Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hér í hv. deild og einnig í Nd. er þetta frv. eitt af mörgum frv. sem hér hafa verið flutt til að hrinda í framkvæmd hinum fjölþættu aðgerðum ríkisstj. í efnahagsmálum sem ákveðnar voru í upphafi árs. Þessar aðgerðir stuðla að því, að verðbólgan í landinu haldi áfram að minnka, full atvinna verði með þjóðinni og atvinnurekstur í landinu verði með traustara móti. Það má lengi deila um hve stór skref eigi að stíga í þessum efnum, en aðalatriðið er að það miði áfram hægt og bítandi í rétta átt. Við teljum að með þessu frv. og öðrum, sem hér eru til meðferðar, hafi verið lögð drög að því, að á þessu ári muni verðbólgan halda áfram að fara niður á við, en full atvinna vera i landinu og traust staða þjóðarinnar út á við. Það er allverulegur árangur, ef miðað er við efnahagsástandið í ýmsum nágrannalöndum okkar, en ekki ástæða til að fara nánar út í það hér. Við í 1. minni hl. n. mælum með að þetta frv. verði samþykkt í þeirri mynd sem það kom frá hv. Nd., en rétt er að geta þess, að vegna fjarveru einstakra nm. voru myndaðir tveir minni hlutar í nefndinni, 1. og 2. minni hl.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér er til umfjöllunar, innsiglar í rauninni getuleysi ríkisstj. í efnahagsmálum. Hv. þm. deildarinnar minnast þess væntanlega, að eftir harðvítugar deilur í stjórnarliðinu um efnahagsaðgerðir, mikið yfirlýsingastríð og heitstrengingar, einkum á síðum dagblaðsins Tímans, sem stóð vikum saman, birtist að lokum svonefnd skýrsla ríkisstj. um aðgerðir í efnahagsmálum. Efnisinnihaldið reyndist rýrt og yfirlýsingarnar og heitstrengingarnar því marklausar. Allar götur síðan þessi skýrsla birtist hefur ríkisstj. burðast við að búta þetta lítilræði niður í sem flest frv. og sem mestan málatilbúnað, eins og hún haldi að þessar svonefndu aðgerðir vaxi þá af sjálfu sér af niðurbútuðu efni. Það er nú orðið svo smátt brytjað að efnisinnihald einstakra frumvarpa er fulltalið í fáeinum orðum. Efni þessa frv. er fyrst og fremst álagning á nýju afbrigði tolla til mótvægis og vel það við nýsamþykkta tollalækkun og svo í öðru lagi lækkun launaskatts um 1% hjá vissum atvinnugreinum, sem óvissa hefur þó ríkt um fram á þennan dag hverjar væru og er kannske ekki séð fyrir endann á því. Í launaskattsmálinu hefur þjóðin horft upp á hin furðulegustu vígaferli stjórnarliða síðustu dagana, en þeim lyktaði eins og venjulega með uppgjöf framsóknarmanna. Er það nú orðið að lögmáli í þessari ríkisstj., að þeir framsóknarmenn gali hæst, en sætti sig við ákaflega lítið. Í Dagblaðinu og Vísi í gær birtist grein eftir einn upphlaupsmanninn, hv. þm. Guðmund G. Þórarinsson. Þar lýsir hann því yfir, að hann hafi verið svikinn í þessu launaskattsmáli. Hann segir: „Ég gerði það að tillögu minni að launaskattur lækkaði um 1% í fiskvinnslu og iðnaði, en ekki í verslun og þjónustu. Þetta varð að samkomulagi.“ Í skýrslu ríkisstj. var þetta einmitt orðað svona. Þegar frv. kom fram hafði það þrengri takmörk. Þessi takmörkun kom mér í opna skjöldu, segir hv. þm. í grein sinni. Þar með fellur t.d. byggingariðnaðurinn undan að verulegu leyti. - Og hann heldur áfram: „Ég tel að hér sé um að ræða verulega breytingu frá samkomulaginu um aðgerðir í efnahagsmálum.“ Þm. er að verja tillöguflutning sinn um að lækkun launaskattsins um 1% eigi að ná til alls iðnaðar. En hann tiltekur bara eina grein iðnaðar sérstaklega, byggingariðnaðinn. Síðan gerist það, að einmitt þessari einu grein, sem þm., framsóknarmaðurinn hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, ber sérstaklega fyrir brjósti, er sleppt. En Guðmundur G. Þórarinsson fylgir auðvitað fordæmi Framsfl. og kyssir vöndinn. Þetta er nú saga í hnotskurn af þessari uppákomu varðandi launaskattinn. Það er kannske ekki úr vegi í þessu sambandi að rifja aðeins upp að einmitt í þessari grein talar þm. líka um það fjálgum orðum að stjórnmálamenn haldi gjarnan ræður við hátíðleg tækifæri um að efla beri iðnaðinn, en raunalega lítið miði áfram. Og hann spyr sjálfan sig: Hvernig stendur á því að ekki næst samstaða um að breyta þessu? Hann segir: Við höfum ekki staðið okkur nógu vel og meðan ræðurnar og tillögurnar eru fluttar inn í alþingishúsið um öflugan iðnað í landinu veslast iðnaðurinn upp utan dyra. - Þetta eru orð þm. Þetta ritar hann um það að skilja byggingariðnaðinn, sem hann ber sérstaklega fyrir brjósti, eftir úti í kuldanum, það sama og hann síðan samþykkti með atkv. sínu í Nd. Það er meira að segja dæmisaga í þessari grein, og ég held að það sé rétt að ég reki hana vegna þess að hún er orðin enn dæmigerðari eftir þá atburði sem gerðust í Nd. Höfundur greinarinnar segir: „Þetta minnir mig á rússnesku hefðarkonuna, sem tárfelldi yfir sorgaratriði í leikhúsinu meðan ekillinn hennar fraus í hel utan við dyrnar við að bíða eftir henni.“ Ekki veit ég hvort hv. þm. Framsfl., Guðmundur G. Þórarinsson, hefur tárfellt þegar hann greiddi atkv. sitt, en sú atvinnugrein sem hann bar fyrir brjósti frýs jafnillilega eftir sem áður eftir þá meðferð sem málið fékk í Nd. með stuðningi þessa sama hv. þm. Hitt atriði þessa frv., sem rétt er að gera í fáeinum orðum að umtalsefni, fjallar um nýtt tollafbrigði. Um það er það að segja, að með því á að leggja á almenning tvöfalda til þrefalda þá upphæð sem tollar voru lækkaðir um hér um daginn. Í skjóli úreltrar vísitölumælingar má launafólk axla þessar byrðar bótalaust, en svona vísitöluleikfimi, sem bitnar á launafólki án þess að sjást í opinberri skýrslugjöf um verðlagsþróun og kaupmátt vegna þess hvernig vísitalan er saman sett, er nú eins og fyrr ær og kýr Alþb. Í skýrslu ríkisstj. varðandi þessar svonefndu aðgerðir í efnahagsmálum er einn kafli, inngangskaflinn, sem má segja að sé svolítið vit í. Þar er talað um að horfur hafi breyst til hins verra frá því sem ætlað hafi verið á s.l. ári að því er þjóðarbúið varðar. Þar segir: „Nú eru hins vegar líkur á, að útflutningstekjur Íslendinga vaxi ekki í ár“ - þ.e. 1982. „Þjóðartekjur Íslendinga og þjóðarframleiðsla munu því standa í stað eða jafnvel dragast saman á þessu ári, en það hefur ekki gerst síðan árið 1975.“ Og síðan segir: „Vegna þessarar versnandi stöðu i þjóðarbúskapnum og til þess að koma í veg fyrir vaxandi verðbólgu og viðskiptahalla ber til þess brýna nauðsyn að gerðar verði sérstakar ráðstafanir í efnahagsmálum.“ Það er rétt að horfur séu á miklum viðskiptahalla. Það er meira að segja staðfest núna að viðskiptahallinn á s.l. ári hafi verið 946 millj. kr. En þær aðgerðir, sem ríkisstj. hefur gripið til, taka á enga hátt á viðskiptahallanum. Við því, sem á að vera grundvallarforsenda aðgerðanna, við því sem knýr á um nauðsyn þess að gripið sé til aðgerða, er ekkert gert, ekki nokkur hrærandi hlutur. Í staðinn standa menn í þessum lítilfjörlega vísitöluleik. Það er föndrað fram og aftur með tolla og niðurgreiðslur, það er föndrað með afkomu ríkissjóðs með útkomunni núll, en það er ekkert gert í viðskiptahallanum og skuldavanda þjóðarinnar. Fulltrúar OECD, Efnahags- og framfarastofnunarinnar, voru hér á ferð nýlega. Þeir lásu þennan inngangskafla í skýrslu ríkisstj. með athygli, en héldu að þeir hefðu ekki skilið framhaldið. Þeir leituðu skýringa um hvað væri verið að gera, og þeir létu ekki segja sér það einu sinni og ekki tvisvar, heldur þrisvar, hverjar aðgerðirnar væru sem menn væru að grípa til. Þeir trúðu ekki að aðgerðir ríkisstj. væru svo marklausar sem raun ber vitni með tilliti til þess, hvernig horfurnar eru og staða þjóðarbúsins. Það var kannske kaldhæðni örlaganna, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson skyldi tala um það sérstaklega áðan að staða þjóðarbúsins út á við væri sterk. Þessir fulltrúar OECD voru svo undrandi á aðgerðaleysi ríkisstj. að þeir trúðu ekki eigin augum og þeir fóru aftur úr landi. Í blöðunum í gær birtust fréttir um að hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds væri að fara til London til að skrifa undir lán upp á 750 millj. kr. Þetta lán er til 10 ára, en það er sömu náttúru eins og önnur lán sem þessi hæstv. ráðh. eða ríkisstj. hefur verið að taka að undanförnu. Það á ekki að byrja að borga fyrr en eftir dúk og disk. Í fyrra átti ekki að fara að borga fyrr en eftir um 20 ár, ef ég man rétt. Af þessu láni þarf ekki að byrja að borga fyrr en 1987. Það er einkennileg árátta hjá þessari ríkisstj. að treysta sér ekki einu sinni til að greiða fyrstu afborganir af þessum lánum, heldur ávísa öllum afborgununum gersamlega á framtíðina. 750 millj. kr., það eru 75 milljarðar gkr. Þetta er þó nokkur upphæð. Ég held að það sé rétt að líta á að þessi upphæð er hærri en verðið á öllu íbúðarhúsnæði í bæjum og kauptúnum í kjördæmi Ragnars Arnalds.

Er þm. á móti orkuframkvæmdum?

Þessi upphæð er hærri en verð á öllu íbúðarhúsnæði í kjördæmi Ragnars Arnalds. Hvað á að mæta þessu? Hvað er það sem hann er að veðsetja? Það dugar ekki allt íbúðarhúsnæði í kjördæmi Ragnars Arnalds. Hann verður að fleygja inn Höfn í Hornafirði til viðbótar. Ég segi þetta til þess að menn átti sig á hvers konar fjárhæðir það eru sem hér er um að ræða. Við gætum líka tekið dæmi úr öðrum landsfjórðungum. Þetta er jafnmikils virði og allt íbúðarhúsnæði í Akranesi, Borgarnesi, Ólafsvík og Búðardal. Þetta eru engar smáræðis fjárhæðir. Haldið þið að það sé munur fyrir hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds að fá að veðsetja þessar eignir með undirskrift sinni, því að það er hann að gera, og þurfa ekkert að hugsa um borgunina? Um þetta hugsar ríkisstj. ekki neitt. Um þetta vill hún ekkert tala. Ég sagði að það kæmi fram í skýrslu ríkisstj. að það væru horfur á miklum viðskiptahalla. Það er upplýst núna að viðskiptahallinn sé 946 millj. kr. á s.l. ári. Hvað er þetta há upphæð? Hverju samsvarar þessi upphæð, tæpar 1000 millj. kr.? Það er ekki úr vegi að mæla þetta í dagsverkum. Þetta eru árslaun, ársvinna, 13 700 verkamanna í dagvinnu. Þar er mælikvarði sem hægt er að notast við. Við búum sem sagt við það, að landið er rekið með 1000 millj. kr. halla. Það er ekkert gert í því. Það á að halda áfram af enn meiri myndarskap í hallarekstri á komandi ári. Það er bara farið til útlanda og skrifað upp á lán sem fellur eftir 5 ár.

Hvernig stendur á að Alþfl. vill þá láta taka meiri lán?

