Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum, upplýsingaákvæði. Nefndarálitið er frá efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón Ögmund Þormóðsson frá viðskiptaráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Samtökum verslunar og þjónustu, Viðskiptaráði Íslands, Kauphöll Íslands hf., Fjármálaeftirlitinu, Alþýðusambandi Íslands, Félagi löggiltra endurskoðenda, Samtökum atvinnulífsins og Seðlabanka Íslands. Frumvarpið er byggt á ákvæðum um skyldu til upplýsingagjafar í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2003/58/EB frá 15. júlí 2003 um breytingu á tilskipun ráðsins 68/151/EBE að því er varðar birtingarskyldu félaga af tiltekinni gerð. Nánar tiltekið er um það að ræða að ríkið skuli kveða á um að tilteknar lágmarksupplýsingar skuli birta á vefsíðu hlutafélaga, þar á meðal samlagshlutafélaga, og einkahlutafélaga. Mál þetta var rætt og afgreitt samhliða 462. máli - sem er hér á dagskrá á eftir - en þar eru lagðar til samsvarandi breytingar á lögum um einkahlutafélög. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna „heimasíðu hlutafélaga og útibúa þeirra“ í 1. gr. komi: vef hlutafélaga og útibúa þeirra ef til er. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Bjarni Benediktsson, Siv Friðleifsdóttir og Lúðvík Bergvinsson. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Ögmundur Jónasson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þá var nokkuð rætt í nefndinni hvort skylda ætti öll félög til að hafa vef eða heimasíðu en það var talið óframkvæmanlegt enda hefur sú leið verið farin í Danmörku að þau félög sem hafa vef á annað borð skuli birta þær upplýsingar sem um ræðir en það eru upplýsingar um heiti, kennitölu, heimilisfang, svo og skráningaraðila og hugsanlega skráningarnúmer annað en kennitölu. Svo á að segja frá því á viðkomandi heimasíðu ef fyrirtækið er í gjaldþrotaskiptum eða félagaskiptameðferð. Svo var ákveðið að nota orðið „vefur“ í staðinn fyrir heimasíðu þar sem það er víðara hugtak. Heimasíða gæti maður sagt að væri bara fyrsta síðan á vefnum.

Hæstv. forseti. Ræða mín er stutt. Það kemur fram í nefndaráliti að ég hafi verið fjarverandi við afgreiðslu málsins. Það var ég vegna jarðarfarar en ég vil lýsa því yfir að ég er samþykkur þessu frumvarpi sem ég tel vera til framfara.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 138/1994, um einkahlutafélög, með síðari breytingum, upplýsingaákvæði, frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta mál er samhliða því máli sem við ræddum áðan og ætla ég ekki að fara nánar út í það. Þetta er nákvæmlega sami hluturinn nema þetta mál varðar einkahlutafélög en þau eru um 20 þúsund og flest þeirra hafa ekki heimasíðu þannig að það ákvæði væri mjög erfitt í framkvæmd. Þarna er gerð sambærileg breyting eins og áður, þ.e. að í stað orðanna „heimasíðu hlutafélaga og útibúa þeirra“ í 1. gr. komi: vef hlutafélaga og útibúa þeirra ef til er. Undir þetta nefndarálit rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Bjarni Benediktsson, Siv Friðleifsdóttir og Lúðvík Bergvinsson. Fjarverandi voru hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Ögmundur Jónasson sem hafði leyfi þar sem hann var við jarðarför þegar nefndarálitið var tekið út. Um þetta er ekkert frekar að segja en málið sem var hér áðan.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lagaákvæðum um lífeyrissjóði frá hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Elmar Hallgríms Hallgrímsson, Ingva Má Pálsson og Þórð Reynisson frá fjármálaráðuneyti, Hauk Hafsteinsson frá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, Þorgeir Eyjólfsson frá Lífeyrissjóði verslunarmanna, Hrafn Magnússon og Gunnar Baldvinsson frá Landssamtökum lífeyrissjóða, Friðbert Traustason frá Lífeyrissjóði bankamanna, Gylfa Arnbjörnsson frá Alþýðusambandi Íslands, Hannes Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins, Stefán Aðalsteinsson frá Bandalagi háskólamanna og Bjarna Þórðarson frá Íslenskri endurtryggingu hf. Með frumvarpinu eru lagðar til tvíþættar breytingar á lagaumhverfi lífeyrissjóða. Í fyrsta lagi er lagt til að lágmarksiðgjald til lífeyrissjóða verði hækkað til samræmis við það sem samið hefur verið um á almennum vinnumarkaði, eða úr 10% í 12% í tveimur áföngum á næstu tveimur árum. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar sem snúa að fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til að hækkun lágmarksiðgjalds til lífeyrissjóða um 2% verði frestað. Fram kom við umfjöllun málsins að enn ætti eftir að ganga frá kjarasamningum við nokkra hópa. Í þessu sambandi bendir nefndin á að í 2. mgr. 4. gr. laga nr. 129/1997 kemur fram að lífeyrissjóður skuli tilgreina það iðgjald sem þarf til að standa undir þeirri lágmarkstryggingavernd sem hann veitir, samkvæmt þessu ákvæði. Að teknu tilliti til þessa telur nefndin að ekki sé nauðsynlegt að gera umrædda breytingu að svo stöddu en leggur áherslu á að það verði skoðað á næsta þingi. Í öðru lagi er lögð til lagfæring á frumvarpinu til samræmis við markmið þess að því er varðar fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða í hlutabréfum, sbr. b-, c- og d-lið 2. tölul. í breytingartillögunum. Samkvæmt frumvarpinu var ekki ætlunin að auka heimildir lífeyrissjóða með þeim hætti að eign þeirra í skuldabréfum, víxlum, hlutdeildarskírteinum eða öðrum verðbréfum, sbr. 2., 5., 6., 8. og 9. tölul. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 129/1997, gæti orðið allt að 60% af hreinni eign sjóðsins. Einungis var ætlunin að gefa lífeyrissjóðum kost á því að eign þeirra í hlutabréfum fyrirtækja, skv. 6. tölul. 1. mgr. 36. gr., gæti orðið allt að 60% af hreinni eign sjóðsins. Bent var á að c-liður 2. tölul. í breytingartillögunum væri óþarfur þar sem heimildin mundi felast í orðalagi 2. málsl. eins og lagt er til að hann orðist, sbr. d-lið í breytingartillögunum. Engu að síður var talið skynsamlegt að taka þetta fram með beinum hætti til áréttingar. Í þriðja lagi er lögð til breyting á c-lið 2. gr. frumvarpsins en hann kveður á um að heimilt verði að meta hreina eign lífeyrissjóða við endurskoðað uppgjör innan ársins í stað þess að miða við síðasta ársuppgjör. Fram komu athugasemdir um að of strangt væri að uppgjör þyrfti að endurskoða innan ársins. Getur nefndin tekið undir það, og með vísun til þess sem fram kemur í athugasemdum við fyrrnefndan c-lið er lagt til að könnun endurskoðanda á uppgjöri lífeyrissjóða innan ársins sé nægileg, með öðrum orðum að eiginleg endurskoðun sé ekki skilyrði hvað þetta varðar. Þess ber að geta að samkvæmt reglum Kauphallar Íslands er nægjanlegt að árshlutauppgjör séu könnuð af endurskoðendum og könnunaráritun fylgi. Í fjórða lagi er lagt til að kveðið verði á um það með beinum hætti að lífeyrissjóði sé heimilt að stofna til samstarfs við þá aðila sem standa að sjóðnum um innheimtu iðgjalda fyrir þá og félagsgjalda. Skilyrði er að slík innheimta hafi ekki í för með sér neinn kostnaðarauka fyrir lífeyrissjóðinn. Innheimta þessi hefur verið framkvæmd í áratugi og helgast fyrst og fremst af hagkvæmnisástæðum, enda eru þessi gjöld innheimt samhliða lífeyrissjóðsiðgjöldum og reiknast þau almennt af sama stofni og iðgjöld til lífeyrissjóðanna. Þess ber að geta að við setningu laga nr. 129/1997 var hvergi tiltekið að frá framkvæmdinni sem hafði þá staðið í áratugi ætti að víkja. Nú hefur hins vegar komið í ljós að hún kunni að brjóta í bága við ákvæði 20. gr. laga nr. 129/1997 og telur nefndin því rétt að kveðið sé á um þetta með skýrum hætti í lögunum. Við umfjöllun málsins í nefndinni kom einnig fram það sjónarmið að lífeyrissjóði og aðilum tengdum honum væri í lófa lagið að stofna sérstakt hlutafélag um þessa innheimtu að óbreyttum lögum. Í heimildinni sem lögð er til felst að lífeyrissjóðir geta efnt til samstarfs við tengda aðila sem að þeim standa, þ.e. stéttarfélög, sjúkrasjóði, fræðslusjóði, orlofssjóði og samtök atvinnurekenda, um innheimtu iðgjalda fyrir þessa aðila. Að síðustu er lögð til breyting á gildistökuákvæðinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerðar eru tillögur um í sérstöku þingskjali. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Drífa Hjartardóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Ögmundur Jónasson, Eygló Harðardóttir og Lúðvík Bergvinsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um strandsiglingar. Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Guðjón A. Kristjánsson frá Frjálslynda flokknum, Þuríður Backman frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, Sigurjón Þórðarson frá Frjálslynda flokknum og Ögmundur Jónasson frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þessi tillaga hefur verið flutt á tveimur undanförnum þingum og fékk í sjálfu sér mikla umfjöllun í nefnd en af einhverjum ástæðum hefur hún ekki komið til síðari umr. og afgreiðslu þingsins þrátt fyrir að mikill áhugi hafi verið á málinu, sem ég kem að síðar í mínu máli. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að undirbúa að strandsiglingar verði hluti af vöruflutninga- og samgöngukerfi landsins. Ráðherra móti stefnu og aðgerðaáætlun og leggi fram lagafrumvörp í þessu skyni, ef með þarf, þannig að ríkið geti tryggt reglulegar strandsiglingar til allra landshluta með því að bjóða út siglingaleiðir. Ráðherra láti meta kostnað við að halda uppi reglulegum strandsiglingum um allt land miðað við skilgreinda þjónustu og geri tillögur um siglingaleiðir sem bjóða á út. Ráðherra skili niðurstöðum til Alþingis eigi síðar en 1. febrúar 2006.“ 1. febrúar 2006 er reyndar liðinn. Það skýrist af því að tillagan var lögð fram í upphafi haustþings og kemur ekki á dagskrá þingsins fyrr en nú. Með þessari tillögu er svofelld greinargerð: „Tillaga þessi var lögð fram á 131. löggjafarþingi og er nú lögð fram lítið breytt frá þeirri framlagningu. Flestar umsagnir sem borist hafa um tillöguna hafa verið jákvæðar. Á síðustu árum hafa strandsiglingar smám saman verið að leggjast af hér á landi. Flutningsmenn telja að ekki verði við það unað enda má fullyrða að sjóflutningar meðfram strandlengjunni séu verulega vannýttur samgöngukostur nú. Því leggja þeir til að samgönguráðherra verði falið að undirbúa að strandsiglingar verði hafnar með tilstyrk hins opinbera á grundvelli útboða. Brýnt er að ráðherra grípi strax til aðgerða. Á 128. löggjafarþingi lagði fyrsti flutningsmaður ásamt fleirum fram tillögu til þingsályktunar um strandsiglingar. Þar var lagt til að samgönguráðherra yrði falið að skipa nefnd, strandsiglinganefnd, er léti gera úttekt á þjóðhagslegu gildi þess að hér við land væru öflugar strandsiglingar með sérstakri hliðsjón af umhverfis- og byggðaáhrifum, umferðaröryggi og fleiru. Samgöngunefnd lagði til að þeirri tillögu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Í svari við fyrirspurn fyrsta flutningsmanns til samgönguráðherra á 130. löggjafarþingi um framgang þeirrar tillögu kom fram að ráðherra hefði ekki skipað strandsiglinganefnd en að ráðuneytið hefði í störfum sínum talið eðlilegt að stofnanir þess beindu athygli að strandsiglingum á grundvelli ábendinga og ágætra hugmynda í greinargerð með tillögunni. Ráðherra tók þá fram að hann teldi að tillagan frá 128. löggjafarþingi hefði verið þarft innlegg í umræðuna og að við endurskoðun á samgönguáætlun hlyti að verða litið til ákveðinna þátta sem þar voru nefndir.“ Herra forseti. Því miður reyndust þetta innstæðulaus orð hjá hæstv. ráðherra því að í raun hefur ekkert verið gert af hálfu ráðuneytisins til að koma þessu máli frekar á siglingu, ef svo má að orði kveða. Þrátt fyrir mikinn og eindreginn áhuga og ábendingar fjölmargra aðila í samfélaginu hefur ráðuneytið dregið lappirnar í þessum efnum og kem ég að því síðar hverjar gætu verið líklegar ástæður þess. „Þess er vert að geta að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur fallist á að aðstoðarkerfi sem Bretar hafi komið á til að færa flutninga af vegum og yfir í siglingar og hóflegur styrkur ríkis til slíkra aðgerða brjóti ekki gegn samkeppnisreglum bandalagsins. Einnig hafa nýlega verið fluttar af því fréttir að Evrópusambandið sjálft hyggist nú stórauka framlög til að efla sjósamgöngur og auka flutninga á sjó, ám og vötnum og öðrum siglingaleiðum til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og annarri mengun og létta álagi af vegum. Í því sambandi má nefna að hér á landi er talið að ending vega í sumum landshlutum minnki um helming ef þungaflutningar aukast sem svarar því vörumagni sem nú er flutt sjóleiðis. Flutningsmenn þessar tillögu telja mjög mikilvægt að útboð á siglingaleiðum geti hafist eigi síðar en haustið 2006. Því er hér lagt til að ráðherra skili tillögum sínum sem allra fyrst og eigi síðar en 1. febrúar 2006“ - eins og segir hér en við gætum hæglega samið um að það verði 1. maí 2006. „Með framangreindri tillögu til þingsályktunar um strandsiglingar frá 128. löggjafarþingi fylgdi ítarleg greinargerð og vísa flutningsmenn til hennar hvað varðar ýmis rök fyrir mikilvægi þess að strandsiglingar við allt landið verði tryggðar, svo sem hvað varðar umhverfissjónarmið, byggðaáhrif og samkeppnisstöðu sjóflutninga gagnvart landflutningum“ - auk umferðaröryggis, herra forseti, sem ekki hvað síst hefur verið í umræðu nú. Með þessari tillögu fylgja greinar, bréf og umsagnir um strandsiglingar sem ég leyfi mér að vísa í. Ég ætla að lesa hér úr grein frá Landvernd, frá 3. ágúst 2004, en þar segir, með leyfi forseta: „Í vikunni sem leið tilkynntu Eimskip að fyrirtækið hygðist leggja niður strandsiglingar við Ísland. Er þetta í beinu framhaldi af þeirri þróun sem hefur átt sér stað í vöruflutningum síðustu ár. Skipum í strandsiglingum hefur fækkað óðum á meðan sífellt hefur bæst í her vöruflutningabifreiða sem þeysa um vegi landsins. Ástæða þessarar þróunar er sögð vera sá flutningshraði sem krafist er í samfélagi okkar. Umræðan í tengslum við þessa ákvörðun Eimskipa hefur fyrst og fremst beinst að áhrifum hennar á slit vega og aukna hættu í umferðinni. Stórir vöruflutningabílar geta valdið miklu tjóni og alvarlegum slysum lendi þeir í árekstri auk þess sem flutningur hættulegra efna á vegum getur verið varasamur. Vegaslit vörubíla er margfalt á við fólksbíla og svo virðist sem ekki hafi tekist að færa kostnaðinn við vegaslit yfir á vörubíla í samræmi við notkun þeirra. Landvernd vill vekja athygli á því að neikvæðar afleiðingar vöruflutninga á landi eru ekki eingöngu bundnar við slys og vegaslit. Landflutningar fela í sér allt að sjöfalt meiri losun koldíoxíðs en strandflutningar og hefur losun koldíoxíðs frá landflutningum aukist um 67%. Það blasir því við að rík ástæða er til að efla strandflutninga hér við land til að draga úr hættu á slysum og sliti vega og til að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda.“ Ég vek athygli á því, herra forseti, að þetta er tveggja ára gömul yfirlýsing frá Landvernd. Nú er Eimskip ekki lengur til, óskabarn þjóðarinnar, búið er að afhenda það gróðabröskurum og ekkert skip er lengur skráð hér á landi á þeirra vegum að því er ég best veit. En Landvernd leggur einmitt áherslu á umhverfissjónarmið. Fleiri góðar greinar fylgja þessu nefndaráliti. Ég vil t.d. minna á umfjöllun sem verið hefur hér að undanförnu um álagið á vegunum, um umferðaröryggið og einnig um hagkvæmnina. Evrópusambandið hefur ítrekað lagt fram heimildir fyrir lönd innan Evrópusambandsins til þess að niðurgreiða sjóflutninga. Það leggur mikla áherslu á það af þessum ástæðum. Því leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til að við tökum þetta rækilega upp og látum kanna hagkvæmni þess nú þegar að taka upp strandsiglingar. Það er annars hlálegt í þessum efnum að í samgönguáætlun sem gilda átti frá 2004–2014 og samþykkt var á Alþingi, var lögð rík áhersla á sjóflutninga, strandflutninga, og það væri hluti af stefnu ríkisins að strandflutningar, sjóflutningar, væru einn mikilvægasti þátturinn í flutningakerfi landsins. Því hefur á engan hátt verið fylgt eftir eins og dæmin sanna. Við vitum að sjávarþorp úti um land byggðu samkeppnisstöðu sína á öflugu strandflutningakerfi. Með því að strandflutningar eru lagðir niður lenda þau úr leið. Þó að viss rök séu fyrir því að hagkvæmara sé að flytja pakkavöru og dagvöru með flutningabílum um landið þá er fjarri því að hægt sé að segja og færa rök fyrir því að það sé nauðsynlegt varðandi fisk, áburð, olíu og annan þungaflutning sem er miklu betur er kominn með sjóflutningum en flutningum á landi. Herra forseti. Ég ek mikið á þjóðvegum landsins og ég finn hvernig þeir láta undan þessum gríðarlegu þungaflutningum. Þeir ganga í bylgjum þegar maður mætir þessum stóru flutningabílum. Ég er sannfærður um að það væri miklu heilladrýgri stefna að færa þessa flutninga eins og kostur er út á sjó enda er það stefna annarra þjóða þar sem því verður við komið og því skyldum við ekki gera það? Í rauninni hafa flestallir aðilar mælt með því að slíkt verði gert, aðilar sem eiga allt sitt undir þessum flutningum. Því er þessi tillaga flutt í þeirri eindregnu von að hún hljóti brautargengi og að við verðum komin með öflugt strandsiglingakerfi með fram ströndum landsins frá og með næsta hausti.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft afskaplega þörfu máli sem hefur brunnið á landsmönnum um alllanga hríð. Ég lít svo á að núna sé nokkurn veginn liðinn sá tilraunatími sem verið hefur undanfarin ár. Strandsiglingar lögðust af fyrir nokkrum árum. Reyndar var gerð mjög athyglisverð og góð tilraun þar sem flutningaskipið Jaxlinn ferðaðist á milli hafna og leysti margan vanda á þeim tíma sem það starfaði en því miður lagðist sú starfsemi af og væntanlega mun hún ekki fara af stað aftur. Ég hef ekki haft spurnir af því en hef þó verið að reyna að fá upplýsingar um það. Farið var yfir ýmis rök með þessu í greinargerð og í ræðu hv. flutningsmanns en hver einasti maður sem ferðast um þjóðvegi landsins hlýtur að verða var við þessa dreka, stóru flutningabílana sem ferðast þar um. Þeir keyra yfirleitt frekar hratt hvort heldur vegirnir eru greiðir og tvíbreiðir eða mjóir og þröngir. Sum af þeim rökum voru þau að vegakerfið væri að batna, búið væri að leggja bundið slitlag og vegirnir þyldu betur þessa miklu umferð en áður. Þetta er ekki rétt vegna þess að bundið slitlag er ekki miðað við umferð og þungaflutninga af þessu tagi fyrir utan það að ákveðin landsvæði, sem ég þekki mjög vel til, eru alls ekki komin með bundið slitlag heldur eru með gömlu vegina. Ég fyrir mitt leyti er búinn að keyra sömu vegarspottana vestur á firði sunnanverða frá því að ég fékk bílprófið 17 ára gamall og það eru orðin þó nokkuð mörg ár síðan. Vegakerfið ber þetta ekki á nokkurn hátt. Og það má alveg sjá það þar sem umferð hefur verið mikil af þessum þungaflutningum hvernig vegirnir spænast upp og verða nánast ófærir venjulegum ökutækjum fyrir utan þá hættu sem hlýst af því að mæta þeim og reyna að komast fram úr þeim sem er einn hluti af þessu. Það er athyglisvert að Morgunblaðið, blað allra landsmanna, fjallar um þetta fyrir tæpum tveimur árum, og er þá að svara hv. þm. Ögmundi Jónassyni, og veltir upp spurningunni: „Sitja ekki allir við sama borð?“ Og það er svona heldur að skilja á ritstjórnargreininni að það vanti mikið á það. Með leyfi hæstv. forseta, les ég hér upp úr greininni sem er fylgiskjal II með tillögunni: „Vegakerfið hefur smátt og smátt verið að batna. Það er betra vegakerfi með varanlegu slitlagi, sem hefur orðið til þess að flutningar hafa færst af sjó yfir á land.“ - Ég gat reyndar um það áðan að þetta er alhæfing sem ég tek ekki undir. - „Er hugsanlegt að hið opinbera mismuni flutningafyrirtækjum á einhvern hátt eftir því, hvort flutningar fara fram með skipum eða flutningabílum? Er hugsanlegt að opinber gjaldtaka geri það að verkum að landflutningar verði hagkvæmari? Er hugsanlegt að landflutningafyrirtækin eigi að greiða meira en þau gera fyrir notkun á vegum? Þessum spurningum þurfa stjórnvöld að svara í þeim umræðum, sem nú standa yfir um flutningamál“ - segir Morgunblaðið fyrir tveimur árum. Ég held að stjórnvöld hafi ekki svarað þessu og það er greinilegt að þau hafa ekki brugðist við þessu eins og þörf er á og þyrfti að gera, því að enn eru þessir flutningabílar á ferðinni á vegum sem ekki þola umferðina. Enn verða tafir á flutningum. Það má ekki gleyma því að vegna þessa álags á vegina verður Vegagerðin oft og tíðum að beita þungatakmörkunum. Það þýðir einfaldlega að fara þarf með flutninga aðra leið en þeim er ætlað eða að hluta þarf þá í miklu smærri einingar. Það er dýrara og hver borgar brúsann? Óhjákvæmilega er það neytandinn sem borgar brúsann. Það er alltaf þannig. Ég held að skilgreina þurfi hvers konar flutninga eigi að flytja á vegunum, hvers konar flutninga er heppilegt að flytja í lofti og hvaða flutningar þurfi að fara á sjó. Ég vil nefna dæmi, þar sem það fer í vöxt að flytja hús milli landshluta, af smið vestur á fjörðum sem smíðar sumarhús. Ef flytja þarf slíkt hús á vegum landsins þarf hann vernd, hann þarf sérstakar aðstæður, sérstakan flutningabíl og það er undir hælinn lagt að bíllinn komist þá vegi sem þarf að flytja það vegna þungatakmarkana á þeim tíma. Hann þarf sérstaka lögreglufylgd og hann þarf að greiða fyrir þetta allt saman. En hins vegar meðan Jaxlinn var í förum kom hann húsinu niður á bryggju og það fór þar um borð og þurfti enga sérstaka vernd í flutningi, það var bara tekið upp í höfninni. Sama má t.d. segja um báta sem fluttir eru milli staða. Það er mikið fyrirtæki að koma þeim á bíla en þeir voru um mjög langa tíð fluttir á skipunum. Þannig mætti lengi telja en eftir stendur að vegakerfið er engan veginn tilbúið til að taka við þessum flutningum og þótt það væri tilbúið má spyrja hvort það sé í rauninni eðlilegt að eyríki eins og Ísland hafni algjörlega sjóflutningum í kringum eyjuna. Það er mjög sérkennileg staða og mjög óeðlileg staða. Ég held að þessi þingsályktunartillaga um strandsiglingar sé þess virði að hún sé virkilega vel skoðuð af stjórnvöldum og ég vænti þess að hún fái góða umfjöllun og afgreiðslu í nefnd.

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason, fyrsti flutningsmaður þessa máls, fór vel yfir kosti þess að við legðum á ný áherslu á strandsiglingar við landið. Það er ánægjulegt að þingmenn Frjálslynda flokksins skuli tilbúnir að leggja fram tillöguna ásamt þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Í umræðum á þinginu í gær kom fram að mikill samhljómur er milli þingmanna Samfylkingar um þetta mál. Ég vona að breið samstaða myndist um málið. Nú vantar aðeins fulltrúa tveggja flokka til að taka málið endanlega í sátt. Í öllum umræðum um samgöngumál á þinginu er talað um að flutningar hafi færst upp á vegina í miklum mæli. Það hefur auðvitað ýmsan vanda í för mér sér. Vegirnir eru hreinlega ekki gerðir fyrir þungaflutninga. Ég vil meina að við séum að kasta krónunni til að spara aurinn vegna þess að það er þjóðhagslega hagkvæmt að flytja þungavarning í gámum á milli landshorna með skipum. Það er ekki gáfulegt að gera það með flutningabílum. Oft hefur verið bent á að einn flutningabíll með tengivagni skemmi vegina jafnmikið og 10 þús. fólksbílar. Þetta eru tölur frá Vegagerðinni. Þar fyrir utan eru skipaflutningar mun umhverfisvænni kostur og mætti halda um það langt mál. Sem betur fer er eitthvað að gerast í siglingamálum þjóðarinnar. Ég vil t.d. nefna að það eru að komast á reglulegar siglingar milli Akureyri og Evrópu. Ég fagna því að það skuli gerast. En reyndar er merkilegt að þar eru Norðmenn í fararbroddi. Þessi hugmynd, um að bjóða út siglingaleiðir líkt og gert er í fluginu, er mjög góð. Ég held að það eigi að nást samkomulag á þinginu um að þetta sé þjóðhagslega hagkvæm leið og mjög gáfuleg upp á framtíðina. Það er skrítið að flutningum til og frá landinu skuli miðstýrt frá Reykjavík. Gámar eru fluttir af Norður- og Austurlandi um vegina til Reykjavíkur. Þeir eru settir í skip og fluttir til annarra landa. Það er hluti af miðstýringaráráttunni í þjóðfélaginu. Ég vona að þessi tillaga til þingsályktunar fái nú góða umfjöllun í samgöngunefnd og verði samþykkt hér þannig að strax í haust verði farið í að bjóða út siglingar. Þá horfi ég fram á bjartari tíma í umhverfis- og samgöngumálum þjóðarinnar.

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni mikið framfaramál sem ég er sannfærður um að breið samstaða er um á Íslandi. Það er flutt af þingmönnum úr tveimur flokkum eins og fram kom í umræðunni, annars vegar þingmönnum úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og hins vegar þingmönnum úr Frjálslynda flokknum. Fyrsti flutningsmaður er hv. þm. Jón Bjarnason, sem hefur beitt sér mjög fyrir þessu máli í langan tíma. Fyrir nokkrum árum fór hann fyrir okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og flutti þingsályktunartillögu um að rækileg úttekt yrði gerð á strandsiglingum við Ísland með það fyrir augum að efla siglingarnar. Síðan hafði hann forgöngu um þetta þingmál, þ.e. tillögu til þingsályktunar um strandsiglingar. Það gengur út á samgönguráðherra undirbúi að strandsiglingar verði hluti af vöruflutninga- og samgöngukerfi landsins. Við erum að sjálfsögðu opin fyrir öllum leiðum sem fara mætti í þessu sambandi.

Viljið þið bjóða út?

Hugsanlega mætti bjóða það út.  Ég tel t.d. fyrir mitt leyti koma til greina að hér yrði komið á fyrirtæki eða stofnun á vegum hins opinbera sem annaðist strandsiglingar. Það mundi sinna þjóðhagslega hagkvæmu hlutverki. Eins og hér hefur komið fram er hagkvæmt að flytja þungan varning sem er fluttur á landi í dag aftur sjóleiðis. Það er gert með tilliti til mengunar og álags á vegakerfið. En með fullhlöðnum flutningabíl með tengivagni er álagið á vegina á milli 20–30 þús. sinnum meira en af fólksbíl. Þegar að Skipaútgerð ríkisins var lögð niður í upphafi 10. áratugarins, það mun hafa verið árið 1992, fór fram mikil umræða um það á Alþingi og einnig í fjölmiðlum. Morgunblaðið birti leiðara 24. mars árið 1992 þar sem fjallað var um þetta efni. Þar segir að einkavæðing strandsiglinga mundi, og nú vitna ég orðrétt í leiðarann, með leyfi forseta: „... tryggja nauðsynlega þjónustu eftir hagkvæmustu og ódýrustu tiltækum leiðum. Og létta jafnframt áhætturekstri og oftar en ekki taprekstri af ríkissjóði og þar með skattgreiðendum.“ Í leiðaranum voru miklar efasemdir um að einkavæðingin væri til hagsbóta fyrir neytendur og samfélagið allt. Menn töldu eindregið að svo yrði enda segir þar, með leyfi forseta: „Svo er að sjá sem samgönguráðherra hafi haldið svo á þessu máli, að samfélagið hljóti af nokkurn hag. Af ríkissjóði hefur verið létt verulegum útgjöldum, án þess að þjónusta hafi skerst. Vonir standa og til að samkeppni Eimskips, Samskipa og annarra, sem strandsiglingar stunda, muni svara eftirspurn neytenda … Flest bendir því til þess að einkavæðing strandsiglinga muni takast vel.“ Þarna reyndist leiðarahöfundur Morgunblaðsins ekki sannspár og sannaðist þar eina ferðina enn að vafasamt er að setja jafnaðarmerki milli hagsmuna einstakra fyrirtækja annars vegar og þjóðarhags hins vegar. Í þessum skrifum kemur fram sá misskilningur að menn væru lausir allra mála eftir að hætt var að niðurgreiða eða styrkja Skipaútgerð ríkisins. Mönnum yfirsást að stuðningur ríkisins við samgöngukerfið kæmi fram í öðru formi, þ.e. nauðsyn þess að styrkja vegakerfið og búa það undir þungaflutninga. Í umræðum á þingi hafa menn úr öllum stjórnmálaflokkum tekið undir þá hugsun sem þetta frumvarp byggir á. Einu skulum við ekki gleyma í þessu sambandi, þ.e. að þegar hefur verið ráðist í nauðsynlegar fjárfestingar sem eru forsenda flutninga á sjó. Hafnirnar víðs vegar um landið standa, sumar ónýttar hvað þennan þátt snertir. Menn trúðu því er leiðarinn var skrifaður að skipafélögin mundu vinna með þjóðarhag í huga en það er löngu liðin tíð. Það er ekki langt síðan Eimskipafélagið lýsti því yfir að það væri hætt að vera skipafélag heldur væru eigendurnir grúppa, eins og tíðkast að tala um slíka hópa, sem sinnti ekki siglingum og annaðist ekki siglingar til og frá landinu og umhverfis landið. Nei, nú var það fyrst og fremst fjárfestingarhópur. Þegar þessi ákvörðun var tekin hjá Eimskipafélaginu var það ekki svo að félagið væri á vonarvöl. En afskriftir á árinu 2004 voru áætlaðar 2.300 millj. kr. og gert var ráð fyrir að afkoma ársins 2005, nú er ég að vitna í gamlar tölur sem koma þó fram í greinargerð með þessu þingmáli, yrði um 3.000 millj. kr. og um 3.500 millj. kr. árið 2006. Þetta eru áætlanir sem á sínum tíma lágu fyrir. Þarna er með öðrum orðum um að ræða mikinn hagnað af starfsemi Eimskipafélagsins. En menn hugsuðu einfaldlega sem svo að hægt væri að fjárfesta og hafa enn meira með því að beina fjármununum í fjárfestingar innan lands og utan. Við slíkar aðstæður ber samfélaginu að grípa inn í á annan hátt. Við höfum fundið fyrir því að það hefur ekki fengið góðar undirtektir af hálfu annarra en þingmanna úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að ríkið komi inn í þessar siglingar með beinum hætti, sem ég hef t.d. sjálfur sett fram tillögur um.

