Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir til 2. umr., er stjórnarfrv., komið frá Nd. Sjútvn. hefur athugað frv. og leggur til, að það verði samþykkt, en hins vegar flytur hún tvær smávægilegar brtt. á þskj. 379. Er fyrri till. einvörðungu orðalagsbreyting, sem gerð er samkv. ábendingu fræðimanna, sem unnu að undirbúningi frv., en hin síðari er flutt af þeirri augljósu ástæðu, að málið mun ekki hljóta afgreiðslu fyrir þann tíma, sem ákveðinn er að lögin taki gildi, þ.e.a.s. gildistíminn verði frá 1. maí, en ekki 15. apríl, eins og nú er gert ráð fyrir í frv. eftir meðferð hv. Nd. Aðalefni þessa frv. er það, að tekin verði upp skyldutrygging á öllum íslenzkum tréskipum, sem stunda fiskveiðar og ekki hafa þilfar, gagnvart svonefndum bráðafúa, sem hefur valdið miklu tjóni á íslenzkum fiskiskipum nú á seinni árum. Þó að svo sé ákveðið í 1. gr. frv., að þessi skyldutrygging nái ekki til opinna vélbáta eða skipa, sem annað stunda en fiskveiðar, þá er þó svo ákveðið í þessari sömu grein, að Samábyrgðinni, sem ætlað er að annast þessar tryggingar, sé einnig skylt að vátryggja slík skip, ef eigendur þeirra óska þess, með þeim kjörum, sem ráðh. ákveður í samráði við Samábyrgðina. Í 2. gr. frv. eru ákvæði um það, að skipin skuli metin til fjár eftir gildandi matsreglum bátaábyrgðarfélaganna og Samábyrgðarinnar. Það þykir nauðsynlegt í sambandi við framkvæmd þessara fyrirhuguðu laga, að allur sá floti, sem tryggja þarf, verði metinn. Enda þótt þær skemmdir, sem hér ræðir um, séu eingöngu á tré skipanna, þá er það augljóst, að verði slíkar skemmdir verulegar, þarf oft og tíðum að rífa ýmislegt annað, vélar upp úr skipum og annað slíkt, og þykir því nauðsynlegt að meta allt skipið til fjár, þegar grundvöllur er lagður að þessari tryggingu. Þá er í frv. ákvæði um það, að árgjöld skuli ákveðin árlega af ráðherra í samráði við Samábyrgðina og að þessi árgjöld séu miðuð við áhættu samkvæmt reynslu síðustu 3 ára. Þessi ákvæði stafa af því, að verðmæti þess flota, sem þarna ræðir um, breytist ár frá ári, og einnig má gera ráð fyrir því, að áhætta kunni að minnka verulega, þegar þau ákvæði taka gildi, sem tryggja betra eftirlit með þessum skemmdum, og að reynt verði frekar en undanfarið hefur verið gert að koma í veg fyrir, að þær komist á hættulegt stig. Í sambandi við þetta eru ákvæði um það í 4. gr. frv., að árleg skoðun fari fram á öllum tréskipum til þess að kanna, hvort skemmdir af bráðafúa séu finnanlegar, og á það að geta komið í veg fyrir, að þær nái því marki að hafa valdið tilfinnanlegu tjóni. A.m.k. má ætla, að þar sé um verulega breytingu til bóta að ræða, frá því, sem verið hefur. Loks eru svo ákvæði í frv. um það, að tryggingarnar skuli vera sérstök deild í Samábyrgðinni og stjórn hennar ákveði með hliðsjón af hag sínum, hve mikinn hluta áhættunnar hún beri í sambandi við trygginguna, en hins vegar verði ríkissjóður endurtryggjandi, a.m.k. fyrst um sinn, og taki þannig á sig þá áhættu, sem eftir verður, þegar eigendur skipanna hafa samkvæmt ákvæðum um lágmark bótaskyldu tekið sinn hluta og Samábyrgðin sinn. Aðalvinningurinn við þetta frv. virðist vera sá, að öryggi útgerðarinnar gagnvart þeim stórfelldu og óviðráðanlegu áföllum, sem hún hefur orðið fyrir á undanförnum árum í sambandi við bráðafúann, aukist, í öðru lagi, að byrðar ríkissjóðs, sem á undanförnum árum hefur orðið að taka á sig milljónabyrðar vegna fúaskemmda í skipum, minnki, og í þriðja lagi, eins og ég hef drepið á áður, að unnið verði betur að því að koma í veg fyrir tjón af völdum þessa vágests í fiskiskipum okkar og þá um leið að öryggi bæði skipa og áhafna verði meira, en áður hefur verið í sambandi við þessi atriði.



