Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls um ríkisreikninginn, en í tilefni af því, að hér hefur verið minnzt á samgmrn. og hlut þess í sambandi við Keflavíkurveginn, þykir mér rétt að segja hér aðeins frá því, að ráðuneytisstjórinn í samgmrn. hefur tekið saman skýrslu varðandi lánsheimildina. Ég var undrandi, þegar ég heyrði það fullyrt í útvarpinu af hv. 1. þm. Austf. (EystJ), að lán til Keflavikurvegar hefði verið tekið í heimildarleysi. Minntist ég þess þá, að í fyrra, þegar lán var tekið til vegarins af svokölluðu PL-láni gegnum Framkvæmdabanka Íslands, þá var athugað nákvæmlega, hvort nauðsyn bæri til að leita heimildar fyrir lántökunni. Niðurstaðan varð sú, að það væri heimild fyrir hendi og þyrfti þess ekki með. Þegar ég daginn eftir að þessar umr. fóru fram, þar sem hv. 1. þm. Austf. viðhafði fullyrðinguna, fór að tala við ráðuneytisstjórann um þetta mál, sagði hann og reyndar fleiri, sem ég hafði rætt við: Hann hefur aðeins sagt þetta í hita dagsins óhugsað, og þetta verður tæplega endurtekið. - Ég hygg, að hæstv. fjmrh. hafi hugsað eitthvað svipað og þess vegna ekkí fundizt taka því að svara þessum ásökunum. Ég bað ráðuneytisstjórann um að taka saman grg. um þetta, svo að hún væri til, ef svo ólíklega skyldi ske, að enn væri haldið áfram að fullyrða, að hér væri um lögleysur að ræða. Það er rétt, sem hv. 1. þm. Austf. sagði hér áðan, að lántökur heyra ekki undir samgmrh. og þess vegna mætti hann láta sig einu skipta, hvað fullyrt væri í þessu efni. Það væri hæstv. fjmrh., sem ætti að bera af sér sakir. En ég ætla, að ég hafi gefið nokkra skýringu á því, hvers vegna hann hefur ekki gert það. En þá geta menn spurt: Hvers vegna getur þú þá ekki einnig litið svo á, að þessi fullyrðing sé ekki svaraverð? Ég hygg, að það sé vegna þess, að ég er ekkí lögfróður maður og tel þess vegna dálítið miklu skipta að hafa þetta á blaði, staðfest af færum lögfræðingi. Hæstv. fjmrh. er hins vegar lögfróður maður og telur, að þegar hv. 1. þm. Austf, er með fullyrðingar eins og þessar, þá sé tæplega ómaksins vert að vera að hrekja þær. En það, sem ráðuneytisstjórinn tók saman í sambandi við lánið, er sem hér segir, með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt lögum nr. 17 1953, 1. gr., er Framkvæmdabanki Íslands sjálfstæð stofnun í eign ríkisins. Skv. 9. gr. sömu l. er ríkisstj. heimilað að ábyrgjast erlend lán bankans, allt að 80 millj. kr., sem síðan var hækkað með l. nr. 39 14. apríl 1954 í 225 millj. kr., með I. nr. 35 29. maí 1957 um 150 millj. þessu til viðbótar eða í 375 millj. kr. alls, með l. nr. 13 29. marz 1961 var ábyrgðarheimildin loks hækkuð í 600 millj. kr., reiknað á því gengi, er var í gildi, er til skuldar var stofnað. Í fjárl. fyrir árið 1961, 22. gr., er ríkisstj. heimilað að ábyrgjast lán, jafnvirði allt að 1 millj. 388 þús. Bandaríkjadollara, sem Framkvæmdabanki Íslands tekur af lánsfé því, sem til fellur skv. samningi um kaup á landbúnaðarvörum, PL-480, sem undirritaður var milli ríkisstj. Íslands og Bandaríkjanna 6. apríl 1960. Skv. samningi 14. júní 1961 milli ICA, Framkvæmdabanka Íslands og Vegagerðar ríkisins var ákveðið, að Framkvæmdabanki Íslands tæki skv. síðarnefndri heimild af PL-480 fé 10 millj. kr. lán, sem endurlána skyldi Vegagerð ríkisins til lagningar Keflavíkurvegar. Gengið var frá lánssamningi um þetta fé 7. des. 1961 milli Framkvæmdabanka Íslands og Vegagerðar ríkisins. Eru þar ákvæði um endurgreiðslu lánsins, lánstíma, vaxtakjör og 1% lántökugjald til Framkvæmdabanka Íslands. Skuldabréf fyrir framangreindri upphæð gaf lántakandi, Vegagerð ríkisins, út 11. júlí 1962 til lánveitanda, Framkvæmdabanka Íslands. Er tilgreint í bréfinu, að þessir aðilar séu lántakandi og lánveitandi. Heimild Framkvæmdabanka Íslands til lántöku og ábyrgðarheimild ríkissjóðs skv. 22. gr. fjárl. 1961 hefur ekki verið vefengd. Lítið hefur verið svo á, að ekki þyrfti sérstaka lagaheimild til þess, að ríkisstofnun, Vegagerð ríkísins, mætti taka lán sem þetta hjá annarri ríkisstofnun, Framkvæmdabanka Íslands, enda ljóst, að ríkissjóður er þegar skuldbundinn með ábyrgð á hinu erlenda láni, er Framkvæmdabankinn tekur það, og skuldbinding ríkissjóðs eykst ekki, þótt fé þetta sé endurlánað annarri ríkisstofnun. Um skuld þá, sem getið er um í nál. minni hl. við Seðlabankann, er það að segja, að það var aðeins bráðabirgðalán, sem gerðar hafa verið ráðstafanir til að væri greitt og greiðist af láni, sem fer í gegnum Framkvæmdabankann.“ Ég hef ekki meira um þetta að segja. Ég ætla, að fleiri lögfræðingar en ráðuneytisstjórinn í samgmrn. hafi séð þetta plagg og ekki haft við það að athuga. Ég var ekki inni, þegar hv. 1. þm. Austf. var að tala áðan, en það mun þó hafa komið fram hjá honum, að öll meðferð á lagningu Keflavíkurvegar væri nokkurs konar feluleikur, að vegamálastjóra hafi verið sagt að láta þetta ekki koma fram í ríkisreikningunum o.s.frv. Þetta er náttúrlega reginmisskilningur og alls ekki rétt að vera að drótta því að vegamálastjóra, að hann láti nota sig þannig, sem væri þá sama sem að falsa reikninga, enda þótt það þætti boðlegt að bera það á, ráðuneytið. En það þarf enginn feluleikur með þetta að vera og hefur ekki verið. Lánin, sem hafa verið tekin til vegarins, hafa verið tekin skv. heimildum, og Keflavíkurvegurinn, eins og sagt var hér áðan, kemur vitanlega fram í ríkisreikningnum fyrir árið 1962. Menn eru stundum að velta því fyrir sér, hvers vegna hv. 1. þm. Austf. endurtekur þessar fjarstæður. Ég hefði vel getað fyrirgefið honum, þótt hann hefði sagt þetta einu sinni í hita dagsins óvart. En að endurtaka þetta æ ofan í æ og prenta þetta í víðlesnu blaði, skrökva þannig vísvitandi að öllum landslýð, það er nokkuð, sem er ekki sæmilegt.



Ég er búinn að tala tvisvar og hef ekki nema aths., og ég skal reyna að misnota ekki leyfi hæstv. forseta, þótt raunar væri full ástæða til þess að segja eitt og annað út af þessari síðustu ræðu. Nú hefur hæstv. fjmrh. útvegað sér skjaldsvein og hann ekki af verra taginu, þar sem hann sendi hæstv. samgmrh. til að útskýra það, hvernig lántökur ríkisins ættu og gætu verið réttilega framkvæmdar. Fyrst vil ég segja, að hæstv. samgmrh. var að dylgja hér um það, að ég hefði verið að bera það á vegamálastjóra, að hann hefði átt þátt í því að blekkja í þessu efni eða koma fram á þann hátt, sem samsvaraði fölsun ríkisreikninganna, sagði hæstv. ráðh. Það vita allir þeir, sem hafa heyrt þessar umr., hver það var, sem bar fyrir sig vegamálastjóra. Það var hæstv. fjmrh. Mér hefur aldrei dottið í hug að bera eitt eða annað á hann í þessu sambandi. Mér dettur ekki í hug, að hann hafi gert nokkuð annað í þessu en það, sem fyrir hann hefur verið lagt af hans yfirboðurum. Mér dettur það ekki í hug. Og það er mjög lítilmannlegt af hæstv. ráðherrum að vera að reyna að koma því á vegamálastjóra, að hann eigi hlut í því, að skuldir ríkissjóðs eru ekki allar taldar á ríkisreikningunum. Nú höfum við fengið upplýst, að lán til Keflavíkurvegarins hafi verið löglega tekið og fyrir því hafi verið lánsheimild, og útskýringarnar, sem hæstv. ráðherrar bera fyrir sig, eru sagðar frá lögfræðingi í stjórnarráðinu. En það segir sitt um málflutninginn, að ráðh. sagði, að það mundi ekki vera talin ástæða til að gera mikið veður út af því, þó að ég fyndi að þessu, þar sem ég væri ekki lögfróður maður, - mundi varla ómaksins vert að ræða það hér á Alþ., hvort ég hefði rétt fyrir mér í þessu efni, þar sem ég væri ekki lögfróður! En nú hefur ráðherrann skýrslu um þetta efni, sem hefur verið samin í rn., og enn er reynt að skjóta sér í þessu efni á bak við embættismennina. En hver er svo hugsanagangur ráðuneytisins í þessu, þ.e. hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórnar? Hann er þessi: Framkvæmdabankinn hefur fengið lánsheimild í lögum, og ríkisstj. hefur fengið heimild í l. til að ábyrgjast lán fyrir Framkvæmdabankann, bæði í fjárl. og sérstökum l. Síðan er haldið áfram og sagt: Þar sem Framkvæmdabankinn hefur fengið heimild til að taka lán og hann er ríkisstofnun og þar sem ríkisstj. hefur fengið heimild til að ábyrgjast lán fyrir Framkvæmdabankann, þá getur hvaða ríkisstofnun sem er án heimildar tekið aftur lán út úr Framkvæmdabankanum í hvað sem henni sýnist. - Þetta er hugsanagangurinn í þessum útskýringum hæstv. ráðh. Sá, sem semur þessa grg., segir, að Framkvæmdabankinn hafi lánsheimildir, ríkisstj. hafi heimildir til að ábyrgjast lán fyrir Framkvæmdabankann, og svo er bætt við: Litið hefur verið svo á, að ein ríkisstofnun þurfi ekki sérstakar lánsheimildir til þess að taka lán hjá annarri. Þetta er rökstuðningur hæstv. ríkisstj. Ég spyr því hæstv. fjmrh.: Er þetta skilningur hans á löggjöf þeirri, sem í gildi er um lántökur? Getur t.d. ríkisstj. tekið hjá Seðlabankanum, sem er líka ríkisstofnun, hvaða lán sem henni sýnist, án þess að spyrja Alþingi, og varið lánsfénu til hvers sem vera skal? En það væri beint framhald af þessum hugsanagangi, sem kom fram í því, sem hér var lesið áðan og haldið fram. Er það skilningur hæstv. fjmrh., sem sér um lántökur ríkissjóðs, að t.d. ríkisstj. geti tekið lán ekki bara hjá Framkvæmdabankanum, heldur líka hjá Seðlabankanum og ríkísbönkunum yfirleitt, eins og henni sýnist og í hvað sem er, ef hægt væri að grafa það einhvers staðar upp í lögum, að þessar stofnanir, Seðlabankinn, Framkvæmdabankinn, og aðrar slíkar stofnanir, hefðu lánsheimildir í lögum handa sér og ríkisstj. hefði heimildir til þess að ábyrgjast fyrir þessar stofnanir lánin? Vitanlega dettur ekki nokkrum þm. í hug að fallast á svona fjarstæðu. Þetta er hreint og beint yfirklór út af láni, sem er, eins og áður hefur verið greint frá, tekið í heimildarleysi. Síðan sagði hæstv. ráðh.: Það eykur ekkert skuldbindingar ríkisins. - Er það þá sams konar skuldbinding ríkissjóðs að ábyrgjast lán fyrir sjálfstæða bankastofnun eins og Framkvæmdabankann, sem hann stendur straum af sjálfur, og að taka beinlínis ríkislán í ákveðna framkvæmd, sem ríkið á síðan að borga vexti og afborganir af? Okkur er boðið upp á svona málflutning hér á hv. Alþingi! Það er ekki að furða, þótt fjmrh. vildi heldur, að hæstv. samgmrh. færi hérna í stólinn til að segja þetta. Ég get vel skilið það. En ég álít, að hv. þm. hafi alveg fullan rétt á því að fá útskýringar á því, hvort hæstv. fjmrh. lítur líka svona á, hvort hann lítur þannig á, að hann hafi fulla heimild til þess að taka lán úr ríkisbönkunum í hvað sem honum sýnist og skuldbinda ríkissjóð þannig, og byggir það á því, að bankarnir hafi lánsheimildir handa sér og ríkisstj. heimildir til þess að ábyrgjast lán handa bönkunum, sem þeir standa straum af. Okkur er öllum ljóst, hvernig þessi löggjöf er og hvernig þetta er vaxið. Það er þannig, að Framkvæmdabankinn hefur heimild til þess að taka þessi lán. En ríkisstj. getur ekki látið stofnanir sínar taka eða sjálf tekið þau lán í það, sem henni sýnist. Hún þarf að hafa heimildir Alþingis til þess, og þeirra hefur hún svikizt um að afla sér í þessu tilfelli. Hún hefur ekki leitað sér þeirrar heimildar, og það er gert af ásettu ráði, til þess að fara bak við Alþingi. Og það er ekki látið duga, heldur hefur hún hugsað sér að láta ekki fyrr en í síðustu lög setja þessa skuld inn í sjálfan ríkisreikninginn og ekki