Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Þetta frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningnum er sett upp á sama hátt og áður hefur tíðkazt. Sé ég ekki ástæðu til að fylgja því úr hlaði með framsöguræðu, en óska eftir því, að málinu verði vísað til hv. fjhn. að lokinni þessari 1. umr., og vil geta þess, að málið er komið frá hv. Ed.



Herra forseti. Það var aðeins eitt atriði, sem mig langaði til að minnast á við þessa umr. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að ríkisreikningurinn er í þetta sinn eins úr garði gerður og áður hefur verið. En það er eitt atriði, sem ég hefði viljað beina til hans, hvort hann vildi taka til athugunar. Það er að sjálfsögðu ekki hægt að gera það í þetta sinn varðandi þennan ríkisreikning, en mætti gera það við næsta ríkisreikning. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, hefur á undanförnum árum orðið allverulegur greiðsluafgangur hjá ríkissjóði og honum verið ráðstafað í tiltekna hluti. Ég hygg hins vegar, að hv. þm. muni komast að raun um, að það er dálítið erfitt að finna út úr ríkisreikningnum, hver er raunverulegur greiðsluafgangur ríkissjóðs, og það byggist á uppsetningu reikningsins. Þetta stafar ekki af því, að það sé á neinn hátt rangt frá honum gengið eða á neinn hátt viljandi verið að villa um fyrir mönnum, heldur er hann bókhaldslega þannig upp settur, að það er illgerlegt nema með allverulegri þekkingu á þessum málum að finna út, hver er afkoma, raunveruleg afkoma ríkissjóðs, þ.e.a.s. hvort það er raunverulegur greiðsluafgangur eða ekki hjá ríkissjóði. Ég hef átt þess kost að sjá sérstaka útreikninga í þessu sambandi, sem upp hafa verið settir til þess að finna út greiðsluafganginn á undanförnum árum, en það kemur í ljós, að út úr ríkisreikningnum sjálfum er næsta erfitt að finna þetta nema fyrir fróða menn. Þetta álít ég mjög bagalegt, og þó að ekki sé vafalaust hægt að breyta uppsetningu ríkisreikningsins sjálfs, þá mun vera mjög auðvelt að láta fylgja með sérstakt yfirlit, sem þetta sýnir. Sjóðsyfirlitið er ekki raunverulegur mælikvarði í þessu efni, og þyrfti því að koma þarna til sérstakt yfirlit, sem glöggt leiddi þetta í ljós, þannig að auðvelt væri að sjá þetta frá ári til árs. Þessu vildi ég beina til hæstv. ráðh., hvort hann teldi ekki ástæðu til að gera hér á nokkra bragarbót, til upplýsingar fyrir þingmenn. Það er enn fremur annað atriði í sambandi við ríkisreikninginn, sem alltaf veldur töluverðum deilum. Það kann vel að vera erfitt að setja reikninginn upp á þann hátt, að glöggt verði séð í skyndingu, hver raunveruleg niðurstaða sé í því efni. En hv. þingmönnum er kunnugt um, að það hafa verið hér oft uppi töluverðar deilur um það, hvernig ætti að líta á 20. gr., eignahreyfingar, hvað af henni væri eðlilegt að taka með í fjáraukalög og hvað ekki, og það hefur stundum munað allverulegum upphæðum, sem á milli hefur borið, t.d. skilnings fjvn. á því, hvað eðlilegt væri að taka með í fjáraukalög, og skilnings ráðuneytisins. Þetta er vitanlega einnig mjög bagalegt, að ekki skuli vera hægt að setja þetta upp á þann hátt, að það liggi nokkurn veginn í augum uppi, og sýnist vera eðlilegast, að 20. gr. sé þannig upp raðað, einstökum liðum hennar, að teknir séu sér allir þeir liðir, sem eðlilegt er að komi í fjáraukalög. Það er að sjálfsögðu enginn ágreiningur um það, að í fjáraukalög eiga að koma allir þeir liðir, sem í fjárlögum eru hverju sinni, ef þeir fara fram úr áætlun, enda eru þeir sérstaklega upp settir í 20. gr., en það koma einnig til ýmsir aðrir viðbótarliðir í þeirri grein, sem er jafnsjálfsagt að taka með í fjáraukalög, og enn fremur aðrir liðir, sem ekki er eðlilegt að þar séu teknir með. Þessu er einnig allverulega erfitt að átta sig á, eins og komið hefur fram í ágreiningi um þetta efni, og ég teldi, að það væri til mikilla bóta, ef auðið væri að haga uppsetningu þessarar gr. þannig, að það lægi ljóst fyrir með því að fletta upp reikningnum, hvernig ástatt er um það, hvað er eðlilegt að telja að þessi gr. fari mikið fram úr áætlun hverju sinni, svo að auðvelt verði um samanburð. Þessum tveimur atriðum vildi ég leyfa mér að beina til hæstv. ráðh., en sé ekki að öðru leyti ástæðu til þess að orðlengja um ríkisreikninginn á þessu stigi málsins að minnsta kosti.



Það er alveg rétt, sem hv. 2. þm. Eyf. tók fram, að það þarf að reikna sér dálítið til, til þess að sjá eftir ríkisreikningnum, hver sé greiðsluafgangur eða greiðsluhalli í ríkisbúskapnum. Það hefur oft komið til orða í fjmrn., að það mundi máske rétt að láta fylgja uppsetningu á þessu sérstaklega, eins konar fylgiskjal með reikningnum. En það hefur aldrei orðið úr þessu, vegna þess að mönnum hefur fundizt, að það væri hægt að sjá þetta eftir reikningnum svo auðveldlega, að hverjum einum væri auðvelt að setja dæmið upp. Það er sjálfsagt að taka þetta til athugunar, og gæti vel komið til mála að mínu viti að gera þetta, sem hv. þm. tók fram. En það yrði þá að vera, eins og ég held að hann hafi nú vikið að, eins konar fskj. með reikningnum. Þessa þarf ekki fyrir það, að reikningnum sé neitt ábótavant, eins og við vitum, heldur aðeins af því, að það þarf að taka út úr vissa viðskiptaliði á greiðslureikningnum, sem ekki hafa bein áhrif á sjálfa greiðsluniðurstöðuna. Eftir reikningnum er auðvitað ævinlega augljóst í einni tölu, hver rekstrarafkoman er, en á hinn bóginn þarf að skoða nokkra liði og setja þá upp fyrir sér til þess að komast að niðurstöðu um greiðslujöfnuðinn. Það hefur myndazt nokkuð föst venja í umræðum um það, hvernig tölurnar eru settar upp til þess að finna greiðslujöfnuðinn eða hvað það er, sem kallaður er greiðsluhalli eða afgangur í ríkisbúskapnum. Þá hafa verið teknar með allar rekstrartekjurnar og það, sem innborgað er af áður lánuðu fé, en á móti hafa svo verið tekin öll rekstrarútgjöldin, afborganir af föstum lánum, og svo allt það, sem ríkið hefur fest á árinu til viðbótar og telst til eignaaukningar. Þannig hefur þetta verið sett upp og myndazt föst venja. Mismunurinn á þessu er kallað ýmist greiðsluhalli eða greiðsluafgangur. Þetta þýðir, að við tölum ekki um greiðsluafgang, nema ríkið hafi getað borgað öll sín rekstrarútgjöld og alla sína fjárfestingu og allar sínar föstu afborganir af rekstrartekjunum að viðbættu því, sem ríkið hefur fengið inn í afborganir og vexti af útistandandi fé. En svo hefur líka verið sá háttur hafður á hér til viðbótar, að ef ríkið hefur tekið löng lán til þess að koma upp arðbærum fyrirtækjum, hefur það ekki verið talið hafa áhrif á greiðslujöfnuð þess árs, eins og eðlilegt er. En þetta veldur auðvitað því, að það þarf að reikna dálítið upp úr eignahreyfingakaflanum til þess að sjá niðurstöðuna, því að fyrir utan þessar greiðslur eru í honum fjárhæðir eins og auknar innstæður á vissum reikningum og lækkanir eða hækkanir á lausaskuldum, sem ekki er talið með, þegar greiðslujöfnuðurinn er fundinn, þ.e.a.s. greiðsluhallinn eða greiðsluafgangurinn. Ég mun taka það til athugunar, sem hv. þm. sagði um þetta, og þetta er einmitt það, sem okkur hefur oft dottið í hug, þó að ekki hafi orðið úr því. En það er eitt í þessu enn. Það getur aðeins komið fyrir, að það sé álitamál, hvernig eigi að setja upp viðskiptaliði í þessu sambandi. Við skulum segja t.d. fjárhæðir eins og þær, sem lagðar eru í húsbygginga- og framkvæmdasjóði ríkisstofnana, hvort það eigi að telja með útgreiðslum eða ekki, þegar greiðslujöfnuðurinn er fundinn, Það er fé, sem ekki hefur komið í ríkissjóð, en ekki heldur eytt, heldur lagt til hliðar hjá stofnununum sjálfum. Það getur sem sagt verið álitamál um einstaka liði. Varðandi fjáraukalögin held ég að ekki séu mikil brögð lengur að ágreiningi. Ég stend í þeirri meiningu, að það sé komin nokkuð föst venja um, hvernig fjáraukalögin eru sett upp og þá hvaða liðir af 20. gr. eru teknir inn á fjáraukalögin. A.m.k. þarf að myndast um það föst venja hjá rn. og Alþingi. Þarf að vinna að því, að það verði algerlega föst venja um það. Annars er tilgangur fjáraukalaganna sá, að með því að setja upp fjáraukalög yfir allar greiðslur, sem ekki eru greiddar eftir fjárlögunum sjálfum, þá á að tryggja, að samþykktar séu endanlega allar greiðslur úr ríkissjóði. Samkv. því er nauðsynlegt að setja inn á fjáraukalögin allt það, sem ekki er þá bara hreyfingar á viðskiptareikningum eins og hlaupandi innistæðum og lausaskuldum.

Flm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Við þingmenn Skagf. höfum leyft okkur að bera fram frv. á þskj. 330. Frv. þetta, sem aðeins er ein grein, er borið fram sem ákvæði til bráðabirgða, eða viðaukaákvæði væri nú kannske öllu eðlilegra að kalla það, við lög frá 1955 um greiðslu kostnaðar við skóla, sem reknir eru sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. En efnið í þessu frv. okkar þingmanna Skagf. er það, að ásamt þeim skólum, húsmæðraskólum, sem teknir eru til meðferðar í lögum frá 1955, verði auk þess tekið þarna upp í bráðabirgðaákvæði, að rekstrarkostnaður kvennaskóla þjóðkirkju Íslands að Löngumýri í Skagafirði komi undir ákvæði þessara laga, ef fullnægt er þeim skilyrðum, sem þarna eru sett. Ég verð að fara örfáum orðum um forsögu þessa máls. Nú um 12–15 ára skeið hefur Ingibjörg Jóhannsdóttir, eigandi stórbýlisins Löngumýrar í Vallhólmi í Skagafirði, rekið einkaskóla á þessari feðraeign sinni. Það hefur verið húsmæðraskóli. Hún kostaði sjálf uppsetningu skólans. Þar hafa verið reistar miklar byggingar. Að vísu hefur ríkið veitt nokkurn stofnstyrk í þessu sambandi, en miklu minni, en til annarra sambærilegra skóla. Hins vegar hefur verið veitt annað framlag á sama hátt og til annarra húsmæðraskóla, bæði hvað snertir kennslu og rekstrarkostnað annan, nú upp á síðkastið. En þetta er einkaskóli og eign ungfrú Ingibjargar Jóhannsdóttur, sem hefur sýnt alveg sérstakan dugnað við þetta skólahald. Og það er mjög eftirtektarvert, einmitt vegna þess, að margir húsmæðraskólar eru til í okkar landi og sumir þeirra hafa verið tómir eða hálftómir alllengi að undanförnu, að þessi skóli hefur ávallt verið fullur. Þarna hafa verið milli 30 og 40 námsmeyjar við þó fremur lélegan húsakost við það, sem bezt gerist, eins og eðlilegt er. Þetta hefur verið smábyggt upp á hverjum vetri, og aðsókn virðist ekki dvínandi, þannig að skólinn hefur alltaf verið alveg yfirfullur, það er óhætt að segja það, og auk þess hafa verið námskeið að sumrinu til, svo að þessi skólastaður hefur verið notaður til hins ýtrasta á allan hátt, ekki einungis yfir þann tíma ársins, veturinn, sem venjulega er kennt í skólum, heldur mikinn hluta af sumrinu einnig, með ýmiss konar námskeiðum, og stundum þá verið teknir krakkar þangað líka, sem nokkurs konar barnaheimili. Nú er Ingibjörg farin að eldast og þreytast og sér nú fram á það, að þótt vonandi sé, að hún eigi allmörg ár eftir sem starfskona enn, þá muni sá tími mjög styttast, sem að líkum lætur. Og þess vegna er það, að hún er nú að athuga um framtíðarstöðu þessa skóla eftirleiðis, og hún hefur tekið þá ákvörðun, sem hér er lýst í grg. þessa frv., að hún hefur boðið þjóðkirkju Íslands skólann með þeim skilyrðum, sem þar eru fram tekin. Hún ætlar að gefa að miklu leyti eignir sínar í skólahúsum og nokkurt land umhverfis til skólastofnunarinnar, ef hann er svo rekinn á þeim grundvelli, sem hún tekur nánar fram í þeim skilyrðum, sem sett eru og ég sé ekki ástæðu til að fara að lesa beinlínis hér upp fyrir hv. þingmönnum, þar sem það er prentað í grg. frv. Við þingmenn Skagf. teljum, að nauðsynlegt sé að