sem á að ráða því, hvernig atvinnubótavinnu er úthlutað, það er hún, sem á að hafa ráðin yfir þessari skrifstofu, því að það er hún, sem stendur fyrir framkvæmdum og greiðslu. Það er auðsætt, að eini tilgangurinn með þessu frv. er sá, að koma fyrir kattarnef skrifstofu, sem bæjarstj. hefir sett á stofn á löglegan hátt. En ég hefi þá trú á réttlætistilfinningu hv.þm., að meiri hl. þeirra geti ekki fengið sig til að ljá slíku máli lið.

Forseti (JörB): Að gefnu tilefni vil ég víkja að því, að það hefir verið föst þingvenja, að ræðumenn kenni þingmenn við kjördæmi sitt og víki máli sínu hver til annars með virðulegu ávarpi. Vænti ég, að hv.þm. haldi þessari venju, þó að þeim þykkni í skapi.

Ég hefi eigi brotið þessa venju!

. Nei, ég var ekki heldur að ávíta þennan hv.þm., heldur læt ég þessa getið út af orðaskiptum hans og hv. 2. þm. Reykv.

Héðinn Valdimarsson Út af þessum orðum forseta skal ég lýsa því yfir, að ég hefi ekki haldið þessa venju í 3 ár og sé ekki ástæðu til að taka hana upp. En út af því, sem 8. landsk. þóttist vera að tala fyrir munn verkamanna hér í bænum, get ég sagt það, að ég mundi fella mig við, að oddamaður væri útnefndur af verkamönnum.

Guðbrandur Ísberg Ég þarf aðeins að leiðrétta eitt atriði, sem hv. 1. landsk. hafði rangt eftir mér. Ég gat þess, að reynt hefði verið áður að setja á stofn vinnumiðlunarskrifstofur, en hann vildi segja, að ég hefði kennt skipulagsleysi um, að þær hefðu lognazt út af. Þetta var skakkt eftir mér haft. Þessar stofnanir lognuðust út af fyrst og fremst fyrir það, að þær voru ekki tímabærar, og ég tel vafasamt, að þær séu tímabærar enn, nema þá á örfáum stöðum. Vinnumiðlunarskrifstofur koma því aðeins að gagni, að vinnuleitendur geti beðið eftir atvinnu, en á því eru oft vandkvæði. Auk þess er það svo, að mönnum er oft óljúft að fara í ókunna staði og er því óljúft að láta aðra ráða sig þangað. Ég vildi aðeins leiðrétta þetta ranghermi hjá hv. 1. landsk., sem annaðhvort hefir sagt þetta óvart eða þá ósjálfrátt vegna þeirrar tilhneigingar jafnaðarmanna að vilja skipuleggja alla hluti. En af því stafa flestir árekstrar milli jafnaðarmanna og sjálfstæðismanna, að sjálfstæðismenn telja ekki nauðsynlegt að skipuleggja alla hluti. Þeir byggja meira á einstaklingsfrelsi og einstaklingsframtaki.

Gísli Sveinsson Herra forseti! Það er tvennt, sem einkum einkennir framkomu þeirra manna, sem nú ráða Alþ. og stj. Er vert að gefa þessu fullan gaum, því að sama sagan endurtekur sig nær því daglega. Bar nokkuð á þessu á aukaþinginu í fyrra, þó að eigi gengi það eins langt þá og nú. En nú er svo komið, að þessir menn gera hvað eftir annað ýtarlegar og ósvífnar tilraunir til að sölsa undir sig réttindi einstaklinga og félagsheilda, svo sem bæjar- og sýslufél. Þetta er tiltölulega nýtt hér á landi og kemur ýmsum ókunnuglega fyrir, að höggvið sé svo nærri þeim réttindum, sem við að l. eigum að hafa óskert. Í meðvitund eldri manna a. m. k. er það sjálfsögð skylda að gæta þess vandlega að brjóta eigi í bág við þau grundvallaratriði mannréttinda, sem tilgreind eru í stjórnarskránni. Í 64. gr. stjórnarskrárinnar segir: „Engin bönd má leggja á atvinnufrelsi manna nema almenningsheill krefji“. En nú krefjast þessir menn þess, að allur atvinnurekstur sé tekinn af einstaklingunum og lagður undir ríkisvaldið. Eins og kunnugt er, stafa þessi ákvæði í stjórnarskránni frá stjórnarbyltingunni frönsku, og það mætti ætla, að þeim flokkum, sem þykir skyldugt að botnvelta og umvelta öllu þjóðfélaginu, væri minnisstætt, hvaðan krafan um þessi réttindi einstaklingsins er runnin. Það varð fljóti almennur skilningur á þessu atriði, að hver maður hefði rétt til að stunda hverja heiðarlega atvinnu án þess hún væri af honum tekin, og að slíkt mætti eigi skerða nema almenningsheill krefði. En hver treystir sér til að halda því fram, að almenningsheill krefjist þess, að komið sé á t. d. einokunarverzlun með eldspýtur, ilmvötn og andlitsduft? Sá andi, sem liggur á bak við stjórnarskrána, er ótvíræður, og fyrir 20 árum hefði enginn leyft sér að halda því fram, að nauðsynlegt væri að fara inn á þessa braut. Um hitt atriðið, rétt félagsheildanna, skal ég leyfa mér að vísa í 71 gr. stjórnarskrárinnar, en hún hljóðar svo: „Rétti sveitarfélaganna til að ráða sjálf málefnum sínum með umsjón stjórnarinnar skal skipað með lögum“. Hér er slegið föstum þeim frumrétti sveitarfél. að ráða málefnum sínum sjálf. Sjá allir, að það nær engri átt, að hver flokkur, sem ofan á verður, geti kollvarpað þessum grundvallarréttindum og gert félagsheildir réttlausar, farið ofan í vasa borgaranna og fyrirskipað þeim fjárútlát aðeins til þess að þjóna lund sinni. Þetta er að vísu ekki alveg nýtt, því að það hefir verið vegið í þennan knérunn áður. Hv. 1. landsk. minntist á frv. til l. um lögreglumenn, en það er ekki sambærilegt við þetta, því að þau l. voru sett vegna nauðsynja þjóðfélagsins. Collega minn í jura, hv. 1. landsk., veit vel, að fyrirskipað er að halda uppi lögvernd borgaranna, þó að flokksbræður hans virtust ekki kæra sig um slíkt 9. nóv. 1932. - L. um gagnfræðaskóla, sem vitnað var í, eru ekki heldur sambærileg, því þó að þau l. séu meingölluð, er þar ekki ráðizt á rétt einstaklinganna. En ég vil nefna eitt dæmi, þar sem farið var hrottalega inn á þennan rétt. En það var þegar fyrirskipað var með l., án þess að bæjarfél. og sveitarfél. væru aðspurð, að gjalda skyldi til ríkissjóðs helmingi hærri skatt vegna berklavarna heldur en fólksfjöldi er í héraði. Það tel ég, að verið hafi hreint lagaleysi, þó að það sé of langt mál til að fara út í það hér. Það kom fram hjá hv. 1. landsk., að þetta væri hefnd fyrir ofbeldi. Þau l., sem eingöngu eru samin með það fyrir augum, að koma fram hefndum fyrir ofbeldi, eru ekki allskostar aðgengileg. Slíkt er of veikur grundvöllur fyrir mjög hæpna löggjöf um atvinnu bæjar- og sýslufélaga. Hv. 1. landsk. telur bæjarstj. Rvíkur beita ofbeldi, þótt hún vilji ekki kalla „Alþýðusambandið“ á ráðstefnu, til þess að bera undir álit þess, hvað gert skuli í þessu máli. Hv. 1. landsk. átti sjálfur sæti í bæjarráði, svo að hann ætti að vita, að þetta er rangt. Hann gat sjálfur borið fram till. um það, að fulltrúum verklýðsfélaganna væri heimilaður tillöguréttur í þessu máli. En í þess stað steinþegir hann. Það er þess vegna óskiljanlegt, að það sé í raun og veru skoðun hv. 1. landsk., að fyrir þetta ofbeldi, sem hann nefnir svo, eigi að koma hefnd í þessu máli, nema því aðeins, að hann áliti þá leið hina réttu og raunverulega lögmætu. Það mun hv.þm. ekki gera opinberlega. Ég býst við, að annað hefði átt að vaka fyrir hæstv.ríkisstj. eða forráðamönnum hennar. Það hefir sem sé komið upp úr dúrnum undanfarna daga, að hæstv.ríkisstj. á forráðamenn fyrir utan sjálfa sig. Það er ekki einungis, að stjórnarflokkarnir sem slíkir standi að henni, heldur jafnvel aðeins einn eða tveir menn. Einnig er það svo, eins og kunnugt er, að Framsóknarfl. skipar, ásamt Alþýðufl., meiri hl. hv. þings, enda þótt hann sé í rauninni minni hluta flokkur. Áhrifin standa því hér í öfugu hlutfalli við atkvæðamagnið. Hv. 2. þm. Reykv. skipar ekki einungis hæstv.ríkisstj., hvað hún eigi að gera, heldur gefur hann einnig hæstv. forseta Sþ. fyrirskipanir um, hvernig hann eigi að hegða sér. Og hann hlýðir því. Fyrir þessum mönnum vakir þannig, fyrir utan annað það, sem hv. 1. landsk. tók fram, að koma fram hefndum, einnig að ná meiri tökum á fólkinu en þeir þóttust hafa náð, með hvaða ráði sem er. Jafnvel þótt þeir verði að viðurkenna lýðræðið, heimta þeir samt rétt til þess að ráða yfir andstæðingunum í Rvík, sem eru í meiri hl. Þeir vilja koma fram hefndum og koma því í framkvæmd með löggjöf, sem þeir geta ekki gert ella á stjórnarskipulegan hátt. Þess gengur enginn dulinn, að þessum mönnum hefði ekki komið til hugar að setja í 1. gr. frv. heimild, til þess að veita hæstv.atvmrh. einræði í þessum efnum, ef það hefði verið til þess að vernda lýðræðið í þessum bæ. Þeim hefði ekki heldur komið það til hugar fyrir ári síðan, er annar var ráðh., því að þeir miða við einn flokk og jafnvel einstaka menn, í þessum efnum, en ekki við velferð almennings. Nú er ákveðinn maður atvmrh., og þeir búast að sjálfsögðu við því, að hann verði það til eilífðar. Þeir miða löggjöfina því við hann. Þeir eiga ríkisstj. og geta látið hana vinna fyrir sig eftir vild. Það er öllum lýðum ljóst, að ef hér ætti að gæta einhvers réttlætis, þá hlyti að nægja, að stofnuð væri eða til væri vinnumiðlunarskrifstofa í sérhverjum kaupstað. En nú stendur svo á í Rvík, að bæjarstj. þar er skipuð meiri hl. andstæðinganna. Þá þurfti hitt endilega að koma, að ráðh. hefði einn valdið. Eiginlega má segja, að í frv. standi: „Atvmrh. stofnar til vinnumiðlunarskrifstofu í hverjum kaupstað landsins“. Hitt var í rauninni öldungis óþarft. 2. og 3. gr. frv. ber vott um, að þeir séu að reyna að ná undir sig fólkinu. Þar er sagt, að skrifstofa þessi skuli skipuð af meiri hl. þeirra, sem eru í minni hl. í bæjum, eins og hér í Rvík nú. Þeir eiga svo að miðla vinnunni milli bæjarbúa. Þeir eiga að ráða, hvernig vinnumiðluninni er háttað, hvernig henni er skipt og hverjir fá vinnu. Úthlutun þeirrar atvinnu skal bærinn kosta, en þeir eiga að framkvæma úthlutunina. Atvinnubótavinnan stendur í nánu sambandi við umráðin yfir fólkinu. Sósíalistar notfæra sér atvinnubótavinnu og atvinnuleysisstyrk, sem að vísu er ekki beinlínis í l. hér á landi, til þess að afla sér fylgis. Það liggur í augum uppi, hvað þeir ætla sér með þessu, þar sem það er öllum kunnugt, að ekki er hægt að bera atvinnuleysi hér á landi saman við atvinnuleysi það, sem ríkir viðast hvar erlendis. Og í sambandi við þetta leyfa þessir menn sér að nota lagaheimild til þess að safna atvinnuleysisskýrslum um háannatímann. Í júlí og ágúst fá þeir gefna upp tölu atvinnuleysingja, aðeins til þess að geta sagt, að svona sé atvinnuleysið mikið á þessum tíma, sem landsmenn eru alveg óvanir að tala um atvinnuleysi. Okkur varðar í rauninni lítið um, hverjir ráfa um hér á götunum iðjulausir, meðan kappnóg atvinna er á boðstólum, bæði til lands og sjávar. Það er vissulega hart, að menn skuli nota sér slík mál sjálfum sér til fylgis og framdráttar í stjórnmálum. Þótt þessi vinnumiðlunarskrifstofa, sem frv. gerir ráð fyrir, yrði stofnsett, og þótt brtt.hv.þm. V.-Ísf. um vinnumiðlun milli kaupstaða yrði samþ., þá er hún út af fyrir sig tilgangslítil, því að boginn er svo hátt spenntur, að bændur hafa ekki ráð á því, að taka vinnufólk úr kaupstöðum, sökum þess, hve kaupgjaldið er hátt. Af þessari ástæðu er þýðingarlaust að samþ.brtt.hv.þm. V.-Ísf., enda þótt hún sé raunar að nokkru leyti til bóta. En ef hann hefði viljað taka fram, að vinnubrögð þau, sem hér um ræðir, væru unnin af öðrum mönnum en þeim, sem nú inna þau af hendi, hefði hann getað látið sér nægja að hafa þessa hugmynd sína einungis bundna við það, að atvmrn. mætti fela sérstökum fulltrúa öll þau störf, sem snerta vinnumiðlun milli kaupstaða og sveita. En það hefir greinilega verið sýnt fram á, að meiri hl. bæjarstj. Rvíkur hefir enga þörf fyrir þessa breyt. Hann er einfær um að leysa þetta verk af hendi. Þess gerist ekki þörf, að ríkið taki að sér allt skrifstofuhald þessara vinnumiðlunarskrifstofa, sé einskonar atvinnurekandi, miðli vinnu manna á meðal og beri kostnaðinn af þeim sökum. Þennan varnagla átti að slá, ef ske kynni, að bæirnir vildu ekki taka þátt í stofnsetningu slíkra skrifstofa, sökum mikils rekstrarkostnaðar þeirra. Það er ekki ólíklegt, að tillag ríkisins geti orðið mikið, því að alþjóð er kunnug ófyrirleitni þessara manna, þegar um það er að ræða að taka fé af því opinbera. Að lokum vil ég leyfa mér að spyrja. Hvað á þetta eiginlega að þýða? Á þetta að vera einskonar ögrun fyrir fólkið? Er þetta tilraun til þess að brjóta anda stjskr. eða er þetta aðeins hefnd fyrir ímyndað ofbeldi af hálfu meiri hl. bæjarstj.? Stjórnarfl. hafa gert hinn rauða sáttmála um þetta. Gildir hann um allt, sem þessir flokkar finna upp á? Eru þessir flokkar líka skuldbundnir til þess að samþ. þetta mál? Hugsum okkur, að vinnumiðlunarskrifstofa meiri hl. bæjarstj. starfi áfram. Hvað ætlar landsstj. sér þá að gera við hana? Það liggur nærri að álykta, að hæstv.ríkisstj. ætli sér, samkv. þessum l., að veita sósíalistum einum fé til þeirra eigin vinnumiðlunarskrifstofu. Þeir hafa sjálfir skrifstofu, og það fullnægir í rauninni því, sem sósíalista vanhagar um í þessum efnum. Þetta mál verður e. t. v. vindhögg í framkvæmdinni, en eins og til þess er nú stofnað, er það a. m. k. fullkomin ósvífni.

Sigurður Einarsson [óyfirl.]: Ræða hv.þm. V.-Sk. hefir gefið mér umræðuefni. Ég vil biðja hæstv. forseta að afsaka, þótt ég minnist lítið á frv. í þeim hluta ræðu minnar, því að hv.þm. var svo heimspekilegur í tali, að erfitt er að finna götu að málinu. Hann fór mörgum orðum um það, sem helzt einkenndi framkomu jafnaðarmanna hér á Alþ. Ef lýsing hans væri sönn, þá væri hún eftirtektarverð. Þessi hv.þm., sem er all skörulegur í tali úr ræðustól og minnir einna helzt á rómverskan „senator“, sem hann vill líkjast, er áberandi fyrir það, hvernig hann fer með rök í sjálfsblekkingu sinni. Önnur orð lýsa sem sé betur vinnubrögðum jafnaðarmanna á þessu þingi. Þeir hafa unnið að því að hrinda burt árásum á kjör hinna vinnandi stétta, og þeir hafa hér á þessu þingi barizt fyrir viðunanlegum lífskjörum manna yfirleitt. Þetta er rétt lýsing á vinnubrögðum jafnaðarmanna hér á Alþ. og annarsstaðar, þar sem þeir vinna. Hv. þm. V.-Sk. talaði um atvinnufrelsisskerðingu í sambandi við vinnumiðlunarfrv. Það er blátt áfram afkáralegt að tala um, að frv. sé tilraun til þess að skerða atvinnufrelsi manna. Hvert er atvinnufrelsi fátækra og atvinnulítilla verkamanna? Þeir hafa engin tæki til þess að skapa sér atvinnu. Hv. þm. talaði um það, í sambandi við þetta frv., að enginn hefði leyft sér að fara út á þessa braut fyrir tuttugu árum síðan, að nauðsynjalausu. Um nauðsyn er ekki vert að ræða við hv.þm. V.-Sk. Um það atriði verðum við aldrei sammála. - Það er margt, eins og hv.þm. veit, sem orðið hefir að gera á síðustu árum, sem engum hefði dottið í hug að gera fyrir tuttugu árum síðan. Tökum dæmi. Það hefir jafnan þótt gott að minnast á Roosewelt forseta í þessum efnum. Bæði hann, og eins líka Stanley Baldwin, telja, að ýmislegt sé nauðsynlegt að gera nú, sem engum hefðu komið til hugar að gera fyrir tíu árum. Ástæðan fyrir því, að þeir töldu sér skylt að gera það, sem rétt var, var sú, að þeir eru ekki sýslumenn í V.-Sk. Lögreglan á að vera til þess að halda þjóðfélögunum uppi, sem er frumskylda, segir hv.þm. Hann segir ennfremur, að ætlazt sé til, að frv. um vinnumiðlun sé til þess að uppihalda þjóðfélaginu. Þetta er eftirtektarvert. Orð hans verða ekki skilin á annan hátt en þann, að það sé jafnmikil frumskylda, að frv. um vinnumiðlun verði drepið, og að komið sé á lögreglu. Hv. þm. kvað atvinnuleysi minna hér en annarsstaðar. Og þó leyfðu jafnaðarmenn sér að nota lagaheimildina til þess að safna atvinnuleysisskýrslum í júní og júlí. Kvað hv.þm., að við værum óvanir að heyra atvinnuleysi nefnt á þeim tíma. Sem betur fer eru menn hér á landi óvanir því. Ég vil minna hv.þm. á fræga bók eftir skáldið Kielland. Ég býst ekki við, að hann hafi lesið bókina, því að hún heitir „Vinnumenn“. Sagan fjallar um ungan lækni, son efnaðrar hefðarkonu, og vinnukonu, sem frúin var búin að gera að sjúkling. Þegar sonur hennar hefir orð á þessu við frúna, ber hún ekki á móti því, en segir aðeins: „Þannig er ekki talað í húsum betra fólks“. Við erum ekki heldur vanir að heyra atvinnuleysi nefnt í júní og júlí. Það er einmitt þetta, sem hér er um að ræða. Hér er sýnishorn af því, hvernig sjálfstæðismenn beita málþófi. Þeir eru hræddir um, að þetta frv. verði gert að l. Til þess að ganga ekki alveg fram hjá brtt. þeim, sem hér liggja fyrir, vil ég minnast lítið eitt á þær.

Hvað er langt síðan hv.þm. var íhaldsmaður?

Ég var íhaldsmaður þegar ég var smábarn. Þeir, sem þekkja eitthvað til barnasálarfræði, vita, að börn eru venjulega íhaldsmenn, á meðan þau eru undir áhrifum venzlamanna í heimahúsum. Meiri hl. hv.allshn. hefir mælt með því, að frv. verði samþ.Hv. þm. V.-Ísf. ber fram brtt. við þskj. 165. Eru allar, nema ein, heldur til bóta. 2. brtt. hans, um að skipa stj. fyrir þessar vinnumiðlunarskrifstofur, er, frá mínu sjónarmið séð, óþörf, vafasöm og ástæðulaus. Þetta er óþarft, þegar oddamennska stj.skrifstofunnar er í höndum meiri hl. bæjarstj. Þessi l. eiga að gilda fyrir allt landið í hinum mismunandi bæjum. Mér skilst, að hér sé um málamiðlun að ræða, sem ekki á rétt á sér, þótt meiri hl. bæjarstj. Rvíkur hafi komið upp vinnumiðlunarskrifstofu, sem er illa séð meðal allra verkamanna í þessum bæ. Það er ekki rétt, að höfð sé gát á löggjöf fyrir allt landið þess vegna. Sjálfstæðismenn vilja undantekningar á löggjöfinni, vegna Rvíkur. Þeir vilja, að gerðar séu undantekningar á löggjöfinni um verkamannabústaði, til þess að þeir geti haldið í sín l. Það horfir vel við frá sjónarmiði þeirra sjálfra. En frá sjónarmiði hinna horfir þetta allt öðruvísi við. Það er reynsla fyrir því, að betri ráðstafanir komi úr annari átt.

