Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varamaður á lista Sjálfstfl. í Vesturl., Helga Halldórsdóttir, skrifstofumaður Borgarnesi, taki sæti mitt á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Sturla Böðvarsson.`` Helga Halldórsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsrh. sem yfirmanns einkavæðingarnefndar út af ákvörðun um sölu Búnaðarbankans til S-hópsins svonefnda sem kjölfestufjárfestis. Samkvæmt Orðabók Menningarsjóðs merkir orðið kjölfesta eitthvað þungt í botni skips til að gera það stöðugra á siglingu eða þyngra í kjölinn, eitthvað sem er öruggt eða traust. Nú er það svo, herra forseti, að fram hefur komið að S-hópurinn svonefndi virðist ekki eiga neina peningana og ekki er ljóst og liggur ekki fyrir hvenær hann fer að borga eitthvað, það verður a.m.k. ekki strax, það verður ekki við undirskrift samnings. Hann fær bara afhenta lyklana. Í öðru lagi liggur ekki fyrir hvort greitt verður fyrir bankann í íslenskum gjaldmiðli eða erlendri mynt. Í þriðja lagi liggur ekki fyrir hve stóran hlut hver og einn í þessum hópi mun kaupa. Í fjórða lagi hvílir leynd yfir því hver hinn væntanlegi erlendi samstarfsaðili S-hópsins um kaupin er. Og í fimmta lagi liggur það fyrir og þykir fréttnæmt að á sama tíma og hópurinn er að kaupa Búnaðarbankann geisar heiftúðug valdabarátta bak við tjöldin innan hópsins. Ég vil því leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. í ljósi þessa: Telur hæstv. forsrh. að hér sé fundin sú kjölfesta í eignarhaldi bankans sem verið er að leita eftir og samanber skilgreiningu Orðabókar Menningarsjóðs á því hvað kjölfesta er?

Herra forseti. Það er sjálfsagt erfitt stundum að fara nákvæmlega eftir skilgreiningu Orðabókar Menningarsjóðs. Til að mynda tel ég að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sé kjölfestan í Vinstri grænum þó að hann sé ekki botnstykki í skipi, ég held að það fari ekkert á milli mála. En varðandi hins vegar S-hópinn og sölu á Búnaðarbankanum, þá verða engin hlutabréf afhent fyrr en greiðsla hefur átt sér stað og þar gildir nákvæmlega það sama og um Landsbankann. Ákveðin skilyrði eru einnig sett um að fyrir liggi þátttaka hins erlenda aðila, bankastofnunar, áður en frá þessu er gengið. Þetta er allt saman í góðu samræmi við þær reglur sem unnið hefur verið eftir. Ég sé ekki annað en það liggi fyrir að þegar aðili hefur forustu um kaup á 45% hluta af 100 í stofnun eins og Búnaðarbankanum, þá sé það eftir öllum almennum skilgreiningum örugglega kjölfestuaðili.

Herra forseti. Heldur voru þessi svör rýr í roðinu. Ég held að hæstv. forsrh. þurfi að gera betri grein fyrir því hvort það er trúverðugt og samræmist þeim markmiðum um að hverfa frá öllum hugmyndum um dreift eignarhald til þess að til sögunnar komi þá í stað eignarhalds ríkisins öflugur kjölfestueigandi, að ekkert liggur fyrir hvernig þessi eignalega samsetning verður. Það kom fram í framhjáhlaupi hjá aðilunum sem voru valdir til að kaupa Landsbankann að þeir hefðu ekkert í huga að eiga hann nema í mesta lagi kannski 2--4 ár. Þetta var spekúlatíf fjárfesting af þeirra hálfu. Síðan kemur í ljós að aðilinn sem fær að kaupa Búnaðarbankann, það eina sem um hann er vitað er að hann er nátengdur Framsfl. og gamla Sambandinu. Að öðru leyti veit enginn hver kemur til með að eiga hvað, hvenær þeir eiga peninga til að borga fyrir þetta og þar fram eftir götunum. Samt er gengið fram hjá aðila eins og Kaldbakshópnum sem sannanlega hefði þó væntanlega getað reitt fram peninga og borgað strax. Er þetta mjög trúverðugt, herra forseti? Getur ekki hæstv. forsrh. reynt aðeins betur?

Herra forseti. Ég get alveg sannfært hv. þm. um að þegar frá þessum hlutum verður gengið, þá liggja allir þeir hlutir klárir fyrir. Það er með nákvæmlega sama hætti og gert var við Landsbankann. Það er undirrituð ákveðin viljayfirlýsing og menn hafa náð saman um alla meginþætti en síðan þurfa aðrir hlutir að liggja klárir fyrir þegar endanlega er frá kaupum gengið og ég sé ekkert rangt við það. Ég hef fulla trú á því að þessir aðilar sem þarna eru að kaupa muni koma vel að verki og vilji reka þennan banka vel. Ég sé ekki annað en mjög vel hafi gengið með söluna á báðum þessum bönkum og að við alþingismenn getum verið ánægðir með það.

Herra forseti. Það er auðvitað alveg ljóst að tilgangurinn helgar algerlega meðalið hjá hæstv. ríkisstjórn. En það sem blasir við er að rökin fyrir að fara þessa svokölluðu kjölfestufjárfestaleið eru algerlega hrunin. Helstu rökin hefðu þá verið þau að til staðar yrði í rekstri bankans næstu árin öflugur samhentur eigandi, ef ekki bara einn og sami aðilinn, sem gæti tryggt tiltekna hluti í rekstri bankans og hægt væri að semja við og leggja skuldbindingar á, t.d. um rekstur útibúanetsins, um hagsmuni starfsmanna og annað í þeim dúr, en svo er ekki. Það gleymdist ekki bara að athuga með málverkin heldur virðist ríkisstjórnin henda eignarhaldi bankanna frá sér í hendur einhvers hóps, einhvers aðila, S-hóps hvers samsetning er mjög óljós, enginn veit hver kemur til með að hafa þar undirtökin stundinni lengur og þar af leiðandi og augljóslega er engum samningum hægt að ná um einhver tiltekin markmið í sambandi við rekstur bankans eða stöðugleika í fjármálakerfinu þannig að ég tel þetta, herra forseti, vera hreint ábyrgðarleysi.

Herra forseti. Mér finnst dálítið sérstakt þegar við blasir að áform ríkisstjórnarinnar voru að selja a.m.k. 25% til kjölfestuaðila og selja síðan um 45% til kjölfestuaðila, að þá sé það dregið í efa að það markmið hafi náðst að selja eignarhlut í bankanum til kjölfestuaðila. Það var ekki aðeins að menn seldu meira en 25% til eins aðila, eins og við ætluðum að gera, heldur 45%. Mér finnst þess vegna afar merkilegt að við þær aðstæður skuli það markmið vera dregið í efa í sölum Alþingis.

Virðulegur forseti. Ég beini máli mínu og fyrirspurn til hæstv. forsrh. Veigamikill þáttur í velferðarkerfinu er að tryggja að enginn þurfi að búa við fátækt. Í júlí sl. sumar fóru fram skarpar umræður og greinaskrif af hálfu eldri borgara um kjör þeirra, stöðu eldri borgara og á hjúkrunar- og dvalarheimilum og tengd málefni. Í framhaldi af því varð að samkomulagi að nefnd skipuð fulltrúum Landssambands eldri borgara og fulltrúum ríkisins mundu fjalla um málið. Nú stendur fjárlagavinna sem hæst og því var heitið við 1. umr. að þessi mál yrðu tekin til skoðunar, varðandi eldri borgara, sjúkrahúsin, Tryggingastofnun o.fl. en ég tek fram að við 1. umr. var sagt að mál eldri borgara væru í vinnslu. Ég spyr því hæstv. forsrh. um stöðu þess máls. Eru fyrirliggjandi tillögur varðandi þau atriði sem ég taldi upp sem umfjöllunarefni væntanlegar á næstunni? Verða þær komnar í næstu viku til umfjöllunar þingsins við 2. umr. fjárlaga? Spurningin er um vítahring fátæktarinnar. Ætlum við að rjúfa hann? Ætlum við að leysa fátæktargildruna sem bótaþegar sitja í? Ætlar hæstv. ríkisstjórn að koma á einhverri varanlegri lausn á því máli eða á að halda áfram að refsa bótaþegum, ungum og öldnum, með því að skerða bætur þeirra ef þeir afla einhverra tekna?

Herra forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. fyrirspyrjanda að 25. september sl. var stofnað til vinnu með Landssambandi eldri borgara, vinnu sem átti að miða að því að leggja mætti fyrir þingið tillögur er snertu lífeyrisþátt, bótaþátt og jafnframt umönnunarþátt hins almenna kerfis. Skýringin sem gefin var af hálfu ríkisstjórnarinnar við þau tímamót var sú að forráðamenn eldri borgara hefðu að því fundið að þrátt fyrir aukið samstarf gerðist það of oft að þeir væru látnir koma að málum á síðari stigum og stæðu of oft frammi fyrir allt að því gerðum hlut. Leitast var við að fara öðruvísi að í þetta sinn og það hefur mikið verið unnið og fundir verið margir og ég vænti þess eða a.m.k. vonast til þess að samstaða náist milli manna þannig að hægt verði að leggja fram tillögu til þingsins við 2. umr. fjárlaga eða þá í síðasta lagi við 3. umr. en vonandi við 2. umr. sem færi miklu betur á. En auðvitað fer það eftir því hvort menn ná saman. Það lá aldrei fyrir fyrir fram. Það átti að reyna það og það er mikið í húfi fyrir alla aðila að það takist. Ég vona það besta og tek að því leyti til undir með hv. fyrirspyrjanda.

Virðulegur forseti. Ég þakka svör hæstv. forsrh. en spyr: Um hvað erum við að ræða? Við erum að ræða um þessa sorglegu staðreynd, vítahringinn, fátæktargildruna margfrægu sem aldraðir, öryrkjar og aðrir sem eru háðir íslenska velferðarkerfinu sitja í rauninni uppi með. Hér er ég með gögn frá Félagi eldri borgara þar sem þeir sýna fram á að 7.059 kr. vantar á mánuði ef miðað er við þróun lágmarkslauna og eingreiðslna. Hér upplýsist annað samkvæmt þeirra gögnum: Það vantar 206.112 kr. á ári miðað við lágmarkstaxta. Því er eðlilegt að spurt sé um þetta. En ég vona svo sannarlega, hæstv. forsrh., að það verði svo að þessi gögn liggi fyrir við 2. umr. fjárlaga því að verulega liggur orðið á að gera bragarbót á því sem er að hjá okkur í íslenska velferðarkerfinu.

Herra forseti. Það er örugglega ljóst, hvort sem menn ná saman eða ekki, að fyrir munu liggja eftir þessa vinnu miklar upplýsingar, m.a. upplýsingar um tekjuþróun eldri borgara á undanförnum árum. Ég hygg að það verði fróðlegt fyrir okkur öll að skoða þær upplýsingar. Þó að við næðum ekki saman, sem ég vona enn að muni gerast, munu engu að síður liggja fyrir miklar upplýsingar sem verða gagnlegar fyrir alla umræðu í þinginu.

Virðulegur forseti. Ég þakka enn jákvæðni hæstv. forsrh. En ég ítreka það að við erum að ræða um hvort við ætlum að rjúfa vítahring fátæktarinnar. Ætlum við að leysa fátæktargildruna sem bótaþegar sitja fastir í? Ætlar hæstv. ríkisstjórn að koma á varanlegri lausn í því máli? Eða verður þetta áfram eins og margir bótaþegar segja: ,,Það er verið að refsa okkur, bæði ungum og öldnum, ef við öflum einhverra tekna.`` Þetta er málið í hnotskurn. Ég tek svo sannarlega undir með hæstv. forsrh.: Óskandi er að lausn náist fyrir 2. umr. fjárlaga í næstu viku.

Herra forseti. Fyrir ekki löngu samþykkti Alþingi lög um þjóðlendur. Ekki þarf á þessum vettvangi að rifja upp tilefni þeirrar lagasetningar. Hitt var alveg ljóst af umræðum héðan úr þessum ræðustóli að vilji þingsins var sá að virða að fullu þinglýstar eignir landeigenda. Á því leikur ekki minnsti vafi. Við framkvæmd þessara laga hafa komið upp ýmis álitamál svo sem búast mátti við. Árnessýsla varð fyrst fyrir valinu sem nokkurs konar tilraunavettvangur. Kröfugerð fjmrn. var mótmælt svo sem búast mátti við en málið að lokum sent til úrskurðarnefndar lögum samkvæmt. Nokkur spenna ríkti meðan úrskurðar var beðið en þegar hann svo birtist virtist orðin sátt um málið, enda byggir úrskurðurinn að mestu á því að virða þinglýstar eigur manna rétt eins og fram kom í umræðum á Alþingi. Þá bregður hins vegar svo við að fjmrn. ákveður að áfrýja málinu til dómstóla. Kom það satt að segja nokkuð á óvart. Ég hef heyrt skýringar hæstv. fjmrh. á ástæðum þess að embættismenn hans töldu nauðsynlegt að áfrýja. Eru þær fyrst og fremst af lagalegum toga. Hæstv. fjmrh. er með öðrum orðum nokkur vandi á höndum. Því spyr ég hæstv. fjmrh. hvort hann telji skorta á ákvæði í texta þjóðlendulaga þess efnis að vilji þingsins og úrskurðarnefndar verði framkvæmdur og ef svo er hvort Alþingi þurfi að breyta texta laganna á þann veg að vilji þingsins megi betur koma fram í framkvæmd og draga þannig úr þeirri spennu sem óneitanlega er orðin í þessu stóra máli.

Herra forseti. Ég tel ekki skorta neitt á ákvæði laganna um þessi málefni. Þessi mál eru nákvæmlega í þeim farvegi sem lögin gera ráð fyrir. Það er sérstaklega getið um það í lögunum að allir aðilar sem að þessum málum koma geti skotið þeim til dómstóla ef þeir telja efni standa til þess og það hafa tvö eða þrjú sveitarfélög þegar ákveðið að gera og það hefur ríkisvaldið einnig ákveðið að gera að því er varðar eitt mál, einn úrskurð af þeim sjö sem upp hafa verið kveðnir í Árnessýslu. Það er lögunum samkvæmt. Uppi eru í þessu efni ýmis þýðingarmikil lögfræðileg álitaefni sem m.a. varða gildi þinglýstra heimilda inn til hálendisins þar sem ekki er um að ræða staðfestingu hinum megin frá, ef svo mætti segja, auk annarra álitaefna sem hafa verið til umræðu í landinu áratugum saman eins og við vitum. Með þjóðlendulögunum er gerð tilraun til þess að leysa þessi mál í eitt skipti fyrir öll og til allrar framtíðar. Þess vegna verða menn að vanda sig mjög við fyrstu málin til þess að fá þar úrskurði sem geta staðið framvegis og það er markmiðið með því dómsmáli sem nú er hafið. Það er hafið sem prófmál til þess að fá fordæmisgefandi úrskurði frá æðsta dómstóli landsins um þau álitamál sem þarna er um að tefla. Enginn getur veitt slíkan úrskurð annar en Hæstiréttur Íslands og úrskurðir óbyggðanefndarinnar hafa ekki fordæmi gegnvart dómstólum. Við verðum að gæta samræmis um land allt í þessum efnum. Fyrstu úrskurðirnar verða að vera þannig að þeir hafi fordæmisgildi um allt land þannig að á einu svæði gildi ekki eitt og á öðru annað og að seinna komi hugsanlega hæstaréttardómar sem gætu gengið gegn núverandi úrskurði óbyggðanefndar. Þetta er staðan í málinu. Þess vegna var að mínum dómi óhjákvæmilegt að þetta mál færi fyrir dómstóla í þeim búningi sem það nú er.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin og skil og virði hans stöðu sem fulltrúa framkvæmdarvalds er gegnir því hlutverki að hrinda í framkvæmd vilja þingsins í erfiðu máli. En við hljótum að spyrja hvort ekki sé einfaldast að viðurkenna þinglýsingar, t.d. frá árinu 1882 og yngri, í því skyni að upphefja allan vafa. Landeigendur hafa borgað skatta og skyldur af þessum þinglýstu eignum. Stjórnsýslan hefur viðurkennt þær í verki með þinglýsingunni sjálfri og samkvæmt henni ætti að vera nokkuð skýrt hvað telst þinglýst eign og hvað ekki. Það er auðvitað hin versta staða að bæði ríkisvald og landeigendur þurfi að standa í hörðu stríði og verulegum fjárútlátum vegna deilna sem e.t.v. eru óþarfar og ég tala nú ekki um ef núverandi staða beinlínis skaðar landeigendur vegna réttaróvissu. Ég spyr því hvort ekki sé einfaldast að leyfa landeigendum að njóta vafans með skírskotun til umræðna á Alþingi, niðurstaðna úrskurðarnefndar og þinglýstra eigna og skerpa þá betur á þessu ákvæði í lagatexta en láta jafnframt úrskurðinn duga sem lokaniðurstöðu.

Herra forseti. Ég held að besta leiðin til þess að fá úr þessum álitaefnum skorið sé að fá dómsniðurstöðu í Hæstarétti Íslands. Við hana munu allir væntanlega una og allir eiga að geta treyst því að þar sé gætt allra þeirra sjónarmiða sem máli skipta og þau höfð til hliðsjónar í þessu máli. Auðvitað eru til hæstaréttardómar þar sem dregið er í efa gildi eignarheimilda og menn hafa deilt um það gegnum tíðina með hvaða hætti eignarréttindi hafa myndast á þessum svæðum og hver sé staða jafnvel þinglýstra eignarheimilda. Til eru dómar um þetta mál. Spurningin er: Eiga þeir við almennt talað varðandi greiningu lands í þjóðlendur og annað land eða ekki? Hér eru fjölmörg önnur álitamál og eina leiðin til þess að fá endanlega niðurstöðu er að fá fordæmisgefandi úrskurð frá Hæstarétti Íslands.

Herra forseti. Í fjárlögum og fjáraukalögum er Íbúðalánasjóði veitt lánsfjárheimild fyrir svokölluðum viðbótarlánum. Þetta er heimild til að veita lán til þeirra sem hafa lágar tekjur að hlutfalli 20--25% eftir atvikum af íbúðarverðinu. Viðbótarlánin eru veitt í umboði sveitarfélaganna sem síðan úthluta þessum lánum. Nú berast þær fréttir að lánsfjárheimildir vegna viðbótarlána séu uppurnar, bæði það sem ákveðið var samkvæmt fjárlögum, um 3,8 milljarðar kr., og um 1,3 milljarðar samkvæmt fjáraukalögum. Af þessum samtals um 5 milljörðum átti Reykjavíkurborg eða Reykvíkingar að fá rúmlega 2 milljarða. Nokkuð skortir á að þetta svari eftirspurn og spurning mín til hæstv. fjmrh. er hvort ríkisstjórnin hafi tekið um það ákvörðun að hækka lánsfjárheimildir í fjáraukalögum þannig að hægt sé að veita lán út þetta ár í samræmi við þá brýnu þörf sem er á þessu.

Herra forseti. Um þetta mál hefur ekki verið tekin ákvörðun en þetta er auðvitað eitt af þeim málum sem er til meðferðar í því ferli sem menn þekkja í Alþingi og kallast fjárlagavinna og vinna að afgreiðslu fjáraukalaga. Þetta er eitt af þeim ótalmörgu málum sem þarf að taka endanlega afstöðu til áður en frv. til fjáraukalaga fyrir 2002 og fjárlaga fyrir 2003 verður endanlega afgreitt.

Herra forseti. Mér er fullkunnugt um að þetta tengist fjárlagavinnu. En það fólk sem bíður eftir þessum lánum þarf að fá skorinorða yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. um að þessi lán verði veitt. Þau skipta máli fyrir þá sem í hlut eiga. Þetta er fólk sem er í tekjulægri kantinum og fær með þessum hætti lán sem að meðaltali eru um 2 millj. kr. á ívið lægri vöxtum en gerist í húsnæðiskerfinu. Vextirnir eru þó talsvert háir, 5,7%, hærri en gerist á húsbréfunum en þó svipað þegar afföllin eru komin til. Þessi lánskjör eru, eins og ég segi, lægri en gerist í bankakerfinu almennt og ég tel mjög mikilvægt að fólk sem bíður eftir þessum lánum núna fái yfirlýsingu frá hæstv. fjmrh. um að þessi lán verði veitt á þessu ári.

Herra forseti. Út af fyrir sig er ánægjulegt að það er góð eftirspurn eftir þeirri þjónustu sem Íbúðalánasjóður veitir, enda hefur hann reynst ágætlega í núverandi búningi þrátt fyrir andstöðu stjórnarandstöðuflokkanna við breytt fyrirkomulag á sínum tíma. Þingmaðurinn er að spyrja um mál sem er til meðferðar í Alþingi og í ríkisstjórn og mun hljóta afgreiðslu þegar þessi tvö frv. verða afgreidd. Auðvitað get ég ekki hér, hvorki varðandi þetta atriði né önnur í fjárlögum eða fjárlagafrv., upplýst um endanlega niðurstöðu fyrr en hún er klár. Ég veit ekki betur en 2. umr. fjáraukalaga og fjárlaga sé fyrirhuguð í næstu viku og að við ætlum að klára þessi frv. skömmu eftir næstu mánaðamót. Þá verður þetta allt saman fyrirliggjandi.

Herra forseti. Það er rangt hjá hæstv. fjmrh. að húsnæðiskerfið sem sett var á laggirnar hér árið 1999 hafi reynst vel. Svo hefur ekki verið og það þekkja þeir sem hafa staðið í íbúðakaupum núna síðustu missirin og árin og það þekkja þeir sem reisa og reka félagslegt leiguhúsnæði. Þar hefur ekki einu sinni verið staðið við skuldbindingar, yfirlýsingar og loforð af hálfu ríkisstjórnarinnar um annað tveggja, lægri vexti eða stofnstyrki til þessara aðila. Allt þetta hefur verið svikið þannig að kerfið hefur ekki reynst vel. Spurningin er þessi: Ætlar hæstv. fjmrh. að beita sér fyrir því að gengið verði frá því í fjáraukalögum að Íbúðalánasjóður fái þær lánsfjárheimildir sem á skortir til að hægt sé að standa við fyrirheit sem fólki hafa þegar verið gefin?

Herra forseti. Ég hlýt að vekja athygli á því hversu óeðlileg þessi fyrirspurn er vegna þess að hér er um að ræða þingmál sem allur þingheimur veit að verður ekki til endanlegrar afgreiðslu fyrr en eftir eina eða tvær vikur. Hitt er annað mál að þetta er auðvitað eitt af fjölmörgum málum sem er til vinsamlegrar umfjöllunar, bæði í þinginu og hjá ríkisstjórn.

Herra forseti. Lengi hefur verið heimild í 7. gr. fjárlaga til kaupa ríkisins á hverasvæðinu við Geysi í Haukadal í Biskupstungum. Enn er þessi heimild í frv. til fjárlaga fyrir árið 2003 undir greininni 6.3 á bls. 45. Ég geri mér grein fyrir að hér er um nokkuð flókið samningaferli að ræða og hefur tekið langan tíma og það verður í raun flóknara með hverju árinu sem líður, þ.e. samningaferlið verður erfiðara og flóknara eftir því sem fleiri koma að því, þ.e. afkomendur upphaflegra eigenda þessa svæðis. Geysissvæðið er einstakt svæði á Íslandi og á skilyrðislaust að vera í eigu ríkisins vegna sérstöðu þess varðandi hverina sem þar eru, vegna umhverfisþátta, vegna ferðaþjónustu og vegna verndunar og viðhalds þessa svæðis. Því spyr ég hæstv. fjmrh.: Hvernig standa þessar samningaviðræður nú og hvenær hyggst ráðherra ljúka þessu máli?

Herra forseti. Þetta mál er að sjálfsögðu þess eðlis að það þarf tvo til að ljúka því, þ.e. kaupandann og seljandann. Geysir sjálfur og hans nánasta umhverfi er það sem kalla mætti frímerki á korti sem ríkið á nú þegar. Ríkið á ákveðið svæði í kringum hverinn en lengi hefur staðið til að reyna að eignast allt hverasvæðið. Viðræður hafa verið í gangi við núverandi eigendur sem einnig hafa verið áhugasamir um að koma þessu í kring. Hins vegar er það rétt sem þingmaðurinn sagði, málið er flókið vegna þess að það varðar líka nýtingu vatnsréttinda á svæðinu, þ.e. hvort hægt sé að bæta íbúum á þessu svæði upp, hugsanlega með nýrri vatnslögn, það að afsala sér afnotum af vatni á hverasvæðinu sjálfu. Menn á vegum ráðuneytisins og eigenda hafa fjallað um þetta. Það er ekki enn þá komin niðurstaða en ég er auðvitað vongóður um að okkur takist að leysa þetta mál eins og önnur þar sem um er að ræða kaup og sölu á eignum. Auðvitað væri æskilegast að það gæti gerst sem fyrst þó að við getum ekkert fullyrt um að það sé að gerast alveg á næstunni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör. Það er mjög brýnt að ljúka þessu máli sem allra fyrst vegna þess að svæðið er afar viðkvæmt. Þangað koma mjög margir ferðamenn á hverju einasta ári og menn hafa lent í vandræðum með stígagerð og ýmislegt annað sem tengist þessu svæði. Eins og ég tók fram upphaflega í ræðu minni hefur þetta tekið afar langan tíma og þess vegna hvet ég fjmrh. til að beita sér sérstaklega í þessu máli þannig að því megi ljúka sem allra fyrst.

Virðulegur forseti. Upp á síðkastið hafa borist af því fréttir að erlendir verktakar hafi verið að draga til baka yfirlýsingar sínar um að vilja taka þátt í útboðum sem Landsvirkjun hefur birt vegna framkvæmda við Kárahnjúkavirkjun. Er þar um að ræða borun jarðganga og stíflugerð. Þann 5. nóvember bárust fréttir um að sænski byggingarrisinn Skanska AB hefði hætt við þátttöku í útboði vegna virkjunarframkvæmdanna. Tíu dögum síðar, 15. þessa mánaðar, bárust fréttir um að norska fyrirtækið Veidekke ASA hefði líka tilkynnt að það mundi ekki taka þátt í útboði Landsvirkjunar um stíflu- og gangagerð við Kárahnjúka. Nú er það svo að í fjölmiðlum hefur tveimur ástæðum verið hreyft fyrir þessari hegðan þessara stóru erlendu fyrirtækja. Í fyrsta lagi hefur verið nefnt til sögunnar að umhverfisáhrif gætu verið þarna að verki og orsakað það að fyrirtækin vildu ekki taka þátt í útboðunum. Sömuleiðis hafa borist fregnir af því að verkhönnunarþættir séu ekki klárir og þar af leiðandi séu kostnaðarliðir ófyrirséðir. Það kann því að vera að þarna séu einhverjir verkfræðilegir óvissuþættir til staðar. Nú leikur mér forvitni á að vita, herra forseti, hvort hæstv. iðnrh. geti upplýst þingið um það hvað hér sé á ferðinni, hvort hún geti upplýst okkur um ástæður þess að erlendir verktakar, þetta margir og þetta stórir og sterkir, eru að draga sig út úr þátttöku í þessum útboðum.

Hæstv. forseti. Það gleður mig að hv. þm. sýnir þessu máli áhuga. Ég get ekki upplýst nákvæmlega hvað þarna er á ferðinni. Þetta er ekki mál sem varðar iðnrn. beint heldur Landsvirkjun, og þótt Landsvirkjun sé vissulega í eigu ríkisins að hálfu leyti er hún samt sjálfstætt fyrirtæki. Mér er kunnugt um það eins og hv. þingmanni að þarna hafa fyrirtæki eitthvað hrokkið frá. Engu að síður heldur Landsvirkjun sínu striki og svona heilt yfir er allt mjög gott að frétta af þessu máli. Það er í góðum farvegi, og eins og hv. þm. vita hefur tekist samningur um að Alcoa kaupi Reyðarál sem gerir málið líka einfaldara og léttara. Þetta er sem sagt ekki mál sem ég tel að ég beri ábyrgð á og þess vegna hef ég ekki nákvæm svör.

