Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Það eru auðvitað óvanalegar aðstæður í þinginu þar sem við erum að vinna að þessum málum þvert á flokka og reyna að ná hér samstöðu. Fram koma tillögur, sumar hverjar ágætar, sem við Framsóknarmenn aðhyllumst mjög, eins og til að mynda að setja á lýðheilsuskatt, gosdrykkjaskatt, og einnig komugjöld. Í ljósi þess að við ætlum að reyna að ljúka þessum málum saman munum við greiða atkvæði gegn þessum tillögum og vísa þeirri vinnu til ríkisstjórnar sem þarf að taka á málum er varðar ferðaþjónustuna og tekjuöflun fyrir ríkið í því þensluástandi sem við búum við í dag. Ég hvet þingmenn til að fara vel yfir þetta í sínum málum í öllum þessum atkvæðagreiðslum í dag því að það eru óvanalegar aðstæður og við ætlum að reyna að ljúka þessu í sátt og samlyndi og sýna að þingið geti klárað verkefni við þessar óvanalegu aðstæður.

Herra forseti. Við Vinstri græn leggjum hér ýmsar tillögur til aukinnar tekjuöflunar fyrir ríkissjóð sem við teljum þjóna þríþættu markmiði; í fyrsta lagi því að tryggja fulla fjármögnun þeirra útgjaldaverkefna sem hv. þingheimur hefur haft mikinn áhuga á að sinna og auka afgang ríkissjóðs um leið þannig að það verði gert með ábyrgum hætti. Tillögurnar hafa líka hagstjórnarlegt gildi í ljósi þess að þær munu vafalaust þjóna þeim tilgangi að slá á þá þenslu, sem ég veit að hv. þingmenn hljóta að hafa áhyggjur af í ljósi stöðunnar. En þetta eru líka réttlætistillögur því að þær snúast um að auka jöfnuð í samfélaginu og nýta til þess skattkerfið með framsæknum hætti. Ég hvet hv. þingmenn því til að samþykkja þessar breytingartillögur. Inni á milli eru líka aðrar breytingartillögur sem snúast um lýðheilsumarkmið og hér er líka lagt til að tekin verði upp komugjöld, sem ég veit að margir stjórnmálaflokkar hafa talað fyrir á undanförnum misserum.

Virðulegur forseti. Við erum hér samankomin við fordæmalausar aðstæður eftir eitthvert það stórkostlegasta pólitíska uppnám sem við höfum upplifað og fall ríkisstjórnar og þess að kosið var snemma. Við erum að klára fjárlög án skýrs meiri hluta í þinginu og sennilega í fyrsta skipti erum við að leggja fram tillögur um fjárlög sem allir flokkar eiga þátt í og leggja fram í sátt málamiðlunartillögu um útgjöld og tekjur. Við í Bjartri framtíð styðjum þau vinnubrögð, við styðjum það að fjárlögin séu lögð hér fram í sátt. Og í þeim anda sem tillögurnar eru lagðar fram, þar sem enginn er sáttur, enginn fær sín draumaútgjöld eða sínar draumatekjuleiðir í gegn í þeirri málamiðlun, munum við ekki styðja við 

Herra forseti. Við höfum unnið í fullri sátt, bæði í fjárlaganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd, um að ná lágmarksútgjöldum til að standa undir heilbrigðiskerfi, menntakerfi og annarri innviðauppbyggingu. Við í Samfylkingunni teljum að það hefði þurft að ganga miklu lengra. Við höfum lagt fram tillögur, bæði í stefnuskrá okkar og í minnihlutaáliti, um hvernig við teldum okkur eiga að gera það. Við teljum hins vegar að nauðsynlegt sé á þessum skrýtnu tímum að ná sátt um að klára málið á þennan hátt þannig að við munum sitja hjá við tillögur minni hlutans, styðja tillögur meiri hlutans en við erum reiðubúin að koma í vinnu við að móta heildstæða stefnu, taka þátt og styðja allar þær nauðsynlegu og góðu tillögur sem hér hafa þrátt fyrir allt komið fram frá minni hlutanum en það er ekki hægt að styðja þær við þessar aðstæður.

Virðulegur forseti. Þetta eru fordæmalausar aðstæður og unnið hefur verið, eftir því sem ég best veit, án fordæma í nefndum þingsins. Hv. fjárlaganefnd hefur náð niðurstöðu þar sem við aukum útgjöldin gríðarlega mikið og erum alveg komin á ystu brún hvað þau varðar. Það var hins vegar gert til að ná þverpólitískri sátt um framgang fjárlaganna. Ég er ánægður að heyra þann tón hjá þeim hv. forystumönnum stjórnarandstöðunnar eða stjórnarliða stjórnarandstöðu - það er enginn meiri hluti hér núna - sem töluðu með þeim hætti. Ég vil líka segja að ég veit ekki hvort það eru einhverjir skattar þarna inni eða skattar á Íslandi sem ekki á að hækka samkvæmt þessum tillögum. Það má vera, en ég held að ef við virkilega meinum að við viljum vanda vinnubrögð og hugsa til lengri tíma þá setjum við ekki gríðarlegar skattahækkanir á almenning og fyrirtækin í landinu korteri fyrir kosningar án þess að vera búin að skoða það mjög vel.  
            

Spurning hvort orð hv. þingmanns eiga að hafa forspárgildi eða horfa til baka.

