Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. sem liggur fyrir á þskj. 51 og er 48. mál þingsins og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita ákvæði 3. mgr. 1. gr. laga um skipan opinberra framkvæmda, nr. 63/1970, og stöðva nú þegar þær framkvæmdir við byggingu Seðlabanka Íslands sem ekki hefur þegar verið samið um við verktaka.“ Samkvæmt 3. mgr. 1. gr. laga um skipan opinberra framkvæmda er ríkisstjórninni heimilt að hafa afskipti af framkvæmdum við ríkisstofnanir sem hafa sjálfstæðan fjárhag og eru ekki háðar fjárveitingum Alþingis. Málefni Seðlabankans hafa verið nokkuð til umr. hér á hinu háa Alþingi í vetur og raunar á síðustu þingum. Ekki síst hefur verið gagnrýnd fyrirhuguð bygging Seðlabankahúss við Arnarhól og minnast menn harðra mótmæla fjölmargra Reykvíkinga á árum áður gegn þessum byggingaráformum. Kom hvort tveggja til að mörgum fannst lítill fegurðarauki að byggingunni á þessum stað og ekki síst ofbauð mönnum íburðurinn við þessa skrauthöll. En bankastjórnin og bankaráð hafa skellt skollaeyrum við mótmælunum og áfram hefur verið haldið. Við erum öll sammála um það hér, hv. þm., að fara verður með gát í fjárfestingar á næstu árum vegna efnahagsörðugleika þjóðarinnar og hefði raunar mátt gæta að sér fyrr. Núverandi ríkisstjórn hefur enda markað þá stefnu og segir í þjóðhagsáætlun hennar fyrir árið 1984, sem forsrh. lagði fram 17. okt. s.l., í 1. kafla sem ber yfirskriftina markmið, með leyfi forseta: - „Beina fjárfestingu fyrst og fremst í arðbær verkefni.“ Þessi stefnumörkun lítur vel út á pappírnum en varla er hægt að ætlast til að almenningur í landinu, sem nú hefur orðið að sjá af nær þriðjungi launa sinna, taki slíka stefnumörkun alvarlega þegar horft er á framkvæmdir við þessa skrauthöll án þess að sýnt sé að þar sé fjár vant. Hafnarverkamennirnir, sem ganga fram hjá þessum ósköpum á hverjum morgni til vinnu sinnar, eiga erfitt með að skilja hvers vegna þessar milljónir voru ekki „skildar eftir“, eins og það er svo fallega orðað í stefnuræðu hæstv. forsrh., í launaumslaginu þeirra. Þeir skilja hins vegar fullkomlega að yfirlýsing seðlabankastjóra í sjónvarpsviðtali 8. ágúst s.l. - um að hér sé um eigið fé bankans að ræða - er hreint bull og satt að segja yfirgengilegt að bankastjóri skuli láta annað eins og það út úr sér. Vitanlega er þetta fé landsmanna sem fámenn klíka valdamanna í þjóðfélaginu er að ráðskast með á meðan íslenskur almenningur hefur varla til hnífs og skeiðar. Og ef ríkisstj. er alvara með að beina fjárfestingum sínum í arðbær verkefni er hús Seðlabankans ekki eitt af þeim. Menn hljóta að spyrja: Hvað eru arðbær verkefni? Fyrir hvern eru þau arðbær? Þegar um er að ræða framkvæmdir sem fólkið í landinu greiðir hljóta þær framkvæmdir að eiga að koma þessum sömu landsmönnum að gagni. Hverju breytir þessi nýja bygging í lífi landsmanna? Hvað verður betra eftir að byggingunni er lokið? Auðvitað breytir þessi bygging engu í lífi nokkurs Íslendings. Og ekki verður hagur Seðlabankans betri eftir nema síður sé. Og erum við þá ekki sammála um það að þetta sé ekki arðbært verkefni, háttv þm. Hæstv. fjmrh. er þetta sem betur fer ljóst. Í þingræðu hér í fyrradag sagði hann orðrétt þegar fsp. hv. þm. Karvels Pálmasonar var til umr., með leyfi forseta: „Fjárhagslega statt þá er Seðlabankinn orðinn tákn um það að nóg sé til af peningum í landinu. Þess vegna er það erfitt fyrir okkur, sem sitjum í ríkisstj. og förum með fjármál, að telja fólkinu í landinu trú um það að peningar séu af skornum skammti á sama tíma og framkvæmdir sem þessar geta haldið ótrauðar áfram.“ Það er ástæða til að gleðjast yfir því að a.m.k. einn ráðh. ríkisstj. og það sjálfur fjmrh. hæstv. skuli horfast í augu við þetta. Í svörum hæstv. viðskrh. kom fram í sömu umr. að á árinu 1983 - nánar tiltekið til 15. okt. - hafði verið varið 50.1 millj. kr. til byggingarinnar og víst er að miklu er hægt að eyða til áramóta. Alls hefur hingað til verið varið að sögn hæstv. ráðh. 67.7 millj. kr. til hennar. Hafa verður í huga að þetta segir auðvitað ekki alla söguna því að þessar upphæðir hafa ekki verið færðar upp til núgildandi verðlags. Á árinu 1984 á að verja 20 millj. kr. til að steypa upp bygginguna. Öll vitum við að þessar áætlanir standast auðvitað hvergi og ljóst að í þetta hús fara hundruð millj. króna úr vösum landsmanna áður en yfir lýkur. En þó að við færum þessar upphæðir ekki til núgildandi verðlags er ástæða til að gera nokkurn samanburð við önnur verkefni í þjóðfélaginu. Lítum á árið 1983. Þá eru veittar til framkvæmda í þágu þroskaheftra 37 millj. en til byggingar Seðlabankahúss 50.1 millj., til framkvæmda á flugvöllum landsins voru veittar 46 millj. 250 þús., til dagvistarheimila 27 millj., til sjóvarnargarða 4 millj., til Landsspítalans 40 millj., til íþróttamannvirkja 15 millj. og svona mætti lengi telja. Eyðsla við byggingu Seðlabankahúss er hærri en sérhvert framlag til þessara nauðsynjamála hvers um sig. Í þeim fjárlögum, sem nú eru nýlögð fram, er verulega skorin niður fjárveiting til nær allra nauðsynlegra framkvæmda í landinu. Framkvæmdasjóður fatlaðra fær nú þriðjungi minna fé en áður. Áættaður byggingarkostnaður við Seðlabankahúsið á árinu 1984 er um það bil þessi þriðjungur. Hafa menn samvisku til að horfa upp á þetta möglunarlaust? Menn kunna að spyrja: Hvernig getur svona lagað gerst? Og ég hef áður bent á það hér á hinu háa Alþingi hvers vegna það getur gerst. Í 33. gr. laga um Seðlabanka Íslands er bankaráði og bankastjórn fengið það vald að ráðstafa verulegum hluta af arði bankans að eigin geðþótta. Greinin hljóðar svo, með leyfi forseta, og ég ætla að leyfa mér að lesa hana hér: „Af tekjum ársins skal greiða allan rekstrarkostnað, svo og tap, sem bankinn hefur orðið fyrir ... Af tekjuafgangi þeim, sem þá er eftir, skal greiða 5% arð af stofnfé bankans, enda nemi arðgreiðsla aldrei hærri upphæð en helmingi tekjuafgangsins. Bankaráð getur þó eftir tillögu bankastjórnar ákveðið hærri arðgreiðslu, ef aðstæður leyfa. Þeim hluta tekjuafgangsins, sem ekki er greiddur út sem arður, skal bankaráð ráðstafa til varasjóða bankans og deilda hans eftir tillögu bankastjórnarinnar.“ Þetta nær auðvitað engri átt og þessu þarf að breyta. Arður af Seðlabankanum á að renna í ríkissjóð eins og gerist með nágrannaþjóðum okkar. Það nær engri átt að stjórnendur bankans reki fyrir þetta fé eitt glæsilegasta bókasafn landsins sem enginn fær að koma í nema þeir á sama tíma og almenningsbókasöfn eru nær óstarfhæf vegna fjárskorts og framkvæmdir við þjóðarbókhlöðu eru að stöðvast. Ég vil benda hv. þm. á að Seðlabankinn kæmist auðveldlega fyrir í húsi sínu að Einholti 4 þegar bókasafnið hefur eðlilega verið flutt í þjóðarbókhlöðuna. Það nær heldur ekki nokkurri átt að arði Seðlabanka Íslands sé þess utan - fyrir utan dýrmætar bækur eytt í málverk og aðra skrautmuni, laxveiðar og lúxusbifreiðar og loks skrauthöll sem helst líkist höll olíufursta í Saudi-Arabíu. Það er ekkert sem bendir til þess að starfsaðstaða seðlabankastarfsfólksins sé slík að það hafi ekki getað sinnt verkefnum sínum. Og enn fáránlegra er að sjá þetta skrauthýsi rísa eins og háðsglott framan í ríkisstj. þar sem allir vita að stjórnarráð Íslands, ráðuneyti landsins, á ekkert hús fyrir sína starfsemi heldur eru ráðuneytin dreifð út um alla borg. Ráðherrar landsins hafa orðið að sæta þeim starfsskilyrðum að hafa skrifstofur sínar á mörgum stöðum í borginni þegar þeir hafa sinnt fleiri en einu rn. Í till. minni er gert ráð fyrir að þær framkvæmdir verði stöðvaðar við byggingu Seðlabanka sem ekki hefur þegar verið samið um. Ég hef sjálf efasemdir um hvort hér er ekki of mildilega að farið og ekki hefði átt að sleppa þessum fyrirvara. Um það vil ég biðja þá nefnd, sem um málið fjallar, að ræða vandlega. Ég legg áherslu á að byggingarframkvæmdir þessar verði stöðvaðar en bendi á það til vara að komi hús þetta til með að rísa taki ríkisstj. það yfir og leigi Seðlabankanum hæfilegt horn fyrir starfsemi sína í því sama húsi. Ég bið nefndina einnig um að kanna hvort samið hefur verið um framkvæmdir við bygginguna eftir að þáltill. mín var lögð fram en vera má að hæstv. viðskrh. geti svarað því hér og nú hvort svo sé. Ég skora á hv. alþm. að sýna íslenskum almenningi þann sóma að stöðva þessa taumlausu og þarflausu eyðslu í þjóðfélaginu með samþykkt þeirrar till. sem ég hef hér mælt fyrir. Ég legg til, herra forseti, að henni verði vísað til hv. allshn. Sþ. og skora á n. að afgreiða hana fljótt og vel. Þá kynni svo að fara, að hið háa Alþingi ynni traust fólksins í landinu að nýju.



Herra forseti. Mér finnst viðeigandi að segja hér nokkur orð í tilefni af ræðu hv. 10. landsk. þm. og þeirri till. sem hér er flutt af þm. Eins og segir í fyrirsögn till. fjallar hún um stöðvun framkvæmda við byggingu Seðlabanka Íslands. Hér er um að ræða byggingarframkvæmdir sem staðið hafa í 10 ár - og það sem meira er, á þessum tíma hafa fjölmargir samflokksmenn hv. þm. haft tækifæri til að beita sér fyrir breytingum á þeim áformum sem réttkjörinn aðili hefur haft í sambandi við byggingu bankahúss fyrir Seðlabankann, þ.e. bankaráðið. Fjölmargir aðilar hafa haft tækifæri til að beita áhrifum sínum til að fá þessum áformum breytt, auk þess sem sá flokkur, sem hv. 10. landsk. þm. tilheyrir, á sinn fulltrúa í bankaráði. Þar að auki er einn bankastjórinn skipaður af fyrrv. viðskrh. þess flokks svo að mér sýnist að viðkomandi aðilar hafi haft nóg tækifæri til þess að koma fram ýmsum þeim hugmyndum til breytinga sem hv. þm. vék hér að áðan.  Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu því að svo lengi hefur þessi bygging verið á döfinni. Ég er ekki þar með að segja að það hefði ekki e.t.v. verið fyrir tveimur árum ástæða til að gera þar á breytingar. En staðreyndirnar eru þær sem við blasa: Það er verið að byggja bankahús Seðlabankans og það hafa ekki komið fram, þar sem átt hefðu að koma fram, athugasemdir frá einum eða öðrum. Ég kann ekki skil á að athugasemdum hafi verið hreyft í bankaráði, bankastjórn né heldur hjá þeim ráðherrum sem gegnt hafa embætti viðskrh. á þessum tíma. Þetta finnst mér að þurfi að liggja fyrir varðandi sögulegan aðdraganda málsins og að hv. alþm. geri sér þetta ljóst þegar við erum að ræða þessa till. hér og nú. Hvað snertir þá samninga sem gerðir hafa verið og hv. þm. spurði um get ég líka upplýst að byggingin var boðin út í febrúarmánuði s.l., allir áfangarnir, og þá þegar var tekið tilboði frá þeim verktaka sem unnið hefur að byggingunni síðan, fyrsta og öðrum áfanga. Varðandi þriðja áfanga var frestur gefinn til 1. júlí, sem síðan fékkst framlengdur til 1. sept. Þá var undirritað vegna hagkvæmni, og talið að það tilboð, sem barst og tekið var, væri 16% undir þeirri áætlun sem gerð hafði verið. Enn kemur að því að hægt hefði verið í febrúarmánuði s.l. að gera breytingar eða stöðva það útboð sem þá var gert. Það gerðist ekki. Þetta tel ég líka að þurfi að liggja fyrir. Mér finnst satt að segja seint í rassinn gripið þegar nú er lagt til að stöðva framkvæmdir við þessa byggingu - ja, þegar búið er að ganga frá öllum þeim samningum sem nauðsynlegir eru til þess að slík bygging geti gengið fram. Ég skal hins vegar ekki deila við hv. þm. um hvort það fjármagn, sem gert er ráð fyrir til þess arna á árinu 1984 og kom fram í svari mínu hér á þriðjudaginn og hv. þm. vék að hér áðan, 20 millj. kr., væri betur komið einhvers staðar annars staðar. Ég skal ekki della neitt um það. En málið liggur ekki þannig fyrir og þess vegna er að mínum dómi ekki raunsætt, þegar verið er að bera saman hvort fjármagni til ákveðinna opinberra framkvæmda í fjárlagafrv., sem er kannske af skornum skammti hefði ekki verið betur varið á annan hátt. Ég get verið þm. sammála um að æskilegra hefði verið ef við hefðum haft þar meira fjármagn, en mér sýnist ekki að í þessu máti hefði orðið þar á nein breyting, a.m.k. hefði þurft að gera ráðstafanir í þeim efnum miklu, miklu fyrr. En sjálfsagt verður þetta allt skoðað af þeirri nefnd sem fær þessa till. til meðferðar. En ég vil, áður en til þess kemur, víkja í fyrsta lagi að orðalagi till. og í öðru lagi að þeim lögum sem flm. vitnar til og byggir tillöguflutning sinn á. Ef ég má með leyfi hæstv. forseta lesa till. upp, þá hljóðar hún svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita ákvæði 3. málsgr. 1. gr. laga um skipan opinberra framkvæmda, nr. 63/1970, og stöðva nú þegar þær framkvæmdir við byggingu Seðlabanka Íslands sem ekki hefur þegar verið samið um við verktaka.“ Mér er ekki ljóst hvaða framkvæmdir hér er átt við. Framkvæmdir við byggingu Seðlabankahússins eru samkvæmt samningum sem gerðir hafa verið við verktaka. Og ég á ekki von á því að hér sé um að ræða neinar þær framkvæmdir sem ekki eru samkvæmt þeim samningum. Ef samþykkja á till. um að stöðva framkvæmdir við þetta hús, þá verður að breyta a.m.k. texta till. Það liggur ljóst fyrir. Ef skoðuð er 3. málsgr. 1. gr. laga um skipan opinberra framkvæmda, nr. 63/1970, í greinargerð með till. tekið þaðan upp, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. getur ákveðið, að lög þessi taki, eftir því sem við á, til framkvæmda á vegum ríkisstofnana, er hafa sjálfstæðan fjárhag og því ekki háðar fjárveitingarákvörðun Alþingis.“ Til þess að skyggnast nú örlítið dýpra í hlutina þar sem fjallað er um stefnumótun frv. og ákvæði þess, eða greina í frv., ætla ég að lesa upp, með leyfi forseta úr athugasemdum við frv. sem á sínum tíma lá hér frammi á Alþingi: „Markmið með frv. þessu er að tryggja sem hagkvæmasta nýtingu þess fjármagns, sem varið er til opinberra framkvæmda. Í því skyni eru í frv. ákvæði, sem eiga að tryggja að ákvörðun um að hefja verk verði ekki tekin fyrr en fullnaðarundirbúningi er lokið, þannig að unnt verði að gera greiðsluskuldbindingar fyrir verkið í heild og ekki þurfi til þess að koma að lausar skuldir safnist eða verk stöðvist af fjárhagsástæðum. Með þessu ætti að verða unnt að tryggja samfellt og hagkvæmt framhald verka og þar með sem stystan framkvæmdatíma.“ Þetta segir í almennum athugasemdum við frv. til laga um skipan opinberra framkvæmda sem var síðan samþykkt sem lög frá Alþingi 12. maí 1970. Og hvað segir svo í athugasemdum um 3. málsgr. 1. gr., sem um er getið í grg. og ég las hér upp áðan? Þar segir, með leyfi forseta: „Samkv. 3. málsgr. getur ríkisstj. ákveðið að málsmeðferð varðandi gerð eða breytingu mannvirkis, sem kostað er af ríkisstofnun er hefur sjálfstæðan fjárhag, skuli vera í samræmi við ákvæði lagafrv. þessa eftir því sem við getur átt. Er hér t.d. átt við ríkisbankana.“ Víkjum þá aftur að almenna ákvæðinu sem ég las upp áðan. Ljóst er að þessi lög eiga að þessu leyti við í sambandi við ríkisstofnanir með sjálfstæðan fjárhag, að tryggja nýtingu og hagkvæmni. En að þar sé að finna heimild til þeirra hluta, sem hér er vikið að í till., það fæ ég ekki séð af lestri laganna né heldur grg. Ég vildi vekja athygli á þessu fyrir þá n. sem fær till. til umfjöllunar, auk þess sem ég vil svo víkja að því að samkv. lögum um Seðlabanka Íslands er yfirstjórn Seðlabankans í höndum ráðh. þess sem fer með bankamál og bankaráðs. Síðan er nánar skilgreint í lögum og reglugerð hvert er hlutverk bankaráðs sem Alþingi kýs. Ég vek athygli á því að hér er ekki um að ræða bankaráð sem ráðh. skipa, heldur bankaráð sem Alþingi hefur kosið og Alþingi hefur sett ákveðið hlutverk með lagasetningu um Seðlabanka Íslands. Spurningin er því sú hvort það gæti gerst með öðrum hætti en beinni lagasetningu að stöðva slíkar framkvæmdir. Og auðvitað þá undir hvaða kringumstæðum og á hvaða stigi viðkomandi framkvæmdir eru. Þetta vildi ég líka að hér kæmi fram til þess að við áttum okkur á því hver er stjórnarfarslegur réttur eða stjórnarfarsleg skylda þess aðila sem fer með þessi mál, hver er stjórnlagalegur réttur þeirrar stjórnar sem Alþingi hefur kosið til þess að fara með málefni Seðlabankans. Þetta allt held ég að þurfi að skoða þegar sú n. sem þm. lagði til að fengi þetta mál til meðferðar, þ.e. allshn., fjallar um málið. Spurningin er fyrir mér hvort það ætti að vera fjvn., en það skiptir út af fyrir sig ekki höfuðmáli. Aðalatriðið er að menn geri sér grein fyrir því hvernig saga þessa máls er, hver er staða byggingar og byggingarframkvæmda í dag og svo með hvaða hætti lögformlega er hægt að standa að þeim aðgerðum sem þm. vék hér að og eru í huga þm., hefði kannske mátt verða miklu fyrr, til þess að ná árangri í þessu máli, þ.e. að stöðva þessa byggingu. Mér er ekki kunnugt um að aðrir samningar hafi verið gerðir en þeir að ljúka við uppsteypu þessarar byggingar, og eins og kom fram í svari mínu skv. upplýsingum frá Seðlabankanum, fyrir 20 millj. kr. á árinu 1984.



Herra forseti. Ég vil lýsa stuðningi mínum við þessa till., sem hér er til umr., um stöðvun framkvæmda við byggingu Seðlabanka Íslands. Það er auðvitað fráleitt við þessar aðstæður sem nú eru í þjóðfélaginu að Seðlabankinn fái óhindrað að reisa áfram sitt peningamusteri. Auðvitað mætti nefna fleiri aðila sem standa í óarðbærum fjárfestingum sem full ástæða væri einnig til þess að skoða frekar og á ég þá bæði við milliliði í landbúnaði og aukningu sem átt hefur sér stað í sambandi við verslunarhúsnæði og áfram virðist eiga að halda á þeirri braut að auka við verslunarhúsnæði og verslunarhallir sem fyrir eru. Auðvitað mætti skoða það líka í þessu samhengi. En meðan nægir peningar eru til til slíkra framkvæmda, m.a. þessarar byggingar Seðlabanka Íslands, þá eru t.a.m. engir peningar til í húsnæðismálin og ekki virðist hægt að leysa gífurlegan vanda húsbyggjenda. Það kemur m.a. fram í dag í Þjóðviljanum hjá hæstv. fjmrh. að markaður fyrir spariskírteini ríkissjóðs hefði verið erfiður og kaup lánastofnana á verðtryggðum bréfum ríkissjóðs heldur ekki skilað því sem vonast var til. Og hæstv. fjmrh. segir að því sjái hann engar lausnir til þess að afla fjár til húsnæðismálanna. Þetta er auðvitað mjög alvarlegt sem hér kemur fram hjá hæstv. ráðh. En hæstv. fjmrh. hefur - og gerði það hér um daginn - lýst yfir stuðningi við efni þessar till. um að stöðva beri framkvæmdir við byggingu Seðlabanka Íslands og því ber auðvitað að fagna, því þar er t.a.m. til nokkurt fjármagn sem hægt væri að láta renna til húsnæðiskerfisins. Í þáltill. sjálfri kemur ekki glögglega fram hvað hv. flm. hyggst fyrir að því er stöðvun framkvæmdanna varðar. Er það meining flm. að þessar framkvæmdir verði stöðvaðar fyrir fullt og fast? Það er talað um bara að stöðva nú þegar þær framkvæmdir við byggingu Seðlabankans sem ekki hefur verið samið um við verktaka. Eða hve lengi hyggst flm. leggja til að þessar framkvæmdir verði stöðvaðar? Ég gæti ímyndað mér að það væri full ástæða til þess að leggja til að það yrði a.m.k. næstu þrjú árin. Og ég tel einnig fulla ástæðu til að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, skoði það hvort ekki eigi að bæta við þessa till. eins og hún liggur fyrir hér frammi og gæti sú brtt. hljóðað eitthvað í þá átt að við þessa gr. bættist að ríkisstj. beiti sér enn fremur fyrir því að fjármagn sem ætlað var til framkvæmda á næsta ári og árinu 85 renni til Byggingarsjóðs ríkisins. Ég á sæti í þeirri n. sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar og ég mun hreyfa þessari brtt. þar og ef hún fær ekki undirtektir þar þá mun ég auðvitað skoða það að leggja fram brtt. í þessa veru þegar málið kemur aftur hér til meðferðar í Sþ. En ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því úr því að ég sé að hann er hér í hliðarsal - hann hefur þegar lýst því yfir að hann sé tilbúinn til þess að standa að stöðvun framkvæmda við byggingu Seðlabanka Íslands - hvort hann hafi hreyft þessu máli inni í ríkisstj. og hvort það hafi fengið þá einhverjar undirtektir í ríkisstj. Og ef hann hefur ekki gert það hvort hann hyggist þá hreyfa þessu máli í ríkisstj. og beita sér þar fyrir því að það fái stuðning til þess að þetta mál nái fram að ganga. Og um leið vil ég gjarnan spyrja ráðh. að því með tilliti til þeirrar yfirlýsingar sem fram kemur í Þjóðviljanum í dag hvort hann væri einnig tilbúinn að beita sér fyrir því að það fjármagn, sem renna á í byggingu Seðlabanka Íslands næstu tvö til þrjú árin, renni þá í Byggingarsjóð ríkisins.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð til að styðja þessa till. Það kemur dálítið spánskt fyrir sjónir þegar þeir litlu peningar sem virðast vera til eru notaðir til þess að byggja yfir peninga sem ekki eru til. Slíkt mundi tæpast réttlæta nokkuð annað heldur en að þetta væri gróðurhús þar sem ætti að rækta peninga. En þó að viðskrh. hafi verið að fjalla um lög þar sem er vikið að samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir, þá fannst mér ég samt ekki fá svar við því sem ég ætlaði einmitt að spyrja hann að. Hvers vegna heyrir ráðstöfun hagnaðar Seðlabankans til byggingarframkvæmda ekki undir samstarfsnefnd um opinberar framkvæmdir samkvæmt þeirri skilgreiningu sem okkur var gefin áðan? Og ég verð að segja það, að þegar ég las lög seðlabankans kom mér það afskaplega mikið á óvart hversu laus ákvæðin eru um ráðstöfun hagnaðar. Það eina sem átti að fara í einhverjar þjóðþrifaframkvæmdir var örlítil hlutfallstala til Vísindasjóðs. Svo er náttúrlega annað mál í sambandi við þessa byggingu: Hún þarf ekki endilega að hýsa Seðlabankann þó henni verði lokið.



