Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tryggvi Þórhallsson Það má enginn verða hissa á því, þótt vaktar verði einhverjar umr. um annað eins mál og þetta. Það er viðurkennt hjá flestum þjóðum, að eitthvert mesta viðfangsefni sé að setja sér l. um áfengismál og finna skynsamleg ráð til þess að draga úr áfengisbölinu. Því get ég ekki tekið undir ummæli hv. 1. þm. Skagf., þar sem hann furðaði sig á umr. um málið og álasaði þeim þm., sem hér hafa talað á móti þessari nýju löggjöf, og fannst þeir hafa talað óviðurkvæmilega. Ég hlustaði á ræður þeirra beggja og verð að segja, þótt hvorugur þeirra sé minn flokksmaður, að ræður þeirra báru vott um mikla alvöru og ákveðinn vilja um að láta sínar vel rökstuddu skoðanir koma fram, um hvað gera þyrfti í málinu. Ég heyrði að vísu betur ræðu hv.þm. Ísaf. um málið, og hann hefir að því leyti sérstöðu við hina dm., að við megum kalla hann sérfræðing á þessu sviði, því að fyrst og fremst verður að skírskota til álits læknastéttarinnar um málið, og hans ræða var þannig, að hann kom með óyggjandi tölur úr opinberum skýrslum um, hvernig það spor hefði reynzt öðrum þjóðum, sem hér á nú að stiga. Í þeirri ræðu og í ræðu hv.þm. Borgf. var að öllu leyti haldið sér við það efni, sem hér er til umr., og talað um það af fyllstu alvöru að öllu leyti.

Miðað við Kanada

. Það er ekki ástæðulaust að miða við Kanada og fá tölur þaðan. Þeir hafa haft bann og afnumið það. Það má enginn furða sig á því, þótt fram fari alvarlegar umr. um málið, ekki sízt þegar þannig ber undir, að teknir eru tímar eins og nú standa yfir til þess að setja löggjöf um þetta. Ég er að því leyti á ólíkri skoðun og hv. 1. þm. Skagf., að ég áliti það vansa fyrir þessa samkundu, ef látin væri fara fram afgreiðsla slíks máls umræðulítið eða án þess að þm. létu greinilega koma fram sína afstöðu. Slíkt mundi bera vott um mikið skilningsleysi á því, hve þetta frv. er mikill og merkilegur þáttur í löggjöf þjóðarinnar. Það, sem ég harma viðvíkjandi sjálfum mér, er öfugt við það, sem kom fram í ræðu hv. 1. þm. Skagf. Ég harma, að ég hefi haft svo mikið að gera, vegna þess að ég hefi orðið að sitja á öðru þingi og hafa aukastörf með höndum, að ég hefi ekki getað kynnt mér þetta frv. eins rækilega og ég hefði viljað og ekki getað búið mig eins vel undir að tala um málið og gera grein fyrir því sem víðtækast, bæði hvað ég tel áfengislöggjöfina þýðingarmikla og, eftir minni athugun, hve varhugavert muni að stíga þetta spor, sem gert er ráð fyrir með frv. Ég vona samt, ef málið á eftir að koma hér til 2. umr., sem ég vona þó að ekki verði, þá verði ég undirbúinn að gera því betri skil. Það, sem ég vil þá fyrst draga fram, er það, að ég hygg, að seinustu árin og upp úr hinni löngu og rækilegu fræðslu, sem hefir verið flutt í öllum löndum um nauðsyn bindindis og skaðsemi áfengis, þá viðurkenni flestir, a. m. k. í okkar landi, að markmið áfengislöggjafarinnar eigi að vera það að hindra áfengisnautn. Ég geri ekki ráð fyrir, að menn greini á um þetta. Ég hygg, að allir menn, sem ekki láta stjórnast af eigin hagsmunum í þessu sambandi - en það geri ég ekki ráð fyrir, að menn geri hér á Alþingi - viðurkenni, að tilgangur löggjafarinnar eigi að vera sá, að firra þjóðina böli áfengisdrykkjunnar. Ég hygg, að það sé merkasti árangur þeirrar fræðslu, sem átt hefir sér stað undanfarin ár, að ég heyri ekki, að neinn maður í alvöru haldi því fram, að afnema ætti bannlögin til þess að gera mönnum sem greiðastan aðgang að víni, af því að vínið væri svo hollt og gott fyrir þjóðina. Ég hygg, að óhætt sé að segja, að allir, sem alvarlega um þetta tala, vilji segja, að áfengislöggjöfin miðist við, að drukkið sé sem minnst og að þjóðarheildin hafi sem minnst ógagn af áfenginu. Það verður aftur á hinu sviðinu, sem leiðirnar skilja, hvaða leið sé bezt að fara til þess að ná því marki, að áfengið geri minnst tjón. Sumir segja, að það eigi að vera algert bann, sumir að hálfu leyti bann og sumir svo og svo miklar takmarkanir og svo loks aðrir, sem vilja leggja á háa tolla o. s. frv. En ég hygg, að a. m. k. í þetta skipti hafi ekki komið fram önnur rödd en sú, er miði að því að hindra ofdrykkju og draga úr áfengisflóðinu. Ég þóttist heyra, að aðalflm., sem einn hefir talað af hálfu flytjenda málsins hér, hefir ekki viljað láta skína í það, að hann flytti þetta frv. vegna þess, að það væri æskilegt að hafa sem greiðastan aðgang að víninu, heldur hélt hann því fram, að þessi löggjöf mundi hafa í för með sér minni drykkjuskap, a. m. k. yrði minna bruggað og minni hætta á, að unga kynslóðin í landinu léti leiðast út í að drekka, og jókst það, sem mér fannst vera aukaatriði hjá honum, og hjá öllum hugsandi mönnum á að vera aukaatriði, að meiri tekjur fengjust í ríkissjóð. Ég sé ekki, að hv.þm. hafi neitt við þennan skilning minn á ræðu hans að athuga, og má því gera ráð fyrir, að hann telji í alvöru, að hann sé að stuðla að minnkun drykkjuskapar og bruggunar og svo að auki auknum tekjum fyrir ríkissjóð  Þess vegna er ekkert sérlega erfitt að leysa það dæmi, sem hér liggur fyrir. Erlenda reynslan gerir það svo skýlaust, og heilbrigð skynsemi segir manni það sama. Hv. 1. flm. hefir ekki reynt að bera fram neinar tölur eða önnur fullgild rök, er afsanni það, að þetta frv., ef að lögum verður, verði ekki til þess að auka stórkostlega drykkjuskapinn í landinu. Þá kem ég að annari spurningu, og hún er sú, hvort þetta frv. verði til bóta á þann hátt, að landabruggið minnki eða að lögbrotum fækki hjá þjóðinni. Ég tek þá fyrst það atriði, hvort bruggið muni þverra. Það hefir verið haft eftir einum valdsmanni hér á landi, að ráðlegast væri að hafa sem flesta útsölustaði á landinu fyrir hið bruggaða vín og selja það sem ódýrast, til þess að upphefja þá innlendu vínbruggun! Ég hefi ekki heyrt hv. aðalflm. halda þessu fram. Og mér dettur ekki í hug, að nokkur af hv.flm. sé svo gálaus í þessum efnum að vilja fara þá leið. En hv.flm. virðast ætlast til, að það sé lagður hár tollur á hin innfluttu vín, og að þau verði seld dýrt til þess að gefa tekjur í ríkissjóð. Verði sú leið farin, liggur það í augum uppi, að landabruggunin minnkar ekki. Það leikur enginn vafi á því, hvaða hvöt það er aðallega, sem liggur til grundvallar fyrir brugguninni hér á landi nú, og það er gróðavon bruggaranna. Þeir ætla sér að hafa fé upp úr því. Þess vegna má það vera hverjum manni ljóst, að þegar hátolluð sterk vín eru til sölu í landinu við dýru verði, þá verður gróðavonin hin sama fyrir bruggarana og iðja þeirra blómgast eins og nú eða meir, af því að þá verður áhættan miklu minni fyrir þá. Nú er erfitt fyrir þá að fela landann, og verði þeir uppvísir að bruggun, þá fá þeir háar sektir og fangelsisvist. En þegar sterku drykkirnir koma inn í landið, þá verður erfiðara að sanna, hvað er heimabruggað vín og hvað erlend sprúttblanda. Og þó að hert yrði á refsingum fyrir bruggun, þá mundu bruggararnir gefa það út, að drykkurinn væri spíritusblanda. Niðurstaðan verður því sú, sem ég nú hefi bent á, að í skjóli hinna dýru og sterku drykkja verður ekki minni gróðavon fyrir innlenda bruggara en nú, hvötin til lögbrotanna hin sama, en áhættan miklu minni fyrir þá, sem vilja gerast brotlegir. Heilbrigð skynsemi sker því alveg hiklaust úr um það, að þessi ástæða hv.flm., að bruggunin muni fara þverrandi í landinu, ef bannið verður upp hafið, er bláber firra. Þessu næst verð ég að víkja að atriði, sem komið hefir fram hjá ýmsum andbanningum. Þeir segja, að æskan og unga fólkið muni drekka minna af vínum, þegar bannlögin verði upphafin, en að nú drekki það meira, af því að bannið, eða forboðna eplið, auki eftirsókn þess og sé meira freistandi fyrir unglingana. Ég geri fastlega ráð fyrir því, að þó að þetta frv. verði að lögum, þá verði bannað að selja unglingum innan 20 ára aldurs sterk vín. Í báðum tilfellunum væri því um bann að ræða gagnvart unglingunum. Bæði lögin og foreldrar unglinganna mundu eftir sem áður banna ungum piltum og stúlkum að neyta áfengis. En því meiri og fjölbreyttari vínföng, sem fólkið hefir völ á í landinu, því meiri freisting. Af öllum þeim ástæðum, sem hv. 1. flm. bar fram til stuðnings frv., er aðeins ein eftir óhrakin, sú, að með frv. fáist heppileg leið til þess að afla ríkissjóði tekna. Það munu flestir viðurkenna, að ríkissjóður geti fengið mikla peninga á þennan hátt. En ef gengið er nú út frá því, sem ég sagði í upphafi máls míns, að allir þeir, sem eiga sæti á þessari virðulegu löggjafarsamkomu, séu sammála um það, að tilgangur og markmið löggjafarinnar eigi að vera það, að vínneyzlan fari þverrandi og valdi sem minnstu tjóni, þá er það gersamlega óframbærileg ástæða, að það eigi að afnema bannlögin til þess að auka tekjur ríkissjóðs. Það verður að gera þá kröfu til allra alvörugefinna manna, og þá ekki sízt til löggjafanna, að þeir hafi þá sjálfsögðu afstöðu að stuðla að minnkandi víndrykkju meðal þjóðarinnar. Það er gersamlega fordæmanlegt að ætla að hafa drykkjufýsn almennings sem vaxandi tekjustofn fyrir ríkissjóð, hvort heldur sem litið er á það frá þjóðhagslegu eða heilbrigðislegu sjónarmiði. Það er hlutur, sem engum heilvita manni gefur dottið í hug. Mér finnst þess vegna, að þetta mál sé ekki nálægt því eins erfitt til úrræða og talið hefir verið af ýmsum. Mér finnst, að allar þær ástæður, sem hv. aðalflm. hefir borið fram til stuðnings frv., séu eintómar firrur og afbakanir, þegar þær eru prófaðar samkv. þeim mælikvarða, sem ég hefi á þær lagt, þær eru allar eins og reykur. Þá er það mjög haft á oddinum í öðru orðinu hjá hv.flm. frv., að núverandi ástand í vínmálunum hér á landi sé alveg óviðunandi, og þess vegna þurfi nauðsynlega að breyta því. Það er mjög undarlegt af þeim að bera þetta fram annað veifið, í beinni mótsögn við það, sem hv. aðalflm. sagði í framsöguræðu sinni, er hann komst að þeirri niðurstöðu, að það mundi vera minnst drukkið á Íslandi. Ég álít, að með þeim ummælum hafi hv. aðalflm. kveðið sjálfur upp dauðadóminn yfir frv. Þegar það er nú bæði sannað með skýrslum af hv.þm. Ísaf. og yfirlýst af hv. aðalflm. frv., að hér á landi sé minna drukkið en í öðrum löndum, en á hinn bóginn er frv. í samræmi við lög þeirra landa, sem hafa meiri vínnautn, þá hefir hv. aðalflm. flutt með þessu höfuðrökin gegn sínu eigin frv. Meira þarf ekki fram að færa gegn því. Þó að ástandið sé ekki gott hér á landi, þá sýna tölurnar, að það er minna drukkið og minna tjón af áfengisnautn hér en hjá öðrum þjóðum. Þrátt fyrir allt fullnægir núverandi áfengislöggjöf okkar betur því hlutverki að sporna við tjóni af vínnautninni heldur en áfengislöggjöfin í löndunum við hliðina á okkur, og margfalt betur en búast má við, að frv. hv.flm. muni gera, þó það yrði að lögum. Ég vil ekki á neinn hátt halda því fram, að ástandið sé gott hjá okkur. En þó hygg ég, að nú verði vart við ýmsa hluti, sem bendi til þess, að það sé að batna. Allir kannast við þann öldugang, sem á sér stað, í fjármála- og atvinnulífinu, þar skiptast á veltiáratímabil og krepputímar. Svipað er því háttað í þessum efnum. Stundum hafa gengið yfir þjóðina sterkar bindindisöldur, eins og t. d. á árunum frá 1905-1915. Þá voru það góðtemplarafélögin og ungmennafélögin, sem báru þá bylgju uppi. Bindindishreyfingin var þá svo sterk, að við, sem þá vorum unglingar, búum enn að þeim krafti, eins og sjá má á okkur þremur, sem talað höfum á móti þessu frv., hv.þm. Ísaf., hv.þm. Borgf. og mér. En á síðari hluta stríðsáranna og eftir stríðið kemur slappleikatími, þá fer það að þykja fínt að drekka vín, og bindindishreyfingin dofnar meðal unga fólksins. En ég vil gera ráð fyrir, að nú sé að hefjast svipuð alda í landinu eins og upp úr síðustu aldamótum. Í ungmennafél. og þó einkum í skólunum hafa verið stofnuð öflug bindindisfélög, ekki einungis hér í Rvík, heldur líka úti um land. Þessi bindindisfélagsskapur í menntaskólanum gefur út fjörugt blað og hefir staðið að hvatningarræðum í útvarpið um bindindisstarfsemina meðal æskulýðsins í landinu. Og er mikill munur á þessum anda eða þeim, sem var ríkjandi í menntaskólanum á námsárum mínum, því að þá var þar þung alda á móti bindindi. - Ég hygg því, að það sé óhætt að segja með fullum rökum, að nú sé að hefjast ný og öflug bindindisalda meðal yngri manna, og er líklegt, að hún hafi mikil áhrif á almenningsálitið, eigi aðeins hjá unga fólkinu, heldur nái hún líka til eldri kynslóðarinnar. Á þennan hátt er æskan að rétta löggjöfunum og eldri mönnunum örfandi hönd í þessu máli. Ég er ekki í vafa um, að þetta muni bæta mest úr núverandi ástandi. Vínbruggunin fer smámsaman minnkandi í landinu, hún mun vera talsvert minni nú en í fyrra. Ég varð þess áskynja á ferðalagi um kjördæmi mitt síðastl. sumar.