Virðulegur forseti. Eins og hér hefur komið fram varð víðtæk sátt í fjárlaganefnd og reyndar líka í efnahags- og viðskiptanefnd um þau mál sem hér liggja fyrir almennt og komið hafa fram tillögur um. Það er afar mikilvægt þegar verið er að tala um viðamiklar skattbreytingar að þær fái umfjöllun í þinginu, fái umfjöllun í nefndum. En svo háttar til um þær tillögur sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur lagt fram að þær voru ekki kynntar fyrir nefndinni. Hér er verið að tala um afar viðamiklar breytingar sem þingmenn hafa mismunandi skoðun á, en miðað við þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð mun þingflokkur Viðreisnar greiða atkvæði gegn tillögunum. Það segir þó ekkert um afstöðu þingflokksins til ákveðinna þátta, heldur erum við hér að mótmæla slíkum vinnubrögðum.

Forseti. Ég vek athygli á því að ástæðan fyrir því að við vinnum þessa vinnu á þann hátt sem við Píratar teljum algjörlega óboðlegan - um er að ræða algjörlega óupplýsta vinnu um ofboðslega stóra þætti samfélags okkar - er að starfsstjórnin hélt þinginu í greipum sínum allt of lengi, langt umfram það sem samið var um þegar þáverandi ríkisstjórn ákvað að boða til kosninga. Ég vil því setja alla ábyrgð á því hvernig staðan er hér alfarið á starfsstjórnina þar sem við getum ekki fengið til okkar gesti, getum ekki farið ítarlega yfir málin þannig að við getum brugðist við miklum og djúpstæðum vanda í samfélaginu.

Herra forseti. Það er rétt að ágætissátt náðist í fjárlaganefnd um hvernig ætti að vinna áfram með fjárlagafrumvarpið. Engu að síður teljum við fulla ástæðu til að taka til skoðunar þær ágætu breytingar sem höfðu verið lagðar til og skoða kosti og ókosti þeirra, vegna þess að það er kannski svolítið eðlilegt fyrir okkur sem sitjum á þinginu að samþykkja það sem gott er, hafna því sem slæmt er og greina vel þar á milli, en ekki bara ganga alltaf í einhverjum já-leikjum og nei-leikjum eftir einhverjum fyrirframákveðnum skilgreindum hópum og reglum. Við eigum að vinna þetta miklu betur. Vinnubrögðin hafa verið forkastanleg hérna síðustu daga og vikur. Ekki hefur gefist ráðrúm til að gera hlutina almennilega, mér finnst það ömurlegt og ég vona að við getum gert hlutina töluvert betur eftir jól.

Herra forseti. Það vill svo til að það var sérstaklega rætt á fundi formanna í gær að hér væri fullt tillögufrelsi við þetta frumvarp um ýmsar ráðstafanir í ríkisfjármálum. Það tillögufrelsi hef ég nýtt mér enda var ég kosin á þing fyrir pólitískar skoðanir og væntanlega erum við öll hér þess vegna. Það er ósköp eðlilegt að við leyfum okkur að ræða þær í þingsal. Ég frábið mér allt tal hér um vinnubrögð, herra forseti.

Herra forseti. Hér er talað um minni og meiri hluta. Það er enginn minni eða meiri hluti í þingsal. Við erum öll jafnsett hér og þess vegna koma fram tillögur við þessa umræðu. Hér leggjum við Vinstri græn til hækkun á barnabótum. Þá kemur í ljós vilji þingmanna gagnvart því hvort barnabætur eigi að fylgja verðlagsþróun og skerðist ekki við rúmar 200 þús. kr. á mánuði, eins og þær gera í dag, og hækki um 35% í stað 12,5%. Ég held að það sé ekki ofrausn gagnvart barnafólki í landinu að fá þá hækkun. Hverjum þingmanni er frjálst að gera sem hann vill í þeim efnum. Menn eru ekki múlbundnir hér, vona ég, í þeim efnum. Ég treysti því að fólk hafi kjark til þess að greiða atkvæði eftir því hvað því finnst en ekki eftir einhverju ímynduðu excel-skjali sem menn hafa frá formönnum sínum í þessum efnum.

Virðulegur forseti. Afstaða mín og afstaða okkar Framsóknarmanna er sú að mikilvægt sé að fara í heildarendurskoðun á bæði tekjuskattskerfinu og þeim stuðningi sem við veitum fjölskyldum þessa lands. Líka hafa ítrekað komið fram ábendingar, m.a. við endurskoðun almannatrygginga, um mikilvægi þess að fara í heildarendurskoðun á stuðningi gagnvart barnafjölskyldum þannig að við skoðuðum hvernig barnalífeyrinum er háttað í gegnum Tryggingastofnun og líka þá barnabæturnar sjálfar. Ég hvet þingheim til að fara í þá vinnu.

Herra forseti. Eins og Lilja Rafney Magnúsdóttir benti á er verið að tala um að hækka barnabætur um 38% - 

Herra forseti. Við leggjum hér til sambærilega hækkun í vaxtabótum og gagnvart barnabótum vegna þess að það er ekki endilega svo að hækkun húsnæðisverðs, sem myndar ekki beinlínis hækkandi ráðstöfunartekjur, valdi því að viðmiðin komi öllum til góða varðandi ráðstöfunartekjurnar. Við heyrum nú ítrekað að ungt fólk sækir til umboðsmanns skuldara í mjög auknum mæli og það er áhyggjuefni. Við höfum þó reynt að koma eitthvað til móts við þann hóp en það dugar greinilega ekki. Við teljum að þetta sé tilraun til að gera koma til móts við þann hóp. Af því tilefni sem hér hefur fallið bendi ég á að það er hápólitískt efni sem kemur frá ríkisstjórninni um að fella niður miðtekjuþrepið í tekjuskatti. Ég er ekki sátt við það, bara svo það sé sagt. Ég geri mér grein fyrir því að margur er ekki sáttur við margt í þessu frumvarpi. Ég nefndi það í fjárlaganefnd 

