Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BF): Umræðan í kvöld skiptist í þrjár umferðir, 20 mínútur í 1. umferð, 15 mínútur í 2. umferð og loks 10 mínútur í 3. umferð, en auk þess talar einn þm. utan flokka og hefur til umráða 15 mínútur í 1. umferð. Röð flokkanna er þessi: Sjálfstfl., Alþb., Alþfl., Framsfl. og Samtök frjálslyndra og vinstri manna. Utan flokka talar Karl Guðjónsson, og talar hann síðastur í 1. umferð. Af hálfu Sjálfstfl. tala í 1. umferð Auður Auðuns og Matthías Bjarnason, í 2. umferð Ingólfur Jónsson og í 3. umferð Magnús Jónsson. Af hálfu Alþb. tala í 1. umferð Geir Gunnarsson og Eðvarð Sigurðsson, í 2. umferð Magnús Kjartansson og í 3. umferð Steingrímur Pálsson. Af hálfu Alþfl. talar í 1. umferð Gylfi Þ. Gíslason, í 2. umr. Bragi Sigurjónsson og í 3. umferð Benedikt Gröndal. Af hálfu Framsfl. talar í 1. umferð Einar Ágústsson, í 2. umferð Ingvar Gíslason og Ágúst Þorvaldsson og í 3. umferð Halldór E. Sigurðsson. Af hálfu SF talar í 1. umferð Björn Jónsson og í 2. og 3. umferð Hannibal Valdimarsson. Hefst þá umræðan, og tekur fyrst til máls Auður Auðuns dómsmrh.



Herra forseti. Heiðruðu hlustendur. Þær almennu stjórnmálaumr., sem hér fara fram nú í lok síðasta þings á kjörtímabilinu, munu vafalaust einkennast af því, að alþingiskosningar eru nú fram undan, en sama má reyndar segja um þinghaldið í vetur og þá ekki sízt síðustu vikurnar. Hefur þetta komið hvað ljósast fram í frumvarpaflutningi og yfirboðstill. hv. stjórnarandstæðinga, sem rignt hefur yfir þingheim. Það er síður en svo neitt við það að athuga að þm. flytji frv. um málefni, sem út af fyrir sig geta verið góð og þörf, en þegar það er haft í huga, að velflest frv. og till. stjórnarandstæðinga eru því marki brenndar að þýða aukin útgjöld eða tekjumissi fyrir ríkissjóð, er hætt við, að ljóminn fari af tillögugerðinni og frv.-flutningnum, þegar yfirleitt er ekki með einu orði eða einum stafkrók að því vikið, hvernig afla skuli tekna til að mæta útgjöldunum. Nærtækt dæmi um slíkan málflutning eru t.d. viðbrögð hv. stjórnarandstæðinga við 2. umr. um stjfrv. um almannatryggingar í Ed. Alþ. nú fyrir helgina, en það frv. var afgr. sem lög frá Alþ. í dag. L. er ætlað að taka gildi frá næstu áramótum og áætlað, að þau muni auka útgjöld lífeyristrygginganna um 500 millj. kr. á ári. En stjórnarandstaðan flutti m.a. um það till. og lagði á það mikla áherzlu, að l. tækju gildi 1. júní þessa árs. Hafa ber einnig í huga, að hv. stjórnarandstæðingar fluttu líka till. um mikla hækkun og aukningu bóta frá ákvæðum frv., hefði slíkt þýtt a.m.k. á 4. hundrað millj. kr. aukin útgjöld fyrir tryggingarnar á þessu ári, án þess að nokkur ábending fylgdi um tekjuöflun til þess að mæta slíkum útgjöldum, sem að verulegu leyti eru borin uppi af ríkissjóði. Á þessu þingi eins og oftar nær fjöldi mála ekki að hljóta endanlega afgreiðslu. Það er hvort tveggja, að málafjöldi og þá sérstaklega nú er slíkur, að tími endist ekki til, og auk þess eru allmörg stjfrv. lögð fram til að kynna þau með endurflutning á næsta þingi í huga. En það eru fleiri en ríkisstj., sem leggja fram frv. án þess að ætlast til afgreiðslu á þeim. Í gær var m.a. útbýtt þáltill. frá nokkrum hv. þm. Framsfl. um eflingu Landhelgisgæzlunnar með kaupum á nýju varðskipi og gæzluflugvél. Vegna þess hve landhelgismálin eru nú mjög til umr. hér á hv. Alþ., þykir mér rétt að gefa hér upplýsingar, sem reyndar komu að nokkru fram við umr. í hv. Ed. fyrir skömmu. Endurnýjun og aukning m.a. á flugkosti Landhelgisgæzlunnar hefur verið til athugunar og meðferðar um alllangt skeið. Eins og kunnugt er, er gæzluflugvélin Sif nú orðin gömul og reyndar ekki alls kostar hentug til gæzlustarfa og þarf auk þess bráðlega að fara í dýra skoðun. Í sept. s.l. heimilaði hæstv. þáv. dómsmrh. forstjóra Landhelgisgæzlunnar að leita tilboða í gæzluflugvélina TF-Sif með sölu fyrir augum og undirbúa kaup á annarri flugvél, sem henta þætti til gæzlustarfa. Jafnframt var heimilað að vinna áfram að útvegun tilboða í þyrlu af meðalstórri gerð. Litla þyrlan, TF-Eir, sem Landhelgisgæzlan í samvinnu við Slysavarnafélagið keypti árið 1965, hefur þrátt fyrir smæð sína, sem eðlilega setur henni mikil takmörk, reynzt afburða vel. Var því þegar árið 1967 leitað tilboða í stærri þyrlu, en vegna fjárhagsörðugleika, sem þá steðjuðu að, var kaupum frestað. Á s.l. ári var aftur farið að huga að kaupum, og niðurstaða þeirra athugana hefur orðið sú, að heppilegast mundi að kaupa meðalstóra þyrlu af gerðinni Sikorski 5–62. Má nú telja fullvíst, að slík þyrla í fullri skoðun og með öllum nauðsynlegum varahlutum fáist keypt á hagstæðu verði frá bandarísku strandgæzlunni, sem hefur notað slíkar þyrlur undanfarin ár við almenn gæzlustörf og gefizt mjög vel. Er endanlegt tilboð væntanlegt nú alveg á næstunni. Unnið hefur verið að útvegun á lánsfé til kaupanna, sem er fáanlegt með aðstoð Seðlabankans. Landhelgissjóður hefur nokkurt fé aflögu, og Slysavarnafélagið hefur fyrir hönd Björgunarskútusjóðs Austfjarða boðið framlag til kaupanna. Það má því fastlega gera ráð fyrir, að úr kaupum verði, og gæti þá þyrlan jafnvel komizt í notkun nú í sumar. Rétt er, að það komi fram, að áætlað er að reka áfram litlu þyrluna TF-Eir eins og verið hefur. Eins og kunnugt er, sinnir Landhelgisgæzlan í verulegum mæli öryggisþjónustu fyrir fiskiskipaflotann. Fyrir þá þjónustu ekki síður en fyrir Landhelgisgæzluna sjálfa er tilkoma slíkrar þyrlu ómetanleg, en hún er m.a. sérstaklega útbúin til björgunarstarfa bæði yfir landi og sjó og er það öflugt tæki, að hún getur boðið veðrum byrginn. Um það blandast mönnum varla hugur, að þegar við Íslendingar nú stefnum að stórútfærslu fiskveiðilögsögunnar, þurfi henni að fylgja efling og endurskipulagning varðgæzlunnar. Þó kemur víst engum til hugar, að unnt verði að spanna svo víðáttumikið hafsvæði með stöðugrí gæzlu hvarvetna á svæðinu, heldur verði að leggja áherzlu á sem mestan hreyfanleika og viðbragðsflýti gæzlutækjanna. Mun því flugkostur Landhelgisgæzlunnar vafalaust gegna þar mikilvægu og vaxandi hlutverki í framtíðinni. Efling og endurnýjun á gæzlukosti Landhelgisgæzlunnar með framtíðarhlutverk hennar fyrir augum hefur verið og er til meðferðar í dómsmrn. og hjá Landhelgisgæzlunni, og eru þyrlukaupin, sem ég áðan nefndi, einn liður í þeim efnum. Góðir hlustendur. Við lifum nú í þjóðfélagi, sem hefur tekið stórkostlegum breytingum á örfáum áratugum. Þetta breytingaskeið hefur fært íslenzku þjóðinni margt gott, en einnig margan vanda. Eitt þeirra vandamála, sem við höfum ekki farið alveg varhluta af, er vaxandi ofbeldishneigð hópa manna í þjóðfélögum viða um heim, þjóðfélögum, sem búið hafa við lýðræði og réttaröryggi. Einn angi þess vandamáls hefur birzt okkur þessa dagana í frásögn fjölmiðla af sprengiefnaþjófnaði nokkurra íslenzkra ungmenna og fyrirætlunum þeirra um notkun þýfisins til hermdarverka. Þó að manni kunni að finnast hugmyndir þessara ungmenna býsna ómótaðar og reyfarakenndar, þá endurspegla þær þó á sinn hátt það hugarfar, að ef aðstæður í þjóðfélaginu séu mönnum ekki að skapi, þá skulu þeir taka rétt sinn sjálfir með valdi í trássi við lög og reglur samfélagsins. Þó að ólíku sé saman að jafna, og það vil ég taka skýrt fram, þá hefur það þó í þessu sambandi jafnvel hvarflað að mér, að ungir ofstækismenn æstir af pólitísku ofstæki kunni meðfram að telja, að þeim sé ekki vandara um að taka rétt sinn sjálfir en bændum í Þingeyjarsýslu, sem jafnvel ýmsir löghlýðnir borgarar telja ekki ámælisverða fyrir að taka það, sem þeir töldu sinn rétt, með valdi. Þótt eins og ég áður sagði, hér sé mikill munur á, þá mættu menn þó í þessu sambandi gjarnan hugleiða það, að varúðar skyldu menn gæta í orðum og athöfnum, þegar annars vegar er réttaröryggið í landinu, ein af máttarstoðum okkar þjóðfélags. Læt ég svo máli mínu lokið og þakka hlustendum áheyrn.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Í eldhúsdagsumr. er það vani að rifja upp það, sem gerzt hefur í stjórnmálum okkar á liðnu ári eða á lengri tíma. Venjulega hafa þessar umr. snúizt um efnahagsmál og atvinnumál að verulegu leyti, enda alltaf þar af nógu að taka. Að þessu sinni er þó eitt mál, sem ber hærra en öll önnur meðal stjórnmálamanna og þjóðarinnar í heild, en það er landhelgismálið. Um þetta mál var nýlega útvarpsumr. frá Alþ., en þrátt fyrir það vil ég gera það að umtalsefni með nokkrum orðum. Við sem höfum alizt upp og starfað í fiskibæjum og fiskikauptúnum landsins, þekkjum sögu og þróun landhelgismálsins. Við þekkjum baráttu fiskimanna okkar við ofsafengna landhelgisbrjóta í marga áratugi. Við höfum ekki gleymt þeim, sem djarfast hafa barizt, og þeim, sem látið hafa lífið í þessum átökum. En saga þessa máls er þó fyrst og fremst sigrar lítillar þjóðar, sem oftast hefur verið sundurþykk, en í þessu máli hefur hún borið til þess gæfu að snúa bökum saman og átt eitt hjarta og eina sál. Erlend togveiðiskip hikuðu ekki við að toga dögum saman á fjörðum inni um og fyrir síðustu aldamót. Frásögnin um brezka togarann, sem veiddi heila viku á Dýrafirði haustið 1899, er táknrænt dæmi um þá niðurlægingu, sem fiskimenn okkar urðu að þola. Þeirra eina vörn var að kæra til sýslumanns síns, sem brá þegar í stað við og hélt til Dýrafjarðar, fékk áraskip og reri út að togaranum við 6. mann. Landhelgisþjófarnir létu sér hvergi bregða og urðu þess valdandi, að bátnum hvolfdi með þeim afleiðingum, að þrír menn létu lífið, en sýslumaður og tveir manna hans björguðust aðframkomnir. Þessi frásögn og margar aðrar hafa lifað á vörum þjóðarinnar, haldið vöku hennar og hert hana í sókn til frekari aðgerða í þessu brýnasta hagsmunamáli hennar. Við, sem stöndum að till. ríkisstj. um rétt Íslendinga til landgrunnsins og hagnýtingu auðæfa þess, munum vel okkar fyrri skoðanir og viljum í engu hvika. Hitt er okkur ljóst, að við höfum sjálfir gert till. um, að saman verði kvödd alþjóðaráðstefna, sem haldin verður fyrri hluta árs 1973 varðandi réttarreglur á hafinu, og eigum við ásamt 85 öðrum ríkjum sæti í undirbúningsnefnd þeirrar ráðstefnu. Okkur sem þjóð er nauðsyn á því að efla skilning og vináttu sem flestra þjóða á málstað okkar og tilveru sem sjálfstæðrar þjóðar án þess að afsala okkur rétti til einhliða útfærslu, ef annað þrýtur. Fari svo, að einhver þjóð eða þjóðir skipuleggi og framkvæmi stórauknar veiðar á fiskimiðum okkar, þá getur svo farið, að við neyðumst til að færa út fiskveiðilandhelgina fyrr en ráðstefna Sameinuðu þjóðanna verður haldin. Mörg ríki mundu skilja, að það væri gert í ýtrustu neyð. Það geta skapazt þau atvik, að útfærsla landhelginnar þurfi að eiga sér stað með litlum fyrirvara og þá alveg eins fyrr en till. stjórnarandstöðunnar gerir ráð fyrir eins og eftir þann tíma. Það er þess vegna, sem við í ályktun okkar viljum ekki löngu fyrir fram ákveða þann dag, sem útfærsla landhelginnar á að eiga sér stað. Það ber að harma, að stjórnarandstaðan hefur rofið samheldni í landhelgismálinu nú fyrir kosningar, en hitt er þó enn alvarlegra, ef það veikir málstað okkar í samskiptum við önnur ríki. Á þessu kjörtímabili hafa skipzt á skin og skúrir í atvinnu- og efnahagslífi þjóðarinnar. Í byrjun kjörtímabilsins varð mikið verðfall á öllum helztu útflutningsafurðum okkar, sem leiddi af sér samdrátt og nokkurt atvinnuleysi. En með því að bregðast skjótt og skynsamlega við þessum vanda samfara hækkandi verðlagi á flestum útflutningsafurðum okkar tókst fljótlega að snúa málinu við. Frá því að efnahagsaðgerðirnar voru gerðar í nóvember 1968, hefur staða sjávarútvegsins verið mjög hagstæð í flestum greinum hans. Þessi hagstæða þróun sjávarútvegsins hefur mjög aukið trú og bjartsýni á þessum stærsta atvinnuvegi okkar, sem í áratugi hefur verið hornsteinn efnahagslegs sjálfstæðis íslenzku þjóðarinnar. Fyrir efnahagsaðgerðirnar hafði mjög dregið úr smíði fiskibáta, en um s.l. áramót voru í smíðum 68 fiskibátar innanlands, þar af 18 yfir 100 rúmlestir, 4 50–100 rúml. og 46 undir 50 rúml. Erlendis eru í smíðum 6 togarar, hver yfir 1000 rúmlestir, og eitt fiskiskip annað, 450 rúml. Samningar eru á lokastigi um smíði tveggja rúmlega 1000 rúml. togara innanlands, og unnið er að undirbúningi á smíði fjölmargra annarra fiskiskipa. Þá má einnig geta þess, að fjögur flutningaskip eru í byggingu, þar af eitt innanlands. Á þessu kjörtímabili hefur Fiskveiðasjóður lánað út á fiskiskip 1646 millj. kr., og nú munu liggja fyrir beiðnir um lánsfé til fiskiskipa að upphæð 600 millj. kr., sem ekki hefur verið tekin afstaða til enn þá. Fiskveiðasjóður er ein sterkasta lánastofnun landsins, og mun láta nærri, að eigið fé hans séu 1400 millj. kr. Á þessu kjörtímabili hafa verið stofnaðir tveir merkir sjóðir í sjávarútvegi. Annar er Stofnfjársjóður fiskiskipa, sem er deild við Fiskveiðasjóð Íslands, og er meginhlutverk sjóðsins að veita eigendum fiskiskipa aðstoð við að standa straum af stofnfjárkostnaði skipa sinna. Stofnfé sjóðsins er framlag ríkissjóðs, 134 millj. kr., en þau tvö ár, sem sjóðurinn hefur starfað, hafa fiskkaupendur greitt ákveðið gjald af fiskverði til sjóðsins, og hefur það numið þennan tíma um 10l0 millj. kr. Hinn sjóðurinn er Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins, og er hlutverk hans að draga úr áhrifum verðsveiflna, er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðarins. Á því eina ári, sem gjöld til sjóðsins hafa verið reiknuð, árið 1970, hafa komið í sjóðinn um 400 millj. kr. Fiskimálasjóður, sem hefur það hlutverk að veita fé til rannsókna og nýjunga í þágu sjávarútvegsins, markaðsleitar fyrir sjávarafurðir og viðbótarstofnlána til fyrirtækja í sjávarútvegi, átti um síðustu áramót 138 millj. kr. eigið fé. Það er eftirtektarvert, að á síðasta ári jókst verðmæti útfluttra sjávarafurða um rúmlega 2.3 milljarða frá árinu á undan eða úr 7763 millj. í 10081 millj. kr., og voru sjávarafurðir 78.2% af öllum útflutningi landsins, og er þá meðtalinn útflutningur álversins í Straumsvík. Þetta sýnir á glöggan hátt þá gífurlegu þýðingu, sem sjávarútvegurinn hefur í þjóðfélaginu og það mikla átak, sem gert hefur verið í fiskiðnaði landsins til þess að auka verðmæti sjávarafla. En þó að byr hafi verið hagstæður nú að undanförnu, þá megum við alltaf búast við áföllum, aflatregðu eða söluerfiðleikum, og megum því ekki eyða öllu jafnharðan, sem aflað er. Þess vegna hefur verið lögð áherzla á að efla stofnlánasjóði sjávarútvegsins og stofna nýjan sjóð til þess að geta mætt áföllum, sem yfir kunna að dynja. Á þessum fáu mínútum, sem ég hef til umráða, get ég ekki rætt um fleiri atvinnugreinar. En þessi fáu orð um sjávarútveginn sýna annað en hv. stjórnarandstæðingar munu kyrja hér á eftir, því að ólíklegt tel ég, að þeir muni í þessum efnum breyta út af vana sínum. Þeir hafa í samfleytt 12 ár spáð hruni atvinnulífsins og séð algera stöðvun á næsta leiti. Hitt er staðreynd, að viða vantar fólk til starfa, þá alveg sérstaklega sjómenn. Það er enn fremur staðreynd, að kaupgeta almennings hefur verið með allra mesta móti. Lífsþægindi þessarar þjóðar eru ekki einkaeign nokkurra auðugra manna. Sem betur fer er flestum, sem geta unnið og eru heilir heilsu, gert kleift að búa við þau lífsþægindi, sem nútímaþjóðfélag býður þegnum sínum. Hins vegar má ekki ganga fram hjá því, að ellilaun og örorkubætur þyrfti að hækka miklu meira en raun ber vitni. Persónulega er ég þeirrar skoðunar, að fjölskyldubætur með einu barni mætti fella niður og það fé, sem við það sparaðist, ætti að nota til að hækka ellilaun og örorkubætur. Ekki skal látið staðar numið að ræða um lífsafkomu almennings fyrr en minnzt hefur verið á þann aðstöðumun, sem er enn þá á því að búa í þéttbýli og strjálbýli. Þar hefur verið og er verið að gera mikið, en margt er ógert, sem verður að hraða. Sérstaklega vil ég minna á þær sveitir, sem ekki hafa fengið raforku, og þann aðstöðumun, sem er á menntun ungmenna í strjálbýli og þéttbýli. Á s.l. ári var varið meira fé til rafvæðingar sveitanna en nokkru sinni fyrr, og á yfirstandandi ári er einnig varið miklu fé til þessara framkvæmda. Á þessum tveimur árum er talið, að 400 sveitabýli muni fá rafmagn frá samveitum. Framlög ríkisins til skólabygginga hafa hækkað gífurlega á fjárlögum þessa árs, og nema þau nú 466 millj. kr., en voru á s.l. ári 305 millj. kr. Framlag til byggingar barna- og gagnfræðaskóla hækkaði á þessu eina ári um 51% og framlag til héraðsskólanna um tæplega 50%, og eru þessi framlög miklu hærri til strjálbýlis en þéttbýlis. Á þessum vetri hafa verið tilburðir uppi í þá átt að koma á vinstra samstarfi, og lék formaður Alþfl. þar eitt aðalhlutverkið. Það þótti heldur djörf leiksýning að boða á einn fund þm. Alþfl., Samtaka frjálslyndra og vinstri manna og Alþb., þegar ljóst var, að Alþb. eitt var klofið í þrjá hluta, enda urðu endalok þessara viðræðna eftir því, sem til var stofnað. Framsókn gamla fékk hins vegar ekki að taka þátt í þessum viðræðum og þótti súrt í broti, en ekki var hún samt með öllu látin í friði, því að vinstri menn buðu unglingadeild Framsóknar upp á einkaviðræður, sem enduðu með því, að unglingarnir eru nú til fóta hjá gamla manninum í Selárdal. En vinstri menn hefðu viljað vænsta klárinn gefa til að fá Karl Guðjónsson, en hvort hann verður Alþfl. til gæfu eða ekki, verður tíminn að leiða í ljós. Það hefur aldrei verið stigið gæfuspor í íslenzkum stjórnmálum, þegar vinstri flokkarnir gera alvöru úr að ná saman. Það sanna betur en orð fá lýst klofningarnir í Alþfl. á sínum tíma, Hræðslubandalagið og síðast en ekki sízt vinstri stjórnin. Allir þessir tilburðir hafa endað með skelfingu. Það er staðreynd, sem verður ekki með rökum mótmælt, að Sjálfstfl. er sterkasta aflið í stjórnmálum Íslands, og þegar hann hefur haft forustu þjóðmálanna með höndum, hafa orðið miklar og stóvirkar framfarir í landi okkar. Sjálfstfl. hefur ávallt látið þjóðarhagsmuni sitja í fyrirrúmi, en ekki stundarhagsmuni flokksins, þó að á móti hafi blásið. Sjálfstfl. mun hér eftir sem hingað til halda ótrauður áfram að treysta grundvöll atvinnulífsins, því að traust atvinnulíf er aflgjafi framfara á öllum öðrum sviðum í þjóðlífi okkar. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Fyrir ríflega 7 árum, þegar Alþfl. hafði verið í stjórnarsamstarfi við Sjálfstfl. í meira en 4 ár, fengu Alþfl.-menn þessa áminningu frá fyrrverandi foringja sínum, Haraldi Guðmundssyni: „Þó að þið vinnið með íhaldinu, verðið þið vandlega að gæta þess að verða ekki íhaldsmenn sjálfir.“ Þessi óttamenguðu orð fyrrverandi foringja flokksins um áhrif íhaldssamstarfsins á hann voru ekki mælt að ófyrirsynju. Alþfl. hafði þá þegar tekið þátt í tveimur gengislækkunum, vaxtahækkun, afnámi verðlagsákvæða á fjölmargar vörutegundir, afnámi vísitölubóta á laun verkafólks, setningu gerðardómslaga á síldarsjómenn og hafði staðið að því að innleiða 3% söluskatt í smásölu á allar neyzluvörur almennings. Fjögurra ára reynsla af samstjórninni með Sjálfstfl. sýndi því vissulega, að orð hins aldna foringja Alþfl. voru ekki mælt að ástæðulausu. Það er alkunna, að mjög misjafnt er, hversu fljótt breytt umhverfi hefur áhrif á menn. Sumir glata undrafljótt einkennum uppruna síns og draga dám af nýju umhverfi sínu, sem orkar til grundvallarbreytingar á afstöðu þeirra til mála. Til eru jafnvel alkunn dæmi um, að nokkurra vikna dvöl í útlöndum hafi breytt framburði manna á eigin móðurmáli. Er að undra, þótt náið samstarf við sér miklu sterkari andstæðinga í rúman áratug orki til áhrifa á pólitíska afstöðu til þjóðmála í ekki minna mæli? Þegar Alþfl. var í upphafi stjórnarsamstarfsins við íhaldið að byrja að láta hafa sig til þess að koma fram stefnu Sjálfstfl., t.d. með lögfestingu 3% söluskatts á allar almennar nauðsynjavörur, ól hv. þm. Benedikt Gröndal t.d. enn með sér efasemdir um réttmæti þeirrar tilslökunar gagnvart íhaldinu, og hann sagði hér á hv. Alþ. 17. okt. 1961 með leyfi hæstv. forseta: „Ekki svo að skilja, að við teljum núverandi skattakerfi vera fullkomið eða til langrar frambúðar. Söluskattarnir leggjast engan veginn eins rétt á landsfólkið og þeir ættu að gera, og þarf á næstu árum að kanna það mál ofan í kjölinn með vaxandi reynslu og gera nauðsynlegar breytingar. Sennilega verður að hafa fastan, lágan söluskatt á flestum eða öllum vörum, en síðan aðra söluskatta, sem leggjast með vaxandi þunga á vörur og þjónustu, eftir því hvað nauðsynlegar þær teljast hverju alþýðuheimili. Þannig á að leggja skatta á þá, sem hafa peninga til að veita sér eitt og annað í þjóðfélaginu, en hafa lítið sem ekkert á nauðþurftum heimilanna.“ Þegar Benedikt Gröndal mælti þessi orð var íhaldshreimurinn enn ekki svo mjög áberandi í pólitísku málfari hans. En algjör samstaða með íhaldinu allar götur síðan þessi orð voru mælt, hefur svo sannarlega kallað á aðrar athafnir en þau gáfu fyrirheit um. Í sama mánuði og Haraldur Guðmundsson aðvaraði Alþfl., í jan. 1964, samþykkti Alþfl. hækkun almenns söluskatts úr 3% í 5.5% og í desember á sama ári varð enn hækkun í 7.5%, og í janúar 1970 samþykkti Alþfl. með íhaldinu að hækka þennan neyzluskatt upp í 11%. Á sama tíma hafa tollar á lúxusvarningi verið stórlega lækkaðir, en sú tekjurýrnun ríkissjóðs er borin uppi af söluskattinum, sem nemur 3500 millj. kr. á ári og leggst þyngst á barnafjölskyldur og elli- og örorkulífeyrisþega. Þetta eru efndirnar á þeim orðum Benedikts Gröndals, sem hann lét falla um söluskatt, þegar enn mátti greina leifarnar af hreim jafnaðarstefnunnar í rödd hans. Samtímis því að Alþfl. hefur undanfarin ár verið önnum kafinn við að aðstoða Sjálfstfl. við að koma fram stefnumálum íhaldsins, svo sem auknum neyzlusköttum, tilslökun í verðlagsmálum, sérstakri skerðingu á hlut sjómanna, svo að nemur 850 millj. kr. á ári og stórauknu launamisrétti í þjóðfélaginu, hafa varnargarðar þess fólks, sem erfiðast á í lífsbaráttunni, elli- og örorkulífeyrisþega og fátækra barnafjölskyldna, verið að bresta með rýrnun verðgildis tryggingabóta ár frá ári. Í útvarpsumr. fyrir nálega ári sýndi ég fram á það með ákveðnum dæmum, hversu stórlega hafði dregizt saman það magn nauðsynlegustu matvara, sem unnt var að kaupa fyrir mánaðarlegan elli- og örorkulífeyri og fjölskyldubætur. Augu almennings voru mjög greinilega að opnast fyrir því, hversu hrapallega hafði verið að þessum málum staðið, og í hugum margra staðfesti það íhaldsþjónustu Alþfl., að stjórnarflokkarnir fengust ekki til þess að hækka ellilífeyri um meira en 6.20 kr. á dag, þegar söluskattur var hækkaður í fyrra um 47% eða úr 7.5% í 11%. Þótt Alþfl. gripi til þess í kosningahræðslu sinni eftir alla íhaldsþjónkunina að láta Alþýðublaðið gefa út eftirfarandi 5 dálka tilkynningu: „Eggert lætur endurskoða tryggingarnar“, þá kom það ekki í veg fyrir stórfelldan kosningaósigur, einkum í Reykjavík. Í umr. innan Alþfl. að þeim kosningum loknum staðfestu margir flokksmenn, að raunverulega var það komið fram, sem Haraldur Guðmundsson hafði varað við 6 árum áður. Samstarfið við íhaldið í áratug hafði leitt til þess, að þinglið Alþfl. fylgdi nú sjálfviljugt íhaldsstefnunni í smáu og stóru sem eigin stefnu. Þar féllu orðrétt þessir dómar: „Það hlýtur að vera meira en lítið að í sósíaldemókratískum flokki, þegar hann er að því kominn að verða óþekkjanlegur frá sjálfu íhaldinu.“ „Ein höfuðástæðan er, að launafólkið er hætt að treysta Alþfl.“ „Stór hluti þjóðarinnar er hættur að gera greinarmun á okkur og Sjálfstfl.“ Þetta var samkv. upplýsingum Alþýðublaðsins dómur ábreyttra fylgismanna flokksins um störf þingflokks hans s.l. áratug. Varnaðarorð Haralds Guðmundssonar höfðu komið fyrir ekki. Í framhaldi af þessum dómum var á þingi flokksins í október s.l. samþykkt, að Alþfl. ætti að sjá um, að tryggingabætur hækkuðu frá 1. janúar 1971 um a.m.k. 20%. Efndirnar urðu svo þær, að bæturnar voru aðeins hækkaðar um 8.2%, og Alþfl. réð úrslitum um það, að fellt var að gera á fjárl. ráð fyrir meiri hækkun á þessu ári, enda þótt útgjöld fjárlaga væru í heild hækkuð um 3000 millj. kr. og þar á meðal gert ráð fyrir stórfelldum launahækkunum til þeirra starfsmanna ríkisins, sem mest höfðu launin fyrir. Samkv. því frv. um almannatryggingar, sem nú hefur verið afgreitt, eiga bótaupphæðir svo að vera óbreyttar allt til næstu áramóta. Alþ. það, sem nú situr, lætur aðeins það eftir sér að samþykkja hækkun bóta í orði, en varpar yfir á þá, sem málum stjórna um næstu áramót, að tryggja framkvæmd þeirra hækkana, sem frv. gerir ráð fyrir á næsta ári. Þrátt fyrir 20% hækkun elli- og örorkulífeyris á s.l. sumri eftir kosningaáfall Alþfl. og þar til viðbótar 8.2% hækkun um s.l. áramót og enn til viðbótar væntanlega 20% hækkun um næstu áramót rétt hangir í því, að lífeyririnn hafi þá náð hækkun á tímakaupi verkafólks, frá því er endurskoðun tryggingalaganna lauk árið 1962, og getur þá hver maður séð, hvað hefur verið haft af öldruðu fólki og öryrkjum á þeim áratug, sem á milli liggur. Þeir, sem engar aðrar tekjur hafa, eiga að fá á næsta ári í viðbót við hinn almenna lífeyri 1120 kr. á mánuði. En þegar metnir eru raunverulegir möguleikar til þess að lifa af lífeyrinum, hvort sem er hinum almenna eða með viðbótinni, þá er ljóst, að hér er bitamunur en ekki fjár og hvort tveggja alls ófullnægjandi. Er þá á það að líta, að 11% af fjárhæðinni fer aftur í ríkissjóð í söluskatt. Hámarksellilífeyririnn á mánuði til þeirra, sem engar aðrar tekjur hafa, á að nema sem svarar 58% af þeirri upphæð, sem greiða má í húsaleigukostnað utanbæjarþm. hér í Reykjavík. Það segir svo sína sögu, að stjórnarflokkarnir hafa verið ófáanlegir til að falla frá þeirri tilhögun, að viðbót við venjulegan ellilífeyri til tekjulausra verði greidd af sveitarsjóði og með því settur sérstakur framfærslustimpill á þessar greiðslur, sem alls ekki mundi vera, ef þær væru greiddar á sama hátt og hinn almenni lífeyrir eins og við Alþb.