Ég skal sanna hv.þm., að það er mikið bruggað í kjördæmi hans

. Þá er það borgaraleg skylda hv.þm. að kæra til lögreglustjóra og sanna þennan framburð sinn.

Ég skal gefa hv.þm. upp nöfn á bruggurum í Strandasýslu

. Ef hv.þm. ætlar að nefna nöfn þessu til sönnunar, þá á hann að snúa sér með þau til lögreglustjóra, en meðan hann gerir það ekki, þá lýsi ég hann ósannindamann að þessum áburði sínum á hendur minna kjósenda. Mér er vel kunnugt um, að það er að rísa upp alda meðal bænda í landinu um að hrista af bændastéttinni því ámæli, sem hún hefir hlotið af því, að ýmsir hafa borið það út, að mest væri bruggað í sveitunum. Í gær kom fram á búnaðarþinginu áskorun til bænda um land allt, að láta það ekki ásannast, að bruggunin eigi nokkursstaðar griðland í sveitunum. Ég vil taka undir það með hv.þm. Borgf. og hv.þm. Ísaf., að þessar stórlega ýktu fréttir, sem sagðar eru af vínbrugguninni í sveitunum, eru að mestu leyti agitation, sem haldið er uppi af þeim mönnum, sem vilja auka vínflóðið í landinu og telja mönnum trú um, að það sé ómögulegt að útrýma brugguninni, nema flutt verði inn sterk vín! Í þessu sambandi má minna á söguna, sem sögð hefir verið úr Skagafirði, þegar þar var verið að leita að einum bruggaranum. Og er komið var á einn bæinn, þá var sagt, að hann mundi líklega vera á hinum, og svona gekk það koll af kolli, að alltaf átti það að vera lengra frá, sem bruggunin færi fram. - Það er líka vitað, að í mörgum tilfellum hefir framkvæmdarvaldið tekið mjög myndarlega á afbrotum á þessu sviði, og mikið unnið á um útrýmingu á brugginu. Enda er nú miklu meiri áhætta að fást við bruggun en áður, vegna almenningsálitsins.

Samanber Höskuld!

Já, alveg rétt, einmitt samanber Höskuld. Því að nú situr hann í steininum, en um þetta leyti í fyrravetur voru bruggunartæki hans í fullum gangi. Í sambandi við það frv., sem hér liggur fyrir, á eingöngu að líta á það, hver skuli vera aðaltilgangur áfengislöggjafarinnar. Og þær breyt., sem á henni kunna að verða gerðar, eiga að miðast við það eitt, að þeim höfuðtilgangi verði náð. En hitt má ekki henda Alþingi á þessum alvarlegu tímum, að samþykkja breytingu á áfengislöggjöfinni einungis til þess að fullnægja löngun ýmissa manna í landinu eftir sterkum drykkjum.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég vildi segja nokkur orð út af umr. þeim, sem hér hafa orðið, og þá fyrst viðvíkjandi hv. 3. þm. Reykv. Það er eins og hv.þm. furði sig á því, að þessi löggjöf sé endurskoðuð, og þó er hún orðin 30 ára gömul. Það er vitað, að á þessum tíma hafa svo miklar breyt. gerzt, að ekki er undarlegt, þótt eitthvað þurfi að endurnýja; aldur 1. er yfirleitt ekki svo mikill, hvað þá meiri. En þegar hann furðar sig á því, að ég hafi samþ.till. landlæknis um þessa skipaskoðun, þá get ég lýst yfir því, að ég sá enga ástæðu til annars en að gera það, enda tel ég skylt að fara eftir hinum „fag“fróðu ráðunautum landsstj. Auk þess sagði landlæknir mér, að læknar yfirleitt væru þessu algerlega samþykkir. Þess vegna sé ég ekki neitt út á það að setja, þótt þessi till. komi fram, og það er ekki hægt að ámæla neinni stj., þótt hún fari eftir till. fagmanna um atriði, sem hún sjálf hefir ekki neina sérþekkingu á. Ég tek það fram, að ég legg auðvitað ekki neinn dóm á, hvort betra er hið fyrirhugaða fyrirkomulag eða hið gamla, því að ég er ekki neinn fagmaður á þessu sviði, en ég reiði mig á það, sem fagmennirnir segja. - Viðvíkjandi sáttvarnarsjóðnum sagði hv.þm., að hann myndi ekki hrökkva. Ég tók það fram, að ekki væri nema einn einasti læknir, sem ætti slíka kröfu, og það er bæjarlæknirinn eða héraðslæknirinn í Rvík, og þó að ætti að veita honum uppbót, myndi sjóðurinn áreiðanlega hrökkva til þess. Hv. þm. Ísaf. sagði, sem sjálfsagt er rétt, að engin rödd mundi hafa komið fram gegn þessu frv., ef það væri ekki vegna bæjarlæknisins í Rvík, sem yrði fyrir barðinu á 1., og ég vildi þá rifja dálítið upp viðvíkjandi þessum manni. Fyrst er hann bæjarlæknir hér og hefir þá þessar aukatekjur sem slíkur. Svo losnar héraðslæknisembættið hér, og þá er honum gert að skyldu að taka við því gegn hálfum launum og jafnframt er honum bannað að hafa á hendi almenn læknisstörf úti um bæinn. Þetta þýðir, að ef þessar tekjur eru líka af honum teknar, þá hefir hann svona 5000 kr. í tekjur. Í þessu sambandi má minna á, hvað gerðist hér í þinginu í fyrra viðvíkjandi læknum landsspítalans, og er ég þá að svara hv. samþm. mínum. Í fyrra var um það deilt, hversu mikil laun þessir læknar skyldu hafa, og var samþ., að þeir skyldu hafa 14-15 þús. kr. og þar að auki leyfi til að gegna praksis, hafa læknisstofu, en ekki vitja sjúklinga. Er þá sanngirni, að einn maður úr sömu stétt hafi 5000 kr., en hinir 15000? Þetta finnst mér vera hin mesta ósanngirni, og ég vil berjast fyrir, að þessi maður fái einhverja bót á þessu. Hann á heimtingu á því, það er sanngirniskrafa og ég held, að hann geti fengið sinn skaða bættan með málssókn. Það er ekki hægt fyrir ríkið að fara svona að við einn starfsmann, og tel ég, að rétt sé að bæta honum þetta upp. Ég býst við, að hann kunni að hafa einhverjar tekjur af þessum skipum framvegis, en hve mikið veit enginn, og því verður það að vera óafgert nú, hverja uppbót þessi maður á að fá. Ég hefi rætt allmikið um þetta við landlækni, og hann viðurkenndi í sinni ræðu að mestu leyti það, sem ég sagði, en hann er bjartsýnni á, að hægt verði að útvega þessum manni bætur á einhvern annan hátt. Ég skal ekkert um það segja, en ég vantreysti landlækni ekki í því efni. Þó er það eðlilegt, að sá embættismaður, sem verður fyrir þessu, vilji ekki láta sér nægja, þótt yfirmaður hans hafi þá trú, að hægt verði að bæta úr þessu og vilji auðvitað hafa vaðið fyrir neðan sig. Hv. samþm. minn sagðist vera á móti því, að uppbót væri greidd úr þessum sjóði, en kvaðst ekki mæla það fyrir n. hönd, en ég vildi fá frá honum sem frsm.n. upplýsingar um, hvað n. segir um þetta, við 3. umr. - Ég ætla, að það hafi ekki verið fleira, sem ég þurfti fram að taka í þessu sambandi.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Ég sé, að það er þó nokkuð, sem okkur hæstv.dómsmrh. ber á milli, því að hann lítur svo á, að það verði að miða þessar bætur við það, að héraðslæknirinn hafi nákvæmlega sömu laun eftirleiðis eins og hann hefir hingað til haft. Það er ekki mín skoðun, að svo þurfi endilega að vera. Ég veit ekki, hve miklar tekjur þessi starfsmaður hefir, en ég get hugsað mér, að þær tekjur séu svo miklar, að mér þyki ekki ástæða til að hann héldi þeirri launaupphæð áfram. Hæstv. dómsmrh. hefir viðurkennt, að læknar almennt eigi ekki kröfu til að fá bætur fyrir það, sem tekjur þeirra rýrna vegna þessa frv. Þá hlýtur hið sama að ganga yfir bæjarlækninn hér í Rvík, að öðru leyti en því, að það mun hafa verið tekið meira tillit til þess, þegar laun hans voru ákveðin, að hann hefði þessar tekjur, og frá mínu sjónarmiði á að bæta honum þetta upp, en ég vil taka það skýrt fram, að þar fyrir þarf ekki endilega að vera, að hann hafi sömu laun áfram eins og hann hefir haft hingað til. Ég veit ekki, hvað þessi læknir hefir miklar tekjur; við skulum segja 20 þús. kr. á ári, og ég sé ekki annað en að þær mættu lækka dálítið. Hæstv. dómsmrh. þótti ekkert óeðlilegt að greiða úr sóttvarnarsjóði einhvern hluta af launum læknisins hér í Rvík um ófyrirsjáanlega langan tíma. Ég held, að það geti ekki heyrt undir verksvið sjóðsins skv. ákvæðum þessa frv. Mér finnst skrítið, ef á að fara að skylda þennan sjóð til þessara hluta. Mér finnst, að þá mætti eins skylda þennan sjóð til einhverra annara hluta, sem ekki eru fjær hans hlutverki en að greiða einhvern hluta af launum einhvers læknis. Ég held fast við það, sem ég sagði, að mér finnst það mjög óeðlilegt.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég get þakkað hv.n. fyrir góða afgreiðslu þessa máls. Ég geri ekki ráð fyrir, að það verði mikill ágreiningur út af þessum brtt., sem hér liggja fyrir. En ástæðan til, að ég kvaddi mér hljóðs, var eiginlega sú, að síðan þetta frv. var lagt fram, hefi ég orðið þess var, að nokkrir læknar verða talsvert fyrir barðinu á þessu frv. Þeir missa talsvert miklar aukatekjur. Þó að ég telji ekki, að það sé út af fyrir sig neitt við því að segja, að löggjöf geri breyt. á launakjörum, þá er athugandi, ef einn maður missir rúmlega helming af tekjum sínum við breyt. Þetta er bæjarlæknirinn í Reykjavík. Þetta kemur að því leyti harðar niður á honum en öðrum, að auk þess sem upphæðin er nokkuð há, þá er búið með 1. í fyrra að taka af honum heimild til þess að sinna læknisstörfum almennt í bænum. Ég geri þess vegna ráð fyrir, að fram komi krafa af hans hálfu um bætur, og vildi ég láta þess getið, að þá tel ég stj. heimilt að bæta honum eitthvað úr þeim sjóði, sem myndaður er með þessum gjöldum, sem ræðir um í frv. Ég skoða það vera samþ., ef ekki koma nein andmæli fram. Ég geri ráð fyrir, að reynt verði að útvega þessum manni eitthvað annað að gera, sem geti komið upp í þetta, svo að ekki verði um miklar bætur að ræða. Ég vil taka fram, að ég hefi rætt um þetta við lækninn og við landlækni, og ég hygg, að ég geti komizt að fullu samkomulagi á þessum grundvelli.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það, sem ég sagði áðan um þessa víðtæku heilbrigðislöggjöf, var ekki beinlínis viðkomandi þessu frv., og auk þess ekkert stórvægilegt, en ég verð að segja, að þótt löggjöfin aldrei sé nema 30 ára, þá er það engin sönnun fyrir því, að henni þurfi að breyta. Það yrði kostnaðarsamt, ef einhverjar misfellur koma fram, að taka þá alla þessa bálka upp og breyta í þeim smáatriðum. Það hefir verið reynt að komast af með þær breyt., sem nauðsynlegar eru. Það eru dálítil óþægindi af því, en aðeins eitt af þeim mörgu óþægindum, sem menn taka á sig. Annars gat ég um þetta í sambandi við þetta frv. vegna þess, að það hefir gert mig dálítið hræddan við, hve lítils virði er meðferð þingsins á svona málum, sem ganga meira og minna í gegnum þingið eftir till. fagmanna. Ráðh. sagði, að hann færi eftir sínum ráðunautum, en ég verð að álíta, að ráðh. eigi að beita sinni dómgreind um það, sem fagmennirnir segja. En mér virðist, að í þessu efni hafi það, er hv.þm. Ísaf. sagði, ekkert raskað minni skoðun á því atriði, að hér er um afturför að ræða. Það er ómögulegt að sannfæra nokkurn mann um það, að læknar séu allra manna minnst dómbærir um sjúkdóma og meiri trygging sé í því að láta tollverðina athuga, hvort sjúkdómar séu, heldur en jafnvel hinn andvaralausasta lækni. En ætli tollverðir verði þá ekki eins andvaralausir og læknar á því að fara oft út í skip? Hv. þm. sagði, að ég hefði ekki minnzt á annað en að allt læknaeftirlit með skipum ætti að hverfa úr sögunni. Mér er vel kunnugt, að ef sóttgæzlumaðurinn verður var við, að eitthvað sé á seyði, þá á hann að sækja lækni, og með því er lækniseftirlit komið. En fyrst úrskurðurinn er hjá tollverði um það, hvort skip skuli látið laust eða ekki, þá er ekkert lækniseftirlit með þeim skipum, sem sleppt er lausum. Það, sem ég hefi á móti því að láta ólæknisfróða menn skoða skipin, er, að annaðhvort verður eftirlitið of mikið eða of lítið. Það er hér um bil ómögulegt, að slíkir menn hitti á það, hvenær læknir á að koma. Ef tollverðirnir eru andvaralausir , þá verður eftirlitið of lítið, ef skipstjórinn á annað borð hefir ekki eftirlit. En í afarmörgum tilfellum, sennilega miklu oftar, er eftirlitið of mikið og verður til trafala. Hv. þm. Ísaf. taldi upp fjölda tilfella, sem gætu komið fyrir, að einhver lasleiki væri í skipinu og væri þá ekki annað en sækja lækni. En ef læknirinn væri við hendina, því gæti hann sjálfsagt komið í veg fyrir að tefja skipið. Eftir þessu verður sóttgæzlumaðurinn, ef hann grunar eitthvað, að tefja skipið með því að ná í lækni og baka enn meiri kostnað með því. Það er þessvegna svo fjarri, að ég telji þetta verða til þess að létta trafala af skipunum, að það er líklegt til að baka þeim trafala í mörgum tilfellum. Hv. þm. vitnaði auðvitað í það, hvernig þetta væri haft annarsstaðar. Ég heyri það nú, að á Norðurlöndum sé eftirlitinu hagað eins og hér er gert ráð fyrir. Hv. þm. gat sjálfur um það, að við hefðum að nokkru leyti sérstöðu í þessu efni og að okkur væri minni hætta búin en öðrum. Hann tók þar reyndar dæmi, sem ekki sannfærði mig, sem sé, að skipin væru búin að síast í svo mörgum höfnum áður en þau kæmu hingað. En geta þau nú ekki alveg eins tekið sjúkdóma í þessum höfnum? Okkar öryggi stafar að mínu áliti af því, hve langt er síðan skip þau, er hingað koma, fóru úr erlendum höfnum. Og þetta öryggi gefur okkur möguleika til að hindra ýmislegt það, sem aðrar þjóðir reyna alls ekki að hindra. Það gefur okkur tækifæri til að hindra, að þeir sjúkdómar berist hingað, sem koma fram skömmu eftir smitun, enda er kunnugt, að við getum haldið frá okkur ýmsum sjúkdómum, sem eru að verða landlægir annarsstaðar. Þetta finnst mér réttlæta það, að við höfum önnur og strangari ákvæði um okkar eftirlit og getum með því náð þeim árangri, sem aðrar þjóðir geta ekki reynt að ná. Það er erfitt fyrir mig að ræða þetta mál við hv.þm. Ísaf., sem er fagmaður, en ég algerður leikmaður og verð bara að beita hér mínu venjulega borgaralega viti, en það hefir stundum reynzt vera betra en fagmanna vitið í einstökum tilfellum. En það er einmitt í þessum tilfellum, þegar um er að ræða varnir gegn næmum sjúkdómum, að leikmannavitið fer réttari leiðir en fagþekkingin. Þetta hefir komið fyrir hér á landi. Í spönsku veikinni 1918 vildi almenningur, að allt væri gert, sem kostur væri á, til varnar því, að veikin bærist hingað til lands. En heilbrigðisyfirvöldin sögðu, að þetta væri ekkert nema venjuleg innflúensa og töldu þýðingarlaust að gera nokkuð til varnar, enda var það ekki gert, svo sem kunnugt er. En það kostaði líka fjöldamörg mannslíf og mikið fé. Þá hefði það verið heillavænlegra, að vilji fólksins hefði fengið að ráða yfir fagviti læknanna, því að þá hefði verið hægt að sporna við þeim ósköpum, sem yfir þjóðina dundu. Ég er ekki viss um, að ég hafi heyrt rétt það, sem hv.þm. Ísaf. sagði. Hann var eitthvað að tala um þann trafala, sem af því leiddi, að fyrst yrði læknirinn að fara einn út í skipið, og aðrir ekki fyrr en hann væri aftur kominn í land. En á það ekki að vera eins samkv. þessu frv.? Ég get ekki betur séð en að þessi eftirlitsmaður eigi fyrst að fara einn um borð í skipin. Ég á erfitt með að skilja, að það fylgi sá kyngikraftur þessum ólæknisfróða eftirlitsmanni, að aðrir menn geti ekki smitazt, ef þeir fara með honum um borð og ef veikindi kunna að vera í skipinu. Nei, hann verður náttúrlega fyrst að fara einn með tollmanninum. Ég er ekki kunnugur umsögnum læknastéttarinnar að því er snertir þetta frv. - Það stendur ekkert um það í grg. frv. - og ég trúi því, sem hv.þm. Ísaf. segir sem landlæknir, að læknarnir séu þessu fylgjandi og að þeir muni beygja sig undir það. En ég get ekki trúað því, að læknar telji sig ófæra til að gegna þessu starfi, og ég sannfærðist ekki um, að þetta frv. batni neitt við það, þó að læknar séu því fylgjandi. Hv. þm. Ísaf. sagði, að einu læknarnir, sem væru á móti þessu frv., væru þeir, sem misstu tekjur við það, að þetta frv. yrði að lögum. En það þarf ekki að vera vegna tekjumissisins, heldur getur það stafað af því, að þeir eru kunnugri þessum efnum en aðrir. Hv. þm. minntist á héraðslækninn á Akureyri, Steingrím Matthíasson, og taldi, að hann mundi verða af miklum tekjum við það, ef þetta frv. yrði gert að lögum, og þó væri hann því hlynntur. Það kann að vera svo. En ég skil ekkert í því, að það komi svo mörg skip til Akureyrar beint frá útlöndum, þó þau kunni að vera nokkur. Annars finnst mér, að ummæli Stgr. Matt., eftir því sem hv.þm. Ísaf. hefir flutt þau, séu ekki verulega ákveðin. Hann segir að vísu, að þetta læknaeftirlit sé kák. En það er rétt að drepa á fleira. Hvað á að segja um eftirlit læknanna með skólunum? Er það ekki líka kák? En ég álít það nú samt mikils virði, þó að læknirinn geri ekki annað en líta yfir nemendahópinn í bekknum, og slái því svo föstu, að þeir séu heilsuhraustir, ef honum finnst, að þeir séu með hraustleikablæ. Ég gæti því alls ekki léð því atkv. mitt að afnema lækniseftirlitið í skólunum og setja einhverja óvalda tollmenn þangað, til þess að dæma um heilsufar nemenda. Eftir því sem landlæknir flutti álit Stgr. Matt. á þessu máli, þá mun hann telja lækniseftirlitið lítils virði með skipunum eins og það er nú framkvæmt. En þá tel ég, að rökrétt afleiðing af þeirri umsögn sé sú, að það eigi að bæta eftirlitið, en ekki hið gagnstæða. Annars held ég, að hv.þm. Ísaf. taki nokkuð misjafnt tillit til vitnisburða Stgr. Matt. Og vænti ég, að hann taki hann ekki sem óskeikulan ritningarstað í bannmálinu! Hv. þm. sagði, að það væri beinlínis óþarfi fyrir lækna að fara um borð í sum skip, t. d. í selfangara, sem kæmu hingað beina leið norðan úr íshafi. En það gæti nú bara komið fyrir, að eitthvert millilandaskip þættist vera selfangari og að slíkt skip hefði innanborðs bæði ólöglegt áfengi og sjúka menn. Nei, það er sjálfsagt, að læknir fari um borð í öll skip, hvort sem það kunna að vera selfangarar eða önnur skip. Læknirinn verður að skoða skipshöfnina, taka skýrslu af skipstjóranum, láta skipið áreiða lítilsháttar gjald fyrir skoðunina, og þá er það frjálst ferða sinna. Þegar þetta fyrirhugaða nýja eftirlit er komið í framkvæmd, þá er ég viss um, að útkoman verður í mörgum tilfellum sú, að fyrst kemur hinn ólærði eftirlitsmaður fram í skipið og tefur fyrir því góða stund, og ef nokkur grunur er um lasleika í skipinu, þá verður aftur að sækja lækni í land. Það sjá allir, að þetta hlýtur að valda skipinu miklu meiri trafala. Hv. þm. Ísaf. sagði, að læknum yrði náttúrlega ekki bannað að fara um borð í skipin til eftirlits. Mikið var. Venjulega munu þau vænta læknis í þeim erindum, og þetta fyrirkomulag kostar þau lengri bið í flestum tilfellum. Ég er sammála hv.þm. Ísaf. og hæstv.dómsmrh. um það, að það sé ekkert aðalatriði í þessu máli, þó að einhverjir læknar kunni að tapa tekjum við þessa breyt. á eftirlitinu, og að það muni ekki koma tilfinnanlega niður á öðrum en héraðslækninum í Reykjavík, enda verði að greiða honum bætur fyrir það. En þegar lög eru sett til verndar almenningsheill í landinu, þá held ég því fram, að það geti ekki horft til almenningsheilla, ef eftirlitið verður ótryggara og verra samkv. þessu frv. en það áður var. Það er um þessar forsendur, sem ég er ósammála hv.þm. Ísaf. og hæstv. ráðh. Eins og lögin eru nú, þá er lækni skylt að fara um borð í hvert skip, sem frá útlöndum kemur, til eftirlits; þá væri jafnframt, auk hinnar almennu skoðunar, hægt að láta hann rannsaka aukreitis ýmsa kynsjúkdóma og gera blóðrannsóknir. Ég efast ekki um, að það yrði allerfitt, en þó eru líkur til, að með því mætti útiloka áberandi tilfelli, a. m. k. mætti fækka þeim smitberum, sem fara í land úr skipum og sýkja út frá sér. Vitanlega yrði ekki hægt að útiloka slíka smitun, en það ætti að mega draga mikið úr henni, og það byggist einmitt á því, að læknir fari um borð í skipin til eftirlits. Okkur hv.þm. Ísaf. greinir á um það, sem hann segir í grg. frv.: að höfuðatriðið í þessu efni sé það, að skipstjórinn finni til þeirrar ábyrgðar, sem á honum hvílir. Ég treysti meira á lækniseftirlitið og árvekni heilbrigðisstj. í landinu en ábyrgðartilfinningu ýmsra erlendra skipstjóra, sem koma máske einu sinni eða tvisvar hingað til lands á skipi sínu og vilja hraða ferðum sínum, án þess að hugsa sérstaklega um heilsufar fólks hér á landi. Það er þetta, sem skiptir mestu máli og okkur greinir á um.

