Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur haft frv. það, sem hér liggur fyrir, til athugunar. Hún hefur gengið úr skugga um, að það er orðrétt og stafrétt samhljóða lögum um sama efni, sem samþykkt voru samhljóða á síðasta þingi, að öðru en því, að nú er gildistíminn orðinn 1957 í stað 1956 áður. Samhljóða frv. hafa nú um nokkurra ára skeið verið samþykkt árlega og yfirleitt átt lítilli andspyrnu að mæta, enda hefur þróunin öll verið í þá áttina, að ríkissjóður hefur þarfnast sífellt aukinna tekna, og mun svo enn verða á þessu ári og því óhægt um vik að afsala nú tekjum, sem gilt hafa jafnvel um áratugi. Rétt er að hafa í huga, að þegar þeir tekjustofnar voru löggiltir, sem hér ræðir um, voru þeir yfirleitt miðaðir við ákveðna krónutölu, en ekki hundraðshluta af verði eða verðmæti, og þótt viðaukinn nemi nú frá 100 til 720% á hina upphaflegu krónutölu, hefur raunverulega verið um að ræða verðmætisrýrnun þessara gjalda fremur en hitt og á sumum mikla, miðað við almennar verðhækkanir síðan þau upphaflega voru ákveðin. Svo er t. d. um vitagjöldin, sem um ræðir í a-lið 1. gr. frv. Þau voru síðast ákveðin að grunntölu 1946 og þá 1 kr. af hverri brúttósmálest skipa. Svipaða sögu er að segja um c-lið 1. gr. frv., sem fjallar um 200% viðauka á gjöld samkv. 9. kafla laga um eftirlit með skipum. Þau gjöld voru einnig ákveðin, krónutalan miðuð við stærð skipa og afl véla, og hafa því rýrnað að verðmæti með aukinni dýrtíð. Að lokum fjallar b-liður frv. um gjald af innlendum tollvörutegundum, og er sú upphaflega gjaldskrá ákveðin með lögum 1939, og mun vera hægt að fullyrða, að þó að álagið sé nokkuð mikið, þá er það minna en svarar til almennra verðhækkana á sama tímabili. Í sambandi við þetta mál er rétt að minna á, að nú liggur fyrir hv. d. stjórnarfrv. um gjöld af innlendum tollvörutegundum, sem staðfesta mundi í öllum greinum það álag, sem gilt hefur fyrir þær vörutegundir, sem hér ræðir um. B-liður 1, gr. þessa frv. væri því óþarfur, ef ætla mætti, að hið nýja frv. um þetta efni næði fram að ganga nú fyrir áramót. Á því virðast þó ekki þær líkur, að rétt þyki af þeirri ástæðu að fella niður þennan lið að svo komnu, enda gerist það sjálfkrafa, þegar ný lög kynnu að verða sett um sama efni. Eins og nál. ber með sér, leggur fjhn. einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt, en einn nm., hv. 4. þm. Reykv., var fjarstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég hafði vænzt þess, að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur hér í d., þegar þetta frv. kæmi hér til 1. umr. og væri lagt fram af hálfu hæstv. ríkisstj. Það hefur verið háttur ríkisstjórna að mæla fyrir tekjuöflunarfrumvörpum, sem þær hafa flutt. Svo virðist þó ekki vera að þessu sinni. Hér er lagt fram frv. um framlengingu á ákvæðum laga um, að eignarskattur skuli innheimtur með 60% álagi, en hæstv. fjmrh. er þar hvergi nærri. Fyrir nokkrum dögum var lagt hér fyrir hv. þd. frv., sem hæstv. félmrh. stóð að. Hæstv. ráðh. lét ekki svo lítið að sýna sig í hv. þingdeild, og af hálfu ríkisstj. var ekki mælt eitt orð fyrir þessu stóra máli, sem var um festingu kaupgjalds og verðlags. Ég álít, að þessi hv. d. eigi rétt á því, ekki síður en hv. Nd., að mælt sé fyrir þeim málum af hálfu hæstv. ríkisstj., sem fyrir hana eru lögð. Og ég vil beina því til hæstv. forseta, að hann flytji hæstv. ráðh., sem hér eiga hlut að máli, þau skilaboð, að það sé talið æskilegt, að þeir mæti í hv. þd. og mæli fyrir sínum málum, þegar þau eru lögð fram. Ég hafði hugsað mér við 1. umr. þess máls, sem ég gat hér um áðan, um festingu kaupgjalds og verðlags, að bera fram ýmsar fsp. til hæstv. ríkisstj. Þess var enginn kostur, þar sem ráðh. var víðs fjarri og enginn af hálfu ríkisstj. mælti fyrir málinu. Ég vil í sambandi við þetta frv. aðeins segja það, að það er auðvitað gamall kunningi, ef svo mætti að orði komast. En í sambandi við það, þetta tekjuöflunarfrumvarp, væri ástæða til þess að spyrja hæstv. ríkisstj. um það nú, þegar liðið er að jólum, hvenær vænta megi úrræða hennar í efnahagsmálunum. Þau hafa verið boðuð og margboðuð og frá því skýrt, að nefndir innlendra og erlendra manna hafi setið á rökstólum með hæstv. stj. og undirbúið þessi úrræði. Ég álít þess vegna, að þm. eigi nokkurn rétt á því að vita nú, þegar tekið er að líða á jólamánuð, hvenær frumvarp eða frumvörp um þessi úrræði muni verða lögð fram. Ég mundi einnig gjarnan vilja fá að vita eitthvað um það, áður en gengið er til samþykktar á tekjuöflunarfrumvörpum, hver úrræði hæstv. ríkisstj. eru. Og ég tel ekki óeðlilegt, að afstaða Alþ. til tekjuöflunarfrumvarpa fari nokkuð eftir því, hverra úrræða ríkisstj. hyggst grípa til gagnvart þeim vandamálum, sem nú steðja að íslenzku efnahagslífi. Það er vitað, að þær bráðabirgðaráðstafanir, sem gerðar voru með brbl. af hálfu ríkisstj. á s. l. sumri, eru bundnar við áramót, missa þá gildi sitt. Það er einnig vitað, að mjög mikill hluti framleiðslunnar stöðvast, þ. e. a. s. útgerðin hefst ekki um þessi áramót, fyrr en séð er, hverjar ráðstafanir verða gerðar henni til stuðnings. Um þetta allt saman væri æskilegt að fá upplýsingar af hálfu hæstv. ríkisstj. hér í þessari hv. þd., eins og í hv. Nd., þegar um hliðstæð mál hefur verið að ræða. Ég vil endurtaka þá yfirlýsingu mína, að ég tel, að ástæða sé til óánægju með þessa framkomu hæstv. ríkisstj., og ég vildi ekki láta 1. umr. um þetta mál ljúka þannig, að hún yrði ekki látin í ljós.

