Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í ræðu, sem ég flutti í gærkvöld, gerði ég grein fyrir þeirri afstöðu minni, að fylgi mitt við þessa þáltill. byggðist á eftirfarandi: Hinn 8. maí 1979 samþykkti hv. Alþ. till. til þál. um aðild Íslands að alþjóðasamningum um mannréttindi. 19. gr: þessa sáttmála hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Allir skulu eiga rétt á að ráða skoðunum sínum afskiptalaust. 2. Allir skulu eiga rétt til að láta í ljós skoðanir sínar; í þessum rétti felst frelsi til þess að leita, taka við og miðla alls konar vitneskju og hugmyndum án tillits til landamæra, annaðhvort munnlega, skriflega eða á prenti, í formi lista, eða eftir hverjum öðrum leiðum öðrum að þeirra vali. 3. Sérstakar skyldur og ábyrgð felast í því að nota sér réttindi þau sem um getur í 2. mgr. þessarar greinar: Því má takmarka þessi réttindi að vissu marki, en þó aðeins að því marki sem mælt er í lögum og er nauðsynlegt: a) til þess að virða réttindi og mannorð annarra; b) til þess að vernda þjóðaröryggi eða allsherjarreglu eða heilbrigði almennings eða siðgæði.“ Við sjálfstæðismenn allir greiðum atkv. með þessari till. á þeirri forsendu að þessi grein í mannréttindasáttmála, sem ég hef lesið upp, verði lögð til grundvallar við þá endurskoðun sem framkvæmd verður.



Herra forseti. Með hliðsjón af því, sem hv. þm. Ellert B. Schram sagði um mannréttindi, og með hliðsjón af því, sem ég sagði í framsöguræðu og í grg., segi ég já.



Ég vil geta þess í sambandi við þetta mál, að þegar síðari umr. fór fram síðla í gærkvöld eða snemma í nótt, þá bar hv. 2. þm. Suðurl. fram till. um að þessari þáltill. yrði vísað til hv. allshn. Sþ. Ég lét kanna þá, hvort hægt yrði að koma við afbrigðum til þess að taka till. hans um að vísa málinu til þingnefndar til afgreiðslu þá; en það reyndist ekki hægt. Ég skýrði þá frá því, að enda þótt umr. yrði lokið að öðru leyti, þá mundi ég bera þessa till. hans upp til samþykktar eða synjunar á fundi í dag, áður en atkvgr. færi fram um sjálfa þáltill. Gefur þá auga leið, að verði nú samþ. að vísa þáltill. til þingnefndar mun hún ekki koma til frekari afgreiðslu á þessu þingi. Á sínum tíma, þegar 1. umr. fór fram, var ekki gerð till. um n. Þess vegna verður það nú borið upp, hvort vísa eigi þessari þáltill. til hv. allshn.



Herra forseti. Það er óvenjulegt að vísa till. til n. á þessu stigi málsmeðferðar. Hins vegar upplýsti hæstv. forseti í nótt, að leyfilegt væri samkv. þingskapalögum að vísa máli til n. á hvaða stigi sem það væri. Þar sem þetta er svona óvenjulegt, þá vil ég gera örstutta grein fyrir atkv. mínu. Ég vil í fyrstu láta þess getið, að mér er kunnugt um að stjórnskipuð nefnd hefur fjallað um ýmsa þá þætti sem till. greinir. Ég hygg að hún hafi alveg nýlega skilað áliti. Málið er þannig í vinnslu hjá stjórnvöldum. Svo vil ég láta það koma fram, að ég tel að þessi till. sé flutt á mjög óvenjulegan og næstum að segja vafasaman - ef ekki einstæðan hátt og á hæpinn máta, þar sem n. úr d. flytur till. í Sþ. Mér sýnist það óeðlilegt. Mér sýnist það t. d. mjög óeðlilegt að þm. úr fjvn., sem sæti eiga í Nd., flyttu þar frv. sem hluti fjvn. Enn fremur sýnist mér að þessi till. sé ákaflega óljóst orðuð og í raun og veru óeðlileg, en fyrst og fremst mjög óljóst orðuð. Þess vegna tel ég að það sé fyllsta ástæða til þess að hún fái athugun í n., þó seint sé, og segi því já.



Hér er um það að ræða, eins og um öll mannanna verk, að ákvæði um skipun nefndar samkvæmt þál. þessari gæti verið skýrara. En ég lít nú þannig á, að hér sé um það að ræða að Alþ. hafi ákveðið með samþykkt þessarar till. að kjósa þriggja manna nefnd til þess að vinna það verk sem hér er um að ræða. Annað, sem gæti hér komið til álita, væri að hæstv. ríkisstj. væri falið að framkvæma þessa till. Ef einhver hv. alþm. ber brigður á að skilningur minn muni vera öllu réttari, þá er ekki um annað að ræða en hv. Alþ. skeri einnig úr þessu og ákveði hvort heldur skuli lítið þannig á, að Alþ. hafi verið að samþykkja að kjósa nefnd eða samþykkja till. til framkvæmdar hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil, áður en ég gef orðið laust um þingsköp, skýra frá því, að bornar hafa verið brigður á að skilningur minn sé réttur. Þarna getur verið um tvennt að ræða, og ég tel sjálfsagt að hv. Alþ. skeri úr um það, hvort menn líta þannig á, hv. alþm., að kjósa beri nú að þessari till. samþykktri þriggja manna nefnd eða hvort vísa skuli till. til hæstv. ríkisstj. til þess að hafa framkvæmd hennar með höndum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð um þingsköp. Flutningsaðili þessa máls er allshn. Nd. og skilningur n. var sá sami og fram kom hjá forseta Sþ., þ. e. að það skuli vera Alþingi sem kjósi þá þriggja manna nefnd sem hér um ræðir. Þetta var skilningur n. sem lagði málið fram.



