Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls rakti ég nokkuð feril þess. Ég sagði, að það hefði verið lagt fram á búnaðarþingi af fulltrúa frá Búnaðarsambandi Vestur-Húnavatnssýslu, sem vildi láta búnaðarþingið samþykkja það og koma því þaðan til Alþingis. Af því varð ekki. Búnaðarþingið var þá að vísu meðmælt frv., en samþykkti að fela stjórn Búnaðarfélags Íslands að leita álits hreppsnefndanna um málið og fá síðan stjórnarráðið til að láta semja frv. og leggja það fyrir Alþingi. Þetta var gert. Frv. var lagt fyrir Alþingi í fyrra. Það fékk meðferð í Nd. og var þar breytt, aðallega því atriði, að það var ákveðið, að böðunin skyldi vera á hverju ári, en í frv., eins og það kom inn í Alþingi og var í búnaðarþingi, var ákveðið, að baða skyldi annað hvert ár. Það frv. kom svo hingað til okkar í þessari nýju mynd í fyrra, og við létum málið daga uppi, en skrifuðum öllum sýslunefndum og báðum um álit þeirra. Nú þegar hefur fengizt álit sýslunefndanna, og þær eru að miklum meiri hluta með því, þó ekki alveg allar, og sömuleiðis höfum við fengið álit hreppsnefndanna allflestra. Það eru komin núna álit frá í kringum 180 hreppsnefndum af 215, og mjög mikill meiri hl. af þeim er með því, að frv. sé samþykkt eins og það nú liggur fyrir, í aðalatriðum a.m.k., meðan liðugar 30 vilja ekki láta samþykkja það og vilja láta vera lögskipað að baða þrifabaðanir á hverju ári. Eftir þennan stutta inngang almenns efnis skal ég svo víkja að frv. og reyna að gera mönnum ljóst, hver munur er á því, ef það verður samþykkt, og þeim ákvæðum og lögum, sem nú gilda um þetta efni. Það er það, sem menn þurfa að átta sig á, og þá kem ég um leið að brtt. okkar, sem eru á þskj. 247, og skal ég aðeins benda á þær um leið. Fyrsta breyt., sem gerð er í frv. frá núgildandi l., er sú, að saman eru færð í eitt tvenn lög, sem nú gilda. Það er útrýmt tvennum lögum um baðanir á sauðfé, önnur ákveða, hvernig fara skuli með þrifaböðun á sauðfé, og hin ákveða, hvernig fara skuli með kláðaböðun á sauðfé. Þessi lög eru ekki alveg samhljóða, þó að þau séu svipuð, og þau eru færð saman í eitt með þessum lögum. Ég hygg, að enginn maður í landinu hafi neitt á móti því út af fyrir sig, þótt það sé gert. Annað ákvæði í þessum l., frábrugðið frá því, sem nú er, er það, að lengdur er tíminn, sem mönnum er ætlað að baða á, um mánuð, hálfan mánuð framan við og hálfan mánuð lengur fram eftir vetrinum, en áður var. Það var ákveðið, að baða skyldi frá 1. nóv. til 15. jan., en þetta er lengt, bæði til þess að menn geti byrjað fyrr og seinna. Þetta er breytt frá því sem áður var, lengdur tíminn, og það er af því, að beitarskilyrði í landinu og not útbeitar í landinu eru ákaflega misjöfn í hinum ýmsu héruðum. Sumir vilja helzt baða að haustinu, áður en fé er tekið á hús. Aðrir vilja helzt ekki baða, fyrr en það er búið að standa inni nokkurn tíma, o.s.frv. og til að koma á móti mönnum og gera þeim mögulegt að baða á þeim tíma, sem þeir helzt vilja, hefur tíminn