Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti, Fjvn. hefur haft til athugunar till. til þál. um framkvæmdaáætlun um hafnargerðir og endurskoðun hafnarlaga á þskj. 83. Hún hefur leitað um till. þessa álits hafnarog vitamálastjóra, og liggur fyrir umsögn hans um málið. Er sú umsögn jákvæð, þannig að hann telur mjög mikilvægt og æskilegt, að sú athugun fari fram, sem gert er ráð fyrir í till., og efnislega leggur því fjvn. til að nánar athuguðum öllum atriðum málsins, að till. verði samþykkt með smávægilegum breytingum. Áður en ég geri nánar grein fyrir málinu efnislega, þykir mér rétt að taka það fram, sem kemur fram að vísu nokkuð í nái. fjvn. á þskj. 321, að allshn. Sameinaðs þings hafði samráð við fjvn. í tilefni þess, að til þeirrar nefndar var vísað annarri till., sem snertir einn þátt þessa máls, þ.e.a.s. till. á þskj. 41 um endurskoðun laga um hafnarbótasjóð. Þótti allshn. eðlilegt, að þessi mál væru tekin sameiginlega til meðferðar, og þar sem sú till. fjallaði aðeins um einn þátt málsins, þótti eðlilegt að athuguðu máli af hálfu þessara nefnda beggja að sameina tillögurnar, á þann hátt, að efnislega var gert nokkru fyllra ákvæði till. á þskj. 83 um framkvæmdaáætlun um hafnargerðir varðandi það atriði, er snerti endurskoðun laganna um hafnarbótasjóð sérstaklega. Ber því að líta svo á, að till. fjvn, í þessu efni feli í sér afgreiðslu á báðum þessum tillögum. Við flutning málsins, þ.e.a.s. þáltill. á þskj. 83 og enn fremur till. á þskj. 41, var gerð ýtarleg grein fyrir nauðsyn þess máls, sem hér er um að ræða, þ.e. þess, að leitazt væri við að finna traustari grundvöll, en nú er undir hafnarframkvæmdir í landinu, bæði hvað snerti áætlun um nauðsynlegar hafnarbætur og enn fremur hinn þáttinn, sem er fjáröflun til framkvæmdanna. Svo sem fjvn. leggur til að till. verði afgreidd, er gert ráð fyrir því, að þessi áætlun verði miðuð við 10 ár, Hér er að sjálfsögðu um að ræða mjög miklar framkvæmdir, því að víða kreppir skórinn að og þarfirnar fyrir bætt hafnarskilyrði víðs vegar um landið eru mjög miklar. Það sjónarmið er látið fylgja, að fyrst og fremst skuli við það miða, að framkvæmdirnar geti stuðlað að öruggri og aukinni útflutningsframleiðslu. Hafnirnar hafa vitanlega tvíþættu hlutverki að gegna: Annars vegar að vera vöruflutningahafnir varðandi þær nauðsynjar, sem að landinu þarf að draga og hverju einstöku byggðarlagi, og í því sambandi einnig að sjálfsögðu útflutningshafnir, en í öðru lagi, að þær geti veitt fullnægjandi aðstöðu til útgerðar frá þeim stöðum, þar sem sá atvinnuvegur helzt er stundaður á landinu. Þessi sjónarmið er að sjálfsögðu eðlilegt að höfð séu í huga, og vitanlega verður að leggja á það höfuðáherzlu, að ófullnægjandi hafnir séu því ekki til hindrunar, að hægt sé að stunda útflutningsframleiðslu til sjávarins, eftir því sem mögulega er unnt. Þetta er annar þáttur málsins að láta gera þessa framkvæmdaáætlun, sem miðist við 10 ár. Hinn þátturinn er svo sá, að leitað verði eftir úrræðum til þess að afla fjár til framkvæmdanna og þá m.a. í því sambandi athugað sérstaklega, hvort ekki muni tiltækilegt að efla hafnarbótasjóð á þann hátt, að hann geti sinnt þessu hlutverki, og enn fremur, að gerð verði í sambandi við framkvæmdaáætlunina sérstök athugun á skiptingu kostnaðar við hafnargerðirnar milli ríkis og sveitarfélaga, því að það er vitanlega eitt mikilvægt atriði í þessu máli að búa þannig um hnútana, að fjárhagslega sé sæmilega fyrir þessum málum séð. Og það verður að teljast nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því, hvernig þessi mál verði leyst á þann hátt, að heilbrigt geti talizt, þ.e.a.s., að hluti sveitarfélaga verði þar ekki gerður stærri en svo, að sveitarfélögin geti með sómasamlegu móti undir honum risið. Það er vitanlega algerlega óheilbrigt, ef í ríkari mæli verður farið inn á þá braut, sem menn of mikið hafa neyðzt inn á nú þegar, að ríkið taki að sér að greiða