Herra forseti. Mér fannst hæstv. viðskrh. gera nokkra tilraun til þess hér áðan að drepa málinu á dreif og forðast kjarna þess. Þetta mál er ósköp einfalt. Þegar verutegur samdráttur hefur orðið í þjóðartekjum, þegar verulegur samdráttur verður í neyslu almennings og hvers konar fjárfestingum og þegar fyrirhugað er að draga mjög verulega saman fjárfestingar ríkisins, m.a. stöðva byggingu Þjóðarbókhlöðu og draga úr byggingu sjúkrahúsa, skóla og annarra opinberra mannvirkja, þá er að sjálfsögðu ekki við hæfi að haldið sé áfram af fullum krafti þessari stórbyggingu Seðlabankans. Svo einfalt er þetta mál. Og það er auðvitað ekki heldur neinn vafi á að ef Alþingi samþykkir að fresta skuli byggingarframkvæmdum á þessum stað þá verður það gert. Seðlabankinn og stjórn hans heyrir undir Alþingi og ríkisstj. og stjórn bankans mun að sjálfsögðu taka fullt tillit til þess sem ákveðið verður hér á Alþingi. Við skulum ekki vera að flækja það mál neitt frekar með vífilengjum og lagatilvitnunum. Auðvitað hlýtur stjórn Seðlabankans að beygja sig undir ákvörðun Alþingis. Hæstv. ráðh. reyndi líka að flækja málið hér áðan með því að gefa það í skyn að seint væri í rassinn gripið. Mér var nú satt að segja alls ekki ljóst hvaða rass það var sem hann var að tala um, hvort hann átti þann rass sjálfur eða einhverjir aðrir. En hvað Alþb. snertir er að alveg ljóst að þetta er ekki í fyrsta sinn sem við erum að nefna þetta mál. Þegar að þrengdi á s.l. sumri og grípa varð til efnahagsaðgerða með setningu brbl. og með margháttuðum öðrum ráðstöfunum, til þess að samræma annars vegar breytingu þá sem orðið hafði á þjóðartekjum og hins vegar neyslu þjóðarinnar til að draga verulega úr hinum mikla viðskiptahalla sem við blasti, þá var það ein af tillögum Alþb., og fór svo sannarlega ekki leynt, að stöðva skyldi byggingarframkvæmdir á þessum stað, byggingu Seðlabankans. Ég er því miður ekki með skjölin fyrir framan mig, fundargerðir ríkisstj. og aðrar skjallegar heimildir um ályktanir hennar, en ég hygg að ég fari með rétt mál þegar ég upplýsi hér að ríkisstj. samþykkti á sínum tíma að beita sér fyrir því að frestað yrði þessari stórbyggingu. Hins vegar var um það rætt að stórir og miklir verkáfangar hefðu verið boðnir út, verkið væri í fullum gangi, samningar hefðu verið gerðir við verktaka og af því mundu hljótast víðtækar og miklar skaðabótakröfur ef verkið væri stöðvað tafarlaust. Það var því alveg ljóst þegar fyrrv. ríkisstj. fjallaði um þetta í ágústmánuði, fyrir rúmu einu ári, að ekki yrði unnt að stöðva bygginguna tafarlaust. Það yrði að sæta lagi og reyna að ná fram frestun eftir að þeim verkáföngum lyki sem þá voru komnir í gang. Málið var síðan ekki tekið aftur upp í þeirri ríkisstj. Það dró óðfluga að kosningum eins og menn muna, kosningabarátta hófst, síðan fóru fram kosningar og stjórnarskipti, og ég get ekki upplýst hér hvað fór á milli þáv. viðskrh. og bankastjórnarinnar um þetta mál eða hvaða umr. aðrar fóru fram um þetta mál. En ég held að það þurfi ekki að draga neitt í efa hver var afstaða Alþb. í þessu máli fyrir einu ári síðan og hver var afstaða ríkisstj.



Herra forseti. Ef þetta mál væri á byrjunarstigi nú væri alveg einsýnt að styðja það. Það lægi þá ljóst fyrir að meiri hluti í núv. ríkisstj. væri að reyna að beita ofríki hæstv. fjmrh., sem er einarðastur andstæðingur allra hv. þm. gegn sjálfræði og gerræði Seðlabankans í þessu þjóðfélagi. Þá væri það augljóslega svo að andstæðingar hans, samráðherrar hans í núv. ríkisstj. hefðu valið til þess óheppilegan dag að hreyfa þessu máli nú við upphaf landsfundar Sjálfstfl. Og augljóst að allir stuðningsmenn fjmrh. í þessu máli ættu að snúa bökum saman um að koma þeirri orðsendingu frá hv. Alþingi til landsfundar að hæstv. fjmrh. hefur mikinn stuðning í því að stöðva gerræði mandarína Seðlabankans í þessu máli. En nú er málið ekki alveg svona einfalt. Málið á sér nokkurn undirbúning eins og hæstv. viðskrh. lýsti. Það hefur verið undirbúið árum saman náttúrlega af mandarínum Seðlabankans, af sérfræðingum þeirra; legið á teikniborðum, farið á borð margra sérfróðra manna og er nú, eftir því sem manni skilst en hæstv. viðskrh. þorir ekki alveg að upplýsa, framkvæmd málsins einkum og sér í lagi í höndum þess bankastjóra Seðlabankans sem áður fyrr var gullkistuvörður Alþb. en er nú einn af þremur bankastjórum Seðlabankans. Þess vegna er málið svolítið vandasamt. Hæstv. viðskrh. ýjaði að því að það hefðu verið teknar örlagaríkar ákvarðanir um málið í tíð fyrrv. ríkisstj. og hann skildi ekki það orðalag till. þar sem segir „að stöðva nú þegar þær framkvæmdir ... sem ekki hefur þegar verið samið um við verktaka.“ Ég veit ekki hvað er svona óskiljanlegt við þetta. Mér skilst að í tíð fyrrv. ríkisstj. hafi allar ákvarðanir verið teknar um það að þetta hús skuli byggt. Það hafi verið teknar ákvarðanir í tíð fyrrv. ríkisstj. um að bjóða verkið út. Það hafi gerst í febr. s.l. Og við höfum ekki orðið varir við það að t.d. sá burðarás seinustu ríkisstj. sem er flokkur 1. flm. hafi hreyft neinum mótmælum. Nú má vel vera að það hafi gerst innan ríkisstj. að þeir hafi lýst sig andvíga þessu. Nú má vel vera að það sé rétt, sem sumir Alþb.menn segja, að ríkisstj. í heild hafi verið svona frekar á móti þessu. Engu að síður gerðist það að verkið var boðið út, í verkið var boðið, framkvæmdir voru hafnar og það er það sem flm. á við, að því miður þá erum við bundin af verksamningum sem ákveðnir voru og staðfestir í tíð fyrrv. ríkisstj., þ.e. hæstv. fyrrv. fjmrh., Ragnars Arnalds, hæstv. formanns Alþb., málsvara sósíalisma, þjóðfrelsis og verkalýðshreyfingar, Svavars Gestssonar fyrrv. ráðh. og þeirra félaga. Það er þetta sem átt er við: Við erum bundnir við samninga sem gerðir voru í tíð þessara herramanna. Og að sjálfsögðu, þetta eru allt heiðvirðir menn, í þeim flokki sem öðrum. Og við viljum ekki níðast á þeim samningum heldur standa við þá. Hins vegar, um leið og það hefur verið gert, þá tökum við eindregið undir með þeim forsvarsmönnum þjóðfrelsishreyfingarinnar, sem og hæstv. fjmrh. ef hann er þarna enn þá, að síðan verði ekki haldið lengra áfram á þessari braut. Og við tökum eindregið undir það líka, sem hér er sagt í grg., að sjálfsagt sé að fara að þeirri fyrirmynd sem algild er, þar sem sósíaldemókratar fara með völd, að arður af Seðlabanka verði ekki alfarið leikfang mandarína Seðlabankans, heldur komi til ráðstöfunar hæstv. fjmrh. og verði þar af leiðandi með það farið af ráðdeild og skynsemi. Vandamálið er þetta: Er það rétt, sem fullyrt hefur verið, að hæstv. fyrrv. ríkisstj. hafi verið í raun og veru andvíg þessari framkvæmd? Gert um það samþykktir jafnvel að hún væri á móti því? En hæstv. viðskrh. fyrrv. ríkisstj. hafi upp á sitt eindæmi með gerræði ekki farið eftir ákvörðunum ríkisstj.? Þetta er spurning sem ég óska eftir að fá svör við hér. Það er ekki einasta að Alþingi sé niðursetningur í þessu stjórnkerfi, eins og upplýst er fyrir löngu. Er þá svo komið líka að einstakir ráðh. fari eftir ordrum og fyrirmælum einhverra mandarína úti í bæ, Seðlabanka eða annars staðar, í blóra við einróma samþykktir ríkisstjórna? Þetta er mjög alvarlegt mál, þetta ber að fá upplýst. Ég óska eftir því að þetta mál verði upplýst. Ég þarf ekki að hafa um þetta fleiri orð. Ég lýsi yfir stuðningi við till., ég lýsi yfir stuðningi við skoðanir hæstv. fjmrh. í þessu máli. Ég beini því til hans eindregið að hann taki þetta mál upp á landsfundi þess flokks sem settur verður hér síðar í dag og hefur starfað, sem kunnugt er, af miklum þrótti undir kjörorðinu: Báknið burt. Ég treysti því að þar muni málið verða tekið upp og ég efa ekki að þar verður mikinn stuðning við þennan málflutning að finna. Að því er varðar síðan minni háttar spurningar um hvað eigi að gera við besta bókasafn landsins, sem er bókasafn Seðlabankans, þá vil ég persónulega eindregið mælast til þess að það verði látið í friði. Þetta er besta bókasafn landsins, þarna geta fræðimenn fengið grið. Þetta er frábærlega vel skipulagt bókasafn, mjög vel stjórnað og ég skil það vel að Seðlabankastjórar hafi fundið hjá sér hvöt til þess að gefa eitthvað fyrir sálu sinni. Þetta var eitthvað það besta sem þeir gátu gert. En ef Alþingi gæti hins vegar orðið sammála um það að leggja niður Framkvæmdastofnun ríkisins, sem er líka mjög skynsamleg tillaga, og rýma hana úr glerhöllinni, þá mætti gera tvennt: þ.e. flytja Seðlabankann í glerhöll Framkvæmdastofnunar ríkisins, hún rúmar mjög vel þá starfsemi. Ef menn vilja ekki láta bókasafn Seðlabankans í friði, sem fræðimenn í landinu mundu mjög gjarnan óska eftir, þá væri að vísu hægt að flytja það hugsanlega inn í þjóðarbókhlöðu, þá að því tilskildu að þeir fjármunir, sem ella mundu fara í þetta peningamusteri, væru þá settir í Þjóðarbókhlöðuna, þar sem þeir væru vel geymdir og væru arðbær fjárfesting.



Virðulegi forseti. Það er nú af hreinni tilviljun sem ég er staddur hér á leið minni annað, því annars var ég með fjarvistarleyfi. En hv. þm. Jóhanna sigurðardóttir beindi til mín spurningum, sem ég vil gjarnan svara. Annað snertir ummæli mín - líklega eftir mér höfð í Þjóðviljanum í dag, þó ég hafi ekki séð Þjóðviljann, því hún vitnar í það blað, - varðar húsnæðismál almennt og kom fram í umr. í Ed. í gær vegna fsp. Ég svaraði þeirri fsp. þannig, að ef ríkisskuldabréf seldust ekki að því marki sem þau þurfa að seljast til þess að við leysum húsnæðisvandann væru ekki mörg úrræði önnur en að skera frekar niður ríkisútgjöld þar sem ekki kæmi til greina að taka frekari erlend lán, ekki kæmi til greina að yfirdraga frekar í Seðlabankanum og ekki heldur að leggja frekari skatta á fólkið. Það eru því tvær leiðir eftir. Það er að skera frekar niður ríkisútgjöld, og ég er tilbúinn með góðri aðstoð allra þm. að ganga til þess verks ef með þarf, eða hreinlega að viðurkenna að eina úrræðið sem þá er eftir er að húsbyggjendur verða sjálfir að draga í land og fresta sínum framkvæmdum. Við skulum ekki vera að blekkja okkur með því að halda að fjmrh., Alþingi eða ríkissjóður geti á neinn annan hátt leyst þessi vandamál. Peningarnir verða ekki til af sjálfu sér, en vandamálið er mikið, því verður fólk að fara að trúa. Þetta er svar við fyrri spurningunni sem hv. 2. landsk. þm. beindi til mín í sambandi við umr. um Seðlabanka Íslands og stöðvun á byggingu þess húss. Ég er hér með Ólafslög fyrir framan mig, þótt ég fengi nú ekki höfundinn sjálfan til að gefa mér eitthvað bitastætt í nesti hér upp í ræðustólinn nú, en þar stendur í 13. gr. III. kafla, um ríkisfjármál, svohljóðandi: „Fjárlaga- og hagsýslustofnun skal annast hagsýslustarfsemi fyrir ríkisbúskapinn í því skyni að auka á hagkvæmni og ráðdeild í ríkisbúskapnum og í meðferð opinberra mála. Meðal þess háttar verkefna fjárlaga- og hagsýslustofnunar skulu vera, eftir því sem nánar verður ákveðið í reglugerð: 1. Mat á fyrirhuguðum ríkisframkvæmdum með tilliti til arðsemi, kostnaðar, nytja og þjóðfélagslegs gildis.“ - Síðan heldur þetta áfram. Það eru fjórir liðir undir þessari grein. Þetta eru sem sagt verkefni fjárlaga- og hagsýslustofnunar og eru í 13. gr. í III. kafla. Í IV. kafla segir, með leyfi forseta, svohljóðandi: „ Ríkisstj. skal leggja fyrir Alþingi fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir fyrir eitt ár í senn, og skulu þær fylgja fjárlagafrv. Áætlununum skal fylgja stefnumótun í meginatriðum næstu þrjú árin eftir lok þess fjárhagsárs sem fjárlagafrv. tekur til. Markmið áætlananna er að tryggja að heildarumsvif í fjárfestingu og þróun peningamála og lánamála samrýmist þjóðhagslegum markmiðum.“ Síðan heldur 15. gr. áfram: „Í fjárfestingar- og lánsfjáráætlunum skulu m.a. eftirtalin atriði koma fram: 1. Heildaráætlun um opinberar framkvæmdir og fjármögnun þeirra með framlögum á fjárl., eigin fjármögnun opinberra fyrirtækja og lánsfé, enn fremur um framkvæmdir annarra aðila.“ Ég sé ekki ástæðu til að lesa úr 15. gr. frekar, en þá kemur hér XII. kafli, Reglugerðarheimild, gildistaka o.fl., 65. gr. Þar er fyrst talað um heimildir forsrh. og síðan fjmrh. Þar segir: „Fjmrh. er heimilt að setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd III. og IV. kafla.“ Ef þessum lögum og þessum reglugerðarheimildum samkv. XII. kafla hefur ekki verið breytt mun ég taka til alvarlegrar endurskoðunar hvort ég hef heimild til að breyta framkvæmdaröð Seðlabankabyggingarinnar, og ef samningur hefur verið gerður, eins og hæstv. bankamálaráðh. gat um í sinni ræðu, til lengri tíma en eins árs í senn, sem lög leyfa samkv. þessu, þá verður það skoðað sérstaklega.



Herra forseti. Varðandi fsp. hv. 3. landsk. þm., þá liggur ljóst fyrir að lögin um opinberar framkvæmdir gilda um framkvæmdir sem eru fjármagnaðar af fjárlögum alfarið og ríkisframkvæmdir sem eru fjármagnaðar að hluta til af ríkissjóði og að hluta til af sveitarfélögum eða öðrum þeim aðilum sem lög segja til um að skuli taka þátt í þeim framkvæmdum sem þar eru. Hins vegar er í þeirri grein, sem hv. 10. landsk. þm. vitnaði til, getið um framkvæmdir á vegum þeirra stofnana sem hafa sjálfstæða stjórn og það sem samkv. lögum og þeirra fjárhagsáætlun er ekki að finna í fjárlögum. - Vonast ég til þess að ég hafi getað svarað því sem þm. spurði um. Varðandi það, sem hv. 5. þm. Reykv. vék að, hvort það geti verið að fyrrv. hæstv. viðskrh. hafi ekki farið að samþykktum ríkisstj. í þessum efnum. Það get ég ekki dæmt um. Ég veit að þegar hann kemur aftur til þings mun hann svara því.  En hæstv. fyrrv. fjmrh. sagði að í ágústmánuði á s.l. ári hefði ríkisstj. haft þetta mál til meðferðar, þ.e. byggingu Seðlabankahúss, og gert þar um samþykkt. En þá hefur hæstv. ráðh. verið búinn að gleyma að þegar kom fram í febrúarmánuði á þessu ári var útboð gert í sambandi við byggingu Seðlabankans. Ég trúi ekki öðru en hæstv. fyrrv. ráðh. hafi lesið blöðin svo vel að hann hafi áttað sig á því, þegar útboðið fór fram, að þar hafi verið um að ræða byggingu Seðlabankans. En ríkisstj. hafði samkv. því sem hann sagði verið búin að taka afstöðu gegn því að það yrði haldið áfram með þessa framkvæmd. Það kemur þá í ljós og hægt að skoða það, því að samkv. bókun ætti það að liggja fyrir.

