Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan 1.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um stefnu í uppbyggingu í orkumálum. Málshefjandi er hv. þm. Jón Gunnarsson. Hæstv. iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir atkvæðagreiðslum um afbrigði kl. 11 í dag, að loknum óundirbúnum fyrirspurnum.

Virðulegi forseti. Í gær fór fram umræða um störf ríkisstjórnarinnar og var dregin fram, af hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, ótrúleg glansmynd sem átti lítið skylt við raunveruleikann þegar þau lögðu mat á stöðu efnahagsmála nú um stundir. Það er rétt sem kom fram hjá þeim báðum að samdráttur í landsframleiðslu varð sem betur fer minni í fyrra en ráð var fyrir gert. Það er sannarlega ástæða til að fagna því að sú kreppa sem reið yfir á haustdögum 2008 varð ekki jafndjúp og við óttuðumst. Það gefur okkur færi á að komast fyrr upp úr þeim mikla efnahagslega öldudal sem við erum nú stödd í. Þetta er hins vegar afleiðing af þeirri stefnumótun sem ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks lagði á ráðin um ásamt Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og við hæstv. núverandi forsætisráðherra stóðum að á sínum tíma. Afraksturinn af því sjáum við í minni samdrætti í landsframleiðslu á síðasta ári. En nú eru verk ríkisstjórnarinnar hins vegar farin að tala. Þau eru farin að sýna sig eða öllu heldur verkleysi hæstv. núverandi ríkisstjórnar. Í dag komu fram tölur frá Hagstofunni sem ég trúi ekki öðru en hæstv. forsætisráðherra hafi vitað um þegar hún flutti ræðu sína í gær. Tölurnar segja okkur að talið sé að landsframleiðsla hafi dregist saman um 3,1% að raungildi frá fyrsta ársfjórðungi 2010 til annars ársfjórðungs 2010. Nú spyr ég hæstv. ráðherra, sem sagði okkur að allt væri blúndulagt og gott í efnahagsmálum þó að við mundum samt sem áður þurfa að búa við erfiðan vetur: Hvernig stendur á þessum tölum þegar hæstv. ráðherra talaði þannig í gær að það hefði mátt ætla að hér væri hafinn bullandi hagvöxtur og landsframleiðslan að aukast?

Virðulegi forseti. Við upplifum enn og aftur enduróminn af umræðunni í gær. Það virðist vera svo að stjórnarandstaðan vilji ekki viðurkenna eða sjái ekki ljósið fram undan að því er varðar stöðuna í efnahagsmálum og líði hálfilla ef hreyfing er á því að hagvísar vísi í rétta átt en það er bara þannig. Við stöndum frammi fyrir því, virðulegi forseti, að hagvöxtur mældist meiri síðustu sex mánuði en reiknað var með hálfu ári áður og við sjáum bjartari tíma fram undan í því efni. Það er alveg rétt að núna er spáð minni hagvexti en menn reiknuðu með en sé horft á samdráttinn sem var 2009 og 2010 varð hann meiri en allar spár Seðlabankans sögðu fyrir um og í heildina skilar hann einhverjum tugum milljarða meira inn í hagkerfið á árinu 2010 og 2011 en ráð var fyrir gert. Við sjáum það í fjárlagagerðinni núna að við þurfum ekki að fara eins djúpt í niðurskurð og áætlað var, m.a. vegna þessa, og allar spár benda til þess að hagvöxturinn fari upp á næstu árum. Við stóðum frammi fyrir því þegar við tókum við að hallinn á fjárlögum var á þriðja hundrað milljarða kr. en nú sjáum við fram á að í lok næsta árs, ef allt gengur eftir eins og við vonum, að hallinn á ríkisfjármálunum verði um 50 milljarðar. En það þýðir auðvitað að við þurfum að taka á honum á næsta ári, u.þ.b. 43 milljarðar. En minni samdráttur en ráð var fyrir gert 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra beitti gömlu Albanínuaðferðinni, fór að skamma mig fyrir boðskap Hagstofunnar. Núna fram undan munum við verða að hlýða á skammir um Seðlabankann því að Seðlabankinn hefur vakið athygli á því í Peningamálum sínum að með aðgerðum og aðgerðaleysi sínu sé ríkisstjórnin að hægja á þeim bata sem annars hefði orðið. Það hefur alltaf blasað við að árið 2009 yrði erfiðasta árið hjá okkur. Þá yrði samdrátturinn mestur. Sem betur fer varð samdrátturinn á árinu 2009 minni en áætlanir gerðu ráð fyrir. Það ætti auðvitað að öðru jöfnu að hjálpa okkur. Það lá líka fyrir á haustdögum 2008 að menn ætluðu að landsframleiðslan stæði nokkuð í stað á árinu 2010. Nú koma fram tölur um að landsframleiðslan dragist saman milli fyrsta og annars ársfjórðungs. 

Það er vissulega, virðulegi forseti, tilhneiging hjá stjórnarandstöðunni að draga upp dökka mynd af stöðu efnahagsmála sem engin ástæða er til. 

Frú forseti. Fyrir nokkrum mánuðum sendi ríkisstjórnin skjal til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar sem því var lýst yfir að Íslendingar mundu taka á sig Icesave-kröfur. Einnig var því lýst yfir að eftir október á þessu ári, komandi október, yrðu engar frekari frystingar lána, engar frekari frestunaraðgerðir í uppgjöri á útistandandi skuldum. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hvaða ráðstafanir hefur ríkisstjórnin gert til að bregðast við afleiðingum þessa? Varla gerir ríkisstjórnin ráð fyrir því að hér fari þúsundir eigna á nauðungaruppboð. Því spyr ég hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar. Ég held að það sé ástæða til að spyrja því að ríkisstjórnin hefur ekki verið þekkt fyrir að huga að því sjálf að gera fyrirbyggjandi ráðstafanir. Allir þekkja gjaldeyrislánin eða myntkörfulánin þar sem fyrir höfðu legið álit, þess efnis að lánin væru ólögmæt, í heilt ár. Ekkert var gert í því. Svo urðu sömu ráðherrar og höfðu þessi álit afskaplega undrandi á dómi Hæstaréttar. Afleiðingarnar sitjum við enn þá uppi með, algera óvissu um framhaldið. Sama átti við um Magmamálið. Þá höfðum við ár til að bregðast við. Málið er í rauninni löngu komið upp en kom svo ríkisstjórninni algerlega í opna skjöldu þegar búið var að ganga frá samningunum. Þetta er reyndar í samræmi við yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar sem hafði það nánast sem kjörorð að það væri ekkert plan B og þar af leiðandi þyrftum við að fylgja ráðstöfun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins út í hörgul. En er til eitthvert fyrirbyggjandi plan til að bregðast við þeim vanda sem kemur upp þegar farið verður að framfylgja yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins varðandi stöðu heimila og fyrirtækja?

Virðulegi forseti. Eitt af því sem óvissa er um varðar stöðu skuldugra heimila, þ.e. hvernig gengistryggðu lánunum sem nú eru fyrir dómstólunum reiðir af. Við munum væntanlega fá niðurstöðu í það mál fljótlega. Væntanlega verður kveðinn upp dómur innan tíðar í því efni sem skiptir verulegu máli fyrir heimilin í landinu og fyrir stöðu þjóðarbúsins líka. Varðandi Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, virðulegi forseti, hafa stjórnarliðar og stjórnarandstaða staðið saman í hvernig taka eigi á því og hafa gert um nokkurra mánaða skeið. Mjög nauðsynlegt er að fá lyktir í það mál og vonandi verður það. Samningaviðræður eru í gangi núna og ríkisstjórnin fór síðast í morgun yfir stöðu málsins. Það er full ástæða til að ætla að við fáum líka niðurstöðu í það mál fljótlega. Það skiptir verulegu máli. Það er alveg ljóst að gjaldeyrisforði þjóðarinnar hefur styrkst verulega á umliðnum mánuðum. Það getur farið svo að við endurskoðum hvort við þurfum á öllum þeim lánum að halda sem fyrirhuguð voru í samningunum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Við þurfum að fara yfir það. Það sem skiptir kannski mestu er að það stefnir í að á árinu 2011 getum við lokið samskiptum okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem hafa verið með ágætum og ég tel að hafi hjálpað okkur verulega úr þeim vanda sem við höfum verið í og hefur flest gengið eftir.

Frú forseti. Hér fjallaði hæstv. forsætisráðherra um hin ýmsu mál en þó alls ekki um það sem ég spurði. Kannski var inngangurinn of langur hjá mér þannig að ég skal reyna að einfalda spurninguna. Hún er einfaldlega þessi: Hvaða ráðstafanir hefur ríkisstjórnin gert til að bregðast við þeim breytingum sem verða varðandi skuldastöðu heimila og fyrirtækja vegna yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þ.e. þær breytingar sem verða núna í október á þessu ári þegar ekki verður lengur hægt að framlengja frystingu lána?

Virðulegi forseti. Varðandi stöðuna sem snertir gengistryggðu lánin, sem er nú stóra málið í þessu öllu, þá hefur ríkisstjórnin brugðist við niðurstöðu dómsins með því að fara yfir ýmsar sviðsmyndir sem gætu komið fram. Varðandi frystingu lána, ef verið er að tala um það sem hefur verið í gangi um allnokkurt skeið, munum við auðvitað endurmeta það ef fara þarf í frekari frystingar lána, bæði varðandi fyrirtæki og heimili.

Virðulegi forseti. Ég er hér með fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra Katrínar Jakobsdóttur varðandi fjölmiðlaumhverfi á Íslandi. Fjölmiðlaumhverfi á Íslandi er að mjög margra mati meira og minna ónýtt eins og það er í dag og Ísland virðist vera að skapa sér sess sem fyrsta vestræna lýðræðisríkið án hins svokallaða fjórða valds, þ.e. þess aðhalds og þeirrar upplýsingaskyldu sem hvílir á fjölmiðlum og þar er Ríkisútvarpið ekki undanskilið. Afleiðingar þessa fyrir lýðræðið í landinu og samfélagið í heild eru óþekktar en geta orðið alvarlegar. Í þannig umhverfi verður hlutverk Ríkisútvarpsins náttúrlega miklu mikilvægara en ella en þar á bæ hefur fréttaflutningur og fréttatengt efni farið mjög halloka vegna niðurskurðar og uppsagna fólks með mikla reynslu. Fréttastofan á RÚV virðist vera komin að fótum fram og virðist hvorki geta sinnt hlutverki sínu né endurskipulagt sig og virkar sem einhvers konar risaeðla föst úti í mýri. Ný fjölmiðlalög munu ekki breyta neinu þar um og einkareknir fjölmiðlar skipta í þessu samhengi í rauninni ekki neinu máli. Spurningarnar eru því: Gerir menntamálaráðherra sér grein fyrir alvarleika málsins og því að sennilega getur ekkert bjargað Ríkisútvarpinu, sem er önnur af tveimur mikilvægustu menningarstofnunum þjóðarinnar, nema gagnger endurskipulagning? Finnst ráðherra ekki tímabært að láta endurskipuleggja Ríkisútvarpið frá grunni og byrja með hreint borð hvað umgjörðina varðar? Ef RÚV yrði stofnað upp á nýtt á morgun með sams konar hlutverk og útbúið til að sinna því með t.d. tveimur sjónvarpsrásum, tveimur útvarpsrásum og öflugum vefmiðli, hver þyrfti þá umgjörðin að vera varðandi húsnæði, tæknibúnað og starfsfólk? Eða í stuttu máli ný nálgun á vandamálinu. Ef við ætluðum að stofna nýtt RÚV til að sinna sama eða svipuðu hlutverki, hvernig mundi það þurfa að vera með tilliti til húsnæðis, tæknibúnaðar og starfsfólks? Og er þetta 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga málefni. Það liggur auðvitað fyrir að þó að RÚV hafi fengið verulegar tekjur í gegnum útvarpsgjaldið svokallaða, tekjur sem námu u.þ.b. 3,2 milljörðum í fyrra, fyrir utan þær tekjur sem RÚV aflar sér með auglýsingum, hefur stofnunin um leið orðið að grípa til verulegra niðurskurðaraðgerða. Við höfum lagt á það áherslu við endurskoðun þess þjónustusamnings sem er í gildi og gildir raunar til 2012 - en gerir hins vegar ráð fyrir hækkandi framlögum en ekki lækkandi - að þar verði forgangsraðað og þá ekki síst í þágu lýðræðislegs hlutverks Ríkisútvarpsins, sem m.a. snýr þá að fréttastofunni og hlutverki hennar. Af því að hv. þingmaður spyr mig um alvarleika málsins get ég tekið undir það að Ríkisútvarpið hefur mjög mikilvægu hlutverki að gegna fyrir hina lýðræðislegu umræðu, að tryggja öflugan fréttaflutning og það að sjónarmið heyrist. Hvað varðar hins vegar seinni spurningu hv. þingmanns um endurskipulagningu frá núlli er það kannski mitt mat að það sé oft erfitt í raun að byrja á núlli þegar stofnun á sér sögu og hefur þróast á ákveðinn hátt. Hins vegar held ég að það sé mjög góð æfing að fara aðeins yfir það hvernig Ríkisútvarpið mundi líta út ef við stofnuðum það upp á nýtt á morgun, eins og hv. þingmaður lagði upp. Að mörgu leyti er Ríkisútvarpið með ýmsar fjárhagslegar skuldbindingar sem tengjast sögunni, svo sem lífeyrisskuldbindingar og húsnæðið, sem hefur verið umdeilt hvort sé hentugasta húsnæðið akkúrat eins og tæknimál hafa þróast, og við höfum verið að fara yfir þá hluti. Síðan má líka ræða hvernig nákvæmlega hlutverk Ríkisútvarpsins á að vera og um það hefur kannski aldrei náðst alger sátt í þessum sal frekar en í samfélaginu öllu, því að þetta er stofnun sem allir gera miklar kröfur til en um leið má segja að hún sé líka mikið gagnrýnd. 
            

Frú forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra svarið. Það er kannski fyrst og fremst húsnæðið sem ég var að spyrja hana um. Nú hafa sennilega flestallir þingmenn komið nokkrum sinnum upp í Efstaleiti og húsnæðið er gríðarlega stórt og gríðarlega dýrt í rekstri miðað við þær gríðarlegu tæknibreytingar sem hafa orðið í fjölmiðlun á undanförnum árum. Er ekki einfaldlega, eins og ég nefndi, ráð að reyna að byrja upp á nýtt? Alla vega með hugmyndirnar? Í öðru lagi langar mig að beina þeirri ábendingu til allra hv. þingmanna að við sem einhvers konar framverðir lýðræðis í landinu verðum að halda vakandi hugmyndum um að fjölmiðlun sé fjórða valdið sem veiti samfélaginu og stjórnmálunum aðhald og við megum ekki láta það gerast að Ísland verði fyrsta vestræna lýðræðisríkið án þessa svokallaða fjórða valds.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður nefnir fjölmiðla og fjórða valdið, þá liggur hér fyrir frumvarp sem setur fjölmiðlum á Íslandi ákveðinn ramma. Það leysir vissulega ekki öll vandamál íslenskra fjölmiðla en ég held að það sé mikilvægt að líta til þess að löggjöf okkar er í raun og veru allt önnur en löggjöf annarra vestrænna ríkja. Af því að hv. þingmaður lítur til þess þá höfum við í raun og veru verið með mjög takmarkaða löggjöf á þessu sviði. Hvað varðar Ríkisútvarpið, þá gekk það í gegnum miklar breytingar 2007 þegar rekstrarformi þess var breytt og mér finnst mjög mikilvægt að við metum hvernig þær breytingar hafa tekist og hvernig við getum m.a. aukið lýðræðislegt aðhald með stofnuninni. Mér finnst mjög mikilvægt að þjóðin eigi aðgang að þessari stofnun sem sinni stofnun og ég held að við munum þurfa að fara yfir það hvernig við getum aukið bæði aðkomu og þátttöku almennings þegar kemur að því að móta stefnu fyrir RÚV. Ég hef jafnvel velt upp hugmyndum um einhvers konar dagskrárþing eða eitthvað slíkt sem mætti halda 

Frú forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að síðustu missiri hafa verið fólki og fjölskyldum sem tóku myntkörfulán afar erfið. Að mörgum þeirra hefur verið gengið af lánardrottnum, sumir hafa misst eigur sínar og aðrir þurft að grípa til örþrifaráða til þess að bjarga eigum sínum. Á sama tíma og þetta allt saman hefur gengið yfir fjölskyldurnar í landinu var ríkisstjórnin upplýst um, a.m.k. hæstv. þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, af hálfu lögmanna hér í bæ og lögfræðings Seðlabankans að gengistryggð lán væru ólögmæt samkvæmt núgildandi lögum. Það merkilega er hins vegar það að hvorki þingið né þjóðin voru upplýst um álitin eða efni þeirra. Ríkisstjórnin lá með öðrum orðum á þessum lögfræðiálitum, sem hefðu verið beittustu vopn skuldugra einstaklinga í samskiptum þeirra við fjármálafyrirtækin. Það er kaldranalegt að hugsa til þess að ríkisstjórn, sem hefur haft uppi mikil og mörg orð um það að ætla að slá skjaldborg um skuldug heimili landsins, skuli haga sér með þessum hætti. Mig langar til þess að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi vitað um tilvist, efni og niðurstöður þessara álita þegar þau komu fram, en þau voru skrifuð 12. og 18. maí 2009. Ég er ekki að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort álitin hafi formlega borist fjármálaráðuneytinu eða komið inn á hans borð, ég vil fá að vita hvort hæstv. fjármálaráðherra, líkt og þáverandi 

Svarið er nei. Mér var ekki kunnugt um og ég sá ekki þessi lögfræðiálit á þessum tíma, í maímánuði 2009, en að sjálfsögðu fylgdist ég, eins og aðrir, með þeirri umræðu sem þá var hafin um að lagaleg óvissa kynni að vera uppi um a.m.k. einhvern hluta lána sem voru á þeim grunni að vera tengd við erlenda gjaldmiðla. Þessi lögfræðiálit, eins og áður hefur verið upplýst, komu ekki inn í fjármálaráðuneytið á þessum tíma og ég sá þau ekki og mér var ekki kunnugt um þau og frétti ekki af tilvist þeirra fyrr enn alllöngu síðar.

Frú forseti. Það kemur auðvitað verulega á óvart að hæstv. fjármálaráðherra, sem á sama tíma stóð að því að stofna hér nýja banka, hafi ekki verið upplýstur um það af ráðherra í sinni eigin ríkisstjórn að fyrir lægju álit frá lögfræðiskrifstofu úti í bæ og frá Seðlabanka Íslands og jafnvel frá viðskiptaráðuneytinu um ólögmæti þessara lána. Það segir sig auðvitað sjálft í ljósi þessara yfirlýsinga frá hæstv. ráðherra að það virðist hafa verið og virðist vera algjört sambandsleysi innan ríkisstjórnarinnar, milli ráðherra, um mikilvægar upplýsingar sem eiga brýnt erindi við almenning og fyrirtæki í landinu. Ég leyfi mér að halda því fram að sú ákvörðun að leyna þing og þjóð þessum upplýsingum hafi falið í sér afglöp, vanrækslu og hirðuleysi stjórnvalda og ríkisstjórnarinnar, sem á að gæta almannahagsmuna, 

Forseti hvetur þingmenn til þess að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður fari hér með stóryrði sem engin innstæða er fyrir. Það var orðið ljóst og umræður voru um að óvíst væri hvort allir lánasamningar af þessu tagi væru löglegir eða skuldbindandi. Það er auðvitað ævintýraleg niðurstaða að svona umfangsmikil lánastarfsemi skuli hafa viðgengist í þessu landi í upp undir áratug og að enginn, hvorki þeir sem eftirlit áttu að hafa með henni né aðrir, hafi gert athugasemdir við það, en það er staðan sem við sitjum uppi með. Hvar liggur ábyrgðin í þessu máli? Er það ekki í þeirri ótrúlegu niðurstöðu að þrátt fyrir skýr ákvæði laga frá Alþingi upp úr aldamótum skyldi engu að síður svo umfangsmikil lánastarfsemi eiga sér stað á þessum grunni og að það eftirlit sem með henni átti að vera skyldi bregðast? Það held ég nú. Þegar síðan óvissan er komin upp fara málin í þann eina farveg sem þau geta farið, þ.e. til dómstólanna sem verða að skera úr um réttarágreininginn á þessu sviði. Það er að gerast núna og við fáum niðurstöðu hvað varðar meðferð lánanna í framhaldi af því, 

Virðulegi forseti. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lítur á lífeyriseign landsmanna, sem er í rúmlega 30 lífeyrissjóðum, sem eign ríkisins, nokkurs konar spilapeninga í þeim ólgusjó endurreisnarinnar sem á að eiga sér stað. Landsbanki Íslands er alfarið í eigu ríkisins sem og Vestia, dótturfélag Landsbankans. Nú hefur Framtakssjóður Íslands, sem er sjóður í eigu 16 lífeyrissjóða innan vébanda Landssambands lífeyrissjóða, keypt Vestiu þrátt fyrir að nú stöndum við frammi fyrir því að flótti er kominn í þetta samkomulag. Þegar Framtakssjóðurinn keypti Vestiu var ekki farið eftir verklagsreglunum sem kveða á um að eignir séu auglýstar og að jafnræðis sé gætt milli kaupenda. Eignirnar voru aldrei auglýstar til sölu. Bankasýsla ríkisins var sett á fót til að gæta að endurreisn fjármálamarkaðar og stuðla að virkri og eðlilegri samkeppni á þeim markaði auk þess að tryggja gegnsæi í allri ákvarðanatöku. Eftir því var ekki farið við þessa yfirfærslu. Því spyr ég hæstv. fjármálaráðherra hvort hann geti rökstutt þetta lögbrot hér fyrir þingi og þjóð. Að auki stendur í 3. mgr. 36. gr. laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, að fjárfestingar í óskráðum hlutabréfum séu eingöngu heimilar, með leyfi forseta: „… ef engar hömlur eru á viðskiptum með hlutabréfin og ársreikningar hlutafélaganna öllum aðgengilegir.“ Nú er það þannig að ársreikningar þessara félaga liggja ekki fyrir og hafa um hríð ekki legið fyrir allra augum. Eru lífeyrissjóðirnir að mati ráðherrans jafnframt að brjóta lög með þessu samkomulagi? Í þriðja lagi: Er eitthvert undirliggjandi samkomulag 

Frú forseti. Mér er ekki kunnugt um það sem hv. þingmaður fullyrðir, að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn meti það svo að lífeyrissjóðir landsmanna séu eign ríkisins. Ég veit ekki hvaðan hv. þingmaður hefur þær upplýsingar. Ef hún getur staðfest það með skjölum vil ég gjarnan sjá það. Ég tel hins vegar að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn geri sér ekki grein fyrir, frekar en margir aðrir sem meta stöðu íslenska þjóðarbúsins, hversu gríðarlega verðmætt þjóðarbúið er fyrir okkur. Það skiptir miklu máli að við erum í allt annarri stöðu en margar aðrar þjóðir með framtíðarlífeyrisskuldbindingar. Yfir íslenska þjóðarbúinu hangir ekki sú snjóhengja sem því miður er víða að finna í öðrum löndum, að manna bíður þar gríðarlegur vandi með breyttri aldurssamsetningu og í gegnumstreymiskerfum þar sem menn hafa ekki myndað sjóði. Menn ættu t.d. að líta á framreikninga á því sem bíður Bandaríkjanna í þeim efnum og ef skuldir Bandaríkjanna eru teknar og það sem þeir eiga við að glíma á komandi áratugum varðandi lífeyrisskuldbindingar kemur önnur mynd út. Landsbankinn er ekki alfarið í eigu ríkisins eins og hv. þingmaður hélt fram, heldur að 81%. Varðandi það sem átti sér stað þegar Landsbankinn og Framtakssjóður áttu viðskipti sín á milli verða þeir sem að þeim stóðu að sjálfsögðu að svara fyrir þau. Bankasýslan fer með eignarhaldið, og fjármálaráðherra er beinlínis bannað með lögum að blanda sér í það mál. Þannig gekk Alþingi frá því og ég var fullkomlega sáttur við það en menn geta ekki bæði sleppt og haldið. Bankasýslan fer með eigendahlutverkið og hefur það hlutverk að fylgja fram eigendastefnu ríkisins. Með lögum var sett á fót sérstök eftirlitsnefnd sem mun skila reglubundið til ríkisstjórnar og Alþingis skýrslum um það að bankar og fjármálafyrirtæki vinni samkvæmt þeim verklagsreglum sem mótaðar hafa verið í úrvinnslu slíkra mála. Geri menn það ekki er það að sjálfsögðu mjög ámælisvert og ber að taka á slíku. En það er búið að setja upp kerfi til að fylgjast með því og við skulum 

Virðulegi forseti. Það var eins og við var að búast. Hér var ekki svarað neinni af þeim spurningum sem ég beindi til hæstv. fjármálaráðherra. Ég bið ráðherrann jafnframt að lesa þau skjöl sem liggja í fjármálaráðuneytinu þar sem margoft hefur komið fram að lífeyrissjóðseign landsmanna er færð eignamegin í ríkisreikninginn. Það ætti sjálfur hæstv. fjármálaráðherra best að vita. Varðandi lögbrot eða ekki lögbrot, eftirlitskerfi okkar koma til með að fara yfir það, vonandi eftir að umboðsmaður Alþingis tekur þetta upp sem fordæmisgefandi mál. Þarna er augljóst lögbrot á ferðinni. Ég vonast eftir spurningum í framhaldinu og vona að hæstv. fjármálaráðherra taki vel í þær. Veit hann hvað þau fyrirtæki sem um ræðir sem liggja nú inni í Vestia skulduðu lífeyrissjóðunum við þessa yfirfærslu? 

Forseti biðst forláts á því að klukkan í púltinu virkar ekki sem skyldi. Tíminn var liðinn fyrir nokkru samkvæmt mælingum klukku hjá forseta.

Frú forseti. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði reyndar í fyrri ræðu hef ég ekki neinar upplýsingar um það að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafi komið að málinu, skipt sér af því eða hafi á því skoðun, bara alls engar, og þætti afar fjarstæðukennt að svo væri. Þetta eru viðskipti milli aðila, þetta er úrvinnsla á málum skuldugra fyrirtækja sem bankinn var kominn með í fangið og það skiptir máli að slík mál séu kláruð og unnið úr þeim. Framtakssjóðurinn var settur á fót af lífeyrissjóðunum, hann er sameiginlegur fjárfestingarsjóður þeirra og um hann gilda þar af leiðandi önnur ákvæði en um fjárfestingar einstakra lífeyrissjóða hvers fyrir sig. Ég þekki að sjálfsögðu ekki nákvæmlega til þess hvar skuldir þessara fyrirtækja lágu og hvort einhverjar þeirra voru við tiltekna lífeyrissjóði, en það liggur í hlutarins eðli að þar gat ekki verið um að ræða neina skuldajöfnun eða annað slíkt vegna þess að sjálfstæður aðili kemur að málinu, Framtakssjóðurinn sem slíkur, ekki þeir einstöku lífeyrissjóðir sem á bak við hann eru. En sjálfsagt 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1442 um 341. mál sem er tillaga til þingsályktunar um árlega ráðstefnu á Akureyri um málefni heimskautasvæðanna. 1. flutningsmaður er hv. þm. Höskuldur Þórhallsson en ásamt honum flytja tillöguna hv. þm. Björn Valur Gíslason, Þuríður Backman, Kristján Þór Júlíusson, Tryggvi Þór Herbertsson, Birkir Jón Jónsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson og Jónína Rós Guðmundsdóttir. Í tillögunni er gert ráð fyrir því að Alþingi feli utanríkisráðuneyti og umhverfisráðuneyti að vinna ásamt Háskólanum á Akureyri að undirbúningi árlegrar ráðstefnu á Akureyri um málefni heimskautasvæðanna og að jafnframt verði leitað alþjóðlegs samstarfs og stuðnings við þetta verkefni. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um málið og borist umsagnir frá Akureyrarbæ, Eyþingi – Sambandi sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, Háskólanum á Akureyri, Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál, Siglingastofnun Íslands, Stofnun Vilhjálms Stefánssonar, Umhverfisstofnun og utanríkisráðuneyti. Í greinargerð með þessari tillögu er greint frá heimskautaráðstefnum sem haldnar voru á Akureyri árin 2008 og 2009 og lögð áhersla á að árlegt ráðstefnuhald muni treysta Akureyri í sessi á heimsvísu í umræðunni um stöðu heimskautasvæðanna. Umsagnaraðilar eru almennt jákvæðir gagnvart tillögunni og því að efla Akureyri sem miðstöð norðurslóðasamstarfs hér á landi. Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um norðurskautsmál bendir á að hafa beri núverandi efnahagsástand í huga við afgreiðslu málsins og í umsögn utanríkisráðuneytis er m.a. minnt á að ráðuneytið sé rekið undir ströngustu kröfum um niðurskurð og sparnað en að það sé engu að síður reiðubúið að kanna grundvöll árlegrar ráðstefnu um heimskautasvæðin. Við umfjöllunina í nefndinni komu fram þau sjónarmið að þetta væri jákvætt mál. Þess vegna segir í nefndarálitinu að nefndin taki undir þessi sjónarmið og undirstriki jafnframt með tilliti til og hliðsjón af umsögnum að fjárhagslegur stuðningur ráðuneyta og stofnana ríkisins við reglulegt ráðstefnuhald á Akureyri um norðurslóðamál verði að ráðast af fjárhagslegu svigrúmi ráðuneytanna hverju sinni. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að hafa í huga, en jafnframt er rétt að benda á að stuðningur ráðuneyta við ráðstefnuhald af þessu tagi getur einnig verið í öðru formi en með beinum fjárhagslegum framlögum. Ráðuneytin geta komið með ýmis fagleg atriði inn í ráðstefnuhald af þessu tagi. Ég vil í þessu sambandi upplýsa að utanríkismálanefnd hélt fund á Akureyri 25. ágúst sl. og kynnti sér starfsemi Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og starfsemi Háskólans á Akureyri. Hún ræddi sérstaklega um málefni norðurslóða og almennt um öryggis- og varnarmál og ég held að mér sé óhætt að fullyrða að nefndarmenn í utanríkismálanefnd voru sannfærðir um að sú starfsemi sem fram fer á Akureyri í tengslum við Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og Háskólann á Akureyri sé mjög mikilvæg fyrir okkur, hafi náð gríðarlega miklum árangri og komið Íslandi á blað í þessum málaflokki sem er ört vaxandi og æ fyrirferðarmeiri í alþjóðamálum. Þess vegna segir einnig í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Nefndin leggur áherslu á að norðurslóðamál séu eitt af forgangsverkefnum íslenskrar utanríkisþjónustu eins og kom skýrt fram í skýrslu utanríkisráðherra til Alþingis í maí sl. Nefndin hefur kynnt sér hið metnaðarfulla starf sem unnið er á vegum Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og Háskólans á Akureyri á sviði norðurslóðamála og telur að árleg ráðstefna á Akureyri um málefni heimskautasvæðanna sé rökrétt framhald þar á og mikilvægur stuðningur við það starf.“ Að sjálfsögðu var einnig rætt í nefndinni hvort skynsamlegt væri að samþykkja þingsályktunartillögu um að ákveða árlega ráðstefnu á tilteknum stað á landinu. Það má færa rök fyrir því að það sé frekar óvenjulegt en þá verður einmitt að hafa í huga að Akureyri hefur í raun fest sig í sessi sem miðstöð þessara mála hér á landi og við í utanríkismálanefnd teljum að sýna eigi þessu mikilvæga starfi virðingu og stuðning með því að samþykkja þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir. Ég undirstrika að fjárhagslegur stuðningur mun að sjálfsögðu ráðast af því svigrúmi sem viðkomandi ráðuneyti og stofnanir hafa hverju sinni en við teljum að hér sé verið að senda mikilvæg skilaboð um að við kunnum að meta það starf sem þarna fer fram og teljum brýnt að halda því áfram og styrkja þessa starfsemi frekar ef eitthvað er. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nefndarálit skrifa Árni Þór Sigurðsson, Valgerður Bjarnadóttir, Einar K. Guðfinnsson, Margrét Tryggvadóttir, Ragnheiður E. Árnadóttir, Ögmundur Jónasson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson.

Forseti vill geta þess að enn er klukkan í ræðupúlti óvirk en tímamæling fer fram hjá forseta.

