Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við atkvgr. við 2. umr. þessa máls lýsti ég yfir því, að ég væri andvígur þessu frv., en ég kaus heldur að geyma það til 3. umr. að gera grein fyrir afstöðu minni, því að andstaða mín er ekki bundin við einstakar gr. frv., heldur aðferðina, sem hér er gengið inn á. Eignakönnun og eignaraukaskattur eru orð, sem oft hafa heyrzt hér síðustu árin. Þau láta vel í eyrum, þó að menn hafi tæplega gert sér grein fyrir, hvað af slíkri framkvæmd leiðir. Svipuð mál voru lögð hér fram á þingi 1941 og 1942, en þá var frv. um eignaraukaskatt borið fram af Framsókn og Alþfl. Þetta frv. varð ekki útrætt í fyrra sinnið, en féll í annað sinn á atkv. sjálfstæðismanna og sósíalista. S. l. haust fékk þessi hugmynd nýjan byr í ýmsum flokkum, og þá ekki sízt í Sósfl. Nú vil ég mótmæla því algerlega, sem stendur í nál. minni hl. fjhn., að það sé fyrir atbeina og ásókn Sjálfstfl., að þetta mál sé knúið fram nú, enda þótt þetta atriði hafi verið tekið með í stjórnarsamningana. Þar að auki vil ég mótmæla því - þó að þess ætti raunar ekki að þurfa -, sem gefið er í skyn í þessu sama nál. og maður hefur oft heyrt áður, að meira sé um þá menn, sem skattsvik iðka, í Sjálfstfl. en öðrum flokkum, því að vitanlega fer þetta ekki eftir flokkum frekar en önnur afbrot. Fyrirmyndin að þessu máli er frá Dönum. Hún er kannske ekki verri fyrir það. En þar stóð ólíkt á, þar sem einstakir menn og stofnanir höfðu rakað að sér fé með hálfgerðri landráðastarfsemi. En þó hef ég það fyrir satt, eftir mönnum, sem nákunnugir eru í Danmörku og dönsku fjármálalífi, að fjöldi manna þar í landi sjái mjög eftir, að farið var inn á þessa leið, og haldi því meðal annars fram, að afleiðing þessara ráðstafana muni verða lömun viðskiptalífsins næstu 10–15 ár. Varðandi þetta frv. skal ég taka fram, að úr því að farið er inn á þessa leið, býst ég við, að það verði kannske ekki gert á annan heppilegri hátt eða mildari en hér er lagt til. Hinar einstöku gr. þessa frv. eru ekki þannig, að ég fyrir mitt leyti hafi séð ástæðu til að koma með brtt. við þær. Afleiðingar af þessari eignakönnunarhugmynd eru þegar komnar í ljós. Það er kunnugt, að allt þetta umtal um eignauppgjör, innköllun verðbréfa og fjár o. s. frv. er búið að gera svo mikla röskun í okkar viðskiptalífi, að tjónið af þessu er næstum óútreiknanlegt. Ég tel það meðal mestu ókosta frv., að gert er ráð fyrir að fresta svo lengi framkvæmdum þessum, því að það heldur við þeirri peningakreppu og áhrifum á viðskiptalífið, sem þegar eru mjög rækilega verkandi. Ég fyrir mitt leyti er sannfærður um og hef fyrir mér álit ýmissa manna, sem kunnugastir eru viðskiptalífinu hér, að þessar ráðstafanir muni verða til þess að eyðileggja um ófyrirsjáanlegan tíma verðbréfamarkaðinn í landinu. Og það er þannig, að þau verðbréf, sem einkum hefur verið aðstaða til að draga undan skatti og hljóða á handhafa, eru þau, sem hafa verið seld fyrir opinberar stofnanir, ríkið sjálft, hafnargerðir, hitaveitu Reykjavíkur, bæjarfélög o. s. frv. En aðstaða til að draga undan skatti verðbréf einstaklinga er sáralítil, enda þótt það séu handhafabréf. Þetta tel ég ákaflega mikinn ókost við þessa leið, því að verðbréfamarkaðurinn hefur stórkostlega þýðingu fyrir ýmis mikil framfaramál, sem þarfnast mikils fjár. Þó að þegar sé búið að semja um þessa eignakönnun og hún talin mjög nauðsynleg, er ég fyrir mitt leyti sannfærður um, að hún er óframkvæmanlegt mál, án þess að meira eða minna óréttlæti sé með í spilinu. Ef ætti að gera þetta nákvæmlega, mundi það vera margra ára verk. Og þess vegna tel ég rangt að fara inn á slíka leið. Þetta verður vitaskuld atvinnubótavinna fyrir fjölda manna. En að menn geti framkvæmt þetta með réttlæti, hvað góðan vilja sem menn hafa, hef ég enga trú á. Ég get búizt við, að menn spyrji: Hvaða leið viltu fara til að laga það ástand, sem er? Mér er kunnugt, að það muni vera allmiklar eignir dregnar undan skattaframtali. Ég vil breyta skattalögunum frá því, sem er, og það hefur hæstv. ríkisstj. á prjónunum. Og þegar búið er að breyta þeim í heilbrigðara horf, tel ég miklu varða, að þau séu framkvæmd með miklu meiri nákvæmni og eftirliti en hingað til hefur verið gert. Hvað mikið hefur sloppið undan skatti undanfarin ár, er mikið því að kenna, hvernig skattalögin hafa verið framkvæmd. Á sumum stöðum er ekki á þessu það lag, sem þyrfti að vera, þó að á mörgum stöðum sé mikil nákvæmni viðhöfð og sáralitlir möguleikar til að draga undan tekjur. Til hins eru kannske fleiri dæmi, að dregið sé undan af eignum, sem eru löglega fengnar. Og það skiptir ríkið miklu minna máli, eins og kunnugt er. Af þessum ástæðum er það, að ég get ekki léð mitt atkv. með þessu frv. Ég er sannfærður um, að það hefur svo slæm áhrif á okkar viðskiptalíf, að menn hafa ekki ennþá gert sér ljóst, hvernig þau verða.



Herra forseti. Það mun margur mæla, að frv. til l. um eignakönnun hefði mátt vera fyrr á ferð á Alþingi. Ekki ber að skilja orð mín svo, að ég telji, að dráttur sá, sem orðið hefur á málinu af hálfu núverandi ríkisstj., sé óeðlilegur. En hinu vil ég halda fram, að að réttu lagi hefði slíkt frv. átt að vera flutt og samþ. á Alþ. strax eftir stríðslok, fyrir um það bil tveimur árum. Þetta var nú ekki gert og stafar af því, sem kunnugt er, að fyrrv. stjórn var með öllu áhugalaus í því efni að ráða nokkra bót á þessu máli. Og vandlætingarræða hv. þm. Siglf. um þetta mál hljómar einkennilega í eyrum manna, þegar athugað er, að hann sat í meira en tvö ár í ríkisstj., sem ekkert gerði í þessu efni, þó að einmitt þá hefði átt að hefjast handa. Er ekki vitað, að þessi fyrrv. ráðh. og flokkur hans hafi hreyft hönd eða fót í þessa átt. Það er vafalaust alveg rétt, sem segir í grg. þessa frv., að allmikil brögð séu að því, að fé sé dregið undan réttmætum skattgreiðslum. Það er full þörf að taka þessi mál til athugunar og leiðréttingar. Það verður að sjálfsögðu ekki gert nema með framtali eigna, sem framkvæmt er með nokkuð öðrum hætti en venja er til með skattaframtöl árlega. Um þetta fjallar nokkur kafli frv., þ. e. 2. kafli, sem er um sérstakt framtal eigna og tekna. 3. kafli er um innköllun peningaseðla, sem er nauðsynlegur liður í þessu, ef eignakönnunin á að verða að gagni. 4. kaflinn er um skráning innieigna. 5. kafli er um tilkynningu handhafaverðbréfa. Þetta eru allt ráðstafanir í sambandi við eignakönnunina. Og við þessa kafla hef ég ekki séð neitt sérstaklega athugavert. En það eru fleiri ákvæði í þessu frv., þar á meðal ákvæði, sem ég tel óheppileg og ekki eiga að vera. Er það fyrsti kafli þess og einnig 17. gr. Fyrsti kafli, eins og kunnugt er, hljóðar um útgáfu sérstakra ríkisskuldabréfa, sem eiga að vera skattfrjáls ákveðinn tíma og ekki framtalsskyld. Með þessu ákvæði og ákvæðum 17. gr. sleppa þeir menn betur við skattgreiðslu, sem að undanförnu hafa dregið undan við skattframtal nokkuð af tekjum sínum og eignum, heldur en hinir, sem talið hafa rétt fram. Þetta tel ég öðruvísi en á að vera. Lágmarkskrafa, sem ég tel, að gera verði til manna um greiðslu, er, að þeir borgi vangoldna skatta. Það getur að mínu áliti komið til greina að sleppa þeim við sektir samkv. ákvæðum skattalaganna, en meira ekki. Þessir menn mega ekki vera betur settir en þeir, sem hafa talið rétt fram. Eitt af því, sem stendur í frv., er það, að þessi eignakönnun muni verða til þess að færa eignaframtöl manna í rétt horf nú og framvegis. Virtist mér hv. frsm. meiri hl. fjhn. undirstrika það, sem segir í grg. frv. um þetta. Ég held þetta sé á misskilningi byggt. Ég held einmitt, að ef þetta er framkvæmt með þeim hætti, að menn, sem hafa dregið undan skatti, geta sloppið betur en hinir, sem hafa talið rétt fram, eins og þeir gera, sem nota sér ákvæði 1. kafla og 17. gr., þá verði það til þess, að skattaframtöl verði lakari eftirleiðis en undanfarið. Það er að minnsta kosti ákaflega lítil hvöt fyrir menn, sem talið hafa rétt fram á undanförnum árum, að halda því áfram, eftir að komið er á daginn, að þeir, sem rangt hafa talið fram, fá verðlaun fyrir. Ég vil því leyfa mér að leggja fram brtt. við þetta frv. Ég hef nú undanfarna daga verið fjarverandi af þingi í nauðsynjaerindum og haft forsetaleyfi, kom aftur til þings í dag og hef því ekki haft nema skamman tíma til að athuga frv. Verð ég þess vegna að leggja þessar brtt. fram skrifl. Í fyrsta lagi er brtt. við 1. kafla, að 1.–8. gr. falli burt. Einnig vil ég gera breyt. á 17. gr., að hún orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nú kemur fram meiri eign á hinu sérstaka framtali, eða við rannsókn á því, en samrýmzt getur fyrri framtölum viðkomandi skattþegns, og skal hann þá greiða vangoldinn skatt vegna undandráttarins, samkvæmt gildandi skattalögum, án skattsekta.“ Ég vil sem sagt fella niður öll þessi hlunnindi, sem á að veita mönnum samkv. 17. gr., þar sem ákvæðin eru um 25 þús. kr. og 15 þús. kr. Þeir eiga að greiða það, sem vangoldið er, eftir því sem hægt er að komast næst, hvað það er. Ég held ekki fram, að alltaf sé hægt að komast að því rétta. En hinu held ég fram, að skylt sé að gera ýtrustu tilraun til þess. Og ég vil halda því fram, að í mínum till. sé sanngjarnlega á málum tekið. Mér þykir ákaflega einkennilegt, ef nokkur verður til þess að mæla gegn því, að sanngjarnt sé, að þeir menn, sem dregið hafa undan við skattaframtöl á liðnum árum, greiði ekki minna en hinir, sem talið hafa rétt fram tekjur sínar og eignir. Mér er óskiljanlegt, ef nokkur telur þetta of harðar kröfur. Eitt atriði vil ég enn minnast á, þó að ég hafi ekki flutt um það brtt. Í 9. gr., þar sem talað er um sérstakt framtal eigna og tekna, er svo fyrir mælt, að þetta framtal skuli miðað við þann dag á tímabilinu frá 1. sept. til 31. des. 1947, er fjmrh. ákveður. Ég vil í sambandi við ákvæði þessarar gr. halda því fram, að það eigi að láta þetta framtal fara fram 31. des. Ég tel afar litlu máli skipta, úr því að drátturinn er svo langur orðinn á því, að málið væri tekið til athugunar, hvort þetta yrði 2–3 mánuðum fyrr eða siðar. Og ég vil benda á, að sérstakt skattaframtal kostar mikið fé og fyrirhöfn, ekki einasta fyrir ríkið, heldur fyrir alla einstaklinga, félög og stofnanir, sem lögum samkv. eiga að telja fram. Ég teldi lítt verjanlegt, ef ákveðið yrði sérstakt framtal 1. sept. eða 1. okt., þegar á það er litið, að samkv. skattal. eiga allir að telja fram um áramót. Þessu vildi ég beina til hæstv. fjmrh. Ég held fram, að ekki verði svo mikill munur á útkomu, hvort framtalið er látið fara fram að haustinu eða um nýár. En ef það er flutt til áramóta, sparast bæði fyrirhöfn og fé hjá stofnunum og einstaklingum og hinu opinbera. Ég sé ekki ástæðu til að flytja um þetta brtt., því að eins og þetta er orðað í gr., hefur ráðh. þetta á valdi sínu. - Ég mun ekki ræða þetta mál frekar að svo stöddu, en afhendi hæstv. forseta mínar skrifl. brtt. og vænti, að hann leiti afbrigða fyrir þær.