Getur hafa verið erlendis.

Getur hafa verið erlendis, sagði hv. þm. Við skulum reyna að finna afsökun fyrir slíku. En einhverjir hafa þó verið heima. Það eru ekki bara ráðh. úr mínum flokki sem fara erlendis. Það hefur þó einhver verið heima af flokksmönnum fyrrv. ráðh. og þeir hefðu þess vegna mátt átta sig á því að hér var verið að gera eitthvað sem ríkisstj. hafði samþykkt að ekki skyldi gert. Hann vissi ekki hvað ég átti við þegar ég sagði að hér væri seint í rassinn gripið. Þetta er nú máltæki. 



Herra forseti. Það sem er aðalatriðið í þessu máli er það, að fyrir liggur að Seðlabankinn hefur ákveðið fyrir nokkru að verja hagnaði sínum til að byggja hús. Og það er samdóma álit manna í þessum sal, trúi ég, að ekki sé við hæfi að á sama tíma og fjölskyldurnar í landinu eru að skera niður útgjöld sín mjög verulega, á sama tíma og þjóðarbúið verður fyrir stórfelldum efnahagslegum áföllum skuli það vera að gerast að menn séu að byggja dýrindis höll, eins og sagt er að Seðlabankinn sé að byggja utan í Arnarhólnum, þar sem menn eru að saga gabbró þessa dagana samkv. fréttum Ríkisútvarpsins. Menn eru sammála um að slíkt sé í rauninni ekki við hæfi. Það er enginn ágreiningur um það, að ég held, í þessum sal, ekki heldur af hálfu hæstv. viðskrh., sem heldur þó mjög fram þessum byggingarframkvæmdum Seðlabankans þó að hann beri aðallega fyrir sig rök úr fortíðinni. Þá er spurningin sú: Er rétt við þessar aðstæður að stöðva þessar framkvæmdir, eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir leggur hér til? Ég er þeirrar skoðunar, að rétt sé og eðlilegt að stöðva þessar framkvæmdir eða a.m.k. að fresta þeim um sinn, meðan tekin er þá ákvörðun um hvernig þessi bygging verður notuð. Það er ljóst, að eftir að búið er að reisa húsið verður að ákveða hvernig á að nýta það. Og mér finnst að það sé ekkert sjálfgefið að það verði í þágu Seðlabankans, heldur séu margar aðrar þarfir hér í landinu sem þarf að sinna - margar aðrar en þarfir þeirra í Seðlabankanum til þess að byggja yfir peninga sem ekki eru til. Og af því að þm. eru sammála um þetta sjónarmið, ætli við getum þá ekki sameinast um að þingið taki afstöðu til þess hvernig á að nota húsið, að menn beiti nú allri sinni þekkingu og kunnáttu til þess að finna hvað er hentugast í þeim efnum? Ég held að þar komi mjög margt til. Margvísleg starfsemi hér í landinu, m.a. menningarstarfsemi, býr við afskaplega þröngan húskost, að ekki sé meira sagt. Og það er hlálegt að á sama tíma og verið er að stöðva þjóðarbókhlöðuna, eins og hæstv. ríkisstj. leggur hér til, stöðva þá byggingu sem á að reisa yfir handritin og þá starfsemi sem þar á að fara fram, þýtur Seðlabankabygging upp. Það er hlálegt að slíkt skuli gerast. Ég held að við þurfum einfaldlega að átta okkur á hvernig við getum ákveðið að nýta þetta hús, en í öðru lagi er það mín skoðun, að þessi umr. leiði til þess að við veltum fyrir okkur hvernig stendur á því að Seðlabankinn og ríkisbankarnir yfirleitt eru ekki með sína fjárfestingu inni í yfirstjórn fjárfestingar ríkisins yfir höfuð. Fjárfesting bankanna er hvergi í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun, hvergi nokkurs staðar. Ég teldi að eðlilegt væri í tilefni af þessari umr. að tekin yrði ákvörðun um að ríkisbankarnir verði teknir inn í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisins, þannig að hæstv. fjmrh. geti tekið afstöðu til þessarar fjárfestingar eins og annarrar fjárfestingar í landinu þegar hann er að leggja fram fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Ég býst við því, eftir undirtektum hér í þinginu að dæma, að meiri hluti hins háa Alþingis sé reiðubúinn að styðja fjmrh. í því efni að fjárfesting ríkisbankanna verði tekin inn í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun framvegis. Þetta finnst mér vera sú jákvæða niðurstaða sem maður getur fengið út úr umr. hér í dag. Það má lengi pexa um það, hver á upphaf máls og hver hafi ekki staðið sig nógu vel á liðnum árum. Um það geta menn lengi deilt. En sú umr. leiðir menn ekkert áfram í þessu máli. Ég held að aðalatriði sé að við áttum okkur á því, hvert getum við komist með þessa framkvæmd, hvernig á að nýta hana og þá fjármuni sem þarna er um að ræða í þágu lands og þjóðar á næstu árum og hvað þarf að laga í þessu efni. Ég held að ég hafi bent hér á tvennt sem er býsna þýðingarmikið í þeim efnum. Það er kostulegt til þess að vita, að hagnaður seðlabankans er ósnertur með öllu af skattyfirvöldum þessa lands. Hagnaður Seðlabankans, sem nemur mörgum millj. kr. t.d. á árinu 1982, fyrst og fremst vegna gengisbreytinga á því ári, er þannig, að skattyfirvöld koma þar hvergi nálægt. Þess vegna hefur það alltaf verið okkar skoðun í Alþb. og fleiri þm. hér og þingflokka, að það væri rétt að taka hagnað Seðlabankans beint inn í ríkissjóð, það er einn möguleikinn, eða að taka hagnað Seðlabankans beint inn í stofnfjársjóði atvinnuveganna eða taka hagnað Seðlabankans t.d. inn í Byggingarsjóð ríkisins. Þetta held ég að við ættum að skoða og ákveða að gera. Um þetta þarf held ég ekki að vera ágreiningur, ef velviljaðir menn setjast niður og reyna að átta sig á hlutunum. Þetta vildi ég nefna hér, herra forseti. En hitt er fróðlegt líka, sem fram hefur komið hér í þessari umr., það er þessi sjóðandi ágreiningur sem er hér á fyrsta degi landsfundar Sjálfstfl. í þessu seðlabankamáli. Það kemur hér fram að viðskrh. vill byggja, en hæstv. fjmrh. vill ekki byggja. Það kom fram hjá hæstv. fjmrh. hérna fyrir nokkrum dögum, að hann telur að Seðlabankinn framkvæmi lögbrot á hverjum degi, en hæstv. viðskrh. segir að Seðlabankinn sé ekki að fremja nein lögbrot af neinu tagi. Þannig koma þeir sér ekki saman um jafneinfaldan hlut og það, hvernig á að taka á þessum málum, þó að þeir séu úr sama flokknum, og segir það nokkuð um ástandið í Sjálfstfl. þegar mál eins og seðlabankamálið verður rifrildisefni þessara ráðh. úr þessum virðulega ræðustól. 