verið lengdur. Þá er ákveðið, að það skuli baða annan hvern vetur, en eftir lögunum núna á þrifaböðun að fara fram á hverjum vetri. Ástæðan til þess, að horfið var að því að leggja þetta til, kann að vera eitthvað mismunandi hjá ýmsum mönnum, sem það gera. Svo að ég skýri frá, hvað ég tel að séu ástæðurnar fyrir því, þá er það fyrst og fremst mitt sjónarmið, og ég er ekkert viss um, hvort nm. eru þar allir með sama sjónarmið. Einn þeirra vill helzt baða á hverjum vetri, og hann mun gera grein fyrir því hér, en það geta samt legið fleiri ástæður til grundvallar. Það fyrsta, sem gerir það, að ég vil baða annan hvern vetur, er það, að núna er ástandið orðið það í landinu og er búið að vera lengi, en er alltaf að versna ár frá ári, að þessum lögum um að baða á hverjum vetri er ekki hlýtt. Það eru heilir hreppar, ekki heil sýslufélög, en heilir hreppar og fjöldi af einstaklingum, sem dettur ekki í hug að baða á hverjum vetri, og það eru til menn nú orðið, sem vilja bara alls ekki baða. Seinasta bréfið, sem ég fékk um það frá hreppi á Austurlandi, fékk ég í gær, og þar sagði, að það ættu ekki að vera nein lög um baðanir, það ætti aldrei að baða. Þetta kemur af því annars vegar, að hin síðari ár hafa menn ekki orðið varir við færilús í fé og engin óþrif í fjöldamörgum héruðum, sem kemur af því, að baðlyfið, sem núna er notað, er svo gott, ekki bara að dómi manna hér á landi, heldur eftir vísindalegum rannsóknum, bæði í Englandi og Ameríku, að önnur baðlyf, eru þar ekki notuð. Þó að samt sem áður hafi ekki alls staðar heppnazt að útrýma óþrifum af sauðfé, þá er það hins vegar vegna þess, að það er ekki nein skylda að nota þetta baðlyf nú. Það er skylda að nota það, ef það á að vera kláðaböðun, útrýmingarkláðaböðun, þá getur stjórnarráðið ákveðið, hvaða baðlyf á að nota, en ekki í þrifaböðun, og þess vegna eru enn þá menn nokkuð margir, sem lifa í þeirri gömlu trú, að önnur baðlyf séu betri en þessi, og hún er ekki eingöngu hjá smámönnum, hún hefur verið hjá landbrh., sem hafa tekið það upp hjá sjálfum sér, meira að segja hvað kláðaböðin snertir, að ákveða, að baða mætti líka úr öðrum baðlyfjum, en þessu. Og hún er ekki bara hjá hændum, sem lifa í gamalli trú, hún er líka hjá öðrum mönnum, sem ættu að vita betur. Þar af leiðandi er það, að í sumum sýslum, sem þessi trú er almennust í og minnst hafa notað af þessu baðlyfi, eða tiltölulega flestir notað annað baðlyf, þar er meira um óþrif, en annars staðar. Ég skal ekki núna a.m.k. fara neitt út í að nefna þær sýslur, en þó væri það ósköp vel hægt, ef maður vildi það við hafa. Önnur ástæðan er sú, að ég tel, að það sé rétt að koma á móti mönnum með því að lofa þeim að sleppa við böðunina alveg annað hvert ár í von um, að þá verði hún betur framkvæmd hitt árið. Það gilda alveg sömu ákvæði, að það á að vera eftirlitsmaður með böðuninni í hverjum hreppi, baðstjóri, sem á að sjá um, að hún sé vel framkvæmd. Þetta á að vera núna. Það er kannske ekki alls staðar, en það á að