Frsm. meiri hl. (Ásgeir Ásgeirsson) : Ég hef lagt fram brtt. frá meiri hl. fjhn. Sú fyrsta er um það, að það þurfi ekki að leggja fram ríkisskuldabréf til sölu fyrr en 1. júlí í staðinn fyrir 15. júní, Á sama hátt, að þau skuli vera til sölu til 15. ágúst í stað 1. ágúst. Þessi till. er borin fram vegna þess, að talið er vafasamt, að hægt sé að hafa bréfin tilbúin fyrir 15. júní, og því síður, að hægt sé að koma þeim til útsölustaða. En brtt. við 17. gr. er aðeins til skýringar og er ekki efnisbreyt.



Ég tel rétt, áður en mál þetta fer úr d., að gera með fáeinum orðum grein fyrir afstöðu minni til þess, og sérstaklega í tilefni af ræðu hv. þm. V-Húnv. Hann taldi þetta frv. í rauninni nokkuð seint fram komið og komst svo að orði, að það hefði átt að leggjast fram strax eftir stríðslok, enn fremur, að það hefði verið áhugaleysi fyrrv. stjórnar að kenna, að þetta frv. hefði ekki fyrir löngu komið fram. Nú er það svo, að í sambandi við nýsköpunaráform fyrrv. ríkisstj. kom ekki í ljós fyrr en á s. l. hausti, að erfitt væri að fá fé til þeirra framkvæmda. Sala stofnlánadeildarbréfanna hafði að vísu ekki gengið vel. En þó voru nokkrar vonir til þess, ef síldarvertíðin hefði heppnazt vel s. l. sumar, að nóg fé hefði fengizt til nýsköpunarframkvæmda. Ég hygg, að ekki sé hægt að mótmæla þessu með nokkrum rökum. En eins og allur þingheimur veit, varð fyrrv. ríkisstj. óstarfhæf á s. l. hausti, þegar áður en þing kom saman, við það, að einn flokkanna, Sósfl., skoraðist algerlega undan að eiga nokkra umræður innan ríkisstj. um það, hvernig bæta skyldi fjárhagsástandið, þar á meðal að útvega fé til nýsköpunarinnar, meðan flugvallarmálið var ekki afgreitt. Þá var svo ástatt og er væntanlega enn í dag, að fé, sem átti að afla til A-lána stofnlánadeildarinnar af þeim 100 milljónum, sem seðlabankinn átti að lána, var ekki talið líklegt, að mundi hrökkva til nauðsynlegra lána út á þau fiskiskip, sem þegar var búið að leyfa að kaupa, og mundi þá vanta fé til annarra framkvæmda A-lána stofnlánadeildarinnar. Og um B-lánin var það að segja, að áætlað var, að til þeirra mundi þurfa 35–40 millj. En ítrekaðar sölutilraunir gáfu ekki meiri árangur en 13 millj. kr. Til þess að afla fjár til B-deildarinnar vantaði um 27 millj. kr. Þá var vitað, að fé vantaði til framkvæmdar l. um byggingu íbúðarhúsa, og það vantaði að selja skuldabréf fyrir byggingarsjóð verkamanna og eins að selja skuldabréf fyrir byggingarsjóð samvinnumanna. Líka er vitað, að fé vantaði fyrir rafveitur og hafnargerðir og til ýmissa framkvæmda, sem ríkið hefur lofað ábyrgð fyrir. Fyrir utan þann mikla halla, sem auðséð var, að mundi verða á fjárl., var sennilegt, að fjárþörfin væri allt að 100 millj. kr. til að efna þau loforð, sem Alþ. var búið að gefa þjóðinni með ýmiss konar nýrri löggjöf. Alþ. var í rauninni líkt á vegi statt og maður, sem hafði gefið út ávísanir fyrir miklu meiri innistæðum en hann átti í banka. Það var búið að lofa þjóðinni stórum framkvæmdum, en ekkert fé var til að efna þau loforð. Þegar svona var ástatt, hljópst Sósfl. úr ríkisstj., ekki vegna ágreinings um innanlandsmál, heldur utanríkismál, ef svo mætti kalla. Ég hygg, að það hafi verið rétt að rifja þetta svolítið upp, áður en þetta mál væri afgr., sérstaklega með tilliti til afstöðu Sósfl. til þessa máls, því að honum hefur ekki verið nóg að svíkjast um að gera tilraun til að uppfylla þau loforð, sem hann gaf í fyrrv. ríkisstj., heldur setti hann sig á móti því á allan hátt, að aðrir gætu efnt þau loforð, sem honum bar skylda til að uppfylla. Ég tel, að þetta frv. sé tilraun til að uppfylla þau loforð, sem ég gat um áðan, tilraun til að fá fé ríkisstj. til ráðstöfunar, svo að hægt verði að efna þau nýsköpunarloforð, sem fyrrv. stjórn gaf. Ég fyrir mitt leyti tel mér sem meðlim fyrrv. stjórnar skylt að fylgja frv., m. a. með þetta fyrir augum. Ég mundi skoða mig minni mann að vilja ekki leggja neina hönd að því að reyna að uppfylla þau glæsilegu nýsköpunarloforð, sem fyrrv. stjórn gaf þjóðinni. Ég skal ekki segja, hvað upp úr þessu hefst, en það er vissulega svo, að það er mikið fé úti meðal almennings, og það var talað um það í fyrrv. ríkisstj., að það þyrfti að ná þessu fé inn á einhvern hátt. Ég man eftir því í fyrrv. ríkisstj., að á ein um fundi kom fram, að vísu ekki skrifl. till., en þó till., þar sem rætt var um, hvort ekki væri rétt að ná fé til nýsköpunarinnar að nokkru leyti á þann hátt, sem fram á er farið í þessu frv., og sú till. kom frá öðrum ráðh. Sósfl. í ríkisstj. Nú heyrum við, að Sósfl. telur á þessu öll tormerki. Hann segir m. a., að það sé verið að níðast á fátæklingunum með þessu frv., og það er þó ekki gengið nær en það, að af eignum, sem hafa orðið til annars vegar fyrir 1. jan. 1940 og dregnar hafa verið undan framtali, skuli ekkert gjald greiða og af eignum, sem til hafa orðið eftir 1. jan. 1940 og dregnar hafa verið undan skatti, skuli greiða aðeins 3 þús. kr. af fyrstu 45 þús., og af því, sem er fram yfir, skuli greiða eftir venjulegum skattstiga. Þetta kallar Sósfl. að verið sé að fara illa með fátæklinga, en fátæklingar eru þá orðnir þeir, sem eiga, að mér skilst, allt upp í 70 þús. kr. Eftir þetta gildir sá venjulegi skattstigi, og hann fer hækkandi, og get ég ekki með bezta vilja séð annað en með þessu frv. sé fyrir því séð, að þeir, sem eru vel bjargálna, verði ekki allt of hart úti, en borgi þó eftir venjulegum skattstiga, sem fer stighækkandi. Þeir, sem á sínum tíma töluðu um það innan ríkisstj. að fara þessa leið, ættu ekki að vera á móti þessu frv. Þeir, sem voru í eða studdu ríkisstj., sem lofaði að útvega fé til hafnarbygginga, rafveitna og húsabygginga, ættu ekki eð vera á móti þessu frv., eða a. m. k., ef þeir væru á móti frv., að benda á einhverja aðra leið en þá, sem þar er stungið upp á. Hv. þm. V-Húnv. gat þess, að það mundi vera ákaflega erfitt að komast að því rétta um það, hvað mikið hefði verið dregið undan skatti hér á landi undanfarin ár, og hefur, að mér skilst, af þeim orsökum og tveimur öðrum, sem hann tilgreindi, flutt brtt. við þetta frv. Ég held fyrir mitt leyti, að af því að erfitt er að komast að því rétta í þessu máli, þá sé sú leið, sem hér er farið inn á, fullkomlega framkvæmanleg. Ég tel, að með henni náist sá tilgangur Alþ. að útvega fé til nauðsynlegra framkvæmda, sem Alþ. er búið að lofa þjóðinni og ber skylda til að útvega. Í öðru lagi tel ég, að frv. sé þannig undirbúið, að með því náist meira réttlæti um skattgreiðslur en hægt er að ná á annan hátt. Ég skal ekki orðlengja um þetta mál, en ég vildi beina því til Sósfl., að ef hann kæmi einhvern tíma aftur í ríkisstj., þá væri kannske betra fyrir hann að gefa færri loforð, en reyna heldur að uppfylla þau betur.

