Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Þetta frv. var fyrst borið fram hjer í þessari háttv. deild, en nú hefir háttv.Nd. fjallað um málið, og frá henni er það nú komið hingað aftur. Háttv. Nd. hefir gert nokkrar breytingar á frv., og hefir nefndin athugað þær og fallist á þær að mestu að efninu til, en hefir að eins breytt orðalagi lítið eitt. Breytingarnar, sem háttv.Nd. hefir gert á frv., eru þessar: 1. Fyrirsögn frv. hefir verið stytt, og hefir nefndin fallist á það. 2. Óstefndum vitnum er ætluð þóknun, ekki síður en stefndum. Nefndin hefir líka fallist á það, þó svo, að vitni sæki dómþing að tilhlutun málsaðila, en ekki af sjálfshvötum. 3. Ferðakostnaður hefir verið lækkaður, og enginn ætlaður fyrir minni vegalengd en 10 km. á landi eða 5 km. á sjó. Nefndinni þykir þetta heldur langt farið, en henni líkaði vel ákvæðin í frv. um laun hreppstjóra og vill láta taka þau upp í þetta frv. 4. Vitni er áskilinn rjettur til þess, að þóknun sje ákveðin í sama þinghaldi og það hefir vitni borið. Nefndin hefir einnig fallist á, að þetta sje til bóta, en vill orða nokkuð á annan veg. Jeg skal að öðru leyti ekki fjölyrða um þetta, en jeg leyfi mjer að leggja það til, að háttv. deild samþykki brtt. nefndarinnar.

Karl Einarsson Jeg vil leyfa mjer að gera stutta athugasemd við brtt. á þgskj. 372. Mjer virðist fyrsta brtt. vera óþörf til þess að útiloka vitni, sem kemur af sjálfsdáðum, frá því að fá þóknun. Vitni yrði tæplega tekið til greina í einkamálum, nema það kæmi að tilhlutun annars málsaðila.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Það má vel vera, að athugasemd háttv.þm. Vestm. (K. E.) hafi nokkuð við að styðjast, en jeg get þó ekki sjeð, að neinu sje til spilt, þótt þetta stæði, sem nefndin leggur til.

Eggert Pálsson Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að málinu sje vísað til allsherjarnefndar, að þessari umræðu lokinni.

Halldór Steinsson Jeg leyfi mjer að leggja til, að málinu sje, að lokinni þessari umr., vísað til allsherjarnefndar.

Jóhannes Jóhannesson Vil leyfa mjer að leggja til, að málinu sje vísað til mentamálanefndar, að lokinni þessari umr.

Frsm. minni hl. (Guðjón Guðlaugsson) Þetta mál er nú komið aftur til deildarinnar til 3. umr., og hefi jeg leyft mjer að skeyta dálítið framan við það, frá því sem það var samþ. við 2. umr.Brtt. við frv. á þgskj. 396 er nokkuð á annan veg en frv. var upphaflega, en hún er einföld og fljótskilin. Hún fer í þá átt að nema úr gildi 9. gr. fasteignamatslaganna. Jeg hygg, að allir muni geta skilið, að hún megi að skaðlausu hverfa úr lögunum, því að hún er eina greinin, sem ræðir um skattgjaldið, og á því þar naumast heima. Allar aðrar greinar laganna eru leiðbeiningar og reglur um það, hvernig matið eigi fram að fara. Greinin kemur því líkast því eins og skollinn úr sauðarleggnum og er með öllu óþörf. Auk þess er jeg þess fullviss, að hún verður mönnum mikið ásteytingarefni, og mikil óánægja mun af henni hljótast, ef hún verður svo langæ, að hún geti nokkur áhrif haft. Mjer hefir því komið til hugar, að rjettast muni að afnema hana, og jeg held, að jeg hafi jafnvel minst eitthvað á það í nefndinni, þó að jeg sje ekki viss um, að hv. meðnefndarmenn muni minnast þess, því að jeg lagði ekki mikla áherslu á það á því stigi málsins. Annars mun það hafa verið háttv.þm. Ísaf. (M. T.), sem mintist á þetta við 1. umr. málsins og gat þess, að 9. gr. ætti ekki heima í lögunum. En þó að jeg álíti þetta heillaráð, get jeg samt ekki sagt, að jeg iðrist eftir því að hafa borið málið fram í þeirri mynd, sem jeg upphaflega gerði. Það hefir orðið til þess, að umræðurnar hafa orðið víðtækari en ella og hafa gefið tilefni til margskonar hugleiðinga, þegar að því kemur, að skatturinn verði lagður á. En jeg álít, að það sje skynsamlegt að fá þessu breytt nú þegar, nema þennan hortitt úr lögunum sem fyrst. Og jeg hygg, að engan muni furða á því, þó að skoðanir mínar hafi breyst nokkuð í þessu efni síðan farið var að fjalla um málið. Því að sannleikurinn er sá, að ábúðarskatturinn stendur alveg óhaggaður, þó að viðaukatillaga mín verði samþykt. Auk þess ber þess að gæta, að nauðsyn ber til að taka skattamálin í heild sinni bráðlega fyrir. Jarðamatsbókin verður væntanlega löggilt árið 1920, og þarf þess vegna að taka skattamálin til íhugunar þegar á næsta þingi. Annars skal jeg geta þess í þessu sambandi, að hinn svokallaði ábúðarskattur af húsum leiguliða er í raun og veru alls enginn ábúðarskattur. Eignarskattur gæti að sjálfsögðu komið þar til greina, en ákvæði um hann verða að bíða síns tíma. Jeg vona, að jeg þurfi svo ekki að fara fleirum orðum um viðaukatill. mína, því að jeg geng að því vísu, að háttv. þingdm. skilji málið svo vel, að þeir geti hæglega áttað sig á henni, og jeg treysti því, að þeir styðji hana, svo að hún nái að ganga fram.

