Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég aflaði mér upplýsinga í fjmrn. í morgun um að það lægju ekki fyrir tillögur um breytingu á reglugerðum um innheimtu söluskatts í þá átt að söluskattur verði lagður á innri þjónustu ríkisstofnana, svo sem ríkisspítalanna. Með tilliti til þess mun ég fyrir mitt leyti láta þetta mál afskiptalaust og ekki greiða atkvæði þegar það verður borið upp hér á eftir.



Herra forseti. Ég vil láta það koma hér fram að þegar þetta mál var til umræðu í ríkisstj. gerði ég athugasemdir við nokkur tiltekin atriði í frv. og áskildi mér allan rétt til að reyna að hafa áhrif á að það yrðu gerðar á því tilteknar breytingar. Ég skal reyna að vera mjög stuttorður því ég hef enga löngun til að lengja umræður um þetta, en ég vil benda á að endurskoðun í sjóðamáli sjávarútvegins fór fram á árinu 1975 og var lögfest með stórfelldri lækkun á útflutningsgjaldi og síðan hélst það að verulegu leyti óbreytt, en upp úr 1980 fer þetta sjóðakerfi aftur að stórhækka eða það varð meiri miðstýring og m.a. með verðbótum úr Aflatryggingasjóði. Það sem ég hef mest út á þetta frv. að setja er í fyrsta lagi að ég er mjög andvígur því að leggja niður Aflatryggingasjóð sem slíkan. Ég er algerlega sammála því sem kemur fram í frv., að áhafnadeildin og verðjöfnunardeildin verði lagðar niður því að það má taka það upp í samninga á milli sjómanna og útgerðarmanna, en ekki almenna deildin því að hlutverk hennar er að bæta aflahluti skipa og áhafna þegar almennan aflabrest ber að höndum eða þegar brýna nauðsyn ber til að draga úr sókn til verndar mikilvægum nytjastofnum. Þessu marki hefur verið reynt að ná með því að ákveða meðalveiðimagn, kvótatímabíl, veiðisvæði, verstöðvar og skipa veiðiskipum í flokka eftir stærð og veiðarfærum, m.ö.o. að setja saman í flokka þau skip sem líkust skilyrði hafa til veiða með tilliti til stærðar, veiðibúnaðar, löndunarhafnar o.fl. Ég tel að þessi deild hafi verið þörf frá fyrstu tíð, en í því frv. sem nú liggur fyrir er í grg. látið að því liggja að vegna nýrrar stjórnunar fiskveiða, þ.e. hins svokallaða kvótakerfis, sé ekki lengur þörf fyrir starfsemi eins og almennu deildina. Ég get ekki komið auga á að kvótakerfi geti komið í veg fyrir aflabrest. Ég vil geta þess að kvóti hefur til margra ára verið á humarveiðum og þrátt fyrir það hefur orðið aflabrestur og komið til kasta almennu deildarinnar. Ég bendi á sem nærtækt dæmi að þetta er ekki svo einfalt eins og höfundar frv. vilja vera að láta. Þá finnst mér mjög slæmt að draga úr og kippa fótunum undan Úreldingarsjóði. Um það má deila í það óendanlega hvort hann hafi nokkurn tíma átt að verða til eða ekki. Aldurslagasjóðurinn eða aldurslagatryggingin er hreinn vátryggingarsjóður þar sem menn greiða iðgjöld og fá bætur alveg eftir ákveðnum reglum og lögum. Þar er engum mismunað. Þar fær enginn meiri bætur en annar eða borgar hærri iðgjöld en annar. Hins vegar var Úreldingarsjóðurinn upp settur með nokkuð öðrum hætti. Ég óttast þá þróun sem er að verða í uppbyggingu fiskiskipastólsins. Ég held að núna á tveimur síðustu árum hafi bæst við flotann um 300 opnar trillur eða minni dekkbátar á sama tíma og að mestu leyti er lokað fyrir uppbyggingu fiskiskipastólsins. Á sama tíma er mikið fjör í að breyta 12, 14, 15 ára skipum í frystiskip og kaupa til þeirra ný tæki. Auðvitað er líka um vélaskipti að ræða eins og