Frsm. minni hl. (Áki Jakobsson) : Hv. þm. Ísaf. er nokkur vorkunn, þó að hann segi ýmislegt hæpið, af því að svo sýnist, að hann hafi alls ekki lesið frv. eða hlustað á umr. hér. Hann sýndi það, þegar hann talaði hér við 1. umr., einu sinni þegar hann skauzt inn í Alþ., að hann vissi þá ekki, hvað hann var að tala um. Og hann sýnist ekki vita það enn, að það er nú komið fram, að gengið er út frá því af hæstv. fjmrh. og frsm. meiri hl., að það eru sáralitlar líkur til, að nokkrar tekjur fáist af þessu frv. Þetta er viðurkennt. Það er alls ekki aðaltilgangur frv. að fá tekjur af því. Og þegar hv. þm. segir, að vanti 100 millj. til að uppfylla gefin loforð, þá verður að gera um það efni aðrar ráðstafanir en þær, sem hér er um að ræða. Hv. þm. var að afsaka, að það hefði dregizt, að frv. kæmi fram. Hann segir, að það sé fyrir það, að ekki hafi verið þörf peninga í tíð fyrrv. stjórnar fyrr en haustið 1946. Það er skrítið. Ég veit ekki betur en hann hafi staðið að því að koma fram gagngerðum till. og stórkostlegum frv. um byggingarmál, þar á meðal samvinnubyggingarfélög og aðstoð við bæjar- og sveitarfélög til að koma upp byggingum til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum, en það voru ekki til peningar þá strax, og það var vitað, þegar frv. var afgr., að peningar voru þá ekki til í þessar framkvæmdir, og enn sem komið er hefur ekkert verið látið til bæjar- og sveitarfélaga, sem eru að byggja yfir fólk, sem nú býr í óhollum íbúðum. Það hefur líka verið upplýst hér á þingi, að það mundu ekki nægja venjuleg ríkisskuldabréf til að tryggja fé handa samvinnubyggingarfélögum nema að því leyti, sem lífeyrissjóður opinberra starfsmanna og bankamanna mundi hafa lánað eitthvað. Það var því orðin full þörf þá fyrir peninga. En það strandaði á þeim, sem töldu sig fulltrúa hinna ríku. Það strandaði á þeim, sem töldu sig fulltrúa gróðamannanna. Ég get sagt hv. þm. Ísaf., að það var hvenær sem var hægt að fá samkomulag um svona eignakönnun. En Sósfl. vildi ekki standa að svona lausn, þó að kannske Alþfl. hefði gert það. Út af því, sem hv. þm. V-Húnv. talaði um drátt á þessu máli, þá tel ég, að það hefði verið miklu sæmra að slá þessu máli frá sér en að afgreiða það svo hörmulega sem hér er gert, því að þetta er hvorki eignakönnun til að rannsaka skattaframtal hjá þeim, sem mestu máli skiptir, né til að tryggja peninga til nýsköpunarinnar. Ein af ástæðum hv. þm. Ísaf. fyrir því, að eignakönnun hefði ekki verið framkvæmd, var sú, að Sósfl. hefði neitað að taka þátt í afgreiðslu mála vegna afgreiðslu utanríkismáls. Ég veit, hvað hann á við. Þegar ráðh. Alþfl. og Sjálfstfl. voru á stöðugum launfundum við að gera flugvallarsamninginn við Bandaríkin á bak við okkur sósíalista og við vorum leyndir öllu, sögðum við, að við kynnum ekki við, að stórmál væru afgr. með leynd af tveimur flokkum í ríkisstj. bak við Sósfl., þrátt fyrir það að samkomulag hefði verið um það í stjórninni að hafa samráð um öll stærri mál. Það er ekki nema í stíl við annað hjá hv. þm. að segja, að flugvallarsamningurinn sé ekkert nema utanríkismál, en ég veit ekki betur en það sé líka innanríkismál. Það er verið að láta setja upp herstöð á okkar landi. Þetta var ástæðan. Það hefur ekki staðið á Sósfl. að benda á leiðir til að afla peninga, enda er enginn vandi að afla peninga til nýsköpunarinnar, en þetta er ekki leiðin til þess, og það mun reynslan sýna, enda er það skýrt tekið fram í umr. Hv. þm. Ísaf. gaf þá hátíðlegu yfirlýsingu, að hann væri með þessu frv., af því að hann vildi standa við nýsköpunarloforðin. Þetta frv. verður ekki nýsköpuninni til framdráttar, heldur þvert á móti til að torvelda nýsköpunina. Það er rétt tekið fram hjá hv. þm. V-Húnv., að framkvæmd þessara l. verður ekki til að gera ástandið heilbrigðara í sambandi við rétt framtöl, heldur til að auka á glundroðann. Þá talaði hv. þm. Ísaf. um, að þetta frv. næði meira réttlæti í skattgreiðslum en hægt væri að ná á annan hátt. Það var leitt, að hann hlustaði ekki á flokksbróður sinn, hv. 4. þm. Reykv., í dag, því að þá hefði hann ekki þurft að segja svona setningu. Hv. 4. þm. Reykv. gerði grein fyrir, hvernig þetta réttlæti væri, sem frv. gerir ráð fyrir. Það hefur margsinnis komið fram í umr., og verður ekki mótmælt, og kom líka fram í fjhn. og viðurkennt af Þórði Eyjólfssyni, sem samdi frv., að mönnum væri mjög mismunað, þær ríku „forretningar“ fengju að sleppa við eignakönnun, af því að eignakönnunin næði ekki til vörubirgða, en hjá þeim smærri, sem ættu ekki nein slík fyrirtæki, væri eignakönnunin alger. Þeir væru gersamlega kannaðir til botns, en hinir stóru gróðamenn, sem ætti að rannsaka, sem ætti að knýja til að leggja fé fram til nýsköpunarinnar á einn eða annan hátt, þeir slyppu. Þetta er það mikla réttlæti, sem ekki hefði verið hægt að ná á annan hátt. Það væri ósköp skemmtilegt að taka ýmsar yfirlýsingar Alþfl. í sambandi við skattal. og stórgróða og að taka stórgróðann og stríðsgróðann til afnota fyrir þjóðarheildina og bera það saman við það frv., sem hér liggur fyrir. Það er hægt að afgreiða þetta frv. nú á nokkrum dögum. Hv. þm. Ísaf. talaði um, að þetta mál mundi gefa mönnum tækifæri til að staðreyna, hvernig Sósfl. efndi sín hátíðlegu loforð, sem hann gaf fyrir kosningarnar. Ég vil eindregið mælast til þess við hv. 4. þm. Reykv., að hann taki hv. þm. Ísaf. og gefi honum prívatupplýsingar um ýmis atriði þessa frv., honum veitir ekki af því. Hv. þm. V-Húnv. kvartaði undan því, að þetta frv. skyldi ekki hafa komið fram fyrir löngu. Ég er búinn að svara því. Það hafði verið hægt að ná svona samkomulagi við sjálfstæðismenn. Það er ekki afrek að ná svona samkomulagi. Þetta er að láta stríðsgróðamennina sjálfa um að leysa sitt eignakönnunarmál. En þetta er smán fyrir Framsfl. eftir öll hans miklu glamuryrði í ræðu og riti, sem hann hefur látið falla um röggsamlega eignakönnun, allt þangað til hann taldi sér nauðsynlegt að ganga inn á þetta frv. til að geta verið í ríkisstj., og forystumaður flokksins, sem hæst hefur talað um, hve nauðsynlegt væri að grípa á stríðsgróðanum og taka hann úr umferð og hagnýta hann til þjóðarnytja, hefur valið þann kost að láta ekki sjá sig í þinginu, meðan verið var að ræða þetta mál. Það er eðlilegt, að hann vilji ekki tala mikið um það, og hyggilegt fyrir hann að vera fjarverandi. Hann veit, að þetta frv. er í hrópandi mótsögn við það, sem hann hefur talað og lagt til fram að þessu. Um brtt. hv. þm. vil ég segja, að þær eru út af fyrir sig hroðvirknislegar, enda er miklum erfiðleikum bundið að flytja brtt. við svona bálk, en þær eru að ýmsu leyti skref í rétta átt, og með tilliti til þess, að verði þessar till. samþ., þá eru líkur til þess, að frekari leiðréttingar fáist á frv. við meðferð þess hér á þingi, þá mun ég fyrir mitt leyti greiða atkv. með þeim, þó að þær séu nokkuð einhliða og komi nokkru ósamræmi á það kerfi, sem hér hefur verið byggt. Það mun þá koma fram, hvort Framsfl. stendur að þessum till. eða hvort þetta er bara einkafyrirtæki hjá hv. þm. Hv. þm. A-Húnv. mótmælti því, sem ég hafði haldið fram, að Sjálfstfl. hefði knúið þetta fram. Sjálfstfl. á sjálfsagt ekki hugmyndina að eignakönnuninni, en Sjálfstfl. neytti færis að setja nafnið eignakönnun á frv. til að veita hinum skattsvikna stórgróða möguleika til að sleppa í gegn, án þess að viðkomandi menn þyrftu að borga af honum eðlilegan skatt, og hann hefur fengið það gott lag, að honum hefur tekizt að tryggja meiri hluta þings með þessu. Það er engum blöðum um það að fletta, hvaða flokkur hér á þingi telur sig málsvara stórgróðamannanna, enda er það vitað mál, að innan a. m. k. annars flokksins, sem styður hæstv. ríkisstj. með Sjálfstfl., hafa komið óánægjuraddir um, hvernig þetta mál sé í pottinn búið, sem ekki verður vart hjá Sjálfstfl. Nei, það er vitað mál, að ýmsir „mattadorar“ Sjálfstfl., peningauppsprettur Sjálfstfl., hafa þarna mikla möguleika til að sleppa í gegn, þess vegna ganga þeir inn á svona algera eignakönnun á almenning manna, vegna þess að þeir fá um leið syndakvittun fyrir stórgróðamennina. Hv. þm. V-Húnv. lagði áherzlu á það, að draga bæri sem mest þessa eignakönnun, til 31. des. Hann minntist ekki einu orði á það, að gerðar yrðu ráðstafanir til gagngerðrar eignakönnunar, nema gagnvart stríðsgróðamönnunum. En það er vitað mál, að það, að láta líða langan frest, er bezta tryggingin, sem stríðsgróðamennirnir, sem stór fyrirtæki eiga, geta fengið til að koma eignum sínum undan, og mun það vafalaust verða óspart notað. Það er þess vegna í fullu ósamræmi við vandlætingartal hv. þm., þegar hann leggur slíkt til. Ég vil svo að lokum endurtaka það, að ég mun greiða atkv. með þessum till. hv. þm. V-Húnv. Þrátt fyrir það að þær eru nokkuð einhliða, eru þær þó til bóta, þó að erfitt sé að koma með till. við s vona lagabálk eins og hér er til umr., og kemur fram í því, hvað þessar till. eru einhliða, að gera þyrfti ýmsar aðrar ráðstafanir, ef vel ætti að vera, þó að erfitt sé að koma þeim fyrir. eins og nú er komið, og ekki sízt vegna þess, að ég veit, að ef breyt. fengjust á frv., þá mundu skapast möguleikar til þess, að tækifæri gæfist til að endurskoða aðra pósta frv., sem nauðsynlega þurfa endurskoðunar við. En ekki virðast vera líkur til þess, að hægt sé að ná samkomulagi um slíkt, því að búið er að binda þetta með samningi milli stjórnarflokkanna.