-menn höfum lagt til. Þegar svo er spurt, hvers vegna geta þessar síðbúnu bótahækkanir ekki komið nú þegar til framkvæmda, þegar ljóst er, hversu bætur hafa rýrnað jafnt og þétt undanfarin ár, þá er svarið: Það var ekki gert ráð fyrir hækkunum á fjárlögum ríkisins eða á fjárhagsáætlunum sveitarfélaganna. En hvers vegna var það ekki gert? Vegna þess að stjórnarflokkarnir felldu það sjálfir: Þeir minnast hins vegar ekki á það, að þegar bæturnar voru hækkaðar um 20% eftir kosningaósigur Alþfl. s.l. sumar, hafði ekki fremur verið gert ráð fyrir fjárveitingum til þess á fjárl. eða fjárhagsáætlunum. Á það má líka minna, að 27. nóvember 1961 voru samþ. lög um hækkun tryggingabóta, þannig að sú hækkun kom strax til framkvæmda og gilti nær hálft ár aftur í tímann. Þetta var unnt með þeim hætti að heimila Tryggingastofnuninni að taka bráðabirgðalán, eftir því sem nauðsyn krafði, og síðan var á næstu fjárl. gert ráð fyrir nauðsynlegum framlögum til að greiða lánið. En þá hafði Alþfl. aðeins verið skamman tíma í íhaldsþjónustunni og hafði ekki á eins reiðum höndum og nú rök íbaldsins gegn því, að bótahækkanirnar kæmu strax til framkvæmda. Flokksþing Alþfl. fól þingflokki sínum ekki aðeins að fá tryggingabætur hækkaðar á s.l. áramótum um a.m.k. 20% með þeim árangrí, sem nú er öllum ljós, heldur var einnig samþykkt eftirfarandi með leyfi hæstv. forseta: „Gildandi reglur um skattgreiðslur einstaklinga verði endurskoðaðar í því skyni að lækka beina skatta á almennum launatekjum, hækka persónufrádrátt og tryggja, að sömu skattar séu lagðir á sömu tekjur og herða baráttu gegn skattsvikum.“ Efndirnar varðandi þetta verkefni eru svo með þeim hætti, að þinglið Alþfl. hefur léð Sjálfstfl. atkv, sín til þess að koma fram margs kyns skattaívilnunum handa fyrirtækjum, en með þeirri einu og sérstæðu breytingu að gera allt að 30 þús. kr. hjá einstaklingi og 60 þús. kr. hjá hjónum skattfrjálsar, ef um er að ræða arð af hlutabréfum. Efndir Alþfl. á þeirri samþykkt að tryggja, að sömu skattar séu lagðir á sömu tekjur, eins og það var orðað, eru sem sagt þær að koma á tvenns konar persónufrádrætti, sérstökum fyrir launamenn vegna tekna, sem unnið er fyrir hörðum höndum, og sérstökum fyrir hlutabréfaeigendur, þar sem gert er ráð fyrir 60 þús. kr. skattfrjálsum tekjum hjá hjónum, ef þær eru arður af hlutabréfum. Við skulum hugsa okkur, að verkamaður í frystihúsi vildi nú með því að lengja vinnutíma sinn reyna að afla sér viðbótartekna, sem næmu, eftir að skattar hefðu verið greiddir af þeim, sömu upphæð og hlutabréfaeigandinn fær skattfrjálsar. Þessar tekjur kæmu ofan á aðrar launatekjur hans og væru því skattlagðar um nálægt 50%. Hann þyrfti þá að vinna sér inn aukalega 120 þús. kr. til þess að halda jafnmiklu eftir og hlutabréfaeigandinn. Hvað mundi það kosta verkamanninn mikla vinnu að afla sér þeirrar upphæðar? Við skulum reikna með eftir- og næturvinnu að jöfnu og meðaltímakaupi 136.60 kr. Hann þyrfti þá að vinna 878 klst. eða 3 klst. og 20 mín. fimm daga vikunnar hverja einustu viku allt árið um kring. Þetta er líklega það, sem Alþfl. kallar í samþykktum sínum að tryggja, að sömu skattar séu lagðir á sömu tekjur. Eitt er víst, að ekkert fyrirtæki hefur gefið forréttindastéttunum í þjóðfélaginu jafngóðan arð á undanförnum árum og valdasamsteypa Sjálfstfl. og Alþfl. hér á hv. Alþ. Skattinn hefur svo launafólkið mátt borga. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Á þessum eldhúsdegi, þegar komið er að lokum kjörtímabils og fólk á þess kost að velja fulltrúa til Alþingis að nýju, tel ég einkar nauðsynlegt að rifja upp afskipti ríkisstj. og Alþ. af kaupgjaldsmálum, sem ég tel, að hafi orðið öllu launafólki og hagsmunum þjóðarinnar í heild til mikillar óþurftar. Nýlega var sagt frá því í öllum fjölmiðlum hérlendis, að sænskt blað hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að Ísland ætti heimsmet í töpuðum vinnustundum vegna verkfalla síðasta áratuginn. Þessar staðhæfingar blaðsins hafa ekki verið hraktar, og verður því að telja, að þær séu nærri sannleikanum. En hver er þá ástæðan fyrir þessu heldur óglæsilega heimsmeti? Ástæðan er einfaldlega sú, að í engu landi, sem við þekkjum til, hefur ríkisvaldið haft jafnmikil og óheillavænleg afskipti af kaupgjaldsmálum og hér. Á öllum valdaferli núv. ríkisstj., sem nær yfir meira en áratug, hefur helzta stjórnunartæki hennar á efnahagsmálunum verið gengisfellingar. Gengisfellingar hafa verið notaðar í þessu skyni, vegna þess að þær eru stórvirk aðferð til að breyta tekjuskiptingunni og hafa áhrif á tilfærslu fjármuna í þjóðfélaginu. Við hverja gengisfellingu hefur það verið fyrsta boðorðið og talið skipta öllu máli, að verðhækkunum af völdum gengisfellinganna væri bótalaust velt yfir á almenning. Gegn þessari meginstefnu ríkisstj. í efnahagsmálunum hefur verkalýðshreyfingin orðið að heyja þrotlausa baráttu, oftast með lengri eða skemmri verkföllum, sem lyft hefur okkur í þann miður virðulega sess að eiga heimsmet í töpuðum vinnustundum vegna verkfalla. En ráðh. geta huggað sig við þá staðreynd, sem einnig er árangur gengisfellinganna, að kaupgjald er nú hér lægra en í nokkru nálægu landi, en það er talinn mikill kostur, þegar verið er að falbjóða erlendum auðhringum starfsaðstöðu hér á landi. Á því kjörtímabili, sem nú er að renna út, hefur ríkisstj. framkvæmt tvær gengisfellingar, samanlagt þær stórfelldustu í sögunni. Samtímis var ráðizt á kaupsamninga verkalýðsfélaganna og vísitöluákvæði þeirra afnumin. Hlutur sjómanna á fiskiskipum var rýrður stórlega með lögþvingaðri breytingu á samningsbundnum hlutaskiptareglum. Með þessum hætti tókst ríkisstj. og meiri hl. Alþ. að þrýsta svo niður kjörum hins vinnandi manns, að þau komust í lágmark þess, er þau höfðu verið áður á öllum áratugnum. Samkv. heimildum í fréttabréfi kjararannsóknarnefndar frá sept. s.l. var vísitala kaupmáttar meðaltímakaups verkamanna talin vera 131.7 stig á þriðja ársfjórðungi 1967, þ.e. fyrir fyrri gengisfellinguna. En á fyrsta ársfjórðungi 1969 eða eftir síðari gengisfellinguna var þessi vísitala komin í 106.6 stig, og hafði því kaupmátturinn lækkað um 25 stig á tæplega einu og hálfu ári. Til viðbótar þessari stórfelldu kjaraskerðingu kom svo hinn sári tekjumissir verkafólks atvinnuleysisárin 1968 og 1969. Þessi stórkostlega kjararýrnun var öll réttlætt af stjórnarherrunum með erfiðleikum atvinnuveganna á árunum 1967 og 1968. Víst var þá um nokkra erfiðleika að ræða, en hvergi munu slíkir tímabundnir erfiðleikar hafa verið notaðir sem skálkaskjól fyrir jafn heiftarlegum árásum á kjör láglaunafólks og hér var gert. Láta mun nærri, að í þessum efnum eigi íslenzka ríkisstj. sitt heimsmet. Fyrir verkafólk er það sérstakrar athygli vert, að í öllum þessum árásum stóðu ráðh. og þm. Alþfl. dyggilega við hlið foringja Sjálfstfl. og atvinnurekenda, en gegn hagsmunum alþýðunnar. Með samningum sínum í maí 1969 tókst verkalýðsfélögunum að stöðva kjararýrnunina og bæta kaupmátt launa að nokkru. En það er fyrst með samningunum í júní í fyrra, sem tókst að rétta hlut verkafólksins og ná aftur um það bil sama kaupmætti og var fyrir gengisfellinguna 1967. Til að tryggja kaupmátt launanna var í fyrra samið að nýju um fulla vísitölu á kaupið, en það var mesta átakamál þeirra samninga. Það er táknrænt fyrir afstöðu valdamanna þjóðfélagsins til kaupgjaldsmála verkafólks, að báðir þessir samningar skyldu kosta víðtæka verkfallsbaráttu, samanlagt um hálfs annars mánaðar fjöldaverkföll. Nú voru þó rökin um erfiðleika atvinnuveganna rokin út í veður og vind. Vísitala útflutningsverðmæta var á fyrri hluta ársins 1970 komin í 208.3 stig á móti 121.8 stigum 1968 og var orðin 12 stigum hærri en hún var toppárið 1966. En þrátt fyrir þessa hagstæðu þróun var streitzt á móti sjálfsögðum og réttlátum kröfum verkalýðsfélaganna. Segja má, að strax eftir samningana í fyrrasumar hafi atvinnurekendur eins og hægt var verið losaðir undan allri ábyrgð af þeim með því; að kauphækkunin var hömlulaust látin fara út í verðlagið. Það var fyrst eftir að allt verðlag hafði snarhækkað, að ríkisstj. greip til hinnar svo kölluðu verðstöðvunar. Vísitalan var lækkuð með niðurgreiðslum á vöruverði, sem kostar ríkissjóð hundruð millj. kr. Það var enn á ný skrifað upp á kosningavíxil, víxil, sem fellur 1. september n.k. En tilhugsunin um, hvað þá taki við, er hrollvekjan mikla, sem Ólafur Björnsson prófessor nefndi svo. En um leið og verðstöðvunarlögin voru sett, var gerð enn ein árásin á frjálsa samninga verkalýðsfélaganna og kaup launafólks. Sú árás verður að teljast einhver sú lítilmannlegasta og lúalegasta, sem jafnvel þessi ríkisstj. hefur framkvæmt. Með valdboði var ákveðið að raska sjálfum grundvelli vísitölunnar. Ákveðnar verðhækkanir skyldu eftirleiðis engin áhrif hafa á kaupgreiðsluvísitölu og einnig skyldi geyma 2 vísitölustig og þau ekki reiknast í kaupið fyrr en 1. september n.k. Og trúi því hver sem vill, að þau komi sjálfkrafa þá, ef stjórnarflokkarnir halda völdum. Af völdum þessarar lagasetningar ríkisstj. og meiri hl. Alþ. greiða atvinnurekendur nú 2.6% lægra kaup en samningar þeirra við verkalýðsfélögin segja til um. Þegar þeir voru krafðir um þessa greiðslu, vísuðu þeir á löggjafann og sögðust ekki hafa leyfi til að greiða meira. Samspilið er fullkomið. Þegar þessi kaupránslög voru sett, var vitað, að afkoma þjóðarbúsins stóð með miklum blóma. Helztu útflutningsvörur fiskiðnaðarins höfðu meira en tvöfaldazt í verði frá árunum 1967 og 1968. Nokkur hluti þessarar verðhækkunar er lagður til hliðar og geymdur í Seðlabankanum í verðjöfnunarsjóði, sem var um s.l. áramót um 500 millj. kr. En þrátt fyrir þessar miklu verðhækkanir og sterkan varasjóð skyldi lækka kaup þess láglaunafólks, sem skapar verðmætin í fiskiðnaðinum og aðeins hefur 16 þús. kr. í kaup á mánuði fyrir fulla dagvinnu. Þetta lága kaup varð að lækka sem annað. Og enn vil ég minna fólk á, að það var ráðh. Alþfl., dr. Gylfi Þ. Gíslason, sem í þessu máli gekk fram fyrir skjöldu og reyndi með öllum lærdómi sínum og málafylgju að sanna, að markmið þessarar lagasetningar væri að vernda kaupmátt hinna lægst launuðu, alveg sérstaklega þeirra. Já, það nægir áreiðanlega ekkert minna en sá sé doktor í hagfræði, sem slíkt reynir. Nokkru eftir setningu síðustu kaupskerðingarlaganna gerði ríkisstj. samninga við opinbera starfsmenn. Einkenni þeirra samninga er, að þeir, sem há laun höfðu fyrir, fá nú mesta hækkun. Hækkunin ein saman nemur í mörgum tilvikum mun meira á mánuði en almennu mánaðarkaupi verkamanna. Ýmsir embættismenn hafa nú föst laun auk annars, sem til fellur, sem eru allt að fjórfalt hærri en kaup verkamanna. Og nú hefur meiri hl. alþm., sem staðið hefur að kauplækkunum láglaunafólks, hækkað sín eigin laun í þreföld laun verkamanna. Hér er stofnað til mikils misréttis í launamálum, ójafnaðar, sem er beinlínis hættulegur okkar litla þjóðfélagi. Verkalýðshreyfingin hefur einróma mótmælt síðustu kaupránslögunum. Verkalýðsfélögin undirbúa nú nýja kaupgjaldsbaráttu, sem hefur að markmiði verulega kauphækkun og 40 stunda vinnuviku. Það skal enginn ætla, að verkafólkið eða félögin telji sig siðferðilega bundin af samningum, sem jafn blygðunarlaust befur verið breytt af ríkisvaldinu. Ég hef rakið hér í stórum dráttum syndaregistur ríkisstj. og meiri hl. Alþ. í kaupgjalds- og kjaramálum. En þar með er ekki öll sagan sögð. Sama stefnan og viðhorfin agnvart launafólkinu blasa við á öðrum sviðum. Ég nefni skattamálin, þar sem sífellt þyngri byrðar eru lagðar á þurftarlaunin með hjálp rangrar skattvísitölu, og á sama tíma er söluskattur margfaldaður. Nú síðustu dagana hefur verið upplýst, hvaða ókjör felast í vísitölubindingu íbúðarlána til launafólks, þar sem um beina okurvexti er að ræða. Ég vil nota þetta tækifæri til að mótmæla staðhæfingum, sem fram hafa komið um, að verkalýðshreyfingin hafi samið um vísitölubindingu íbúðarlána. Það hefur hún aldrei gert. Það er einhliða ákvörðun ríkisvaldsins. Góðir áheyrendur. Þeirri stjórnarstefnu, sem ég hef hér lýst, verður að hnekkja. Til þess gefst tækifæri í komandi kosningum. Til þess að losa verkalýðshreyfinguna úr þeim vítahring, að hver ávinningur kaupgjaldsbaráttunnar sé aftur tekinn með lagaboði, verður hún að eiga sér sterkan bakhjarl á stjórnmálasviðinu. Slíkur bakhjarl er Alþb. og það eitt. Verkefni allrar alþýðu er því nú að efla Alþb. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í orðum mínum hér á eftir ætla ég að fjalla um íslenzk þjóðmál með nokkuð öðrum hætti en venja er til við slíkar umr. hér á Alþ. Ég ætla ekki að ræða svokölluð dægurmál. Enn síður ætla ég mér að karpa við stjórnarandstöðuflokka um einstök atriði, sem daglega má lesa um í blöðum eða heyra um í þingfréttum. Mig langar hins vegar til þess að taka mið af því, að þjóðin stendur nú um þessar mundir að tvennu leyti á tímamótum. Annars vegar er nýr áratugur nýhafinn. Ekki síður en áramót er upphaf nýs áratugs heilbrigt tilefni til þess að horfa til baka og reyna að læra af reynslunni, ekki hvað sízt þegar haft er í huga, að samstarf núverandi stjórnarflokka hófst einmitt við upphaf liðins áratugs. Enn mikilvægara er þó hitt að horfa fram á við til viðfangsefna 8. áratugsins og reyna að gera sér grein fyrir, hvernig á þeim skuli taka. Hins vegar eru nú einnig tímamót að því leyti, að kosningar eru fram undan á sumri komanda. Þær kosningar eru mikilvægar. Þær geta ráðið miklu um það, hvers konar stefnu verður fylgt í íslenzkum þjóðmálum á 8. áratugnum. Enginn vafi getur leikið á því, að liðinn áratugur reyndist mesta framfaraskeið, sem Íslendingar hafa lifað. Þjóðartekjur á mann voru á s.l. ári hærri en nokkru sinni fyrr og höfðu á 10 árum vaxið um 34% eða um 3.6% á ári að meðaltali. Er sá vöxtur meiri en hann varð að meðaltali í nálægum löndum á sama tíma. Jafnframt óx hlutur launþega í þjóðartekjunum, þannig að þeir nutu að fullu góðs af þessum vexti og meira en það. Því til viðbótar kemur, að opinber útgjöld hafa til engra mála aukizt meir en útgjöld til félagsmála, skólamála og heilbrigðismála. slíkt bætir kjör almennings með óbeinum hætti. Hér á landi hefur augljóslega verið fylgt frjálslyndri umbótastefnu og fyrst og fremst að því keppt, að launþegar og allur almenningur njóti réttmæts arðs af vinnu sinni og síbættrar opinberrar þjónustu. En því hefur ekki heldur verið gleymt, að slíkt getur ekki orðið til lengdar né frambúðar nema atvinnuvegirnir starfi á heilbrigðum grundvelli. Þess vegna hefur þeim verið tryggt sem viðtækast frelsi og sneitt eins og frekast hefur verið unnt hjá höftum og styrkjum. Reynslan sýnir, að þetta hefur gefizt vel, þegar á heildina er litið. Þjóðareignin er talin hafa vaxið um 65% á s.l. áratug. Um síðustu áramót er þjóðareignin talin hafa numið um 150 milljörðum kr. Föst erlend lán námu þá um 11 þús. milljörðum kr., en höfðu numið um 6000 milljörðum í árslok 1960 á núverandi gengi. Hlutfall fastra lána af þjóðareign var í árslok 1960 8.6%, en um síðustu áramót hafði þetta hlutfall lækkað niður í 7.3%. Auðvitað á sú vaxandi velmegun, sem hér hefur ríkt á undanförnum áratug, margar orsakir. Á fyrra hluta áratugsins var hér mesta góðæri, sem sögur fara af, en á síðara hluta áratugsins varð þjóðin einnig fyrir þeim mestu áföllum, sem hún hefur orðið fyrir á síðari tímum. Nú hefur taflið enn snúizt við. Það er vandi að búa við jafnbreytilegt árferði og við Íslendingar höfum átt við að búa s.l. 10 ár og raunar miklu lengur. En einmitt ekki sízt þess vegna er mikilvægt, að heildarstefnan í þjóðmálunum sé skynsamleg. Í því sambandi er tvennt mikilvægast: Að stefnan gagnvart atvinnuvegunum sé þannig, að þeim sé auðveldað að laga sig að breyttum aðstæðum og launþegum sé jafnan tryggð réttlát hlutdeild í þjóðartekjunum, hvort sem þær eru vaxandi eða minnkandi. Það hefur verið megineinkenni þeirrar stefnu, sem fylgt hefur verið, að keppa að þessu hvoru tveggja, og það hefur tekizt að ná þessum markmiðum. Þrátt fyrir óvenjulegar sveiflur í afla og verðlagi eru íslenzkir atvinnuvegir nú öflugri en þeir voru fyrir 10 árum og þrátt fyrir sveiflur í tekjum og atvinnu er hagur launþega nú miklu betri en var fyrir áratug og hlutdeild þeirra í þjóðartekjunum meiri. En nú er bezt að hætta að horfa til baka. Hitt skiptir miklu meira máli, hvað fram undan er. Í því sambandi er nauðsynlegt að hafa í huga, að á undanförnum áratugum hafa orðið fleiri og róttækari breytingar á högum mannsins en nokkru sinni fyrr. Á þetta við um öll nálæg lönd og einnig um okkur Íslendinga. Jafnframt hefur hraði breytinganna farið vaxandi og svo mun eflaust verða áfram. Áttundi áratugurinn mun því eflaust verða tímabil mestu breytinga, sem orðið hafa. En hér verður að hafa annað í huga. Við, sem búum í nútímatækniþjóðfélagi, í iðnvæddu velferðarríki, höfum þegar náð því stigi í framleiðslu og dreifingu á hvers konar vöru og þjónustu, við höfum þegar öðlazt þá fullnægingu brýnustu þarfa okkar, að endurmat er nauðsynlegt á því, að hverju skuli keppa, á því, hvað líklegt sé til þess að færa okkur mesta farsæld. Sagt hefur verið, að soltinn þræll biðji ekki um frelsi, heldur brauð, en þegar hann sé mettur, óski hann frelsisins. Tækniþróun 20. aldar hefur fært því fólki, sem hefur hana á valdi sínu, mikla velmegun. Þar sem lýðræðið ríkir, nýtur það frelsis. En er þessi velmegun og er þetta frelsi allt það, sem við keppum að? Erum við komin á einhvern leiðarenda? Er allt orðið fullkomið? Nei, því fer víðs fjarri. En hvað er að? Hver eru hin nýju markmið, sem við eigum að setja okkur og keppa að? Þetta eru þær spurningar, sem brýnast verður að svara skynsamlega á 8. áratugnum. Fyrst er að setja sér markmiðin. Síðan að finna skynsamlegustu og heppilegustu leiðirnar til þess að ná þeim. Ekki er torvelt að benda á nokkur almenn markmið, sem sjálfsagt virðist að halda áfram að keppa að. Við eigum auðvitað að halda áfram að auka framleiðslu okkar og bæta viðskipti okkar eins mikið og unnt er, því að það er forsenda þess, að hagur okkar geti haldið áfram að batna. Tryggja verður afkomuöryggi allra manna í nútímaþjóðfélagi. Allir vinnufærir menn verða að eiga þess kost að sjá fyrir sér og sínum með atvinnu við sitt hæfi. Samfélagið á að skoða það skyldu sína að sjá öllum fyrir vinnuskilyrðum, þ. á m. þeim, sem af einhverjum ástæðum hafa skerta starfsorku. Þeir, sem standa höllum fæti vegna sjúkleika, örorku, elli eða ómegðar, verða að fá stuðning samfélagsins, og allir verða að eiga þess kost að afla sér menntunar, þeirrar menntunar, sem hugur þeirra og hæfileiki stendur til. Segja má, að þessi sjónarmið hafi í raun og veru ráðið stefnu frjálslyndra flokka í velferðar- og tækniþjóðfélögum nútímans. Þessi sjónarmið eiga að meira eða minna leyti rót sína að rekja til grundvallarhugsjóna lýðræðisjafnaðarstefnunnar, hvort sem einstakir flokkar, sem aðhyllast þau í reynd, kenna sig til hennar eða ekki. En er þá ekki nóg að halda áfram á þessari braut? Við eigum að halda áfram á þessari braut, en við eigum á næstu árum að gera meira og ekki eingöngu stefna í sömu átt og við höfum gert, heldur einnig að breyta nokkuð um stefnu. Í lýðræðisríkjum búa menn við frelsi. Við erum orðin svo vön frelsi, að við metum það eflaust ekki eins mikils og við ættum að gera. Ef við byggjum við svipað stjórnarfar og ríkir í kommúnistaríkjum og öðrum einræðisríkjum, þá skildum við eflaust betur en hætt er við, að við gerum, hvers virði frelsið er. En frelsi er aldrei fullkomið. Það er meðal þeirra lífsgæða, sem ávallt má auka og bæta. Án frelsis er ekki réttlæti. En ranglæti hefur jafnan verið til og verður líklega alltaf til á einu sviði eða öðrum. Nútímamaður í iðnaðarþjóðfélagi á að setja sér það markmið að leita uppi ranglæti, hvar sem það finnst, hvort sem það er á vinnustað, í skóla, í fjölskyldu eða annars staðar, og reyna að bæta úr því. Og jafnrétti verður aldrei algert. Við höfum verið og erum sammála um, að aukið jafnrétti sé göfugt markmið. En samt er mikið um misrétti. Við eigum að setja okkur það markmið, að sérhver einstaklingur hafi aðstöðu til þess að njóta hæfileika sinna og leita þess þroska og þeirrar hamingju, sem hugur hans stendur til. Hann þarf að hafa sem jafnasta möguleika á við alla aðra til þess að öðlast þá aðstöðu í lífinu, sem hann leitar eftir, án tillits til fjölskyldutengsla eða fjárhags, enda eflir það eitt hamingju og hagsæld heildarinnar. Af þessum sökum eigum við á 8. áratugnum að setja okkur það markmið að bæta lýðræði okkar og auka frelsi okkar með því að efla réttlæti og jöfnuð. Það er eitt af megineinkennum nútíma velferðarþjóðfélags, að vel er séð fyrir almannatryggingum hvers konar, og heilbrigðisþjónusta er víðtæk og að mestu leyti kostuð af opinberu fé. Þessi stefna var mótuð fyrir nokkrum áratugum þegar öryggisleysi um afkomu og heilsu var alvarlegasta þjóðfélagsbölið, eftir að sigrazt hafði verið á almennri fátækt. Áður hafði sú skoðun rutt sér til rúms, að menn skyldu greiða þeim mun meira til sameiginlegra þarfa þjóðfélagsins, sem tekjur væru hærri. Nú er almannatryggingakerfi víðast hvar í velferðarþjóðfélögum orðið svo víðtækt, opinber heilbrigðisþjónusta orðin svo umfangsmikil og þær tekjur, sem skattakerfið nær til, orðnar svo jafnar, að þörf er orðin á endurmati á skipulagi og framkvæmd almannatryggingakerfis, heilbrigðisþjónustu og skattakerfis einmitt til þess að tryggja enn betur en nú á sér stað upphaflegt markmið þeirrar velferðarstefnu, sem fylgt hefur verið, aukið öryggi og aukinn jöfnuð, aukna aðstoð til þeirra, sem þurfa á henni að halda, samfara fyllstu hagkvæmni í framkvæmd. Í þessum efnum bíða risavaxin verkefni, ekki aðeins hér hjá okkur Íslendingum, heldur einnig í nálægum löndum, t.d. á Norðurlöndum og Bretlandi, þar sem þau sjónarmið, sem ég hef nefnt hér, ryðja sér æ meira til rúms. Það hefur verið ein af forsendum iðn- og tækniþróunar, að menntun hefur orðið almenn og farið síbatnandi. Auðvitað þarf sú þróun að halda áfram, en ný viðhorf hafa skapazt og ný verkefni bíða úrlausnar. Eingöngu hæfileikar og námslöngun án tillits til efnahags eiga að ráða úrslitum um menntunarskilyrði. slíkt markmið gerir enn aukið átak í skólamálum nauðsynlegt. Hitt er ekki síður mikilvægt, að ekki sé lögð of einhliða áherzla á hagnýtt gildi menntunar. Þess verður að gæta vandlega, að skólar í frjálsu þjóðfélagi verði aldrei framleiðendur sérmenntaðs vinnuafls fyrir atvinnuvegi, að ég ekki tali um hitt, að þeir mega auðvitað ekki vera áróðursstofnanir fyrir stjórnmálaskoðanir. Verkefni skóla í frjálsu þjóðfélagi á fyrst og fremst að vera að ala upp frjálsan einstakling, sem öðlast hvort tveggja í senn þroskandi menntun og hagnýta kunnáttu og hefur jákvæða og heilbrigða afstöðu til mannlegs samfélags og meðbræðra sinna. Ef skóli í nútíma þjóðfélagi á að ná þessu mikla og mikilvæga marki, þarf vel til hans að vanda. Það er eitt af mikilvægustu verkefnum 8. áratugsins. Þetta sjónarmið leiðir hugann að síðasta markmiðinu, sem mig langar til þess að nefna. Það hefur verið eitt helzta keppikefli nútímamannsins í iðnvæddu þjóðfélagi að bæta efnahag sinn og auka afkomuöryggi. Auðvitað á að halda því áfram. En það væri nauðsynlegt í vaxandi mæli, að menn gerðu sér grein fyrir því, að fleira er nauðsynlegt. Aukin velmegun verður að færa manninum meiri þroska, vaxandi hamingju í óspilltu umhverfi. Markmiðið á ekki aðeins að verða auðugra þjóðfélag, ekki aðeins réttlátara þjóðfélag, heldur einnig fegurra þjóðfélag. Þess vegna verður viðleitni til þess að bæta manninn og efla hagsæld hans að móta alla framfaraviðleitni á öllum sviðum, verða grundvöllur hennar og takmark. E.t.v. er þetta stærsta verkefnið, sem bíður á áratugnum, sem nú er nýbyrjaður, ekki aðeins okkar Íslendinga, heldur og allra efnaðra iðnaðarþjóða. Við verðum að gefa náttúrunni meiri gaum en við höfum gert. Við verðum að gera öll menningarverðmæti að almenningseign, bæta aðstöðu sérhvers manns til þess að njóta bæði þjóðlegra og alþjóðlegra menningarverðmæta, efla starfsskilyrði þeirra, sem þessi verðmæti skapa, og auka tengsl þeirra við hina, sem þeirra njóta. Iðnaðarþjóðfélagið verður að verða að menningarþjóðfélagi í stöðugt ríkara mæli. Þetta eru meginviðfangsefnin, sem að mínum dómi verður við að fást á 8. áratugnum, aðalviðfangsefnin, sem við verður að glíma og vinna verður að skynsamlegri og réttlátri lausn á, ef okkur á að miða vel áfram á næstu 10 árum. Kosningarnar í sumar geta haft örlagarík áhrif á það, hvort skilningur reynist hjá valdhöfum á þessum viðfangsefnum og hvernig á þeim verður tekið. Á öllum tímum og í öllum þjóðfélögum eru til afturhaldssamir menn, framfarasinnaðir menn og byltingarmenn. Ég held, að þau markmið, sem ég hef verið að lýsa, séu hvorki að skapi afturhaldsmanna né byltingarmanna. Þau eru markmið frjálslyndra framfarasinna. Alþfl. varð fyrstur íslenzkra stjórnmálaflokka til þess að gera þessi sjónarmið að sínum á flokksþingi sínu á s.l. hausti. En jafnaðarmannaflokkar í nálægum löndum ræða þessi mál nú í sívaxandi mæli, og á það raunar ekki aðeins við jafnaðarmannaflokkana, heldur einnig aðra frjálslynda flokka með nútímasjónarmið. En er þá kannske hvergi að finna andstöðu við þessi sjónarmið? Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fáir viðurkenna, að þeir séu afturhaldsmenn. slíka menn má ekki kenna á því, að þeir berji sér á brjóst og segi: Ég aðhyllist afturhaldsstefnu, heldur af hinu, hverja stefnu þeir boða, hvað sem þeir kalla hana. Þeir menn, sem á liðnum áratug börðust gegn réttri gengisskráningu til þess að tryggja frjáls utanríkisviðskipti, þeir, sem börðust gegn virkjun fallvatna og iðnvæðingu, þeir, sem börðust gegn aðild Íslands að alþjóðlegu viðskiptasamstarfi, þeir voru og eru afturhaldsmenn, hvað sem þeir kalla sig. Og þeir, sem ýmist lýsa fylgi sínu við einræðisstjórnkerfi kommúnistaríkjanna eða hafa ekki hug til þess að afneita því, eru líka afturhaldsmenn, því að einræði hefur aldrei leitt til varanlegra framfara. Byltingarmenn hika hins vegar ekki við að lýsa skoðun sinni. Þeir eru andvígir þjóðskipulaginu, kerfinu og vilja það feigt með valdbeitingu, ef svo ber undir. Slíkt fólk er hér til, og það villir yfirleitt ekki á sér heimildir. Það er þessu fólki í sjálfu sér til sóma, þótt skoðanirnar, sem það boðar, séu rangar og hættulegar. slíkt fólk mun hins vegar aldrei ná neinum ítökum í íslenzkum þjóðmálum nema þá óbeint með þeim hætti, að aðrir séu að sækjast eftir fylgi þess og hafi e.t.v. alls ekki skilning á skaðsemi ofbeldisskoðananna, jafnvel leynda, kannske ósjálfráða samúð með þeim. Ég lýk þessu máli mínu með því að láta í ljós þá ósk, að í kosningunum í sumar megi gæfa Íslendinga verða slík að fela þeim forsjá mála sinna, sem telja má frjálslynda framfarasinna og trausta stuðningsmenn lýðræðis og frelsis. Alþfl. gengur bjartsýnn til þessara kosninga. Hann hefur reynt að vinna þau verk, sem honum hafa verið falin, af trúmennsku við þjóðina og málstað sinn. Það mun hann halda áfram að gera, hvort sem niðurstaða kosninganna leiðir til þess, að hann verður áfram aðili að ríkisstj. eða hverfur í stjórnarandstöðu. Afstöðu sína mun Alþfl. aldrei láta ráðast af öðru en því, hvað hann telur í mestu samræmi við þær hugsjónir, sem hann hefur barizt fyrir í meira en hálfa öld, af því, hvað hann telur þjóna bezt hagsmunum þess fólks, sem hann ber fyrir brjósti, því, sem hann telur rétt og satt og Íslendingum öllum til mestrar farsældar.