Forseti (BSt): Ég get tekið undir það, sem hv. þm. N-Ísf. (SB) hélt fram, að æskilegast væri, að hæstv. ráðh. fylgdu sínum málum úr hlaði, hvort sem það er í Nd. eða Ed. Á hinn bóginn er um þetta frv. vitað, að það hefur verið til meðferðar nákvæmlega sams konar frv. hér ár eftir ár og hæstv. fjmrh. eða ráðherrar, sennilega fleiri en einn - Það er 2. mál á dagskrá, sem var tekið fyrir, og hér hefur verið látin í ljós óánægja yfir því, að hæstv. fjmrh. var ekki viðstaddur. Ég vænti, að hann vilji nú taka til máls. Það er um framlengingu á eignarskattsviðauka.



Eins og segir í grg. frv., hefur eignarskattur undanfarið verið innheimtur með 50% álagi. Þetta hefur verið ákveðið frá ári til árs, gilt um eitt ár í senn. Með þessu frv. er lagt til, að þetta álag gildi fyrir árið 1957. Ég vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni umræðunni.



Herra forseti. Af því að hv. þm. N-Ísf. hefur ekki átt sæti hér í þessari d. áður, vil ég segja honum það, að á hverju þingi í mörg ár hef ég fundið að því sama, sem hann var að finna að, og þar hafa átt í hlut allir ráðherrar jafnt, og það var engin undantekning, hvorki hjá Ólafi Thors né Bjarna Benediktssyni, sem báðir hafa setið í ráðherrastólum. Það var algengt og margalgengt, og hann getur farið í þingtíðindin og fundið ótal dæmi þess, að þeir hafa ekki látíð sjá sig í d. allan tímann, sem mál þeirra hafa verið hér á dagskrá, aðallega Ólafur Thors, og Bjarni reyndar líka stundum, og átti hann þó sæti í d. Ég vildi bara minna hann á þetta, svo að hann sjái, að það er ekki bara fjmrh., sem hann var að tala um, það eru ráðh., sem hafa setið hér áður, allir saman jafnt, sem hafa sýnt d. þá lítilsvirðingu að hafa ekki framsögu á sínum málum.