Ég þarf í rauninni ekki miklu að svara hv. þm. Siglf. Hann getur stundum verið dálítið skrítinn og jafnvel skemmtilega skrítinn, til dæmis þegar hann talar um, að ég hafi ekki vitað, hvað ég var að gera, þegar þetta frv. var til umr. í gær og ég gerði mínar aths., né heldur vitað, um hvað verið var að tala. Til sönnunar um málflutning hans má minna hann á, að fyrir liggur skrifleg brtt. til leiðréttingar eða skýringar á þeirri gr., sem ég gerði aths. við, og geri ég ekki ráð fyrir, að fjhn. hafi lagt fram þessa brtt. einungis til þess, að hún yrði skýrari fyrir mér, heldur til leiðréttingar á frv. Nú er það svo um fjárlagaáætlunina s. l. haust, að ekki var ljóst, hvernig hún mundi reynast, þ. e. hve mikið mundi vanta, fyrr en það sýndi sig, að síldveiðarnar höfðu brugðizt. Það var alveg eins með féð í byggingarnar og svo margt annað, að það var ekki vonlaust um að fá allt, sem þurfti í byggingarnar, fyrr en eftir að síldarvertíðin hafði brugðizt í annað sinn. Nú, til sönnunar því, að l. um opinbera aðstoð við íbúðarhúsbyggingar hafi komið að gagni á s. l. ári, má geta þess, að samkv. skýrslum félmrn. voru nokkuð á sjötta hundrað byggingar í smíðum eftir þessum l. um síðustu áramót. Það er vitanlega miklu meira en nokkurn tíma áður hefur átt sér stað og miklu meira vegna þess. að l. voru samþ., en ef þau hefðu ekki verið samþ. Nú er það svo, að það er alveg sannanlegt, að fjárútvegun á síðasta hausti strandaði ekki á stríðsgróðamönnunum í Sjálfstfl., þeir fengu aldrei að ræða við Sósfl. um það mál, þar eð þeir voru ekki til viðtals um það, og mér þykir vænt um, að hv. þm. Siglf. er búinn að viðurkenna þetta, þótt á óbeinan hátt sé. Ég hef enga tilhneigingu til þess að bera blak af stríðsgróðamönnum í Sjálfstfl., en ég verð að láta þá njóta þess sannmælis, að í þessu tilfelli strönduðu öll viðtöl um fjárútvegun ekki á þeim, heldur á Sósfl. Þetta gerðist á fundum hjá fyrrv. ríkisstj., og ég veit, að hæstv. samgmrh., sem situr á móti mér, mundi votta þetta, og veit, að hann hefur skrifaðan hjá sér mánaðardaginn, og veit, að allir aðrir ráðh. í ríkisstj. vita þetta, og mér þykir vænt um, að hv. þm. Siglf., þótt óvinur sé, er búinn að viðurkenna þetta. Hann afsakar sig með því, að byrjað sé að afgreiða flugvallarmálið. Það mál bar ekki á góma á annan hátt en þann, að ráðh. Sósfl. voru ekki til viðtals um að útvega fé til þess að afgreiða gefin loforð, fyrr en búið væri að afgreiða flugvallarmálið. En í sambandi við svona skrítilegheit og skemmtilegheit hv. þm. Siglf. vil ég rifja upp, að hann talaði um það hér, að þessi l. væru svona ákaflega óréttlát vegna þess, að þau stefndu að því að taka eignir manna, sem hefðu verið að koma sér upp húsi, og féfletta þá. Nú segir þessi maður, að í þessu frv. sé ekkert um það, að fara eigi fram athugun á fasteignum. Um sama leyti talar hann um, að hér sé verið að taka mikið fé af þeim, sem litið eiga, með þessu frv. En nú lemur hann sér á brjóst og segir, að ekkert fé komi í ríkissjóð með þessu frv. Hverjum er þá verið að gera rangt til? Nei, þetta stoðar ekki fyrir hv. þm. Siglf., það rekur sig hvað á annars horn. Hv. þm. taldi, að þetta frv. væri ekki í samræmi við þær yfirlýsingar, sem Alþfl. hefur gefið fyrr og síðar í sambandi við stríðsgróðann. Ég fyrir mitt leyti tel, að þetta frv. sé í fullu samræmi við stefnu og yfirlýsingar Alþfl. í þessu máli, en hvaða stefnu hv. Sósfl. hefur haft í þessu máli, veit ég ekki. Ég veit, að hann hefur oft haft stór orð, en að hann hafi nokkurn tíma haft stefnu, sem honum datt í hug að framkvæma, álít ég, að hafi ekki verið til staðar. Ég hef áður rifjað upp till., sem kom fram á ríkisstjórnarfundi frá einum ráðh. Sósfl., um það beinlínis að gefa skattsvikurum upp sakir til þess að fá fé til nýsköpunarinnar. Í þessu frv. eru skattsvikurum ekki gefnar upp sakir. Gert er ráð fyrir 1% skuldabréfum, og er það ekki svo lítill eignarskattur, samanborið við það, sem sósíalistar vilja, að gefa skattsvikurum upp sakir. Annars veit ég það, að hv. þm. Siglf. hefur alveg rétt fyrir sér, þegar hann segir, að það mundi alltaf hafa verið hægt að fá svona eignakönnunarfrv. hjá Sjálfstfl. En það er annað, sem ég veit líka, og það er það, að Sjálfstfl. hefði áreiðanlega getað fengið miklu vægara eignakönnunarfrv. hjá Sósfl., ef þeir hefðu setið saman í stjórn, því að ég varð aldrei var við annað, meðan ég sat í ríkisstj. með ráðh. sósíalista, en flokkshagsmunir og bitlingar gengju alltaf fyrir öðrum stefnumálum. Ég hef aldrei þekkt flokk, sem hefur verið eins reiðubúinn að fórna öllum hagsmunum almennings fyrir bitlinga og flokkshagsmuni. Það er þess vegna alveg sannanlegt, að ef samið hefði verið um eignakönnunarfrv. milli Sjálfstfl. og Sósfl., hefði áreiðanlega ekki verið tekið harðari tökum á. neinu af því, sem Sjálfstfl. vildi hlífa, ef Sósfl. hefði átt að semja við hann. Ég get að sjálfsögðu ekki á neinn hátt sannað þetta með vitnaleiðslum, en hitt er það, að öll fortíð Sósfl., meðan hann sat í stjórn með Sjálfstfl., ber þess glöggt vitni. Það eina, sem ég hef orðið var við, að Sósfl. setti á oddinn í ríkisstj., var sambúðin við Rússa. Ekki sambúðin við Alþfl. og alþýðu manna, heldur sambúðin við Rússa. - Ég held þess vegna, að hv. þm. Siglf. ætti að fara svolítið varlegar í það að sýna mönnum smáskrítilegheit en hann gerir, því að sá, sem býr í svo þunnu glerhúsi, ætti ekki að kasta steini að öðrum.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Af því að hv. þm. Siglf. bar mig beinlínis fyrir því, að ég hefði gefið yfirlýsingu um það, að af þessu frv. væri sáralítil von um tekjur, vil ég taka fram, að þetta hlýtur að vera misheyrn eða misminni, ég hef enga slíka yfirlýsingu gefið. Ég sagði í frumræðu minni, að þótt ég liti ekki á þetta sem höfuðtilganginn, væri frv. einnig borið fram til þess að ná í stóran hluta af þeim gróða, sem menn hyggja, að hafi verið dreginn undan skatti. Ég vildi leiðrétta þetta, því að ég vil ekki, að það sé borið upp á mig, að ég leggi í frv. þann skilning, sem hv. þm. vill vera láta. Hins vegar er það augljóst, eins og hv. þm. Ísaf. hefur réttilega bent á, að þörfin fyrir tekjur, hvort sem þær verða meiri eða minni í sambandi við þetta frv., til þess að standa undir t. d. útlátum af þessum svo kölluðu nýsköpunarfrv., það er augljóst, að þörfin er ákaflega mikil. Hv. þm. Siglf. hefur nú haldið ýmsu fram í sambandi við frv., og hefur það - eins og komizt hefur verið að orði - virzt standa á höfði fyrir hv. þm., þegar hann talar um málið. Um eitt skeið talaði hann mjög um það, hve illa væri farið með þessa undandráttarmenn, sem verða að greiða 15% af 45 þús. kr., sem þeir draga undan skatti. Þm. ber þungar sakir á þá, sem fyrir frv. standa, fyrir það, hvað þeir séu harðhentir og óréttlátir í garð þessara manna, sem í augum þm. eru fátækir, en ég efast um, að geti kallazt það. En svo kemur það einkennilega fyrir, að þegar hv. þm. V-Húnv. kemur með brtt., sem miðar að því að taka talsvert harðari höndum á þessum flokki manna, sem um ræðir hér í 17. gr. frv., þá lýsir hv. þm. Siglf. yfir því, að hann muni aðhyllast brtt. hv. þm. V-Húnv. Þetta virðist mér nú m. a. sanna það, að hv. þm. hafi ekki meint mjög mikið með þeim fullyrðingum sínum, sem hann viðhafði við í umr. málsins varðandi það, hve hart þessir skattþegnar yrðu úti. Annars er ekki ástæða til að orðlengja meira um þetta mál. Það er orðið svo áliðið þings, og frv. á eftir að fara gegnum aðra d. En ég held, að þegar frv. er athugað æsingalaust og án sérstakrar tilhneigingar til þess að færa ákvæði þess til verri vegar, þá muni það koma í ljós, að við samningu þess hefur gert vart við sig rík tilhneiging til þess að láta þá, sem hafa skotið undan framtölum hinum svo kölluðu minni upphæðum, ekki verða hart úti, og aftur hitt, að gera þeim, sem stærri syndir hafa á bakinu í þessum efnum, þung gjöld að greiða sem nokkurs konar sekt fyrir þau skattsvik, sem þeir kunna að hafa á samvizkunni. - Þetta mun nú láta nærri, að sé sú rétta mynd af frv. eins og það er. En hv. þm. Siglf. hefur sagt mjög margt um þetta mál, og sé ég ekki ástæðu til þess að eltast við það allt, en út af fyrir sig er þessi fullyrðing hans um það, að ég hafi staðhæft það, sem ég aldrei hef sagt, góð mynd þess, hvernig þm. hefur tekið á málinu.



