Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt felur í sér tvær meginbreytingar. Önnur er sú að lækka tekjuskattinn á öllum þorra manna og í öðru lagi að gera ráðstafanir til þess, að framtöl manna verði betri og dregið verði úr undandrætti undan skatti. Auk þessara tveggja meginbreytinga eru nokkrar aðrar breytingar, sem ég vil gera grein fyrir og vísa að öðru leyti til grg. frv. Í 1. gr. frv. er fjallað um skattskyldu barna, og eru þar gerð skýrari ákvæði en nú eru í gildandi lögum um það, hvenær börn geti verið sjálfstæðir skattþegnar og hvenær skuli telja tekjur þeirra með tekjum foreldra. Þá er einnig ákveðið, að það fyrirmæli, sem nú er í gildandi lögum varðandi skuldarupphæðir, til þess að menn geti notið skattfrelsis sparifjár, skuli ekki gilda varðandi eignir barna, eins og hér er nánar greint. Í 2. gr. frv. er nýmæli. Samkv. henni er fjmrh, heimilað að ákveða fyrir eitt ár í senn, að vinningar í tilteknum happdrættum teljist ekki til skattskyldra tekna, enda sé öllum ágóðanum af happdrættunum varið til menningarmála, mannúðarmála eða kirkjulegrar starfsemi. Undanfarin ár hafa á hverju þingi verið samþykkt lög um undanþágu skattgreiðslu fyrir ýmis happdrætti, og er á bls. 8 í frv. skýrsla um þessi lög og þessi félög, sem veitt hafa verið slík hlunnindi. Fyrir þessu þingi hafa legið beiðnir um nokkrar slíkar undanþágur, sem jafnan hafa verið látnar gilda eitt ár í senn, og þykir hentara að setja inn í tekjuskattslögin almenna heimild til slíkrar undanþágu heldur en vera á hverju þingi með meira og minna af frv. sérstaklega um slíka skattundanþágu. Í 3. gr. er lagt til að hækka frádrátt vegna heimilisstofnunar úr 20 upp í 26 þús. kr. Í 4. gr. frv. er annað meginatriði frv., en það er hækkunin á upphæð hinna skattfrjálsu tekna eða hækkun persónufrádráttar, hvort orðalagið sem maður vill nota. Árið 1960 varð gerbreyting á tekjuskattslögum og þá ákveðið, að hver einstaklingur skyldi hafa skattfrjálsar 50 þús. kr. af tekjum sínum, hjón 70 þús. og síðan 10 þús. kr. fyrir hvert barn, sem er á framfæri skattþegns. Með þessu frv. er lagt til að hækka frádráttinn úr 50 upp í 65 þús., úr 70 upp í 91 þús. og úr 10 upp í 13 þús. Í 5. gr. frv. er lagt til að gera breytingar á tekjuskattsstiganum. Nú eru gjaldþrepin sex: 5, 10, 15, 20, 25 og 30%, og er hér lagt til að fækka þeim í þrjú, þ.e.a.s. þau verði 10%, 20% og 30%. Enn frekari breyting er lögð til í frv, um tekjustofna sveitarfélaga, sem einnig liggur nú fyrir þessari hv. d. Þar er gert ráð fyrir, að núgildandi gjaldþrepum við útsvarsálagningu sé fækkað úr 8 niður í 2. Í 6. gr. frv. eru nokkuð rýmkaðar heimildir til handa ríkisskattstjóra og skattstjórum til að sannreyna, hvort framtöl séu rétt. M.a. eru þýðingarmikil ákvæði um ríkari skyldur en nú er fyrir þá aðila, sem eru ekki framtalsskyldir sjálfir. Það eru allríkar og rúmar heimildir nú í l. til þess að krefjast margvíslegra upplýsinga af þeim aðilum, sem eru framtalsskyldir, en hér á landi eru allmargir aðilar, bæði líknarfélög og fleiri aðilar, sem hafa að lögum undanþágu frá skatti og framtalsskyldu fyrir sjálfa sig. En mörg þessi félög reka umfangsmikinn atvinnurekstur og hafa fjölda manna í sinni þjónustu, og er auðvitað nauðsynlegt til þess að geta sannreynt framtöl manna, að á þessum aðilum, þótt þeir greiði ekki skatt sjálfir, hvíli sams konar skylda til að gefa upplýsingar um laun og hlunnindi, sem starfsfólk þeirra hefur, eins og um framtalsskyldan aðila væri að ræða. En í þessu efni hefur vantað nægilega skýr lagafyrirmæli og komið stundum að sök. Í 7. gr. er sú breyting gerð á, að hafi skattstjóri grun um, að veruleg skattsvik hafi verið framin, skuli hann senda skýrslu um málið til ríkisskattstjóra, sem tekur nánari ákvarðanir um meðferð þess, í stað þess að í núgildandi lögum er gert ráð fyrir, að skattstjóri sjálfur hefji rannsókn þegar í stað. Þar sem ætlunin er einnig að setja á stofn sérstaka rannsóknardeild við embætti ríkisskattstjóra og hafa þar á að skipa þjálfuðum starfsmönnum, þykir heppilegra að sameina og samræma á einum stað slíkar rannsóknir, þ.e.a.s. hjá embætti ríkisskattstjóra, og af þeim ástæðum er þetta ákvæði sett í 7. gr. frv., sem ég gat um. Í 8. gr. frv, er nokkur breyting gerð á þeim frestum, sem nú eru í lögum um það, hversu langt aftur í tímann megi reikna skatt manna að nýju. Nú er það svo, að sá, sem hefur skýrt frá tekjum sínum og eignum lægri en vera ber og veróur uppvís að slíku, skal greiða eftir á skattupphæð þá, sem undan var dregin, og má reikna skattinn aftur í tímann, en þó ekki lengur en 6 ár. Hins vegar er samsvarandi frestur 4 ár, að því er varðar þann skattþegn, sem ekki hefur talið fram. Með þessu frv. er gert ráð fyrir, að um báða aðila gildi sami frestur, 5 ár. Í 9. og 10. gr. frv. er breyting gerð á kærufrestum. Nú er kærufrestur til skattstjóra eða umboðsmanns hans 30 dagar í öllum skattumdæmum nema 15 dagar í Reykjavík. Hins vegar er í l. um tekjustofna sveitarfélaga varðandi útsvör ákveðinn tveggja vikna kærufrestur alls staðar, og virðist eðlilegra að hafa hér samræmi í milli. Fyrir því er lagt til, að kærufrestur um land allt verði 14 dagar, bseði varðandi tekju- og eignarskatt og útsvörin, til samræmis við það, sem nú er í tekjustofnalögunum. Í 10. gr. frv. er hins vegar ákvæði um málskot til ríkisskattanefndar, en sá frestur er nú 30 dagar í öllum skattumdæmum utan Reykjavíkur, en 15 dagar þar. Það er lagt til, að fresturinn verði sami alls staðar, eða 21 dagur varðandi áfrýjun til ríkisskattanefndar. Þá er annað meginatriði frv. í 11. gr. Þar er svo ákveðið, að ríkisskattstjóri skuli af sjálfsdáðum rannsaka hvert atriði, sem honum þykir tilefni til, ekki aðeins varðandi tekjuskattslögin, þ.e.a.s. varðandi tekju- og eignarskatt, heldur einnig um framkvæmd annarra laga um skatta og gjöld, sem álögð eru af skattstjórum, t.d. um söluskatt og aðstöðugjald. Það virðist eðlilegast að geta sameinað slíkar rannsóknir, enda blandast þetta hvað inn í annað oft og tíðum, grunur um röng framtöl varðandi tekju- og eignarskatt og söluskatt og aðstöðugjöld og útsvör. Þá er gert ráð fyrir í niðurlagi 11. gr., að við embætti ríkisskattstjóra skuli starfa rannsóknardeild, er hafi með höndum rannsóknir samkv. l. þessum, og er gert ráð fyrir, að ríkisskattstjóri hafi á að skipa þjálfuðum mönnum til rannsóknarstaría til þess að reyna eftir föngum að tryggja örugga og samræmda framkvæmd l. Um þetta atriði þarf raunar ekki mörgum orðum að fara. Það er kunnugt, að hér á landi hafa væntanlega lengst af verið meiri eða minni brögð að undandrætti undan skatti, en þó mjög misjafnlega mikil á ýmsum tímum. Það var talið, að t.d. áratugina tvo fyrir 1960 hefði verið um veruleg vanhöld í þessum efnum að ræða, undandrátt undan skatti. 1960 var tekjuskattslögunum gerbreytt og skatturinn stórlækkaður. Það var almennt álit kunnugra manna, bæði skattstjóra, starfsmanna á skattstofum og löggiltra endurskoðenda, að stórfelld breyting hefði orðið á framtölum manna við þessa skattalækkun, þannig að áberandi hefði það verið árin 1960 og 1961 og 1962, hversu framtöl væru miklu réttari og aðilar, bæði einstaklingar og fyrirtæki, gert sér miklu meira far um það en áður að telja rétt fram. Um þetta held ég, að þurfi ekki að deila, svo vel ber mönnum saman um það, sem gerst þekkja. Hins vegar hefur orðið breyting á í þessum efnum frá og með árinu 1963, um leið og fór að gæta að nýju hinnar miklu þenslu í viðskiptalífinu. En það er segin saga, bæði hér og annars staðar, að samfara verðbólgu og þenslu, samfara meiri eftirspurn eftir vinnuafli heldur en framboð leyfir, fylgir í kjölfarið aukin hætta á undandrætti undan skatti, aukin hætta á röngum framtölum og skattsvikum. Ég mundi ætla, að til þess að vinna bug á þessari meinsemd í þjóðfélaginu þyrfti í rauninni þrennt að fara saman. Það þarf að hafa skattstigana með þeim hætti og skattalögin, að menn almennt telji þau sanngjörn, því að það er reynslan alls staðar, að ef boginn er spenntur svo hátt, að allur þorri manna telur skattalögin ósanngjörn, þá er vonlaust að halda þau í heiðri. Það þarf í fyrsta lagi að hafa sanngjörn skattalög og skattstiga. Í öðru lagi þarf að hafa strangt og öruggt eftirlit með réttum framtölum og fylgja því fast fram með viðurlögum, ef menn verða uppvísir að skattsvikum. Og í þá átt stefnir m.a. ákvæði 11. gr. um stofnun sérstakrar rannsóknardeildar og önnur ákvæði frv., sem miða að því að veita ríkisskattstjóra og starfsmönnum hans auknar heimildir til að alla upplýsinga og til rannsókna. Þriðja atriðið, sem er einnig nauðsynlegt, til þess að von sé um stórbætt skattasiðferði í landinu, er jafnvægi í efnahagsmálum, og er í rauninni allt þetta þrennt, sem þarf að fara saman, sanngjörn skattalög, strangt skattaeftirlit og jafnvægi í efnahagsmálum, til þess að þessi mál séu í lagi. Það eru nokkrar fleiri breytingar í þessu frv., sem ég skal ekki rekja hér, en vísa til grg., eins og ég tók fram í upphafi máls míns. Ég skal þó nefna það, að nú er svo ákveðið í skattalögum og hefur lengi verið, að úrskurðir um skattsektir skulu felldir af fjmrh. En í þessu frv. er lagt til, að það vald sé falið ríkisskattstjóra, sem þykir eðlilegra en að það sé í rn. Að sjálfsögðu helzt það ákvæði óbreytt, að sá aðili, sem ekki vill una við slíkan úrskurð, getur skotið máli sínu til dómstóla. Í fjárlagafrv. fyrir 1964 er gert ráð fyrir, að tekju- og eignarskattur nemi samtals 255 millj. kr. Þegar frá frv. var gengið, var það að sjálfsögðu haft í huga, að lagfæring og leiðrétting yrði gerð á tekjuskattsl. nú á þessu þingi, og samkv. þessu frv., ef að lögum verður, má gera ráð fyrir, að tekju- og eignarskatturinn á þessu ári verði svipuð upphæð og fjárl. gera ráð fyrir. Ef hins vegar tekjuskattsl. væri ekki breytt og lagt í ár á tekjur ársins 1963 eftir gildandi reglum, má reikna með, að tekjuskatturinn mundi verða um það bil 80 millj. hærri. Varðandi það atriði, hvernig tekjuskatturinn yrði samkv. gildandi i. og samkv. frv. á einstakar tekjur og við mismunandi fjölskyldustærð, er skýrsla á fskj. B á bls. 9-11 með frv., og skal ég ekki rekja það mál hér frekar. Ég legg til, að þetta frv., sem gengið hefur gegnum Ed., verði samþ. til 2. umr. og vísað til hv, fjhn.



Herra forseti. Í gærmorgun kl. rúmlega 9 fengum við útvarpshlustendur að heyra lesið úr forustugreinum dagblaðanna í Reykjavík eins og venjulega. Meðal þess, sem þar var lesið, var ritstjórnargrein í Morgunblaðinu, sem ber yfirskriftina „Sannleikurinn um skattalækkanirnar“. í þessari grein Morgunblaðsins eru miklar blekkingar fram bornar, bæði í bókstöfum og tölustöfum. Þessum blekkingum var hellt yfir landslýðinn úr ritstjórnargrein Morgunblaðsins sunnudagsmorguninn 3. maí 1964, á bænadegi þjóðkirkjunnar. Ég vil gera að umtalsefni í nokkrum orðum þessa Morgunblaðsgrein. Þar eru birt nokkur dæmi um skattgreiðslur fyrr og nú. T.d. er í fyrsta dæminu borinn saman skattur af 65 þús. kr. nettótekjum hjá einhleypum manni 1960 og nú. Við þessa útreikninga er það að athuga fyrst og fremst, að 65 þús. kr. eru langtum minna fé nú en sama upphæð 1960, og það út af fyrir sig gerir náttúrlega þennan samanburð hjá blaðinu ekki réttan. Fyrir 1960 höfðu um alllangt skeið verið í skattal. ákvæði um svokallaðan umreikning á persónufrádrætti og tekjutölum skattstigans. Og ég ætla að rifja upp. hvernig þessi ákvæði voru, með leyfi hæstv. forseta. Í 6. gr. l. nr. 46 frá 1954, um tekjuskatt og eignarskatt, en í þeirri lagagrein er tekjuskattsstiginn ákveðinn, segir svo m.a.: „Nú breytist kaupgjaldsvísitala til hækkunar eða lækkunar frá því, sem hún var að meðaltali árið 1953, og skal þá tekjutölum framangreinds skattstiga breytt í réttu hlutfalli við það. Og í 12. gr. sömu laga, þar sem voru ákvæði um svonefndan persónufrádrátt, segir enn fremur: „Nú breytist kaupgjaldsvísitala til hækkunar eða lækkunar frá því, sem hún var að meðaltali árið 1953, og skal þá framangreindum frádráttarupphæðum breytt í réttu hlutfalli við vísitölubreytingarnar.“ Þannig var þetta framkvæmt fram til ársins 1960, en þegar núv. hæstv. stjórn tók að breyta skattalögum, þá felldi hún þetta ákvæði úr l. um hinn svonefnda umreikning, og það hefur orðið ákaflega afdrifaríkt fyrir alla skattgreiðendur í þessu landi, eins og ég mun nú sýna. Þessi umreikningur á tekjum og persónufrádrætti var miðaður við kaupgjaldsvísitölu, en nú er löngu hætt að reikna hana út. í Morgunblaðsgreininni eru birtir einhverjir útreikningar á því, sem þeir segja að vera mundi skattur á ákveðnum tekjum nú, ef skattalögin, sem sett voru 1954, væru enn í gildi. Hvernig er þessi útreikningur Morgunblaðsins gerður, úr því að grundvöllurinn, sem þar var byggt á, þessi kaupgjaldsvísitala, er fyrir mörgum árum úr sögunni? Það væri fróðlegt að vita, hvernig þessi reikningur er framkvæmdur. Kannske hæstv. fjmrh. geti gefið upplýsingar um það. En eins og ég sagði, hefur það orðið ákaflega afdrifaríkt fyrir skattþegnana, að þetta var fellt úr l. 1960. Þar með var þessi hemill á skattahækkunina afnuminn, því að umreikningurinn gerði það að verkum, að þó að tölurnar hækkuðu, tölur tekna, vegna aukinnar dýrtíðar, varð ekki raunveruleg hækkun á tekjuskattinum fyrir því. Umreikningurinn sá um það, að menn bjuggu við sömu skattgreiðslu og áður, þrátt fyrir það að tölurnar hækkuðu. Þessu var kippt burt, og síðan hafa menn orðið að búa við mjög hækkandi tekjuskatt af völdum aukinnar dýrtíðar. Í hv. Ed., þegar þetta frv. var þar, kom fram tili. um að taka upp þennan umreikning aftur og miða við vísitölu vöru og þjónustu. Það má víst færa mörg rök fyrir því, að þetta væri sanngjörn aðferð. En ég hef nú gert hér aðra útreikninga, sem ég byggði á því, að miðað væri við framfærsluvísitöluna, sem nú er, en eins og ég sagði, kaupgjaldsvísitalan er fyrir löngu úr sögunni, og þess vegna hef ég byggt mína útreikninga á framfærsluvísitölunni og breytingum, sem orðið hafa á henni. Það er nú annað mál, sem ég fer ekki út í hér, að hún er nú náttúrlega mjög einkennilega upp byggð, t.d. hvað snertir húsnæðiskostnaðinn o.fl., en sleppum því í þetta sinn. Ég ætla þá að víkja að þessum dæmum Morgunblaðsins. Fyrst er nefndur einstaklingur með 65 þús. kr. nettótekjur 1963, og það er reiknað út, hvað hann hefði greitt samkv. skattalögum 1954–1959. Nú er við þetta að athuga líka, að skattur af ákveðinni upphæð var alltaf að breytast á þessum árum með breytingum á kaupgjaldsvísitölunni. En Morgunblaðið finnur það réttilega út, að samkv. núgildandi lögum mundi þessi einstaklingur borga 1000 kr. í tekjuskatt. Hækkun, meðalvísitölu framfærslukostnaðar árið 1962 frá því, sem var 1959, - en ég tel rétt að miða við það, því að skattal. var fyrst breytt 1960 og skattur samkv. þeim var lagður á tekjur ársins 1959, - hækkun meðalvísitölu framfærslukostnaðar 1962 var 18.63% frá því, sem var 1959. Og hvað hefði nú þessi maður þurft að borga í tekjuskatt árið 1963, ef ákvæðið um umreikning hefði verið í gildi og þar miðað við framfærsluvísitöluna? Þá hefði hann borgað árið 1963 285 kr. í tekjuskatt, en hann borgaði 1000 kr.

Hvaða vísitölu miðar hv. þm. við?

Ég miða við meðalvísitölu ársins 1962, vegna þess að árið 1963 var verið að leggja skatt á þær tekjur, sem þá urðu til. Ég miða við hana annars vegar og hins vegar við meðalvísitölu ársins 1959, en skatturinn samkv. nýju l. 1960 var fyrst lagður á tekjur þess árs:  Ég ætla að taka dæmi Morgunblaðsins nr. 2. Það er af einstaklingi með 110 þús. kr. tekjur. Samkv. núgildandi lögum á hann að borga 7500 kr. í tekjuskatt, og þetta hefur hann orðið að borga árið 1963, ef hann hefur haft þessar tekjur árið áður. Ef ég umreikna þetta á sama hátt og í hinu dæminu miðað við 18.63% hækkun á vísitölunni frá 1959–1962, hefði þessi maður átt að borga árið 1963 5205 kr. í tekjuskatt, en var látinn borga 7500 kr. Ég sleppi þriðja dæminu, því að í því er um það lágar tekjur að ræða, að sá maður hefur orðið skattfrjáls samkv. núgildandi lögum. En þá er það fjórða dæmið í Morgunblaðinu. Það er af hjónum með tvö börn og 130 þús. kr. nettótekjur. Samkv. núgildandi l. borga þessi hjón 4000 kr. í tekjuskatt. Þau hefðu átt að borga, ef umreikningurinn hefði verið í gildi 1963, 1730 kr., en voru látin borga 4000. Það er þó nokkuð á annað hundrað prósent hækkun hjá þeim. Og þá er það fimmta dæmi Morgunblaðsins og það síðasta. Hjón með 3 börn og 130 þús. kr. í nettótekjur greiða samkv. núgildandi skattalögum 2500 kr., en hefðu, ef umreikningurinn hefði verið í gildi, átt að borga árið 1963 570 kr. í tekjuskatt, voru látin borga 2500. Það er nokkuð yfir 300% hækkun á þeirra skatti, vegna þess að umreikningur var felldur niður um árið. En nú langar mig að gera þessu til viðbótar dálitinn samanburð á tekjuskatti samkv. 1. frá 1960, ef persónufrádráttur og tekjutölur væru umreiknaðar með vísitölu, eins og ég hér er að tala um, og tekjuskatti samkv. væntanlegum lögum 1964, samkv. frv., sem hér liggur fyrir, ef það verður samþykkt. Ég tek hér dæmi, annað dæmi Morgunblaðsins, af einstaklingi með 110 þús. kr. nettótekjur, og þá kemur annað út, þegar maður fer að umreikna þetta, því að vísitalan 1963, meðalvísitala þess árs, var náttúrlega miklu hærri en vísitala ársins 1962. Meðalvísitala ársins 1963 var nefnilega 134.66 stig og hækkun meðalvísitölunnar 1963 frá 1959 er þannig 33.96%. Þessi einstaklingur í öðru dæmi Morgunblaðsins með 110 þús. kr. nettótekjur hefði því átt að borga í tekjuskatt að óbreyttum þeim l. nú á þessu ári 3815 kr., ef umreikningurinn hefði verið í gildi. Þá hefði hann verið eins settur með sína skattgreiðslu og hann var árið 1960. Þá hefði skatturinn raunverulega verið óbreyttur hjá honum, ef hann borgaði þetta að óbreyttum lögum nú í ár af tekjum ársins 1963, 3815 kr. En samkv. frv., sem hér liggur fyrir, er honum ætlað að borga 6000 kr. Þetta verður alls ekki leiðrétt nema taka inn á ný ákvæðin um umreikninginn á persónufrádrætti. Það liggur í augum uppi, það verður ekki gert með öðrum hætti. Ég skal taka líka fjórða dæmið, sem Morgunblaðið er með. Það voru hjón með tvö börn og 130 þús. kr. nettótekjur. Þau ættu að greiða eftir núgildandi lögum, ef umreikningsákvæðið hefði verið í þeim, 475 kr. Það hefði verið sama skattgreiðsla frá þeim og hjón með sömu tekjur og jafnstóra fjölskyldu borguðu 1960, 475 kr., en þeim er ætlað að borga eftir frv. 1300 kr. Ég get tekið hérna 3–4 dæmi, sem ég bjó til. Þau eru ekki tekin upp úr Morgunblaðinu, en sýna svipaða útkomu á þessu. Ég tek fyrst einhleypan mann með 75 þús. kr. nettótekjur árið 1963. Væri umreikningurinn í gildi, ætti hann að borga eftir núgildandi lögum 405 kr., en verður samkv. frv. að borga 1000 kr., ef ekki verður tekið inn í það ákvæði um umreikning. Annað dæmi er hjón með 100 þús. kr. nettótekjur 1963. Tekjuskattur þeirra ætti að vera að óbreyttum lögum 315 kr., en verður samkv. frv. 900 kr. Þriðja dæmið, hjón með eitt barn og 110 þús. kr. tekjur árið 1963. Tekjuskattur ætti að vera 145 kr., en verður samkv. frv. 600 kr. eða rúmlega fjórum sinnum hærri. Síðasta dæmið, sem ég nefni, eru hjón með þrjú börn og 140 þús. kr. nettótekjur árið 1963. Tekjuskatturinn ætti að vera 305 kr., til þess að hann væri raunverulega jafnþungur og skattur af þessum tekjum var árið 1960, en verður samkvæmt frv. 1000 kr. Það er meira en þrisvar sinnum hærra. Svona gengur þetta. En hæstv. fjmrh. segist alltaf vera að lækka skattana og enn segist hann vera að lækka skatta með þessu frv. Hvernig getur staðið á þessu, að hæstv. fjmrh. segist alltaf vera að lækka skatta og þó eru þeir alltaf að hækka? Það, sem m.a. veldur þessu, er draugagangurinn. Dýrtíðardraugurinn, sem allir kannast við, hefur magnazt meira en nokkru sinni áður á tímabili núv. ríkisstj. Aldrei hefur hann færzt í aukana áður jafnmikið og á þessu tímabili, og hann gengur ljósum logum í stjórnarráðinu eins og alls staðar annars staðar í þjóðfélaginu. Þetta er magnaðri draugur en nokkur annar, sem sögur fara af hér á landi. Það er þessi draugur, sem er alltaf að hækka skattana á fólkinu, og hann er miklu stórvirkari við að hækka skattana heldur en hæstv. fjmrh. við að lækka þá, þar er mikill munur á. En þetta er að vissu leyti hentugt fyrir hæstv. ráðh., því að allar tekjuskattshækkanirnar, sem draugsi leggur á menn, fara beint í ríkiskassann til ráðstöfunar fyrir hæstv. ríkisstj. Ég var hér að birta útreikninga, sem sýna, hvernig þetta stendur nú. En verði nú þetta frv. samþykkt, sem gera má ráð fyrir, og verði því ekki breytt þegar á næsta þingi, verður náttúrlega geysileg hækkun til viðbótar á tekjuskatti á næsta ári, vegna þess að vísitalan hefur tekið stór stökk upp á þessu ári, sem nú er að liða. Hæstv. fjmrh. er það greindur maður, að hann hlýtur að vita þetta allt saman, sem ég hef verið hér að rifja upp. Hitt skal ég ekkert segja um, hvað þeir, sem skrifa um þessi mál í blöð stjórnarflokkanna, vita mikið um þetta eða hvort þeir hafa litið eða mikið vit á þessu, það skiptir ekki máli í þessu sambandi. En hæstv. ráðh., þó að hann hljóti að víta þetta, talar hann bara um lækkanir á sköttum, en þegir um hitt, hækkanirnar. Hann telur ekki hollt að upplýsa almenning um þann þátt. Þetta hefði hann samt átt að gera. Það, sem hér þarf að gera, er í fyrsta lagi að taka inn í frv. ákvæði um umreikning á persónufrádrætti og tekjutölum skattstigans eftir vísitölubreytingum, eins og var í l. fyrir 1960. Með þessu er hægt að koma í veg fyrir það, að tekjuskatturinn sé alltaf að þyngjast á fólki með aukinni dýrtíð og hækkandi krónuveltu. Svo þarf einnig að nema út úr frv. hækkunina á tekjuskattsstiganum, því að það er þó nokkur hækkun á sjálfum tekjuskattsstiganum í frv. Mér sýnist reyndar vonlítið, að á þetta verði fallizt, þó að við framsóknarmenn berum fram till. um þetta, en þó er sjálfsagt að reyna það hér eins og í hv. Ed. Hæstv. fjmrh. vill sennilega geta haldið áfram að láta tekjuskattinn hækka sjálfkrafa með vaxandi dýrtíð, en tala við öll hugsanleg tækifæri hér eftir sem áður um skattalækkanir, sem hann sé að framkvæma. Þegar hæstv. ríkisstj. lagði fram frv. sitt um efnahagsmál snemma árs 1960, gaf hún svofellda yfirlýsingu í aths. með frv., með leyfi hæstv. forseta: „Þá leggur ríkisstj. til, að tekjuskattur verði felldur niður á almennum launatekjum, og mun hún bráðlega flytja sérstakt frv. um það.