Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. um skipun prestakalla er komið frá Nd. Um það leyti, sem það var flutt og þó öllu fyrr flutti hv. 1. þm. N-M. frv. hér í þessari hv. d. um breyt. á l. um skipun prestakalla. Þessi tvö frv. eru í aðalatriðum um sama efni. Ég hafði samráð um það við hv. flm., 1. þm. N-M., að frumvarp hans biði í vörzlu menntmn., þar til lokið væri afgreiðslu frv. frá Nd. og var hann ásáttur um það. Þetta frv., sem hér er til umr., snertir 2 prestaköll í Norður-Múlaprófastsdæmi. Það eru Hofteigsprestakall og Kirkjubæjarprestakall. Í Hofteigsprestakalli eru fjórar sóknir: Hofteigssókn, Eiríksstaðasókn, Sleðbrjótssókn og Möðrudalssókn, en í Kirkjubæjarprestakalli eru þrjár sóknir: Kirkjubæjarsókn, Eiðasókn og Hjaltastaðasókn. Prestssetur í Hofteigs prestakalli er Hofteigur samkv. gildandi lögum. En þar hefur ekki verið prestur í allt að 30 ár. Prestssetur í Kirkjubæjarprestakalli er Kirkjubær. Þær breyt., sem ráðgerðar eru með þessu frv., eru í stuttu máli þessar: Hofteigsprestssetur verður lagt niður, en allar fjórar sóknir Hofteigsprestakalls verða sameinaðar Kirkjubæjarprestakalli, og auk þess verður fimmta sóknin þar með, Kirkjubæjarsókn, svo að 5 sóknir verða þá í hinu nýja Kirkjubæjarprestakalli. Prestssetrið verður Kirkjubær, eins og nú er. Hins vegar verða 2 sóknir, sem nú tilheyra Kirkjubæjarprestakalli, skildar frá, Eiðasókn og Hjaltastaðasókn, og myndað nýtt prestakall, sem á að heita Eiðaprestakall, með prestssetri að Eiðum. M.ö.o.: allar sóknirnar austan Lagarfljóts verða þá sameinaðar í Kirkjubæjarprestakalli, en hinar tvær sóknirnar tilheyra þá Eiðaprestakalli. Hvað fólksfjölda snertir samkv. manntali 1957, hef ég fengið þær upplýsingar hjá biskupsskrifstofunni, að í Kirkjubæjarprestakalli verði 556 manns, en í Eiðaprestakalli 373. Menntmn. hefur fengið erindi frá öllum sóknarnefndum sóknanna austan Lagarfljóts, þ.e. öllum sóknarnefndum í hinu nýja Kirkjubæjarprestakalli, og eru þær allar sammála því, að þessi breyt. verði gerð. Erindi frá hinum tveimur sóknunum hafa engin komið, sem ekki er heldur ástæða til, þar sem þær tvær sóknir eiga nú að fá sérstakan prest og eru að sjálfsögðu ánægðar með það. Það er því sýnt, að það er enginn ágreiningur heima fyrir um þessa skipan, sem frv. gerir ráð fyrir. Menntmn. mælir því með því, að þessi skipan verði samþ. hvað snertir þessi tvö prestaköll, það er a- og b-liður frv., eins og það er nú. En í a-liðnum er þó þess að geta, að samkv. frv. er kirkjustjórninni gert heimilt að flytja prestssetrið á annan stað í Kirkjubæjarsókn, þ.e. flytja það frá Kirkjubæ og á annan stað, ef hentara þykir, en þó innan sóknarinnar. Þá var samþ. í Nd. sú viðbót við frv. frá því, sem það var flutt, að heimilt skuli kirkjustjórninni að flytja prestssetrið frá Æsustöðum í Húnavatnsprófastsdæmi að Auðkúlu, það er c-liður frv. Um þetta er ágreiningur heima fyrir, og barst menntmn. erindi frá þremur sóknarnefndum í prestakallinu, þar sem mótmælt er þessu ákvæði. Í þessu prestakalli eru fimm sóknir, þrjár austan Blöndu og tvær vestan Blöndu. Það eru sóknirnar austan Blöndu, sem mótmæla þessu ákvæði. Það er stefna menntmn. í þessu að fara sem næst því, er söfnuðirnir vilja í hverju prestakalli, bæði um prestssetur og um skipan prestakallanna. Hún hefur því í nál. sínu mælt með því, að þessi heimild um flutning prestssetursins frá Æsustöðum verði samþykkt með þeirri viðbót, að til komi samþykki meiri hl. safnaðarmanna í prestakallinu. - Með þeim hætti telur n. sig fara sem bezt að vilja safnaðarmanna, þeirra manna, sem eiga að sjálfsögðu að njóta starfa prestsins. Þá flutti hv. þm. S-Þ. á síðasta Alþingi frv. um breyt. á l. um skipun prestakalla og var efni þess að heimila kirkjustjórninni að flytja prestssetrið frá Vatnsenda í Suður-Þingeyjarprófastsdæmi á hentugri stað í prestakallinu. Þegar þetta mál lá fyrir n. í fyrra, taldi hún sig þurfa nánari upplýsingar heiman að úr prestakallinu, svo að hún gæti sem bezt gert sér grein fyrir skoðunum safnaðarmanna yfirleitt þar. Fól hún þá biskupsskrifstofunni að afla þeirra upplýsinga. Nú hafa þær borizt, og það kemur fram í þeim gögnum, sem fyrir n. hafa legið, að það er ágreiningur heima fyrir um málið. Að vísu bendir margt til þess, að ágreiningurinn sé ekki mjög mikill, en hann er þó einhver. Menntmn. hafði sama hátt á um afgreiðslu þessa máls og um flutning prestsseturs frá Æsustöðum, að láta vilja safnaðarmanna fyrst og fremst ráða í þessu efni. Þess vegna flytur n. viðbótartill. við þetta frv. á þskj. 316 á þá leið, að heimilt skuli að flytja prestssetrið frá Vatnsenda á hentugri stað, ef fyrir liggur samþykki meiri hluta safnaðarmanna í prestakallinu. Er þetta sams konar afgreiðsla og er um flutning prestssetursins frá Æsustöðum. Menntmn. leggur því til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem fluttar eru á þskj. 316, þ.e. annað orðalag á c-lið í frv. og viðbótartillaga um Vatnsendaprestakall.



Herra forseti. Út af fyrir sig þarf ég ekkert við því að segja, þó að þetta frv. komi nú sem frv. frá Nd., en ekki það frv., sem hér er lagt fyrir fyrr í Ed. Það skiptir engu máli. En það eru einstök atriði í þessu máli, sem ég vildi benda á og jafnvel leyfa mér að vænta þess, að hv. n. í sambandi við hæstv. kirkjumrh. tæki þau atriði til athugunar á milli umr. Ef ekki verður tekið neitt tillit til þeirra, mun ég við 3. umr. koma með brtt. Það fyrsta, sem mig langar þá til að spyrja um, er þetta: Það mun vera alveg ákveðið að gera við íbúðarhúsið á prestssetrinu á Æsustöðum, og það mun vera búið að lofa, að það sé gert í sumar. Ef það liggur fyrir, að hægt geti verið að flytja prestssetrið þaðan og að Auðkúlu, næst þegar prestaskipti verða, er þá nokkurt vit í því að standa við það, sem stjórnarráðið er búið að lofa, að fara að gera við húsið á Æsustöðum nú í sumar? Öll hús á Æsustöðum eru góð. Prestsseturshúsið er orðið dálítið gamalt. Jörðin var prýðilega setin af séra Gunnari og líka af þeim presti, sem er þar núna, og vitanlega á prestssetrið að vera þar áfram, og vitanlega á að gera þar við húsið í sumar. Það liggur undir skemmdum. Þess vegna er ekkert vit í því að samþykkja á Alþingi að bíða með að ákveða, hvar prestssetrið eigi að vera, þangað til næstu prestaskipti verða, og trassa að gera við húsið, - eða gera við húsið og eiga síðan á hættu, að presturinn fari þaðan og það þurfi að byggja yfir hann á Auðkúlu, en þar eru engin hús nú. Það, sem mig langar til þess að spyrja um fyrst í þessu sambandi, er þetta: Telur ekki hæstv. ráðh. sig skuldbundinn að gera við húsið á Æsustöðum í sumar? Og ef hann telur það, vill hann þá ekki, þrátt fyrir það, þó að eigi ekki að afgera þetta eftir frv. fyrr en næst, þegar verða prestaskipti, láta þegar í sumar ganga til atkv. um það? Þá getur hann staðið við það að gera við húsið á Æsustöðum og dubbað það upp, ef atkvgr. fellur þannig. Annars lætur hann það eiga sig. Hann fer þá að byggja upp fyrir nokkrar millj. kr. á Auðkúlu. Mér finnst ekki vera hægt að afgreiða þetta svona. Eins og málið liggur fyrir þarna, verður að ganga út frá því strax, á hvorum bænum prestssetrið eigi að vera, vegna þess að það þarf að gera við húsið á Æsustöðum. Það verður gert allt öðruvísi við það af ríkisstj. fyrir væntanlegan prest, heldur en bóndi mundi gera, sem keypti jörðina, ef presturinn væri strax settur á Auðkúlu. Það eru gerðar hærri kröfur til húsnæðis hvað prestinn snertir. Þess vegna held ég, ef þetta á að afgreiðast svona, að hæstv. stjórnarráð eigi, þrátt fyrir það þó að það eigi ekki að flytja fyrr, en um prestaskipti, að heimta núna strax atkvgr. um það í sóknunum, á hvorum staðnum þeir vilji hafa prestssetrið, svo að það sé hægt að standa við það loforð, sem búið er að gefa Æsustaðapresti, að gera við húsið nú í sumar. Þetta var það fyrsta, sem ég vildi benda á. Annað var það, að n. hefur ekki séð sér fært að taka upp neina af þeim brtt., sem ég var með í mínu frv. Hún sér, sér ekki fært að ákveða, að presturinn, sem núna situr á Staðarhóll og er talinn sitja á Hvanneyri að lögum, en Staðarhóll er sérstök jörð, sérmetin, þar er byggt prestsseturshús, þar situr presturinn, og þar á hann að sitja, - nei, hún lætur Hvanneyri samt standa, þó að hann sitji á Staðarhóli, Staðarhóll hafi verið afhentur af ríkinu sem jörð handa prestinum, sé sérmetinn í fasteignamati að öllu leyti, þá lætur hún samt Hvanneyri standa. Þar á hann að vera, þó að hann hafi alltaf búið á Staðarhóli og sé búið að byggja yfir hann þar og það sé sérstök jörð, sérmetin í fasteignamati. Þetta er ekkert annað en leiðrétting, bókstaflega leiðrétting, sett inn í lögin upprunalega í hugsunarleysi, þar sem Staðarhóll var hjáleiga frá Hvanneyri, en nú hefur hún fengið sérstök landamerki og er sér í sínu mati og er sérjörð, og þar situr presturinn. Þetta er ekkert annað en leiðrétting, sem vitanlega var alveg sjálfsagt að taka upp og leiðrétta. Í öðru lagi lét ég af, - ja, hvað eigum við að segja, - af tilhliðrunarsemi við hæstv. ríkisstj., þá setti ég, að presturinn skyldi búa: „eða á Torfastöðum“. Þegar lögin voru sett, þá var sett í lögin, að hann skyldi búa í Skálholti. Síðan er nýr prestur kominn í sóknirnar, hann er látinn búa á gamla prestssetrinu, Torfastöðum, og ekki fluttur í Skálholt, þó er þar hús, sem stendur tómt. N. hefur þótt betra að láta hann sitja á Torfastöðum í trássi við guð og menn og með einskis manns leyfi heldur en að sitja þar, sem hann átti að sitja eftir lögum. Ég fór svo vægt í þetta, að ég tiltók, að hann skyldi sitja í Skálholti eða á Torfastöðum, af því að hann hefur alltaf setið á Torfastöðum, síðan hann kom, þessi nýi prestur. Vitanlega á hann eftir l. að sitja í Skálholti, verði lögunum hlýtt. N. hefur þótt betra að láta hann sitja á Torfastöðum í trássi við lög og með einskis manns leyfi, heldur en laga það svoleiðis, að hann gæti þó setið löglega á Torfastöðum. Hún hefur ekki séð neina ástæðu til þess að