Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við þessa umr. sér fjvn. ekki ástæðu til þess að gera aths. við fjárlagafrv., en leggur til, að því verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Við hv. 1. þm. Norðurl. v., Ólafur Jóhannesson, flytjum hér till. til þál. um útflutningsráð. En till. er svo hljóðandi með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa og leggja fyrir næsta þing frv. til laga um útflutningsráð, er hafi það hlutverk að efla íslenzka útflutningsstarfsemi og annast um útflutnings- og markaðsmál í samvinnu við utanrrn. og viðskrn. Útflutningsráð verði sjálfstæð stofnun, skipað fulltrúum helztu samtaka íslenzkra útflytjenda og atvinnuvega. Viðskiptafulltrúar utanríkisþjónustunnar verði að hluta starfsmenn útflutningsráðs.“ Við teljum eðlilegt að taka þetta mál upp hér á hv. Alþ. í formi þál., þar sem gert er ráð fyrir því, að aðild að útflutningsráði eigi ýmsir aðilar og þess vegna eðlilegt, að nokkur undirbúningur fari fram um samningu lagafrv. um málið. Einn af þeim aðilum, sem gert var ráð fyrir í þáltill. að eigi aðild að ráðinu, er sjálft ríkisvaldið og þess vegna eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. hafi forustu um að láta undirbúa frv. um málið. Fyrir nokkuð löngu síðan mun hafa verið samþ. hér á hv. Alþ. þáltill. frá Jóni Skaftasyni, hv. 2. þm. Reykn., á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta athuga í samráði við fulltrúa atvinnuveganna, á hvern hátt megi efla markaðsrannsóknir og markaðsleit í þágu atvinnuvega þjóðarinnar, og verði niðurstöður þessara athugana lagðar fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Þetta mun hafa verið samþ. á Alþ. árið 1966. Ég hygg, að það hafi verið sett nefnd í þetta mál, en mér er ekki kunnugt um og ég dreg það í efa, að sú nefnd hafi skilað áliti enn sem komið er. Það eru ýmsir aðilar, sem hafa unnið merkt starf á vettvangi útflutnings- og markaðsmála, og má þar nefna marga; í sjávarútvegi t.d. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga, SÍF og ýmsa fleiri; í landbúnaði Samband ísl. samvinnufélaga og fleiri. Þá hefur verið starfandi um tveggja ára skeið sérstök útflutningsskrifstofa fyrir iðnaðinn, og mun hún hafa unnið talsvert mikið og merkilegt undirbúningsstarf á sviði iðnaðarins, og vörusýninganefnd hefur haft nokkra starfsemi og fleira mætti eflaust nefna í þessu sambandi. Það fer ekki á milli mála, að undirstaða íslenzks efnahagslífs er útflutningurinn. Afkoma Íslendinga, efnahagsleg, hvílir á útflutningsatvinnuvegunum að mjög verulegu leyti eins og kunnugt er og útflutningsstarfseminni. Á síðasta ári, árið 1969, munu hafa verið fluttar út vörur fyrir 9.5 milljarða ísl. kr. og sýnir það í raun og veru gleggst, hvílík verðmæti um er að ræða. Hlutur sjávarútvegsins er náttúrlega langstærstur í þessum efnum. En það er höfuðnauðsyn fyrir okkur Íslendinga að efla útflutninginn og útflutningsstarfsemina. Á því hvílir í raun og veru framtíðin í efnahagsmálum. Nýlega höfum við gerzt aðilar að Fríverzlunarbandalagi Evrópu. Það kemur til með að opnast og hefur opnazt markaður, nýr markaður að nokkru leyti fyrir okkar útflutningsafurðir, en þessi markaður er líka á vissan hátt hættulegur fyrir okkar atvinnulíf að því leyti til, að hann er mjög háþróaður. Þar er rekin mjög öflug og skipulögð framleiðslustarfsemi, sem kemur til með að keppa við okkar unga og tiltölulega lítt þróaða atvinnulíf. Það, sem e.t.v. mætti drepa á í sambandi við þessar hugleiðingar, það er nauðsynin á því fyrir Íslendinga að efla og byggja upp atvinnufyrirtæki þjóðarinnar. Án þess að ræða nokkuð nánar um það mikla deilumál, hverjir eigi að vera eigendur atvinnutækjanna þá er eitt ljóst, og það er það, áð uppbygging atvinnufyrirtækjanna hlýtur að vera stórkostlegt framtíðarmál fyrir þjóðina, sem allir ættu að gefa gaum að og alls ekki gera of lítið úr. Það, sem flestar þjóðir kappkosta í raun og veru, er að efla og stækka atvinnufyrirtækin og taka í þjónustu þeirra nýja tækni, vísindi og nýja kunnáttu á öllum sviðum. Fer mikið fyrir skipulagningu af ýmsu tagi í þessum efnum, bæði innan fyrirtækjanna sjálfra og einnig í sambandi við atvinnuuppbyggingu til þess að skapa skilyrði fyrir hagstæðari þróun í þessum málum. Þessi till., sem við flytjum hér, er í raun og veru um það, að hafizt verði handa um skipulagningu og samræmingu á útflutnings- og markaðsmálum þjóðarinnar, og það hafa verið gerðar samræmdar aðgerðir í þessum málum. Það mætti segja, að hægt væri að gera greinarmun á tveimur stefnum í þessu efni. Önnur stefnan er sú, að hver atvinnugrein fyrir sig setji upp sérstaka stofnun, sem fjallar um útflutnings- og markaðsmál. Í því sambandi má geta þess, að það hafa verið lögð fyrir hv. Alþ. frv. til laga, og það mun liggja eitt frv. af þessu tagi fyrir Alþ. nú, frv. til laga um útflutningsmiðstöð iðnaðarins. Á Alþ. 1967 var lagt fram frv. til laga um fiskimálaráð, sem gerði ráð fyrir því, að fiskimálaráð skyldi vera ráðgefandi um mótun heildarstefnu í uppbyggingu sjávarútvegsins og markaðsmálum og hafa þar með höndum mikil verkefni. Þá kom fram frv. hér á þinginu 1965–1966 um Stéttarsamband bænda, samningsrétt þess o.fl. Flm. var hv. þm. Hannibal Valdimarsson. Þar var gert ráð fyrir sérstöku útflutningsráði landbúnaðarins. Það eru því ýmsir þeirrar skoðunar, að það geti komið til greina að velja þá stefnu í þessum málum að greina þetta niður eftir atvinnugreinum og hafa sérstaka starfsemi á vegum sjávarútvegsins, landbúnaðarins og iðnaðarins. Hin stefnan er sú að reyna að samræma og skipuleggja starfsemi allra útflutningsgreina með tilliti til þess að veita þeim kröftum, sem þessar atvinnugreinar hafa yfir að ráða, í einn og sama farveg og byggt á þeirri hugsun, að starfsemi af því tagi gefi betri árangur heldur en að greina þetta niður, sem sagt að sameina kraftana og okkar takmörkuðu getu í stað þess að greina þetta niður í margar kvíslar. Í okkar nágrannalöndum hefur verið komið á fót sérstökum útflutningsráðum til þess m.a. að greiða fyrir framleiðendum með sölu á framleiðsluvörum sínum á erlendum mörkuðum. Ég hef sérstaklega kynnt mér, hvernig þessum málum er háttað í Noregi, með því að athuga löggjöf, sem Norðmenn hafa samþ. um útflutningsráð Noregs. Í styrjaldarlokin, þegar Norðmenn hófu endurreisnina, var komið á skipulagðri samvinnu milli útflutningsatvinnuveganna annars vegar og yfirvalda hins vegar, svo og milli hinna ýmsu útflytjenda innbyrðis. Var þetta gert með stofnun sérstaks útflutningsráðs árið 1945. Árið 1956 og aftur 1959 var norska útflutningsráðið endurskipulagt. Þá var lögfestur tekjustofn til handa ráðinu, sem svarar til 3/4%o af öllum norskum útflutningi nema skipum. Staða ráðsins sem sjálfstæðrar stofnunar var og styrkt. Það má geta þess, að útgjöldin vegna rekstrar norska útflutningsráðsins námu árið 1967 um 7.8 millj. norskra króna eða milli 90 og 100 millj. íslenzkra króna. Ráðið er þannig skipað, að meiri hl. meðlima þess eru fulltrúar frá sérstökum samtökum. Sérstaklega er tekið mikið tillit til þýðingarmestu útflutningsaðila. Þá eiga viðskiptabankar þar fulltrúa svo og verzlunarflotinn norski. Landssamband norskra iðnaðarmanna, sýningarsamtökin norsku, samtök sjávarútvegsins, fulltrúar frá utanrrn., fjmrn. og viðskrn. eiga einnig fulltrúa í ráðinu. Utanrrn. ákvarðar fjölda meðlima þess eftir að hafa lagt það mál fyrir stjórn ráðsins. Hins vegar tilnefna hinar ýmsu stofnanir, sem fulltrúa eiga í ráðinu, fulltrúa sína. Ríkisstj. tilnefnir þó formann ráðsins, og alls eru um 43 meðlimir í norska útflutningsráðinu. Það heldur reglulega fundi tvisvar á ári og velur sér þar stjórn og framkvæmdastjóra. Stjórnin er kosin til eins árs í senn. Fjórir fulltrúar eru valdir frá iðnaðarframleiðslunni og iðnaðarmönnum, þrír frá fiskútflutningnum og tveir frá útflutningsverzluninni. Þrír eru síðan valdir án þess að vera fulltrúar neinnar sérstakrar atvinnugreinar, og formaður ráðsins er einnig í stjórninni ásamt fulltrúa frá utanrrn. Alls eru því 14 fulltrúar í stjórn. Þessi stjórn heldur 4–6 reglulega fundi á hverju ári. Formaður útflutningsráðsins, fulltrúi utanrrn. og framkvæmdastjóri ráðsins ásamt fjórum meðlimum þess, kosnum af stjórninni, mynda framkvæmdastjórn, sem heldur fundi 6–8 sinnum á ári. Formaður útflutningsráðs er einnig formaður framkvæmdastjórnar. Hina daglegu framkvæmdastjórn annast fastir starfsmenn undir stjórn framkvæmdastjóra ráðsins. Aðalskrifstofurnar eru í Osló og vinna þar um 85 manns í þremur deildum. Í fyrsta lagi er stjórnsýsludeild, í öðru lagi upplýsingadeild og í þriðja lagi sérstök markaðsdeild. Stjórnsýsludeildin sér um skrifstofuhald og almennan rekstur ráðsins. Upplýsingadeildin hefur tvíþætt hlutverk. Í fyrsta lagi að upplýsa norska útflytjendur um ástand og þróun erlendis, sem getur haft þýðingu fyrir söluaukningu á útflutningsvörum, og í annan stað að kynna útlendingum, útlendum viðskiptavinum, möguleika á hvers konar útflutningi frá Noregi og ekki sízt hvenær hann geti átt sér stað. Markaðsdeildin ræður starfsmenn, sem eiga að vera sérfræðingar á hinum mismunandi mörkuðum og einnig reyndir á þeim sviðum, sem þeir fjalla sérstaklega um. Þessir starfsmenn eru til reiðu fyrir alla, sem leita ráðlegginga hjá ráðinu um útflutning. Á þýðingarmestu mörkuðum hefur útflutningsráðið eigin sendimenn, t.d. í Danmörku, Svíþjóð, Finnlandi og Niðurlöndum, Bretlandi, Bandaríkjunum og víðar. Þeir vinna í nánum tengslum við utanríkisþjónustuna. Þar sem diplomatar vinna að markaðsrannsóknum og verzlunarmálum, eru störf þeirra unnin á ábyrgð útflutningsráðsins og þeir senda skýrslur sínar þangað. Á þetta jafnt við um sendiráðin, aðalræðismannsskrifstofur, ræðismenn o.fl. Hefur fulltrúum utanríkisþjónustunnar verið beitt í vaxandi mæli á þessum vettvangi. En þessir aðilar geta í krafti stöðu sinnar og kunnugleika í þeim löndum, þar sem þeir starfa, aðstoðað norska útflytjendur á ýmsa máta. Norskir iðnrekendur og verzlunarsambandið hafa stofnað sérstakan skóla, sem heitir útflutningsskóli Noregs og heldur námskeið um þessi málefni. Verkefni skólans er fyrst og fremst að sérhæfa unga menn, sem hafa nokkra reynslu fyrir, í útflutningsmálunum og iðnaði eða verzlun. Einnig eru haldin sérstök námskeið fyrir framkvæmdastjóra fyrirtækja. Í Osló er sérstök bygging fyrir iðnaðinn og verzlunina. Þar eru stöðugar sýningar á norskum vörum á vegum sérstakrar stofnunar, sem útflutningsráðið og samband norskra iðnrekenda eiga. Þá fer einnig fram kynningarstarfsemi í þessu húsi á norskum matvörum á vegum stofnunar, sem heitir Norsk matsentrum eða Norska matvælamiðstöðin. Útflutningsráðið er aðili að þessari stofnun. Útflutningsráðið hefur svo með höndum margþætta starfsemi, t.d. upplýsingastarfsemi og mikla útgáfustarfsemi bæði heima og erlendis. Það stuðlar að þátttöku í vörusýningum í samráði við norsku sýningarsamtökin og aflar sjónvarpsefnis bæði fyrir norska sjónvarpið og einnig fyrir erlendar sjónvarpsstöðvar, sem er liður í þessari útbreiðslustarfsemi. Það skipuleggur ferðir blaðamanna til Noregs og fræðir þá um þessi málefni með fyrirlestrahaldi, kvikmyndasýningum og ferðalögum, og margt fleira mætti segja um útbreiðslu- og kynningarstarfsemi norska útflutningsráðsins. Útflytjendur snúa sér til ráðsins til að fá greitt úr ýmiss konar vanda varðandi útflutningsmálin. Talsvert þýðingarmikill þáttur í starfsemi útflutningsráðsins er að skapa sambönd milli útflytjenda og erlendra kaupenda og er það gert með ýmsum hætti. Þá eru markaðsupplýsingar mjög þýðingarmikill þáttur í starfsemi útflutningsráðsins, þar sem einstök fyrirtæki geta snúið sér til þess og fengið þar beztu fáanlegar upplýsingar í sambandi við möguleika á sölu þeirrar framleiðslu, sem viðkomandi fyrirtæki framleiðir. Margt fleira mætti auðvitað segja um starfsemi norska útflutningsráðsins. Ég hef orðið dálítið langorður um það, hvernig það er skipað og hvernig Norðmenn haga þessum málum hjá sér. Ég geri mér auðvitað vel ljóst, að við Íslendingar mundum að sjálfsögðu ekki setja upp svo stóra stofnun sem Norðmenn hafa gert. Það liggur í hlutarins eðli. Eigi að síður getum við sitthvað af þessari starfsemi Norðmanna lært, og þess vegna vildi ég skýra frá skipun og starfsemi norska útflutningsráðsins í sambandi við þessa þáltill. um útflutningsráð. Að dómi okkar flm. er hér um að ræða þýðingarmikið og tímabært málefni. Mjög er áríðandi að örva og efla útflutningsverzlun þjóðarinnar og finna markaði fyrir vaxandi útflutningsframleiðslu, sérstaklega í sjávarútvegi, iðnaði og landbúnaði. Með tilkomu markaðsbandalaga og aðildar okkar að EFTA vex nauðsyn á að tengja á lífrænan hátt framleiðslustarfsemi atvinnuveganna við erlenda markaði í þeim tilgangi að greiða fyrir sölu á framleiðsluvörum okkar. Ætla verður, að erfiðleikum sé bundið fyrir einstök fyrirtæki að standa fyrir markaðskönnun á erlendri grund. Hér þarf til að koma samstillt átak ríkisvaldsins og íslenzkra atvinnuvega. Útflutningsráð færi fyrst og fremst með útflutningsog markaðsmál í samvinnu við utanrrn. og viðskrn. og þyrfti á skipulegan hátt að vinna að því að afla markaða erlendis fyrir íslenzkar framleiðsluvörur. Útflutningsráð þyrfti að vera upplýsinga- og kynningarmiðstöð fyrir útflytjendur og atvinnuvegina. Það væri útflytjendum til ráðuneytis um verzlun og viðskipti milli landa. Þá þyrfti útflutningsráð að hafa forgöngu um framleiðslu nýrra vörutegunda, sem ætla mætti, að markaður væri fyrir eða möguleikar á að skapa nýjan markað fyrir. En höfuðatriðið er að byggja á því að framleiða vörur aðeins fyrir markaði, sem fáanlegir eru, en ekki eins og stundum hefur viljað brenna við að framleiða vöruna og reyna svo að afla henni markaðar, eftir að hún hefur verið framleidd. Markaðsathuganir hafa farið fram hjá ýmsum aðilum. Þar er fyrst að nefna utanrrn., því að sendiráðin munu hafa haft með höndum einhverja takmarkaða markaðsathugun. Það leiðir af sjálfu sér, að starfslið sendiráða er ekki svo fjölmennt, að það geti sinnt þessari mjög svo nauðsynlegu starfsemi nema að mjög óverulegu leyti, því að á þessum sviðum þurfa í raun og veru að starfa sérfróðir menn, menn með sérþekkingu á vörum, framleiðsluvörum og verzlun o.fl., til þess að við höfum möguleika á því að keppa við aðrar þjóðir á þessum sviðum. Viðskrn. hefur aðstoðað utanrrn. við gerð viðskiptasamninga við önnur ríki, og þar er starfandi sérstök útflutningsdeild, sem hefur með höndum leyfisveitingar til útflutnings. Undir það heyrir alþjóðleg efnahagssamvinna, og það hefur fylgzt með þróun markaðsbandalaga og hefur haft með höndum upplýsingasöfnun um erlenda markaði almennt. Það er fjarri mér að vilja gera á neinn hátt lítið úr viðleitni þeirra aðila, sem hér hafa verið nefndir, og fleiri aðila í sambandi við markaðsmálin og markaðsathuganir, en ég hygg, að það sé nú samdóma álit flestra, ekki sízt þeirra, sem starfa í atvinnurekstrinum, að það sé nauðsynlegt að taka miklu fastar á í þessum málum og gera stærri átök í markaðsmálunum. Við leggjum til, að útflutningsráð verði sjálfstæð stofnun, skipuð fulltrúum helztu samtaka íslenzkra útflytjenda og atvinnuvega, og ef hagkvæmt þætti, gætu utanrrn. og viðskrn. einnig átt fulltrúa í útflutningsráði. Ég tel, að það komi mjög til greina að sameina viðskrn. og utanrrn., að leggja viðskrn. undir utanrrn. Þá yrði hæstv. viðskrh. - hann er ekki viðstaddur - þá yrði hans starfssvið miklu minna en það er nú, en ýmsir eru þeirrar skoðunar, að það sé óþarfi að hafa þessa starfsemi í tveimur rn., heldur kæmi mjög til greina í sambandi við stofnun á sérstöku útflutningsráði að leggja viðskrn. undir utanrrn. En það mætti hugsa sér - og það hafa komið fram raddir um það, - ef sérstakt útflutningsráð yrði stofnað, að það heyrði t.d. undir viðskrn. Við erum hins vegar á þeirri skoðun, að það sé æskilegast, að þessi stofnun sé sjálfstæð stofnun og í sem lífrænustu sambandi við atvinnuvegina og mjög undir stjórn þeirra, til þess að slík stofnun hafi meiri þrýsting og meiri áhuga á að vinna að þessum málefnum, því að það ætti að vera tryggður áhugi atvinnuveganna eða fulltrúa frá atvinnuvegunum á starfi stofnunarinnar, ef hún er starfrækt á þeirra vegum að miklu leyti og undir þeirra stjórn, en auðvitað í samráði við sjálft ríkisvaldið. Starfsmenn útflutningsráðs erlendis þyrftu ekki allir að vera fastir opinberir starfsmenn og þeir yrðu að hafa trausta þekkingu á þörfum atvinnulífsins, verzlun og viðskiptum, en njóta jafnframt aðstoðar og fyrirgreiðslu utanríkisþjónustunnar. Æskilegast væri, að viðskiptafulltrúar utanríkisþjónustunnar verði að hluta starfsmenn útflutningsráðs og ráðnir til starfa í samráði við eða eftir tilnefningu ráðsins. Lagt mun hafa verið fyrir hv. Alþ. í fyrra frv. til l. um utanríkisþjónustu Íslands. Ég hygg, að það hafi nú ekki komið fram enn þá á þessu þingi, en þar hygg ég, að sé gert ráð fyrir því, að ráðnir verði sérstakir viðskiptafulltrúar í utanríkisþjónustuna, og það er með hliðsjón af því, sem við gerum þetta að umtalsefni hér í grg. fyrir till. Við höfum ekki gert till. um, hverjir eða hvernig afla skuli fjár til að greiða kostnað af störfum útflutningsráðs. En ég vil benda á, hvernig Norðmenn fara að. Þeir fara þannig að, að þeir leggja vægt gjald á útflutningsvörur, sem er svo m.a. notað til þess að standa straum af kostnaði við rekstur ráðsins. Þó er þetta atriði, sem auðvitað er hægt að haga á ýmsa vegu og ekki óeðlilegt kannske, að ríkisvaldið, ef það á einhverja aðild að ráðinu, tæki sérstaklega þátt í þessum kostnaði. Það væri e.t.v. ástæða til þess að spyrja um það, hve rík þörf væri á stofnun sérstaks útflutningsráðs. Ég vil geta þess í því sambandi, að kanadískir sérfræðingar í markaðsmálum rannsökuðu nýlega möguleika íslenzka niðursuðuiðnaðarins og þeir komust að þeirri niðurstöðu, að kerfið og skipulagið vantaði hjá okkur að miklu leyti, svo og kunnáttu á eðli markaðsleitar. Þó að þeir hafi ekki lagt neitt sérstakt til í þessum efnum, þá hafa þeir þó komið auga á það, að æskilegt er, að þessi málefni og þessi starfsemi verði samræmd og styrkt mun meira en verið hefur fram til þessa. Það er skortur á upplýsingamiðstöð fyrir íslenzka framleiðendur, og það má vísa til þeirrar reynslu, sem Norðmenn hafa haft af starfsemi útflutningsráðs, en ég hygg, að hún sé mjög jákvæð, og auk þess leyfi ég mér að vísa í það, sem ég hef áður sagt hér um þessi efni. Ég vildi svo leyfa mér að óska þess, herra forseti, að þáltill. þessari verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir, að n. sú, sem fær þessa till. til athugunar, sendi hana þeim aðilum til umsagnar, sem mál þetta snertir, og tel ég því eðlilegt, að þeir sömu aðilar fái einhverjar frekari upplýsingar um þá stefnu, sem flm. taldi, að mörkuð væri með þessari till., hver þeirra staða yrði, ef till. yrði samþ. og til útflutningsráðs stofnað. Ég á þá aðallega við tvo aðila, Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og útflutningsdeild Sambands ísl. samvinnufélaga, sem um áratuga skeið hafa annazt útflutning svo til á öllum hraðfrystum fiski, sem fluttur hefur verið út frá landinu. Það er vitað, að þessir aðilar báðir hafa lagt fram mikið fjármagn til að skipuleggja sína sölustarfsemi og hafa í gegnum þetta starf öðlazt mjög mikla reynslu á undanförnum árum, og eru án efa kunnugri en nokkrir aðrir aðilar hér á landi markaðsmálum þessarar vöru. Einnig má á það benda, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, SÍF, hefur, ef ég man rétt, um nær 40 ára skeið annazt mestallan útflutning á saltfiski, en þessar tvær útflutningsvörur eru langsamlega stærsti liðurinn í útflutningi sjávarafurða. Það er því eðlilegt, að þessir aðilar fengju einnig eitthvað um það að vita, áður en þeir veita umsögn um till., hver þeirra aðstaða yrði, ef til útflutningsráðs yrði stofnað. Ég vildi því beina því til hv. flm. till., að þeir veiti hér nú við þessa umr. eða áður en umr. lýkur frekari upplýsingar um stöðu þessara aðila en fram kemur í grg. till. eða fram kom í framsöguræðu fyrri flm. till. Hann benti réttilega á það, að hér væri um nýja stefnu í útflutningsmálum að ræða, því að þáð er vitanlegt, eins og ég hef hér drepið á, að það eru vissir aðilar, viss heildarsamtök fiskiðnaðarins, sem á undanförnum áratugum hafa annazt sölustarfsemi verulegs hluta af útflutningi sjávarafurða. Hvort það er heppilegt, ef það er hugmynd flm., að sú starfsemi, sem þessir aðilar hafa rekið að undanförnu, eigi að leggjast undir útflutningsráð og útflutningsráð eigi að taka við starfi þessara aðila, þá er það vissulega mál, sem ég tel, að þurfi að skoða mjög vandlega. Það segir í till., að hlutverk útflutningsráðs eigi að vera að annast um útflutnings- og markaðsmál í samvinnu við utanrrn. og viðskrn. Mér er ekki alveg ljóst, hver tilgangur flm. er eða hvernig ber að skilja orðin „að annast um“ í þessu sambandi, hvort þau eigi að skilja svo, að útflutningsráð eigi að vera til aðstoðar þeim mönnum, sem hafa þessi mál með höndum, eða hvort útflutningsráð eigi að yfirtaka þá starfsemi, sem þeir hafa rekið. Ég tel, að það þurfi að koma alveg skýrt fram. Hér fyrir þessari hv. d. liggur stjfrv. um útflutningsmiðstöð iðnaðarins. Ég tel, að þar gæti nokkurs annars, því að vitað er, að þegar til útflutnings íslenzks iðnaðar kemur, annars en fiskiðnaðar, þá verður þar um marga smærri aðila að ræða, sem hafa sennilega hvorki aðstöðu né fjárhagslega getu til þess að vinna nauðsynlegt undirbúningsstarf í sambandi við sölu íslenzks iðnvarnings á erlendum markaði. Það má því segja, að það geti verið og sé án efa eðlilegt, að þessir aðilar, þessir mörgu, smáu og dreifðu aðilar, fái þá fyrirgreiðslu, sem frv. til l. um útflutningsmiðstöð iðnaðarins gerir ráð fyrir. Hins vegar tel ég, að nokkuð öðru máli gegni um þá aðila, sem annast útflutning sjávarafurða. Þeir hafa bæði skipulagt sölustarfsemi á erlendum vettvangi og eytt til þess verulegum fjármunum. Ef um það eitt er að ræða, að till. geri ráð fyrir, að útflutningsráð verði aðeins til aðstoðar þeim aðilum, sem flytja út t.d. sjávarafurðir, þá vil ég benda á, að í 5. gr. laga um fiskimálaráð, - það var meira en að frv. væri lagt fram um fiskimálaráð á sínum tíma eða 1967, eins og flm. gat um, það var afgr. sem lög frá Alþ. - í 5. gr. segir: „Fiskimálaráð skal hafa forgöngu um markaðsrannsóknir og skipulegar aðgerðir til öflunar nýrra markaða fyrir sjávarafurðir svo og um framleiðslu nýrra vörutegunda.“ Ef útflutningsráð á ekki beinlínis að yfirtaka útflutning sjávarafurða eða annast um hann, eins og segir í till., þá sýnist mér, að í 5. gr. laga um fiskimálaráð sé beinlínis gert ráð fyrir hinu sama, að það eigi að vera til aðstoðar þeim aðilum, sem útflutning sjávarafurða annast, í sambandi við markaðsöflun og framleiðslu nýrra vörutegunda. Ég skal ekki á þessu stigi neitt um málið dæma. Ekki fyrr en ég fæ nánari skýringu á því, hvert sé raunverulega markmið hins fyrirhugaða útflutningsráðs og hve víðtækt vald það eigi að hafa. En ég tel nauðsynlegt, að þær upplýsingar, sem ég hef hér beðið um, komi fram, áður en þeir aðilar, sem málið varðar og; ég geri fyrir, áð fái till. til umsagnar, veita sína umsögn.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vil ég upplýsa það mjög greiðlega, að það er ekki hugsunin með flutningi þessarar þáltill., að þessi stofnun verði annað en fyrirgreiðslustofnun og til aðstoðar þeim aðilum, sem eru í framleiðslunni eða í tengslum við framleiðsluna eða í verzluninni, eða öðrum þeim aðilum, sem starfa að útflutningsmálum. Það er e.t.v. ekki nægilega skýrt orðalagið á þáltill. að þessu leyti, en það, sem fyrir okkur vakir, er fyrst og fremst þetta: að það verði fyrirgreiðslustofnun, er verði til aðstoðar þeim aðilum, sem ég nefndi. En við leggjum á það ríka áherzlu, að þessi stofnun verði sjálfstæð stofnun, sem atvinnugreinarnar, verzlunin og e.t.v. fleiri aðilar, eiga aðild að og stjórna í raun og veru. Og eins og ég tók fram hér áður í minni framsöguræðu, þá teljum við skynsamlegra að haga málum á þann veg í stað þess, að þessi stofnun heyrði undir ríkisvaldið, t.d. viðskrn. eða utanrrn., þó að þessar stofnanir kæmu til með að hafa veruleg afskipti af þeim störfum, sem unnin verða á vegum útflutningsráðsins. Þannig get ég svarað þessu greiðlega á þá leið, að það vakir ekki fyrir okkur, að þessi stofnun breyti á neinn hátt stöðu þessara aðila, sem hv. 3. þm. Sunnl. gat um hér áðan.