ríkisábyrgðarlánin fyrir hafnirnar. Slíkt er mjög óheilbrigt, og þarf að byggja þessa kostnaðarskiptingu upp á þann hátt, að fullkomlega sé hægt að ætlast til þess, að sveitarfélögin geti staðið undir sínum hluta. Það er bent á það af vitamálastjóra, að eitt það atriði, sem sérstaklega mæli með því, að framkvæmdaáætlun sem þessi sé gerð, sem hann telur að vísu, að muni taka nokkurn tíma, sé það, að mikilvægt sé að fá sem allra fullkomnastar tæknilegar athuganir á öllum aðstæðum varðandi hafnargerðir á hverjum stað, og gera sér grein fyrir því sem allra bezt fyrir fram, hvernig aðstæðurnar eru, því að víða þarf að gera margvíslegar athuganir í þessu sambandi. Þetta er oft og tíðum erfitt við að fást, nema því aðeins að, að þessum málum sé unnið á skipulagsbundinn hátt, Og með hliðsjón af því mikla verkefni, sem hér er fyrir höndum, og mikilvægi þess fyrir þjóðarheildina, að reynt verði að ýta þessum hafnarmálum áleiðis, svo sem kostur er, þá telur fjvn. rétt að mæla með samþykkt tillögunnar eða réttara sagt tillagnanna, með þeirri breytingu, sem um getur í nál. á þskj. 321.



Herra forseti. Á þskj. 41 flutti ég till., sem miðaði að því að láta fara fram endurskoðun laganna um hafnarbótasjóð, með það fyrir augum, að á þeim verði gerðar nauðsynlegar breytingar, þannig að sjóðurinn gæti orðið verulega til aðstoðar fátækum byggðarlögum við hafnarframkvæmdir. Þeirri till. var vísað til hv. allshn. Nokkru síðar kom fram önnur till. frá hv, 2. þm, Eyf. og fleirum um framkvæmdaáætlun um hafnargerðir o.fl., sem var vísað til hv, fjvn. Þessar nefndir hafa nú komið sér saman um að steypa þessum tveim till. saman, og finnst mér það eðlilegt, þar sem þær fjalla, eins og hv. frsm. fjvn. tók fram, um sama málið, þ.e.a.s., eins og hann réttilega tók fram, mín till. er þáttur úr þeim athugunum, sem gert er ráð fyrir að gerðar séu. Ég vildi leyfa mér að þakka báðum þessum nefndum fyrir afgreiðslu málsins að því er varðar mína till. Það fer ekki á milli mála, að víða eru hafnarframkvæmdirnar einhverjar þær mikilvægustu af öllum óleystum verkefnum viðkomandi byggðarlaga. Það er því brýn nauðsyn á því, að þegar sé hafizt handa á skipulegan hátt um að leysa þessi miklu verkefni og aðstoða þau byggðarlög, þar sem þörfin er mest, eftir ákveðinni áætlun. Það gefur auga leið, að ekki er hægt að framkvæma þessi miklu verkefni öðruvísi, en eftir ákveðinni áætlun, gerðri af þeim, sem hafa þekkinguna bezta á þessum málum í heild. Það, hvort hægt er að halda uppi blómlegri útgerð í hinum ýmsu kaupstöðum og kauptúnum í kringum landið, grundvallast að verulegu leyti af því, hvernig hafnir viðkomandi staða eru. Víða er ástandið því miður þannig, að það orkar mjög tvímælis, hvort rétt er að kaupa þangað nýjan bát eða fleiri báta, einungis vegna þess, hve hafnaraðstaðan er slæm. Víða er ágæt aðstaða í landi til að fullnýta aflann, en höfnin svo slæm, að það er aðeins hörku og dugnaði sjómannanna að þakka, að bátarnir eyðileggjast ekki í vondum veðrum. Það má segja, að það sé hart að verða fyrst að sækja sjóinn og síðan kannske að byrja á aðalerfiðinu, en það er, þegar að landi er komið, að verja bátinn. Flestar þeirra hafnarframkvæmda, sem liggur fyrir að gera á komandi árum, eru stórar og dýrar, af þeirri einföldu ástæðu, að víða er lokið minni framkvæmdum og viðráðanlegri fyrir viðkomandi byggðarlög. Einhver ráð verður því að finna til að gera hvort tveggja, fá fjármagn til þessara framkvæmda og að nota það fjármagn þannig, að sem mest gagn verði af og fyrir sem flesta. Það er alkunna, að fiskveiðasjóður hefur aðstoðað marga til að kaupa fiskiskip með góðum lánum. Á líkan hátt þyrfti hafnarbótasjóður að vera þess megnugur að lána ýmsum byggðarlögum fé til hafnarframkvæmda með góðum kjörum. Það vita allir, hversu mikla erfiðleika það hefur kostað mörg byggðarlög að afla nauðsynlegs lánsfjár til hafnarframkvæmda. Þessir aðilar geta ekki gengið að neinni sérstakri lánastofnun, sem hafi það hlutverk að lána til slíkra framkvæmda, enda engum skylt. Það er því notuð sú aðferð að reyna að slá eina eða aðra lánastofnun um smáupphæðir, oft til bráðabirgða, og síðan hefur það kostað mikla erfiðleika heima fyrir að standa í skilum, ef það hefur þá tekizt. Ef hafnarbótasjóður væri efldur svo, að hann gæti gegnt svipuðu hlutverki gagnvart þeim byggðarlögum, sem vilja ráðast í hafnarframkvæmdir, eins og fiskveiðasjóður gerir gagnvart þeim, sem ætla að kaupa nýjan bát, væri viðhorfið allt annað. Vitaskuld yrði að sjá hafnarbótasjóði fyrir framlögum frá ríkinu árlega eða öðrum tekjum og síðan væri þetta fé lánað til nokkuð langs tíma, t.d. 20 ára. Fljótlega mundi svo sjóðurinn taka að vaxa, þegar afborganir og vextir færu að koma inn, og yrði þannig hægt að lána meira til þessara framkvæmda frá ári til árs. Það er vitanlega ekkert áhlaupaverk að framkvæma allar þessar miklu og mörgu hafnarframkvæmdir, sem þarf að gera. Ég er þess vegna samþykkur þeirri hugmynd að láta gera framkvæmdaáætlun um hafnargerðir og að sérstaklega sé við það miðað, að þær stuðli að öruggri og aukinni útflutningsframleiðslu. Í áætluninni ætti einnig að gera ráð fyrir, að reynt væri að ljúka að fullu við þær hafnir, sem teknar væru til uppbyggingar. Með því móti verður framkvæmdin öllu hagkvæmari og ódýrari. Eins og ég sagði áðan, eru hafnarmálin brennandi vandamál margra staða víðs vegar í kringum landið. Samþykkt þessarar till. ætti að geta orðið til þess, að þessi mál verði nú tekin til nýrrar og gagngerðrar endurskoðunar, og má vera, að síðan komist meiri skriður á þau, og er þá vel farið og tilganginum náð.



Herra forseti. Eins og frsm. nál., hv. 2. þm, Eyf., tók fram, hefur nefndin orðið sammála um að leggja til, að mál þetta verði afgreitt, eins og í till. felst, með örlitlum breytingum. Það er gleðiefni, þegar maður verður þess var, að áhugi vaknar fyrir þessu mikla velferðarmáli þjóðarinnar, því að það er ekki ofmælt, að það er eitt af meginskilyrðunum fyrir því, að þjóðinni geti vegnað vel og að fólkið úti á landsbyggðinni geti unað glatt við sitt, að það hafi góðar og öruggar samgöngur. Eins og menn vita og eins og oft hefur áður verið sagt, verða samgöngurnar í lofti og á landi ekki svo öruggar sem skyldi, þegar vetur gengur í garð, og því er það, að þá treysta menn á siglingar skipanna. En til þess að siglingarnar geti verið öruggar, þarf náttúrlega í fyrsta lagi góð skip, og þau teljum við okkur hafa, en við þurfum einnig góðar og öruggar hafnir, sem geta tekið á móti skipunum, þegar þau koma að landi. Eins og hv. alþm. rekur minni til, flutti ég hér á hinu háa Alþingi 1956, rétt fyrir áramótin, tvær till. í sambandi við hafnamál landsins, aðra um að láta fara fram rannsókn á nokkrum ákveðnum stöðum á landinu um það, hvort ekki væri heppilegt, að þar yrðu byggðar hafnir í stað þess að vera að reyna að bæta þær hafnir sumar hverjar, sem fyrir eru og illa hafa reynzt, og hina till. um það, hvernig fjárins skyldi aflað, eða því var beint til ríkisstj., hvort ekki væri heppilegt að taka upp nýjan hátt, m.ö.o. að ljúka höfnunum, sem væru hálfgerðar, og byggja þær eftir vissri áætlun, vissu skipulagi, sem nú felst í þessum tillögum. Það er því gleðiefni, að þessi Till. hefur komið fram. En mig langar til að segja nokkur orð í sambandi við þetta mál almennt, út af því, að hún liggur hér fyrir til umræðu. Það, sem ég segi, ber ekki að skilja sem ádellu á neinn eða neina, heldur sem gleði, í fyrsta lagi yfir því, að málið er nú tekið nýjum og að mínum dómi öruggari tökum, og til þess að undirstrika, að það er nauðsyn, að það sé gert. Það er eins og allir vita, að þá fyrst fer fólkinu að vegna vel í landinu, þegar það hefur séð, að því er skapað öryggi, og það þýðir ekki að tala um að viðhalda jafnvægi í byggð landsins, ef samgöngur að og frá byggðunum eru ekki öruggar, og eins og áður er tekið fram, þá er