Hvar?

Hv. þm. Össur Skarphéðinsson spyr hvar ég hafi sett þessar tillögur fram. Það gerði ég m.a. í blaðagrein sem ég birti í Morgunblaðinu 4. ágúst 2004 og er hér sem fylgigagn í þessu máli ef hv. þingmaður hefur áhuga á að kynna sér það nánar, sem hann greinilega ekki hefur gert. Það kom fram í frammíkalli hans áðan. Við viljum hins vegar ná árangri og erum reiðubúnir að fara aðrar leiðir og fela hugsanlega öðrum aðilum sem sýna 

Herra forseti. Ég er oftast sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni um það sem betur mætti fara. Þó verð ég í upphafi máls míns að segja að ég átti fremur von á dauða mínum fyrirvaralitlum en því að ég gæti orðið sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að það væri æskilegt að bjóða út rekstur. Ég hef jafnan hlýtt með athygli og stundum af nokkurri einurð stutt hv. þingmann þegar hann hefur goldið varhuga við því að menn færu of langt út á þá braut. En svo lærir sem lifir og nú allt í einu sit ég hér í þessum sal og hlusta á mína ágætu félaga í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði flytja tillögu sem byggir á útboði á siglingum. Ég fagna því, herra forseti. Mér finnst þetta jákvæð hugarfarsbreyting hjá hv. þingmönnum, sérstaklega hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Þegar hann skrifaði sína ágætu grein 4. ágúst 2004 í Morgunblaðið var hann ekki kominn það langt á þróunarbrautinni að hann teldi heppilegt að leggja til útboð. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur hins vegar hjálpað honum áfram á þeirri braut og leggur hér fyrir alveg prýðilega tillögu sem byggist að mörgu leyti á ýmsum hugmyndum sem nú þegar hafa verið reyndar í flugrekstri þannig að ég get ekki annað en fallist á að þetta sé jákvæður partur tillögunnar. Sú staðreynd olli mér líka nokkurri gleði að ein af meginröksemdunum í máli hv. þm. Jóns Bjarnasonar, sem er svo rækilega í gadda slegin í greinargerðinni, er sú stefna Evrópusambandsins að taka upp strandsiglingar til þess einmitt að vernda umhverfið. Ég er algjörlega sammála þeirri röksemdafærslu, flutti svipaða ræðu hér í gær sem byggðist einmitt á ákveðnum umhverfisrökum. Ég er hins vegar ekki jafn vel að mér í Evrópusambandinu og hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, ég gerði mér ekki ljóst að Evrópusambandið væri komið svona langt í þessu, en þetta hvort tveggja gleður mig. Að öðru leyti, herra forseti, er ég þeirrar skoðunar að það sé meira en einnar messu virði að skoða þennan möguleika, að velta því rækilega fyrir sér, skoða og gera tilraunir með hvort hægt sé að beina umferð af vegum landsins út á hafið aftur með einhvers konar hvata af hálfu ríkisins. Þetta hefur verið reynt í flugi þegar einstök flugfélög hafa lagt af flugleiðir vegna þess að þau hafa ekki talið sig hafa nægar tekjur til þess að geta staðið undir því. Þar hefur það gefið góða raun að fara inn á þessa braut. Ég tel því gott að skoða þetta mál hvað varðar strandsiglingarnar. Hv. þm. Kristján Möller, félagi minn í Samfylkingunni, hefur lagt á þetta mikla áherslu og ég man ekki betur en þetta sé einmitt partur af þeirri þingsályktunartillögu sem hann hefur lagt fram með öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar um aðgerðir sem miða að því að lækka vöruverð. Þá var hv. þingmaður ásamt félögum sínum að reyna að benda á leiðir til þess að flytja vörur út á landsbyggðina með ódýrari hætti en í dag. Það eru ein rök með þessu. Önnur rök eru auðvitað þau sem komu fram hjá báðum þeim hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hér töluðu áðan, að þeir miklu flutningar sem eiga sér stað á vegunum skapa í senn vaxandi hættu fyrir aðra sem ferðast um vegakerfið og jafnframt hafa þeir í för með sér mikinn kostnað fyrir hið opinbera. Það má með vissum hætti segja að þær gríðarlegu upphæðir sem þarf að leggja í viðhald á vegakerfinu vegna notkunar þessara stóru dreka, sem svo voru kallaðir hér áðan, séu eins konar niðurgreiðsla á flutningum þeirra fyrirtækja sem í hlut eiga. Þau skipafélög tvö sem áður stunduðu strandflutninga tóku meðvitaða ákvörðun um að flytja flutninga sína af hafinu yfir á vegakerfið vegna þess að því er vel við haldið af ríkinu, og það kostar mikið. Hver af þessum drekum spænir upp vegina í jafnmiklum mæli og tíu þúsund fólksbifreiðar. Það hlýtur að hafa í för með sér mikinn kostnað. Umhverfisleg rök eru þó að mínu viti sterkasta röksemdin fyrir tilraun af þessu tagi. Við búum við það Íslendingar að við þurfum að standast ákveðna alþjóðlega mælikvarða, axla skuldbindingar sem við höfum tekið á okkar herðar með staðfestingu Kyoto-sáttmálans, og það liggur alveg ljóst fyrir að þær aðgerðir sem ríkisstjórnin er að íhuga þessi missirin munu sprengja þá sáttmála. Ríkisstjórnin er upptekin af því að bjóða álver hér, þar og alls staðar og við vitum að af hálfu Framsóknarflokksins er fyrst og fremst um að ræða tilraun til þess að veiða atkvæði. Þetta er nokkuð örvæntingarfull viðleitni flokks sem er í vanda til þess að reyna að seilast til atkvæða. Gott og vel, ég ætla ekki að fara út í miklar umræður um það. En ég vil ítreka það sem ég hef áður sagt að mér finnst vera mikið ósamræmi hjá ríkisstjórninni. Hún skapar annars vegar væntingar um framkvæmdir sem munu sprengja þau mörk sem við megum fara upp í varðandi losun á gróðurhúsalofttegundum en gerir hins vegar ekkert til þess að reyna að draga úr þeirri losun í samfélaginu almennt. Þriðjungurinn af þeirri losun sem stafar af mannlífi á Íslandi tengist samgöngum og það er alveg ljóst að ef hægt væri að draga úr umferð, ef t.d. væri hægt að taka upp vöruflutninga á hafi, mundi losun vegna samgangna minnka töluvert mikið. Þetta er eitt af því sem þarf að skoða og láta reikna út. Ég sakna þess reyndar hjá hinum ágæta umhverfisvæna flokki, sem flytur þessa ágætu tillögu, að þetta skuli ekki vera veigameiri röksemd í greinargerðinni með annars ágætri tillögu. Á eina staðnum sem þessa er getið er það gert með vísan í hið ágæta samband Evrópusambandið. Út af fyrir sig er það gott að Evrópusambandið skuli vera orðið sverð og skjöldur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í þessu máli - það hefur löngum verið athvarf mitt í stormum tímanna og gleðilegt að fleiri skuli finna þar skjól. Að lokum, herra forseti, vil ég ítreka að mér finnst sú leið sem hér er farin jákvæð. Hún er í samræmi við þær hugmyndir sem annar flokkur í stjórnarandstöðunni, Samfylkingin, hefur lagt fram og fyrir henni eru mörg rök. Reynsla er komin á þetta kerfi hvað varðar flugsamgöngur, þetta mundi auka öryggi á vegum landsins en það sem skiptir mestu máli er að þetta dregur úr losun gróðurhúsalofttegunda.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir mjög góða ræðu og mjög góðar undirtektir við þetta mál. Þau rök sem hann lagði áherslu á eru hin mikilvægu rök í málinu. Hann gerði hinn umhverfislega þátt sérstaklega að umtalsefni en í tillögu okkar er vísað til sams konar tillögu sem flutt var árið 2002–2003. Ítarlega er farið í gegnum hinn umhverfislega þátt í þeirri tillögu, herra forseti, þar sem reiknaður er út samanburður á losun koltvísýrings frá flutningsbílum og skipum, t.d. á leiðinni frá Reykjavík til Akureyrar og frá Reykjavík til Ísafjarðar. Þar er farið mjög ítarlega í gegnum þessa útreikninga einmitt hvað varðar koltvísýringinn eins og hv. þingmaður lagði áherslu á. Þessi umhverfislegi þáttur er gríðarlega mikilvægur og er, eins og hv. þm. minntist á, önnur ástæðan fyrir því að Evrópusambandið gerir sérstaka undantekningu varðandi sjóflutninga, að það megi mismuna flutningsleiðum með því að ríkið styrki sjóflutninga. Evrópusambandið hefur nú haft það sem aðalsmerki sitt að allt eigi að vera gegnsætt samkeppnisumhverfi en það hefur einmitt lagt áherslu á að heimila ríkisstuðning við sjóflutninga, bæði af umhverfisástæðum og líka af samgönguástæðum, eins og hv. þingmaður kom inn á og getið er í greinargerðinni. 

Herra forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason má ekki taka það svo að ég sé að leggja það honum til lasts að hann hafi sótt í smiðju Evrópusambandsins. Það kemur mér á óvart hvað hann er vel að sér um þau mál, hann flytur hér í andsvari nýjar upplýsingar sem mér voru ekki kunnugar úr fórum Evrópusambandsins. Það gleður mig að þó að Vinstri hreyfingin – grænt framboð sé enn a.m.k. heldur á móti aðild skuli hún vera að skoða hvaða kosti það samband hefði í för með sér. Nýjar kannanir sýna að Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem nýtur miklu meiri stuðnings núna í könnunum en í síðustu kosningum, býr við það að meira en þriðjungur stuðningsmanna hennar er fylgjandi aðild að Evrópusambandinu. Mér finnst því ekkert athugavert við að Vinstri hreyfingin – grænt framboð skuli beita og tefla fram sömu rökum og Evrópusambandið. Ég vil hins vegar geta þess að umhverfisrökin í þessu máli hafa orðið sterkari á síðustu árum og það eru þau sem hreyfa við mér. Mér finnst þau rök skipta miklu máli og ég er viss um, af því að fyrrverandi umhverfisráðherra Framsóknarflokksins er í salnum, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, að hún mun örugglega hér í umræðunni á eftir kynna okkur viðhorf flokks síns til þessara mála. Ég tel að í umræðu um tillögu af þessu tagi, sem er um það að ríkið beiti afli sínu í formi einhvers konar efnahagslegs hvata til þess að fá menn til þess að hefja þessa flutninga, hljóti það að vega miklu þyngra nú en áður að þessi leið er líkleg til þess að draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda. Við Íslendingar og heimurinn erum að lenda í vanda vegna þeirrar losunar. Hér er ágæt leið sem, eins og hv. þm. Jón Bjarnason bendir á, er 

Herra forseti. Þó að Evrópusambandið hafi vit á einhverjum hlutum þarf það ekkert að vera neitt verra fyrir það ef það er á annað borð skynsamlegt. En þannig er mál með vexti að við erum aðilar að þessum ákvæðum í gegnum samning okkar við Evrópusambandið. Sú aðild var notuð sem rök gegn tillögunni þegar við fluttum hana fyrst á þingi árið 1999 eða 2000. Þau rök voru notuð að þetta mætti ekki vegna þess að reglur innan Evrópusambandsins, sem við værum aðilar að, bönnuðu mismunun af því tagi að ríkið kæmi inn í einhvern einn flutningsmáta umfram annan. En síðan þá hefur það gerst að Evrópusambandið og Evrópska efnahagssvæðið, sem við erum aðilar að, hefur breytt þessum reglum og núna er mjög afdráttarlaust hvatt til þess að ríkisstjórnir kanni með hvaða hætti þær geta þrýst flutningum út á sjó. Annað er nýtt í þessu, bara svona til upplýsingar: Skipafélögin hafa einmitt hvatt til þess og heimilað að einstök ríki beiti aðgerðum til þess að tryggja að þau eigi heimahafnir í viðkomandi löndum. Evrópusambandið sá að ef þessum reglum yrði beitt alveg stíft færi allur kaupskipaflotinn frá Evrópu og ætti heimahafnir í öðrum álfum og það var hin ástæðan fyrir því að Evrópusambandið breytti þessum reglum, reglum sem við erum þó aðilar að. Þetta hefur þau áhrif að það eru ekki lengur rök hér gegn því að ríkið beiti afli sínu eftir því sem skynsamlegt getur talist til þess að koma á og styrkja og efla strandflutninga.

Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni til upplýsingar um hugmyndir sem ég hef reifað áður í því samhengi hvaða leið eigi að fara til að tryggja strandsiglingar. Í Morgunblaðsgrein sem ég skrifaði í ágúst 2004, segir m.a., með leyfi forseta: „Íslendingar hafa varið miklum fjármunum í hafnargerð víðs vegar um landið, bæði fyrir fiskiskipaflotann og einnig flutningaskip. Margt bendir til þess að sjóflutningar séu hagkvæmur kostur í þjóðhagslegu tilliti. Gæti verið ráð að samfélagið tæki höndum saman um að koma á strandsiglingum að nýju? Fyrirtækið gæti t.d. heitið Skipaútgerð ríkisins. Nafnið skiptir ekki öllu máli. Hitt skiptir máli að við förum í alvöru að hugleiða hvort við eigum annarra kosta völ en að byrja upp á nýtt og hefja uppbyggingarstarf á þeim sviðum þar sem ríkisstjórnir síðasta hálfan annan áratuginn hafa gengið harðast fram í einkavæðingu.“ Þetta er sjónarmið sem ég stend við enn í dag. En ég er tilbúinn að fara aðrar leiðir og skoða útboðsleið. Ég er hvorki með né á móti útboðum sem slíkum. Þau geta verið ágæt og réttlætanleg í mörgu tilviki. Í öðrum tilvikum tel ég þau vera röng. Núna verðum við að horfast í augu við miðstýringaráráttu Evrópusambandsins sem setur okkur þröngar skorður í þessu efni sem ýmsum öðrum. Það er bannað samkvæmt heilagri ritningu Evrópusambandsins að fara þá leið sem ég tel vera vænlegasta í þessum málum. Þá horfum við af raunsæi á málin og horfum til þess sem líklegt er að nái fram að ganga með þverpólitískri samstöðu hér á þinginu. Ég fagna hins vegar almennt ummælum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Ræða hans var jákvæð og ég tek undir alla meginþætti í málflutningi hans.

Herra forseti. Hv. þingmaður benti á að með þessari tillögu væru flutningsmenn í reynd að laga sig að þeirri staðreynd að Evrópusambandið setur ákveðnar kvaðir og reisir vissar skorður við aðferðum. Það kemur t.d. í veg fyrir þann hugsanlega gamla draum hv. þingmanns að endurreisa hið ágæta fyrirtæki Skipaútgerð ríkisins. Það er heldur ekkert að því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagi sig að nýju umhverfi. Hluti af því nýja umhverfi er að þessi sterki stjórnarandstöðuflokkur býr við þá sérkennilegu staðreynd að vera harkalega andsnúinn í orði, að minnsta kosti, Evrópusambandinu, en 39% af stuðningsmönnum flokksins eru hins vegar trúandi á það sem hv. þingmaður kallaði heilaga ritningu Evrópusambandsins. Ég skil það mætavel að hv. þingmaður, eða a.m.k. sumir félagar hans, dragi svolítið úr áköfum árásum sínum á Evrópusambandið. Það gæti haft töluverð áhrif á fylgi flokksins. Er ég þó ekki að ýja að því að hv. þingmaður og félagar hans séu neinir sérstakir hentistefnumenn umfram það sem gengur og gerist í íslenskum stjórnmálum. Það sem mér finnst líka merkilegt er að hv. þm. Ögmundur Jónasson - sem hefur nú innrætt mér allt aðra heilaga ritningu, sem sé þá að vera á móti útboðum, ég hef stundum tekið þátt í herhlaupum hans á hendur ríkisstjórninni vegna þess - flytur hér tillögu sem lýtur að útboðum. Hv. þm. Ögmundur Jónasson telur, og nú vísa ég beint í greinargerð með tillögunni, með leyfi forseta, „mikilvægt að útboð á siglingaleiðum geti hafist eigi síðar en haustið 2006.“ Þá erum við kannski komin í hring og ef ég væri grimmur og dónalegur, sem ég hef nú 

Hæstv. forseti. Við höfum mjög skýra afstöðu til Evrópusambandsins. Sú afstaða helgast af því að við erum alþjóðlega sinnuð. Við erum alþjóðlega sinnaður flokkur og teljum að innilokunarstefna Evrópusambandsins sé hamlandi fyrir Ísland. Þar eru reistar mjög miðstýrðar skorður við hvers kyns lýðræðislegum ákvörðunum og á slíkum forsendum höfum við mjög miklar efasemdir og erum andstæð því t.d. að Ísland gangi í Evrópusambandið, þó að við höfum að sjálfsögðu samskipti og reynum að hafa jákvæð áhrif á þróun innan Evrópusambandsins eftir þeim leiðum sem eru okkur færar. Ég tel útboð hvorki vera góð né slæm. Útboð eru ágæt í sumum tilvikum. Ég hef stutt útboð á ýmsum sviðum. Útboð hins vegar innan velferðarþjónustunnar, heilbrigðisþjónustu o.s.frv., er allt annar hlutur. Ég hef mjög miklar efasemdir um slíkt og tel að það geti bitnað á þjónustunni og gæðum hennar. Ég held að við eigum að hrista af okkur íhaldssama hugsun. Íhaldssöm hugsun getur verið fólgin í að leggjast flatur fyrir tíðarandanum hverju sinni og líta á það sem einhvern hrikalegan hlut ef einhver leyfi sér t.d. að orða þá hugsun að samfélagið, hvort sem það er ríki eða sveitarfélög, gangist fyrir einhverju sem flokkast undir atvinnustarfsemi. Það er íhaldssöm hugsun sem ég tel að Samfylkingin og aðrir stjórnmálaflokkar á Alþingi eigi að horfa svolítið gagnrýnir á. Við erum þarna óhrædd við slíkan tíðaranda og tilbúin að fara leiðir sem áður reyndust vel ef við teljum þær skynsamlegar. Við hins vegar erum í þessu máli að leita eftir samstöðu 

Herra forseti. Kjarninn í ræðu hv. þingmanns var þessi: Brjótum af okkur hlekki hugarfarsins. Ég er sammála því. Ég er sammála öllu því sem hv. þingmaður sagði um útboð í ræðu sinni áðan. Ég vona að hæstv. forseti leyfi mér, þó að ég víki að eins út af efninu sem við erum að ræða, að svara ákveðnum athugasemdum hv. þingmanns um Evrópusambandið. Brjótum af okkur hlekki hugarfarsins gagnvart Evrópusambandinu líka. Ég er sammála hv. þingmanni um að Evrópusambandið hefur í frammi ákveðna innilokunarstefnu. En ég er ósammála því að hún hafi einhverja óhagkvæmni í för með sér fyrir Ísland. Þvert á móti út frá hinum þröngu sjónarmiðum Íslands hefur hún ýmislegt jákvætt í för með sér. En hún hefur mjög neikvæðar afleiðingar fyrir aðra hluti í heiminum. Fyrir fátækari ríkin, fyrir þróunarríkin. Þess vegna tel ég að flokkur sem nýtur stuðnings 40% fólks sem styður aðild að Evrópusambandinu eigi að brjóta af sér hlekki hugarfarsins og taka upp nýja afstöðu. Koma með okkur í þetta. Förum inn í Evrópusambandið og breytum þeirri afstöðu. Brjótum niður tollmúrana sem Evrópusambandið hefur slegið um sig til að leyfa hinum fátækari ríkjum heims, eins og Afríkuríkjunum, að notfæra sér ódýrt vinnuafl sitt, ódýrar auðlindir til að búa til vörur sem mundu geta fengið greiða leið, ef ekki væru tollmúrar, inn á markaði Evrópusambandsins. Það yrði öllum til hagsbóta, okkur sem mundum búa innan þess en miklu fremur þeim sem við þurfum að hjálpa. Því það sem skiptir máli í þessu er að jafnaðarmenn hafa alltaf sagt, og segja enn í dag, að viðskiptafrelsið er undirstaða þess að þjóðirnar brjótist til bjargálna. Þess vegna ég segi við hv. þingmenn VG: Brjótið af ykkur hlekki hugarfarsins og skoðið þessa hluti upp á nýtt. Vegna þess að ef þetta er skoðað heildstætt kemur í ljós að þetta yrði jákvætt fyrir þá sem þeir vilja hjálpa helst. Lítilmagnanum í 

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu tillaga til þingsályktunar um strandsiglingar. Í umræðunni er búið að fara út og suður í allar áttir. Kjarni málsins er að mínu mati sá að vegir landsins þola engan veginn þá þungaflutninga sem hafa verið undanfarin ár. Þetta er stórhættulegt fyrir umferð og ýmis banaslys og stórslys hafa orðið á fólki. Við þurfum að koma í veg fyrir þetta og ein leiðin er að mínu mati sú að athuga ítarlega að koma á strandsiglingum. Talað hefur verið um eyðingu á vegum o.s.frv. En það hefur ekki verið minnst á eitt atriði sem ég tel mjög mikilsvert. Það er slit og mengun á vegum af nagladekkjum. Ég held að það sé umræða sem þyrfti að taka fyrr en seinna. Við sjáum sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu hvernig göturnar hafa farið undanfarnar vikur og mánuði. En ég er mjög jákvæður fyrir þessari tillögu og ég vona að hún fái brautargengi og þetta hafi góð áhrif fyrir land og þjóð.

Herra forseti. Ég þakka ágætar umræður um það mál sem hér er sem er um strandsiglingar. Tillaga þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins er um að gengið verði í það að koma á siglingum meðfram ströndum landsins, skipulegu flutningakerfi. Þó svo að menn hafi farið á víð og dreif í umræðunni hafa allir þingmenn sem tekið hafa til máls stutt málið mjög afdráttarlaust. Reyndar gerðist það sama hér fyrr. Fyrst fluttum þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þessa tillögu um strandsiglingar. Þetta er í þriðja skipti sem tillagan er flutt. Þá fór hún til samgöngunefndar og umsagnar. Þær umsagnir sem komu gengu nánast allar út á það að taka bæri upp strandsiglingar og bent var m.a. á þá útboðsleið sem hér er lögð til að megi kanna. Einnig hefur verið rækilega bent á hinn gríðarlega háa flutningskostnað sem er á vörum út um land og þá fákeppni og nánast einokun sem orðin er í flutningum á landinu. Það eru orðin tvö fyrirtæki sem ráða nánast öllum flutningum í landinu og skammta sér verð. Þessi tillaga um strandsiglingar hefur fengið mjög góðar undirtektir. Ég er hér með grein úr Morgunblaðinu frá því sunnudaginn 5. febrúar 2006. Þar er mjög ítarleg umfjöllun um þessa miklu flutninga á vegunum og þar segir í fyrirsögn, með leyfi forseta: „Eiga risarnir vegina?“ Síðan segir: „Vörubifreiðum á þjóðvegum landsins hefur fjölgað mikið síðustu ár og margir hafa velt vöngum yfir því hvaða áhrif þetta hafi á umferðaröryggi. Einn viðmælenda Morgunblaðsins líkti ástandinu á þjóðvegunum raunar við rússneska rúllettu.“ Þetta er lýsing á því hversu miklu hættuástandi þessir stóru flutningabílar valda á þjóðvegum landsins. Við höfum lagt hér saman hagkvæmni í flutningum. Við höfum talað um umhverfismál og að sjóflutningar draga úr losun koltvísýrings í andrúmslofti miðað við landflutninga. Þetta er umferðaröryggismál og þetta er líka mál sem snertir jöfnun í samkeppni staða hvar sem er á landinu. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri. Ég þakka fyrir góðan stuðning við tillöguna og vona að hún verði, að umræðu lokinni, send til hv. samgöngunefndar.

Hver er afstaða Framsóknarflokksins? Á hún ekki að koma fram?

Hv. þm. Össur Skarphéðinsson veltir fyrir sér skoðun Framsóknarflokksins. Ég held að hann sé ekki einn um það.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 846 í máli 389 um frumvarp til laga um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Þetta er nefndarálit frá meiri hluta félagsmálanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín fjölda gesta. Í frumvarpinu er kveðið á um rétt foreldra, sem eru launamenn eða sjálfstætt starfandi einstaklingar á innlendum vinnumarkaði, til greiðslna þegar börn þeirra greinast með alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun. Þá geta foreldrar sem þurfa að gera hlé á námi einnig átt rétt á greiðslum í slíkum tilvikum enda getur námsmaður átt á hættu að eiga ekki rétt á námsláni fullnægi hann ekki skilyrðum um eðlilega námsframvindu. Frumvarpið byggist á tillögum nefndar sem félagsmálaráðherra skipaði árið 2001. Þessi nefnd hafði það hlutverk að finna leiðir til að auka rétt foreldra á innlendum vinnumarkaði til greiðslna í fjarveru þeirra frá vinnu í þeim aðstæðum þegar barn þeirra greinist með langvinnan eða alvarlegan sjúkdóm. Í tillögum nefndarinnar var lögð mjög mikil áhersla á að foreldrar langveikra barna hefðu tækifæri til að viðhalda tengslum við vinnumarkaðinn þrátt fyrir að þurfa að leggja niður störf í ákveðinn tíma. Nefndin miðaði við að bæði ríkið og sjúkra- og styrktarsjóðir stéttarfélaga kæmu til móts við foreldra í þessum aðstæðum. Verði frumvarpið að lögum er það mat nefndarinnar að skref sé stigið í rétta átt að því marki að þétta net velferðarkerfisins. Markmið frumvarpsins kemur fram í 2. gr. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að tryggja foreldrum tímabundna fjárhagsaðstoð þegar þeir geta ekki stundað vinnu eða nám vegna þeirra bráðaaðstæðna sem upp koma þegar börn þeirra greinast með alvarlega og langvinna sjúkdóma eða alvarlega fötlun.“ Ég vil sérstaklega undirstrika að hugmyndafræðin í frumvarpinu er sú að um tímabundna fjárhagsaðstoð sé að ræða, þ.e. hún hefur upphaf og endi, sem komi til vegna þeirra bráðaaðstæðna sem koma upp þegar barn greinist. Það eru bráðaaðstæður sem eru hugmyndafræðin, tímabundnar greiðslur, greiðslur í ákveðinn tíma vegna bráðaaðstæðna. Atvinnuþátttaka er mjög mikil á Íslandi, bæði hjá konum og körlum, og þegar þær aðstæður koma upp að barn veikist þarf yfirleitt annað foreldrið a.m.k. að hverfa af vinnumarkaði tímabundið. Það er eðlilegt að stjórnvöld komi til móts við foreldra í slíkum aðstæðum ásamt sjúkrasjóðum stéttarfélaganna með tímabundinni aðstoð. Það er líka gert ráð fyrir því í 10. gr. frumvarpsins að foreldri geti átt rétt á greiðslum samhliða skertu starfshlutfalli. Þar sem um vinnumarkaðstengt úrræði er að ræða er gert ráð fyrir að Vinnumálastofnun annist framkvæmd laganna en það kemur fram að ráðherra geri samninga varðandi val á framkvæmdaraðila. Einnig kemur fram í frumvarpinu að foreldrar eigi rétt á 93 þús. kr. á mánuði í allt að þrjá mánuði, reyndar með heimild til þess að framlengja um sex mánuði, þegar lögin eru að fullu komin til framkvæmda. Þá er rétturinn samtals níu mánuðir. Í gildandi kerfi er um nokkur úrræði að ræða til aðstoðar foreldrum langveikra og alvarlega fatlaðra barna. Í fyrsta lagi skal nefna hér umönnunargreiðslur sem þessir foreldrar eiga rétt á. Í öðru lagi er heimilt að greiða óhjákvæmilegan dvalarkostnað foreldris við sjúkrahúsinnlögn barns yngra en 18 ára fjarri heimili. Í þriðja lagi er einstaklingi heimilt að sækja um lækkun á tekjuskattsstofni þegar á framfæri hans er barn sem haldið er langvinnum sjúkdómi eða er fatlað og það veldur framfæranda verulegum útgjöldum umfram venjulegan framfærslukostnað og mótteknar bætur. Í fjórða lagi eru síðan vinnutengd réttindi samkvæmt kjarasamningum, sem ég ætla ekki að rekja hér. Sjúkra- og styrktarsjóðir stéttarfélaga hafa auk þess komið til móts við foreldra í tilfellum eins og hér, þegar foreldrar þurfa að hverfa tímabundið af vinnumarkaði vegna veikra barna sinna. Það er nokkuð mismunandi hvernig reglur sjóðanna og réttindi sjóðfélaga eru. Fulltrúi ASÍ upplýsti nefndina um að innan þeirra vébanda hefði verið samþykkt reglugerð sem kveður á um lágmarksréttindi félagsmanna aðildarfélaga þess úr sjúkrasjóðum við þessar aðstæður. Gert er ráð fyrir að sjúkrasjóðir aðildarfélaga ASÍ hafi sett sér reglur fyrir 1. júlí 2006 sem kveði á um réttindi félagsmanna um rétt til 80% af fyrri tekjum þeirra í þrjá mánuði í tilvikum er þeir þurfa að leggja niður störf vegna umönnunar barna sinna. Það kom fram að réttindin eru ekki algjörlega eins hjá öðrum sjúkrasjóðum, hjá BHM t.d. geta menn fengið greiðslur í allt að eitt ár en greiðslur af því tagi hafa ekki verið umfangsmiklar hingað til, ekki mörg tilvik. Lögin eiga að taka gildi 1. júlí 2006 og eiga að eiga við um börn sem hafa greinst með alvarlega og langvinna sjúkdóma eða alvarlega fötlun 1. janúar 2006 eða síðar, þau eru afturvirk til 1. janúar 2006. Nokkuð var rætt um það í nefndinni hvernig þessari afturvirkni ætti að vera háttað, en það er eðlilegt þegar nýr réttur kemur inn að einhvers staðar þurfi að skera þar úr. Þar sem um bráðaaðstæður er að ræða þegar barn greinist þótti eðlilegt að hafa afturvirknina til 1. janúar 2006, en í upphafi var gert ráð fyrir að frumvarpið yrði samþykkt hér á seinni hluta síðasta árs, það var ráðgert að við mundum klára það rétt fyrir jól og það voru ákveðin rök fyrir því að hafa þá 1. janúar 2006 inni í frumvarpinu. Rétturinn þrepast inn í áföngum og mun þannig sameiginlegur réttur foreldra til greiðslna á árinu 2006 vera einn mánuður og í ákveðnum tilvikum mun verða hægt að framlengja hann um tvo mánuði. Hann verður allt að tveir mánuðir á árinu 2007 og getur framlengst um fjóra mánuði í ákveðnum tilvikum og svo er gert ráð fyrir því að lögin komi að fullu til framkvæmda vegna barna sem greinast 1. janúar 2008 eða síðar og þá er um þriggja mánaða greiðslur að ræða sem hægt er að framlengja um sex mánuði í ákveðnum tilvikum. Þegar skorið er úr um það, virðulegi forseti, hvort foreldrar geti átt rétt á greiðslum samkvæmt frumvarpi þessu kemur ávallt til mat á heildaraðstæðum hverrar fjölskyldu fyrir sig. Framkvæmdaraðili á að meta hversu mikið barnið er veikt og í hve langan tíma það þarfnast umönnunar og það verður að líka að líta til annarra úrræða í umönnun barnsins. Það eru því aðstæður hverju sinni sem ákvarða rétt til greiðslna enda leggjast sömu eða svipaðir sjúkdómar misjafnlega á hvern einstakling fyrir sig. Það er því ekki farið kategórískt eftir sjúkdómsgreiningu heldur eftir aðstæðum barns og alvarleika þess sjúkdóms sem það er haldið í hverju tilviki fyrir sig. Það er mjög brýnt að draga það fram að það er verið að meta heildstætt í hve alvarlegum aðstæðum foreldrar og barn, eða sú fjölskylda sem í hlut á, eru í hverju tilviki fyrir sig. Það er ekki hægt að meta það algjörlega einangrað eftir sjúkdómsgreiningarlista. Virðulegi forseti. Meiri hlutinn leggur til að þetta frumvarp verði samþykkt en með ákveðnum breytingum. Þær breytingartillögur eru á þskj. 847. Í fyrsta lagi er lagt til að tilvísun verði breytt, sem er bara tæknigalli á frumvarpinu og þarfnast ekki frekari útskýringar. Í öðru lagi er lögð til efnisbreyting og hún er sú að foreldri skuli nýta réttindi úr sjúkra- eða styrktarsjóði áður en það fær greiðslur samkvæmt frumvarpi þessu. Með því skilyrði, að foreldrar leiti fyrst til sjúkra- eða styrktarsjóða stéttarfélaga sinna, er undirstrikað mikilvægi þess að foreldrar haldi tengslum við vinnumarkaðinn eins lengi og unnt er til að auðvelda þeim að snúa út á hann aftur þegar aðstæður leyfa, en það er einmitt hugmyndafræði frumvarpsins að halda tengslum við vinnumarkaðinn og koma til aðstoðar í bráðatilvikum. Þegar þeim rétti lýkur áður en aðstæður fjölskyldunnar verða með þeim hætti að foreldrar geti hafið störf á ný er miðað við að greiðslurnar sem hér er mælt með að verði samþykktar taki við, þ.e. að þá komi ríkisgreiðslurnar til. Eins og frumvarpið var útbúið þegar það kom til 1. umr. var það valkvætt, menn gátu annaðhvort tekið réttindin úr sjúkrasjóðunum strax og svo hjá ríkinu eða öfugt. Við umfjöllun í nefndinni kom í ljós að það er mjög líklegt, og nánast undantekningarlítið, að foreldrar fari fyrst í sjúkrasjóðinn af því að greiðslurnar þar eru í flestum tilvikum hærri en þær 93 þús. kr. sem ríkið leggur til að verði greiddar. Þessi breyting er því ekki veigamikil að mínu mati og það kom fram í umræðum í nefndinni að hér er ekki um veigamikla breytingu að ræða í praxís eða í því hvernig þetta kerfi mun virka. Menn hefðu hvort eð er í langflestum tilvikum farið fyrst til sjúkrasjóðanna og tekið réttinn þar af því að hann er í langflestum tilvikum betri og síðan komið til ríkisins ef á hefði þurft að halda vegna langvarandi veikinda. En það er sem sagt kveðið upp úr um það í þessum breytingartillögum að hafa kerfið einfalt, taka rétt sinn fyrst hjá sjúkrasjóði og koma síðan til ríkisins ef menn þurfa á því að halda. Þetta er gert til þess að undirstrika tengslin við vinnumarkaðinn, að halda þeim eins lengi og hægt er. Virðulegur forseti. Undir þetta nefndarálit skrifar sú er hér stendur og einnig hv. þingmenn Guðjón Hjörleifsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Pétur H. Blöndal, Birkir J. Jónsson og Valdimar Leó Friðriksson, en sá síðastnefndi er með fyrirvara við nefndarálitið.