Herra forseti. Ég þakka fyrir upplýsingar hv. fyrri flm. till., þar sem hann skýrði frá því alveg afdráttarlaust, að með útflutningsráði væri aðeins átt við fyrirgreiðslustofnun. En þá hlýtur sú spurning að vakna, hvort ástæða sé til að stofna til slíks útflutningsráðs, þegar í lögum er gert ráð fyrir slíkri stofnun eins og þarna er um að ræða. Eins og ég benti á, er í 5. gr. laga um fiskimálaráð beinlínis gert ráð fyrir, að sú stofnun verði fyrirgreiðslustofnun í sambandi við útflutning sjávarafurða, en ekki aðeins fyrirgreiðslustofnun, heldur skuli fiskimálaráð hafa forgöngu um markaðsrannsóknir og skipulagðar aðgerðir til öflunar nýrra markaða fyrir sjávarafurðir, svo og framleiðslu nýrra vörutegunda. Ég sé ekki, að hugmyndin um útflutningsráð, eins og hún kemur fram í þeirri þáltill., sem hér um ræðir, sé neitt víðtækari heldur en þegar er í lögum um fiskimálaráð, og því dreg ég mjög í efa, að það sé nokkur ástæða til þess að stofna til enn nýrrar stofnunar um útflutning sjávarafurða. Um aðra aðila hef ég þegar bent á, að það er gert ráð fyrir með því stjfrv., sem liggur fyrir í sambandi við iðnaðinn, að stofnuð verði útflutningsmiðstöð iðnaðarins, sem hafi sama hlutverki að gegna og gert er ráð fyrir í till. um útflutningsráð, nema víðtækara. Þar er um nokkru víðtækari aðstoð að ræða en gert er ráð fyrir í sambandi við útflutningsráðið. Ég tel, að eins og málum er háttað nú, og á ég þar helzt við útflutning sjávarafurða, þá beri að leggja meiri áherzlu á það en nú hefur verið gert fram að þessu, að utanríkisþjónustan taki þessi mál frekar í sínar hendur en verið hefur og þá beinlínis með því, að settir yrðu niður í hinum ýmsu sendiráðum viðskiptafulltrúar, sem sæju um þessi mál fyrir þá aðila hér á landi, sem útflutning annast. Ég tel, að þetta vanti inn í utanríkisþjónustuna, og vona, að þegar að því kemur, að breyting verður gerð á lögum um utanríkisþjónustu, þá verði þetta atriði sérstaklega tekið upp. Það var ekki gert í því frv., sem var lagt fyrir þessa hv. d. á síðasta þingi, nema að mjög takmörkuðu leyti. Ég flutti þá brtt. við það frv. þess eðlis, að í tveimur tilteknum löndum, sem við höfum mikil viðskipti við, en sendiherrarnir sitja víðs fjarri, yrðu ráðnir viðskiptafulltrúar, þ.e. á Ítalíu og Spáni. Sendiherrar þessara landa sitja í London og í Osló. Ég flutti brtt. um það, að í þessum tveimur löndum yrðu þegar skipaðir viðskiptafulltrúar. Ég held, að með tilliti til þeirra upplýsinga, sem hér hafa komið fram, að útflutningsráð eigi aðeins að verða fyrirgreiðslustofnun, þá sé þegar í lögum aðstaða til þess að veita þá fyrirgreiðslu, sem þessi þáltill. gerir ráð fyrir, og því ekki ástæða til þess að stofna til enn fleiri ráða í sambandi við þessi mál.



Herra forseti. Ég hygg, að það sé nokkuð greinilegt, að það, sem greinir á í skoðunum okkar flm. þessa máls og hv. 3. þm. Sunnl., sé það, að hann er fylgjandi þeirri stefnu í þessum málum, að hver útflutningsgrein fyrir sig hafi sérstaka stofnun, sem m.a. fjallar sérstaklega um, eins og segir í lögum um fiskimálaráð, „markaðsrannsóknir og skipulagðar aðgerðir til öflunar nýrra markaða fyrir sjávarafurðir“, þ.e. að sjávarútvegurinn hafi sérstaka stofnun fyrir sig, sem fjallar um þessi málefni. Svo komi iðnaðurinn með sérstaka stofnun, sem fjallar einnig um þessi málefni, og svo komi e.t.v. landbúnaðurinn með enn eina stofnunina, sem fjallar um þessi sömu málefni. Auðvitað geri ég mér grein fyrir því, að þarna er um að ræða mismunandi framleiðslu og mismunandi vörur. En það, sem við viljum leggja áherzlu á með þessari þáltill., er það, að gerðar verði skipulagðar og samræmdar aðgerðir á þann hátt að setja þessa starfsemi undir eina stofnun, sem sé fyrirgreiðslustofnun og aðstoði útflutningsatvinnuvegina í sambandi við útflutningsmálin og hafi með höndum markaðsrannsóknir og ýmsa aðra starfsemi, sem má verða til þess að styðja og efla útflutningsstarfsemina og útflutningsatvinnuvegina í heild. Það verður að athuga það, að þessi till. er um það að fela ríkisstj. að láta undirbúa og leggja fyrir næsta þing frv. til l. um útflutningsráð. Auðvitað koma þá til athugunar öll lagaákvæði, sem snerta þessi málefni, og þar á meðal það, hvort skynsamlegra sé að hafa þetta undir einum hatti eins og Norðmenn hafa gert hjá sér með góðum árangri og fleiri þjóðir eða að greina þetta niður í smærri einingar, sem við óttumst að mundu verða veikari og ekki ná sama árangri og einn aðili, sem hér er gert ráð fyrir. En ég legg áherzlu á það, að þetta er ekki stofnun, sem er ætlað að taka að sér í raun og veru útflutningsstarfsemina sjálfa. Þetta er ekki þjóðnýting, ef svo mætti segja, á útflutningsstarfsemi, heldur er þetta fyrirgreiðsla, aðstoð, sem felst í því að styrkja og efla útflutningsatvinnuvegina og útflutningsfyrirtækin og ýmiss konar félagasambönd, sem atvinnuvegirnir hafa stofnað með sér.



Herra forseti. Hinn 6. apríl s.l. var afgr. sem lög frá Alþ. frv. til l. um æskulýðsmál. Samkv. lögum þessum skal stofna sérstakt Æskulýðsráð ríkisins, og skal hlutverk þess vera samkv. 3. gr. laganna, með leyfi hæstv. forseta: „1. Að skipuleggja og samræma opinberan stuðning við æskulýðsstarf í landinu og örva starfsemi þeirra samtaka, sem að æskulýðsmálum vinna. 2. Að leitast við að samræma æskulýðsstarfsemi félaga, skóla og sveitarfélaga og stuðla að samvinnu þessara aðila um æskulýðsmál og efla þá til sameiginlegra átaka um lausn ákveðinna verkefna. 3. Að gera till. til menntmrn. um fjárveitingar til æskulýðsmála. 4. Að efna til umræðufunda og/eða ráðstefna um æskulýðsmál eigi sjaldnar en einu sinni á ári. 5. Að safna gögnum um æskulýðsmál hérlendis og erlendis, fylgjast með þróun þeirra mála og láta í ljós umsagnir til stjórnvalda um mál, er varða æskulýð og æskulýðsstarfsemi. Ráðið hlutist til um, að fram fari fræðilegar rannsóknir á sviði æskulýðsmála. 6. Að sinna öðrum verkefnum, sem talin eru í lögum þessum eða rn. kann að fela því.“ Í 5. gr. er heimild til þess að stofna æskulýðsnefndir eins eða fleiri sveitarfélaga, sem þá að sjálfsögðu ynnu í samstarfi við Æskulýðsráð ríkisins að framkvæmd þeirra mála, sem í þessum lögum felast. Þá er í 6. gr. ákvæði um stuðning ríkissjóðs við félagsog tómstundastarfsemi, og skal hann m.a. fólginn í þátttöku í kostnaði við þjálfun leiðbeinenda. Í 7. gr. er rætt um menntun æskulýðsleiðtoga: „Æskulýðsráð ríkisins gengst fyrir því, að haldin séu námskeið fyrir æskulýðsleiðtoga.“ Þá segir einnig í sömu gr.: „Heimilt skal að styrkja efnilega æskulýðsleiðtoga til framhaldsnáms og þjálfunar erlendis, eftir því sem fjárveitingar leyfa.“ Fleira er í þessum lögum, sem ýmsir hafa markvert talið. Með lögum þessum er sem sé stefnt að víðtæku og skipulegu æskulýðsstarfi. Hæstv. menntmrh. beitti sér sjálfur fyrir setningu laganna. Undirbúningur var umfangsmikill og kostnaðarsamur. Fjölmenn nefnd viturra manna starfaði að undirbúningnum árum saman, og af hálfu ríkisstj. voru lögin talin marka tímamót í æskulýðsmálum. Mörgum mun því eflaust leika forvitni á að frétta um framkvæmdirnar, og því hef ég leyft mér að bera fram þessa fsp. um það, hvað líði framkvæmd laga um æskulýðsmál.



Herra forseti. Á fundi 9. nóv. s.l. kusu aðildarfélög Æskulýðssambands Íslands og hliðstæð æskulýðssambönd þrjá fulltrúa og þrjá til vara í Æskulýðsráð ríkisins samkv. ákvæðum laga um æskulýðsmál. Kosningu hlutu þessir sem aðalmenn: Hafsteinn Þorvaldsson, formaður Ungmennafélags Íslands, Skúli Möller, framkvæmdastjóri Æskulýðssambands Íslands, og Bernharður Guðmundsson, æskulýðsfulltrúi þjóðkirkjunnar. Sem varamenn hlutu kosningu Þorsteinn Ólafsson stjórnarmaður, - titil hans hef ég hér ekki því miður, hann er rangritaður hér, - Þorbjörn Broddason lektor, Hannes Sigurðsson, stjórnarmaður í Íþróttasambandi Íslands. Í bréfi dags. 10. nóv. s.l. tilnefndi Samband ísl. sveitarfélaga Gylfa Ísaksson bæjarstjóra á Akranesi sem aðalmann í Æskulýðsráð ríkisins, en sem varamann Markús Örn Antonsson, formann Æskulýðsráðs Reykjavíkur. Menntmrh. hefur skipað Örlyg Geirsson, fulltrúa í menntmrn., formann ráðsins. Hlutverk æskulýðsráðsins er að leggja grundvöll að framkvæmd laga um æskulýðsmál og að marka stefnu í æskulýðsmálum í anda laganna. Stofnun Æskulýðsráðs ríkisins er fyrsta skrefið í þá átt að hrinda í framkvæmd lögum um æskulýðsmál, sem samþ. voru á síðasta Alþ. Um stofnun ráðsins hefur verið haft fullt samráð við æskulýðssamtökin í landinu, bæði um það, hvenær æskulýðsráðið skyldi stofnað, og eins hefur verið samkomulag um, að reglugerð samkv. lögunum skyldi ekki samin fyrr en æskulýðsráðið hefði verið stofnað og því gefizt tækifæri til að semja drög að slíkri reglugerð. Meðal fyrstu verkefna æskulýðsráðs mun verða að gera till. um, að auglýst verði laust til umsóknar starf æskulýðsfulltrúa ríkisins. Með þessum ráðstöfunum hefur verið lagður grundvöllur að því, að lög um æskulýðsmál gætu komið til framkvæmda svo fljótt sem kostur er, og í öllum atriðum hefur verið haft fyllsta samráð við æskulýðssamtökin í landinu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Mér þykir að vísu málinu ekki langt komið til framkvæmda. Það hefur eftir upplýsingum hæstv. ráðh. dregizt alveg til 9. nóv., að stofnað væri það æskulýðsráð, sem lögin gera ráð fyrir. Mér heyrist, að þetta ráð samanstandi af hinum mætustu mönnum, en mín skoðun er sú, að þeir megi gjarnan láta hendur standa fram úr ermum og fara að koma frá sér þeirri reglugerð, sem framkvæmd laganna byggist á. Og ég vil líka hvetja hæstv. ráðh. til þess að hotta á þessa menn og láta það ekki verða niðurstöðuna um þetta mál, sem svo lengi var í fæðingu, að það verði óeðlilega lengi látið liggja í vöggu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. sjútvrh., sem er í þrem liðum og hljóðar þannig: „1. Hver er reynslan af áhrifum dragnótaveiða í Faxaflóa, sem leyfðar eru undir vísindalegu eftirliti, sbr. lög nr. 40 9. júní 1960? 2. Á ekki að setja reglur um rækjuveiðar við Eldey, er tryggi forgang báta af Faxaflóa- og Reykjanessvæðinu til þeirra, líkt og gildir um rækjuveiðar í Ísafjarðardjúpi og víðar? 3. Er fyrirhuguð leit að nýjum rækjumiðum í Faxaflóa og út af Reykjanesi?“ Fsp. þessar eru bornar fram að gefnu tilefni og vegna margítrekaðra tilmæla starfandi sjómanna í Reykjaneskjördæmi, sem ýmsir hafa haft við mig samband og beðið mig að koma þessum fsp. á framfæri, og ég vona, að hæstv. ráðh. geti gefið við þeim glögg og skýr svör.