Herra forseti. Frv. til umferðarlaga er nú komið á ný hingað til hv. d. til einnar umr., sökum þess að hv. Nd. hefur breytt því í ýmsum atriðum, eftir að það var afgreitt hér í hv. deild. Allshn. hefur á fundi í morgun athugað þessar breytingar, sem hv. Nd. hefur gert á frv., og hún telur, að ýmsar þeirra horfi jafnvel til bóta, og á það einkum við lagfæringar á orðalagi og öðru slíku. Nokkrar tillagnanna skipta ekki verulegu máli. En svo eru fáeinar, sem n, telur að ekki sé unandi við og horfi til spillis og skemmdar á frv. Nefndin hefur því ákveðið að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann leiti afbrigða frá þingsköpum til þess, að heimilað verði að bera fram brtt. við frv. og þær skriflegar, því að ekki hefur unnizt tími til að prenta þær. Þessar brtt., sem hér er um að ræða, eru að eins fjórar, og ég vil leyfa mér að gera í örfáum orðum grein fyrir höfuðatriðum þeirra, Í fyrsta lagi er það við 25. gr. frv. Þar leggur allshn. til, að 10. mgr. gr. falli niður, en þessi 10. mgr. er á þá leið, að hverfi ökumaður af vettvangi, eftir að hann hefur átt hlut að umferðarslysi, og náist skömmu síðar undir áfengisáhrifum, skuli talið, að hann hafi verið undir þeim áhrifum við aksturinn. Allshn. athugaði þetta mál bæði í vetur og í fyrravetur, þegar hún hafði þetta frv, til meðferðar, og mun þá hafa komið fram till. svipaðs efnis og þessi, en n. taldi, að við þetta væri ekki unandi. Greinin, eins og hún er nú, er óákveðin og erfitt að henda reiður á, hvað átt er við. Það er sagt: ef maður náist skömmu síðar, þ.e.a.s. skömmu eftir að hann er horfinn af vettvangi, og það er engin skýring gefin á því, hversu langt tímatakmark þetta er, og það gæti að sjálfsögðu leitt til þess, að það yrði með mismunandi hætti á ýmsum stöðum, og því óheppilegt að halda því. Þess vegna leggur n. til, að það verði niður fellt, enda var ekkert samsvarandi ákvæði áður í frv., eins og það var, þegar hv. Ed. gekk frá því. Við 28. gr. leggur n. til að gerð verði breyting, á 1. mgr., 3. málslið, og á þann veg, að gr. verði breytt í það horf, sem var samþ. hér í hv. d., þegar málið var afgreitt, að í staðinn fyrir: „Til aksturs dráttarvéla, þegar þær eru notaðar við jarðyrkju- eða heyskaparstörf utan alfaravegar, þarf hæfnisskírteini“ komi: „Eigi þarf ökuskírteini til aksturs dráttarvéla, þegar þær eru notaðar við jarðyrkjustörf utan alfaravegar.“ Í þessari gr., eins og Nd. hefur gengið frá henni, er ekki ákveðið með neinum hætti, hvernig þessi hæfnisskírteini skuli vera. Það eru ekki heldur ákvæði um það, hver skuli gefa þau út né hvaða skilyrði menn skuli uppfylla til þess að fá slík skírteini eða hver eigi að rannsaka hæfni manna. Engin ákvæði eru um þetta, þetta er allt lagt í vald ráðherra. Allshn. telur, að þetta atriði eigi naumast heima í umferðarlögum. Hér er ekki um að ræða akstur á vegum eða akbrautum, heldur utan þeirra, og ef um þetta yrðu settar reglur, þá ættu þær frekar heima annars staðar, en í lögum um umferðarmál. Hitt er annað mál, að n. taldi, að ekki væri rétt að gera