Herra forseti. Sá er hér stendur er einn af þeim sem fögnuðu þegar þetta frumvarp var lagt fram síðasta haust. En við nánari skoðun kom í ljós að það má kalla það nánast óklárað eða illa unnið. Í kjölfarið bárust margar gagnlegar og nauðsynlegar ábendingar frá hagsmunasamtökum sem daglega vinna að málefnum langveikra og alvarlega fatlaðra barna. Þær góðu ábendingar koma því miður ekki fram í breytingartillögum meiri hluta sjálfstæðis- og framsóknarmanna í félagsmálanefnd og ég verð að viðurkenna að það urðu mér sár vonbrigði. Þær ábendingar munu koma fram í breytingartillögum minni hlutans. Ég velti því fyrir mér og spyr hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, formann félagsmálanefndar: Kom ekki til greina hjá hv. þingmönnum meiri hlutans í félagsmálanefnd að bæta frumvarpið t.d. með breytingartillögum í anda ábendinga frá hagsmunasamtökum, Þroskahjálp, Umhyggju eða svæðisskrifstofum málefna fatlaðra?

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Valdimar Leó Friðrikssyni. Hann dró það fram að hér í upphafi ríkti mikill fögnuður með frumvarpið og hann ríkir enn. Þetta er mjög mikið framfaramál. Hér er verið að stórbæta réttindi foreldra langveikra barna.

Ekki stórbæta.

Jú, það er verið að stórbæta þau réttindi. Hér er verið að koma inn með nýjar greiðslur sem hafa ekki verið greiddar áður og því ber að fagna. Þetta hefur verið mikið hagsmunamál í langan tíma hjá þessum foreldrum og þessum hópi. Hins vegar er alltaf spurning: Hvað á að greiða mikið og í hve langan tíma? Og hver er hugmyndafræðin á bak við svona greiðslur? Ýmsir hagsmunaaðilar vildu að sjálfsögðu fá bæði hærri greiðslur og meiri afturvirkni og fá greiðslurnar í lengri tíma. Það er ósköp eðlilegt að hagsmunaaðilar vilji fá hærri upphæðir. Og svo sem ekkert við það að athuga. En einhvers staðar verður að skera úr. Og niðurstaðan í þessu frumvarpi og í vinnslu málsins er að halda sig við frumvarpið eins og það lítur út varðandi greiðslurnar. Það er að segja 93.000 kr. á mánuði fyrir hópinn sem greinist frá 1. janúar 2006 og þegar þetta hefur tekið gildi síðar á árinu þá komi rétturinn inn í þrepum. Þetta kostar ríkissjóð ákveðin útgjöld og það er alltaf umdeilanlegt hvort hann er mikill eða lítill. En hér er um ný réttindi að ræða sem við erum mjög stolt af að veita. Síðan mun væntanlega verða skoðað 

Herra forseti. Hv. þingmaður hefði getað stytt þetta langa mál niður og sagt einungis eitt orð: Nei. Það kom ekki til greina af hálfu meiri hluta nefndarmanna í félagsmálanefnd að gera einhverjar breytingartillögur við frumvarp ráðherrans. Breytingartillögur í anda þeirra ábendinga sem komu frá hagsmunasamtökum sem vinna daglega að málefnum langveikra og alvarlegra fatlaðra barna. Ég verð að viðurkenna enn og aftur að þetta eru mér mjög mikil vonbrigði. Ég hélt nú kannski, af því sá er hér stendur er tiltölulega nýr, að þingnefnd mundi skoða frumvarpið til grunna og leita að göllum og vanköntum og koma með ábendingar um bætur. En því miður var það ekki gert. Ég sé því ekki betur, þrátt fyrir allar þessar góðu og rökstuddu ábendingar, en að ástæðan fyrir því að engu var breytt sé einfaldlega að ráðherrann ræður, þ.e. þrátt fyrir að menn séu kallaðir á nefndarfundi, gestir og fleiri og kallað sé eftir umsögnum, þá er því miður alla vega í félagsmálanefnd í dag ekki hlustað neitt á það af meiri hlutanum. Þar af leiðandi hlýtur hér að vera um algert ráðherraræði að ræða. Það svekkir mig, frú forseti, en eins og ég segi: Svarið áðan var einfaldlega nei. En ég velti því fyrir mér, og það er spurning hvort hv. formaður félagsmálanefndar geti svarað því hvaðan þessi krónutala, 93.000, kemur. Hver er ástæðan fyrir því að ekki er gerð breytingartillaga um að miða hækkanir t.d. við launavísitölu eða alla vega vera um eða yfir atvinnuleysisbótum?

Virðulegur forseti. Nú er það þannig að stjórnarandstöðunni er frjálst að leggja til auknar greiðslur og hún mun reyndar gera grein fyrir slíkum tillögum hér á eftir, eða alla vega hluti stjórnarandstöðunnar. Það mun valda útgjöldum hjá ríkissjóði sem er svo sem ekkert við að athuga ef menn vilja leggja slíka tillögu fram. Það er auðvitað hefðbundið að stjórnarandstaðan geri það í mörgum tilvikum og örugglega góður hugur þar að baki. En það er okkar mat að þessar greiðslur séu geysilega mikið framfaraskref fyrir þennan hóp. Þessar greiðslur eru ekki fyrir hendi í dag. Þetta eru nýjar greiðslur, viðbót við það sem fyrir er, viðbót við umönnunargreiðslurnar og allt það sem var talið upp áðan í yfirferð á nefndarálitinu. Hér er verið að bæta réttindi þessa hóps. Það er alls ekki þannig að við höfum ekki skoðað þetta frumvarp til grunna, félagsmálanefnd skoðaði það til grunna. Stjórnarandstaðan gat beðið um fleiri gesti og ítarlegri yfirferð ef hún óskaði þess. Við hefðum orðið við því, að sjálfsögðu. Það er þannig sem við höfum unnið í félagsmálanefnd. Við höfum reynt að hafa þar gott samstarf og fá þá gesti til sem kallað hefur verið eftir. Þannig að við skoðum þetta mál til grunna. Það er nú nokkuð síðan að við gerðum það. Við höfum haldið nokkra fundi þar sem þetta mál var ekki til umfjöllunar og stjórnarandstaðan bað ekki sérstaklega um það svo það kemur á óvart ef verið er að gefa í skyn að við höfum ekki skoðað þetta til grunna. Það er ekki þannig að ráðherrann ráði þessu. Við erum að gera hér breytingar á frumvarpinu sem meiri hluti nefndarinnar leggur til en ekki ráðherrann, þ.e. breytingarnar um að sjúkrasjóðirnir komi fyrst inn og síðan taki ríkið við til að halda tengslum við vinnumarkaðinn sterkara inni. Það er nú alls ekki þannig að ráðherrann ráði. Við reynum hins vegar auðvitað að fara eftir fjárlögum og ef menn vilja breyta fjárlögunum varðandi greiðslur er líka hægt að gera tillögur í fjárlagagerðinni sjálfri.

Frú forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. framsögumanni félagsmálanefndar að foreldrar langveikra barna hafa haft þetta á stefnuskrá sinni lengi þetta brýna hagsmunamál í mörg herrans ár. Þess vegna veldur það ákveðnum vonbrigðum hvað hér er stigið lítið hænuskref í þessu framfaramáli. Mér finnst stjórnarmeirihlutinn hafa lítinn metnað í þessu máli og eigi að gera betur, ekki síst í ljósi þess að árið 2002 var samþykkt tillaga á Alþingi um að á þessu máli yrði tekið og það var þverpólitísk tillaga þar sem þingmenn úr öllum flokkum sameinuðust um að þetta mál yrði lögfest og hér yrði stigið myndarlegt skref í því. Það veldur auðvitað miklum vonbrigðum að í meðferð nefndarinnar er ekkert hlustað á hagsmunaaðila og aðra þá sem koma á fund nefndarinnar vegna þess að það eru gerðar mjög alvarlegar athugasemdir við þetta frumvarp varðandi gildissviðið, gildistíma áfangagreiðslna sem eiga að koma í áföngum á þremur árum. Ekki er um að ræða nema 130 millj. þegar þetta allt er komið til framkvæmda og greiðslurnar eru afar lágar eins og hér hefur komið fram. Þegar málið kemur úr félagsmálanefnd eru engar breytingartillögur nema ein sem er raunverulega skref aftur á bak. Maður sér ekki hvaða tilgangi hún á að þjóna. Af hverju mega foreldrarnir ekki hafa þetta val, hvort þeir leita fyrst í sjúkrasjóðina til að fá þessar greiðslur? Hérna verið að lögfesta og lögbinda að sjúkrasjóðirnir eigi að greiða þessa greiðslu fyrst. Ég spyr því: Var haft samráð við verkalýðshreyfinguna og stjórnir sjúkrasjóðanna, ASÍ, BSRB og fleiri aðila, sem komu á fund nefndarinnar og töldu óeðlilegt að lögbinda þetta? Þeir töldu að foreldrarnir ættu að hafa þetta val. Og vegna þess að rökin hafa ekki komið fram hjá hv. framsóknarmanni 

Virðulegur forseti. Ég tek alls ekki undir að hér sé um hænuskref að ræða. Alls ekki. Ég tel að hér sé um að ræða mjög stórt framfaramál fyrir foreldra sem eignast börn sem greinast með langvinnan sjúkdóm eða fötlun. Þetta eru algjörlega ný réttindi sem hafa ekki verið fyrir hendi, þessar greiðslur, 93.000 kr. á mánuði, sem greiðast í ákveðinn tíma, tímabundið vegna bráðaaðstæðna sem koma upp. Þessar greiðslur eru inntar af hendi til að halda betur tengslunum við vinnumarkaðinn. Þannig að ég get alls ekki tekið undir að þetta sé hænuskref. Gestirnir sem komu til okkar, hagsmunaaðilarnir, fögnuðu frumvarpinu. En að sjálfsögðu eins og aðrir hagsmunahópar þá vilja þeir fá hærri greiðslur og í lengri tíma. Það er bara ósköp eðlilegt að hagsmunaaðilar vilji það. Þannig að þetta eru nýjar greiðslur. Þetta er mikið framfaraspor. Og þetta mun kosta ríkissjóð, skattborgara þessa lands, 160–170 millj. þegar þetta er komið að fullu til framkvæmda. Ég held að það sé mjög góð samstaða um að skattborgararnir taki sameiginlega á sig að aðstoða þennan hóp. En það er alltaf spurning um hvar á skera á milli, hver upphæðin á að vera og í hve langan tíma. Þetta er í anda nefndarinnar sem vann að frumvarpinu þar sem hagsmunaaðilar voru einnig en auðvitað gerðu þeir athugasemdir við greiðsluna þar eins og í nefndinni hjá okkur. Varðandi breytinguna sem er verið að gera hér eru rökin fyrir henni þau að við viljum eins og andi frumvarpsins segir, að halda tengslum þessara foreldra við vinnumarkaðinn og það er eðlilegt að hafi þeir rétt í sjúkrasjóðnum þá sæki þeir hann og síðan komist á greiðslum frá ríkinu ef börnin eru lengur veik en þau réttindi kveða á um. Það var rætt við forustu ASÍ. Mér er kunnugt um að ráðherra ræddi við forustu ASÍ um þetta mál. En ég veit að stéttarfélögin töluðu ekki fyrir þessari breytingu í nefndinni. Það er alveg ljóst. Þau vildu hana ekki.

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir að það er framfaramál að setja í lögbókina þessar greiðslur sem mjög lengi hefur verið beðið eftir. En þetta eru skammarlega lágar greiðslur. Þetta eru lægri en atvinnuleysisbæturnar og eru þær þó lágar eða 96.000 kr. Meiri hlutinn treystir sér ekki einu sinni til að fara upp í þá fjárhæð heldur staðnæmist við 93.000 sem ekki er síðan vísitölubundið. Það eru nægir erfiðleikar hjá foreldrum sem þurfa að ganga í gegnum mikil veikindi með börnum sínum og geta þess vegna ekki verið á vinnumarkaðnum. Þeim er síðan hreinlega skammtað úr hnefa af ríkisvaldinu, 93.000 kr. til að framfleyta sér og fjölskyldum sínum. Þetta eru afar lágar greiðslur og ekki hægt að neita því. En framsögumaður félagsmálanefndar hefur ekki rökstutt hvers vegna er verið að lögbinda sjúkrasjóðina með þessum hætti. Ég hringdi í ASÍ í morgun til að grennslast fyrir um hvort leitað hefði verið eftir samráði við ASÍ um að lögbinda að greiðslur eigi fyrst að koma úr sjúkrasjóði. Þeir komu alveg af fjöllum. Þeir höfðu ekki heyrt þetta, svo ég spyr: Er þetta rétt með farið sem hv. framsögumaður félagsmálanefndar segir, að hæstv. félagsmálaráðherra hafi haft samráð við ASÍ um að lögfesta þetta með þeim hætti sem hér á að gera? Mér finnst afar mikilvægt að við ræðum við ASÍ-forustuna um þetta og kannski þarf að koma til þess að við tökum þetta mál upp milli 2. og 3. umr. til að ræða þetta. Mér býður miklu frekar í grun, virðulegi forseti, að hér hafi Framsóknarflokkurinn eina ferðina enn verið beygður af sjálfstæðismönnum til að setja þetta inn með þessum hætti. Enda kom berlega í ljós í umfjöllun nefndarinnar að sjálfstæðismenn í nefndinni höfðu allt á hornum sér varðandi það að ekki væri skýrt neglt niður í lögin að fyrst ætti að taka greiðslurnar úr sjúkrasjóði. Þannig að þetta er örugglega runnið undan rótum íhaldsins að gera þetta 

Virðulegur forseti. Ég er ekki sammála því að hérna sé um einhverjar skammarlegar upphæðir að ræða. Þetta eru upphæðir sem hafa ekki verið inntar af hendi hingað til. Í dag eru þessar  Ég er búin að fara yfir röksemdafærsluna af hverju þessi breyting er gerð. Hún er gerð í anda þessa frumvarps.

Hún er ekki í frumvarpinu.

Andi frumvarpsins er að það séu tengsl á milli vinnumarkaðarins og þeirra foreldra sem eru á vinnumarkaðnum og lenda í þessum aðstæðum. Þá er eðlilegt að menn haldi tengslunum áfram með því að fá greiðslur úr sjúkrasjóðnum fyrst ef þeir eiga rétt á þeim og komi svo til ríkisins. Varðandi aðila vinnumarkaðarins, eða stéttarfélögin, er mér kunnugt um að hæstv. félagsmálaráðherra átti fund með forustumönnum ASÍ um ýmis mál tengd vinnumarkaði og þar á meðal þetta.

Þeir kannast ekki við það.

Það kemur mér mjög á óvart ef þeir kannast ekki við það. Þetta eru þær upplýsingar sem ég hef haft þegar ég var að vinna að þessu máli. 