Herra forseti. Mér þykir vænt um að heyra undirtektir hæstv. forseta og hv. 1. þm. N-M. (PZ) undir þá aðfinnslu mína, að ráðherrar fylgi ekki úr hlaði þeim málum, sem þeir leggja fyrir hv. þingdeild. Hins vegar fæ ég ekki séð, að slík vanræksla af hálfu hæstv. núverandi ráðh. sé nokkuð betri fyrir það, þó að einhverjir aðrir hæstv. ráðh. hafi gerzt sekir um hana. Ég veit ekki, hvað hv. 1. þm. N-M. finnst um það. En mér finnst, að slík vanræksla sé jafnóafsakanleg, hvers flokks ráðherrar sem í hlut eiga. Fyrst hæstv. fjmrh. er mættur hér og hefur fylgt þessu máli úr hlaði, vildi ég aðeins ítreka þá fsp. til hans, sem ég hreyfði aðeins hér, áður en hann kom inn í hv. þingd. Það er um það, hvort vænta megi frumvarps eða frumvarpa frá hæstv. ríkisstj. um úrræði hennar í efnahagsmálunum fyrir jól, áður en þinghlé verður gert, og enn fremur, hvort hæstv. ríkisstj. hyggist afgreiða fjárlög, áður en frumvörp verða lögð fram um þessi mál. Eins og ég gat um í upphafi, þá skiptir það nokkru máli fyrir Alþ., hv. þingmenn, að fá vitneskju um þetta. Ég veit, að núverandi hæstv. ríkisstj. gerir sér það eins ljóst og aðrar hæstv. ríkisstjórnir á undanförnum árum, að ef dráttur verður á ráðstöfunum til stuðnings framleiðslunni fram yfir áramót, þá er hætt við, að það geti haft örlagaríkar afleiðingar, geti tafið það, að vertíð hefjist. Það hefur gerzt stundum á undanförnum árum, og ég vil segja, að til þess væru vítin að varast þau. Ég minnist á þetta nú hér vegna þess, að hér liggur fyrir tekjuöflunarfrv. frá hæstv. ríkisstj., og það er ekki óeðlilegt, að þm. vilji einmitt í sambandi við slík frv. fá þær upplýsingar, sem ég hér hef farið fram á að fá frá hæstv. fjmrh. og ég vænti, að hann gefi.



Ég vil fyrst taka fram að gefnu tilefni, að það hefur ekki oft komið fyrir, að ég hafi ekki fylgt úr hlaði þeim frv., sem ég hef flutt. Ég hygg, að ég hafi komið 7 mínútum of seint á þingfund þennan, og skil ekki í, að það þurfi að verða mikið írafár út af því, en mér skilst, að málið hafi verið tekið fyrir einmitt á þeim mínútum. Ég álít, að það sé sjálfsagður siður að fylgja frv. úr hlaði, enda hef ég yfirleitt gert það. Það hefur þurft að vera mikið um að vera einhvers staðar annars staðar, þar sem ég hef þurft að vera, ef ég hef ekki haft þann hátt á. Varðandi fsp. hv. þm. N-Ísf. vil ég aðeins taka það fram, að ríkisstj. vinnur nú á hverjum degi, allar stundir, sem hún getur til þess notað, að undirbúningi frumvarps eða frumvarpa um efnahags- og framleiðslumálin, og keppir að því fyrst og fremst að koma því þannig fyrir, að hægt verði að afgreiða þá þætti þeirra mála, sem snerta sjálfa framleiðsluna, fyrir áramót. Varðandi fjárlögin er aftur það að segja, að ég hef enga von um, að þau ljúkist fyrir áramót, því að eins og ég tók fram, þegar þau voru lögð fyrir, verða þau að mótast að verulegu leyti af þeim úrræðum, sem gripið verður til í efnahags- og framleiðslumálunum. Þess vegna er ekki hægt að ljúka þeim fyrir áramótin. En stefnan er sú, sem ég sagði áðan, um hin málin.