Sigurður Kristjánsson Ég hefi ekki miklu að bæta við það, sem ég sagði við 1. umr. málsins. En þó hafa komið fram brtt., sem ég vil minnast á. Ég tel mér skylt að taka tillit til þeirra bóta, sem reynt hefir verið að gera. Ég vil heldur þetta frv. með þeim umbótum, sem eiga að vera fólgnar í þessum brtt., heldur en að fá það jafnilla skapað og það var frá fyrstu hendi. - Brtt. eru frá hv.þm. V.-Ísf. Af þeim er sú 4. og þó sérstaklega 2. til mikilla bóta. Ég tel mér því skylt að fylgja þeim. 2. brtt. viðurkennir þann sannleika; að bæjarfél. eigi raunverulega rétt á því að ráða yfir þessum málum, eins og öðrum málum sínum. Hv. þm. Vestm. hefir borið fram brtt. við 1. gr. frv., en hún hljóðar svo í frv.: „Í hverjum kaupstað landsins skal stofnuð vinnumiðlunarskrifstofa, ef bæjarstjórn hlutaðeigandi kaupstaðar ákveður, eða ef atvmrh. mælir svo fyrir“. Það er þessi síðasta setning, sem hv.þm. Vestm. leggur til, að felld verði burt úr frv., og er ég því samþykkur. Það er merkilegt, að fram skuli hafa komið frv. með slíkri byrjun: „Í hverjum kaupstað skal stofnuð vinnumiðlunarskrifstofa, ef bæjarstjórn kaupstaðarins ákveður“. Það er engum vafa undirorpið, að slíkar skrifstofur verða stofnaðar, ef bæjarstj. kaupstaðanna ákveða það. Hver skyldi annars geta bannað þeim það? Það er svo, að bæði kaupstaðir og þorp geta sjálf annazt þessi mál sín. En þau gera það ekki á þann hátt, að sett séu upp til þess stór skrifstofubákn með mörgum launuðum mönnum. Þetta er það, sem ég lagði áherzluna á við 1. umr. og hv.þm. Vestm. sýndi líka fram á, að það er óþolandi, að Alþ. skipi smákaupstöðum og þorpum að stofna til svo mikils kostnaðar til að framkvæma hluti, sem þeir mundu gera hvort sem væri kostnaðarlítið eða kostnaðarlaust. Þetta mál hefir verið framkvæmt svo þar, sem ég þekki til, að vinnumiðlunin hefir verið framkvæmd af sérstökum n. og bæjarstjórum þar sem þeir eru, og það kostar lítið eða ekkert. Annað mál er, þar sem mikið fjölmenni er saman komið, eins og hér í Rvík. Þar verður ekki komizt hjá að gera alveg sérstakar ráðstafanir. Hitt er ekki nema óþarfur kostnaður, að setja þurfi á stofn stórt skrifstofubákn, sem kosti stórfé, því að bæjarráðið hefir þetta hvort sem er á hendi að miklu leyti. Ég kann illa við það, að menn séu að koma fram grímuklæddir í þessu máli. Það er hvort sem er alveg ljóst, að hér er ekki á ferðinni mál til þess að breyta óréttlæti í réttlæti eða til að koma í veg fyrir, að vinnu verði miðlað hlutdrægt. Ég veit ekki til, að hér hafi komið fram nokkurt orð, sem bendir til þess, að nokkur hlutdrægni hafi hér átt sér stað. Það vita allir, að frv. er til þess, að hægt sé að miðla vinnunni hlutdrægt. Það er því sama, hvaða grímu þeir setja upp í þessu máli, það skín alltaf í þessa seku ásjónu þeirra. Ég ætla ekki að svara miklu þessari bunu, sem við urðum að sitja undir frá hv. 9. landsk. Það væri þó ástæða til að fara út í það mál, hvað hans flokksmenn hafa gert til að skapa atvinnuleysi. Það er stórt og mikið áhyggjumál, ekki aðeins fyrir Rvík, heldur fyrir allt landið. Ég ætla þó að sleppa því að þessu sinni. En út af þeirri miklu vandlætingu, sem hv. 2. þm. Reykv. var með út af því, að hv. 8. landsk. taldi, að svona ofbeldi gæti valdið sprengingu, vil ég segja honum, að það þarf ekki að fara neitt dult með það, að hann og hans flokksmenn hafa sýnt mönnum framan í það ástand, að hér getur orðið hættuleg sprenging. Þeir hafa sjálfir staðið hér fyrir svo alvarlegum upphlaupum, að nærri hefir legið, að af því leiddi dauða margra manna, og af því leiddi limlestingar og stórmisþyrmingar. Svo látast þessir menn vera undrandi yfir því, að nokkur skuli láta skína í það, að óréttlæti og ofbeldi geti leitt af sér óróa og kannske slys. Ég veit ekki betur en að þessir menn séu beinlínis þyrstir í það. Mig minnir, að þeir hafi blátt áfram gert hryðjuverkadaginn 9. nóv. að hátíðisdegi. Svo dýrðlegt fannst þeim, að það skyldi vera hægt að koma af stað upphlaupi, sem leiddi til limlestinga og stórmeiðsla. Þeir héldu hátíð sama mánaðardag árið eftir, og munu hafa gert það síðan á hverju ári. Það er rétt, sem hv. 8. landsk. sagði, að það verður að fara gætilega að því að beita ofbeldi til að taka ráðin af sveitar- og bæjarfél. í þeim málum, sem þau hafa rétt til að ráða sjálf, því að það er óviturlegt að leika menn svo hart, að þeir grípi til þess óyndisúrræðis að verja sig sjálfir. Ég mun svo ekki hafa þetta mál mitt lengra, en að endingu vil ég taka það fram, að þótt ég greiði atkv. með þessum brtt., sem ég nefndi, þá er ég ekki fyrir það samþykkur frv. í heild.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég ætla ekki að lengja þessar umr. mikið. Ég vil beina því til hæstv. forseta, hvort honum þætti ekki ástæða til að athuga fæðingarvottorð hv. 9. landsk., og um leið biðja hann að hlutast til um það, að þingflokkar væru hér nefndir réttu nafni. Hv. 9. landsk. talaði hér um íhaldsflokk, sem hann nefndi svo, og sagði, að menn væru ekki íhaldsmenn lengur en til 6 ára aldurs, nema einstöku örverpi væru það lengur. Nú eru ekki nema 8 ár síðan þessi hv.þm. var einn af mínum ágætu stuðningsmönnum, - það var árið 1926, - og ef hann hefir verið 6 ára þá, ætti hann að vera 14 ára nú, nema ef hann er eitt af þessum örverpum, þá gæti hann verið eldri. Ennfremur vil ég beina því til hæstv. forseta í sambandi við þá merkilegu ráðningu, sem hann gaf hv. 2. þm. Reykv., að hann, hæstv. forseti, haldi fast við það, sem hann óskaði þá eftir, að réttir þingsiðir væru haldnir, þ. á. m., að þm. kalli hver annan háttvirtan, svo sem þingsköp eru til. Það eykur áreiðanlega ekki á virðingu þingsins, ef sagt er „ráðherraræfillinn“, „þingmannsskepnan“ eða „forsetagarmurinn“. Það er því rétt að halda þeim sið, að þm. segi „háttvirtur“, þegar þeir tala hver um annan. Að öðru leyti vil ég segja það sem mína skoðun, að í þessu máli eru nú fram komin þau rök, að ég bæti litlu þar við. Ég vil þó vekja athygli á því, sem er kjarni þessa máls, að bæjarstj. Rvíkur hefir stofnað ráðningarskrifstofu hér í bænum, og auðvitað á bæjarstj. til þess fullan rétt, enda er bæjarstj. og sveitarstj. með l. tilskilinn slíkur réttur. En þrátt fyrir þennan lögfesta rétt láta jafnaðarmenn sér sæma að nota þennan hæpna þingmeirihluta til að brjóta ákvæði þessarar löggjafar með nýrri lagasetningu eins og þeirri, sem hér ræðir um, því að það er alveg augljós og auðskilinn sannleikur, að tilgangur þessa frv. er sá og sá einn, að brjóta þennan rétt, og fyrir því hefir líka í raun og veru fengizt viðurkenning við þessa umr. Rök jafnaðarmanna í þessu máli eru þau, að bæjarstj. Rvíkur hafi framið þá synd, að skipa forstöðumann þessarar ráðningarskrifstofu mann, sem hafi haft sig mjög í frammi í stjórnmálum. Í öðru máli, sem sé fyrsta málinu á dagskrá hér í dag, framfylgja jafnaðarmenn breyt., ekki til þess að koma því, sem þar um ræðir, undan oki þeirra manna, sem mjög hafa haft sig í frammi í stjórnmálum, heldur er þar verið að draga það undir ok þeirra. Í þessu frv. um verkamannabústaðina eru jafnaðarmenn nú að reyna að fá allt lagt undir stj. Héðins Valdimarssonar, hv. 2. þm. Reykv., en hann hefir eins og flestir vita haft sig mjög í frammi á sviði stjórnmálanna nú um langt skeið og ekki þótt sanngjarnastur þeirra, er sézt hafa á þeim vettvangi. Þetta er ekki skemmtileg mynd af lýðræðismönnum, þegar þeir geta haft sig til að fylgja tveimur svona málum í einu. Það er ekki hægt að finna fyrir þessum frv. frambærileg rök, sem ekki stangast. Ég ætla ekki að lengja umr. með því að vega þau rök, sem fram hafa komið hjá málsvörum hvorrar stefnu fyrir sig. En þó þykir mér rétt að benda á það, að hv. 2. þm. Reykv. lét hér falla þau ummæli, að ef löggjafinn vildi ekki samþ. ákvæði þessa frv., þá mundi það ekki öllu máli skipta, því að þá mundi hann og það fél., sem hann stjórnar, verkamannafél. Dagsbrún, taka til sinna ráða. Með þessu er hann að segja, að ef þessi hæpni og ranglega fengni þingmeirihluti fæst ekki til að brjóta áður sett l. í því skyni að kúga lýðræðislega skipaðan meiri hl. bæjarstj. Rvíkur, þá ætli þessi hv.þm. ekki að grátbæna þingmeirihlutann, því að hann geti þá gripið til sinna ráða án hjálpar þingmeirihlutans. Hvernig er hægt að draga skýrar fram einræðishugsun en með svona yfirlýsingum? Illa fenginn þingmeirihluta vill hann nota, ef það er hægt. Að öðrum kosti grípur hann til sinna ráða, hvað sem l. áhrærir. Ég ætla ekki að hafa í hótunum um neina byltingu, en ég tek undir það, sem hv. 8. landsk. sagði í dag og vil sérstaklega minna hv. 2. þm. Reykv. á það, að það getur kviknað í fleiru en olíu. Ég vil minna hann á 9. nóv. Þá kviknaði ekki í olíu, en það kviknaði í olíusala hér. Þá taldi hann sér misboðið, af því að lögreglan hafði sig í frammi, og þá hikaði hann ekki við að gripa til ofbeldis. Ég vil segja hv.þm. það, að eins og nú standa sakir í þessu þjóðfélagi, þá er nú ekki aukandi á vandræðin með því að auka á sundurþykkjuna að óþörfu. Það er ekki ástæða fyrir þennan hæpna þingmeirihluta að beita Sjálfstæðisfl. og Bændafl. því ofbeldi, sem nú er daglega reynt af þessum flokkum, sem standa að núv. stj. og þó einkum af sósíalistum. Ég endurtek það, að ég er ekki að boða neina byltingu, en ég gef þeim verðskuldaða aðvörun um að beita valdi sínu í einhverju hófi á þessu þingi.

Emil Jónsson Ég hefi ekki hugsað mér að lengja þessar umr. mikið, en hér hafa nú komið fram ummæli, sem gáfu mér tilefni til að láta í ljós fyrst og fremst skoðun mína á þessu máli, og vil ég þá víkja einnig að nokkrum atriðum, sem ég álít, að þurfi að leiðrétta. Mér finnst þetta frv. mjög sanngjarnt, og undarlegt, að það skuli hafa mætt svo mikilli mótspyrnu. Það verður ekki skilið nema á einn veg, sem ég mun nú koma að. Því hefir verið haldið fram af hv.þm. V.-Sk., að frv. mundi fara nærri því að brjóta stjórnarskrána, þar sem bæjarfél. væri fyrirskipað að halda uppi þeirri stofnun, sem hér um ræðir, og stofna þar með til allmikilla útgjalda. Ég skal játa, þó að það sé e. t. v. ekki þinglegt, að ég er ekki það vel að mér í lögfræði, að ég geti deilt þar við hann. En það liggur í hlutarins eðli, að þegar löggjafinn hefir rétt til að skipa fyrir um ýmis málefni í kaupstöðum, sem hann telur ástæðu til, þá hefir hann einnig rétt á að skipa fyrir um þetta mál, því að það er það mikils virði, og ekki sama, hvernig um það fer. Löggjafanum hefir þótt ástæða til að skipa fyrir um barnafræðslu í kaupstöðum og hefir lagt ríka áherzlu á það, að öll börn fengju sem mesta fræðslu, og í sambandi við það hafa bæjarfél. orðið að taka á sig ærin útgjöld og ekki verið spurð að. Sama má segja um unglingafræðsluna í kaupstöðunum. Þar hefir löggjafinn lagt mikil útgjöld á bæjarfél. og ekki spurt þau að. Það eru ýmis önnur mál kaupstaða, sem ákveðið hefir verið í l., hvernig skuli fara með, t. d. heilbrigðismál og brunamál og ýmis fleiri mál, sem hafa haft mikil útgjöld í för með sér fyrir bæjarfél., og þau ekki verið spurð um. Þess vegna er ekkert fremur ástæða að gera það einmitt í þessu máli. En þá er eitt, sem verður að athuga í þessu sambandi, og það er það, hvort þetta mál sé svo þýðingarmikið, að hægt sé að skipa því á bekk með öðrum þeim málum, sem Alþ. hefir nú þegar sett ákvæði um, hversu skuli stjórna í bæjunum. Ég tel atvinnuspursmálið svo mikið mál, að löggjafinn verði ekki síður að láta það til sín taka en t. d. fræðslumál og heilbrigðismál. Hv. þm. sagði, og vildi að því er mér virtist gera það hlægilegt, að það væri verið að safna mönnum til atvinnuleysisskráningar um mesta annatímann, af því einu tilefni, að afla sósíalistum fylgis. Þeir væru að hóa fólkinu saman, ekki af því að þeir vildu láta það fá neitt að gera eða yfirleitt gera neitt fyrir það, heldur aðeins til að fá fylgi þess sér til pólitísks framdráttar. Þetta sýnir fyrst og fremst, að þessi hv.þm. er ekki kunnugur ástandinu eins og það er nú í kaupstöðunum. Það er áreiðanlega ekki ófyrirsynju, að menn eru kallaðir til skráningar til að vita um atvinnu þeirra og afkomu, svo að hægt sé að gera skynsamlegar ráðstafanir til að ráða bætur á. Hitt er alrangt, að þetta sé gert sósíalistum til pólitísks framdráttar. Hv. þm. sagði líka, að sósíalistar notuðu alstaðar atvinnubótavinnuna sér til pólitísks fylgis. Þetta er líka alrangt. Ég get upplýst hv.þm. um það, að þó að Hafnarfjörður sé ekki mikið til fyrirmyndar eftir því, sem hv. 8. landsk. álítur, þá hefir hann í þrjú síðustu ár hagað sinni atvinnuúthlutun þannig, að tveir menn annast hana. Annar er formaður verkamannafélagsins, en hinn er form. Sjálfstæðisfl. Hér er því báðum flokkum gert jafnt undir höfði. Sé pólitískt fylgi einhversstaðar látið ráða, þá er það ekki í Hafnarfirði, heldur einmitt hér í Rvík, því að þar eru eingöngu valdir til þessa starfs einlitir flokksmenn. Þar hefir enginn jafnaðarmaður fengið að komast að. Eins og hv.þm. Vestm. benti á, þá hafa Vestmannaeyingar farið öðruvísi að en Hafnfirðingar. Þar hafa tvær n. unnið það verk, að úthluta vinnunni. Við gerðum ekki þetta, heldur höfðum tvo menn til þess, og starf þeirra hefir einkum verið þrjá síðustu mán. ársins, frá því í sept. og fram í des. Þeir hafa fengið fyrir það sína þóknun eins og hvert annað starf, og geri ég ráð fyrir, að vinnumiðlunarskrifstofa hefði svipað fyrirkomulag hjá okkur, svo að það yrði samrýmanlegt ákvæðum þessa frv. Mér er ekki grunlaust, að þessi andstaða, sem hefir komið hér fram gegn þessu frv., sé fyrst og fremst sprottin af því, að sjálfstæðismenn og bæjarstjórnarmeirihlutinn hér í bæ vilji ekki missa þann rétt, sem þeir hafa tekið sér, að láta eingöngu sína flokksmenn hafa þessi störf með höndum, og vilja engum öðrum hleypa þar að. Má vera, að eitthvað annað sé hér til grundvallar, en það er a. m. k. ekki það, að sósíalistar séu að sölsa undir sig rétt til að verða einráðir um þetta mál, af því að sjálfstæðismönnum er tryggð íhlutun í því. Ég mun svo ekki fara frekar út í þetta mál. Ég gæti vel farið út í það, að tala við hv. 8. landsk. um stj. Hafnarfjarðar og annara kaupstaða landsins. Það er ekki rétt að öllu leyti að taka hér Rvík til samanburðar. Þar er hægara um vík, því að þar eru komnir saman efnamestu og tekjuhæstu menn landsins, og er það ekki sambærilegt við fátæka verkamenn. Það verður þá að taka til samanburðar aðra kaupstaði, þar sem sjálfstæðismenn hafa stjórnað, og mun ég ekki skorast undan að taka þátt í þeim umr. Það er vitanlega alls ekki sambærilegt, sem hv.þm. G.-K. var að bera saman, að hv. 2. þm. Reykv. væri formaður byggingarfél. verkamanna og að formaður Varðarfél. væri skipaður forstöðumaður atvinnumiðlunarskrifstofunnar hér í Rvík. Þetta er ósambærilegt, vegna þess, að hv. 2. þm. Reykv. er ekki skipaður af neinum til að vera formaður byggingarfél. verkamanna, heldur er hann kosinn til þess af fél. sjálfu, en formaður ráðningarskrifstofunnar er skipaður af meiri hl. bæjarstj. Rvíkur. Ef ofbeldi er til í þessu máli, þá er það ofbeldi, að annar aðilinn útiloki hinn frá því að mega hafa nokkur áhrif á skipunina.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Hv. þm. Hafnf. hefir nú tekið svo greinilega fram mismun þess, að vera formaður ráðningarskrifstofunnar, og hins, að vera formaður byggingarfél. verkamanna, að ég þarf ekki meira um það að tala, en vil aðeins segja nokkur orð út af öðru því, sem hv.þm. G.-K. kom með, og þá sérstaklega minnast á þá hótun, sem hann var með, að sjálfstæðismenn mundu grípa til sömu ráða og þeir gerðu 9. nóv., ef þeir fengju þetta ekki útkljáð eins og þeir vildu. Það, sem þeir gerðu þá, var tilraun til almennrar kauplækkunar í bænum, með því að ráðast á atvinnubótavinnuna með kauplækkun. Ég segi, að ef þeir vilja gera það, þá skuli þeir gera það, af þeir þora. En viðvíkjandi því, sem hv.þm. G.-K. gaf í skyn, að ég talaði um ofbeldi í sambandi við það, ef þetta frv. næði ekki fram að ganga og ef þessi ráðningarskrifstofa héldi áfram, vil ég benda honum á, að ekki þarf annað en að alþýðusamtök hér í bæ samþ. ákvæði um að ráða sig ekki nema gegnum skrifstofu alþýðusamtakanna. - Ekki sízt samanborið við hina óbilgjörnu vinnumiðlun, sem á sér stað hjá sumum atvinnurekendum, eins og t. d. Kveldúlfi, þar sem mennirnir eru ráðnir beinlínis pólitískt. Því að það er alkunnugt, að bæði þm. G.-K. og þm. Snæf. ráða menn úr kjördæmum sínum á skipin, enda þótt fjöldi sjómanna, sem heima eiga hér í bænum, séu atvinnulausir. Þá er og vitanlegt, að sjómenn og verkamenn hjá þessu fél. mega alltaf búast við brottrekstri, ef þeir láta orð falla, sem forstjórunum er ekki að skapi. Það er því óhrekjanlegt, að eitthvert stærsta hagsmunamál verkamanna er að fá slíka vinnumiðlunarskrifstofu, sem hér er um að ræða, en hana fá þeir ekki, og það öryggi sem henni verður samfara fyrir þá, ef sjálfstæðismenn ráða. Annars veit ég ekki, hvers vegna sjálfstæðismenn eru að kvarta, þó að atvmrh. eigi að skipa oddamanninn, þeir fá þar sinn fulltrúa og eiga að geta látið sér það nægja. Hinu verður aldrei með rökum á móti mælt, að þeir eiga hér mestu að ráða, sem vinnuna eiga að þiggja.