Frú forseti. Ég hef áður lýst stuðningi við þessa þingsályktunartillögu sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson er 1. flutningsmaður að. Ég tel að hún sé jákvæð. Það er rétt sem hv. formaður utanríkismálanefndar sagði í framsögu sinni fyrir nefndaráliti að Akureyri hefur þróast í það að vera eins konar miðstöð norðurslóðarannsókna og ég tel að það sé vel þess virði að styrkja þá þróun. Hitt er svo það, eins og hv. þingmaður sagði, að þá er ráðuneytinu sem ég fer með forstöðu fyrir núna skorinn ákaflega þröngur stakkur. Þar hafa hv. þingmenn eins og vera ber farið með skurðhnífinn nokkuð nákvæmlega ofan í fjárreiður ráðuneytisins. Þess vegna fannst mér mikilvægt að hv. þingmaður sagði það alveg skýrt að stuðningurinn við þetta gæti orðið með annars konar hætti en beinlínis fjárframlögum en hugmyndin er góð. Þær rannsóknir sem hafa farið fram á Akureyri í tengslum við starf þeirra stofnana sem hv. þingmaður nefndi, einkum á sviði heimskautaréttar, eru mjög þarfar og mjög mikilvægar. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að á síðustu áratugum hafi kannski verið lögð ójöfn og ekki kórrétt áhersla þegar menn hafa verið að veita af hálfu framkvæmdarvalds og þings fjármuni til rannsókna á sviði hafréttar. Ætli við höfum ekki lagt á síðasta áratug fast að milljarði í það að þróa landfræðileg rök fyrir tilkalli okkar til Hatton-Rockalls svæðisins? Hugsanlega mun það leiða til þess að við fáum þar ítök. Það yrði jákvætt. Ég er ekki alveg viss um hverjar verða hinar beinu hagnýtu afleiðingar af því. Hitt er alveg ljóst að það sem hefur skort á er að þróa hin lögfræðilegu rök fyrir stöðu okkar sem strandríkis gagnvart Norðursjó. Lega Íslands og efnahagslögsögunnar gagnvart norðrinu er með þeim hætti að við getum gert tilkall til slíkrar stöðu. Það þarfnast hins vegar flókins lögfræðilegs rökstuðnings og við þurfum með vísindamönnum okkar á Akureyri en líka vísindamönnum við aðra háskóla, sem eru einnig að velta þessu fyrir sér, að þróa þessi rök. Á næstu árum tel ég að það sé mjög mikilvægt að menn beini með skipulegum hætti fjárstuðningi til þess. Ég hef sagt algjörlega skýrt að ég lít svo á að norðurslóðir séu eitt af forgangssviðum utanríkisráðuneytisins. Þegar ég hélt ræðu mína um utanríkismál hér á síðasta vetri fjallaði þriðjungur þeirrar ræðu um norðurslóðir. Þar lagði ég fram í tíu liðum drög að stefnu Íslendinga í þeim málaflokki. Ég lýsti því sömuleiðis yfir að ég hefði fullan hug á því að leggja fram þingsályktunartillögu til umfjöllunar á Alþingi þar sem sú stefna væri mótuð gerr. Auðvitað er það svo að stefna af þessu tagi er aldrei fullmótuð og er jafnan í þróun, en ég tel að Alþingi Íslendinga eigi að koma að því. Ég fagna þess vegna að utanríkismálanefnd hefur lagt áherslu á þetta með þessum vinnudegi sínum fyrir norðan. Ég tel að það sé ákaflega jákvætt. Ég vil líka geta þess hér að fleiri háskólar hafa hug á stökum ráðstefnum um afmörkuð málefni, m.a. ein stofnun við Háskóla Íslands. Ég tel að það sé jákvætt. Mér finnst ágætt að það ríki svolítil samkeppni millum háskólanna á þessu sviði, en ég ítreka það hins vegar að Akureyringar hafa forskot og hafa sýnt lofsvert frumkvæði gagnvart þessum málaflokki. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við finnum leiðir til að halda áfram þeirri vinnu og því námi sem þar hefur verið boðið upp á í heimskautarétti í framtíðinni. Það er engum blöðum um það að fletta að breytingar sem eru að verða á veðurfari munu leiða til þess að mikilvægi norðurslóðanna getur bara aukist. Við sjáum fram á að vegna bráðnunar sem er örari en menn áttu von á og þó miklu örust á norðursvæðunum mun tvennt gerast. Í fyrsta lagi munu opnast upp svæði sem áður voru lokuð fyrir ágangi þar sem menn geta unnið olíu og gas. Hugsanlega verður þrýstingurinn á það ekki jafnmikill og menn töldu kannski fyrir einu til tveimur árum. Ástæðan er sú að það hefur orðið mjög ör þróun í gasvinnslu, hið svokallaða Shale-gas gerir að verkum að hægt er að vinna gas úr jarðlögum sem menn gátu ekki áður og með ódýrari hætti. Þetta kann að draga úr þessum þrýstingi og að hann verði ekki eins mikill og menn töldu. En þetta mun gerast eigi að síður síðar á þessari öld. Hitt mun líka gerast að það opnast siglingaleiðir úr Kyrrahafinu um Norður-Íshafið og hingað til Norður-Atlantshafs vegna bráðnunar. Í síðasta mánuði gerðist það að rússneskt olíuskip sérbúið til siglinga um slík íssvæði fór sína fyrstu ferð þar og ég tel að það séu ákveðin tímamót. Sömuleiðis er það alveg ljóst að erlendar stórþjóðir sem eiga mikið undir viðskiptum við Evrópu og Bandaríkin og eru fjarri þessum heimsálfum fylgjast mjög grannt með þessu. Kínverjar eru t.d. þar á meðal. Kínverjar hafa af þeim sökum sótt eftir því að fá aukaaðild að Norðurskautsráðinu og þeir hafa nú þegar sett upp rannsóknarstöð á landsvæði sem heyrir undir Norðmenn, þ.e. á Svalbarða. Ég er þeirrar skoðunar að ef erlend ríki vilja setja upp rannsóknarstöðvar á Íslandi til að fylgjast með þessu þá eigum við að skoða það með mjög jákvæðum huga. Ég tek það þó skýrt fram að ekkert þeirra hefur til þessa falast eftir slíku. Það er að verða snar þáttur af utanríkisstefnu okkar að treysta og efla samskiptin við þau ríki sem liggja beinlínis að norðurskautinu. Það er ljóst að norðurskautsráðið, þar sem við eigum fulla aðild að, mun mjög eflast á næstu árum. Við fylgjum þeirri stefnu að sú stofnun verði vettvangurinn þar sem menn útkljá deilur. Við teljum líka að á þeim vettvangi og innan ramma hafréttarsamningsins sem Íslendingar áttu mikinn þátt að á sínum tíma sé hægt að leysa allar deilur um landsvæði. Það breytir ekki hinu að reynslan sýnir að þegar opnast svæði þar sem er að finna auðlindir þá leiðir það oft til kapphlaups og í kjölfar þess fylgir oft hervæðing. Eitt af því sem við þurfum að berjast gegn er að norðurslóðirnar hervæðist að nýju eins og mátti segja að hefði verið hér á tímum kalda stríðsins. Ég tel að Íslendingar eigi að reyna að festa rætur í þessu samstarfi eins tryggilega og hægt er. Þar gildir eins og á öllum öðrum sviðum að þeir sem hafa þekkingu hafa forskot. Sum stórveldanna hafa sýnt þessu máli ákaflega og undarlega lítinn áhuga. Við höfum hins vegar verið mjög vakandi yfir þessu. Það hefur komið skýrt fram að íslensk stjórnvöld hafa mótmælt því mjög harkalega þegar með einhverjum hætti hefur verið sneitt að hlut Íslendinga. Ég nefni sem dæmi að þegar Kanadamenn héldu ráðstefnu hinna svokölluðu fimm strandríkja þar sem m.a. Íslendingar höfðu ekki fulla aðild var því harkalega mótmælt af nokkrum erlendum fjölmiðlum, þar á meðal kanadískum. Það var sömuleiðis farið í diplómatískt úthlaup til allra okkar helstu samstarfsaðila til þess að fá þá í lið með okkur til að mótmæla því. Eins og menn muna leiddi það til þess að stórveldi tóku upp hanskann fyrir ríki eins og Ísland og sumar frumbyggjaþjóðirnar sem byggja þessi svæði. Eitt af því líka sem ég tel að Íslendingar eigi jafnvel að hafa frumkvæði að hvað varðar rannsóknir og ráðstefnuhald til þess að sýna málefninu stuðning eru réttindi frumbyggja. Ég tel að við sem smáþjóð eigum ekki að hika við að stíga fram og styðja þau eins og hægt er. Reynslan sýnir að stórveldin hafa ákveðna tilhneigingu til þess að horfa fram hjá þeim og gera þá léttvæga. Í stuttu máli, frú forseti, ég segi það bara fyrir hönd ráðuneytisins að ég tel að það sé jákvætt að þessi tillaga verði samþykkt og yrði allra manna glaðastur ef hv. þingmenn kjördæmisins mundu leggjast á lið með ráðuneytinu til þess að útvega ríflega fjárveitingu til þessa verkefnis.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um árlega ráðstefnu á Akureyri um málefni heimskautasvæðanna þar sem utanríkisráðuneyti og umhverfisráðuneyti er falið að vinna ásamt Háskólanum á Akureyri að undirbúningi árlegrar ráðstefnu um málefni heimskautasvæðanna. Jafnframt verði leitað alþjóðlegs samstarfs og stuðnings við verkefnið og að áskorun hæstv. utanríkisráðherra munum við þingmenn kjördæmisins að sjálfsögðu vinna vel að því verkefni. Nú þegar hafa verið haldnar tvær slíkar ráðstefnur á Akureyri um lögfræðileg málefni. Sú fyrsta í september 2008 og síðan önnur í september 2009 og svo stendur fyrir dyrum sú þriðja sem haldin verður dagana 9.–11. september og í ár verður umfjöllunarefni ráðstefnunnar mannréttindi og stjórnfesta á heimskautasvæðunum. Í nefndaráliti hv. utanríkismálanefndar kemur fram mjög eðlileg varfærni í fjármálum á þessum tímum. Það er mjög eðlilegt en vonandi tekst eftir sem áður að fjármagna þá ráðstefnu þannig að við getum haldið þessar ráðstefnur. Ég er mjög ánægð með þá áherslu sem hér kemur fram þar sem segir að nefndin leggi áherslu á að norðurslóðamál séu eitt af forgangsverkefnum íslenskrar utanríkisþjónustu. Þá lýsi ég yfir sérstakri ánægju minni með vinnubrögð hv. nefndar sem lagði á sig ferðalag til Akureyrar og kynnti sér þar bæði málefni Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og jafnframt Háskólans á Akureyri og tekur undir eða samþykkir þessa tillögu. Mig langar aðeins til að gera grein fyrir þeirri metnaðarfullu starfsemi sem fram fer á Akureyri í þessum málaflokki. Annars vegar hófst nám á meistarastigi í heimskautarétti 2007 þar sem fjallað er um álitamál á þessum vettvangi, en það er mál sem ég held að við gerum okkur ekki almennilega grein fyrir hversu mikilvægt er að við hugum vel að þar sem væntanlega munu koma upp deilur um landamæri og markalínur hafsvæða og þær eru nú reyndar þegar hafnar. Þar er einnig lögð áhersla á að við gætum þar lært af þeim reglum sem til eru fyrir suðurskautslandið. Stofnun Vilhjálms Stefánssonar er síðan mjög viðurkennd stofnun sem mér finnst hafa afskaplega metnaðarfull og skynsamleg markmið. Þar er lögð áhersla á þverfaglega og fjölþjóðlega umfjöllun um fræðilegar og hagnýtar lausnir á viðfangsefnum sem tengjast þessu svæði og að ekki sé vænlegt að slíta náttúruvernd úr samhengi við náttúrunýtingu eða þá viðleitni fólks að afla sér fæðu eða sjá sér farborða. Jafnframt finnst mér skipta mjög miklu máli að sú stofnun leggur áherslu á varðveislu menningarlegrar fjölbreytni og möguleika smárra samfélaga til að lifa í samræmi við eigið gildismat. Ég vona svo sannarlega að í þeirri vinnu sem nú hefur farið fram um sóknaráætlun 20/20 hafi verið tekið tillit til þess á Eyjafjarðarsvæðinu hversu mikilvægt er að þessi sérstaða Háskólans á Akureyri og Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar sé stór hluti af hinum akademíska veruleika sem þar er og fái í kjölfarið fjármuni eða ákveðinn stuðning til að festa þá sérstöðu í sessi.

Forseti. Síðasti ræðumaður komst þannig að orði hér að hún þakkaði hv. utanríkismálanefnd það að hafa lagt á sig ferðalag til Akureyrar til að sinna þessu máli. Ég ætla ekki að taka undir þær þakkir, ég tel þetta sjálfsagt mál og tiltölulega löðurmannlegt að leggja þetta litla ferðalag á sig til að sinna svona mikilvægu máli.  Ég vil enn fremur bregðast við orðum hæstv. utanríkisráðherra þar sem hann skorar á hv. þingmenn kjördæmisins að leggja sér nú lið við að útvega fjárveitingu til þessa verkefnis. Lítil eru þá fjárráð hæstv. ráðherra ef ekki er hægt að öngla saman fyrir einni lítilli ráðstefnu, en ekki skal standa á mér í því verki að leggja honum lið við það ef skortir silfur til þess. Ég tek eftir því að í nefndarálitinu kemur fram að það er ekki verið að merkja til þess fjármuni heldur lít ég svo að nefndarálitið taki undir þær áherslur sem hafa verið við lýði fyrir norðan um að að standa beri vörð um það góða starf sem hefur átt sér stað í tengslum við Háskólann á Akureyri og út frá honum á sviði norðurslóðamálefna. Alþekkt er og hefur spurst mjög víða sú ágæta vinna sem þar hefur farið fram og smitaðist í rauninni út frá Stofnun Vilhjálms Stefánssonar sem hefur unnið sér mjög gott orð á þessum vettvangi sem snýst um málefni norðurslóða. Það skal undirstrikað hér að stofnun Vilhjálms Stefánssonar hefur átt nokkuð undir högg að sækja varðandi fjárveitingar. Hefur þurft að berjast fyrir hverri krónu þar inn og þetta er sú stofnun sem að mínu mati hefur mest vægi í því að halda nafni Íslands á lofti í því umhverfi sem fjallar um þessi mál hjá svæðum og sveitarfélögum umhverfis norðurskautið. Ég vil nefna það líka að á Akureyri, fyrir utan þá starfsemi sem háskólinn hefur sinnt og tek ég undir orð hv. þm. Jónínu Rósar Guðmundsdóttur áðan varðandi heimskautaréttinn, er vaxtarbroddur eða vísir að námi og fræðistörfum sem tengjast þessu sem hefur skotið þarna rótum og ber að rækta með einhverjum hætti. Þá kem ég að því sem kom fram hjá hæstv. utanríkisráðherra um þá samkeppni sem hann gæti vel séð fyrir sér varðandi ráðstefnuhald á þessu sviði. Ég er ekki alls kostar sammála því að við Íslendingar eigum að fara í mikla samkeppni, sérstaklega á háskólasviði, um þá starfsemi sem þarna á sér stað. Við erum tiltölulega litlir í þessu sambandi á norðurslóðum og þurfum að kappkosta að stilla saman krafta okkar til að eiga einhverja von í því að keppa við aðrar þjóðir um þau tækifæri sem þarna eru fyrir hendi. Ég þekki þetta ágætlega þó ekki væri nema fyrir þá reynslu sem ég hafði þegar ég gegndi stöðu bæjarstjóra á Akureyri. Þá varð Akureyri fulltrúi Íslands í samstarfi sveitarfélaga og svæða við norðurskautið og gekk í þau samtök við hátíðlega athöfn á ekki ómerkari stað en Smolny-höllinni í Leníngrad sem einhverjir hér inni kannast við. Það var mjög áhrifarík athöfn og maður upplifði smæð sína í því samhengi, ekki bara inni á þeim merka stað heldur líka þegar maður varð var við það hversu stórar og miklar einingar þessi samtök, þessi svæði, þessi sveitarfélög eru sem við störfum með þarna. Við erum smápeð í því sambandi og háskólinn okkar er það líka og sá vaxtarbroddur sem þarna er. Ég tek hins vegar undir orð hæstv. utanríkisráðherra og vil jafnframt nýta þetta tækifæri til að þakka honum aðkomu að því þegar við vorum að berjast um tvær stofnanir sem þarna spruttu upp út frá störfum Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar, sem voru CAFF og PAME. Þó að það hafi kannski ekki æxlast eins og æskilegt var var vilji hæstv. ráðherra óskoraður í þeim efnum að reyna að byggja upp það ágæta starf. Ég vil fjalla örlítið um þá hagsmuni sem hann nefndi að við hefðum af því að taka okkur stöðu í þeim málum sem þarna er um að ræða. Ég vil nefna þetta sérstaklega út frá því sem ég kom örlítið að áðan sem laut að samkeppni háskóla. Við sáum það líka í tengslum við vinnu sveitarfélaga, sérstaklega hafnarstjórna, um höfn tengda opnun siglingaleiðarinnar yfir norðurskautið að þar voru menn farnir að vinna hver í sínu horni og eyða kannski ómældu fé til þeirra þátta í stað þess að stilla saman strengi og reyna að nýta þær fáu krónur sem Íslendingar höfðu úr að spila til að geta með skynsamlegu viti markaðssett hafnarsvæði á einhverjum einum tilteknum stað á landinu þegar við vorum að keppa við Noreg og Orkneyjar, ef ég man rétt, í þessu sambandi. Þá lýtur þetta að spurningunni um hvaða hagsmuni við ætlum að taka í þessu og með hverjum við ætlum að vinna. Hæstv. ráðherra kom ágætlega inn á það hér hvernig Kanadamenn ætluðu sér að fara með okkur og við höfum séð og upplifað vilja og áhuga Kínverja til að taka sér stöðu á þessum slóðum og ekki skal ég lasta það. En ég tel að við ættum að fara tiltölulega varlega í þau samskipti og halla okkur frekar að því að reyna að mynda einhvers konar bandalag með þjóðum sem standa kannski nær okkur á þeim slóðum sem við erum nú og horfi ég þá sérstaklega til Norður-Ameríku, Kanada og Noregs í því sambandi. Ég tel að það sé möguleiki fyrir okkur að ná ágætri samstöðu meðal þeirra þjóða til að standa vörð um þá hagsmuni sem við höfum af þessu máli. Ég vil undir lokin þakka þeim sem komu að þessu máli og utanríkismálanefnd sérstaklega og heiti á hana að standa vörð um þær áherslur sem koma fram í nefndaráliti hennar gagnvart þeirri þingsályktunartillögu sem hér hefur verið flutt og vil ítreka það að Norðlendingar allir standa vörð um þetta verkefni. Þetta er ekkert sérbundið endilega því ágæta sveitarfélagi sem hv. þm. Jónína Rós Guðmundsdóttir nefndi áðan. Þetta er miklu stærra mál en svo og því ber að fagna þegar tekið er undir þetta. En ég heiti á menn að leggja þessu liðsinni sitt og mun, eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar, leggja ráðherranum lið við að leita þeirra króna sem í þetta þarf ef hann á í vandræðum með að fara ofan í skúffurnar sínar.

Frú forseti. Það er fróðlegt að heyra að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur eytt einhverjum tíma í Leníngrad. Kannski hefur hann orðið fyrir fullmiklum áhrifum af hugmyndafræði þess manns sem sú borg er kennd við en hann var eins og kunnugt er höfundur hins miðstýrða stjórnkerfis sem lengi var þar við lýði og er enn. Augljóslega er hv. þm. Kristján Þór Júlíusson aðdáandi þess líka. Það kemur mér svo sem ekki mikið á óvart. Mér finnst töluvert vera líkt með þeim stjórnmálahreyfingum tveimur, annars vegar þeirri sem hv. þingmaður tilheyrir og hins vegar þeirri sem félagi Lenín tilheyrði á sínum tíma. Ég er þeirrar skoðunar að þegar kemur að vísindum og rannsóknum þá eigi menn ekki að miðstýra of mikið. Þar hallast ég frekar að því sem annar mikilhæfur höfðingi á svipuðum slóðum og hv. þingmaður var staddur á, þ.e. Maó formaður, fylgdi en hann sagði: Látum 100 blóm blómstra, þó ekki úr byssuhlaupum, eins og hann mun einhvern tíma hafa bætt við líka. Í Háskóla Íslands hefur t.d. komið upp mikill áhugi á norðurslóðarannsóknum. Væntanlega tengist það vaxandi athygli á svæðinu og ég hef tekið eftir því af því að ég hef lagt mig fram um að fylgjast með rannsóknum og lesa fræðigreinar sem Íslendingar skrifa og tengjast þessu. Ég tek eftir því að við Háskóla Íslands hafa mjög atgervisríkir fræðimenn breytt rannsóknaráherslum sínum og tekið að einbeita sér að þessu. Stór ríki og samtök úti í heimi hafa leitað eftir áliti þessara fræðimanna. Mér finnst það gott. Ég lít á þessa þróun sem ákveðna samkeppni við t.d. það sem verið er að gera á Akureyri og ég styð hvort tveggja. Ég held einmitt að þær mismunandi áherslur sem menn sjá þar hjálpi því sem við þurfum á að halda sem er þróun stefnumótunar og hún byggist á þessari rannsóknarvinnu.  Svo vildi ég gjarnan ræða, frú forseti, Evrópusambandið á eftir, í lengri ræðu, þar sem ég tók eftir því að hv. þingmaður forðaðist það eins og köttur sem rekst á heitan graut.

Frú forseti. Það er oft þannig þegar hæstv. utanríkisráðherra kemur í pontu að maður á í vandræðum með að fylgja honum og svo var í þetta skiptið þótt ég svona undir lokin næði þræðinum. Ég held að við verðum að eyða öðrum tíma í Evrópusambandsumræðuna heldur en þeim tíma sem hér gefst í stuttum andsvörum og tæpast undir málefnum heimskauta og allra síst undir málefnum Háskólans á Akureyri. Það er alveg rétt, ég naut þess mjög að vera í Leníngrad og hef komið þangað oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. En ég hef líka komið til Múrmansk og vaknað þar upp í frekar svart/hvítri martröð sem segir okkur þá um leið að ýmsar hliðar eru á öllum kenningakerfum, sérstaklega eftir því hvernig menn kunna að fara með þau og ég fullyrði að þarna var ekki farið rétt með. Ég var ekki að mælast til þess að frumkvæði og vilji manna til að vinna að þessum málum yrði drepinn niður, allra síst í tengslum við góð og gagnleg fræðistörf eins og stunduð eru í Háskóla Íslands á sumum sviðum. Ég var einfaldlega að vara við því að sá mjói vísir sem spratt upp norður í Háskólanum á Akureyri yrði drepinn af þeim stóra og sterka sem sölsar þetta undir sig eins og t.d. var gert - svo ég nefni dæmi um mál sem hefur farið mjög illa hjá okkur Íslendingum af því að við efndum til samkeppni á því sviði. Það var í vinnu í tengslum við það að byggja upp nám fyrir stúdenta á sviði orkumála. Þar voru RES – Orkuskólinn á Akureyri, Keilir í Keflavík og þriðja batteríið var svo búið til með tilstuðlan Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta endaði með því að allir þessir þrír póstar voru í algerri rúst og ég vil leggja varnaðarorð við því að við förum sömu leið gagnvart norðurslóðamálefnunum, að egna þessum stofnunum í samkeppni. Ég vil miklu frekar að stofnanirnar vinni saman og byggi þetta upp og ég ber fullt traust til fræðasamfélagsins til að gera slíkt, en ég vil ekki að þær fari að keppa um takmarkaða 

Frú forseti. Ef hv. þingmaður á erfitt með að fylgja utanríkisráðherra eftir þá á hann að fljúga hærra, ferðast hraðar. Ég ætla ekki að halda því fram að hv. þingmaður sé beinlínis lenínisti í viðhorfum sínum til miðstýringar á Íslandi og auðvitað er ég ekki að gera honum það upp að hann vilji miðstýra rannsóknum. En það gegnir allt öðru máli t.d. um hafnargerð en rannsóknir. Ég er honum sammála um það að við þurfum að gæta þess að sá mjói vísir sem þarna hefur orðið til og þegar skilað mikilvægum og að mörgu leyti aðdáunarverðum árangri slitni ekki. Við þurfum að bera áburð í svörðinn í kringum hann, ég er sammála hv. þingmanni um það. Svo gleðst ég yfir jákvæðum orðum hans um aðkomu mína að CAFF og PAME en það var einmitt svo að þegar ég var umhverfisráðherra seint á síðustu öld hafði ég frumkvæði að því að CAFF kom hér og undirbjó PAME. Hv. þingmaður var þá að slíta pólitískum bæjarstjóraskóm sínum á Dalvík, ef ég man rétt. Hann hefur síðan lagt gjörva hönd að því eins og mörgu öðru jákvæðu. Í grunninn vil ég einungis segja að ég tel að þarna sé um jákvætt frumkvæði að ræða. Aðeins vil ég þó drepa á kaupfélagið stóra Evrópusambandið. Ég er náttúrlega þeirrar skoðunar að Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið og eitt af því sem ég tel að það eigi að hafa í för með sér er að á Akureyri verði sett niður miðstöð norðurslóðarannsókna Evrópusambandsins og það er eitt af því sem ég mun berjast fyrir. Ég vona að hv. þingmaður taki á með mér í þeim efnum en ég óttast það auðvitað að hann hafi undirgengist einhverjar vitlausar skoðanir manna utan úr bæ sem mér finnst því miður í allt of ríkum mæli stýra Sjálfstæðisflokknum í dag og hafa svipt hann þeirri víðsýni sem hv. þingmaður var þekktur fyrir fyrr á árum. Ég hef ekki nema eitt ráð við því og það er að hv. þingmaður hætti að lesa Morgunblaðið eins og ég.  
            

Forseti. Þegar hæstv. ráðherra segir að ég ætti að lesa Morgunblaðið eins og hann, þá veit ég ekki með hvaða hætti hæstv. ráðherra les blaðið. Enn fremur beindi hann þeim tilmælum til þess sem hér stendur að fljúga hærra. Þá geri ég þá játningu að ég hef miklu meiri unun af því að sigla. En hæstv. ráðherra hefur atvinnu af því að ferðast með flugi á milli landa og hefur sinnt skyldum sínum með þeim hætti  Það mætti skilja orð hæstv. ráðherra um Evrópusambandið og norðurslóðastarf og miðstöð Evrópusambandsins á Akureyri því tengdu með þeim hætti að ef við gengjum ekki í Evrópusambandið yrði miðstöð norðurslóðarannsókna Íslands byggð upp við Háskóla Íslands, ef ég kýs að snúa út úr orðum hæstv. ráðherra með þeim hætti.  Það kann vel að vera að við verðum tiltölulega þröngsýnir með aldrinum og ekki eins opnir fyrir öllum nýjungum en sumir segja að við þroskumst líka. Það kann vel að vera. Ég veit ekki hvernig því háttar til í samskiptum okkar hæstv. ráðherra en ég tel að þó að þau hafi verið ágæt hafi þau þróast til betri vegar á síðari árum. Meira að segja meðan við vorum saman í vinnu við ákveðnar aðgerðir meðan ég sleit bæjarstjóraskónum á Ísafirði, svo ég vitni til orðalags hæstv. ráðherra. Í gegnum tíðina höfum við átt mikla og góða vinnu saman og ég treysti því að svo verði áfram.

Frú forseti. Það hefur verið afskaplega ánægjulegt og jafnvel undarlegt að hlusta á umræðuna hér um norðurskautsmálefni þar sem þær ágætu persónur Lenín og Maó hafa numið staðar í framsögu manna. Ég kem upp til að leggja málefninu eindregið lið og er reyndar meðflutningsmaður þess, svo sem fram hefur komið í framsögu formanns utanríkismálanefndar. Ég vil taka strax skýrt fram að ég er afskaplega ánægður með þá ríku samstöðu sem kemur fram í nefndaráliti utanríkismálanefndar. Það er augljóst að nefndin vill leggja málinu mikið lið og það er vel. Áður en ég kem að norðurskautsumræðunni sem er að mínu viti afskaplega mikilvæg þá vil ég fyrst leggja áherslu á mikilvægi Háskólans á Akureyri. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að stofnun Háskólans á Akureyri fyrir liðlega aldarfjórðungi sé merkilegasta byggðaaðgerð í sögu þjóðarinnar. Það má vel vera að ég taki stórt upp í mig með þeim orðum en það er sannfæring mín að stofnun háskólans, sem var baráttumál margra merkra þingmanna á síðustu öld, hafi skilað Eyjafjarðarsvæðinu, Norðurlandi og reyndar allri íslensku þjóðinni ef út í það er farið, glæsilegum árangri í menntamálum. Þar var komið til móts við mikla þörf fyrir aukna menntun á svæði þar sem menntun hefur hvað mest átt undir högg að sækja. Við eigum að efla menntun á þeim svæðum þar sem menntun er hvað minnst og brottfall er hvað mest úr skólum. En þetta var um Háskólann á Akureyri. Við þekkjum vel til Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar. Hún er að mörgu leyti mjög merkileg og svar við rannsóknarþörf nýrra tíma. Ég er mjög stoltur af því að henni hafi verið komið á fót, einmitt í tengslum við Háskólann á Akureyri og sem næst þeim verkefnum sem við blasa. Við Íslendingar eigum að koma stofnunum á fót á þeim stöðum þar sem verkefnin blasa við. Þar má nefna flutning Skógræktar ríkisins til Egilsstaða. Við eigum að hafa verkefni ríkisstofnana þar sem verkefnin eru til staðar. Það á einnig við um verkefni Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar. Þessi verkefni eru vitaskuld mjög á dagskrá nú þegar loftslagsbreytingar eru áberandi og ég tel að þau verði í deiglunni á næstu árum og áratugum. Við þurfum ekki nema að horfa á fréttir gærdagsins til að sjá að það eru að verða gríðarlegar breytingar á loftslagi á Íslandi. Í fréttum Stöðvar 2 í gær sáum við að vötnin á hálendi Íslands eru að þorna upp. Nýverið var ég ásamt þingmannanefnd Vestnorræna ráðsins á Grænlandi þar sem hlýnun loftslags á norðurhveli jarðar var ofarlega á baugi. Þetta mun leiða til þess að margar mun stærri þjóðir en við Íslendingar munu horfa til þessara svæða á komandi árum. Þess vegna finnst mér það mjög táknrænt, skemmtilegt og aðdáunarvert að við Íslendingar flytjum þetta mál nú til að laða að okkur allt það vit og öll þau fræði sem eru merkust í þessum geira nú um stundir. Það gerum við með því að halda ráðstefnur af þessu tagi. Þó að það sé að mörgu leyti undarlegt að velja verkefninu einn og sama staðinn í þingsályktunartillögu þá er Akureyri eftir sem áður vel til þess fallin að fjalla um þessi mál, staðsetningarinnar vegna, Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar vegna og Háskólans á Akureyri vegna en ekki síst vegna þeirrar glæsilegu aðstöðu sem nú blasir við í ráðstefnuhaldi í höfuðstað hins bjarta norðurs. Nýverið var vígð nýbygging Háskólans á Akureyri þar sem er að finna glæsilegar vistarverur undir þróttmikið ráðstefnuhald. Þá vil ég einnig geta þess að á sama degi var menningarhúsið Hof vígt þar sem er að finna 500 manna sal fyrir miklar ráðstefnur. Nú loksins við dagsbrún nýrrar aldar er að rætast gamall draumur Eyfirðinga, norðanmanna og Akureyringa um að geta tekið við alþjóðlegum ráðstefnum með glæsilegum hætti. Allt leggst þetta á eitt við að styðja þingsályktunartillöguna um árlega ráðstefnu á Akureyri um málefni heimskautasvæðanna. Það er jafnframt mjög ánægjulegt að lesa nefndarálitið sem formaður utanríkismálanefndar gat um áðan og las upp úr. Að lokum þetta. Ég vil taka undir orð hæstv. utanríkisráðherra er varðar rétt frumbyggja á norðurskautssvæðinu til að viðhalda atvinnumenningu þeirra og mjög var til umræðu á téðri ráðstefnu vestnorræna ráðsins á Grænlandi sem ég heimsótti fyrir tveimur vikum eða svo. Það er og á að vera skýlaus réttur frumbyggja á þessu svæði að stunda þær fiskveiðar og veiðar almennt sem þeir hafa iðkað um aldir. Við Íslendingar eigum að leggjast á sveif með þeim og reyndar okkur sjálfum í þessum efnum og verja þennan rétt. Á því sviði er að mörgu leyti við ofurefli að etja svo sem eins og heilu Bandaríkin og Evrópusambandið sem hafa lagt stein í götu þessara þjóða, sérstaklega Færeyinga og Grænlendinga, þegar kemur að útflutningi á skinnum og margvíslegu handverki sem unnið er úr selum, hvölum og öðrum dýrum sem fyrirfinnast á þessum slóðum. Hér eiga Íslendingar að leggjast á sveif með nágrönnum sínum og því er þessi vettvangur afskaplega mikilvægur, þ.e. að Íslendingar gefi ekkert eftir í þessum málaflokki heldur sæki fram.