Herra forseti. Samfylkingin hefur barist fyrir því að hér sé settur á auðlegðarskattur, það réttlætismál að þau breiðu bök í samfélaginu beri meiri þunga og það sem þau ráða við. Þessar tillögur eru hins vegar þannig fram settar að ekki er búið að kostnaðarreikna þær og ekki er búið að útfæra þær og ekki endilega nákvæmlega eins og við hefðum viljað gera þær. Þær hafa ekki verið ræddar í nefnd. Þar fyrir utan teljum við að ef allir hefðu komið með sínar ýtrustu óskir værum við ekki að ná þeim framlögum sem við þó erum að ná í gegn núna til að standa lágmarksvörð um það kerfi samfélagsins sem við erum að tryggja. En við verðum að halda áfram að berjast fyrir meiri peningum.

Herra forseti. Hér er um að ræða viðleitni af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til að auka tekjumöguleika ríkissjóðs á réttlátan hátt sem stuðlar að auknum jöfnuði í skattkerfinu. Í breytingartillögunni sem hér er til umfjöllunar og fjallar um auðlegðarskatt er um að ræða 1,5% auðlegðarskatt af eignum að verðmæti 75–150 milljóna hjá einstaklingi og 2% auðlegðarskatt á eignir að verðmæti 150–200 milljóna hjá einstaklingi. Um er að ræða eignir umfram þær eignir sem einstaklingur nýtir til eigin búsetu, sem einstaklingur býr í. Þetta er með öðrum orðum skattálagning upp á 1,5–2% á hátekjuhæstu hópa samfélagsins en sýnt hefur verið fram á að með skattbreytingum á nýliðnu kjörtímabili jókst skattbyrði allra hópa nema tekjuhæstu 20 prósentanna en skattbyrði þeirra minnkaði meira en svo að hægt sé að útskýra það með launahækkunum. 

Herra forseti. Fyrst menn tala um að ekki sé hægt að setja meira í heilbrigðiskerfið en tala um hérna að ná því upp í núllið, að það sé alla vega ekki niðurskurður í heilbrigðismálum á þessu kjörtímabili, það er það sem unnið er að, þá þurfum við að afla tekna. Ætla menn að segja, eins og hv. þingmaður sem var hérna síðust í ræðustól nefndi, að á hina hæst launuðu í samfélaginu lækkuðu skattarnir og við vitum að ekki var framlengdur auðlegðarskatturinn í upphafi síðasta kjörtímabils, að þá sé ekki hægt að taka auðlegðarskatt núna til að komast af stað í endurreisn á heilbrigðiskerfinu strax? Það er það sem þetta snýst um, það er hægt að gera það, það væri hægt að gera það, við erum búin að lofa að gera það. Þetta er tillaga um að hægt sé að gera það.

Virðulegi forseti. Ég held að þessar stuttu atkvæðaskýringar sýni hversu mikið þyrfti að ræða þetta mál ef menn ætluðu að koma því í framkvæmd. Þetta er eignarskattur, hann er ekki á tekjur. Síðast þegar þessi skattur var var hann settur á tímabundið af vinstri stjórninni. Hann kom þannig út að þeir sem borguðu hann mest voru eldri borgarar sem mótmæltu því hástöfum og fóru í mál. Niðurstaða dóms Hæstaréttar var sú að þarna væri um tímabundinn skatt að ræða. Í þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við eru t.d. ákvæði um að ekki sé heimilt að skattleggja án þess að tekjur séu fyrir hendi en þess voru dæmi að menn þurftu að selja eignir sínar til að greiða skattinn. Það er erfitt að ná í þá allra ríkustu. Þeir geta farið til útlanda, og hafa svo sannarlega gert það, til að komast undan sköttum. Aðalatriði málsins er að hér erum við með risamál, eignarskatt, sem við höfum ekki haft góða reynslu af. Við getum ekki klárað svona mál eða samþykkt það á þessum hraða. Það sér hver einasti maður.

Herra forseti. Þessi tillaga kemur upp úr þeim stjórnarmyndunarviðræðum sem voru hér í gangi fyrir nokkrum vikum milli fimm flokka þar sem gengið var út frá því að reyna að afla tekna til að styrkja betur heilbrigðiskerfið. Þessi tiltekna breyting snýr að því að fresta niðurfellingu á milliskattþrepi og önnur sambærileg tillaga gengur út á að fresta lækkun á almennu skattþrepi, hvort tveggja til eins árs. Þetta er fyrst og fremst lagt fram til þess að sjá í raun hversu mikill áhugi var fyrir því að fara þessa leið. Ég held að þetta sé gott veganesti fyrir næstu ríkisstjórn, hver svo sem hún verður, til að fara að bæta heilbrigðiskerfið, enda eru þetta sirka 3,8 milljarðar.

Herra forseti. Þetta er önnur tillaga sem kom fram í áðurnefndum stjórnarmyndunarviðræðum sem mér þætti áhugavert að sjá hvort af gæti orðið. Um er að ræða lækkun á endurgreiðsluupphæð vegna „tax free“ fyrir ferðamenn úr 15% í 7%. Þetta er til að nálgast þá prósentutölu sem almennt gengur og gerist í nágrannalöndum okkar. Með því að lækka töluna niður í 7% á að sparast um 1 milljarður kr. á ári sem gæti komið sér vel fyrir uppbyggingu á hverju því sem við viljum byggja upp.

Forseti vill að gefnu tilefni taka fram að ef menn óska eftir að gera grein fyrir atkvæði sínu verða menn að biðja um það strax. Það er ekki hægt að fá orðið eftir að ræða annars þingmanns er hafin.

Herra forseti. Afsakið tíðar komur mínar í pontu. Þessi tillaga snýr að því að framlengja niðurfellingu virðisaukaskatts vegna rafbíla og þess háttar fram til ársins 2020 frekar en ársins 2017. Það snýr hreinlega að því að það geti verið einhver fyrirsjáanleiki á þeim innflutningsmarkaði. Þessi niðurfellingarákvæði hafa verið framlengd til eins árs í senn síðustu ár en það væri mjög jákvætt að við myndum framlengja þetta nú ágætlega, til ársins 2020, til að styðja vel við orkuskipti á bifreiðamarkaðnum og hreinlega sýna gott fordæmi í þeim efnum.

Herra forseti. Íslendingar drekka 130 lítra af gosi á ári. Íslensk börn borða allt of mikið af viðbættum sykri samkvæmt öllum álitum sem um það birtast og samkvæmt þeim rannsóknum sem við þekkjum utan úr heimi er sykurskattur besta leiðin til að draga úr sykurneyslu. Við erum í raun og veru að horfa á tímasprengju í heilbrigðiskerfinu þegar kemur að vaxandi sykurneyslu. Hér er lögð til lítil breyting, að gosdrykkir með viðbættum sykri eða sætuefnum verði færðir í efra þrep virðisaukaskattskerfisins. Það er mikilvægt lýðheilsumarkmið, sem mér sýnist hv. þingmenn leggjast gegn, a.m.k. á þessum tímapunkti, en líka tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Ég segi já.

Herra forseti. Mér finnst hv. þm. Katrín Jakobsdóttir leggja fullmikið í þessa niðurstöðu. Í eðli sínu er Samfylkingin stuðningsmaður slíkrar tillögu en við teljum hins vegar að ef við drægjum fram úr okkar vopnabúri allar skattatillögur sem eru á stefnuskrá Samfylkingarinnar, sem eru töluvert margar, og allir aðrir hefðu gert það værum við ekki hérna núna að afgreiða fjárlög þar sem við höfum þó tryggt 12,6 milljarða í nauðsynlega uppbyggingu og hefðum þurft að fara að gera einhverjar bráðabirgðaráðstafanir inn í framtíðina. Við þurfum að vinna að þessu af sátt. Við komum á nýju ári með ykkur að berjast fyrir þessu.

Ég geri ráð fyrir að við séum að fjalla um gistináttaskatt.  
            

Herra forseti. Það var alltaf skilningur minn að hækkun á gistináttaskatti ætti að renna að hluta til til sveitarfélaga. Ég harma að sú breyting er ekki hér á meðal.

Forseti. Mér finnst bagalegt þegar kemur að gistináttagjaldinu og komuskatti hvernig að því er staðið. Þegar kemur að gistináttagjaldi hefði verið langeðlilegast að við færum að fordæmi annarra þjóða sem við berum okkur oft saman við og hefðum prósentuhlutfallið 5% á alla gistingu. Þá hefðum við fengið rosalega mikið af peningum inn í sveitarfélögin og jafnvel getað dreift í sameiginlega sjóði sem tengjast sveitarfélögunum svo hægt væri að fara í nauðsynlega innviðauppbyggingu. Svo er ekki. Þetta er dæmigert, t.d. þegar kemur að komugjaldinu. Áhöld eru um hvort það standist lög. Ég hefði gjarnan viljað sjá nánari útfærslur á því hvernig við eigum að bregðast við innviðavandamálum er tengjast auknum straumi ferðamanna til landsins. Það er svo sannarlega ekki gert hér, en það hafði náðst mjög gott samkomulag í stjórnarmyndunarviðræðum fimm flokka um hvernig mætti standa að þessu. Þetta er svo fjarri því að ég á mjög erfitt með að styðja það.

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um komugjöld. Það er ekki rétt að sú umræða hafi ekki farið fram á undanförnum árum. Það hefur verið mikil umræða um það hvernig á að skattleggja þann gífurlega fjölda ferðamanna sem hefur komið hingað til landsins og að það þurfi að ná tekjum til að byggja upp innviði til að mæta þeirri miklu fjölgun sem orðið hefur. Þingið hefur heykst á þeirri ákvörðun en þessi umræða hefur verið í gangi og málið hefur verið rætt mikið. Hér leggjum við Vinstri græn til að lagður verði á 1.000 kr. skattur, komugjöld á farþega inn í landið. Það er ekki ofrausn. Það er það lágmark sem þarf til að byrja á þeirri vegferð sem við hefðum átt að fara í fyrir nokkrum árum síðan. En menn hafa ekki haft kjark til þess. Aðilar í ferðaþjónustu hafa rætt að þetta væri einfaldasta leiðin til að ná tekjum til að mæta þeim kostnaði sem fylgir auknum fjölda ferðamanna, bæði á þjóðvegum landsins, í heilbrigðiskerfinu og annars staðar. Ég trúi því ekki að þingmenn hafi ekki kjarkinn og heykist 

Virðulegi forseti. Ég er eiginlega hér til að tala um atkvæðagreiðsluna. Mér leiðist það og ég frábið mér að aðrir þingmenn útskýri hvernig og hverju ég greiði atkvæði. Það er nú bara þannig. Við gerðum með okkur samkomulag í fjárlaganefnd og ég er ekki með það klofinn persónuleika að ég geti svo gert eitthvað allt annað hér. Það er ástæðan fyrir því að ég er á móti á þessu, af því að þetta kemur svona fram. Mér finnst þetta algerlega óboðlegt. Þetta er leikrit sem ég nenni ekki að standa í. 
            