Herra forseti. Satt að segja finnst mér afstaðan til þessa máls hafa skýrzt mjög mikið við þessar umr. Hv. þm. Ísaf. gaf þá yfirlýsingu, að frv. væri í fullu samræmi við stefnu og yfirlýsingar Alþfl. fyrr og síðar. Þá má segja, að ljóst sé um afstöðu þessa virðulega flokks: hann stendur óskiptur og einhuga með frv. Það er í samræmi við yfirlýsingar hans og stefnu fyrr og síðar, segir þm. Þá þarf enginn að villast framar á þeim virðulega flokki í þessu sambandi. Hér er stefnan, yfirlýsingarnar, svo sem þær hafa verið fyrr og síðar: frv. ríkisstj. um eignakönnun. Það er dálítið öðru máli að gegna með Sjálfstfl. Einn virðingamesti maður þessa flokks innan þings, hv. þm. A-Húnv., hefur lýst ákveðinni andstöðu við frv. og hefur lýst yfir, að með þessu væri að því stefnt að lama lánastarfsemi og allt framkvæmdalíf þjóðarinnar og þeirra áhrifa mundi gæta um langa stund. Hins vegar standa flokksbræður hans - og fremstur í flokki hæstv. fjmrh. - með frv. og verja það með oddi og eggju, og vitað er með vissu, að Sjálfstfl. hefur lagt á það verulega áherzlu að koma frv. á framfæri. Sjálfstfl. er sem sagt klofinn um málið, og kemur engum á óvart, og brotalömin er sú sama og í öðrum stórmálum, annars vegar milli fulltrúa heildsalanna og annarra stórgróðamanna innan flokksins og hins vegar þeirra manna, sem eru fulltrúar hinna smærri framleiðenda í landinu. Og það er ekki að efast um, að þótt það sé hv. þm. A-Húnv. einn af þeim þm. þess flokks, sem í raun og veru eru hér fulltrúar smáframleiðenda, sem hefur þorað að taka þessa afstöðu, eru fleiri, sem hugsa á sama hátt og hann. Sjálfstfl. er þarna greinilega klofinn. En svo kemur Framsfl. Ég hef ekki í þessum umr. heyrt nema eina rödd úr þeim herbúðum, en þó má vera, að fleiri hafi talað, því að ég gat ekki alltaf verið við í dag, en þessi rödd er frá hv. þm. V-Húnv., og hann lætur sitthvað til sín heyra. Hann byrjaði ræðu sína að vanda - ég segi að vanda, því að nærri allar ræður, sem hann hefur flutt á þessu þingi, hefur hann byrjað nokkurn veginn á sama hátt - með því að segja, að það hefði verið svo sem nær að gera eitthvað í þessa átt, þegar fyrrv. ríkisstj. sat að völdum og Sósfl. var þar þátttakandi. Hann byrjaði á að tala um það, að þetta eignauppgjör hefði átt að framkvæma í stríðslok og þá hefði verið tækifæri fyrir Sósfl. að taka skelegglega á þessum málum. Aftur og aftur klifar hann á því sama, að sósíalistar hefðu getað framkvæmt ýmis stórvirki og róttæka hluti í því stjórnarsamstarfi, sem þeir voru í um tveggja ára skeið. Svo heldur hv. þm. áfram og segir, að frv. sé nú að vísu dálítið gallað. Það er sem sé heill kafli, 1. kaflinn, sem ætti þarna alls ekki að vera, og svo er það líka heil grein önnur, 17. gr. í 3. kaflanum - sbr. 17. gr. í jarðræktarl. á sínum tíma -, sem er svona veigamikil, því að hún kveður á um það, hvaða viðurlög skuli viðhöfð, þegar upp kemst um skattsvik, og er hann þeirrar skoðunar, að þessi gr. sé óverjandi, eins og hún er í frv. Það er dálítill galli á frv., hv. þm. V-Húnv.! Og til þess að undirstrika þetta betur lýsir þm. þessu á þessa leið: Þeir sleppa betur, sem talið hafa rangt fram, en hinir, sem hafa talið rétt fram. Það er nú ekki leiðinlegt að fá að vera með í því að setja löggjöf með fulltrúum stórgróðamannanna, sem felur í sér, að þeir, sem telja rangt fram, sleppi betur en hinir. Það skal raunar játað, að hv. þm. V-Húnv. fannst þetta eiginlega heldur rangt, en vill þó ekki kveða sterkara að orði. Framsfl. er með þessu frv. Ráðh. hans flytja það, og flokkurinn stendur með því. Þó að hv. þm. V-Húnv. ætli nú að skerast úr leik og reyna að hamla gegn því, að þeir séu látnir sleppa verr, sem gera rétt, en hinir, sem gera rangt, stendur sú staðreynd eigi að síður, að flokkur hans virðist sem heild standa með þessu. Svo kom þm. inn á að minnast á það, að l. ættu að færa framtölin til réttari vegar en áður hefði verið. Ekki hafði hann trú á, að þetta tækist. Það var síður en svo, að hann áliti, að þetta færðist í rétt horf með þessum l., og hann ályktaði alveg rétt. Nú sjá þeir, sem hafa svikið skatta, að þeir fá bara betra út. Ja, því þá ekki að byrja aftur? Hv. þm. veit þetta, en eigi að síður fluttu ráðh. hans flokks frv., sem miðar að því, að fleiri en verið hefur telji ranglega fram, vegna þess að nú fá skattsvikararnir vissu fyrir því, að þeir muni sleppa betur en þeir, sem telja rétt fram. Hvernig ætla ráðh. flokksins að fara að þessu? Er þetta bara rödd hrópandans í eyðimörkinni? Verður aðeins þetta eina atkv. á móti af flokksmönnum? Það er alveg rétt brtt., sem þessi þm. kemur fram með við 17. gr. Hann vill gerbreyta henni. Hann vill breyta henni í það form, að þeir sleppi ekki betur, sem hafa gert rangt, en þeir, sem hafa gert rétt, Er þetta stefna Framsfl. eða er þetta bara ein rödd norðan af Hvammstanga? Reynslan sker úr því. Ráðh. flokksins bera fram frv., sem einn af þm. flokksins lýsir þannig, að þeir sleppi betur sem rangt geri, en þeir, sem rétt geri, og þannig, að þeir, sem skattsvikin fremji, viti, að þeim sé það óhætt, af því þeir þurfi að borga minna eftir á en ef þeir hafi talið rétt fram. Ég ætla þá að víkja nokkrum orðum að þessum hv. þm. í tilefni af ásökunum hans í garð Sósfl. út af því að hafa ekki gengið í samstarf við þennan flokk. Nú sjáum við, hvað hægt er að gera í samstarfi við þennan flokk, samstarfi Sjálfstfl., Framsfl. og Alþfl., sem er í samræmi við sína yfirlýsingu fyrr og síðar. Það eru fleiri mál, sem mætti nefna. Það eru fleiri mál, sem hafa verið afgr. með samstarfi þessara flokka. Það er búið að afgreiða l. um fjárhagsráð. Mér og hæstv. menntmrh. og fleirum var falið það í fyrra sumar að vinna að því, að samvinnufélögin fengju nokkurn veginn réttlæti í innflutningsmálum. Við gengumst með gleði undir verkefnið. Það var samþykkt, að samvinnufélögin gerðu kröfur til þess að fá innflutning á vefnaðarvörum, skófatnaði og slíku í sama hlutfalli og matvörum. Þessu var komið á framfæri hér á þingi, en vegna samstarfsins við Sjálfstfl. varð menntmrh. að ganga á móti kröfum samvinnumanna, að ganga á móti því, sem hafði verið lofað í fyrra. Það er náttúrlega fleira, sem þessir flokkar hafa afgreitt í sameiningu, og skal ég ekki telja það upp, en sannleikurinn er sá, að ég veit, að í samstarfi við þessa menn, fulltrúa heildsala og braskara, er ekki hægt að framkvæma neitt, sem er í samræmi við vilja vinnandi manna í landinu. og ég get sagt það, að við sósíalistar höfum reynslu af þessu. Við höfum unnið með þessum flokki í 2 ár. Það er hægt að koma ýmsu í verk með honum, en þegar þurfti að afla fjármagns með róttækum aðgerðum, var það ekki hægt nema með sköttum á hið breiða bak fjöldans. Það var ekki hægt að skattleggja heildsala og aðra stórgróðamenn. Sósfl. var ekki til í samstarfið. Þetta gerði ekkert til, því að hv. þm. V-Húnv. og menn hans voru tilbúnir að flytja frv. eins og þetta, sem hér er til umr., frv., sem heitir frv. um eignakönnun, en ætti að heita frv. um löggildingu skattsvika. Þetta var Framsfl, tilbúinn að styrkja, gegn því heyrðist bara ein rödd norðan af Hvammstanga. Nú ætla ég að síðustu að segja nokkur orð við þennan hv. þm. út af samstarfinu við burgeisa Sjálfstfl.: Það er kominn tími til þess fyrir alla róttæka menn á Íslandi og fulltrúa verkamanna og bænda á Íslandi að reyna að vinna saman, en ekki með heildsölum, með fjmrh. og forsrh. Þarna eru tveir heildsalar, og þeir eiga víst að geta komið ár sinni vel fyrir borð, og þeir eru alltaf vissir, á meðan til eru menn, sem vilja flytja frv. eins og þetta frv. um eignakönnun, sem ætti að heita frv. um löggildingu skattsvika. Ég veit það eftir tveggja ára samvinnu, að annars er ekkert samstarf. Þessi hv. þm. ætti að vita það fyrir löngu, því að hann er búinn að vinna lengur með þeim. Það er gagnslítið fyrir hv. þm. V-Húnv. að standa hér upp og lýsa ámáttlega því frv., sem flutt er hér, þegar augljóst er, að það er á þeim grundvelli, sem hv. þm. hefur líkað og líkað vel. Ég mun greiða atkv. með brtt. hv. þm. V-Húnv. Ég skal taka undir þessa rödd frá Hvammstanga, en mér þykir leiðinlegt, að hún skuli ekki finna hljómgrunn hjá hæstv. menntmrh. og hæstv. landbrh. Ég skal taka undir, þegar hann sýnir, að hann vilji koma á samstarfi innan þings eða utan til þess að fá fram róttækar aðgerðir í landinu, og ég skal hlaupa undir bagga með Sjálfstfl., þegar hann þarf að koma fram skynsamlegum málum.

