Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Frv. þetta er um það að innheimta á árinu 1946–1947 5 aura innflutningsgjald af hverjum lítra af benzíni auk þess innflutningsgjalds, sem innheimt er samkv. fyrirmælum l. nr. 84 frá 1932. Þetta aukagjald hefur verið tekið undanfarin ár, en fyrirmæli um það gengu úr gildi um síðustu áramót. Síðan farið var að innheimta þetta aukagjald, hefur því verið þannig ráðstafað, að 2/5 hlutar hafa verið látnir renna til að leggja akvegi og malbika vegi, en 2/5 hlutar í brúasjóð, og sá hlut inn, sem lagður hefur verið í brúasjóðinn, mun að líkindum á þessu ári verða notaður til að byggja eina stórbrú, þ. e. brú á Jökulsá á Fjöllum, sem er mikið mannvirki og kostar mikið fé. Ég hef leyft mér að leggja hér fram brtt. við frv. á þskj. 983, um að 2/5 hlutunum verði varið á sama hátt og verið hefur, þ. e. a. s. í brúasjóð og fé úr honum verði varið til brúagerða eftir ákvörðun Alþingis síðar. Ég vil benda á það, að þessi brtt. er flutt vegna þess, að ef frv. verður samþ. óbreytt eins og það liggur nú fyrir, þá er úr gildi fellt það ákvæði, að nokkur hluti gjaldsins skuli fara í brúasjóð, en ég tel það hyggilega tilhögun að leggja nokkurn hluta þessa gjalds í sérstakan sjóð og vil í því sambandi benda á, að það verður að telja vafasamt, að það hefði verið unnt svo fljótt að byggja þá brú á Jökulsá, sem nú á að byggja mjög bráðlega, ef ekki hefði verið safnað fé að undanförnu með þeim hætti sem gert hefur verið. En þó að þessi brú verði gerð, þá liggur á að gera margar stórbrýr, og getur því verið hentugt að leggja fé áfram í brúasjóð, eins og gert hefur verið.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Ég vil aðeins benda á, að þetta frv. er flutt af fjhn. Ed. samkv. tilmælum hæstv. fjmrh. og gekk óbreytt gegnum Ed., og meiri hl. fjhn. hefur því lagt til, að það yrði samþ. óbreytt.



Ég vil aðeins benda á það út af ummælum hv. þm. V.-Ísf., að þótt þessu frv. yrði breytt hér við síðustu umr., þá er engin ástæða til að óttast, að málið fengi ekki afgreiðslu, þar sem enn er eftir að halda nokkra fundi í deildinni.

Forseti (BG) : Hér þarf afbrigða við fyrir brtt. á þskj. 983. sem útbýtt var nú á fundinum og hv. þm. V.-Húnv. hefur lýst.



Herra forseti. Mig langar bara til að benda á tvær staðreyndir í þessu máli, í fyrsta lagi þá slysni, sem orðið getur um afgreiðslu mála. Þetta frv. er flutt af hæstv. ríkisstj. og sjálfsagt undirbúið af lögfræðingi hjá henni. Ég er búinn að tala að minnsta kosti við fjóra af hæstv. ráðh., og enginn þeirra hefur ætlazt til, að brúasjóðurinn yrði lagður niður. Ég er búinn að tala við menn, sem höfðu málið til meðferðar í Ed., og þeir ætluðust ekki til þess. Þeir virtust ekki vita, hvað var í frv., sem þeir höfðu afgr. úr deildinni. Annað er það, að að mínum dómi er mjög mikil þörf að halda áfram að aura í brúasjóð. Þó að fjárhagurinn sé eins og hann er nú og verði kannske enn um stund, þá er mjög fjarri því, að það gangi greiðlega að fá brýr, sem kosta milljónir, teknar inn á fjárl., og margar slíkar brýr eru eftir. Brúasjóðurinn var stofnaður í þeim tilgangi að aura saman fé til brúa, sem væru svo stórar, að ekki væri fært að taka þær inn á fjárl. á einu ári, og það hefur náð marki sínu, því að nú á að smíða eina slíka stórbrú í ár. Ég mæli því ákveðið með því, að brtt. hv. þm. V. Húnv. verði samþ. Ég er viss um, að það hefur ekki verið meining neins, sem hefur staðið að þessu frv., að brúasjóðurinn félli niður. Ég hygg, að það hafi þótt svo sjálfsagt, að ekki hafi einu sinni þótt ástæða til að taka það fram, þegar málið var til 2. umr., því að þá fann hv. frsm. ekki ástæðu til að standa upp og segja nokkurt orð. Ef þetta frv. verður nú samþ. óbreytt, þá rennur þetta 5 aura gjald beint í ríkissjóð, og þá verður ekki safnað neinu fé til að byggja stórbrýr. Ég vil því mjög ákveðið mæla með því, að brtt. hv. þm. V.-Húnv. verði samþ., því að það er alveg víst, að það hefur ekki verið meining neins, sem að því hefur staðið, að láta brúasjóð leggjast niður.

Frsm. (Ásgeir Ásgeirsson) : Í fjhn. var þetta frv. borið saman við gildandi 1., og Þá var tekið eftir því, að brúasjóður var felldur niður. En þar sem n. hefur ekki borið sig saman við hæstv. fjmrh. um þessa breyt., þá vil ég gjarnan óska eftir, að hæstv. forseti frestaði umr., þangað til hæstv. ráðh. er mættur á fundi.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. Það hefur orðið samkomulag um það milli allra flokka að bæta úr þeim ágalla, að þeir, sem staddir eru utan lands, eiga nú ekki rétt á að greiða atkv. við núverandi kosningar. Ég skal ekki fjölyrða um þetta mál, en ætlunin er, að það gangi í gegnum þingið á þessum degi. Með því samkomulagi, sem orðið hefur um málið milli allra flokka, geri ég ráð fyrir, að svo geti orðið.

Frsm. (Jón Pálmason) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 451 um breyt á l. um ræktunarsjóð Íslands, felur í sér tvö og eiginlega þrjú meginatriði. Í fyrsta lagi er það, að hækkað verði stórkostlega það fjárframlag, sem þessi stofnun skal hafa til umráða. Í öðru lagi eru ákveðnir lægri vextir en áður, og í þriðja lagi er verksvið stofnunarinnar gert miklu víðtækara en verið hefur með því að ákveða, að hún geti lánað til margvíslegri starfsemi á sviði landbúnaðarins með tilliti til þeirra framkvæmda, sem stofnað er til í sambandi við hann, en verið hefur. Landbn. hefur haft þetta mál til meðferðar og skilað áliti sínu fyrir nokkuð löngu. Nefndin vonar, að frv. nái fram að ganga með þeim breyt., sem hún flytur till. um á þskj. 724. 1. brtt. er við 4. gr. Það er breyting til samræmingar við frv. um nýbyggðir og landnám, og þarf ekki fleiri orð um hana. 2. brtt. er við 5. gr. Það er, að við bætist n málsgr. á undan síðustu málsgr. Við ákvörðun lána skal stjórn sjóðsins taka tillit til, hvað mikil önnur veðlán hvíla á eigninni. Það getur hugsazt, að á eigninni hvíli fleiri lán, og er þá sjálfsagt, að slíkt sé athugað, þegar ný lán eru veitt. 3. brtt. er við 8. gr. Þar er í fyrsta lagi bætt við 2. lið orðunum „ásamt tilheyrandi lóð og lóðarréttindum.“ - Í öðru lagi er ákvæði um ábyrgð, þ. e., að ábyrgð hrepps- eða sýslufélags komi ekki til greina, nema félagssamtök eigi í hlut. 4. brtt. er við 16. gr. Þessi brtt. er í samræmi við frv. um nýbyggðir og landnám, þ. e. fellt úr, að sýslumönnum sé skylt að láta í té ókeypis veðbókarvottorð o. s. frv. Þótti rétt að fella þetta niður, þar sem það gat valdið miklum óþægindum og töfum. 5. brtt. er við 20. gr. Það er um gildistöku laganna, og er hér lagt til, að hún verði 1. jan. 1947. Það er líka í samræmi við 1. um nýbyggðir og landnám. Það skiptir ef til vill ekki miklu máli, hvort þetta frv. verður samþ. nú eða á síðara þingi, en f. h. landbn. óska ég fremur, að það verði samþ. nú. Að vísu er það ekki á okkar valdi hér í þessari deild, hvort frv. kemst í gegnum Ed. - Ég læt svo þessi orð nægja.



Á öndverðu þessu þingi var borið fram frv. um ræktunarsjóðinn af 2 þm. Framsfl. Það var svo sent landbn., en frá henni hefur það ekki komið. Þetta frv., sem hér er á ferðinni, gengur í svipaða átt og hitt, en er samið af nýbyggingarráði. Ákvæði þessa frv. eru hliðstæð öðrum 1. um lánakjör sjávarútvegsins. Þetta frv. mun vera búið að vera 17 daga í landbn, og sýnist lítill áhugi á stjórnarfrv., þegar þannig er látið til ganga, og virðist ekki fjarri lagi að láta sér detta í hug, að á bak við tjöldin sé ákveðið, að þetta frv. skuli daga uppi. Við höfum aðeins þetta Alþingi í höndum okkar, það getur enginn sagt um, hvernig næsta Alþingi verður skipað, eða um vilja þess. Það er því nokkuð hart, ef þannig er gert upp á milli sjávarútvegs og landbúnaðar, að þetta frv. verði ekki afgr. á þessu þingi. Áður en þetta frv. kom til umræðu hér, var það sent Búnaðarfélagi Íslands til umsagnar. Þar var gerð till. um aukningu fjármagns til ræktunarsjóðs. Ég hef ekki hreyft þessu í n., en áskildi mér rétt til að flytja brtt. og mun gera það við 3. umr. Stjórn Búnaðarfélagsins vildi leggja áherzlu á að fá málið afgr. á þessu þingi. Vil ég því mæla með, að frv. verði samþ. nú til 3. umr.



Aðeins nokkur orð vegna nýbyggingarráðs. Það er rétt, að frv. er samið af nýbyggingarráði og Búnaðarfélagi Íslands, og ég get látið það uppi, að það var ætlazt til, að frv. næði fram að ganga á þessu þingi. Um leið og ég þakka landbn. vil ég taka undir þá ósk, að málið verði afgr. á þessu þingi.

Frsm. (Jón Pálmason) : Ég vil þakka þeim, sem mælt hafa með frv., en hins vegar vil ég algerlega mótmæla þeim dylgjum, sem hv. þm. Mýr. var með um það, að þar sem lagt væri til, að lögin tækju gildi 1. jan. 1947, bæri að skilja þannig, að málið ætti ekki að ná fram að ganga nú. Þá vil ég bera á móti því, að það sé sök landbn., að frv. var ekki afgr. fyrr frá nefndinni, enda veit þm. Mýr. það vel.



Ég hef borið fram brtt. á þskj. 617 um að 11. liður 1. gr. frv. falli niður, en hv. þm. V.-Húnv. hefur umorðað till. mína á þskj. 758, og tel ég, að hans till. nái betur því, sem um er að ræða. Tek ég því mína brtt. til baka, í trausti þess, að till. hv. þm. V.-Húnv. á þskj. 758 um sama efni verði samþ.



Herra forseti. Ég get látið nægja að vísa til grg. fyrir frv. og þeirra umr., sem hafa farið fram um það efnislega í sambandi við annað mál, sem sé frv. um fyrirgreiðslu fyrir byggingum íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum. Vil ég mælast til, að málinu sé nú vísað til 2. umr. og tel æskilegast, að það mætti ganga áfram án n., svo að þinginu gefist kostur á að afgr. þetta mikla nauðsynjamál.

Flm. (Pétur Ottesen) : Ég á nú erfitt með mál sökum hæsi, en freistast þó til að segja nokkur orð. Ég get vísað til raka um stofnlánadeild sjávarútvegsins í sambandi við öflun fjár í þessu skyni og einnig til þeirra lána, sem sveitarfélögum eru ætluð í þessu skyni með lágum vaxtakjörum. Það er mjög brýn þörf skjótra aðgerða í þessum málum, og vil ég skírskota til hins mikla áhuga, sem ríkt hefur hér á Alþ. um aukningu skipastólsins, og vil benda á, að frumskilyrði fyrir því, að það átak megi takast, er að framkvæma aðgerðir eins og þá, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Með tilliti til þeirrar nauðsynjar, sem hér knýr á, vænti ég þess, að þessu máli verði vel tekið og það fái fljóta afgreiðslu.

Forseti (BG): Það virðist eðlilegast að vísa málinu til hv. fjhn.

Flm. (Pétur Ottesen) : Með tilliti til þess, sem ég sagði áðan, þá vil ég mælast til þess, að málinu verði ekki vísað til nefndar. Það er þýðingarmikið, en hins vegar einfalt og vitað, að ef það fer til nefndar og ef því hlekkist á þar, sem oft kemur fyrir, þá þýðir það, að málið fær ekki afgreiðslu á þessu þingi. Ég vil því mælast til þess, að málið fái að ganga í gegn án þess að fara í nefnd.



Herra forseti. Þetta er svo stórt mál, að mér finnst ekki rétt að breyta út af þeim vana að láta það ganga til nefndar. Ég legg því til, að málinu verði vísað til fjhn.

Flm. (Pétur Ottesen) : Það er ekkert undarlegt, að þm. úr kjördæmi, sem ekkert á undir sjávarútvegi, hafi ekki áhuga á þessu máli. Hann þekkir ekki þau erfiðu skilyrði, sem menn eiga við að búa, sem hér eiga hlut að máli. Ég vil svo ítreka það, að málinu verði ekki vísað til nefndar.



Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður. Sterk rök hafa verið færð fyrir því, að nauðsyn beri að hefjast handa um miklu meiri hafnarframkvæmdir en verið hefur. Þar sem nú er komið mjög nærri þingslitum, þá mundi þetta mál ekki fá afgreiðslu, ef það færi til nefndar. Hins vegar getur nefndin athugað málið milli umræðna án þess að gefa út um það sérstakt nál. Þar sem málið er mjög einfalt, en hins vegar þjóðarnauðsyn, finnst mér rétt að veita afbrigði frá venjulegum gangi mála og láta þetta mál fara í gegn án þess að ganga til nefndar.



Mér finnst hér vera nýmæli á ferðinni, að láta frv. ganga áfram án þess að fara til nefndar. Þetta er mjög stórt mál. Hér er um heimild að ræða að taka 20 millj. kr. lán. 20 milljónir er enginn smápeningur, og mér finnst það djarft af hv. flm. að ætlast til þess, að svo stóru máli sé skotið í gegn án þess það fái nokkra athugun. Líklega er málið ágætt og e. t. v. nauðsynlegt, en þm. mega ekki gerast svo djarfir um stórmál sem hér reynist vera. - Vextir eiga að vera af þessu láni 2½%. Hvernig á að fara að því að útvega svo ódýrt lán? - Það lítur ekki heldur út fyrir, að flm. séu mjög ákafir með, að það gangi í gegn á þessu þingi, því að þá hefðu þeir átt að bera það fram fyrr en í þinglok. Ég ætlast ekki til, að málið tefjist í nefndinni, en ég vil ekki breyta út af hinni venjulegu aðferð, að mál fari til nefndar og fái þar athugun. Vil ég því enn leggja til, að málinu verði vísað til fjhn.