Það er mjög athyglisvert við hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson að hann skilur hvorki upp né niður í því sem verið er að tala um. En ég ætla að benda á eitt enn til viðbótar til þess að hv. þm. geti fengið að sjá hvers konar fjárhæðir hér er um að ræða. Þessi viðskiptahalli er jafnhár og öll fjárfesting í íbúðarhúsnæði á Íslandi á árinu 1981. Þetta eru bautasteinarnir fyrir s.l. ár. Þetta eru fjárhæðirnar. Undir þessu er ætlunin að standa með lánum sem á ekki að fara að borga af fyrr en eftir 5 ár eða jafnvel lengri tíma. Ég held að það hefði verið nær fyrir ríkisstj. að huga að þessari hlið mála en standa í slíkum pjattvinnubrögðum sem hér hafa tíðkast að undanförnu. Og það væri hollt fyrir hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson að huga að svona atriðum sem skipta verulegu máli, en stunda ekki útúrsnúninga utan úr sal. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það frv. sem hér er til umr. Eins og kom fram í málflutningi mínum áður séum við fulltrúar í 2. minni hl. fjh.- og viðskn. andvígir 1. og 2. gr. frv. um þetta nýja tollafbrigði. Við flytjum brtt. á sérstöku þskj. varðandi launaskattsákvæðið til að ná jöfnuði og taka einmitt tillit til þeirra sjónarmiða sem einn af þm. Framsfl. gerði sérstaklega að umræðuefni í Nd. og í blaðagrein sem ég rakti áðan. Í þriðja lagi erum við andvígir framlengingarákvæðum sérstaks tímabundins innflutningsgjalds samkv. 16. og 17. gr. frv. Það er sett inn undir því yfirskini að það sé stuðningur við íslenskan iðnað, en það er hrein tekjuöflun í ríkissjóð. Það er ekki hugmyndin að láta þetta fé renna til stuðnings íslenskum iðnaði. Á sérstöku þskj. flytjum við brtt. um launaskattinn og enn fremur brtt. sem varðar heimild fjmrh. til að veita undanþágu varðandi þetta svonefnda tollafgreiðslugjald af vörum sem heimilað hefur verið með öðrum lögum að fella niður aðflutningsgjald af. Það hafa orðið hér nokkur orðaskipti um hvort þessi heimild væri fyrir hendi. Ég vísa til þess, sem þá hefur verið sagt um það, að eins og ákvæðið er orðað í 2. mgr. 2. gr. frv. verður það ekki skilið öðruvísi en undanþágan nái einungis til þeirra vöruflokka sem upp eru taldir í 1. gr. Þess vegna er sjálfsagt, einnig vegna þess að hæstv. fjmrh. óskar eftir að hafa heimild til að fella þetta niður, að það sé tvímælalaust, tekin séu af öll tvímæli um það efni. Sú frvgr., sem við hér gerum ráð fyrir, mundu gera það. Ég tel þess vegna sjálfsagt að deildin taki afstöðu til þess, hvort hún vilji ekki að þessi undanþáguákvæði séu undanbragðalaus. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir afstöðu okkar nm. til þessa frv., en ég hef jafnframt gert að umtalsefni þann voða sem steðjar að íslensku þjóðarbúi, hversu veik staða þess er, hversu glannalega er farið. Ég vil benda á það, að ef menn haga sér þannig í efnahagsmálum, binda sér slíka óráðsíuskuldabagga sem ég hef hér gert grein fyrir, er sjálfstæði þjóðarinnar stefnt í voða. Ég skora á hv. þm. að hyggja að slíkum málum, og ég skora á ríkisstj. að hyggja að slíkum málum frekar en standa í frekari niðurbútun á því sem ekkert er.



Herra forseti. Það var athyglisvert að hlýða á mál hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar þegar hann mælti fyrir áliti 1. minni hl. hv. fjh.- og viðskn. Þar greip hann til þess ráðs, sem gert hefur verið oft upp á síðkastið, að vísa til þess sem undurs og stórmerkis að það skuli ekki vera atvinnuleysi á Íslandi eins og í nágrannalöndum. Ég hef oft bent á að Íslendingar eru sér á báti í þessum efnum af þeirri einföldu ástæðu að þeir hafa þá sérstöðu að geta ausið úr hafinu umhverfis landið árlega þúsundum tonna af verðmætum fiski. Það er hliðstætt og ef þjóðir í nágrannalöndum okkar gætu ávallt haldið áfram að ausa úr auðlindum sínum á hverju ári tugum milljóna dollara eða einhverra annarra mynta sem jafngilda því. Ég er þeirrar skoðunar, að menn ættu að huga frekar að því, hvernig stendur á að þjóðarframleiðsla Íslendinga vex minna ár frá ári. Hún staðnar á sama tíma sem við tökum slík gífurleg verðmæti úr hafinu umhverfis landið sem víð gerum og aukum ár frá ári. Það er miklu meiri spurning. Því miður held ég að hæstv. ráðh. og hv. stuðningsmenn ríkisstj. ættu að hyggja fremur að þessu en velta sér upp úr því, að það sé ekki atvinnuleysi á Íslandi, sem ekki hefur verið síðan aflabresturinn mikli varð 1978. Ég ætlaði ekki að fara út í slíka sálma, en aðeins að þessu tilefni gefnu vildi ég benda á þetta og jafnframt hversu snarlega hallar nú á í okkar þjóðarbúskap, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Um þetta mál, herra forseti, hefur verið mikið fjallað á Alþingi. Þetta er í rauninni smámál að því leyti til, að þar er um að ræða fyrst og fremst tilfærslur milli tekjuöflunarliða hjá ríkissjóði, eins og frv. ber heiti eftir. En það er athyglisvert, að ekki hefur þó komið fram í þessum umr., svo að mér sé kunnugt um, tilraun til að meta hvernig þetta heildardæmi kemur út. Hvernig breytast tekjur ríkissjóðs, hver verður skattalækkun samkv. þessu frv. og hver verður skattahækkun samkvæmt því og öðrum frumvörpum metið í nýjum krónum á verðlagi sem miðast við tekjur heilt ár? Ég hef látið reikna þetta út fyrir mig nýlega í ljósi þeirrar staðreyndar, að tekjubreytingar milli ára munu verða núna um 52–53%. Það verður því lagt á í ár um 52–53% hærri tekjur en í fyrra. Skattvísitala er hins vegar ákveðin 150. Það þýðir að ríkissjóður tekur allmiklu meiri skatta en annars hefði orðið, ef skattvísitala væri hin sama og tekjubreytingin milli ára, og í fjárlögum er einungis gert ráð fyrir að tekjubreyting verði 50% milli ára þannig að tekjuáætlun ríkissjóðs er við þetta miðuð. Útkoman úr þessu dæmi er sú, að verði 52% tekjubreyting milli ára, hagnast ríkissjóður um 56 millj. kr. á því að halda skattvísitölunni í 150. Þar er um álagningartölu að ræða, þannig að innheimtir skattar yrðu nálægt 45 millj. kr. meiri en fjárlög gera ráð fyrir ef tekjubreytingin verður þessi. Nú er búist við að tekjubreytingin verði ívið hærri en 52–53% milli ára, og þá gæti álagningin hækkað frá þessum tölum, sem ég nefndi, auk 1 millj. í sjúkratryggingagjaldi. Hér stefnir þess vegna að því, að ríkissjóður taki a.m.k. 45–50–60 millj. kr. meiri skatta en fjárlög gera ráð fyrir og þyngi skattbyrðina á þessu sviði. Ég skal taka það fram, að þessar upplýsingar hef ég frá Reiknistofnun háskólans sem hefur borið saman skattkerfið eins og það er núna upp byggt með skattvísitölunni 150 og hins vegar með 52–53% hækkun.

Það hefur engin úttekt farið fram á framtölunum enn þá.

Fjárlög gera ráð fyrir þeirri 50% hækkun sem ég nefndi áðan. Fram hefur farið sú athugun á framtölum sem vanalega hefur farið fram á þessum tíma árs, og ég byggi þessa tölu, 52–53%, á síðustu hugmyndum Þjóðhagsstofnunar um skattbreytingar milli ára. Þarna hefur því ríkissjóður enn sem komið er að óbreyttum lögum tekjur fram yfir fjárlög sem nema þeim fjárhæðum sem ég nefndi áðan. Samkvæmt grg. þessa frv. á tollafgreiðslugjald að gefa um 54 millj., auk þess sem söluskattur af tollafgreiðslugjaldi sem mun gefa ríkissjóði í tekjur um 19 millj., framlengt gjald á sælgæti og kex 8 millj. og skattur á banka og sparisjóði 50 millj. Þetta gerir allt saman, með því sem hækkun tekjuskattanna verður, um 178 millj. kr Á móti þessu á að lækka launaskatt um 30 millj., stimpilgjald um 20 millj. og tollalækkun af heimilistækjum nemur 22 millj. Skattalækkun verður 72 millj., en skattahækkun 186 millj., og þá er mjög varlega metinn sá tekjuauki sem ríkissjóður fær af því að halda skattvísítölunni 150. Heildarskattahækkun nettó verður því 114 millj. kr. í staðinn fyrir að því hefur oftast verið haldið á loft í umr. um þessi mál af hálfu hæstv. ríkisstj., að um tilslökun á sköttum sé að ræða. Vissulega er þar um tilslökun að ræða í launaskatti og stimpilgjöldum, þó um það megi deila hvernig framkvæmd þeirrar lækkunar eigi að vera. Ég er raunar þeirrar skoðunar, að launaskattslækkunin sé afskaplega hæpin vegna þess hve hún mismunar atvinnugreinum enn verulega þó að nóg hafi verið að gert áður. Hún flokkar t.d. iðnaðinn í svokallaðan samkeppnisiðnað og iðnað sem ekki er í samkeppni, en ég held að enginn heilvita maður taki undir að það sé í rauninni hægt að flokka iðngreinar með þessum hætti vegna þess að það eru allir í beinni og óbeinni samkeppni á Íslandi í iðnaði. En skattahækkunin nemur sem sagt nettó 114 millj. kr. á þessum forsendum. Það, sem ríkisstj. hyggst svo gera, er að hún ætlar að auka útgjöld ríkissjóðs með því að greiða niður 3% 1. febr. í vísitölu og 3% 1. maí. Þessar niðurgreiðslur munu kosta á þessu ári um 330 millj. kr., en á desemberverðlagi í ár yfir næsta ár um 600 millj. kr. Ég hef vakið athygli á hversu sú fjárhæð er hrikaleg. Hún er um það bil þreföld fjárhæðin sem er á fjárlögum til byggingar grunnskóla, heilsugæslustöðva, sjúkrahúsa, hafna, dagvistarstofnana og flugvalla í landinu. Líkar ráðstafanir hafa oft áður verið reyndar, t.d. 1978 af vinstri stjórn Ólafs Jóhannessonar þá um haustið, en þegar á næsta ári sprakk sú ríkisstjórn á limminu vegna þess um hve gífurlega fjáröflunarþörf er að ræða til að fara i þann feluleik og gervilausn sem niðurgreiðslur eru. Fjáröflunin á móti þessum niðurgreiðslum, 330 millj. kr., er niðurskurður upp á 120 millj., af niðurgreiðslufé á fjárlögum 35 millj. og af sérstökum fjárlagalið, sem átti að verja til efnahagsráðstafana, 125 millj. Og skattahækkunin er 114 millj. Heildarniðurstaðan er sú, að ríkissjóður mun þá standa betur, ef svo mætti að orði kveða, með þessum skattahækkunum og niðurskurði um eða yfir 50 millj. kr. Nú er það grunur minn - því miður er hæstv. ráðh. ekki viðstaddur þessa umr. - að hæstv. ríkisstj. hugsi sér að ná þessari skattahækkun til þess að komast hjá niðurskurði að sama skapi. Engar upplýsingar hafa fengist um hvað eigi að skera niður, nema í tengslum við afgreiðslu lánsfjáráætlunar er ljóst að það á að skera niður enn frá því sem áður var framlög til sjóða atvinnuveganna. Ég tel að það sé nánast ekki vansalaust að hæstv. ríkisstj. skuli ekki vera búin að gera neinni nefnd Alþingis grein fyrir þessum ráðstöfunum sínum. Ég hef spurst fyrir um það þráfaldlega í hv. fjvn. hvernig eigi að breyta fjárlögum frá því sem þau voru ákveðin. Ég hef fengið þær upplýsingar að fjvn.-menn, bæði þeir sem styðja ríkisstj. og þeir sem eru í stjórnarandstöðu, hafi ekki einustu hugmynd um hvernig eigi að haga þessum niðurskurði á nýsamþykktum fjárlögum, og það hefur fylgt með að málið væri hjá hæstv. ríkisstj. Ég hef óskað eftir því í nefndinni, að formaður hennar æski skýringa og skýrslu frá ríkisstj. um hvernig haga eigi þessum niðurskurði. Ég hef ekki fengið neinar upplýsingar um það. Þegar við horfum á þetta dæmi ríkissjóðs, að hann ætlar að taka inn 50–60 millj. meira í sköttum en hann þarf til að ná endum saman, að forráðamanna hans sjálfra sögn, hlýtur sú grunsemd að vakna, þegar ekki er hægt að svara því, hvar á að skera niður, að ríkisstj. ætli að glutra því máli niður sem ég held að flestir hafi talið að væri þó eitthvað jákvætt í þessu kraðaki öllu hjá hæstv. ríkisstj., ef hún hugsaði sér að ná fé að nokkru leyti og þá helst að öllu leyti úr eyðslu ríkissjóðs til að ná þarna endum saman, vegna þess að í rauninni væri þarna verið að stórauka eyðsluna með niðurgreiðslum. Ágætur maður sagði einu sinni auk heldur um niðurgreiðslur, að með þeim fengju þeir ríku meira úr ríkissjóði en hinir snauðu. En að sjálfsögðu eru niðurgreiðslur eyðsla ríkissjóðs og þess vegna hefði verið jákvætt ef hæstv. ríkisstj. hefði skorið niður eyðsluna á öðrum sviðum á móti. Því miður er ekki útlit fyrir það, miðað við það sem ég hef hér bent á í þessum efnum. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson taldi að allt væri þetta nú á góðri leið hjá hæstv. ríkisstj. og stefndi í rétta átt, verðbólgan á niðurleið og allt væri gott og blessað. Ég hef áður bent á að verðbólgustig nú, ef við mælum það á mælikvarða framfærsluvísitölu sem reyndist hækka eftir þrjá mánuði nú 1. febr. um 12.72%, væri miðað við það yfir ár yfir 60%–61.3% svo að nákvæmlega sé reiknað. En það er kannske ekki aðalmálið í þessu sambandi. Ríkisstj. hæstv. segist ætla að stefna að því að verðbólguhraðinn verði 30% á þessu ári. Allar opinberar stofnanir, hverju nafni sem nefnast, hafa hins vegar sagt að með þessum ráðstöfunum einum verði verðbólguhraðinn miklu meiri. En það er eitt sem vekur athygli í þessu sambandi. Menn segjast hafa náð mjög góðum árangri í stjórn efnahagsmála í fyrra, verðbólgan hafi minnkað. Nú er ekkert af þeim úrræðum notað sem notuð voru í fyrra til að ná niður verðbólgunni. Það er nokkuð merkilegt t.d., ef hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni tekst vel að koma sínum hugðarefnum á framfæri meðal þjóðarinnar, t.d. með því að halda glæsilegar ræður á Alþingi og fá til fréttaritara og hina og þessa sem hann lætur vita að hann ætli að halda tímamótaræðu á Alþingi, að hann minnist ekki á að nota sömu góðu aðferðirnar aftur. Það hefur hæstv. ríkisstj. ekki viljað gera nú. Nú kúvendir hún í sínum aðgerðum, heldur raunar upp í, eins og sagt er á sjómannamáli, menn beita upp í og halda sjó. En þau góðu ráð, sem hæstv. ríkisstj. brúkaði í fyrra, eru ekki nú í sjónmáli. Herra forseti. Ég ætlaði ekki að gerast eins langorður og ég hef orðið núna, - það er mjög sjaldgæft að ég sé það, - en tilefnið var það sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði. Þetta mál er margrætt hér og óþarfi að hafa um það fleiri orð.



Herra forseti. Það væri vissulega tilefni til þess að hér færi fram ítarleg umræða um efnahagsmál. En það er varla tími til þess nú í vikulokin þar sem ætlun manna er að afgreiða þetta frv. fyrir helgina. Ég vil þó aðeins vekja athygli á örfáum atriðum sem mér finnst nauðsynlegt að komi hér fram, vegna þess að ýmislegt í málflutningi manna hér fannst mér varla hægt að láta standa með þeim hætti sem þar kom fram. Á ég þá sérstaklega við ræðu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Það er auðvelt að búa til talnadæmi þar sem erlendar lántökur eru reiknaðar inn í húsakost í kjördæmum og annað slíkt. En ég held að það sé ekki hægt að gera með réttu og gagnrýna það nema menn bendi um leið á hvaða framkvæmdir, sem verið er að taka lán til, eigi að bíða eða með hvaða hætti menn vilja þá efla innlenda lánsfjáröflun á móti. Ég greip fram í fyrir hv. þm. og spurði hvort Alþfl. vildi minnka orkuframkvæmdir eða draga úr þeim, vegna þess að mér hefur skilist að það væri stefna hans - sem og Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu - að hér væri virkjað stórt og mikið og byggð hér upp stóriðja jafnvel mun hraðar en áform eru um nú. Það hafa ekki komið fram hugmyndir um að slíkar framkvæmdir eigi að vera í eigu útlendinga eða fjármagnaðar af þeim. Ég spyr þess vegna: Þegar menn eru að gagnrýna erlendar lántökur, eru menn þá að krefjast þess, að lántökur vegna orkuframkvæmda dragist saman? Meginhluti þess láns, sem hæstv. fjmrh. er nú að taka og gert var að umræðuefni áðan er vegna framkvæmda í orkumálum, er vegna hitaveituframkvæmda, er virkjunarframkvæmda, er til þess að reisa byggðalínur og raforkulínur um landið og til annarra framkvæmda á þessu sviði. Það er meginuppistaðan í þessari lánsfjárþörf. Við getum leikið okkur hér að því fram og aftur að umreikna þessar tölur yfir í fasteignamat á húsum í tilteknum kjördæmum eða heildarárslaun einstakra manna. Ég held að það þjóni tiltölulega litlum tilgangi í umræðum um það efni sem ég tel mjög alvarlegt um ræðuefni, þ.e. hinar erlendu lántökur. Ég vil aðeins vekja athygli á því hér, án þess að ég fari að gera það að miklu umræðuefni, að ef ásakanir eru uppi um það, að erlendar lántökur séu of miklar, þá sýnist mér nauðsynlegt ef við stjórnarliðar eigum að geta tekið þátt í þeirri umræðu á einhverjum grundvelli, að fram komi tillögur annaðhvort um að dregið verði úr framkvæmdum - og þá hvaða framkvæmdum, eða þá að innlend lánsfjáröflun verði efld - og þá með hvaða hætti. Ég er reiðubúinn í þær umræður við annað tækifæri, þegar deildin hefur lengri tíma, en þessar umreikningsumræður finnst mér ekki þjóna einum eða neinum tilgangi í þessum efnum. Annað atriði, sem ég vil nefna, kom fram hjá hv. þm. Lárusi Jónssyni varðandi atvinnuástandið. Það er út af fyrir sig rétt hjá honum, að fyrr á árum var hin mikla aflaaukning, sem varð í landinu, að nokkru leyti skýringin á því, hvers vegna Íslendingum tókst að viðhalda hér ákveðnu atvinnuástandi. Nú hefur hins vegar sú breyting orðið á síðasta ári og yfirstandandi ári, að annars vegar hefur dregið m jög úr þeirri aukningu, þó hún sé að vísu nokkur, - aflaaukningu í ýmsum meginstofnum sem við nýtum, og til viðbótar hefur orðið alvarlegur brestur í loðnustofninum sem hefur verið mikil uppistaða í hinni miklu sókn Íslendinga til aukinna verðmæta á þessu sviði. Og þó að sú skýring, sem hv. þm. Lárus Jónsson gaf hér, kunni að hafa verið góð og gild fyrr á árum, þá tel ég að hún gildi ekki varðandi árið 1981 og það sem af er þessu ári hvað gott atvinnuástand í landinu snertir. Í þriðja lagi vil ég aðeins vekja athygli á því, að fyrir ári fór fram umræða um hvað tekjur hefðu hækkað milli ára og um skattvísitölu í því sambandi. Þá voru fluttar hér í þingsölum ýmsar tölur sem fólu í sér að hækkun tekna milli ára væri allmiklu meiri en sú skattvísitala sem gert var ráð fyrir. Það er að vísu rétt, að fyrsta athugun Þjóðhagsstofnunar á þeim tíma gaf til kynna að slíkt gæti orðið. En þegar hins vegar nánari athugun fór fram á vegum Þjóðhagsstofnunar og úrtak var tekið úr skattframtölum í fleiri byggðalögum kom í ljós að svo var ekki. Mér er ekki kunnugt um að nú þegar hafi farið fram svo ítarleg eða áreiðanleg könnun á skattframtölum að hægt sé að kveða upp úr með það, hver tekjuhækkunin hefur orðið milli ára. Ég rifja upp í þessu sambandi að þær fyrstu tölur, sem menn fengu um þetta leyti í fyrra, reyndust ekki gefa rétta mynd af því sem endanlega varð niðurstaðan. Að lokum, herra forseti, án þess að ég geri það nú að ítarlegu umræðuefni, er ljóst að ef fulltrúar stjórnarandstöðunnar hér, sérstaklega Sjálfstfl., vilja gera allt i senn sem boðað hefur verið hér í dag og áður: að draga verulega úr sköttum í landinu og draga verulega úr niðurgreiðslum, ef eftir þessum aðferðum yrði farið mundi a.m.k. á fyrsta áfanga slíkrar efnahagsstefnu verða hér stórfelld verðbólguholskefla og umtalsverðari en orðið hefur í langan tíma. Það er umdeilanlegt hver yrði niðurstaðan eftir einhver misseri eða einhver ár slíkrar stefnu, en á fyrstu mánuðum og misserum hennar er alveg augljóst, ef þessar tillögur eru lagðar saman, að það yrði einhver stórfelldasta verðbólguaukning sem orðið hefur í langan tíma. Mér er ljóst, herra forseti, að þetta kann að leiða til eitthvað lengri umræðna hér í deildinni en menn reiknuðu með. En það var ekki ætlun mín að svo yrði. Ég flutti hér mjög stutta og greinargóða ræðu fyrir nál. sem varð tilefni þeirra löngu ræðna sem tveir talsmenn 2. minni hl. fluttu. Mér finnst ástæða til þess, að við gefum okkur tíma hér í deildinni einhvern tíma síðar til þess að fara nokkuð ítarlega yfir þetta efnahagsmálasvið.



Herra forseti. Ég skal reyna að vera stuttorður þó að tilefni hafi nú gefist til alllangra umræðna með aðfinnslum hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar. Hann telur að við eigum að benda á einhvern niðurskurð á framkvæmdum til þess að koma í veg fyrir þær stórfelldu erlendu lántökur sem nú eru á döfinni. Ég minntist að vísu ekki á þessar erlendu lántökur, en ég vil benda hv. þm. á að á árinu í ár er áformaður stórfelldasti niðurskurður á síðustu áratugum á orkuframkvæmdum í landinu og stóriðjuframkvæmdum. Hitaveituframkvæmdir dragast saman að magni til um yfir 30% á þessu ári, og orkuframkvæmdir og stóriðjuframkvæmdir dragast saman að magni til um yfir 40%, nærri um helming. En á þessu ári setur hæstv. ríkisstj. met í lántökum erlendis. Hv. þm. veit líka að erlend lán hafa nú upp á síðkastið fyrst og fremst verið tekin til ýmiss konar eyðslu og sukks. Við skulum taka til dæmis þau lán sem Byggðásjóður er að veita fyrirtækjum til þess að geta lifað dag eftir dag, viku eftir viku eða mánuð eftir mánuð, bara til þess að draga fram lífið.

Það er ekki sukk að lifa.

Það er sukk að reka atvinnurekstur þannig að það þurfi að taka erlend lán til þess að halda undirstöðuatvinnuvegunum fljótandi dag frá degi. Það er sukk, Stefán Jónsson.

Það kemur að járnblendinu næstu daga, vinur minn.

Já, það kemur að járnblendinu næstu daga og ég skal ræða við ykkur um járnblendið, ef þið viljið, og eignaraðild okkar Íslendinga að því, hversu feitir við höfum orðið af því ævintýri öllu. En nú er þetta -  Hv. þm. spurði líka hvort við vildum efla innlendan sparnað, hvort við sjálfstæðismenn vildum efla innlendan sparnað og hvernig. Jú. Hæstv. ríkisstj. hefur gumað mest af því, þetta er það sem hefur verið stærsta skrautfjöðrin í hennar hatti, raunvaxtastefnan sem hv. þm. var einu sinni dálítið á móti. Ég man eftir því t.d., að hv. þm. Lúðvík Jósepsson var sérlega andvígur því að hafa vexti háa. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson getur kannske rifjað upp þá sögu. En ríkisstj. hefur gumað mjög af þessari stefnu, að hún hafi aukið innlendan sparnað. Og ég man eftir að einn hæstv. ráðh. fór mjög háðulegum orðum um þingmann sem hafði leyft sér að benda á eitthvað annað í blaðagrein. Einmitt í fyrra leit út fyrir að innlendur sparnaður væri mjög að aukast. Nú hefur Seðlabankinn birt nýjar tölur um það, hversu ríkur þáttur innlendur sparnaður sé í fjármögnun framkvæmda í landinu. Þessi sparnaður í prósentum af þjóðarframleiðslu, innlendur sparnaður í fjármögnun á framkvæmdum innanlands, var 27.8% af þjóðarframleiðslu á árinu 1977, en einungis 25.2% 1980 og fer niður í 23.5% í fyrra, miðað við bráðabirgðauppgjör. Einungis 23.5% af fjárfestingu í landinu var fjármagnað af innlendum sparnaði í fyrra, en þessi tala var að minnsta kosti fjórum prósentum hærri fyrir nokkrum árum. Þetta hefur því alltaf verið á niðurleið og ekki síður á niðurleið nú síðustu tvö árin en áður, þrátt fyrir þá stefnu sem hæstv. ríkisstj. hefur hælt sér mikið af í peningamálum. Ég tek undir það með hv. þm., að það er brýn nauðsyn að efla innlendan sparnað. Því miður hefur hæstv. ríkisstj. ekki tekist það. Það eru auðvitað ákveðnar orsakir til þess. Menn bundu vonir við það þegar tekin var upp alger verðtrygging á innlánum á 6 mánaða bókum. En því miður virðist sú aðgerð ekki hafa tekist. Við höfum séð hvernig farið hefur um sölu á spariskírteinum ríkissjóðs. Hún hefur heldur ekki tekist. Ég skal ekki lengja þessar umr. um of. En kjarni málsins er sá, að við þyrftum að ganga langt í samdrætti á framkvæmdum, orkuframkvæmdum og stórframkvæmdum í landinu, ef við ætluðum að ganga lengra en þessi ríkisstj. gerir í ár frá því sem verið hefur. Ég fæ þess vegna ekki séð að þetta komi heim og saman. Á hinn bóginn er það svo, eins og ég held að allir talsmenn allra stjórnmálaflokka á Íslandi hafi tekið fram, að erlend lán út af fyrir sig eru ekkert sérstakt vandamál ef þau eru notuð til þess að auka þjóðarframleiðsluna, ef þau eru notuð til þess að auka okkar útflutningstekjur og til þess að við getum betur staðið undir lánunum. Því miður er það einmitt öfugt sem er að gerast í dag. Það er það sem við höfum gagnrýnt, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson.



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson lét þess getið í ræðu sinni, að hann væri að gera annað en það sem hann ætlaði að gera, hann væri að lengja umr. sem hefði alls ekki verið ætlun hans. Ég held honum hafi líka tekist í ræðu sinni að gera annað en það sem hann ætlaði að gera, vegna þess að hann afhjúpaði skilningsleysi sitt á efnahagsmálum með þessari ræðu sinni. Ég segi það enn og aftur, að þeir mælikvarðar, sem ég var með um það, hvers konar fjárhæðir hér eru í húfi, þeir standa fyrir sínu, að það lán, sem Ragnar Arnalds er að skrifa undir úti í London, er hærra að verðmæti en allt íbúðarhúsnæði í hans kjördæmi, hann verður að fleygja inn Höfn í Hornafirði að auki: Þetta ætla ég að endurtaka svo að það festist í kollinum á þingmönnum. En hann spyr: Hvað er það sem þið viljið? Ég spyr: Hvar hefur þingmaðurinn verið? Kannast hann við það, að við höfum talað fyrir raunvaxtastefnu til þess að auka hér innlendan sparnað? Það er auðvitað grundvallaratriðið í þessum efnum. En það er fleira sem við höfum minnst á. Við höfum talað um að það yrði að koma því á, að menn yrðu ábyrgir gerða sinna. Sú aðferð, sem þessi ríkisstj. ástundar öðrum fremur undir forustu Alþb., er að hlaupa hvarvetna undir bagga og útvega mönnum erlend lán í hvers konar sukk, alveg sama hvernig atvinnurekendur standa sig, þá eru þessir fulltrúar Alþb. tilbúnir til að bjarga því með erlendum lánum. Og það sem meira er: það er farið að veita mönnum erlend lán til þess að selja báta milli fjarða á Vestfjörðum. Svona stefna gengur auðvitað ekki. Þau eyðslulán, sem verið er að taka, eru baggi á framtíðinni. Nú er sú aðferð fundin upp, að það skuli ekki borgað fyrr en eftir fimm ár. En það er meira sem þarf að koma til. Fjárfestingin í landinu er kolvitlaus. Ég hef talað hér um það undanfarin 2–3 ár að það dygði ekki sú fjárfestingarstefna sem fylgt væri. Þingmaðurinn spyr hvar ég vilji draga saman. Ég held að hann ætti að minnast þess, að það eru ekki margar vikur síðan ég gerði hér sérstaklega að umræðuefni að á árunum 1981–82 eigi að bæta við skipastól landsmanna 25–30 skipum án þess að afli muni aukast nokkurn skapaðan hlut. Þetta er vitlaus fjárfesting. Þetta er það sem ekki á að gera. Hér eru stórar fjárhæðir, herra Ólafur Ragnar Grímsson, hv. þm. Alveg það sama gildir í landbúnaðinum. Við höfum talað um að það væri offramleiðsla í landbúnaði og það yrði að hafa hemil á fjárfestingunni þar. Þar eru líka stórar fjárhæðir. Ef þetta er tekið saman, eyðslulánin, þessi hrikalegu skipakaup og offjárfestingin í landbúnaði, þá erum við komin hátt upp í þá tölu sem hér er verið að tala um, 750 millj. kr. Það er athyglisvert að horfa á það, hver stefna ríkisstj. á að vera á árinu 1982. Það er þannig, að erlend lán eiga að fara að hálfu leyti til þess að framlengja það sem ætti að borga af erlendum lánum sem falla í gjalddaga. Það verður væntanlega gert með lánum sem ekki þarf að borga af fyrr en eftir 5–10 ár samkvæmt formúlu ríkisstj., svo að enginn taki nú helst eftir því, hvað verið er að gera. Og það sem meira er: af nettólántökunum, afganginum, á þriðjungurinn að fara í annað og umfram það sem venjulega hefur verið mælikvarði hér á Íslandi, þ.e. framkvæmdir i orkumálum og í orkufrekum framkvæmdum. Þetta er hinn kaldi sannleikur þessa máls. Ég tel rétt, til þess að menn átti sig á því, hvað hér er um að ræða, að ítreka það enn og aftur, að með þessari vitlausu fjárfestingu - eins og í skipastólnum sem er stórkostleg dæmi - er verið að rýra lífskjör þjóðarinnar, ekki bara einu sinni, heldur tvisvar. Það er verið að gera það bæði með því að kaupa skipin og líka með því að ætla að vera með þau í rekstri, vegna þess að tekjurnar aukast ekki neitt og við höfum skipastól sem dugar til þess að taka þann afla sem við getum tekið úr fiskstofnunum. Þessi kjararýrnunarstefna er það sem gegnumsýrir þetta þjóðfélag. Á sama tíma eru menn að möndla með það að lækka tolla á heimilistækjum og búa til svokallað tollafgreiðslugjald, sem nær yfir þetta og þetta margar vörur, og halda að þeir séu að leysa eitthvað. Það er fjarri öllum sanni. Meðan við hyggjum ekki að þessum grundvallaratriðum í gerð efnahagslífsins, hvort fjárfestingin beinist í réttar eða rangar framkvæmdir, meðan hún beinist eins og núna í óarðbærar framkvæmdir, þá mun ekki miða neitt í þessum efnum. Það stendur óhaggað að viðskiptahallinn á yfirstandandi ári samsvarar árslaunum 13 700 verkamanna í dagvinnu. Og það stendur óhaggað, að það lán, sem Ragnar Arnalds er að skrifa undir þessa dagana og á ekki að borga af fyrr en eftir fimm ár, er að verðmæti álíka hátt og allt íbúðarhúsnæði í kaupstöðum og kauptúnum í hans kjördæmi og á Höfn í Hornafirði að auki. Þetta er það sem hann er að gera. Fyrir svo sem ári eða tæplega það hrósaði ríkisstj. sér af því, að það ríkti feiknalegt jafnvægi og þá alveg sérstaklega í viðskiptunum við útlönd. Nú er jafnvægið komið í ljós. Það er jafnvirði 13 700 árslauna verkamanna í dagvinnu í mínus. Ríkisstj. er ekki að taka lán á árinu 1982 til þess að standa sérstaklega undir aukningu framkvæmda í orkumálum. Það er samdráttur upp á næstum því 9% í þeim málaflokki. En ég segi það enn og aftur, að grundvallaratriðið er að menn stjórni fjárfestingunni rétt og að menn sjái hvað þeir eru að gera, hvers konar stærðir þeir eru að ráðskast með, og horfi ekki bara á þetta sem samsafn af núllum, heldur sem raunveruleg verðmæti, eins og ég hef hér gert sérstaklega að umtalsefni. Hér er verið að hnýta þjóðinni stórkostlega bagga á sama tíma og menn eru að föndra í vísitöluleik.



Herra forseti. Ég ætla að gera hér örstutta athugasemd, þakka forseta fyrir að fá tækifæri til þess. Ég held að það sé tilefni til þess, að deildin gefi sér tíma fljótlega til að ræða um þessar erlendu lántökur og framkvæmda- og fjárfestingarstefnuna í landinu. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson fór hér mjög geyst og æstist mjög í ræðustólnum, svaraði að vísu ekki þeirri spurningu sem ég beindi til hans. Það er að vísu rétt hjá honum, að það má finna einstaka liði í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem e.t.v. má deila um hvort eru rekstrarlega hagkvæmir. Það get ég alveg tekið undir. En upphæð þeirra liða er aðeins örlítið brot af heildarupphæð lánsfjáráætlunar hvað erlendar lántökur snertir. Ég fer að vísu með það hér eftir minni, en ég held að um 80% af hinum erlendu lánum, sem tekin verða á þessu ári, séu vegna framkvæmda í orku- og iðnaðarmálum, en hvorki vegna skipakaupa erlendis né heldur landbúnaðar, eins og hv. þm. var að víkja að áðan. Það má kannske deila um einstaka liði innan þessara tæplega 20%. Sjálfsagt má finna þar ýmislegt. Ég gæti líka gert athugasemdir við ýmislegt þar. En það eru ekki stórar tölur í þessu heildardæmi. Og það er alveg rétt hjá hv. þm.. bæði Lárusi Jónssyni og Kjartani Jóhannssyni, að það hafa verið dregnar saman framkvæmdir í orkumálum og stóriðjumálum á þessu ári. Mér er það fyllilega ljóst, enda vakti ég sjálfur athygli á því áðan, þegar ég beindi þeim orðum mínum til þeirra, að mér hefði skilist að þeir stórauka þetta. Þess vegna spyr ég þessa ágætu herramenn: Á árinu 1983, þegar kemur að stóru framkvæmdatímabili í orkumálum og stóriðjumálum, ætla þeir þá ekki að taka líka erlend lán til þess? Verður þá ekki stóraukning líka á erlendum lánum? Það er ekki kjarnaatriðið.í sjálfu sér, erlendu lántökurnar yfirleitt þó að auðvitað megi vekja athygli á ákveðinni þróun hvað snertir hlutfall þeirra af þjóðartekjum og greiðslubyrðinni. Grundvallarspurningin er um það, hvort hér er verið að ráðstafa fé á arðbæran hátt eða ekki. Það má vissulega benda á það, að sum af þeim lánum, sem tekin hafa verið hér vegna skipakaupa, séu vafasöm hvað arðbærni snertir. Ég get líka tekið undir það, að það er ekki braut sem hægt er ganga til frambúðar að taka erlend lán til að fjármagna útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir. En upphæðirnar, sem hér er um að ræða, eru svo örlítið brot af heildardæminu að jafnvel þótt við leiðréttum þessar skekkjur mundi heildardæmið mjög lítið breytast, vegna þess að meginþörfin er vegna framkvæmda á sviði orku- og iðnaðarmála sem mér hefur skilist að stjórnarandstaðan hér á Alþingi vildi stórauka á næstu árum - og þá væntanlega einnig taka erlend lán í því skyni - vegna þess að ég hef ekki heyrt nokkurn mann halda því fram, þrátt fyrir aukinn innlendan sparnað, að horfur séu á að unnt sé að fjármagna á næstu árum hinar stórfelldu framkvæmdir á því sviði án þess að taka erlend lán.



Herra forseti. Það vottaði aðeins fyrir skilningi hjá hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni á því, að ekki væri allt með felldu. En furðulega getur hann verið glámskyggn á tölur. Í fiskveiðunum er spá um fjárfestingu á árunum 1981–82 upp á 780 millj. kr., á þessum tveimur árum. Ég treysti mér til að fullyrða að a.m.k. helmingur til tveggja þriðju af þessum 780 millj. séu algjör óþarfi. Og það sem meira er: að þær séu hinn raunverulegi baggi á þjóðinni til frambúðar sem menn eru að hnýta sér. Tveir þriðju hlutar af 780 millj. eru 500 millj. Ég gerði það sérstaklega að umtalsefni, þegar lánsfjáráætlun var hér til meðferðar, að mér sýndist af þeim tölum, sem þar lægju fyrir, að það væri lágmarkskrafa að draga úr erlendum lántökum samkvæmt þessum áformum um 500 millj. kr. 780 millj. kr. sem ég taldi vera hrein eyðslulán. Ég get nefnt hér aðrar tölur. Það er einn geiri hjá okkur sem hefur haft alveg sérstaka tilhneigingu til þess að vaxa. Það eru svonefndar byggingar hins opinbera. Ég er ekki sannfærður um að þær séu mjög arðbærar, og ég vitna í þessu sambandi í ræðu hv. þm. Geirs Gunnarssonar við afgreiðslu fjárlaganna um að aðhalds sé þörf á ýmsum sviðum í hinum opinbera rekstri. Þar eru 500 millj. kr. á árinu 1982. 20% af því eru 100 millj. kr. Þá værum við með framkvæmdir á svipuðu stigi og á árinu 1980 í staðinn fyrir þessa spá, sem er fyrir 1982, því að hún er u.þ.b. 20% hærri að magni til heldur en fyrir árið 1980. Það er svona aðhald sem menn verða að sýna. Ég hef hér talið upp bara í tveimur málaflokkum fjárhæðir sem samsvara þeim stærðum, þeim tölum sem ég er að tala um. Þetta eru mál sem ég hef gert sérstaklega að umtalsefni. En ég vil leyfa mér að bæta við þessa upphæð þeim eyðslu- og fyrirgreiðslu- og hallærislánum sem ráðherrar Alþb. eru sveittir við að veita ýmsum atvinnurekendum úti um allt land af því að það á alltaf öllu að bjarga, alveg sama hvernig staðið er að rekstrinum. Og það hefur tvöföld neikvæð áhrif á íslenskan þjóðarbúskap: í fyrsta lagi að vera að úthluta þessu fé og í öðru lagi að gera menn óábyrga, þannig að þeir, sem betur kunna til verka, fari að feta í fótspor skussanna og sjá ekkert annað en það að geta fengið fyrirgreiðslu og sinna ekki eins vel og þeir ættu að gera um rekstur fyrirtækisins. Þarna er verið að brjóta niður þátt í rekstri atvinnulífsins, í rekstri þjóðarbúsins. Það er verið að brjóta niður móralinn og það hefnir sín líka. Ég hef tekið hér nokkur dæmi svo að menn sjái hvers konar tölur hér er um að ræða og að þær tölur, sem ég hef gert hér að umtalsefni, eru auðvitað af því tagi að ríkisstj. á að taka á því. Þær fjárfestingar, sem hér er verið að fara í, eru óarðbærar og þetta er yfirstíganlegt verkefni. Ég þarf ekki að fara lengra í upptalningu minni, herra forseti, heldur en þetta til þess að sýna fram á hvað hér er um að tefla.



Herra forseti. Hv. menntmn. hefur tekið frv. þetta til meðferðar og leggur til að það verði samþykkt. Frv. er komið frá hv. Nd. og var þar afgreitt ágreiningslaust. Smávegis breyting var gerð á frv. þar og þannig hefur frv. komið í okkar hendur. Þetta frv. hefur frá upphafi fengið blessun þjóðkirkjunnar. Biskupinn yfir Íslandi skrifaði menntmn. Nd. og mælti sterklega með því, sömuleiðis formaður Prestafélags Íslands. Þá vil ég láta þess getið, að í dag mun birtast fréttatilkynning frá þjóðkirkjunni þar sem fagnað er undirtektum alþm. undir frv. Í þeirri tilkynningu stendur m.a.: „Aðalfundur kirkjuráðs stendur nú yfir og stýrir Pétur biskup fundum þess. Vegna fram kominnar tillögu um samstarfsnefnd Alþingis og þjóðkirkju, sem liggur nú fyrir Alþingi, samþykkti kirkjuráð eftirfarandi ályktun: Aðalfundur kirkjuráðs, 23.–26. febr. 1982, fagnar fram komnu frumvarpi til laga um samstarfsnefnd Alþingis og þjóðkirkjunnar. Þar sem nú stendur yfir allsherjarendurskoðun á kirkjulöggjöfinni væntir ráðið þess, að frv. þetta geti sem fyrst orðið að lögum.“ Þannig hljóðar þessi orðsending frá þjóðkirkjunni sem gefin er út í dag. Hún er að sjálfsögðu til áréttingar þeim vilja menntmn. þessarar hv. deildar að málið fái afgreiðslu og verði samþykkt í því formi sem frv. er nú. Er þess að vænta, að hv. deild verði vel við þessu.