Menntmrh. (Eysteinn Jónsson) : Ég vildi aðeins segja fáein orð og skal ekki verða langorður. Síðasti ræðumaður var hneykslaður yfir því, hve linlega væri farið fram gegn þeim stóru. Hann er nú nýlega kominn úr stjórnarsamstarfi stjórnar, sem átti að dreifa stríðsgróðanum, og var lýsing gefin af því hér, að milljónerar væru nú orðnir yfir hundrað, og allir vita, hvernig þeir hafa skapazt. Þessi hv. þm. var hneykslaður yfir því, að þeir, sem gefi rangt upp, skuli sleppa betur en þeir, sem gefa rétt upp. Þessi þm. hefur nú verið hér riðinn við stjórnmálin undanfarið, og hann veit það, þó að hann sé að þrátta, að mönnum er annaðhvort ætlað að kaupa skuldabréf með 1% vöxtum og borga ekki af þeim eignum eða telja fram eigur sínar. Fyrir tveim árum flutti þessi hv. þm. frv. um að láta fara fram eignakönnun, en talningin átti að byggja á framtölum, sem fyrir lágu, án þess að frekari eignakönnun færi fram. Var það ekki löghelgun skattsvika? Hann upplýsir, að boðin skuli út skuldabréf og þeim gefinn fullkomlega upp skattur, sem kaupa þessi skuldabréf. Hér stendur ekki neitt slíkt til. Jafngóður stærðfræðingur og þessi þm. er veit, að hér er ekki um neina smáræðis eignaupptöku að ræða. Hitt er annað mál, að með þessu er ekki hægt að gera hverjum einstaklingi að greiða allt, sem hann hefði átt að greiða á undanförnum árum, og það er af því, að á meðan þessi hv. þm. studdi stjórnina, þá var svo auðvelt fyrir marga að koma tekjum sínum undan, að það eru engir möguleikar á að ná til þessa fjár, þannig að það verður aldrei hægt að skapa fullkomið jafnrétti. Hann segir, að ef hann hefði ráðið í landinu, hefði hann haft frv. um eignakönnun öðruvísi en hér liggur fyrir, en hér er gert ráð fyrir að leggja sérstakan skatt á þær eignir, sem koma fram við þessa eignakönnun. Þm. (SigfS) fjölyrti hér um skuldabréfaútgáfuna og deildi aðallega á það, að með þessu kæmist prófun ekki að, en þetta er það, sem Framsfl. hefur gengið inn á, til þess að eignakönnunin gæti átt sér stað, og ennfremur hefur flokkurinn gert ráð fyrir að tryggja með 17. gr., að ekki verði gengið eins hart að þeim, sem minna hafa dregið undan. Nú er að vísu sitt hljóðið í hvorum þeirra, þm. Siglf. (ÁkJ) og þessum hv. þm. (SigfS), en ég skal ekki fara út í það, en það, sem m. a. hefur verið fundið að, er það, að ekki væri allt reiknað með, sem vangreitt væri. Ég vil í því sambandi benda á það, að í hagfræðingaálitinu er rætt um eignakönnun, og þar er gert ráð fyrir, að ef eignakönnun færi fram, mundi þurfa að gera sérstakan „skala“, en ekki mundi verða hægt að rannsaka hvert einstakt dæmi aftur í tímann, og þessi leið er framkvæmd með skuldabréfaleiðinni, en ekki framkvæmd að því leyti að krefjast þess, að reiknað sé, hvað hver persóna um sig ætti vangoldið. Einn af þeim, sem skrifaði undir hagfræðinga-álitið, er hagfræðingur frá Sósfl. Af þessu sjáum við, að flestir, sem um þetta hugsa, hafa verið á einu máli um það, að það yrði að setja sérstakar reglur, þegar uppgjörið færi fram. Ég sé ekki ástæðu til að lengja þessar umr. Ég vildi segja þessi orð um þá samninga, sem hafa verið gerðir um þessar framkvæmdir, og ég hika ekki við að lýsa því yfir sem minni skoðun, að þetta frv. er til stórkostlegra bóta frá því, sem nú er. Að mínum dómi var hægt að gera þetta frv. betur úr garði, en þetta mál er samningsmál og ber þess merki, en það situr illa á hv. 6. þm. Reykv. að deila hér á menn fyrir að ganga linlega fram, þegar verið er að reyna að bæta úr því, sem þeir hafa að gert í þessum efnum, og þegar vitað er um þeirra uppástungur og framkvæmdir, þegar þeir geta einhverju ráðið.



Herra forseti. Ég gat þess í minni ræðu, að það væri öllum ljóst, að fyrrv. stjórn hefði verið alveg áhugalaus um það að ná til þeirra, sem væru brotlegir í sambandi við skattaframtölin á liðnum árum, og koma þar við nokkurri leiðréttingu. Nú hafa tveir fyrrv. ráðh. fundið ástæðu til að ræða um þetta. Hv. þm. Ísaf. (FJ) kom fyrr fram og staðfesti þetta. Hann sagði, að það hefði ekki komið í ljós fyrr en á s. l. hausti, að erfitt væri að fá fé til nýsköpunarinnar. M. ö. o., það þurfti ekki að eiga við þetta fyrr en það vantaði fé til nýsköpunarinnar. Sami skilningur kom fram hjá hv. þm. Siglf. (ÁkJ). Hann staðfesti jafnvel enn betur áhugaleysi fyrrv. stjórnar í þessu máli, því að hann hefur ekki vikið að því einu orði, að hann eða hans flokkur hafi flutt nokkra till. um þetta. Það er áreiðanlegt, að þessi þm. hefði ekki farið að dylja það fyrir þingheimi, ef hér hefði verið um einhverja till. að ræða, enda ekki annað hægt að heyra á þeim sósíalistum en að gefa eigi skattsvikurum upp allar sakir. Þetta er svo staðfest í ræðu fyrrv. ráðh. og játað af honum, að ég hafi farið með rétt mál, þegar ég segi, að ríkt hafi hjá fyrrv. stjórn fullkomið áhugaleysi um þessi mál. Hv. þm. Siglf. ætti því, þegar hann athugar þetta, að tala sem minnst um aðgerðir eða aðgerðarleysi annarra manna í þessu máli. Hv. þm. Siglf. gerði mikið úr því, að ég hefði sagt í minni ræðu, að það ætti að sleppa þessum framtölum til næstu áramóta, til þess að menn slyppu við sérstök framtöl. Hann sagði, að það gæfi stórgróðamönnunum tækifæri til þess að sleppa undan sérstökum framtölum. En hvað má segja um till. þessa þm. um frávísun málsins? Ekki fá þeir minni tækifæri með þeirri till. Þeim er þar gefið betra tækifæri en með minni till. Hann segir, að það sé erfitt að koma með till. við frv. eins og þetta. Ég sá ekki þetta frv. fyrr en síðdegis í dag, en hann hefur haft það til athugunar í marga daga og þrátt fyrir það ekki komið með neina till. Þetta sýnir betur en nokkuð annað áhugaleysi hans og flokksbræðra hans. Þetta eru náttúrlega ekki miklir garpar, en þó veit ég það, að þeir hefðu getað flutt brtt. við þetta frv. á 3–4 dögum, ef þeir hefðu haft nokkurn áhuga á að koma málinu í heilbrigt horf. Hv. þm. Ísaf. var að tala um þær miklu framkvæmdir, sem gerðar hefðu verið, og þegar hann kom inn á það, hvernig ástandið hefði verið s. l. haust, fer hann að tala í dæmisögum og fór að tala um mann, sem hefði yfirdregið reikning sinn í banka. Þetta er sú bezta lýsing á viðskilnaði fyrrv. stjórnar, sem ég hef heyrt, enda gefin af manni, sem er þessu þaulkunnugur og því óhætt að byggja á ummælum hans. Þá eru það nokkur orð til hv. 6. þm. Reykv. Hann endaði ræðu sína á því að undirstrika, að þetta mundi hafa slæm áhrif á allt okkar viðskiptalíf, enda er frávísunartill. í samræmi við þá skoðun. Hann sagði, að ég byrjaði ræðu mína alltaf á því sama, að þetta eða hitt hefði átt að gera, á meðan þeir sósíalistar voru í stjórn. Ég held, að þessu sé vikið við. Ég hef stundum minnzt á, hvernig hlutirnir voru, á meðan þeir voru í stjórn, einmitt í sambandi við till., sem þeir hafa borið fram, síðan þeir fóru úr stjórninni. Síðan talaði hv. 6. þm. Reykv. í ræðu sinni um hina hrópandi rödd frá Hvammstanga, og endurtók hann þetta oft. En mætti ég spyrja, hvar er hin hrópandi rödd Sósfl. í þessum skattamálum? Í þeirri eyðimörk heyrist engin rödd um að færa þetta í betra horf, og hef ég hugmynd um, af hverju það muni stafa, að þessi flokkur hefur ekki þorað að flytja eina einustu till. í sambandi við þetta frv., aðra en að vísa því frá. Ég býst sem sé við, að þeir óttist það, að þeir geti ekki búið til neinar till. í málinu, nema þær, sem einhverjir af þeim mönnum, sem þeir vilja eiga vingott við í þjóðfélaginu, geta orðið óánægðir með. Síðan fór hv. þm. að tala um það ástand, sem samvinnufélögin ættu við að búa um innflutningsmál, þótt það að vísu snerti ekki beinlínis þetta frv. En hvað var gert í þessum málum í tíð fyrrv. ríkisstj? Hv. þm. veit það vel, að aldrei hefur verið eins illa búið að þessum félagsskap eins og á þeim tíma sem hans flokkur var í ríkisstj., og ég held, að það hafi borið ákaflega lítið á hinni hrópandi rödd hv. 6. þm. Reykv. og annarra hans flokksbræðra á þessum árum um þau mál. Í lok ræðu sinnar lét hv. þm. nokkur orð falla, sem voru mjög viðeigandi af manni með hans menntun. Hann sagði, að tími væri kominn til fyrir alla rétt hugsandi menn að sameinast, en því er því miður þannig varið, að hans flokkur hefur fyrr og síðar neitað samstarfi - bæði um samvinnumál og yfirleitt öll önnur málefni þjóðfélagsins - við okkur framsóknarmenn og samvinnumenn í landinu. Þetta er hin raunalega reynsla í þessum efnum. - Eins og ég hef vikið að áður, þá heyrðist þessi rödd, sem nú heyrist frá hv. 6. þm. Reykv., alls ekki á þeim árum, sem flokkur hans var í ríkisstj., og sú rödd, sem nú heyrist frá honum í þessu skattamáli, sem hér liggur fyrir, er aðeins um það að vísa málinu frá. En það er röddin frá Hvammstanga, sem honum er tíðrætt um. Heyrist í sölunum Hvammstangarödd, er hollráð um skattamál segir. Hún er til sóknar í síðdegi kvödd, en Sigfús í Reykjavík þegir.

Frsm. minni hl. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Hv. þm. V-Húnv. er ákaflega hrifinn af þeim hetjuskap sínum að flytja þessar brtt. við málið og finnur þar mikinn mun á afrekum okkar, sem hann segir, að engin rödd hafi heyrzt frá. - Ég hef áður bent honum á, að þessi eignakönnun, sem frv. gerir ráð fyrir, er ekki annað en háðung, ef hún verður ekki framkvæmd á þeim eignum, sem ég áður gat um, og hv. þm. V-Húnv. hefur gætt þess rækilega að koma hvergi nærri aðalatriðunum í brtt. sínum. Hér er aðeins gert ráð fyrir að gera „stikkprufu“ í örfáum greinum og framkvæma þessa svo nefndu eignakönnun eftir dúk og disk. Þetta gerir það að verkum, að engin raunveruleg eignakönnun verður hjá þeim ríkari. Samt sem áður vill hann ekki viðurkenna þetta og afsakar sig með því, að svo erfitt sé að koma slíku við. Þetta er rangt, það er hægt, en þeir, sem segja, að þetta sé óframkvæmanlegt, eiga ekki að koma fram með frv. um ýtarlega eignakönnun á alla hina smærri, sem miklu minni ástæða er til að ætla, að hafi svikizt undan skatti heldur en hinir ríkari, sem hér er gefinn kostur á að sleppa. Um þetta höfuðatriði flytur hv. þm. V-Húnv. engar brtt. Ég er sannfærður um það, að meginhluti stórgróðamannanna er þannig settur vegna ákvæða frv., að hann þarf ekki á því að halda að kaupa ríkisskuldabréf, af því að þessir menn geta með bókfærslulegum brellum hagað svo til sínu framtali, að þeir þurfa ekki að festa fé í þessum bréfum, og þetta er höfuðástæðan fyrir því, að þetta frv., þegar það er orðið að l., kemur ekki til með að afla ríkissjóði mikilla tekna. Ef sú raun yrði á, að þingmeirihluti fengist fyrir því að lagfæra frv. í þessum höfuðatriðum, er Sósfl. reiðubúinn til samstarfs um þessi mál og til að taka þátt í endurskoðun á frv. og vill sitt til þess leggja, að frv. verði gert sem bezt úr garði. Það er líka rétt að taka það fram, að meðan verið var að semja þetta frv., var farið með það eins og mannsmorð og þess vandlega gætt, að Sósfl. frétti ekkert um það eða fengi ekkert að leggja til málanna. Þar kom fram þetta sama, að ætlunin er ekki að framkvæma eignakönnun, eins og eignakönnun með réttu á að vera, heldur að löghelga skattsvik stóreignamanna, en til þess að sýnast og til þess að binda eignir hinna smærri á að framkvæma róttæka eignakönnun á þeim. Brtt. hv. þm. V-Húnv. eru enginn hetjuskapur, og hann gætir þess mjög vandlega að koma hvergi nærri þeim atriðum, sem hans flokkur hefur beygt sig í duftið fyrir, sem sé stórgróðamönnunum. Það er helgur dómur, sem ekki má á neinn hátt raska, og þess gætir þessi hv. þm. mjög dyggilega. Hv. þm. V-Húnv. sagði, að mér færist ekki að kvarta yfir því, að framkvæmd þessa máls yrði frestað, því að ef mín till. yrði samþ., yrði sá frestur miklu lengri. Þetta er alveg öfugt. Ef ríkisstj. starfaði samkvæmt minni till., væri hægt að útbúa frv., sem yrði lagt fyrir þingið strax og afgreitt og framkvæmt strax á eftir, því að aðalatriðið er, að sem stytztur tími líði, frá því frv. væri samþ. og framkvæmd hafin, því að eftir því sem lengri tími líður, þar til framkvæmd hefst, þeim mun meiri möguleiki er fyrir stórgróðamennina til þess að koma sér undan eignakönnun. Við höfum því ekki borið fram neinar brtt. við frv., því að séð er, að þetta mál hefur fyrir fram verið ákveðið og samið um, og við munum sjá það við atkvgr. um till. hv. þm. V-Húnv., að hans flokksbræður eru alveg bundnir. Það kom beinlínis fram hjá hv. frsm. meiri hl. n., að það yrði ekki um neinar verulegar breyt. á frv. að ræða, því að fulltrúar flokkanna í hæstv. ríkisstj. hefðu þegar komið sér saman um afgreiðslu málsins. Hæstv. fjmrh. bar til baka ummæli sín um, að sáralítilla tekna væri að vænta af þessu frv. Ég man ekki nákvæmlega, hvernig orð féllu, en hann gerði sjálfur lítið úr tekjuhlið þess, enda kom það fram hjá honum, er hann sagði, að engin leið væri að segja um það fyrir víst, hvort af því fengjust miklar eða litlar tekjur. Virðist mér því staðfest, að frv. sé ekki borið fram fyrst og fremst til þess að afla ríkissjóði fjár. Það er borið fram í allt öðrum tilgangi, eins og ég hef áður minnzt á. Hv. þm. Ísaf. sagði, að það væri ósamræmi í því, er ég sagði, að frv. gengi hart að almenningi í landinu, en mundi samt litlar tekjur gefa. Þetta er þó hin sorglega staðreynd, vegna þess að stórgróðamönnum er sleppt. Hins vegar veldur þetta geysilegri röskun á lífi mikils hluta almennings, og langflestir munu geta sýnt það, að þeir hafa ekkert dregið undan skatti. Þessar ráðstafanir, sem frv. gerir ráð fyrir, eru ekki nauðsynlegar þeirra vegna, og þar með munu þessi l. ekki gefa nema óverulegar tekjur, þar sem stórgróðanum er sleppt, svo sem ég hef margtekið fram, en þaðan var einmitt teknanna að vænta. Þetta bendir til þess, að hv. þm. Ísaf. hefur ekki fylgzt með málinu. Það kom líka fram við 1. umr. þessa máls, að hann lagði rangan skilning í 17. gr. frv. Nm. voru sammála um, að allir mundu geta skilið orðalag þessarar gr., en misskilningur þessa hv. þm. kom mönnum til að íhuga, að þar sem þm. hefði getað orðið slíkt á, væri ástæða til að ætla, að sauðsvartur almúginn misskildi gr. Þess vegna var ákveðið að breyta orðalagi hennar, og er nú komin fram skrifleg brtt. þar að lútandi. - Annars var ræða hv. þm. Ísaf. alleinkennileg, og gerði hv. þm. V-Húnv. sér mikinn mat úr henni, þar sem hann ræddi um síld og peninga. Fæ ég heldur ekki séð, hvernig peningar hafi átt að fljóta inn til nýsköpunarinnar, þótt síld veiddist, því að ekki er fjármuna frá útgerðinni að vænta, þótt henni græðist fé. Helzt væri það, að hásetarnir keyptu stofnlánabréf, en slíkt mundi þó aldrei nema neinni verulegri upphæð. Þá vil ég mótmæla þeim ummælum í garð Sósfl., að hann vilji gefa mönnum upp sakir. Slíkt fleipur er ekki svaravert, og hirði ég ekki um að elta ólar við slíkt. Þá sagði hv. þm. Ísaf., að á 6. hundrað íbúða væri í byggingu samkvæmt byggingarl. fyrrv. ríkisstj. Ég hallmælti aldrei þessu frv. á sínum tíma eða 1., en vil aðeins benda á það, að það vantaði ákvæði í frv., sem til þurfti til þessara framkvæmda. Það vantaði fjármagn, og það vantar enn. Hef ég reynt að gera tilraunir til þess að hindra, að þessar byggingar stöðvist vegna fjárskorts, og hefur tekizt að merja nokkurt fé í þessu skyni. Allt hefur þetta þó gengið mjög treglega, og er engan veginn komin sú upphæð, sem nauðsynleg er. Hins vegar standa þó vonir til, að þessar framkvæmdir þurfi ekki að stöðvast, enda eru þeir fjármunir til í landinu, að til slíks ætti ekki að þurfa að koma, og vil ég fastlega vænta þess, að hæstv. ríkisstj. afli fjár, a. m. k. til þess að hægt verði að halda áfram þeim íbúðum, sem verið er að byggja samkv. l. - Þá lýsti hv. þm. Ísaf. því yfir, að þetta frv. væri í fullu samræmi við stefnu Alþfl. Vil ég enn á ný minna á þá þáltill., sem hann ásamt 5 flokksbræðrum sínum flutti hér fyrir síðustu kosningar, um að skipa 5 manna mþn. til þess að gera till. um sérstakan skatt á stórgróðann. Vísa ég til fyrri ummæla minna í kvöld, er ég var að svara hv. 4. þm. Reykv. og las till. upp og lýsti allri málsmeðferð hennar, en till. var aldrei afgr. Nú er hins vegar komið til framkvæmdarinnar, því að nú er komið fram frv. um eignakönnun á stórgróðann. Býst ég við því, að mörgum, sem létu ginnast af þessari till., sem aðeins var flutt í áróðursskyni, því að Alþfl. flaggaði óspart með henni í kosningabaráttunni fyrir síðustu kosningar, muni nú finnast lítið fara fyrir skattaálagningu á stórgróðann hjá Alþfl. Út af þeim ummælum hv. þm. Ísaf., að eðli Sósfl. væri þannig, að honum stæði á sama um hagsmuni almennings og hugsaði um ekkert annað en bitlinga fyrir forustumenn sína, vil ég taka það fram, að það verður ekki eftir neinum yfirlýsingum hv. þm. Ísaf. eða neinna annarra flokksbræðra hans, sem Sósfl. verður dæmdur. Hann verður dæmdur eftir því, hvernig hann framkvæmir sín stefnumál, og það verða líka aðrir flokkar. Og Alþfl. verður líka dæmdur á sama hátt, og Framsfl. ekki síður. Þeir flokkar verða dæmdir eftir því, hvernig þeir hafa framkvæmt sín stefnumál. Og einmitt þessa stund er Alþfl. að gefa fólki því, sem kaus hann í góðri trú, vegna þess að það hélt, að hann ætlaði að skattleggja stórgróðann og gera ráðstafanir til þess að hagnýta hann til alþjóðarþarfa - einmitt nú er Alþfl. að gefa fólki þessu tækifæri til þess að öðlast nokkra þekkingu á þessum flokki af reynslunni. Sú þekking verður vafalaust mjög dýrkeypt fyrir marga. En það er einmitt á svona stundum eins og við stöndum á nú, sem flokkar eru reyndir og eftir reynslunni dæmdir.