Herra forseti. Mér þykir leitt til þess að vita að hæstv. ráðherra skuli ekki hafa svörin við þessu. Auðvitað er um afar alvarlega hluti að ræða. Þegar Íslendingar hyggjast fara í þá stærstu framkvæmd sem um getur í Íslandssögunni samanlagðri --- bjóða þarf viðkomandi verk út á hinu Evrópska efnahagssvæði og þreifingar eru í gangi --- kemur í ljós að einir sterkustu aðilarnir sem hafa lýst sig reiðubúna til að taka þátt í þessum útboðum draga sig til baka. Hæstv. ráðherra þarf svo ekki að vera neitt undrandi yfir því að sú sem hér talar sýni þessu máli áhuga. Ég hef haft hann og það veit hún. Þó að hann sé ekki sambærilegur við hennar eða út frá sama sjónarhól hef ég engu að síður mikinn áhuga á þessu máli. Og af því að hún talar um velgengni í sambandi við kaup Alcoa á Reyðaráli ætla ég að minna hæstv. ráðherra á það, sem hún veit alveg jafn vel og við hin sem hér sitjum, að þau kaup eru skilyrt. Þau eru auðvitað skilyrt við það að þetta gangi allt saman upp og að samningar takist um orkusölu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um Vísinda- og tækniráð, sem er eitt þriggja lagafrv. sem ríkisstjórnin flytur um nýskipan mála á sviði vísindarannsókna og tækniþróunar. Auk þessa frv. er um að ræða frv. til laga um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, sem hæstv. menntmrh. flytur, og frv. til laga um opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun í þágu atvinnulífsins, sem hæstv. iðnrh. flytur. Frv. þessi voru áður lögð fyrir Alþingi á sl. vorþingi en urðu ekki útrædd þá. Í kjölfar þess skipaði menntmrh. sjö manna nefnd undir forustu prófessors Hafliða Gíslasonar, formanns Rannsóknarráðs Íslands, til að fara yfir þær athugasemdir sem fram komu í meðferð þingsins og gera tillögur um hvernig við þeim yrði brugðist. Umfjöllun nefndarinnar hefur leitt til nokkurra breytinga á frv. frá því að þau voru síðast lögð fram eins og nánar er gerð grein fyrir við umfjöllun um hvert þeirra fyrir sig. Í samræmi við ákvæði í lögum um Rannsóknarráð Íslands, nr. 61/1994, hafa þau verið endurskoðuð í samráði við ýmsa þá sem gerst þekkja til starfsemi þess og þeirra breytinga sem orðið hafa á rannsóknarumhverfinu á síðustu árum. Niðurstaða þessarar endurskoðunar liggur nú fyrir og felur í sér tillögur um verulegar breytingar á stjórnskipulagi Rannsóknarráðs og tengdrar starfsemi. Ábyrgð á málum rannsókna og þróunar í þágu atvinnulífsins hefur um langt skeið hvílt á herðum einstakra fagráðuneyta, að mestu án heildarsamræmingar þar á milli. Rannsóknarráði Íslands var falið að gegna ákveðnu samræmingarhlutverki á sínu sviði eftir að Rannsóknaráð ríkisins og Vísindaráð voru sameinuð í því árið 1994. Í því skyni hefur það annast ýmis alþjóðatengsl, safnað upplýsingum um framlög til rannsókna og lagt áherslu á samstarf opinberra rannsóknastofnana, háskóla og atvinnulífs. Með hliðsjón af þeirri reynslu, alþjóðlegri þróun og vaxandi mikilvægi þessa málaflokks þykir tímabært að færa samræmda umfjöllun um málefni vísinda og tækni á efri stig stjórnsýslunnar. Ljóst er að framlög atvinnulífsins til rannsókna fara ört vaxandi og jafnframt eykst metnaður vísindasamfélagsins í réttu hlutfalli við góðan árangur þess. Þótt framlög ríkisins til mennta- og vísindamála hafi lengst af verið hlutfallslega mikil miðað við framlög atvinnuveganna má búast við að kröfur til stjórnvalda um aukin framlög til vísinda og tækni og til stuðnings við nýsköpun aukist á næstu árum. Því verður æ mikilvægara að ákvarðanir séu teknar með heildarsýn í fyrirrúmi á grundvelli stefnu sem mörkuð er af stjórnvöldum. Taka þarf mið af þörfum sem varða starfssvið margra ráðuneyta því vísindaframfarir og ný þekking nýtist þvert á þá skipan. Ljóst er að skipan opinberra rannsóknastofnana þarfnast endurskoðunar og örar breytingar eru að verða á verkaskiptingu milli opinberra aðila og einkageirans á sviði rannsókna og þróunar um þessar mundir. Þá breytast viðhorf á sviði vísinda og tækni sem og atvinnulífsins mjög hratt og er mikilvægt að stjórnvöld séu vel upplýst og í aðstöðu til að bregðast við með breyttum áherslum. Aukin samkeppni, breyttar aðstæður og ytri skilyrði gera kröfu til þess að fjármunir sem varið er til vísindarannsókna og tækniþróunar séu nýttir á markvissari hátt en áður og dugi til að ryðja nýrri þekkingu braut. Með markvissri stefnumótun, aukinni samvinnu og samhæfingu rannsóknastofnana og skýrri verkaskiptingu þeirra er hægt að nýta betur opinbert fjármagn sem rennur til rannsókna og þróunar og auka samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Jafnframt er mikilvægt að stefna í vísindum, rannsóknum og þróun setji ótvíræðan svip á almenna stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum enda geti verið erfitt fyrir Ísland að halda stöðu sinni í röð fremstu þjóða nema málaflokkurinn fái þann sess sem honum ber í stefnumótun stjórnvalda hverju sinni. Í samræmi við þessi markmið fela tillögur ríkisstjórnarinnar í sér að stefnumótun á sviði vísindarannsókna og tækniþróunar verði í höndum sérstaks Vísinda- og tækniráðs. Til að tryggja starfsemi þess og þá pólitísku athygli sem viðfangsefnið vissulega verðskuldar er lagt til að fjórir ráðherrar eigi þar föst sæti en þar að auki geti forsrh. kvatt allt að tvo aðra ráðherra til setu í ráðinu hverju sinni, allt eftir þeim áherslum sem ríkisstjórnin kýs hverju sinni. Auk þeirra verði ráðið skipað 14 fulltrúum tilnefndum af stjórnvöldum, samtökum í atvinnulífinu og vísindasamfélaginu. Gert er ráð fyrir að hinir tilnefndu fulltrúar skipti síðan með sér verkum á þann hátt að hluti þeirra taki sæti í vísindanefnd og hluti í tækninefnd en þessar nefndir undirbúa stefnumótun og starfsemi ráðsins hvor á sínu sviði. Sú verkaskipting er jafnframt í samræmi við þá tilhögun sem hin tvö frv. gera ráð fyrir. Hún felst í meginatriðum í því að undir menntmrn. heyri opinber stuðningur við vísindarannsóknir en undir iðnrn. opinber stuðningur við tækniþróun og nýsköpun í atvinnulífinu. Í því skyni gerir frv. menntmrh. ráð fyrir að á hans vegum verði starfræktur Rannsóknasjóður sem ætlað er að styrkja grunnrannsóknir og hagnýtar rannsóknir en frv. iðnrh. gerir ráð fyrir að starfræktur verði Tækniþróunarsjóður til að styrkja tækniþróun og nýsköpun. Hvorum sjóðnum um sig er ætlað að starfa í samræmi við þá stefnu sem mótuð verður af Vísinda- og tækniráði sem jafnframt er ætlað að tryggja nauðsynlega samhæfingu í starfi sjóðanna. Mun ég þá, herra forseti, víkja stuttlega að einstökum greinum frv. eftir því sem þörf er á en vísa að öðru leyti til athugasemda við frv. Í 1. gr. frv. er mælt fyrir um markmið sem stefnumótun Vísinda- og tækniráðs skv. 2. gr. og undirbúningur hennar í vísindanefnd og tækninefnd hlýtur að taka mið af. Stefnumótun á þessu sviði varðar starfsemi opinberra rannsóknastofnana, opinberra úthlutunarsjóða, áherslur á sviði vísinda og tækni, þar með talið vísindarannsóknir, vísindamenntun og tækniþróun. Þannig er gert ráð fyrir að umfjöllun ráðsins taki til almennrar þróunar á sviði vísinda og tækni, samhæfingar opinberra stofnana á sviði vísindarannsókna, aðgerða sem miða að þróun tækni og aukinnar nýtingar hennar og skiptingar fjármuna ríkisins til vísinda- og tæknimála. Í 3. gr. er mælt fyrir um skipan Vísinda- og tækniráðs og í 4. gr. um skipan vísindanefndar og tækninefndar. Loks er í 5. gr. gert ráð fyrir að viðeigandi ráðherrum verði heimilað að mæla nánar fyrir um starfsemi ráðsins og nefndanna með reglugerðum, enda er frv. sjálft fáyrt um starfshætti þeirra. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að hafa fleiri orð um þetta frv. að svo stöddu enda er það einfalt í eðli sínu. Ég vænti þó þess að hæstv. menntmrh. og hæstv. iðnrh. geri ítarlega grein fyrir öðrum breytingum hvor á sínu sviði. Að svo mæltu legg ég til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um opinberan stuðning við vísindarannsóknir sem er eitt af þeim frumvörpum sem forsrh., menntmrh. og iðnrh. flytja í tilefni af nýskipan vísinda- og tæknimála á vegum ríkisstjórnarinnar. Eins og hér hefur komið fram voru frv. lögð fram á síðasta þingi en voru ekki afgreidd þá. Við framlagningu þessa frv., um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, hafa verið gerðar nokkrar breytingar frá síðasta þingi sem víkja þó ekki frá þeirri meginstefnu sem frv. þremur er ætlað að fylgja. Ég mun hér á eftir gera sérstaka grein fyrir þessum breytingum en fyrst mun ég rifja upp helstu nýmæli í frv. Í frv. forsætisráðherra um Vísinda- og tækniráð er gert ráð fyrir að ráðið fjalli bæði um vísindarannsóknir og tækniþróun. Vísindarannsóknir heyri undir menntmrh. en tækniþróun og nýsköpun undir iðnrh. Frv. þetta fjallar um opinberan stuðning við vísindarannsóknir í samræmi við framangreinda skiptingu og er háð því að frv. til laga um Vísinda- og tækniráð verði að lögum. Markmið frv. er að efla vísindarannsóknir og vísindamenntun á Íslandi með því að styrkja grunnrannsóknir og hagnýtar rannsóknir og stuðla að samvinnu þeirra sem starfa að vísindarannsóknum jafnframt því að tryggja áreiðanleika og gæði upplýsinga um vísindi og rannsóknir í landinu. Helstu nýmæli frumvarpsins eru: Í fyrsta lagi er lagt til að nýr sjóður, Rannsóknasjóður, taki við hlutverki Vísindasjóðs og Tæknisjóðs samkvæmt núgildandi lögum um Rannsóknarráð Íslands, nr. 61/1994. Stjórn Rannsóknasjóðs tekur við hlutverki því sem úthlutunarnefndir höfðu áður. Þá er lagt til að Tækjasjóður taki við hlutverki Bygginga- og tækjasjóðs samkvæmt sömu lögum og fer stjórn Rannsóknasjóðs einnig með stjórn hans. Hins vegar er lagt til að Rannsóknarnámssjóður starfi áfram undir sérstakri stjórn. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að grunnrannsóknir og hagnýtar rannsóknir heyri áfram undir menntamálaráðuneytið. Rannsóknasjóður mun gegna lykilhlutverki varðandi styrkveitingar til rannsókna. Sjóðurinn mun styrkja grunnrannsóknir og hagnýtar rannsóknir samkvæmt skýrum kröfum um vísindalegan framgang, birtingu og skil á vísindalegum niðurstöðum. Þessi tilhögun auðveldar samanburð umsókna þrátt fyrir mismunandi uppruna þeirra. Áhersla verður lögð á að rannsóknir séu styrktar eftir gæðum sem metin verða samkvæmt faglegum kröfum á viðkomandi sviði. Með þessu er verið að tryggja að sambærileg viðmið gildi við mat á umsóknum um styrki, hvort sem um er að ræða grunnrannsóknir eða hagnýtar rannsóknir. Gert er ráð fyrir að Tækjasjóður taki við hlutverki Bygginga- og tækjasjóðs. Lagt er til að hlutverk Tækjasjóðs verði að veita háskólum og öðrum rannsóknastofnunum styrki til kaupa á dýrum tækjum og búnaði vegna rannsókna. Það er nýlunda í þessu frumvarpi að sömu aðilar sitji í stjórnum Rannsóknasjóðs og Tækjasjóðs og úthluti styrkjum á þann hátt sem hér er lagt til. Þannig er leitast við að samþætta úthlutanir þeirra. Í fjórða lagi er það markmið endurskoðunar á lögum nr. 61/1994 að draga skýrari mörk á milli stefnumótunar á sviði vísinda og tækni og þjónustu vegna þeirra. Í samræmi við þetta er lagt til í frumvarpinu að stefnumótun fari fram í Vísinda- og tækniráði og undirnefndum þess en úthlutun styrkja verði á vegum stjórna viðkomandi sjóða. Rannsóknamiðstöð Íslands sem leysir núverandi skrifstofu Rannsóknarráðs Íslands af hólmi mun þó veita báðum aðilum nauðsynlega þjónustu. Þannig mun miðstöðin veita Vísinda- og tækniráði faglega aðstoð við undirbúning stefnumótunar í samráði við viðkomandi ráðuneyti. Hún mun einnig annast umsýslu sjóða og veita stjórnum þeirra og fagráðum nauðsynlega þjónustu. Um er að ræða Rannsóknasjóð, Tækjasjóð, Rannsóknarnámssjóð og aðra sjóði sem menntamálaráðherra felur stjórn Rannsóknasjóðs að fara með. Rannsóknamiðstöðin mun einnig annast umsýslu Tækniþróunarsjóðs sem heyrir undir iðnaðarráðherra. Í fimmta lagi er gert ráð fyrir því að Rannsóknamiðstöð Íslands miðli upplýsingum vegna þátttöku Íslands í rannsóknasamstarfi á Evrópska efnahagssvæðinu, Norðurlandasamstarfi og öðru alþjóðlegu samstarfi. Hún safnar hagtölum um rannsóknir og þróun, sér um úttektir á sviði rannsóknamála og kynnir rannsóknastarfsemi í landinu. Þótt Rannsóknamiðstöð Íslands sinni gagnasöfnun og miðlun upplýsinga fyrir Vísinda- og tækniráð munu menntamálaráðuneytið og iðnaðarráðuneytið að öðru leyti annast umsýslu fyrir vísindanefnd og tækninefnd. Er þetta í anda þess megintilgangs lagafrumvarps um Vísinda- og tækniráð að greina á milli stefnumótunar stjórnvalda í vísinda- og tæknimálum annars vegar og úthlutunar styrkja og þjónustu við rannsóknaraðila hins vegar. Herra forseti. Á aðalfundi Rannsóknarráðs Íslands í apríl sl. fjallaði ég í ræðu minni um nýskipan í vísinda- og tæknimálum á grundvelli frumvarpanna og benti á hversu mikilvægt mál væri hér á ferðinni. Um leið og ég ítrekaði þann eindregna ásetning ríkisstjórnarinnar að ráðast í þessar breytingar lýsti ég því yfir að ákveðið hefði verið að gefa tóm til að ná meiri almennri samstöðu um þessi mikilvægu nýmæli og eyða misskilningi sem upp hefði komið um mikið framfaramál. Frumvörpin yrðu því ekki afgreidd heldur lögð fyrir að nýju á þingi í haust. Sumarið yrði nýtt til að skoða málið í heild, m.a. í ljósi þess ágæta starfs sem unnið hafði verið innan nefnda Alþingis og þess freistað að renna sterkari stoðum undir samstöðu um málið. Í samræmi við framangreint skipaði ég sl. sumar nefnd undir forustu prófessors Hafliða Péturs Gíslasonar, formanns Rannsóknarráðs Íslands, til að fara yfir frv. þetta. Í nefndinni áttu einnig sæti Vilhjálmur Lúðvíksson, framkvæmdastjóri Rannsóknarráðs Íslands, Hilmar Janusson, þróunarstjóri Össurar hf., Jón Atli Benediktsson prófessor, formaður vísindanefndar Háskóla Íslands, Helga Waage tölvunarfræðingur, Ólafur G. Flóvenz, framkvæmdastjóri rannsóknasviðs Orkustofnunar, og Sigrún Aðalbjarnardóttir prófessor. Mikil og góð vinna fór fram í nefndinni sem m.a. fólst í því að fara ítarlega yfir allar umsagnir sem bárust menntmn. vegna frv. Eftirfarandi breytingar hafa verið gerðar á frv. í samræmi við tillögur nefndarinnar: Í fyrsta lagi hefur orðalagi í 2. gr. hefur verið breytt þannig að lögð er áhersla á hið faglega mat sem fram fer við styrkveitingar úr Rannsóknasjóði. Fellt var út ákvæði um að samningur um styrkveitingu yrði bundinn við rannsóknir ákveðinna einstaklinga hvort sem þeir eða fyrirtæki eða stofnanir sem þeir störfuðu hjá væru formlegir umsækjendur eða aðilar samnings. Óbreytt er hins vegar að Rannsóknasjóður veitir styrki samkvæmt almennum áherslum Vísinda- og tækniráðs og á grundvelli faglegs mats á gæðum rannsóknarverkefna, færni þeirra einstaklinga sem stunda rannsóknirnar og aðstöðu þeirra til að sinna verkefnunum. Í athugasemdum við 2. gr. frv. er á því byggt að Rannsóknasjóður geri samning um hverja styrkveitingu við styrkþega og fyrirtæki eða stofnanir sem veita rannsóknaraðstöðu. Í 3. gr. þar sem fjallað er um tekjur Rannsóknasjóðs og Tækjasjóðs hefur 2. tölul. verið breytt og fellt út ákvæði sem fjallaði um tekjur af einkaleyfum og endurgreiðslur af styrkjum til verkefna sem notið hafa stuðnings sjóðsins. Ekki er talið eðlilegt að gera ráð fyrir tekjum af einkaleyfum eða endurgreiðslum styrkja. Í flestum tilfellum eru styrkir sjóðanna aðeins hluti af heildarframlögum til verkefnisins og því flókið og erfitt í framkvæmd að fá tekjurnar til baka. Þá er Tækjasjóði bætt við fyrirsögn greinarinnar sem áður vísaði einungis til tekna Rannsóknasjóðs. Greinin á við um tekjur beggja sjóðanna. Í 4. gr. er kveðið á um að stjórn Rannsóknasjóðs sé heimilt að veita viðurkenningar fyrir framúrskarandi árangur í vísindarannsóknum af ráðstöfunarfé Rannsóknasjóðs en bætt er við ákvæði um að það skuli gert að tillögu vísindanefndar. Vísindanefndinni er jafnframt ætlað að skipa fagráð í stað stjórnar Rannsóknasjóðs, sbr. 5. gr. frv. Slíkt hlutverk vísindanefndar er í góðu samræmi við aðgreiningu stefnumótunar og úthlutunar styrkja. Einnig er lagt til að fagráð geti verið ráðgefandi fyrir Vísinda- og tækniráð og undirnefndir þess um fagleg efni, eftir því sem óskað er. Í 6. gr. er gerð sú breyting að styrkir Rannsóknarnámssjóðs verða ekki einskorðaðir við rannsóknarnám á Íslandi og í 8. gr. er áréttuð verkaskipting vísindanefndar og stjórnar Rannsóknasjóðs undir samheitinu úthlutunarreglur. 10. gr. er breytt þannig að heiti þjónustumiðstöðvar vísindarannsókna verður Rannsóknamiðstöð Íslands auk þess sem hlutverk miðstöðvarinnar hefur í nokkrum atriðum verið gert skýrara. Þá er dagsetningum í bráðabirgðaákvæði frv. breytt, enda byggðust fyrri dagsetningar á því að frv. þetta yrði afgreitt á síðasta þingi. Herra forseti. Ég tel að þessar breytingar séu allar til góðs en um leið er ekki vikið frá þeirri meginstefnu sem frv. þetta ásamt frv. forsrh. og iðnrh. byggja á. Ég vænti þess að frv. eins og það er lagt fram nú leiði til að unnt verði að afgreiða það ásamt hinum frv. tveimur, fljótt og örugglega. Að mínu mati hefur verið unnið í því að ná fram almennri samstöðu um þessi mikilvægu nýmæli og eyða misskilningi sem áður var uppi. Með þessum orðum, herra forseti, legg ég frv. fram og óska eftir því að eftir umræðuna verði því vísað til hv. menntmn.

Herra forseti. Það er vegna lokaorða hæstv. menntmrh. um að leitað verði eftir því að ná sem almennastri samstöðu um þau frv. sem hér liggja fyrir. Ljóst er og kom vel fram í ræðu hæstv. ráðherra að gerðar hafa verið ýmsar breytingar á þeim frv. sem lögð voru fram í fyrra. Tekið hefur verið tillit til ýmissa ábendinga sem fram hafa komið. Það er hins vegar athyglisvert, herra forseti, að þegar farin var sérstök kynnisferð til Finnlands núna seinni hluta sumars, væntanlega m.a. í þeim tilgangi að ná sem almenn\-astri samstöðu um frumvörpin, þá átti stjórnarandstaðan enga fulltrúa í þeirri ferð. Því er óhjákvæmilegt, herra forseti, að spyrja hæstv. menntmrh. hvort ekki sé mögulegt fyrir a.m.k. fulltrúa stjórnarandstöðunnar í menntmn. að þeir fái minnisblöð frá ráðuneytinu um þá ferð, þannig að við höfum möguleika á að sitja við sama borð og ýmsir aðrir fulltrúar í nefndinni við þá vinnu sem fram undan er við að fara yfir þessi frv.

Herra forseti. Að því er varðar þá kynnisför sem farin var til Finnlands, þá er það hárrétt að á vegum menntmrn., iðnrh. og forsrh., hefur verið leitað fanga í Finnlandi um þær breytingar sem þar voru gerðar fyrir nokkru á stefnumótunarvinnu að því er varðar vísindi og rannsóknir. Sú ferð sem farin var til Finnlands í haust var gerð í þeim tilgangi að skoða alveg sérstaklega aðdraganda þessara breytinga, en einnig samstarf sem unnið hefur verið mikið að að skapa milli vísindaheimsins, atvinnulífsins og stjórnmálamanna í Finnlandi. Finnar hafa náð athyglisverðum árangri í þeim efnum og það getur verið margt af þeim að læra. Í tilefni af þeirri ferð skrifaði ég Alþingi bréf og bauð upp á það að Alþingi sendi fulltrúa með í þetta ferðalag, en sökum naumra fjárveitinga var ekki talið að það væri hægt. Engu að síður var formönnum nefndanna sem komu að þessu máli boðið með í ferðalagið. Það liggur í hlutarins eðli að öll gögn frá ferðalaginu eru nefndarmönnum aðgengileg og ég mun sjá til þess að minnisblöð og allar upplýsingar um ferðalagið berist nefndarmönnum allra þriggja nefndanna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þau loforð sem hér voru gefin um að nefndarfólk allt fái minnisblöð vegna ferðarinnar. En það er athyglisvert sem kom fram í máli hæstv. ráðherra að vegna þess hversu fjárveitingar eru naumt skammtaðar til þeirrar stofnunar sem um þessi mál fjallar, þá er ekki hægt að verða við því að senda fulltrúa frá nefndunum í jafnmikilvægar ferðir og þarna var farin. Nauðsynlegt er í þessu samhengi að spyrja hæstv. ráðherra af því að hann tiltók sérstaklega að Finnar hefðu náð athyglisverðum árangri á þessu sviði, sem er hárrétt og eftir hefur verið tekið, hvort það hafi ekki einnig komið fram að býsna mikill munur er á milli þessara landa á þeim fjárveitingum, á því fjármagni sem fer til þessara þátta. Því spyr ég hvort hæstv. ráðherra menntamála eða aðrir ráðherrar sem taka þátt í umræðunni séu reiðubúnir til þess að gefa yfirlýsingu um það á þessu stigi að einnig verði horft til fyrirmyndar Finna í þeim efnum, þ.e. að við megum vænta þess að á næstu árum verði stóraukið fjármagn látið renna til þessa sviðs.

Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að hv. fyrirspyrjandi hafi áttað sig á því eins og hv. alþingismenn yfirleitt að fjárframlög til vísinda og rannsókna hafa aukist afar hratt á Íslandi á síðustu árum og Íslendingar eru nú með þeim þjóðum sem leggja einna mest til vísinda og rannsókna í heiminum.

Svoleiðis að þetta er skilgreining.

Það fer ekki eftir skilgreiningum, heldur fer það eftir almennum viðmiðunum OECD. Einnig ber að geta þess að ríkisframlag til vísinda er með því hæsta á Íslandi. Hins vegar kom það fram í ræðu hæstv. forsrh. að allar þær breytingar sem verið er að gera á þessu máli miða að því að styrkja stöðu vísinda og búa okkur undir framtíðina. Það er einmitt gert til þess að færa vísindamálin ofar í stjórnkerfið og gera stjórnmálamönnum, ráðherrunum, mögulegt að hafa meiri áhrif á stefnumörkun á þessu sviði. Allt er þetta gert í þeim tilgangi að leggja meiri áherslu á vísindastarf og rannsóknir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun í þágu atvinnulífsins, sem er 345. mál þingsins, á þskj. 381. Frumvarpið er nú flutt í annað sinn en það var ekki afgreitt frá þingnefnd á 127. löggjafarþingi. Ástæða þess skýrist af því að hér er um að ræða veigamestu breytingu sem gerð hefur verið á stuðningsumhverfi opinberra rannsókna frá því lögin um rannsóknir í þágu atvinnuveganna voru sett árið 1965. Frumvarpið sem er eitt þriggja samstæðra frv. um nýsköpun vísindarannsókna og nýsköpun snertir starfsskilyrði fjölda fólks, stofnana og fyrirtækja. Því er mikilvægt að sem flestir úr þessum stóra hópi hafi tækifæri til að kynna sér málið og koma á framfæri skoðunum um það. Undanfarna mánuði hefur tíminn verið notaður til að fara yfir þær athugasemdir sem fram komu í tengslum við nefndastörf þingsins sl. vor og þær athugasemdir sem bæst hafa við síðan. Ég get óhikað sagt að mjög er til bóta að tími gafst til að fara betur ofan í einstök atriði málsins, enda finn ég að nú er orðinn víðtækari skilningur á eðli málsins og mun meiri sátt um það en áður var. Frumvarp þetta er hluti af þeirri nýskipan vísinda- og tækniþróunar sem grunnur er lagður að í frv. til laga um Vísinda- og tækniráð, sem hæstv. forsrh. hefur mælt fyrir. Í því frv. er gert ráð fyrir að til verði nýtt ráð, Vísinda- og tækniráð, sem starfi undir yfirstjórn forsrh., og fari með heildarstefnumótun um málefni er tengjast vísindarannsóknum og tækniþróun. Ávinningur þessi er einkum sá að vægi málaflokksins vex og að stefnumótunin og framkvæmd hennar verður markvissari en áður. Eitt helsta inntak þessarar nýskipunar er að stefna í vísindarannsóknum og tækniþróun muni setja svip sinn á almenna stefnu ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma í efnahags- og atvinnumálum. Þetta getur leitt til þess að ný fræðasvið nái að gefa af sér efnahagslegan ávinning fyrir þjóðina fyrr en ella hefði verið. Vísinda- og tækniráðinu er ætlað að fjalla bæði um vísindarannsóknir og nýsköpunarmálefni. Vísindarannsóknir heyri undir menntmrh. samanber frv. það sem hann hefur nú mælt fyrir, um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, en nýsköpun og tækniþróun í þágu efnahagslegra framfara falli undir iðnrh., samanber frv. þetta. Frumvarpið hefur að markmiði að efla samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Því markmiði verður best náð með því að byggja upp tæknilega getu fyrirtækja og frumkvöðla til að takast á við tækniþróun sem leitt geti til nýsköpunar atvinnulífsins. Frumvarpið fjallar um þær aðgerðir sem beita þarf til þess að vísindaleg þekking geti orðið að söluhæfum afurðum, vörum og þjónustu og þannig skilað fjárfestingum í vísindarannsóknum út í atvinnulífið. Farvegur þessara aðgerða er annars vegar nýsköpunarmiðstöð fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki og hins vegar Tækniþróunarsjóður. Kveðið er á um nýsköpunarmiðstöð fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki í 3. og 4. gr. frv. Henni er ætlað að vera vettvangur fyrir miðlun þekkingar til fyrirtækja og frumkvöðla, þar sem m.a. verður veitt leiðsögn um stofnun og rekstur fyrirtækja, tæknileg úrlausnarefni leyst og nýrri þekkingu miðlað til atvinnulífsins. Þessi þekkingarmiðlun er forsenda þess að atvinnulífið geti fylgst með alþjóðlegri þróun og staðist aukna samkeppni á alþjóðamarkaði. Að auki er Nýsköpunarmiðstöðinni ætlað að hafa frumkvæði um gagnvirkt samstarf á milli vísindamanna, stofnana og fyrirtækja, um málefni er lúta að nýsköpun. Hér er ekki um nýja starfsemi að ræða, heldur fyrst og fremst verið að festa í sessi og útvíkka starfsemi sem rekin hefur verið í nokkur ár sem reynsluverkefni hjá Iðntæknistofnun undir nafninu IMPRA. Um Tækniþróunarsjóð er fjallað í 4.--7. gr. frv. Tækniþróunarsjóði er ætlað að koma að fjármögnun þróunar nýsköpunarverkefna í samræmi við meginstefnu Vísinda- og tækniráðs. Um er að ræða aðkomu á frumstigi nýsköpunarinnar við lok hagnýtra rannsókna. Á frumstigi nýsköpunar eiga sér stað markvissar rannsóknir og tækniþróun með markaðs- og notendatengdum áherslum. Það er á því stigi sem reynir á hvort hin vísindalega þekking getur orðið að söluhæfri vöru. Áherslur Vísinda- og tækniráðsins á hverjum tíma verða ráðandi um starfsemina, en mikilvægt er að ráðið geti tryggt það að vísindaþekkingin fái eðlilega útrás og leiði í reynd til eflingar atvinnulífinu og til efnahagslegra framfara fyrir þjóðina. Sjóðnum er ætlað að vera brú á milli þess er stuðningur Rannsóknasjóðs samkvæmt frv. menntmrh. um opinberan stuðning við vísindarannsóknir sleppir og þess að framtaksfjárfesta fýsir að koma að nýjum nýsköpunarverkefnum. Mjög hefur skort á opinberan stuðning við þetta frumstig nýsköpunarinnar. Hæstv. forseti. Ég gat þess hér að framan að undanfarnir mánuðir hafi verið notaðir til að endurskoða frv. frá því í vor. Af þeim athugasemdum sem fram hafa komið ber nokkuð á því að ekki eru allir sammála um skipan í ráð og stjórnir. Sammerkt með þessum athugasemdum er að öllum finnst að hlutur þeirra sjálfra eigi að vera meiri. Einnig hefur ítrekað verið bent á að í fyrirliggjandi frumvörpum sé ekki tryggt fé í Tækniþróunarsjóðinn sem á að bera uppi tækniþróunina og nýsköpunina á sambærilegan hátt og Rannsóknasjóður styðji vísindasamfélagið. Um þetta atriði hef ég ítrekað bent á að frv. þrjú sem hér eru til umræðu fjalla eingöngu um skipulagsbreytingar á umhverfi opinbers stuðnings við vísindi, tækniþróun og nýsköpun. Stefnumótun Vísinda- og tækniráðsins mun aftur á móti verða ráðandi um hversu mikið fé fæst til málaflokksins í heild sinni og hvernig deilingu þess fjár verður háttað til að hrinda þeirri stefnu í framkvæmd. Ég tel að ef vel tekst til með störf Vísinda- og tækniráðsins þá megi gera ráð fyrir að heildarfjárveiting til málaflokksins vaxi frá því sem nú er. Varðandi þær breytingar sem gerðar hafa verið frá því í vor er sennilega mikilvægast að hlutverk Rannís, sem nú heitir Rannsóknamiðstöð Íslands, hefur verið stórlega eflt og verður Rannís nú eins konar samnefnari málaflokksins. Rannís mun gegna mikilvægu hlutverki fyrir tækniþróunina og nýsköpunarþátt málsins, en hafði enga aðkomu að honum áður. Þannig mun Rannís annast vörslu, umsýslu og rekstur Tækniþróunarsjóðs á sama hátt og Rannsóknasjóðs. Einnig mun Rannís taka að sér veigamikið hlutverk er lýtur að því að fylgjast með stöðu og þróun nýsköpunar atvinnulífsins á sama hátt og það fylgist með stöðu og þróun vísindasamfélagsins. Önnur veigamikil breyting er að nú er gert ráð fyrir að í stjórn Tækniþróunarsjóðs sitji sjö manns í stað fimm áður. Við bætast stjórnarmenn samkvæmt tilnefningu landbrh. og sjútvrh. sem er í samræmi við það grundvallarsjónarmið að frv. er ætlað að ná til opinbers stuðnings við tækniþróun og nýsköpun í þágu alls atvinnulífsins. Í mínum huga er tilkoma Vísinda- og tækniráðsins stærsta tækifærið sem boðist hefur til að sýna fram á mikilvægi vísindarannsókna og nýsköpunar fyrir atvinnulífið. Fjárveitingar til málaflokksins hafa um margra ára skeið einkennst af stöðnun og litlum áhuga á að endurskoða hið viðtekna fyrirkomulag. Þessi nýskipan getur breytt þessu, enda mun það leiða til samræmdrar stefnumótunar og gera kleift að veita nýjum fræðasviðum brautargengi, langt umfram það sem unnt hefur verið hingað til. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. iðnn. að lokinni umræðu og ég vil líka benda á að mikilvægt er að frv. þrjú sem hér hafa verið lögð fram verði skoðuð saman sem heild.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér saman þau þrjú mál sem þrír hæstv. ráðherrar hafa mælt fyrir í dag, þ.e. frv. til laga um Vísinda- og tækniráð, frv. til laga um opinberan stuðning við vísindarannsóknir og frv. til laga um opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun í þágu atvinnulífsins. Virðulegi forseti. Hér við 1. umr. vil ég segja í upphafi máls míns að ég held að það hafi komið á daginn við framlagningu þessara frv. að það hafi verið til góðs að þessi mál voru ekki afgreidd á þinginu í fyrra. Mér sýnist á öllu að þær breytingar sem hafa verið gerðar hafi einungis verið til góðs, og ber að fagna því alveg sérstaklega. Við þessa 1. umr. málsins er nauðsynlegt að reyna að átta sig á helstu breytingum sem fólgnar eru í þeim frv. og hugmyndum sem hér eru lagðar fram. Helstu breytingarnar felast í því að reynt er að koma einhverri heildarstefnumótun yfir vísinda- og tæknisamfélagið. Hæstv. ráðherrum er fyrst og fremst ætlað að stjórna þeirri stefnumótun. Það skipulag sem við höfum lifað við um nokkuð langt skeið hefur fyrst og fremst falist í því að margir hafa komið að því. Menn hafa gagnrýnt núverandi skipulag fyrst og fremst á þeirri forsendu að erfitt sé að átta sig á því hvað er að gerast, það sé engin heildaryfirsýn yfir það sem verið er að veita styrki í. En hér á að reyna að setja upp einhvers konar kerfi þar sem heildarstefnumótun ræður för. Báðar þessar leiðir hafa kosti og galla að mínu viti. Gallinn við þá leið sem hér er ætlunin að fara hlýtur að vera fyrst og fremst sá að með svona heildarstefnumótun setja menn flest, ef ekki öll, eggin í sömu körfuna. Og þegar um er að ræða þróun, vísindi og rannsóknir er vitaskuld verið að veðja á framtíðina, þ.e. hvað rannsóknir, vísindi og þróun kunna að leiða af sér. Því er alveg augljóst að áhættan hlýtur að vera meiri með því að setja öll eggin í sömu körfuna. Það er líka ljóst af lestri greinargerðar með þessum frv. að markmiðið með þeim er fyrst og fremst að efla hagvöxt í þekkingarsamfélagi. Það markmið er vissulega gott en áhættan hlýtur að vera meiri þegar þetta er allt saman sett í sömu körfuna eins og hér er ætlunin að gera. Þá skiptir ekki síður máli, virðulegi forseti, að þessum skipulagsbreytingum fylgi líka aukið fjármagn. Það má alveg ljóst vera að ef ekki kemur til aukið fjármagn skiptir litlu hvert skipulagið er á framlögum til rannsókna og vísinda. Ef ná á þessum markmiðum þarf því að tryggja að fjárframlög verði aukin verulega. Með því að rýna í þau gögn sem liggja fyrir virðist ljóst vera að aukning á framlögum til þessara þátta hafi verið mjög lítil undanfarin ár, ef nokkur. Á þessu þarf að gera verulega bragarbót. Kjarninn í málinu er samt sem áður sá að verið er að stjórnmálavæða heildarstefnumótun að því er varðar fjárframlög til vísinda og rannsókna. Það er kjarninn í þeim hugmyndum sem hér liggja fyrir og sú hugmynd hlýtur að verða tekin hvað mest fyrir í umræðum um þessi mál. Hættan við það að fela stjórnmálamönnum svona mikið vald á þessu sviði hlýtur einnig að vera sú að vísindamenn muni ekki í jafnríkum mæli setja fram hugmyndir og rannsóknir eða kynna niðurstöður sem eru stjórnmálamönnum ekki að skapi. Það hlýtur að skipta miklu máli við mat á því hvort vísindamenn geti fengið framlög að þeir kynni ekki niðurstöður sem stjórnmálamönnum eru á móti skapi. Að því leytinu felst í þessari stefnumótun talsverð hætta. Hún getur líka verið sú að við hættum að stunda vísindi og rannsóknir þar sem markmiðið er þekkingin þekkingarinnar vegna og þá möguleikinn á óvæntum niðurstöðum. Þetta finnst mér skipta miklu mál. Þetta er kannski gallinn við þá leið sem hér eru lögð drög að, að stjórnmálavæða, ef svo má að orði komast, vísinda- og rannsóknarsamfélagið í því formi að stjórnmálamenn og ráðherrar hafi mikið um heildarstefnumótunina að segja. Þetta skiptir miklu máli. Þetta mikla pólitíska vald á þessu sviði getur haft alvarlegar afleiðingar, einkanlega ef heildarstefnumótunin gengur ekki upp, þ.e. veðmálið á framtíðina, því auðvitað geta menn ekki annað en reynt að fá eins mikið og hægt er út úr vísindum og rannsóknum og þróunum til að efla hagvöxt í þekkingarsamfélagi. Þetta hlýtur að vera helsta gagnrýnin sem menn setja fram á þá leið sem hér er ætlunin að fara. Þá held ég líka að við verðum að hafa í huga þegar verið er að bera okkur saman við Finnland að Finnar hafa lagt hlutfallslega miklu meira fjármagn til vísinda og rannsókna en nokkurn tíma hefur verið gert hér. Það er kannski fyrst og fremst ástæðan fyrir árangrinum sem þar hefur náðst, ekki endilega stjórnskipulagið sem slíkt heldur fyrst og fremst fjármagnið og þær áherslur sem menn hafa lagt á vísindi og rannsóknir í Finnlandi. Þess vegna er mjög varhugavert að bera þetta saman nema ætlunin sé að auka framlög til vísinda og rannsókna mikið frá því sem nú er. Virðulegi forseti. Þetta mál mun koma til allshn. og þar sem ég sit í henni mun ég fá aukið tækifæri til að fjalla um þau frv. sem hér er um að ræða. Við fyrstu sýn, virðulegi forseti, vil ég segja að ég held að það sé ástæða til að taka við þessu með jákvæðu hugarfari. Það breytir ekki því að ýmsar hættur leynast í stefnumótuninni. Og ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að það ætla ég að vona að þegar til þess kemur að móta þessa stefnu muni aðrir aðilar sitja í ráðherrastólunum en nú. Það held ég að sé algjört lykilatriði ef hugmyndin á að geta gengið upp.

Herra forseti. Af því að hv. síðasti ræðumaður lagði sérstaka áherslu á það hversu mikill munur væri á Finnlandi og Íslandi í þessum efnum langar mig aðeins að geta þess að Finnar verja um 3,6% af landsframleiðslu til rannsókna, og eru þar með hæstir í heiminum. Íslendingar verja nú 3% til þessara mála. Meðaltalið í OECD er 2% og meðaltalið í Evrópusambandinu milli 1,7% og 1,8%. Þetta sýnir að Íslendingar eru í forustusveit í þessum efnum þó að þeir hafi ekki náð enn þá hinu háa hlutfalli Finna. Síðan er rétt að geta þess að þegar hér er talað um að stjórnmálavæða vísindin má ekki gleyma því að heildarstefnumótun hefur verið í höndum ráðherra. En það hefur ekki verið gert með þeim hætti sem hér er ráðgert að gera. Rannís hefur veitt ráðherrum ráðgjöf í þessum efnum en nú er verið að taka á þessu miklu heildstæðara en gert hefur verið þannig að ekki er verið að stjórnmálavæða vísindin sem slík --- það hefur verið á höndum stjórnmálamanna að móta þessa stefnu --- heldur er verið að gera kerfið heildstæðara. Síðan er enn eitt atriði sem mig langaði til að vekja athygli á í ræðu hv. síðasta ræðumanns en það er þegar hann sagði að öll eggin væru komin í sömu körfuna. Þetta finnst mér athyglisverð yfirlýsing og ég hefði gjarnan viljað fá nánari skýringar hjá honum á hvað hann á við með þessu. Hvaða egg eru nú lögð í þessa körfu sem voru þar ekki áður?

Virðulegi forseti. Aðeins um fjárframlög vil ég segja að það fer eftir því hvaða tölur menn taka og hvort þeir fara þá yfir öll framlög, t.d. til þróunarverkefna. Menn geta reiknað sig upp í þessum efnum. Að öðru leyti vísa ég til þess sem ég sagði í ræðu minni áðan. Hins vegar, virðulegi forseti, þegar ég sagði að öll eggin færu í sömu körfuna átti ég við --- á líkingamáli --- að þegar heildarstefnumótunin er tekin, þ.e. þegar menn stefna að einhverju tilteknu marki --- ekki eins og nú er þegar menn eru með miklu fleiri verkefni en hafa ekki alveg þessa heildaryfirsýn --- þegar menn hafa klárari stefnu í þessum efnum með það að markmiði að efla hagvöxt, að efla þekkingarsamfélagið o.s.frv., marki menn sér þrengri skorður. Í vísindum, tækni og þróun hljóta menn alltaf að vera að veðja á framtíðina og eftir því sem menn eru með heildarsýnina í þrengri skorðum, þeim mun meiri líkur eru á að þeir nái ekki markmiði sínu ef það gengur ekki upp. Það var þetta sem ég átti við þegar ég talaði um að öll eggin væru í sömu körfunni. En ég sagði einnig að þetta getur skilað meiri árangri ef vel tekst til. Ég var aðeins að draga upp kosti og galla þess að fara þá leið sem menn ætla að fara miðað við þá aðferð sem menn hafa stundað hingað til. Það var þetta sem ég átti við þegar ég sagði að það væri hættulegt að hafa öll eggin í sömu körfunni.

Herra forseti. Ég þakka svörin. Að því er varðar útreikninga á framlagi þjóðar til vísindamála förum við að þessu eins og aðrar þær þjóðir sem gefa þessar upplýsingar eftir stöðluðu kerfi frá OECD. Samanburðartölur eru því fyllilega samanburðarhæfar frá þeim þjóðum sem ég nefndi í máli mínu. Að því er varðar þessa samlíkingu sem hv. þm. kaus að velja um eggin í körfunni er mikilsvert að við hugum að því að breytingarnar eru afleiðing þess að vísindi og rannsóknir eru orðin miklu meira ráðandi þáttur í efnahag þjóðarinnar en áður hefur verið gert ráð fyrir, og breytingin er beinlínis afleiðing af þessu. Ég tel því að við séum ekki með þessari breytingu að setja í raun þrengri skorður heldur en verið hafa, frekar víðari skorður, og við tryggjum að á þessu sé tekið með samræmdum hætti þannig að engin svið verði út undan. Ég vil hins vegar nota þetta tækifæri til að taka undir það með hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni að það sem skiptir mestu máli í þessu er svo framkvæmdin, þ.e. hvernig þetta verður gert í raun. Það er ástæðulaust að draga úr því að framkvæmdin mun skipta sköpum um það hvernig til tekst með þessar breytingar.

Virðulegi forseti. Við eigum nú eftir að ræða þessar breiðu línur í þeim nefndum sem munu fjalla um þetta og þá einkanlega þá leið sem hér er ákveðið að fara, að stjórnmálavæða í auknum mæli framlög til vísinda og þróunar. En aðeins vegna orða hæstv. ráðherra um framlög, þá vil ég vitna í orð Vilhjálms Lúðvíkssonar á fundi hjá Reykjavíkurakademíunni fyrir ekki margt löngu, en þar sagði Vilhjálmur eitthvað á þá leið að framlag til Vísindasjóðs árið 1994 hafi verið u.þ.b. 90 mannár eða svo, eins og þeir leggja það út og reikna það þar, en framlag Vísindasjóðs árið 2000 hafi ekki verið nema rúmlega 50 mannár. Það fer því eftir því hvað menn taka inn í þessar tölur og hvernig menn leggja það upp, hverju menn geta haldið fram í umræðunni og ég ætla svo sem ekkert að steypa mér inn í það. En kjarninn í þessu er sá að við munum á komandi árum auka framlög til þessara þátta, því ég held að ég og hæstv. menntmrh. séum sammála um að það er lykilatriði. Það er algert lykilatriði ef tryggja á farsæld og framtíð þeirrar þjóðar sem við tilheyrum.

Herra forseti. Ég hef verið hér til staðar og hlýtt á hvert einasta orð sem sagt hefur verið um þau mikilvægu frv. sem liggja nú fyrir þinginu. Ég tel að það skipti mjög miklu máli hvernig við afgreiðum frá okkur ný lög um stuðning við vísindi og rannsóknir á Íslandi. Ég vil byrja á að lýsa yfir stuðningi við það meginmarkmið sem talsmenn þessara frv. kappkosta að lýsa yfir, að til standi að styrkja rannsóknir á Íslandi. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði höfum flutt mörg þingmál í þá veru og höfum mikinn skilning á mikilvægi þessa málefnis. Ég vísa t.d. í till. til þál. um stuðning við atvinnurekstur í smáum og meðalstórum fyrirtækjum þar sem við tökum sérstaklega fram mikilvægi margvíslegra rannsókna og nýsköpunar. Með öðrum orðum, við erum hlynnt stuðningi við hagnýtar rannsóknir í atvinnulífinu en einnig innan vébanda vísindastofnana. Ríkisstjórnin talar einnig í málatilbúnaði sínum mikið um einmitt þetta og í athugasemdum við lagafrv. sem hæstv. forsrh. talaði fyrir áðan segir, með leyfi forseta: ,,Fjárfesting í menntun, vísindarannsóknum og tækniþróun skilar þannig sýnilegum árangri, m.a. umtalsverðum og vaxandi tekjum í útflutningi á hátæknivörum og þjónustu sem byggð er á háþróaðri þekkingu og rannsóknum.`` Reyndar er þetta sett inn í samhengi sem ég tel ekki alls kostar rétt að gera, því þetta er að sjálfsögðu tengt nýfrjálshyggjunni og markaðsvæðingunni sem riðið hefur húsum hér á síðustu árum. Því einnig segir hér, með leyfi forseta: ,,Á undanförnum áratug hafa blásið nýir vindar í íslensku atvinnulífi. Miklar skipulagbreytingar hafa orðið við aukið frelsi á fjármálamarkaði og einkavæðingu ríkisfyrirtækja.`` Og síðan heldur þessi gamalkunni söngur áfram. Staðreyndin er náttúrlega sú að framfarir hófust síður en svo með tilkomu þeirra Margrétar Thatcher á valdastóli í Bretlandi, eða Ronalds Regans í Bandaríkjunum. Tuttugasta öldin var mikið framfaraskeið, geysilegt framfaraskeið, á nánast öllum sviðum vísinda og rannsókna skilaði hún okkur miklum ávinningi. Hver var ramminn um þessar rannsóknir? Það var samfélagið. Þetta var samfélagslegt átak að uppistöðu til. Framfarir á sviði tækni, framfarir á sviði læknavísinda, svo dæmi sé tekið. Það sem hefur komið fram hjá vísindamönnum og vísindastofnunum víðs vegar um heiminn er að þeir óttast að með aukinni markaðsvæðingu og einkavæðingu verði smám saman grafið undan grunnrannsóknum sem síðan muni draga úr framförum þegar til lengri tíma er litið. Allt þetta á að sjálfsögðu eftir að koma í ljós. Ríkisstjórnin segir og talsmenn hennar hafa sagt við umræðuna að í sjálfu sér sé þetta mjög einfalt mál. Ég held það hafi verið orð hæstv. forsrh. Hann sagði að þetta væri mjög einfalt mál, og hann sagði í því sambandi að hið einfalda í þessu væri að verið væri að færa vísindarannsóknir á markvissan hátt undir pólitískt vald. Í athugasemdum með frv. sem hann talaði fyrir segir, með leyfi forseta: ,,Vægi málaflokksins er aukið með því að stefnumótun fer fram í ráði sem fjórir ráðherrar eiga sæti í og starfar undir stjórn forsætisráðherra. Þar koma ráðherrar, vísindamenn og fulltrúar atvinnulífs saman til stefnumótunar í málefnum rannsókna og þróunar. Er þetta nýlunda á Íslandi. Oft hefur verið bent á að það hafi staðið málaflokknum fyrir þrifum að heyra undir mörg ráðuneyti. Það hafi byrgt heildarsýn og hindrað markvissar aðgerðir. Víst er að í þeim löndum sem mesta athygli hafa vakið fyrir stefnumótun í vísindum og tækni hafa oddvitar ríkisstjórna komið að málum og staðið fyrir aðgerðum.`` Sannast sagna held ég að þetta sjónarmið hafi fengið góðan hljómgrunn víðs vegar í þjóðfélaginu og í vísindasamfélaginu þar sem menn telji að þetta kunni að vera ávísun á meira fjármagn til rannsókna. Ég hef um það ákveðnar efasemdir. Ekki þarf annað en að slá upp í umsögnum um frumvörpin. Í umsögn frá fjmrn. segir um þetta tiltekna frv., með leyfi forseta: ,,Af þessum sökum er gengið út frá því að lögfesting frumvarpsins leiði ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð. Útgjöldin gætu þó skipst öðruvísi en áður.`` Í frv. um opinberan stuðning við vísindarannsóknir segir í umsögn fjmrn., með leyfi forseta: ,,Þegar allt er talið telur fjármálaráðuneytið að frumvarpið muni leiða til lægri stjórnsýslukostnaðar verði það að lögum þótt ekki liggi fyrir nægar upplýsingar til að meta fjárhæðir í því sambandi. Þá mun frumvarpið leiða til 28,5 millj. kr. árlegs sparnaðar eftir að stöður rannsóknarprófessora hafa verði lagðar niður. Á móti koma allt að 7 millj. kr. tímabundin útgjöld vegna biðlauna.`` Þetta er nú tónninn. Hér er ekki verið að tala fyrir auknu framlagi til rannsókna og vísinda á Íslandi því verið er að tala um sparnað, um leiðir til niðurskurðar. Þetta er tónninn. Þetta eru skilaboðin sem fylgja frá ríkisstjórninni úr Stjórnarráðinu til íslenskra rannsóknamanna. Við skulum líka hyggja að því hvað býr að baki þeim tölum sem hér eru reiddar fram. Í grg. með frv. kemur fram, og menn tala þar af nokkru stærilæti um að að raunvirði hafi framlag til rannsókna á Íslandi aukist talsvert meira en gert hafi annars staðar á Norðurlöndum, eða um 12,6% held ég frá árinu 1999, og það sé meira en gerist annars staðar. En hvernig er skipting þessa fjár? Er það svo að samfélagið leggi meira af mörkum til vísindarannsókna en áður var? Er það ekki svo að hér sé allt talið til, það sem gerist innan veggja fyrirtækja og innan vísindarannsókna sem reknar eru á ábyrgð samfélagsins, Háskóla Íslands svo dæmi sé tekið, til rannsóknastofnana sem sinna margvíslegum vísindastörfum? Gæti verið að þriðjungurinn af þessari upphæð komi frá Íslenskri erfðagreiningu, rannsóknum sem unnar eru á vegum þess fyrirtækis? Hvað með fullyrðingar sem fram hafa komið hjá vísindasagnfræðingum á borð við Steindór Erlingsson, svo dæmi sé tekið og það ekki slæmt dæmi því hann hefur farið mjög vel í saumana á þessum málum? Hann segir að ákveðinna áherslubreytinga gæti í ráðstöfun fjármuna til rannsókna á síðustu árum. Ég spyr: Er það í þágu grunnrannsókna eða annarra rannsókna? Það þýðir ekki að koma og slá fram einhverjum óljósum yfirlýsingum eins og hér hefur verið gert. Það er að gerast alls staðar í heiminum að fyrirtæki eru að láta sífellt meira í rannsóknir og nýsköpun en áður var. Þar erum við að færa okkur inn í farveg sem hefur verið mótaður víða erlendis og við vorum eftirbátar annarra í. Þetta er að breytast sem betur fer. Fyrirtæki á borð við Össur og Íslenska erfðagreiningu sinna slíkum rannsóknum. Og fleiri fyrirtæki mætti nefna. Þetta er að hífa framlagið upp. En hvernig er komið fram gagnvart öðrum rannsóknastofnunum? Gagnvart Háskóla Íslands t.d. og gagnvart ýmsum rannsóknastofnunum þar sem rannsóknir eru stundaðar? Hvernig hefur verið búið að Rannís? Ég hefði ekki talið að menn væru of sælir af framlaginu þar á bæ á undanförnum árum. Á að veita meira fjármagn í rannsóknir á vegum íslenskra vísindastofnana? Stendur til að gera það? Fróðlegt væri að heyra útleggingar hæstv. menntmrh. um það efni. En varðandi þær yfirlýsingar sem ég vitnaði til áðan og mér finnst sannast sagna nokkuð yfirlætisfullar, svolítið drýgindalegar um að nú sé slíkum rannsóknum loksins borgið, vegna þess að þær eru komnar í svo náin tengsl við hæstv. iðnrh. Valgerði Sverrisdóttur eða hæstv. menntmrh. Tómas Inga Olrich, og hæstv. forsrh. sem getur meira að segja skipað tvo aðra ráðherra í þessa vísindaakademíu, að nú sé allt komið í lag, allir séu hólpnir, menn séu komnir í náðarfaðm þeirra. Hafa menn engar efasemdir um að binda vísindasamfélagið svo nánum böndum við hið pólitíska vald? Hafa menn engar efasemdir um það? Gætu þetta reynst vinarklær þegar allt kemur til alls? Gæti það verið? Er þessi tenging við fulltrúa atvinnulífsins endilega svo jákvæð? Þyrfti hún þá ekki að vera breiðari? Hér er talað um að Alþýðusambandið og Samtök atvinnulífsins skipi fulltrúa. Það eru einu fulltrúar atvinnulífsins sem koma til með að skipa fulltrúa í Vísinda- og tækniráðið, ekki fulltrúar annarra samtaka. Ég minnist þess að þegar fulltrúar þeirra samtaka komu á fund allshn. síðasta vor þá var talað um mikilvægi þess að láta meira af hendi rakna til álrannsókna. Rætt var um það. Ég spyr: Er ekki ráð að efla sjálfstæði akademískra stofnana, rannsóknastofnana á borð við Háskóla Íslands, Rannsóknarráðs og aðra sem hafa vélað með þessa fjármuni í stað þess að tengja úthlutun fjárins pólitískum aðilum eins og gert er ráð fyrir í frv.? Ég held það. Nú mætti ætla að það væri ég sem talaði fyrir miðstýringu en hæstv. ráðherra Tómas Ingi Olrich hefði um það efasemdir. Það er ég sem er hins vegar að tala fyrir valddreifingu, er að tala fyrir sjálfstæði stofnana, rannsóknastofnana og vísindamanna. Ég held að okkur sé betur borgið með þeim hætti. En Finnar hafa farið þessa leið, segja menn. Það kann vel að vera. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar áttum þess ekki kost að fara til Finnlands í sumar. Þar var einvörðungu boðið stjórnarsinnum, formönnum þeirra nefnda sem í hlut eiga. Fulltrúum annarra eða stjórnmálaflokka sem eru í stjórnarandstöðu var ekki boðið. Þeim var boðið jú, en þeir gátu þá borgað undir sig þannig að þeir fóru ekki. Þeir þurfa að fá plöggin frá formönnum þessara nefnda og frá ráðuneytinu. En hvers vegna var ekki farið til annarra landa líka? Hvers vegna var einvörðungu farið til Finnlands? Nú er það svo að áherslur Finna eru um margt ólíkar því sem gerist á hinum Norðurlöndunum. Ég þekki þetta af öðrum vettvangi. Hvað snertir t.d. vinnueftirlit og heilbrigðiseftirlit á vinnustöðum hafa Finnar farið aðrar leiðir en hinar Norðurlandaþjóðirnar, tekið upp markaðsvæðingu innan heilbrigðiskerfisins í ríkari mæli en aðrar Norðurlandaþjóðir hafa gert. Gæti það verið einnig á þessu sviði? Gæti það verið? Hvers vegna er ekki könnuð staðan í öðrum ríkjum einnig á hinum Norðurlöndunum? Mér þætti vænt um að hæstv. fjmrh. upplýsti okkur ögn nánar um þetta. Herra forseti. Lagabókstafur er náttúrlega eitt. Síðan er hitt hvernig lögin eru notuð og hvernig lagabókstafurinn og túlkun hans, útlegging, þróast. Verði þessi frv. að lögum þá skiptir sköpum hvernig á þessum málum er haldið, að sjálfsögðu. Auðvitað viljum við leggja okkar af mörkum til þess að beina þessari þróun í farsælan og uppbyggilegan farveg. En ég hef hins vegar mjög miklar efasemdir um að rétt sé að fara þá leið í öllum grundvallaratriðum að samtvinna hið pólitíska vald rannsókna- og vísindastarfinu. Ég hef mjög miklar efasemdir um að það sé rétt. Og eftir því sem ég hef komist næst þá er það sem að er í vísindarannsóknum á Íslandi ekki skipulagið heldur fjármunirnir eða öllu heldur skortur á fjármunum. Það er það sem hefur staðið íslenskum vísindarannsóknum fyrir þrifum, þ.e. skortur á fjármagni. Þar hefðum við að sjálfsögðu þurft að vera miklu meira stórhuga en við höfum verið. Það eru mér mjög mikil vonbrigði að þessum skipulagsbreytingum sem hér eru boðaðar skuli ekki fylgja fyrirheit um stóraukið fjármagn. Þvert á móti þá er talað um niðurskurð. Það er ekkert annað að finna hér í þessum frv. en hótanir um niðurskurð. Eins og hér hefur komið fram þá verður þessum frv. vísað til nefnda. Ég hef orðið var við það frá vísindamönnum og ýmsum sem eru á tengdum vettvangi að þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvörpunum frá því í vor séu vissulega til bóta. Ég tel hins vegar að sjálfur grunnurinn sé ekki réttur. En allt þetta mun ég að sjálfsögðu setjast yfir þegar þessi frv. koma til umfjöllunar í þeim nefndum sem ég á sæti í.

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þm. efast um að hér sé farin rétt leið í sambandi við vísindarannsóknir og tengingu þeirra við atvinnulífið. Hann talar um að verið sé að binda vísindasamfélagið við hið pólitíska vald. Ég tel að þarna sé ákveðinn misskilningur á ferðinni. Ég tel einmitt að það sé þessum málaflokki til framdráttar --- nú efast ég í rauninni ekkert um að hv. þm. vill þessum málaflokki vel --- ég held að það sé þessum málaflokki til framdráttar að tengja hann við ákveðinn og tiltölulega stóran hluta ríkisstjórnarinnar og það megi kannski kalla að með því séum við að lyfta honum svolítið upp á æðra plan. Nú er það ekki þannig að ráðherrar komi til með að leggja línur í smáatriðum hvað þetta varðar heldur munu þeir leggja stóru línurnar. Með því að ríkisstjórnin er þeirrar skoðunar að þessu skuli vera þannig háttað að svona sé þá hlýtur það að gefa ákveðin skilaboð um að ríkisstjórninni finnist þetta mikilvægur málaflokkur. Það held ég að sé nú dálítið stórt atriði í sambandi við þetta allt. Hv. þm. efaðist um að rétt væri að tengja vísindasamfélagið við atvinnulífið. Ég er honum mjög ósammála um það. Ég er sannfærð um að með þessari þrennu sem er hér til umfjöllunar séum við að gera atvinnulífinu mikið gagn. Við erum að breikka atvinnulífið, breikka grundvöll atvinnulífsins og það er nú eitthvað sem hv. þm. Vinstri grænna hafa verið að finna að við mig og við iðnrn., að við horfum ekki á atvinnulífið á breiðum grundvelli.

Herra forseti. Það er mikill misskilningur ef menn skilja mig á þann hátt að ég vilji ekki að rannsóknir séu tengdar atvinnulífinu. Þvert á móti þá talaði ég um mikilvægi rannsókna fyrir atvinnulífið. Spurningin er hins vegar þessi: Á hvern hátt tengjast rannsóknir atvinnulífinu? Það geta skapast ákveðnir íhaldsstrengir ef við tengjum rannsóknir og nýsköpunarvinnu því sem er. Eðli nýsköpunar er að búa til eitthvað nýtt og til þess að styrkja rannsóknastofnanir í þeirri viðleitni þá þarf að gefa þeim frelsi, þá þarf að gefa þeim lausan tauminn að verulegu marki. Ég tek eftir orðalaginu sem hæstv. ráðherra notar þegar talað er fyrir því að tengja rannsóknastarfsemi og vísindastarfsemi ríkisstjórn Íslands, þ.e. að verið sé að lyfta henni upp á æðra plan, að verið sé að lyfta rannsókna- og vísindastarfi upp á æðra plan með því að tengja það þessum bekkjum hér. Með fullri virðingu fyrir þeim sem verma þessi sæti þá er ég nú ekki sammála því að þetta sé rétt orðalag. Ég vil ekki nota orðalagið lægra plan, síður en svo, alls ekki. En það er verið að setja í farveg sem ég tel vera afskaplega vafasaman og ég hef fært fyrir því rök í máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég heyri að hv. þm. hefur hrokkið nokkuð við þegar ég talaði um æðra plan. Ég veit að hann ber ekkert sérstaklega mikla virðingu fyrir þeim ráðherrum sem nú sitja á þessum bekkjum. En hver veit nema það geti orðið einhverjir aðrir síðar. Það er nú þannig að ráðherrar þeir sem velgja stólana hverju sinni hafa þó nokkur völd og miðað við það að ráðherrar komi meira að þessum málaflokki, og þá sérstaklega að hæstv. forsrh. þjóðarinnar komi meira að þessum málaflokki, vil ég skilja sem svo að sé jákvætt fyrir málaflokkinn. Svo getur hv. þm. verið annarrar skoðunar. En það var líka gaman að heyra hv. þm. tala um frelsi. Hann vill gefa mikið frelsi. Ég held nú samt að með þessum frv. séum við ráðherrarnir ekki að binda eða njörva niður hvernig staðið verður að vísindum í landinu. Það er ekki þannig og vísindamenn munu að sjálfsögðu hafa frelsi áfram til þess að móta stefnu að verulegu leyti. Ég tel þetta mikilvægt í sambandi við atvinnulífið, en hv. þm. hefur líka efasemdir um að þetta sé til góðs fyrir atvinnulífið. Talað hefur verið um að hér væri ákveðin nýsköpunargjá, sem sagt að vísindarannsóknir næðu ekki að efla atvinnulífið. Þessa nýsköpunargjá ætlum við að brúa með þeirri þrennu sem hér liggur fyrir til umfjöllunar. Hvort það tekst eða ekki verður tíminn að leiða í ljós. En viljinn er alla vega fyrir hendi.

Herra forseti. Til að koma í veg fyrir allan misskilning þá vakir ekki fyrir mér að gera lítið úr ríkisstjórn Íslands, alls ekki. Ég hef hins vegar gagnrýnt það sem mér hefur fundist yfirlætisfullt orðalag, annars vegar það að tala um að lyfta þessum málaflokki upp á æðra plan með því að tengja það Stjórnarráðinu og þeim hæstv. ráðherrum sem leyfa sér að tala á þennan hátt. Ég hef talað fyrir því að í stað þess að auka miðstýringu af því tagi sem hér er boðuð þá beri þvert á móti að stuðla að valddreifingu og auknu sjálfstæði vísindamanna og rannsóknastofnana. Það er kjarninn í málflutningi mínum. Í annan stað tel ég að það sé ekki skipulagsformið sem hafi staðið í vegi fyrir vísindarannsóknum á Íslandi heldur skortur á fjármunum. Ég tel að hæstv. ráðherrar þurfi að tjá sig miklu nánar og skýrar um þennan þátt málsins, þ.e. hvað standi til í þessu efni. Ég hef einnig vikið að því að það er svolítið villandi að slá fram almennum prósentutölum, hlutfallstölum, um framlag til vísindarannsókna en láta liggja á milli hluta hvernig þessir fjármunir skiptast.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að leiðrétta misskilning sem fram kom í máli hv. þm. Ögmundar Jónassonar, þ.e. að hér væri verið að boða niðurskurð í framlögum til rannsókna. Þessi frv. fjalla ekki um fjárframlög til rannsókna. Þau fjalla um skipulag. Allar athugasemdir sem hér er að finna um sparnað má í raun rekja til þess að verið er að reikna út hvað frumvörpin í sjálfu sér fela í sér, einungis þau. Þar af leiðandi er augljóst að ekki er verið að fjalla um heildarframlög til rannsókna. Það vekur mér nokkra undrun að menn skuli álíta það. Hér var spurt hvort frumvarpið fæli í sér miðstýringu eða valddreifingu. Í þessu frv. er ekki heldur verið að vega gegn sjálfstæði vísindastofnana, þvert á móti. Það sem hefur verið að gerast í þessum efnum á sl. tíu árum er að háskólum hefur fjölgað. Þeir hafa verið styrktir. Þeir hafa m.a. fengið aukið rannsóknafé og eru farnir að taka ríkari þátt í rannsóknastarfi. Það hefur styrkt íslenskt vísindasamfélag í heildina. Það sem hér er verið að tala um er að samhæfa betur það starf sem unnið er innan ríkisstjórnarinnar í vísinda- og tæknimálum og gera stefnumörkunina markvissari. Að sjálfsögðu er það mjög glögg vísbending um það hvernig unnið hefur verið í þjóðfélaginu á undanförnum árum að fyrirtækin eru orðin miklu viljugri til þess að fjárfesta í rannsóknum og í þekkingu en áður var. Það ber að túlka --- og það er erfitt að túlka það öðruvísi --- sem viðurkenningu á því að stjórnvöld hér hafa hagað málum þannig að orðið er hagstæðara fyrir fyrirtækin að fjárfesta í rannsóknum en áður var. Bæði er það vegna þess að skattar hafa verið lækkaðir á fyrirtækin, umhverfi fyrirtækjanna er hagstæðara, og þar af leiðandi skilar það sé betur til fyrirtækjanna að fjárfesta í rannsóknum og vísindum og það hafa þau gert. Þess vegna ber að fagna því að hlutfall fyrirtækjanna hefur hækkað mikið. En jafnframt ber að viðurkenna það að Íslendingar eru með hæstu ríkisframlög til vísinda á Norðurlöndum.

Herra forseti. Þessar tölur munum við að sjálfsögðu fara yfir í nefndum. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. ráðherra að þessi frv. fjalla fyrst og fremst um skipulagsbreytingar. Það er rétt ábending. Ég sagði hins vegar að í tengslum við þessar skipulagsbreytingar hefði ég vænst þess að ríkisstjórnin hefði gefið okkur fyrirheit eða sýn á sína framtíð í vísinda- og rannsóknaumhverfinu á Íslandi því að í vísindaheiminum á meðal fræðimanna og rannsóknarmanna hafa margir viljað bíta á þennan öngul í þeirri von að fjármagn fylgi þessum kerfisbreytingum. Ég var að gagnrýna að í umfjöllun um þessi frv. er hvergi að finna stafkrók eða yfirlýsingar í þá veru. Að sjálfsögðu fagna ég því einnig, eins og ég gerði í ræðu minni, að fyrirtæki skuli verja meira fjármagni til rannsókna en áður var. Það er líka að gerast hins vegar að fyrirtækin eru smám saman að teygja anga sína inn í rannsóknastofnanirnar og farin að stýra meiru þar en áður var, kaupa sér prófessors- og rannsóknarembætti. Og ef það gerist á sama tíma og þrengt er að þessum stofnunum þá munu þessir hagsmunir í atvinnulífinu fara að ráða sífellt meiru innan veggja háskólanna. Sú þróun sem menn óttast að kunni að fylgja þessu, og það kemur fram í umfjöllun og umræðu innan háskólaumhverfisins í Bandaríkjunum og í Evrópu, er að þegar til langs tíma er litið þá muni þetta verða til að draga úr grunnrannsóknum og beina áherslunum inn á hagnýtari þætti sem svo eru nefndir. Hins vegar viðurkenna flestir þegar upp er staðið að það sem á einum tíma er flokkað sem grunnrannsóknir reynist samfélaginu hagnýtt þegar fram líða stundir.

Herra forseti. Mikilvægt er að það komi fram að fjármagn til rannsókna- og vísindastarfsemi hefur verið að aukast mikið á undanförnum árum og eins og fram kom í ræðu forsrh. þá er verið að leggja grundvöll að því að efla enn vísindastarfsemi í landinu. Þess vegna fer ekkert milli mála til hvers þessi breyting er gerð. Hún er gerð til þess að efla rannsókna- og vísindastarf í landinu og efla tengslin á milli atvinnulífsins, stjórnmálanna og vísindaheimsins, en það eru einmitt þessi tengsl sem er mikilvægt að efla og til þess bendir einmitt fordæmið frá Finnlandi, að það er hagkvæmt. Það er hagkvæmt að efla þessi tengsl og það kemur ekki niður á grunnrannsóknum. Það er mjög mikilvægt að menn átti sig á því að það er leitað fanga hjá Finnum vegna þess að við mjög erfiðar aðstæður, þegar meginmarkaður þeirra hrundi, fóru þeir þá leið og héldu ótrauðir áfram á henni, að fjárfesta í vísindum og rannsóknum. Þeir breyttu skipulagi sínu og það hefur sýnt sig að finnska dæmið hefur eflt finnskt atvinnulíf og finnsk vísindi mjög verulega. Þess vegna finnst mér menn verða að gera sér grein fyrir því að hér með er verið að leggja grundvöll þess að efla vísindastarfsemi í landinu verulega.

Herra forseti. Ég ítreka að við þurfum að fara í saumana á þessum tölum í umfjöllun nefnda. En eftir því sem ég hef upplýsingar um eru þeir aðilar sem veitt hafa styrki til rannsókna á undanförnum árum ekki ofsælir af því fjármagni sem þeir hafa haft á milli handa. Ef við skoðum t.d. hlutskipti þeirra, Rannís svo dæmi sé tekið og ýmissa vísindastofnana sem sinna grunnrannsóknum eða rannsóknum yfirleitt, þá er ekki saman að jafna annars vegar stöðu þeirra og hins vegar þeim fjármunum sem ýmis fyrirtæki, t.d. á borð við Íslenska erfðagreiningu, hafa haft á milli handanna. Það eru peningar, fjármunir, verðmæti sem eru tekin út úr íslensku samfélagi að sjálfsögðu fyrir milligöngu banka og ríkisvalds beint og óbeint. Þessu fjármagni hefur því verið beint inn á slíkar brautir í ríkari mæli en áður hefur verið. Það á að efla tengslin á milli atvinnulífs, stjórnmálamanna og vísindarannsókna, segir hæstv. ráðherra. Spurningin er hvernig þetta er gert. Beita stjórnmálamenn t.d. áhrifum sínum í þá átt að draga úr fjárstreymi til vísindastofnana og beina fyrirtækjum sem þeir byrja á að létta sköttum af, eins og hér kom fram hjá hæstv. ráðherra, inn á þetta svið, inn á vísinda- og rannsóknasviðið? Þetta gæti orðið til þess að draga úr sjálfstæði akademískra rannsókna. Ég er ekkert að tala hér í einhverju tómarúmi. Ég er að enduróma umræðu sem fram fer um allan heim. Ég var að lesa grein ekki alls fyrir löngu í læknatímaritinu Lancet þar sem menn hafa þungar áhyggjur yfir framvindunni í grunnrannsóknum í læknavísindum einmitt vegna þessara þátta sem ég hef verið að nefna hér.

Herra forseti. Frv. þau sem hér eru til umræðu voru tekin fyrir á Alþingi síðasta vor undir þinglok og um þau fór fram gífurlega mikil umræða í nefndum þingsins, iðnn., allshn. og menntmn. Haldnir voru langir og strangir sameiginlegir fundir þessara þriggja nefnda, gífurlegur fjöldi gesta var kallaður til og allt benti í þá átt að það ætti að koma þessum frv. í gegnum þingið með miklu hraði sl. vor. Til allrar guðs lukku var því slysi afstýrt. Hverjir sem þar hafa komið að málum eða átt þátt í því að þessum þrýstingi var aflétt eiga þakkir skildar úr þessum stóli því það er alveg ljóst að sá tími sem gefinn var til frekari vinnu í þessum frv. núna í sumar er auðvitað að skila sér. Menn hafa fengið tækifæri og tíma til þess að ná betur utan um þessi mál. Nú þegar eru komnar ákveðnar breytingar inn í þessi frv. sem mér sýnist í fljótu bragði vera til bóta. Mér sýnist í öllu falli algerlega ljóst að umræðugrundvöllur okkar alþingismanna sé miklum mun skýrari núna. Við höfum miklu fastara land undir fótum en við höfðum í vor. Ég vil að það sé alveg ljóst að ég fagna mjög þeirri ákvörðun sem tekin var hér undir vor að þessi aukni tími var gefinn í málinu. Spurning sem ég þrástagaðist á í fyrravor er enn ofarlega í mínum huga. Hún spratt af umræðu um þessi mál, umræðu sem þeir aðilar sem þekkja mjög vel til málaflokksins tóku þátt í í nefndum Alþingis og sú spurning er í grunninn þessi: Hvað er það í því fyrirkomulagi sem við búum við í dag sem kemur í veg fyrir að við getum náð því markmiði í vísinda- og rannsóknastarfi sem lýst er í 1. gr. frv. um opinberan stuðning við vísindarannsóknir? Markmiðssetningin í 1. gr. er afar skýr. Markmiðið er sagt vera, með leyfi forseta: ,,... að efla vísindarannsóknir og vísindamenntun á Íslandi með því að styrkja grunnrannsóknir og hagnýtar rannsóknir og stuðla að samvinnu þeirra aðila sem starfa að vísindarannsóknum jafnframt því að tryggja áreiðanleika og gæði upplýsinga um vísindi og rannsóknir hér á landi.`` Þessari spurningu sem ég beindi til þeirra sem heimsóttu nefndirnar í vor var svarað má segja á einn veg. Menn sögðu: ,,Kerfið sem við búum við í dag er kannski ekkert alslæmt ef við hefðum svona eins og 200 millj. meira í því en í dag.`` Það stóð nánast upp úr hverjum einasta manni að þörfin fyrir meira fjármagn væri meginatriðið í þessu máli. Jafnvel þó svo að engu yrði breytt í hinni tæknilegu umgjörð en settar yrðu 200 millj. í viðbót á ári í þennan málaflokk þá gætu menn unað sáttir við. Hafliði P. Gíslason, formaður Rannsóknarráðs Íslands, sagði meira að segja fullum fetum við nefndirnar í fyrra að sjóðirnir hafi beinlínis verið sveltir undangengin ár og að skortur á fjármunum hafi fyrst síðast staðið starfi þessara sjóðstjórna fyrir þrifum. Hæstv. menntmrh. má því ekki gera lítið úr umræðunni sem kemur hér upp strax við 1. umr. þessa máls um að spurningin sé fyrst og síðast um fjármagn en ekki kerfi. Það er eðlilegt að menn beri þá umræðu hér á borð aftur því svo rammt kvað að því í umræðu nefndanna undir vor að menn segðu að þetta væri fyrst og síðast spurning um fjármagn. Því er alveg eðlilegt að sú umræða endurtaki sig nú. Herra forseti. Það er mikilvægt að við fáum heildarsýn yfir þennan málaflokk og markviss stefnumótun þarf auðvitað að eiga sér stað. Þó að ég hafi ekki fengið tækifæri til að fara til Finnlands langar mig að vitna í það sem ég þó hef aflað mér af fróðleik og þekkingu á aðstæðum Finna, en Finnar tóku, nákvæmlega eins og hæstv. ráðherrar leggja til, stefnumótun stjórnvalda virkilega til bæna þegar þeir hófu vinnu við það átak sem þeir gerðu til eflingar vísindarannsóknum heima hjá sér. Meðal þess sem Finnar gerðu var að stofna framtíðarnefnd við finnska þingið. Það var ekki framtíðarnefnd í þeim skilningi að hún hafi átt að vera einhver véfrétt sem hafi átt að spá fyrir um framtíðina. Ónei, það var nefnd sem fékk það hlutverk að hanna framtíðina. Nefndin var beinlínis sett niður til þess að búa til sýn til framtíðar. Þessi nefnd hefur starfað í ein tíu eða fimmtán ár. Ég þori ekki alveg að fara með tímann. Framtíðarnefndin við finnska þingið er stefnumótunarnefnd og hún vinnur ekki við neitt annað en að móta og hanna framtíðina. Það er síðan á grunni stefnumótunarinnar sem kemur frá framtíðarnefndinni sem Finnar sjá að þeir mundu græða á því, hvernig sem á það mál er litið, mundu hagnast á því að efla vísindarannsóknir. Eitt af því fyrsta sem Finnar síðan gerðu var að auka fjárstreymi til vísindarannsókna til mikilla muna. Það er alveg sama hvað hæstv. menntmrh. segir um að við stöndum okkur vel í þessum efnum, við í okkar litla hagkerfi og litla og kröfuharða samfélagi erum samt ekki hálfdrættingar á við Finna og prósentutölur um hlutfall af þjóðarframleiðslu eða upphæðir greiðslna miðað við höfðatölu eru auðvitað ekki tölur sem spegla raunveruleikann. Finnar tóku sem sagt ákvörðun um að efla vísindarannsóknir til muna með auknum fjárframlögum til málaflokksins. Það sem Finnar hafa síðan séð er auðvitað að þær rannsóknir sem hafa fengið mest af þessum auknu fjármunum eru rannsóknir sem hægt er að tengja beint hagnýtt inn í atvinnulífið. Það er ekkert óeðlilegt við það. Og það er alveg hægt að lesa það úr frv. sem hér liggja fyrir að vilji stjórnvalda sem standa að baki þessum frv. virðist vera sá að bein tenging sé á milli rannsókna og hagnýtingar þeirra, þ.e. að þær geti nýst beina leið inn í atvinnulíf okkar. Ég man að í fyrra þegar frv. komu fram þá gagnrýndum við ákveðið orðalag í einu þeirra, þ.e. frv. um opinberan stuðning við tækniþróun og nýsköpun í þágu atvinnulífsins. Við gagnrýndum orðalag í athugasemdum við lagafrumvarpið þar sem sagt var að eitt helsta inntak þessarar nýskipunar ætti að vera stefnumótun í vísindarannsóknum og tækniþróun og að hún byggðist á stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum á hverjum tíma. Ríkisstjórnin var gagnrýnd fyrir það í allri umfjöllun um málið að nú ætti að spyrða stefnumótun í vísindarannsóknum og tækniþróun þannig við stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum að það væri stefna ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum sem í raun segði til um hvaða hvaða rannsóknir fengju fjármuni úr hinum opinberu sjóðum. Þessi setning sem ég las var gífurlega mikið gagnrýnd. Ég fer kannski aftur yfir hana, með leyfi forseta, þannig að hún sé hér á hreinu. Í athugasemdum við lagafrv. stóð, síðast þegar það var lagt fram hér, svohljóðandi setning, með leyfi forseta: ,,Eitt helsta inntak þessarar nýskipunar er að stefnumótun í vísindarannsóknum og tækniþróun byggist á stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum á hverjum tíma.`` Þessari setningu hefur blessunarlega verið breytt. Í frv. eins og það kemur fyrir sjónir okkar í dag er setningin svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ávinningur þess er einkum sá að vægi málaflokksins vex og að stefnumótunin og framkvæmd hennar verður markvissari en áður. Áherslur í vísindarannsóknum, tækniþróun og nýsköpun fær við það meiri umfjöllun og getur, í ríkari mæli en verið hefur, sett mark sitt á stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum.`` Hér er talað um svipaða hluti en á allt öðrum nótum, sem ég vil meina að gefi okkur von um að við séum með miklu gáfulegri hluti í höndunum en við höfðum undir vor á síðasta þingi. Tengsl vísindarannsókna við beina stefnu ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum koma til með að verða skoðuð í umfjöllun um þetta mál. Ég vil nefna sérstaklega í því sambandi, herra forseti, hættuna á því að rannsóknir muni í auknum mæli færast í að verða beint að því sem er hagnýtt fyrir atvinnuvegina en um leið gerist það að hugvísindi eða önnur vísindi, við skulum segja bara þróun í menningarmálum, menningu og listum, fái minna til sín. Í þessu er fólgin ákveðin hætta sem ég tel eðlilegt að við skoðum mjög gaumgæfilega. Við megum auðvitað ekki láta þessa breytingu verða til þess að hugvísindin verði sett skör neðar en hagnýt vísindi eða að rannsóknir á sviði menningarmála eða lista verði hornreka í þessu nýja kerfi. Auðvitað megum við ekki láta hið hagnýta sjónarmið ná þannig völdum að hugvísindin, menningarstarfsemin eða listirnar þurfi að gjalda fyrir það. Það verður á einhvern hátt að byggja inn í þessi frv., þegar þau á endanum verða komin í gegnum skilvindu sína og síu, að slík hætta verði alls ekki til staðar. Ég vil bara nefna það, svo það komi fram, að ef hvati rannsókna á að vera gróðasjónarmið eða arðsemissjónarmið þá erum við að girða fyrir gífurlega stórt og mikilvægt þekkingarsvið í vísindastarfi okkar. Ég nefni það bara að það eru fáir sem græða á rannsóknum um femínisma eða í sjálfu sér rannsóknum sem tilheyra listastarfsemi. Það má auðvitað ekki vera þannig að arðsemishvatinn verði það mikill að aðrir þættir verði vanræktir. Ég hef í sjálfu sér, herra forseti, einnig ákveðnar áhyggjur líka af stöðu opinberra rannsóknastofnana okkar. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því að háskólarnir okkar verði hornreka eða settir til hliðar á einhvern varamannabekk í þessu nýja kerfi. Ég hef fulla þörf fyrir að heyra það frá hæstv. menntmrh. og/eða öðrum þeim hæstv. ráðherrum sem að þessum málum koma. Það vill þannig til að aðeins hæstv. menntmrn. situr hér í salnum núna. En ég hef fulla þörf fyrir að heyra að hér sé í raun engin sérstök hætta á ferðum, þ.e. að menn séu meðvitaðir um að okkar hefðbundnu opinberu rannsóknastofnanir þurfi að hafa eðlilegt vægi í þessu nýja mynstri, þessari nýju mynd sem hér er verið að skapa, eins og mér finnst að hafi verið reynt að halda fram hingað til. Það er auðvitað mjög mikilvægt, eins og hæstv. menntmrh. talaði um og átti orðastað við hv. þm. Ögmund Jónasson, að einkafyrirtæki komi í auknum mæli inn í að fjármagna rannsóknir og það hafa þau verið að gera hér á Íslandi sem og annars staðar. Hæstv. menntmrh. hefur fagnað því hér í ræðustóli og það er sjálfsagt og eðlilegt. En hæstv. ráðherra verður líka að viðurkenna að það hefur færst í vöxt að fjársterkir aðilar vítt og breitt um heiminn hafi verið að fjármagna rannsóknir sem eru síðan jafnvel ekki birtar og verða aldrei ,,vísindunum`` að neinu gagni. Einkaaðilarnir kaupa þá til sín ákveðnar rannsóknir sem eru jafnvel iðnaðarrannsóknir eða rannsóknir beinlínis hagnýttar í þágu þessara stóru fyrirtækja. Auðvitað er sjálfsagt að slíkar rannsóknir fari fram en við verðum að passa okkur á að rannsóknastarf okkar fari ekki að einskorðast við rannsóknir af því tagi, þar sem niðurstöðurnar eru lokaðar inni í peningaskápum stórfyrirtækjanna. Hæstv. ráðherra þekkir mætavel að þessi umræða fer fram í vísindasamfélaginu í dag. Hún er stöðugt að verða háværari vegna þess að það eru meiri brögð að því að stórfyrirtæki fjármagni rannsóknir sem koma síðan aldrei fyrir augu annarra vísindamanna og nýtast því ekki vísindasamfélaginu í stóru samhengi. Það er líka eðlilegt að í þessu samhengi komi upp hagsmunatengsl stórfyrirtækja og rannsóknarstofnana okkar. Það er eðlilegt að við ræðum um hagsmuni stórfyrirtækja sem geta orðið keypt sér prófessorsstöður í háskólunum. Það er eðlilegt að við ræðum alla fleti og hagsmunatengsl fyrirtækjanna við vísindaheiminn. Þar er svo sannarlega af mörgu að taka og ég segi fyrir mig, herra forseti, að það verður spennandi og fróðlegt að fara ofan í þessi mál í nefndum þingsins. Ég endurtek það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar. Ég tel þingmenn hafa fastara land undir fótum til að takast á við þessi mál nú en undir vor á síðasta þingi. Ég ítreka samt að þó að landslagið breytist með þessari nýskipan þá getum við aldrei horft fram hjá þörfinni fyrir aukið fjármagn til vísindarannsókna. Það hefur verið ein helsta gagnrýni vísindamanna hér á landi hingað til að sjóðir Ranníss hafi verið sveltir og hafi ekki haft úr nægilega miklu fjármagn að spila. Ég krefst þess að við höfum frelsi og svigrúm til að ræða stefnu í fjárveitingum samhliða umræðunni um frv. sem hér liggja fyrir og er ætlað að breyta landslaginu í vísindasamfélaginu.

Herra forseti. Sé það rétt sem hv. þm. hafði eftir einum af viðmælendum menntmn., að kerfið sem við byggjum við væri ekki alslæmt, hygg ég að við getum verið sammála um að tími hafi verið kominn til að breyta því. Hér er spurt hvort þetta snúist um kerfi eða fjármagn. Að sjálfsögðu snýst málið sem hér er verið að fjalla um um kerfi. Þetta er kerfisbreyting og þess vegna beinlínis rangt að leggja áherslu á það að helsti gallinn við þessa kerfisbreytingu sé skortur á fjármagni. Það er verið að leggja grundvöll að því að bæta og styrkja vísindi og rannsóknir á Íslandi og efla tengsl þeirra við atvinnulífið og stjórnmálin. Í raun hygg ég að mjög margir vísindamenn hafi talið æskilegt að skapa meiri skilning á milli stjórnmálamanna og vísindamanna. Ég held að þeir hafi síst á móti því að efla meiri skilning milli atvinnulífsins, stjórnmálamanna og vísindamanna. Ég held að það skýri m.a. hversu jákvæð viðbrögðin við þessari breytingu hafa almennt verið. Ég held að það sé líka afar brýnt að menn átti sig á því að það dugir ekki lengur að draga skýr mörk á milli hagnýtra rannsókna og grunnrannsókna. Æ fleiri fyrirtæki átta sig á því að það háir starfsemi þeirra að grunnrannsóknir eru ekki nógu sterkar. Þess vegna leggja þau áherslu á að efla grunnrannsóknir, bæði með því að leggja sjálf fjármagn í þær en einnig með því að leggja áherslu á að ríkisvaldið efli grunnrannsóknir. Ég vil í lokin taka fram að mér finnst ekki heldur rétt að lýsa málinu þannig að hugvísindi, margar greinar hugvísinda, geti ekki haft verulega þýðingu fyrir atvinnulífið. Þvert á móti er það að koma æ betur í ljós að mjög margar greinar hugvísinda hafa mikla þýðingu fyrir þróun atvinnulífsins. Þannig er líka full ástæða til að vænta þess að hugvísindi munu njóta góðs af þessari breytingu.

Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála hæstv. menntmrh. um að auðvitað eru hugvísindi þess eðlis að þau eru, þegar öllu er á botninn hvolft, líka hagnýt vísindi. Það liggur hins vegar ekki í augum uppi hjá öllum. Úti í samfélaginu hefur það verið þannig, og við getum ekki lokað augunum fyrir því, að hugvísindi hafa átt undir högg að sækja. Þau hafa átt undir högg að sækja hjá rannsóknastofnununum og í háskólanum. Það er jafnvel að verða erfiðara að fá nemendur til að leggja stund á hugvísindi út af áherslunni á að annars konar vísindi séu hagnýtari og nýtist samfélaginu betur. Nemendum hefur beinlínis verið stýrt inn í þær vísindagreinar sem geta flokkast undir hagnýtar greinar enda hafi þær bein tengsl við atvinnulífið. Ég vil bara minna á að á ársfundi Ranníss 2002 hlustaði ég á ræðu Jóns Ólafssonar sem, ef ég fer rétt með, mun vera forstöðumaður hjá einni af hugvísindastofnunum háskólans. Jón Ólafsson er virtur fræðimaður á sínu sviði og lýsti einmitt áhyggjum sínum af því að hugvísindi væru að fara í annan flokk vísindaramma Evrópusambandsins. Ég get ekki séð annað en á sama hátt megi segja að það sé hætta á því að hugvísindi verði sett í annan flokk hér á Íslandi. Ef það er ástæða til að vara við að slíkt gerist þá finnst mér að sjálfsögðu eðlilegt að skoða málið af fullri einlægni og ofan í kjölinn.

Herra forseti. Ég fagna því að hv. síðasti ræðumaður hefur sama skilning og ég á því að hugvísindi geti haft mikla þýðingu fyrir atvinnulífið. Ef við tökum sem dæmi félagsvísindi þá hefur það verið of áberandi að félagsvísindi hafa þróast án mikilla tengsla við atvinnulífið. Engu að síður er í félagsvísindum, þeim greinum sem flokkast sem félagsvísindi, stór og mikil þekkingarsvið sem geta nýst atvinnulífinu mjög verulega, ég nefni t.d. sérstaklega ferðaþjónustuna. Þannig er mikilvægt fyrir vísindamennina sem vinna innan þessara sviða að þeir skynji sjálfir að þeir eigi erindi, ekki bara í grunnvísindum heldur einnig í hagnýtum vísindum. Ég reikna með því að sú breyting sem hér er verið að vinna að gæti jafnvel leitt til þess að vísindamennirnir sjálfir skilgreini starf sitt svolítið með öðrum hætti en hingað til.

Herra forseti. Ég get tekið undir það að umræða af þessu tagi gæti leitt til þess að vísindamenn fari að skilgreina starfssvið sitt með öðrum hætti en hingað til. Ég ætla ekki að segja meira um það en mér finnst í öllu falli mjög mikilvægt að öll þessi sjónarmið séu tekin inn í myndina. Séu einhvers staðar fólgnar hættur eða fallgryfjur er umfjöllunin um þau mál hér til þess fallin að byrgja þær gryfjur. Það skiptir verulegu máli að við stöndum öll saman um að gera það svo vel sé til að við tryggjum að breytingar af þessu tagi verði ekki bara breytinganna vegna heldur vegna þess að við ætlum okkur að sameinast í þeirri viðleitni að efla vísindarannsóknir á Íslandi, hugvísindi og félagsvísindi jafnt og önnur hagnýt vísindi. Ég verð að segja að til þess virðist fullur vilji þeirra sem hér hafa talað, að slíkur árangur geti orðið af þessari umfjöllun. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Ég hlakka til að takast á við að skoða þessi mál í nefndunum og treysti því að þau verði áfram spyrt saman eins og gert er í þessari umræðu þannig að litið verði á þetta sem heild sem allar nefndirnar þrjár fái jafna möguleika til að ígrunda.

Hæstv. forseti. Það mun hafa verið 9. apríl árið 2001, ef ég man rétt, sem hæstv. þáverandi menntmrh. hóf upp þetta fagnaðarerindi um nýskipan á sviði vísindarannsókna á Íslandi, á aðalfundi Ranníss. Það var sérstaklega tekið fram af núverandi hæstv. menntmrh. í yfirstandandi umræðu að viðbrögð vísindamanna við þeirri ræðu hefðu verið afskaplega jákvæð. Ég verð þó að deila því með ykkur að sú jákvæðni sneri a.m.k. ekki að mér. Ég fékk fjöldamargar upphringingar frá ævareiðum vísindamönnum sem töldu að þarna væri veist mjög að möguleikum þeirra til að fá styrki til að stunda rannsóknir á Íslandi. Mikil ánægja kom fram í máli þessa fólks með starfsemi Ranníss eins og hún hafði verið þá undanfarin ár, og það tjáði mér hversu mikil sátt hafði í raun ríkt um úthlutanir undanfarið miðað við það sem áður hafði verið. Sagt var að það eina sem plagaði Rannís virkilega væri fjárskortur og fjársvelti. Þetta var það sem kom fram hjá þeim sem töluðu við mig. Þessi frv. voru flutt á sl. vori og fór ekkert á milli mála fyrst í stað að ætlunin var að keyra þau í gegn. Ég er búin að sitja lengi í hv. menntmn. á Alþingi og ég man aldrei eftir öðrum eins geðhrifum og innibyrgðri reiði og kom fram hjá mjög mörgum þeirra vísindamanna sem voru kallaðir fyrir nefndina til að gefa álit sitt á þessum frv. Sem betur fer varð það úr að þau voru dregin til baka, og það verður að segjast eins og er að þau hafa þó nokkuð batnað í sumar. Engu að síður hafa nokkrir agnúar ekki verið sniðnir af, þar á meðal meginfyrirmyndin sem sögð er sótt til Finnlands, um að 14 menn skipi vísinda- og tækniráð auk forsrh., fjmrh., iðnrh. og menntmrh. Og nú er ég með sömu spurningu og sl. vor: Hvers vegna ekki öll ríkisstjórnin? Hvers vegna er búið að velja þarna úr nokkra ráðherra sem eiga að sitja í þessu vísinda- og tækniráði? Það hefur verið talað um að það væri ákveðið ,,prestige`` fólgið í því að fá ráðherra inn í þetta ráð. Ég held að það væri þá enn þá meira ,,prestige`` ef það væri öll ríkisstjórnin. Auk þess á að skipa aðra fulltrúa í þetta ráð, tvo samkvæmt tilnefningu Alþýðusambands Íslands, tvo samkvæmt tilnefningu Samtaka atvinnulífsins, einn samkvæmt tilnefningu menntmrh., einn samkvæmt tilnefningu iðnrh., einn samkvæmt tilnefningu sjútvrh., einn samkvæmt tilnefningu landbrh., einn samkvæmt tilnefningu heilbr.- og trmrh. og einn samkvæmt tilnefningu umhvrh. og nú hlýtur málið að vera orðið gulltryggt. Vilji ríkisstjórnarinnar fer aldrei fram hjá þessu máli. Það stendur t.d. ekkert þarna um að þeir fulltrúar sem öll þessi ráðuneyti og stofnanir eiga að skipa séu vísindamenn eða sérstaklega kunnugir í vísindaheiminum. Ég verð að segja að mér finnst ekki nógu vel frá þessu gengið. Ég gagnrýndi þetta á síðasta þingi og mér finnst að það hafi ekki komið í gegn, jafnvel þó að ýmislegt hafi breyst til batnaðar. Mér finnst að tryggja þurfi hvaða aðila á að skipa í þetta ráð auk ráðherranna sem ég treysti ekki að viti of mikið um vísindi eða vísindarannsóknir samkvæmt þeim kynnum sem ég hef haft af þeim þjóðflokki. Það hefur verið vísað mjög mikið til Finnlands, að hér sé verið að skipa málum með sama hætti og gert hafi verið í Finnlandi, og að Finnar hafi náð svo feikilega miklum árangri í vísindarannsóknum á undanförnum árum. Það er auðvitað rétt. En það verður að geta þess að Finnar eru með slíkt ráð eins og hér er verið að tala um, sem er pólitískt skipað, en þeir eru líka með önnur batterí sem styrkja vísindarannsóknir heilmikið. Það bjargar auðvitað málunum fyrir þá vegna þess að menn geta sótt annað ef þeir eru hræddir um að verða fyrir pólitískri misbeitingu. Hér á að setja þetta allt undir sama hattinn. Það er fleira sem Finnarnir eru með öðruvísi og ýmislegt hefur komið fram hér. Þegar þeir samþykktu sín lög fyrst settu þeir inn í lögin sjálf að fjárframlög til þessa vísinda- og tækniráðs yrðu aukin um 15% á ári hverju næstu 10 árin. Fjármunir voru veittir af ásettu ráði í stórauknum mæli til þessara mála. Þó að ég efi ekki að ríkisstjórnin ætli sér vel með þessu frv. hefur af einhverjum ástæðum því miður ekki tekist, ekki einu sinni við endurskoðun, að koma slíku ákvæði inn í þessi vísindafrv., heldur er hér enn að finna umsagnir frá fjmrn. þar sem gengið er út frá því að ,,lögfesting frumvarpsins leiði ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð``. Svo mörg eru þau orð. Hins vegar gætu þau kannski skipst eitthvað ,,öðruvísi en áður``. Til hvers að vera með alla þessa yfirbyggingu og allar þessar skipulagsbreytingar út og suður með mjög flóknum skipuritum sem sérfróðir menn hafa setið við að teikna ef ekki á að veita meiri peninga til málaflokksins? Ráðherrarnir eiga að sitja þarna allir í hóp með vinum sínum sem þeir hafa sérstaklega skipað í ráðið, kannski þingmönnum, hver veit, og togast á um krónur og aura. Ég verð að segja að ef ekki fylgja auknir fjármunir finnst mér þetta vera unnið fyrir gýg. Varðandi frv. til laga um opinberan stuðning við vísindarannsóknir, þ.e. frv. menntmrh., finnst mér til mikilla bóta sú breyting sem gerð hefur verið á 2. gr. frv. um að sjóðurinn styrki ekki aðeins rannsóknarverkefni einstaklinga heldur jafnframt rannsóknarverkefni rannsóknarhópa, háskóla, rannsóknastofnana og fyrirtækja. Þetta er eitt af því sem hefur breyst til góðs í sumar. Eins að samkvæmt 6. gr. sé hlutverk Rannsóknarnámssjóðs að veita styrki til rannsóknartengds framhaldsnáms að loknu grunnnámi við háskóla almennt en ekki bara til rannsóknarnáms á Íslandi eins og tekið var fram í fyrra frv. Þessar og fleiri breytingar á frv. finnast mér til góðs en enn er spurningunni ósvarað: Hvers vegna er lagt í alla þessa óhemjufrumvarpssmíð, allar þessar flóknu skipulagsbreytingar, ef ekki er meiningin að setja inn í þennan þátt aukið fjármagn?

Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hv. þingmanni fyrir hólið en geta þess um leið að í a.m.k. einu tilfelli hældi hún okkur fyrir það sem við áttum ekki skilið. Í 2. gr. frv. eins og það var lagt fram í fyrra stendur einmitt að sjóðurinn, Rannsóknasjóður, styrki skilgreind rannsóknarverkefni einstaklinga, rannsóknarhópa, háskóla, rannsóknastofnana og fyrirtækja þannig að þarna er engin breyting á ferðinni. Hins vegar vil ég taka það fram að ástæðan fyrir því að ákveðið var að fresta þessu máli og fara betur yfir það var fyrst og fremst að andstaða kom fram við málið sem við töldum að væri byggð að einhverju leyti á því að málið hefði ekki verið kynnt nógu vel fyrir vísindaheiminum og byggðist þar af leiðandi að einhverju leyti á misskilningi. Þess vegna lögðum við mikið upp úr því að kynna málið vel. Það hefur því komið í ljós með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á frv. að um grundvöll frv. ríkir almenn ánægja. Samstaða um þetta mál hefur vaxið mikið eftir því sem það hefur farið í betri kynningu. Þess vegna held ég að það hafi verið rétt niðurstaða að hér hefði verið um að ræða, á sínum tíma, of gott mál til að samþykkja það í ósætti í þinginu í fyrra. Það hefur komið í ljós að það er miklu almennara samkomulag um þetta mál núna en áður var. Eflaust á það að einhverju leyti rætur að rekja til þeirra breytinga sem gerðar voru á því en það á ekki síður rætur að rekja til þess að málið var betur kynnt.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 14/1998, um Örnefnastofnun Íslands. Með núgildandi þjóðminjalögum, nr. 107/2001, var þjóðminjaráð lagt niður. Af því tilefni er nauðsynlegt að breyta 3. gr. laga nr. 14/1998, um Örnefnastofnun Íslands, þar sem í 1. mgr. þeirrar greinar er kveðið á um að þjóðminjaráð tilnefni einn stjórnarmann í stjórn stofnunarinnar. Með frv. þessu er lögð til sú breyting að stjórn Örnefnastofnunar verði lögð niður jafnframt því sem valdsvið og hlutverk forstöðumanns verður gert skýrara en í gildandi lögum. Er það í samræmi við álit nefndar á vegum fjmrn. um ábyrgð, valdsvið og stjórnunarumboð forstöðumanna sem gefið var út í október 2000. Þar kemur fram að stjórnsýsluleg staða, hlutverk stjórna og staða forstöðumanna sé oft óskýr og af því leiði að óljóst sé hver beri ábyrgð á rekstri viðkomandi stofnunar. Hlutverk stjórnar Örnefnastofnunar Íslands, að hafa eftirlit með rekstri og starfsemi stofnunarinnar, felur í sér óljós mörk milli ábyrgðar forstöðumanns og stjórnar. Hið sama má segja um hlutdeild stjórnar í ráðningum annarra starfsmanna við stofnunina. Samkvæmt lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, er það meginregla að vald til ráðningar annarra starfsmanna ríkisstofnunar sé í höndum forstöðumanna. Annað meginhlutverk stjórnar samkvæmt gildandi lögum er að vinna að stefnumörkun stofnunarinnar í samráði við forstöðumann. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að forstöðumaðurinn taki að sér þetta hlutverk og hafi þannig einn umsjón með því. Með hliðsjón af 1. gr. gildandi laga um stofnunina er þó óhjákvæmilegt að haft verði samráð við þær stofnanir sem tengjast varðveislu örnefna og rannsóknum á þeim. Er hér átt við stofnanir eins og Landmælingar Íslands, sem Örnefnastofnun Íslands hefur nú þegar samstarfssamning við, stofnanir og deildir Háskóla Íslands og eftir atvikum aðrar ríkisstofnanir eða aðila sem tengjast starfssviði stofnunarinnar. Með þessum orðum, herra forseti, legg ég þetta frv. fram og óska eftir því að eftir umræðuna verði því vísað til hv. menntmn.