Herra forseti. Eins og menn sjá, er þetta frv. að meginefni aðeins um það að framlengja þau ákvæði, sem gilt hafa um bifreiðaskatt, eða réttara sagt um bráðabirgðabreyting á þeim lögum, og fjallar um það að innheimta aukalega 20 aura af hverjum lítra benzíns og að 5 aurar af því renni í brúasjóð og 5 aurar í sérstakan sjóð, sem varið verði til að gera akfæra þjóðvegi á milli byggðarlaga. Svo er ákvæði um það, að bifreiðaskattur fyrir árið 1957, er kann að verða greiddur á því ári vegna eigendaskipta á bifreiðum eða af öðrum ástæðum, verði innheimtur með sömu álögum. Ákvæðin í 3. lið 1. gr. um skatt af hjólbörðum og gúmmíslöngum eru um framlengingu. Eins og sjá má á nál. fjhn. á þskj. 114, leggur n. einróma til, að frv. verði samþykkt óbreytt. Einn af nm., hv. 4. þm. Reykv., var veikur, þegar n. afgreiddi málið, og tók því ekki þátt í afgreiðslunni.



Herra forseti. Á síðasta Alþingi flutti ég ásamt þáv. hv. þm. Barð. (GíslJ) frv. shlj. því, sem hér liggur fyrir á þskj. 113, en þá var frv. afgr. með rökstuddri dagskrá hér úr deildinni. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Deildin lítur því svo á, að aðkallandi sé, að fram sé látin fara heildarendurskoðun á l. nr. 77 5. júní 1947, um félagsheimili, og að í þeim lögum verði sett ákvæði um það, að saman skuli fara sem mest byggingarframkvæmdir félagsheimila og framlög úr félagsheimilasjóði, enda verði sjóðnum séð fyrir eðlilegum tekjum til þess að mæta útgjöldum, og í trausti þess, að ríkisstj. láti framkvæma endurskoðun laganna á þessum grundvelli og leggi síðan till. til breyt. á lögunum fyrir næsta reglulegt Alþingi, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Síðan hef ég engar fregnir haft af þessu máli, og það bólar ekkert á neinum till. frá hæstv. ríkisstj. til lausnar á málinu. Ég þykist þess fullviss, að allir hv. þingdeildarmenn, ekki sízt þeir, sem utan af landsbyggðinni eru, séu mér sammála um það, að brýn nauðsyn sé að koma upp félagsheimilum í sveitunum. Með félagsheimilum er að því stefnt að gera unga fólkinu kleift að halda uppi félagsstarfi. En það er blátt áfram frumskilyrði þess, að unga fólkið fáist til að una hag sínum í sveitunum, að það geti varið tómstundum sínum við heilbrigt félagsstarf. Nú eru þessi mál öll í fullkominni óreiðu. Hvaðanæva að af landinu berast beiðnir um byggingu félagsheimila, og geti félögin herjað út fjárfestingarleyfi, þá byrja þau byggingu, því að venjan er sú, að byrjað er að byggja félagsheimilin fyrir gjafafé og gjafavinnu, en þessi þegnskaparvinna er ótrúlega mikil. Hún er unnin jafnt af konum sem körlum, ungum sem gömlum og lýsir mikilli fórnfýsi. Hún sýnir, að fólkið vill mikið á sig leggja til þess að fá félagsheimili. En svo, þegar leitað er til ríkisins eftir hinu lögboðna framlagi þaðan, þá er svarið jafnan þetta eitt og sama: Ekkert fé til - og skuldir hrúgast upp jafnt og þétt. Ég spyr: Hvað á að gera til þess að ráða bót á þessu? Á að banna byggingu félagsheimilanna strax í byrjun og þar með myrða fórnfýsi fólksins? Eða er hitt hyggilegra, að auka tekjur félagsheimilasjóðs þannig, að hann verði fær um að sinna hlutverki sínu? Ég held, að sú leið sé heilbrigðari og réttara að fara hana. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er reynt að ráða hér nokkra bót á. Í frv. er lagt til, að félagsheimilasjóði verði á ný tryggður sá hluti skemmtanaskattsins, sem hann hafði til 1. jan. 1952, þ.e. 50% skattsins í stað 35% nú. En séu væntanlegar einhverjar tillögur frá hæstv. ríkisstjórn, sem ráða bót á þessu máli, þá fagna ég því. Ég leyfi mér að leggja til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjhn.