Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Skúli Alexandersson Herra forseti. Á vetrarmánuðum 1987, þegar var verið að fjalla um stofnun fiskmarkaða, voru uppi raddir um það og margir héldu að með því að hér yrði komið á fiskmörkuðum mundu eiga sér stað mikil tímamót í sambandi við vinnslu og meðferð sjávarafurða. Þeir sem voru bjartsýnastir bjuggust við að fiskmarkaðir mundu byggjast upp hringinn í kringum landið og þessi aðferð, þ.e. verðlagning á fiski með því að selja fiskinn á mörkuðum, mundi verða það sem yrði ríkjandi innan stutts tíma. Þróunin hefur ekki orðið sú, kannski orðið svipuð því sem þeir sem voru svartsýnastir á uppbyggingu þessa þáttar í íslenskum sjávarútvegi gerðu ráð fyrir, að það mundu komast á fót fiskmarkaðir á takmörkuðum svæðum sem mundu koma fáu af því til leiðar sem hinir bjartsýnu reiknuðu með, þ.e. að það mundi ekki breyta miklu í sambandi við verðlagningu sjávarafurða, það mundi ekki breyta miklu í sambandi við gæði sjávarafurða og það mundi ekki jafna í einu eða neinu aðstöðu fiskframleiðenda eða þeirra sem sæktu sjóinn þó að þessir fiskmarkaðir kæmu upp. Þetta hefur orðið reynslan á síðustu tveimur árum. En þrátt fyrir það geri ég ráð fyrir og ég veit að þeir sem bjuggust ekki við neinu stóru töldu þó eðlilegt og sjálfsagt að samþykkt yrðu lög og það voru samþykkt lög hér á hv. Alþingi með stuðningi held ég meginþorra þingmanna, ég man ekki eftir að þar væri nein andstaða sem héti --- og menn töldu það eðlilegt að þessi þáttur kæmi og yrði að veruleika hjá íslenskum sjávarútvegi, m.a. kannski til þess að það væri ekki alltaf verið að tala um það að möguleikar væru á þessum vettvangi sem ekki væru nýttir. Reynslan hefur sem sagt sýnt það að þarna er ekki um stóra hluti að ræða en þó þannig lagaðan hlut sem eðlilegt er að sé til staðar. Ég tel þess vegna að frv. sem hér er lagt fram og er til umræðu sé beint framhald af því sem samþykkt var hér 1987. Þá voru þau lög með sólarlagsákvæði en eðlilegt verður að telja að þessari starfsemi sé skapaður vettvangur innan lagaramma og þá með ótímabundnu marki eins og hér er lagt til. Ég geri ekki ráð fyrir því að fiskmarkaðir leiði til mjög mikilla breytinga í náinni framtíð í sambandi við íslenskan sjávarútveg. Staðreyndin er sú, eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðherra og kemur hér fram í grg. frv., að á árinu 1988 fóru aðeins um 8% þess fisks sem landað var í gegnum fiskmarkaðina. Það er aðeins um 1 / 4 af þeim ferskfiski sem fluttur var til útlanda á sama tíma, þannig að greinilegt er að þessi þáttur hefur ekki náð að keppa við beinan útflutning og markaði erlendis. Það virðist sem sagt að þessir markaðir, sem eru fyrst og fremst Reykjavíkurmarkaðurinn og Hafnarfjarðarmarkaðurinn og markaðurinn á Suðurnesjum, séu að stórum hluta til markaðir fyrir soðmatinn hér á Reykjavíkursvæðinu. Mikill hluti þess fisks sem fer í gegnum Reykjavíkur- og Hafnarfjarðarmarkaðinn fer fyrst og fremst til neyslu hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu og svo til þess að sjá ýmsum smáfiskverkunarstöðvum sem hafa kannski vaxið upp vegna markaðarins fyrir hráefni. Það var gert ráð fyrir að markaðirnir mundu frekar hamla gegn því að upp risu nýjar og nýjar fiskvinnslustöðvar, en ég held að þróunin hafi verið á hinn veginn, að þeim hafi fjölgað. Og ég tel að þau áhrif fiskmarkaðanna séu af hinu góða, ekki kannski endilega fjölgunin, heldur það að þessar stöðvar, ýmsar hverjar, hafa farið inn á sérverkunarsvið og farið að gera tilraunir með ýmiss konar verkun sem annars væri varla grundvöllur fyrir. Þetta eru aðilar sem kaupa tiltekið magn á fiskmarkaðnum aðeins til þess að gera takmarkaðar prufur, eru ekkert að binda sig við ákveðið fiskiskip, að tryggja því löndun um ákveðinn tíma, heldur eru þetta fyrirtæki sem skammta sér hráefni til vinnslu inn á þann hugsanlega markað sem þeir hafa tryggt sér. Það er af hinu góða. Aftur á móti hefur verðmyndunin verið, að mínu mati, mjög neikvæð. Á stundum hefur verð rokið upp á mörkuðunum vegna þess, eins og ráðherrann nefndi hér reyndar áðan, að það hefur verið takmarkað magn á mörkuðunum. Þetta hefur orðið til þess að alls konar samanburður hefur átt sér stað og að vissu leyti truflað eðlilega verðmyndun og eðlilega samninga milli kaupanda og seljanda sjávarafurða. Verðmyndunin hefur að mínu mati verið neikvæð. Ég endurtek það svo að ég mun standa að samþykkt þessa frv. og verða við ósk ráðherra um að stuðla að því að þetta mál fái eðlilega og sem fljótasta leið hér í gegnum deildina.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Á sínum tíma þegar frv. um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla var lagt fram á síðasta kjörtímabili studdi Kvennalistinn frv. og gerðu þingkonur hans þá grein fyrir afstöðu Kvennalistans til þessarar tilraunar sem í raun var verið að gera þá. Með minnkandi sjávarafla er nauðsynlegt fyrir okkur að reyna að auka gæði þess afla sem kemur úr sjó og gefa fiskvinnslustöðvum möguleika til sérhæfingar. E.t.v. hefur þróun þessara markaða ekki orðið jafnhröð og jákvæð og menn höfðu vænst, en þó tel ég þá eiga fullan rétt á sér. Það er aðeins eitt sem ég vildi gera athugasemd við í 1. gr. um að leyfi til reksturs skuli aðeins veitt til eins árs í senn. Ég get ímyndað mér að það sé dálítið stuttur tími fyrir þá sem ætla að leggja í slíkt fyrirtæki því að þetta eru stór fyrirtæki og töluverður stofnkostnaður sem þeim fylgja. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort þessi stutti tími hafi ekki reynst mönnum erfiður í þeirri tilraun sem nú þegar hefur verið gerð. Víða erlendis er það lögboðið að allur fiskur sé settur á slíkan markað og reyndar hefur sú hugmynd komist á kreik hér í umræðum um sjávarútvegsmál núna á þessu ári hvort ekki væri rétt að gera slíkt hið sama hér á landi, hvort ekki þurfi einhverjar reglur, ekki síst vegna þess mikla útflutnings á ferskum fiski sem hefur átt sér stað á undanförnum árum. Í ljósi þeirrar umræðu sem nú er um innri markað EB, Evrópubandalagsins, vil ég fagna sérstaklega a-liðnum í 2. gr. þar sem tiltekið er að þeir sem slíkan uppboðsmarkað reka og eiga skuli hafa íslenskan ríkisborgararétt og fasta búsetu á Íslandi, og sömuleiðis það sem kemur í framhaldinu, að hlutafé skuli allt vera í eign íslenskra ríkisborgara. Margir óttast í umræðunni um Evrópubandalagið að við séum að glata yfirráðarétti yfir auðlindum okkar með því að hleypa útlendingum jafnvel bakdyramegin inn í auðlindir okkar og m.a. í fiskmarkaðina. Þess vegna tel ég vera nauðsynlegt og mjög gott að hafa þetta ákvæði hér skýrt. Ég ætla við þessa 1. umr. aðeins að lýsa þeirri skoðun okkar kvennalistakvenna að við erum fylgjandi því að fiskmarkaðarnir fái að lifa áfram, en það er ýmislegt fleira sem þarf að gera varðandi sjávarafla okkar. Hér liggur fyrir annað frv. sem varðar sjávarútveginn um þróunarstarf og rannsóknir sem ég tel líka ástæðu til að fagna. En ég vildi hér við þessa 1. umr. rétt lýsa því að við teljum að fiskmarkaðirnir eigi rétt á sér. Það var reyndar talað nokkuð mikið um fjarskiptamarkaði hér áður fyrr því að margir óttuðust að landsbyggðin gæti ekki notið þeirra kosta sem fiskmarkaðirnir byðu upp á, enda hefur komið í ljós að þeir eru aðallega hér á suðvesturhorninu, en það getur auðvitað orðið þróun í þá áttina þó að lög taki gildi um þá fiskmarkaði sem nú þegar eru fyrir hendi.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Ég fagna þessu frv. sem er í meginatriðum eins og þau lög eru sem nú gilda, lög sem voru með takmarkaðan gildistíma þar sem litið var á fiskmarkaðina sem nýjung sem væri á tilraunastigi. Ég tel að tilkoma fiskmarkaðanna hafi breytt mjög miklu í okkar þjóðfélagi þótt það hefði gjarnan mátt vera meira. Ég tel að þeir hafi verið mjög jákvætt spor í þróuninni og komi til með að verða það enn frekar. Það kom hér fram hjá einum ræðumanni að fiskmarkaðirnir hefðu ekki náð því sem bjartsýnustu menn þorðu að vona á sínum tíma og má það rétt vera. En ég vil vekja athygli því að það eru ýmsar ástæður fyrir því að ekki hefur tekist eins vel til og bjartsýnustu menn töldu. Það eru ástæður sem snerta önnur lög og aðra þróun, t.d. það að útflutningur fisks í gámum hefur aukist svo hrikalega að það er með ólíkindum, að fjölgun frystitogara hefur verið mjög hröð og svo fram eftir götunum. Ég tel að sú þróun sem þarna hefur átt sér stað sé í sjálfu sér neikvæð. Við sjáum það fyrir okkur að hundruð manna eru atvinnulaus víða um land og tel ég að stór þáttur í því hve starfstækifærum í landi hefur fækkað mjög sé að gámaútflutningur hefur aukist. Menn eru margir með þá skoðun að verkafólki komi það ekkert við hvernig þessum málum er háttað. En það er ástæða til að vísa í lög um stjórnun fiskveiða hvar stendur að fiskimiðin og auðlindin sjálf sé eign allrar þjóðarinnar. Það gengur ekki til lengdar að fáir hafi mjög mikið en aðrir ekki neitt nema atvinnuleysið sjálft. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að það þurfi að takmarka útflutning á fiski í gámum og það verði að gera með tvennu: Með því að lögbinda að allur fiskur sé vigtaður hér heima og að skerðingarákvæðið verði hækkað. Mér er ljóst að sums staðar er nokkur nauðsyn á að til sé ákveðinn ventill sem komi til þegar of mikill fiskur berst á land í einu, þá verði unnt að flytja út. Þegar byggðarlög fyrir austan t.d. fá síld, þá er eðlilegt að fólk fari að vinna í síld og þá séu möguleikar á því fyrir togarana að flytja út. Það mætti hugsa sér að skerðingarákvæðið væri breytilegt þannig að það væri ekki alfarið 25% heldur í fyrstu lægra en mundi síðan hækka. En ég tel það höfuðatriði að allur fiskur sé vigtaður hér heima og reyndar býst ég við að lagt verði fram frv. um það. Ef svo verður er ég sannfærður um að fiskmarkaðir munu fá meiri fisk til að selja. Reyndar tel ég ástæðu til að fara þá leið að smám saman verði öllum gert skylt að selja allan aflafisk heima. Ég geri mér ljóst að það gengur ekki í einu vetfangi, en ég tel mjög nauðsynlegt að það geti átt sér stað og þá erum við komnir með fiskmarkaði sem ekki aðeins hefðu 8% af öllum aflanum heldur 90--100%. Það eru sumir sem halda því fram að það þurfi að vera fiskmarkaðir víða um land. Ég er ekki viss um að svo þurfi að vera. Ég tel að það væri reyndar nóg að hafa einn fiskmarkað, fjarskiptamarkað sem gæti sinnt þessum hlutum fyrir allt landið en sjálfsagt yrði engin samstaða um það. Þeir yrðu vafalaust fleiri. Mér er sagt að fiskmarkaður í Boston ráði t.d. öllu fiskverði á austurströnd Bandaríkjanna. Ég tel að þessi þróun mundi gera það kleift að meira yrði unnið að aflanum hér heima og ég tel reyndar nauðsyn að svo verði gert til að koma í veg fyrir atvinnuleysi og til að auka verðmæti vörunnar. Ég bendi líka á að þar sem fiskverkendur hafa aðgang að fiskmörkuðum eða nýta sér þetta, hafa sprottið upp ýmis fyrirtæki, lítil fyrirtæki sem selja fiskinn mikið unninn, aðeins ófrystan, og fá mikið og gott verð fyrir hann. Þetta eru fyrirtæki sem eru ekki stór en eru með 100% vöru og eru farin að skipta miklu máli hér á þessu svæði. Það kom líka hér fram að fiskmarkaðir hefðu truflað eðlilega samninga. Ég er ekki alveg viss um hvað átt er við með þessu en þegar menn kaupa og selja á svona uppboðum eru menn náttúrlega að gera kaup sem báðir aðilar una við. Ég er þeirrar skoðunar að framtíðin muni leiða í ljós að fiskmarkaðir muni þjóna miklu meira hlutverki hér á landi en áður og ég tel og ítreka það að hagsmunaaðilar í sjávarútvegi eru ekki aðeins Landssamband ísl. útvegsmanna, ekki aðeins Sjómannasamband Íslands og Farmanna- og fiskimannasamband Íslands og Fiskifélagið svokallað, heldur er það líka verkafólkið í landi sem verður að teljast hagsmunaaðilar og það einn sá sterkasti. Ég tel að það hafi hallast mjög á undangengin ár þar sem sjónarmið Verkamannasambandsins t.d. eru ekki tekin með inn í myndina heldur aðeins þeirra sem ég nefndi hér áðan. Ég vil í lokin benda á það að í ályktun þings Verkamannasambandsins sem haldið var í októbermánuði, var gerð samþykkt um að stefna að því að allur fiskur verði seldur fyrst hér heima og stefnt að uppbyggingu fiskmarkaða í því skyni að höndla með fiskinn. Ég lýsi yfir stuðningi við þetta frv. sem ég tel mjög af því góða. Það er nauðsynlegt að það verði samþykkt fyrir jól því að um áramót renna lögin út.