eðlilegt er. En hér er um að ræða yfirleitt verkefni upp á 100 til 120, 130, 140, 150 millj. kr. Ég tel að reglur Fiskveiðasjóðs séu allt of einstrengingslegar í þessum efnum og það beri að leggja fram meira þar sem þörf er á að byggja ný skip ef kaupendur eru fyrir hendi sem eru reiðubúnir að taka á sig að leggja verulega fram fjármagn til slíkra kaupa. Þá óttast ég að það geti haft alvarlegar afleiðingar að Alþingi sé undir þeim kringumstæðum sem nú eru að skipta sér af skiptaverði. Það er talið af forsvarsmönnum a.m.k. sjö sjómannafélaga á landinu að tekjutap sjómanna á frystitogurum geti numið allt að 5,6% þegar selt er fob, en 5,8% þegar um sif-sölu er að ræða og séu tímabundnar verðbætur undanskildar nemur þessi skerðing, að þeir telja, 3,43%. Ég held að það sé ákaflega hættulegt að fara inn á þessa braut. Ég er alveg sammála því að það eigi að leggja niður Tryggingasjóð fiskiskipa, en mér finnst það að sumu leyti broslegt, af því að hér eru aðalfeðurnir að því nál. sem þetta frv. byggir á, sem hafa viljað halda þessu sjóðakerfi frá því að endurskoðun átti sér stað 1976, Tryggingasjóði fiskiskipa, að það hefur tekið þá 10 ár, það hefur verið 10 ára meðgöngutími hjá þeim að átta sig á þessu. Ég tel hins vegar ástæðulaust að fela einum aðila þetta að fenginni reynslu, og má þó segja að enginn sé sekari en ég því að ég flutti frv. um vátryggingariðgjöldin og þar var LÍÚ falið að koma þeim peningum áleiðis sem bankarnir héldu eftir, og að þetta hafi verið gert að æðimiklu tekjuöflunarmáli fyrir ein félagasamtök. Ég hefði talið að það hefði mátt aðgæta nánar hvort þetta sé rétt. Er rétt að lögfesta svo áfram að ákveðin samtök eigi að hafá ein með þessa úthlutun fjármuna að gera, líka fyrir þá sem kæra sig ekki um það og eru innan vébanda þeirra og sömuleiðis einnig fyrir þá sem eru ekki félagsmenn í þessum samtökum? Þetta hefði ég talið að hefði mátt vera nokkuð öðruvísi án þess að himinn og jörð færust. Ég hefði gjarnan viljað ræða miklu ítarlegar um þetta mál, en ég vil ekki á nokkurn hátt leggja stein í götu þess að málið fái þinglega meðferð. Ég bendi þó á að þegar mál eru flutt mjög seint er nauðsynlegt að gefa Alþingi, þó að stuttur sé tími, þó ráðrúm til þess að breyta þeim frv. sem talið er nauðsynlegt að gera breytingu á. Ég vil t.d. benda á að í sambandi við öryggismál sjómanna er talað hér um "að fengnum tillögum öryggisnefndar sjómanna". Ég veit ekki annað en öryggismál heyri undir samgrn., en þá er það falið nefnd sem samgrn. skipar. Þetta fer alls ekki saman og ég trúi ekki öðru en að nefndin muni leiðrétta jafnlítilfjörlegan hlut og þetta því að það getur auðvitað ekki gengið að ein nefnd hafi fyrst og fremst umsögn um hluti en ekki æðra stjórnvald sem fer með þessi mál. Ég hefði kosið að tala miklu ítarlegar um þessi mál því það er sannarlega ástæða til, en ég ætla, eins og ég sagði í byrjun, ekki að leggja stein í götu þess. En ég vænti þess að sjútvn. þessarar hv. deildar taki tillit til þeirra ábendinga sem ég hef komið hér fram með.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið umræður um þetta mál þó að það sé vissulega mál sem er þess eðlis að það hefði þurft ítarlegar umræður vegna þess að hér er um stórt mál að ræða. Það er nánast forkastanlegt að mínu viti að nú skuli málið vera hér til 1. umr. þegar rétt tveir sólarhringar eru eftir af þinghaldi hér á Alþingi. Ég dreg mjög í efa að þingmenn almennt, aðrir en þeir sem unnu þetta mál, hafi gert sér grein fyrir því hvað þetta kann að hafa í för með sér, verði þetta frv. samþykkt, miðað við það sem nú er. Ég er ábyggilega einn af þeim mörgu sem gera sér í raun og veru ekki alveg ljóst hvaða breytingar þetta frv. kunni að fela í sér til þess sem verða á frá því sem nú er. Um þetta hljóta að hafa vaknað margar spurningar hjá mörgum, hvað kunni að vera hér á ferðinni. Ég dreg ekkert í efa að þeir aðilar sem unnu að þessu máli hafa haft vit og þor til að taka réttar ákvarðanir með því að fylgja málinu eftir stig fyrir stig, en eigi að síður hljóta að vakna spurningar um þetta mál. Það er nú komið í ljós, sem kannske hefur verið vitað fyrr, að þetta er í raun og veru ekkert stjfrv. eins og er sagt í dagskrá t.d. Einn hæstv. ráðh. var hér að andmæla og hafði fyrirvara á ýmsum hlutum þegar málið var rætt í ríkisstj. Í reynd er ekki hér um að ræða stjfrv. í þeirri merkingu sem lögð er í það orð. En það breytir ekki miklu í þessu hvað kann að hafa gerst innan hæstv. ríkisstj. í þessum efnum. Það eru örfá atriði sem mig langar til að fá upplýsingar um. Hæstv. samgrh. minntist á Aflatryggingasjóðinn t.d. sem hefur gegnt mikilvægu hlutverki í aflaskorti víðs vegar um landið. Hvað verður, þegar búið er að samþykkja þetta frv. hér, í slíkum tilfellum að aflabrestur verður? Hvað gerist þá? Hleypur einhver undir bagga með þeim svæðum sem verða fyrir þessum vanda eða verða þau látin lönd og leið? Ef svo er að enginn er til til þess að grípa inn í þegar illa árar við sjávarsíðuna á hinum ýmsu stöðum tel ég það illa farið. Ég spyr því hvað menn hugsi sér að eigi að gerast ef aflabrestur á sér stað á hinum ýmsu stöðum eins og við höfum mörg dæmi um, því miður, áður. Í öðru lagi verður mér litið á 7. gr. Ég sé ekki betur, ég bið menn að leiðrétta ef ég fer með rangt mál, en með þessu frv. sé verið að fella niður fæðispeninga til smærri báta. Nú verða aðeins tveir flokkar. Áður voru þeir þrír ef ég man þetta rétt. Og hver er ástæðan fyrir því að nú á allt í einu að hverfa frá því að trillukarlar, eins og menn orða það, fái áframhaldandi greidda fæðispeninga eins og þeir hafa fengið, ef þetta er réttur skilningur hjá mér? Af hverju er það gert? Hver er meiningin? Í þriðja lagi er það varðandi lífeyrissjóðsgreiðslurnar. Eins og frv. var, að vísu hefur því verið breytt í Ed., átti Lífeyrissjóður sjómanna að safna þessu öllu saman og líklega deila því út til annarra lífeyrissjóða sjómanna sem eru staðsettir utan Reykjavíkursvæðisins. Mín spurning er í sambandi við þetta hvenær þetta eigi að gerast, á hvaða tíma. Á t.d. mánaðarlega að skila andvirði til viðkomandi lífeyrissjóða eða á það að gerast á einhverjum öðrum tímum? Er meiningin að Lífeyrissjóður sjómanna, sem er hér í Reykjavík, fái einhverjar greiðslur fyrir að útdeila þessum peningum til annarra lífeyrissjóða? Verður það dregið af eða með hvaða hætti á að fara með það mál? Ég veit ekki. Ég óttast mjög að þetta frv. kunni að leiða til þess að hér sé verið að leggja síðustu hönd á eilífðarkvóta, eins og hæstv. sjútvrh. hefur látið í ljós, að hann teldi að öll næsta framtíð sem séð væri hlyti að lúta að kvótalögmáli að því er varðaði fiskveiðar. Mér sýnist, kannske er það vitleysa og betur færi ef svo væri, að hér sé frekar farið inn á þá braut að festa í sessi kvótafyrirkomulagið en