             Hitt er líka fróðlegt, herra forseti, að það skuli gerast hér og koma fram sem hæstv. fjmrh. upplýsti áðan varðandi húsnæðislánakerfið og hv. 2. landsk. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði um. Hæstv. fjmrh. segir: Ef ríkisskuldabréfin, sem nú er verið að tala um að bjóða út, seljast ekki, en þau eiga að gefa 200 eða 250 millj. kr. ef ég man rétt, þá verður ekki leitað á náðir Seðlabankans, það verður ekki dregið þar yfir frekar en orðið er, en yfirdráttur byggingarsjóðanna nemur þar mjög verulegum upphæðum um þessar mundir. Í annan stað segir hæstv. fjmrh.: Það verða ekki tekin erlend lán í þessu skyni. Og í þriðja lagi segir hann: Það verða ekki lagðir á skattar í þessu skyni. Og hann segir sem svo: Niðurstaðan er þá sú, að húsbyggjendur verða að draga saman seglin. - Þetta er út af fyrir sig sjónarmið sem hæstv. fjmrh. hefur kynnt áður og kemur engum á óvart. En það kann hins vegar að koma á óvart að hæstv. forsr. og hæstv. félmrh. hafa á hverju götuhorni um margra mánaða skeið lofað að það fólk sem fékk lán á síðustu árum geti fengið 50% hækkun á þeim sömu lánum útborguð í nóv. og í des. Hæstv. fjmrh. er að segja með orðum sínum, að hæstv. forsrh. og félmrh. séu ómerkir orða sinna í þessu efni, það sé ekki að marka yfirlýsingar þeirra og þeir um það bil 2000 húsbyggjendur, sem nú eiga gildar umsóknir hjá Byggingarsjóði ríkisins, geti búist við því að þeir fái ekki úrlausn sinna mála fyrr en einhvern tíma á næsta ári vegna þess að þessi skírteini seljast ekki. Hér er stærsta fréttin að mínu mati í því máli sem hæstv. fjmrh. flutti áðan. Ég kannast við hans sjónarmið og þau rök sem hann hefur uppi í málinu. En það hefði kannske verið betra að hæstv. fjmrh. hefði kynnt þeim forsrh. og félmrh. sjónarmið sín og rök áður en þeir fóru að bera fyrir húsbyggjendur þau loforð sem þekkt eru og menn gera ráð fyrir að verði efnd á þeim skammdegisdögum sem eftir lifa af árinu 1983. Það er hrikalegt, þegar því hefur aftur og aftur verið lofað af hæstv. félmrh. og forsrh. að þessi lán verði hækkuð og að menn muni borga það út núna í nóv. og des., að koma núna fram, eftir að umsóknarfrestur er runninn út, eftir að Húsnæðisstofnunin hefur tekið þessar umsóknir til meðferðar og komist að þeirri niðurstöðu að þarna séu 2000 gildar umsóknir sem eigi rétt á lánum, og segja: Það verður ekki hægt að standa við þetta. - Þetta eru alvarleg tíðindi.



Herra forseti. Ég taldi rétt að nota mér þann rétt minn sem ráðh. að taka til máls strax á eftir hv. 3. þm. Reykv., svo ranglega sem hann túlkar ummæli mín og eins tortryggileg og hann er að gera ummæli samráðherra minna, bæði forsrh. og félmrh. Það hefur ekki komið hér á dagskrá, hvorki frá mér né neinum öðrum, að engir peningar séu til í þennan málaflokk, sem eru húsnæðismálin. Og að sjálfsögðu verða þeir peningar, sem við höfum aðgang að, fyrst og fremst notaðir til þess að standa fyllilega við þau loforð sem gefin hafa verið um fjárveitingar til þeirra aðila sem hv. 3. þm. Reykv. gat um. Það sem ég hef undirstrikað í umr. um húsnæðismálin og fjármálin og sölu ríkisskuldabréfa er að nýbyggingarnar verða að þola tafir hjá einstaklingum, náist ekki fram áform okkar um sölu ríkisskuldabréfa, á nákvæmlega sama hátt og það eru nýbyggingar, sem eru stöðvaðar á vegum þess opinbera, en reynt að klára það sem er í byggingu. En ég vil undirstrika það að ummæli hv. 3. þm. Reykv. eru rangtúlkun á því sem ég hef sagt. Og ég vil undirstrika það líka að loforð ríkisstj. eru loforð forsrh., eða túlkuð af forsrh. og félmrh., og við þau verður fyllilega staðið.



Herra forseti. Ég var ekki fyllilega ánægð með svör hæstv. fjmrh. Hann er annars vanur að gefa skýr og afdráttarlaus svör við því sem hann er spurður um. En ég spurði hæstv. ráðh. hvort hann hefði ekki hreyft þessu máli í ríkisstj., að stöðva framkvæmdir við byggingu Seðlabankans, hvort hann hefði ekki hreyft því þar til þess að afla málinu stuðnings. Og eins spurði ég hann hvort hann gæti stutt till., ef fram kæmi, um að það framkvæmdafé sem væri áætlað til Seðlabankans á næstu einu eða tveimur árum rynni þá til Byggingarsjóðs ríkisins. Ég varð ekki vör við að hann svaraði þeim spurningum. En það er auðvitað full ástæða til, þegar verið er að ræða hér um útþenslu bankakerfisins, að vekja athygli á fleiri atriðum er það varðar. Í Tímanum 25. okt. kemur fram að bankamálanefnd hafi gert tillögur um að leyfisveitingar til nýrra bankaútibúa yrðu stöðvaðar þar til tillögur nefndarinnar liggja fyrir. Þessi tilmæli bankanefndarinnar komu fram í febrúar á síðasta ári, en þrátt fyrir það hafði verið veitt leyfi til að byggja 11 ný bankaútibú. Hér hlýtur að vera um geysilega mikið fjármagn að ræða, sem fer í það að byggja þessi ellefu nýju útibú, og þess vegna hlýtur hæstv. viðskrh. að hafa kynnt sér hvað framkvæmdir við þessi ellefu nýju útibú muni kosta. Og ef hann hefur ekki gert það þá vil ég beina því til hans hvort hann sé ekki tilbúinn til þess að gefa þingheimi upplýsingar um hvað þessi ellefu nýju útibú muni kosta. Og kannske ekki síður hvort hann sé tilbúinn til þess að beita sér fyrir því að þessi ellefu leyfi verði afturkölluð a.m.k. þar til bankanefndin hefur skilað sínu áliti. Ég óska eftir því að hæstv. ráðh. gefi okkur svör við þessu. Og hafi hann ekki upplýsingar um hvað þessi bankaútibú muni kosta, hvort hann muni þá gera ráðstafanir til þess að þingheimur fái upplýsingar um það.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka þær undirtektir sem þessi till. hefur fengið hér. Sýnist mér allir þeir sem hér hafa talað, nema ef vera kynni hæstv. viðskrh., vera málinu hlynntir. Og hann hef ég sterklega grunaðan um að vera hlynntari því en hann vildi vera láta. Varðandi þau örfáu atriði sem ég sé ástæðu til að gera athugasemd við vil ég segja þetta: Þær lögskýringar sem hæstv. viðskrh. hafði hér í frammi í upphafi síns máls held ég að séu ekki sérlega sannfærandi. Allur andi laga um skipan opinberra framkvæmda er í þá veru að opinberar framkvæmdir verði sem hagkvæmastar fyrir þjóðina alla. Telji menn í n., sem fær þetta mál til meðferðar, að rétt sé að leita sérfræðilegs álits á því hvort ríkisstj. hafi vald til að stöðva framkvæmdir við Seðlabankahúsið, þá er það auðvitað alveg sjálfsagt. Ekki vil ég fara fram á það við hv. Alþingi að mál hljóti hér óþinglega meðferð. Þau rök sem hæstv. viðskrh. hafði í frammi, um að erfitt væri að hætta nú við byggingu Seðlabankans vegna þess hve langt hún væri komin, verka hins vegar dálítið hlægilega á fólk sem nýlega hefur gert sér grein fyrir að það á að stöðva byggingu Þjóðarbókhlöðu. Ég er hrædd um að hún sé þó nokkuð lengra komin en umrædd Seðlabankabygging. Þar stangast því allt hvað á annað. Þriðja athugasemdin, sem hæstv. ráðh. gerði, var um orðalag till. og þá einkum orðin tvö: „þær framkvæmdir“ við byggingu seðlabanka Íslands sem ekki hefur þegar verið samið um við verktaka. Þetta þykir mér nú ekki vera sérlega óljóst, en meinlaust af minni hálfu þó að orðalagi yrði hnikað til í n. T.d. mætti í stað orðanna „þær framkvæmdir“ standa „þá verkþætti“. Það er mér útlátalaust og breytir ekki í neinu því sem till. snýst um. Ég vil heilshugar taka undir það sem hér hefur fram komið, að ef ljóst er að ekki er hægt að stöðva þessa byggingu þá finnst mér sterklega koma til greina, eins og ég minntist á í minni framsöguræðu, að nýta þessa byggingu til einhvers annars, til einhverra annarra og þarfari hluta, því ég held að það hafi kannske ekki komið hér fram að hér er ekki um að ræða aðeins að byggja þetta hús. Þó að búið sé að steypa það upp hygg ég að mikið sé eftir enn af þarflausri og ónauðsynlegri eyðslu. Við skulum gera okkur fyllilega grein fyrir því að það verður dýrt að innrétta þetta hús. Þetta er æðimiklu stærra húsnæði heldur en bankinn hefur áður haft til afnota og halda menn virkilega að það vindi ekki upp á sig um aukið starfslið og allan rekstur, tækjabúnað og annað slíkt? Ef ég þekki þá rétt sem stýra Seðlabanka verður þar hvergi til sparað. Það er miklum peningum enn óeytt í þessa byggingu þó að hún sé uppsteypt. Hvað varðar jag manna um fortíðina, hverjir bera ábyrgð á hverju, get ég ekki séð hvað í ósköpunum ég get gert að því þó að einhver Alþb.