Herra forseti. Ég segi eins og aðrir sem hafa bent á það að samkomulag var gert í fjárlaganefnd en ekki í efnahags- og viðskiptanefnd. Þó langar mig að segja um þessa ágætu tillögu að hún er að mörgu leyti góð, en hef ég efasemdir um hana í ljósi þess að hún uppfyllir líklega ekki ákvæði EES-samningsins vegna þess að hún snýr eingöngu að komum erlendis frá en ekki að ferðum innan lands. Þá er verið að brjóta gegn því jafnræði sem gildir á EES-svæðinu. Þó svo að ég hafi ákveðið að greiða atkvæði með tillögunni núna held ég að við ættum að taka þetta til umræðu síðar þegar er kannski er meiri stuðningur við það. Þá ættum við að huga að því að þessu verði vel til hagað, enda er þetta ein leiðin til að reyna að hægja aðeins á þeirri miklu aukningu ferðamannastraums sem veldur okkur vandræðum.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga og hugmyndir hafa auðvitað oft komið til tals í samfélaginu. Ég held í ljósi þess sem við höfum rætt um að afgreiða mál á skynsamlegan hátt við þessar aðstæður að eðlilegast sé að ýta þessu máli aðeins inn í framtíðina. Það þarf að taka heildstæða stefnu í gjaldtöku í ferðaþjónustu. Við vorum að samþykkja áðan að hækka gistináttagjald frá 1. september þrefalt, í krónutölu úr 100 í 300 kr. Það eru margir sem hafa bent á það, þar á meðal ég, að kannski væri skynsamlegra að setja á þetta prósentutölu frekar en krónutöluhækkun í gistingunni þannig að ódýr gisting tæki ekki gistináttagjald upp á 300 kr. á meðan sú dýra gerði það. Við þekkjum það frá öðrum löndum. Við þurfum líka að taka samspilið við hvað er eðlilegt að leggja á greinina við þær aðstæður sem uppi eru í dag með stöðugri styrkingu krónunnar og efnahagsáhrifum af því á atvinnugreinina og efnahagslífið. Ég held að ljóst sé að 

Herra forseti. Í loftslagsmálum erum við í kapphlaupi við tímann. Ég held að við séum öll sammála um að okkur gengur of hægt, því miður. En við erum býsna bjartsýn samt. Kolefnisgjald er ein af leiðunum til bóta. Um það eru líka allir sammála. Í frumvarpsdrögunum var hækkunin 5%. Við leggjum til að hún verði 10%. Þetta er mjög hófleg hækkun. Ég vil líka um leið nota tækifærið og minna á að nauðsynlegt er að víkka út grunn þessa kolefnisgjalds þannig að flugvélaeldsneyti og kolefnisnýting í orkufrekum iðnaði komi þar inn í, því að við erum nú einu sinni öll loftslagsvinir, ég held að ég megi fullyrða það. Ég hvet þingheim til að greiða þessu atkvæði.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um að setja á nýtt þrep í fjármagnstekjuskatti, á fjármagnstekjur yfir 2 millj. kr. á ári og hátekjuþrep á launatekjur yfir 2 millj. kr. á mánuði. Ég segi já við þessari breytingartillögu.

Virðulegi forseti. Breytingartillagan við 5. gr. snýr að því að kjararáð skuli birta opinberlega fundargerðir sínar og hagsmunaskráningu. Ég vil einfaldlega koma því til skila að með því að greiða atkvæði gegn þessari breytingartillögu eru þingmenn að greiða atkvæði gegn frekari upplýsingu almennings.

Herra forseti. Ég styð heils hugar þá tillögu að hagsmunir þeirra sem fara með opinbert vald séu sem ljósastir. Mér þykir miður að þingheimur samþykki ekki þessa tillögu en lít svo á að með því að stjórnsýslulög séu talin eiga við um kjararáð séum við þó komin með ákveðna umgjörð um hagsmunatengsl og mögulega hagsmunaárekstra þeirra sem sitja í kjararáði.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að vera ósammála hv. þingmanni sem ber fram þessa breytingartillögu um hvað það þýðir hjá þeim sem ekki greiða henni atkvæði. Við í Bjartri framtíð lítum svo á að þar sem nú þegar hefur verið hnykkt á því mjög vandlega að kjararáð er sannarlega undir stjórnsýslulögum og upplýsingalögum séu þar reglur um hagsmuni og hæfi sem eru alveg nægjanlegar. Við leggjumst ekki gegn þessari breytingu en teljum að þá sé tvítekning í lögum sem er ekki þörf.

Forseti. Það eru vissulega breytingar á þessu frumvarpi til bóta en það tekur alls ekki á forsendum þess að þetta frumvarp var tekið á dagskrá núna. Í samfélaginu varð uppi fótur og fit þegar kjararáð ákvað á kjördag að hækka laun þingmanna um yfir 40% fyrirvaralaust. Við lögðum til að þetta frumvarp yrði tekið á dagskrá á þeim forsendum að kjararáði yrðu gefin tilmæli um að endurskoða ákvörðun sína. Það hefur ekki verið gert. Þá var ákveðið að beina þeim tilmælum til forsætisnefndar að tekið yrði þá á ýmsum álagsgreiðslum til þingmanna ef ekkert yrði gert varðandi kjararáð. Ekki hafa komið neinar skýrar tillögur eða frumvarp frá forsætisnefnd til að gera það þannig að ég bendi á að mér finnst fáránlegt að taka þetta mál í gegn núna fyrst forsendur fyrir því að það fór á dagskrá eru algjörlega brostnar.