taka tillit til þess, hvað í lögum stendur. Ég gerði tillögu um prestinn, sem á að sitja á Hvítanesi í Ögur- og Eyrarsóknum. Það hefur verið hálfgert í eyði og gengið úr sér, siðan Vernharður fór þaðan. Siðan kom prestur, sem ekki hefur verið þar, hefur setið úti í Súðavík fast og rólega, þó að lögboðið sé, að hann sitji í Hvítanesi. Ég flutti prestssetrið í Súðavík, þar sem hann er. Ég gerði ekki ráð fyrir að hann settist á húsalitla, hálfgerða eyðijörð, eins og nú er komið í Hvítanesi. N. hefur enga ástæðu séð til þess að laga það. Hún vill láta hann vera í gamla túninu á Hvítanesi, þó að þar séu engin hús eða neitt fyrir hann að vera í þar, en ekki í Súðavík, þar sem hann hefur verið og á að vera vitanlega. Ég vil biðja n. að athuga þetta allt saman. Það er sérstaklega þetta þrennt af þessum brtt. mínum, hinar skal ég láta ósagt um. Ég vildi láta setja: „á Setbergi eða í Grundarfjarðarkauptúni“ - prestinn þar, sem byggist á því, að vitanlega vill hann vera þar. Hann er svo að segja búlaus maður. Ég man ekki, hvort hann hefur eina kú og 30 kindur eða eitthvað svoleiðis. Jörðin er ekki setin, og allt er að ganga úr sér, og hann vill náttúrlega fara inn í þéttbýlið inn í Grundarfjörð. Ég gerði möguleika til, að hann væri á hvorum staðnum sem vera vildi, opnaði þann möguleika. N. hefur ekki séð neina ástæðu til þess að skipta sér af því. Ég vil enn fremur benda á það, að eins og sakir standa núna, þá má telja alveg víst, að það komi ekki prestur í Kirkjubæ. Húsið á Kirkjubæ er gamalt, mjög stórt timburhús, byggt fyrir heimili, sem þá var mjög stórt, líklega 1911 eða 1910 eða um það leyti, og ákaflega gisið orðið, og það kemur ekki prestur í það, nema byggt sé þar upp. Auk þess að vera byggt yfir heimilisfólkið á Kirkjubæ, eins og það var þá, þegar þetta stóra timburhús var byggt, þá var líka byggður og hafður í norðurendanum á því samkomusalur, sem átti að vera þingstaður hreppsins, þvert yfir húsið, sem nú er hætt að nota fyrir löngu, af því að hann var svo kaldur, að það var ómögulegt að nota hann. Það er þess vegna alveg víst, að Kirkjubæjarprestur kemur ekki fyrr, en eitthvað er gert til þess, að hann geti einhvers staðar komizt inn. Ég lagði til í mínu frv., að það væri aðallega hugsað um Stóra-Bakka sem prestssetur, og ég gerði það af því í fyrsta lagi, að það er jörð, sem landnámssjóður á og hefur ráð á, er þess vegna nokkurs konar ríkiseign, í öðru lagi af því, að það er sá staður, þar sem fyrirhugaður barnaskóli fyrir Kirkjubæjarhrepp og Jökulsárhlíð hefur verið hugsaður, og síðan ég bjó mitt frv. til, hefur það skeð, að náðst hefur samkomulag milli hreppsnefndanna í þessum tveimur hreppum og fræðslumálastjórnarinnar um það að fá Stóra-Bakka leigðan fyrir barnaskóla. Það hefur verið dubbað þar upp á húsið, sem var sæmilegt á bændamælikvarða talið, og barnaskólinn er þar í vetur, heimavistarbarnaskóli. Ég er þess vegna ekkert viss um, hvort breytingin er til bóta hvað þetta snertir, því að ég er sannfærður um, að prestur kemur ekki í Kirkjubæ, fyrr en búið er að byggja, og ég er sannfærður um, að það verður ekki gert í Kirkjubæ. En þetta er nú mín skoðun; það má kannske deila um hana. Enn fremur er það, að meðan sú skipan helzt, verður Eiðaprestur náttúrlega, eins og hann hefur gert, látinn þjóna Kirkjubæjarsóknum líka. Þá er mér spurn, hvort hann þarf að fá laun sem ákveðinn kennari með greiðslu fyrir alla kennslutíma eftir stundakennarakaupi hér í Reykjavík og hvort á ekki að gera hann að kennslupresti, eins og ég lagði til. Sem kennsluprestur verður hann að því leyti eins og hann hefur verið, að hann kemur til með að hafa sitt Eiðaprestakall, auk þess kemur hann til með að hafa hálft Kirkjubæjarprestakall og fær þar með hálf önnur prestslaun. En með því að vera kennsluprestur fær hann þó ekki nema hálf prestslaun þar við og er þá kominn upp í tvöföld prestslaun, en þeir ætla honum auk þess laun sem kennara eftir tímafjölda, sem hann kennir. Ég hefði viljað gera hann að kennslupresti, eins og ég legg til í mínu frv. ákveðið. Það er sparnaður fyrir ríkissjóð og ekkert illa farið með manninn, því að hann hefur hærri laun en prestar yfirleitt hafa og miklu hærri þrátt fyrir það. Þetta vil ég nú biðja nefndina að athuga. Ég mun ekki koma með neina brtt. núna við frv. En komi ekki brtt. frá nefndinni, þá kem ég með brtt. um ýmislegt viðvíkjandi þessu, fyrst og fremst það að skylda ekki prestinn til að búa á Hvanneyri, heldur á jörðinni, sem honum er lögð út sem prestssetursjörð og er sérmetin jörð og allt í lagi með. Í öðru lagi um það að leyfa prestinum að vera kyrrum á Torfastöðum, án þess að það þurfi að vera beint lögbrot, ef menn vilja ekki hafa hann í Skálholti, eins og menn ákváðu á sínum tíma. Og fleira þess háttar mun ég koma með. Ég geri það ekki núna, en vil lofa n. að athuga málið nánar, og sérstaklega vil ég biðja nefndina að athuga þetta vel með Æsustaðina. Ef það á að bíða eftir næstu prestaskiptum með því að vita vilja sóknarnefndanna um það, hvar presturinn eigi að sitja, þá er heimska að leggja, hvort sem það eru 100 eða 200 þús. kr., í viðgerð á húsinu á Æsustöðum. Ef aftur eru búin þannig út lögin, að það sé hægt að ganga úr skugga um þetta strax með atkvgr., þá verður annaðhvort gert við húsið á Æsustöðum eða það látið eiga sig og ráðizt í að fara að byggja á Auðkúlu og flytja prestinn þangað og selja aftur Æsustaði. En það þarf að vera þannig um hnútana búið, að það sé þó hægt fyrir stjórnarráðið að gera það, en það er ekki hægt, eins og greinin hljóðar, þegar ekki á að athuga það fyrr, en við næstu prestaskipti.



Herra forseti. Ég vil flytja hv. menntmn. þakkir mínar fyrir það, að hún hefur orðið við þeim óskum mínum að taka upp í till. sínar till., sem ég flutti hér í hv. deild í fyrra um heimild handa kirkjustjórninni til þess að selja prestssetrið Vatnsenda í Ljósavatnshreppi og flytja prestssetrið á hentugri stað. Allt það, sem hv. frsm. n. sagði um þetta mál, var laukrétt, og ég hef síður en svo við það að athuga, þó að nefndin hafi bætt við tillöguna ákvæði um það, að samþykki meiri hluta safnaðarmanna þurfi til, að heimildin sé notuð. Ég hef alls engan áhuga og hef ekki haft neinn áhuga fyrir því, að Vatnsendi verði seldur og annað prestssetur valið, ef það væri á móti vilja meiri hluta safnaðarmanna, og ég hygg nú, að meiri hlutinn sé fyrir hendi, þó að það sé hins vegar alveg rétt, að þar liggur ekkert skjallega fyrir og þarf því að kannast betur, ef þetta ákvæði verður að lögum. Ég vænti þess, að hv. deildarmenn geti fallizt á þessa tillögu, eins og hún nú liggur fyrir, og tel málið vel afgreitt með henni.



Herra forseti. Ég get leitt hjá mér að ræða sérstaklega um Æsustaði, því að hv. 1. þm. N-M. beindi því ekki til mín eða nefndarinnar, sem hann sagði um það prestssetur. Hann greindi frá því, að það þyrfti viðgerð á íbúðarhúsinu í sumar og að það sýndist full þörf á því að láta þá atkvæðagreiðslu fara fram nú þegar, hvort söfnuðirnir vildu flytja prestssetrið, svo að ekki væri farið að gera við húsið, ef svo til þess kæmi að flytja prestssetrið. Þetta er atriði, sem ég læt hlutlaust. Ég vil benda honum á það, að jafnvel þó að þessi atkvgr. færi fram nú strax, er hún heldur ekki bindandi um flutning á prestssetrinu. Þetta er aðeins heimild fyrir kirkjustjórnina að flytja prestssetrið. Hún er ekki bundin við það. En hann nefndi nokkur atriði úr frv. því, sem hann flutti um breytingar á prestssetrum, og biður nú nefndina að taka þær til athugunar. Nefndin er búin að athuga þessar till. Hún er mótfallin þeim. Nefndin hafði umsögn biskups um þetta frv. hv. 1. þm. N-M., en í þessu frv. ætlaðist hv. flm. til, að flutt verði nokkur prestssetur. Það er á 7 stöðum, sem hann ætlast til að flutt verði prestssetrin á þá leið, að þar verði um tvo staði að ræða, prestur megi sitja á þessum eða öðrum stað, sem hann greinir í frv. Um þetta atriði segir biskup í umsögn sinni: „Ekki er ljóst af frv., hvort ætlazt er til þess, að kirkjumrh. skuli ákveða hverju sinni, hvar presturinn skuli sitja í þeim prestaköllum, sem hafa tvö prestssetur, eða hvort prestur sjálfur segi til um það, á hvorum staðnum hann kjósi að hafa aðsetur, né heldur er það ljóst, hvort eða hve oft sami prestur megi skipta um þá tvo aðsetursstaði, sem ákveðnir eru í umræddum prestaköllum. Mundi slíkt fyrirkomulag leiða til þess, að tvö prestssetur þyrftu jafnan að vera tilbúin og laus úr leigu eða ábúð, þegar prestur teldi sig þurfa á að halda og tel ég slíkt bæði vera dýrt og óheppilegt. Svipuðu máli gegndi, þó að val á aðseturstað yrði eingöngu bundið við prestaskipti. Sé það aftur á móti ætlunin, að prestar eða kirkjumrh. ákveði í eitt skipti fyrir öll, að prestssetur skuli endanlega flutt frá fornum höfuðbólum og í nærliggjandi kauptún og að staðirnir hverfi þar með til fulls undan kirkjunni og yfirráðum kirkjustjórnar, þá verð ég að telja slíkt með öllu fráleitt. Samkv. framansögðu hlýt ég því að mæla gegn a-, b-, e-, f-, h- og i-liðum nefnds frv.“ - þ.e. frv. hv. 1. þm. N-M. Biskup leggur því gegn þessum tilfærslum prestssetra, sem fólust í frv., og með þeim rökum, sem ég hef nú lesið. En hann segir sérstaklega um Hvanneyri, með leyfi hæstv. forseta: „Liður g, - þ.e., að í staðinn fyrir Hvanneyri komi Staðarhóll, - er smáatriði, sem ekki skiptir máli, þar sem hér er aðeins um að ræða nafn á því húsi, sem reist hefur verið sem prestssetur í landi Hvanneyrar.“ Ég sé, að hv. þm. brosir. Hann telur þetta kannske ókunnugleika hjá biskupi. Ég vil ekkert um þetta segja, en þessar upplýsingar fékk n., og af þeim ástæðum gat n. ekki fallizt á að taka þessa liði upp í frv. það, sem hér er til umr. N. sýndist þetta vera nokkur rök hjá biskupi um þessi tvö prestssetur í hverju prestakalli. Og ég vil segja alveg sérstaklega frá mínu sjónarmiði: ég tel það bókstaflega fráleitt að vera með tvö prestssetur í sama prestakalli. Mér sýnist, að biskup hafi þarna full rök að mæla og það er vægast sagt mjög óheppilegt, að prestar skuli geta svo að segja hringlað til um aðsetursstað, prestar, sem eiga að búa á jörð uppi í sveit, geti farið í næsta kauptún og setzt þar að, látið jörðina vera í eyði. Svo ganga húsin úr sér og svo vill enginn koma þangað, þó að einhver nýr prestur væri tilbúinn að setjast að í sveit á hið forna prestssetur, af því að það er orðið ónothæft, vegna þess að það hefur verið í eyði, af því að annar, sem átti að vera þar, var þar ekki. Ég kann ekki við þetta fyrirkomulag og ég segi fyrir mig: ég er alveg á móti þessum tveimur prestssetrum í einu og sama prestakalli. En út af þessu, sem hv. þm. sagði, þá féllst n. á, að biskup hefði rök fyrir sér í þessu, og af því voru ekki þessir liðir teknir upp í frv., sem hér er til umr. Að lokum minntist hv. þm. á Kirkjubæ og segir, að íbúðarhúsið í Kirkjubæ sé ekki í því ástandi, að þangað muni koma prestur, eins og er. Þetta getur verið alveg rétt. Við höfðum enga aðstöðu til að dæma um það og þó að við hefðum vitað það, þá veit ég ekki, hvort það hefði breytt neinu. En í frv. hv. 1. þm. N-M. stóð, að prestssetur skuli vera Stóri-Bakki eða þar, sem sameiginlegur barnaskóli fyrir Hlíðar- og Tunguhrepp verði byggður. Við gátum ekki fallizt á að fara að ákveða prestssetur einhvers staðar, sem enginn veit, hvar verður. Það er þó vægast sagt, að það verður að nefna staðinn. Það er ekki farið að byggja neinn barnaskóla þarna. Það getur vel verið, að þessi staður væri heppilegri fyrir prestssetur, Stóri-Bakki heldur en Kirkjubær. En það er áreiðanlegt, að það þarf að gera þar framkvæmdir, ekki minni en á Kirkjubæ, til þess að það geti orðið prestssetur. Það er ekkí svo fyrirhafnarmikið að breyta lögum um eitt eða tvö prestssetur, að það þurfi að hafa þann háttinn á, að prestar skuli vera annaðhvort „þarna“ eða „hérna“. Ef samkomulag er um það heima fyrir í söfnuðunum að flytja prestssetur, þá fullyrði ég, að það tekur ekki mjög langan tíma á Alþingi að fá slíkt samþykki. Og væri heppilegra að halda sig við þá reglu, að það skuli aðeins vera eitt prestssetur í hverju prestakalli í landinu og prestarnir verði að vera þar og séu ekki annars staðar. Sé svo þörf á því og fullt samkomulag heima fyrir um að flytja prestssetur, þá eru engin vandkvæði á því að fá það samþykkt á Alþingi, að ég hygg.



Herra forseti. Má ég benda hv. nefnd á og biðja hana að koma því til biskupsins, að það er óleyfilegt að kalla hús, sem byggt er á jörð, sem hefur að lögum nafnið Staðarhóll og ákveðin landamerki, Hvanneyri. Staðarhóll er að lögum ákveðin jörð í Borgarfjarðarsýslu, og þar er prestssetrið. Þetta er gömul hjáleiga frá Hvanneyri, sem alltaf hefur verið sérmetin og sérstök, og að byggja hús þar og ætla sér að láta prestinn búa þar og kalla húsið Hvanneyri, það er óleyfilegt. Það er staðfesting á ókunnugleika biskups, sem m.a. lýsir sér í því, þegar hann þekkir ekki annað en að hreppaskil og sóknamörk séu þau sömu um allt land, eins og liggur fyrir í frv. hér á Alþingi. Úr því að búið er að byggja hús á Staðarhóli, þó að það sé gömul hjáleiga frá Hvanneyri, en sérstök jörð, og búið að byggja þar hús fyrir prestinn og ríkisvaldið búið að afhenda honum þá jörð til ábúðar og hann býr á henni, þá á vitanlega að segja, að hann sé á Staðarhóli, en ekki á Hvanneyri. Það er sjálfgefinn hlutur. Það er svo sjálfgefinn hlutur eins og að kalla Ásmund Ásmund, en ekki Munda eða Ása eða eitthvað annað þess háttar, það er svona álíka. Það er lögbýli, sem byggt er yfir prestinn á, og þar situr hann. Og það nafn á vitanlega prestssetrið að hafa. Nákvæmlega sama er að segja um Ögurþing. Þegar prestakallalögin eru sett, liggur fyrir, að presturinn ætlar ekki að vera í Hvítanesi og það á seinna að ákveða stað eftir lögunum. Svo situr hann í Súðavík og hefur setið þar síðan, þó að nú sem stendur sé þar prestslaust. Og