Frú forseti. Það fór ekki fram hjá neinum að hér talaði síðastur manna sannkallaður sendiherra Akureyrar. Reyndar bar hann eitt sinn formlega þann titil af hálfu bæjarstjórnar þar. Allt er það rétt sem hann segir um uppbygginguna á Akureyri. Það er hárrétt að Háskólinn á Akureyri er sennilega besta dæmið um mjög vel heppnaða byggðaaðgerð á Íslandi. Hún var umdeild á sínum tíma. En menn stóðu af sér þá sjóa sem upp brotnuðu, ekki síst úr öðrum fræðastofnunum. Það sem hv. þingmaður segir um hina nýju menningarhöll er líka hárrétt. Ég dreg þó í efa, miðað við fregnir af því að menn eru þegar farnir að panta það hús undir hvers kyns menningartengda atburði, að það þurfi sérstaka þingsályktunartillögu um ráðstefnu til að skapa því einhvern tilgang. Ég ætla að mæla örfá orð til hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar sem hefur nú, illu heilli, horfið af vettvangi. Í sumar þegar ég fór til Kína í opinbera heimsókn ræddi ég bæði við varaforseta Kína, utanríkisráðherra Kína og borgarstjórann í Sjanghæ um samstarf á sviði ýmiss konar verka sem tengjast norðurslóðum. Frá því er skemmst að segja að þeir tóku mjög undir það. Í morgun hélt forseti Íslands í ferð til Kína þar sem hann mun m.a. sækja ráðstefnu sem haldin er á vegum sérstakrar norðurslóðamiðstöðvar í Sjanghæ. Þessi mál eru því á hreyfingu. Ég gat þess í fyrri ræðu minni að Kínverjar hefðu þegar komið upp rannsóknasetri á Svalbarða og það er ljóst að þeir hafa mikinn áhuga á norðursvæðum. Ég tel að við eigum að reyna að örva samstarf við erlendar þjóðir. Það væri mjög vel til fundið ef erlendar þjóðir sendu fræðimenn hingað til Íslands að rannsóknasetrunum á Akureyri til að efla þetta samstarf til lengri eða skemmri dvalar, ekki síst Kínverjar. Ef einhver erlend þjóð óskar eftir því að setja upp rannsóknarstofu hér munum við auðvitað ræða það málefnalega. Ég sagði í fyrri ræðu minni að ef svo færi, eins og ég tel að muni verða, að Ísland gangi í Evrópusambandið þá er alveg ljóst að eitt af því sem mun verða ríkt í samstarfi Evrópusambandsins og Íslands eru rannsóknir og vöktun á norðurslóðum. Ljóst er að Evrópusambandið mun þurfa að setja upp rannsóknarstöð sem tengist norðurslóðum. Ég er þeirrar skoðunar að slík rannsóknarstöð eigi að vera hér á landi og hún eigi að vera á Akureyri. Eitt af því sem við munum berjast fyrir í samningum við Evrópusambandið, sem íslenska þjóðin fær svo að greiða atkvæði um, er að ESB setji upp miðstöð norðurslóðarannsókna og hún verði sett niður á Akureyri. Það mundi hafa mjög sterk áhrif á háskólasamfélagið þar. Við vitum hvernig Evrópusambandið ræðst í svona verkefni. Það gerir það af miklum þrótti. Það mundi styðja við margt sem þar er að gerast. Þá mun þessi mjói vísir gildna mjög og vonandi verða að sterkum meiði. Hann gæti orðið uppistaðan í slíkri miðstöð. Þetta mundi leiða til þess að hingað kæmu fræðimenn á margvíslegu sviði og tækju sér bólfestu hér. Þetta mundi sömuleiðis leiða væntanlega til þess að íslenskir námsmenn sem hafa sótt sér menntun á þessu sviði, innan deildarinnar sem kennir heimskautarétt og annarra stofnana og sinna ýmsum verkefnum af þessu tagi, fengju viðfang fyrir hendur sínar og huga. Þetta skiptir mjög miklu máli. Þetta er eitt af því sem mundi leiða af sér mjög jákvæða hluti fyrir Ísland og íslenskt fræðasamfélag, ekki síst Akureyri og Norðurland, ef Ísland gengur í Evrópusambandið. Þetta þurfa menn að hafa í huga. Þeir þurfa að skoða svona hluti. Hvað gætum við sótt í Evrópusambandið til að byggja upp rannsóknastofnanir okkar og háskóla og aðrar mikilvægar stofnanir? Þetta er eitt gott dæmi um það. Þetta vildi ég segja, frú forseti, ef það mætti verða til að róa afstöðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar til Evrópusambandsins. Mér sýnist að hann hafi ekki fylgst nægilega með þróun þessara mála og afstaða hans mótist fremur af því sem skrifað er í leiðurum Morgunblaðsins á degi hverjum og öllum þeim bölmóði sem þar má lesa en af staðreyndum málsins.

Forseti. Ég kem upp til að taka hjartanlega undir orð hæstv. utanríkisráðherra um þann þátt málsins sem lýtur að Evrópusambandinu. Ég hef kynnt mér ágætlega hvernig Evrópusambandið dreifir rannsóknum sínum og stofnunum til þeirra 27 landa sem eru nú þar eru innan borðs, og bráðum 28 að ég held. Það er aðdáunarvert að sjá hvernig stærri þjóðir haga rannsóknum sínum og stofnanagerð að mörgu leyti. Ég horfi þar til fimmta stærsta hagkerfis í heimi, Kaliforníu, sem hefur lagt sig í líma á undanförnum árum og áratugum við að dreifa stofnunum sínum um fylkið, þó ekki sé til annars en að forðast umferðarteppur í stóru borgunum. Þetta gerir Evrópusambandið í auknum mæli og má lesa í mörgum greinum hvernig það hagar rannsóknastarfi sínu. Það kemur starfinu út til þeirra svæða þar sem verkefnin eru. Eðli málsins samkvæmt mundi það hæglega geta leitað til Íslands og Íslendinga, og þá e.t.v. Akureyringa, til að koma á laggirnar dugmikilli rannsóknastofnun og vöktun á norðurhveli jarðar. Það verður, eins og ég gat um í ræðu minni áðan, í æ meiri brennidepli á komandi árum. Ég vil skora á hæstv. utanríkisráðherra að beita sér í þessu efni. Ég held að svona árleg ráðstefna um málefni norðurskautssvæðanna á Íslandi muni skerpa mikilvægi þessara mála og leiða saman allt það vit sem er til staðar í málaflokknum og setja kannski Ísland í forgrunn hans. Til þess þurfum við að halda ráðstefnur, til þess þurfum við að safna viti og fræðum og sækja síðan fram til sóknar hvað varðar stofnanir á alþjóðasviði.

Frú forseti. Ég ætla örstutt hér í lok umræðunnar að þakka fyrir þá umræðu sem farið hefur fram. Allir sem hafa tjáð sig um málið hafa lýst yfir stuðningi við þingsályktunartillöguna og meðferð utanríkismálanefndar á henni. Ég geng út frá því að það verði breiður stuðningur við hana í þingsal þegar hún kemur til atkvæðagreiðslu. Ég tek undir með hæstv. utanríkisráðherra þegar hann fjallaði almennt um mikilvægi norðurslóðamála í utanríkisstefnu Íslands, aukið vægi norðurslóðanna á komandi árum í alþjóðamálum og þær breytingar sem við stöndum frammi fyrir vegna loftslagsbreytinga og hlýnunar jarðar. Því mun fylgja aukin virkni og aukin starfsemi á norðurslóðum. Það getur bæði orðið til góðs og ills. Þetta er mjög viðkvæmt svæði og viðkvæmt lífríki sem við þurfum að gæta vel að. Auk þess geta fylgt þessum breytingum heilmikil sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga. Utanríkismálanefnd fjallaði ekki aðeins um þessa tillögu sem varðar norðurslóðirnar, heldur almennt um stefnumörkun stjórnvalda í norðurslóðamálum, það gerðum við á vinnufundi okkar á Akureyri og ræddum auk þess um öryggis- og varnarmál. Það er hárrétt hjá hæstv. utanríkisráðherra, sem vitnaði í skýrslu sína frá því fyrr á þessu ári um utanríkismál þar sem farið var ítarlega yfir norðurslóðamálið, þegar hann tengdi saman þær breytingar sem hér eiga sér stað og áhersluna sem við Íslendingar eigum að leggja á málefni norðurslóða. Þar eru nokkur meginatriði sem íslensk stjórnvöld eiga að hafa að leiðarljósi í utanríkisstefnu sinni varðandi málefni norðurslóða og heimskautasvæðanna. Mikilvægt er að leggja áherslu á hluti eins og herleysi, að Ísland sé herlaust land og að norðurslóðirnar vígvæðist ekki. Þess vegna vil ég leggja áherslu á viðhorf hæstv. utanríkisráðherra sem komið hafa fram í ræðu hans og riti að hafa þarf nýja nálgun að leiðarljósi í stefnumótun í öryggismálum okkar. Þau munu væntanlega taka afgerandi á norðurslóðamálunum og hvernig við viljum standa þar að málum. Frú forseti. Ég ítreka þakkir mínar fyrir þessa umræðu og ítreka einnig þakkir utanríkismálanefndar til þeirra sem lagt hafa okkur lið í þessu máli. Ég vil sérstaklega nefna þar starfsfólk Stofnunar Vilhjálms Stefánssonar og Háskólans á Akureyri sem sátu með okkur á vinnufundi heilan dag um þessi mál sem og starfsfólk utanríkisráðuneytisins. Ég vil nefna Val Ingimundarson sagnfræðing sem einnig hefur látið sig þessi mál miklu varða. Hann sat með okkur á vinnufundi á Akureyri þar sem hann fræddi okkur um ýmsar nýjungar og horfur í þróun þessara mála næstu árin og áratugina, frá fræðilegu sjónarhorni. Enn og aftur þakka ég fyrir þessa umræðu og vænti þess að tillagan nái fram að ganga og að henni muni fylgja sá styrkur og stuðningur sem við gjarnan viljum sýna í verki við starfsemina á Akureyri.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd um tillögu til þingsályktunar um aðild að spillingarsamningi Sameinuðu þjóðanna, eins og þingsályktunartillagan heitir, á þskj. 1445. Nefndin hefur fjallað um þetta mál. Tilgangur samningsins sem hér er til umfjöllunar er þríþættur. Í fyrsta lagi að stuðla að og styrkja ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir og berjast gegn spillingu með skilvirkari og árangursríkari hætti; í öðru lagi að stuðla að, greiða fyrir og styðja við alþjóðlega samvinnu og tæknilega aðstoð til að koma í veg fyrir og berjast gegn spillingu, m.a. við að endurheimta fjármuni; og í þriðja lagi að stuðla að ráðvendni, áreiðanleika og góðri opinberri stjórnsýslu og umsýslu opinberra eigna. Það er rétt að vekja athygli á því að samhliða þessari þingsályktunartillögu hefur hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra lagt fram frumvarp til laga um breytingar á almennum hegningarlögum sem eru nauðsynlegar og leiða af samningi Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu. Sú breyting sem lögð er til með frumvarpinu er nauðsynleg til þess að Ísland geti staðið við þær skuldbindingar sem felast í þessum samningi Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu og hann kveður á um. Það má líka nefna að einn hluti af þessari vinnu er siðareglur fyrir ríkisstarfsmenn og ráðherra sem hæstv. forsætisráðherra hefur unnið að og við höfum haft hér til umfjöllunar. Utanríkismálanefnd leggur áherslu á að spilling er alvarleg meinsemd sem grefur undan lýðræði og réttarríkinu og að barátta gegn henni hljóti að vera mikilvægt forgangsverkefni stjórnvalda á hverjum stað. Spilling nær yfir landamæri og með þróun síðustu áratuga í átt til aukinnar hnattvæðingar og opnara alþjóðasamfélags er enn mikilvægara en áður að ríki heims taki höndum saman og vinni gegn henni. Nefndin fagnar þeim skrefum sem stigin eru með samningi Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu og telur að í samningnum og fyrrnefndum lagabreytingum felist mikilvæg tækifæri fyrir íslensk stjórnvöld til að berjast gegn spillingu. Hv. utanríkismálanefnd leyfir sér að gera tillögu um breytingu á fyrirsögn tillögunnar. Eins og ég sagði er heiti tillögunnar: Tillaga til þingsályktunar um aðild að spillingarsamningi Sameinuðu þjóðanna. Mönnum fannst orðalagið vera tvírætt. Nefndin leyfir sér að leggja til að tillagan orðist svo: Tillaga til þingsályktunar um aðild að samningi Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu. Þannig er það alveg ljóst að við erum ekki að gerast aðilar að samningi um spillingu, heldur gegn spillingu. Undir þetta nefndarálit skrifa Árni Þór Sigurðsson, Ögmundur Jónasson, Margrét Tryggvadóttir, Valgerður Bjarnadóttir, Helgi Hjörvar, Sigurður Kári Kristjánsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Nefndin leggur til að þessi tillaga verði samþykkt.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. formanni utanríkismálanefndar sérstaklega fyrir þau vösku vinnubrögð sem nefndin hefur sýnt undir hans skeleggu forustu. Það er mikilvægt að aðild okkar að þessum samningi komist til framkvæmda sem fyrst. Ég átti ekki von á að það yrði niðurstaðan á þessu stutta þingi í september. Þess vegna færi ég honum sérstakar þakkir fyrir það. Sömuleiðis upplýsi ég það hér að siðareglurnar sem á að leiða af samningnum fyrir opinbera starfsmenn og ráðherra eru í drögum eins og hv. þingmaður sagði. Þó hafa sum ráðuneyti nú þegar sett sér slíkar reglur. Til dæmis setti utanríkisráðuneytið sér siðareglur á síðasta ári sem taka mið af kröfum sem gerðar eru í þessum samningi. Satt að segja var ég mjög undrandi á því að slíkar siðareglur væru ekki til í því góða ráðuneyti þegar ég kom þangað og leitaði eftir þeim. Einnig er gott að heyra að hv. allsherjarnefnd vinni að því að breyta hegningarlögum að því marki. Það er ein tiltekin grein sem þarf að breyta til þess að Ísland geti gerst aðili að samningnum gegn spillingu. Mér þætti vænt um ef hv. formaður gæti upplýst mig um það hvernig þeirri vinnu miði. Ef hann hefur ekki vitneskju um það hvet ég hann sem formann utanríkismálanefndar að beita sér fyrir því að allsherjarnefnd klári málið til þess að við getum lokið málinu á þessu þingi. Að svo mæltu, frú forseti, vil ég geta þess að mér finnst breytingin sem lögð er til á heiti tillögunnar vera til bóta.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir vinsamleg orð í garð utanríkismálanefndar. Nú háttar þannig til að auk þess að vera formaður utanríkismálanefndar er ég einnig varaformaður hv. allsherjarnefndar. Mér er kunnugt um meðferð frumvarpsins í allsherjarnefnd. Við höfum rætt það þar en ekki afgreitt það út úr nefndinni. Það helgast ekki af neinni andstöðu við málið, heldur hefur allsherjarnefnd verið störfum hlaðin á nefndadögum í ágúst með mjög stór frumvörp til umfjöllunar, m.a. er varða útlendinga, þrjá stóra lagabálka um málefni réttarstöðu flóttafólks, frumvarp um breytingu á Stjórnarráðinu og frumvarp sem ég mæli fyrir næst, um hópmálsókn. Því miður hefur ekki gefist ráðrúm til að afgreiða málið út úr allsherjarnefnd en ég á ekki von á frekari töf. Það kann að vera að endurflytja þurfi málið í byrjun október en það ætti að vera unnt að afgreiða það fljótt og snöfurmannlega út úr allsherjarnefnd strax í byrjun næsta þings.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 91/1991, um meðferð einkamála, um svokölluð málsóknarfélög. Það er mér sérstök ánægja að fá tækifæri til þess að mæla fyrir þessu frumvarpi sem er flutt af allsherjarnefnd sameiginlega. Ég vil þakka nefndarmönnum í hv. allsherjarnefnd fyrir samstarfið um þetta mál. Það er rétt að geta þess að tildrög frumvarpsins eru þau að á yfirstandandi þingi fluttu nokkrir alþingismenn frumvarp til laga um hópmálsókn, þ.e. 393. mál á þskj. 701. Þannig vill til að sá sem hér stendur er fyrsti flutningsmaður að því máli. Við vorum nokkrir þingmenn, auk mín hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Ólöf Nordal, Siv Friðleifsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Ögmundur Jónasson, Magnús Orri Schram, Erla Ósk Ásgeirsdóttir, Birgitta Jónsdóttir og Þór Saari, þingmenn úr öllum flokkum, sem lögðum fram frumvarp um breytingu á lögum um meðferð einkamála. Tilgangur þess frumvarps er að leiða í lög viðbætur við lög um meðferð einkamála, innleiða réttarúrræðið hópmálsókn í íslenskt réttarfar. Í úrræðinu sem hér um ræðir felst heimild til handa hópi aðila, bæði einstaklinga og lögaðila, til að höfða sameiginlega dómsmál til kröfu um bætur vegna tjóns eða lögbrota. Það er rétt að geta þess að nú þegar er í lögum um meðferð einkamála úrræði þar sem aðilar dómsmáls eru fleiri en einn. Má meðal annars nefna ákvæði 18. gr. laganna um meðferð einkamála, um samaðild, ákvæði um samlagsaðild, ákvæði um málsóknarumboð félaga og samtaka og um kröfusamlag. Þrátt fyrir þessi úrræði hefur það verið mat flutningsmanna þess frumvarps, þ.e. 393. máls, að sérstakt úrræði um hópmálsókn sé nauðsynleg viðbót við íslenskt réttarfar. Þetta hefur heilmikið verið til umræðu í íslensku samfélagi í kjölfar efnahagshrunsins og hygg ég að flestir séu þeirrar skoðunar sem hafa tjáð sig um það mál að þetta sé nauðsynleg réttarbót. Í umfjöllun um málið á vettvangi allsherjarnefndar komu fram allmargar athugasemdir við það frumvarp sem ég var hér að víkja að, bæði frá dómsmálaráðuneytinu og eins frá réttarfarsnefnd og ýmsum öðrum aðilum sem töldu að vinna þyrfti þetta mál betur en það var unnið þegar það kom upphaflega fyrir þingið. Dómsmálaráðherra óskaði eftir því við réttarfarsnefnd að hún gerði nauðsynlegar breytingar á frumvarpinu eða semdi nýtt frumvarp sem næði þeim markmiðum sem upphaflega frumvarpið gerði ráð fyrir eða ætlaðist til að yrði náð. Það hefur réttarfarsnefnd gert og kynnti allsherjarnefnd og allsherjarnefnd hefur sem sagt fallist á að með því frumvarpi sé markmiðunum ágætlega náð með heldur einfaldari hætti en upphaflega frumvarpið gerði ráð fyrir. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að með því sé lagt til að hópmálsókn verði valinn sá búningur að stofnað verði málsóknarfélag í því skyni að reka dómsmál í einu lagi um hagsmuni þeirra sem eiga í hlut og vilja leita réttar síns með öðrum. Það félag yrði þá aðildarhæft í skilningi 1. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála, kæmi fram sem aðili máls vegna hagsmuna allra félagsmanna. Þetta fyrirkomulag verður til þess að tryggja að reglur um hópmálsókn samrýmist aðildarreglum laga um meðferð einkamála og reglum fullnusturéttarfars um hvernig leitað er fullnusturéttinda samkvæmt dómi. Frumvarpið felur einnig í sér heimild fyrir fleiri til að sækja rétt sinn fyrir dómstólum sameiginlega með ákveðnu móti. Þannig á úrræðið eingöngu við um aðild til sóknar. Því verða ekki mynduð málsóknarfélög í því skyni að taka til varna í dómsmáli. Af reglum laga um málskot leiðir þó að málsóknarfélag getur verið til varnar fyrir Hæstarétti þegar sá sem sóttur hefur verið af málsóknarfélagi áfrýjar dómi eða kærir úrskurð héraðsdóms. Í frumvarpinu felst sú grundvallarregla að um mál sem höfðað er og rekið af málsóknarfélagi gilda allar reglur réttarfarslaga að því marki sem ekki er beinlínis vikið frá þeim með reglum frumvarpsins. Frumvarpið nær til þeirra tilvika þar sem hver og einn sem telur til réttar á hendur öðrum hefði getið rekið mál fyrir dómi upp á sitt einsdæmi eða með því að standa ásamt fleirum að málsókn með samlagsaðild. Þess í stað er með frumvarpinu lögð til heimild til stofnunar málsóknarfélags í því skyni að félagið komi fram og reki dómsmál en ekki þeir sem eiga þá hagsmuni sem leitað er fyrir dómi. Í frumvarpinu er gengið út frá því að þessi málsóknarfélög verði tiltölulega einföld í sniðum en þó verður að gæta þeirrar formfestu sem er nauðsynleg til að félag geti notið aðildarhæfis samkvæmt lögum um meðferð einkamála og farið með hagsmuni annarra fyrir dómi með því móti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þannig eru kröfur um það að félagi sem er stofnað í þessu skyni beri að halda félagatal, enda telst félagið sjálfkrafa koma fram og reka málið um hagsmuni skráðra félaga. Að öðru leyti er ekki gert ráð fyrir formsatriðum að því þó gættu að málsóknarfélag verður að hafa samþykktir með reglum sem félagið starfar eftir. Til einföldunar er lagt til að dómsmálaráðherra setji reglugerð sem hafi að geyma almennar samþykktir fyrir málsóknarfélög og gildi þær nema félagsmenn ákveði að víkja frá þeim eða setja sérstakar samþykktir fyrir félagið. Í 1. gr. frumvarpsins er lagt til að á eftir 19. gr. núgildandi laga komi ný grein sem verði 19. gr. a og verði svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þremur aðilum eða fleiri, sem eiga kröfur á hendur sama aðila sem eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings, er í stað þess að sækja mál skv. 1. mgr. 19. gr. heimilt að láta málsóknarfélag, sem þeir eiga hlut að, reka í einu lagi mál um kröfur þeirra allra. Málsóknarfélag skal stofnað til að reka tiltekið mál fyrir dómi og er hvorki heimilt að takmarka ábyrgð félagsmanna á skuldbindingum félagsins né láta það starfa við annað en rekstur málsins og eftir atvikum fullnustu á réttindum félagsmanna og uppgjör krafna þeirra. Séu málsóknarfélagi ekki settar sérstakar samþykktir skulu gilda um það almennar samþykktir sem dómsmálaráðherra ákveður í reglugerð. Halda skal skrá um félagsmenn. Verði málsóknarfélag skrásett skal ekki greitt fyrir það gjald í ríkissjóð.“ - Þetta segir hér í 1. tölulið. Í 2. tölulið kemur eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Þótt málsóknarfélag eigi aðild að máli eiga félagsmenn hver fyrir sitt leyti þá hagsmuni sem málið varðar og njóta þar sömu stöðu og aðilar að því leyti sem annað leiðir ekki af ákvæðum þessarar greinar. Í stefnu skal dómkrafa gerð í einu lagi í nafni félagsins en greint skal allt að einu frá félagsmönnum, svo og hvern hlut hver þeirra eigi í kröfu sé hún um greiðslu peningafjárhæðar. Í dómi skal kveðið á um kröfu eða önnur réttindi félagsins á hendur gagnaðila án þess að félagsmanna sé getið. Félagið fer í hvívetna með forræði á máli svo að bindandi sé fyrir félagsmenn, þar á meðal til að fella það niður eða ljúka því með dómsátt. Ef því er að skipta leitar félagið í eigin nafni fullnustu réttinda félagsmanna að máli loknu. Leita má fullnustu á réttindum á hendur málsóknarfélagi hjá félagsmönnum sjálfum.“ Í 3. tölulið segir: „Nú gengur nýr aðili í málsóknarfélag eftir að mál er höfðað en áður en aðalmeðferð þess er hafin og getur þá félagið aukið við dómkröfur sínar í þágu nýja félagsmannsins. Slík breyting á dómkröfum skal eftir þörfum gerð með framhaldsstefnu og gildir þá ekki það skilyrði 29. gr. að félaginu verði ekki metið til vanrækslu að hafa ekki gert kröfur sínar í einu lagi í öndverðu.“ Í 4. tölulið: „Segi félagsmaður sig eftir höfðun máls úr málsóknarfélagi fer það ekki lengur með forræði á hagsmunum hans sem málið varðar og ber félaginu að breyta dómkröfum sínum að því leyti sem úrsögn gefur tilefni til. Dæma má félagsmann, sem svo er ástatt um, til að greiða hlut í málskostnaði sem gagnaðila félagsins kann að verða ákveðinn.“ Frumvarpið er ekki lengra en ég hef þegar lesið og er gert ráð fyrir að lögin öðlist þegar gildi. Þetta er einfaldari leið að mörgu leyti en sú leið sem farin var með frumvarpinu á þskj. 701, og er 393. mál, og ég hef áður vikið að. Að mínu mati nær það engu að síður þeim markmiðum sem þá voru sett fram og ég tel að í þessum lögum, verði þau samþykkt, sé mikilvæg réttarbót. Gerð hefur verið grein fyrir því í umræðum um þetta mál að úrræði af þessum toga þekkist og hefur þekkst um alllangt skeið á öðrum Norðurlöndum, reyndar með nokkuð mismunandi hætti eða nokkuð mismunandi framkvæmd. Allt að einu er markmiðið það sama og meginhugsunin sem hér liggur á bak við, að gera einstaklingum og lögaðilum sem eiga sambærilegar kröfur, kröfur sem eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings eins og segir í frumvarpinu, kost á að höfða mál í einu lagi. Þetta tel ég að sé meginatriði þess frumvarps sem hér liggur fyrir og allsherjarnefnd hefur sameinast um að flytja. Ég vil enn á ný þakka samnefndarmönnum mínum í allsherjarnefnd fyrir að taka vel í flutning þessa máls. Ég legg til, virðulegur forseti, að að lokinni þessari umræðu gangi málið til 2. umr., en það er ekki tillaga að það gangi til nefndar milli 1. og 2. umr., enda er nefndin öll einhuga um að flytja það.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 162 frá 2006, um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra. Þetta er frumvarp sem samkomulag var um á milli formanna stjórnmálaflokkanna á síðastliðnum vetri að flytja hér í þinginu og kom til umfjöllunar í allsherjarnefnd nú á síðustu tveimur vikum. Nefndin hefur fjallað um þetta mál allnokkuð og borist hefur umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Með því er lagt til að aukið verði á gagnsæi fjárframlaga til stjórnmálasamtaka og jafnræði þeirra á milli. Þá er lagt til að reglur laganna um framlög frambjóðenda frá einstaklingum og lögaðilum og um upplýsingaskyldu þeirra taki einnig til frambjóðenda í forsetakosningum ásamt því að kveðið verði á um leyfilegan hámarkskostnað frambjóðenda í forsetakjöri til kosningabaráttu. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að unnið sé út frá þeirri reynslu er fengist hefur af framkvæmd laganna ásamt því að byggjast á tilmælum sem GRECO, samtök ríkja gegn spillingu er starfa innan vébanda Evrópuráðsins, beindu til íslenskra stjórnvalda í skýrslu matsnefndar GRECO frá 4. apríl 2008 um gagnsæi fjárframlaga til stjórnmálasamtaka. Nefndin telur að með frumvarpinu sé stigið skref í rétta átt hvað það varðar að skýra og skilgreina þau mörk sem eðlileg megi telja þegar kemur að fjármálum stjórnmálasamtaka og frambjóðenda. Fjármálareglur stjórnmálaflokka og frambjóðenda eru ekki endanlega afgreiddar með þessu frumvarpi og telur nefndin rétt að ítreka það álit að hér er stigið eitt skref af mörgum nauðsynlegum í þá átt að endurreisa traust kjósenda á stjórnvöldum. Í 5. gr. laganna er kveðið á um skyldu sveitarfélaga með fleiri en 500 íbúa til að veita fjárframlög til stjórnmálasamtaka. Með frumvarpinu er lagt til að skýrt sé kveðið á um skyldu til að veita þessi framlög árlega. Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur fram tillaga að nýrri málsgrein þar sem kveðið verði skýrt á um að á því ári sem sveitarstjórnarkosningar fara fram fái stjórnmálasamtök framlög fyrir síðari hluta þess árs í samræmi við kjörfylgi í nýafstöðnum kosningum. Nefndin leggur því til að nýr málsliður bætist við b-lið 4. gr. Nefndin fjallaði nokkuð um hvernig réttast væri að ákvarða leyfilegan hámarkskostnað frambjóðenda í forsetakosningum, þ.e. með hámarksfjárhæð eins og lagt er til í frumvarpinu eða með einhvers konar viðmiði við íbúafjölda þar sem örðugt gæti verið í framkvæmd að breyta fjárhæð rétt fyrir forsetakosningar. Nefndin telur eðlilegra að tengja fjárhæðina við íbúafjölda eins og gert er með frambjóðendur í kosningum til Alþingis og sveitarstjórna og leggur því til breytingu á frumvarpinu sem miðar í þá átt. Sem fyrr segir er hér á ferðinni frumvarp sem varðar samkomulagsatriði á milli formanna stjórnmálaflokkanna að flytja síðastliðinn vetur. Það er gott upp að ákveðnu marki. Það er hins vegar skoðun þess sem hér stendur og fjölmargra nefndarmanna annarra, sem mér er kunnugt um í allsherjarnefnd, að lengra megi ganga í þá átt sem hér er gengið, enda er tekið fram í frumvarpinu að hér sé stigið skref í rétta átt. Ég tel fulla ástæðu til að fara með þá breytingu sem hér um ræðir í gegnum þingið og lögfesta hana, enda er hér um að ræða einhvers konar lágmarksviðmið sem stjórnmálaflokkarnir gátu komist að samkomulagi um. Ég áskil mér eftir sem áður rétt til þess að fara lengra í þá áttina sjálfur sem þingmaður hér á Alþingi ásamt með öðrum hv. þingmönnum sem hugsanlega mundu leggja mér lið í því. Ég tel fulla ástæðu til þess að skoða nánar heimildir fyrirtækja til að styrkja stjórnmálasamtök og stjórnmálaflokka og velta upp þeirri spurningu hvort ekki sé nóg gert með opinberu framlagi til stjórnmálasamtaka. Ef þeirri spurningu er svarað neitandi, þ.e. ef fólki finnst ástæða til að heimila fyrirtækjum eða félagasamtökum að styrkja ákveðna frambjóðendur eða stjórnmálasamtök, hvort þar eigi að vera einhvers konar nafnleyndargólf. Ég er þeirrar skoðunar að svo eigi ekki að vera, að öll fjárframlög til stjórnmálasamtaka og stjórnmálamanna eigi að vera uppi á borðum. Ég er tilbúinn til þess hér á næsta þingi, náist um það samstaða, að taka þátt í að flytja slíkt frumvarp og slíka breytingu á lögum um framlög til stjórnmálaflokka. Hér er stigið skref í rétta átt og því fagna ég og styð þetta frumvarp. Undir þetta nefndarálit skrifa, auk þess sem hér stendur, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, Mörður Árnason, Birgir Ármannsson, Valgerður Bjarnadóttir - Birgir Ármannsson og Mörður reyndar með fyrirvara - hv. þm. Ólöf Nordal og Þráinn Bertelsson, einnig með fyrirvara. Hv. þm. Ögmundur Jónasson og Vigdís Hauksdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég er sammála hv. flutningsmanni þessa nefndarálits um það að hér er verið að stíga skref í rétta átt. Þetta er hænuskref og þegar hægt er að stökkva yfir lækinn í heilu lagi er ég meira gefin fyrir það. Í 8. bindi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis segir, með leyfi forseta: „Eitt augljósasta tæki viðskiptalífsins til þess að hafa áhrif á stjórnmálamenn eru bein fjárframlög, bæði til stjórnmálasamtaka og einstakra stjórnmálamanna.“ Svo segir síðar, með leyfi forseta: „Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk á milli fjármálalífs og stjórnmálamanna. Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“ Nú getum við kannski verið sammála um það að samfélag okkar hefur færst í rétta átt frá því fyrir hrun en ég vil spyrja hv. þingmann: Hefði ekki verið rétt að bíða eftir niðurstöðu þingmannanefndar og áliti þingmannanefndar á þessu og þeim leiðbeiningum sem þar eiga að koma fram áður en við afgreiðum þetta mikilvæga frumvarp?

Virðulegur forseti. Spurningin sem hv. þingmaður beinir til mín hér er hvort rétt hefði verið að bíða niðurstöðu þingmannanefndar. Sú tillaga kom fram í meðförum allsherjarnefndar. Ég hafnaði henni. Ég hef hafnað sams konar sjónarmiðum þegar upp hafa komið hugmyndir um það að bíða með ákveðnar breytingar vegna þess að þar séu á ferðinni spurningar sem eigi að afgreiðast í meðförum stjórnlagaþings. Nú er það svo, ef ég man rétt, að hin ágæta þingmannanefnd átti að skila af sér í lok vorþings, einhvern tímann um miðjan maí eða júnímánuð. Það gekk ekki eftir. Ég veit ekki hvenær hv. þingmannanefnd skilar af sér í þinginu núna. Mér er ógjarnt um að bíða upp á von og óvon eftir því að þaðan komi einhver niðurstaða sem ég veit ekki í sjálfu sér hver verður í þessum efnum. Það sama á við þegar kemur að stjórnlagaþingi. Hér eru á ferðinni spurningar sem okkur sem þjóðkjörnum þingmönnum ber skylda til að svara. Það að afgreiða þetta mál í gegnum þingið sem nokkurs konar lágmarkssamnefnara sem foringjar stjórnmálaflokkanna voru tilbúnir til að skrifa upp á útilokar ekki að í framtíðinni muni þingmenn á þessari samkomu flytja frumvarp sem gengur enn lengra og tekur mið af þeim tillögum sem fram koma frá hv. þingmannanefnd þegar og ef þær koma fram.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að hv. þingmenn sem sitja í hv. allsherjarnefnd hafi dregið nægilegan lærdóm af skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Eins langar mig að spyrja hver er skoðun hans á því að lögaðilar sem hafa ekki kosningarrétt, t.d. fyrirtæki eða önnur félög, geti styrkt bæði stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að svara til um hvaða lærdóm hv. þingmenn í allsherjarnefnd hafa dregið af skýrslu rannsóknarnefndar. Þeir verða að svara því sjálfir. Ég tel hana eitt þýðingarmesta rit sem út hefur komið í stjórnmálum á undanförnum áratugum á Íslandi. Ég held að það skipti mjög miklu máli í allri framtíðarumræðu um stjórnmál. Eins og ég sagði áðan í framsöguræðu minni með nefndarálitinu er ég þeirrar skoðunar að það eigi ekki að vera nein nafnleyndargólf þegar kemur að fjárframlögum til stjórnmálamanna eða stjórnmálaflokka. Svo þarf að skoða hugmyndina um það að félagasamtök eða fyrirtæki eða einhvers konar lögaðilar sem ekki eru kjörgengir til Alþingis geti styrkt stjórnmálaflokka eða frambjóðendur. Það er spurning sem ég er ekki reiðubúinn til að svara í þessum ræðustól. Ég mundi vissulega ekki vilja búa svo um hnútana að það væru eingöngu fjársterkir aðilar sem gætu tekið þátt í kosningabaráttu. Að það væru eingöngu einhverjir sem ættu í sínum eigin vasa, einhverjir stjórnmálamenn sem gætu kostað dýra kosningabaráttu sem næðu árangri í stjórnmálum. Þá værum við ekki að búa til sanngjarnar leikreglur þegar kemur að lýðræðinu. Þetta er vandmeðfarið jafnvægi sem þarf að skoða. Við viljum að fólk af ólíkum bakgrunni og ólíkum stéttum með mismunandi fjármagn á bak við sig geti tekið þátt í lýðræðinu. Þannig virkar það best.

Virðulegur forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. Róbert Marshall og framsögumann nefndarálitsins, vegna þess hvernig málið var afgreitt í allsherjarnefnd, þ.e. það var ekki efnisleg umfjöllun um málið, það voru ekki fengnir gestir á fund nefndarinnar, hvort hann sé ekki sammála því að þegar 2. umr. er lokið verði málið tekið aftur inn til nefndarinnar og farið betur yfir það. Ég var að enda við að ræða við forsætisráðherra frammi. Hún þurfti að fara af vettvangi vegna mikilvægs máls en sagðist gjarnan vilja tala um það í 3. umr. þegar þar að kemur. Í meðförum allsherjarnefndar milli 2. og 3. umr. væri alla vega hægt að leggja drög að því að efnt yrði til víðtækrar efnislegrar umræðu um málið og gera því frekari skil í öðru nefndaráliti. Það eru öfugmæli í því sem hv. þm. Róbert Marshall segir með endurflutning málsins á næsta ári. Hér verður hv. þingmaður náttúrlega að eiga við samvisku sína sem þingmaður, hann getur ekki mælt fyrir máli sem hann er ekki sammála. Það gengur ekki upp. Mér er það þvert um geð að vera að skattyrðast við hv. þm. Róbert Marshall því að ég met störf hans mikils og ég met störf hans sem formanns allsherjarnefndar mikils. Hér er að mínu mati verið að etja honum á forað sem hann er ekki sáttur við og hann sem formaður allsherjarnefndar hlýtur einfaldlega að vilja fara betur yfir málið. Eins og hann sagði áðan er rannsóknarskýrslan þýðingarmesta rit sem unnið hefur verið á Íslandi. Það er ekki skoðun þingmanna Hreyfingarinnar sem gerir það að verkum eingöngu að þeir gagnrýna þetta. Það stendur beinlínis í skýrslunni. Það er niðurstaða rannsóknarnefndarinnar að fjármál stjórnmálaflokka eigi ekki að vera með þeim hætti sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Því langar mig einfaldlega að heyra líka hvort það þar að auki hvetji hann ekki til að vilja fara betur yfir málið.

Virðulegur forseti. Um leið og ég þakka hlý orð í minn garð og þá umhyggju sem hv. þingmaður ber fyrir mínum pólitíska frama vil ég mótmæla því að hér sé verið að etja mér á eitthvert sérstakt forað, enda er ég ekki ósammála frumvarpinu. Ég er sammála því sem þar er á ferðinni en ég vil ganga lengra. Ég þykist vita að með samkomulagi fjögurra stjórnmálaflokka sé nokkuð víst að þessi lágmarkssamnefnari sem ég kalla svo muni komast með nokkuð öruggum hætti í gegnum þingið. Um þær tillögur sem ég og hv. þm. Þór Saari eigum eftir að flytja í framtíðinni um þessi efni veit ég ekki, enda á það eftir að koma í ljós hvernig þeim reiðir af. Hér höfum við a.m.k. náð einhvers konar gólfi. Þetta er skref í rétta átt frá því sem áður var. Ég þakka líka hv. þingmanni fyrir að minnast á það hvort ekki sé ástæða til að taka málið inn á milli 2. og 3. umr. vegna þess að ég gleymdi að geta þess í framsögu minni með nefndarálitinu að í morgun barst mér ábending frá ríkisendurskoðanda varðandi 3. gr. frumvarpsins sem ég tel fulla ástæðu til að taka til mjög alvarlegrar skoðunar í allsherjarnefnd. Hún lýtur að því að samkvæmt þeirri grein er stjórnmálasamtökum ætlað að skila inn umsókn til ríkisendurskoðanda. Þegar sú grein er skoðuð gaumgæfilega sjáum við að það mun ekki ganga upp með þeim hætti að sami aðili sjái um að deila út fjárstyrkjum og svo endurskoða líka fjárframlögin. Við munum taka málið aftur inn til nefndarinnar og ræða það enn frekar þar. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt. Hér er stigið skref í rétta átt með lágmarkssamnefnara stjórnmálaflokkanna en svo getum við farið lengra með þennan málaflokk ef okkur sýnist svo.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin við andsvari mínu. Ég leyfi mér að gera athugasemdir við það sem hann sagði áðan að það væri lítið mál að samþykkja þetta frumvarp því að það væri hægt að flytja annað frumvarp mun ítarlegra sem gengi lengra á næsta þingi. Það er ekki sérstaklega líklegt að slíkt muni ná fram að ganga. Í vinnu þeirrar nefndar sem vann grunninn að þessu frumvarpi liggur að baki samþykki formanna fjórflokksins um það hvernig þetta mál á að vera. Þingmenn fara einfaldlega ekki gegn slíku samkomulagi. Hér er um samtryggingu fjórflokksins að ræða hvað varðar þeirra eigin fjármál. Það er mjög alvarlegt að þeir skuli halda áfram á nákvæmlega sömu braut og gert var fyrir hrun með þann hluta af starfsemi sinni, því að eins og ég sagði áðan kemur skýrt fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar að það sé ólíðandi að slíkt fyrirkomulag verði áfram við lýði. Núna er tækifærið. Nú ber þingmönnum að nota þetta tækifæri til að segja: Hingað og ekki lengra. Við viljum að þetta verði gert með öðrum hætti, það verði efnt til víðtækrar efnislegrar umræðu, ekki bara í þinginu heldur úti í þjóðfélaginu, um það hvernig stjórnmálaflokkar eiga að starfa. Mig langar að hvetja hv. þingmann til að taka undir þessa hugsun og beita sér fyrir því einmitt á þessum tímapunkti að það verði gert.

Virðulegur forseti. Ég held að ég og hv. þm. Þór Saari séum að mörgu leyti mjög sammála í þessum efnum, þó að við séum ekki alveg sammála um það með hvaða hætti eigi að afgreiða þessi mál í gegnum þingið. Ég er þeirrar skoðunar að þrátt fyrir samkomulag á milli stjórnmálaflokka sé þingmönnum, hvort sem þeir tilheyra stjórn eða stjórnarandstöðu, frjálst að flytja hvers konar mál sem þeim sýnist í þinginu. Ég er þeirrar skoðunar og hef lýst því innan allsherjarnefndar og geri það hér líka að þingmannamál eigi að fá brautargengi í gegnum þingið, hvort sem þau eru frá stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég veit að hv. þingmanni er kunnugt um það sjónarmið mitt í störfum nefndarinnar. Þannig hef ég t.d. verið áhugamaður um það að allsherjarnefnd taki til mjög alvarlegrar skoðunar frumvarp hv. þingmanns um þjóðaratkvæðagreiðslu og flytji sjálf frumvarp sem kveður á um rétt ákveðins hlutfalls kjósenda til þess að fara fram á þjóðaratkvæðagreiðslu eða ákveðins hlutfalls þingmanna. Ég tel að í því mundi felast mikil lýðræðisbót. Þar er á ferðinni spurning eða álitaefni sem margir mundu segja að stjórnlagaþing ætti að svara. En eins og ég sagði áðan er ekki auðséð hvernig slíkum málum reiðir af, hvorki í meðförum þings né stjórnlagaþings. Ég lít svo á að það sé skylda okkar burt séð frá öllu öðru að halda áfram að hnika þessum málum í lýðræðisátt. Það sama á við um það mál sem hér er flutt. Þetta er skref í rétta átt, e.t.v. er það hænuskref, eins og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir sagði áðan, en það er í það minnsta lengra farið en áður var.

Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að þessum fundi verði frestað og umræðunni frestað þar til flutningsmenn þessa máls koma í þingsalinn. Ég vek athygli á því að flutningsmenn eru formenn allra stjórnmálaflokka á þingi nema Hreyfingarinnar. Enginn fulltrúi neins þeirra er hér í salnum nema hv. formaður allsherjarnefndar. Það er enginn þingmaður annar í salnum en ég og hv. formaður allsherjarnefndar og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir. Mér finnst algerlega ótækt að Alþingi ætli að afgreiða hér 2. umr. um mál er varðar fjármál stjórnmálaflokka án þess að þingmenn séu viðstaddir, að ég tali nú ekki um að það sjáist ekki heldur í formenn þingflokka þeirra.

Forseti mun gera tillögu um að kannað verði hvar hv. formenn flokkanna eru og kalla eftir þeim í þingsal. Forseta er ljóst að hæstv. forsætisráðherra er á áríðandi fundi en mun verða hér í húsinu aftur kl. hálftvö.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að lýsa því yfir að mér finnst skammarlegt að Alþingi Íslendinga ætli sér að afgreiða mál um fjármál stjórnmálaflokka með enga þingmenn í salnum nema mig og hv. þm. Margréti Tryggvadóttur og hv. formann allsherjarnefndar, Róbert Marshall. Þetta er lýsandi dæmi um það mál sem verið er að ræða, það laumumál, peningamál stjórnmálahreyfinga og þá staðreynd að þetta frumvarp leggur beinlínis til að framhald verði á því fyrirkomulagi sem var fyrir hrun, að einstaklingar geti gefið stórfé til stjórnmálaflokka án þess að vera nafngreindir, að fyrirtæki geti gefið stórfé til stjórnmálaflokka. Í skjóli þessara laga munu fyrirtæki og einstaklingar geta gefið milljónir og jafnvel tugi milljóna til stjórnmálaflokka með því að gefa til einstakra aðildarfélaga þeirra. Ég veit ekki hvað Framsóknarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn eða Samfylkingin eru með mörg aðildarfélög úti um allt land, en þau eru örugglega 50 og jafnvel 100. Hér er einfaldlega um að ræða fjárframlög upp á tugi milljóna til þess að kaupa sér aðgang að löggjöf. Þetta frumvarp, virðulegur forseti, snýst um áframhald á nafnlausum framlögum til stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka sem og fjárframlögum frá fyrirtækjum. Fyrirtækjum sem hafa enga stöðu samkvæmt íslenskri stjórnarskrá sem þátttakendur í lýðræðinu, fyrirtækjum sem hafa ekki atkvæðisrétt, fyrirtækjum sem eru ekkert annað en frontur fyrir eigendur sína. Þannig að ótækt er að afgreiða málið með þessum hætti. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, sem kom út hér í vor og sjálfur forseti Alþingis lofaði svo mjög, segir einfaldlega orðrétt um samspil peninga og stjórnmála, með leyfi forseta. Ég endurtek hér það sem kom áðan frá Margréti Tryggvadóttur: „Eitt augljósasta tæki viðskiptalífsins til að hafa áhrif á stjórnmálamenn eru bein fjárframlög, bæði til stjórnmálaflokka og einstakra stjórnmálamanna.“ „Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk á milli fjármálalífs og stjórnmála. Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“ Ég endurtek, með leyfi forseta: „Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk milli fjármálalífs og stjórnmála.“ Þetta er sagt í skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Þetta frumvarp gerir það ekki, heldur gengur þvert gegn því. Þrátt fyrir þessa ákveðnu niðurstöðu í skýrslu rannsóknarnefndarinnar og þrátt fyrir áköf andmæli fulltrúa Hreyfingarinnar í allsherjarnefnd fékk þetta mikilvæga mál enga efnislega umfjöllun í nefndinni. Því var hafnað að fá gesti á fund nefndarinnar. Því var líka hafnað að bíða niðurstöðu þingmannanefndarinnar um málið. Viðbrögð nefndarmanna voru þau að málið hefði legið nógu lengi inni í allsherjarnefnd og það væri tímabært að afgreiða það út úr nefndinni. Málið kom inn í allsherjarnefnd á síðustu dögum vorþingsins og lá inni í allsherjarnefnd vegna þess að Alþingi var í sumarleyfi, ekki vegna þess að það væri svona lengi verið að afgreiða það. Hér er enn eitt dæmið um hvernig þingmenn koma fram af óheilindum í þessu máli þegar þeir ræða um að tímabært sé að afgreiða málið út úr nefndinni. Fjórflokkurinn sjálfur - Sjálfstæðisflokkur, Samfylking, Framsóknarflokkur og Vinstri grænir - gæslufélag sinna eigin pólitísku hagsmuna, hefur einfaldlega hafnað því með þessu frumvarpi að skýrsla rannsóknarnefndarinnar hafi eitthvert vægi þegar kemur að peningum til þeirra eigin flokka og þar með til þeirra sjálfra. Frumvarpið er skýrt dæmi um hvernig rótgróin samtrygging flokkakerfisins kemur í veg fyrir að samfélagið sjálft og lýðræðið njóti góðs af niðurstöðum rannsóknarnefndar Alþingis og gagnsætt og óspillt lýðræði virðist einfaldlega ekki vera á dagskrá í þessum þingsal. Peningaþörf flokkanna og þar með þingmanna þeirra skiptir meira máli en opið gagnsæi og lýðræði. Menn gera hvað sem er til að geta verið áfram í pólitík. Ef flokkurinn skuldar stórfé, t.d. skuldar Framsóknarflokkurinn vel á annað hundrað milljónir, þá er það bara það eitt sem skiptir máli. Ég leyfi mér að benda á það sem ég sagði hér áðan að á bls. 5 í frumvarpinu er talað um að flokkseiningar geti haldið áfram að þiggja fé þannig að tugir eða hundruð flokksfélaga úti um allt land munu taka við 400 þúsundum hvert frá sama fyrirtækinu. Stjórnmálamenn munu halda áfram að taka við stórfé. Flokkseiningarnar munu líka taka við stórfé frá einstaklingum úti um allt land. Einstaklingar og fyrirtæki munu geta keypt sér aðgang að stjórnmálaflokkum. Á bls. 8 í frumvarpinu er talað um GRECO. Þar segir m.a., með leyfi forseta, „að innleiddar verði reglur sem tryggi nægilegt gagnsæi fjármögnunar framboða til forsetakosninga“. Það á við um aðrar kosningar sem GRECO fjallar um. Það á að tryggja nægilegt gagnsæi fjármögnunar. Það er ekki verið að gera með þessu frumvarpi. Það er beinlínis verið að fela fjármögnunina með lögum. Það er athyglisvert að á dagskrá þingsins í dag er aðild Íslands að spillingarsamningi Sameinuðu þjóðanna. Sá samningur fjallar líka um spillingu í stjórnmálum. Peningar og stjórnmál eru vagga spilltra stjórnmála. Þannig er það bara. Þannig á það ekki að vera, en þannig vilja íslenskir stjórnmálaflokkar hafa það. Það er ótækt. Ef þetta frumvarp verður afgreitt óbreytt sem lög mun verða áfram til staðar sama umhverfi og sama samspil peninga viðskiptalífs, leyndar og stjórnmála og var fyrir hrunið, sem var sú eitraða blanda spillingar sem átti svo stóran þátt í hruninu og þá má Alþingi hafa skömm fyrir. Þeir þingmenn sem hrökkluðust út af þingi vegna vafasamra fjármálatengsla, eins og t.d. Illugi Gunnarsson og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, munu fá grænt ljós frá fjórflokknum til að skríða hér aftur inn á þing eins og ekkert hafi í skorist og bræðralag fjórflokksins mun taka á móti þeim. Aðrir lagsbræður þeirra sem hafa setið hér algerlega forhertir munu sitja glaðhlakkalegir áfram. Þetta er afleit niðurstaða. Hreyfingin hefur ítrekað lagt til að það fari fram efnisleg umræða í þinginu, í allsherjarnefnd og í samvinnu við samfélagið um það með hvaða hætti stjórnmálahreyfingar eigi að starfa. Sú umræða hefur ekki fengist tekin á dagskrá. Það er einfaldlega ekki hægt að gera ráð fyrir því að stjórnmálaflokkar fái eða þurfi tugi eða hundruð milljóna í leynileg fjárframlög til þess að geta sinnt starfi sínu. Það er algjör óhæfa að halda því fram. Stjórnmálaflokkar þurfa ekki nærri því eins mikið fé og þeir sjálfir telja. Framlög til stjórnmálaflokka og peningar stjórnmálahreyfinga eru einfaldlega því marki brennd að í þeim málum er ekki til neitt sem heitir nóg þannig að löggjafinn verður að setja slíku skýr mörk. Eitt af því sem Hreyfingin hefur t.d. lagt til er að það verði algerlega lokað fyrir nafnleynd, þó að 20 þús. kr. kaffisjóður megi svo sem rata inn á bækur stjórnmálaflokka, að framlög frá fyrirtækjum verði einfaldlega bönnuð, því þau hafa ekkert með það að gera að styðja stjórnmálaflokka, og að hið opinbera sjái til þess að stjórnmálahreyfingar fái viðunandi starfsaðstöðu og nægilegt fjármagn til að ráða sér framkvæmdastjóra og aðstoðarmann framkvæmdastjóra, koma sér upp hóflegu skrifstofuhúsnæði og fundaraðstöðu og viðeigandi aðstöðu í hverju kjördæmi. Til þess að jafnræði viðgangist í þessum málum þá þarf að gera spillingu sem á sér stað vegna peninga óþarfa, þó að hún verði kannski aldrei að öllu leyti upprætt. Það þarf bara að gera það óþarft fyrir stjórnmálaflokka að þurfa að taka við fé frá fyrirtækjum og einstaklingum. Það er hægt að gera það með þessum hætti. Þingmenn á Alþingi Íslendinga vita það nákvæmlega eins vel og ég hvers vegna fyrirtæki og einstaklingar styðja stjórnmálasamtök með háum framlögum. Stjórnmálaflokkar telja sig t.d. þurfa að kosta gríðarlega miklu til auglýsinga í kosningum. Slíku er einfaldlega hægt að mæta með því sem gert er hjá flestum siðuðum nágrannaþjóðum okkar með einhverju sem Bretar kalla „Party Political Broadcast“, þ.e. að ljósvakafjölmiðlar séu skyldaðir með lögum til að opna fyrir útsendingar af hálfu stjórnmálaflokka í aðdraganda kosninga. Það er bara hluti af þeirri samfélagslegu skyldu sem fylgir því að eiga og reka ljósvakafjölmiðil. Auglýsingar stjórnmálaflokka í ljósvakafjölmiðlum eru bannaðar með lögum í fjölda Evrópuríkja. Það þykir ekkert tiltökumál. Auðvitað velta menn fyrir sér hvort það sé verið að hefta þar tjáningarfrelsi og málfrelsi. En það skiptir máli hvað varðar lýðræðið, ef það á að vera lýðræði, að það sé ekki skekkt í þágu peningaaflanna, því þá er ekki um lýðræði að ræða heldur einfaldlega kaupin eins og þau gerast á eyrinni, sá sem býður best fær mest. Þetta er ekki það umhverfi sem hefur verið farsælt fyrir Íslendinga hingað til. Við sitjum hér á þingi dag eftir dag til þess að karpa um það hvað gerðist í aðdraganda hrunsins, hverjum það hafi verið að kenna og hverjar séu leiðirnar út úr því. Ræturnar að því hruni liggja eins og allir vita m.a. í þessu samspili þar sem stjórnmálamenn voru erindrekar sérhagsmunaaðila, eins og t.d. LÍÚ í kvótamálinu eða Samtaka fjármálafyrirtækja í bankahruninu, þar sem menn komust meira að segja upp með það að fara ekki að lögum. Það er það kerfi sem gerði það m.a. að verkum að hér varð hrun og hér hefur lengi ekki verið til staðar neitt sem virðist vera í ætt við einhvers konar siðvit í fjármögnun stjórnmálaflokka. Ég mun því að sjálfsögðu krefjast þess að þetta mál verði aftur tekið inn í allsherjarnefnd milli 2. og 3. umr. og óska eftir því að gestir verði fengnir á fund nefndarinnar og að málið verði rætt efnislega og að þetta mál verði einfaldlega sett á ís fram yfir næsta þing þangað til hægt verður að taka þann tíma og þá umræðu sem þarf virkilega til þess að finna út með hvaða hætti þessum málum er best fyrir komið á Íslandi. Almenningur á ekki skilið að alþingismenn og Alþingi Íslendinga og stjórnmálaflokkarnir, fjórflokkurinn, kasti þessari risastóru blautu tusku beint í andlitið á honum aftur og segi: Við ætlum að sópa skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis undir teppið. Við ætlum ekki að taka mark á því sem hún segir. Við ætlum ekki að hlusta á það. Við ætlum að fara okkar fram með alveg nákvæmlega sama hætti og gert var fyrir hrunið. Það er bara algerlega ólíðandi. Þetta frumvarp 

Hv. þingmaður. Forseti hyggst gera hlé nú kl. eitt og spyr hv. þingmann hvort hann eigi langt eftir af ræðu sinni og geti þá haldið henni áfram eftir matarhlé.

Ég mun halda ræðu minni áfram eftir matarhlé.

Hv. þingmaður. Forseti hyggst gera hlé í hálftíma. Fundur hefst aftur kl. 13.30. Fundinum er frestað. Við framhald þingfundar tekur hv. þm. Þór Saari að nýju til máls. Fundinum er frestað.


            

Virðulegi forseti. Það voru miklar væntingar bundnar við þann stöðugleikasáttmála sem ríkisstjórnin gerði við aðila vinnumarkaðarins þann 25. júní 2009. Það er fróðlegt að rifja upp ummæli forustumanna ríkisstjórnarinnar við það tækifæri og þau atriði stöðugleikasáttmálans sem lúta að eflingu atvinnulífs. Um atvinnumál segir þar m.a., með leyfi forseta, „að fara skuli í framkvæmdir til að stuðla að aukinni atvinnu þar sem lögð er áhersla á að greiða götu stórframkvæmda og að ráðist verði í samstarf við lífeyrissjóði um þátttöku í fjármögnun verkefna“. Í stefnuræðu sinni í maí 2009 sagði forsætisráðherra m.a., með leyfi forseta: „Auka þarf traust og trú á íslenskt efnahagslíf, örva innlendar fjárfestingar í atvinnulífinu, stuðla að beinum erlendum fjárfestingum … Atvinnulífið er og verður megingrundvöllur velferðar hér á landi. Ríkisstjórnin mun því með markvissum aðgerðum … skapa traustari grundvöll fyrir íslenskt atvinnulíf til framtíðar. … Jafnframt er mikilvægt að huga að samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs í alþjóðlegum samanburði. … Það er skylda okkar að búa íslensku atvinnulífi jafngóð eða betri rekstrarskilyrði en í helstu samkeppnislöndunum.“ Það stóð ekki á lausninni frá hæstv. ríkisstjórn í þessum málum. Hún hækkaði skatta og álögur á fyrirtæki og atvinnulíf til að ná þessu markmiði sínu. Beint um stöðugleikasáttmálann sagði forsætisráðherra: „Ríkisstjórnin telur slíkt samráð [eina] forsendu þess að hagkerfið og þjóðfélagið allt geti unnið sig út úr þeim mikla vanda sem það stendur frammi fyrir nú og að árangur náist í ríkisfjármálum til framtíðar.“ Í stefnuræðu sinni í október 2009 sagði hún: „Mörg jákvæð teikn eru á lofti og fjöldi stórverkefna í augsýn. Ég nefni Búðarhálsvirkjun, endurbyggingu álversins í Straumsvík, álver í Helguvík, gagnaver og tónlistarhúsið sem nú er að rísa. Ég nefni stórverkefni sem rætt hefur verið um við lífeyrissjóðina, svo sem“ vegaframkvæmdir og margt fleira. Virðulegi forseti. Það er rétt ár síðan þessi orð féllu og það er auðvitað alvarlegt mál að vinnusömum höndum ríkisstjórnarinnar skuli ekki verða meira úr verki en raun ber vitni. Þann 26. júní 2009 sagði fjármálaráðherra þetta, með leyfi forseta: „… það að aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld, þ.e. ríki, sveitarfélög og lífeyrissjóðir, sýna mikla ábyrgð með aðild sinni að stöðugleikasáttmálanum.“ Eins og alþjóð veit hafa aðilar vinnumarkaðarins sagt sig frá stöðugleikasáttmálanum vegna vanefnda ríkisstjórnarinnar og það þrátt fyrir að fjármálaráðherra hafi sagt í fyrravetur að ríkisstjórnin hefði ekkert svikið af því sem til hennar friðar heyrði í svonefndum stöðugleikasáttmála, svo notuð séu hans eigin orð. Það er ekki gott, virðulegi forseti, ef hann trúir þessu sjálfur. Veruleikafirring ríkisstjórnarinnar er algjör sem sést best á viðbrögðum þeirra sem hana skipa. Það er eins og að blessaðir ráðherrarnir búi ekki í sama landi og við hin. Sjónhverfingar þeirra við að reyna að fegra ástandið eru aumlegar, eða hver trúir því sem hæstv. forsætisráðherra sagði hér fyrr í dag í ræðustól Alþingi, að það væri engin ástæða til að draga upp dökka mynd af stöðu efnahagsmála? Þetta er mikil veruleikafirring. Virðulegi forseti. Það er ekki einu sinni hægt að taka þessu sem gríni, jafnvel þó að það sé leið stjórnarliða í dag til að koma sér frá ósæmilegum ummælum. Svo komu forustumenn ríkisstjórnarinnar í ræðustól Alþingis í gær og kölluðu eftir samstöðu. Það er auðvitað ekkert annað en ósvífni þegar fram hefur verið gengið eins og dæmin sanna gagnvart þeim sem nú á að kalla til leiks. Ríkisstjórnin hefur ekkert traust í samfélaginu og það traust verður ekki endurunnið þó að stokkað hafi verið upp í ónýtri ríkisstjórn sem kemur sér ekki saman um nokkurn skapaðan hlut. Iðnaðarráðherra hefur lítið komist áfram með áform sín þrátt fyrir góðan vilja á köflum. Nú er svo komið að hún er að verða samdauna kyrrstöðuöflunum í Vinstri grænum. Þessi ríkisstjórn er uppvís að því að reyna eins og hægt er að tefja allar framkvæmdir sem snúa að orkufrekum iðnaði, nýleg dæmi sýna það. Hvað átti hæstv. iðnaðarráðherra við þegar hún sagði að það væri helst við Alcoa Ísland að sakast hversu hægt miðaði í atvinnuuppbyggingu í Þingeyjarsýslu? Ráðherrann sagði að Alcoa hefði ekki sýnt þann áhuga sem búist var við varðandi nýtt álver á Bakka.

Það er bara satt.

Það vita allir sem þekkja málið að þetta er útúrsnúningur og felur í sér alvarleg skilaboð til þeirra erlendu fyrirtækja sem hér vilja starfa. Með ákvörðun flokkssystur hæstv. iðnaðarráðherra voru framkvæmdir vegna Bakka settar í sameiginlegt umhverfismat sem hefur seinkað öllum framkvæmdum þar um tvö ár. Norðlingaölduveita er ein hagkvæmasta virkjanaframkvæmd sem við eigum völ á. Hún hefur einnig í för með sér minnstu umhverfisröskun allra virkjanamöguleika. Nú hafa iðnaðar- og umhverfisráðherra sammælst um að slá þennan möguleika af. Þær segja reyndar um þetta mál að þær hafni því að friðlýsingunni sé stefnt gegn Norðlingaölduveitu, heldur snúist friðlýsingin um friðlýsinguna sjálfa og það að vernda einstaka svæði. Hvernig er hægt að skilja þetta? Það er ekki hægt að bjóða upp á svona málflutning. Ég fer þess á leit við hæstv. iðnaðarráðherra að í svari sínu hér á eftir geri hún grein fyrir viðbrögðum sínum gagnvart háværri gagnrýni aðila vinnumarkaðarins á ríkisstjórnina vegna aðgerðaleysis hennar í atvinnumálum. Einnig óska ég þess að hún geri í stuttu máli grein fyrir afstöðu sinni gagnvart álveri í Helguvík, áhuga Alcoa á því að byggja álver á Bakka, nýtingu Norðlingaölduveitu og virkjanaáformum í neðri hluta Þjórsár.  Einnig vil ég að hún geri 

Forseti biður þingmenn að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur hér upp og þylur sömu atriðin aftur og aftur og aftur. Hann gerði það líka á síðasta þingi til að reyna að sannfæra land og þjóð um að þessi ríkisstjórn sé ekki að gera neitt í atvinnumálum. Hv. þingmaður hefur ákveðið að veðja á þann hest, það er augljóst. Þess vegna fer hann með endalausar staðleysur aftur og aftur. Hann fullyrti áðan að ekkert væri verið að gera í því að koma af stað stórframkvæmdum. Ég veit ekki betur en að nýlega sé búið að skrifa undir samning um að nú sé að fara af stað hönnun á nýjum Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Það er stórframkvæmd. Virðulegi forseti. Ég veit ekki betur en að núna með haustinu fari af stað framkvæmdir vegna Búðarháls sem eru til komnar vegna þess að búið er að gera samninga um stækkun í Straumsvík.  Sömuleiðis réðist þessi ríkisstjórn í skattaívilnanir vegna endurbóta á húsnæði sem hefur aldeilis komið hreyfingu á byggingariðnaðinn. Tónlistarhúsinu mun ljúka á tilsettum tíma og sömuleiðis höfum við í ríkisstjórninni tekið málefni Helguvíkur föstum tökum. Ríkisstjórnin er ekki beinn aðili að því máli eftir að fjárfestingarsamningi vegna þess verkefnis var lokið. Hv. þingmaður veit það jafn vel og ég að það er undirskrift þessa iðnaðarráðherra sem stendur á þeim fjárfestingarsamningi við Norðurál. Það er enn og aftur staðreynd. Ég held að hv. þingmaður ætti þar með að vita hver afstaða þessa ráðherra hér er til þess verkefnis. Ríkisstjórnin hefur staðið við allt sem að henni snýr varðandi málefni Helguvíkur og það er líka staðreynd.  Lykilatriðið núna er að orkufyrirtækin og framkvæmdaraðili nái samkomulagi um orkusölusamning en ágreiningi HS Orku og Norðuráls hefur verið vísað til gerðardóms í Svíþjóð. Aðilar ræðast þó enn við og það er vonandi að úr þessum ágreiningi leysist fljótlega. Þá þarf líka að liggja fyrir skýr vilji af hálfu eigenda og ég held að hv. þingmaður ætti að ræða við flokksfélaga sína í sveitarstjórnum á Reykjanesi. Í öllum sveitarfélögum þar hefur ekki verið vilji til að nota orkuauðlindirnar til þessa verkefnis. Þetta er líka staðreynd, virðulegi forseti, og það er enn óljóst hvort yfir höfuð verði gert ráð fyrir þessum verkefnum í skipulagi sveitarfélaganna. Vonandi verða upplýsingarnar um mikilvægustu niðurstöðu þessa fundar hv. þingmanni til ánægju. Í undanfara þess fundar átti ég mjög ánægjulegt samstarf við aðila vinnumarkaðarins og aðila stöðugleikasáttmálans í því að koma þeim fundi á. Það er ekki hægt að standa hér aftur og aftur og fara með sömu möntruna um að við séum ekki í neinni samvinnu við aðila vinnumarkaðarins. Það er bara einfaldlega rangt. Annars hefði þessi fundur auðvitað ekki komið til. Mikilvægasta niðurstaða þessa fundar var að taka verkefnið úr átakafarvegi þar sem aðilar benda hver á annan og að þess í stað vinni aðilar saman og hver fyrir sig geri það sem hægt er í sínum ranni til að koma þessari mikilvægu fjárfestingu af stað. Um þetta var algjör samstaða. Þess vegna þykir mér mjög miður þegar þingmenn ætla að festast í því fari að nota verkefnið áfram sem fóður í pólitísku keiluspili á Alþingi í stað þess að leggjast á árarnar með okkur sem vinnum raunverulega að því að eyða óvissu um þetta verkefni. Hvað varðar verkefni á Norðausturlandi eru þau í góðum farvegi. Landsvirkjun leggur á það alla áherslu að þeirri orku sem þar er að finna verði komið í vinnu sem allra fyrst. Rammalöggjöf um ívilnanir vegna fjárfestinga hér á landi, sem samþykkt var í vor, mun líka koma hreyfingu af stað þannig að það að tala um 

Forseti ítrekar beiðni um að þingmenn virði ræðutíma.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa þörfu umræðu. Ákveðin vonbrigði felast í þeim svörum ráðherra og ræðu að hún kvarti yfir því að þessi mál séu til umræðu á vettvangi þingsins.  Í ljósi þess að hæstv. ráðherra talar um að við í stjórnarandstöðunni förum með staðlausa stafi held ég að við þurfum að rifja upp ákveðna hluti. Ég vil að hæstv. ráðherra svari því hvort það sé ekki alveg örugglega rétt að aðilar vinnumarkaðarins hafi fullyrt að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við gefin fyrirheit um atvinnuuppbyggingu í stöðugleikasáttmálanum sem ríkisstjórnin skrifaði undir á síðasta ári. Bæði verkalýðshreyfingin og Samtök atvinnulífsins hafa fullyrt þetta með mjög sannfærandi hætti og við í stjórnarandstöðunni höfum tekið undir það. Mér sýnist því miður í dag að öfgarnar hjá hæstv. ríkisstjórn, og þá sérstaklega hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, þegar kemur að orkumálum og verklegum framkvæmdum séu gjörsamlega komnar út fyrir öll mörk. Það er eins og að menn lýsi yfir ánægju sinni ef mál ná ekki fram að ganga. Ég ber virðingu fyrir íslenskri náttúru en við þurfum líka að stuðla að einhverjum framförum í landinu. 13.000 Íslendingar eru án atvinnu. Talið við verkfræðinga, talið við iðnaðarmenn, talið við verkfræðinga og verktaka eins og ég sagði hérna áðan. Þessir aðilar sjá því miður fram á mjög dauflegan vetur. Verkefnum er að fækka. Við þurfum að spýta hér í lófana. Við erum í þessari umræðu að hvetja iðnaðarráðherra til góðra verka en hæstv. ráðherra má ekki loka augunum fyrir því að gagnrýnisraddir eru á ríkisstjórnina úr öllum áttum í samfélaginu og ég hvet hæstv. ráðherra til þess að spýta í lófana, 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. málshefjanda Jóni Gunnarssyni fyrir að taka upp þetta mikilvæga málefni, þ.e. uppbyggingu í orkumálum, og hvaða stefnu hæstv. ríkisstjórn hafi í því. Ræða hv. þingmanns benti hins vegar til þess að í hans huga væri stóriðjustefna það eina sem ætti eitthvað skylt við uppbyggingu í orkumálum. Hann var í rauninni ekki að tala um orkunýtingu á neinn hátt heldur fyrst og fremst það hvernig hægt væri að koma upp fleiri stóriðjuverum. Uppbygging í orkumálum er samtengd allri annarri auðlindanýtingu þjóðarinnar. Þessa auðlind þarf að umgangast eins og aðrar, með sjálfbærni í huga og muna að við viljum skila henni aftur til barnanna okkar í jafngóðu og helst betra ástandi en við tókum við. Hugsanir um skammtímagróða eða stundarhagsmuni verða að víkja fyrir langtímasjónarmiðum í þessu efni. Við eigum að spyrja okkur hvernig við getum notað þessa auðlind til þess t.d. að spara innkaup á erlendum orkugjöfum, hvernig við getum notað hana til að framleiða sjálf megnið af þeim matvælum sem við neytum innan lands og hvernig við getum notað hana til að leggja okkar af mörkum til að minnka notkun á kolefnaeldsneyti á heimsvísu. 
             Virðulegi forseti. Stefna í orkumálum getur vissulega verið eins og hv. þingmaður vill og kallar eftir, stóriðjustefna og ekkert annað, en slíka stefnu get ég ekki skrifað upp á.

Virðulegur forseti. Hér fer fram umræða í kunnuglegum hjólförum. Menn tala um staðreyndir málsins og veruleikafirringu. Staðreynd málsins er einfaldlega sú að stóriðjustefnan hefur strandað og það sennilega til framtíðar. Það er sá veruleiki sem við búum við í dag. Og miðað við það hvernig ég heyri Sjálfstæðisflokkinn tala enn þá í þessum málum eru þeir algjörlega út úr kortinu og varasamt að hleypa þeim að stjórnvelinum a.m.k. næstu tíu árin. Hvað varðar orkuvinnslumál á Íslandi þarf einfaldlega að vinna málið með vönduðum hætti. Það þarf að vinna það með því að láta rammaáætlun um áætlun virkjana- og raforkukosta fara í gegn með eðlilegum hætti. Það þarf að gera náttúruverndaráætlun til langs tíma, þannig þarf að vinna málin. Það þarf að afgreiða t.d. 20/20-áætlunina, það þarf að gera þetta með heildstæðum hætti. Að tala um Norðlingaölduveitu sem hagstæðan virkjanakost er alveg út í hött. Norðlingaalda og það svæði er einsdæmi  Hatur Sjálfstæðisflokksins á íslenskri náttúru er komið út fyrir allt velsæmi og sjálfstæðismenn eiga að skammast sín fyrir hvernig þeir tala. Það er alveg ömurlegt að heyra hvernig þeir vilja malbika og virkja  
            

Óskaplegt bull er þetta.

Virðulegi forseti. Við stöndum á krossgötum í auðlindamálum þjóðarinnar. Á þessum þingvetri mun þó væntanlega ráðast hvert við stefnum varðandi eignarhald og nýtingu náttúruauðlinda, hvort sem um er að ræða fiskinn í sjónum, vatnsauðlindina eða orkuna í iðrum jarðar. Það stendur fyrir dyrum að afgreiða rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrukosta. Það er grundvallarstefna Samfylkingarinnar að lögfesta eigi sameign þjóðarinnar á þessum auðlindum með því að binda ákvæði þess efnis í stjórnarskrá. Sú vinna hefur nú komist í nýjan farveg með samþykkt um sérstakt stjórnlagaþing sem þjóðin mun kjósa til í haust. Það er sömuleiðis grundvallarmál að þjóðin fái eðlilegan og sanngjarnan hlut í hagnaðinum af nýtingu auðlindanna og tillögur þess efnis eru nú í mótun á vegum forsætisráðuneytisins sem mun skila inn í þingið frumvarpi um gjaldtöku fyrir vatns- og jarðhitaréttindi í eigu ríkisins. Umræðan um eignarhald orkuframleiðslufyrirtækjanna verður sömuleiðis í brennidepli í vetur og þar tel ég að lykilspurningarnar sem svara þurfi séu þessar: Hvaða fyrirkomulag tryggir best að verulegur hluti hagnaðarins af orkunýtingunni verði eftir hjá eigendum auðlindarinnar, þ.e. þjóðinni, og hvaða fyrirkomulag tryggir best hámarksarðsemi við nýtingu þessara náttúruauðlinda? Í því efni þurfum við bæði að líta til íslenskra aðstæðna en ekki síður að læra af reynslu annarra þjóða. Virðulegi forseti. Umræðan um orkumál á Íslandi hefur allt of lengi einkennst af átökum, yfirgangi og brigslyrðum. Nærtækt dæmi er umræðan um orkuuppbygginguna á Suðurnesjum sem undanfarin þrjú ár hefur fyrst og síðast snúist um eitt tiltekið verkefni, álver í Helguvík. Ég tel að atburðir síðustu vikna hafi loks fært okkur heim sanninn um það að ástæður þeirra tafa sem nú hafa orðið á því verkefni liggja fyrst og fremst í því að ekki hafa tekist samningar um orku til þessa verkefnis milli framkvæmdaraðila annars vegar og orkufyrirtækja og sveitarfélaga á svæðinu hins vegar. Ég finn til með því fólki á Suðurnesjum sem hefur beðið eftir því missirum saman að þetta verkefni yrði að veruleika og það er skylda stjórnvalda og hagsmunaaðila á Suðurnesjum að slíðra nú sverðin, hefja sig upp úr skotgröfunum og tryggja að niðurstaða 

Virðulegi forseti. Á síðustu 24 mánuðum hafa 22.500 störf tapast á Íslandi. Í gær kynnti ríkisstjórnin 20 stefnumál ríkisstjórnar Alþýðubandalagsins sem formenn stjórnarflokkanna eru sammála um að leggja áherslu á. Þar er ekki einu orði minnst á fjölgun starfa, ekki einu orði minnst á að ráðast í orkufrekar framkvæmdir. Það sem minnst er á er að það eigi að gera atvinnulausum lífið léttbærara. Þetta er skammarlegt. Í gær fluttu hæstv. forsætis- og fjármálaráðherra boðskapinn um að landið væri að rísa og þökkuðu sér það landris. Í dag birtust nýjar hagtölur um að landsframleiðslan hefði dregist saman um 7,3% að raunvirði fyrstu sex mánuði ársins. Fjárfesting einkaaðila dróst saman um 3,2% á fyrsta ársfjórðungi, fjárfesting opinberra aðila um 11,3%, þjóðarútgjöld um 7,4% en ljósi punkturinn, eða hitt þó heldur, er að samneyslan jókst um 1%. Í gær sagði hæstv. forsætisráðherra: „Hagvöxtur hefur mælst undanfarna sex mánuði, meira en hálfu ári fyrr en reiknað hafði verið með.“ Er hæstv. forsætisráðherra að blekkja eða er það e.t.v. svo, sem er mun alvarlegra, að hæstv. ráðherra viti ekki hvað er í gangi? Ríkisstjórninni er algjörlega fyrirmunað að skilja raunveruleikann. Það er vegna skattahækkana og ráðleysis ríkisstjórnar Alþýðubandalagsins sem svona er komið fyrir okkur. Kreppunni er ekki lokið, þökk sé þessu fólki. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir að vekja máls á þessu og kalla eftir orkustefnu ríkisstjórnarinnar. Í fáum orðum sagt hefur ríkisstjórnin ekki stefnu í orkumálum því að hér takast á tveir viðkvæmir pólar, annars vegar iðnaðarráðuneytið og hins vegar umhverfisráðuneytið. Við höfum séð það á síðustu vikum hvernig þessi átök kristallast á milli þessara ráðuneyta. Á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar var svo sannarlega að stofna hér nýtt umhverfis- og auðlindaráðuneyti en ríkisstjórnin hefur hvorki mátt né þor til að ganga í þær aðgerðir samhliða þeim breytingum á Stjórnarráðinu sem liggja fyrir og að ráðherrum hefur fækkað. Það er alveg ljóst að þarna skarast miklir hagsmunir og á meðan þessi ráðuneyti sitja hvort með sinn ráðherrann hvorn í sínu húsinu í 101 Reykjavík verður ekki hægt að komast að neinni vitrænni niðurstöðu í þessu máli. Þessir hagsmunir skarast svo mikið enda var einkennilegt að sjá iðnaðarráðherra sem á að sjá um iðnaðaruppbyggingu í landinu fagna jafnmikið og hæstv. umhverfisráðherra þegar t.d. Norðlingaölduveita var tekin út af virkjanaskrá og sett í friðlýsingarferli, kippt út úr rammaáætlun. Þessir tveir  Hæstv. iðnaðarráðherra lætur eins og Búðarhálsvirkjun sé komin í framkvæmd og því langar mig að vísa  Frú forseti. Iðnaðarráðherra er 

Frú forseti. Hér fer fram umræða utan dagskrár um það sem kallað er stefna í uppbyggingu í orkumálum. Því miður hefur ekki farið mikið fyrir því hjá talsmönnum stjórnarandstöðunnar og málshefjanda að almennt sé rætt um stefnu í orkumálum. Áherslan hefur fyrst og fremst verið á eina tegund, þ.e. stóriðjuna, og það eru gamalkunnir tónar sem Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn slá í þessari umræðu. Það er eins og að þeir hafi ekkert lært af hruninu og því hvernig stefnan í efnahagsmálum, atvinnumálum og orkumálum sigldi okkur í strand. Varaformaður Framsóknarflokksins sagði: Öfgarnar einar ráða í málflutningi þingmanna Vinstri grænna og stefnu þess flokks. Öfgarnar eru Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks vegna þess að þeir sjá bara eina lausn í orkumálum. Það er mikilvægt fyrir okkur að horfa á orkumálin út frá heildarhagsmunum þjóðarinnar. Umhverfismálin eru stærsta og mikilvægasta viðfangsefni stjórnmálanna um allan heim nú og næstu ár og áratugi.

Rétt.

Það á að taka á orkustefnunni. Hún á að byggja á samfélagslegum gildum. Við Íslendingar höfum fullt af möguleikum, við þurfum að sjálfsögðu að nýta þá orku sem við eigum til góðra hluta og orkustefnan á að miða að því að endurnýjanleg orka leysi af hólmi innflutt eldsneyti. Íslendingar eru í öfundsverðri stöðu í þessu efni í heiminum og allir útlendingar sem við eigum samtöl við um þessi mál, sem koma hingað í heimsókn og kynna sér málin, öfunda okkur Íslendinga af stöðu okkar. Það er hægt að ná stórum áföngum í þessum efnum án þess að endilega þurfi að koma til nýjar virkjanir með tilheyrandi náttúrufórnum. Það á að gæta varúðar- og verndarsjónarmiða vegna þess að það er líka nýting í sjálfu sér að vernda auðlindina. Þetta eru þær áherslur sem ríkisstjórn 

Virðulegur forseti. Úr því að talið berst að orku mætti spara talsvert rafmagn með því að festa hér púltið í lægstu stöðu, það væri ágætisbyrjun. 
             Ég held áfram með mál mitt vegna þess að hér er talað um stefnu í orkumálum. Hreyfingin er að sjálfsögðu ekki með sjálfstæða stefnu í orkumálum en ég leyfi mér að benda á að sú stefna Sjálfstæðisflokks, Framsóknarflokks og síðar Samfylkingarinnar í ríkisstjórn leiddi til þeirrar flækju sem komin er upp úti um allt land í orkumálum og virkjanamálum. Það er sú flækja sem verður til vegna samspils stjórnmálamanna og viðskiptalífs. Ég veit ekki hvar ég á að byrja. HS Orka, Reykjanesbær, Fasteign, Orkuveita Reykjavíkur, Landsvirkjun Power, Geysir Green Energy, Magma Energy - það er sú flækja sem stefna Sjálfstæðisflokksins kom þjóðinni í í orkumálum, við skulum bara hafa það á hreinu. Það verður sennilega ekki hægt að vinda ofan af henni. Ef mönnum er umhugað um störf, sem ég trúi svo sannarlega að mönnum sé, er einfaldasta og fljótvirkasta leiðin einfaldlega fyrir alla þingmenn og þar með iðnaðarráðherra að beita sér fyrir því að þeim afla sem úthlutað er hér úr sameiginlegum kvóta landsmanna verði landað á innlenda uppboðsmarkaði. Þar með yrðu til sennilega um 4.000 störf á þeim tíma sem það tekur að ráða fólk í vinnu, það eru u.þ.b. 2–3 vikur. Það er leiðin sem á að fara til að byrja með. Það má svo tala um hitt, Norðlingaölduveita mundi sennilega búa til 10–12 störf í stóriðju ef af henni yrði. Það er allt og sumt.

Virðulegi forseti. Hér kemur hæstv. iðnaðarráðherra og kveinkar sér yfir því að við skulum aftur og aftur gagnrýna atvinnustefnu  Það er þess vegna sem algjört vantraust ríkir. Ég var hér fyrst og fremst áðan að vitna í viðbrögð aðila vinnumarkaðarins, Samtaka atvinnulífsins og ASÍ, sem gagnrýndu ríkisstjórnina harðlega fyrir bara nokkrum dögum fyrir aðgerðaleysi og stefnuleysi í þessum málum. Hæstv. iðnaðarráðherra virðist ekki heyra þá gagnrýni. Margt fróðlegt hefur verið sagt hér eins og það sem kom fram um að það ætti að nýta orkuna til góðra hluta - hver er að tala um annað? - og að við sjálfstæðismenn töluðum eingöngu fyrir stóriðju. Orðið stóriðja kom bara ekki fyrir í ræðu minni hér áðan, það er ekki til þar. Menn verða að fara að athuga málflutning sinn í þeim efnum, þegar verið er að tala um nýtingu orkunnar er ekkert endilega verið að tala um stóriðju. Það er verið að tala um fjölbreytilegan iðnað, fjölbreytt atvinnutækifæri sem nýta þessa orku til verðmætasköpunar og aukins hagvaxtar í þessu landi. Fulltrúi Vinstri grænna hér ætlar að nýta orkuna öðruvísi en að virkja hana. Það væri gaman ef vinstri grænir legðu þá á borðið hvernig þeir ætla að gera það öðruvísi en að virkja hana. Svo er farið yfir Norðlingaölduveitu og hún gagnrýnd og sagt að hún muni leggja Þjórsárverin í rúst. Það er algjör afbökun á málflutningi. Þetta er hagkvæmasti virkjunarkostur okkar og hefur í för með sér minnstu náttúruröskun sem völ er á. Iðnaðarráðherra svaraði mér í engu áðan um stefnu sína varðandi Norðlingaölduveitu, varðandi virkjanir í neðri hluta Þjórsár, viðræður hennar við lífeyrissjóði um fjármögnun á verkefnum, eins og segir í sáttmála ríkisstjórnarinnar, hvaða skoðun hún hefur á aðgerðum Samfylkingarinnar í Reykjavík 

Virðulegi forseti. Auðvitað er hér ekki allt í himnalagi.  Það er þess vegna sem þessi ríkisstjórn hefur verið af fullu afli að reyna að skapa hér varanleg störf á breiðum grunni. Það er þess vegna  
             Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er enn þá í því að reyna að breiða yfir stuðning sinn við þá stjórnarstefnu sem keyrði hér allt í kaf með því að benda á þessa ríkisstjórn og einstök verkefni sem hafa ekki gengið eins vel og  Virðulegi forseti. Fólki líður greinilega afar illa hér undir þessari tölu en  Virðulegi forseti. Fjármögnun orkufyrirtækja er m.a. erfið vegna þess að ekki hefur tekist að ljúka samningum um Icesave. Þetta hafa forustumenn fyrirtækjanna beinlínis sagt okkur.  
             Það er Sjálfstæðisflokkurinn  
            

Forseti vill árétta við þingmanninn að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Ég geri aftur athugasemd og kröfu um það að flutningsmenn þessa frumvarps verði í salnum á meðan verið er að ræða það. Hér er verið að ræða frumvarp til laga um fjármál stjórnmálaflokka. Engir þingmenn voru í salnum áðan nema ég, hv. þm. Róbert Marshall og hv. þm. Margrét Tryggvadóttir.

Ég.

Hv. þm. Pétur Blöndal kom inn í miðja umræðuna. 
             Flutningsmenn þessa frumvarps eru formenn stjórnmálaflokkanna, fjórflokkurinn baktryggður í bak og fyrir. Þeir láta ekki sjá sig hérna inni. Það er skammarlegt með hvaða hætti á að ræða þetta mál, það á að reyna að sópa því undir teppið og forða sér í burt frá því. Ég geri einfaldlega þá kröfu að þingmenn verði viðstaddir og að flutningsmenn frumvarpsins komi til fundar áður en umræðunni verður fram haldið.

Forseti hefur gert ráðstafanir til að koma þessum óskum þingmannsins á framfæri við flutningsmenn frumvarpsins og ég á von á því að einhverjir þeirra komi í hús á eftir.

Virðulegur forseti. Ég bendi á að ég á 6 mínútur og 21 sekúndu eftir af ræðutíma mínum og þegar flutningsmenn frumvarpsins koma í hús á eftir verður umræðunni lokið. Það er skammarlegt að Alþingi skuli ganga svona fram og að stjórn þingsins skuli vera með þeim hætti sem raun ber vitni í þessu máli. Hér er lagt til áframhaldandi fyrirkomulag á fjármögnun stjórnmálaflokka þar sem einstaklingum verður kleift, nafnlaust, að gefa milljónir og tugmilljónir til stjórnmálaflokka með því að dreifa peningunum á einstakar einingar um allt land. Það er verið að gera það sama með framlög fyrirtækja til stjórnmálaflokka. Ég veit ekki hvað það eru mörg flokksfélög í Samfylkingunni, Sjálfstæðisflokknum eða Framsóknarflokknum úti um allt land en þau skipta tugum ef ekki hundruðum og þegar stórfyrirtækin dreifa tugmilljónaframlögum á öll þessi félög eru þau búin að kaupa sér aðgang að löggjafarvaldinu, búin að kaupa sér stjórnmálaflokka og kaupa sér þingmenn. Þetta hljómar kunnuglega. 
             Þetta kemur fram í frumvarpinu, hv. þm. Skúli Helgason, sem kallar hér fram í fyrir ræðumanni. Það kemur fram í frumvarpinu að fyrirtæki megi gefa einstökum flokkseigendum allt að 400.000 kr., 200.000 kr. nafnlaust frá einstaklingum. Þannig er bara þetta frumvarp, hans fólk hefur skrifað það og samþykkt og formaður hans leggur það fram. Þetta gengur þvert gegn því sem segir í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það er athyglisvert að sjá hvernig fjórflokkurinn snýr baki við niðurstöðu þeirrar skýrslu því að þetta er ekki skoðun Hreyfingarinnar, heldur segir í niðurstöðu þeirrar skýrslu: „Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk á milli fjármálalífs og stjórnmála. Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“ Hér er verið að setja lög sem gera beinlínis ráð fyrir framhaldi á þessu atriði. Það er lítils háttar farið eftir tilmælum GRECO í þessu máli, það er verið að lækka nafnleyndargólfið um 100.000 kr. en hækka hámarksupphæðina um 100.000 kr. á móti. Hreyfingin hefur verið með allt aðra tillögu í þessum málum, þá tillögu að það verði önnur nálgun á fjármögnun stjórnmálaflokka en nú er. Við trúum því einfaldlega að lýðræðið beri stórfelldan skaða af ef það er háð framlögum fyrirtækja og einstaklinga undir nafnleynd. Það er ekki opið og gagnsætt lýðræði, það er ekki í anda þess sem GRECO hefur lagt til. Það er hægt að gera hlutina með allt öðrum hætti ásamt því að tryggja að stjórnmálaflokkar geti starfað eðlilega og að málfrelsi og tjáningarfrelsi verði líka tryggt. Það þarf ekki að gera það eins og gert var, það leiddi til hörmunga fyrir þjóðina, það leiddi til hrunsins og það leiðir til þess áfram að einungis 13% þjóðarinnar bera traust til Alþingis. Er það það sem alþingismenn vilja? Vilja þeir starfa hér undir því merki áfram að 87% þjóðarinnar vantreysti þeim í störfum sínum? Ég held að það sé einsdæmi að nokkur starfsgrein nokkurs staðar í heiminum búi við slíkt vantraust nema ef vera kynnu einræðisherrar í slæmum einræðisríkjum eða eitthvað svoleiðis. Þetta er engu að síður það umhverfi sem Alþingi Íslendinga býr við og þetta er það umhverfi sem þetta frumvarp mun festa í sessi með lagasetningunni. Það segir meira en margt að hér er enginn flutningsmanna frumvarpsins. Það eru að vísu eitthvað fleiri þingmenn í salnum núna en voru hér fyrir hádegið og það er vonandi að þeir taki þá til máls um það og segi álit sitt á því. En það liggur ekkert á að afgreiða þetta mál. Þingmannanefndin, skipuð af Alþingi sjálfu, er að fjalla um málið og það er alveg sjálfsagt að Alþingi bíði eftir niðurstöðu þeirrar nefndar og síðan verði efnt til víðtækrar og ítarlegrar umræðu um það hvernig við viljum hafa umhverfi stjórnmálaflokka á Íslandi. Ég vil ekki hafa umhverfi leyndar og nafnleysis, umhverfi sem er háð framlögum frá stórfyrirtækjum. Það er hættulegt lýðræðinu að halda áfram með þeim hætti. Eins og ég sagði áðan er vel hægt að tryggja að stjórnmálaflokkar starfi og verði áfram öflugir á Íslandi án þess að umhverfið sé með þeim hætti sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir. Ég leyfi mér að endurtaka það sem ég sagði áðan um t.d. ljósvakamiðla, í flestöllum nágrannalöndum eru auglýsingar stjórnmálaflokka í ljósvakamiðlum einfaldlega bannaðar. Þar setja menn ekki fyrir sig einhver tjáningarfrelsisákvæði í stjórnarskrá heldur gera menn sér grein fyrir því að umgjörðin um lýðræðið skiptir mjög miklu máli og þarf að vera þannig að það sé tryggt að auðmenn geti ekki keypt sér lagasetningu. Það verður áframhald á því á Íslandi að auðmenn geti keypt sér lagasetningu. Það er dapurleg niðurstaða eftir hrunið og eftir útkomu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem sjálfur forseti Alþingis tók á móti, hældi á hvert reipi og lagði til að þingmannanefnd yrði sett á laggirnar til þess að vinna úr. Það er blaut tuska framan í hana að fara með þetta mál hér í gegn. Ég átta mig ekki á því af hverju hæstv. forseti þingsins kemur ekki einfaldlega hér inn og tjáir sig um þetta mál. Þetta skiptir Alþingi Íslendinga bæði inn á við og út á við gríðarlega miklu máli. Ég hvet þingmenn til að velta þessu upp og leggja það til að málinu verði frestað og það fái meiri yfirvegun en verið hefur verið hingað til.

Virðulegur forseti. Mig langar til að beina nokkrum spurningum til hv. þm. Þórs Saaris vegna ræðu hans. Hann er mjög á móti þessu frumvarpi en það eru nokkrar breytingar hérna sem ég hefði ímyndað mér að væru honum þóknanlegar. Til dæmis er verið að lækka nafnleyndargólf á svokölluðum framlögum til stjórnmálaflokka og stjórnmálamanna úr 300.000 kr. í 200.000 kr. - er það ekki framfaramál? Til að auka jafnræði milli stjórnmálasamtaka og til að greiða fyrir því að ný stjórnmálasamtök geti boðið fram í kosningum er jafnframt lagt til að stjórnmálasamtök geti, án tillits til niðurstöðu kosninga, sótt um fjárstyrk úr ríkissjóði til að standa straum af útlögum kostnaði vegna kosningabaráttunnar, allt að 3 millj. kr. - væri þetta ekki framfaraspor í þessum efnum ef stigið yrði? Mig langar líka til að spyrja hv. þingmann út í skoðanir hans sem ég heyri að eru mjög skýrar þegar kemur að framlögum frá fyrirtækjum til stjórnmálaflokka og frambjóðenda: Hvað um framlög frá einstaklingum? Er í lagi að auðkýfingar styrki stjórnmálasamtök eða stjórnmálamenn persónulega en lítil saumastofa í Sandgerði mætti ekki styrkja frambjóðanda úr sínum heimabæ ef hún mundi vilja gera það? Þetta eru ekki einfaldar spurningar en sýna kannski hvað við er að eiga í þessu. Hv. þingmaður talar mjög oft um að ekki sé mikið traust borið til Alþingis sem stofnunar. Það má vel vera að svo sé en hvort það að ganga skrefinu lengra í þessu frumvarpi eða ekki skiptir sköpum í þeim efnum skal ósagt látið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall andsvarið. Varðandi lækkun nafnleyndargólfsins úr 300.000 í 200.000 kr. er það vissulega skref í rétta átt. Það eiga ekki að tíðkast nafnlaus fjárframlög til stjórnmálaflokka. Vissulega má kaffisjóðurinn, kannski upp að 20.000 kr., vera nafnlaus. En til hvers að hafa nafnlaus framlög til stjórnmálaflokka yfir höfuð? Það er algjör tímaskekkja og á ekki að líðast. Varðandi það sem hann sagði um að ný framboð fengju fé er rétt að upplýsa hér að í vinnu þeirrar nefndar sem vann þetta frumvarp var ein af tillögum Hreyfingarinnar að stuðningur við ný framboð yrði aukinn. Þetta ákvæði var sett inn til að reyna að kaupa Hreyfinguna til fylgis við frumvarpið eins og það lagði sig. Þegar sú tillaga var komin inn treystu þeir sér einfaldlega ekki til að draga hana til baka þó að beitan virkaði ekki. Það er vegna þessa sem ákvæðið er þarna inni. Framlög einstaklinga til stjórnmálaflokka eiga að sjálfsögðu að vera leyfileg en það er mjög flókið mál með hvaða hætti á að hátta þeim. Þau eiga ekki að vera nafnlaus. Það má að sjálfsögðu vera þak á þeim. Vissulega er ekki hægt að banna framlög einstaklinga til stjórnmálaflokka, ekki nema þá eftir mjög ítarlega umræðu. Ég hef sagt áður að fjármögnun stjórnmálahreyfinga um allan heim hefur farið í gegnum mjög erfitt tímabil. Það er mjög flókið mál að koma því í farveg sem allir yrðu sáttir við. Þetta er ekki einfalt mál, það er gríðarlega mikilvægt og flókið að koma þessu í réttan farveg. Þetta er ekki leiðin til að gera það, nánast umræðulaust og með hraði. Traust almennings á Alþingi, eða vantraust, er mestmegnis vegna þess að hér hefur verið linnulítið samspil peninga og stjórnmálamanna undanfarin ár og áratugi. Því verður að breyta ef Alþingi á að geta starfað undir nafni.

Frú forseti. Traust almennings á Borgarahreyfingunni, nú Hreyfingunni, nam eingöngu 7,2% í síðustu kosningum. Samt var þar ekki á ferðinni stjórnmálaafl sem hafði neina forsögu og er með mjög opnar bækur þegar kemur að skoðunum á fjárframlögum. Það er greinilega ekkert samhengi þar á milli hvaða skoðun menn hafa í þessum efnum eða fortíð. Það er nokkuð sem hv. þingmaður og fleiri hér inni verða að svara þegar kemur að aðstöðumun einstaklinga til þátttöku í lýðræðinu. Á ekki að tryggja með einhverjum hætti að fólk sitji við sama borð þegar kemur að þátttöku í lýðræðinu, óháð til dæmis efnahag? Það er alveg ljóst að einstaklingur sem hefur rúm fjárráð hefur mun meiri tækifæri til að bjóða sig fram, taka sér frí frá vinnu, auglýsa, ráða fólk til starfa fyrir sig og helga tíma sinn alfarið framboðinu. Það fólk nýtur þess vegna ákveðins forskots í krafti stöðu sinnar og framlags. Við hljótum sem lýðræðissinnar, hv. þingmaður, að vilja bregðast við þessu með einhverjum hætti. Er ekki svo?

Forseti minnir þingmanninn á að ávarpa ekki þingmenn heldur forseta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall andsvarið í annað sinn. Hvað varðar traust á Borgarahreyfingunni varð hún til með engum peningum og rak alla kosningabaráttu sína með eitthvað í kringum 1 millj. kr. Það sýnir sig, og við rákum okkur á það, að allt tal fjórflokksins um nauðsyn þess að hafa tugi og hundruð milljóna milli handanna er staðlaust. Það er hægt að gera hlutina öðruvísi. Við höfum einmitt lagt fram mjög málefnalegar tillögur sem gæta þess jafnræðis sem hv. þingmaður var að tala um. Það þarf að vera jafnræði milli stjórnmálahreyfinga hvað þetta varðar. Það næst ekki fram með leynilegum fjárframlögum eða nánast ótakmörkuðum peningum frá fyrirtækjum. Hvað varðar möguleika einstaklinga til að bjóða sig fram átta ég mig ekki alveg á því hvað hv. þingmaður var að fara. Það eru ekki einstaklingskjördæmi á Íslandi. Einstaklingar hafa hingað til boðið sig fram í prófkjörum innan ákveðinna stjórnmálaflokka. Það hefur gert það að verkum að sumir þeirra hafa hrökklast af þingi og þurft að segja af sér - vegna einmitt þessa. Það er mjög óæskileg aðferð. Ég held að stjórnmálaflokkar eigi að koma því við öðruvísi, bara með sínum innri reglum, með hvaða hætti þeir velja fólk á framboðslista. Það eru til margar aðferðir til að gera það. Versta aðferðin er sú að frambjóðendur séu ofurseldir nauðsyn þess að þurfa á miklum peningum að halda. Eins og ég sé þetta er allt vont við þetta frumvarp. Ég legg til að menn leggi sitt lóð á vogarskálarnar með okkur til að reyna að ná fram betri niðurstöðu í þetta mál.

Frú forseti. Hv. þm. Þór Saari hefur haldið hérna mikla ræðu og eiginlega bara komið með neikvæða punkta. Hann hefur ekkert sagt um hvernig hann ætlar að leysa vandamálið nema einhverja sögu af Borgarahreyfingunni sem kostaði voða lítið en hafði náttúrlega athygli fjölmiðla mjög sterkt á sér vegna hópsamkundu úti á Austurvelli. Mig langar til að spyrja hv. þingmann nokkurs. Segjum að hann yrði ráðinn til einhvers banka til að halda erindi um ýmis mál til að kynna fyrir kúnnum bankans, samstarfið stæði yfir í heilt ár og vildi svo til að næði fram að kosningum: Hvernig mundi hann flokka það? Segjum að hann yrði bara ráðinn í vinnu hjá þessum viðkomandi banka á fullum launum en þyrfti ekki að starfa neitt sérstaklega mikið - er það ekki styrkur? Þá vil ég spyrja hann annars. Unga stúlku sem er afskaplega menntuð og klár langar að taka þátt í prófkjöri - hvað á hún að gera? Það þekkir hana enginn. Hvað á hún að gera? Hvernig á hún að koma sér á framfæri? Hvernig á hún að láta fólk vita að hún sé svona ung og klár? Það veit kannski að hún er ung en ekki að hún sé klár og menntuð. Hvað gerir hún? Þá vil ég spyrja um ríka manninn og tekjuháa: Má hann nota eigin eignir og eigin tekjur til að kosta risavaxna kosningabaráttu? Hvað segir hv. þingmaður við því? Hann getur notað 40, 50, 60 eða 100 millj. kr. í það.

Virðulegur forseti. Andsvar hv. þm. Péturs Blöndals segir meira en allt annað um hvar þingmenn standa í þessu máli. Hann hefur ekki hugmynd um hvað verið er að tala um. Vantar lausnir? Við höfum lagt fram lausnir í þessu máli alveg frá fyrstu tíð og honum er velkomið að kynna sér þær hvenær sem hann vill. Þær eru mjög málefnalegar og vandaðar. Það er ekki rétt hjá honum að hér vanti lausnir. Ég talaði m.a. um það í ræðu minni fyrir hádegi hvernig þær lausnir væru. Ég skal láta hv. þingmann fá þær á eftir. Hann tekur dæmi af einstaklingum sem fara í prófkjör. Prófkjörin eru innra málefni stjórnmálaflokkanna. Ef stjórnmálaflokkarnir kjósa að haga prófkjörum sínum með þeim hætti að það þurfi milljónir til að komast á lista er það mál flokkanna. Ég tel að það sé slæmt mál. Ef stjórnmálaflokkarnir vilja haga þessu þannig, eins og þeir hafa sumir gert, er það þeirra mál. Ég tel það óásættanlegt. Hann talar um maka manns sem er í pólitík. Ég leyfi mér að minna hv. þingmann á að maki fyrrverandi varaformanns Sjálfstæðisflokksins hefur legið undir miklu ámæli og þar með gert það að verkum að varaformaður Sjálfstæðisflokksins hrökklaðist út af þingi - vegna einhvers sem menn töldu vera mjög óeðlilega peningalega fyrirgreiðslu frá banka til hans. Það er það sem hefur gerst, hv. þm. Pétur Blöndal. Prófkjörin eru svo annar pakki. Ég sé fyrir mér að stjórnmálaflokkarnir taki sér tak og hagi prófkjörunum með öðrum hætti en gert hefur verið hingað til. Það er þeirra mál.

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði því ekki hvernig ung og upprennandi kona á að koma sér á framfæri og verða þekkt þannig að kjósendur geti kosið hana. Hann reiknar heldur ekki með því að það sé raunverulegt lýðræði hérna. Tugir þúsunda kjósa til dæmis Sjálfstæðisflokkinn. Hvernig á ég að ná til þeirra? Sumir flokkar eru með svokallað prófkjör þar sem bara 200 manns koma saman í einum sal og kjósa frambjóðendur. Er það prófkjör? Það er langt innan við þann fjölda sem kýs viðkomandi flokk. Það er ekki lýðræði. Ég tel að til þess að hafa almennilegt lýðræði þurfi menn að ná til einhverra þúsunda kjósenda. Það kostar. Ég veit ekki hvernig hann ætlar að ná til 10.000 kjósenda eins og ég hef þurft að ná til. Ég veit ekki hvernig hv. þingmaður var kosinn í prófkjöri á sínum tíma, hver valdi hann til þings innan hans flokks, ég veit það ekki en ég geri ráð fyrir að það hafi verið tiltölulega þröngur hópur. Menn geta trútt um talað þegar þeir þurfa bara að hringja í 20 manns til að koma sér á framfæri og slást um sæti. Hvernig ætla menn að leysa það að þessi unga kona þarf að hafa samband við 10.000 manns og koma sér á framfæri? Varðandi fyrrverandi varaformann Sjálfstæðisflokksins get ég nú ekki svarað því, það kemur þessu máli bara ekkert við. Við erum að tala um styrki til stjórnmálaflokka og við erum að tala um prófkjör. Það var ekki málið í því máli. Mér finnst dálítið afvegaleiðandi að tala um það. Ég skil ekki af hverju hv. þingmaður er með akkúrat það dæmi

Virðulegur forseti. Það er víða valið á lista stjórnmálaflokka með öðrum hætti en með prófkjöri.  Hreyfingin var ekki með prófkjör og var ekki með forval. Við röðuðum fólki á lista 

Hæstv. forseti. Ég ætla örlítið að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Þór Saari skildi við hann. Ég tel nauðsynlegt að halda því til haga að sú leið að velja frambjóðendur á framboðslista í prófkjörum sem eru eftir atvikum tiltölulega stór og margir taka þátt í, var auðvitað valin og sú þróun átti sér stað til að sem flestir kæmu að ákvörðun, til að lýðræðislegri aðferð væri beitt. Þessi aðferð er langt frá því gallalaus, við þekkjum það. Við getum nefnt ótal dæmi um óæskilegar sviptingar í prófkjörum, óeðlilegan fjáraustur og fleira þess háttar. Það er allt satt og rétt. En engu að síður er það í mínum huga að efna til stórra prófkjöra þar sem tiltölulega stór hópur flokksmanna eða stuðningsmanna flokks getur komið að og kosið frambjóðendur, í grunninn lýðræðislegri aðferð en sú að það sé ákveðið á þröngum klíkufundum hverjir sitja á framboðslista. Ég hef örlítinn samanburð í þessu bæði sem frambjóðandi í þremur prófkjörum og eins átti ég þar áður sæti í kjörnefndum Sjálfstæðisflokksins í allnokkur skipti sem höfðu það hlutverk að stilla upp á lista, í sumum tilvikum án þess að á undan færi prófkjör. Ég verð að játa að af tvennu illu - það er ekki góð leið til í þessu sambandi - finnst mér prófkjörið skárri leið en hitt. Hvernig við sníðum agnúana af þessu fyrirkomulagi er kannski umræða sem á ekki endilega heima hér í dag. Við getum rætt lengi um það. Ég vildi hins vegar í ljósi þeirrar umræðu sem farið hefur fram taka undir það með hv. þm. Þór Saari að það frumvarp sem hér liggur fyrir felur auðvitað ekki í sér einhverja endanlega lausn á því viðfangsefni sem við erum að glíma við. Til dæmis í málflutningi mínum í allsherjarnefnd þegar þetta kom til umræðu tók ég eindregið undir með hv. þm. Þór Saari um að þetta frumvarp væri auðvitað ekki einhver allsherjarlausn á því sem við erum að glíma við í þessu sambandi. Við getum verið sammála um það. Við getum verið sammála um að þrátt fyrir að frumvarpið verði samþykkt verður þetta viðfangsefni, hvernig á að fjármagna stjórnmálastarfsemi og framboð einstaklinga og flokka, áfram vandamál sem við þingmenn komumst ekkert hjá að taka afstöðu til. Þá stöndum við frammi fyrir tvennu: Annars vegar því að leggja þetta frumvarp til hliðar og fara í þá grundvallarumræðu sem allir gera sér grein fyrir að er nauðsynleg. Það er auðvitað valkostur. Það er auðvitað valkostur að fara að eins og hv. þingmaður Þór Saari segir, að leggja þetta bara til hliðar og taka áfram grundvallarumræðu á vettvangi allsherjarnefndar eða annars staðar um það hvernig við viljum haga framtíðarfyrirkomulagi þessara mála sem við erum sammála um að er ekki einfalt viðureignar. Og hins vegar því að ljúka afgreiðslu þessa frumvarps. Það er hinn valkosturinn og sá valkostur sem ég stend að sem nefndarmaður í allsherjarnefnd, að ljúka þessu frumvarpi, gera þær breytingar sem það felur í sér þó að þær gangi skammt að mörgu leyti, þær fela þó í sér lagfæringar á núverandi fyrirkomulagi, og taka síðan til við að fara í heildaruppstokkun, uppskurð eftir atvikum sem nauðsynlegur er á þessu sviði. Þetta er mismunandi nálgun á málinu. Ég hallast að því í þessu máli að það sé betra að klára frumvarpið, gera þær lagfæringar sem það felur í sér. Ég sé ekki að staða okkar verði á neinn hátt verri við að ljúka afgreiðslu frumvarpsins, ég sé það ekki, ég get ekki fallist á það. Ég held að við þingmenn ættum að klára þetta frumvarp, ljúka því, en með fullri vitund um það og í samstöðu um það að við séum ekki búin að klára fjármögnun stjórnmálaflokka eða framboða sem viðfangsefni. Að þessu sögðu, hæstv. forseti, vil ég nefna eitt atriði sem ég held að sé afar mikilvægt að við höfum í huga í þessari umræðu. Ég sagði áðan að frumvarpið fæli í sér lagfæringar á þeim lögum og lagareglum sem nú eru fyrir hendi í þessum efnum. Þær reglur eru tiltölulega nýjar. Þær voru samþykktar hér á þingi í árslok 2006 og tóku gildi um mitt ár 2007. Breytingin sem þá var samþykkt var auðvitað miklu róttækari en nokkur sú breyting sem við erum að gera með þessu frumvarpi. Þá var í fyrsta sinn stigið það skref í allgóðri samstöðu í þinginu, allvíðtækri samstöðu í þinginu, að setja með lögum ramma um fjármál stjórnmálaflokka og framboða og setja því verulegar skorður hversu háum styrkjum flokkar og framboð mættu taka við. Slíkar takmarkanir voru ekki fyrir hendi áður. Engar slíkar takmarkanir voru fyrir hendi fyrir lögfestingu og gildistöku laganna frá árslokum 2006, engar slíkar reglur voru fyrir hendi, þannig að þá var stigið mjög stórt skref í því að koma böndum á fjármál flokka og framboða. Það sem við erum að gera núna eru auðvitað einhverjar lagfæringar á því kerfi sem þá var lagt upp með. Þetta er afar mikilvægt að hafa í huga í þessari umræðu einmitt vegna þess að þau tilvik og dæmi um óeðlilega há framlög, óeðlilega mikinn kostnað eða gríðarlega há framlög einkum fyrirtækja til einstakra framboða og flokka, sem áttu sér stað sérstaklega fyrir kosningar 2006 og 2007, áttu sér stað fyrir gildistöku þessara laga. Það er ekki með sanngirni hægt að segja að þau tilvik sem gagnrýnd eru m.a. í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og dregin eru þar fram leiði með einhverjum hætti í ljós galla núverandi fyrirkomulags. Þar erum við að tala um dæmi um milljóna jafnvel tugmilljóna framlög sem allir eru sammála um í dag að hafi verið óeðlilega há en gætu ekki átt sér stað samkvæmt núgildandi lögum. Við getum því ekki komið hingað og sagt að dæmin í rannsóknarskýrslunni sýni okkur að núgildandi fyrirkomulag sé hrikalegt. Það er ekki sanngjarnt af því að dæmin sem dregin eru fram í rannsóknarskýrslunni eru úr öðru lagaumhverfi en við búum við í dag. Við megum ekki gleyma því að nú er það svo í dag að hvorki flokkar né framboð mega taka við hærri framlögum frá einstökum aðilum en sem nemur 300 þús. kr. 180 eða 190 félög sjálfstæðismanna á landinu geta ekki sótt um styrki frá sama fyrirtækinu, eftir atvikum fyrirtæki sem er starfandi um allt land, nema sem nemur 300 þús. kr. Ef sjálfstæðisfélagið á Húsavík fær styrk frá N1 upp á 300 þúsund kall er kvótinn fyrir landið þar með tæmdur.

Ekki samkvæmt þessu frumvarpi.

Jú, jú. Það er ekki verið að opna það eftir mínum skilningi. Ef hv. þingmaður Þór Saari sér betur í gegnum það biðst ég afsökunar og bið hann að skýra það fyrir mér. Staðreyndin er sú að sú gríðarstóra breyting átti sér stað 2007 að þessar miklu takmarkanir voru settar. Þá var líka tekin sú afstaða að framlög yfir tilteknum mörkum þyrftu að vera opinber, þannig að leynileg framlög sem einhverju skipta, sem einhverju nema eru ekki möguleg í dag. Það er ekki mögulegt miðað við núverandi lagaumhverfi að menn geti þegið milljónir í styrki án þess að gefa upp frá hverjum það er nema það sé frá alveg óskaplega mörgum litlum aðilum, aðilum sem mega ekki vera tengdir innbyrðis nema eftir ákveðnum reglum. Það er ekki mögulegt í dag. Það er ekki mögulegt eins og gerðist að frambjóðendur í prófkjörum geti tekið við hærri upphæðum en sem nemur 300 þús. kr. og í þeim tilvikum þurfa þeir að gefa upp hverjir áttu í hlut. Þannig er umhverfið í dag. Þau dæmi sem m.a. rannsóknarskýrslan varpar ljósi á og fjölmiðlar hafa mikið fjallað um, og við getum verið sammála um að eru ekki góð, eru óæskileg og ekki til fyrirmyndar, ekki til eftirbreytni og hefðu ekki átt að eiga sér stað. Mjög há framlög, sérstaklega lögaðila til einstakra frambjóðenda og flokka, geta ekki átt sér stað í dag. Þar er þak á framlögunum miðað við núgildandi lagaumhverfi upp á 300 þús. kr. sem menn eins og þeir sem hafa eitthvað komið nálægt þessum málum vita að dugar skammt þegar kemur að t.d. útgáfustarfsemi eða auglýsingakostnaði, einhverju slíku. Menn fara ekki langt á 300 þúsund kallinum. Þannig að hættan, ef við tölum með þeim hætti, á því að einstakir aðilar, einstök fyrirtæki, kaupi sig til áhrifa eins og hefur verið nefnt ítrekað hér í umræðunni, er auðvitað miklu minni og allt önnur í dag en hún var fyrir gildistöku laganna frá árslokum 2006. Þetta er bara staðreynd sem við verðum að hafa í huga þegar við ræðum þessi mál. Þess vegna getum við ekki horft á rannsóknarskýrsluna eða fjölmiðlaumfjöllun með þeim hætti sem stundum er gert í umræðunni og sagt: „Sko, þetta segir rannsóknarskýrslan, sko, þessi dæmi hafa verið leidd í ljós, þetta var svakalegt, þess vegna er kerfið okkar ómögulegt.“ Það er ekki rétt af því að í millitíðinni hefur lagaumhverfinu verið breytt verulega og miklar skorður settar, verulegar skorður, bæði við fjárhæð framlaga og eins er sett þak á það hvaða framlög geta verið veitt án þess að upp sé gefið hverjir veitendur styrkjanna eru. Þetta er alla vega staðreyndin. Við búum ekki við fullkomið kerfi. Við höfum ekki fundið þessa fullkomnu lausn. Þegar við höfum klárað þetta frumvarp sem lagar stöðuna erum við heldur ekki komin á endastöð. Við erum ekki búin að klára málið, ég viðurkenni það, en við erum þó í miklu skárra umhverfi en við vorum lengst af. Því ber auðvitað að fagna og við verðum að halda því til haga að þessum hlutum hefur miðað fram. Hætturnar sem alltaf felast í fjármögnun stjórnmálastarfsemi eru miklu minni en þær voru sem betur fer. Og kannski stafar vandinn sem við eigum við að glíma, hvort sem við köllum það skort á trausti, ímyndarvanda eða annað, fyrst og fremst af því að við erum ekki búin að gera upp mál úr fortíðinni og höfum ekki náð að vekja nægilega athygli á því hvernig umhverfið hefur þó breyst til batnaðar, því að það hefur breyst til batnaðar. Þetta vildi ég segja í þessari umræðu um leið og ég lýsi yfir stuðningi mínum við það að málið verði klárað í þeim búningi sem það er lagt fram af hálfu meiri hluta allsherjarnefndar. Ég er reiðubúinn og ég þykist vita að flestir séu það. Ég treysti því sem menn úr öllum flokkum hafa sagt um að þeir séu reiðubúnir til að halda áfram umræðum um þessi mál. Í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar er það undirstrikað að þeir sem að honum standa telja að málinu sé ekki lokið, að þetta kalli á áframhaldandi umræðu. Ég held engu að síður að það sé betra að klára málið núna, vitandi það að við þurfum að ganga lengra. Við þurfum að sníða af fleiri vankanta. Við þurfum líka, eins og hv. þm. Þór Saari hefur ítrekað bent á, að hugsa þessi mál heildstætt út frá því hvernig við viljum sjá fjármögnun stjórnmálastarfsemi. Ég er ekki viss um að við hv. þm. Þór Saari séum sammála í þeim efnum, það getur verið að við eigum samleið um ýmsa hluti en greini á um aðra. Almennt séð tel ég mikilvægt að stjórnmálaflokkar eigi möguleika á því að fjármagna starfsemi sína án þess að vera eingöngu upp á opinber framlög komnir. Ég held að það sé mjög mikilvægt. Ég held að það sé eðlilegt að einstaklingar geti stutt stjórnmálastarfsemi og eftir atvikum stjórnmálamenn með fjárframlögum, hvort sem það er í formi félagsgjalda eða gjafa eða annars slíks. Ef við bara hugsun þetta opið sé ég ekkert því til fyrirstöðu t.d. að einhleypingur sem varið hefur miklum tíma ævi sinnar til starfs fyrir stjórnmálaflokk gefi við ævilok stjórnmálaflokknum t.d. húsið sitt eða eitthvað þess háttar, ég sé enga spillingu í því, ekki nokkra. Ég held að núverandi löggjöf hindri það. Það gæti því verið að við þyrftum að opna málin að einhverju leyti í þessa veru. Ég er talsvert hugsi yfir styrkjum fyrirtækja til flokka. Þeir hafa viðgengist og eiga sér ákveðnar rætur, en það er auðvitað rétt sjónarmið að fyrirtæki sem lögaðilar, sem kennitölur, hafa ekki endilega skoðanir þannig að það eru tvær hliðar á því máli. Það eru auðvitað þeir sem stjórna fyrirtækjunum sem taka ákvörðun um að nota peninga fyrirtækisins til þess að styrkja stjórnmálastarfsemi. Og þá má spyrja á móti: Er ekki eðlilegra að það séu þá bara einstaklingarnir sem slíkir sem nota sína peninga til þess frekar en peninga fyrirtækisins? Það má alveg halda því fram. Þetta er umræða sem við getum farið langt með. Eins og hv. þm. Þór Saari hefur margoft bent á eru farnar mjög mismunandi leiðir í löndunum í kringum okkur í þessum efnum. Það eru misstífar reglur um þessi efni, bæði varðandi upplýsingagjöf, varðandi fjárhæðir og annað þess háttar. Það er líka rétt sem bent hefur verið á að þessi mál hafa víða valdið vandræðum. Dæmin frá Bandaríkjunum eru mjög þekkt þar sem eru vissulega talsverðar skorður samkvæmt lögum við því að stjórnmálastarfsemi sé styrkt, frambjóðendur styrktir. Það eru stífar reglur um það. Menn fara bara fram hjá því með því að stofna svokölluð félög, aðgerðahópa eða eitthvað þess háttar eða nota hagsmunasamtök til að styrkja frambjóðendur með óbeinum hætti. Það eru þá slík samtök en ekki kosningasjóður frambjóðandans sem kaupa auglýsingarnar o.s.frv. Menn fara alls konar leiðir í þessu sambandi. Í Bretlandi voru settar stífar reglur um framlög til stjórnmálaflokka. Þá fóru allir stóru flokkanna þá leið að hætta að taka við risaframlögum frá einstaklingum og fyrirtækjum, þeir fengu bara lán frá þeim á mjög hagstæðum kjörum, gríðarlega hagstæðum kjörum, lán sem aldrei var gert ráð fyrir að yrðu borguð til baka. Þetta lagaði stöðuna í bókhaldinu hjá þeim en var auðvitað ekkert annað en sniðganga á þeim lagareglum sem höfðu verið settar. Í Þýskalandi voru mjög stífar og eru, hygg ég, mjög stífar reglur um fjármögnun stjórnmálaflokka. Þar var flokkur eins fyrrverandi kanslara staðinn að því að þiggja framlög sem einfaldlega gengu þannig fyrir sig að menn hittust á flugvelli í Sviss og skiptust á ferðatöskum fullum af seðlum. Því miður er þetta svið uppfullt af vandamálum, hættum og viðfangsefnum sem er kannski erfitt að ná utan um með lögum og getur verið erfitt jafnvel þó að menn setji stífar reglur að útiloka vandamálin fullkomlega. Þetta er verðugt viðfangsefni. Við þurfum að halda þessari umræðu áfram. Ég held þó að með því að samþykkja þetta frumvarp séum við að lagfæra stöðuna eins og hún er. Þess vegna er ég þeirrar skoðunar að við ættum að klára þetta og einhenda okkur síðan í að ræða framtíðarmál fjármögnunar stjórnmálaflokka og starfsemi þegar við höfum lokið þessum áfanga.

Virðulegur forseti. Mig langar að þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir mjög góða reifun á þessu máli. Hann velti upp fjölmörgum atriðum sem þarf að ræða en hafa ekki verið rædd og það kemur náttúrlega í ljós að þetta mál er ekkert einfalt. Það er ekkert einfalt að afgreiða mál um fjármál stjórnmálaflokka, þau þurfa mikla skoðun. Hv. þingmaður nefndi dæmi þar sem menn hafa farið í kringum lögin, skipst á ferðatöskum, beitt alls konar ráðum. Ég var í Bandaríkjunum í u.þ.b. tíu ár og fylgdist mjög vel með stjórnmálum þar og ég veit hvernig þau mál þróuðust þar. Ég veit t.d. að þegar það var sett í lög að nafnlaus framlög til stjórnmálaflokka væru bönnuð þá gáfu menn áfram undir nafni. Sú breyting breytti engu um niðurstöðuna. Til dæmis héldu þeir sem áttu mestu peningana áfram að vinna þannig að það er ekkert endilega eina lausnin eða góð lausn að banna eingöngu nafnlaus framlög. Þetta er stærra mál en svo að það sé hægt að nota eitthvað eitt. Það sem hv. þingmaður nefndi var t.d. að fyrirtæki fengju lán. Ég leyfi mér að benda á það að Framsóknarflokkurinn skuldar vel á annað hundrað milljónir. Hverjum skuldar hann þá peninga og hvers vegna? Þetta er dæmi sem þarf að velta upp. Á stjórnmálaflokkum að vera heimilt að taka lán? Það hefur ekki verið rætt. Svo tala menn um að taka málið aftur á dagskrá. Ég leyfi mér að benda á að eitt af þessum gömlu góðu samtryggingarmálum fjórflokksins sem tók ár eða áratug að taka aftur á dagskrá, var þegar formenn flokkanna sammæltust um að veita sér lífeyriskjör yfirstétta sem áður voru óþekkt á Íslandi. Það tók mörg, mörg ár og baráttu að fá það leiðrétt. Það liggur ekkert á að afgreiða þetta mál, það er betra að klára það núna en reyna að koma að því aftur 

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit um frumvarp sem er afskaplega merkilegt og þarfnast mikillar og málefnalegrar umræðu. Umræðan í fjölmiðlum hefur verið töluvert mikið á einn veg, þ.e. að grafa upp og gera allt tortryggilegt en ekki að benda á lausnir, hvernig menn vilja hafa þetta. Það er bara sagt: Þetta má ekki vera svona og má ekki vera svona. En ekki talað um hvernig hægt er að laga það. Innan stjórnmálaflokkanna hafa ýmsar aðferðir verið notaðar við að velja menn á lista. Í mínum flokki t.d. hafa menn valið nokkrar leiðir, t.d. kjörnefnd, en þá fá þess vegna einhverjir tíu manns það valdamikla hlutverk að pikka menn á lista. Þeir reyna þá að hafa listann þannig að hann sé vænlegur til árangurs í kosningum. En auðvitað er þetta ekkert sérstaklega lýðræðislegt, langt í frá. Svo hafa menn líka notað prófkjör og það eru stór prófkjör þar sem allir stuðningsmenn flokksins mega kjósa. Það eru 20 þúsund manns í tveimur kjördæmum hér í Reykjavík. Þar þurfa frambjóðendur að ná til 20 þúsund manns og það er ekkert auðvelt og getur ekki kostað lítið. Svo eru aðrir flokkar með einhvers konar val í þrengri hópi. Vinstri grænir eru með að ég held 400 manna hóp eða eitthvað svoleiðis - ég verð þá leiðréttur ef það er rangt - sem velur og þá er nóg að taka upp símann og hringja í 200, þá er maður búinn að ná í helminginn og það dugar kannski.  Svo eins og Hreyfingin, þar var í herbergjum - ég segi nú ekki reykfylltum, ég veit það ekki - ákveðinn listi, bara sisvona.

Það er ekki rétt.

Öllum landsmönnum reyndar boðið en ég vissi ekki af því að ég væri boðinn þangað þannig að það skorti kannski upplýsingar og kostnað við að koma upplýsingunum til mín, sem sýnir vandamálið. Það er greinilegt að kostnaður við prófkjör hefur farið úr böndunum sem og kostnaður við kosningar, ég er alveg sammála því. Ég er alveg sammála því að það er erfitt fyrir frambjóðanda með lítið fé, segjum 2, 3 milljónir, að keppa við frambjóðanda sem er með 20 milljónir, það er ekki sérstaklega jöfn staða. Og það er ekki spurning um að það geta verið í þessu miklir hagsmunir. Þó að fyrirtæki hafi ekki sjálf skoðun á hlutunum hafa þau hagsmuna að gæta og forstöðumenn fyrirtækja og stjórnir vita nákvæmlega hverjir hagsmunirnir eru. Þetta er því mjög vandmeðfarið og mér finnst það dálítið slæmt þegar menn ganga hér um með sleggjudóma um að þetta sé slæmt o.s.frv. en ræða ekki málin, sem sagt hver vandinn er. Menn hafa farið ýmsar leiðir í kringum þetta, segjum t.d. að það sé bannað að taka við styrkjum frá fyrirtækjum og svo er stofnað félag um sögu Hreyfingarinnar og um þátt Þórs Saaris í þeirri merkilegu sögu. Þetta félag stundar rannsóknir á sögu Hreyfingarinnar frá upphafi og alveg sérstaklega á þætti hv. þm. Þórs Saaris í þeirri sögu. Rétt fyrir kosningar er gefin út bók og birtar auglýsingar um þá bók o.s.frv. og myndband sem birtist í sjónvarpinu þar sem rætt er um þann merkilega þátt Þórs Saaris í því að byggja upp Hreyfinguna. Hvað ætla menn að gera við þetta? Er þetta kosningabarátta eða er þetta prófkjör eða hvað er þetta? Hvernig ætla menn að flokka þetta? Getur einhver bannað fólki að hafa þetta félag? Þetta sýnir vandann. Þetta var gert í Þýskalandi þar sem voru sett boð og bönn um styrki til stjórnmálaflokka. Framlög frá fyrirtækjum verði bönnuð, sagði hv. þm. Þór Saari, sem hélt ágæta ræðu. Hvað gera menn? Fyrirtæki, segjum bílaverkstæði sem einhver náungi skuldar 500 þúsund. Og forstjórinn, sem má ekki veita styrki, hringir í náungann og segir: Heyrðu ef þú styrkir Þór Saari um 300 þúsund - sem er heimilt - þá gef ég þér eftir skuldina. Fyrirtækið færir þetta til gjalda, það kemur ekki skattur þar, og vinurinn bara borgar 300 þúsund í styrk. Ég er sem sagt að benda á alls konar leiðir sem menn geta notað til að fara fram hjá þessu. Ég vil taka það fram að þetta frumvarp er til bóta, mjög til bóta. Þarna eru mörk, 200 þúsund hvað einstaklinga varðar, en ef einhver vill borga 500 þúsundkall gerir hann það bara með því að láta einhvern vin sinn borga 100 þúsundkall og annan vin sinn 200 þúsundkall o.s.frv. Möguleikarnir til undanskota eru því nánast takmarkalausir og afskaplega erfitt að rekja þá, sem er kannski meira um vert. Þá held ég að ég sé búinn að svara þessu með nafnlausu framlögin og allt það, hvernig menn geta farið fram hjá þessu öllu saman. Svo er það, eins og ég nefndi hér í andsvari, að í kosningaprófkjörinu mínu þá hélt ég erindi um alls konar mál og leigði til þess sal og borgaði kaffi og kleinur og svona dót og þetta kostaði. Ég hefði alveg eins getað fengið eitthvert fyrirtæki til að styrkja mig til að halda erindi um þessi merkilegu námsefni sem ég hélt þarna. Hvernig hefðu menn litið á það ef Kaupþing gamla hefði styrkt þetta fyrir sína menn, fyrir sína kúnna að mega sækja þetta erindi og þeir hefðu auglýst þetta og allt svoleiðis? Fínt, ég hefði getað sparað mér einhverja hundrað þúsundkalla. Þetta er því vandamál. Svo eru það mennirnir sem hafa efni á því að fara á þing. Viljum við hafa það þannig? Og ég vil endilega spyrja þá sem eru að gagnrýna þetta allt saman í umræðunni: Vilja menn að á Alþingi sitji bara þeir sem hafa efni á að vera á þingi? Ég vil það ekki. Ég vil að fólk hafi jafna stöðu, þannig að þetta þarf að ræða líka. Mér finnst þetta mál ekki vera fullrætt. Ég mundi vilja halda þeim takti sem er í þessu frumvarpi að einhverju leyti. Þó vil ég undanskilja þingmenn og ráðherra. Þingmenn og ráðherrar hafa þetta ræðupúlt hér til að ná beint inn í fjölmiðlana, þessu er útvarpað núna beint til fjölda fólks. Er þetta ekki forgangur umfram þá sem ekki eru á þingi og þurfa að berjast við þingmenn, hvað þá ráðherra sem ferðast um landið og byggja brýr og hafnir og allt svoleiðis eða opna menntasetur eða eitthvað svoleiðis á kostnað skattgreiðenda og fá atkvæði í staðinn? Ég tel að þingmenn og ráðherrar megi bara ekki stunda kosningabaráttu af því að þeir gera það hvort sem er hér með óbeinum hætti. Ég held að þetta mál sé engan veginn útrætt en ég er hlynntur þeirri miklu umræðu sem á sér stað. Ég er hlynntur því gagnsæi sem menn eru að koma með þó að ég sjái á því alla þessa vankanta. Menn þurfa að vera opnir fyrir vanköntunum. Það er allt of mikið um það að Alþingi setji alls konar lög sem strax er farið fram hjá af því að þingmenn átta sig ekki á því hvaða vankantar eru á stefnunni. Ég vil endilega að sem flestir Íslendingar sem hafa áhuga á og metnað til taki þátt í stjórnmálum og eigi möguleika á því, að þeim sé ekki haldið niðri með reglum frá okkur sem erum komin inn og sitjum á grænni grein, að við gerum ekki ómögulegt fyrir annað fólk að kynna sig og koma sér á framfæri, en þetta er ekki einfalt mál. Ég fagna þessari umræðu og vil gjarnan að hún verði málefnalegri, sérstaklega í fjölmiðlum og úti um allt þjóðfélagið, þannig að menn átti sig á því hvaða vanda er hér við að eiga en hann er umtalsverður. Við viljum nefnilega ekki að fyrirtæki geti keypt menn til þingstarfa og til að vinna - sem sagt þá að skulda eitthvað. Og ég vil ekki hafa það þannig að ung stúlka eða ungur drengur sem eru mjög metnaðargjörn og fær og menntuð og allt slíkt, hafi enga möguleika á að koma sér á framfæri.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af ræðu hv. þm. Péturs Blöndals þar sem hann kom inn á forvalsreglur og forvalshugmyndir Vinstri grænna tel ég rétt að taka fram að Vinstri græn hafa forvöl. Í þeim hafa allir félagsmenn rétt til þátttöku, eins og í prófkjörum Sjálfstæðisflokksins. Munurinn á forvölum okkar og Sjálfstæðisflokksins er sá að hjá okkur Vinstri grænum má ekki auglýsa. Menn mega ekki kaupa auglýsingar í fjölmiðlum til að koma sér á framfæri. Vissulega jafnar þetta aðstöðu manna og kemur til móts við vandann sem hv. þingmaður hafði áhyggjur af, að ekki stæðu allir menn jafnir. Þannig geta efnamenn ekki haft forskot í framboðum hjá Vinstri grænum. Ég tel frumvarpið alls ekki vera fullkomið en það er bragarbót á reglunum sem fyrir eru. Það er eitt sem ég vildi nefna í sambandi við það sem bæta mætti úr í næstu endurskoðun, sem ég vona að verði fljótlega, og það er að setja má strangari reglur um það með hvaða hætti fólk í prófkjörum megi taka við framlögum frá fyrirtækjum eða einstaklingum. Tengingin sem getur myndast á milli væntanlegs þingmanns eða borgarfulltrúa við fjárframlag frá einstaklingi eða fyrirtæki getur orðið persónulegri og sterkari en ef um væri að ræða framlag til heils stjórnmálaflokks.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann segir að ekki megi auglýsa. Í ræðu minni áðan benti ég á vandkvæði á því. Er þá bara þekkt fólk sem kemst í framboð hjá Vinstri grænum, fólk sem er þekkt í fjölmiðlum eða af einhverju öðru, vegna þess að það er gott í einhverju ákveðnu fagi, íþróttamenn eða fjölmiðlamenn? Hvernig á ungt, menntað og lítið þekkt fólk, eins og ég gat um, sem hefur metnað til þess að starfa hjá Vinstri grænum, að koma sér á framfæri ef það má ekki auglýsa? Og hvernig ætlar hv. þingmaður að taka á því ef einhver stundar greinaskrif, eða er jafnvel styrktur til þess, fær borgað fyrir það eða borgar sjálfur fyrir að skrifaðar séu greinar í hans nafni, eins og stundum hefur gerst? Þetta er ekki einfalt og ég sé ekki að Vinstri grænir leysi þetta með auglýsingabanni.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að Vinstri græn hafa ekki leyst öll vandamál sem tengjast framboðum, forvölum eða vali á framboðslista. Hins vegar hafa Vinstri græn valið að fara ekki auglýsingaleiðina eins og sumir aðrir stjórnmálaflokkar hafa gert. Það leysir hluta vandans. Leiðin sem við teljum flest að sé eðlileg fyrir framgang fólks innan okkar stjórnmálaflokks er í gegnum flokksstarfið. Þar hefur fólk næg tækifæri til að kynna sig á þeim fjölmörgu fundum sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð heldur úti um allt land. Það hafa allir fjölmörg tækifæri til þess að skrifa í fjölmiðla. Sem betur fer getur fólk enn þá sent inn greinar til fjölmiðla sem gefa út prentefni á Íslandi, a.m.k. dagblöðin, og yfirleitt fengið þær birtar með einhverjum tímamörkum. Ég ítreka að við höfum ekki leyst öll vandamál sem þessu tengjast frekar en aðrir stjórnmálaflokkar. Þetta er leiðin til að reyna að sneiða fram hjá fjármagninu þannig að menn geti ekki beinlínis keypt sig inn á framboðslista sem ég tel að sé afskaplega mikilvægt og held að hv. þm. Pétur Blöndal sé mér sammála.

Frú forseti. Maður sem er það vel efnaður að hann getur sinnt því og engu öðru að skrifa greinar og kynna sjálfan sig og skoðanir sínar er náttúrlega í allt annarri stöðu en fátæk verkakona eða ungur verkfræðingur sem þarf að vinna myrkranna á milli til þess að borga námslánin. Það er því ekki búið að leysa vandamálið með efnamanninn sem vill komast til valda hjá Vinstri grænum. Fyrir utan það að verkalýðsforingjar og aðrir sem eru þekktir úr fjölmiðlum vegna starfs síns eða þeir sem hafa verið lengi á þingi hafa náttúrlega forskot umfram aðra. Það er því ekkert búið að leysa þetta. Mér sýnist flokksstarfið ekki það fjölmennt að menn þurfi Háskólabíó í hvert skipti, en kannski eru kjósendurnir og þeir sem eru flokksbundnir þar. Menn ná bara ekki til þessa stóra, breiða massa með flokksstarfinu einu sér en auðvitað má ná ansi langt með því. Ég veit að Sjálfstæðisflokkurinn hélt góða, fjölmenna og stóra fundi í vetur um ýmis mál eins og Evrópusambandið og endurreisnina sem náði til breiðs hóps. Þannig geta menn kynnt skoðanir sínar. Við sitjum eftir sem áður með vandann sem við þurfum að átta okkur á hver er og reyna að finna á honum skynsamlega og sanngjarna lausn.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal um margt ágæta ræðu. Hann veltir upp því sama og aðrir, þetta er ekki eins einfalt mál og frumvarpið vill vera láta. Í einu orði leggur þingmaðurinn lýðræðið að jöfnu við peninga. Honum finnst að menn eigi að fá að eyða peningunum eins og þeim sýnist. Í hinu orðinu kemur berlega í ljós þversögnin, það er þá ekki mikið lýðræði ef peningarnir fá að ráða. Þetta er einmitt vandamálið sem ég tel að þurfi að koma í veg fyrir. Hvað varðar umræðu hans um að eitthvert fólk úti í bæ stofni félag um mig til þess að ég geti náð kjöri, þá tæki ég hvorki þátt í því né færi í svoleiðis framboð. Ég tek ekki þátt í svoleiðis stjórnmálum, hv. þm. Pétur Blöndal. Jöfn staða manna er mikilvæg. Það er ekki spurning hvort fólk sé þekkt eða ríkt til þess að geta tekið þátt í stjórnmálum, það er ekki þannig. Það verður að horfa á málin öðruvísi en einungis innan úr prófkjörsbaráttu Sjálfstæðisflokksins. Það er ekki æskileg aðferð að mínu mati, en sannarlega ein aðferð. Hv. þingmaður talar einnig um að þingmenn hafi forskot á aðra. Það er vissulega rétt. Ég leyfi mér að benda á að á nýliðnu vorþingi var kjördæmavika rétt fyrir sveitarstjórnarkosningar. Hún hét að vísu ekki kjördæmavika en þingmenn notuðu vikuna til þess að endasendast um kjördæmi sitt til að berjast fyrir sinn flokk og sína frambjóðendur á fullum launum frá þinginu, frá almenningi. Margir þeirra skiluðu inn reikningum upp á hundruð þúsunda króna í aksturskostnað til þingsins. Þetta er hvorki rétt meðferð á almannafé né rétt lýðræði. Er hv. þingmaður þá á móti því? Ég spyr um það.

Frú forseti. Ég kom einmitt inn á þennan þátt þegar ég nefndi að þingmenn og ráðherrar ættu bara alls ekki að mega eyða krónu í kosningabaráttu. Þetta er reyndar mjög athyglisverður punktur sem hv. þingmaður kom inn á, að menn noti dagpeninga og ferðapeninga Alþingis í þessum skilningi. Þetta þarf auðvitað að skoða. Ég sagði einmitt ekki að lýðræði væri jafnt og peningar. Ég sagði að vandi væri fyrir fólk að kynna sig, það rekst á það að menn séu ekki háðir fyrirtækjum. Ég tel frumvarpið gott skref í þá átt, en ekkert lokaskref. Við finnum engan endanlegan sannleik í þessu. Við erum að tala um að þetta rekist á það að ungt fólk geti kynnt sig fyrir stórum hópi kjósenda. Við erum ekki að tala um þröngan hóp eða einhverja klíku. Við erum að tala um stóran hóp kjósenda, segjum tíu þúsund manns. Það kostar peninga að kynna sig fyrir tíu þúsund manns. Hins vegar mega menn ekki verða háðir þeim sem styrkja þá. Ég átta mig fullkomlega á vandkvæðunum við hvort tveggja og þetta tvennt rekst á þannig að umræðunni er ekkert lokið. Eins og ég sagði tel ég frumvarpið ágætisskref í þá átt að reyna að búa til betra lýðræði og fagna mörgu sem hér er gert. En þetta er ekki lokaskrefið, langt í frá. Ég hef lagt til að allir flokkar hefðu sameiginlegt prófkjör á sama degi. Ég vildi gjarnan að menn ræddu það og hugleiddu hvernig það kæmi út. Það yrði haft sameiginlegt prófkjör þeirra flokka sem vilja. Þannig má koma í veg fyrir að menn kjósi aðra lista eða lista sem þeir styðja ekki eins og kom fyrir á Siglufirði þegar 110% kjósenda kusu í prófkjörum.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður talar mikið um að frambjóðendur þurfi að kynna sig. Það er einfaldlega undir reglum hvers stjórnmálaflokks komið hvernig frambjóðendur í prófkjöri kynna sig. Það þarf ekki að eyða í það miklum peningum og því í rauninni óæskilegt að opna fyrir þá leið. Flokkurinn sjálfur getur staðið fyrir kynningu á jafnræðisgrundvelli fyrir alla þá sem óska eftir því að fara í framboð og dreift upplýsingum um þá til félagsmanna eða almennings. Þetta er gert annars staðar. Þetta gerði m.a. dómsmálaráðuneytið í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem var í mars. Þannig er hægt að kynna pólitísk stefnumál og markmið án þess að auðmenn eða peningar brengli lýðræðið. Þetta er einmitt sú leið sem við leggjum til að Alþingi fari, að tekið verði fyrir óþarfapeningaaustur. Það hefur víða komið fram að það er aldrei hægt að koma algerlega í veg fyrir svindl, en það er hægt að gera á lýðræðislegri máta. Mig langar að benda hv. þingmanni á að það eru til annars konar aðferðir en prófkjör Sjálfstæðisflokksins til að velja fólk á þing.

Hv. þm. Þór Saari vill þá að það sé flokksskrifstofan sem sér um prófkjörið og þar með er hún komin með valdið. Ég er ekki viss um að það sé endilega besta leiðin til að stunda kynningu á frambjóðendum. Fyrir utan það að frambjóðendur eru misvel þekktir fyrir. Sumir eru á þingi, sumir eru ráðherrar, aðrir eru óþekktir. Hvernig ætla menn að jafna þann mun með einu tímariti frá flokksskrifstofunni? Ég held að það sé ekki til endanleg lausn en þetta er svo sem innlegg í málið að öllum prófkjörum og allri kosningaþátttöku og kosningabaráttu verði stýrt frá flokkunum. En ég vissi ekki að hv. þingmaður væri svona hallur undir flokksræðið.

Frú forseti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er merkilegt fyrir þeirra hluta sakir að það felur í sér tilraun stjórnmálaflokkanna, fjórflokksins, til að bregðast við breyttu almenningsáliti. Ekki er langt síðan að stjórnmálamenn hér á landi töldu það sér til tekna og mikluðust af því að þeim gengi ákaflega vel að fjármagna stjórnmálabaráttu sína með styrkjum frá hinum og þessum fyrirtækjum, atvinnugreinum, félögum og þar fram eftir götunum. Nú er öldin önnur og breyttir tímar og almenningsálitið er gjörbreytt hvað þetta varðar. Það sem einu sinni var talið fólki til framdráttar er lagt því til lasts núna.  Engum blöðum er um það að fletta að ekki er hægt að setja neinar endanlegar og fullkomnar reglur um fjármögnun stjórnmálaflokka, reglur sem girða fyrir alls konar undanbrögð og framhjátengingar. Mannlegt eðli er líka með þeim hætti að það eru ekki fyrst og fremst lögin sem gilda í landinu sem ráða því hvort þingmaður er reiðubúinn til að selja samvisku sína eða ekki. Það er mannleg náttúra sem ræður því og að hluta til lagasetning sem er þá áhættuþáttur í því reikningsdæmi. Besta leiðin til að tryggja að fjármagn hafi ekki óeðlileg áhrif á stjórnmál er einfaldlega sú að fjármál stjórnmálaflokka séu opin og gegnsæ. Það er grundvallaratriði. Allt sem orkar tvímælis í þeim reikningum er dregið fram í dagsljósið, er tekið til umræðu, og ef það er ekki traustvekjandi er það til skaða fyrir þann flokk eða fyrir þann stjórnmálamann sem í hlut á. Ég tek undir það að við eigum langt í land með að klára umræðu um fjármál stjórnmálasamtaka, frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra. Umræðan hér í dag snýst fyrst og fremst um frumvarp sem er lítið skref til að svara kalli almenningsálitsins. Sjö nefndarmenn í allsherjarnefnd skrifa upp á álit allsherjarnefndar en ég vek athygli á því að meiri hluti þeirra sem skrifa undir það, þ.e. fjórir af sjö, hafa á því fyrirvara, þar á meðal sá sem hér stendur. Fyrirvari minn byggist á þeim skilningi að hér sé um að ræða eitt lítið skref í stóru máli sem eigi eftir að fjalla ítarlega um, ekki síst í ljósi þeirrar reynslu sem stjórnmálaflokkarnir og þjóðin öll hefur gengið í gegnum á undanförnum árum og verið er að rannsaka. Hluti af þeirri rannsókn hefur komið fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Þingmannanefnd mun skila áliti innan tíðar og ég hygg, og það er von mín, að fleiri skref og vonandi stærri en þetta verði stigin varðandi lög um fjármál stjórnmálasamtaka og fjármögnun þeirra nú á næstunni. Það var skilningur allsherjarnefndar að málið væri í slíkum farvegi og þessi umræða þarf að vera lifandi á hverjum tíma svo fremi sem stjórnmálaflokkar eða stjórnmálasamtök vilja ganga í takt við almennt siðferði í landinu, svokallað almenningsálit. Ég sé helst þann galla á þessu litla frumvarpi að hér skuli enn vera hangið á því að fyrirtæki, sem sagt lögaðilar, megi leggja fram fé til stjórnmálastarfs. Mér finnst að aðrir aðilar en þeir sem kosningarrétt hafa eigi ekki að hafa rétt til að leggja fé til stjórnmálastarfsemi. Í afburðagóðri ræðu, sem hv. þm. Birgir Ármannsson flutti hér áðan, var því hins vegar mjög vel lýst að það er svo einfalt mál ef vilji er fyrir hendi að fara kringum reglur um fjármögnun og fjárveitingar að engin lög nægja til að stöðva það. Það er vandamál sem er jafngamalt og saga mannkynsins nær að það er erfitt, næstum því óframkvæmanlegt, að koma lögum yfir mikið fjármagn. Mikið fjármagn lýtur sínum eigin lögmálum. Að þessu sögðu lýsi ég stuðningi mínum við þetta litla hænufet í siðbótarátt í stjórnmálum með þeim fyrirvara að málið verði tekið aftur á dagskrá til enn ítarlegri lagasetningar og umræðu innan tíðar.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hæstv. forseti Alþingis er kominn í forsetastól. Hér er verið að ræða mjög mikilvægt mál. Hæstv. forseti talaði um í kjölfar útgáfu skýrslu rannsóknarnefndarinnar að hún væri mjög vel unnin en þetta mál gengur einmitt þvert gegn því sem segir í niðurstöðu rannsóknarnefndar Alþingis um fjármál stjórnmálaflokka. Þingmannanefndin sem hæstv. forseti átti frumkvæðið að að yrði skipuð til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndarinnar hefur heldur ekki skilað áliti um þetta mál og einhverra hluta vegna virðist ekki mega bíða eftir því. Við í Hreyfingunni höfum gagnrýnt frumvarpið og höfum lagt fram hugmyndir að annars konar fjármögnun stjórnmálaflokka. Þær hafa ekki fengist ræddar almennilega, málið fékk ekki þá umræðu í allsherjarnefnd sem það þurfti. Eins og fram kemur í nefndarálitinu kom inn ein umsögn um frumvarpið og hún var frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Því var hafnað að fá gesti á fund nefndarinnar þannig að málið í hinu stóra samhengi var aldrei afgreitt. Svo er talað hér um að málið verði tekið aftur á dagskrá. Það er gott og vel og meiningarnar á bak við það eru örugglega góðar en þegar formenn fjórflokksins flytja mál er það ekki gert í þeim tilgangi að taka það aftur á dagskrá innan nokkurra vikna eða nokkurra mánaða. Það er farvegur þingsins sem ræður því. Málið verður því einfaldlega ekki tekið aftur á dagskrá fljótlega nema hæstv. forseti gefi einhvers konar vilyrði fyrir að beita sér í því. Þess vegna er mikilvægt að þetta sé rætt í þaula nú því að hér er haldið áfram með sama samspil fjármála, viðskiptalífs og stjórnmála og var fyrir hrun og var sú eitraða blanda sem leiddi m.a. til hrunsins. Hreyfingin tekur því einfaldlega ekki þegjandi og hljóðalaust að Alþingi og alþingismenn ætli sér að halda áfram á sömu braut. Við vorum ekki kjörin á þing til að styðja slíkt. Ég mun ekki lengja mál mitt mjög en hv. þm. Pétur H. Blöndal lýsti eftir tillögum Hreyfingarinnar í málinu en er nú farinn af vettvangi. Engu að síður mun ég fara yfir þær. Ég leyfi mér að benda á að þrátt fyrir framlög til stjórnmálaflokka skulda þeir hundruð milljóna sumir hverjir, Framsóknarflokkurinn vel á annað hundrað milljónir. Er það æskileg staða fyrir lýðræðið? Finnst þingmönnum það boðlegt? Ég segi nei. Sagt er að ekki sé komin reynsla á nýju reglurnar frá 2006. Það getur vel verið en þetta frumvarp er bara áframhald á því sama. Tillögur Hreyfingarinnar um endurskoðun laga um fjármál stjórnmálasamtaka og opinber framlög þeirra hljóða eins og hér segir, með leyfi forseta: „Fjármögnun stjórnmálasamtaka er gríðarlega mikilvægt atriði fyrir réttlátan framgang lýðræðisins og brýnt að búa þannig um hnútana að allir sem koma að borðinu búi við sama rétt og sömu möguleika, óháð stærð og sögu hvers um sig. Fjármögnun stjórnmálasamtaka gerist með annaðhvort opinberum framlögum af skattfé borgaranna eða með einkaframlögum stuðningsmanna. Hér verður tæpt á nokkrum atriðum sem Hreyfingin telur mikilvæg varðandi báða þessa þætti. Mikilvægt er að hafa í huga að stjórnmálasamtök munu alltaf geta eytt meira fé, sama hvað þau fá mikið þannig að spurningin hvað er nóg er ekki viðeigandi, nema út frá sjónarhóli jafnræðis, lýðræðis og gagnsæis“ - þ.e. að gera fjárþörfina óþarfa eins og hægt er. Um einkaframlög leggur Hreyfingin til að framlög lögaðila ættu að vera bönnuð með öllu „enda er hér um hreina og klára fjárhagslega hagsmunagæslu að ræða og lögaðili getur sem slíkur aldrei haft hugmyndafræðilegan áhuga á framgangi mála heldur eingöngu fjárhagslega hagsmuni, þ.e. gróðasjónarmið. Lögaðilar hafa ekki kosningarrétt og ekki er gert ráð fyrir aðkomu þeirra með neinum hætti í stjórnarskránni sem þátttakendum í stjórnmálum. Framlög einstaklinga ætti að hámarka við 200.000 kr. og öll framlög hærri en 20.000 kr. á skilyrðislaust að skrá og opinbera innan eins dags frá móttöku þeirra“ - þannig að mönnum sé ljóst hverjir eru að gefa hvað, t.d. í aðdraganda kosninga. Þá um opinber framlög en hér talar Hreyfingin um framlög til stjórnmálasamtaka sem bjóða fram til Alþingis: „Engin marktæk rök er hægt að færa fyrir því að stór stjórnmálasamtök þurfi meiri framlög en minni samtök og sú regla sem hér gildir á rætur sínar í einföldu meirihlutavaldi stóru flokkana sem í þessu samhengi er ólýðræðislegt. Mjög mikilvægt er að jafnræðis sé gætt á þessu sviði og ættu framlög að miðast við þann kostnað sem þarf vegna reksturs á skrifstofu og fundaraðstöðu af hóflegri stærð í hverju kjördæmi. Jafnframt dugi framlögin til greiðslu launa fyrir eitt stöðugildi framkvæmdastjóra (á landsvísu) og hálft stöðugildi í hverju kjördæmi fyrir sig. Öll stjórnmálasamtök sem ná kjöri til Alþingis ættu að eiga rétt á þessu framlagi fyrir hvert ár eða hluta úr ári sem samtökin eru á þingi. Stjórnmálasamtökum sem ná ákveðnu lágmarksfylgi en ekki þingmönnum ætti að tryggja framlag sem nemur helmingi þess sem að ofan er greint en skulu jafnframt gera ítarlega grein fyrir fjárútlátum á hálfs árs fresti.“ Hér er einfaldlega verið að leggja fram hugmyndir um það að hið opinbera útbúi umgjörð um starfsemi stjórnmálaflokka sem dugir þeim til eðlilegs rekstrar, það er ekki flóknara en það. Það má deila um hvort þau þurfi einn, tvo eða þrjá starfsmenn en þau þurfa ekki hundruð milljóna króna á hverju ári, það er alveg fráleitt. Við höfum internet í dag. Framlög til þingflokka frá Alþingi skulu vera þau sömu fyrir alla flokka enda vandséð hvernig stærri flokkar hafi meiri kostnað en minni flokkar nákvæmlega af sömu ástæðum, við höfum internet í dag. Ef eitthvað er þá er það öfugt fyrir minni flokkana sem hafa vegna mannfæðar meiri þörf fyrir t.d. kaup á sérfræðiaðstoð. Um framlög vegna kosninga segir Hreyfingin að það megi gera ráð fyrir sérstöku framlagi að upphæð 12 milljónum, sem við nefnum sem dæmi, til hvers stjórnmálaafls vegna kosninga til handa þeim sem bjóða fram á landsvísu: „Framlagið skal hugsað til reksturs framboðsins og kostnaðar vegna upplýsingaefnis en ekki til beinna auglýsinga. Framlagið skal afhent þegar framboðin hafa skilað inn undirrituðum og staðfestum framboðslistum þar sem frambjóðendur hafa verið staðfestir af hálfu þar til bærs eftirlitsaðila (dómsmálaráðuneyti). Ný framboð sem bjóða fram á landsvísu skulu lúta sömu reglum og önnur. Framboð sem bjóða fram í færri en öllum kjördæmum skulu fá framlög í samræmi við fjölda frambjóðenda sem hlutfallstölu af 126.“ Um auglýsingar leggur Hreyfingin til eftirfarandi: „Ísland er undantekningartilvik í Evrópu hvað viðkemur auglýsingum stjórnmálasamtaka í ljósvakamiðlum og eina landið sem heimilar slíkar auglýsingar. Almenn regla í Evrópu er að slíkar auglýsingar eru með öllu bannaðar eða þá mjög takmarkaðar. Slíkt ætti einnig að gilda hér á landi. Opinber kynning. Aðgengi framboða að ljósvakamiðlum í aðdraganda kosninga þarf að vera tryggt með skylduákvæði í lögum sem gerir ráð fyrir kynningum framboða þeim að endurgjaldslausu t.d. með svipuðum hætti og „Party Political Broadcast“ í Bretlandi sem er á samtengdum rásum ríkis- og einkasjónvarpsstöðva. Slíkt hefur viðgengist hér á landi hvað RÚV varðar en var aflagt í síðustu kosningum vegna andstöðu stærri stjórnmálaafla sem áttu nægilegt fé til að kaupa sér sjónvarpstíma. Kostnaður við framleiðslu efnisins sjálfs er ekki mikill (nema menn vilji) og auðveldlega greiddur af fé flokkana. Svipað fyrirkomulag, þ.e. endurgjaldslaus aðgangur stjórnmálaafla, er algengur í öðrum Evrópulöndum. Eins má vel hugsa sér að hið opinbera standi að sameiginlegri prentaðri kynningu fyrir öll framboð sem yrði dreift í öll hús. Einhvers konar „Kosningatíðindum“.“ Þetta er einfaldlega dæmi um leiðir sem hægt er að fara ef menn vilja tryggja jafnræði í framboðum til stjórnmála og ef menn vilja tryggja lýðræðislegt jafnræði. Frumvarpið sem við fjöllum um hér gerir allt annað en þetta. Svo ég ljúki máli mínu þá gengur frumvarpið þvert gegn því sem segir skýrum orðum í niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, með leyfi forseta: „Eitt augljósasta tæki viðskiptalífsins til að hafa áhrif á stjórnmálamenn eru bein fjárframlög, bæði til stjórnmálaflokka og einstakra stjórnmálamanna. […] Leita þarf leiða til þess að draga skýrari mörk á milli fjármálalífs og stjórnmála. Ekki er líðandi að gæslumenn almannahagsmuna gangi erinda einkafyrirtækja með þeim hætti sem gert var í aðdraganda bankahrunsins.“ Alþingi ætlar nú með samþykkt frumvarpsins að sópa þessum athugasemdum undir teppið. Hafi það skömm fyrir.

Frú forseti. Ég hyggst blanda mér aðeins í umræðuna um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda. Skemmst er frá því að segja að ég á aðild að nefndaráliti frá allsherjarnefnd sem liggur fyrir í málinu á þskj. 1447. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs styðjum frumvarpið og þær breytingar sem allsherjarnefnd leggur til. Mér finnst samt mikilvægt, ekki síst í tilefni þeirra orða sem hér hafa fallið af hálfu hv. þm. Þórs Saaris, að árétta það sem kemur fram í nefndarálitinu. Þar er sagt skýrum orðum að nefndin telji að þetta sé eitt skref af mörgum nauðsynlegum sem þarf að taka varðandi starfsemi stjórnmálasamtaka. Með leyfi forseta er það orðað svo: „Nefndin telur að með þessu frumvarpi sé stigið skref í rétta átt hvað það varðar að skýra og skilgreina þau mörk sem eðlileg megi telja þegar kemur að fjármálum stjórnmálasamtaka og frambjóðenda. Fjármálareglur stjórnmálaflokka og frambjóðenda eru ekki endanlega afgreiddar með þessu frumvarpi og telur nefndin rétt að ítreka það álit að hér er stigið eitt skref af mörgum nauðsynlegum í þá átt að endurreisa traust kjósenda á stjórnvöldum.“ Álit þingnefndar, þar sem hún fjallar um viðkomandi þingmál, hefur auðvitað sitt að segja og er skilaboð Alþingis út í samfélagið og ekki síst til framkvæmdarvaldsins. Með afgreiðslu frumvarpsins og breytingartillagnanna og með nefndarálitinu sem hér liggur fyrir, gefur Alþingi mjög sterklega til kynna að halda þurfi áfram að vinna í þessum málum. Hv. þingmaður nefndi sérstaklega skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það er við því að búast að þingmannanefndin sem er að fjalla um það mál muni í niðurstöðum sínum koma með ábendingar um endurbætur á löggjöf sem þarf að ráðast í í framhaldi af vinnu og ábendingum rannsóknarnefndarinnar. Þær geta m.a. varðað starfsemi stjórnmálasamtakanna. Við erum því að sjálfsögðu ekki að afgreiða málið í eitt skipti fyrir öll og láta þar við sitja. Mér finnst mjög mikilvægt að það sé áréttað. Mig langar líka til að segja að það er að mínu viti mjög mikilvægt að gegnsæi ríki í starfsemi og fjármögnun stjórnmálasamtaka í landinu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð innleiddi það strax í upphafi að reyna að hafa eins mikið gegnsæi og kostur væri í fjármögnun starfsemi sinnar og ákvað strax að ársreikningar stjórnmálahreyfingarinnar skyldu endurskoðaðir, fyrst af kjörnum endurskoðendum og síðan af löggiltum endurskoðanda, eins og nú er orðið. Hreyfingin setti sér ákveðin viðmið varðandi stuðning við starfsemi sína um framlög sem skyldu birt opinberlega ef þau færu yfir ákveðnar fjárhæðir. Við settum okkur reglur um að fjárhagsleg hagsmunatengsl kjörinna fulltrúa á Alþingi og í sveitarstjórnum skyldu gerð aðgengileg og skráð og birt á vef flokksins. Það hefur verið gert um langt skeið án þess að um það væru sérstök lög. Það sýnir einfaldlega að hægt er að gera þetta aðgengilegt og gegnsætt þó að það sé ekki endilega fyrirskipað með lögum. En auðvitað er betra að hafa um það skýran lagaramma svo að allir séu knúnir til að hafa fjármálin eins gegnsæ og uppi á borðinu og við viljum að þau séu í lýðræðissamfélagi okkar. Ég tel því að af okkar hálfu verði ekki annað sagt en að við höfum reynt að hafa þetta eins skilmerkilegt og aðgengilegt og kostur er. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði áðan að þetta væri ekki bara spurning um hvort menn fengju fjárframlög, menn væru misjafnlega settir og byggju við mismunandi aðstæður. Meðal annars hefðu kjörnir fulltrúar á Alþingi og ráðherrar þennan ræðustól hér til að auglýsa sig, ef svo má segja, þeir væru þekktir í samfélaginu og hefðu því forskot á aðra. En það má auðvitað ekki gleyma því að það er ekki nóg að vera þekktur, menn geta verið þekktir að endemum líka. Það getur þvælst fyrir mönnum þegar kemur að prófkjörum. Ræðustóll á Alþingi til að auglýsa sjálfan sig er ekki ávísun og trygging fyrir því að menn nái góðum árangri í prófkjörum, eins og dæmin sanna. Auðvitað er alltaf einhver aðstöðumunur. Sumt fólk er þekkt í samfélaginu af öðru en stjórnmálum og þá má fullyrða með sömu rökum að það hafi einhverja forgjöf í prófkjörum. Einnig má velta því upp hvort prófkjör séu endilega rétta leiðin til að velja fólk á framboðslista. Þetta er allt umdeilt. Umfram allt finnst mér mikilvægt að það ríki gegnsæi, menn viti hverjir styðja hvern með hvaða hætti. Ég vil líka bæta því við að ég tel að það eigi ekki bara við um stjórnmálahreyfingar, vegna þess að miklu fleiri aðilar hafa áhrif í samfélaginu. Alls konar hagsmunasamtök í samfélaginu hafa áhrif á stjórnmálaþróunina, á stjórnmálastarfsemina og á þjóðmálin. Á ekki að gera sambærilegar kröfur til þeirra? Á ekki að gera kröfur um að það sé ljóst hverjir styrkja slíka starfsemi? Við getum tekið sem dæmi að hér yrði ráðist í þjóðaratkvæðagreiðslu um kvótakerfið eða stefnuna í sjávarútvegsmálum. Er ekki viðbúið að einhver fyrirtæki úti í bæ teldu sig hafa ríka hagsmuni til að reyna að hafa áhrif á úrslit slíkrar atkvæðagreiðslu með því t.d. að leggja fé í starfsemi einhverra samtaka sem hafa ákveðna stefnu í slíkum kosningum? Á ekki að gera kröfu um að bókhald slíkra samtaka og fyrirtækja sem veita fjármuni í almannaumræðuna séu uppi á borðinu líka? Ég leyfi mér að nefna umræðurnar um Evrópusambandsaðild eða ekki Evrópusambandsaðild. Þar kunna auðvitað hagsmunasamtök að takast á þegar kemur til þjóðaratkvæðagreiðslu um slíkt mál. Við fjölluðum um þetta í utanríkismálanefnd í fyrra. Hygg ég að það standi einhvers staðar í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar að mikilvægt sé, ef framlög frá hinu opinbera fara til hreyfinga sem vilja berjast fyrir málstað sínum, að bókhaldið sé opið. Eigum við ekki að gera kröfu um það? Er ekki mikilvægt að við vitum það? Mér finnst því að málið sé kannski stærra en svo að það lúti einungis að stjórnmálasamtökum og frambjóðendum í prófkjörum eða í kosningum. Frumvarpið sem hér er á ferðinni og fjallar um breytingu á lögum um fjármál stjórnmálasamtaka er að mínu viti skref fram á við. Ég tek undir með hv. þm. Þráni Bertelssyni, hann kallar þetta hænuskref fram á við og þau kunna að vera misstór, allt eftir gripnum sem í hlut á.  Í öllu falli erum við að þróa málin í rétta átt og réttan farveg. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Þór Saari að þetta er auðvitað ekki endanlegt skref og það þarf að vinna áfram í þessum málum og setja enn skýrari ramma. Vonandi verða ábendingar um það í vinnu þingmannanefndarinnar um rannsóknarskýrsluna, um að gera þurfi enn frekari bragarbót í þessu efni. Við eigum þá að sjálfsögðu að vinna að því. Þess vegna er það mér dálítið umhugsunarefni af hverju þingmenn Hreyfingarinnar kjósa að leggjast gegn samþykkt þessa frumvarps jafnvel þó að þeir séu ekki ánægðir og telji að hér sé ekki gengið nógu langt. Ég get alveg skilið þær röksemdir og tekið undir þær. En þetta er að minnsta kosti ekki skref aftur á bak eins og ég hef skilið það í málflutningi þeirra heldur þvert á móti fram á við og til bóta. Ég ítreka það sem ég sagði að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum alla tíð reynt að hafa þessi mál eins aðgengileg og opin og hægt er, burt séð frá lögum eða ekki lögum um þá starfsemi. Við erum stolt af því. Við tökum heils hugar undir og viljum vinna að frekari betrumbótum á rammanum um starfsemi stjórnmálasamtaka. Ég vil fyrir mitt leyti gjarnan bæta því við að ég tel að líka þurfi að huga að fjárframlögum til annarrar pólitískrar starfsemi, því að barátta alls konar samtaka og jafnvel fyrirtækja fyrir málstað sínum getur verið þess eðlis að liggja eigi fyrir hvernig hún er fjármögnuð, ekkert síður en starfsemi stjórnmálasamtakanna. Að því sögðu, frú forseti, legg ég eindregið til að þessi lög og breytingartillögur allsherjarnefndar verði samþykkt og hvet til þess að í framhaldinu verði haldið áfram vinnu á þessu sviði.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir ræðu hans. Hann talar um að þetta sé skref fram á við. Það er nú einmitt málið að í mínum augum og fjölda annarra er þetta stórt skref aftur á bak, því að með þessu frumvarpi er verið að segja að það eigi ekki að hafa niðurstöðu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis til hliðsjónar þegar kemur að peningaþörf stjórnmálaflokkanna. Það er stóra skrefið aftur á bak í þessu máli. Hvað varðar það sem hv. þingmaður sagði um að nefndarálitið væri skilaboð, þá er frumvarpið náttúrlega skilaboðin. Og skilaboðin eru einmitt þau að það á að halda áfram með nafnlaus framlög og það á að halda áfram með framlög frá fyrirtækjum til að stjórnmálaflokkarnir, þ.e. þeir þingmenn sem eru fulltrúar fyrir þá, fái meiri pening. Það er ekki góð lexía. Hv. þingmaður nefndi þingmannanefndina og þá niðurstöðu sem hún á eftir að skila. Mig langar að spyrja, ég hef ekki enn þá fengið svar við þeirri spurningu: Hvers vegna er ekki beðið eftir niðurstöðu þingmannanefndarinnar? Hvað liggur á? Það liggur ekkert á nema að það er einhver óskiljanleg fjárþörf að baki þessu frumvarpi, fjárþörf hjá fjórflokknum. Hv. þingmaður reifaði þetta sem hluta af stærra máli og vissulega er það alveg rétt. Það þarf hugsanlega líka að fara yfir fjármál annarra hagsmunasamtaka. En ég leyfi mér að spyrja hv. þingmann: Talaði hann nokkurn tíma um það í kosningabaráttu sinni fyrir kosningarnar síðastliðið vor, 2009, að hann mundi beita sér fyrir leynilegum framlögum til stjórnmálamanna og hreyfinga? Talaði hann nokkurn tíma um það að hann mundi beita sér fyrir því að fyrirtæki gætu styrkt stjórnmálasamtök?

Virðulegi forseti. Ég fjalla hér um nefndarálit iðnaðarnefndar um tillögu til þingsályktunar um landnýtingaráætlun fyrir ferðamennsku á miðhálendinu. Tillagan felur í sér að unnin verði svokölluð landnýtingaráætlun fyrir ferðamennsku á miðhálendi Íslands undir forustu iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra þannig að unnt sé að taka vel á móti þeim aukna fjölda ferðamanna sem ferðast um hálendið án þess að gengið sé of nærri því. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að ljúka skuli gerð áætlunarinnar fyrir árslok 2015. Þessi tillaga er borin fram af 13 þingmönnum allra þingflokka og ég vil geta þess strax í upphafi að iðnaðarnefnd styður tillöguna heils hugar og telur að hún veki athygli á afar brýnu verkefni í ferðaþjónustu okkar. Við stöndum frammi fyrir sívaxandi straumi ferðamanna til Íslands, vöxturinn er um 6% á ári og hefur reyndar vaxið afar hröðum skrefum allan þennan áratug og frá aldamótum. Ég man vel eftir því að árið 2000 voru menn með drauma um að fjöldi erlendra ferðamanna það árið mundi ná íbúatölu Íslands eða þar um bil eða í kringum 300 þúsund manns. Það gekk eftir og þótti stórafrek. Árið 2008, einungis átta árum síðar, var fjöldinn hins vegar kominn yfir 500 þúsund manns og var á þeim slóðum á síðasta ári einnig. Og ef fjölgun ferðamanna verður hlutfallslega í samræmi við það sem verið hefur undanfarin ár stefnir í að ein milljón erlendra ferðamanna sæki Ísland heim árið 2016. Þetta er gríðarleg aukning og hún mun reyna mjög á þanþol ferðaþjónustunnar í landinu og ekki vanþörf á því að bregðast strax við með kröftugum aðgerðum til að tryggja að þessi aukna ásókn ferðamanna til landsins komi ekki illa niður á náttúruperlum okkar. Það er enginn vafi á því að íslensk náttúra er helsta aðdráttarafl fyrir erlenda ferðamenn. Það kemur glöggt fram í könnunum Ferðamálastofu sem gerðar hafa verið, þar á meðal frá árinu 2006, og sömuleiðis í ítrekuðum viðhorfskönnunum sem gerðar hafa verið annað hvert ár frá aldamótum í Norður-Ameríku og framkvæmdar hafa verið á vegum verkefnisins Iceland Naturally. Þar kemur afar glöggt fram að meiri hluti þeirra sem líta til Íslands sem mögulegs áfangastaðar gera það á grundvelli áhuga síns á íslenskri náttúru. Það er jafnframt ljóst að hálendið og ósnortin víðerni þess eiga drjúgan þátt í aðdráttarafli íslenskrar náttúru eins og við sjáum á því að talið er að 170–180 þúsund manns sæki hálendið heim á hverju sumri og 40% erlendra gesta sem hingað koma á hverju sumri sækja heim vinsælustu náttúruperlu hálendisins, Landmannalaugar. Á sama tíma er ljóst að mikið skortir á að skipulag varðandi uppbyggingu ferðaþjónustu á miðhálendinu sé í nægilega föstum skorðum og verður að taka undir þá fullyrðingu 1. flutningsmanns tillögunnar, hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, að uppbygging aðstöðu á hálendinu hafi í mörgum tilvikum verið handahófskennd. Það er því ljóst að ef við ætlum að viðhalda aðdráttarafli Íslands sem lands hreinleika og ósnortinna víðerna en jafnframt sinna þörfum sívaxandi fjölda erlendra og reyndar innlendra ferðamanna einnig er brýn þörf á markvissri áætlun um ferðamennsku á miðhálendi Íslands eins og hér er lagt til, áætlun sem jafnframt tekur skýrt tillit til náttúruverndarsjónarmiða. Virðulegi forseti. Iðnaðarnefnd leggur til tvær meginbreytingar á tillögunni. Í fyrsta lagi er lagt til að breytt verði hugtakanotkun í tillögugrein og heiti tillögunnar þannig að ekki verði stuðst við hugtakið landnýtingaráætlun í tillögunni. Er það gert til að bregðast við umsögn Skipulagsstofnunar sem vakti athygli nefndarinnar á því að hugtakið landnýting er notað í ákveðnum skilningi í skipulags- og byggingarlögum og í skipulagsreglugerð og merkir þar hversu mikil nýting lands er, svo sem nýtingarhlutfall, þéttleika byggðar og ítölu. Einnig kemur fram í sömu lögum og sömu reglugerð að landnotkun er skilgreind sem ráðstöfun lands til mismunandi nota, svo sem undir íbúðir, iðnað, verslun, útivist og landbúnað. Fram komu í máli fulltrúa Skipulagsstofnunar efasemdir um að hægt væri að nota hugtakið landnýtingaráætlun í þeim tilgangi sem tillagan gengur út á vegna framangreindra lagaákvæða í skipulags- og byggingarlögum. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið Skipulagsstofnunar og leggur til þær breytingar að fyrirsögn tillögunnar verði „Tillaga til þingsályktunar um áætlun um ferðamennsku á miðhálendi Íslands“, og að tillögugreinin taki sambærilegum breytingum þannig að hún orðist svo: „Alþingi ályktar að fela iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra að hafa forgöngu um að gerð verði áætlun um ferðamennsku á miðhálendi Íslands þannig að unnt sé að taka vel á móti þeim aukna fjölda ferðamanna sem ferðast um hálendið án þess að ganga of nærri því.“ Sömuleiðis leggur nefndin til að tímaramma áætlunarinnar verði breytt þannig að henni verði lokið fyrr en flutningsmenn lögðu upp með. Það er gert í ljósi þess að þessari hugmynd hefur þegar verið vel tekið í Stjórnarráðinu og menn hafa þegar hafist handa við að vinna í samræmi við markmið hennar. Telur nefndin raunhæft að ætla að áætlunin geti verið tilbúin fyrir árslok 2013 eða tveimur árum fyrr en upphaflega var gert ráð fyrir. Það er rétt að það komi fram að iðnaðarráðuneytið hefur þegar gengið frá samningi við Háskóla Íslands um að framkvæma áætlun af þessu tagi um ferðamennsku á miðhálendi Íslands og hefur verið gengið út frá því að veittar verði 28 millj. kr. til slíks verkefnis á þriggja ára tímabili af fjárlagalið byggðaáætlunar. Ég vil að lokum þakka flutningsmönnum, sérstaklega 1. flutningsmanni, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, fyrir þessa merku tillögu og þakka sömuleiðis þá þverpólitísku samstöðu sem náðist í nefndinni um framgang hennar.

Frú forseti. Þau eru misjöfn málin sem við ræðum á vettvangi þingsins dagsdaglega en þetta mál er með þeim ánægjulegri. Ég vil þakka hv. formanni iðnaðarnefndar, Skúla Helgasyni, fyrir framsögu hans og það að náðst hafi þverpólitísk samstaða um þessa þingsályktunartillögu sem Siv Friðleifsdóttir, þingmaður Framsóknarflokksins, var flutningsmaður að ásamt fleirum hér. Hv. þingmaður hefur lagt sig mikið fram í þessum málaflokki og unnið heilmikla vinnu sem er nú loksins að skila árangri. Rétt er að geta þess að hv. þingmaður gat ekki verið viðstödd umræðuna, hefði gjarnan viljað flytja hér ræðu, þykist ég vita, en er væntanlega núna á leið í viðtalsþátt á Rás 2, þannig að ég geri heiðarlega tilraun til þess að hlaupa í skarð hennar hér. Það er rétt sem hv. framsögumaður nefndarálitsins vakti athygli á áðan að ferðaþjónustan hefur verið að eflast og stækka að umfangi með miklum hraða á undangengnum árum og nú er það svo að helstu gjaldeyrisskapandi atvinnugreinar þjóðarinnar eru íslenskur sjávarútvegur, íslenskur áliðnaður og síðast en ekki síst ferðaþjónustan. Að sjálfsögðu þurfum við, þegar við tölum um síðastnefnda þáttinn, að móta okkur einhverja framtíðarsýn í ljósi þess hversu ofboðslega stór atvinnuvegur ferðaþjónustan er að verða og þess vegna er mikilvægt að kalla saman alla aðila er málið snerta í samfélaginu til að móta einhverja framtíðarsýn hvað þetta mál áhrærir. Í þingsályktunartillögunni er kveðið á um að gerð verði landnýtingaráætlun fyrir ferðamennsku á miðhálendinu þannig að unnt sé að taka vel á móti þeim aukna fjölda ferðamanna sem ferðast um hálendið án þess að ganga of nærri því. Það er ágætt að ræða þetta mál kannski sérstaklega í tengslum við þá utandagskrárumræðu sem fór hér fram í dag og hv. þm. Jón Gunnarsson vakti máls á, því að í þeirri umræðu mátti skilja hæstv. iðnaðarráðherra með þeim hætti og reyndar fleiri ræðumenn að stjórnarandstaðan sæi ekkert nema grátt, þ.e. uppbyggingu í áli og að virkja helst hverja einustu sprænu sem rennur um landið. Svo er að sjálfsögðu ekki og þess vegna er gaman að ræða um þetta mál hér í dag því að auðvitað er íslensk náttúra okkur mjög mikilvæg og íslensk ferðaþjónusta og við þurfum að ganga varlega gagnvart náttúrunni í nýtingu, en að sjálfsögðu viljum við mörg hver nýta það sem landið gefur af sér til annarrar atvinnuuppbyggingar líka. Eins og ég benti á í umræðum hér fyrr í dag hefur umræðan verið full öfgakennd, kannski á báða vegu, og við þurfum að reyna að feta einhvern milliveg þegar kemur að atvinnuuppbyggingu hér á landi. Þess vegna er þessi þingsályktunartillaga svo góð til þess að ná einhverri sátt á milli nýtingarsinna og náttúruverndarsinna um skynsamlega uppbyggingu og vernd. Það kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni að gríðarleg ásókn er á miðhálendið. Meðal annars segir í greinargerðinni að árið 2008 hafi um 26% erlendra ferðamanna farið í Landmannalaugar. Og ef við horfum til þess að rúmlega 500 þúsund erlendir ferðamenn komu það ár til landsins segir þessi prósentutala okkur það að yfir 100 þúsund erlendir ferðamenn hafi lagt leið sína í Landmannalaugar árið 2008. Það er gríðarleg aðsókn og þar fyrir utan er aðsókn íslenskra ferðamanna. Ég held að Íslendingar séu farnir að fara miklu meira um landið í dag en þeir gerðu kannski á velmektarárunum þannig að aðsóknin er mjög mikil. Slíkri aðsókn fylgja að sjálfsögðu heilmikil spjöll og það er mikilvægt að við verndum þessar perlur okkar á miðhálendinu fyrir ágangi ferðamanna, að sjálfsögðu verður að hleypa fólki inn á þessi svæði en aðstaðan verður að vera fyrir hendi. Ég er því ánægður með það að iðnaðarnefnd skuli hafa flýtt þessari aðgerðaáætlun þannig að búið verði að vinna hana árið 2013 en ekki árið 2015 og það er mjög gott að sjá að þverpólitísk sátt er um að hraða þessu máli. Mér dettur það nú bara í hug, af því að ég ræddi við hv. þm. Siv Friðleifsdóttur áður en til þessarar umræðu var kallað og þá sagði hv. þingmaður mér að hún hefði verið að koma úr göngu um Laugaveginn, hálendið, þriggja, fjögurra daga göngu, og mér kom á óvart sú ásókn sem er um þá gönguleið en um 8–10 þúsund einstaklingar hafa gengið Laugaveginn í sumar. Hér er um að ræða ört vaxandi atvinnugrein og sem náttúruverndarsinni tek ég undir það að stjórnvöld verði að taka sér tak og vernda þessi svæði ef aðstaðan á miðhálendinu til að taka á móti ferðamönnum er ekki með þeim hætti að viðunandi sé, eins og kemur fram í greinargerðinni. Í dag erum við í raun og veru að vinna spjöll á náttúrunni með slíkri ferðaþjónustu, þannig að eins fallegt orð og ferðaþjónusta er þá getur hún líka verið mengandi. Allt helst þetta í hendur. Ég er mjög ánægður með að við skulum ná þverpólitísku samkomulagi á þinginu um að samþykkja þessa þingsályktunartillögu. Og af því að við gagnrýnum oft ríkisstjórnina og ríkisstjórnarflokkana, að mínu mati oft með ágætisrökum, er ágætt líka að hampa því sem vel er gert, og ég vek athygli á því að hér er verið að samþykkja, vonandi, tillögu sem stjórnarandstæðingur hefur flutt. Við samþykktum líka í morgun þingsályktun um árlega ráðstefnu á Akureyri um málefni heimskautasvæðanna sem hv. þingmaður Framsóknarflokksins, Höskuldur Þórhallsson, var 1. flutningsmaður að og það mál náðist þverpólitísk samstaða líka. Vonandi munum við í haust ná frekari árangri í því að samþykkja ekki bara þau frumvörp sem stjórnarliðar leggja fram vegna þess að það er margt gott sem kemur frá öllum flokkum og við eigum að fara að ástunda þau vinnubrögð að ná samstöðu um góð mál sama hvort þau koma frá stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég er mjög ánægður með að þetta skuli vera staðreyndin og að allir flokkar skuli sameinast um það að koma umhverfisvernd á miðhálendinu gagnvart ágangi ferðamanna í sæmilegt horf og menn ætli að reyna að flýta þeirri vinnu eins mikið og kostur er. Þetta er ánægjulegur dagur, með ánægjulegri dögum sem ég hef átt í þingsalnum um margra vikna eða mánaða skeið, þannig að ég vona að þetta sé bara forskriftin að því sem koma skal. Ég þakka hv. formanni nefndarinnar og þingmönnum öllum fyrir að leggjast á þetta mikilvæga mál, vonandi verður unnið hratt og vel í þessu og þannig að við getum verndað til langrar framtíðar þá náttúruperlu sem miðhálendi Íslands er.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna hinum jákvæða tóni í ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Ég er bjartsýnn eins og hann á að við höfum ýmis tækifæri í þinginu á komandi vikum og mánuðum til að sýna að grundvöllur er fyrir meiri samvinnu á milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég bind t.d. vonir við að við getum stigið sögulegt skref í því að koma rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða farsællega í gegnum þingið. Það er afar mikilvægt tæki til að reyna að hefja sig upp úr þeim hjólförum sem menn hafa haft tilhneigingu til að detta ofan í umræðu um nýtingu landsins og auðlindanna. Ég tel líka að það sé stefnumótandi og afar mikilvægt frumvarp sem lagt hefur verið fram um breytingar á þingsköpum Alþingis til þess einmitt að styrkja stöðu stjórnarandstöðunnar. Það getur skipt heilmiklu máli um vinnubrögðin hér í þinginu í framhaldinu. Auðvitað er það þannig að þjóðin hefur kosið okkur öll hér inn og ætlast til að allir vinni hér af heilindum og sjónarmið og stefna og atgervi allra séu nýtt en ekki eingöngu þeirra sem veljast til meirihlutastarfa hverju sinni.

Frú forseti. Þetta var mjög jákvætt andsvar og gott innlegg. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að við þurfum að auka samvinnuna hér inni. Hann nefndi stórmál, umdeilt mál, sem rammaáætlunin er. Þar hef ég sjálfur ekki gefið mér neina fyrir fram mótaða afstöðu um hvað beri að vernda. Auðvitað eru svo margir sjálfsagðir hlutir í þeim efnum en sumt er á ákveðnu svæði. Það er ljóst að við þurfum að færa einhverjar fórnir en öðru er ekki hægt að fórna. Í fjölmiðlum var leiðinleg umræða um rammaáætlunina og fulltrúar stjórnmálaflokkanna tjáðu sig eðlilega um það mál eftir að hæstv. ráðherra fór fram, að mér fannst, með dálítið afgerandi hætti. Ég held að það sé betra að ná samstöðu um málin með því að fá rammaáætlunina hingað inn þar sem flestir kostir eru undir í umræðunni þannig að umhverfisnefnd og jafnvel iðnaðarnefnd geti sest yfir málin og skoðað kosti þess og galla. Það skiptir ekki máli í hvaða framkvæmdir við ætlum að fara, við þurfum orku til þeirra framkvæmda og við færum einhverjar fórnir. Ef menn ætla fyrir fram að taka einhvern hluta út úr rammaáætluninni og taka hann út fyrir umræðuna eru það vinnubrögð sem ég held að skili okkur ekki langt. Í umræðu um stór og erfið og umdeild mál verðum við einfaldlega að hafa allt undir. Mér finnst það einfaldlega ekki ganga - við viljum jú byggja upp önnur stjórnmál en viðgengist hafa - að ráðherrar komi með einhverjar tilskipanir um að ákveðin mál verði ekki rædd í tengslum við rammaáætlun. Niðurstaðan verður síðan að koma í ljós. Ég fagna þeim orðum hv. þingmanns að við eigum að vinna meira þvert á flokka. Ég tel það farsælast í flestum málum að ræða meira um þau en minna. Ef við ræðum meira um málin og 

Virðulegi forseti. Það hélt ekki lengi þetta faðmlag sem hér var á milli stjórnar og stjórnarandstöðu  Ég ætla að leyfa mér að vera raunsærri í mati á þessu, virðulegi forseti, en þeir sem töluðu hér á undan mér. Miðað við vinnubrögðin hjá hæstv. ríkisstjórn sé ég ekki von til þess að of mikil sátt verði um grundvallaratriði. Við getum verið sátt um ágæt mál eins og hér er verið að ræða og fara í gegnum sem hafa kannski ekki neina veigamikla þýðingu almennt séð í þeim vandamálum sem að þjóðfélaginu steðja, en þegar kemur að stóru málunum er augljóslega mikill ágreiningur. Hann er ekki bara milli stjórnar og stjórnarandstöðu, hann er greinilega mikill innan ríkisstjórnarinnar þrátt fyrir þær breytingar sem þar hafa verið gerðar. Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu er í sjálfu sér mjög tímabær áminning um það hversu viðkvæm náttúra okkar er. Við þurfum að horfa til þess hvernig við getum í framtíðinni höndlað þá góðu og ánægjulega þróun sem verið hefur í ferðamennskunni. Ekki er hægt að reikna með öðru en að þessi aukning haldi áfram. Sem betur fer stækkar sá hópur sem hefur áhuga á að heimsækja landið okkar og njóta þeirrar víðfeðmu og fallegu náttúru sem það hefur upp á að bjóða. Hálendið er stór hluti af því dæmi. Við höfum horft upp á mikla aukningu í ferðamennsku um hálendi Íslands, bæði í skipulögðum ferðum af hálfu ferðaþjónustuaðila, og þá í mjög fjölbreyttu formi, og ekki síður hjá einstaklingum sem taka sér þessar ferðir á hendur, leigja sér bíla eða fara gangandi um víðáttur hálendisins. Við höfum fengið leiðinlegar fréttir af því í fjölmiðlum á undanförnum árum - skemmst er að minnast fréttar frá því í fyrrasumar - hve óþrifnaður er orðinn mikill á ákveðnum stöðum. Fólk gat illa þrifist á svæðum þar sem menn höfðu hreinlega þurft að ganga örna sinna í víðáttunni. Það er auðvitað algjörlega óásættanlegt. Við getum ekki látið slíkt þróast áfram. Við verðum að grípa inn í og jafnvel fyrr en þessi áætlun kveður á um. Það er annað mál sem tengist þessu. Mig langar aðeins að minnast á það í þessu sambandi, en það snertir öryggismál ferðamanna á hálendinu. Ég hef starfað lengi í björgunarsveitum landsins. Á árum áður fóru björgunarsveitarmenn gjarnan í frí á vorin og komu aftur til starfa á haustin, það hafði lítið verið að gerast yfir sumarið. Nú er sumarið einn annasamasti tími björgunarsveitanna og sérstaklega eru það verkefni á hálendinu og reyndar verkefni til sjávar líka sem eru þar fyrirferðarmest. Ég held að það hafi verið árið 2006 sem Slysavarnafélagið Landsbjörg hafði frumkvæði að því að koma fyrir með skipulögðum hætti björgunarsveitum á hálendinu alla daga ársins í einar sjö vikur yfir sumarið. Þær sveitir hafa verið staddar á Kili og Sprengisandi og að Fjallabaki og reyndar víðar. Þetta eru fjórar sveitir sem eru stöðugt á hverju svæði allt sumarið. Björgunarsveitir landsins og sjálfboðaliðar skipta þessari vinnu á milli sín. Það er að mörgu leyti mjög eftirsóknarvert fyrir björgunarsveitirnar að gera þetta. Það fæst út úr þessu mikil þjálfun og reynsla fyrir fólkið og klárlega var mikil þörf, vegna þess að það hefur verið gríðarlega mikið að gera hjá þessum sveitum. Oft eru þessar sveitir fyrstar á slysstað þegar eitthvað er að gerast og svo eru þær að greiða leið og leiðbeina fólki og hjálpa því í smáum sem stórum vandræðum sem verða. Þetta sýnir okkur best að þegar við horfum til skipulag ferðamennsku á hálendinu þurfum við einnig að horfa sérstaklega til þessara þátta, þ.e. öryggis þess fólks sem heimsækir okkur og taka það inn í skipulagsvinnu okkar hvað varðar ferðamennsku á hálendinu. Hálendið er viðkvæmt. Svo er einnig um marga af okkar þekktustu ferðamannastöðum. Það er þekkt vandamál jafnvel á þekktum ferðamannastöðum í byggð. Ég vil nefna staði eins og Dimmuborgir og Geysi í Haukadal þar sem aðstaða fyrir ferðafólk er að mörgu leyti alls ekki nægilega góð. Það getur átt við um hreinlætisaðstöðu, göngustíga og merkingar og ekki síður öryggismál eins og í kringum háhitasvæðin eða hverasvæðin okkar. Þá er það spurning hvernig við eigum að greiða fyrir þann óumflýjanlega kostnað sem af þessu hlýst. Mér er minnisstæð ferð sem landbúnaðarnefnd þingsins fór um Norðurland fyrir kannski tveimur árum þar sem við vorum að heimsækja bændur og afurðastöðvar, sláturhús. Við komum m.a. við í Dimmuborgum. Þar fórum við yfir aðstöðuna með starfsfólki á staðnum. Þennan stað heimsækja gífurlega margir, sennilega um 200 þúsund manns á ári. Mörg skemmtiferðaskip koma á Eyjafjarðarsvæðið og víðar og þaðan er ferðamönnum ekið yfir á svæðið í rútum. Aðstaðan var þannig að stórar rútur áttu í erfiðleikum með að snúa á planinu sem var til staðar og hreinlætisaðstaða var mjög ófullnægjandi til að taka á móti svona fjölmennum hópum. Engin aðstaða var til þess að fólk gæti verið í húsi eða fengið sér hressingu eða eitthvað slíkt. Starfsfólkið var að biðja um mjög lága upphæð, var að biðja okkur að hlutast til um framlag úr ríkissjóði til að koma upp lágmarksaðstöðu. Ég sló því saman þarna í ferðinni hvað við þyrftum í raun að láta hvern ferðamann greiða litla upphæð til þess að sú upphæð sem svona staður hefði á milli handanna yrði bara ansi myndarleg, gæti staðið undir öllu því sem starfsfólkið var að óska eftir og miklu meira en það. Um leið yrði sú upphæð atvinnuskapandi. Þarna væri hægt að koma upp þjónustumiðstöð og þetta væri orðið miklu sjálfbærara dæmi, auk þess sem þetta mundi standa undir því að efla alla þjónustu við ferðamenn hvað varðar merkingar, göngustíga o.s.frv. Ég held að við verðum að horfa til þess að fara þessa leið. Hugmyndir hafa verið uppi um að leggja nefskatt á alla ferðamenn sem koma til landsins. Ég er miklu hlynntari því að við látum hvern og einn stað rukka fyrir sig. Það er ákveðinn hvati í því og það yrði með því skilyrði að a.m.k. góður hluti upphæðarinnar yrði eftir til að standa undir endurbótum á viðkomandi stað, en eitthvað gæti runnið í sameiginlegan sjóð til að taka á vanda á þeim stöðum þar sem erfiðara er að koma gjaldtöku við. Við upplifðum við Geysi í Haukadal í sumar hörmulegt slys á ungu barni. Það slys og umfjöllun um það rataði í fjölmiðla. Þau eru fjölmörg önnur sem ekki rata í fjölmiðla sem gerast víðast hvar um landið, á hálendinu og í byggð, og eiga rætur sínar að rekja til þess að merkingar og öryggiskröfur eru ófullnægjandi. Ég vildi hafa þetta sem innlegg í málið. Þetta er gott mál. Við sjálfstæðismenn styðjum það. Það var góður hugur í nefndinni og góð samstaða, eitthvað sem mætti vera oftar á okkar vettvangi. Ég deili ekki bjartsýni manna sem töluðu á undan mér um að svo verði í þeim stóru ágreiningsefnum sem fram undan eru. Í því mikilvæga og góða máli sem rammaáætlun er sjáum við að umhverfisráðherra er búinn að gefa upp boltann og þar er augljós ágreiningur í uppsiglingu.