vera núna eftir lögunum. En svo er sá reginmunur, að eftir lögunum, sem núna gilda, er 10 kr. lágmarkssekt fyrir að baða ekki og 500 króna hámark, ef það er ítrekað brot, en eftir frv. er það þó gert 1.000 kr. lægsta sektin og upp í 10 þús. kr. Það er önnur breyting. Þegar baðlyfið í kindina kostar svolítið á aðra krónu fyrir utan vinnu og alla fyrirhöfn við það, þá er náttúrlega bóndi, sem ekki vill baða og er t.d. fjármargur, á 300, svo að ég tali ekki um, ef hann kemst upp í þá allra fjárhæstu, sem eiga um 800 fjár og liðlega það, - þá þykir honum hann hafa fundið fé með því að borga sína 10 kr. sekt, ef hann væri látinn borga hana, og baða ekki. En ég hef ekki heyrt talað um, að sektir fyrir að baða ekki hafi verið innheimtar, - og ég þekki hreppstjóra, sem eiga að sjá um, að lögunum sé hlýtt, sem ekki baða og það ár eftir ár. Þetta er önnur ástæðan til, að ég er með þessu. Ég vil koma á móti mönnum þarna, og ég vil lofa þeim að spara sjálfum sér og landinu þann gjaldeyri, sem í baðlyfið fer annað árið, og sjálfum sér þá vinnu, umstang og fyrirhöfn, sem er samfara böðun. Þriðja breytingin er svo sú, að eftir lögunum núna á landbrh. í sambandi við forstöðumann atvinnudeildar háskólans að ákveða, úr hvaða baðlyfi skuli baðað, ef um kláðaböðun er að ræða. Nú á landbrh. líka að ákveða það, en í sambandi við yfirdýralækni. Núna eiga hreppsnefndirnar og landbrh. að tilnefna eftirlitsmenn með böðununum og sveitarstjórnirnar baðstjóra, hver í sínum hreppi. Þetta á að gera eftir tilmælum eða till. frá viðkomandi hreppsnefndum og sýslunefndum, ef um eftirlitsmenn með böðun er að ræða, hvað fjárkláða snertir. Þessum mönnum er öllum haldið, þeir eru látnir líta eftir allri böðuninni, eins og nú, og þeir eru núna skipaðir í samráði við yfirdýralækni og viðkomandi sveitarstjórnir. Meðal annars komu dýralæknarnir þar ekki til greina áður, þeir voru ekki til, en þar sem dýralæknar eru starfandi í einhverri sýslu nú, eru þeir aðalumsjónarmennirnir og sjá um, að það séu til baðlyf og böðunarstjórarnir starfi vel og dyggilega. Þetta er líka breyting frá því, sem er í núgildandi lögum. Þá er í lögunum um útrýmingu á fjárkláða núna ætlazt til þess, að ríkissjóður borgi annað baðlyfið. Það er gert ráð fyrir, að það sé tvíbaðað og ríkissjóður borgi annað baðlyfið. Hér er lagt til, að ríkissjóður borgi bæði baðlyfin. Þetta er líka breyt. frá því, sem nú er. Og svo eru sektirnar hækkaðar, eins og ég áðan sagði. Þær eru hækkaðar úr 10 kr. lágmarkssektin upp í 1.000 kr. og úr 500 kr. hámarkssektin og upp í 10.000 kr. Þetta eru aðalbreytingar, sem frv. gerir á núgildandi lögum. Við höfum svo gert við þetta nokkrar breyt., nefndin. Það eru allt saman smávægilegar breyt. og ekki neinar verulegar efnisbreytingar. Við bætum þarna einu orði inn í 2. gr. Það stendur núna: „ef fjárkláða verður vart eða mikilla óþrifa í sauðfé“. Við bættum þarna inn í „annarra“, til þess að það væri greinilegt, að þar væri ekki átt við kláðann út af fyrir