vitanlega á hann að sitja þar áfram, en ekki að fara að byggja upp yfir hann á hálfgerðri eyðijörð. Hitt er rétt hjá frsm. og biskupi, að það er náttúrlega óheppilegt að hafa tvö prestssetur í sömu sókn. Þetta hefur nú biskupinn sjálfur lagt til. Hann lagði sjálfur til, að prestssetrið væri í Hraungerði eða Selfossi, á öðrum hvorum staðnum. Nú er hann kominn að Selfossi og Hraungerði því ekki prestssetur. Allir þessir staðir, sem ég nefni hérna, eru staðir, sem - ja, ekki ég, því að ég er kominn á áttræðisaldurinn, en þeir, sem lifa svona 10 ár enn, sjá allir prestana flytjast á þá staðina, sem ég vil hafa þá á, af stöðunum, sem þeir eru á núna, það megið þið vera viss um, og sumir af þeim eru þar þegar. Hvort þeir eru með einhver leyfi frá einhverjum til að vera þar, það veit ég ekki. Ég veit ekki, hvort t.d. presturinn í Vatnsenda hefur haft biskupsleyfi til þess að sitja aldrei á prestssetursjörðinni, en alltaf annars staðar, og ekki á sama stað, heldur sitt á hvað. Ég veit það ekki. Mér er sagt, að hann hafi það ekki, - hann hafi fengið biskupsleyfi til þess, en ég held, að það hafi aldrei komið til stjórnarráðsins. Þó þori ég ekki að fullyrða þetta, en mér er sagt það. Nei, það segir sig alveg sjálft, að þegar maður sér, hvert stefnir í þessum málum, þegar maður sér prest eftir prest hringla af prestssetrinu, halda því ekki við, gera það svo lítt, stundum alveg óbyggilegt og á öðrum stöðum sama sem óbyggilegt, þá á ekki að vera að pína þá til að vera þar að nafninu til. Þegar þeir eru annars staðar, á allt öðrum stöðum, þá á að lofa þeim að fara þangað, sem þeir vilja vera, og byggja yfir þá þar og sleppa hinu, það er alveg gefinn hlutur, eins og t.d. núna Setberg. Hérna í þingdeildinni get ég gjarnan sagt það, að presturinn, sem var á Setbergi, var mér eiginlega afar reiður um tíma, þegar hann var á Setbergi, þegar ég var að tala um, hvað prestssetrið væri illa setið o. s. frv. og að það væri hyggilegra að hafa það í kauptúninu o.s.frv. En í fyrrasumar kom hann til mín: „Í guðs bænum haltu nú áfram með þetta. Nú er verið að eyðileggja Setberg alveg hreint." Já, þá vildi hann láta míg halda áfram með það, þegar hann var sjálfur kominn af Setbergi og hættur að sitja þar og það sæmilega og kominn þangað annar prestur, sem var nýr þar. Annars er það þetta, þetta flökt prestanna frá prestssetrunum og á allt aðra staði, en þeir eiga að sitja á, og sá kostnaður, sem ríkið hefur af því að fara svo að dubba upp handa þeim annaðhvort alveg nýja bústaði ellegar að gera við þá eldri, sem eru komnir í hrun, það er alveg óþolandi, - og nú er kirkjumrh. ekki við, en hann var við áðan, - það er alveg óþolandi, og það á kirkjumálastjórnin ekki að líða: þó að biskupinn leyfi þeim að hringla þannig til, þá á kirkjumálastjórnin ekki að líða það. Ég sé heldur ekki, - við skulum taka sem dæmi prestinn, sem á að sitja í Skálholti að lögum, en situr á Torfastöðum. Í hvers leyfi situr hann þar? Og hví má ekki ákveða með lögum, að hann skyldi sitja á öðrum hvorum staðnum, ef menn geta ekki komið sér saman um að láta hann sitja þar, sem hann á að vera að lögum? Ég sé ekkert á móti því, ekki nokkurn hlut. Hitt skal ég viðurkenna, að það er óheppilegt að hafa standandi alltaf tvö prestssetur í sama prestakallinu, það skal ég viðurkenna, enda var það ekki hugsað þannig af mér, þó að það megi skilja það kannske þannig. En það gildir a.m.k. ekki um Staðarhól og ekki um Súðavík, því að það er ekkert „eða“ hjá mér við það, það eru staðir, sem presturinn raunverulega situr á, en ekki þar, sem hann er staðsettur að lögum.