Frsm. (Jakob Möller) Þess gerist ekki þörf að hafa langa framsögu fyrir þessu frv. Eina atriðið, sem hugsanlegt er, að ágreiningur geti risið um, er ákvæði 2. gr., að skipagjöld séu tryggð með lögveði í skipinu. Efni 1. gr. frv. er í samræmi við þá skipun, sem upp hefir verið tekin og nauðsynleg er, til þess að hafnarstjórn sé jafnan fullskipuð, enda hefir verið samkomulag um að koma þessu þannig fyrir. - Fyrra ákvæði 2. gr. lögfestir skýrt þá venju, sem komin er á um forgangsrétt hafnargjalda, en um lögveð fyrir skipagjöldum er það að segja, að á síðasta þingi a. m. k. voru samþ. 1. með sömu ákvæðum, um Vestmannaeyjahöfn, og á fyrri þingum munu hafa verið samþ.l. fyrir aðrar hafnir með sömu ákvæðum. Þetta skiptir og ekki veðhafa í skipum eins miklu og ýmsir virðast halda. Eftir upplýsingum, sem ég hefi aflað mér, nema þessi gjöld, sem tryggð yrðu með lögveði í skipinu, 700-800 kr. fyrir togara og þar undir fyrir öll minni skip, en þess ber að gæta, að gjöldin hafa verið lækkuð nú um sinn, og er þó vafasamt, að þau hækki aftur, en ef þau verða hækkuð upp í það sama og áður, verður þetta þó ekki nema 1200-1300 kr. fyrir stærri skip á ári. Hefir þetta lítil áhrif til eða frá á rétt þeirra, sem hafa veð í skipunum. Afnot hafnar eru hinsvegar nauðsynleg fyrir öll fiskiskip, og er sjálfsagt, að þeir, sem sjá skipunum fyrir rekstrarfé, sjái einnig fyrir greiðslu á þessum gjöldum, en noti sér það ekki að koma þeim yfir á hafnarsjóð. Tel ég því víst, að hv. d. muni fallast á frv. eins og það liggur fyrir, enda er það í fullu samræmi við það, sem þingið hefir áður gert í þessum efnum, eins og ég hefi bent á.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Það er ekki annað sýnna en að hinn nýi landlæknir okkar hafi vegið og léttvægt fundið allt það heilbrigðismálafyrirkomulag, sem viðgekkst, er hann tók við embættinu, því að síðan hefir heilbrigðismálafrumvörpum rignt niður eins og skæðadrífu, og það heilum lagabálkum, þó að um smábreytingar einar hafi verið að ræða efnislega. Ég held, að hér kenni hégómagirni ekki alllítillar hjá landlækni, og dýrt myndi það verða, ef hver nýr yfirmaður gerði þvílíkt að metnaðarmáli. Það er nú svo um þessa heilbrigðismálalöggjöf sem marga aðra, að erfitt er fyrir leikmenn að átta sig á henni. Nefndir geta að vísu borið breytingarnar saman við eldri lög, en hafa í raun og veru litla aðstöðu til að dæma um, hvort þær eru til bóta eða ekki. Ég hefi látið þessi mál afskiptalaus undanfarið, af því að ég hefi talið, að heilbrigðismálastjórnin hefði betri aðstöðu til að sjá heppilegustu leiðirnar heldur en ég og aðrir einstakir þm. En nú hefi ég hnotið um þetta frv., og það vekur grunsemdir hjá mér um, að eitthvað fleira hafi verið skrítið í Harmóníu um lagasetningar af þessu tæi undanfarið. Það, sem mig undrar mest í þessu máli, er það, að landlæknir, nefnd og ráðherra skuli hafa getað orðið sammála um slíkt frv. sem þetta. Ég skal nú ekki fara út í neinar smábreytingar, en víkja þegar að aðalbreytingunni, sem frv. gerir á núgildandi löggjöf, sem er hvorki meira né minna en sú, að taka eftirlitið af læknunum sjálfum og leggja það í hendur tollvörðum og lögregluþjónum. Það má vel vera, að þetta sé í samræmi við yfirlýstar skoðanir landlæknis um getuleysi lækna. En ég tel þessa breytingu stórvarhugaverða og draga úr öllu öryggi. Mér er ekki kunnugt um, hversu þessu eftirliti er háttað í öðrum löndum, og varðar heldur ekki um það, því að ég tel, að með núv. löggjöf okkar sé eðlilega og tryggilega um búið. Læknir fer um borð í hvert skip, tekur á sig alla ábyrgð á því, að næmir sjúkdómar berist ekki í land. Þetta er einfalt, látlaust og tryggt, og á þennan hátt bera skipin sjálf uppi dálítið af kostnaðinum. En nú á eftir frv. að haga þessu svo, að tollvörður fari um borð, fái yfirlýsingu skipstjóra um, að ekki séu næm veikindi í skipinu, og þar með búið. Skipstjóri á að hafa kynnt sér, hvort næmir sjúkdómar hafi gengið í þeim löndum er hann siglir frá. Það er nú ekki ótrúlegt, eða hitt þó heldur, að skipstjórar á einhverjum fraktdöllum geti gefið skýrslu um það, hvaða sjúkdómar hafi gengið t. d. í Miðjarðarhafslöndunum, er þeir létu þaðan úr höfn. Hinsvegar myndi héraðslæknirinn í Rvík að jafnaði fylgjast með því, hvaða sjúkómar ganga í löndum í kring, og sjá hvort þeir væru á skipunum. Ég fæ ekki betur séð en að þessi breyt. verði til aukins öryggisleysis fyrir landsfólkið og til aukinna óþæginda fyrir skipin. Þótt ekki sé nema um smákvilla að ræða, er mjög líklegt, að ólæknisfróður en samvizkusamur sóttgæzlumaður geri úlfalda úr mýflugu og láti skipið bíða eftir því, að læknisskoðun fari fram. Mér þykir því ljóst, að skipin kjósi heldur að greiða hið litla gjald fyrir læknisskoðun, eins og nú, en eiga slíkar tafir yfirvofandi. Mér er ekki kunnugt um, að neinar kvartanir hafi borizt yfir þessu gjaldi, og sé því ekki ástæðu til að vera að létta því af skipunum óumbeðið. Að vísu ætlast frv. til, að þetta gjald hálft eigi að renna í sóttvarnarsjóð framvegis. En þegar þess er gætt, að sá sjóður yrði ekki nema helmingur þess, sem þyrfti að bæta læknum fyrir tekjumissi, ef nokkur sanngirni er við höfð, virðist sá sjóðstofn vera hæpinn búhnykkur fyrir ríkið. Það, sem vakti athygli mína á þessu frv., var það, að hafnarnefnd hefir haft á prjónunum ráðagerðir um að fá háseta, sem ekki eru haldnir af svonefndum næmum sjúkdómum, undir lækniseftirlit, og eru nú á leiðinni áskoranir til okkar þm. Rvíkur frá bæjar- og heilbrigðisstjórn um að koma málinu áleiðis á þinginu. Hér í frv. er gengið í þveröfuga átt, og því þóttist ég ekki geta annað en varað við þeim breyt., sem í því felast, áður en það fer út úr deildinni.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Ég skal ekki lengja þessar umr. eða blanda mér inn í deilur þeirra hv. 3. þm. Reykv. og hv.þm. Ísaf. En ég vil gera stutta aths. við það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að allshn. hefði litla sérþekkingu á þessu máli eða kunnugleik. Ég skal fúslega viðurkenna það. En n. hefir stuðzt við þau rök, sem landlæknir og læknadeild háskólans hafa látið fylgja þessu frv., og hinsvegar er það vitað, að flestir læknar á landinu eru því fylgjandi. Ég hygg, að hv. 3. þm. Reykv. hafi ekki heldur neina sérþekkingu til þess að dæma um þessa hluti, en hann hefir þó sett sig á þann háa hest að berjast við þessa sérþekkingu, sem ég hefi nefnt í þessu sambandi. Þá var það aðeins út af því, sem hæstv.dómsmrh. mælti hér áðan. Ég vil fyrst slá því föstu, sem hæstv.dómsmrh. sagði, að hann teldi, að það væri aðeins um einn lækni að ræða, sem kröfu gæti átt til uppbótar vegna þeirrar tekjurýrnunar, sem frv. þetta hefði í för með sér fyrir suma lækna. Mér þykir vænt um, að hæstv. ráðh. lítur svo á. Ég tók það fram í minni fyrri ræðu, að ég ætlaði ekkert um það að dæma, nema það gæti verið réttlátt að bæta héraðslækninum hér í Rvík að einhverju leyti upp þann tekjumissi, sem hann yrði fyrir vegna þessa. Ég sagði, að það gæti vel verið, og ég mun ekkert hafa á móti því, að hans laun verði hækkuð, svo að þau verði sambærileg við það, sem aðrir læknar hafa á því sviði. Ég mun að sjálfsögðu styðja hæstv.dómsmrh. í því, að þessi læknir verði gerður hliðstæður við aðra tilsvarandi starfsmenn. Hitt nær ekki nokkurri átt, að fara að greiða honum launauppbætur úr sérstökum sjóði, sóttvarnarsjóði. Ég sé ekki, að það sé á rökum byggt. Mér skildist á hæstv. ráðh., að ekki væri hægt að vita fyrirfram, hve miklar tekjur læknirinn mundi hafa, og mér skildist, að það ætti að reikna eftir á, hve mikið hann hefði fengið fyrir að hafa lækniseftirlit með aðkomuskipum, og svo ætti að greiða honum úr þessum sjóði það, sem tekjurýrnuninni næmi. Þetta finnst mér ekki geta komið til greina. Eina rétta leiðin í þessu máli er, ef þarf að bæta þessum lækni upp tekjurýrnun vegna frv., þá á beinlínis að hækka laun hans. Það er sú leið, sem mér sýnist rétti þessu máli, og engin önnur. Ég skal að vísu sjá um það skv. ósk hæstv. ráðh., að það verði athugað fyrir 3. umr., hvað allshn. segir um þetta atriði. Það atriði út af fyrir sig hefir aldrei verið rætt í allshn.; en ég get þegar tekið það fram hvað sjálfan mig snertir, að ég get ekki fallizt á þá ráðstöfun, af því að mér finnst hún svo óeðlileg og einkennileg. - Ég held, að það sé svo ekki ástæða til að lengja umr. frekar hvað þetta snertir.

Jóhann Jósefsson Ég hefi skrifað undir nál. með fyrirvara. Snertir hann að vísu ekki þær brtt., sem fram eru komnar, heldur eiginlega málið í heild sinni. Ég skal nú að vísu kannast við, að það mun víða í útlöndum vera farið þannig að með sóttvarnareftirlit með skipum eins og frv. gerir ráð fyrir. En hinsvegar er hér mjög mikið vikið frá því, sem Alþingi hefir áður talið nauðsynlegt. Hér hafa gilt hingað til mjög ströng ákvæði um skyldu til þess að láta lækni skoða skip, sem koma frá útlöndum, í hvert skipti, sem þau taka hér land. Það er ekki sama viðhorf á öllum höfnum landsins, heldur mjög misjafnt. Ekki er heldur það sama viðhorf gagnvart millilandaskipum, póstskipum eða ýmsum útlendum fiskiskipum, að því er mér virðist. Ég verð að telja, að það muni stafa miklu meiri hætta af fiskiskipum en póstskipum, sem geta með loftskeytum gert viðvart, ef nokkur sjúkdómur er á skipinu. Að vísu hafa mörg skip loftskeytatæki, en ekki nándar nærri öll, og svo er oft talsvert kæruleysi ríkjandi hjá þeim mislita hóp manna, sem berst að ströndum landsins á fiskiskipum ýmissa þjóða. Vegna þessa er ég ekki viss um, að rétt sé að leggja til, að lækniseftirlitinu, sem hingað til hefir átt sér stað, verði kippt burt. Þar sem veðrabrigði eru skjót, t. d. í Vestmannaeyjum á vetrum, þar sem veður getur breytzt mjög á einum til tveim tímum, álít ég, að það hafi verið heppileg ráðstöfun að gera að reglu, að læknir færi út í skipið, hvaða erindi sem það ætti, því að þá tekur afgreiðslan svo stuttan tíma. Þetta er m. a. það, sem gerir mig mjög hikandi við að breyta til. Ég sé hinsvegar ekki neina brýna þörf á að breyta þessari löggjöf. Hæstv. ráðh. minntist á það, að einn læknir mundi missa meginpart tekna sinna, ef þetta frv. yrði að 1. Ef svo er, þá mundi ég álíta skylt að bæta honum það, ef ekki úr þessum sjóði, sem gert er ráð fyrir að stofna með þessu frv., þá á annan hátt. En það eru fleiri en þessi vel metni læknir, sem mundu missa tekjur. T. d. veit ég, að héraðslæknar úti um landið, á einstaka höfnum, missa mikið af tekjum sínum, a. m. k. héraðslæknirinn í Vestmannaeyjum, þegar þetta skipaeftirlit er algerlega tekið af honum. Hve mikill hluti það er, veit ég ekki með vissu. Mér er að vísu ekki kunnugt um, hve mikið af tekjum þessa læknis er til komið á þennan hátt, en það mun þó vera allverulegur hluti þeirra. Ennfremur er síst, að fleiri læknar, t. d. læknarnir á Austfjörðum, verða fyrir þungum búsifjum af þessu frv., ef að lögum verður. Ég tel því sjálfsagt, að læknum þeim, sem verða fyrir tekjumissi af þessum ástæðum, sé bættur hann af því opinbera, og þá fyrst og fremst héraðslækninum í Rvík, Vestmannaeyja lækninum og svo öðrum héraðslæknum á hafnarstöðum. Ég hreyfði því í n., að ég teldi heppilegra að hafa sérákvæði fyrir þær hafnir, sem fjölsóttastar eru. Þessi till. mín fékk ekki byr, og því skrifaði ég undir nál. með fyrirvara, og geri ekki ráð fyrir að geta greitt því atkv. út úr deildinni, nema þær umbætur verði gerðar á því, sem ég hefi þegar vikið að, þ. e. að læknum, sem harðast verða úti, sé bættur tekjumissirinn. Annars er ég í vafa um, hvort frv. í heild er annað en bjarnargreiði við fjölsóttar hafnir, og hvort núv. fyrirkomulag veitir ekki meira öryggi í raun og veru heldur en það, sem frv. mælir fyrir um.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það er náttúrlega engin þörf fyrir mig að gera ágreining út af þessu við hv.frsm. Hann viðurkennir, að það sé rétt að bæta bæjarlækninum upp eftir þeim upplýsingum, sem hafa komið fram. 

Vilmundur Jónsson Ég get byrjað á að geta þess út af því, sem hv.þm. sagði, að því fer fjarri, að ég hafi farið niðrandi orðum um embættisrekstur héraðslæknisins í Vestmannaeyjum. Mér hafa alls ekki borizt kvartanir undan framkomu hans sem sóttvarnarlæknis, enda er hann því starfi vanur, heldur hefir af sumum verið fundið að fyrirkomulaginu á þessu eftirliti. Og um það gat ég. Annað eða meira átti það nú ekki að vera, enda er það ekki sú fyrirmynd, að ástæðulaust sé undan því að kvarta. Ég efast ekki um, að þessi héraðslæknir hafi hagað sér eftir lögum og reglum í þessu efni, og tel það öldungis víst. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að þetta frv. mundi vera lítið athugað og illa undir búið. En það er ekki rétt. Ég get gjarnan skýrt frá undirbúningi frv. Annars hefir hann tæplega ástæðu til að finna mikið að frv., þar sem hann heldur því einnig fram, að í því sé sama sem engin breyting á núgildandi löggjöf, sem hann vill halda fast við og engu um breyta. Um undirbúning frv. er það að segja, að ég hefi samið það. Svo hefir það verið nákvæmlega athugað af embættismanni, sem sökum æfingar í meðferð þessara mála ætti að hafa bezt vit á því, sem frv. fjallar um, en það er skrifstofustjórinn í dómsmrn. Þá hafa prófessorar læknadeildar háskólans sagt álit sitt á því, og um höfuðbreytingarnar, sem í frv. felast, var læknadeildin á sama máli og ég, og hefi ég það skjallegt um öll hin fræðilegu atriði. Í fjórða lagi hefir frv. legið hjá stjórn læknafélags Íslands í tvo mánuði, og er það ekki komið þaðan enn. Ég skil það svo, að Læknafél. hafi ekkert við það að athuga, og veit það raunar með vissu af samtali, sem ég hefi átt við form. fél. Við það atriði, sem hv. 3. þm. Reykv. hefir mest rætt um, hafði form. Læknafél. m. a. ekkert að athuga. Hv. andmælendur frv. hafa gert allt of lítið úr þeim trafala, sem skipin hafa af þessu eftirliti víðsvegar um land. Þess gætir máske ekki mikið í Reykjavík og Vestmannaeyjum, af því að læknir er þar ávallt til taks. En víða er það svo, að skip þurfa að bíða á höfnum tímum saman, af því að erfiðleikum er bundið að ná til læknis. Venjulega eru þessar biðir alveg óþarfar. Það kemur t. d. oft fyrir, að togari, sem kemur beint frá útlöndum, verður að bíða 5-6 klst. eftir lækni og má ekki hafa samband við land. Læknirinn er e. t. v. ekki á staðnum eða bundinn við önnur störf. Og enga undantekningu má gera, þó öllum sé ljóst, að skipshöfnin sé alheilbrigð og ekkert sé að óttast. Slíkur hégómaskapur elur á andvaraleysi hjá þeim, sem hlut eiga að máli. Þegar ég var héraðslæknir, leið ég oft önn fyrir þessar heimskulegu reglur og sjálfan mig, sem þurfti að fara eftir þeim, og gat nærri gremju skipverja og farþega, er urðu að bíða eftir því, að ég kæmi út í skipin til að fullnægja þessari hégómlegu skyldu. Hv. 3. þm. Reykv. hefir alveg misskilið, hvernig þetta eftirlit er venjulega framkvæmt. Það er oftast aðeins í því fólgið, að læknir hefir lauslegt tal af skipstjóranum á þilfari eða frá bryggjusporði og fær stutta skýrslu frá honum. Ef skipstjórinn gefur falskar upplýsingar, þá geta allir orðið sviknir, læknir jafnt og aðrir, og eftirlitið reynzt gagnslaust. En á því er ekki mikil hætta. Erlendir skipstjórar eru venjulega mjög samvizkusamir í þessum efnum. Þeir eru aldir upp við það, að á þeim hvíli ábyrgðin. Þetta lærist einnig okkar skipstjórum. Þeir verða síður andvaralausir þegar þeir vita, að ábyrgðin hvílir á þeim og að þeir geta ekki varpað henni að öllu leyti af sér yfir á herðar læknisins. Það er hinn mesti misskilningur hjá hv.þm., að nú sé fyrirkomulagið það, að læknir skoði skipshafnirnar og alla farþega í skipum, sem koma frá útlöndum. Og hitt er einnig að mestu leyti hjátrú, að læknir geti ábyrgzt það, að farsóttir berist ekki í land úr skipi. Ef skipstjórinn gefur honum ekki nógu glöggar upplýsingar, getur t. d. innflúenza komið upp á morgun í því fólki, sem læknirinn sá ekkert á í gær, þegar skipið kom til landsins. Ég ætla, að með þessu nýja eftirliti sé engu tapað af því er sóttvarnaröryggi snertir. Skipstjórinn verður látinn skrifa undir drengskaparyfirlýsingu um heilbrigðisástandið í skipinu. Eftirleiðis veit hann, að ábyrgðin á að mestu leyti að hvíla á honum, eins og hún gerir nú, en honum er miklu síður ljóst. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að eftirlitið sé verra, ef læknir fer út í skipin. Ég tel það aðeins óþarft í flestum tilfellum. Það skiptir líka nokkru máli fyrir sjávarútveginn, að í hvert sinn, sem togari fer til Englands, verður hann að borga 20 kr. fyrir lækniseftirlit, og þó hitt meiru, að auk þess verður hann að bíða heila og hálfa daga eftir því að fá lækni um borð. Þó að ekki hafi verið kvartað mikið undan þessu opinberlega, þá hafa hlutaðeigendur fundið til þess, hvað þetta er óþarft og stundum mjög bagalegt. Ég held, að hv. 3. þm. Reykv. hafi ranghermt það eftir mér, að á móti þessu frv. væru aðeins þeir læknar, sem misstu tekjur fyrir breytinguna á eftirlitinu. Ég talaði um, að læknar væru yfirleitt fylgjandi frv. Ég hygg, að ég hafi aðeins sagt það, að þetta frv. hafi ekki mætt mótspyrnu fyrir annað en það, að nokkrir læknar, e. t. v. aðeins einn læknir, gerir ráð fyrir tekjumissi af völdum þess. Annars hefði frv. gengið hljóðalaust gegnum þingið. Ég vænti, að málið hafi nú skýrzt svo, að umr. styttist úr þessu.

Vilmundur Jónsson Mér er kunnugt um, að þetta frv. hefði gengið fram alveg ágreiningslaust, ef einn maður missti ekki nokkuð af tekjum sínum við lögfestingu þess. Það er lítið atriði til að gera úr mikinn ágreining, þegar annarsvegar er um að ræða nauðsynlegar endurbætur á sóttvarnarlögum landsins. Ég vil fyrst víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 3. þm. Reykv. Hann taldi, að ég hefði gert of mikið að því, að endurskoða heilbrigðislöggjöfina. Ég veit ekki betur en að það sé sameiginlegt álit allra þeirra, sem þar á kunna bezt skil, og a. m. k. hefir sú skoðun lengi verið uppi í Læknafélaginu, að löggjöf þessa þyrfti að endurskoða frá rótum. Löggjöfin, sem hér er um að ræða, er um 30 ára gömul, og það er hár aldur á lögum. Það er líka misskilningur hjá þessum hv.þm., að réttara sé að fella nauðsynlegar breytingar inn í yfirgripsmikil gömul lög, með sérstökum lögum, en að semja lagabálkana um og bera þá fram í heilu lagi. Sú aðferð gerir einmitt málin einfaldari og ljósari yfirlits, bæði fyrir löggjafana og síðan fyrir almenning. Annars minntist hv. 3. þm. Reykv. ekki á neitt, sem hann væri óánægður með í hinni nýju heilbrigðislöggjöf, sem samþ. hefir verið eða er nú á döfinni, nema þá breyt., sem felst í þessu frv., að færa á sóttvarnareftirlitið með aðkomuskipum í sama horf hér og tíðkast hvarvetna í nágrannalöndunum: að tollvörður fari fyrst út í skipin, ábyrgðin hvíli yfirleitt á skipstjóra, en í vafa atriðum öllum sé þó kallað á lækni til rannsókna og úrskurðar. Þessi skipun var hér á áður og reyndist vel. Hinsvegar hefir eftirlitið samkv. lögum frá 1923 ekki náð tilgangi sínum að neinu leyti betur, en aftur orðið skipunum til verulegra tafa og bakað þeim tilfinnanlegan kostnað að óþörfu. Hv. 3. þm. Reykv. þótti undarlegt. hve gott samkomulag hefði orðið um frv. hér á þingi. Það er víðar en hér á þinginu, sem gott samkomulag hefir orðið um það. Ég get nefnt einn aðila enn, sem er mér sammála um öll höfuðatriði þess, og það er sjálft Læknafélag Íslands. Hv. þm. minntist á lítilsháttar skoðanamun um læknamálefni á milli mín og Guðm. Hannessonar próf. Þessi skoðanamunur er nú raunar minni en margur hyggur, og kemur a. m. k. þessu máli ekkert við. Um það er enginn skoðanamunur okkar á milli. Ég held m. a. s. að mér sé óhætt að fullyrða, að einmitt próf. Guðm. Hannesson hafi minnzt á það við mig að fyrra bragði, að hann vildi láta afnema læknisskoðunina eins og hún er nú framkvæmd, og víst er um það, að fyrrv. héraðslæknir í Rvík hefir látið þá skoðun í ljós við mig að fyrra bragði. Steingrímur Matthíasson hefir fyrir löngu fordæmt eftirlitið eins og því er fyrir komið samkv. lögunum frá 1923 og kallað það hlægilegt kák. Hefir hann sagt, að ég mætti bera sig fyrir því, að sú skoðun sín væri óbreytt enn. Og fleiri merka lækna gæti ég nefnt, sem líta hér öldungis eins á. Rétt er, að ég geti þess, að ég hefi ekki skjallega í höndum umsögn Læknafél. um frv. Ég sendi því öll heilbrigðismálafrv. mín, sem liggja fyrir þinginu og hefi fengið umsögn þess um þau öll nema þetta eina frv., sem mun stafa af því, að stjórnin treysti sér ekki til að mæla á móti ákvæðunum um skipaskoðunina, en kunni ekki við að mæla beinlínis með þeim, af því að félagið er starfsmannafélag og frv. snertir einmitt að þessu leyti persónulega hagsmuni eins eða fleiri meðlima þess. Formaður félagsins hefir hinsvegar, eins og ég gat um áður, tjáð mér, að hann væri persónulega samþykkur þessum ákvæðum frv. Þá má geta þess, að læknadeild háskólans hafði frv. til umsagnar. Engin mótmæli bárust þaðan gegn því. Að vísu hliðraði deildin sér hjá að láta í ljós álit sitt um hið umdeilda atriði, skipaskoðunina, með því að um stjórnarfarslegt atriði væri að ræða, en ekki fræðilegt, en persónulega og hver í sínu lagi drógu háskólakennararnir enga dul á, að þeir álitu breytinguna sjálfsagða og á fullum rökum byggða. Það er fjarstæða að tala um, að öllu lækniseftirliti með aðkomuskipum verði lokið, ef frv. nær samþ. og verður að lögum. Lækni á aðeins ekki að kalla til, þegar það liggur í augum uppi, að á því er engin þörf. En í hvert einasta skipti, sem nokkur grunur leikur á að eitthvað sé varhugavert, á að kalla á lækni. Það á ekki að ómaka lækni í öllum tilfellum, eins og nú er gert að skyldu, jafnvel þegar selveiðaskip kemur norðan úr íshafi eftir tveggja til þriggja mánaða útivist og án þess að nokkur sótt hafi komið upp í því. Slík skip og önnur, sem líkt stendur á fyrir, eru látin bíða jafnvel tímum saman algerlega að þarflausu eftir lækni, sem ef til vill er í ferð eða önnum kafinn við störf, sem ekki verður hlaupið frá. Annað eins á engan rétt á sér, með því að það veitir heldur alls ekki þá auknu tryggingu, sem til er ætlazt, og er jafnvel þvert á móti ekki laust við að vera hættulegt, vegna þess, að þegar læknir er kallaður e. t. v. í 9 tilfellum af 10 öllum vitanlega að þarflausu, þá er hætt við, að hann hafi ekki fullan andvara á sér í þau fáu skipti, sem nauðsyn væri á nákvæmri skoðunargerð. Ég þekki þetta af eigin reynd. Sjálfur hefi ég verið læknir þar sem allmikið var um siglingar, og aðeins í örfá skipti var ástæða til að kalla á mig til þessa eftirlits. Flestar ferðirnar voru farnar fyrir siðasakir einar, og fyrirfram vitað, að svo væri. Þetta hefi ég bent á í grg. frv., og hefði hv. 3. þm. Reykv. vel mátt taka eftir því. Nokkuð er til í því, sem hv.þm. Vestm. gat um, að fyrir sérstaka staðhætti í Vestmannaeyjum má vel vera, að erfiðleikum sé bundið að hafa það fyrirkomulag, sem frv. gerir ráð fyrir. Þó hygg ég, að það þurfi ekki að koma að sök, því að vitanlega er útgerðarmönnum heimilt að hafa gamla fyrirkomulagið, ef þeim þykir það hagkvæmara og tilvinnandi. Það er erfitt og dýrt að fara út í skip í Vestmannaeyjum og skipstjórar mega auðvitað alltaf eiga á hættu, ef þeir kalla fyrst á sóttgæzlumann en ekki lækni, að þeir þurfi að gera tvær ferðirnar. En ekkert er hægara fyrir skipstjóra eða útgerð en að leggja svo fyrir, að læknir sé alltaf látinn koma með sóttgæzlumanni út í skipið, og það mundu og flestir gera, ef það reyndist borga sig betur fyrir þá. Ég vil biðja menn að taka vel eftir því, að í þessu frv. er ekkert, sem bannar, að kallað sé alltaf á lækni. Annars skal ég geta þess viðvíkjandi Vestmannaeyjum, að mér hafa borizt kvartanir þaðan um, að þetta lækniseftirlit, eins og því nú er fyrir komið, sé til tilfinnanlegs trafala samgöngum þar. Læknirinn geri sér auðvitað að skyldu að fara út í hvert einasta skip, og neiti mönnum um far með sér, þó að vita megi, að um enga hættu sé að ræða. Ég segi þetta ekki lækninum til lasts. Hann mun skoða það skyldu sína að haga eftirlitinu þannig. En eins og hv.þm. Vestm. sagði, þá getur skipt um veður á einni klst., og getur það komið hart niður á fólki, ekki síður með því fyrirkomulagi, sem nú er haft, en með hinu, sem frv. gerir ráð fyrir. Ég verð að játa, að þegar ég tók fyrir að endurskoða þessa löggjöf, þá leiddi ég ekki svo mjög hugann að því, þótt nokkrir læknar, að vísu ekki mjög margir, yrðu fyrir lítilsháttar fjárhagslegum skaða af þessari breytingu. Ég áleit og álit enn, að það megi ekki skipta máli í þessu sambandi. Þegar á að setja l. fyrir almenning, má ekki líta á það, þótt nokkrir embættismenn bíði af því dálítinn halla. Annað mál er það, að ef embættismaður verður fyrir tilfinnanlegum halla, eins og t. d. héraðslæknirinn í Rvík óneitanlega verður í þessu tilfelli, að stj. líti til þess, og bæti honum það upp, eftir því sem unnt er. Ég hefi þá trú, að með góðum vilja heilbrigðisstj. verði ekki vandkvæðum bundið að hlynna svo að þessum eina lækni, að hann megi vel við una. Sérstaða hans er mjög áberandi, þar sem praksis hans er takmörkuð með lögum, sem ekki á sér stað um aðra héraðslækna. Mætti bæta honum þetta upp með því að fá honum önnur nauðsynleg störf og án þess að það þurfi að kosta sóttvarnarsjóðinn nokkuð verulegt, og ætti raunar alls ekki að kosta hann neitt. En því fer fjarri að aðrir læknar eigi kröfur á ríkið, ef þessi 1. verða samþ. Ég játa raunar ekki, að héraðslæknirinn í Rvík eigi eiginlega kröfu til uppbótar, heldur aðeins nokkra sanngirniskröfu, vegna þess hve skipaskoðunin er mikill hluti af tekjum hans, og vegna þess hverjar hömlur eru á honum að stunda venjuleg læknisstörf, og verður hvorugt borið saman við það, sem á sér stað um aðra lækna. Ég hefi heyrt því fleygt, að hafnarn. í Reykjavík hafi haft á prjónunum tillögur um aukið eftirlit með aðkomuskipum, en þær munu hafa gengið í þá átt að reisa frekari skorður við útbreiðslu kynsjúkdóma úr skipunum. Það kemur ekki þessum l. við. Við höfum sérstök kynsjúkdómalög, og þeim ætti þá að breyta, ef einhver strangari ákvæði yrðu sett hér að lútandi. Ég vil þó í þessu sambandi upplýsa hv.þm. um það, að lækniseftirlit með kynsjúkdómunum í skipum er mjög erfitt og mér er óljóst, hvernig þar má ná nokkru því, sem öryggi getur heitið, nema þá með því að hindra að meira eða minna leyti farmenn og jafnvel farþega frá að hafa samneyti við land. Menn geta verið með hættul. smitandi kynsjúkdóma, þótt lækni sé ómögulegt að komast að því með venjulegri rannsókn. Þarf iðulega til þess blóðrannsókn, sem tekur langan tíma, jafnvel marga daga. En ef slík ákvæði væru sett í lög, hvort sem það væri í 1. um varnir gegn því, að næmir sjúkdómar berist til landsins eða í kynsjúkdómalögin, væri það ekki í samræmi við það, sem tíðkast með erlendum þjóðum og yrði þess vegna óvinsælt af þeim og sennilega óframkvæmanlegt. Ég vil taka það fram, að það fer fjarri, að ástæða sé til, að við höfum hér á landi miklu strangari fyrirmæli um sóttvarnir en gilda erlendis. Í raun og veru erum við betur settir í sóttvarnarlegu tilliti en flestar aðrar þjóðir. Skip, sem hingað koma frá hættulegum stöðum erlendis, koma að jafnaði við á höfnum í nágrannalöndunum, þar sem þau eru vandlega skoðuð, og má segja, að hið hættulegasta grugg sé síað frá áður en hingað kemur. Þessi l., sem hér er stungið upp á, eru engu að síður mun strangari en í flestum nágrannalöndunum, ef ekki öllum, og má þar vel við una. Loks skal ég geta þess, að við nánari athugun ber ég nokkurn kviðboga fyrir því, að til 1. jan. 1934 - en þá er 1. ætlað að ganga í gildi - reynist of stuttur tími til þess undirbúnings, sem hafa þarf undir framkvæmd þeirra. L. þarf að þýða á ýms tungumál og útbýta þeim til annara ríkja. Vildi ég því með leyfi, hæstv. forseta, bera fram skrifl. brtt. við seinustu gr. frv. þannig, að lögin öðlist gildi 1. júlí 1934. Þetta þing kann að dragast lengi, og liggur jafnvel í loftinu, að því verði frestað, En ef því yrði frestað til hausts, er stuttur tími til að leysa af hendi þýðingarnar og dreifa 1. þangað, sem þeim á að dreifa.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Það var einmitt út af því atriði, sem hæstv.dómsmrh. minntist á, sem voru dálítið skiptar skoðanir í n. Það er enginn vafi, að nokkrir læknar missa nokkuð af tekjum vegna þeirra breyt., sem gerðar eru í frv. um eftirlit með aðkomuskipum. En það virðist engin skynsamleg ástæða þess vegna að skirrast við að ákveða það fyrirkomulag, sem betra er í raun og veru, vegna þess eins, að einstöku menn missi við það nokkrar tekjur. Ráðherra nefndi sérstaklega bæjarlækninn í Reykjavík í þessu sambandi. Það má vera, að hann verði alveg sérstaklega hart úti, en ég kann ákaflega illa við, ef á að fara að greiða honum ákveðna upphæð úr þessum sjóði. Hlutverk sjóðsins er ákveðið það í 1., að halda uppi sóttvarnarhúsi í Reykjavík, og er óviðkunnanlegt að veita einstökum lækni upphæð úr sjóðnum fyrir það, sem ekkert kemur því máli við. Ef bæta þarf launakjör hans, er eðlilegast að gera það á annan hátt. Ég skal þó taka fram, að ég hefi ekkert umboð fyrir n. hönd til að láta í ljós þessa skoðun; það er aðeins mín eigin skoðun.