Herra forseti. Þetta eru mjög óvenjulegar umr. um þingsköp í sambandi við atkvgr. Ég hef lítið yfir grg. þessarar till. og sé ekkert í henni sem bendi til þess að Alþ. sé ætlað að kjósa þessa nefnd. Ég held að þetta sé svo algilt orðalag á þáltill. að það geti ekki leikið vafi á því, að þegar talað er um að skipa nefnd, þá sé átt við ríkisstj. Ég held því fram, að það sé algilt orðalag, ef Alþ. er ætlað að kjósa nefnd, að í þáltill. segi: „Alþingi kýs, Alþingi skal kjósa.“ Ég vil ráðleggja hæstv. forseta að leita álits skrifstofustjóra Alþingis um þetta. Ég mun að sjálfsögðu hlíta því sem hann segir um þetta mál.



Ég hef borið mig saman við skrifstofustjóra Alþingis um þetta atriði og hann segist líta þannig á, að það sé eðlilegt að leggja þann skilning í þessa till. að Alþ. kjósi þessa þriggja manna nefnd. Hins vegar er hann mér sammála um það, að ef bornar eru brigður á að þetta sé eðlileg málsmeðferð, þá sé ekki um annað að ræða en láta hv. Alþ. skera úr um hvorn háttinn það vill hafa á þessu máli.



Herra forseti. Ég vil í framhaldi af því, sem hér hefur verið sagt, og í framhaldi af grg. minni fyrir atkv. mínu áðan láta það í ljós, að ég harma það í fyrsta lagi, að þingnefnd skuli flytja till. sem er gengið frá á þann hátt sem þessi er, og í öðru lagi, að synjað skuli vera um það hér á hv. Alþ. að senda til nefndar till. sem ekki er betur frá gengið en þetta. Jafnframt vil ég taka það fram, að ég hlíti að sjálfsögðu þeim úrskurði sem rétt stjórnvöld fella, þ. e. forseti með stuðningi skrifstofustjóra. Það er ekki nema sjálfsagt.



Herra forseti. Ég vil undirstrika það, að tilgangur þeirrar n. eða þeirra manna, sem þetta frv. fluttu, hefur alla tíð verið sá, að Alþ. kjósi þá nefnd sem hér um teflir. Það er rétt, að þau mistök urðu á í samningu till., að það stendur „skipa“ í stað „kjósa“, en ég hygg að till. að öðru leyti beri það með sér hvað við er átt. Ég vil svo bæta því við, að ég harma það ekkert síður en hv. 2. þm. Austurl., að þeir menn, sem nú hafa geysilegan áhuga á þessu máli, skyldu ekki fyrr nota tækifærið til þess að koma leiðbeiningum og leiðréttingum að. Þessi till. var lögð fram 24. apríl og nú er 23. maí, og það er fyrst um miðnætti í gær eða eftir það sem aths. koma fram. Það tel ég nokkuð seint vaknað á verðinum.



Herra forseti. Ég vil segja það, að það er venja hér á hv. Alþ. að þeir, sem flytja mál, geri till. um það, í hvaða n. mál skuli fara. Ef það fellur niður er það einnig venja að forseti geri till. um til hvaða n. málinu skuli vísað. Hvorugt þetta var gert í sambandi við þetta mál, auk þess sem málið er með þeim hætti, að lítt skiljanlegt er að því er meðferð þess varðar. Hins vegar vil ég segja það, að ég tel mjög óeðlilegt að Alþ. sé látið skipa þessa nefnd, því að hér er talað um að skipa nefnd, en ekki að kjósa. En að sjálfsögðu mun ég hlýða eins og Dalabóndinn Páll á Staðarhóli og segja: Ég lýt tigninni, en stend á réttinum.



Ég vil harma það, að þeir, sem hafa beitt sér gegn þessari till., reyna nú á þessu síðasta stigi málsins að hylma yfir aðalatriðið með því að leggja skammarlega mikla áherslu á aukaatriði. Ég vil benda á hliðstæðu í máli sem ég flutti og var mitt fyrsta mál - held ég megi segja - hér á þingi. Það var till. til þál. og snerti Keflavíkursjónvarpið. Ég leitaði mér þá upplýsinga, hvort það væri andstætt þingsköpum að vísa máli ekki í n., og mér var sagt að það væri ekki. Og þar sem enginn af flm. þessarar till. hefur borið fram till. um að málið skuli fara í n., þá er það undarlegt að utan þess hóps, utan flm.-hópsins, skuli koma till. við síðari umr. um að vísa málinu í nefnd.



Komi ekki fleiri aths. fram lít ég þannig á, að á næsta fundi í Sþ., sem haldinn verður að loknum deildafundum, verði tekin á dagskrá samkv. þessari nýsamþykktu till. kosning þriggja manna til þess að vinna það verk sem þar greinir. Ella tel ég að hv. Alþ. verði nú að skera úr hvort heldur það aðhyllist þennan skilning eða hinn.