“ Nokkru síðar á sama þingi bar stjórnin fram frv. um breytingar á l. um tekju- og eignarskatt, eins og ég áður hef minnzt á. Í aths. með því frv. segir, að breytingarnar miði að lögfestingu þeirrar yfirlýsingar ríkisstj. að afnema tekjuskatt á almennar launatekjur. Þetta frv. var samþykkt 8. apríl 1960. Þar var m, a. lögfestur sá tekjuskattsstigi, sem enn er í gildi. Síðan þetta gerðist, hefur hæstv. fjmrh. og stuðningsmenn hans oft sagt fallegu söguna um afnám tekjuskatts af almennum launatekjum. Í ræðu á landsfundi sjálfstæðismanna 20. okt. 1961 lýsti fjmrh. því yfir, að tekjuskattur af almennum launatekjum hafi verið felldur niður. Í framsöguræðu um stjfrv. um tekjuskatt og eignarskatt, sem lagt var fyrir Alþingi snemma á árinu 1962, minnti hæstv. fjmrh. á það í báðum deildum þingsins, að þegar á þinginu 1960 hafi verið afnuminn tekjuskattur af almennum launatekjum. En hvað eru almennar launatekjur? Þetta er nú dálítið óákveðið orðalag, og það getur vel verið, að hæstv, ráðh. hafi þótt hentugt að hafa það ekki ákveðnara en þetta. En nú langar mig mikið til þess að fara fram á það við hæstv. ráðh., að hann segi okkur hér sitt álit á því, hvað nú séu almennar launatekjur. Mig langar að spyrja t.d. um ríkisstarfsmenn. Mér er sagt, að einna fjölmennasti launaflokkurinn hjá þeim sé sá 15. Þar eru t.d. að sögn barnakennarar og ýmsir fleiri. Þeir menn hafa í byrjunarlaun rétt um 100 þús. kr. á ári, og hæst fara laun þeirra, eftir að þeir eru búnir að vera ákveðinn tíma í þjónustu hins opinbera, í 122 þús. u. þ. b. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Kallar hann þetta almennar launatekjur nú, eða er það mark einhvers staðar fyrir neðan þetta? Ég ætla að nefna flokk, sem er miklu lægri. Það er 7. flokkur í þessum kjarasamningi opinberra starfsmanna. Þar eru byrjunarlaun um 75 þús., aðeins rúmlega, en hæst fara þau í 90 þús. og nokkur hundruð á ári. Í þessum flokki eru t.d. bréfberar í póstinum og talsímakonur. Þessir menn hafa þetta frá 73 þús. upp í rösk 90. Hvað segir hæstv. fjmrh. um þetta? Eru þetta almennar launatekjur, eða er þetta kannske heldur fyrir neðan það, sem hann kallar almennar launatekjur? Mér þætti það ekkert ólíklegt, eins og nú er komið í okkar þjóðfélagi, að þetta væri heldur fyrir neðan. En sé þarna um einhleypt fólk að ræða, á það að borga tekjuskatt, og a.m.k. þeir, sem eru þarna í hæsta launaflokki, bera þó nokkurn tekjuskatt eftir frv., sem hér liggur fyrir. Eða getur það skeð, að hæstv. ráðh. telji almennar launatekjur vera eitthvað minna en þessi 7. flokkur ríkisstarfsmanna ber úr býtum? Á þessu væri afar gaman að fá skýringu hjá hæstv. ráðh. Hér í þessari hv. d. hinn 4. nóv. s.l. var rætt um stjórnarfrv. um launamál, og þá sagði hæstv. viðskmrh. í þingræðu um það mál, að í fyrra, þ.e.a.s. 1962, skildist mér, því að þetta var á árinu 1963, hefðu árstekjur verkamanna verið 89 þús. kr. samkv. skattaframtölum, og hann bætti við: Samkvæmt töxtum, sem nú gilda í dag, hefur verkamaður í Reykjavík rúmlega 100 þús. kr. í árstekjur. - Og hæstv. viðskmrh, rifjaði það upp einnig í þessari ræðu, við hvaða tekjur hefði verið miðað, þegar bændum voru ákveðnar tekjur í verðlagsgrundvelli landbúnaðarvara á næstliðnu hausti, og hann segir, að það hafi verið 119 þús. kr. Það hefur víst veríð fundið út, að á undangengnu ári, eins og hæstv. viðskmrh. orðaði það, hafi þetta verið meðaltekjur þeirra stétta, sem tekjur bænda eiga að miðast við, þ.e.a.s. verkamanna, iðnaðarmanna og sjómanna, 119 þús., sagði hann. Hvað segja hæstv. ráðh. um það? Eru þetta almennar launatekjur, eða er það eitthvað meira eða minna? Þetta væri fróðlegt að fá upplýst. Ég hef sýnt fram á það hér, að með því að nema úr l. ákvæðin um umreikning á persónufrádrætti og tekjum manna eftir breytingum á vísitölunni hefur stjórnin getað notað dýrtíðaraukninguna til þess að hækka tekjuskattinn sjálfkrafa og árlega um stórar fjárhæðir. Og þá að fjmrh. hæstv. hafi marglýst því yfir, að hann hafi afnumið tekjuskatt af almennum launatekjum árið 1960, eru almennar launatekjur enn í dag verulegur tekjuskattsstofn fyrir ríkið. Sannleikurinn er sá, að tekjuskattur á almennum launatekjum er aldrei felldur niður þrátt fyrir allar sögur og yfirlýsingar um það. Með skattalagabreytingunni 1960 var ákveðið að einhleypur maður með 50 þús. kr. nettótekjur skyldi vera tekjuskattsfrjáls, og þá var jafnframt ákveðið, að kvæntur maður með 70 þús. kr. nettótekjur skyldi vera tekjuskattsfrjáls. Líklega hefur hæstv. ráðh. litið svo á, að 70 þús. kr. nettótekjur hjá kvæntum manni væru almennar launatekjur. En ef þær voru það hjá þessum gifta manni, hlutu þær einnig að vera það hjá einhleyping, þessi sama upphæð. Ég hefði haldið, að það væri erfitt að skýra þetta hugtak, almennar launatekjur, þannig, að upphæðirnar voru mismunandi eftir því, hver tæki á móti laununum. Og þannig var skatturinn aldrei afnuminn af almenntun launatekjum hjá einhleypum manni. Skatturinn á almennar launatekjur hefur þar að auki farið síhækkandi síðan 1960, eins og ég benti á, vegna aukinnar dýrtíðar og vegna þess að umreikningurinn var felldur niður, og hann hækkar enn, tekjuskattur á almennum launatekjum, með frv., sem hér liggur fyrir. Þannig hefur þetta verið og þannig verður þetta, þó að hæstv. fjmrh. hafi verið kófsveittur alla sína ráðherratíð við að afnema skatta af almennum launatekjum og yfirleitt að lækka skattana. Og það eru allar líkur til þess, að þegar þessi hæstv. ráðh. yfirgefur ráðherrastólinn, verði enn í l. hér á landi ákvæði um tekjuskatt á almennar launatekjur.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl, v. hóf mál sitt á því að kvarta yfir þeim helgispjöllum, sem ríkisútvarpið hefði haft í frammi við rann í gær, þar sem það hefði hellt yfir hann lestri úr forustugrein Morgunblaðsins, meðan hv: þm. hefur vafalaust legið á bæn. Nú vil ég beina því til hæstv. forseta þessarar d., sem er um leið formaður útvarpsráðs, að hann hlutist til um, að hv. þm. verði ekki fyrir slíku ónæði á helgistundum eins og hann lýsir svo átakanlega. Nú veit ég náttúrlega ekki, hvað hv. þm. hefur beðið drottin allsherjar um. En ef hann hefur beðið hann um að veita sér réttan skilning á þessu frv. um skattalögin, sem hér liggur fyrir, þá hefur hann ekki verið bænheyrður í því efni, því að niðurstaða hv. þm., þegar hann er að kryfja þetta frv. til mergjar, er sú sama og var skjalfest í nál. flokksbræðra hans í hv. Ed. fyrir skemmstu, að með þessu sé ríkisstj. að hækka beinu skattana, svo að til þess að hann komist nú til réttari skilnings, held ég, að hann verði að biðja betur og heitar. Það, sem hv. þm. gerir að aðalefni sinnar ræðu hér, virðist vera það að reikna út, hvernig tekjuskatturinn mundi vera samkv. gildandi l., ef hin eldri regla um umreikning á skattinum samkv. kaupgjaldsvísitölu væri enn í gildi. Að vísu gat hann réttilega um, að þau lagaákvæði væru miðuð við kaupgjaldsvísitölu, sem ekki er nú reiknuð opinberlega, og tók hann þá bara aðra vísitölu og notaði hana í staðinn. En auk þess kemur það dálítið undarlega fyrir sjónir, að hv. þm. skuli slíta þannig eitt út úr þeim 1., en ekki reikna út, hver tekjuskatturinn hefði orðið á þessum og þessum tekjum, ef skattalögin, sem giltu 1958, þegar vinstri stjórnin lét af völdum, væru nú í gildi. Nei, hann tekur núgildandi skattstiga og núgildandi skattalög, að því er virðist, og bætir svo inn í þau þessu ákvæði, sem áður var í gildi um umreikninginn, eða ég gat ekki skilið hans útreikninga, sem raunar voru torskildir nokkuð. á annan veg. Ástæðan til þess, að þessi umreikningsregla var ekki lögfest 1960 áfram, var vitanlega sú, að slík gerbylting var gerð á skattstigunum, eins og hann orðaði það hér sjálfur, að almennar launatekjur voru gerðar skattfrjálsar. Við þá gerbreytingu var ekki talin ástæða til þess að halda enn fremur áfram þessari umreikningsreglu, sem var nauðsynleg, meðan skattstigarnir voru jafnháir og þeir voru fyrir þann tíma. Þess vegna er þessi samanburður, sem hv. þm. gerir, gersamlega út í hött og hefur enga þýðingu. Hv. þm. vitnaði í forustugrein í Morgunblaðinu í gær. Geri ég ráð fyrir, að þær tölur, sem þar eru, séu teknar úr grein, sem ég ritaði s.l. fimmtudag, 30. apríl, í dagblaðið Vísi um tekjuskattinn nú og áður, þar sem ég gerði samanburð á þessu þrennu: hver mundi tekjuskattur í ár, árið 1964, miðað við tilteknar tekjur á árinu 1963 eða þær, sem á að leggja á nú, vera eftir núgildandi 1., hver mundi hann vera samkv. frv. og hver mundi hann vera eftir þeim skattalögum, sem voru í gildi 1958? Nú skal ég taka það fram, að þegar ég hef látið reikna út, hver skatturinn mundi verða í ár, ef í gildi væru l. frá 1958, er vitanlega búið að umreikna skattinn í þeim samanburði samkv. ákvæðinu, sem þá gilti, en það ákvæði var á þá leið, að skattstigar og persónufrádráttur skuli breytast til hækkunar eða lækkunar eftir breytingum kaupgjaldsvísitölu. Þar sem kaupgjaldsvísitala er nú ekki reiknuð út opinberlega, bað ég tvo aðila, sem ég held að sé treystandi til þess að gera áætlun um það, hvaða kaupgjaldsvísitölu ætti að nota nú í dag, þetta voru Hagstofa Íslands og skrifstofa ríkisskattstjóra, og þær komust að þeirri niðurstöðu, að kaupgjaldsvísitalan mundi verða í kringum 48%, sem ætti að umreikna skattinn með, og til hægðarauka var reiknað með 50% kaupgjaldsvísitölu, 50% hækkun persónufrádráttar við umreikning á skattstigunum, sem er þó eldri skattal. nokkuð í hag. Þess vegna er sá samanburður, sem ég birti í þessari grein minni á fimmtudaginn, algerlega réttur. Og dæmið lítur einfaldlega út þannig, ef við tökum það, sem mjög oft er notað nú í samanburði, þ.e. hjón með 3 börn eða 5 manna fjölskylda með t.d. 130 þús. kr. tekjur, þá mundi sú fjölskylda fá eftir núgildandi skattal. í tekjuskatt í ár 2500 kr., hefði fengið eftir skattal. vinstri stjórnarinnar 7877 kr., en eftir þessu frv. ekkert. Ef við tökum hjón með tvö börn og t.d. 120 þús. kr. tekjur, þá væri tekjuskatturinn í ár eftir skattal. vinstri stjórnarinnar, eftir að búið væri að umreikna petta eftir kaupgjaldsvísitölu, 7215 kr., yrði eftir gildandi skattalögum 2500, en eftir frv. færi niður í 300 kr. - Þannig mætti vissulega lengi rekja þessi dæmi, sem öll benda greinilega til þess, hvernig þróunin hefur verið, og það er sannast sagna nokkuð furðulegt, að einn af mikilsvirtum stuðningsmönnum vinstri stjórnarinnar, sem mér er ekki vitanlegt að hafi haft sérstakan áhuga á eða borið fram till. um að lækka skattstigana frá 1958 þá, skuli nú koma hér fram á Alþingi og leyfa sér að staðhæfa, að við séum nú í ríkisstj. að hækka beinu skattana. Ef hv. þm. ætlar eftir sina löngu þingsetu og mikla kunnugleika á ýmsum málum að leyfa sér þá blekkingu, sem stundum ber þó við frá hans flokksbræðrum, að kalla það skattahækkun og tollahækkun, ef sömu stigar eða lægri gefa ríkissjóði í heild hærri krónutölu, þá náttúrlega má skilja þetta. En ég hélt sannast sagna, að þessi hv. þm. mundi ekki leyfa sér þann málflutning. Sá málflutningur leiðir m, a. til þess, ef við tökum dæmi frá tollabreytingum í nóv. 1961, þar sem tollar voru lækkaðir verulega, þannig að talið var, að á þeim vörutegundum, sem sú tollalækkun náði til, næmi lækkunin um 100 millj. á ári miðað við sama innflutning, niðurstaðan varð sú, eins og líka var til stofnað, að með þessum lækkunum á tollunum dró svo stórkostlega úr smyglinu og hinum ólöglega innflutningi, að ríkissjóður fékk meiri tekjur eftir en áður af þessum tilteknu vörutegundum. Það hefur borið við, að þessi tollalækkun frá 1961 hafi verið kölluð tollahækkun. Vitanlega er hægt að snúa sannleikanum svona kirfilega við, en ég endurtek, að ég ætla hv. 1. þm. Norðurl. v. ekki slíkan málflutning. Og þeim mun undarlegra verður það allt, hvernig hann getur reiknað dæmið þannig út, að þetta frv. feli í sér skattahækkanir. En það hefur verið samþykkt sýnilega á fundi í Framsfl., þá verður að fylgja því, alveg eins og á sínum tíma það var samþykkt, að ríkisskuldirnar hefðu lækkað, þegar þær höfðu hækkað. Út af fyrir sig þarf ekki fleiri orðum að fara um þetta. En þar sem hv. framsóknarmenn virðast nú hafa tekið þá afstöðu, að þetta frv. feli í sér skattahækkanir, hækkanir beinna skatta, þá væri kannske rétt að beina því til hv. fjhn., sem fær málið til meðferðar, hvort hún vildi ekki ganga til móts við þessa hv. þm. með því að setja inn í þetta frv. ákvæði eitthvað á þá leið, að nú óskar gjaldþegn, að tekjuskattur hans skuli reiknaður samkv. þeim skattalögum, sem voru í gildi 1958, þá skuli verða við þeirri ósk hans. Þá gætu þeir menn, sem telja, að hér sé um skattahækkanir að ræða, og vilja halda því fram, að hin fyrri skattalög hafi verið léttbærari, fengið ósk sína uppfyllta.



Herra forseti. Það er tvennt, sem hefur verið einkenni á skattapólitík núv. hæstv. ríkistj. Það er annars vegar hækkun hinna óbeinu skatta, hækkun tollanna, hækkun á því, sem leggst beint á almenning, og um leið var gerð sú ráðstöfun, að nú skyldi almenningur ekki lengur fá neina uppbót fyrir slíkt, vísitöluuppbót á kaup, heldur bera þetta bótalaust, nema hvað hann yrði með nýjum samningum og harðri baráttu í sambandi við kaupdeilur að knýja fram endurbót á þessu. Það er þessi hækkun óbeinu skattanna, sem hefur verið höfuðeinkennið á núv. hæstv. ríkisstj., hvað hennar skattapólitík snertir, og hennar langmesti galli, hvað skattapólitíkina snertir, söluskatturinn og annað slíkt. Það er vitanlegt, að frá upphafi vega hefur það verið eitt af því, sem verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur barist fyrir, frá því að hún fyrst skipulagði sig pólitískt, að berjast á móti tollum af nauðsynjavörum, móti söluskatti og öðru slíku, sem leggst þyngst á alþýðu manna. Ég vildi aðeins minna á þetta vegna þess, sem hér hefur verið karpað um nokkuð undanfarið, að það er vert að muna eftir því, sem er aðalatriðið í sambandi við þessa pólitík, þó að það liggi ekki fyrir beint í sambandi við þetta frv., sem hér er til umr. Ég veit að vísu, að það er svo, að það er oft hægt sú véla nokkuð um fyrir mönnum með því að leggja tollana eða óbeinu skattana á nauðsynjavörurnar og jafnvel lækka á sama tíma að einhverju leyti beina skattstigann. Það eru margir, sem hugsa ekkí lengra en svo, að þegar þeir sjá skattaseðilinn sinn og sjá þar kannske lægri upphæð, ef þeir hafa lágar tekjur, þá finnst þeim þetta þó betra en áður, þótt þeir verði að greina allar vörur með miklu hærra verði en fyrr án nokkurrar uppbótar. Þetta er einkenni og hefur löngum verið á ríkisstj., sem eru afturhaldssamar í þessum efnum, og með þessu móti, sérstaklega með dugandi áróðri, er oft hægt að blekkja almenning. En þessi staðreynd stendur engu að síður, að það eru þyngri skattabyrðar, sem eru lagðar á almenning nú með óbeinum sköttum, heldur en verið hefur fyrr og lagt á hann bótalaust að öðru leyti en því, að hann verður að afla sér þeirra bóta sjálfur með harðri baráttu. Hann fær ekki lengur þá vísitöluuppbót sjálfkrafa á kaupgjald, sem var hans öryggi áður gegn því, að stjórnarvöld legðu á allt of þunga óbeina skatta. En þetta hins vegar heyrir ekki beint undir þetta mál, sem við erum hér að ræða. Það hefur hins vegar verið einkenni á hæstv. ríkisstj., hvað snertir beinu skattana, að létta beinu sköttunum af þeim, sem hæstar hafa tekjurnar, og er raunverulega þeirri stefnu áfram haldið með þessu frv., sem hér liggur fyrir. Þar er með breyt., sem gerð er í 5. gr., farið að gera þetta enn þá einfaldara en áður. Við munum það ósköp vel, að tekjuskattur á háum tekjum var mjög hár á Íslandi fyrr, var satt að segja svo hár, að hann var líklega með hlutfallslega hæsta tekjuskatti, sem þekktist hér í okkar nágrannalöndum. Við munum eftir því, að meðan útsvarslöggjöfin var tiltölulega alveg á valdi sveitarstjórnanna, gat það farið upp í 90%, sem einn maður yrði að borga þá. Það þýðir lítið að vísa á nettótölu nú, en ef ég man rétt, var það 200 þús. kr., ef menn komust upp í það, gat það jafnvei farið úr því upp í 90%, sem menn urðu að borga í útsvar og tekjuskatt. Það var vissulega óeðlilega hár, mjög hár tekjuskattur þá, og var þess vegna auðvelt að finna rök fyrir því, að þarna þyrfti nokkru að breyta. En nú hefur bara verið farið út í hinar öfgarnar og er stílað upp á það, var gert áður að nokkru leyti í sambandi við hlutafélög, og er stílað nú upp á það sama viðvíkjandi tekjuskatti á einstaklinga. Þegar nýbúið er að breyta öllum launastiga í landinu, þannig að það eru orðnir áreiðanlega allmargir einstaklingar í landinu, sem hafa yfir 250 þús. kr. tekjur, þá er engin ástæða til þess lengur að stanza við slíkt, eins og raunverulega er nú gert. Það er engin ástaða til þess að hlífa þeim, sem hafa það gífurlega háar tekjur, að þær séu tvö og þrefaldar á við það, sem verkamaður getur unnið sér inn með 11 klst. vinnu allt árið út í gegn. Það er engin ástæða til þess að hlífa mönnum þannig, að menn hafi stóran hluta eftir af slíku. Það er komið svo hér og heldur áfram núna með þessum tekjuskattslögum, að hátekjumönnum er hlíft meira hér á Íslandi en í nokkrum af okkar nágrannalöndum, t.d. á öllum Norðurlöndum annars staðar er tekjuskatturinn mun hærri en hjá okkur, þegar kemur upp í það háar tekjur. Ég álít, að þarna þurfi að breyta til. Það er alveg óhjákvæmilegt að láta skattinn verða meira stighækkandi, þegar kemur upp í hærri tekjurnar. Það er ekkert réttlæti í þessu. Erlendis mundi það meira að segja þykja sjálfsagt með eftirvinnuna, að hún væri að meira eða minna leyti skattfrjáls hjá verkamönnum, vegna þess að það er vitað, að með þeirri eftirvinnu, sem menn vinna núna, 3–4 klukkutíma eftirvinnu á dag, eru menn beinlínis að stytta sína ævi. Menn deyja fyrir aldur fram af þrældómi hér á Íslandi nú, þannig að það er ekki nema að öllu leyti réttmætt, að einhverjar slíkar ráðstafanir væru gerðar, á meðan á annað borð það ástand er ekki komið á, að menn vinni ekki meira en sína 8 tíma á dag, sem er það eðlilega, meðan dýrtíðin er svo mikil í landinu, að 8 tíma vinnudagur nægir engan veginn til þess að framfleyta mönnum. Ég held þess vegna, fyrst hæstv. ráðh. var að bjóða upp á breytingar á þessum lögum, að það væri fyrst og fremst það, sem hv. fjhn. ætti að athuga, að létta enn skatti af þeim, sem eru í kringum 120 þús. kr. tekjur. Við skulum taka t.d. hjón með tvö. börn, sem eru með 120-130 þús., 140, þau ættu jafnvel að vera alveg skattfrjáls. Það er að vísu að nokkru leyti gert ráð fyrir því hér hvað snertir hjón með þrjú börn, en hjón með tvö börn ættu raunverulega að vera það líka, það er svo að segja vísitölufjölskylda. Þá mætti létta nokkuð á lægstu tekjunum enn, en hækka svo stigann og hafa hann meira stighækkandi, þegar hærra kemur. Það álít ég vera stefnu, sem sé alveg óhjákvæmileg. Þetta, að stytta það niður í að hafa bara 3 skala þarna, 3 mismunandi skala, það er rangt, stytta úr 6 niður í 3 og raunverulega draga úr skatti af hæstu tekjunum. Þarna álít ég, að þurfi að verða breyting. Við erum alltaf að fara þarna meir og meir í afturhaldsátt hvað þetta snertir. Hátekjumennirnir hér á Íslandi geta vissulega borgað meira en þeir gera af þeim háu tekjum, sem þeim hafa verið úthlutaðar. Mér sýnist satt að segja það vera dálítið eftirtektarvert, þegar verið er að bera hérna saman, hvernig sé verið að létta á frá því, sem áður var, fyrir hjón með tvö börn með 130 þús., þá er létt á skattinum um 2700 kr. Fyrir hjón með tvö börn og 250 þús. er létt á skattinum um 3600 kr. Það er eins og það sé alltaf fyrst og fremst verið að hugsa um hátekjumennina í þessum efnum. Þetta álít ég, að hv. fjhn., fyrst henni var boðið upp á að gera breytingar á þessu frv., ætti mjög alvarlega að taka til greina. Þá er enn fremur annar hlutur. Því verður vafalaust haldið fram, þegar talað er um, að það ættu að vera hærri skattar á háar tekjur, að það þýði nú lítið, það verði eingöngu þeir opinberu starfsmenn og aðrir slíkir; sem verði að greiða slíkt. Það er rétt, að það hefur gengið ákaflega illa, þrátt fyrir það, sem hæstv. ráðh. var nú að segja, að menn hefðu orðið heiðarlegri við breytinguna 1960, - þá hefur gengið ákaflega illa að láta menn telja fram og það líklega ekki aðeins hvað snertir tekjuskattinn. Ég er hræddur um, að það sé eitthvað verulega ábótavant líka hvað söluskattinn snertir. Ég vil þess vegna skjóta því til hv. fjhn., sem nú fær þetta mál til meðferðar, að það var flutt brtt. í Ed. á þskj. 498 af hv. 4. þm. Norðurl, e. og hv. 5. þm. Reykn. um skyldu til rannsóknar á framtölum. Ég held, að það sé ekki nein voðalega hættuleg breyting, því að eftir því sem mig minnir a.m.k., er eitthvað mjög svipað í Bandaríkjunum um þetta, svo að hæstv. ríkisstj. ætti ekki að vera neitt sérstaklega hrædd við, að þetta væru einhverjar voveiflegar aðgerðir gagnvart hátekjumönnum eða auðugum mönnum. En það er engum efa bundið, að þrátt fyrir allt er skattaeftirlitinu enn þá mjög ábótavant, og það væri þess vegna nauðsynlegt einmitt að bæta inn í þetta frv. þarna á eftir 11. gr. nýjum ákvæðum einmitt í þeim anda, sem þessi brtt. var í. Ég vildi mjög mælast til þess, að hv. fjhn. athugi þetta líka, og ég skil satt að segja ekki, hvernig hæstv. ríkisstj. getur staðið á móti slíku. Það er allt, sem mælir með því, að ég tali nú ekki um, ef á að fara að gera þetta auðveldara fyrir hátekjumennina, að það sé þá a.m.k. séð um, að þeir greiði sinn skatt. Það er ekki nema eðlilegt, að launþegarnir, sem alltaf raunverulega standa undir því að verða að greiða tekjur af öllu því, sem þeir hafa, og allt er talið fram fullt hjá þeim, þeir séu óánægðir yfir, að þeir, sem græða hvað mest í þjóðfélaginu, skuli sleppa hvað auðveldast, eins og núna er, og ýmsir atvinnurekendur, sem vitað er, að græða mikið á sínum fyrirtækjum, skuli sleppa með útsvör, sem oft og tíðum eru ekki meira en hjá verkamanni, sem þrælar allan ársins hring. Það var sérstaklega þetta tvennt, sem ég vildi leggja áherzlu á, ef nokkur möguleiki væri að koma á einhverri breytingu í réttlætisátt á þessu frv.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. vildi ekki gera það fyrir mig að upplýsa okkur um það, hvað hann kallar almennar launatekjur. Það hefði hann samt átt að gera, því að það er hlutur, sem hann hefur svo oft talað um að undanförnu. En hann svaraði annarri spurningu minni. Ég spurði um það áðan, hvernig hefði verið farið að því að reikna út þessa skatta í Morgunblaðinu eftir lögunum frá 1954, úr því að kaupgjaldsvísitalan, sem um reikningurinn var þar miðaður við, var nú fyrir löngu úr sögunni. Hann svaraði því ekki beinlínis, hvernig þetta hefði verið gert, en það kom fram í svari hæstv. ráðh., að þessi útreikningur er runninn undan hans rifjum, svo að þessar blekkingar, sem þar eru um hönd hafðar, geta þá skrifazt á hans reikning frekar en á reikning ritstjóranna við Morgunblaðið. Þeir hafa náttúrlega tekið við því, sem að þeim var rétt af hæstv. ráðh. En hin stóra blekking í þessu er fólgin í því, að hæstv. ráðh. lætur reikna út skatta af jafnháum upphæðum nú og 1954 og ber það saman. Þetta sýnir auðvitað alranga útkomu vegna þeirra gífurlegu breytinga, sem orðið hafa á verðgildi peninganna. Hefði hæstv. ráðh. viljað gera slíka útreikninga eða láta gera, sem nokkuð væri hægt að byggja á til samanburðar, átti hann að byrja á því að finna, hvað menn þurftu að hafa háar tekjur t.d. 1954 til þess að hafa jafnmikið verðmæti í höndum og þeir hafa nú með þeim tekjuupphæðum, sem ráðh. er að reikna skatta af. Þá mundi koma í ljós, að menn voru jafnvel settir þá með langtum lægri tekjuupphæðir en þeir hafa núna. Síðan hefði mátt reikna út skatt eftir l. frá 1954 af þeim lágu upphæðum og bera saman við skattinn, sem menn þurfa nú að borga af fleiri krónum, en jafnmiklu verðmæti. Þetta gerði hæstv. ráðh. hins vegar ekki. Þá fór hæstv. ráðh. að tala um umreikninginn, og hann segir, að hann hafi verið felldur niður vegna þess, að það hafi verið um að ræða gerbreytingar á skattstiganum 1960. Þetta hefði getað staðizt hjá hæstv. ráðh. að fella niður umreikninginn og taka hann ekki upp aftur, ef hæstv. ríkisstj. hefði staðið við fyrirheitið um að halda dýrtíðinni í skefjum. En vegna þess að hæstv. stjórn stóð ekki við það og við vitum allir um þann gífurlega dýrtíðarvöxt, sem orðið hefur meiri en nokkru sinni áður, er það áreiðanlegt, að það er ekki minni þörf á því að taka upp umreikninginn núna heldur en var áður. Það var þörf á þessum umreikningi 1954-1959, en þörfin er sízt minni nú. Hún er meiri nú að hafa slíkt ákvæði í 1. vegna þess, hve dýrtíðin vex stórkostlega og hefur vaxið síðustu árin, því að verði þetta ákvæði ekki tekið inn í 1., heldur skattabyrðin áfram að þyngjast stöðugt ár frá ári raunverulega með vaxandi dýrtíð. Hæstv. ráðh. segir, að ég leyfi mér að halda því fram, að nú sé verið að hækka skattana. Það á ekki að þurfa að fara í neinar grafgötur til að sjá, að það er verið að hækka skattana, en ekki lækka þá, og þetta er mjög vel skýrt í nál. hv. minni hl. fjhn. í Ed. á þskj. 495. Þar er gerður samanburður á tekjuskatti samkv. gildandi l. og samkv. frv., sem hér liggur fyrir. Þar kemur það fram, að tekjuskattur af 10 þús. kr. skattskyldum tekjum á að verða eftir frv. 1000 kr., en er eftir gildandi l. 500 kr., það er 100% hækkun. Og þannig er þetta mjög mikil hækkun á öllum tekjubilum, þangað til kemur upp í mjög háar tekjur, þá fer þetta í 9% og 7%, hækkunin á skattinum. En hæstv. ráðh. gerir útreikninga og miðar þar við nettótekjur, en ekki skattskyldar tekjur, m.ö.o. byggir á því í sínum útreikningum að leggja skatt á þennan persónufrádrátt, aukna persónufrádrátt, sem verið er að veita mönnum í frv. Það er ákveðið að hækka persónufrádrátt fyrir einstaklinga úr 50 þús. um 15 þús., en sá maður er bara ekkert betur settur með þessar 65 þús. kr. í persónufrádrátt nú heldur en hann var 1960 með 50 þús. Og þess vegna er hinn eini rétti samanburður auðvitað að reikna út, hvað hann þarf að borga í skatt af þeim tekjum, sem eru umfram persónufrádráttinn, þ.e.a.s. af skattskyldum tekjum, því að með fyrirkomulagi hæstv, ráðh., sem hann hefur notað, notar í frv., lætur blöðin nota og notar enn, er verið að miða við skatt á nettótekjurnar og þar með skatt á persónufrádráttinn. Það, sem ég vil að síðustu leggja áherzlu á, er, að það verði athugað gaumgæfilega í þn. hér í þessari hv. d. að fá inn í frv. ákvæði um umreikning á persónufrádrætti og tekjum, eins og áður var, því að það er það eina, sem getur forðað því, að menn búi við síhækkandi skatta.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þær umr., sem hér hafa orðið í tilefni af frv. hæstv. ríkisstj. um breytingu á l. um tekju- og eignarskatt. Mig langar þó til þess að gera örfáar aths. við nokkur atriði í ræðu hæstv. ráðh. og þá í leiðinni koma inn á örfá atriði, sem mér finnst að þessar umr. hafi gefið tilefni til að drepa á. Hæstv. ráðh. sagði áðan og hældi sér auðsjáanlega mjög af því, að tekjuskattur hefði verið lækkaður stórfelldlega frá því, sem var á síðasta ári vinstri stjórnarinnar, á árinu 1958. Hann vitnaði í grein, sem hann hefur ritað í dagblaðið Vísi s.l. fimmtudag, þar sem tekjuskatturinn af tekjum ársins 1963 er reiknaður út eftir þeim reglum, sem giltu um álagningu tekjuskatts á árinu 1958, eftir þeim reglum, sem nú eru í gildi, og eftir þeim reglum, sem væntanlega verða lögfestar með samþykkt þessa frv. Og hæstv. ráðh. nefndi nokkur dæmi um, hversu mjög tekjuskatturinn mundi lækka frá árinu 1958 og frá núgildandi reglum, eftir að frv. þetta hefði verið samþykkt. M.a. nefndi hæstv. ráðh. dæmi af hjónum með 3 börn og ákveðna tekjuupphæð, mig minnir 130 þús. kr., hann nefndi tekjuskatt eftir þrem mismunandi reglum, sem giltu 1958, þeim, sem gilda nú, og þeim, sem væntanlega taka gildi, eftir að frv. hefur verið samþykkt. Ég náði því miður ekki niður þeim tölum, er hann nefndi um tekjuskattinn, en ég þykist þó muna það greinilega, að á þeim var talsverður munur, og skal ég játa, að það er rétt. En er ekki þessi samanburður, sem hæstv. ráðh. var hér að fara með, og sá samanburður, sem kemur fram í þeirri grein, er hann reit í dagblaðið Vísi s.l. fimmtudag og Morgunblaðíð hefur byggt á leiðaraskrif, dálítið yfirborðskenndur, og er hann ekki fjarri því að sýna, hvað raunverulega hefur gerzt í sambandi við skattheimtu ríkissjóðs á almenning á þessum árum? Það vita allir hv. þm., að á árinu 1960, þegar hæstv. ríkisstj. kom til valda, var það yfirlýst sem eitt af hennar stefnuskráratriðum, að nú ætti að færa tekjuöflun ríkisins mjög úr farvegi beinnar skattheimtu yfir í þá óbeinu. Og í sambandi við það var tekjuskattur lækkaður mjög verulega, aðallega í formi aukins persónufrádráttar, en þó einnig með tilfærslu á skattstiga. En samtímis þessu eða um svipað leyti a.m.k. voru tekjur ríkisins af óbeinum sköttum auknar stórkostlega. Ég tók niður á blað, meðan hæstv. ráðh. var að tala, nokkrar tölur úr fjárl. ársins 1958 og fjárl. ársins 1964, sem sýna þá miklu breytingu, sem hér hefur á orðið á þessum árum. Ég tók heildartekjur 2. gr. fjári. bæði þessi ár: En í l, gr. eru tekjur ríkissjóðs af hvers kyns sköttum og hvers kyns tollum uppfærðar. Samkv. 2. gr. fjárl. 1958 eru skattar og tollar innheimtir í ríkissjóð samtals 623 millj. og 400 þús. kr. Af þeirri fjárhæð er tekjuskattur og eignarskattur 118 millj. kr. Sem sagt, skattar og tollar, aðrir en tekjuskattur og eignarskattur, nema það ár um 505 millj. og 400 þús. kr. Þetta þýðir það, að eftir þessum óbeinu tekjuleiðum voru á árinu 1958 lagðar 3021 kr. á hvern Íslending, eins og þeir voru margir 1. des. 1957. Ef við hins vegar bregðum til ársins 1964 og athugum 2. gr. fjárl., skatta og tolla, á sama hátt og við vorum hér að gera varðandi árið 1958, þá er niðurstaðan sú, að samtals námu skattar og tollar það árið 2 milljörðum 242 millj. kr. Þar af var tekjuskattur og eignarskattur um 255 millj. kr. Skattar og tollar, aðrir en tekjuskattur og eignarskattur, hafa sem sagt það árið næstum því numið um 2 milljörðum kr., eða 10653 kr. á hvern Íslending miðað við íbúatal 1. des. 1963. Ef við höldum nú dæminu áfram, sem hæstv. ráðh. var með áðan um 5 manna fjölskylduna, hjónin með 3 börnin, og athugum samanlagða skattheimtu ríkissjóðs á þessa fjölskyldu í formi skatta og tolla annarra en tekjuakatts og eignarskatts, er niðurstaðan þessi, að á árinu 1964 innheimtir ríkissjóður með sköttum og tollum fyrir utan tekjuskatt og eignarskatt 53265 kr. af hverri 5 manna fjölskyldu. A árinu 1958 innheimtir ríkissjóður hins vegar með sömu tekjustofnum 15105 kr., þ.e.a.s. að á árinu 1964 eru þannig eftir þessarl skatta- og tollaleið innheimtar í ríkissjóðinn 38160 kr. af hverri fimm manna fjölskyldu umfram það, sem gert var á síðasta ári vinstri stjórnarinnar, árið 1958. Til viðbótar þessu má benda á, að ýmis önnur skattheimta ríkissjóðs hefur á þessu sama tímabili vaxið stórkostlega. Þetta sýnir vel, hversu gersamlega það er út í bláinn að ætla að bera saman tekjuskattsinnheimtu í ríkissjóð á árinu 1958 og tekjuskattsinnheimtu í ríkissjóð á árinu 1964 til þess að reyna að sýna einhverja réttláta og raunhæfa mynd af skattheimtu ríkissjóðs á almenning í landinu á þessum 2 árum. Þar er um ekkert sambærilegt að ræða. Hæstv. ráðh. gat um það í ræðu sinni hér áðan, að annar megintilgangur þessa frv. væri, eins og hann orðar það í dagblaðinu Vísi, með leyfi hæstv. forseta, s. l. fimmtudag, að gera margvíslegar ráðstafanir til þess að tryggja rétt framtöl og koma í veg fyrir undandrátt tekna undan skatti. Hæstv. ráðh. vék aðeins að þessu í frumræðu sinni áðan. Þó finnst mér að gefnu tilefni ástæða til að auglýsa eftir frekari og meiri upplýsingum en ég fékk í þeirri ræðu, því að eftir því sem ég bezt fæ séð, felast í því frv., sem hér er veríð að ræða, engin meiri háttar nýmæli og engar meiri háttar nýjar heimildir til þess að tryggja betur rétt framtöl og koma í veg fyrir undandrátt tekna heldur en eru til staðar samkv. gildandi skattalögum. Ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. hefur helzt í huga, þegar hann talar um þessar nýju heimildir og nýju ráðstafanir til þess að tryggja betur rétt framtöl, hvort hann á þá sérstaklega við ákvæði frv. um sérstaka rannsóknardeild við embætti ríkisskattstjóra, eins og 11. gr. frv. ber með sér, en það er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Við embætti ríkisskattstjóra skal starfa rannsóknardeild, er hafi með höndum rannsóknir samkv. l. þessum, eftir nánari ákvörðun ríkisskattstjóra.“ Ég held, að eftir gildandi l. hafi verið hægt að stofnsetja og starfrækja slíka deild sem þessa, og vil ég í því sambandi aðeins minna á 3. mgr. 36.. gr. l. nr. 70 frá 1962, um tekjuskatt og eignarskatt. Ég hygg enn fremur, að í sjálfu frv. séu ákvæði, sem jafnvel geti ýtt undir þá tilhneigingu hjá mönnum að skila ekki réttum framtölum umfram það, sem áður var til staðar, og á ég hér við ákvæði frv. um að fækka bilum skattstigans úr 6 í 3. Ég hygg, að þegar á að fara að nota hámarksskattprósentu, þ.e.a.s. 30%, á skattgjaldstekjur 50 þús. kr. í stað 90 þús. kr. samkv. gildandi 1., muni þetta ákvæði hafa í för með sér tilhneigingu manna til undandráttar tekna til skatts. Mig langar út af þeim deilum, sem orðið hafa, bæði í þessari hv. d. og eins þeim deilum, sem orðið hafa í hv. Ed. um það, hvort frv. það, sem verið er að ræða, hafi í för með sér hækkun tekjuskatts eða lækkun, að leggja nokkur orð í belg. Við heyrðum það hér áðan og höfum lesið um það í stjórnarblöðunum, að stjórnarliðar halda því fram, að veruleg lækkun tekjuskatts fáist fram með samþykkt þessa frv., og birtir hafa verið langir útreikningar um þetta máli stjórnarliða til stuðnings. Stjórnarandstæðingar telja hins vegar, að raunverulega hækki tekjuskatturinn frá því, sem hann var ákveðinn með l. nr. 18 frá 1960, en þau gilda nú, að því er tekur til skattstiga og persónufrádráttar. Minni hl, hv. fjhn. í Ed. hefur birt útreikninga á þskj. 495, sem eiga að rökstyðja þá staðhæfingu. Um útreikninga beggja þessara aðila vil ég segja, að þeir eru réttir, svo langt sem þeir ná. En forsendur þessara útreikninga eru hins vegar ólíkar, og þar af leiðandi er útkaman mismunandi. Ég tel því, að verkefnið, sem í þessu tilfelli liggi fyrir, sé að meta, hvorar forsendurnar séu réttar og hvorar gefi sannari upplýsingar um raunverulegan skattþunga, eins og hann var ákveðinn 1960 eða eins og hann verður, ef frv. þetta verður samþykkt óbreytt. Það er alkunn staðreynd, bæði hérlendis og erlendis, þar sem notaðir eru stighækkandi skattstigar við álagningu skatts á tekjur, að verðbólga getur gerbreytt skattþunganum á skömmum tíma. Hækkun launa, sem stafar af verðbólgu, flytur gjaldandann upp í hærri skattþrep og í hærri skattaprósentu. Útkoman er hærri tekjuskattur á óbreyttar raunverulegar tekjur. Einmitt þetta hefur verið að gerast hér á landi allt frá árinu 1960, og vil ég í því sambandi aðeins upplýsa, hvað tekjuskattur í Reykjavík hefur verið þessi undanfarandi ár: Árið 1960 nam hann 45.9 millj. kr., 1961 50.7 millj. kr., 1962 61.5 millj. kr., og álagður tekjuskattur á árinu 1963 fer upp í 103.4 millj. kr. Þessi hækkun tekjuskattsins á 4 árum, sem er meira en tvöföld, hefur að langmestu leyti átt orsakir sínar í verðbólguaukningu á launatekjum, þótt um einhverja raunverulega tekjuaukningu sé e.t.v. að ræða hjá sumum launastéttum, eins og t.d. hlutaskiptasjómönnum og nokkrum iðnaðarstéttum. Auk þess mun nokkur fjölgun gjaldenda eiga þátt í þessari hækkun. Á fyrrnefndu tímabili hefur reglum um tekjuskatt ekki verið breytt. Þrátt fyrir það hefur tekjuskattsþunginn aukizt gífurlega. Um það ætti ekki að þurfa að deila, eftir að ég hef lesið upp tekjuskattinn í Reykjavík á þessum 4 árum. En hér ber á fleira að líta. Sérstakur frádráttur, svonefndur persónufrádráttur, hefur í marga áratugi verið leyfður til frádráttar frá hreinum tekjum gjaldenda, áður en skattur er lagður á þær. Hugsunin á bak við persónufrádráttinn er sú, að óeðlilegt sé að nota þurftartekjur sem skattstofn tekjuskatts. Að vísu hefur persónufrádrátturinn verið ætíð það lágur, að hann hefur ekki nægt til að undanþiggja þurftarlaun tekjuskatti, en það atriði vil ég ekki ræða nú. Gildi þess persónufrádráttar, sem ákveðinn var 1960 og stendur enn þá óbreyttur, hefur mjög verið rýrt á undanförnum árum, þar sem hann hefur ekki fylgt verðlaginu upp á við. Frv. þetta gerir ráð fyrir, að persónufrádrátturinn hækki um 30% frá því, sem ákveðið var árið 1960. A þessu tímabili hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað um 55% og vísitala vöru og þjónustu um tæp 74%. Þessi staðreynd leiðir einnig til aukins raunverulegs skattþunga frá því, sem ákveðið var á árinu 1960 af núv. hæstv. ríkisstjórn. Þessi tvö atriði, verðbólguaukning tekna og óbreyttur persónufrádráttur frá árinu 1960, hafa þannig óumdeilanlega leitt til þeirrar niðurstöðu, að tekjuskattsþunginn nú er miklu meiri en hann var ákveðinn með 1. nr. 18 frá 1960. Þetta hefur getað gerzt, án þess að l. væri breytt, vegna þess að núv. hæstv. ríkisstj. felldi niður með l. nr. 18 frá 1960 það ákvæði í skattal. frá árinu 1954, er ákvað, að umreikna skyldi tekjutölur skattstigans og persónufrádrátt árlega við hverja skattaálagningu til samræmis við kaupgjaldsvísitölu, eins og hún breytist frá árinu 1953. Ég tel því, að hið rétta í þessari deilu sé, að frv. þetta muni lækka tekjuskatt ársins 1964 nokkuð frá því, sem hann hefði orðíð að ábreyttum reglum, fyrir því sjái verðbólguaukning teknanna og óbreyttur persónufrádráttur síðan 1960. Hins vegar er ég nær sannfærður um, að tekjuskattsþunginn verður í reynd meiri á árinu 1964 að frv. þessu samþykktu óbreyttu heldur en hann var ákveðinn af núv. hæstv. ríkisstj. á árinu 1960. Og það er að mínu áliti aðalatriði þessa máls og raunar allur mergur þeirrar deilu, sem hér hefur risið. Ég get að vísu ekki örugglega sannað þetta með útreikningi, þar sem mig skortir að vita um hreyfingu á kaupgjaldsvísitölu yfir þetta tímabil, en með hliðsjón af verðbólguaukningu tekna, sem orðin er á því, minnkandi raungildi persónufrádráttarins og síðast en ekki sízt með þeirri breytingu, sem frv. gerir á gildandi skattstiga, þar sem skattþrepum er fækkað úr 6 í 3 og hámarksskattprósentan, 30%, leggst nú á 50 þús. kr. skattgjaldstekjur og hærri í stað 90 þús. áður, þykist ég með nokkurri vissu geta staðhæft þetta. En úr þessu deilumáli mun reynslan skera og eftir næstu skattalagningu getum við væntanlega betur gert okkur grein fyrir, hvort skattþunginn núna við álagningu skatts 1964 verður þyngri en hann var á árinu 1960, og ég fyrir mitt leyti bíð óhræddur þeirrar niðurstöðu, því að ég þykist sannfærður um, að hún muni sýna á ótvíræðan hátt, að skattþunginn muni í ár eftir samþykkt þessa frv. verða meiri en hann var á árinu 1960, þegar hæstv. ríkisstj. fékk l. um tekju- og eignarskatt samþykkt í byrjun ársins.



Herra forseti. Áður en lýkur þessari 1. umr. um málið, vildi ég óska eftir upplýsingum frá hæstv. fjmrh. um eitt atriði. Ég skildi ræðu hans svo áðan, að beinu skattarnir hefðu verið alveg óhæfilegir hjá vinstri stjórninni og þar áður, - alveg óhæfilegir. Svo hefði viðreisnarstjórnin komið með sína miklu skattalækkun 1960, skattalækkun nr. 1, og nú kemur skattalækkun nr. 2. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh., ef þetta er rétt, að beinu skattarnir fyrir 1960 hafi verið svona háir, hvernig stendur á því, sem segir í síðasta hefti Hagtíðinda um beina skatta? Þar segir, að beinir skattar í marz 1959 á vísitölufjölskyldu hafi verið 9420 kr., en í marz 1964 12887 kr. eða um 37% hærri? Hvers konar skattalækkun er þetta? Eða hefur hagstofan gert einhverja vitleysu þarna? Hefur hún kannske reiknað vitlaust? 37% hærri beinir skattar í marz 1964 heldur en 1959 þrátt fyrir stóru skattalækkunina, sem gerð var 1960. Það verður að fara að endurskoða þessi Hagtíðindi, ef þau eru að segja manni eitthvað rangt, ef þau gera það. En ég gæti bezt trúað, að þau segðu alveg rétt. Annars ætla ég ekki að telja það neitt lofsvert hjá neinni stjórn að vera að hæla sér af lækkun beinna skatta, ef það kostar það, að óbeinu skattarnir eru hækkaðir á móti margfalt. Eða hvernig var það í vetur? Voru ekki söluskattar hækkaðir um 300 millj. kr. núna í vetur? Það tekur því varla, held ég, að fara að hæla sér af skattalækkun núna eftir þá jólagjöf, sem fólkið fékk þá. Það voru skattar, sem lögðust nefnilega alveg jafnt á barnið í barnaskóla og á heildsalann. Þessir gera það ekki, þótt vondir séu.



Herra forseti. Ég skal verða við ósk hv. 3. þm. Vestf. að svara þessari fsp. Hann spyr, hverju það megi sæta, að í Hagtíðindum sé skýrt frá því, að liðurinn beinir skattar í vísitölunni sé miklu hærri nú en þeir voru í marz 1959. Þessi liður, sem stundum er nefndur beinir skattar o.fl. eða opinber gjöld o.fl., samanstendur af 7 liðum. Það er tekjuskattur, útsvar, kirkjugarðsgjald, almannatryggingagjald, sjúkrasamlagsiðgjald, námsbókagjald, sóknargjald. Í heild sinni hafa allir þessir 7 liðir samanlagt hækkað í krónutölu síðan, en hins vegar tekjuskatturinn tekinn út af fyrir sig stórlækkað.



Herra forseti. Ég skal rekja í fáum orðum meginatriði þessa frv. Fram til 1960 var sú regla í íslenzkum lögum, að útsvörin, sem voru aðaltekjustofn sveitarfélaga, skyldu lögð á eftir efnum og ásteeðum. Þær reglur, sem sveitarfélögin notuðu, voru mjög misjafnar, og var stefnt að því með endurskoðun útsvarsl. 1960 að koma meira samræmi á um þessi mál. Var þá ákveðið í þeim l. frá 1960 að lögfesta 3 útsvarsstiga, einn fyrir Beykjavík, annan fyrir aðra kaupstaði og þriðja fyrir önnur sveitarfélög. Það var unnið að því áfram að reyna að koma á enn meira samræmi í þessum efnum, og með l. um tekjustofna frá 1962 var ákveðinn einn og sami útsvarsstigi fyrir landið allt. Vegna þess að hér var um tilraun að ræða og tekjuþarfir sveitarfélaganna ákaflega ólíkar og reglur þær mismunandi, sem þau höfðu notað, varð auðvitað að hafa þennan útsvarsstiga nokkuð rúman. Við notkun hans hefur síðan komið í ljós, að öll eða flestöll sveitarfélög hafa getað gefið nokkurn afslátt frá útsvarsstiganum, þ.e.a.s., að þegar búið hefur verið að leggja útsvörin á, hefur heildarupphæð útsvaranna reynzt yfirleitt hærri en sú heildarupphæð, sem fjárhagsáætlun þeirra gerði ráð fyrir. Þetta hefur komið þannig út, eins og segir í grg. þessa frv., að allur þorri sveitarfélaganna hefur síðustu árin veitt afslátt, þannig að óvíða hefur afsláttur numið minna en 10%, en flestir kaupstaðir og kauptún hafa veitt afslátt milli 15 og 30%. Reykjavíkurborg veitti á s.l. ári 17% afslátt. Í sveitarhreppum hefur afslátturinn verið meiri, eða frá 40 upp í 60% og jafnvel þar upp fyrir. Nú er svo kveðið á í 32. gr. tekjustofnal., að eftir að útsvar er á lagt eða útreiknað, réttara sagt, skuli veita fjölskyldufrádrátt, 800 kr. fyrir konu, en fyrir hvert barn innan 16 ára aldurs 1000 kr. afslátt af útsvarinu fyrir fyrsta barn, 1100 kr. fyrir annað barn, 1200 kr. fyrir þriðja barn og þannig áfram, að frádrátturinn hækkar um 100 kr. fyrir hvert barn. Þessi fjölskylduafsláttur af útsvörum er sem sagt á annan veg en sá persónufrádráttur, sem ákveðinn er í tekjuskattslögum, þar sem dregin er viss fúlga fyrir maka og börn frá tekjunum, áður en á þær er lagður tekjuskattur. Hér er útsvarið reiknað út og síðan slegið af því eftir þessum reglum. Þar sem flest sveitarfélögin hafa þannig nú s.l. tvö ár veitt oftast verulegan afslátt af útsvari, hefur það raskað útsvarsstiganum og þessum afsláttarreglum fyrir fjölskyldurnar, barnfleiri fjölskyldum og þeim tekjulægri í óhag. Það er því ein meginbreyting þessa frv., sem hér liggur fyrir, að breyta þessum ákvæðum, endurskoða útsvarsstigann og breyta frá útsvarsafslætti eftir á yfir í persónufrádrátt, með það fyrir augum þá, að útsvarsstiginn, eins og hann yrði lögfestur nú, yrði í meira samræmi við hina raunverulegu tekjuþörf sveitarfélaganna. En þessi breyting hefur einnig þau áhrif, að hún á að vera barnmörgu fjölskyldunum og þeim tekjulægri í hag frá því, sem nú er í 1., eftir þeirri framkvæmd, sem orðið hefur. Í stað þessa útsvarsafsláttar, 1000 kr. fyrir fyrsta barn o.s.frv., er gert ráð fyrir, að hér verði tekin upp sama regla og er í útsvarsl. eða sama skipan að því leyti að veita persónufrádrátt frá tekjum, og gert ráð fyrir, að sá frádráttur nemi 25 þús. kr. fyrir einstaklinga, 35 þús. kr. fyrir hjón og 5 þús. kr. fyrir hvert barn innan 16 ára aldurs á framfæri gjaldanda. Þá er önnur breyting sú, að í stað þess, að gjaldþrepin eru nú 8 að tölu, frá 14% og upp í 30%, er geri ráð fyrir, að útsvarsstiginn verði einfaldari með þessu frv., útsvarsgjaldþrepin 2 í stað 8. Álagningin ætti með þeim hætti að verða auðveldari og einfaldari í framkvæmd. Í l. frá 1962 um tekjustofna sveitarfélaga var m.a. ákveðið aðstöðugjald, sem kom að nokkru í staðinn fyrir veltuútsvörin, sem voru numin úr lögum. í 10. gr. l. er ákvæði um hámark þessa aðstöðugjalds, og segir þar m.a., að það megi verða allt að 11/2 % af hvers konar iðnrekstri. Með þessu frv, er lagt til að lækka aðstöðugjaldið af fiskiðnaði úr 11/2 % niður í 1% . Þá er í gildandi l. ákvæði varðandi aðstöðugjaldið, að ekkert sveitarfélag megi leggja hærri hundraðshluta aðstöðugjalds á neinn gjaldstofn en hundraðshluti veltuútsvars hafði verið 1960 af sama gjaldstofni. Hafa komið fram eindregnar óskir frá sveitarstjórnum og samtökum þeirra og landsþingi og fulltrúafundum, að þessu yrði breytt. Það þykir ekki fært að fella niður þessa takmörkun eða viðmiðun í einu lagi, en hefur orðið niðurstaðan að leggja til, eins og gert er í ákvæði til bráðabirgða í þessu frv., að þessi binding falli úr gildi á 3 árum, þ.e.a.s. um þriðjung á hverju ári 1964, 1965, 1966. Þetta eru meginbreytingarnar, sem í frv. felast, og vil ég að öðru leyti varðandi nokkrar aðrar breytingar vísa til grg. En á bls. 4 og 5 er útreikningur á því, hvernig útsvar yrði samkv. gildandi útsvarsreglum og samkv, þeim útsvarsstiga og persónufrádrætti, sem hér er lagt til að tekinn verði upp, og þarf sú skrá út af fyrir sig ekki skýringar við. En auðvitað er rétt eð taka það fram til að fyrirbyggja misskilning, að í þessum samanburði er átt við annars vegar útsvarsstigann óbreyttan, þ.e.a.s. án afsláttar, eins og hann er í gildandi 1., og hins vegar útsvarsstigann samkv. frv., einnig án afsláttar. Um það, hver afsláttur kann að verða á þessu ári frá þessum útsvarsstiga, sem hér er lagt til að taka upp, eða hvort hann verður nokkur, er ómögulegt að segja. Það er ekki hægt að fullyrða fyrr en liggur nokkuð fyrir, hverjar heildartekjur gjaldþegnanna hafa verið á árinu 1963. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv. að sinni. Það hefur gengið í gegnum Ed., og legg ég til, að því verði vísað til 2, umr. og hv. heilbr: og félmn.

Forseti (SB): Það er áform forseta, ef mögulegt er, að ljúka umr. um þetta dagskrármál, áður en fundi verður slitið nú eða frestað. Ef hins vegar það tekst ekki, mun verða nauðsynlegt að boða til kvöldfundar í hv. þd. Í trausti þess, að mögulegt reynist að ljúka umr. um 2. dagskrármálið, verður umr. haldið áfram enn um skeið.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara að þreyta hér neitt málþóf. Hins vegar er ekki óeðlilegt, þó að sagt sé álit sitt á þessu frv. við 1. umr. þess, ekki sízt þegar það hefur komið fram í túlkun stjórnarblaðanna, að hér væri boðuð stórfelld lækkun á útsvörum. Hins vegar kom það ekki fram í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan. Á árinu 1963 höfðu sveitarfélögin í tekjur 780 millj. kr. Þessara tekna var í stórum dráttum aflað á þann hátt sem hér segir, að fasteignaskattur var 34 millj., aðstöðugjald 131 millj., eignarútsvör 18 millj. og tekjuútsvör 596 millj. kr., eða þessar tekjur álagðar í heild 615 millj. kr. Það gefur því auga leið, að útsvörin eru megintekjustofn sveitarfélaganna. Þess vegna eru áfram sem hingað til útsvörin sá tekjustofninn, sem sveitarfélögin verða að byggja tekjumöguleika sína á að verulegu leyti. Ekki virðast líkur fyrir því, að útsvör verði raunverulega lækkuð á yfirstandandi ári. Eins og kunnugt er, gekk hækkunarbylgja eða dýrtíð yfir landið á s.l. ári, og kom hún við sveitarfélögin svo sem aðra. Til dæmis að nefna mun framlag sveitarfélaganna til Tryggingastofnunar ríkisins hækka um 50–60% á árinu 1964 frá því, sem var 1963. Sömu sögu er að segja um menntamál, veruleg hækkun verður á framlagi til þeirra. Og ef sveitarfélögin ætla að halda uppi svipuðum verklegum framkvæmdum á yfirstandandi ári og gert var á s.l. ári, þarf stórkostlega hærri fjárveitingu til þeirra. Það er því ljóst, þegar þetta mál er athugað, að hækkun á tekjum sveitarfélaganna þarf að vera 25-40% að meðaltali a.m.k., til þess að hægt verði að halda uppi svipaðri þjónustu og verið hefur, enda mun það svo, að hjá þeim sveitarfélögum, sem gengið hafa frá fjárhagsáætlunum sínum, sem eru öll bæjarfélög og kauptún og stærri sveitarfélög, er gert ráð fyrir því, að tekjur af útsvörum muni hækka um 24–40% á þessu ári. Þess vegna er það blekking og fráleitt að láta sér detta það í hug, að útsvör raunverulega lækki, þó að breyting verði á við álagninguna. Það, sem hins vegar er að gerast með þessu frv., eins og hæstv. fjmrh. tók fram, er, að það er verið að breyta vinnuaðferðinni við útsvarsálagninguna. Framkvæmdin hefur verið sú, að eftir að útsvar hefur verið á lagt, hafa verið gerðar verulegar lækkanir frá útsvarsstiganum í hinum einstöku sveitarfélögum, en mismunandi þó. Minnsta lækkun, sem gerð var á útsvarsstiganum 1963, var 8%, en mesta lækkun var 87%. Ef gerður er samanburður á útsvarsálagningu sveitarfélaganna í landinu í heild, hygg ég, að það komi nú í ljós, að engin tvö sveitarfélög hafi raunverulega lagt á eftir sömu reglum. Þegar útsvarsstiganum er breytt, eins og hér er gert með þessu frv., þýðir það, að afsláttur sá, sem áður var gefinn, feilur að mestu eða öllu niður, og mér sýnist, að hjá því hefði ekki orðið komizt, að ef þetta frv, hefði verið orðið að l. á s.l. ári, hefðu þau sveitarfélög, sem minnstan afslátt veittu, orðið að nota heimild l. til þess að hækka stigann, eins og l. heimila og nú í þessu frv. er gert ráð fyrir að megi fara allt að 20%. Það eru líkur fyrir því eftir þessa breytingu, að þannig geti farið, að sveitarfélög þurfi að nota sér þessa heimild. En ég vil þrátt fyrir þetta taka undir það, að þessi breyting, sem gerð er nú með persónufrádrættinum, er til bóta. Það sýndi sig í framkvæmd, að þegar var farið að lækka útsvörin jafnmikið og gert var hlutfallslega, eftir að þau voru á lögð, eyddi það persónufrádrættinum á hinum lægri útsvörum og þeir, sem hæsta brúttóútsvarið höfðu, fengu mestu lækkunina eftir þessum útreikningsaðferðum. Þess vegna er það ákvæði að breyta persónufrádrættinum, eins og nú er gert ráð fyrir í þessu frv., til bóta frá gildandi 1., og hefur sýnt sig við framkvæmdina, að þurfti að sveigja inn á þessa braut. Annað ákvæði þessara l. er það, að skattstigarnir eða útsvarsstigarnir eða þrepin í stigunum voru 8 áður, sem lagt var á eftir, en nú eru þau aðeins 2. Það verður að segjast eins og er, að þetta er auðvitað auðveldara í framkvæmd, að hafa þrepin í útsvarsstigunum svo fá. Hitt gefur líka auga leið, að hér verður um grófari aðferð að ræða, ef svo mætti að orði komast, þar sem sveiflurnar verða minni eða tilvikin minni en áður var. Eitt atriði er í frv. þessu, sem hæstv. ráðh. gat ekki um, en það er 8. gr. frv. Eitt af því, sem hæstv. fjmrh. boðaði á sínum tíma í sínum sparnaðartill., var framkvæmd skattalaga. Þar átti að koma við miklum sparnaði, sem þjóðin mundi njóta í framtíðinni. Það virðist nú hafa farið á annan veg en um sparnað væri að ræða í framkvæmd þeirra 1., en út í það atriði ætla ég ekki sérstaklega að fara nú. En eitt ákvæði núgildandi laga um tekjustofna sveitarfélaga er það, að sveitarstjórnunum er ekki heimilt lengur að framkvæma sjálfar útsvarsálagninguna, heldur er það skylda, að skattstofurnar skuli framkvæma hana. Það kom mjög fram á landsþingi sveitarfélaganna á s.l. sumri, að sveitastjórnir voru almennt óánægðar með þetta Fram var komin þá till. um það að skora á yfirvöldin að breyta þessu aftur, en samkomulag varð um að fela sambandsstjórn sveitarfélaganna að vinna að málinu, án þess að sérstaklega væri um það ályktað. Framkvæmdin, eins og hún var úti í þeim sveitarfélögum, þar sem ekki voru skattstofur, var þannig, að skattanefndirnar unnu úr skattskýrslunum heima fyrir og gerðu skrá yfir tekjur manna og afhentu sveitarstjórnunum þessar skrár ásamt framtölum, ef þær óskuðu þess, til þess að styðjast við útsvarsálagninguna. Þessa vinnu skattanefndanna þurftu sveitarstjórnirnar á engan hátt að greiða. Síðar vann svo sveitarstjórnin að útsvarsálagningunni og sá sjálf um að reikna útsvörin út. Nú er þessu þannig varið, að eftir að skattstofan hefur unnið úr skattskýrslunum og gert um það skrá vegna tekjuskattsins eða vegna skattanna, fá sveitarstjórnir eða framtalsnefndir, sem af þeim eru kosnar, þessar skýrslur til meðferðar ásamt framtölunum og vinna þetta mál upp aftur, og reynsla s.l. árs varð þannig, að það var miklu meiri vinna en áður hafði verið. Þegar svo þessu verki er lokið, sem er aðalverkið, og færðar á skrána tekjur, sem á að reikna útsvarið af, þá er raunverulega málið leyst, því að þá er hægt að vinna þetta á 1-2 dögum í meðalstóru sveitarfélagi og þaðan af stærra með venjulegum skrifstofuáhöldum. En samkv. núgildandi l. verður að senda þessi gögn aftur til skattstofunnar til þess að láta hana snúa reikningsvélum eða setja þau í skýrsluvélar, eins og gert var hér á Suður- og Suðvesturlandi. Framkvæmdin varð sú á s.l. ári, að það voru mjög fá sveitarfélög, sem gátu komið út sinni útsvarsskrá á eðlilegum tíma. Þeir, sem urðu að sæta þessu, komust ekki að öðru samkomulagi, fengu ekki sín útsvör útreiknuð fyrr en í september; október og jafnvel síðar. Nú þarf ekki að segja þeim, sem að framkvæmd þessara mála vinna, hvað það er fyrir sveitarstjórnir að fá svo seint álögð útsvör. Það auðvitað gerir það að verkum, að öli innheimta er komin úr lagi, seinvirk og jafnvel komin í stóra áhættu Ef mikil breyting verður á útsvörum til hækkunar, er innheimtan í stórkostlegri hættu, ekki sízt ef árferði versnar. Þess vegna var það ósk sveitarstjórnarmanna, að þessu ákvæði l. yrði breytt í heimildarákvæði, en ekki, að það verði gerð skylda sveitarstjórnar að gera þetta, því að svo, þegar búið er að gera þetta og sveitarstjórnin er búin að leggja yfir þessa útreikninga blessun sína, breytingar í sambandi við kærur óg annað því um líkt, á enn á ný að senda þetta til skattstjórans, svo að eftirlitið af hálfu skattstofunnar ætti að vera tryggt, þó að sveitarstjórnirnar yrðu látnar reikna út sín eigin útsvör, eins og nánast er ekki um annað að ræða í þessu tilfelli. En í staðinn fyrir að breyta þessu þannig, gera þetta heimildarákvæði, er gert ráð fyrir því í 8. gr. þessa lagafrv., að sveitarstjórnirnar eigi nú að greiða fyrir það, að skattstofan tefji fyrir framkvæmd á eðlilegri útsvarsálagningu. Mér finnst það mjög aftan að siðunum farið og nóg að verða að þola það, að vegna þessara framkvæmda er kannske þessi höfuðtekjustofn sveitarfélaganna í nokkurri hættu, þó að það verði ekki að greiða fyrir það að auki. Nú vildi ég beina því til hæstv. fjmrh., sem fer með sveitarstjórnarmál, og hv. heilbr: og félmn., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún taki nú það atriði upp að breyta 65. gr. tekjustofnalaganna á þann veg, að þetta verði aðeins heimilt, að sveitarstjórnum sé heimilt að fá skattstofurnar til þess að reikna út útsvörin og greiða þá fyrir þá vinnu, en það sé ekki skylda. Það hefur sýnt sig, að þetta er allt of þungt í vöfum, og ef þetta á að vera til þess að tryggja það, að sveitarstjórnirnar reikni rétt út útsvör, sem mér finnst næsta óeðlilegt að ætla þeim að þær geri ekki, því að þær eru þá ekki færar um að stjórna sínum sveitarfélögum, þá hafa skattstofurnar allan aðgang og möguleika til þess að fylgjast með þessu atriði í framkvæmd, þó að þær annist ekki sjálfar þennan útreikning, sem er sveitarfélögunum að verulegu leyti til tafar og á engan hátt neinn greiði gerður. Og það er ekki hægt að réttlæta það að krefja sveitarfélögin um greiðslu fyrir það verk, sem þau vilja ekki láta aðra vinna fyrir sig.



Herra forseti. Ég bjóst nú satt að segja ekki við, að þetta yrði tekið alveg undireins, og ætlaði að geta ráðgazt nokkuð við aðra hv. þm. um eina brtt., sem ég vildi gjarnan leggja hér fram, og ég mun leggja hana fram nú, en mér hefði þótt mjög vænt um, ef hæstv. forseti hefði nú viljað fresta umr., þannig að hugsanlega væri hægt að breyta henni á eftir. Það var út frá því, sem ég talaði hér við 2. umr., að svo fremi sem hæstv. ríkisstj. þætti nokkuð tvísýnt að leggja í byggingu þessarar verksmiðju, þegar búið væri að rannsaka þetta mál vel, væri rétt að heimila henni að nota engu að síður þá lánsheimild, sem í þessu frv. felst, til þess að koma þá upp öðrum verksmiðjum á Norðurlandi. Ég veit, að eitt af því, sem vakir fyrir öllum þm, í sambandi við afgreiðslu þessa máls, er að gera verulega myndarlegan hlut hvað snertir eflingu iðnaðar á Norðurlandi, sýna dreifbýlinu það svart á hvítu, að menn vilja gjarnan leggja í verulega mikla nýja framleiðslu þar, ef þess er nokkur kostur. Nú kann það vel svo að vera, þegar farið verður að vinna betur að þessari undirbúningsstarfsemi, sem á að vera fyrsti þátturinn í undirbúningi þessa máls, að menn reki sig á það, sérstaklega vegna söluhoríanna og vegna útlitsins um fjárhagslega afkomu fyrirtækisins, að þó að ýmislegt annað mæli með því að leggja í þetta, bæði gæði kísilgúrsins og eins að þetta skuli vera staðsett í dreifbýlinu, komi það í ljós, að hæstv. ríkisstj, þyki þetta fulltvísýnt. Þá álít ég, að Alþingi ætti að gefa hæstv. ríkisstj. heimild til þess að taka engu að síður að láni allt að 150 millj. kr., eins og gengið er út frá að hún ýmist leggi fram eða taki að láni til þess að koma upp kísilgúrverksmiðjunni, og þá megi verja því til annarra verksmiðja á Norðurlandi, til að koma upp öðrum verksmiðjum á Norðurlandi. Og ég mundi leggja til að hafa þann hátt á, að ef hæstv. ríkisstj. þætti tvísýnt að leggja í kísilgúrverksmiðjuna, kallaði hún saman á ráðstefnu nefnd, sem þannig væri skipuð, að sýslufélög á Norðurlandi og hver bæjarstjórn á Norðurlandi skipaði þar einn fulltrúa, og þessi ráðstefna fengi síðan tilboð frá ríkisstj. um það, að hún láni til þessara sýslufélaga og bæjarstjórna á Norðurlandi alls allt að 150 millj. kr. til þess að koma upp verksmiðjum víða um Norðurland samkv. nánari till. Þá mundu bæjarstjórnirnar og sýslufélögin, þegar þau vissu þetta, náttúrlega fara strax að athuga þessa hluti, til þess að hafa til varatill., ef illa skyldi fara um þetta verkefni, sem sett er með þessu frv. um svona kísilgúrverksmiðju, og hæstv. ríkisstj. mundi að sínu leyti athuga þetta líka. Við vitum, að það hafa komið fram margar óskir nú þegar, bæði frá Norðurlandskjördæmi vestra, og víð vitum, að það er líka mikill áhugi í Norðurl. e., ekki sízt í Suður-Þingeyjarsýslu í sambandi við kísilgúrverksmiðjuna, þannig að ég býst við, að það mundi vera bæði nokkurt frumkvæði frá hálfu Norðlendinga í þessum efnum og góðar athuganir. Það eru uppi nú þegar ýmsar uppástungur, eins og ýmsir hv. þm. þegar hafa flutt; og sú upphæð, sem kísilgúrverksmiðja og vegur í sambandi við hana mundi kosta, mundi nægja til að koma upp mörgum verksmiðjum á Norðurlandi, sem vafalaust gæfu líka mun meiri útflutningsverðmæti en kísilgúrverksmiðjan gæfi, eins og ég gat um hér við 2. umr. Ég vildi þess vegna leyfa mér að flytja svo hljóðandi till. um, að aftan við frv. bætist svo hljóðandi ákvæði til bráðabirgða: „Nú þykir ríkisstj. að rannsökuðu máli tvísýnt að hefja byggingu kísilgúrverksmiðju, og heimilast ríkisstj. þá að taka engu að síður lán allt að 150 millj. kr. og verja því láni sem hér segir: Ríkisstj. kallar saman ráðstefnu fulltrúa bæjarstjórna og sýslufélaga norðanlands. Skal vera einn fulltrúi frá hverju sýslufélagi og hverri bæjarstjórn. Ríkisstj. gefur síðan þessari ráðstefnu kost á að fá handa bæjunum og sýslunum lán, alls að upphæð 150 millj. kr., til þess að koma upp nýjum verksmiðjum viða norðanlands samkv. nánari áætlun, sem ríkisstj. og þessir aðilar gera í sameiningu.“ Þessa till. vildi ég leyfa mér að leggja fram, en jafnframt, af því að ég ætlaði að nota tímann til þess að geta rætt við fleiri þm. um þetta, æskja þess við hæstv. forseta, hvort hann mundi nú ekki fresta þessum umr. á meðan, svo að menn gætu athugað þetta ofur lítið betur, áður en málið færi frá d., en leita að öðru leyti afbrigða.

forseti (SB): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 2. maí 1964. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og verð fjarverandi næstu vikur, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. Sjálfstfl., Ragnar Jónsson skrifstofustjóri, taki á meðan sæti mitt á Alþingi. Davíð Ólafsson, 6. landsk. þm.“ Samkv. þessu tekur Ragnar Jónsson nú sæti Davíðs Ólafssonar á Alþingi, og býð ég hann velkominn til starfa í hv. þd.