skapa þessum skóla á Löngumýri, eins vel og hann hefur reynzt þennan tíma, sæmilega trygga og örugga aðstöðu. Og þar sem biskupinn tjáir sig mjög fúsan að veita þessari gjöf viðtöku, ef unnt sé að skapa skólanum á allan hátt nokkurn veginn trygga rekstraraðstöðu og hann sitji við sama borð og hliðstæðir skólar, þó að eitthvað sé lítils háttar á öðrum grundvelli ,en venjulegir húsmæðraskólar, eins og fram kemur hér í þessum skilyrðum, sem ungfrú Ingibjörg setur fyrir gjöf sinni, þá teljum við flm., að á þennan hátt sé í raun og veru ekki óeðlilegt á neinn hátt, heldur geti verið ágætt, að þjóðkirkja Íslands hafi einn skóla og geti hagað kennslu og uppeldi þar eftir því, sem þjóðkirkjan vill á kjósa, þó að sjálfsögðu á þann hátt, að hún fylgi í öllu þeim reglum, sem eru um skólahald yfirleitt, og um það, sem kann að verða um það sett. Það er ekki til þess ætlazt, að þarna verði um nokkra einokun að ræða á því, hvernig þetta verði gert, heldur verður þetta undir stjórn menntmrn., eins og aðrir skólar, sem þar heyra undir. En biskupinn tekur fram hér í grg., sem hann sjálfur hefur samið, að hann telur æskilegt, með leyfi hastv. forseta: „að þjóðkirkja Íslands veiti gjöf þessari viðtöku og starfræki kirkjulegan skóla á Löngumýri, svo framarlega sem kirkjan getur haft til þess fjárhagslega aðstöðu, en frumvarp þetta styður að henni. Er það auðsætt, að kirkjunni, sem ríkið á skv. stjórnarskránni að vernda og styrkja, getur ekki borið minni réttur til skólahalds, en einstaklingum.“ Með þessu meinar hann það að sjálfsögðu, að þar sem ungfrú Ingibjörg Jóhannsdóttir hefur verið viðurkennd til þess að reka þennan skóla að undanförnu sem einstaklingur, með þeim stuðningi hvað snertir kennslu og annan rekstrarstyrk, sem þar hefur verið veittur, þá væri það óeðlilegt, ef þjóðkirkja Íslands fengi ekki að verða arftaki hennar, þar sem hún sjálf óskar eftir því, og taka við rekstri þessa skóla. Ég veit ekki, hvort það er ástæða til þess fyrir mig að segja neitt meira um þetta. Ég veit ég mæli fyrir hönd okkar beggja flm., þegar ég segi, að það eru ekki einungis við, heldur Skagfirðingar yfirleitt, sem eru Ingibjörgu Jóhannsdóttur mjög þakklátir fyrir starf hennar á Löngumýri, því að það er ótrúlegt, hvað hún hefur getað unnið þar mikið við þó að sumu leyti erfið skilyrði, eins og að líkum lætur, þar sem þessi skóli hefur verið í byggingu smátt og smátt og náttúrlega ekki allt verið hægt að gera á sem fullkomnastan hátt, eins og liggur í hlutarins eðli. Þess vegna veit ég, að því mun yflrleitt af öllum Skagfirðingum verða tekið mjög vel, ef hægt væri að verða við óskum Ingibjargar um ráðstöfun á þessari stofnun, þegar hún hættir störfum þar eða getur ekki unnið lengur. En eins og grg. ber með sér, er það hennar vilji, að hún fái að starfa við skólann sem kennari og samkennari hennar, Björg Jóhannesdóttir, sem um langt árabil hefur starfað þar með henni að þessum málum, og virðist það í sjálfu sér sjálfsagður hlutur. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en leyfi mér að óska eftir, að þessu frv. að lokinni þessari umr. verði vísað til hv. menntmn. og 2. umr.