Herra forseti. Ég get ekki neitað því, að mér þótti gaman að horfa á skylmingar þeirra hæstv. menntmrh. og hv. þm. V-Húnv. En ég tek ekki undir það fornkveðna, að þar hafi mætzt tveir seigir. En ég hefði óskað, að hinn góði málstaður frá Hvammstanga sigraði þar. En ég held, að þessi veiki gróður, sem þar hefur komið fram hjá stjórnarstuðningnum, eigi sér því miður lítillar hlýju von nema frá stjórnarandstöðunni. Hæstv. menntmrh. sagði, að fyrrv., ríkisstj. hefði átt að dreifa gróðanum. Þetta er rétt. Það var allmikið um það talað, að nauðsynlegt væri að dreifa gróðanum. Það var líka af hæstv. menntmrh. talað um það, að þetta hefði ekki verið gert. Það er einnig rétt. Það er sem sé staðreynd, að það verður aldrei framkvæmd nein auðjöfnun í landinu eða dreifing gróðans í samstarfi við Sjálfstfl. Þetta er reynsla, sem Sósfl. hefur fengið, og reynsla, sem Framsfl. hefur hlotið að fá fyrir mörgum árum. Hins vegar var það alveg óhætt fyrir Sjálfstfl. að koma fram svo í þessum málum eins og honum sýndist í samstarfi við Framsfl., því að hann hefur vitað, og hv. þm. V-Húnv. hefur einnig vitað, að Framsfl. var tilbúinn til að starfa með Sjálfstfl. að því að dreifa stríðsgróðanum ekki. - Svo var hæstv. menntmrh. að tala um það, að það hefði verið þolað og þótt gott í tíð fyrrv. stjórnar, að menn hefðu svikið undan skatti, og því væri nú komið sem komið væri. Og mér fannst hæstv. menntmrh. klökkna af þessum orðum. Það hefði verið þolað, meðan Sósfl. var í stjórn. Þetta hefði svo sem verið betra, áður en fyrrv. stjórn tók við, og allt hefði verið þá með felldu, skildist mér. En nú fæ ég ekki betur séð en að eftir því frv., sem fyrir liggur, sé gert ráð fyrir, að menn hafi svikið undan skatti, jafnvel löngu fyrir tíma þeirrar lofsælu fyrrv. stjórnar Sósfl., Alþfl. og Sjálfstfl. Það eru a. m. k. í sambandi við skattsvik fyrir þann tíma, en eftir 1940, ákvæði í því, og eru þeir, sem þá byrjuðu að svíkja skatt, látnir sæta sérstökum vítum. Það er sem sé gert ráð fyrir því í frv. sjálfu, að menn hafi áður svikið skatt en fyrrv. ríkisstj. tók við völdum, og eiga þeir að sæta vítum með nokkuð öðrum hætti en hinir nýrri skattsvikarar. Ef allt hefði verið með felldu í stjórnartíð hæstv. núverandi menntmrh., þá hefði þetta ákvæði verið óþarft. Það skyldi þá ekki vera, að núverandi hæstv. menntmrh. hefði á þessum árum skipað hinn virðulega sess fjmrh.? Og þar áður, þegar einnig var svikinn skattur, þá ætla ég, að hann hafi setið í hinu þýðingarmikla sæti skattstjórans í Reykjavík. Og það skyldi nú ekki vera, að það hefði verið svikið undan skatti öll þessi ár, undir hinni ágætu forustu hæstv. núverandi menntmrh.? Svo kemur þessi hæstv. ráðh. klökkur og talar um það með fjálgleik, að það hafi verið svikinn skattur þessi tvö ár, sem Sósfl. hefur setið í stjórn, - það hefði verið eitthvað öðruvísi nú, ef þetta hefði ekki verið gert þessi tvö ár. Svo heldur hæstv. menntmrh. áfram og fer að tala við flokksbróður sinn, hv. þm. V-Húnv., og segir: Ef Framsfl. hefði ráðið þessu frv., þá hefði það verið öðruvísi. Þá væri frv. ekki eins og hv. þm. V-Húnv. leggur nú til. Það hefði ekki verið undir neinum kringumstæðum meiningin að hafa það eins og hann lagði til. Síður en svo. Heldur ætlaði Framsfl. að finna upp alveg sérstakt kerfi, sem að vísu var ekki ýtarlega lýst, en ekki átti það að vera neitt í líkingu við það, sem röddin frá Hvammstanga vill vera láta. - Er þetta skrípaleikur, sem er verið að leika hér? Hæstv. menntmrh. stendur hér upp og lýsir stefnu Framsfl. sem slíkri kalt og ákveðið, en hv. þm. V-Húnv. flytur svo brtt. við frv., sem fer í bága við þessa yfirlýstu stefnu hæstv. menntmrh., sem á að vera stefna Framsfl. Ég hef ekki heyrt, að skilnaður hafi orðið á milli hv. þm. V-Húnv. og Framsfl. að öðru leyti. Eitthvað virðist þetta vera undarlegur skrípaleikur. Það skyldi þó ekki vera þannig. að þessi eina rödd eigi að kalla þetta úr flokknum og svo ætti að segja það fáfróðum mönnum úti um land, að svona hafi Framsfl. viljað hafa þetta. Ég held, að það hefði verið æskilegt, að hér færi fram nafnakall um þetta mál, til þess að sjá, hve margir framsóknarmenn verða með Hvammstangaröddinni. Hv. þm. V-Húnv. byrjaði sína ræðu á því að segja, að ég hefði undirstrikað með hv. þm. A-Húnv., að eignakönnunin fyrirhugaða mundi valda mjög mikilli truflun á atvinnulífinu. Ég lýsti aðeins þessari skoðun hv. þm. A-Húnv., en sagði ekkert sérstakt um hana, hvorki til lofs né lasts. Ég benti aðeins á, að ekki væri Sjálfstfl. alveg samtaka um þetta mál. - Og það er kannske fleira en þetta, sem hv. þm. V-Húnv. hefur heyrt illa. En þarna hefur honum misheyrzt alveg. Hv. þm. V-Hún v. hefur talað hér um sósíalista, að nú komi þeir með ýmsar till. eftir á, sem þeir hefðu átt að geta framkvæmt, meðan þeir voru í stjórnaraðstöðu á síðustu tveim árum. Hv. þm. veit þó vel að þessar róttæku till. verða ekki framkvæmdar með höfuðbröskurum Sjálfstfl., ekki fremur en hans till., sem hann nú hefur lagt fram í skattamálunum. Það er sem sé lærdómur sem ég var fyrir mitt leyti tiltölulega fljótur að læra, að í samstarf við þennan flokk, Sjálfstfl., verða ekki framkvæmdar róttækar till. Og hæstv. menntmrh. hefur lýst því, bæði nú og áður, að Framsfl. sé bundinn stjórnarsamningum í stjórnarsamvinnunni. Og það var einnig svo, meðan samstarf var milli Sósfl. og Sjálfstfl., að báðir flokkar voru þar bundnir af samningum. En það sýndi sig, að það var ekki lengi hægt að halda áfram þeim samningum. Svo mjög bar á milli um stefnuna. Þá var hv. þm. V-Húnv. að tala um það, hvar væri rödd sósíalista í þessu máli. Hann kvaðst ekki hafa heyrt hana. Það er nú svo. En áhugi hans fyrir þessu þýðingarmikla frv., sem hann hefur látið sína rödd gjalla fyrir, var ekki meiri en það, að hann hélt sig norður á Hvammstanga, alveg öruggur um að vera ekki í neinu kallfæri þegar umr. byrjuðu og fóru fram að verulegu leyti um þetta mál. Hann hefur því ekki heyrt svo að segja neitt af því, sem um málið hefur verið sagt á þessu þingi. - En hitt er annað mál, að það er að sjálfsögðu þýðingarlítið fyrir okkur sósíalista að bera fram brtt. við þetta frv. Þær verða ekki samþ. Við vitum það vel. Við þekkjum þá aðila, sem að þessu frv. standa, of vel til þess, að okkur komi til hugar, að nokkrar till. að okkar skapi verði samþ. við frv. Og það er ekki sérstaklega hlutverk okkar í stjórnarandstöðunni að vera að koma fram með brtt. við þetta frv., sem stjórnin hefur ákveðið, að skuli ganga fram. Það er nóg fyrir stjórnarandstöðuna að gagnrýna frumvörp eins og við höfum gert, sýna fram á ágalla þeirra og hvernig þau mættu á annan veg vera. En þýðingarlítið starf fyrir okkur væri að forma brtt. aðeins til þess að láta fella þær. Og ef hv. þm. V-Húnv. efast um það, að gagnslítið sé fyrir stjórnarandstöðuna að flytja brtt., þá mun hann sannfærast um það, þegar hann sér, hvernig fer um það græna tré, sem hann ber fram. Hv. þm. V-Húnv. bar sig illa yfir því að hafa ekki komið fram þeim till., sem okkur báðum var falið á Blönduósfundinum að koma fram fyrir Samband ísl. samvinnufélaga. En hann spurði: Hvernig var aðbúnaður gagnvart S. Í. S. hjá fyrrv. ríkisstj.? Hann var slæmur. Og hann verður alltaf slæmur, þar sem heildsaladeild Sjálfstfl. raunverulega ræður mestu. Þessi hv. þm. mun eiga eftir að sanna, að aðbúnaður þessarar stjórnar, sem nú situr, að S. Í. S. verður áreiðanlega mjög slæmur. Og hann skal ekki vera það barn að halda, að það sé eða muni vera hægt að gera samninga við fulltrúa heildsalanna, m. a. þá, sem nú sitja í ráðherrastólunum, um góðan aðbúnað að Sambandi ísl. samvinnufélaga. Að lokum fór hv. þm. V-Húnv. að tala um, að minn flokkur hefði fyrr og síðar neitað allri samvinnu við Framsfl. Þetta er tóm vitleysa, eins og hann veit vel. Við höfum hvað eftir annað lagt fram okkar grundvöll fyrir samstarfi við Framsfl., og meira að segja höfum við stundum gert mikið til þess að reyna að koma á samstarfi milli þessara flokka. En það hefur ekki tekizt. Það hafa nefnilega alltaf verið öfl í þeim flokki, sem standa nærri því að vinna með heildsölunum í Sjálfstfl. Þess vegna hefur þetta ekki tekizt. Ég er ekki á nokkurn hátt að bera blak af því samstarfi, sem við höfum haft hér við Sjálfstfl. En það skildist mér fljótt, að sá flokkur er ekki samstarfshæfur fyrir róttæka flokka. Og þetta veit hv. þm. V-Húnv. og á eftir að reyna þetta betur. - Ég vorkenni hv. þm. V-Húnv. dálítið það, sem hann hefur orðið fyrir hér í kvöld, m. a. með þeim hætti, að hæstv. menntmrh. hefur fundið sig knúðan til að standa upp og mótmæla hans till. Og ég tel rétt af honum að yrkja nú sér til hugarhægðar. Mér þykir vænt um, að hv. þm. V-Húnv. skuli geta létt af sér hörmum með því að iðka þá þjóðlegu íþrótt að kasta fram einni bögu.



Þó að ég sé á móti þessu frv., þá þykist ég sjá, að því sé ætlað að ganga fram. Og mér sýnist, að það muni versna við það, ef þessi brtt. verður samþ., og ég segi því nei. Brtt. 941,1 samþ. með 18 shlj. atkv. - 942,2 tekin aftur. - 941,2 samþ. með 18 shlj. atkv. Frv., svo breytt, samþ. með 16:8 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: ÁÁ, BÁ, EmJ, EystJ, FJ, GSv, HelgJ, IngJ, JS, JörB, PÞ, PO, SB, SEH, StJSt, GÞ. nei: ÁkJ, SnJ, HermG, JPálm, KTh, LJós, SigfB, SG. SteindSt, GÞG, SkG greiddu ekki atkv. 8 þm. (GTh, HÁ, HB, AuA, JJ, ÓTh, SK, StgrSt) fjarstaddir. Frv. afgr. til Ed.