Frsm. meiri hl. (Guðmundur Ólafsson) Svo er að sjá, sem lítið ætli að draga saman með okkur hv. 4. landsk.þm. (G. G.) í þessu máli. Því að jeg fæ ekki annað sjeð en að ver sje farið, ef 9. gr. fasteignamatslaganna verður úr gildi numin, fyrst að hún hefir verið þar frá upphafi. Hún getur haft áhrif á matið og hefir gert það, að jeg hygg, og getur því ruglingur hlotist af, ef henni er nú kipt í burt. Annars var þessi grein sett til þess, að taka mætti eftir henni ábúðarskattinn, meðan ekki yrði búið að semja ný skattalög. Reyndar ráðgerir háttv. 4. landsk.þm. (G. G ), að skattalög verði samin á næsta þingi, en þingsagan hefir svo þráfaldlega sýnt það, að framkvæmdir geta dregist nokkuð mikið á slíkum áformum. Og ef því verður ekki lokið 1. apríl 1920, þegar jarðamatsbókin gengur í gildi, þá er þó lakara, að þessi grein skuli ekki vera til, því að þá er jafnframt úr lögum numin tilskipun 1. apríl 1861, um löggilding nýrrar jarðabókar fyrir Ísland. Háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) taldi þessa grein ekkert koma fasteignamatinu við. Ef svo er, þá er hún að minsta kosti meinlaus. En, eins og jeg hefi bent á, þá er þetta misskilningur hjá háttv.þm. (G. G.), því að menn hafa einmitt tekið tillit til greinarinnar, og er því rangt að nema hana úr gildi, að svo stöddu. Jeg tel ástæðulaust að minnast á launaviðbótina, sem fekk að standa eftir í frv. við 2. umr., þó að jeg hafi annars ýmislegt fleira um það efni að segja en jeg hefi gert hingað til.

Frsm. minni hl. (Guðjón Guðlaugsson) Mjer þykir leitt, að hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) getur ekki skilið að reglurnar fyrir matinu eru svo ljósar, að ekkert er um að villast fyrir matsmennina, hvernig þeir eiga að meta. Jeg er því á sömu skoðun og áður, að það geti ekki ruglað matið, þótt 9. gr. laganna verði numin í burt. Matsmennirnir eiga alls ekki að taka hana neitt til greina. Það að bera saman hið gildandi hundraðatal við það, sem verður eftir að jarðir eru metnar nú eftir sannvirði þeirra, það gera nefndarmenn að eins sjer til skemtunar, en kemur matinu alls ekkert við. Um skattgjaldið er það að segja, að þótt það dragist til 1920 að semja skattalög, þá hefir engum komið til hugar að afnema gamla ábúðarskattinn. Landsstjórnin tekur sig nú væntanlega til og semur sjerstaka bók, þar sem fasteignir eru lagðar í hundruð, og svo verður ábúðarskatturinn tekinn samkvæmt henni. Skatturinn verður sami og áður, en hundraðatalan breytist. Annars hygg jeg, að til þessa geti naumast komið, því að allar líkur eru til þess, að aukaþing verði að ári, og svo verður reglulegt þing 1919, og er næsta ólíklegt, að bæði þingin sleppi skattalögunum með öllu. Því að nú er sannarlega ekki vanþörf á að fara að hugsa eitthvað fyrir tekjunum og hætta að snúa sífelt þeirri sveifinni að ausa út fje, án þess að hugsa um, hvað koma á í staðinn. Jeg hygg, að ekki geti liðið lengur en til 1920, að almenn skattalög verði sett fyrir landið, og er þá auðvitað, að þetta atriði verður einnig tekið með.

Frsm. meiri hl. (Guðmundur Ólafsson) Háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) hjelt því fram, að því er mjer skildist, að 9. gr. fasteignamatslaganna yrði ekki að notum til þess að ákveða skatt, þegar fasteignamatsbókin væri komin í gildi. En eftir 9. gr. fasteignamatslaganna er gangverð jarðarhundraða 150 kr. Jörð, sem metin er svo og svo mörg hundruð króna, er talin svo og svo mörg hndr. á landsvísu til ábúðarskatts eftir matsverðinu. Það sjest því samkvæmt 9. gr, hve mörg hundruð hún er, þangað til ný skattalög kunna að gera breytingu á því. Háttv. 4. landsk.þm. (G. G.) gat þess, að líklega yrði háð aukaþing að ári. Það tel jeg þó engan veginn víst, og ekki heldur áreiðanlegt, að það aukaþing og næsta reglulegt þing ráði skattalögum til lykta. Skattamál eru vandasöm mjög, og hafa margir háttv.þm. látið þá skoðun uppi opinberlega nú á þinginu, að ógerlegt sje að leggja út í nokkrar verulegar breytingar á skatta- og tollalöggjöf landsins meðan svipað ástand helst og nú er hvað verslun og framleiðslu snertir.

Frsm. (Magnús Torfason); Jeg hefi ekki mikið að segja um brtt. á þgskj. 373. Eins og getið er um í nál. hafa komið fram óskir um það frá borgurum á Akureyri, að frv. yrði breytt að nokkru. Þess var sjerstaklega óskað, að ákvæðum frv. um kosningarrjett yrði breytt. Þar hafði gamla ákvæðið verið látið halda sjer, um að þeir, sem skulduðu í bæjarsjóð, skyldu verða af kosningarrjetti. En þetta ákvæði hefir nú lengi verið dauður bókstafur, og var því slept í frv. um bæjarstjórn á Ísafirði; þótti nefndinni því rjett að taka þessa ósk til greina. Enn fremur hafa komið fram raddir um það, að Alþingi og löggjafarvaldið skipaði ekki þegar svo fyrir, að bæjarstjóri skuli koma í stað bæjarfógeta á Akureyri, heldur skuli fyrst leitað samþykkis borgaranna með leynilegri atkvæðagreiðslu um það atriði. Nefndin hefir einnig fallist á þetta, og hljóðar önnur brtt. um þetta ákvæði. Jeg skal að lokum geta þess, að hv.þm. Ak. (M. K.) hefir tjáð sig samþykkan brtt. nefndarinnar.

Eggert Pálsson Mjer finst ekki ástæða til, að haldnar sjeu langar umr. á þessu stigi málsins, en vil leggja það til, að till. verði vísað til lausanefndar þeirrar, er kosin var til þess að íhuga frv. um fullkominn íslenskan siglingafána, og umr. sje frestað.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að málinu verði vísað til samgöngumálanefndar, að umræðunni lokinni.

Halldór Steinsson Mál þetta hefir verið til meðferðar á sameiginlegum fundi samgöngumálanefnda beggja deilda, og hygg því ekki þörf á að vísa því til nefndar hjer.

Jóhannes Jóhannesson Það eru komin fram fleiri frv. um breytingar á lögum þessum, og til er ætlast, að samgöngumálanefnd þessarar hv. deildar sjóði saman eitt frv. upp úr þeim öllum. Jeg held því fast við nefndartillögu mína.