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Ég tel rétt strax við 1. umr. þessa máls að gera með örfáum orðum grein fyrir mínum viðhorfum. Eins og hér hefur verið bent á var hér um tilraunastarfsemi að ræða. Ég hafði og hef raunar enn efasemdir uppi um það ágæti sem menn telja af þessu og þá spyrja menn: Hvers vegna? Vegna þess að það er mismunað. Það eru tiltölulega fá svæði, eins og hér kom fram áðan, sem njóta þessa og ekki hef ég á móti því ef það er hægt með einhverjum hætti að auka tekjur þeirra stétta sem þarna eiga hlut að máli. En mér sýnist að það sé nokkuð takmarkað sem þar kemur fram. Ég held að það verði nokkuð nauðsynlegt að fá um það upplýsingar og trúlega fer þetta mál fyrir sjútvn. þannig að ég get þá sem nefndarmaður þar óskað upplýsinga þar um og skal ekki lengja umræðu út af því, en það væri auðvitað fróðlegt að fá vitneskju um það hversu stór hluti og á hvaða svæðum það er sem fiskmarkaðir koma til góða. Ég man líka á sínum tíma þegar menn voru að tala um frjálsa álagningu, markaðsverðið ætti að gilda. Það þýddi vöruverðslækkun. Ég hef ekki séð það í reyndinni og ég held að við búum í slíku landi að því verði ekki við komið alls staðar, þessu markaðsfyrirkomulagi sem menn alltaf eru að tala um. Það verða stórir hópar út undan og við þurfum auðvitað að gefa gaum að því með hvaða hætti er hægt að rétta hlut þeirra aðila. Hér voru nefnd Reykjavík, Hafnarfjörður, Suðurnes. Ég hygg að það sé rétt án þess að ég þekki það nógu vel en ég heyrði það líka að hv. þm. Karl Steinar Guðnason tók mjög undir þetta sjónarmið og á því er ég ekkert hissa því að þarna er svo stór markaður sem getur komið til góða þeim aðilum sem þarna eiga hlut að máli. En það eru líka stórir aðilar aðrir, margir fyrir utan sem ekki njóta þessa. Mér er sagt að t.d. á Vestfjörðum séu menn mjög óhressir með hversu fiskverð, sem er að sjálfsögðu bundið við ákvörðunarverðið, helst alveg í takt við það, en ekkert fyrir ofan. Á fiskmörkuðum mun þetta þó vera einhver búbót sem ég veit ekki hversu mikil er, en þarna kemur auðvitað upp óánægja. Og vissulega er nóg á landsbyggðarfólk lagt þó ekki komi til viðbótar ef svona yrði til lengdar haldið á málum án þess að ég sé hér sérstaklega að mæla gegn þessu. Það kunna líka að vera hliðar á því sem er hægt að lagfæra til hagsbóta fyrir þetta fólk. Ég veit ekki hvað hv. þm. Karl Steinar meinti þegar hann sagði að það væri kannski nóg að hafa bara einn markað. Það er kannski líka nóg að hafa bara eina verksmiðju í landinu og þá njóti allir hins besta. Ef það er sjónarmiðið, þá er ég nú ekki alveg með á nótunum, að það nægi bara ein verslun fyrir allt landið og einn fiskmarkaður fyrir allt landið. Ég held að menn séu komnir allt of langt út í frjálshyggjutalið, markaðssjónarmiðið  feigðarósi þá. Ég held að menn eigi nú aðeins að gá að sér áður en menn segja svona hluti. Ég hygg að hér þurfi að hafa gát á og ef þetta er rétt sjónarmið, sem ég vil ekkert halda fram að geti ekki verið, þá þurfi að sníða af þá agnúa sem mér sýnist og sjómönnum, a.m.k. á Vestfjörðum og kannski víðar, finnst að sé á þessu kerfi því að það er mismunað. Vel kann að vera að þetta hafi breytt miklu í þjóðfélaginu. Ég er ekki sannfærður um að þetta hafi breytt miklu í þjóðfélaginu þann tíma sem það hefur verið í lögum, en einhverju kann það að hafa breytt, og kannski er hægt að láta það breyta meiru og þá með annars konar útfærslu, þannig að a.m.k. sem flestir sitji við sama borð, því að við byggjum ekki upp atvinnuveg eins og þarna er um að ræða á tiltölulega fjölmennum svæðum á tiltölulega afmörkuðu sviði. Þarna held ég að menn verði aðeins að líta í kringum sig. Ég skal ekki, herra forseti, lengja þessar umræður en ég tel rétt að það komi fram að þegar þetta mál var afgreitt í þingflokki Alþfl. lýsti ég yfir að ég hefði fyrirvara gagnvart málinu, ekki vegna þess að ég væri harður andstæðingur þess, heldur taldi ég að það þyrfti kannski að skoða ýmislegt sem mér finnst og hefur verið sagt að hafi farið úrskeiðis og það þarf auðvitað að laga.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Það mátti svo sem við því búast að hér yrði farið að ræða um fleiri hluti en beint um frv. sem hér liggur fyrir til umræðu og hvernig mál hafa þróast á gildistíma þeirra laga sem falla úr gildi um áramótin. Það var farið að fjalla um hugmyndir um lögbundið sölufyrirkomulag, hugmyndir sem hafa skotið upp kollinum í þjóðfélaginu um að það skuli vera skylda að selja fisk á mörkuðum. Ég hef litið svo á að sú umræða væri frekar til þess að lofa mönnum að spjalla um einhverja hluti en að það væri einhver alvara á bak við það eins og málum er háttað hjá okkur í dag. Ég held að hugmyndin um það, t.d. á Vestfjörðum, Norðurlandi, Snæfellsnesi og annars staðar, að skylda menn til að fara á einhvern markað með afla sé næstum því óframkvæmanleg. Það eru ýmsir hlutir sem koma í veg fyrir það og kannski ekki rétt að fara að telja þá upp, en þar er þó þyngst á metunum --- ja, ekki þyngst á metunum, ég vil ekki segja það --- þar er eitt áhrifamikið atriði og það er eignaraðildin yfir flotanum, fiskiskipaflotanum. Þeir aðilar sem mæltu hvað ákafast með því að hér yrði settur upp markaður í Reykjavík voru forráðamenn Granda hf. Þeir bentu á kosti þess að hér væri fiskmarkaður og fyrirtækin gætu sótt hráefni til vinnslunnar á markaðinn. En ég held að það sé lítill hluti af afla þess stóra fyrirtækis, stærsta útgerðarfyrirtækis í Reykjavík, sem hefur farið um Reykjavíkurmarkaðinn. Til þess að hægt væri að búast við því að hlutir gengu upp á þann veg að það væri skylda að setja allan fisk á markað þyrfti jöfnum höndum að breyta eignaryfirráðum yfir flotanum. Ég gæti tekið undir það að það væri skemmtilegt ef mál þróuðust á þann hátt að það væru sérstakir útgerðarmenn sem sæju um hráefnisöflunina og hins vegar fiskvinnslustöðvar sem sæju um verkun aflans. Það er bara ekki þannig hjá okkur í dag. Þetta er á þann veg eftir þeim tölum sem maður heyrir oftast nefndar að það muni vera um 80% af flotanum sem eru bundin, tengd fiskvinnslustöðvum eignarböndum, ef má orða það þannig. Það þarf því ýmsa hluti til til þess að segja við þá sem eiga skipin og sjá um útgerð þeirra að þeir skuli fara með afla þeirra á uppboð og eiga það á hættu að hafa engan afla til vinnslu í sínum eigin fyrirtækjum. Ég var svolítið hissa á því að hugmyndir um þetta skyldu ná hylli þings Verkamannasambands Íslands þannig að það var samþykkt á þingi þess að fisksölumálin skyldu eiga sér stað á þennan máta. Það gefur auga leið að ef markaðurinn verður látinn ráða því hvar afli er unninn verður meiri hætta á því en nú er að ákveðin svæði og ákveðnar vinnslustöðvar falli út úr samkeppnisleiknum. Það er þess vegna ekki til að tryggja atvinnu í fiskvinnslustöðvunum að hafa fisksöluna á markaðsgrunni. Hér var líka rætt um gámaútflutning og frystitogarana. Hv. 4. þm. Reykn. benti á að það væri einmitt þessi þáttur sem hefði kannski orðið þess valdandi, þ.e. gámaútflutningur og frystitogarar, að minni afli barst að fiskimörkuðunum. Sjálfsagt er það einn þátturinn og einn þáttur í þeirri öfugþróun sem ég tel að við búum við undir þeirri fiskveiðistefnu sem við höfum búið við á undanförnum árum. Og ég tek alveg undir skoðun hv. þm. að nauðsynlegt sé að takmarka þennan útflutning. Til þess þarf sjálfsagt að leita ýmissa ráða, m.a., eins og gert hefur verið á undanförnum árum, að takmarka eða draga af kvótanum eða skerða kvótann. Sjálfsagt gæti krafa um það að fiskur væri seldur innan lands áður en hann væri seldur á erlendan markað þjónað þarna ákveðnum tilgangi, en það þarf ýmislegt til til að hægt sé að koma því í kring. Það er eins og hv. 3. þm. Vestf. nefndi, að það verður erfitt að koma því í framkvæmd að allir aðilar geti notfært sér þessa aðstöðu, boðið fiskinn sinn upp áður en hann er settur í gáma eða á að fara á erlendan markað, mismunandi aðstaða eftir því hvar þetta er á landinu. Sú þróun sem að mínu mati er þó hvað neikvæðust og hv. þm. Karl Steinar Guðnason nefndi hér áðan er uppbygging frystitogaraflotans. Hún er fyrst og fremst til þess að flytja atvinnuna út á sjó. Og með þeirri framkvæmd er ekki aðeins verið að flytja fiskinn svo gott sem hráan á erlendan markað, heldur er líka verið að mismuna því fólki sem er að vinna við fiskframleiðslu. Þeir sem eru að vinna við þetta úti á sjó fá skattfríðindi. Þeir leggja vitaskuld mikið á sig við þau störf og þeir fá skattfríðindi sem fólkið í landi, fólkið í Verkamannasambandinu, fær ekki. Ýmsir þættir aðrir í kringum frystitogarana sem kannski á ekki að vera að tíunda við þessa umræðu eru á þann veg að ég held að þar hafi átt sér stað kannski mestu mistökin á þessum tveimur til þremur undanfarandi árum í fiskveiðiþróuninni. Það er sök sér og það er auðveldara að snúa við í sambandi við ferskfiskútflutninginn, en við stöndum í margfalt erfiðari stöðu að draga okkur út úr hinni atvinnugreininni, þ.e. rekstrinum og sókninni á frystitogurunum.

Guðmundur Ágústsson Virðulegur forseti. Ég ætlaði ekki að tala við þessa umræðu en þar sem hér hafa orðið mjög málefnalegar og fróðlegar umræður um frv. tel ég rétt að segja hér nokkur orð. Ég held að fiskmarkaðir hafi sýnt að þeir gegni mjög miklu og þýðingarmiklu hlutverki í því að miðla á milli kaupenda og seljenda því hráefni sem til skiptanna er. Það hefur komið í ljós að með stofnun fiskmarkaða hafa komið upp mörg smáfyrirtæki sem hafa keypt af markaðinum og fullunnið ákveðnar vörur og selt á erlendan markað og fengið meiri verðmæti en ella, meiri en frystihúsin, þessi hefðbundnu. Þess vegna held ég að fiskmarkaðirnir, þótt þær miklu væntingar sem voru bundnar við þá, alla vega þeirra sem bjartsýnastir voru, hafi ekki komið í ljós, hafi eftir sem áður leikið ákveðið og mikilvægt hlutverk. Það er ekki aðeins það heldur hefur þetta leitt af sér hærra verð fyrir fiskinn og komið sjómönnum og útgerðarmönnum til góða. Á þessu ári skilst mér að hafi komið meira afli til fiskmarkaðanna en í fyrra og árið þar áður. Eftir því sem mér skildist er markaðurinn í Reykjavík að nálgast 20 þús. tonn og það er töluverð aukning frá því sem var á síðasta ári. Það eru ekki aðeins skipin sem eru gerð út frá Reykjavík og Reykjanesi sem nýta sér þetta, heldur hafa togarar og bátar frá landsbyggðinni í vaxandi mæli komið til Reykjavíkur á fiskmarkað og á Reykjanes og landað þar. Það er meira að segja orðin krafa hjá mörgum sjómönnum að hluti aflans verði seldur á fiskmörkuðunum. Þá er svo komið að útgerð Granda, eins stærsta fiskvinnslufyrirtækisins hér í Reykjavík, setur ávallt hluta af aflanum á fiskmarkaði og jafnvel kaupir hann sjálft. En þetta sýnir það að þessi markaður er mikilvægur. Þegar ég frétti fyrst af því að stofna ætti þessa markaði batt ég miklar vonir við fjarskiptamarkaði og taldi raunar að hægt væri að tengja landið betur saman í tölvum og koma upplýsingum með greiðum hætti í gegnum þessa fjarskiptamarkaði og kaupendur víðast hvar um landið gætu um leið og tilkynnt væri inn á móðurtölvu hvað væri til skiptanna boðið í þann afla. Það hefur þó ekki orðið. Þróunin hefur orðið sú að það hafa verið þessir tveir höfuðmarkaðir í Hafnarfirði og Reykjavík sem hafa staðið upp úr og að mínu viti, eins og ég sagði áðan, skipt töluverðu máli. Hér hafa orðið umræður um beina siglingu togara og báta á markaði erlendis og það hefur ekki minnkað þrátt fyrir tilkomu fiskmarkaðanna eins og sumir töldu. Tel ég það mjög miður þar sem þróunin núna, alla vega á þessu ári, hefur sýnt að það verð sem fæst á fiskmörkuðunum er fyllilega sambærilegt við það sem gerist erlendis þegar frádráttur hefur verið reiknaður vegna uppboðskostnaðar, vegna taps á veiðidögum, vegna olíukostnaðar o.fl. Sumir telja a.m.k. að það sé í flestum tilvikum hærra verð hérna á fiskmörkuðunum en erlendis. Þá hefur það komið fram í þessari umræðu að það sem fer í gegnum fiskmarkaðina fari aðallega til innanlandsneyslu eða neyslu á höfuðborgarsvæðinu og Reykjanesi. Ég held að þarna sé um smámisskilning að ræða þar sem það hefur sýnt sig að mörg fyrirtæki hafa einmitt sprottið upp vegna þessara fiskmarkaða. Það er ekki svo mikið um það að fisksalar kaupi nema ákveðnar tegundir, ýsu held ég, á fiskmörkuðum. Ég vildi að hér kæmi fram sú skoðun mín að frv. sé mjög mikilvægt. Mér finnst áríðandi að efla fiskmarkaði frekar en að draga úr og vil lýsa því yfir að ég mun styðja frv. og vonast eftir að mega sitja í þeirri nefnd sem kemur til með að fjalla um það. Ég á ekki sæti í sjútvn. og ekki minn flokkur, þannig að ég vænti þess að eiga þar seturétt.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Á sínum tíma þegar lög voru samþykkt hér á Alþingi í mars 1987 um uppboðsmarkaði fyrir sjávarafla tók Sjálfstfl. afstöðu með því lagafrv. Við athugun á frv. sem hér liggur fyrir virðist mér að Sjálfstfl. geti stutt það svona í meginatriðum, en ég tel samt rétt að rifja hér nokkuð upp, gera grein fyrir því hvað hefur gerst við tilkomu þessara markaða. Hæstv. ráðherra gerði það að sjálfsögðu í sinni framsöguræðu og ýmsir aðrir hv. þm. hafa einnig gert það. Það sem liggur í augum uppi er að við tilkomu markaðanna breyttist verðmyndun í sambandi við sölu sjávarafla allverulega hérlendis, þannig að segja má að upp úr þessu hafi komið þrjú verðmyndunarkerfi. Það eru í fyrsta lagi þau verð sem myndast á þessum frjálsu uppboðsmörkuðum. Í öðru lagi eru það Verðlagsráðsverðin með yfirborgun sem geta verið mismunandi eftir landsvæðum og einnig eftir því hvernig útgerðarfyrirtæki standa að slíkum greiðslum og svo í þriðja lagi er það að menn greiða samkvæmt ákvörðunum Verðlagsráðs sem mun vera orðið fátítt. En það fer ekki á milli mála að þessir uppboðsmarkaðir sem hófu starfsemi sína hér fyrir nokkrum árum hafa haft mikil áhrif í þá átt að hækka verð til útgerðar og þar með hefur teknahlið útgerðarinnar batnað sem því nemur og einnig afkoma sjómanna. Það liggur í augum uppi. Þá er það annað atriði sem einnig hefur fylgt sem ég tel af hinu góða sem er það að ekki er nokkur vafi á því að þetta hefur haft þau áhrif að meðferð á afla er mun betri þannig að gæðin hafa aukist og verður að telja það af hinu góða. Út af fyrir sig hafa því uppboðsmarkaðirnir haft jákvæð áhrif hvað þetta áhrærir. Hins vegar hefur það einnig gerst á sama tíma að fiskvinnslan var ekki undir það búin að mæta þessum breyttu forsendum, þ.e. þeim áhrifum sem hin háu verð uppboðsmarkaðanna höfðu í för með sér á fyrsta stigi. Þó má segja að nú sé frekar farið að myndast ákveðið jafnvægi í þessum málum. Stafar það einnig af því að gengisskráning er nú réttari og eðlilegri með tilliti til útflutningsatvinnuveganna.Staða fiskvinnslunnar hefur breyst ásamt ákveðinni strúktúrbreytingu. Hins vegar hlýtur maður að vekja athygli á því að samfara uppboðsmörkuðunum hefur það gerst að stöðugt stærri hluti af aflanum fer núna út ísaður. Ég tel að þar komi uppboðsmarkaðirnir einnig til skjalanna, alla vega þeir markaðir sem eru hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það er ekki nokkur vafi á því að þeir sem kaupa að marki á þessum uppboðsmörkuðum séu að því í þeim tilgangi að flytja svo þennan fisk ísaðan út í gámum þannig að þetta hefur aukið mjög útflutning á ísuðum fiski í gámum með þar af leiðandi minni vinnslumöguleikum hérlendis. Þá hefur það einnig gerst sem ég held að geti orkað tvímælis þegar til lengri tíma er litið að litlum fyrirtækjum hefur fjölgað óeðlilega mikið hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Það getur verið neikvætt ef litið er á það út frá sjónarmiði samkeppninnar því við skulum muna það að samkeppnin gerist ekki hér innan lands. Hún er fyrst og fremst úti á hinum stóru mörkuðum, þ.e. erlendis. Það orð hefur legið á að erlendir aðilar hafi reynt að koma sér upp svokölluðum ,,strámönnum`` hér á uppboðsmörkuðunum, þ.e. reynt að fá innlenda menn til þess að bjóða í fiskinn til að tryggja sér þessa vöru. Það er náttúrlega ekki hægt að koma í veg fyrir það, þetta eru frjálsir markaðir. Og ef íslenskir ríkisborgarar kaupa inn fyrir erlenda aðila má segja að það sé lítill munur á því hvort það gerist hér í Reykjavík og Hafnarfirði eða í Bremerhaven og Grimsby. Allt er þetta því hluti af þróun sem ég vænti að sé til hins góða fyrir íslenskan sjávarútveg og íslenska þjóð. En í sambandi við þetta mál er kannski ástæða til að nefna önnur atriði sem eru þessu nátengd og gætu leitt til þess að hægt væri að auka möguleika þeirra sem ekki eru í nánum tengslum við uppboðsmarkaðina, að þeir hafi svipaða möguleika til þess að nýta þann afla sem kemur upp úr sjónum. Þar á ég við það hvort ekki kæmi til greina að allur aflinn væri vigtaður hérna heima. Það þýddi að allur aflinn færi um íslenskar hendur eða íslenska markaði eða íslensk fyrirtæki. Þetta finnst mér mjög koma til greina og mundi auka líkur á því að meira færi í vinnslu en ella. Svo er það hitt atriðið, sem er geysilega þýðingarmikið, þ.e. hvað skerðingin á kvótanum á að vera mikil í sambandi við útflutning á ísuðum fiski. Ég veit að sú umræða fer ekki fram beint í sambandi við þetta frv. en það er rétt að hafa í huga að það er mat margra sem fást við fiskvinnslu og eru í forsvari fyrir fiskvinnslunni að það ætti að auka skerðingu úr 15% upp í 25%. Það verður til umfjöllunar þegar frv. til laga um fiskveiðistjórnun verður lagt fram væntanlega á þessu þingi. En ég tel rétt að vekja athygli á þessu í þessu sambandi því að auðvitað er þetta samtengt, þ.e. uppboðsmarkaðirnir annars vegar og samræming vinnslu og veiða hins vegar í sambandi við íslenska fiskvinnslu og útflutningshagsmuni, og þar með erum við að taka afstöðu til þess hvernig við ætlum að auka vinnsluvirði þess sjávarafla sem íslensk fiskiskip veiða innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. Ég vil sem sagt undirstrika það að ég tel að við sjálfstæðismenn getum stutt þetta frv. en við viljum jafnframt vekja athygli á þessum atriðum sem ég drap á hér áðan.

Karl Steinar Guðnason Hæstv. forseti. Mér þykir leitt að hv. 3. þm. Vestf. er horfinn úr salnum en ég ætlaði aðeins að ræða við hann. Mér er alveg ljóst að það stefnumið að selja allan afla hjá fiskmörkuðum getur ekki komist í framkvæmd í einu vetfangi eins og ég reyndar tók fram og ég tel að nokkur þróun eigi eftir að eiga sér stað í þessum málum sem öðrum. Það er rétt að 80--85% af útgerðinni er með fiskvinnslu líka og öfugt þannig að hagsmunir stangast sjálfsagt á í þessu efni. En ég vek athygli á því að Grandi hf. hefur gert mikið af því að selja á fiskmarkaði hér í Reykjavík, á Faxamarkaði, og hagræðingin sem þeir sjá við það er sú að geta sérhæft sig meira en ella, keypt þær fisktegundir sem skipta máli fyrir vinnsluna hverju sinni, gert vinnsluna hagkvæmari og látið þá aðra taka það sem er óhagkvæmt fyrir þá, þ.e. sem verður þá hagkvæmt fyrir báða. Ég sagði frá því hér áðan að Boston-markaðurinn er talinn hafa afgerandi áhrif fyrir alla austurströnd Bandaríkjanna hvað varðar verðlag og ég vildi vekja athygli hv. 3. þm. Vestf. á því að það er til sími víða og tölvur víða, a.m.k. hér fyrir sunnan. Það er eins og hv. þm. hafi ekki verið kunnugt um það.  Ég minni á það aftur að Verkamannasambandið hefur gert samþykktir í þessu máli og það er stefnumið þar að allur afli verði seldur innan lands fyrst. Á þann hátt getum við helst komið í veg fyrir þá hugsjón útvegsmanna að byggja upp fiskvinnslu á Humbersvæðinu í Englandi. Á þann hátt einan getum við komið því til leiðar að atvinna verði næg um allt land. Ég veit ekki um neina fyrirvara sem hugsanlega hafa verið gerðir við þessa samþykkt á Verkamannasambandsþinginu og ég veit ekki heldur um neina sem vita um þá fyrirvara.

Karvel Pálmason Virðulegi forseti. Mér þykir varaformaður Verkamannasambandsins orðinn gamansamur nú síðustu daga.

Þá bregður nýrra við.

Já, þá bregður nýrra við. Það má hafa það svo. Ekki hvarflaði að mér að ekki hafi verið til símar eða fjarskiptatæki alllengi. Slík tæki voru líka til þegar menn voru að ræða um verðlagseftirlitið og hvort það væri öruggt að markaðurinn mundi sjá til þess að verðlag lækkaði, hinn frjálsi markaður. Og ég man ekki betur en að hv. þm. Karl Steinar hafi verið sammála í þessum efnum þá, en trúlega hefur símasambandið batnað síðan.  Varðandi fyrirvara á Verkamannasambandsþingi skal ég ekkert um segja, en ég hygg nú samt að um þetta séu mjög skiptar skoðanir innan verkalýðshreyfingarinnar sem heildar hvort sem menn líta til Verkamannasambandsins eða Alþýðusambandsins. Það þýðir ekki að vera að blekkja sig á því að mínu viti að það séu ekki skiptar skoðanir innan verkalýðshreyfingarinar um jafnmikilvæg mál og hér er um að ræða eins og víða annars staðar. Þar eru ekki allir á sömu skoðun og það er blekking að mínu viti að halda því fram að menn séu þar á einni og hinni sömu skoðun að því er þetta varðar. Þarna er um að ræða t.d. sjómenn sér á parti, landverkafólk hins vegar og síðan koma fleiri sjónarmið inn í. Þarna rekast hagsmunir á og það verða menn að viðurkenna. Og auðvitað eiga menn að draga nótur í áframhaldinu í samræmi við það að um þetta eru skiptar skoðanir og menn verða þá að reyna að finna samnefnara til þess að koma þessu dæmi heim og saman þrátt fyrir það að góð símasambönd og fjarskipti eru fyrir hendi.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. sem kom til umfjöllunar á síðasta Alþingi um frv. til laga um viðaukalög við lög nr. 44 frá 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands. Með frv. þessu er lagt til að stofnuð verði sérstök þróunardeild við Fiskveiðasjóð Íslands er hafi það hlutverk að veita lán til rannsókna og þróunarverkefna á öllum sviðum í sjávarútvegi. Jafnframt er gert ráð fyrir að Fiskimálasjóður verði lagður niður og hin nýja þróunardeild yfirtaki eignir og skuldir sjóðsins. Frá stofnun Fiskimálasjóðs árið 1935 hafa margvíslegar breytingar orðið á starfsemi sjóðsins. Engu að síður má segja að meginhlutverk hans hafi ætíð verið óbreytt, þ.e. að styðja nýjungar í sjávarútvegi, veita styrki til veiða með nýjum veiðarfærum, tilrauna við verkun og vinnslu sjávarafurða. Af eldri lögum um Fiskimálasjóð má sjá að hann hefur aldrei gegnt hlutverki sem almennur stofnlánasjóður fyrir sjávarútveginn. Hefur hlutverk hans einkum verið að veita viðbótarlán vegna nýjunga eftir að þær stofnanir sem hafa það hlutverk að veita stofnlán hafa lánað til fyrirtækja eftir almennum reglum eins og þeim þykir tryggt hverju sinni. Sjóðurinn hefur einnig veitt lán eða styrki til stuðnings nýjungum sem ekki hafa verið fullreyndar. Hefur hann því oft tekið áhættu sem ekki er talið eðlilegt að bankastofnanir eða fjárfestingarlánasjóðir reknir á svipuðum grundvelli taki. Hefur Fiskimálasjóður frá upphafi styrkt margvísleg framfara- og hagsmunamál í sjávarútvegi og veitt lán með hóflegum vöxtum til tilrauna sem ýmist hafa gefist vel eða ekki reynst grundvöllur fyrir, eins og gengur og gerist. Sjóðnum hefur því reynst erfitt að gegna hlutverki sínu án annarra tekna en af vaxtatöku. Þá rýrði mjög Fiskimálasjóð eins og aðra sjóði á sínum tíma sú verðbólga sem um langt árabil geisaði hér á landi og geisar nú því miður enn í nokkrum mæli. Eiginfjárstaða sjóðsins hefur af þessum sökum lengst af verið tiltölulega veik. Tekjur sjóðsins voru fyrst og fremst hlutdeild í útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Á árunum 1985--1986 vann nefnd á vegum sjútvrn. að gagngerri endurskoðun á sjóðakerfi sjávarútvegsins. Samkvæmt tillögu nefndarinnar var það flókna sjóðakerfi sem sprottið hafði upp afnumið og útflutningsgjald af sjávarafurðum fellt niður. Við þetta hvarf aðaltekjustofn Fiskimálasjóðs. Í forsendum sjóðanefndar á sínum tíma var ráð fyrir því gert að sjóðurinn mundi sameinast Fiskveiðasjóði Íslands. Eftir að Fiskimálasjóður var sviptur föstum tekjustofni á árinu 1986 á sjóðurinn í erfiðleikum við að standa undir þeim kostnaði sem starfsemi hans hefur í för með sér. Það er einnig eðlilegt að ekki séu of margir sjóðir starfandi. Það hefur einungis aukinn kostnað í för með sér. Af þessum ástæðum er eðlilegt að gerð sé breyting á þessu fyrirkomulagi og Fiskimálasjóður aflagður. Enda þótt Fiskimálasjóður verði lagður niður ef frv. verður að lögum er ljóst að mikil þörf er fyrir að þeim umbótum, sem sjóðnum var ætlað að inna af hendi, verði sinnt áfram. Til marks um þörfina má nefna þann fjölda umsókna um styrki til áhugaverðra nýjunga og sérhæfðra tilrauna sem sjútvrn. og sjálfsagt fleiri aðilum berst stöðugt. Með frv. er lagt til að stofnuð verði sérstök þróunardeild við Fiskveiðasjóð í þeim tilgangi að veita lán eða styrki til rannsókna og nýjunga sem eflt geta stöðu íslensks sjávarútvegs. Styrkveitingar úr deildinni verða þó háðar því að deildin fái sérstakar tekjur í þessu skyni sem ekki er gert ráð fyrir í þessu frv. og ég vek athygli á því. Með rannsóknum er einnig átt við markaðsrannsóknir sem leitt geta til þess að íslenskar sjávarafurðir kæmu fram á nýjum mörkuðum erlendis. Er gert ráð fyrir því að deildin lúti sömu yfirstjórn og Fiskveiðasjóður en stjórn hans er skipuð af sjútvrh., m.a. samkvæmt tilnefningu helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi og fjármálastofnunum sem starfa á vettvangi sjávarútvegsins. Fulltrúar atvinnugreinarinnar sjálfrar koma því til með að fjalla um einstakar lánveitingar eða styrki. Fram hefur komið gagnrýni á það fyrirkomulag að stjórn Fiskveiðasjóðs annist lán- eða styrkveitingar úr deildinni. Æskilegra sé að eldra fyrirkomulag verði áfram. Á þetta sjónarmið get ég ekki fallist. Verði ráðist í tekjuöflun fyrir deildina, sem ég tel æskilegt, er ljóst að verulegur hluti teknanna muni koma frá sjávarútveginum með einum eða öðrum hætti. Það eitt væru rök fyrir því að þeir sem í greininni starfa hafi fremur ákvörðunarvald í þessum málum en aðrir utan greinarinnar, telji stjórn Fiskveiðasjóðs, sem trúað er fyrir veitingu stofnlána í sjávarútvegi, þeim jafnframt treystandi fyrir því að afgreiða lán og styrki til sjávarútvegsins. Hins vegar er alltaf umdeilanlegt hverjir eiga að skipa slíka stjórn og hvernig þeir eru kosnir. Um deildina munu gilda ákvæði laga um Fiskveiðasjóð Íslands að öðru leyti en um getur í 2. gr. Frv. gerir ráð fyrir því að deildin veiti lán gegn tryggingum sem stjórn Fiskveiðasjóðs metur fullnægjandi og er stjórnin í þeim efnum óbundin af 11. og 12. gr. laga um Fiskveiðasjóð Íslands. Umræddar greinar gera ráð fyrir því að Fiskveiðasjóður sem stofnlánasjóður veiti einungis lán til fiskiskipa með 1. veðrétti eða gegn veði sem er innan við 60% af matsverði eigna. Nauðsynlegt þykir að stjórnin sé óbundin af þessum reglum til að deildin geti sinnt því hlutverki sem henni er ætlað. Hins vegar er lagt til að sjóðsstjórn veiti tryggingar fyrir láni hverju sinni. Eðlilegt þykir að gera ráð fyrir þessari skipan mála, enda er stjórn Fiskveiðasjóðs fyllilega treystandi til að marka sér fastmótaðar reglur í þessum efnum. Í 3. gr. er gert ráð fyrir að ráðherra setji reglur um lán- og styrkveitingar. Reglur um styrkveitingar munu ekki verða settar fyrr en ljóst verður hvaða tekjur eða framlag deildin fær til styrkveitinga. Verður haft samráð við sjóðsstjórnina um reglur um veitingu slíkra styrkja og aðra framkvæmd þessa máls. Á því skal vakin sérstök athygli, eins og ég gat um áður, að með frv. þessu er þróunardeildinni ekki markaður neinn fastur tekjustofn. Ég hef fært það í tal við nokkra aðila í sjávarútvegi að ráðist verði í tekjuöflun sem staðið getur undir þróun nýrra aðferða í vinnslu sjávarafurða og rannsókna er leitt gætu til aukningar á verðmæti þeirra. Við þessu hefur hins vegar verið allmikil andstaða sem er ofur eðlileg því að afkoma sjávarútvegs hefur að undanförnu verið þannig að hann hefur alls ekki verið aflögufær. Ég vænti þess hins vegar að við breyttar aðstæður í framtíðinni verði ríkari skilningur á þessu og þá er þessi sjóður fyrir hendi þegar slíkar aðstæður hafa skapast sem ég vænti að verði sem fyrst. 4. gr. frv. kveður á um yfirtöku Fiskveiðasjóðs á eignum og skuldum Fiskimálasjóðs. Er miðað við stöðu eigna og skulda 31. des. 1989. Nauðsyn þykir að ákveðin dagsetning sé fest í þessu skyni og endanlegt uppgjör fari fram eins fljótt og mögulegt er. Efnahagsreikningur sem nú liggur fyrir um stöðu Fiskimálasjóðs í árslok 1988 sýnir að eign sjóðsins er aðeins um 14 millj. kr. Þessi staða gæti þó verið enn lakari því að í reynd er hluti af útistandandi kröfum sjóðsins vegna nýjunga sem enn hafa ekki sannað gildi sitt og eru því áhættulán. Þess skal að lokum getið að frv. var á undirbúningsstigi kynnt stjórn og forstjórum Fiskveiðasjóðs og taldi stjórnin og forstjórar sjóðsins eðlilegt að slík breyting væri gerð. Það skal jafnframt tekið fram að stjórn Fiskimálasjóðs fjallaði um málið á fundi sínum 21. apríl sl. og afgreiddi þá svohljóðandi samþykkt: ,,Stjórn Fiskimálasjóðs lýsir ánægju sinni yfir því að með frv. þessu, ef samþykkt verður, hefjist aftur stuðningur við rannsókna- og þróunarverkefni í sjávarútvegi. Jafnframt beinir stjórn sjóðsins eftirfarandi til sjútvrn. varðandi efni frv.: Þar sem rætt er um rannsóknir í 1. gr. frv. verði látið koma fram að orðið ,,rannsóknir`` eigi einnig við um markaðsrannsóknir. Umsóknir um lán og styrki úr þróunardeildinni fá faglegt mat um gagnsemi verkefnisins og líklegan árangur áður en þær eru afgreiddar. Markaðir verði ákveðnir tekjustofnar fyrir deildina.`` Þetta var úr samþykkt stjórnar Fiskimálasjóðs. Ég tel að þetta frv. sé eðlilegt framhald af þeirri breytingu sem orðið hefur á sjóðakerfi sjávarútvegsins. Það er vissulega full þörf fyrir að fé sé veitt til ýmissa mála á vettvangi atvinnugreinarinnar. Mér er það fyllilega ljóst að með frv. er það ekki tryggt sem skyldi því enn er ekki fyrir því séð hvaða tekjur Fiskveiðasjóður gæti fengið í þessu skyni. Þess má geta að Iðnlánasjóður hefur t.d. fengið ríkisframlag sem veitt hefur verið til svipaðra verkefna og væri ekki óeðlilegt að fullt samræmi væri á milli reglna að því er Iðnlánasjóð varðar og Fiskveiðasjóð og það má segja að Iðnlánasjóður hafi svipaðar heimildir eins og fram kemur í frv. þessu. Að svo stöddu er ég ekki reiðubúinn að hafa forgöngu um að skylda sjávarútveginn til útgjalda á þessu sviði umfram það sem hann leggur þegar til þessara mála, en eins og ég hef áður tekið fram vænti ég þess að aðstæður muni breytast og því geti sjávarútvegurinn lagt nokkurt fé til þessara mála. Að lokinni þessari umræðu legg ég til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Þorv. Garðar Kristjánsson Herra forseti. Ég stend ekki hér upp til að andmæla þessu frv. en vildi þó fara nokkrum orðum um það. Þetta frv. er um formbreytingu. Það er gerð sú breyting að leggja niður Fiskimálasjóð og í staðinn að stofna þróunardeild við Fiskveiðasjóð Íslands. Það er breytt um aðila sem á að sjá um framkvæmd á sama verkefni og áður. Í þessu frv. er að vísu ekki eins nákvæmlega tiltekið hvert verkefnið á að vera eins og var og er í lögum um Fiskimálasjóð. Í þessu frv. er talað um að það sé hlutverk þróunardeildarinnar að veita lán til rannsókna og þróunarverkefna á öllum sviðum sjávarútvegs. Þetta er nánar tilgreint í lögum um Fiskimálasjóð. Þar er þetta tiltekið í sex liðum. Tveir fyrstu liðirnir eru að vísu úreltir nú vegna þess að þeir fjalla um starfsemi sem nú fellur undir Hafrannsóknastofnunina en hinir liðirnir sem tilgreindir eru kveða á um að Fiskimálasjóður veiti styrki til tilrauna til að veiða með nýjum aðferðum eða nýjum veiðarfærum, enn fremur veiti styrki til tilrauna við verkun og vinnslu sjávarafurða, svo og veiti styrki til markaðsleitar fyrir sjávarafurðir og svo loks veiti styrki til annarra rannsókna og nýjunga í þarfir sjávarútvegsins. Ég spyr: Er nokkur ástæða til að fella niður svo vegleg verkefni sem þessi sem ég hef upp talið úr gildandi lögum? Færi ekki betur á því að það stæði í því frv. sem við hér ræðum og þeim lögum sem sett yrðu ef frv. yrði samþykkt? En meginatriði í þessu máli, aðalatriðið er það að hin nýja þróunardeild geti starfað. Nú er það upplýst, eins og við vitum, að Fiskimálasjóður hefur ekki starfað. Hann hefur verið dauð stofnun um nokkur ár a.m.k. Og vegna hvers? Það er vegna þess að það hafa engar tekjur verið ætlaðar Fiskimálasjóði. Hann hefur verið sviptur þeim tekjum sem hann hafði áður. Nú hefði maður haldið að ef hreyfa ætti við þessum málum, þá væri það aðalatriðið að skapa tekjur til þess að sinna þessum verkefnum. Þetta frv. gerir ekki ráð fyrir neinum tekjum til hinnar nýju eða ætluðu þróunardeildar. Hæstv. ráðherra kom inn á þetta mál og vakti athygli á þessu. Hæstv. ráðherra sagði, eða ég skildi hann svo, að það væri eðlilegt að tekjur til þessara þarfa kæmu frá sjávarútveginum með einum eða öðrum hætti. Hann tók fram að sjávarútvegurinn hefði ekki stöðu til þess að þar væru teknar tekjur til þessara þarfa, en hann lýsti von sinni um það að það kæmu þeir tímar að hagur sjávarútvegsins batnaði. En það vill nú svo til að það er um þessar mundir mest komið undir hæstv. ráðherra sjálfum hvernig fer með stjórn sjávarútvegsmála og hverjir möguleikar sjávarútvegsins verða í þessu efni. Mér kemur til hugar hvort það hefði verið nokkur ástæða að koma með þetta frv. nú, nokkur ástæða til þess að gera kerfisbreytingar eða formbreytingar í þessu efni fyrr en búið væri að leysa það sem er aðalatriði þessa máls, að skapa tekjur, útvega tekjur til þeirra verkefna sem Þróunarsjóðnum er ætlað. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það lægju einhverjar nauður eða hverjar ástæður væru til þessara formbreytinga áður en þessu frumskilyrði er fullnægt. Þá er það eitt atriði sem ég vil aðeins víkja að. Það hefur ekki neina stórþýðingu en það er aðeins formsatriði. Ég tek eftir því, eins og allir mega sjá, að frv. þetta sem við nú ræðum hefur fyrirsögnina: ,,Frumvarp til laga um viðauka við lög nr. 44 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands``. Þetta frv. er um breytingu á lögum um Fiskveiðasjóð Íslands. Það er venja að taka það fram í frv. til laga sem eru breytingar við önnur lög að þau séu frv. til breytinga á þeim lögum og hafa formið á frv. þess eðlis, en ekki að tala um viðauka. Ég er hræddur um að ef sá siður hefði gilt þegar lögum er breytt að tala um viðauka --- og það er meira en að tala um viðauka, frv. til breytinga er þá með sjálfstæðri töluröð greina --- þá liti lagasafnið út allt öðruvísi en það lítur út í dag því að þá mundu flest lög þar vera með viðaukum og mörgum viðaukum sum. Ég sagði að þetta væri aðeins formsatriði, en ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra gæfi skýringar á því hvers vegna þetta form er í þessu frv. sem við nú ræðum.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Eins og ég gat um í máli mínu hér fyrr í dag varðandi annað frv., þá er auðvitað ekki annað hægt en að fagna efni frv. eins og þessa sem hér liggur fyrir. Vil ég í því sambandi minna á að það starf sem hér er lagt til að ný þróunardeild við Fiskveiðasjóð taki að sér er um efni sem var hluti af brtt. Kvennalistans við frv. til laga um stjórn fiskveiða sem var hér til umræðu á Alþingi fyrir tveimur árum. Þar lögðum við til að 20% af heildaraflanum væri sett í sameiginlegan sjóð og yrði til sölu, leigu eða sérstakrar ráðstöfunar eftir ákveðnum reglum. Við lögðum einnig til að það gjald sem kæmi inn fyrir slíka sölu eða leigu yrði nýtt til fræðslu í sjávarútvegi, fiskvinnsluskóla, símenntunar fiskvinnslufólks, sjómannaskóla og öryggisfræðslu sjómanna. Í öðru lagi --- og þetta er ekki talið upp í forgangsröð eftir mikilvægi --- þá lögðum við til að rannsóknir yrðu efldar í tengslum við sjávarútveginn, bæði grunnrannsóknir á lífríki sjávar, rannsóknir á ónýttum og vannýttum tegundum, vöruþróun í sjávarútvegi, markaðsöflun og markaðshönnun fyrir sjávarafurðir. Og í þriðja lagi lögðum við til að fyrir hagnað af sölu veiðileyfa yrðu einnig veitt verðlaun fyrir sérstaklega góða frammistöðu í nýtingu og meðferð aflans eða fyrir lofsverðan aðbúnað starfsfólks. Þessar tillögur okkar tóku því til mun breiðara sviðs en hér er fjallað um. Þetta var mjög mikilvægur liður í þeim tillögum sem við þá lögðum fram því það er að okkar mati ekki vansalaust hversu lítið í rauninni þessi þjóð sem lifir á fiski hefur sinnt rannsóknum og fræðslu í sjávarútvegi. Það er ábyggilegt að hirðuleysi hefur orðið okkur til verulegs tjóns og m.a. stuðlað að því að störf í sjávarútvegi njóta ekki þeirrar virðingar sem þeim ber. Þess vegna lögðum við líka mikla áherslu á að lagfæra og efla alla menntun og fræðslustarfsemi í þessum greinum. Ég get því að sjálfsögðu, með hliðsjón af þessum hugmyndum okkar og tillögum á þinginu 1987, tekið undir þær hugmyndir sem fram koma í þessu frv. um að efla þróun og rannsóknir, en hlýt auðvitað að gera athugasemd við síðustu setninguna í almennum athugasemdum með frv. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Styrkveitingar eru þó háðar því að deildin fái sérstakar tekjur til að standa undir þeim.`` Það kom reyndar fram í máli hæstv. sjútvrh. að ætlunin mun vera að tekjur komi frá sjávarútveginum þegar betur árar. Það stendur hér í 5. gr. frv. að lögin skuli þegar öðlast gildi og í mínum augum er það harla lítils virði að þau taki gildi án þess að hægt sé að framfylgja þeim. Vil ég reyndar í því sambandi benda á þar sem við fjöllum á næstu vikum um fjárlög að í þeim kemur það víða fyrir að ekki er framfylgt lögum sem Alþingi hefur sett um markaða tekjustofna og það er auðvitað afleitt og þyrfti að ræða annars staðar en í sambandi við þetta mál. En ég lít á það sem algjört frumskilyrði fyrir því að lög þessi geti tekið gildi að það sé einhver von til þess að hægt sé að framfylgja þeim. Auk þess vildi ég gjarnan sjá þetta svið sem þróunar- og rannsóknardeildinni er ætlað víðara þannig að einnig verði hugað að t.d. aðbúnaði starfsfólks í þessum greinum og sömuleiðis fræðsluþættinum.

Skúli Alexandersson Herra forseti. Ætli ég segi ekki eins og hv. 4. þm. Vestf. Ég kem ekki hér til þess að andmæla þessu frv. en ég kem heldur ekki til að fagna því. Mér finnst efni þess allt vera á þann veg að það skipti í sjálfu sér óskaplega litlu máli hvort frv. verður að lögum eða ekki. Alls ekki út frá því hvort það eigi að fara að byggja upp einhverja þróunaraðstoð eða aðstoð við nýhugmyndir eða þess háttar því að þetta frv. gerir ekki ráð fyrir að það verði hægt að gera eitt eða neitt vegna þess að tekjurnar vantar. En staðreyndin er sú að frv. er sjálfsagt ekki fyrst og fremst flutt vegna nýrrar stofnunar við Fiskveiðasjóð Íslands, heldur til þess að kasta rekunum á Fiskimálasjóð, þá ágætu stofnun sem á undanförnum áratugum hefur styrkt og staðið að ýmsum þróunarverkefnum í sjávarútvegi. Eins og hæstv. ráðherra nefndi var fiskimálanefnd stofnuð 1935 og byrjaði strax í upphafi að standa fyrir mjög merkilegum tilraunum í sambandi við hraðfrystiiðnað á Íslandi, var forustuaðili í þeim málum, hrinti í framkvæmd þeirri atvinnugrein, stóð fyrir því að hafist var handa á þeim vettvangi. Skil okkar við þessa ágætu stofnun eru á þann veg, eins og hér kemur fram í skýringum með frv., að um síðustu áramót mun eiginfjárstaða, eins og núna er kallað, þ.e. höfuðstóll eins og sagt er á gömlu íslenskunni hér í skýringunum, hafi verið um 14 millj. kr. og eftir því sem mér var sagt fyrir skömmu síðan mun höfuðstóll fyrirtækisins ekki vera mikið meiri en 3 millj. í dag. Fiskimálasjóður stendur sem sagt þannig að þar er engin von lengur um líf nema með því móti að einhver opinber stofnun taki hann upp á sína arma. Því seinna sem þetta verður gert, því meiri hætta er á því að sú stofnun verði hreinlega að borga með þessari ágætu stofnun okkar. Staðreyndin er sem sagt sú að Fiskimálasjóður hefur verið óvirk stofnun á undanförnum árum. Allt of langan tíma, ekki aðeins frá 1986 í sambandi við sjóðabreytingarnar heldur nokkur ár þar á undan. Og nú er sem sagt verið að koma hér með frv. til að hv. Alþingi samþykki að þessi stofnun verði lögð niður. En til þess að heldur minna beri á því hvað hefur gerst um þessa stofnun hefur um leið verið lagt til að myndaður verði viðauki, eins og sagt er, við Fiskveiðasjóð Íslands, svokölluð þróunardeild. Það er í sjálfu sér ekki mikið hægt að spjalla um þann þáttinn vegna þess, eins og ráðherra nefndi, að ekki hefur verið ákvarðaður neinn tekjustofn til þessarar þróunardeildar þó að samt hafi verið haft í huga við uppbyggingu frv., eins og hæstv. ráðherra sagði, að verulegur hluti tekna slíkrar deildar mundi koma frá sjávarútveginum. Þá er gengið út frá því að þessari deild verði stjórnað af núv. stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands. Ráðherra nefndi að um þetta hefðu verið skiptar skoðanir og ég vil láta það koma fram að ef úr því yrði að þessi sjóður fengi tekjustofn, hvort sem það yrði að verulegum hluta frá sjávarútveginum eða, eins og ráðherra nefndi líka, með beinu ríkisframlagi, teldi ég það óeðlilegt að stjórn Fiskveiðasjóðs fengi umsýslu með þessari stofnun líka. Ég tel að sú aðferð sem notuð hefur verið til þess að velja menn í stjórn Fiskimálasjóðs væri eðlilegri í sambandi við ráðstöfun fjár úr stofnun sem hér er verið að tala um að verði stofnuð eða stutt að í framtíðinni. Um aðra hluti í sambandi við lögin sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða. En ekki síður nú en 1935 þegar fiskimálanefnd var stofnuð er mikil þörf fyrir að hér verði til sjóður sem getur veitt fjármagn til ýmissa þróunarverkefna, nýverkefna á breiðu sviði í sambandi við sjávarútveginn. En þó að þetta frv. hér verði samþykkt, þá gerist því miður allt of lítið. Hv. 6. þm. Vesturl. fagnaði þessu frv. og fjallaði þó nokkuð mikið um hugmyndir sem Kvennalistinn hefði lagt fram í sambandi við fiskveiðistefnuna sem þm. taldi að gætu að vissu leyti tengst þessu frv. Þar hefði verið bent á tekjuleið og bent á þætti sem æskilegt væri að standa að og styrkja. Það er alveg greinilegt að það hefði verið mjög æskilegt fyrir hæstv. sjútvrh. að Kvennalistinn hefði verið með í ríkisstjórninni og að tillögur Kvennalistans hefðu komist að við uppbyggingu þessa frv., bæði í sambandi við markmið frv. og svo einnig að hægt hefði verið að huga að því að í frv. væri ákveðinn tekjustofn sem væri hægt að byggja frv. á og framvindu mála í framhaldi af því.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Ég kem nú eiginlega hér upp til að andmæla þessu frv. Ég er ekki eins hógvær og þeir hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson og Skúli Alexandersson. Ekki vegna þess að ég vilji ekki að lagt sé lið því sem hér er verið að tala um, en það tæki er til í þjóðfélaginu núna og hefur verið lengi sem er Fiskimálasjóður. Ég man ekki hversu langt er síðan hér var flutt frv. til l. um að leggja starfsemi hans niður, það eru nokkur ár. Það sem ég óttast að hér sé verið að gera, og einhvern veginn finnst mér ég finna lyktina af því, er að hér sé verið að stíga fyrsta skrefið inn á auðlindaskattsbrautina. Þetta er kannski fyrsta skrefið eða fyrra skrefið til að koma á úreldingarsjóðshugmyndinni sem fram kom á síðasta Alþingi í umræðum.

Hún kemur aftur.

Hún kemur aftur. Ég efast ekki um það, hæstv. ráðherra, að hún kemur aftur. En kannski verður róðurinn auðveldari ef nú á að leiða menn inn í þessa gildru sem hér er fyrir og það sé meiningin að viðhafa --- það má auðvitað ekki kalla það klæki, hæstv. ráðherra, klókindi frekar til þess að hafa áhrif á sjónarmið einstakra hv. þm. Ég er mjög sammála hv. þm. Skúla Alexanderssyni um það að hér er auðvitað verið að kasta rekunum á Fiskimálasjóð, þann sjóð sem að mínu viti gerði mjög mikið gagn um langan tíma þó að vissulega hefði hann mátt gera meira hefði hann haft til þess aðstæður. En ég sé ekki til hvers verið er að þessu. Það gæti komið --- ja við skulum segja t.d. bara eftir áramót --- frv. frá hæstv. ríkisstjórn sem væri eitthvað á þessa leið: ,,Frumvarp til laga um viðauka`` við það sem hér er verið að gera í úreldingarsjóði, í auðlindaskatti. Hér eru menn vísvitandi að leggja gildrur fyrir tiltekna þm. til þess að þeir fallist á þau sjónarmið sem hér hafa verið uppi og ég er ekki út af fyrir sig að ásaka hæstv. ráðherra. Hann hefur fengið mikinn meiri hluta þingsins til að fallast á þessi sjónarmið öll. Og það er auðvitað það gagnrýnisverðasta. Hér er ekki verið að gera neitt annað en að leggja til viðauka við lögin um Fiskveiðasjóð. Það er ekki verið að tala um tekjur. Það segir bara: ,,Deildinni er og heimilt að veita styrki í sama tilgangi enda verði henni séð fyrir sérstökum tekjum í því skyni.`` Hvaðan eiga þær að koma?  fiskveiðistefnunnar sem Alþingi hefur veitt honum. Ég vara mjög eindregið við þessu frv. og hef lýst öllum fyrirvörum í þingflokki Alþfl. gagnvart því. Ég vil a.m.k. vita hvað menn eru að fara og hvert menn eru að leiða með svona breytingu sem ég sé ekki að sé nein sérstök þörf á á þessu stigi máls. Mér er það ljóst að það er vaxandi andstaða við þá fiskveiðistefnu sem við búum við núna. Hún er vaxandi og vonandi nægileg til þess að stefnunni verði breytt á betri veg. En ég hygg að menn séu hér að leiða tiltekna þm. í gildru með svona frumvarpsflutningi.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég get fullvissað hv. þm. Karvel Pálmason um að hér er að sjálfsögðu engin tilraun til þess gerð að leiða menn inn í einhverjar gildrur, enda er þetta frv. svo einfalt í sinni mynd að það ætti að vera augljóst hverjum manni. Og ef einhver hætta er á því að frv. sem þetta sé gildra, þá hygg ég nú að margt sem fram fer hér á Alþingi ætti fremur að skoðast í því ljósi. En ég vænti þess að slíkt sé ekki hugsunarháttur sem hér ríkir í flutningi frumvarpa að leiða menn inn í eina né aðra gildru. Hér er einfaldlega verið að taka á vandamáli sem er fyrir hendi, reyna að gera því einhver skil. Ég skal gera grein fyrir því af hverju þetta frv. er með þeim hætti sem hér er þó að það sé í sjálfu sér ekki fullkomið frekar en önnur frumvörp eins og ég tók skýrt fram í minni framsögu. Það er ekki ný hugmynd að leggja Fiskimálasjóð niður og yfirfæra tekjur og skuldir hans til Fiskveiðasjóðs. Það kom mjög skýrt fram í því starfi sem fór fram á sínum tíma hjá sjóðanefndinni og þegar það frv. var samþykkt hér á Alþingi, að þá var gert ráð fyrir því í greinargerð að þessi sameining færi fram. Það má í sjálfu sér segja að ekki er til neins að halda starfsemi Fiskimálasjóðs áfram miðað við þá stöðu sem hann hefur. Hann hefur engar tekjur, á engar eignir og hið eina sem þar fer fram er að þar er haldið uppi ákveðinni starfsemi til að færa bækur o.s.frv. Það er nokkur kostnaður við starfsemina þó að hann sé í sjálfu sér hverfandi. Ég hygg að hv. þm. geti verið því sammála að það er ekki til neins að hafa slíkan sjóð. Það er svona álíka og að reka einhvern annan sjóð hvort sem það er lífeyrissjóður eða einhver annar. Það eru margir sjóðir reknir í þessu landi sem hafa engar tekjur og eiga engar eignir. Það getur ekki verið hugmynd okkar, sem viljum auka starfsemi af þessu tagi, að halda á máli með slíkum hætti. Þá er tvennt að gera. Annaðhvort er að auka veg og virðingu Fiskimálasjóðs og ákveða honum tekjur, færa til hans einhverjar eignir þannig að hann geti byrjað að starfa með þeim hætti sem hann áður gerði. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Hins vegar er það svo að Fiskveiðasjóður hefur allt aðra stöðu en Fiskimálasjóður. Fiskveiðasjóður á verulegar eignir og er sjóður sem getur tekið nokkra áhættu og gerir það í mörgum tilvikum. Fiskveiðasjóður hefur tapað á ýmsum verkefnum. Hann er nú um þessar mundir t.d. að tapa nokkru fé af lánum til fiskeldis. Það var út af fyrir sig mjög merkt framtak á sínum tíma þegar Fiskveiðasjóður lánaði nokkurt fé til strandeldisstöðva hér í landinu til þess að sú tilraun gæti farið fram. Því miður hefur það ekki tekist eins vel og menn væntu í upphafi þó að ég vonist til að Fiskveiðasjóður muni ekki tapa mjög miklu á þeirri starfsemi. Það sem er einfaldlega verið að leggja hér til er í fyrsta lagi að yfirfæra eignir og skuldir Fiskimálasjóðs til Fiskveiðasjóðs vegna þess að Fiskimálasjóður getur í reynd ekki staðið við sínar skuldbindingar. Og það er líka hætta á því að hann geti orðið greiðsluþrota, þ.e. hann geti ekki borgað af öllum sínum lánum m.a. vegna þess að útlán hans eru að nokkru leyti í allverulegri áhættu. Í öðru lagi er verið að gera Fiskveiðasjóði Íslands kleift að lána til verkefna af þessu tagi, sem sagt lána til rannsókna og þróunarverkefna sem sjóðurinn getur án þess að hann fái til þess sérstakar tekjur. Hins vegar kemur það skýrt fram í frv. að Fiskveiðasjóður Íslands mun ekki taka upp sérstaka styrki til þessara mála nema hann fái til þess tekjur. Þá er spurt: Hvaða tekjur gæti hann hugsanlega fengið? Ég fullvissa hv. þm. Karvel Pálmason um að hér er á engan hátt verið að ýja að því að taka upp auðlindaskatt og ég vek athygli á því að á sama tíma og uppi eru hugmyndir um að leggja slíkan skatt á sjávarútveginn treysta menn sér vart til þess að leggja til að sjávarútvegurinn greiði einhvern skatt til þeirra þarfa sem hér eru tilgreindar. Ég hreyfði þeirri hugmynd á sínum tíma að ekki væri óeðlilegt að sjávarútvegurinn greiddi svipað gjald og iðnaðurinn í landinu greiðir í dag, svokallað iðnlánasjóðsgjald. Þessu gjaldi yrði m.a. varið til slíkra þróunarverkefna. Því var ákaft mótmælt af nánast öllum aðilum í sjávarútvegi að nú ætti enn á ný að fara að stofna til sjóða á vegum sjávarútvegsins. Það var e.t.v. eðlilegt að það gerðist á þeim tíma en ég hygg að þarna hafi orðið nokkur breyting á viðhorfum og minni m.a. á það að iðnaðurinn notar hluta af iðnlánasjóðsgjaldi til að greiða til Útflutningsráðs Íslands. Sjávarútvegurinn hefur ekkert fé haft til að greiða sinn hluta af gjaldi til Útflutningsráðs og hefur ávallt komið á hverju ári og beðið um að hluta af endurgreiddum uppsöfnuðum söluskatti yrði varið í þessu skyni. Á það hefur verið fallist en sagt að það sé ekki til frambúðar og aðilar sjávarútvegsins verði að koma með tillögu um hvernig slíkra tekna skuli aflað til frambúðar. Þeir hafa skipað sérstaka nefnd um það, jafnvel fengið þingmenn sér til aðstoðar í því starfi, en niðurstaða ekki orðið í málinu. Það sem einfaldlega hefur gerst er eins og oft áður að menn andmæla því að afla sérstakra tekna til Útflutningsráðs og til þróunarverkefna en koma svo jafnvel daginn eftir eða nokkrum dögum síðar og biðja um fé til viðkomandi verkefna. Þetta er ekkert nýtt í mannkynssögunni og sjávarútvegurinn er ekki saklaus af slíkum athöfnum fremur en margir aðrir. Ég tel að það þurfi að leggja á vægt gjald til þessara hluta á einhverju stigi máls og mér finnst ekki óeðlilegt að benda á starfsemi Iðnlánasjóðs í því sambandi og benda á þá staðreynd að Iðnlánasjóður hefur fengið framlag á fjárlögum á móti iðnlánasjóðsgjaldi. Það er líka rétt sem hér hefur komið fram að Fiskveiðasjóður á skv. lögum að fá tekjur á fjárlögum en hefur ekki fengið slíkar tekjur mjög lengi. Hver ætli ástæðan sé fyrir því? Ég býst við að öllum hv. þm. sé kunnugt um það. Það er af þeirri einföldu ástæðu að við höfum verið í vandræðum með að koma saman fjárlögum og reynt hefur verið að skera niður öll þau framlög sem mönnum hefur nánast dottið í hug og þetta framlag hefur m.a. lent í þeim niðurskurði. Ég tel því mjög mikilvægt að koma þessu máli með einum eða öðrum hætti í höfn. Ég legg hér til í samræmi við umræðu sem hefur átt sér stað um langan tíma að Fiskimálasjóði verði komið fyrir. Það er sagt að það sé hér verið að kasta rekunum. Menn geta í sjálfu sér litið þannig á, en sjóðurinn er dauður og það er yfirleitt til siðs að ganga einhvern veginn frá mönnum þegar svo er komið en láta þá ekki liggja á víðavangi. Mér heyrist að  vinveittra og í öðru lagi að gera þessum vinveitta aðila kleift að lána til slíkrar starfsemi sem Fiskimálasjóður gerði áður og opna fyrir það að sá aðili geti veitt styrki í framtíðinni ef samstaða næst um að afla tekna í því skyni. Ég tel að sjálfsögðu koma til greina að ganga frá því á yfirstandandi þingi ef um það gæti myndast samstaða. Aðeins út af athugasemd hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar um af hverju hér væri flutt frv. til l. um viðauka. Eftir því sem ég best veit mun þetta eiga sér eitthvert fordæmi og með því er eingöngu verið að leggja á það áherslu að hér er um sérstaka deild að ræða sem á að starfa við Fiskveiðasjóð Íslands og þótti fara betur á því að gera það með þessum hætti, að þetta frv., ef að lögum verður, yrði sérstök viðaukalög við lögin um Fiskveiðasjóð Íslands vegna þess að hér er um sérstaka deild að ræða. Hins vegar er ekki þar með sagt að það form henti í öðrum tilvikum og ég get alveg tekið undir með honum í þeim efnum. Hvort þetta form er notað eða eitthvert annað er í sjálfu sér ekkert aðalatriði, mér finnst að hér sé um snyrtilegt form að ræða sem sé fremur til fyrirmyndar en annað. En það má ekki líta svo á að það henti í öllum tilvikum heldur eingöngu í sérstökum tilvikum sem þessum þegar verið er að setja lög um alveg sérstaka starfsemi sem tengist öðrum lögum. En að sjálfsögðu má finna annað form fyrir það ef hv. nefnd telur það eðlilegt og heppilegt.

Þorv. Garðar Kristjánsson Herra forseti. Ég tek undir það sem hæstv. sjútvrh. sagði að þetta orðalag um viðauka er ekkert aðalatriði. Ég tók það líka skýrt fram, það er formsatriði. En ég ítreka að ég hygg að ekki séu fordæmi fyrir svona orðalagi. Hæstv. ráðherra sagði að þetta helgaðist af því að talað væri um sérstaka deild við Fiskveiðasjóð, þessa þróunardeild. Það heldur ekki. Það eru fjölmörg dæmi um að í sömu lögum séu, ekki einungis um einn sjóð og einhverja deild við þann sjóð, heldur séu í sömu lögum ákvæði um tvo eða fleiri sjóði og eru þó sömu lögin án viðauka þannig að þetta er ekki skýring sem heldur. Ég tek undir það sem ráðherra sagði og óska sérstaklega eftir því að sú nefnd sem fær þetta mál til meðferðar, sjútvn., athugi þessa formgalla sem ég ætla að séu á frv. Hv. 3. þm. Vestf. tók það fram að hann væri harðari í sinni gagnrýni á þetta frv. en ég og ég verð að viðurkenna það. Og ég verð líka að viðurkenna að ég finn vanmátt minn gagnvart hv. 3. þm. Vestf. þegar kemur að því byggja á fyrirætlunum hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar. Ég gat ekki skilið betur af máli hv. 3. þm. Vestf. en það væri í gangi einhverjar aðgerðir af hálfu ríkisstjórnarinnar og hæstv. sjútvrh. sem væru nú ekki skemmtilegar, því með brögðum væri verið að vinna að því að koma á auðlindaskatti og það frv. sem við höfum hér fyrir framan okkur væri ljós vottur þess 

Þetta er rangt hjá hv. þm.

Þá hef ég misskilið hv. 3. þm. Vestf. ef þetta er ekki rétt sem ég hef hér tilgreint og hann leiðréttir það þá, því allra síst vildi ég hafa hv. 3. þm. Vestf. fyrir rangri sök. Hann hefur nægilegt að bera þó það bætist ekki við. En ég vík aðeins nánar að því sem hæstv. sjútvrh. sagði. Ég lagði mikla áherslu á það að aðalatriðið í þessu máli sem við hér ræðum er náttúrlega að skapa fjármagn, skapa tekjur til að ráðstafa í þær þarfir sem þróunarsjóðnum er ætlað að vinna að og Fiskimálasjóði var áður ætlað að vinna að. Í framsöguræðu sinni var það á hæstv. ráðherra að skilja, eins og ég tók reyndar fram í minni fyrri ræðu, að eðlilegt væri að sjávarútvegurinn sjálfur stæði undir þessum kostnaði og legði fram þessar tekjur, en hann væri ekki þess umkominn í því ástandi sem hann er nú undir núverandi stjórn fiskveiðimála. Í síðari ræðunni kom hæstv. ráðherra með annað. Hann sagði að ríkisstjórnin væri í vandræðum með fjárlögin svo að þess væri ekki heldur að vænta að á þeim vettvangi væri hægt að gera neitt með beinu framlagi úr ríkissjóði. Það virðist vera sama hvar drepið er niður í þessu máli. Ríkisstjórnin og stjórnarstefna er alls staðar þröskuldur í vegi fyrir því að hægt sé að gera eitthvað raunhæft í þessum þróunarmálum. Hæstv. ráðherra hafði sér eitt til afsökunar. Hann sagði að sjóðurinn væri dauður. En hann virðist ekki hafa það í huga að það hefur verið vakið upp frá dauðum.

Karvel Pálmason Virðulegi forseti. Bara örstutt. Út af því sem hæstv. ráðherra sagði, þá skildi ég seinni ræðuna á þann veg að hér væri verið að ætlast til að Fiskveiðasjóður hefði á sínum höndum það sem gert hefur verið í Fiskimálasjóði án þess að hann fengi meiri tekjur, hafi ég skilið rétt, yfirfæra starfsemi Fiskimálasjóðs til Fiskveiðasjóðs án þess að það ætti að skapa honum neinar nýjar tekjur nema þá ef til þess kæmi, sem menn eru að tala um hér, að skapa honum sérstakar tekjur þegar fram í sækti. Þetta taldi ég mig skilja á þennan veg. Eina breytingin er sú að það er verið að færa þessi verkefni yfir án þess að verið sé að breyta einu eða neinu í skattlagningu frá því sem nú er. Varðandi það sem hv. 4. þm. Vestf. sagði, þá átti ég nú ekki von á því að þessi hv. þm., fyrrverandi forseti sameinaðs Alþingis, væri búinn að gleyma því að í stjórnarskrá Íslands er til ákvæði sem nánast skyldar þm. til þess að taka afstöðu og greiða atkvæði samkvæmt eigin sannfæringu burtséð frá flokkasjónarmiðum. Og þetta er ástæða til þess að minna þennan hv. þm. á, svo og ýmsa aðra. Mín afstaða hefur legið fyrir gagnvart þessari hæstv. ríkisstjórn. Ég gerði grein fyrir því á flokksstjórnarfundi Alþfl. að ég mundi taka afstöðu til málefnanna hverju sinni eins og þau lægju fyrir. Þannig að ef menn vilja geta þeir haldið áfram að telja mig utan eða innan stjórnarliðsins. Það er sannfæringin í mínum huga sem ræður málum og það hélt ég að hv. þm. Þorvaldur Garðar vissi.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Aðeins til þess að leiðrétta það sem mér fannst koma fram í máli hv. þm. Karvels Pálmasonar. Hann sagði að hér væri verið að yfirfæra starf Fiskimálasjóðs yfir á Fiskveiðasjóð. Það er út af fyrir sig rétt, en í því formi sem frv. er er aðeins gert ráð fyrir því að Fiskveiðasjóður geti lánað til slíkra verkefna en hann muni því aðeins styrkja slík verkefni að hann fái til þess sérstakar tekjur. Það er ekki gert ráð fyrir því að gengið verði á eigið fé Fiskveiðasjóðs með styrkveitingum, en hins vegar opnar þetta frv., ef að lögum verður, möguleika til þess að Fiskveiðasjóður láni til slíkrar starfsemi. Það er mikil framför frá því sem er í dag, því enginn sjóður getur lánað til slíkrar starfsemi svo nokkru nemi sem er allmikill munur frá því sem gildir í iðnaðinum. Og ég bið hv. þm. að huga til þess að sjávarútvegurinn geti búið við sambærileg þróunarskilyrði og aðrar atvinnugreinar í landinu. Hvort það er í höndum Fiskveiðasjóðs eða annars sjóðs er e.t.v. ekki aðalatriðið. Ég tel hins vegar óheppilegt að vera að hafa allt of marga sjóði starfandi í landinu. Það felst veruleg hagræðing í því að sameina sjóði og það ætti að vera okkar stefna, en ekki að vera trúaratriði að sjóðir starfi áfram. Jafnvel þótt þeir hafi lifað góðu lífi og gert mikið gagn á löngu æviskeiði, þá er það nú svo með alla þróun að hún breytist og það verða umskipti í lífi sjóða eins og annarra dauðra hluta nema þeim sé þá gefið það líf sem til þarf og þeim skaffaðar tekjur og eignir.

Halldór Blöndal Herra forseti. Þessar umræður hafa leitt það bert í ljós að ekki standa efni til þess, eins og nú standa sakir, að sérstakur tekjustofn verði markaður í lögum til að standa undir þróunarverkefnum eins og nú er kallað, nýjungum í sjávarútvegi með Fiskveiðasjóð Íslands. Hæstv. sjútvrh. hefur lýst því yfir að hann treysti sér ekki til að flytja frv. af því tagi eins og nú sé komið rekstrargrundvelli sjávarútvegsins og hefur jafnframt tekið skýrt fram að þm. þekki þær nauðir sem fjármálaráðherrar eru í í sambandi við að koma fjárlögum saman. Og ekki hefur ástandið batnað hjá ríkisstjórninni upp á síðkastið eins og marka má af löngum ríkisstjórnarfundum og því uppþoti sem varð í þinginu, m.a. út af virðisaukaskatti. Ég tek á hinn bóginn undir þau sjónarmið sem fram hafa komið að nauðsynlegt sé að veitt sé fyrirgreiðsla til rannsókna og þróunarverkefna á öllum sviðum sjávarútvegs. Ég get ekki fallist á að við eigum að slá því föstu á þessu stigi, ef Fiskimálasjóður verður lagður niður og verkefni hans flutt yfir í Fiskveiðasjóð, að stjórn Fiskveiðasjóðs hafi ekki heimild til þess að veita styrki í þessum tilgangi. Ég tel þess vegna koma mjög til álita að síðasta setningin í 1. gr. falli brott: ,,enda verði henni séð fyrir sérstökum tekjum í því skyni``. Ég tel nauðsynlegt að það verði á valdi stjórnar Fiskveiðasjóðs Íslands að veita styrki til þróunar- og rannsóknaverkefna. Það geta komið upp mál þar sem hún telur slíkt nauðsynlegt, að veita styrki til slíkra verkefna eða þá áhættulán, kannski með betri kjörum en önnur lán úr sjóðnum. Ég mun taka þetta mál upp í sjútvn.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Það frv. sem ég mæli hér fyrir er afurð af starfi nefndar sem fjallaði um verkefni Námsgagnastofnunar. Nefndin skilaði áliti í sumar og má segja að niðurstöður hennar hafi verið þríþættar. Í fyrsta lagi tillögur um breytingar á innra starfi Námsgagnastofnunar. Í öðru lagi tillögur um húsnæðismál Námsgagnastofnunar og í þriðja lagi tillaga um breytingu á lögum um Námsgagnastofnun. Tvö fyrrnefndu málin hafa verið til meðferðar, annars vegar í fjárlagafrv. þar sem gert er ráð fyrir nokkurri raunaukningu á framlögum til Námsgagnastofnunar frá því sem er á árinu 1989, og hins vegar eru húsnæðismálin einnig til athugunar í fjmrn. og fjvn. Þá hefur stjórn stofnunarinnar fjallað um þessa skýrslu og fallist á meginatriðin í efni hennar þannig að segja má að í framhaldi af starfi nefndarinnar hafi komist þó nokkur skriður á málin að því er þessa stofnun varðar. Það var í maí 1987 að Námsgagnastofnun fór fram á það við menntmrh. að endurmat færi fram á fjárþörf stofnunarinnar. Þegar stjórnarskipti urðu haustið 1988 var beiðni þessi ítrekuð við núv. menntmrh. og 27. jan. 1989 skipaði ég nefnd til að fjalla um mál stofnunarinnar. Nefndin var undir forystu Gerðar G. Óskarsdóttur og nefndin skilaði áliti 26. júní sl. Meginbreytingarnar sem gert er ráð fyrir í frv. eru í raun og veru ekki mjög viðamiklar. Það má segja að fyrsta meginbreytingin komi fram í því að gert er ráð fyrir nokkurri breytingu á stjórn stofnunarinnar og hún verði skipuð til þriggja ára í senn í stað fjögurra ára. Að hún verði níu manna í stað sjö manna. Inn í stjórn stofnunarinnar komi fulltrúar frá Háskóla Íslands og fulltrúi frá foreldrafélagi eða samtökum foreldrafélaga eftir nánari ákvörðun þar um. Þetta er meginbreyting og það hefur komið fram í viðræðum sem ég hef átt við ýmsa aðila að menn telja sumir að óheppilegt sé að fjölga í stjórn stofnunarinnar. Ég sé nú satt að segja ekki að það þurfi út af fyrir sig að vera svo slæmt. Fyrir utan þá aðila sem tilnefndir eru samkvæmt tillögum nefndarinnar og frv. hefur komið fram að Félag skólastjóra og yfirkennara vill gjarnan að hlutur félagsins sé betur tryggður en gert er ráð fyrir hér í frv., þar sem sagt er að í stjórninni eigi að vera fjórir fulltrúar tilnefndir af Bandalagi kennarafélaga og skuli tveir þeirra starfa á grunnskólastigi. Ég taldi mér skylt að koma þessu sjónarmiði Félags skólastjóra og yfirkennara á framfæri við hv. þingdeild ef það mætti verða til þess að hún fjallaði um málið og þá einkum hv. menntmn. þegar hún fær málið til meðferðar. Í annan stað er gert ráð fyrir því, og það er önnur meginbreyting frv., að forstjóri Námsgagnastofnunar verði skipaður til takmarkaðs tíma, til fimm ára í senn, og er það í samræmi við aðrar stofnanir ríkisins sem hafa verið til meðferðar hér á hv. Alþingi í seinni tíð þar sem gjarnan er gert ráð fyrir því að forstöðumenn stofnananna séu skipaðir til takmarkaðs tíma. Þriðja meginbreytingin er sú að gert er ráð fyrir að fella úr lögunum þau ákvæði að þar sé kveðið á um deildaskiptingu og skipulag starfsemi stofnunarinnar og gert ráð fyrir því í frv., eins og það lítur hér út, að þetta verði ákveðið í reglugerð. Loks má segja að það sé ein breyting sem skiptir máli í þessu efni, að gert er ráð fyrir nokkuð auknum skyldum stofnunarinnar í þróun námsgagna með könnunum og rannsóknum á gerð þeirra og notkun. Þetta eru þær fjórar meginbreytingar sem gert er ráð fyrir í frv. þessu. Auk þess er um að ræða nokkrar minni háttar lagfæringar sem í sjálfu sér er ekki ástæða til að fjölyrða um eins og fram kemur t.d. í 3. gr. þar sem gert er ráð fyrir að stofnunin geri fjárhags- og framkvæmdaáætlanir til allt að fimm ára í senn en árafjöldinn er ekki tiltekinn í gildandi lögum. Í frv. er gert ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan, að starfsemi stofnunarinnar skiptist í deildir í samræmi við verkefni hennar, sbr. ákvæði í reglugerð, en í gildandi lögum er, eins og ég sagði áðan, talið upp hvaða deildir það eru sem stofnunin eigi að skiptast í. Ég tel ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fara mikið fleiri orðum um þetta frv. Það er í raun og veru einfalt. Það er að vísu gert ráð fyrir því að lögin séu hér öll tekin upp vegna þess að sums staðar er um að ræða nánast ritstjórnarlegar lagfæringar og gert ráð fyrir því að verði frv. að lögum þá verði gefin út ný lög um Námsgagnastofnun. Ég vil aðeins benda á að lokum, herra forseti, að hér er sérstaklega vitnað til aðalnámsskrár grunnskóla sem viðmiðunargagns fyrir Námsgagnastofnun en ekki aðeins grunnskólalaganna. Aðalnámsskrá grunnskóla var gefin út sl. vor og við teljum mjög mikilvægt að ákvæði hennar séu höfð til viðmiðunar í starfsemi stofnunar eins og Námsgagnastofnunar. Síðan er fjallað hér í grg. frv. og í frv. um gömul námsgögn og hvernig með þau skuli fara en það er æskilegt að á því máli sé sérstaklega tekið. Ég vil leyfa mér að vísa hv. þm. á skýrsluna um Námsgagnastofnun, skýrslu um stöðu Námsgagnastofnunar og framtíðarþróun, sem var gefin út í júní 1989 og ég bað um að yrði dreift til allra þm. Ef það hefur ekki gerst nú þegar þá er það yfirvofandi alveg næstu sólarhringana. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. menntmn.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð um þetta mál sem ég held að sé til bóta og sannarlega réttmæt ráðstöfun að renna styrkari stoðum undir starfsemi Námsgagnastofnunar, eins mikilvæg og þörf og hún er. Það eru þó nokkrar athugasemdir sem ég vildi gera og jafnvel spurningar sem ég vildi bera fram til hæstv. menntmrh. Það er vert að vekja athygli á því að aðstæður stofnunarinnar hafa verið slíkar á undanförnum árum að nemendur í grunnskólum, sérstaklega í efri bekkjunum, 7., 8. og 9. bekk, hafa þurft að kaupa kennslubækur sínar sjálfir þó að yfirvöldum beri skylda til að sjá fyrir þeim. Aðstæður kennara hafa oft verið mjög erfiðar, þeir hafa þurft að fjölrita og útbúa námsefni í takmörkuðum frítíma sínum. Það er líka annað sem kemur upp í hugann. Það er spurning um kjör þeirra sem taka að sér að semja námsbækur og námsefni, hvernig að þeim er búið og hver réttindi þeirra eru þegar þeir taka slíkt að sér, hvort þeir missa hluta úr kennsluskylduréttindum sínum við slíkt starf og hvernig það er launað. Ég tel það afar mikilvægt að jafnveigamikið verkefni og að gera námsgögn sé hæfilega vel launað. Ég tel það jákvætt sem kemur fram í 1. gr. í 2. málsgr. að Námsgagnastofnun skuli vera heimilt að annast hliðstæð verkefni fyrir framhaldsskólana því þar er víða skortur á námsefni í flestum greinum hreint með ólíkindum. Varðandi stjórn stofnunarinnar þá er ein athugasemd sem ég vildi gera. Í 2. gr. kemur fram að tilnefndur er einn fulltrúi frá foreldrafélagi, sem er auðvitað sjálfsögð ráðstöfun og ég styð hana. Hins vegar kemur fram að ekki eru til landssamtök foreldrafélaga og ég skil reyndar þann vanda vel að ekki er auðvelt að velja einn fulltrúa allra foreldra, einmitt af því að það eru ekki til slík samtök nema á höfuðborgarsvæðinu. Ég sé ekki að það sé neitt heppilegri ráðstöfun að ráðherra velji þetta foreldri. Það væri þá mun betra að hafa einhvern annan hátt á, annaðhvort að þessi vísir að heildarsamtökum sjái um að velja foreldra eða foreldri verði skipað úr stærsta dreifbýlisskólanum eða eitthvað slíkt. Ég held að það sé ekki endilega æskilegt að menntmrh. annist þessa skipan. Síðan er meginefnið sem ég vildi víkja að og varðar einmitt það sem ég nefndi fyrst hér í orðum mínum, þ.e. að renna styrkari stoðum undir starfsemi Námsgagnastofnunar. Á hverju ári síðan Kvennalistinn byrjaði á þingi höfum við þingkonur Kvennalistans flutt brtt. við fjárlögin um að auka fjárveitingar til Námsgagnastofnunar af því hún hefur verið í verulegu fjársvelti. Þó að lagalegur rammi sem afmarkar verkefni hennar og styrkir hana sé auðvitað nauðsynlegur og sjálfsagður, þá skiptir meginmáli að stofnunin fái nægilegt fé til starfa sinna. Ég vil leggja á það megináherslu að jafnframt því sem þessi lög verða samþykkt, og ég reikna með því að þau verði samþykkt hér á þinginu, verði séð til þess að fjárveitingar verði nægar til þessarar stofnunar sem gegnir svo mikilvægu hlutverki.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins segja hér nokkur orð í tilefni af því frv. sem hæstv. menntmrh. hefur mælt fyrir um breytingu á lögum um Námsgagnastofnun. Það kemur hér fram í athugasemdum við frv. að verði það að lögum sé því ætlað að renna styrkari stoðum undir starfsemi Námsgagnastofnunar sem auðveldar henni að gegna því hlutverki að sjá grunnskólum fyrir sem bestum náms- og kennslugögnum. Þetta er vissulega af hinu góða og brýnt að stuðla að því. Það eru ekki mörg atriði sem ég ætla að gera athugasemdir við en mig langar aðeins þó að nefna örfá. Þá er fyrst að spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta frv. er lagt fram óbreytt eins og nefndin gerði tillögu um. Stærsta atriðið í þessu frv. er kannski, eins og fram hefur komið, 2. gr. þar sem gert er ráð fyrir að fjölga um tvo í námsgagnastjórninni, að þeir verði níu í stað sjö áður. Ég treysti mér ekki til að leggja dóm á það þó auðvitað sé nú vitað að því stærri sem slíkar stjórnir eru eða fjölmennari, þess þyngri eru þær í vöfum. En það er samt sem áður eðlilegt að reyna að sjá til þess að þeir hagsmunaaðilar sem um er að ræða eigi fulltrúa í slíkri stjórn. Þetta er það þýðingarmikil stjórn. Það ber að fagna því að gert er ráð fyrir fulltrúa foreldra í stjórninni. Mér þykir hlutur foreldra hins vegar vera lítill þar sem er aðeins um einn fulltrúa eða eitt foreldri að ræða sem á að vera fulltrúi fyrir 38--40 þúsund nemendur í landinu. Það getur orðið erfitt að velja slíkan fulltrúa foreldra. Þetta minnir mann svolítið á það þegar hérna áður fyrr, og kannski jafnvel enn, er oft sagt: ,,Ja, það er best að hafa eina konu.`` Það er sem sagt best að hafa þarna einn fulltrúa frá foreldrum. Þarna er reiknað með fjórum fulltrúum tilnefndum af Bandalagi kennarafélaga. Mér finnst eðlileg sú athugasemd sem hefur komið frá skólastjórum og yfirkennurum að það þurfi á einhvern hátt að tryggja að fulltrúi sé úr þeirra hópi. Allir aðrir fulltrúar í stjórninni eru frá --- ég veit ekki hvernig maður á að orða það --- fræðslumálageiranum eða menntamálageiranum en fulltrúi hins venjulega foreldris hann verður bara einn á móti þessum átta. Ég hefði talið skaðlaust að hafa þarna tvo eða þrjá jafnvel. Ég mundi gjarnan vilja skoða það hvernig væri hægt að standa að því. Það kemur fram að talið sé óeðlilegt að SAMFOK, Samtök foreldra og kennarafélaga í Reykjavík, tilnefni þennan fulltrúa þar sem þau eru aðeins samtök hér í höfuðborginni en það má samt sem áður ekki gleyma því að þau samtök eru foreldrasamtök helmings nemenda í öllu landinu og þess vegna vil ég staldra við það hvernig ráðherra treystir sér frekar til þess að ákveða frá hvaða félagi hann ætli að leita eftir þessum fulltrúa. Það hefði mátt hugsa sér að ekki væri óeðlilegt að fulltrúi foreldra kæmi einnig frá landsbyggðinni eins og frá Reykjavík og/eða höfuðborgarsvæðinu. Og eins og ég nefndi mætti hugsa sér að það væri ekki óeðlilegt að þeir væru þrír. Ég held að allar leiðir sem farnar eru eða leitað er eftir til þess að auka ábyrgð foreldra á skólastarfi séu af hinu góða og þarna er nú eitt tækifæri til þess að fara þá leið. Ég tel ekki óeðlilegt að kennaramenntunarnefnd HÍ tilnefni fulltrúa eins og gert er ráð fyrir að sé annar af þessum viðbótarfulltrúum sem fram kemur í frv. Varðandi 3. og 6. gr., þá er þar talað um að það sé í raun verið að staðfesta starfsvenjur í stofnuninni sem gefist hafa vel og ég tel það eðlilegt að lögum sé þá breytt í samræmi við góða reynslu, en það er varðandi 8. gr. sem mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra. Þar kemur fram að búið sé að fella út heimildarákvæði í 9. gr. gildandi laga til handa skólum um notkun á námsgögnum og um veitingu viðurkenningar ráðuneytisins á námsefni frá öðrum útgefendum og því er bætt þar við að eðlilegra sé að ákvæði um þessi atriði standi í grunnskólalögum. Það má vel vera að það sé rétt. En þá vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé tryggt að svo verði gert, hvort það sé þá von á frv. um breytingar á grunnskólalögunum þar sem þetta ákvæði verði sett inn. Þetta eru nú þau atriði sem mér koma helst í hug að nefna hér við 1. umr., en þar sem ég á sæti í hv. menntmn. og fæ tækifæri til að fjalla nánar um þetta frv. á þeim vettvangi ætla ég ekki að fara ítarlegar út í það á þessu stigi.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þær undirtektir sem þetta frv. hefur hér fengið frá tveimur hv. þm. Það var í raun og veru aðallega ein efnisleg athugasemd sem mér fannst ástæða til að nefna. Það er í sambandi við foreldrafélögin. Þingið kemur bara með þá tillögu sem það vill. Núverandi ráðherra hefur engan áhuga á því að velja þessi foreldri. Hann mundi hins vegar hafa það þannig að hann gæti hugsanlega átt það til að velja eitt árið úr fræðsluumdæminu Reykjavík, annað árið úr fræðsluumdæminu Vesturland o.s.frv. Ég hygg að það væri langeinfaldast að framkvæma þetta þannig þangað til foreldrasamtök á landsmælikvarða verða til. Það er hins vegar þannig að í undirbúningi er stofnun foreldrasamtaka á landsmælikvarða og strax og þau eru orðin til er auðvitað eðlilegt að þau fengju það hlutverk að tilnefna fulltrúa foreldranna í þessa stjórn og þá er eðlilegt að orða greinina þannig að gert sé ráð fyrir því. Þessi undirbúningur og þetta átak um að fá foreldrana í auknum mæli inn í skólana er í gangi að frumkvæði menntmrn. Sl. fimmtudagskvöld hélt ég fund með fulltrúum skóla og borgarafélaga víðs vegar að af landinu þar sem settur var í gang undirbúningur að því að hér verði um eitthvert heildarskipulag að ræða en eins og kunnugt er hefur ekki verið um að ræða landssamtök foreldrafélaga hér á landi. Að því er varðar fjölda foreldrafulltrúanna, þá er það mál sem nefndin verður bara að meta með hliðsjón af öðru. Þessi stjórn má auðvitað ekki fara að verða stofnun upp á marga tugi manna svo að það þarf að taka mið af því. En ég tel langeðlilegast að nefndin meti atriði af þessu tagi og af því að ég var spurður að því áðan þá er frv. eins og nefndin samdi það á sínum tíma. Ég hef það ekki fyrir sið þegar um er að ræða faglega samstöðu í nefnd af þessu tagi að breyta málum á leiðinni hingað inn ef hjá því verður komist af öðrum ástæðum. Ég tel langeðlilegast að Alþingi fái sjálft að fjalla um mál af þessu tagi. Varðandi heimild til þess að kaupa námsefni frá öðrum vil ég vísa til þess sem nefndin gerir tillögu um, en þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Nefndin leggur til að skólum verði gert kleift að fá úthlutað efni frá öðrum útgefendum. Skólunum verði kynnt á sérstöku eyðublaði efni sem Námsgagnastofnun kaupir frá öðrum útgefendum og að séróskir verði metnar hverju sinni með hliðsjón af gæðum efnisins. Við það skal miðað að verðgildi efnis frá öðrum útgefendum fari ekki yfir 5% af úthlutunarkvóta skóla með 100 nemendur eða fleiri en umsóknir skóla með færri nemendur verði metnar sérstaklega með tilliti til verðlags. Nefndin leggur til að kannaðir verði möguleikar á samstarfi Námsgagnastofnunar við aðrar útgáfur um útgáfu námsefnis.`` Eins og ég sagði áðan hefur stjórn Námsgagnastofnunar þegar fallist á meginatriðin í þessum tillögum sem hér liggja fyrir. Það er í raun og veru óþarfi að lögfesta atriði af þessu tagi. Hún hefur þessar heimildir á grundvelli gildandi laga og almennar heimildir í þessum efnum er að sjálfsögðu hugsanlegt að setja inn í grunnskólalög. Það er málefni sem Alþingi fær hér til meðferðar síðar á þessu þingi. Varðandi önnur atriði sem hér komu fram, m.a. hjá hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur, þá er gert ráð fyrir því í tillögum nefndarinnar að um verði að ræða verulega aukningu á framlögum til stofnunarinnar á árinu 1990. Í fjárlagafrv. ársins 1990 er ekki um að ræða verulega aukningu á framlögum til stofnunarinnar, hins vegar nokkra raunaukningu þannig að það er komið til móts við tillögur nefndarinnar. Hins vegar er kannski fróðlegt fyrir hv. alþm. að átta sig á því að framlög til stofnunarinnar hafa farið mjög vaxandi á undanförnum árum, einkum eftir að námsefnisgerð fyrir grunnskóla var flutt frá skólarannsóknadeild menntmrn. Þannig var framlag á þessu ári 179,5 millj. kr. en til samanburðar má geta þess að framlagið árið 1980 var 66 millj. kr. þannig að hér er um að ræða um það bil 200% hækkun á framlagi til þessarar stofnunar á árunum 1980--1989. Út af fyrir sig hefur því fjárveitingavaldið komið nokkuð til móts við þessar þarfir þó að það megi auðvitað halda því fram að þar mætti gera betur eins og víðar. Framlag á hvern nemanda reiknað á verðlagi ársins 1989 hefur þróast þannig að það var 4015 kr. árið 1985, 4000 kr. árið 1987 og 4250 kr. árið 1989 þannig að þar hefur þokast heldur í áttina og samkvæmt fjárlagafrv. næsta árs er enn um örlitla aukningu að ræða. Ég vænti þess síðan að hv. þm. hafi nokkurn fróðleik af því að kynna sér þá skýrslu sem ég hef hér vitnað í og geti með hliðsjón af henni afgreitt frv. vandlega eins og hv. menntmn. er vís til að gera og þær ábendingar sem hér hafa komið fram eru með þeim hætti að ég er sannfærður um að um mál af því tagi getur náðst fullt samkomulag.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til nýrra sóttvarnalaga sem flutt er á þskj. 196 og er 173. mál Ed. Um nokkurt skeið hefur það verið skoðun manna í heilbr.- og trmrn. að nauðsynlegt væri að endurskoða lagaákvæði um farsóttir og sóttvarnir og því skipaði ég nefnd í október 1988 sem fékk það verkefni að endurskoða sóttvarnalögin frá 1954, farsóttalög frá 1958 og ýmis sérlög um varnir gegn tilteknum smitsjúkdómum, svo sem berklavarnalög frá 1939, lög um varnir gegn kynsjúkdómum frá 1978, með síðari breytingum, og lög um varnir gegn holdsveiki frá síðustu aldamótum. Í nefndina voru skipaðir Guðjón Magnússon aðstoðarlandlæknir, Haraldur Briem, sérfræðingur í smitsjúkdómum, Skúli Johnsen, borgarlæknir í Reykjavík, Dögg Pálsdóttir, deildarstjóri í heilbrrn., og var hún ritari nefndarinnar, og Páll Sigurðsson ráðuneytisstjóri og var hann formaður nefndarinnar. Nefndin skilaði fullbúnu frv. ásamt fskj. í september sl. og er það frv. sem hér er lagt fram óbreytt frá tillögum nefndarinnar. Þau nýmæli sem koma fram í þessu frv. frá fyrri lögum eru eftirfarandi: 1. Gerð er tillaga að rammalöggjöf þar sem sameinuð eru í ein lög ákvæði um farsóttir, sóttvarnir og varnir gegn tilteknum smitsjúkdómum. Hér er fylgt fordæmi annarra nágrannaþjóða okkar, svo sem Norðurlanda og Bretlands. Verði frv. að lögum mun það hafa í för með sér umtalsverða lagahreinsun þar sem gert er ráð fyrir að a.m.k. níu lög falli úr gildi við setningu þessara laga. 2. Gert er ráð fyrir að ábyrgð á sóttvarnalögum verði áfram hjá embætti landlæknis. Samkvæmt gildandi lögum verði héraðslæknar sóttvarnalæknar, hver í sínu héraði, og auk þess skulu sóttvarnanefndir starfa í öllum kaupstöðum og er tollstjóri á hverjum stað formaður. Í ljósi gerbreyttra samgangna þykir eðlilegt að fella sóttvarnanefndina niður. Jafnframt þessu þykir nauðsynlegt að hjá embætti landlæknis verði ráðinn til starfa sérstakur læknir sem hefur sem aðalstarf að vinna að sóttvarnamálum, sóttvarnalæknir. Þetta er talið nauðsynlegt til þess að tryggja samræmi í sóttvörnum um landið allt, en að sjálfsögðu bera héraðslæknar eftir sem áður ábyrgð á sóttvörnum hver í sínu héraði undir yfirstjórn sóttvarnalæknis og heilsugæslulæknar og aðrir læknar eftir því sem við á. 3. Um skýrslugerð vegna smitsjúkdóma er fylgt mjög sambærilegum reglum og nú þegar gilda samkvæmt hinum ýmsum lögum um þessi efni, en þó eru ákvæði um skýrslugerð gerð mun skýrari en í gildandi lögum. Ef við víkjum að frv. sem slíku skiptist það í fimm kafla. I. kaflinn eru skilgreiningar þar sem gerður er greinarmunur á almennum sóttvarnaráðstöfunum sem eru þær ráðstafanir sem lögin gera ráð fyrir að ávallt skuli beita vegna smitsjúkdóma og opinberar sóttvarnaráðstafanir sem skal beita í fyrsta lagi þegar hætta er á að farsóttir berist til eða frá Íslandi, í öðru lagi þegar hætta er á útbreiðslu farsótta innan lands og í þriðja lagi þegar smitaður einstaklingur með framferði sínu skapar hættu á útbreiðslu smits. Smitsjúkdómar eru samkvæmt lögunum sjúkdómar eða smitun sem örverur, smitefni eða sníkjudýr valda. Smitsjúkdómum er síðan skipt í tvennt, annars vegar farsóttir sem jafnframt eru skráningarskyldar og eru sjúkdómar sem ógnað geta almannaheill og hins vegar næmar sóttir sem aðeins eru tilkynningarskyldar. Það er gert ráð fyrir því að ráðherra geti með reglugerð breytt fylgiskjali sem er með lögunum um það hvaða sjúkdómar teljast farsóttir og hvaða sjúkdómar næmar sóttir. Í II. kafla er í frv. þessu rætt um yfirstjórn sóttvarna og svo sem fyrr segir er embætti landlæknis gert ábyrgt fyrir framkvæmd sóttvarna undir yfirstjórn heilbrrh. en gert ráð fyrir að til embættis landlæknis sé ráðinn sóttvarnalæknir. Þessi læknir þarf að hafa þekkingu á smitsjúkdómum og faraldsfræði þeirra. Verksvið sóttvarnalæknis er að skipuleggja og samræma sóttvarnir um land allt, að fylgjast með útbreiðslu sjúkdóma innan lands sem utan, að vera læknum og öðrum til ráðgjafar um sóttvarnir og hafa umsjón með öllum forvörnum gegn smitsjúkdómum og sjá um upplýsingaflæði og fræðslu til almennings og heilbrigðisstétta um málið. Gert er ráð fyrir að ráðherra skipi svokallað sóttvarnaráð sem sé heilbrigðisyfirvöldum til ráðgjafar. Þar sitji sjö menn með mismunandi sérfræðiþekkingu. III. kafli fjallar um almennar sóttvarnaráðstafanir og er þar fyrst rætt um skyldu einstaklinga. Það er lögð á alla sú almenna skylda að gjalda varúð við smitsjúkdómum og gera sér far um að sýkja hvorki sjálfan sig né aðra. Þá er hver sá sem telur að hann sé haldinn smitsjúkdómi sem lögin taka til skyldugur að leita læknis og fá úr því skorið. Um skyldur lækna og heilbrigðisstarfsliðs eru nokkuð ítarlegar reglur. Læknum er skylt að hafa vakandi auga með smitsjúkdómum og tilkynna þá eftir þeim reglum sem við á. Nokkuð ítarlegar reglur eru um hvernig læknir ber sig að þegar hann grunar sjúkling um smitsjúkdóm og hvaða leiða á að leita til að finna hvernig smit hefur borist. Munur á tilkynningarskyldum og skráningarskyldum sjúkdómi er sá að við skráningarskyldu verður að geta einstaklinga en við tilkynningarskyldu er verið að tilkynna um fjölda tilvika. Gert er ráð fyrir að ráðherra setji að fengnum tillögum landlæknis reglugerð um fyrirkomulag tilkynninga og gert er ráð fyrir að í tilkynningu séu ekki skráðar fleiri upplýsingar en nauðsynlegt er til að fylgjast með útbreiðslu smitsjúkdóma og til að framkvæma þær aðgerðir sem þörf er talin á. Sinni sjúklingur ekki fyrirmælum um meðferð ber lækni sjúklingsins að tilkynna það sóttvarnalækni. Sama skylda hvílir á öðrum starfsmönnum heilbrigðisþjónustu, starfsmönnum félagsmálastofnana og lögreglu ef um slíkt er að ræða. Í þessum kafla er einnig rætt um skyldur heilbrigðisnefnda. Heilbrigðisfulltrúar og heilbrigðisnefndir þurfa að tilkynna sóttvarnalækni hafi þeir orðið varir við hugsanlega smithættu. Er hér átt við smithættu sem tengist dýrum, matvælum, vatni, skolplögnum, loftræstibúnaði eða öðru slíku í umhverfi sem dreift getur smitnæmum sjúkdómum. Í IV. kafla er rætt um opinberar sóttvarnaráðstafanir og er þar í fyrsta lagi rætt um sóttvarnaráðstafanir vegna hættu á farsótt innan lands. Fái sóttvarnalæknir tilkynningu um smitsjúkdóm sem getur bent til farsóttar innan lands verður hann að tilkynna það heilbrrh. og ráðherra ákveður þá hvort grípa skuli til opinberra sóttvarnaráðstafana, svo sem ónæmisaðgerða, einangrunar smitaðra, sótthreinsunar, afkvíunar byggðarlaga eða landsins alls, lokunar skóla eða samkomubanns. Frekari ákvæði um opinberar sóttvarnaráðstafanir setur ráðherra með reglugerð. Um sóttvarnaráðstafanir sem grípa má til vegna hættu á farsótt frá útlöndum eða frá Íslandi til útlanda á að setja reglugerð í samræmi við efni þeirra alþjóðasamninga Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem Ísland er aðili að svo sem nú er. Þurfi að grípa til aðgerða gagnvart einstaklingum til að hefta útbreiðslu smits hefur sóttvarnalæknir í samráði við héraðslækni heimild til sérstakra aðgerða og getur ef nauðsyn ber til leitað aðstoðar lögregluyfirvalda. Með sérstökum aðgerðum af þessu tagi er átt við læknisrannsókn, einangrun sjúklings á sjúkrahúsi eða með öðrum hætti, svo og aðrar ráðstafanir sem talið er að þurfi að grípa til án samþykkis sjúklings. Ákvörðun sóttvarnalæknis af þessu tagi má áfrýja til ráðherra en slík áfrýjun frestar ekki framkvæmd máls. Í 18. gr. er rætt um að sé maður haldinn smitsjúkdómi og fellst ekki á að fylgja reglum um meðferð og umgengni við aðra og rökstuddur grunur er um að hann hafi ekki fylgt slíkum reglum getur sóttvarnalæknir ákveðið að hann skuli lagður inn á sjúkrahús í einangrun eða hann skuli einangraður með öðrum hætti og eiga um þessa dvöl að gilda ákvæði lögræðislaga, nr. 68 30. maí 1984, sbr. 3. mgr. 13. gr. Þurfi slík einangrun að vara lengur en 15 daga skal gera kröfu fyrir dómi um sjálfræðissviptingu, sbr. 19. gr. lögræðislaga. Sá sem einangraður er með þessum hætti skal eftir því sem við verður komið njóta sömu réttinda og bera sömu skyldur eins og um venjulega sjúkrahúsvist sé að ræða. Í V. kafla laganna eru ýmis ákvæði, þar á meðal að sett skuli á stofn göngudeild smitsjúkdóma í Reykjavík. Þá er gert ráð fyrir því að ráðherra velji sjúkrahús, eitt eða fleiri, þar sem aðstaða sé til einangrunar og rannsóknar vegna smitsjúkdóma. Ráðherra getur einnig falið ákveðnum rannsóknarstofum að ábyrgjast greiningu örvera eða sníkjudýra úr sýnum frá sjúklingum með smitsjúkdóma og að fylgjast með ónæmisástandi einstaklinga gegn þýðingarmiklum smitsjúkdómum. Í þessum kafla er rætt um kostnað og er gert ráð fyrir að kostnaður vegna smitsjúkdóma greiðist á sama hátt og annar sjúkra- og lækniskostnaður. Í kaflanum er einnig almenn heimild til að setja reglugerðir samkvæmt þessum lögum. Gert er ráð fyrir að lögin öðlist gildi 1. jan. 1991. Svo sem fyrr sagði gerir þetta lagafrv. ráð fyrir að hægt sé að fella úr gildi fjölmörg lög sem nú gilda um smitsjúkdóma. Í fyrsta lagi er hér um að ræða lög um útbúnað og ársútgjöld spítala handa holdsveikum mönnum frá febrúar 1898. Í öðru lagi lög um aðgreiningu holdsveikra frá öðrum mönnum og flutning þeirra á opinbera spítala frá 1898 með breytingu frá 1909. Í þriðja lagi berklavarnalög frá 1939. Í fjórða lagi lög um ráðstafanir til varnar gegn fýlasótt frá 1940. Í fimmta lagi um eyðingu rottu frá 1945. Í sjötta lagi lög um hundahald og varnir gegn sullaveiki frá 1953. Í sjöunda lagi sóttvarnalög frá 1954. Í áttunda lagi farsóttalög frá 1958. Og í níunda lagi lög um varnir gegn kynsjúkdómum frá 1978 með breytingum frá 1986. Gert er ráð fyrir að ráðherra ákveði með reglugerð hverjir smitsjúkdómar teljast farsóttir og hverjir næmar sóttir og í fskj. með lögunum er smitsjúkdómum skipt í tvo flokka í samræmi við þetta: Annars vegar farsóttir sem eru skráningarskyldar og hins vegar næmar sóttir sem eru tilkynningarskyldar. Í báðum flokkunum eru tilteknir sex smitsjúkdómaflokkar, þ.e. þarmasmit, öndunarfærasmit, blóðborið smit, samræðissmit, skordýraborið smit og aðrir smitsjúkdómar. Sú skipting sem lögð er til í frv. nú er miðuð við það sem talið er nauðsynlegt í dag en verði breytingar á skoðunum sérfræðinga um flokkun getur ráðherra fært sjúkdóma milli flokka eða tekið inn nýja sjúkdóma ef þurfa þykir. Með frv. eru þrjú fskj. Í fyrsta lagi er fskj. 1 sem er mjög yfirgripsmikið yfirlit yfir þróun íslenskrar löggjafar um smitsjúkdóma. Hér yrði allt of langt mál að fara ítarlega yfir þetta yfirlit. Hins vegar verður þó að geta að þróun íslenskrar löggjafar á sviði sóttvarna hefst fyrir rúmlega einni öld því að fyrstu lögin sem lúta að þessu eru frá 1875, um mótvarnir gegn því að bólusótt og hin austurlenska kólerusótt og aðrar næmar sóttir flytjist til Íslands. Fyrstu lögin um útbreiðslu næmra sjúkdóma eru frá 1896 og segja má að þau lög hafi síðan þróast í núgildandi farsóttalög frá 1958. Snemma voru sett sérlög um holdsveika og gengu í gildi 1898 tvenn lög. Annars vegar lög um aðgreiningu holdsveikra frá öðrum mönnum og flutning á spítala og hins vegar lög um stofnun holdsveikraspítala á Íslandi. Þó þessi lög séu óþörf nú og úrelt eru þau enn í gildi. Fyrstu lög um varnir gegn berklaveiki gengu í gildi 1904 og núgildandi lög eru frá 1939. Ég mun ekki frekar rekja fskj. 1 um þróun íslenskrar löggjafar um smitsjúkdóma en bendi þingmönnum á það sem mjög þarfa lesningu þegar þeir taka afstöðu til þessa frv. Nefndin sem frv. samdi aflaði sér mikilla gagna um sóttvarnalöggjöf annarra landa og í fskj. 2 er yfirlit um löggjöf Norðurlanda um smitsjúkdóma. Dönsku lögin eru frá 1980, finnsku lögin eru frá 1987 og sænsku lögin eru frá 1989 og gengu í gildi hinn 1. júlí sl. Í Noregi er svipað ástand og hjá okkur. Gildandi lög um smitsjúkdóma eru í endurskoðun. Það lagafrv. sem hér er lagt fram er í öllum meginatriðum í samræmi við þá stefnu sem Norðurlöndin hafa valið sér í sambandi við setningu nýrra laga um smitsjúkdóma. Í fskj. 3 eru drög að reglugerð um skýrslugerð vegna smitsjúkdóma. Þar er gert ráð fyrir að læknar skrái á þar til gerð eyðublöð, sem embætti landlæknis lætur gera og leggur til, upplýsingar um smitsjúkdóma og sama máli gegnir um forstöðumenn rannsóknastofnana, sjúkradeilda og annarra heilbrigðisstofnana eftir því sem við á. Reglugerðardrögin gera síðan ráð fyrir mismunandi skráningu smitsjúkdóma eftir því hvort þeir eru taldir skráningarskyldir eða tilkynningarskyldir. Tilkynningu um skráningarskyldan sjúkdóm skal senda án tafar til sóttvarnalæknis en tilkynningu um fjölda tilkynningarskyldra smitsjúkdóma sendir læknir fyrir 10. dag næsta mánaðar á eftir til sóttvarnalæknis. Ég hef nú í stuttu máli gert grein fyrir því lagafrv. sem hér er lagt fram. Ég tel að hér hafi vel til tekist um að endurskoða og einfalda löggjöf um smitsjúkdóma og sóttvarnir og flestir eru sammála um að löngu var tímabært að gera breytingar á lagaákvæðum okkar í samræmi við breytta tíma. Það er von mín að þetta frv. fái jákvæðar undirtektir á Alþingi og að það fái afgreiðslu nægjanlega fljótt til þess að það geti tekið gildi eins og gert er ráð fyrir í ársbyrjun 1991. Frv. er því ekki eitt af forgangsmálunum á þingi nú á næstu dögum eða vikum en æskilegt væri að það fengi afgreiðslu samt sem áður á þessu þingi. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.