sig, sem er talinn á undan. Þá er það við 5. gr. Það var ætlazt til, að sá, sem ætti kind, sem fyndist með kláða, skyldi einangra hana og tilkynna hana réttum yfirvöldum. Við gerum ráð fyrir, að sá, sem finnur kindina, hvort sem hann er eigandi eða ekki, ef hún t.d. kemur fyrir af bæ og kemur þar að, þá á sá maður undireins að taka hana, einangra hana og tilsegja hana, í staðinn fyrir að annars var það eigandinn, og gat þá dregizt, að kindin væri tekin og einangruð og hún tilkynnt. - Nánast er það leiðrétting, að við setjum þarna lögreglustjóri í staðinn fyrir bæjarstjóra. Vitanlega á það að vera lögreglustjóri, sem á að sjá um það, að lögunum sé hlýtt og kindin einangruð o.s.frv., en ekki bæjarstjórinn á viðkomandi stað. Þá er þarna ákvæði, sem við höfum breytt, viðvíkjandi 8. gr. Það kann að þykja nokkuð hart, en það sýnir, að okkur nefndarmönnunum öllum er það áhugamál, að sauðféð sé baðað, eins og tilskilið er í lögunum, annað hvert ár. Það er í gr., eins og hún er núna, að ef einhver vanrækir að baða, þá má setja hann í dagsektir, og svo er heimild til þess að taka féð og baða það á hans kostnað, en við segjum, að það skuli taka það og baða það á hans kostnað. Það getur vel verið, að menn vilji deila dálítið um þessa breytingu, því að ég skal viðurkenna, að það getur verið dálítið hart, en til þess eru lög að halda þau, og við eigum ekki að vera að leika okkur að því hér á Alþ. að búa til lög, sem við ætlumst til að séu brotin, og höfum því svo væg sektarákvæði, að menn sjái sér hag í að brjóta þau. Ég skal viðurkenna, að það er nú allt að því með því að setja lágmarkssektarákvæði á 1.000 kr. Ég held, að það séu 890 fjár á því heimilinu, sem er fjárflest núna, og þá kostar baðlyfið í féð rétt álíka mikið og sektin, og ég veit ekkert nema það sé kannske heldur lágt að hafa sektina ekki hærri, en hún er ákveðin í lögunum. Ég skal ekkert segja um það, en við leggjum samt ekki til, að hún sé hækkuð. Ég vona, að þessar till. okkar í meiri hl. n., því að eins og fram kemur er hér einn nm. með sérstaka brtt., sem hann mun gera grein fyrir, fái góðar undirtektir og að, að því loknu verði frv. samþykkt. En ég vildi helzt láta fleiri deildarmenn vera við en eru nú, þegar það kemur til atkvæða, en það getur verið, að það mæti fleiri í d. síðar, forseti vor sér, hvernig verður þá setinn bekkurinn, og hegðar sér eftir því.



Herra forsetl. Ég vil byrja á því að leiðrétta ummæli hjá hv. frsm. n. Hann skýrði frá því, að sektir fyrir að baða ekki sauðfé væru 10 kr. og að þær væru aldrei innheimtar. Að vísu eru sektarákvæði í núgildandi lögum mjög lág, það er rétt, þau eru frá 10 til 500 kr., en á það má bæta vísitöluálagl eftir lögum frá 1948, þannig að ég hygg, að engum dómara, sem á annað borð færi út í það að sekta menn fyrir að baða ekki sauðfé sitt, dytti í hug að sekta mann um 10 kr. Og að sektir þessar séu ekki innheimtar, - ja, mér er kunnugt um það, að menn hafa verið sektaðir um nokkur hundruð krónur fyrir að baða ekki, og þær sektir hafa verið innheimtar. Að öðru leyti vil ég taka það fram, að landbn. hefur fjallað um þetta frv., en nm, hafa ekki orðið sammála um efni þess í öllum atriðum. Það er til bóta að steypa tvennum lögum, sem nú gilda um þetta efni, saman í ein lög. Það er jafnan aðgengilegra og horfir til bóta. Aðalbreytingin, sem gert er ráð fyrir að taki gildi samkv. þessu frv., er, að lögskipaðar sauðfjárbaðanir skuli hér eftir aðeins fara fram annan hvern vetur. Þetta nýmæli hefur víða valdið nokkrum ágreiningi. Ég er því andvígur og hef því undirritað nál. með fyrirvara og borið fram brtt. á þskj. 248 þess efnis, að lögskipaðar sauðfjárbaðanir skuli hér eftir sem hingað til framkvæmdar árlega. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hversu erfiðlega hefur gengið að útrýma fjárkláða á Íslandi. Það hefur ekki tekizt enn, þrátt fyrir ákvæði laga um sauðfjárbaðanir árlega og sérstakar útrýmingarbaðanir. Hlýtur það þó að vera keppikefli allra sauðfjáreigenda og raunar allra landsmanna. Hvort það tekst nú með því að lögleiða tilslakanir í þessum efnum, skal ósagt látið, en ósennilegt verður það að teljast. Það er ein höfuðröksemd þeirra, sem nú vilja hverfa að því ráði að baða annað hvert ár, að núgildandi lögum hafi verið illa framfylgt, menn hafi komizt hjá því að hlýða lögunum. Þá á að gefa eftir. Hér er svipað að farið og ef foreldrar semdu um það við kjarkmikil, en fremur óstýrilát börn sín, að þau þyrftu ekki að þvo sér nema annan hvern dag, af því að þau nenntu ekki að standa í því að láta þau þvo sér daglega. Þegar hin stórfelldu fjárskipti fóru fram á árunum 1944–52, mun hafa verið reynt eftir megni að útrýma fjárkláðanum, einkum á Vestfjörðum, en þaðan voru líflömb keypt haust eftir haust og flutt víðs vegar um landið og dreift um fjárskiptasvæðin. Þrátt fyrir útrýmingarbaðanir og árlegar þrifabaðanir á þessu svæði, - sem mér er að vísu ókunnugt um, hvernig framkvæmdar hafa verið, - hefur gengið erfiðlega að halda fjárkláðanum í skefjum, og enn leynist hann einhvers staðar á Vestfjörðum. Að minnsta kosti hefur hann borizt til Dalasýslu með lömbum, sem þar voru keypt á síðustu árum. Frv. þetta var sent til umsagnar sýslunefnda s.l. vor. Á aðalfundi sýslunefndar Dalasýslu var samþ. að mæla með frv. að öðru leyti en því, að rétt var talið, að þrifabaðanir færu fram árlega. Það má vel vera, að afstaða sýslunefndar Dalasýslu hefði orðið önnur, ef menn hefðu ekki rekið sig á, að þeir höfðu fengið þennan hvimleiða vágest í kaupbæti við síðustu lambakaup á Vestfjörðum, - einmitt af því svæði, sem átti að vera kjörið til að útrýma fjárkláða af með nútíma baðlyfjum, áður en líflömbum væri dreift þaðan víðs vegar um byggðir landsins. Það skal ósagt látið, hverjum hér er um að kenna, en menn verða að horfast í augu við þá staðreynd, að enn hefur ekki tekizt að hreinsa íslenzkan fjárstofn af þessum óþrifum, og meðan svo er, má ekkert tækfæri láta ónotað til að kveða þau niður fyrir fullt og allt.



Herra forseti. Ég styð brtt. hv. 11. landsk. Ég tel það óráð að fækka þrifaböðunum sauðfjár í annað hvert ár. Ég tel það óráð, og mig satt að segja furðar rökin, sem hv. frsm. færði hér fram. Hann taldi, að ástæðan væri sú fyrst og fremst, að baðanir hafi verið svo mikið vanræktar og því verði að láta undan og sleppa böðun annað hvert ár. Ég spyr nú: En verður betri útkoman, ef baðanir verða vanræktar eftir sem áður? Ég held, að það sé svo komið, að sauðalúsin sé talsvert mikið farin að gera vart við sig aftur sums staðar, og að það sé stórhættulegt að vanrækja þrifabaðanir. Hv. frsm. sagðist hafa fengið bréf frá bónda á Austurlandi, sem taldi fráleitt að hafa nokkrar þrifabaðanir yfir höfuð. Hví ekki að hlýða þessu og afnema þær gersamlega? Það eru nákvæmlega sömu rök og hin, að af því að það hefur verið vanrækt að baða, þá skuli fella það niður annað árið. Við skulum gera okkur ljóst, hvers vegna er verið að fyrirskipa þessar þrifabaðanir. Það er til að verja sauðkindina óþrifum, og ég tel allt, sem gert er til þess að lina þá vörn eða draga úr henni, vera til tjóns, ekki aðeins fyrir bændur sjálfa, heldur líka fyrir heildina. Ég fyrir mitt leyti er eindregið því fylgjandi að hafa baðanir árlega, eins og verið hefur. Í sambandi við sektarákvæðin finnst mér það nokkuð mikið stökk að hækka lágmarkssektina upp í 1.000 kr. og svo upp í 10 þús. kr. Það getur verið það lítils háttar brot, að það sé ósanngjarnt, að það varði 1.000 kr. sekt. Mér fyndist sanngjarnara að hafa lágmarkssektina 500 kr. eða eitthvað þar um. Það þarf ekki að vera bein vanræksla, það geta verið einhverjar ástæður fyrir því, að maður hefur ekki séð sér fært að baða. Og að setja alveg skilmálalaust 1.000 kr. sekt, ef ekki er baðað, hverjar sem ástæður eru, það tel ég ekki rétt. Það er réttara að hafa dálítið meira svigrúm niður á við, en lagt er til í þessu frv.



Herra forseti. Ég skil hv. tvo síðustu ræðumenn báða vel. Annar þeirra lifir aftur í fortíðinni, meðan færilýs skriðu á manni, ef maður rúði kind, og maðurinn var klökkur sjálfur og hefur sjálfsagt ekki nærri kind komið til að rýja hana núna lengi og veit ekki, að færilús hefur ekki sézt í mörgum sýslum landsins, síðan farið var að baða úr Gamatox, en sést þar, sem er enn baðað úr öðru baðlyfi við hliðina af sumum fjáreigendum. Og það voru til í Mýrdal miklar birgðir af baðlyfi, þegar Gamatox byrjaði að flytjast til landsins. Ég skil þetta. Ég skil líka hræðsluna við kláðann, og hún er ekki ástæðulaus. Það er alveg rétt, að það var tekin upp sú stefna að reyna að fyrirbyggja, að kláðinn kæmi upp í fénu, sem flutt var til í fjárskiptunum frá Vestfjörðum í önnur héruð. Hún var nú ekki tekin upp strax, því miður, en fljótlega var hún tekin upp, og þá var byrjað á því að reyna að útrýma kláðanum á Vestfjörðum með kláðaböðun. Þá voru teknir baðstjórar í öllum hreppum og eftirlitsmenn í hverri sýslu, sem áttu að hafa yfirumsjón með böðuninni í sýslunni með böðunarstjórana í hreppunum sér til aðstoðar. Það er enginn vafi á því, að á þessu urðu mistök og að kláði kom upp aftur á einstaka stöðum. Þeir staðir voru teknir í gegn og reynt að útrýma kláðanum þar, og það mun hafa tekizt að verulegu leyti. En þó veit maður einmitt af tilfellinu, sem 11. landsk. nefndi, að það muni enn vera einhvers staðar á Vestfjörðum kláði, sem maður þó ekki veit hvar er. Við vitum um, að kláði kom frá Vestfjörðum með síðustu lömbunum, sem voru tekin þaðan í Bæjarhreppinn í Strandasýslu og part af Dalasýslunni, og við vitum líka, að kláðinn kom frá Vestfjörðum með lömbunum, sem flutt voru í Austur-Húnavatnssýsluna á sínum tíma. Þessi tvö tilfelli vitum við um. Og við vitum, að í Húnavatnssýslunni er ekki enn búið að uppræta hann. Síðast í vetur komu fyrir tilfelli á þremur bæjum, allt út frá einum ákveðnum hrút, sem menn voru að leika sér að flytja á milli bæjanna, en annars staðar veit maður ekki núna til að kláða hafi orðið vart. Það hefur verið reynt í ár að sjá um, að það yrði baðað um allt landið, og hefur ekki gengið, menn hafa óhlýðnazt því, og núna er enn verið að reyna að sjá um, að það sé framkvæmt. Hvernig það endar, veit ég ekki, það hefur ekki tekizt enn að fá alla inn á að gera það, þó að það sé lagaskylda að gera það og nú ríkt gengið eftir, að hlýtt sé, og þess vegna er það, að kláðaskoðun, sem átti að fara fram jafnframt þessu í vetur, er ekki alls staðar lokið. En það hefur hvergi orðið vart við hann nema þarna í Austur-Húnavatnssýslunni út frá einum hrút á Orrastöðum. Nú er ekki um það að tala, að þótt við teljum okkur vita margt og vera búna að rannsaka margt, þá vitum við enn þá tiltölulega lítið um kláðamaurinn. Við vitum, að það er vitleysa, sem bóndi sagði heima hjá mér í fyrradag, sem var á ferð, og er oddviti meira að segja. Hann vill baða á hverju ári. Hann sagði, að hann bara kviknaði af sjálfu sér, kláðinn. Við vitum, að það er vitleysa, einber vitleysa. Hins vegar hafa íslenzkir bændur haldið því fram alla tíð, að hann lifi í húsunum þann tíma, sem þau séu sauðlaus, en það er lengri tími, en talið er í öllum fræðibókum að kláðamaur geti lifað utan kindarinnar. Hins vegar er mér sagt það af tveimur mönnum, sem voru á fyrsta eftirlitsnámskeiðinu, sem haldið var hér á landi, ég ætla 1906 eða 1907, að Magnús Einarsson hafi þá haft kláðamaur, sem hann hafi getað haldið lifandi í fimm mánuði utan kindarinnar. Mér er sagt það, og annar þeirra var Dalamaður, sem sagði mér það, og ég veit ekki annað, en hann sé trúverðugur maður. Og hann taldi sig hafa séð þennan maur hjá Magnúsi. Á allra síðustu árum hefur það sannazt, að kláðamaur getur lifað á nautgripum og ekki gert þeim neinn skaða árum saman, en ef hann er tekinn af kúnni og færður yfir á kind, útsteypist kindin. Og enn var það, að Gísli sálugi Guðmundsson gerlafræðingur, sem var hér þekktur og duglegur og mikilsvirtur maður á sínum tíma, fékk lambhrút frá Eyrarbakka, Mundakoti, og hafði hann hjá sér í tvö ár, hann var útsteyptur í kláða, þegar hann fékk hann, og hann ýmist gaf honum, svo að hann komst í nokkurt eldi, og þá sást enginn kláði á honum, en maður gat fundið maurinn, ef maður leitaði, eða hann fóðraði hann verr, svo að hann fór aftur í afleggingu, og þá úthverfðist hann, - og þetta gerði hann sitt á hvað ein tvö ár með þennan hrút. Þess vegna vildi hann segja á sínum tíma, að kláðinn væri í og með nokkurs konar fóðursjúkdómur og kæmi fram við illa fóðrun. Það er að nokkru leyti rétt og að nokkru leyti ekki. Þetta allt saman gerir það að verkum, að við vitum ekki enn, hvernig þetta er með kláðann. Hins vegar vitum við, að kláða hefur ekki orðið vart frá Skagafjarðarsýslu, að henni meðtalinni, og austur um land, alla leið hér að Hellisheiði, núna í mörg, mörg ár. Aftur hefur hann verið eða var viðloða alltaf annað slagið í Dalasýslunni og Húnavatnssýslunum, og það eru líka þær þrjár sýslur, sem vilja láta baða á hverju ári, og svo Gullbringu- og Kjósarsýsla, - þær eru fimm, og það stendur í sambandi við kláðahættuna. Nú er bezt að segja ykkur það, að t.d. í Englandi er engin skylduþrifaböðun á sauðfé. En það er skylda að baða fé úr Gamatox núna einu sinni, ef kláði finnst, og talið er, að þar með sé hann búinn. Þess vegna verður að ætla, að kláðinn, sem kemur upp aftur og aftur, eftir að á að vera búið að útrýma honum, stafi að einhverju leyti af miður vandaðri böðun. Ég man það, að hann kom upp t.d., þegar baðað var í Strandasýslu, þá kom hann upp á vissum bæ norðan við Steingrímsfjörð, eftir að var búið að baða þar, og hann hvarf ekki frá þeim bæ, fyrr en yfirdýralæknirinn fór sjálfur vestur til að gá að, hvernig á þessu stæði, og stóð yfir, meðan baðað var. Síðan hefur hans ekki orðið vart þar. Nú er það von þeirra, sem standa að þessu frv., og þ. á m. mín, að það líði ekki mörg ár, þangað til við getum sleppt alveg allri böðun. En ég vil til að byrja með fara inn á þessa braut, lögskipa böðunina annað hvert ár og um leið skoðun og leit að kláða, og ef kláða verður einhvers staðar vart, þá að taka það svæði, sem þar er um að ræða, og tvíbaða á því og þá undir strangara eftirliti, svo að öruggt sé, að baðað sé eftir settum reglum. Ég er alveg viss um, að ef þetta væri hægt að gera alls staðar á landinu, þá væri kláðinn horfinn eftir svona fimm, sex eða sjö ár. Ég er alveg viss um það, og þá kemur að því, að það verður ekki þörf á skyldu að baða féð, heldur mega menn ráða því sjálfir. Og við þá, sem endilega vilja láta baða á hverju ári, eins og sýslumann Skaftfellinga og þm. V-Sk., sem ekki vill heyra nefnt annað, en að baða á hverju ári, vil ég segja það, að allar hreppsnefndirnar í Skaftafellssýslum og sýslunefndirnar báðar vilja láta baða annað hvert ár, nema ein hreppsnefnd og einn sýslunefndarmaður, svo að hann er ekki í samræmi við sína kjósendur þar. Það er aftur 11. landsk., því að sýslunefndin þar vill láta baða á hverju ári, og gott ef það er ekki líka meiri hluti hreppanna, - ja, þeir svara ekki allir, svo að það er ekki svo gott að segja, hvernig það er. Ég held þess vegna, að sé farin þessi leið, sem mörkuð er með frv., að hafa skylduböðun annað hvert ár, láta þá fara fram rækilega kláðaskoðun, útrýmingarböðun, ef þá einhvers staðar finnst vottur af kláða, eða þar á milli, þá munum við komast alveg til lífs á kláðanum á a.m.k. næsta áratugnum og spara þó stórfé. Það á ekki að baða um allt landið af ótta við kláða og leggja í það fyrst og fremst yfir milljón krónur í gjaldeyri fyrir baðlyf, beint útlagða peninga, og svo alla vinnuna, sem því er samfara, gera það af ótta við kláðann, í staðinn fyrir að láta skoða rækilega og reyna að koma inn hjá mönnum fullum skilningi á því, að þeir eigi ekki að leyna kláða, - það er því miður það, sem stundum hefur verið gert áður, - þá mundi það aldrei kosta nema sáralítið á hverju ári, kannske 10–20 þús., baðlyfið fyrir svæðið, sem þá þyrfti að baða á, og oftast ekkert. Það er þess vegna heildinni alla vega miklu ódýrara og miklu hagfelldara að baða bara annað hvert ár og svo kláðaböðun, þar sem kynni að þurfa, sem ég held að verði ekki víða, það kann að vera þarna í Húnavatnssýslunni, það er ekki svo gott að segja, hvernig þetta liggur þar, og svo er það einhvers staðar á Vestfjörðunum. Dalasýslan er orðin hrein aftur og eins Strandasýslan af kláðanum, sem kom með lömbunum seinustu. Það finnst ekkert núna neins staðar þar.