Herra forseti. Háttvirtu áheyrendur. Nýlega er lokið hér í Reykjavík ársþingi iðnrekenda. Í ályktun þess um efnahagsmál er lýst áhyggjum vegna þeirrar þróunar verðlags- og kaupgjaldsmála, sem átt hefur sér stað síðustu mánuðina, og þó sérstaklega eins og þar segir um þróun þessara mála, er vænta má á hausti komanda, þegar verðstöðvunarlögin renna út og nýir kjarasamningar verða gerðir. Það er vissulega alltal ástæða til þess að taka eftir því, þegar samtök vinnuveitenda láta frá sér fara úttekt á stöðu atvinnurekstrarins, því að undir gengi hans er efnaleg velferð landsmanna að stórum hluta komin. Iðnrekendur sjá sérstaka ástæðu til þess að lýsa áhyggjum sínum yfir þróun síðustu mánaða og þeim verðlagshækkunum, sem orðið hafa þann tíma. Skoðun þeirra er, að nú stefni óðfluga í átt til taprekstrar. Þetta vekur athygli vegna þess, að hér á þó að heita verðstöðvun og ríkissjóður ver til þess hundruðum millj. kr. af almannafé að halda launagreiðslum niðri, auk þess sem vísitalan er beinlínis fölsuð og þannig dregnar af launþegum uppbætur, sem þeir eiga skýlausan rétt á samkv. kjarasamningum sínum og með hliðsjón af verðlagshækkunum í landinu. Hvað mættu þá launþegar segja, þegar þessi vitnisburður um verðstöðvunina kemur frá atvinnurekendum, því að óumdeilanlegt er, að hún var gerð vegna þeirra á kostnað fólksins í landinu, sem bæði var rænt launum og bundnir baggar gegnum ríkissjóðsframlag í formi niðurgreiðslna, en aðeins lítils hluta þess fjár aflað með launaskatti. Atvinnurekstrinum var með þessu móti hlíft við útgjöldum, sem námu um 1000 millj. kr. gegn því að greiða um 250 millj. kr. í aukinn launaskatt. Samt lýsa iðnrekendur áhyggjum sínum yfir þróuninni þessa mánuði og sjá fram á taprekstur. Hitt furðar engan, að vinnuveitendur skuli kvíða framhaldinu og því, sem gerist eftir 1. september, þegar svokallaðri verðstöðvun lýkur. Það hljóta allir að gera, sem þessi mál hugsa. Þar hafa menn líka fyrri reynslu við að styðjast. Árið 1967 átti að kjósa til Alþ. eins og núna. Þá var lögfest verðstöðvun nokkrum mánuðum fyrir kosningar, eins og núna. Sú verðstöðvun var að því leyti til vel heppnuð, að út á hana héldu stjórnarflokkarnir velli í kosningunum og hafa farið með völdin síðan. En þetta var líka það elna, sem lánaðist við þessa verðstöðvun. Strax og tímabilinu lauk, hrundi spilaborgin. Hækkanir ráku hver aðra, eins og bylgjurnar við sjávarströndina, og það var ekki fyrr en eftir tvær gengisfellingar, þegar búið var að hækka verð á erlendum gjaldeyri um meira en helming, að nokkurn veginn náðist jafnvægi á ný. Það er því engin furða þótt nokkurn hroll setji að mönnum, þegar þeir hugsa til komandi haustdaga og hugleiða það, sem í vændum er, enda hafa jafnvel dyggustu stuðningsmenn viðreisnarstjórnarinnar lýst áhyggjum sínum út af þessu, eins og hv. þm. Ólafur Björnsson gerði á Alþ. 11. febrúar s.l. og ítrekaði síðast fyrir nokkrum dögum. En um þetta sagði hann eitthvað á þá leið, að það væri hrollvekja að hugsa til þess, sem gerðist eftir 1. september, þótt vafalaust verði reynt að taka upp léttara hjal fram að kosningum. Þetta léttara hjal höfum við glögglega mátt heyra hér í kvöld af þeim ræðum, sem haldnar hafa verið af stjórnarliðum. Þeir munu vafalaust bjóða upp á meira af slíku tagi. Þeir vona greinilega, að sagan eigi eftir að endurtaka sig, og virðast trúa á gömlu blekkingarnar, sem dugðu svo vel síðast. En mikið má vera, ef þeir eiga ekki eftir að vakna upp við vondan draum að þessu sinni. Er nokkur maður til á Íslandi í dag, sem telur það eðlilegt í árferði eins og við höfum búið við hér undanfarin ár, að grípa þurfi til sérstakra ráðstafana eins og margnefndrar verðstöðvunar til þess að létta undir með útflutningsframleiðslunni? Því trúi ég varla, þegar það er haft í huga, að verðlag á helztu útflutningsafurðum okkar er hærra en nokkru sinni fyrr og aflabrögðin óvenjugóð. Hljóta ekki allir að sjá, að hraukurinn hrynur strax og eitthvað örlítið blæs á móti? Eins og búið er að leika íslenzkt efnahagskerfi í tíð núverandi stjórnarflokka, er ljóst, að róðurinn verður þungur í haust, hvaða ráða sem reynt verður til að grípa, en hann er vonlaus, ef áfram verður haldið á viðreisnarbrautinni, því að það er sannur vitnisburður, sem Ólafur Björnsson hv. þm. gaf í áðurnefndri hrollvekju, er hann sagði um efnahagsúrræði Sjálfstfl. og Alþfl., að þau hefðu gersamlega gengið sér til húðar. Fyrir þá, sem trúa því, að hægt sé að lifa góðu lífi á Íslandi framtíðarinnar og ætla sér að gera það, eru því engin önnur ráð til en að snúa baki við ráðleysisrangli stjórnarflokkanna og leita annarra leiða; reyna aðra ríkisforystu, af því að þessi er vonlaus, menn eru búnir að fullreyna það. Meira að segja þeir, sem í upphafi mótuðu stefnuna, játa nú, að úrræði hennar hafi gengið sér til húðar. Framsfl. hefur frá upphafi verið í andstöðu við þessa stjórnarstefnu og talið hana í grundvallaratriðum ranga. Hann hefur varað við afleiðingum hennar og það gerir hann enn. Eins og við framsóknarmenn höfum jafnan tekið fram við sams konar tækifæri og þetta, getum við ekki bent á eitt allsherjar lausnarorð, sem leitt geti þjóðina úr þeim vanda í einu vetfangi, sem viðreisnarstjórnin hefur yfir hana kallað. Á Alþ. því, sem nú er senn að ljúka, höfum við, eins og á undanförnum þingum, bent á þær leiðir, sem við viljum fara til þess að móta íslenzkt framtíðarþjóðfélag. Við viljum hverfa frá ráðleysinu og skipulagsleysinu í atvinnumálum, en koma á fót atvinnumálastofnun, er hafi með höndum áætlanagerð um atvinnuþróun og stjórn fjárfestingarmála. Enda þótt við teljum atvinnurekstrinum að öðru jöfnu bezt borgið í höndum einstaklinga og félaga og þá einkum samvinnufélaga, er okkur ljóst, að uppbyggingin verður að styðjast við þjóðfélagslega heildaryfirsýn, þar sem það er valið, sem forgang skuli hafa hverju sinni, ef svo hagar til sem oft vill verða, að ekki er hægt að gera allt í einu. Við viljum ekki lengur hik og aðgerðarleysi í landhelgismálinu og höfum ásamt öðrum stjórnarandstæðingum á þingi lagt fram till. í þessu lífshagsmunamáli þjóðarinnar, sem markar skýra og afdráttarlausa stefnu um ákveðna útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 50 mílur og 100 mílna mengunarlandhelgi og miðist útfærslan við tiltekna dagsetningu, nánar tiltekið ekki síðar en 1. september 1972, sem má vera fyrr, þótt Matthías Bjarnason væri að reyna að gefa annað í skyn hér áðan. Ríkisstj. hefur einnig lagt fram till. í þessu máli. Sú till. er nánast endurtekning á því, sem Alþ. hefur áður lýst yfir, en lýtur að öðru leyti að athugun á því, hvaða samninga Íslendingar geti fengið hagstæðasta við aðrar þjóðir. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar í utanrmn. lögðu í gær til, að báðar þessar till. verði lagðar undir dóm fólksins í landinu með þjóðaratkvgr. Til þess er kjörið tækifæri í sambandi við þær alþingiskosningar, sem hvort eð er eiga að fara fram í vor. Þá kæmi fram hinn sanni þjóðarvilji í landhelgismálinu, óháður þeim pólitísku sjónarmiðum, sem ávallt hafa mikil áhrif á það, á hvern hátt menn verja atkvæði sínu í almennum þingkosningum. Svo undarlega brá við, að stjórnarflokkamenn undir forystu ráðherra sinna felldu þessa till. Bendir það til þess, að þeir trúi því í alvöru, sem þeir halda fram í orði, að þjóðarviljinn sé það, sem þeir vilja í þessu máli? Við viljum afmá þann aðstöðumun, sem nú veldur því, að það er undir efnahag aðstandenda og búsetu komið, hvort ungmenni fá notið hæfileika sinna. Menntunina verður að gera að raunverulegri almenningseign og skipuleggja framhaldsnámið þannig, að sem flestir geti gengið þá braut, sem bezt er við þeirra hæfi, hvort sem hún liggur að bóklegum eða verklegum viðfangsefnum. Við viljum koma á algerri stefnubreytingu í fjármálastjórn hins opinbera, hamla gegn útþenslu ríkisbáknsins, draga úr óhóflegum neyzlusköttum, en fara leið niðurfærslu og lækkunar á ýmsum kostnaðarliðum. Nýlegt dæmi sýnir, hver myrkviður hin opinbera yfirstjórn fjármálanna er orðin. Fyrir skömmu voru gerðir kjarasamningar við opinbera starfsmenn, á grundvelli starfsmats í fyrsta skipti. Ýmsum þótti efstu flokkarnir fá ríflegar launahækkanir. Af tilefni samningsgerðarinnar kom hæstv. fjmrh. margoft fram í fjölmiðlum til þess að lýsa ágæti samninganna. M.a. tók hann það fram, að launahækkanirnar til hinna hæst launuðu væru ekki jafnmiklar og þær sýndust á pappírunum vegna þess, að á móti kæmi, að margs konar hlunnindi féllu niður. Fyrir nokkrum dögum hefur hins vegar verið vakin athygli á því í blaðaskrifum, að nokkrir af hinum hæst launuðu, svo að notað sé orðalag hæstv. fjmrh., eiga að halda áfram fríðindum, sem þeir hafa haft og geta samkvæmt upplýsingum fjmrh. numið hvorki meira né minna en yfir 1300 þús. kr. á ári. Enn þá eftirtektarverðara er það, að einn fjórði hluti þessara tekna er skattfrjáls, samkvæmt úrskurði ríkisskattanefndar, sem dagsettur er 12. maí 1964. Eftirtektarverðast er þó, að samkvæmt því, sem fjmrh. upplýsti í bréfi til dagblaðsins Tímans 31. fyrra mánaðar var fjmrn. ekki kunnugt um þennan úrskurð fyrr en nú fyrir nokkrum mánuðum. Hvernig lízt mönnum á þetta? Fjmrh. veit það ekki í rúm 6 ár, að hluti af launum æðstu embættismanna landsins er skattfrjáls og sá hluti af launum þessara embættismanna, sem þeir fá fyrir störf, sem þeir vinna fyrir ráðuneytið sjálft, er skattfrjáls að hluta. Ég fullyrði, að á þeim árum, sem ég vann í fjmrn., 1954 til 1957, hefði slíkt verið með öllu óhugsandi. Þó var starfsliðið færra þá en það er nú. Þá var engin hagsýslustofnun til, þá var enginn sérstakur Seðlabanki til, sem nú annast hluta af fyrri verkefnum fjmrn., og þá var engin Efnahagsstofnun til, svo að ég nefni aðeins nokkur atriði af þeim, sem búið er að breyta. En þá var fylgzt með. Ætli það geti ekki víðar verið pottur brotinn í ríkisbákninu fyrst sambandið milli ríkisskattanefndar og ráðuneytis er ekki traustara en þetta? Við viljum, að markviss barátta verði tekin upp gegn verðbólguófreskjunni, sem aldrei hefur stigið trylltari dans en undanfarin ár. Ríkisstj. Framsfl. tókst hér áður með margvíslegum samverkandi ráðstöfunum að hamla verulega gegn verðbólguvextinum, þótt játa beri, að oft var glíman sú býsna erfið. En síðustu árin hefur slíkt lítið verið reynt. Nú er það tekið sem einhvers konar náttúrulögmál og sjálfsagðir hlutir, að gengisfellingar séu hér eigi sjaldnar en annað til þriðja hvert ár. Það er í senn ömurlegt og grátbroslegt, þegar íslenzkir ráðherrar og þm. eins og Matthías Bjarnason hér áðan eru að hrósa sér af því, eins og einhvers konar stjórnkænsku, að þeir kunni nú heldur en ekki lagið á því að rétta við þjóðarhaginn, þegar á móti blæs. Bara fella gengið, piltar, það er allur galdurinn. Annars staðar á byggðu bóli er það viðurkennt, að gengislækkanir eru böl, sem varast ber í lengstu lög. Við gerum okkur ljóst, að aukning þjóðarauðsins er háð blómlegum vexti atvinnuveganna og lífvænlegri aðstöðu fólksins um landið allt. Þetta var á mínum yngri árum hér í höfuðstaðnum kallað framsóknarmennska og þeir heldur litlir spámenn, sem þessu héldu fram. Nú er komið allt annað hljóð í strokkinn. Nú er það alls ekki viðurkennt sem sérmál Framsfl., að skynsamlegt sé og raunar nauðsynlegt að byggja landið allt. Nú vildu margir þá Lilju kveðið hafa. Batnandi mönnum er bezt að lifa, og vissulega er ástæða til að fagna því, að nokkurs skilningsauka verður vart hjá öðrum flokkum á þessu mikilsverða hagsmunamáli. En ég ætla, að hér sem á svo mörgum öðrum sviðum hefði hægar gengið og skemmra miðað, ef markviss málflutningur Framsfl. hefði eigi komið þarna til. Við viljum svipta burtu þeirri þoku pukurs og launungar, sem í allt of ríkum mæli einkennir íslenzka stjórnsýslu. Við leggjum ríka áherzlu á gagngera endurskoðun stjórnkerfisins með einföldun, opnun og meiri skilning að markmiði. Hér úir allt og grúir af alls konar nefndum og ráðum, sem að miklum meginhluta eru skipuð sömu mönnum, er þannig verða ofhlaðnir störfum og þar af leiðandi afkastalitlir flestir hverjir. Sjálfir eru ráðh. að vafstrast í hinum og þessum nefndarstörfum, en eiga svo oft og einatt sjálfir yfir þeim að segja sem æðsta stjórnvald. Fáelnir menn hafa náð tangarhaldi á flestum lykilpóstum þjóðfélagsins og hafa alla þræði í hendi sér í hinum þýðingarmestu málum, en margrómað lýðræði verður nafnið eitt. Kjörnir fulltrúar þjóðarinnar verða verkfæri, en embættismennirnir segja fyrir verkum. Stefna okkar í tryggingamálum er sú að tryggja þeim, sem komnir eru á efri ár og skapað hafa með vinnu sinni þann þjóðarauð, sem ný kynslóð tekur í arf, mannsæmandi lífskjör, viðunandi vinnuaðstöðu og möguleika til menningarlífs. Sömu kjör þarf að búa þeim, er hafa skerta starfsorku vegna veikinda eða af öðrum ástæðum. Nýsett lög um almannatryggingar væru vissulega spor í þessa átt, ef þeim væri ætlað að koma til framkvæmda strax, þannig að þau hækkuðu launin um 20–40% miðað við framfærslukostnaðinn, eins og hann er í dag. Eins og þau hins vegar eru, eiga þau ekki að koma til framkvæmda fyrr en eftir 9 mánuði. Margt á eftir að gerast þessa 9 mánuði, sem eftir eru til næstu áramóta, m.a. septemberhrollvekjan, þannig að ósköp er hætt við, að litið verði úr hækkununum, þótt þær liti vel út á pappírunum. Eins og þessi lög eru úr garði gerð, minna þau helzt á leiksýningu, sem í sannleika sagt er ekki sérlega smekklegt að sviðsetja, þegar þess er gætt, hverjir það eru, sem í hlut eiga. Þessi hæstv. ríkisstj. hefur löngum viljað guma af afrekum sínum í tryggingamálum. Þessi ríkisstj. vill líka gjarnan eiga heiðurinn af því að hækka eftirlaunin, eins og hér er gert ráð fyrir, en hún vill bara ekki þurfa að leysa þann vanda, sem því er samfara að standa við loforðin. Það eiga aðrir að gera. Þetta kalla ég sýndarmennsku á hæsta stigi, og ég er sannfærður um, að fólk sér í gegnum þetta. Svo telur hæstv. dómsmrh. sig hafa efni á því að brigzla öðrum um yfirborðsmennsku. Nú er frá því skýrt, að hafnar séu sýningar á leikriti, þar sem leikendur koma fram naktir í 15 sek. og þykir nokkur frétt. Aðalleikurunum í stóra leikhúsinu við Austurvöll getur þó tæplega fundizt mikið til um þetta, svo oft sem þeir hafa aðeins nýju fötin keisarans til að skýla pólitískri nekt sinni í leiksýningum síðari ára. Við vekjum athygli á því, að heilsuvernd vinnandi fólks er ekki einungis mannréttindamál, heldur einnig verulegt fjárhagsatriði. Af þessum ástæðum báðum ber að útrýma heilsuspillandi vinnutilhögun og bægja slysahættu frá. Viðhlítandi heilsugæzla og læknisþjónusta má ekki áfram vera sérréttindi einungis sumra þegna þjóðfélagsins. Samræma þarf betur en gert hefur verið uppbyggingu sjúkrahúsa í landinu svo og rekstur þeirra með því að auka samvinnu þeirra aðila, er þessa starfsemi hafa með höndum. Þá ber brýna nauðsyn til þess að bæta kjör og starfsaðstöðu þess fólks, er í sjúkrahúsunum starfar, svo og að auka menntunarskilyrði hjúkrunarkvenna þannig, að tryggt verði, að þangað fáist jafnan nægilega margt starfsfólk með viðkomandi sérþjálfun. Í þessu sambandi leyfi ég mér að geta þess, að Alþ. samþykkti í gær till. frá okkur Sigurvin Einarssyni, þar sem skorað er á ríkisstj. að gera ráðstafanir til að ráða bót á skorti hjúkrunarfólks, og vona ég, að þessi viljayfirlýsing Alþ. komi í veg fyrir það, að viðkomandi ráðh. gleymi öllu þessu vandamáli og því, sem þeir hafa lofað til lausnar þess. Við ítrekum margyfirlýsta stefnu okkar, að til vegagerðar skuli varið öllu því fé, sem innheimt er af umferðinni í landinu með einum hætti eða öðrum. Bættar samgöngur eru í fyrsta lagi grundvallarskilyrði fyrir heilbrigðu atvinnulífi. Í öðru lagi auka bættar samgöngur kynni fólksins af landinu og efla á þann hátt þjóðerniskenndina. Ef peningar eru einskis virði og manneskjur eru einskis virði og allt er einskis virði og ekkert er nokkurs virði, hvað er þá einhvers virði? Þannig er spurt í Ólafssögu Kárasonar Ljósvíkings. Og svarið? Jú, fiskur, hrogn og lifur er mikils virði. Slor og grútur er mikils virði, jafnvel skítur er mikils virði. Það eru bara manneskjur, sem eru einskis virði. Síðan þessi úttekt var gerð á verðmætum og veraldargæðum, hafa menn uppgötvað þann sannleika, að jafnvel loft og vatn getur verið mikils virði og að Ísland er allt í einu orðið ríkt land og eftirsótt. Í heiminum hefur víða komið til nýtt lífsgæðamat. Í vaxandi mæli hafna menn þátttöku í efnahagskapphlaupinu fyrir tækifæri til friðsælla stunda í heilsusamlegu umhverfi. Það er sem sagt aftur að verða nokkurs virði að vera manneskja. Við í Framsóknarflokknum lítum á það sem ein hin þýðingarmestu lífsgæði að fá að lifa í ómenguðu, hreinu og óspilltu umhverfi og teljum hreint loft og ómengað vatn og fjölbreytt og fagurt landslag meðal þýðingarmestu þátta í þjóðarauði okkar. Því viljum við setja náttúruvernd, ráðstafanir gegn mengun, og framkvæmdir, sem miða að því að hafa eðlileg samskipti við landið, í flokk með þeim þáttum, sem mestu máli skipta. Góðir hlustendur. Ég hef nefnt hér nokkur atriði, sem Framsfl. hefur beitt sér fyrir síðustu mánuðina, en hef tímans vegna orðið að stikla á stóru. Á flokksþingi okkar, sem haldið verður um miðjan þennan mánuð, munu koma saman um 500 kjörnir fulltrúar frá öllum framsóknarfélögunum í landinu, yngri manna sem eldri. Þar verður stefna flokksins á næsta kjörtímabili mótuð. Við vonum, að sú stefna falli kjósendum vel í geð, því að eins og ástatt er í íslenzkum stjórnmálum er Framsfl. eina aflið, sem megnar að snúa undanhaldi viðreisnarstjórnarinnar í öfluga sókn þjóðarinnar í átt til batnandi hags og betri tíma fyrir alla. Viðreisnargangan undanfarin 12 ár minnir á slóð þess manns, sem villzt hefur í hríðarveðri. Aftur og aftur kemur hann á sama staðinn, áttar sig ef til vill um skeið, en villist samstundis á ný. Launabinding, verðstöðvun og gengisfelling eru vörðurnar, sem gengið er í kringum hring eftir hring. Fyrir þá, sem vilja brjótast út úr þessari villu, er aðeins ein leið til, og hún er sú að efla Framsóknarflokkinn í kosningunum í vor. Hann einn er nægilega sterkur til að varða rétta veginn. Andstæðingum okkar verður tíðrætt um ímyndaða óeiningu í okkar flokki. Allt slíkt hjal mótast af óskhyggju og viðleitni til að leiða athyglina frá eigin heimilisböli. Það er ósköp skiljanlegt, að Morgunblaðið vilji fremur skrifa um ímyndaða erfiðleika í Framsfl. en skýra frá þeim blóðugu bardögum, sem háðir eru í Sjálfstæðisflokknum milli helztu liðsoddanna þar. Það er rétt, að þaðan berast sjaldan fréttir af ágreiningi um stefnuna. Hún er mönnum þar ekki svo föst í hendi, að það taki því að gera sér rellu út af henni. En þeim mun illvígari eru átökin milli einstakra manna, og sendiboðar flokksstjórnarinnar flengjast um landið og leggja nótt við dag til að undirbúa landsfundinn á næsta sérstæðan hátt. Það er líka skiljanlegt, að Alþýðublaðið kjósi fremur að segja ósannar sögur um Framsfl. en að greina t.d. frá sambúðinni í þingflokki þeirra Alþýðuflokksmanna eða atburðum á fulltrúaráðsfundum, þar sem framboðin eru ákveðin t.d. hér í Reykjavík. Ég skil það líka prýðilega vel, að Þjóðviljinn vilji fremur segja hagræddar fréttir af Framsóknarflokknum en taka sér fyrir hendur t.d. að fræða lesendur sína um það, hvers vegna þm. Alþýðubandalagsins hefur fækkað svo mjög að undanförnu, sem raun ber vitni. Ekki má gleyma Katli. Frjáls þjóð er líka stundum að leggja orð í þennan belg. Það er vafalaust heppilegra fyrir nýja flokkinn en að taka sér fyrir hendur að greina frá störfum hans og því, hvernig þeim gengur að bjóða fram í hinum einstöku kjördæmum landsins. Það er staðreynd, sem engum þýðir að mótmæla, að Framsfl. er sá eini af íslenzku stjórnmálaflokkunum, sem hefur framkvæmt skoðanakannanir í öllum kjördæmum landsins og alls staðar farið eftir niðurstöðum þeirra við ákvörðun framboða. Von andstæðinga okkar um óeiningu í röðum Framsóknarflokksins er aðeins tál. Þeir munu komast að raun um það, að í vor eins og í undanförnum kosningum þoka framsóknarmenn sér því þéttar saman sem fastar er að þeim sótt. Ég sendi samherjum mínum um allt land beztu kveðju og heiti á þá, að þeir hefji sóknina nú þegar og haldi henni áfram, þar til sigur hefur unnizt þann 13. júní n.k., og þakka áheyrnina.



Herra forseti. Heiðruðu tilheyrendur. Varla telst það frumlegt, að ég hef mál mitt á fullyrðingum að fordæmi hæstv. viðskrh. hér áðan, um að við Íslendingar stöndum nú á pólitískum vegamótum, en ég geri það samt, vegna þess að ég held, að það sé satt og rétt. Að baki eru viðreisnarárin, lengsta æviskeið samfellds ríkisstjórnarsamstarfs meðal þjóðarinnar og að sögn þeirra, sem þar hafa búið við eina sæng, hið ástríkasta og samhentasta, sem sögur fara af. Æviskeið, sem er orðið það langt, að yngstu árgangarnir, sem ganga að kjörborðinu í vor, voru tæplega byrjaðir að draga til stafs, þegar fyrsti sáttmáli núverandi stjórnarflokka var undirritaður. Enga þeirra undrar því lengur sú mikla furða, að flokkar með svo gerólík markmið, Alþfl., fyrrum brjóstvörn snauðrar alþýðu með fána jafnaðarstefnu við hún, og flokkur stóratvinnurekenda og fjáraflamanna, skuli hafa lifað svo lengi í sátt og samlyndi. En nú er úti það ævintýri, sem fáir hafa skilið nema sem grínsögu frá því undarlega landi, Íslandi. Það er eðlilegt, að afleiðingar þessa samstarfs eins og þær birtast í lífskjörum og lífsbaráttu þjóðarinnar séu nú teknar til endurmats. Og þetta endurmat er hafið einkanlega vegna þess, að til skjalanna er komið nýtt stjórnmálaafl, sem líklegt er, að ráði um það úrslitum í næstu kosningum, að gerbreytt viðhorf skapist. Þetta er engin tilviljun. Að því hlaut að reka, að þjóðin þyrmdi ekki lengur þeirri óstjórn og vanstjórn, sem með hverju árinu sem leið hefur hvílt æ þyngra á landi og lýð, og nú spyr maður mann: Er ekki orðin breytingar þörf? Hvað hefur viðreisnin fært þjóðinni í bættum lífskjörum, félagslegum og menningarlegum umbótum? Hvert stefnir hún í hinum stóru málum öllum, sem mestu ráða um framtíð hennar? Og enn spyrja menn með kaldar staðreyndir fyrir augum: Hvers vegna þarf íslenzk alþýða að una því að búa við lakari lífskjör en allar grannþjóðir hennar gera, mitt í mesta góðæristímabili, sem yfir Ísland hefur gengið? Hvers vegna þarf hún hér að setja árleg Evrópumet, ef ekki heimsmet, í verðbólgu? Hvers vegna neyðast íslenzkar vinnustéttir til þess að fórna sér í vonlitlu þrátefli um að halda sér á floti við mörk örbirgðar, með Norðurlandamet eða heimsmet í vinnudeilum að baki, sem í bezta falli bera þann árangur, að kjörin standa í stað? Hvers vegna þarf hún að una þessu, meðan þjóðin er meðal tekjuhæstu þjóða heims miðað við mannfjölda? Hvers vegna á hér að taka upp nýja stéttaskiptingu, þar sem vinnu- og framleiðslustéttir eru gerðar að efnalegum utangarðshópum, en þeir, sem arðinn hirða, og þjónar þeirra maka krókinn við elda ævintýralegra góðæra, eins og eitt stjórnarblaðanna lýsir aðstæðum þjóðarbúsins um þessar mundir? Hvers vegna eru menntunar- og skólamálin í slíku öngþveiti, að ástandi þeirra er nú lýst af einum helzta forustumanni stjórnarflokkanna, sem nú á bezta aldri er að hverfa af stjórnmálasviðinu, saddur pólitískra lífdaga, sem markaðstorgi hégómans, þar sem snobb og tildur ræður lögum og lofum? Hvers vegna er Ísland enn hersetið land á friðartímum? Hvers vegna bólar hvergi á sjálfstæðri íslenzkri utanríkisstefnu, sem fær sé um að tryggja íslenzka hagsmuni og skapa þjóðinni virðingu í samfélagi þjóðanna? Hvers vegna er landsbyggðin, þar sem meiri hluti þjóðarauðs skapast og framleiðslan fer fram, hlunnfarin í flestum greinum, sem úrslitum ráða? Því þarf hún að una því að búa við algjört misrétti í samgöngumálum, raforkumálum, skólamálum, una hærra verðlagi en þéttbýlismenn og þyngri álögum? Því þarf hún að búa við atvinnuleysi, skort á læknaþjónustu og fjölmörgu öðru, sem mótar hennar líf og kjör? Því eru íslenzkir bændur troðnir dýpra og dýpra í vonlaust skuldafen með vitminnstu en jafnframt dýrustu landbúnaðarpólitík, sem þekkt er meðal siðaðra manna? Mál er að linni slíkum spurningum og svara leitað, og fyrsta svar mitt er þetta. Þetta er viðreisnin í verki, viðreisnin, sem núverandi stjórnarflokkar hófu með gullnum loforðum um afrek hennar, þar sem heitið var algerum straumhvörfum í íslenzku stjórnarfari, gagngerðri stefnubreytingu í efnahagsmálum þjóðarinnar, þannig að atvinnuvegunum yrði skapaður traustari, varanlegri og heilbrigðari grundvöllur en áður hafði þekkzt og þannig tryggð stöðvun verðbólgu, aukin þjóðarframleiðsla og síbatnandi lífskjör. Í kjölfarið var síðan lofað að afnema bótakerfi og uppbætur. Hallalausum ríkisbúskap var heitið, stórfelldri eflingu tryggingakerfisins, afnámi tekjuskatts af almennum launatekjum, jafnvægi í peningamálum, stöðvun skuldasöfnunar við útlönd, sem þegar hefði skapað þjóðinni óþolandi greiðslubyrði að þeirra dómi. Ég veit, hlustandi góður, að ég þarf ekki að rekja fyrir þér efndirnar í smáatriðum. Þú býrð við þær í dag og þarft ekki annað en skyggnast í eigin barm og íhuga hag þinn til að svara satt og rétt um þær, enda er svikalistinn orðinn lengri en svo, að mér endist kvöldið í kvöld og komandi nótt til að rekja hann, hvað þá að mér sé slíkt unnt í örstuttri ræðu. Á fátt eitt skal þó drepið og dæmin valin af handahóf í. Ég beini fyrst athygli að launakjörum og hvernig þau hafa breytzt á síðasta áratugnum. Samkvæmt nýjustu rannsóknum kjararannsóknarnefndar hefur kaupmáttur verkamannakauptaxta frá árinu 1959 til ársins 1970 rýrnað um nálægt 9% miðað við verðlag á vöru og þjónustu annars vegar og kaup verkamanna fyrir greidda vinnustund hins vegar. Ef miðað er við vikukaup, er rýrnunin um það bil helmingi meiri. Það er þetta, sem Gylfi Þ. Gíslason, hæstv. viðskrh., er að hugsa um vafalaust, þegar hann segir, að verkamenn hafi haldið sínum hlut af auknum þjóðartekjum. Hið nýjasta í þessum efnum er svo það, að þær kjarabætur, sem verkalýðshreyfingin knúði fram á s.l. ári, hafa á því Alþ., sem nú er að ljúka störfum, verið skertar í grundvallaratriðum gerðra frjálsra samninga, líkt og kjör verkamanna væru lækkuð með lagaboði um a.m.k. 4–5%. Á sama tíma hafa laun opinberra starfsmanna verið hækkuð að meðaltali um 30–40% umfram laun láglaunafólks, en þó með þeim hætti, að hinir hæst launuðu hafa fengið í sinn hlut hækkun, sem nemur allt að tvöföldum verkamannalaunum, en hinir lægstu í embættismannakerfinu litlar sem engar bætur. Undir forustu skattameistarans Magnúsar Jónssonar, hæstv. fjmrh., er vitandi vits og af ráðnum hug stefnt að nýrri stéttaskiptingu í landinu, þar sem þeim, sem vinna hörðum höndum að framleiðsluverðmætum þjóðarinnar, er skipað á neðsta bekk, en lagður grunnur að myndun nýrrar stéttar launaburgeisa. Og yfir þetta leggur flokkur þeirra manna, sem kenna sig enn við jafnaðarstefnu, ljúfa blessun sína. Svo langt er hann leiddur. Um þennan þátt viðreisnarinnar skal það hér eitt sagt, að gegn þessum fáheyrða órétti mun íslenzk verkalýðshreyfing rísa þegar á þessu ári og hrinda af sér þeirri ósvinnu, sem hér er á ferðum. Mörgum finnst að vísu, að forusta verkalýðshreyfingarinnar hafi ekki staðið á verði gagnvart fólskuverkum viðreisnarflokkanna í þessum efnum, og ætla ég ekki að afsaka seinlæti hennar. En hvað sem hennar þætti líður í þessu máli, veit ég, að hér í okkar litla landi á stefna launajafnaðar yfirgnæfandi fylgi, og trúi, að launamisrétti verði ekki þolað og því hrundið fyrr en síðar. Fyrir því höfum við í Samtökum frjálslyndra og vinstri manna barizt og munum berjast. Skattamálin eru annar meginþáttur kjaramálanna, þáttur, sem er ákvarðandi fyrir lífskjörin og þau raunlaun, sem almenningur verður að framfleyta sér og sínum á. Lítum á þann þátt kjaramálanna í ljósi þeirra gullnu loforða, sem stjórnarflokkarnir gáfu við valdatöku sína. Árið 1960 námu tekjuskattar ásamt lítilfjörlegum eignasköttum til ríkisins 49 millj. kr. Á síðasta ári voru þeir orðnir 881.6 millj. kr. og höfðu því sem næst nítjánfaldazt. Á sama tíma hafði kaup verkamanna töluvert minna en fjórfaldazt. Þyngd almennra tekjuskatta hefur því sem næst fimmfaldazt á tímabilinu, þegar átti að afnema þá. Á sama tíma hafa sömu skattar á gróðafélögum létzt um meira en helming. Hlutfallstala þeirra hefur lækkað úr 40.6 í 17.9. En þetta eru aðeins tekjuskattarnir. Ótaldar eru þá breytingar á útsvörum og öðrum gjöldum til sveitarfélaga, sem í vor munu hækka a.m.k. um 50%, en reynt er að leyna með því að lögfesta nú á þessu þingi, að skattskrár skuli ekki lagðar fram fyrr en viku eftir kjördag. Og þetta er að ógleymdum skattinum, sem nú hvílir allra þyngst á öllum almenningi, söluskattinum, sem í ár nemur 3–4 milljörðum kr. Og enn er ekki nema hálfsögð sagan. Nú á síðustu dögum þingsins var knúin í gegn gerbreyting á skattakerfi hlutafélaga, sem færir þeim stórkostleg ný skattfríðindi með rýmkun fyrningarreglna, frestun skattgreiðslna í allt að 5 ár, ef þeir græða, og að auki stórfellt skattfrelsi hlutafjáreigenda. Við umr. í Ed. Alþ, lýsti fjmrh. því yfir mjög skilmerkilega, að sér hefði ekki komið til hugar að þrýsta þessu máli gegnum þingið nú, ef ekki hefði verið eindregið til þess mælzt af atvinnurekendum. Á hinn bóginn sagði hann þá einnig aðspurður, að engin ástæða væri til að hafa samráð við launþegasamtökin, þegar að því kæmi að ráða til varanlegra lykta skattheimtumálum þeirra. En fleira fólst enn í þessu pokahorni fjmrh. Svo er um hnúta búið, að hin nýja skattalöggjöf er til þess sniðin að ívilna stórkostlega hinum stóru og sterku atvinnurekendum, þrýsta þeim saman í öflugar og fjársterkar heildir hlutafélaga, en mismuna hins vegar hinum mörgu og tiltölulega smáu framleiðendum, sem leggja öll efni sín, heiður og velferð að veði í verkum sínum. Þeim, sem þann kost velja að standa eða falla með rekstri sínum, á að refsa með stórfellt óhagstæðari skattakjörum. Þannig er í dag komið fyrir flokki heilbrigðs einkaframtaks, flokknum, sem eitt sinn batt fána framtaks og áræðis einstaklinganna að húni, en nú er orðinn vesælt verkfæri stórburgeisanna einna, sem dreymir um, að 20 álverksmiðjur og annar erlendur stórrekstur leysi íslenzkt framtak af hólmi. Því segi ég við útvegsmenn og aðra þá fjölmörgu einstaklinga, sem halda enn uppi meiri hlutanum af framleiðslu þjóðarinnar: Þið eigið ekki lengur neina samleið með flokki fjármála- og peningavaldsins. Ykkar staður er við hlið hins vinnandi fólks til sjávar og sveita í baráttu beggja fyrir velferð íslenzkra framleiðslu stétta. Oft var þörf, en nú er nauðsyn, að þessir mikilvægustu hagsmunahópar snúi bökum saman og berjist sem bræður fyrir tilverurétti beggja. Við vöggu viðreisnarinnar sagði Ólafur Thors eitthvað á þá leið, að allar efnahagsráðstafanir væru unnar fyrir gýg, ef ekki tækist að stöðva verðbólguna. Hvernig skyldi það hafa tekizt? Jú, vísítala vöru og þjónustu hefur hækkað um 380% frá 1959 til 1970 fyrst og fremst fyrir tilverknað fjögurra gengisfellinga og annarra þjóðráða stjórnarflokkanna, þjóðráða, sem færasti hagfræðingur stjórnarliðsins, Ólafur Björnsson prófessor, lagði nýlega þann dóm á, að fyrir löngu hefðu gengið sér til húðar og væru einskis nýt. Þessi sami heiðvirði og opinskái stjórnarsinni fram til þessa hikaði heldur ekki við að lýsa þeirri skoðun sinni á viðreisninni, að viðskilnaðinum, sem við blasir 1. september n.k., þegar gerviverðstöðvuninni lýkur og eytt hefur verið upp til agna þeim þremur og hálfum milljarði aukinnar skattheimtu, sem pínd verður af almenningi á þessu ári, yrði með engu orði betur lýst en því óttablandna orði hrollvekja. Og vissulega eru þetta orð að sönnu og lýsa í raun allri ævisögu viðreisnarinnar betur en gert yrði með orðalengingum. Þær hillingar, sem brugðið var upp við upphaf stjórnarsamstarfsins og stór hluti þjóðarinnar trúði í krafti áróðursvélar Sjálfstfl., eru nú orðnar að hrollvekju, ekki aðeins í huga Ólafs Björnssonar, heldur mikils meiri hluta þjóðarinnar, sem finnur kaldan veruleika allra hinna sviknu fyrirheita brenna á kjörum sínum og vonum um mannsæmandi líf. En þá spyrja menn að vonum hvors tveggja í senn: Hvernig má það ske, að slík stjórn skuli geta tryggt sér þingræðislegan meiri hluta í full 12 ár? Og í annan stað: Hvernig verður hann felldur og hvað á þá við að taka, ef það tekst? Svarið við þessari spurningu er að mínu viti og að áliti míns flokks í aðalatriðum þetta. Stjórnarandstaðan, sem var þar til fyrir skömmu bundin við Alþb. og Framsfl., hefur brugðizt. Hún hefur verið sjálfri sér sundurþykk og reynzt ófær og óhæf til að móta nokkra þá stefnu eða gera líklegt nokkurt það samstarf innan gamla flokkakerfisins, sem tendrað gæti vonir um, að nokkuð annað tæki við af vanstjórn viðreisnarflokkanna og óstjórn en nýr glundroði engu betri. Stefnuleysi Framsfl. annars vegar og hins vegar sá óhugnaður dekurs Alþb. við afturhaldskreddukenningar alræðissósíalisma, sem forusta hans er brennimerkt með, hafa einnig hindrað, að nokkrar tilhneigingar sköpuðust hjá Alþfl. til að yfirgefa þjónshlutverkið hjá Sjálfstfl. og reyna nýjar leiðir. Þannig hefur niðurstaðan orðið sú, að stjórnarflokkarnir hafa þrátt fyrir allt haldið velli í þremur alþingiskosningum allar götur frá 1959. Og enn er það með öllu vonlaust, að svo fari ekki enn nú í vor, ef það nýja afl, sem nú er komið til sögunnar, Samtök frjálslyndra og vinstri manna, kemur ekki sem sigurvegari úr komandi kosningahríð. Ég segi við þjóðina, að undirrót þess, að flest hefur snúizt til verri vegar síðasta áratuginn þrátt fyrir hagstæðar ytri aðstæður, er sú, að núverandi flokkakerfi er úrelt, svarar ekki kröfum nýrra tíma og viðhorfa, gefur þjóðinni ekki þá valkosti, sem vandamál hennar krefjast. Því verður að velta þessu flokkakerfi í rústir og byggja upp nýtt, þar sem stærsta og viðamesta uppistaðan verði stór og voldugur flokkur verkalýðs- og framleiðslustéttanna, verði sá stjórnmálalegi bakhjarl stærstu og voldugustu fjöldasamtaka þjóðarinnar, verkalýðshreyfingar og samvinnuhreyfingar, sem til þarf til þess að skapa lýðræðisleg alþýðuvöld á Íslandi að þeirri fyrirmynd helzt, þar sem eru flokkar jafnaðarmanna á Norðurlöndum, sem þeir hafa gert að fremstu velferðarríkjum veraldar. Við í Samtökum frjálslyndra og vinstri manna erum kallaðir klofningsflokkur og fleiri ófögrum heitum. Við erum sagðir pólitískir hrossakaupmenn og ævintýramenn, vegna þess að við játum, að við erum ekki einfærir um að skapa þann stóra og sterka verkalýðsflokk, sem þjóðin þarfnast, og höfum því lagt kapp á viðræður við öll þau stjórnmálaöfl, sem okkur hafa þótt einhver líkindi til, að kynnu að vilja skilja grundvallarvandamál íslenzkrar flokkaskipunar og íslenzkrar alþýðuhreyfingar í stað þess að belgja okkur upp með þeim flokkshroka, sem allir gömlu flokkarnir eru haldnir, segjandi og hrópandi: Fallið fram og tilbiðjið mig, þá mun ykkur veitast öll heimsins dýrð. En á þennan veg fórust hv. þm. Einari Ágústssyni nú orð áðan eins og svo oft áður. Víst er það rétt, að við erum klofningsmenn í þeim skilningi, að við trúum því, að það sé þjóðarnauðsyn að reiða öxi að því feyskna og fúna flokkakerfi, sem hér ríkir. En við erum sameiningarmenn í þeim eina rétta skilningi, að við ætlum okkur þann hlut að sameina alla íslenzka jafnaðar- og samvinnumenn í einum flokki, sem gæti bundið endi á það skaðlega og tilgangslausa þrátefli, sem ríkt hefur á milli íslenzkra alþýðustétta og ríkisvalds, sem þeim er andstætt og fjandsamlegt. Og þótt enn sé ekki liðið hálft annað ár frá því, að við hófum baráttu okkar fyrir þessum meginmarkmiðum, liggur mikill og örlagaríkur árangur að baki sameiningarbaráttu okkar. Viðræður okkar við Alþfl. báru að vísu ekki þann árangur, að hann rifi sig úr faðmlögum Sjálfstfl. En þær orkuðu þó því án allra tvímæla, að innan flokksins verða þeir með hverjum degi fleiri, sem sjá og skilja, að forusta hans leiðir hann til pólitískrar glötunar, ef óbreyttri stefnu verður haldið. Skörðin, sem flokkur okkar hjó í fylgi Alþfl. í bæjarstjórnarkosningunum á s.l. ári urðu miklum hluta flokksins slík lexía, að hún gleymist þeim ekki. Og þeir hinir sömu skilja líka, að fornri stefnu flokksins verður nú bezt þjónað með því, að þeir fylki sér í vor í enn ríkara mæli undir sameiningarstefnu samtaka okkar. Af því þarf Alþfl. að læra aðra lexíu hinni fyrri lærdómsríkari, til þess að sameiningarstefnan hljóti þar úrslitavald. Fyrir tveim vikum lauk fyrsta þætti samstarfsviðræðna flokks okkar við Samband ungra framsóknarmanna, sem þjóðarathygli hefur vakið. Í viðræðulok varð fullt samkomulag um stefnu og markmið íslenzkrar vinstri hreyfingar. Hin sameiginlega yfirlýsing er vafalaust tímamótamarkandi fyrir þróun íslenzkra stjórnmála, því að þar er mörkuð skýrum dráttum stefna þess íslenzka jafnaðar- og samvinnumannaflokks, sem koma hlýtur og koma verður. En það er lærdómsríkt tímanna tákn að slíkan sáttmála er Samband ungra framsóknarmanna gerði við flokk okkar, hefur því ekki enn tekizt að gera við sinn eigin flokk, Framsfl. og forustu hans, en hlotið fyrir djörfung sína og tryggð við hugsjónir flokksins harða gagnrýni og beinar og óbeinar árásir. Þessar viðræður sýna og sanna, að ungir framsóknarmenn og fjöldi skoðanabræðra þeirra í Framsfl. og meðal þeirra, sem honum hafa fylgt í kosningum, eiga meira sameiginlegt með flokki okkar en þeirri forustu, sem nú ræður í Framsfl. Sú staðreynd mun vissulega heldur ekki láta sig án vitnisburðar í komandi kosningum. Ástæðulaust er að láta með öllu ógetið þeirrar ólgu, sem nú ríkir í Sjálfstfl., sem nú minnir mest á stjórnlaust rekald í sjóum stjórnmálanna eftir fráfall hins sterka foringja síns. Einnig þar er fjöldi mætra manna og kvenna, sem skilur nauðsyn hvors tveggja gerbreyttrar stjórnarstefnu og nýrrar flokkaskipunar og á því alla samleið með flokki okkar og stefnu hans í þeim höfuðmálum, sem nú eru uppi. Ég sagði í upphafi máls míns, að viðreisnin væri að baki. Sú fullyrðing er þó óhjákvæmilega bundin því skilyrði, að SF komi sem sigurvegari úr kosningunum í vor, því að ella halda stjórnarflokkarnir velli og sínu striki norður og niður. En jafnframt og kannski fyrst og fremst eru kosningarnar prófsteinn á það, hvort þjóðin vill lengur una því flokkakerfi, sem nú hefur staðið óbreytt í fulla þrjá tugi ára, flokkakerfi, sem tryggt hefur Sjálfstfl. nær óslitið forræði fyrir þjóðmálum allt þetta tímabil. Er ekki kominn tími til að breyta hér um og losa um þá hemla, sem nú hafa allt of lengi hindrað eðlilega og æskilega stjórnmálaþróun, og sækja til betra og fullkomnara þjóðfélags? Sért þú, góður tilheyrandi, ánægður með árangurinn af starfi og stefnu gömlu flokkanna, veitir þú þeim að sjálfsögðu brautargengi í kosningunum í vor. En viljir þú breytingu, hlýtur þú að stuðla að því, að SF verði úrslitaafl á Alþingi Íslendinga að kosningum loknum og fái hrundið fram á næstu árum sameiginlegum hugsjónum og áformum jafnaðarmanna og samvinnumanna um að skapa þjóðinni og allri alþýðu nýja forustu voldugs verkalýðsflokks. Hefur þú ekki allt að vinna, en engu að tapa, að þau áform megi takast? Þeirri spurningu ætla ég ekki að svara fyrir þig. Það gerir þín eigin sannfæring og henni er líka bezt treystandi.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Núv. stjórnarflokkar hafa óskorað ráðið landinu síðan 1958. Þetta er orðið langt stjórnartímabil og hefur á ýmsu gengið um hag landsmanna og afkomu þjóðarbúsins. Sveiflur á aflabrögðum og viðskiptakjörum hafa verið miklar. Þær breytingar, sem í hina betri átt miða, hafa verið miklum mun stærri og tímabilið í heild því verið okkur mjög hagstætt. En við höfum líka mætt tímabundnu verðfalli á útflutningi, þrengingum markaða og minnkandi afla. Stjórnvöld landsins hafa því fengið mikil tækifæri til að sýna ráðsnilld sína og búhyggindi, bæði í góðæri og þegar vanda bar að höndum. Og þar frá er skemmst að segja, að þau virðast hafa fundið eitt og sama aðalráðið, sem við á í báðum tilvikunum: Gengisfellingu íslenzkra peninga. Krónan var verðfelld gagnvart erlendri mynt 1960 og aftur 1961. Einnig var gengisfelling 1967 og 1968. Þegar stjórnin settist að völdum fyrir 12 árum, kostaði Bandaríkjadalur 16.50 kr. Nú kostar hann 88 kr. Gagnvart þeirri mynt voru þá 19 aurar svipað verðmæti og krónan er nú. Fyrri tvær gengisfellingarnar voru gerðar í góðæri. Þær voru hugsjónalegar ráðstafanir fjármálavaldsins. Hinar síðari voru framkvæmdar vegna efnahagslegra erfiðleika. Auðvitað valda svona stórfelldar verðbreytingar peninganna nýjum og geigvænlegum erfiðleikum á ýmsum sviðum, og þeim verður mörgum að mæta með stjórnmálalegum aðgerðum. Alvarlegustu mistök stjórnvaldanna í sambandi við síðustu gengisfellingu voru þau að rýra umsaminn skiptahlut fiskimanna að verðgildi langt umfram það, sem talizt gat vera þeirra hluti í almennu framlagi þjóðarþegnanna, vegna vandans, sem að steðjaði, þegar afli minnkaði og markaðir útflutnings skiluðu lækkandi verði og þrengdust. Þessi mistök hafa nú verið leiðrétt að nokkru, en sú leiðrétting hefur valdið þjóðinni miklu framleiðslutapi, og má í þessu sambandi minna menn á hið langa togaraverkfall fyrr á þessu ári og stórstöðvun bátaflotans eftir áramótin í fyrravetur. Ég hef verið í stjórnarandstöðu við ríkisstj. allt kjörtímabilið og er enn. Ræður þar úrslitum sú ótvíræða viðleitni stjórnarinnar að gera alltaf hagsmuni þeirra, sem fjármagn eiga í atvinnurekstrinum, að sínum málstað og ganga á móti vinnustéttunum jafnvel með því að skekkja með lagaboðum gerða samninga þessara aðila hinum síðartöldu í óhag. Þetta er auðvitað bein afleiðing af því, að stjórnin er mynduð af tveimur flokkum, öðrum stórum og hinum litlum. Sá stóri er forsvarsaðili fyrir fjármagnið, en hinn minni fyrir vinnuaflið eða svo á hann að vera samkv. stefnuskrá sinni og bókuðum markmiðum, þótt ýmsum þyki slaklega hafa verið þar að unnið um skeið. Stjórnarandstaðan, sem í flestum atriðum telur sig vera í forsvari fyrir vinnandi fólk, hefur ekki náð árangri í baráttu sinni, svo að teljandi sé. Ekki verður þó talið, að hún hafi svo mjög legið á liði sínu í viðleitninni til að bæta hag vinnustéttanna, a.m.k. hvorki í ræðu né riti. Á pólitíska sviðinu hefur hún verið hávær og í engu sparað fullyrðingar né stóryrði um andstæðingana, en fremur hefur hún látið stjórnast af óþokka á stjórnarathöfnum en raunsæi, er til uppbyggingar horfði. Stappar þar sums staðar nærri, að boðuð hafi verið af þeim, sem róttækastir vilja telja sig, meiri íhaldssemi en sjálft íhaldið mundi vilja láta bendla sig við. Til þess að finna þessum orðum mínum stað vil ég aðeins nefna tvö mál. Annars vegar er innganga Íslands í EFTA. Þar var það útreiknanlegt dæmi, að Íslendingar gátu aldrei haft annað en hag af þátttöku í þessu fríverzlunarbandalagi. Samningurinn um það er uppsegjanlegur með eins árs fyrirvara og gefur engum framandi fyrirtækjum sérstöðu á Íslandi, því að erlendir aðilar hafa hér engin réttindi umfram það, sem Íslendingar sjálfir samþykkja. Engu að síður var stór hluti stjórnarandstöðunnar á þingi ólmur á móti samningunum af einhverjum trúarlegum ástæðum. Þá trú leyfi ég mér að nefna íhaldssemi. EFTA-þátttakan hefur nú þegar eftir hið fyrsta ár létt verulega undir með útvegi og landbúnaði, en einkum þó iðnaði, og það er hún, sem á verulegan þátt í að kveða niður draug atvinnuleysisins, sem orðinn var hér býsna áleitinn, en nú er góðu heilli sá vomur aðeins með litlu lífsmarki. Að hinu leytinu má minna á virkjun Þjórsár, sem nú þegar skilar frá sér mikilli orku og er enn í uppbyggingu. Öll afstaða til þeirra mannvirkja hefur til þessa verið mjög neikvæð hjá hluta stjórnarandstöðunnar, af því að stærsti kaupandi orkunnar, svissneska álfélagið í Straumi, er henni ekki að skapi. Ég er þeirrar skoðunar, að því félagi sé seld raforka á lægra verði en réttlætanlegt er. En að hægt sé að gleðjast af þeim sökum og fyllast fögnuði í hvert skipti, sem fréttist um klakaburð í Þjórsá og erfiðleika við orkuframleiðslu af þeim sökum, eins og eitt dagblaðanna jafnan gerir, það er neikvæðari pólitík en svo, að ég geri mér von um, að hún byggi nokkru sinni upp það stjórnmálaafl, sem komið geti íslenzkum vinnustéttum að liði. Ekki verður ríkisstj. talið það til tekna, þótt einnig sé augljóst, að illa hefur til tekizt, þar sem stjórnarandstaðan hefur ráðið og beitt valdi sínu, sem sagt í verkalýðshreyfingunni og kaupgjaldsbaráttu hennar. Það vantar ekki, að þar hafa verið settar fram kröfur og hótanir. Sjaldnast hafa hótanirnar þó verið framkvæmdar, en þó hefur svo oft komið til verkfalla, að erlendir aðilar, sem kannað hafa tíðni verkfalla og vinnutruflana af þeim toga, telja, að Íslendingar séu heimsmeistarar í þeirri grein og hafa birt niðurstöður sínar í blöðum. Um árangurinn vita svo allir. Almennu verkalaunin á Íslandi eru svo lág, að af daglaunum eins manns er ekki hægt að framfæra fjölskyldu af meðalstærð. Þrátt fyrir þessar staðreyndir mætir það andspyrnu í forustu verkalýðs,hreyfingarinnar, að henni sé gefinn kostur á að hafa í sinni þjónustu hagstofnun undir eigin stjórn til að gera sér raunhæfa grein fyrir stöðu í kaupgjalds- og verðlagsmálum. Það þykir hættulegt. Máski gæti það komið kaupgjaldsbaráttunni út af því stigi hálfpólitískra upphlaupa, sem hún öðrum þræði hefur verið á um skeið og sumir vilja telja eðli hennar og tilgang og bregðast heldur illa við, þegar aðrir og verkfallsréttarlausir aðilar ná árangri í sinni kjarabaráttu. Hin pólitíska flokkagreining á Íslandi er um þessar mundir nálægt því hálfrar aldar gömul að stofni til. Þá var atvinnustéttaskipting með allt öðrum hætti í landinu en nú er, bændaþjóðfélag að mestu. Flokkarnir þrír studdust einkum við fjármagnseigendur, bændastétt og verkalýð. Verkalýðsflokkurinn er nú illu heilli skiptur í margar greinar, og þess gjalda vinnustéttirnar í dag. Hann klofnaði fljótlega í tvennt eftir því, hvert menn vildu sækja sínar þjóðfélagsfyrirmyndir. Þá var í sköpun nýtt þjóðfélag eftir byltinguna í Rússlandi austur þar, og bundu margir vonir við það sem fyrirmynd, en aðrir töldu það fremur víti til varnáðar, og leiðir flokksmanna skildust að. Hið rússneska þjóðfélag er líka komið yfir hálfa öld í aldri og hefur slitið öllum barnsskóm. Ekki þarf lengur að líta til þess sem óráðins hlutar í von eða vantrú. Það hefur sýnt bæði styrk sinn og veikleika, og nú munu þeir næsta fáir, Íslendingarnir, sem kysu að búa í íslenzku þjóðfélagi, sem væri af rússnesku gerðinni. Þar með er raunar fallin öll forsenda fyrir því að halda hinni pólitísku sundrungu áfram í þeirri hreyfingu, sem vill standa að baráttu fyrir blómlegum hag íslenzku vinnustéttanna, íslenzkrar alþýðu. Á þessum vetri barst mínum gamla þingflokki boð um viðræður um framtíð vinstri hreyfingar á Íslandi. Þegar það fékkst ekki rætt á þingflokksfundi, heldur var svarað afgæðingi í nafni alls þingflokksins þrátt fyrir mín mótmæli, fann ég, að ég átti ekki lengur heima í þeim röðum, og skildu þar leiðir. Ég tel mikla nauðsyn til þess bera, að málsvarar íslenzkrar alþýðu láti ekki afgamalt argaþras um ágæti rússnesku byltingarinnar 1917 og þess þjóðfélags, sem upp af henni spratt, halda sér sundruðum, heldur taki að vinna saman, því að verkefnin blasa svo sannarlega við. Sjálfur var ég lengi meðal þeirra, sem töldu rússneska þjóðfélagið til fyrirmyndar. Þau viðhorf hafa verið að breytast á síðari árum. En þótt hinir fyrri félagar mínir á Alþ. hafi gert mér ósætt á sínum bekkjum, hefur það í engu breytt viðhorfum mínum til þjóðmála. Ég hef um hríð starfað sem utanflokkamaður á Alþ. og utan flokka ætla ég að vera, þar til alþýðuhreyfin in á Íslandi nær að sameina eitthvað krafta sína. Í komandi kosningum hafa alþýðuflokksfélögin á Suðurlandi boðið mér að skipa efsta sæti á framboðslista sínum, þótt ég sé ekki þeirra flokksmaður. Þetta boð hef ég um skeið haft til athugunar og nú ákveðið að taka því. Ég tel boðið órækan vott þess, að vilji er mikill fyrir því hjá alþýðu landsins, að kraftar vinstri manna nái að sameinast til starfa í þjóðmálum á þann hátt, að gamlar kreddur og margfyrndar ýfingar verði ekki látnar ráða ferðinni, heldur verði snúið beint að þörfum íslenzkrar alþýðu eins og þær eru í dag, og það er mér vissulega vel að skapi að vinna að því. Ætlar þú þá að gerast stuðningsmaður ríkisstj.? er spurning, sem mér þætti eðlilegt, að til mín væri beint. Þar er því til að svara auk þess, sem ég hef áður sagt í þessari tölu, að núverandi stjórnarsamningur er útrunninn við lok kjörtímabilsins, og eftir kosningar hlýtur því að koma til nýrrar samningsgerðar einhverra manna eða flokka um nýja stjórnarmyndun. Nú er svo ástatt, að allir flokkar telja sig geta gengið til samstarfs við hvern sem er, ef þeir ná því fram í stjórnarsáttmála, sem þeim hverjum um sig finnst mestu máli skipta. Þetta á einnig við um mig. En ég get hins vegar ekki á sama hátt og flokkarnir vitnað til einhverrar prentaðrar langloku með frómum óskum, sem þeir kalla stefnuskrá, og sagt: Þetta tel ég mín mál. Ég get að sjálfsögðu ekki heldur rakið hér viðhorf mín til margra málaflokka, en engu að síður vil ég greina frá því hér og nú, hvað mér er efst í huga um verkefni stjórnvalda á næstu mánuðum. Starfsmat er nú látið ráða miklu um lífskjör hópa fólks. Ekki verður það talið óeðlilegt, enda þótt þess sé tæpast að vænta, að þess háttar mat verði óumdeilt eða samþykkt af öllum. Ég tel, að framleiðslustörf í íslenzku þjóðfélagi, einkum störf að útflutningsframleiðslunni til sjós og lands, séu vanmetin og vanborguð. Fólkið, sem að þeim vinnur, býr ekki við þau kjör, sem svara til þess, hvað hlutverkið í þjóðfélaginu er mikilvægt. Þessa skekkju í því, sem kalla mætti hið almenna starfsmat, tel ég, að nýjum stjórnvöldum beri að leiðrétta. Það væri hvort tveggja í senn réttlætismál gagnvart vinnandi fólki og hagsmunamál alls þjóðfélagsins. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Nú er komið að þinglokum. Þau mál, sem ríkisstj, telur nauðsyn á að ljúka, munu fá fullnaðarafgreiðslu. Kjörtímabilinu er lokið og efnt verður til kosninga 13. júní n.k. Samkvæmt stjórnarskránni skulu alþingiskosningar fara fram á fjögurra ára fresti. Heimilt er þó að rjúfa þing og kjósa, áður en kjörtímabili lýkur, ef nauðsyn ber til og starfshæfur meiri hluti er ekki fyrir hendi á Alþ. Þannig hætti vinstri stjórnin, sem mynduð var 1956, störfum, þegar kjörtímabilið var hálfnað, af því að hún stóð uppi ráðalaus og sundruð, þegar dýrtíðarflóðið flæddi yfir landið haustið 1958. Það ber vott um festu í stjórnmálum og efnahagsmálum lýðræðisþjóða, þegar kosningar eru ekki tíðari en á fjögurra ára fresti. Þar sem úrræðaleysi og upplausn er ráðandi í atvinnu- og efnahagsmálum, eru kosningar með stuttu millibili og tíð stjórnarskipti. Núverandi stjórnarflokkar hafa unnið saman þrjú kjörtímabil. Á því tímabili hefur árferði verið mjög misjafnt. Þegar sæmilega áraði, var tækifærið notað til þess að endurnýja og auka atvinnutækin, auk þess sem gjaldeyrisvarasjóður myndaðist. Gjaldeyrisvarasjóðurinn kom í góðar þarfir, þegar harðnaði í ári 1967 og 1968. Í ársbyrjun 1960 var hafizt handa og ráðstafanir gerðar til þess að rétta við efnahag landsins út á við og tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna, sem komnir voru í strand eftir stefnuleysið, sem heltók þjóðfélagið á árunum 1957 og 1958. Síðan hefur verið unnið að alhliða uppbyggingu atvinnulífsins. Fiskiskipaflotinn hefur verið aukinn og endurnýjaður, grundvöllur lagður að stóriðnaði, skipasmíðar teknar upp innanlands, og fiskiskipin eru nú smíðuð í íslenzkum skipasmíðastöðvum. Þá hefur mikið verið aukinn hinn smærri iðnaður og fjölbreytni í atvinnulífinu á ýmsan hátt. Til ræktunar, landgræðslu og gróðurverndar fara fjárveitingar stöðugt hækkandi. Vélvæðing og tækni í landbúnaðinum er með því bezta, sem gerist hjá háþróuðum þjóðum. Lán og framlög til landbúnaðarins hafa aukizt og verið mun hærri mörg síðari ár en áður gerðist, þótt tekið sé tillit til verðbreytinga og raungildis peninga. Í krafti tækninnar og ört vaxandi ræktunar hefur búvöruframleiðslan vaxið þrátt fyrir vont árferði síðustu 5 ár. Bændur munu njóta þess, sem gert hefur verið að undanförnu þegar árferði verður aftur í meðallagi. Með setningu laga frá 1964 um ferðamál var undirstaða lögð að þeirri grósku, sem verið hefur í ferðamálum síðustu árin. Ferðamálin eru að verða arðsöm atvinnugrein fyrir þjóðarbúið. Gjaldeyristekjur vegna ferðamála voru árið 1970 rúmlega 900 millj. kr. Með skipulagi ferðamála og lánum úr ferðamálasjóði hefur verið gert mögulegt að veita móttöku ört vaxandi ferðamannastraumi. Árið 1960 komu til landsins 12800 ferðamenn og eyddu í erlendum gjaldeyri 17 millj. kr. á þáv. gengi krónunnar. Árið 1970 var tala ferðamanna 52900, og eru þá ekki taldir með þeir, sem komu til landsins með skemmtiferðaskipum. Á árinu 1980 er áætlað, að erlendir ferðamenn verði um 150 þús. Með komu ferðamannanna, sem nota íslenzk samgöngutæki, eru samgöngur milli landa og innanlands treystar og efldar. Framkvæmdir í samgöngumálum eru nú margfalt meiri en nokkru sinni fyrr. Þá er það mikils virði, að markaður fæst fyrir innlendar framleiðsluvörur og fjöldi manna hefur atvinnu vegna ferðamannanna. Verzlunin hefur verið gefin frjáls, eins og það er kallað. Höft og vöruskömmtun eru ekki lengur þekkt og mörgum úr minni liðin. Eigi að síður er enn haldið dauðahaldi í ýmislegt frá tímum skömmtunar og vöruskorts, svo sem álagningarreglur á ýmsum vörum. Með verzlunar- og verðlagsfrv., sem lagt var fram í fyrra, en ekki náði fram að ganga átti að lögfesta heimild til þess að breyta þeim úreltu reglum, sem enn eru í gildi og halda á margan hátt beinlínis uppi vöruverðinu. Ef frv. hefði náð fram að ganga, hefði það með breyttum reglum gert fært að stórlækka verðlagið í mörgum tilfellum. Vonandi verða nauðsynlegar lagfæringar gerðar í verzlunarmálunum, áður en langt um líður, þjóðarbúinu til hagnaðar og neytendum til sparnaðar. Lög um lax- og silungsveiði og stofnun Fiskræktarsjóðs marka tímamót í fiskirækt hér á landi. Með tilkomu þessara laga ásamt fiskeldisstöð ríkisins í Kollafirði og fleiri fiskeldisstöðvum, sem nú eru að komast í gagnið, mun fiskiræktin þróast ört og verða happasæl og tekjumikil grein í þjóðfélaginu. Með auknum leiðbeiningum og eflingu Veiðimálastofnunarinnar munu stöðugt fleiri ár og stöðuvötn verða tekin til ræktunar. Þrátt fyrir erfiðu árin 1967 og 1968, kuldann og vont árferði fyrir landbúnaðinn síðan 1966, hefur alhliða uppbyggingu í þjóðfélaginu verið haldið áfram. Síðasti áratugur mun verða skráður á spjöldum sögunnar sem mesta framfaratímabil, sem yfir þjóðina hefur komið til þessa, þrátt fyrir óvenjuleg áföll vegna aflatregðu, stórkostlegs verðfalls á útflutningsvörum landsmanna og kólnandi tíðarfars, sem orsakað hefur kal og sprettuleysi í mörg sumur. Á árunum 1967 og 1968 missti þjóðin um 50% af útflutningstekjum vegna verðfalls og aflatregðu. Var það meira áfall efnahagslega en aðrar þjóðir hafa orðið fyrir nokkurn tíma á friðartímum. Ýmsir hugsandi menn spyrja nú um það, þegar kosningar nálgast, hvernig farið hefði fyrir þjóðinni, þegar áföllin komu, ef ríkisstj. og stjórnarflokkarnir hefðu ekki sýnt festu og gert viðeigandi ráðstafanir, þegar mest reið á. Hvernig væri þjóðarhag nú komið, ef ríkisstj. hefði hlaupið frá vandanum, þegar áföllin komu? Þá hefði illa farið. En með því að gera viðeigandi efnahagsráðstafanir var komizt út úr vandanum. Gjaldeyrisvarasjóðurinn, sem safnaðist á árunum 1961 og 1966 eyddist upp vegna nauðsynlegra vörukaupa og annarra greiðslna erlendis. Á áfallaárunum tveimur var eðlilega bæði greiðslu- og verzlunarhalli, sem hefði orðið afdrifaríkur, ef gjaldeyrisvarasjóðurinn hefði ekki verið fyrir hendi. Á þessum árum var atvinna með minna móti og kaupgjald lægra en æskilegt hefði verið vegna erfiðleika atvinnuveganna, sérstaklega sjávarútvegsins. Á árinu 1969 byrjaði að rofa til. Aflabrögð bötnuðu nokkuð og verðlag hækkaði á útflutningsvörunum. Árið 1970 var talsvert hagstæðara fyrir útflutningsatvinnuvegina, og var almennt viðurkennt, að greiðslugeta þeirra hefði aukizt talsvert. Í kjölfar þess gerðu verkamenn og aðrir launþegar kröfur um hækkað kaup, en launakröfunum hafði verið stillt í hóf á undangengnum tveimur árum. Þótti öllum eðlilegt, að kaupgjald hækkaði sumarið 1970. Um það var deilt, hversu kauphækkunin mætti vera mikil, til þess að atvinnuvegirnir gætu borið hana. Endanlega var samið um 15–20% kauphækkun, sem hækkaði 1. september um rúmlega 4% vegna vísitöluhækkunar. Verðhækkanir voru fram undan og hefðu gert kauphækkunina að engu, ef ekki hefði verið komið í veg fyrir þær að verulegu leyti með vissum aðgerðum. Ríkisstj. taldi nauðsynlegt að koma í veg fyrir, að kauphækkanirnar rynnu út í sandinn vegna verðhækkana. Þess vegna var rætt um verðstöðvun í þeim tilgangi að tryggja kaupmátt launa, svo að kauphækkunin, sem launþegar fengu, gæti verið raunveruleg kjarabót. Verðstöðvunarlög voru sett s.l. haust. Stjórnarandstaðan hefur sagt, að verðstöðvun hefði átt að koma með allt öðrum hætti strax í fyrrasumar, eftir að samningar tókust við verkalýðsfélögin. En það var ekki hægt vegna margháttaðs undirbúnings að slíkri löggjöf, eins og allir viðurkenna, sem til þekkja. Þar að auki hefði bændastéttin beðið mikið afhroð, ef afurðaverðið hefði ekki verið hækkað á s.l. hausti vegna verðstöðvunar. Formaður Framsfl. hélt því eigi að síður fram í sjónvarpsviðtali s.l. haust, að verðstöðvun hefði átt að koma strax í fyrrasumar. Verðstöðvunarlögin hafa náð tilgangi sínum með því að kaupmáttur launa hefur aukizt frá 1. júní 1970 til 1. marz 1971 um 15.6%. Búvörurnar, brýnustu nauðsynjar heimilanna, hafa verið greiddar niður og verðið til neytenda því stórlækkað. Ýmsar erlendar vörur hafa hækkað í verði, en við það verður ekki ráðið af skiljanlegum ástæðum. Ef verðstöðvunarlögin hefðu ekki verið sett, væri hagnaðurinn og kjarabætur launþegum til handa horfnar í dýrtíðarflóðið. Þá hefði atvinna dregizt saman, rekstrargrundvöllur fyrir útgerðina ekki verið fyrir hendi og atvinnuástand líkt því, sem það var undir árslok 1958, þegar vinstri stjórnin hrökklaðist frá völdum. Vegna verðstöðvunarlaganna hefur kauphækkunin frá í fyrrasumar orðið kjarabót og kaupmáttur launa aukizt. Þetta er staðreynd, sem ekki verður hrakin. Um hitt þarf ekki að deila, að æskilegt væri, að kaupmáttaraukningin væri enn meiri. Það fer illa í munni þeirra, sem voru á móti verðstöðvunarlögunum og stuðluðu að því, að kauphækkunin rynni út í sandinn, að tala nú um nauðsyn þess að bæta kjör almennings. Það er rétt að minna á þá staðreynd, að stjórnarandstaðan var á móti verðstöðvunarlögunum, þótt hún í orði teldi sig vilja verðstöðvun. Með raunhæfum ráðstöfunum í atvinnumálum er mögulegt að bæta kjörin. Nú er atvinna mikil í landinu og flestir þeir, sem vilja og geta unnið, hafa nóg að starfa. Hefur það áunnizt með aukinni fjölbreytni í atvinnulífinu, með nýjum atvinnugreinum og eflingu aðalatvinnuveganna. Almannatryggingar hafa verið efldar í seinni tíð. Með frv., sem nú er til meðferðar í þinglokin og væntanlega verður að lögum, er ellilífeyririnn, fjölskyldubæturnar og barnalífeyririnn hækkaður verulega. Ýmsar fleiri breytingar eru gerðar á tryggingalöggjöfinni bótaþegum til hags. Þjóðarframleiðsla Íslendinga fer vaxandi vegna fjölbreytni í framleiðslunni og með aukinni afkastagetu atvinnuveganna. Með vaxandi útflutningsverzlun ber brýna nauðsyn til að leggja áherzlu á markaðskönnun og sölu framleiðsluvaranna. Segja má, að mikið hafi áunnizt í seinni tíð á því sviði, en eigi að síður verður að herða róðurinn og gera allt, sem unnt er, til þess að afla góðra markaða og bæta viðskiptakjörin. Það þarf einnig og ekki síður að leggja vinnu í það að ná hagkvæmu innkaupsverði á þeim vörum, sem til landsins eru keyptar. Þar er mikið og verðugt verkefni fyrir duglega kaupsýslumenn. Mikið hefur verið rætt um landhelgismálið, og mun ég því verða stuttorður um það. Stjórnarandstaðan ætlaði sér að gera þetta mál að kosningamáli, en þar hefur þeim brugðizt bogalistin. Með sérstökum tillöguflutningi hefur stjórnarandstaðan rofið þá þjóðareiningu, sem sjálfsagt er að hafa um svo mikilvægt mál sem landhelgismálið er. Öll þjóðin hefur eitt og sama markmið í þessu máli, þótt nú, af því að kosningar eru í nánd, sé deilt um leiðirnar. Landgrunnið allt fyrir Íslendinga er það eina, sem gildir, en það þýðir um 50– 70 mílna landhelgi. Ekkert fær hindrað það, að Íslendingar noti sér þann rétt, sem þeir eiga til landgrunnsins, á réttum tíma, sem gæti orðið fyrir 1. sept. 1972. Hafa ber í huga það, sem ýmsir spá, að sókn útlendinga margfaldist á íslenzk fiskimið á næstu mánuðum. Það er ekki rétt, að ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um, að útfærsla landhelginnar bíði, þar til hafréttarráðstefnunni er lokið. Viðhorfin geta breytzt þannig, að nauðsyn beri til aðgerða fljótt. Ríkisstj. hefur markað skýra stefnu í landhelgismálinu og mun fylgja henni fram til fullnaðarsigurs. Þótt unnið sé að stórvirkjunum og fjölbreytni í atvinnulífinu á ýmsum sviðum, verða fiskveiðar um ófyrirsjáanlega framtíð einn af mikilvægustu þáttum í tekjuöflun þjóðarbúsins. Ef Íslendingar einir stunda fiskveiðar á landgrunninu, munu fiskveiðar í kringum landið verða áfram sá nægtabrunnur þjóðinni til handa, sem þær hafa verið frá alda öðli. Verzlunarkjörin hafa batnað, og gjaldeyrisvarasjóður hefur myndazt á ný. Var hann um síðustu áramót um 3200 millj. kr. og mun nú vera nærri 4000 millj. kr. Eins og málin nú horfa við, er ekki annað hægt að segja en efnahagsmálin séu á góðum batavegi. Vonandi verður svo áfram og afli glæðist á þessari vertíð. Fjárlög voru afgreidd greiðsluhallalaus. Viðskipta- og greiðslujöfnuður við útlönd hefur verið hagstæður. Skuldir erlendis hafa lækkað undanfarið og gjaldeyrisvarasjóðurinn eykst. Atvinnutækin eru nýtt eins og bezt verður á kosið, og atvinna virðist vera fyrir hendi fyrir alla þá, sem heilsu hafa til þess að vinna. Kaupmáttur launa hefur aukizt um 15.6% á fáum mánuðum vegna verðstöðvunarlaganna og niðurgreiðslu brýnustu nauðsynja, svo sem landbúnaðarvara, þótt óhjákvæmileg hækkun hafi komið til á ýmsum innfluttum vörum og nokkrum þjónustustörfum. En áfram ber að stefna í átt til batnandi efnahags fyrir þjóðarheildina og enn betri lífskjara fyrir allan almenning í landinu. Það mun takast bezt með því að fylgja stefnu Sjálfstfl. í atvinnu- og efnahagsmálum. Verðstöðvunarlögin gilda til 1. sept. n.k. Margir spyrja, hvers vegna lög um verðstöðvun eru ekki til lengri tíma og hvað taki við eftir 1. september í haust. Eðlilegt er, að spurt sé um þetta. Þegar málið er athugað í réttu ljósi, sýnist 1. september vera rétti tíminn til þess að miða við. Ef stjórnarskipti verða að kosningum loknum, má gera ráð fyrir, að ný stjórn verði mynduð í júlímánuði. Núverandi stjórnarandstaða var á móti verðstöðvunarlögunum og hefur fundið þeim allt til foráttu. Verði stjórnarandstöðuflokkarnir ráðandi eftir næstu kosningar, ber þeim að benda á aðra leið til lausnar efnahagsmálunum. Stjórnarandstaðan hefur fordæmt miklar niðurgreiðslur á búvörum, svo að tæplega munu þeir halda þeim áfram ef þeir mega ráða. En líklegt er, að þeir komi sér ekki saman um neitt frekar en 1958 og að óðaverðbólga flæði hömlulaust yfir landið eins og þá, ef núv. stjórnarandstaða fengi völd að loknum kosningum í vor. Hætt er við, að vinstri flokkarnir, sem kalla sig svo, og vinstri flokksbrot verði úrræðalítil eins og fyrri daginn, þegar á hólminn kæmi. Ef við sjálfstæðismenn verðum við völd áfram, munum við vinna gegn dýrtíðinni með ýmsum ráðstöfunum. Framlengja verður verðstöðvunarlögin í einhverju formi. Sýnt er, að niðurgreiðslur á búvörum verða að halda áfram. Rekstrargrundvöll atvinnuveganna ber að treysta, og atvinnuöryggi fyrir alla þarf að tryggja. Niðurgreiðslurnar eru heppilegt tæki í efnahagsráðstöfunum. Með niðurgreiðslum brýnustu nauðsynja er fjármagn flutt frá þeim, sem betur mega sín, til þeirra, sem mesta hafa þörfina. Við sjálfstæðismenn viljum efla gott og traust samband við stéttarsamtökin og vinna að auknum skilningi stétta í milli. Samstarfsnefndum á frjálsum grundvelli ber að koma á hjá atvinnufyrirtækjum og efla þannig samstöðu og samstarf stjórnenda og starfsfólks. Þannig mun skapast velvilji og skilningur á atvinnurekstrinum í stað tortryggni og lítils skilnings, sem sums staðar hefur fest rætur og gert mikið tjón. Með því að fara þannig að, eins og nú hefur verið nefnt, væri auðveldara að koma á vinnuhagræðingu, draga úr rekstrarkostnaði, auka framleiðsluna, bæta hag fyrirtækjanna og hækka laun verkamanna og annarra launþega. Með þeim hætti gætu verkföll og illvígar vinnudeilur heyrt fortiðinni til. Kjörorð okkar sjálfstæðismanna er: Stétt með stétt. Með lögum skal land byggja, var einu sinni sagt. Með lögum og friði milli þeirra, sem fjármagninu ráða, og hinna, sem framleiðslu- og þjónustustörf vinna, skal Ísland nútímans byggja. Með því munu framfarir og uppbygging halda áfram í atvinnulífinu. Þannig verða sættir stétta í milli, og þannig mun þjóðin þroskast og vaxa efnalega og menningarlega. Þannig mun sókn til framfara og bættra lífskjara halda áfram, og þannig mun þjóðin sigrast á þeim erfiðleikum, sem að, steðja hverju sinni. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það er rangt, sem hæstv. ráðh. Ingólfur Jónsson sagði, að stjórnarandstaðan hefði verið andvig verðstöðvun. Alþb. flutti frv. um verðstöðvun þegar í þingbyrjun. En Alþb. vildi raunverulega verðstöðvun, en ekki sýndarverðstöðvun, sem auglýst var af forsrh. með þriggja vikna fyrirvara í sjónvarpi, til þess að þeir, sem vildu hækka, fengju tækifæri til þess. Hæstv. dómsmrh. Auður Auðuns taldi það til marks um ábyrgðarleysi, að stjórnarandstæðingar skyldu vilja láta smávægilega kauphækkun til aldraðs fólks og öryrkja, tæpar 1000 kr. á mánuði, koma til framkvæmda strax án þess að flytja till. um fjáröflun. Það hefur aldrei staðið á stjórnarandstæðingum að tryggja fjáröflun til þessara þarfa. Hins vegar varð þess ekki vart, að ráðh. teldi nokkurn vanda að útvega fjármagn, þegar kaup æðstu embættismanna var hækkað upp í 60–70 þús. kr. á mánuði eða þegar laun ráðh. voru hækkuð upp í hálfa aðra millj. kr. á ári. Þjóðartekjur á mann á íslandi eru nú einhverjar þær hæstu í heimi, og það eru ekki sæmandi rök hjá ráðh. að halda því fram, að þetta þjóðfélag hafi ekki efni á að greiða þeim, sem við erfiðust kjör búa, meira en svipaða upphæð á mánuði og ráðh. hefur á dag. Mér þóttu það einnig ákaflega ósæmileg ummæli hjá dómsmrh., þegar Auður Auðuns taldi sprengiefnisþjófnað og óra nokkurra unglinga vera áhrif frá baráttu bænda í Þingeyjarsýslu, sem risið hafa gegn valdníðslu stjórnarvalda. Þessi ummæli Auðar Auðuns eru til marks um það pólitíska ofstæki, sem einkennir því miður marga ráðamenn Sjálfstfl. og ýtir að sjálfsögðu undir ofstæki hjá öðrum. Þegar ráðh. eru komnir upp í 1.5 millj. í árstekjur, er hætt við, að þeir missi öll eðlileg tengsl við þjóðfélag sitt. Ræða. Gylfa Þ. Gíslasonar áðan bar þess merki, að hann er orðinn einangraður frá umhverfi sínu. Hann talaði fjálglega um þann tekjujöfnuð, sem tryggingarnar hefðu haft í för með sér, án þess að leiða hugann að því, hvernig menn eiga að fara að því að draga fram lífið á 5 þús. kr. á mánuði. Hann talaði um jafnrétti til menntunar, þótt hann hafi sjálfur á þessu þingi fellt allar till. um aðgerðir til þess að tryggja aukinn jöfnuð á því sviði. Hann talaði meira að segja um það sem merkilegt nýmæli í stefnu Alþfl. að berjast fyrir því að koma í veg fyrir mengun, þótt hann sé nýbúinn að leggja blessun sína yfir einu álbræðsluna í heimi, sem fær að spýja óhreinsuðu eiturlofti yfir umhverfi sitt. Björn Jónsson taldi áðan, að forusta alþýðusamtakanna hefði ekki haldið á málstað verkafólks af nægilegri djörfung og festu. Undir það munu margir taka. En skyldi það ekki m.a. stafa af því, að á síðasta Alþýðusambandsþingi fengu stjórnarflokkarnir tækifæri til þess að kjósa forseta og varaforseta, sem þeir höfðu velþóknun á. Tilgangur stjórnarflokkanna með því að velja þá Hannibal Valdimarsson og Björn Jónsson til þeirra trúnaðarstarfa var að reyna að sundra alþýðu manna, bæði í kjarabaráttu og stjórnmálabaráttu. Og Björn Jónsson var því hlutverki trúr í ræðu sinni áðan. Karl Guðjónsson, sem talaði hér áðan sem aukaræðumaður Alþfl., fór mjög hörðum orðum um stjórnarandstöðu Alþb. Karl sat í þingflokki Alþb. í þrjú ár á þessu kjörtímabili. Á þessu tímabili flutti hann ekki eina einustu till. um aðra stefnu en þá, sem Alþb. hefur fylgt, hvorki um EFTA né annað. Hann gerði ekki ágreining í þingflokknum um eitt einasta málefni. Djörfung hans var ekki meiri en svo, að þegar atkv. voru greidd um EFTA, lét hann sér nægja að hverfa úr þingsalnum án þess að láta uppi hvers vegna. Karl er ekki maður, sem vill breyta starfsaðferðum Alþb. Hann er á flótta frá grundvallarskoðunum Alþb. Fyrst flýði hann á náðir Hannibalista og hefur verið í þeirra röðum í vetur. Nú er hann flúinn til Alþfl. Hafi einhver frekari áhuga á ferli hans, getur hann velt því fyrir sér, hvar hann muni skjóta upp kollinum næst. En þannig er nú dansað á hinu pólitíska leiksviði. Fram undan er einn þeirra sjaldgæfu daga, þegar landsmenn sjálfir fá að skera úr með atkvæðum sínum. Næstu mánuðina munu stjórnmálaflokkar og stjórnmálamenn stíga í vænginn við kjósendur, reyna að troða skóinn hver niður af öðrum, en reyna að gera sinn hlut sem beztan. Ég vona einnig, að næstu mánuði hugsi kjósendur ráð sitt á sjálfstæðan hátt, vegi og meti áróðurinn sem óháðir einstaklingar. Ég hef einmitt trú á því, að þetta muni gerast í ríkum mæli í kosningunum í sumar, að úrslitin séu óráðnari en þau hafa verið áratugum saman. Kjósendur eru ekki jafnbundnir fyrri afstöðu og þeir hafa verið. Mjög margir eru að skoða hug sinn og hyggja á breytingar. Þetta aukna sjálfstæði landsmanna hefur verið að þróast árum saman. Það birtist á afar eftirminnilegan hátt í síðustu forsetakosningum og hefur síðan einkennt stjórnmálabaráttuna í vaxandi mæli. M.a. hefur verið mikil ókyrrð innan allra stjórnmálaflokka. Við Alþb.-menn fórum sannarlega ekki varhluta af henni, en sveitarstjórnarkosningarnar í fyrra sönnuðu, að flokknum hefur tekizt að yfirstíga þá örðugleika, og hann er nú í öflugri sókn á nýjan leik. Það sama verður ekki sagt um aðra flokka. Innan Sjálfstfl. fer fram mjög illvíg, persónuleg valdabarátta, sem enginn sér fyrir endann á. Sú barátta snýst ekki um stefnumið og hugsjónir, heldur um persónuleg völd og aðstöðu ýmissa sérhagsmunahópa í þjóðfélaginu. Meðan þessi valdabarátta er óútkljáð, er Sjálfstfl. í þeirri aðstöðu, að enginn veit, hvaða einstaklinga og hvaða hagsmunahópa hann er í raun og veru að styrkja með því að kjósa hann. Innan Framsfl. er meiri órói en verið hefur í 3-4 áratugi. Mikilvægar stofnanir flokksins hafa klofnað opinberlega, og ungir menn í hans röðum hafa lýst yfir því, að tímabært sé að leggja flokkinn niður, enda leyndi sér ekki hin sára viðkvæmni í ræðu Einars Ágústssonar hér áðan. Eftir sveitarstjórnarkosningarnar í fyrra var uppreisnarástand innan Alþfl. Fjölmennur fundur í Alþýðuflokksfélagi Reykjavíkur krafðist þess, að bundinn yrði endir á stjórnarsamvinnuna, meðal annars til þess, að landsmenn fengju að vita, að það væri einhver munur á sósíaldemókrötum og íhaldi. Gylfi Þ. Gíslason hefur haft þessa afstöðu óbreyttra flokksmanna að engu, og hann kom m.a. í veg fyrir það af ótta við dóm kjósenda, að þjóðin fengi að velja sér nýtt þing í fyrrahaust, svo að hann gæti notið sætleika stjórnarsamvinnunnar fram á síðustu stund. Við heyrðum hann áðan flytja með innantómri mærð lofsöng um viðreisnarstefnuna. En hann getur ekki komið í veg fyrir það, að það verður kosið 13. júní. Það tekur því naumast að minnast á Hannibalista í þessu sambandi. Þeir hafa síðustu árin verið á stanzlausu uppboði á markaðstorgi hégómans, en tilboðin hafa stöðugt farið lækkandi. Nú er ástandið þannig innan þeirra raða, að meira að segja Karl Guðjónsson er flúinn af hólmi, eins og hann lýsti hér áðan, og það er til marks um afstöðuna innan samtakanna, að hann hleypur beint í viðreisnarliðið á náðir Gylfa Þ. Gíslasonar. Allt sýnir þetta, að íslenzk stjórnmál eru nú í deiglunni, og reynslan á eftir að sanna, hvað brennur upp og hvað skírist í þeirri deiglu. Þess vegna hefur órói forustumannanna aldrei verið þvílíkur sem nú. Þjóðinni er boðið upp á stanzlausa pólitíska fimleika. Gylfi Þ. Gíslason á í viðræðum um vinstri samvinnu á sama tíma og hann er í stjórn með íhaldinu. Hannibalistar bjóðast í sífellu til að leggja flokk sinn niður og sameinast hverjum þeim, sem vill tryggja þeim þingsæti. Ungir framsóknarmenn bjóðast einnig til að leggja sinn flokk niður og sameinast Alþfl. og Hannibalistum. Allt eiga þetta að vera leiðirnar til þess að styrkja stöðu vinstri hreyfingar á Íslandi, eins og það er orðað. En vinstri hreyfing verður ekki styrkt með neinum pólitískum loddarabrögðum eða endalausu samningamakki svokallaðra forustumanna bak við luktar dyr. Ef við viljum efla félagsleg samtök launamanna og sósíalista, verður ein nauðsyn ekki umflúin: Við verðum að koma upp einum samhentum, öflugum fjöldaflokki, sem heyr þessa baráttu dag hvern. Án slíks flokks verður barátta okkar öll í molum og sérhagsmunamennirnir í Sjálfstfl. halda áfram að deila og drottna. Við vitum þetta af okkar eigin reynslu, og við vitum þetta einnig af reynslu annarra þjóða í nágrenni okkar. Í öllum löndum Vestur-Evrópu eru öflugir verkalýðsflokkar, sem kalla sig mismunandi nöfnum og eru mismunandi dugandi, en eiga það sameiginlegt, að þeir eru vopn launamanna í kjarabaráttu, vopn félagshyggjumanna í jafnréttisbaráttu, sá bakhjarl, sem alþýða manna hefur til að vernda hagsmuni sína. Þeir hafa tryggt sér þau þjóðfélagslegu völd, sem ein skera úr, þegar á reynir. Ef við höfum ekki öflugan, samhentan sósíalískan verkalýðsflokk, geta stjórnmálamennirnir breytt kjarasamningum launafólks í haldlaus pappírsgögn um leið og þeir þurfa á því að halda, eins og dæmin sanna. Sóknarlotur fyrir jafnrétti til mennta, auknu jafnrétti þegnanna, karla og kvenna, fyrir þjóðlegum metnaði og reisn í skiptum við útlendinga verða aðeins skammvinn upphlaup, ef ekki er öflugur stjórnmálaflokkur að bakhjarli. slíkur flokkur verður ekki búinn til með samningamakki einhverra pólitíkusa. Hann verður aðeins búinn til af fólkinu sjálfu, launamönnum og félagshyggjumönnum. Alþb. hefur sett sér það mark að vera slíkur flokkur, og Alþb. hefur alla burði til þess að geta orðið slíkur flokkur. Það á öflugar rætur í verkalýðshreyfingunni og öðrum samtökum launafólks og lítur á það sem meginverkefni sitt að tryggja hagsmuni launamanna. Alþb. er eini flokkurinn, sem býður óhvikula, félagslega stefnu sem valkost gegn sérhagsmunastefnu Sjálfstfl. Alþb. er eini flokkurinn, sem hefur að markmiði jafnan rétt þegnanna, jafnrétti til menntunar, jafnrétti til starfa og launa, hvort sem þeir vinna líkamlega eða andlega vinnu. Jafnan rétt karla og kvenna. Alþb. er nútímalegur og víðsýnn sósíalískur flokkur, óháður gömlum deilum og kreddum innan verkalýðshreyfingarinnar, flokkur, sem tryggir öllum félagshyggjumönnum rúm innan samtaka sinna, hvað sem ágreiningi þeirra kann að líða. Ég segi, að Alþb. sé slíkur flokkur, en ætti raunar heldur að segja, að það vilji vera það. Hvort það tekst, er undir því komið, hvort Alþb. fær það fylgi, þau félagslegu völd, sem það þarf á að halda. Ef fjöldafylgi kemur ekki til, verða hugsjónir flokksins fyrst og fremst frómar óskir, sem ekki breytast í veruleika. Til þess að óskirnar breytist í raunveruleika, þarf að koma til svo mikill þjóðfélagslegur styrkur, að ekki verði undan því komizt að taka tillit til hans. Allt er þetta annað og meira en dagdraumar mínir. Ég veit, að þetta er nú umhugsunarefni þúsunda manna, sem áður hafa kosið aðra flokka eða ganga nú að kjörborðinu í fyrsta skipti. Ég veit, að viðhorf manna til Alþb. er ná opnara en nokkru sinni fyrr, að okkur eru stöðugt að bætast nýir samherjar, að hjá okkur er nú vaxtarbroddurinn í íslenzkum stjórnmálum. Það geta orðið veruleg umskipti í kosningunum í sumar, tímamót í stjórnmálabaráttunni á Íslandi. Það er komið undir öllum þeim, sem nú eru að hugsa ráð sitt og munu gera upp hug sinn næstu mánuði. Umskipti, segi ég, en þó er mér fjarri að bjóða gull og græna skóga. Við munum næstu mánuði heyra í mönnum, sem bjóða einfaldar lausnir, sem telja sig geta læknað stórfelld þjóðfélagsleg mein með einu pennastriki. En slíkar lausnir eru engar til. Vandamálin verða aðeins leyst með þrautseigu, pólitísku starfi flokks, sem hefur nægilegt fylgi að bakhjarli. Hins vegar brenna þessi vandamál á okkur, og það verður að taka á þeim af fullri festu. Má ég í lokin minna á nokkur þeirra. Á Íslandi er nú meiri efnahagslegur glundroði en í nokkru öðru þjóðfélagi með hliðstæða afkomu. Á einum áratug hefur gengi krónunnar verið fellt fjórum sinnum. Hér hefur verið einhver mesta óðaverðbólga í víðri veröld, og afleiðingin er sú, að alþjóðlegar skýrslur herma, að hér fari miklu fleiri vinnudagar forgörðum í átökum um kaup og kjör en í nokkru öðru þjóðfélagi. Vegna kosninganna er reynt að fela þessa staðreynd með svokallaðri verðstöðvun, en 1. september í haust lýkur henni, og þá er stefnt að nýrri sprengiþróun. Efnahagslegur glundroði af þessu tagi er ekki aðeins háskalegur þegnum landsins sem einstaklingum, heldur ógnar hann framtíð þjóðfélagsins, trú manna á það, að við megnum að stjórna landi okkar. Við höfum heyrt og eigum eftir að heyra margar einfaldar lausnir á þessum vanda. En raunveruleg lausn er aðeins ein: Öflugur flokkur launamanna, sem getur verndað árangur kjarabaráttunnar, flokkur, sem verður sú kjölfesta, sem ein getur tryggt festu og öryggi í atvinnumálum og efnahagsmálum. Óvíða í heiminum er jafnréttistilfinning manna jafnrík og hér. Þrátt fyrir margháttað efnahagslegt og félagslegt misrétti líta flestir Íslendingar réttilega svo á, að þeir séu allir jafningjar og eigi að vera það. En einmitt nú er verið að reyna að breyta þessu viðhorfi með erlendri fyrirmynd. Síðustu árin hefur verið lögð áherzla á að margfalda launamismun hér á landi og koma upp sérstakri láglaunastétt. Ráðh. Alþfl. og Sjálfstfl. hafa eins og ég sagði áðan tryggt sér árslaun, sem nema 1.5 millj. kr. fyrir utan alla bitlinga, og eru þeir þó lítilsmegandi í samanburði við ýmsa fésýslumenn, sem vaða í peningum án þess að borga nokkra umtalsverða skatta. Á sama tíma er almennt verkamannakaup um 16 þús. kr. á mánuði, og aldrað fólk og öryrkjar eiga að lifa á tæpum 5 þús. kr. á mánuði, dagkaupi ráðh. Ef þessi stefna fær að festast í sessi, breytist þjóðfélag okkar í grundvallaratriðum. Eina leiðin til að hnekkja þessari stefnu og brjóta láglaunakenninguna á bak aftur er félagsleg samtök launafólks, öflugur stjórnmálaflokkur, sem hefur að leiðsögn hugsjónir jafnréttis og bræðralags. Við Íslendingar erum örsmá þjóð, sem reynir að halda velli meðal milljónaríkja. Til þess þurfum við ekki aðeins efnahagslegan styrk, heldur þjóðlega reisn, andlega sjálfsvirðingu. Þennan heilbrigða metnað lítillar þjóðar er nú reynt að brjóta niður á öllum sviðum. Valdhafarnir bugta sig og beygja fyrir hverjum erlendum valdaaðila, hvort sem hann vill nýta land okkar undir herstöðvar, nota orkulindir okkar í sína þágu eða færa sér í nyt það láglaunasvæði, sem verið er að festa í sessi á Íslandi. Svo lítilla sanda og lítilla sæva eru valdhafarnir, að þeir þora ekki að taka ákvörðun um stækkun landhelginnar í a.m.k. 50 mílur og nýja mengunarlögsögu, þrótt þeir hljóti að sjá, eins og allir aðrir, að framtíð þjóðfélagsins er undir því komin, að okkur takist að vernda fiskimiðin. Það er auðvelt að setja saman fögur orð eins og Matthías Bjarnason, en í ákvörðuninni skal manninn reyna. Heimóttarskapur stjórnarþm., og þeirra á meðal Matthíasar Bjarnasonar, stafar einvörðungu af því, að þeir vilja ekki styggja voldugar vinaþjóðir, eins og þeir komast að orði. Fái uppgjafarstefna þeirra að ríkja, munum við smátt og smátt renna inn í stóra heild, þar sem aðrir ráða fyrir okkur og setja vaxandi svipmót á þjóðfélag okkar. Óhjákvæmilegt sjálfræði okkar verður aðeins tryggt með sterkum stjórnmálaflokki, sem berst ekki aðeins fyrir jafnrétti þegnanna, heldur og fyrir jafnrétti þjóðarinnar í samskiptum við aðra, flokki, sem lætur félagslega jafnaðarstefnu og þjóðlega sjálfsvirðingu sameinast í einum farvegi. Þannig er sama, hvar skyggnzt er um í þjóðfélagi okkar. Hvarvetna blasa við sömu valkostirnir. Annars vegar hin félagslega stefna Alþb., sem hefur að leiðarljósi mannleg sjónarmið, siðferðilegt mat. Hins vegar stefna valdhafanna í Sjálfstfl., sem líta á gróða og sérhagsmuni sem hreyfiaflið í þjóðfélaginu og vilja hafa erlent fjármagn að bakhjarli í stað þjóðlegrar samheldni. Í þessum andstæðum kristallast stjórnmálaátökin á Íslandi. Þetta eru þau meginsjónarmið, sem menn verða að vega og meta og taka afstöðu til. Vilji menn forðast vandann og kjósa einhver óljós og loðin millisjónarmið, já-já og nei-nei, eru þeir aðeins að auðvelda valdhöfunum leikinn. Eftir næstu kosningar mun styrkur Alþb. skera úr um þróunina, hvort sem Alþb. verður innan stjórnar eða utan. Sú ákvörðun er í höndum kjósenda, þeirra þúsunda manna, sem nú eru að endurskoða afstöðu sína eða ganga að kjörborðinu í fyrsta skipti, allra þeirra, sem finna, að nú geta orðið tímamót í íslenzkum stjórnmálum. Nú er hægt að framkvæma breytingar. Þökk fyrir áheyrnina. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Já, vaxtarbroddurinn í íslenzkum stjórnmálum er hjá Alþb., sagði Magnús Kjartansson áðan. Ég vil segja, að þessu sé þveröfugt farið. Flokkurinn er dauðkalinn í toppinn. Magnús Kjartansson, 6. þm. Reykv., hefur mikið álit á sjálfum sér. Allt telur hann sig vita bezt. Í öllum málum hefur hann talið sig geta vísað veginn. Svo þreyttir hafa alþm. orðið á þessum sjálfumglaða manni, að næst hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur hann í vetur talað yfir tómustum sal. Um hann hefur þessi þingvísa verið kveðin: Furðuefni er Magnús mér, metnað þannig svalar: til að heyra í sjálfum sér sýknt og heilagt talar. Góðir hlustendur. Vegir liggja til allra átta, segir í kunnum dægurlagatexta. Við stöndum daglega í þeim sporum að verða að taka ákvarðanir um úrræði og leiðir í ýmsum málum. Oft kannski svo dagsdaglegum, að við finnum varla fyrir ákvörðunum okkar. Við tökum þær samkv. venjubundnum bætti. Stundum eru málin hins vegar svo óvænt, að við hrökkvum við undan ábyrgðinni, sem á okkur er lögð. Við hikum, hugsum okkur um, hvaða úrræði á að velja, hvaða leið á að taka. Hér er það, sem lífsskoðanir okkar og lífsreynsla eru kvödd til ráðuneytis og aðstoðar við töku ákvörðunar, ef við erum hugsandi fólk, en gerumst sporgöngumenn á fjöldans slóð, ef okkur skortir manndóm og þrek til að taka eigin ákvarðanir. Pólitík? Hvaða tík er nú það? sagði karlinn. Stjórnmál, pólitík, hafa mörg hæðiyrði hlotið, og fjöldi manna fullyrðir, að það sé mannskemmandi að koma nærri pólitík. Þó er hún óumdeilanlega eitt þeirra mála, sem menn verða nauðugir viljugir að taka afstöðu til. Hún grípur inn í líf hvers einasta manns í þjóðfélaginu, uppfræðslu hans, félagsleg hlunnindi, atvinnu, efnahag. Hver einasti kjósandi í landinu hefur sín áhrif á hina voðalegu „tík“, pólitíkina. Jafnvel það að sitja heima á kjördegi hefur pólitískar afleiðingar. Og pólitíkin krefst þess, að menn taki afstöðu, taki ákvarðanir, stórar og afdrifaríkar ákvarðanir. Það heitir að kjósa, kjósa sér stjórn á uppfræðslu barna sinna, lífsafkomu þeirra og sinni, félagslegum réttindum, atvinnuháttum o.s.frv. Margir hugleiða vel þá ákvörðun sína að kjósa, vega og meta vandlega, hver áhrif þessi flokkur eða hinn hefur haft á líf þeirra og þjóðarheildina. Aðrir kasta höndum til þessa undirstöðuatriðis þess stjórnarfars, sem við köllum lýðræði. slíkt er mjög miður farið. Nú er að ljúka einu kjörtímabili enn. Enn standa kjósendur landsins frammi fyrir þeirri örlagaríku ákvörðun að kjósa, kjósa sér stjórn yfir fræðslumál sín, atvinnuhætti, félagsmál, sambúð við aðrar þjóðir. Vegir liggja til allra átta. Að ákveða sig, taka ákvörðun með einum flokki fram yfir annan, er mikill ábyrgðarhluti og ákveðinn trúnaður við þjóðfélag sitt. Ugglaust bognar einhver undir þessari ábyrgð, eins og margur hefur gert fyrr, kýs fremur eftir venju en vandlegri íhugun. Það er léttara að feta slóð fjöldans og vanans en brjóta sér braut. Þó eru það þeir, sem hugsa og hugleiða, sem að lokum bera uppi merkin. Alþfl. hefur alltaf talað fyrst og fremst til slíkra kjósenda, en forðazt lýðskrum og tilfinningaáslátt. Hann vill leysa þjóðfélagsvandamálin eftir leiðum lýðræðissósíalismans, jafnaðarstefnunnar, og freista þess að ná um það sem viðtækastri samstöðu án ofríkis. Alþfl. hefur ekki að boðorði allt eða ekkert. Fæstum gefst að taka framfarabrautina á sjö mílna skóm. Flestir verða að fara hana fetið og verða ekki menn að minni. Þetta gildir jafnt um þjóðir sem einstaklinga. Nú haldið þið kannski, ágætu hlustendur, að ég muni taka að berja stríðsbumbur, hella úr skálum reiðinnar yfir andstæðinga Alþfl. og finna þeim allt til foráttu. En þeim sem hún rar í slíkt orðaregn verð ég að valda vonbrigðum. Ég miða mál mitt við hinn almenna hlustanda, sem veit jafn vel og ég, að allir flokkar hafa til síns ágætis nokkuð og allir sínar veiku hliðar, og í öllum flokkum eru ágætismenn og líka gallagripir. Flokkar eru myndaðir af mönnum og svona er nú einu sinni mannleg náttúra. Menn gera sér ekki flokkamun, svo að miklu nemi. Ég ætla hins vegar að biðja ykkur að lita með mér á nokkur mál, sem Aþfl. hefur haft forustu um í núverandi stjórnarsamstarfi og rifja þannig upp í stórum dráttum, hvernig flokkurinn starfar. Lítum fyrst á menntamálin. Þar hefur Alþfl. um mörg ár farið með æðstu yfirstjórn. Þar hafa geysilegar umbreytingar átt sér stað, vísast þó hvergi eins og í sveitum landsins. Þegar Alþfl. tók við yfirstjórn skólamálanna, bjuggu margar sveitir enn við farskólastigið, aðrar við mjög lélegan skólahúsnæðiskost. Nú eru víðast risin glæsileg skólahús yfir skyldunámsstigið, vísir kominn að námskostnaðarsjóði til að jafna námsaðstöðu ungmenna og vaxandi alúð lögð við kennaranám, svo að kennsla megi hvarvetna verða sem bezt. Sams konar þróun hefur orðið í kaupstöðum og kauptúnum og möguleikar til fjölbreyttara náms verið auknir stórlega. Auðvitað veit Alþfl. vel, að hann hefur ekki einn unnið þetta stórvirki í skólamálum landsins. Hann hefur notið ágætrar samvinnu samstarfsflokks til þessa, einnig fjölmargra mætra einstaklinga úr stjórnarandstöðuflokkunum. En Alþfl. hefur óumdeilanlega haft alla forustu um málin, og honum er það stolt og gleði að hafa getað það fyrir tilstyrk kjósenda sinna. Alþfl. hefur um allmörg ár farið með yfirstjórn húsnæðismálanna hér á landi. Þar hafa þau undur gerzt að segja má, að meginhluti fullorðinna íslendinga séu kóngar og drottningar í eigin höllum. Ég veit, að ykkur finnst í fyrstu, að þetta séu gífuryrði. En hugsið ykkur um. Ég veit, að þið skuldið svo og svo mikið í íbúðum ykkar mörg hver, en í sárafáum löndum, ef nokkru, býr jafnstór hluti þjóðarinnar í eigin húsnæði og á Íslandi. Þetta hefur þjóðinni tekizt fyrir einstæða atorku sína og fyrir geysileg fjárframlög á vegum hins opinbera til byggingamála. Engum er ljósara en Alþfl., að hér er enn mikið verk að vinna, og engum er ljósara en honum, að til þess, sem gert hefur verið, hefur hann notið ágætrar aðstoðar samstarfsflokks og fjölmargra einstaklinga í stjórnarandstöðu, sem skilið hafa mikilvægi þeirra mála. Er. yfirstjórnina hefur Alþfl. haft og í ýmsum úrræðum hefur hann átt algert frumkvæði. Þar hefur félagshyggja og samhjálparhugsjón jafnaðarstefnunnar vísað veginn. Næst nefni ég stjórn Alþfl. á sjávarútvegsmálum um mörg undanfarin ár. Undir hans yfirstjórn hefur veiðifloti landsmanna verið endurbyggður að meginhluta, fiskleit og ýmiss konar rannsóknir á hafinu umhverfis landið og lífinu þar verið aukið að miklum mun, veiðitækni landsmanna aukin stórlega. Má fullyrða, að hefði ekki verið vakað hér á verðinum, svo sem raun ber vitni, hefðum við hlotið óbætanlegt efnahagslegt áfall, þegar síldveiðarnar brugðust. Auðvitað vann Alþfl. ekki einn þetta björgunar- og sóknarstarf, en hann hafði forustuna um það. Yfirstjórnin var hans. Loks vil ég svo minnast á almannatryggingar sem dæmi um, hvernig Alþfl. stendur að málum, þótt ég viti, að það sé gagnvart hv. stjórnarandstöðu eins og að strjúka ketti öfugt við hárin. Fyrst skulum við minnast þess, að allar umtalsverðar lagasetningar varðandi almannatryggingar hafa verið settar undir félagsmálastjórn Alþfl. Fyrst 1936 í samvinnu við Framsfl., 1946 í samvinnu við Sjálfstfl. og Sósfl. og síðan allar umtalsverðar breytingar í samvinnu við Sjálfstfl. Alþfl. hefur þokað almannatryggingunum fram til betri vegar í áföngum. Stærstu áfangaárin síðan 1946 eru 1961, 1964 og nú 1971. Engum er ljósara en Alþfl., að langt er í land, unz þessi mál komast í fullnægjandi horf. Áfram þarf þrotlaust að vinna. Næsti áfangi þarf að verða sá, að elli- og örorkulífeyrir almannatrygginga verði svo hár, að hann ásamt öðrum hugsanlegum örorku- og eftirlaunum manna verði nægur til lífsviðurværis. En menn skulu minnast þess, að allt frá upphali og fram til þessa dags hefur elli- og örorkulífeyrir almannatrygginga aðeins verið hugsaður sem stuðningslífeyrir, aldrei fullnægjandi lífeyrir til að lifa af. Það var draumur margra, að lífeyrir fyrir alla landsmenn, byggður upp eftir nokkuð öðru kerfi en almannatryggingar, skyldi brúa bilið. Því miður hefur sá lífeyrissjóður ekki komizt á, heldur vaxa nú upp ýmiss konar sérlífeyrissjóðir, og kann að verða vandleyst framkvæmdaatriði að koma þeim eftirlaunamálum öllum vel heim og saman. Eins og landsmenn hafa fylgzt með, hefur Alþ. nú samþykkt talsverðar endurbætur á almannatryggingalögunum. hessar eru helztar: Bætur hækka almennt, nema fjölskyldubætur, um 20%, barnalífeyrir þó um 40%. Þetta eru grunnbætur, þ.e. verði hækkanir á almennu kaupi verkafólks, hækka almennar tryggingabætur hlutfallslega að auki jafnmikið. Þá er barnalífeyrir greiddur til 17 ára aldurs í stað 16 ára, og menn verða ekki iðgjaldsskyldir til almannatrygginga fyrr en við 17 ára aldur í stað 16 áður. Greiða ber ekklum barnalífeyri, sem var aðeins heimild til áður. Ekkjubótatími lengist úr 3 og 9 mánuðum upp í 6 og 12 mánuði. Ekkjulífeyrisréttur er rýmkaður þannig, að ekkja kemst á fullan ekkjulífeyri við sextugsaldur í stað 65 ára nú. Elli- og örorkulífeyrisþegar, sem fara á sjúkrahús, skulu halda óskertum bótum í 4 mánuði í stað eins áður. Tekjulausum elli- og örorkulífeyrisþegum eru tryggðar vissar lágmarksbætur um 1120 kr. á mánuði auk venjulegs elli- og örorkulífeyris. Þá eru ýmsar heimildarbætur rýmkaðar og sjúkrasamlagsréttindi aukin. Loks verður stofnuð innan Tryggingastofnunarinnar deild, sem annast skal velferðarmál aldraðra. Er enginn vafi á, að í höndum hæfra manna til slíkrar umsjár getur hér orðið um mikið hagsmunamál aldraðs fólks að ræða, og mun Alþfl. vaka vel yfir því. Þar sem breytingar þær, sem ég nú hef lýst, og bótahækkanir taka ekki gildi fyrr en 1. janúar 1972, hafa andstæðingar Alþfl. kallað þær 9 mánaða kosningavíxil, auk þess sem þeir þykjast hafa viljað margt betur. Alþfl. mun minnast þess við fyrsta tækifæri, að hann á nú vísa hauka í horni um meiri endurbætur, þar sem stjórnarandstaðan er. Þá verður gott að eiga góða að. Hitt þykir skynsamlegt nú að ætla sér af. Alþfl. veit sem sé, þótt öðrum gleymist það í kosningaglímuskjálfta, að allar bótahækkanir þarf að greiða einhvers staðar frá. Ríkið þarf auknar álögur til framlagsins, sveitarfélög þurfa að leggja hærri útsvör á vegna síns framlags, iðgjaldagreiðendur, fólkið á aldrinum 17–67 ára, þurfa að bera hærri iðgjöld. Um þá gjaldendur þarf líka að hugsa. Á þá leggst í ár stórhækkað iðgjald vegna mikilla bótahækkana á s.l. ári sökum kaupgjaldsbreytinga þá. Alls hækkuðu bótagreiðslur um 26% á s.l. ári og 8.2% í ársbyrjun nú. Hér er því alls um umtalsverðar bótahækkanir að ræða, þótt andstæðingar Alþfl. reyni að fela það. Ég minni á, að þó að grunnkaupshækkanir bótanna taki ekki gildi fyrr en 1. janúar 1972, hefur kaupmáttur bóta ekki dregizt aftur úr kaupmætti almennra launa verkafólks, en það er sá samanburður, sem hafður hefur verið til hliðsjónar. Ég minni á þetta vegna hæðilegra orða forseta Alþýðusambands Íslands við umr. um mál þetta hér í deild, hv. 9. þm. Reykv., Hannibals Valdimarssonar, um vesaldóm Alþfl. í forsvari fyrir bótaþega. Varla hefur þessi ágæti verkalýðsforingi ætlað að hæða forustu sína í leiðinni í kaupgjaldsmálum. Því hefur hann með öllum sínum dugnaði ekki náð nema að halda hlutfallslega í við almannatryggingabæturnar undir stjórn hinna „vesælu“ Alþfl.-manna? mætti gjarnan spyrja. Það sannast stundum, að þeir sletta skyrinu, sem sízt mega. Og það er gott að skjóta því að hér vegna ræðu hv. 6. landsk., Geirs Gunnarssonar. Hann var að tala um, hve bætur almannatrygginga væru lágar og auvirðilegar. Sjálfur lét hann sér sæma að vera ekki við við atkvgr., þegar greitt var atkv. um ýmis atriði varðandi almannatryggingalögin. Stjórnarandstöðunni verður tíðrætt um þá voðalegu kollsteypu, sem hér verði, þegar verðstöðvun lýkur 1. september n.k. Enginn veit í dag, hver hún verður eða hvort hún verður nokkur. Þar ræður aflafengur landsmanna sem og markaðsverð mestu um. En verði umtalsverðar almennar kauphækkanir á tímabilinu 1. september til 31. desember í ár, hefur núv. tryggingamálaráðh., Eggert G. Þorsteinsson, lýst yfir, að ráði Alþfl. þá tryggingamálum, muni almannatryggingabætur hækkaðar þegar í stað hlutfallslega við kauphækkun. Ég leyfi mér að skora á forsvarsmenn hinna flokkanna að gefa sams konar yfirlýsingar. Það verður eftir því tekið, ef þeir gera það ekki. Herra forseti. Heiðruðu hlustendur. Innan fárra vikna verðið þið, kjósendur góðir, að taka mikilvæga ákvörðun fyrir ykkur sjálf og þjóðina alla og kjósa okkur stjórn yfir land og þjóð um næstu 4 ár. Vegir liggja til allra átta. En það er ekki hollt, að engir ráði för og velji ekki, hvaða veg á að taka. Forustan skiptir sem sé höfuðmáli. Alþfl. hefur sannað ykkur á 50 ára ferli sínum, að honum má treysta til hollra verka fyrir þjóðina. Hann rekur aldrei ævintýrapólitík. Þið vitið alltaf, hvað þið veljið, þegar þið veljið hann. - Góða nótt.



Herra forseti. Heiðruðu hlustendur. Ég er sammála síðasta ræðumanni, Braga Sigurjónssyni, um það, að pólitík sé eitt af því, sem ekki verði hjá komizt að sinna í lýðræðisríki. En ég vil minna hann á, að pólitík er margs konar. Það er til góð pólitík, og það er til vond pólitík. Þessum hv. þm. vil ég hins vegar segja það, að undanfarinn áratug hefur verið rekin vond pólitík af þeim, sem mestu hafa ráðið, ekki sízt á þeim sviðum, sem varða félagsleg réttindi og jöfnuð landsmanna. Ræða Gylfa Þ. Gíslasonar hér í kvöld, m.a. um ágæti stjórnarhátta síðasta áratugar, rifjar upp fyrir mér ummæli gamals baráttumanns Alþfl. frá fyrri árum, fyrrv. alþm. og ritstjóra Alþýðublaðsins, sem kvað upp úr með það í blaðagrein fyrir nokkrum vikum, að það væri nánast guðlast að tala um velferðarríki á Íslandi. Sjálfsagt mun ýmsum hafa þótt fullfast til orða tekið, enda hefur því óspart verið haldið að mönnum, að velferð og framfarir séu umfram allt einkenni nýliðins áratugar, og var það meginuppistaðan í ræðu Gylfa Þ. Gíslasonar og Braga Sigurjónssonar, sem hér var að ljúka máli sínu. Við skulum athuga þetta nokkru nánar. Ef velferð merkir jöfnuð og jafnrétti, þá er sannarlega ekki af miklu að státa í þeim efnum umfram það, sem áður var. Þvert á móti hefur beinlínis sótt mjög í ójafnaðarátt í íslenzku þjóðfélagi undanfarinn áratug og lítil sem engin viðleitni sýnd til þess að eyða eða draga úr ýmsu misrétti, sem þó blasir við allra augum. Núverandi ríkisstj. er m.a. studd af stjórnmálaflokki, sem á hátíðlegum stundum kallar sig flokk jafnaðarmanna. slíkt er þó öfugmæli. Alþfl. hefur ekki sýnt það á valdaferli sínum með Sjálfstfl. í 12 ár, að jafnréttismál séu honum öðrum málum hugleiknari, hvað þá að hann sé öðrum flokkum fremri á þessu sviði. Hafi svo einhvern tíma verið, þá heyrir það fortíðinni til. Að vísu hefur lengst af þessum 12 árum verið úr allmiklu að moða frá efnahagslegu sjónarmiði séð, og fjarri fer því, að þjóðin hafi þolað hungur og klæðleysi. En það breytir ekki þeirri staðreynd, sem ég hef leyft mér að benda á, að hér á landi hefur ekki verið rekin jafnaðar- og jafnréttisstefna síðustu 10–12 ár, heldur andstæða hennar, sú stefna, að hver maður skuli skara eld að sinni köku og hrifsa til sín allt, sem hann fær höndum undir komið. Þess vegna er hvarvetna að finna dæmi um misrétti, um aðstöðumun þrátt fyrir lífsþægindakapphlaup og girnilegt yfirborð sýndarvelmegunar, sem forustumenn Alþfl. eru greinilega blindaðir af. Misréttið kemur fram í ýmsum myndum. Alls kyns mismunun á sér stað á ótal sviðum þjóðlífsins. Það birtist m.a. sem launamismunun, ranglæti í skattaálagningu, aðstöðumunur til náms eftir búsetu og efnahag, mismunun á sviði samgöngumála og að því er varðar flutninga og flutningsgjöld innanlands og frá útlöndum, mishátt rafmagnsverð, staðnað almannatryggingakerfi og alvarleg mismunun í sambandi við læknisþjónustu og önnur heilbrigðismál. Þannig mætti lengi telja. Ef litið er til launamála og kjaramála almennings yfirleitt, blasir við sú ískyggilega staðreynd, að launamismunur fer vaxandi og ákaflega margt er gert, bæði beinlínis og óbeinlínis, til þess að ýta undir tekjumismun og þá tilhneigingu til stéttaskiptingar, sem hann veldur. Launamismunur getur að vísu átt fullan rétt á sér, en vafasamt er, hvort vaxandi launamismunur hér á landi eigi sér að öllu eðlilegar forsendur. Hætt er við, að hann stafi að nokkru af hneigð til þess að apa eftir erlendar fyrirmyndir, auk þess sem ég leyfi mér að efast um, að mat á störfum í sambandi við kaupgreiðslur í landinu sé rétt. Það hlýtur til að mynda að vera hverjum hugsandi manni áhyggjuefni, hversu launa- og starfskjör framleiðslustéttanna í þjóðfélaginu eru yfirleitt léleg samanborið við aðstöðu ýmissa þeirra, sem vinna önnur störf. Sjómenn, verkamenn og bændur eru undirstaða þjóðfélagsins. Íslenzkt þjóðfélag er og verður um langa framtíð að meginundirstöðu þjóðfélag fiskimanna og bænda. Þegar við Íslendingar erum að spila okkur eins og við byggjum í einhverju iðnríki á evrópskan mælikvarða, þá erum við að blekkja sjálfa okkur og látast ekki skilja einföldustu staðreyndir. Til þess ber brýna nauðsyn að móta nýja heildarstefnu í launa- og kjaramálum. Sú stefna á að hafa aukinn jöfnuð að aðaltakmarki, en byggjast annars á réttu mati á störfum hinna ýmsu starfshópa, þar sem sérstakt tillit verði tekið til mikilvægis þeirra, sem vinna framleiðslustörfin á sjó og landi. Verði það ekki gert, mun stefna í ófæru. Fleiri og fleiri munu yfirgefa framleiðslustörfin. Það yrði m.a. æ erfiðara að manna fiskiskipin góðum sjómönnum. Þetta er alvörumál, sem ekki verður leyst með öðru en því, að sjómannastéttin sé hátt launuð og að henni búið að öðru leyti í samræmi við eðli þeirra starfa, sem hún innir af hendi, þar sem fullt tillit sé tekið til erfiðis, slysahættu, vosbúðar og langra fjarvista frá heimili og ástvinum. Almannatryggingar hafa mjög verið í sviðsljósi undanfarna daga vegna frv, ríkisstj. um það efni. Þegar það spurðist út fyrir nokkrum mánuðum, að almannatryggingalögin væru í endurskoðun, mun það hafa vakið vonir hjá ýmsum um, að sú endurskoðun yrði rækileg og næði til grundvallarþátta almannatrygginganna. Það er nú ljóst, að endurskoðunin er næsta ófullkomin, enda ekki gerðar neinar grundvallarbreytingar á almannatryggingakerfinu. Lítil sem engin tilraun er gerð til þess að endurmeta tryggingakerfið og markmið þess í ljósi nýrra viðhorfa, m.a. með tilliti til þess að jafna þann mikla mun, sem er á framfærslutekjum aldraðs fólks eftir því, hvort það er í sérstökum lífeyrissjóði eða verður að láta sér nægja hinn nauma ellilífeyri samkv. almannatryggingum. Framsóknarmenn leggja höfuðáherzlu á, að úr þessu verði bætt og hafa borið fram ýmsar till. og ábendingar, sem mættu verða til úrbóta, en ríkisstj. gerir ýmist að fella þær eða láta sem þær séu ekki til. Dómsmrh. kallaði till. okkar yfirboð, en flokksbróðir ráðh., Matthías Bjarnason, viðurkenndi hins vegar réttmæti málflutnings okkar með því að segja, að elli- og örorkulaun þyrftu að hækka meira. En hvorki þessi hv. þm. né aðrir félagar hans hafa haft þrek til þess að beita sér fyrir slíku réttlætismáli á þessu þingi. Og þess má minnast, að Alþfl. hefur farið með tryggingamálin allan þann langa tíma, sem núverandi stjórnarsamsteypa hefur setið að völdum. Alþfl. hefur með eindæma frekju reynt að berja það inn í höfuðið á mönnum, að hann einn sé flokkur almannatrygginga. Slíkt er þó fjarri öllu lagi í raun og veru. Alþfl. má nú fremur kalla mesta afturhaldsflokk í tryggingamálum hér á landi. En auðvitað viðurkenna Alþfl.-menn það ekki, enda sagði Gylfi Þ. Gíslason sjálfur hér áðan, að fáir viðurkenni afturhaldssemi sína. Það skyldu menn einnig muna, að margir aðrir flokkar hafa unnið að tryggingamálum fyrr og síðar, m.a. Framsfl., enda var það með fullum atbeina Framsfl., að stofnað var til almannatrygginga hér á landi á sínum tíma, og þegar Framsfl. fór með tryggingamál í ríkisstjórn, beitti þáv. félmrh., Steingrímur Steinþórsson, sér fyrir endurskoðun almannatryggingalaganna miðað við aðstæður og viðhorf þess tíma. Og það var Ólafur Jóhannesson, núv. formaður Framsfl., sem fyrstur bar fram hugmyndina um almennan lífeyrissjóð í landinu. Framsóknarmenn líta svo á, að eins og s.l. áratugur hefur verið tímabil vaxandi misréttis í launa- og kjaramálum, svo og á ýmsum fleiri sviðum, þá skuli sá áratugur, sem nú er nýhafinn, verða í raun tímabil jafnréttis, þar sem með löggjöf og öðrum landsstjórnaraðferðum verði leitazt við að eyða eða draga úr misrétti of; óhæfilegri mismunun á aðstöðu þjóðfélagsþegnanna, hvar sem þeir búa og hverjir sem þeir eru. Sú er stefna Framsfl. Ég þakka áheyrendum áheyrnina. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Þá er síðasta. þingi þessa kjörtímabils að ljúka. Hinn pólitíski dómsdagur verður 13. júní í vor. Þeim degi kvíðir ríkisstj. Þá verða liðin tólf og hálft ár síðan núv. valdasamsteypa hóf ráðsmennsku sína í þjóðarbúinu. Enn mun sú hugsjón gnæfa yfir allt annað í hugum þeirra, sem ráðherrastólana hafa skipað, að þeir muni eiga þar athvarf saman að næstu kosningum loknum, þó að nú sé talið henta að gefa ekki yfirlýsingar um slíkt. Kosningaundirbúningur valdhafanna er með sama hætti og 1967. Svokölluð verðstöðvun var sett á nú eins og þá; nokkur lög sett nú eins og þá, sem lofa fólkinu ýmsum fríðindum, sem ekki eru þó látin taka gildi fyrr en nokkrum mánuðum eftir kosningar. Þannig komast þeir hjá að fara beint ofan í vasa skattborgaranna nú strax. Gull og grænir skógar verða sýndir almenningi í hillingum, og sagt verður við kjósendur: Allt þetta skal ég gefa yður á árinu 1972. Þess vegna eru ýmis lög, eins og t.d. hin nýju tryggingalög ekki látin taka gildi, hvað auknar bætur snertir, fyrr en sex og hálfum mánuði eftir kosningar. Loforð eru gefin, en efndir geymdar. Þeir vona, að sætur hljómur kosningaloforða og verðstöðvunarhjal lengi setuna í valdastólunum enn um 4 ár. En sem betur fer gætir þess nú víða, að þjóðin er að vakna af þeim pólitíska dvala, sem viðreisnarsöngur valdhafanna hefur fært hana í. Mörgum er nú að verða ljós hættan af skuldasöfnun stjórnarinnar erlendis, sem aukizt hefur jafnt og þétt á hinum mestu framleiðni- og velgengnisárum, sem yfir land vort hafa komið. Um slíkt bera vitni alþjóðlegar skýrslur, sem sýna, að þjóðarframleiðslan hefur hin síðari ár verið meiri hér að meðaltali á íbúa en í flestum öðrum löndum heims. Á 10 árum, frá 1960–1969, óx skuldasúpan erlendis um rúmlega helming, og eru þá umreiknaðar til núverandi gengis skuldatölur 1960. Þá voru erlendar skuldir á núverandi gengi 5746 millj. kr., en í árslok 1969 eru erlendar skuldir 11 726 millj. kr. Þær hafa þá aukizt um 100%. Greiðslubyrði þjóðarinnar af þessum erlendu lánum var í hlutfalli við tekjur af vörum og þjónustu 9.9% árið 1960, en 17% árið 1969. Það er um 70% hækkun. Allar þessar tölur er að finna í 2. hefti Fjármálatíðinda 1970. Sú þjóð, sem verður að greiða öðrum þjóðum vegna skulda 17% af öllu, sem hún fær fyrir útflutning sinn, sú þjóð er komin út á hálan ís, ef eitthvað ber út af með framleiðslu, verðlag eða markaði. Þá vil ég minnast hér á hina miklu aukningu í starfsmannakerfi ríkisins, sem margir þegnar landsins horfa á með vaxandi andúð, sem eðlilegt er. Meginhlutinn af öllum þeim geysilega háu sköttum, sem ríkisvaldið leggur á þegnana, bæði beint og óbeint, fer til þess að borga laun. Embættismannabáknið stækkar með hverju ári. Stundum fjölgar svo að hundruðum skiptir á ári. Á sama tíma fækkar þeim, sem stunda framleiðslustörfin til lands og sjávar. Talið er, að hundruð manna vanti nú til starfa á fiskiflotanum, og leitað hefur verið í útlöndum eftir fólki. Hvað getur slíkur búskapur gengið lengi? Að þeim fækki, sem afla þjóðarteknanna, en hinum fjölgi að sama skapi eða meira, sem þarf að launa við lítt arðbær eða óarðbær störf. Framleiðslustörfin þarf að auka og hjálpa atvinnuvegunum til að gera þessi störf sem arðbærust fyrir þá, sem þau stunda. Hins vegar þarf að skipuleggja alla opinbera þjónustu ríkis og sveitarfélaga, þannig að stöðvuð verði hin sífellda útþensla, sem þar hefur farið vaxandi á hverju ári síðasta áratug. Ríkisstj. hefur verið á sífelldum flótta undan því verkefni að stöðva þann ofvöxt, enda sýna verkin merkin. Það skal játað, að hér er um verk að ræða, sem bæði krefst áræðis og góðrar samstöðu valdhafa og Alþingis. En í staðinn fyrir að takast á við þennan vanda virðast valdhafarnir hafa verið í kapphlaupi um að hlaða undir gæðinga sína í ríkiskerfinu og fjölga þeim. slíkri stjórn á þjóðin ekki að una lengur, og hverjir sem valdhafar verða að kosningum loknum, þá á þjóðin að heimta af þeim með harðri hendi, að á þessu. sviði verði breytt um starfshætti. Það, sem landbúnaðinn skortir umfram allt annað nú, er stóraukið lánsfé til langs tíma með vægum vöxtum. Í landinu búa um 5000 bændur, og fólkið í sveitum landsins er nú ekki orðið nema um 10% af þjóðinni. Framleiðsluverðmæti landbúnaðarins er eitthvað yfir 4 milljarða kr. með núgildandi grundvallarverði. Um 90% af þessari framleiðslu er notað af þjóðinni sjálfri. Allir hljóta því að sjá hina miklu þýðingu, sem starf bændastéttarinnar hefur fyrir þjóðarbúskapinn. Þó að ýmislegt hafi verið gert fyrr og síðar bændum og landbúnaði til stuðnings af hálfu hins opinbera með löggjöf, þá þarf nú að taka þau mál nýjum tökum í samræmi við breyttar aðstæður. Hinar miklu gengisfellingar, sem ríkisstj. hefur fjórum sinnum á valdatíma sínum beitt sér fyrir og síhækkandi sköttum í alls konar myndum, hefur leitt til gífurlega aukinnar fjármagnsþarfar hjá bændum. Með tilliti til reynslunnar af þessum aðgerðum þarf að taka vandamál landbúnaðarins til nýrrar, gagngerðrar endurskoðunar og búa svo um hnútana, að eðlileg kynslóðaskipti geti farið fram á jörðum og bændastéttin geti átt allgreiðan aðgang að eðlilegri fyrirgreiðslu um rekstrarfé. Telja má, að skipta þurfi árlega um ábúendur á 200–250 jörðum, ef frumbýlingar eiga hvergi aðgang að lánum til bústofns- og jarðakaupa nema í veðdeild Búnaðarbankans, sem er nær félaus. Hámarkslán þar eru 200 þús. kr. til kaupa á jörð, og ættu allir að sjá, að slíkt hirðuleysi valdhafanna um fyrirgreiðslu við þá, sem vilja og þurfa að kaupa jörð, hlýtur að leiða til þess fyrr en varir, að landbúnaðurinn bíður af því varanlegt tjón og ungu bændaefnin verða að hrökklast úr sveitunum. Þeir, sem vilja kaupa fiskibát, þeir eiga betri fyrirgreiðslu að fagna, þar sem þeim eru tryggð 90% að láni af bátsverði, og ber að fagna svo góðri fyrirgreiðslu. Þeir, sem nú hefja búskap, geta varla byrjað með minna stofnfé en 3–4 millj. kr. Af því er jarðarverð ekki minna en helmingur. 200 þús. kr. til slíkrar fjárfestingar bjargar fáum. Eðlileg lífskjör og traustur landbúnaður geta ekki þróazt í sveitunum nema rösklegar aðgerðir löggjafans komi til á fjármálasviðinu og heilbrigðu fjárfestingar- og rekstrarlánakerfi verði komið á laggirnar. Núverandi valdhafar hafa brugðizt því hlutverki. Enn munu þessir sömu valdhafar keppa að því marki að geta einir öllu ráðið næstu 4 ár í viðbót við þau 12, sem þeir hafa setið að völdum. Ráðh. hafa gránað á hár og guggnað á svip við allt gengisfellingabröltið, og sýnist nú mörgum, að hvíld í náð væri sú gjöf til þeirra, sem þjóðinni væri bæði sæmd og hagurinn beztur að veita þeim í næstu kosningum. Það eru ýmsir farnir að tala mjög um, hvort við Íslendingar séum raunverulega lýðræðisþjóð, þegar sömu flokkar eru látnir fara svo lengi með völd óslitið og ekki sízt, þegar tekið er tillit til valdskiptingarinnar. Alþfl., sem ekki hefur á bak við sig nema 9 þm. og 15.7% atkvæðamagnsins, hefur þrjá ráðh. af sjö og ræður öllu til jafns við hinn stjórnarflokkinn, sem hefur þó 23 þm. og 37.5% atkvæða. Þetta er sú útgáfa af lýðræði, sem Íslendingar búa við og verða látnir hala framvegis, ef þjóðin ekki tekur sig til og minnkar fylgi þessara flokka í vor. Hinir flokkarnir á Alþ., Framsfl. með 18 þm. og 28.1% atkvæðafylgi þjóðarinnar og Alþb., sem fékk 17.6% atkv., eiga ekki einn einasta nefndarformann á Alþ. eða nefndarskrifara, hvað þá þingforseta. slíkt þingræði og lýðræði er nú orðið ekki þekkt hjá öðrum þjóðum, sem við lýðræði búa. Það verður að leita til Spánar, þar sem Franco ríkir, eða til Portúgal, þar sem Salazar drap lýðræðið með þrásetu, til að finna slíkt. Engin rödd hefur opinberlega heyrzt frá stjórnarflokkunum um að breyta þurfi þessu. Hins vegar lét menntmrh., formaður Alþfl., þá fyrirætlan ríkisstj. uppi í vetur, að hún mundi beita sér fyrir því að sameina deildir Alþ. í eina málstofu, en slík breyting á stjórnarskránni hefði það í för með sér, að þá væri hægt að mynda þingmeirihluta með 31 þm. í staðinn fyrir, að nú þarf til þess 32 þm. Ríkisstj. gæti þannig hangið við völd með eins atkvæðis meiri hl. á þingi. Þannig getur valdasýkin leitt menn af lýðræðisbrautinni út á refilstigu, og þannig hafa sumir stjórnmálamenn í öðrum löndum gert lýðræðishugsjónina að tröppu upp í hásæti einræðisins. Þjóðin hefur þá skyldu við sjálfa sig, land sitt og niðja að koma í veg fyrir áframhaldandi þrásetu núverandi valdhafa. Þetta verður hún að gera með því að fækka þm. stjórnarflokkanna í vor, en fjölga þess í stað þm. Framsfl. Ég heiti á alla, sem unna lýðræði, virða Alþ. og vilja veg þess og gengi sem mest, að hjálpa til við það að efla fylgi Framsfl. Þá geta þeir búizt við, að ný vinnubrögð verði tekin upp á Alþ., þar sem hlutur flokkanna í störfum og stjórn Alþ. verði gerður jafnari, og hér verði tekin upp lýðræðislegrí vinnubrögð við stjórn á málum þjóðarinnar en þau, sem nú ríkja. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Samvöxnu tvíburarnir frá Síam voru mikið umtalaðir fyrir nokkrum árum, en hér hafa nú verið til umr. í kvöld samvöxnu tvíburarnir í íslenzkum stjórnmálum, Sjálfstfl. og Alþfl., sem nú hafa stjórnað landinu í 121/2 ár og búa sig undir að bæta 4 árum við þá samsiglingu, ef kjósendur lofa. Það dregur auðvitað hver dám af sínum sessunaut, hvað þá heldur þegar saman er sængað í einingu andans og bandi friðarins á annan áratug samfleytt eins og í þessu einstæða tilfelli, enda taldi vitur og orðvar Alþfl.-maður fyrir skemmstu, að svo ömurlega væri nú komið, að kjósendur Alþfl. gætu ekki lengur greint hann, þ.e.a.s. Alþfl., verkalýðs- og jafnaðarmannaflokkinn, frá flokki atvinnurekenda og auðmanna, Sjálfstfl. Þetta reyndist rétt vera í seinustu borgarstjórnarkosningum í Reykjavík, og kynni þó svo að fara, að fleirum fataðist aðgreiningin í alþingiskosningunum í vor. Alþfl. hefur lýst því yfir, að samstarf hans og Sjálfstfl. verði órofið allt fram til kjördags, en úr því verði hann með óbundnar hendur, eins og það er orðað. Já, einmitt það, með óbundnar hendur. Nú hefur Alþfl. þó bundið sig á einn og sama streng með Sjálfstfl. í stærsta framtíðarmáli íslenzku þjóðarinnar, landhelgismálinu. Þau tengsl standa þó a.m.k. eitthvað fram yfir kjördaginn, og einhverjir leyniþræðir kynnu líka að finnast aðrir, ef vel væri leitað. Í rauninni eru kosningarnar 13. júní þjóðaratkvgr. um landhelgismálið. Kjörtímabil þeirrar ríkisstj., sem myndast upp úr kosningunum, er til 1975, en örlög málsins ráðast á miðju kjörtímabilinu á fyrirhugaðri alþjóðaráðstefnu um landhelgismál 1973. Málið verður því í höndum væntanlegrar ríkisstj. Til hennar þyrfti því vel að vanda. Alþfl.-ráðherrann Emil Jónsson kallar það siðlausa ævintýrapólitík að segja brezka samningnum upp. Þau orð sanna fullkomlega, að núverandi stjórnarflokkar taka ekki í mál neina uppsögn á þessum helga samningi. En það er augljóst mál, og nú bið ég ykkur, góðir hlustendur, að taka vel eftir, að það verður engum, bókstaflega engum aðgerðum fram komið í landhelgismálinu til stækkunar út fyrir 12 mílur, meðan brezka samningnum hefur ekki verið sagt upp. Um það er tómt mál að tala. Þess vegna er það staðreynd þrátt fyrir alla orðafroðuna í landhelgistillögu stjórnarflokkanna, að hún er ekki um neinar aðgerðir, enda er í henni vandlega forðazt að nefna, hvað skuli gert eða hvenær. Allt er þetta svífandi. Nefnd skal kosin til að semja frv. og unnið skal áfram að málinu o.s.frv. Nákvæmlega sama og sagt hefur verið í s.l. 13 ár allt frá 1958 og leitt hefur til algers aðgerðarleysis í landhelgismáli Íslendinga. En sama væri hversu stór orð væru höfð um stækkun íslenzkrar landhelgi af þeim, sem ekki vilja segja brezka samningnum upp. Þeir, sem þá afstöðu hafa, geta engu um þokað. Þeir geta ekki stækkað íslenzka landhelgi um eina einustu mílu, hvað þá meir. Þeir af vinum landhelgismálsins, sem láta það henda sig að kjósa stjórnarflokkana þann 13. júní, eru því vitandi eða óvitandi að biðja um aðgerðarleysi í landhelgismálinu. Svona ljóst liggur málið fyrir. Ég vil víkja örlítið nánar að siðleysisbrigzlum Emils Jónssonar utanrrh. í garð okkar stjórnarandstæðinga í landhelgismálinu, ef við leyfum okkur að segja brezka samningnum upp, þótt með rúmum fyrirvara sé. Við höfum sett tímatakmarkið 1. september 1972. Þangað til eru eitthvað um 17 mánuðir. Við getum því ætlað okkur mjög rúman tíma til viðræðna við Breta og Þjóðverja um landhelgismálið og síðan sagt samningunum upp, ef viðræðurnar bera ekki árangur, með hálfs til allt að eins árs fyrirvara. En hvernig hefur þetta gerzt áður, þegar við höfum stækkað landhelgi okkar einhliða? Jú, árið 1.950 var reglugerð gefin út 22. apríl, og hún gekk í gildi 1. júní. Fresturinn var maímánuður og 8 dagar af apríl. Var þetta siðleysispólitík hjá Ólafi Thors? Ég leyfi mér að spyrja um það. Hafi svo verið, er það þó víst, að Emil Jónsson var stuðningsmaður og þátttakandi í því siðleysi. Og hvernig gekk það til árið 1952? Jú, þá var reglugerð gefin út 19. marz, og hún tók gildi 15. maí eftir tæpa tvo mánuði. Enn má spyrja: Var þetta siðlaus ævintýrapólitík hjá þeim mætu mönnum Ólafi Thors og Bjarna Benediktssyni? Ég segi nei. En fullvíst er um hitt, að þá var siðferði hæstv. ráðh. Emils Jónssonar ekki á hærra stigi en það og ævintýramennska hans í pólitík slík, að hann tók þátt í þessu af lífi og sál. Kannski er lítil stoð í því að vitna til ársins 1958, þegar við tókum okkur 12 mílna landhelgi, því að þá sátu nú aðrir herrar víð stýri. En í það sinn var sami háttur á hafður. Reglugerð var út gefin þann 30. júní, sem tók gildi 1. september, eða eftir rétta tvo mánuði. Vera má, að það þyki við hæfi að stimpla það sem siðlausa ævintýrapólitík, en þá átti Alþfl. samt utanrrh. og varð ekki annars vart en Emil Jónsson legði fyllilega samþykki sitt á allar þær aðgerðir. Nei, hæstv. utanrrh. Það duga engin fáryrði um stjórnarandstæðinga til þess að fela blygðun og aumingjaskap ríkisstj. vegna brezka samningsins, því að það er hann, sem nú herðir að og útilokar allar aðgerðir, sé honum ekki sagt upp. Undansláttur í landhelgismálinu er þjóðarvoði, því að reynslan viða um heim hefur sýnt það, að það er hægt að útrýma heilum fiskstofnum með þeirri veiðitækni, sem nú tíðkast. Útgerðarmaðurinn Einar Sigurðsson ríki rakti þetta ágætlega í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum, um eyðingu fiskstofnanna hvers á fætur öðrum. En svo spurði hann: Hvenær kemur að þorskinum? Já, hvenær skyldi koma að þorskinum? Eigum við kannski að bíða með aðgerðir, skipa nefndir og vinna áfram að málinu, þangað til þorskstofninum á landgrunni Íslands hefur verið eytt af útlendum veiðiflotum rétt við nefið á okkur? Íslendingar hafa algera sérstöðu meðal allra þjóða heims. Engin þjóð á líf sitt og tilveru undir fiskimiðunum við strendur landsins, eins og við. Allt okkar efnahagslíf byggist á fiskimiðunum kringum landið. Áður en varir gætum við búið við fisklaust haf, ef við höfum ekki mannrænu til að losa okkur af klafa brezka samningsins og helga okkur landgrunnið allt, öll íslenzk fiskimið fyrir Íslendinga eina. Í því efni er, líkt og sjómenn segja stundum, að duga eða drepast. Sannleikurinn er sá, að siðlaus ævintýrapólitík er það eitt í landhelgismálinu að gera ekki neitt. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að tryggingamálunum. Mér tókst í örstuttu sjónvarpsviðtali einhvern tíma í vetur að vekja þjóðina til vitundar um, hvílík smánarkjör öldruðu fólki er ætlað að búa við. Öll íhaldshersingin á Íslandi tók snöggt viðbragð. Morgunblaðið játaði strax í hjartnæmri grein, að það væri skömm að þessu. Vísir tárfelldi dag eftir dag af hjartagæzku og samúð með öldruðum og Alþýðublaðið tilkynnti í snatri, að það væri verið að laga þetta. Mikil ósköp, öll tryggingalöggjöfin væri í endurskoðun. Alþfl. hefði náð samkomulagi við Sjálfstfl. um svo stórfelldar lagfæringar á tryggingunum, að hann mætti vel við una. Og svo leið tíminn nálega fram að þingslitum, en þá sást hin endurskoðaða tryggingalöggjöf. Mikill var fögnuðurinn í Alþýðublaðinu, og stærsta stríðsletur tekið fram: Bylting í tryggingamálum. Og Morgunblaðið og Vísir fögnuðu ákaft, þótt færra væri þar talað um byltingu af skiljanlegum ástæðum. En hver er þá raunveruleikinn? Jú, margvíslegar breytingar eru að sjálfsögðu í frv. til bóta, en engar grundvallarbreytingar er þar að finna, og fáránlegt er að kenna þessar breytingar við byltingu. Ellilífeyrir og örorkubætur hækka samkv. frv. um tæpar 1000 kr. á mánuði, úr 4900 kr. í eitthvað um 5880 kr. En svo lítil sem þessi tölulega hækkun er, verður þó enn minna úr henni, þegar betur er að gáð. Kannski verður hún engin, því að frv. á ekki að taka gildi fyrr en í byrjun næsta árs. Það er furðulegt gabb að setja lagaákvæði á pappír, en setja svo allt í frystigeymslu mánuðum saman, gera ákvæðin óvirk með ákvæðum um, að lögin skuli ekki taka gildi fyrr en eftir 9 mánuði. Þetta er samt sannleikur. Bætur almannatrygginga, þar á meðal ellilífeyrir og örorkubætur, eiga ekki að hækka um eyri fyrr en 1. janúar 1972. Annað er í frv. jafnsvívirðilegt og þetta. Allir vita, að miklar kauphækkanir hljóta að verða upp úr 1. september næsta haust, þegar svokallaðri verðstöðvun lýkur. Og nú spyrja menn: Hækka þá ekki allar bætur almannatrygginganna sjálfkrafa frá sama tíma? Nei. Um það er skýrt ákvæði í frv., að slíkar hækkanir fái gamla fólkið og aðrir bótaþegar ekki fyrr en 6 mánuðum, hálfu ári, síðar. Miðað við almennar kauphækkanir 1. október n.k. mundi ellistyrkur þannig ekki hækka fyrr en 1. apríl 1972. Þannig er nú kostulega frá því gengið. En það, sem ég hygg þó, að öldruðu fólki, sem man gömlu fátækralöggjöfina, svíði sárast við þessa endurskoðuðu tryggingalöggjöf, er það, að viðbótargreiðslur við ellilífeyri skuli að hluta koma frá sveitarsjóði og bera því ótvírætt keim af beinum sveitarstyrk. Þá mun flestum finnast fáránlegt, að ríkisstj., sem er að fara frá, því að auðvitað fer hún frá, skuli gefa út slíka ávísun á næstu ríkisstj. og það, sem enn verra er, að það er engin innstæða til fyrir þessari 500 millj. kr. ávísun. Það er því einn liðurinn í hrollvekjunni miklu, sem núv. ríkisstj. horfist í augu við og skilur eftir sig að loknum 12 ára stjórnarferli. Ömurlegastur vitnisburður er þetta þó um Alþfl., sem svo er orðinn villur vegar, að hann lýsir ánægju sinni yfir þessari úrlausn tryggingamálanna og virðist ætla að rifna af oflæti yfir því, sem hann kallar byltingarkenndar umbætur í tryggingamálum, sem þó eru fals eitt. En það hefur nú gerzt rétt fyrir skömmu, að Sigurður Ingimundarson, forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins, sem með þessi mál á sérstaklega að fara í framkvæmd og hefur verið í þingflokki Alþfl., hefur nú hætt við að vera í framboði fyrir Alþfl. í þessum kosningum. Sú ákvörðun hygg ég, að segi sína sögu. Ekki kemst ég hjá því að fara nokkrum orðum um launamálin og afskipti ríkisstj. af þeim. Þann 19. júní s.l. náðu verkamenn eftir langdregið samningaþóf, þriggja vikna fórnfreka verkfallsbaráttu, fram 15–18% kauphækkun. Þessi lagfæring gerði lítið betur en vinna upp þá skerðingu kaupmáttar, sem orðið hafði á erfiðleikaárunum 1967 og 1968. Hún var í algeru lágmarki þess, sem hægt var að sætta sig við. Síðan er kaup verkamanns, sem vinnur fullan vinnudag alla virka daga, rúmar 15 þús. kr. á mánuði. Verksmiðjuverkafólk nær þó tæpast þeirri launahæð, og sama má segja um lægra launað verzlunarfólk. Enginn hélt því fram, að atvinnuvegunum væri ofboðið með þessum samningum, og sízt hefur sú orðið raunin á seinni part ársins 1970 og það sem af er þessu ári. Aflabrögð hafa verið með eindæmum góð og verðlagsþróunin hagstæðari en nokkur bjartsýnismaður gat þá látið sig dreyma um. Og sízt er útlitið lakara þar, sem séð verður inn í næstu framtíð. Ekki fer það þó á milli mála, að í okkar þjóðfélagi eiga launamálin að ákvarðast við frjálst samningaborð. Það er austantjaldsfyrirbæri, sem ekki á að þola hér, að ríkisvaldið ákveði kaupið. En samt gerðist það á Íslandi fáum mánuðum eftir samningagerðina, að ríkisstj. lækkaði kaup verkamanna með lagaboði um nokkra hundraðshluta. Að vísu skyldi verulegur hluti þessarar kauplækkunar greiddur niður fyrstu mánuðina til þess að draga úr reiði manna og koma í veg fyrir gagnráðstafanir verkamanna þegar í stað. En frá og með I. marz s.l. var náðinni lokið og niðurgreiðslum hætt og kauprán þetta komið til fullra framkvæmda. Þannig hefur ríkisstj. nú framkvæmt árásina á þá lægst launuðu í þjóðfélaginu í áföngum og sennilega komið áætlun sinni fram. Á sama hátt hefur þessi sama ríkisstj. áður ráðizt á kjör sjómanna og breytt hefðbundnum hlutaskiptum þeirra með lagaboði. Hefur þetta ranglætisverk vakið réttláta og almenna reiði sjómannastéttarinnar, enda mun svo komið, að mikið vantar á, að nógu margir menn fáist á sjóinn. Er nú fjöldi báta bundinn við landfestar sökum mannaflaskorts. Má furðulegt heita, að Alþfl. skuli eiga hlut að og raunar gera það mögulegt að koma slíkum fólskuverkum fram gagnvart verkalýðssamtökunum og framleiðslustéttum þjóðarinnar. Nú kynni einhver að segja: Svona nokkuð er ekki gert nema þegar þjóðin er í nauðum stödd og krefjast verður mikilla fórna af öllum. En í þessum tilfellum var hvorugu til að dreifa. Þegar ríkisstj. skerti laun hinna lægst launuðu með lagaboði, var ekkert neyðarástand ríkjandi, heldur veltiár og árgæzka í bezta lagi. Og þá var nú eitthvað annað en að hlutur allra væri skertur með valdboði. Á sama tíma og kauprán verkamanna átti sér stað, samdi ríkisstj. um meiri launahækkanir við þjónustustéttirnar, embættismannakerfið, en nokkur dæmi eru til um fyrr eða síðar. Þeir, sem lægst voru launaðir í þjónustu ríkisins, fá að vísu að sitja áfram með smánarlaun, en launahækkunin fór stighækkandi með hækkandi launum; þannig að þeir, sem hæst höfðu launin fyrir, fengu þau tvöfölduð og vel það og eru nú með yfir 100 þús. kr. á mánuði sumir hverjir. Í fyrstu töldu menn, að þeir, sem sitja á toppi embættismannakerfisins, hefðu fengið tvöföld verkamannalaun, bara í kauphækkun, en við nánari athugun kemur í ljós, að dæmi finnast um þreföld, þrenn verkamannslaun, 45 þús. kr., þrisvar sinnum 15 þús. á mánuði í launahækkun. Er þetta réttlætisverk? Á þetta svona að vera? Getur slík þróun gefið tryggingu fyrir sterku og réttlátu þjóðfélagi? Hér er vissulega um það að ræða að meta, hvers konar þjóðfélag við viljum stefna að að móta. Þjóðfélag misréttis og mikillar stéttaskiptingar, þjóðfélag fárra ríkra og fjölmennra öreigastétta eða þjóðfélag meiri jafnaðar en tíðkast með öðrum stærri og ríkari þjóðum? Það er spurningin. Hvort viljum við heldur? Hvert er þitt mat, hlustandi góður? Hvor þjóðfélagsmyndin er þér betur að skapi? Því getur þú svarað strax, ef þú vilt, og endanlega og ákveðið gerir þú það a.m.k. þann 13. júní í vor. Því miður hafa alþýðustéttirnar á Íslandi, fólkið, sem fátækrahlutskiptið hreppir alla jafna, átt allt of ríkan þátt í því að efla til valds og þjóðfélagsáhrifa þá stjórnmálaflokka, sem í reynd virðast eiga sér hugsjón misréttisþjóðfélagsins sem æðsta takmark. Að vísu villa þeir á sér heimildir, koma ísmeygilegum og villandi áróðri sínum í krafti fjármagnsins til svo að segja hvers einasta manns. En verkin sýna þó merkin og blekkingarvefurinn er gagnsær, þegar þú gætir betur að. Eða sér ekki hver heilskyggn maður, hvernig jöfnuði þjóðfélagsins er háttað og þá ekki síður, hvert stefnt er af núverandi valdhöfum, Sjálfstfl. og flokki alþýðunnar? Og því spyr ég enn: Er þetta þín leið, kjósandi, til jafnaðar þjóðfélagsins? Ekki fer það á milli mála, að ríkisstj. Sjálfstfl. og Alþfl. hefur með launabyltingu sinni gert tvennt í senn, ráðizt á lífskjör framleiðslustéttanna og stigið stórt skref í misréttisátt, áttina til nýrrar og ranglátari stéttaskiptingar. Þetta er að minni hyggju eitt af allra verstu og ódrengilegustu verkum núv. stjórnarflokka, og er þó af ýmsu að taka. Efnahagslegt misrétti í þjóðfélaginu er mjög alvarlegt, þegar til lengdar lætur. En annað enn verra fylgir í kjölfarið. Margvíslegt misrétti teygir sig nú þegar út um allt þjóðfélagið. Menningarlegt misrétti úti um landsbyggðina er þegar staðreynd. Stór svæði landsins eru læknislaus, prestslaus og sum héruð líka kennaralaus. Kostnaðurinn við að koma unglingum alþýðufólks til mennta er slíkur, að fæstum er fær í dreifbýlinu nema einstöku efnamanni. Ég óttast, að stjórnmálamenn bíði eftir, að vandamálið verði óviðráðanlegt, sagði ungur menntamaður nýlega í merkri blaðagrein, og hann bætti við: „Við erum að búa til menntunarlausa stétt, sem er sama og að búa til varanlega lágstétt, eins og fjöldaþjóðfélög nútímans eru byggð upp. Þetta verðum við að forðast, hvað sem það kostar. Það verður dýrara í framtíðinni að bregðast við þeim vandræðum, sem slík stétt skapar, en koma í veg fyrir myndun hennar nú. Það kann að vera, að þetta sé mikilvægasta verkefni okkar í dag, þó að fáir virðist enn skilja, hvílíkt grundvallarmál hér er á ferð.“ Við verðum að viðhalda menntun, ekki aðeins skólagöngu, heldur menntun, sem er stöðugur andlegur vöxtur, menntun, sem losar um hleypidóma, menntun, sem gerir okkur fært að skilja okkar stað í gangi lífsins og lífa þar eins og menn, ekki sem yfirstétt eða lágstétt, ríkir eða fátækir, lærðir eða voldugir, heldur eins og góðir menn með jafningjum sínum. Samtök frjálslyndra og vinstri manna munu vinna að auknum jöfnuði í þjóðfélaginu og þeir hafa valið sér kjörorðin: „menntun, heilbrigði, jöfnuður“. Undir þeim orðum munum við berjast í kosningunum í vor. Vegna þeirra markmiða, sem við höfum sett okkur, vegna sameiningarviðleitni okkar og ótvíræðrar og ákveðinnar afstöðu og krafna til lausnar landhelgismálsins biðjum við ykkur kjósendur um traust og stuðning á kjördegi.