Sigurður Einarsson [óyfirl.]: Það er í annað sinn í dag, að háttv.þm. G.-K. gerir mig persónulega að umtalsefni hér í hv. d. Á það að vera til þess að gera mál mitt tortryggilegt. Með þessu hefir þessi frægi siðameistari deildarinnar brotið geipilega þau l., sem hann vill láta gilda gagnvart sjálfum sér. Hann var eitthvað að kvarta yfir því, að mér hefði orðið það á í fyrri ræðu minni, að kalla Sjálfstæðisflokksmennina íhaldsmenn. Þetta má vel vera, að sé rétt hjá hv.þm. En hann má vita það, sá góði maður, að sá pólitíski flokkur, sem hann telur sig nú til, er ekki svo gamall, að heiti hans sé beinlínis gróið inn í meðvitund manna, þar sem líka þeim flokki tilheyra nú fjölmargir þeirra manna, er nú fyrir skömmu skipuðu hinn gamla Íhaldsflokk. Getur hann því ekki ætlazt til, að ég eða aðrir muni jafnan eftir þessum hamskiptum hans og flokksbræðra hans. Annars skal ég segja þessum hv.þm. það, að hann fer mjög villur vegar, ef hann heldur, að hann geti með þessum margítrekuðu árásum á mig persónulega hrætt mig frá því að láta í ljós skoðanir mínar, hvort heldur er hér í þinginu eða annarstaðar. Ég tel hann harðsnúinn andstæðing þeirra málefna, er ég berst fyrir hér á Alþ. og mun því í engu fyrir honum vægja á þessum vettvangi. Telji þessi hv.þm. það sitt hlutverk, að vera hér á Alþ. með persónulegar dylgjur um mig o. fl., þá hann um það. Mér er öldungis ókunnugt um þann stuðning, sem þessi hv.þm. telur mig hafa veitt sér til kjörfylgis 1926. Svo að ég skrifti hér, þá fór ég einmitt til Flateyjar árið 1926. Árið 1927 var ég í kjöri í Barðastrandarsýslu fyrir Framsóknarflokkinn. Árið 1928 fór ég svo utan, og kom ekki heim aftur fyrr en 1929. Fékk ég þá þegar harðvítugar árásir í blöðum Sjálfstæðisfl. fyrir baráttu mína vegna Alþýðuflokksins. Hefir þeim árásum síðan aldrei linnt. Hafi hv.þm. eitthvað fleira að segja um mig persónulega, sem hann ætlar að koma með inn í þingið, þá er bezt að hann komi með það strax, svo hann tefji ekki með því önnur mál frekar en orðið er.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég þarf ekki langt mál til andsvara þeim hv.þm., sem tekið hafa til máls síðan ég talaði og andmælt minni ræðu. Það var dálítið eftirtektarvert, þegar hv. 9. landsk. fór að segja æfisögu sína hér áðan. Hann gerði lítið úr stuðningi sínum við mig 1926. Ég sagði ekki, að ég hefði verið kosinn fyrir hans atbeina, en með hans atbeina var ég kosinn, og vegna þess góða málstaðar, er við börðumst fyrir þá. Um þetta er vitanlega ekki mikið að segja, en það er dálítið gaman að rifja upp endurminningarnar um það, þegar við stóðum hlið við hlið og börðumst fyrir þeim hinum „góða málstaðnum“. Út af ræðu hv. 2. þm. Reykv. skal ég taka það fram, að við sjálfstæðismenn munum ekki grípa til sama ráðsins sem þessi hv.þm. greip til 9. nóv. forðum, þó að frv. þetta verði að l. Annars má hv.þm. vita, að svo lengi má brýna deigt járn að bíti. Svo langt getur hann og flokksmenn hans gengið í gerðum sínum, að óþolandi verði og vil ég í því sambandi minna hann á, að alþýðuflokksmenn hafa lýst yfir því hér á Alþ., að yrðu ákveðin fyrirmæli lögfest, þá myndu þeir neita að hlýða þeim. Þarna er fordæmið. Hv. þm. má því vera það ljóst, að það eru ekki allir, sem geta þolað böðulsskap hans og hrottaskap. Það eru takmörk fyrir því eins og öðru. Þá vildi hv.þm. halda því fram, að hann hefði ekki átt við það, að hann myndi stofna til uppþots, ef fyrirmæli þessa frv. yrðu ekki lögfest, heldur grípa til þess ráðs að láta fél. það, sem hann er form. fyrir, eða Alþýðusambandið, meina mönnum að semja um vinnu fyrir milligöngu ráðningarskrifstofu Rvíkurbæjar. Það getur verið, að þetta sé ráð, en ég vil vekja athygli hans á því, að þarna er hann að benda atvinnurekendum á leið, sem þeir geta farið. Ég get nú ímyndað mér, að þessi fljótfærni, ég segi ekki grunnhyggni þm. segi, að þetta skulum við gera, ef við þorum. Ég vil því segja honum, að fari svo, að það falli í mitt hlutskipti að svara þessu, þá mun ég leggja minn hlut að því, að ekki verði umhugsunarlaust að slíku horfið. Það er aldrei úr vegi að hlýða því fornkveðna, að sá skal vægja, sem vitið hefir meira, þó öllu megi vitanlega ofbjóða. Þá sagði, hv.þm., að fél. það, sem ég starfa við, hefði misnotað aðstöðu sína við mannaráðningar. Þessari aðdróttun mótmæli ég sem algerlega rakalausri og tilefnislausri. Með því er ég þó alls ekki að segja það, að ég telji mig og okkur, sem fél. veitum forstöðu, ekki hafa fulla heimild til, þess að ráða þá verkamenn og sjómenn í vinnu, sem okkur sýnist. Ég veit það mjög vel, að þessi hv.þm. og fleiri fylgifiskar hans hafa reynt af öllum mætti að vekja óvild og andúð gegn okkur meðal verkamanna og sjómanna með því að breiða þessar firrur út, sem í engu hafa við rök að styðjast. Það er nefnilega svo langt frá því, að það hafi nokkurn tíma komið til orða á milli okkar bræðra að velja menn í vinnu eftir pólitískum skoðunum, hvað þá að það hafi verið framkvæmt í verki. Allt bull um slíkt eru því staðlausir stafir. Hitt er annað mál, þó að manni geti dottið í hug, að betur myndi notast vinna þeirra manna, sem ekki eru gagnsýrðir af sömu skoðun og hv. 2. þm. Reykv. og hans nótar. En slíkt hefir bara aldrei verið látið ráða um val manna hjá okkur. Hitt er annað mál, þó að ég t. d. hafi hlynnt að mönnum úr mínu kjördæmi eins og öðrum, sem til mín hafa leitað. Það er máttur kunningsskaparins, sem ræður þar og löngunin til þess að greiða götu einstaklingsins, sem til manns leitar. Það er því annars eðlis en aðdróttanir þær, sem hv. 2. þm. Reykv. var að beina til mín og okkar bræðra. Þetta veit ég að hv.þm. skilja. Alveg eins eru þau úr lausu lofti gripin ummæli hv.þm. um það, að þeir, sem vinna á vegum Kveldúlfs, þurfi að vera sérstaklega varfærnir í tali um stjórnmál, því að yfir þeim grúfi sá voði, að verða sviptir atvinnunni, ef þeir tali óvingjarnlega um þann stjórnmálaflokk, sem við tilheyrum. Þetta er algerlega sagt út í loftið, án þess að hafa við hin minnstu rök að styðjast. Ekkert slíkt hefir komið fyrir, og segi ég það ekki okkur til lofs, heldur af því að það er satt.

Magnús Guðmundsson Ég vildi biðja hv. sjútvn. að leggja hér fram fyrir 3. umr. nákvæmt yfirlit um, hversu miklu nemur sú launahækkun, sem hér er um að ræða. Hún verður dálítið meiri heldur en hv.frsm. sagði við 1. umr., óbeinlínis að vísu með því að vitna í grg. fyrir frv., sem flutt hefir verið á þingi áður. En ég vil, að þetta sé ekkert efamál. Ég er hræddur um, að fram geti komið misræmi í launagreiðslum ríkisins, ef þessi launahækkun er samþ. samtímis því að felld er niður dýrtíðaruppbót á launum yfir 1000 kr., eins og hæstv. stj. leggur til. Ég vona, að hv.n. hafi ekki á móti því að gefa d. þessa skýrslu.

Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson) Eins og ég sagði frá í framsögu þessa máls, þá höfum við ekki nú reiknað sérstaklega út, hvaða launahækkun felst í þessu frv., en vitnuðum í útreikning, sem lá fyrir frá síðasta þingi um þetta efni. Nú eru skipstjórarnir taldir með í frv., og leiðir af því dálitla hækkun. Að öðru leyti er ekki um hækkun að ræða, nema ef vera skal hjá brytum, og matsveinum að einhverju leyti; sumir þeirra hafa þegar sömu laun og tíðkast á öðrum skipum, eftir því hvað þeir hafa starfað lengi. Um hækkun hjá öðrum undirmönnum er ekki að ræða, því þeir búa nú við þau kjör, sem í gildi eru annarsstaðar. Hv. 1. þm. Skagf. drap á eitthvert misræmi í launagreiðslum, sem leitt geti af þessu frv. Hann getur ekki átt við misræmi milli skipverja innbyrðis, því þar kemur dýrtíðaruppbót ekki til greina. Það er þá misræmi milli þeirra og embættismanna ríkisins annara, sem hann á við. En þó það standi í einhverju frv., að fella skuli niður dýrtíðaruppbót, þá er engin vissa fyrir, að það nái samþ., og ekki hægt að láta það hafa áhrif á afgreiðslu þessa máls. En ég skal leggja mitt til sem nm., að gerður verði samanburður á núgildandi launakjörum á varðskipunum, og þeim kjörum, sem verða mundu samkv. þessu frv.

Ég geri mig ánægðan með þetta svar hv.þm.

.

Jón Auðunn Jónsson Mér þótti vænt um, að hv. 4. landsk. tók undir þá aths. mína, að of langt væri gengið í því að taka alla skattstofna til handa ríkissjóði, enda væri nú svo komið, að bæjar- og sveitarfél. væru því nær tekjustofnalaus. Vænti ég þess, að hann og aðrir, sem slíkum frv. fylgja, viðurkenni þetta líka í reyndinni, en ekki aðeins í umr. á þingi, og reyni að bæta úr. Það, sem hv. 4. landsk. sagði um að ekki hefðu komið fram kvartanir yfir einokuninni á 15. og 16. öld, er ekki rétt. En það mun hafa verið svo, að þýðingarlaust var að kvarta. Slíkt voru aðeins neyðaróp, sem ekki voru heyrð. Hv. þm. gekk illa að benda á, að jafnaðarmannaflokkar Norðurlanda hefðu komið með slíkar till. sem þessar. Hann benti reyndar á kornsöluna í Noregi, en hún er gerð eingöngu fyrir norska framleiðendur til þess að halda uppi verðinu, svo að norskir bændur geti orðið samkeppnisfærir í framleiðslu korns, með ríkisstyrk. Þessi stefna hefir jafnan gripið um sig, þegar milliríkjaverzlun hefir verið heft, en hún er einungis til óþurftar öllum heimi. Auðvitað ber að framleiða hverja vöru þar sem framleiðslan er ódýrust og auðveldust. Hitt er fásinna að halda uppi óhagstæðri framleiðslu með styrk af almannafé. Það er til þess eins að halda uppi dýrtíðinni. Hv. þm. hélt því fram, að komast mætti framhjá umboðsmönnum með því að hafa slíka einkasölu. Hann hlýtur þó að vita, að öll meiriháttar verksmiðjufyrirtæki hafa sín sölufélög, sem annast sölu framleiðslunnar, og þessi sölufélög taka sín umboðslaun, hvort sem þau skipta við ríki eða einstaklinga. Hjá því verður ekki komizt. Um standardiseringu vörunnar með þessu fyrirkomulagi hefir verið rætt áður, og skal ég ekki fara langt út í það efni. En víst er það, að vörugæðin eru ekki tryggðari með því að við skiptum við eitt eða tvö fél., sem kunna að vera góð þessa stundina, en geta verið orðin aftur úr að nokkrum árum liðnum. Mér skildist á hv.þm., að hagnaður á þessum einkasöluvarningi ætti að fara eftir kaupgetu í landinu.

Eftir því, hvort vörurnar væru nauðsynlegar eða ekki

. Já, álagningin. Mér skildist, að ríkið myndi eiga að hafa nokkuð jafnar tekjur og ábyggilegar af þessari verzlun, en þá yrði að leggja meira á vörurnar í vondu árferði en góðu, til þess að ná sama hagnaði. Það yrði að leggja mest á þær, þegar kaupgeta almennings væri minnst. Ég vona, að flokkur sá, sem hv.þm. er formaður fyrir og virðist hafa aðalráðin í stj. eins og nú stendur, athugi, hvernig hægt er að framfleyta bæjar- og sveitarfél., hvað eftir er af tekjustofnum fyrir þau, sem geri þeim fært að rísa undir þeim miklu skyldum og útgjöldum, sem á þau eru lögð.

Magnús Guðmundsson Ég ætla aðeins að beina fáeinum orðum til hv. 4. landsk. út af deilu okkar um Nationalbankann danska. Ég sé ekki betur en að við séum sammála um, að afstaða hans til ríkisins, samkv. till. jafnaðarmannastj. dönsku, sé nákvæmlega sama og afstaða Landsbankans var eftir stofnlögum hans frá 1885. Hv. þm. vildi engan mun gera á því tvennu, að stofnun ætti sig sjálf eða væri í ríkisrekstri. Munurinn er sá, að ríkið verður að borga þann halla, sem af henni kann að leiða, ef það rekur hana, en annars ber stofnunin sjálf ábyrgðina. Þetta sýnir, hve dönsku jafnaðarmennirnir fara varlega. Þeir vilja ekki, að ríkið beri fjárhagslega ábyrgð á seðlabankanum. Danskir jafnaðarmenn fylgja nú þeirri sömu stefnu í bankamálum sem hér var uppi 1885. Hv. 4. landsk. læzt ekki skilja það, að dönsku jafnaðarmennirnir eru ekki róttækari nú en við vorum hér 1885. Fyrir nokkrum árum var útrunnið einkaleyfi það, sem talsímafélag Kaupmannahafnar hafði, og framlengdi jafnaðarmannastj. það þá um 20 ár. Ég spurði hlutaðeigandi ráðh., hví ríkið tæki ekki að sér talsímareksturinn, en hann svaraði, að ríkið hefði nóg á sinni könnu, þótt það tæki ekki að sér slíkan rekstur. Þá er transitverzlunin. Hv. þm. sagði, að hún gerði svo erfitt fyrir um að taka einkasölu erlendis. Segir hann, að ekki sé hægt að þjóðnýta verzlunina vegna þessarar transitverzlunar. Hv. þm. heldur, að ef þjóðnýtt sé verzlunin, þá leggist svo mikið á transitverzlunina, að hún eyðileggist. Í þessu felst bein játning um það, að ríkisrekstur í verzlun geri vörur landsmanna dýrari, því að transitverzlun getur í þeim efnum ekki verið nein undantekning. Er gott að hafa fengið þá yfirlýsingu frá hv. 4. landsk., sem telur sig vera höfuðpostula ríkisrekstrarkenningarinnar, sérstaklega í verzlun.

Flm. (Jón Baldvinsson) [yfirl.]: Á síðari árum hafa aukizt sérstaklega mikið flutningur til landsins af fóðurmjöli og öðrum fóðurbæti. Þetta stendur yfirleitt ekki í sambandi við slæmt tíðarfar og þar af leiðandi lítið heyfóður hjá bændum, heldur er aðalástæðan aukin búpeningseign, einkum kýr, í bæjum og kauptúnum. Er þar notað mikið af kraftfóðri, og einnig nokkuð úti um sveitir, sérstaklega í nánd við kaupstaðina. Innflutningur þessara vara hefir orðið á undanförnum árum 600-700 þús. kr. og mun á þessu ári fara yfir 1/2 millj. Nú gæti verið ástæða til þess, að ríkið færi að athuga, hvort þörf væri á þessum mikla innflutningi og hvort ekki mundi vera hægt að nota meira af innlendu fóðurefni en gert hefir verið. En hver ætli væri líklegri til að taka sig fram um, að það sé gert, en ríkið sjálft, ef það hefði þessa verzlun með höndum? Það er þegar að nokkru leyti af þessari ástæðu, að frv. er flutt. Það er sjálfsagt svo, að það má segja það sama í þessu efni eins og um frv. næsta á undan (frv. um breyt á 1. um vigt á síld), að það fer ekki ætíð eftir því, hvað varan er nauðsynleg, hve mikið af henni er selt, heldur að verulegu leyti eftir því, hvað sölumennirnir eru duglegir að bjóða vöruna fram. Ríkið ætti að gefa haft til eftirlits við þessa verzlun menn, sem hefðu sérþekkingu á þessum málum og gætu gefið leiðbeiningar um, bæði hvað, fóðurtegundir bezt væri að flytja inn, og hvað hægt væri að nota af innlendum fóðurefnum. Mér er sagt, að kaup á innlendum fóðurbæti séu stórum að aukast, þó ekki sé miðað við árið í ár, þegar heyfengur bænda varð óvenjulega lítill og skemmdur, enda allmikið verið talað um „fóðurskort bænda“ hér á hv.Alþ. Nú mun líka gert ráð fyrir, að í ár verði innlendur fóðurbætir keyptur fyrir á aðra millj. kr. Mér vitanlega hafa ekki verið gerðar hér vísindalegar rannsóknir, er sýni fóðurgildi þeirra innlendu kraftfóðurtegunda, sem völ er á. Þó er til Búnaðarfél. Ísl. og ráðunautar þess, sem ættu að geta haft þetta með höndum. Það er einmitt staddur nú hér í deildinni hv.þm., sem fyrir nokkrum árum átti sæti í Nd. og vildi þá setja upp heyforðabúr í sveitum, sem safnað væri í í góðum árum og notað þegar harðindi bæru að höndum, svo ekki þyrfti að flytja inn erlendan fóðurbæti. En það mun nú ekki verða fullnægjandi, bæði vegna þess búskaparlags, sem nú er, og þó einkum vegna þess, að kaupstaðirnir nota mikinn hluta fóðurbætisins. Það mun því ekki verða komizt hjá því fyrst um sinn að flytja inn allmikið af fóðurefnum. Ég hafði leitað álits Sigurðar Sigurðssonar búnaðarmálastjóra og beðið hann að semja grg. fyrir frv., en var ekki búinn að fá hana þegar frv. fór í prentun. Ég vil því, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp kafla úr umsögn hans: „Á landi voru er fólgin ógn fóðurefna. Grasið er eitt kjarnmesta og bezta, sem til er. Í þaranum kringum strendur landsins liggur ógrynni fóðurefna, ef rétt er að farið. Og svo má síldarmjölið eigi gleymast. Lítill hluti af öllu þessu er enn hagnýtt. Rannsóknir og tilraunir þurfa að sanna, hvernig bezt er að hagnýta og blanda saman hinum miklu fóður- og næringarfurða, sem land vort framleiðir, eða getur framleitt, og þá mun koma á daginn, að vér þurfum eigi að flytja inn fóðurefni, heldur getum miðlað öðrum þjóðum af vorum fóðurefnaauðæfum, sem nú er að nokkru gert með síldarmjölinu“. Ég þykist vita, að sá, sem samdi þessa klausu, hafi farið nærri því rétta. Ég geri ráð fyrir, að Sigurður búnaðarmálastjóri hafi svo mikið vit á þessum málum, að þó ekki sé fyrir hendi vísindaleg rannsókn í því efni, þá megi taka fullt tillit til þess, er hann segir, að gnægð fóðurefna muni vera í landinu ónotuð, sem muni ekki einungis vera jafngóð, heldur að öllum líkindum betri en þau útlendu fóðurefni, sem inn eru flutt. Það er því aðkallandi nauðsyn að láta fara fram ábyggilegar vísindalegar rannsóknir á okkar innlendu fóðurefnum, og það litla fé, sem til þess er ætlað, ætti að fást meira en borgað. Það má einnig telja fulla ástæðu til þess að hafa eftirlit með, að ekki séu fluttar inn í landið fóðurtegundir, sem bæði eru óhentugar og lélegar og koma því að litlu gagni, eins og áreiðanlega hefir átt sér stað. Þetta mun verða bezt tryggt með því, að ríkið taki verzlunina í sínar hendur, eins og frv. gerir ráð fyrir. - Ég vil svo mælast til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til landbn.

Jón Auðunn Jónsson Mér finnst, eftir þeim rökum, er hv.flm. bar fram, er hann talaði fyrir málinu, að hann hefði átt að snúa fyrirsögn frv. við og hafa hana: Frv. um útflutningsbann á innlendum fóðurefnum. Því öll rök hans gengu út á að sýna fram á nauðsyn þess að takmarka útflutninginn. Og það, sem hann las upp úr umsögn búnaðarmálastjórans, gekk einnig allt í sömu átt. Mér þykir það nokkuð einkennilegt, ef mikið er flutt inn af fóðurbæti, sem ekki kemur að gagni, og af þeim ástæðum þurfi að banna bændum að nota nema ákveðnar tegundir. En það er vitanlega mjög breytilegt, hvaða fóðurtegundir eiga við í hvert sinn, eftir staðháttum og annari aðstöðu. Þetta býst ég við, að bændurnir ættu sjálfir bezt að sjá og finna, og muni því ekki kaupa til lengdar ónýta vöru. Ég hefi nú sagt þetta til gamans, til að benda á ósamræmið í frv. og ræðu hv.flm.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég verð að segja það strax, að ég er á móti þessu frv., eins og yfirleitt öllum einkasölufrv. En frv. er nú einu sinni komið fram, og þó ættarmótið sýni greinilega faðernið, verður að reyna að koma því svo fyrir, að það verði að sem beztum notum fyrir landbúnaðinn. Það er sagt í 7. gr. frv., að einkasalan skuli jafnan hafa nokkurn forða af fóðurbæti fyrirliggjandi í Rvík. Þetta er að vísu gott, það sem það nær, en er algerlega ófullnægjandi fyrir mikinn hluta landsins. Ég mun því síðar koma fram með brtt. við frv., er miði að því, að ríkið sjái um, að alltaf verði allmikið af fóðurbæti fyrirliggjandi í Vestfirðinga- og Norðlendingafjórðungum, a. m. k. á 2 stöðum í hvorum. Á þann hátt gætu kostir frv. ef til vill vegið nokkuð upp á móti ókostum þess.

Flm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Það er út af aths. hv.þm.N.-Ísf. um að breyta fyrirsögn frv., aðallega í tilefni af klausu, sem ég las upp úr umsögn Sig. búnaðarmálastjóra. En það, sem Sig. er að benda þar á, er aðeins það, að við eigum fyrst og fremst að nota innlendu fóðurefnin, eftir því sem hægt er, og að við höfum flutt of mikið út af þeim og keypt að óþörfu útlendar vörur í staðinn. Þetta vil ég tryggja að gert sé. En það þarf að rannsaka á vísindalegan hátt, hvað við höfum af góðum fóðurefnum. hvernig þau verði blönduð, svo að þau komi að sem beztum notum, o. s. frv. Bændur munu vissulega leggja mikið upp úr því, ef hægt væri að tryggja, að nægar fóðurbirgðir væru alltaf fyrirliggjandi í landinu, t. d. ef hafís lokaði siglingum til Norðurlands, sem skeð hefir í manna minnum, og getur því komið fyrir aftur.

Þá er ekki nóg að eiga birgðir í Rvík

. Alveg rétt. Það er ekki nóg að eiga birgðir í Rvík, enda mun ég fúslega taka á móti hverri þeirri brtt., sem ekki spillir tilgangi frv. Margir hv.fyrrv.þm., sem hafa borið hag bænda fyrir brjósti, hafa bent á nauðsyn þess, að ríkið hlutaðist til um, að ætíð væru nægar fóðurbirgðir fyrirliggjandi á sem flestum höfnum landsins. Má þar fyrstan nefna Pétur heit. Jónsson á Gautlöndum. Það var líka mjög eðlilegt, að þær raddir kæmu þar að norðan, sem sífelld hætta er á, að hafís loki öllum höfnum og hindri þangað siglingar. Þetta er líka ein aðalástæðan fyrir frv. Þó að við höfum ekki enn flutt út önnur fóðurefni en síldarmjöl, býst ég við, að Sig. Sig. hafi rétt fyrir sér, að við eigum gnægð þeirra efna í landinu, ef við aðeins lærum að notfæra þau.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Eins og þetta frv. liggur fyrir, er tilgangur þess sýnilega sá, að hafa það sem einn lið í þeirri stóriðju þingsins að draga verzlunina úr höndum einstaklinganna og koma henni undir ríkið. En svo berst hv.flm. í hendur plagg, sem fer alveg í öfuga átt, og rennur þá upp fyrir honum nýtt ljós, sem ræða hans snýst eingöngu um. Þá er það orðið aðalatriði, að innflutningur þessara vörutegunda sé orðinn óþarflega mikill - 500-600 þús. kr. árlega - og því þurfi ríkið að grípa inn í, til þess að skapa iðnað í landinu. Mér datt í hug gömul vísa, þar sem talað er um, að viss persóna ætlaði að fara að skapa mann. Jafnaðarmenn hafa ekki skapað svo mikla atvinnu. Þeim hefir farizt betur að skapa einokun í landinu. Hv. flm. sagði, að oft væru seldar illar vörur og duglegir sölumenn seldu meira en þörf væri fyrir. Það er svo að heyra, sem hv.flm. búist ekki við miklum dugnaði við söluna, þegar ríkið er búið að taka verzlunina í sínar hendur. Ég get nú verið hv.flm. samþykkur um það, svo langt sem það nær, en get ekki séð, að nein þörf sé fyrir frv. af þeim ástæðum. Það, sem vakað hefir fyrir höf. þessa skjals, sem hv.flm. las hér upp, er greinilega það, að honum er áhugamál, að rannsökuð séu þau innlend hráefni, sem líkur eru til, að hægt sé að vinna úr fóðurefni, og að fé fáist til slíkra rannsókna. Hv. flm. ætlast nú til, að við kostnaðarverð varanna sé bætt 2%, sem gangi til slíkra rannsókna. Ég hefði sannast að segja búizt við, að ekki veitti af þessum 10-15 þús. kr., sem talið er, að lagt sé á þessar vörur, í kostnað við verzlunina þegar hún er komin á hendur ríkisins. Í mesta lagi yrðu máske eftir 200-300 kr. til rannsóknanna. Og þetta gerir hv.flm. að aðaltilgangi frv. Allir munu geta tekið undir það, að æskilegt væri, að ekki flyttist jafnmikið inn af útlendum fóðurefnum og gert hefir verið undanfarin ár. En hvers vegna eykst salan stöðugt? Ég hefi ekki trú á, að það sé eingöngu fyrir dugnað seljendanna. Það mun fyrst og fremst vera fyrir aukna eftirspurn. En það mun vera algild regla, að því minna, sem lagt er á vöruna og hún seld ódýrara, þá eykst eftirspurn og sala. Það eru því engar líkur til, að þetta dragi úr innflutningi nema verzlunin færi svo illa úr hendi, að salan minnkaði af þeim ástæðum. Þá kom hv.flm. inn á að tala um það, að þegar hafís lokaði höfnum á Norðurlandi, væri ekki lítils virði að hafa fóðurforða liggjandi hér í Rvík. Hverju eru Norðlendingar bættari, ef þeir fella skepnurnar úr hor, þó að nógar birgðir séu hér í Rvík? Hann talaði um kornforðabúr, sem einu sinni voru ráðagerðir um. En það var allt önnur hugmynd. Þau áttu að vera víðsvegar um landið. Hér er ekki farið fram á neitt slíkt. Ekki er heldur ráðgert að draga úr innflutningi þessara vara til landsins eða gera rannsóknir um innlendan fóðurbæti. Ég held því, að hann ætti að semja annað frv., sem væri í betra samræmi við ræðu hans. Það mundi fá annan byr.

Flm. (Jón Baldvinsson) [óyfirl.]: Mér finnst að heimta mætti það af þeim hv.þm., sem standa hér upp og flytja ræður, að þeir kynntu sér það, sem felst í grg. Þar er talað um það, sem eigi að vinna með þessu frv., og er það þá fyrst, að ekki verði fluttur inn nema sá fóðurbætir, sem kemur að sem beztu gagni. Þar er líka talað um að láta fram fara rannsókn á íslenzkum fóðurbæti. Þessi atriði minntist ég á, og ég sé ekki, að það sé neitt annað en það, sem frv. sé ætlað að vinna. Ég tel það stórt atriði ef með þessari einkasölu gæti unnizt það, að við gætum hér í landinu unnið fóðurefni jafngóð og keypt eru nú frá útlöndum. Hv. þm. hafa fett fingur út í það, að hér er aðeins talað um að hafa fóðurbirgðirnar í Rvík. Það er eðlilegt, að þetta sé sett í frv., af því að þetta er eingöngu frv. um verzlun með þessar vörur, en ekki jafnframt sérstök bjargráðaráðstöfun fyrir Norðurland í hafísaárum. Til þess þarf að gera alveg sérstakar ráðstafanir og leggja fram fé í því skyni, því að kostnaðarlaust verður það ekki gert, vegna vörurýrnunar og verðbreytinga, sem alltaf má búast við, að bakaði ríkinu útgjöld, og ennfremur það, að verða að láta mikið fé liggja í þessari vöru, sem þarna verður að geyma frá haustnóttum og kannske fram á vor. Þá var hv. 1. þm. Reykv. að tala um kostnaðarverð og þessi 2%, sem ættu að fara til rannsókna á innlendum fóðurbæti. Með kostnaði er átt við allan þann kostnað, sem ríkið hefir af því að útvega þessa vöru, og þessi 2% sé nettóafgangur. Má vera, að það mætti vera hærra, því að samkv. innflutningi að undanförnu mundi þetta nema 12-15 þús. kr., og er það vitanlega ekki mikið til vísindalegra rannsókna. Ég geri ráð fyrir, að þar yrði þá fyrst og fremst að fá einhvern hæfan sérfræðing, sennilega útlendan, til þess að hafa þessa rannsókn með höndum. Væri þessi fjárhæð þá lítið meiri en árslaun slíks manns. Hinu álít ég að þurfi ekki að gera ráð fyrir, að kaupa þyrfti mikil hráefni til að gera þessar tilraunir. En verði þessi upphæð of lág, þá er vitanlega alltaf hægt að hækka álagið eða veita nokkurt fé í fjárl. til þessara hluta, eða þá að Búnaðarfél. legði fram til þess eitthvað af sinn fé. Hér er þá lagður grundvöllurinn að þessu, og ég get ekki fundið, að þær aðfinnslur, sem fram hafa komið við þetta, hnekki því að neinu leyti. Andstaða hv. 1. þm. Reykv. gegn frv. kemur sennilega bara af því, að hann er á móti einkasölu. Þar er um stefnumun að ræða, og um það hefir verið deilt hér í tvo síðustu daga í sambandi við önnur frv., og ég kann því ekki við að fara inn á þær umr. nú. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. sagði um kornforðabúrin, sem eitt sinn voru til umr. hér á þingi, vil ég benda á það, að þar var um bjargráðaráðstöfun að ræða og ríkið átti þar að taka einkasölu á korni, til að ná upp kostnaðinum, sem af því leiddi, að verða að liggja með kornið frá haustnóttum og fram á vor. En ef hér á að gera það sama, þá verður að fara öðruvísi að en hér er ráð fyrir gert og leggja fé fram úr ríkissjóði, því að þá er tilgangurinn annar.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Mér þótti vænt um, að nú brá því þó fyrir, sem vitanlega er meint með frv., sem sé að einkasalan sé betri en frjáls verzlun. Annars get ég verið ánægður með svör hv.þm., því að hann játaði alveg, að það þyrfti að umsteypa frv., ef það ætti að ná tilgangi þeim, sem hann talaði um í fyrri ræðu sinni. Hann breytti um venjulega skilgreiningu á því, hvað væri kostnaðarverð, og sagði, að þar ætti að reikna allan kostnað af verzluninni, en það hefir verið skilið svo, að þar væri átt við að selja vöruna án nokkurrar álagningar, en þessi 2% þættu þá hæfilegur verzlunarkostnaður. En fyrst hann útskýrir það svona, þá verður vitanlega nokkur afgangur, en þá fyndist mér réttast að taka það skýrt fram, að þessi 2% ættu að ganga til að framkvæma þessar rannsóknir. Og eins og hann sýndi fram á, þá mætti fela þetta að einhverju leyti Búnaðarfél. Ísl., og að það legði þá eitthvert fé fram, heldur en að fara að setja upp sérstaka stofnun. Eins og kunnugt er, þá er nú í ráði að setja á stofn sérstaka rannsóknarstofnun, sem á að rannsaka ýmislegt í þágu atvinnuveganna hér á landi, og væri sjálfsagt, ef sú stofnun kemst upp, að hún verði þá látin annast þessar rannsóknir. Annars sé ég ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta að sinni. Málið er nú komið inn í nýjan forveg, og ég býst við, að ef landbn. tekur málið til athugunar, þá leggi hún til að gera á frv. breyt. samkv. skýringum hv.þm. sjálfs.

Flm. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Þetta frv. skýrir sig að mestu leyti sjálft, svo að ég þarf ekki að halda langa framsöguræðu. Þegar ríkið keypti þessar 5 jarðir í Ölfusinu, var það meiningin, að þær yrðu notaðar til mjög margs fyrir ríkið, en ekki ætlazt til, að þær yrðu látnar út í smápörtum til margra manna. Nú hafa þessi mál farið svo, að sá flokkur, sem alltaf stóð á móti þessum kaupum, hefir nú haft á hendi yfirstjórn á framkvæmd þessara mála. Og ég þykist vita, að það sé af þessum mismunandi skoðunum, að þessi flokkur hefir nú nokkuð breytt um og gert þrjá leigusamninga, sem hér fylgja með, og er þar einstökum mönnum fengið í hendur það land, sem það opinbera má sízt missa, ef á að nota þessa eign til þess, sem upphaflega var ætlazt til. Frv. lýtur eingöngu að því að skera úr, hvor hugsunarhátturinn eigi að ráða. Ef sá hugsunarháttur á að ríkja, sem bar uppi hugmyndina um jarðakaupin, þá á að taka aftur þessa bletti, og þá verður ennfremur að tryggja það, að sá maður, sem nú hefir Reykjakotið, vilji sleppa því, þegar ríkið þarf þess með. Ég tel það fremur dyggð þess góða manns, sem fyrrv. stj. leigði Reykjakotið, heldur en dyggð þess manns, sem leigði það, að það mun vera hægt að fá þennan leigurétt hvenær sem er, gegn því, að af honum verði keypt þau mannvirki, sem hann hefir gert þar, en þau eru öll hentug og skynsamleg fyrir þennan stað í framtíðinni. Sú reynsla, sem nú er fengin, sýnir það, að stjórnirnar láta mismunandi skoðanir ráða aðgerðum, sem geta stórum spillt fyrir skynsamlegri notkun þessa lands í framtíðinni. Þess vegna er hér farið fram á að fá þessar eignir í hendur stjórnskipaðri nefnd, og það þeirri nefnd, sem á að hafa á hendi yfirumsjón með öllum spítalarekstri hér, og það er í samræmi við það, sem upphaflega var á bak við þessi jarðakaup, sem sé að nota jarðirnar í þágu heilbrigðismála og svo uppeldismála, og þó sér í lagi í sambandi við landsspítalann. Þetta hefir komið fram hér áður, því að 1932 flutti ég frv. um að fela yfirstjórn landsspítalans umsjón með þessum eignum, þó að ég væri þá í ríkisstj. Frv. dagaði þá uppi í þessari d., og af því að það mætti mótstöðu þeirra aðilja, sem nú hafa gert þessa samninga, þá er nú komið sem komið er. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar. Mergurinn málsins er, hvort þingið vill skipta þessu niður í smábletti handa einstökum mönnum, - það er annar hugsunarhátturinn -, hinn er sá, að banna að láta burt ræktanlega landið, svo að þegar ríkið þarf að byggja þarna opinberar stofnanir síðar meir, þá þurfi það ekki að kaupa aftur dýru verði það land, sem búið er að afhenda. Ég vil aðeins benda á það, að í þessu landi eru 100 jarðhitaaugu, eftir því sem Þorkell Þorkelsson hefir rannsakað, og eru því þarna miklir möguleikur fyrir það opinbera til ræktunar og ýmiskonar tilrauna, og þá ekki síður fyrir mannúðar- og uppeldisstofnanir. Ég legg svo til, ef frv. sleppur gegnum þessa 1. umr., þá verði því vísað til allshn.

Magnús Guðmundsson Ég hélt, að hv.þm. S.-Þ. ætlaði að verða miklu hvassyrtari en hann hefir nú orðið, svo að ég tel mér skylt að vera hógvær eins og hann. Hv. þm. lýsti mjög vel tilgangi þessa frv., þegar hann sagðist vilja koma í veg fyrir, að mismunandi stjórnir gætu haft áhrif á stjórn þessara eigna. Það vakir fyrir hv.þm., að búa svo um, að það, sem hann vill, verði framkvæmt hér, hvort sem hann er við stj. eða ekki.

Það fer nú eftir því, hvernig n. verður skipuð

. Já, það er annað mál, hvort það heppnast, en þetta er hans tilgangur. Ef frv. kemur hér fleiri umr., þá getur verið, að borið verði saman, hvað ég hefi gert og hvað hann hefir gert í þessum efnum. Ég vil nú aðeins minna á það, að það eru ekki nema 2-3 dagar síðan landlæknir sagði í fjvn., að hann gæti ekki notað þetta hæli á Reykjum til þess, sem hann hefði ætlazt til. Landlæknir spurði við þetta tækifæri hv.þm. S.-Þ., hvort hann gæti bent sér á ráð til þess, og hann sagðist ekki gefa það að svo stöddu. Það getur verið, að hann ætli að koma með það ráð næst þegar hann kemur í stj., en það getur kannske dregizt, að hann komist í stjórn. Hann var - þó með vægum orðum - að ámæla mér fyrir að hafa leigt Sigurði Sigurðssyni búnaðarmálastjóra bletti úr landi Reykjatorfunnar og byggt Reykjakotið. En það eru lög á landi hér, að þeir, sem eiga jarðir, eru skyldugir að byggja þær til lífstíðar. En þrátt fyrir það er ábúandinn í Reykjakoti fús til að fara hvenær sem er, svo að lífstíðarbyggingin kemur ekki að sök. Ég skal ekkert um það deila, hvort það er fyrir mína dyggð eða ábúandans, en svo mikið er víst, að það er ekki fyrir dyggð hv.þm. S.-Þ., að svo er. Hv. þm. vill láta taka þennan leigða blett af Sigurði búnaðarmálastjóra. Þetta land er um 3,7 hektarar. Það er auðsætt, að hv.þm. sér eftir því, að honum var leigt þetta land, en ég geri það ekki. Svo mikið hefir Sigurður búnaðarmálastjóri gert fyrir íslenzkan landbúnað, að (það virðist vera það minnsta, sem ríkið getur gert fyrir hann til endurgjalds hans starfi, að leigja honum þessa spildu, sem er ekki stærri en lítið meðaltún, fyrir venjulegt gjald. En fyrst hv.þm. þykir svo óforsvaranlegt að leigja Sigurði Sigurðssyni þennan litla blett, þar sem enginn jarðhiti er, þá vil ég spyrja hann að því, hvort það hafi þá verið rétt, þegar hann leyfði manninum, sem seldi ríkissjóði Reykjatorfuna, afnot af annari spildu með miklum jarðhita. Á þessu svæði eru ennfremur nokkrir sumarbústaðir, og það er þá víst meiningin að reka menn burt með þá líka. Ég veit ekki, hvað hlutaðeigandi ráðh. segir um þetta. Hæstv. stj. sést hér sjaldan í d., en það er kannske sama og að hún tali, þegar hv.þm. S.-Þ. tekur til máls, og að það sé þess vegna, sem ráðh. sjást hér varla nema þegar smalað er til atkvgr. Annars lít ég svo á, að það sé rangt af ríkinu að keppa við bændur um framleiðslu á mjólk og öðrum vörum þarna eystra. Það var farið fram á það á þingi 1933, hvort Alþ. vildi ekki veita styrk til að byggja hús á þessum stað, en fjvn. svaraði því, að hún vildi ekki leggja fram fé til að stofna til samkeppni við bændur um framleiðslu á mjólk. En þegar svo er, að ríkið vill ekki byggja þarna upp, þá er ekki um annað að gera en að nota landið á annan hátt. Það getur verið, að hv.þm. S.-Þ. vilji láta landið vera ónotað þangað til hann kemur í stjórn, en verið getur, að þá þurfi lengi að bíða.

Flm. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég tók það fram í fyrri ræðu minni, að þó að ég væri óánægður með það, sem hv.þm. gerði í þessu efni, þá sé það ekki nema eðlileg afleiðing af hans skoðunum. Ég skal taka það fram, að ég er honum þakklátur fyrir, að hann hefir gert minna að þessu en ýmsir vildu vera láta af þeim, sem stóðu að fyrrv. stj. En þó að hann verðskuldi hrós fyrir þetta, þá hefði hann þó átt meira hrós skilið, ef hann hefði getað staðizt þau vélabrögð, sem voru lögð hér fyrir hann. Annars er ekki ástæða fyrir mig að fjölyrða um málið að þessu sinni. Ég geri ráð fyrir, að tækifæri gefist til þess að tala nánar um málið við hinar síðari umr. Þó er það eitt atriði í ræðu hv. 1. þm. Skagf., sem ég vil fyrst og fremst minnast á. Um þann mann, sem hv.þm. leigði þetta land, hefi ég svipað að segja og hann. Ég hefi persónulega mætur á Sigurði Sigurðssyni eins og hann, þó ég hefði ekki í sporum hv.þm. getað látið mér detta í hug að leyfa honum að spilla almennu hagsmunamáli. Ég álít, að Sigurður Sigurðsson eigi viðurkenningu skilið fyrir störf sín, en ekki á þann hátt. Út af því, sem hv.þm. sagði um það, að fyrrv. eigandi Reykjakots hefði fengið leigðan blett hjá mér, vil ég taka fram, að það er ónákvæm frásögn hjá honum, sem líklega stafar af því, að hann veit ekki betur. Þegar ég samdi um kaup á jörðinni við Gísla Björnsson, eiganda hennar, setti hann að skilyrði að fá að halda eftir þessum bletti við ána, sem hann hefir. Þess vegna er þessi blettur nú persónuleg eign hans. Ég gat ekki fengið jörðina keypta með öðru móti, og ég vildi heldur ganga að þessu skilyrði en verða af kaupunum. En af því þetta er svona lítill hluti, þá hefir hv.þm. ekki athugað, að það er ekki eign landsins, og liggja til þess þær ástæður, sem ég hefi nú greint frá.