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem hann var skilinn eftir í ræðustólnum varðandi sjúkrasjóðina. Ég tek undir frammíkall hv. þm. Ögmundar Jónassonar þegar hann spyr réttilega: Af hverju var ekki haft samráð við BSRB? BSRB er stórt og mikið stéttarfélag með sjúkrasjóði sem hafa gert mjög mikið ásamt öðrum sjúkrasjóðum til þess að rétta hlut foreldra langveikra barna af því að ríkið hefur ekki komið inn í það mál fyrr en nú. Rökin að fara fyrst í sjúkrasjóðina, þeir veita mjög góða greiðslu margir hverjir en af hverju máttu foreldrar ekki hafa það val að fara fyrst til ríkisins og reyna þá að leita til sjúkrasjóðsins til að fá viðbætur vegna þess að það er ekkert sem bannar að fá viðbætur úr sjúkrasjóðnum? Ég gat ekki skilið annað í meðförum nefndarinnar en að heimilt væri að gera það. Mér finnst því engin rök fyrir því að lögbinda þetta með þessum hætti og ganga þannig inn á þau réttindi sem verkalýðshreyfingin hefur verið að skapa fyrir þetta fólk. Ég held því að málinu sé ekki lokið og við þurfum aðeins að skoða þetta milli 2. og 3. umr., m.a. hvort það liggi fyrir staðfesting og samþykki verkalýðshreyfingarinnar um að lögfesta þetta með þessum hætti. Ég sagði áðan að þó að hér sé um að ræða framfaraskref veldur það ákveðnum vonbrigðum að félagsmálanefnd hafi ekki séð ástæðu til þess að taka undir ýmsar þær breytingartillögur sem fram komu hjá þeim gestum sem heimsóttu nefndina vegna þess að þær eru mjög vel rökstuddar margar hverjar. Við erum ekki að tala um einhvern stóran útgjaldalið sem er ríkissjóði algjörlega ofviða. Við erum að tala um að í þeim mikilvægu réttindum sem foreldrar eru loksins að fá muni þetta kosta ríkissjóð 130 millj. kr. þegar þetta er að fullu komið til framkvæmda sem verður ekki fyrr en á árinu 2008. 130 millj. eru rétt eins og einn starfslokasamningur sem við sjáum alltaf dúkka upp öðru hvoru sem einstaklingar fá í sinn vasa. En þarna erum við að tala um 130 millj. sem þetta mun kosta ríkissjóð þegar þetta er að fullu komið til framkvæmda. Ríkissjóður ætti alveg að geta séð af þeim smáaur sem vegur mjög stórt fyrir þessa hópa. Er það ekki rétt munað hjá mér, virðulegi forseti, að ríkissjóður hafi á dag um 900 millj. kr. og að þær fjárhæðir hafi tvöfaldast að raungildi á örfáum árum? Þetta er ekki stór fjárhæð fyrir ríkissjóð en þetta skiptir gífurlega miklu máli fyrir foreldra langveikra barna. Þetta eru skammarlega lágar greiðslur að greiða einungis 93 þús. kr., sem er minna en atvinnuleysisbætur, og það hefur staðið upp úr mörgum sem hér hafa talað í gegnum árin á þinginu hvað atvinnuleysisbætur væru lágar og vantaði mikið upp á að þær dygðu fyrir framfærslu þeirra sem þurfa að vera á atvinnuleysisbótum. Enda stendur til að hækka þær ef ég man rétt og tekjutengja þær en hér er ekki einu sinni farið upp í þá upphæð, 96 þús. kr. Í mörgum umsögnum eru gerðar verulegar athugasemdir við þetta og gildissvið frumvarpsins. Það er kannski ágætt að ég byrji á að vitna í umsögn Umhyggju, félag til stuðnings langveikum börnum. Þar segir, með leyfi forseta: „Það sækist enginn eftir því að þurfa að leggja niður vinnu. Foreldrar alvarlega veikra barna hafa ekki neitt val þegar börn þeirra greinast með alvarlega sjúkdóma. Það hefur ekki verið þjóðinni til sóma hvernig þessi málaflokkur hefur fengið að sitja á hakanum hjá íslenskum stjórnvöldum. Að foreldrar skuli þurfa að missa eigur sínar vegna veikinda barna sinna, þar sem þeir hafa ekki tök á að afla sér tekna, er með öllu ólíðandi.“ Þeir leggja til ýmsar breytingar sem ég vil koma inn á í máli mínu og við höfum tekið upp í stjórnarandstöðunni, fulltrúar í félagsmálanefnd. Ég flyt þær breytingartillögur ásamt hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni og Valdimar L. Friðrikssyni. Tillögurnar voru einnig unnar í samráði við hv. þm. Ögmund Jónasson sem styður þær tillögur sem ég ætla að gera grein fyrir. Þær eru, virðulegi forseti, á þskj. 853 í sjö töluliðum. Fyrsta breytingartillagan snertir framkvæmdaraðila, hver eigi að hafa framkvæmdina með höndum. Lagt er til að það verði Tryggingastofnun. Fjöldi umsagnaraðila finnst óeðlilegt að þetta sé hjá Vinnumálastofnun og leggja til að framkvæmdin verði hjá Tryggingastofnun, sérstaklega út frá þeirri mikilvægu röksemd að oft er um mjög viðkvæmar upplýsingar að ræða og haga eigi framkvæmdinni þannig að ekki sé verið að fara með slíkar upplýsingar í margar stofnanir. Tryggingastofnun hefur með umönnunarbætur að gera og hefur því upplýsingar um veikindi þessara barna. Því er eðlilegt og rökrétt að framkvæmdaraðilinn sé Tryggingastofnun í þessu tilviki. Fróðlegt væri að heyra hjá hv. þingmanni af hverju ekki er hægt að hafa tilhögunina með þeim hætti að því er varðar framkvæmdina, þó ekki sé farið út í að taka undir fleiri breytingartillögur. Sjálfsagt mun hv. þingmaður svara því að um vinnumarkaðstengd málefni sé að ræða. En hvað með fæðingarorlofið, er það ekki hjá Tryggingastofnun ríkisins? Það er vinnumarkaðstengt málefni. Tryggingastofnun ríkisins færði mjög góð rök fyrir máli sínu í umsögn sinni og ég ætla að vitna til hennar, með leyfi forseta, en þeir segja m.a.: „Í 5. gr. frumvarpsins kemur fram að félagsmálaráðherra ákveði hver fari með framkvæmd laganna. Í skýringum kemur fram að Vinnumálastofnun verði mögulega framkvæmdaraðili. Gerðar eru athugasemdir við þessa tilhögun og minnt á markmið stjórnvalda að samræma og einfalda þjónustu við barnafjölskyldur. Það getur varla talist heppilegt að Vinnumálastofnun bætist við þá aðila sem fyrir eru að veita foreldrum veikra/fatlaðra aðstoð. Nú er það félagsþjónusta sveitarfélaga, Tryggingastofnun, Svæðisskrifstofur fatlaðra ásamt heilsugæslu, sjúkrahúsum og Greiningarstöð sem eru þjónustuaðilar. Það hefur verið markmið stjórnvalda að byggja upp heildstæða, öfluga þjónustu en ekki að dreifa á margar litlar starfseiningar. Þjónusta fyrir fjölskyldur fatlaðra og langveikra barna verður að vera veitt af sérfræðingum eins og félagsráðgjöfum og læknum. Starfsmenn þurfa að vera óhemju liprir og hæfileikamiklir í samskiptum til að miðla upplýsingum og taka við erindum frá foreldrum, sem oft eru í ákveðnu sorgarferli og upplifa mikla vanlíðan vegna veikra barna sinna. Hvar sem þessum málaflokki verður komið fyrir er mikilvægt að þar starfi sérmenntað starfsfólk með góða þjónustulund, sem tilbúið er að þróa öflugt samstarf við aðra þjónustuaðila. Starfsfólk Tryggingastofnunar hefur orðið vart við gríðarlega erfiðleika foreldra langveikra barna og er óásættanlegt að gera þeim erfiðara fyrir með því að dreifa þjónustunni á enn fleiri stofnanir en nú er. Nú er tækifærið til að fækka viðkomustöðum foreldra og samhæfa þjónustuna.“ Einnig er athyglisvert sem fram kom í máli fulltrúa frá Tryggingastofnun, að foreldrar fatlaðra barna þurfa rétt eftir fæðingu að hafa samskipti við um 14 aðila, hvorki meira né minna, á meðan foreldrar heilbrigðra barna þurfa einungis að hafa samband við tvo til þrjá aðila. Þeir segja að það þurfi því að einfalda en ekki flækja stjórnsýsluna. Ég spyr: Af hverju þarf þetta að vera svona? Af hverju þarf að gera foreldrum erfiðara fyrir með þessum hætti að leita til fleiri aðila? Taldir eru upp 14 aðilar sem foreldrar langveikra barna þurfa að leita til. Af hverju má þetta ekki vera hjá Tryggingastofnun sem hefur sérþekkingu á málaflokknum í staðinn fyrir að láta Vinnumálastofnun fá framkvæmd á þessu og dreifa þar með viðkvæmum upplýsingum til fleiri stofnana en þarf að vera? Þess vegna flytjum við breytingartillögu um að Tryggingastofnun ríkisins annist greiðslur til foreldra sem réttinda njóta samkvæmt lögum þessum. Tryggingastofnun gerði líka athugasemd við stöðu þeirra sem eru atvinnulausir á endurhæfingarlífeyri hvort þeir hafi rétt samkvæmt lögunum. Það kemur ekki skýrt fram í lagafrumvarpinu en var upplýst í nefndinni að það yrði skoðað í tengslum við reglugerðarsetningu og ég spyr: Af hverju er ekki hægt að setja rétt þeirra í frumvarpið? Í breytingartillögu sem við flytjum er gert ráð fyrir að atvinnuleysisbætur, sjúkradagpeningar og endurhæfingarlífeyrir falli undir skilgreiningu „í samfelldu starfi“ þannig að þeir hópar eigi rétt á greiðslum samkvæmt lögunum. Tryggingastofnun kom með athugasemd við þetta atriði og sömuleiðis Stéttarfélag félagsráðgjafa vegna atvinnulausra. Rökin fyrir því eru að foreldrar á atvinnuleysisbótum hafa ekki tækifæri til að taka þau störf sem bjóðast meðan þannig stendur á að barn þess hefur greinst með alvarlegan sjúkdóm eða fötlun og þegar einstaklingur fær atvinnuleysisbætur ber honum skylda til að vera í virkri leit að vinnu. Því finnst mér mjög mikilvægt að það sé ótvíræður réttur atvinnulausra í lögunum sem og þeirra sem eru á endurhæfingarlífeyri. Því tökum við þetta upp, vegna þess að t.d. foreldri sem fær endurhæfingarlífeyri gæti ekki sinnt endurhæfingu meðan barn er mjög veikt þar sem þeir sem fá greiddan endurhæfingarlífeyri þurfa að taka þátt í ákveðnu prógrammi og ef því er ekki sinnt, t.d. ef einstaklingur mætir ekki í skóla eða sinnir að öðru leyti ekki lágmarkskröfu um endurhæfingu, fær hann skemmri eða engan endurhæfingarlífeyri. Þess vegna er ákaflega mikilvægt að þeir sem eru á endurhæfingarlífeyri og þeir sem eru á atvinnuleysisbótum öðlist rétt í samræmi við ákvæði laganna þegar svo stendur á að þeir eignast alvarlega fatlað eða langveikt barn og ekki þurfi að vera að þvælast með það í reglugerð. Löggjafinn á auðvitað líka að setja skýlausan rétt fyrir þessa hópa í löggjöfina. Eins og fram hefur komið er frumvarpið uppbyggt með þeim hætti að það tekur gildi í áföngum og tekur að fullu gildi árið 2008. Gert er ráð fyrir að foreldrar 250–300 barna geti átt rétt á greiðslum í allt að þrjá mánuði en foreldrar 30–40 barna geti átt rétt í lengri tíma, í sex mánuði, þegar um mjög alvarleg veikindi er að ræða. En þetta tekur allt gildi í áföngum og hefur verið mjög gagnrýnt við meðferð málsins og vil ég aðeins fara yfir þetta. Umhyggja hefur m.a. gert athugasemdir við þetta, hagsmunasamtök langveikra barna og Þroskahjálp. Landlæknisembættið hefur gert athugasemdir við það að lögin taki ekki gildi í heild sinni fyrr en eftir þrjú ár og segja að það skapist mismunandi réttarstaða í annars sambærilegum tilvikum langveikra eða fatlaðra barna. Þannig getur skipt máli hvort barn veikist t.d. í desember 2007 eða janúar 2008 svo dæmi sé nefnt. Ef barn veikist í desember 2007 fær það sennilega tvo mánuði en ef það er í janúar 2008 fær viðkomandi þrjá mánuði. Við gerum athugasemd við þetta og flytjum um þetta breytingartillögu. Í b-lið 3. töluliðar í tillögu okkar gerum við ráð fyrir að við bætist nýir málsliðir: „Þarfnist barn áframhaldandi umönnunar foreldris og önnur úrræði eru ekki í boði að þeim níu mánuðum liðnum sem lög þessi veita réttindi til og foreldri kemst sannanlega ekki út á vinnumarkað af þeim sökum er heimilt að framlengja sameiginlegan rétt foreldra. Foreldri skal og sanna tekjuleysi sitt með skattframtali. Félagsmálaráðherra er heimilt að setja nánari ákvæði í reglugerð.“ Foreldrar langveikra þurfa í mörgum tilvikum á þessum réttindum að halda miklu lengur en níu mánuði. Ég geri ráð fyrir að ekki sé um mörg tilvik að ræða, samkvæmt þeirri áætlun sem ráðuneytið hefur fengju 30–40 börn þennan lengri rétt samkvæmt frumvarpinu, þ.e. í níu mánuði. Þetta getur því ekki verið útgjaldamikið, að hafa til staðar heimild sem um yrði sett nánari reglugerð af félagsmálaráðherra. Umhyggja hefur t.d. lagt mikla áherslu á að slíkt sé til staðar og eins að þessar réttindagreiðslur til foreldra byrji ekki við skurðpunktinn 1. janúar 2006, eins og hér er gert ráð fyrir. Við höfum farið yfir það hve lengi foreldrar langveikra barna hafa beðið eftir þessum réttindum. Þó nokkuð margir aðilar sem eru bundnir heima með börnum sínum sem hafa fæðst fyrir 1. janúar 2006. Af hverju eiga þeir ekki að njóta sömu réttinda? Af hverju má ekki vera heimild til staðar fyrir þá foreldra sem eru sannarlega bundnir heima til að fá þennan rétt en að skurðpunkturinn verði ekki nákvæmlega við 1. janúar 2006? Það er mikið óréttlæti í þessu. Umboðsmaður barna hefur t.d. gert athugasemdir við þetta og segir, með leyfi forseta: „Hins vegar væri æskilegt að allir foreldrar og þar með börn þeirra sem uppfylla skilyrði laganna hverju sinni njóti jafnræðis og þar með sama réttar til greiðslu án tillit til þess hvenær börnin fæðast ...“ Umboðsmaður barna bendir á þetta. Við flytjum því þessa tillögu, virðulegi forseti, og tökum undir það sem hagsmunasamtökin hafa sett fram í þessu sambandi. Þá ætla ég að koma að greiðslunum, þessum 93 þús. kr. sem ég ætla enn og aftur að halda mig við að séu skammarlega lágar. Auðvitað hefði átt að vera hægt að ná samstöðu um að hafa þær hærri. Umhyggja telur að fjárhæð greiðslna megi ekki vera lægri en a.m.k. bætur atvinnumissis af öðrum toga. Þar eru einmitt settar fram ákveðnar tillögur sem við höfum tekið upp í stjórnarandstöðunni. Vangaveltur eru um það í Umhyggju hvort þjóðfélagið líti sömu augum á að vera heima til að sinna alvarlega veiku eða fötluðu barni og það að vera atvinnulaus. Umhyggja segist ekki sjá mun á því að annast nýfætt barn eða alvarlega fatlað og veikt barn og spyr hvort þessar greiðslur ættu ekki að reiknast á sama hátt og fæðingarorlof og vera 80% af launum. Þetta finnst mér mjög sterk rök hjá þeim, að við höfum sama háttinn á og greiðum 80% af launum í þennan tiltekna tíma. Við styðjumst þar við ágæta framkvæmd á fæðingarorlofslögunum. Það er alveg rétt sem Umhyggja og fleiri aðilar hafa sett fram, að það er ekki hægt að sjá að það sé mikill munur á umönnunarþörfinni. Kannski er hún enn meiri þegar um er að ræða alvarlega veikt barn, að annast nýfætt barn eða alvarlega veikt barn, og þar er um mikinn mun á greiðslum að ræða. Við leggjum til að greiðslurnar verði með sambærilegum hætti og í fæðingarorlofslögunum. Við leggjum líka til að þeir sem eru heimavinnandi og ekki á vinnumarkaði, með sama hætti og er í fæðingarorlofslögunum, fái ákveðnar greiðslur til samræmis við fæðingarorlofslög. Hugsunin á bak við þessar greiðslur, fæðingarorlofsgreiðslur og þessar greiðslur, er af sama toga. Foreldrum er bættur upp atvinnumissir á vinnumarkaðnum, í öðru tilvikinu vegna fæðingar barns og í hinu tilvikinu vegna sjúkleika barns. Í báðum tilvikum er um að ræða vinnutap sem bætt er upp með ákveðnum hætti. Þá sér maður ekki af hverju þessi munur á að vera, annars vegar þegar um er að ræða veikt eða fatlað barna og hins vegar þegar um er að ræða greiðslur vegna fæðingarorlofs. Við teljum það mikið réttindamál að þetta verði tekið upp með þessum hætti sem hér er lagt til. Síðan vil ég nefna lífeyrissjóðsframlög og framlög í séreignarsjóði. Ég spyr hv. formann nefndarinnar: Hvað réttlætir að foreldrar sem fá þessar greiðslur á þessum tíma, annars vegar í níu mánuði og hins vegar sex mánuði, fái ekki greiðslur frá atvinnurekanda, í þessu tilviki þá frá ríkisvaldi, 7% til samræmis við það sem gerist á vinnumarkaðnum? Af hverju fara bara 6% til þeirra? Af hverju er klipið af þessu eins og hér er gert? Það er heldur ekki gert ráð fyrir því að ríkissjóður greiði lögbundið framlag á móti í séreignarsjóð, eins og er á vinnumarkaði. Af þessu sést að ýmsir stórir annmarkar eru á þessu. Þótt að það sé framfaraspor að setja þetta mál á lögbókina er skrefið skammarlega stutt. Ég geri mér ekki vonir um, virðulegi forseti, að þetta verði nokkuð bætt fyrr en þessi ríkisstjórn er farin frá  Ég get alveg trúað því, af því að ég sé einn þingmann Sjálfstæðisflokksins í salnum, að framsóknarmenn …  Ég er senn komin í gegnum breytingartillögurnar sem við leggjum til. En við komum til móts við það sem ítrekað hefur verið fjallað um af ýmsum aðilum, þ.e. landlækni, umboðsmanni barna, Umhyggju, Þroskahjálp og fleiri aðilum: Af hverju á að láta þetta taka gildi í áföngum á þremur árum? Þetta eru 130 millj. kr. þegar það er að fullu komið til framkvæmda, fyrst 40 millj. kr. og síðan 40 millj. kr. og eru það ekki 50 millj. kr. í lokin? Þetta leiðir til mismununar milli aðila eftir fæðingardegi, hvort barnið fær einn mánuð eða tvo mánuði. Til dæmis hefur komið fram hjá einum umsagnaraðila að þetta geti hugsanlega leitt til þess að menn fari síðar í greiningu með barn og reyni að taka þessar greiðslur út síðar, af því að þá verða komnir fleiri mánuðir á þetta. Þetta býður upp á alls konar vitleysu, virðulegi forseti. Af því að við erum ekki að tala um stærri greiðslu en þetta þá finnst manni það ekki skipta stóru máli fyrir ríkissjóð að þetta taki allt gildi á sama tíma. Þar með væri komið í veg fyrir ýmsa mismunun og ójafnræði sem þetta hefur í för með sér, að láta þetta taka gildi. Margir umsagnaraðilar gagnrýndu gildistökuna, bæði að það gilti aðeins um börn sem hefðu verið greind 1. janúar 2006 og einnig varðandi það að frumvarpið komi ekki að fullu til framkvæmda fyrr en árið 2008. Þeir sem gerðu það eru Velferðarsvið Reykjavíkurborgar, BSRB, Þroskahjálp, Heimili og skóli, umboðsmaður barna og Sjónarhóll – ráðgjafarmiðstöð. ASÍ gagnrýndi þetta einnig og sagði það skapa óásættanlega mismunun. Landlæknisembættið segir hættu á að börnum geti verið mismunað í sambærilegum tilvikum, þ.e. jafnöldrum með meðfædda sjúkdóma eða fötlun sem greinist eða kemur fram á mismunandi tíma í lífi þeirra. Í umsögn Umhyggju kemur fram að þeim þyki ástæðulaust að lögin komi ekki að fullu til framkvæmda fyrr en 2008. Þeim virðist ástæðan einungis fjárhagsleg. Félaginu finnst óásættanlegt að barn sem greinist með sjúkdóm eða fötlun í janúar 2007 eigi annan og betri rétt en barn sem greinist í desember 2006. Fram kom í máli fulltrúa Umhyggju, sem kom á fund hjá félagsmálanefnd, að margir foreldrar væru mjög reiðir yfir þessu ákvæði, þ.e. foreldrar sem hafa ekki geta unnið til að afla tekna í langan tíma vegna veikinda eða fötlunar barns. Þeir eru bæði óánægðir með að þetta skuli vera áfangaskipt með þeim hætti sem hér á að gera og síðan að foreldrar sem eiga börn með langvinna sjúkdóma, sem hafa sannarlega ekki komist út á vinnumarkaðinn en eru fædd fyrir gildistöku laganna, þ.e.. fyrir 1. desember 2006, fái engan rétt. Það fólk hefur beðið lengi eftir því að sjá slíka réttarbót sem hér er um að ræða. Umhyggja hefur t.d. lagt til að foreldrar sem eiga börn sem greindust fyrir 1. janúar 2006 geti fallið undir lögin hafi þeir sannarlega ekki verið á vinnumarkaði. Síðan er athyglisvert, virðulegi forseti, að umboðsmaður barna kom á fund nefndarinnar og sagðist telja óheppilegt að miða við hvenær barn væri greint, fremur ætti að meta hvaða aðstæður væru fyrir hendi. Það er sannarlega rétt hjá umboðsmanni barna. Umboðsmaður barna telur fyrirkomulagið ekki standast jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Þetta er mál sem hefði þurft að skoða miklu nánar og athuga hvort ekki væri hægt að ná samstöðu með meiri hlutanum um að hafa ekki slíkt óréttlæti í þessum lögum, að mismuna foreldrum langveikra barna eins og hér er auðsjáanlega gert, bæði með því að láta þetta taka gildi í áföngum og eins með því að hafa ekki smávægilega möguleika á afturvirkni í lögunum fyrir foreldra barna sem sannarlega eru enn heima vegna veikinda barna sinna. Eins þarf að vera opið fyrir lengri framlengingu en níu mánuði í ákveðnum undantekningartilvikum eins og hér er lagt til, þ.e. að hæstv. ráðherra setji reglugerð um framkvæmdina. Virðulegi forseti. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir athugasemdum okkar við þetta frumvarp. Ég ætla að undirstrika, þótt ég hafi verið svolítið gagnrýnin í ræðu minni, að það er vissulega framfaraspor að lögfesta þessa réttarbót fyrir foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna þótt skrefið sé stutt. Ég hefði haldið að þingmenn hefðu meiri metnað til að gera betur í þessu efni en gert hefur verið, ekki síst í ljósi þingsályktunartillögu sem var samþykkt fyrir þremur eða fjórum árum, af fulltrúum allra flokka þar sem lagt var til að myndarlegar greiðslur færu til foreldra langveikra barna. Á hinum Norðurlöndunum, sem við berum okkur saman við, er mun meiri réttur og hærri greiðslur en hér eru lagðar til til foreldra langveikra barna. Þar er betur staðið vörð um rétt foreldra langveikra barna. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta sé einungis fyrsta skrefið og geri mér vonir um að tillögur okkar í minni hlutanum komist í frumvarpið áður en málið verður að lögum á þessu þingi. Það má vel vera að við setjumst aðeins yfir það að draga eitthvað af tillögum okkar til baka til 3. umr., sérstaklega ef málið fer aftur til efnahags- og viðskiptanefndar, ef ástæða er til. Ég segi „ef ástæða er til“ vegna sjúkrasjóðanna. Mér finnst ómögulegt að skilja við málið nema við höfum það sem sannara reynist í þessu efni, þ.e. hvort leitað hafi verið til stjórnar sjúkrasjóðanna eða stjórna verkalýðshreyfingarinnar varðandi álit þeirra á að lögfesta málið með þeim hætti sem hér er lagt til. Virðulegi forseti. Það er einlæg ósk mín að við getum náð lengra en við stöndum frammi fyrir við 2. umr. í þessu máli, áður en þetta mál verður lögfest. En það skulu verða lokaorð mín að þessu sinni að þetta verður örugglega eitt af fyrstu málum sem Samfylkingin tekur upp, komist hún í ríkisstjórn, að gera betur við foreldra langveikra barna, sem sannarlega eiga það skilið. Nægir eru erfiðleikarnir hjá því fólki þótt ríkið skammti þeim ekki svo litlar tekjur, sem eru meira að segja undir atvinnuleysisbótum. En við bætist að foreldrar hinna langveiku barna hafa beðið árum saman eftir því að fá þessa réttarbót í höfn.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að fagna því að frumvarp þetta er fram komið. Það sem mér er efst í huga er að áralöng barátta hefur skilað árangri. Þar vísa ég í samtök aðstandenda langveikra barna, Umhyggju og önnur samtök. Ég vísa í verkalýðssamtök og þá ekki síst í BSRB sem að öðrum samtökum ólöstuðum hafa beitt sér mjög í þessu máli. Ályktað frá stjórn samtakanna, frá þingum BSRB og tekið undir þær kröfur og óskir sem fram hafa komið frá Umhyggju, samtökum aðstandenda og öðrum hagsmunasamtökum. Innan þingsins hefur þessu máli margoft verið hreyft undir forustu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og hér í þingsal hef ég ásamt ýmsum öðrum skipað mér í hennar sveit til að reyna að ýta þessu máli áfram. Sú barátta hefur núna skilað árangri en fyrir fáeinum árum, á grundvelli þeirrar þingsályktunartillögu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir bar fram, náðist þverpólitísk samstaða um að gera loksins eitthvað í þessu brýna máli. Árið 2001 var sett niður nefnd á vegum félagsmálaráðuneytisins til að semja grunn að frumvarpi og fengu aðild að þeirri nefnd fulltrúar verkalýðssamtaka og margvíslegra hagsmunasamtaka. Er þetta frumvarp byggt á því starfi. Meðferð ríkisstjórnarinnar og sú vinna öll hefur skilað því m.a. að nokkrar brotalamir eru þessu, því miður. Ég vil í rauninni gera að mínum orðum það sem fram kom hjá hv. 1. flutningsmanni tillagna stjórnarandstöðunnar. Þær eru settar fram af hálfu Samfylkingarinnar en eins og fram kom í máli hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hef ég einnig komið að þeirri vinnu og styð þessar tillögur. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta. Rök okkar hafa verið skilmerkilega færð fram af hálfu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Efnislega snúa þessar tillögur að því að færa framkvæmd laganna til Tryggingastofnunar. Við teljum að þar eigi hún fremur heima en hjá Vinnumálastofnun. Í öðru lagi teljum við æskilegra að líta á greiðslur til þessara aðila tengjutengdar á sama hátt og gert er með Fæðingarorlofssjóð. Þetta er í samræmi við hugmyndir sem hafa komið fram hjá Umhyggju og öðrum aðilum. Auk þess eru ýmsir þættir sem lúta að lífeyrisgreiðslum sem við viljum lagfæra í breytingartillögum sem við stöndum að á þessu frumvarpi. En það er tvennt sem er grundvallaratriði í gagnrýni okkar. Í fyrsta lagi er það sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að láta þessa framkvæmd verða að veruleika í áföngum. Eins og fram kom í ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur er þetta ótrúlegur nánasarháttur af hálfu ríkisvaldsins. Við erum að tala um greiðslur upp á 130 millj. kr. á ári þegar lögin eru að fullu komin til framkvæmda, en það verður ekki fyrr en á árinu 2008 samkvæmt frumvarpinu. Greiðslurnar á þessu ári yrðu hins vegar 40 milljónir. Síðan 40 milljónir til viðbótar á næsta ári og 50 milljónir á árinu 2008. Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að láta þessa framkvæmd verða að veruleika þegar í stað? Við leggjum mjög ríka áherslu á að svo verði. Maður hugsar með undrun til allra þeirra verkefna sem fá nægilegt fé af hálfu fjárveitingavaldsins, ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans, en síðan er skorið við nögl í þessu efni. Það er óskiljanlegt að þetta skuli ekki vera gert. Hitt grundvallaratriðið sem ég vil nefna er gildistími laganna. Barn sem greinist í desembermánuði á síðasta ári fær ekki rétt samkvæmt frumvarpinu en barn sem hins vegar greinist í janúarbyrjun fær þennan rétt. Við erum með tillögur um að sá réttur verði afturvirkari en hér um ræðir og sett opnun í lögin eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir vék að áðan. Þetta teljum við vera mikilvægt mál. Þetta eru grundvallaratriði sem við teljum að þurfi að skoða. Þá er hitt sem kom hér fram varðandi lögþvingun eða lögbindingu þess að greiðslur verði að koma úr sjúkrasjóðum áður en þær 93.000 kr. sem kveðið er á um í lögunum komi til framkvæmda. Það segir sig sjálft að einstaklingur sem á rétt úr sjúkrasjóði verkalýðsfélags síns mun að sjálfsögðu sækja þann rétt ef hann er betri en þessar greiðslur. Það segir sig sjálft, þannig að þetta þarf ekki að breyta miklu. En við þurfum að hafa í huga að ekki er lögboðið í fyrsta lagi að sjúkrasjóðirnir hafi greiðslur af þessu tagi. Sjúkrasjóðirnar búa við mjög misjöfn kjör. Í suma sjúkrasjóði er greitt tiltölulega lítið framlag af hálfu atvinnurekandans. Í aðra sjúkrasjóði er greitt tiltölulega mikið. Þannig er t.d. munur á opinbera markaðnum annars vegar og almenna markaðnum hins vegar. Opinberir starfsmenn búa almennt við betri veikindarétt en fólk gerir á almenna vinnumarkaðnum. En á móti kemur að sjúkrasjóðirnir á almennum vinnumarkaði eru sterkari en hjá hinu opinbera. Þar eru því minni fjármunir til ráðstöfunar. Engu að síður hafa þeir sjóðir ákveðið að láta stuðning af hendi við aðstandendur langveikra barna og svo mun að sjálfsögðu verða. En við teljum að þarna sé á ferðinni forræðishyggja sem sé óskynsamleg og ónauðsynleg. Okkar tillögur, ég leyfi mér að segja okkar, þótt mitt nafn sé ekki hér á blaði - við sem stöndum að þessum tillögum og styðjum þær hvetjum stjórnarmeirihlutann að íhuga þetta rækilega. Ég vil að lokum leggja áherslu á að það sem við teljum til grundvallaratriða, þ.e. gildistími laganna annars vegar og hins vegar framkvæmdin, verði tekin til endurskoðunar af hálfu stjórnarmeirihlutans. Við erum ekki að tala um miklar upphæðir en upphæðir sem skipta hlutaðeigandi mjög miklu máli. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri að sinni en legg þeim mun meiri áherslu á að ábendingar og tillögur okkar verði teknar til alvarlegrar íhugunar af hálfu stjórnarmeirihlutans á Alþingi.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Að sjálfsögðu fagnar Samfylkingin því að þetta frumvarp skuli loksins hafa verið lagt fram, enda höfum við oft tekið upp þessa umræðu áður og lagt fram tillögur í þessa átt, t.d. af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, um aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur farið vel yfir sjónarmið okkar í þessu máli svo og þær gagnlegu ábendingar sem komu frá umsagnaraðilum, bæði í riti og frá gestum sem mættu fyrir nefndina. Það er skilningur minn að allir séu sammála um að þetta frumvarp gangi allt of skammt. Menn hafa nefnt skref og hænur. Ég verð að segja að mér finnst hér kannski um dverghænuskref að ræða í þá átt að létta undir með foreldrum langveikra og alvarlega fatlaðra barna. Mig langar að vitna, frú forseti, í umsögn sem kom frá Umhyggju, félagi til stuðnings langveikum börnum, um frumvarpið en þar segir, með leyfi forseta: „Það sækist enginn eftir því að þurfa að leggja niður vinnu. Foreldrar alvarlega veikra barna hafa ekki neitt val þegar börn þeirra greinast með alvarlega sjúkdóma. Það hefur ekki verið þjóðinni til sóma hvernig þessi málaflokkur hefur fengið að sitja á hakanum hjá íslenskum stjórnvöldum. Að foreldrar skuli þurfa að missa eigur sínar vegna veikinda barna sinna, þar sem þeir hafa ekki tök á að afla sér tekna, er með öllu ólíðandi. Eins og fram kemur á fylgiskjali með frumvarpinu er áætlað að foreldrar 30 til 40 barna geti átt rétt á greiðslu í allt að níu mánuði. Í þeim hópi má gera ráð fyrir að einhverjir foreldrar komist ekki aftur út á vinnumarkaðinn að þessum níu mánuðum liðnum og jafnvel ekki fyrr en að nokkrum árum liðnum.“ Þetta er rétt til að minna okkur á um hve alvarlegt mál er að ræða þar sem foreldrar langveikra eða alvarlega fatlaðra barna þurfa að vera heima og sinna þeim í kannski þrjá til níu mánuði og allt upp í nokkur ár. Í sumum tilfellum hafa foreldrarnir jafnvel misst eigur sínar vegna veikinda barnanna þar sem þeim hefur ekki veist tækifæri til að afla tekna. Svo alvarlegt er þetta mál, frú forseti. Eins og áður sagði tel ég að frumvarp þetta gangi allt of skammt. Það eru mér viss vonbrigði að meiri hlutinn í félagsmálanefnd skuli ekki hafa séð ástæðu til að bæta frumvarpið í framhaldi af þeim góðu ábendingum sem komu frá mörgum hagsmunaaðilum. Þar komu margar góðar ábendingar sem birtast hér m.a. í formi breytingartillagna frá Samfylkingunni við þetta frumvarp. Þær breytingartillögur sem meiri hlutinn gerir og hv. formaður félagsmálanefndar fór yfir fyrr í morgun uppfylla nú ekki beint ábendingar frá hagsmunaaðilum og er varla hægt að segja að þær séu til bóta, heldur frekar hitt að tryggja að frumvarpið gangi nánast skemur en áður var ætlað.  Sjúkrasjóðir eru mjög misjafnir og það er í sjálfu sér ekkert tryggt í þeim efnum að þeir geti aðstoðað foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna. Við höfum ekkert um það að segja hvernig reglugerðir sjúkrasjóða eru eða hvort þeim þurfi að breyta vegna þess að greiðslur úr sjóðnum fari umfram tekjur í sjóðinn. Frú forseti. Ég ítreka það enn og aftur, og sé kannski ekki ástæðu til að bæta meiru við umræðuna í dag, að þetta frumvarp gengur allt of skammt. Það eru mikil vonbrigði að meiri hluti félagsmálanefndar skuli ekki hafa séð hag í því að bæta frumvarpið fyrir það fólk er hér um ræðir. Það segir mér að nefndarstarfið, ég ætla nú ekki að segja að það sé sýndarmennska en nánast finnst manni það þegar menn sitja þar klukkustundum saman og fá til sín mjög góðar og gagnlegar og vel rökstuddar ábendingar um það sem betur mætti fara og betur mætti gera og þá er allt í einu tilkynnt: Nei, við munum engar breytingar gera. Þegar svona frumvarp kemur fram og menn varla þora að anda þá snýst þetta fyrst og fremst um ráðherraræði sem er að mínu viti algjört hér á Alþingi. Það má vel vera að þeir sem búnir eru að sitja lengur en sá nýliði er hér stendur séu hættir að taka eftir því. En það verða mér mjög mikil vonbrigði ef þær breytingartillögur sem Samfylkingin hefur lagt fram ná ekki fram að ganga.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna sem flutt er af hæstv. félagsmálaráðherra. Frumvarpið hefur verið rætt í hv. félagsmálanefnd. Þetta er afskaplega gott mál. Það hefur löngum verið bent á þennan vanda fólks sem eignast og á börn sem verða langveik eða fötluð. Árið 2001 var sett á laggirnar nefnd til að taka á þessum vanda þar sem þetta fólk hefur í gegnum tíðina ekki verið tryggt á neinn máta í kerfinu. Síðan var það tekið inn í kjarasamninga að fólk getur fengið greiðslur í 7–10 daga. Fólk fær að sjálfsögðu umönnunarbætur, allt að 91 þús. kr. á mánuði, sem eru ætlaðar fyrir ýmsum kostnaði vegna fötlunar eða veikinda barna, þar á meðal tekjumissi. Fólk fær greiðslu fyrir dvalarkostnaði ef foreldrar neyðast til að dvelja fjarri heimilum sínum vegna veikinda barna. ASÍ er nýbúið, í kjölfar þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað um vanda þessara foreldra, að leggja til við aðildarsamtök sín að sjúkrasjóðirnir greiði 80% af launum í þrjá mánuði, sem er náttúrlega verulega mikil bót frá því sem verið hefur. Ég vil benda á það, frú forseti, að Alþingi hefur skuldbundið alla landsmenn til að greiða 1% af launum í sjúkrasjóði. Þar kemur fjármagnið sem ætlað er til þessa. Svo kemur þetta frumvarp sem hér er lagt fram þar sem gert er ráð fyrir að ríkið greiði 93 þús. kr. á mánuði í þrjá mánuði og eftir atvikum lengur, allt að níu mánuði ef aðstæður eru þannig. Hér er því um að ræða verulega réttarbót á örfáum mánuðum eða árum sem náðst hefur fram fyrir þetta fólk. Ef maður skoðar meðalmann hjá ASÍ sem er með 300 þús. kr. laun, það eru meðallaunin hjá ASÍ, þá eru 80% í þrjá mánuði, þrisvar sinnum 240 þús. kr., 720 þús. kr. Og ef maður reiknar þrisvar sinnum 93 þús. kr. þá eru það tæplega 280 þús. kr. Það er því um ein milljón, þessi tvö atriði, sem kemur til þessa fólks sem ekki kom áður. Það er náttúrlega afskaplega mikil réttarbót fyrir það fólk að fá núna milljón til viðbótar við það sem verið hafði áður, sem var ósköp lítið, umönnunarbætur, dvalarkostnaður og laun í 7–10 daga. Þetta hefur komið út úr þessari umræðu og ég tel það mjög jákvætt. Hins vegar getur maður ekki komist hjá því að vara við því sem gerðist þegar farið var út í læknisfræðilegt mat á örorku sem varð til þess að örorkubyrðin stórjókst bæði hjá Tryggingastofnun og lífeyrissjóðunum þannig að til mikilla vandræða horfir fyrir lífeyrissjóðina. Til dæmis þarf að hækka iðgjaldið um heilt prósent af þeim sökum, og benda á að skilyrði fyrir greiðslum eru að fyrir liggi vottorð sérfræðinga þeirrar sérhæfðu greiningar- og meðferðarstofnunar sem veitir barninu þjónustu. Það er spurningin hvort ekki verði farið að víkka út þau tilfelli sem falla undir það að fötluð eða alvarlega veik börn eru metin veik til langframa. Sú hætta er alltaf til staðar og hefur sýnt sig víða. En þegar engar bætur eru veittar er vandinn uppi engu að síður en talað hefur verið um að það séu um 40 börn sem eru alvarlega veik eða veik til langframa og þar með er sá vandi viðráðanlegur. Ég hef hlustað á umræðuna hér í dag, frú forseti, og sú umræða hefur nú verið með ólíkindum. Þetta er svo neikvætt að það liggur við að það sé til hábölvunar að flytja þetta frumvarp. Talað er um að Framsóknarflokkurinn sé beygður af Sjálfstæðisflokknum til að gera ákveðnar breytingar. Það kemur fram í umræddu nefndaráliti og það kom fram hjá fulltrúa ASÍ á fundi í hv. félagsmálanefnd að það hefði alltaf staðið til að sjúkrasjóðirnir tækju þátt í að greiða þennan kostnað. Það kom líka fram að fólk ætti fyrst að fá greiðslu samkvæmt kjarasamningi, síðan kæmu sjúkrasjóðirnir til og að lokum þessar greiðslur. Það lá alltaf fyrir. Og hvers vegna á ekki að segja það í lögunum, frú forseti, til að þetta sé skýrt? Líka til þess að vísa fólki á sjúkrasjóðina því að mjög margir launþegar í landinu vita ekkert af tilvist þeirra. Það er meira að segja svo að fyrir skömmu síðan vissu hv. þingmenn ekki af tilvist sjúkrasjóða í landinu og fluttu frumvörp aftur og aftur sem gerðu ráð fyrir því að sjúkrasjóðirnir væru ekki til. En þeir gegna mjög mikilvægu hlutverki enda fer 1% af launum allra landsmanna í sjúkrasjóðina og það eru fleiri milljarðar sem renna þar inn í formi iðgjalda. Framsóknarflokkurinn er því ekkert beygður af Sjálfstæðisflokknum. Hér er einungis um það að ræða að menn taka inn í lögin skýrar reglur um hvað eigi að gilda öllum til hagsbóta, sérstaklega þeim sem eru að leita réttar síns til að þeir viti hvar þeir eiga rétt og það sé skýrt hver eigi að greiða hvað á hverjum tíma. Það er ekkert verið að beygja Framsóknarflokkinn eða öfugt í því að koma með skýr lagaákvæði. Nokkuð hefur verið rætt um séreignarsparnað. Í 11. gr. er gert ráð fyrir því að foreldri greiði að lágmarki - ég vil taka það fram, frú forseti, að lágmarki - 4% og ríkissjóður greiði á móti að lágmarki 6% með tilvísun í lög um lífeyrissjóði. Nú hefur víðast hvar verið ákveðið að hækka þetta lágmark upp í 7% og síðan 8% frá hendi atvinnurekenda og þá gildir það að sjálfsögðu, enda stendur í lögunum hér „að lágmarki“ og það er tilvísun í þetta ákvæði í reglum um lífeyrissjóðina. Hins vegar hefur hv. efnahags- og viðskiptanefnd ákveðið að hækka ekki þetta lágmark að sinni þar til allir kjarasamningar hafa verið gerðir og það ræddum við fyrr í dag. Hvað varðar spurninguna um það hvort fólk sem er í séreignarsparnaði og lendir í þessum áföllum skuli stutt áfram í séreignarsparnaði út af þessum greiðslum. Mér finnst það kannski vera fulllangt gengið að styðja fólk í einhverjum aukasparnaði þegar það lendir í svona áföllum. Mikið hefur verið rætt um skurðpunktinn, hvar á að skera á, hvar á að byrja með nýtt kerfi. Það er alveg sama hvar menn byrja, alltaf munu einhverjir lenda fyrir framan og alltaf einhverjir fyrir aftan. Þó að við færum tvö ár aftur í tímann kæmi einhver sem var fyrir þremur árum í þessari stöðu. Það er alveg sama hvar menn byrja, hvar menn skera á, alltaf mun verða hægt að finna einhvern sem er rétt fyrir framan skurðpunktinn og hann verður þá verr settur. Og með tilliti til þess að þetta frumvarp er ætlað til að bæta sérstaklega bráðavanda foreldra sem lenda í þessum aðstæðum, það var markmiðið með frumvarpinu, var ákveðið að láta það gilda frá síðustu áramótum, að þau börn sem greinast eftir þann tíma falli undir þetta ákvæði og skera þar á. Frú forseti. Þrátt fyrir afskaplega neikvæða umræðu í dag af hálfu stjórnarandstæðinga, það liggur við að allt í þessu frumvarpi sé til bölvunar, þá vil ég taka fram að þetta er mjög gott mál. Með þessu frumvarpi ásamt þeim breytingum sem ASÍ hefur lagt til að gerðar verði á sjúkrasjóðunum og er búið að setja sem skilyrt og skuldbundið ákvæði inn í samþykktir sínar þannig að sjúkrasjóðirnir verða að taka þetta upp ef viðkomandi verkalýðsfélag vill vera aðili að ASÍ, þá er búið að bæta þessu fólki verulega umfram það sem er í dag. Auðvitað má alltaf segja að það megi bæta um betur, ég hugsa að það sé endalaust hægt að gera, en ég vil líka benda á að það eru margar matarholurnar sem fylla þarf í þjóðfélaginu. Við ræðum hér mjög oft um ýmiss konar mál þar sem vantar 50 milljónir hér og 100 milljónir þar og alltaf er sagt að þetta sé eitthvað sem ekki skipti máli í allri hítinni en þegar fimmtíumilljónkallarnir eru nógu margir getur það nú heldur betur safnast saman. Ég held að menn ættu að fagna þessu máli í dag og ég reikna með að foreldrar langveikra barna muni fagna því miðað við þá stöðu sem verið hefur undanfarin ár og áratugi og aldir.

Frú forseti. Ég held að allir þeir sem hafa hlustað í dag hafi heyrt okkur í Samfylkingunni fagna frumvarpinu þó að við höfum margítrekað lýst því yfir, eins og hagsmunaaðilar hafa gert, að það gangi allt of skammt. Þetta hefðu menn heyrt sem hefðu hlustað. Ég vil minnast á tvennt. Í fyrsta lagi tæknilegt atriði. Hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði um að foreldrar langveikra og alvarlega fatlaðra barna fengju styrk vegna dvalarkostnaðar ef þeir þyrftu að sækja þjónustu fjarri heimili. Á það við bæði innan lands og erlendis, þ.e. ef fólk þarf að fara utan eða koma t.d. frá Patreksfirði til höfuðborgarsvæðisins? Hitt atriðið er kannski öllu alvarlegra. Hv. þingmaður talaði um læknisfræðilegt mat og er ánægður með að það skyldi hert. Skil ég hv. þingmann virkilega rétt að hann hafi áhyggjur af misnotkun? Það lá í orðum hans að aukning á mögulegum bótum til foreldra langveikra barna geti þýtt fjölgun á langveikum börnum, fjölgun einstaklinga. Þannig skildi ég hv. þingmann og óska eftir því að hann útskýri nánar fyrir okkur hvernig í ósköpunum það geti verið samverkandi þáttur þarna á milli.

Frú forseti. Ég veit ekki nákvæmlega hversu langt eða víðtækt ákvæðið er um að greiða dvalarkostnað. Ég hygg að það sé alla vega innan lands, ég veit ekki hvernig það er erlendis en tel að Tryggingastofnun sé yfirleitt mjög lipur með það.  Þegar tekin var upp örorka samkvæmt læknisfræðilegu mati átti það að vera björg alls og átti að lækka mikið örorkubyrðina. Svo var hv. þingheimi sagt af sérfræðingum Tryggingastofnunar. Það reyndist þveröfugt, allar gáttir opnuðust og í dag eru 800 manns t.d. á endurhæfingarlífeyri. Ég hef spurt að því: Hvaða endurhæfing er í boði? Ég fæ ósköp lítil svör við því. Það eru bara 800 manns sem eru á endurhæfingarlífeyri. Þannig er þetta mjög víða. Það skiptir verulegu máli að þeir læknar sem meta sjúkdóma langveikra barna gæti sín á því að víkka ekki út það svið vegna þess að þeir vilji fólkinu vel. Ég spái því að fjöldi þeirra sem teljast langveikir muni aukast af fenginni reynslu. Það er náttúrlega ekki nákvæmlega það sem lagasetningin gengur út á.

Frú forseti. Það var eins og mig grunaði að lesa hefði mátt á milli línanna að það er skoðun hv. þm. Péturs H. Blöndals að bæturnar sem munu koma fram með frumvarpinu muni fjölga langveikum. Það er alveg hreint með ólíkindum að talsmaður Sjálfstæðisflokksins skuli halda þessu fram. Farið hefur verið yfir það í morgun og hefur komið fram í mörgum umsóknum að enginn æskir sér þess, það er ekkert val sem foreldrar hafa að þau eignist langveik börn eða þurfi að sinna þeim. Það er hreint til skammar, frú forseti, að nokkur skuli voga sér að koma upp og telja að þegar loksins á að fara að gera eitthvað í þessum bótaflokki þýði það fjölgun, þ.e. misnotkun. Þetta er alveg hreint með ólíkindum. 

Frú forseti. Það er greinilegt að hv. þingmaður hefur ekki mikið sinnt því að hanna velferðarkerfi. Það er vitað mál í öllum löndum að vissar tegundir bóta velferðarkerfis eru misnotaðar. Þeir sem ætla að loka augunum fyrir því ættu að kynna sér stöðuna í þeim málum, varðandi t.d. hvaða áhrif atvinnuleysisbætur hafa á atvinnuleysi og varðandi örorkuna, hvaða áhrif bæturnar hafa á fjölgun öryrkja. Þeir sem loka augunum fyrir þessu eru bara blindir. Þetta þekkist í öllum velferðarkerfum. Ég er því aldeilis hlessa á því að fulltrúi Samfylkingarinnar átti sig ekki á því að eitthvert samhengi sé á milli bóta og fjölda þeirra sem njóta þeirra. Það er með ólíkindum ef hv. þingmaður veit ekki eitt einasta dæmi þess að það sé misnotkun t.d. hjá þeim sem eru í sambúð í reynd en þykjast ekki vera í sambúð til að fá bætur sem einstæðir foreldrar. Auðvitað er ákveðið samhengi þar á milli og auðvitað þurfa læknar sem meta langveik börn að standa á móti því til þess að gæta þess að þeir sem raunverulega þurfa á bótunum að halda fái þær, að ekki sé verið að þynna út kerfið. Þetta er þekkt í öllum velferðarkerfum og er ákveðinn vandi sem menn þurfa að taka á og glíma við og viðurkenna alla vega. 

Frú forseti. Það var athyglisvert að hlusta á hv. þm. Pétur H. Blöndal áðan. Hann notaði töluverðan tíma af ræðu sinni til að verja Framsóknarflokkinn. Hv. þingmaður notaði tækifærið til þess að verja Framsóknarflokkinn vegna þess að hér höfðu komið fram ásakanir fyrr í dag um að Sjálfstæðisflokkurinn hefði beygt Framsóknarflokkinn í málinu. Ég held einmitt að ræður hv. þingmanns hafi fært okkur heim sanninn um að hann kom hingað með svolitla sektarkennd vegna þess að hann vissi upp á sig sökina. Hv. þm. Pétur H. Blöndal, talsmaður Sjálfstæðisflokksins í félagsmálum í þessari umræðu a.m.k., veit auðvitað manna best að Framsóknarflokkurinn vildi ganga lengra en að Sjálfstæðisflokkurinn með það sérkennilega hugarfar sem oft birtist í ræðum hv. þingmanns réði förinni í þessu efni. Mér fannst líka athyglisvert að hlusta á andsvör hv. þingmanns gagnvart hv. þm. Valdimar Leó Friðrikssyni áðan. Ég gat ekki varist því, eins og hv. þm. Valdimar Leó Friðriksson, að draga þá ályktun að hv. þm. Pétur H. Blöndal teldi að bætur framleiddu fólk sem þyrfti á þeim að halda, þ.e. að almannabótakerfið og almannatryggingakerfið væri vel til þess fallið að framleiða öryrkja, framleiða fólk sem á undir högg að sækja og þarf á bótum að halda. Ég sé að hv. þingmaður hneigir höfuð til samþykkis við þeirri staðhæfingu minni þannig að ég tek það svo að hann sé því sammála. Það sem birtist í þeim orðum hv. þingmanns er auðvitað lýsandi fyrir viðhorf a.m.k. sumra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Það er eins og þeir haldi stundum að kerfið sé óþarft vegna þess að það framleiði fólk sem þurfi á liðsinni að halda. Það er því miður ekki svo. Almannatryggingakerfið er ein af þeim leiðum sem við höfum búið til með tiltölulega góðri samstöðu flestra flokka, alla vega um langa hríð, sem er beinlínis hannað til þess að rétta þeim hjálparhönd sem þurfa á henni að halda. Að sjálfsögðu er það hugmyndafræðin og heimspekin á bak við það frumvarp sem hér er rætt, viljinn til þess að rétta þeim hjálparhönd sem þurfa á liðsinni að halda. Ég er þeirrar skoðunar, hvað sem menn kunna að hafa sagt í dag, að með frumvarpinu er verið að stíga mikilvægt skref. Ég tel að verið sé að ná ákveðinni áfanganiðurstöðu í baráttu sem hefur staðið mjög lengi. Frá því að ég kom inn á þing hef ég orðið þess áskynja, eins og aðrir hv. þingmenn, að baráttufólk eins og hv. þingmaður sem situr í forsetastóli fyrir aftan mig, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, hefur verið óþreytandi í elju sinni við að reyna að bæta réttindi foreldra langveikra barna. Það hefur tekið tímann sinn. Ég hef ekki tölu á þeim fjölda fyrirspurna, þingmála og ræðna sem þingmenn eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hafa flutt um málið. Dropinn holar steininn. Það er hið gamla lögmál. Það sannast á þessu máli. Þetta mál er afrakstur vinnu sem fór af stað í kjölfar þingsályktunartillögu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hafði frumkvæði að og, muni ég rétt, var samþykkt hér einhvern tíma árs 2000. Ég fagna því að sú vinna hefur borið árangur. Hér er verið að festa í lagaramma mikilvæga réttindabót. Ég tek hins vegar undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað, eins og Jóhönnu Sigurðardóttur, að það hefði verið æskilegt að mun stærra skref hefði verið stigið, sérstaklega varðandi réttindi þess örfámenna hóps sem er verst staddur af þeim sem hér er verið að veita aukið skjól. Það breytir ekki hinu að margir þingmanna í þessum sal, og hugsanlega meiri hluti af þeim sem hér eru staddir nákvæmlega núna, vænta þess að eftir næstu kosningar verði skipt um ríkisstjórn og það verði töluvert mokað út úr því fjósi sem nú stendur í Stjórnarráðinu og nýtt fólk komi inn. Ég fagna því þess vegna að búið er að taka upp þessi réttindi vegna þess að ný ríkisstjórn getur útfært þau og bætt. Á þessu frumvarpi eru ákveðnir skafankar og það er þess vegna sem ég tek undir með þeim tillögum sem félagar mínir í stjórnarandstöðunni ýmist flytja eða styðja og liggur hér fyrir á sérstöku þingskjali. Mér er t.d. alveg fyrirmunað að skilja af hverju ekki er ákvæði sem heimilar að framlengja bótatímann fram yfir níu mánuði í þeim tilvikum þar sem sannanlega er hægt að sýna fram á að börn og foreldrar þeirra þurfi á lengri aðstoð að halda. Frú forseti. Ég velti því fyrir mér hve mikið þetta mundi kosta. Það hefur komið fram í þessari umræðu, og hefur ekki verið vefengt af neinum, að sá hópur sem hugsanlega þyrfti að nýta sér þann lengsta rétt sem að lokum fæst með þessu frumvarpi, níu mánuði, kynni að vera 20–30 fjölskyldur. Hugsanlega þyrfti einungis hluti af þeim hópi á lengri aðstoð að halda. Það er hins vegar sá hópur þar sem börnin eru alvarlegast veik og þar sem staða foreldranna í framhaldi af því er líklega verst. Þetta er sem sagt sá litli hópur, af þeim sem eiga þó skjól í þessum breytingum, sem þarf á mestri aðstoð að halda. Hvað mundi þetta kosta? Ákaflega lítið. Það mundi að öllum líkindum hlaupa á nokkrum milljónum á ári. Hvað segir nú hv. talsmaður ríkisstjórnarinnar í þessu máli sem barðist fyrir því að Íslendingar tækju upp kjörorðið: Fjölskyldan í fyrirrúmi. Hvaða fjölskyldur eiga að vera fremst í fyrirrúminu? Eru það ekki þær sem eiga erfiðast? Ég held að það séu ákaflega fáar fjölskyldur á landinu sem þurfi meira á sterku liðsinni að halda heldur en þessar. Ég held, frú forseti, að einkanlega í þessu atriði gildi það sem hér var látið hvína yfir Framsóknarflokkinn í dag, að í þessu máli var hann örugglega beygður af Sjálfstæðisflokknum. Ég þekki af eigin raun að Framsóknarflokkurinn skilur þetta mál og að minnsta kosti einstakir þingmenn hans hafa borið það mjög fyrir brjósti. Ég er líka þeirrar skoðunar að þau rök sem voru flutt fyrir breytingartillögunni sem stjórnarandstaðan mælti fyrir í dag, um að sams konar reglur væru látnar gilda í þessu tilviki varðandi upphæð bóta og gilda varðandi fæðingarorlofið, séu rétt. Þær röksemdir styðjast við fasta undirstöðu. Hver er munurinn á því að annast barn sem er veikt eða annast barn sem er nýfætt? Hugsunin á bak við hvort tveggja er að bæta foreldrunum upp vinnutap sem verður vegna þessa. Gefa þeim kost á að sinna barninu. Ég tek heils hugar undir með þeirri tillögu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir reifaði hér svo sköruglega í morgun, að þessi greiðsla eigi að nema 80% af meðaltali heildarlauna. Fyrir því liggja ákaflega sterk rök. Ég hef reynt að hlusta eftir því í morgun hvaða mótrök eru gegn því. Þau eru engin. Ekki nokkur nema hugsanlega þau sem liggja alltaf á bak við mál hv. þm. Péturs Blöndals. Ef menn bæta við réttindum er alltaf hætta á að einhver komi og misnoti þau. En ætli að það sé auðveldara að sanna nokkurn hlut í tryggingakerfinu en að barnið manns sé veikt og langveikt? Ég tel að það eigi ekki að vera nein áhöld um það og tel að það sé engin hætta á að það sé misnotað. Ég er líka þeirrar skoðunar að það sé misráðið með frumvarpi ríkisstjórnarinnar að fela Vinnumálastofnun umsjón með þessum málaflokki. Ég fæ ekki skilið rökin sem eru á bak við það. Ég beið eftir að heyra hv. þingmenn reyna að tína þau til. Ég hlustaði á hv. þm. Siv Friðleifsdóttur sem kom upp eftir ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og sagði: En ég er búin að koma með þessi rök. Ég heyrði þau ekki og ég skildi þau ekki. Það liggur fyrir að menn þurfi að ganga á milli Pontíusar og Pílatusar, ef ekki Pílatusar og Heródesar, í viðureign sinni við kerfið. Það er óskaplega erfitt að vera foreldri sem er berjast fyrir betri kjörum fyrir fjölskylduna, að reyna að halda henni saman, þegar menn eru með langveikt barn í fanginu. Ég hélt að það væri yfirlýst stefna okkar þingmanna að draga úr skrifræðinu, draga úr þessum skrifræðisiðnaði, sem stundum er svo kallaður eftirlitsiðnaður þegar það snýr að atvinnulífinu. En eiga ekki að vera sömu viðhorf gagnvart venjulegu fólki sem þarf að sækja til kerfisins um vörn gegn erfiðum vandamálum? Að sjálfsögðu. Þegar við horfumst í augu við þá staðreynd að í dag þurfa foreldrar þessara barna að leita til ekki tíu og ekki tólf heldur fjórtán mismunandi stofnana í sumum tilvikum fæ ég engin rök fundið fyrir því að það eigi að bæta þeirri fimmtándu við. Til hvers? Til hvers að auka á vanda og umstang þessa fólks? Tryggingastofnun þekkir þetta fólk í langflestum tilvikum. Þetta fólk er viðskiptavinir stofnunarinnar. Hún hefur upplýsingar og hún hefur gögn um það. Til hvers þá að vera að reka þetta fólk til enn einnar stofnunarinnar? Það ber ekki að skilja þessi orð mín þannig að í þeim felist nokkurt vantraust á Vinnumálastofnun. Ég veit að hún býr bæði yfir vönduðum og góðum starfsmönnum og hefur alúð og hlýtt þel til þeirra sem þangað sækja sinn rétt. En það eru bara engin rök með því að þessi tiltekni málaflokkur verði færður undir hana. Það er þess vegna sem ég vildi gjarnan svona í lok þessarar umræðu spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur: Hver eru þessi rök? Ég gæti haft ýmis fleiri orð um þetta mál, frú forseti. Ég vil t.d. taka undir að foreldrar eigi að hafa val um hvort þeir leita fyrst á vit ríkis eða sjúkrasjóða. Það er eina breytingin sem mér sýnist að hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar flytji hér. Það er athyglisvert að hv. þm. Pétur Blöndal sagði að það væri vegna þess að frumvarp ráðherrans, sem er úr Framsóknarflokknum, væri ekki nógu skýrt. Það eru einu rökin sem koma fram um það mál. En ég held að það sé alveg ljóst að sú breytingartillaga er flutt vegna þess að áhöld eru um hvort það hafi verið upphaflegur tilgangur þess hæstv. ráðherra sem flutti málið inn í sali þingsins að hafa það með þeim hætti. En Sjálfstæðisflokkurinn vill hafa það með þessum hætti og þess vegna skal breytingartillagan flutt. Það hefur komið fram í þessari umræðu að það er gert án nokkurs samráðs við verkalýðshreyfinguna. Mér hló hugur í brjósti þegar ég heyrði hv. þm. Siv Friðleifsdóttur tala um að það væri nú ekki hægt að hlusta á verkalýðshreyfinguna í öllum málum. Það rifjaðist upp fyrir mér ágæt umræða sem sá hv. þingmaður tók þátt í um starfsmannaleigur. Þá taldi hún að það væri hin eina sanna og heilagasta ritning allra ritninga, að það sem verkalýðshreyfingin segði yrði að ná fram. En í þessu tilviki þarf ekki einu sinni að yrða á forustumenn hennar. Það hefur komið fram að álits þeirra á þessu var ekki leitað. En hv. þm. Siv Friðleifsdóttir kann hugsanlega að hafa brugðið sé í líki flugu og setið á vegg þar sem hæstv. félagsmálaráðherra sat með nokkrum forustumönnum í verkalýðshreyfingunni og ræddi að vísu, eins og hv. þingmaður sagði, um margt annað líka. En það er ekki sá háttur sem Alþingi hefur á við að ákveða sín mál. Alþingi lætur ekki handhafa framkvæmdarvaldsins eiga viðræður fyrir sína hönd eða safna upplýsingum eftir að málið er komið inn í sali hins háa Alþingis. Ég veit að ég þarf ekki að segja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur það. Henni er mætavel kunnugt um skil löggjafans og framkvæmdarvaldsins og hefur m.a. flutt ágætar tillögur að breytingum á stjórnarskránni einmitt til að skerpa þau skil. Frú forseti. Ég vonast til að hinir ágætu þingmenn stjórnarliðsins sjái einhverja tíru fyrir sjónum sínum í lok þessarar umræðu. Ég held t.d. að til að vinnuferlið varðandi sjúkrasjóðina sé eðlilegt sé nauðsynlegt að ræða milli 2. og 3. umr. um breytingartillögu hv. þingmanna stjórnarliðsins, til að það liggi alveg ljóst fyrir þegar þetta mál er afgreitt endanlega við 3. umr. hver afstaða verkalýðshreyfingarinnar er. Mér finnst það fullkomlega eðlilegt og það er algjörlega rökrétt miðað við ýmislegt sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur áður sagt um æskileg áhrif og völd þeirrar merku hreyfingar á starf Alþingis.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Reykjav. n. er afskaplega mælskur maður og þykir gaman að tala. Það er yfirleitt gaman að hlusta á hann. Sérstaklega þykir mér nú skemmtilegt að heyra hvað það pirrar hann mikið hve mikið traust er á milli stjórnarflokkanna, hvað okkur hefur gengið vel að vinna saman öll þessi ár og hvað það ríkir mikið jafnræði á milli flokkanna. Ég er alveg sannfærð um að hv. þm. Pétri Blöndal finnst hann ráða allt of litlu í félagsmálanefnd. Þannig að það er enginn að beygja annan í þessum málum. En það er alltaf svolítið skemmtilegt að finna hvað stjórnarandstaðan verður pirruð yfir miklu og góðu trausti og góðu samstarfi á milli stjórnarflokkanna tveggja. Hv. þingmaður sagði að Sjálfstæðisflokkurinn vildi lítið gera í velferðarmálum. Það er rangt. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf viljað verja öryggisnetið, verja þá sem eiga á brattann að sækja og þá sem á er hallað. Það hefur alltaf verið okkar kjörorð að hjálpa þeim sem þurfa á hjálp að halda. Það mál sem hér er til umræðu er afskaplega gott, það er stórt skref í rétta átt. Þetta er mikil réttarbót úr engu. Við skulum átta okkur á því að foreldrar langveikra barna höfðu ekki nokkra einustu hjálp. Núna er þó verið að ganga þessa leið. Það er ekki bara hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sem hefur haft áhuga á þessu máli. Við höfum haft það fleiri og höfum verið að berjast fyrir því innan okkar flokka að þetta yrði gert. Ég held að flestallir þingmenn á Alþingi Íslendinga 

Frú forseti. Það var áberandi þverstæða í röksemdafærslu hv. þingmanns. Hún sagði í fyrsta lagi: Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf haft mikinn áhuga á velferðarmálum. Hún sagði í öðru lagi: Hér er um að ræða mikla réttarbót úr engu. Áhugi Sjálfstæðisflokksins á velferðarmálum þessa hóps samfélagsþegnanna hefur verið svo mikill að hann hefur engan rétt haft. Það er ekki fyrr en núna árið 2006, þegar samsvarandi lög hafa verið í gildi í 40 ár á Norðurlöndunum, að hv. þm. Drífa Hjartardóttir kemur og segir að sjálfstæðismenn hafi svo rosalegan áhuga á velferðinni að þeir séu fyrst núna, og ég vona að forseti afsaki orðbragðið, að hundskast til þess að stíga fyrsta skrefið. Ekki er nú áhuginn meiri en svo. En hins vegar tek ég fram, eins og ég sagði í minni ræðu, hugsanlega að gefnu tilefni, að ég tel að hér sé um réttarbót að ræða. Ég tel það. Ég hefði viljað að það skref sem stigið er hér og kostar 130 millj. kr. hefði verið svona 220 millj. kr. virði þegar upp er staðið. Vegna þess að ég held að það sé upphafið sem nægi til að dekka þann ramma sem markaður er með breytingartillögum stjórnarandstöðunnar. Svo er það merkilegt, frú forseti, að það er eins og maður styðji á ofurviðkvæman, sárauman blett þegar maður minnist á þá staðreynd að Sjálfstæðisflokkurinn liggur eins og mara á Framsóknarflokknum, eins og þegar háhyrningarnir eru að taka lítinn hnúfubakskálf. Þeir stökkva á hann og láta hann sökkva með þunga sínum niður í sjóinn þangað til allt verður myrkt fyrir augum hans. Það er nákvæmlega þannig sem Framsóknarflokknum líður núna þegar hann horfir framan í kannanirnar. Sjálfstæðisflokkurinn 

Virðulegur forseti. Þar kom nú líffræðingurinn upp í hv. 1. þm. Reykv. n. Ég minni samt hv. þingmann á að þegar hann var í ríkisstjórn og hans flokkur með félagsmálaráðuneytið þá var akkúrat ekkert gert í þessum málaflokki, akkúrat ekki neitt. Með þessu máli er gerð mikil réttarbót og við komum í höfn mjög mikilvægu máli sem allir ættu að fagna. Í lok ræðunnar kom náttúrlega fram pirringurinn í hv. þingmanni. Honum er umhugað um að við sjálfstæðismenn förum illa með framsóknarmenn. Ég held að sú umhyggja sé eitthvað málum blandin og hann hafi bara gaman af því að stríða okkur. Það fer svo í taugarnar á hv. þingmanni hve stjórnarsamstarfið er gott og hve einstaklega góð vinna í nefndum er á milli þessara flokka og hvað ríkisstjórnin hefur staðið vel öll þau ár sem við höfum verið í samstarfi. Þar er ekki nokkurn einasta blett á að finna. Það er ekki nema von að hv. þingmaður reyni 

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér af hverju hv. þingmaður söng ekki í lok lofræðu sinnar um samstarfið: Áfram Kristsmenn, krossmenn.

Kannski gæti komið að því.

Hins vegar er það ekki rétt hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur að ekkert hafi verið gert í þeirri ríkisstjórn sem ég sat í og naut þeirra forréttinda að starfa með hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, sem þá var félagsmálaráðherra. Þá var einmitt stigið fyrsta skrefið til þess að bæta kjör foreldra langveikra barna með umönnunarbótum. Það var fyrst þá sem það var gert. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hafði í framhaldi af því margvíslegar hugmyndir og tillögur til að gera hag þeirra og kjör enn betri. Það hafa menn séð í löngum straumum tillagna og alls konar þingmála, þótt sannarlega sé rétt hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur að þar hafa margir lagt hönd á plóg með henni. Hins vegar hefur gengið mjög illa að ná einhverjum réttarbótum fram. Hér er fyrsta skrefið. Það er allt of stutt en samt mikilvægt skref að því leyti að það verður hlutskipti okkar, sem tökum við, að fylla betur út í þennan ramma. Þær hugmyndir höfum við sýnt í dag. Frú forseti. Það er gaman að heyra hv. þm. Drífu Hjartardóttur tala um hve samstarfið milli Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins sé svo gott. Það er eins og hún standi enn þá á sviðinu í Borgarleikhúsinu og sé að vinna enn einn leiksigurinn. Maður sér ekki einu sinni á henni þegar hún segir þetta að hún sé að segja eitthvað annað en hinn kórrétta sannleika. Hann felst hins vegar í því að ég man ekki eftir því að það hafi verið jafnstirt milli samstarfsflokka mjög lengi. Þar getur maður tekið hvert málið á fætur öðru, t.d. bara álmálið nýlega þar sem hæstv. viðskiptaráðherra var akkúrat höggvinn í spað eins og gamalt saltkjöt.

Virðulegur forseti. Umræðan um þetta mál hefur verið góð og fróðleg. Menn hafa þó verið fullgagnrýnir eins og hér hefur komið fram. Ég vil draga fram að nefndin, sem vann það starf sem frumvarpið byggir á, komst að sameiginlegri niðurstöðu. Henni fylgdi bókun frá nokkrum aðilum, þ.e. frá Þórunni Sveinbjörnsdóttur, Rögnu K. Marinósdóttur og Jens Andréssyni. Mig langaði aðeins að minnast á þessa bókun af því að þar kemur fram kannski viðhorf þessara aðila til þessa áfanga sem er verið að stíga hérna. Hér segir, virðulegi forseti: „Nú þegar kemur að því að nefndin ljúki störfum vil ég láta eftirfarandi koma fram: Þessi niðurstaða sem nefndin er nú að skila af sér er mikilvægur áfangi á lengri leið til þess að tryggja réttarstöðu foreldra langveikra barna og þar með stöðu barnanna þannig að ásættanlegt sé.“ Þarna er þetta kallað mikilvægur áfangi. En það er líka sagt að þetta sé áfangi á lengri leið. Það höfum við líka alltaf sagt, að þetta sé áfangi á lengri leið. Það verður látið reyna á þessi lög og ég er viss um það að auðvitað verður þeim breytt í einhverjum atriðum í framtíðinni hvort sem um er að ræða greiðslurnar eða eitthvað annað, við sjáum það ekki fyrir. En þetta er mikilvægur áfangi og því skal haldið hér sérstaklega til haga. Í umræðunni komu fram vangaveltur sem mig langar að fjalla um. Það var t.d. rætt um bæturnar, af hverju þær eru 93 þús. kr. en ekki einhver önnur upphæð? Því er til að svara, sérstaklega af því að það var verið að miða við atvinnuleysisbætur, að atvinnuleysisbætur í dag eru ekki 96 þús. kr., eins og gefið var í skyn áðan. Atvinnuleysisbæturnar hækkuðu um áramótin um 2,5% í um 93 þús. kr. En það hefur komið fram opinberlega að til stendur að hækka þær meira, um það er ákveðið samkomulag en það er ekki búið að hækka þær. Ég held að til þess þurfi líka lagabreytingu. Þessi upphæð var hækkuð úr 90 þús. kr., frá upphaflegum hugmyndum upp í 93 þús. kr., m.a. vegna hækkana á atvinnuleysisbótum. Í frumvarpinu stendur því núna talan 93 þús. kr. Það kemur líka fram í frumvarpinu að upphæðin geti breyst miðað við fjárlög á hverju ári: „Fjárhæð greiðslna skv. 1. mgr. kemur til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert með tilliti til þróunar launa, verðlags og efnahagsmála. Þá er félagsmálaráðherra heimilt, að fengnu samþykki ríkisstjórnar, að breyta fjárhæðinni til hækkunar ef verulegar breytingar verða á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga. Þegar framangreind skilyrði leiða til hækkunar á fjárhæð greiðslna skal félagsmálaráðherra breyta fjárhæðinni í reglugerð.“ Það er ákveðið svigrúm í frumvarpinu en varðandi það að ekki skyldi valin leiðin sem farin var í fæðingarorlofinu þá er mjög eðlilegt að spyrja um það. En ég vek athygli á því að væntanlega yrðu það hærri greiðslur. En það er nokkuð sem kemur til skoðunar þegar reynir á þetta kerfi í framtíðinni, hvort það eigi að fara úr því kerfi að hafa fasta greiðslu, eins og kerfið núna, fasta greiðslu upp á 93 þús. kr. en ekki prósentugreiðsla af launum eins og fæðingarorlofslögin gera ráð fyrir. Atvinnuleysisbæturnar hafa verið föst greiðsla en til skoðunar hefur komið að tengja atvinnuleysisbætur við prósentu af launum eins og er í fæðingarorlofsgreiðslunum. Það er önnur aðferð við að fara í þetta mál. Varðandi réttindin var spurt af hverju aðrir aðilar væru ekki tilgreindir í frumvarpinu, t.d. þeir sem eru á atvinnuleysisbótum og aðrir hópar. Fá þeir greiðslurnar eða ekki? Þetta frumvarp byggist á fólki sem er á vinnumarkaði, sem er í starfi eða námsmenn. Hins vegar kemur fram í frumvarpinu að ráðherra geti skilgreint hvað sé samfellt starf. Aftast í greinargerðinni um 8. gr. segir, með leyfi forseta: „Enn fremur er gert ráð fyrir að félagsmálaráðherra sé heimilt að skilgreina nánar hvað átt er við með samfelldu starfi.“ Rétt er að taka fram að í fæðingarorlofslögunum er sambærileg nálgun. Atvinnulausir eru þar skilgreindir í samfelldu starfi. En það er verið að skoða málin í félagsmálaráðuneytinu varðandi þessar skilgreiningar. Það kemur til skoðunar eins og fæðingarorlofslöggjöfin. Hér hefur svolítið verið rætt um hve langan tíma hinar tímabundnu greiðslur eigi að ná yfir. Núna er hámarksrétturinn níu mánuðir, þegar búið er að þrepa inn öll réttindin. Það kemur fram í skýrslu nefndarinnar sem frumvarpið byggist á að könnun sýndi að foreldrar sem lögðu niður störf í kjölfar veikinda barna sinna voru að meðaltali sex mánuði frá vinnu. Það var miðgildið en frumvarpið byggir á hugmyndafræðinni um að þetta séu tímabundnar greiðslur. Þetta eru ekki endalausar greiðslur heldur eru þetta tímabundnar greiðslur. Þær hafa upphaf og endi og þær eiga að koma inn við bráðaaðstæður, þegar barn greinist. Því er eðlilegt að þeim ljúki á einhverjum tímapunkti. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að þeim ljúki eftir níu mánuði. Þess vegna er ekki, eins og ég heyri að stjórnarandstaðan er að ræða um, opið fyrir að hafa greiðslurnar í gangi meðan barn er veikt. Hugmyndafræðin á bak við þetta frumvarp er ekki greiðslur í anda umönnunargreiðslna sem eru í gangi í dag. Umönnunargreiðslurnar í dag eru þannig að 100% greiðsla er rúmlega 90 þúsund eða 91 þús. kr. Þær greiðslur eru langvarandi greiðslur. Það á reyndar að endurmeta barn á fimm ára fresti en þær greiðslur eru langvarandi greiðslur. Við erum ekki að fara inn í sama kerfi við hliðina á umönnunargreiðslunum, nýtt kerfi sem ætti að gilda í mjög langan tíma eins og umönnunargreiðslur. Það er ekki hugmyndafræðin með þessu frumvarpi. Hugmyndafræðin er: Þetta eru bráðaaðstæður, ekki viðvarandi aðstæður. Þetta eru bráðaaðstæður. Þess vegna er skorið á réttindin og þeim lýkur níu mánuðum eftir að barn verður langveikt. Hv. þm. Pétur Blöndal fór yfir ákvæðin sem var spurt um varðandi lífeyrissjóðina. Ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það. Komið hefur verið inn á að starfið í félagsmálanefnd hafi verið sýndarmennska. Mig langar að gera athugasemd við það. Ég er algjörlega ósammála því. Þótt frumvörp taki ekki stórkostlegum breytingum í nefnd er starfið engin sýndarmennska. Það eru reyndar gerðar breytingar á frumvarpinu þótt þær breytingar séu alls ekki stórvægilegar. Ég ætla ekki að gera mikið úr henni. Það kom fram í nefndinni að sú breyting hefði í raun líklega mjög litla praktíska þýðingu af því að viðkomandi aðilar sem lenda í þessum aðstæðum munu hvort eð er velja fyrsta möguleikann, sem er sjúkrasjóðurinn. Ég skil ekki alveg af hverju menn gera svona mikið veður úr þessu, sem er ekki stórvægileg breyting. Ég tel mjög mikilvægt - og mér er mjög annt um að halda því til haga sem formaður nefndarinnar - að nefndin starfi faglega og fái allar þær upplýsingar sem hægt er að fá og ég hef lagt mig fram um það. Ég verð því að viðurkenna að sú er hér stendur tekur það svolítið nærri sér þegar svona er sagt. Ég fullyrði að við unnum mjög vel að þessu máli eins og öðrum málum í nefndinni og þetta starf er sko alls ekki sýndarmennska. Við fengum alla gesti sem um var beðið, fjölda umsagna o.s.frv. Sumar þessara umsagna hafa áhrif á mann og aðrar ekki og það er bara eins og gengur og gerist. Ég vil þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir að tala um að þetta sé áfangasigur, þessi niðurstaða hér. En hann spurði: Af hverju á ekki að framlengja þetta yfir þessa níu mánuði? Ég var einmitt að fjalla um það hérna áðan að þetta er tímabundin aðgerð. Þetta er ekki nýtt kerfi sambærilegt og umönnunargreiðslukerfið. Ef svo væri hefðum við bara getað breytt umönnunargreiðslukerfinu. Þetta er annað kerfi, þetta er tímabundið kerfi, tímabundnar greiðslur sem koma fram í bráðavanda. Það kom líka fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að það hefðu ekki komið fram nein rök varðandi breytingu meiri hlutans á að skilyrða greiðslurnar þannig að fyrst ættu foreldrarnir að fara til sjúkrasjóðanna og svo til ríkisins. Þetta er ekki rétt, ég dró einmitt hérna fram í máli mínu að það er í anda frumvarpsins að hafa reglurnar þannig af því að þetta er vinnumarkaðstengt. Það er verið að halda tengslum foreldranna við vinnumarkaðinn. Það er ekki verið að reyna að halda tengslum foreldranna við ríkið eða neitt með þeim hætti. Það er verið að reyna að halda tengslum foreldranna við vinnumarkaðinn og þá er eðlilegt að leita til sjúkrasjóðanna fyrst. Það eru sömu rökin fyrir því að það sé skoðað og það kemur fram í greinargerðinni að það er stefnt að því að Vinnumálastofnun höndli með þessi réttindi. Það kemur reyndar ekki fram í frumvarpinu beint, það er sagt að félagsmálaráðherra velji framkvæmdaraðila en í greinargerðinni stendur að það sé stefnt að því að það sé Vinnumálastofnun. Það er vegna þess að þetta eru vinnumarkaðsaðgerð.

Hvað með fæðingarorlofið sem er hjá Tryggingastofnun?

Já, það er mjög góð spurning: Af hverju er fæðingarorlofið hjá Tryggingastofnun, af því að það er eiginlega líka vinnumarkaðshugsun í því? Og samkvæmt því sem ég hef heyrt og það hefur reyndar komið fram í fjölmiðlum líka þá er einmitt verið að skoða hvort færa eigi þessar greiðslur frá Tryggingastofnun yfir til Vinnumálastofnunar, þannig að þetta eru alveg gild rök, af því að annaðhvort er maður að hugsa þetta sem vinnumarkaðsaðgerð eða sem veikindaaðgerð eða sjúkraaðgerð eða eitthvað sem fellur undir Tryggingastofnun. Mér finnst því mjög eðlilegt að Vinnumálastofnun komi til skoðunar í þessu sambandi af því að þetta er vinnumarkaðsaðgerð. Varðandi tengsl og samráð við stéttarfélögin vil ég segja það að stéttarfélögin komu tvisvar á fund nefndarinnar og skiluðu inn umsögnum. Það var því ekki þannig að ekki væri talað við stéttarfélögin. Það var mikið talað við stéttarfélögin. Í seinni umferðinni þegar stéttarfélögin komu í annað skipti var sérstaklega kallað á þau til að ræða þetta með sjúkrasjóðina. Það var alveg sérstaklega hugsað af hálfu okkar í meiri hlutanum þegar við vildum fá stéttarfélögin á fundinn aftur og allir í nefndinni heyrðu það að við vorum að spyrja stéttarfélögin um þessi atriði: Af hverju ekki sjúkrasjóðirnir fyrst? Við vissum því algjörlega þeirra skoðun á því. Þetta er ekki tillaga sem þeir vildu fá hér fram, það er alveg ljóst. Þeir vildu hafa þetta opið, þeir vildu að foreldrarnir hefðu val um hvort þeir færu fyrst í sjúkrasjóðina eða fyrst til ríkisins. En það var hins vegar líka dregið fram í nefndinni að foreldrarnir mundu fara fyrst til sjúkrasjóðanna, það lægi bara í augum uppi af því að þar væru réttindin betri í langflestum tilvikum með litlum sem engum undantekningum eða mjög litlum undantekningum. Það kom því alveg fram að þetta væri ekki stór breyting og líklega engin breyting nema af praktískum ástæðum, en sjúkrasjóðirnir og stéttarfélögin vilja hafa þetta frelsi varðandi tengslin við löggjafann eða afskipti löggjafans og það er svo sem skiljanlegt að mörgu leyti. En þetta er ekki stór breyting. Ég vil líka benda á í þessu sambandi, af því að ég tel þetta alls ekki vera svo stórfenglega breytingu að við þurfum að hafa áhyggjur af henni, að í nefndinni þar sem aðilar vinnumarkaðarins sátu, og ég ætla að lesa hverjir sátu í þessari nefnd svo að það sé bara alveg skýrt. Hanna Gunnsteinsdóttir formaður, Björk Vilhelmsdóttir, Brynhildur Jónsdóttir, Hrafnhildur Stefánsdóttir, Guðrún Ósk Sigurjónsdóttir, Jens Andrésson, Ingibjörg Georgsdóttir, Ragna Marinósdóttir og Þórunn Sveinbjörnsdóttir. Nefndin segir í skýrslu sinni varðandi nákvæmlega þetta atriði: „Jafnframt telur nefndin mikilvægt að sjúkra- og styrktarsjóðir stéttarfélaga tryggi félagsmönnum sínum rétt til greiðslna í a.m.k. þrjá mánuði vegna veikinda barna þeirra. Gerir nefndin ráð fyrir að foreldrar nýti rétt sinn hjá sjúkrasjóðnum a.m.k. fyrstu þrjá mánuðina af veikindum barnsins en síðan taki við þær greiðslur sem lagt er til að ríkið greiði til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna.“ Þetta er það sem kom út úr nefndarstarfinu þannig að ég tel að það sé ekki um stórvægilega breytingu að ræða. Ekki var ég nú fluga á vegg á fundi hæstv. félagsmálaráðherra og ASÍ en mér er kunnugt um að það var fundur þar sem ýmis mál voru rædd og þar á meðal þetta. En mér er líka fullkomlega kunnugt um afstöðu stéttarfélaganna því að sú afstaða kom skýrt fram í nefndinni og mér er alveg fullkomlega kunnugt um að þessi niðurstaða er ekki sú niðurstaða sem þeir hefðu kosið. Þeir hefðu kosið að hafa frumvarpið óbreytt. En þetta er sú niðurstaða sem meiri hlutinn kemst að og það er m.a. vegna þess að við teljum mikilvægt að viðhalda þessum tengslum við vinnumarkaðinn og við teljum að það sé eðlilegt að það sé alveg skýrt að fyrst komi sjúkrasjóðirnir, síðan komið ríkið en í praxís skipti það líklega nánast engu máli af því að menn hefðu hvort eð er leitað fyrst til sjúkrasjóðanna af því að réttindin eru betri þar. Virðulegur forseti. Ég vil samt þakka fyrir mjög góða umræðu og fyrir starf nefndarmanna sem var félagsmálanefnd að mínu mati til mikils sóma í þessu máli. Við fórum vel yfir málið og skiljum að mínu mati mjög vel út á hvað það gengur, höfum misjafnar áherslur og það er ekkert skrýtið. Það liggur þannig í mörgum málum, stjórnarandstaðan vill gera betur óháð kostnaði, en það hækkar kostnaðinn að sjálfsögðu. Við viljum gera vel í stjórnarflokkunum og leggjum þess vegna til útgjöld, við erum hér að leggja til útgjöld upp á 150–170 milljónir, ef ég man rétt, til að taka þetta fyrsta skref. Það er alveg öruggt að þessi mál verða í sífelldri endurskoðun í framtíðinni. En mikilvægast er að sá hópur sem mest þarf á þessu að halda fái greiðslurnar og við setjum ekkert kerfi sem vinnur gegn þeim hópi. Því miður er svolítið mikið til í því sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði hérna áðan og hefur oft sagt að þegar verið er að bæta réttindi er tilhneigingin stundum - ég ætla alls ekki að fullyrða að það sé í þessu tilviki af því að þetta er auðvitað mjög þröngt skilgreindur hópur, langveik börn - en það er oft þannig þegar verið er að auka einhver réttindi að þá er tilhneigingin sú að menn teygi sig verulega varðandi þau réttindi og fleiri fá en kannski var að stefnt í upphafi. Þá getum við lent í því að það er erfiðara að hjálpa þeim sem virkilega þurfa á hjálp að halda af því að það verður svo dýrt þegar svo stór hópur fær greiðslurnar. Þetta er nú bara hinn kaldi raunveruleiki sem við búum við og þess vegna er mikilvægt að það sé eins skýrt og hægt er í hverju tilviki fyrir sig hvaða hópur á að njóta réttindanna og það sé skilgreint lagalega eins vel og hægt er, svo það verði sem minnst um grá svæði og sem fæst túlkunaratriði þegar sá hópur er valinn af þeim sem greiðslurnar inna af hendi.

Frú forseti. Ég vil spyrja hv. síðasta ræðumann að því, af því að hún nefndi að það væri verið að breyta atvinnuleysisbótunum, m.a. að tekjutengja þær og hækka: Er það skoðun hv. þingmanns að þær greiðslur sem kveðið er á um í þessu frumvarpi eigi þá að fylgja atvinnuleysisbótunum þannig að þegar þær breytast þá mun hv. þingmaður væntanlega styðja það að þessar greiðslur taki þeim breytingum og verði tekjutengdar eins og við erum að leggja hér til? Það er ekki rétt sem hv. þingmaður sagði hér áðan að ASÍ hefði lagt til að frumvarpið yrði óbreytt. Það lagði einmitt til að það tæki gildi í einu lagi en ekki í áföngum á þremur árum eins og margir aðrir umsagnaraðilar gerðu, m.a. Umhyggja, landlæknir, umboðsmaður barna o.fl., vegna þess að það er verið að mismuna fólki sem býr við sömu aðstæður allt eftir því hvenær barnið greinist með fötlun. Það jaðrar við að þetta sé brot á jafnræðisreglunni og ég spyr hv. þingmann um það hver skoðun hennar sé á því að verið sé að mismuna fólki sem býr við sömu aðstæður. Varðandi tekjutenginguna sem við höfum verið að tala fyrir þá er þetta þannig á hinum Norðurlöndunum að það er greitt t.d. 90% af launum í Danmörku og það er greitt 100% af launum í Noreg í 260 daga og sömuleiðis er þetta líka tekjutengt í Finnlandi. Það er ríkissjóður þar sem greiðir þessar greiðslur þannig að fyrir þessu eru fordæmi. Ég spyr líka hv. þingmann um Tryggingastofnun ríkisins. Telur hún eðlilegt að það sé verið að fara með viðkvæmar upplýsingar á milli stofnana, t.d. núna að koma þeim fyrir í Vinnumálastofnun þegar Tryggingastofnun er þegar með þessar upplýsingar fyrir hendi? Telur hv. þingmaður þetta forsvaranlegt að þeir aðilar sem eiga langveik börn þurfi að fara með þau til 14 aðila meðan þeir sem eignast heilbrigð börn þurfi að fara til tveggja aðila? Af hverju ekki að hafa framkvæmdina 

Virðulegur forseti. Varðandi það að við séum að þrepa inn réttindin þá var farið sérstaklega yfir það í nefndinni með fulltrúum félagsmálaráðuneytisins og það var ekki talið að það væri neitt því til fyrirstöðu enda byggir frumvarpið á því að menn þrepi inn þessi réttindi. Varðandi atvinnuleysisbæturnar kemur fram í frumvarpinu að þessi fjárhæð, 93 þús. kr., komi til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert með tilliti til þróunar launa og verðlags- og efnahagsmála, en svo hefur ráðherrann ákveðið svigrúm til þess að breyta fjárhæðinni eða hækka hana ef það verður veruleg breyting á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá því að fjárlögin voru afgreidd. Mér finnst mjög eðlilegt að hafa þetta svona þannig að svar mitt er það að ég styð þá hugmyndafræði sem kemur fram í frumvarpinu varðandi þessar greiðslur. Auðvitað skoðum við það í afgreiðslu fjárlaga ár hvert hvort við hækkum þessar bætur eða ekki. Mér finnst alls ekki óforsvaranlegt að Vinnumálastofnun fari með þessar upplýsingar. Vinnumálastofnun er mjög öflug stofnun og auðvitað þurfa þeir að gæta persónuverndar og slíkra atriða eins og aðrar stofnanir sem sýsla með viðkvæmar upplýsingar og ég ber fullt traust til þess að Vinnumálastofnun geti það eins og Tryggingastofnun gerir í dag. Ég hef enga ástæðu til þess að halda annað. Varðandi ASÍ er það alveg hárrétt sem kom hérna fram hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að ASÍ vildi ekki óbreytt frumvarp, það sem ég var að vísa í að ASÍ vildi óbreytt var þessi breytingartillaga sem við vorum að gera, ég veit að ASÍ og stéttarfélögin vilja ekki breytingu á því ákvæði. Stéttarfélögin vilja hafa þetta eins og upphaflega frumvarpið gerir ráð fyrir, sem var í nefndinni til umfjöllunar, að foreldrarnir geti valið sér hvort þeir fari í sjúkrasjóðinn fyrst eða til ríkisins, en við erum að skylda að það sé farið fyrst í sjúkrasjóðinn, það var það sem ég átti við.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði hér að þegar við hefðum rætt þessa þrepaskiptingu eða áfangaskiptingu í nefndinni hefði komið fram að það væri ekkert því til fyrirstöðu að hafa þetta svona. Það er margt því til fyrirstöðu. Ég kalla það fyrirstöðu þegar verið er að tala um að það sé verið að mismuna fólki, foreldrum langveikra barna sem búa við sömu aðstæður eftir því hvort barn fæðist fyrir eða eftir t.d. næstu áramót, þá getur það munað einum þremur mánuðum í greiðslum. Þarna er auðvitað verið að mismuna og það jaðrar við, eins og ég segi og því var meira að segja haldið fram, að þetta væri brot á jafnræðisreglunni. Auðvitað er því andmælt þegar málin eru með þeim hætti. Ég vil lýsa vonbrigðum mínum með þá afstöðu formanns félagsmálanefndar að hún telur nægjanlegt að hafa þessa greiðslu og hækka hana í samræmi við vísitölu við fjárlagaafgreiðslu. Hún vill sem sagt ekki hafa það fyrirkomulag sem er t.d. á hinum Norðurlöndunum að það sé tekið mið af launum og miklu hærri greiðslur, eða að tekið sé mið af því sem er núna í fæðingarorlofslögunum, sem er alveg sambærilegt af því að þetta eru greiðslur sem koma til út af vinnutapi. Eða þá, ef ég skildi þingmanninn rétt, að hún vilji ekki hafa þetta í samræmi við það sem nú er verið að vinna að varðandi atvinnulausa, að þetta verði tekjutengt. Hún vill bara hafa þetta fyrirkomulag áfram, smánarlega lágar greiðslur, 93 þúsund. Hún vill því hafa þetta smáa skref bara áfram, hún vill ekki horfa áfram og gera þessar greiðslur betri og skynsamlegri en hér er lagt til. Ég lýsi líka vonbrigðum mínum með Tryggingastofnun og afstöðu hv. þingmanns til þess. Það er verið að flækja að óþörfu upplýsingum á milli stofnana, viðkvæmum upplýsingum, ef það á að hafa það með þessum hætti eins og hv. þingmaður lýsir. Varðandi atvinnulausa og þá sem fá endurhæfingarlífeyri að þeir eigi líka að fá þessar greiðslur, af hverju má ekki skrifa það í frumvarpið, af hverju þarf þetta að vera í reglugerð? Ég minni á hvað hv. þm. Pétur Blöndal sagði varðandi sjúkrasjóðina, 

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort ég á að endurtaka allt sem ég sagði í fyrra andsvari, sé kannski ekki alveg ástæðu til þess, en það voru nánast sömu spurningarnar sem komu fram í seinni umferðinni. Þegar við í félagsmálanefnd fórum yfir þá þrepaskiptingu sem hefur verið mikið rædd hérna kom fram hjá fulltrúa félagsmálaráðuneytisins, ég man ekki orðalagið nákvæmlega, en það var einhvern veginn á þá leið að það væri ekkert athugavert við að þrepa inn réttindin, eins og við erum að gera.  Hvort greiðslurnar eigi að vera föst upphæð eða tekjutengdar við tekjur foreldranna, þá sagði ég hérna áðan að það skref sem við værum að taka núna eru fastar greiðslur, föst tala. En auðvitað kemur það til skoðunar eins og allt annað í frumvarpinu hvort fara eigi út í annað kerfi sem eru þá tekjutengdar greiðslur við fyrri tekjur foreldra eins og verið er að skoða núna varðandi atvinnuleysisbæturnar. En það sem menn verða að gera sér grein fyrir er: Hvað kostar þetta og hvað á að fara hratt í þetta? Auðvitað er það málið. 
             Vissulega væri hægt að láta afturvirknina vera fullkomna, taka allt inn í einu skrefi, borga bara 100% laun til þeirra sem eru að falla af vinnumarkaðnum óháð tekjum. Þeir sem eru með 10 milljónir á mánuði, fengju súpergreiðslur, fengju þær bara si sona. Spurningin er hvar maður ætlar að lenda þessu máli. Ég tel, eins og hagsmunaaðilarnir segja, þetta vera mikilvægt skref, þetta er ekki lokaskref en þetta er mjög mikilvægt skref.

Frú forseti. Það var alls ekki ætlunin að særa hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, formann félagsmálanefndar, og varla heldur ástæða til. En þegar ég talaði um að mér fyndist nefndarstarfið nánast vera sýndarmennska þrátt fyrir fjölda funda og fjölda gesta og vinnusemi formanns nefndarinnar og annarra nefndarmanna, þá er það kannski ekki það sem ég er að miða við heldur hitt hvort nefndarmenn hlusti á ábendingar og rök sem koma frá hagsmunaaðilum og noti þau til þess að bæta frumvarpið sem kemur frá ráðherranum. Þegar frumvarp kemur svona til nefndar eftir margar góðar og vel rökstuddar ábendingar sem menn hafa ekki hlustað á og hafa í sjálfu sér engin rök fyrir af hverju þær breytingar eru ekki teknar upp eða þær breytingartillögur studdar sem Samfylkingin leggur fram, þá virkar það þannig á mig, og má vera að það sé nýliðabrestur, að hér sé um algert ráðherraræði að ræða, þ.e. ráðherrann sendir frumvarp til nefndar og meiri hlutinn má ekki hreyfa neitt við því. En ég ítreka það enn og aftur, það var alls ekki ætlunin að særa hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, enda tel ég að hún sé jafnfögur bæði að utan sem innan.

Virðulegi forseti. Þetta er nú bara það fallegasta sem ég hef heyrt í lengri tíma, svei mér þá.  Í nefndinni komu fram ýmis rök sem við höfum farið yfir hér í allan dag. Ábendingar hafa komið fram og hagsmunaaðilar komu með ýmsar hugmyndir um hvað mætti betur fara, hærri greiðslur, lengri tíma o.s.frv. og við erum búin að rökræða það í allan morgun. En niðurstaða meiri hlutans er sú að við gerum þessa einu breytingu sem búið er að lýsa hér í löngu máli og reyndar aðra breytingu sem er tæknilegs eðlis. Við teljum að þetta sé geysilega mikið framfaramál, skipti foreldra langveikra barna mjög miklu máli, en þetta er skref á lengri leið og það eru allir sammála um það. Ég vil ekki fallast á að í málinu hafi verið neitt ráðherraræði, af því að nokkrum sinnum var komið inn á það hér, alls ekki. En þegar verið er að fjalla um mál þarf auðvitað að ná samstöðu um þau meðal þingmanna og flokka. Í þessu máli get ég fullyrt að það var ekkert ráðherraræði sem stýrði því. Ekki var ráðherrann að leggja til þessa breytingu sem meiri hlutinn leggur til núna. Það er ekki frá hæstv. ráðherra sprottið, alls ekki. Ég tel því að þessi ráðherraumræða sé algjörlega óþörf.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tannlækningar, nr. 38/1985, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru nokkuð margir, ásamt mér eru flutningsmennirnir hv. þingmenn Jónína Bjartmarz, Ögmundur Jónasson, Magnús Þór Hafsteinsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Margrét Frímannsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Þuríður Backman, Lúðvík Bergvinsson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Dagný Jónsdóttir, Ásta R. Jóhannesdóttir og Valdimar L. Friðriksson. Frumvarpið gengur út á það að gera eina breytingu á lögum um tannlækningar sem er þannig að við 11. gr. laganna bætist ný málsgrein, sem hljóði þannig, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. er tannlæknum skylt að auglýsa gjaldskrá sína árlega, sem og breytingar á henni, jafnóðum og þær eru gerðar. Skulu tannlæknar einnig senda Tryggingastofnun ríkisins gjaldskrána ásamt breytingum. Þá er tannlæknum skylt að hafa gjaldskrána sýnilega sjúklingum á biðstofu. Um aðgengi að upplýsingum um gjaldskrár, birtingu gjaldskrár og takmörkun auglýsingaskyldu við algengustu liði gjaldskrár fer nánar samkvæmt reglugerð ráðherra.“ 2. gr. gerir ráð fyrir að lögin öðlist þegar gildi. Í greinargerð sem fylgir með frumvarpinu er farið yfir ástæður þess að frumvarp þetta er lagt fram og ætla ég að drepa á nokkur atriði í greinargerðinni. Frumvarpið lagði ég fram á síðasta þingi en það náðist ekki að ræða það þá og því er það lagt fram á ný. Markmiðið með frumvarpinu er að gera neytendum kleift að afla sér upplýsinga um gjaldskrár tannlækna. Í frumvarpinu er því gerð tillaga um að tannlæknum verði skylt að auglýsa gjaldskrá sína árlega og jafnframt þegar gerðar eru á henni breytingar. Einnig er gerð tillaga um að gjaldskrá tannlækna skuli vera sýnileg á biðstofum þeirra til kynningar fyrir þá sjúklinga sem þar koma. Flutningsmenn frumvarpsins telja mikilvægt að þeir sem hyggjast leita sér tannlæknaþjónustu geti haft greiðari aðgang að gjaldskrám einstakra tannlækna en nú er. Í gildandi lögum um tannlækningar, nr. 38/1985, eru starfandi tannlæknum bannaðar hvers konar auglýsingar á starfsemi sinni, þ.m.t. auglýsingar um gjaldskrá. 11. gr., sem verið er að tala um að gera breytingar á, hljóðar svo, með leyfi forseta: „Tannlæknum eru óheimilar hvers konar auglýsingar um starfsemi sína sem tannlæknar. Við opnun tannlæknastofu má þó auglýsa það með látlausum auglýsingum.“ Með öðrum orðum, tannlæknar mega ekki auglýsa starfsemi sína og ekki heldur gjaldskrá. Í frumvarpinu er lagt til að tannlæknum verði ekki lengur bannað að auglýsa gjaldskrá sína heldur gert skylt að auglýsa hana árlega og að nýju ef henni er breytt. Þá er lagt til að ráðherra verði heimilað að takmarka auglýsingaskylduna við algengustu liði gjaldskrár í stað þess að auglýsa alla liði hennar þar sem kostnaður við slíkar auglýsingar gæti reynst óhóflegur og íþyngjandi. Hægt væri að fela Tryggingastofnun ríkisins að skilgreina hvaða liðir gjaldskrár væru auglýstir hverju sinni eða styðjast við 4. gr. reglna Samkeppnisstofnunar um verðupplýsingar á þjónustu tannlækna, nr. 446/2004, um útdrátt úr gjaldskrá. Einnig er lagt til að ráðherra ákveði hvar birta beri auglýsingu um gjaldskrá og hvar best sé að safna upplýsingunum saman þannig að aðgengi almennings að þeim sé tryggt. Þar mætti hugsa sér að Tannlæknafélag Íslands, Neytendasamtökin, Samkeppnisstofnun eða Tryggingastofnun gætu haldið utan um þessar upplýsingar og haft þær aðgengilegar á netinu fyrir notendur. Flutningsmenn telja mikilvægt að Tryggingastofnun geti birt upplýsingar tannlækna um gjaldskrá á upplýsingavef sínum fyrir þá sem rétt eiga á endurgreiðslum samkvæmt gildandi lögum og reglum. Þá telja þeir einnig mikilvægt að þar sem gjaldskrá tannlækna á Íslandi er algjörlega frjáls sé nauðsynlegt að einstaklingum, sem lög og reglur um endurgreiðslu á kostnaði vegna tannlækninga gilda ekki um, verði gert kleift á skjótan og auðveldan hátt að bera saman gjaldskrá einstakra tannlækna áður en ákvörðun er tekin um að sækjast eftir þjónustu tannlæknis. Verulegur munur er á gjaldskrám einstakra tannlækna og því verulegur munur á því gjaldi sem sjúklingar greiða fyrir sambærileg læknisverk. Því er nauðsynlegt að tryggja aðgang neytenda að upplýsingum um þjónustuna til þess að veita aðhald og auka samkeppni. Samkvæmt lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, með síðari breytingum, greiðir Tryggingastofnun ríkisins hlut sjúkratrygginga í tannlæknaþjónustu sem nánar er útfært í reglugerð um þátttöku Tryggingastofnunar í kostnaði vegna tannlækninga. Þá greiðir stofnunin sjúkratryggðum einstaklingum til baka kostnað vegna tannlækninga sem nemur ákveðnu hlutfalli af útgefinni gjaldskrá heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra, nr. 898/2002, með síðari breytingum. Endurgreiðslan byggist á 1. gr. reglugerðarinnar. Þar segir að Tryggingastofnun skuli greiða sjúkratryggðum vegna tannlæknaþjónustu eftir gjaldskrá sem ráðherra setur. Hlutfallsleg endurgreiðsla af umræddri gjaldskrá er skv. 2. gr. reglugerðarinnar. Þar er hópnum sem á rétt á endurgreiðslum skipt í þrjá hluta. Þeir sem eiga rétt á 100% endurgreiðslu eru elli- og örorkulífgeyrisþegar sem eru langsjúkir og dveljast á sjúkrahúsum, hjúkrunarheimilum eða hjúkrunarrýmum á öldrunarstofnunum. 75% endurgreiðsla er vegna elli- og örorkulífeyrisþega sem njóta tekjutryggingar. 75% einnig vegna barna og unglinga, yngri en 18 ára. Þó skal ein skoðun á ári greidd að fullu samkvæmt gjaldskrá ráðherra. 50% endurgreiðsla vegna elli- og örorkulífeyrisþega sem njóta ekki tekjutryggingar. Ég spurði hæstv. heilbrigðisráðherra á síðasta þingi um gjaldskrá tannlækna og það er kveikjan að því frumvarpi sem hér liggur fyrir. Í ljós kom að gjaldskrá tannlækna var afar mismunandi, er frjáls eins og áður segir og er í raun langt frá þeirri gjaldskrá sem ráðherra hefur ákveðið og sett. Þegar upp er staðið fá þeir sem eiga rétt á endurgreiðslu og lesa reglugerðina og telja sig eiga rétt á ákveðnu hlutfalli af heildartannlæknakostnaði ekki þá endurgreiðslu, heldur mun lægri greiðslu vegna þess að gjaldskrá tannlæknanna er svo miklu hærri en sú gjaldskrá sem gildir hjá ráðherra. Ef tannlæknir er með gjaldskrá sem er 35% hærri en viðmiðunargjaldskráin þýðir það að 100% endurgreiðsla samkvæmt gjaldskrá ráðherra er ekki nema 74% af reikningi þess tannlæknis. En 64 tannlæknar voru með gjaldskrá sem er 30–40% yfir ráðherragjaldskrá í því svari sem hæstv. ráðherra gaf á síðasta þingi. Síðan munar allt upp í 106% á viðmiðunargjaldskrá ráðherra og gjaldskrá sem tannlæknar eða sérfræðingar hafa sett. Það getur því munað mjög miklu fyrir þá sem eru sjúkratryggðir til hvaða tannlæknis þeir leita en þeir eiga afskaplega litla möguleika á að leita sér upplýsinga fyrir fram um verðið á þjónustunni vegna þess að þær upplýsingar liggja ekki á lausu. Þegar reiknuð eru út dæmi í greinargerðinni sem fylgir frumvarpinu er ekki í sjálfu sér verið að taka afstöðu til þess hvort gjaldskrá hæstv. heilbrigðisráðherra sé hin rétta gjaldskrá. Sá sem hér stendur er ekki í neinum efnum til að taka slíka afstöðu. En það sem verið er að gera er að benda á að mismunurinn á milli gjaldskrár ráðherra, sem er grundvöllur endurgreiðslu, og þeirrar gjaldskrár sem tannlæknarnir nota er mikill og kannski meiri en hægt er að sætta sig við. Samkeppnisstofnun hefur gefið út reglur um verðupplýsingar á þjónustu tannlækna. Þar segir að markmið reglnanna sé að bæta upplýsingar til neytenda og auðvelda verðsamanburð. Gjaldskráin á að sýna verð á ákveðnum aðgerðaliðum og hún skal liggja frammi á tannlæknastofu. Tannlækni sem reglur þessar taka til er skylt að hafa útdrátt úr gjaldskránni á áberandi stað á biðstofu sinni. Það er ljóst af reglum Samkeppnisstofnunar að verið er að reyna að auka upplýsingaflæði frá tannlæknum um gjaldskrá til sjúklinga, þó að bannað sé að auglýsa, með því að hafa þetta inni á stofunum. En þegar það var skoðað hve margir tannlæknar fóru að þessum reglum Samkeppnisstofnunar kom í ljós að þeir voru færri sem það gerðu en sem gerðu það ekki. Aðrar Norðurlandaþjóðir hafa í auknum mæli sett reglur um skyldur tannlækna til að upplýsa sjúklinga sína um verð þjónustunnar. Tannlæknum þar er almennt gert skylt að gera skriflegar kostnaðaráætlanir og leggja fyrir sjúklinga áður að aðgerð hefst og er jafnvel í bígerð sums staðar að þeir verði að kynna væntanlegan kostnað þegar sjúklingar eru kallaðir inn í reglubundið eftirlit með tannheilsu. Samkeppnisstofnun hefur tekið á skyldu til að framvísa kostnaðaráætlun í reglum sínum en miðar þá við 100.000 íslenskar krónur sem er talsvert hærra en gerist og gengur í þeim nágrannalöndum okkar þar sem þetta er tíðkað. Við skulum skoða aðeins hvaða reglur gilda í löndunum í kringum okkur en eins og ég sagði áðan er íslenskum tannlæknum skylt að hafa gjaldskrá á áberandi stað á biðstofu og gefa sjúklingi skriflega kostnaðaráætlun ef kostnaður mun fara yfir 100 þús. kr. Í Danmörku er tannlæknum skylt að hafa gjaldskrá á biðstofu og gefa skriflega kostnaðaráætlun ef kostnaður fer yfir 2.500 danskar kr.. Til einföldunar getum við sagt að danska krónan sé 10 kr. og þá eru þetta 25 þús. kr. íslenskrar. Danska samkeppnisstofnunin telur að skortur sé á verðsamkeppni milli tannlækna. Ríkisstjórnin þar ætlar að gera breytingar á ýmsum lögum og reglum til að gera samkeppnisumhverfi í Danmörku með því besta sem gerist innan OECD fyrir árið 2010. Meðal annars er ætlunin í Danmörku að auka gegnsæi á tannlæknamarkaðnum. Í Noregi er norskum tannlæknum skylt að hafa gjaldskrá á biðstofu og gefa skriflega kostnaðaráætlun ef kostnaður mun fara yfir 2000 norskar kr. eða í kringum 20 þús. kr. íslenskar. Samkeppnisstofnun Noregs álítur að skortur á verðupplýsingum sé ein meginskýringin á því hvers vegna verð tannlækna hefur hækkað eins mikið og raun ber vitni frá því að gjaldskrá tannlækna í Svíþjóð var gefin frjáls á árinu 1995. Sænska samkeppnisstofnunin telur að skortur sé á verðsamkeppni meðal tannlækna. Stofnunin leggur til að upplýsingar til neytenda um verð verði bættar og tekur undir tillögur sænsku neytendasamtakanna að skylda verði tannlækna til að gefa skriflega kostnaðaráætlun og birta verðskrá sína á biðstofu. Einnig er lagt til að tannlæknar verði skyldaðir til að senda sænsku tryggingastofnuninni verðlista og að stofnunin ákveði hvenær og hvernig slíkir listar verði settir fram og sendir. Stofnunin birti listana á heimasíðu sinni, eins og hér er verið að tala um að gert verði. Sektir verði við brotum á því ef ekki eru afhentir réttir listar. Neytendasamtökin í Svíþjóð leggja enn fremur til að tannlæknum verði skylt að geta um væntanlegan kostnað þegar þeir kalla sjúklinga inn í reglubundið eftirlit og hvaða meðferð sé fyrirhuguð. Í greinargerðinni sem fylgir frumvarpinu er tafla þar sem borið er saman frjálst verð tannlækna á Íslandi við verð í Danmörku, Bretlandi, Þýskalandi, Noregi og Svíþjóð og einnig við þá gjaldskrá sem ráðherra hefur gefið út Þessar tölur voru fundnar út og settar fram í framhaldi af því að ákveðið var að leggja þetta frumvarp fram á síðasta þingi. Þær hafa ekki verið uppfærðar síðan og verða að skoðast í því samhengi en sýna þó að á þeim tíma sem frumvarpið er lagt fram er talsvert mikill munur á milli verðs og gjaldskrár tannlækna á Norðurlöndum og full ástæða að velta fyrir sér hvernig á því stendur. Herra forseti Megintilgangur þeirra breytinga sem lagðar eru til í frumvarpinu er sá að auðvelda neytendum tannlæknaþjónustu að bera saman gjaldskrá tannlækna sem eru afar mismunandi og í mörgum tilfellum hærri en opinber gjaldskrá heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra sem er grundvöllur endurgreiðslna ríkisins á tannlæknakostnaði til sjúkratryggðra. Þar sem gjaldskrár einstakra tannlækna eru algjörlega frjálsar er það sjálfsagður réttur neytenda að hafa greiðan aðgang að upplýsingum um þær og ekki verður séð að unnt sé að ná því takmarki nema með opinberri birtingu gjaldskránna og aðgengi að þeim á einum stað. Herra forseti. Þegar frumvarpið kom fram á síðasta þingi varð sá er hér stendur var við ansi harkaleg viðbrögð, nánast ofsafengin viðbrögð ýmissa tannlækna, og stjórn tannlæknafélagsins óskaði eftir fundi til að fara yfir efni frumvarpsins. Eftir að hafa orðið fyrir þessari reynslu fór ég að skoða hvernig þetta hefði gengið fyrir sig á öðrum Norðurlöndum þar sem búið er að taka skref í sömu átt og hér er lagt til. Það var í rauninni ekkert öðruvísi. Viðbrögð starfandi tannlækna þar voru í flestum tilfellum afskaplega harkaleg við því að setja reglur um að birta hina frjálsu gjaldskrá tannlækna þannig að neytendur eigi greiðan aðgang að henni og geti skoðað hana áður en þeir ákveða til hvaða tannlæknis þeir vilja fara og hvert verðið er fyrir þá þjónustu sem þeir hyggjast sækja. Sá sem hér stendur gerir sér fulla grein fyrir því að auðvitað er það ekki bara verðið sem skiptir máli. Það eru margir aðrir hlutir sem skipta máli þegar fólk velur til hvaða tannlæknis það vill fara. Það er reynslan, það er orðsporið, það eigin þekking á því sem viðkomandi tannlæknir er að gera. Ég held að flestir geti tekið undir það sem hafa valið sér tannlækni að það þarf ansi mikið að gerast til að menn skipti um tannlækni og menn eru ekki á hlaupum milli tannlækna þó að verðin séu eitthvað mismunandi. En það hlýtur samt sem áður að vera réttur okkar allra sem neytenda að geta borið saman og kannað hvert verðið er á hverjum stað og það er þá partur af þeirri ákvörðun sem tekin er þegar ákveðið er til hvaða tannlæknis skal leita. Herra forseti. Eins og ég las í upphafi máls míns eru flutningsmenn fjölmargir. Þeir koma úr fjórum flokkum af fimm á Alþingi. Einhverra hluta vegna gekk mér ekki að fá flutningsmenn úr einum flokki. Ég hafði vonast til þess þar sem málið er brýnt og mikið hagsmunamál fyrir flesta sem nota þessa þjónustu, að við næðum þverpólitískri samstöðu um málið á þingi, en það tókst ekki þegar leitað var eftir meðflutningsmönnum. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til heilbrigðis- og trygginganefndar.

Hæstv. forseti. Góður þingheimur. Ég fagna þessu frumvarpi til laga. Ég tel þetta mikið hagsmunamál fyrir eldri borgara og barnafjölskyldur sérstaklega. Það er nauðsynlegt fyrir okkur að vita hvað við þurfum að greiða fyrir tannlæknaþjónustu. En mig langar reyndar að minnast á eitt atriði. Ég varð þess áskynja fyrir nokkru, en ég hef nú farið í reglulegt eftirlit á hverju ári, að Tryggingastofnun ríkisins greiðir fyrir eftirlit hjá tannlæknum einu sinni ári. Mér kom það svolítið á óvart. En hún er mjög athyglisverð þessi samanburðargjaldskrá við Norðurlöndin, frá 267 þúsund niður 132 þúsund, þ.e. að sambærileg þjónusta kosti 267.384 kr. á Íslandi en 132.040 kr. í Svíþjóð. Þetta segir kannski ákveðna sögu. Ég veit ekki hversu ítarleg þessi rannsókn er eða nákvæm en þetta segir ábyggilega eitthvað um hlutina.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um tannlækningar. Ég fagna þessu frumvarpi og finnst þetta vera augljóst hagsmunamál fyrir alla neytendur. Það má í raun og veru líkja þessu við það sem Neytendasamtökin hafa verið að berjast fyrir í mörg ár, að verslunarmenn verðmerki vörur sínar í búðargluggum. Það er reglulega gerð úttekt á því og farið yfir hversu margir á Laugaveginum geri þetta, í Kringlunni o.s.frv. Það er auðvitað eðlilegt og ætti að vera hluti af upplýsingaskyldu tannlækna að kynna gjaldskrá sína. Eins og þetta er í dag er hún alls ekki mjög aðgengileg neytendum. Þegar maður veltir því fyrir sér hvaða tannlækni maður ætti að velja þá, eins og kom ágætlega fram hjá hv. 1. flutningsmanni, Jóni Gunnarssyni, veltir maður fyrir sér gæðum og ábendingum en auðvitað hlýtur verðskráin að skipta verulegu máli líka. Það er reyndar dálítið merkilegt sem kemur fram í greinargerðinni hvað munurinn á endurgreiðslu Tryggingastofnunar og gjaldskrá ráðherra, eins og hún er, er orðinn gífurlega mikill. Ég þekki það af eigin reynslu, eigandi börn sem þurfa annað slagið að fara til tannlæknis, að maður á í raun og veru að fá 75% endurgreitt. En vegna þess að gjaldskrá tannlækna er þó nokkuð hærri, 30–40% hærri en viðmiðunargjaldskrá ráðherra, fær maður yfirleitt ekki nema 50% endurgreitt. Þá er hægt að velta því fyrir sér hvort þetta sé ekki hreinlega lögbrot og því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann sé að gera rétt með því að uppfæra ekki þessa verðskrá því að hún er í raun og veru í fullkomnu ósamræmi við það sem gengur og gerist á markaðnum. Við erum með frjálsa verðlagningu en það segir að endurgreiðsla eigi að vera 75% hjá börnum og síðan kemur í ljós að hún er kannski ekki nema 50%. Ég segi eins og hv. 1. flutningsmaður, Jón Gunnarsson, að ég hefði haldið að þetta væri mál sem allir þingmenn óháð flokkslínum gætu sameinast um og þess vegna vekur það furðu mína að enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins er meðal flutningsmanna frumvarpsins. Ég held að auðvitað hafi einhverjir sjálfstæðismenn viljað vera þar en að ef til vill hafi komið einhverjar skipanir að ofan um að gera það ekki. Ég vona samt sem áður að frumvarpið fái skjóta afgreiðslu í nefndinni af því að flutningsmenn þess eru þingmenn fjögurra flokka af fimm sem sitja á þingi. Það væri mikið hagsmunamál ef það næði fram að ganga á vorþinginu vegna þess að þetta er mál sem snertir alla neytendur, allir þurfa einhvern tímann að fara til tannlæknis. Ég held því að þetta mál ætti að renna í gegnum þingið. Ég hef reyndar ekki séð athugasemdir tannlæknanna en mér kemur það mjög á óvart að þeir skuli vera svona óánægðir með þetta frumvarp. Ég veit ekki hvort þeir eru að horfa í kostnaðinn af því að þurfa að auglýsa gjaldskrána en ég hélt að flestir atvinnurekendur væru komnir með heimasíður og það væri nú hentugt að hafa gjaldskrár tannlækna t.d. á heimasíðu þeirra. Það ætti að vera aðgengilegt fyrir flestalla neytendur. Hugsið ykkur, það væri dálítið einfaldara að geta setið heima í stofu og flett upp heimasíðum tannlækna og borið saman tannlæknakostnað í staðinn fyrir að þurfa að heimsækja allar tannlæknastofur eins og þetta er núna, herra forseti.

Herra forseti. Þar sem einn af flutningsmönnum þessa frumvarps, hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson, er upptekinn á fundi mun hann ekki tjá sig um það. Ég kem upp til þess að ítreka að Frjálslyndi flokkurinn stendur heils hugar að frumvarpinu og ég fagna því að það er komið fram. Ég þekki þessi mál frekar lítið en það hefur verið mjög fróðlegt að hlusta á greinargerð sem hv. flutningsmaður, Jón Gunnarsson, hefur haft hér frammi. Það kemur okkur sem leikmönnum á óvart að eitt skuli vera gjaldskrá sem tannlæknar nota sér til tekna og annað skuli vera gjaldskrá sem er til endurgreiðslu, og að mismunurinn á þessu tvennu geti verið um þriðjungur. Það er æði mikið, ekki síst fyrir barnafjölskyldur, ellilífeyrisþega og aðra sem lítið hafa handa á milli. Eins er tafla með norrænum samanburði afskaplega fróðleg. Ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram. Ég trúi ekki öðru en að um það náist samstaða. Það eru, held ég, flestir sammála um að lög, reglur og fyrirmæli af þessu tagi eigi að vera sjálfum sér samkvæm og gagnsæ.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunum um þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um tannlækningar. Ég spurði ráðherra út í það á síðasta þingi hvað tannlæknar rukkuðu fyrir þjónustu sína og hvernig það passaði við þá gjaldskrá sem ráðherra og ráðuneyti notuðu og Tryggingastofnun borgaði eftir. Ég varð fyrir afskaplega miklum vonbrigðum með að sjá hve lítið samræmi var á milli þeirrar gjaldskrár sem ráðuneytið notaði og þeirrar frjálsu gjaldskrár sem tannlæknar höfðu sett sér. Tannlæknar mega ekki hafa samráð og hver og einn tannlæknir setur gjaldskrá fyrir þjónustu sína. Það er kannski eitt af því góða sem kom út úr svarinu að það er alveg ljóst að talsvert mikil breidd er í verðlagningu þeirra. Það er því augljóst að tannlæknar hafa ekki sammælst um einhverja ákveðna frjálsa gjaldskrá sem er einhverjum ákveðnum prósentum hærri en gjaldskrá ráðherrans. Í flestum tilvikum var það þó þannig að gjaldskrá tannlækna, hin frjálsa gjaldskrá, var töluvert hærri en gjaldskrá ráðherra en dæmi voru um að tannlæknar væru á eða undir gjaldskránni sem ráðherra miðaði við. Það kom fram í svari ráðherra á síðasta þingi að einhverjir tannlæknar voru lægri en viðmiðunargjaldskráin en aðrir, og þá sérstaklega sérfræðingar, voru u.þ.b. helmingi dýrari en sú gjaldskrá. Þá er nú aldeilis farið að muna fyrir þá sem eiga von á endurgreiðslu. Menn gera sér kannski ekki grein fyrir því fyrr en aðgerðinni er lokið og reikningurinn liggur fyrir að miðað er við gjaldskrá sem er helmingi lægri. Þá fyrst gerir sjúklingurinn sér kannski grein fyrir því að hann þarf að borga u.þ.b. helminginn af reikningnum vegna þess mikla munar sem er á gjaldskránni sem ráðherra notar og gjaldskrá viðkomandi tannlæknis. Það er til vansa fyrir heilbrigðisráðuneytið og hæstv. ráðherra að ekki skuli meira lagt í að reyna að ná einhverri niðurstöðu um að þessi viðmiðunargjaldskrá sé færð nær raungjaldskrá tannlækna. Á sínum tíma, þegar reynt var að ná samkomulagi um þetta, slitnaði upp úr þeim viðræðum, það náðist ekki niðurstaða um þessa viðmiðunargjaldskrá og síðan hefur hún í raun og veru ekki fylgt verðlagshækkunum, hún hefur ekki fylgt þeim kostnaðarhækkunum sem orðið hafa í landinu, hvorki í launum né öðrum kostnaði, þannig að hún hefur frekar verið að dragast aftur úr heldur en hitt. Því hljótum við að velta fyrir okkur hvort ekki sé kominn tími til þess fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra og heilbrigðisráðuneytið að slá í klárinn og reyna að færa þessa gjaldskrá nær raunveruleikanum en vera ekki að miða við einhverja gjaldskrá sem er þar langt frá. Ég hefði haldið, eins og hv. þm. Hlynur Hallsson, að tannlæknar mundu fagna því að hafa tækifæri til að láta neytendur vita, t.d. á heimasíðu sinni, þannig að menn gætu kannað það heima hjá sér, hver kostnaður við algengustu aðgerðir er. Það er alveg ljóst að aldrei verður hægt að birta einhverja gjaldskrá sem er míla á lengd þar sem allar aðgerðir sem tannlæknar bjóða upp á eru taldar upp. En alla vega ættu notendur að geta gert sér grein fyrir því út frá einhverri grunngjaldskrá hvernig viðkomandi tannlæknir verðleggur þjónustu sína og borið það saman við grunngjaldskrá einhvers annars. Ef um er að ræða flóknar og miklar aðgerðir trúi ég ekki öðru en að fólk reyni að leita eftir því hvað hún kemur til með að kosta. Ég trúi ekki öðru en að tannlæknirinn sinni þeirri skyldu sinni, eins og Samkeppnisstofnun hefur mælst til, að ef gert er ráð fyrir því að sú aðgerð kosti meira en 100 þús. kr. þurfi hann að leggja fram skriflega áætlun um verkið og gera notendunum grein fyrir því áður en aðgerðin hefst hve dýr hún verður. Samanburðurinn við hin Norðurlöndin sýnir að þar meta menn það svo að tannlæknirinn þurfi að skila slíkri skriflegri áætlun þegar um er að ræða aðgerð sem kostar 20–25 þús. kr. Af hverju er miðað við 100 þús. kr. á Íslandi þegar tannlæknar í Danmörku, Svíþjóð og Noregi þurfa að leggja fram skriflega kostnaðaráætlun og gera sjúklingnum grein fyrir kostnaði ef gert er ráð fyrir að aðgerðin fari yfir 20–25 þús. kr.? Af hverju 100 þús. kr. á Íslandi? Af hverju er ekki hægt að breyta þeirri viðmiðun? Það getur Samkeppnisstofnun gert, það þurfum við ekki að gera í lögunum. Flutningsmenn þessa frumvarps, og það kemur fram í greinargerð, gera sér grein fyrir því að auglýsingar geta hækkað verð á þjónustu. Sá sem veitir þjónustuna þarf aftur að ná inn kostnaði sem hann verður fyrir. Því er gert ráð fyrir að ráðherra verði heimilt að takmarka auglýsingaskylduna við algengustu liði gjaldskrárinnar, að tannlæknar þurfi ekki að auglýsa alla gjaldskrána þar sem sá kostnaður gæti reynst óhóflegur og íþyngjandi. Í frumvarpinu og greinargerðinni er því gert ráð fyrir því að reyna að draga úr þessum kostnaði eins og hægt er en ná samt sem áður því grundvallarmarkmiði að upplýsingarnar séu aðgengilegar á einum stað, menn viti að þeir geti sótt slíkar upplýsingar til t.d. Tannlæknafélags Íslands, Tryggingastofnunar, Neytendasamtakanna eða einhverra slíkra stofnana. Ef ég ætlaði að fara með barnið mitt til tannlæknis og ætti rétt á 50% endurgreiðslu gæti ég kannað fyrir fram hvort sú væri raunin ef ég færi til tannlæknis a eða tannlæknis b. Ég þyrfti ekki að fara í algerri blindni og vakna við það eftir á að reikningurinn, sem ég hélt ég fengi helminginn endurgreiddan af, væri það hár að ég fengi ekki nema 30% endurgreiðslu og þyrfti að borga 70% sjálfur. Enn og aftur þakka ég þá góðu umræðu sem hér hefur orðið. Ég vona satt að segja að þetta frumvarp fái afgreiðslu í heilbrigðis- og trygginganefnd, hef ákveðnar vonir um að svo verði vegna þess að meðal flutningsmanna eru margir þeir sem sitja í þeirri nefnd. Ég hlakka til að sjá umsagnir sem berast, hvort sem það verður frá Neytendasamtökunum, Félagi eldri borgara, tannlæknum eða samtökum þeirra eða hverjum þeim sem gefst tækifæri á að senda inn umsagnir. Í ljósi viðbragða, sem ég lýsti í fyrri ræðu minni, frá einstaka tannlæknum og samtökum þeirra hlakka ég ákaflega mikið til umræðunnar um þetta frumvarp.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um átak í uppbyggingu héraðsvega. Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson. Tillögugreinin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að gert skuli sérstakt átak í viðhaldi og uppbyggingu héraðsvega sem flokkast samkvæmt vegalögum oftast undir safn- og tengivegi. Sérstaklega skal hugað að lagningu bundins slitlags á þessa vegi. Til þess verði varið a.m.k. 4 milljörðum kr. sem dreifist jafnt á næstu fimm ár. Komi sú fjárveiting til viðbótar þeim fjármunum sem ætlaðir eru þessum vegaflokkum í núgildandi samgönguáætlun. Enn fremur skipi ráðherra þriggja manna nefnd er kanni hvernig breyta megi skilgreiningum og einfalda þær, sem og flokkun vega eftir tegundum í vegalögum og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga að teknu tilliti til breyttra þarfa og aukinna krafna sem gerðar eru til þessara vega. Nefndin skili áliti sínu fyrir 1. maí 2006.“ Með þessari tillögu til þingsályktunar um átak í uppbyggingu vega, veganna sem liggja inn til dala og út til stranda, er meðfylgjandi greinargerð: „Tillaga þessi var lögð fram á 131. löggjafarþingi en náði ekki fram að ganga og er nú lögð fram aftur lítið breytt. Í vegalögum er þjóðvegum skipt í stofnvegi, tengivegi, safnvegi og landsvegi. Hlutur safn- og tengivega, þ.e. héraðsvega, er afar mikilvægur í samgöngukerfi landsmanna. Þetta eru þeir vegir sem tengja einstök býli, náttúruvætti og sögustaði við aðalstofnvegina og skipta því miklu máli fyrir afkomu og framtíð fólks á stórum svæðum. Á þetta við um bændur og aðra þá sem vegna atvinnustarfsemi sinnar þurfa að sækja aðföng og koma frá sér afurðum með reglulegum hætti. Héraðsvegirnir eru líka mikilvægir fyrir akstur skólabarna og skipta miklu máli fyrir uppbyggingu í ferðaþjónustu. Þá má og nefna vegi að stórum sumarbústaðalöndum sem þurfa að anna mikilli umferð á vissum árstímum.“ Þeir vegaflokkar sem ég hef hér nefnt, vegir sem eru inn til dala og út til stranda og mynda netverk samgangna innan byggðarlaga, hafa orðið hornreka í samgöngumálum á síðustu árum. Það er hægt að sjá m.a. ef litið er á fjárveitingar til þessara vegaflokka og í tillögunni er það listað upp hvernig fjármagn hefur verið veitt á hina einstöku vegaflokka. Þar sést t.d. að í tengivegi, sem eru aðalvegirnir sem liggja út um sveitir landsins, voru veittar 574 millj. kr. árið 2001 en aðeins 501 millj. kr. árið 2004, þ.e. lægri fjárveiting var til þessara vega árið 2004 en 2001. Ef litið er á brýr á þessum vegaflokkum, brýr á vegum innan héraða, hefur fjármagn til þeirra einnig dregist saman. Árið 2001 voru það 328 milljónir kr., árið 2002 238 milljónir kr. og 2004 225 milljónir. kr. Það má segja að þetta hangi nokkuð svipað en þó er heldur um lækkun að ræða. Við sem þekkjum til vitum að einmitt á þessum vegum innan héraða eru þröngar og úr sér gengnar brýr sem engan veginn uppfylla öryggi eða bera þá umferð sem ætlast er til. Sama er upp á teningnum ef litið er á svokallaða safnvegi sem eru vegirnir sem liggja heim að einstökum bæjum. Þar voru fjárveitingar árið 2001 335 millj. kr. en árið 2004 eru þær 319 millj. kr. Svona má rekja, herra forseti, hvernig þessir vegaflokkar hafa eiginlega orðið út undan í viðhaldi og uppbyggingu vegakerfis landsins. Vissulega þarf að gera átak. Ég er ekki að gera lítið úr því átaki sem gert er á stofnvegunum og þykir þar nógu hægt ganga og dapurt í því sambandi að þurft skuli hafa að skera niður fjárveitingar samkvæmt vegáætlun sem Alþingi hafði samþykkt. Vegáætlun hefur verið skorin niður árlega um í kringum 2 milljarða kr. til þess að mæta svokallaðri þenslu sem menn hafa sagt vera vegna stóriðjuframkvæmdanna. Niðurskurðurinn til þess að mæta þeirri þenslu hefur bitnað á vegaframkvæmdum, á Vestfjörðum, á Norðvesturlandi, á þeim landshlutum þar sem mestra aðgerða er þörf og ekki hafa hvað síst þessir sveitavegir orðið út undan. Í þessari þingsályktunartillögu er síðan rakið áfram mjög ítarlega hvernig fjármagn til þessara vega hefur breyst. Rakin er lengd þessara vega. Sem dæmi má taka að vegakerfið allt er í kringum 13 þúsund kílómetrar, allt vegakerfi landsmanna, en af því eru stofnvegir liðlega 4 þúsund kílómetrar, 4.272 samkvæmt upplýsingum Vegagerðarinnar og 3.943 kílómetrar eru tengivegir eða samtals 8.215 kílómetrar af þeim 12.970 kílómetra löngu vegum sem um að ræða. Safnvegir og tengivegir eru því samtals um liðlega helmingur eða um helmingur af vegakerfi landsins. Herra forseti. Hér er svo áfram ítarlega fjallað um ýmsa þessa skiptingu. Eitt í þessu máli t.d. sem kemur hvað bagalegast niður og furðulegar reglur eru um, er að ef bær fer í eyði, ef föst búseta leggst af þá fellur vegurinn þangað niður um flokk og fellur ekki lengur undir hið fasta vegakerfi landsins. Þessir vegir geta engu að síður verið afar mikilvægir fyrir nýtingu landsins, fyrir nýtingu auðlindanna, vegna ferðamanna, útivistar o.s.frv. En þessi lög og reglur eru með þeim hætti að þá falla þessir vegir úr tölu þjóðvega og verða nokkurs konar einskismannsvegir, þ.e. engir bera lengur ábyrgð á þeim. Að vísu er ætlast til þess að viðkomandi sveitarfélag eða sá sem sér sér helst hag í þeim haldi þeim við. Það er algjörlega óviðunandi að þetta skuli vera með þessum hætti. Í Skagafirði eru t.d. langir vegir inn Skagafjarðardalina sem hafa fallið úr tölu þjóðvega af því að bæir hafa farið úr fastri ábúð. Engu að síður eru þessir vegir jafnmikilvægir til þess að nýta gæði landsins, til heyskapar, til ferðaþjónustu o.s.frv. Ef litið er á þjóðhagslegt gildi veganna og mikilvægi þeirra er engin röksemd fyrir því að fella þá úr tölu þjóðvega og láta þá verða eins konar einskismannsvegi eins og nú er. Á þetta er líka bent í þessari ítarlegu þingsályktunartillögu um vegi sem ég kalla héraðsvegi, þ.e. vegi er liggja inn til dala og út til stranda innan byggðarlaga og eru í rauninni lífkerfi, lífæðar viðkomandi byggðarlaga. Í greinargerðinni sem er mjög ítarleg segir síðan, herra forseti: „Við erum lítil þjóð í stóru og ógreiðfæru landi og samgöngur hljóta því að vera höfuðatriði fyrir samfélagið á hverju svæði. Nú hefur orðið áherslubreyting í vegamálum á síðasta áratug þar sem ofuráhersla hefur verið lögð á stórframkvæmdir og nokkra aðalvegi. Á sama tíma hafa vegir sem liggja af hringveginum setið hlutfallslega á hakanum. Héraðsvegirnir inn til dala og út til stranda eru samgönguæðar heils atvinnuvegar. En einnig býr fjölmargt fólk í dreifbýli sem sækir vinnu um langan veg til næsta þéttbýlis og börnum er ekið í skóla. Því eru takmörk sett hvað bjóða má ungum börnum í löngum skólaakstri á slæmum vegum. Góðir akvegir eru því hreinlega grundvallarforsenda fyrir byggð víðs vegar um landið. En það hangir fleira á spýtunni. Ferðaþjónustan er ört vaxandi atvinnugrein og miklar vonir bundnar við hana til að treysta atvinnu til sveita. Íslendingar vilja gjarnan laða til sín ferðamenn og auglýsa náttúrufegurð landsins á erlendri grundu og þeir vilja einnig njóta hennar sjálfir. En til þess að komast að helstu náttúruperlum landsins verður oftar en ekki að keyra langar vegalengdir eftir héraðsvegum og umferð um þá er oft stríð á sumrin. Oft eru þessar leiðir líka eftirsóttar af ferðamönnum, þar á meðal hjólreiðafólki, vegna þess hvernig vegirnir liggja í landinu og allt önnur upplifun er að aka þá en mikið uppbyggðar stofnbrautir. Með fjölgun ferðamanna mun umferð um þessa vegi aukast og þar með vex þörfin fyrir uppbyggingu og endurbætur á héraðsvegunum. Góðir héraðsvegir eru því ekki sérhagsmunamál bænda heldur hluti af því að byggja Ísland upp sem ferðamannaland. Góðir vegir eru forsenda nýsköpunar í atvinnulífi til sveita. Ástand héraðsveganna er mjög misjafnt en Vegagerðin verður að takmarka verk sín við fjárveitingar og virðist forgangsröðun að mestu miðast við flokkun vega samkvæmt vegalögum frekar en þarfir íbúa eða atvinnulífs á hverju svæði. Þannig njóta ýmsir mikilvægir tengivegir og safnvegir mjög takmarkaðrar þjónustu þótt þeir séu eina vegtenging íbúa á stórum svæðum við stofnvegi. Þá er viðhald tengivega í sveitum víða afar lítið og víst er að ferðamenn færu án efa meira um þá ef ástand þeirra væri betra. Má hér nefna vegi eins og þann sem liggur út á Látrabjarg, veginn um Strandir og vegina um Hólasand og út á Melrakkasléttu. Mjög hallar á tengivegi og safnvegi í samanburði við stofnvegi hvað varðar uppbyggingu með lagningu bundins slitlags á síðustu árum.“ Hér í þingsályktunartillögunni er einmitt gerð grein fyrir hvað hefur verið lagt af bundnu slitlagi á þessa vegi á undanförnum árum. Áfram segir, með leyfi forseta: „Flutningsmenn telja þá þróun varhugaverða og geta leitt til þess að ákveðin svæði einangrist og missi af viðskiptum og öðrum tækifærum sem tengjast umferð ferðamanna. Bundið slitlag eykur og möguleika íbúanna til að komast örugglega til og frá heimili sínu.“ Ég vek athygli á því að hér er ég fyrst og fremst að leggja áherslu á vegi innan byggðarlaga, ekki í sjálfu sér í óbyggðum. Svo segir, með leyfi forseta: „Vel má setja sérreglur um hámarkshraða á þessum vegum til að viðhalda fullnægjandi öryggisstigi.“ Að því er mér hefur verið tjáð gilda reglur um að ef lagt er bundið slitlag á vegi þá verði þeir að bera svo og svo hraða umferð. Um það tel ég að megi bara setja sérstakar reglur til þess að fullnægja öryggi. Áfram segir, með leyfi forseta: „Ferðamenn hérlendis ferðast í síauknum mæli á eigin vegum og þá oft á litlum bílum, sem þola illa lélega vegi, en einnig í vaxandi mæli á reiðhjólum. Gæði veganna og umferðaröryggi ráða því miklu um samkeppnishæfni einstakra svæða til búsetu og ferðaþjónustu. Því er lögð áhersla á að átak verði gert varðandi þessa vegi, ekki hvað síst með lagningu varanlegs og bundins slitlags. Sveitarfélög hafa vegna breyttra búsetuhátta orðið að efla vegaþjónustu á síðustu árum án þess að ríkið hafi aukið fjárframlög til þessara verka. Nú er algengara en áður að fólk búi í sveit en starfi jafnframt í þéttbýli og þurfi því að ferðast óhindrað nær alla daga ársins. Þá er börnum víða ekið um langan veg í skóla, m.a. vegna sameiningar sveitarfélaga, og vart bjóðandi að slíkum leiðum sé ekki haldið vel við. Þessi breyting þýðir t.d. að moka þarf þessa vegi reglulega að vetrinum, en moksturinn lýtur ýmist gamalli helmingaskiptareglu ríkis og sveitarfélags eða er alfarið á kostnað sveitarfélags og viðkomandi bónda. Þá er rykbinding á malarvegum afar brýn að sumri til. Því er nauðsynlegt að taka til endurskoðunar almenna þjónustu á þessum vegum og þá jafnframt verka- og kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga á þessum þáttum. Ljóst er að dreifbýl sveitarfélög hafa litla burði til að standa straum af auknum kostnaði við snjómokstur eða aðra vegþjónustu.“ Herra forseti. Ég kem ítarlegar að þessu máli í seinni ræðu minni. En þessir vegir inn til dala og 

Herra forseti. Hér erum við að ræða tillögu til þingsályktunar um átak í uppbyggingu héraðsvega sem þrír þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggja fram. Þessi þingsályktunartillaga er einföld en fylgt afar ítarlega og vel eftir í góðri greinargerð. Nú hef ég setið á þingi í nokkrar vikur sem varamaður og hef orðið átakanlega var við það hversu mikilvægar samgöngur eru fyrir hinar dreifðu byggðir. Þetta er eitt af þeim málum sem liggur fólki einmitt á hjarta. Ég held að ég hafi fengið um þrjú bréf bara á síðustu vikum frá fólki og félagasamtökum þar sem beðið er um að þrýst verði á að ákveðnum vegarköflum sé betur haldið við. Þetta er mjög skiljanlegt vegna þess að oft er fólk að reyna að byggja upp ferðaþjónustu á hinum ýmsu fallegu en jafnvel afskekktum stöðum. Hins vegar eru vegirnir þangað grundvöllur fyrir því að fá ferðamenn á staðina. Stundum eru þessir vegir alveg í skelfilegu ástandi. Það er eins og að detta bara 50 ár aftur í tímann að keyra á holóttum vegum sem væri í raun mjög auðvelt að halda miklu betur við. Ég er viss um að bara það að leggja mikla áherslu á að setja bundið slitlag á þessa vegi mundi spara Vegagerðinni peninga þegar til lengri tíma er litið vegna viðhaldskostnaðar. Sem betur fer hefur verið gert heilmikið í þessum málum. En betur má ef duga skal. Í greinargerðinni eru hvorki meira né minna en 15 fylgiskjöl þar sem þetta er stutt ítarlega. Þetta eru bréf frá sveitarstjórnum og sveitarfélögum, frá einstaklingum líka og ábúendum á mörgum jörðum sem eru að reyna að byggja upp atvinnu með ferðaþjónustunni, sem er mikilvægt, þ.e. að reyna að byggja á því sem er fyrir á staðnum og leggja áherslu á það vegna þess að eins og við vitum verður það nú aldrei að álver komist í hvern fjörð eins og sumir stefna að, þ.e. þessi ríkisstjórn. Þetta mál er dæmi um það hvernig hægt er að byggja upp vegi og þar með auka atvinnusköpun á þessum svæðum. Þess vegna held ég að þetta sé hið besta mál og ég vona innilega að það fái skjótan framgang í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég vil nú taka undir margt sem hv. þingmaður hafði fram að færa í sinni ræðu. Ég dreg ekki úr mikilvægi þess að svo sannarlega þarf að bæta malarvegina okkar vegna þess að við erum að flytja börn í skóla eftir þessum vegum og fólk er að sækja sér vinnu og það þurfa að vera góðar samgöngur. Samgöngur eru sá málaflokkur sem mest er talað um á öllum fundum. Það er kannski vegna þess að allt gengur svo vel í þessu landi og kröfurnar verða alltaf meiri og meiri. Það er ósköp eðlilegt. Ég vil bara halda því til haga hér að aldrei hefur verið gert annað eins í samgöngumálum Íslendinga og núna síðustu ár, aldrei nokkurn tíma. Við höfum aldrei séð meira gert af því að malbika vegi og breikka þá. Við erum að útrýma einbreiðum brúm, sem betur fer. Þær eru, að ég tel, flestar í mínu kjördæmi núna í Hornafirði. Þar eru þær mjög margar en þeim hefur verið að fækka. En það er eins og með annað það sem gert er að það tekur helst enginn eftir því. Síðan er náttúrlega verið að bæta vegina og gera jarðgöng. Ég vil bara halda því til haga að aldrei hefur verið gert annað eins til að bæta samgöngur og bæta öryggi í umferðinni og núna síðustu ár.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar frá hv. þm. Drífu Hjartardóttur sem var nú eiginlega ekki mjög mikið andsvar heldur í grundvallaratriðum stuðningur við málið. Auðvitað er það alveg rétt, og ég sagði það einmitt í ræðu minni, að ýmislegt hefur verið gert gott. Áherslan hefur hins vegar verið dálítið mikil á stóru verkefnin, á jarðgöngin og hina stóru vegi og ég er ekki að segja að það sé ekki mikilvægt, það er vissulega mikilvægt líka. En þegar þenslan í þjóðfélaginu er eins og hún er núna og verði hún áfram er dálítið hættulegt að horfa til þess að farið verði að skera aftur niður í framlögum til vegamála og það var einmitt gert. Slegnar voru af nokkrar framkvæmdir og öðrum var frestað. Þenslan í þjóðfélaginu er slík einmitt vegna stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar að það bitnar á samgöngumálum. Það má auðvitað alls ekki gerast. Hins vegar fagna ég því að við getum verið sammála um mikilvægi héraðsvega og tengivega. Við getum farið út í þá umræðu að einbreiðar brýr eru enn þá allt of margar og bara á þjóðvegi 1 milli Akureyrar og Reykjavíkur, hugsið ykkur, þar eru fimm eða sex einbreiðar brýr enn þá, stórhættulegar auðvitað. En það horfir sem betur fer til bóta.

Hæstv. forseti. Enn getum við bara verið þokkalega sammála, ég og hv. þingmaður.

Það er aldeilis.

Við erum nú öll hér oft sammála í þessu og ég held að  En meðan verið er í stórum framkvæmdum verða hin smærri út undan. En ég er alveg á því að um leið og við mögulega getum eigum við að leggja mikla áherslu á að bæta vegina, bæta héraðs- og tengivegina. Þeir vegir eru lífæðar í hverju héraði og ég get svo sannarlega tekið undir þetta allt. Ég er alveg viss um að þegar stærstu verkefnin eru búin, ef ég tek mitt kjördæmi, tvöföldun Reykjanesbrautar, og búið að tvöfalda veginn yfir Hellisheiði og frá Hveragerði að Selfossi, þá kemur að hinum vegunum sem svo sannarlega er þörf á. Ég held að við eigum að heita okkur því að koma því í framkvæmd og láta það ekki dragast of lengi því það er mjög þjóðhagslega hagkvæmt að hafa góðar samgöngur.

Herra forseti. Já, það er gott að hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Drífa Hjartardóttir, er okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sammála í þessum málum og hárrétt hjá hv. þingmanni að oft erum við sammála í samgöngumálum. Hins vegar kom aðeins fram hjá hv. þingmanni þetta um forgangsröðunina og þingsályktunartillagan kemur einmitt inn á það. Ég les það hérna beint, með leyfi forseta: „Sérstaklega skal hugað að lagningu bundins slitlags á þessa vegi. Til þess verði varið a.m.k. 4 milljörðum kr. sem dreifist jafnt á næstu fimm ár. Komi sú fjárveiting til viðbótar þeim fjármunum sem ætlaðir eru þessum vegaflokkum í núgildandi samgönguáætlun.“ Eins og staðan er í dag sé ég ekki fram á það. Ég var einmitt farinn að vona að eftir þessar ferlegu framkvæmdir við Kárahnjúka og alla þá sprengingu mundi fara að róast aðeins í hagkerfinu og þá þyrftum við einhverja innspýtingu í vinnu og slíkt og menn mundu einhenda sér í að fara í samgöngubætur. Þessi tillaga miðar einmitt að því. Nú er hins vegar verið að tala um tvö álver í viðbót og þá getur maður farið að velta fyrir sér: Bíðum nú við, verður þá ekki gert eins og fyrir þremur árum, rétt eftir kosningar, að sagt verður: Ja, bíðum aðeins við, núna þurfum við að hægja á okkur, núna þurfum við að skera niður og fresta framkvæmdum. Það finnst mér því miður dapurleg framtíðarsýn, herra forseti.

Herra forseti. Ég get tekið undir að geysimikið hefur verið gert í vegamálum. En samt sem áður, hv. þm. Hlynur Hallsson sagði: Það er eins og maður detti 50 ár aftur í tímann. Ég hjó sérstaklega eftir því. Ég get farið með hv. þingmenn í bílferð vestur á æskuslóðir mínar og þar erum við komin 50 ár aftur í tímann á þeim vegum sem eru notaðir enn í dag. Sem betur fer eru þetta stuttir spottar og það er verið að vinna verulega í þeim en það vantar ótrúlega mikið enn þá. Það er hreinn sannleikur að sumir af þessum vegum, eða slóðum getum við sagt, eru eins og þeir voru lagðir fyrir 50 árum. Borið hefur verið í þá síðan og þeir heflaðir og búið. En verstu kaflarnir eru farnir, búið er að gera heilmikið í því að laga vegi en það er heilmikið ógert og ekki síst á fyrrnefndu svæði. Ég vil taka undir eiginlega allt sem hv. flutningsmaður segir um ástand vega, þ.e. héraðsvega, sem eru tengivegir og safnvegir mikið til. Ég get tekið undir hvert einasta orð. Samt sem áður er ég mjög efins um að ég geti tekið undir tillöguna í heild. Ástæðan er sú sem ég nefndi áðan, við þurfum svo gífurlega mikið fjármagn til að ljúka þessum stofnvegum, bara brautum á milli þéttbýlisstaða og það þekkjum við í kjördæmi okkar hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Ég óttast því mjög, þó að hér sé gert ráð fyrir sérstakri og tilgreindri fjárveitingu, að hún fáist ekki nema þá ef hún yrði tekin af sameiginlegum sjóðum. Vissulega væri gott ef þetta fengist sem sértækt efni en ég vildi ekki sjá að styðja þetta ef það yrði til þess að draga úr nauðsynlegri uppbyggingu á stofnvegunum. Það getur vel verið að upplýsingar sem hv. flutningsmaður kom með, sem voru nýjar fyrir mig, leysi málið. Hann sagði að vegir féllu niður um flokka, þ.e. vegir flokkast öðruvísi t.d. þegar bær fer í eyði, þá lækkar hann um flokk. Er það ekki rétt, hv. flutningsmaður?  En ég endurtek að hér er mjög þarft mál. Hér eru mjög gagnlegar upplýsingar um ástand þessara mála. Ég treysti mér ekki til að styðja að 4 milljarðar komi þarna nema tryggt sé, og ef það verður styð ég þetta eindregið en aðeins ef tryggt verður að það komi ekki niður á stofnframkvæmdum.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins geta þess, af því að hv. þingmaður talaði um vegi sem væru lagðir af þegar býli færu í eyði, að mjög víða í Suðurkjördæmi er verið að leggja nýja vegi að nýbýlum vegna þess að fólk vill flytja út í sveit og búa þar, stofna býli, og þá þarf að leggja nýja vegi. Það hefur falið í sér aukinn kostnað fyrir sveitarfélög því að greiða þarf hluta af heimreið heim á bæi. Það er sem betur fer víða líf í sveitum. Víða er verið að stofna nýbýli og ekki síst vegna þess að töluvert mikið hefur verið rýmkað með jarðalögin og það hefur gert það að verkum að auðveldara er fyrir fólk að kaupa og selja. Ég tel að þetta sé mjög jákvætt og vil koma því á framfæri hér.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar upplýsingar og samgleðst yfir stofnun nýbýla í kjördæmi þingmannsins. Því miður er ekki hægt að segja hið sama um það kjördæmi sem ég stend fyrir. Nýbýli eru afskaplega fá á því svæði.

Á Vesturlandi.

Hugsanlega einhver á Vesturlandi, en ef litið er yfir svæðið í heild eru nýbýli ekki mörg. Ég tek fyllilega undir að í slíkan kostnað er, held ég, gott og ljúft og skylt að leggja þegar nýbýli eru stofnuð. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er ánægjuefni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunum um þetta mál og fyrir innlegg þeirra og góðu undirtektir. Mér fannst að allir væru sammála um mikilvægi þess að gera átak í að bæta ástand þessara vega. Ég held að það verði í raun ekki gert nema með einhverju sérstöku átaki þar sem þessir vegaflokkar fái ákveðna meðferð til að fara í slíkt átak. Þetta skiptir orðið svo miklu máli fyrir samkeppnishæfni þessara byggða, bæði félagslega og atvinnulega séð, að fá góða vegi og dragast ekki aftur úr. Á vissan hátt grisjast byggðin víðast fjarlægðarlega séð og allir verða stöðugt háðari góðum samgöngum. Börnum er ekið í skóla, fólk sækir atvinnu, fólk býr úti í sveit og sækir atvinnu annað o.s.frv. Vegasamgöngur eru því forsenda fyrir að slík byggðarlög geti verið samkeppnishæf og boðið upp á mannsæmandi kjör hvað þetta varðar. Ég rek það nokkuð ítarlega í tillögunni hvernig umræddir vegaflokkar hafa hlutfallslega staðið í stað eða dregist aftur úr hvað fjármagn varðar. Það er síðan aftur annað mál hvort okkur finnst vera of lítið fjármagn sett í vegamál í heild sinni, hvort mikið eða lítið sé gert. Við erum öll sammála um að það er aldrei eða seint gert of mikið og við vildum svo sannarlega öll sjá að gert væri meira og hörmum það þegar verið er að skera niður fjárveitingar til vegamála, sem þó er búið að samþykkja tillögur um á Alþingi, til að mæta einhverjum öðrum efnahagsþáttum í þjóðfélaginu, eins og við upplifum núna að vegáætlun er skorin niður til að mæta þenslu frá stóriðju. Þessir vegaflokkar, innanhéraðsvegirnir, hafa setið eftir og þess vegna legg ég til, og við flutningsmenn þessarar tillögu, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að um eitthvert árabil verði sérstökum fjárveitingum varið í að setja kraft í uppbyggingu sveitaveganna og það dragi ekki úr framkvæmdum í öðrum þáttum vegamála. Hliðstæð ákvörðun var tekin fyrir kosningarnar 2003, hárrétt fyrir kosningar. Þá var tekin ákvörðun um að setja sérstakt fjármagn í ákveðna vegaflokka í landinu. Það var reyndar ekki staðið við það því það var skorið niður eftir kosningar. En það er ekkert sem útilokar, síður en svo, að tekin sé þingleg ákvörðun um átak varðandi þessa vegaflokka sem lúta að aðstæðum þessa fólks og gera þessi byggðarlög samkeppnishæf hvað þetta varðar. Ég vil í lokin, herra forseti, taka undir það sem hv. þm. Hlynur Hallsson sagði. Flest bréf sem þingmenn fá, a.m.k. þingmenn sem koma af landsbyggðinni, lúta að vegamálum í heimahéraði. Með tillögunni eru allmörg fylgiskjöl hvað það varðar. Hér er bréf frá Ferðamálafélagi Barðastrandarsýslu þar sem lögð er áhersla á að bæta vegi í Barðastrandarsýslu. Ferðamálafélag Barðastrandarsýslu leggur til að gert verði ráð fyrir eftirtöldum vegabótum á ferðamannaleiðum í Barðastrandarsýslu, segir í bréfinu, og síðan eru þær raktar. Hér er bréf frá sveitarstjórn Öxarfjarðarhrepps, dagsett 26. febrúar 2004, þar sem lögð er þung áhersla á að bæta og gera átak í vegum innan héraðs. Það er undirritað af Elvari Árna Lund fyrir hönd Öxarfjarðarhrepps með von um greinargóð svör innan tíðar. Hér er bréf frá sveitarstjórn Þingeyjarsveitar þar sem einnig er lögð þung áhersla á að bæta þessa innanhéraðsvegi og þar er rakið ítarlega hve miklu máli það skiptir það byggðarlag. Hér er bréf frá Ingunni Guðmundsdóttur, sveitarstjóra Skeiða- og Gnúpverjahrepps, til þingmanna Suðurkjördæmis þar sem lögð er áhersla á átak í þessum vegum. Þar segir, með leyfi forseta: „Við keyrum börn í skóla daglega eftir þessum vegum. Póstbíllinn, mjólkurbíllinn, fóðurbíllinn, sláturhúsbíllinn og alls konar flutningar fyrir utan akstur íbúanna til almennra starfa sinna. Við verðum að fá þetta í lag. Það er hægt að sætta sig við að hafa ekki malbik ef við hefðum góða malarvegi. Íbúar hafa komið að máli við mig eftir sumarleyfi og sagt sögur af ferðum sínum um landið. Í þeim sögum eru vegirnir heima bornir saman við eðalvegi í öðrum kjördæmum þó malarvegir séu.“ Við þekkjum svo sem þennan samanburð en engu að síður rekur sveitarstjóri Skeiða- og Gnúpverjahrepps mjög ítarlega hve mikilvægt það er að bæta vegi innan héraðs. Hér er bréf frá sveitarfélaginu Ölfusi þar sem er lögð áhersla á þessa sömu þætti, bréf frá sveitarstjórn Kaldrananeshrepps um vegamál í Kaldrananeshreppi sem lúta nákvæmlega að því sama. Hér er bréf frá ábúendum á Dæli í Víðidal, hér er bréf frá ábúendum og eigendum jarðanna í Flókadal í Borgarfirði og Húnaþings vestra, allt um þetta sama mál, um vegi innan héraðs. Bréf frá hreppsnefnd Rangárþings ytra, frá Norðurhéraði, frá sveitarstjórn Dalabyggðar, frá Byggðasamlagi Húnavallaskóla, þar sem þeir leggja áherslu á að vegirnir sem börnunum er ekið eftir í Húnavallaskóla eru allt saman lélegir malarvegir sem hafa fengið lítið viðhald á undanförnum árum. Hér er bréf frá sveitarstjórn Eyjafjarðarsveitar, frá bæjarráði Borgarbyggðar, svo dæmi séu nefnd. Það er alveg ljóst hve þunga áherslu íbúar í héruðum landsins leggja á þessa vegi og þess vegna er sú tillaga flutt að gert verði sérstakt átak varðandi þessa innanhéraðsvegi, sem ég kalla safn- og tengivegi. Það er líka þjóðfélagslegt atriði að halda byggð í landinu og að byggðin fái að vera samkeppnishæf hvað þetta varðar. Góðir vegir um héruðin stækka Ísland, bæði byggðalega og atvinnulega séð. Ég þakka fyrir mjög góðar umræður um þetta mál og að lokinni umræðu óska ég eftir að tillögunni verði vísað til hv. samgöngunefndar.

Forseti. Ég hef fylgst af áhuga með þessum umræðum og blaðað í þeim gögnum sem fylgja þingsályktunartillögunni sem hér er rædd. Hér er t.d. bréf frá sveitarstjórn Þingeyjarsveitar þar sem brúnni yfir Skjálfandafljót í Útkinn er lýst en hún var byggð árið 1935, er 196 metrar að lengd og einbreið. Burðargeta hennar var miðuð við múgfjölda, eða 400 kíló á hvern fermetra, þannig að brúin þoli það að fjórir þéttholda karlar standi á einum fermetra. Maður sér fyrir sér þegar Kinnungar eru komnir á brúna og standa fjórir á hverjum fermetra. Það yrði mikil sjón og merkileg. Ég vil hins vegar, um leið og ég fagna þessari merku umræðu um héraðsvegi, eða safn- og tengivegi, spyrja flutningsmanninn að því, án þess að draga úr mikilvægi málsins, hvort ekki væri nær í framtíðinni að þessi gerð af vegum væri á sveitarstjórnarstiginu þannig að sveitarstjórnirnar sjálfar hefðu um það að segja og létu gera þessa vegi og bæru af því kostnað, auðvitað með einhvers konar heildarsamræmingu sem skipulagslög gætu væntanlega tryggt. Mér sýnist að heimamenn sjái langbest, sé það á bréfum hér, hvar skórinn kreppir í þessum efnum og væri nær að þetta væri hjá sveitarstjórnum frekar en vélað sé um það í samgönguráðuneytinu og á Alþingi Íslendinga.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir góðar undirtektir við málið í heild. Burðarþolsgeta vega og brúa á sínum tíma, eins og hann var að lýsa hér, hefur staðist býsna vel. Sá mælikvarði sem oft og tíðum var notaður þá hefur reynst býsna góður og margar af þessum brúm frá fyrri áratugum hafa reynst óhemjulega endingargóðar, og mætti sjálfsagt af því læra nú á tímum. En varðandi það hverjir eiga að fara með forsjá þessara vega þá er í sjálfu sér ekki verið að taka á því máli í þessari tillögu. Eins og málum er nú háttað heyrir þetta undir ríkið og vegáætlun eins og hv. þingmaður kom inn á. Hvort sem þessir vegaflokkar eru á höndum sveitarfélaga eða ríkisins þá vantar sárlega fjármagn til þeirra. Ég held að það sé mjög óvarlegt að ætla að taka þessa ábyrgð frá ríkinu því að í hlut eiga strjálbýlustu hrepparnir þar sem vegalengdir eru lengstar. Þegar grunnskólarnir voru færðir yfir til sveitarfélaganna urðu þessir sömu hreppar hvað harðast úti. Þeirri verkaskiptingu fylgdu alls ekki tekjustofnar. En verkaskiptingin er í sjálfu sér annað mál. Það skiptir mestu máli að gera þarf stórátak í samgöngumálum innan héraða víða um land í skipulagi sveitavega, sem ég kalla svo, eða héraðsvega. Að því miðar þessi tillaga.

Forseti. Dreifð byggð í víðlendum hreppum, það er rétt. Sum af þeim skjölum sem koma hér fram í frumvarpinu eru frá slíkum sveitarfélögum. Önnur eru frá Þingeyjarsveit, sem er enginn jaðarhreppur, og hér er sveitarfélagið Ölfus, sem er nánast nágranni okkar á höfuðborgarsvæðinu okkur til meiri eða minni ánægju eftir atvikum. Ég held að ef þetta gerðist yrði auðvitað að tryggja að fjármagn kæmi til sveitarfélaganna. Kannski eru sveitarfélögin núna of lítil sum hver og jafnvel flest til að anna þessum verkefnum. Þau þarf auðvitað að stækka og efla. Ég held að þessum málum væri betur komið í höndum sveitarfélaganna. Það sést ágætlega á þessu frumvarpi að sérstaklega mundi það bæta pýramídaveldið í vegamálum og einveldisástandið. Hér eru lagðar fram bænaskrár undirritaðar af hreppstjórnarmönnum eða jafnvel bændum í einstökum sýslum. Þær eru til samgönguráðherra og þær eru til þingmanna sem síðan eiga að sjá um þessi mál með einhverjum fornum fyrirgreiðsluhætti eins og hv. þm. Jón Bjarnason gerir, og láir honum svo sem enginn vegna þess að þannig er nú kerfið. Ég held að það væri miklu heilbrigðara að menn sæju um þetta sjálfir í héraði og væru ekki sífellt á hnjánum gagnvart valdinu í þessum efnum. Ég vænti þess að hv. þm. Jón Bjarnason sé mér sammála um þetta.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það ætti að vera óþarfi að skrifa bréf af þessu tagi. Þessi bréf sýna betur en nokkuð annað vaxandi tengslaleysi Alþingis og þingmanna við kjör og búsetuskilyrði fólks úti um land. Það áréttast, finnst mér, oft í umræðunni inni á þingi og í nefndum að einmitt þessir málaflokkar, sem fólk skrifar erindi um, fá lítinn stuðning. Þetta sýnir vaxandi firð, finnst mér, bæði löggjafans og framkvæmdarvaldsins frá því ástandi sem fólk býr við. Þetta er ekki bara í vegamálum, þetta er líka í atvinnumálum. Hvað er að gerast í fiskvinnslunni eða ferðaþjónustunni út um land í þessari hágengis- og stóriðjustefnu? Ég er ekki sammála því sjónarmiði, eins og hæstv. iðnaðarráðherra sagði við Vestfirðinga, að ruðningsáhrifin af stóriðjunni séu líka af því góða. Þið getið bara flutt annað, sagði ráðherra. Ég kalla þetta firð. Þarna eru þingmenn og ráðherrar gersamlega komnir úr tengslum við þá grasrót sem þeir eru sprottnir úr og eiga að starfa fyrir. Ég tel að svipað sé ástatt með innanhéraðsvegina, sveitavegina, vegina inn til dala og út til stranda, þeir hafa orðið útundan. Það eru ekki mjög margir kjósendur við hvern afleggjara, ég geri mér grein fyrir því. Kannski vega og meta ráðherrar og einstakir stjórnmálamenn ákvarðanir sínar út frá því hve margir kjósendur eru við hvern spotta. En það er orðin býsna mikil firð. Herra forseti. Ég hvet til mjög hraðrar og góðrar afgreiðslu þessa máls.