Virðulegi forseti. Ég held að við getum öll verið sammála því að lagaramminn um kjararáð var ófullnægjandi. Við sáum það best síðasta kjördag þegar þessi rosalega hækkun kom sem jók vantraust á störf, ekki aðeins þingmanna heldur líka annarra þeirra sem heyra undir kjararáð. Nú er búið að laga til í þessum lagabálki og það er orðið skýrt að kjararáð má ekki fara fram úr almennri launaþróun í landinu. Það á að taka mið af henni, vinnan öll á að vera gagnsæ og byggð á tölulegum upplýsingum en ekki einhverri hentistefnu. Það er mjög til bóta og ég er glöð að við skulum hafa afgreitt það í dag.

Herra forseti. Það er rétt sem samflokksmaður minn, hv. þm. Birgitta Jónsdóttir, nefnir, þessu máli er í heild sinni ekki lokið. Það fór ekki á dagskrá á þeim forsendum að það væri ákvörðun kjararáðs. Í frumvarpinu voru ekki sterkari ákvæði, það voru veikari ákvæði sem ættu að ramma það inn að kjararáð geti ekki farið umfram almenna launaþróun. Í meðferð nefndarinnar aftur á móti áréttaði hún þetta og hv. framsögumaður málsins, Björt Ólafsdóttir, áréttaði það í þessum stól í gær að það væri ólöglegt fyrir kjararáð að fara umfram. Það er lögskýringargagn og það er mjög gott. Þá er mögulega búið að ramma þetta nógu vel inn til að þeir megi ekki löglega fara umfram almenna launaþróun. Ef svo er þá er það mjög gott. Það var aftur á móti í lögunum að það mætti það ekki og í greinargerðinni, það væri ólöglegt. Ég er enn með áætlun um að kæra kjararáð fyrir þessa ákvörðun sína í kjördag. Ég hef aftur á móti ekki mjög sterkt mál til að kæra það ef forsætisnefnd 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á nýjum lögum um útlendinga sem taka gildi 1. janúar næstkomandi. Frumvarpið felur í sér að gildistöku 1. málsliðar 2. mgr. og 3. mgr. 35. gr. laga um útlendinga er frestað um hálft ár, til 1. júlí 2017, og að í stað þess komi nýtt ákvæði til bráðabirgða sem gildir til þess tíma. Umrætt ákvæði í 35. gr. kveður á um að kæra ákvörðunar Útlendingastofnunar um að synja umsókn hælisleitenda um alþjóðlega vernd hér á landi í tilteknum málum fresti ekki réttaráhrifum ákvörðunarinnar. Komið hefur hins vegar í ljós að ekki er fyllilega ljóst til hvaða mála ákvæðið tekur og þar með hvort kærunefnd útlendingamála geti samt sem áður tekið beiðnir um frestun réttaráhrifa til efnislegrar meðferðar. Tilvísun til 29. gr. laganna í heild er óskýr þar sem þetta á í framkvæmd fyrst og fremst við um b-lið 1. mgr. 29. gr. sem snýr að tilhæfulausum umsóknum en ekki aðra stafliði ákvæðisins. Sama óvissa ríkir vegna tilvísunar í 36. gr. laganna í heild. Til að afstýra slíkri réttaróvissu er því lagt til að gildistöku umræddra ákvæða 35. gr. sé frestað um hálft ár og að í stað þess komi skýrt bráðabirgðaákvæði um að kæra fresti ekki réttaráhrifum ákvarðana Útlendingastofnunar um að útlendingur skuli yfirgefa landið í þeim tilvikum þegar stofnunin hefur metið umsókn hans um alþjóðlega vernd bersýnilega tilhæfulausa og hann kemur frá ríki sem er á lista stofnunarinnar yfir örugg ríki. Þá er einnig áréttað að hið sama gildi um ákvörðun sem Útlendingastofnun tekur um að fresta ekki framkvæmd brottflutnings útlendings sem þegar hefur verið ákveðinn. Með þessu móti er það skýrt að kærunefnd útlendingamála ber að vísa frá kröfum um frestun réttaráhrifa í slíkum málum er synjun Útlendingastofnunar er kærð til nefndarinnar og því getur ákvörðun stofnunarinnar um flutning úr landi komið þegar til framkvæmdar. Það skal hins vegar áréttað að þetta takmarkar ekki kærurétt umræddra einstaklinga til kærunefndarinnar. Með þessu bráðabirgðaákvæði er því í raun verið að framlengja óbreytt réttarástand frá því að efnislega samhljóða bráðabirgðaákvæði var sett í gildandi lög um útlendinga með lögum nr. 106/2016. Tíminn til 1. júlí verður síðan nýttur til að endurskoða og skýra nánar efni 35. gr. útlendingalaga. Eins og kunnugt er hefur orðið gríðarleg aukning á umsóknum um alþjóðlega vernd hér á landi og hafa nú rúmlega 1.100 einstaklingar sótt um slíka vernd. Meira en 60% umsóknanna hafa komið frá íbúum tveggja ríkja, Albaníu og Makedóníu, nú á haustmánuðum en bæði ríkin eru talin örugg ríki. Langflestar umsóknir umsækjenda frá þessum ríkjum reynast því tilhæfulausar og er synjunarhlutfall þeirra hér sem og annars staðar í Evrópu um 99%. Þessi mikli fjöldi umsókna hefur valdið gríðarlega miklu álagi á móttöku- og þjónustuúrræði í landinu. Þann 1. desember sl. voru 820 manns í þjónustuúrræðum Útlendingastofnunar eða í þjónustu hjá sveitarfélögum. Ljóst er að svona stórt hlutfall tilhæfulausra umsókna dregur úr gæðum þeirrar þjónustu sem veita á með réttu þeim sem raunverulega þurfa á þessu neyðarkerfi flóttamanna að halda. Því er brýnt að Alþingi sendi skýr skilaboð um að það verði ekki misnotað með þessum hætti og að ótvíræð heimild sé til staðar til að flytja fólk úr landi þegar umsókn þess hefur verið metin bersýnilega tilhæfulaus af Útlendingastofnun. Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir meginefni frumvarpsins og legg til að því verði vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar til meðferðar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni framsöguna. Ég hafði hugsað mér að spyrja aðeins út í málið. Ég hef efasemdir um að hægt verði að tryggja nægilega vel að allir fái sína sanngjörnu málsmeðferð eins og vera ber samkvæmt flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna og samkvæmt öðrum mannréttindasáttmálum sem við erum aðilar að. Því spyr ég hvort framsögumanni sé kunnugt um hvernig málsmeðferð á sér stað hjá Útlendingastofnun þegar hún metur umsóknir fólks frá öruggum löndum, eins og þau eru kölluð, bersýnilega tilhæfulausar. Hefur hún einhverjar tryggingar fyrir því að Útlendingastofnun setji ekki bara stimpil á hvern einasta einstakling sem er með vegabréf frá ákveðnum löndum frekar en að skoða mál þeirra hvert fyrir sig?

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina. Ég hef enga ástæðu til að ætla að Útlendingastofnun vinni ekki málið af fagmennsku og festu eða efast um að allir hljóti réttmæta málsmeðferð. Við erum að koma þessum málaflokki í þann farveg að við getum verið skilvirkari og unnið markvissar að þessum málum og hjálpað fólki sem þarf raunverulega á hjálp að halda.

Virðulegi forseti. Skilvirkni er vissulega mikilvæg en ekki forgangsmál þegar um er að ræða réttindi einstaklinga. Virðulegur flutningsmaður minnist hér á að hún hafi engar áhyggjur af því að Útlendingastofnun muni ekki sinna málinu af fagmennsku. Ég hef sjálf skipt mér talsvert af þessum málaflokki og unnið í honum og er því meðvituð um að þar verða ýmis mistök og regluleg. Oft er ekki tekið tillit til einstaklingsbundinna aðstæðna fólks. Ég mælist því til þess að það verði tekið til mjög ítarlegrar skoðunar hvernig réttindi þeirra einstaklinga sem er vísað úr landi áður en þeir fá endanlega málsmeðferð í stjórnsýslunni verða tryggð ef þetta er ætlunin hjá þingheimi.

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa athugasemd. Það sem við erum að gera er í raun að framlengja vinnulag sem verið hefur. Núna er verið að vinsa úr þær umsóknir sem sannarlega eru tilhæfulausar. Á þeim grunni verður vinnan markvissari, betri og skilvirkari. Við erum einungis að framlengja þessi vinnubrögð og festa í sessi.

Virðulegur forseti. Sá sem hér stendur fór fyrir þverpólitískri þingmannanefnd sem stóð að heildarendurskoðun útlendingalaga á síðasta kjörtímabili. Þessi heildarendurskoðun var einhver sú stórtækasta í sögu málaflokksins og frumvarpið eitthvert það stærsta og umfangsmesta sem Alþingi hefur tekið fyrir í einu lagi. Í þeim lögum sem taka gildi nú um áramótin eru m.a. talsvert miklar breytingar á umhverfi hælisleitenda eða umsækjenda um alþjóðlega vernd samkvæmt flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna. Það kerfi, ef við getum kallað það svo, sá réttarkafli, fjallar um skyldur Íslendinga samkvæmt flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna til að veita hæli fólki sem kemur frá stríðshrjáðum löndum eða býr við ofsóknir vegna trúarbragða, uppruna eða annars samkvæmt skilgreiningum flóttamannasamningsins. Hið svokallaða stuðningskerfi flóttamanna á Íslandi er byggt utan um þennan hóp, þann hóp sem á skilyrðislausan alþjóðlegan rétt á hæli samkvæmt flóttamannasamningnum. Vandi kerfisins hér á landi sem hefur ekki dulist neinum og hefur mikið verið fjallað um er mikil fjölgun umsækjenda sem tekur tíma að afgreiða umsóknir frá og njóta þjónustu á meðan verið er að afgreiða þær. Mikill meiri hluti á Íslandi, þeirra sem sækja um og eru í þessu kerfi, kemur frá löndum sem teljast örugg og eins og kom fram í máli flutningsmanns er algjör undantekning að einstaklingar frá þessum löndum teljist eiga rétt á hæli samkvæmt skilgreiningu flóttamannasamningsins. Í endurskoðaðri löggjöf sem tekur gildi núna um áramótin er gert ráð fyrir þeim möguleika úrskurðarnefndar kærumála að hafa eins konar flýtimeðferð á ákveðnum sambærilegum umsóknum einstaklinga frá öruggum löndum. Í því tilviki er í lögunum gert ráð fyrir möguleika á undanþágu frá skilyrðislausri frestun réttaráhrifa, þ.e. þegar kemur að endurflutningi fólks meðan á kæru stendur. Það hefur komið í ljós að í þessum lögum sem eru einhver þau umfangsmestu sem hafa verið sett, og við vissum það fyrir, myndum við þurfa að finna út úr agnúum í lögunum og hugsanlega gera einhverjar breytingar. Í þessu tilfelli er talið þurfa að skerpa á þessu lagaúrræði. Þess vegna er hér farið fram á að þessi undanþága frá reglunum um skilyrðislausa frestun réttaráhrifa gildi áfram til 1. júlí til að hægt verði að aðlaga nýju lögin til að tryggja anda laganna. Við í Bjartri framtíð munum styðja tillöguna. Við gerum okkur grein fyrir að þetta er mjög viðkvæmur málaflokkur. Það skiptir miklu máli að við stöndum við þá fyrirætlun Alþingis þegar við endurskoðuðum og samþykktum endurskoðuð útlendingalög í vor að við værum að auka réttarbót, að styrkja fylgni okkar við alþjóðlega samninga og mannréttindi. Í því samhengi teljum við mjög mikilvægt að vinna samkvæmt lögunum verði skilvirk án þess að það bitni á mannréttindum og réttindum þeirra sem sækja um vernd. Það er ekki verið að koma í veg fyrir kærurétt einstaklinga, einungis verið að gefa möguleika á því að réttaráhrifum verði ekki frestað í tilfellum þeirra sem koma frá öruggum löndum. Við munum styðja þetta frumvarp og hlökkum til og væntum þess að endurskoðun laganna í takt við ætlun þingmannanefndarinnar og Alþingis taki skjótan tíma og verði vonandi komin fyrir Alþingi vel fyrir 1. júlí.

Virðulegi forseti. Um allan heim býr fólk með vonir, drauma og þrár, frelsisþrá sem oft er ekki hægt að tempra með lögum þótt það sé reynt. Víða um heim hafa lönd sett ýmsar mjög íþyngjandi reglur sem gera fólki það mjög erfitt að flytja milli landa til að láta drauma sína rætast. Staðan í dag er örugglega að mörgu leyti þrengri en hún var fyrir 100 eða 150 árum. Þetta er því miður alþjóðleg þróun. Það sem hefur gerst er að mörg lönd þessa heims hafa lokað aðaldyrum sínum en þó skilið eftir neyðarglugga sem fólk getur klifrað upp í eftir ákveðnum köðlum. Þetta er þá orðin eina og helsta leið fólks frá sumum svæðum til að flytja milli landa. Það er mjög miður að það sé fyrirkomulagið. Ég er, og ég held við flest hjá Viðreisn, á því að það væri miklu betra fyrirkomulag að hafa aðaldyrnar að þessu húsi opnar en ekki að menn þyrftu að klifra upp kaðal til að komast inn í húsið. Til sumra landa í heiminum er ekkert erfitt að flytja, eins og Evrópulanda og Norðurlanda, eða frá þeim til Íslands eða annarra þessara landa, en hvað varðar önnur lönd er það miklu erfiðara. Það gildir t.d. um löndin á Balkanskaganum þaðan sem koma margar af þeim umsóknum sem eru efni þessa frumvarps. Þá er spurning hvað maður gerir þegar maður býr í slíku landi og hefur þann draum eða þá þrá að flytja til annars lands, Íslands eða einhvers annars lands. Íslendingar í dag eru með þá löggjöf að ef einhver ætlar að koma hingað til lands í þeim tilgangi að vinna hérna tímabundið þarf sá eða sú að sækja um dvalarleyfi vegna tímabundins skorts á vinnuafli og það er mjög takmarkað dvalarleyfi. Það veitir fólki ekki rétt til að afla sér réttinda til búsetu og ekki rétt til að taka börn með sér til landsins. Á margan hátt er dvalarleyfi vegna mannúðarástæðna eða alþjóðaverndar miklu betra dvalarleyfi. Það er því ekki óskiljanlegt að margir sækist eftir slíkum dvalarleyfum þótt maður þurfi alls ekki að fullyrða að það gildi um alla sem koma frá þeim löndum. Með útlendingalögunum sem taka gildi 1. janúar næstkomandi eru ákveðnar breytingar mjög til bóta. Þingið tók þá afstöðu að það ætti að skerpa á umgjörð um alþjóðlega vernd en gera fólki um leið auðveldara fyrir að flytja til landa til að láta drauma sína og þrár rætast. Það er þó alls ekki gengið mjög langt í þeim efnum og erum við þá tiltölulega langt á eftir öðrum þjóðum hvað það varðar. Leyfi vegna tímabundins skorts á vinnuafli telst sem betur fer í raun dvalarleyfi sem er mjög gott en áfram veitir það fólki ekki rétt til að taka fjölskyldu sína með til landsins sem er vonandi eitthvað sem við getum hugsað um að breyta þegar frá líður. Það eru tveir þættir í þessu. Óneitanlega getur verið svolítið erfitt að þurfa að standa hér og tala fyrir því að glugginn sem þó er leið margra til að koma í landið verði þrengdur. Það er mjög erfitt að horfa á málið og skýra það út með einhverjum öðrum hætti. Við gildistöku nýrra útlendingalaga eru menn í innanríkisráðuneytinu og þeir sem vinna að þessum málum ekki vissir um hvort réttarástandið sem nú ríkir um þessi mál muni gilda áfram eða hvort það myndi skapast réttaróvissa sem gæti leitt í aðra hvora áttina. Það er enginn áhugi á að viðhalda þeirri óvissu. Þess vegna er þetta lagt til. Ég hef ástæðu til að trúa þeim meginskýringum sem þar eru lagðar til grundvallar og við í Viðreisn munum því liðka fyrir framgöngu þessa máls. En þetta er einungis einn hluti og eins og ég segi munu ný útlendingalög taka gildi 1. janúar næstkomandi. Með þeim lögum er von mín og okkar sú að það verði auðveldara fyrir fólk frá svæðum sem eru á jaðri Evrópu að koma til landsins og láta drauma sína rætast. Ef niðurstaðan og framkvæmd þeirra laga verður sú að það gerist ekki munum við fara í þá vinnu að tryggja að svo verði og treystum á góð bandalög á þingi um það.