einu sinni greiðslur af henni inn í fjárl. Eða hvernig vill hæstv. fjmrh. útskýra það, að við erum hér með fjárlfrv., þar sem ekki er gert ráð fyrir greiðslunum af þessu láni, sem þó er vitanlega ríkislán, eins og ég hef margsinnis tekið hér fram? Afborganir og vextir af því verða að greiðast úr ríkissjóði. Þeir eiga að koma á fjárl. og hljóta að koma á ríkisreikninginn, þegar þar að kemur. Það var þó ágætt, að það tókst loksins að svæla hæstv. stjórn út í þessu sambandi. Nú er nokkuð ljóst, hvernig þetta mál liggur fyrir, og sést þá, eins og vitað var, að það er rétt, sem fram hefur verið haldið um þetta. Það kann vel að vera, að hæstv. stjórn finnist það bara hégómi að vera að tala um, hvort farið er fram hjá Alþingi varðandi lántökur ríkissjóðs eða ekki. En það er samt enginn hégómi, vegna þess að lántökumálin eru meðal hinna stærstu mála, sem Alþingi fjallar um, vegna þess að lántökurnar eru líka fjárveitingar. Það er verið að veita fé fram fyrir sig. Þær koma jafnóðum inn í ríkisreikninginn sem útgjöld, þegar afborganir og vextir eru greiddir, og það er einmitt þess vegna, sem það er tekið fram í stjórnarskránni, að það skuli leita heimildar Alþingis fyrir lántökunum. Nú heyrum við þessa nýstárlegu kenningu, að ef ríkisbanki hefur fengið lántökuheimild og ríkisstj. heimild til þess að ábyrgjast fyrir þann banka lántökuheimildina, þá geti ríkisstj. tekið fé að láni úr þeirri bankastofnun án þess að spyrja Alþingi nokkurn skapaðan hlut um. Alþingi komi ekkert við þær ríkislántökur, sem teknar séu hjá ríkisstofnunum. Inn á slíkan skilning gengur vitanlega enginn alþm., enda er augljóst, að þetta er ekkert annað en vandræða yfirklór.



Herra forseti. Þegar l. nr. 28 1962, um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um nýtt gengi íslenzkrar krónu, voru sett, var gert ráð fyrir því, að þriðjungurinn af meginhluta útflutningsgjaldsins rynni til fiskveiðasjóðs, annar þriðjungurinn til stofnlánadeildar sjávarútvegsins og þriðji hlutinn til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa. Auk þess voru svo minni háttar greiðslur aðrar. Þá var það einnig ákveðið með lögunum, að árin 1961 og 1962 skyldi stofnlánadeildarhlutinn notaður til greiðslu vátryggingariðgjaldsins einnig, þannig að 62% af útflutningsgjaldinu voru til greiðslu vátryggingariðgjaldanna. Þá var gert ráð fyrir því, að endurskoðun á tryggingarkerfi fiskiskipanna yrði lokið fyrir árslok 1962, og raunverulega er af hálfu ráðuneytisins þessari endurskoðun lokið fyrir alllöngu, en það hefur dregizt að ná samkomulagi við L.Í.Ú. um afgreiðslu málsins, svo að ekki fæst endanleg afgreiðsla þess fyrr en einhvern tíma á næsta ári, - ég vil vona snemma á næsta ári. En sem sagt, hún liggur ekki fyrir nú. Þess vegna er nauðsynlegt, að stofnlánadeildarhlutinn verði einnig árið 1963 notaður til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipanna, eins og gert hefur verið árin 1961 og 1962. Þetta frv, fer fram á það að heimila, að stofnlánadeildarhlutinn árið 1963 verði einnig notaður í þessu skyni, og annað er ekki í frv. Mér þykir leitt, að þetta frv. hefur ekki komið fyrr fram. Það hafa orðið nokkur mistök í sambandi við afgreiðslu þess, og þess vegna er mjög naumur tími til stefnu, ef frv. á að fást afgr., áður en þingi verður frestað nú eftir 1, 2 eða 3 daga. Ég vildi því mega fara þess á leit, að frv. yrði vísað til 2. umr., án þess að þurfa að ganga til n. Málið er ákaflega einfalt, og ég vænti, að allir hv. alþm. geti á augnablikinu gert sér ljóst, um hvað er að ræða, og geti einnig léð því sitt samþykki. En ef afgreiðsla málsins á að fást, áður en til þingfrestunar kemur, er nauðsynlegt, að þessi háttur verði hafður á. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr.