Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurjón Á. Ólafsson Ég skal þegar í upphafi máls míns taka það fram, að við Alþfl.menn höfum frá því fyrst, að till. kom fram um að hafa einkasölu á áburði, verið því fylgjandi, og ég lýsi því yfir, sem einn af fulltrúum Alþfl., að fullkomið skipulag í þessu efni hefir verið sett á stofn með okkar fyllsta samþykki. Eins og kunnugt er, þá miðar þetta að því að létta undir með landbúnaðinum á þann hátt, að skapa honum ódýrari áburð en hann ella hefði getað fengið. Með tilliti til þessa hefir ríkinu verið gert að skyldu að greiða upp að vissu marki flutningsgjald undir áburð. En frá mínu sjónarmiði koma fleiri aðilar hér til greina en ríkissjóður einn, og vegna þess er till. á þskj. 393 komin fram, sem við flytjum, ég og hv. 1. þm. Reykv. Ég lít þannig á, að þegar ríkið er aðili um að styrkja eitt og annað, eins og það, sem hér um ræðir, þá sé í flestum tilfellum verið að reyna að þvinga niður að meira eða minna leyti flutningsgjald fyrir vöruna. Og ég leyfi mér að halda því fram, að í mörgum tilfellum fái þau skip sem áburð flytja, ekki það raunverulega gjald fyrir flutninginn, sem þau eiga að fá. Eins og stendur í till., þá er gert ráð fyrir, að sá mismunur á því, sem annaðhvort ríkið greiðir eða þá einkasalan semur um, og svo hinu, sem það raunverulega kostar að flytja áburðinn, miðað við aðra þungavöru, sé skoðað sem framlag af hálfu þessara stofnana til áburðareinkasölunnar. Ég lít svo á, að hér sé verið að setja lögbundna kvöð á Eimskipafélag Íslands og Skipaútgerð ríkisins, og að þann mismun beri því að tilfæra í reikningum þessara skipafélaga sem beint framlag til áburðareinkasölunnar. Ég skal strax taka það fram, að þó að ég hreyfi þessu máli í sambandi við áburðareinkasöluna, þá er þetta þannig lagað í mörgum tilfellum, að slíkar kvaðir sem þessar eru settur á skipafélögin af hálfu þess opinbera. Og ég verð að láta það í ljós, að slíkar kvaðir sé tæplega hægt að leggja á önnur skip en þau, sem ríkið á eða styrkir til siglinga að meira eða minna leyti. Það er annað atriði í þessu máli, sem frá mínu sjónarmiði er ekki einskis virði, og það er, að þegar farið er að setja slíka löggjöf sem þessa handa bændastétt landsins, sem við teljum hana fullkomlega maklega að fá, þá komi það skýrt fram, að hlunnindin eru meiri en tekið er fram í frv. Í þessu tilfelli eru hlunnindin meiri en þessar kr. 20,00, sem frv. getur um, og ég vil henda á það, að á þessu ári mun flutningsgjaldið vera kr. 22.50 á tonnið. Og samkv. þeirri kvöð, sem á þessu liggur, á Eimskipafélagið að skila þessum áburði á þær hafnir, þar sem bændurnir eiga hægast með að ná í hann. Það er ekki nema örlítill hluti af þessum áburði, sem er fluttur á land hér í Rvík. Mest er flutt á hafnir eins og Akureyri, Reyðarfjörð o. s. frv., en nokkuð af áburðinum fer þó á smærri hafnir. Það væri fróðlegt að vita, hvað Skipaútgerð ríkisins fær fyrir að flytja áburðinn. Samkv. samningi milli Skipaútgerðarinnar og Eimskipafélagsins, greiðir Eimskipafélagið Skipaútgerðinni kr. 7.50÷15%, eða kr. 6.38 fyrir smálestina, og ef um útskipun er að ræða, þá eru greiddar kr. 5.00 á smálestina fyrir hana. Ríkisskipin eiga svo að skila þessu á ýmsar hafnir úti um landið. Ég veit dæmi þess, að kostnaðurinn við uppskipun getur komizt upp í kr. 10.00 fyrir tonnið, og í slíkum tilfellum fá ríkisskipin ekkert. Frá mínu sjónarmiði er það þess vegna réttlátt, að það komi fram á reikningum Skipaútgerðar ríkisins, sem hún leggur þannig í sölurnar fyrir bændastétt landsins. Þó að Eimskipafél. Ísl. sé hlutafélag, þá er það samt innlendur skipastóll, sem ríkið er hluthafi í og mikill hluti landsmanna á sinn þátt í. Það verður því að skoðast sem þjóðarfyrirtæki, sem ríkið verður að styrkja árlega, til þess að tryggja það með tilliti til okkar siglinga. Það er langt frá því, að ég álíti, að Eimskipafél. eigi ekki að gera þetta, sem hér um ræðir, en ég álít hinsvegar, að það eigi að koma fram á reikningum þess, að það hefir annazt svona mikla flutninga fyrir lægra gjald en taxi skipafélaganna ákveður, og að sá mismunur verði skoðaður sem framlag til áburðareinkasölunnar, eins og till. fer fram á. Ég býst við, að þeir menn hér, sem telja sig bændafulltrúa, álíti ekki rétt að samþ.till. sem þessa, en réttlæti hennar er þó jafnmikið fyrir því, og ég skal taka það fram, að ég ætlast ekki til þess, að það sé skoðað sem ölmusa til bændastéttarinnar, þó að þetta verði gert. Það er allt annað, sem vakir fyrir mér. Ég vil minna hv.þm. á það, að í hvert skipti, sem talað er um siglingar okkar, þá er ýmislegt að þeim fundið, t. d. að þær séu dýrar í rekstri og of hátt kaup goldið o. s. frv. En ég vil halda því fram, að ef allur sá flutningur, sem þessi skip flytja, sumpart milli landa og sumpart meðfram ströndum landsins, væri reiknaður með því verði, sem skipafélögin hafa ákveðið sem taxta, þá mundi hallinn á rekstri þeirra vera allverulega minni en hann er nú, og þess vegna er það, að ég álít, að það eigi að koma skýrt fram, hverskonar hlunnindi skipafélögin veita landsmönnum. Og ég álít, að það eigi sérstaklega að koma fram í sambandi við áburðareinkasöluna, þó að það séu fleiri stofnanir, sem koma til greina, þegar um hlunnindi eins og þessi er að ræða. Það ætti að vera viðtekin regla, að það komi skýrt fram, hverjir hlunnindin fá. Ég held, að ég hafi nú skýrt það, hvað fyrir mér vakir með þessari till., og þó að þetta mál þyki ef til vill nokkurt nýmæli, þegar það er flutt hér nú, þá get ég vel hugsað, að þeir tímar komi einhverntíma, að það verði talið reikningslega rétt að sýna það skýrt og óskorað, hvað það nemur miklu, sem skipafélögin flytja til landsmanna fyrir lægra gjald en taxtinn er. Ég geri ráð fyrir því, að ég muni fá framan í mig þá rökfærslu, að útlend skip mundu gera þetta fyrir sama verð, og ef til vill lægra, og vil þess vegna svara því þar til, að það megi fullkomlega taka tillit til þess, að við eigum að bægja frá þessum flutningum erlendum skipum, en aftur á móti hlynna að okkar eigin siglingum, sem er alveg hliðstætt við þá stefnu, sem nú er uppi, að hlynna að innlendri framleiðslu í landinu, með því t. d. að banna mönnum að kaupa útlenda vöru, þó að ódýrari sé en sú innlenda, og styrkja með því okkar framleiðslu. - Ef hv.þm. vilja fá frekari skýringu á þessu, þá er ég tilbúinn að taka tillit til þess. Að lokum vil ég svo benda á það, að eitt orð hefir fallið úr till. Þar stendur „er skoðast sem framlag“, en á að vera „og skoðast það sem framlag“ o. s. frv. - að svo komnu mun ég svo ekki flytja lengra mál um þetta efni, en gæti þó bætt miklu við sem fullkomnum rökstuðningi fyrir þessu nýmæli, sem hér hefir verið flutt.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það þarf í raun og veru ekki að svara hv. 4. þm. Reykv. miklu viðvíkjandi brtt. á þskj. 393, sem hann hefir flutt hér ásamt hv. 1. þm. Reykv., vegna þess, að hann hefir svarað sér að nokkru leyti sjálfur, með því að benda á, að það mundi vera hægt að flytja áburðinn með útlendum skipum jafnvel ódýrara en íslensk skip gætu flutt hann. Þessi rökfærsla, sem hv.þm. benti á að mundi koma fram, gerir það að verkum, að sú reikningsfærsla, sem hann gerir ráð fyrir að skipafélögin eigi að hafa, er á engu byggð. Annars er því til að svara viðvíkjandi svona till., að það hagar svo til með öll viðskipti milli Eimskipafél. og þeirra, sem flytja mikið með skipum félagsins, að farmgjöld eru nokkuð lægri hjá þeim en hjá smærri viðskiptavinum þess. Þess vegna er engin ástæða til þess, þó að ríkið, sem er nokkuð stór viðskiptaaðili hjá félaginu, fái prósentur eins og stærri viðskiptavinir þess, að fara að færa það sérstaklega. Ég sé ekki ástæðu til að álíta, að ríkið muni fá óeðlilegan afslátt á flutningi þessarar vöru, frekar en annarar. Annars má líka segja frá því í þessu sambandi, að Danir hafa t. d. á síðustu árum gert heildarsamninga um innkaup á öllum sínum áburði, eða því sem næst öllum, og í þessum samningum er það innifalið, að áburðinum sé skilað á hverja einustu höfn, sem þeir gera kröfu til, að bann sé fluttur á. Áburðurinn er þar fluttur með ákaflega lélegum fragtkössum, sem önnur skip geta ekki keppt við. Þetta eru mjög stórir farmar, því að þessi vara er mest keypt í einu lagi rétt undir vorið, og þannig er áburðurinn fluttur til Danmerkur miklu ódýrara en hægt væri að flytja hann með öðrum skipum. Af þessu leiðir það svo, að það er ekki óeðlilegt, þegar um vöru eins og þessa er að ræða, sem hægt er að flytja í einu lagi fyrir allt árið, að skipafélögin hér gefi nokkuð betri samninga en ella, til þess að mæta að nokkru leyti því tapi, sem ríkið hefir á því að nota ekki þau fragtskip, sem hv. 4. þm. Reykv. benti á. Það er þess vegna alveg útilokað, að hægt sé að færa þetta þannig reikningslega út. Þessu mætti sennilega alveg eins snúa við og segja, að það væri ríkið, sem ívilnaði skipafélögunum, Skipaútgerð ríkisins og Eimskipafélagi Íslands, með því að láta þau sitja fyrir öllum flutningunum, þar sem hægt er að gera ráð fyrir, að flutningana mætti fá eins ódýra eða jafnvel ódýrari á annan hátt. Ef skipafélögin sjá ástæðu til að færa upp reikning yfir þann halla, sem þau hafa af þessum flutningum, geta þau gert það án þess að slíkt þurfi að lögfesta. Ef hv.flm. langar til, ættu þeir að geta fengið það upp þegar á þessu ári, en ég tel fjarstæðu að fara fram á að setja lög um slíkt.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég hélt fyrst þegar ég leit á þessa brtt., að hér væri um það að ræða að draga framlag ríkissjóðs frá hallanum af flutningunum. En þó þetta sé óljóst, skildist mér við nánari athugun, að svo mundi ekki vera.

Það er rétt

. Mér skilst, að það hafi ekki annan tilgang en að gefa skipaútgerðunum Ríkisskip og Eimskip tækifæri til að rubba upp reikningum, er sýni raunverulegt eða ímyndað tap, sem aldrei yrði annað en handahófsverk, en gæti orðið vissum mönnum kærkomið, sem þættust finna þar tölur, sem hægt væri að telja eftir sem styrk til landbúnaðarins. Annan tilgang sé ég ekki. Ef nú er ætlazt til, að þessar stofnanir - Ríkisskip og Eimskip - smyrji einnig upp reikningum fyrir aðra aðila, sem flytja með þeim, bæði kaupmenn og einkum S. Í. S., sem flytur langmest, og vitanlega fá mikinn afslátt frá venjulegum taxta, ætti þá eins að telja það eftirgjöf. Er auðskilið mál, að þessi félög taka því aðeins slíka flutninga, að þau telji það borga sig móts við að fá þá ekki. Er auðvelt að fá önnur óvandaðri og ódýrari skip til svona flutninga, og fá þannig ódýrari fragt. Er það altítt víða erlendis. Forsrh. benti réttilega á, að hér mætti alveg eins tala um ívilnun frá ríkinu til þessara stofnana. Get ég nefnt skýrt dæmi um ívilnun til Ríkisskips, einmitt frá áburðareinkasölunni. Haustið 1932 þurfti S. Í. S. að flytja kjöt til Noregs og gat fengið til þess ódýrt flutningaskip. En svo þjóðhollri stofnun þótti ekki hlýða að skipta við erlend skip, ef annars væri kostur. En um innlend skip var ekki að ræða nema flutningur fengist til baka, því það var allt of dýrt að láta skipið sigla tómt heim. Það varð því að samningum, að Súðin flytti kjötið út og flutning fyrir áburðareinkasöluna til baka, þó þetta væri miklu fyrr á tíma en venjulegt var að flytja áburðinn. Hér var því um skýra ívilnun að ræða, sem auðvitað var ekki hægt að koma fyrir nema bæði S. Í. S. og áburðareinkasalan yrðu skaðlaus. Tel ég því, að þessum stofnunum sé enginn greiði gerður með því að skipa þeim að smyrja upp svona reikningum, svo hægt sé að fá þar einhverjar útkomur til að telja eftir. Ég greiði því atkv. móti brtt. og tel hana ófyrirsynju fram komna.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég þarf ekki að vera um þetta orðmargur, því fyrri ræðumenn hafa tekið ýmislegt fram af því, sem ég vildi athuga. Þó vildi ég beina fyrirspurn til hv.flm.brtt., um hvað hann meini með orðunum „venjulegt flutningsgjald“. Við vitum að vísu, að til er um þetta taxti, en þegar flutningur er mikill, er gefinn frá honum stórfelldur afsláttur, 20 -40%. Vil ég vita, hvort hér á að reikna með venjulegum taxta eða lægst, flutningsgjaldi, sem aðrir greiða.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég skal fyrst svara hv.þm. Dal., við hvað ég átti. Ég ætlast til, að tekið sé fyrir áburðinn sama gjald og fyrir álíka þunga af t. d. mjöl- og kornvörum. Á þeim vörum fer flutningsgjald aldrei niður úr 30 kr. pr. tn. og uppskipunargjald 7 kr., sem er það allra minnsta. Ég hafði slíkar vörur í huga. Ég held, að það geti ekki verið rétt, að gefinn sé 20-40% afsláttur á flutningsgjöldum á þessum vörum. S. Í. S. flytur að vísu mest, en ég hygg, að flutningsgjaldið fari þó aldrei niður úr því, sem ég nefndi. Hæstv. forsrh. tók upp það, sem ég sagði um innl. og erlend skip, og það er einmitt kjarni málsins. Ég vil taka það fram, að ég vona, að allir þjóðlegir menn vilji efla innlendar siglingar, en bægja þeim erlendu frá, þar sem allir mega minnast þess, að meðan við áttum ekkert skip, áttum við að búa við hina mestu einokun. Hæstv. forsrh. minntist á, að farmgjöldin væru hærri hér en í Danmörku. Það er rétt. En það er ekki sambærilegt, að flytja vörur frá Hollandi til Danmerkur yfir Norðursjó eða yfir Atlantshaf til Íslands. Þar er vel hægt að nota kláfa, sem eru ómögulegir fyrir okkur.

Er áburðurinn fluttur frá Hollandi?

. Hann gengur a. m. k. þar í gegn. Það er einnig rétt, að stóru viðskiptaþjóðirnar, sem mikið flytja, geta fengið afslátt, sem við smælingarnir fáum ekki. En ég verð að segja, að mér finnst það enginn jöfnuður og kemur ekki ávallt þeim að notum, sem vörurnar kaupa. Þá vilja ýmsir hv.þm. telja það ívilnun frá ríkinu að láta íslenzku skipin fá flutningana. Það er nú svo. En ef reiknuð eru öll vinnulaun við vörurnar, mun flutningsgjaldið að mestu etast upp. Ég veit ekki, hvort á að kalla þetta ívilnun; það væri þá helzt til þeirra, sem vinna við vörurnar, en ekki til fyrirtækisins, og því síður að það sé gjöf til skipafélaganna, sem þó eiga að bera sig. Ég hefi viðurkennt og lýst yfir, að ekki sé hægt að greiða fyrir áburðinn flutningsgjald eins og það kostar. En ég vil, að það komi fram fyrir landslýð, svo bændur og aðrar stéttir sjái, hvað gott þeir hafa af íslenzku siglingunum. En það mun mörgum óljóst og ekki alltaf vera metið eins og það er. Hv. 10. landsk. taldi brtt. helzt efni í eftirtölur. Ég get þar ekki svarað fyrir aðra en mig. Ég hefi lýst yfir, að ég tel þetta ekki eftir til bændanna. En ég vil aðeins láta það sjást svart á hvítu, hvernig skipafélögin stæðu, ef þau fengju það, sem þeim ber að fá. Það er rétt, að skipafélögin gefa kaupmönnum og öðrum, sem reiðu mikið, afslátt á farmgjöldum, vegna harðrar samkeppni. Og það, sem ræður, er, að hingað sigla erlend skip, sem vilja kveða niður okkar íslenzka skipastól, en bera enga umhyggju fyrir okkar þörfum. En því miður eru til svo óþjóðlegir menn, er taka slíkum tylliboðum, og þess vegna verða innlendu skipafélögin að slá af því, sem álitið er hæfilegur taxti. Þá nefndi hv.þm. dæmi frá 1932. Ég er honum sammála um, að í það eina skipti, er hann vitnaði til, hafi farið saman hagsmunir beggja aðilja, Ríkisskips og áburðar- einkasölunnar. Þó hygg ég að það flutningsgjald hafi verið svo lágt, að erlend skip hefðu ekki getað keppt við það. - Sé ég svo ekki ástæðu til að andmæla fleiru af því, sem fram hefir komið. Ég gekk ekki að því gruflandi, að þetta mál ætti litlu fylgi að fagna í þessari hv. d., en hreyfði málinu vegna þess, að ég álít það rétt, og vonast eftir, að því verði gaumur gefinn, þó síðar verði.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Hv. 4. þm. Reykv., sem er aðalflm. að brtt., játaði, að hann ætlaðist til, að miðað væri við prentaðan taxta skipafélaganna.

Þann raunverulega

. En í hinu orðinu sagði hann, að gefa yrði afslátt, ef aðrir en ríkið ættu í hlut. Ég þykist hafa góðar heimildir fyrir því, að gefinn sé allt að 50% afsláttur frá taxta í einstökum tilfellum. Sjá allir, hvaða vit yrði í samanburði við svona reikninga. Þá sagði hv.þm., að hann teldi sanngjarnt að miða við sama flutningsgjald og fyrir mjölvörur. Ég hygg, að hvergi í heiminum - þó ég sé því að vísu ekki kunnugur - sé sama flutningsgjöld á áburði og mjölvöru. En það kom upp aðaltilgangur hv.flm.: að styðja Eimskipafélag Íslands og Ríkisskip. Ég held, að þetta sé alveg óþarfi, því ég veit ekki betur en bæði þing og þjóð hafi sýnt þessum stofnunum velvilja, og ég efast um, að þessi brtt. bæti þar nokkuð um. Hv. þm. fór víða í ræðum sínum og minntist m. a. á, að áburðurinn færi gegnum Holland. Ég hygg, að áburður sé ekki fluttur þar úr landi.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Það tekur því tæpast að ræða þetta lengi. Það er eins og hv. 1. þm. Reykv. sagði, að þetta er hégómi. Félögin hafa vitaskuld bókfært hjá sér, hver farmgjöldin eru, og þá eins, hvað þau taka fyrir flutning á áburði. Það er hægt að fá það fram án lagaheimildar, og till. er því út í bláinn. Að bókfæra muninn á þeim opinbera taxta og þeim, sem notaður er við flutninga á þessum áburði, væri hinsvegar blekking. Það vita allir, að félögin gefa afslátt af farmgjöldum, bæði ríkinu og öðrum, er við þau skipta. Reikningsfærslan væri því blekking, ef miðað væri við hinn opinbera taxta. En annars liggur náttúrlega bókfærsla fyrir um það hjá félögunum, hver farmgjöldin eru, svo að það þarf ekki að setja nein lög um það. Hv. 1. þm. Reykv. var að spyrja að því, hvers vegna stj. notaði ekki útlendu skipin til flutninga, fyrst hægt væri að fá þau ódýrari. Hv. 1. þm. Reykv. er það vel kunnugt, að útlendu fragtskipin eru hér harður samkeppnisaðili, og að ríkisstj., kaupmenn og Sambandið flytja oft með íslenzku skipunum, þó að dýrara sé, af velvilja til stofnananna. Ég hygg, að það yrði þó nokkurt fé, ef reiknað yrði út, hvað ríkisstj. leggur þannig til íslenzku félaganna með því að flytja með þeirra skipum, enda þótt dýrara sé. Mér virtist komu fram hjá hv.þm. sá misskilningur, að þessar 20 kr. væru um leið ákveðið flutningsgjald.

Nei

. Það er heldur ekki meiningin, heldur að samið sé um flutningsgjaldið við stofnanirnar. Flutningsgjaldið er ekki bundið við 20 kr., heldur styrkurinn, sem ríkið veitir til flutninganna. Flutningsgjaldið getur verið hærra.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Hv. 4. þm. Reykv. bar brigður á það, að það væri rétt hjá mér, að veittur væri allt að 50% afsláttur af einstökum vörum. Ég get nefnt dæmi þessa, en það er fiskur, og hefi ég það eftir forstjóranum. Annars tel ég fjarri sanni að miða í þessu sambandi við flutning mjölvöru, og er miklu nær að miða við flutningskostnað t. d. á sementi, en hann er miklu lægri. Hv. 1. þm. Reykv. gerðist nú samherji jafnaðarmannsins í þessu máli, og má þar um segja, að á þeim degi urðu þeir Heródes og Pílatus vinir. Ég sé ekki, hvað Eimskipafél. kemur þessu máli við, þó að það opinbera geri það að skilyrði fyrir styrk sínum til félagsins, að það sigli eftir ákveðinni áætlun, láti í té vissa tölu farseðla o. s. frv. Það mun ekki ætlunin, að gengið sé framhjá Eimskipafél. með flutninga á þessum vörum, enda væri það óþjóðlegt. Hitt er óviðeigandi, að þessar stofnanir, Eimskipafél. og Skipaútgerð ríkisins, sem njóta alls hins bezta frá ríkinu, séu að kosta til þess sérstöku reikningshaldi að leggja til efni í eftirtölur á sérstaka stétt manna. Hv. þm. talaði um hreina reikninga, en það er mest undir því komið, að undirstöðurnar undir reikningunum séu réttar. Það er augljóst, að slíkir reikningar sem þessir yrðu byggðir á vafasömum forsendum, því að það er hæpið að miða við hinn skráða taxta, en hitt yrði og handahóf, að miða við annan taxta en hinn skráða.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Hv. forsrh. hafði það eftir mér, og gerði að sínum orðum, að þetta mál væri hégómi. Þetta er misskilningur hjá hv.forsrh. Það má segja, að ef ekki kemur til halla fyrir félögin, þá sé þetta meinlaust, en ef halli verður, þá er svo ekki. Það, sem hér um ræðir, er náttúrlega bara reikningslegt, en upp úr því er þó mikið lagt. Ríkið væri náttúrlega hvorki ríkara né fátækara, þótt engir landsreikningar væru færðir og birtir, en það er talið sjálfsagt, og ein höfuðtryggingin fyrir því, að allt sé hreint, svo að eigi þurfi að fara í þennan og hinn til þess að fá upplýsingar, eins og hv.forsrh. sagði, að fara mætti til félaganna.

Hér ræðir ekkert um birtingu

. Það er að sjálfsögðu átt við, að birta eigi reikninga áburðareinkasölunnar. Það hefir verið talað um þann afslátt, er kaupmenn fái á farmgjöldunum. Kaupmenn hafa enga aðstöðu til þess að þvinga félögin í þessu sambandi. Þar er því ólíku saman að jafna. En ef félögin gera slíka samninga við prívat fyrirtæki, þá er það vegna þess, að það er hentugt fyrir þau, og að þau eru þá að tryggja með, því einhverja aðra hagsmuni sína. Ríkið er hinsvegar aðili, sem getur neytt félögin til þess að semja eins og því sýnist, og hefi ég áður bent á, hvernig það hefir haft það t. d. við bankana. Aðstaðan er því allt önnur. Samkv. frv. borgar ríkið ekki meira en 20 kr. í flutningskostnað á tonn; ef meira verður, lendir það því á öðrum. Ég get nú vel trúað því, að stj. notaði aðstöðu sína til þess að láta félögin flytja áburðinn fyrir 20 kr. tonnið, enda þótt farmgjöldin væru raunaverulega hærri. Hv. forsrh. og 10. landsk. hafa talið, að lítið væri leggjandi upp úr þeim prentaða taxta, því að jafnan væri samið um afslátt af honum, og falskar tölur kæmu því fram, ef miðað væri við hann. En það er fjarri því, að prentaði taxtinn sé nokkur hégómi. Hann er eins og hvert annað verð á vöru, og með þeim taxta sigla skipin sér að skaðlausu. Að sigla undir taxta er óheilbrigt og ekki gert, nema þá til þess að ná einhverjum öðrum hagsmunum. Annars er í brtt. ekki talað um prentaðan taxta, heldur er þar miðað við „venjulegt flutningsgjald fyrir álíka þunga vöru“. Hv. forsh. var að tala um, að stj. og fleiri notuðu innlendu skipin af velvilja til stofnananna. Ég skoða nú þetta tal um velvilja og þjóðhollustu sem hvert annað raus og vitleysu. Ef skipt er við íslenzku skipin fremur en þau útlendu, þá er það vitanlega bara af praktískum ástæðum. Enda mætti það æra óstöðugan að halda úti skipunum okkur til eilífs óhagnaðar, af tómum þjóðrembingi. Ég sé ekki ástæðu til þess að svara hv. 10. landsk. sérstaklega. Ég er hissa á mótstöðu hans. Ef félögunum væri gert að skyldu að greiða eitthvað í þessu sambandi, þá gæti ég skilið það, en þegar hér er um það eitt að ræða, að reikningarnir séu gerðir upp, þá skil ég ekki mótstöðuna. Hv. 10. landsk. þótti þetta mikið í lagt hvað bókhald snerti. Hv. forsrh. er nú hinsvegar búinn að sýna fram á, að félögin hafa reikningana yfir þetta, svo vandinn er ekki annar en sá, að draga þær tölur, sem hér er um að ræða, út úr og láta þær koma fram á reikningum áburðareinkasölunnar.

Brtt. 393 felld með 9:3 atkv. Frv. samþ. með 11 shlj.atkv. og afgr. sem lög frá Alþingi (A. 434).

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) [óyfirl.] Mál þetta hefir verið alllengi fyrir landbn. og niðurstaða hefir orðið sú, að n. hefir ekki getað orðið alveg samferða um frv. Að mínu áliti er þó ekki víst nema n. verði það áður en lýkur. Meiri hl. n. vill samþ. frv. óbreytt, a. m. k. við þessa umr., en telur gefa komið til greina athugun fyrir 3. umr. um einstök smáatriði í samræmi við rannsókn í þessu máli, sem framkvæmd er af n. hér í bænum. Meiri hl. landbn. hefir gert grein fyrir sögu þessa máls í nál. sínu, og sé ég því ekki ástæðu til að fjölyrða um hana. Málið hefir verið lengi á döfinni og nær saga þess langt aftur í tímann. Tilraunir hafa verið gerðar til skipulagningar á mjólkursölunni, en þar hafa ekki tekizt. Hafa það verið sundurlaus átök aðilanna, þar sem einn hefir rifið það niður, sem annar hefir byggt upp. Erfiðleikarnir á lausn málsins hafa vitanlega verið andstæðir hagsmunir framleiðenda annarsvegar og neytenda hér í Rvík og Hafnarfirði hinsvegar. Þar við hefir svo bætzt andstaða milli framleiðenda sjálfra. Það er hægt að skipta framleiðendum í nokkra flokka eftir hagsmunaafstöðu þeirra. Einn sá flokkur eru framleiðendur hér í bænum, sem skiptast í tvo hópa, þá, sem framleiða mjólk með afnotum af ræktuðu landi, og hina, sem nota aðkeypt hey, innlent og útlent, og kjarnfóður. Þessir aðilar hafa ekki nema að nokkru leyti sameiginlegra hagsmuna að gæta. Stjórnin lítur svo á, að þeir, sem framleiða hér mjólk af ræktuðu landi innan lögsagnarumdæmisins og með eigin vinnu, hafi mestan rétt til markaðarins, og á því er það byggt, að þeir skuli fá undanþágu frá verðjöfnunargjaldi. Aftur er álitið, að þeir séu réttlægstir, sem framleiða af aðkeyptu fóðri, bæði heyi og kjarnfóðri. Það er hægt að hugsa sér, að sú framleiðsla gæti aukizt svo mjög, að hún fullnægði þörfinni hér, og væru þá hinir aðrir framleiðendur sviptir sinni atvinnu, sem verður að teljast alveg óviðunandi. Þá er annar flokkur framleiðenda, sem býr í nágrenni Rvíkur í Gullbringu- og Kjósarsýslu. Þeir hafa næst bezta aðstöðu. Þeir hafa haft í raun og veru samtök með sér í mörg ár, að vísu að ýmsu leyti gölluð, en markmiðið hefir þó verið að gera mjólkina að útgengilegri vöru með því að meðhöndla hana eftir fyllstu kröfum tímans, sem framleiðendur hér í bænum hafa aftur á móti ekki gert. Inn í þetta ræktunarhverfi í nágrenni Rvíkur hefir komið sá fleygur að útgerðarfyrirtæki hér í Rvík hefir hafið þar stóriðju í mjólkurframleiðslu fyrir reikning einnar fjölskyldu, að vísu mjög myndarlega iðju, en þó með þeim galla, að framleiðsla fyrirtækisins svarar til að útrýma afurðum ekki færri en 80 meðalbænda, að því er Sigurður Sigurðsson búnaðarmálastjóri hefir reiknað út. Stóriðja þessi hefir glæsilegar hliðar hvað ræktun snertir og alla vinnslu mjólkurinnar og stendur í því efni langt framar Reykjavíkuriðjunni, en hefir þjóðfélagslega séð þennan stóra galla, að svipta margt fólk atvinnu. Þetta bú kemst inn undir ramma þessara l., en hinsvegar er auðséð, að ekki er æskilegt, að fleiri slík bú myndist til þess að rýra möguleika almennings. Næst fyrir utan þennan annan hring framleiðenda er þriðja línan, bændur á Suðurlandsundirlendinu og að nokkru leyti í Borgarfirði. Það var vegna þessara héraða, sem Jón Þorláksson beitti sér fyrir járnbraut frá Reykjavík austur yfir Hellisheiði hér á árunum, og aðalrökin fyrir þeirri braut voru þau, að í þessum héruðum væri svo ódýrt að framleiða mjólk. Hann benti á þá miklu ræktunarmöguleika, sem þar væru, en hinsvegar mikinn markað hér og að það væri ekkert nema vegur, sem vantaði. Járnbraut er að vísu ekki komin enn, en Flóaáveitan er síðan fullgerð og vegir hafa verið lagðir og bifreiðar teknar í notkun, tvö mjólkurbú hafa þar verið reist og mjólkurframleiðslan vex ár frá ári. Þrátt fyrir þessar framfarir hefir þó ekki það takmark náðst enn, sem Jón Þorláksson ætlaði sér að ná með járnbrautinni. Aðstaðan fyrir bændur austan fjalls er erfið enn á einn og annan hátt, m. a. fyrir aðgerðir þeirra manna, sem nær búa markaðinum hér. Hafa neytendur í Rvík því sáralítil not ræktunarinnar í Flóanum, nema aðstaðan sé bætt eins og ætlað er með þessu frv. Þá mætti segja, að hin fjórða röð framleiðandanna út frá Rvík væru Borgfirðingar, sem ekki senda hingað mjólk daglega, en fá kannske aðstöðu til þess bráðlega og standa þá betur að vígi en bændur austanfjalls. Þó er sýnt, að með aukinni ræktun og bættum samgöngum getur nálega allt Suðurlandsundirlendið, austur að Eyjafjöllum, náð til Rvíkurmarkaðarins. Þegar aðstaða þessara héraða, sem hafa hin góðu ræktunarskilyrði, batnar hvað samgöngur og skipulag snertir, þá fá þeir aðstöðu, sem jafnast við aðstöðu þeirra framleiðenda, sem nær búa markaðinum, en hafa verri ræktunarskilyrði; þá hrífst hér mjólkurstríð. Það er aðeins tímaspursmál, hvenær það kemur, ef málið verður ekki skipulagt. Það er aðeins tímaspursmál, hvenær framleiðendur austan fjalls og Borgfirðingar taka til sinna ráða. Ég get ekki betur séð, þegar samgöngurnar batna, en að bændurnir, sem framleiða nú mjólkina fyrir 11 og l2 aura, geti hafin hér mjólkurstríð, sem yrði ægilegt fyrir framleiðendur hér í Rvík og grennd, sem leitt gæti meira að segja til þess, að öll framleiðsla hér eyðilegðist. Bændurnir fyrir austan hafa greiðan aðgang að markaðinum hér 8 mánuði ársins, er samgöngurnar batna. Og þeir gætu með sínum lága framleiðslukostnaði og bættu sölufyrirkomulagi lækkað mjólkurverðið að miklum mun. Hvernig færi þá fyrir framleiðendum hér í Rvík og grennd? Hvernig færu þeir að með sinn mikla framleiðslukostnað? Hvernig færi Thor Jensen? Af þessu mundi leiða svo stórfellda röskun á atvinnulífi þessa fjölda manna, að margir þeirra gætu orðið eignalausir. Það er ekki gott að sjá, hve lengi þetta stríð stæði eða hvernig því lyki, en afleiðingarnar yrðu alvarlegar. Með mjólkursölulögunum á að koma á skynsamlegu fyrirkomulagi á framleiðslunni og sölu hennar bæði nær og fjær. Á hinn bóginn er þetta skipulag ekki eingöngu miðað við hagsmuni framleiðenda, heldur einnig neytenda. Með þeirri tilraun, sem hér er gerð, eru í fyrsta skipti gerðar ráðstafanir til þess, að kaupendur mjólkurinnar hafi eitthvað að segja, þó framleiðendur hafi meiri hl. í þeirri n., sem á að fara með málið. Þetta samstarf framleiðenda og neytenda er án efa spor í rétta átt, og ég held, að það sé ekki nein tilviljun, að það er stigið einmitt nú. Að vísu var í fyrra gerð virðingarverð tilraun í hv.Nd. til þess að koma á slíkri samvinnu sem þessari milli hinna tveggja aðila, en því frv. var spillt hér í hv.Ed. og niðurstaðan varð sú, að kosin var n. til að rannsaka málið. Nm. voru ókunnugir málinu og höfðu ekki aðstöðu til að þekkja rök þess. Að nokkru leyti voru þó bráðabirgðalögin reist á niðurstöðum þessarar n., en fyrst og fremst á þeim grundvelli, að báðir aðilar leysi málið. Á þeim grundvelli verður þetta mál annaðhvort að standa eða falla. Það þýðir hvorki að byggja á hreinum framleiðendagrundvelli eða á hreinum neytendagrundvelli; það þýðir ekki að ætla að byggja lausn málsins á sérhagsmunum einstakra stétta. Þetta spor sýnir, að málið er að þokast á hærri sjónarhæð, og ég hygg, að það sé ástæða til að láta ánægju í ljós yfir því, hve hæstv.forsrh. hefir vel tekizt að nálgast það takmark að gera báða aðila ánægða og miðla málum milli þeirra. Þó það tækist að vísu ekki til fulls strax, þá er fyllsta ástæða til að viðurkenna, að það tókst vonum betur, og má því ætla, að það samkomulag geti orðið grundvöllur hins bætta skipulags, hinn nýi samvinnugrundvöllur, sem hæstv. landbrh, byggði bráðabirgðalögin á. Það er ennfremur full ástæða til að vona, að málsvarar gömlu aðferðarinnar, fulltrúar sérhagsmunanna, fái ekki að fleyga málið og vinna því tjón, eins og þeir gerðu við mjólkurlagafrv. í fyrra eftir að það hafði komizt gegnum á umr. í þinginu.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Briem) Af því að frsm. meiri hl. var ekki viðstaddur nema á hlaupum, þegar frv. var lesið sameiginlega í n., og af því að það kemur í ljós í nál. meiri hl., að hann hefir ekki kynnt sér frv. síðan, þá þykir mér hlýða að víkja að efni sjálfs frv. meira en venja er til við umr. þessa. - Þetta frv. er, eins og öllum er vitanlegt, borið fram í þeim tilgangi, að draga úr sölu- og dreifingarkostnaði mjólkur, sérstaklega hér í Rvík, og bæta með því markaðinn fyrir þessa vöru. Eins og hv.frsm. meiri hl. n. tók fram, er mjög ólík aðstaða þeirra, sem selja mjólk hingað til Rvíkur. Það verður því hér að fara sömu leið og með sláturfjárafurðirnar, að þeir, sem bezta aðstöðu hafa, vinni nokkuð til þess, að útilokuð verði óheilbrigð samkeppni um þennan markað frá þeim aðilum, sem hafa aðra aðstöðu en þeir, sem búa næst markaðinum. Þeir verða því að leggja á sig nokkur gjöld, sem verður varið til þess að jafna aðstöðuna og til bættra hollustuhátta. Þetta mál er ekki nýtt. Það kom fram á síðasta fjárlagaþingi frv., sem fól í sér rækilega lausn málsins, en afdrif þess í þessari hv. d. eru kunn. Lögin urðu ófullkomin og ónothæf, svo ég noti orð hæstv.forsrh. Í frv. því, sem hér liggur fyrir, eru allmiklar breyt. frá því, sem var í frv. á síðasta fjárlagaþingi, 1933. Er komið nokkuð inn á það í nál. minni hl., og sé ég ekki ástæðu til að fara langt út í það mál. Í frv. 1933 var ætlazt til, að komið yrði skipulagi á söluna með samþykktum innan hvers sölusvæðis, en í þessu frv. er ætlazt til, að skipulaginu verði komið á með beinu lagaboði. Þá eru í þessu frv. önnur ákvæði um það, hvernig verðjöfnunarsvæði verði sett. Ennfremur er í þessu frv. gert ráð fyrir almennum ívilnunum fyrir mjólkurframleiðendur í kaupstöðum frá verðjöfnunargjaldi, sem ekki var í frv. frá 1933. Nokkrar fleiri breyt. eru enn í þessu frv., sem taldar eru í nál. minni hl., og ég sé ekki ástæðu til að minnast á sérstaklega. Þetta frv. er aðallega undirbúið af n., sem skipuð var á síðastl. vetri af þáv. atvmrh., eftir þál. frá hv.Ed. En núv. landbrh. hefir þó nokkuð látið breyta frv., sérstaklega að því er snertir form þess og ákvæði um verðlagningu mjólkurinnar. Ég verð að segja það, að ég tel ekki, að allar þær breyt. séu til bóta. Mér virðist, að teknikin sé að sumu leyti skýrari og ljósari í frv. afurðasölunefndarinnar en í þessu frv. Aftur telur minni hl. þetta frv. töluverð, fyllra en það frv., sem lá fyrir síðasta aðalþingi, og breytingarnar yfirleitt til bóta. Og minni hl. er algerlega sammála meiri hl. um það, að frv. í þessa átt sé mjólkurframleiðendum til hagsbóta, ef rétt er að farið og framkvæmd laganna skynsamlega hagað, enda er fullkomin þörf á því nú, þar sem þessi framleiðsla er svo langt frá því að bera sig. Minni hl. leggur því ríka áherzlu á, að framleiðendur njóti alls þess hagnaðar, sem næst með lækkun á sölu- og dreifingarkostnaði mjólkurinnar, a. m. k. þangað til framleiðslan er farin að bera sig. Miðar önnur brtt. minni hl. í þessa átt. Það er augljóst, að aðstaða þeirra aðilja, sem selja mjólk, hingað til Rvíkur, er svo misjöfn, að ekki verður hjá því komizt, að hagsmunir þeirra rekist á. Verður að vænta þess, að þeir, sem hafa framkvæmd laganna með höndum, gæti þess, að hagsmunir þeirra, sem fjær búa, verði ekki fyrir borð bornir, og að ekki verði alið á sundrungu í sambandi við þetta mál, heldur sýnd sanngirni á allar hliðar. Og vil ég vænta þess að svo stöddu, að svo verði. Skal ég þá víkja að nokkrum einstökum atriðum frv. Ég skal benda á það strax, að mér virðast ekki ákvæði ýmsra gr. frv. vera eins ljós eins og æskilegt hefði verið. T. d. er 1. gr. ekki svo ljós, að ekki geti orkað tvímælis um skilning hennar. Ég skal því taka það fram, að í 2. málsgr. 1. gr., þar sem ræðir um, að sú aðstaða skuli marka verðjöfnunarsvæði, að hægt sé þar að selja daglega óskemmda og góða mjólk frá þeim mjólkurbúum, sem til þess eru viðurkennd, skil ég orðið „markar“ þannig, að það þýði sama og „einkennir“, en ekki „afmarkar“. Samkv. þessari grein er ætlazt til, að mjólkursölunefndin gæti þess vandlega, þegar verðjöfunarsvæði eru ákveðin, að þau mjólkurbú, sem notið hafa markaðar í viðkomandi kaupstað eða kauptúni, haldi þeirri aðstöðu áfram. Verður að vænta þess, að þessa verði mjög vendilega gætt í framkvæmdinni, því það getur verið lífsspursmál viðkomandi sveitum, að slíkur réttur sé ekki af þeim tekinn. Í 2. gr. frv., sem ræðir um verðjöfnunargjaldið. er sú breyt. frá frv. 1933, að samkv. henni er leyfilegt að hækka verðjöfnunargjaldið upp úr 5%, sem var hámarkið í frv. 1933. Jafnframt eru þeir undanþegnir verðjöfnunargjaldi, sem framleiða mjólk af ræktuðu landi innan viðkomandi kaupstaðar eða kauptúns, og er þar um að ræða allmikla ívilnun til kaupstaðanna. Ákvæði 3. gr., sem er um verðjöfnunarsjóð, eru ekki að öllu leyti svo ljós sem æskilegt hefði verið. Má t. d. benda á málsgr. eins og þessa: „Verðjöfnunargjaldið skal greitt eftir á í byrjun, hvers mánaðar, og má innheimta það með lögtaki hjá seljendum mjólkurinnar“. Það kemur hér ekki ljóst fram, hvort hér er átt við þá, sem eru seljendur mjólkurinnar frá fyrstu hendi, eða þá, sem annast útsölu hennar. En það verður að líta svo á, að átt sé við hina síðartöldu, því að annars yrði framkvæmd þessara ákvæða næsta örðug. Í þessari gr. er nokkur breyt. frá till. afurðasölunefndar. Hún hafði lagt til, að mjólkursölunefnd skyldi ákveða verðuppbæturnar í hverju einstöku tilfelli, en hér er lagt til, að stjórnir mjólkurbúana, hafi það verk með höndum. Í 1. gr., þar sem ræðir um verðlagsnefnd og ákvarðanir um útsöluverð mjólkurafurða, er orðalagið heldur ekki eins ljóst og æskilegt hefði verið. Þar stendur í 2. málsgr.: „Útsöluverð skal á hverjum tíma reiknað út, eftir því sem við verður komið, eftir vísitölum. Nánari ákvæði um þetta skulu sett með reglugerð. Þetta er allt of óljóst. Það er ekki einu sinni tiltekið, hverskonar vísitölum skuli farið eftir, og það er töluverð vöntun í frumvarpi eins og þessu. Minni hl. hefir því flutt brtt., sem kveður nánar á um þetta og gerir gr. ljósari. Jafnframt miðar sú brtt. að því að tryggja það, að framleiðendur mjólkurinnar njóti þess hagnaðar, sem verða kann á þessari skipulagningu mjólkursölunnar, a. m. k. þar til framleiðslan er komin á það stig, að hún getur borið sig. Í 5. gr. ræðir um, hverjir skuli annast mjólkursöluna. Þar eru þörf ákvæði um mjólkurmiðstöð, og er öllum öðrum bannað að selja mjólk í þeim kaupstöðum, sem slík sölumiðstöð er í. Þar eru og sérstök ákvæði um barnamjólk, og verður að telja þá breyt. frá frv. 1933 til bóta, þar sem hér er beinlínis tekið fram, hverjir eigi að setja reglur um meðhöndlun barnamjólkur og hvers þurfi að gæta til þess að mjólk geti talizt barnamjólk. Er eðlilegt, að ákvörðunarrétturinn í þeim efnum sé hjá yfirstjórn heilbrigðismálanna, eins og hér er ráð fyrir gert. Í 6. gr. frv., þar sem ræðir um mjólkursölunefnd, sakna ég þess fyrir mitt leyti, að einu af mjólkurbúunum, Mjólkurbúi Borgfirðinga, er ekki ætlað að hafa þar neinn fulltrúa. Tel ég það ekki fulla sanngirni og áskil mér rétt til þess að koma með brtt. við það atriði fyrir 3. umr. Ein af þeim greinum frv., sem verður að telja sérstaklega óljóst orðaða, er 11. gr. við hana flytur minni hl. brtt., sem á að gera þá hugsun ljósari, sem bak við gr. liggur. Aðrar gr. frv. tel ég ekki ástæðu til að fara sérstaklega orðum um, en vil áður en ég lýk máli mínu víkja lítilsháttar að því plaggi, sem prentað er á þskj. 361 og nefnt er nál. Þar er ekki um nál. að ræða í venjulegum skilningi, heldur er þar ýmiskonar raus og rangfærslur um gang málsins og forsögu þess, hnútur til einstakra manna fyrir afskipti þeirra af þessu máli og ýmsum öðrum óskyldum málum og fleira, sem varla tekur að víkja mörgum orðum að. Þó eru nokkur atriði, sem ég kemst ekki hjá að minnast lítillega á. Vil ég í því sambandi fyrst láta í ljós þakklæti mitt fyrir þau ummæli, sem höfð eru um mig persónulega, þar sem sagt er, að ég hafi eftir kosningarnar 1933 hugsað til að segja af mér ráðherrastöðunni, en framsóknarmenn hafi litið öðruvísi á málið. Slík ummæli get ég ekki annað en þakkað. Það er rétt, að eftir að úrslit kosninganna 1933 voru kunn, taldi ég í sjálfu sér bezt við eigandi, að sú stj., sem þá sat, segði af sér störfum og byði a. m. k. öðrum að reyna stjórnarmyndun. En flokkurinn, sem þá stóð að mér í stj., og hinir ráðherrarnir litu svo á, að ekki væri ástæða til þess eins og þá stóðu sakir. Hinsvegar segir í þessu plaggi að vissir menn, sem þar eru tilteknir, hafi sérstaklega hafizt handa um að koma á stað umr. um skipulagningu afurðasölunnar á fundum miðstjórnar Framsfl. Ég vil nú benda á, að áður en þau samtöl hafa farið fram, sem ég að vísu varð aldrei var við, og mætti ég oft á þessum fundum, þar sem einkum var rætt um blaðaútgáfu flokksins, þá höfðu ýmsir aðrir, þar á meðal bóndi vestan úr Dölum og einn af þáverandi þm. Framsfl., sérstaklega skrifað um málið í blað núv. Bændafl., Framsókn. Að þetta mál hafi sérstaklega verið tilefni þess, að farið var að tala um stjórnarmyndun í byrjun haustþings 1933 vil ég sem kunnugur maður bera brigður á. Af hlífð við fyrrv. flokksbróður skal ég ekki koma inn á það mál, sem í upphafi var aðallega rætt um í sambandi við myndun nýrrar stjórnar. En það var ekki fyrr en á síðara stigi málsins, eftir að Alþfl. hafði sent sitt fyrsta bréf, að farið var að ræða sérstaklega um skipulagningu afurðasölunnar. Þá er sagt hér, að þáltill. Jóns í Stóradal, sem allar opinberar framkvæmdir til undirbúnings þessu máli byggðust á, hafi ekki verið borin fram fyrr en síðustu dagana í nóvember. Till. þessi var ekki samþ. að vísu fyrr en síðustu dagana í nóvember, en hún var borin fram löngu fyrr. Um þáltill. er komizt svo að orði, að samkv. henni hafi aðeins átt að gefa þinginu upplýsingar um þetta mál, en ekki leggja fram neinar ákveðnar till. Þetta er algerður misskilningur. Um leið og till. var borin fram var ætlazt til þess af flm. hennar og mér a. m. k., að árangurinn yrði lagður fyrir þingið í frv.formi. Man ég ekki betur en ég tæki það fram í umr. Svo er sagt í þessu nál., sem ég vil kalla nál. innan gæsalappa, að það hafi ekki verið fyrr en eftir kaupfélagsstjórafundinn síðast í marz, sem ég hafi farið að undirbúa málið. Ég hefi nú hér fyrir framan mig afrit af bréfum skrifuðum 7 febrúar 1934 með tilmælum til Sláturfélags Suðurlands, Alþýðusambands Íslands, Sambands ísl. samvinnufélaga, Mjólkurbandalags Suðurlands og Kaupfélags Borgfirðinga um að tilnefna menn af sinni hálfu til að taka sæti í n. ásamt stjórnskipuðum formanni, til þess að undirbúa og gera till. um málið. Svo er hér sagt í prentuðu plaggi, að ég hafi ekki hafizt handa í þessu efni fyrr en komið var fram á vor. Og hefi ég ekki heyrt það fyrr, að vorið byrjaði hér á landi í febrúarbyrjun. Hitt er satt, að það stóð nokkuð lengi á svörum við þessum bréfum. Kaupfélag Borgfirðinga svaraði fyrst og tilnefndi mann af sinni hálfu með bréfi dags. 20. marz, og er það bókfært sem innkomið í stjórnarráðinu 24. marz. Sláturfélag Suðurlands svaraði með bréfi 7. marz, innkomnu 24. marz, Alþýðusambandið með bréfi 13. febr., innkomnu 13. febr., en S. Í. S. svaraði ekki fyrr en 28. marz, með bréfi innkomnu 3. apríl, sem kom því ekki fyrir mín augu fyrr en 4. apríl. N., sem ég skipaði samkv. þessum tilnefningum, var skipuð 7. apríl. Drátturinn frá 4. apríl til 7. apríl stafaði af því, að vegna fjarveru forstjórans hafði Mjólkurfélagið ekki tilnefnt neinn af sinni hálfu, og var það er ekki gert fyrr en eftir að n. var skipuð að öðru leyti. Það var því ekki hægt að skipa n. fyrr en gert var. Þá er í þessu fyrrnefnda plaggi minnzt á framkvæmd mjólkurlaganna frá 1933, sem núv. hæstv.forsrh. sagði konungi í innstillingu sinni fyrir bráðabirgðalögunum, að væru „ónothæf“, og er mér kennt um, að þau voru ekki framkvæmd. Ég skal aðeins til skýringar því máli minna á, að það er svo um framkvæmd þessara laga eins og allra annara laga, að hún heyrir undir lögreglustjórana á hverjum stað. Hinn 23. okt. 1933 skrifaði lögreglustjóri Rvíkur ráðuneytinu og spyrst fyrir um, hvað skuli gera út af kæru Mjólkurfélags Rvíkur út af broti gegn l. nr. 97 1933, um heilbrigðisráðstafanir í sambandi við sölu mjólkur. Ráðuneytið svaraði strax um hæl, að honum bæri að sjálfsögu að rannsaka málið og koma fram ábyrgð á hendur umráðamönnum viðkomandi mjólkurbúða, ef þeir reyndust brotlegir við lögin. Þannig eru öll bréf, sem farið hafa milli lögreglustjóra og ráðuneytisins um þetta efni, að það er lagt fyrir lögreglustjóra að sjá um, að þessum lögum sé framfylgt. Framkvæmd almennra laga heyrir ekki undir atvmrh., heldur dómsmrn., þegar kæra hefir komið fram, og ég get aðeins getið þess, að síðasta bréfið, sem mér er kunnugt um að dómsmrh. hafi skrifað lögreglustjóra um þetta mál, endar þannig: „Verður lögreglan auðvitað að sjá um, að þessum lögum sé fylgt eins og öðrum“.  Það er fjarri mínum huga að taka slíkt plagg sem þetta svonefnda nál. hátíðlega. Höfundur þess verður að sætta sig við það, að menn taki hann ekki yfirleitt eins hátíðlega nú orðið eins og menn hafa gert stundum áður. Er það orðin að ýmsu leyti breytt aðstaða, og ég hygg, að jafnvel innan hans eigin flokks séu menn líkrar skoðunar um það. Ég skal því ekki tefja tíma þingsins með því að tala langt mál um þetta, en vil endurtaka það, sem stendur í nál. okkar, að minni hl. lætur ekki slíkan málflutning og missagnir hafa áhrif á afstöðu sína. Leggjum við til, að frv. verði samþ., en flytjum nokkrar brtt. við frv., sem prentaðar eru með nál., og er í nál. gerð nægileg grein fyrir þeim.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég þykist sjá æðimiklar fylkingar síga hér saman í þessu máli, og má gera ráð fyrir vopnagný miklum. En ég leyfði mér, þegar málið hafði verið til 1. umr., að bera fram nokkrar brtt. við það, og ég hefi í hvorugu nál. né heldur í framsöguræðum meiri hl. og minni hl. orðið var við, að vikið hafi verið að þeim einu orði. Þessar brtt. eru þó allvíðtækar, og ég þykist vita, að það, hvað lítill gaumur þeim er gefinn, stafi af því, að n.hlutarnir þykist hafa æðimiklu liði á að skipa hér til þess að brjóta till. mínar niður. En það stendur nú svo á, að bak við þessar till. standa þeir, sem þetta mál á algerlega að lifa á, allur þorri manna hér í Rvík. Mér er sagt, að hér standi allmiklar deilur um það yfir eitthvað 1/3 af landinu, hverjir skuli fá að eta upp þetta hræ, sem kallað er Rvík. Þeir austanfjalls vilja útiloka Borgfirðinga með því að skapa þar sérstakt verðjöfnunarsvæði utan um Borgarnes, en Borgfirðingar standa þar á móti. Þannig berst nærri þriðjungur landsmanna um Rvíkurmarkaðinn, en hvað Reykvíkingar segja sjálfir, það halda hv.þm. að geri ekkert til né frá. Það þarf ekki einu sinni að víkja í nál. að till., sem fara fram á að spara mjólkurframleiðendum innan lögsagnarumdæmis Rvíkur um 200 þús. kr. án þess að gera öðrum hlutaðeigendum nokkurn skaða. Það er nú samt svo, að til þess að framleiða þessu mjólk hafa verið ræktaðir 500 ha. af landi, sem sumt var mjög erfitt til ræktunar og allt mjög kostnaðarsamt. Á þessu landi hafa verið byggð býli og útihús og í það lögð hundruð þúsunda kr. Þetta eru svo mikil verðmæti, að Reykvíkingar láta ekki þegjandi leggja þau í rústir, það mega hv.þm. vita, hvað svo sem þeir skikka og skipa hér á hinu háa Alþingi. En það er bersýnilegt, að með miklum hluta þessu frv. er stefnt að því einu að drepa niður þennan búskap Reykvíkinga. Og það er gert af því það er talin ósvífni, ef Reykvíkingar reyna sjálfir að framleiða sínar neyzluvörur; þeir mega ekki framfylgja þeirri stefnu, sem annars er alstaðar ráðandi í heiminum, að búa sem mest að sínu, vegna þess að það kynni að svipta einhverja hér í kring atvinnu, sem hafa ætlað sér að lifa á Reykjavíkurmarkaðinum. Hv. þm. geta vel reynt, hvernig þetta gengur, en þeir mega vita það, að slík verðmæti, sem hér er um að ræða, verða aldrei eyðilögð; það verður engum látið haldast uppi. Í brtt. mínum felast tvær breyt., sem farið er fram á að gera á frv., og ég skal taka það fram strax, að ég geri mikinn mun á því, hvað mikla áherzlu ég legg á, að þær nái fram að ganga. - Fyrri breyt. er við 2. gr. og fer fram á, að Reykvíkingar séu yfir leitt undanþegnir verðjöfnunargjaldi. Mér finnst í sjálfu sér eðlilegt að líta svo á, að þegar talað er um Rvíkurmarkað í þessu sambandi, þá sé átt við markað fyrir aðflutta mjólk og það sé aðeins hann, sem þingið hefir leyfi til að skipta sér af. Það, sem framleitt er innan bæjarins, á að vera undanskilið. En ég get þó sagt það, að þótt mjólkurframleiðendur hér ættu að greiða verðjöfnunargjald af þeirri mjólk, sem ekki er sannanlegu framleidd af heyi af ræktuðu landi innan lögsagnarumdæmisins, þá væri sá skattur ekki svo mjög tilfinnanlegur, eitthvað um 20 þús. kr. Það má þó færa þessum skatti það til málsbóta, að hann á að nota til þess að rétta þeim hjálparhönd, sem eiga við erfiðleika vegna skipulagsins að búa, en ekki að henda honum í sjóinn. Þessar ráðstafanir verða vafalaust til þess, að minna berst á markaðinn af mjólk, og er því engin fjarstæða að láta mjólkurframleiðendur í Rvík greiða nokkurn verðjöfnunarskatt, - mér finnst það bara ósanngjarnt. Ég hefi flutt brtt. um þetta efni; hún er við 2. gr. og fer fram á, að orðin „á ræktuðu landi“, í 1. málsl. síðari málsgr. falli niður, - og með b-1ið þessarar sömu brtt., sem líka var við 2. gr., verður síðari málsl. þessarar gr. svo hljóðandi: „Undanþegin verðjöfnunargjaldi er mjólk, sem framleidd er innan sama kaupstaðar og kauptúns, sem hún er seld i, enda sé mjólkin seld til neytenda milliliðalaust“. Það er að segja, að þeir, sem framleiða mjólk innan lögsagnarumdæmis kaupstaðarins, skuli sitja að markaðinum þar, óhindraðir af löggjöfinni. Þetta er ekki nema fyllsta sanngirni. Ég legg þó ekki eins mikla áherzlu á þessar brtt og síðari brtt. mínar. Þá eru brtt. við á. gr. Í þeim fer ég fram á leyfi fyrir mjólkurframleiðendur innan lögsagnarumdæmis kaupstaðarins til að selja mjólk sína milliliðalaust og undanþiggja hana gerilsneyðingarskyldunni. Nú mæla l. svo fyrir, að þessari mjólk skuli blandað saman við aðkomumjólkina, og allt selt í gegnum eina sölumiðstöð. Þarna er verið að leggja á þessa mjólk, engum til hagsbóta, stóra gjaldaliði. Í stað þess að selja mjólkina nýja og ferska á nú að glundra henni saman við gamla mjólk, og í stað þess að selja hana beint til neytendanna, er nú lögboðinn dýr milliliður. Þessir aukaskattar nema hátt á annað hundr. þús. kr. á mjólkurframleiðendur í Rvík einni, og af honum hefir enginn lifandi maður það minnsta gagn, nema þá óbeinlínis þannig, að tilgangurinn væri sá, að drepa þennan búskap alveg niður. Ég talaði nokkuð um það við 1. umr., að ég sæi ekki ástæðu til að rengja þann sannfæringartón, sem heyrðist úr stjórnarstólunum um framgang þessa ákvæðis. Ég veit það, ef stjórnarliðið heldur saman, getur það kveðið upp þennan dauðadóm yfir búskap Reykvíkinga, en þeir hafa ekki séð fyrir endann á afleiðingunum. Aðrar brtt. mínar eru annaðhvort beint eða óbeint leiðréttingar á frv., vegna þess sem áður hefir verið tekið fram; d-liður II. brtt. gerir ráð fyrir nýrri gr., svo hljóðandi: „Á ári hverju skal fara fram læknisskoðun á öllum kúm innan kaupstaða og kauptúna, og er óheimilt að selja ógerilsneydda mjólk úr öðrum kúm en þeim, sem eru heilbrigðar. Með reglugerð skal mæla fyrir um hreinlæti og hollustu þeirrar mjólkur, sem seld er beint til neytenda án gerilsneyðingar.“ Þetta stendur í sambandi við undanþágu þessarar mjólkur frá gerilsneyðingarskyldunni, sem kemur af hinum brtt. mínum við 5. gr. - Ég hefi ennfremur lagt til, að 1. málsgr. 3. gr. falli niður. Þar stendur: „Skylt er mjólkurbúum, sem fengið hafa einkaleyfi til þess að starfrækja mjólkurbúðir, að sjá um, að ætíð sé nóg neyzlumjólk til sölu á þeim stöðum“. Þetta er bara eins og hvert annað raus, og á ekki við, að það standi í l. Hver á að koma fram ábyrgð á hendur mjólkurbúunum í þessu efni? Eiga þau að skapa kýr til þess að hafa nóga mjólk, ef þær, sem fyrir eru, hrökkva ekki til? Nei, þetta er eins og hvert annað hjal. Mér skildist á ræðu hv.frsm. meiri hl. n., að hann vildi skipta mönnum í flokka, eftir því hvað mikinn rétt þeir ættu að hafa í þessu máli, og væru Reykvíkingar í þeim flokknum, sem minnstan réttinn hefðu. Það skín í gegnum fjandskapinn til búskapar Reykvíkinga, og tilætlunin sú, að neyða mjólkurframleiðendurna í lögsagnarumdæminu til þess að hætta. Það á að stuðla að því, að þessi lönd, sem nú er búið að rækta upp með miklum erfiðismunum, verði aftur að grjótholtum og fúamýrum. - Næst réttlægstur var svo Thor Jensen. Hann hefir framið það ógurlega brot að koma upp svo stóru búi, að það framleiðir á við 8o meðalbændur! Hugsa sér allt það atvinnuleysi, sem af því stafar! En heldur hv.frsm., að það auki ekki á atvinnuleysið, ef lagður er í rústir búskapur allra þeirra bænda, sem mjólkurframleiðslu stunda í Reykjavík? - Hv. þm. sagði, að Jón Þorláksson hefði viljað leggja járnbraut austur yfir fjall, til þess að hægara yrði um mjólkurflutninga til Rvíkur. - Þá var engin mjólkurframleiðsla í Rvík eða nágranni hennar. Þá voru sveitirnar fyrir austan með sínum góðu ræktunarskilyrðum það eiginlega uppland Rvíkur með mjólkurframleiðslu og annað. Nú er öllu þessu breytt, samgöngur orðnar góðar með bílum austur yfir fjall og minni þörf á járnbraut. Og í kringum Rvík er búið að rækta svo mikið land, að þar er framleidd allt að því nóg mjólk til að fullnægja þörfum bæjarins. En nú, þegar þetta ágæta uppland er komið kringum Rvík. fer hv.þm. að þykja þörf á járnbraut, sem flytti mjólk austan úr sveitum hingað til bæjarins. Þetta mál er nú ekki komið lengra en til 2. umr. í fyrri d., og á enn langa leið fyrir höndum til endanlegrar samþ. Og hvernig sem farið verður með þessar brtt. mínar, þykir mér ótrúlegt, að þingið taki á sig þá ábyrgð að samþ. annað eins tilræði við atvinnurekstur bæjarbúa eins og í frv. felst. - Og þó að hv. Alþýðuflokksmenn samþ. þetta til Nd., þá standa þeir sig ekki við að samþ. út úr þinginu svona stórkostlegar álögur á atvinnurekstur Rvíkurbúa, sem engan annan tilgang getur haft en þann, að gefa þessum búskap inn svo stóra pillu, að hann lifi það ekki ef.

Þeir eru skattfrjálsir

. Nei, hv.þm. hefir ekki lesið 1., ef hann heldur, að þessir framleiðendur séu skattfrjálsir. Það er lögð á þá gerilsneyðingarskylda og skylda til þess að selja mjólk sína gegnum sölumiðstöð. Þarna er um 2 millj. lítra af mjólk að ræða, og á hvern lítra leggst 8-9 au. aukakostnaður, og getur þá hv.þm. sjálfur reiknað út, hverjar álögur þetta muni verða. - Ein af röksemdunum fyrir því, að öll mjólk skuli gerilsneydd, er sú að gerilsneyðingin verði miklu ódýrari þegar um svo mikið magn sé að ræða. Nú sem stendur er gerilsneyðingarkostnaðurinn langminnstur á Akureyri, og er þar þó ekki um líkt því eins mikla mjólk að ræða og flutt er til Rvíkur, - svo að sú röksemd virðist ekki hafa við mikið að styðjast. Sýnilegt er, að með góðum aðferðum má færa kostnaðinn af gerilsneyðingu mikið niður, svo að óþarfi er að drepa mjólkurframleiðslu Reykvíkinga þess vegna. - Eins og nú er, vinna þessir menn sjálfir að því að koma mjólkinni til neytenda, en það á nú að fara að kosta 8-9 au. á hvern lítra. Yfirleitt er ábúð á þessum litlu skikum mjög óstöðug, og gengur illa að láta reksturinn borga sig. Þessar nýju álögur yrðu því vafalaust rothöggið á þennan búskap. Hv. frsm. minni hl. talaði um, að sanngirni þyrfti að vera á báða bóga í þessu máli. Ég er honum alveg samdóma um það atriði, og einmitt það eru sterkustu rökin, sem ég hefi með því, að frv. verði samþ. með mínum brtt.

Magnús Guðmundsson Ég vildi fara nokkrum orðum um nál. á þskj. 361. Það er ritað á þann hátt, sem enginn annar en hv.þm. S.-Þ. ritar nál. Það á að vera saga málsins, en hún er svo fölsuð í verulegum atriðum, að mjög er leitt, ef plagg þetta yrði lagt til grundvallar um gang þessa máls. Til þess að leiðrétta nokkrar af þeim aragrúa missagna, sem eru í þessu nál., ætla ég með fáum orðum að benda á það, sem áður hefir gerzt í þessu máli. - Hv. þm. S.-Þ., sem hefir samið nál., segir, að á þingi 1932 hafi Bjarni Ásgeirsson flutt mjólkurmálið inn í þingið. Þetta er ósatt, það var landbn. Nd., sem gerði það, - mér er vel kunnugt um þetta, því að ég átti þá sæti í n., - og frv. var útbúið af búnaðarþinginu. - Höfundur nál. lætur í veðri vaka, að frá því fyrsta hafi jafnaðarmenn barizt við hlið Framsfl. í þessu máli, og að þeim flokkum beri allur heiður af því. Ég skal sýna fram á, hvernig jafnaðarmenn snerust við málinu á þingi 1932, með því að lesa upp nokkur orð úr ræðu hv. 2. þm. Reykv. - Hann segir svo: „Jafnaðarmennirnir í bæjarstj. hafa barizt fyrir því í mörg ár, að bærinn kæmi upp fullkomnu kúabúi, fyrst hann á nóg landrými, og gæti slíkt bú vafalaust fullnægt þörfum bæjarins. Þetta er ólíkt skynsamlegri leið en sú, sem farin hefir verið, að teygja mjólkurkaup bæjarins alltaf lengra og lengra burt frá honum. En verði þetta frv. samþ., mundu slík bæjarkúabú lenda undir stjórn sveitanna, og álít ég það mjög óheppilegt“. Hv. 2. þm. Reykv. segir þarna skýrum stöfum, að það sé og hafi verið stefna jafnaðarmanna í þessu máli að koma upp svo stóru mjólkurbúi í Rvík, að enga mjólk þurfi að kaupa þar að. Og í samræmi við þetta var afstaða hinna flokksbræðra hans. - En í nál. stendur eftirfarandi klausa: Jafnhliða þessu létu leiðtogar íhaldsins í Rvík hafa eftir sér, að þeir myndu nota sér einkasölulögin frá 1917 og láta bæinn verzla sjálfan með mjólk, og þá fyrst og fremst kaupa af bæjarmönnum og beztu vinum sínum í nágrenninu“. Hv. 2. þm. Reykv. ásakar sjálfstæðismenn fyrir það, að hafa ekki viljað koma upp svo öflugu mjólkurbúi í Rvík, að enga mjólk hefði þurft að kaupa að. En hv.þm. S.-Þ. talar um það í ásökunartón, að sjálfstæðismenn hafi viljað nota mjólkurl. frá 1917 til þess að taka alla mjólkursölu í hendur bæjarins. Ekki ber þeim nú sem bezt saman, þessum hv. flokksbræðrum.

Ekki erum við nú flokksbræður!

. Ég held, að óhætt sé að nefna þessa hv.þm. flokksbræður, a. m. k. hálfbræður. En svona er málið flutt úti um sveitir landsins. Á fundi í Landeyjum fyrir skömmu reis þar upp bóndi og sagði, að undarlegt væri, að þar hefði málið verið flutt svo, að allir sjálfstæðismenn væru andvígir málinu, og af þeim ástæðum hefði stj. orðið að lækka mjólkurverðið til þess að halda hylli jafnaðarmanna, - annars hefði málið ekki gengið fram. En svona er þetta ekki. Hér er öllu snúið öfugt. Á þingi 1932 gekk málið í gegnum Nd., og mætti þar lítilli mótstöðu af hálfu annara en jafnaðarmanna, og var samþ. þar með 16:2 atkv. En svo dagar málið uppi í Ed. Og þá hafði hv.þm. S.-Þ. ekki meiri áhuga á þessu máli en svo, að hann tók ekki til máls um það. Og á þingi 1933 var dugnaður hv.þm. S.-Þ. ekki meiri en svo, að hann lét limlesta málið í höndum sínum eftir slælega vörn. Og þess er hvergi getið, að 1. flm. frv. á þingi 1933 var hv.þm. G.-K., og kemur það illa heim við þá fullyrðingu, að Sjálfstfl. hafi alltaf verið á móti málinu, og því hafi verið hrundið fram af hv.þm. S.-Þ. og flokki hans eingöngu. Ég skal svo ekki eyða löngu máli til þess að ræða nál. Í því er frekar veitzt að hv. 10. landsk. en mér hvað snertir afskipti stj. okkar af framkvæmd l. Þó vil ég leiðrétta það ranghermi, að ég hafi gefið fyrirskipun um að stöðva það mjólkurmál, er til dómstólanna kom. Það eina, sem ég gerði í þessu máli, var að fresta framkvæmd dómsins yfir hvítasunnuna, með samtali við fulltrúa lögreglustjóra. Síðan var ekki frekar um það talað. Ef hæstv.forsrh. vefengir þetta, skal ég lesa upp bréf, sem taka af öll tvímæli í þessu efni.

Ég vefengi ummæli hv.þm.

. Hvað er ósatt í þeim?

Það er ósatt, að ráðh. hafi ekki stöðvað málið

. Ég skal þá lesa upp þessi bréf, svo að hæstv.forsrh. verði að renna þessari staðhæfingu niður aftur. - Fyrsta bréfið er frá honum sjálfum sem lögreglustjóra í Reykjavík, dagsett 23. des. Það hljóðar svo: „Hér með leyfi ég mér allra virðingarfyllst að senda hinu háa ráðuneyti dómsgerðir í málinu: Valdstjórnin gegn Jafet Sigurðssyni. Bera dómsgerðirnar það með sér, að dómfelldur hefir óskað dóminum skotið til hæstaréttar. Þar sem dómi þessum er áfrýjað, kemur það hér með undir úrskurð ráðuneytisins hvenær fullnægja beri dómi þessum og mörgum hliðstæðum, er á eftir koma, með því að banna algerlega sölu á ógerilsneyddri mjólk framleiddri utan lögsagnarumdæmisins. Ef ráðuneytið tekur þann kostinn að láta fullnægja dóminum áður en fullnaðardómur hæstaréttar er genginn í máli þessu, þá vil ég þó mjög eindregið leggja það til, að fullnustunni verði minnsta kosti frestað fram yfir hátíðar, því ella mundi valdið fyrirvaralítið og nú um hátíðirnar óverjandi truflun og óþægindum fyrir alla aðila þessa máls. (Sign.) Hermann Jónasson“. Hér kemur hæstv.forsrh. sjálfur með till. um að fresta framkvæmd dóms þessa yfir hátíðar, nákvæmlega eins og ég gerði, aðeins er hér að ræða um jólahátíðina, en í hinu var það hvítasunnan. Þessu svarar dómsmrn. með bréfi, dags. 29. des. 1933, svo hljóðandi: „Til lögreglustjórans í Reykjavík. Hérmeð sendir ráðuneytið yður dómsgerðir undirréttarins í málinu: Valdstjórnin gegn Jafet Sigurðssyni. Er þess beiðzt, að þér látið birta fyrir dómfellda áfrýjunarstefnu þá til hæstaréttar, sem rituð er á dómsgerðirnar, og endursendið síðan dómsgerðirnar hingað með venjulegri áritun um birtingu. Jafnframt tekur ráðuneytið það fram, að lögreglunni ber auðvitað að sjá um, að enginn selji mjólk gegn skýlausum fyrirmælum laga nr. 97 frá 1933, hvað sem líður áfrýjun þessa máls“. Hvernig er hægt að gefa skýrari fyrirskipanir en þetta. Málinu var áfrýjað, en sagt, að lögreglustjóra beri að sjá til, að ákvæðum 1. um sölu ógerilsneyddrar mjólkur skyldi hlýtt. Samt leyfir hæstv. ráðh. sér að vefengja orð mín, og þó þekkir hann þessi bréf. 29. des. fær lögreglustjóri fyrirmæli um að framfylgja l., hvað sem líði áfrýjun þessa máls. Samt er sagt í nál., að ég hafi gert tilraun til þess að stöðva málið. Mig furðar það nokkuð, að hv. 1. þm.N.-M. skuli skrifa athugasemdalaust undir þetta nál.; ég hefi haft það álit á þessum hv.þm., að hann mundi ekki skrifa undir það, sem bersýnilega er rangt með farið. Aftur á móti undrast enginn slíkt um hv.þm. S.-Þ. - Hv. 1. landsk. hefir verið svo sniðugur að skrifa undir nál. með fyrirvara, og bak við þann fyrirvara getur hann hulið sína persónu. En úr því að ég stóð upp, er rétt að gera fyrirspurn til hæstv.forsrh. Hvort er tilætlunin, að Borgarfjörður fylgi viðskiptasvæði Reykjavíkur eða ekki? Um þetta fer tvennum sögum, og er því æskilegt að vita það rétta. Annars hefi ég aldrei dregið neina dul á, að ég væri því samþykkur að brýna nauðsyn bæri til að skipuleggja mjólkursöluna. En það verður að taka hæfilegt tillit til allra aðila, og það er aðalvandi málsins að finna þar rétta leið. Ég hefi nokkuð athugað þetta mál og mun koma fram með brtt. við 3. umr. Ég vil þó nú þegar benda á þau ákvæði í 5. gr. frv., sem gera mjólkurbúunum að skyldu að hafa ávallt næga mjólk til þess að fullnægja eftirspurn. Ég vil vekja athygli hv.þm. á, hvort hér muni ekki vera of þung byrði lögð á mjólkurbúin, að þau ábyrgist að hafa allt af nóga mjólk og rjóma til sölu. Ég sé ekki betur en að það geti komið fyrir þeir tímar, að flutningar stöðvist vegna illviðra og snjóa, - og hvernig eiga þá mjólkurbúin að sjá um, að nóg sé til af mjólk og rjóma? - Ég skal svo í bili ekki tefja umr. með lengra máli, en áskil mér rétt til að svara hæstv.forsrh., þegar hann hefir flutt sín andmæli, sem ég býst við, að hann a. m. k. reyni að gera.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl]: Ég ætla að svara nokkrum orðum því helzta, sem hefir komið fram til andmæla gegn þessu frv., sem hér liggur fyrir, án þess að ég vilji blanda mér inn í þær umr., sem hafa farið fram milli hv.frsm. meiri og minni hluta og út af nál. Það kom fram hjá hv. 10. landsk., að hann áliti frv. að ýmsu leyti breytt til hins verra frá því, sem það var, þegar n. gekk frá því. Rökstuðningur kom ekki fram fyrir þessu, enda býst ég við, að þessi staðhæfing sé byggð á nokkuð hæpnum röksemdum, vegna þess að maðurinn, sem gekkst aðallega fyrir þessu, var Ingimar Jónsson. Hann var fenginn til að fara í gegnum frv. eins og það kom frá n., með mjög góðum lögfræðingi, til þess að athuga það að efni til og ganga frá því að öðru leyti. Eins og n. gekk frá frv. í upphafi, voru nefndar þar ýmsar stofnanir, sem gert var ráð fyrir, að kæmu seinna í frv., en ekki búið að ákveða í sjálfu frv., hvaða valdsvið þær hefðu áður en þær eru nefndar í gr. frv. Þetta var óviðkunnanlegt form, sem varð að lagfæra. Ingimar Jónsson gekk í gegnum frv. með þessum lögfræðingi, enda álít ég, að þeir hafi gengið betur frá frv. en gert var af n. Þá minntist hann á einstakar gr. frv., að þær væru ekki nægilega ljóst orðaðar, en samt gat hann vitanlega komizt að meiningu þessara gr. án þess að beita nokkrum lögskýringum. Hann hefir því þar sannað það sjálfur, að frv. er ekki óljóst orðað, fyrst og fremst með því, að það var engum vandkvæðum bundið fyrir hann að skilja, hvað var meint í hverri gr., án þess að hann þyrfti að beita nokkrum lögskýringum. Í öðru lagi er það, að ég hefi ekki séð hann koma með brtt. í þessa átt, sem stafar af því, að honum þykir sæmilega greinilega gengið frá þessum ákvæðum. Hann minntist sérstaklega á 3. gr. frv., um seljendur mjólkurinnar. Það gefur að skilja, að þetta orð „seljendur“ mjólkurinnar er ómögulegt að misskilja. Þarna er rætt um það, að seljendur mjólkurinnar eigi að greiða verðjöfnunargjald. Með þessu er vitanlega átt við þá, sem selja mjólkina til mjólkurhreinsunarstöðvar. Þar getur ekki verið um aðra að ræða, eins og hann benti á í framsöguræðu sinni, því að þegar mjólkin er gengin í gegnum búin og gengur síðan í gegnum sölumiðstöð, þá getur sú sala, sem þar fer fram, ekki verið undanþegin verðjöfnunarskatti, enda komst hann að þeirri niðurstöðu sem rétt var. Það er því engum blöðum um það að fletta, að þetta ber að skilja eins og hann gerði. Það getur hinsvegar verið meira vafaatriði og skipt nokkru máli, hvernig orðað verði niðurlag 4. gr., sem hann talaði um. Ég vil orða gr. eins og þar er gert, en ekki fallast á þá brtt., sem hann ber fram við hana ásamt hv. 2. þm. Rang. Þar er í raun og veru gengið nokkuð inn á aðra braut viðvíkjandi þessu löggjafarákvæði en gert er í kjötlögunum, þar sem tekið er fram, að við ákvörðun verðlagsins skuli fyrst og fremst tekið tillit til framleiðslukostnaðar og kaupgetu. Hér er lagður nokkuð annar grundvöllur. Það getur átt sér stað, að það verði hér með mjólkina svipað og í Englandi. Þar hefir þeirri reglu verið fylgt, að mjólkurverðið hefir verið miðað við kaupgetu og framleiðslukostnað, en vegna þess, hvað þeir hafa orðið að vinna mikið úr afgangsmjólk, sem þeir hafa fengið tiltölulega lágt verð fyrir, þá hafa þeir nú í seinni tíð tekið upp þá aðferð að hefja sérstakt „propaganda“ fyrir sölu mjólkur og selja hana ódýrara, til þess að auka söluna, t. d. í skólum. Þetta borgar sig þar, sem verð fyrir vinnslumjólk er lágt. Þar getur borgað sig að nota þannig nokkuð af mjólkinni til að auka söluna. Ég held því, að það verði eðlilegast að fylgja sömu reglum í þessum l. og hefir verið viðvíkjandi sölu kjöts, en ekki binda þetta eins og gert er með þessari brtt. Hin brtt., sem fyrir liggur, er aðeins breyt. á orðalagi. Ég skal taka það fram, að hv. 10. landsk. lýsti því með ákaflega sterkum fullyrðingum, hvað vel hefði verið gengið frá frv. frá n. Það voru teknar upp tvær gr. orðréttar úr frv. n., og önnur þeirra er þessi 11. gr., sem hann hefir nú séð ástæðu til að koma fram með brtt. við, vegna þess að hún sé ekki nægilega vel orðuð, þó að hún sé orðrétt frá hendi n. Ég álít, eins og ég sagði, að frv. geti engum misskilningi valdið. Það má deila um það, hvort þetta orðalag sé til bóta; það getur verið, að það sé heldur betra, en ég sé þó ekki betur en að gr. sé þannig nú, að hún megi standa eins og hún er. Ég álít því, að réttast sé að fella báðar þessar brtt., sem hér liggja fyrir, því að hvorug þeirra er til bóta. Brtt. við 11. gr. er þó meinlaus, því að þar er aðeins um orðabreyt. að ræða. Þá komu hér fram nokkrar aths. frá hv. 1. þm. Reykv., og það var náttúrlega það sama og var rætt m. a. í Nd., að hve miklu leyti þessi l. snertu hagsmuni Rvíkur og þeirra, sem framleiða mjólk í nágrenni Rvíkur.

Er búið að ræða þetta í Nd.?

. Það vildi svo til, að þegar kjötlögin voru til umr. í Nd., þá var þetta atriði dregið inn í þær umr. og rætt af hv. 3. þm. Reykv. viðvíkjandi þessu er ekki að búast við, að komizt verði að niðurstöðu, sem allir verði sammála um. Ádeilur hv. 1. þm. Reykv., að við með frv. þessu vildum drepa niður mjólkurframleiðsluna í nágrenni Rvíkur, hitta líka hans eigin flokksmenn, eins og t. d. hv. 2. þm. Rang., sem hefir lýst yfir fylgi sínu við frv. Að ég ekki tali um núv. form. Sjálfstfl., sem flutti í fyrra hér á Alþingi frv., sem gekk í sömu átt og þetta, og að sumu leyti lengra, þar sem átti að leggja 2 aura verðjöfnunargjald á hvern lítra mjólkur, sem framleiddur var hér í nágrenni Rvíkur., Það er því ekki með neinum rétti hægt að halda því fram, að við framsóknarflokksmenn séum með þessu sérstaklega að níðast á Reykvíkingum, því að sjálfstæðismenn eiga hér óskipt mál, og ganga að sumu leyti lengra. Að því er snertir mjólkurframleiðendur í Rvík og nágrenni, geta menn aldrei verið á sama máli um það, að hve miklu leyti þetta nýja fyrirkomulag geti orðið þeim til hagsbóta og að hve miklu leyti til hins verra. Það er allt af deilt um, hvernig fara myndi, ef til mjólkurstríðs kæmi, hvort framleiðendur hjá Rvík myndu halda betur út en austanmenn. Ég hefi bent á það hvað eftir annað, hversu framleiðslukostnaðurinn er mikill hér í nágrenni Rvíkur, og að þeir, sem hér búi, standi því eðlilega verr að vígi heldur en hinir, sem hafa ódýrari framleiðslu. Af sömu rökum ættu þeir því að verða undir í mjólkurstríði við austanmenn, ef til slíkra hluta kæmi. Annars myndi mjólkurstríð sennilega fara svo, að báðir myndu tapa, því að baráttan myndi kosta mikla peninga, sem framleiðendur og neytendur yrðu svo að borga síðar. Ég held því, að allt tal um það, að framleiðendum hér sé sérstaklega íþyngt með þessu nýja skipulagi, hafi við lítil rök að styðjast. Þvert á móti munu þessi nýju lög geta orðið þeim til hagsbóta, ekki síður en hinum, sem fjær búa. Í raun og veru hefir það verið svo hér, að undanfarið hefir verið rekið fullkomið mjólkurstríð. Það hafa verið 103 mjólkurbúðir, og þar af 80 löggiltar. Geta því allir séð, hvað slíkt fyrirkomulag hefir kostað neytendur og framleiðendur umfram það, sem þörf var á. Þó hefir mjólkurverðinu verið haldið í skefjum af Mjólkurbandalagi Suðurlands, sem hefir verið að reyna að finna leið út úr þessu öngþveiti, allt á kostnað manna fyrir austan, en til hagsbóta fyrir framleiðendur hér. Hefir mjólkurstríðinu þannig að nokkru leyti verið skotið á frest. En það var ekki hægt að halda þessu lengur áfram, því að það er ekki eðlilegt, að framleiðendur austanfjalls haldi mjólk sinni lengur frá markaðinum hér án þess að fá eitthvað í staðinn. Bezta lausnin á þessu máli verður því sú, sem frv. felur í sér, að framleiðendur í nágrenni Rvíkur fái tryggðan markaðinn hér, en borgi aftur verðjöfnunargjald til hinna, sem verða að láta vinna úr mjólk sinni að miklu leyti. Væri þetta gjald aftur látið falla niður, þá félli um leið niður ástæðan fyrir þá, sem fjær búa, að halda mjólk sinni frá markaðinum hér. Því hefir verið haldið fram, að það kostaði mjólkurframleiðendur hér í nágrenni Rvíkur mikið fé að selja mjólk sína gegnum mjólkurstöðvar, vegna gerilhreinsunar og dreifingar, sem þeir hefðu verið lausir við og gætu verið lausir við, þar sem þeir hefðu útbýtt mjólk sinni sjálfir. Þessi ástæða fellur af sjálfu sér, þegar þess er gætt, að þessir framleiðendur hafa einmitt orðið að kaupa flutning á mjólkinni hingað, auk þess dreifingu og innheimtu, að nokkru leyti a. m. k., sem ég hefi fyrir satt, að hafi numið um 5 aur. pr. lítra. Til samanburðar má t. d. geta þess, að hjá K. E. A. hefir dreifingar- og gerilsneyðingarkostnaður numið 5,8 aur. pr. lítra. Hvort það tekst að koma þessum kostnaði svona langt niður hér, veit ég ekki, en við vonum, að hann komist langt niður. Auk þessa kostnaðar, sem ég nú hefi greint, verða þeir framleiðendur, sem selja beint, að kosta miklu fé til þess að hafa framleiðsluna sem jafnasta allt árið. Stafar það af því, að þeir hafa fasta kaupendur og verða að fullnægja mjólkurþörf þeirra á hverjum tíma. Þetta mun kosta þá 1-2 aura pr. lítra. Verði frv. samþ., þá fellur þessi kostnaður niður, því að þá verður ekki nauðsynlegt fyrir þá að hafa framleiðsluna jafna árið um kring; þeir hafa þá enga fasta viðskiptamenn, þar sem þeir yrðu að selja gegnum mjólkurstöð, og verður þá alltaf hægt að bæta við mjólk að austan til þess að fullnægja þörfinni. Hér getur því orðið hagnaður fyrir framleiðendur hér, án þess að það kosti aðra nokkuð. Stærsta atriðið fyrir framleiðendur hér er þó það, að með þessu eina móti, að greiða verðjöfnunargjaldið, geta þeir haft markaðinn hér í Rvík vissan. Þá má benda á það, að mjólkurframleiðendur hér í grennd við Rvík hafa jafnan verið háðir Mjólkurfélagi Rvíkur. Það verða allt af hjá þeim meiri og minni afgangar af mjólk, sem þeir verða að koma í vinnslu hér. Það er því engum efa undirorpið, að svo framarlega sem þetta ástand verður ekki lagfært, því mun draga að því, að mjólkurframleiðendur hér yrðu að koma upp sinni eigin vinnslustöð, og þá myndi það sýna sig, að það yrðu miklir afgangar suma daga, sem taka yrði til vinnslu, ef mjólkurstríð væri komið. En það væri óneitanlega mikið öfugstreymi hlutanna, ef mjólk, framleidd hér í nágrenni Rvíkur, yrði vinnslumjólk, meðan seld væri hér mjólk, sem flutt væri hingað langan veg með ærnum kostnaði. Það er því sama, hvernig sem á mál þetta er litið, þá verður því ekki neitað með neinum rökum, að á því er tekið með fyllstu sanngirni, bæði að því er snertir þá, sem búa hér í grennd, og hina, sem búa lengra frá, og að hið nýja fyrirkomulag verður til hagsbóta fyrir báða, ef vel tekst að framkvæma það. Eftir að hafa kynnt mér þetta mál eins og ég nú hefi gert, þá segi ég óhikað, að ef ég ætti eftir að búa hér í nágrenni Rvíkur, þá teldi ég mig miklu öruggari undir þessu nýja fyrirkomulagi heldur en ef mjólkurstríð væri sífellt yfirvofandi, sem yrði öllum til ógagns. Þá sný ég mér loks að framkvæmd gömlu mjólkurlaganna, sem hér giltu, enda þótt það sé leiðinlegt að draga umr. um þau inn í umr. um þessi lög, því að þau koma þeim mjög lítið við. - Hv. 10. landsk. vildi halda því fram, að það hefði verið mín sök, að þau lög væru ekki framkvæmd. Að ég hafi ekki viljað framkvæma þau, eins og hv.þm. sagði, er algerlega rangt. Í þessum gömlu lögum segir svo, að þau komi þá fyrst til framkvæmda, þegar búið sé að löggilda nægilega mörg fullkomin mjólkurbú. Lögin gengu í gildi vorið 1933, en það var ekki farið að hugsa um að framkvæma þau þegar kom fram undir jól í fyrra, en þá kvartaði Mjólkurfélag Rvíkur yfir þessu. Var þá farið að hefjast handa um framkvæmd laganna, en þá kom í ljós, að engin löggilt mjólkurbú voru til. Þáv. atvmrh. vildi þá halda því fram, að með því að veita mjólkurbúunum fjárstyrk hefðu þau verið viðurkennd sem fullkomin mjólkurbú. En nú var sá galli á gjöf Njarðar, að t. d. Mjólkurbúið á Korpúlfsstöðum hafði aldrei fengið neinn styrk, og var því samkv. þessu ekki löggilt mjólkurbú. Þegar svo einn smákaupmaður var kærður fyrir brot gegn l. þessum, var þegar augljóst, að þessi löggilding, að veita búunum styrk, var einskis virði. Löggilding búanna varð vitanlega að fara fram opinberlega, vegna alls almennings, sem eftir lögunum átti að fara. Þetta hafði ég bent atvmrh. á, en hann vildi ekki ganga inn á það. Samkv. þessu sýknaði ég því mann þann, sem kærður var fyrir brot gegn lögunum. Þegar hér var komið, gaf atvmrh. út auglýsingu í Lögbirtingablaðinu um löggilding mjólkurbúanna, sem svo var sent út um allan bæ í skyndingu. - Mjög fljótlega eftir að auglýsing þessi hafði verið birt var annar maður kærður fyrir brot gegn þessum lögum. Þann mann dæmdi ég að sjálfsögðu sekan. Það liggur nú alveg beint fyrir, að atvmrn. hefði ekki farið að gefa út þessa auglýsingu, ef það hefði álitið þá skýringu rétta, að búin hefðu verið löggilt með styrkveitingunni. Þá viðurkenndi dómsmrn. líka, að dómur minn yfir manni þeim, er fyrst var kærður, hefði verið réttur, þar sem það áfrýjaði honum ekki. Það bendir ótvírætt til þess, að það hafi litið svo á, að lögin gætu ekki komið til framkvæmda fyrr en löggilding hefði farið fram. Hinum dómnum, sem dæmdur var eftir að auglýsingin hafði verið gefin út, var áfrýjað til hæstaréttar og staðfestur þar. Önnur afskipti hafði ég ekki af þessu máli að því er snertir þáv. atvmrh. Þá vil ég með nokkrum orðum svara hv. 1. þm. Skagf. Hann sagði, að ég hefði farið með vísvitandi ósatt, er ég hélt því fram, að hann hefði stöðvað framkvæmd mjólkurlaganna. Um þetta mál hefir mikið verið skrifað, og er því flestum kunnugt um. hver maður sá var, sem málið snerist aðallega um. Þar sem hér var líka aðeins um lögreglubrot að ræða, þá get ég gjarnan lesið upp úr bréfum þeim, sem fóru á milli mín og ráðuneytisins um málið. Eftir að ég hafði dæmt Jafet Sigurðsson fyrir að selja ógerilsneydda mjólk, skrifaði ég ráðuneytinu og spurðist fyrir um það, hvort ég ætti að láta fullnægja dómnum, þar sem maðurinn hefði áfrýjað málinu til hæstaréttar. Að ég spurðist fyrir um þetta, var fyrst og fremst af því, að eins og hv. 1. þm. Skagf. veit, er allt af mjög deilt um það, hvort yfirleitt eigi að fullnægja dómum á meðan þeir eru undir áfrýjun, og í öðru lagi fannst mér rétt að spyrjast fyrir um þetta, þar sem þetta var fyrsti dómurinn, sem kveðinn var upp samkv. lögunum. Þá var það líka, að gefa átti út reglugerð m. a. um barnamjólk, og taldi hinn dæmdi, að mjólk sú, er hann seldi, gæti fallið undir hana. Var svo beðið eftir svari viðvíkjandi fullnægingu dómsins, og skal ég nú lesa upp niðurlag svarbréfsins. Það hljóðar svo: „Jafnframt tekur ráðuneytið það fram, að lögreglustjóranum ber auðvitað að sjá um, að enginn selji mjólk gegn skýlausum fyrirmælum laga nr. 97 frá 1933, hvað sem líður áfrýjun þess, máls“. Í bréfinu er enginn stafur um það, hvort fullnægja eigi dómnum eða ekki. Heldur aðeins að lögreglustjóranum beri að fylgja skýlausum fyrirmælum mjólkurlaganna. En hver voru nú hin skýlausu fyrirmæli þessara laga meðan dómur hæstaréttar var ekki fallinn í hinu áfrýjaða máli? Ég held, að þau hafi verið mjög vafasöm hvað þetta snertir. Hinn 26. febr. fæ ég svo aftur bréf frá ráðuneytinu. Þar segir svo: „Er þess beiðzt, að þér annist fullnustu dómsins að öllu leyti og endursendið síðan dómsgerðina hingað með áritun yðar um fullnustuna“. Þetta er nákvæmlega sama fyrirskipunin sem lögreglustjóri fær jafnan um fullnustu dómur. Í þessu bréfi er ekkert minnzt á það, að ég hafi fengið fyrirskipun áður um að láta fullnægja þessum dómi. Þetta bréf er einungis ritað þannig til þess að hægt sé að snúa því til leggja handa. Ef ég hefði t. d. framfylgt dómnum, hefði verið sagt, að aldrei hafi verið ætlazt til, að þessum dómi væri fullnægt. En þegar ég svo framfylgdi honum ekki, er sagt, að þetta hafi átt að þýða það, að framfylgja skyldi dómnum. Ég gæti komið með heilan bunka af fyrirskipunum um að fullnægja dómum, og engin þeirra er orðuð á þennan veg. - Eftir að þessu sleppir kemur svo fyrirskipun um það, að fullnægja skuli dómnum, án þess að tekið sé fram, að um það hafi verið gefin fyrirskipun áður, sem skylt hefði verið að gera, ef svo hefði verið. - Þá gerðum við heilbrigðisfulltrúi fyrirskipun um það, að athugað skyldi í hverri mjólkurbúð, hvort seld væri ógerilsneydd mjólk. Síðan er mjólkursalan stöðvuð nema í 3 búðum, sem halda áfram að selja ógerilsneydda mjólk. Þá spyrjumst við fyrir um það hjá dómsmrn., þegar þessi maður, sem hlut átti að máli, er kallaður fyrir í maímánuði, hvort loka megi búðum hans. Þetta gerðum við af sömu varúðarráðstöfunum, eins og þegar við spurðum um það, hvort ætti að fullnægja dómnum, sem var undir áfrýjun, því ef fullnægt hefði verið dómnum og honum hefði svo verið hrundið í hæstarétti, var búið að valda einstökum mönnum tjóni, sem skipti kannske tugum þúsunda, og hefði það vitanlega komið á mitt bak, ef ég hefði ekki haft hreina fyrirskipun frá ráðuneytinu sjálfu um að fullnægja dómnum. Þess vegna datt mér ekki í hug að gera það, þegar ég fékk ekki fyrirskipanir um það. En þegar þessi maður hlýddi ekki, lét ég fulltrúa minn spyrjast fyrir um það, hvort loka mætti hjá honum, og gerði ég það vegna þess, að í búðunum var selt margt annað en mjólk, t. d. brauð og ýmislegur annar varningur, en það stendur ekkert um það í 1., hvað eigi að gera, ef þeir, sem sektaðir eru, láta sér ekki segjast við það. Það var því ábyrgðarhluti fyrir mig að fullnægja dómnum, nema ég hefði dómsmrn. á bak við mig. Þess vegna lét ég fulltrúa minn hringja til þáv. dómsmrh., Magnúsar Guðmundssonar, og spyrjast fyrir um það, eftir að búið var að kalla þennan mann fyrir rétt, hvort loka ætti búðum hans. Þá var því svarað af dómsmrh., að þetta mætti bíða fyrst um sinn, þangað til hann gæfi aðra fyrirskipun. - Til þess að sýna, að hér sé ekkert vafamál á ferðinni, ætla ég að lesa upp embættisvottorð frá fulltrúa mínum um þetta atriði, til þess að sýna og sanna að það var ekki ég, sem stöðvaði framkvæmd mjólkurl. Þetta var sérstaklega borið á mig, þegar ég var í framboði norður á Ströndum, og þess vegna fékk ég embættisvottorðið, sem hljóðar svo: „Hermann Jónasson lögreglustjóri. pt. Kaldrananesi. Eftirfarandi vottast: Kristján Jóhannssson mjólkursali var sektaður 16. apríl s. l. fyrir ólöglega mjólkursölu. Hinn 18. þ. m. hafði lögreglustjórinn komizt að því, að Kristján hélt hinni ólöglegu sölu áfram, og fól hann mér þá að koma fram ábyrgð gegn honum og gera þær ráðstafanir, sem tiltækilegar væru til þess að hindra söluna. Ég kallaði þá Kristján fyrir þann 19. þ. m. en þá fékk hann af skrifstofu minni að tala í síma við dómsmálaráðh., sem síðan í símtali tjáði mér, að málið mætti bíða, unz hann tilkynnti mér, hvað gera skyldi í því, en fyrirskipun þar að lútandi er ókomin. Jónatan Hallvarðsson“. Í þessu vottorði sést, að ég gaf fulltrúa mínum fyrirskipun um að fullnægja mjólkurl. Maðurinn flýr þá á náðir dómsmrh., sem gefur þá fyrirskipun, sem talað er um í vottorðinu. Nú getur hv. 1. þm. Skagf. náttúrlegu borið á þennan embættismann, að hann hafi gefið falsvottorð um það, sem farið hefir fram á hans skrifstofu. En með öðru móti er ekki hægt að komast að mér með það, að ég hafi staðið á móti framkvæmd mjólkurl.

En allur tíminn frá 29. des. til maí?

. Ég er búinn að fara í gegnum þennan tíma, og það þýðir ekkert fyrir hv.þm. að vera að slíta sannanakeðjuna, sem hann nú er að bogna undir. Ég er búinn að sanna þetta svo rækilega, að ég býst ekki við, að hv.þm. detti í hug að standa upp aftur. En ég get samt komið með ennþá sterkari sannanir, því þegar fulltrúi minn fær ekkert svar, skrifar hann bréf 1. júní, sem ég hefi hér með höndum og skal lesa upp: „... Leyfi ég mér því hér með að æskja fyrirmæla hins háa ráðuneytis um það, hvort gera skuli aðrar ráðstafanir gagnvart kærða en að beita sektarákvæðum viðkomandi l. til þess að hindra hina ólöglegu mjólkursölu, t. d. að loka búðum hans, en jafnframt skal það tekið fram, að kærði auk ógerilsneyddrar mjólkur selur brauð og annan bakarísvarning í búðum sínum“. Þegar svo fulltrúanum leiðist eftir svari, ítrekar hann við ráðuneytið, hvort loka megi búðunum, hvort ráðuneytið standi á bak við það. Þá kemur loks bréf nokkrum dögum eftir kosningar, dagsett 21. júlí. Þar segir á þá leið, að þetta, sé ráðuneytinu óviðkomandi, en vitanlega beri lögreglunni að sjá um að 1. sé framfylgt. Eftir kosningarnar rankar ráðh. svo við sér, að hann þarf að hreinsa sig af bréfum. Þá skrifar hann bréf, þar sem hann segir, að það ætti að framfylgja mjólkurl. og hafa allt aðra skipun á mjólkursölunni í bænum. Þess vegna er þessi dráttur. Það er spurzt fyrir um það hvað eftir annað, en ekkert svar fæst fyrr en eftir kosningar. Þá kemur þetta bréf, þar sem svarað er út, í hött. Ef ráðuneytinu hefði verið alvara með að láta framfylgja 1., þá mundi það, þegar það var spurt 1. júní, hafa gefið út fyrirskipun um það. Hér liggur því fyrir hver sönnunin á fætur annari í þessum bréfum og embættisvottorðinu um, að það var dómsmrh. sjálfur, sem kom í veg fyrir, að mjólkurl. væru framkvæmd.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Ég ætla fyrst að snúa mér að hv. 10. landsk. Hann mun hafa látið orð falla í ræðu sinni hér í dag um það, að það væri af hlífð við einhverja, máske við Sigurð Kristinsson og hv.þm. Ísf., að hann ekki opinberaði eitthvað merkilegt, sem væri óþægilegt fyrir þá, sem stóðu að tilvonandi stjórnarmyndun í fyrravetur. Ég óska, að hv.þm. sýni ekki þessa hlífð; ég get ekki séð, að neinn akkur sé í því, ef hér er um að ræða, alvarlegt mál, þar sem fyrir öðrum stendur þetta þannig, að það hafi verið honum sérstaklega kært, frekar en nokkrum öðrum, að ekkert varð úr þeim samningum, sem byrjað var á og honum þýðir ekki að neita, að voru alveg þeir sömu og leiddu til núv. stjórnarmyndunar. Það var sama krafan, sem Framsfl. gerði til Alþfl., að hann hjálpaði til að skipuleggja afurðasöluna. Og þetta var ástæðan til þess, að flokkurinn óskaði eftir að losna, við hv. 1. þm. Skagf. úr stj. - Ég skora því á hv.þm. að upplýsa allt, sem hann getur, og láta það ganga út yfir hvern um vera skal. En ég spái því, að hann standi svo höllum fæti, að hann hafi bara af hlífð við sjálfun sig ekki treyst sér til að hrekja þetta, sem sagt er. Honum sjálfum er það að kenna, að þetta starf dróst frá því í nóvember í fyrra og þangað til í ágúst í sumar, því fyrst þegar hann er kominn úr stj., er hægt að sinna þessum málum. Hv. þm. reyndi sér til afsökunar að halda því fram, að það væri ekki rétt, að fyrir honum hefði ekki vakað að taka föstum tökum á afurðasölumálunum. Ég verð að hryggja hann með því að leggja fram óhrekjandi vitnisburð um muninn á aðstöðu okkar fyrir einu ári, er við deildum um þetta hér í þessari sömu stofu. Þegar þeir atburðir höfðu gerzt, að Framsfl. hafði reynt að mynda stjórn með Alþfl. til þess að leysa þetta mál, og þegar hv. 10. landsk. og Jón Jónsson eru búnir að eyðileggja þetta sama, og þegar Jón Árnason er búinn að senda fundarboð til allra kaupfélagsstjóra á landinu, og óskar, að þeir komi á fund til þess að ræða afurðasölumálið, þá kemur Jón í Stóradal með till. um að skora á stj. að láta athuga innanlandssölu með landbúnaðarafurðir. Í till. segir svo: „Ed. Alþingis skorar á ríkisstj. að láta fara fram rækilega athugun á því, hversu heppilegast væri að haga sölu á afurðum landbúnaðarins landinu sjálfu og hvaða ráðstafanir væri hægt að gera af ríkivaldsins hálfu til þess að tryggja sem bezt markað fyrir þær innanlands og a. m. k. svo hátt verð, að bændur fengju framleiðslukostnaðinn endurgoldinn“. Þetta er fyrsti liður till., sem gengur út á það, að stj. láti fram fara athugun. Annar liður till. hljóðar svo: „Skal leita um þetta umsagnar Búnaðarfélags Íslands, Sambands íslenzkra samvinnufélaga, Sláturfélags Suðurlands og Mjólkurbandalags Suðurlands“. Þetta er sá liður, sem Jón Þorláksson vildi ekki samþ. Svo er þriðji liður till.: „Leggja skal árangurinn af þessari athugun fyrir næsta Alþingi“. Hér er ekkert talað um frv., heldur aðeins athugun. Þetta veika kvak kemur fram eftir að Framsfl. hefir orðið að láta tvístranda á stjórnarmyndun með Alþfl. á þessum grundvelli og eftir að vitað er, að sá maður á Íslandi, sem mest hefir gert til þess að þoka þessum málum áfram, hefir kallað saman alla fulltrúa samvinnufélag anna á fund í Rvík til þess að ræða þessi mál. En hvernig er þá aðstaða þessa ráðh., sem þá sat „fungerandi“. af því hann vildi ekki ganga inn á, að Sigurður Kristinsson eða Ásgeir Ásgeirsson mynduðu stj. með þessu prógrammi? Hans bandamenn eru þannig, að þegar kemur að miðlið till. um það, að leita skuli umsagnar þessara félaga, þá kemur formaður þess flokks, sem er í bandalagi við hv. 10. landsk., og mótmælir því, að leita skuli umsagnar þessara félaga. Hann óskar þess, að forseti beri till. upp í þrennu lagi, til þess að geta fellt þetta úr, og heimtar svo nafnakall um þetta. Þá kemur í ljós, að form. Sjálfstfl., Jón Þorláksson, greiðir fyrstur manna atkv. móti till.liðnum, ennfremur 1. þm. Reykv., sem heldur sinni stefnu ennþá og vill vinna þessu máli allt það tjón, sem hann getur, Bjarni Snæbjörnsson, þáv. þm. Hafnf., og núv. 2. þm. Rang., sem nú er með hv. 10. landsk. undir minni hl. áliti n. - Ég vil biðja hv. 2. þm. Rang. að útskýra fyrir d., í hvaða ljósi maður eigi að skoða atkvgr. hans. Hann er sá eini af þessum mönnum, sem nú telur sig vera með frv., og hans atkvgr. get ég því ekki skilið öðruvísi en að hann hafi viljað leysa þetta mál utan við samvinnufélögin. En hitt er annað mál, að það var samþ. að spyrja samvinnufélögin en ekki meira. - Ég bar fram brtt. við þessa till. Jóns Jónssonar, og gerði það fyrst og fremst í samráði við flokksmenn mína í d. og form. Alþfl. Sú till. gekk inn á nýja leið, þá leið, sem hv. 10. landsk. svo síðar fór. Till. var á þessa leið: „Ed. Aþingis skorar á ríkisstj. að skipa 5 manna n., ólaunaða, til þess að undirbúa fyrir næsta þing frv. um skipulag á sölu landbúnaðarafurða innanlands, svo framarlega sem Samband ísl. samvinnufél., Sláturfél. Suðurlands, Mjólkurbandalag Suðurlands. Búnaðarfélag Íslands og Alþýðusamband Íslands vilja leggja til, hvert um sig, einn mann í nefndina“. Ef þessi till. er borin saman við upprunalegu till., kemur fram allt annað viðhorf. Hún er einungis um það, að þessi 5 stóru félög skuli leggja til menn í n. til þess að rannsaka þessi mál og leggja þá rannsókn fyrir næsta Alþingi. Það er ekki verið að tala um neina „athugun“, heldur að fá hæfa menn frá þessum félögum til þess að gera frv., sem svo verði lagt fyrir Alþingi. En það mátti svo sem nærri geta, að þetta átti ekki upp á pallborðið hjá hv. 10. landsk. Hann mótmælti till. og fékk með sér sinn eina flokksmann, Jón Jónsson, og alla sjálfstæðismenn til þess að greiða atkv. á móti henni, og var hún því felld. - Nú skyldi maður ætla, að hv. 10. landsk. hafði farið eftir þeirri leið, sem lá opin samkv. till. Jóns Jónssonar, sem sé þeirri, að skipa n. eða setja mann eða menn í að athuga, hversu heppilegast væri að koma þessum málum fyrir. Þegar svo þessi maður eða menn hefðu gert sínar athuganir, áttu þeir að senda till. til þessara 5 félaga og fá álit þeirra. Þá var hægt fyrir stj. að gera annað tveggja, leggja þessa athugun fyrir þingið eða búa til úr því frv. En hvað gerist? Hv. 10. landsk. lætur alveg undir höfuð leggjast að láta þessa athugun fara fram, sem Jón Jónsson fyrirskipaði í sinni till. og hann og sjálfstæðismenn höfðu samþ., heldur fer hann inn á leið okkar framsóknarmanna og formanns Alþf1. Svo rignir bréfum frá honum til þessara stofnana, þar sem hann biður um nefndarmenn. Þá er hann í raun og veru kominn inn á þann grundvöll, sem hann lét drepa, og það án þess að nokkur knýjandi ástæða hafi verið til þess frá hans sjónarmiði. Ég óska, að hv.þm. geri hreint fyrir sínum dyrum og segi, hvers vegna hann fylgdi ekki till. Jóns Jónssonar og hvers vegna hann fór hina leiðina, sem hann var búinn að fordæma. Og hvað var það, sem gerði mína leið svo girnilega, að hann gat ekki hreyft sig fyrir því, að hann fékk ekki bréf nógu fljótt frá félögunum? Ég skal spara honum ómakið og svara honum. Ég hygg, að það sé alveg ljóst, að áður en Jón Jónsson kom með sína till. er Jón Árnason búinn að boða til fundar, og hann kemur saman. Þessi fundur var lifandi mótmæli gegn skoðun Jóns Þorlákssonar, sem vildi, að þessi félög væru látin utan við þetta. Svo gera þessir menn frv. bæði um mjólkur- og kjötmálin, og voru sumir þeirra, eins og Jón Árnason, búnir að leggja að þessu grundvöll áður. Þá er það, sem ráðh. kemur og fær þessa menn til að vera í n. með skjólstæðing sínum, sem hann setur sem formann hennar. Svo eru bæði ráðh. og form. n., þm. V.-Húnv., í framboðsleiðangri út um allt, og það gerist ekkert í n.; henni liggur ekkert á. Frv. frá kaupfélagsstjórunum er til. Ráðh. er þarna kominn inn á það að skipa n. eins og Samvinnufélögin og Alþfl. höfðu viljað, og er hann þá kominn inn á þann grundvöll, sem hann nú vill komast út af, nefnilega að spyrða saman verkamenn og bændur: það er þessi nýjung, sem kemur fram í till., sem form. Alþfl. og framsóknarmenn stóðu að, að vita hvernig gæfist, að samvinnufélögin og Alþfl. sem starfandi eining fyrir neytendur í bæjunum tækju höndum saman um að reyna að brúa þá gjá, sem alltaf hefir verið í þessum málum. Inn á þetta er hv.þm. kominn, þegar hann biður Alþfl. að leggja til mann í n. Hitt er annað mál, að hann vill nú með brtt. sínum reyna að útiloka neytendur svona eftir á. - Það væri því mjög æskilegt, að hv.þm. vildi skýra frá því, hvers vegna hann og hans nánustu vilja ekki hafa neytendur með, úr því að þeir voru nógu góðir til þess að leggja mann í n. til þess að búa til frv. Svo gerist ekkert annað hjá hv. 10. landsk. en að hann snýst inn á leið andstæðinga sinna, sem hann var áður búinn að fordæma, en hefir þá ekki meiri áhrif á stéttarbróður sinn en það, að honum er ómögulegt að fá hv. 1. þm. Skagf. til þess að gera meira í þessu máli en það, sem hæstv.forsrh. hefir skýrt frá hér. Þetta er mál, sem maður er ekkert að fara út f hér, en við, sem erum kunnugir því, hvernig aðstaðan var viðvíkjandi mjólkurlögunum í Árnessýslu, vitum vel, að fyrir þann flokk, eða öllu heldur fyrir það flokksbrot, sem hv. 10. landsk. óskaði eftir vináttu við, var það heppilegra, að tekin væri sú afstaða, sem þáv. dómsmrh. tók, sem sé að halda öllu, sem málið varðaði, svífandi í lausu lofti fram yfir kosningar, og geta svo dregið sig í hlé hvenær sem var og án þess að taka tillit til þess, þó að lögbrotin héldu áfram óhindruð. Það vissu allir, að hv. 10. landsk. vildi ekki, að l. yrðu framkvæmd, af því að hann hafði ekki þrek til þess að taka þá afstöðu í mjólkurmálinu, sem stríddi á móti hagsmunum sjálfstæðismanna. Aftur á móti álít ég, að hv. 1. þm. Skagf. hafi haft góðan vilja til þess að taka föstum tökum á málinu. En hvernig í ósköpunum átti hann að gera það, þegar hann hafði 1. þm. Reykv., pólitískan ritstjóra Vísis og aðra slíka góða menn sem aðalstuðningsmenn í málinu? Ég hefi minnzt á þetta í nál., til þess að sýna það, að þessi stjórn, þó að hún hefði ekki þingmeirihluta að baki sér, heldur væri millibilsstj., tók sér vald í ýmsum öðrum málum, eins og t. d. þegar atvmrh. tók sér það vald sjálfur, eftir kosningarnar í sumar og eftir að hann varð í hreinum minni hluta, að gefa út bráðabirgðal., sem tóku afnotaréttinn af einni síldarverksmiðju landsins eignarnámi. Hvers vegna hafði hv.þm. þrek til þess að gera þetta, mjög á móti stefnu síns flokks, þar sem hann skapaði með þessu fordæmi, sem flokksbræður hans eru ekki ánægðir með. Það hefði ekkert verið við þetta að athuga, ef hv. 10. landsk. hefði haft jafnmikinn áhuga fyrir því að hrinda þessu máli áfram, sem hér um ræðir. Hann gat tekið till. kaupfélagsstjóranna og komið málinu af stað, en hann gerði það bara ekki. Hann hélt áfram sínu milda aðgerðarleysi. Hvers vegna var hv. 10. landsk. svona aðgerðarlaus í þessu máli meðan hann var ráðh., og hvers vegna snýst hann frá sínum málstað, þegar hann sér, að straumurinn er svo sterkur á móti honum, að hann getur ekkert, og þegar hann sér, að samvinnufélögin láta ekki bjóða sér aðstoð Jóns Þorlákssonar, en taka málið í sínar hendur og taka til sinna ráða? Þessi stjórn fór síðan svo frá, að hún hafði ekki gert nokkurn skapaðan hlut í þessu máli. Þá kem ég að hv. 1. þm. Reykv. Ég álít, að hans afstaða í þessu máli sé miklu virðingarverðari en þeirra ágætu manna annara, sem áttu sæti í stj. og eiga nú sæti í þessari d., því að hann er alltaf sjálfum sér samkvæmur. Hann hefir frá því fyrsta barizt á móti því, að mjólkursalan yrði skipulögð, bæði meðan hann átti sæti í Nd. og eins nú við þær umr., sem farið hafa fram um málið. Hann hefir ekki falskt yfirskin í málinu, en játar, að andstaða hans sé í sambandi við málstað kjördæmis þess, sem hann er þm. fyrir. Ég hefi eiginlega lítið við þennan hv.þm. að segja, því að hann er fulltrúi þeirrar stefnu, sem vill hafa það sama skipulagsleysi í þessum efnum og hefir verið hingað til. Mjólkin var einu sinni á 1 krónu lítrinn, en var komin niður í 42 aura, samhliða því, að sumir bændur fengu 11 til 12 aura fyrir lítrann. Það er þessi aðstaða, sem ekki særir hagfræðilegar tilfinningar hv. 1. þm. Reykv., og einungis fyrir það, að sú stétt, sem hann er fulltrúi fyrir, hefir hagnað af þessu, en honum er aftur á móti sama um þær stéttir, sem hann er ekki fulltrúi fyrir. Honum er sama, þó að þær fái óhreinsaða mjólk og líði fyrir það ástand, sem hefir verið í þessum efnum og það kemur honum ekkert við, hvort löggiltur er einn fjósbás hér sunnan til í bænum hjá einum flokksbróður hans eða ekki. Þetta minnir á það, þegar hinni útvöldu guðs þjóð var leyft að selja útlendingum skemmt kjöt, en þeir trúuðu og útvöldu máttu ekki éta það sjálfir. Hvers vegna eiga þeir efnuðu að fá barnamjólk t. d. frá Korpúlfsstöðum, en aðrir ekki? Þeir viðurkenna svo sem, að hún sé holl fyrir þeirra börn, en þeim kemur það ekkert við, þó að fátæklingarnir í kjallaraholunum fái óhreinsaða mjólk. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að skipulagslögin stefndu að því, að Rvík yrði étin upp. Hún væri hræ, sem bændur í næstu sveitum vildu éta upp. Eru Spánverjar okkar hræ, af því að þeir kaupa vörur frá okkur, eða þá Ítalir og Portúgalar? Erum við hræ Englendinga, af því að þeir selja okkur kol? Menn hafa hingað til álitið, að það réði mestu í verzlunaviðskiptum, hverju menn hefðu hagsmuni af, og þessi kenning hv. 1. þm. Reykv. er því alveg ný. Viðvíkjandi járnbrautinni hans Jóns Þorlákssonar segir þessi þm., að nú sé búið að rækta svo mikið hér í nágrenni Rvíkur, að engin þörf sé á því að flytja mjólk að austan á járnbraut. Mér dettur það ekki í hug, að heili heilanna hafi ekki séð það fyrir, að það mundi verða ræktað landið hér í kringum bæinn. Hann hefir áreiðanlega séð, að Suðurlandsundirlendið var miklu eðlilegri staður til ræktunar en holtin hér í nágrenni Rvíkur, og það, sem vakti fyrir Jóni Þorlákssyni þá, kemur jafnt til greina nú, sem sé það, að tengja saman þessa landshluta, svo að fólkinu hér geti liðið betur. Hv. þm. sagði, að það skipti ákaflega litlu máli, hvort Reykvíkingar keyptu mjólk að eða ekki. Eftir hans skoðun ættu það að vera iðnaðarfjós, sem ættu að sjá bænum fyrir nægilegri mjólk. Þau voru einmitt að rísa hér upp í skjóli misheppnaðra mjólkurl. Það má nefna t. d. fjós eins og Guðmundur Þorkelsson hefir komið á fót, þar sem eru um 50 kýr. Hvar hefir hann sín tún eða sína bithaga? Hann verður að kaupa hey að, annaðhvort austan úr sveitum eða þá frá útlöndum, eða þá útlendan fóðurbæti. Á maður svo, samkv. skoðun hv. 1. þm. Reykv., að hugsa sér að hér verði verkaskipting, þannig, að Rvík, frá því að vera fyrst og fremst útgerðarbær og máske í skjóli vatnsaflsins með tímanum iðnaðarbær, verði landbúnaðarbær? Eiga topparnir á hæðunum hjá Kleppi og á Öskjuhlíðinni að vera sú Eden, sem gefur Edensgróður handa Reykvíkingum? Svo ætti hún að loka sér, eins og pólitískur ritstjóri Vísis hélt fram, þegar hann vildi ekki, að hingað yrðu keyptar afurðir úr Árnessýslu, sem sendi andstæðinga sjálfstæðismanna á þing. Við skulum hugsa okkur, að það ráð yrði tekið, að Rvík yrði gerð að landbúnaðarborg og hefði fjós af tegund þeirri, sem Guðmundur Þorkelsson hefir komið upp, til þess að ala sín börn á. Ennfremur getum við hugsað okkur, að Rvík gæti sýnt það sjálfstæði, sem vakir fyrir leiðtogum Sjálfstfl. Við getum svo líka hugsað okkur, að aðrar þjóðir lokuðu sér fyrir landbúnaðarframleiðslu okkar, - og hvernig færi þá fyrir fólkinu í sveitunum, þegar teknir væru frá því möguleikarnir til þess að lifa á því, sem landshættir heimta að það lifi á og það hefir alltaf gert? Ef aðstaða okkar væri svo eins og hún er nú, að við kæmum litlum hluta fiskframleiðslunnar út í markaðslöndum okkar, þá leiddi þessi kenning í stuttu máli sagt til þess, að Rvík stæði alveg lömuð gagnvart heimsmarkaðinum. Ef það ráð yrði svo tekið að framleiða ennþá meiri mjólk í Guðmundar-Þorkelssonar-legum fjósum, og það yrði sá atvinnuvegur, sem þessum bæ yrði boðið upp á, þá yrði ekki gaman að vera hér í Rvík, og a. m. k. vildi ég ekki hafa átt þátt í að skapa slíkt ástandi. Ég hygg, að þessi sami hv.þm. hafi gert sínum málstað óskaplegan ógreiða, en okkur andstæðingum sínum aftur nokkurn greiða, með því að minnast á þá staði, þar sem samvinnumenn hafa verið einir um að koma fullkomnu skipulagi á mjólkursöluna. Það er alveg rétt hjá hv.þm., það er ákaflega gott skipulag á mjólkursölunni hjá Kaupfélagi Eyfirðinga. Mjólkin er þar ódýrari en í nokkrum öðrum kaupstað á landinu, og bændur fá þar meira fyrir hana en nokkursstaðar annarstaðar. Þar er minni hreinsunar- og flutningskostnaður en hér. En af hverju heldur hv.þm., að þetta sé? Það er af því, að þar er svo mikilli góðvild og svo miklu mannviti blandað saman við mjólkina. Mannvitið kemur fram í því, hvernig skipulagið er, og þar er ekkert af þeirri beiskju, sem kemur fram hjá þeim mönnum, sem eru að reyna að læða inn í frv. till. um það, að framleiðendurnir séu látnir níðast á neytendunum. Þegar Vilhjálmur Þór og hæstv. forseti þessarar d. komu þessu skipulagi á, á Akureyri, þá voru þeir ekki með társtokkin augu yfir því, að þeir skyldu ekki geta látið verkamennina í kjöllurunum á Akureyri borga meira en 25 aura fyrir lítrann. Þeir voru líka of séðir verzlunarmenn til þess að sjá það ekki, að þeir græddu á því að hafa mjólkina ódýra, því að um leið gátu menn á Akureyri keypt meira af mjólkinni. Þeir hafa séð það, að það borgar sig bezt að vera réttlátur við báða aðila, kaupendur og neytendur, og þeir hafa þess vegna fullkomið skipulag, sýna fullkomna sanngirni, en eru þó styrkir sjálfir. Við verðum að játa það, samvinnumenn hér fyrir sunnan, að við erum ekki annað en ófullkomnir lærisveinar þessara góðu manna á Akureyri. Við búumst ekki við að komast eins langt, a. m. k. ekki strax, en okkar afsökun er sú, að við mætum sterkari mótstöðu í þessu starfi okkar. Þeir hafa ekki mikið af mönnum eins og t. d. hv. 2. þm. Rang. og hv.l.þm. Reykv., sem ekki þoldu, að samvinnufélögin yrðu spurð um, hvernig þau álitu bezt að koma þessu fyrir. Hv. 1. þm. Skagf. hélt hér nokkuð langa ræðu. Ég álít, að hann hafi miklu verri aðstöðu en flokksbróðir hans, hv. 1. þm. Reykv., vegna þess að hv. 1. þm. Reykv. lifir eftir sínum lög- um og hefir aðstöðu til þess að koma til dyranna eins og hann er klæddur. Ég hefi hv. 1. þm. Skagf. grunaðan um að hafa viljað vel í þessu máli, en ekki getað það, vegna þeirra kringumstæðna, sem flokkur hans setur hann i. Þetta gerir aðstöðu hans veika, og þess vegna er hann hér með stóryrði, sem ég ætla, að ekki sé honum til mikillar ánægju. Honum kom það augsýnilega illa, að yfirlit var gert yfir þetta mál. Þetta er ósköp mannlegt. Honum hlýtur að koma þetta illa, þegar hann hugsar um það, að flokkur hans hefir ekkert gert í þessu máli, og ekki nóg með það, heldur hefir frá byrjun látið áhrifamestu málgögn sín ofsækja þá menn, sem hafa unnið að þessu máli. Það er út af fyrir sig gott og blessað fyrir hv.l.þm. Skagf. og hv. 2. þm. Rang. að segja það austur í sveitum, að þeim komi það ekkert við, hvað Morgunbl. og Vísir segi um þetta mál. Þeir afneita bara blöðunum, þegar lesnir eru upp úr þeim hinir hörðu áfellisdómar yfir stj. fyrir að hafa komið þessu máli í framkvæmd. Og þeir afneita líka þeim þm. Sjálfstfl., sem hafa komið hreinlega fram í þessu máli. Þetta er beint áframhald af því, þegar þeir drápu till. mína um að láta samvinnufélögin hafa forustuna um að rannsaka þetta mál. Aðstaðan er þá þannig hjá þessum flokki, að ofan á það, að þeir hafa ekkert gert í málinu og blöð þeirra hafa komið svona hraksmánarlega fram, og ofan á það, að þeir menn úr flokknum, sem vegna kjósenda sinna gátu ekki snúizt gegn málinu, hafa afneitað flokknum og blöðum hans, ofan á þetta allt bætist svo það, að Morgunblaðið, þegar það fréttir það af fundinum að austan, að því hafi verið afneitað þar og að þar hafi verið sagt, að flokknum komi ekki við, hvað blaðið skrifi um þetta mál, þá afneitar það bara sjálfu sér og segir, að þessar greinar hafi verið eftir einhverju sveitarkarla, núv. eða fyrrv. flokksmenn, sem hafi fengið að skrifa skammir um mjólkur- og kjötsölul. Það er þess vegna hryggðarsjón, sem maður lítur yfir í þessu efni, þegar maður athugar það, að hv. 1. þm. Skagf., sem er einn af leiðandi mönnum flokksins, hefir meðan hann var í stj. setið á hv. 10. landsk., sem sennilega hefir viljað gera eitthvað meira, en ekki fengið það. Þegar svo búið er að fella þá till., sem hér kom fram í fyrra um að framleiðendur og neytendur ynnu saman að því að leggja grundvöll undir þessa starfsemi, þá eru öll blöð flokksins látin spilla fyrir þessu máli eins og hægt er. Svo þegar kemur inn í þingið og búið er að gefa út l. um þetta og það er vitað, að bak við þau stendur yfirlýstur þingmeirihluti í báðum deildum, þá fara 2 gildustu menn flokksins austur yfir heiði og halda fundi með sínum beztu mönnum þar og spyrja þá, hvað þeir eigi að gera í málinu, hvort þeir eigi að vera með því eða á móti því, eða hvort þeir eigi að vera hlutlausir. Þar er þeim svo sagt, að ekki sé til neins að vera á móti því, því að straumurinn sé orðinn svo sterkur, að það þýði ekki neitt. Svo gerist þetta stórmerkilega fyrirbrigði, að í staðinn fyrir, að Sjálfstfl. stendur saman í hverju einasta máli - eins og t. d. í rakarafrv. sæla, sem þeir gerðu að flokksmáli, sem varð svo til þess, að einn af helztu mönnum flokksins þorði ekki að koma inn á rakarastofu í mörg ár, vegna þess, að hann hafði brugðizt loforði, sem hann hafði gefið áður en málið var gert að flokksmáli - þá klofnar hann um þetta mál. Halda menn, að þetta sé af tilviljun, að helmingur flokksins afneitar blöðum hans? Nei, það er staðreynd, að þetta sýndi einmitt mikla hyggni, úr því sem komið var, hjá þeim mönnum flokksins, sem voru fulltrúar fyrir bændur. Menn vita, að það er ekki heppilegt fyrir hv. 2. þm. Rang. að halda fram þeirri skoðun hv. 1. þm. Reykv. austur í Rangárvallasýslu, að Reykjavík sé sjálfri sér nóg á þessu sviði. Útkoman er því sú, að þm. úr sveitakjördæmum er leyft að vera með þessu máli, en þeir þm., sem eru fyrir kaupstaði eða eru landsk., halda áfram að fjandskapast gegn því. Við framsóknarmenn stöndum aftur á móti þannig að vígi, að við höfum náð samkomulagi við stærstu neytendasamböndin í landinu um að leysa þetta mál, og við höfum byrjað svo vel núna á nokkrum vikum, að það er meira gegnumgrípandi heldur en það, sem hefir verið gert af öllum öðrum til samans frá árinu 1917. Á þessari braut munum við svo halda áfram, og okkur dettur ekki í hug að taka til greina fleyga frá þeim mönnum, sem hafa leyfi til þess að vera með. Við lítum mannlega á þetta og við viljum ekki vera ginningarfífl þeirra manna, sem við vitum, að eru á móti málinu, og þess vegna munum við fella alla þessa fleyga, sem frá þeim koma í báðum deildum, og skila frv. hreinu út úr þinginu á þeim grundvelli, sem lagður var með till., sem hv. 10. landsk. neyddist til þess að styðja, eftir að hann sá sér ekki aðrar leiðir færar. Ég ætla, áður en við fáum kvöldmatarfríið, að leiðrétt, tvo eða þrjá hv.þm. Ég skal ekki eyða löngum tíma í smávægilegar aths. eða pex hv. 1. þm. Skagf., sem hann er frægur fyrir. Hann taldi það rangt, að hv.þm. Mýr. hefði verið frumkvöðull mjólkurfrv. frá 1932. Ef þessi hv.þm. veit ekki, að hv.þm. Mýr. var í stjórn Búnaðarfél. og lét rannsaka málið á búnaðarþinginu og fékk landbn. það til flutnings á Alþingi, þá verður hann að læra betur. Sannleikurinn er sá, að fyrstu hreyfing um þetta mál, rannsókn þess og athugun, er komin frá samvinnumönnum. Sá fyrsti andblær um skipulagningu þess í þinginu er frá þeim kominn. Það er kunnugt, að form. Alþfl. sagði á þinginu 1932, þegar hv.þm. Mýr. hreyfði þessu máli, að jafnaðarmenn vildu helzt bæjarframleiðslu á mjólk. Það vilja þeir helzt enn. Nú getur hv. 1. þm. Reykv. séð. hvað það er að vera skammsýnn. Ef hann og hans flokkur hefði þá tekið höndum saman við jafnaðarmennina um þetta stefnumál þeirra, þá hefði verið hægt að koma á þeirri innilokun, sem hann vill fá. Þeim stóð opið að taka Fossvog og allar mýrar í nágrenninu. Hermannsmýrina líka, og stofna kúabú fyrir bæinn, til þess að útiloka sveitamennina. En Sjálfstfl. var skammsýnn þá eins og endranær. Hann hafði ekki vit á að taka í útrétta hönd jafnaðarmanna, þegar hún bauðst. Nú er samningsgrundvöllur okkar og jafnaðarmanna allur annar. Hann byggist á því að spara búðakostnað, flutningskostnað o. fl. á líkan hátt og Eyfirðingar hafa gert. Og hv.þm. hefir játað, að Eyfirðingar hafi leyst málið vel, með hagsmuni bæði neytenda og framleiðenda fyrir augum. Það getur ekki verið hv.þm. nein ánægja að vitna í það, að þeim hafi staðið til boða félagsskapur við jafnaðarmenn um þetta mál og naga, sig svo í handarbökin fyrir að hafa ekki notað það tækifæri meðan kostur var á. Okkur hefir aldrei komið til hugar að sparka í neytendur, eins og virðist vaka fyrir hv. 10. landsk. Okkar sigur er í því fólginn að sameina með skipulagi hagsmuni beggja aðila, neytenda og framleiðenda. Þá vildi hv. 1. þm. Skagf. gefa hv.þm. G.-K. dýrðina fyrir að vera meðflm. að frv., sem hv.þm. Mýr. var aðalflm. að á þinginu 1932. En hve lengi var sá Adam í Paradís? Var það nokkur sérstök dyggð af hv.þm. G.-K. að vera með málinu í Nd., en láta svo samherja sína í Ed. setjast á það og eyðileggja það og halda svo áfram á sömu braut með því að eyðileggja framkvæmd þeirra vesölu laga, sem komust í gegnum þingið? Heldur hv.þm. að svona frammistaða verði álitin mjög þakkarverð? Nei, fyrir svona málflutning fær hv.þm. G.-K. ekki lof fyrir annað en það, að hafa leikið grínrullu í þessum skrípaleik sjálfstæðismanna. Alvöruleysið og fláttskapurinn skín hér alstaðar í gegn. Ég skal þá að lokum víkja að hv. 10. landsk. og minnast á aðaluppistöðuna í brtt. minni hl. n., sem miðar að því að sparka í neytendur í bæjunum. Þessi hv. minni hl. heldur, að hann hafi hér ákaflega sterka aðstöðu, einskonar hagfræðilegan Gíbraltar. Ég verð nú að hrella þessa heiðursmenn, hv. 10. landsk. og hv. 2. þm. Rang., með því, að á þinginu í fyrra lagði ég þá spurningu fyrir þeirra ágæta samherja, Jón í Stóradal, hvort hann gæti bent á dæmi, þar sem framleiðslukostnaðurinn væri lagður til grundvallar fyrir verðlagi vörunnar. En sá mæti maður, Jón í Stóradal, gafst upp við að svara þeirri spurningu. Þrátt fyrir greind sína og lærdóm tókst honum ekki að finna nokkurt dæmi í veraldarsögunni sér til varnar. Jafnvel Rússar urðu honum ekki til bjargar. Eða hvernig halda menn, að þessu sé varið með aðalframleiðsluvöru þeirra, kornið? Mundi Stalín láta reikna út þurftarlaun þeirra, sem vinna að jarðyrkjunni, og verðleggja kornið samkv. því? Nei, það er markaðsverðið, sem ræður, alveg eins og það er komið undir markaðsverðinu á Spáni og Ítalíu, hvað við fáum fyrir fiskinn. Ég vil beina þeirri ósk til dýrkenda þessarar stefnu, að þeir komi með dæmi úr innlendri eða erlendri hagfræðisögu, sem sýni, að það hafi tekizt að láta þurftarlaun fólksins, sem að framleiðslunni vinnur, vera grundvöll undir verðlagi framleiðslunnar. Ef þeir geta það, skal ég játa mína fáfræði. Ég skal geta þess, að ég hefi á nefndarfundi borið þetta undir forstjóra Mjólkurfélagsins, af því að hann lét orð falla á svipaða leið og þessir hv.þm., og beðið hann að nefna dæmi um þetta, en hann gafst upp, alveg eins og Jón í Stóradal. Það getur verið að við fáum síðar í kvöld einhverjar skynsamlegar ástæður frá hv. minni hl. n. En ég vil þó benda þeim tveimur hv.þm., sem að nál. standa, á það, að það getur verið, að þeir reki sig á óþægilega hluti í sambandi við þá lausn, sem þeir hugsa sér. Það hefir verið talað um einskonar beltaskiptingu á mjólkurframleiðslusvæðinu eftir kostnaði við framleiðsluna. Dýrasta beltið yrði þá Reykjavík, næst t. d. Mosfellssveitin, en ódýrasta beltið sveitirnar fyrir austan fjall. Hvernig færi svo, þegar farið væri að reikna út framleiðslukostnaðinn og leggja hann til grundvallar fyrir mjólkurverðinu? Það mætti byrja t. d. í Þykkvabænum. Svo væri farið í Blikastaði, sem er 70 þús. króna jörð, þó að hún sé ekki stærri né betri en venjuleg jörð í Þykkvabænum. Hvað ætli framleiðslukostnaðurinn yrði þar? Þá er komið að melunum í Rvík, sem ruddir hafa verið með miklum kostnaði og elju. Mundi ekki lóðaverðið hér í bænum koma til greina í þessu sambandi. Setjum svo, að hótel Borg hefði ekki verið byggt og ekki símstöðin á sinni 150 þús. kr. lóð og að þessir hv.þm. hefðu tekið sér fyrir hendur að „púla upp á kúgras“ á þessum stöðum. Hver ætli útkoman yrði svo hjá þeim, þegar þeir færu að reikna út framleiðslukostnaðinn í þessu dýra belti og verðleggja mjólkina samkv. því handa blessuðum börnunum hérna í Reykjavík? - Ég ætla að lofa mínum hv. andstæðingum að glíma við þessa gestaþraut meðan við erum að borða kvöldmatinn.

Magnús Guðmundsson Það er siður hæstv.forsrh. og hv.þm. S.-Þ. að stökkva burtu þegar á að fara að svara þeim, og út af þeim vana hafa þeir ekki heldur brugðið nú. En ég þarf að svara báðum nokkru og skipti mér ekkert af, hvort þeir heyra mál mitt eða ekki. Mun ég fyrst snúa mér að hæstv.forsrh. - Hann virðist líta svo á, að það sé aðallega ríkisstj., sem eigi að sjá um framkvæmd laga. En flestum mun kunnugt, að til þess eru settir aðrir embættismenn, sérstaklegu lögreglustjórar og sýslumenn. Yfirumsjón með þeim á svo ríkisstj. að hafa. Þegar ráðh. er að tala um, að það hefði getað komið til mála, að fyrirskipun hefði komið um að stöðva framkvæmd mjólkurlaganna, þá ætti hann að athuga það, að dómsmrh. hefir ekki heimild til þess að gera slíkt. Kæmi það fyrir, að einhver dómsmrh. skipaði einhverjum lögreglustjóra að stöðva framkvæmd gildandi laga, þá ætti lögreglustjórinn vitanlega ekki að fylgja því. Hann hefði svikizt undan skyldu sinni með því að fylgja slíkri fyrirskipun. Ég kem svo að því hvort ég hafi gert þetta. Ég skal þá fyrst endurtaka það, sem ég hefi áður sagt, og lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, part úr bréfi frá 29. des., þar sem það er skilyrðislaust tekið fram, að það beri að framkvæma þessi lög. Þar stendur: Jafnframt tekur ráðuneytið það fram, að lögreglunni bera auðvitað að sjá um, að enginn selji mjólk gegn skýlausum fyrirmælum laga nr. 97 frá 1933, hvað sem líður áfrýjun þessa máls“. Hér er sagt berum orðum, að þó að þessum umrædda dómi sé áfrýjað, þá beri samt að framfylgja skýlausum ákvæðum laga nr. 97 1933. M. ö. o.: Ég gef þá fyrirskipun, að framfylgja lögunum þrátt fyrir áfrýjun dómsins. Dóminum sjálfum, sektarákvæðum hans og málskostnaðar, var auðvitað ekki hægt að fullnægja meðan dómur var ekki fallinn í hæstarétti, en þó að svo væri, þá vildi ég auðvitað láta framfylgja mjólkurlögunum, enda var það sjálfsagt. Þessu hefir hæstv. ráðh. óhlýðnazt sem lögreglustjóri, en það er hans sök, en ekki mín. Hann viðhefur blekkingar, er hann segir, að hann hafi ekki fengið fyrirskipun um að fullnægja hinum áfrýjaða dómi fyrr en eftir að hæstaréttardómur var fallinn. Auðvitað var ekki hægt að gefa slíkt fyrirskipun fyrri, en það, sem hægt var að gera, var gert, sem sé það, að fyrirskipa framkvæmd mjólkurlaganna yfirleitt. Hæstv. ráðh. seljist ekki hafa vitað, hvað voru „skýlaus fyrirmæli“ mjólkurlaganna. Hefði hann verið í vafa um, hvað stj. meinti með þessu, þá átti hann að spyrja. En það gerði hann ekki. Nú veit ég, að hann getur ekki verið í vafa um, hvað stjórnarráðið meinti, því að þeir voru allir þrír, ráðh., skrifstofustjóri og fulltrúi, sammála um, að það bæri að fullnægja lögunum án tillits til þess, að dómnum væri áfrýjað. Í l. nr. 97 1933 stendur: „Í öllum þeim kaupstöðum og kauptúnum hér á landi þar sem fram fer sala á mjólk og rjóma frá fullkomnum mjólkurbúum, er viðurkennd hafa verið af atvinnumálaráðh., skal óheimilt að selja þessar vörur ógerilsneyddar“. Þetta eru hin skýlausu ákvæði, sem átt er við í bréfinu. Spurningin var eingöngu sú, hvort leyfa ætti að selja ógerilsneydda mjólk hér í bænum, þrátt fyrir áfrýjun dómsins. Í nefndri lagagrein er skýlaust bannað að selja ógerilsneydda mjólk, og það er þetta skýlausa ákvæði, sem ég fyrirskipaði að fara eftir, og það er þetta ákvæði, sem hæstv. ráðh. segist hafa verið í vafa um, hvernig ætti að skilja. En hví spurði hann þá ekki ráðuneytið, ef hann var í efa? Því get ég vel svarað. Hann spurði ekki, af því að hann var í engum vafa. Hann vissi vel, að ógerilsneydda mjólk mátti yfirleitt ekki selja hér. En samt lætur hann slíka sölu ganga fyrir sig hér í bænum og kennir mér um þá yfirsjón sína og embættisbrot, þó að ég hefði skipað honum að gæta framkvæmdar laganna. Ég get ekki séð, að hæstv. ráðh. hafi haft nokkra minnstu ástæðu til þess að hlýða ekki fyrirskipunum dómsmrn., sem honum var gefin í bréfinu 29. des. 1933. Hann talar um, að hann hefði ekki getað tekið á sig ábyrgðina á að framkvæma skýlaus lagafyrirmæli. Hvaða ábyrgð gat verið því samfara? Alls engin. Þetta er fyrirsláttur og ekkert annað. Auðvitað gat enginn komið sér undan þessum skýlausu fyrirmælum undir því yfirskini, að hann seldi einnig aðrar vörur í búð sinni. Það er beinlínis hlægilegt að halda slíku fram, eins og hæstv. ráðh. tæpir á. Ég slæ því þessvegna föstu, að frá des. 1933 til maí 1934 lætur hæstv. ráðh., þvert ofan í skipun yfirboðara síns, farast fyrir að framkvæma mjólkurlögin. Þessi fyrirskipun í bréfinu frá 29. des. 1933 hefir aldrei verið afturkölluð. Hæstv. ráðh. vitnaði í viðtal við mig í síma 19. maí. Ég man eftir því samtali. Það var um það, að fresta að loka mjólkurbúð ákveðins manns fram yfir hvítasunnu. Ég samþykkti frestunina yfir helgidagana og ég man eftir því, að lögreglufulltrúi sagði mér, að þeir gerðu ekkert um hátíðirnar hvort sem væri. Frekari frest hefi ég ekki samþ. En 1. júní kom enn bréf um þetta mál. Ég lá þá veikur, en þegar ég kom í stjórnarráðið, ca. 7. júní, lá bréf þetta fyrir mér í skrifstofu minni, og skýrði skrifstofustjóri mér frá því, að bréfi þessu hefði þegur verið svarað munnlega og vísað til bréfsins frá 29. des. 1933. Skriflegt svar taldi ég því með öllu óþarft. Síðan fór ég norður í Skagafjörð í kosningaleiðangur, en þegar ég kom heim aftur, kom til mín form. Mjólkurfélagsins og kvartaði yfir því, að mjólkurlögin fengjust ekki framkvæmd, og sagði, að það væru orð lögreglustjóra, að það væri samkv. minni skipun. Þá skrifaði ég bréfið 21. júlí. Þetta er rétt saga þessa máls. Hún sýnir greinilega, að í bréfinu frá 29. des. 1933 er gefin fyrirskipun um að framkvæma mjólkurlögin, og sú fyrirskipun var aldrei afturkölluð. Þvert á móti var hún áréttuð. Það kom fljótt fram, að hæstv. ráðh. var því mjög mótfallinn að framkvæma lögin, því að hann finnur upp á því gagnvart þáv. atvmrh. að segja, að hann hofi ekki löggilt neinar mjólkurbúðir, og sýknaði mann, sem hafði brotið lögin út af því. Nú segir hann, að dómsmrn. hafi sýnt, að það hafi talið sýknudóm hans réttan með því að áfrýja honum ekki. En þetta er mesta fjarstæða. Dómsmrn. vildi einmitt ekki áfrýja af því, að það hefði orðið til þess að fresta framkvæmd laganna. Þess vegna varð það að samkomulagi, að hæstv.atvmrh. gæfi út þessa yfirlýsingu, sem lögreglustjóri heimtaði, til þess að hann gæti kveðið upp sinn áfellisdóm. Þetta var einmitt gert til þess að flýta fyrir framkvæmd laganna. Þessi dómur, sem ekki var áfrýjað, var bandvitlaus, enda kom dómur einum eða tveimur dögum seinna þvert ofan í hinn fyrri, kveðinn upp af sama lögreglustjóra, þ. e. núv. hæstv.forsrh. Ekkert hafði komið fyrir dagana á milli dómanna annað en það, að auglýst hafði verið í Lögbirtingablaðinu, hvaða bú hefðu fengið styrk og teldust því löggilt. Með þessu sýndi ráðh., sem þá var lögreglustjóri, óþekkt eða þrjózku gagnvart atvinnumálaráðh., því að hann var alltaf pólitískt á móti þessum lögum, og var það ekki í fyrsta eða einasta skiptið, sem hann blandaði stjórnmálum í dóma sína. Þetta kom ekki niður á mér, því að ég hafði ekki löggilt þessar mjólkurbúðir, heldur hv. 10. landsk. Hæstv. ráðh. talaði mikið um það, að vafasamt væri. hvort áfrýjun frestaði framkvæmd dóma. Þetta hefi ég skýrt hér áður. Áfrýjunin frestaði framkvæmd ídæmdrar refsingar, en ekki framkvæmd þeirra laga, sem hann var dæmdur fyrir brot á. Það nær vitanlega engri átt, að maður, sem dæmdur hefir verið fyrir lögbrot, megi halda áfram að brjóta sömu lögin, meðan málið er í áfrýjun. Þessu heldur þó hæstv. ráðh. fram hér í öðru orðinu. Annars var þessi ræða hans heil halarófa af afsökunum á því, hvað hann hefði gert í þessu máli, eða réttara sagt á því, sem hann hefði ekki gert í málinu. Ég vík að því aftur, að bréfið frá 29. des. er svo skýrt, að enginn getur misskilið það, en annars verður að ætlast til þess, að lögreglustjóra höfuðborgarinnar þurfi ekki að gefa allt, sem viðkomur hans starfi, inn í smáskömmtum með skeið, eins og pelabarni. Nú vil ég víkja nokkrum orðum að hv.þm. S.-Þ. Ég ætla samt ekki að halda eins langa ræðu og hann, því að hann fékk eitt af sínum gömlu köstum og talaði samfleytt í 1½ klst. - Hann spyr fyrst, hvernig hægt sé að hugsa sér, að ég hafi látið framfylgja ákvæðunum um mjólkursölulögin gegn andmælum Jóns Þorlákssonar og Vísis. Það er ekki von, að hv.þm. skilji það. Sannleikurinn er sá, að hvorki J. Þ. né heldur vísir andmæltu því, að lögin yrðu framkvæmd, en þó slík andmæli hefðu legið fyrir, hefðu þau verið þýðingarlaus. Ég get ekki verið að fara út í umr. um Sólbakkaverksmiðjuna, eins og hv.þm. Hún kemur þessu máli harla lítið við. Mér skildist hv.þm. vera að hæla mér fyrir hugrekki í þessu máli, en ég get ekki fundið, að ég eigi það skilið. En ef hann heldur, að ég hafi fengið óþökk hjá mínum flokksmönnum fyrir afskipti mín af þessu máli, þá er það misskilningur hjá hv.þm. Hann sagði, að ég vildi vel og væri víst bezta sál, en ég gæti bara litlu ráðið. Ég þakka fyrir vottorðið um hið góða innræti, en vil segja honum, að ég hefi ekkert að kvarta yfir, að ég sé borinn ráðum. Aftur á móti veit ég, að þessi hv.þm. vill ætið ráðgast við sinn flokk áður en hann tekur ákvörðun. Hann sagði ennfremur, að þegar ég hafi verið á fundi fyrir austan fjall, hafi ég afneitað öllum blöðum flokks míns og blöðin hefðu síðan jafnvel afneitað sjálfum sér. Það kemur stundum fyrir, að þessi hv.þm. fer í gegnum sjálfan sig. Hann gleymir því, sem hann hefir sagt áður, og rífur sjálfur niður það, sem hann var byrjaður að byggja upp. Þess vegna er svo auðvelt að svara honum. Hv. þm. svíður, að í Sjálfstfl. skuli vera menn sem hafa eigin sannfæringu, en ekki hópsannfæringu, og honum þykir leitt, að sjálfstæðismenn eru ekki með handjárn, eins og hans flokksmenn. Honum þykir miður, að hv. 1. þm. Reykv. skuli lýsa yfir andstöðu við sum atriði málsins, eins og það liggur fyrir, og með venjulegri sannleiksást sinni segir hann, að hv. 1. þm. Reykv. sé alveg á móti málinu.

Ég er alls ekki á móti málinu

. Ég veit það. Ég er að rekja hugsanagang hv.þm. S.-Þ., sem er utan við sig af örvinglun yfir því, að hann finnur engin handjárn í Sjálfstfl. Það er spaugilegt að heyra þennan hv.þm. S.-Þ. svo að segja í hverri ræðu, sem hann heldur, velta sér með hrópyrðum yfir Mgbl. og Sjálfstfl. Hið sama gerir hann í flestum blaðagreinum. En hver er svo árangurinn af öllum þessum ósköpum? Árangurinn er sá, að Sjálfstfl. er langsterkasti flokkur landsins og Framsfl. er alltaf að tapa fylgi og var við síðustu kosningar hér um bil hálfdrættingur um atkvæðamagn í samanburði við sjálfstæðismenn. Honum ferst því illa, þessum hv.þm., að setja sig á háan hest og láta dólgslega. Kjósendur landsins hafa í þessu kveðið upp sinn hæstaréttardóm. Hv. þm. getur nöldrað eins og hann vill yfir þessum dómi, en hann getur ekki breytt honum. Framsóknarfl. gat átt glæsilega framtíð hefði hann bara ekki haft þennan mann innanborðs og látið hann ráða. Hv. þm. sagði, að þm. Mýr. hefði verið flm. mjólkurlagafrv. 1932. Ég tók fram, að það hefði verið flutt af hv. landbn. Nd. og að í þeirri n. hefðu átt sæti 5 menn; meðal þeirra var hv.þm. Mýr. Frv. kom til n. frá búnaðarþingi. Hv. þm. sagði svo, að ef við sjálfstæðismenn hefðum tekið höndum saman við jafnaðarmenn fyrir nokkrum árum, þá mundi nú vera komið svo, að Reykjavík framleiddi nægilega mjólk fyrir sig og þyrfti enga mjólk að kaupa úr sveitum. Þetta er víst alveg rétt hjá hv.þm., en þetta vildu og vilja sjálfstæðismenn ekki og hafa með því sýnt, að þeir eru um þessi mál ólíkt hollari sveitunum en jafnaðarmenn. Þess vegna er útilokuð samvinna milli Sjálfstfl. og sósíalista, en þó að Framsfl. viti um, hvað sósíalistar vilja í þessum málum, þá hafa þeir samt samvinnu við þá og látast vera patentvinir sveitanna engu að síður. Það getur verið, að hv.þm. S.-Þ. miklist af því að hafa snúið jafnaðarmönnum öllum í þessu máli, en ég vil sjá, hversu haldgott það verður, áður en ég trúi því, að þeir hafi alveg horfið frá þeirri skoðun, sem þeir létu í ljós 1932 og 1933. Ég las hér upp nokkur orð eftir hv. 2. þm. Reykv., varaform. Alþfl., sem hann lét falla, er mjólkurmálið var til umr. í fyrra, en ég gæti líka lesið upp svipuð ummæli eftir form. Alþfl., hv. 4. landsk. Ég man glöggt, að hann tók alveg í sama streng. Hv. þm. S.-Þ. sagði að lokum, að hv.þm. G.-K. hefði leikið „grínrullu“ með því að flytja mjólkurmálið á þingi. En þetta er alveg sama „rullan“ og hæstv. stj. hefir nú.

Þar er þó sá munur á, að stj. kemur málinu líklega fram

. Hv. þm. G.-K. kann málinu með heiðri og sóma í gegnum sína deild, og meira verður ekki krafizt af flm. máls. Ég vil taka undir það með hv. 1. þm. Reykv., að mér kæmi ekki á óvart, þótt stj. yrði að breyta einhverju í frv. áður en lýkur, og sú alda kæmi einmitt frá bandamönnum hennar, jafnaðarm. Þeir hafa þegar fengið mjólkina lækkað, áður en nokkuð var farið að ávinnast fyrir framleiðendunum við hið breytta skipulag. Ég býst við, að bændur austan fjalls muni það, að það var fyrir tilstilli jafnaðarmanna, að mjólkin lækkaði í haust. Þótt sú lækkun sé að vísu ekki svo mikil, að hún muni neytendur neinu sem heitið geti, munar hún þó framleiðendur talsverðu yfir lengri tíma.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Mér leiðist nú satt að segja að vera að pexa lengur við hv. 1. þm. Skagf., sem er nú eins og hann er vanur að reyna að blása sig út af rakalausu og dauðleiðinlegu þrætunöldri. Það má strax koma með það sem dæmi um röksemdafærslu hans, er hann sagði síðast í ræðu sinni, að neytendur munaði ekkert um mjólkurlækkunina, þótt bændur munaði um hana yfir lengri tíma! Eins og lækkunin haldist ekki jafnlangan tíma hjá báðum aðilum! Ég skal nú reka ofan í hann helztu fjarstæðurnar og ósannindin, sem hann fór með, og mun ég fara fljótt yfir sögu, því nærri liggur, að það sé lítillækkun í því að eiga orðastað við þennan hv.þm. Ég skal ekki endurtaka mikið af því, sem ég hefi sagt áður, en ég vil fyrst minnast nokkru nánar á bréfið frá 29. des. Hv. 1. þm. Skagf. játar nú, að með því hafi ekki verið gefin fyrirskipun um að fullnægja dóminum, heldur að framfylgja skýlausum ákvæðum laganna, sem engin voru meðan ekki var búið að kveða upp dóm um málið í hæstarétti. Hv. þm. sagði, að ég hefði sagt, að ekki ætti að koma í veg fyrir afbrot meðan mál væru undir áfrýjun. Ég sagði einmitt alveg hið gagnstæða, enda er mér alveg eins kunnugt um þá réttarvenju eins og honum, þar sem ég hefi framfylgt lögum síðustu 10 árin. En í þessu tilfelli taldi ég nokkurn vafa leika á því, að rétt væri að fullnægja dóminum þegar, þar sem hér var að ræða um fyrsta mál, sem höfðað var eftir mjólkurlögunum. Ég áleit að sönnu dóm minn yfir manninum réttan, en þó ekki vafalausan. En annars tekur bréfið, sem dómsmrh. sendir til lögreglustjóraskrifstofunnar eftir að dómur hafði verið felldur í hæstarétti, um fullnægingu þess dóms, allan vafa af um þetta mál. Hvaða ráðh. myndi skrifa svona bréf aðfinnslulaust, ef hann hefði verið búinn að gefa samskonar fyrirskipun löngu áður án þess að henni væri hlýtt? Ég er ekki að álasa hv.l.þm. Skagf. fyrir þetta, og veit satt að segja ekki, hvort ég á að vera að rífa niður þá skopmynd af honum, sem hann hefir hér búið til. Hvers vegna er t. d. sá lögreglustjóri látinn sitja kyrr, sem þverskallast svo greinilega við fyrirskipunum ráðh. sem hv.l.þm. Skagf. vill heita láta, að ég hafi gert?

Nú leggst hæstv. ráðherra lágt í blekkingunum

. Þetta er staðreynd, sem hvert einasta mannsbarn skilur. Þá var frammistaðan ekki burðugri, þegar hann kom að símtalinu við fulltrúann, er dómsmrn. fyrirskipaði svo í maí í vor, er lögunum hafði verið framfylgt gagnvart öllum öðrum en þeim, sem neituðu að hlýða þeim, nema búðum þeirra yrði lokað, að beðið skyldi með að framfylgja, lögunum gagnvart þeim, unz ráðuneytið léti lögreglustjóraskrifstofuna vita. Um þetta liggur fyrir embættisvottorð fulltrúans sem hann hefir gefið að viðlögðum drengskap. Hv. l.þm. Skagf. kvaðst leiða hjá sér að fara út í þetta atriði. Já, furða var! En hann spurði mig að því, ef þetta væri satt, hvernig stæði þá á hinni bréflegu fyrirspurn lögreglustjóraskrifstofunnar um þetta sama efni 1. júní. Það var einmitt ágætt, að hann minnti mig á þetta. Þegar ég talaði við fulltrúann og spurði hann, hvers vegna ekki væri komið svar úr dómsmrn., sagði ég honum, að ég treysti ekki á nein munnleg svör frá því ráðuneyti, og því yrði hann að krefjast svarsins bréflega. Það kom líka á daginn, að þrætt var fyrir hið munnlega samtal. Það kom sér því vel, að þetta bréf var sent, eins og mig hafði órað fyrir, 21. júní kemur svo svar við þessu bréfi, og það er þá á þá leið, að þetta sé lögreglumál, sem komi ráðuneytinu ekkert við. Svo er sagt, að gefnar hafi verið munnlegar fyrirskipanir til lögreglunnar um að framkvæma lögin. Hvar í víðri veröld skyldi það nú vera gert, að hringt sé frá dómsmrh. til einhvers í lögreglunni og fyrirskipað á þann hátt að framkvæma lög.? Mér er ekki heldur kunnugt um, að nokkurntíma hafi verið hringt til lögreglunnar um þessi efni frá dómsmrn., enda fullkomin ástæða til að rengja, að svo hafi verið gert, eftir þá reynslu af fyrrv.dómsmrh., að hann þrætir fyrir samtöl við menn, þótt þau séu vottuð með embættiseiði. Enda mun það varla eða aldrei koma fyrir í stjórnarráðinu, að þar séu gefnar fyrirskipanir öðruvísi en skriflega. Þá vil ég drepa lítið eitt á þá fáránlegu blekkingu fyrrv.dómsmrh., er hann segir, að hann hafi ekki áfrýjað sýknudómi, sem kveðinn var upp yfir manni á þeim grundvelli, að þá höfðu engin mjólkurbú verið löggilt, vegna þess að hann hafi ekki viljað tefja framkvæmd mjólkurlaganna með áfrýjun! Daginn eftir var annar maður dæmdur sektardómi, því að þá var búið að löggilda búin, og þeim dómi var áfrýjað til hæstaréttar. Ef dómsmrh. hefði látið sér detta í hug, að fyrri maðurinn væri sekur, bar honum tvímælalaus skylda til þess að áfrýja einnig máli hans til hæstaréttar. En ráðh. gerði það ekki af því, að hann vissi, að ég hafði sýknað manninn á réttum grundvelli og hann myndi líka fá sýknudóm í hæstarétti. Hv. 1. þm. Skagf. var að tala um, að ég væri grunnhygginn, og það er satt, að ég er enginn spekingur að viti. En ég held, að hv.þm. hefði sjálfur sýnt mest vit með því að þegja í þetta skipti.

Pétur Magnússon Ég hefði sparað mér að taka til máls við þessa umr., ef hv.frsm. meiri hl. hefði ekki beint orðum sínum alveg sérstaklega til mín. Annars er mér alls ekki ljúft að fara að ræða þetta mál nú, sízt við hv.frsm. meiri hl., sem hefir komið þessum löngu umr. af stað með ræðu, sem ekkert kom málinu við, eftir að hafa soðið saman nál. upp á 7 bls., þar sem hvergi er minnzt á málið sjálft, nema í hálfri síðustu línunni. Allt þetta nefndarálit er ósannindavaðall, sem alls engar upplýsingar gefur um málið. Þetta má auðvitað ekki hafa áhrif á gang málsins sjálfs, en það fer að verða ástæða til að spyrja að því, úr því að til eru þm., sem ekki eru á hærra siðferðisstigi en svo, að þeir nota A-deild Stjtíð. til að birta þar ósannindavaðal og svívirðingar, hvort hjá því verði komizt að setja þingmenn undir eftirlit.

Er þetta nazismi?

. Nei, þetta er enginn nazismi, en forsetar gætu haft eftirlit með því að Alþingi verði ekki óvirt aftur eins og hv.frsm. meiri hl. hefir gert með þessu plaggi sínu. Hv. frsm. meiri hl. gerði sér mjög tíðrætt um það, að ég og þrír aðrir þm. hefðum í fyrra greitt atkv. gegn einum lið í till. Jóns frá Stóradal um skipun n. til þess að athuga afurðasölu bænda. Þessi liður var svo hljóðandi: „Skal leita um þetta umsagnar Búnaðarfélags Íslands, Sambands íslenzkra samvinnufélaga, Sláturfélags Suðurland, og Mjólkurbandalags Suðurlands“. - Hv. frsm. telur. að ég hafi verið, með því að greiða atkv. gegn þessum lið, að óvirða samvinnufélögin. Það er nú fyrst á það lítandi, að till. hljóðaði ekki aðeins um samvinnufélög. Í öðru lagi get ég ekki talað um samvinnufélögin sem neinn helgidóm, eins og hv.frsm. virðist álíta þau, svo að ekki megi líta til þeirra óþveginn. Mér er það alveg ljóst, að samvinnufélög eru, eins og hver annar félagsskapur, mjög misjöfn. Þau hafa vitanlega ýmsum góðum mönnum á að skipa en það er líka margur „misjafn sauður “ í þeim hópi, sem að þeim stendur. En annars held ég, að ástæða væri til að ætla, að einhverjir bæru kaldari hug til t. d. Búnaðarfélags Íslands og Sláturfélags Suðurlands heldur en ég, og er ekki víst, að hv.frsm. þurfi að leita mjög langt til þess að finna slíka menn. Ég hefi aldrei reynt að troða skóinn af neinu þeirra félaga, sem ráðgert var að spyrja, - en sjálfur getur hv.frsm. spurt sína eigin samvizku, hvað hann hafi í því efni gert. En þótt nú svo væri, að við, þessir fordæmdu fjórmenningar, hefðum talið einhverja aðra aðila hafa eins mikið vit á þessum málum og þá, sem í till. voru greindir, þá ber ég svo sem engan kinnroða fyrir það. En þegar málið er skoðað niður í kjölinn, kemur það í ljós, að það er síður en svo, að við höfum ekki treyst þessum félögum til að koma með till. um málið. Ástæðan var allt önnur, eins og kom fram í grg.hv. 1. landsk., sem þá var, fyrir þeirri brtt., að fella þennan miðlið niður. Hann lýsti þar yfir því, að hann vildi ekki binda hendur stj. um að leita eingöngu umsagnar þessara aðilja, heldur væri henni frjálst að leita til fleiri. Með þessu var í rauninni gengið út frá því, að umsagna þessara aðilja væri leitað, en einnig fleiri, eins og raunar gert var. Hv. frsm. var að tala um það, að ég og samþm. minn hefðum í hvorugan fótinn þorað að stíga fyrst eftir að afurðasölulögin komu fram og því farið austur yfir fjall og spurt kjósendur okkar ráða. Ég veit nú ekki, hversu fróður hv.frsm. er um flokksfundi sjálfstæðismanna í Rangárvallasýslu, enda er ekki víst, að honum flökri við, þótt hann fari ekki alveg rétt með. Ég skal hér ekkert fara inn á afstöðu samþm. míns, en ég hafði á þinginu 1933 tekið þá afstöðu til mjólkurmálsins, að ég hefði átt erfitt með að snúa við, því að ég var þá í landbn. og fylgdi meiri hl. í því að samþ. frv. óbreytt, og eins og hv.frsm. meiri hl. veit, strandaði málið þá á mótstöðu utanþings, en ekki innan. Forstöðumenn mjólkurbúanna austan fjalls og vestan óskuðu málinu breytt í það horf, sem það þá var samþ. í. Það er því ekki rétt, að málið hafi strandað á því, að flm. þess hefði ekki getað komið því gegnum þingið, heldur á því, að forsvarsmenn mjólkurfélaganna vildu ekki eiga á hættu, á því stigi málsins, þær deilur, sem kynnu að rísa af því, að frv. yrði samþ. í óbreyttri mynd. Þeir vildu heldur láta málið bíða, en það var ekki nema sjálfsagt að verða við vilja þessara manna eins og málið lá þá fyrir. Um kjötsölulögin er það að segja, að þótt ég hafi gert nokkrar aths. við þau, sem eru í fullu samræmi við almenna skoðun í mínu kjördæmi, þá veit ég ekki til, að nokkru sinni hafi fallið neitt orð hjá mér um það, að ekki væri réttlátt og enda nauðsynlegt að gera þær tilraunir, sem þar er farið fram á. Þessi ummæli hans eru því vitanlega ekki annað en uppspuni einn. Í þessu sambandi væri ástæða til að minnast á það, sem hv.frsm. meiri hl. gerði að aðalumræðuefni í sinni ræðu, um afstöðu flokka til þessa máls áður fyrr. Hv. þm. stagaðist á því hvað eftir annað, að það hefði átt að mynda samsteypustjórn milli Framsfl. og Alþfl. til þess að hrinda þessu máli í framkvæmd, og hann talaði um, að það hefði verið fyrirsjáanlegt, að Sjálfstfl. í heild mundi leggjast á móti slíkri skipulagningu á þessum málum, eins og líka væri komið á daginn nú. Ég veit ekki, hvaðan hv.þm. hefir komið þessi vizka haustið 1933. Mjólkurmálið hafði verið til umr. á þinginu 1933. - Það er auðvitað rétt, að það var ekki neitt flokksmál hjá Sjálfstfl. Það voru skiptar skoðanir um það eins og ýms önnur mál, því að það er yfirleitt ekki regla í Sjálfstfl., að gera mál að flokksmáli. Hver maður fær að njóta sinnar sannfæringar; það hafa aldrei verið gerðar tilraunir til þess að leggja handjárn á þm. Sjálfstfl. En samt sem áður var það svo, að þegar mjólkurlögin voru til umr. á þinginu 1933, þá var aðalflm. þess frv. sá maður, sem nú er form. flokksins og þá var vitanlega einn af áhrifamestu mönnum flokksins. Þetta út af fyrir sig hefði frekar átt að benda til þess, að Sjálfstfl. yrði ekki alveg óskiptur í slíkum till., sem hér eru komnar fram. Við þetta bætist svo það, að mikill meiri hl. flokksmanna, var málinu fylgjandi á þinginu 1933. En hitt er rétt, að þm. Reykv., sem töldu það skyldu sína að gæta hagsmuna sinna kjósenda, voru á móti málinu. Það skal játað. Þessi klofningur í Sjálfstfl. hefði kannske getað réttlætt að einhverju leyti þessa umhyggju hjá hv.þm. S.-Þ., ef Alþfl., sem hann ætlaði að gera bandalag við, hefði staðið óskiptur með slíkri skipulagningu sem þessari, en ég held, að það hafi ekki verið. Það hefir verið minnzt á, hvað varaform. flokksins. hv. 2. þm. Reykv., sagði um þetta í hv.Nd., en það hefir ekki verið minnzt á, hvað form. flokksins, hv. 4. landsk., sagði um málið hér í hv.Ed. Ég hefi fyrir framan mig það, sem hann sagði, og skal ég lesa úr því kafla - örstuttan, svo ég tefji ekki hv. d. - með leyfi hæstv. forseta: „Þá tel ég það allhart að gengið, að láta þá menn, sem í kaupstöðum búa og bæjarstj. hefir styrkt - marga hverja - til þess að efla búskap innan bæjarfélagsins, bera skatt til þess að borga bændum í Rangárvallasýslu, Skaftafellssýslu, Árnessýslu, Mýrasýslu og Borgarfjarðarsýslu - og kannske lengra að - uppbót á verði á mjólk. Það er náttúrlega rétt, að það er dýrara í nágrenni Reykjavíkur að framleiða mjólk; en hinir, sem fjær búa, þola líka betur að fá lægra verð fyrir mjólkina. Ekki er hægt að segja, að þeir hafi verið sér lega sanngjarnir í garð Rvíkur, bændur í mjólkurfélögum hér, austan fjalls og annarsstaðar. Ég man eftir, að fyrir nokkrum árum gerði ég samning við framkvæmdarstjóra mjólkurbús í nágrannasýslu um að kaupa mjólk til að selja aftur í Rvík nokkuð undir því verði, sem hér var þá. Þetta var viðurkenndur samningur, þótt ekki væri skrifaður í öllum atriðum. En mjólkurfélögin hér, og sérstaklega mjólkurfélögin fyrir austan, héldu ráðstefnu og kúguðu framkvæmdastjóra þess fyrirtækis til að svíkja þann samning, sem hann hefði gert. Það var náttúrlega engin sérstök velvild til Rvíkur í þessu, að koma í veg fyrir 10% lækkun á mjólk.“ Svo endar hann ræðu sína með því að segja, að hann treysti sér ekki til að greiða atkv. með frv., en muni greiða atkv. með dagskrártill. hv.þm. Hafnf., sem gekk út á það að eyða málinu. Þetta voru ummæli form. flokksins á aðalþinginu 1933, og ég held, að sannleikurinn sé sá, að Alþfl. hafi eins og venjulega staðið óskiptur í málinu - nefnilega óskiptur á móti því. En hv.þm. S.-Þ. á, þegar kom fram á haustið 1933, að þarna voru bjargvættir skipulagsins, en ekki hinir, sem höfðu beitt sér fyrir málinu og voru yfirleitt með því. Nei, þessi röksemdaleiðsla hv.þm. S.-Þ. er allt of strembin fyrir þessa hv. d., og ég held fyrir pallana líka. Ég ætla ekki að fara út í það, sem hann beindi til hv. 1. þm. Skagf. - að hann hafi ekki þorað að framkvæma mjólkurlögin fyrir flokksblöðum sínum. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að það hafi verið nokkuð almennur vilji innan Sjálfstfl., að mjólkurlögin væru framkvæmd eins og gengið var frá þeim á vetrarþinginu 1933. Þessum hv.þm. (JJ) er það tamt að vitna í Morgunblaðið, þegar hann álítur það heppilegt fyrir þann málstað, sem hann heldur fram, en ég held, að nú sé hægt að vitna til Morgunblaðsins með það, að þar hafi oft verið vítt, að mjólkurlögin voru ekki framkvæmd og hæstv.forsrh. hefir fengið hnútukast þaðan fyrir að hafa ekkert aðhafzt í því máli, meðan hann var lögreglustjóri í Rvík. Þá kem ég, eins og hv.þm. S.-Þ., síðast að því, sem efni málsins skiptir. Það er út af brtt., sem ég og hv. 10. landsk. flytjum. Ég man ekki, hvort hv.þm. gerði síðari brtt. að umtalsefni, en hún er ekki annað en lagfæring á 11. gr. frv. Sú gr. er lítt skiljanleg í frv., en við öfluðum okkur upplýsinga um, hvað hún ætti að merkja, og reyndum svo að skrifa hana þannig um, að hún væri öllum skiljanleg. Það var fyrri brtt., sem hv.þm. hellti úr skálum reiði sinnar yfir. Honum fannst till. fjarstæða eins og við orðum hana, og lagði sérstaklega út af því, að framleiðslukostnaðinn væri ekki unnt að reikna út. Mér skildist hann halda fram, að það væri af því, að framboð og eftirspurn skapaði verðið, og vitnaði hann þar til kornsölu Rússa. Eða er þetta ekki rétt? Ég tek það svo, fyrst hv.þm. þegir.

Það er ekki samtal

. - Ég segi eins og er, ég hefi lagt þann skilning í þessa brtt., að hún gerði ekki neina efnisbreyt., a. m. k. ekki neina teljandi efnisbreyt. á frv. eins og það nú er. Brtt. er við niðurlag 4. gr. Síðari málsgr. orðist þannig: „Við ákvörðun á útsöluverði mjólkur og mjólkurafurða skal sérstaklega hafa hliðsjón af kostnaði við framleiðsluna á hverjum tíma og þess gætt, að framleiðendur njóti að fullu þess hagnaðar, er leiða kann af breyttri tilhögun mjólkursölunnar, a. m. k. að svo miklu leyti sem þarf til þess, að mjólkurframleiðslan fái borið sig. Í því skyni skal við ákvörðun útsöluverðsins stuðzt við verðvísitölur, er sýni aðalkostnaðarliði framleiðslunnar ár hvert, eftir nánari ákvæðum, er ráðherra setur í reglugerð.“ Eins og frv. nú er, er gert ráð fyrir, að útsöluverð mjólkur skuli á hverjum tíma reiknað út, eftir því sem við verður komið, eftir vísitölum. Ég skil þetta svo, að mjólkurverðið eigi að ákveðast í samræmi við aðrar verðvísitölur - þ. e. a. s., að verðlag mjólkurinnar svari til þeirra verðmæta, sem þarf að nota til framleiðslu hennar. Hugsunin í þessu skildist mér vera sú, að það ætti að leggja til grundvallar, að framleiðandinn fengi endurgreiddan framleiðslukostnaðinn. Ég skal játa, að þetta orðalag í frv. er nokkuð óskýrt, og skal ég því ekki taka munninn fullan um það, hvort þessi skilningur er réttur, en sé þetta rétt, þá mega allir sjá, að í brtt. okkar hv. 10. landsk. er ekki um neina verulega efnisbreyt. að ræða. Við leggjum áherzlu á það, frekar heldur en gert er í frvgr. eins og hún nú er, að útsöluverð skuli ákveðið með hliðsjón af kostnaði við framleiðsluna á hverjum tíma. Við vildum láta koma fram í lögunum sjálfum, að það, sem vekti fyrir hv. Alþingi með setningu þessarar löggjafar, væri að gera þennan atvinnuveg þannig úr garði, að þeir, sem að honum vinna, hefðu sæmilega lífsframfærslu af honum. En nú kemur hv.þm. S.-Þ. og segir: „Það er ómögulegt að ákveða framleiðslukostnaðinn.“ Og hann talar um það eins og einhverja fjarstæðu að gera nokkra tilraun til að finna leið til þess. Ég vil nú leyfa mér að benda hv.þm. á það, að fræðimenn hafa gert tilraunir til þess. Ég hefi hér eina fræðilega grein, sem fjallar um þetta efni, nokkuð gamla að vísu, í íslenzku tímariti frá 1915 - „Réttur“ heitir það. Ég skal, með leyfi hæstv. forseta, lofa hv.þm. S.-Þ. að heyra nokkrar setningar úr þessari grein. Það er þá fyrst á bls. 34: „Viðfangsefnið er að útskýra verð hlutanna, af hverju verð þeirra stafar og hverjum lögum það er háð. Og útskýringar eru aðallega tvær. Annarsvegar eru auðmenn og þeirra fylgifiskar. Þeir segja, að mannlegur vilji gefi hlutunum verð og hafa myndað hinu alkunnu setningu um framboð og eftirspurn. Hinsvegar eru jafnaðarmenn. Þeir segja, að það sé vinnan, sem skapar verð hlutanna. Og þeir neita því þverlega, að kenningin um framboð og eftirspurn sé frambærileg fullnaðarskýring á verðgildi hluta.“ Svo heldur hann áfram á bls. 39. (Hann er búinn að rekja skýringar auðvaldsins og segir, að því detti ekki í hug að skýra frá því, hvers vegna verð á folaldi hækki um 30 kr. á ári.): „Aftur á móti skýrir kenning jafnaðarmanna þetta til fullnustu. Verðhækkun hestsins á þessum aldri stendur í nákvæmu samræmi við meðalverð á ársfóðri hesta undir núv. kringumstæðum á Íslandi.“ Þarna virðist þessi fræðimaður vera búinn að fá skýringu á þessu og þykist nú hafa hitt naglann á höfuðið. Svo segir hann ennfremur: „Þegar framboð og eftirspurn standast á, er jafnvægi á markaðinum. Þá eru hlutirnir seldir við sannvirði, hvorki meira né minna en þeir kosta.“ Hvað er það, sem verið er að gera hér? Er ekki verið að koma jafnvægi á framboð og eftirspurn? Það er einmitt verið að girða fyrir, að mjólkin renni inn á markaðinn í stríðum straumum, meira heldur en neytendurnir geta tekið á móti, sem hlyti að verða til þess, að verðlagið lækkaði. Svo segir þessi fræðimaður í lok greinarinnar: „Samkv. því, sem hér hefir verið skýrt frá, virðist mjög erfitt fyrir óhlutdræga menn að fallast á verðgildiskenningu auðvaldssinna, þótt hún sé byggð á nokkrum yfirborðssannindum. Hinsvegar virðist skýring jafnaðarmanna um að meðalmannsverkið ráði markaðsverðinu (að viðbættum gárum framboðs og eftirspurnar, þegur þessi öfl vega ekki hvort upp á móti öðru) bregða björtu ljósi bæði yfir sjálft markaðsverðið og mörg önnur atriði auðfræðinnar.“ Þessi fræðimaður virðist hafa fundið það, sem við hv. 10. landsk. ætlumst til, að leitað sé að. En ég skal ekki segja, hvort allir leggja mikið upp úr þessum fræðimanni, en ég hélt, að hv.þm. S.-Þ. mundi taka eitthvert mark á honum, því að hann heitir Jónas Jónsson og er nú þm. S.-Þ. Annaðhvort er, að þessi hv.þm. hefir skipt um skoðun, og náttúrlega er ekkert við því að segja, eða þá að hann hefir tekið fulldjúpt í árinni nú, þegar hann talaði um, að ómögulegt væri að komast nálægt því rétta í þessum efnum. Ég skal fúslega viðurkenna erfiðleikana á því að ákveða framleiðslukostnaðinn, en vil hinsvegar ekki taka neitt aftur af því, sem við höfum lagt áherzlu á, hv. 10. landsk. og ég, með brtt. okkar, sem sé það, að málinu verði komið í það horf, að framleiðslan geti borgað sig. Hver viti borinn maður hlýtur að sjá, að þessi atvinnurekstur verður að eiga framtíð fyrir höndum, en það getur hann því aðeins gert, að framleiðslan beri sig.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Briem) [óyfirl].: Ég held, að hv. 1. þm. Reykv. hafi tekið fyrstur til máls af þeim hv.þm., sem ég vildi svara, og vildi ég þá aðeins út af kenningu hans um mjólkurframleiðsluna hér í Rvík og því, sem hann talaði um framleiðendur hér, benda honum á, að sú frjálsa samkeppni, sem hann lofar bæði í tíma og ótíma, gæti orðið mjólkurframleiðendum allhættuleg. Því að hvernig færi fyrir mjólkurframleiðendum hér í bænum, ef mjólkurframleiðendur til sveita kepptu þá út af markaðinum með því að bjóða sína vöru með lægra verði heldur en framleiðendur hér, sem hafa haft svo dýra ræktun, geta staðizt við að framleiða hana fyrir? Ef til mjólkurstríðs kæmi, þá gæti svo farið, og er jafnvel ekkert líklegra en að mjólkurframleiðendur hér í bænum biðu lægri hlut í þeirri viðureign. Ég hygg, að sú meðalleið, sem lagt er til að fara í þessu frv., og áður hefir verið lagt til að fara í frv. því, sem flutt var á vetrarþinginu 1933, geti verið til verndar mjólkurframleiðendum hér í Rvík. Til verndar gegn þeirri aðalhættu, sem yfir þeim atvinnurekstri vofir, að ef hér yrði mjólkurstríð og mjólkin kæmist niður fyrir það verð, sem þeim er mögulegt að framleiða hana fyrir, og þá væri þeirra atvinnuvegur af sjálfu sér hruninn í rústir. Mér finnst þess vegna kenna mikils skilningsleysis hjá hv.þm. á tilgangi þessa frv. Þá kem ég að næsta ræðumanni, sem ég vildi svara lítillega. Það er hæstv.forsrh. Hann talaði yfirleitt rólega, og manni virtist á upphafi ræðu hans, sem honum væri engin skemmtun að því, inn á hvaða brautir málið væri komið með frumhlaupi hv.þm. S.-Þ. í sínu endemisplaggi á þingskjali 361, sem hann kallar nál. Honum er það sjálfsagt ljóst, manninum, sem á að sjá um framkvæmd þessara laga, að það er málinu enginn vinningur, að það sé verið að gera tilraun til þess að kljúfa n., sem vildi standa saman um málið og var viðbúin að skila sameiginlegu nál., né að þar sé með órökstuddum og staðlausum vaðli um óskyld efni reynt að gera okkur minnihlutamönnunum ómögulegt að skrifa undir nál. eins og það var orðað. Þó að við í aðalatriðum værum sammála frv., urðum við að semja annað nál., af því að við gátum ekki sóma okkar vegna skrifuð undir slíkt plagg sem það, er ég áður nefndi. Hæstv. forsrh. fór þó ekki alveg rétt með ýms þau ummæli, sem ég hefi haft. T. d. talaði hann um, að ég hefði hafið andmæli gegn þessu frv. Slíkt er fullkominn misskilningur hjá honum, og er undarlegt, að nokkur maður skuli láta slík orð sér um munn fara eftir að ég hefi mælt með því, að frv. væri samþ., bæði munnlega í ræðu minni og skriflegu í nál. Sú formsbreyt., sem hæstv.forsrh. hefir gert á frv., er að mínu áliti ekki til bóta. Hleypur hæstv.forsrh. þar á bak við mætan mann. Ingimar Jónsson, og segir, að hann og einhver lögfræðingur, sem hann nefndi ekki, hafi yfirfarið frv. og gert á því nokkrar breyt., og vildi telja þar með sannað, að þær breyt. hlytu allar að hafa verið óaðfinnanlegar. Ég hygg, að það sé rangt, að þessir tveir menn hafi staðið einir að þeim breytingum, heldur að þar hafi verið að verki ein nefndin af þeim mörgu, sem hæstv. stj. hefir skipað; það hefir reyndar ekki verið skýrt frá henni opinberlega, og mætti því kalla hana því sama nafni og félag eitt fyrr á öldum, sem nefnt var „hið ósýnilega“, og kalla hana ósýnilegu nefndina. Ég hygg, að sú n. hafi einnig fjallað um málið, og verði þess vegna ekki þeim mæta manni, sem hæstv.forsrh. nefndi, þar um allt kennt. Hæstv. forsrh. vildi sanna, að frv. það, sem hann lagði fyrir þingið, væri ljóst og skýt í öllum greinum, og sannaði það með því, að ég hefði getað skilið frv. rétt. Ég get ekki þakkað mér, þó að ég eftir langa yfirvegun gæti komizt í réttan skilning á frv., en lagafrv. eiga ekki að vera einskonar „rebus“ eða þannig úr garði gerð, að það þurfi að leggja miklu vinnu í að skilja það, sem meint er í frv. Þá vék hæstv.forsrh. að framkvæmd laganna nr. 97 frá 1933, og kom það í ljós bæði í þeim ummælum og eins síðar, að í raun og veru hefði hann ekki treyst sér til þess að framkvæma þau lög. Hann hefði sjálfur sagt kónginum, að þau væru „ónothæf“, og hann sagði áðan, að þau hefðu verðið óframkvæmanleg. Enda verður ekki hjá því komizt að segja það, að þessi hæstv.forsrh. hafi meðan hann var lögreglustjóri haft ýmsar undanfærslur með að framkvæma lögin. Ég vænti þess, að hæstv.forsrh. minnist þess, þegar hann annanhvorn daginn 21. eða 22. des. f. á. kom sjálfur upp í ráðuneyti til þess að reyna að fá mig til þess að samþykkja það, að framkvæmd laganna væri frestað a. m. k. um einn mánuð. Það vildi svo til, að hann kom ekki einn, og býst ég við, að hann mæli ekki á móti því. Það tókst ekki að fá mig til þess að samþ. þetta, og felldi hann því dóm í málinu daginn eftir. Annars fór þetta mál, eftir að dómurinn var fallinn í því, á milli dómsmrh. og lögreglustjóra, og skal ég ekki blanda mér inn í þær deilur, sem fram hafa farið milli fyrrv.dómsmrh. og núv. dómsmrh. um það mál. Mér virðist fyrrv.dómsmrh. standa þar fyllilega fyrir sínu máli. Þá skal ég koma að þeim ræðumanninum sem hér hefir lengst talað í kvöld. Þarf ég varla að taka það fram, að ræða hans var eins og venjulega, að hann hljóp úr einu í annað, og var illt að fylgja þræðinum. Þar sem hann annars var nokkur. Verð ég því að taka einstök atriði fyrir eins og þau bar að höndum í ræðu hans og svara þeim hverju fyrir sig. Hann var að tala um, að það hefði ekki verið fyrr en nú í þessu frv., að reynt hefði verið að taka nokkurt tillit til neytendanna. En veit hv.þm. ekki einu sinni það, að þegar í frv. því, sem flutt var um þetta efni hér á þingi 1931, var einmitt „gert ráð fyrir því, að fulltrúar frá bæjarstj. ættu sæti sem fulltrúar neytenda í þeirri n., sem átti að ákveða verðlagið á mjólkinni? Fulltrúar framleiðenda áttu náttúrlega að vera í meiri hluta, og það er í samræmi við það, sem almennt gildir, að menn, sem vilja selja sína vöru, eigi ekki að vera í minni hl. um það, hvaða verði þeir vilja setja á vöruna. Hv. þm. talaði mikið um samvinnuhug sinn í sambandi við þetta mál, að hann hefði lagt sérstaka stund á, að hér gæti verið sem bezt samkomulag, en framkoma hans, þegar hann semur slíkt nál. sem hér liggur fyrir, sýnir bezt, hvað þetta tal hans er á góðum rökum byggt, því að hann hefir gert leik að því að kljúfa n. að óþörfu og reyna að koma af stað ágreiningi, þó að það væri ástæðulaust, þar sem við vorum samþ. málinu og erum það enn. Hv. þm. langaði mikið til þess, að ég færi að segja frá því, hvað hefði verið rætt á fyrsta fundi stj. haustið 1933. Mig langar ekkert til þess að fyrra bragði að fara að segja frá skipun lögregluþjóna eða að fara að rifja upp það, að þá voru af ýmsum dregnar fram myndir og ályktanir um, að einhver ógnaröld myndi koma upp hér á landi, svo að menn mættu búast við að vera skotnir inn um gluggana, ef sósíalistar yrðu ekki fengnir til þess að mynda stj. með framsóknarmönnum. Eftir að bréf kom frá Alþýðuflokksmönnum um einskonar tilboð um samvinnu, þá hóf þáv. form. Framsfl. kröfu um það, að áður en kæmi til greina að ræða þetta tilboð sósíalista, þá yrðu að koma upplýsingar um, hvað sósíalistar vildu gera fyrir landbúnaðinn móti þeim kröfum, sem þeir vildu gera til stjórnarmyndunarinnar. Þá talaði hv.þm. mjög um þáltill.Ed., sem þáv. hv. 3. landsk. bar fram, og var með ýmsar útúrsnúninga um málið, sem ég ekki ætla að fara að rekja hér, þar sem nú er áliðið orðið að kvöldi. Ræða þm. S.-Þ. var slík þvæla, að ef ætti að fara að svara einhverju af henni, þá færi manni líkt og þeim, er héldi á garnflækju, sem klippt hefði verið af þannig, að endarnir stæðu alstaðar út úr, svo að maður veit ekki, hvern endann maður á helzt að taka í. Hv. þm. var að reyna að halda því fram, að það hefði ekki verið meiningin hjá flm.þáltill. í fyrra, að niðurstöður stj., eftir að hún hefði ráðfært sig við aðilja, skyldu verða lagðar fram í frumvarpsformi, og byggði hv.þm. þetta á því, að frv. væri ekki nefnt í þáltill. En þegar stj. hefir lokið rannsóknum og undirbúið eitthvert mál, þá er það venjulegt, að hún skili áliti um það í frumvarpsformi. Og ég man ekki betur en að ég tæki það fram í umr. um þáltill., að ef ég ætti um þessi mál að fjalla í stj., þá mundi ég reyna að skila árangri af rannsóknum samkv. þeirri till. í frumvarpsformi. Hvað þessi hv.þm. talar um Jón Þorláksson, það kemur mér ekki við, því að sá maður er einn af þeim, sem harðast deildi á mig á meðan ég var í ráðherrastóli, og ætla ég því ekki að taka málstað hans. Viðvíkjandi þeirri till., sem þáv. 1. landsk. bar þá fram um að fella niður miðpartinn úr till., þar svo nafngreindar eru þær stofnanir, sem stj. skyldi hafa til ráðuneytis, þá fullyrði ég, að hv. þáv. 3. landsk. (Jón Jónsson), flm.þáltill., greiddi atkv. á móti þeirri brtt. Hv. þm. var að tala um, að flm. áminnstrar þáltill. hafi ætlazt til þess, að þáv. stj. færi í eitthvert geitarhús til þess að fá nauðsynlegar upplýsingar um málið áður en hún legði till. um það fyrir Alþ. var það að fara í geitarhús að fara í þessu skyni til Sambands ísl. samvinnufélaga, Búnaðarfélags Íslands, Sláturfélags Suðurlands. Kaupfélags Borgfirðinga og Alþýðusambands Íslands? Þetta var nú meiningin með þáltill., að gert yrði, og þessa leið fór ég. Hv. þm. er enn að reyna að telja mönnum trú um, að 7. febr. sé í almanakinu á eftir 20. marz. við 1. umr. þessa máls var hann að halda því fram, að ég hefði ekkert gert í þessu máli fyrr en eftir kaupfélagsstjórafundinn, sem haldinn var 20. marz síðastl. En þó strax við 1. umr. skýrði ég honum frá því, að hann gæti gengið upp í stjórnarráð og lesið bréf, sem ég skrifaði 7. febr., þar sem það stendur skýrt, að þessir aðilar eru beðnir að gera sínar till. um málið. Það er sagt í þjóðsögu um selshausinn á Fróðá að hann hafi alltaf komið upp aftur, hvernig sem hann var barinn niður. Á sinn hátt er það eins með hv.þm. S.-Þ., að það er sama, hvernig rök eru færð á móti því, sem hann heldur fram hans firrur reka alltaf upp höfuðið aftur. Við slíka menn vil ég ekki eiga lengi orðastað. Ég skal nú gera grein fyrir því, hvers vegna ég skrifaði þessum aðilum ekki fyrr en 7. febr. til þess að biðja þá að leggja til menn að sínum hluta í viðkomandi n. Það var af því, að áður þurfti ég að útvega frá þremur þjóðlöndum upplýsingar um, hvernig hagað væri þar skipulagi á þessum málum, svo að þær upplýsingar gætu orðið til leiðbeiningar fyrir þá n., sem átti að skipuleggja afurðasölumálin. Og áður þurfti ég líka að reyna að fá áætlanir frá bæjarstjórnum um það, hve mikið þurfi af kjöti að kaupa í hverjum kaupstað landsins. Slík skýrslusöfnun tekur langan tíma, og ég sá, að þær skýrslur mundu ekki geta verið komnar til stj. fyrr en í febrúar í fyrsta lagi. Enda voru þær ekki allar komnar þegar ég skipaði n., Ennfremur þarf allmikinn tíma til að vinna úr slíkum skýrslum. Auk þess þurftu þeir fulltrúar, sem í n. eru, að fara til útlanda vegna starfa fyrir þau fyrirtæki, sem þeir stóðu í og störfuðu fyrir. Ýmsir fulltrúar í n. þurftu að vera á fundum vegna þess, að þeir voru í framboði til alþingiskosninga, og það tafði nokkuð afgreiðslu málsins, eða það, að n. gæti skilað áliti. En ég hafði tekið fram við form. n., að ég óskaði þess, að hann hraðaði undirbúningi sérstaks frv. um málið, svo að hægt yrði í tæka tíð að gefa út bráðabirgðalög um afurðasöluna, eða fyrir sláturtíð, til þess að þessi l. gætu komið til framkvæmda þegar á þeim þyrfti að halda. Ég vitna hér til þess, að ég sagði það við 3 menn, þá Vilhjálm Þór á Akureyri, Helga Bergs og Þorstein Jónsson kaupfélagsstjóra á Reyðarfirði, að ef ég hefði aðstöðu til, þá myndi ég gefa út bráðabirgðalög í tæka tíð fyrir sláturtíð. En það er alveg sama, hvernig þetta er sannað fyrir hv.þm. S.-Þ. Selshausinn kemur alltaf upp aftur, hvernig sem barið er á hann. Og nú vill þessi hv.þm. enn á ný halda því fram, að 7. febr. komi á eftir 20. marz á sama ári. Hv. þm. kom eitt sinn í ræðu sinni að málinu sjálfu, það var þegar hann talaði um till. okkar minnihlutamanna. En hann komst svo að orði, að með þeim væri sparkað í neytendur. Hann komst svo að orði af því, að við töluðum um vísitölur, en um vísitölur er og talað í stjfrv. sjálfu. Þetta hlýtur þá að vera af því, að við ætlumst til þess, að framleiðendur fái það verð fyrir afurðir sínar, sem þeir þurfa að fá til þess að geta lifað af framleiðslu sinni. Hv. 2. þm. Rang. svaraði þeirri fyrirspurn, sem hv.þm. S.-Þ. bar fram síðast, með því að lesa upp góða kafla úr grein, sem hv þm. S.-Þ. hafði sjálfur skrifað. Annars er það öllum vitanlegt, að í þeim löndum, þar sem afurðaskýrslur eru miklu fullkomnari en hjá okkur, þar eru einmitt til útreikningar yfir það, hvað sé „rentabilitet“ landbúnaðarins á hverjum tíma. Ég held, að þessi hv.þm., sem annars er ekki vanur að kynna sér tölur, hljóti að hafa séð þær tölur, sem eru „rentabilitet“ landbúnaðarins í Danmörku. Það getur verið, að ekki sé hægt fyrir okkur að ná eins fullkomnum skýrslum um þetta eins og Danir gera. En það er enginn vandi að verða þess áskynja. hve mikil verður að vera framleiðsla bænda til þess að þeir geti komizt vel af. Það má með því að lesa framtalsskýrslur. Auk þess veit hver bóndi, hvort hann hefir hagnazt eða tapað á ári hverju af þeim atvinnuvegi, sem hann hefir stundað. Það munu vera fljótreiknaðir þeir liðir, sem bændastétt Íslands hefir eytt í óþarfa í flestum árum. Íslenzkir bændur gera yfir höfuð ekki aðrar kröfur til lífsins en að hafa sitt einfalda og óbrotna framfæri, og það er ekki erfitt að komast eftir því, hvort þeirra framleiðsla frá ári til árs getur fullnægt þeirra einföldu pörtum. Ég hygg nú, að hv.þm. S.-Þ. hafi orðið þess áskynja, að jafnvel hans eigin flokksmönnum, bændum hér á Suðurlandi, hafi ekki fundizt sanngjörn sú mjólkurverðlækkun, sem hér hefir verið framkvæmd í bænum. Það er satt, að hún munar neytendur í Rvík ekki mjög miklu. Ég hygg, að þeir standi flestir jafnréttir eftir sem áður. En þess ber að gæta, að neytendur eru margfalt fleiri en framleiðendur. Þessi lækkun á mjólkurverðinu kemur að tiltölulega litlu gagni fyrir hvern einstakan neytanda, en af því að framleiðendur eru miklu færri, þá munar þá, hvern fyrir sig, miklu meira um verðbreyt., jafnvel þó ekki sé að ræða um nema fáa aura pr. lítra. Ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á því að hv.þm. S.-Þ. rataðist þó rétt á munn, er hann játaði það í niðurlagi sinnar löngu ræðu, að málið yrði þó leyst með því að fara leiðir, sem ég hafði lagt inn á.

Nei, nei, nei

. Jú, það sagði hann. Þessi hv.þm. hefir stofnað til óþarfrar deilu um þetta mál, því að hann gerði tilraun til að kljúfa n., þó að honum stæði til boða, að nál. yrði sameiginlegt. Hv. þm. byrjaði sitt mál með því að hefja óþarfa deilu um málið og lauk ræðu sinni með því að skopast að okkur þm. fyrir það, að við höfum verið að leggja því liðsyrði, að framleiðendur gætu fengið það verð fyrir afurðir sínar, sem þeir þurfa til þess að geta lifað af framleiðslunni.

Frsm. meiri hl. (Jónas Jónsson) [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Skgf. talaði hér nokkur orð, og ég fann það glögt, að honum var ljóst, að þetta mál er tapað fyrir hann og hans flokk. Og það er nú eins og stundum áður, að hann finnur sárt til þeirrar aðstöðu, að hann vill annarsvegar ekki, að hinar dreifðu byggðir verði troðnar niður, en verður hinsvegar að vera náinn samstarfsmaður þeirra manna, sem hafa hagsmuni af því, að þetta fólk sé skattlagt undir spekúlantana í landinu. Þessi hv.þm. sagði, að það hefði ekki þurft hugrekki til þess að gefa út bráðabirgðal. um síldarbræðslustöðina á Sólbakka. Ég hefi nú ennþá engan mann hitt, sem ekki álítur, að þau bráðabirðal. hafi verið vitlaus. Flokksblaði hans var það líka kunnugt, að þetta tiltæki hans var ekki heppilegt, að hann skyldi rétt áður en hann fór úr embætti gefa út l. um að taka atvinnutæki á þennan hátt undan yfirráðum þess rétta eiganda og fela þjóðfélaginu stjórn þess. Sérstaklega hlaut þetta að vera hættulegt frá sjónarmiði hans flokks, þar sem aðalbaráttan á milli Sjálfstfl. og Alþfl. er einmitt um þetta atriði, að taka atvinnutækin úr höndum einstakra manna og leggja þau undir þjóðfélagið. Enda kom það glöggt fram í umr. um málið, að Alþfl. var þessum hv.þm. þakklátur fyrir tiltækið, og fannst með því vera skapað kærkomið fordæmi. Það er alveg vitanlegt, að þáv. landbrh. gat vel, ef honum hefði verið mjög umhugað um landbúnaðinn, gert það sama eða svipað í afurðasölumálunum í vor fyrir eða eftir kosningar. Hann sagði nú um leið og hann lauk sinni ræðu, að hann hefði ætlað að koma skipulagi á kjötsöluna fyrir haustið, ef hann hefði verið áfram ráðh. En hvers vegna kom þessi hv.þm. þá ekki góðu skipulagi á mjólkursöluna? Um þá sölu er ekkert haust til í sama skilningi og um kjötið og því hægt að endurbæta tilhögun hennar á hvaða árstíma sem er. Og það var því ekkert annað en viljaleysi þáv. landbrh., sem gerði það að verkum, að mjólkursalan var ekki skipulögð í vor. En vissulega var stj. í þeim erfiðu kringumstæðum, sem ég hefi lýst viðvíkjandi hv. 1. þm. Skagf. Þau eru orðin um 20 blöðin, sem ráðizt hafa á Framsfl. fyrir aðgerðir hans í kjötsölumálinu. Þessi blöð eru flokksblöð hv. 1. þm. Skagf. og mér er ekki kunnugt um, að eitt einasta þeirra hafi mælt kjötsölunni bót. Ekki hefir komið ein einasta grein í þeim um, að það hafi verið rétt af forsrh. að gefa út þessi bráðabirgðal. Aðstaðan í Sjálfstfl. og flokki hv. 10. landsk. er þannig, að af þeim flokkum eða blöðum þeirra hefir aldrei verið minnzt á neitt, sem sé þessu til afsökunar. Sýnir þetta ekki hinn sanna hug flokkanna? Hvers vegna segir Vísir, að kjötið hækki um 33%, og í annari grein, að þingið hafi bjargað Rvík vorið 1933 undan þeim ókjörum, sem átt hafi þá að leggja á hana með mjólkurl., og skorar á það að gera nú hið sama í kjötsölumálinu? Íhaldsflokkurinn sem heild hefir aldrei sagt eitt einasta orð til stuðnings málinu, en hinsvegar er það liðið, að einn og einn þm. þess flokks afneiti blöðum flokksins, af því þeir sömu þm. hafa komizt að þingsæti í kjördæmum úti í sveitum landsins. En þeir þm. eru stöðugt að reyna að koma fleygum inn í frv., til þess að valda upplausn á því. Hv. 2. þm. Rang., sem seigastur hefir verið við að smíða þessa fleyga, hann vill leysa upp þessa löggjöf með því að leggja til, að hægt sé fyrir einstaka menn að verzla með kjöt utan við allt skipulag. Ef þetta hefði tekizt, þá hefði þessi lagabálkur orðið árangurslaus. Þá hefði það yndislega ástand komið aftur eins og það var, þegar bændur hér á Suðurlandi fengu 60 aura fyrir hvert kg. af kjöti gegnum Sláturfélag Suðurlands, það eina samvinnufélag, sem hann. hv. 2. þm. Rang., vildi kannske. ekki sverja fyrir, að hann bæri velvildarhug til, af því að félagar þess munu vera nokkuð margir úr hans kjördæmi. Hv. l.þm. Skagf. var að tala um, að Framsfl. væri svo lítill flokkur, borið saman við hans flokk, og að Framsfl. væri í stöðugri afturför. Ég vitna til þess nú, er Jón Þorláksson sagði árið 1932, eftir að hann hafði komið hv. 1. þm. Skagf. í stj. með tveimur framsóknarmönnum. Þá sagði hann, að hans hugsjón væri, að þegar Sjálfstfl. gæti ekki myndað meirihlutastj. einn sér, þá ætti hann að fá lánað í stj. hjá Framsóknarfl. til þess að framkvæma stefnu Sjálfstfl. Nokkrir menn úr Framsfl. aðhylltust þessa hugsjón Jóns Þorlákssonar, og þar á meðal hv. 10. landsk., sem gein yfir þessari flugu formanns íhaldsflokksins. Hver varð svo niðurstaðan? Hún varð sú, að í staðinn fyrir, að þegar hv. 10. landsk. kom sem utanþingsmaður í stj. í samstarf við þingflokkana, hafði hann töluvert fylgi í landinu, þá hefir þetta fylgi ákaflega mikið rénað nú, af því einu, að þessi maður hefir tekið að sér það hlutverk að vera í varaliði íhaldsins. Þessi mæti maður hafði gleymt gamalli ráðleggingu sjálfs sín, en hún var sú, að menn ættu aldrei að trúa íhaldsflokknum. Hann hefði átt að vita, hvernig handalag við íhaldið fer. Hann hefir tapað kjósendum sínum af vináttu sinni við þá menn, sem bændur álíta að sitji á svikráðum við þeirra menn. Svo lítið treysta bændur íhaldinu, að slík undur hafa gerzt að merkasti maður Bændaflokksins tapaði svo áliti sínu vegna vináttu sinnar við íhaldið, að hann féll við kosningar með miklum atkvæðamun.

Voru það undur, að hæstv. núv. forsrh. skyldi ná kosningu?

. Það voru afarmikil undur, að nokkur skyldi fella Tryggva Þórhallsson. Það sýnir aðeins ljóslega, að sá hefir fyrirgert trausti sínu, sem trúir íhaldinu. Það er svo langt frá því, að það sé nokkur ástæða fyrir hv. 1. þm. Skagf. að vera að klaga yfir þessu; hann ætti miklu heldur að reyna að leyna því, að hvenær sem frjálslyndir menn mynda samstarf við flokk hans, þá eyðileggjast þeir á sál og líkama, og þó sérstaklega á sálinni. Þá vék hv.þm. (ÞBr) að því, að það hefði ekki verið Bjarni Ásgeirsson, sem kom fyrstur með hina nýstárlegu hugmynd um það, að hafa verðjöfnunargjad og stórfellt skipulag á mjólkursölunni. En hann treystir sér ekki til þess að neita því, að Bjarni Ásgeirsson hafi undirbúið málið og fengið landbn. til að vera með sér í því að flytja það. Það þýðir ekki að neita þessu, því að þetta vita allir. Það væri undarlegt, ef þessi hugmynd hefði fæðzt í flokki hv. 1. þm. Skagf., að öll blöð þess flokks myndu með öllum sínum fallbyssum reyna að spilla fyrir l. Það myndu þau ekki gera, ef flokknum væru þau kær. Ég mun síðar tala um ræðu hv. 1. þm. Skagf. Ég finn glöggt, að honum er raun að núv. aðstöðu sinni, raun að því að hafa þau handjárn yfir höfði sér, sem blöð flokksins eru, en þau sýna glögglega hug flokksins til málsins. Ég vil minna á það, að á hinum mörgu fundum, sem haldnir voru austanfjalls, voru lesnar upp ritstjórnargreinar úr Morgunblaðinu og Vísi og ennfremur úr blaði hv. 10. landsk., og mælti enginn þeim bót. Sumir afneituðu blöðunum algerlega, en hvergi voru færð fram nokkur orð til varnar hlöðunum. Sumir létu alveg vera að minnast á þau, eins og t. d. hv.þm. Snæf. En hv. 1. þm. Skagf. og hv. 2. þm. Rang. afneituðu blöðunum algerlega. Þá kem ég að hv 2. þm. Rang. Hann var óánægður yfir því, að nál. frá meiri hl. n. væri svo langt. Það er ekki hægt að áfella þá, sem skrifuðu nál. En það er eins og þessi hv.þm. megi ekki heyra nefnda sögu málsins. Þarna endurtekur sig það sama og á fundunum austanfjalls. Það er alveg eins með þessa menn og þegar saltaranum var veifað yfir hausnum á kölska. Það er honum sjálfum að kenna, en ekki mér, að honum líður illa út af atkvgr. sinni í fyrra. En hann verður að þola, að minnzt sé á verk hans. Það var auðséð, að hv.þm. áleit nál. meiri hl. þá biblíu, sem hann yrði að styðjast við í flestum hlutum. Hann studdist við hið prentaða álit, þegar hann var að glöggva sig á því, sem hefði gerzt í fyrra. Af því má sjá, hvað það var hentugt fyrir hann að hafa þetta álit. Hv. þm. gat ekki hrakið eitt orð af því, sem stóð í nál. Og þegar það er athugað, hvað hann hafði mikla þörf fyrir að drekka meðan hann flutti ræðu sína, og í hve mikilli geðshræringu hann var, þá hafa áheyrendur fengið hugmynd um, að það var bara fortíðin, sem var honum óþægileg. Það hefir víst verið nál., sem kom þessum hv.þm. til þess að láta þau orð falla, að það væri rétt að setja þingið undir eftirlit. Hvaða þjóðir eru það, sem hafa sett þingin undir eftirlit? Það er þar sem persónufrelsi, fundafrelsi og prentfrelsi hefir verið afnumið. Ég gat ekki betur séð en hann væri að minna á það einræðisland, sem Sjálfstfl. virðist eftir ýmsum blaðagreinum hafa tekið sér til fyrirmyndar. Í Þýzkalandi er þingið undir eftirliti, eða öllu heldur lagt niður sem lýðræðisstofnun. Blöð flokksins tala um einræðisfyrirkomulagið sem fyrirmynd, þar sem Einstein er útlagi nr. 14 og mörg hundruð beztu vísindamenn og rithöfundar þjóðarinnar fá ekki landvist vegna frjálsmannlegra skoðana sinna. Þar er draumur hv. 2. þm. Rang. gerður að veruleika.

Er þetta um mjólkurlögin?

. Það er út af því, að Sjálfstfl. vill setja þingið undir eftirlit. Hv. þm. (PM) komst í úfið skap út af atkvgr. um samvinnufélögin. Hann var eitthvað að tala um það, að þar væri misjafn sauður í mörgu fé. Það voru helzt góðir menn í Sláturfélaginu, en það er víst af þeirri ástæðu, að það nær yfir kjördæmi hv.þm. En hann er samt á móti því, að Sláturfélagið sé stutt. Hann sagðist ekki ætla að þvo sér. Hvers vegna þarf þessi hv.þm. að þvo sér? Er það einhver innri nauðsyn fyrir hann að vera óhreinu? Ég verð að játa, að ég hefi aldrei heyrt tekið svona til orða fyrr. Mér finnst að þarna komi fram dýrkun á óhreinindunum. Hv. þm. gat ekki fært ástæðu fyrir fjandskap sínum. Jón Þorláksson vildi í fyrra ekki spyrja samvinnufélögin. Hverja átti þá að spyrja? Ég hélt því fram, að ekki væri völ á færari mönnum. Ekkert þýðir að spyrja kaupmenn. Þeir hafa ekkert gert í vöruvöndun ullar, kjöts eða osta. Þetta vita allir. Ef Jón Þorláksson hefði getað bent á færari menn, þá var auðvitað ekkert við því að segja. En það hefir Jón Þorláksson ekki gert, og ástæðan er sú, að hann hefir ekki getað það. En hver varð svo niðurstaðan? Hún varð sú, að leitað var til samvinnufélaganna. Ég er ekki að áfella landbrh. fyrir að gera það. Nei, þvert á móti. Það átti einmitt að tala við þessa menn, sem hv. 2. þm. Rang. vill ekki að sé talað við. - Þegar hv.þm. fór að tala um það, hvað hann hefði staðið sig vel á þinginu vorið 1933, þá varð mér á að brjóta blað við þá frásögn. Ég kemst þá ekki hjá því að minnast á orsökina til þess. Ég verð þá að byrja á upphafinu. Það var Bjarni Ásgeirsson, sem fyrstur flutti málið 1932. Síðan var það árið 1933, að Framsfl. reyndi að lokka flokksbræður hv. 2. þm. Rang. til þess að fylgja málinu. Það var spilað á hégómagirnd eins þm. sjálfstæðismanna og hann fenginn til þess að vera 1. flm. málsins. Frv. komst svo gegnum Nd. og til 3. umr. í Ed. Hvað varð svo málinu að falli? Ekki það, að blöð framsóknarmanna skrifuðu á móti því. Nei, það voru blöð sjálfstæðismanna, sem skrifuðu á móti málinu, og svo að segja allir samherjar hv. 2. þm. Rang. þrumuðu á móti því, sérstaklega þáv. form. flokksins. Svo þegar málið var komið þetta langt, þá snúast spilin. Hv. 2. þm. Rang. sagðist hafa ætlað að vera með því. En það er næsta ólíklegt, þar sem tókst að eyðileggja málið samt. En það hefir víst átt að reyna að halda honum hreinum og undirbúa það, að hann, byði sig fram í bændakjördæmi. Það, sem gerist bak við tjöldin, er þetta: Eftir að málið hefir gengið gegnum 2. umr. í Ed., þá er mótstaðan frá Jóni Þorlákssyni svo öflug, ekki eingöngu í Ed., heldur líka í bæjarstj., að sagt var af Jóni Þorlákssyni og nánustu samherjum hans, að sala mjólkurbúanna austanfjalls skyldi verða stöðvuð, og að bærinn myndi taka til sinna ráða og setja upp eigin mjólkursölu. Dettur hv. 2. þm. Rang. í hug, að fylgismenn Bjarna Ásgeirssonar hafi sleppt málinu af tómum leikaraskap? Nei, það varð að vera ástæða fyrir því. Og ástæðan var, að öll blöð íhaldsins voru á móti málinu. Í Ed. valt málið á hv. 2. þm. Rang. og hótuninni um að spila bændurna austanfjalls út úr mjólkursölunni hér í Rvík. Þegar svona var komið, þá var óskað eftir því, að málið væri lagt á hilluna. Það er þetta og ekkert annað, sem er tekið fram í nál. meiri hl. Enginn reynir að mótmæla því, að þetta var vegna innri baráttu milli Korpúlfsstaðabúsins annarsvegar og bændanna austanfjalls hinsvegar. Sú barátta er eins og allir vita afarsterk. Það getur meira að segja verið, að Jón Þorláksson hafi af þeirri ástæðu ekki óskað eftir járnbraut. Það þurfti stjórnarskiptin 1927 til þess að koma skriði á þetta mál og stofnun búanna austanfjalls. Ef þau hefðu ekki komið, þá hefði alls ekki verið hugsað um mjólkurlög. Mjólkurframleiðendur í nágrenni Rvíkur voru ekki færir um að koma slíkum l. í kring. Hv. 2. þm. Rang. getur ekki mælt á móti því, að þeir menn, sem höfðu barizt móti mjólkurl., ætluðu að eyðileggja búin austanfjalls með því að setja upp samkeppnisbú. Þeir höfðu í þessu skyni keypt lóð leynilega. Sú stofnun átti að miðast við áþján og eymd bændanna, en þessi fyrirætlun varð ónýt, þegar járnbrautarplanið féll niður. Það er ekki til neins fyrir hv. 2. þm. Rang. að afsaka sig. Það er einungis honum og hans flokki að kenna, hvernig fór 1933. Og eftir að þessi ræfill af l., sem komst í gegn, hafði þvælzt fyrir fótum stj. var hann afnuminn með bráðabirgðal. Það er ekki þörf að svara fyrir barnið, hvað Alþfl. hefir gert í þessu máli. Og þau orð, sem hv.þm. las sem tilvitnun og form. Alþfl. hefir látið falla - ef rétt var lesið - í garð þeirra manna, sem af hálfu íhaldsins réðu í mjólkurmálinu, voru alls ekki óeðlileg frá hans sjónarmiði. Í till. þessara tveggja hv. bændavina kemur það enn fram, að þeir hirða ekkert um að læra af fordæmi Eyfirðinga, heldur að útpína neytendur eins og hægt er. Eyfirðingar hafa fundið það, að undir vissum kringumstæðum er meiri gróði að lækka mjólkina eitthvað heldur en hækka. Og Mjólkurfélagið er búið að lækka sína mjólk úr krónu og niður í 42 aura, og er, eftir því sem mér skilst, að lækka niður í 40 aura. Þessi mikla lækkun Mjólkurfélagsins síðan á stríðsárum hefir ekki þótt svik. Af hverju? Ekki var hækkunin framkvæmd af ást til neytenda, því að forstjóri þessa félags hefir verið mjög grimmúðugur í þeirra gerð fyrr og síðar. Það var af því, að menn fundu, að það var takmarkað, hvað hægt er að bjóða neytendum. Þessi leyndi fleygur í till.hv. minni hl. lítur ósköp sakleysislega út á yfirborðinu, en er þess eðlis, að hann mun áreiðanlega sprengja mjólkurmálið, ef gengið er inn á hann. Það eru falleg orð, sem þessir ágætu menn segja, að allur hagnaður af skipulagningunni eigi að fara til framleiðenda. Hv. þm. veit vel, að ef hann flettir í gömlum bókum, er nóg dæmi að finna um það, að ef bændur ætla að hafa allan bæinn á móti sér, bæði braskarna og hina fátæku alþýðu, þá komast þeir ekki neitt. Þá verður niðurstaðan hin sama og nú er, þegar allmargir bændur í kjördæmi hv. 2. þm. Rang. fá 11-12 aura fyrir lítrann af sinni mjólk. Það er treyst á, að það verð hækki til stórra muna, jafnvel þótt neytendum sé sýnd nokkur sanngirni, en ekki eintómt harðræði. Það er alveg nauðsynlegt í þessu máli að skýra það til róta. Það þarf að brjóta til mergjar þær leyndu hvatir og athafnir. Það þarf að segja frá mjólkurframleiðendunum hjá kaupfélaginu austur frá og atkvgr. hv. 2. þm. Rang., þegar hann vill ekki láta spyrja samvinnufélögin, og útskýra, hvers vegna hv.þm. heldur ennþá, að hann geti sprengt samtökin í þessu máli, geti gert framleiðendur og neytendur að óvinum. Það er bókstaflega af því, að menn Sjálfstfl. eru með Morgunblaðinu og Ísafold og þeim tuttugu sjálfstæðisblöðum, sem hafa þrumað á móti skipulagningu. Það er enginn innri skoðunamunur hjá hv. 2. þm. Rang. og hinum pólitísku ritstjórum Morgunblaðsins og Vísis. En það á við í þessu tilfelli að vera óhreinn á sumum stöðum, en reyna að sýnast hreinn a. m. k. þegar verið er á öðrum stöðum. Það, sem nú hefir gerzt í þessu skipulagsmáli, er blátt áfram það, að sterkustu aðilar í landinu í þessu efni, samvinnufélögin annarsvegar, sem málsvari bænda, og verkamannafélögin hinsvegar, ætla sér að leysa þetta mál á skynsamlegan hátt. Og þau hafa jafnvel aðstöðu til að leysa það betur en sumar mestu þjóðir; t. d. er ekki búið að leysa mjólkurmálið í Kaupmannahöfn svipað því eins vel og er í Eyjafirði. Sannleikurinn er sá, að þessu sterka samvinnufélagi hefir tekizt betur en maður yfirleitt veit að gerzt hefir hjá nágrannaþjóðum. Og þó að við komumst ekki eins langt hér og Eyfirðingar, þá er samt hægt að komast í áttina. Þá kem ég að framleiðslukostnaðinum. Ég hafði lagt ákveðna spurningu fyrir mína hv. andstæðinga, sem halda fram, að mjólkurverðið gæti orðið byggt á útreikningi um verð eftir framleiðslukostnaði. Þeir hafa engu svarað, ekkert útlent dæmi nefnt um, að þetta hafi verið gert, og ekki heldur neitt innlent. Það hefir aðeins verið nefnd ein ritgerð, sem ég skrifaði og snertir þetta mál ekki nema að litlu leyti. Þeir hafa þess vegna alveg gefizt upp, það hefir farið eins fyrir þeim og Jóni Jónssyni og forstjóra Mjólkurfélagsins á dögunum, - þeir gátu engin dæmi nefnt. Þeir fimbulfamba um hluti, sem þeir ekki vita til, að neinsstaðar hafi verið reyndir. Þegar ég spurði, hvort þeir vildu ekki selja fiskinn við framleiðsluverði, þá sögðu þeir ekkert um það. Þeir vita, að þetta er ekki hægt. Þeir vita, að það hefir ekki nokkurn skapaðan hlut að segja þetta á Spáni eða Ítalíu: „Við viljum, að sjómennirnir, sem sækja fiskinn, og stúlkurnar, sem þurrka hann, fái aðstöðu til að lifa við viðunandi kjör í menningarlandi - þó að sumir kannske álíti ekki jafnvel þörf á að þvo sér - og við viljum miða fiskverðið við það“. Í þessu liggur það fullkomna strand hjá þessum mönnum. Þessi útreikningur þeirra er „grunnfært fleipur. Hvorki fyrr né síðar hafa þeir komið með röksemdir. Og svo heldur hv.þm., að hann geti bjargað sér út úr þessu með því að snúa út úr grein, sem ég skrifaði fyrir tuttugu árum og stendur óhögguð enn í dag. Þar geri ég alveg ljósan muninn á tveimur hagfræðistofnum, sem liggja bak við allar deilur um hagfræðimál, skoðun auðmannanna og öreiganna. Hvergi er nokkur mótsögn við það, sem hér er um að ræða, né talað um, að vörur séu seldar eftir framleiðslukostnaði. Það er sýnt fram á, hvernig aðalhöfundur jafnaðarmanna, Karl Marx, hafi leitt rök að því, að bak við allt liggi líf, framfærslan eins og undiralda, en ofan á komi bylgjurnar eftir atvikum. Þetta er viðurkennt af öllum í aðalatriðum. Og 85% af öllum hagfræðingum halda því fram, að það megi ekki líta við að reyna að miða við það, hvað þurfi til þess, að menn fái nóg til að lifa af. En hvernig færi um stétt þá, sem hv. 2. þm. Rang. heyrir til, ef við t. d. hugsum okkur, að kominn væri taxti á hennar vinnu, svo sem 25% af eyrarvinnukaupi í Reykjavík? Ég geri þá ráð fyrir, að þessi stétt mundi líða undir lok, þar sem enginn vegur væri til að kaupa lífsnauðsynjar fyrir greitt kaup. Nú vill svo vel til, að þessi stétt hefir ekki við þessi kjör að búa. T. d. hefir þessi hv.þm. tekið 30 þús. kr. árið sem leið fyrir eitt einasta mál, sem hann flutti fyrir hæstarétti. „Dýr mundi Hafliði allur“. Hvað mundi framleiðslukostnaðurinn vera eftir þessum kokkabókum, ef sá tími af æfi hans, sem hann vann að þessu máli, er 30 þús. kr. virði? Er hann hér að hugsa um framleiðslukostnaðinn eins og Karl Marx taldi hann koma til greina? Ég held ekki. Hér eru óblandaðar andstæður á ferð hjá hv.þm. Og ég verð að segja, að það þarf brjóstheilindi hjá þessum hv.þm. til þess og yfirleitt hans stétt - að slá um sig með því allt í einu, að þeir vilji verja fyrir hungurvofunni. Ég hafði dálítið gaman af lestri hv.þm. á þessum sundurlausu atriðum úr grein minni; þegar getið er um öldurnar á yfirborði markaðsins, þá las hann lágt. Af hverju? Af því að hann vildi blekkja, vildi leyna því, að ég tók skýrt fram þessa hlið málsins, að veröldin kann ekki ennþá að fara eftir þessu. Jafnvel þeir, sem virkilega vilja bæta lífskjör almennings, verða að viðurkenna, að bylgjurnar ofan á verði stundum allmiklar og verði ekki við það ráðið. Enda sést þetta, vel af þeim árum, sem gengu yfir heiminn síðan þetta var skrifað. Ég hygg ég hafi þá gengið frá þessu atriði um framleiðslukostnaðinn, sem þessir þrír hv. andmælendur frv., sem alltaf hafa tafið fyrir þessu skipulagsmáli, ekkert vita hvað þeir meina með, þó að þeir slái honum fram í sínum rökþrotum. Þeir geta ekki bent á neina staðreynd sínu máli til stuðnings. Hv. 10. landsk. ásakar mig eins og félagar hans fyrir það að hafa sagt frá rótum þessa máls. Er það mér að kenna, þótt hann gerði ekki neitt í þessu máli? Aðrir hafa knúð það fram, og að honum nauðugum, að því er virðist. Hann kvað lítinn samvinnuhug að sjá í þessu nál. Hvernig á að vera hjá mér samvinnuhugur við aðstandendur þeirra blaða, sem hafa tortryggt og rógborið þessa skipulagsviðleitni á alla lund? Hvernig á að verða samstarfshugur við hann, ritnefndarmann að því blaði, þar sem ýtarleg ritstjórnargrein er skrifuð til ófrægingar stj. fyrir þetta skipulagningarstarf? Það er sagt, að verið sé að taka frelsið af bændum. Í greininni segir einnig, að bændurnir hafi verið frjálsir hingað til um að leggja verð á sína vöru, Sláturfélagið hafi lagt verð á kjötið í Reykjavík og kaupfélögin fyrir norðan o. s. frv. Þessi grein er nafnlaus og stendur því á ábyrgð þessa hv.þm. Hvernig var svo þetta „frelsi“ Sláturfélagsins til þess að ákveða verðið? Ég man tölurnar, sem Helgi Bergs gaf mér upp, hvað bændur fengu hæst nokkur undanfarin ár. 1931 voru það 85 aurar, 1932 60 aurar, í fyrra, 1933, 72 aurar, en í haust fyrir skipulagninguna, fullyrða þeir, sem að skipulagningunni hafa staðið, að það muni verða 93-95 aurar. Ég vil nú spyrja hv. 10. landsk.: Finnst honum þetta ekki dásamlegt frelsi fyrir Sláturfélagið, að mega ákveða 60 aura fyrir kjötkíló fyrsta flokks? Þetta var fyrsta árið, sem þessi hv.þm. var ráðh. landbúnaðarmála. Ég áfellist hann ekki út af þessu; hann hefði litlu getað til vegar komið, en hann beitti sér heldur ekki fyrir skipulagningu. En ég bendi aðeins á, að hans blað virðist vera ánægt með þetta ástand. Ég er nú búinn að vera æðimikið á ferðum austanfjalls upp á síðkastið, og ég veit ekki um einn einasta mann, sem ekki er þakklátur fyrir aðgerðir í þessu máli. Íhaldsmenn eru leiðir yfir því, að forgangan var hjá framsóknarmönnum, og leiðir yfir sínum blöðum, sínum mönnum og sínum flokki fyrir að vera á móti málinu. Bændurnir eru svo hlálegir, að þeir gefa ekki túskilding fyrir það frelsi að fá 60 aura fyrir kílóið, móts við núverandi áþján skipulagsins, sem veitir þeim frá 93-95 aura fyrir kílóið. Lítum svo til Eyjafjarðar, þar sem blöðin sögðu vera þetta dásamlega frelsi með kjötverðið. Ég hefi það frá kaupfélagsstjóranum þar, Vilhjálmi Þór, að dag nokkurn í fyrra sumar var kílóið af kjötinu kr. 1.30. Og svo berast hvaðanæva þennan sama dag kjötskrokkar, og hvað haldið þið að verðið hafi hrapað? Það komst niður í krónu. Var þetta ekki glæsilegt ástand fyrir bændurna? Hvernig heldur hv.þm., að honum takist að sannfæra menn um það, að hann sé heill í þessu máli, þegar blað hans talar eins og það talar, sem flytur sæg af andstyggilegum ósannindum í ritstjórnargrein um það mál, sem við erum að reyna að þoka áfram og með árangri? Það stendur ekki á samhug og samstarfshug hjá mér og þeim, sem vinna með mér í þessu máli og gagn er að vinna með. Við viljum vinna með þeim, sem við höfum reynt í örðugleikunum og vitum að hafa hagsmuni af góðri úrlausn málsins. Því að ég get líka sagt hv. 10. landsk. það, að þeir skynsamari verkalýðsleiðtogar líta ekki eingöngu á það, að skipulagningin hafi í för með sér einhver þægindi fyrir verkamenn. Þeir hafa þá víðsýnu ástæðu, að ef bændur á Suðurlandi fá 60 aura eða 72 aura fyrir kjötkílóið, þá líður ekki á mjög löngu áður en stórir hópar af þessum sömu bændum flosna upp og koma til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar ofan á litla atvinnu, sem fyrir er, og auka á eymdina. Þetta má kannske kalla eigingirni, en framsýn er hún og viðeigandi. Skynsamir bændur óska ekki eftir, að verkamönnum líði illa. Til eru þeir bændur, sem það vilja, helzt þeir, sem hafa nú verið að slá sér á þennan nýja flokk, sem hefir eiginlega gert sér að takmarki að spilla á milli stéttanna. En sú aðstaða skynsamra bænda að óska líka eftir vellíðan verkamanna, byggist á tvennu: sjálfsagðri mannúð auðvitað og svo meðvitundinni um það, að ef eymd og hungur er í kaupstöðunum, t. d. Reykjavík og Hafnarfirði, þá hafa þeir ekki markað og verzlun, ok þeir sjálfir ofurseljast eymdinni á sama hátt. En því betur sem verkamönnum líður, því meiri markaður fyrir sveitirnar. Á þessum grundvelli er samstarf um núv. stj. byggt. Það er ekki byggt á neinum fimmaurahrossakaupum um vegavinnukaup, heldur á djúpum skilningi á þörf þjóðfélagsins í heild og lífsmöguleikum stóru stéttanna í landinu. Ég hafði skorað á þennan hv.þm. að standa við dylgjur sínar um það, að eitthvað annað en skipulagsmálið hafi knúið Framsfl. til að óska eftir stjórnarskiptum í fyrra. Hann nefndi það lögreglumálið. Það er rétt, að það var eitt af málunum, en það var líka margt annað af æskilegum hlutum. Heldur hann, að við framsóknarmenn höfum verið ánægðir yfir strandgæzlunni? Heldur hann, að við höfum verið glaðir yfir því, að sjá þann mann, sem unnið hefir hið mesta afrek í strandgæzlunni, ofsóttan og fölskum ásökunum hellt yfir hann eins og óbótamann með vísvitandi lygum af hans öfundarmönnum? Og þessi ofsóknarmál halda áfram í tvö ár, til þess að halda honum frá sjónum, varna honum að vinna sitt þjóðþarfa starf. Við töluðum ekki mikið um þessa hluti, en við mundum þá. Eða heldur hv.þm., að það sé ákaflega mikil ánægja í Dölum, þar sem reknir voru frá sjö skólanefndarformenn eftir að hann var fallinn við kosningarnar í vor? Eða t. d. þegar sjálfur hinn ágæti maður, sýslumaður Dalamanna, þótti of auðvirðilegur til að vera í skólanefnd? Hann þurfti að rýma fyrir flokksmanni hv.þm. Eða þegar svo langt er gengið að taka varð bónda, sem var hans flokksbróðir í vor, til þess að koma að presti, sem er enn meiri flokksmaður, í formennsku í skólanefnd. En hvað um þetta. Við vorum ekki að verðleggja ámóta atriði og þetta, sem þá voru fram komin, heldur var það afkoma fólksins. En hv.þm. talaði um lögreglumálin. Hver var hans stefna í því máli? Hann veit, að stjórn hans borgaði út 400 þús. kr. í laun til þessara manna, sem stafaði af því, að bandamenn hans æstu upp fátæklingana móti sér fyrir tveimur árum með mjög auðvirðilegri framkomu. Menn, sem höfðu 16 þús. kr. í laun, eins og ritstjóri Vísis, vildu níðast á mestu smælingjunum í bæjarvinnunni. Út af þessu urðu óspektir, sem alkunnar eru orðnar. En var það tilvinnandi af bandamönnum þessa hv.þm. að hefja þennan leik til þess að verða á liðugu ári að kasta út 400 þús. kr.? Ég segi nei. Síðan farið var að líta á hag þeirra stóru stétta í landinu hefir ekki þurft þennan her, af því að fátæklingarnir hafa vitað það, að það er verið, þó af veikum mætti sé, að lyfta þeim til betri kringumstæðna. Þess vegna eru engin barefli upp tekin. Þá var það svo, að á fáum dögum létu 1300 menn innrita sig í ofbeldisfélag í bænum, sem tók allar venjur eftir þeim versta glæpaflokki, sem nokkurntíma hefir starfað í þjóðflokki skyldum okkur Íslendingum. Þessi hreyfing breiddist svo það út, að sumir sýslumenn landsins í þessum sama flokki vegsömuðu þetta og skrifuðu greinar um það, og það er vitað um a. m. k. 2 bandamenn hv.þm., sem studdu þessa óverulegu hreyfingu. Ég geri ráð fyrir, að hann viti um fólkið, sem var að æfa, í Kveldúlfsportinu, sumpart niðursetningar úr bænum og allskonar óþjóðalýður, sem var þar að æfa einhver ofbeldisverk, sem ekki var lýst fyrirfram, en stóðu í nánu sambandi við bandamenn hv.þm. Hér á landi hefir ekkert verið gert, sem minnti á ofbeldisflokkinn í Þýzkalandi, nema þetta eina. Og það var sama aðferðin í Kveldúlfsportinu eins og hjá Hitler, þegar hann var að æfa sína pilta, og það voru vissir spekúlantar og braskarar, sem lögðu í kosningasjóðinn hjá Hitler, og alveg eins var þetta hér, hjá þessum mönnum, sem æfðu í Kveldúlfsportinu. Við skulum hugsa okkur, að það hafði farið eins og hv. 10. landsk. bjóst við, að þessi flokkur, sem hafði innan sinna vébanda hreyfingu, sem innskrifaði 1300 menn á útmánuðunum 1933 og hafði liðsaukann í Kveldúlfsportinu, við skulum hugsa okkur, að hann hefði tekið völd og farið að eins og í Þýzkalandi, þegar ríkisherinn sameinaðist auðmannahernum. Hvað gerðist þá? Þá var þingið sett undir eftirlit. Þá var Einstein gerður númer 14 meðal útlaga landsins. Það þýðir ekkert fyrir þennan hv.þm. með þennan ólánsfélagsskap, sem hann lenti i, að gera lítið úr því, að lögreglumálið hafi nokkra þýðingu, því að ástæðan til, að þetta datt niður eins og kommúnisminn og æfði í Kveldúlfsportinu þessa niðursetninga og allt fólk, sem þar var nú farið að vera heima sem niðursetningur, það er heppilegt fyrir þá, og það er bókstaflega af því, að þeir vita, að meðan þetta bandalag stendur að stj., þá þýðir ekki að vera að æfa niðursetninga og annað fólk til að gera óspektir hér. Sýslumennirnir, sem höfðu skrifað í blöðin um þessa hreyfingu, hættu því og vildu láta það gleymast, að þeir höfðu verið með þessu. Ég vonast því til, að þessi mikli kennimaður, sem ég hugði þennan hv.þm. einu sinni vera, hann sjái nú og skilji, að þessi valdalegi inngangur í landinu hefir verið ákaflega óheppilegur frá siðferðislegu sjónarmiði hér á landi, ekki að hann sé potturinn og pannan í þessu öllu, heldur hefir hann verið það, sem Jón Þorláksson óskaði eftir, varalið fyrir þann flokk, sem er ekki í meiri hl. í landinu, og í skjóli þessa varaliðs var þetta gert, sem ég drap á. Það er rangminni hjá hv.þm., að það hafi verið þessi mikli maður, sem nú er farinn úr Frsmfl., sem hafi gert þessa kröfu við stjórnarmyndunina 1933, að landbúnaðarmálin væru sett á oddinn, því að það var ógæfa þessa góða manns, að hann trúði þessum manni of vel og hafði of háar hugmyndir um hans einlægni og hæfileika. Þess vegna var það, að þótt þetta væri í boði, sem gaf Rangárvallasýslu 40 þús. kr. á ári og Árnessýslu 60þús. fyrir sama kjötmagn, svo að teknar séu tvær sýslur og ein vörutegund, þó að þetta væri í boði, lét sá mæti maður ekki úr því verða að styðja málið áfram, af því að aðalmennirnir voru núv. hæstv. fjmrh. og útflutningsstjórn Sambandsins, að okkur öllum öðrum ólöstuðum, sem að þessu stóðum og vorum þar minni menn. Hv. þm. tók svo til orða, að hann vildi ekki afsaka Jón Þorláksson, af því að hann hefði verið á móti sér meðan hann var í stj. Ég heimta ekki vörn fyrir þennan mikla borgarstjóra hér, en hinsvegar ferst honum ekki jafnkærleiksríkt við hann eins og þessum miklu manni úr íhaldsflokknum fórst við hans flokk. Þegar Jón í Stóradal kom á fundi austur í sýslur, þá breiddi sýslumaður þar kærleiksfaðminn á móti honum, þakkaði honum fyrir starf hans og vildi öll blíðmæli við hann eiga. Og þetta var rétt. Þessi sýslumaður, þó að ég dáist ekki að öðru leyti að hans yfirborði, þá tók hann sína afstöðu með hreinskilni og réttlæti. Og þó að ég vilji ekki ráðleggja hv. 10. landsk. að ganga þessa braut, þá á hann þó þess að minnast, að hann var í 2 ár í bandalagi við Jón Þorláksson, og hans valdalegi metnaður er bundinn við þann tíma, sem Jón unni honum að vera í stj. Hv. þm. var að reyna að vera fyndinn, er hann sagði, að ég héldi, að 7. febrúar væri í okkar tímatali á eftir 20. marz. En hv.þdm. hafa tekið eftir því, að ég hefi ekkert um þetta sagt og ekkert minnzt á 7. febrúar. En það, sem hann á við með 7. febrúar, er, að hann gekk þá inn á mína till., sem hann lét drepa 28. nóv. í fyrra. Þá hefir hann skrifað Sambandinu og Alþfl. og beðið þau um að búa til frv. Ég er þakklátur hv.þm. fyrir, að hann sá, að hann hafði haft þarna rangt fyrir sér, eins og oft áður, og ég hafði reynzt forsjálli með mína, till. heldur en hann, en það kemur ekki við þessu máli, því að það, sem till. Jóns gekk út frá og hann reyndi ekki að verja, var að einhverjir menn í Stjórnarráðinu gerðu rannsóknina. Síðan átti að spyrja samvinnufélögin, og svo átti að fleygja þessu inn í þingið. En á þessum tíma, frá því að þingi sleit og til 7. febr., hafði hann snúizt frá Jóni í Stóradal og til mín, og 7. febr. var hann kominn á mína skoðun í málinu. Ég var ekki nema stuðningsmaður annara, sem höfðu forustu þessa máls, og gerði ekki kröfu til að vera meira. Sá, sem fyrst og fremst hafði forgöngu þessa máls, var Jón Árnason. Hann og Eysteinn Jónsson áttu mestan þátt í því, að þetta var gert að aðalmálinu í samningunum við Alþfl., að byggja á því nýja stjórnarmyndun, en mín till., sem hv. 10. landsk. lét fella, var blátt áfram lítill liður í þessu máli. En áður en Jón Árnason kom með þetta og ég kom fram með mína brtt., var Jón Árnason búinn að afla sér allrar vitneskju um fyrirkomulag þessa skipulags í nágrannalöndunum, og ef hv.þm. hefði verið svo forsjáll að leita um þetta til Sambandsins, þá hefði hann ekki þurft að síma til útlanda eftir þessum upplýsingum. Og ef hann hefði viljað vera fljótur, þá hefði hann ekki þurft annað en að síma til Sveins Björnssonar, og þá hefði hann fljótlega getað fengið allar upplýsingar, ef hann hefði viljað. Þess vegna er það, að 5. febrúar gerist ekkert annað en það, að hann veit, að kaupfélagsstjórarnir eru búnir að taka upp málið og undirbúa það. Svo kemur nefndin og henni er afhent frv., og í henni voru aðalmennirnir þeir sömu, svo sem Jón Árnason og Egill Thorarensen, svo að ég nefni aðeins tvo, og svo einn af greindustu mönnum, sem starfað hafa í Alþfl., séra Ingimar Jónsson. Allt, sem þessi hv.þm. gerir, er það, að hann skrifar 7. febr. og lætur félögin í bænum, eins og Sambandið og Sláturfélagið, ekki svara sér fyrr en komið er undir vor, en virðist ekki hafa símað til þeirra. Í stuttu máli, hann gerir ekki nokkurn skapaðan hlut í þessu máli nema að senda þetta plagg frá sér, og hans þegjandi játning liggur í því, að því aðeins fór hann frá grundvelli Jóns í Stóradal og inn á grundvöll minn, að hann sá, að hans grundvöllur var hruninn og ekki til neins að halda áfram á honum. Ég álít það virðingarvert af þessum þremur andstæðingum framsóknarmanna, hvað þeim leiðist, að hér sé talað um aðdraganda málsins; í því liggur játning þeirra, hvernig þeir standa í því. Ég vil minna hv. 2. þm. Rang. á það, þegar hann kom austur í Rangárvallasýslu og fór að tala við sína menn, hvernig hann ætti að taka í þetta mál, þá kom einn af beztu bændum héraðsins með dæmi um þessa afstöðu hv.þm. og nokkuð margra af félögum hans, sem hafa hallazt að sömu skoðun. Hann benti á, að hér í Rvík væri þessi harða ádeila á lögin, en þegar út í sveitirnar kæmi, þá þættust þeir vera vingjarnlegir í garð málsins. Og ef maður tæki flokkinn eins og einingu, þá mætti taka, án þess að vilja meiða flokkinn, dæmi af dýri, sem okkur, sem höfum verið við smalamennsku, er kært, nefnilega hundi. Þessi bóndi sagði, að þessi aðferð flokksins væri eins og hjá hundi, sem hann hefði eitt sinn mætt á bæ, hann hefði komið og flaðrað með rófunni, en urraði um leið og fitjaði upp á trýnið. Varð honum þá að orði: „Hvoru á ég að trúa?“ - Þannig er öll frammistaða íhaldsins í þessu máli.

Magnús Guðmundsson Hv. þm. S.-Þ. hefir nú fengið eitt af sínum köstum. Hefir hann nú haldið hér ræður, sem hafa staðið eitthvað 3 stundir samtals. Mér dettur ekki í hug að svara honum í stuttri aths. Getur verið, ef maður verður svo heppinn, að hann fái kast við 3. umr., að ég segi þá við hann fáein orð, en nú hefi ég ekki tækifæri til þess, þar sem ég fæ aðeins stutta aths. Ég tók líka eftir því, að af öllu því, sem hann sagði nú síðast í 1½ klst, var ekki eitt orð um málið sjálft. Honum hefir orðið tíðrætt um blöð sjálfstæðismanna. Ég held, að óhætt sé að segja, að hann haldi hér aldrei ræðu, sem hann vill leggja mikið í, án þess að hann minnist á blöð sjálfstæðismanna. Það sýnir, að hann er við ekkert eins hræddur og þau. Það er því óþarfi fyrir okkur sjálfstæðismenn að taka málstað okkar blaða meðan maður, sem ekki er ónæmari á það, hvað er „agitatoriskt“ en hv.þm. S.-Þ., óttast blöð okkar mest. Ég get tekið undir það, að ég undrast, hvernig kosningin fór í Strandasýslu, en annað mál er það, hvort hæstv.forsrh. tekur það sem kompliment til sín. Afbökun hv.þm. á orðum Jóns Þorlákssonar borgarstjóra dettur mér ekki í hug að elta uppi, en það vil ég segja honum, að hann gerir mér of hátt undir höfði, þegar hann heldur, að andstæðingar mínir verði veikir á sál og líkama af að starfa með mér. Ef svo væri, þá mundi ég óttast um hans sálarlíf, þar sem hann hefir nú starfað með mér í fjvn. í 1½ mánuð. Líkamann er ég ekkert hræddur um, en sumir læknar segja sálina veika fyrir. Hæstv. forsrh. vildi helzt, að ég hefði þagað í þessum umr., og skil ég það vel, en ég ætla mér ekki að fara eftir því, hvers hann óskar. Ég hefi sýnt fram á, að hann hefir fengið skýlausar fyrirskipanir um að framfylgja mjólkurlögunum, fyrst skriflega 29. des. 1933 og síðan oft munnlega. Það er upplýst, að hann hefir sjálfur farið til atvmrh. og beðið hann að fresta framkvæmd þessara l., og hann hefir gert allt, sem hann gat, til að fresta lögunum og eyðileggja þau, m. a. með því að senda í ráðuneytið til athugunar skjöl úr máli, sem hann átti að dæma, út af brotum á þessum l. Þetta sýnir, hvernig hans hugur hefir verið, og þarf ekki frekar um það að ræða. Hann talaði um bréf frá því í febr. 1934, sem Stjórnarráðið sendi honum um fullnægingu hæstaréttardóms. Þar er ekki um neitt annað að ræða en fullnægingu hæstaréttardómsins. Hann segist ekki hafa fengið áður fyrirskipun um að fullnægja dóminum. Þetta er rétt. Það er ómögulegt að fullnægja dómi, sem hefir verið áfrýjað, fyrr en hæstaréttardómur er fallinn. En þetta er allt annað en að fresta framkvæmd mjólkurlaganna. Að dómi er ekki fullnægt vegna áfrýjunar, þýðir það, að ídæmd refsing verður ekki afplánuð fyrr en hæstaréttardómur er kominn. En lögunum, sem dæmt er fyrir brot á, er sannarlega ekki þar með frestað. Þetta munu allir skilja, og blekkingavefur hæstv.forsrh. kemur honum því að engu haldi. Ég get ekki verið að skattyrðast við hann um það, hversu skýlaus séu þessi mjólkurlög frá 1933. Það stendur í l., að óheimilt sé að selja mjólkina ógerilsneydda. Síðan segir hann, að það sé svo mikill vafi, hvernig beri að skilja þessi orð, að hann þori ekki að taka á sig framkvæmd þeirra. Hver getur talið þessi ákvæði vafasöm? Skýrari fyrirmæli er yfirleitt ekki hægt að gefa, og það var ekki kjarkur, heldur vilji, sem vantaði hjá hæstv.forsrh. til að framkvæma mjólkurlögin. Það var kannske eitt rétt í því, sem hann sagði, og það var, að það hefði verið of mikil linkind að láta hann sitja kyrran í embætti. Ég skal svo ekki hafa þessu aths. lengri, en mun koma betur að þessu við 3. umr., ef tilefni gefst til. Að síðustu vil ég benda á, að það er óviðeigandi, að hv.þm. S.-G. skyldi ekki fá áminningu fyrir það, er hann í síðustu ræðu sinni fór með svívirðingar um þjóð, sem við höfum mikil viðskipti við. Þetta á ekki að vera svo það er hættulegt þessu landi, og ég álít, að hæstv. forseti - það er ekki sá, sem nú er í stólnum - hefði ekki átt að láta það óátalið.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Það er með hálfum huga, að ég ræðst í að taka til máls eftir þessar miklu deilur, sem fram hafa farið og kallaðar hafa verið umr. um mjólkurmálið. Ég vil þó aðeins, áður en málið fer til atkvgr., gera ofurlitla grein fyrir afstöðu okkar Alþýðuflokksmanna. Hv. 2. þm. Rang. las hér upp nokkur orð eftir mig úr umr. um mjólkurmálið á aðalþinginu 1933, til þess að sýna, að ég hefði verið andstæðingur þess frv., sem þá lá fyrir. Það, sem hann las þar, hefir sjálfsagt verið rétt upp lesið. Ég var þá ásamt öðrum Alþfl.mönnum á móti því frv., sem þá lá fyrir, en á því var mjög mikill munur og þessu frv., sem nú er til umr., eins og menn geta augljóslega séð með því að bera l. frá 1933 saman við þetta frv. Í l. frá 1933 er gert ráð fyrir algerðu einveldi framleiðendanna yfir mjólkurverðinu. Í þeim l. átti að skipa 5 manna n., og þar af gátu neytendur í hæsta lagi búizt við að fá tvo. Ef við athugum frv., þá sést, að neytendur eiga að skipa tvo, framleiðendur tvo, og ráðh. einn. Við skulum segja, að sá ráðh., sem nú fer með landbúnaðarmál, skipi mann, sem tilheyrir bændastéttinni og fylgi framleiðendum að málum. En um leið og stj. skipar þennan formann, þá ber hún beinlínis ábyrgð á gerðum meiri hl. n., ef hann framkvæmir eitthvað með þeim manni, sem stj. skipar, en af hinna hálfu eiga neytendur og framleiðendur að hafa jafna aðstöðu, enda er það eðlilegt, og ég skil ekki í þeim mönnum, eins og hv. 10. landsk. og hv. 2. þm. Rang., sem reyna að koma sem ósanngjarnlegast fram í garð neytenda, reyna að gera þeirra áhrif að engu og reyna að koma málinu á þann rekspöl, að láta líta svo út, að allt gangi út yfir þá. Grundvöllurinn undir samkomulagi Alþfl. var það, að hafa fyrir augum bæði hagsmuni framleiðenda og neytenda, svo sem frekast er hægt, t. d. að minnka sölukostnað á mjólkinni og láta það ganga til beggja, eins og hv.þm. vita, af því að samkomulagið hefir verið birt opinberlega. Það er ekki von, að hægt sé á annan hátt að ná samkomulagi við neytendur en þeir hafi einhvern hlut um þetta að segja og einhvern hagnað þar af, ef þeir eiga að leggja á sig kvaðir, sem eru þó það, að undir þetta fyrirkomulag falla allir þeir menn, sem hafa komið upp búum í grennd Rvíkur og gert það að verkum, að miklu meiri mjólk er nú á boðstólum en áður. Þess vegna mótast afstaða mín gagnvart þessu frv. af þeim ástæðum, að tekin hefir verið til greina sú uppástunga, sem Alþfl. hafði komið með. Allur blær l. frá 1933 er í þá átt, að framleiðendur ráði lögum og lofum um allt skipulagið. Þess vegna var það meira að segja svo, að fundir í fjarlægum héruðum áttu að geta samið skipulag um sölu mjólkur í Rvík og Hafnarfirði, og verður ekki annað séð en að þeir hafi átt að geta ráðið öllum kröfum um heilbrigðisstjórn á sölu mjólkurinnar, öðru en því, sem tekið er fram í l. um gerilsneyðingu. En þess hefir oft verið krafizt, að heilbrigðisstj. hafi eitthvað að segja um sölu mjólkur, t. d. hvernig búðirnar skuli útbúnar o. s. frv. Ég segi það enn, að ég er undrandi yfir þeirri till., sem er á þskj. 407 frá minni hl. landbn., þar sem þeir minna á að þess sé vænzt, að framleiðslan njóti til fulls þess hagnaðar  Ég geri ráð fyrir, að þeir meini, að framleiðendur eigi að njóta hagnaðarins að fullu, en þetta er ekki rétt, einkanlega af því að hagsmunir bænda, til langframa krefjast þess, að verð mjólkur lækki frá því, sem nú er. Hagsmunir bændu krefjast þess, að verðið á þessari vöru lækki til munu frá því, sem nú er, því að þá má búast við þeim möguleika, að meira verði keypt af mjólk. Hinsvegar má líta á það, að þeir menn, sem selja mjólk sína innan takmarka bæjarins og þykir hart að sér gengið, að verða að borga verðjöfnunarskatt, eru jafnframt með því verndaðir gegn því, að bændur lengra að dembi mjólk sinni á Rvíkurmarkaðinn og fari í mjólkurstríð, svo að mjólkin lækki óeðlilega í verði. Við höfum fallizt á það, að bændur fái viðunanlegt verð fyrir mjólk sína, því að alþýðan í kaupstöðunum á mikið undir því komið, að bændum vegni vel, og auk þess er það stefna okkar og vilji að sýna öllum stéttum réttlæti. Hv. frsm. meiri hl., þm. S.-Þ., sem talaði hér f. h. meiri hl. n., en þó mest fyrir eigin reikning, var að tala við hv 1. þm. Skagf. um það, að sjálfstæðismenn hefðu átt að taka í útrétta hönd jafnaðarmanna um bæjarbúskap meðan tími var til. Ég lýsti yfir því í umr. í fyrra, að ég teldi bæjarsölu á mjólk heppilegustu leiðina, en þá yrði bærinn jafnframt að reka bú sjálfur, til þess að geta jafnan ráðið yfir ákveðnu mjólkurmagni og ákveðið verðið. En vitanlega var engrar samvinnu að vænta um slíkt frá sjálfstæðismönnum, enda tekur tíma að koma slíku skipulagi á. En ég vil taka það fram, af því að hv.frsm. var að gefa í skyn, að við jafnaðarmenn ætlum okkur að fresta þessu stefnumáli í bili, að það er skoðun Alþfl. eftir sem áður, að bæir, sem hafa, aðstöðu til þess eins og Reykjavík hefir, eigi svo fljótt sem unnt er að hverfa að bæjarbúskap og bæjarsölu á mjólk. Ég vil geta þess út af þeirri brtt., sem komin er fram frá minni hl. landbn., að í fyrra, er mjólkurlögin lágu fyrir, lagði Jón í Stóradal ríka áherzlu á að gæta þess í lagasetningunni að þvinga málið ekki fram gegn vilja neytendanna. En hv. 10. landsk. er einmitt að gera sitt til að vekja óánægju neytendanna með lögin, með því að bera fram brtt. þess efnis, að engin von sé til þess, hversu mikið sem sparast kann á skipulaginu, að neytendur njóti þar nokkurs góðs af. Ég mun fylgja frv. óbreyttu, því þótt ég hafi skrifað undir nál. með fyrirvara, þýðir það ekki, að ég muni koma með brtt., heldur það, að ég hafði ýmislegt að athuga við sumt í nál.

Magnús Jónsson [óyfirl.]: Ég á hér brtt., sem mundu breyta frv. til talsverðra muna, ef þær yrðu samþ. Ég mun því halda mér við málið sjálft og tala um einstakar greinir og brtt., eins og gera á við 2. umr., þótt hv.frsm. meiri hl. landbn. hafi látið sér sæma að eyða hér nokkrum klukkutímum í skraf um Kveldúlfsportið, fangabúðir nazista og annað, sem kemur þessu máli álíka mikið við. Ég er satt að segja hálfhissa á forseta, að leyfa slíkar umr. En hv.frsm. meiri hl. hefir það sér til afsökunar, að hann hefir víst varla komið í stól sinn áður síðan þing hófst. Ég held, að á þessu máli séu aðeins tvær skoðanir hér í d., önnur sú, er ég hefi, og hin sú, er allir aðrir dm. hafa. Ég heyrði það á ræðu hv. 4. landsk., að Alþfl. ætlar að svíkja umbjóðendur sína í þessum málum og stuðla að því, að landbúnaðurinn í kaupstöðunum verði lagður niður. Ég hafði þó búizt við, að jafnaðarmenn yrðu samherjar mínir í þessu máli. En þeim er það auðsjáanlega ekki síður kappsmál en öðrum hér að lýsa sem ákafast yfir fylgi sínu við frv. Brtt. hv. 10. landsk. gengur í þá átt, að spilla frv. frá því, sem það nú er. Það á að gera það að ófrávíkjanlegu skilyrði, að neytendur megi aldrei njóta neins þess hagnaðar, er skipulagið kynni að hafa í för með sér, því að viðbótin er auðvitað bara til sýnis, „a. m. k. þangað til framleiðendur hafa fengið framleiðslukostnað sinn greiddan“. Mér þætti gaman að vita, hvenær þessi hv.þm. teldi, að bændur hefðu fengið þann kostnað greiddan, og þótt svo væri, er samt engin skylda, að neytendur njóti neins hagnaðar í verðlækkun eftir það, samkv. orðalagi till. Í þessari till. eiga víst að felast ákúrur fyrir þá voðalegu hagsbót í þágu neytenda, að mjólkurpotturinn lækkaði um 2 aura í haust. Þetta er einn liðurinn í því kapphlaupi, að vera sem mest með málinu. Hæstv. forsrh. gerði sér mjög tíðrætt um mjólkurstríð milli bænda austanfjalls og framleiðenda kringum og í Rvík, og skildist mér, að hann þættist hafa afstýrt því með verðjöfnunarskattinum, sem renna ætti til bænda austanfjalls til að þeir héldu sig frá Rvíkurmarkaðinum. Ég skal játa það, að ég get fallizt á þessa hlið málsins. Að vísu má segja, að þessi verðjöfnunarskattur sé ósanngjarn, en hann kemur þó einhverjum að notum. En hitt er alveg óafsakanlegt, að láta framleiðendur í Rvík borga stórfé, sem enginn hefir gagn af. Enginn á jarðríki hefir gagn af þeim 160 þús. kr., sem reykvískir framleiðendur eiga að gjalda fyrir það, að glundra nýmjólk sinni saman við aðra mjólk og spilla henni þannig, til þess að verða að láta gerilsneyða hana á eftir. Sá skattur getur aðeins orðið til þess eins að eyðileggja framleiðendurna. Ég veit það að vísu, að hv. d. er staðráðin í því að skella þessum skatti á og að ég verð hér ofurliði borinn. En það getur verið, að ég reyni þá að tala um málið á öðrum vettvangi, og þeir, sem þar mæta, hafi þá aftur áhrif á þingið. Hæstv. forsrh. sagði, að Rvík yrði vafalaust undir, ef til mjólkurstríðs kæmi við austanbændur, og af einskærum kærleika til reykvískra framleiðenda og til þess að hjálpa þeim er það þá tekið til bragðs, að láta þá, sem áður hafa selt mjólk sína með engum kostnaði, greiða nú í hreinsunarkostnað og dreifingar 180 þús. kr. á ári. Það mætti ef til vill segja, að 20 þús. kr. af þessu, verðjöfnunarskatturinn sjálfur, gæti komið að einhverju liði í þessu mjólkurstríði, en þær 160 þús. kr., sem teknar eru af framleiðendum fyrir gerilsneyðingu, hjálpa þó enn betur til að koma í veg fyrir mjólkurstríð. Því ef annar aðili er drepinn fyrirfram, þá verður auðvitað ekkert úr neinu stríði. Hæstv. forsrh. sagði, að dreifingarkostnaður á mjólk framleiðenda hér í bænum væri 5 aurar á lítra. Þetta eru ósannindi, annaðhvort vísvitandi eða óvísvitandi. Langoftast er dreifingarkostnaðurinn enginn. Viðskiptamennirnir koma með sínar flöskur og fötur undir mjólkina og borga hana út í hönd. Eða skyldi eiga að bjarga þessum framleiðendum með því að láta þá borga 8-10 aura fyrir gerilsneyðingu á hverjum potti? Hæstv. ráðh. sagði, að ef Reykvíkingar væru látnir einráðir um sölu mjólkur sinnar, yrði oft svo misjafnlega mikil mjólk á markaðinum, að það yrði að láta vinna úr nokkrum hluta bæjarmjólkurinnar. En þetta er alveg þveröfugt. Áður en bæjarlandið var ræktað var einmitt oft mjólkurskortur hér á haustin. En Reykvíkingar hafa lagað þetta, að vísu með ærnum kostnaði. Og þrátt fyrir hinu auknu mjólkurframleiðslu í Rvík hefir enginn stungið upp á því að taka fyrir flutninga á mjólk til bæjarins. Það er hin mesta fjarstæða, að ég sé mótfallinn þessu frv. Ég álít, að það eigi að gerilsneyða alla þá mjólk, sem glundrað er saman og flutt langar leiðir; en það á ekki að lögbjóða að glundra hreinustu nýmjólk saman við aðflutta mjólk alveg að óþörfu. Ég álít líka fyllilega réttmætt og nauðsynlegt að skipuleggja söluna á þeim 4 millj. lítra, sem fluttir eru til bæjarins árlega. Hæstv. forsrh. hefir hafið mjólkurstríð með þessum lögum. Og ég get fullvissað hann um það, að þetta mál er ekki búið enn. Það er að byrja. Málið er knúð fram af kjósendahræðslu, en það mun koma á daginn, að Reykvíkingar, sem lagt hafa millj. kr. í ræktun hér í kring og framleiða um 1 millj. mjólkurlítra á ári, láta ekki mótstöðulaust leggja allt í rústir fyrir sér. Þó að ég verði undir í þessu máli hér í d., getur sumt verið, að ég geti komið einhverju til leiðar utan þings, sem hafi áhrif á málið.  (Rödd úr stigaherberginu: Er þetta úr Kveldúlfsportinu?)  . Úr hvaða dauðragröf kom þetta hljóð? Þá vil ég minnast örfáum orðum á afstöðu jafnaðarmanna. Ég ætla nú að spá því, að svo fari, að þeir dansi með mér í þessu máli áður en lýkur. Ég bauð þeim að vera með mér í tilraunum um að laga frv., og skyldi ég þá taka brtt. mína aftur og afsala mér þannig þeim pólitíska hagnaði, er ég hefði af aðstöðu minni. En því boði var hafnað, svo að útlit er fyrir, að handjárnin séu þar komin a. m. k. á annan úlnliðinn. En við skulum nú samt sjá, hvort þeir finna ekki áður en lýkur upp einhverjar nýjar till. í málinu, eins og t. d. með barnamjólkina í fyrra. En þá munu Reykvíkingar minnast þess, að það hafa þeir gert af kjósendahræðslu. Hv. frsm. var að tala um, að hann vildi spyrða menn saman í máli þessu. Ætli spyrðubandið geti nú ekki slitnað? Hv. 4. landsk. segist auðvitað vera ennþá með því, að bærinn setji upp kúabú. Hvað verður þá um samkomulagið við bændurna, sem ekki vilja leyfa reykvískum framleiðendum að verzla með mjólk sína? Ég veit ekki, hvort ég á að fara út í fyrri ræðu hv.frsm., sem mátti heita skemmtileg vitleysa, þar sem sú seinni var hinsvegar nauðaleiðinleg vitleysa. Hann sagði m. a., að ég vildi láta selja ógerilsneydda mjólk úr löggiltum fjósum, og gerði sér yfirleitt mjög tíðrætt um fjósbása og talaði illa um þá. En fjósbásar geta verið ágætir, og það viðurkenndi hv.flm. líka þegar hann löggilti fjósbásana í Reykholti og lét þá renna inn í skólann. Þá sagði hann og, að ég vildi, að fátæk börn drykkju óhreina mjólk úr fjósbásunum, en fína fólkið gerilsneydda mjólk frá Korpúlfsstöðum. En ég kaupi nú einmitt mjólk úr einum þessum fjósbás, sendi þangað með aura á morgnana. Þá spurði hann, hvort ég teldi Spánverja, Portúgala og Ítali hræ, af því að ég talaði um, að allir vildu lifa á þessu hræi, Reykjavík. Hvernig skyldu Spánverjar og þessar þjóðir taka því, ef þeir væru búnir að koma sér upp flota og við færum að reyna að setja þeim stólinn fyrir dyrnar. Þá spurði hann, hvort ekki ætti að vera verkaskipting í þjóðfélaginu. Þegar hann fór að tala um þetta, sá hann hinar hræðilegustu ofsjónir. Hann sá Öskjuhlíð græna upp á brún, fagra og frjósama sem Eden. Það var alveg óskaplegt. Fram til þessa hefir ræktun við bæi verið talin til framfara bæði af framsóknarmönnum og öðrum, og þingið verið örlátt á fé í ræktunarvegi. En ég vil bara spyrja hv.þm., hvað hann álítur, að liggi fyrir íbúum þessa bæjar og þjóðinni í heild, ef það gengi reglulega illa að selja fiskinn. Og það er alveg rétt, að hinar suðrænu þjóðir eru alltaf að setja nýjar og nýjar hömlur hjá sér á innflutning fiskjar. Sá voði vofir yfir okkar þjóð um hver áramót, að fiskbirgðir hlaðist upp í landinu og verði óseljanlegar. En væri það þá nokkur voði fyrir þennan bæ, ef allt landið í nágrenni Rvíkur væri vel ræktað? Ég held, að það væri ekki nema gott fyrir Reykvíkinga að geta þá farið að lifa á landbúnaði, þegar neyðin knýr þá til að draga úr útveginum. Mér virðist því, að þessi röksemdaleiðsla hv.þm. S.-Þ. sé algerlega öfug, eins og flest annað í ræðu hans. Mér skildist á hv.þm., að lausn þessa máls væri einkum fólgin í því að blanda mannviti í mjólkina, og að það hefði verið gert á Akureyri. Ég veit ekki, hvernig á þetta er litið fyrir norðan, en árangurinn mun vera talinn sá, að mjólkurverðið lækkaði þar niður í 25 aura lítr. við það, að mannviti var blandað í mjólkina. Samkv. þessu skilst mér, að tilgangurinn muni vera sá, að lækka mjólkurverðið hér sunnanlands niður í 25 aura ltr. Ætli bændurnir yrðu þá sérstaklega ánægðir yfir því, þegar það liggur við, að þeir ætli nú að ærast út af því, að mjólkin hefir nýskeð verið lækkuð um 1-2 aura - eða niður í 40 aura ltr.? En við skulum nú segja, að gengið verði út frá sömu hlutfallslækkun á verði mjólkurinnar og á Akureyri, og að þessi óguðlega eða vitlausa mjólk, sem berst hér á Reykjavíkurmarkaðinn, yrði seld á 28-29 aura ltr. - allur kostnaður við hreinsun og sölu hinnar víðfrægu mjólkur við Eyjafjörð mun vera talinn 6-8 aur. pr. ltr. - samkv. því ættu bændur að fá 17-19 aur. fyrir ltr. - En bændur hér á Suðurlandi ættu eftir sama hlutfalli að fá 28-29 aur. pr. ltr., ef hreinsunar- og sölukostnaður væri talinn 11-12 aur. pr. ltr. - Annars virðist hugsjón hv.þm. vera sú, að neytendur mjólkurinnar eigi að borga 25 aur. pr. ltr., en að bændur og aðrir framleiðendur eigi að fá 29 aur. pr. ltr. Hér er því um að ræða samskonar dæmi og af konunni, sem vildi vera ákaflega fótsmá og þurfti að kaupa sér skó. Hún bað að selja sér skó, sem væru stórir að innan en litlir að utanmáli. Mér virðist, að hér hafi komið fram í þessu máli alveg samskonar kröfur um mjólkurverðið. Það er bent á útsöluverð mjólkurinnar á Akureyri sem hugsjón eða fyrirmynd, en jafnframt er þess krafizt, að mjólkurframleiðendur hér sunnanlands fái sem hæst verð fyrir mjólkina. - Annars er það máske réttara fyrir mig að tala fremur um þetta mál á öðrum vettvangi en hér á Alþingi, t. d. á borgarafundi hér í bænum, ef verða mætti, að það hefði þau áhrif þar, að losað yrði um handjárnin á einhverjum hv.þm.

Er þetta hótun?

. Já, það er hótun.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., enda, hefi ég fáu að svara og hér liggja aðeins fyrir tvær brtt. frá hv. minni hl. landbn., sem ég hefi áður minnzt á. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum til andsvara hv. 1. þm. Skagf., enda kom ekkert fram í þessari aths. hans, annað en það, sem ég hefi áður svarað, og nenni ég ekki að endurtaka það. Þó var það eitt nýtt atriði, sem ég vildi gera aths. við. Hv. þm. sagði, að ég hefði komið til þáv. hæstv.atvmrh. (ÞBr) fyrir jól í fyrravetur og beðið um, að fresta mætti framkvæmd mjólkurlaganna fram að áramótum. Þetta er rétt hermt, en þrátt fyrir það er engin röksemd í því fólgin til stuðnings þeim framburði hv.þm., að ég hafi alveg viljað slá lögunum á frest. Ég óskaði aðeins eftir, að framkvæmd þeirra yrði frestað fram yfir jólin, vegna hátíðanna. Þá kem ég að hv. 1. þm. Reykv., sem er aðalandstæðingur þessa máls hér í þd. Ég svaraði honum nokkrum orðum í fyrri ræðu minni, og skal ekki endurtaka það, enda geri ég ekki ráð fyrir, að við verðum sammála í þessum efnum. En það voru nokkur atriði í ræðu hv.þm., sem virðast stafa af algerðum misskilningi á málinu. Hv. þm. sagði, að þeir peningar, sem mjólkurframleiðendum væri ætlað að greiða fyrir hreinsun og gerilsneyðingu mjólkurinnar, ca. 180 þús. kr., færu ekki í vasa nokkurs manns, þeim væri bara kastað á glæ. Þetta er alveg ný kenning, að peningar, sem greiddir eru út, renni ekki í vasa nokkurs manns!! Þessir peningar fara auðvitað til þeirra manna, sem annast um hreinsun mjólkurinnar og vinna að því. Nú fer vitanlega miklu hærri upphæð í dreifingarkostnað mjólkurinnar hér í bænum, eða upp undir ½ millj. kr. Þennan dreifingarkostnað er að miklu leyti hægt að losna við. Eins og allir vita, þá er það sáralítið af mjólk, sem framleiðendur hér í bænum geta losnað við fyrirhafnarlaust. Það getur náttúrlega staðið svo á, að einstöku menn geti látið mjólkina í næstu hús, og vera má, að hv.þm. hafi þá aðstöðu, að hann geti fengið mjólk til síns heimilis rétt við húsvegginn. En megnið af mjólkinni er flutt að í bæinn, og daglega mætir maður tugum af vögnum, sem eru að dreifa mjólkinni víðsvegar um bæinn, og það kostar mjólkurframleiðendur geysimikla vinnu auk innheimtukostnaðarins. Svo að það er mjög mikil spurning um, hvort kostnaðurinn við þessa fyrirhöfn er ekki meiri nú heldur en hann þarf að vera, þegar hið nýja fyrirkomulag er komið á, eins og lögin ætlast til. Ég skal taka það fram, svo að ég tali alveg vífilengjulaust, að einstöku af hinum smærri mjólkurframleiðendum í bænum og nágrenninu, sem vinna sjálfir að dreifingu mjólkurinnar og þurfa nálega enga vinnu að kaupa til búsins, þeir geta orðið hart úti fyrir hinu nýja skipulagi. En sú mjólkurframleiðsla er rekin á röngum grundvelli. Búin eru smá og rekin á of litlum löndum, með erlendum kjarnfóðurkaupum. En þeir mjólkurframleiðendur, sem hafa sæmilega stór bú, 10-20 kýr, og þurfa að kaupa vinnu til hússins til að dreifa mjólkinni um bæinn og innheimta verðið, hafa síaukinn rekstrarkostnað með hverju ári og margfalda erfiðleika af innheimtunni. Af þessu stafar það, að margir af hinum hyggnari framleiðendum í nágrenni bæjarins eru ekki á móti þessu skipulagi á mjólkursölunni. Þeir sjá, að þetta hefir verið of erfitt fyrir þá, og vænta sér hagsbóta af þessu fyrirkomulagi. Af sömu ástæðu eru mjólkurframleiðendur í nágrenni Akureyrar, sem stóðu utan við félagsskapinn fyrst í stað, nú komnir inn undir þetta skipulag. Það er þeim blátt áfram hagsmunamál. Þá minntist hv.þm. á, að það kostaði að jafnaði mikið fé að framleiða mjólk hér í grennd við bæinn. En stóra atriðið í því máli er, hvað það kostar mikið að flytja mjólkina á markaðinn og að geta haldið viðskiptamönnunum. Það er léttara að losna við mjólkina á einum stað, eða fylla í skörðin eins og eftirspurnin segir til í bænum, því að um leið og skipulag er komið á mjólkursöluna, verða engin föst viðskipti við einstaklinga. Hv. þm. sagði, að till. sínar í þessu máli hefðu ekki mikið fylgi hér í þd., en hann skyldi sýna það svart á hvítu, að þær hefðu fullkomið fylgi hér í bænum og grenndinni. Á að skoða þetta sem hótun frá hv.þm., um að hann ætli að vinna á móti þessu skipulagi á mjólkursölunni? Það er vitanlegt, að einmitt með því að egna hlutaðeigendur á móti skipulaginu, þá er það helzta leiðin til þess að láta lögin ekki ná tilgangi sínum og framkvæmd og skipulagningu mjólkursölunnar takast verr en ella, a. m. k. til að byrja með. Og hver yrði svo aðalafleiðingin af því? Hún yrði vitanlega sú, að neytendur mjólkurinnar hér í bænum, og ekki sízt framleiðendunum í grennd við bæinn, er unnið hið mesta ógagn. - Þetta hefir komið ákaflega glöggt í ljós í nágrannalöndunum, Noregi, Svíþjóð og Englandi, þar sem samskonar skipulag, á mjólkursölunni hefir verið framkvæmt um nokkurra ára bil. Þar, sem mjólkurframleiðendur hafa orðið fullkomlega samtaka um framkvæmd skipulagsins, þar hefir það orðið þeim öllum til mikilla hagsbóta. En á einstökum stöðum, þar sem deilur hafa risið um mjólkurmarkaðinn, í nágrenni við Osló og Stokkhólm, voru mjólkurframleiðendur, sem næst stóðu markaðnum, æstir upp til mótspyrnu gegn skipulaginu. Þar hefir útkoman orðið sú, að framleiðendur hafa yfirleitt orðið fyrir miklum hnekki, engu síður þeir, sem gerðu uppreisn á móti skipulaginu. Það er alveg fullvíst, að ef ekki rís upp óeining á milli þeirra, sem eiga að búa undir skipulaginu, og ef ekki tekst að dreifa þeim eða æsa þá gegn því, þá er hægðarleikur að láta það verða þeim til mikilla hagsbóta; engu síður þeim, sem búa í nágrenni við bæinn. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að með þessum lögum - sérstaklega verðjöfnunargjaldinu - ætti að drepa mjólkurfrumleiðsluna í Rvík. En í þessu eru í raun og veru fullkomnar mótsagnir, því að þeir, sem eiga að njóta framleiðslunnar hér í Rvík, eiga ekki að borga verðjöfnunargjald af mjólk, sem framleidd er á ræktuðu landi innan lögsagnarumdæmisins, og gildir það fyrir eina kú fyrir hvern ræktaðan hektara. Það er fullkomlega vitað mál, að samkv. samningum, sem nú er verið að gera við framleiðendur hér í Rvík, fá þeir nettó talsvert hærra verð fyrir mjólkina en aðrir mjólkurframleiðendur. - En þá komum við að hinu, hvernig þessir framleiðendur hér í bænum og grenndinni standa að markaðinum, ef mjólkurstríð verður hafið og markaðurinn hér í bænum verður yfirfylltur af þeim, sem framleiða ódýrari mjólk og mundu selja hana við lægra verði. Hér ber allt að sama brunni. Það er fengin fullkomin reynsla fyrir því erlendis, í Noregi, Svíþjóð og Englandi, eins og ég gat um áðan, að það er skipulagið á mjólkursölunni, sem bjargar öllum hlutaðeigendum, enda hefir það alstaðar reynzt vel. Þjóð eins og Englendingar, sem jafnan hafa orðið síðastir allra þjóða til þess að setja höft á verzlun og viðskipti manna á meðal, þeir hafa nú komið þessu skipulagi á mjólkursöluna hjá sér fyrir tveimur árum síðan. Hér á landi hefir verið beðið of lengi með þær framkvæmdir. Og ég skal segja hv. 1. þm. Reykv. það, að þrátt fyrir hótanir hans og staðhæfingu um það, að gerð verði uppreisn gegn þessum lögum hér í bænum, þá skal ég bera fram aðra staðhæfingu á móti, og hún er sú, að þetta skipulag skal verða framkvæmt, svo sem lögin mæla fyrir, og sigra að fullu. Hv. þm. skal ekki takast að æsa hér upp mótþróa gegn lögunum og eyðileggja árangurinn af þeim. Og svo skulum við talast við um þetta aftur, eftir hálft ár eða svo. Ég er alveg óhræddur við hótanir hv.þm. og bíð rólegur átekta í þessu máli.

Frsm. minni hl. (Þorsteinn Briem) [óyfirl.]: Hv. 4. landsk. komst þannig að orði, að minni hl. n. væri að espa neytendur gegn mjólkurframleiðendum með þeirri till., sem hann ber fram, að framleiðendur njóti að fullu þess hagnaðar, er leiða kann af breyttri tilhögun mjólkursölunnar, a. m. k. að mjólkurframleiðslan fái borið sig, því að frekari kröfur eru ekki gerðar í till. minni hl. Ég vil nú spyrja hv.þm. og hv. 1. þm. Reykv., hvort það horfi til hagsbóta, ef bændur geta ekki lifað á þessari atvinnu sinni, og hvað eigi til bragðs að taka, ef þeir flosna upp og flykkjast hingað í bæinn, ofan á atvinnuleysingjahópinn, sem hér er fyrir. Minni hl. hefir ekki gert till. um, að breytt verði um skipun mjólkurverðlagsnefndarinnar. Eða heldur hv.þm., að fulltrúar neytenda í mjólkurverðlagsnefnd standi sig svo ill að þeir sjái ekki um, að verðið lækki á mjólkinni, þegar séð þykir, að það er óhætt, þannig að framleiðslan geti samt borið sig? Hv. þm. S.-Þ. má minnast þess út af ummælum sínum í minn garð, að hann komst ekki að við síðustu alþingiskosningar í Dölum.

Ég hefi alls ekki boðið mig fram þar

. Hv. þm. var á ferðalagi þar um slóðir og mun ekki hafa fengið góðar undirtektir. Hv. þm. var með einhver lofsyrði í garð Tryggva Þórhallssonar, slík hræsni virðist ekki hæfa honum vel nú orðið. Hann var ennfremur eitthvað að tala um, að blað Bænd.fl. hefði verið lesið á fundum hér austanfjalls. Fundarályktanir þaðan bera vott um, að það hefir haft sín áhrif, þar sem till. blaðsins hafa verið samþ., - till., sem hv.þm. leyfir sér að kalla ósanngjarnar, þó þær fari aðeins fram á, að bændur fái það verð fyrir framleiðslu sína, að þeir geti lifað af því. Hv. þm. var annað veifið eitthvað að hnýta í mig fyrir framkomu mína í afurðasölumálunum. Í öðru orðinu sagði hann að vísu, að ég hefði farið alveg rétt að um undirbúning á skipulagi á afurðasölu landbúnaðarins. Svo að það vóg hvað á móti öðru eins og ÷ og ÷, þannig að niðurstaðan af því er = 0. Þá spyr hv.þm., hvers vegna verðið á mjólkinni hafi lækkað niður úr 1 kr. lítr., sem það var einu sinni í. En það er m. a. af því, að framleiðslukostnaðurinn hefir lækkað frá því, sem þá var. Þá segir hann, að það sé hvergi talað um, hvað sé hið raunverulega framleiðsluverð. Veit hann ekki, að það eru alstaðar gerðar þær kröfur í hverri atvinnugrein, að hún geti borið sig. En það þýðir, að framleiðendurnir fái það verð fyrir afurðir sínar, að þeir geti lifað af því. Hver stétt þjóðfélagsins gerir þær kröfur til lífsins. Hvernig fer um þá atvinnugrein, sem ekki ber sig? Hún fellur fyrr eða síðar í rústir. Það sæmir sízt manni, sem ritað hefir um þær kenningar Karl Marx, að verð hlutanna miðist við þá vinnu, sem í þá hefir verið lögð, að tala á móti því, að bændurnir eigi að fá endurborgaða þá vinnu, sem þeir leggja í framleiðsluna. Þá var hv.frsm. með yfirlýsingar um það, að minni hl. væri algerlega rökþrota. Þetta vill hann sanna með því, að það sé sama og vera rökþrota, að sanna málstað sinn með orðum hv.þm. S.-Þ. sjálf, sem fræðimanns, eins og hv. 2. þm. Rang. hefir svo rækilega gert með tilvitnun í ritgerð eftir þennan hv.þm. Hann vill ekkert gera með þær kenningar, sem hann hefir sjálfur haldið fram áður sem fræðimaður. Hv. þm. segir í öðru orðinu, að ég hafi ekkert gert til úrlausnar afurðasölumálunum, en annað veifið segir hann, að málið hafi verið leyst eftir þeim leiðum, sem ég hafi byrjað á að leggja. Þessu er þarflaust að svara. Ennfremur sagði hann, að blað Bændafl. hefði áfellt stj. fyrir að skipuleggja afurðasöluna: en það er alveg rangt. Blaðið hefir einungis fundið að því, að bændum var ekki tryggður fullkominn réttur til þess að ákveða verðlag á sínum vörum. Blaðið hefir einnig sýnt fram á, að það mundi engin hætta af því stafa fyrir þjóðfélagið, þó að bændur hefðu slíkt ákvörðunarvald; þeir væru ekki svo ósanngjarnir í kröfum. - Hv. þm. S.-Þ. viðurkennir í öðru orðinu, að bændur muni flosna upp, ef þeir fái ekki hærra verð fyrir kjötið, en á hinn bóginn heldur hann því fram, að lækkun á mjólkurverðinu verði þeir að þola bótalaust, áður en dreifingarkostnaðurinn fæst lækkaður frá því, sem hann hefir verið. Hv. þm. hleypur úr einu í annað, eins og hann er vanur, frá austri til vesturs. Í umr. um þetta mál er hann farinn að tala um skipun skólanefndar í Dalasýslu, og heldur því fram, að ég hafi sem kennslumálaráðh. skipað formann skólanefndar frá pólitísku sjónarmiði á síðastl. sumri. Nei, þessar getgátur hv.þm. eru alveg út í loftið; ég hagaði mér eftir till. fræðslumálastjóra. Annars hefi ég ekki orðið þess var, að mönnum þætti það neitt hnossgæti að vera í skólanefndum. Margir skólanefndarformenn óskuðu eftir því, að þeir yrðu ekki skipaðir aftur, og mun fáum þykja það öfundsvert starf. Ummæli hv.þm. um samkomur í Kveldúlfsportinu eru margtuggnar hér á Alþingi og koma mér ekki við. En það var annað í þessu sambandi sem ég vildi víkja að. Hv. þm. notaði þetta tækifæri til að svívirða erlenda þjóð, sem við Íslendingar höfum viðskiptasamninga við. Það er ekki venja á löggjafarþingi þjóðarinnar að fara ófrægingarorðum um aðrar þjóðir, hvernig sem stjórnarhættir þeirra eru. Og undraðist ég það, að hæstv.forsrh. skyldi ekki gefa hv.þm. aðvörun um þetta í tæka tíð, áður en svo langt var gengið. Annars hefði slík aðvörun einnig átt að koma úr forsetastóli. Þá vildi hv.þm. reyna að telja mönnum trú um, að fyrrv. 1 landsk. hefði haft einhverja sérstaka ást á mér. Ég hygg, að menn hafi ekki annað þurft en að hlusta á útvarpsumr. 1933 til þess að sannfærast um, hversu sú ást var heit. Þá leyfði hv.þm. sér að halda því fram, að það væri rangminni hjá mér, að Tryggvi Þórhallsson hefði viljað setja landbúnaðarmálin á oddinn síðastl. haust. Hann ætlar að reyna að telja hv.þd. trú um, að Tryggvi Þórhallsson hafi ekki í því sambandi viljað setja landbúnaðarmálin ofar öllum málum, þrátt fyrir það, þó allur þingheimur viti, að hann hefir alltaf viljað setja þau öllum öðrum málum ofar. Hvað hv.þm. er að rausa um sýslumanninn í Vík í Mýrdal, kemur þessu máli náttúrlega lítið við. Það má vera, að sýslumaðurinn hafi verið svo klókur, að hann hafi séð, að það var bændaflokksmanni heldur til óvirðingar að vera bendlaður við þann hluta Sjálfstfl., sem sérstaklega hefir verið nefndur á Tímamáli Reykjavíkuríhald. Sýslumaðurinn hefir því viljað nota sér það til þess að reyna að spilla fyrir 3. landsk. á fundi, sem haldinn var í Vík. Hv. þm. vill enn halda því fram, að það, sem ég hefi gert í janúar- og febrúarmánuði hafi ekki verið gert fyrr en með vorinu, og það var að heyra á honum, sem afurðasölunefndin hefði ekkert nýtt gert í málinu. Ég hygg, að menn þurfi ekki annað en að bera saman það frv., sem afurðasölunefndin skilaði um þetta mál, og kjötsölumálið við þær uppástungur, sem áður höfðu fram komið, til þess að sannfærast um, að hún vann mikið og gott verk, og á sá ekki vanþakkir skilið, sem hefir skipað hana. Hv. þm. var að kenna mér um það, að ekki hefðu verið tilnefndir menn í n. fyrr en undir lok marzmánaðar. Ég hygg, að hann hafi gert það óvart, því ég var áður búinn að taka það fram, að Samband ísl. samvinnufélaga hafði ekki treyst sér til þess að nefna frá sinni hendi fulltrúa fyrr en einmitt í mánaðarlokin. Hv. þm. var að tala um það, að okkur hinum leiddist að tala um heildarútlit málsins, eins og hann orðaði það. Nei, okkur hefir ekkert leiðzt að hlusta á missagnir hv.þm. og útúrdúra. Þeir hafa lýst hv.þm. svo ákaflega vel, og það verð ég að segja, að hann er töluvert interessant persóna, ekki sízt þegar maður kynnist honum frá fleiri en einni hlið. En það er annað, sem honum sjálfum leiðist, og það er að kryfja málin til mergjar, leggja vinnu í það að athuga efnið, svo að hann þekki málin til hlítar. Þess vegna þyrlar hann upp hverjum ósannindavefnum á fætur öðrum, og þess vegna leiðist honum að tala um málið sjálft, og svo hefir verið nú.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Í meðferð þessa máls bæði hjá sjútvn. og við 2. umr. málsins var nokkuð dregið úr þeim réttindum, sem ákveðin voru í frv. eins og það var flutt, að þeim vélstjórum, sem fengið hafa allmikla æfingu og leikni í sínu starfi, yrði heimilað að fara með vélar, sem væru stærri heldur en núv. löggjöf heimilar þeim að fara með. Í frv. eins og það er flutt var gert ráð fyrir, að í vissum kringumstæðum öðlaðist sá maður, sem búinn er að vera - l. vélstjóri við 50-150 hestafla vél, rétt til þess að vera 1. vélstjóri við 150-500 hestafla vél, þ. e. þegar svo stendur á, að þessi sami vélstjóri er búinn að vera 1. vélstjóri við 50-150 hestafla vél í 3 ár. Þessi 500 hestafla hámarksvélarstærð, sem frv. upphaflega tók til, var færð niður í 250 hestafla stærð. En þar með eru að engu gerð þau fríðindi, sem tilgangurinn var að veita með frv., sem sé þau, að menn, sem nú eru vélstjórar á vélbátum eða minni vélskipum, gætu öðlazt réttindi til þess að vera vélstjórar t. d. á línuveiðurum, sem nokkuð eru stærri, en eru í sömu siglingum, - og í öðru lagi að menn, sem eru nú 2. vélstjórar á þessum minni skipum, eða þeim, sem hafa 50-150 hestafla vél, gætu fengið útfærslu á sínum réttindum. En ég hefi borið fram brtt. um millileið á milli frv. núv. og frv. þessa eins og það upphaflega var, þar sem ég legg til, að á þremur stöðum í frv. eins og það nú er orðið komi í stað „250“: 400 - m. ö. o., að þessir vélstjórar fái að stjórna allt að 400 hestafla vélum, í staðinn fyrir að frv. eins og það nú er orðið ákveður þetta hámark 250 hestöfl. Ég vil í þessu sambandi benda á, hvernig þeir menn sem nú hafa lögum samkv. rétt til þess að stjórna stærri vélum heldur en hér er gert ráð fyrir, líta á hæfileika sinna undirmunna til að annast vélgæzlu þeirra manna, sem minni prófin hafa. Mér er sagt, að þegar þeir fari í sumarfrí, þá feli þeir þessum minnaprófsmönnum meðferð þessara stærri véla. Það gera þeir í þeim tilfellum, þegar þessir minnaprófsmenn hafa langa æfingu og reynslu um meðferð þessara véla, af því að þeir telja þetta öruggt og óhætt. Þetta ætti að vera nokkur leiðbeining fyrir Alþ. um, að hér sé ekki lengra gengið í þessu efni heldur en reyndir fagmenn hafa viðurkennt, að rétt sé og hættulaust að gera. Ég vil þess vegna mjög mælast til þess, að hæstv.Alþ. samþ.brtt. mína um að setja þetta hámark 400 hestöfl.

Jakob Möller [óyfirl.]: Hv. þm. Vestm. var eitthvað að tala um það, að inn í þau lög, sem hér er farið fram á að framlengja, hefði komizt einhver meinloka í Ed., þegar þetta mál var afgr. þar á þinginu 1933. Ég þykist vita, að hv.þm. hafi átt þar við það ákvæði, að á Faxaflóa og Breiðafirði skyldi eingöngu heimilt að veiða þeim skipum, sem lögskráð væru í þeim lögsagnarumdæmum, sem að þessum fjörðum liggja. En þetta ákvæði var vitanlega sett í l. í ákveðnum tilgangi og út frá ákveðnum forsendum. Eins og menn vita, er mikið um það deilt, hvort dragnótaveiðar skuli leyfðar í landhelgi eða ekki. Ef svo er, að þessar veiðar valdi skaða þeim, sem stunda aðrar fiskiveiðar á þeim svæðum, þar sem þær eru stundaðar, þá eru það fyrst og fremst þeir, sem búa kringum þá firði og flóa, sem fyrir skaðanum verða, og er því eðlilegt, ef undanþága er veitt frá þessu banni, þá sé hún aðeins veitt íbúum þeirra héraða, sem að viðkomandi fjörðum liggja. Þar við bætist, að sé heimildin veitt almennt, þá eru það ekki einungis landsmenn, sem heimilt verður að veiða á þessum svæðum, heldur njóta erlendar þjóðir sömu hlunninda. Í sambandi við brtt.hv.þm. Vestm. á þskj. 315 vil ég taka það fram, að þó ég hafi verið á móti því að leyfa dragnótaveiðar í landhelgi fram að þessu, þá geri ég ráð fyrir, að ég sjái mér ekki fært að greiða atkv. á móti framlengingu laganna nú, vegna þess að menn hafa nú í mörg ár stundað þennan veiðiskap og aflað sér veiðarfæra og þekkingar á veiðiaðferðinni, svo að menn eru nú færari um að stunda hann sér til gagns heldur en í fyrstu. Ég get að vissu leyti viðurkennt réttmæti brtt.hv.þm. Vestm. En ég mundi þó hiklaust greiða atkv. gegn frv. svo breyttu. Hv. þm. talaði um misrétti það, sem kæmi fram í því, að skip, sem skrásett eru á Faxaflóa eða Breiðafirði, skuli mega veiða fyrir sunnan land, en að hinsvegar skuli skip, sem skrásett eru í Vestmannaeyjum eða annarsstaðar við Suðurland, ekki mega stunda veiðar á Faxaflóa eða Breiðafirði. Ég myndi fúslega ljá lið hverjum þeim, sem vildi koma inn í l. þannig löguðum ákvæðum, að þeir einir, er hefðu skráð skip sín í Vestmannaeyjum eða við suðurströndina, mættu stunda þar dragnótaveiðar í landhelgi. Veit ég því ekki, nema réttara kynni að vera að taka málið af dagskrá að þessu sinni, ef hægt yrði með því að fá fram slíkt samkomulag. Að öðrum kosti held ég, að málinu gæti verið hætta búin. Ef till.hv.þm. Vestm. yrði samþ., er hætt við, að margur myndi greiða atkv. á móti frv. í blóra við það, og gæti þá svo farið, að það yrði fellt. Ég tek undir þá ósk hv.þm. Borgf., að málið verði tekið af dagskrá. Það getur ekki tekið langan tíma að ljúka umr., og ætti það að vera sama þó málinu yrði frestað til morguns.

Forseti (JörB): Ég veit ekki, hvað hv. sjútvn. segir um þessar óskir, og svo hv.þm. Vestm.

Jóhann Jósefsson Ég sé enga ástæðu til að taka málið af dagskrá, nema þá, sem þeir hafa, er tefja vilja framgang l. Hér hrúgast nú sýnilega að svo mikið af málum, að vandséð verður um afgreiðslu þeirra allra. Er ég því mótfallinn þeirri till., að málið verði tekið af dagskrá.

Forseti (JörB): Mér er ekki ljóst nema málið kunni að vera í nokkurri hættu, þar sem svo eindregnar óskir hafa komið um, að það verði tekið af dagskrá, ef þeim óskum er ekki sinnt. Finnst mér fara vel á því, að leitað sé samkomulags um málið.

Jóhann Jósefsson Mér skildist á hæstv. forseta, að hann ætlaði að ljúka málinu, en afgreiða það sem önnur mál í kvöld og fresta atkvgr. Ef þetta er misskilningur hjá mér, horfir málið öðruvísi við.

Forseti (JörB): Það er réttur skilningur hjá hv.þm., að ég ætlaði að fresta atkvgr., þó að umr. yrði lokið. Mér sýnist sem meðhaldsmenn frv. ættu að fallast á, að atkvgr. yrði frestað til morguns, til þess að hægt sé að reyna að fá sættir milli manna um brtt.

Jóhann Jósefsson Ég skil þetta sem ósk og vilja hæstv. forseta, og jafnframt sem loforð hans um, að málið verði aftur tekið fyrir á morgun. Get ég þá fallizt á, að því verði frestað til næsta dags.

Forseti (JörB): Hv. þm. veit, að ég hefi ætið verið þessu máli velviljaður, og má honum því finnast líklegt, að ég muni gera mitt til að koma því fram.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég vildi mælast til þess, að hæstv. forseti tæki málið út af dagskrá, sökum þess, að umsagnir um nýkomnar brtt. eru ekki enn komnar til n.

Forseti (EÁrna): Þetta mál er búið að flækjast lengi hér í d., en ég mun þó verða við tilmælum hv.þm., sem mér skilst, að komi frá n., og taka málið út af dagskrá. Á 38. fundi í Ed., 14. nóv., var frv. enn tekið til 3. umr. (A. 368, 370, 375, 376, 408, 420, 439).

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Þegar frv. þetta var flutt af allshn., þá áskildu nefndarmenn sér rétt til að gera brtt. við það, og við hv. 1. landsk. höfum komið fram með brtt. við það á þskj. 276, sem ég vil gera nokkra grein fyrir. Brtt. okkar gerir ráð fyrir, að 2. gr. frv. falli burt. Þessi gr. hljóðar um það, að Alþingi geti með sérstökum lögum heimilað tilbúning áfengs öls á Íslandi. Við flm.brtt. álítum, að óþarft sé að lögfesta loforðagrein um, að Alþ. geti breytt áfengisl., sem það hefir hvort sem er rétt til að gera á hvaða tíma sem er. - 2. gr.brtt. er í samræmi við þetta. 3. gr.brtt. er sú orðabreyt., að í stað orðanna „og gæðum“ komi: og innkaupsverði. - Um gæði víns í einstökum tilfellum er kannske erfitt að segja, en innkaupsverð er ávallt hægt að ákveða. Þá kemur allmikil brtt. við 10. gr. frv. Hún er í stuttu máli á þá leið, að heimilt er að selja þessa sterku drykki á þeim stöðum, þar sem einkasalan nú hefir útsölu vína, en annarsstaðar ekki. Í öðru lagi gerir þessi liður brtt. ráð fyrir, að gengið verði alveg framhjá því atkvæðagreiðsluákvæði, sem 10. frvgr. gerir ráð fyrir. Við lítum svo á, að frv. þetta til áfengisl. sé í raun og veru afleiðing af ástandi, sem skapazt hefir við það, að leyfður var hér innflutningur og sala Spánarvína, og að því sé ekki ástæða til að hafa útsölustaði vína annarsstaðar en þar, sem þeir eru nú. Svo hefir verið litið á af hæstv.ríkisstj. og meiri hl. Alþ., að útsölustaði þessa verði að hafa þar, sem þeir nú eru. En að fara að setja upp slíka útsölustaði á fleiri stöðum, jafnvel þó samþykki til þess hafi fengizt með atkvgr., sem um getur í frv., það álítum við ekki rétt. Þá eru brtt. við 11. gr. frv. Við 1. lið 11. gr. er gerð sú brtt., að smáskammtalæknar, sem lækningaleyfi hafa samkv. l., þurfi að láta fylgja pöntunum til áfengisverzlunarinnar meðmæli frá landlækni, auk þess, sem í frv. er gert ráð fyrir, að þeim pöntunum verði að fylgja meðmæli hlutaðeigandi lögreglustjóra, til þess að þeim sé heimilt að selja smáskammtalyf með vínanda í. Við 3. tölul. 11. gr. frv. er gerð sú brtt., að hann orðist um og verði þannig: „Dómsmálaráðherra setur reglugerð um sölu vínanda til eldsneytis, er gerður hefir verið óhæfur til drykkjar, svo og um vínanda til iðnþarfa, efnarannsókna, náttúrngripasafna og annara verklegra nota“. Aftur á móti er gert ráð fyrir því í frv., að sala slíks vínanda skuli lúta sömu reglum og um venjulegar verzlunarvörur gilda. Við 13. frvgr. eru allmiklar brtt. Fyrsta brtt. við þá gr. er sú, að áfengisbúðir skuli vera lokaðar á laugardögum og aðfangadögum stórhátíða, allan daginn, og til hádegis næsta virkan dag á eftir, í staðinn fyrir að í frv. er ákveðið, að áfengisbúðir skuli vera lokaðar frá hádegi á laugardögum og aðfangadögum stórhátíða til kl. 9 að morgni næsta virkan dag. 2. liður þessarar 7. brtt., b-liður, er um, að lögreglustjórum skuli vera heimilt að loka útsölueða veitingastað vína fyrirvaralaust um einn eða fleiri daga, þegar þeim virðist ástæða til. Þetta álítum við nauðsynlegt, til þess að hægt sé að draga úr hættu á, að drykkjuskapur gangi svo úr hófi fram, að óspektum gæti valdið vissa daga, eins og t. d. kosningadaga. Þetta hefir verið framkvæmt, en okkur virtist rétt að setja í l. heimild til þessa. Þá viljum við með c-lið 7. brtt., að fastákveðið verði það álag, sem á vínin er sett, og að dómsmrh. ákveði í reglugerð sölulaunin í útsölum, mismunandi í hinum ýmsu útsölustöðum og veitingastöðum eftir ástæðum, og sé þar miðað við, að sölulaunin fari ekki fram úr vissu hundraðsgjaldi á hverjum stað. Þá er tekið fram í d-lið 7. brtt. okkar, að áfengisverzlun ríkisins og útsölustöðum hennar skuli vera óheimilt að afhenda áfengi nema gegn staðgreiðslu. Lánsverzlun með þessar vörur álítum við ótilhlýðilega. 8. tölul. brtt. er orðabreyt., um að í stað orðanna „um óleyfilega sölu áfengis“ í 14. frvgr. komi: um óleyfilega sölu eða aðra óleyfilega meðferð áfengis. Þá er 9. tölul. brtt. við 23. frvgr., um að ef slys verður af völdum ölvaðs flugmanns eða bifreiðastjóra á öðrum mönnum, þá skuli það jafnan varða missi flug- eða ökuskírteinis fyrir fullt og allt. Þessi ákvæði viljum við þannig herða frá því, sem nú er. - Hv. 3. landsk. hefir einnig komið með brtt. við þessa 23. gr. frv., á þskj. 411, sem hann mun gera grein fyrir og ég er samþykkur. Þá kemur hér ný gr., sem við vildum setja í l., um það, að ef vafi leikur á því, hvort sakborningur samkv. þessum kafla, 23. gr., hafi verið undir áhrifum áfengis, þegar slysið vildi til, þá skuli úr því skorið með blóðrannsókn, er læknir framkvæmi. Sú aðferð er öruggust, því að á annan hátt er ekki hægt að vita fullkomlega fyrir víst um þetta. Loks viljum við bæta inn í áfengisl. kafla, sem er um áfengisvarnir, og að þar sé 21. gr. þannig: „Ráðherra skal skipa sér til aðstoðar ráðunaut í áfengismálum, að fengnum tillögum frá þeim bindindisfélögum, sem njóta opinbers styrks“. 25. gr. í þessum kafla er þannig: „Áfengisvarnanefndir skulu vera í öllum hreppum og kaupstöðum landsins, þriggja manna í hreppum, 7 manna í kaupstöðum, öðrum en Reykjavík, þar sem nefndin skal skipuð 9 mönnum. Áfengismálaráðunautur skipar formenn nefndanna, en að öðru leyti skulu nefndirnar kosnar af hlutaðeigandi hreppsnefndum og bæjarstjórnum, með hlutfallskosningu. Kjörtími nefndarmanna er 4 ár í senn. Nefndarstarfið er ólaunað, en borgaraleg skylda að taka við kosningu yfir eitt kjörtímabil. Verksvið nefndanna skal ákveðið með reglugerð, sem ráðherra gefur út. Áfengismálaráðunautur hefir umsjón með framkvæmd hennar“. Þessi nefnd á svo að hafa svipað hlutverk á sinn sviði og barnaverndarnefndir hafa viðvíkjandi börnum, að vara menn á ýmsan hátt við ofnautn áfengis. Þá er 26. gr. um, að ráðh. skuli með reglugerð setja ákvæði um fræðslu í öllum skólum, er opinbers styrks njóta, um skaðleg áhrif áfengisnautnar. Ég vil að síðustu geta þess, að þessar brtt., sem komnar eru hér fram frá okkur tveimur þm., eru a. n.l. samdar í samráði við þá menn, sem sérstaklega hafa starfað að þessum málum innan okkar flokks, en þó er till. þeirra manna að sumu leyti breytt.

Páll Þorbjarnarson Á þskj. 411 er brtt. við 23. gr. frv. til áfengisl., sem fer í þá átt, að aftan við 23. gr. bætist svo hljóðandi gr.: „Verði slys af völdum ölvaðs flugmanns, bifreiðarstjóra, skipstjóra eða stýrimanns á öðrum mönnum, skal það jafnan varða missi flug-, öku-, skipstjóra- eða stýrimannsskírteinis fyrir fullt og allt.“ Mér fannst rétt að taka nokkuð fleiri menn undir þetta ákvæði, sem líkt stendur á um og þá, sem um getur í brtt. á þskj. 276, tölulið 9, og þess vegna hefi ég komið fram með þessa brtt. á þskj. 411, sem tekur einnig skipstjóra og stýrimenn undir þetta ákvæði. Þau dæmi, að bifreiðastjórar og flugmenn valdi slíkum slysum á mönnum, munu einnig vera til hliðstæð um þessa menn, og er því ástæða til þeirrar breyt., að þessir menn verði teknir undir sömu lög.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég hafði búizt við því, að hv.þm. Barð., sem er frsm.allshn., myndi taka til máls. En þar sem hann er ekki í d., þá ætla ég að tala dálítið um þær brtt. við frv., sem fluttar hafa verið. Það eru brtt.hv. 2. þm. Reykv. og hv. 1. landsk., sem ég ætla að minnast nokkuð á. Það er þá 1. brtt., sem er um það, að fella burt 2. gr. frv., en hún er um það, að ef sett eru l. um tilbúning áfengs öls, þá séu þau undanþegin ákvæðum þessara l. Ég sé enga ástæðu til að fella þetta burt. Þeir, sem eru hræddir við framleiðslu sterks öls, hafa ekkert að óttast, þó gr. standi. Hún tekur einmitt fram, að til þessa þurfi sérstök lagaákvæði, og þá leiðir það af sjálfu sér, að þau lagaákvæði eru undanþegin ákvæðum þessara l. Það er því eðlilegt, að gr. standi óbreytt, og á þá 2. brtt. einnig að falla. 3. brtt. er um verðlag á vínunum. Þeir vilja, að í stað orðanna „og gæðum“ komi: og innkaupsverði. - Ég sé ekki, að neitt sé á móti því að ákveða verð á þessari vöru eins og annari eftir gæðum, og þá auðvitað líka eftir innkaupsverði. En hér finnst mér, að vanti í frv. ákvæði um hámarksálagningu. En það má e. t. v. koma því inn í frv. við 3. umr., hvað mikil álagning má vera á vínunum. Í sambandi við 10. gr. er brtt. um það, að útiloka að settir séu á stofn útsölustaðir áfengra drykkja annarsstaðar en þar, sem þeir nú eru, og fella þá burt 2. og 3. málsgr. Mér finnst eðlilegt, að landsmenn hafi sjálfir ákvörðunarrétt um þetta. Þeir, sem hafa greitt atkv. um það, hvort afnema ætti bannlögin eða ekki, hafa látið skoðun sína í ljós á báðum stöðunum. Þessi l. eru í raun og veru áframhald af þeirri atkvgr., og því fullt samræmi í því að leyfa kaupstöðum eða sveitarfélögum að ákveða sjálf, hvort þau vilji leyfa, að útsölustaðir séu settir á stofn. Eftir frv. þarf ríflegan meiri hl., eða 3/5, til þess að leyfa útsölustaði. Ég sé ekki, hvers vegna á að banna útsölustaði sumstaðar, en leyfa þá annarsstaðar. Margir hafa komið með þau rök, að frjáls sala áfengra drykkja myndi útrýma heimabrugginu. En ég sé ekki, að það geti komið til greina, ef sala er eingöngu leyfð í örfáum kaupstöðum. Hinir landshlutarnir eru þá útilokaðir frá því að afla sér þessara drykkja, nema flytja þá langt að. Ég get ekki skilið, að þeir, sem búa utan útsölustaða, hafi ekki einhver ráð að ná í það, ef þeir hafa hug á því að afla sér þessara drykkja. En þetta gæti valdið því, að menn keyptu hættulega drykki og að heimabruggið legðist ekki niður. Mér finnst það eðlilegt, að sveitarfélög og kaupstaðir ráði þessu. Ég sé ekki neitt til fyrirstöðu því, að brtt. við 11. gr. sé samþ. Viðvíkjandi brtt. við 13. gr. skal ég segja það, að mér finnst óþarft að taka það svona sundurliðað. Í gr. er dómsmrh. veitt heimild til þess að setja reglugerð um sölu vína. Honum er því heimilt að setja þær takmarkanir, sem þurfa þykir. Það getur orðið ágreiningur um, hvernig framkvæma eigi þau atriði, sem felast í brtt., og er því ekki rétt að setja löggjöf um það, heldur að veita dómsmrh. heimild til þess að setja reglugerð um það efni. 8. brtt. er ekki efnisbreyting, heldur einungis viðbót, og sé ég ekki, að það skipti neinu máli. 9. brtt. er við 23. gr.l. og er um það, að aftan við gr. bætist ný málsgr., svo hljóðandi: „Verði slys af völdum ölvaðs flugmanns eða bifreiðarstjóra á öðrum mönnum, skal það jafnan varða missi flug- eða ökuskírteinis fyrir fullt og allt.“ Ég verð að segja það, að við höfum reynslu fyrir því, hvernig þetta ákvæði getur komið niður. Í vissum tilfellum hefir það komið fyrir, að mönnum, sem sviptir hafa verið ökuleyfi æfilangt, hefir verið veitt náðun og þeir fengið réttindi sín aftur. Það er varhugavert að setja gr. eins einstrengingslega og gert er í brtt. Mér finnst eðlilegra að orða þetta eins og er í frvgr. Það á auðvitað að banna það algerlega, að bifreiðarstjórar séu undir áhrifum víns, og svo vil ég að verði hafður stigmunur á brotunum, og að 1. brot varði missi ökuskírteinis um ákveðinn tíma, og að fullu og öllu, ef um miklar sakir er að ræða. Þessi gr. grípur alveg yfir það, að ef slys verður á mönnum vegna ölvunar, þá verður það að teljast svo stórt brot, að sá bifreiðarstjóri, sem valdur er að því, hlýtur að missa ökuréttindi æfilangt. Mér finnst, að tilgangurinn náist betur, ef það er orðað eins og í frvgr. Hinsvegar skal ég játa, að ég veit um tilfelli, þar sem menn hafa verið dæmdir í þungar refsingar, þ. e. missi ökuskírteinis æfilangt - en það er þung refsing fyrir þann, sem ekki kann annað verk - einungis vegna þess, að þeir höfðu neytt dálítils víns, og ef til vill með þeim, sem þeir óku í bíl sínum. Þessir menn voru ekki drukknir, heldur voru þeir undir áhrifum víns einungis að því leyti, að þeir höfðu bragðað vín. Ég get nefnt eitt dæmi um þetta. Maður nokkur hér í Rvík tók tvo menn í bíl sinn, og var með þá frá kl. 9½ um kvöldið og þangað til kl. 5 um morguninn. Hann fór um nóttina inn til annars mannsins og neytti þar eins glass af víni. Hann var tekinn, og það af einstakri tilviljun, vegna þess að bíll hans var á óleyfilegum stað. Þetta var annað brot hjá honum, og missti hann því ökuleyfi æfilangt. Ég varði þetta mál í hæstarétti og er því vel kunnugur. Þessi maður var giftur og átti 4 börn. Ég nefni þetta sem dæmi um það, að l. geta komið hart niður. Mér finnst því ekki ástæða til þess að samþ.brtt. og tel rétt að hafa það eins og er í frv. Viðvíkjandi 10. brtt., sem er um það, að ef vafi leikur á því, að sakborningur sé undir áhrifum víns, skal úr því skorið með blóðrannsókn, sem læknir framkvæmir. Ég er samþ. þessari brtt., en álít, að hún gangi of skammt. Sá, sem ákærður er, á að eiga undir öllum kringumstæðum rétt á því, að hann sé leiddur til læknis, sem prófar, hvort hann er undir áhrifum víns eða ekki. Það hefir orðið ágreiningur út af þessu og vitnaleiðslur farið fram, þar sem sumir hafa svarið, að maðurinn hafi verið undir áhrifum víns, en aðrir aftur á móti, að hann hafi ekki verið það. En ég veit ekki um neitt tilfelli, þar sem farið hefir verið með manninn til læknis, til þess að láta hann skera úr um þetta. En það er auðvitað beinasta leiðin. Brtt. ganga of skammt. Það á að veita sakborningi skilyrðislausan rétt til þess að krefjast læknisskoðunar. Um 7. kaflann skal ég ekki ræða. Það er afarviðkvæmt mál, hvernig bezt er að koma fyrir vörnum gegn því, að drykkjuskapur breiðist út, eða fræða menn um hættur þær, sem ofnautn áfengis hefir í för með sér. Ég tel, að margir menn hér í þessari hv. d., sem starfað hafa mikið að bindindismálum, séu færari en ég til þess að koma með viturlegar till. um það efni. En þó að ég sé fylgjandi löggjöf, sem heimilar sölu áfengra drykkja, þá vil ég styðja alla viðleitni í þá átt að varna því, að drykkjuskapur breiðist út.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Það eru nú komnar fram brtt. á þskj. 276, sem miða að því að bæta úr verstu agnúunum, sem ég drap á við 1. umr. að væri á frv., a. m. k. frá sjónarmiði bindindismanna. Ég skal taka það fram viðvíkjandi sumum þeim brtt., er liggja hér fyrir, að þó að þær stefni að því sama marki, sem ég taldi æskilegt, þá er það með öðrum hætti en ég taldi æskilegt. Sérstaklega á ég þar við brtt. við 10. gr., þar sem gert er ráð fyrir að ákveða með löggjöf, að útsölustaðir séu eigi settir nema þar, sem þeir eru nú. Það er vitanlega nauðsyn að reisa hér við rammar skorður, en ég taldi réttara að fara þá leið, að takmarkanirnar kæmu frá þeim mönnum, er búa á hverjum stað. Að þessu leyti var ég samþykkur þeim ákvæðum frv., er að þessu lúta, svo langt sem þau náðu. Ég taldi það rétt, að allir kosningabærir menn á útsölustöðunum fengju færi á að ákveða, hvort sterka drykki skyldi selja þar. Ég gat því sætt mig við þau ákvæði frv., er lutu að útsölustöðunum. Ég vil gera fólkið ábyrgt fyrir því, hvort útsölu skuli leyfa, og þá um leið ábyrgt fyrir afleiðingunum. Því hefir verið haldið fram, að takmarkanir í þessu efni leiddu af sér leynisölu, og skal ég játa, að nokkuð kann að vera til í því. En það leiðir engan veginn af sér, að eigi megi setja ákvæði til þess að hamla upp á móti hættunni, en slík ákvæði skortir enn bæði í frv. og brtt. Ég mun síðar minnast á það, er til verndar gæti orðið í þessu efni. Ég álít þá leið, er farin er í frv. viðvíkjandi nýjum útsölustöðum, heppilegri en þá, að banna þá með lögum. Ég er viss um það, að með þeim meiri hl., sem frv. krefst - 3/5 hlutar greiddra atkvæða, til þess að útsala sé leyfð - verður það bannað í flestum tilfellum. Þar, sem útsala yrði leyfð, bera þeir menn um leið ábyrgðina, og sýna þá fremur viðleitni í þá átt að sporna við illum afleiðingum þessarar ráðstöfunar. Með þessum brtt., er liggja hér fyrir, er bætt úr einum stærsta ágallanum, sem var á frv. eins og það kom frá n. og hæstv. stjórn, og á ég þar við ákvæðin í 12. gr. frv., þar sem engar hömlur voru settar við vínveitingaleyfi til veitingahúsa í kaupstöðum. Aftur á móti eru í brtt. reistar rammar skorður við þessu, þar sem ráðh. er aðeins veitt heimild til að leyfa einu veitingahúsi í Rvík veitingaleyfi á áfengum drykkjum, sem til landsins er heimilt að flytja. Enda má það ekki ná lengra en þetta. Því að svo skaðlegar sem útsölur vínanna yrðu sjálfar á þeim stöðum, sem þær væru leyfðar, þá mundu ótal veitingaleiðir liggja út frá þeim, víðsvegar um landið, og skapa þeim mönnum óteljandi möguleika, sem vilja svala drykkjufýsninni og fá óskir sínar uppfylltar í þeim efnum. Þá eru ennfremur teknar upp í brtt. við 13. gr. frv. frekari varnir gegn þessu, þar sem svo er ákveðið, að ráðh. skuli í reglugerð setja fyrirmæli um ýms framkvæmdaatriði um útsölu og veitingu vína, og reisa því á þann hátt rammari skorður. Í frv. er þetta að mestu leyti lagt í vald ráðh., hversu langt eða skammt skuli farið í þessu efni. En samkv. brtt. er aftur á móti ákveðið, hvaða takmarkanir ráðh. skuli skylt að setja í reglugerð. Þær stefna yfirleitt allar að því að draga sem mest úr vínnautninni og reisa skorður við þeim nýja vínstraum, sem nú á að veita inn í landið og flestir munu sammála um, að hefir alvarlegar afleiðingar í för með sér. Ég býst við, að það myndi veita þjóðinni enn meira öryggi, ef tekin væru inn í frv. fleiri slík ákvæði, sem ráðherra væri skylt að setja í reglugerð, því að allt stefnir það í rétta átt, sem ákveðið er í brtt. En hvað c-lið brtt. snertir, þar sem tiltekið er, að sölulaun áfengis í útsölum og á veitingastað megi aldrei fara fram. úr ákveðnu hundraðsgjaldi, þá álít ég fulla ástæðu til að ákveða í þeim lið hámarksálagningu, sem sett verði að skilyrði fyrir veitingaleyfi, og að veitingahúsin skuli bundin við að fylgja því. Mér er sagt, að það veitingahús hér í Rvík, sem hefir vínveitingaleyfi, hafi fengið 33% afslátt á verði þeirra vína, sem það hefir til útsölu, og verð ég að telja það allt of langt gengið, að geta svo há sölulaun og hvetja það á þann hátt til að selja sem mest af víni. Þar sem af andvirði vína frá áfengisverzlun ríkisins fellur í skaut þeirra, sem hafa útsöluleyfi, þá tel ég, að með því sé óþarflega mikið dregið frá tekjum ríkissjóðs af víninu og auk þess ýtt óhæfilega mikið á eftir útsölumönnum að selja sem mest af vínum. Ég álít, að það megi í lögum ákveða hámarksálagningu á heildsöluverð vína á útsölustöðum, sem þó væri hvergi eins hátt og viðgengizt hefir hér undanfarið, enda alveg þarflaust að skerða svo mjög tekjur ríkissjóðs af víninu, svo illt og bölvað sem það er, að ríkið hafi vínsölu að tekjugrein. Hér er um að ræða alveg áhættulaus viðskipti fyrir útsölumenn vínanna, þar sem afhending á þeim fer fram gegn staðgreiðslu út í hönd. Ég mun við 3. umr. flytja brtt. við þennan lið, sem ákveður hámark sölulauna til þeirra, sem hafa á hendi útsölu áfengis fyrir ríkissjóð. Þá skal ég minnast á það, sem ég raunar drap á við 1. umr. málsins og engin brtt. hefir enn komið fram um, en það er, að löggæzlumönnum og hreppstjórum, sem eiga að hafa á hendi eftirlitið með framkvæmd þessara laga, sé veitt viðtækara vald en gert er í frv. til að gera hússannsóknir, þar sem grunur leikur á um tilbúning og bruggun óleyfilegs áfengis. Ég deildi þá allmikið um þetta við hæstv.dómsmrh., og virtist mér engin gild rök koma fram frá honum gegn því, að löggæzlumönnum væri fengið víðtækara vald í þessu efni. Ég hélt því fram, að það væri ekki fær leið fyrir löggæzlumenn að koma upp um brot á áfengislögunum, ef þeir þyrftu um langan veg að sækja til hlutaðeigandi lögreglustjóra. Og engin rök hafa komið fram gegn því, að þessir menn fái að hafa fullkomið rannsóknarvald. Enda mun það sannast, að ekki verður síður ástæða til að eiga í höggi við heimabruggið og launsöluna eftir en áður, að slík lög, sem hér liggja fyrir, eru gengin í gildi. Reynslan mun leiða það í ljós, að baráttan við bruggarana verður mun erfiðari en áður. Og allar vonir andbanninga um, að með innflutningi og sölu sterkra drykkja verði auðveldara að uppræta bruggarana, munu fyrirsjáanlega gersamlega bregðast. Þess vegna mega þær ekki hamla löggjafarvaldinu frá að lögfesta hinar fullkomnustu öryggisráðstafanir til þess að halda áfram og styrkja baráttuna gegn bruggurunum. Þá vil ég ennfremur benda á, að það vantar alveg inn í frv. ákvæði um, að haft sé eftirlit með vöruflutningum hinna ýmsu farartækja í landinu. Því hefir verið haldið fram, að því færri sem útsölustaðir vínanna væru, því meiri freisting væri fyrir menn að flytja vínið um langan veg og milli héraða, enda myndi það „reiða fyrir launsölum. En þar sem allir virðast sammála um, að rétt sé að hafa ströng ákvæði um útsölu vínsins, þá vona ég, að einhver af hv.þdm. flytji brtt. við frv. um þetta efni. Í umr. um þetta frv. hér í þd. virðist engin rödd koma fram um að útsölu vína sé dreift sem víðast um landið, þó að það heyrist ótæpt í ræðum sumra manna utanþings, í útvarpinu og víðar. Af því mætti draga þá ályktun, að allir hv.þdm. vilji vera þátttakendur í því að reisa öflugar hömlur gegn launsölum vína í landinu. Og eitt fyrsta atriðið, sem þá kemur til greina, er, að haft sé strangt eftirlit með því, að vín verði ekki flutt óleyfilega í bílum út um land. Skortir mjög á, að í frv. séu gerðar nauðsynlegar ráðstafanir í þessu efni. Að vísu er svo um mælt í 17. gr. frv., að sérstakir löggæzlumenn og hreppstjórar hafi vald til að rannsaka flutningatæki, þar á meðal bifreiðar og vagna. Þetta er að vísu gott, það sem það nær. En hér þarf frekari aðgerða við. Það verður beinlínis að stemma stigu fyrir því með reglugerðarákvæði, að vín verði flutt með bifreiðum, nema frá áfengisverzluninni til útsölustaðanna. Enda skulu þær vínsendingar vera í tryggum umbúðum og innsiglaðar með merki áfengisverzlunarinnar. Ákvæði um þetta vantar í frv. og þær brtt., sem fyrir liggja frá hv. minni hl. allshn., og verður því að koma því inn í lögin við 3. umr. Það verður einnig að athuga fleiri möguleika til að sporna við því, að launsölustaðir áfengis verði reistir úti um land. Kem ég þá að öðru atriði, sem ekki eru reistar skorður við í frv., en það er, að skikkanlegir borgarar verði fyrir óþægindum og áreitni af ölvuðum mönnum, sem þeir eru máske neyddir til að ferðast með í bifreiðum eða öðrum farartækjum. Getur það oft valdið leiðindum og jafnvel slysum, ef mikið ölvaðir menn fá að ferðast í bifreiðum og verða bifreiðarstjórum til trafala, án þess að nokkur ráðstöfun sé gerð til þess að losa samferðafólkið við þá. Í frv. er engin ákvörðun um slíkt, en það verður að búa svo um, að ölvaðir menn geti ekki fengið far með öðru fólki í bifreiðum eða valdið þar óþægindum; því fremur sem það er eina öryggisráðstöfunin gegn því, að bifreiðarstjórum stafi hætta af þeim við sitt ábyrgðarmikla starf. Það hefir mikið verið rætt um refsiákvæði gegn því, ef bílstjórar og þeir, sem stýra flugvélum, yrðu vegna ölvunar valdir að slysum og tjóni fyrir farþega, sem með þeim ferðast. Ég skal játa, að orðalag á brtt.hv. minni hl. allshn. um það atriði er sízt til bóta, og felli ég mig raunar betur við orðalag frvgr. um það efni. Það er vitanlega engu síður nauðsynlegt að lögfesta refsiákvæði gegn því, að ölvaðir menn stýri skipum og flugvélum, enda mun nú þegar vera fram komin brtt. um það frá hv. 3. landsk., að ég ætla. Ég hygg það hafi verið hv. 8. landsk., sem talaði fyrir hönd þess hluta hv.allshn., sem ekki flytur neinar brtt. við frv. og virðist sætta sig við, að það verði samþ. óbreytt. Hann minntist á þá brtt.hv. minni hl., sem gerir ráð fyrir því, að 2. gr. verði felld úr, frv. - Ég tók það skýrt fram við 1. umr. málsins, að þessi grein ætti alls ekki heima í frv., hvernig sem á málið væri litið. Það felst í henni nokkurskonar fyrirheit til þeirra manna, sem hafa áhuga á því að brugga áfengt öl hér á landi. Ég vil ekki gefa þeim neitt fyrirheit um það, og hvað sem um það mál má segja að öðru leyti, þá á þessi grein að falla úr frv. Það er sjálfsagt ekki meining þeirra, sem standa að þessu frv., að jafnframt því, sem leyft er að flytja sterka drykki inn í landið, skuli banna að flytja inn áfengt öl. Og þá er vitanlega engin ástæða til að brugga áfengt öl í landinu. Annars vil ég í þessu sambandi benda á, að reynslan hefir leitt það í ljós, bæði hér á landi og annarsstaðar, þegar völ hefir verið bæði á áfengu öli og sterkum drykkjum, að leiðin til vínhneigðar og drykkjuskaparóreglu var sú, að unglingarnir byrjuðu á að drekka áfengt öl, og komust þannig í kynni við ölvunaráhrif vínsins. Svo leiddust þeir stig af stigi. Leiddist að bíða eftir áhrifum af öldrykkjunni, vildu njóta þeirra sem fyrst, og fóru þá að drekka sterku drykkina. En áfenga ölið vakti hjá þeim drykkjufýsnina. Með hliðsjón af þessari reynslu hafa bindindismenn hér á landi og annarsstaðar beitt sér á móti því, að áfengt öl yrði leyft til drykkjar. Þess vegna er það síður en svo æskilegt að fá það í stríðum straumum um landið, enda þótt það verði ofan á að leyfa innflutning á sterkum drykkjum. Mörgum hrís hugur við þeim afleiðingum, sem stafa af bruggun áfengs öls í landinu og innflutningi þess; það er því fullkomin ástæða til að reisa skorður við því, en þær vantar algerlega í frv. - Ég álít það mikinn galla á frv., en vitanlega má úr því bæta. Og vil ég beina því til hv. 8. landsk., ef hann vill vera sjálfum sér samkvæmur og sporna við því, að ungling- ar tælist til drykkjuskapar, þá hlýtur hann að vera mótfallinn innflutningi á áfengu öli, því að það er hættulegast, fyrst og fremst fyrir unga fólkið, eins og ég hefi áður lýst. Þess vegna vænti ég þess fastlega, að hv. 8. landsk. rétti mér hönd sína til stuðnings í þessu efni.

Ég er til með að flytja brtt. með hv.þm. í þá átt við 3. umr.

. Ég þakka kærlega fyrir og mun þiggja stuðning hv.þm. Í brtt.hv. minni hl. allshn. er gert ráð fyrir að setja nýjan kafla inn í frv., sem felur það í sér m. a., að ráðh. skipi sér til aðstoðar ráðunaut í áfengismálum, að fengnum till. frá þeim bindindisfélögum, sem njóta opinbers styrks. Í sambandi við þessa brtt. vil ég láta þá skoðun mína í ljós, að ég er síður en svo mótfallinn því, að skipaður verði ráðunautur til aðstoðar stj., ef hann er áhrifamaður á þessu sviði. Ég álít sjálfsagt að nefna þann aðila til þessa hlutverks, sem er fulltrúi þeirra bindindisfélaga, sem um ræðir í brtt., en það er vitanlega stórtemplar. Hann nýtur að sjálfsögðu hins mesta trausts hjá þeim einstaklingum og félögum, sem vinna á móti áfengisnautninni í landinu, og ætti hann því að veta sjálfkjörinn í þessa stöðu sem samverkamaður ríkisstj., ef Alþingi vill fallast á þessa ráðstöfun. Það er sú minnsta krafa, sem bindindismenn í landinu geta gert til löggjafans á Alþingi, að stórtemplar verði gerður að samstarfsmanni stj. á þessu sviði. Ég mun við 3. umr. flytja brtt. í þá átt, hvort sem þessi till. verður samþ. eða ekki. Ég mun bera fram brtt. um það, að stórritara verði falið þetta starf, og að hann verði ráðunautur dómsmrh. í áfengismálum. Viðvíkjandi þeim n., sem gert er ráð fyrir í þessum sama kafla eftir brtt., að skipaðar verði í hreppum og kaupstöðum, þá má vera, að þær geti komið að nokkru gagni, en rétt er að athuga það einnig fyrir 3. umr., hvort ekki færi betur að tengja þetta eitthvað við bindindisstarfsemina, sem fyrir kann að vera á staðnum, þar sem til slíkrar nefndarskipunar kemur, og að þeim sé gefið nokkurt íhlutunarvald um það, hvaða menn veljast til starfans. Því að gagnið af starfi þessara n. fer eftir því, hvort mennirnir eru áhugasamir um málið og líklegir til að geta unnið því eitthvert gagn. Og um það eru engir bærari að dæma en þeir menn, sem standa í fararbroddi bindindisins á hverjum tíma, en það eru hinir félagsbundnu bindindismenn. Það er mín skoðun, að eftir að búið er að breyta áfengislöggjöfinni í það horf, sem gert er ráð fyrir í frv., þá sé það, sem fyrst og fremst verður að byggja á til varnar í vínflóðinu, hin félagslega starfsemi bindindismannanna í landinu. Er alveg sjálfsagt að búa þetta í hendur hennar frá löggjafans hálfu, þannig, að þessi starfsemi eigi stoð í lögunum til að vinna sitt verk, þjóðfélaginu til blessunar. Og að því miða þær brtt., sem hér eru komnar fram, og auk þess brtt. við eitt af þeim atriðum, sem ég hefi nú þegar minnzt á, og væntanlega koma fram við 3. umr. að svo stöddu skal ég ekki fara lengra út í þetta mál, en ég vænti þess, að við megum treysta því, að þegar það spor verður stigið að breyta áfengislöggjöfinni eins og hér er gert ráð fyrir, þá skerist þeir menn ekki úr leik, sem breyt. hafa knúð fram, með það, að setja nú skynsamleg og nauðsynleg höft á vínnautninu, og heldur ekki um það, að styrkja þá starfsemi, sem nú verður að taka til óspilltra málanna í þessu efni, en velti henni þann fjárhagslegan stuðning, sem nauðsynlegur er til þess að starfið geti borið árangur. Þeir geta verið vissir um, að á móti þeim styrk verður lagt fram svo mikið af starfi og kröftum, sem allt er byggt upp á óeigingjörnum grundvelli, að ekki hefir annað framlag sterkara komið á móti neinu því fjárframlagi, sem varið hefir verið úr ríkissjóði til nokkurs hlutar hér í okkar þjóðfélagi.

Finnur Jónsson Mín afstaða til þessa máls er sú, að verða fyrst og fremst á móti því, að þetta frv. nái fram að ganga í þinginu, vegna þess, að ég álít annað nauðsynlegra en að fara nú að velta sterkum drykkjum lítt hindrað inn í landið. En ég geri ráð fyrir, að þeir séu svo mannmargir hér, sem hlíta vilja hinni lélegu atkvgr. sem fram fór um þetta mál, að það nái samþykki, og þá er hið eina, sem ég og aðrir bannmenn geta gert hér í þinginu, að vera með öllum þeim brtt., sem til bóta horfa til þess að draga úr vínnautninni. Þær brtt., sem þegar eru fram komnar, miða nokkuð til bóta, en ég mun þó í félagi við einhverja aðra leggja fram brtt. til viðbótar fyrir 3. umr. málsins.

Á 35. fundi í Nd., 13. nóv., var útbýtt: Frv. til l. um fiskimálanefnd, útflutning á fiski, hagnýtingu markaða o. fl. (þmfrv., A. 431).

Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson) Um þetta mál hefir samgmn. klofnað, og meiri og minni hl. skila hvor sínu áliti og till. og skal ég víkja örfáum orðum að till. meiri hl. 1. brtt. er við 1. gr. frv. Þar er haldið hinni sömu stefnu og í frvgr. upphaflega felst, sem er, að fólksflutningabifreiðar, sem stærri eru en 6 farþega, skuli þurfa sérstakt leyfi frá ríkisstj. Við höfum eiginlega fellt efni 8. gr. frv. inn í 1. gr., þar sem okkur þótti betra að hafa þetta í einu lagi, þó önnur gr. fjalli um póstmálastjórnina, en hin um ríkisstj., sem að nokkru leyti hafa þetta sama verkefni með höndum. En svo höfum við bætt við nýrri málsgr. um það, að slíkt leyfi, sem þarna er gert ráð fyrir, þurfi ekki hvað snertir vörubifreiðar, sem fara í smáferðir og flytja fólk, eins og allir kannast við að gert er í kaupstöðum og annarstaðar þar, sem bifreiðar eru. Þessi er þá aðalbreyt., sem við höfum gert við 1. gr. frv. Við 3. gr. er næsta breyt., um það, að í stað 2 ára komi 3 ár, og að orðið „ávallt“ í stafl. b. verði fellt burt úr gr. Þá er gert ráð fyrir, að nýr liður komi þarna inn, þar sem ráðh. er heimilað að fyrirskipa, að sérleyfishafar skuli nota vissar tegundir og gerðir bifreiða, sem fullnægi skilyrðum um útbúnað og öryggi bifreiða. Síðan koma breytingar á liðum, sem af þessum breyt. leiðir, og vona ég, að hv. dm. átti sig á þeim. Þá kemur nýr liður, og á samkv. honum að reyna að tryggja það, að þeir, sem fást við akstur stærri bifreiða, hafi nægilega þekkingu og reynslu í því að fara með bifreiðar og kunni nægilega skil á öllu, sem að því lýtur. Þá er 3. brtt.n., að ráðh. sé heimilt að láta þessi ákvæði frv. einnig ná til smærri bifreiða en þeirra stóru fólksflutningsvagna, sem um er talað, ef þessar smáu bifreiðar hafa fastar áætlunarferðir á ákveðnum leiðum. Það má nefnil. hugsa sér þann möguleika, að litlar bifreiðar taki upp slíkar ferðir á sömu slóðum og sérleyfi hefir verið veitt til. Ætti þá með þessari heimild að vera hægt að fyrirbyggja tjón það, sem sérleyfishafi ella myndi hljóta af þessu. Annars er ekki meiningin, að ákvæði þessara l. nái til bifreiða fyrir 6 menn og færri. Ég vil vekja athygli á því, að það er illa að orði komizt í brtt., þar sem sagt er „sem rúma færri en 6 farþega“, og væri betra að segja: sem rúma 6 farþega og færri. - Ófullnægjandi eru ákvæðin um brot gegn l., og höfum við úr því bætt. Við leggjum til, að 7. gr. færist aftur og verði 9. gr., en eins og nú er, eru ákvæðin um brot gegn l. í 7. gr. frv. Þær refsingar, sem lagðar eru við brotum á l., eru, eins og sjá má, fyrst og fremst sektir, og ef sérleyfishafi brýtur l., þá hafi hann fyrirgert sérleyfisréttindum sínum. Þá leggjum við til, að 8. gr. sé felld burt, þar sem efni hennar hefir verið fært í 1. gr. En í stað 8. gr. komi ný gr., sem er sérstæð, og ekkert af efni hennar í frv. upphaflega, nfl. að ef kaupstaðir vilja taka í sínar hendur flutninga með strætisvögnum innan síns lögsagnarumdæmis og nágrennisins, þá sé ríkisstj. skylt að veita viðkomandi bæjarstj. einkaleyfi í því skyni. Þetta er gert með það fyrir augum, að bæirnir geti komið þeirri skipun á þessi mál, sem þeim þykir bezt henta, og að ríkisstj. geti ekki leyft neina samkeppni við þau fyrirtæki innan lögsagnarumdæmisins. Seinasta brtt. fjallar um það, að l. öðlist ekki gildi fyrr en 1. marz 1935. Er það gert með tilliti til þess, að nokkurn undirbúning muni þurfa í málinu, en nú komið langt fram á haust. Enda alveg óþarft, að þetta gangi í gildi fyrr en í vor, svo að allt verði komið í fast horf áður en aðalbifreiðasamgöngur hefjast. Ég vil taka það fram, að þessar brtt. eru meiri að fyrirferðinni en verulegum breyt., því að anda hins upphaflega frv. er alstaðar fylgt, nfl. að reyna að skipuleggja fólksflutninga með stórum bifreiðum í landinu. Við höfum engar járnbrautir hér á landi, eins og flestar aðrar þjóðir hafa. Járnbrautirnar eru víðast hvar kostaðar af ríkinu og reknar af félögum með meiri eða minni ríkisstyrk. Þær eru hið skipulagsbundna samgöngukerfi á landi í þessum löndum. Ekkert slíkt er hér til. Hér eru allt einstaklingar, sem þennan rekstur, fólksflutningana, annast, og hver notar sína aðstöðu eins og hann hefir vit og tök á í gróðaskyni. Með þessum l. er reynt að koma þessu í skipulagsbundið kerfi, svo að almenningur geti reiknað með þessum landferðum, eins og menn geta nú orðið reiknað með skipaferðum meðfram ströndum landsins. Frv. er fyrst og fremst borið fram til að tryggja þetta, og í öðru lagi til þess, að á þeim erfiðu tímum, sem við lifum á, þegar okkur veitir sannarlega ekki af öllum okkar gjaldeyri, verði ekki dembt inn á markaðinn allt of miklu af bifreiðum, því að það eru stór og dýr tæki, heldur verði reynt að hagnýta á sem hagkvæmastan hátt það, sem fyrir er í landinu. bæði fyrir eigendur farartækjanna og almenning, sem þarf að nota þau. - Skal ég svo ekki fjölyrða frekar um málið.

Frsm. minni hl. (Gísli Sveinsson) Herra forseti! Eins og ég gat um við 1. umr. málsins, þá hefi ég fallizt á það, og það var samkomulag um það í samgmn., að gengið yrði inn á þessa braut, sem frv. fer fram á. Við teljum allir tímabært að gera nokkra gangskör að því að koma bifreiðaferðunum í fast horf, en eins og fram kemur hjá minni hl. samgmn., þá telur hann, að frv. hafi verið valið skakkt heiti, „fólksflutningar á landi“, í stað þess, að hér er um að ræða fólksflutninga með bifreiðum einungis, og flytjum við brtt. að þessu lútandi. Þá er það rétt, sem getið hefir verið um af hv.frsm. meiri hl., að minni hl. hefir ekki getað orðið sammála hinum hlutanum um það, hvernig fara ætti með þetta mál og hvernig ætti að „regulera“ þessa flutninga, í hvaða horf ætti að færa þessar samgöngur, og þeir hv.þdm., sem lesa brtt. og hlýða á mál mitt - þeir eru nú ekki yfrið margir -, geta séð, að stefnumunur er hér, og ekki óverulegur í sumum atriðum. Minni hl. hefir talið rétt að taka þessa fólksflutninga yfirleitt fastari tökum en frv. sjálft gerir. Við teljum, eins og brtt. á þskj. 340 við 1. gr. frv. bera með sér, að þurfa skuli leyfi til þess yfirleitt að hafa með höndum fólksflutninga með bifreiðum. Það er að vísu sagt, að fyrir slík leyfi skuli ekkert gjald greiða, og getur þó undantekning komið þar til með póstflutninga, en það verður þá við sérleyfi. En þessi alm. leyfi eru einskonar atvinnuleyfi, sem allir þeir þurfa að fá hjá hlutaðeigandi lögreglustjóra, í samræmi við önnur atvinnuleyfi, sem ætla sér að annast þessa flutninga. Við teljum rétt að fara þegar inn á þá braut, að félög, fyrirtæki eða einstaklingar geti ekki lagt þessa atvinnu fyrir sig nema að fengnu leyfi. Er það í fyrsta lagi vegna þess, að rétt þykir að hafa einhverjar reglur um það, hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til þess að slíkt leyfi fáist. Við teljum t. d. allskostar ósambærilegt að flytja vörur og flytja fólk. Það kemur í ljós í 2. brtt. okkar, þar sem fjallað er um, að almennt leyfi á lögreglustjóri að veita, en skilyrðin fyrir þessu alm. leyfi á að setja með reglugerð, og verður væntanlega gert. Það, sem við eigum við, er aðallega öryggi hvað snertir bifreiðarstjóra og farartækið. En undantekning frá þessum l. er í till. okkar, eins og hjá hv. meiri hl. Meiri hl. tók hana uppi í sínar till., en það er með vörubifreiðarnar, sem endrum og sinnum eru e. t. v. útbúnar til þess að flytja fólk. Það getur komið sér vel, þegar fólk vill fara í ódýrar skemmtiferðir með bifreiðum, sem ella eru ekki notaðar til fólksflutninga. Þykir því rétt, að ekki þurfi leyfi til slíks. Þetta er nýtt ákvæði, og einnig hitt, sem fram kemur undir b-lið (ný 3. gr.), undir hvaða kringumstæðum á að veita sérleyfi, og ákveður, að það eigi að veita fólksflutningabifreiðum, sem fara fastar áætlunarferðir á ákveðnum leiðum, og það, hvenær skuli veita leyfið, er í samræmi við frv. sjálft. Það er einungis nákvæmara í brtt. hjá okkur og ekki bundið við vissa stæri, heldur skuli það veita öllum bifreiðum í föstum ferðum á ákveðnum leiðum. Við höfum ekki séð neina ástæðu til að tiltaka stærð bifreiðanna í þessu skyni, heldur einmitt, sem meiri hl. líka féllst á, að setja ákvæði um að bifreiðarstjórar stærri bifreiðanna skyldu fullnægja öðrum skilyrðum. Um þetta er brtt. undir f-lið við á. gr., sem verður 7. gr. Brtt. minni hl. felur það í sér, að bæjarstj. verði gefin heimild til þess að veita sérleyfi til fólksflutninga með leigubifreiðum í áætlunarferðum, innanbæjar og um nágrenni bæjarins. Slíka heimild hefir vantað, því að þótt einu félagi í Rvík hafi verið veittur nokkurskonar einkaréttur á slíkum flutningum, hefir það ekki verið gert samkv. sérstöku lagaákvæði, heldur með þeim almenna rétti, sem bæjarstjórnirnar hafa til þess að ráða innanbæjarmálum. En hvað viðvíkur flutningi milli tveggja nærliggjandi bæja, er gert ráð fyrir samkomulagi milli viðkomandi bæjarstjórna um veitingu sérleyfis. Hér eru auðvitað fyrst og fremst Rvíkurbær og Hafnarfjarðarkaupstaður hafðir í huga. Náist ekki samkomulag milli bæjarstjórnanna, er ráðh. ætlað að skera úr. - Þá er svo fyrir mælt, að sýslunefndir skuli veita sérleyfi til þessara flutninga, sem fram fari innan takmarka sýslunnar. En eftir sem áður eru aðalsérleyfin veitt af ráðh., nefnilega leyfi til allra langferða, þar sem farið er yfir fleiri sýslur. Ég get þess, að þótt slíkt fyrirkomulag sé nýtt hjá okkur, hefir það verið reynt annarsstaðar á Norðurlöndum, og þá fyrst og fremst í Noregi, en líka að nokkru leyti í Danmörku. Aðalreglan er sú, að fylkin og bæirnir ráða þessum málum innan sinna takmarka, en stjórnin ræður um langferðirnar. - Minni hl. n. sér ekki ástæðu til þess að binda yfirstjórn þessara mála við póstmálastjóra, og þykir eðlilegra, að vegamálastjóra sé falið að hafa hana á hendi, í samráði við póstmálastjóra, og berum við fram brtt. þess efnis. En þetta er aðeins fyrirkomulagsatriði og skiptir ekki miklu máli. Þó hefir okkur þótt rétt að gefa póstmálastj. heimild til þess að taka í sínar hendur póst- og mannflutninga með bifreiðum á ákveðnum leiðum. En eðlilegast er, að yfirstjórn þessara mála sé hjá vegamálastjóra. Það er öllum kunnugt, að stjórnirnar hafa haft hann sem ráðunaut í þeim málum, er snerta bifreiðar og flutninga með bifreiðum, og í samræmi við það leitaði n. álits hans, þegar ýmsir aðilar þessa máls voru spurðir ráða. Vegamálastjóri gaf rækilega umsögn um málið, enda hefir hann kynnt sér það manna bezt, og eru brtt. minni hl. n. að ýmsu leyti byggðar á umsögn hans. Strætisvagnafélag Rvíkur sendi líka umsögn um málið, og eru báðir þessir aðilar sammála um það, að rétt sé að hafa í þessum efnum sama fyrirkomulag og tíðkast annarsstaðar á Norðurlöndum, nefnilega að bæjarstjórnir ráði sérleyfum innan bæjar síns, en ríkisstj. á langleiðunum. Mér skildist á hv. form. skipulagsn., 2. þm. Reykv., að ef bæjunum væri áhugamál að fá þessi mál í sínar hendur, ættu þeir og yrðu að taka reksturinn á sínar herðar, og það er sú braut, sem hv. meiri hl. n. vill, að farin sé. En minni hl. sér enga ástæðu til þess að binda bæjunum þær byrðar, að skylda þá til að reka flutningana. Hv. þm. mun vera kunnugt um það, að þegar kom til mála að hefja þessa starfsemi hér í Rvík, auglýsti bæjarstj. eftir félögum, sem vildu taka að sér þessar ferðir. Og félag það, sem tók að sér ferðir þessar, hefir meira að segja verið styrkt af bæjarstjórninni beint með ýmsum hlunnindum, enda mun það hafa getið sér góðan orðstír. Og minni hl. n. sér enga ástæðu til að meina bæjarstj. að veita slíku félagi leyfi til rekstrar, og jafnvel veita því hlunnindi, ef vel líkar við það. - Hitt er annað atriði, hvort praktískt er að veita sýslunefndum sama rétt, og legg ég ekki mikið upp úr því. Viðvíkjandi þeirri brtt. okkar, að sérleyfistíminn sé ákveðinn 4 ár, skal ég taka það fram, að forstjóri strætisvagnafélagsins hefir upplýst, að bifreiðar þær, sem hér um ræðir, endist í 4-5 ár. Ég skal, með leyfi hæstv. forseta, lesa það, sem stendur í bréfinu um þetta. Þar segir svo: „Hér ber að athuga, að yfirbygging þeirra bíla, sem hér eru byggðir, er svo dýr og vönduð, að áætla má, að hún endist í 4-5 ár, og er þá möguleiki að endurnýja vél og annað, sem undirvagni tilheyra, með tiltölulegum kostnaði. Myndum við því telja hæfilegri tíma 5 ár en 2, þar sem þetta ákvæði að öðrum kosti gæti dregið úr framtaki manna á þessu sviði“. Mér þykir það mjög sanngjarnt að miða sérleyfistímann við endingu vagnanna, og því mælir brtt. okkar svo fyrir, að leyfistíminn skuli vera 4 ár. - Þá þótti okkur sjálfsagt að skylda sérleyfishafa til að nota þær tegundir og gerðir bifreiða, sem ráðh. telur í reglugerð, að fullnægi kröfum, sem setja verður til öryggis og þæginda farþegum. Svipaða brtt. hefir hv. meiri hl. líka tekið upp í sínar brtt. - Þá er d.-liðurinn. Þar leggjum við til, að póstmálastj. sé heimilt að taka í sínar hendur afgreiðslu bifreiða í fólksflutningum milli landsfjórðunga samkv. taxta, er um semur milli hennar og eiganda bifreiðar eða nefndar þeirrar, er um ræðir í 5. gr., þarna kemur póstmálastj. til, en að öðru leyti ekki mikið eftir till. okkar. Eins og ég gat um í byrjun, sé ég ekki ástæðu til þess að láta sérstakar reglur gilda fyrir bíla, sem rúma minna en 6 farþega. En að svo stöddu hefir ekki náðst samkomulag í n. um þetta mál. Ég vil geta þess, að þótt n. hafi nú klofnað, vona ég, að hún geti haldið áfram að vinna að málinu, ef þeir, sem standa að ágreiningsatriðunum, taka nokkurt tillit hvor til annars. Ég get t. d. ekki fallizt á 6. gr. frv. eins og hún er nú. Þar er gert ráð fyrir því, að fargjöldum megi skipta milli sérleyfishafa eftir tölu sætakílómetra bifreiða þeirra, sem eru í förum þar, sem fleiri en einn aðili hefir fengið sérleyfi til fólksflutninga. Það er óhæfilegt að taka frá einum, sem uppfyllir allar skyldur sínar vel, til þess að umbuna öðrum. Veiting sérleyfis á ekki að vera nein náð og miskunn, heldur á að taka tillit til möguleika umsækjenda til þess að leysa starf sitt vel af hendi. Og sérleyfishafi má gjarnan hafa ágóða af því, að hann útbýr bíla sína betur, hefir viðkunnanlegri bílstjóra, o. s. frv., en keppinautur hans, sem miður stundar þetta. Og samkeppni á að fá að komast þar að. Hv. meiri hl. n. hefir komið fram með brtt. um það, hvernig fara skuli með brot á þessum l., en það vantaði í frv. Um þetta atriði flytur minni hl. líka brtt., svo hljóðandi: „Brot gegn lögum þessum og reglugerðum, er samkv. þeim verða settar, varða sektum frá 10 -500 kr., nema þyngri hegning liggi við eftir öðrum lögum, og skulu mál út af brotum á þeim sæta sömu meðferð og almenn lögreglumál“. Þetta er í samræmi við ákvæði bifreiðal. um þetta atriði, og þótti okkur eðlilegra, að svo væri. - Aðrar brtt. okkar fara ekki fram á neinar stórvægilegar breytingar, og eru annaðhvort lagfæringar á orðalagi frv. eða afleiðingar af öðrum brtt. Ég skal því ekki fjölyrða frekar um málið að sinni. Ég vona, að hv. dm. komist að þeirri niðurstöðu, að með brtt. minni hl. sé málinu bezt borgið.

Frsm. minni hl. (Gísli Sveinsson) Herra forseti! Ég veit ekki, hvort ég á að fara að flytja ræðu mína yfir svo fáum þm. - Form. hinnar svokölluðu skipulagsn., hv. 2. þm. Reykv., hefir nú látið í ljós álit sitt á þessum till. frá meiri og minni hl. n. Mér kom það ekki á óvart, að hann sneri nú við blaðinu, þó að ég gæfi í skyn honum til hróss, að hann hefði látið í ljós við mig, að hann mundi ganga inn á sanngjarna miðlun á málinu, svo sem að bæjarstj. fengi heimild til að veita leyfi innan sinna takmarka. Mér kom ekki á óvart, þó að hann hyrfi til náttúrunnar aftur, till.hv. meiri hl., sem ef til vill er frá honum runnin, sem sé að binda það við bæjarrekstur, en leyfa alls ekki bæjarstj. að hafa neina íhlutun þessara mála, nema því aðeins, að bæjarstj. taki það upp á sína arma. Nú má hann vita, af því að hann er líka bæjarfulltrúi, að Rvíkurbær hefir ekki treyst sér til að annast þessar ferðir, en það taldi hann, að hann og hans samherjar í bæjarstj. hefðu viljað, en það var ekki í öndverðu, heldur á seinna stigi málsins, að þeir vildu, að bærinn tæki sjálfur upp þessa flutninga. Ég hefi eftir því sem fyrir liggur um þetta mál, álitið, að bæjarfélag Rvíkur hafi ekki treyst sér til þess og muni ekki treysta sér til þess, svo að það væri engin ástæða til að hverfa að þessu, sem og er gagnstætt því, er reynsla annarsstaðar frá bendir til. Í þessu efni höfum við góða reynslu að vitna í á Norðurlöndum. Það er rangt hjá hv.þm., að bæjarstjórnunum væri ætlað að reka þetta á Norðurlöndum, en bæjarstjórnir hafa heimild til að veita innan sinna takmarka slík leyfi. Það má benda hv.þm. á það, þó að hann þættist ekki vita, hvernig þessu máli væri farið, að Rvíkurbær hefir samkv. því valdi, sem bæjarstj. hefir sama sem gefið þessu félagi, einkarétt til að halda uppi þessum ferðum. Það má segja, að það sé ekki einkaréttur formlega séð, með því að það lágu ekki fyrir lagaákvæði, sem heimiluðu bæjarstj. að gera það formlega, en bæjarstj. hefir veitt þessu félagi þau hlunnindi, að önnur félög komast þar ekki að. Það er faktískur og praktískur einkaréttur, sem þetta félag hefir haft, og það hefir fengið styrk a. m. k. um tíma til að halda uppi ferðum um Rvík og nágrenni. Í fyrsta lagi var það, að samkv. ráðstöfun bæjarstj. var auglýst eftir einstaklingum eða félögum, sem kynnu að vilja taka þetta að sér. Og þá var það, að bæjarstj. samdi við þetta félag, sem nú heitir Strætisvagnafélag Reykjavíkur, og lagði því til stofnstyrk, 15 þús. kr. fyrsta árið, og rekstrarstyrk 12 þús. Síðan hefir félagið ekki krafizt styrks né fengið hann. Félagið hefir verið rekið mjög gætilega og farið vægt í fargjöld, og hefir það blessazt svo, að það hefir ekki þurft á styrk að halda. En bærinn mun ekki veita neinu öðru félagi þennan styrk. Bærinn hefir líka veitt þessu félagi stæði á Lækjartorgi, og það eru dæmi til þess, eins og hv.þm. veit, að annað félag hefir sótt um stæði þar, en ekki fengið, og það mun ekki verða veitt, því að fyrir svo stóra vagna fleiri en þessa félags er ekki pláss þar. Í þriðja lagi hefir bærinn veitt þessu félagi rétt til að hafa ákveðnar stöðvar, til að nema staðar á og taka fólk, og ekki væri hægt eins og hagar til að veita öðru félagi samskonar leyfi. Þessa undanþágu hefir bæjarstj. veitt með fullkomnu samþykki bæjarráðs, og þetta verður ekki veitt öðrum. Loks má geta þess í fjórða lagi, að bæjarstj. lagði til, að þetta félag fengi leyfi til að hafa sína vagna breiðari en ella má. Lög heimila, að breidd bifreiða sé aðeins 1.86 m., en þetta félag fékk í gegnum bæjarstj., eða eftir tillögum bæjarstj. til ráðh., leyfi til að hafa sína vagna 2 m. Þetta mundi annað félag ekki fá. Nú er farið fram á það í brtt. okkar, að þetta heppilega skipulag, samanborið við það, sem er annarsstaðar á Norðurlöndum, sé staðfest með l. sem skipulag bifreiðaferða út um land og líka í bæjum, en með þessu frv. frá skipulagsn. er nú tæplega átt við bæina, því að um það er ekkert tekið fram. Hann sagði líka við 1. umr., hv. 2. þm. Reykv., að þetta hefði ekki verið tekið með, og ef svo er, þá er það galli á frv. Nú hefir hv. 2. þm. Reykv. horfið frá þessu eðlilega fyrirkomulagi, og veit ég ekki, hverju sætir, því að þótt hann sé að nokkru leyti einokunar- og þjóðnýtingarpostuli, þá er hann það þó ekki svo, að hann geti ekki vitað af einstaklingsfélagsskap, sem einhverjum er til hagsbóta. Ég veit ekki, hvort hann hefir horn í síðu þessa félagsskapar, strætisvagnafélags Rvíkur. Ég vil ekki meina, að hann geti haft það, heldur sé það einhver firra, sem hefir hlaupið í hann, að bæjarstj. sé ókleift að hafa þessi mál með höndum, nema því aðeins, að það sé bæjarrekstur. Ég var líka hissa á því - þó að hv. 6. landsk., sem er í sama flokki og hv. 2. þm. Reykv., kæmi með þetta -, að framsóknarm. í samgmn. skyldu hoppa inn á það fyrirkomulag, nema þeir fyrir samvinnu sína við sósíalista geti nú ekki greint rétt frá röngu og sjái nú ekkert nema opinberan rekstur, og það þótt sízt skyldi. Ég bjóst ekki við, að þeir væru orðnir svo samdauna sem raun ber vitni um. Það má vel vera, að hér sé maður að tala fyrir daufum eyrum, þ. e. a. s., þó mennirnir séu skynsamlega sjáandi, þá séu þeir fyrirfram ráðnir í að fella okkar till., minni hl., enda þótt þeir kannske inni við beinið fallist á þær; en þetta sýnir sig nú við atkvgr. En ég vil ætlast til þess og vænta þess, að þegar verið er nú að byrja á því að skipuleggja þennan atvinnuveg, þá geri þeir það ekki að stefnulegu keppikefli endilega að gera úr honum ríkisrekstur eða bæjar. Ég trúi því ekki, að hv. 2. þm. Reykv. vilji egna bæjarstj. hér á móti sér í þessu máli. Honum hlýtur að vera það kunnugt, að meiri hl. hennar er á móti því að þjóðnýta þessa atvinnugrein. Og vill hann þá taka á sína arma ábyrgðina á því að gera þetta gegn vilja bæjarstj. Ég hygg, ef hv.þm. vili fara hér eftir réttum reglum og vera algerlega „loyal“ gagnvart bæjarstj., þá eigi hann að byrja á því að spyrja um álit hennar á málinu. Meiri hl. samgmn. hefir ekki leitað til bæjarstj., heldur til þess aðila, sem nær stendur sjálfum rekstrinum hér. Ég vissi ekki fyrr en á síðustu stundu, að taka ætti ákvæði um flutninga innan bæja upp í frv., og hafði því ekki ráðrúm til að afla mér álits bæjarstj. Tókum við því það ráð að kljúfa n. Nú vil ég skjóta því til hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm.N.-Þ., hvort þeir vilja nú ekki sýna bæjarstj. þann heiður að óska eftir áliti hennar og fara eftir því. Hv. 2. þm. Reykv. þóttist ýmislegt hafa að athuga við till. minni hl. n., þó það væri auðsjáanlega meira af vilja en mætti, því hann fór hreint ekki í neinn „habit“, heldur byrjaði á því að þakka allri n. fyrir samstarfið. Enda býst ég við, ef málið hefði ekki komizt inn á þessa braut, að þá hefði n. öll orðið samferða. Ég þarf mjög fáu að svara aths. hans, þær voru flestar almenn orð og hvergi sérstaklega sýnt fram á, að till. okkar væru óframkvæmanlegar. Hvað snertir lengd sérleyfistímabilsins, sem við viljum hafa 4 ár, en þeir ekki nema 3, þá er það náttúrlega ekkert stórt atriði. Hér er ekki verið að tala um það, hvort sé rangt og hvort rétt, hér er aðeins fyrirkomulagsatriði, og það lítur út fyrir, að 4 ára tímabilið sé haganlegra fyrir leyfishafa. - Hv. þm. virtist vera óskiljanlega mikið á móti því að láta þessi mál heyra undir vegamálastjóra. Hann talaði þar með slíkum krafti (ég er nú svo kurteis að kalla það kraft, en ekki eiginlega vonzku), að ég á sannast að segja bágt með að skilja ástæðuna. Þetta er nú ekki stærra atriði fyrir mér en það, að ég tel það rétt heppilegra. Ef hv.þm. væri því kunnugur. hvernig þessum málum er hagað í Noregi og Danmörku, þá vissi hann það, að þau heyra meira undir vegamálin heldur en póstmálin. Í lögunum í Danmörku er leyft að gefa póststjórninni heimild til ákveðinna flutninga á ákveðnum leiðum, vegna póstflutnings. Að öðru leyti er það víst, að það geta verið þau tilfelli, þar sem auðveldara er fyrir vegamálastjóra, sem öllum leiðum er kunnugur, að hafa yfirstjórn þessara flutninga. Hann hefir í sinni skrifstofu öll nauðsynleg gögn viðvíkjandi ferðum og vegum, en póststjórnin hefir ekkert með flutninga að gera, nema póstflutninga. Hv. 2. þm. Reykv. ætti að vera kunnugt, að póststjórnin hefir ekki betri aðstöðu til að þekkja til vega og flutninga en það, að hún hefir veitt sína flutninga þeim mönnum, sem sízt skyldi og ófærastir hafa verið oft og tíðum til að hafa þá á hendi. Hún hefir því sýnt í því, að hún er lítt fær til að hafa með slíkt að gera. Hún á að koma póstflutningunum fyrir á sem sæmilegastan hátt, en upp á síðkastið hefir hún hugsað um það eitt, að fá þá sem ódýrasta, látið þá til þess, sem bauð lægst, án þess að taka tillit til hins, hvort viðkomandi var starfinu vaxinn, hvort hann skilaði flutningunum eða væri nýtur ábyrgðarmaður fyrir þeim. Við á Suðurlandi þekkjum mörg dæmi um óheppilega stjórn póstflutninganna. Nú er í brtt. okkar póststj. ætlað að vera með í ráðum um þessa flutninga, þar sem hún á að geta fengið fólksflutninga á vissum leiðum, ef hún þarf þess vegna póstflutninganna, sem sjaldnast kemur til. Þessu verður ekki fyrir komið nema á tvennan hátt, annaðhvort með því að láta póststj. hafa þessi mál, eins og gert er ráð fyrir í frv., eða þá að taka þá leið, sem lagt er til í brtt. okkar minni hl. og heppilegri er. Þá furðar mig það, að þó hv.þm. vilji hér smíða skipulag, þá skuli þeir vilja halda 6. gr. frv. Ég hefi sýnt hv.þdm. fram á, hversu óþarft og óheppilegt það er, að póstmálastjórn hafi þetta vald gagnvart yfirráðum sérleyfishafa yfir atvinnu sinni, því þau ákvæði draga úr áhuga þeirra, sem flutningana hafa á hendi, til þess að láta þá verða notendum til sem mestra þæginda, þegar á að draga af einum og bæta við annan með því að jafna fargjöldunum milli leyfishafa, en ekki láta hvern bera úr býtum eftir því, sem hann vinnur fyrir. Með þessu er kippt burt hvötinni hjá þeim til að vanda sig, þegar þeir fá ekki að njóta þess sjálfir, sem þeir gera betur en aðrir. Þetta er að vísu í samræmi við margt annað í stefnu þessara hv.þm. En ég tel þetta mjög óheppilegt, því stefna þessarar löggjafar á að vera sú að taka sem mest tillit til hagsmuna þeirra manna úti um allt land, sem eiga að njóta flutninganna. Minni hl. samgmn. leggur til, að 6. gr. verði felld burt, og mér er óskiljanlegt, að meiri hl. skuli endilega vilja halda í hana. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að það væru skorður gegn einræði póststj. í þessu máli, að nefnd, sem sérleyfishafar skipa, ætti að hafa hér hönd í bagga um þetta atriði. En sú n. þarf ekki að vera skipuð af þeim mönnum, er bezt stunda þessa flutninga. Það gæti vel farið svo, að meiri hl. þeirra, sem n. skipa, væru í hópi þeirra manna, sem hefðu hag af þessari jöfnun, og væru því „interesseraðir“ fyrir því að jafna fargjöldunum. Það eitt er víst, að þetta miðar að því að draga úr því, að ferðirnar verði sem þægilegastar fyrir einstaklingana, sem eiga að nota þær, en það er ef til vill það, sem á að nást með þessari 6. gr. Annað er nú víst ekki svaravert í ræðu hv. 2. þm. Reykv. Hann sagði, að minni hl. n. vildi vinna því opinbera sem mest ógagn með sínum brtt. Þetta er náttúrlega hin mesta fjarstæða. Rauði þráðurinn í okkar brtt. er sá, að gera viðskipti þessi sem greiðust, jafnframt því, að sjá borgið þörfum almennings. Og ég get ekki skilið, á hvaða grundvelli frv. sem þetta á að byggjast, ef ekki á þessum. Annar grundvöllur er ekki heppilegur og sízt í samgöngumálum. Þau mál eru þannig vaxin, að það er alveg sérstök þörf í sambandi við þau að taka tillit til allra. Það fer um þetta mál sem auðið er, og líklega keyrir meiri hl. í gegn sínar brtt. - Ég sé svo ekki ástæðu til þess að tala meira að þessu sinni yfir því fámenni, sem við hæstv. forseti höfum hér við að búa.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég vona, að ég þurfti ekki eins langan tíma til þess að svara hv.þm. V.-Sk. eins og hann notaði til þess að svara mér. - Í sambandi við fólksflutninga í bæjum talaði hann eingöngu um Reykjavík og sýndist hafa mestan áhuga fyrir því, að Strætisvagnafélag Rvíkur gæti haldið áfram sínum ferðum í sama formi. Nú er það svo, að allar líkur eru fyrir því, að félagið fái að halda áfram. Með frv. er bænum ekki gert að skyldu að taka þessa flutninga í sínar hendur, heldur er hér aðeins heimild fyrir sérleyfi, og annað ekki. Ég er hinsvegar sannfærður um, að það væri bænum fyrir beztu að fá það leyfi; það er ljóst, er lítið er á rekstur strætisvagnanna. Með 27000 kr. styrk frá bænum og 40000 kr. framlagi hefir þetta félag getað tvöfaldað sína vagnatölu á 2 til 3 árum. Ég get því ekki séð, að bænum ætti að vera ofvaxið að hafa hagnað af þessum rekstri. Það eina, sem bærinn er riðinn við hina svokölluðu samninga félagsins, er það að leyfa félaginu stæði fyrir vagna sína á Lækjartorgi. Breidd vagnanna hefir ríkisstj. með að gera, og hefir hún gefið fleirum en strætisvagnafélaginu undanþágu í því efni. Ég tel alveg rétt, að bærinn taki í sínar hendur þennan rekstur, af því hann getur áreiðanlega haft hag af því, þó hann hækki ekki taxtann. Eins tel ég sjálfsagt að samþ. ákvæði um það, að bærinn hafi rétt til að taka flutningana í sínar hendur á 3 ára tímabili, í stað þess, sem hún gæti það ekki fyrr en eftir 7 eða 8 ár eftir núgildandi samningum. Hitt er rétt hjá hv.þm., að það er heppilegust, að þessir flutningar séu á einni hendi. Það er nú komið svo, að strætisvagnarnir aka ekki einasta um bæinn, heldur eru þeir nú farnir að teygja sig langt út fyrir bæinn, út í nágrennið og ómögulegt að vita, hvar þeir láta staðar numið. Ég hygg, að það hafi verið óþarft að spyrja bæjarstj. um álit á þessu máli. Ég hygg, að það muni vera fyrirfram víst, hvernig hún mundi taka í það mál. Sjálfstæðismennirnir þar mundu verða sammála flokksbræðrum sínum hér, en stjórnarflokkarnir fylgja frv. Það þarf ekki að deila um leyfistímabilið. Ég held því fram, að 4 ár sé of langur tími. Á þeim árum þurfa leyfishafar að vera búnir að endurnýja vagna sína, en það er óþægilegt fyrir þá, ef þeir halda ekki flutningunum áfram, og því er það óheppilegur tími. Ég er nú búinn að færa fram ástæður fyrir því, hvers vegna réttara er, að póststjórnin hafi yfirstjórn þessara mála heldur en vegamálastjóri og póststjórnin í sameiningu. Þá leggur hv.þm. mikið kapp á að fella burt 6. gr. Sú grein felur aðeins í sér heimild, og hún kemur varla til greina nema þar, sem um verulegan mun er að ræða, og þeir, sem um þessi mál fjalla, óski eftir því, að munurinn sé jafnaður. Hinsvegar álít ég, að þessi ákvæði verði til þess, að gerðar verði jafnari kröfur til ökumanna en gert hefir verið. Aftur mundi draga úr ýmiskonar greiða, sem bifreiðastjórar gera sumu ferðafólki á kostnað annara farþega, t. d. með því að fara óteljandi snattferðir og króka, sem að vísu eru þægilegir fyrir suma, en til stórra óþæginda fyrir aðra. Það er einmitt líklegt, að skipulagið felli niður þennan ósið, og er áreiðanlegt, að allir verða ánægðir með það, þegar breytingin er komin á.

Gísli Guðmundsson [óyfirl.]: Aðeins vegna þess, að hv.frsm. meiri hl. samgmn. er ekki viðstaddur, skal ég hér fara nokkrum orðum um málið af hálfu meiri hl. - Eins og sjá má af brtt. meiri og minni hl., hefir n. lagt nokkra vinnu í málið, og hefir verið útveguð umsögn ýmsra aðilja um frv., svo sem vegamálastjóra og bifreiðastjórafélagsins hér í bænum. Aftur hafa bifreiðarstöðvarnar engan félagsskap með sér, og hefir því ekki verið leitað til þeirra. Hinsvegar hefir n. fengið umsögn Strætisvagnafélags Reykjavíkur um frv. Ég skal taka það fram, út af því, sem hv.frsm. minni hl. sagði, að ég fæ ekki séð, að ástæða hafi verið til að leita umsagnar bæjarstj. Rvíkur um málið. Hún er enginn sérstakur aðili í þessu máli fremur en t. d. sýslumenn víðsvegar um landið, eða bæjarstjórnir í öðrum kaupstöðum. Með tilliti til þeirra umsagna, sem n. fékk og ég hefi skýrt frá, byggði meiri hl. sínar brtt., eftir skoðunum nefndarmanna meiri hl. Frá einum þeim aðila, sem skilaði mjög ýtarlegu áliti, komu meira að segja brtt. við frv., og mig undrar það, að hv. minni hl. taldi sér fært að taka upp allar þessar brtt., og það gersamlega óbreyttar og án þess að bæta nokkru við. Og svo mikil nákvæmni var í þessu hjá hv. minni hl., að hann tók með eitt atriði í till. vegamálastjóra, sem hv.frsm. minni hl. hefir lýst yfir, að hann gæti vel sætt sig við, þó haft yrði á annan veg það atriði, en svo fastheldinn er hann samt sem áður á till. vegamálastjóra, að hann sleppir ekki þessu atriði, en tekur það líka með. Og þetta atriði er einmitt það, að vegamálastjóra skuli vera falin yfirstjórn þessara mála. Annars skal ég taka það fram, að álit vegamálastjóra er sérstaklega ýtarlegt, og þær upplýsingar, sem hv. minni hl. n. hefir borið hér fram í hv. d. um fyrirkomulag mannflutninga í Noregi og Danmörku, eru allar úr því áliti, frumheimildir hefir n. ekki haft í höndum.

Ég hefi lögin í höndum

. Ég segi, að þau hafi ekki komið n. fyrir sjónir. Annars get ég tekið undir flest það, sem hv. 2. þm. Reykv. hefir sagt um málið, enda er hann einn af þeim, sem upphaflega höfðu undirbúning þess með höndum. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til að svara sérstaklega ýmsu, sem hann hefir áður svarað, í ræðu hv.frsm. minni hl. Út af því, að hv.þm. V.-Sk. þótti það óeðlilegt, að bæjarstj. Rvíkur veitti ekki sérleyfi til flutninga innan bæjarins, þá er það í samræmi við þá stefnu, sem meiri hl. n. hefir tekið gagnvart sýslunum. Við höfum ekki viljað, að sýslurnar veittu leyfi innan sinna takmarka, og þá auðvitað ekki heldur bæjarstjórnirnar. Það virðist óheppilegt, að sýslurnar veittu slík sérleyfi, því vel gæti þá verið, að ríkisstj. væri búin að veita leyfi í mörgum sýslum samstæðum án þess að sýslunefndir vissu af, og gæti þá orðið árekstur af því. Annars undrar mig það, að hv.frsm. minni hl. skuli furða sig á því, að framsóknarmenn skuli fylgja þessu frv., og að hv.þm. skuli finna þjóðnýtingarbragð að frv., því í frv. er engin þjóðnýting, eins og allir sjá, heldur er þar að ræða um einkarekstur. Eina þjóðnýtingin, sem þar er hugsanleg, er sú, ef bæjarstj. Rvíkur skyldi detta í hug einn góðan veðurdag að þjóðnýta þessa flutninga, þá viljum við ekki vera meinsmenn hennar í því efni. Að síðustu vil ég vekja athygli á því, að brtt. beggja nefndarhlutanna eru að sumu leyti sama efnis, og er því sama hvorar þeirra, sem shlj. eru, verða samþ., en ég vil vekja athygli á því, að þær eru hvorar um sig í samræmi innbyrðis, og verður því réttara að hafna öðrumhvorum alveg. Þess vegna er það svo að minni hyggju, að annaðhvort verður að fella allar brtt. minni hl. eða ekkert af þeim. Það yrði aðeins til að valda ruglingi, ef samþ. væru sumar till. minni hl. og sumar till. meiri hl. Þess vegna bið ég menn að athuga það, að við leggjum til, að allar till. minni hl. verði felldar, einnig þær, sem við höfum út af fyrir sig ekkert á móti, og það er af því þær eru út úr samræmi við frv. að öðru leyti og þær brtt., sem við vonumst eftir, að verði samþ. frá meiri hl.

Sigurður Einarsson Þetta er aðeins örstutt aths. áður en umr. er slitið. - Það hafa komið hér fram í umr. um brtt. á þskj. 339 og 340 alveg samskonar átök eins og við höfum orðið varir við í fleiri málum, sem komið hafa til kasta þessarar hv. d., að annar hlutinn vill hafa löggjöf fyrir allt landið, en hinn hlutinn óskar að vísu í orði kveðnu að fá löggjöf fyrir allt landið, en fyrst og fremst sniðna við hæfi vissra aðila hér í höfuðstaðnum. Það hefir þegar verið tekið greinilega fram, að brtt. minni hl. eru fyrst og fremst gerðar til þess að þóknast vissum aðilum hér í Rvík. Það er sama aðstaða sem kom fram við umr. um frv. um vinnumiðlun og frv. um verkamannabústaði. Það er eitt atriði, sem ég vil sérstaklega vekja athygli á, og það er, að minni hl. leggur til, að yfirstjórn þessara mála sé einkum lögð í hendur vegamálastjóra, en póststjórnin er sá aðili, sem meiri hl. og frv. upphaflega gerir ráð fyrir, að hafi með þetta að gera. Nú eru það mjög óskyld störf, sem þarf ólíka hæfileika og kunnáttu til, annarsvegar að leggja ráðin á um það, hvar vegir eigi að vera og hvernig sé hagkvæmast að gera þá úr garði, og hinsvegar að skipuleggja notkun vegakerfisins til þess að það komi að sem almennustum notum. Um leið og vegamálastjórnin væri gerð að hinum eiginlega stjórnanda þessa skipulags á flutningunum, væri vegamálastjóri gerður að einskonar dómara sinna eigin verka, sem hinsvegar gæti ekki átt sér stað, ef póstmálastjórnin færi með þessi mál. Póstmálastjórnin hefir fyrst og fremst „interesse“ af því, að það gangi sem greiðlegast að koma blöðum og bréfum út um landið, og verður því gleggsti dómarinn um það, hvernig tekizt hefir að gera vegakerfið úr garði, eftir því, sem efni standa til á hverjum tíma. Ég er heldur alls ekki viss um, að vegamálastjóri kæri sig um að leggja á sig sérstök skipulagningarstörf á þessu sviði ofan á önnur störf sín, sem liggur í hlutarins eðli, að póststjórnin er hvort sem er alltaf að fást við. Það er viðurkennt, að núv. vegamálastjóri er duglegur embættismaður, en hann er maður, sem ég efast stórlega um, að fari að bæta á sig yfirstjórn flutninga á landi. Hann á framundan sér svo ótakmörkuð viðfangsefni og vandaverk á sviði vegalagninganna sjálfra, að ég held, að það sé alls ekki rétt hugsað að fara að blanda flutningamálunum inn í hans verkahring. Það er rétt hjá hv.þm.N.-Þ. og þarf að takast greinilega fram, að brtt. meiri og minni hl. eru svo samræmdar innbyrðis, að ekki dugir að samþ. eina og eina till. af hvoru blaði á víxl, til þess að þetta verði heppilega rímað saman. Hér er um tvær götur að velja; minni hl. vill fara allt aðra braut í þessu máli heldur en meiri hl., og ég verð að líta svo á, að það sé að velja verri leiðina af tveimur, ef brtt. minni hl. eru samþ.

Frsm. minni hl. (Gísli Sveinsson) Herra forseti! Ég skal ekki vera langorður og tel ég megi við það hlíta, að ég tali seinastur, þar sem hv. meiri hl. mun telja sig fullbirgan til að koma sínu fram. En ég ætla að svara þessari aðstoð, sem hann fékk; hitt er annað mál, hvort ég þarf að svara staðgöngumanninum, hv.þm.N.-Þ., því að hann virtist standa upp til þess eins að „tala“, þar sem frsm. var ekki viðstaddur, eins og hann sagði, enda hafði hann ekkert til brunns að bera, því það, sem hann sagði, var búið að taka fram áður, sumpart af mér og sumpart af öðrum. Hann virtist hneykslast á því, að ég tók það fram sérstaklega, að vitandi vits hélt minni hl. sínum till. að formi til rökréttum og í innbyrðis samræmi, þótt hann leggi mismunandi áherzlu á þær. T. d. er það eitt aðalatriðið, að bæjarstjórnirnar fái sinn rétt hvað sérleyfi snertir óskoraðan, en afleiðing af því að formi til er það, að sýslunefndir geti átt kost á hinu sama. Ég gat þess, að hvað sýslunefndirnar snerti mundi þetta ekki hafa mikla praktíska þýðingu; þá má nefna dæmi þess, þar sem langleiðir ná ekki til og vegakerfi eins héraðs er innilokað, að ekki hefði þýðingu, að aðrir kæmu til málanna heldur en viðkomandi sýslunefnd. En þetta er á engan hátt sambærilegt við hitt, sem er algerlega af praktískum uppruna. Nú gengur þessum hv.þm. illa, og það bætti ekkert úr skák, þótt hv. 9. landsk. stæði upp líka; þeim gengur báðum illa að koma mönnum í skilning um og halda sjálfum sér í skilningi um, að það sé óhæfa, að bæirnir fái þennan rétt. Ef svo væri, hefðu þeir eigi þurft að berja þetta svona fast fram, þar sem aðeins einn maður andmælir; þeir eru víst tryggir með sína menn. - Ég hefi nú sýnt fram á, að það er langt frá því, að það sé óhæfa, að bæirnir hafi þennan rétt; bæði líta aðrar þjóðir svo á og þetta hefir blessazt vel hér. Því þó ákvæði hafi vantað í lög um það, að bæjarstjórnir gætu veitt fullkomin sérleyfi, þá hafa strætisvagnarnir verið reknir hér í Rvík eins og þeir hefðu fengið slíkt leyfi. Þeir eru einir um flutningana með slíkum farartækjum á þeirra ákveðnu leiðum innan bæjar og þar í nánd. Það er því ekki undarlegt, þótt minni hl. vilji láta þetta haldast. En þeir þrír hv.þm., sem talað hafa hér, hafa lagt mikla áherzlu á, að þeir stæðu saman, og skorað hverjir á aðra að drepa nú allar till. minni hl., svo að þeim ætti ekki að verða skotaskuld úr því. Það er ekki hætt við, að í þeirra liði verði skeikað frá þeirri reglu að fella allt, sem kemur frá andstæðingunum, en samþ. hinsvegar allt frá sínum fylgismönnum, hvað fáránlegt sem það er. Hv. þm. í samgmn. hafa orðið að viðurkenna það, að skýrsla vegamálastjóra sé gagngerð og merkileg, en þá ættu þeir ekki heldur að undrast það, þótt talsvert tillit sé tekið til hans till. vegamálastjóri hefir, eins og bent hefir verið á, haft mest með þessi mál að gera og verið aðalráðunautur stjórnanna í þeim, en samt vilja hv.þm. nú koma honum sem mest út úr þessu máli. Hv. 9. landsk. fann hvöt hjá sér til þess að standa upp í þessu máli, eins og mörgum öðrum nú upp á síðkastið, þótt það væri ekki til annars en sýna, að hann hafði ekkert til brunns að bera í því, virtist jafnvel ekki skilja eða hafa lesið það, sem fyrir liggur um málið. Hann vill láta líta svo út, að minni hl. sé með till. sínum að þóknast einhverjum aðilum hér í Rvík. Ég hygg nú, að hv.þm. sé það læs, að hann geti séð það sjálfur með því að líta yfir till. okkar, að þetta hefir ekki við neitt að styðjast. En hann vill, eins og fleiri af hans núv. flokksbræðrum, keyra alla hluti inn í einhverja ganga, hafa andstæðingana og þeirra mál í öðrum ganginum, en sína menn með sín mál í hinum, og slá því svo föstu, að hans menn vinni alltaf með alþjóðarheill fyrir augum, en hinir fyrir einhverja sérhagsmuni. En við vitum það um þessa hv.þm., að þeir hafa sýnt sig í því að hugsa mest um sjálfa sig, svo að þeim ferst ekki að segja um okkur, sem tökum málin á víðtækum grundvelli, að það séum við, sem bindum okkur við persónur. Það kemur ljóst fram í umr. um yfirstjórn þeirra mála, sem hér eru nú til umr., að þeir tala eingöngu út frá persónum og persónulegum sjónarmiðum. Hv. þm. talaði um að vegamálastjóri mundi ekkert kæra sig um að taka þetta að sér. Hvað veit hann um það? Hann mun ekkert hafa talað við vegamálastjóra um þetta. Eða hefir hann talað um það við póstmálastjórnina, hvort hún vill taka þetta að sér? Ef fara á að leggja þann mælikvarða á mál hér á Alþ., hvort þessi og þessi maður, sem nú gegnir einhverju starfi fyrir þjóðfélagið, vill taka þetta og þetta að sér eða ekki, þá eru málin orðin of persónuleg frá okkar sjónarmiði, en sennilega mátuleg fyrir hv. 9. landsk., því að það er algerlega fyrir utan efni málanna, hvað þessi maður vill og hinn vill ekki. Hafi hv.þm. ekki annað til málanna að leggja, stendur hann sig vel við að sitja kyrr og hlýða á og læra af mér og öðrum. Ég ætla svo ekki að fara frekar út í þessi atriði. Það er búið að ræða málið svo mikið, að mönnum ætti að vera vorkunnarlaust að ganga til atkvgr. Það er augljóst, að ef atkvgr. á að miðast við það, sem síðast hefir komið fram, hvað þessi vill og hvað hinn vill, en ekki við það, hvað bezt er í sjálfu sér, þá er ekki mikið á henni að byggja til frambúðar, og get ég óskað hv. andstæðingum til hamingju með þá lausn, sem þannig fæst á málinu.

Frsm. meiri hl. (Jónas Guðmundsson) Þótt ég ætti að vera frsm. þessa máls, hefi ég því miður ekki getað fylgzt með umr. til hlífar, vegna þess að ég var að gegna öðrum störfum hér í þinghúsinu, sem nauðsyn bar til að inna af hendi. En ég geri ráð fyrir, að umr. hafi fallið hér í svipaða átt eins og í samgmn. Þar komu fram tvö ólík sjónarmið, sem brtt. þær byggjast á, sem hér liggja fyrir. Sjónarmið meiri hl. er það, að skipuleggja þessa flutninga á svipaðan hátt og gert er erlendis með járnbrautar- og sporvagnaferðum; en hitt er að hafa þetta að mestu leyti óbundið, aðeins veita sérleyfi, sem helzt eiga að veitast af héraðs- og bæjarstjórnum, innan vissra takmarka. Þessi tvö sjónarmið eru ósamræmanleg, og það er rétt hjá hv.þm.N.-Þ., að það er ekki til neins að samþ. neitt af brtt. á þskj. 340, nema þá að frv. verði alveg sniðið upp að nýju á þeim grundvelli, sem þar er lagður. Ég sé ekki ástæðu til að ræða mikið um þetta, en vil aðeins fara nokkrum orðum um, hvort er heppilegra, að ríkið veiti þessi sérleyfi eða bæjar- og héraðsstjórnir. Það mun vera gert talsvert að því annarsstaðar á Norðurlöndum, að héraðsstjórnir veiti slík leyfi sem þessi. En það verður að gá að því, að þar er sumstaðar í einu héraði sexfalt fleira fólk heldur en hér á landinu öllu. Flutningaþörfin þar er miklu umsvifameiri á allan hátt heldur en hér. Og menn hljóta að sjá það, að ef ná á því marki að fá verulega festu í þennan bifreiðarekstur hér, þá er heppilegra, að einn aðili veiti leyfi til hans heldur en margir. Það er miklu hættara við árekstrum, ef bæjarstjórnir og sýslunefndir veita leyfin, heldur en ef ríkið gerir það eitt. Með því er ekkert frekar gengið á rétt Rvíkur heldur en annara. Um það, hvort heppilegra sé að fela póstmálastjórninni eða vegamálastjóra yfirstjórn þessara mála, má vitanlega deila endalaust. Mér fyrir mitt leyti finnst þetta falla betur undir póstmálastjórnina, sem hefir það með höndum að koma á sem reglubundnustum póstferðum um landið. Þessar bílasamgöngur eru, þann tíma sem bílar geta á annað borð gengið, fljótustu og ódýrustu póstferðirnar og því miklu eðlilegra, að póststjórnin hafi yfirstjórn þeirra. - Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Í n. hefir orðið samkomulag um afgreiðslu málsins. Að vísu vorum við 2 flm. þeirrar skoðunar, að bezt væri að afgr. frv. eins og það liggur fyrir. En við höfum þó ekki viljað láta n. klofna á þessu atriði, þar sem aðalatriðinu má ná á annan hátt, sem sé með þeirri rökst. dagskrá, sem n. ber fram. N. hefir orðið sammála um, að óþarft sé að greiða sjóðstj. á næsta ári jafnmikið fé og áður, og sérstaklega sé óþarft, að aðalbankastjóri Búnaðarbankans hafi þessa miklu þóknun fyrir aukastarf sitt þar. Við hefðum álitið réttast að fela stjórn Búnaðarbankans sjóðsstjórnina frá næstu áramótum, en höfum þó orðið sammála um að leggja til, að núv. fyrirkomulag haldist til áramóta 1935-36, meðal annars af því, að stjórnendurnir hafi verið skipaðir til tveggja ára af fyrrv. ráðh., Þorsteini Briem. Þykir sumum óviðkunnanlegt að hrófla við þessu. Um það, að minna starfs megi vænta af stjórn Kreppulánasjóðs á næsta ári en áður hefir verið, liggur fyrir vottorð sjóðstj. sjálfrar. Af 2800 lánbeiðnum, sem borizt hafa, hafa þegar verið afgreiddar 2000, en synjað hefir verið eða líkur eru til, að synjað verði um 300 lánbeiðnir. Eru þá eftir óafgreiddar um 500 lánbeiðnir, og eru líkur til, að þær sé hægt að afgreiða fyrir áramót að mestu leyti. Höfum við því lagt til, að málið verði afgr. með svo hljóðandi rökst. dagskrá: [Sjá þskj. 367].

Guðbrandur Ísberg Ég hefi skrifað undir nál. landbn. með fyrirvara. Ég er því samþykkur, svo framarlega sem það er rétt, að störfum Kreppulánasjóðs sé að verða lokið, að athuga beri, hvort ekki er hægt að spara laun sjóðstj., sérstaklega aðalbankastjóra Búnaðarbankans, sem hefir mikil laun fyrir. Held ég, að ekki sé ástæða til að greiða þessum manni fyllstu embættislaun að auki. Minn fyrirvari miðast aðallega við það, að í stj. Kreppulánasjóðs er einn maður, sem unnið hefir þetta sem aðalstarf og hefir ekkert aukastarf á höndum. Miðað við laun, sem menn hafa í sambærilegum stöðum, virðast laun hans ekki sérstaklega há. Þegar ég gekk inn á að afgreiða þetta mál þannig, sem hér liggur fyrir, gerði ég það í trausti þess, að sá maður yrði ekki færður niður í launum, meðan hans ráðningartími stendur. Það væri brigðmælgi gagnvart honum.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Ég lít svo á, að hvort sem er um að ræða aðalstarf eða aukastarf, þá verði að gera ráð fyrir því, að mennirnir verði að leysa jafnt starf af hendi allir, svo að ekki sé ástæða til að greiða þessum eina manni meira en hinum fyrir þetta starf.

Hannes Jónsson Það þarf sennilega að skýra málið og rökst. dagskrána betur en hv.frsm.n. hefir gert. Hann fer óeðlilega fimlega gegnum sjálfan sig, þegar hann talar um frv., og virðist mér hann annars ólíklegur til að gera þetta svo fimlega sem orðið hefir. Í nál. landbn., sem hann hefir samþ. og undirritað, er sagt, að ekki sé rétt að taka launin af einum manninum í sjóðstj., sem vinnur þar aðalstarf. Þá talar hann um, að aðabankastjóri Búnaðarbankans eigi ekki að taka laun fyrir þetta aukastarf sitt. Í rökst. dagskránni er sagt, að landb.ráðh. eigi að gera nýja ákvörðun um þóknun fyrir stj. sjóðsins. Og svo segir hv.frsm. í stuttri aths. rétt áðan, að gera verði ráð fyrir, að allir í sjóðstj. vinni jöfn störf, og sé því ekki ástæða til að gera mun á launum þeirra. Hv. frsm. gengur út frá því, að launin verði alveg tekin af einum manninum. En samkv. umsögn hv.þm. Ak. hefir orðið samkomulag um það í n., að ekkert yrði tekið af launum þessa manns. Svo segir hin rökst. dagskrá, að alla þrjá skuli færa niður í launum, og hv.frsm. segir sjálfur, að gera verði ráð fyrir, að allir þrír vinni jöfn störf, og sé því ekki ástæða til að launa þá misjafnt. Hvernig á nú að skilja þetta? Hverjum af þessum ummælum á að trúa, þar sem þeim ber svona herfilega saman? Eftir dagskránni horfir málið allt öðruvísi við en í frv. Er því ekki hægt að segja, eins og hv.frsm. gerði, að með henni sé náð því sama og með frv. Í nál. er sagt, að ekki þyki ástæða til að taka störfin af stj. sjóðsins, þar sem hún sé skipuð af fyrrv. ráðh., og er það rétt; l. gera ráð fyrir, að Búnaðarbankinn taki ekki við stj. sjóðsins fyrr en í árslok 1935. Rökst. dagskráin gerir ekki annað en víkja því til ríkisstj., hvort ekki sé rétt að fella niður laun aðalbankastjórans, er hann hefir við Kreppulánasjóð, og lækka laun hins bankastjórans. En gengið er út frá því sem sjálfsögðu, að laun þriðja mannsins haldist óbreytt. Er ekki hægt að skilja dagskrána öðruvísi, miðað við það, sem segir í nál. Ég vil undirstrika það sem réttan skilning hjá hv.frsm., að þegar menn leggja fram sömu vinnu, á að borga þeim jafnt fyrir. En hví þá að gera þessa breytingu, að taka starfið af einum manninum síðara árið? Ég skal ekki vera að verja hin háu laun aðalbankastjórans; það mætti e. t. v. segja, að svo hefði átt að vera frá upphafi, að hann hefði ekki þessi miklu aukalaun. Og um hina er ekki hægt að vitna í þessi háu laun. Ég er þeirrar skoðunar, að ekki sé hægt að breyta þeim ákvæðum, sem sett hafa verið gagnvart þessum mönnum. Það verður að líta á þau sem samning við þá. Og alveg fráeitt er að lækka nú laun þess manns, sem vinnur þarna sitt aðalstarf. Þó að 600 kr. mánaðarkaup séu allgóð laun, ber þó á það að líta, að þetta er ekki lítið starf. Stjórnendur Kreppulánasjóðs hafa, eins og gefur að skilja, lagt á sig mikið starf við afgreiðslu þeirra mála, sem þar hafa legið fyrir. Það er eins og lagzt sé sérstaklega djúpt um aðfinnslur, þegar í hlut eiga menn, sem launaðir eru af Búnaðarbankanum, en aftur er hlaupið yfir samskonar starfsmenn í öðrum bönkum. Það myndi líka koma óþægilega við kaun hv.frsm. En hann ætti að líta lengra í þessum efnum. Ég skal ekki tala á móti hinni rökst. dagskrá, því að mér virðist það vera ljóst, hvað í henni felst, þó að hún komi ekki heim við ræðu hv.frsm. Tek ég meira tillit til dagskrárinnar en orða hans, ekki sízt þar sem maður úr landbn. hefir lýst afstöðu n., sem fellur alveg saman við dagskrána.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Ég lít svo á, að bankastjórar við Búnaðarbankann eigi ekki að þurfa að leggja þar fram alla sína starfskrafta. Geri ég ráð fyrir, að starf það, sem eftir er við Kreppulánasjóð, sé ekki meira en það, að það myndi þá fylla út tíma þeirra. En það, sem ég vildi sagt hafa, er það, að þótt þriðji maðurinn yrði framvegis við stjórn sjóðsins, þá ætti hann ekki að hafa sömu laun árið 1935 sem 1934, þar sem svo lítið starf er eftir. Fer ég svo ekki frekar út í það mál, en þetta mætti e. t. v. jafna á einhvern hátt. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að bréf þau, er snerta þetta mál, eru gefin út af Þorsteini Briem. Er um þetta sérstakt bréf frá 20. júní 1933, en í bréfi dagsettu 9. nóv. 1933 kemur ákvörðunin um, að launin skuli vera 600 kr. á mánuði. En það er með þau laun sem önnur starfslaun, að þeim má breyta.

Bjarni Ásgeirsson Eins og tekið er fram í nál., hefi ég leitt þetta mál hjá mér í landbn., og geri ég ráð fyrir, að ég muni einnig láta það afskiptalaust við atkvgr., þar sem það viðkemur mér persónulega. En ég get ekki látið hjá líða að minnast á þær miklu umr., sem orðið hafa í sumum blöðum um þá miklu ósvinnu, að aðalbankastjóri Búnaðarbankans skuli hafa þegið sérstök laun fyrir Kreppulánasjóðsstj., auk launa sinna við bankann. Ég finn ekki að því, þótt Alþingi færi niður laun hátt launaðra starfsmanna. En það er ekki rétt að nefna í því sambandi sérstaklega þennan mann, því að ýmsir hátt launaðir menn í þjóðfélaginu hafa jafnan haft á hendi mörg aukastörf og miklu hærra launuð en þessi maður. Menn hafa stundum haft þreföld og fjórföld aðallaun sín með ýmsum aukalaunum fyrir aukaverk. Aðrir bankastjórar hafa haft mörg aukastörf og margföld á við þennan mann. Vona ég, að tillit verði tekið til þessa, þegar réttlætistilfinningin knýr hv.þm. til að koma með till. um breytingar í þessu efni. Þess ber að gæta, að þetta aukastarf er svo óvinsælt, að leitun er á öðru eins. En það leikur ekki á tveim tungum, að þessi maður hefir leyst það vel af hendi, svo að ekki er á margra færi að leika það eftir. Hefir hann í þessu starfi sýnt þvílíka lipurð og lagni, að hann á ekki skilið að vera úthrópaður, og á það eitt minnzt, að hann tekur laun fyrir, ekki sízt þar sem svipað er látið óátalið, þegar aðrir eiga í hlut.

Ólafur Thors Ég hygg, að þetta frv. sé eitt þeirra frv., sem borin eru fram á Alþingi í þeim tilgangi sérstaklega að bekkjast til við andstæðinga stj. Frá því sjónarmiði mun ég taka afstöðu til málsins. Vér er kunnugt um, að allir, sem unnið hafa að þessum störfum, hafa gert það hver öðrum betur. Er enginn vafi á því, að samningur sá, er fyrrv. ráðh., Þorteinn Briem, gerði við þessa menn, á að gilda til ársloka 1935. Ég er viss um, að ef hér hefðu átt hlut að máli stuðningsmenn stj., þá hefði slíkt frv. ekki komið fram, jafnvel þótt þeir hefðu ekki lagt fram slíkt starf sem þessir menn. Ég er því andvígur frv. eins og það lá fyrir, en get þó greitt atkv. með dagskrártill., ef skilja má hana þannig, að launin skuli haldast óbreytt til ársloka 1935. Að þeim tíma liðnum geri ég ráð fyrir, að störfum þessum verði að mestu lokið, og er þá tími til að gera nýja ákvörðun í málinu, en fyrr ekki. Það er rétt, að aðalbankastjóri Búnaðarbankans hefir mikil laun, meiri en flestir aðrir, enda þótt ég haldi, að hann beri ekki meira úr býtum en sumir þeir, sem hæst gala hér. Þetta get ég fullyrt fyrir guði og mönnum og staðið við á dómsdegi. En það er e. t. v. minna leyndarmál um laun þessa manns en sumra af hinum. Það má vel vera, að bankastjórinn hafi óeðlilega há laun, miðað við það, sem okkar fátæka þjóðfélag getur greitt sínum starfsmönnum. En það liggur ekki í því, að laun hans við Kreppulánasjóð séu of há, heldur liggur það í hinu, að hann hefir of há laun sem búnaðarbankastj. Í því liggur engin till. fyrir hér, svo mönnum gefst ekki kostur á að taka afstöðu til þeirrar hliðar málsins. Það má vel vera, að orðalag dagskrártill. útiloki skilning minn á efni hennar hvað snertir aðalbankastjóra Búnaðarbankans. Ef svo er, þá mun ég greiða atkv. á móti henni, en er reiðubúinn til þess að ræða við þessa flm. og aðra úr stjórnarfl. um hækkun á launum þessara manna og annarn hálaunanmanna, er raðað var á bitlingajötuna á fyrri stjórnartíð þessara flokka á árunum 1927-30. Um það er ég reiðubúinn til samninga, en ekki ef undir yfirskini helgrar réttlætistilfinningar er ráðizt að pólitískum andstæðing, sem innt hefir mikið og gott starf af hendi.

Guðbrandur Ísberg Það virðist upplýst, að meginhluta af störfum Kreppulánasjóðs sé lokið, þannig að ekki þurfi að gera ráð fyrir, að þurfi 3 menn til þeirra starfa, sem ólokið er. Mér finnst því eðlilegt og sjálfsagt, að aðalbankastjórinn létti af sér þessum störfum næsta ár og að samið verði við hann um launalækkun. Ef lækkað verður við hann, mun starfið lenda á þeim, sem með honum hafa verið, og finnst mér þá eðlilegt, að ekki verði lækkað við þann manninn, sem hefir haft þetta sem aðalstarf og ráðinn sérstaklega til þessa starfs og við hann samið. Ég get ekki fallizt á, að farið sé að rjúfa samninga á honum, og mundi því greiða atkv. gegn dagskrártill., ef sú væri ætlunin.

Frsm. (Héðinn Valdimarsson) Ég vil leggja það til við þm. G.-K., að næst þegar hann tekur til máls, lesi hann áður um það mál, sem hann ætlar að tala um, svo ekki komi fyrir það sama og nú, að hann mælir með rökst. dagskr. gangandi út frá, að í henni standi allt annað en er. Í henni er gert ráð fyrir, að landb.ráðh. geri þessar ráðstafanir um næstu áramót. En í lok ræðu sinnar, er hann hefir lesið dagskrána, tekur hann allt aftur, sem hann sagði í fyrri hlutanum. Hann tekur fram í ræðu sinni, að vegna þess að hann álíti, að þetta sé af pólitískum toga spunnið, vilji hann halda áfram að greiða sömu laun. Ég verð að segja, að það er torskilinn „morallinn“ í þessu hjá þm. Margt mætti segja um forsögu þessa máls, en ég ætla ekki að fara inn á það, til að lengja ekki umr. En það er vitanlegt, að margir ætluðust til, að stjórn Kreppulánasjóðs yrði skipuð á annan veg en þann, sem varð, og er vitanlegt, að endaði með því, að tveir af þeim, sem í henni sitja, kusu sjálfa sig og hvor annan til starfans.

Hannes Jónsson Mér sýnist þurfa óvænlega um rökst. dagskrána. Ég sé ekki annað en að nm. sjálfir séu ósammála um, hvað í henni felst. Ég vil því leggja til, að henni sé vísað til landbn. aftur, svo hún átti sig á því, hvað það er. Það er dálítið óviðfelldið að samþ. það, sem annar segir að þetta felist í, en hinn segir hitt. Ef á að taka tillit til samþykktar dagskrártill., verður að vera ágreiningslaust af flytjendum hennar, hvað í henni felst. Annars er ekki hægt að taka mark á henni. Ég vil leggja þá spurningu fyrir frsm.n., hvort um það var talað í n., að laun Jóns í Stóradal ættu að lækka, og hvort henni hefir dottið í hug, að laun meðbankastjórans ættu að lækka, ef aðalbankastjórinn hætti þessum störfum. Þetta þarf að vera ljóst, hvað átt er við með dagskránni, svo hægt sé að snúast við henni. Ef umr. verða um málið, má vel vera, að vekist upp fleiri dm. og hugleiði, hvort það er virkilega rétt, sem frsm. segir. Mér fannst hann tala óljóst. Ég býst við, að dm. hafi heyrt, að hann sagði, að ekki væri ástæða til, að launin væru misjöfn, því að stjórnendurnir afköstuðu svipuðu starfi. En það kemur allt annað fram í dagskránni sjálfri og því, sem frsm. segir um málið að öðru leyti. Þetta, að gera þurfi nýja ráðstöfun, - ja, sennilega er gert ráð fyrir því, að það komi til framkvæmda um áramót, eða hvenær á það að koma til framkvæmda?  Af þessum ástæðum öllum sé ég ekki, hvernig hægt er að ganga út frá að leggja niður starf stjórnarinnar að mestu leyti um næstu áramót. Ég sé ekki heldur, að ríkisstjórnin sjái, hve margar lánbeiðnir koma hér eftir, eða hvað því líður um áramót, þó líkur séu fyrir hendi, að Kreppulánasjóðsstjórnin gæti verið búin með það, sem nú liggur fyrir, ef ekkert bættist við, t. d. á miðju næsta ári, þá getur enn aukizt við meira en ókunnugir gera ráð fyrir að óreyndu. Mér sýnist því dagskráin algerlega óhæf fyrir stjórnina að styðjast við eða taka ákvarðanir eftir um næstu áramót. Fyrst þegar búið væri að taka ákvarðanir um þær lánbeiðnir, sem fyrir lægju, gæti komið til orða að breyta til. Ég efa ekki, að það mun hægt að komast að samkomulagi um það við þá menn, sem í stjórninni eru. Ég verð því að vænta þess, ef dagskráin verður samþ., að henni fylgi sú skoðun þingsins, að ekki sé það krafa um, að stjórnin geri breyt. um áramót, heldur geymi það, þar til séð er, hvort störfum er að verða lokið.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég held, að það sé misskilningur hjá hv. 3. landsk., flm. þessarar brtt., að ef þetta frv. verður samþ. eins og það nú er, þá opni það skilyrðislaust leið fyrir menn til þess að geta fengið þessi auknu réttindi. Því að það, sem farið er fram á, er einungis það, að stj. er heimilað undir sérstökum kringumstæðum að veita þessi auknu réttindi. Ég geng þess ekki dulinn, að stj. mun leita fyrir sér um það hjá ýmsum aðilum, sem þekkingu hafa í þessu efni. Það þarf ekki að setja neitt um það í frv. Stj. mun leita upplýsinga um þá menn, sem fara fram á þessi auknu réttindi, og svo mun hún vitanlega kveða upp sinn dóm um það, hvort þessi réttindi skuli veitt, þegar hún hefir aflað sér nauðsynlegra upplýsinga í þessu efni. Ég held því af þessari ástæðu, að óþarfi sé að setja inn í frv. þau ákvæði, sem hv.flm.brtt. á þskj. 410 gerir ráð fyrir að gert verði samkv. henni, af því að stj. hefir í hendi sinni að afla þeirra upplýsinga, sem þar er gert ráð fyrir að hún öðlist við veitingu slíkrar undanþágu. Hinsvegar álít ég varhugavert að binda þetta undantekningarlaust þeim skilyrðum, að allir þessir 3 aðilar skuli þurfa að veita sín meðmæli til þess að þetta skuli veitt. Það er vitanlegt, að það er mjög mikil andstaða gegn því hjá fagfélögum - ég á hér við skipstjórafélögin - , að þeir, sem ekki hafa fyllstu réttindi - þ. e. a. s. meirapróf -, fái nokkur aukin réttindi til þess að sigla skipum hér við land. Og það byggist á því, að sá félagsskapur heldur svo fast utan um þá aðstöðu, sem þessir meiraprófsmenn hafa skapað sér, að það getur ekki komið fyrir undir neinum kringumstæðum, að þrautreyndir siglingamenn geti fengið að taka að sér það hlutverk, sem hinir fengu réttindi til með sínu skipstjóraprófi. Það er í rauninni ekki að gera ráð fyrir því, að Skipstjórafélagið verði neinn aðili í þessu máli, heldur er það Stýrimannafélagið. Ég þekki ekki eins vel af reynslu aðstöðu þeirra manna í þessu efni eins og skipstjóranna, en það er vitanlegt, að af völdum þessa skipstjórafélags var á þinginu 1925 felld till., sem fyrir lá um að veita stj. heimild til þess að veita undanþágu frá þessum lögum. Reynslan hefir alltaf sýnt, að það er ómögulegt að una við þessa löggjöf eins og hún er, og að er ósanngjarnt að mega ekki víkja frá henni, og það er hægt að gera án þess að skerða öryggið á sjónum nokkurn hlut. Ég vildi þess vegna heyra undirtektir hv.flm. þessarar till., sem ég veit, að sér það eins vel og við, sem að þessu frv. stöndum, að það er ómögulegt eða erfitt að búa við þessa löggjöf eins og hún nú er, en engin frávikningarheimild hefir verið til um það, hvort stj. sé þetta innan handar, og megi ganga út frá því sem vísu, að hún afli sér þeirra upplýsinga, sem nauðsynlegar eru, án þess að nokkuð sé tekið fram um það í frv., því að það er engan veginn meining okkar flm. frv., að gengið sé svo langt í þessu, að það verði algild regla, að þessir menn fái almennt réttindi á því sviði, sem meiraprófsmenn hafa nú, heldur aðeins, að í undantekningartilfellum verði slík undanþága veitt. Það er, að ég ætla, önnur brtt. við þetta frv. frá hv. 8. landsk. Hún snertir mótornámskeið, en ekki efni þessa frv. eins og það er, - að það skuli tekið upp í lögin frá 1925, að mótornámskeið skuli einnig haldið á Siglufirði, eins og ákveðið er í lögunum, að skuli gert í nokkrum öðrum kaupstöðum á landinu. Sú brtt. liggur fyrir utan efni þessa frv. og raskar ekki því, hvort það verður samþ. eða ekki.

Frsm. (Sigurður Kristjánsson) Það má ekki skilja till. sjútvn. svo, að hún álíti, að þeir, sem ekki hafa réttindi, fái almennt undanþágu. En það er vitað, að það getur komið fyrir og hefir komið fyrir, að menn, sem hafa stýrt skipi á ákveðinni siglingaleið - t. d. flóabát - , sem þeir höfðu réttindi til að stýra, geti misst réttindi til að stýra því skipi, sem hefir þessar ferðir, aðeins fyrir það, að það kemur stærri bátur í notkun á þeirri leið, þó að þeir séu manna hæfastir til þess að stjórna ferðum á þessum slóðum. Í frv. eru sett rík skilyrði fyrir því, að þessir menn geti öðlazt slíka undanþágu, en það getur vel verið, að þessi maður verði algerlega frá því ráðinn að geta haldið áfram atvinnu sinni, einmitt af þeirri ástæðu, sem hv. 3. landsk. tók fram. Og þó hann hefði siglt alla æfi, frá því hann var unglingur, þá getur vel hafa hagað svo til, að hann hafi aldrei siglt á því skipi, sem mundi veita honum réttindi til þess að komast í stýrimannaskólann til að ná þessu prófi. Ég held því, að þessi brtt. frá hv. 3. landsk. sé sama sem að vísa frv. frá, því að ég verð að segja, að ég geri mér ekki minnstu vonir um, að þessi meðmæli fengjust nokkurntíma. Er ég því á móti því, að brtt. þessi verði samþ.

Garðar Þorsteinsson Ég hefi komið fram með brtt. við þetta frv. eftir beiðni skipstjórafélagsins á Siglufirði, og hefir henni verið tekið vel. Sú brtt. gengur út á það, að í 7. gr.l. frá 1922, þar sem upptalið er, hvað þarf að kunna til þess að standast smáskipapróf - og þeim lögum var breytt 1925, og þetta próf er ekki hægt að taka nema í Reykjavík, Akureyri, Seyðisfirði og Ísafirði - , að við hana verði bætt, að þetta próf sé einnig hægt að taka á Siglufirði. Eins og hv. 3. landsk. tók fram, þá eru skilyrði fyrir því, að hægt sé að hafa þetta próf á Siglufirði, og virðist því ekki ástæða til að útiloka þennan kaupstað frá þessum réttindum. E n af því að fyrirmæli þeirra l. voru ekki tekin upp í frv., þá hefi ég borið fram brtt. við fyrirsögn frv., að henni verði breytt í samræmi við þetta. Viðvíkjandi brtt.hv. 3. landsk. verð ég að segja, að mér finnst ekki óeðlilegt, að það séu settar nokkrar skorður gegn því, að menn geti á eins auðveldan hátt og gert er ráð fyrir í frv. öðlazt aukin réttindi. Þeir, sem hafa sérþekkingu í einhverri grein, eins og skipstjórar hafa, eiga að fá einhverja vernd löggjafans gegn því, að menn geti, án verðleika á ýmsum sviðum, fengið sömu réttindi án þess að hafa orðið að kosta sig til náms, eins og þeir hafa orðið að gera, og vinna sig upp í þá stöðu. Það getur verið matsatriði, hver skilyrðin eiga að vera, hvort forstöðumaður stýrimannaskólans, formaður Stýrimannfél. Íslands og hlutaðeigandi skráningarstjóri eiga allir að gefa sín meðmæli, eða sumir, en mér finnst samt eiga að setja nokkur skilyrði fyrir þessu, og með því að ekki er komin önnur till., sem setur skilyrðin vægari, mun ég greiða þessari till.atkv.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Sjútvn. hefir klofnað um þetta mál. Meiri hl. leggur til, að það verði afgr. með rökst. dagskrá. Ég vil í því sambandi beina því til hæstv. forseta, að ég teldi réttast, að þetta mál væri tekið út af dagskrá og umr. frestað, af því að annað frv. er á leiðinni, borið fram að tilhlutun ríkisstj., sem fjallar alveg um sama efni.

Ólafur Thors Ég tel enga ástæðu til að fresta umr. um þetta mál. Það er að vísu rétt, að eftir mánaðar strit hefir andstæðingum okkar tekizt að hnoða saman einhverju frv. með því að hnupla, hugmyndum úr þessu frv. Ég efast ekki um, að þetta frv. þeirra sé vanskapningur, og tel ég því enga ástæðu til að fresta málinu þess vegna.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Rökst. dagskráin, sem meiri hl. sjútvn. leggur til að verði samþ. til afgreiðslu á þessu frv., bendir til löggjafar um sölu á síld, fiski o. fl., sem ríkisstj. hefir undirbúið og sjútvn. haft til meðferðar. Þessu frv. verður sennilega útbýtt í dag eða á morgun, og sé ég því ekki ástæðu til, að eytt sé tíma í að ræða sérstaklegu um þetta frv., sem nú er á dagskrá.

Forseti (JörB): Það er ekki hægt að neita því, að það er nokkuð langt síðan þetta frv. var borið fram og því eðlilegt, að flm. óski eftir, að það komi til umr. En eftir þeim málavöxtum, sem nú hefir verið lýst, teldi ég hyggilegt, að þm. kynntu sér nýja frv. áður en þetta kemur til umr., ef samkomulag kynni að takast. Ég vil því beina því til hv.flm., hvort ekki gæti fengizt samkomulag um að fresta þessu máli.

Ólafur Thors Ég get sagt hæstv. forseta, að ég hefi lesið það frv., sem hér er um að ræða, og ég tel fjarri öllu viti, að Alþingi geti fylgt því. Ekki geri ég mér heldur neina von um, að hægt sé að breyta því svo, að sjálfstæðismenn geti léð því fylki sitt. Ég get því ekki stutt það, að umr. um frv. um fiskiráð verið frestað, þó að ég að sjálfsöðu sætti mig við úrskurð hæstv. forseta. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því, að þingtíminn er nú um það bil hálfnaður, en þetta frv. var eitt af fyrstu málum þingsins. Ég legg því eindregið til, að umr. verði ekki frestað.

Frsm. minni hl. (Sigurður Kristjánsson) Meiri hl. sjútvn. hefir tekið þessu máli með þeim endemum, sem dæmalaus mega kallast. Fyrst leggur hann til, að því sé vísað frá með rökst. dagskrá. Nú vill hann, að forseti víki því frá. 

Forseti (JörB): Ég vil óska, hv.þm. spari sér stóryrði. Hér er aðeins um frest að ræða, og ekki annað. En ég vil ógjarnan fresta málinu gegn ströngum mótmælum flm. og minni hl. n. Mun ég því láta deildina skera úr í þetta sinn, hvort málinu skuli frestað.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Hv. þm. G.-K. hefir kvartað undan því bæði hér og í blöðum, að þetta mál hafi fengið slæma meðferð hjá meiri hl. sjútvn. Þessar kvartanir hafa verið nokkuð háværar, en hv.þm. má sjálfum sér um kenna. Hann getur varla vænzt þess, að farið sé mildum höndum um málið, þegar sagt er í grg þessa, að það eigi að bæta úr vandræðum sjávarútvegsins, en frv. sjálft þannig byggt, að það er með öllu útilokað, að það geti orðið að nokkru liði. Það eru að vísu sögð í grg. ýms alkunn sannmæli, sem öllum eru ljós og liggja í augum uppi. En frv. sjálft er á engan hátt samboðið því málefni, sem því er ætlað að styðja. Frv. er svo losaralegt, að furðu gegnir. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að skipa 7 manna ráð, sem nefnist fiskiráð. Það er gert ráð fyrir því, að þessir nm. séu tilnefndir m. a. af 2 stofnunun, sem viðað er um, að eru bráðabirgðastofnanir, sem enginn veit, hvort yrðu starfandi, þegar frv. yrði að l., og það er ekkert tekið fram í l., hvernig skuli skipa varamenn í n. eða hvernig á að fara að, ef einhverþessara stofnana, sem þarna er minnzt á, léti undan falla að skipa mann í n. Eða hvernig á að fara að, ef einhver þeirra stofnana væri hætt að starfa, þegar nefndarskipunin færi fram? Af þessu má sjá, að frv. er svo vanhugsað, að ef hv.flm. er alvara, að þetta sé mikilvarðandi mál, þá þyrfti að ganga miklu betur frá þessu en gert er í frv. Frv. er m. ö. o. þannig, að vel má vera, að þessi bjargráð, sem hv. flm ætlast til, að frv. verði, komist aldrei til framkvæmda af þeim ástæðum einum saman, að n. yrði aldrei fullskipuð. Í 2. gr. frv. ræðir um verkefni fiskiráðsins, og það er öllum sjávarútvegsmönnum ljóst, að þau þarf að framkvæma. Annað mál er það, að n. er ekkert framkvæmdavald gefið til þess að koma sínum till. í framkvæmd. Þessi mikilsverðu bjargráð, sem hv.flm. ætlazt til, að séu framkvæmd með skipun þessa svonefnda fiskiráðs, þau gætu strandað algerlega á því, að n. hefir ekkert framkvæmdavald í neinu tilliti. Hún hefir ekkert annað en tillögurétt, hún á að senda till. sínar til þeirra aðilja, sem fara með sjávarútvegsmálin, og á að gera það, sem í hennar valdi stendur, til að fá till, framkvæmdar, en vald það, sem fiskiráðið hefir, er ekki neitt. Það er einnig gert ráð fyrir því, að fiskiráðið sendi ráðh. skýrslu um starfsemi sína eigi sjaldnar en á 6 mánaða fresti. M. ö. o., þessi bjargráð, sem á að gera hér fyrir sjávarútveginn, eru ekki meira áríðandi en það, að þau mega bíða í 6 mánuði í senn. Það má draga það í 6 mánuði að gera till. um það, hvað gera skuli til bjargar sjávarútveginum. Ég held, að hv.flm. þessa máls hafi sjálfum verið ljóst, hve illa þetta frv. var úr garði gert og hve langt er frá því, að frv. nái tilgangi sínum. Ég efast ekki um, að tilgangur hv.flm. með þessu frv. er sá allra bezti, en því til stuðnings, að hv.flm. hafi verið ljóst. hverjir veikleikar voru á þessu frv. þeirra, má benda á það, að í grg. frv. á bls. 4 segir hv.flm. svo: „Til sönnunar því, að slík nefndarskipun þurfi ekki að reynast óhagnýt, skal hér stuttlega bent á nokkrar leiðir til að létta af eða draga úr yfirvofandi böli“. M. ö. o., hv.flm. gera ráð fyrir, að þessi nefndarskipun geti orðið alveg óhagnýt. Það á ekki við í þessu sambandi að fara að ræða annað frv., sem innifelur í sér sömu till., þó þannig, að væntanlegri fiskimálanefnd er gefið um leið framkvæmdavald til að framkvæma till. sínar. Ég mun ekki ræða það nú, því að það er hér ekki á dagskrá. En það er í hæsta máta óviðkunnanlegt að ræða þetta mál á þessu stigi, þegar í þeirri rökst. dagskrá, sem meiri hl. sjútvn. hefir lagt til, að yrði samþ., er gert ráð fyrir, að fram komi heildarlöggjöf um þessi mál, og þegar upplýst er, að sú heildarlöggjöf er alveg á döfinni, - allmargir dm. hafa séð hana, en allmargir ekki og geta þá í rauninni ekki tekið afstöðu til þeirrar rökst. dagskrár, sem hér liggur fyrir. Nú hefir hv. d. samt tekið það ráð að ræða þetta mál, en ég mun, að svo miklu leyti sem ég tek þátt í umr. um þetta, eingöngu halda mér við efni þessa frv. Ég hefi sýnt fram á, að frv. eins og það er flutt getur ekki komið að þeim notum, sem hv.flm. ætlast til að það kæmi, þó að samþ. yrði, af ástæðum, sem ég hefi tekið fram, að engin trygging væri fyrir því, að þetta ráð yrði fullskipað, og í öðru lagi er um það að ræða, að fiskiráðinu eru ekki gefin nein tækifæri, sem slíkt ráð þyrfti að hafa, til þess að koma málum sínum í framkvæmd. Það er ekki nema virðingarvert af hv.flm. að viðurkenna, hvílíkt öngþveiti sjávarútvegurinn er kominn í. Það er virðingarvert, að hann viðurkennir, að það skipulagsleysi, sem hefir verið á sjávarútveginum, hefir ásamt heimskreppunni leitt hann út í þær miklu ógöngur, sem hann er nú í, svo miklar ógöngur, að jafnvel þessir menn sjá, að eitthvað þarf að gera til þess að leiða sjávarútveginn út úr þeim. En þegar það frv. kemur fram frá þeim, sem framarlega þykjast standa í þeim málum, þá hlýtur maður að krefjast þess, að þau frv. séu svo hugsuð og þannig samin, að þau geti komið að gagni. Ég tók það fram, að í grg. frv. væru ýmis almenn sannindi, sem öllum, sem komið hafa nærri sjávarútvegi, sé ljóst, að verður að taka til greina í þessum málum, en frv. eins og það er er gagnslaust. Meiri hl. sjútvn. álítur, að úr þessum vandræðum sjávarútvegsins verði ekki bætt með því að setja á stofn slíka ráðgefandi nefnd. Það þarf að starfa, en ekki gera till., sem eru svo lagðar á hilluna og látnar lognast þar út af. Ég harma það, að hv.flm. hefir hagað þessu frv. þannig, að það, sem hann taldi vera merkasta mál þingsins, er markleysa, sem bætir ekki úr örðugleikum sjávarútvegsins. Ég harma, að frv. er þannig fram komið, að ef það væri samþ., þá væri Alþingi í rauninni þar með að svíkja sjálft sig. Það væri þá að telja sér trú um, að það væri að samþ. eitthvert merkilegt mál, en væri þá í rauninni ekki að gera annað en að samþ. illa hugsað og ómerkilegt frv., sem ekki getur komið að neinu verulegu gagni til að bjarga sjávarútveginum úr því öngþveiti, sem hann er nú kominn í. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið að svo komnu. Ég mun að sjálfsögðu, ef sérstakt tilefni gefst til þess, taka aftur til máls, en ég hefi forðazt að fara út fyrir efni frv. og mun gera það í mínum umr. um málið, nema mér verði gefið tilefni til annars á mjög stórkostlegan hátt.

Frsm. minni hl. (Sigurður Kristjánsson) Ég þarf ekki að lýsa efni þessa frv. fyrir hv.þdm. Það hefir verið svo lengi á döfinni, að ég býst við, að allir hafi kynnt sér það og þær ástæður, sem fyrir því eru færðar. Það er rétt, að frv. er fyrirferðarminna en grg. þess, og er það eðlilegt, vegna þess að þau vandræði, sem hafa komið því af stað, eru svo fjölþætt og yfirgripsmikil, að það var eðlilegt, að grg. yrði löng og ýtarleg. Ég verð að segja það, að ef það væri af einlægni mælt af hv.frsm. meiri hl., að hann álíti vandræði sjávarútvegsins það mál, sem mest riði á á þessu þingi að yrði leyst, þá hefði mátt búast við, að þeim málum yrði öðruvísi tekið hér en raun hefir orðið á. Ég er sammála þeim orðum hans, að sjávarútvegsmálin séu nú þau mál, sem mest ríði á að fá skynsamlega úrlausn á. En það er einkennilegt, að allar þær till., hverju nafni sem nefnast, sem hér hafa komið fram í þá átt að ráða bót á þessum vandræðum, hafa fengið hér ákaflegu þurrar viðtökur af allmörgum hv.þm. úr stjórnarliðinu, en ekki beinlínis fjandsamlegar viðtökur nema frá einum manni, en það er hv. form. sjútvn. Ég held, að óhætt sé að segja, að þetta nál., sem ég býst við, að hv.frsm. meiri hl. hafi samið, þó að hinir meirihl.mennirnir hafi skrifað undir það - annar reyndar með fyrirvara - sé eitt það merkilegasta plagg, sem ég hefi séð á þessu þingi, og skal ég koma að því síðar. En ég vildi halda áfram að fara nokkrum fleiri orðum um þau vandræði, sem sjávarútvegurinn hefir nú við að stríða. Hv. frsm. meiri hl. virtist vilja kenna vandræðin því, að hér vantaði skipulag. Ég vil segja honum það, að þau vandræði, sem steðja nú að sjávarútveginum, eru mikið til utanaðkomandi. Það eru hinar ýmsu skorður, sem okkur eru settar um sölu á sjávarafurðum, og aukið verðfall, sem hér er um að kenna. Það eru einmitt þessar skorður, sem við verðum að mæta með ýmiskonar ráðstöfunum frá hendi hins opinbera og þeim mönnum hér á landi, sem standa fyrir sjávarútvegsmálunum og stunda þá atvinnugrein. Það skapast þá fyrst veruleg þörf á að gera ráðstafanir samkonar og þessar, sem hér liggja fyrir, þegar við eigum þessum örðugleikum að mæta. En mér skilst á hv.frsm. meiri hl., að hann álíti, að þessar ráðstafanir þurfi að gera, hvernig sem á stendur í markaðslöndunum. Nú hefir það verið svo um 2-3 ár, að íslenzkir útgerðarmenn hafa verið að berjast við að mæta þessum utanaðkomandi örðugleikum. Og það er í rauninni ekkert undarlegt, þó að þeir menn berjist fyrir slíkum aðgerðum, sem sjálfir stunda þessa atvinnu og eru þeim málum allra manna kunnugastir, eða réttara sagt einu mennirnir, sem bera verulegt skyn á þessi mál. Kuldi sá, sem umbótamál sjávarútvegsins hafa mætt í þessari d., stafar af því, að þeir menn, sem hafa mætt þessum málum með kulda, bera ekki góðan hug til þeirra manna, sem standa að sjávarútveginum. Það er ekki óvild gegn því, að menn bjargi sér og öðrum með því að afla afurða úr sjónum. Þess vegna er það, að með öllum þeim till., sem frá þeim koma, er stefnt að sameiginlegu marki, og þetta mark er það, að ýta burt frá aðgerðum í þessum málum þeim mönnum, sem atvinnuveginn hafa stundað og hafa þar af leiðandi meira til brunns að bera en aðrir, en troða að öðrum mönnum, sem engin trygging er fyrir, að hafi vit á þeim, og taka þau sem mest undir ráðstafanir ríkisins og þess pólitíska flokks, sem að stj. stendur. Það er eftirtektarvert, að í frv. því, sem hv.frsm. meiri hl. gat um, að yrði lagt bráðum fyrir þessa hv. d., er ætlazt til, að komið verði upp einhverskonar ráði, en þar á bara af 7 mönnum ekki að vera nema 1 frá útgerðarmönnum eða þeim, sem hafa fengizt við útgerðarmál. Eins og ég sagði áðan, þá eru nokkur ár, 3 eða 4, sem sérstaklega hafa sýnt okkur, að það þarf að gera sérstakar ráðstafanir til að halda við markaðinum fyrir sjávarafurðir og halda uppi þessum mikla atvinnurekstri. Á þeim árum hefir ýmislegt verið gert af sjávarútvegsmönnum, og helzti árangurinn er samtök þau - að mestu leyti frjáls -, sem kölluð eru Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda. Fiskframleiðendur víðsvegar um landið halda fundi í Reykjavík til að skipa þessum málum eftir því, sem reynslan hefir sýnt, að nauðsynlegt væri. Þeir hafa að mestu leyti knúið sér saman um að samþ. ákveðnar reglur um meðferð þessara mála. Hafa þar verið með í ráðum lánsstofnanir þær, sem ríkið heldur uppi og lána fé til útgerðarinnar, og þeir menn aðrir, sem hafa þótt vel til þess fallnir að vera ráðunautar í þessum málum. Jafnframt vitum við, að stofnaður hefir verið verðjöfnunar- og markaðleitarsjóður, sem er ætlaður til að bæta að einhverju leyti fyrir útgerðinni, þannig, að markaðir lokist ekki. Þá virðist vanta enn einn aðila, sem sé þann, sem leiti að nýjum markaðslöndum og rannsaki markaðsmöguleika gömlu markaðslandanna og breytingar á verzlunaraðferðum og einnig hvernig fiskafurðir skuli vera verkaðar og tilreiddar fyrir þessa markaði. Úr þessu er fiskiráðinu ætlað að bæta, og sjávarútvegsmenn skilja vel sjálfir, að það er ætlazt til, að þessir aðilar, Sölusambandið og fiskiráðið, hafi fullkomið samstarf. Og það er engin ástæða til að ætla, að þessir aðilar mundu vilja rífa niður hver fyrir öðrum, af því að þeir eiga allir að starfa að því sama, að styrkja sjávarútveginn og halda uppi markaði fyrir sjávarafurðir. Þessu gengur illa að koma inn í meðvitund þeirra manna, sem aldrei sjá annað en ríkisrekstur. Þeim gengur illa að skilja, að atvinnurekendur sjálfir geti haft samtök um þennan atvinnurekstur til að sjá honum borgið. Þess vegna er það, að hv. meiri hl. sjútvn. heldur endilega, að það muni verða einhver óvild milli fiskiráðs og útflytjenda. Þeir segja, að fiskiráðið skorti vald og það skorti lög til að knýja útflytjendur til að selja á bezta markaðinum, sem fáanlegur er, og það skorti vald til að þröngva mönnum til að hagnýta þær upplýsingar, sem þeim eru gefnar um markaði og verkunaraðferðir. Þetta halda þessir menn, af því að þeir hafa aldrei komizt inn í þann rétta hugsunarhátt atvinnurekenda hér á landi. Af sömu rökum er það runnið, þegar þeir vilja sparka sjálfum atvinnurekendunum burt; þegar á að sjá atvinnurekstri þeirra borgið. Hv. frsm. meiri hl. segir, að þetta fiskiráð ætti að geyma í 6 mánuði að gefa stj. vitneskju um það, hvað því hefði komið til hugar að gera. Þetta er náttúrlega misskilningur hjá þessum hv.þm. Það er vitanlegt, að eftir frv. á fiskiráðið að nota hvert tækifæri til umbóta, hvenær sem líkur eru fyrir rýmkun á markaði eða líkur til, að nýr markaður opnist, og þá á það undir eins að gera ráðstafanir í því efni. Hitt er allt annað mál, þó að fiskiráðið eigi að gefa stj. heildarskýrslu 2 sinnum á ári. Það er sjálfsagt, því að fiskiráðið þarf að geta leitað til stj., ef það þarf að fá hjálp stj., annaðhvort með fyrirskipunum, sem stj. getur gefið, eða þá með lagafyrirmælum. Og þá kem ég að því, sem hv.frsm. meiri hl. hafði fyrir aðalinntakið í sinni ræðu, og helztu ástæðuna fyrir því, að hann vildi ekki fylgja málinu, en það var, að fiskiráðið mundi skorta vald til að gera það, sem því þóknaðist. Ég vil með skírskotun til þess, sem ég hefi áður sagt um þessa samvinnu, sem á að vera á milli Sölusambandsins og fiskiráðsins, benda á það, að á þessu er lítil hætta, og þar að auki er alltaf hægt að afla sér þessa valds, ef með þyrfti. Ég efast ekki um, ef höfuðatvinnuvegur landsins væri í vanda staddur fyrir þrjózku fiskframleiðenda, þá er alltaf hægt að afla sér þeirrar löggjafar. hvort sem þing sæti eða ekki. Þetta hefir áður verið gert, og það mundi aldrei verða átalið, ef það væri gert af brýnni þörf. En þetta var ekki höfuðástæðan hjá hv.frsm. meiri hl., því að hann neitaði alveg að koma með brtt. Hans meining var sú, að koma málinu fyrir kattarnef. - Hann vildi ekki sinna því fremur en öðrum umbótamálum sjávarútvegsins, sem við sjálfstæðismenn höfum borið fram ár þessu þingi. Þess vegna kemur hv. meiri hl. með þetta fáránlega álit, sem ég sagði áðan, að vera mundi alveg einsdæmi meðal þingskjala. Hv. frsm. meiri hl. leyfir sér að segja um þann mann, sem hefir samið þetta frv. og vitað er, að er allra manna kunnugastur þessum málum, að hann beri ekkert skyn á þessi mál, það sé tóm vitleysa, sem hann beri fram, ekkert hægt að nota úr frv., það sé svo vanhugsað og losaralegt. En sjálfur treystir meiri hl. sér ekki til að koma með neinar brtt. Þetta er því ekkert nema gífuryrði manna, sem sumpart skortir þekkingu, sumpart vilja til þess að sinna málinu. Hv. frsm. studdi beiðni sína um frávísun málsins með því, að það mundi koma fram frv. um allsherjarskipun þessara mála. Ég hefi séð þetta frv. í uppkasti og sé ekki, að þetta frv. þurfi að bíða fyrir þau. Það má vera, að það sé svo með það eins og fleiri, sem hafa verið borin fram af stj., að þeim sé fyrirfram tryggður framgangur, og það sé því aðeins fyrir formsins sakir, að þau verða að koma hér undir atkv. Um þetta veit ég ekki. En um frv. sjálft er það að segja, að það er ekki annað en tilraun til uppvakningar á samskonar stofnun og síldareinkasalan sáluga var, nema hvað nú á einkasalan að ná yfir allar sjávarafurðir. En auk þessa er það skreytt með nokkrum stolnum fjöðrum, svo sem hugmyndinni um fiskiráð, og á að gera það aðgengilegra á þennan hátt. En af því að frv. þetta liggur ekki fyrir nú, mun ég ekki fara nánar út í efni þess að sinni, en vænti þess, að frv. um fiskiráð fái hér sína afgreiðslu, hver sem hún verður, án alls tillits til þess frv. Hin svokallaða rökst. dagskrá er byggð á hlut, sem alls ekki var til, þegar hún var samin, og því var hún þá alveg út í loftið, en hinsvegar er hún alveg eðlileg að því leyti, að meiri hl. sjútvn. vill alls ekki á neinn hátt sinna nauðsynjamálum sjávarútvegsins. Ég vænti þess því, að þessu máli verði ekki vísað frá með neinum vífilengjum, heldur komi það skýrt í ljós, hvort deildin ætlar að drepa það eða ekki, og sýni þm. þar með hug sinn til sjávarútvegsins, því að í þessu frv. felast allir sýnilegir möguleikar til umbóta á sölu sjávarafurða og útvegun nýrra markað.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Frsm. minni hl., hv. 6. þm. Reykv., hefir nú þegar tekið flest fram fyrir hönd minni hl. sjútvn. og Sjálfstfl. í máli þessu. Ég get vel skilið það, að einstakir hv.þm. séu að því leyti ósamþykkir einstökum till. í frv. um fiskiráð, að þeir telji ekki alveg tryggt, að þær nái tilgangi sínum, og einkum er sú afstaða skiljanleg hjá þeim hv.þm., sem litla þekkingu hafa á málum þessum, en hún er af skornum skammti hjá mörgum, sem vonlegt er. Ef menn legðust á móti frv. af þessum ástæðum, en viðurkenndu þó þörf á einhverri slíkri lagasetningu - eins og andstæðingarnir hafa nú reyndar gert með því að játa, að frv. fjalli um merkasta mál þingsins -, þá gæti ég skilið það og fyrirgefið að nokkru leyti. En hitt, að meiri hl. sjútvn., sem að vísu hefir ekki getað kafað til grunns í þessu máli, sem þeir, er að því standa, hafa kynnt sér til hlítar, skuli leggjast gegn málinu með annari eins ókurteisi og óvitahætti og nál. meiri hl. ber með sér, það verð ég að kalla fullkominn strákskap. Í rauninni finna þeir þó ekki annað að hugmyndinni um fiskiráð en að það vanti vald samkv. frv. Hv. frsm. minni hl. hefir nú svarað þessu næstum því tæmandi. Ef fiskiráðið er skipað eftir till. mínum, þá er þar með tryggð sú forusta í þessum varnar- og viðreisnarmálum þjóðarinnar, sem hefir þá fyllstu þekkingu á þessum efnum, sem hér er fáanleg og með vali mannanna er tryggt, að fiskiráðið hafi þá ákjósanlegustu aðstöðu, sem hugsanleg er, til þess að koma till. sínum í framkvæmd. Til dæmis um þá ótakmörkuðu illkvittni í nál. meiri hl., sem ef til vill ber hina takmörkuðu vitsmuni alveg ofurliði, skal ég geta þess, að því er haldið fram í nál. meiri hl., að eftir 3. gr. frv. eigi fiskiráðið að láta 6 mánuði líða milli þess sem það sendi skýrslur sínar til stjórnarráðsins. Þetta þykjast þeir draga af því, að í gr. stendur: „Ráðið skal einnig senda ráðherra skýrslu um starfsemi sína eigi sjaldnar en á 6 mánaða fresti“. En þeir sleppa alveg fyrri hluta gr., þar sem svo segir: „Fiskiráðið skal senda atvinnumálaráðherra skýrslu um niðurstöðu rannsókna sinna og tillögur þær, sem það gerir. Skýrslur þessar og tillögur skulu einnig sendar þeim aðilum sjávarútvegsins, sem þær snerta, og skal fiskiráðið gera það, sem í þess valdi stendur, til þess að fá aðila til að framkvæma tillögurnar“. Með þessari fölsun ætla þeir svo að telja mönnum trú um, að það sé tilætlunin, að ráðið liggi í 6 mánuði á upplýsingum þeim, sem það hefir aflað sér. En samkv. gr. á fiskiráðið, um leið og það brýtur viðfangsefni sín til mergjar, að senda niðurstöður sínar til þeirra aðilja, sem bezt á við, jafnóðum, og stjórnarráðsins vitanlega líka, en heildarskýrslu á 6 mánaða fresti. Til dæmis um annan útúrsnúning skal ég geta þess, að hv.þm. Ísaf. sagði, að vantrú mín á frv. sæist bezt á bls. 4, þar sem svo segir: „Til sönnunar því, að slík nefndarskipun þurfi ekki að reynast óhagnýt, skal hér stuttlega bent á nokkrar leiðir til að létta af eða draga úr yfirvofandi böli. Gætu þær bendingar og orðið væntanlegri nefnd að liði“. Þessi ummæli vill hv.þm. Ísaf. leggja út á þá leið, að þau beri vitni um það, að ég hafi litla trú á frv., enda þótt öll grg. frv. sé órækur vottur þess, að ég er þess fullviss, að leið sú, sem bent er á í frv., er leið frá opnum dauða yfir í lífvænleg framfærsluskilyrði. Auðvitað hefði ég með góðri samvizku getað kveðið miklu sterkar að orði, en ég notaði hér aðeins venjulegt íslenzkt mál og hógvært og varfærið orðalag. Svona hártoganir sýna bezt, hve þessir menn eru rökþrota. Svo að ég víki nú aftur að frv. sjálfu, vil ég benda á það einu sinni enn, út af því, sem sagt hefir verið um valdaleysi fiskiráð, að í frv. er einmitt gert ráð fyrir því, að framkvæma megi tillögur þess með lagaboði, ef þörf þyki. Ég held, að engin ástæða sé til þess að ætla, að núv. stjórn a. m. k. kinokaði sér við að setja bráðabirgðalög eftir tillögum jafnbærs aðila og fiskiráðs, eins og það verður, ef það er skipað eftir mínum tillögum. Ég hefi þegar leitt rök að því, auk þeirra raka, sem færð eru fyrir því í grg. frv., og þeirra, er hv.frsm. minni hl. hefir flutt, að fiskiráðinu er með frv. tryggt allt það vald, sem þarf til að koma fram umbótum. Og það má benda á nóg dæmi af nefndum, sem ekki hafa haft valdsvið sitt tryggt af löggjöf, en þó komið að fullu liði. Ég vil t. d. benda á utanríkismálanefnd, sem ekkert vald hefir að lögum, en ræður þó raunverulega öllu um utanríkismál landsins. Það má líka nefna aðra n., sem er lífinu nær, og það er fisksölunefndin. Hún studdist ekki við annað en það, að valdalausir menn tóku sig saman og stofnuðu hana, en þörfin, sem var fyrir hendi, þekking nefndarmanna, álit þeirra og traust nægði til þess, að nefndin kæmi að fullum notum. Ræða hv.þm. Ísaf. var samskonar tilraun til að níða þetta frv. niður og grein, sem fyrir nokkru birtist í dagblaði framsóknarmanna hér í bænum. Þar var því haldið fram, að í frv. og grg. þess fælist engin nýtileg hugmynd. Síðar kemur höfundur með sínar till. í fimm liðum, og hver einasta þeirra var tekin upp úr frv. Slík framkoma í stærsta máli þjóðarinnar er alveg ósæmileg og þeim til minnkunar, sem hana hafa í frammi. Án þess að ætla að fara að ræða hið væntanleg. frv. meiri hl. sjútvn., vil ég aðeins láta þá skoðun mína á því í ljós, að það sé ekkert nema haus og hali og allt gagnslaust hjal og hégómi, sem þar er á milli. Hausinn er hugmynd mín um fiskiráð, að vísu með ranglátum og óhyggilegum breytingum um val manna í ráðið. En halinn á frv. er einkasala á saltfiski. Þrátt fyrir það, þótt andstæðingar málsins hafi látið illkvittni sína verða ábyrgðartilfinningu sinni ríkari, þá hafa þeir þó í raun og veru sýnt, að þeir eru mér sammála í þessu máli. Þeir hafa hvorki í blöðum sínum né á þingi getað bent á aðrar leiðir en ég hefi gert í frv. Það rýrir á engan hátt mína till., þótt þeir hnýti aftur við hana annari óskyldri till., sem ég er mótfallinn, till. um einkasölu á saltfiski. Þó skal ég viðurkenna, að vel getur verið, að við verðum að halda lengra inn á einkasölubrautina í bili en ég annars tel heppilegt. Ég skal engu spá um það, hverjar afleiðingar það hefir, ef mitt frv. verður drepið, en hitt samþ., en læt mér nægja að gera ráð fyrir, að við verðum allir það gamlir, að við sjáum, að það hefir verið óhappadagur, er frv. meiri hl. sjútvn. kom fram.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) Ég vil benda á það, að hv.frsm. minni hl. og hv.þm. G.-K. hafa leyft sér að draga hér inn í umr. frv., sem þeir hafa fengið að sjá, en ekki er komið fram ennþá, í þeim tilgangi að læða inn hjá hv.þdm. ýmsum ósannindum um þetta frv. Að þessu athuguðu verður skiljanlegt, að þeir vildu ekki bíða með umr. um fiskiráðið þangað til frv. þetta væri komið fram. Hv. frsm. minni hl. sagði, að umbótamálum sjávarútvegsins hefði verið tekið fjandsamlega hér í d.. Ég hefi í sambandi við annað mál sýnt fram á það, með hvaða hætti sjálfstfl. lætur sér sæma að ræða þessi mál, og skal því ekki fara út í þá sálma hér. Hv. þm. sagði, að ég hefði sagt, að vandræði sjávarútvegsins stöfuðu eingöngu af vöntun á skipulagi. En ég komst svo að orði, að þessi vandræði sjávarútvegsins stöfuðu af vöntun á skipulagi, auk þess sem þau væru sprottin af markaðsþröng og heimskreppu. Og ég ætla, að hv.frsm. minni hl. hafi sannfærzt um það við starf sitt í mþn. í sjávarútvegsmálum, að útgerðin þurfi m. a. að fá allan verzlunararð af þeim vörum, sem hún flytur út og inn, hvort sem hv.frsm. minni hl. hefir þrek og djörfung til að standa nú við þetta eða ekki. Þó virðist sem hann hafi nú viðurkennt þetta, því að frv. mþn. bendir í þá átt, þar sem gert er ráð fyrir stofnun rekstrarlánafélaga, sem hafi sambandi því skyni, að útgerðin fái notið verzlunararðs af þeim vörum, sem hún flytur inn og út. Það, sem ég átti við með skipulagsleysi á útgerðinni, var m. a. þetta, að hún nýtur ekki sjálf verzlunararðs af vörum sínum, þótt nefna mætti margt annað, svo sem það að senda í einu á ísfiskveiðar miklu fleiri togara en rúm er fyrir á markaðinum. Ég þykist vita, að hv.frsm. minni hl. sé þetta ljóst, þótt ég efist um, að hann hafi djörfung til að viðurkenna það opinberlega. Þetta þrekleysi hv.þm. stafar auðvituð af því, að hann er á mála hjá kaupmönnum, sem hingað til hafa hirt þann verzlunararð, sem mþn. í sjávarútvegsmálum leggur nú til, að gangi til útgerðarinnar, þó þær till. séu ekki ýkja viðtækar. Ég gat þess áðan, að hv.frsm. minni hl. og hv.þm. G.-K. hefðu reynt að læða inn hjá hv.þdm. andúð til væntanlegs frv. um fiskimálanefnd, með ósönnum staðhæfingum. Hv. frsm. minni hl. sagði, að með frv. ætti að ýta þeim frá sjávarútvegsmálunum, sem hingað til hefðu haft þau með höndum, og leggja öll afskipti af þeim málum undir ríkisvaldið. Ég býst við, að hv.þdm. sjái, hve ósatt þetta er, þegar frv. kemur fram. Hv. frsm. minni hl. sagði ennfremur, að eftir frv. um fiskiráð ætti að leita að nýjum markaðslöndum. Þarna kemur skýr munur fram. Sjálfstæðismenn tala ekki um annað í þessum málum en að „leita fyrir sér“ og „athuga“. Við í meiri hl. sjútvn. leggjum áherzlu á, að eitthvað verði gert. Meiri hl. sjútvn. og sjómönnum er það ljóst, að það nægir ekki að hafa athugað till. um þetta mál, það þarf að gera eitthvað, og það þolir enga bið, að þegar sé hafizt handa um framkvæmdir í þessu máli. Þarna skilja leiðir milli flokka. Sjálfstfl. vill athuga og gera till. um þessi mál meðan allt er að sökkva, en stjórnarflokkarnir, sem standa að frv. um útflutning og sölu á síld og fiski, er verður lagt fram hér í þinginu í dag eða á morgun, vilja láta gera þegar í stað nauðsynlegar framkvæmdir, til þess að reyna að bæta úr þeim örðugleikum, sem að sjávarútveginum steðja. Það er svo sem ekki að það þurfi að reyna að gera útgerðarmönnum ljóst, að nauðsynlegt sé að byrja á að flytja út hraðfrystan fisk, og það þarf ekki að kenna þeim, að hægt sé að herða fisk; það er aldagömul verkunaraðferð hér á Íslandi. Öllum þeim, sem eitthvað fást við útflutning á fiski, er það ljóst, að Norðmenn herða mjög mikið af sinni fiskframleiðslu og selja með góðum árangri. En hver er þá ástæðan fyrir því, að útvegsmenn hafa ekki lagt út í að gera tilraunir með þetta? Ástæðan er fyrst og fremst sú, að þeir hafa getað selt fiskinn með þeirri verkunuraðferð, sem lengst hefir tíðkazt hér á landi. Þegar svona erfiðleikarnir koma, þarf að gera, útvegsmönnum það ljóst, að hægt er að selja fisk verkaðan á annan hátt heldur en saltfisk, sem nú tíðkast, það þarf að hefjast handa með að tryggja það, að þeir menn, sem út í þetta leggja, verði ekki fyrir skakkaföllum af því að þeir leggja út á nýjar brautir með verkunaraðferðir á íslenzkum fiski. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara út í þetta miklu frekar. Það er ekki okkar álit að koma fram með ráð til þess að pína útgerðarmenn út í eitthvert öngþveiti, en það skortir framkvæmdarvald til þess að innleiða, nýjar verkunaraðferðir þegar í stað þannig að allmikill hluti af fiskinum verði verkaður á annan hátt heldur en hingað til hefir tíðkazt. Hv. 6. þm. Reykv. kvartaði undan því, að ég og meðnm. mínir í sjútvn. hefðum verið bersöglir, þrátt fyrir að þetta frv. er flutt af einum mesta fiskverzlunarmanninum á landinu, sem hann svo nefndi. Ég verð að segja það, að ég segi um þau frv., sem ég á að gefa álit um, hvað sem mér sýnist, frá hverjum sem þau eru komin. Ég skoða fyrst og fremst, hvernig frv. munu verka, ef þau komast í framkvæmd en ekki hver er flm. þeirra. Eins og ég tók fram í framsöguræðu minni, þá hefði átt að gera sérstaka kröfu um vandvirkni á flutningi þessa máls, af hendi hv.flm., af því að þeir halda fram, að þetta sé nauðsynjamál og það sé bjargráðamál fyrir sjávarútveginn. Af þeim ástæðum, að ég álít, að þetta hafi ekki verið gert, hefi ég vítt, hvernig frv. er samið og álít, að það nái ekki tilgangi sínum. Út af þessu frv. hefir mér alltaf dottið í hug gamla sagan eftir H. C. Andersen um nýju fötin keisarans. Ég ætla, að ég sé búinn að svara rökum hv. 6. þm. Reykv. í þessu máli. Því, sem hv.þm. G.-K. sagði, þarf ég engu að svara, því að hann sagði ekki annað en það, sem hv. 6. þm. Reykv. var búinn að segja á undan honum. Þeim aðvörunum, sem hv.þm. G.K. hafði hér í minn garð, svara ég ekki heldur. Það var sagt af einum hv.þdm. hér á dögunum, að þessi hv.þm. (ÓTh) sæti oft á strák sínum í hans garð. Það var einn samnm. minn úr sjútvn., sem sagði þetta. En ég þarf ekki að gefa yfirlýsingu um þetta, því að hv.þm. G.-K. situr aldrei á strákskap sínum í minn garð hér í þessari hv. d. Þar fyrir sé ég enga ástæðu til þess að deila við hann, af því að hann sagði ekkert annað en það, sem hv. 6. þm. Reykv. er búinn að segja og ég er þegar búinn að svara.