Herra forseti. Góðir áheyrendur. Eftir að hafa hlustað á hina dæmalausu ræðu Einars Ágústssonar hér í kvöld undrar engan, þótt hann lýsti því yfir, að Framsfl. þráði umfram allt ómengað loft. Víst er mengað loft slæmt, en verra er þó að vera haldinn jafnmenguðu hugarfari og birtist í endurtekningum hans á rangfærslum og ósannindum Tímans um vinnubrögð fjmrn., sem birzt hafa í 20 dálka langhundum blaðsins síðustu tvo sunnudaga. Ég hefði ekki að óreyndu trúað Einari Ágústssyni til svo ódrengilegs málflutnings. Það var næsta broslegt að heyra þennan hv. þm. tala um vinnu sína í fjmrn., en vita þó ekki einu sinni jafneinfalt atriði og það, að ríkisskattanefnd er sjálfstæður dómstóll, sem fjmrh. segir ekki fyrir verkum. Í fullu bróðerni segi ég Einari Ágústssyni það, að honum fer ekki vel að stæla málflutning Tómasar Karlssonar Tímaritstjóra. Ingvar Gíslason hélt fram vaxandi launamisrétti síðustu árin. Það fær ekki staðizt, þegar skoðaðar eru skýrslur um meðallaun hinna ýmsu stétta. Hann ræddi einnig um áhuga Framsfl. á tryggingamálum, en mun hafa gleymt því, að þegar hin stóru átök í tryggingamálum voru gerð á dögum nýsköpunarstjórnarinnar, var það aðeins einn þm. Framsfl., einn einasti, sem studdi þá löggjöf. Ágúst Þorvaldsson ræddi hið geigvænlega ríkisbákn. Á hverju einasta ári hefur Framsfl. flutt margar till. um aukningu þessa bákns og aldrei neina um sparnað. Við afgreiðslu síðustu fjárl. fluttu stjórnarandstæðingar till. um útgjaldahækkun, er nam 500 millj. kr. Árásir Hannibals Valdimarssonar einu sinni enn og raunar fleiri hv. þm. hér í þessum umr. á samninga opinberra starfsmanna eru furðulegar, því að launamismunur samkv. þeim samningum er í samræmi við till. forustumanna Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og raunar var þeim mótmælt af háskólamönnum sem ófullnægjandi. Og nú hafa allir flokkar hér á Alþ., einnig flokkur hv. þm. Hannibals Valdimarssonar, ákveðið kjör alþm. í samræmi við þessa dæmalausu samninga. Nú að loknu þriðja kjörtímabili viðreisnarstjórnarinnar er þjóðin í hraðri framfarasókn, eigi aðeins á efnahagssviðinu, heldur einnig varðandi menntun og félagslegar umbætur í þágu hinna verr settu. Okkur er að vísu sagt, að þessi sókn upp úr öldudalnum sé að engu leyti stjórnvöldum að þakka. Vissulega má ekki vanmeta hina miklu þýðingu aflabragða og stórhækkaðs verðlags á sjávarafurðum, en þar liggur þó ekki öll skýringin á hinni stórvaxandi velmegun. Án stefnunnar í efnahagsmálum hefði batinn í efnahagslífinu með engu móti getað orðið svo snöggur. Það er ekki heldur aðeins sjávarútvegurinn, sem hefur tekið fjörkipp. Stjórnarandstæðingar töldu íslenzkan iðnað ekki þola aðild að EFTA. Nýlega lýsti formaður Félags ísl. iðnrekenda því, að aldrei hefði verið eins mikil framleiðsluaukning í íslenzkum iðnaði og nú né meiri framfarahugur hjá iðnrekendum. Stjórnarandstæðingar börðust gegn bæði álbræðslunni og kísiliðjunni. Þessi tvö fyrirtæki munu í ár færa þjóðinni yfir einn milljarð í nettógjaldeyristekjur. Vegna gengisbreytinganna varð Ísland eftirsótt sem ferðamannaland. Margvísleg könnun er ýmist hafin eða í undirbúningi til nýtingar orkulinda landsins. Stefnt er markvisst að stækkun landhelginnar, þótt stjórnarandstæðingar hafi því miður fallið í þá freistni að gera þetta stærsta hagsmunamál þjóðarinnar að kosningamáli, svo sem glöggt hefur komið fram hér í kvöld. Það er grár leikur með fjöregg þjóðarinnar. Atvinnuleysi er úr sögunni, og vandinn er nú að forðast ofþenslu. Við eigum aftur orðið mjög myndarlegan gjaldeyrisvarasjóð. Sparifjármyndun hefur orðið meiri á s.l. ári en nokkurt ár áður, og hallarekstur ríkissjóðs hefur verið stöðvaður. Almenningur hefur þegar í stað fengið fulla hlutdeild í hinni bættu afkomu þjóðarbúsins með stórfelldum launahækkunum á síðasta ári. Kjarabætur, sem rúmast innan gjaldgetu atvinnuveganna hverju sinni, eru ætíð sjálfsagðar. Það viðurkenna allir nú, að of langt var gengið í kröfugerð á uppgangsárum sjávarútvegsins, árin 1965 og 1966, en þá vildu menn ekki fallast á, að hinar miklu verðhækkanir sjávarafurða gætu orðið skammgóður vermir. Nú eru hækkanirnar enn stórkostlegri. Vonandi reynast þær varanlegar. En allir ættu þó að vera það reynslunni ríkari að viðurkenna nauðsyn þess að leggja hluta þeirra til hliðar í þann verðjöfnunarsjóð sjávarútvegsins, sem myndaður hefur verið. Í kjaradeilunni í fyrra benti ríkisstj. á leið til þess að tryggja launþegum verulegar kjarabætur án nýrrar verðbólguhættu. Þeim ráðleggingum var ekki sinnt í hita sveitarstjórnarkosninganna, þar sem foringjar vinstri flokkanna vógu hver að öðrum margklofnir og efndu að ástæðulausu til allsherjarverkfalls, launþegum og þjóðinni allri til stórtjóns. Það er sannarlega eitt af mikilvægustu viðfangsefnum næstu ára að losna við þann vafasama heiður að eiga heimsmet í verkföllum. Óvefengjanlegt er, að ef ekkert hefði verið aðhafzt, hefðu kjarasamningarnir frá í sumar orsakað nýja verðbólguöldu, sem innan skamms tíma hefði valdið ýmsum atvinnuvegum landsmanna óviðráðanlegum erfiðleikum og teflt í hættu þeim kjarabótum, sem launþegar töldu sig hafa tryggt sér. Æskilegast hefði verið að mæta þessum nýja vanda með kerfisbundnum efnahagsaðgerðum til langs tíma þegar á þessu hausti. Reynslan af viðræðum stjórnmálaflokkanna 1968 og frá samningunum s.l. vor í kosningahitanum þá gaf engar vonir um, að samstaða gæti orðið um slíkar aðgerðir nokkrum mánuðum fyrir kosningar. Því var það, að Sjálfstfl. taldi ráðlegast að kjósa þegar s.l. haust, þannig að ríkisstj. gæti markað stefnu með heilt kjörtímabil fram undan. Um það varð ekki samkomulag milli stjórnarflokkanna. Því var grípið til verðstöðvunarinnar til þess að bægja upplausnarhættunni frá, þar til ríkisstj. eftir kosningar hefði gefizt tóm til að gera ráðstafanir til lengri tíma til að forðast nýtt verðbólguflóð. Gripið hefur verið til slíkra verðstöðvana í fleiri löndum einmitt á þessum vetri gegn verðbólgu og til að stuðla að kjarasamningum, sem ekki ógnuðu afkomu atvinnuveganna í þessum löndum. Ég hygg fáa í alvöru halda því fram, að verðstöðvunin hafi ekki verið rétt spor, svo sem sakir stóðu í haust, enda er verðstöðvuninni oftast fundið það til foráttu af stjórnarandstæðingum, að hún sé kosningabeita. Að vísu hljóta menn þá að spyrja: Af hverju vildi Sjálfstfl. kjósa í haust, úr því að verðstöðvunin var svo ágæt kosningabeita í vor? Nei, sannleikurinn er sá, að þó að verðstöðvunin hafi verið þjóðarnauðsyn og öllum til góðs, þá er hún ekki lausn á meginvandamálinu, enda hefur enginn haldið því fram. Þó að stjórnarandstæðingar hafi í algeru ábyrgðarleysi reynt að espa launþega gegn verðstöðvuninni, þá vita þeir mætavel, að einmitt vegna verðstöðvunarinnar hefur tekizt að tryggja raungildi kauphækkananna á s.l. sumri mun betur en ella hefði orðið, þannig að kaupmáttur er nú meiri en nokkru sinni áður. Og þótt atvinnuvegirnir hafi verið bótalaust látnir taka á sig verulegar launahækkanir, þá hefði hagur þeirra orðið miklum mun verri, ef verðstöðvunin hefði ekki komið til, og hinar miklu niðurgreiðslur á búvörum hafa orðið til verulegra hagsbóta fyrir bændur. Ég hygg því, að ekki hefði betur verið hægt að þræða hinn gullna meðalveg varðandi hagsmuni hinna ýmsu stétta í sambandi við verðstöðvunina en gert var. Þetta þing er nú á enda og kosningar nálgast. Alþ. hefur í vetur verið með meiri kosningabrag en nokkurt þing, sem ég man eftir, og hugsjónirnar hafa streymt fram í stríðum straumum. Víst er það gott, að stjórnmálamenn leggi sig fram og velferðarmál séu flutt á Alþ., en það þarf að gerast oftar en á kosningaþingum, ef menn ætlast til, að þeir verði teknir alvarlega. Þetta tillögumoldviðri hygg ég raunar að fæstir láti sig miklu skipta við kosningarnar í vor, heldur verði tvö mál efst í hugum flestra: annars vegar efnahagsþróunin og hins vegar landhelgismálið. Um landhelgismálið voru fyrir nokkrum dögum sérstakar umr., sem útvarpað var, og hv. þm. Matthías Bjarnason ræddi það einnig hér í kvöld. Mun ég því ekki gera það að umtalsefni. Stjórnarandstæðingar hafa mjög hampað að undanförnu og síðast hér í kvöld þeim ummælum prófessors Ólafs Björnssonar, að það væri hrollvekjandi að hugsa til þess, sem verða kynni að verðstöðvun lokinni næsta haust, og hefur verið reynt að færa þessa umsögn fram sem rök gegn verðstöðvuninni. Hér er um algeran misskilning að ræða. Ólafur Björnsson var einn af ráðunautum ríkisstj. við undirbúning verðstöðvunarlaganna og stóð að samþykkt þeirra með öllum öðrum þm. stjórnarflokkanna. Eftir því sem ég hef skilið orð prófessorsins, er hrollvekjan það, sem yfir efnahagskerfið hlyti að skella í haust, ef engar sérstakar ráðstafanir yrðu gerðar að verðstöðvunartímabili loknu. Það liggur í augum uppi, að yrðu allar niðurgreiðslur felldar niður jafnhliða greiðslu fullra vísitölubóta á laun og jafnvel beinum launahækkunum í sambandi við nýja kjarasamninga, þá mundi holskefla skella yfir allt atvinnulíf þjóðarinnar. Þetta er einmitt nauðsynlegt að allir geri sér ljóst. Þótt í minna mæli væri, voru það sambærilegar hættur, sem vofðu yfir atvinnulífi þeirra Norðurlandaþjóða annarra, sem beitt hafa verðstöðvun í vetur einmitt í því skyni að fá dæmið allt íhugað við gerð nýrra kjarasamninga, sem fram undan voru í þeim löndum. Það er ekki núverandi ríkisstj., sem með verðstöðvunaraðgerðum sínum er völd að þeim vanda, sem horfast verður í augu við í haust, heldur hefur einmitt verðstöðvunin gert vandann viðráðanlegri, - vanda, sem til er orðinn fyrir það, að ekki var hlustað á ráðleggingar ríkisstj. Næsta haust verður auðvitað að kanna til hlítar, hvert sé burðarþol atvinnuveganna og hvernig kaupmáttur launanna verði tryggður á raunhæfan hátt. Þó að ekki verði hægt að halda áfram jafnstórfelldum niðurgreiðslum vöruverðs og nú eru framkvæmdar, er jafnfráleitt, að þær verði að mestu eða öllu leyti felldar niður. Allt þetta stóra dæmi verða samtök vinnumarkaðarins að taka til heildarathugunar ásamt verðandi ríkisstj. á næsta sumri, og til þeirra athugana gefst verulegt svigrúm. Þótt við mikinn vanda sé óneitanlega að fást, þá er efnahagsþróunin það hagstæð, að ég fæ ekki séð, að hér sé við meiri hrollvekju að fást en þjóðin hefur oft staðið andspænis í efnahagsmálum sínum. Það ræður að vísu úrslitum í þessum efnum, að ríkisstj. sé að völdum, sem hefur kjark til að mæta vandanum og beita. réttum hagstjórnaraðferðum, og forusta verkalýðshreyfingarinnar ekki sundurtætt af illvígum flokkadráttum. Umfram allt þarf að hafa það að leiðarljósi að hleypa verðbólguskriðunni ekki af stað á nýjan leik, því að met okkar á því sviði eru ekki síður óskemmtileg en verkfallsmetið. En hvaða forustu á þjóðin að velja sér til að tryggja trausta stjórn og frjálslynda stjórnarstefnu? Núverandi stjórnarflokkar ljúka nú þriðja samstjórnartímabili sínu með fullum friði, en án nokkurra yfirlýsinga um samstjórn að loknum kosningum. Það eru ekki sett á svið nein kosningabrelluágreiningsmál, eins og verið hefur föst venja Framsóknar í samvinnu við aðra flokka. Núverandi stjórnarandstöðuflokkar klofna í æ fleiri einingar. Alþb. þríklofið og ungir framsóknarmenn, í óþökk flokksforustunnar taka upp beinar samstarfsviðræður við svokallaða frjálslynda vinstri menn og lýsa yfir, að þeir styðji aldrei samstarf Framsóknar við Sjálfstfl. Þá hefur Alþfl. í vetur tekið upp þá nýbreytni að efna til vinstri viðræðna. Sú mynd blasir því við augum kjósenda, að annars vegar er Sjálfstfl. sem máttarstoð hinna frjálslyndu lýðræðisafla í landinu, en hins vegar tætingslið vinstri flokkanna, sem gjarnan á sér þann draum að efna til nýrrar vinstri stjórnar, sem yrði hreinn óskapnaður miðað við þau mörgu og innbyrðis fjandsamlegu flokksbrot, sem að þeirri stjórn hlytu að standa. Umr. hafa í kvöld glöggt leitt í ljós ástríkið milli vinstri flokksbrotanna. Það sýnist því nokkurn veginn augljóst, að allir þeir kjósendur, sem tryggja vilja landinu trausta stjórn og halda áfram þeirri frjálslyndu umbótastefnu, sem fylgt hefur verið síðasta áratug, hljóti að fylkja sér um Sjálfstfl., því að þótt hann megni ekki að stjórna einn, þá mun veruleg fylgisaukning hans staðfesta bezt, hvert þjóðin vill að stefnt sé, og þannig auðvelda Sjálfstfl. að fá til samstarfs þau öfl í öðrum flokkum, sem líkastar skoðanir hafa á æskilegri þjóðfélagsþróun. Þeir fimm árgangar æskufólks, sem nú kýs í fyrsta sinn til þings, geta ráðið örlögum þjóðarinnar við þessar kosningar. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Í síðustu alþingiskosningum tókst Sjálfstfl. og Alþfl. að tryggja sér nauman meiri hluta á Alþingi Íslendinga með því að telja kjósendum trú um, að viðreisnarstefnan væri hin eina rétta og fram undan væri áframhaldandi velgengni. En strax eftir kosningar fóru stjórnarsinnar að viðurkenna, að fram undan væru stórkostlegir erfiðleikar í efnahagsmálum þjóðarinnar, og bjargráð þeirra var gengislækkun 1967, og auðvitað kom ný gengislækkun í nóvember 1968, sem orsakaði 54% verðhækkun gagnvart dollar. Eftir þetta hafa þeir lítið talað um viðreisnarstefnuna, því að þeir vita, að hún á engan hljómgrunn lengur hjá þjóðinni. Þrátt fyrir sérstaklega hagstætt árferði, aukið aflamagn og stórbætt viðskiptakjör við útlönd, sem færði okkur Íslendingum aukalega milljarða kr., var stefna ríkisstj. svo haldlítil, að þegar við fengum í rúmlega eitt ár lakara árferði, urðu Íslendingar ekki eingöngu að herða sultarólina, heldur skall hér á gífurlegt atvinnuleysi, og fólksflótti hófst úr landinu, vegna þess að stjórnarstefnan var röng. Einu úrræði eða bjargráð sjálfstæðismanna og Alþfl.-manna hafa verið að boða gengislækkanir og svo auðvitað verðstöðvanir rétt fyrir alþingiskosningar. Þessi viðreisnarstjórn ætlaði sannarlega að vinna bug á verðbólguvandanum, en ekkert er meira öfugmæli. Þessi ríkisstj. á í dag Evrópumet í verðbólguþróun, enda hefur hún verið úrræðalaus, þegar á reyndi. Þeir hafa mikið gumað af stóriðjuframkvæmdum sínum, því að þeir hafa haft vantrú á okkar grundvallaratvinnuvegum, sjávarútvegi og landbúnaði, en eins og allir vita er það sjávarútvegurinn, sem hefur verið burðarásinn í öflun þjóðartekna, og svo mun verða um ókomna framtíð, því að við eigum eftir að vinna stórt og mikið verk í sjávarútvegsmálum með því að fullvinna okkar sjávarafurðir og þar með skapa þjóðinni betri viðskiptakjör en áður. Þessi ríkisstj. hefur dregið á langinn að endurnýja fiskiskipaflota okkar. Við hefðum átt að vera í fararbroddi á þessu sviði með t.d. byggingu skuttogara, en frændur okkar, Færeyingar, standa okkur framar í þessu tilliti. Þessi ríkisstj. réð því, að flestir bátar okkar voru byggðir erlendis, á sama tíma og skipasmíðastöðvar okkar hér höfðu sáralítil verkefni. Og til að bæta gráu ofan á svart var það í desembermánuði 1968, sem þessi ríkisstj. hóf árás á lífskjör sjómanna með því að taka réttmætan hluta tekna af sjómönnum og afhenda útgerðarmönnum. Þetta voru þakkir forustumanna Sjálfstfl. og Alþfl. til íslenzku sjómannastéttarinnar. Hvernig hefur svo þessi stjórnarstefna komið fram gagnvart dreifbýlinu? Óhætt er að segja, að litið raunhæft hafi verið gert. Mest hefur borið á svokölluðum landshlutaáætlunum, en öll framkvæmd þeirra rétt sniglast áfram. Allir vita, að á undanförnum árum hefði verið hægt að hraða uppbyggingu atvinnulífsins víðs vegar um landið, en allt situr við það sama, eins og t.d. á Húnaflóasvæðinu. Ekkert átak hefur verið gert til þess að tryggja fólki í sjávarþorpunum örugga lífsafkomu. Þá hafa bændur landsins víða orðið fyrir alvarlegum áföllum á undanförnum árum vegna kalskemmda í túnum og vegna náttúruhamfara. Þessi ríkisstj. hefði átt að geta gert miklu meira fyrir bændastéttina í landinu til að bjarga mörgum yfir þetta erfiða tímabil. Öll þjóðin hefur beðið eftir því, að það Alþ., sem nú situr, mótaði ákveðna stefnu í landhelgismálinu. Allir Íslendingar eru sammála um, að það sé þjóðarnauðsyn að færa út fiskveiðilandhelgina úr 12 sjómílum í 50 sjómílur frá grunnlinum allt í kringum landið til að tryggja Íslendingum fullan yfirráðarétt yfir fiskimiðum landgrunnsins. Ástæðurnar fyrir þessu eru augljósar öllum þeim, sem hafa kynnt sér þróun þessara mála á undanförnum árum. Með hverju ári sem líður verða fiskiskipin stærri og betri, allur veiðiútbúnaður verður fullkomnari og fiskileitartækin nákvæmari. Þá er vitað, að erlendur fiskiskipafloti, sem stundar veiðar hér við land,fer hraðvaxandi, og enginn getur spáð fyrir um það, hvað þessi veiðifloti útlendinga verður stór á næstunni. Þessi stóraukna ásókn stórvirkra erlendra veiðiskipa leiðir til ofveiði og rányrkju á fiskimiðum á landgrunnssvæðinu og á hafsvæðinu umhverfis landið. Þar að auki er nú mengun farin að ógna lífinu í hafinu. Af þessum ástæðum verða Íslendingar að vernda lífshagsmuni sína með því að stækka fiskveiðilandhelgina í 50 sjómílur og ákveða jafnframt mengunarlögsögu, sem nái 100 sjómílur frá grunnlínum umhverfis landið. Þegar haft er í huga, að fiskimiðin umhverfis landið eru auðlindir landsmanna og afkoma okkar mun byggjast að mestu leyti á fiskveiðum og fiskiðnaði um ókomna framtíð, þá er það skylda okkar að berjast fyrir ótviræðum rétti okkar yfir landgrunninu öllu. Það er athyglisvert, að þegar litið er á uppdrátt af fiskveiðilandhelgi Íslendinga, þá sést, að meginhluti af landgrunninu fyrir utan Vestfirði og Austfirði liggur fyrir utan 12 mílna landhelgina. Vestfirzkir sjómenn vita manna bezt um hin gífurlegu ásókn erlendra fiskiskipa á grunnmiðin út af Vestfjörðum. Þeir vita einnig, að þessi hömlulausa veiði á grunnmiðum gengur of nærri stofnum helztu nytjafiska, en engar reglur eru til um verndun uppeldisstöðva á þessum grunnmiðum. Þess vegna hefur vestfirzk sjómannastétt öðrum fremur notað hvert tækifæri á fundum og ráðstefnum til að skora mjög eindregið á ríkisstj. og Alþ. og bent á, að það sé lífsnauðsyn fyrir Íslendinga að friða landgrunnið allt út af Vestfjörðum með því að færa út fiskveiðilandhelgina í 50–60 sjómílur nú þegar. Fyrir skömmu sendu sjómenn og útgerðarmenn á Vestfjörðum áskorun til Alþ., sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Á grundvelli þess, að Farmanna- og fiskimannasamband Íslands hefur skorað á Alþingi Íslendinga að stækka fiskveiðilögsögu okkar, viljum við undirritaðir taka undir þá áskorun með því að skora á ríkisstjórn Íslands að ákveða nú þegar stækkun fiskveiðilögsögunnar út í 50–60 sjómílur á Alþ., sem núna er við störf. Allir Íslendingar vita, að þetta er alvarlegt mál, sem þolir ekki bið, og treystum við því, að ríkisstjórnin daufheyrist ekki við áskorunum í svo alvarlegu máli.“ Undir þessa áskorun rituðu um 200 karlmenn, flestallir sjómenn og útgerðarmenn. Fjórðungssamband Vestfirðinga gerði samþykkt 15. marz s.l., en þar segir m.a: „Stjórn Fjórðungssambands Vestfirðinga lýsir yfir stuðningi sínum við áskorun þá, sem sjómenn á Patreksfirði og Tálknafirði hafa sent til Alþingis varðandi útfærslu landhelginnar. Stjórnin telur mjög nauðsynlegt og aðkallandi, að landhelgin úti fyrir Vestfjörðum verði stóraukin, og bendir jafnframt á þá staðreynd, að umræddar aðgerðir þoli enga bið.“ Margar aðrar samþykktir hafa borizt, t.d. frá hreppsnefnd Hólshrepps í Bolungarvík, þar sem lýst er yfir stuðningi við áðurnefndar samþykktir. Engir hafa fundið sárar til þess, hvernig ástandið er á fiskimiðunum, en sjómenn á Vestfjörðum, sem hafa orðið að búa við það að þurfa að berjast við útlendinga um réttinn til að veiða á fiskimiðum sínum skammt undan landi. Þá hefur verið algengt, að sjómenn töpuðu veiðarfærum sínum af völdum erlendra togara og því orðið fyrir stórtjóni af þeirra völdum, bæði veiðarfæratjóni og aflatjóni. Þeir eru í stöðugum ótta um það, hvort þeir megi leggja veiðarfæri sín í sjóinn, þar sem þeir telja helzt afla von, og oft verða þeir að hrekjast af þessum slóðum. Þannig hafa vestfirzkir sjómenn þurft að heyja baráttu við útlendinga um eigin fiskimið. Þeim finnst því biðin vera orðin bæði löng og ströng. Þessir vestfirzku sjómenn virðast ekki lita á þetta mál eins og hæstv. utanrrh., sem hikar við útfærslu, vegna þess að vinaþjóðir okkar í Evrópu munu tapa mestu, ef landhelgi okkar verður færð út í 50 sjómílur. Af þessum ástæðum er afar skiljanlegt, að fyrstu og ákveðnustu samþykktir á þessu máli komi frá vestfirzkum sjómönnum og útgerðarmönnum, því að þeir þekkja þetta vandamál til hlítar. Þeir gera sér ljóst, að lífsnauðsyn er að friða nú þegar landgrunnið út af Vestfjörðum, því að afkoma fólksins byggist á sjósókn og vinnslu sjávarafurða. Ef aflamagnið rýrnar, þá minnkar öll atvinna á þessu svæði, og þá er sú hætta yfirvofandi, að fólkið missi trúna á, að lífvænlegt sé að búa á Vestfjörðum. slíkt má aldrei verða, því að á Vestfjörðum er dugmikil sjómannastétt, sem sækir á góð en erfið fiskimið, og í landi er þróttmikið fólk, sem vinnur að því að gera sjávaraflann verðmætari. Vestfirðingar hafa alltaf lagt sinn ríflega skerf í þjóðarbú íslendinga. Í Alþingiskosningunum, sem fram eiga að fara í sumar, verður tekizt á um stefnuna í efnahagsmálum þjóðarinnar, um það, hvort gamla og úrelta viðreisnarstefnan á enn að vera hér ráðandi eða hvort upp verður tekin ný stefna, sem er í samræmi við hagsmuni alls vinnandi fólks í landinu, stefna, sem gæti komið í veg fyrir sífellda árekstra á vinnumarkaðinum, stefna, sem miðaði að því að styrkja íslenzkt atvinnulíf. Í kosningunum í sumar verður einnig tekizt á um stefnuna í landhelgismálinu. Spurningin mikla er þessi: Verður hið nýja Alþingi skipað þeim mönnum að meiri hl., sem hafa dug og þor til þess að færa út landhelgina, til að tryggja íslendingum þann yfirráðarétt yfir fiskimiðunum við landið, sem þeim ber og er þeim lífsnauðsynlegur. Stefna okkar Alþb.-manna er skýr. Við berjumst fyrir ákvörðun um stækkun fiskveiðilandhelginnar í a.m.k. 50 mílur strax. Alþb. er áhrifamesti flokkurinn í íslenzkri verkalýðshreyfingu. Ný stefna í efnahagsmálum þjóðarinnar, sem nýtur stuðnings verkalýðshreyfingarinnar í landinu, er nauðsynleg. Allir þeir, sem vilja vinna að djarflegri sókn Íslendinga í landhelgismálinu og að því, að hér verði tekin upp ný framfarastefna í efnahagsmálum, ættu því í komandi kosningum að vinna að öflugum sigri Alþb. -- Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hannibal Valdimarsson flutti hér ræðu fyrir nokkurri stundu og var jafnkokhraustur og hressilegur og hann er vanur að vera. En þessi ræða einkenndist af því, að hún var frá byrjun til enda ein samfelld árás á Alþfl., samfelldar lýsingar á því, hversu voðalegur flokkur þetta sé, hvílíkir svikarar við jafnaðarmenn eða Alþfl.-menn séum o.s.frv., o.s.frv. Í þessu sambandi langar mig aðeins til þess að minna hlustendur á það, að það eru ekki mjög margar vikur liðnar, síðan þessi sami Hannibal gerði opinbert tilboð um það að sameinast þessum voðalega Alþfl. Það er einkennilegt að bjóðast til þess að sameinast algerlega flokki, sem hann nú lýsir á þennan hroðalega hátt. Það fóru fram ýtarlegar viðræður um þetta og þær voru að mörgu leyti vinsamlegar, en um leið athyglisverðar. Það er bezt, úr því að Hannibal notar tækifærið fyrir framan alþjóð til þess að senda Alþfl. slíkar kveðjur sem hann gerði í kvöld, að segja frá því, að í þessum viðræðum gerði Hannibal engar sérstakar kröfur varðandi málefni. Nei, það voru ekki hans áhugamál. Kröfurnar, sem voru gerðar, voru þær að tryggja Hannibal Valdimarssyni og Birni Jónssyni þingsæti. Það var hugsjónin. Það var aðalatriðið. Geir Gunnarsson og Magnús Kjartansson hafa talað hér nokkuð um samstarf Alþfl. við Sjálfstfl. og eru jafnhneykslaðir á því og þeir og ýmsir fleiri hafa lengi verið. Þetta er mál, sem oft hefur verið rætt og oft hefur verið skýrt, hvernig þetta samstarf er til komið, á hverju það byggist og hvers vegna það hefur haldið áfram. En ég vil líka minna á það, að einu sinni fengu kommúnistar tækifæri til þess að setjast í stjórn með Sjálfstfl. Þá gerðist það hér í þessum þingsal, að einn af þm. þeirra sagði, að það væri einn merkasti viðburðurinn í íslenzkri stjórnmálasögu - hvorki meira né minna - þegar kommúnistar sjálfir komust í sængina með íhaldinu. Og við vitum það allir, að þeir mundu hoppa upp í þá sæng, hvenær sem þeir fengju tækifæri til, svo að þeir ættu að spara sér stóru orðin í garð okkar Alþfl.-manna. Magnús Kjartansson sagði, að Karl Guðjónsson væri á flótta úr Alþb. Það skyldi þó ekki vera, að það væru einhverjir fleiri að flýja og af eitthvað svipuðum ástæðum og Karl? Magnús reyndi ekki einu sinni að svara málefnalega ræðu Karls eða því, sem hann hafði að segja, heldur valdi Magnús þann kost að gera heldur ómerkilega pólitíska árás á fyrrverandi félaga sinn. En Alþb. mun ekki sleppa svo auðveldlega. Alþb. verður að skýra nánar og betur fyrir kjósendum sínum, hvers vegna maður eins og Karl Guðjónsson gat ekki verið lengur í þeim flokki, og ég veit, að það eru margir viða um land, sem bíða eftir því að heyra þau svör. Það þing, sem nú er að ljúka, hefur látið prenta fyrir sig yfir 900 þskj. um yfir 300 þingmál. En á þeim fáu mínútum, sem ég á eftir, mun ég aðeins ræða lauslega um þrjú þessara mála, sem ég tel að hafi hvað mesta jákvæða þýðingu fyrir þjóðina í framtíðinni. Það eru menntamálin, landhelgismálið og tryggingamálin. Skólamál hafa aldrei í sögu þjóðarinnar verið svo mikið rædd né mikið áhugamál almennings sem nú. Íslendingar byggja á fornum arfi alþýðumenntunar og eiga henni að þakka, að hér er enn í dag sjálfstæð þjóð með sjálfstæða menningu og tungu. En nú er tækniöld, og öllum er ljóst, að því meiri skólagöngu sem unglingur fær, hvort sem um er að ræða bóknám eða verknám, því meiri verða möguleikar hans til þess að velja sér lífsstarf og komast vel áfram. Þess vegna eru allar líkur á, að innan fárra ára muni rúmur þriðjungur alls æskufólks hljóta stúdentsmenntun eða eitthvað annað sambærilegt nám. Hin gamla, fina stúdentstign er í raun og veru úr sögunni. Í staðinn er kominn áfangi á menntabraut þúsunda ungmenna. Alþfl. hefur farið með stjórn menntamála í hálfan annan áratug. Á þessu tímabili hafa orðið samfelldar breytingar, svo að bylting væri réttara orð, og hvert einasta þrep í öllu skólakerfinu verið endurnýjað og mörgum nýjum bætt við. Menntmrh. hefur ekki aðeins fylgzt með tímanum, heldur er hann að því leyti á undan sinni samtíð hér á landi, að mörgum alþm. þykir eitt síðasta frv., sem við afgreiddum í dag, frv. um Kennaraháskóla Íslands, jafnvel ganga of langt. Tíminn mun leiða í ljós, að svo er ekki. Við erum á réttri braut. Verkefnin fram undan eru mörg og munu halda áfram að birtast, því að skólamál verða í sífelldri þróun hér sem annars staðar á komandi áratugum. Stefna Alþfl. í skólamálum hefur verið og er sú, að Íslendingar eigi lifandi og vaxandi nútímaskólakerfi, sem öll börn og allir unglingar eigi jafnan kost á að notfæra sér eftir hæfileikum og óskum. Þessu takmarki verður e.t.v. seint náð til fullnustu, en við höfum verið á hraðri ferð í rétta átt. Landhelgismálin voru rædd sérstaklega s.l. fimmtudagskvöld, og er því ekki ástæða til að fjölyrða um þau, þótt þau hafi enn blandazt nokkuð í umr. í kvöld. Það er fyrst af öllu ástæða til að undirstrika, að allir flokkar og allir aðilar virðast sammála um, hvert takmark þjóðarinnar er í landhelgismálum: yfirráð yfir landgrunni miðað við 400 metra dýptarlínu, þó aldrei minna en 50 mílna fiskveiðilögsaga. Þess vegna ber enn að harma, að ekki skyldi takast samkomulag milli forustumanna þingflokkanna um sameiginlega yfirlýsingu, heldur eru nú horfur á, að þetta mál verði gert að ágreiningsmáli í kosningabaráttunni, og því miður fer varla hjá því, að kosningadeilur um landhelgismálið geti skaðað málstað þjóðarinnar út á við. Vorið 1959 gerði Alþ. samþykkt um landhelgismál. Þá voru kosningar fram undan eins og nú. Þá var Emil Jónsson forsrh., en utanrmn. Alþ. sameinaði flokkana og samdi ályktun, stutta, skýra og harða. Í aðeins 9 línum var mörkuð stefna, sem við höfum fylgt síðan. Nú erum við þeir ógæfumenn, að flokkarnir rífast um, hvaða leiðir á að fara að settu marki. Báðir aðilar, stjórn og stjórnarandstaða, flytja sínar eigin till., ríkisstj. með ábyrgð og varfærni, en stjórnarandstaðan með stórvarhugaverðu ábyrgðarleysi. Hannibal Valdimarsson fullyrti í ræðu sinni áðan, að Emil Jónsson hefði kallað það siðlausa ævintýrapólitík að segja upp brezka samningnum. Þetta er alrangt. Emil Jónsson sagði ekkert slíkt um uppsögn brezka samningsins. Hann notaði þessi orð um allt aðra hluti varðandi landhelgispólitík. Emil Jónsson utanrrh. hefur langa reynslu, og enginn hefur vogað sér að halda fram, að hann vinni ekki af heilum hug fyrir íslenzku þjóðina og engan annan. Undirbúningur málsins hefur í hans höndum undanfarin ár verið mjög mikill, þó að hann væri óhjákvæmilega að mestu leyti á bak við tjöldin, og stefna hans í landhelgismálinu, eins og hún hefur verið eða verður mótuð, mun án efa skila þjóðinni beztum og öruggustum árangri. Þess má og minnast, að Alþfl. hefur halt forustu utanríkismálanna á hendi í hálfan annan áratug. Á þessu tímabili var fyrsta landhelgisdeilan við Breta leyst, og síðan voru framkvæmdar tvær útfærslur landhelginnar. Fyrir 1952 voru aðeins 24 þús. km2 innan landhelgi, en í dag eru þeir 74 þús. Þetta eru verk, sem tala. Ævintýrapólitík Lúðvíks Jósepssonar hefur verið hafnað til þessa í landhelgismálum, og það hefur tekizt að þrefalda landhelgina. Við skulum enn hafna allri ævintýrapólitík, en sækja fram eins og skynsamir, siðaðir menn. Það mun bera árangur nú eins og fyrr. Það er mikilvægt í landhelgismálinu að misstíga sig ekki. Við verðum að minnast þess, að við erum að tefla örlagaríkt tafl við erlend ríki, mörg þeirra hin voldugustu í heimi, sem nú vilja binda 12 mílna landhelgi, en þ. á m. eru bæði Sovétríkin og Bandaríkin. Við eigum að láta alla vita, hvert við stefnum, en við eigum ekki að binda okkur við ákveðnar dagsetningar fram í tímann. Það eru of margir leikir á borðinu til þess að slíkt sé hyggilegt, enda þótt vel geti farið svo, að útfærslu verði að framkvæma fyrir ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna 1973. Það eru allir aðilar sammála um, að sá möguleiki geti verið fyrir hendi og sé alls ekki útilokaður. Eins vil ég segja það, að það mun að sjálfsögðu verða að taka fyrir samningana við Breta og Þjóðverja og hlut þeirra í þessu máli öllu. Þriðja og síðasta stórmálið, sem ég nefni í kvöld, eru almannatryggingar. Alþ. hefur í dag samþykkt nýja löggjöf, sem felur í sér margvíslegar og stórfelldar umbætur á tryggingakerfinu og hækkun á launum og bótum almannatrygginga, sem nemur um 500 millj. kr. Því miður geta þessar hækkanir ekki komið til framkvæmda fyrr en um næstu áramót, af því að ókleift hefur reynzt að afla fyrr þeirra peninga, sem til þeirra þarf, enda kemur sú fjáröflun til viðbótar við yfir 30% hækkun á elli- og örorkubótum og öðrum bótum, sem þegar hafa orðið síðan í fyrravor í samræmi við almennar breytingar á launum og verðlagi. Ég vil taka það skýrt fram, að í hinum nýju lögum eru ákvæði um, að bætur skuli hækka með öðrum hækkunum í þjóðfélaginu, og að Eggert G. Þorsteinsson ráðh. hefur lýst því afdráttarlaust yfir, að ef Alþfl. hefur nokkuð með þessi mál að gera 1. sept. n.k. muni hann þá þegar hækka bæturnar, ef þá verða almennar launahækkanir. Bragi Sigurjónsson skoraði á aðra flokka að gefa sams konar yfirlýsingu, en enginn þeirra hefur enn þá haft fyrir því að gera það. Sú hækkun, sem tryggingafrv. gerir ráð fyrir, er því óháð öðrum hækkunum. Þetta er grunnhækkun, sem þeir eiga að fá, sem trygginganna njóta. Tryggingafrv. hefur verið í smíðum í tæplega eitt ár. Það er ekkert leyndarmál hér í sölum Alþingis, að upphaflega var talað um að hækka tryggingabæturnar um 300 millj. kr. En það voru þm. Alþfl., sem neituðu að standa að málinu nema bæturnar hækkuðu ekki um 300, heldur um 500 millj. kr. Og það skal ég segja ráðh. og þm. Sjálfstfl. til hróss, að þeir gengu þegar inn á þessa kröfu Alþfl. Þess vegna varð hækkunin 500 millj., eins og raun ber vitni. Allt þetta gerðist á bak við tjöldin, áður en tryggingafrv. var flutt. En það eru atvik eins og þetta, sem sýna, hverjir standa vörð um almannatryggingarnar og leggja á þær mesta áherzlu. Það er víst þetta, sem Ingvar Gíslason kallar afturhald í tryggingamálum, þegar hann þarf að koma höggi á Alþfl. Til samanburðar við afgreiðslu á þessu máli og þetta tryggingamál allt, sem núv. ríkisstj. hefur knúið í gegnum þingið, þótt á síðustu vikum þess væri, vil ég rifja það upp, að í tíð vinstri stjórnarinnar gerði Alþfl. kröfu um mikla hækkun almannatrygginga. En þá fengust framsóknarmenn og Alþb.-menn ekki til þess að sinna því máli. Fjmrh. Framsfl. sagði nei og sá öll vandkvæði á því að útvega peninga í tryggingahækkanir. Og hvað gerði Hannibal Valdimarsson þá? Hann var þá einn af ráðh. Það fór ekki mikið fyrir tryggingaáhuga hans þá, þó að hann gráti næstum því fyrir framan gamla fólkið nú.