Herra forseti. Ég hef óskað eftir því við Hafrannsóknastofnunina, að hún sendi uppistöðu þess svars, sem gefið er við þessari fsp., samkv. þeim athugunum, sem hún hefur látið fara fram á umræddu tímabili. Varðandi fyrsta lið fsp. er svarið á þessa leið: Fyrsta árið, sem dragnótaveiðar voru leyfðar samkv. lögum nr. 40 frá 9. júní 1960, var afli dragnótabáta frá Faxaflóahöfnum 4923 lestir. Tveimur árum síðar eða 1962 komst dragnótaafli Faxaflóabáta upp í 10539 lestir, en var á árabilinu 1963–1966 nokkuð jafn eða 6500–8000 lestir á ári. Eftir 1966 fór veiði dragnótabáta í Faxaflóa hins vegar ört minnkandi og komst árið 1968 niður í 684 lestir, en var 1395 lestir á árinu 1969. Tölur um afla dragnótabáta fyrir yfirstandandi ár voru því miður ekki fáanlegar, en ekki er talið, að aflinn sé verulega frábrugðinn því, sem verið hefur s.l. tvö ár, en meðaltal þeirra er um 1080 lestir. Þátttakan í dragnótaveiðum á Faxaflóa hefur einnig minnkað á undanförnum árum. Þannig voru 32 bátar frá Faxaflóahöfnum gerðir út á dragnót árið 1964, 17 árið 1967 og 10 á s.l. ári. Meðalafli á bát á tímabilinu 1964–1967 hélzt nokkuð jafn eða 234–254 lestir á bát, en tvö s.l. ár var hann 114 og 140 lestir hvort ár. Hlutur hinna einstöku fisktegunda hefur verið nokkuð jafn frá ári til árs. Þannig hefur mest borið á ýsu flest árin. Sé tekið meðaltal áranna 1960–1968, kemur í ljós, að 42% afla dragnótabáta við Faxaflóa er ýsa, 33% er þorskur, 19% skarkoli, en ýmsar aðrar fisktegundir eru samtals 6%. Athuganir á lengdardreifingu aflans sýna, að sá fiskur, sem veiðist í dragnót, er í flestum tilfellum af svipaðri stærð og fiskur, sem veiðist t.d. í botnvörpu á Dragnótaveiði sömu fiskislóð, enda gilda sömu möskvastærðarákvæði fyrir dragnót. Af framangreindu má ljóst vera, að bein áhrif dragnótaveiða í Faxaflóa á íslenzku þorsk-, ýsu- og skarkolastofnana hljóta að hafa verið mjög óveruleg, a.m.k. tvö undanfarin ár, þar eð dragnótaveiðin var þá aðeins 1000 lestir að meðaltali á ári eða innan við 1% af heildarveiði þessara fiskstofna. Nokkuð öðru máli gegndi á árunum 1962–1967, þá var skarkolaafli dragnótabáta við Faxaflóa um 15–20% af heildarskarkolaveiði við Ísland. Þótt dragnótaveiðar síðustu tveggja ára séu í svo smáum stíl, að það geti vart haft nein teljandi áhrif á viðkomandi fiskstofna, ef á heildina er litið, er að sjálfsögðu ekki útilokað, að um einhver óbein og staðbundin áhrif geti verið að ræða, en slík áhrif verða þó vart einangruð frá allsherjarathugunum, sem gera þyrfti á skipulagi fiskveiða á Faxaflóasvæðinu með tilliti til veiðiaðferða og breyttra aðstæðna, sem skapazt hafa við rýmkun togveiðiheimilda í flóanum, aðstæðna, sem ekki voru fyrir hendi, þegar lög um dragnótaveiðar voru sett árið 1960. Við öðrum lið fsp. eru svör mín þessi: a. Rækjuveiðar hófust við Eldey í júlí á þessu ári, og er því aðeins fengin um fimm mánaða reynsla af þessum veiðum. b. Veiðarnar hafa gengið vel til þessa, enda virðist hér um allstórt veiðisvæði að ræða. c. Enn er ekki ljóst, hve lengi vetrarrækjuveiðar muni stundaðar, en geta má þess, að á s.l. vetri fengu rækjuleitarskip á miðunum út af Stafnnesi um 194 kg á togtíma í marz, en í apríl hafði rækjuafli minnkað verulega, og fengust þá mest um 100 kg á togtíma. Af framangreindum ástæðum þykir ekki nægileg reynsla fengin af rækjuveiðum á Eldeyjarsvæðinu, til þess að unnt sé að setja haldgóðar reglur um veiðitakmarkanir, en verði svo gert, þegar meiri reynsla er fengin, þykir sjálfsagt, að sömu reglur gildi og annars staðar um forgang báta frá nærliggjandi verstöðvum. Þá vík ég að síðasta lið fsp. Rækjuleitarleiðangur við Suðvesturland hefst hinn 30. nóv. Þess ber að gæta, að svarið er gefið nokkru fyrr, og mun þessi rækjuveiðaleiðangur því nú hafinn og mun standa fram til jóla. Auk rækjuleitar verður í leiðangrinum gerð ítarleg könnun á magni humars og fiskseiða í rækjuafla á Eldeyjarmiðum. Munu niðurstöður þessa leiðangurs væntanlega veita mikla vitneskju um, hvort eða hverra takmarkana sé þörf á framangreindum miðum. Ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjanda þyki þetta fullnægjandi svör.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör, sem hann gaf við fsp. mínum hér áðan. Þær fsp. eru fram settar, eins og ég gat um, vegna margítrekaðra óska starfandi sjómanna í Reykjaneskjördæmi. Út af þeim atriðum, sem fsp. taka til og gengið hafa um ýmsar sögur, þar sem ýmis sjónarmið hafa stangazt á, þá tel ég, að með þeim svörum, sem hæstv. ráðh. hefur gefið, hafi talsvert unnizt, þannig að menn geti gert sér grein fyrir því, hvað t.d. Hafrannsóknastofnunin álítur um áhrif dragnótaveiðanna í Faxaflóa. Ég hjó eftir því í svari hæstv. ráðh. í sambandi við 1. lið fsp., að hann talaði um, að dragnótaveiðin tvö s.l. ár hefði verið tiltölulega lítil og hefði vegið lítið í heildarafla þeirra fisktegunda, sem þar greindi. En er það ekki einmitt afleiðing þess, að þeim bátum hefur fækkað mjög mikið, sem hafa verið gerðir út á dragnótaveiðar í flóanum, vegna þess að eftirtekjan, afraksturinn hjá þessum bátum hefur farið minnkandi sökum minnkandi afla? Og er þessi samdráttur í heildaraflabrögðum í flóanum og fækkun þeirra báta, er stunda dragnótaveiði, ekki einmitt nokkur vísbending um, að þarna sé um hættulega þróun að ræða í flóanum, sem ástæða sé til að líta alvarlegum augum og fylgjast vel með og byrgja þá brunninn, áður en barnið er dottið ofan í hann? Um rækjumiðin við Eldey vil ég aðeins segja það, að á þau hafa sótt bátar frá mörgum byggðarlögum þessa lands. Þess munu dæmi, eftir því sem sjómenn segja mér, að bátar allt frá Vestfjörðum komi suður að Eldey til þess að veiða rækjuna og það séu jafnvel stærri bátar að rækjuveiðum við Eldeyna en algengt er bæði í Ísafjarðardjúpi og í Arnarfirðinum, svo að dæmi séu nefnd. Margir starfandi sjómenn á þessum miðum hafa sagt við mig, að þetta svæði sé ekki stærra en svo, að ef svo haldi fram sem verið hafi um sinn, að fjöldi báta sæki þessi mið, þá sé það gefið, að þau verði uppurin á tiltölulega mjög skömmum tíma. Ég tel því meira en vafasamt að bíða eftir einhverri langri reynslu með það að setja reglur um veiðarnar við Eldeyna. Ég held, að það gefi auga leið, að setja þurfi þar einhverjar reglur svipaðar þeim, sem í gildi eru bæði í Ísafjarðardjúpi og í Arnarfirðinum, og með það sé ekki eftir neinu að bíða. Ég fagna þeirri yfirlýsingu, sem kom fram hjá hæstv. ráðh. um, að þegar þessar reglur verða settar, - ef þær þá verða settar - þá verði séð til þess, að forgangur heimabáta eða báta af þessu svæði verði tryggður.



Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að segja fáein orð í þessu sambandi og vitna til frekari sönnunar því, hve varhugaverðar þessar veiðar eru, dragnótaveiðar í Faxaflóa. Mér virtist á svörum hæstv. ráðh. hér áðan, að það liggi nú ljóst fyrir. Þessar veiðar voru upphaflega leyfðar í tilraunaskyni. Nú sýnist mér kominn tími til þess að takmarka þær aftur í tilraunaskyni og jafnvel stöðva þær alveg. Já, ég vil í þessu sambandi minna á skýrslu, sem Útvegsmannafélag Akraness hefur látið gera og birt hefur verið í blöðum, um ýsuafla landróðrabáta á Akranesi á haustvertíðunum 1960–1969. Þar kemur í ljós, að ískyggileg þróun hefur orðið á ýsustofninum í Faxaflóa. En skýrslan er svo hljóðandi, ég stikla aðeins á nokkrum árum, sem hún nær yfir: Árið 1960 samsvarar ýsuaflinn 2.5 tonnum í róðri, 1963 hækkar hann í 3.3, 1966 fer hann niður í 2, og núna, 1969, er hann kominn í 0.8. Útvegsmenn segja í þessu sambandi, að það sé enginn vafi á því, að dragnótin og síðar trollið eigi sök á þessu, og þeir telja, að þessi veiðarfæri eigi alveg að banna, enda viðurkennt, að Faxaflói sé ein mesta uppeldisstöð ýsunnar. Og þeir spyrja jafnframt, hverjir stjórni þessu háttalagi. Er það Hafrannsóknastofnunin eða einhver annar aðili? Og þeir geta þess að lokum, að svo til vonlaust sé að gera út á línu frá Akranesi vegna hreinnar ördeyðu, og þeir kenna áðurnefndri þróun um þetta. Þetta vildi ég gjarnan að fram kæmi við umr. um þetta mál.



Herra forseti. Það er aðeins eitt atriði, sem fram kom í svari hæstv. ráðh., sem gaf mér tilefni til að fara hér í ræðustól, en það var sú yfirlýsing hans, ef ég hef tekið rétt eftir, eða sú stefnumörkun, að heimabátar frá svæðum hér við Reykjanes ættu að fá forgang til rækjuveiða á miðunum, sem nú hafa fundizt við Eldey. Það, sem ég vildi spyrja hæstv. ráðh. um, er það, hvort þarna sé um stefnumörkun að ræða, sem beri að líta þannig á, að ef rækjumið finnast í námunda við aðrar verstöðvar eða útgerðarstaði, þá muni þessi regla einnig ná til þeirra staða, að heimabátar þaðan hafi þá sérstakan forgang til þeirra veiðisvæða, sem þar kynnu að finnast.



Í upphafi vildi ég taka það alveg skýrt fram, að þau svör, sem ég gaf hér áðan, voru svör starfsmanna Hafrannsóknastofnunarinnar, orðrétt eftir þeim höfð, eins og þeir líta á málin. Til þess að svara aftur síðasta ræðumanni, hv. 3. þm. Sunnl., um það, að það sé stefnumarkandi, að bátar af tilteknum svæðum fái forgang að ákveðnum miðum, þá er langt í frá, að það sé mín skoðun. Þetta var skoðun Hafrannsóknastofnunarinnar, fiskifræðinganna þar, en ekki skoðun rn. Hverjir koma til með að ákveða það að lokum, hvort þessi leið verður farin eða önnur, því verða íslenzkir kjósendur að ráða, en í dag eru engin slík takmörk sett. Það er alrangt, að utanbæjarbátum sé bannað að veiða í Ísafjarðardjúpi. Hins vegar hafa ekki aðrir sótt um leyfi til þess að veiða þar en Ísafjarðarbátar, þannig að á þetta hefur ekki reynt. Þetta held ég, að hafi komið fram í svörum mínum hér á síðasta fundi á hv. Alþ., þegar fsp. voru til umr. Það mál er óuppgert. Þær skoðanir, sem ég var hér að láta uppi áðan, voru skoðanir fiskifræðinganna eða þess fiskifræðings, sem umrætt svar samdi og átti að semjast að sjálfsögðu út frá vísindalegu sjónarmiði. Varðandi þá skoðun hv. 2. þm. Reykn., hver væri ástæðan til þess, að svo ört hefði minnkað í þeim flota, sem stundað hefði dragnótaveiðar í Faxaflóa, þá var það áreiðanlega rétt, að meginorsök þess, að þessum flota eða þessum bátum hefur fækkað, er minni eftirtekja. Það er enginn vafi. En það er einnig annað, sem hefur verkað mjög á þetta og ég reyndi að kynna mér mjög vei um næstsíðustu helgi meðal útgerðarmanna og sjómanna á Suðurnesjum, sem harðastir voru í þessari sókn, sérstaklega þeir frá Keflavík. Þeir töldu, að það væri að sjálfsögðu rétt, að minni eftirtekja hefði orkað mjög í þá átt, að þeir legðu þessar veiðar niður, en svo einnig óvissan um það frá ári til árs, hvort þeir fengju veiðileyfi eða ekki. Ættu þeir að leggja í svona og svona mikinn stofnkostnað í algjörri óvissu, þangað til hálfum mánuði, tveimur til þremur vikum áður en veiði mætti hefjast, ef hún á annað borð mætti hefjast? Þetta hvort tveggja væru aðalástæðurnar til þess, að flotinn hefði minnkað svo mjög, að það voru ekki nema fjórir bátar, sem stunduðu þessar veiðar á s.l. sumri. Þá kemur spurningin, sem hv. þm. minntist einnig á. Við erum sjálfsagt allir á svipuðu skeri staddir með þá vissu, að rækjan við Eldey, nýfundna rækjan við Eldey, kunni að verða uppurin á örskömmum tíma. Um þetta hef ég og rn. mitt reynt að hafa eins náin samskipti við Hafrannsóknastofnunina og mögulegt hefur verið og tel ekki aðra leið heppilegri en að biðja þá um að fylgjast með þessu nánast frá viku til viku og ekki aðeins hjá rækjubátunum heldur einnig hjá þeim bátum, sem eru á öðrum veiðum á þessum svæðum. Það er gömul saga þar syðra, sem ég þekki frá mínum ungdómsárum, að rækja hafi komið þarna upp úr fiski um áratugaskeið, sem bendir til þess, að þarna sé ekki um neitt takmarkað magn að ræða. Og gamlir sjómenn hafa sagt mér, að þetta séu ein öruggustu rækjumið, sem til þessa hafi fundizt, því að þeir hafi orðið varir við það alla sína ævi, að þarna gengi rækja upp úr fiski. Allt þetta eru fullyrðingar manna og sumpart byggðar á reynslu, sumpart á vísindalegum könnunum. Ég skal ekki setjast í dómarasætið um það á þessari stundu, hvorir hafi réttara fyrir sér. Það hefur stundum reynzt svo, að þeir, sem minna hafa lært eða numið á bókina, hafa getað haft eins rétt fyrir sér í þessum efnum eins og aðrir, og af gömlum kynnum mínum af þessu fólki hneigist ég nú ósjálfrátt til þess að hlusta betur á þessa menn, sem varið hafa nánast allri ævi sinni í að stunda þessi mið, heldur en jafnvel unga fiskifræðinga, þó að virðingarverðir séu og leggi sig alla fram um að gera sitt bezta. Ég skal á þessu stigi ekki fullyrða neitt um, hvort þessara sjónarmiða sé það rétta, en hitt hljótum við allir að geta verið sammála um, að þetta ber að kanna, jafnframt því að hlusta á þá fiskimenn, sem þarna eru bezt kunnugir, og að beita þeim tækjum og skipum, sem við höfum yfir að ráða í rannsóknarskyni í dag, svo sem mögulegt er. Nákvæmlega sama gildir um Kolbeinseyjarmiðin, sem fundust í fyrravetur, rækjumiðin þar. Þau þarf að kanna og fylgjast með þeim. Það er talið, að Kolbeinseyjarmiðin séu á langtum takmarkaðra svæði en Eldeyjarmiðin. Allt þetta þarf að kortleggja rétt eins og vísindamenn okkar hafa reynt að gera varðandi skelfiskveiðarnar. Hv. 4. landsk. þm. tók hér upp skoðun, sem ég hef ekkert farið á mis við að kynnast í samskiptum mínum við Akurnesinga. Þeir halda því ákveðið fram, - og ég verð að viðurkenna það, að persónulega er ég ákaflega veikur fyrir þeim fullyrðingum, - að ýsugengdin í Faxaflóa eða minnkun hennar stafi af því, að við höfum verið of rúmir á leyfi til dragnótaveiðanna, en þó ekkert síður trollið. Það gleymist oft í umr. um þessi mál, - en ég held, að afstaða mín persónulega liggi alveg skýr fyrir, - að dragnótin er með sömu möskvastærð og trollið eða botnvarpan, svo að maður hafi yfir það fallega, íslenzka orð. Og það er áreiðanlegt, að bæði þessi veiðarfæri taka meira af smáfiski en önnur veiðarfæri gera. Á því leikur enginn vafi. En þau eru með sömu möskvastærð, og það er þess vegna ákaflega erfitt að gera upp á milli þeirra. Ég hef heyrt gamlan sjómann, sem var mikill dragnótarandstæðingur, halda því fram, að mismunurinn á dragnót og botnvörpu væri sá, að dragnótin væri eins og rakvélarblað, en botnvarpan væri ekki hættulegri en hárgreiða. Þetta kunna að vera samlíkingar, sem gætu staðizt, en þó því aðeins, að botnvarpan væri misnotuð, þ.e. klæddur pokinn, rétt eins og það var og er bannað að toga fyrir lausu með dragnót. Þetta kvað vera, að því er sögusagnir segja, allt of almennt í dag, og þá er þetta nánast orðið sama veiðarfærið. Ég tel mig svo hafa skýrt frá minni persónulegu afstöðu, eins og hv. 3. þm. Sunnl. bað um í upphafi. Hér eru, eins og oft áður, uppi fullyrðingar lærðra og leikra, sem erfitt er um að dæma fyrir hvern þann ráðh., sem dettur inn í það starf um takmarkaðan tíma, en rétt er þó að lofa báðum að sanna sitt mál, og ég hygg, að við þurfum að gera það sérstaklega varðandi hin nýju mið, sem nú eru að finnast, öllum til gagns og blessunar vonandi, en það er áreiðanlega engra manna áhugi, að vísvitandi séu þau eyðilögð.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hafa komið fram að undanförnu ýmsar kvartanir um skort á vöndun ýmissa sjávarafurða, sem seldar eru úr landi. Í því sambandi má minna á fiskstautamálið, sem nýlega var á dagskrá í Bandaríkjunum, og miklar skemmdir á saltfiskfarmi, sem fór til Ítalíu. Skortur á vöruvöndun virðist eiga sér stað á sviði fiskveiða og fiskvinnslu nokkurn veginn jöfnum höndum. Öllum má vera ljóst, að það er meginmál, að Íslendingar vandi sem bezt framleiðslu á útflutningsvörum sínum, og stefni jafnan að því að verða þar í fremstu röð. Til þess að bæta úr þeim ágöllum, sem hafa komið hér í ljós, eru til margar mismunandi leiðir, t.d. að geyma ísaðan fisk í kössum, meðan hann er í fiskiskipunum, veiða ekki neitt með netum, herða fiskmatið, auka menntun og þjálfun þeirra, sem starfa að fiskvinnslunni, og margt fleira mætti nefna. Í tilefni af þessu er spurt: „Hvaða ráðstafanir hyggst ríkisstj. gera til aukinnar vöruvöndunar á sviði fiskveiða og fiskverkunar, og hvenær má vænta þess, að þær komi til framkvæmda?“



Herra forseti. Í sambandi við framkomna fsp., hvaða ráðstafanir ríkisstj. hyggist gera til að auka vöruvöndun á sviði fiskveiða og fiskverkunar og hvenær megi vænta þess, að þær komi til framkvæmda, er rétt að skýra frá ýmissi starfsemi, þ. á m. starfsemi Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og tillögum nefndar um hollustuhætti í fiskiðnaði eða þeim þáttum hennar, sem lúta að vöruvöndun. Námskeið í fiskiðnaði hófust að tilhlutan sjútvrn. á árinu 1969. Hafa þegar verið haldin sex námskeið í hreinlætistækni fyrir verkstjóra, eftirlits- og matsmenn, og hafa þau staðið í 10–14 daga hvert. Eru þátttakendur í þessum námskeiðum nú orðnir 127 talsins. Þá má nefna kennslu í meðferð fiskafla í Sjómannaskólanum. Er þessi kennsla komin í það form, að haldið er eitt námskeið á vetri fyrir nemendur í fiskimannadeild skólans, sem stendur samfellt í eina viku, og fer kennslan fram í húsakynnum Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, eins og hreinlætisnámskeiðið. Auk þess hefur verið haldið á þessu ári eitt námskeið í síldarverkun um borð í fiskiskipum. Þessari fræðslustarfsemi verður haldið áfram og hún aukin, þar til skólamál fiskiðnaðarins eru komin í fast form. Í sambandi við fræðslumálin er rétt að geta þess, að forstöðumaður námskeiðanna hefur samið ítarlegar till. um fiskiðnskóla, sem byggðar eru á reynslu hans af námskeiðum og kynnum hans af skólamálum fiskiðnaðarins í Noregi og Nýfundnalandi. Gerlafræðilegt eftirlit með afurðum og hráefnum fiskiðnaðarins hefur lengi verið þýðingarmikill þáttur í starfsemi Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Hann er líka sá þátturinn, sem verið hefur í örustum vexti undanfarið, og stafar það bæði af auknum hreinlætiskröfum og vaxandi vinnslu á skelfiski og rækju. Er húsnæði gerladeildarinnar fyrir löngu orðið of lítið fyrir þessa starfsemi, auk þess sem deildin er of fáliðuð. Hvað húsakostinn snertir, þá má reikna með, að úr rætist, þegar lokið er þeim byggingarframkvæmdum, sem stofnunin er nú að hefja, og má í þessu sambandi enn fremur minna á nýsetta reglugerð um kröfur, sem gerðar eru til fiskvinnslustöðva, sem vinna eiga slíkan fisk, og nýlega hefur verið birt almenningi. Sumarið 1969 var Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins aðili að tilraunum, sem gerðar voru í Vestmannaeyjum til þess að kanna og meta notagildi fiskkassa á sumarvertíð. Tilraunin leiddi í ljós, að nettóhagnaður af notkun kassanna var u.þ.b. 1 kr. á kg af slægðum fiski með haus. Var samin ítarleg skýrsla um tilraunina í bókarformi og henni dreift í samráði við félagasamtök innan sjávarútvegsins. Rétt er að geta þess, að auk Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins stóðu Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og sameiginleg skrifstofa frystihúsanna í Vestmannaeyjum að þessari tilraun, en Fiskimálasjóður greiddi kostnaðinn. Nú eru í undirbúningi tvær tilraunir svipaðs eðlis hjá stofnuninni. Verður önnur fólgin í því, að vertíðarafli dagróðrabáta verður ísaður til þess að kanna, hvaða áhrif það hefur á fiskgæðin og nýtingu aflans, en vertíðarafli dagróðrabáta er ekki ísaður, enda er það ekki lögboðið. Hinni tilrauninni er ætlað að sýna, hvaða áhrif það hefur á fiskgæðin og geymsluþol fisksins, ef ísuðum togbátafiski er landað að sumarlagi í þar til gerðum kössum og hann svo geymdur í þeim í kæli, þar til hann er unninn. Verkefni af þessu tagi verða ekki unnin nema með góðri samvinnu milli rannsóknaraðilans, sjómanna og vinnslustöðvanna í landi, en þau eru hins vegar mikilvæg viðleitni til aukinnar vöruvöndunar. Í fjórða lagi er starf tillögunefndar um hollustuhætti í fiskiðnaði, en nefnd þessi var skipuð haustið 1969, og var verkefni hennar að hafa forgöngu um undirbúning nauðsynlegra aðgerða hér á landi vegna væntanlegrar lagasetningar í Bandaríkjunum um eftirlit með fiski og fiskafurðum. Einnig skyldi hún fylgjast með þróun þessara mála í Bandaríkjunum og gera, eftir því sem tilefni gæfist til, till. um nauðsynlegar ráðstafanir í þessum efnum hér á landi. Nefndin skyldi starfa í samráði við Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Störf nefndarinnar hafa öðru fremur verið á sviði hollustumála, enda eru þau mál kjarninn í hinni væntanlegu, bandarísku eftirlitslöggjöf. Í byrjun var starf nefndarinnar einkum fólgið í söfnun gagna, en síðan tók hún sér fyrir hendur að kynna fiskiðnaðinum og sveitarstjórnum hina væntanlegu löggjöf, eftir því sem kostur hefur verið á. Þá hefur nefndin látið semja handbók fyrir frystihús í hreinlætis- og hollustumálum, og er hún nú þegar komin út. Er þetta allmikið rit, og er þar miðað við þær kröfur, sem væntanlega munu felast í hinni margnefndu löggjöf. Verður handbókin send öllum frystihúsum í landinu svo og eftirlits- og matsmönnum í fiskiðnaði og heilbrigðisnefndum. Rétt þykir að taka fram, að handbókin er frumsmíð og vafalítið margt í henni, sem betur mætti fara. Efni hennar er líka þess eðlis, að það verður aldrei fullunnið. Er því gert ráð fyrir, að handbókin verði endurskoðuð og endurbættárlega á næstu árum. Nefndin beitti sér líka fyrir því, að bandarískur ráðgjafi í matvælafræðum kom hingað til lands til að skoða frystihús landsmanna. Maður þessi er gerlafræðingur að mennt og fyrrverandi starfsmaður Matvælastofnunar Bandaríkjanna og því þaulkunnugur þeim kröfum, sem hún gerir. Hefur hann skoðað samtals 20 frystihús og samið skýrslu um hvert einstakt þeirra og gert till. til úrbóta. Auk þess hefur hann skilað skýrslum og till., sem eiga við frystiiðnaðinn í heild. Nefndin mun halda áfram störfum í anda skipunarbréfsins frá 1969. Nefndarmenn eru að vísu allir störfum hlaðnir og því takmarkast starf nefndarinnar við það, sem þeir geta annað utan vinnutíma. Nefndin hefur því farið fram á, að komið verði á fót fámennum, t.d. þriggja manna starfshóp tæknimenntaðra manna, er vinni með nefndinni. Vonir standa til, að fjárveiting að upphæð allt að 1/2 millj. kr. fáist úr ríkissjóði til þessarar starfsemi nefndarinnar, og er til athugunar hjá stjórn Fiskimálasjóðs, að sjóðurinn veiti jafnhátt framlag til þessarar starfsemi. Verkefni starfshópsins yrði einkum það að leiðbeina og aðstoða fiskiðnaðinn í viðleitni hans til að fullnægja hinum væntanlegu kröfum. Hann mundi einnig vinna að lausn ýmissa tæknilegra og heilbrigðislegra vandamála og gera teikningar að margs konar búnaði og aðstöðu, sem hann mælir með. Til greina kemur, að hann geri frumteikningar að fyrirmynd að frystihúsum af ýmsum stærðum og miðað við ólík skilyrði. Eitt af verkefnum hans yrði að endurskoða handbókina og jafnvel fella inn í texta hennar teikningar og ljósmyndir, eins og tíðkast um sumar hliðstæðar, erlendar handbækur. Loks gæti hann tekið þátt í úttekt á frystihúsum, eftir því sem hentugt þætti. Það skal sérstaklega tekið fram, að Fiskmat ríkisins á fulltrúa í tillögunefndinni, og mundi það því eiga aðgang að starfshópnum. Ég vænti þess, að hv. fyrirspyrjanda þyki þetta fullnægjandi svör.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, og vafalaust eru þau fullnægjandi að því leyti, að þau telja upp allt það, sem nú er verið að aðhafast í þessum efnum. En þó að allt það, sem ráðh. taldi upp, stefni í rétta átt, þá fannst mér sá blær vera á því, að hér væri ekki um nógu skjótar aðgerðir að ræða, því að ég held, að þetta mál sé þannig á vegi statt, að hér sé þörf skjótra aðgerða, sem ekki megi draga á langinn. Svo mikilvægt er það, að vöruvöndun á útfluttum sjávarafurðum sé í góðu lagi, og svo miklu skiptir það fyrir okkur til að halda þeim mörkuðum, sem við höfum núna, og þó öllu frekar til þess líka að reyna að styrkja aðstöðu okkar þar í framtíðinni. Ég held, að þó að námskeið í fiskiðnaðinum stefni í rétta átt eða sé betra en ekki neitt, þá þurfi að koma fullkomnara skipulagi á þau mál og meiri menntun, eins og till. hafa verið fluttar um hér á Alþ. Ég held, að ekki sé heldur nægilegt að rannsaka það, hvort hentugt sé að geyma ísaðan fisk í kössum um borð í fiskiskipunum, enda hafa rannsóknir, sem ráðh. gat um, leitt í ljós, að þetta er heppileg og hagkvæm aðferð. Ég held, að hér skipti mestu máli, að hafizt sé handa um framkvæmdir sem allra fyrst og útgerðinni gert mögulegt að taka þessa geymsluaðferð upp. Ég held, að einnig sé nauðsynlegt að herða verulega fiskmatið og fiskeftirlitið, bæði gagnvart fiskveiðunum og fiskvinnslunni, frá því sem nú er, því að mér sýnist af ýmsu, sem fram hefur komið, svo að ég nefni t.d. þær miklu skemmdir, sem urðu á saltfiskfarminum, sem fór til Ítalíu, að nauðsynlegt sé að herða það eftirlit, sem hér á sér stað. Ég held, að einnig sé nauðsynlegt í sambandi við ýmsar fiskveiðar, t.d. netaveiðarnar, að taka upp, ef svo mætti segja, meiri skömmtun, þannig að ekki sé komið með fiskinn meira og minna gamlan og skemmdan að landi, eins og nú á sér iðulega stað. Að þessu sinni er ekki aðstaða til þess að ræða þetta mál nánar. Ég vil aðeins að lokum leggja áherzlu á það, að mér finnst mestu máli skipta, að hér sé hraðað framkvæmdum, en málin ekki dregin á langinn með meira og minna takmörkuðum aðgerðum, eins og nú á sér stað.



Herra forseti. Ég skal ekki á þessu stigi við þessar umr. hér lengja mál mitt öllu frekar en ég hef gert. Það var aðeins út af þeim orðum hv. fyrirspyrjanda, að sá blær væri á þeim aðgerðum, sem þegar hafa verið gerðar, að ekki væri nægjanlega rösklega á eftir rekið, að ég stóð upp aftur. Ég hygg, að allir þeir möguleikar, sem rn. hefur í gegnum gildandi lagaákvæði, hafi verið fyllilega notaðir til þess að ýta á eftir sem örustum framförum í þessu efni, en maður verður stundum að doka við eftir því, að fólkið, sem á að vinna þessi störf, sé manni samferða og að samhugur sé ríkjandi á þeim vígstöðvum, sem málið snerta. Og ég tel þetta kærkomið tækifæri til þess að láta það í ljós, að ég skil vel t.d. viðhorf sjómanna, sem eiga við vondar aðstæður í misjöfnum veðrum um hávetur úti á sjó að raða fiski þar í kassa og ísa, eins og veðrátta hér við land er. Þeir telja til lítils barizt, ef ekki er greitt verulegt verð fyrir þá fyrirhöfn, sem þeir leggja þar á sig. Og ég hygg, að við fyrirspyrjandi séum sammála um þetta efni. En sá hængur hefur verið á, vil ég segja, að verðmismunur á 1. flokks ágætum fiski, sem komið hefur á land, þó að hann hafi verið ókassaður, sáralítill verðmunur er á honum og á hinum fiskinum, sem því miður er allt of mikið af, þ.e. fiski, sem fer í 2. og jafnvel 3. flokk. Ég held, að það tungumál, sem menn skilji bezt og er mannlegt og eðlilegt, að menn skilji á þann veg, sé það, að menn verða að fá eitthvað fyrir þessa fyrirhöfn. Þetta er tvímælalaust mjög erfitt við okkar aðstæður, sérstaklega hjá þjóð eins og okkur, þar sem kannske allt að því helmingur vetrarvertíðarfisksins berst á land á 1–11/2 mánuði. Þess á milli, bæði í upphafi vertíðar og við lok vertíðar, er þetta kannske ekki eins mikið vandamál, en einmitt í þessum aðalfiskihrotum mundi reynast töluvert erfitt að koma þessu við, og eðlilegt er, að menn krefjist einhvers fyrir þá fyrirhöfn. Ég tel því persónulega, að þarna eigi að gera mun meiri mismun en hingað til hefur verið gert á verði fyrir 1. flokks fisk annarsvegar og svo hinsvegar fyrir aðra gæðaflokka. Og þetta mál er eins og önnur, sem þurfa að þróast með okkur og við þurfum að læra að standa að, en höfum til þessa verið heldur fákunnandi í. Hv. fyrirspyrjandi taldi námskeið að vísu góð. Ég held, að þau séu alveg bráðnauðsynlegur undanfari að því, sem hlýtur að koma, sem er fiskiðnskóli í landinu. En við fáum ekki nokkurn mann á Íslandi í dag til að setjast í fiskiðnskóla, án þess að fyrir fram sé ákveðið, hvaða réttindi sá maður á að fá að því námi loknu. Þetta þarf allt að athugast og þarf sinn nauðsynlega aðdraganda, sem ég held, að bezt gerist með þeim fiskiðnaðarnámskeiðum, sem bæði Fiskmatið og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hafa sem betur fer nú í fyrsta sinn á s.l. ári getað sameinazt um og haldið undir einu og sama þaki. Varðandi síðasta atriðið, sem hv. þm. minntist á, saltfiskfarminn til Ítalíu, sem skemmdist, þá reyndist höfuðsökin sem betur fer ekki vera hjá íslenzkum framleiðendum, heldur lágu mistökin í því, að skipið flutti þennan fisk á óhentugum árstíma og hafði ekki tilheyrandi kælitæki við að flytja fiskinn þarna niður eftir. Það kann að vísu að vera og er einnig mat þeirra manna, sem gerst til þekkja, að einhver hluti þessa skaða hafi stafað af því, að ekki var nógu vel frá fiskinum gengið og hann ekki nógu vel verkaður hér heima, en meginástæðan var þessi, að farmurinn var fluttur í óhentugu skipi á þeim tíma, sem erfiður er til flutnings slíks varnings á þeim slóðum, sem hann átti að fara til.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 2. þm. Sunnl., Ágúst Þorvaldssyni, að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. landbrh.: „Hvenær verða afurðalán í Seðlabankanum vegna landbúnaðarins hækkuð til samræmis við þær hækkanir, sem orðið hafa á búvöruverði síðan 1969?“ Á s.l. hausti hækkaði verðlagsgrundvöllurinn um 22%. Þegar hann hækkar svo mikið, er erfitt fyrir vinnslustöðvarnar að hækka útborgun á framleiðsluvörum landbúnaðarins sem þessari hækkun nemur, öðruvísi en að fá til þess lán eða hækkuð lán í sama hlutfalli, og sérstaklega er þetta erfitt hjá þeim mjólkursamlögum, þar sem mest af mjólkurmagninu fer í vinnslu. Nú er komið fram í desembermánuð, og svo að mér sé kunnugt um, hafa þessi lán ekki verið neitt hækkuð, en sama dag og fsp. var borin upp hér á hv. Alþ., 23. nóv., mun hins vegar hafa verið ákveðin hækkun á sumum sauðfjárafurðum, þ.e. dilkakjöti, geldfjárkjöti og ær- og hrútakjöti. En gærur standa í stað frá því á s.l. hausti og enn fremur garðávextir og allar sláturafurðir nautgripa, en hvort tveggja hefur þetta verið óbreytt a.m.k. síðan 1968. Mér er vel kunnugt um það, að vinnslustöðvarnar t.d. á Norðurlandi hafa ekki treyst sér til að hækka greiðslur til framleiðenda, vegna þess að þær hafa ekki fengið afurðalánin hækkuð til þessa. Þess vegna er þessi fsp. fram borin.



Herra forseti. Spurt er um það, hvenær afurðalán í Seðlabankanum vegna landbúnaðarins verði hækkuð til samræmis við þær hækkanir, sem orðið hafa á búvöruverði síðan 1969. Það var talað um, að lán hefðu verið hækkuð út á sauðfjárafurðir sama dag og þessi fsp. var fram borin, og ætti þá að skilja það þannig, að fsp. hefði svona hnippt í menn og vakið þá, ef þeir hafa sofið á verðinum. Hv. fyrirspyrjandi getur þá verið ánægður með það, að fsp. hafi haft sina þýðingu, en ég held, að það sé nú rétt að geta þess, að venjan er, að afurðalánin séu ákveðin í nóvembermánuði og að þessu sinni hafi það ný verið svona nokkuð svipað og undanfarið. En þess ber að geta, að nýtt endurkaupsverð á sauðfjárafurðum er ákveðið á sama hátt og áður og tilkynnt af aðilum í nóv. Ég held, að það hafi verið gert áður en fsp. var fram borin, um svipað leyti og fyrir lá, hverjar yrðu birgðir þeirra afurða 31. okt. s.l. að lokinni sláturtíð. Það er venjan að bíða eftir birgðatalningu um mánaðamótin okt.–nóv., þegar sláturtíð er lokið, og þá eru afurðalánin ákveðin. Nemur hækkunin frá fyrra ári nærri 140 millj. kr. eða 23% á sauðfjárafurðir, sem er fyllilega það, sem verðhækkunin nam á s.l. hausti. Þá ber að geta þess, að sérstakt vandamál skapaðist vegna hinnar miklu birgðaaukningar á mjólkurafurðum, einkum smjöri, sem var langt umfram það, sem venjulegt má teljast, en allar þessar birgðir voru fram taldar, áður en grundvallarverð var ákveðið í sept. s.l. Ráðstafanir ríkisstj., sem leitt hafa til stórfelldrar lækkunar á verði á smjöri og ostum, munu hafa þau áhrif, að neyzla þessara afurða mun aukast, og má því gera ráð fyrir, að birgðir minnki nokkuð ört næstu mánuði. Endurkaupsverð á mjólkurafurðum hefur nú verið ákveðið og byggist á því verði, sem nú gildir, og nemur hækkun á útlánum vegna hækkunar á einingarverði um 26% eða fyllilega því, sem hækkunin nam á s.l. hausti. Auk þess kemur svo hækkun vegna birgðaaukningarinnar. Nemur hækkun frá fyrra ári alls 113 millj. kr. Heildarhækkun útlána Seðlabankans vegna landbúnaðarafurða frá því, sem var á fyrra ári, nemur því sem næst 253 millj. kr. Þess ber að geta, að enn hafa ekki verið hækkuð afurðalán út á kartöflur, en það er til sérstakrar meðferðar í Seðlabankanum nú, og talaði ég við Seðlabankann bæði í gær og aftur í morgun, og enn hefur ekki verið tekin ákvörðun um það. En ég geri mér vonir um, að hækkun út á kartöflur verði í samræmi við verðhækkunina, þannig að kartöflurnar fái svipaða afgreiðslu og aðrar búvörur. Og þegar þessi afgreiðsla er þá talin, þá er afgreiðslan sú, að Seðlabankinn lánar 55% af verðinu og viðskiptabankarnir 15%, þannig að afurðalánin samtals verða 70%.



Herra forseti. Ég vil nú þakka hæstv. landbrh. fyrir svörin, en ég var nú bara að segja frá staðreyndum áðan í sambandi við þetta bréf. Fsp. var lögð fram 23. nóv. og bréfið var gefið út 23. nóv., en hins vegar gleður það mig, að það var varla hægt að misskilja það, að fsp. hefði nú ýtt á, því að annars hefði hæstv. ráðh. ekki farið að tala um það. Og það gleður mig að vita það. Enn fremur sýnir það sig, að þessi lán hafa verið hækkuð. En þó að verðið til bændanna hafi hækkað um tæp 22%, þá munu þessi 26% verða miðuð við þá hækkun, sem varð á útsöluverðinu, þannig að mér sýnist í fljótu bragði, að lánin séu núna 55%, eins og þau voru á s.l. ári. En ég tók eftir einu, að hæstv. ráðh. minntist ekkert á gærurnar, og óskaði ég þó eftir því að fá svar um það, og enn fremur ekkert um hækkuð afurðalán út á nautgripakjöt og húðir. Það er aðeins 20 kr. núna, og það er ekki nema mjög lítill hluti af hinu raunverulega verði, og það breyttist ekkert heldur á s.l. hausti. Þetta þyrfti líka að lagfæra, en hann kom ekki inn á þetta atriði. Hins vegar gleður það mig, að einmitt kartöflurnar skuli nú vera til endurskoðunar, en það varð ekki nein hækkun á s.l. hausti á afurðaverði til kartöfluframleiðenda. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að ræða þetta frekar, enda er ekki tóm til þess í þessum fsp.-tíma. En ég vil bara segja það aftur, að það er ákaflega bagalegt, að þetta skuli dragast fram í desembermánuð, sérstaklega með mjólkurbúin. Jafnvel þó að það sé ekki hægt að ganga frá því, þyrftu vinnslustöðvarnar að vita um það, að þessi hækkun muni verða greidd og hvenær. Eins og nú er t.d. á Norðurlandi, þá eru þar mikil vandræði í sambandi við fóðurleysið. Það þarf að kaupa mikið af kjarnfóðri, og það hefði áreiðanlega verið full þörf á því, að þeir hefðu fengið þetta verð hækkað, eins og ákveðið var, út frá sínum vinnslustöðvum strax í haust. Það hefði e.t.v. verið auðveldara fyrir vinnslustöðvarnar, ef þær hefðu vitað það, að þessi lán mundu verða hækkuð, eins og nú hefur orðið. Þetta ber að harma. En við vonum, að í framtíðinni verði þessu öðruvísi fyrir komið, svo að bændur þurfi ekki að bíða marga mánuði eftir hækkuðum lánum, eins og nú hefur orðið.



Herra forseti. Þau tíðindi hafa nú gerzt, að hv. fyrirspyrjandi virðist vera verulega ánægður með þau svör, sem ég hef gefið, og þá afgreiðslu, sem þetta mál hefur fengið, og út af fyrir sig er það fréttnæmt, ef þessi hv. þm. verður sæmilega ánægður með það, sem hann er að velta fyrir sér í sambandi við landbúnaðarmálin. En ég sagði áðan, að honum væri ekki of gott að þakka sér það, að það hefði ýtt á afgreiðslu málsins, að hann bar þessa fsp. fram. En ég tók það hins vegar fram um leið, að Seðlabankinn treysti sér ekki til þess að ákveða afurðalánin út á sauðfjárafurðir fyrr en slátrun er lokið að hausti. Það hefur verið venja undanfarin ár að gera þetta í nóv., þegar birgðatalning hefur legið fyrir, og þannig var þetta nú. Nú harmar hv. þm., að það var ekki afgreidd fyrr hækkun út á mjólkurafurðir en gert hefur verið. En hv. þm. veit, að smjörbirgðirnar voru ekki hækkaðar fyrr en 1. des. Það var verið að bíða eftir því, hvað yrði með þær. Og þess vegna voru afurðalánin út á mjólkurafurðirnar hækkuð eins fljótt og mögulegt var miðað við það, að smjörið hafði ekki hækkað fyrr en 1. des. Þetta veit nú hv. þm. Hv. þm. talar um það, að ekki hafi verið hækkuð lán út á gærur. Það liggur þó ljóst fyrir, að heildarhækkun út á sauðfjárafurðir eru 23% eða eins og sauðfjárafurðirnar hækkuðu og meira en það, sem þær hækkuðu í grundvellinum. Gæruverðið mun hafa hækkað sáralítið nú frá því í fyrra. Ég er þó ekki alveg öruggur um það. Kannske er það eitthvað í áttina, sem þær hafa hækkað. En það er ekki mikið, og það er rétt, að það hefur ekki verið tekið sérstaklega fram, að lán út á gærur hafi verið hækkuð. Þá má einnig geta þess, að það er rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði, að lán út á nautgripaafurðir hafa ekki verið hækkuð. Það má segja, að það væri eðlilegt að hækka þessi afurðalán eins og önnur. En þetta er þó ekki höfuðatriði fyrir landbúnaðinn. Höfuðatriði er það að fá rétt lán og hækkuð lán út á aðalframleiðsluvörurnar, sem eru sauðfjárafurðirnar og mjólkurafurðirnar, og þetta hefur verið gert. Það er nokkurt atriði að fá hækkuð lán út á kartöflurnar, og eins og ég sagði, þá er að því unnið nú, og ég geri mér vonir um, að það verði. En það er ekki heldur aðalatriðið, vegna þess að þetta er ekki aðalbúgreinin nema á örfáum stöðum, og því miður allt of lítil uppskera á s.l. hausti. Það er nú aðeins þetta, sem ég vildi bæta við, en tel svo ekki ástæðu til að tala meira um þetta. Ég tel, að það hafi ekki dregizt neitt óeðlilega að afgreiða þessi mál í þetta sinn, og tel, að Seðlabankinn hafi eftir atvikum gert þetta mjög sæmilega.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram hér fsp. til hæstv. viðskrh., og fsp. er svo hljóðandi: „Er þess ekki að vænta, að vextir af endurseldum víxlum með veði í útflutningsvörum landbúnaðarins verði eftirleiðis 6%, eins og af víxlum með veði í öðrum útflutningsvörum?“



Herra forseti. Það er á misskilningi byggt, að hærri vextir séu á víxlum með veði í útflutningsvörum landbúnaðarins en á öðrum útflutningsvíxlum. Vextir eru þeir sömu, þótt framkvæmd sé nokkuð frábrugðin af tæknilegum ástæðum. Vextir af endurkaupanlegum afurðalánum með veði í útflutningsafurðum eru nú 6%, en Seðlabankinn endurkaupir slíka víxla af viðskiptabönkunum miðað við 51/4% vesti, þannig að þóknun viðskiptabanka er 3/4%. Vextir af afurðavíxlum með veði í vörum til sölu innanlands eru 1½% hærri, 7½% og 63/4%. Í birgðaskýrslum, sem lagðar eru fram vegna afurðalána með veði í landbúnaðarvörum, hefur ekki verið hægt að greina í sundur vörur til sölu innanlands og vörur til útflutnings. Við lánveitingu hefur Seðlabankinn því tekið hærri vexti af öllum afurðalánum landbúnaðarins, enda fer meginhluti þeirra á innlendan markað. Strax og framvísað er grg. um útflutning og gjaldeyrisskil veðsettra landbúnaðarafurða, hefur bankinn endurgreitt viðskiptabönkunum framangreindan 1½% vaxtamismun, en þeir síðan gert upp við viðkomandi lántakendur.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskrh. svör hans við spurningu minni, en mér fannst svarið raunar ekki alveg tæmandi. Það kann að vera, og það er sjálfsagt rétt, að þetta er með þessu fyrirkomulagi, að viðskiptabankarnir reikna vinnslustöðvunum 7½% vexti og síðan er það þá sennilega Sambandið, sem er flutningsaðili, sem fær þetta endurgreitt síðar. En þá kem ég að öðru atriði í þessu sambandi. Kunningi minn rekur t. d. sútunarverksmiðju. Hann segir mér, að hann þurfi að borga 7½% og fái ekki endurgreiðstu aftur til baka. En í sambandi við sjávarútveginn, frystihúsin t. d. og vinnslustöðvar sjávarútvegsins, held ég og mér er tjáð, eru allir víxlar, sem Seðlabankinn kaupir, með 6% vöxtum. Það er ekki einungis sá, sem fiskar, heldur einnig sá, sem vinnur úr sjávaraflanum. Þarna er greinilegur munur á, ef þetta er rétt. Og þá komum við enn fremur að öðrum þáttum þessa máls, sem er alveg nákvæmlega það sama, og þess vegna óska ég eftir því, að hæstv. ráðh., ef hann getur það nú, skýri, hvernig þetta er, ef ég hef skilið þetta rétt.



Herra forseti. Sá munur, sem er á framkvæmd endurkaupa á afurðavíxlum sjávarútvegs og landbúnaðar, á að engu leyti rót sína að rekja til tregðu Seðlabankans til þess að láta þann vaxtamun, sem er á endurkeyptum víxlum fyrir útflutningsafurðir og aðrar afurðir, koma þegar í stað til góða þeim útflytjendum, sem hlut eiga að máli. Seðlabankinn væri á morgun reiðubúinn til þess að láta vaxtamismuninn koma til framkvæmda strax gagnvart öllum aðilum, ef það væri framkvæmanlegt. En það er ekki á hans valdi að gera það framkvæmanlegt. Ástæðan til þess, að sjávarútvegurinn, einnig vinnslufyrirtæki hans, njóta hinna hagstæðu vaxta Seðlabankans á útflutningsvíxlum, er einfaldlega sú, að allir aðilar í sjávarútvegi gera þegar í stað eftir útflutning grein fyrir útflutningnum, þ. e. skila útflutningsskýrslum og öðrum nauðsynlegum skilríkjum í sambandi við útflutninginn. Þetta gerir landbúnaðurinn því miður ekki, og er ekki við Seðlabankann að sakast, heldur þá aðila, sem eiga aðild að útflutningi landbúnaðarafurðanna. Eins og ég sagði í svari mínu, er í sambandi við endurkaup á landbúnaðarvöruvíxlum ekki greint á milli þess, sem fer til sölu innanlands, og þess, sem fer til útflutnings. Og ég sakast þar ekki um við neinn. Ég hygg, að það væri ákaflega erfitt í framkvæmd að gera það þegar í stað. En ef hv. þm. getur aðstoðað útflytjendur landbúnaðarafurða eða landbúnaðarframleiðendur við það að finna út nýja aðferð í þessu efni, þá er mér óhætt að segja, að þá stendur ekki á Seðlabankanum að taka tillit til skynsamlegra aðferða í því og láta þá framleiðendur landbúnaðarvara, sem flytja út, njóta hinna hagstæðu vaxta þegar í stað. Það get ég fullvissað hv. þm. og hv. þingheim um. Sem sagt, ástæðan til þessa fyrirkomulags, sem er alveg rétt hjá hv. þm., að er óhagstæðara útflytjendum landbúnaðarafurða en útflytjendum sjávarafurða, á eingöngu rót sína að rekja til þess, að engin framkvæmanleg till. hefur komið fram af hálfu landbúnaðarframleiðenda um annað fyrirkomulag en það, sem við hefur verið haft á þessu. Þm. gat um það, að hann þekkti sútunarframleiðanda, sem ekki hefði fengið endurgreiðslu á hinum hagstæðu vöxtum. Hann á rétt á slíkri endurgreiðslu, ef um útflutning hefur verið að ræða, og hafi hann ekki fengið hana, þá er á því einhver önnur skýring en sú, að Seðlabankinn hafi tregðazt við að láta hann njóta hinna hagstæðu vaxta. Seðlabankinn endurgreiðir vaxtamismuninn á innlendum endurkaupavíxlum og útlendum endurkaupavíxlum samstundis og fyrir hann eru lögð þau gögn, sem allir eru sammála um, að nauðsynleg séu, til þess að hægt sé að veita þá vaxtaívilnun, sem útflutningsafurðunum er veitt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. um póstgíróþjónustu. Í núgildandi póstlögum nr. 31 frá 12. febr. 1940 er póststjórninni veitt heimild til að taka að sér póstgíróþjónustu hér á landi. Þetta póstgírókerfi hefur nú verið tekið upp í flestöllum löndum í Evrópu. Með þessu kerfi er hægt að fækka beinum peningasendingum, peningagreiðslum, en sama markmiði er náð með bókhaldslegum millifærslum. Til eru tvenns konar gíró, þ. e. svo kallað póstgíró og bankagíró. Hefur póstgíró verið talið mun öflugra og fljótvirkara, vegna þess að póstþjónustan hefur haft stærra og betra dreifingarkerfi en viðskiptabankarnir. Þó virðist geta komizt á samstarf á milli póstþjónustunnar og viðskiptabankanna. Póstgíró er góð þjónusta fyrir einstaklinga og fyrirtæki. Ef við tökum lítið dæmi, þá þekkja allir þær tafir og þau óþægindi og þann tíma, sem það tekur að greiða reikninga hingað og þangað. Með póstgíróþjónustunni geta menn komið á einn stað og látið póstþjónustuna annast greiðslu til hinna ýmsu fyrirtækja. Þetta fyrirtæki er orðið svo vinsælt á Norðurlöndum, að fólk er alls staðar að tala um þetta. Það hefur verið mikið rætt og ritað um póstgíróþjónustuna hér á Íslandi, og við vorum að vona, að póstgíróstarfsemin gæti byrjað núna á þessu ári, en á einhverju hefur strandað. En þar sem þetta er góð þjónusta, þá er sjálfsagt, að við tökum þessa þjónustu upp. Ég hef leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp.: „Hafa verið gerðar áætlanir um, að póst- og símamálastjórnin taki upp póstgíróþjónustu, og ef svo er, hvenær getur hún hafizt?“



Herra forseti. Um leið og ég svara þessari fsp. þykir mér hlýða að gera nokkra grein fyrir aðdraganda málsins og gera nokkra grein fyrir því, hvernig póstgíró er. Í núgildandi póstlögum nr. 31 frá 12. febr. 1940 er póststjórninni veitt heimild til þess að taka að sér póstgíróþjónustu hér á landi. Á árinu 1967 ákvað póst- og símamálaráðherra að nota þessa heimild til að koma á fót póstgíróþjónustu og fól póststjórninni að undirbúa framkvæmd hennar. Lá þá þegar fyrir grg. um póstgíróþjónustu, þar sem lýst var undirstöðuatriðum þessarar þjónustu og skýrt frá þróun hennar og skipulagi, sérstaklega í nágrannalöndunum. Einnig hafði verið gerð áætlun um póstgíróþjónustu, þar sem reynt var að áætla viðskiptamagn, tekjur og gjöld og settar fram hugmyndir um skipulag þjónustunnar. Með tilliti til hinnar miklu breytingar á verðlagi og kaupgjaldi síðustu árin var áætlunin endurskoðuð í febr. s. l. Í stuttu máli má segja, að í áætluninni hafi einkum verið stuðzt við rekstur póstgíróþjónustunnar og skipulag á Norðurlöndum, einkum Noregi. Var gert ráð fyrir póstgírómiðstöð í Reykjavík, þar sem póstgíróreikningarnir yrðu færðir, og að póststofur og póstafgreiðslur tækju þátt í þjónustunni strax í upphafi. Áætlað var, að tekjur og gjöld stæðust nokkurn veginn á fyrsta starfsárið, en að um nokkurn rekstrarafgang yrði að ræða næstu árin þar á eftir. Stofnkostnaður var áætlaður 1.5 millj. kr. og reiknað með, að hann yrði afskrifaður á 10 árum. Fljótlega eftir að ákvörðun hafði verið tekin um stofnun póstgíróþjónustunnar var hafizt handa um undirbúning, samningu reglugerðar fyrir þjónustuna, bæði almennrar reglugerðar og starfsreglugerðar, athugun á húsnæðisþörfinni, leit að hentugum bókhaldsvélum o. s. frv. Í byrjun þessa árs var undirbúningur það langt kominn, að gert var ráð fyrir, að póstgíróþjónustan gæti tekið til starfa um mitt ár. Höfðu bókhaldsvélar þá þegar verið pantaðar, undirbúningur að prentun eyðublaða hafinn og unnið að frágangi húsnæðis fyrir póstgíróþjónustuna, en henni var að verulegu leyti ætlaður staður í húsi, sem byggt var vegna fyrirhugaðrar stækkunar símakerfis að allmörgum árum liðnum. Bókhaldsvélarnar eru komnar og hafa verið prófaðar og húsnæðið næstum tilbúið. Hér verður ekki farið út í að lýsa póstgíróþjónustunni, en aðaltilgangur hennar er sá að stuðla að hagkvæmum greiðsluviðskiptum. Póstgíróþjónustan hefur um langan aldur annazt peningasendingar. Fyrst aðallega með verðbréfum eða þar til um síðustu aldamót, að notkun póstávísana hófst hér á landi. Erlendis hefur póstgíróþjónustan víða haslað sér völl og leyst þessar þjónustugreinar af hólmi og þykir nú orðið sjálfsagður hlutur af nútímapóstþjónustu. Þá skal þess getið, að á síðasta alþjóðapóstþingi 1969 undirritaði íslenzka póststjórnin alþjóðapóstgírósamninginn, en 65 póststjórnir hafa nú þegar undirritað hann. Í ársbyrjun 1968 mæltist Seðlabankinn til þess við póst- og símamálastjórnina, að hún léti gera í samvinnu við hann athugun á póstgírókerfinu, einkum með tilliti til þess, hverju hlutverki það gæti gegnt hér á landi við hlið þeirra greiðslukerfa, er fyrir væru. Var fallizt á þetta og tilnefndir tveir menn til þess að vinna að þessu, einn frá hvorum aðila. Ekki var þessari athugun lokið, er fulltrúi Seðlabankans hætti þar störfum nokkru síðar. Í febr. s. l. óskaði Seðlabankinn eftir því, að viðræður við póst- og símamálastjórnina væru teknar upp að nýju, þar eð ríkisstj. hafði óskað eftir áliti hans á nauðsyn og gagnsemi póstgíróþjónustu hér á landi. Að viðræðum þessum loknum lagði Seðlabankinn til, að sett yrði á fót nefnd, sem athugaði stofnun gírókerfis sem innlánastofnanir og póststjórnin mundu reka í sameiningu. Í framhaldi af þessu skipaði samgrh. fjögurra manna nefnd 25. marz s. l. til að athuga og skila áliti um, hvort heppilegt væri að efna til samstarfs milli Pósts og síma og viðskiptabankanna um gíróþjónustu, og ef svo væri, hvenær slík starfsemi gæti hafizt. Nefndin hóf þegar störf og skilaði ítarlegu áliti í júlílok s. l. sumar. Verða hér á eftir tekin nokkur aðalatriði úr áliti hennar og niðurstöðum. Það er nú nokkuð langt mál hér, sem er kannske ekki ástæða til að lesa upp. Það er verið að lýsa póstgíróþjónustu frá upphafi. Ég held, að það sé ekki rétt að eyða tíma þingsins til þess að lesa það allt saman upp eða þreyta hv. alþm. á því. En mér þykir rétt að greina hér frá niðurstöðum þessarar nefndar. Nefndin var sammála um eftirfarandi niðurstöður og till., sem að verulegu leyti eru dregnar saman í nál.: Enda þótt það komi ekki beint fram í skipunarbréfi nefndarinnar, að svars sé leitað við því, hvort þörf sé á að taka upp almenna gíróþjónustu hér á landi, telur nefndin, að hér sé um að ræða undirstöðuatriði, sem svara þurfi. Að áliti nefndarinnar væri almenn gíróþjónusta til verulegs hagræðis í viðskiptum og mundi skapa ákveðið öryggi, sem nú er ekki fyrir hendi. Nefndin telur, að reynsla annarra þjóða sýni, að æskilegra sé, að gírókerfið sé eitt heldur en tvö eða fleiri. Eins og áður er getið, hefur komið fram veruleg óánægja hjá viðskiptaaðilum í Noregi og Svíþjóð vegna lítils samstarfs þessara þjónustugreina. Hefur þetta m. a. orðið til þess, að nú er í athugun í Svíþjóð, hvort unnt sé að koma á nánu samstarfi milli póst- og bankagírós þar í landi. Með tilvísun til þessa svo og kostnaðarsjónarmiðs, strjálbýlis og fámennis íslenzku þjóðarinnar telur nefndin, að þegar í upphafi skuli stefnt að einu gírókerfi. Er þá komið að fyrri spurningunni, sem nefndin er í skipunarbréfi sínu beint beðin um svar við, en það er, hvort heppilegt sé að efna til samstarfs milli Pósts og síma og viðskiptabankanna um gíróþjónustu. Leggur nefndin eindregið til, að slíkt samstarf sé tekið upp á sem víðtækustum grundvelli og nái það einnig til sparisjóða. Með tilliti til þessa hefur nefndin gert ítarlega grein fyrir, hvaða form á heildarskipulagi kæmi til greina í slíku samstarfi. Með tilvísun til boðleiðanna, sem þar eru raktar, þ. e. í nál., sem ég hef ekki lesið hér, svo og þeirra kosta og ókosta, sem nefndin telur kerfin hafa, hafa nm. orðið sammála um eftirfarandi: 1. Póststjórnin komi á stofn póstgírómiðstöð í Reykjavík, þar sem allir gíróreikningar, sem stofnaðir verða hjá póstþjónustunni, verði færðir. 2. Reikningshald vegna bankagíróþjónustu verði hjá einstökum bönkum, enda er þar fyrir hendi aðstaða til þessa reikningshalds og kostnaðarauki hverfandi. 3. Skiptimiðstöð vegna gíróseðla verði á vegum Seðlabanka Íslands í sambandi við ávísanaskipti hans. Eins og áður er lýst, er eðlismunur þessara skipta lítill og því unnt að hafa þau í sömu deild. Jafnframt yrði um lítinn kostnaðarauka að ræða. Úr ókostum þessa kerfis verði að mestu leyti dregið með eftirtöldum ráðstöfunum: Komið verði á samstarfsnefnd, sem skipuð verði fulltrúum Seðlabanka Íslands, póst- og símamálastjórnarinnar, viðskiptabanka og sparisjóða samkv. tilnefningu þessara stofnana og e. t. v. fulltrúum samkv. tilnefningu ríkisstj. Verkefni þessarar samstarfsnefndar verði skipulagning starfseminnar, sameiginleg kynningar- og auglýsingastarfsemi, samræming eyðublaða og öll önnur nauðsynleg samræming. Komið verði á því skipulagi, að gíróseðlaskipti verði framkvæmd í fjölmennustu bæjum utan Reykjavíkur milli afgreiðslustofnana gírókerfisins á viðkomandi stað. Nefndin telur, að ekki beri nauðsyn til sérstakrar lagasetningar vegna gíróstarfsemi og samstarfs pósts og banka um hana, en nokkrar reglugerðarbreytingar verði sennilega óhjákvæmilegar. Hins vegar verður nauðsynlegt, að þessar stofnanir geri með sér sérstakan starfssamning. Nefndinni var enn fremur falið að svara, hvenær ofangreind gíróþjónusta gæti hafizt hér. Erfitt er að ákveða tímatakmörk í þessu sambandi, en þau byggjast fyrst og fremst á því, hvenær áðurnefnd samstarfsnefnd getur tekið til starfa. Samkvæmt því, sem nefndin kemst næst, má ætla, að gíróstarfsemin geti hafizt u. þ. b. 4–6 mánuðum síðar, enda gangi þá öll undirbúningsvinna eðlilega fyrir sig. En nefndin tekur til starfa nú fyrir jól. Nefndin telur, að verkefni hennar nái ekki lengra en hér hefur verið rakið. Hún vilt þó geta þess, að innan hennar hafa verið rædd verulega ýmis framkvæmdaatriði, sem nefndin álítur, að eigi að vera á verksviði samstarfsnefndar, eins og áður er vikið að. Af þessum atriðum má t. d. nefna tæknilegan undirbúning að starfseminni og útfærslu hennar, samræmingu á reikningum með sérstöku tilliti til vaxtagreiðslna, reglugerðarbreytingar, skiptingu stofnkostnaðar vegna prentunar, birgðahalds o. fl. Nefndin hefur einnig viðað að sér töluverðu af bæklingum um gíróskipti aðallega frá Noregi og Svíþjóð svo og eyðublöðum, sem notuð eru í þessum tveimur löndum. Eins og heyra má, þá er þessi nefnd, sem skipuð var til þess að athuga um samstarf banka og Pósts og síma, einhuga um það, að heppilegt sé að taka þetta samstarf upp. Það gæti orðið til sparnaðar og það gæti orðið til þæginda. Liggur reyndar í augum uppi, að það gæti leitt til sparnaðar, þar sem bankarnir hafa sumir hverjir þegar komið af stað nokkurri gíróþjónustu t. d. Útvegsbankinn, og aðrir viðskiptabankar hafa einnig haft þetta í huga. Það kemur líka fram, að í Svíþjóð er óánægja uppi um það, að þar eru gírókerfin tvö og nú er það helzt á dagskrá þar að sameina þetta í eitt gírókerfi. Það er þegar ákveðið að taka upp samstarf milli bankanna og Pósts og síma, eins og aðilar eru sammála um. Í tilefni af því hef ég skrifað 7. þ. m. póst- og símamálastjóra eftirfarandi bréf: „Með vísun til heimildar í póstlögum nr. 31 frá 12. febr. 1940, 2. gr., er yður, herra póst- og símamálastjóri, hér með falið að koma á fót og starfrækja póstgíróþjónustu á vegum póst- og símamálastjórnarinnar. Ber póst- og símamálastjórninni að hafa samstarf um þessi mál við viðskiptabankana, sem einnig hyggjast hefja gíróþjónustu, svo og Seðlabanka Íslands. Skal við samstarfið leggja til grundvallar álit og till. nefndar, sem fjallaði um þessi mál fyrr á árinu og skilaði skýrslu í lok júlí. Í nál. er eftirfarandi till. um væntanlega samstarfsnefnd: Komið verði á samstarfsnefnd, sem skipuð verði fulltrúum Seðlabanka Íslands, póst- og símamálastjórnarinnar, viðskiptabanka og sparisjóða samkv. tilnefningu þessara stofnana og e. t. v. fulltrúa samkv. tilnefningu ríkisstj. Verkefni þessarar samstarfsnefndar verður skipulagning starfseminnar, sameiginleg kynningar- og auglýsingastarfsemi, samræming eyðublaða og öll önnur nauðsynleg samræming. Innistæður, sem myndast hjá póst- og símamálastjórn á póstgíróreikningum, skal fara með eins og segir í bréfi rn. til yðar, dags. 24. f. m., en þar segir: Með vísun til áætlana þeirra, herra póst- og símamálastjóri, sem gerðar hafa verið um stofnsetningu póstgírókerfis, vill rn. að gefnu tilefni taka fram eftirfarandi: Eftir að ofangreindar áætlanir hafa verið framkvæmdar, skutu innistæður, sem myndast á póstgíróreikningum viðskiptabankanna, geymdar á reikningum í innlánsstofnunum umfram það fjármagn, sem eðlilegur rekstur póstgírókerfisins krefst. Um það atriði, hvenær póstgíróþjónustan taki til starfa, fer eftir till. væntanlegrar samstarfsnefndar, en rn. leggur áherzlu á, að stefnt verði að því, að þjónustan verði tekin upp sem fyrst. Hefur að athuguðu máli verið talið líklegt og eðlilegt, að þetta gæti hafizt 1. maí n. k.“



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans, og ég er mjög ánægður með, hvernig þetta mál horfir í dag.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér fsp. til hæstv. landbrh. um fisk ræktarmál. Fsp. er í þremur liðum á þskj. 171 og er svofelld: „Hvað liður framkvæmdum á eftirtöldum þál.: a) þál. frá 17. apríl 1968 um fiskeldisstöðvar, b) þál. frá 2. apríl 1968 um, að bændaskólarnir veiti fræðslu í fiskirækt og fiskeldi, c) þál. frá 29. apríl 1966 um stofnun klak- og eldisstöðvar fyrir laxfiska?“ Tilefni fsp. skýrist raunverulega af henni sjálfri að mestu leyti, en svo er mál vaxið, að hv. Alþ. hefur við nokkur tækifæri lýst yfir mjög ákveðnum vilja sínum í þá átt, að efld verði ræktun laxfiska og að því stefnt, að hún geti orðið arðvænleg atvinnugrein. Þessi vilji hefur m. a. komið fram í þeim þál., sem hér er gerð fsp. um. Hér er í fyrsta lagi um að ræða þál., sem samþ. var hér á hinu háa Alþingi 17. apríl 1968 að till. minni og hv. þm. Jónasar G. Rafnar, Jónasar Péturssonar og Jóns Árm. Héðinssonar. Með leyfi hæstv. forseta. hljóðaði sú ályktun svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta hið fyrsta fram fara athugun sérfróðra manna á því, hverjar gerðir fiskeldisstöðva, er reknar yrðu sem aukabúgrein, hentuðu bezt íslenzkum bændum, og jafnframt að láta gera athugun á kostnaði við byggingar og rekstur slíkra eldisstöðva. Þá verði og rannsakað; hver opinber stuðningur sé nauðsynlegur, til þess að þessi búgrein geti eflzt með eðlilegum hætti. Niðurstöður framangreindra athugana verði kynntar bændum rækilega, í samráði við Búnaðarfélag Íslands.“ Í öðru lagi er hér um að ræða þál. um, að bændaskólar veiti fræðslu í fiskirækt og fiskeldi, en sú till. var samþ. í hv. Ed. 2. apríl 1968 að till. hv. landbn. deildarinnar, sem undir meðferð málsins tók inn í ályktunina till. mína og hv. þm. Einars Ágústssonar um, að gerðar yrðu ráðstafanir til að ráðunautar í fiskirækt og fiskeldi yrði ráðnir til starfa. Loks er svo um að ræða þál. frá 29. apríl 1966, sem samþ. var að till. þm. Norðurl. e., um stofnun klak- og eldisstöðvar fyrir laxfiska, og var sú till. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fram fara athugun á því, hvort tímabært sé, að stofnsett verði á Norðurlandi klak- og eldisstöð fyrir lax og silung. Skal í því sambandi athugað, hvort ekki sé heppilegt að hafa það fyrirtæki við vatnasvæði Laxár í S.-Þingeyjarsýslu, m. a. vegna góðra skilyrða til hagnýtingar á volgu vatni frá jarðhita þar um slóðir.“ Fsp. mín er fram borin af þeirri ástæðu, að mér og vafalaust ýmsum öðrum hv. þm. er ekki ljóst nema þá að mjög takmörkuðu leyti, hver örlög hinna umræddu þál. hafa orðið og hvern áþreifanlegan árangur þær hafa borið. En það er hins vegar skoðun mín, að framkvæmd þessara ályktana hv. Alþ. gæti orkað mjög til þess að leggja traustari undirstöðu að fiskræktinni en áður og efla þannig nýja atvinnugrein í landinu, atvinnugrein, sem flestir eru á einu máli um, að gæti verið lyftistöng í okkar þjóðarbúskap og ekki síður fyrir bændastéttina í landinu.



Herra forseti. Því miður er ég ekki tilbúinn til þess að svara þessari fsp. eins vel og ég vildi gera. Þetta mál er það víðtækt og merkilegt, að ég vil ekki kasta til þess höndunum að gefa svar, og ég vona, að hv. fyrirspyrjandi sætti sig við það að fá svar við fsp. sinni á næsta fundi í Sþ., eftir viku. Sama vil ég segja um fsp. frá hv. 4. þm. Reykv. Ég vildi mælast til þess, að það væri beðið með að svara þeirri fsp. þangað til eftir viku.