Flm. (Guðbrandur Ísberg) Þetta litla frv. mitt og hv. 1. þm.N.-M. miðar að því að setja takmörk fyrir því, hve háa dráttarvexti megi taka. Mun ég ekki fjölyrða um málið, en læt nægja að vísa til grg. Legg ég til, að frv. verði vísað til fjhn. að umr. lokinni.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Allshn. vill mæla með því, að þetta frv. verði samþ. með nokkrum smábreytingum. Að vísu hafa tveir hv.nm., hv.þm. Barð. og hv.þm. Vestm., skrifað undir nál. með fyrirvara, en sá fyrirvari hygg ég, að snerti ekki þær brtt., sem liggja fyrir frá n., heldur um viss atriði í frv. sjálfu. Ég mun því ekki gera fyrirvara þeirra að neinu umtalsefni í þeim fáu orðum, sem ég segi hér f. h. n. N. lítur svo á, að það sé nauðsynlegt og sjálfsagt að samræma löggjöf í þessu efni. Löggjöfin er gömul, frá 1902, með ýmsum breyt. og viðaukum, sem síðar hafa verið gerðar. L. eru ekki miðuð við þær kröfur, sem nú eru gerðar, og aðstaða öll önnur nú en þá, þá var hér enginn sími, engir möguleikar um loftferðir, samgöngur við útlönd strjálar við það, sem nú er, og fleira mætti telja. Þetta eru allt hlutir, sem verður að taka til yfirvegunar og hefir áhrif á löggjöf, sem sett verður um þetta efni. N. hefir einnig haft til athugunar brtt. frá hv.þm. Ísaf. á þskj. 61, og fallizt á þær með lítilsháttar breyt. Fyrsta brtt.n. á við fyrstu brtt.hv.þm. Ísaf. og er aðeins orðabreyt. Það þykir betur fara að segja, að þegar héraðslæknir hefir rannsakað skip, úrskurði hann, að heilbrigðisvottorð megi gefa, en skipi ekki fyrir um það, eins og í brtt. stendur, því að vald læknis nær ekki lengra en að úrskurða, að óhætt sé að gefa heilbrigðisvottorð. 2. brtt. er að leggja til, að niðurlag 1. brtt. á þskj. 61 verði fellt niður, þar sem svo er ákveðið, að ef skipstjóri vill heldur leggja frá landi, en ekki bíða þar til úrskurðað hefir verið um heilbrigðisástand, þá sé honum ekki meinað að fara. Þetta ákvæði er algerlega óþarft, því að vitanlega þarf ekki að taka það fram í lögum, að skipstjóra sé slíkt heimilt; slíkt geta engin lagaákvæði hvorki veitt eða bannað. Þá leggur n. til, að 17. gr. frv. sé felld niður. Þar er svo ákveðið, að ef skipstjóri lýsir yfir, að hann sé eingöngu kominn til að afla sér kola og vista eða annara nauðsynja, þá geti hann heimtað skipið undanþegið læknisrannsókn, ef hann gengst undir það eftirlit, sem sóttvarnarnefnd telur þörf á að setja til tryggingar því, að erlend sótt berist ekki á land úr skipinu. N. áleit enga þörf þessarar undanþágu, einkum með tilliti til þess, að hér í þessu frv. er ekki að ræða um eins margar sóttir, sem ströng- um sóttvörnum er beitt gegn, eins og gert er samkv. hinni gömlu löggjöf. Þar til má nefna bæði mislinga og skarlatssótt. 4. brtt. er í raun og veru ekki annað en afleiðing af niðurfellingu 17. gr., því að b-liður í 25. gr. er í sambandi við 17. gr., og það er sá liður, sem 4. brtt. fer fram á, að felldur sé niður. Fleiri brtt. hefir n. ekki gert og fellst á frv. að öðru leyti óbreytt.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Hv. frsm. sagði, að ég hefði sagt, að ég vildi, að læknirinn hefði nákvæmlega sömu laun eins og hann hefði haft undanfarið. Ég hefi sagt, að hann ætti að fá bætur, af því að það mundi vera skorið svo mikið af hans launum. Ég sagði ekki, að hann hefði haft 20 þús. kr. í tekjur, en ég hygg, að hann hafi upp undir það, sem ákveðið var á þinginu í fyrra, að læknarnir við landsspítalann hefðu í laun. Ég hygg, að það væri hægt að skaffa honum eitthvað annað að gera, sem hið opinbera þarf að borga fyrir hvort eð er, og þess vegna er ekki til annars ætlazt en að þessi sóttvarnarsjóður sé í þessu efni einskonar varaskeifa. - Ég hefi alls ekki viðurkennt, að bæjarlæknirinn ætti enga kröfu; þvert á móti. Ég hefi tekið hann út úr og sagt, að hann ætti kröfu. 