þær kröfur til manna, sem aka dráttarvélum utan vega, að þeir þyrftu að hafa ökuskírteini eins og bifreiðastjórar. Í þriðja lagi leggur allshn. til, að 73. gr. frv., eins og Nd. hefur gengið frá þeirri gr., verði breytt í það horf, sem samþ. var hér í þessari hy. d., þegar málið var afgreitt. En 73. gr., 1. mgr., fjallar um það, að vátryggingarfélögum sé heimilt að endurkrefja þann, sem valdið hefur slysi eða tjóni, um 500 kr. fyrir hvern einstakan vátryggingaratburð, ef bæturnar hafa numið 500–1000 kr., en um 1000 kr., ef þær hafa numið hærri fjárhæð. Þetta telur allshn. þessarar d. ekki viðhlítandi ákvæði. Að sjálfsögðu getur hver og einn samið við vátryggingarfélag um að haga vátryggingunni eins og gert er ráð fyrir í þessari gr., en gersamlega þýðingarlaust og ástæðulaust er að lögákveða, að þetta sé heimilt, því að það liggur hverjum manni í augum uppi, að þessi heimild er fyrir hendi, enda þótt ekki sé um það ákvæði í lögum. Það er ekki hægt að vita fyrir fram, hvernig þetta ákvæði, eins og það er nú í frv., mundi verka. Það væri eðlilegt að ætla, að iðgjöld mundu eitthvað lækka við þetta, vegna þess að þarna lendir eitthvað af tjóninu á tjónþola, ef vátryggingarfélagið notar þessa heimild. En allshn. sér ekki neina ástæðu til þess að lögákveða þessa heimild eða orða hana í umferðarlögunum, vegna þess að hún er fyrir hendi. Ef einhverjir kynnu að vilja haga sínum vátryggingum með þessum hætti, þá er það opið og heimilt. N. mun því leggja til, að þetta verði fært til sama horfs og var í frv., eins og það var, þegar þessi hv. d. afgreiddi það. Þá er að lokum ein breyting enn, sem allshn. leggur til að gerð verði, en hana leiðir einungis af þeirri breytingu, sem ég ræddi nú um við 73. gr. Það er breyting við 76. gr., að 4. málsl. 1. mgr. falli niður, en þessi 4. málsl. fjallar beinlínis um þetta atriði, sem n. leggur til að fellt verði niður, sem sagt um heimild vátryggingarfélaga til að endurkrefja um hluta af tjóninu. Ég ætla ekki að fjölyrða um þetta frekar, en óska eftir því fyrir hönd allshn., að hæstv. forseti leiti afbrigða frá þingsköpum, til þess að þessar till. geti komið til afgreiðslu.



Herra forseti. Hér er um að ræða mikinn lagabálk og þýðingarmikinn, umferðarlögin. Um frv. hafa orðið miklar umræður í Nd. og gerðar margar allverulegar breytingar á frv. Frv. var afgreitt við 3. umr. í gær frá Nd., og dm. hér hafa ekki séð frv., eins og það lítur út nú, fyrr en á þessum fundi. Auk þess ber allshn, fram skriflegar brtt. Ég tel, að það sé alveg ógerningur að ganga til atkv. um svona stórmál, án þess að þm. hafi gefizt kostur á að athuga það nánar og bera saman þær breytingar, sem hv. Nd. hefur gert, og enn fremur þær breytingar, sem allshn, leggur til. Ég hefði talið eðlilegast, að allshn. hefði sjálf óskað eftir því, að málið yrði ekki afgreitt á þessum fundi, þar sem svo skammur tími og enginn möguleiki fyrir þm. til að átta sig á málinu hefur unnizt. En ef allshn. gerir það ekki, þá vil ég eindregið mælast til þess, að afgreiðslu málsins sé frestað nú.

Forseti (BSt): Það má telja vafalaust, að frv. gangi aftur til hv. Nd., og gæti þá ekki munað miklu, hvort það yrði afgreitt í dag eða á næsta fundi d. Ég vil því verða við þessum tilmælum. Er umr. frestað og málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til umr., flytur samgmn. að beiðni samgmrn., og ætti að vera óþarft að fara um það mörgum orðum. Það fylgir með mjög greinargott bréf frá Bifreiðastjórafélaginu Hreyfli sem fskj. á þskj. og skýrir afstöðu leigubifreiðastjóranna til þessa máls, en tildrög þess eru, eins og í grg. segir, þau, að á s.l. ári eða nánar tiltekið með lögum nr. 40 29. maí 1957 er ákveðin hámarkstala leigubifreiða í kaupstöðum, en í þeim eru engin refsiákvæði. Hins vegar þykir rn. eftir ósk Bifreiðastjórafélagsins Hreyfils rétt og eðlilegt, að í þessi lög verði sett ákveðin refsiákvæði, þar sem gert sé ráð fyrir sektum frá 100–10000 kr., nema þyngri refsing liggi við í öðrum lögum. Eins og fram kemur á þskj., mælir n. einróma með samþykkt frv, og vonast til, að d. geti orðið sammála um það.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað frv. til l. um breyt. á l. um sveitarstjórnarkosningar á nokkrum fundum. Hún sendi frv. til umsagnar til hagstofustjóra og til stjórnar Sambands íslenzkra sveitarfélaga, og eru umsagnir þessara aðila prentaðar með nál. á þskj. 380. Nefndin var sammála um að leggja til, að frv. yrði samþykkt með nokkrum breytingum: Í fyrsta lagi breytingum á ákvæðum frv. um það, hvenær kosningar fari fram. Í öðru lagi, að kjörskrár miðist við 1. des. Og í þriðja lagi, að fellt sé niður ákvæði, sem nú er í lögum og var tekið upp í frv., að sérstök kjörskrá skuli samin fyrir hverja kjördeild. Það er talið, að síðari hluti maímánaðar sé óheppilegur tími til kosninga í sveitum. Um það leyti stendur yfir sauðburður og annríki því í meira lagi. Þetta eru rök, sem ég beygi mig fyrir sem flm. frv., og er því sammála meðnm. mínum í allshn. um að leggja til, að þessu verði breytt í það horf, að hreppsnefndarkosningar skuli fara fram síðasta sunnudag júnímánaðar, eins og tíðkazt hefur hingað til, - breytingin verði einungis um kosningatíma í kaupstöðum og í svokölluðum kauptúnahreppum, þ.e.a.s. þeim hreppum, þar sem 3/4 eða fleiri af íbúunum eru búsettir í kauptúnum. Þá hefur hagstofustjóri í rækilegri umsögn, sem hv. dm. eiga kost á að lesa á þskj. 380, gert grein fyrir því, að rík ástæða sé til þess, að kjörskráin sé miðuð við 1. des., í stað þess að í frv. var gert ráð fyrir því, að hún yrði miðuð við þann mánuð, sem hún yrði samin í, þ.e.a.s. marzmánuð. Telur hann skipta verulegu máli, að því verði breytt í þetta horf, og er allshn. sammála honum um það og leggur því til, að tekið verði upp í frv. ákvæði um það, að þar skuli menn á kjörskrá teknir, sem þeir áttu lögheimili hinn 1. des. næsta ár áður en kjörskrá var samin. Ákvæðið um, að sérstakar kjörskrár skuli semja fyrir hverja kjördeild, leggur nefndin til að fellt verði niður úr frv., og liggja til þess þau rök, sem hagstofustjóri greinir í sinni álitsgerð, en þar segir hann m.a. um þetta: „Þessu ákvæði hefur yfirleitt ekki verið fullnægt af sveitarstjórnum nema að mjög takmörkuðu leyti, og raunar á það litinn eða engan rétt á sér. Engin þörf virðist vera á því, að lögð sé fram fyrir hinn lögákveðna frest sérstök kjörskrá fyrir hverja kjördeild í kosningaumdæmi, og það er t.d. ógerlegt að koma því við í Reykjavík, enda hefur það aldrei verið gert.“ Allshn. féllst á þessi rök og hefur því lagt til, að frv. verði breytt í þetta horf.