það í lengstu lög og siðasta úrræðið að treysta á sjóinn fyrir strandríki eins og Ísland er. Ég vil leyfa mér að minna á, að það er að okkar dómi, sjómannanna, alveg sjálfsagður hlutur, áður en farið er út í að kosta miklu til um sumar þær hafnir, sem nú eru notaðar, að rannsaka til hlítar, hvort ekki sé nauðsynlegra og að öllu leyti heppilegra og ódýrara fyrir þjóðarbúskapinn að athuga, hvort ekki mætti byggja hafnir á nýjum og tilteknum stöðum, þeim stöðum, sem ég t.d. benti á í minni till. um rannsóknirnar 1956. Ég veit, að það er öllum hv. alþm. í fersku minni, hvaða staðir það voru, og ég hirði ekki um að fara að telja þá upp aftur, nema sérstakt tilefni gefist til. En hitt, að leggja mikið fé í að reyna að bæta hafnir, sem ekki eru góðar og því miður aldrei verða góðar, það er ekki hyggilegt að okkar dómi, sjómannanna. Við vildum heldur, að upp væri tekinn sá háttur að reyna að finna góða staði fyrir hafnirnar, sem lægju eins vel við fyrir sveitirnar, og að þar væru byggðar góðar og öruggar hafnir, og sérstaklega, ef það á að undirstrika það, að þar sem er byrjað á að gera hafnir og þar sem líkur eru fyrir því, að þær geti orðið mjög góðar, með því að þeim verði lokið og það sem allra fyrst, þá væri sjálfsagt að reyna að fá fé til þess með einhverjum hætti og athuga það sem allra fyrst, því að eins og allir vita, þá þýðir ekki að segja: Sjór, stattu kyrr, eða: Vindur, bær þú ekki á þér. Sjórinn og vindurinn vinnur á höfnunum, og því, sem gert er á sumrin til þess að reyna að laga það, sem illa fór á veturna, verður stundum ekki einu sinni hægt að ljúka fyrir það fjármagn, sem veitt er til hinna ýmsu hafna á hverjum tíma. Og þetta er mjög skiljanlegt, þar sem í mörg horn er að líta og óskirnar koma úr öllum áttum. Þess vegna er skipulag og fyrir fram gerð áætlun mjög nauðsynleg og góð í þessu efni. Ég vil aðeins minna á örfáar hafnir í sambandi við þetta, þær hafnir, sem þarf að ljúka við. Það er t.d. höfnin á Rifi. Eins og allir vita, er það orðin mjög þörf og nauðsynleg höfn og menn eru farnir að nota hana mikið, og að henni liggja mikil og góð fiskimið, mjög nærtæk. Hins vegar hafa skipin ekki öll og hér um bil engin verzlunarskipin enn þá treyst sér til þess að fara inn á þessa höfn, því að hún er ekki talin svo örugg, þ. e. innsiglingin, og þar þarf því um að bæta. En með þeim fjárframlögum, sem til þeirrar hafnar eru veitt, er gert ráð fyrir því, þó að vel sé veitt til hennar í samanburði við margar aðrar, að það mundi taka minnst 10 ár með sama áframhaldi og með því að sjórinn og vindurinn stæði kyrr að gera hana, svo að hún yrði góð. Þá vil ég minna á Patrekshöfn. Það er höfn, sem allir þekkja nú orðið af sögunni. Þar gerast margir viðburðir og ekki allir jafnánægjulegir. Skipin verða þar oft fyrir óhöppum, sem eru algerlega án þess, að það sé nokkrum manni um að kenna, heldur aðeins fyrir þá sök, að höfnin er ekki eins fullkomin og hún þarf að vera, til þess að hún geti talizt góð. Það þarf sannarlega að taka þar höndunum til og gera þar stórt átak, til þess að hún verði góð sem allra fyrst. Til þeirrar hafnar er að vísu veitt nokkurt fé á fjárl., ekki svo litið í samanburði við aðrar hafnir, en þó mundi sennilega taka um 40 ár að gera hana góða eða fullkomna með því fé, sem veitt er á fjárl. í ár, ef það héldist í hendur, að það væri alltaf svo á hverju ári. Þá langar mig til enn einu sinni að minna á Skagaströnd. Það er höfn, sem allir þekkja og nú nýlega af sögunni líka. Þar vildi eitt óhappið til, og það vil ég undirstrika og fullyrða, að það var fyrir þá sök, að höfnin var ekki fullgerð. Það fjárframlag, sem til þeirrar hafnar er lagt nú á fjárl. í ár, finnst mér vera svo lítið, að það sé varla hægt að nefna það, það hefði verið alveg eins gott að strika höfnina út. Að hugsa sér það að veita ekki til þeirrar hafnar, sem átti einu sinni að vera landshöfn, þar sem fagrar sveitir liggja að og þar sem