að úr því verði dregið. Auðvitað verður það reynslan sem sker úr um það eins og annað hvað í þessum efnum kann að gerast og um það skal ég ekki fullyrða, en ég óttast eigi að síður að reynslan verði í þá átt. Mér sýnist líka að með þessu frv. minnki allar upplýsingar og aðhald að því er varðar aflaskýrslur og annað slíkt sem er auðvitað nauðsynlegt að halda, en ég sé ekki betur en úr því verði dregið. Í þessu frv. er líka að finna að það á að skipta upp fjármunum, sem verið hafa fyrir hendi, annars vegar til öryggismála sjómanna, sem er að mínu viti fullkomlega eðlilegt, hvort það eigi að gera í gegnum þetta frv. skal ég ekkert fullyrða um, en það verkefni er fullkomlega þess eðlis að í það séu settir fjármunir. Hvort þeir eiga að koma þarna eða með öðrum hætti, um það skulum við ekki deila að sinni. En það er annað sem er í þessu frv. sem mér þykir enn einkennilegra. Það er að hér eiga að fara 12 millj. til undirbúnings byggingar sjávarútvegshúss í Reykjavík. Trúlega er það byrjunin. Hvaðan eiga peningarnir að koma í áframhaldinu? Ekki gera menn mikið fyrir 12 millj. í þeim efnum, að ég hygg, og einhvers staðar verður meira fé að koma ef á annað borð á að reisa slíka byggingu, eins og hér er talað um, sem ég dreg mjög í efa að hafi neinn sérstakan rétt á að standa í Reykjavík. Ég er ekkert sannfærður um að sjávarútvegshús eigi endilega að vera byggt hér í Reykjavík. Ég hygg að ýmsir aðrir staðir væru betur að því komnir að eignast sjávarútvegshús en Reykjavík. Ef ég skil þetta frv. rétt sýnist mér að verið sé að leggja niður Fiskimálasjóð. Ég hef út af fyrir sig ekkert sérstakt við það að athuga. En mér þykir einkennilegt, ef þetta er réttur skilningur hjá mér, að í sama frv. og lagt er til að Fiskimálasjóður verði lagður niður eru honum áætlaðar 4 millj. tekjur - ef ég skil þetta rétt, ég tek það enn fram. Mér finnst það einkennileg vinnubrögð að sama frv. skuli innihalda efnislega atriði um að leggja niður heilan sjóð en eigi að síður afla þessum niðurlagða sjóði þó tekna á þessu tímabili. Ég ítreka enn - ef ég skil rétt. Ýmsar svona vangaveltur hljóta að koma upp í hugann og fleiri en ég hef nefnt þegar svo viðamikið mál, sem hér er um að ræða, kemur á borð þingmanna og ekkert, nema síður sé, við það að athuga að margar spurningar vakni um breytingar frá því sem er til þess sem verða kann. Eins og hér var minnst á áðan var síðast 1975 breytt til varðandi sjóðakerfi sjávarútvegsins og sú breyting dugði ekki nema rétt í um fimm ár. Upp úr 1980 fóru breytingar að verða með þeim hætti að enn fór að hlaðast upp sjóða-"system", ef svo má orða, sem er auðvitað vont orð. Nú er komið að því aftur á 10 ára tímabili að skipta sjóðakerfi sjávarútvegsins að nýju. Vonandi kemur þessi breyting, sem nú er lagt til að gerð verði, betur út og dugar lengur en hin fyrri. En ég hygg að enn þurfi að svara ýmsum kannske mikilvægari spurningum en ég hef hér verið að velta upp frá mörgum öðrum um það til hvers þetta kunni að leiða og númer eitt hvort hér sé um að ræða að menn séu frekar að festa í sessi hið alræmda kvótakerfi, sem ég hef kallað svo og kalla enn, eða hvort hér sé verið að hliðra til til að losa um hnúta þar. Ég á ekki von á því að hæstv. sjútvrh. stígi skref núna til að létta á kvótakerfinu eftir hans ummælum bæði fyrr og nú og hér sé frekar verið að stíga skrefið til þess að festa kvótakerfið í sessi.