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þá ætti hv.þm. Ísaf. ekki að vera að tala um þessi læknalaun. Fyrir þinginu í fyrra var frv. um að gera einn af þessum læknum að prófessor. Út af því var rætt um þessi launamál, launin við landsspítalann, og þá kom í ljós, hvað þeir höfðu í laun, og það var mikið um þetta rætt og þegjandi samþ. af þinginu, hver þau væru. Þess vegna er það, að þó að þetta hafi kannske ekki beinlínis verið samþ. af þinginu, þá hefir það verið gert með vitorði þingsins og þegjandi samþykki þess.

Jóhann Jósefsson Ég hygg, að það stafi af einhverjum misskilningi, sem kom fram í ræðu hv.þm. Ísaf., viðvíkjandi framkomu héraðslæknisins í Vestmannaeyjum. Hann sagði, að það hefðu komið þaðan kvartanir um, að læknirinn færi jafnan einn út í skipin og farþegar fengju ekki að komast með, og gætu ekki farið fyrr en í annari ferð. Ég vildi leiðrétta þetta, af því að ég veit, að hann sem landlæknir segir ekki vísvitandi rangt frá þessu. Læknirinn fer auðvitað í fyrsta bát um borð í skipin, og það er engum meinað að fara með honum í þeim bát. Venjulega er því þannig háttað, að læknirinn fer fyrst upp í skipin, en farþegarnir bíða í bátnum við skipshlið, á meðan hann er að fullvissa sig um, hvort nokkur sótthætta sé í skipinu. Það er vitanlega alveg laukrétt, sem hv. 3. þm. Reykv. benti á, að hér verður að fara eins að, þó að tollgæzlumaður eða einhver annar hafi þetta eftirlit á hendi. Hann verður að fara fyrstur í skipin og getur ekki látið fólkið þyrpast um borð á undan sér. Í hvorutveggja tilfellinu verða farþegarnir að bíða á meðan eftirlitið fer fram. Mér er ekki kunnugt um, að komið hafi fram neinar kvartanir út af því, hvernig héraðslæknirinn í Vestmannaeyjum beitir þessu eftirliti, og furðar því mjög á þessari umsögn hv.þm. Ísaf. Ég veit ekki betur en að héraðslæknirinn gegni starfi sínu trúlega og af samvizkusemi, einnig að því er snertir skipaeftirlitið. Ég þykist því mega fullyrða, að engar slíkar kvartanir hafi borizt frá þeim, sem skipta mest við hann í þessum efnum, en það eru afgreiðslumenn póstskipanna. En úr því að þetta hefir nú verið sagt opinberlega hér í þd., þá væri gott, að hv.þm. Ísaf. vildi upplýsa, hvaðan slíkar kvartanir hafa borizt til landlæknis. Hér er um valinkunnan sómamann að ræða, sem mér er annt um, að njóti sannmælis, og sem hv.þm. Ísaf. sennilega vill vissulega ekki, að neinn skuggi falli á. Þetta ætti því að upplýsast. Ég hefi ekki haldið því fram, að það ætti að bæta læknum upp tekjumissinn af því, ef breytt verður um skipaeftirlitið, eða að þeir ættu nokkra kröfu til þess. En ég taldi sanngjarnt, að það væri gert, fyrst og fremst gagnvart héraðslækninum í Reykjavík og jafnvel 1-2 héraðslæknum úti á landi, sem verða fyrir mestum tekjumissi af því, að þetta eftirlit er af þeim tekið. Ég er algerlega sammála hv. 3. þm. Reykv. um það, að breyting, sem gerð verður á skipaeftirlitinu með þessum lögum, getur ekki orðið réttlætt með því, að hún horfi til almenningsheilla, þegar hún er borin saman við ákvæði gildandi laga um þetta efni. Það verður tæplega hjá því komizt að álykta sem svo, að með ákvæðum frv. um eftirlit með næmum sjúkdómum er farið niður í lágmark þess, sem forsvaranlegt er til verndar almenningsheill í landinu. Og ég álít mjög vafasamt, að rétt sé að fara niður í það lágmark.

Vilmundur Jónsson Ég kann ekki við að heyra hæstv.dómsmrh. segja tvisvar, að á þinginu í fyrra hafi verið ákveðin laun yfirlækna landsspítalans. Ég ætla, að þingið hafi aldrei ákveðið neitt um laun þeirra. Það var gerður samningur við þá af landsstj. fyrir 2-3 árum, en af þinginu hafa laun þeirra ekki verið ákveðin. Úr því að ég stóð upp, get ég ítrekað það, sem ég hefi sagt, að það er engan veginn lítill trafali, sem siglingar hér við land hafa af þessu lækniseftirliti, sem svo oft er óþarft. Ég man það, síðan ég var héraðslæknir á Ísaf., að þá kom oft fyrir, að skip biðu eftir mér heila og hálfa daga. Stundum var ég í læknisferðum, e. t. v. í öðrum fjörðum. Í önnur skipti var ég við læknisverk uppi í sjúkrahúsi eða ég sat yfir sængurkonum. Þetta gerist auðvitað ekki eingöngu þar, heldur líka víða um land, og þegar hægt er að losa siglingarnar við þennan óleik og kostnað af sóttvarnareftirlitinu því að skaðlausu, er skylt að gera það.

Vilmundur Jónsson Þetta hefir ekki mikla þýðingu, en má þó vera rétt með farið. Mig minnir ekki betur en að landsspítalinn tæki til starfa í desember 1930. Þá voru yfirlæknarnir ráðnir og þá voru gerðir samningar við þá um laun þeirra. Ég ætla, að það hafi hvorki verið á þinginu né um þingtímann, sem laun þeirra voru ákveðin. Þetta kemur ekki þessu máli við og er óþarfi að vera að lengja umr. út af því.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. Ísaf. leggur nokkuð mikið upp úr þeim trafala, sem nú sé að þessu eftirliti, þó að hann áliti það vera humbug. En þetta hlýtur að vera misskilningur hjá honum. Það er ekki trafali að þessu móts við þann trafala, sem á að verða eftir frv., því að það er ekki læknir, heldur annar maður, sem á að fara um borð í skipin. Ég vil aðeins taka dæmið, sem þeir voru að tala um, hv.þm. Vestm. og hann (VJ). Í Vestmannaeyjum fer bátur um borð í skip. Eftirlitsmaðurinn, sem nú er læknir, fer upp í skipið, og það má enginn koma upp í skipið fyrr en hann er kominn þaðan og hefir lokið sínu eftirliti. Þegar hann kemur aftur þaðan og allt er öruggt, þá er orðinn greiður aðgangur að skipinu. Við skulum hugsa okkur, að þetta sé ólæknislærður en samvizkusamur maður, sem fer upp í skipið og verði var við einhvern mann lasinn. Af því að hann er ekki læknir, þorir hann ekkert að úrskurða um þennan mann. Báturinn fer aftur til þess að ná í lækni, í staðinn fyrir að læknir hefði getað skoðað manninn og sagt strax: það er allt öruggt. Ég er sannfærður um, að í mörgum tilfellum verði meiri trafali að þessu fyrirkomulagi, af því að ólæknislærður maður og samvizkusamur vill ekki úrskurða fyrir sitt leyti, að skipið sé öruggt. Ég skil ekki það, sem hv.þm. Ísaf. var að tala um, að læknar verði á þessu svo andvaralausir. Hvað er þá að segja um andvaraleysi skipstjóranna, sem alltaf eru sísiglandi og allaf eru að gefa þessar skýrslur? Þegar litið er á það, að læknir fer hundrað sinnum um borð í skip og í 99 tilfellum finnst ekkert að, þá er þetta eins og vátrygging. Menn borga vátryggingu af hundrað húsum og innbúum alla sína æfi. Þetta er ekkert humbug, þó að aldrei brenni. Þeir borga þetta sem tryggingu, ef það skyldi koma fyrir. Þegar einhver hætta er á ferðinni, þá trúi ég betur læknislærðum manni en ólærðum. Það er sá munur, að hann er í 10 af þessum 100 tilfellum búinn að tefja skipið vegna þessarar skoðunar, og það er ennþá meira humbug. Ef verið væri að losa land og þjóð við einhverja ógurlega plágu, kostnað eða þesskonar, þá væri öðru máli að gegna; en um það er ekki að ræða. Hér hefir aldrei heyrzt ein einasta rödd um það, að þetta eftirlit væri nokkur plága í þjóðfélaginu. - Hv. þm. Ísaf. sagði, að skipstjórarnir væru ekki andvaralausir; það væri sín reynsla. Ég býst við, að skipstjórarnir mundu seinast af öllu auglýsa sitt andvaraleysi fyrir lækninum meðan hann er um borð. Ég hygg, að þeir reyni að þykjast vera ákaflega öruggir einmitt rétt á meðan læknirinn er að tala við þá. Nei, hér er ekki um annað að ræða en einskonar sparnaðarfrv. Það er laukrétt, sem hv.þm. Vestm. sagði, að hér væri verið að lækka eftirlitið niður í eitthvert lágmark. Þetta er dálítið ódýrara fyrir skipin, og það má kría ofurlitla peninga af þeim í þennan sjóð, fyrir það að hafa eftirlitið lakara. Mér finnst þetta vera niðurstaðan af okkar umr. hér.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það getur verið, að ég hafi ekki komizt rétt að orði, að laun lækna landsspítalans hefðu verið ákveðin á þinginu í fyrra, en hér er þó mjótt á milli, því að þingið í fyrra samþ. raunverulega þá samninga, sem við þessa lækna höfðu verið gerðir um launakjörin. Ég veit, að hv.þm. Ísaf. man vel eftir þessu, og þá var vel sýnt fram á, hver laun væri um að ræða, og þau eru eins og ég sagði.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það var fyrst tekið í l. hér á landi árið 1907, að skilorðsbinda mætti dóma. Hefir þetta síðan verið talsvert notað og gefizt vel. Þó eru l. þannig, að ekki má dæma skilorðsbundnum dómi aðra en þá, sem brotlegir hafa orðið við hin almennu hegningarl. En nú fjölgar stöðugt refsiákvæðum, sem liggja utan við þau. Kemur það undarlega fyrir sjónir, að dæma skuli mega skilorðsbundnum dómi þá, sem brotlegir verða við aðalrefsil., en ekki þá, sem framið hafa smærri brot. Kem ég því með frv. þetta, um að skilorðsbinda megi alla dóma, nema fjársektardóma. Kemur auðvitað ekki til mála að skilorðsbinda þá. Vona ég, að þetta frv. muni ekki valda miklum ágreiningi. Vil ég svo óska, að því verði vísað til allsherjarnefndar að umr. lokinni.