- maður hafi setið í bankaráði og ekki haft rænu á að stoppa þessa endaleysu, síst af öllu hafi hann verið gullkistuvörður Alþb. Ég held að það hafi nú verið lítið verk og löðurmannlegt og maðurinn þar með með litla reynslu í peningamálum. Löngum hefur mér sýnst og heyrst glamra í botninum á þeirri góðu kistu og oftlega til þingmanna og annarra leitað til þess að reka þann góða flokk, svo að lítil starfsreynsla er nú fólgin í því að fara af gullkistum Alþb. yfir í stjórn Seðlabankans, ég tala nú ekki um að gerast bankastjóri líka. En það fer oft þannig fyrir mér þegar hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson talar að ég átta mig ekki alveg á hvort hann er að tala í alvöru eða gamni. Ég vona að hann hafi verið að tala í gamni þegar hann var að tala um nytsemi bókasafns Seðlabankans: Vel má vera að fræðimenn á borð við hann fái þar inngöngu, en það er ekki öllum leyft. Sauðsvartur almúginn fær ekki að stíga þar fæti sínum inn fyrir dyr, og hingað til hef ég aldrei séð það ákveðið í nokkrum lögum að seðlabankinn skuli annast fræðimannabókasafn fyrir þjóðina. Ég hélt að það væru allt aðrar stofnanir sem ættu að sjá um það. Og ég hygg að Finnbogi Guðmundsson landsbókavörður yrði mér nokkuð sammála um það svo og þjóðskjalavörður og háskólabókavörður. Eigum við ekki bara að láta þá um að sjá um þennan þátt þjóðfélagsins? Ég hygg að hv. þm. mundi fúslega fá að setjast í Þjóðarbókhlöðu, þegar þar að kemur, með fræðidoðranta sína.  Ég skal ekki lengja þessa umr. mikið. Ég vil þakka hv. þm. fyrir góðar undirtektir og ég vil sér í lagi taka undir mál síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, þar sem hún gerði að umtalsefni aðra útþenslu þessara galtómu banka. Ég held að þar væri í raun og veru efni í aðra umr. því eins og hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir minntist á er það hálfhlægilegt að því minni peninga sem við finnum í þessu þjóðfélagi því fleiri hirslur þurfum við utan um þá. Þetta er ekki hægt að bjóða landsmönnum lengur upp á. Ég vænti þess að lokum, herra forseti, að hv. allshn. Sþ. taki þetta mál til athugunar og vinni það vel og þinglega og skili því sem fljótast aftur, svo að þm. geti tekið hér af skarið og stöðvað það að embættismenn ráðskist með þjóðarbúið að eigin vild og fram hjá valdi Alþingis.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sjónarmið sem hér hefur komið fram og var svo faglega orðað, að það væri hlálegt að vera að byggja yfir peninga sem ekki væru til. En hitt er athyglisvert við þá þáltill. sem hér liggur frammi, að orðalag hennar er ekki í samræmi við það markmið sem kemur fram í nafni hennar. Og þó maður lesi grg. verður maður einskis vísari um það hvort við stöðvum byggingu Seðlabankans þó við samþykktum till., því að í lokaorðum ályktunarinnar er allt dregið til baka sem sagt er í upphafinu. Ef það er rétt, sem fram kom hjá viðskrh., að svo gott sem allt sé búið að bjóða út, til hvers er þá að stöðva útboð eftir á þegar búið er að bjóða út? Mér er þess vegna ekki ljóst hvort flm. hefur viljandi ekki kafað ofan í málið. Og hefði hann þó átt að geta fengið nægar upplýsingar um það hvort búið er að bjóða verkið út að öllu leyti eða hvort enn er eftir að bjóða út, sem hlýtur þó að vera aðalatriði þessa máls. Ég vil einnig undirstrika það að Alþb.- menn geta ekki látið svo hér í þingsölum að þeir hafi viljað stöðva þetta mál en verið ofríki beittir í seinustu ríkisstj. Það vill nú svo til að formaður þeirra hélt því óspart á lofti að þeir hefðu neitunarvald, sem frægt er.  Ef við lítum örlítið lengra þá fer það ekki á milli mála að einn af Seðlabankastjórunum var skipaður af Alþb. til þeirra starfa. Ég veit ekki hvort það er rétt, en sagan segir að byggingarframkvæmdirnar heyri undir hann. Það skyldi þó aldrei vera að það hafi líka á sínum tíma verið formaður í Seðlabankastjórninni, þingkjörinn, sem sá um hönnun byggingarinnar? Ekki veit ég það. En ég vildi gjarnan að það yrði upplýst hér og nú, annaðhvort af flm. þessarar þáltill. eða af viðskrh., hvað það er sem ekki er búið að bjóða út. Því ég hygg að það sé miklu styttra mál að gera grein fyrir því. En ég vil taka undir það sjónarmið sem hér hefur komið fram að það er vissulega storkun við afþýðu þessa lands að það skuli geta gerst að á sama tíma og þrengingar ná inn á hvert einasta heimili skuli þetta fljóta sjálfvirkt áfram. Það má vel vera að fjmrh. hafi það vald sem hann ræddi um hér áðan, að hann gæti haft áhrif á þróun ritálsins. Og eitt vil ég líka taka sterkt undir sem hér hefur komið fram í þessum ræðustóli, að auðvitað er það eðlilegt að hagnaði af rekstri Seðlabankans sé skilað til ríkissjóðs, að eigandinn fái arð af sinni eign, ef um arð er að ræða.



Herra forseti. Ég beindi fsp. bæði til hæstv. fjmrh. og einnig til hæstv. viðskrh. sem ég hef ekki fengið svör við. Þegar ég var að stíga hér úr ræðustól fékk ég einungis frá hæstv. fjmrh. orðsendingu þar sem á stóð: „Verð að fara. Er með fjarvistarleyfi. Bless elskan. “Þetta voru nú öll svör hæstv. fjmrh. Og hæstv. viðskrh. virðist ekki heldur ætla að svara minni spurningu, sem er varðandi bankaútibúin, og þegir þunnu hljóði í sínum ráðherrastól. En ég vil eindregið fara þess á leit við hann að hann svari þessari spurningu minni, hvort hann hafi hugmynd um hver kostnaður er við þessi 11 bankaútibú. Og ef hann hefur það ekki hvort hann ætli að kynna þingheimi það. Vegna þess að ef svo er ekki þá mun ég auðvitað þurfa að leggja hér fram með formlegum hætti fsp. til ráðh. um þetta efni. 
            



Ég vil taka það fram að í upphafi fundar var þess látið getið að hæstv. fjmrh. hefði fjarvistarleyfi.



Herra forseti. Ég er hérna enn þá, enda þótt ég hafi ekki svarað fsp. hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, 2. landsk. þm., einfaldlega vegna þess að þær upplýsingar hafði ég ekki hér með mér. Átti ekki von á því að um slíkt yrði spurt, e.t.v. ekki möguleiki á því að fá þær sem slíkar, en sjálfsagt að athuga það eins og annað í þessu máli. Í framhaldi af því sem hv. 5. þm. Vestf. sagði þá kom hér fram í fsp. á fundi í Sþ. s.l. þriðjudag að í framhaldi af þeim verkþáttum sem nú væri unnið að, uppsteypu kjallara og jarðhæðar, hefði verið samið við núverandi verktaka frá útboði í febrúar um að ljúka á næsta ári uppsteypu alls hússins og smíði þaka að hluta. Kostnaður við þetta, sem þar var frá skýrt, var 19.8 millj. á verðlagi 1. okt. s.l.