Forseti (BG) : Umræður um þetta eru óþarfar, ég mun láta fara fram atkvgr. um þetta. Forseti getur ekki haft aðra málsmeðferð en láta málið fara til nefndar, og er skylt að bera undir atkv. till. um að vísa málinu til hv. fjhn. Ef þeir þm., sem kvatt hafa sér hljóðs, óska þess eindregið að tala, mun það verða veitt, en það verða aðeins stuttar athugasemdir.



Ég skal verða við tilmælum forseta og gera aðeins stutta aths. Ég tek undir með þeim hv. þm. Borgf. og hv. þm. Vestm., að málið verði afgr. án þess að það fari til nefndar. Ég vil og taka undir þann skilning, að félítil sjávarpláss fái aðstöðu til þess að endurbæta hafnir sínar, svo að þær verði hæfilegar og í samræmi við þær miklu skipaaukningar, sem nú eiga sér stað, svo að þær geti tekið á móti hinum nýju skipum.



Aðeins örstutt athugasemd. Þetta frv., sem hér er lagt fram í lagaformi, hefur áður komið fram í sambandi við annað mál. Það hefur komið í ljós, að brýn þörf er fyrir fé til handa þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli, og svo framarlega sem menn hafa áhuga á að hrinda þessu nauðsynjamáli í framkvæmd og afgreiða það á þessu þingi, þá finnst mér rétt að veita undanþágu og senda málið ekki til nefndar.

Flm. (Pétur Ottesen) : Ég vil út af því, sem hv 2. þm. Rang. sagði, að flm. frv. hefðu ekki haft sérstakan áhuga á að afgreiða þetta mál á þessu þingi, þar sem þeir kæmu ekki fram með það fyrr en í þinglok, benda á, að þetta frv. er upphaflega flutt sem brtt. við annað frv. Af því stafar, hversu seint frv. kemur fram. Ég vil svo benda hv. þm. á, að hann hefur sjálfur verið með í að afgreiða mál, þar sem um milljónir var að ræða, verið með í að veita meginheimild í þáltill., og er sú aðferð veikari en hér er talað um. Þessu fylgdi hann án þess að láta það mál fara til nefndar.

Forseti (BG): Verður nú atkvæðagreiðsla um, hvort vísa skuli málinu til hv. fjhn. Það skilja það eðlilega allir, að ef þessi till. verður felld, þá skoðast það þannig, að málinu verði yfir höfuð ekki vísað til nefndar.



Ég tel þetta mál hið mesta nauðsynjamál. En hins vegar vil ég ekki víkja frá þeirri reglu, að málið sé látið ganga til nefndar, og segi því já.



Ég tel að vísu þetta mál svo mikilsvert, að það ætti að fara í nefnd, en hins vegar sé ég ekki annað en að málinu verði nú vísað frá, ef það fer í nefnd, og segi því nei.



Herra forseti. Eins og hv. forseta er bezt kunnugt, þá hefur þetta mál ekki enn fengið fullnaðarafgreiðslu í nefnd, og óska ég því eftir, að það verði tekið út af dagskrá.

Forseti (BG) : Ég vil spyrja hv. þm. A.-Húnv., sem jafnframt er formaður landbn., hvenær hann búist við, að annar hluti nefndarinnar gefi út nál.



Já, ég get ekki lofað á þessu stigi, að það nál. komi á morgun. Vil ég því vænta þess, að málið verði tekið út af dagskrá.



Aðeins athugasemd. Ég vil mótmæla þessari málsmeðferð. Það væri miklu hreinlegra að drepa málið með atkvgr. en að launmyrða það svona. Eftir að þetta mál hefur mánuðum saman legið í nefnd, fyrst í Ed. og síðan hér í d., án þess að því væri nokkuð sinnt, var forsetavaldi beitt til að hindra, að það kæmi til umræðu í deildinni. Er svo var komið, tók minni hl. n. til sinna ráða, afgreiddi málið og skilaði nál. og mælti með samþykkt málsins. Og nú, þegar það er loks komið á dagskrá, er því frestað vegna þess, að ókomið er nál. frá meiri hl. n. Þetta er herfileg meðferð á svo mikilsverðu máli.