síldarverksmiðja er þegar reist og bíður eftir því að vera notuð og þar sem fiskimiðin eru rétt við landsteinana, að hún skuli ekki fá nema 50 þús. á þessu ári, það er svo ótrúlegt, að það tekur engu tali. Ég hefði getað hugsað mér, að hún hefði fengið 500 þús. Þá hefði kannske eitthvað mátt gera fyrir þá höfn. En eins og ég gat um í upphafi, er það fyrir þá sök að dómi allra siglingafróðra manna, að höfnin er ekki fullgerð og í lagi, að óhöppin vilja þar til oft og tíðum og skipin verða að snúa frá, því að þetta sker, sem um var að ræða í tilfellinu síðasta, er endinn á hafnargarðinum, sem á að vera þar með tímanum og á að koma úr hinni áttinni, að sunnanverðu, út í flóann til þess að loka og gera hana örugga, enda vita allir, og það er hæstv. forseta Alþingis bezt kunnugt allra, að t.d. hafnargarðurinn þar hallast, og liggur við, að hann hrynji, ef stórbrim gerir, fyrir þá sök, að hann hefur ekki fengið þann styrkleika, sem hann þurfti í upphafi, og það er engan hægt að saka um slíkt, en það eru stórviðrin á Íslandi, sem gera það. Ég vil þá enn minna á eina höfn, sem er líka mjög nauðsynleg og ég var nú minntur á, þegar ég flutti mitt mál, og það er Ólafsfjörður, því að þar eru miklir dugnaðarmenn. Þeir sækja sjóinn fast. Þeir hafa mikinn áhuga fyrir því að fá sína höfn fullgerða, svo að hún verði góð og fær í flestum veðrum eða öllum öðrum en þeim, sem hún hlýtur að vera ófær í, og það er í norðaustanátt, það vita allir, en þá eru hrein frátök, og þá er ekkert um það að ræða. Að öðru leyti væri hægt að gera hana miklu betri en hún er með því að leggja til hennar mikið fjármagn að vísu. En sá staður, sem er í uppgangi eins og Ólafsfjörður, þar sem allir menn sækja sjóinn, ef á þarf að halda, og frystihúsin eru fyrir hendi og margt annað gæti þar skapazt, ef höfnin yrði nokkurn veginn örugg, - þeir mundu sannarlega gleðjast, ef þeir fengju sinn óskadraum uppfylltan. Ég vil undirstrika það einnig, að Húsavíkurhöfn þarf að verða miklu betri, en hún er. Við urðum þar fyrir miklu tjóni á því skipi, sem ég færi hér við strendur landsins í vetur, sem alls ekki hefði komið fyrir, ef hafnargarðurinn hefði verið orðinn lengri út frá höfðanum, og löngum hefur verið beðið eftir, að hann yrði lengdur til muna. En þetta er eins og annað, það er því miður fjárskorturinn, sem ræður þessu, og óskir manna úr öllum áttum um að fá hafnarbætur, en engin ásökun á neinn í þessu máli. En æskilegt væri, að öll þessi mál væru sett í nýtt form, þannig að þetta yrði tekið eftir vissum reglum, eftir skipulagi og það sem allra fyrst. Það er víst enginn efi á því, að það mundi margborga sig fyrir þjóðarheildina, þótt tekið yrði 100–200 millj. kr. lán til þess að fullgera nokkrar þessara hafna nú á næstu 3–4 árum. Og það þyrfti helzt að gera það, því að þær liggja mjög undir skemmdum margar hverjar, og skipin liggja alltaf undir skemmdum, á meðan hafnirnar, sérstaklega þessar, sem hættulegastar eru fyrir þau, eru eins og þær eru, og í hvert sinn sem skip verður fyrir tjóni, þá er það ekki aðeins tjón útgerðarinnar, heldur og tjón tryggingarfélagsins, sem það leggur svo aftur á útgerðarfyrirtækið með hækkuðum iðgjöldum. Þannig snýst hjólið, og endar með því, að 1/3 hluti af því, sem veitt er máske til strandferðanna í vissum tilfellum, fer í viðgerðartjón eða skaðabætur eða tryggingar fyrir skipin. Slíkt er ekki gott, og æskilegasta formið á þessu er það auðvitað, að hafnirnar séu það tryggar og það góðar, að allir geti verið öruggir með skip sín, þegar inn í þær er komið, og það er enginn efi á því, að það er ósk allra góðra Íslendinga, að svo megi verða sem allra fyrst. Ég vil undirstrika það, að ég fylgi þessari till., en óska eftir því, að hraðinn verði mikill og það verði veitt sem mest fé, hvernig sem það svo verður fengið, til þess að ljúka þeim höfnum, sem nú eru í byggingu og liggja undir skemmdum og hafa valdið miklu tjóni á skipum á undanförnum árum.



Herra forseti. Fyrir stuttu ræddi ég nokkuð almennt um vegamál og þá þýðingu, sem gott vegasamband hefur fyrir landsmenn í heild. Ég lýsti því þá, að almennur áhugi er fyrir bættum vegasamgöngum. Mun ég því ekki að þessu sinni fara að ræða það mál. Snemma á þessu þingi var flutt till. um framkvæmdaráætlun um vegagerð. Var aðalflm. hv. þm. N-Ísf. (SB) og tveir aðrir hv. þm. meðflm. Þessi tili. gerði ráð fyrir því að gera samræmda framkvæmdaráætlun um vegagerð til þess að koma þeim landshlutum og héruðum sem fyrst í akvegasamband, sem enn þá væru ýmist veglaus eða án þess að hafa samband við meginvegakerfi landsins. Í sambandi við þá till. kom fram brtt, á þskj. 45 frá hv, 1. þm. N–M. (PZ), og var þessum till. báðum vísað til fjvn. Fjvn. hefur haft þessi mál til meðferðar og leitað umsagnar vegamálastjóra. Hann hefur sent n. mjög ýtarlega grg. í málinu, og er hún birt hér sem fskj, með till. á þskj. 316, sem fjvn. flytur. Í grg. vegamálastjóra kemur það fram, sem beðið er um að upplýsa í till, á þskj. 27. Þar er gerð grein fyrir því, hvaða héruð það séu, sem ekki eru í sambandi við aðalvegakerfi landsins. Hins vegar er það skoðun vegamálastjóra, að ekkert hérað eða enginn landshluti sé án vega. Vegamálastjóri gerir grein fyrir því, að það eru fimm héruð, sem ekki ná sambandi við aðalvegakerfið, og hann gerir einnig grein fyrir sundurliðuðum kostnaði við að koma þessum héruðum í samband við akvegakerfi landsins. Hér er því um að ræða, að þær upplýsingar, sem beðið er um í till. á þskj. 27, eru veittar frá hendi vegamálastjóra með þessari merkilegu og greinilegu grg. Það, sem næst liggur fyrir, er að útvega það fjármagn, sem þarf til að koma því áfram, sem þarna á að gera, en ekki framkvæmdaráætlun eða áætlun um það, hvað það muni kosta. Það var því skoðun fjvn., eins og fram kemur í grg. frá n. hálfu, að fullnægt væri till. á þskj. 27. Hins vegar er farið fram á það í brtt. á þskj. 45 að gera athugun á vegaástandinu og framtíðaráætlun út frá þeirri athugun. Að athuguðu máli og samkvæmt ábendingu vegamálastjóra þótti þó fjvn. rétt að gera nýja till. í þessu máli, þar sem gert er ráð fyrir heildarathugun á ástandi veganna, og á grundvelli þeirrar athugunar væri svo gerð áætlun um nauðsynlegar umbætur á vegakerfinu með hliðsjón af þýðingu þess fyrir byggð landsins í heild. Þegar þessi athugun, sem fjvn. leggur til að verði gerð, fer fram, ber að hafa það í huga, að meira en helmingur af þjóðvegunum, sem uppbyggðir eru, eru gerðir fyrir stríð. Þeir voru því gerðir áður en þau stórvirku vinnutæki komu til sögunnar, sem nú eru notuð við vegagerð. Þá ber einnig að líta á það, að þegar þessir vegir voru lagðir, þekktust hér ekki bifreiðar nema þær, sem fluttu 3–4 smálestir, og vegagerðin var þess vegna miðuð við það. Margir af þessum vegum eru þó á því svæði, þar sem umferð er einna mest nú og bifreiðar til vöruflutninga þyngstar. Það er því ekki nóg að upplýsa um lagða vegi, heldur ástand þeirra og þörf og jafnframt, hvað gera má ráð fyrir að miklir þungaflutningar fari um þá. Það er kunnara, en frá þurfi að segja, að vegakerfið í hinum ýmsu sýslum landsins er mjög misjafnt. Ber þar margt til. En allar sýslur hafa hins vegar þörf fyrir góða vegi. Hinu er ekki að neita, að umferðin er mest á þeim vegum, þar sem mjólkurframleiðslan er mest og daglegir vöruflutningar vegna hennar. Í sambandi við heildarathugun og framtíðaráætlun um vegina þarf þess vegna að taka tillit til þessa svo og snjóalaga og fleira þar að lútandi. Breyttir framleiðsluhættir hafa líka mjög mikil áhrif á nauðsyn þess, að vegirnir séu vel upp byggðir. Þá hafa og á síðari árum vöruflutningar héraða á milli á bifreiðum færzt mjög í aukana, og ekki er nokkur vafi á því, að mjög verður á það sótt að auka þessa flutninga og þó sérstaklega að mega nota stærri bifreiðar til flutninganna, en áður hefur verið. Ég gat þess hér á hv. Alþingi um daginn, að þegar sementsverksmiðjan tæki til starfa, mundu þessir flutningar aukast mjög og ásóknin um stærri bíla að sama skapi. Þetta þarf mjög að hafa í huga, þegar gerð er athugun á vegunum og framtíðaráætlun lögð. Þá ber og á það að líta, að á þeim vegum, sem fjölfarnastir eru, er umferðin orðin svo mikil, að nauðsyn ber til að fara að gera þar slitlag úr varanlegu efni, malbiki eða steinsteypu, og öllum má vera ljóst, að ef um framtíðaráætlun á að vera að ræða, verður hún að miðast við það, að stefnt sé nokkuð fram í tímann, en ekki eingöngu við það, sem þekkt er í dag, og gætum við haft þar til samanburðar þá þróun, sem orðið hefur hér á síðustu árum. Fjvn. leggur því til, að það verði gerð heildarathugun á vegakerfinu, ástandi þess, og á grundvelli þeirrar athugunar verði gerðar till. eða áætlun um úrbætur með þá þýðingu, sem vegakerfið hefur fyrir landið í heild. Ég hef hér í stuttu máli gert grein fyrir afgreiðslu n. á þeirri tillögu, sem vísað var til hennar á þskj. 27, svo og brtt, á þskj. 45 og grundvelli eða hugsun n. fyrir þeirri till., sem hún flytur hér. Ég vil að lokum segja það, að grg. vegamálastjóra, sem hér fylgir, er merkilegt innlegg í þetta mál, og ég treysti því, að á grundvelli þeirrar till., sem við leggjum til að samþ. verði hér, verði gerðar verulegar úrbætur í þessum málum og stefnt að ákveðnu marki til úrlausnar því.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. frsm. fjvn., að þessi skýrsla, sem borizt hefur og birt er hér með nál. frá hendi vegamálastjóra, er mjög fróðleg, sérstaklega er það fróðlegt fyrir okkur, sem svo er ástatt um, að við erum ekki enn þá komnir í samband við aðalvegakerfi landsins, að sjá það, hve langt er í land með, að úrbætur fáist á því. Það er að vísu talað um það, að Vestur- og Norður-Ísafjarðarsýslur eigi að komast í vegasamband eftir fjögur ár með svipuðum framlögum og verið hafa undanfarið til þeirra vega, sem þar er um að ræða. Það er þó nokkur misskilningur í þessu, sem kemur að vísu ekki fram hér hjá vegamálastjóra, en hann er í því fólginn, að hér er aðeins miðað við það, að samband náist suður á Barðaströnd, í Vatnsfjörð á Barðaströnd, en tekur hins vegar ekkert tillit til þess, að enn er ólagður vegur yfir Þingmannaheiði og verður sennilega ekki lagður þar, því að meiningin er, að vegurinn liggi þar með sjó fram. Þeir, sem hafa farið þennan veg undanfarið, telja, að hann sé öldungis ófær, ef vætur ganga, og sé þess vegna langt frá því, að viðhlítandi samband sé komið, þó að vegurinn sé kominn að vestan í Vatnsfjörð, fyrir utan það, að stór hluti af Vestfjarðakjálkanum og sá hlutinn, þar sem flest fólkið býr, milli 4 og 5 þús. manns, á yfir að sækja fjallveg, sem er nokkuð yfir 600 m á hæð og þannig ástatt um að öðru leyti, að það er ekki lagður vegur, heldur að mestu leyti ruddur vegur, og þannig ástatt um hann, að það hefur komið fyrir í hverjum einasta mánuði ársins, líka sumarmánuðina, að hann hefur verið ófær vegna snjóa. Ástandið er þannig í raun og veru miklu verra en fram kemur í þessari skýrslu hér, ef við hugsum um þann hluta Vestfjarða, sem mest fjölmenni byggir, því að í hina áttina, norður á bóginn og síðan yfir Þorskafjarðarheiði, á vegasambandið enn þá miklu lengra í land, eða allt til 1979, að gert er ráð fyrir, að sá vegur komist í samband. Og þó eru upphæðirnar, sem um er að ræða, ekki stórkostlegar. En samkvæmt því, sem fært hefur verið talið undanfarið að veita til þessara vega, tekur þetta samt svona langan tíma. Það er kannske ekki óeðlilegt, að skipting vegafjárins hafi verið á þann veg, sem hún hefur verið. En aðstæðurnar þarna fyrir vestan eru allt öðruvísi, en víðast hvar annars staðar á landinu, sérstaklega vegna þess, að það er tiltölulega nýtilkomið, að farið er að leggja þarna vegi, og verkefnið hefur þess vegna verið miklu stórkostlegra, en víðast annars staðar á landinu, þar sem búið er að vinna að vegalagningunni miklu lengri tíma. Ég vil taka undir það með hv. þm. Mýr., að ég fagna því, að þessi grg. er hér komin fram, og vil vænta þess, að hún megi stuðla að því, að hv. þm. hafi enn betri skilning á vandamálum Vestfjarða í þessu efni heldur en hingað til hefur verið.



Þessi þáltill. er flutt af ríkisstj., og eins og gerð er grein fyrir í aths. við hana, eru málavextir þeir, að fyrir skömmu fékk útgerðarmaður í Hafnarfirði, sem Jón heitir Gunnarsson, gjaldeyrisog innflutningsleyfi fyrir vélskipi frá Noregi, sem þar var til sölu, svo til nýju skipi, 193 brúttósmálestir að stærð. Gert var ráð fyrir, að hann fengi fyrir nokkrum hluta kaupverðsins lán í Noregi, en þegar til kom, var ekki hægt að festa kaup á skipinu eða notfæra sér þetta boð, nema ríkisábyrgð kæmi til. Eigandi skipsins Leggur fram 40% af kaupverðinu frá sjálfum sér, og lánið, sem til greina kæmi að ríkisábyrgð yrði tekin á, yrði tryggt með 1. veðrétti í skipinu og þar að auki fasteignaveðum og ábyrgð Hafnarfjarðarkaupstaðar. Þetta lán yrði því óvenjulega vel tryggt. Ríkisstj. fannst nauðsynlegt að greiða fyrir þessu máli. Þetta mál komst á úrslitastig í þinghléinu í vetur og gaf þá ríkisstj. fyrirheit um, að hún mundi beita sér fyrir því, að ríkisábyrgð fengist fyrir láninu, til þess að kaupin gætu átt sér stað. Því er þessi þáltill. fram komin. Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að málinu verði vísað til hv. fjvn. að lokinni þessari 1. umr.



Herra forseti. Í byrjun þessa þings kom fram till. til þál. um afnám áfengisveitinga á kostnað ríkis og ríkisstofnana. Þessari till. var vísað til hv. allshn. 12. febr., og hefur hún því verið þar til athugunar nú í 6 vikur. Þetta verður að álítast ríflegur tími, einkum þegar tekið er tillit til þess, að till. hafði langa viðdvöl hér, áður en hún fór til hv. nefndar. Henni var útbýtt 25. okt., var 8 sinnum sett á dagskrá og rædd á fjórum eða fimm fundum hér. Ég vil nú mælast til þess, að hv. allshn. skili áliti um þessa till. hið allra fyrsta. Málefninu, sem í till. felst, hæfir ekki svæfing í nefnd, Sérhver viðleitni gegn ómenningu drykkjuskaparins verðskuldar þvert á móti fyllstu athygli hins háa Alþingis. Því vænti ég þess einnig, að hæstv. forseti beiti sínum áhrifum, ef með þarf, til þess að till. fái fulla þinglega afgreiðslu innan skamms.