Alþfl. fór með málið.

Alþfl. fór með málið, en hann þurfti stuðning annarra ráðh.  Nú er svo komið, að allir flokkar keppast um að sýna áhuga sinn á almannatryggingum og reyna að koma því orði á Alþfl., að hann hafi brugðizt þessu gamla baráttumáli sínu. Dæmið, sem ég nefndi áðan, sannar betur en nokkuð annað, að árásirnar á Alþfl. eru tilefnislausar. Við látum okkur þær því í léttu rúmi liggja. En hinu fögnum við, að almannatryggingar eru nú orðnar svo mikið áhugamál allra flokka, að varla verður fyrirstaða um öra þróun þeirra á næstu árum. Í hinum nýju tryggingalögum, sem samþ. voru í dag, er að ýmsu leyti farið inn á nýjar brautir. Það er trú okkar Alþfl. manna, að á næstu árum muni tryggingakerfið halda áfram að taka verulegum skipulagsbreytingum, til þess að það mikla fé, sem varið er í þessu skyni, komi að sem beztum notum og tilgangi tryggingahugsjónarinnar verði sem bezt náð. Ég hef rætt aðallega um þrjú mikil mál. Eitt hefur sérstöðu. Það er sjálfstæðismál, landhelgin. Hin tvö, skólamál og almannatryggingar, fjalla um aðstöðu okkar í lífinu og öryggi. Þau snerta þá hugsjón, að landsmenn skuli allir vera jafnir. Þetta er hugsjón jafnaðarstefnunnar í framkvæmd. Nú gengur alda um hinn frjálsa heim, og unga fólkið krefst endurmats á lýðræði, á jafnrétti fólksins í lýðræðisríkjum. Þetta teljum við jafnaðarmenn mál næstu framtíðar hér á landi og unga fólkið í röðum okkar setur það ofar öllu. Vinstri hreyfing á Íslandi hefur því miður lengi verið klofin og aldrei klofnari en nú, en Alþfl. hefur reynzt sá vinstri flokkur, sem hefur starfað af mestri ábyrgð og náð mestum árangri. Hann er því sá kjarni, sem allir íslenzkir jafnaðarmenn eiga að safnast um og eiga að styðja í þeim kosningum, sem fram undan eru. Alþfl. er flokkur framtíðarinnar. - Góða nótt.



Herra forseti. Ég held, að hv. 5. þm. Vesturl., Benedikt Gröndal, hafi ekki efni á því að vera að brigzla okkur stjórnarandstæðingum um siðleysi í landhelgismálinu. Það vita allir og það er til hróss þessum hv. þm., að hann er óánægður með afgreiðslu ríkisstj. á málinu, og þess vegna eru svona slagorð fram kölluð af hans hendi. Það er ekki hægt að óska eftir samstöðu í landhelgismálinu upp á þann hátt að gera ekki neitt, eins og hæstv. ríkisstj. gerir till. um. Það veit Benedikt Gröndal, þó að hann segi annað hér. Það, sem er gert í landhelgismálinu, er ekki annað en það, sem hefur verið rökstutt, það eru ábyrgar, ákveðnar till. í málinu, og landhelgismálið sem og önnur mál vinnast ekki nema ákveðnar till. séu í því gerðar. Út af því, sem Benedikt Gröndal sagði um tryggingarnar, þá vil ég leiðrétta hann með það, að tryggingabæturnar hækki eins og kaupgjald og vísitala í landinu. Þetta er ekki rétt. Það á hins vegar að taka tillit til þess, ef kaupgjald í almennri fiskvinnu hækkar, þá getur tryggingaráðið tekið málið upp, og þá skulu þeir tryggðu njóta bóta að 6 mánuðum liðnum. Þetta er frammistaðan. Framsfl. vildi tengja þetta kaupgjaldsvísitölunni og kaupgjaldinu í landinu, og það var tryggara en yfirlýsing Eggerts G. Þorsteinssonar. Benedikt Gröndal segir: Við björguðum því, Alþfl.-menn, á bak við tjöldin, að það var farið í 20% í staðinn fyrir 10%. - Nú skal ég ekki fara að ræða um það, sem Benedikt Gröndal þykist sjá á bak við tjöldin. En ég spyr: Var ekki þessi endurskoðun unnin undir forsjá tryggingaráðh. Eggerts G. Þorsteinssonar? Var hún ekki framkvæmd af þeim Alþfl.-mönnum, forstjóranum í Tryggingastofnuninni og Björgvin Guðmundssyni? Það hefur verið hjá Alþýðublaðinu sýnd mynd af þremur Alþfl.-mönnum, sem höfðu þar forustu um. Hvar voru þeir á verðinum, þegar þessar till. voru gerðar? Ætli það hafi ekki heldur verið hitt, að þeir hafi séð að sér, að þeir voru komnir í alvarlega hættu með málið, Alþfl.-menn. Það sannaðist á hæstv. fjmrh., að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Það kom greinilega fram, þegar hann vék að hinni skörulegu og skeleggu ræðu Einars Ágústssonar. Hlustendur hafa tekið eftir því, að Magnús Jónsson nefndi ekkert dæmi um það, sem Einar hefði ofsagt eða farið rangt með, heldur vitnaði hann til þess, að hann hefði ekki vald á ríkisskattanefnd, hún væri sjálfstæður dómstóll. Ráðh. mundi þó e.t.v. hafa tækifæri til þess að koma að rökum um það, að breyttar forsendur væru fyrir því, að úrskurður hennar gæti staðizt áfram. Og ef ekkert átti að gera í sambandi við þá launabreytingu, sem varð fyrir jólin, af hverju sagði þá Magnús Jónsson fjmrh. þetta m.a. við Morgunblaðið, þegar hann ræðir um hina nýju kjarasamninga: „Í öðru lagi falla nú niður margs konar hlunnindi, fríðindi og aukagreiðslur, sem tíðkazt hafa í ríkiskerfinu, ekki sízt hjá hinum hæst launuðu.“ Og síðar: „Í heild er niðurstaðan sú, að launahækkanir til hinna hæst launuðu verða ekki jafnmiklar í reynd og þær kunna að sýnast á pappírnum, vegna þess að á móti kemur, að margs konar hlunnindi falla niður.“ Hvað var það, sem ráðh. átti við, ef það er ekki ádeiluvert, ef þessu er ekki komið í framkvæmd? Fjmrh. talaði um það, að till. okkar nú við fjárlagaafgreiðslu væru ekki í sparnaðarátt. Mikið var það nú. Við fluttum við 3. umr. fjárl., minni hl. fjvn., till. upp á 13 millj. kr. hækkun í fjárl., sem voru 11500 millj. kr. Það hafði áhrif á ríkiskerfið! En það, sem við höfum hins vegar haldið fram, er það, að það þýðir ekki að bera fram einstakar till. til sparnaðar í ríkiskerfinu. Það verður að taka kerfið sjálft til endurskoðunar, ef það á að hafa nokkur áhrif á niðurstöðutölu fjárl. Þessu höfum við marglýst yfir og reyndar ráðh. viðurkennt, að það yrði að vinna að ríkiskerfinu þannig, að kerfisbundið væri, ef breyta ætti niðurstöðum á fjárl. Ráðh. sagði, að við hefðum verið á móti verðstöðvuninni. Við höfum ekki verið á móti verðstöðvuninni, en við höfum hins vegar haldið því fram, að verðstöðvun, sem væri sýndarmennska ein, gagnaði ekki nema þann stutta tíma, sem hún væri látin gilda. Þannig hefði farið áður og þannig færi nú, ef núv. valdhafar sætu áfram í stólunum, eins og ég mun víkja að síðar. Ráðh. sagði, að það væri kosningabragur á þessu þingi, og dómsmrh. vék að því líka, hér flyttu stjórnarandstæðingar margar till. til útgjalda, en ekki væri séð fyrir, hvernig greiða ætti. Ég gerði mér það til dundurs, að ég tók saman á nokkrum frv. ríkisstj., sem komið hafa á borð þm. síðustu dagana, hvað miklar útgjaldahækkanir þar væri um að ræða, sem áttu að koma til framkvæmda, eftir að þetta ár er liðið, og ég var kominn á annan milljarð, þegar ég hætti þeirri samlagningu. Þar var ekki um ábyrgðarleysi að ræða, enda var það flutt af stjórninni, en það var ekki séð fyrir tekjum til þess að koma þessum verkefnum í framkvæmd. Um ræður þeirra Alþfl.-manna vil ég svo segja það, að það einkennir þá, að það, sem þeir gera, er allt vel unnið og rétt gert. Í því sambandi langar mig að minna á það, að þegar gengisbreytingin 1967 var gerð, hélt Alþfl.-formaðurinn því fram, að hún væri sérstaklega vel hugsuð og undirbúin. Engin gengisbreyting á Íslandi hefði verið svo vel gerð. Hún entist í einn mánuð án nýrra aðgerða. Yfirlýsingar fram í tímann og stefnufesta er mikils virði, segja þeir Alþfl.-menn. Þeir hafa gefið út yfirlýsingu. Eina gáfu þeir út 25. ágúst 1967 um ástandið í efnahagsmálum, og þá sagði Gylfi Þ. Gíslason: „En ég fullyrði, að gengislækkun er ekki rétta leiðin.“ En í nóvember var gengislækkun gerð, og þá var hún eina rétta leiðin. Þá sagði Gylfi Þ. Gíslason, eftir að hún hafði verið framkvæmd 21. nóv., nákvæmlega þrem mánuðum síðar: „Þá mun tímabil erfiðleikafina von bráðar á enda og björt framtíð blasa við þjóðinni.“ Gengisbreytingin var þá eina rétta leiðin. Stefnufestu skulum við hafa, segir Alþfl. Hver er stefna Alþfl.? 1953 sagði Alþfl.: Ranglátasti skattur, sem íslenzki löggjafinn hefur lagt á, er söluskattur. - Nú er hann réttlátasti skattur, sem íslenzki löggjafinn hefur lagt á, enda er hann nú stærsti tekjustofn ríkissjóðs í þeirri ríkisstj., sem þeir Alþfl.-menn styðja. Jafnrétti og örugg afkoma allra þegna er okkar höfuðtakmark, sagði Gylfi Þ. Gíslason hér í kvöld. Ellilaunin hafa lækkað frá því 1967 fram til þessa um 9%, þó að þau hafi verið hækkuð í sumar um 20%. Það er mikið afkomuöryggi hjá ellilaunaþega, sem fær 4900 kr. á mánuði nú, og svo verður að vera fram að næstu áramótum. Og það er mikið afkomuöryggi, þó að hann fái 84 þús. á næsta ári, sem er svo gert með þeim hætti, að sveitarfélögin eru látin borga rúm 50% af hækkuninni, og á því er sannkallaður framfærslusvipur. En á sama tíma og Alþfl. kemur þessu réttlæti í framkvæmd stendur hann fyrir því að leggja hér fram frv. að skattamálum, þar sem hluthafar mega taka um 20% arð, því að svo var það í frv., þegar það var lagt fyrir. Skattfrjálst má vera hjá hjónum um 60 þús. kr. og fyrir hvert barn þeirra um 15 þús. kr. Þetta er jafnréttið, sem Alþfl. er að skapa nú til dags. Á sama tíma er svo ekkert gert í skattamálum einstaklinganna. Þetta þótti svo mikil rausn, að atvinnurekendurnir höfðu ekki lyst á þessu og létu breyta frv. Það er ekki að undra, þótt óbreyttir Alþfl.-menn segi: Það er hryllileg staðreynd, að stór hluti þjóðarinnar er hættur að gera greinarmun á okkur og Sjálfstfl. - Þetta var í Alþýðublaðinu í sumar. Landbrh., Ingólfur Jónsson, flutti ræðu hér í kvöld og vék m.a. að vegamálum og talaði um, hvað betur væri að þeim staðið nú en áður hefði verið. Minna má ráðh. á það, að þegar hann tók við þeim málum voru vegir landsins skuldlausir og lítt notaðir tekjustofnar, sem hann tók þá við. Nú er það svo, að vegasjóður skuldar um 700–800 millj. kr. og tekjustofnar af umferðinni eru nú að mestu nýttir nema þeir, sem ríkissjóður situr enn að og þarf til veganna að ganga. Það er gott dæmi um samhengið í efnahagsstefnu ríkisstj. og vegamálunum, að skuld á Keflavíkurvegi er nú yfir 400 millj. kr., þó að vegurinn kostaði ekki nema um 270 millj. kr. Um landbúnaðarmálin, sem Ingólfur Jónsson vék að, vil ég spyrja: Hver er stefna landbrh. í framleiðslu og uppbyggingu landbúnaðarins? Hún hefur engin verið. Hins vegar hefur ráðh. haldið því fram, að það skipti ekki máli, hver framleiðslukostnaðurinn væri, því að hann yrði borinn uppi af verðlaginu, þegar varan væri seld. Þess vegna hefur ráðh. tekið upp þá stefnu að hækka vexti af stofnlánum til landbúnaðarins og stytta lánstímann, og lánakjör þau, sem landbúnaðurinn býr nú við, eru slík, þegar launaskatturinn er tekinn með, sem var yfir 20 millj. á s.l. ári, að það jafngilti því, að það væru 15.5% afföll af lánum þeim, sem landbúnaðurinn fékk til stofnlána, enda hefur þessi stefna orðið til þess að draga verulega úr sölu á landbúnaðarafurðum. Það hefur sýnt sig, þar sem varan hefur selzt meira, eftir að var farið að greiða hana niður, og bændur landsins eru tekjulægsta stétt þjóðfélagsins. Þetta er árangurinn af landbúnaðarstefnu Ingólfs Jónssonar. Stjórnarflokkarnir gengu til kosninganna árið 1959 undir kjörorðinu: „Stöðvun verðbólgu“. Undir sama kjörorði gengu þeir til kosninganna 1967. Og enn á að ganga til kosninga undir kjörorðinu: „Stöðvun verðbólgu“. Hver er svo árangurinn af þessum fyrirheitum um stöðvun verðbólgunnar? Á áratugnum 1950–1960, þegar Framsfl. sat í ríkisstj., var vöxtur verðbólgunnar 123 stig, en 250 stig á áratugnum 1960–1970, á valdaskeiði núv. ríkisstj. Árangurinn af fyrirheitunum við síðustu kosningar um stöðvun verðbólgu varð þessi: Gengisfelling var gerð í nóvember 1967 og aftur í nóvember árið eftir. Segja má með réttu, að bráðabirgðaráðstafanir hafi verið gerðar svo að segja í hverjum mánuði á milli gengisbreytinganna ti1 að halda atvinnu- og efnahagskerfinu gangandi. Afleiðingarnar af þessum gengisföllum urðu svo þær, að erlendur gjaldeyrir hækkar í verði yfir 100%. Gengistöp ýmissa ríkisstofnana urðu hartnær einn milljarður. Fjárlög hafa hækkað frá 1967 úr 4700 millj. kr. í 11500 millj. kr., eða um 144%. Sparnaður í ríkisrekstrinum hefur reynzt minni en ætlað var. T.d. hefur ekki tekizt að telja launaðar nefndir enn þá, þó að á annað ár sé liðið síðan óskað var eftir grg. um þær. Áður hafði þó verið gefið fyrirheit um sparnað á því sviði. Greiðsluhalli hefur verið hjá ríkissjóði öll þessi ár kjörtímabilsins nema árið 1970, þrátt fyrir verulegar tekjur umfram fjárlög og háar fjárhæðir í lánum vegna verklegra framkvæmda. Staða erlendra skulda hefur breytzt svo, að á árinu 1966 voru nettóskuldir við útlönd 6353 millj. kr., en 1970 9346 millj. kr. í árslok 1966 námu nettóskuldir við útlönd 34% af heildarútflutningstekjum af vörum og þjónustu á þessu ári, en í árslok 1970 eru nettóskuldir við útlönd 44% af áætluðum útflutningstekjum af vörum og þjónustu. Atvinnuleysi var verulegt á árunum 1968 og 1969. Launakjör voru lægri en gerzt hefur um langt árabil á árinu 1969 og fram eftir árinu 1970. Þrátt fyrir einstakt góðæri í verðlagi og aflabrögðum s.l. ár er atvinnulífinu haldið gangandi með ríkisaðgerðum, sem felast í niðurgreiðslum á vöruverði, og kostar það þjóðina yfir 1100 millj. kr. Nægir sú fjárhæð þó ekki nema fram yfir kosningarnar. 1. sept. skal þessari sýndarmennsku hætt, enda kosningunum þá lokið. Ríkisstj. hefur ekki séð önnur úrræði til lausnar í efnahagsvandamálum en síendurteknar gengislækkanir. Við framsóknarmenn höfum oft á það bent, að aðrar leiðir væru til, svo sem markviss stefna í atvinnumálum, stjórn á fjárfestingu, endurskipulagning á ríkisrekstrinum, hagstæðari stofnlán vegna atvinnuveganna og færri sérskattar á þá en nú er. Ekki hefur ríkisstj. viljað eyrun að því leggja, að slík ráð kæmu að notum. Á þessu þingi hefur einn af þm. Sjálfstfl., Ólafur Björnsson hagfræðiprófessor, sagt álit sitt á gengislækkunarstefnu ríkisstj. og útlitinu í efnahagsmálum. Í þingræðu 10. febr. s.l. segir Ólafur Björnsson svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það er vissulega hægt að halda öllu fljótandi um stundarsakir með slíkum einhliða aðgerðum stjórnvalda, þó að gerðar séu í trássi við launþegasamtökin, en ekki heldur nema um stundarsakir, því að fyrr eða síðar kemur að því, að hinar sífelldu gengislækkanir eyðileggja trú fólksins á gildi peninganna, en með því er grundvellinum kippt undan því, að efnahagskerfið sé starfhæft, og öngþveiti óðaverðbólgu heldur innreið sína. Ég tel mig ekki gera mig sekan um neitt trúnaðarbrot, þó að ég segi það hér, að ég hef a.m.k. allt s.l. ár, bæði innan míns flokks og á opinberum vettvangi, ekki dregið neina dul á þá skoðun mína, að þessi hefðbundnu úrræði hafa nú gengið sér til húðar og leita verður nýrra.“ Og síðar í sömu ræðu segir Ólafur Björnsson, þegar hann lýsir, hvað við taki 1. sept.: „Það er hrollvekja að hugsa til þeirra vandamála, sem blasa við.“ Þetta er yfirlýsing eins þm. úr stjórnarliðinu á árangrinum af efnahagsstefnu ríkisstj. Í ræðu minni hér að framan hef ég sýnt fram á það, að allt tal ríkisstj. um verðstöðvun árið Í967 var skrum eitt, gert til að blekkja þjóðina, og það tókst þá. Sama leik á að reyna að leika nú. Ríkisstj. ætlar að fleyta sér á sýndarmennsku í gegnum kosningarnar í vor. Herra forseti. Taka má undir orð Ólafs Björnssonar, þegar hann segir, að það sé hrollvekja að hugsa til þess, er verðstöðvunartímabilinu lýkur og áhrif af efnahagsstefnu ríkisstj. koma að fullu í ljós. Þjóðin má þó ekki gleyma því, að hún hefur mikla möguleika til góðrar afkomu í efnahagsmálum, ef í stað úrræðaleysis og þröngsýni núverandi valdhafa kemur atorka og dugur nýrra manna. Þjóðin býr nú við sérstaklega hátt verð á sjávarafurðum og örugga sölu þeirra. Hún á aukna sölumöguleika í landbúnaðarframleiðslu sinni. Fiskrækt í ám og vötnum á að geta orðið arðsöm atvinnugrein. Sama er að segja um þjónustu við ferðamenn og samgöngur landa á milli. Iðnaðarframleiðsla á að verða stærri þáttur í atvinnulífi þjóðarinnar en nú er, og svo verður, ef rétt er á haldið. Þessir og aðrir möguleikar eiga að skapa bjartsýni og trú hjá þjóð, sem býr í fögru landi, landi, sem býður tært vatn og hreint loft. Það er ljóst, að þeir atvinnuvegir, sem skapað hafa tilveru þessarar þjóðar, landbúnaður og fiskveiðar, ráða mestu um framtíð hennar. Fiskveiðar og fiskiðnaður munu verða fyrirferðamest í atvinnulífi þjóðarinnar sem fyrr. Framsóknarmenn hafa með málflutningi sínum á Alþ. í vetur sannað það, að þeir munu með störfum sínum í framtíðinni leggja höfuðáherzlu á skipulag, þ.e. atvinnuuppbyggingu í landinu. Með frv. um Atvinnumálastofnun ríkisins, iðnþróunaráætlun, ríkis- og bæjarútgerð togara og fjárhagsstuðningi til endurbóta á frystihúsum er mynduð keðja til uppbyggingar fiskiðnaðarins. Þessar ráðstafanir munu tryggja jafnari hráefnaöflun en nú er, lengri árlegan vinnutíma og skapa möguleika á fullvinnslu aflans. Marka þarf ákveðna stefnu í framleiðslu landbúnaðarvara, sem byggð sé á því, að bændur njóti sambærilegra tekna við hliðstæðar stéttir, en gera þó þessa nauðsynlegu matvælaframleiðslu hagkvæma með tilliti til verðs. Beita á fjárhagsstuðningi ríkisins í samráði við forustumenn landbúnaðarins til að vinna að því. Framsóknarmönnum er ljóst, að grundvöllur þess, að þjóðin lifi farsælu lífi í landi sínu, er verndun fiskimiðanna. Þess vegna hafa þeir haft forustu um að móta till. um útfærslu landhelginnar, eins og kunnugt er. Framsóknarmenn munu beita sér fyrir því, að tekin verði aftur upp sú stefna, sem horfið var frá, þegar þeir áttu þátttöku í ríkisstj., að leita eftir félagslegri samstöðu ríkisvaldsins og fólksins í landinu um lausn efnahagsmála. Framsóknarmenn gera sér grein fyrir því, að engin töfralyf gagna, hvorki þessari þjóð né öðrum, til lausnar vandamála. Það er með þjóðir sem einstaklinga, að eigin manndómur skapar lífshamingjuna. Framsóknarmenn munu með málflutningi sínum í kosningabaráttunni í vor kynna þjóðinni stefnu sína og framtíðaráform. Þeir munu ekki kvíða samanburði á þeirri stefnu og stefnu ríkisstj. Kjörorð okkar framsóknarmanna í kosningabaráttunni verða: Við treystum á dómgreind almennings. Við trúum á góðan málstað. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Ósköp var hann Benedikt Gröndal, þetta prúðmenni hversdagslega, fokreiður hér áðan. Ég verð að segja það, að ég get ekki orða bundizt, þegar Alþfl.-menn iðka þá list að brigzla mér um aðgerðaleysi í tryggingamálum á dögum vinstri stjórnarinnar. Þetta eru vísvitandi ósannindi, sem þeir fara með, því að það var Alþfl. sjálfur, Guðmundur Í. Guðmundsson fyrir hans hönd, sem fór með tryggingarnar á þeim árum, og ber því alla ábyrgð á aðgerðaleysi þeirra ára í tryggingamálum. Benedikt Gröndal sagði, að ég hefði úthúðað Alþfl. En það rétta er, að ég fordæmdi það 12 ára umskiptingshlutverk, sem forusta Alþfl. hefur leikið og leikur enn í sambúðinni við höfuðandstæðing allrar jafnaðarstefnu, þ.e. íhaldið. Þetta fordæmdi ég. Ég veit ástæðuna til reiðikastsins hjá Benedikt Gröndal. Það var samvizkubitið, sem olli reiði Benedikts Gröndals. Um viðræðurnar við Alþfl. er það sannleikanum samkvæmt, að Samtök frjálslyndra og vinstri manna buðust alls ekki til að ganga í Alþfl., heldur að við sameinuðumst í nýjum jafnaðarmannaflokki, ef samstaða næðist um málefni. Alþfl. boðaði til þessara viðræðna, en þegar á hólminn kom, fór hann undan í flæmingi, og ekki náðist neinn árangur, og það er hans sök. Hitt eru alger og ruddaleg ósannindi, að rætt hafi verið um þingsæti fyrir okkur Björn Jónsson, og vísa ég þeim orðum til föðurhúsanna. Hv. þm. Matthías Bjarnason sagði hér í kvöld, að vegna þess að við Íslendingar hefðum átt hlut að till. um, að kvödd yrði saman alþjóðleg ráðstefna um landhelgismál, værum við skuldbundnir til að færa ekki út landhelgina fyrr en að ráðstefnunni lokinni. Út af þessu vil ég segja þetta: Brasilía var einnig í fararbroddi þeirra þjóða, sem frumkvæði áttu að ráðstefnunni, en samkv. nýlegri skýrslu um utanríkismál, sem Emil Jónsson flutti hér á dögunum á Alþ., kemur það fram, að Brasilíumenn sáu þó ekkert því til fyrirstöðu að færa út landhelgi sína í desember s.l., þ.e.a.s. desember 1970, í 200 mílur. Og þegar er kunnugt um fjölmörg önnur ríki, sem vinna nú að undirbúningi útfærslu fiskveiðilögsögu sinnar á þessu ári og því næsta, hvað sem ráðstefnunni líður. Það er þetta, sem hæstv. utanrrh. kallar siðlausa ævintýrapólitík, þegar við Íslendingar eigum sjálfir í hlut. Það vakti athygli mína í kvöld, að Karl Guðjónsson tilkynnti opinberlega, að hann yrði í kjöri fyrir Alþfl. í Suðurlandskjördæmi eða alþýðuflokksfélögin, eins og hann vildi nú heldur kalla það, í Suðurlandskjördæmi. Þetta kom mér dálítið á óvart, því að ekki er mjög langt síðan þessi hv. þm. tilkynnti mér sem formanni Samtaka frjálslyndra og vinstri manna, að hann kæmi í slaginn með okkur, hvort sem væri sem óbreyttur liðsmaður eða til framboðs. Karl bjóst við að verða spurður að því, hvort hann væri hættur að vera stjórnarandstæðingur og sé orðinn stuðningsmaður stjórnarinnar. Hann segir stjórnarsamninginn útrunninn á kjördegi, og það er rétt. En eftir kjördag verður Karl væntanlega í þingflokki Alþfl., og vil ég þá vona, að hann verði ekki til þess að ráða úrslitum um áframhaldandi stjórnarsamstarf íhalds og Alþfl. og máski til að framlengja það. Það væri ógæfuhlutverk. Ég vildi óska honum betra hlutskiptis og þá sérstaklega vænta þess, að hann leggi sameiningarmálunum lið, þótt Alþfl. væri ekki til viðtals um þau mál nú fyrir kosningar. Einnig vil ég vona, að Karl Guðjónsson styðji áfram stefnu Samtaka frjálslyndra og vinstri manna í landhelgismálinu, sem hann fyrir skemmstu staðfesti með undirskrift sinni, en berjist gegn þokuafstöðu Alþfl. í því þýðingarmikla máli. Það er a.m.k. von mín. Magnús Kjartansson taldi, að seinleg viðbrögð verkalýðssamtakanna gegn launaárás stjórnarinnar mundu vera afleiðingar af kjöri Hannibals og Björns í forustu Alþýðusamband Íslands. En undarlegt er það, að það hafa þó einmitt verið forustumenn kommúnista í verkalýðshreyfingunni, sem seinast og deigast hafa búizt til viðnáms og gagnsóknar gagnvart launaskerðingu ríkisstj. Þetta þykir máske ótrúleg saga, en sönn er hún engu að síður. Og þetta veit Magnús Kjartansson af sérstökum ástæðum allra manna bezt. Svo hljóðandi hógvær og raunhæf till. Björns Jónssonar varð að baráttumáli flokksbræðra Magnúsar Kjartanssonar í stjórn Alþýðusambands Íslands út af þessum málum, með leyfi hæstv. forseta: „Sameiginlegur fundur miðstjórnar Alþýðusambands Íslands og samninganefndar allra landssambanda innan þess, svæðasambanda og stærstu verkalýðsfélaga, sem ekki eiga aðild að landssamböndum, álykta að fengnu neikvæðu svari Vinnuveitendasambands Íslands við þeirri kröfu að bæta í kaupi þá skerðingu, sem varð á launum vegna lögþvingaðra breytinga á greiðslu verðlagsbóta, að beina því til allra sambandsfélaga innan ASÍ, að þau leggi algert bann við allri yfirvinnu félaga sinna og standi það bann þar til breyting hefur orðið á framangreindri afstöðu Vinnuveitendasambandsins. Væntir fundurinn þess fastlega, að ekkert sambandsfélag skerist úr leik í þessum óhjákvæmilegu aðgerðum, til þess að samningsbundnu kaupi verði uppi haldið og gerðir samningar virtir.“ Tillögumaðurinn var Björn Jónsson. Þessari till. beitti Eðvarð Sigurðsson sér fastlega á móti, og í krafti síns stóra félags, Dagsbrúnar, tókst honum að fá hana fellda. Þetta er sannleikur málsins. Og má svo Magnús Kjartansson halda áfram brigzlum í garð okkar Björns Jónssonar í þessu máli. Herra forseti. Góðir hlustendur. Það líður nú að lokum þessara umr. Þingslit eru fyrirhuguð á morgun og gengið verður til örlagaríkra kosninga eftir röska tvo mánuði. Og því vil ég segja þetta: Ríkisstj. Sjálfstfl. og Alþfl. hefur stjórnað landinu í 121/2 ár. Allir eru orðnir hundleiðir á ráðh., og það sem alvarlegra er, stjórnarstefnan er gjaldþrota fyrirtæki. Úrræði hennar hafa gengið sér til húðar. Rassinn er úr buxum stjórnarinnar, og þannig til fara ganga hæstv. ráðh. nú fram fyrir kjósendur. Höfuðmál kosninganna er að sjálfsögðu það, að stjórnarflokkarnir missi meiri hluta sinn og að stjórnin falli. Menn hafa verið að brigzla Samtökum frjálslyndra og vinstri manna um aukna sundrungu á vinstri væng stjórnmálanna, og mundi því tilkoma okkar firra stjórnina falli. Þetta er annaðhvort sagt af mikilli fávizku eða a.m.k. að óathuguðu máli, nema hvort tveggja sé, og skal ég nú sýna fram á hið rétta í því máli. Framsfl. og Alþb. gamla, sem var miklu öflugra en núv. Alþb., reyndu við tvennar kosningar að svipta stjórnarflokkana meiri hl. og reyndust þess ómegnug í bæði skiptin. Enginn getur því látið sér detta í hug, að Framsókn og Alþb. nýja geti fellt stjórnina. Þetta vita raunar allir. Nú má stjórnarliðið ekki við því að missa einn einasta þm. Þá hafa þeir ekki stjórnhæfan meiri hluta. Það er því augljóst mál, að fái frjálslyndir vinstri menn einn þm. kjörinn, fylgja því aldrei færri en þrír uppbótarþm., þ.e. fjögurra manna þingflokkur. Það þýðir aldrei minna en tvo þm. úr liði stjórnarflokkanna, og þar með væri stjórnin fallin. Takist okkur hins vegar að ná þremur þm. kosnum, mundum við aldrei fá færri en tvo uppbótarþm., eða alls 5 manna þingflokk. Nú heiti ég þess vegna á alla, sem vilja fall stjórnarinnar, að veita Samtökum frjálslyndra traust og stuðning í kosningunum, því að það er einasta leiðin til að létta því stjórnarfari af þjóðinni, sem þjakað hefur hana í 121/2 ár. Nú er sannarlega mál, að því linni. Okkur hefur þegar orðið nokkuð ágengt í sameiningarmálunum. Allir vita, að sameining vinstri aflanna verður aldrei á þann veg, að vinstri menn í öðrum flokkum gangi inn í Framsfl., ekki heldur með því, að menn gangi inn í Alþfl., og því síður með því, að menn leggi leið sína í hinn fjarstýrða kommúnistaflokk, Alþb. Einasta færa leiðin í sameiningarmálum vinstri manna er sú, sem Samtök frjálslyndra beita sér fyrir, nefnilega að knýja vinstri flokkana til að ganga upp í nýja einingu, nýjan jafnaðar- og verkamannaflokk líkrar gerðar og alþýðuflokkarnir á Norðurlöndum og í Bretlandi. Þar með verða hin sundruðu flokksbrot að sjálfsögðu sjálf að hverfa af sviðinu. Þetta er það, sem við erum að gera og er einasta leiðin til þess, að íhaldið geti ekki haldið áfram hér völdum og ráðið lögum og lofum í landi. Þetta er það, sem allir sameiningarmenn, hvar í flokki sem þeir hafa verið og eru, eiga að styðja, þ.e.a.s. Samtök vinstri manna eru leiðandi aflið til að knýja þetta fram. Og til þess eru samtök okkar stofnuð öllu öðru fremur. Við erum að vísu berhent, erum févana. Við höfum ekkert á að treysta í þessum kosningum nema fólkið sjálft, en á það treysti ég líka, og því hef ég áður treyst, og það hefur aldrei brugðizt mér. Því geng ég og flokkur minn, Samtök frjálslyndra og vinstri manna, ótrauð og örugg til kosninganna. Allt er komið undir frumkvæði, áhuga og ötulu starfi hvers einstaks manns og allra hinna mörgu um landið allt. Víst erum við ekki vel vopnum búin til bardagans nema málefnalega, og það er þó aðalatriðið. Því segjum við örugg og sigurviss: Ef sverð þitt er stutt, þá gakk þú bara feti framar. Að svo mæltu býð ég góða nótt og segi við samherja mína og stuðningsmenn um allt land: Komið heil hildar til. - Góða nótt.