Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þegar 3. umr. um það mál sem hér er til umfjöllunar hófst í dag við upphaf þingfundar þá settu þingmenn Sjálfstæðisflokksins sig á mælendaskrá hver á fætur öðrum og hófu miklar umræður og fóru jafnvel í andsvör hver við annan í þessu máli. Ég sagði að það væri mín skoðun að þingmenn Sjálfstæðisflokksins ætluðu sér bersýnilega að vera í málþófi í dag, kannski ekki aðallega til þess að tefja þetta mál heldur vegna þess að þeir væru að reyna að koma í veg fyrir að önnur mál, að næsta mál yrði tekið fyrir á dagskránni. Þessi umræða hefur nú staðið frá því síðdegis í dag og það er komið fram yfir miðnætti. Nú bregður svo við að hæstv. forseti Alþingis greinir frá því að hann muni ekki taka fleiri mál á dagskrá þegar þessari umræðu lýkur og þá skyndilega rennur móðurinn af sjálfstæðismönnum og þeir ætla bersýnilega ekki að tala mikið meira. Það hefur því sannast sem við höfum haldið fram í dag í umræðum um fundarstjórn og í andsvörum að sjálfstæðismenn væru að fara í þessa umræðu og halda henni svona áfram fyrst og fremst til að koma í veg fyrir að næsta mál 

Við skulum bara ræða þetta betur.

Ég hef ekki tekið til máls í þessari umræðu fyrr en nú í 3. umr. en hafði rætt þetta mál á fyrri stigum í umræðunni,  Ég hef líka vakið máls á því að sú breytingartillaga sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lagt fram lá fyrir þegar,  Það kom fram í máli mínu að breytingartillagan frá hv. þm. Pétri H. Blöndal lá fyrir við 2. umr. um málið. Hv. þingmaður hafði reifað hugmyndir sínar á vettvangi nefndarinnar og þær fengu umfjöllun þar. Það er heldur ekki rétt sem hér hefur verið sagt að ekki hafi verið tekin afstaða til hluta sem komu fram í umsögnum og hér m.a. nefnt Fjármálaeftirlitið. Það er sérstaklega nefnt í meirihlutanefndaráliti sem var undir við 2. umr. málsins. Þessi gagnrýni er því ekki sanngjörn að mínu mati og það er ástæðan fyrir því að ég bregst við með þeim hætti sem ég hef gert nú í upphafi ræðu minnar. Ég tel að umfjöllun um þetta mál í nefndinni hafi verið bæði ítarleg og málefnaleg. Ég get alveg sagt það frá mínum bæjardyrum að ég tel að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi gert grein fyrir sjónarmiðum sínum á vettvangi nefndarinnar á mjög málefnalegan hátt. Um viðhorf hans í þessu máli eru bara ekki allir sammála og það fór fram ágæt umræða um þau málefni þar. Það var óskað eftir því að málið kæmi til umræðu í nefndinni á milli 2. og 3. umr. og að sjálfsögðu var orðið við því eins og eðlilegt var og sömuleiðis var málið tekið til umfjöllunar í nefndinni á meðan málið var enn þá til 2. umr., til að fjalla um sömu tillögu og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lagt fram. Það hefur verið sagt í þessari umræðu að þetta mál sé einungis hænufet fram á við. Það hefur enginn haldið því fram af hálfu stjórnarflokkanna að hér sé einhver allsherjarlausn á þeim vanda sem fjölskyldurnar og heimilin í landinu standa frammi fyrir, það hefur enginn haldið því fram. Við höfum hins vegar sagt að þetta sé mikilvægur liður, mikilvægur þáttur í þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin er að grípa til til þess að leysa vanda heimilanna. Þetta er ein aðgerð af mörgum. Þegar hæstv. fjármálaráðherra mælti fyrir málinu við 1. umr. gerði hann grein fyrir því að sú leið sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur mælt fyrir hafi líka verið skoðuð. Sú leið sem var í undirbúningi í tíð fyrrverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Árna Mathiesens, að útgreiðsla séreignarsparnaðar gengi upp í til greiðslu skulda var líka rædd. Þegar ég les yfir ræður þingmanna við 1. umr., m.a. ræðu hv. þm. Árna M. Mathiesens og andsvör hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur við framsöguræðu fjármálaráðherra get ég ekki skilið þær öðruvísi en að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi verið ánægðir með þetta mál. Þrátt fyrir að fram komi hjá þeim spurningar um tiltekna hluti í útfærslunni gat ég ekki skynjað það öðruvísi en að þeir væru sáttir við þetta mál. Sömuleiðis endurspeglaðist í atkvæðagreiðslunni við 2. umr. almenn samstaða um frumvarpið og þær breytingar sem þar voru gerðar. Ég ætla að leyfa mér að vísa til minnisblaðs sem barst eða kom inn á nefndarfundinn þegar tillögur hv. þm. Péturs H. Blöndals voru ræddar milli 2. og 3. umr. og Landssamtök lífeyrissjóða lagði fram minnisblað í tilefni af þeim. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Með þessari leið er í raun verið að gera séreignarsparnaðinn að fullu veðsetjanlegan að því marki sem einstaklingum væri heimilt að fara þessa leið.“ Síðan segir áfram: „Það fylgir því talsvert utanumhald fyrir lífeyrissjóði, og þar með kostnaður, að fara að gefa út fjölda skuldabréfa með kröfu á séreignardeild. Sú leið er einnig mjög til þess fallin að skaða þá meginhugsun sem býr að baki kerfinu, þ.e. að með einföldum hætti byggi sjóðfélagar sér upp séreignarsparnað sem er mikilvæg viðbót við ellilífeyri úr samtryggingadeild þegar, sem og áfallalífeyri við fráfall og örorku. Með þessu væru réttindi í séreignarsparnaði farin að ganga kaupum og sölum. Vel má ímynda sér eftirmarkað með yfirgengi og afföllum. Þetta er mjög til þess fallið að eyðileggja það lífeyriskerfi sem verið er að byggja upp.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Vandséð er með hvaða hætti slíkar greiðslur ættu að gagnast stórum hluta lánveitenda, til að mynda bönkunum, lánveitendum sem almennt fjármagna sig stutt en lána langt í formi fasteignaveðlána. Hér verður að hafa í huga að að öðru óbreyttu er séreignin ekki greidd út fyrr en við 60 ára aldur. Vandséð er að kröfuhafar mundu taka við greiðslu í formi slíks skuldabréfs sem hér um ræðir nema með afföllum.“ Hér gerði hv. þm. Pétur H. Blöndal líka að umtalsefni umsögn frá Allianz og segir að hún hafi ekki verið rædd. Fulltrúi Allianz kom á fundinn í efnahags- og skattanefnd og ræddi sjónarmið sín og því fengum við upplýsingar um hvaða viðhorf eru þar á ferðinni. Í umsögn Landssamtaka lífeyrissjóða segir einnig, með leyfi forseta: „Í umræðu í efnahags- og skattanefnd var nefnt að víða í Evrópu væri einstaklingum heimilað að veðsetja lífeyrissparnað sinn. Gera má ráð fyrir því að hér sé verið að vísa til söfnunarlíftryggingar. Það er ekki rétt að leggja þessar leiðir að jöfnu. Margir hugsa söfnunarlíftryggingu sem fjárfestingarplan og er nauðsynlegt að skoða þessa hluti mun betur áður en farið væri að draga einhverjar ályktanir af slíku.“ Þessi leið er því líka umdeild í sjálfu sér og hún er ekki alveg einföld. Það kom fram í máli fulltrúa fjármálaráðuneytisins sem kom á fund nefndarinnar að það væri mat þeirra að ef fara ætti þessa leið þá yrði að skoða hana út frá mörgum öðrum hliðum mun ítarlegar en gert hefði verið. Það er ástæðan fyrir því að við höfum í framhaldsnefndaráliti okkar lagt til að það verði gert. Við teljum að sú leið sem frumvarpið gerir ráð fyrir mæti tilteknum hópi og komi til móts við tiltekin sjónarmið. Hún tryggir líka ákveðið jafnræði þannig að allir sem eiga séreignarsparnað geti þá tekið út upp að vissu hámarki séreignarsparnað sinn án tillits til þess hvernig þeir hyggjast nýta hann. Það þýðir að t.d. þeir sem ekki eiga húsnæði, búa í leiguhúsnæði, hafa hugsanlega lækkað í tekjum og eiga einfaldlega bara erfitt með að láta enda ná saman frá degi til dags geta nýtt þennan séreignarsparnað ef þeir svo kjósa. En sú leið sem breytingartillaga Péturs H. Blöndal gerir ráð fyrir nýtist þeim hópi alls ekki. Hún mundi alls ekki nýtast þeim hópi sem býr ekki í eigin húsnæði, er í leiguhúsnæði, er ekki með þannig skuldir en þarf viðbótartekjur til þess að láta enda ná saman. Sú leið mundi því ekki mæta þörfum þessa hóps. Það komu fram upplýsingar um meðalinneign í séreignarsparnaðarsjóðnum eftir aldri. Það kemur í ljós að við 40 ára aldur er meðalinneignin í séreignarsparnaðarsjóðnum u.þ.b. 6–700 þús. kr. Við 46 eða 47 ára aldur nær hún einni milljón. Við 55 ára aldur er meðalinneignin um 1,5 milljónir. Ég hygg því að sú leið sem hér er farin með einni milljón að hámarki geti nýst mjög mörgum. En við höfum líka við það sjónarmið að leiðarljósi, m.a. með hagsmuni lífeyriskerfisins í heild, að fara varlega í þessu efni. Ég tók eftir því að við 1. umr. tóku hv. þm. Árni M. Mathiesen, fyrrverandi fjármálaráðherra, og hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, varaformaður Sjálfstæðisflokksins, undir mikilvægi þess að sýna ábyrgð í þessu efni og taka einhver skref í þá átt. Ég varð því ekki var við annað en að það hafi verið ágæt samstaða um þetta mál alveg þangað til kemur að 3. umr. og ég harma það. Ég vil halda því fram að efnahags- og skattanefnd hafi fjallað um þetta mál á breiðum grunni. Þar er fjallað um frumvarpið og að sjálfsögðu eru gerðar á því ákveðnar breytingar sem prýðileg samstaða var um og þess vegna kemur það mér á óvart þegar málið tekur þessa beygju við 3. umr. af hálfu þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég geri mér mætavel grein fyrir því að það kann vel að vera að þessi leið ein og sér dugi ekki og það þurfi að gera frekari ráðstafanir, frekari breytingar í framhaldinu. En þá eigum við að taka okkur tíma til þess að skoða þær í ljósi reynslunnar af þeim breytingum sem hér eru lagðar til og í ljósi reynslunnar af öðrum aðgerðum sem verið er að fjalla um hér í þinginu og grípa til, t.d. greiðsluaðlögunarmálin og sjá hvernig reynslan verður af því. Það mun ekki standa á núverandi ríkisstjórnarflokkum að fara í þá vinnu, hvorki af hálfu fjármálaráðuneytisins né síðan í framhaldinu hér í þinginu ef við teljum að það sé nauðsynlegt. Ég 

Hæstv. forseti. Ég sé mig tilknúna til þess að bregðast við ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem byrjaði með mjög ómálefnalegum hætti þegar hann kom í ræðustól. Hv. þingmaður hefur kveinkað sér undan því að þetta mál hafi verið rætt hérna í dag. Hann hefur komið í ræðustól undir fundarstjórn forseta og kveinkað sér undan því. Hann hefur ekki sýnt málinu þá virðingu að koma í andsvör, t.d. við þingmenn út af málefnalegum athugasemdum sem þingmenn hafa gert hér í dag. Síðan leyfir hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sér að koma hér upp og tala um að við höfum látið okkur hverfa af mælendaskrá í kvöld, um miðnætti. Við erum algjörlega tilbúin að ræða þetta mál áfram ef hv. þingmaður óskar eftir því. En hann verður þá væntanlega hér til andsvara, til þess að svara fyrir þetta mál. Það er alveg með ólíkindum hvernig hann leyfir sér að tala. Ég hlýt að spyrja hann þegar hann segir að við höfum tekið einhverja beygju í málinu. Við vorum að flýta fyrir málinu við 2. umr. til þess að hv. þingmaður og nefndin sem hann sem varaformaður nefndarinnar hefur væntanlega verið að stýra, gætu athugað þær athugasemdir sem komu fram við 2. umr. og beitt nefndinni þannig að þau mál væru skoðuð almennilega. Hann ákvað að biðja fjármálaráðuneytið að skoða þau mál. Þetta eru þau vinnubrögð sem hann ákveður að hafa í nefndinni. Hann kemur síðan hér upp eftir að hafa ekki sinnt því í dag að svara þeim athugasemdum sem fram hafa komið 

Herra forseti. Ég hef verið viðstaddur þessa umræðu í dag og ég hef farið í andsvör við nokkra þingmenn Sjálfstæðisflokksins um þetta mál. Ég hef setið alla fundi efnahags- og skattanefndar þar sem þetta mál hefur verið til umfjöllunar og meira og minna stýrt þeim. Það er því ekki sanngjarnt af hv. þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins að gera því skóna að ég sýni þessu máli einhverja lítilsvirðingu eins og hér var gert, m.a. með því að halda því fram að ég hafi ekki sinnt umræðum hér í dag. Ég hef verið hér og fylgst með umræðunni í allan dag. Ég var viðstaddur alla 2. umr. og 1. umr. og ég var á hverjum einasta fundi sem efnahags- og skattanefnd fjallaði um þetta mál. Ég get því ekki tekið þennan reiðilestur hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur alvarlega eða til mín. Þannig er því nú háttað.

Hæstv. forseti. Það hefur sést til hv. þingmanns hér í dag, því er ekki að neita. Og að því leyti sýnir hann málinu meiri virðingu, með því að vera hér í húsinu, en aðrir þingmenn stjórnarflokkanna, að ég tali nú ekki um Samfylkinguna sem hefur ekki sýnt málinu þá virðingu að vera viðstödd umræðuna. En þegar hv. þingmaður ræðir um sanngirni þá er það ekki sanngjarnt hvernig hann byrjaði ræðu sína áðan. Eftir að ég var búin að stytta mína ræðu til þess að hann kæmist að með sínar athugasemdir leyfir hv. þingmaður sér að ræða þetta á þeim nótum að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi ekki sinnt málinu í þessu ferli. Það er svo fjarri því vegna þess að við vorum að greiða fyrir því að málið fengi framgang sinn hér í þinginu. Það er mjög ómaklegt og ósanngjarnt hvernig hann hefur sett þetta upp í ræðu sinni og leyfir sér að gera það. En það er líklega rétt að við ræðum þetta mál áfram og að hv. þingmaður verði þá hér til andsvara og svari þeim athugasemdum sem eiga eftir að koma fram í ræðum þingmanna þannig að við getum klárað að ræða málið til hlítar. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hlýtur að vera mér sammála um að það séu mörg atriði sem þarf að skoða betur, a.m.k. var það ákvörðun meiri hluta efnahags- og skattanefndar að það þyrfti að setja hluta af málinu til sérstakrar athugunar í fjármálaráðuneytinu, samanber þær athugasemdir sem hafa komið fram. Það var sú vinna sem fram fór í efnahags- og skattanefnd, að tillögurnar sem nefndin segir að séu vissulega athugunar virði 

Herra forseti. Ég leyfði mér í upphafi ræðu minnar áðan að benda á það sem ég talaði um fyrr í dag, að hér væri líklega um málþóf að ræða af hálfu Sjálfstæðisflokksins til að koma í veg fyrir að annað mál kæmi á dagskrá. Sjálfstæðismenn líta það öðrum augum og þeir eru ekki sammála þessu mati mínu. Þá erum við bara ósammála og þurfum ekki að hafa fleiri orð um það. Það er ekki í fyrsta skipti sem menn deila um mál af þessum toga. Ég tók sérstaklega fram í ræðu minni að ég teldi að hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem er helsti talsmaður Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd, hefði sinnt vel því starfi þar og hefði farið yfir hugmyndir sínar á málefnalegum forsendum og tekið þátt í umræðunni á málefnalegan hátt. Ég hef ekkert upp á það að klaga, ekki nokkurn skapaðan hlut nema síður sé. Ég var ekki með nein illyrði í garð þingmanna Sjálfstæðisflokksins vegna málefnalegrar vinnu við þetta mál, það voru frekar ummæli mín um hina þingtæknilegu umræðu í dag sem ég hnýtti í Sjálfstæðisflokkinn. En það hefur svo sem ekkert upp á sig að hnútukastast um það, það er ekki í fyrsta skipti sem stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar takast á um svona hluti. Ég þekki það sjálfur eftir að hafa verið í stjórnarandstöðu um hríð að stundum er tekist á um svona hluti. Þegar ég var í stjórnarandstöðu fengum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs oft að heyra frá þáverandi stjórnarliðum að við lengdum umræðu að óþörfu. Gott og vel, þetta er mikilvægt mál og ég tek alveg undir að það er sjálfsagt að ræða það ítarlega. Við höfum gert það í dag og kjósi menn að halda því áfram er það sjálfsagt af minni hálfu, ég mun standa mína plikt hér í þingsalnum eins og þörf krefur.

Herra forseti. Ég náði ekki alveg að klára efni máls míns áðan þannig að ég ætla rétt að koma inn á það aftur. Þegar ég hafði hugsað tillögur mínar við 1. umr. og sett þær svo á blað fyrir 2. umr. hugleiddi ég mikið hvort þær ættu að koma í staðinn fyrir tillögur ríkisstjórnarinnar eða ekki. Það skiptir nefnilega verulegu máli hvort báðar reglurnar eru í gildi, að menn geti líka tekið upp að 1 milljón við skuldaskipti. Þegar ég hafði lesið umsagnirnar og eftir að ég hafði hugleitt málið, alveg sérstaklega þegar ég fór að hugsa um að öll lánastarfsemi, lífeyrissjóðasparnaður og annað slíkt, byggir á trausti - það traust hefur því miður beðið mikinn hnekki á Íslandi - varð ég dálítið uggandi yfir ef sú staða skyldi koma upp að stöðva þyrfti greiðslur úr séreignarsjóði. Ég vona að það gerist ekki en á það hafa flestir umsagnaraðilar bent, þar á meðal Seðlabanki Íslands, að gæti gerst. Hvað skyldi sá gera sem les umsagnir um að það kynni að koma til stöðvunar á greiðslum úr séreignarsjóðum og ekki væri tekið fram úr hvaða sjóðum? Jú, menn sækja að sjálfsögðu strax um og þá myndast það sem kallast á ensku „run“ á séreignarsjóðina. Þegar ég hugsaði málið til enda varð mér eiginlega um og ó, herra forseti, vegna tillögu ríkisstjórnarinnar. Það setur því að mér dálítinn óhug að frumvarpið skuli verða að lögum á morgun. Þess vegna lagði ég til að tillögur mínar kæmu í staðinn fyrir tillögu ríkisstjórnarinnar vegna þess að þær leysa þann vanda sem menn eru að reyna að leysa en tillaga ríkisstjórnarinnar gerir það ekki. 1,2 millj. kr. fyrir hjón, að maður tali ekki um 630.000 fyrir einstakling, gera akkúrat ekki neitt í alvarlegum vanskilum þar sem menn missa eignir sínar. Eign fer aldrei á uppboð fyrir svo litlar upphæðir. Í umsögn Landssamtaka lífeyrissjóða er sagt að þetta mundi í reynd þýða að séreignarsparnaðurinn er að fullu veðsetjanlegur. Það er ekki rétt, hann er greiddur út en bankinn eða lífeyrissjóðurinn og skattstjóri fá skuldabréf í staðinn. Svo er spurt hvort skattstjóri muni sætta sig við skuldabréfið. Hann er ekkert spurður að því, löggjafinn setur þau lög að hann skuli taka féð sem greiðslu upp í skatt þannig að hann þarf ekki að sætta sig við eitt eða neitt. Hann tekur bara skuldabréfið sem greiðslu, enda fengi hann það með nákvæmlega sama hætti ef séreignarsparnaðurinn væri frosinn. Þegar maðurinn er 65 ára fær hann það sparnaðinn með nákvæmlega sama hætti, með þeirri ávöxtun sem verður, að því gefnu að skattprósentan haldist. - Að bankinn vilji ekki taka við þessu - samkvæmt lögum á hann að taka við því. Hann er í flestum tilfellum miklu betur settur því að hann er með eitthvert lán í vanskilum, hugsanlega leiðir það til uppboðs og maðurinn getur ekki greitt. Ég held að bankastofnanir séu ekki hrifnar af slíkum lánum. Þær vilja yfirleitt ekki hafa slík lán í bókum sínum. Mér fannst þessi hugmynd leysa margt en eins og ég gat um þurfti ég að liggja dálítið yfir því hvort hægt væri að hafa báðar tillögurnar hlið við hlið. Ég er á þeirri skoðun að það sé ekki skynsamlegt. Menn tala dálítið um jafnræði og það virðist vera að hugmyndir ríkisstjórnarinnar gangi út á jafnræði. Jafnræði tapast þegar einn fær greitt út og næsti fær ekkert vegna þess að lífeyrissjóðurinn lokar. Það er ekkert jafnræði. Menn sigla út í mjög mikið ójafnræði. Leigjendur hafa ekki lent í vandræðum vegna hækkunar á lánum eða vegna gengistryggðra lána eða annars slíks sem húseigendur hafa lent í. Þeir lenda í vandræðum af því að vísitalan hækkar en þess ber að geta að leiga hefur stórlækkað undanfarið þannig að þeir hafa ekki lent í sama vanda og húseigendur sem eru mjög skuldsettir.

Herra forseti. Það er margt hægt að segja um þetta mál, sem í megindráttum er ágætt. Það er hárrétt, sem kom fram í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, að við sjálfstæðismenn fögnuðum vel flestir þessu máli í aðalatriðum. Við töldum það skref í rétta átt en að það næði samt ekki að mæta þeim þörfum og þeim vanda sem við glímum við, sem er vandi heimilanna og hvernig fólk getur staðið frammi fyrir því að greiða skuldir sínar. Ég tel að sú umræða sem átt hefur sér stað í dag hafi verið mjög málefnaleg af allra hálfu. Ég verð þó að segja að ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson kom hér upp áðan og fór að hnýta í, að mínu mati, málfrelsið hér á þingi, þ.e. þann rétt að tjá sig um málefni sem eru til umræðu hverju sinni. Það er svolítið sérstakt að upplifa það að maður megi vart ræða málin við 2. umr. því að það sé svo mikilvægt að koma því áfram og svo megi alls ekki ræða það við 3. umr. af því að það sé í raun útrætt. Ég held að framhaldsnefndarálitið frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar sýni að málið var ekki fullbúið eftir 2. umr. Mjög málefnaleg sjónarmið og rök komu fram, ekki síst frá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem hefur unnið mjög vel í þessu og sett mál sitt mjög skýrt fram. Í framhaldsnefndaráliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar komu ekki fram lagabreytingartillögur en engu að síður er hnykkt á ákveðnum atriðum. Þar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur brýnt að frumvarpið verði samþykkt“ - við erum sammála því - „með áorðnum breytingum sem hann lagði til við 2. umræðu málsins. Meiri hlutinn telur það jafnframt koma til greina að endurskoða fyrirkomulag útgreiðslu að fenginni reynslu og með hliðsjón af öðrum úrræðum til lausnar greiðsluvanda einstaklinga og heimila.“ Þetta hafa menn margrætt hér í dag. Síðan kemur þessi skondna setning frá þeim hópi sem hvað mest hefur talað um vægi þingsins, að þingið eigi að sjá til þess að málin komi hingað og fari héðan fullbúin. Mælst er til þess að málið verði í rauninni klárað af hálfu fjármálaráðuneytisins. Í nefndarálitinu segir áfram, með leyfi forseta: „Mælist nefndin til þess að fjármálaráðuneytið skoði breytingartillögu minni hlutans í þessu ljósi og meti þörfina á frekari úrræðum á síðari stigum.“ Fjármálaráðuneytið á að skoða þessa breytingartillögu minni hlutans, þ.e. hv. þm. Péturs H. Blöndals. Menn vilja ekki alveg gefa þessa tillögu frá sér, það er „haltu mér, slepptu mér“ en það verður að ýta málinu áfram af því að það er rétt sem kemur fram, það er mikilvægt að það komi fram, en við hefðum viljað sjá ákveðnar breytingar á því þótt við séum ekki öll alveg nákvæmlega sammála þeirri nálgun. Ég dró fram við 1. umr., í andsvörum mínum, þennan ótta, annars vegar að ákveðið áhlaup yrði á lífeyrissjóðina vegna þessa möguleika. Eins og margoft hefur verið bent á er um að ræða eign þeirra sem hafa greitt í sjóðina. Það er tvímælalaust þannig, þetta er eign þeirra sem hafa greitt í þessa sjóði. Fólk á að hafa ákveðið svigrúm til að nýta sér þá eign við þær óvenjulegu aðstæður sem uppi eru í íslensku samfélagi, til að koma sér út úr þeim erfiðleikum sem við blasa, fyrst og fremst vegna mikilla skulda. Þá er það einmitt það sem hefur verið undirstrikað af okkar hálfu, fjárhæðin, 1 milljón, dreifð á tíu mánuði dugar oft og tíðum skammt þegar um skuldir upp á 2, 3 og 4 milljónir er að ræða. Hvað er þá til ráða? Jú, annars vegar benti ég á við 1. umr. að skoða hvort mögulegt væri að nýta þær skatttekjur sem við fáum við úttektina á sparnaðinum og Seðlabankinn dregur fram. Það er nálægt þeirri fjárhæð sem ég talaði um í ræðu minni á sínum tíma, ríkið fær um 34 milljarða í skatttekjur af því að greiða út þennan séreignarsparnað. Þetta er nokkurn veginn það gat sem ríkisstjórninni er ætlað að fylla upp í varðandi fjárlögin, ekki alveg nægilega há tala en mjög há upphæð og mjög drjúg - það er mjög auðveld leið fyrir ríkisstjórnina að fara og komast þar með hjá því að taka á ákveðnum málum sem tengjast ríkisfjármálum sem engu að síður er nauðsynlegt og mikilvægt að taka á. Ég taldi rétt að skoða hvort ekki væri hægt að nota hluta af skatttekjunum til þess m.a. að efla kaupendahlið markaðarins sem mundi hugsanlega veikjast þegar séreignarsparnaðurinn yrði greiddur út, þ.e. ég var með það í huga að gæta yrði að hagsmunum þeirra sem eftir yrðu í sjóðunum. Ég tel að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi komið með ákveðna lausn hvað þetta varðar, aðra lausn sem hafði ekki komið til tals við 1. eða 2. umr. málsins, og mér fannst mjög þarft og mikilvægt að ræða hana. Svo er það hin hliðin, dugar þetta úrræði? Nei, það dugar ekki, auðvitað dugar þetta úrræði ekki eitt og sér. Við þingmenn höfum verið beðnir um að hafa svigrúmið meira til að greiða niður skuldir. Fólk segir: Gott og vel, við erum í tímabundnum erfiðleikum, við eigum u.þ.b. 3–5 milljónir í sjóðnum - að meðaltali eiga Íslendingar það - af hverju megum við ekki nýta a.m.k. 2–3 milljónir, þ.e. tvo þriðju af þeirri eign okkar? Hægt væri að hafa það að hámarki, þeir sem eiga meira en 10–15 milljónir, sem eru reyndar þó nokkrir - aldrei yrðu greiddar út meira en 10 milljónir. Þetta var ekkert skoðað, ekkert athugað. Við verðum að leita allra leiða til að veita fólki svigrúm til að greiða niður skuldir sínar og ég tel mikilvægt að fólk nýti þetta til að greiða niður skuldir en setji þetta ekki endilega í aðrar leiðir. Mér fannst öll sú vinna sem hv. þm. Pétur H. Blöndal lagði í frumvarpið allrar athygli verð og tvímælalaust verður að skoða þá leið mun betur. Mér finnst miður að sú leið hafi ekki verið betur yfirfarin af hálfu efnahags- og skattanefndar. Það var einhver rembingur í mönnum að reyna að koma málinu út. Hefði ekki verið betra að taka einn dag í viðbót og skoða þetta mál af þeirri dýpt sem þingið á að sjá til að gert sé en ekki fjármálaráðuneytið? Hefði það ekki verið nær sanni og meiri bragur á því að þingið hefði getað komið sér saman um þetta mikilvæga mál? Við léðum máls á því strax við 1. og 2. umr. að koma þessu máli áfram. Við erum öll af vilja gerð til að efla málið og styrkja, gera það betur úr garði þannig að það mæti þörfum fólksins. Ég hef líka dregið það fram í dag að það er ekki þannig að það sé hægt - og það er fásinna að tala hér um málþóf, því að við sjálfstæðismenn höfum stutt við þau mál sem eru til þess fallin að styrkja heimilin, efla atvinnu o.s.frv. Ég hef nefnt það sérstaka tilvik sem kom upp hér á föstudaginn þegar fresta þurfti atkvæðagreiðslu vegna ónógrar þátttöku stjórnarflokkanna og Framsóknar. Einn framsóknarmaður var í salnum og síðan þurftum við að bíða eftir bæði Samfylkingu og Vinstri grænum í salinn. Það hefur verið eftirtektarvert að við höfum ekki fengið að sjá framan í mörg andlit frá Samfylkingunni. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur staðið vaktina vel í dag, hann hefur komið með athugasemdir, ég hefði viljað heyra meira í honum vegna þeirrar vinnu sem átt hefur sér stað, bæði innan nefndarinnar og utan.  Það er hugsanlegt að Samfylkingin hálfskammist sín fyrir frumvarpið, það lítur út fyrir það. Ég ætla henni það ekki, heldur miklu frekar að hún sé með skottið á milli lappanna vegna þess að hún þurfti að breyta afstöðu sinni gagnvart málinu öllu. Brýnasta málið er að leysa vanda heimilanna og fyrirtækjanna. Þegar við ræðum hér um úrræði, eins og þetta séreignarsparnaðarúrræði, úttekt úr séreignarsparnaðinum, erum við einmitt að reyna að koma til móts við það fólk sem stendur í erfiðleikum vegna skulda. Hvað er það sem skiptir öllu máli, hvaða breyta skiptir öllu máli fyrir fólkið þegar það stendur frammi fyrir því að greiða skuldir? Það er það að hafa atvinnu. Ef fólk hefur ekki atvinnu breytast líka forsendur þess til að geta greitt skuldir sínar. Það mikilvægasta sem við stöndum frammi fyrir í íslensku samfélagi er að lækka vexti. Ég segi: Guð láti gott á vita ef það er rétt, sem hæstv. forsætisráðherra sagði hér fyrr í dag, að við stöndum frammi fyrir lækkun vaxta í næstu viku. Það er vissulega gott ef satt er en það er því miður fimm vikum seinna en efni í rauninni standa til. Það er ljóst að af hálfu Seðlabankans, sem m.a. sendi frá sér ályktun út af séreignarsparnaðinum, sem við höfum rætt hér í dag, hefðum við getað lækkað vexti ef ekki hefði komið til stjórnarkreppa og vaxtalækkuninni hefur nú seinkað um rúmar fimm vikur, m.a. vegna þessa. Hún er þegar orðin ansi dýr, þessi ríkisstjórn, en ég vonast innilega til þess að lækkun vaxta verði að veruleika í næstu viku. Það er eitt það mikilvægasta fyrir heimilin og ekki síst fyrirtækin sem við verðum að halda gangandi. Við töluðum um það fyrr í dag að við þyrftum að skapa störf, það er gott. Þá verða málin að koma hingað inn í þingið, málin sem skipta skattumhverfið máli, varðandi rannsóknir og þróun, málin sem tengjast endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar og fleiri mál sem tengjast fiskvinnslu og fleiru til að við getum farið að vinna í því að skapa störfin. Það skiptir ekki síður máli að við verjum þau störf sem fyrir eru í landinu og það kann að reynast okkur mjög erfitt. Það skiptir mestu að tryggja atvinnuna og hugsa upp leiðir í því að efla atvinnustig. Geta fólks til að greiða af lánum breytist að sjálfsögðu mest við atvinnuleysið, þess vegna þurfum við m.a. að huga að því hvernig við getum byggt upp þannig kerfi að fyrirtæki geti haldið áfram, þau fyrirtæki sem eru starfandi, það þarf að tryggja að þau geti starfað áfram. Ég tel líka mjög mikilvægt að við fáum sem fyrst inn frumvarp fjármálaráðherra - ég veit ekki hvort það verður hæstv. fjármálaráðherra eða forsætisráðherra sem mun flytja frumvarp um eignaumsýslufyrirtækið. Ég held reyndar að orðið eignasölufyrirtæki sé mun betra eins og fram hefur komið í greinum sérfræðinga, t.d. Jóns Steinssonar og Gauta Eggertssonar, sem sömdu athyglisverða grein um þá leið. Ég held að það skipti okkur miklu máli til að við getum áttað okkur á hvaða tökum við eigum að taka erfiðleika fyrirtækja, hvernig við eigum að afgreiða eignasölufyrirtækin og hvaða leiðir við eigum að fara til að hjálpa bönkunum að komast út úr því stoppi sem þeir eru í rauninni í. Hæstv. forseti. Varðandi séreignarsparnaðinn er athyglisverð umsögn Seðlabanka Íslands sem dregur m.a. fram þau tvö atriði sem skipta meginmáli. Ég hef þegar minnst á það mikla hagræði varðandi ríkissjóð sem verður af því máli, ef allt það fé sem losnar til útborgunar verður greitt út, með leyfi forseta, eins og stendur í álitinu geta beinar skatttekjur hins opinbera aukist um allt að 34 milljarða og ráðstöfunartekjur heimilanna aukist um 55 milljarða. Ekki er þó líklegt að til svo mikilla útgreiðslna komi þar sem ekki er hagstætt fyrir innstæðueiganda að hliðra til tekjum með þessum hætti nema ráðstöfunartekjur hans í dag dugi ekki fyrir nauðsynlegum útgjöldum. Síðan er hitt atriði frá Seðlabankanum: „Ef annað meginmarkmiða laganna er að skapa ný félagsleg úrræði fyrir þá sem eru verst staddir fjárhagslega til skemmri tíma vegna nýrra efnahagsáfalla þá er hætt við að þau markmið náist ekki ef allir eiga sama rétt til takmarkaðrar útgreiðslu, óháð aðstæðum og mati á þörf.“ Þetta eru þau sjónarmið sem Seðlabankinn setti fram í 

Hæstv. forseti. Ég ætla að bera það undir forseta að hann breyti aðeins áherslum á því hvernig dagskránni í dag er raðað upp. Mjög merk mál eru sett aftarlega á dagskrá á eftir frumvarpi um breytingu á stjórnarskipunarlögum. Ég tel að eins og sakir standa í þjóðfélaginu sé mikil ástæða til að ljúka þeim málum sem snúa að atvinnulífi og heimilum og vek athygli á því að seint á dagskránni er mál sem snýr að heimild til samninga um álverið í Helguvík. Þar er einnig mál sem fjallar um frestun innheimtu eftirlitsgjalda og um hlutaatvinnuleysisbætur þannig að mörg mál snúa að heimilum, atvinnulífi og efnahagsmálum, sem er mjög nauðsynlegt að ræða. Ég legg til við hæstv. forseta að af þeim sökum fresti hann 3. málinu sem fjallar um stjórnarskipunarlög og við getum þá rætt það í samfelldum tíma á morgun. 
            

Dagskráin hefur verið sett upp og er ætlunin að fylgja henni þó að komið hafi fram ósk um að henni verði ekki lokið í dag og ég mun verða við því. Séð verður til þess að menn komist á mælendaskrá á morgun um það mál þegar reynt verður að ljúka því.

Virðulegur forseti. Undir störfum þingsins í liðinni viku og vikunni þar á undan var óskað eftir því að formaður fjárlaganefndar gerði grein fyrir umræðum um tónlistar- og ráðstefnuhús. Ég lýsti því þá yfir að við mundum fá á fund fjárlaganefndar fulltrúa Austurhafnar-TR ehf. og fulltrúa fjármálaráðuneytisins. Þeir komu á fund fjárlaganefndar í morgun og það varð niðurstaða hennar að óska eftir skriflegri greinargerð frá menntamálaráðuneytinu og Austurhöfn-TR ehf., varðandi framgang á tónlistar- og ráðstefnuhúsinu. Jafnframt því að óska eftir umsögn frá Ríkisendurskoðun með hliðsjón af lögum um fjárreiður ríkisins. Þessi gögn munu berast fjárlaganefnd á næstu dögum eða vikum. Ég lofaði að gera grein fyrir þessu á þingfundi og hef hér með gert það, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég kem upp í sömu erindagerðum og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir og spyr forseta og vil knýja hann um svör við því hvort við ætlum að fylgja þessari dagskrá. Mér finnst þetta í raun vera nokkuð sérkennilegt. Ég verð að segja alveg eins og er að við ætlum að ræða stjórnarskipunarlögin. Ég ætla ekki að fara efnislega í þau hér. Við vitum að ekkert samráð hefur verið haft við Sjálfstæðisflokkinn þegar kemur að breytingum á stjórnarskipunarlögum, sem er alger nýlunda. Mér finnst þetta einkennandi fyrir ríkisstjórnina, við sjálfstæðismenn höfum boðað að við munum veita öllum efnahags- og atvinnumálum brautargengi. Hvað gerist? Það er einkennandi fyrir ríkisstjórnina að hún setur efnahags- og atvinnumál aftarlega á dagskrána. Ég spyr af hverju við breytum ekki dagskránni í þágu þjóðarinnar og atvinnulífsins, herra forseti, til þess að við getum fjölgað hér störfum og varið störf. Ég nefni 

Virðulegi forseti. Mér finnst með miklum ólíkindum hvernig forgangsröðunin er núna. Ég veit ekki annað en að þeir stjórnarflokkar sem nú sitja hafi gagnrýnt það fyrr að ekki væri verið að taka á vandamálum heimila og fyrirtækja og ég spyr: Með hvaða hætti eru þau atriði sett í forgang núna? Svarið er: Það er ekki gert. Um helgina birtust upplýsingar, sem satt að segja voru mjög uggvænlegar, um það hvernig stærsti banki þjóðarinnar hefði hagað lánamálum til eigenda sinna. Ég hefði talið að skylda Alþingis væri að verja mestum tíma sínum í dag til að ræða með hvaða hætti löggjafinn eigi að bregðast við þannig starfsemi, sem greinilega hefur viðgengist án þess að við stjórnmálamenn, eftirlitsstofnanir, seðlabanki eða aðrir hefðu hugmynd um að hún væri í gangi.  
            

Herra forseti. Ég ætla að ræða allt annað mál en hér hefur verið rætt. 6. mál á dagskrá þingsins er frumvarp um heimild til samninga um álver í Helguvík. Það frumvarp, hæstv. forseti, er merkt sem stjórnarfrumvarp. Mig langar til að vita, hæstv. forseti, hvort það sé stjórnarfrumvarp, vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Steingrímur J. Sigfússon, hefur lýst því yfir að þingflokkur Vinstri grænna standi ekki á bak við það. En frumvarpið er engu að síður flutt sem stjórnarfrumvarp þótt helmingurinn af ríkisstjórninni styðji það ekki og er hún þó minnihlutastjórn. Frumvarpið er greinilega lagt fram í þeirri von að stjórnarandstaðan dragi helminginn af ríkisstjórninni að landi á meðan hinn helmingurinn er grár fyrir járnum í baráttu sinni gegn frumvarpinu. 

Forseti. Þetta er sérkennilegt. Fjórir sjálfstæðismenn hafa komið hér upp og þrír þeir fyrstu höfðu uppi nákvæmlega sömu ræðuna og sá þriðji var með afbrigði af þeirri ræðu. Það sem þeir eru á móti er 3. mál á dagskrá, stjórnarskipunarlög, þar sem lagðar eru til miklar umbætur í lýðræðismálum, stjórnkerfismálum og atvinnumálum, því ein grein í stjórnarskipunarlögunum gengur út á þjóðareign á auðlindum Íslands. Er Sjálfstæðisflokkurinn á móti því að auðlindir Íslands séu þjóðareign? Hefur hann athugasemdir við það? Telur hann það ekki brýnt mál þegar það liggur loksins fyrir eftir 18 ára samfellda stjórn Sjálfstæðisflokksins með kvótakerfi, einkavæðingu og alls konar græðgisvæðingu þar sem auðmenn hafa verið látnir leggja undir sig þjóðarauðlindir Íslands? Það sem Sjálfstæðisflokkurinn er að gera, forseti, er það að hann þykist  
            

Herra forseti. Ég styð afdráttarlaust þann vilja forseta að mál nr. 3, stjórnarskipunarlög, komist með eðlilegum hætti á dagskrá. Þetta mál var rætt á föstudag og á annan tug þingmanna eru enn á mælendaskrá með lengdum ræðutíma þannig að ég tel mjög mikilvægt að málið fái einmitt það brautargengi sem þarf til að það komist til nefndar og mikilvægt er að á því sé tekið. Þetta snýr að grundvallarlýðræðisréttindum í þjóðfélaginu, m.a. að eign þjóðarinnar á auðlindunum, sem er kannski eitthvað það brýnasta sem við þurfum að taka á í dag til að tryggja það til framtíðar. Því tel ég afar mikilvægt að málið fái eðlilegan framgang á þinginu og skil ekki í sjálfstæðismönnum að vilja tefja það. 
            

Virðulegi forseti. Þetta verður sérkennilegra með hverjum deginum. Hér var kölluð til - og með miklum hamagangi og baktjaldamakki var stofnað til ríkisstjórnar. Hvernig var sú vegferð lögð upp? Taka átti á bráðavanda fyrirtækjanna og heimilanna.  Virðulegi forseti. 

Forseti vill upplýsa um það að á föstudag fór þessi umræða um stjórnarskipunarlög af stað. Þá var samkomulag um að umræðunni yrði frestað og haldið áfram í dag og hefur forseti staðið við það loforð og sett málið á dagskrá í samræmi við það sem við ræddum þann föstudag, svo það sé sagt hér. Við munum koma öðrum málum að í kvöld ef menn samþykkja að hér verði kvöldfundur eða leggjast ekki gegn því þannig að við höfum tíma til að ljúka þessum málum og höfum ekki áhyggjur af því.

Virðulegi forseti. Þetta tafaleikrit Sjálfstæðisflokksins verður alltaf furðulegra og furðulegra. Það liggur ljóst fyrir, eins og hæstv. forseti hefur rakið, að tími verður í kvöld til að ræða öll þau mál sem eru á dagskránni. Það liggur líka fyrir að Sjálfstæðisflokknum var gert tilboð um að fresta þessum málum til morguns, ef hann væri þá tilbúinn til að greiða fyrir þingstörfum og veita fyrirheit um að hægt væri að ljúka umræðu á morgun, en ekki var orðið við því, heldur er vilji Sjálfstæðisflokksins fyrst og fremst til að tefja málin 


             Hæstv. forseti. Hv. þm. Mörður Árnason kann að telja. Ég ætla að koma inn á þrjá þætti, fyrst það sem hv. þm. Árni Páll Árnason sagði.  Vegna þess sem hér var áður sagt um auðlindaákvæðið er rétt að benda á það sem hæstv. forsætisráðherra sagði á föstudaginn, 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins fyrir þann áhuga sem þeir sýna því að greiða góða leið frumvörpum iðnaðarráðuneytisins. Ég þakka þeim áhugann á því að styðja frumvarpið um Helguvík, sem ég mæli fyrir síðar í dag. Ef hugur fylgir máli vænti ég þess að Sjálfstæðisflokkurinn sé þá til í að greiða fyrir því með því að stilla í hóf málflutningi sínum í öðrum málum í staðinn fyrir að hóta hér málþófi. 
             Ég vil svara hv. þm. Jóni Magnússyni um með hvaða hætti ríkisstjórnin vinnur að því að draga úr atvinnuleysi, t.d. með þeim 11 tillögum sem skapa a.m.k. 4.000 ársverk sem samþykktar voru í ríkisstjórninni á föstudag. Hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni vil ég svara varðandi spurningu um hvað sé stjórnarfrumvarp. Stjórnarfrumvörp eru, eins og hv. þingmaður veit, þau frumvörp sem ríkisstjórnin heimilar til framlagningar og sem þingflokkar ríkisstjórnarinnar staðfesta sömuleiðis til framlagningar.

Hvaða þingflokkar eru það?

Það er það sem skiptir máli. Um þau ákvæði sem eru hér í frumvarpi til stjórnarskipunarlaga hefur Sjálfstæðisflokkurinn tekið þátt í að undirbúa tvö þeirra og lýst fylgi 

Virðulegur forseti. Framsóknarmenn lögðu mjög mikla áherslu á þetta mál sem Sjálfstæðisflokkurinn reynir nú að tefja. Þetta er eitt af þeim málum sem við sögðumst vilja leggja til grundvallar því að verja minnihlutastjórn vantrausti. Ég skora á hæstv. forseta að halda einbeitingu sinni og tryggja að þetta mál fái framgang í þinginu. Af hverju viljum við m.a. stjórnlagaþing? Vegna þess að við viljum skýrari leikreglur í samfélaginu. Við viljum meira lýðræði, aðskilnað löggjafarvalds, dómsvalds og framkvæmdarvalds. Það er það sem fólkið kallar eftir. Eru menn bara blindir í þessum sal? Auðvitað á að klára þetta mál. Það vekur mikla furðu að Sjálfstæðisflokkurinn skuli leggjast í þessa töf. Það er eins og Sjálfstæðisflokkurinn sé að verða verri en Vinstri grænir voru í að tefja framgang mála hér. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra svörin og ég get upplýst hann um að ég mun greiða fyrir því að hans ágæta mál um álver í Helguvík nái hér fram að ganga. Ég tel að það sé miklu brýnna mál fyrir fólkið í landinu en breytingar á stjórnarskránni. Stjórnarskráin mun ekki berjast gegn atvinnuleysi í landinu, minnka greiðslubyrði heimilanna eða endurreisa bankana. Það féll einn banki í dag og ég held að við ættum frekar að ræða það. 
             Ég vil þó nefna það, hæstv. forseti, að ég man ekki eftir því 


             Þar sem við ræðum hér um stjórnarskrána tel ég mikilvægt að við komum hingað upp og tjáum okkur um það hvernig aðferðafræðin er gagnvart breytingum á stjórnarskránni. Hér hafa menn í flimtingum, eins og hv. þm. Mörður Árnason, hvernig eigi að gera það, fara með það og tala í þinginu um stjórnarskrána. Stjórnarskráin er ekki eins og eitthvert plagg úti í bæ. Stjórnarskrána á að umgangast af virðingu. Við höfum breytt stjórnarskránni saman þrisvar sinnum síðan 1991 og við höfum náð að gera það í samkomulagi flokkanna. Í fyrsta sinn í sögunni er verið að breyta stjórnarskránni án samráðs allra flokka. Það er líka rétt að vekja athygli á því að við ræðum hér um tillögur um stjórnlagaþing sem eru allt annars eðlis en tillögur Framsóknarflokksins. Ég spyr því Framsóknarflokkinn: Ætlar hann að styðja þetta frumvarp eða sitt eigið? Það er líka merkilegt að upplifa það að þingflokksformaður Framsóknarflokksins 


             Hæstv. forseti. Sá einstæði atburður hefur gerst að hér á að breyta stjórnarskránni í fyrsta sinn án þess að nokkurt samráð sé haft við stærsta flokkinn í þinginu. Ekkert samráð í þinginu. Það er nú bara þannig. Síðan ætlast þingheimur til að við keyrum þetta í gegn og tjáum okkur helst ekkert um þessar breytingar, helst ekki neitt. Segir að við séum að tefja störf ef við ætlum að taka til máls um þessar breytingar.

Númer níu.

Það er alveg með hreinum ólíkindum. Ég veit að þú kannt að telja, Mörður.

Þakka þér fyrir.

Það er líka mjög sérstakt að í ljósi þess að þegar Helguvíkurverkefnið var komið af stað voru 200–300 manns með vinnu við það. Núna eru það u.þ.b. 60. Þar gætu verið 1.000–2.000 manns með vinnu. Þeir eru hins vegar háðir fjármögnun og ef samningurinn sem á að koma fyrir Alþingi verður samþykktur lítur út fyrir að sú fjármögnun geti gengið eftir. 

Ég bið hv. þingmenn að reyna að virða þann tíma sem er hverju sinni, sem er ein mínúta.


             Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir það að halda góða tölu á því hvernig menn koma upp í ræðustól. Það er hins vegar ekkert aðalatriði. Aðalatriði málsins er að við ræðum um það með hvaða hætti störfum Alþingis á að vera háttað. Hv. þm. Mörður Árnason ætti að gera sér grein fyrir að það skiptir gríðarlegu máli vegna þess að spurningin er hvernig menn forgangsraða. Það er eitt höfuðatriðið í stjórnmálum hvernig menn forgangsraða. Ljóst er að þessi ríkisstjórn forgangsraðar hvorki fyrir fólk né fyrirtæki í landinu hvað svo sem líður því sem hæstv. iðnaðarráðherra segir um eitthvert sýndarplagg um 4.000 störf. Það er ágætt að taka viljann fyrir verkið en við skulum bíða eftir verkinu, hæstv. iðnaðarráðherra.


             Hæstv. forseti. Þau eru hálfmeinleg, þessi frammíköll hv. þm. Marðar Árnasonar. Þó að hann standi hér flissandi er ég ekki viss um að þjóðin óski eftir því að menn standi svona að málum eins og hér er gert á Alþingi. Það er algjör misskilningur hjá hæstv. iðnaðarráðherra að við hótum einhverju málþófi. 


             Hæstv. forseti. Það er mjög merkilegt að upplifa tilveru Sjálfstæðisflokksins í stjórnarandstöðu, þá tilveru að eftir 18 ár sitja menn ekki í valdastólunum og ráða ekki því sem þeir vilja ráða, fá ekki lengur ráðið þeirri vegferð að fella þjóðina á bakið. Þetta eru auðvitað fráhvarfseinkenni, hæstv. forseti. Það er ekkert annað sem er að. Um hvað erum við að fara að tala í stjórnarskipunarlögunum? Jú, eina atriðið sem sjálfstæðismenn voru nokkurn veginn sammála um í stjórnarskrárnefndinni, sem Jón Kristjánsson var formaður í, var að það var ekki rætt um stjórnlagaþing. Ef það er það sem sjálfstæðismenn vilja fá út, af hverju segja þeir það ekki? Vilja þeir stjórnlagaþingið út og er þá hitt sem þeir voru búnir að samþykkja - 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Magnússon kom hér upp og sagði að þessi ríkisstjórn væri ekki að forgangsraða.  
             Hvernig var staðan þegar Sjálfstæðisflokkurinn var í ríkisstjórn fyrir áramót? Þá var ekki einu sinni forgangsraðað. Það var akkúrat ekkert gert. Og hér koma sjálfstæðismenn, slá sig til riddara og vilja tala um atvinnumál. Hvar eru tillögur þeirra í atvinnumálum? Hvernig brugðust þeir við efnahagshruninu og því þegar þrír bankar fóru á hliðina? Þetta er dapurlegt, herra forseti, og ég held að afar brýnt sé að við ræðum hér stjórnarskipunarlög á eftir vegna þess að í þessu hruni kom í ljós 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðu um dagskrármálin er lokið. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? 

Upp úr klukkan fjögur - það átti að vera 3:30 í dag - að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma fer fram utandagskrárumræða um endurreisn efnahagslífsins. Málshefjandi er hv. þm. Birkir J. Jónsson. Hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í rúma klukkustund.

Herra forseti. Ríkisstjórnin kynnti í síðustu viku fjögur þúsund ný störf til sögunnar og ég fagna því að þær tillögur koma fram. Sumt af þessu eru gamlir kunningjar, annað er nýmæli. Þegar maður fer yfir þær er margt athyglisvert að sjá og margt er að sjálfsögðu hægt að taka undir eins og t.d. störf er tengjast nýsköpun. Ég vil sérstaklega taka fram að ég tel mjög fýsilegt að við könnum skattumhverfið sem tengist framlögum í sprotafyrirtæki og þau fyrirtæki sem eru starfandi og stuðla að eflingu rannsókna og þróunar. Við eigum að leita allra leiða til þess að skoða hvort það fjölgi ekki einmitt störfum. Við vitum það bæði tvö, ég og hæstv. iðnaðarráðherra, að við höfum fyrirtæki, hvort sem það eru Össur, Marel eða CCP, þar sem getum við fjölgað störfum ef skattumhverfinu er breytt. Ég efast um að sumar tillögur, eins og þær sem tengjast fiskvinnslunni, séu raunhæfar, en þær kalla alla vega á lagabreytingar eins og þau þúsund störf sem eiga að fást í gegnum nýsköpunarverkefnin. Það sem ég hjó eftir þegar ég las fréttatilkynningu ríkisstjórnarinnar var að sá ég ekki betur en að tillögurnar kalli á a.m.k. fjögur til fimm lagafrumvörp. Því spyr ég, ekki síst í ljósi umræðunnar sem var hér áðan með tilliti til dagskrár þingsins, sem er þröng - við höfum ekki mjög mikinn tíma í þinginu, hugsanlega fram eftir marsmánuði: Hvar eru þau frumvörp? Ef hugur fylgir máli, af hverju lagði ríkisstjórnin þá ekki fram þau fimm frumvörp sem eru til þess fallin að stuðla að fjölgun starfa? Það mun ekki standa á okkur sjálfstæðismönnum þegar við fáum þau frumvörp til umræðu í þinginu. En hvar eru frumvörpin til að fylgja eftir þessum fjögur þúsund störfum, t.d. eins og varðandi nýsköpun og þróun? Við þurfum að breyta þar skattumhverfinu. Hvar er frumvarpið um rannsóknir 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir jákvæðar undirtektir gagnvart þeim pakka sem ríkisstjórnin kynnti sl. föstudag. Það er reyndar í takt við fyrra samstarf okkar í ríkisstjórn þar sem hv. þingmaður hafði verulegan áhuga, sérstaklega á þeim málum sem hún drap á áðan. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það eru u.þ.b. fjögur til fimm frumvörp sem þyrfti að samþykkja til að þessi pakki mundi virka. Hv. þingmaður spyr hvar þau séu á vegi stödd. Ekkert þori ég að fullyrða um það en eitt þessara frumvarpa er a.m.k. á lokastigum afgreiðslu í þinginu. Það varðar virðisaukaskatt og endurgreiðslu á byggingarstað á virðisaukaskatti á störfum iðnaðarmanna sem er hækkuð úr 60% í 100%. Í meðförum þingsins breyttist það þannig að inn í það voru teknar byggingar sveitarfélaga og sumarbústaðir. Frumvarp sem tengist fjölgun fólks á listamannalaunum held ég að sé líka komið inn í þingið.  Frumvarp sem varðar hækkun á endurgreiðslu vegna kostnaðar við kvikmyndaframleiðslu á Íslandi var samþykkt í þingflokkum stjórnarinnar á fundi fyrr í dag og var samþykkt á ríkisstjórnarfundi á föstudaginn. Það frumvarp sem hv. þingmaður drepur á sem varðar skattumhverfi nýsköpunarfyrirtækja er ógert. Það var tillaga sem ég fékk samþykkta í ríkisstjórninni og gekk út á að sett yrði niður nefnd með stjórnvöldum og forustumönnum m.a. þeirra fyrirtækja sem hún nefndi. Samkvæmt útreikningi þeirra getur það skapað þúsund störf. Tillögurnar byggja á hugmyndum þeirra og miða að því að innri vöxtur þessara fyrirtækja, sem eru alþjóðleg útflutningsfyrirtæki, eins og hv. þingmaður veit, verði á Íslandi. Við getum ekki óskað eftir því að íslensk, alþjóðleg útflutningsfyrirtæki segi upp fólki erlendis til þess að flytja störf hingað en við getum skapað umhverfi sem leiðir til þess að innri vöxturinn og fjölgun starfa verði hér á landi. Ég vonast til þess 

Herra forseti. Það er rétt sem kom fram í máli hæstv. iðnaðarráðherra, við vorum oftar en ekki samherjar þegar kom að tillögum varðandi rannsóknir og þróun. Ég fagna líka sérstaklega endurgreiðsluhlutfallinu varðandi kvikmyndagerðina, ég held að það skipti miklu máli að laða að fólk til þess að taka upp myndir hér á landi. Engu að síður er ég nokkuð undrandi varðandi störf tengd rannsóknum og þróun, miðað við hvernig málið var lagt upp í síðustu ríkisstjórn, ég hélt að málið væri komið lengra. Ég er að tala um þúsund störf. Það er 1/4 af þeim tillögum sem ríkisstjórnin setur fram, hún segir: Þúsund störf í nýsköpun. Þá er grátlegt að málið skuli ekki vera komið lengra en að setja eigi málið í nefnd og í hendur sérfræðinga til þess að breyta skattumhverfinu. Ég mun að sjálfsögðu styðja það en mér finnst vont að frétta að við sjáum ekki fram á fjölgun upp á þúsund störf í nýsköpunargeiranum af því að það á eftir að setja málið í nefnd. Ég hefði kosið að sjá frumvarp 

Herra forseti. Ég gæti komið hingað nokkuð þykkjuþungur út af svari hv. varaformanns Sjálfstæðisflokksins. Hún veit fullvel af hverju þetta mál er ekki lengra komið og af hverju það fór aldrei í gegnum ríkisstjórn í tíð síðustu ríkisstjórnar. Ég ætla ekkert að rifja það upp hér. Staðreyndin er einfaldlega sú að þetta mál er komið á rekspöl en það fór ekki á rekspöl fyrr en ný ríkisstjórn tók við. Það vill svo til að í liði núverandi ríkisstjórnar og í liði þeirra sem styðja hana er fólk eins og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson sem hafa sýnt þessu máli skilning og stuðning umfram marga aðra í öðrum flokkum. Það er þess vegna m.a. sem málið er komið á þennan rekspöl. Hv. þingmaður þarf ekkert að segja við mig um að það sé lítið að finna í þessum pakka, þetta eru ríflega fjögur þúsund ársstörf. Ég hefði vel getað teygt það með skapandi hugsun upp í fimm þúsund störf. En ef menn lesa textann sem ég lagði fram í ríkisstjórn var alltaf tekin lægsta talan af varfærnisástæðum vegna þess að ég vil ekki búa til væntingar sem ég get ekki staðið við.

Hæstv. forseti. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hvað líði því að skoða samhengi skerðingar að því er varðar greiðslur úr almennum lífeyrissjóðum. Á undanförnum árum höfum við sett frítekjumark að því er varðar tekjur, atvinnutekjur, fjármagnstekjur, séreignarsparnað, o.s.frv. Út af stendur hins vegar að ef fólk fær 10 þúsund kr. greiðslu úr almennum lífeyrissjóði skerðir það enn þá grunnlífeyrinn frá Tryggingastofnun og er í raun og veru eina greiðslan sem eldri borgarar og öryrkjar fá. Þó að öryrkjar eigi margir hverjir því miður lítinn rétt í lífeyrissjóðum er þetta samt eina greiðslan sem skerðir nú beint án þess að hafa frítekjumark. Ég hefði talið að sú stefnumótun sem lagt var upp með og hefur verið unnið eftir kannski síðustu þrjú, fjögur árin, að búa til allt að 100 þús. kr. frítekjumark eins og varðandi atvinnutekjur og fjármagnstekjur, sé eitthvað sem við ættum að líta til varðandi lífeyristekjurnar úr almennum lífeyrissjóðum og setja það í samræmi. Það er mikil ástæða til þess einmitt eins og nú árar í þjóðfélaginu þegar fólk lendir í því að missa vinnuna og er komið á þann aldur að það getur nýtt sér lífeyrisrétt sinn en fær þá skerðingar út á nánast hverja krónu sem það fær greitt. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra hvað hún hyggst gera að því er varðar frítekjumark.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir þessa spurningu sem er alveg tímabær. Eins og sakir standa er að störfum nefnd undir forustu Stefáns Ólafssonar sem er að vinna að þeim málum sem snúa að skerðingum í almannatryggingakerfinu, að einfalda kerfið og gera það gagnsærra. Þeir munu einmitt taka á þessum þætti. Ég er mjög sammála hv. þingmanni að það þarf að samræma þessi ákvæði og setja frítekjumörk. Það er ekki eðlilegt að einar tekjur skerði og aðrar ekki. Þessi nefnd er einmitt að vinna að því máli og ég á von á því að fá tillögur nú í þessum mánuði frá nefndinni - ég vonast til þess að fá þær núna áður en þessi mánuður er á enda - sem ég mun skoða og síðan tala við hagsmunaaðila lífeyrisþega, bæði öryrkja og eldri borgara, þar sem málin verða skoðuð. Ég tel þetta vera mjög brýnt mál og mun leggja áherslu á það meðan ég er í félagsmálaráðuneytinu að þessi vinna gangi hratt og vel fyrir sig.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra vel fyrir góð og skýr svör og fagna því að hún tekur undir það sem ég spurði um að því er varðar þessa stefnumótun og vænti þess að það gangi fram fyrr en seinna. Það er ekki langur starfstími eftir hjá þessari ríkisstjórn en vonandi næst stefnumótun í þessa veru fram sem lýtur að því að við tökum upp einhvers konar jafnræðisreglu að því er varðar tekjur úr lífeyrissjóðum miðað við aðrar tekjur og skerðingarreglur hjá Tryggingastofnun. Ég vil minna á það í lokin, um leið og ég endurtek þakkir mínar fyrir svarið, að við höfum lagt fram þingmál í Frjálslynda flokknum um þetta atriði og útfærslu og bendi ráðherranum á það. Ég treysti því að mál sem mælt hefur verið fyrir í þinginu séu einnig til skoðunar í viðkomandi nefnd.

Virðulegi forseti. Ég get tekið aftur undir með hv. þingmanni. Ég tel eðlilegt og veit reyndar að þessi nefnd skoðar allar þær tillögur sem fram hafa komið og þekkir tillöguna sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson vitnar í. Ég tek undir að gæta þarf jafnræðis og gagnsæis. Almannatryggingakerfið, sem er svo mikilvægt öllum þeim sem á það þurfa að treysta, þarf að vera skiljanlegt og öllum aðgengilegt. Nefndin er með það að leiðarljósi og ég talaði við formanninn um mikilvægi þess að nefndin fari að skila mér tillögum. Hún skilaði tillögum fyrir rúmu ári síðan sem þegar eru orðnar að lögum sem fyrirrennari minn, núv. hæstv. forsætisráðherra, mælti fyrir í þinginu. En nú er sem sagt komið að 

Virðulegi forseti. Á dagskrá Alþingis seinna í dag er heimild til samninga við álverið í Helguvík, afar brýnt og gott mál. Það er jákvætt að mínu mati að stjórnvöld ætli að koma og veita því verkefni liðsinni, enda um rúmlega 1.500 manns atvinnulausir á Suðurnesjum öllum. Það eru líka margir atvinnulausir annars staðar á landinu, á Norðurlandi eystra voru 27. febrúar sl. 1.583 menn á atvinnuleysisskrá. Heimamenn í Þingeyjarsýslum hafa verið samstiga og áfram um að reisa álver á Bakka við Húsavík. Það hefur ríkt mikil sátt og samlyndi um þessa uppbyggingu og má segja að Akureyringar og Eyfirðingar styðji heimamenn í að nýta þá orku sem þar er að finna. En nú gerðist það rétt fyrir áramót, eða réttara sagt fyrr í sumar, að stjórnvöld lögðu stein í götu þess verkefnis þegar fyrrverandi umhverfisráðherra úrskurðaði að tiltekið verkefni ætti að fara í sameiginlegt umhverfismat. Við bentum á að það mundi tefja verkefnið og það mundi líka líklega brjóta lög og þá sérstaklega stjórnsýslulög. Umboðsmaður Alþingis staðfesti þennan grun okkar sem bentum á þetta og hefur úrskurðað að þessi úrskurður fyrrverandi umhverfisráðherra sé í rauninni kolólöglegur. Í ljósi alls þessa spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra hvort hann vilji beita sér sérstaklega varðandi framkvæmdir við álverið á Bakka, eins og hann hefur gert varðandi Helguvík.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þau jákvæðu orð sem hann hefur látið hér falla um ýmis verk mín á Alþingi. Það er greinilegt að í sumum flokkum njóta þau fylgis, kannski ekki öllum. Það er alveg hárrétt hjá honum að þær framkvæmdir sem hugsanlega fara af stað í krafti þess fjárfestingarsamnings sem verður ræddur hér síðar í dag um Helguvík skipta mjög miklu máli. Ég hef einu sinni sagt þinginu hversu miklu, sagði 7.000 störf. Það hefur verið endurreiknað af öðrum sérfræðingum og það eru á milli 8.000 og 9.000 störf. Það segi ég til að undirstrika hvað það skiptir miklu máli inn í andrúmsloft atvinnuleysis sem hér ríkir. Hv. þingmaður spyr mig síðan um álver á Bakka og hvort ég vilji beita mér fyrir því með sama hætti. Nú er staðan þannig, eins og hv. þingmaður veit, að ég hef beitt mér fyrir því, ég hef beitt mér fyrir framgangi þess máls í t.d. mínum þingflokki og sannarlega hefur framganga mín í því ekki orðið til þess að hækka mig á vinsældalista …  Ég get ekki sagt hv. þingmanni stöðuna nákvæmlega varðandi afstöðu Alcoa í þessu máli aðra en þá að forustumenn félagsins hér á Íslandi hafa undirstrikað og staðfest mjög rækilega áhuga sinn á þessu. Hæstv. samgönguráðherra hefur haldið um þetta ræður, m.a. vegna þess að hann hefur beitt sér fyrir því að gerð verði jarðgöng um Vaðlaheiði, m.a. til að auðvelda það að þetta svæði verði einn vinnumarkaður. Eins og hefur komið fram í fréttum er hæstv. samgönguráðherra að beita sér fyrir því að hugsanlega verði ráðist 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hló aðeins þegar hæstv. iðnaðarráðherra minntist á Vaðlaheiðargöng. Þetta var eina kosningaloforð Samfylkingarinnar í Norðausturkjördæmi fyrir síðustu alþingiskosningar.

Nei, nei.

Þau áttu að koma strax og þau áttu að vera gjaldfrjáls. En þegar hæstv. samgönguráðherra,  Einnig var minnst á það að Samfylkingin vildi beita sér fyrir uppbyggingu álvers á Bakka. Því miður er Samfylkingin klofin í þessu máli, en það er alveg ljóst eins og sást varðandi atvinnuuppbygginguna á Austurlandi - og þar er staðan betri - og núna varðandi álverið í Helguvík verða þessi verkefni ekki að veruleika nema stjórnvöld komi þar að. Þess vegna ítreka ég það að hæstv. iðnaðarráðherra verður að beita sér 

Herra forseti. Það gleður mig að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson skuli vera glaður í dag og hafa skopskynið í lagi. Hv. þingmaður mun ekki hlæja dátt að hæstv. samgönguráðherra nema þá í fagnaðarskyni þegar hann ekur í fyrsta skipti í gegnum Vaðlaheiðargöngin. Hv. þingmaður sagði að hæstv. samgönguráðherra og Samfylkingin hefðu lofað þessu í upphafi kjörtímabilsins, og bætti því við að því yrði lokið fyrir enda kjörtímabilsins. Hefur það farið fram hjá hv. þingmanni að það urðu hér stjórnarslit? Hefur það farið fram hjá hv. þingmanni, m.a. að kröfu Framsóknarflokksins, að það er búið að boða til þingkosninga í vor, þannig að kjörtímabilið sem átti að vera fjögur ár verður ekki nema tæplega tvö ár? Hugsanlega hefur það farið fram hjá hv. þingmanni. Í öllu falli vona ég að hann verði glaður áfram, ég vona líka innilega að hv. þingmaður og hv. þm. Birkir Jón Jónsson verði báðir mjög glaðir í lok næstu helgar. Í öllu falli segi ég að það hefur ekki skort á minn vilja í þessu máli, það eru aðrar aðstæður sem hafa 

Herra forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra um innheimtuaðferðir Ríkisútvarpsins. Í síðustu viku var í auglýsingatíma útvarpsins greint frá því hvert fyrirkomulag yrði á innheimtu afnotagjalda. Þar lýsti Ríkisútvarpið því yfir að menn hefðu ákveðinn tíma til að gera upp afnotagjöld fyrir árið 2008 en jafnframt kom fram að fyrir ákveðna dagsetningu hótaði Ríkisútvarpið mjög hörðum innheimtuaðgerðum og ætlaði að senda allar kröfur til lögfræðinga. Efnislega kom sem sagt fram sú ætlun RÚV að allar ógreiddar kröfur yrðu innheimtar hjá lögfræðingum, með viðeigandi ráðstöfunum sem við þekkjum hverjar eru, hafi menn ekki gert upp skuldir sínar. Ástæðan fyrir því að ég spyr hæstv. menntamálaráðherra um þetta er auðvitað sú að stjórnvöld hafa lýst því yfir að það eigi að milda innheimtuaðgerðir. Því hefur verið beint til ríkisstofnana að fara varlega í innheimtuaðgerðir. Nú vitum við að afnotagjöld Ríkisútvarpsins eru einmitt af þeim toga að slíkar kröfur eru oft þær fyrstu sem fólk frestar að borga og ef um er að ræða kröfur sem urðu til síðla árs 2008 kemur kannski ekki beint á óvart að um einhver vanskil sé þar að ræða. Mig langar að spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort henni hafi verið kunnugt um þessar fyrirætlanir Ríkisútvarpsins, hvort hún hyggist afla sér einhverra upplýsinga um hvort þetta sé með þessum hætti og hvort þetta sé ætlunin þar. Enn fremur langaði mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort henni finnist þetta vera í samræmi við þær yfirlýsingar sem ríkisstjórnin hefur gefið á sviði innheimtumála núna undanfarnar vikur. Ekki er hægt að sjá betur en svo að þau mál, sem þó eru komin inn í þingið, eigi að vera einmitt þess eðlis að hjálpa fólki í vandræðum. Mig langar að vita hvernig þetta rímar við það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og bara svo því sé svarað hreint og beint var mér ekki kunnugt um að til stæði núna að fara í einhverjar sérstakar innheimtuaðgerðir sökum vangoldinna afnotagjalda en ég mun afla mér upplýsinga. Hv. þingmaður spyr einnig um það hvernig að því verði staðið, ég mun kynna mér það líka í ljósi þessara umræðna. Ég tel eðlilegt að ríkisstofnanir, að sjálfsögðu, gangi mildilega fram núna í öllum innheimtuaðgerðum. Það á að sjálfsögðu við um Ríkisútvarpið eins og aðrar ríkisstofnanir. Ég mun skoða þetta mál og kanna hvort gengið sé hart fram í þessum efnum. Þetta er líklega eitt af síðustu skiptunum sem innheimt verða afnotagjöld eins og hv. þingmanni er kunnugt þar sem verið er að breyta formi á innheimtu gjalda til Ríkisútvarpsins í svokallað útvarpsgjald. Sú innheimta mun breytast en ég mun taka til greina þær ábendingar sem hér koma fram og kanna hvernig að þessum málum er staðið hjá Ríkisútvarpinu.

Hæstv. forseti. Ég hélt að það hefði verið þannig að ríkisstjórnin eða ráðuneytin hefðu farið fram á það við einstakar stofnanir eða sent þeim bréf eða einhvers konar tilkynningar um það að fara með gát. Þess vegna var mér satt að segja svolítið brugðið þennan morgun þegar ég ók hingað til þingsins að þetta skyldi vera síðasta auglýsing fyrir fréttir, að Ríkisútvarpið hótaði lögfræðingum og málssóknum á hendur þeim sem ættu ógreidd afnotagjöld, ekki síst í ljósi þess að við erum að fara að gera þessar breytingar. Það kom einkennilega við mig að heyra þetta og ég veit að það á við um fleiri. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til að gera athugun á þessu og enn fremur langar mig að beina því til ríkisstjórnarinnar hvort ekki sé tekið mark á þeim tilmælum sem farið hafa til stofnana.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt að athuga það. Það er náttúrlega ljóst að þau tilmæli fóru út en þetta hefur auðvitað einkum átt við kannski um banka og lánastofnanir sem eru í eigu ríkisins. Þar höfum við fengið mest af ábendingum um þessa hluti. Mér hafa í mínu starfi sem ráðherra ekki borist ábendingar um innheimtuaðgerðir RÚV, að þær hafi á nokkurn hátt verið óeðlilegar í þann tíma sem ég hef gegnt embætti ráðherra. En ég mun kanna þetta í ljósi þessarar tilkynningar frá því í morgun, hvernig að þessu er staðið.

Herra forseti. Ég ætlaði að beina fyrirspurn til hæstv. viðskiptaráðherra vegna atburða dagsins sem átt hafa sér stað á fjármálamarkaði. Það eru mikil og djúpstæð vonbrigði að ríkið hafi nú tekið yfir starfsemi Straums fjárfestingarbanka og skipað bankanum skilanefnd. Þetta eru vonbrigði fyrir fjármálakerfið, fyrir eigendur bankans, fyrir stjórnendur hans og ekki síður fyrir starfsfólkið og sár vonbrigði fyrir okkur sem störfum á vettvangi stjórnmálanna og vonuðum að Straumur fjárfestingarbanki mundi lifa þetta efnahagshrun af án þess að ríkið þyrfti að yfirtaka bankann eftir það sem á undan hafði gengið varðandi Kaupþing, Landsbankann og Íslandsbanka. Nú liggur það fyrir að ríkið hefur tekið Straum fjárfestingarbanka yfir og skipað honum skilanefnd, og það er fyrsti bankinn sem fer á hliðina í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þess vegna tel ég mikilvægt að fá upplýsingar um það til hvaða aðgerða hæstv. viðskiptaráðherra ætlar að grípa og hvernig hann sjái framhaldið fyrir sér. Það er ljóst að skuldir hins opinbera hafa aukist verulega og ég sé í erlendum fjölmiðlum að menn telja að fall Straums hafi miklar afleiðingar fyrir þjóðarbúið. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hversu miklar skuldbindingar falli á ríkið vegna yfirtöku Straums, hversu háar fjárhæðir eru tryggðar af ríkinu og þar með skattgreiðendum og framtíðarkynslóðum. Hvernig ætla stjórnvöld að halda utan um eignir bankans sem eru verulegar, þ.e. um 600 milljónir evra, og hvert verður síðan framhaldið? Verður farin sama leið með Straum og hina bankana 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að það voru talsverð vonbrigði að Straumur skyldi fara í þrot í morgun, en því miður voru aðstæður ekki betri en svo að þetta varð niðurstaðan. Varðandi skuldir eða skuldbindingar hins opinbera vegna þessa er því til að svara að sem betur fer stefnir ekki í að þetta hafi nein umtalsverð áhrif á fjárhag hins opinbera þótt auðvitað hafi það einhver áhrif á fjárhag hins opinbera þegar fyrirtæki sem er umsvifamikið í rekstri fer á hliðina eða fer í þrot. Bankinn starfaði ekki með neinni sérstakri ábyrgð ríkisins annarri en þeirri sem nær til innstæðna. Endanlegt mat á þeim innstæðum liggur ekki fyrir en það virðist vera eitthvað nálægt 60 milljörðum króna sem falla undir innstæðutryggingar íslenska ríkisins. Á þessari stundu er ekkert sem bendir til annars en að bankinn eigi eignir á móti þannig að það er ekkert sérstakt útlit fyrir að þetta falli á ríkið. Auðvitað hljótum við að vona að það gangi eftir. Bankinn er núna kominn í umsjá skilanefndar og hún tekur allar ákvarðanir um rekstur og ráðstöfun eigna næstu daga. Síðan geri ég ráð fyrir því að frumvarp um slit fjármálafyrirtækja nái fram að ganga hér á þingi og þá mun það marka umgjörðina um það hvernig farið verður með bankann. Ég á ekki von á að þessum banka verði haldið gangandi í sama skilningi og nýir bankar voru 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er upplýsandi að vita að rekstur bankans verður ekki jafnumfangsmikill og hinna bankanna þriggja. Hins vegar eru verulegir hagsmunir í húfi fyrir ríkissjóð og fjármálakerfið. Eftir því sem ég kemst næst má ætla að eignir bankans séu um 600 millj. evra og eiginfjárhlutfall hans 16% þannig að gríðarlega mikilvægt er að vel sé utan um þetta haldið. Ég vil því leggja áherslu á að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um næstu skref í málinu og stefnumörkun hans varðandi bankana að öðru leyti. Ég hef sjálfur lagt áherslu á það að ríkissjóður reyni að lágmarka skuldbindingar sínar út af endurreisn bankanna 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég vona að þetta verði ekki til þess að frekari ábyrgðir eða aðrar búsifjar falli á ríkið. Nú er það í raun og veru í höndum skilanefndarinnar að reyna að sjá til þess að þessar eignir verði sem best nýttar, þ.e. að fyrir þær fáist sem mest fé og þar með er reksturinn í reynd í höndum þeirra og það verður einhver takmarkaður rekstur sem snýr að því að halda utan um þessar eignir og koma þeim í verð. Þetta er ansi flókið verkefni vegna þess að bankinn starfaði á mörgum sviðum og í mörgum löndum, en þó mun einfaldara verkefni en þegar stóru bankarnir þrír fóru í haust, vegna þess að viðskiptavinir og útibú eru svo miklu færri.

Herra forseti. Hafi einhvern tíma verið ástæða til að ræða stöðu efnahagsmála á Alþingi þá er það á degi eins og þessum þegar við horfum upp á það að skilanefnd hefur verið sett yfir starfsemi Straums – Burðaráss fjárfestingabanka hf. og er það fjórða stóra fyrirtækið á sviði fjármálamarkaðar sem er sett undir sérstaka skilanefnd. Á þessum tímum þar sem hver fjármálastofnunin á fætur annarri riðar til falls, fyrirtæki verða gjaldþrota og heimili standa frammi fyrir gríðarlegum skuldbindingum og atvinnuleysi er eðlilegt að í samfélaginu vakni ákveðnar spurningar og krafa um svör. Ég hef þessa umræðu um efnahagsmálin með það að markmiði að almenningur í landinu fái svör um hvað ríkisstjórnin ætlar sér að gera á næstu dögum og vikum, sem eru mjög mikilvægar í sögu þjóðarinnar því ekki er sama hvernig við höldum á málum á næstunni. Við framsóknarmenn kynntum á dögunum efnahagstillögur okkar. Þær eru síður en svo hafnar yfir gagnrýni en að þeim var þannig staðið að fjölmargir hagfræðingar og sérfræðingar á sviði efnahagsmála komu að því að semja þær og það tók margar vikur. Það voru því mikil vonbrigði fyrir okkur framsóknarmenn að heyra undirtektir frá ýmsum aðilum sem virtust einungis þurfa nokkrar klukkustundir til að slá tillögurnar út af borðinu. Við þurfum að ná samstöðu hér á vettvangi Alþingis um ákveðnar leiðir til að koma til móts við erfiða stöðu atvinnulífsins og heimilanna og við þurfum að ná samstöðu um það á þessum vettvangi og með það að markmiði lögðum við framsóknarmenn tillögurnar fram. Þessar tillögur eru ekki settar fram til að slá einhverjar pólitískar keilur heldur til að forða íslensku þjóðfélagi frá mögulegu kerfishruni. Sannfæring mín er að verði ekkert að gert - og ef við ætlum að fljóta sofandi að feigðarósi - geti verið raunveruleg hætta á mögulegu kerfishruni og jafnvel upplausn í íslensku samfélagi. Við skulum átta okkur á því. Með þessari umræðu vil ég inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvort hún taki efnislega undir þær fjölmörgu hugmyndir sem við framsóknarmenn höfum lagt fram á síðustu vikum til að koma til móts við yfirgengilegan vanda heimila og fyrirtækja. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga: Hvenær sér ráðherrann fyrir sér að vaxtalækkunarferli geti hafist? Við leggjum mikla áherslu á að það hefjist sem fyrst því við horfum upp á að allt lausafé fyrirtækja í landinu er að þurrkast upp og staða margra heimila er óviðunandi í ljósi hárra stýrivaxta. Ég spyr ráðherrann líka að því hvenær búast megi við því að stofnefnahagsreikningur bankanna liggi fyrir. Það verður að gerast sem allra fyrst því bankarnir munu ekki verða starfhæfir fyrr en það liggur fyrir. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hver hennar skoðun sé á því að erlendir kröfuhafar eignist hlut í ríkisbönkunum. Við framsóknarmenn teljum mikilvægt að þeir komi að eignarhaldi á bönkunum því það mundi vafalaust opna nýjar lánalínur gagnvart útlöndum og auka á trúverðugleika íslensks efnahagslífs og veitir svo sannarlega ekki af. Ég spyr ráðherrann hver skoðun hennar er á því að semja við eigendur jöklabréfanna um hvort og hvernig þeir fara með þá fjármuni úr landi. Niðurstaða slíkra viðræðna er ein af grunnforsendum þess að við getum aflétt gjaldeyrishöftum hér á landi, sem færðu íslenskt efnahagslíf í einu vetfangi áratugi aftur í tímann. Við höfum líka hreyft við þeirri hugmynd að lífeyrissjóðir megi eiga viðskipti með gjaldeyri og að sérstökum uppboðsmarkaði með gjaldeyri verði komið á fót þannig að lífeyrissjóðirnir geti komið með fjármagn sitt inn í landið á hagstæðum kjörum. Mikilvægt er að lífeyrissjóðirnir geti komið að uppbyggingu atvinnulífsins og ekki veitir af því að atvinnulífið fái þá innspýtingu sem það þarf á að halda. Þess vegna teljum við mikilvægt að þessum uppboðsmarkaði verði komið á fót þannig að erlendir aðilar sem eiga fjármuni hér á landi getið farið með þá út úr landinu en aftur á móti geti lífeyrissjóðirnir komið með fjármuni sína inn í landið á hagstæðum kjörum. Það er mjög mikilvægt, hæstv. forseti, að við fáum svör við þessari spurningu. Ég vil líka inna fjármálaráðherra, af því að hann er viðstaddur þessa umræðu, sérstaklega eftir því hvernig hann sjái stöðu sparisjóðanna í landinu til framtíðar. Er unnið markvisst að því í ráðuneyti hans að styrkja stöðu sparisjóðanna og þá ekki hvað síst stöðu sparisjóða á landsbyggðinni? Því miður er framtíð sparisjóðanna nokkuð óljós en miðað við málflutning hæstv. ráðherra á undangengnum vikum og árum eru skoðanir hans mjög skýrar í því að við eigum að varðveita sparisjóðaformið. Því er mikilvægt að menn vinni að því og styrki sparisjóðakerfið í landinu. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin þarf síðast en ekki síst að móta sér stefnu um það hvernig við viljum sjá uppbyggingu íslensks atvinnulífs í framtíðinni. Ríkisstjórnin þarf jafnframt að senda bönkunum sem eru í ríkiseigu skýr skilaboð. Ríkisbankarnir eiga orðið bílasölur og verktakafyrirtæki og miðað við þær fréttir og spár sem við heyrum er áætlað að um 3.500 fyrirtæki fari í þrot á næsta ári, á næstu 12 mánuðum. Við hljótum að spyrja okkur að því: Á ríkið að eiga þessi 3.500 fyrirtæki eða ætla menn að koma til móts við raunverulega þörf atvinnulífsins og afskrifa hluta af þeim lánum sem hafa hækkað svo gríðarlega í ljósi gengishruns krónunnar og þar af leiðandi mikillar verðbólgu? Ætlar ríkisstjórnin sér að eignast öll þessi fyrirtæki, að ríkisbankarnir eigi þau, eða er hún á því að þau eigi að vera einkarekin áfram? Ég vara mjög við því að feta í fótspor Sovétríkjanna sálugu þannig að allt verði ríkisins hér. Að mínu viti má það ekki verða hið nýja Ísland, þannig að gott væri að heyra hæstv. fjármálaráðherra lýsa því hvernig við horfum á framtíðareignarhald á íslensku atvinnulífi. Á íslenskt atvinnulíf að vera jafnvel 70–80% í eigu ríkisins? Það er eðlilegt að spurt sé. Við þessu þurfum við að fá svör. Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn teljum að í því sérstaka ástandi sem nú ríkir hér á landi þurfi að ráðast í róttækar aðgerðir, ekki einhverjar smáskammtalækningar eða frestun á vandanum. Ef við frestum vandanum fram á haustið getum við horfst í augu við ómögulega stöðu, ástand sem getur leitt til algers glundroða í íslensku samfélagi, kerfishruns. Við verðum að afstýra því. Forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar tala mikið um hversu dýrar efnahagstillögur Framsóknarflokksins eru. En við skulum nálgast málið frá öðru sjónarhorni. Hver er ávinningurinn af því fyrir íslenskt samfélag og íslenskan almenning að forðast mögulegt kerfishrun? Hverjir verða í góðum málum á Íslandi ef við horfum upp á íslenskt efnahags- og atvinnulíf hrynja? Það eru mjög alvarleg tíðindi sem við heyrum úr íslensku atvinnulífi og ég finn fyrir því þótt ekki séu lengur mótmælafundir á Austurvelli að fólk krefst svara. Fólk krefst framtíðarsýnar og stjórnmálamanna sem þora að ráðast í róttækar kerfisbreytingar og róttækar aðgerðir til að við getum byggt upp nýtt Ísland. Við framsóknarmenn sögðum, þegar við lofuðum ríkisstjórninni að verja hana vantrausti gegn ákveðnum tillögum, að við mundum styðja öll góð mál og við tilkynntum líka að við mundum leggja fram tillögur okkar og vonuðumst til þess að ríkisstjórnin mundi horfa til þeirra. Við þurfum að koma okkur upp úr því hjólfari sem við höfum verið í undanfarin ár, að ef andstæðingurinn kemur fram með einhverjar tillögur ákveði menn fyrir fram að þær séu vonlausar. Við höfum ekki efni á því. Við þurfum að spila í sama liðinu. Við þurfum að skoða allar tillögur gaumgæfilega og ég endurtek enn og aftur í mikilli hreinskilni við hæstv. forsætisráðherra að okkur misbuðu þær móttökur sem efnahagstillögur Framsóknarflokksins fengu á blaðamannafundi ríkisstjórnarinnar vegna þess að þær eru lagðar fram til að afstýra mögulegu kerfishruni hér á landi, ekki til þess að slá pólitískar keilur en ég hvet hæstv. ríkisstjórn til samstöðu á erfiðum tímum, sama hvort við ræðum málefni fyrirtækja eða heimila því við hljótum öll að hafa sama markmið að skapa betra Ísland, en okkur getur greint á um leiðir að því marki.

Virðulegi forseti. Ég hef mál mitt á því að fjalla um atburði morgunsins. Eins og hv. þingmenn hafa heyrt um greip Fjármálaeftirlitið í morgun inn í rekstur Straums–Burðaráss fjárfestingarbanka og eftirlitið hefur skipað skilanefnd sem tekur við öllum heimildum stjórnar bankans. Það er gert í kjölfar þess að fram hafði komið í samskiptum Straums – Burðaráss við Fjármálaeftirlitið og Seðlabankann að Straumur hefði ekki handbært fé til að standa skil á skuldbindingum sínum. Jafnframt lá fyrir að breska fjármálaeftirlitið mundi afturkalla starfsleyfi Straums í Bretlandi, yrði ekki við lausafjárskortinum brugðist fyrir opnun í dag. Þá hafði komið fram að það væri mat stjórnenda Straums að ekki væri raunhæfur kostur að afla þess fjár sem nauðsynlegt væri til að tryggja áframhaldandi starfsemi. Vegna þessarar alvarlegu stöðu taldi Fjármálaeftirlitið nauðsynlegt að grípa til framangreindra aðgerða til að lágmarka skaðann fyrir íslenskt fjármálakerfi. Eins og ríkisstjórnin hefur lýst yfir eru innstæður í innlendum viðskiptabönkum, sparisjóðum og útibúum þeirra hér á landi tryggðar að fullu. Það á við um innstæður í Straumi – Burðarási ekki síður en öðrum fjármálastofnunum. Fall Straums – Burðaráss fjárfestingarbanka er vissulega áfall, ekki síst fyrir starfsfólk bankans, hluthafa og lánardrottna. Mikilvægt er þó að hafa í huga að áhrif þess á íslenskt efnahagslíf er hverfandi borið saman við fall stóru bankanna í október síðastliðnum. Straumur – Burðarás var, eins og menn þekkja, fjárfestingarbanki en ekki hefðbundinn viðskiptabanki sem þjónaði einstaklingum. Hins vegar er hugur minn vissulega hjá starfsfólki Straums og fjölskyldna þeirra sem sjá nú hugsanlega fram á að missa störf sín. Hæstv. forseti. Því miður dróst endurreisn bankakerfisins úr hófi í tíð fyrri ríkisstjórnar. Undanfarna daga og vikur hefur nýrri ríkisstjórn tekist að stíga afar mikilvægt skref til þess að endurbyggja fjármálakerfi landsins og koma til móts við verst settu heimilin og fyrirtækin í landinu. En frekari aðgerða má vænta á næstu dögum og vikum. Endurheimt trúverðugleika Seðlabankans er grundvallarskref í enduruppbyggingu fjármálahagkerfis landsins. Peningastefnunefnd sem skipuð er fimm mjög frambærilegum hagfræðingum mun nú taka allar ákvarðanir um beitingu stjórntækja bankans. Þegar hafa borist jákvæð viðbrögð erlendra fjárfesta vegna breytinga sem gerðar hafa verið á yfirstjórn Seðlabankans og með skipun peningastefnunefndar. Markaðurinn hefur lýst yfir mikilli ánægju með þessar breytingar. Lokaskrefið í þessu mikilvæga endurreisnarferli verður síðan tekið í vor þegar nýr seðlabankastjóri og aðstoðarseðlabankastjóri verða skipaðir en störfin voru auglýst um helgina. Í þær stöður verður skipað að afloknum kosningum. Aukinn trúverðugleiki Seðlabankans ætti að auka enn frekar stöðugleika krónunnar og verðlags. Fljótlega ættu því að skapast aðstæður fyrir peningastefnunefndina að stíga fyrstu skrefin í átt til vaxtalækkunar. Hæstv. forseti. Öflugt bankakerfi er forsenda hagvaxtar í nútímahagkerfi. Við gerum ráð fyrir að bankarnir verði endurfjármagnaðir í lok næsta mánaðar og geti snúið sér að fullum krafti að enduruppbyggingu íslensks efnahagslífs á grundvelli stöðugs gengis og verðlags með hagsmuni heimila og fyrirtækja í landinu að leiðarljósi. Taka verður sérstaklega á málum þeirra heimila og fyrirtækja sem verst standa. Óvarlegt er hins vegar að grípa til almennra og mjög kostnaðarsamra aðgerða sem ekki beinast sérstaklega að þeim sem verst eru staddir. Þegar hafa verið unnin á vettvangi ríkisstjórnarinnar frumvörp eins og um tímabundna greiðsluaðlögun og flutt hefur verið frumvarp um frestun nauðungarsölu. Þá hefur ríkisstjórnin jafnframt lagt fram frumvarp um heimild til útgreiðslu séreignarsparnaðar. Um 22.000 manns hafa þegar nýtt sér greiðslujöfnun verðtryggðra fasteignaveðlána og þúsundir til viðbótar frystingu myntkörfulána. Allt eru þetta ný úrræði sem stjórnvöld og Alþingi hafa komið á í kjölfar bankahrunsins. Starfshópur á vegum Seðlabanka Íslands sem metið hefur áhrif fjármálakreppunnar á efnahag heimila og fyrirtækja hér á landi skila mér væntanlega niðurstöðu í þessari viku. Þá mun liggja fyrir í fyrsta sinn hér á landi heildaryfirlit þar sem skuldir og eignir heimilanna í landinu hafa verið kortlagðar með mjög vönduðum hætti. Þær munu leggja grunn að frekari aðgerðum. Mesti skiptir þó að við komum atvinnulífinu aftur í gang og náum tökum á verðbólgunni og að krónan haldist stöðug. Nú í byrjun mars er atvinnuleysið hér á landi um 8% og rúmlega 16.000 manns er á atvinnuleysisskrá. Ríkisstjórnin kynnti tillögur í atvinnumálum fyrir helgi sem ætti að skapa um 6.000 ársverk. Þar af munu verða til um 2.000 störf í orkufrekum iðnaði, svo að fátt eitt sé nefnt. Úrlausn þeirra fyrirtækja sem nú eru í vanda skiptir stofnun eignasýslufélags eða eignasölufélags miklu. Þetta er tímabundin ráðstöfun en gert er ráð fyrir að slíkt félag taki að sér fyrirtæki sem eru sérstaklega mikilvæg í þjóðhagslegu tilliti og byggi undir þau traustar stoðir. Gert er ráð fyrir að samningum ljúki um miðjan maí með greiðslu til gömlu bankanna. Í kjölfar þess verður gengið til endurskipulagningar fjármálakerfisins í ljósi þarfa íslensks atvinnulífs. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson lagði fram fyrirspurn um hvort erlendir kröfuhafar geti eignast hlut í ríkisbönkunum. Svarið við því er að það er yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að eignarhald erlendra lánardrottna komi fullkomlega til greina. Það var eitt af þeim málum sem síðasta ríkisstjórn samþykkti og hefur í engu breyst. Í tíð síðustu ríkisstjórnar gerðist hins vegar afar lítið í málinu en nú höfum við samþykkt stefnumörkun nefndarinnar sem vinnur að endurreisn fjármálakerfisins og m.a. tillögur hennar um að ráða ráðgjafarfyrirtækið Hawkpoint til að semja við umrædda lánardrottna. Eitt af því sem kemur til álita í þeim viðræðum sem Hawkpoint aðstoðar okkur nú við er eignarhald umræddra lánardrottna. Samningar við lánveitendur vegna Icesave og styrkingar gjaldeyrisforðans hafa nú verið settar í formlegan farveg eftir að hafa verið ómarkvissir og dregist um of. Viðræður vegna Icesave hefjast í Reykjavík síðar í mánuðinum og viðræðum við Norðurlandaþjóðirnar um lánveitingar þeirra var fram haldið hér á landi á föstudaginn. Stefnt er að niðurstöðu í þeim innan skamms. Málin eru nú loks komin í þann farveg að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur lýst ánægju með hvernig á þeim hefur verið tekið. Þrátt fyrir að best sé að losa um gjaldeyrishöftin sem allra fyrst hafa aðstæður enn ekki skapast til þess að slíkt sé mögulegt. Áður en hægt verður að losa um þau og aflétta þeim verður að draga verulega úr þeirri óvissu sem einkennir íslenskt efnahagslíf. Skýrari sýn verður að liggja fyrir um skuldastöðu þjóðarbúsins. Ljúka verður við endurfjármögnun bankanna og samninga við erlenda lánveitendur og setja ríkissjóði skýr markmið til næstu ára. Án haftanna gæti krónan fallið hratt, að minnsta kosti til skemmri tíma með slæmum afleiðingum fyrir skuldsett fyrirtæki og heimili, og án haftanna væri erfiðara að lækka vexti. Mikilvægt er að hafa í huga að gengi krónunnar hefur styrkst verulega frá áramótum eða um 15% og er gengið nú svipað og það var fyrir hrunið í haust. Enn er þó óvissa í efnahagslífinu við þær aðstæður og er ekki ráðlegt að losa um gjaldeyrishöftin. Umtalsverður afgangur af vöruskiptum í síðasta mánuði hjálpar hins vegar verulega til. Eftir að tilkynnt var um 6 milljarða kr. afgang í febrúar er heildarafgangur síðastliðinna sex mánaða nú yfir 50 milljarðar kr. Búast má við enn meiri afgangi á næstu mánuðum. Sýnir þessi þróun vel sveigjanleika íslensks hagkerfis og getu Íslendinga til þess að bregðast hratt við breyttum aðstæðum. Það er eiginleiki sem mun hjálpa þjóðinni mikið í því uppbyggingarstarfi sem fram undan er. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur, eins og ég hef hér greint frá, komið mjög mörgu til leiðar á þeim fáu vikum sem hún hefur starfað. Mörg þeirra verkefna munu bera ávöxt strax í vor. Verðbólgan fer lækkandi. Hún var 17,6% í febrúar, prósentustigi lægri en mánuði áður. Búast má við hratt lækkandi verðbólgu næstu mánuði. Krónan hefur styrkst um rúm 15% frá áramótum. Afgangur af vöruskiptum hefur verið verulegur og aðeins hefur hægt á aukningu atvinnuleysis. Skýr stefna ríkisstjórnarinnar og aðgerðir hennar munu endurreisa traust á íslenska efnahagslífinu. Þar þurfa þó allir að leggjast á eitt líkt og aðilar vinnumarkaðarins gerðu með skynsamlegri niðurstöðu í kjaramálum fyrr í mánuðinum. Við höfum átt tvo góða fundi með aðilum vinnumarkaðarins þar sem við höfum fjallað um stöðuna og horfur í efnahagsmálum og hvernig á málum verður tekið í framhaldinu. Ég vil að lokum segja, virðulegi forseti, að sterk stjórn efnahagsmála ríkisstjórnarinnar og ábyrg afstaða aðila vinnumarkaðarins gefa einnig nýrri yfirstjórn og peningastefnunefnd Seðlabankans aukið svigrúm til þess að lækka vexti sem verður vonandi fljótlega. Ísland hefur, eins og önnur Norðurlönd, verið þekkt fyrir sveigjanleika og öflugt atvinnulíf samhliða velferðarkerfi sem margir hafa litið til með aðdáun. Nú verðum við að nýta okkur þá kosti og snúa vörn í sókn. Með sameiginlegu átaki getum við komist hratt og örugglega upp úr þessum djúpa öldudal og hafið enduruppbyggingu íslensks samfélags undir formerkjum jöfnuðar og réttlætis. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson beindi fleiri spurningum til mín. Ég hygg að ég hafi komið inn á nokkrar þeirra í framsögu minni en ég mun svara þeim sem eftir standa, sem ég held að séu tvær, í síðari ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að hefja umræðu um endurreisn efnahagslífsins vegna þess að við vitum öll sem erum hér inni að það er brýnasta verkefni okkar allra, að koma efnahagsmálunum aftur í gang. Kreppan í efnahagslífinu kemur við okkur öll, bæði heimilin í landinu og atvinnustarfsemina. Það er gríðarlega mikilvægt að haldið verði þannig á spilunum í endurreisninni að ríkissjóður taki ekki á sig of mikla áhættu vegna t.d. endurreisnar bankanna sem er svo mikilvæg. Ég bið menn að hafa hugfast að við eigum hér við fjármálakrísu. Það er bankakrísa. Það voru bankarnir sem gáfu sig. Það voru bankarnir sem tóku of mikla áhættu, sýndu glannaskap og stóðust ekki erfiðar aðstæður á fjármagnsmörkuðum erlendis. Atvinnustarfsemin í landinu brást ekki og fyrirtækin í landinu fóru ekki fram úr sér. Þau hafa hins vegar þurft að glíma við hátt vaxtastig og það hafa verið á ýmsan hátt erfiðar ytri aðstæður. Þess vegna er alveg sérstaklega brýnt að stjórnvöld komi kröftuglega til móts við atvinnulífið, taki í höndina á þeim sem þar eru að starfa og aðstoði þau við að komast yfir erfiðasta hjallann.  Segja má að fólkið í atvinnulífinu hafi unnið kraftaverk úti um allt land. Fólkið í fyrirtækjunum og stjórnendur þeirra glíma við óhemju erfiðar aðstæður og hafa reyndar gert um allt of langa hríð, við hátt vaxtastig, minnkandi umsvif í efnahagslífinu, vaxandi atvinnuleysi og samdrátt í tekjum. Allt veldur þetta fyrirtækjunum í landinu miklum búsifjum og við höfum ríkar skyldur til þess að koma til móts við þennan vanda. Sama gildir með stöðu heimilanna. Þar hefur margt verið vel gert en það þarf að gera meira. Ég vil taka undir áhyggjur hv. frummælanda í dag, við höfum ekki klárað umræðuna um hvernig leysa á út alla þessa miklu afskriftarþörf sem er í nýja bankakerfinu. Það hlýtur auðvitað að valda okkur öllum gríðarlega miklum áhyggjum að lagt er upp með að hið nýja bankakerfi, bankakerfi nýju bankanna, Nýja Landsbankans, Nýja Kaupþings og Nýja Glitnis, hefur lánasafn sem er það lélegasta sem menn hafa séð síðan í kreppunni miklu. Rætt er um að afskriftarþörfin af lánasafni nýju bankanna sé slík að menn hafa ekki séð annað eins í fjármálakrísum annarra landa í seinni tíð. Þess vegna vil ég taka undir með hv. frummælanda um að við þurfum að ræða nánar um hvernig leysa á út allar þessar afskriftir. Ætla menn að fara í veðköll og nauðungarsölur á öllum þeim fyrirtækjum og heimilum sem rata í vanda? Ég fagna því sérstaklega sem fram kom í máli hæstv. forsætisráðherra að nú standi til að kortleggja nákvæmlega skuldastöðu heimilanna og stöðu þeirra. Það var orðið tímabært. Það er tímabært að við sem ræðum nánast á hverjum degi um aðgerðir til aðstoðar heimilunum í landinu höfum í það minnsta gögnin og upplýsingarnar til þess að taka ákvarðanir sem skipta máli. Það er í sjálfu sér alveg ótrúlegt að við skulum hafa látið veturinn líða fram á vor - það er kominn marsmánuður og við eigum von á því innan einhverra daga að fá heildaryfirsýn yfir stöðu heimilanna. Við höfum rætt í öllum þingflokkum um hugmyndir sem varða aðstoð við heimilin án þess að hafa þessar mikilvægu upplýsingar í höndunum. Á sama hátt er alveg fráleitt að það sé liðinn þetta langur tími. Ég tók eftir því að hæstv. forsætisráðherra vildi kenna fyrri ríkisstjórn um þann vanda en hún sat einmitt í þeirri ríkisstjórn og situr nú sem forsætisráðherra í þeirri nýju. Það er fráleitt að við ræðum hér um aðstoð við fyrirtækin og endurreisn bankakerfisins án þess að upplýsingar um heildarstöðuna liggi fyrir vegna þess að ég veit að upplýsingar um þetta liggja fyrir í ríkisstjórninni frá ráðgjöfum hennar. Hvernig lítur lánasafnið í nýju ríkisbönkunum út, þó ekki nema gróðamyndin? Það er sú dökka mynd sem ég er að tala um. Það er hún sem veldur mér áhyggjum og við þurfum að fara að ræða miklu markvissari og afdrifaríkari ákvarðanir til þess að koma til móts við þarfir atvinnulífsins þegar greitt verður úr þeim vanda. Ég lýsi yfir efasemdum um að við séum að gera rétt með því að taka yfir svo mörg vandamálalán í hinu nýja bankakerfi, í nýju ríkisbönkunum. Mig grunar að það gæti verið mun skynsamlegra að skilja eftir hluta af vandanum í gamla bankakerfinu og leyfa kröfuhöfunum þar og þeim sem þar eiga hlut að máli að eiga við það. Ástæðan er einföld: Hvers vegna ættum við að setja ríkið í áhættu við að fjármagna bankakerfi með jafnlélegt lánasafn og rætt er um að nýja bankakerfið verði á Íslandi? Þetta er hlutafé. Þetta er áhættufjárfesting fyrir ríkið. 5% vanmat eða 5% ofmat á eignum nýja bankakerfisins getur valdið jafnvel hundruða milljarða tjóni fyrir ríkissjóð. Það er á þeim forsendum sem við þurfum að nálgast þetta verkefni. Ég hvet ríkisstjórnina til allra góðra verka en lýsi yfir vonbrigðum með að nú þegar við hefjum endurreisnina skuli berast fréttir af hugmyndum um skattahækkanir frá fjármálaráðuneytinu og eins hvað varðar það hik sem er á ríkisstjórninni þegar rætt er um gjaldeyrisskapandi 

Herra forseti. Ég tek undir það með síðasta ræðumanni að það er mikilvægt að menn hafi í huga að skuldsetja ekki ríkissjóð og binda honum ekki frekari byrðar en óumflýjanlegt er út af þessu bankahruni. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að þetta er í grunninn banka- eða fjármálakreppa og fyrirtækin almennt voru ekki stórir gerendur í henni. Það breytir ekki hinu að fyrirtækin eru stórkostlega löskuð og hafa orðið fyrir gríðarlegu tjóni af þessu hinu sama bankahruni. Auðvitað spiluðu þar ýmsir með, fóru kannski óvarlega sem þátttakendur í veislunni og sitja núna sviðnir eftir. Það á líka við um fjölmarga atvinnurekendur og fjárfesta úr fjármálaheiminum. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er bagalegt að hafa ekki greinarbetri gögn um t.d. heildarskuldastöðu heimilanna en núna loksins eru að verða til og fæðast. Seðlabankinn tók að sér það verk af því að öðrum var ekki til að dreifa. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins mættu þá kannski velta því fyrir sér einu sinni í viðbót hvort það hafi verið rétt að slátra Þjóðhagsstofnun á sínum tíma. Ég held að það sé heldur ekki einföld lausn á þessu vandamáli að skilja meira eftir í gömlu bönkunum af lélegum lánasöfnum sem hér voru rædd. Jú, vissulega, en við skulum þá ekki gleyma að á bak við þau lánasöfn og í húfi eru í sumum tilvikum alger undirstöðu- og lykilfyrirtæki í íslensku atvinnulífi. Hvorum megin hryggjar viljum við að þau lendi, í nýju bönkunum og í atvinnulífi framtíðarinnar eða í klónum á kröfuhöfum gömlu bankanna? Málin eru ekki alltaf svona einföld. Því miður liggur enn ekki fyrir til fulls, virðulegi forseti, hversu stór reikningurinn verður af efnahagshruninu, af óráðsíu og óstjórn undangenginna ára, þar á meðal af tæplega 18 ára vakt Sjálfstæðisflokksins, en myndin er að skýrast. Mesta áhyggjuefnið fyrir Ísland núna er að fyrir utan okkar eigin vanda dýpkar nú hin alþjóðlega efnahagskreppa. Það kemur illa við þá máttarstoð okkar sem verður að vera okkar tæki út úr erfiðleikunum, útflutningurinn, þ.e. atvinnulífið og alveg sérstaklega útflutningurinn. Við þurfum á því að halda að hafa hér öfluga útflutningsstarfsemi næstu árin, reka þjóðarbúið með myndarlegum afgangi í viðskiptum við útlönd. Öðruvísi ráðum við aldrei við skuldirnar sem þessi ósköp eru því miður að hlaða á herðar okkar. Og það vinnur gegn okkur, eins og glöggt sést t.d. í sjávarútveginum þessar vikurnar, að efnahagsástandið í umheiminum og okkar helstu markaðssvæðum er að hríðversna og það þyngir fyrir fæti með sölu afurða, birtist í verðfalli, birgðasöfnun o.s.frv. Það jákvæða á sinn hátt er þó það að við erum stóriðja í matvælaframleiðslu og sú vara hefur betur og lengur aðgengi að markaðnum en margt annað sem hrynur algerlega núna. Ef Ísland ætti að byggja á útflutningi bíla væru tölurnar ekki björgulegar, hjá helstu framleiðendum þar er 50% samdráttur eða meira. Glíman við atvinnuleysið er algjört undirstöðuatriði og þess vegna skipta miklu máli aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að örva atvinnulífið og reyna að lífga vinnumarkaðinn með vorinu eða sumrinu. Það skiptir máli að fá þátttöku í þeim aðgerðum frá einkaaðilum, fyrirtækjum, stofnunum og félagasamtökum þannig að menn nýti sér öll þau færi sem til eru til að skapa störf og auka verðmæti. Lækkun verðbólgu er jákvæðar fréttir og forsendur vaxtalækkunar eru núna allar til staðar. Það er enginn og jafnvel minni en enginn undirliggjandi verðbólguþrýstingur og með samhliða styrkingu á gengi krónunnar eru allar forsendur orðnar til fyrir því að vextir fari að lækka, og það umtalsvert á öðrum ársfjórðungi þessa árs. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er hér og er um það bil að ljúka úttekt sinni, mun gera það í þessari viku. Í tengslum við það hafa farið fram rækilegar viðræður um stöðu mála þar sem menn bera saman stöðuna nú og það mat sem fram fór í október/nóvember. Þar er sumt jákvæðara, eins og hagstæðari verðbólgutölur, styrking á gengi krónunnar og jákvæðar forsendur fyrir vaxtalækkun. Annað er því miður neikvæðara en menn reiknuðu með í nóvember. Þar má taka að heildarskuldsetning þjóðarbúsins virðist heldur meiri, fyrst og fremst og nánast eingöngu vegna meiri skulda einkaaðila. Áætlanir hvað varða ríkissjóð og skuldastöðu hans standast fyllilega það sem gert var ráð fyrir í október/nóvember en skuldirnar hjá einkaaðilum eru meiri. Tekjufall og samdráttur í þjóðarbúskapnum er núna áætlað heldur meira en þá var gert og atvinnuleysi er meira en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerði ráð fyrir í sínum spám í nóvember en algerlega í takt við það sem íslenskir aðilar spáðu þá og gera enn, þ.e. að það nálgist 10% á þessu ári. Það eru miklir erfiðleikar og auðvitað verða áfram einhver áföll. Því miður er ekki allt búið enn eins og morgunninn varð okkur til vitnis um þegar enn eitt áfallið reið yfir, stór fjárfestingarbanki komst í þrot og var yfirtekinn. Ég er engu að síður bjartsýnn á að nú sjái senn fyrir endann á slíkum hlutum og að endurskipulagning bankakerfisins muni standast samkvæmt þeim tímaáætlunum sem nú er unnið eftir, að því ljúki í síðari hluta þessa mánaðar og fyrir miðjan næsta mánuð. Það tekur til sparisjóða og annarra sjálfstætt starfandi fjármálafyrirtækja einnig. Ég trúi því og treysti að fyrir miðjan apríl verðum við nokkurn veginn með fast land undir fótum í þessum efnum og þar með svara ég líka spurningu hv. málshefjanda um sparisjóðina. Að sjálfsögðu verður allt gert sem hægt er til þess að treysta undirstöður sparisjóðakerfisins og hafa það sem eina af máttarstoðum bankaþjónustu okkar í landinu. Varðandi eignarhald í atvinnulífinu eru engin markmið um það að færa meira af því til hins opinbera en óumflýjanlegt er og þá tímabundið vegna þeirra ástæðna einfaldlega að ríkið fær þær í hendur, annaðhvort í bönkum sínum eða með öðrum hætti. Markmiðið er þá að sjálfsögðu að koma því aftur út í lífið og að því verður unnið hörðum höndum. Ég trúi því, forseti, 

Hæstv. forseti. Það sem skiptir okkur öllu máli nú við þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu er að reyna að halda uppi atvinnunni, auka atvinnustigið en missa það ekki niður. Það skiptir öllu máli að reyna að auka tekjur þjóðfélagsins. Það er einfaldlega þannig að við þurfum að gera ráðstafanir strax. Það sem við þurfum að gera er að keyra niður stýrivexti eins fljótt og mögulegt er. Ég held að við ættum að setja stefnuna á það að taka ákvörðun um að reyna að lækka stýrivextina í einu stökki niður í 8%, lækka þá um 10% og gefa þannig jákvæð merki um það sem má verða til þess að auka hér afkomu atvinnulífsins og tryggja atvinnu fólksins. Við eigum mjög mikið undir því að okkur takist að snúa þróuninni við, styrkja atvinnulífið og efla atvinnustarfsemi. Við eigum líka mjög mikið undir því, hæstv. forseti, að koma í veg fyrir að fólk missi eignir sínar. Þar þarf að koma með tillögur. Ég sé ekki annað, hæstv. forseti, en að staðan sé víðast sú að við munum þurfa að fara í að skera niður skuldir fólks varðandi húsnæði. Eignabruni á sér stað í þjóðfélaginu. Eignir fólks lækka í verði á sama tíma og skuldirnar keyrast upp með vaxtaokri og verðtryggingu. Á þessu verður að taka, hæstv. forseti. Á þessi atriði þurfum við sérstaklega að horfa, að vinna gegn atvinnuleysinu og þess vegna að afskrifa eitthvað af skuldum heimilanna. Við stöndum frammi fyrir því, hvernig svo sem menn horfa á málin, að skuldir fólks vegna húsnæðis muni afskrifast. Ef það verður ekki gert með aðgerðum ríkisvaldsins og Alþingis mun það enda með því að Íbúðalánasjóður, lífeyrissjóðir og bankar munu eignast mikið af húsnæðinu í landinu. Og hverju standa menn þá frammi fyrir? Lækkandi eignaverði. Og halda menn að þeir selji eignirnar sem þeir eru búnir að taka af fólkinu á því verði sem þeir taka þær inn? Nei, það gerist ekki eins og þróunin er. Þess vegna held ég að menn komist ekki hjá því að horfa á þetta bara ískalt eins og það liggur fyrir og það þýðir að það þarf að horfa til þess að skera niður ákveðnar skuldir fólks. Það er einnig sú staða sem við stöndum virkilega frammi fyrir varðandi sum fyrirtækin í landinu. Við eigum auðvitað sérstaklega að horfa til þess hvar við getum aukið útflutningstekjurnar. Við höfum bent á það í Frjálslynda flokknum að það er hægt. Það getur vel verið að sumir kalli það að taka einhverja áhættu á lífríki sjávar að nýta þar meira auðlindirnar en gert hefur verið en það er hægt og ég minni á það, hæstv. forseti, að við gerðum það 1968–1970 þegar síldin hvarf. Þá opnuðum við hólf allt í kringum landið og settum allan flotann í verkefni þótt það væru ekki síldarverkefni. Menn brugðust við með því að reyna að halda uppi atvinnunni. Það er það sem við verðum að gera eins og nú horfir. Það er auðvitað hörmulegt að einn bankinn enn skyldi hafa farið á höfuðið. Hins vegar er þar ekki um beinan viðskiptabanka að ræða þótt hann hafi vissulega starfað í viðskiptalífinu og skipti verulega miklu máli. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að okkur takist að halda sparisjóðakerfinu. Okkur hefur tekist það hingað til og ég treysti því að ríkisstjórnin rói að því öllum árum að koma í veg fyrir að sparisjóðirnir falli, verði gjaldþrota. Ég er hins vegar viss um að við þurfum að semja við marga okkar erlendu lánardrottna. Ég held að ekki verði undan því vikist að semja við einhverja lánardrottna og að þeir eignist m.a. hlut í nýju bönkunum. Ég held að við eigum ekki aðra leið í mörgum tilfellum. Það er ekki þar með sagt að það sé neitt slæmt að fá erlent fjármagn inn í íslenskt bankakerfi. Ég er ekki á því að það þurfi að vera slæmt ef það er gert með réttum hætti og að þeir sem hafa verið lánveitendur okkar á undanförnum árum eigi sameiginlega hagsmuni í því með okkur Íslendingum að hér gangi hlutirnir betur en þeir hafa gert undanfarna mánuði, að okkur takist að rétta okkur af. Það væri æskilegt að þeir sem hafa verið lánveitendur okkar sæju í því hag að standa með okkur í þrengingum okkar. Ég vara hins vegar við því, hæstv. forseti, að ganga til þeirra samninga sem menn eru að tala um varðandi Icesave-reikningana. Þar horfum við á miklar skuldir og ef við eigum að taka þær á þeim viðskiptakjörum sem maður hefur heyrt að væru í boði erum við að tala um tugi milljarða króna í nýjar vaxtaálögur á ríkissjóð. Við megum ekki gleyma því að tekjur ríkissjóðs drógust saman á síðasta ári og það stefnir í að þær dragist saman á þessu ári. 
             Það er nóg af varúðarmerkjum, það þarf að sigla þessa leið og hún er skerjaleið, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Lærdómurinn af feigðarför fjármálakerfisins á að vera mönnum sá að fara varlega af stað á ný. Það er ekki það eftirsóknarverðasta í þessum heimi að lokinni slíkri reynslu að innleiða á nýjan leik algjört frelsi þeirra sem starfa í þessari atvinnugrein. Þvert á móti eigum við að leitast við að setja þessari atvinnustarfsemi skynsamlegar reglur og takmarkanir sem lúta að því að treysta hagsmuni þjóðarinnar og koma í veg fyrir að sú staða geti aftur komið upp sem nú er upp komin. Íslensku bankarnir fóru þannig að ráði sínu að erlendir kröfuhafar eiga hér inni þúsundir milljarða króna sem er ólíklegt að þeir fái greitt nokkurn tíma upp í. Við þurfum að setja niður deilur við erlenda kröfuhafa um uppgjör á þessum skuldum. Þetta eru í raun þrotabú sem eru hér starfandi og ríkissjóður hefur yfirtekið og það þarf og er kannski það mikilvægasta að ljúka uppgjöri á þeim búum þannig að hinir erlendu kröfuhafar verði sáttir við niðurstöðuna þó svo að þeir fái ekki nema lítið brot greitt upp í sínar kröfur. Við erum það háð umheiminum, íslenskt þjóðfélag, við erum það háð viðskiptum við útlönd að við getum ekki rekið hér nútímaþjóðfélag í deilum við erlendar viðskiptaþjóðir okkar. Við þurfum að komast frá því máli fyrr en seinna með samkomulagi sem við getum ráðið við og getum staðið að. Í öðru lagi þurfum við að koma atvinnufyrirtækjum landsins á réttan kjöl á nýjan leik því að atvinnuleysið og tekjuleysið sem leiðir af því er það versta sem ríkissjóður stendur frammi fyrir um þessar mundir. Því fyrr sem við komum atvinnulífinu í gang því betra. Til þess þarf talsvert mikið fé og uppi hafa verið hugmyndir um að lífeyrissjóðirnir m.a. leggi til töluvert af fjármunum til að endurfjármagna íslenskt atvinnulíf. Bæta þarf rekstrarskilyrði atvinnureksturs frá því sem nú er. Vextir eru gríðarlega háir en það helgast af því að verðbólgan hefur verið há. Það verður að lækka vexti en við vitum að það verður að gerast í takt við lækkun verðbólgu. Hver dagur er dýrmætur í þeim efnum og það er eitt brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar að sjá til þess að vextir lækki sem allra fyrst. Að lokum, virðulegi forseti, þarf að sjá til þess að heimili landsins sem hafa tekið á sig skuldbindingar í íbúðarhúsnæði geti ráðið við þær skuldbindingar á næstu árum og það verði gert með því að sjá svo um að greiðslubyrði lána þeirra á hverjum tíma sé í réttu hlutfalli við tekjur þeirra þannig að ef tekjurnar falla þá lækki greiðslubyrðin. 

Herra forseti. Enginn fer í grafgötur um það að ástand efnahagslífsins á Íslandi er grafalvarlegt, fyrir það þrætir enginn. Spurningin er ekki einu sinni hversu alvarlegt, það er svo alvarlegt að þjóðin rambar á barmi gjaldþrots, nú síðast með gjaldþroti Straums. Í þessari stöðu er tvennt til ráða. Við getum látið allt rúlla og dundað okkur svo við að skoða mál hvers og eins eftir því sem tími vinnst til. Verði sú leið ofan á, eins og stefnir því miður í ef mark má taka á núverandi ríkisstjórn, leiðir það til fjöldagjaldþrota fyrirtækja og einstaklinga. Það tekur einfaldlega of langan tíma að skoða mál hvers og eins til að þetta sé raunhæfur kostur og þann tíma höfum við ekki. Með því móti erum við í raun að segja fólki að það eigi einfaldlega engan séns. Kostirnir eru tveir, að fara í þrot og segja sig á kerfið eða flýja land. Hin leiðin er að grípa strax inn í til að leiðrétta stöðu einstaklinga og fyrirtækja svo að sem flestir hafi raunhæfa möguleika á að vinna sig út úr vandanum á eigin spýtur, halda þannig í vonina og sjálfsvirðinguna og trúna á íslenskt samfélag. Framsóknarmenn hafa einmitt lagt fram tillögur þess efnis. Þær tillögur ganga út á flata 20% niðurfærslu á skuldum einstaklinga og fyrirtækja. Í raun má segja að með slíkri niðurfærslu sé verið að færa stöðu lána aftur fyrir hrun. Með því móti er verið að færa stöðu lána aftur í það horf þar sem flestir lántakendur sáu fram á að geta staðið í skilum. Niðurfellingin nemur rétt rúmlega þeim verðbótum sem lagst hafa á innlend lán síðasta árið eða svo og tæplega þeim hækkunum sem hafa orðið á erlendum lánum vegna hruns krónunnar. Með þessu móti er verið að gefa einstaklingum og fyrirtækjum svigrúm til að takast á við eigin vanda á eigin forsendum. Auðvitað geta margir ekki staðið í skilum þrátt fyrir slíkar aðgerðir en mál þeirra má þá skoða á einstaklingsgrundvelli. Með þessum aðgerðum höfum við tíma til þess. Kostnaðurinn við slíkar aðgerðir verður mikill, því er ekki að neita, en með hörku í samningum við erlenda lánardrottna er ljóst að sá kostnaður þarf ekki að lenda á íslenskum skattgreiðendum nema að litlum hluta. Sá kostnaður verður í öllu falli mun minni en kostnaðurinn við að steypa íslensku þjóðinni í gjaldþrot eins og núverandi stefna gerir ráð fyrir. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn gerir ráð fyrir að skuldir íslenska þjóðarbúsins verði felldar niður að stórum hluta strax í ár. Hver er sanngirnin í að almenningur eigi að borga hærri skatta, sætta sig við atvinnuleysi, lægri laun og minni velferðarþjónustu en fái enga hlutdeild í niðurfellingu skulda? Hún er nákvæmlega engin.

Virðulegi forseti. Sú stefna sem ríkisstjórnin hefur markað um meðferð skulda atvinnulífsins er skynsamleg og rökrétt. Hún felur í sér að tekið verði málefnalega á vanda fyrirtækja og að ríkið taki virka afstöðu til þess sem eigandi ríkisbankanna hvernig taka skuli á þessum skuldamálum. Það verði ekki látið eftir tilviljanakenndum ákvörðunum hér og þar í bakherbergjum með ógagnsæjum hætti að taka á skuldamálum fyrirtækja. Leggja verður almennar línur í þessu efni og það verður að taka á málum hvers og eins fyrirtækis. Það kann að hljóma vel að gefa fyrirheit um flatar niðurfellingar á skuldum en slíkt er óraunsætt og slíkt stenst ekki það samkomulag sem við höfum gert við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Við höfum í samningum okkar við sjóðinn undirgengist það að búa til faglegt ferli til að taka á skuldamálum fyrirtækja og taka á þeim í samræmi við það sem staða hvers og eins fyrirtækis gefur tilefni til. Við höfum jafnframt í því samkomulagi sem gert hefur verið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn gengið sérstaklega út frá því að ekki verði um að ræða að ríkisvætt verði frekar það tap sem þó mun verða vegna efnahagshrunsins. Með öðrum orðum, kostnaðurinn vegna hrunsins verði ekki í meira mæli en nú er orðið felldur á almenning í landinu. Niðurfellingarleiðin felur það einmitt í sér.  
             Það er ekki svo að hægt sé að búa til peninga úr engu. Þar af leiðandi er rangt að leggja upp lausnir sem felast í því að flöt niðurfelling skulda sé valkostur við skynsamlega og agaða efnahagsstefnu í uppbyggingu eftir hrun. Við eigum að læra af reynslu nágrannalanda okkar og ganga sömu leið og þau með agaðri stefnu og skipulögðum  
            

Virðulegi forseti. Varla er hægt að hugsa sér mál sem við ættum frekar að ræða en einmitt það sem hér er til umræðu, þ.e. endurreisn atvinnulífsins og efnahagslífsins. Þess vegna urðu það þeim mun meiri vonbrigði að hlýða á hæstv. forsætisráðherra svara þeim spurningum sem fyrir hana voru lagðar áðan og innlegg hennar í þessa umræðu, því að þetta var í raun og veru mjög svipuð þula og við heyrum frásögn af vikulega á fundum hennar og hæstv. fjármálaráðherra í Þjóðmenningarhúsinu. Í raun og veru kom eiginlega ekkert nýtt fram í þessari umræðu. Með óljósum hætti var vísað inn í framtíðina hinum og þessum hugmyndum, fyrirætlunum og áformum en í raun og veru var ekkert nýtt í þessari umræðu, ekkert handfast sem gerði það að verkum að við gætum komið hér eftir þessa umræðu og sagt: Nú vitum við nákvæmlega hvar við stöndum, þessi umræða hefur skýrt það fyrir okkur. Það var ekki þannig, því miður, og það ber auðvitað að harma í þessari umræðu. Það eru ýmis mál sem við þurfum sérstaklega að ræða um. Hæstv. ráðherra kom aðeins mjög lauslega inn á það sem allir eru að vekja athygli á, þ.e. mikilvægi þess að lækka vextina í landinu. Það sjá allir að við þessar aðstæður gengur ekki að vera með 18% stýrivexti, þeir eru gjörsamlega galnir og gera í rauninni ekkert annað en að búa til gjaldþrot, tortíma störfum og hneppa almenning í fjötra skuldabasls og það er ekki á það bætandi. Ég hefði trúað því að hæstv. ráðherra mundi svara okkur því mjög afdráttarlaust hvort hægt væri að sjá mjög myndarlega vaxtalækkun strax. Samtök atvinnulífsins bentu á það fyrir mánuði síðan eða svo að vaxtalækkun við þessar aðstæður mundi skapa fljótlega sjö þúsund ný störf og það er tæplega helmingur þess atvinnuleysis sem við búum við í landinu. Fyrir rúmri viku eða þar um bil var sett á laggirnar ný nefnd, peningastefnunefnd, sem hefur sérstaklega það verkefni að fara yfir vaxtamálin. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra hvort hún og ríkisstjórnin muni ekki ganga eftir því þegar í þessari viku að sú peningastefnunefnd komi saman og segi álit sitt á því hvort ekki eigi að lækka þessa vexti tafarlaust. Það dugir ekkert að vísa þessu inn í framtíðina eins og hæstv. ráðherra gerði eða vísa til viðræðna við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Peningastefnunefndin starfar sjálfstætt, hún hlýtur að segja álit sitt á því alveg burt séð frá því hvað líður viðræðunum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þetta ástand getur ekki varað svona lengi, háir stýrivextir í bland við gjaldeyrishöft eru ástand sem getur ekki varað til lengri tíma. Við settum gjaldeyrishöftin á sínum tíma við sérstakar aðstæður til að hamla útstreymi á erlendu fé en núna eru komnar nýjar aðstæður og við verðum þess vegna að knýja á um þessi svör varðandi vextina. Við upphaf núverandi ríkisstjórnar var sagt að bankarnir fengju sérstaka flýtimeðferð, greitt yrði fyrir því að hægt yrði að leggja fram stofnefnahagsreikning til bráðabirgða til að gera bankana starfhæfari. 

Herra forseti. Það er alveg makalaust að heyra hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson tala hér eins og fortíðin sé ekki til. Ég hefði gjarnan viljað heyra hv. þingmann biðjast afsökunar sem fyrst á efnahagshruninu sem Sjálfstæðisflokkurinn ber ábyrgð á í 18 ár. 
             Staðan er svo sannarlega erfið en við eigum líka mikla möguleika. Ég tel að nú þurfum við að standa vörð um atvinnuna, við þurfum að efla útflutningsgreinarnar, við þurfum líka að efla framleiðslugreinarnar sem spara okkur gjaldeyri. Við höfum mikla möguleika í landbúnaði og matvælavinnslu, við höfum mikla möguleika í fiskvinnslu, við höfum líka mikla möguleika í smærri fyrirtækjum, í einyrkjafyrirtækjunum. Við megum ekki bara einblína á stóru og stærstu fyrirtækin. Við megum ekki bara einblína á hina stóru banka og halda að lausnin sé að bjarga þeim. Það er mikilvægt að hafa gott fjármála- og bankakerfi en stærð þess þarf líka að miðast við íslenskar aðstæður. 
             Ég horfi einmitt á raforkumálin. Hjá okkur í morgun var fulltrúi okkar vinstri grænna í stjórn Rariks, Árni Steinar Jóhannsson, og hann lýsti því hve einkavæðingin og markaðsvæðing raforkunnar í tíð Framsóknarflokksins og hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra Valgerðar Sverrisdóttur, leikur atvinnulífið núna grátt, sérstaklega úti um land.  Hæstv. fjármálaráðherra minntist á að nú væru kannski að skapast þær aðstæður að hægt væri að hefja vaxtalækkanir. Ég er alveg sammála honum í því að vaxtalækkun og það að ná niður verðbólgunni sé eitt brýnasta hagsmunamálið bæði fyrir einstaklinga, heimili og atvinnulíf í landinu og það hlýtur að vera forgangsatriði. 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að taka þessa umræðu hér á dagskrá, það þyrfti hins vegar að gefa henni lengri tíma. Í ljósi þeirrar stöðu sem uppi er í íslensku samfélagi hlýtur maður að efast um að forgangsröðun verkefna hjá minnihlutastjórninni sé rétt. Þau mál sem lúta að framtíðarfyrirkomulagi stjórnsýslunnar, sem að öllum jafnaði tæki langan tíma að ræða, eru sett framar málum sem lúta að því að bjarga fyrirtækjum og atvinnulífi landsins og heimilunum. Fyrir liggur spá Creditinfo um fjöldagjaldþrot fyrirtækja á árinu. Lykilfyrirtæki eru að komast í þrot og má þar nefna Íslenska aðalverktaka og einn banki hefur nú fallið á vakt þessarar ríkisstjórnar eins og fréttir bera með sér. Fyrir liggur að ráðstöfunartekjur heimilanna eru að dragast saman og 16.400 manns eru á skrá yfir atvinnulausa. Er þá ráð að fjölga vinnandi höndum á framfæri skattgreiðenda landsins? Vinnum við okkur út úr vandanum með þeim hætti að skattfé almennings verði varið til þess að planta út skógi og grisja hann um leið, fjölga listamönnum á launaskrá ríkisins og skuldbinda ríkissjóð með þeim hætti að ríkisfyrirtæki veiti veð í væntanlegum fjárframlögum á fjárlögum, samanber yfirlýsingu menntamálaráðuneytisins og Reykjavíkurborgar um byggingu tónlistarhúss? Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn vinnur nú að úttekt á stöðu efnahagsmála og ber stöðuna saman við þau markmið sem sett voru. Ljóst er að ýmsar ráðstafanir sem ríkisstjórnin hefur gripið til á síðustu vikum samrýmast ekki fjárlögum ársins. Tekjur ríkissjóðs hafa dregist meira saman en gert er ráð fyrir í áætlunum og útgjöld hafa að sama skapi vaxið meira en forsendur fjárlaga gera ráð fyrir. Upplýst hefur verið í fjölmiðlum að unnið er að sparnaðartillögum innan ráðuneytanna til að mæta þessum frávikum frá efnahagsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hver er hin raunverulega staða þjóðarbúsins? Með því á ég annars vegar við ríkissjóð og hins vegar við sveitarfélögin. Ég treysti því að þessar upplýsingar liggi fyrir og verði kynntar þingheimi hið allra fyrsta. Jafnhliða því muni ríkisstjórnin kynna þjóðinni áform sín um með hvaða hætti hún hyggist takast á við þann vanda sem glímt er við í stað þess að halda þinginu uppteknu við að ræða mál sem engu máli skipta fyrir afkomu heimila og fyrirtækja landsins. Er þá ekki kominn tími til að ríkisstjórnin upplýsi þjóðina um þau úrræði og þær bjargir sem hún hyggst grípa til? Að mínu mati er nauðsynlegt að ríkisstjórnin semji við stjórnarandstöðuna um það með hvaða hætti haga eigi þinghaldi til þess að forgangsverkefnin - úrbætur og aðgerðir á sviði atvinnumála, aðgerðir til bjargar heimilunum og geta ríkissjóðs til að halda uppi því þjóðfélagi sem við viljum öll standa vörð um - fái þann tíma og þann sess sem nauðsynlegt er í sölum Alþingis. Tími er til kominn að þingmenn skilgreini hvaða upplýsingum þörf er á til að Alþingi geti tekið upplýstar ákvarðanir hverju sinni og bregðist um leið við þeirri sjálfsögðu 

Herra forseti. Það eru fimm mánuðir frá því að bankarnir hrundu og ekki hefur enn verið tekið á þeim vanda sem við er að glíma, hvorki varðandi heimilin í landinu né atvinnulífið, atvinnufyrirtækin. Það er ekkert verið að gera. Það er skelfilegt að fjórflokkurinn sem hefur ráðið, fyrst fyrrverandi ríkisstjórn og svo núverandi ríkisstjórn, með stuðningi Framsóknarflokksins, hefur ekkert verið að gera og það sést enginn munur á því hvort sjálfstæðismenn voru í ríkisstjórn með Samfylkingu eða hvort Vinstri grænir eru með Samfylkingu. Við horfum upp á það að ekkert er að gerast, tíminn líður og fyrirtækin fara í þrot og heimilin líka. Það er aldrei talað um það sem skiptir máli, það sem hægt væri að gera. Við í Frjálslynda flokknum höfum margbent á að það er hægt að auka veiðar, það er hægt að veiða meiri fisk úr sjónum. Sennilega er hægt að auka gjaldeyristekjur þjóðarinnar um 80–90 milljarða án þess að stofna lífríkinu í hættu. Við höfum þann möguleika, og verðum að nýta hann í þessari stöðu, að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið frá grunni, kalla inn allar veiðiheimildir og fara að leigja þær út. Ef við værum að leigja þessi 400 þús. þorskígildistonn sem við erum að veiða í dag á 50 kr. kílóið væru það 20 milljarðar í þjóðarbúið, til ríkissjóðs, og það munar um minna. Það er líka sorglegt til þess að vita að hér leyfa ráðherrar sér það og ríkisstjórnin að ætla að setja 14–20 milljarða í svokallað tónlistarhús. Ég sé ekki hvaða gjaldeyristekjur við höfum af því, örfá störf, en ekkert nema kostnað þegar húsið verður klárað. Það er fáránlegur gjörningur við þær aðstæður sem við búum við núna að eyða þessum peningum í þetta. Auðvitað þurfa ríkisstjórnir framtíðarinnar, og sérstaklega sú ríkisstjórn sem tekur við í vor, að reyna að semja sig frá þessum Icesave-reikningum og öðrum skuldum sem eru fallnar á þjóðina, það liggur í augum uppi að það verður að gera. En ég dreg stórlega í efa að sá ráðgjafi sem fenginn var, Mats Josefsson, sé rétti maðurinn til þess að standa að því að endurreisa bankakerfið á Íslandi. Ég dreg í efa þekkingu hans á íslenskum staðháttum, íslensku atvinnulífi og skuldum sjávarútvegsins, veðum sem eru á bak við skuldir í sjávarútvegi. Ég vil að lokum segja: Fjórflokkurinn hefur brugðist. Flokkar eiga að vera fyrir fólk en ekki öfugt.

Herra forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Mér finnst að sumir þingmenn hafi eytt of miklum tíma í að horfa til fortíðar því að við þurfum að horfa til framtíðar. Það er ákveðin vinna í gangi við að gera upp fortíðina, hún verður gerð upp. En á tímum sem þessum verðum við að hafa skýra framtíðarsýn og við verðum að vita hvað við viljum. Það er mikið áhyggjuefni að heyra hv. þm. Árna Pál Árnason tala um að vonlaust sé að fara þá leið sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt til með niðurfærslu skulda um 20%,  Við framsóknarmenn segjum: Það eru hagsmunir beggja aðila að fara þessa leið vegna þess að eignasafn erlendu aðilanna mun batna fyrir vikið og líkurnar á kerfishruni hér á landi munu minnka. Menn verða að átta sig á þessu, menn mega ekki loka augunum fyrir þessu. Við höfum fengið mjög hæfa sérfræðinga til að leggja mat á þetta og menn geta einfaldlega ekki slegið þessa hugmynd út af borðinu með einu pennastriki. Hagsmunir þjóðarinnar eru undir. Það eru 90 þúsund einstaklingar í þessu landi á aldrinum 25–45 ára. Þessir 90 þúsund einstaklingar eiga 90 þúsund börn. Þetta er fólkið sem ætlar að standa undir íslensku samfélagi til framtíðar. Þetta er skuldugasta kynslóð Íslandssögunnar. Við framsóknarmenn viljum koma til móts við þessa 180 þúsund þegna íslensku þjóðarinnar með því að lækka skuldir þeirra og skuldbindingar þannig að þessar fjölskyldur geti risið undir skuldum sínum. Ég sætti mig einfaldlega ekki við það, hæstv. forseti, að menn skuli slá slíkar hugmyndir út af borðinu, bara sisvona. Það er hægt að ræða við erlendu kröfuhafana um að það séu sameiginlegir hagsmunir fyrir því að við komum í veg fyrir þetta kerfishrun. Hér er hver dagur dýrmætur og ég er því miður, hæstv. forseti, mjög efins um að ríkisstjórnin sé á réttri leið við að leita lausna á erfiðu 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þær umræður sem hér hafa farið fram um mál málanna, sem er endurreisn efnahagslífsins og hvernig við komum í gang fyrirtækjum og grípum til aðgerða fyrir heimilin í landinu. Ég vil mótmæla því sem mér fannst koma fram í lokaorðum hv. síðasta ræðumanns, að ríkisstjórnin væri ekkert að gera til þess að bjarga heimilum og fyrirtækjum, þvert á móti.  Ég er ósammála ýmsu sem kom fram hjá stjórnarandstöðunni. Ég er t.d. ósammála því sem kom fram hjá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni, að ekkert væri verið að gera í þessari ríkisstjórn. Ég veit ekki hvar hv. þingmaður hefur verið ef hann getur haldið slíku fram. Ég er líka gjörsamlega ósammála þeim orðum sem hann viðhafði um þann ágæta mann Mats Josefsson sem er að hjálpa okkur við endurreisnina, að draga í efa hæfileika hans og sérfræðiþekkingu og að hann þekki bókstaflega ekki íslenskt efnahagsumhverfi. Þetta er auðvitað alrangt. Það sem kom fram hjá sjálfstæðismönnum var mjög sérstakt, t.d. það sem hv. þm. Einar Guðfinnsson sagði. Mér fannst hann beinlínis vera að segja að ég ætti að fara að skipa peningastefnunefndinni að fara í vaxtalækkun. Hv. þingmaður veit mætavel að það er ekki hlutverk ríkisstjórnarinnar að skipa Seðlabankanum eða peningastefnunefndinni fyrir í því efni. En ég sagði það í ræðu minni hér áðan að ég tel að allar forsendur séu fyrir því að fara í vaxtalækkanir. Vaxtaákvörðunardagur er 19. mars og ég geri ráð fyrir því að við munum þá fara í vaxtalækkanir, allar forsendur eru til þess, en peningastefnunefndin starfar sjálfstætt. Ég er líka ósammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni þar sem hann talar um að við ættum bara að skilja skuldirnar eftir í gömlu bönkunum. Það er ekki skynsamlegt að gera það vegna þess að í gömlu bönkunum eru t.d. - ég spyr hv. þingmann, ég veit að hann getur ekki svarað mér, en mér finnst mjög óeðlilegt að verið sé að tala um að skilja eftir skuldir í gömlu bönkunum, t.d. hjá fyrirtækjum sem hafa mikið samfélagslegt gildi. Skilja það eftir í höndum hverra, kannski erlendra kröfuhafa? Þetta er ekki skynsamleg leið að fara. En ég er sammála því sem hann sagði, og reyndar fleiri hv. þingmenn, að það þarf að gera meira fyrir heimilin í landinu og að því erum við að vinna. Fara þarf í ákveðnar aðgerðir sem ég tel að muni sjá dagsins ljós í þeirri viku sem er að byrja, myndarlegar aðgerðir fyrir heimilin í landinu til viðbótar þeim fjölbreyttu og fjölmörgu 

Virðulegi forseti. Ég geri grein fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, og lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum, frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar. Málinu var vísað til nefndarinnar að lokinni 2. umr. en stuttu áður hafði nefndin fengið Völu Rebekku Þorsteinsdóttur frá fjármálaráðuneyti, Tómas Möller og Gunnar Baldursson frá Landssamtökum lífeyrissjóða og Guðjón Rúnarsson og Marinó Tryggvason frá Samtökum fjármálafyrirtækja á sinn fund til að ræða breytingartillögu minni hluta efnahags- og skattanefndar. Meiri hlutinn telur brýnt að frumvarpið verði samþykkt með áorðnum breytingum sem hann lagði til við 2. umr. málsins. Meiri hlutinn telur það jafnframt koma til greina að endurskoða fyrirkomulag útgreiðslu að fenginni reynslu og með hliðsjón af öðrum úrræðum til lausnar greiðsluvanda einstaklinga og heimila. Mælist nefndin til þess að fjármálaráðuneytið skoði breytingartillögu minni hlutans í þessu ljósi og meti þörfina á frekari úrræðum á síðari stigum, jafnvel strax á sumarþingi eftir kosningar í vor. Mikilvægt er að þessar breytingar gangi fram þannig að þeir sem eru í brýnni þörf fyrir aukna fjármuni til að mæta skuldbindingum sínum geti nálgast þessa eign sína í sjóðunum, en eins og flestir vita er gert ráð fyrir að einstaklingar geti tekið út af séreignarsparnaði sínum allt að 1 millj. kr. sem greiðist út á níu mánuðum. Margar aðrar og málefnalegar leiðir komu til greina og voru ræddar í nefndinni af hv. þingmönnum Pétri Blöndal, Gunnari Svavarssyni og mörgum fleirum. Mikið var til í þeim öllum og leggjum við til, eins og hér sagði áður, að það verði metið fljótlega þegar fram eru komin öll úrræði til lausnar á greiðsluvanda einstaklinga og heimila, hvort gera þurfi eitthvað frekar, t.d. að gefa fólki kost á að skuldajafna með einhverjum hætti á móti séreign sinni með skuldum sínum. En það verður rætt frekar síðar þegar tóm gefst til. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Bjarni Benediktsson og Ragnheiður E. Árnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Guðjón A. Kristjánsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir álitið rita sá sem hér stendur, formaður og framsögumaður, Ellert B. Schram, Gunnar Svavarsson, Árni Þór Sigurðsson, Jón Bjarnason og Birkir J. Jónsson.

Virðulegi forseti. Ég átti þess kost að sitja einn fund nefndarinnar sem varamaður og einmitt á þeim fundi var breytingartillaga hv. þm. Péturs Blöndals við frumvarpið til umræðu og þá komu einnig fulltrúar lífeyrissjóðanna til að gefa álit sitt á tillögu hans. Það var alveg ljóst á viðbrögðum fulltrúanna að þeim leist mætavel á tillögur hv. þingmanns. Ég ætla ekki að rekja hana hér en hv. þingmaður veit alveg hvað ég á við. Ég skildi það svo að það yrði skoðað á milli umræðna að fara ítarlegar ofan í hvað hún mundi þýða og hvernig það yrði útfært. En það var alveg ljóst af viðbrögðum fulltrúa lífeyrissjóðanna að þeir gátu séð það að tillaga hv. þingmanns mundi mæta mun betur bæði þörfum almennings og ekki síður vanda lífeyrissjóðanna en sú tillaga sem ríkisstjórnin leggur til. Ég heyrði á ræðu hv. þingmanns og nefndaráliti hans að þessi tillaga yrði skoðuð nánar eftir að frumvarpið verður að lögum en það segir sig náttúrlega sjálft að þegar komin er á ákveðin framkvæmd sem er svona eins og títuprjónaaðferð, þ.e. hún mætir í mjög litlum mæli þörfum og væntingum almennings um úrlausn í þessum málum, um að nota séreignarlífeyrissparnaðinn til að mæta greiðsluerfiðleikum sínum. Þá hlýtur maður að velta fyrir sér hvað veldur því að ekki er farin sú leið sem hv. þm. Pétur H. Blöndal leggur til og lífeyrissjóðirnir sjálfir, stjórnir lífeyrissjóða eða fulltrúar þeirra töldu vera mun heppilegri leið, bæði til að mæta vanda heimilanna og ekki síður vanda lífeyrissjóðanna sjálfra.

Virðulegi forseti. Nú er það svo, til að því rétta sé til haga haldið, að það voru mjög skiptar skoðanir á meðal fulltrúa lífeyrissjóðanna um þá leið sem hv. þm. Ásta Möller nefndi. Þær voru mjög skiptar og fjarri því að samhljómur eða samstaða væri um þær meðal þeirra allra. Lífeyrissjóðirnir höfðu mikinn fyrirvara almennt við að hreyfa við þessum hlutum og það má alveg deila um það. Þetta er bara ein leið af fjöldamörgum til að bæta stöðu fólks og engin meginleið og það má alveg deila um hvort það sé almennt rétt að opna á þetta með þessum hætti. Það var samt nokkuð almennur og ríkur vilji til þess í þinginu að gefa fólk kost á að nálgast lítinn hluta af séreignarsparnaði sínum með þessum hætti. Margir einstaklingar hafa haft samband við okkur mörg um það og bent á að bara það að geta nálgast þennan hluta hjálpi þeim að mæta tímabundnum erfiðleikum. Það er erfitt að færa rök fyrir því að fólk sem á slíka eign geti ekki gengið að einhverju leyti að henni þegar í harðbakkann slær hjá því og árferðið er eins og það er núna. Varðandi það sem ég nefndi áðan um aðrar leiðir, skuldajafnanir og fleira, þá taldi nefndin enga ástæðu til að útiloka slíkt og sjálfsagt að skoða það áfram um leið og einhver reynsla kemst á þessa framkvæmd en hún var ekki tilbúin til þess núna. Við hefðum þurft lengri tíma til að fara ítarlegar í gegnum það mál áður en við tækjum ákvörðun um að fara aðrar leiðir í því. Það má fagna því í sjálfu sér að þessi leið sé samþykkt núna og svo verði það skoðað áfram hvort rétt sé að gefa fólki frekari aðgöngu að þessari eign sinni og þá hugsanlega með einhvers konar skuldajöfnun. Ég held að við getum öll verið sæmilega sátt við að það verði skoðað strax í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég var á þessum fundi sem hv. þingmaður var reyndar ekki á af ástæðum sem ég þekki ekki, enda kom ég þarna rétt aðeins í lokin. Má því kannski segja að ég hafi ekki heildarmyndina af málinu þannig séð nema hvað ég hlustaði á fulltrúa stjórna lífeyrissjóðanna sem sögðu, aðspurðir, að tillaga hv. þm. Péturs Blöndal mundi vera mun heppilegri, bæði fyrir almenning í landinu og jafnframt fyrir lífeyrissjóðina vegna þess að þá stæðu þeir ekki frammi fyrir því að þurfa að leysa út bréf sem væru auðleysanleg til að borga þetta út heldur væru þeir með skuldabréf í höndunum sem væri til þess fallið að ekki yrði flutningur á fjármagni frá lífeyrissjóðunum og út í bæ með þeim hætti sem frumvarpið leggur til. Það segir sig líka sjálft að tillagan sem hv. meiri hluti leggur til og reyndar ríkisstjórnin sjálf þar sem miðað er við að einstaklingar geti leyst út 1 milljón á tíu mánuðum, sem þýðir 63 þús. kr. eftir skatta í hverjum mánuði og sú upphæð ein og sér leysir engan vanda, leysir ekki greiðsluerfiðleika fólks. Ef á hinn bóginn væri farin sú leið sem hv. þm. Pétur H. Blöndal leggur til fengi fólk í hendurnar 630 þús. í einni upphæð, ég tala nú ekki um ef um hjón væri að ræða og þau ættu séreignarlífeyrissparnað sem því næmi, þá væru komnar a.m.k. 1,3 millj. kr. sem þau gætu haft milli handa til að mæta þeim erfiðleikum sem allt of mörg heimili standa frammi fyrir núna. Ég verð því að segja að mér þykir miður að þessari tillögu skyldi vera hafnað og sé ekki ástæðuna fyrir því.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að hafa fengið hér orðið, var í sjálfu sér alveg tilbúin til að hinkra aðeins en ég þakka fyrir þetta. Hér erum við með til 3. umr. frumvarp til laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, um staðgreiðslu opinberra gjalda og um tekjuskatt. Málið fjallar um þær væntingar fólks að geta gengið að séreignarlífeyrissparnaði sínum til þess að mæta greiðsluerfiðleikum. Tillagan er af hálfu ríkisstjórnarinnar í þá veru að greiða út séreignarlífeyrissparnað í áföngum, allt að 1 milljón kr. á 10 mánuðum sem þýðir að í hverjum mánuði gæti fólk fengið greiddar út 100 þús. kr. en þegar skattar hafa verið dregnir frá eru um 63 þús. kr. til útborgunar. Tilgangurinn er, eins og ég kom að áðan, að koma til móts við fjölskyldur sem eru í greiðsluerfiðleikum. Við vitum að margar fjölskyldur eru í dag í vandræðum með að mæta skuldbindingum sínum og hafa einmitt litið til þess að þarna ættu þær séreignarlífeyrissparnað og hafa viljað sækja í það fjármagn til að mæta erfiðleikum sínum. Þetta er þá sparifé sem þær nota til þess að greiða niður skuldir og jafnvel í einhverjum tilvikum gæti fólk komið í veg fyrir að það missti húsnæðið. Það er hins vegar verulegur galli á þessari útfærslu hæstv. ríkisstjórnar. Í fyrsta lagi er þetta mjög lág upphæð, þetta er lág upphæð að því marki að þegar hún er greidd út með þeim hætti sem lagt er upp með, að þetta séu 63 þús. kr. á mánuði, hjálpar það afskaplega lítið til þess að mæta greiðsluerfiðleikum. Ef fólk á annað borð á 1 milljón kr. í séreignarlífeyrissparnaði mætti í mörgum tilfellum ætla að þessar 63 þús. kr. yrðu notaðar í neyslu frekar en í að mæta greiðsluerfiðleikum. Þessu er dreift á allt of langan tíma þannig að þetta er ekki það úrræði sem ég tel að fólk hafi vænst að yrði. Það verður einnig að horfa til þess að sú útfærsla sem ríkisstjórnin leggur til hefur veruleg áhrif á lífeyrissjóðina. Það er mikil hætta á því að þegar lífeyrissjóðirnir standa frammi fyrir því að leysa út bréf sín og þá til að greiða fólki til baka sparnað noti þeir þá bréf sem eru öruggust og kannski með bestu ávöxtunina. Þau bréf sem eftir verða í lífeyrissjóðunum verða þá með lægri ávöxtun og verða ekki eins trygg bréf, og hagsmunir þeirra sem ekki leysa út sinn séreignarlífeyrissparnað geta verið fyrir borð bornir með verðminni bréfum. Fólkið sem situr þá eftir verður ekki með eins öruggar tryggingar, ekki eins örugga sjóði á bak við og verri ávöxtun. Það er líka ákveðin hætta á því að með því að gefnir séu þessir möguleikar muni fólk fara inn í lífeyrissjóðina, leysa út séreignarlífeyrissparnað sinn og jafnvel koma peningum sínum í betri ávöxtun ef fólk telur að sú sé raunin. Það mun hafa enn meiri áhrif á ávöxtun lífeyrissjóðanna til hins verra. Það kom mjög greinilega fram í máli fulltrúa lífeyrissjóðanna að þeir töldu að útfærsla ríkisstjórnarinnar væri ekki heppileg og horfðu þá m.a. til þeirrar leiðar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lagt til fyrir hönd minni hluta nefndarinnar, fyrir hönd sjálfstæðismanna í nefndinni. Nú hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal ekki mælt fyrir nefndaráliti sínu þar sem hann þurfti að vera á öðrum stað en vonandi nær hann að koma inn í umræðuna áður en henni lýkur. Ég er með nefndarálit hans og minni hluta nefndarinnar fyrir framan mig þar sem hann lýsir áhrifum tillögu ríkisstjórnarinnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrir utan það að þessi lausn breytir sennilega mjög litlu fyrir þann sem á í verulegum erfiðleikum og er að missa heimili sitt er hugsanlegt að mjög margir muni nota tækifærið og flytja þennan hluta séreignar sinnar á venjulega bankabók, hugsanlega verðtryggða, þar sem traust manna á séreignarsparnaði hefur beðið nokkurn hnekki. Ef mikið verður um slíkar útgreiðslur getur viðkomandi lífeyrissjóður að fengnu samþykki Fjármálaeftirlitsins stöðvað útgreiðslur til þess að hann þurfi ekki að selja eignir í hraðsölu til tjóns fyrir aðra sjóðfélaga. Þá gildir reglan „fyrstur kemur, fyrstu fær“. Vissan um það getur ýtt undir að fólk bregðist hratt við. Þá kemur fram mismunun á milli þeirra sem fylgjast vel með og vita og hinna sem ekki eru eins upplýstir. Minni hlutinn tekur undir alvarlegar viðvaranir Fjármálaeftirlitsins sem koma fram í umsögn eftirlitsins og varaði við þessu í nefndinni en hlaut ekki hljómgrunn.“ Minni hlutinn telur breytingartillögu sína leysa vanda þeirra sem eru í verulegum vanskilum sem þeir geta ekki greitt og eiga á hættu að missa húsnæði sitt en eru jafnframt með stórar upphæðir bundnar í séreignarsparnaði. Hv. þm. Pétur Blöndal lýsir hugmynd sinni í framhaldsnefndaráliti minni hluta nefndarinnar, með leyfi forseta: „Hugmyndin gengur út á það að lífeyrissjóðurinn gefi út skuldabréf til viðkomandi lánastofnunar og skattheimtunnar með sömu kjörum varðandi gjalddaga og ávöxtun og séreignarsparnaðurinn sjálfur. Þannig má segja að lánastofnunin og skattheimtan verði „séreignarsparandi“ í stað einstaklingsins, sem hins vegar losnar úr viðjum vanskila og forðar heimili sínu frá uppboði. Lánastofnunin fær mjög góðan skuldara í stað vanskilanna og skattheimtan fær skatta með nákvæmlega sama hætti og fyrirhugað var að óbreyttri skattprósentu. Lífeyrissjóðurinn heldur áfram starfsemi sinni eins og ekkert hafi í skorist.“ Með þessari aðferð þarf ekki að verða tilfærsla á fjármagni úr lífeyrissjóðnum heldur kemur skuldabréf á móti þannig að lífeyrissjóðurinn þarf ekki að leysa út bréf. Það kom mjög greinilega fram á fundi nefndarinnar að þarna horfðum við fram á það sem sumir vildu kalla „win-win-situation“, þ.e. að báðir aðilar standa betur á eftir. Það kemur betur til móts við þarfir fólks að fá upphæðina í einu lagi en ekki dreifa henni á 10 mánuði og staða lífeyrissjóðanna er óbreytt. Það kemur m.a. fram í framhaldsnefndaráliti meiri hluta nefndarinnar að henni leist ágætlega á þessa útfærslu, ég gat ekki betur séð en að eftir fundinn hefði verið töluvert uppnám meðal meiri hlutans þar sem hann sá að þarna væri tillaga sem mætti skoða betur. Ég skildi umræðuna þannig að það yrði að einhverju leyti reynt að skoða hana með þeim hætti að hún yrði jafnvel yfirtekin og ríkisstjórnin mundi gera hana að sinni. Það var sem sagt ekki gert og málið var afgreitt út úr nefndinni í morgun en í framhaldsnefndaráliti meiri hlutans kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur það jafnframt koma til greina að endurskoða fyrirkomulag útgreiðslu að fenginni reynslu og með hliðsjón af öðrum úrræðum til lausnar greiðsluvanda einstaklinga og heimila. Mælist nefndin til þess að fjármálaráðuneytið skoði breytingartillögu minni hlutans í þessu ljósi og meti þörfina á frekari úrræðum á síðari stigum.“ Þarna kemur fram að meiri hlutinn er ekki alls andsnúinn þessari tillögu og vill skoða hana nánar en eins og ég sagði áðan í andsvari mínu við hv. þm. Björgvin Sigurðsson, formann nefndarinnar, er ekki heppilegt að byrja á einni útfærslu sem er óheppileg fyrir fólk og hafa uppi einhver loforð um aðra útfærslu síðar. Þannig er í raun og veru skert jafnræði milli fólks. Ég tel að útfærslan sem hér er lögð til sé vonbrigði fyrir fólk. Fólk hafði töluverðar væntingar um að geta gengið að séreignarlífeyrissparnaði sínum. Auðvitað mótmæltu ýmsar raddir eða töldu þessa leið ekki heppilega en niðurstaðan varð þessi og þingflokkur sjálfstæðismanna með hv. þm. Árna M. Mathiesen í fararbroddi lagði til ákveðnar breytingar í þessa veru. Ég tel að tillagan komi ekki nægilega vel til móts við fólk og mér finnst þessi útfærsla meira bera keim af því að það sé verið að klóra í bakkann en að mæta vanda fólks. Síðan er annað mál sem snýr að lífeyrissjóðunum. Við sáum í dag að einn bankinn féll, Straumur fjárfestingarbanki féll í dag og það kemur fram í fréttaflutningi að lífeyrissjóðirnir hafa átt um 10% í Straumi – Burðarási. Í frétt á vefmiðlinum AMX kemur fram að lífeyrissjóðirnir tapi 1,2 milljörðum kr. á falli bankans. Jafnframt er bent á að tap sjóðanna sé jafnvel enn meira, enda kaupverð bréfanna hærra en sem nemur þessu. Verð bréfa í Straumi – Burðarási fór upp í 23 kr. í júlí 2007 en var á föstudaginn var komið ofan í 1,71 kr. Það þýðir að verðmæti bankans var 13 sinnum hærra í júlí 2007 en á föstudaginn. Tap lífeyrissjóðanna var að hluta til komið fram en það breytir því ekki að þetta er enn eitt áfallið hjá lífeyrissjóðunum. Það hefur m.a. komið fram að bankahrunið hefur valdið 12–13% tapi og lífeyrissjóðirnir eru byrjaðir að birta tölur sínar um ávöxtun síðasta árs. VR tilkynnti þær nýlega og ávöxtunin er -11,7% hjá VR og mjög líklegt að ávöxtun annarra lífeyrissjóða sé á svipuðum nótum. Þetta er mjög alvarleg staða en ég verð að benda á að þrátt fyrir mikið áfall er tapið þó ekki meira en svo - maður hefði kannski haldið fyrir fram að það yrði meira - að staða lífeyrissjóðanna fer núna u.þ.b. tvö ár aftur í tímann, eignastaða þeirra er eins og hún var fyrir u.þ.b. tveim árum. Við megum ekki gleyma því að uppgangurinn þar á undan skilaði lífeyrissjóðunum mikilli ávöxtun í kjölfar þess mikla blómaskeiðs sem við upplifðum sem margir vilja meina að hafi síðan sprungið sem það gerði svo sannarlega. Við megum ekki gleyma því að lífeyrissjóðirnir náðu að safna miklum auði til framtíðar á blómaskeiðinu og hrunið færir lífeyrissjóðina þó ekki lengra en tvö ár aftur í tímann varðandi eignastöðu. Núna í framhaldinu varðandi lífeyrissjóðina hljótum við að huga að endurskipulagningu þeirra. Einhvers staðar var sagt í dag eða í gær að bara rekstrarkostnaður lífeyrissjóðanna væri um 2 milljarðar kr. á ári og ég tel að það þurfi að fara í saumana á starfsemi þeirra og rekstrarkostnaði og að jafnvel verði að skoða að einhverju leyti sameiningu þeirra til þess að ná út hagstæðri stærð þannig að þeir geti með betri hætti þjónað þeim tilgangi sem þeim er ætlaður. Við hljótum líka aðeins að velta fyrir okkur stöðu sjóðanna núna, hvernig þeir verja eignir sínar við þetta hrun. Hver er staða þeirra gagnvart bönkunum? Við hljótum að velta fyrir okkur hvort þeir séu einhver afgangsstærð hjá bönkunum, ekki að ég hafi neitt fyrir mér í því en ég held að þeir hljóti að skoða stöðu sína gagnvart bönkunum og hvernig hagsmuna þeirra er gætt þar. Bankarnir hafa tapað verulegum verðmætum og verðmætin eru sjóðir sjóðsfélaganna. Við stöndum frammi fyrir því í einhverjum tilvikum að sjóðirnir þurfi að skerða lífeyri félaga sinna sem verður mjög erfitt mál. Þetta er sem sagt umræðan um útlausn á séreignarlífeyrissparnaði og mér þykir miður að meiri hluti nefndarinnar hafi ekki treyst sér til að velja leið sem margir telja að hefði gagnast mun betur, bæði lífeyrissjóðunum sjálfum, sem verða að gæta hagsmuna sinna og sinna félagsmanna og gæta jafnræðis á milli félaga sinna, og hins vegar fólkinu sem hafði miklar væntingar um að geta gengið að séreignarlífeyrissparnaði sínum til þess að hjálpa sér í greiðsluerfiðleikum.

Frú forseti. Undarleg eru þau nú, uppátæki sjálfstæðismanna í þingsölum í dag. Það var talsverð umræða við upphaf þingfundar þar sem sjálfstæðismenn komu í pontu hver á fætur öðrum til að lýsa því yfir að þeir mundu nú styðja framgang allra góðra mála sem vörðuðu heimilin og atvinnulífið í landinu og býsnuðust yfir því að hér væru einhver önnur mál líka á dagskrá fundarins. Ég held að það sé fróðlegt, ekki síst fyrir fjölmiðla, að velta fyrir sér hvaða leik Sjálfstæðisflokkurinn er í raun og veru að leika í þingsölum í dag. Hér er á dagskrá til 3. umr. brýnt hagsmunamál fyrir heimilin í landinu. Við 2. umr. flutti meiri hluti efnahags- og skattanefndar ýmsar breytingartillögur við frumvarpið sem allar voru samþykktar samhljóða. Frumvarpið við 2. umr. var samþykkt samhljóða með mörgum atkvæðum sjálfstæðismanna. Einn sjálfstæðismaður sat hjá. Það mætti ætla að um þetta mál væri breið samstaða almennt séð þó að menn kunni að hafa skiptar skoðanir um einhverjar aðrar leiðir sem hugsanlega mætti líka fara. Sjálfstæðisþingmennirnir velja það núna að setja sig á mælendaskrá við 3. umr., hver á fætur öðrum, til að tala um þetta mál og núna er eins og þeir séu að draga í land þótt þeir hafi samþykkt breytingartillögurnar og frumvarpið við 2. umr. Núna tala þeir um að þeir vilji fara einhverja aðra leið. Það sér hver maður sem vill að Sjálfstæðisflokkurinn og sjálfstæðismenn hér eru ekki að fara í þessa umræðu til þess að fara í þetta mál sérstaklega, heldur til þess að koma í veg fyrir eða tefja að næsta mál á dagskrá, stjórnarskipunarlögin, komist að. Þetta finnst mér ekki liður í því að styðja öll góð mál ríkisstjórnarinnar sem varða heimilin og atvinnulífið í landinu. 
            

Virðulegi forseti. Þetta var undarleg ræða hjá hv. þingmanni. Það liggur alveg ljóst fyrir að þingflokkur sjálfstæðismanna styður það að séreignarlífeyrissparnaður landsmanna verði þeim aðgengilegur. Hv. þingmaður veit líka að það kom tillaga frá hv. þm. Pétri H. Blöndal milli 2. og 3. umr., kom reyndar á fundi rétt áður en farið var í 2. umr., og hún var þó þess virði að mati hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að skoða hana nánar. Á fundi í morgun, síðasta fundi nefndarinnar áður en málið var afgreitt til 3. umr. - það var haldinn fundur á milli 2. og 3. umr. - var þess vænst að niðurstaða kæmi úr skoðun hv. þingmanna meiri hlutans. Þetta kemur engu málþófi við. Við erum tilbúin að leggja allt okkar af mörkum til að tryggja framgang góðra mála, en ef málin geta verið enn þá betri tel ég að hv. þingmaður sé ekkert of mikill til að skoða þau. Það hefur hann reyndar gert og komist að annarri niðurstöðu. Ég veit ekki hvort það var tímaþröng eða hvað olli því að hann treysti sér ekki til að taka undir þessa tillögu sem honum þótti þó góðra gjalda verð fyrir tveimur dögum. Við erum ekki að tefja eitt eða neitt. Við tökum hins vegar þátt í lýðræðislegri umræðu sem hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni er mjög tamt að tala um, en þegar hún snýr að einhverjum öðrum en honum leggur hann hana út á versta veg. Við erum tilbúin til að ræða þessi mál og önnur, en ef hægt er að bæta góð mál er engin ástæða til að sitja á þeim. Það er það sem við erum að gera, við erum að koma með umræðu um mál sem má gera jafnvel enn betra en það er.

Frú forseti. Vitaskuld er Sjálfstæðisflokkurinn að reyna að koma í veg fyrir eða tefja það að 3. mál komist hér á dagskrá, það er alveg bersýnilegt. Þeir um það og þeir verða að eiga um það við sína samvisku. Ég vek bara athygli á því að þegar málið var hér til 2. umr. með breytingartillögum frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar samþykktu m.a. eftirtaldir þingmenn úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins frumvarpið þannig breytt: Ármann Kr. Ólafsson, Árni Mathiesen, Birgir Ármannsson, Björn Bjarnason, Geir H. Haarde, Guðlaugur Þór Þórðarson, Herdís Þórðardóttir, Illugi Gunnarsson, Jón Magnússon, Ólöf Nordal, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Sigurður Kári Kristjánsson, Sturla Böðvarsson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Þetta voru þeir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hér voru viðstaddir og studdu málið. Breytingartillagan sem hér um ræðir lá fyrir á þeim tímapunkti, hafði verið til umræðu og henni hafði verið dreift fyrir 2. umr.  Í framsöguræðu hæstv. fjármálaráðherra þegar hann mælti fyrir málinu var þess líka getið að þessi leið hefði verið skoðuð og hún var alls ekki útilokuð. Það er það sem kemur fram í framhaldsnefndarálitinu núna, að það kemur að sjálfsögðu til greina að skoða þessi mál frekar en það væri mjög óráðlegt að reyna að koma í veg fyrir að þetta mál yrði afgreitt hér og nú, jafnvel þó að einhverjar frekari úrlausnir kynnu að koma til umræðu og athugunar á síðari stigum. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst ekki skynsamlegt hjá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins að fara svona yfir málið. Þetta er sama aðferð og þeir beittu við virðisaukaskattsmálið sem hér var afgreitt sem lög frá Alþingi í síðustu viku. Þá komu þeir allt í einu við 3. umr. og settu á langar ræður hver á fætur öðrum sem bersýnilega var líka í þeim tilgangi að reyna að tefja umræður, þeir studdu málið  Ég get ekki dregið aðra ályktun en þá að Sjálfstæðisflokkurinn sé einfaldlega að reyna að tefja þetta mál þrátt fyrir öll fögru orðin um að styðja góð mál frá ríkisstjórninni sem horfa til heilla fyrir fjölskyldur og atvinnulíf. 

Virðulegi forseti. Ég á von á því að það frumvarp komi til umræðu hér á eftir en ég ætla að lýsa minni hlið á málinu. Eins og áður hefur komið fram í máli mínu sat ég þennan fund fyrir helgina þar sem þetta mál var til umræðu. Það var stuttur fundur en þar sem ég þekki lífeyrissjóðamál mjög vel er ég kannski dálítið glögg á málið og gæti sett mig inn í það á stuttum tíma. Eftir þann fund litum við svo á, m.a. vegna viðbragða hv. þingmanns sem stjórnaði honum, að ákveðinn möguleiki væri á því að meiri hlutinn tæki undir tillöguna. Þess vegna var breytingartillaga hv. þm. Péturs H. Blöndals dregin til baka við 2. umr. og við studdum þær breytingartillögur sem komu frá meiri hlutanum. Ég átti von á því á fundinum sem haldinn var í morgun að breytingartillagan frá hv. þm. Pétri H. Blöndal yrði tekin til umræðu og jafnvel tekið undir hana. Þess vegna studdu hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hana við atkvæðagreiðsluna við 2. umr. og drógu hina til baka til að hún yrði ekki felld, vegna þess að við töldum að hún mundi þá fá frekari skoðun og væntum þess að hún yrði jafnvel afgreidd út í morgun. Svo varð ekki. Það er fyllilega ástæða til þess að halda þeirri tillögu á lofti. Okkur þykir hún betri en sú sem hv. þingmaður heldur fram og því ættum við ekki að taka lýðræðislega umræðu um það? Við sjáum líka að hv. þingmaður og félagar hans hafa að sumu leyti tekið undir tillöguna, m.a. í nefndarálitinu þar sem þeir telja ástæðu til að taka sérstaklega fram að skoða þurfi þessa tillögu nánar þannig að við hefðum kosið að nefndin hefði treyst sér til að ganga lengra. En við erum í fullum rétti til að standa upp, taka lýðræðislega umræðu, mæla fyrir máli okkar 

Frú forseti. Það er greinilegt að 3. umr. er ekki höfð í miklum hávegum hjá hv. þingmönnum stjórnarminnihlutans þessa dagana. Samt lagði ég á föstudaginn fram breytingartillögu, ásamt hv. þm. Gunnari Svavarssyni, sem var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum við 3. umr. um virðisaukaskattsfrumvarpið, sem studd var af stjórnarandstöðunni í atkvæðagreiðslu. Þetta var við 3. umr. Ég held að þetta dæmi eitt og sér sýni okkur að 3. umr. skiptir líka máli. Hún er til þess að þingið fái enn eitt tækifæri til að fara yfir málið og sjá hvort hægt sé að bæta úr og breyta og laga það þannig að það verði betra og fari betur á því en við 1. umr. og 2. umr. Eins og ég nefndi áðan var þessi breytingartillaga samþykkt með öllum greiddum atkvæðum, bæði stjórnarminnihlutans og stjórnarandstöðunnar. Það er vissulega svo - og þess vegna er rangt ef því er haldið fram að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins reyni að tefja þetta mál - að hér er um mjög brýnt mál að ræða. Þetta var reyndar eitt af þeim málum sem var talsvert til umræðu um mánaðamótin janúar/febrúar þegar stjórnarskiptin urðu og hv. þingmenn Samfylkingarinnar nefndu það sérstaklega til sögunnar ásamt greiðsluaðlögunarmálinu sem dæmi um hversu erfiðlega hefði gengið að taka ákvarðanir um að koma málum fram í tíð fyrri ríkisstjórnar. Nú er það svo að greiðsluaðlögunarmálið er rúmum mánuði síðar ekki komið úr nefnd til afgreiðslu hjá þinginu og þetta mál er nú statt í 3. umr. Hins vegar lögðum við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í fyrstu viku febrúar fram frumvörp um bæði þessi mál og þau eru enn í nefnd. Um það bil hálfum mánuði síðar kom ríkisstjórnin hins vegar með frumvörp sín um sama efni sem nú er unnið að í nefndum eða eru komin til umræðu. Það er eiginlega skrýtið miðað við hvað hér er um brýn mál að ræða - eða alla vega töldu hv. þingmenn Samfylkingarinnar að um brýn mál væri að ræða þegar stjórnarskiptin urðu um mánaðamótin janúar/febrúar - að þau skuli ekki vera komin lengra en raun ber vitni. Það er örugglega ekki hægt að kenna hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um það jafnvel þótt þeir leyfi sér að ræða málin og koma með tillögur til breytinga á málum við 3. umr. Kannski er sérstaklega ástæða til að koma með breytingartillögur við þetta mál við 3. umr. vegna þess að frumvarp ríkisstjórnarinnar olli miklum vonbrigðum hjá þeim sem höfðu talið að þar væri von til að þeir gætu bætt stöðu sína og greitt úr einhverjum þeim vandamálum sem þeir væru komnir í vegna skulda. En niðurstaða flestra þeirra er sú að frumvarpið sem hér er lagt til að verði afgreitt við 3. umr. mun skipta litlu máli. Það mun auðvitað skipta einhverju máli en það mun skipta miklu minna máli en fólk hafði almennt vonast til og ég held að hafi verið ástæða til að vonast til. Og það sem meira er, í þessu máli eru líka atriði sem verða til þess að það muni leiða til meiri innlausnar og þá á öðrum forsendum en vegna skuldavandans. Auðvitað geta menn verið í vanda af öðrum ástæðum en vegna skulda en það getur líka leitt til þess að það verði hvati fyrir þá sem ekki eru í neinum vanda að leysa þessa fjármuni inn, kannski ekki endilega til að eyða þeim, þótt vissulega væri hugsanlegt að það gerðist, en einnig til að ráðstafa þeim á annan hátt vegna þess að upp er komin ákveðin vantrú á séreignarsparnaðinum og hvernig hefur gengið að ávaxta hann og að vissu leyti virðist umræðan síðustu dagana vera mjög neikvæð gagnvart lífeyrissjóðunum þó að ég vilji alls ekki gerast málsvari þess að við treystum ekki lífeyrissjóðunum eða gera lítið úr hlutverki þeirra eða starfi. Vissulega, frú forseti, er ákveðinn vandi fólginn í þessu máli. Hann er fyrst og fremst í tveimur atriðum, í lausafjárerfiðleikum sem minni lífeyrissjóðirnir gætu lent í vegna innlausnar og eins vegna tvenns konar ójafnræðis sem upp gæti komið. Annars vegar þess að ef leysa þyrfti upp sjóðina, gæti verið ójafnræði á milli þeirra sem ekki innleystu og þeirra sem innleystu og eins vegna þess að ef horft er til hugmynda okkar sjálfstæðismanna hefðu þeir sem væru skuldugir rétt til að innleysa en aðrir ekki og það væri þá vegna þess að þeir skuldugu væru jafnframt taldir í vanda en ekki hinir. Ég hefði talið eðlilegt að í starfi þingsins hefðu menn einbeitt sér að því að reyna að leysa úr þessum vandkvæðum sem ég fór yfir og finna lausnir á þeim til að þessi aðgerð skipti meira máli en raun virðist ætla að vera og til að þau vonbrigði sem ég nefndi áðan hefðu ekki komið upp. En það var ekki gert og auðvitað eru mikil vonbrigði fólgin í því. Nefndin fjallaði ekki um þetta á þessum forsendum og var ekki að leita leiða til að leysa úr þeim vanda sem hér um ræðir. Vissulega fjallaði nefndin um það að tilgangur frumvarpsins væri að reyna að bæta úr bágri fjárhagsstöðu margra einstaklinga og heimila en nefndin fjallaði einnig um það að geta lífeyrissjóðanna til að standa undir útgreiðslum gæti verið takmörkuð. Hún fjallaði líka um það hversu margir rétthafar væru líklegir til að nýta heimildina, sem auðvitað er þá í samhengi við getu lífeyrissjóðanna, og síðan áfram um áhrif á stöðu vörsluaðila, þ.e. um stöðu lífeyrissjóðanna og þá rétthafa sem ekki kjósa að taka út séreignarsparnað sinn. En engar lausnir á þessum vanda var að finna í nefndarstarfinu. Það er einungis sagt að um það hafi verið fjallað og í breytingartillögunum sem samþykktar voru, þótt þær hafi verið til bóta, var ekki um neinar sérstakar lausnir á efnisatriðunum að ræða. Þess í stað var rætt um hvort þyrfti að binda heimildina til innlausnar frekari skilyrðum til að tryggja raunverulegan ávinning fyrir rétthafa, frekari skilyrðum en voru í frumvarpinu. Og um þann þátt sem ójafnræði leiðir af sér, vegna þess að ef sú leið væri farin að takmarka þetta við útgreiðslu til þeirra sem væru skuldugir gætu einungis þeir sem ættu fasteignaveðlán nýtt sér innlausnina. Ekki var fjallað um hvort hægt væri að finna einhverjar leiðir til að greiða út til þeirra sem væru með annars konar skuldir en vegna húsnæðiskaupa og aðgreina þá þannig frá þeim sem ekki væru í neinum vanda. Ekki var fjallað um það, heldur hafði nefndin mestar áhyggjur af því að menn gætu svindlað á þessu, tekið út meira en þeir ættu rétt á og til þess þyrfti miðlægt eftirlit. Síðan var fjallað um sérstaka þóknun fyrir umsýslu, það verkefni að leysa þetta út, og út af fyrir sig má segja að það hafi ekki verið ósanngjarnt því ekki er hægt að ætla öðrum en þeim sem eiga að njóta að bera kostnað af því að leysa þetta út og síðan var fjallað á ýmsan hátt um það hvort þetta gæti skert tilkall til ýmiss konar réttinda. Hins vegar virtust flestir sem komu á fund nefndarinnar, sem í meginatriðum voru fulltrúar lífeyrissjóðanna, fjármálakerfisins, tryggingafyrirtækjanna og atvinnulífsins, telja að þetta væri allt saman til bóta þó að búið væri að takmarka upphæðina við eina milljón. Ýmsar vangaveltur voru uppi um tekjuskerðingu vegna atvinnumissis og hvernig ætti að ráðstafa greiðslum til fasteignaveðlána eins og hugmyndir hafa verið uppi um en engar frekari hugmyndir um hvernig væri hægt að nálgast þetta til að þeir sem væru í vanda gætu fengið meira greitt út en þá einu milljón sem virðist hafa verið hugmynd frá Fjármálaeftirlitinu. Ekki er gerð nein grein fyrir því í nefndarálitinu hvers vegna þetta ætti að vera ein milljón en ekki eitthvað annað. Ekkert er fjallað um það hvernig leysa megi úr þeim vanda sem upp kynni að koma hjá lífeyrissjóðum sem þyrftu að greiða út vegna innlausnar, annars vegar vegna lausafjárstöðu og hins vegar vegna ójafnræðis. Út af fyrir sig er kannski ekki mjög auðvelt að leysa úr því vegna lausafjárstöðunnar en þó á það að vera mögulegt. Annars vegar með því að fresta og dreifa greiðslunum, eins og var í frumvarpinu, en hins vegar með því að breytingar verði gerðar á sjóðunum og þeir sjóðir sem væru minni hefðu samstarf um það við þá stærri. Auðvitað má þá annars vegar velta fyrir sér hvort minni sjóðir sem ekki ráða við þetta á þessu stigi eigi mikla möguleika á að standa í þessari starfsemi í framtíðinni og hvort ekki væri þá ráð að reyna að styrkja þá með einhvers konar samstarfi við hina sem stærri eru. Og hins vegar því ef ójafnræði kæmi upp vegna þess að lífeyrissjóðirnir gætu ekki tryggt að þeir sem ekki fengju greitt út eða ekki hefðu rétt til innlausnar nytu jafnræðis við aðra vegna þess hvaða verð fengist fyrir pappírinn sem seldur væri vegna innleysingar. En tiltölulega auðvelt ætti að vera að leysa það með því að leysa sjóðina upp og endurfjárfesta fyrir þá sem ekki innleystu, svo þeir fengju þá sama verð fyrir bréfin og þeir sem fengju innlausnina greidda út en fjárfestu á sama verði. Ekki er hægt að draga þetta saman á annan hátt en að þetta hafi valdið miklum vonbrigðum. Ekki var verið að leita lausna á vandamálunum sem fólust í þessu heldur einblínt á það að keyra frumvarp ríkisstjórnarinnar í gegn, frumvarp sem kom fram seint og um síðir miðað við það sem verið hafði í umræðunni áður og óskiljanlegt að hv. þingmenn 

Virðulegi forseti. Nú er komið að 3. umr. þessa mikilvæga máls. Ég tel að það sé afar brýnt fyrir okkur á þinginu að afgreiða mál eins og þetta og fleiri sem eru til þess falin að létta undir vegna þröngrar stöðu heimilanna í landinu. Tilfellið er að séreignarsparnaðurinn getur reynst heimilum sem ratað hafa í greiðsluerfiðleika við þessar óvæntu aðstæður afar mikilvæg hjálparhella. Og ég held að sú nálgun sem frumvarpið gengur út á sé ágætlega til þess fallin að koma til móts við áhyggjur þeirra sem bent hafa á mikilvægi þess að lífeyrissjóðirnir sjálfir lendi ekki í vanda við þessa fyrirgreiðslu. Ég þakka hv. þm. Árna M. Mathiesen fyrir ræðu hans sem veitti okkur ágætisyfirlit yfir þróun málsins frá því hann var fjármálaráðherra og var með sama mál til umfjöllunar. Við ræðum nú við 3. umr. m.a. um tillögu frá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem gengur út á að auk þess sem séreignarsparnaðareigendur geti tekið út sparnað sinn með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. um það bil eina milljón sem síðan skattleggst, og tekið þá fjárhæð út í áföngum, eigi séreignarsparnaðareigendur þess kost að nýta eign sína, séu þeir um það bil að verða gjaldþrota til þess að greiða upp skuldir. Ég held að það sé ágætistillaga hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal en ég er þó ekki tilbúinn að taka endanlega afstöðu til hennar hér. Ég þarf að hlýða á framsögu hans og frekari skýringar. Ég hef í fyrsta lagi áhyggjur af því hvaða áhrif tillaga af þessum toga mundi hafa á lífeyrissjóðina og hvaða þrýsting hún kynni að setja á útgreiðslur þaðan. Eins finnst mér skilyrðið um að útgreiðsla sé heimil þegar líklegt er að hún komi í veg fyrir gjaldþrot rétthafans, vafasamt. Þarna þarf mjög að vanda til skilyrðanna. Það má ekki vera neinum vafa undirorpið nákvæmlega í hvaða tilvikum viðkomandi umsækjandi á rétt á að sækja slíka greiðslu og er gert ráð fyrir því að fyrir þurfi að liggja vottorð frá sérfræðingi. Það er dálítið óhefðbundið orðalag í lögum. Ég tek þó fram að hv. þingmaður gerir ráð fyrir því í breytingartillögu sinni að ráðherra geti með reglugerð kveðið nánar á um fyrirkomulag þessarar tímabundnu útgreiðslu. Þar mætti koma til móts við þetta. Að öðru leyti vil ég segja um málið að ég hef haft áhyggjur alveg frá upphafi af því að með því að opna fyrir útgreiðslu séreignarsparnaðarins gæti komið til þess að ýmsir sem í sjálfu sér þyrftu ekki á útgreiðslunni að halda mundu engu að síður sækja séreignarsparnað sinn vegna þess að þeir óttast að sá sjóður sem eftir situr eftir útgreiðsluna verði ekki jafn traustur og góður eins og hann var fyrir útgreiðsluna. Ástæðan er sú að það er auðvitað það lausafé sem liggur fyrir í sjóðnum sem fyrst er greitt út og síðan auðseljanlegar eignir. Eftir sitja þá eftir atvikum aðrar eignir sem ekki eru eins auðseljanlegar og er um þessar mundir jafnvel dálítið erfitt að verðmeta. Menn hljóta að spyrja sig, sem eru aðilar að slíkum sjóði jafnvel þótt þeir hafi ekki ríka þörf fyrir að komast yfir þetta ráðstöfunarfé, hvort það kunni engu að síður vera skynsamlegt að reyna að nálgast það einungis til þess að forðast mögulegt tjón sem af því getur hlotist að láta eignina sitja áfram inni. Það hefur aðeins verið rætt í störfum nefndarinnar en ég held að það sé vandi sem erfitt er að komast fyrir. Staðan er einfaldlega sú að það þarf að taka afstöðu til þess hvort ekki sé eðlilegt vegna þeirra óvenjulegu aðstæðna sem uppi eru að gera þennan sparnað aðgengilegan fyrir heimilin. Margir hafa nefnt í umræðunni, m.a. hv. þm. Pétur H. Blöndal, að hættan sé sú að einstaklingar muni nýta sparnaðinn til annars en að greiða upp skuldir. Ég held að það sé erfitt fyrir ríkisvaldið að setja því of þröngar skorður eða of stíf skilyrði í hvaða tilgangi þessar fjárhæðir, sem eru þó ekki hærri en frumvarpið gerir ráð fyrir, eru leystar út vegna þess að vandi heimilanna í landinu er margvíslegur. Sumir eru komnir í erfiðleika með að standa í skilum með húsnæðislán sín vegna þess að þau hafa hækkað út af verðbólgu. Aðrir eru í tímabundnum þrengingum vegna þess að þeir eru atvinnulausir, þeir munu þess vegna geta nýtt sér þetta. Einhverjir munu vilja leysa út séreignarsparnað sinn einfaldlega til þess að greiða upp skuldir. Ég held að það væri skynsamlegt í mörgum tilvikum vegna þess hversu mörg lán eru dýr um þessar mundir, sérstaklega má þar nefna yfirdráttarlánin. Í öðrum tilvikum eru menn einfaldlega með einhver önnur lán eða aðra greiðslubyrði á heimilinu sem er þeim ofviða og er ekkert við því að segja í sjálfu sér að menn vilji nýta séreignarsparnað sinn til þess að létta undir vegna þess. Þess vegna er að mínu áliti vel hægt að hugsa sér að heimila útgreiðslu séreignarsparnaðar þó að ekki séu sett ströng skilyrði um að allur sparnaðurinn fari til niðurgreiðslu á lánum. Hins vegar hefði verið nauðsynlegt að gera það ef við hefðum miðað við hærri fjárhæð, t.d. ef við hefðum miðað við að taka mætti út allan séreignarsparnaðinn. En frumvarpið, eins og það liggur fyrir þinginu, gerir ráð fyrir mun lægri fjárhæð. Ég leyfi mér að vísa til þess sem fram kom í máli hv. þm. Árna M. Mathiesens áðan að að þessu leyti gengur frumvarpið ekki eins langt eins og þær hugmyndir sem voru í burðarliðnum í fjármálaráðuneytinu þegar hann var þar sem ráðherra. Þar var gengið út frá því að menn gætu sótt allan sparnað sinn en skilyrt um leið að menn ráðstöfuðu andvirðinu til uppgreiðslu skulda. Þá var fyrst og fremst verið að horfa á húsnæðisskuldir. Það var af þeirri ástæðu sem gert var ráð fyrir milligönguhlutverki bankanna þannig að tryggt væri að andvirði sparnaðarins rynni raunverulega til uppgreiðslu slíkra skulda. Finna má vísi að sömu hugsun í breytingartillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég verð að segja að jafnvel þótt hér séu önnur mál á dagskrá er ég dálítið hissa á því að við skulum ekki nokkur geta tekið til máls við 3. umr. og rætt meðferð málsins í heild sinni á þinginu og þá breytingartillögu sem sett er fram án þess að færðar séu fram athugasemdir við það af hálfu varaformanns nefndarinnar og látið að því liggja að við þingmenn séum með einhver annarleg sjónarmið í umræðunni. Þetta er eitt af þeim málum sem við teljum brýnt að verði afgreidd á þinginu. Þetta er meðal þeirra mála sem mikilvægt er að klárist ásamt öðrum sem varða beint hag heimilanna og við höfum mikið rætt mál sem snerta atvinnustarfsemina í landinu. Þar eru þó stóru verkin sem telja mest, lækkun vaxta sem við erum loksins farin að eygja að geti átt sér stað miðað við þau orð sem féllu fyrr í dag í tengslum við efnahagsumræðuna, og endurreisn bankakerfisins sem getur tryggt nægilegt súrefni fyrir atvinnulífið, jafnmikilvægt og það er. Þetta er ágætismál. Mér finnst sjálfsagt að ræða um breytingartillögu hv. þingmanns. Málið fór jú á milli 2. og 3. umr. til nefndarinnar til frekari skoðunar þannig að það er eðlilegt að menn taki til máls og fjalli um málið í heild sinni. Ég tel að þetta muni gagnast heimilunum og það verður vafalaust mikið um að þeir sem eiga séreignarsparnað muni nýta sér þennan möguleika til þess að létta undir við þær aðstæður sem nú hafa skapast.

Frú forseti. Nú getur vel verið að það þyrfti jafnvel 4. umr. um þetta mál til að öll kurl kæmu hér til grafar miðað við þann málflutning sem hér er hafður uppi. Mér fannst hv. þm. Bjarni Benediktsson taka undir það að hér væri um mikilvægt mál að ræða sem gæti gagnast heimilum. Hann færði m.a. rök fyrir því að sú leið sem stjórnarfrumvarpið gerir ráð fyrir, þ.e. að það væri ekki bundið að útgreiðsla séreignarsparnaðar færi til uppgreiðslu skulda, gæti nýst ákveðnum heimilum, ekki síst fólki sem á ekki eigið húsnæði og býr t.d. í leiguhúsnæði og er ekki með þessar skuldbindingar þannig að það gæti notað þetta fé til annarra þarfa. Mér fannst hv. þingmaður hafa skilning á því. Síðan hafði hann þau orð uppi eða orðaði það á þann hátt að sú breytingartillaga sem hér liggur fyrir frá hv. þm. Pétri H. Blöndal gæti komið til viðbótar við þá leið sem farin er í frumvarpinu. Staðreyndin er sú að breytingartillaga hv. þm. Péturs H. Blöndals gengur út á það að lausnin sem hann leggur hér til komi í staðinn fyrir ákvæði 3. gr. frumvarpsins eins og það var samþykkt við 2. umr., m.a. með atkvæðum þingmanna Sjálfstæðisflokksins annarra en Péturs H. Blöndals sem sat hjá við afgreiðslu málsins. Ég fæ því ekki betur séð ef breytingartillaga minni hlutans yrði samþykkt að þá yrði hin leiðin tekin út og þá er ekki um að ræða lausn til viðbótar því sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Þess vegna er framhaldsnefndarálitið frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar með þeim hætti sem það er. Þar er beinlínis gert ráð fyrir því og mælst til þess að fjármálaráðuneytið skoði frekari útfærslu, m.a. með hliðsjón af þessari breytingartillögu og með hliðsjón af öðrum ráðstöfunum sem verið er að gera, þannig að þetta geti hugsanlega komið sem viðbót á síðari stigum ef nauðsynlegt reynist. En það gengur ekki að mínu mati að samþykkja þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir 

Virðulegi forseti. Ég taldi það koma ágætlega skýrt fram í mínu máli áðan að ég væri ekki sérstaklega að mælast til þess að breytingartillaga hv. þm. Péturs H. Blöndals yrði samþykkt. Ég taldi að hún væri mjög í anda þess sem unnið var að í fjármálaráðuneytinu á sínum tíma og ég fór hér aðeins yfir sjónarmið sem styrktu þá aðferðafræði. Frumvarpið eins og það liggur fyrir þinginu gengur auðvitað ekki eins langt og er annars eðlis. Það gerir ráð fyrir að sparnaðareigendur geti haft til frjálsrar ráðstöfunar þær upphæðir sem talað er um í frumvarpinu og ég get tekið undir það að mér finnst það í sjálfu sér vel koma til greina, enda setji menn svona þröng mörk eins og gert er í málinu á hámarksúttektina. Mér þætti allt eins koma til greina að flétta saman þessum tveimur aðferðum, þ.e. að vera með einhverja tiltekna fjárhæð til frjálsrar ráðstöfunar, og það verður þá að vera tiltölulega lág fjárhæð, og svo hin að menn geti nálgast þennan sparnað sinn til að gera upp skuldir og það getur verið beinlínis skynsamlegt. Reyndar var ég hrifinn af því frumvarpi sem hv. þm. Árni M. Mathiesen vann að á sínum tíma sem fjármálaráðherra. Að þessu leyti til heyrist mér að ég og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson séum sammála um að þetta gæti komið til greina vegna þess að ég skil ekki nefndarálitið öðruvísi en svo að þessu sé vísað til frekari skoðunar.

Frú forseti. Ég fagna þessu svari hv. þingmanns vegna þess að mér virðist að við séum nokkurn veginn sammála miðað við þann málflutning sem hann hefur uppi hér um að hægt sé að flétta þessar leiðir saman. Fjármálaráðuneytið hefur látið það koma fram á fundum nefndarinnar að það telji að skoða þurfi þessa leið betur út frá mörgum vinklum og vill gjarnan fá tíma til þess og þess vegna er framhaldsnefndarálitið orðað eins og það er. En ég skil hv. þm. Bjarna Benediktsson líka þannig að hann telji ekki skynsamlegt að láta þá breytingartillögu sem hér liggur fyrir á þingskjali 668 koma í staðinn fyrir hina leiðina sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Hann virðist því ekki vera stuðningsmaður þeirrar breytingartillögu sem minni hluti efnahags- og skattanefndar, Pétur H. Blöndal, flytur. Að því leyti finnst mér málflutningur þeirra þingmanna Sjálfstæðisflokksins vera aðeins misvísandi svo ekki sé meira sagt. Ég fagna því auðvitað að ríkisstjórnin fái liðsmann í formannsframbjóðandanum í Sjálfstæðisflokknum í þessari umræðu og vona að það geti þá orðið nokkuð góð samstaða um frumvarpið eins og það liggur nú fyrir eftir 2. umr. og eftir umfjöllun í efnahags- og skattanefnd á milli 2. og 3. umr. og hann taki undir þau sjónarmið sem koma fram í framhaldsnefndaráliti meiri hlutans.

Frú forseti. Í upphafi fundar var dálítil umræða um áherslur í dagskránni. Ég tók ekki þátt í þeirri umræðu en ég verð að segja eins og er að mig langaði til þess vegna þess að mér finnst áherslurnar nokkuð undarlegar. Það mál sem við ræðum nú er mjög mikilvægt fyrir heimilin í landinu, reyndar ekki sú útfærsla sem ríkisstjórnin er með heldur breytingartillagan sem ég kom með. Síðar á dagskránni eru Atvinnutryggingar, mjög mikilvægt mál, Embætti sérstaks saksóknara, sem bráðliggur á að fá samþykkt, Heimild til samninga um álverið í Helguvík, sem er líka mjög mikilvægt fyrir atvinnuna í landinu, þ.e. til að skapa atvinnu, það eru eiginlega allir sammála því o.s.frv. Mörg mál liggja hér fyrir og þá ætla menn að fara að ræða um stjórnarskipunarlög. Ég á sæti í hv. efnahags- og skattanefnd og ég fór dálítið grannt ofan í þetta mál og las umsagnir um það. Það var samdóma álit flestra, bæði gesta og annarra sem komu með nefndarálit og komu á fund nefndarinnar að þetta væri unnið með mjög miklum hraða. Ég vil byrja á því að segja það, frú forseti, og ég er svo sem ekkert að kvarta undan því að það sé hraði á hlutunum en það má heldur ekki koma niður á vinnubrögðunum þannig að þau verði flaustursleg. Það kemur fram t.d. hjá Samtökum fjármálafyrirtækja að þau telji miklu skipta að útgreiðslan verði afmörkuð við þá sem hafa orðið fyrir tekjumissi, þ.e. að séð yrði til þess að bæta þeim eða hjálpa sem eru virkilega hjálparþurfi, það sé mjög mikilvægt. Það hefur svo sem verið stefna míns flokks líka alla tíð að það sé ekki verið að hjálpa eða gera einhverjar ráðstafanir fyrir fólk sem þarf ekkert á því að halda. Samtökin benda á að tillaga ríkisstjórnarinnar gangi ekki út á það. Svo kemur Fjármálaeftirlitið og þar gerðu menn virkilega mikla athugasemd einmitt við útgreiðslurnar. Þeir segja að gæta þurfi jafnræðis milli manna, að þeim sem vilja vera áfram í séreignarsparnaði verði ekki refsað eða gengið á hlut þeirra en það kynni að gerast ef of mikið streymdi út af peningum því að þá yrði að selja eignir, verðmætar eignir og sennilega þær auðseljanlegustu fyrst sem kæmi niður á þeim sem væru eftir. Þeir benda á að þarna séu fleiri hundruð milljarðar í sjóði og þótt ekki færi nema kannski þriðjungurinn út við þessa aðgerð þá væri um að ræða óskaplega mikla blóðtöku fyrir lífeyrissjóðina og ekki víst að þeir réðu við það og þá þyrfti hugsanlega að stöðva útgreiðslur. Þá er kannski betur heima setið en af stað farið með það af því að traust manna á þessum markaði er kannski ekki alveg nægilega mikið fyrir, frú forseti. Ég ætla ekki að rekja sögu séreignarsparnaðar en þetta var náttúrlega hugsað sem viðbótarsparnaður til að fólk gæti betur búið sig undir ellina og væri betur í stakk búið til að takast á við hana. Veitt var ákveðið skattfrelsi á þetta fé þannig að það er óskattað. Og sú hugmynd sem ríkisstjórnin var með að hafa þetta milljón á mann þýðir í reynd að eftir skatta eru þetta 630 þús. kr. Hygg ég að margur sem er í vandamálum telji það ekki neitt sérstaklega mikla hjálp að fá 630 þús. kr. ASÍ bendir til dæmis á að gæta þurfi þess að aðrir eigendur viðbótarlífeyrissparnaðar í sama sjóði verði ekki fyrir tjóni. Það er eiginlega það sama og bent var á áðan, að ef þetta verði almennt og menn taka út í stórum stíl kynni það að koma niður á öðrum sem sitja eftir sjóðunum. Ég skilaði framhaldsnefndaráliti um frumvarpið þar sem segir svo: „Á fundi efnahags- og skattanefndar 9. mars 2009 [þ.e. í morgun] var ákveðið að gera ekki breytingar á fyrirliggjandi hugmyndum ríkisstjórnarinnar um að greiða öllum sem þess óska allt að einni milljón króna út af séreignarsparnaði sínum. Engin krafa er gerð um vanskil eða að upphæðin verði notuð til uppgreiðslu á skuldum.“ - Þetta er sem sagt algerlega frjálst. - „Greiðslan dreifist á 10 mánuði“ - það er gert til að minnka álagið á lífeyrissjóðina - „og nemur 63 þús. kr. á mánuði eftir skatt. Þá er heimild til Fjármálaeftirlitsins að stöðva útgreiðslur ef þær ógna greiðslustöðu viðkomandi lífeyrissjóðs.“ Um þetta er það að segja að álit manna á bönkum og séreignarsparnaði og peningamarkaðssjóðum o.s.frv. hefur beðið ansi mikinn hnekki og fólk treystir þessu almennt ekki eins vel og áður fyrr. Það að leyfa fólki að taka út milljón krónur af séreignarsparnaði sínum í þessari stöðu kann að leiða til þess að sú úttekt geti orðið mjög almenn vegna þessa vantrausts sem ég gat um og einmitt í núverandi stöðu. Og vegna þess að fólk veit að Fjármálaeftirlitið kann að stöðva útgreiðslur þá og þegar er viðbúið að það myndist kapphlaup um það hver verði fyrstur vegna þess að eðlilega munu menn hafa þá reglu „fyrstur kemur, fyrstur fær“. Það getur orðið mjög skaðlegt í þessari stöðu vegna þess að það getur myndast ákveðið áhlaup á sjóðina út af þessu. Ef Fjármálaeftirlitið eða sjóðurinn með fulltingi Fjármálaeftirlitsins stöðvar útgreiðslur í kjölfarið þá er það ekki á bætandi, frú forseti, og ég vara mjög eindregið við þessu. Það er ekki á bætandi á traust manna á bankakerfinu ef sú staða kæmi upp. Mér finnst eins og menn séu að leika sé að eldinum í þessu dæmi og eiginlega alveg að óþörfu. Ég get ekki ímyndað mér að 63 þús. kr. á mánuði breyti óskaplega miklu fyrir þá sem eru í þeirri stöðu að vera í vandræðum, skulda kannski 10–15 millj. í vanskilum eða yfirdrætti og allt í vandræðum, það er verið að bjóða upp húsið þeirra og þeir eiga á hættu að missa heimili sitt. Þá skiptir þetta, held ég, akkúrat engu máli. Ég hugsa að þetta fari bara í neyslu, 63 þús. kr. á mánuði. Hættan er sú. Fyrir utan alla hina sem tækju út peninga af því að þeir treysta ekki forminu og ætla sér að leggja inn á verðtryggðan reikning eða bankabók af því að þeir treysta henni betur, þeir fá þarna 63 þús. kr. á mánuði. Það er ansi mikil hætta á því að það fari í neyslu. Það er þekkt. Menn þyrftu þá í hverjum einasta mánuði að leggja fyrir 63 þús. kr. inn á viðkomandi bankabók og það er ekki víst að aginn sé nægilega mikill á heimilinu til þess þannig að mánaðarlegum greiðslum fylgir sú hætta að þær auki neyslu heimilisins. Það eru svo sem næg tækifæri, frú forseti. Verðlag hefur hækkað mjög mikið undanfarið og ég hugsa að margir eigi í erfiðleikum með að láta enda ná saman. Launin hafa ekki hækkað en verðlagið hækkaði um 20%. Hjá mörgum hafa launin meira að segja lækkað en flestir eru með óbreytt laun þannig að lífskjörin eru að versna. Þá er hættan sú að þegar aukapeningur kemur í hverjum mánuði í tíu mánuði, að menn nýti hann til innkaupa, bara til rekstrar heimilisins. Þegar tíu mánaða bilinu er lokið eru menn allt í einu verr settir. Þá stöðvast þessi straumur af fjármagni þannig að menn geta verið verr settir og eignin er að sjálfsögðu farin, milljónin sem var óskert inni í sjóðnum. Í framhaldsnefndarálitinu segir áfram, með leyfi frú forseta: „Fyrir utan það að þessi lausn breytir sennilega mjög litlu fyrir þann sem á í verulegum erfiðleikum og er að missa heimili sitt er hugsanlegt að mjög margir muni nota tækifærið og flytja þennan hluta séreignar sinnar á venjulega bankabók, hugsanlega verðtryggða, þar sem traust manna á séreignarsparnaði hefur beðið nokkurn hnekki“ - eins og ég gat um áðan. - „Ef mikið verður um slíkar útgreiðslur getur viðkomandi lífeyrissjóður að fengnu samþykki Fjármálaeftirlitsins stöðvað útgreiðslur til þess að hann þurfi ekki að selja eignir í hraðsölu til tjóns fyrir aðra sjóðfélaga. Þá gildir reglan „fyrstur kemur, fyrstu fær“ . Vissan um það getur ýtt undir að fólk bregðist hratt við. Þá kemur fram mismunun á milli þeirra sem fylgjast vel með og vita og hinna sem ekki eru eins upplýstir. Minni hlutinn tekur undir alvarlegar viðvaranir Fjármálaeftirlitsins sem koma fram í umsögn eftirlitsins og varaði við þessu í nefndinni en hlaut ekki hljómgrunn.“ Ég varaði við þessu vegna þess að held ég að þessar tillögur ríkisstjórnarinnar séu ekkert voðalega sniðugar, hreint út sagt, frú forseti. Þegar maður lítur svona á þær eru þær hreinlega glapræði. Ég kom með hugmynd sem getið er um í framhaldsnefndarálitinu, með leyfi forseta: „Minni hlutinn flytur breytingartillögu sem leysir vanda þeirra sem eru í verulegum vanskilum sem þeir geta ekki greitt og eiga á hættu að missa húsnæði sitt en eru jafnframt með stórar upphæðir bundnar í séreignarsparnaði“ - þ.e. menn eru með fasta skuld og fasta eign en geta ekki borgað skuldabréfin eða hreyft séreignina. Þar segir áfram: „Hugmyndin gengur út á það að lífeyrissjóðurinn gefi út skuldabréf til viðkomandi lánastofnunar og skattheimtunnar með sömu kjörum varðandi gjalddaga og ávöxtun og séreignarsparnaðurinn sjálfur.“ Þarna er sem sagt hugmynd um að lífeyrissjóðurinn gefi út skuldabréf, bankinn taki við þessu skuldabréfi sem greiðslu og skuldin verði gerð upp. „Þannig má segja að lánastofnunin og skattheimtan verði „séreignarsparandi“ í stað einstaklingsins, sem hins vegar losnar úr viðjum vanskila og forðar heimili sínu frá uppboði. Lánastofnunin fær mjög góðan skuldara í stað vanskilanna og skattheimtan fær skatta með nákvæmlega sama hætti og fyrirhugað var að óbreyttri skattprósentu. Lífeyrissjóðurinn heldur áfram starfsemi sinni eins og ekkert hafi í skorist.“ Það er einmitt góði punkturinn við þetta, þetta hreyfir eiginlega ekki neitt við neinu nema skuld einstaklingsins sem hverfur og skatturinn fær sitt eins og hann átti von á með tíð og tíma. Bankinn fær mjög góðan skuldara í staðinn fyrir annan sem var kominn í vandræði og þrot. Það þarf ekki að bjóða upp húsið, maðurinn getur búið áfram á heimili sínu og hann ræður þokkalega við það sem eftir stendur af skuldunum því að það er búið að leysa hann úr þessum miklu vandræðum. Ég skil eiginlega ekki, frú forseti, hvers vegna menn taka ekki þessari hugmynd nema ef vera skyldi að hún er frá stjórnarandstöðuþingmanni. Það er eiginlega eina ástæðan sem mér dettur í hug eða þá að fljótaskriftin er svo mikil að menn hafa ekki tíma til að líta eftir góðum hugmyndum. Ég vona að það sé frekar skýringin á þessu og sennilega er það vegna þess að þessi tillaga fékkst ekki rædd, hún fékkst ekki send til umsagnar en var þó rædd við 1. umr. Ég gat um það strax við 1. umr. um málið að menn þyrftu að skoða þessa leið en það gerðist ekki. Ef það hefði gerst og hún hefði verið send til umsagnar er viðbúið að viðhorfin hefðu orðið allt önnur og jákvæðari hjá þeim aðilum sem stýra lífeyrissjóðunum eða hjá þeim sem hafa áhyggjur af þeim eins og Fjármálaeftirlitinu. En það var svo mikil fljótaskrift á öllu saman og það er ókosturinn við hraðann. Það er kostur að vinna hratt, ekki skal ég lasta það, og það liggur mikið á að gera hluti en menn mega heldur ekki gera einhver alvarleg mistök. Ég held að sú leið sem ríkisstjórnin fer nú, að gusa út milljónum á alla sem vilja, sé hættuleg í besta falli og stórskaðleg í versta falli og geti rýrt traust manna á þessum reikningum og bankakerfinu yfirleitt umfram það sem orðið er, sem er svo sem alveg nóg. Við stöndum frammi fyrir þessari staðreynd í 3. umr. og mér finnst það eiginlega mjög dapurt. Í nefndaráliti meiri hlutans segir að skoða eigi þessa leið og það er svo sem ágætt að gera það en hættan er sú að þá sé skaðinn skeður af tillögum ríkisstjórnarinnar. Nú vona menn að sjálfsögðu að það verði ekki svo og fólk muni almennt ekki taka þennan sparnað út, af því að milljónin skiptir hvort sem engu máli í vanskilunum muni fólk ekki fara þessa leið. Það tekur því varla fyrir hjón sem skulda kannski 15 millj. kr. að vera að hringla með einhverjar 1,2 millj. kr. sem dreifast á 10 mánuði. Það breytir ekki nokkru. Húsið fer á uppboð hvort sem er og þá er eins gott að fara ekki í svona aðgerð. Það má vel vera að einhverjir aðrir hafi eitthvert traust á séreignarsparnaðinum, að þeir taki ekkert út, og þessir spádómar mínir reynist rangir, það er bara fínt. Ég vona innilega að svo verði en menn taka ákveðna áhættu í þessu. Svo er náttúrlega það sem mest er um vert, frú forseti: Menn leysa ekki vandann með þessu. Það er ekki verið að leysa það sem talað er um að sé vandi þjóðarinnar, þ.e. að heimili fari á uppboð, að fólk missi húsin sín. Það er ekki verið að leysa það með þessu frumvarpi. Ég frétti af fólki sem átti, að mig minnir, 16 millj. kr. samanlagt í séreignarsparnaði og það skuldaði - ég man ekki hvort það voru 15 millj. kr. eða eitthvað svoleiðis, í vanskilum og allt var komið í mikil vandræði. Fyrir það fólk breytir þetta frumvarp engu. Það verður áfram í jafnmiklum vandræðum og mun sennilega missa hús sitt og heimili sem fer á uppboð og selst á lágu verði eins og alltaf þegar uppboð eru og alveg sérstaklega í núverandi stöðu þar sem ekkert hreyfist. Það grátlega er að fólk á peninga. Það á inneign í séreignarsjóði sem það getur ekki tekið af og notað til að bjarga sér úr þessari stöðu. Mér finnst það því dálítið sorglegt hvernig menn hafa unnið þetta frumvarp, hvernig menn haga sér eins og þeir séu með augnhlífar og sjá ekki í kringum sig heldur keyra þvert á hlutina án tillits til hvaða afleiðingar það hefur og án tillits til viðvarana. Ég ætla ekki að lengja þetta mál mikið meira en má til með að minnast á eitt sem ég gat um og er varað við á nokkrum stöðum í umsögnum. Menn tóku ekki á því og mér finnst það vera mjög alvarlegt. Það er eftirfarandi: Þegar menn fara út í þessa aðgerð, að ná í milljón, hjón fá kannski 2 millj. kr., útgreitt eru það kannski 1,2 millj. kr., skatturinn fengi sínar 800 þús. kr. Sú fjárhæð yrði greidd upp í skuldirnar en allt kemur fyrir ekki, eignin fer á uppboð og hjónin eru gjaldþrota. Þá tapast þessir peningar, 2 millj. kr., sem þau áttu í séreignarsparnaðinum og koma aldrei aftur. Fólkið er verr sett með þessi lög en ekki því að annars ætti það þessar 2 millj. kr. inni í séreignarsparnaðinum.

Það tekur nú ákvarðanir sjálft.

Jú, en það er ekki gert ráð fyrir að það verði neitt kannað þannig að fólkið tekur ákvörðun um að reyna að bjarga sér en það dugar ekki til og glöggir menn hefðu getað séð það. Þá átti ekki að ráðleggja fólki að taka þennan pening út því að það er yfirleitt alltaf hægt að kortleggja svona vanda og sjá hvort ráðstafanir duga eða ekki. Ef þær duga ekki eiga menn að hætta við að borga út og það er einmitt það sem ég gerði ráð fyrir í tillögum mínum, eins og stendur í framhaldsnefndarálitinu sem ég samdi í hádeginu. Í breytingartillögu minni hlutans er ákvæði sem vantaði í tillögu ríkisstjórnarinnar um að ekki verði farið út í slíka útgreiðslu nema hún skili mjög líklega árangri. Ef eigandi séreignarsparnaðar verður gjaldþrota þrátt fyrir útgreiðsluna tapast þeir fjármunir þar sem séreignarsparnaður fellur ekki undir gjaldþrot en útgreiðslan er glötuð. Mér finnst vera mjög mikilvægt að þetta ákvæði sé sett inn í lögin og það er dálítið dapurlegt að við séum nú við 3. umr. eins og við færiband sem rúllar fram hjá og ekki er hægt að breyta neinu, jafnvel er ekki hægt að setja svona skynsamlegt ákvæði inn í frumvarpið. Við greiðum væntanlega atkvæði um þetta á morgun og þá er það orðið að lögum. Þá vantar ákvæðið um fólk sem verður gjaldþrota þrátt fyrir útgreiðsluna. Þá er innstæðan farin og það fólk mun ásaka löggjafann fyrir að hafa búið til tækifæri án þess að tryggja að eitthvert eftirlit sé með því að aðgerðin dugi. Auðvitað ber fólk ábyrgðina sem gerir svoleiðis og ég fellst alveg á þau rök hjá hv. þm. Ellerti B. Schram og mættu menn svo sem oftar líta á ábyrgð einstaklinga. En þegar sett eru lög sem heimila útgreiðslu og vandinn er óskaplegur, mikil vanskil, mikið af gluggaumslögum og fólk er örvæntingarfullt er ákveðin freisting að nota þessar 2 millj. kr. til að greiða upp vanskilin eða alla vega að sýna þann lit gagnvart kröfuhöfum. Hugsanlega gætu kröfuhafar gert kröfu um að menn notuðu þessa leið. Hún er til samkvæmt lögum og menn eiga innstæðuna o.s.frv. Þá er hættan sú að menn noti þessa leið sem dugar svo ekki til af því að 1,2 millj. kr. skipta ekki sköpum. Þetta vita þeir sem hafa einhverja jarðtengingu. Þeir vita að í vanskilum skiptir svona upphæð ekki stóru máli, menn fara á hausinn engu að síður. Þá er löggjöfin bara ekki nógu góð. Hún leiðir fólk í rauninni í gildru sem það tapar á. Ég veit ekki hvernig menn líta á það seinna meir þegar þeir hafa tapað þessum peningum. Þá ásaka þeir hugsanlega löggjafann eða þá sem samþykktu svona frumvarp. Ég veit ekki hvort hægt er að koma með breytingartillögu núna um þetta en á þetta hefur verið bent. Ég man ekki hvort ég benti á þetta við 1. umr. en það var gert í umsögnum. Ég kom með breytingartillögu og orðalag að henni þannig að menn gætu tekið það upp. Hún er reyndar orðuð þannig að ekki er hægt að samþykkja hana eina sér. Þó er hugsanlegt, frú forseti, að hægt sé að samþykkja eina málsgrein úr frumvarpi mínu en það er lagatæknileg spurning um hvort það gangi. Mér finnst það mjög miður í fyrsta lagi að ríkisstjórnin skuli ekki hlusta á skynsamlegar tillögur frá þingmönnum og þar er ákveðinn vottur af ráðherraræði sem því miður er ansi sterkt. Eins finnst mér miður að ekki skuli horft á skynsamlegar tillögur þótt þær komi frá stjórnarandstöðuþingmanni. Ég hef ekki séð nein rök fyrir því að þessi hugmynd sé ekki skynsamleg. Hún leysir vanda þeirra sem eru í raunverulegum vanda, sem skulda mikið, eru með fasta skuld í vanskilum og fasta eign sem séreign. Þessi hugmynd finnur leið fram hjá þessu án þess að hreyfa við neinum eða valda nokkrum vandræðum neins staðar, hvorki hjá bankanum, skattinum eða í bankanum sem lánar og heldur ekki hjá manninum sjálfum. Hann gerir upp skuldir sínar. Ég legg til að hv. þingmenn sem ekki eru alveg bundnir á klafa ríkisstjórnarinnar, og þá kannski sérstaklega framsóknarmenn, sjái ljósið og samþykki þessa tillögu. Ég ætla að vona að svo verði þegar upp er staðið og þessi tillaga komi þá í staðinn fyrir tillögu ríkisstjórnarinnar sem er að mínu mati mjög hættuleg.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og útskýringar hans á leið sem hann hefur mælt hér fyrir. Það kom fram í máli hv. þingmanns að umsagnaraðilar settu ákveðinn vara á við útfærslu ríkisstjórnarinnar sem varð þá til þess að hv. þingmaður fór m.a. að vinna nánar í hugmynd sinni. Eins og komið hefur fram sat ég fundinn þar sem hugmynd hv. þingmanns var til umræðu og þangað komu fulltrúar lífeyrissjóðanna til að veita umsögn um hugmynd hans. Þeir tóku mjög vel í hugmyndina og sögðu reyndar á fundinum að þeir teldu útfærslu hugmyndar hv. þm. Péturs H. Blöndals mun betri en hugmyndir ríkisstjórnarinnar sem varð til þess að nefndin skoðaði þetta nánar á milli 2. og 3. umr. en síðan komst meiri hluti nefndarinnar að þeirri niðurstöðu að fara ekki þá leið. Ég spurði hv. þm. Björgvin Sigurðsson, formann nefndarinnar, hvað hefði orðið til þess að þeir komust að þeirri niðurstöðu eða skoðuðu tillögu hv. þingmanns ekki nánar og breyttu niðurstöðu sinni. Eins og hv. þingmaður hefur lýst er þetta leið sem gagnast öllum, bæði lífeyrissjóðunum og þeim sem eiga lífeyrissparnaðinn. Mig langaði að spyrja hv. þingmann um það sem kemur fram í framhaldsnefndaráliti meiri hlutans, að nefndin mælist til þess að fjármálaráðuneytið skoði breytingartillögur minni hlutans í því ljósi að þær geti leyst greiðsluvanda einstaklinga og metið þörfina á frekari úrræðum á síðari stigum, þ.e. að nefndin leggur til að útfærsla ríkisstjórnarinnar gangi í gildi en hugmynd hv. þingmanns muni síðar koma til skoðunar. 

Frú forseti. Ég spurði einmitt að þessu og velti þessu upp. Þetta þýðir í rauninni að menn byrja á því að veita öllum heimild til að taka út milljón krónur í eitt skipti, deilt á 10 mánuði, þ.e. 63.000 kr. á mánuði í 10 mánuði - eftir skatt. Menn heimila þessa útgreiðslu til allra. Mér skilst að meðalupphæðin á séreignarsparnaði sé u.þ.b. 2 milljónir. Þetta er óskaplega dreift, margir eru með mjög litla upphæð, og það liggur ekki einu sinni fyrir samkeyrsla á þessu vegna þess að menn geta átt séreignarsparnað í mörgum lífeyrissjóðum, í mörgum bönkum, kannski lítið hér og meira þar og það hefur ekki verið keyrt saman hvernig dreifingin á þessu er, hver hámarksupphæðin er og hve margir eiga yfir 10 milljónir, hve margir yfir 5 milljónir, hve margir undir 100.000 kr. o.s.frv. Menn renna dálítið blint í sjóinn með það hvernig þessar upphæðir verða en þar sem meðalupphæðin er um 2 milljónir er ljóst að það geta komið til mjög stórar útgreiðslur ef allir nýta sér möguleikann. Það fékkst ekki uppgefið hvað það yrði. Reyndar setja menn upp ákveðið kerfi þar sem ríkisskattstjóri á að tékka það af að menn fari ekki umfram þetta hámark, samanlagt úr öllum lífeyrissjóðunum, en sú leið ríkisstjórnarinnar er bara ekki nógu sniðug. Það kemur í ljós að það þarf að hafa eftirlit með þessu af því að menn geta tekið út milljón úr þessum séreignarsjóði og milljón úr hinum. Þess vegna þarf að hafa eftirlit með þessu og ríkisskattstjóri á að tékka það af hvað menn taka mikið út. Ég óttast að það gerist - sem maður vonar að gerist ekki - að það verði útstreymi úr lífeyrissjóðunum sem þeir ráða ekki við.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég hef kannski ekki verið alveg nægilega skýr áðan en ég var fyrst og fremst að fiska eftir því hvað það þýðir ef einstaklingar fara fyrst að útleysa séreignarsparnað sinn eftir þeim reglum sem hér er lagt upp með, milljón á 10 mánuðum, en síðan er tekin ákvörðun um að fara yfir í kerfi hv. þingmanns - hvaða afleiðingar gæti það haft og hvernig lítur það út, annars vegar gagnvart lífeyrissjóðunum og hins vegar gagnvart jafnræðishugsjón? Ég veit að hv. þm. Ellert B. Schram mun koma í andsvar á eftir, það er kannski ekki viðeigandi að ég beini til hans spurningu en mér þætti hins vegar áhugavert að vita, þar sem ég hafði ekki færi á honum að öðru leyti að spyrja hann að því, af því að ég vissi að hann var pínulítið skotinn í þessari hugmynd, hvað hafi orðið til þess að hann var ekki tilbúinn til að fylgja henni eftir.

Frú forseti. Ég lendi í ákveðnum vanda með að svara þessu. Það var beint til mín spurningu var um hvað gerist, segjum að fyrst verði þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar sett á og svo yrði mín leið skoðuð - það þýðir ekkert annað en það að þeir sem eru í vandræðum eru væntanlega búnir að taka út milljónina sína, hjón 2 milljónir. Síðan ef mín tillaga yrði tekin gætu þau tekið restina, kannski 15 milljónir, og hugsanlega ef menn eru snöggir er kannski ekki búið að selja heimilið á uppboði en hættan er sú að allt sé um garð gengið. Nú förum við í kosningar, það gerist ekki mikið á þeim tíma, stjórnarmyndanir, sumarþing, jú, það er hugsanlegt að gera eitthvað þá ef samstaða yrði um það áfram að keyra svona hugmynd í gegn. Ég veit ekki hvort menn hafa tíma til þess þá, það eru mörg mál sem bíða, mjög mörg mál sem þarf að taka afstöðu til. Ég sé þetta fyrir mér, vonandi í sumar, að þessi hugmynd verði tekin upp og menn geti þá tekið restina en þá er hugsanlegt að lífeyrissjóðirnir séu komnir í þá stöðu að þeir hafi ekki lengur handbært fé, ekki lengur eignir eða lausafé til að borga þetta út. Reyndar eins og hugmyndin er skiptir það ekki máli þar sem þetta er bara tilfærsla, en það er viðbúið að traust manna á séreignarsjóðunum hafi beðið mikinn hnekki, þ.e. ef þetta gengur eftir sem ég bendi á og vara við en ég vona svo innilega og sannarlega að til þess komi ekki.

Frú forseti. Ég þakka fyrir gagnlegar umræður seinni partinn í dag. Þær hafa verið fróðlegar og raunar hefur verið dregin upp sú mynd af þessu máli að það sé mjög viðkvæmt og flókið vegna þess að á því eru tvær hliðar, annars vegar skuldir heimilanna og einstaklinganna og svo hins vegar hagur lífeyrissjóðanna og hvaða áhrif þetta hefur á þá. Okkur er líka flestum kunnugt um að þetta mál hefur lengi verið á dagskrá hjá þingflokkunum, m.a. hjá stjórnarflokkunum Sjálfstæðisflokki og Samfylkingu á sínum tíma, fram eftir öllu hausti. Menn áttu erfitt með að komast að einhverri niðurstöðu með það vegna þess að málið er afar flókið. Ég minni líka á að þingflokkur sjálfstæðismanna eða einhver úr þeirra hópi hefur flutt hér mál sem gengur miklum mun lengra og hefur lítið verið rætt vegna þess að ég geri ráð fyrir að menn hafi áttað sig á því að það væri gallað. Það frumvarp sem hér liggur fyrir lagt fram er vegna þrýstingsins um að fólk geti notað þá peninga sem það á í séreignarsparnaði til að bjarga sér út úr einhverjum skuldum. Þetta frumvarp er samið í samráði við lífeyrissjóðina, þetta er það sem þeir treystu sér til að ganga lengst. Ég held að það fari ekki á milli mála að ef við viljum breyta einhverju þarf það miklu betri athugun vegna þess að hér er í húfi jafnræðið, lausaféð sem sjóðirnir eiga og í þriðja lagi náttúrlega hver ávöxtunin verður hjá þeim sem eftir eru þegar búið er að selja kannski allar bestu eignirnar. Þegar hv. þm. Ásta Möller spyr hvað hafi breytt minni afstöðu - ég hef bara hlustað, ég vil gjarnan reyna að finna einhverja skynsamlega niðurstöðu í þessu, það er ekki einfalt að leysa úr þessu og ég hef tekið þá ákvörðun að vernda hagsmuni lífeyrissjóðanna til lengri tíma frekar en að hlaupa til og 

Frú forseti. Hv. þm. Ellert B. Schram undirstrikaði eiginlega tímaleysið og hvað málin eru unnin hratt og því miður dálítið flausturslega. Fyrsta frumvarp ríkisstjórnarinnar er unnið í samráði við lífeyrissjóðina og upphæðinni er dreift á 10 mánuði o.s.frv. Upphæðin er nægilega lág fyrir lífeyrissjóðina til þess að þeir teldu sig geta ráðið við hana miðað við að svo og svo margir mundu leysa út en alls ekkert með hliðsjón af þörfinni. Menn láta leiða sig áfram af einhverri misskilinni jafnræðisumræðu. Við erum með alls konar misrétti, t.d. geta þeir sem eru sextugir eða eldri tekið út og það er enginn sem gætir þess hvar jafnræðið sé á milli þess sem er 59 ára og hins sem er sextugur. Þarf ekki að gæta jafnræðis þar á milli? Menn eru t.d. með alls konar kvaðir um endurgreiðslu á fasteignagjöldum fyrir aldraða og öryrkja án þess að gæta jafnræðis á milli fólks. Það er kannski einhver vinnandi maður eða námsmaður með enn þá lægri tekjur og hann fær ekki niðurfellingu á fasteignagjöldum þannig að við göngum mjög víða langt í því að brjóta jafnræði til þess að vernda ákveðna hagsmuni, t.d. öryrkja og aldraðra. Mér finnst bara að þeir hagsmunir, þegar fólk er að missa heimili sitt, séu ekkert síðri, ekki minna um vert að reyna að bjarga þeim, jafnvel þótt það sé á kostnað jafnræðis, þegar menn standa frammi fyrir því að gusa út peningum eins og frumvarp ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir þannig að það jafnvel skaði lífeyrissjóðina og þá sem eftir sitja og búi til ójafnræði þar á milli sjóðsfélag og milli þeirra sem fá fyrst og svo hinna sem missa af lestinni af því að Fjármálaeftirlitið bannar frekari útgreiðslur. 
            

Frú forseti. Í fyrsta lagi er ekki verið að gusa út fé, þvert á móti eru einmitt settar takmarkanir á það hve mikið er borgað út og þess vegna er hámark sem gildir um hvern mánuð fyrir sig þó að heildarupphæðin sé u.þ.b. 1.200 þús. kr. á ári. Ég fellst heldur ekki á að þetta hafi verið unnið í miklum flýti, það hefur verið legið yfir þessu í allt haust, að koma til móts við þær kröfur að fólk geti notað þennan sparnað sinn til að grynnka á skuldunum. Það hefur bara vafist fyrir mönnum hvernig eigi að nálgast það verkefni. Þetta varð sem sagt lendingin sem hér er um að ræða og hér liggur fyrir og ég hef hlustað á röksemdir hv. þm. Péturs Blöndals um aðra leið í þessu sem hann hefur kynnt og lagt fram í sérstakri tillögu. Ég hlustaði á fulltrúa bæði fjármálaráðuneytis, sérfræðinga og fulltrúa lífeyrissjóðanna og þeir eftir atvikum höfnuðu ekki þeirri leið alfarið sem hv. þingmaður gerir tillögu um, en þeir töldu sig þurfa mun betri tíma til að átta sig á þeim afleiðingum sem það hefði í för með sér. Það varð til þess að við töldum, meiri hlutinn í nefndinni, að það væri nauðsynlegt að koma þessu máli strax til afgreiðslu hér eins og það liggur fyrir og hefur legið fyrir og hins vegar opna á það að í framhaldinu verði sú aðferð sem hv. þm. Pétur Blöndal stingur upp á skoðuð. Það er því alls ekki útilokað að hægt sé að nálgast þau sjónarmið sem hann hefur kynnt um að skuldabréf séu gefin út og menn þurfi ekki að fara að taka út peninga eða leggja inn peninga heldur séu þetta bara skipti á skuldabréfum gagnvart þeim lánastofnunum sem fólk þarf að gera upp við þegar það er komið í skuldir vegna húsnæðis.

Frú forseti. Ég kalla það að gusa út þegar allir eiga rétt, bæði landið og miðin, á að taka út milljón. Þeir sem eiga minna en milljón taka náttúrlega ekki út meira en þeir eiga en þarna er verið að opna á sparnað sem átti að vera fastur, naut skattfrelsis og þurfti ekki að borga fjármagnstekjuskatt af. Sparnaðurinn nýtur ýmissa ívilnana til að hann sé fastur til loka vinnualdurs, þar til menn fara á eftirlaun, þannig að ég kalla það að gusa út þegar menn fá þetta án tillits til þarfar. Allir fá þetta en þó ekki nema upp að milljón og það býr til vandamál því að vandinn sem við erum að leysa er allt annars eðlis. Við ætlum ekki að leysa neysluþörf heimilanna, til þess höfum við atvinnuleysistryggingar og aðrar tryggingar, sveitarfélögin og annað slíkt, en vandinn sem ég hélt að ætti að leysa er vandi þeirra sem eru í miklum vanskilum og eru að missa heimili sín og þeim er ekkert hjálpað með þessu. Það finnst mér dapurlegt. Það að lífeyrissjóðirnir hafa ekki fallist á þessa hugmynd, eða ekki haft nægan tíma. Ég viðurkenni að 10 mínútur eru ekkert voðalega langur tími til að skoða svona tillögu. Mér skilst að þeir hafi ekki séð hana fyrr en á fundinum þegar þeir mættu og síðan hefur ekki gefist tími til að senda tillöguna til umsagnar eða fá álit þeirra aftur. Á fundinum í morgun var þetta afgreitt á örstuttum tíma og þar með var málið úti og ekki einu sinni tekið á þeim vanda sem ég hafði vonast til að menn tækju þó alla vega inn að ekki verði farið út í þessa aðgerð nema lausn finnist á vanda viðkomandi manns þannig að hann verði ekki gjaldþrota á eftir og upphæðin tapist.

Frú forseti. Hér er, eins og fram hefur komið í umræðum í dag, afar vandasamt mál á ferðinni. Í tíð fyrri ríkisstjórnar sat ég í hóp sem starfaði allt frá því í byrjun nóvember og hafði m.a. það verkefni að leita leiða til að taka út séreignarlífeyrissparnað. Óhætt er að segja að afar mörg sjónarmið komu upp í vinnu þeirrar nefndar og í upphafi hafði ég verulegar áhyggjur af því hvernig ætti að gera þetta vegna þess að sjónarmiðin toguðust mjög á. Annars vegar er það hinn mikli vandi heimilanna og eðli séreignarsparnaðarins, sem er auðvitað viðbótarsparnaður, og hins vegar hagsmunir lífeyrissjóðanna sem eru sameiginlegir hagsmunir okkar allra vegna þess að hagsmunir lífeyrissjóðanna eru ekkert stakir hagsmunir þeirra sem með það fé fara heldur er þetta grunnur að öllu kerfi okkar. Þegar hrunið varð lentu lífeyrissjóðirnir í því að eignir þeirra voru illseljanlegar og alveg vitað að þegar opnað yrði á það kerfi væri langlíklegast að betri eignirnar og það sem laust væri færi fyrst út og eftir sætu verri eignir sem þyrftu að standa undir því sem eftir væri í sjóðakerfinu. Þetta er sjónarmið sem þurfti að skoða um leið og mikill vilji var til þess af hálfu Sjálfstæðisflokksins að reyna að nýta þetta kerfi til að hjálpa fólki í þeim mikla vanda sem fram undan er. Í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða er gert ráð fyrir því að við ákveðnar aðstæður sé unnt að taka út séreignarlífeyrissparnað. Verði rétthafi öryrki á hann rétt á að fá sparnaðinn greiddan út eftir ákveðnum reglum og ef dauðsfall ber að höndum er líka ákveðin heimild til að taka sparnaðinn út og um það gilda ákveðnar reglur. Gert er ráð fyrir því að úttektartímabilið standi í nokkur ár eftir að atburðurinn varð sem olli þessu. Þegar litið er til þess að séreignarsparnaðurinn er að einhverju leyti túlkaður eða metinn sem áfallasjóður var að mati þeirra sem komu að málinu í tíð fyrri ríkisstjórnar ástæða til að líta á það sem hefur gerst hjá mörgum heimilum í landinu, þar sem tekjumissirinn og vandinn er svo gífurlegur að jafna má því við meiri háttar áfall í tilvist fjölskyldna. Við þær aðstæður þótti okkur eðlilegt - og raunar má segja að frumvarp hv. þm. Árna M. Mathiesens beri vitni um að menn töldu ástæðu til - að hleypa skuldteknum fjölskyldum inn í þennan sparnað. Eftir stendur síðan almenna lífeyrissjóðakerfið. Á þeim tíma var líka gagnrýnt að þar væri verið að kippa fótunum undan fólki. Ef fólk kæmist engu að síður í þrot væru peningarnir horfnir. Auðvitað er rétt að sú staða gæti komið upp en engu að síður er um viðbót að ræða þannig að þetta var ákveðið sparnaðarform sem ríkið lagði mikla áherslu á að koma í gang á sínum tíma og þess vegna þótti mönnum eðlilegt og athugandi að skoða þetta. Ég hjó eftir því að það var nefnt í umræðunni áðan, m.a. af hv. þm. Ellert B. Schram, að í ljós hefði komið að frumvarp sjálfstæðismanna væri ekki tækt og opið í alla enda og kanta og þess vegna hefði það ekki hlotið meiri umræðu. Ég held að þar gæti einhvers misskilnings vegna þess að í því frumvarpi er einungis gert ráð fyrir að unnt sé að taka út séreignarlífeyrissparnað sem skuldajöfnun á móti kröfu en ekki sem fjármuni til óskilgreindra nota. Þetta er mjög mikilvægur munur og mikill eðlismunur á. Ekki var um að ræða ákveðna tölu í því frumvarpi eins og í frumvarpi hæstv. fjármálaráðherra. Þar er gert ráð fyrir 1 millj. kr. og féð skal greitt út með ákveðnum hætti en ekki skilgreint í hvað það á að fara þannig að ekkert kemur í veg fyrir að það fari í almenna notkun inni á heimilunum. Nú er ég ekki að segja að vandi fólks geti ekki verið svo mikill að það veiti ekkert af hverri krónu en féð fer ekki endilega á móti húsnæðisskuldum eða slíkum skuldum, sem að mínu mati eru kannski grunnurinn fyrir því að opna á þessa sjóði. Ég veit ekki hvernig þetta þroskaðist í meðförum nýrrar ríkisstjórnar en ég skynja að menn reyna að stíga varlega til jarðar. Ég segi hins vegar á móti að ákveðin rýmkun er í því fólgin að hafa þetta svona opið og þarna er ákveðinn misskilningur á ferðinni. Einnig var rætt um það í vetur, sem ég hef ekki heyrt á neinu máli stjórnarliða, að hægt væri að hugsa sér að nýta þá fjármuni sem veð á móti peningum sem yrðu teknir út en alls konar spekúlasjónir voru í gangi um hvernig hægt væri að nýta þetta. Ég hygg að þegar um er að ræða - hvað á ég að segja, það eru grundvallaratriði hvernig farið er með séreignarsparnað og menn skulu gæta að því að íslenska lífeyrissjóðakerfið er mjög merkilegt. Allt sem við viljum gera verður að vera með það að markmiði að passa upp á það kerfi en ég hugsa að eðlilegt sé fyrir hæstv. fjármálaráðherra og það ágæta fólk sem í fjármálaráðuneytinu starfar að kanna hvort hægt sé að gera einhverjar frekari breytingar á því kerfi ef, sem ég á kannski frekar von á, þörf heimilanna í landinu mun haldast eins og hún hefur verið. Mig grunar og veit að margir taka undir það að þegar fer að vora muni vandinn kannski kristallast mun betur en orðið er og þegar húsnæðislánin halda áfram að tikka inn og tekjurnar verða minni og á sumum heimilum afar litlar eða engar munu menn horfa betur á þá peninga sem þarna eru. Líka er mikilvægt fyrir okkur sem ræðum þessi síðustu lífeyrissparnaðarmál að skapa ekki of miklar væntingar í hugum fólks um hversu miklir peningar eru þar til staðar. Sannleikurinn er sá að flestir eiga þarna fáeinar milljónir kr. og það getur skilið á milli feigs og ófeigs, en ekki mjög margir sem eiga verulega fjármuni. Ég er ekki endilega viss um að mjög margir þeirra sem eiga slíka fjármuni þurfi á þeim að halda þannig að svolítið þarf að passa upp á að fólk haldi ekki að það sem er þarna inni sé meira en það er. Hins vegar er það svo að margir þeirra sem eru að missa vinnuna höfðu háar tekjur og höfðu sinnt séreignarsparnaði og þarna gætu verið fjármunir sem hjálpa þeim þannig að þeir þurfi ekki að fara í enn erfiðari aðgerðir til að bjarga heimilisrekstri sínum. Undanfarna daga höfum við í þinginu rætt nokkuð þau mál sem kannski eru best til þess fallin að hjálpa heimilunum í landinu í þeim vanda sem að steðjar. Á föstudaginn var ágætt mál til umræðu, virðisaukaskattur í 3. umr. Áðan heyrði ég að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, varaformaður efnahags- og skattanefndar, taldi mikinn vansa að því að verið væri að ræða þessi sjónarmið um séreignarsparnaðinn í 3. umr. en á föstudaginn komust afar fáir að í þessari umræðu. Ef þingheimur hefur ekki erindi til að ræða þessi mál finnst mér illa fyrir mönnum komið vegna þess að hér er um að ræða mál sem er að öllu leyti þannig vaxið að það krefst ákveðinnar umræðu. Á föstudaginn kom fram á milli umræðna í þinginu ákveðin hugmynd frá hv. þm. Pétri H. Blöndal sem ekki var tekin til atkvæða á föstudaginn vegna þess að hún var kölluð aftur inn í nefndina til athugunar. Auðvitað eiga þingmenn að hafa tækifæri til að kynna sér þær hugmyndir og auðvitað eiga stjórnarliðar að fagna því að menn séu reiðubúnir til að ræða allt sem til bóta má vera í svona máli. Ég skildi það þannig að menn vilji skoða þetta áfram. Ég styð auðvitað að menn hraði þessum brýnu verkefnum en vegna þess að þetta mál hefur haft töluvert langan aðdraganda hefði ég kosið að í greinargerðinni sjálfri hefði nokkru meiri grein verið gerð fyrir því í hverju vinnan í vetur hefur falist, vegna þess að þetta byrjaði á vettvangi vinnuhópa á vegum félagsmálaráðherra áður en það fór inn til fjármálaráðuneytisins og endaði síðan í sérstökum undirhóp sem starfaði fyrir fyrri ríkisstjórn. Þar veltu menn ýmsum hlutum fyrir sér og ekki kemur á óvart og ætti raunar að vera eðlilegt að menn geri grein fyrir þeim sjónarmiðum sem þar voru og af hverju hlutirnir eru svona en ekki hinsegin. Lífeyrissjóðirnir eiga auðvitað að vera mjög varkárir. Verkefni þeirra er að passa upp á það að eins skammt sé gengið og hægt er. Það er ekkert launungarmál að töluvert þurfti að sannfæra lífeyrissjóðina um að hleypa yfirleitt nokkrum inn í þetta kerfi við þessar aðstæður. Ef viðbrögð lífeyrissjóðanna hefðu verið önnur hefði það komið mjög á óvart vegna þess að það er auðvitað meginhlutverk þeirra að gæta þess að vel sé haldið utan um þessa fjármuni þegar við blasti þetta mikla hrun sem enn sér ekki fyrir endann á. Það voru ekki góð tíðindi sem blöstu við okkur í morgun að Fjármálaeftirlitið hefði tekið yfir Straum – Burðarás fjárfestingabanka hf. og ég heyri í fréttum að menn hafa miklar áhyggjur af sparisjóðakerfinu í landinu. Sparisjóðabankinn var alla helgina til skoðunar í Fjármálaeftirliti, eftir því sem mér skilst af fréttum, í viðræðum við forsvarsmenn þar og litlu sparisjóðirnir eru náttúrlega mjög uggandi um sinn hag þannig að ekki er undarlegt að lífeyrissjóðirnir, sem hafa verið ákveðið hryggjarstykki í mörgum fyrirtækjum í landinu, vilji passa sérstaklega upp á þá fjármuni sem þeir hafa undir höndum og að þeir tapist ekki óeðlilega eins og maður hefur auðvitað haft áhyggjur af að gæti orðið. Mér finnst eðlilegt að opnað sé fyrir þetta. Fólk kaus í upphafinu að greiða peninga inn í séreignarsparnaðinn og það var ákvörðun sem heimilin tóku sjálf til að auka sparnað sinn og sérstaklega þegar gert er ráð fyrir því í lögunum að þetta gætu orðið einhvers konar áfallaákvæði. Þótt við sjálfstæðismenn ræðum einstakar útfærslur og bendum kannski á það sem hefði getað verið öðruvísi í frumvarpinu mega menn ekki vera svo viðkvæmir að túlka það þannig að við séum á móti því. Það er ekki svo. Við munum greiða málinu atkvæði okkar. Það höfum við sagt allan tímann og það er óþarfaviðkvæmni af hálfu stjórnarliða að líta svo á að við megum ekki hafa skoðun á málinu, sérstaklega þegar fyrir liggur að örskammt er síðan Sjálfstæðisflokkurinn hafði fjármálaráðuneytið á sinni könnu og hafði þetta mál til meðferðar. Hv. þm. Árni M. Mathiesen gerði ágætlega grein fyrir því í máli sínu áðan hvernig þetta hefur allt saman borið að. Ég vona að við munum í framhaldinu sjá fleiri frumvörp og frekari hugmyndir um hvernig leysa eigi úr bráðavanda heimilanna. Ég vona að ríkisstjórnin muni einbeita sér að því að koma með hugmyndir og tillögur til að hjálpa fólkinu sem býr í þessu landi til sjálfshjálpar í stað þess að eyða svona óskaplega miklum tíma í það að breyta stjórnarskrá lýðveldisins við þessar aðstæður. Ég held að það hvíli ekki efst í huga fólks sem er í vandræðum með að borga af húsnæðislánunum sínum. Ekki held ég að menn hafi áhuga á því að vita að það standi til að eyða einum til einum og hálfum milljarði króna í stjórnlagaþing þegar við blasir slíkur vandi hjá heimilum í landinu og menn eru hikandi við að taka út peninga eða setja peninga í bráðaaðgerðir til handa heimilunum. Ég vona að ríkisstjórnin einbeiti sér að þeim verkefnum í stað þess að dunda sér við stjórnarskrárbreytingarnar sem nú virðast taka hug manna allan. Ég hef fundið það mjög greinilega undanfarna daga og veit að svo á við marga aðra þingmenn að það sem stendur upp úr hverjum einasta manni er: Hvað ætlið þið svo að gera til að hjálpa heimilunum í landinu? Hvað ætlið þið að gera þegar við erum svo mörg í vandræðum með að borga af húsnæðislánunum okkar? Ætlið þið að taka undir með framsóknarmönnum um þessa 20% niðurfellingu skulda eða ætlið þið að koma með hugmyndir um lengingu lána eða hvað ætlið þið að gera? Hvað ætlar þingheimur að gera til að hjálpa til við þær aðstæður sem hér eru? Þetta eru allt sjónarmið sem mér finnst eðlilegt að komi fram hjá fólki. Þetta er akkúrat það sem fólk vill heyra um og ekki hafði Framsóknarflokkurinn fyrr komið með hugmynd sína, sem verður að segjast að var mjög róttæk, en hv. stjórnarherrar kepptust við að hlæja hana út af borðinu. Ekki var mikill vilji til að ræða hugmyndir þess flokks sem ver ríkisstjórnina falli. En ég eins og ég segi og hef sagt áður er þetta mál sem mér finnst áhugavert og styð og vann að því í tíð fyrri ríkisstjórnar og mun að sjálfsögðu greiða því atkvæði mitt.

Hæstv. forseti. Hér erum við að ræða mjög mikilvægt málefni sem í langan tíma hefur verið til meðferðar, fyrst í ríkisstjórn og í stjórnarflokkunum, bæði fyrri ríkisstjórnar og þeirrar sem nú er, og síðan í þinginu og þeirri þingnefnd sem hefur haft með málið að gera. Nú er komið að 3. umr. þannig að ég tel afar mikilvægt að koma inn í umræðuna á lokastiginu til að hvetja til þess að áfram verði haldið með þetta málefni er varðar séreignarsparnaðinn, að þróa þær hugmyndir og hugsanir sem hafa tengst þeim réttindum sem lífeyrissjóðirnir hafa byggt upp með sparnaði fólksins. Ég vil í byrjun aðeins nefna það að við sjálfstæðismenn höfum lagt mjög ríka áherslu á að hér sé til meðferðar vönduð löggjöf varðandi þetta sparnaðarform. Á sínum tíma höfðu sjálfstæðismenn forustu um að skapa þann lagaramma sem löggjöfin byggir á og þess vegna erum við sjálfstæðismenn mjög áhugasamir um að hér verði ekki rasað um ráð fram hvað þessi mál varðar. Lífeyrissjóðirnir í landinu eru mikið lífsakkeri heimilanna og þess vegna er mjög mikilvægt að stíga ekkert það skref sem getur raskað öryggi þessara eigna launþega í landinu sem lífeyrissjóðirnir fara með. Ég verð að viðurkenna að umræður í þinginu í dag hafa á stundum ef til vill ekki markast nægilega ríkulega af því að við þurfum að gera allt sem við getum til að hraða afgreiðslu mikilvægustu mála í þágu heimila og atvinnulífsins í gegnum þingið. Fleiri mál þyrftu að sjálfsögðu að koma inn, bæði frá einstökum þingmönnum og ríkisstjórninni, í þeim tilgangi að tryggja sem best hagsmuni fólksins í landinu við þær erfiðu aðstæður sem við búum við í dag. Ég hef undrast mjög þann málflutning sem fram hefur komið, sérstaklega af hálfu samfylkingarþingmanna, bæði ráðherra og þingmanna, sem nota hvert einasta tækifæri til að gera tortryggilegt það starf sem fram fór á vettvangi fyrri ríkisstjórnar og láta að því liggja að framvindan hafi ekki verið nægilega hröð í verkum fyrri ríkisstjórnar. Út af fyrir sig er ekki mikið um það að segja en mér finnst ekki stórmannlegt að hv. þingmenn Samfylkingarinnar skuli nota hvert einasta tækifæri til þess að reyna að gera tortryggileg störf eigin manna í ríkisstjórn í þeim tilgangi að upphefja þá sem sitja í ríkisstjórn núna. Í þessari umræðu hefur nokkuð verið rætt um breytingartillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Hann hefur lagt mjög mikla vinnu í að skoða hvaða kostir væru bestir til að breyta lögum um lífeyrissjóðina í þeim tilgangi að þeir sem eiga í séreignarsparnaðarforminu gætu nýtt sér þær eignir í lífeyrissjóðunum til að bjarga eigin fjárhag, bjarga fjárhag heimilanna þar sem herðir að vegna skulda, atvinnuleysis, hækkandi vaxta og mikillar verðbólgu sem ógnar afkomu heimilanna. Hv. þm. Pétur H. Blöndal er ef til vill sá þingmaður sem þekkir best til á vettvangi lífeyrissjóðanna og á vettvangi fjármálastarfseminnar þannig að sú hv. nefnd sem um þetta mál fjallar hefði þurft að skoða betur breytingartillögur þingmannsins í þeim tilgangi að taka tillit til þeirra. Úr því að ekki var fallist á tillögurnar hefði mátt vinna þær áfram þannig að síðar mætti taka tillit til þeirra og gera breytingar á lögunum að teknu tilliti til þeirra hugmynda sem byggja á því að leggja megináherslu á að skapa skilyrði fyrir eigendur séreignarsparnaðarins til að greiða upp skuldir. Með því að leyfa að taka út úr sjóðunum án þess að það væri sérstaklega merkt á móti skuldum er að mínu mati ekki farin besta leiðin. Það blasir við að bankahrunið hjá okkur á Íslandi og hrun bankanna um allan heim hefur raskað öllum aðstæðum, öllum stærðum á fasteignamarkaði og á lánamarkaði og því sem varðar verðmat og stöðu heimila. Verðgildi eigna hefur hrapað, lánin hafa hækkað vegna gengisbreytinga og lánin hafa hækkað vegna þess að verðtryggingin hefur lyft þeim upp vegna verðbólgunnar. Á slíkum óvissutímum sem hafa fylgt bankahruninu er geysilega mikilvægt að standa vel að málefnum er varða lífeyrissjóðina í landinu. Það má ekkert skref stíga sem getur skapað óvissu í kringum lífeyrissjóðina. Það kann að verða enn meira álag á lífeyrissjóðina í landinu núna og á næstu missirum en menn hafa ef til vill gert ráð fyrir vegna þess að atvinnuleysið kann að skapa þau skilyrði að menn fari fyrr á eftirlaun en þeir hefðu gert ef meira atvinnuframboð hefði verið í landinu og ef fleiri atvinnutækifæri hefðu verið í boði. Þannig má búast við því að útstreymi úr lífeyrissjóðunum verði meira en menn höfðu gert ráð fyrir. Á það verður að líta þegar gengið er fram með þær lagabreytingar gagnvart lífeyrissjóðunum sem hér eru til meðferðar. Þegar þetta sparnaðarform, séreignarsparnaðarformið, var sett á laggirnar var það hugsað til þess að hvetja launþega til að auka sparnað. Við hvöttum fyrir nokkuð mörgum árum til sparnaðar í gegnum skattafslátt tengdan fjárfestingu í hlutafélögum sem varð til þess að mjög margir sköpuðu sér eignir í hlutafélögum og urðu fyrir verulega miklu tjóni þegar hlutafélögin og sérstaklega bankarnir féllu. Margir hafa orðið fyrir tjóni og misst eignir í tengslum við fallið. Séreignarsparnaðarformið sem byggir á því að bæði launþegi og vinnuveitandi greiði í lífeyrissjóðina er mjög gott og öruggt fyrirkomulag vegna þess að lífeyrissjóðirnir hafa verið reknir þannig, sem betur fer, að þeir hafa getað ávaxtað sitt pund allvel. Séreignarsparnaðarformið hefur ýtt mörgum til þess að auka sparnað og þess vegna eiga mjög margir eignir sem þeir gætu hugsað sér að nýta í vandræðum sínum til að greiða niður skuldirnar. Ég hefði talið besta kostinn í því fyrirkomulagi sem er til umræðu í dag leiðina sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur bent á, að skapa skilyrði til að færa eign úr lífeyrissjóði beint til lækkunar skulda án þess að peningar færu á milli handa. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni tel ég rétt að skoða það fyrirkomulag áfram þó að sú leið sé valin núna sem meiri hluti nefndarinnar hefur gert hér tillögu um. Þess vegna á ekki að slá loku fyrir það sem möguleika í framtíðinni að leið hv. þm. Péturs H. Blöndals geti verið valin. Ég hvet eindregið til þess að hv. nefnd skoði það mál áfram. Ég nefni það sérstaklega vegna þess að þetta er meðal þeirra mála sem varða mjög hagsmuni heimilanna, nefndir þingsins þurfa sjálfar að vera mjög vel vakandi og á verði fyrir því með hvaða hætti við getum staðið að breytingum sem koma heimilunum til góða. Þingið á ekki endilega að bíða eftir því að ráðuneytin eða hugmyndafræðingar ráðherranna komi með lausnir, heldur þurfa nefndirnar að vera mjög vel á varðbergi og leiða fram mál eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur gert hér með breytingartillögum sínum. Ég fylgdist með því í dag á fundi allsherjarnefndar þar sem ég sat sem varamaður að þar eru fjölmörg mál sem varða hagsmuni heimilanna í landinu og einstaklinga sem hafa lent í greiðsluerfiðleikum. Satt að segja miðar mjög hægt að fá fram þau mál sem varða greiðsluaðlögun og fleira vegna þeirra sem hafa lent í þrotum. Ég tel að þau mál þurfi að vinna eins hratt og nokkur kostur er. Sú löggjöf sem þar var á ferðinni og er til vinnslu í allsherjarnefnd þarf ásamt með því frumvarpi og breytingartillögum sem hér eru til meðferðar að komast í gegnum þingið sem allra fyrst. Þess vegna höfum við sjálfstæðismenn lagt svo ríka áherslu á það að það mál sem hér er til meðferðar fái vandaða umfjöllun með það í huga að þetta er engin endanleg niðurstaða þó að við samþykkjum hér breytingartillögur sem varða frumvörp og sem verða að lögum. Við þurfum að halda áfram að þróa löggjöf sem varðar lífeyrisréttindin til hagsbóta fyrir heimilin í landinu. Virðulegi forseti. Ég held að við þurfum að líta yfir þau fjölmörgu mál sem fyrir þinginu liggja í þeim tilgangi að vanda meðferð þeirra og alla úrvinnslu. Ég er sannfærður um að hv. þingmenn munu leggja sig fram um að leita lausna til hagsbóta fyrir heimilin í landinu. Það mál sem hér er til lokaafgreiðslu er eitt af þeim og ég minni enn og aftur á að Sjálfstæðisflokkurinn hafði í upphafi forustu um að móta þá löggjöf sem tryggði séreignarsparnaðinn og Sjálfstæðisflokkurinn hefur borið þessi mál mjög fyrir brjósti 

Hæstv. forseti. Við erum að fjalla um frumvarp til laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, lög nr. 45/1997, um staðgreiðslu opinberra gjalda og lög nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Talsvert mikið hefur heyrst í umræðunni eftir fall bankanna og þau áföll sem heimilin í landinu hafa lent í að nauðsynlegt sé að gera allt sem hægt er til þess að létta undir greiðslubyrði heimilanna og koma til móts við þá aðila sérstaklega sem hafa lent í áföllum vegna falls bankanna, eins og þá sem hafa misst atvinnu og þá sem skuldir hafa hækkað mikið hjá. Ég man eftir því að í tíð síðustu ríkisstjórnar skipaði Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. félagsmálaráðherra, nefnd sem fékk það hlutverk að fjalla um til hvaða aðgerða væri hægt að grípa varðandi einmitt heimilin. Þar var ýmislegt rætt. Ég man að ég sagði úr þessum stól að ég teldi nauðsynlegt í ljósi þess áfalls sem dundi á okkur að það ætti að taka upp svokallaða hamfaravísitölu á lán, þ.e. að í ljósi þess að bankakerfið féll nánast á einni nóttu í heild sinni, krónan féll, væri hægt að líkja þessu við það að lenda í hamförum þar sem enginn réði neitt við neitt og þar með væri eðlilegt að ekki bara skuldarar tækju á sig áföllin vegna þessara hamfara, heldur væri eðlilegt að þau skiptust með einhverjum hætti á milli aðila, þ.e. þeirra sem ættu innstæður og fjármagn og þeirra sem skulduðu. Þessi nefnd hæstv. félagsmálaráðherra lagði til að skipaður yrði sérstakur sérfræðingahópur sem fjallaði um það. Sá hópur fór mjög ítarlega yfir þau mál og komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri rétt að taka upp slíka hamfaravísitölu. Ég hef í sjálfu sér skilning á þeirri niðurstöðu að mörgu leyti. Í staðinn var tekin upp þessi svokallaða greiðslujöfnunarvísitala sem hefur að vísu ekkert létt mjög mikið á greiðslubyrði þeirra sem eru með hefðbundin vísitölulán og skulda í íslenskum krónum, en þessi títtnefndi sérfræðingahópur virtist ekki hafa skilning á því að það væri eðlilegt að þessar byrðar skiptust á milli fjármagnseigenda og þeirra sem bera skuldir. Síðan fjallaði hópurinn um fjölmarga aðra hluti, m.a. það sem hér er síðan um að ræða, þessa endurgreiðslu á séreignarlífeyrissparnaði. Þar sem hæstv. forseti var líka í þessari nefnd man hún að þessi hópur var mjög hugsi yfir því hvort þetta væri æskilegt og rétt. Ýmsir aðilar voru kallaðir til, m.a. fulltrúar lífeyrissjóðanna og fleiri sérfræðingar, og þeir spurðir álits á þessu. Menn skiptust í tvö horn, sumir töldu þetta sjálfsagt mál og eðlilegt en aðrir töldu að ekki væri rétt að gera þetta í ljósi þess að þetta mundi vega að lífeyrissjóðakerfinu, þó að þetta væri eingöngu séreignarsparnaðarhlutinn sem um væri að ræða mundi þetta vega að lífeyrissjóðakerfinu og í rauninni mundi hugmyndafræðin á bak við kerfið bíða hnekki. Ég og ýmsir í nefndinni gátum fallist á það og þess vegna köstuðum við þessu á milli okkar í svolítinn tíma. Þá var afstaða Samfylkingarinnar og fulltrúa hennar í nefndinni í rauninni sú að þetta bæri að gera og það bæri að ganga miklum mun lengra en gert er í þessu frumvarpi. Það má líka alveg draga það fram að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins töldu að það bæri að fara mjög varlega í þetta og það verður að viðurkennast að boltanum var svolítið kastað á milli með þetta og einn af fulltrúum Samfylkingarinnar taldi að við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins værum allt of stíf á þessu. Einhvern veginn náðum við að verða sammála um að þetta bæri að gera og eftir að við höfðum fengið álit stærðfræðinga og fleiri aðila á þessu töldum við hægt að greiða út þessar inneignir. Þó að mörgum finnist kannski að það ætti ekki að vera neitt mál að greiða út inneign af þessum toga var eitt af því sem kom mjög skýrt fram í viðræðum við aðila að stór hluti pappíranna í séreignarlífeyrissparnaðarkerfinu hefði lækkað mjög mikið í verði þegar markaðir féllu og þess vegna væri mjög slæmt fyrir sjóðina að fara að losa þá á því verði sem fengist fyrir þá, það yrði nokkurs konar brunaútsala á þessum pappírum. Hins vegar væri hægt að skipta hluta af eignum sjóðanna í peninga. Í svona tilvikum verður hins vegar að gæta jafnræðis. Sú spurning kom upp hvort það væri rétt að þeir sem tækju út úr sjóðunum núna tækju alla bestu pappírana út úr sjóðunum og þeir sem ekki fengju heimild, eins og þetta var hugsað þá - þá var þetta hugsað þannig að það yrði eingöngu til að greiða niður skuldir og útgreiðslan yrði bundin því - sætu eftir með verðminni pappíra í sjóðunum. Að því leytinu er kannski skiljanlegt að þetta frumvarp sem síðan er lagt fram hérna gangi í rauninni skammt. Það er þekkt að þegar þeir sem hafa greitt í sjóðina verða fyrir áföllum, örkumlast eða slíkt og fá greitt út úr þessum sjóðum fá þeir náttúrlega greidda út þá upphæð sem eignamyndunin í sjóðnum segir til um. Ef allir hins vegar ætla að taka út slíka eign verður mikið verðfall á öllum pappírum sjóðsins. Það er því ákveðin lending að gera þetta með þeim hætti sem frumvarpið tekur á þessu, þ.e. að greiða tiltölulega lága upphæð, eins og þessa 1 milljón kr. á einu ári, og greiða hana út með jöfnum afborgunum. Þetta er hins vegar allt önnur niðurstaða en hinir ýmsu þingmenn Samfylkingarinnar höfðu boðað. Ýmsir þingmenn höfðu tekið býsna stórt upp í sig með það að að sjálfsögðu ætti að greiða fólki út þær innstæður sem það ætti í þessum séreignarlífeyrissparnaði þegar svona væri komið. Það var auðvitað aldrei raunhæft. Eins og þekkt er var Sjálfstæðisflokknum mikið í mun að halda áfram samstarfinu í síðustu ríkisstjórn og teygði sig býsna langt í þeim efnum. Þess vegna varð til frumvarp sem gengur miklum mun lengra en þetta frumvarp gerir og hefði þýtt, ef það hefði komið til framkvæmda, að mun hærri upphæðir hefðu verið greiddar út. Ég held að eins og það var útfært hefði það hugsanlega getað valdið lífeyrissjóðunum vandræðum í því ástandi sem við erum í núna en hins vegar kemur mér verulega á óvart að þetta skuli gert með þeim hætti sem hér er boðað. Eins og frumvarpið er sett fram geta allir tekið þetta út án nokkurra skilyrða. Þar með er engan veginn ljóst hvort þetta fer í neyslu eða niðurgreiðslu á skuldum. Lífeyrisgreiðslur og eignir lífeyrissjóðanna eru varin eign, þ.e. ekki er hægt að ganga á þessar eignir ef til gjaldþrotaskipta einstaklinga kemur. Því er mjög varhugavert að fólk taki þetta út nema því aðeins að það geti orðið til þess að bjarga einhverju hjá viðkomandi. Ég geri mér alveg grein fyrir því, hæstv. forseti, að þetta getur þýtt að mánaðarleg greiðsla getur haft talsvert að segja upp í afborganir af lánum fjölskyldna. En það er líka hætt við því að margar fjölskyldur sem eru komnar í mjög mikil vandræði taki þetta út, síðan gjaldfalli lánin, gengið verði að viðkomandi fjölskyldum og þær geti lent í miklum fjárhagslegum erfiðleikum og jafnvel orðið gjaldþrota og þá er þessi eign farin, eign sem annars mundi nýtast til framtíðar sem lífeyrir þegar fólk væri búið að ná þeim aldri. Þá er þetta bara horfið og farið inn í hítina. Þetta er í rauninni vandmeðfarið að mínu mati. Reyndar komu í þessari nefnd líka upp hugmyndir um að lífeyrissjóðirnir mundu hreinlega kaupa hluta af eignum fólks. Eins og þetta er sett fram hérna þarf að sjálfsögðu að borga skatt af þessum greiðslum og það er ekki nema eðlilegt. Ef lífeyrissjóðirnir hefðu haft heimild til að kaupa t.d. hluta í húseignum fólks sem síðan hefði verið hægt að láta ganga inn í lífeyrissjóðinn aftur ef fólk keypti eignarhlutinn til baka hefði verið hægt að lækka þessar skuldir mun meira en ella er vegna þess að þá var hugsunin sú að ekki yrði borgaður skattur af þeim hluta. Það er talsvert flókin útfærsla en engu að síður að mörgu leyti raunhæf og hefði nýst miklu betur að því leytinu til að lækkun skuldastabbans verður við útgreiðslu á einni milljón rúmlega 600.000 kr. þegar búið er að draga skattinn frá. Þetta er ekkert mjög há upphæð í heildina séð. Ég var að tala um að fólk gæti setið uppi með það að hafa eytt lífeyri sínum og lent síðan í gjaldþroti en í rauninni er jákvætt að horft skuli vera til þess að skuldheimtumönnum sé ekki heimilt að krefjast þess að skuldarar taki út séreignarsparnað sinn. Það er mjög erfitt að passa þetta og við sjáum alveg fyrir okkur að þeir sem eiga útistandandi skuldir munu benda fólki á að þetta sé ein leið til þess að kaupa sér frest. Þessi frestur verður keyptur, þetta mallar í einhverja mánuði og síðan verður kné látið fylgja kviði því að það er alveg ljóst að þegar stór hluti lánsins stendur eftir, þó að búið sé að greiða þetta, verður sá skuldapakki ekki gefinn eftir. Þar með finnst mér alveg augljóst að þó að þetta ákvæði sé þarna inni virkar það ekki neitt, hefur í rauninni ekkert að segja. Hins vegar er gott að í frumvarpinu er tekið fram að útgreiðsla séreignarsparnaðar hefur ekki áhrif á bætur samkvæmt lögunum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð. Þá hefur útgreiðslan ekki áhrif á greiðslu húsaleigubóta og ég held að þetta sé mjög mikilvægt. Mér finnst þó alveg á mörkunum að það þurfi að taka þetta fram í sjálfu sér því að þetta er eiginlega alveg augljóst mál, en það er gott að allur vafi sé tekinn af um þetta. Hins vegar ætla ég ekki að standa í vegi fyrir þessu, ég hefði viljað að það væri hægt að ganga miklu lengra í þessum efnum en ég veit hins vegar líka, eins og ég vék að í ræðu minni, að það getur verið mjög erfitt að losa fjármuni út úr þessum lífeyrissjóðum þar sem mikið framboð af bréfum sem eru í sjóðunum mundi þýða mikið verðfall af þeim sem yrði líka mjög slæmt fyrir lífeyrissjóðina þegar fram liðu stundir.

Herra forseti. Við ræðum hér mikilvægt mál sem hefur verið til umræðu lengi, hvernig hægt er að auðvelda fólki að nýta sér þá fjármuni sem það á í séreignarreikningum lífeyrissjóða til þess að lækka skuldir sínar. Virðulegi forseti. Þegar ég fer í gegnum þau skjöl sem liggja hér til grundvallar, frumvarpið, breytingartillögur og nefndarálit þá verð ég að segja að mér finnst framhaldsnefndarálit frá minni hluta efnahags- og skattanefndar sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur reifað hér fyrr í dag ná því best sem markmiðið er með þessu því eins og segir í nefndarálitinu, með leyfi hæstv. forseta: „Minni hlutinn flytur breytingartillögu sem leysir vanda þeirra sem eru í verulegum vanskilum sem þeir geta ekki greitt og eiga á hættu að missa húsnæði sitt en eru jafnframt með stórar upphæðir bundnar í séreignarsparnaði. Hugmyndin gengur út á það að lífeyrissjóðurinn gefi út skuldabréf til viðkomandi lánastofnunar og skattheimtunnar með sömu kjörum varðandi gjalddaga og ávöxtun og séreignarsparnaðurinn sjálfur. Þannig má segja að lánastofnunin og skattheimtan verði „séreignarsparandi“ í stað einstaklingsins, sem hins vegar losnar úr viðjum vanskila og forðar heimili sínu frá uppboði. Lánastofnunin fær mjög góðan skuldara í stað vanskilanna og skattheimtan fær skatta með nákvæmlega sama hætti og fyrirhugað var að óbreyttri skattprósentu. Lífeyrissjóðurinn heldur áfram starfsemi sinni eins og ekkert hafi í skorist.“ Þetta er, virðulegi forseti, lausn á þeim vanda sem menn hafa talað um að ætti að leysa á þennan hátt sem að mínu mati er skynsamlegri en tillögurnar í frumvarpinu og frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar. Þessa skoðun mína byggi ég á lestri á þeim umsögnum sem fyrir liggja frá umsagnaraðilum um þetta mál og unnt er að kynna sér á vefsíðu Alþingis ef menn hafa áhuga á því frekar en hér verða gerð skil. Það kemur fram í mörgum þessara umsagna, sérstaklega frá Landssamtökum lífeyrissjóða, að menn hafa verulegar áhyggjur af því ef ekki sé varlega stigið til jarðar í þessu máli þá kunni allar breytingar í þessa veru að leiða til ófarnaðar fyrir lífeyriskerfið í heild sinni. Það getur ekki verið markmið okkar þingmanna að stuðla að því. Lífeyriskerfi okkar Íslendinga hefur þótt góð fyrirmynd hvarvetna þar sem menn hafa kynnt sér það og við eigum síst af öllu nú á þessum óvissu- og hættutímum í okkar fjármálum að gera nokkuð sem getur spillt fyrir framtíð lífeyrissjóðakerfisins. Um það held ég að okkur þingmönnum greini ekki á. Þess vegna vil ég leyfa mér að vitna í umsögn Landssamtaka lífeyrissjóða þar sem þeir í upphafi geta þess að þeir hafi í aðdraganda og undirbúningi við þetta frumvarp varað eindregið við því að opna fyrir séreignarsparnaðinn gagnvart rétthöfum sem ekki hafi náð 60 ára aldri. Síðan segir, með leyfi forseta: „Þegar fjallað er um lífeyrissparnað í séreign skiptir máli að skoða hann í samhengi við lífeyriskerfið almennt sem og að horfa til eðlis sparnaðarins og með hvaða hætti hann er ávaxtaður. Íslenska lífeyriskerfið byggir á svokölluðu þriggja stoða kerfi sem samanstendur af almannatryggingum, sjóðmynduðu samtryggingarkerfi og lífeyrissparnaði í séreign. Í viðamikilli skýrslu sem byggð er á rannsóknum á lífeyriskerfum víða um heim og á ástandi og horfum í lífeyrismálum (1994) leggja sérfræðingar Alþjóðabankans áherslu á lífeyriskerfi sem byggt er á þremur stoðum: 1. stoð: Opinbert kerfi með skylduaðild, fjármagnað með sköttum. Þetta svarar til almannatryggingakerfisins hér á landi. 2. stoð: Uppistaða kerfisins verði sjóðssöfnunarkerfi með skylduaðild. Það sé rekið utan opinbera geirans en undir opinberu eftirliti. Þetta svarar til almennu lífeyrissjóðanna hér á landi. 3. stoð: Frjáls einstaklingsbundinn sparnaður. Á t.d. við um sparnað einstaklinga hjá séreignarsjóðum. Augljóst er að íslenska lífeyriskerfið uppfyllir að flestu leyti þessa forskrift Alþjóðabankans enda stendur það að flestu leyti nokkuð vel og þykir til fyrirmyndar. Þá er athygli vakin á því að erlend matsfyrirtæki, OECD, aðrar alþjóðlegar stofnanir og aðrir sérfróðir aðilar hafa bent á fyrirkomulag og uppbyggingu íslenska lífeyriskerfisins sem einn af helstu styrkleikum íslenska hagkerfisins. Því má færa rök fyrir því að veiking eða afnám þriðju stoðar þess sé mjög til þess fallin að veikja forsendur lífeyriskerfisins og draga úr þeirri tiltrú sem framangreindir aðilar hafa á því og þýðingu þess fyrir framtíðarhorfur mála hér á landi. Ef opnað yrði fyrir úttekt lífeyrissparnaðar, þ.e. úr þriðju stoðinni, veikir það uppbyggingu kerfisins mjög, eykur álag á almannatryggingakerfið í framtíðinni og þar með skattbyrði komandi kynslóða.“ Þetta er að mínu mati þannig orðað og þannig rökstutt að full ástæða er fyrir okkur alþingismenn að hafa þetta í huga þegar við ræðum þetta mál. Þess vegna ítreka ég það sem ég sagði, virðulegi forseti, að ég tel að með það markmið í huga sem menn hafa sett sér við þessar breytingar þá komi tillaga hv. þm. Péturs Blöndals til móts við það sjónarmið að nota séreignarsparnaðinn til þess að létta á skuldabyrðinni hvort sem það er gagnvart lánardrottnum eða skattheimtu án þess að gengið sé þannig til verks að það raski öllu kerfinu. Nú má að vísu segja að í umræðunum og þeim mun meira sem menn hafa rætt þessi mál að þeim mun ljósara hefur það orðið öllum sem að þessu máli koma hve brýnt sé að stíga varlega til jarðar. Raunar má lesa það úr því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði á blaðamannafundi hinn 17. febrúar síðastliðinn þegar þetta mál var kynnt. Þá greinir hann frá því að þetta frumvarp hefði verið unnið í samstarfi við lífeyrissjóðina. Hann leggur áherslu á að þannig hafi verið staðið að málum að sem minnst röskun yrði á starfsemi sjóðanna. Þó er það svo, eins og hv. þm. Pétur Blöndal bendir á í sinni greinargerð, að mikil óvissa er hér á ferðinni. Það kemur einnig fram í frásögninni af fréttamannafundinum með ráðherrunum hinn 17. febrúar að þeir átta sig ekki nákvæmlega á því hvað hér kynni að vera um mikla röskun fyrir lífeyrissjóðina að ræða. Það kemur fram í frétt um þetta að tækju allir út úr sjóðnum gæti fjárhæðin numið 80–90 milljörðum kr. en síðan er tekið fram að afar ólíklegt sé að til þess komi að svo há fjárhæð verði tekin út úr sjóðnum. Þarna er því mikil óvissa og menn eru að spá í þetta og fréttin og frásögnin af framgöngu ráðherranna sýnir að þeir gera því skóna að ekki verði eins mikil ásókn í þetta og gæti orðið. Segir í fréttinni að þeir telji þó að nokkrir tugir milljarða gætu farið út úr sjóðunum ef frumvarpið yrði að lögum eins og þeir kynntu. Einmitt við þessu varar hv. þm. Pétur H. Blöndal og veltir fyrir sér þegar hann leggur fram sína tillögu því hann segir að ef mikið verði um útgreiðslur úr lífeyrissjóðunum þá geti viðkomandi lífeyrissjóður að fengnu samþykki Fjármálaeftirlitsins stöðvað útgreiðslur til þess að lífeyrissjóðurinn þurfi ekki að selja eignir sínar í hraðsölu til tjóns fyrir aðra sjóðfélaga. Hv. þm. Pétur H. Blöndal segir réttilega að þá gildi reglan: Fyrstur kemur, fyrstur fær. Þetta held ég að menn verði að hafa í huga þegar um þetta mál er fjallað. Það er verið að fara inn á nýjar brautir. Það er verið að skapa ákveðna óvissu um kerfi sem nýtur mikils traust, kerfi sem er talið til fyrirmyndar vegna þess að hvernig það er uppbyggt. Það er rétt að ganga um þetta mál af mikilli varúð. Ef ég má lesa úr greinargerð hv. þm. Péturs H. Blöndals þá segir svo, með leyfi forseta: „Fyrir utan það að þessi lausn“ - þ.e. sú lausn sem er í frumvarpinu eins og það er, - „breytir sennilega mjög litlu fyrir þann sem á í verulegum erfiðleikum og er að missa heimili sitt er hugsanlegt að mjög margir muni nota tækifærið og flytja þennan hluta séreignar sinnar“ - þ.e. eina milljón - „á venjulega bankabók, hugsanlega verðtryggða, þar sem traust manna á séreignarsparnaði hefur beðið nokkurn hnekki.“ Þetta er það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal telur sig vera að koma í veg fyrir meðal annars með því að flytja breytingartillögu sína fyrir utan það, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að þá gerir hann ráð fyrir því að lánastofnanir og skattheimtan verði séreignarsparandi í stað einstaklingsins. Hann er þarna með hugmynd sem skapar ekki öryggisleysi í starfsemi sparisjóðanna en kemur til móts við hagsmuni þeirra sem eiga fé inni á séreignarreikningunum. Virðulegi forseti. Við höfum hér nú rætt í nokkurn tíma um þetta mál og við höfum fengið tækifæri til þess að glöggva okkur á því í umræðunum. Það er nauðsynlegt að þessar umræður fari hér fram og séu eins ítarlegar og kostur er, meðal annars vegna þess hve fátækleg álitsgerð meiri hluta efnahags- og skattanefndar er um frumvarpið og hversu lítið í raun og veru segir þar um efni málsins. Raunar varð ég undrandi þegar ég las þetta nefndarálit meiri hlutans þar sem menn láta sér nægja að segja, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur brýnt að frumvarpið verði samþykkt með áorðnum breytingum sem hann lagði til við 2. umræðu málsins. Meiri hlutinn telur það jafnframt koma til greina að endurskoða fyrirkomulag útgreiðslu að fenginni reynslu og með hliðsjón af öðrum úrræðum til lausnar greiðsluvanda einstaklinga og heimila. Mælist nefndin til þess að fjármálaráðuneytið skoði breytingartillögu minni hlutans í þessu ljósi og meti þörfina á frekari úrræðum á síðari stigum.“ Mér finnst að þetta frá meiri hluta nefndarinnar sé eins og það sé svolítið kastað til þess hendi að meiri hlutinn telji sig hafa vitneskju um að hugsanlega þurfi að standa öðruvísi að málum en hann skilji við málið þannig að hann feli í raun fjármálaráðuneytinu að skoða breytingartillögur minni hlutans í því ljósi og meta þörfina á frekari úrræðum á síðari stigum. Af hverju er þetta mál ekki leitt til lykta af hálfu meiri hlutans þannig að það sé einhver endapunktur í þessu máli þegar við ræðum þetta hér á þessari stundu? Sérstaklega þegar hugað er að því að þessi meiri hluti skapaðist með það í huga að koma til móts við heimilin, taka þannig á málum að það skapaðist meira öryggi og vissa fyrir heimilin á þeim mikla umrótatíma sem við nú lifum í fjármálalífinu þar sem margir búa við allt aðrar aðstæður en þeir gátu nokkru sinni vænst að þá eru mál hespuð af með þessum hætti og skildar eftir opnar spurningar. En ég tel að hv. þm. Pétur H. Blöndal svari þessum spurningum og skapi ákveðna festu í þetta mál með tillögu sinni.

Virðulegi forseti. Við ræðum eitt af þeim mikilvægu málum sem ég tel að komi heimilum landsins til góða. Ekki veitir af, því að þær hamfarir og hremmingar sem dunið hafa yfir íslenskt samfélag síðustu mánuði kalla á aðgerðir í þessum dúr og slíka hugsun, að koma til móts við heimilin í landinu. Um leið og ég tek umræðunni um séreignarsparnað og ráðstöfun hans fagnandi er nauðsynlegt að ræða samhengið í málinu og útfærsluna sem frumvarpið sem nú er til umræðu gerir ráð fyrir. Útfærsluna þarf að ræða í samhengi við stöðuna í samfélaginu og út frá því hvernig best megi útfæra þessa hugmynd þannig að hún skili tilætluðum árangri. En fyrst að markmiði frumvarpsins. Það er ekki skýrt kveðið á um markmiðið þótt í því felist að sjálfsögðu að vinna í þágu heimilanna í landinu, enda kemur fram í verkefnaskrá ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem birt var 1. febrúar 2009 í sjö liðum í 4. lið að sérstaklega verði farið í aðgerðir í þágu heimilanna. Þar kemur fram að markvissar aðgerðir verði viðhafðar til að bregðast við fjárhagsvanda heimila í landinu í virku samráði við hagsmunaaðila, að sett verði á stofn velferðarvakt í samvinnu við hagsmunaaðila og að ætlunin sé að fá tillögur um aðgerðir frá þessum hópi. Enn fremur kemur fram að sett verði lög um séreignarsparnað sem veita sjóðfélögum tímabundna heimild til fjármagnsgreiðslu úr séreignarsjóðum til að mæta brýnum fjárhagsvanda. Ég ætla að endurtaka þetta: Það átti sem sagt að mæta brýnum fjárhagsvanda. Það má segja að þetta sé einmitt tilgangur frumvarpsins. Í frumvarpinu sem er hér til umræðu er gert ráð fyrir að vörsluaðilum séreignarsparnaðar verði heimilt frá 1. mars 2009 til 1. október 2010 að greiða út séreignarsparnað. Gert er ráð fyrir að hver einstaklingur sem á séreignarsparnað geti tekið allt að 1 milljón kr. með jöfnum mánaðargreiðslum á níu mánaða tímabili frá því að beiðni um útgreiðslu er lögð fram hjá vörsluaðila. Af upphæðinni skal halda eftir staðgreiðslu samkvæmt lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, í dag er staðgreiðslan 37,2%. Því má gera ráð fyrir að um 630.000 kr. séu til greiðslu fyrir hvern þann sem á a.m.k. milljón í séreignarsparnaði og sækir um að fá hann greiddan á tímabilinu. Allt frá því í byrjun október hef ég ásamt öðrum þingmönnum fengið margar fyrirspurnir frá einstaklingum sem voru og eru í brýnum vanda, einstaklingum sem hafa haft hug á því að nýta þessa séreignarsparnaðarleið eins og hafði verið talað um hjá hæstv. fyrrverandi ríkisstjórn sem og núverandi ríkisstjórn að væri mögulega hægt að nýta í þágu þeirra sem hefðu brýnustu vandamálin. Eins og kemur fram ákvað hæstv. núverandi ríkisstjórn greinilega að fara strax í að útfæra þetta mál og hér er frumvarpið til umræðu, eins og áður sagði, um séreignarsparnaðinn - á fjármálahliðinni í dæminu. Ljóst er að um 120.000 einstaklingar í landinu eru rétthafar í séreignarsparnaði, þ.e. ef hver þeirra á a.m.k. milljón er um að ræða 120 milljarða sem þurfa þá að geta losnað nýti allir sér þessa leið. Ef um er að ræða að ekki eigi allir milljón á slíkum séreignarsparnaði má gera ráð fyrir að þessi upphæð geti verið nær 100 milljörðum sem er engu að síður stór hluti af þeirri heildarupphæð sem er til í séreignarsparnaði í landinu. Í sjóðunum eru eignasöfnin af mismunandi toga, eins og vafalaust hefur komið fram í umræðunni, og eignasöfnin eru þannig að það eru misáhættusamar eignir að baki og líka misauðvelt að losa um þær eignir. Ég hef því miður ekki þær upplýsingar sem segja mér til um hversu aðgengilegur þessi sparnaður er í raun og veru. Hversu aðgengilegar eru þær eignir sem eru að baki þessum séreignarsparnaði? Ef heildarupphæðin í séreignarsparnaði landsmanna er einhvers staðar á bilinu 200–300 milljarðar í því árferði sem nú er er ég ekkert allt of bjartsýn á að 100–120 milljarðar séu til ráðstöfunar í raun og veru með skömmum fyrirvara. Eins og fram kemur á útgreiðslan að vera á þessu tímabili frá því nú, þ.e. þegar lög taka gildi, og þar til 1. október 2010. Þetta er ýkja langur tími, þetta er rúmt ár, en eins og ég segi leyfi ég mér að stórefa það án þess að hafa handbærar tölur að þetta sé til, þ.e. 100 milljarðar til útgreiðslu. Það er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að sú staða gæti komið upp að ekki væri hægt að greiða út. Með leyfi forseta langar mig að lesa úr kafla I í frumvarpinu, 3. gr. lið b, sem hljóðar svo: „Á tímabilinu 1. mars 2009 til 1. október 2010 er vörsluaðila séreignarsparnaðar heimilt að fresta útgreiðslum séreignarsparnaðar [skv. ákvæði til bráðabirgða 8] að uppfylltum þeim skilyrðum sem kveðið er á um í þessu ákvæði. Frestun skv. 1. mgr. skal vera almenn og verður einungis beitt mæli sérstakar ástæður með því og hagsmunir rétthafa séreignarsparnaðar krefjist þess. Frestun á útgreiðslum skal þegar tilkynnt Fjármálaeftirlitinu og er háð samþykki þess, sbr. 44. gr. Jafnframt skal frestun auglýst opinberlega. Fjármálaeftirlitið getur krafist þess að útgreiðslum séreignarsparnaðar verði frestað krefjist hagsmunir rétthafa sparnaðarins eða almennings þess.“ Með öðrum orðum er í þessu frumvarpi ákvæði sem gerir ráð fyrir að sú staða sem ég óttast geti komið upp, þ.e. að ekki verði til þessir 100 eða 120 milljarðar til útgreiðslu á tímabilinu, að þá verði útgreiðsla stöðvuð og þá væntanlega í hverjum lífeyrissjóði fyrir sig, ef ég skil ákvæðið rétt. Þetta er auðvitað grafalvarleg staða og gæti komið sér afar illa og mun koma sér afar illa fyrir þá sem eru ekki þeir fyrstu sem sækja. Ég ætla að vinda mér aftur í það sem ég ræddi áðan. Hugsunin í verkefnaskrá hæstv. ríkisstjórnar er greinilega sú að séreignarsparnaðurinn eigi að mæta brýnasta vandanum, brýnasta vanda heimilanna. Hann er svo sannarlega til staðar og ég er þess fullviss að hver einn og einasti þingmaður á þessu þingi hefur fengið símtöl, tölvupósta og ábendingar frá landsmönnum, frá vinum og fjölskyldumeðlimum um að það þurfi að vera hægt að ganga í þennan séreignarsparnað. Ég minnist þess ekki að nokkur þeirra hafi sagt að hann þyrfti 63.000 kr. á mánuði. Ég minnist þess ekki að nokkur þeirra sem hafði samband við mig hafi þurft að gera það sem þessi útfærsla gerir ráð fyrir, þ.e. að dreifa á níu mánaða tímabil þannig að 63.000 kr. tíndust inn á sjóðina sem viðkomandi hefði til ráðstöfunar, heldur var í öllum þeim tilvikum sem ég heyrði af um miklu stærri vanda að ræða. Sem fyrr segir er heildargreiðsla til einstaklings á séreignarsparnaði hæst 630.000 kr. Einnig er í frumvarpinu, eins og áður sagði, heimild til að stöðva útgreiðslur ef það ógnar greiðslustöðu viðkomandi lífeyrissjóðs. Mér finnst við strax vera komin í afar slæm mál, nú þegar. Þessi hætta er vissulega fyrir hendi og ef maður horfir á raunveruleikann og setur þetta dæmi í raunveruleikasamhengi er skynsamlegasta hegðun landsmanna að sjálfsögðu sú að taka sinn séreignarsparnað út og að allir geri það. Vegna þess að ef 100 eða 120 milljarðar af auðseljanlegri eignunum fara er miklu nær fyrir mig ef ég á í svona sjóði að taka líka út eignir mínar vegna þess að við vitum ekkert hvað verður eftir. Vissulega er þetta ákvæði sem ég las upp áðan úr frumvarpinu til þess fallið að stöðva dæmið og er einhvers konar öryggisventill, en þessi heimild Fjármálaeftirlitsins er til staðar, alveg örugglega, og það er hægt að stöðva útgreiðslur. Aftur að áliti minni hluta efnahags- og skattanefndar. Mér finnst það álit afar skynsamlegt. Þar er talað um þessi mál af skynsemi, þar er bent á að „fyrstur kemur, fyrstur fær“. Sá sem er fyrri til að sækja um að taka út séreignarsparnað er mun líklegri til að geta náð í eignir sínar en sá sem síðar kemur inn í myndina. Með leyfi forseta, stendur þar: „Ef mikið verður um slíkar útgreiðslur getur viðkomandi lífeyrissjóður að fengnu samþykki Fjármálaeftirlitsins stöðvað útgreiðslur til þess að hann þurfi ekki að selja eignir í hraðsölu til tjóns fyrir aðra sjóðfélaga.“ Svo kemur aðeins síðar í minnihlutaálitinu, aftur með leyfi forseta: „Minni hlutinn flytur breytingartillögu sem leysir vanda þeirra sem eru í verulegum vanskilum sem þeir geta ekki greitt og eiga á hættu að missa húsnæði sitt en eru jafnframt með stórar upphæðir bundnar í séreignarsparnaði. Hugmyndin gengur út á það að lífeyrissjóðurinn gefi út skuldabréf til viðkomandi lánastofnunar og skattheimtunnar með sömu kjörum varðandi gjalddaga og ávöxtun og séreignarsparnaðurinn sjálfur. Þannig má segja að lánastofnunin og skattheimtan verði „séreignarsparandi“ í stað einstaklingsins, sem hins vegar losnar úr viðjum vanskila og forðar heimili sínu frá uppboði. Lánastofnunin fær mjög góðan skuldara í stað vanskilanna og skattheimtan fær skatta með nákvæmlega sama hætti og fyrirhugað var að óbreyttri skattprósentu. Lífeyrissjóðurinn heldur áfram starfsemi sinni eins og ekkert hafi í skorist.“ Virðulegi forseti. Þessi útfærsla hugnast mér vel. „Fyrstur kemur, fyrstur fær“ hugnast mér ekki vel. Ég bendi aftur á 100 milljarða, 120 milljarða, þetta eru óhemjuupphæðir í því mengi sem við köllum séreignarsparnað. Ég tel útfærsluna í frumvarpinu ekki fullnægjandi, hún mun ekki mæta því markmiði sem kveðið er á um í verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar. Hún mun ekki mæta þeim brýna fjárhagsvanda sem er til staðar, hún mun ekki mæta þeim sem verst eru staddir, heldur getur verið um að ræða stórhættulegt mál fyrir lífeyrissjóði landsmanna, lífeyrissjóði okkar, fjöreggið okkar. Ég vara því við að samþykkja frumvarpið eins og það er og skora á ríkisstjórnina og hv. þingmenn að skoða málið nánar, hvort ekki sé skynsamlegt að taka umræðuna um það, þrátt fyrir að við séum hér við 3. umr., að skoða þá útfærslu sem kemur fram í minnihlutaálitinu og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur mælt fyrir, að við notum tækifærið og færum til í staðinn fyrir að greiða út. Þannig held ég að okkur sé best borgið, þannig held ég að lífeyrissjóði og fjöreggi landsmanna sé best borgið.

Herra forseti. Ég kem hingað upp og veiti andsvar til að árétta það sem fram kom í máli hv. þingmanns um þá fjárhæð sem kann að vera í húfi. Hv. þingmaður nefndi 100–120 milljarða kr. Hv. þingmaður bendir á að þetta séu upplýsingar sem hún byggir á þegar hún horfir á þá sem eiga í séreignarsjóðunum og ef hver og einn tæki út 1 milljón kr. ef svo bæri undir. Ég nefni þetta af því að ég vitnaði í ræðu minni í frásögn af blaðamannafundi sem var haldinn 17. febrúar þar sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra gerðu grein fyrir frumvarpinu. Þá kom fram, eins og ég sagði í ræðu minni, að talið var að tækju allir út úr sjóðunum gæti fjárhæðin numið 80–90 milljörðum kr. Þarna getur munað allt að 40 milljörðum á þeim tölum sem hv. þingmaður nefndi, sem ég tel að séu þá tölur sem hafi komið fram í þingmeðferðinni og menn hafi glöggvað sig betur á en því sem lá fyrir þegar hæstv. ráðherrar kynntu frumvarpið. Ég vildi því spyrja hv. þingmann og fá það alveg skýrt að sú tala sem hún nefnir, 100, 120 milljarðar kr. er tala sem liggur fyrir eftir að menn fóru í gegnum þetta í þinginu og þannig hefur þetta hækkað svona mikið frá því að hæstv. ráðherra kynnti þetta þótt ekki sé lengra liðið en frá 17. febrúar sem það var gert.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Bjarnasyni fyrir spurninguna og vil láta þess getið að ég er ekki nefndarmaður í efnahags- og skattanefnd. Hins vegar kynnti ég mér það með samtali við ágætan kollega, Pétur H. Blöndal, og spurði hann einmitt um það hvort komið hefði fram einhver heildarupphæð í meðförum nefndarinnar á málinu. Hann staðfesti við mig að lífeyrissjóðirnir nefndu 100 milljarða sem gæti verið líkleg upphæð. Mig langar aðeins að segja þingheimi hvernig ég fékk 120 milljarðana. Það var ekki flóknara en svo að áætlað er, og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, að 120 þúsund einstaklingar eigi séreignarsparnað og mjög sennilegt er að einhverjir þeirra eigi ekki heila milljón. Þar með hef ég leyft mér að segja að það hlýtur að vera þá einhvers staðar á milli 100 milljarða sem lífeyrissjóðirnir nefna og svo þessa hámarks, 120 milljarðar, ef allir 120 þúsund eigendur lífeyris séreignarsparnaðar tækju nú út eða ættu milljón kr. En ég held að talan 100 milljarðar sé nokkuð nærri lagi.

Virðulegi forseti. Ég tel að þessar upplýsingar og þær tölur sem um er að ræða séu enn frekari rökstuðningur fyrir þeirri niðurstöðu minni, og ég er sammála hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur um, að mun skynsamlegra er að líta á þá lausn við afgreiðslu málsins sem fram kemur í tillögum hv. þm. Péturs H. Blöndals en að skapa þá óvissu sem liggur í frumvarpinu eins og það er flutt af meiri hlutanum og umræður hér í þinginu leiði það í ljós þegar menn fara að skoða þetta. Eins og hv. þm. Guðfinna Bjarnadóttir benti réttilega á miðað við verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar hlýtur að vera skynsamlegra að fara þá leið að millifæra þetta og í raun breyta í verðmæti fyrir skuldarana gagnvart skattheimtunni eða lánardrottnum og gera þá að sérstökum sparendum en að taka þá óvissu sem felst í því að borga þetta út, allt að 120 milljarða kannski, og raska þriðju stoðinni í lífeyrissjóðakerfi okkar, þriðju stoðinni sem veldur því að Alþjóðabankinn, OECD og aðrir sem hafa skoðað þessi mál telja að lífeyriskerfi okkar sé til fyrirmyndar. Við erum að vega að einni grunnstoð lífeyriskerfisins og ef við getum farið aðra leið og náð sama markmiði með öruggari hætti eigum við auðvitað að velja þá leið.

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að ég og hv. þm. Björn Bjarnason erum alveg sammála um það að nefndarálit og tillaga minni hluta efnahags- og skattanefndar er sú tillaga sem við gjarnan mundum vilja ræða betur og nánar. Ég tek fram að Fjármálaeftirlitið varaði líka mjög við þeirri útfærslu sem fram kemur í frumvarpinu. Vissulega á Fjármálaeftirlitið að spila þarna rullu. Fjármálaeftirlitið á að fá umsóknir frá sjóðum sem telja eignir sínar vera í væntanlegri hættu vegna þess að eignir væru ekki seljanlegar eða þá að hætta væri á brunaútsölu ef ekki kæmi til greiðslustöðvunar. Það er óafsakanlegt að bjóða þessa lausn þegar umræða um séreignarsparnað hefur verið í gangi núna í langan tíma, að lausnin skuli vera þess eðlis að hún komi kerfinu í uppnám. Ég tek innilega undir orð Björns Bjarnasonar þegar hann talar um þriðju stoðina og stolt okkar, séreignarsparnaðinn, sem er eiginlega nýtt í okkar kerfi, ef fórna á þeim hagsmunum vegna þess að umrædd útfærsla verður ofan á einhverra hluta vegna. Kannski þykir hún einföld og aðgengileg. Ég get alveg tekið undir að hún er einföld en hún er ekki aðgengileg. Hún er ekki aðgengileg þegar maður nr. 83.000 sækir um og sjóðurinn hans eða hennar segir: Afsakið, við þurfum að ræða við Fjármálaeftirlitið, við verðum að stöðva greiðslur vegna þess að sjóðurinn okkar getur ekki tekið við umsókn þinni, þú ert ekki fyrstur kemur, fyrstur fær. Það var einhver annar.

Virðulegi forseti. Gildandi reglur varðandi lífeyrissjóði eru þær að lágmarksiðgjald til lífeyrissjóðs er 12% af iðgjaldsstofni. Það er iðgjald af öllum launamönnum og sjálfstæðum atvinnurekendum og er þeim skylt að greiða það frá sextán ára til sjötíu ára aldurs. Því til viðbótar er heimilt að greiða allt að 4% af heildarlaunum sem iðgjald í séreignarsjóði, viðbótariðgjald, ef einstaklingar kjósa það og eiga alla jafnan kost á mótframlagi frá launagreiðanda sem getur numið allt að 2% til viðbótar. Við erum að tala um þvingaðan sparnað upp á 12% af launum hvers einasta launamanns frá sextán ára aldri til sjötugs. Þar til viðbótar koma síðan 4% + 2%, iðulega 6%, sem viðbótarlífeyrissparnaður eða séreignarsparnaður þannig að það eru því allt að 18% sem fara af heildarlaunagreiðslum viðkomandi aðila í slíkan sparnað. Hér er um gríðarlega fjármuni að ræða og er með nokkrum ólíkindum að skoða hvers konar stærðir um er að ræða í þvinguðum sparnaði og þeim hálffrjálsa sparnaði sem séreignarlífeyririnn er. Það eru ekki nema um 80 ár síðan að ekkert ríki í veröldinni, alveg óháð því hvort það voru lýðræðisríki eða einræðisríki, taldi sér fært að skattleggja borgara sína meira en sem næmi 5–6% af þjóðarframleiðslu. Staðan í dag er sú að skattheimtan, þ.e. það sem hið opinbera tekur, nemur að allt að 50%. Þar til viðbótar kemur svo hinn þvingaði sparnaður. Þegar það er skoðað liggur fyrir að meiri hluti tekna hvers einasta borgara er með einum eða öðrum hætti tekinn til hins opinbera og í hinn þvingaða sparnað. Hér er forræðishyggjan að mínu viti komin allt of langt. Í grein sem sá þekkti fræðimaður Peter F. Drucker skrifaði á sínum tíma um endalok markaðssamfélagsins, vísar hann til þess hvernig fjárlagagerð og þvingaður sparnaður hafi aukist ár frá ári, allt frá lokum fyrri heimsstyrjaldar og til okkar tíma þar sem stjórnmálamennirnir sem hafa með slíkt að gera, hafa brugðist skyldum sínum. Þeir hafi í raun farið að gera allt fyrir alla á þeirra eigin kostnað og sérhagsmunaaðilarnir hafi endalaust getað gengið fram þannig að stjórnmálamennirnir hafi lotið - og lúti - vilja þeirra á kostnað heildarinnar. Það er með ólíkindum að sjá hvernig ríkið hefur vaxið endalaust, hvernig það verður sífellt stærri hluti af þjóðarkökunni sem tekinn er af einstaklingnum, af hinum venjulega launamanni, til þess að fylla upp í eitthvað sem eru kölluð nauðsynleg útgjöld í þágu samfélagslegra atriða. Satt best að segja hefur mér um langa hríð fundist að við værum komin út yfir öll eðlileg mörk með hinn þvingaða lífeyrissparnað, að vera komin með lífeyrissparnað upp í 12% af tekjum fólksins í landinu. Ég hefði talað eðlilegra að lífeyrissparnaðurinn væri lægri. Og nú þegar við ræðum um frumvarp þar sem er spurningin er hvort einstaklingarnir megi, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, ráðstafa litlum hluta af eignum sínum í séreignarsjóðnum, erum við þá ekki komin út yfir öll eðlileg mörk varðandi að hindra borgarana í því að nýta fjármuni sína þegar þeir þurfa virkilega á þeim að halda? Ég hygg að Ísland sé eina landið í heiminum þar sem svo er ástatt, að menn geti átt það á hættu að húsið þeirra sé selt á nauðungaruppboði til þess eins að þeim gæti hugsanlega liðið betur í ellinni, ef þeir verða svo gamlir að njóta þess. Það er forræðishyggja sem ég get ekki samþykkt að eigi nokkurn rétt á sér. Þarna geta einstaklingarnir tekið út lífeyrissparnaðinn sinn að litlu leyti til þess að borga vegna vandamála sem þeir lenda í vegna þeirra aðstæðna sem eru í þjóðfélaginu. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að mér finnst of skammt gengið þarna og settar of miklar tálmanir hvað þetta varðar. Hv. þm. Guðfinna S. Bjarnadóttir sagði áðan að lífeyrissparnaðurinn væri fjöreggið okkar og þess yrðum við að gæta. Ekki skal dregið úr því að um mikilvægan sparnað er að ræða. Gríðarlegum fjármunum hefur verið safnað upp vegna þessa þvingaða sparnaðar. En það eru komnir margir og alvarlegir brestir í skurnina á fjöregginu ef það er ekki þegar brotið að hluta. Vegna hvers? Vegna þess að þrátt fyrir það að ríkisvaldið skyldi einstaklingana til þess að leggja peningana sína í ákveðna sjóði er eftirlit með rekstri sjóðanna afar takmarkað. Það liggur fyrir að kostnaður við rekstur lífeyrissjóða er gjörsamlega óásættanlegur. Hann er allt of mikill. Allt of mikið fer í kostnað við að standa í innheimtu, eftirliti og umsjón sem því fylgir. Ég vék að því þessi þvingaði sparnaður nemur í dag hlutfallslega helmingi hærri fjárhæð fyrir tekjur einstaklinga en nokkur ríkisstjórn í veröldinni taldi sér mögulegt að taka eða ráðstafa sjálf af þjóðartekjum fyrir fyrri heimsstyrjöld. Það er ekki lengri tími liðinn en það. Hér finnst okkur eðlilegt að ganga svo langt í forsjárhyggjunni að mjög þröngar skorður eru því settar hvernig einstaklingarnir mega ráðstafa þeim fjármunum sem þeir þó eiga. Ég verð að segja, og ég hef kannski nokkra sérskoðun hvað það varðar, að mér finnst það eiginlega ekki ganga upp að einstaklingurinn geti ekki, þegar hann lendir í fjárhagslegum áföllum, gripið til þess þvingaða sparnaðar með einhverjum hætti sem þarna hefur safnast upp og hann er eigandi að. Mér hefði fundist eðlilegra að þarna væri um mun rýmri heimildir að ræða fyrir einstaklingana. Bent hefur verið á að þarna gæti komið til erfiðleika ef fólk vildi útleysa sparnaðinn sinn í stórum stíl, þá þyrfti að selja eignir og ganga fram með hraði sem gæti gert það að verkum að eignasafn lífeyrissjóðanna mundi rýrna verulega. Það kann vel að vera. Eignasafn lífeyrissjóðanna á alltaf að vera þannig að það geti staðið undir eðlilegum greiðslum og að mínu viti á það að vera með þeim hætti að það geti svarað til þess að greiða út séreignarlífeyrissparnað þegar um það er að ræða. Satt að segja fyndist mér eðlilegt að þegar um er að ræða viðbótarsparnað eins og séreignarlífeyrissparnaðinn, að hann sé tiltækur fyrir þá sem þess óska þegar þeir þurfa á að halda. Hér er um að ræða einstaklinga sem lenda nú í vandræðum vegna þess að þeir geta ekki staðið við skuldbindingar sínar. Þeir lenda í vandræðum vegna þess að þeir hafa orðið fyrir tekjumissi. Það er það sem frumvarpið fjallar um og er hin raunverulega forsenda þess að taka einhvern hluta af séreignarsparnaðinum út, að fólk hafi orðið fyrir slíkum búsifjum. Þá er þeim heimilt með ákveðnum skilyrðum að taka út örlítinn hluta eða sem nemur allt að 100 þús. kr. á mánuði. Fyrir þá sem hafa keypt sér fasteign nýlega og tekið lán, þess vegna verðtryggt lán að upphæð 10 millj. kr., hefur höfuðstóll lánsins á undanförnum mánuðum verið að hækka meira en sem nemur því sem verið er að leggja til að einstaklingurinn megi taka út og ráðstafa til þess að greiða upp í skuldir og vanskil. Það sýnir hvað við göngum í raun skammt til þess að leysa vanda ef hann er fyrir hendi. Og það er hárrétt sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði í ræðu fyrir nokkru, að spurningin sé um það hvort þetta frumvarp muni í raun leysa þann vanda sem stefnt er að að leysa. Ég get verið honum sammála hvað það varðar þó að ég vilji fara nokkuð aðra leið en hann að því leyti að það er grundvallaratriði í mínum huga að einstaklingar í frjálsu þjóðfélagi séu jafnan fjár síns ráðandi. Og þegar um er að ræða viðbót við þann þvingaða sparnað sem eru 12% af tekjum, sem er ærið, eigi þeir fjármunir jafnan að vera til frjálsrar ráðstöfunar. Ég hefði í raun talið eðlilegt að við á þingi tækjum lífeyrissjóðakerfið og hinn þvingaða sparnað til umræðu einmitt í ljósi þess sem gerst hefur á undanförnum mánuðum þegar ljóst er að lífeyrissjóðirnir margir hverjir hafa tapað verulegum hluta af eignum sínum í því efnahagshruni sem orðið hefur. Það er alveg ljóst að sumir lífeyrissjóðir hafa fjárfest með þeim hætti að þeir gættu ekki hagsmuna sjóðfélaga sem skyldi. Alla vega hefði þurft að athuga það betur. Það fer eftir því í hvaða lífeyrissjóð einstaklingurinn hefur verið þvingaður til að greiða hversu stóran hluta hann fær af lífeyrissparnaði sínum. Þar komum við að öðrum hlut sem skiptir líka miklu máli í þessu. Þegar ríkisvaldið setur lög sem skyldar borgarana til að greiða ákveðinn hluta af tekjum sínum sem eiga síðan að standa þeim til ráðstöfunar síðar tel ég það líka vera skyldu ríkisins að sjá um að þessi sparnaður sé tryggður og tiltækur þegar til á að taka. Að fela einhverjum aðilum úti í bæ að annast þetta og bera ábyrgð á því án þess að þeir hafi verulegt frelsi til að ráðstafa þeim hlutum að geðþótta - en þó innan ákveðinna marka, það eru ákveðnar reglur hvað það varðar - er að mínu viti ekki ásættanlegt. Það hefði verið eðlilegra, fyrst að ríkisvaldið er á annað borð að vasast í þessu, að það komi þá og gæti þess að þessir fjármunir séu tiltækir þannig að ekki sé um það að ræða að einstaklingarnir séu þvingaðir til þess að greiða verulegan hluta tekna sinna í sjóð. Og síðan þegar til á að taka hefur eignarhluti þeirra rýrnað verulega vegna þess að sjóðstjórnin gætti þess ekki að ávaxta pundið með eðlilegum hætti. Inn í umræðuna um lífeyrissjóðina hafa blandast töluvert hugmyndir að það verði að vera verðtrygging á útlánum til þess að lífeyrissjóðirnir geti staðið undir þeim skuldbindingum til framtíðar. Við þyrftum því að búa til lánakerfi á Íslandi sem væri allt öðruvísi en í öllum okkar nágrannalöndum til þess að viðhalda því kerfi sem við höfum hvað þetta varðar. Það sjónarmið og þær röksemdir finnst mér vera gjörsamlega óásættanlegar. Það er gjörsamlega óásættanlegt að við getum ekki búið í eðlilegu samfélagi og haft eðlilegan þvingaðan sparnað eins og lífeyrissjóðakerfið án þess að það þurfi til að koma sérstakar ráðstafanir hvað þetta varðar. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að þegar ríkisvaldið er á annað borð að vasast í því og gera kröfur um og leggja þær byrðar á borgarana að þeir skuli setja til hliðar verulegan hluta af vinnulaunum sínum í mánuði hverjum til þess að það standi þeim til ráðstöfunar í ellinni, ber ríkinu að hlutast til um að þessir 

Herra forseti. Hv. þm. Jón Magnússon hefur svolítið aðra nálgun en flestir þeir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hér hafa tekið til máls. Ég vil í upphafi taka undir orð hans um að það er vissulega gengið býsna langt í forræðishyggju á þessu sviði þegar við horfum bæði á hinn þvingaða skyldusparnað, almenna lífeyrissparnaðinn, og aðrar hömlur sem lagðar eru á séreignarsparnaðinn. Ég vildi þó koma því sjónarmiði að að við ættum kannski að líta á lífeyrissjóðakerfið örlítið jákvæðari augum en hv. þm. Jón Magnússon gerir. Ég held að það verði ekkert úr því dregið að hið öfluga lífeyrissjóðakerfi hér á landi hefur skapað talsvert meira öryggi á þessu sviði en við þekkjum í nágrannalöndunum þar sem lífeyriskerfið er meira í formi gegnumstreymiskerfis og getur auðvitað stefnt í óefni þegar þeim sem er á eftirlaunum fjölgar og hinum vinnandi fækkar. Okkar kerfi er betur undir það búið að mæta slíku. Það er því rétt sem fram hefur komið hjá ýmsum alþjóðastofnunum sem um þessi mál fjalla að við stöndum vel og það eru í raun forréttindi fyrir okkur að vera með sjóðsöfnunarkerfi eins og nú er. Þrátt fyrir að ég sé sammála hv. þm. Jóni Magnússyni um að það er mikil forræðishyggja í þessu vildi ég samt undirstrika að í heildina tel ég að lífeyriskerfið okkar sé býsna gott. Hins vegar er það rétt sem hv. þm. Jón Magnússon segir að það þarf vissulega að skoða þætti eins og eftirlit með fjárfestingum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir það sem hann tjáði sig um og sagðist vera í öllum meginatriðum sammála mér hvað forræðishyggjuna varðar. Ég er þeirrar skoðunar að einstaklingurinn geti almennt séð um að ráðstafa fjármunum sínum betur en ríki eða lífeyrissjóðir. Samt sem áður skal ég taka undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni að við höfum býsna gott lífeyriskerfi. En það er vegna þess að stjórnvöld hafa hlutast til um það með þeim hætti svo og samtök atvinnurekenda og verkalýðsfélög. En samt sem áður erum við komin að grundvallarspurningu: Hvað á að ganga langt hvað þetta varðar? Ég minnist þess að hafa séð sérstakar úttektir og kannanir. Gerð var víðtæk rannsókn á þessu í Bretlandi fyrir nokkrum árum þar sem niðurstaðan varð sú að ávöxtun gegnum þvingaðar sparnaðarleiðir voru miklu lakari en það sem einstaklingarnir almennt gátu valið sér annars staðar. Ég tel að þungamiðjan sé spurningin um hvaða traust berum við til einstaklinganna, hvort þeir kunni sjálfir fótum sínum forráð. Eða teljum við að það sé eðlilegra að setja svona mikinn hluta undir forsjá einhverra annarra en einstaklinganna 

Herra forseti. Ég er megindráttum sammála hv. þm. Jóni Magnússyni um þau sjónarmið sem liggja til grundvallar málflutningi hans hér. Svo að við nálgumst frekar efni frumvarpsins sem hér er til umræðu vil ég spyrja hv. þm. Jón Magnússon hvort hann telji hættu á að í þeirri úttekt á séreignarsparnaði sem frumvarpið gerir ráð fyrir, verði um jafnháar upphæðir að ræða eins og fram hefur komið fyrr í þessari umræðu, 100–120 milljarðar kr.? Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi velt því fyrir sér að hvaða marki það hefði áhrif á stöðu lífeyrissjóðanna almennt séð?

Virðulegi forseti. Það er náttúrlega einfaldast að svara þessari spurningu hv. þm. Birgis Ármannssonar með því að segja: Þegar stórt er spurt verður fátt um svör. Það liggur alveg fyrir að það er gjörsamlega útilokað að átta sig til fullnustu á því hvaða þýðingu það muni hafa á lífeyrissjóðakerfið ef 100–120 milljarðar hverfa út úr því. En það er alveg ljóst að það mun hafa verulega fjárhagslega þýðingu þegar um slíkt er að ræða. En því má hins vegar ekki gleyma að samkvæmt frumvarpinu er í raun verið að færa peningana að mestu leyti úr hægri vasanum í vinstri vasann. Þeir fara jafnvel ekki út úr þeirri fjármálastofnun sem þeir eru í. Það sem vinnst í þessu er hins vegar það að einstaklingarnir borga ekki dráttarvexti eða innheimtukostnað vegna vanskila af því þeir fá hugsanlega að ráðstafa fjármunum sínum með þessum hætti. Það er það sem er svo mikilvægt í málinu, að einstaklingarnir hafi frjálsa ráðstöfun fjármuna sinna. Það finnst mér vera höfuðatriðið.

Herra forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni þegar hann ræðir um lífeyrissjóðakerfið sem eitthvert þvingað kerfi. Lífeyrissjóðakerfið hér er orðið til fyrir samkomulag á milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins. Það hefur í sjálfu sér enginn þvingað þessu upp á neinn, heldur hafa menn séð að það er skynsamleg ráðstöfun að gera samninga um lífeyri sinn og það er ekki eins og það sé eitthvert neyðarbrauð að menn hafi öflugt og gott lífeyriskerfi. Þvert á móti hefur það oft stuðlað að skynsamlegri lausn á kjaradeilum þegar menn hafa litið til lífeyriskerfisins og samið um það sem lið í uppgjöri milli aðila vinnumarkaðarins og óskað eftir aðild ríkisvaldsins, þetta eru svokallaðir þríhliða samningar þar sem menn hafa komist að þessari niðurstöðu. Síðan er náttúrlega spurningin um hvort menn eru þvingaðir til að vera í þessum sjóði frekar en einhverjum öðrum og hvernig skipulag kerfisins er og hvernig uppbyggingin er og hvort menn eru allir skyldugir til að leggja sömu prósentur og annað slíkt. Í þinginu hafa verið miklar umræður um eftirlaunamál og lífeyrismál okkar þingmanna eru eins og kunnugt er þannig að það er síðan kannski ágreiningsefni. Ég hélt að það þyrfti ekki að vera ágreiningsefni meðal okkar þingmanna að þetta kerfi er orðið til milli aðila með samkomulagi og ríkið hefur komið að því. Það er engin þvingun eða eins og ríkisvaldið hafi beitt einhverju valdi til að koma þessu kerfi á.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þm. Birni Bjarnasyni, því kerfinu, sem við erum að tala um, var á sínum tíma komið á fyrir samkomulag Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambandsins eins og það hét þá. Á sínum tíma, í lok kjaradeilna, sendu aðilar þau tilmæli til þáverandi ríkisstjórnar að allir borgarar þessa lands skyldu greiða ákveðinn hluta af launatekjum sínum. Ég þekki það sjálfur vegna þess að ég var og hef lengst af verið sjálfstæður atvinnurekandi með mitt litla fyrirtæki og lenti í því að vegna þess að ASÍ og Vinnuveitendasambandið komust að þessari niðurstöðu var ég þvingaður í þennan lögbundna sparnað, eins og aðrir sem eins var ástatt fyrir. Hvað sem öðru líður og hvort sem okkur finnst kerfið gott eða slæmt er það ekki mergur þess máls sem ég var að tala um, heldur það að hér er um þvingaðan sparnað að ræða, allur sparnaður sem ég sem einstaklingur hef sparað, sem maður gerir ekki af fúsum og frjálsum vilja, er þvingaður sparnaður. Það er sú skilgreining sem ég nota í því sambandi. Þegar eitthvert fólk úti í bæ tekur ákvörðun fyrir mína hönd um að ég skuli leggja pening inn á banka þá er það að þvinga mig til að gera það. Ég geri það ekki vegna þess að ég telji ástæðu til þess eða af fúsum og frjálsum vilja. Ég get hugsanlega samþykkt eftir á að það hafi verið skynsamleg ráðstöfun af þessum aðilum úti í bæ að taka fram fyrir hendurnar á mér. Hins vegar er það þungamiðjan og það sem ég var að tala um þegar ég svaraði hv. þm. Birgi Ármannssyni áðan að mér finnst að við eigum að veita rýmri heimildir fyrir einstaklingana til að ráðstafa sjálfir þessum sparnaði, þess vegna með ákveðnum skilgreindum hætti, en ekki að þetta sé 

Herra forseti. Það er rétt að það voru aðilar sem komu sér saman um þetta og það má segja að ef einhverjir semja um eitthvað og skuldbinda ákveðinn hóp manna sé um þvingun að ræða. Það er hægt að kalla það þvingaðan sparnað. Ég lít hins vegar þannig á að þegar aðilar gera samkomulag sín á milli á frjálsum grunni hafi þeir ákveðið umboð og einhverjir hafi veitt þeim það umboð og menn geta verið misjafnlega sáttir við það en í ræðu hv. þingmanns kom jú fram að það væri eins og ríkisvaldið hefði komið þessu á. Það var sá punktur sem ég vildi koma á framfæri, þetta er ekki þess eðlis að ríkisvaldið hafi neytt okkur í þetta, heldur er þetta samkomulag á milli aðila. En við erum hér að ræða ákveðið frumvarp með ákveðnum tillögum og mig langar að vita hvort hv. þingmaður sé fylgjandi frumvarpinu eins og það er eða hvort hann sé fylgjandi breytingartillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals.

Virðulegi forseti. Til að taka af öll tvímæli er ég miðað við það sem fyrir liggur - þetta er alltaf spurningin um hvað má gera skást úr hlutum - og með tilliti til þess get ég sagt að ég er fylgjandi tillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Hitt er annað mál að varðandi þau atriði sem við komum inn á og sem var eiginlega þungamiðjan í því sem hv. þingmaður spurði um, þ.e. með hvaða hætti ríkisvaldið kom inn í þetta mál, þá kom ríkisvaldið inn í það með því að setja ákveðna löggjöf um það sem gerði það að verkum að hver einasti borgari sem vinnur fyrir atvinnutekjum var skyldaður til þess að greiða þessa fjárhæð í lífeyrissjóði og síðan var þessi fjárhæð með lögum hækkuð úr 10% í það sem um er að ræða nú. Það var að hluta til það sem ég var að tala um í ræðu minni áðan, mér fannst þar vera farið yfir öll eðlileg mörk í þvinguðum sparnaði einstaklingana.

Herra forseti. Ég get ekki tekið undir með hv. þm. Jóni Magnússyni hvað það varðar að umrætt kerfi sé þvingað. Ég held þvert á móti að þetta kerfi okkar sé mjög merkilegt kerfi. Ég held að sú ákvörðun sem var tekin og tilurð þessa kerfis í þeim tvíhliða samningum sem urðu til hafi í raun verið mikið heillaspor fyrir okkur Íslendinga vegna þess að þarna hafa myndast miklar eignir. Og ég trúi því og treysti að þær muni líka skipta verulegu máli í þeirri endurreisn, ef svo má segja, sem fram undan er þar sem menn gera sér miklar vonir um að þeir fjármunir sem munu verða í lífeyrissjóðakerfinu muni nýtast í atvinnuskapandi verkefni með einhverjum hætti í þeim fyrirtækjum sem vonandi munu koma upp úr þessu. Hins vegar get ég ekki ímyndað mér að hv. þm. Jón Magnússon sé ánægður með allar þær hugmyndir sem ríkisstjórnin hefur á prjónunum um ríkisforsjárhyggju þar sem menn keppast við að leggja til að fyrirtækið fari aftur á ríkisjötuna þar sem stofna á feita sjóði og taka verkefnið aftur til ríkisins. Mér finnst ríkisstjórnin tala menn eins og Íslendingar geti ekki lengur rekið fyrirtæki á einkamarkaði, heldur sé betra að þetta sé allt á vettvangi ríkisins. 
             Mig langar að spyrja hv. þingmann í tilefni af ræðu hans hvort hann sé á þeirri skoðun að það þurfi að opna þetta lífeyriskerfi. Er hann virkilega á þeirri skoðun að við þurfum að breyta því að menn greiði til lífeyrissjóðakerfisins? Þá er ég að tala um almenna kerfið. Vill hann sjá breytingu þar á, vill hann hafa þetta meira valkvætt og hvaða áhyggjur hefur hann af slíkum ákvörðunum á kerfið í heild sinni?

Virðulegi forseti. Svar við spurningunni hvort ég vilji hafa kerfið opnara er: Já. Vil ég hafa það meira valkvætt? Svarið er: Já, að sjálfsögðu. Það sem skiptir máli í frjálsu þjóðfélagi er að tryggja sem best ákvörðunarrétt einstaklinganna. Það er höfuðatriðið og við ættum að vera sammála um að það sé aðalatriðið. Þegar ég tala um þvingun geri ég mun á hvort ég geri eitthvað af fúsum og frjálsum vilja eða hvort einhver annar aðili lætur mig gera eitthvað, hvort sem það er ríkisvald eða sveitarfélag eða annað, það er að sjálfsögðu þvingun. Það getur út af fyrir sig verið ósköp 

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér liggur fyrir af hálfu hæstv. fjármálaráðherra gerir ekki ráð fyrir því að séreignarsjóðskerfið sé opnað nema að litlum hluta. Mig langar af því tilefni og í ljósi þeirra orða sem hv. þm. Jón Magnússon lét falla að spyrja hann hvort hann sé jafnframt á þeirri skoðun að það sé eðlilegt að menn geti tekið út séreignarsparnað sinn að fullu. Í framhaldi af því langar mig að spyrja hann hvort hann hafi ekki áhyggjur af þeim sem kjósa að taka hann ekki út. Hvað verður um ávöxtun þeirra? Hvað verður um eignir þeirra? Er ekki hætta á að þær rýrni? Ég held að það sé mikilvægt að hv. þingmaður varpi ljósi á skoðun sína á þeim málum sem hér eru til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Ég reikna með því að ég þyrfti að fá sértíma til að gera ítarlega grein fyrir sjónarmiðum mínum varðandi lífeyrissjóði og lífeyrismál og með hvaða hætti ég tel að þeim væri best borgið.

Viltu ekki biðja um … tíma, fara fram á það?

Ég get ekki farið fram á að forseti brjóti þingsköp, hv. þm. Birkir Jón Jónsson. Það sem mér finnst vera höfuðatriðið er að þegar erfiðleikar steðja að eins og nú séu fjármunir einstaklinganna til reiðu til að þeir þurfi ekki að lenda í vanskilum þrátt fyrir að þeir eigi eignir sem eigi að vera tiltækar. Í annan stað finnst mér mikilvægt í framtíðarendurskoðun lífeyrissjóðakerfisins að gefa einstaklingunum meira vald til að ráða eignum sínum sjálfir. Ég hef þá trú á einstaklingunum að almennt 

Virðulegi forseti. Hér spannst ágætisumræða í tilefni af frumvarpinu. Hv. þm. Jón Magnússon velti ýmsum grundvallarspurningum fyrir sér sem tengjast málinu og í raun væri mjög hollt að við ræddum það hér í þingsal. Þetta mál snýst um það hvernig við högum þeim málum sem snúa að lífeyrissparnaði landsmanna. Það er stutt á milli þess að menn séu annars vegar með einhvers konar þvingun og forræðishyggju en hins vegar með skynsamlegt kerfi sem almenn sátt er um, þ.e. að hafa hér á landi ákveðið öryggisnet sem við viljum að sé fyrir alla þegna landsins. Vandinn er sá að ekkert okkar er tilbúið til að sjá það fólk sem búið hefur hér á landi og hefur unnið fyrir sér en hefur ekki sýnt nægilega forsjálni - við erum ekki tilbúin til að horfa á fólk sem hefur enga framfærslu búa við eymd. Við teljum sjálfsagt og eðlilegt að hið opinbera komi þar að með einum eða öðrum hætti til aðstoðar. Þess vegna er þessi hugmynd um lífeyrissparnaðinn tilkomin og hún er ekki séríslensk. Það er hins vegar allt að því séríslenskt að hafa þennan sjóðasparnað. Þá er ég að vísa til þess að í flestum þeim löndum sem við berum okkur saman við eru menn með svokallað gegnumstreymiskerfi. Það þýðir að þær kynslóðir sem greiða skatta greiða lífeyri til þeirra sem hættir eru að vinna. Það gengur ágætlega upp, virðulegi forseti, þegar aldurssamsetning er með þeim hætti að þegnunum fjölgar og yngra fólk er alltaf fleira en það sem eldra er. En í þeim löndum sem ég vísa til, í Evrópulöndunum, stærstu og fjölmennustu löndunum, er sú staða ekki lengur uppi, fólki fjölgar ekki, barneignum fækkar og þessar þjóðir horfa upp á gríðarlegan vanda, þær hafa ekki hugmynd um hvernig þær eigi að sjá fyrir þeim sem eldri eru þegar þessir stærstu árgangar komast á lífeyrisaldur. Það er að gerast á næstu árum. Það er alveg ljóst að þetta er eitt af stærstu vandamálunum sem blasa við í Evrópu og er ein af ástæðunum fyrir því að stundum nota menn hugtakið „gamla Evrópa“ um Vestur-Evrópu. Við Íslendingar höfum verið svo lánsöm að við höfum um nokkra hríð haft það lífeyrissjóðakerfi sem við ræðum hér, eða anga af því. Það er í grófum dráttum með þeim hætti að við þurfum að greiða um 12% af launum okkar í lífeyrissjóð þó að það blasi kannski ekki við launþeganum enda greiðir atvinnurekandinn stærri hluta en launþeginn. Þessi sparnaður hefur ákveðna sérstöðu á við annan sparnað, hann nýtur sérstakrar skattalegrar meðferðar. Þegar hér var eignarskattur illu heilli var hann eina sparnaðarformið sem bar ekki eignarskatt. Nú er hann eina sparnaðarformið sem ekki ber fjármagnstekjuskatt og það er umtalsverð umbun. Röksemdin fyrir þessu er einfaldlega sú að þar sem fólk fær ekki að taka þetta út fyrr en það hefur náð 60 ára aldri - eða ef það hefur lent í þeim aðstæðum að þurfa á örorkubótum að halda eða hljóta verulega örorku - sé þetta sparnaður sem nýtist fólki ekki. Það getur einungis greitt inn í sjóðinn en ekki tekið út úr honum. Það fær alla jafna ekki að gera það fyrr en það hefur náð 60 ára aldri, hið minnsta, en á móti kemur hinn sérstaki skattalegi sparnaður sem gerir það að verkum að þetta er langhagstæðasta sparnaðarformið þegar kemur að skattalegri meðferð. Þetta kerfi er orðið afskaplega stórt og í þessum sjóðum eru miklir fjármunir. Þeir sem stýra lífeyrissjóðunum bera mjög mikla ábyrgð. Það er mín skoðun að við höfum gert ákveðin mistök á undanförnum árum og áratugum. Ég tel að heillavænlegra hefði verið - og ekki er nóg að löggjafinn hafi komið að því heldur líka þeir sem bera ábyrgð á sjóðunum - að hærra hlutfall af þessum eignum hefði verið fjárfest annars staðar en á Íslandi. Lífeyrissjóðir okkar Íslendinga eru ekki ósvipaðir olíusjóði Norðmanna. Það hefði verið mun skynsamlegra að hafa ekki öll eggin í sömu körfunni. Ef við hugsum þetta út frá venjulegum Íslendingi þá á hann húseign á Íslandi, hann er með atvinnu sína á Íslandi og kannski stóran hluta sparnaðarins, í það minnsta eru hagsmunir hans mjög tengdir öllu því sem íslenskt er. Þegar síðan þetta stóra mál, lífeyrissjóðurinn - það hefði verið nær að hafa þau egg í annarri körfu. Ef ég man rétt, virðulegi forseti, er í það minnsta varðandi grunnsparnaðinn hægt að verja allt að því helmingi af eign lífeyrissjóðanna erlendis, og þá er ég að vísa í þessi 12%, bæði í hlutabréfum og skuldabréfum. Ég held ég fari rétt með það - en síðast þegar ég skoðaði það var mjög óalgengt og jafnvel ekki til staðar að lífeyrissjóðirnir nýttu sér þá heimild, þeir nýttu sér ekki þessi 50%. Á ákveðnum tíma var þetta lægra hlutfall, 30% ef ég man rétt, og ekki eru mörg ár síðan þessu var breytt í 50% og var það m.a. gert að kröfu lífeyrissjóðanna. Ég held að það hefði verið betra ef menn hefðu haft hærra hlutfall annars staðar og það hefði örugglega gert það að verkum að hlutabréf, t.d. á íslenska hlutabréfamarkaðnum, hefðu ekki farið jafnhátt upp og raun bar vitni og þar af leiðandi hefði skellurinn sem varð orðið minni og spennan á íslenska markaðnum einnig. Ásókn í annars konar sparnaðarform með hlutabréf hefði einnig minnkað ef þessir risavöxnu sjóðir á íslenskan mælikvarða hefðu dreift eignum sínum öðruvísi og fjárfest með öðrum hætti, ef þeir hefðu fjárfest meira í útlöndum en raun bar vitni. Nú er vissulega ekki tíminn til þess að fara þessa leið þegar við erum í þeirri endurreisn sem blasir við en við eigum að líta til lengri tíma. Ég held að þetta sé eitt af því sem við eigum að horfa til til framtíðar með, þ.e. að lífeyrissjóðirnir okkar fjárfesti í framtíðinni meira erlendis en við höfum gert í fortíðinni. Ég tek það þó skýrt fram að ég tel að það eigi ekki við núna. Við erum líka að tala um, og það snýr að þessu máli - og þetta, virðulegur forseti, er eitt af þeim málum sem nefnt var, ég ætla ekki að fara að skammast mikið í núverandi ríkisstjórn en ég get þó ekki orða bundist. Þetta er eitt af þeim málum sem sagt var að hefði verið í svo miklum seinagangi í síðustu ríkisstjórn. Þegar menn sprengdu þá ríkisstjórn eftir mikið baktjaldamakk - og ýmislegt mun seinna koma í ljós þegar sagnfræðingar fara að skoða það, kannski var ekki allt sem sýndist í þeim málum öllum saman, og er ég þá að vísa til stjórnarmyndunarinnar, þá er þetta samt sem áður notað sem átylla. Talað var um að það þyrfti betri verkstjórn - jafnhjákátlegt og það hljómar nú - í fyrri ríkisstjórn og að þjóðþrifamál eins og þetta þyrfti að fara miklu hraðar í gegn. Virðulegi forseti. Hvað er langt síðan sú ríkisstjórn sem nú situr var mynduð? Það er orðið ansi langt síðan. Eina mál nýrrar verkstjórnar sem komið er í gegn er lög um Seðlabanka, eitt mál. Ríkisstjórnin var mynduð til að taka á bráðavanda heimilanna og fyrirtækjanna og það átti nú aldeilis að bretta upp ermar og keyra mál með miklum hraða í gegn. Þetta mál var eitt af þeim fáu sem var nefnt og nú fyrst er það komið fram. Talað var um það af núverandi stjórnarþingmönnum að þetta mál þyrfti ekki aðeins að keyra hratt í gegn heldur þyrfti að gera þetta með mjög myndarlegum hætti þannig að þetta mundi hjálpa þeim sem þurfa á aðstoð að halda. Það er ljóst að þetta mál hefur farið á hraða snigilsins í gegnum þessa ríkisstjórn. Það er líka algjörlega ljóst að þetta mál mun ekki valda neinum straumhvörfum hvað því viðvíkur að hjálpa því fólki sem þarf á aðstoð að halda miðað við þær aðstæður sem nú eru uppi. Þetta eru bara staðreyndir sem liggja fyrir. Þetta er útvatnað miðað við þá hugmynd sem lagt var af stað með og í rauninni bendir margt til þess að þetta muni því miður ekki hjálpa nema að mjög litlu leyti en samt sem áður brjóta þau grundvallarprinsipp sem lífeyrissjóðakerfið byggist á. Ég tel mjög vænlegt að hlusta á minni hluta nefndarinnar og það framhaldsnefndarálit sem liggur fyrir en þar er þetta mál rakið. Það er rakið alveg sérstaklega, sem mér finnst vera mjög mikið umhugsunarefni, að þetta er ákveðið sparnaðarform sem við höfum byggt upp, þ.e. lífeyrissjóðakerfið  Menn voru tilbúnir til þess að brjóta þau prinsipp sem lágu til grundvallar lífeyrissjóðakerfinu vegna þeirra aðstæðna sem nú eru uppi og til þess að hjálpa fólki sem þurfti á þessari aðstoð að halda. 

Farðu nú að hætta þessu.

Fyrst núna er þetta mál að koma fram og þá er búið að útvatna það þannig að það mun ekki aðstoða þá sem þurfa á því að halda. Virðulegi forseti. Málið er búið að vera á hraða snigilsins þvert á það sem var lofað og því miður er útfærslan með þeim hætti að það mun ekki hjálpa því fólki sem þarf á því að halda. Hér er fullt af glæsilegum fulltrúum stjórnarliða, hver öðrum glæsilegri,  
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson fjallaði í máli sínu um áhættudreifinguna sem þarf að vera til staðar í sjóðastýringu lífeyrissjóðakerfisins. Ég er hjartanlega sammála því sem fram kom að þetta skiptir afar miklu máli vegna þess að lífeyrissjóðirnir og ekki síður séreignarsparnaðurinn er auðvitað hagstæðasta sparnaðarform okkar. Í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar kom fram að kjarni málsins er vissulega sá að við sjálfstæðismenn fögnum þeirri umræðu hvernig best sé að útfæra séreignarsparnaðarleiðir þannig að þær geti leyst brýnan vanda heimilanna. Vandinn, og ég tek þar undir með hv. þingmanni, við þessa umfjöllun er að í frumvarpinu er um að ræða útvatnaða útfærslu sem mun koma lífeyrissjóðunum illa. Ég er algjörlega sannfærð um það, þetta mun koma kerfinu illa, og í öðru lagi tekur þetta ekki á bráðavanda heimilanna. Mig langar að fá hv. þingmann til að ræða það aðeins við mig hvort hann sé ekki sammála þessu og að hann skýri nánar frá afstöðu sinni til þess hvaða útfærsla það væri sem kæmi þá frekar til greina en þessar smáu upphæðir fyrir hvern og einn. Hver er t.d. afstaða þingmannsins - af því að ég held að það hafi ekki komið fram - til minnihlutaálitsins þar sem útfærslan er frekar í stóru myndinni á bráðavandann? Þá vitna ég í minnihlutaálit Péturs H. Blöndals.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og það sem kemur fram hjá hv. þingmanni er alveg rétt. Það hefur ekki verið gefinn gaumur að því, og það er kannski eitt af því sem við þingmenn ættum að taka til okkar, að við hefðum betur talað meira um áhættudreifinguna. Í rauninni snýr það líka að okkur þingmönnum í öllum flokkum að við hefðum betur hugsað meira til þess að dreifa ætti sjóðastýringunni og áhættudreifingunni meira þannig að það væri í auknum mæli í erlendum fjárfestingum. Ef það hefði verið gert væri staða þjóðarbúsins miklu betri en nú er og í raun umtalsvert miklu betri og við værum í allt annarri stöðu til að takast á við þau verkefni sem núna blasa við ef við hefðum borið gæfu til þess. Ég er sammála, svo því sé til haga haldið, því minnihlutaáliti sem kom hér fram, ég segi það nákvæmlega eins og það er því að það er hárrétt hjá hv. þm. Guðfinnu Bjarnadóttur að þetta er ekki hagstæð útfærsla fyrir lífeyrissjóðina. Það versta er að þetta kemur ekki fólkinu vel sem þarf á slíkri fyrirgreiðslu að halda. Þetta er ekki eitthvað sem munar um, í það minnsta í mjög fáum tilfellum. Ef við brjótum það prinsipp sem menn tala hér um og menn eru sammála um í þinginu að gera hefðu menn átt að koma með betri útfærslu sem miðaði að því að færa á milli þessara eigna innan séreignarsjóðanna og skulda heimilanna. Það hefði verið raunveruleg bót fyrir verulega skuldsett heimili. Það er hægt, eins og komið hefur fram, að finna úrræði hvað það varðar og maður mundi nú ætla eftir allan þennan tíma að meira kjöt væri á beinunum í þessu ágæta máli.

Virðulegi forseti. Mig langar til að taka aðeins upp þráðinn, við ræddum það áðan að í frumvarpinu er sérstaklega kveðið á um það að sjái lífeyrissjóðir hættumerki - við vitum öll að lífeyrissjóðir eru mismunandi staddir í þessu kerfi - geti þeir sótt um í gegnum Fjármálaeftirlitið að stöðva útgreiðslu úr sjóðunum. Þetta er mér svolítið umhugsunarefni vegna þess að ég tel þetta ákvæði sýna að ríkisstjórnin og þeir sem sömdu frumvarpið hafi gert sér grein fyrir hættunni sem við sjálfstæðismenn höfum rætt og bent á. Það er nefnilega stórhættulegt þegar aðili sem hefur verið í röðinni er ekki sá sem fyrst sótti um heldur einhvern tíma síðar, segjum aðili nr. 100.000, af því að það eru 120.000 sem geta sótt um. 

Virðulegi forseti. Ég held að stóra einstaka málið sé að þetta er í rauninni alltaf hvor sín hliðin á sama peningnum. Fólk er að eignast húsnæði sem það greiðir á 20, 30 árum og síðan er það að safna upp lífeyrissparnaði. Eins og staðan er nákvæmlega núna er þetta erfitt fyrir fólk vegna þess að skuldirnar hafa aukist og ráðstöfunartekjur minnkað og þess vegna erum við tilbúin til þess að sækja í lífeyrissparnaðinn. Í prinsippinu eru menn sammála um það. Því miður, eins og hv. þm. Guðfinna S. Bjarnadóttir benti á í andsvari sínu, hafa menn ekki fundið vænlega leið til að gera hlutina þannig að fólki muni um það og í annan stað, eins og hv. þm. Guðfinna S. Bjarnadóttir benti á, er þetta líka hætta fyrir lífeyrissjóðina. Það verður að segjast eins og er að þetta er afskaplega slæmt, ég tala nú ekki um 

Frú forseti. Þessi umræða hefur verið að þróast í dálítið skemmtilegar áttir í kvöld þar sem við höfum frekar verið að ræða einkenni lífeyrissjóðakerfisins og mér sýnist nú að menn hafi á því ýmsar skoðanir og má svo sem taka um það umræðu  Mig langar svolítið að vita - út af þeirri umræðu sem hér hefur verið í dag og vegna þess að þetta var nú eitt af þeim málum sem þingmenn Samfylkingarinnar kveinkuðu sér sérstaklega yfir að hafi ekki verið kláruð í tíð fyrri ríkisstjórnar og vegna þess að hér talaði hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem sat sem ráðherra í þeirri ríkisstjórn - hvort það hafi verið skilningur hans að sjálfstæðismenn hafi sérstaklega verið að draga lappirnar í þessu máli. Vegna þess að í þeirri vinnu sem ég kom að, og hún var töluverð í undirnefnd ríkisstjórnarinnar, voru ýmsar tillögur í burðarliðnum og m.a. varð sú afurð frumvarp sem hv. þm. Árni M. Mathiesen flutti. Síðan mátti skilja í almennri þjóðfélagsumræðu að það hafi verið sérstakt verkefni af hálfu sjálfstæðismanna að þvælast fyrir í þessu máli og ekki hafi verið vilji til þess að hjálpa heimilunum í landinu. Það skýtur dálítið skökku við í rauninni þegar við höfum lýst því yfir, margir sjálfstæðismenn, að við séum tilbúin til að veita góðum málum brautargengi og þeim málum sem varða heimilin og fyrirtækin í landinu að þá hafi núverandi ríkisstjórn verið í heilan mánuð að koma sér í það að semja þetta frumvarp sem verður nú að segjast að er hvorki fugl né fiskur vegna þess að það gengur miklu skemur en hugmyndin var í tíð fyrri ríkisstjórnar. Mig langar því til að forvitnast um það hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni, þar sem hann sat marga fundi með fyrri ráðherrum, og ráðherrum og þingmönnum Samfylkingarinnar, hvort það hafi virkilega verið svo að fyrri ríkisstjórn hafi sprungið á þessu máli eða hvort eitthvað annað og öllu ómálefnalegra hafi verið þar á ferð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er athyglisverð spurning sem menn hafa kannski ekki rætt mikið. En til að upplýsa það, svo það sé fest í þingtíðindin, þá hafði ég aldrei heyrt yfir höfuð að kvartað væri undan neinum vanda varðandi, svo ég noti hið sérkennilega orðalag „verkstjórn í ríkisstjórninni“ fyrr en helgina sem ríkisstjórnin sprakk. Ég hafði bara aldrei heyrt það. Ég hélt að allir hefðu verið sammála í þeirri ríkisstjórn. Mestur tíminn fór reyndar í að ná samstöðu við þann hluta Samfylkingarinnar sem nú er forsætisráðherra og verðandi formaður. Ég veit ekki til þess að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið að tefja ein eða nein mál, svo því sé til haga haldið. Þetta kom mér algjörlega í opna skjöldu og svo sannarlega var það ekki þetta mál þrátt fyrir að því hafi verið haldið á lofti, enda leið heill mánuður, eins og hv. þingmaður benti á, frá því að ríkisstjórnin var sprengd undir þeim formerkjum að hlutirnir gengju svo hægt hjá Sjálfstæðisflokknum þar til menn komu með mál sem gengur miklu skemur en núverandi stjórnarþingmenn og þar með talið samfylkingarþingmenn töluðu um þegar fyrri ríkisstjórn sat og það verður nú að þykja nokkuð merkilegt. Ég velti því fyrir mér á hverjum degi og ég veit að aðrir landsmenn gera það líka hvenær ríkisstjórnin ætlar að fara í bráðaaðgerðirnar sem boðaðar voru, hvenær ríkisstjórnin ætlar að vinna hratt í málum eins og þessu því að á heilum mánuði hefur nákvæmlega eða til þess að gera eiginlega ekki neitt gerst.

Virðulegi forseti. Það er nú svo að í kjölfar allra stóryrðanna um að hin nýja ríkisstjórn mundi koma með tillögur um að leysa hratt og vel úr vanda heimilanna þá hafa efndirnar ekki orðið nokkrar. Við sitjum uppi með mál sem ganga alls ekki nógu langt. Þetta er ágætis fyrsta skref til athugunar en það gengur alls ekki nógu langt. Ég held því fram að í því frumvarpi sem hafði verið eftir því sem mér skilst í meðförum fyrri ríkisstjórnar eða á einhvern hátt kynnt af hálfu fyrrverandi fjármálaráðherra, hv. þm. Árna M. Mathiesens, þar sem lagt var til að menn gætu tekið séreignarsparnað sinn út til greiðslu á móti skuldum, hafi verið hönnuð úrræði sem gagnast fjölskyldum í miklum vanda. Hér er um að ræða 1 milljón kr. sem hægt er að taka út og engin skilyrði eru um í hvað þeir fjármunir eigi að fara. Þeir verða auðvitað skattlagðir 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að menn fóru af stað með þetta vegna þess að það gæti verið ein af þeim leiðum sem hægt væri að nota vegna þeirra aðstæðna sem upp eru komnar. Ég hafði aldrei heyrt það á öðrum forsendum en þeim að menn væru að hugsa um að skuldajafna og ég hafði í rauninni ekki hugmyndaflug í neitt annað. Það er ljóst að ekki er sama hvernig það er gert tæknilega, alls ekki, og menn geta framkvæmt hluti sem geta skaðað það góða lífeyrissjóðakerfi sem við erum með. Þess vegna vildu menn fara vel yfir málið eins og gert var. Það er mjög sérkennilegt að menn kölluðu á að þetta yrði unnið hraðar en síðan kemur ný ríkisstjórn sem tefur málið, útvatnar það þannig að það nýtist ekki fólki 

Frú forseti. Ég sagði fyrr í dag að Sjálfstæðisflokkurinn væri bersýnilega að hefja málþóf út af þessu máli. Sjálfstæðismenn komu hér upp í upphafi þingfundar í dag til að tala um það að þeir mundu leggja öllum góðum málum lið er varða heimilin og atvinnulífið í landinu. Það er bersýnilegt að Sjálfstæðisflokkurinn er lagstur í eilífðarmálþóf, ekki út af þessu máli sérstaklega heldur vegna næsta máls á dagskrá. Svo koma þau hvert á fætur öðru í andsvör við sjálf sig. Þá umræðu geta þau tekið í Valhöll og þurfa ekki að láta þjóðina hlusta á þetta rugl í sér. Þau segja líka: Hvenær ætlar ríkisstjórnin að taka á málum? Það hefur tekið heilan mánuð að koma fram með góð mál. - Þeir sletta skyrinu sem eiga það, ríkisstjórnin sem sat frá bankahruninu og fram í janúarlok og aðhafðist ekki nokkurn skapaðan hlut. Þessi umræða er til vansa fyrir Sjálfstæðisflokkinn.

Voðalegur hávaði er þetta.

Það er alveg ótrúlegt verð ég að segja þegar hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kemur hér upp, finnur þessu máli nú allt til foráttu og segir að það sé illa úr garði gert. Má ég þá ítreka það sem ég sagði í dag að þingmenn Sjálfstæðisflokksins samþykktu málið við 2. umr., breytingartillögurnar sem komu frá efnahags- og skattanefnd og frumvarpið svo breytt og þá voru í hópi þeirra sem eru hér í salnum núna hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hv. þm. Björn Bjarnason, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hv. þm. Ólöf Nordal. Þau voru við atkvæðagreiðsluna og greiddu atkvæði með þessu máli. Af hverju gerðu þau það  
            

Virðulegi forseti. Ég fékk lánaðan bunka hjá formanni Vinstri grænna og þetta eru bara ræðurnar sem eru teknar undanfarna daga. Svo kemur hv. þm. Árni Þór Sigurðsson og segir að við séum með málþóf. Virðulegur forseti, þetta eru fleiri tré í finnskum skógi. 
             Hér kemur hv. þingmaður upp í fullri alvöru og segir að sjálfstæðismenn séu í málþófi. Virðulegur forseti, hversu margir þingmenn eru í Vinstri grænum? Þeir eru ekki margir en þeir hafa talað út í eitt í hverju einasta máli. Þá er það ekki málþóf, þá eiga þeir ekki að fara á Hverfisgötuna - eða hvar sem höfuðstöðvar Vinstri grænna eru - og tala þar sitt „rugl“, svo ég vitni beint í hv. þm. Árna Þór Sigurðsson. Nei, nei, nei. Virðulegur forseti, þá er það lýðræðisleg umræða, sjálfsagður réttur, og þeir héldu endalausar ræður þegar þingsköpum var breytt þannig að þeir gátu ekki talað út í hið óendanlega. Virðulegur forseti. Hér hefur verið afskaplega góð umræða um þetta mál þar sem bent hefur verið á augljósa galla og síðast þegar ég vissi, virðulegi forseti, þótti hv. þingmönnum Vinstri grænna sjálfsagt að fara yfir það í miklum smáatriðum, eins og þessi bunki og aðrir sambærilegir hjá hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum Vinstri grænna sýna. En allt í einu er allt breytt og nú eigum við sjálfstæðismenn að ræða hluti í Valhöll en ekki í þingsal.

Frú forseti. Aumingjalegra svar hef ég ekki heyrt lengi í sölum Alþingis. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson reyndi ekki að svara spurningu minni um það hvernig stendur á því að hann samþykkti frumvarpið við 2. umr., breytingartillögurnar sem þá voru fluttar og frumvarpið þannig breytt, en kemur svo hér við 3. umr. og finnur því allt til foráttu. Svo er kallað hér utan úr sal af hv. þm. Birni Bjarnasyni að breytingartillaga sé komin. Bíddu, hún lá fyrir við 2. umr., var að vísu kölluð aftur til 3. umr.  Hvernig væri að Sjálfstæðisflokkurinn kæmi sér að því að ljúka þessari umræðu og afgreiða þetta mikilvæga mál fyrir heimilin í landinu?  
            

Virðulegi forseti. Bara til að svara hv. þingmanni og benda á hið augljósa - og ég vona að honum líði ekkert illa í hendinni eftir að hafa barið svona í borðið í þessum mikla æsingi - þá sáum við að þetta mál er þess eðlis að hér eru stór skref stigin til að hjálpa heimilum í landinu. Virðulegi forseti, við erum öll sammála sem hér erum, meira að segja stjórnarliðar, að þetta eru hænuskref. Virðulegi forseti. Eigum við þá að greiða atkvæði gegn hænuskrefunum? Við erum að tala um það að þessi ríkisstjórn sem ætlaði að vinna hratt og hjálpa heimilum í landinu er að stíga hænuskref. Jú, við styðjum það, virðulegi forseti, en við getum ekki gert annað en bent á það sem miður fer í málinu, þó það nú væri. Síðast þegar ég vissi, virðulegi forseti, þótti hv. þingmönnum Vinstri grænna það 

Frú forseti. Það vekur manni ugg að horfa upp á þær leiksýningar sem eru settar á svið hér.  
            

Frú forseti. Við skulum tala hreint út um hlutina hér. Hér eru sjálfstæðismenn í málþófi vegna þess að þeir vilja ekki koma á dagskrá þingsins stjórnlagaþingi sem ríkisstjórnarflokkarnir og Framsóknarflokkurinn hafa lagt mikla áherslu á. Við skulum bara tala um það eins og það er og sjálfstæðismenn skulu ekki vera með neitt leikrit hér. Við erum í 3. umr. um málið og að horfa á sjálfstæðismenn fara í andsvör hver við annan sýnir að menn ætla að tefja þetta mál eins langt inn í nóttina og frekast er kostur. Það er með ólíkindum þegar sjálfstæðismenn toppa Vinstri hreyfinguna – grænt framboð í sinni stjórnarandstöðu. 

Hæstv. forseti. Þetta er afar sérkennileg umræða um fundarstjórn forseta. Forseti hefur einmitt lagt áherslu á að hér verði haldin dagskrá og menn ræði þau mál sem á dagskrá eru. Við höfum farið mjög málefnalega yfir málið um séreignarsparnaðinn og alveg full nauðsyn á því vegna þess að þegar málið var hér til 2. umr. voru gefin ákveðin loforð um að það yrði athugað betur á milli 2. og. 3. umr. og tekið tillit til þeirra tillagna sem hv. þm. Pétur H. Blöndal var með. Hvað kom í staðinn út úr nefndinni? Ekki var hægt að skoða málið og taka tillit til umsagna heldur var sagt: Heyrðu, það er best að fjármálaráðuneytið skoði þetta mál. Það er alveg magnað að þetta skuli vera vinnan í nefndinni. Það er full ástæða til að vekja athygli á þessu, hæstv. forseti,  
            

Frú forseti. Mér finnst hv. þm. Grétar Mar Jónsson ræða þessi mál af töluvert mikilli léttúð. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í það sem fram kom hjá hv. þm. Birki J. Jónssyni, en hv. þm. Grétar Mar Jónsson hefur ekki sést mikið í sölum Alþingis í dag. Við sjálfstæðismenn ræðum hér séreignarlífeyrissparnaðinn, málefni lífeyrissjóðanna. Upp hafa komið sjónarmið um að þær breytingar sem hér er fjallað um kunni að reynast lífeyrissjóðakerfi okkar hættulegar og þá kalla menn slíka umræðu leikrit. Hvers konar málflutningur er þetta? 

Frú forseti. Ég vil gera alvarlegar athugasemdir við orð hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur hér áðan þegar hún talar um vinnubrögð efnahags- og skattanefndar í þessu máli. Ég vek athygli á því að hugmyndir hv. þm. Péturs H. Blöndals og breytingartillaga hans voru tekin til umræðu í efnahags- og skattanefnd á meðan málið var enn til 2. umr. og því var heitið að það yrði jafnframt tekið til umfjöllunar í nefndinni á milli 2. og 3. umr. Það var gert. Það var staðið við þau fyrirheit sem við gáfum um það mál. Við gáfum líka fyrirheit um að við værum opin fyrir því að málið yrði rætt og unnið áfram, m.a. á vettvangi fjármálaráðuneytisins, og það var líka gert. Hvenær hefði Sjálfstæðisflokkurinn staðið þannig að málum þegar hann var í ríkisstjórn að taka yfirleitt tillit til viðhorfa eða sjónarmiða af þessu tagi? Það gerðum við í þessu máli og ég vísa algjörlega á bug aðdróttunum um það að vinnan í efnahags- og skattanefnd í þessu máli hafi ekki verið eðlileg og sanngjörn.

Frú forseti. Við erum að verða hér vitni að sögulegum atburði að ákveðnu marki. Hér eru menn að gera hv. Alþingi að götuleikhúsi af verstu tegund með lélegum leikurum, það er það versta. Sjálfstæðismennirnir sem hér spyrja hver annan og eru farnir að spyrja Einbjörn, Tvíbjörn og Þríbjörn í röð og elta hver annan í alls konar vitleysu og löngu búnir að koma öllum hugsanlegum skoðunum að í umræðu um þetta mál og farnir að endurtaka sig trekk í trekk. Þeir börðust fyrir því á sínum tíma þegar verið var að breyta hér hversu langur ræðutími ætti að vera og lögðu mikla áherslu á að menn læsu ekki upp úr bókum eða afvegaleiddu umræðuna í þinginu með einhverjum langlundarlestri úr bókum og annað í þeim dúr. Hafið vit á því að bera 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að beina orðum sínum til forseta.

Frú forseti. Ég vil minna hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins á að þeir samþykktu allar breytingartillögur við þetta frumvarp við 2. umr. Þetta mál fékk mjög ítarlega umræðu þar og Sjálfstæðisflokkurinn greiddi atkvæði með því. Nú er málið óbreytt við 3. umr. og þá er það allt í einu orðið stórgallað og háskalegt fyrir lífeyrissjóðina. Hvað voru þingmenn Sjálfstæðisflokksins að hugsa þegar þeir greiddu atkvæði við 2. umr.? Hvað hefur breyst á milli 2. og 3. umr.? Málið var tekið inn í nefnd á milli 2. og 3. umr. Hér er vísvitandi verið að tefja umræðu á Alþingi. Sjálfstæðismenn vilja ljúka þessu þingi sem fyrst, það viljum við framsóknarmenn líka. En þá skulum við haga störfum hér á Alþingi þannig að fullur sómi sé að. Það þarf að koma stjórnlagaþinginu og breytingum á stjórnarskránni til nefndar þannig að hægt sé að vinna það en Sjálfstæðisflokkurinn tefur hér fyrir störfum Alþingis á einum mestu efnahagslegu umbrotatímum sem þjóðin hefur gengið í gegnum 

Frú forseti. Ég hef tekið eftir því að þingreyndustu mennirnir hér í salnum í kvöld, eins og hæstv. utanríkisráðherra, hafa ekki gert neinar athugasemdir við þá umræðu sem hér hefur farið fram enda hefur hún verið efnisleg og stjórnarandstaðan hefur farið efnislega í þau atriði sem henni finnst mikilvægt að fjalla um. Ég hef heldur ekki tekið eftir því að hv. þm. Björn Bjarnason, sem hefur verið í mörg ár á þingi, hafi gert athugasemdir við hvernig umræðunni vindur fram. 
             Hv. þm. Grétar Mar Jónsson, sem hefur farið hér mikinn og reynt að tala um fyrir okkur, sagði að við sjálfstæðismenn ættum að hafa vit á því að bera virðingu fyrir þinginu. Það er akkúrat það sem við erum að gera, við berum virðingu fyrir þinginu vegna þess að við sættum 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutímann, hann er stuttur, hann er ein mínúta.

Hæstv. forseti. Þetta er náttúrlega makalaus umræða af hálfu hv. þm. Grétars Mars Jónssonar. Hann hefur ekki veitt þessu máli þá eftirtekt og virðingu að vera hér í kvöld við umræðuna. Þetta er fyrrverandi forustumaður í launþegasamtökum. Hann er ekki mikið að huga að því hvernig hlutur fyrrverandi umbjóðenda hans kemur út eftir að þessu máli lýkur hér. Og hv. þm. Birkir J. Jónsson talar um að verið sé að tefja mál, mál sem hefur margkomið fram að var ekki unnið eins og hafði verið lofað og ámálgað við þingmenn við 2. umr. að farið yrði mjög vel ofan í. 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst og fremst mótmæla því að þær umræður sem við höfum tekið þátt í um þetta mál hafi verið ómálefnalegar. Þær hafa verið mjög málefnalegar, þær hafa snúist um efni málsins. Þeir sem hafa gert þessar umræður ómálefnalegar eru hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég skil ekki hvað fyrir þeim vakir að koma hingað og gagnrýna okkur fyrir að ræða þetta mál þegar það er lagt þannig upp að því var frestað til 3. umr. að ræða breytingartillögu Péturs H. Blöndals. Um það hafa þessar umræður snúist. Hv. þingmenn hafa ekkert fylgst með því. Þegar framhaldsnefndarálit meiri hluta nefndarinnar er skoðað sést að það er hvorki fugl né fiskur. Það er fullkomin ástæða fyrir okkur að ræða þetta, fara ofan í þetta og velta fyrir okkur um hvað þetta mál snýst og við höfum gert það í dag. Og að sitja undir því hér að við höfum verið ómálefnalegir í málflutningi okkar er ósanngjarnt og algerlega órökstutt með öllu.

Virðulegi forseti. Það hefur verið alveg kostulegt að heyra þingmenn stjórnarliðsins og pólitíska fylgihnetti þeirra vera að móralísera yfir því að hér skuli fara fram efnisleg umræða um þetta stóra mál. Það er undarlegt að það sé þannig að stjórnarliðar séu strax eftir einn mánuð í stjórn farnir að væla og skæla yfir því að þeir skuli þurfa að svara einföldum spurningum um efnisatriði í stóru máli sem verið er að fjalla um. Eins og margoft hefur komið fram í þessum athugasemdum liggur fyrir að það var til þess ætlast að þetta mál fengi vandaða meðferð í þingnefnd milli 2. og 3. umr. Þegar það liggur svo fyrir að það kemur nefndarálit frá meiri hluta nefndarinnar sem er rýrt í roðinu og svarar ekki þeim grundvallarspurningum sem spurt hefur verið er ekkert óeðlilegt að reynt sé að fylgja því eftir með þeim aðferðum sem þingið hefur, þ.e. að taka málið upp í þinginu. Eða hvernig eiga þingmenn að koma að málinu ef það er ekki gert í þinginu og með þeim hætti sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa verið að gera, að benda á ýmsar veilur, spyrja spurninga o.s.frv.? Og það er undarlegt að þeir þingmenn sem hafa risið hæst í hávaða og látum undanfarna mánuði, þ.e. þingmenn til að mynda Vinstri grænna, skuli vera 

Frú forseti. Ég hef ekki verið við umræðuna þannig að ég ætla ekki að taka afstöðu til þess hvort Sjálfstæðisflokkurinn er í málefnalegri umræðu eða ekki. En hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerði þingreynslu mína að umræðuefni. Hún er allnokkur. En ég man ekki eftir því á minni tíð að ég hafi séð það áður að í umræðu af þessu tagi komi upp hver þingmaðurinn á fætur öðrum og spyrji sína eigin flokksmenn spurninga. Er það hin málefnalega umræða? Ég tek dæmi af hv. þm. Guðfinnu S. Bjarnadóttur. Hún kom hingað ný á þetta þing og gerði athugasemdir við það sem henni þótti vera málþóf þá. Nú tekur hún sjálf þátt í því sem er versta sort af málþófi. Hún spyr sína eigin flokksmenn spurninga og er þó sjálf á mælendaskrá og á að taka til máls þegar einn ræðumaður er búinn.

Formaður nefndarinnar lét ekki svo lítið að vera hérna.

Það finnst mér, frú forseti, burt séð frá því hvernig umræðan hefur legið hér í dag, vera leikrit. 

Frú forseti. Hér er því haldið fram af þingmönnum að málið hafi ekki fengið vandaða umfjöllun eftir 2. umr., á milli 2. og 3. umr. í efnahags- og skattanefnd, og sagt að það sé algerlega órökstutt sem haldið hefur verið fram um málflutning Sjálfstæðisflokksins, að það hafi ekki verið nein raunveruleg skoðun á þessu máli, þeim hugmyndum sem breytingartillaga Péturs Blöndals gerir ráð fyrir. Ég vek athygli á því að það mætti meira og minna bara einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd á fundi þegar þetta mál var til umræðu, enda sést á nefndarálitinu hverjir skrifa undir það og hverjir voru fjarverandi. Og í minnisblaði sem Landssamtök lífeyrissjóða lagði fram í nefndinni og fjallar um breytingartillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals segir m.a., með leyfi forseta: „Sú leið er einnig mjög til þess fallin að skaða þá meginhugsun sem býr að baki kerfinu, þ.e. að með einföldum hætti byggi sjóðfélagar sér upp séreignarsparnað sem er mikilvæg viðbót við ellilífeyri úr samtryggingardeild …“ Þessi málefnalegu sjónarmið komu fram af hálfu Landssamtaka lífeyrissjóða og við vorum sammála þeim sjónarmiðum og þess vegna liggur fyrir framhaldsnefndarálit með þeim hætti sem það liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég sé mig knúna til að koma í ræðustól. Hér mælti hæstv. utanríkisráðherra, þingreyndur maður, og gerði það að umtalsefni að sú sem hér stendur hafi staðið upp í þessu máli og rætt í andsvörum við þingmenn í Sjálfstæðisflokknum, ég sem hafi á sínum tíma, ef ég man rétt sem hann sagði, ekki viljað að við eyddum tímanum til einskis í þingsalnum. Ég ætla að upplýsa hæstv. ráðherra um það að ég hef tekið þátt í þessari umræðu 

Frú forseti. Ég er langreyndur í því að halda uppi öflugri stjórnarandstöðu árum saman. 

Forseti vill áminna þingmenn og ráðherra um að ávarpa forseta en ekki þingmenn úti í sal.

Frú forseti. Það er fremur augljóst að hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki verið mikið í salnum í kvöld, hefur ekki hlustað mikið hér í kvöld. Þess vegna er ekki skynsamlegt fyrir hann, að mínu viti, að koma hér og vera með ákúrur í þessa veru, um leiksýningar og annað slíkt. Það sem ég hef gagnrýnt þingið fyrir er að taka ekki málefni fyrir sem skipta mestu máli. Nú erum við að taka málefni fyrir sem skiptir okkur öll afar miklu máli. Ég hef leyft mér að kalla lífeyrissjóðina fjöregg þjóðarinnar, fjöregg sem kannski einhverjir brestir eru að koma í. Við eigum að ræða þetta mál af fullri einlægni. Ég vil gjarnan að við tökum minnihlutatillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals fyrir og ég tel hana miklu skynsamlegri en það frumvarp sem við höfum rætt hér.

Hv. þingmenn hafa beint orðum sínum til forseta og spurt um framhald þessa fundar. Forseti hefur verið hér og hlýtt á umræður í kvöld og fram hefur komið að mönnum þykir lítið ganga við afgreiðslu mála og fundur mun því halda áfram eitthvað fram eftir nóttu.

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka fram að ég ætla ekki að gera neinar athugasemdir við fundarstjórn forseta, að sinni, skulum við segja, vegna þess að klukkan er ekki orðin margt og ég hef eytt mörgum nóttunum hér í þessu þinghúsi, aðallega þar sem ég hef stundað þá iðju að hlýða á andstæðinga mína í stjórnmálum, eins og hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, þá þingmann í stjórnarandstöðu, og hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, þessa ágætu menn sem nú kvarta mjög sáran yfir því að Sjálfstæðisflokkurinn vilji fjalla um mikilvæg mál sem varða séreignarlífeyrissparnað landsmanna. Það er dálítið merkilegt að fylgjast með hamskiptum þessara ágætu herramanna.

En Sjálfstæðisflokksins?

Það er ekki langt síðan, ætli það séu ekki ein tvö ár síðan þessir menn héldu hér ræður svo klukkutímum skipti. Þeir lásu upp úr umsögnum sem borist höfðu til nefnda vegna þeirra mála sem til umfjöllunar voru hverju sinni. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson þykist ekki kannast við það en það er samt sem áður þannig. Ég minnist þess þegar við eyddum hér mörgum nóttum svo vikum skipti í umræðum um t.d. vatnalög  Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur rukkað okkur þingmenn Sjálfstæðisflokksins eftir því hvers vegna við greiddum þessu frumvarpi atkvæði eftir 2. umr. Ég ætla að svara þeirri spurningu til að hv. þingmaður þurfi ekki að ómaka sig á því að spyrja mig hennar hér við umræðuna. Ástæðan fyrir því að við gerðum það, sjálfstæðismenn, var sú að fyrir þinginu lá mikilvæg breytingartillaga sem flutt var af hv. þm. Pétri H. Blöndal og vegna þess að um það var samið að málið og breytingartillaga þess hv. þingmanns færi til umræðu milli 2. og 3. umr. í efnahags- og skattanefnd greiddum við frumvarpinu og þeim breytingartillögum sem þá höfðu verið gerðar og voru til bóta á upphaflegu frumvarpi atkvæði okkar. Það er hins vegar napurleg staðreynd, úr því að hv. þm. Grétar Mar Jónsson talaði um að við ættum að bera virðingu fyrir þinginu hér áðan í stuttri ræðu sinni, að efnismikil breytingartillaga hv. þm. Péturs H. Blöndals fékk litla sem enga umræðu í nefndinni. Hún var afgreidd í umræðu á mjög stuttum tíma, miklu styttri tíma en eðlilegt hefði verið. Ég vil sérstaklega hnýta í þau orð hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem skensaði þingmenn Sjálfstæðisflokksins hér við umræðuna áðan fyrir að hafa mætt illa í nefndina og að það minnihlutaálit, framhaldsnefndarálit, sem liggur fyrir í þessu máli og undirritað er af hv. þm. Pétri H. Blöndal sé til sönnunar þess að sjálfstæðismenn mæti illa á nefndarfundi í þinginu. Þá vil ég taka það fram að stjórnarliðar hér í þinginu hafa heldur betur gerst sekir um þann sama glæp. Ég sit nefnilega í hv. allsherjarnefnd hér á Alþingi og ég mæti nánast á hvern einasta fund þar. Þar eru mikilvægustu mál þingsins til umfjöllunar,  
             Ég ætla nú ekki að fara yfir það að sinni en vildi taka þetta fram vegna þess sem kom fram hér í ræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar til þess að bera hönd fyrir höfuð félaganna. Ég kann ekki við það að um þá sé rætt með þessum hætti. Ég kann heldur ekki við það að hv. þingmenn eins og Grétar Mar Jónsson komi hér upp í ræðustól Alþingis og haldi því fram að hér sé verið að setja eitthvert leikrit á svið og kalli eftir því að Sjálfstæðisflokkurinn beri virðingu fyrir þinginu. Það er einmitt það sem við gerum, við berum virðingu fyrir Alþingi, það gerir stjórnarmeirihlutinn ekki. Besta dæmið um það er afgreiðsla meiri hlutans á þessu máli. Sannleikurinn er nefnilega sá að efnahags- og skattanefnd ákvað að kasta til höndunum við vinnslu þessa máls í stað þess að sinna þeirri rannsóknarskyldu sem henni ber að sinna þegar hún hefur fengið mál til meðferðar. Það gerði hún með því að ljúka ekki efnismeðferð málsins, heldur að fela fjármálaráðuneytinu að ljúka mikilvægum efnisatriðum þess, að fela framkvæmdarvaldinu að klára þá lagasetningu sem Alþingi ber að sinna og hv. þingmenn eiga að sinna í störfum sínum. Frú forseti. Við sjálfstæðismenn höfum sagt, og lagt á það mikla áherslu, að við viljum leggja góðum málum ríkisstjórnarinnar lið. Þær yfirlýsingar standa. Hins vegar er það svo að í þessu máli hefur komið fram breytingartillaga og það hefur verið upplýst hér í umræðunum að ákvæði þessa frumvarps kunni að vera til þess fallin að skapa ákveðna hættu fyrir lífeyrissjóðakerfið í landinu eins og hv. þm. Guðfinna S. Bjarnadóttir hefur bent á og setið undir ámæli frá hæstv. utanríkisráðherra fyrir vikið að fullkominni ósekju. Þegar fram koma ábendingar um það að það mál, það frumvarp sem við erum að fjalla um hér, kunni að leiða til þess að lífeyriskerfið sé í hættu eða að hagsmunir þess kunni að vera fyrir borð bornir hljótum við þingmenn að sýna þá ábyrgð og þann þroska að fjalla efnislega um málið, ekki síst í ljósi þess að í október - hafi það farið fram hjá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni - hrundi efnahagskerfið. Efnahagslífið hrundi, bankarnir fóru á hliðina. Einhverjir mikilvægustu og stærstu hluthafar í bönkunum, Íslandsbanka, áður Glitni, Kaupþingi og Landsbankanum, voru lífeyrissjóðirnir og lífeyrisþegar þessa lands. Í dag fór Straumur fjárfestingarbanki á hliðina og lífeyrissjóðirnir voru gríðarlega stórir hluthafar í þeim banka þannig að lífeyrissjóðirnir hafa í efnahagshruninu tekið á sig geysilega harðan skell vegna þeirra áfalla sem við höfum orðið fyrir. Í ljósi þess ber okkur þingmönnum skylda til að fjalla nákvæmlega um það og fara yfir það hvort í þessu frumvarpi sem varðar lífeyrissjóðina felist einhverjar hættur. Það stafar auðvitað hætta af þessu frumvarpi. Í séreignarsparnaði landsmanna eru um 250–300 milljarðar kr. Ef ég man rétt eru um 102 milljarðar í vörslu Kaupþings. Rætt hefur verið um að heimila fólki aðgang að séreignarsparnaði til að mæta greiðsluerfiðleikum. Við skoðun á þessu er mikilvægt að gera sér grein fyrir því að lífeyrissparnaður er ekki laust fé. Ef miðað er við t.d. eignasamsetningu séreignarsparnaðar Kaupþings eru um 10,2% í innlánsleiðum og 10,2% til viðbótar í öðrum innlánum. Ef gert er ráð fyrir að þessi eignasamsetning endurspegli allan séreignarsparnað má gera ráð fyrir því að 50–60 milljarðar séu í lausu fé, en ekki er hægt að álykta að hægt sé að greiða það allt út því að þetta fé er fjárfest í mismunandi sjóðum og leiðum og ekki hægt að færa fé á milli mismunandi sjóða. Ég vek athygli hv. þm. Grétars Mars Jónssonar sérstaklega á þessum atriðum. Núna er sveigjanleiki á verðbréfamörkuðum lítill sem enginn og því verulegum vandkvæðum bundið að selja fjárfestingarsjóðinn. Til þess að hægt sé að breyta lífeyrissparnaði í laust fé þarf einhver að kaupa fjárfestingar sem lífeyrissparnaðurinn hefur fjárfest í. Sá aðili verður líklega vandfundinn við þessar aðstæður, frú forseti. Lífeyrissjóðirnir hafa um 150 milljarða á ári í ráðstöfunarfé, þ.e. iðgjöld plús afborganir verðbréfa mínus útgreiðsla. Líklegt er að ríkissjóður muni gefa út mikið af ríkisskuldabréfum sem áætlanir eru um að m.a. lífeyrissjóðirnir fjárfesti í. Bent hefur verið á að ef opnað verður á aðgang að séreignarsparnaði er hætta á að eignaverð lækki án þess að það takist að selja fjárfestingar séreignarsjóðanna. Það mundi leiða til þess að eignaverð mundi lækka enn frekar án þess að hægt væri að greiða sparnaðinn út. Það er alveg skiljanlegt, frú forseti, að uppi séu hugmyndir um notkun séreignarsparnaðar og að hugmyndir í þá veru hafi vaknað. Í sumum tilfellum er lífeyris- og séreignarsparnaður verðmætasta eign einstaklinga, sérstaklega í ljósi þess að þær eignir eru ekki aðfararhæfar. Útgreiðsla séreignarsparnaðar sem byggir á sjóðasöfnun getur leitt til aukins þrýstings á almannatryggingakerfi framtíðarinnar. Ég vek athygli á því að ef reglum um aðgengi að viðbótarlífeyrissparnaði verður breytt þarf hugsanlega að gæta jafnræðis, og það þarf að gæta jafnræðis meðal sjóðfélaga, t.d. ef greiða ætti út 10% séreignarsparnaðar er líklegast að losaðar verði þær eignir sem hægt er að breyta í laust fé, einkum ríkisskuldabréf, og aðrir sjóðsfélagar sitja þá eftir með breytt eignasafn. Mögulegar breytingar þurfa því að taka mið af seljanleika og jafnræði meðal sjóðfélaga. Áhöld eru uppi um það að slíkt sé gert í þessu frumvarpi. Ég tel að sú breytingartillaga sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur flutt hér sé mjög til bóta, ég tek það hins vegar fram svona að lokum að sú lausn sem þetta frumvarp, þrátt fyrir að það sé lagt fram af góðum huga og ég tek fram að hugsunin er að mörgu leyti ágæt, er sá galli á málinu að sú breyting sem við erum að tala um og sú lausn breytir sennilega litlu 

Frú forseti. Hér urðum við vitni að málþófi, það er ekkert um það að villast, hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Við verðum líka vitni að því að prófkjörsbarátta er fram undan hjá Sjálfstæðisflokknum. Það er skondið að horfa upp á það að sumir þingmenn halda að þeir séu nafli alheimsins, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, maður sem heldur að nefndirnar sem hann starfar í á þinginu séu mikilvægustu nefndirnar. Ég vil benda hv. þingmanni á það að í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd er t.d. mál sem skiptir miklu meira máli fyrir þjóðfélagið og það er innkall á öllum veiðiheimildum í ríkissjóð til þjóðarinnar. Þær er hægt að leigja út af ríkinu og hafa af þeim verulegar tekjur. Það er kannski ekki hægt að ætlast til þess að hv. þingmaður, sem hefur aldrei migið í saltan sjó, eða dýft hendi í kalt vatn, átti sig á því og telur sjálfum sér trú um það að aðeins nefndirnar sem hann er í skipti máli hér í þinginu. Það er auðvitað sjálfsagt að minnast á það líka að bankarnir eru jú farnir á hausinn, það er öllum ljóst, en hverjum skyldi þar vera um að kenna umfram aðra - ef ekki sjálfstæðismönnunum sem eru hér í málþófi að reyna að koma í veg fyrir að önnur mál komi í umræðu á þinginu? Ég segi enn og aftur að sjálfstæðismenn eiga raunverulega að skammast sín fyrir þessa umræðu eins og hún er. Þeir ættu að sjá sóma sinn í því að hætta þessu og flýta fyrir því að hér verði farið að ræða mál sem skipta máli.

Frú forseti. Ég hef áður á þingferli mínum þurft að leiðrétta hv. þm. Grétar Mar Jónsson þegar hann segir að ég hafi ekki migið í saltan sjó eða dýft hendi í kalt vatn. Ég hef margoft dýft hendi í kalt vatn og ég ætla að ítreka það við hv. þm. Grétar Mar Jónsson að ég hef líka migið í saltan sjó. Eins og hann veit reri ég út frá Ólafsvík á Jóa á Nesi með ágætum kunningja hv. þingmanns, Friðólfi Mortensen Færeyingi. Það þýðir ekkert fyrir hann að koma hingað upp og halda því fram að ég hafi ekki migið í saltan sjó og geti þar af leiðandi ekki tjáð mig um séreignarlífeyrissparnað. Reyndar veit ég ekki hvað það kemur málinu við. Ég veit heldur ekki hvað það kemur málinu við að einhverjir þingmenn hér á Alþingi séu í prófkjörsbaráttu í sínum flokkum. Þeir þurfa þó a.m.k. að berjast fyrir sínum sætum, það er annað en svona forréttindaþingmenn eins og hv. þm. Grétar Mar Jónsson sem fær allt upp í hendurnar í sínum eigin flokki, þar á meðal leiðtogahlutverkið í Frjálslynda flokknum í Suðurkjördæmi. Okkar umræða hér um séreignarlífeyrissparnað hefur ekkert með prófkjörsbaráttu okkar að gera. Ég tek þátt í prófkjöri og ég get upplýst hv. þingmann um það að ég hugsa að ég sé ekki að græða mörg atkvæði á því að standa hér í ræðustóli Alþingis klukkan að verða 11 að kvöldi, ég hugsa að ekki séu margir áhorfendur að þessari umræðu hér. Ég gæti gert margt annað betra fyrir mína eigin hagsmuni en ég kýs að vinna frekar að málefnum lífeyrissjóðanna vegna þess að það eru mál sem skipta máli. Það er það sem við höfum bent hér á, það stafar hætta 

Frú forseti. Eitthvað hefur það komið við kaunin á hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að ég skyldi voga mér að segja að hann hefði aldrei migið í saltan sjó og aldrei dýft hendi í kalt vatn. En við skulum vona að það sé rétt og að hann sé með sigg á báðum höndum. Ég ætla ekki að gera það af umtalsefni aftur. Þetta kom til út af því að hann var að tala um að í sinni nefnd, allsherjarnefnd, væru mikilvægustu málin, það væru ekki nein mál nánast annars staðar í öðrum nefndum sem skiptu nokkrum sköpuðum hlut. Ég fór þá að minna hann á að við fluttum frumvarp sem liggur í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd um innköllun á öllum veiðiheimildum sem gætu gefið verulegar tekjur í ríkissjóð ef þær væru leigðar út og styrkt lífeyrissjóði landsins og launþega bæði til að fá hærra kaup og meira kaup en þeir hafa og til að hjálpa þjóðfélaginu á öllum sviðum, skattar, útsvar, hafnargjöld og hærri laun sjómanna og útgerðarmanna. En hv. þingmaður valdi það að snúa út úr eins og þeim er tamt í þessari umræðu um þetta frumvarp. Þeir eru einfaldlega ekkert að ræða frumvarpið sem er á dagskrá. Það er verið að tala um allt aðra hluti. Það er verið í málþófi - þetta er ekkert annað - og prófkjörsslag kannski ekki síður. Það má vel vera að þetta verði endursýnt á morgun, í fyrramálið eða eitthvað þess háttar og þá gæti hv. þingmaður fengið smáathygli hjá eldri konum í Reykjavík og nágrenni. 

Ég vil byrja á því, frú forseti, að þakka hv. þingmanni fyrir að benda mér á öll trixin, öll helstu trixin sem menn eiga að beita í prófkjörsbaráttu, að standa hér og ræða málin og vonast til að eldri konur fylgist með manni í endursýningu. Ég hef ekki látið mér detta þetta merka trix í hug sem hv. þingmaður nefndi en hann er reyndar þeirrar gerðar og í þannig flokki að hann þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af slíku. Honum er bara stillt upp þar sem hann vill og þarf ekki að berjast fyrir einu eða neinu annað en hjá þeim sem starfa í lýðræðislegum stjórnmálaflokkum þar sem fólkið fær að segja til um það hverjir eiga að skipa framboðslista og hverjir ekki. Ég hélt því aldrei fram, og ég vil að hv. þingmaður viti það, að það væru engin merkileg mál í öðrum nefndum en allsherjarnefnd. Ég var bara að benda á að stjórnarliðar mæta ákaflega illa á fundi í allsherjarnefnd þar sem mikilvæg mál eru til umfjöllunar eins og greiðsluaðlögun fyrir heimilin, eins og úrræði vegna nauðungarsölu heimila og önnur slík mál, afar mikilvæg mál, mál sem ríkisstjórnin hefur lagt gríðarlega áherslu á að verði kláruð áður en þing fer heim. Ég var ekki að gera lítið úr málum sem eru til umfjöllunar í öðrum nefndum, alls ekki. Mér þykir vænt um hv. þm. Grétar Mar Jónsson. Nú ætla ég að nota endann á þessu andsvari til að hvetja þann hv. þingmann sem er helmingurinn af þingflokki Frjálslynda flokksins til þess að skrá sig á mælendaskrá og fjalla efnislega um þetta mál. Hann er tiltölulega nýkominn til 

Frú forseti. Hugmynd sjálfstæðismanna sem birtist í tillögum minni hluta efnahags- og skattanefndar er sú að séreignarsparnaður geti nýst heimilunum sem eiga í brýnustum vanda og tæknilega útfærslan verði sú að skuldajöfnun verði ofan á, þ.e. skuldajöfnun milli lífeyrissjóðsrétthafa annars vegar og lánastofnunar og/eða skattheimtunnar hins vegar. Slík skuldajöfnun mætir tveimur þumalputtareglum sem ég tel afar mikilvægar. Í fyrsta lagi leysir hún brýnan vanda heimilanna með skuldajöfnuninni og í öðru lagi stendur hún vörð um lífeyrissjóðina og veitir ekki af því líkt og frumvarpið gerir ráð fyrir er líklegt að þeir veikist, þ.e. lífeyrissjóðakerfið verði það að lögum. Bæði fulltrúar Fjármálaeftirlitsins og fulltrúar lífeyrissjóðanna vöruðu við útfærslunni sem er í frumvarpinu þegar þeir fjölluðu um málið í hv. efnahags- og skattanefnd. Hættan sem felst í frumvarpinu virðist vera ljós þeim sem lögðu það fram því fram kemur í athugasemdum með frumvarpinu að útfærslan sé hugsuð fyrir þá sem eiga í tímabundnum fjárhagsörðugleikum en tekið er fram, með leyfi forseta, að: „Vörsluaðilar séreignarsparnaðar munu annast skil á staðgreiðslu, en sú fjárhæð sem eftir stendur þegar staðgreiðslan hefur verið dregin frá dreifist á allt að níu mánuði. Þessi leið er fyrst og fremst hugsuð til að koma til móts við þá sem eiga í tímabundnum fjárhagserfiðleikum, t.d. vegna atvinnumissis.“ Það er sem sagt gert ráð fyrir því og vonast til þess að einungis þeir muni nýta sér þetta ákvæði. En líklegt er að það verði ekki einungis þeir sem eiga í brýnustum vanda sem noti tækifærið og leysi út séreignarsparnaðinn og þannig má ætla að lífeyrissjóðakerfinu okkar sé hætta búin. Í athugasemdum með frumvarpinu kemur einnig fram, með leyfi forseta, að: „Flestir vörsluaðilar séreignarsparnaðar ávaxta lífeyrissparnað viðskiptavina sinna í safni verðbréfa, en slíkt safn er ekki alltaf mögulegt að innleysa að fullu á skömmum tíma án tjóns fyrir þá sem sparnaðinn eiga enda er lífeyrissparnaður að meginstefnu til langtímafjárfesting. Því til viðbótar kemur að nú er viðbúið að vörsluaðilar eigi í söfnum sínum verðbréf sem hafa mun lægra markaðsvirði nú en ef þau yrðu innleyst síðar vegna þess sérstaka efnahagsástands sem nú ríkir. Of mikil opnun á útgreiðslu séreignarsparnaðar nú gæti því leitt til mikils ójafnræðis milli rétthafa. Þannig yrðu auðseljanlegustu eignirnar, t.d. ríkisskuldabréf, seldar fyrst, en lakari eignir sætu eftir með tilheyrandi skaða fyrir þá rétthafa sem ekki kjósa að nýta sér hina tímabundnu heimild til útgreiðslu séreignarsparnaðar. Var því ákveðið, eins og að framan greinir, að stíga ekki stærra skref að sinni.“ Þetta kemur fram í áliti með frumvarpinu og þetta er kjarni málsins. Frumvarpið, verði það að lögum, er líklegt til að veikja lífeyrissjóðina og það kemur enn fremur fram í greinargerð með frumvarpinu að margir óvissuþættir tengist þessu máli. Meðal þeirra eru taldir upp þrír: Áhrif á lausafjárstöðu banka og fjármálafyrirtækja ef hætta er á miklu útstreymi innstæðna. Í öðru lagi að áhrif á verðmæti eignasafna gæti verið mikið, þar á meðal á almenna lífeyrissjóði og þar með réttindi allra lífeyrisþega í landinu. Í þriðja lagi er talað um að hætta sé á því að úttektir verði mun meiri en lagt er til í forsendunum vegna væntinga um breytingar í skattkerfinu og frekari virðisrýrnun eigna þannig að það má alveg lesa í gegnum allt frumvarpið að þeir sem gera álitsgerðina reikna með því að þetta verði til veikingar á lífeyrissjóðakerfinu. Ég vil leyfa mér að benda á að þetta atriði megum við ekki hafa að engu. Við verðum að taka það fyrir. Það er líka gert ráð fyrir í frumvarpinu að Fjármálaeftirlitið geti krafist þess að útgreiðslum séreignarsparnaðar samkvæmt frumvarpinu verði frestað ef hagsmunaaðilar krefjast þess og ef hagsmunir rétthafa sparnaðarins eða almennings krefjast þess, þ.e. ef hætta er á að sjóðirnir geti ekki staðið undir skuldbindingunum þá eiga þeir það á hættu annaðhvort að Fjármálaeftirlitið stöðvi þá, þ.e. útgreiðslu úr lífeyrissjóðunum eða að lífeyrissjóðirnir sjálfir biðji um heimild til Fjármálaeftirlitsins að stöðva útgreiðsluna. Þetta er því mikið álitamál.

Frú forseti. Auðvitað er hér ekkert annað í gangi en málþóf og ekkert annað en málþóf. Þrír samherjar spyrja flokksbróður eða -systur í andsvari. Mörgum sinnum eru búin að koma fram öll rök í þessu varðandi þetta frumvarp sem til umræðu er. Hér hafa lagt orð í belg ráðherrar sem eru búnir að kýla og böðla málum í gegnum þingið trekk í trekk og koma svo hér eins og einhverjir englar með geislabaug og tala um að það þurfi að vinna og fara í gegnum málin betur en gert hefur verið. Það sjá allir sem vilja að þetta er ekkert annað en málþóf. Hænufet, sagði hv. þm. Guðlaugur Þór  Ég er búinn að fylgjast með þessari umræðu í allan dag og allt kvöld. En við í Frjálslynda flokknum - jú, jú, við erum bara tveir eins og er en við verðum stærri. Við berum ekki ábyrgð á þeim óförum sem þjóðin er í í dag.  Jú, það hafa komið einstaka þingmenn fram hjá Sjálfstæðisflokknum og beðist afsökunar en hæstv. ráðherrar flokksins hafa ekki gert það. Þeir hafa ekki verið að biðjast afsökunar á því sem þeir hafa leitt yfir þjóðina, hörmungar til margra ára, gjaldþrot bæði fyrirtækja og heimila. Ég hefði haldið að sjálfstæðismenn ættu að líta sér aðeins nær, í eigin barm og athuga það að þeim ber skylda til að vera ekki að tefja þingið og reyna að taka þátt í því að láta mál sem skipta máli ganga fyrir 

Frú forseti. Þetta var nú meiri skrýtna ræðan. Ekki það að maður hafi ekki heyrt þessa ræðu frá hv. þm. Grétari Mar Jónssyni áður, en hann fór hér í ræðu, væntanlegu sína fyrstu ræðu í þessu máli og það er var ekki eitt orð um mikilvægi málsins. Vitnaði réttilega í orð okkar sjálfstæðismanna, sem höfum sagt að þetta sé skref í rétta átt, en það er ljóst að gera þarf mikilvægari breytingar á frumvarpinu en efnahags- og skattanefnd lagði til í þessu máli. En hv. þingmaður kemur svo hér og slettir skyri rækilega yfir því sem við sjálfstæðismenn erum að tala um sem er að ræða hér efnislega um brýnt mál. Það var eftirtektarvert í dag, frú forseti, að þegar við sjálfstæðismenn komum hingað upp og gagnrýndum fyrirkomulagið á dagskránni, sem liggur enn fyrir í dag og ég vænti þess að forseti muni skýra á eftir hversu langt við munum fara inn í nóttina, þá kom hv. þingmaður, sem er þingmaður Suðurkjördæmis, þingmaður Suðurnesja, m.a. fyrir framkvæmdir í Helguvík, ekki hingað upp í púlt og tók undir með okkur sjálfstæðismönnum og sagði að við skyldum ræða efnahagsmálin og atvinnumálin fyrst áður en við færum í umræðu um stjórnarskrána. Því það er alveg ljóst og ég dreg ekki dul á það, frú forseti, að við sjálfstæðismenn munum ekki kasta til höndunum þegar kemur að umræðu um stjórnarskrána. Við munum taka okkar tíma og ég lýsi því yfir að við munum taka okkar tíma í umræðu um stjórnarskrána. Þess vegna lögðum við til að það væri mikilvægt að taka önnur málefni af dagskránni. Til dæmis málefni Helguvíkur sem skiptir miklu máli, m.a. fyrir umbjóðendur hv. þingmanns, og því kom mér það mjög spánskt fyrir sjónir í dag að hv. þingmaður skyldi ekki taka undir 

Frú forseti. Öllum er ljóst hver afstaða mín er gagnvart Helguvík, Bakka og Húsavík. Ég hef verið hlynntur því að virkja allar auðlindir þjóðarinnar og reyna að nýta þær sem best. Það er útúrsnúningur hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að halda þessu fram. Frumvarp um séreignarsparnað er auðvitað ágætisfrumvarp en þegar er verið að tala hér um álver eða aðrar gjörðir þá sleppir hv. þingmaður því að tala um kannski stærsta málið á Íslandi í dag og það eru sjávarútvegsmál, innköllun á veiðiheimildum og þá möguleika að afla ríkissjóði tekna upp á 80 milljarða umfram það sem við höfum í dag og skapa mikla vinnu og gjaldeyristekjur. Hv. þingmaður sleppir því að ræða það. En það er auðvitað með þeim hætti sem við getum unnið okkur út úr þessari kreppu. Það er ljóst að sjálfstæðismenn höfðu tækifæri í meira en eitt ár til að leiðrétta mannréttindabrot sem viðgangast í íslenskum sjávarútvegi. Þar þarf ekkert að gera, þar vilja sjálfstæðismenn ekki laga eitt eða neitt, 

Málþóf.

Málþóf, kallar hv. þingmaður fram í. Þetta er ekkert málþóf, það er verið að ræða málþóf ykkar og af hverju hv. þm. Pétur Blöndal og flokkssystkin hans í Sjálfstæðisflokknum eru yfir höfuð að ræða þessi mál. En þau fara út á hálan ís þegar þau vilja ræða mál eins og séreignarsparnaðarfrumvarpið sem er hér til umræðu en sleppa því og vilja ekki ræða mál sem skipta miklu meira 

Frú forseti. Ég vakti einfaldlega athygli á þeirri staðreynd að þingmenn Frjálslynda flokksins tóku ekki undir með okkur sjálfstæðismönnum að forgangsraða í þágu atvinnulífsins, að forgangsraða dagskrá þingsins í þágu efnahagslífsins og þar á meðal Helguvíkur. Talandi um að vera viss um afstöðu þingmannsins. Það er alveg rétt, við vitum hve jákvæð afstaða hv. þingmanns er í málefnum Helguvíkur, en við vitum líka að við þurfum tíma til að koma því máli í gegnum þingið. Og af hverju?  Þetta er svolítið sérstakt. Á föstudaginn afgreiddum við mjög gott mál, sem er endurgreiðsla á virðisaukaskatti. Þá var eftirtektarvert að einungis einn þingmaður frá Framsókn var við atkvæðagreiðsluna. Þá var líka eftirtektarvert að við þurftum að fresta atkvæðagreiðslunni. Við þurftum að seinka atkvæðagreiðslunni, frú forseti, ekki af því að sjálfstæðismenn væru að tefja málið, ekki af því að sjálfstæðismenn vantaði í salinn, heldur vantaði þingmenn stjórnarinnar, 

Frú forseti. Þetta er að verða dálítið skondin umræða sem hér fer fram. Við viljum atvinnumál, segir hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Við viljum það öll, en við viljum ekki að frumvarpið um séreignarsparnað sé notað til þess að tefja alvöruumræðu. Atvinnumál eru stóra málið á Alþingi núna til að koma atvinnulífinu af stað og til að bjarga mörgum heimilum og þar af leiðandi þurfum við að ræða þau. Þá eigum við ekki að tefja umræðu með máli sem er kannski hænufet í rétta átt, þ.e. um séreignarsparnaðinn, heldur snúa okkur að alvörumálunum. Það er að mínu mati það sem við þurfum að gera og eigum að gera. Við eigum að ræða sjávarútvegsmál og breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu og öðru gagngert til þess að afla meiri tekna inn í þjóðfélagið og minnka það atvinnuleysi sem er til staðar núna. Það getum við gert með því að stokka upp í sjávarútvegi en varðhundar kvótakerfisins númer eitt, tvö og þrjú, sjálfstæðismenn sem hafa ásamt Framsókn varið ranglátt fiskveiðistjórnarkerfi í 25 ár, eiga auðvitað að sjá sóma sinn í því að snúa sér að alvörumálum, aðalatriðum en ekki aukaatriðum, og byrja á því að breyta því til betri vegar að virða mannréttindanefndarálit Sameinuðu þjóðanna og rétt sjómanna hringinn í kringum landið til að eiga jafnan aðgang að sameiginlegum auðlindum og ríkið á auðvitað að hafa af því tekjur.

Herra forseti. Það er dálítið merkilegt að hlusta á hv. þm. Grétar Mar Jónsson fjalla hér um frumvarp til laga um séreignarlífeyrissparnað. Kemur upp í ræðustólinn, háheilagur maðurinn, og skammar okkur sjálfstæðismenn fyrir að standa fyrir málþófi og fjallar svo bara um sjávarútvegsmál í umræðu um frumvarp sem varðar séreignarlífeyrissparnað.  Ég held að hv. þingmaður, af því hann er nú leiðtogi síns flokks í Suðurkjördæmi þar sem búa margir lífeyrisþegar og margir eiga séreignarlífeyrissparnað, ætti að einbeita sér að því að fjalla um efni málsins og fjalla um lífeyriskerfið og áhrif þessa frumvarps á það. Í ljósi þess langar mig að spyrja hv. þingmann af því að það kemur fram í framhaldsnefndaráliti hv. þm. Péturs H. Blöndals að sú milljón sem við erum að tala hér um dreifist samkvæmt frumvarpinu á tíu mánuði og nemur þá 63 þús. kr. á mánuði eftir skatt á hvern og einn, og eins og bent er á í framhaldsnefndarálitinu skiptir þessi lausn sennilega tiltölulega litlu máli fyrir þá sem eru í erfiðleikum. Nú vil ég fá að heyra viðhorf hv. þm. Grétars Mars Jónssonar til þess sem hér hefur komið fram. Telur hv. þingmaður að sá bjarghringur sem hér er verið að kasta út til heimilanna í landinu sé þess eðlis og til þess fallinn 

Herra forseti. Auðvitað hjálpar þetta einhverjum, láglaunafólki með 150–200 þús. í mánaðarlaun, ef það hefur vinnu, og fólki á atvinnuleysisbótum, það hjálpar þó að það séu bara 60–70 þús. á mánuði sem fólk fær út úr svona séreignarsparnaði. Það gefur augaleið. Það munar um hverja krónu þegar fólk er orðið atvinnulaust og í dag eru yfir 16.000 manns atvinnulausir á Íslandi. Auðvitað skiptir þetta einhverju máli. Hugsanlega mætti þetta vera stærra og meira, það er alveg til í dæminu. En um þetta var sátt og ég styð þá sátt. En af því að menn eru að tala hér um atvinnumál og það sé aðalatriðið að taka á atvinnumálum og endurreisn atvinnulífs á Íslandi, þá er alveg sjálfsagt að við tölum um sjávarútveg þar sem við höfum möguleika á að auka tekjur í þjóðfélaginu meira en í öðru. Við þurfum ekki að kaupa skip til að veiða 90.000 tonn af þorski í viðbót. Við þurfum ekki að byggja fiskverkanir eða fiskvinnsluhús. Þetta er til staðar. Við þurfum bara að ákveða að gera þetta. Þá munum við ná auknum gjaldeyristekjum og skapa fleiri störf á Íslandi og stíga einhver skref út úr þeirri kreppu sem við erum í. Það er sorglegt þegar menn eru að tala um þetta séreignarsparnaðarfrumvarp og hvernig eigi að greiða út úr því kerfi, 63 þús. kr. á mánuði er auðvitað ekki stór upphæð en hún getur samt dugað víða, annaðhvort fyrir leigu eða mat að hluta fyrir fólk. Það búa margir við það á Íslandi að hafa ekki nema 20 þús. kr. á mánuði til 

Herra forseti. Ég sé ástæðu til að fagna því sérstaklega og hrósa hv. þm. Grétari Mar Jónssyni fyrir að nota tækifærið núna fyrst í þessu andsvari sínu við mig til að ræða um aðalatriði en ekki aukaatriði eins og hann sjálfur hvatti okkur þingmenn til að gera í sinni ræðu. Nú loksins fjallaði hv. þingmaður um það mál sem hér er á dagskrá. Ég er alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni um að auðvitað skiptir það máli fyrir fólk í landinu sem á við greiðsluerfiðleika að etja að fá greiddar 63 þús. kr. á mánuði út úr séreignarlífeyrissparnaði sínum. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að gera þurfi fleira til að aðstoða heimilin og fyrirtækin í landinu og koma hjólum atvinnulífsins í gang. Ég tel t.d. að lækka þurfi vexti og kanna hvort ástæða sé til jafnvel tímabundið að breyta vaxtalögum til að koma til móts við þá sem eru komnir í greiðsluerfiðleika og sökkva dýpra og dýpra í skuldafen vegna þeirra ákvæða sem nú eru í vaxtalögum um dráttarvexti og vaxtavexti. Þeir sem lenda í greiðsluerfiðleikum eiga afar erfitt með að koma sér upp úr þeim pytti vegna þessara ákvæða. Þetta eru málin sem við eigum að ræða og ég hygg að hv. þingmaður sé sammála mér um það, eða hvað? Mig langar til að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess hvort hann sé sammála mér að breytingar á kosningalögunum og breytingar á stjórnarskránni, sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson vill fara að ræða hér og getur ekki beðið eftir að verði tekið til umræðu, 

Herra forseti. Við erum að ræða frumvarp um séreignarsparnað  Við þurfum auðvitað að reyna að auka atvinnu, þetta eru stóru málin. En sjálfstæðismenn eru ekki tilbúnir til að breyta hvorki einu né neinu, eins og í sjávarútveginum sem við höfum lagt mikla áherslu á. 

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að fá upplýsingar um hvernig hæstv. forseti sér fyrir sér að þingfundi verði fram haldið. Það má ekki skilja það þannig að spurning mín lúti að því að ég sé ekki reiðubúinn til að ræða mál hér en við vorum sammála um það þegar þingsköpum var breytt að Alþingi ætti að vera fjölskylduvænn vinnustaður. Ég á sjálfur heima hjá mér lítil börn sem þarf að sinna og ég mundi vilja fá að vita hjá hæstv. forseta, sem ég veit að hefur skilning á þessu sem fyrrverandi skólastjóri, hversu lengi hann ætlar að halda þingfundi áfram svo fólk í minni stöðu geti gert ráðstafanir ef hæstv. forseti hyggst halda þingfundi áfram. Þannig að fólk með börn 

Forseti getur upplýst að hann ræður ekki lengd þingfundarins hvað varðar það hverjir vilja taka til máls. Hér hefur komið fram einlæg ósk um að ræða þetta mál ítarlega og menn hafa sett sig á mælendaskrá og vilja fá að fylgja því eftir og forseti mun verða við því að funda fram á nótt til að menn komi skoðunum sínum að.

Herra forseti. Það er vissulega rétt að hæstv. forseti ræður ekki lengd umræðna en hann ræður því hvenær umræður fara fram. Þó að hv. þingmenn hafi sett sig á mælendaskrá og vilji ræða málið ítarlega þýðir það ekki að fundurinn þurfi endilega að standa fram á nótt, eins og hæstv. forseti virðist leggja upp með. Við vitum það öll sem hér erum að það eru nefndafundir snemma í fyrramálið og þeir sem á þá mæta þurfa að sinna öðrum skyldum áður en þeir komast til þeirra.  Það er því alls ekki svo,  
            

Herra forseti. Mér fundust svör hæstv. forseta heldur óskýr. Ég spurði hann í fullri vinsemd hversu lengi hann teldi að þingfundur stæði og vísaði til þess að ég þyrfti að fá að vita það vegna þess að ég er með ung börn á framfæri og þarf nauðsynlega að fá að vita hvernig þingstörfum verður hagað þannig að ég geti gert ráðstafanir á heimili mínu. Ég vonaðist til þess að gamall skólastjóri eins og hæstv. forseti gæti látið svo lítið að láta mig vita nokkurn veginn hversu lengi hann telur að þingfundi verði fram haldið til að ég geti gert nauðsynlegar ráðstafanir svo ég geti sinnt þeim skyldum sem mér er ætlað að sinna hér í störfum mínum á þingi. Ég óska eftir því að hæstv. forseti verði við þessari vinsamlegu beiðni minni um að fá upplýsingar um hversu lengi fundi verður hér fram haldið af þeim ástæðum sem ég hef þegar lýst.

Forseti getur upplýst að hann hyggst ljúka málinu í kvöld. Sex eru á mælendaskrá og ef hver tekur 5 mínútur er hægt að ljúka þessu á 30 mínútum og hvíld verður næg. Ef menn nýta lengri tíma tekur það lengri tíma. Hver og einn verður að svara því hversu lengi hann ætlar að tala.

Herra forseti. Ég vil rifja upp að í tíð síðustu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar voru haldnir hér næturfundir þegar brýn mál voru. Við afgreiddum m.a. haftalög í skjóli nætur.  
             Í tíð þarsíðustu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks voru margir næturfundir haldnir og þar komu menn upp eins og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir og fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins og sögðust ekki kveinka sér undan næturfundum þannig að menn mega ekki snúa hlutunum alveg gjörsamlega á hvolf þó að þeir séu komnir í stjórnarandstöðu og ástandið í samfélaginu sé ekki eðlilegt. Ég legg til að við klárum þetta mál og helst að við hefjum umræður um breytingar á stjórnarskránni, stjórnarskipunarlögunum, 

Hæstv. forseti. Ég held að þau tilmæli, sem hér hafa komið fram um að það verði skýrt nánar hvernig hæstv. forseti ætlar að halda hér áfram þingstörfum inn í nóttina, séu mjög vinsamleg. Svörin sem hann kom með voru mjög óskýr, hann talaði um að umræðan gæti hugsanlega tekið hálftíma í viðbót og ég spyr þá hæstv. forseta: Er hann að tala um að hætta um miðnætti, mátti skilja orð hæstv. forseta þannig að meining hans væri að hætta um miðnætti? Með góðum vilja mátti skilja það þannig en ég er ekki alveg viss um að það hafi komið nægilega skýrt fram.

Forseti vill upplýsa aftur að hann hyggst ljúka málinu í kvöld og nótt en það er ekki í hans valdi hversu lengi málið verður rætt. Það er í valdi þingmanna sem hér hafa sett sig á mælendaskrá og þeir geta þá betur svarað því.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa spurst fyrir um með hvaða hætti eigi að haga þinghaldi hér. Ég get ekki skilið forseta með öðrum hætti en þeim að meiningin sé að ljúka því máli sem hér er til umræðu og slíta síðan fundi. Miðað við þau svör sem hann hefur tvívegis gefið get ég ekki séð að nokkur önnur skýring sé tæk en sú að ljúka eigi málinu með vísan til þess sem virðulegur forseti sagði um að fimm væru á mælendaskrá en hann vissi ekki hversu lengi þeir töluðu þegar hann var spurður um það með hvaða hætti og hvernig umræðunni og dagskránni skyldi fram haldið. Ég hlýt því að spyrja virðulegan forseta að því hvort þessi skilningur minn sé réttur, að meiningin sé að ljúka umræðu um þetta dagskrármál og slíta síðan fundi þannig að fleiri mál verði ekki tekin fyrir eða hvort eitthvað annað vakir fyrir virðulegum forseta hvað þetta varðar.

Hæstv. forseti. Ég ítreka þær spurningar sem fram komu hjá hv. þm. Jóni Magnússyni. Ef hæstv. forseti treystir sér ekki til að svara þeim óska ég eindregið eftir því að við gerum hlé á fundinum og boðað verði til fundar með okkur þingflokksformönnum þannig að við getum rætt við hæstv. forseti hvernig hann reiknar með því að ljúka fundum hér í nótt. Eins og fram hefur komið hafa þingmenn skyldur í fyrramálið í nefndarstörfum og fullkomin ástæða er til að við getum sinnt þeim skyldum okkar sæmilega. Við neitum svo sem ekki að vera hér á næturfundum ef þess þarf með 

Forseti hefur í tvígang svarað því til að hann hyggst a.m.k. ljúka þessu máli þannig að það er í höndum þeirra sem eru á mælendaskrá með hvaða hætti það verður gert. Ég hyggst ekki gera fundarhlé til að funda með þingflokksformönnum eða kalla þá til. Það hefur legið fyrir lengi hvernig dagskránni yrði hagað hér í kvöld og ég hyggst ekkert breyta því hér og nú.

Herra forseti. Þetta er nokkuð sérstakt og það sannast enn og aftur að sú stjórn sem nú er við lýði er að breyta öllum vinnubrögðum. Hún er ekki bara að kollvarpa öllum vinnubrögðum varðandi t.d. stjórnarskrána - sem við sjálfstæðismenn munum ræða mjög gaumgæfilega þegar þar að kemur - heldur er ekki einu sinni komið til móts við óskir formanns þingflokks um fundarhlé til að fara yfir dagskrá og störf þingsins. Það er alveg ljóst að ég á eftir að fara mjög vel yfir séreignarfrumvarpið. Ég hafði ákveðna skoðun á því við 2. umr. og þá kom það fram, sem var líka sérstakt að hlusta á, að ég mátti ekki tjá mig mjög mikið um það frumvarp af því að við áttum að keyra það í gegn, þetta sama frumvarp og við ræðum núna. Ég mátti ekki ræða það mjög mikið við 2. umr. og nú á eftir má ég bara alls ekki neitt ræða það. En ég mun nýta tíma minn í að fara mjög vel yfir þau sjónarmið sem nefndin setti fram í máli sínu og við ræðum það á eftir.

Forseti hefur ekki sett nein tímamörk á umræðu í þessu máli umfram það sem er í þingsköpum.

Virðulegi forseti. Ég spurði áðan mjög skýrrar og afmarkaðrar spurningar. Ég spurði hvort það mál sem nú er á dagskrá yrði klárað og fundi síðan slitið. Virðulegur forseti gat ekki svarað því með ótvíræðum hætti þannig að eftir þessa umræðu um fundarstjórn forseta liggur það ekki fyrir með hvaða hætti málum verður haldið áfram. Það er enn í fullkominni óvissu. Málið sem er þar á eftir á dagskrá eru stjórnarskipunarlög og engin lög eru æðri og mikilvægari en stjórnarskrá lýðveldisins. Þjóðin á rétt á því að um þau sé ekki rætt á næturfundum heldur þegar þjóðin getur fylgst með umræðum. Við erum að ræða helgustu og mikilvægustu lög samfélagsins, lög sem marka umgjörð um alla okkar stjórnsýslu 

Herra forseti. Mér kemur þessi umræða hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins mjög á óvart. Á fundi með formönnum þingflokka í morgun var upplýst að fundur yrði haldinn fram eftir kvöldi og jafnvel fram á nótt. Mér finnst furðulegt ef hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins hefur ekki greint þingmönnum flokksins frá þessu enda alveg ljóst að mörg brýn mál liggja fyrir þinginu og mikilvægt að þingmenn geti komið skoðunum sínum á framfæri. Mér skilst að sjálfstæðismenn hafi flutt um það bil 70 ræður í dag um séreignarsparnaðinn og þeim liggur mikið á hjarta. 
             Það lá ljóst fyrir í morgun eða um hádegið 

Herra forseti. Ég vil eindregið taka undir með hv. þm. Jóni Magnússyni sem kom upp áðan og benti á að við ætlum að fara að taka stjórnarskipunina, stjórnarskrána, á dagskrá þegar komið er vel fram á nótt. Er sómi að því, herra forseti? Er mikil bragur að því að ræða mikilvægustu löggjöf okkar Íslendinga um miðja nótt? Við sjálfstæðismenn munum að sjálfsögðu ekki láta deigan síga hvað það varðar en ég á engu að síður eftir að tjá mig frekar um séreignarsparnaðinn. Enn á herra forseti eftir að svara spurningu frá hv. þm. Jóni Magnússyni, hvort hæstv. forseti muni slíta fundi eftir að umræðu um séreignarsparnaðinn er lokið og hvort hann muni funda með þingflokksformönnum. Þetta er eðlileg ósk þegar líður að miðnætti, það er eðlilegt að þingflokksformenn fundi um framhald dagskrár þingsins.

Forseti hyggst halda áfram dagskrá.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni afar vinsamleg orð í garð okkar þingmanna Sjálfstæðisflokksins og þakka honum fyrir það leyfi sem hann ætlar að veita okkur til að tjá okkur í þessari umræðu. Þannig vill til að það er líklegast að þingmenn Vinstri grænna skilji þörf annarra þingmanna til þess að tjá sig svo mikið sem hv. þm. Vinstri grænna hafa tjáð sig í vetur. Ef tölfræðin klikkar ekki þá hafa þeir tjáð sig að meðaltali í 7 klukkustundir en þingmenn Sjálfstæðisflokksins að meðaltali í 2 klukkustundir. Það er því ekki skrýtið að þeir skilji þessa þörf. Herra forseti. Á ég virkilega að trúa því að hefja eigi umræðu um stjórnarskrána eftir miðnætti þegar þessari umræðu lýkur? Á þá að haga þeirri umræðu þannig að fyrsta ræðumanni Sjálfstæðisflokksins í umræðu um stjórnarskrármálið sé ætlað að hefja ræðu sína eftir miðnætti, um miðja nótt?

Forseti hefur ítrekað sagt að hann leggi megináherslu á að ljúka því máli sem hér er til umræðu. Það verður að ráðast af því hvernig það gengur hvað við förum langt með málin. Það er enginn ásetningur um að taka annað mál á dagskrá enn þá en við skulum sjá hvað setur. 

Herra forseti. Hér hefur farið fram mikil umræða um ýmis mál, kvóta og fleira, en ég ætla að halda mig við frumvarpið. Ég ætla að byrja á því að fara yfir það sem gerðist í efnahags- og skattanefnd í morgun, menn höfðu ætlað sér að fara af alvöru í gegnum þá tillögu sem ég kom fram með og frestaði til 3. umr. En það gerðist ekki vegna þess að engir gestir voru fengnir til að ræða hana, engin álit voru fengin, hún er í rauninni órædd og mér finnst það mjög miður. Í framhaldsnefndaráliti frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur brýnt að frumvarpið verði samþykkt með áorðnum breytingum sem hann lagði til við 2. umræðu málsins. Meiri hlutinn telur það jafnframt koma til greina að endurskoða fyrirkomulag útgreiðslu að fenginni reynslu og með hliðsjón af öðrum úrræðum til lausnar greiðsluvanda einstaklinga og heimila. Mælist nefndin til þess að fjármálaráðuneytið skoði breytingartillögu minni hlutans í þessu ljósi og meti þörfina á frekari úrræðum á síðari stigum.“ Ýmislegt er við þetta að athuga. Í fyrsta lagi skorar nefndin á framkvæmdarvaldið að gera tillögur að breytingu á lagasetningu. Hún heykist á því sjálf að leggja fram breytingar á lögum, hún heykist á því hlutverki Alþingis að semja lög og felur það framkvæmdarvaldinu. Í öðru lagi fer hún ekkert eftir því sem aðilar höfðu ítrekað varað við, þ.e. að margir vörsluaðilar lífeyrissparnaðar mundu ekki ráða við þessar tillögur ríkisstjórnarinnar. Þeir mundu ekki ráða við þessar útgreiðslur jafnvel þó að þeim yrði dreift á 10 mánuði. Nægir þar að nefna nokkrar umsagnir, t.d. frá Fjármálaeftirlitinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Fjármálaeftirlitið vill taka fram að það telur að sú hugmynd að greiða út séreignarsparnað landsmanna á svo skömmum tíma sem frumvarpið gerir ráð fyrir geti falið í sér ákveðna hættu fyrir þennan hluta af lífeyriskerfi landsmanna.“ - Það bendir jafnframt á það að vörsluaðilum sé heimilt að fresta útgreiðslu séreignarsparnaðar. Í umsögninni segir einnig, með leyfi forseta: „Fjármálaeftirlitið telur að við þessar aðstæður sé afar mikilvægt að gætt sé jafnræðis milli þeirra rétthafa séreignarsparnaðar sem kjósa að nýta þann rétt sem frumvarpið býður upp á og hinna sem kjósa frekar að vista séreignarsparnað sinn áfram hjá sama vörsluaðila. Því er ákvæðið um frestun á útgreiðslu séreignarsparnaðar „mæli sérstakar ástæður með því og hagsmunir eigenda séreignarsparnaðar krefjist“ afar mikilvægt til að tryggja þetta jafnræði.“ Þeir gleyma því að ef mikil ásókn verður í þessar útgreiðslur verður að stöðva þær og þá myndast óskaplegt ójafnræði milli þeirra sem voru framar í röðinni og fá sinn sparnað útgreiddan og hinna sem voru aftar í röðinni, voru kannski ekki eins kvikk og ekki eins upplýstir, ekki eins vel inni í málunum, fylgdust ekki eins vel með. Það er alltaf það sama, þeir sem eru klókir, upplýstir og menntaðir fá forgang, þeir geta tekið þetta út strax en hinir sem eru aftar í röðinni fá ekki. Ég bendi á þetta sem alvöruhættu. Það sem meira er, þegar fólk áttar sig á þessu - ég þori varla að segja það - munu menn að sjálfsögðu drífa sig í að taka út til að lenda ekki aftarlega á merinni, til að verða ekki skornir af, þeir síðustu. Ég sé í þessu raunverulega hættu, herra forseti, og sérstaklega þegar maður les umsögnina frá Fjármálaeftirlitinu, og þetta kom fram í fleiri umsögnum. Ég má til með, herra forseti, að lesa umsögn frá Seðlabankanum sem er undirrituð af Svein Harald Øygard, hann er Norðmaður, skilst mér. Sú umsögn hefur heldur ekki verið rædd, þannig að ég set fram nýjar upplýsingar, sýnist mér. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ráða má af frumvarpinu að markmið þess séu í reynd tvíþætt: Að koma til móts við stöðu skuldara og búa í haginn fyrir efnahagshvata.“  Ef þetta eru ekki viðvörunarorð frá hinum nýja seðlabankastjóra og frá Arnóri Sighvatssyni aðstoðarseðlabankastjóra - báðir skipaðir af hæstv. forsætisráðherra ásamt allri annarri stjórn Seðlabankans. Þetta er nefnilega forsætisráðherraseðlabanki, framkvæmdarvaldið skipar þetta vald til margra ára. Ef þetta eru ekki viðvörunarorð, sem við verðum að taka alvarlega í þessari umræðu, þá líst mér illa á því að ég tek mark á þessum mönnum. Í umsögninni segir áfram, með leyfi forseta: „Þótt vörsluhafar hafi sem fyrr heimild til þess að fresta útgjöldum þá mundi eftirspurn umfram getu vörsluhafa til að greiða út sparnað auka líkur á því að þeir neyti þeirrar heimildar. Því yrði minna umleikis fyrir þá sem þurfa á því að halda að taka út séreignarsparnað sinn vegna fjárhagslegra erfiðleika. Ef annað meginmarkmið laganna er að skapa ný félagsleg úrræði fyrir þá sem eru verst staddir fjárhagslega til skemmri tíma vegna nýlegra efnahagsáfalla er hætt við að þau markmið náist ekki ef allir eiga sama rétt til takmarkaðrar útgreiðslu, óháð aðstæðum og mati á þörf.“ Herra forseti. Er þetta ekki eitthvað sem við verðum að taka alvarlega? Ég veit ekki til þess að þetta hafi komið fram í umræðunni enn þá og hef ég þó fylgst vel með henni. Hér talar hin nýja stjórn Seðlabankans sem mér skilst að eigi að bjarga öllum málum og hafa vit á öllu og greinilega hefur hún mjög ákveðna skoðun á þessu máli. Síðan segir Seðlabankinn, og það er svo sem jákvætt: „Í afar þröngri stöðu ríkissjóðs er ljóst að lagabreyting þessi auðveldar stjórnvöldum að ná þeim markmiðum um aðhald og sjálfbæra þróun ríkisfjármála sem sett eru fram í efnahagsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og lúta að því að verja afkomu ríkissjóðs á þessu ári og bæta á því næsta. Ef allt það fé sem losnar til útborgunar er greitt út geta beinar skatttekjur hins opinbera aukist um allt að 34 milljarða kr. og ráðstöfunartekjur heimilanna aukist um 55 milljarða kr.“ Það er sem sagt gert ráð fyrir í þessu að 89 milljarðar streymi út og þar af fari 34 til ríkisins. Það er sem sagt greinilegt að það er ríkið sem á að njóta þessa en ekki fólkið sem er að missa húsin sín eða íbúðirnar sínar. Þetta var sem sagt um Seðlabankann hinn nýja. Viðskiptaráð segir: „Ein ástæða að baki þessari afstöðu ráðsins [þ.e. að vara við þessu] er sú að lífeyrissparnaður er lögvarinn og því meðal fárra eigna einstaklinga sem ekki er hægt að ganga á við gjaldþrot. Ef einstaklingur gengur þannig á lífeyrissparnað sinn, sem af einhverjum ástæðum dugar ekki til að forða honum frá gjaldþroti, er hann í raun verr staddur en annars væri.“ Í breytingartillögu minni er einmitt tekið á þessu en ekki í frumvarpi ríkisstjórnarinnar sem að öllu óbreyttu verður að lögum á morgun. Menn geta lent í því að taka út sína milljón, hjón 2 millj., en þau verða gjaldþrota engu að síður því að að sjálfsögðu duga 2 millj. ekki neitt. Þau verða gjaldþrota engu að síður og þá eru þessar 2 millj. tapaðar. Þær verða undir í gjaldþrotinu en ekki séreignarsparnaðurinn. Hann er nefnilega verndaður fyrir slíku. Síðan segir Viðskiptaráð: „Viðskiptaráð leggur til að kveðið verði á um að vörsluaðili skuli nota úttekt til niðurgreiðslu skulda rétthafa eftir því sem rétthafi ákveður.“ Þeir vilja því þrengja skilyrðin verulega einmitt til þess að koma í veg fyrir þetta áhlaup sem m.a. hinn nýi Seðlabanki bendir á. Landssamtök lífeyrissjóða benda líka á að viðbúið er, ef frumvarpið nær fram að ganga í óbreyttri mynd, muni einhverjir vörsluaðilar séreignarsparnaðar þurfa að nýta heimild til frestunar á útgreiðslum í samræmi við b-lið 3. gr. frumvarpsins. Það byggir á því að ef óskað er eftir innlausn verulegs hluta sparnaðar á skömmum tíma - Seðlabankinn talar um 90 milljarða - sé slík takmörkun nauðsynleg þar sem einungis sé með þeim hætti hægt að tryggja jafnræði með þeim sem eru með sparnað sinn áætlaðan í mismunandi ávöxtunarleiðum séreignarsparnaðar. Í rauninni er verið að segja það aftur og aftur í umsögnum um frumvarpið að leið ríkisstjórnarinnar, að gusa út peningum, eins og ég kalla það, að allir megi taka út, sé hættuleg. Ég ætla að sleppa því að lesa greinargerð ASÍ því að hún gengur eiginlega út á það sama, mælst er til að tryggt sé að menn taki ekki út séreignarsparnaðinn og fari svo í þrot. Svo þarf að gæta þess að þeir sem sitja eftir í séreignarsparnaðinum lendi ekki í vandræðum vegna þess að búið er að selja bestu eignirnar út úr séreignarsjóðnum. Svo segir ASÍ í lokin: „Verði heimildir til innlausnar á séreignarsparnaði mjög víðtækar er hætta á að það leiði til lækkunar á verðgildi eigna sjóðanna og rýri sparnað allra sjóðfélaga.“ Þeir benda aftur á að það sé hættulegt sem ríkisstjórnin leggur til. Hafa þeir þó töluvert vit á þessum málum og hafa sinnt þeim lengi, ASÍ, þar sem þeir hafa verið í stjórnum margra lífeyrissjóða. Samtök fjármálafyrirtækja, SFF, segja í umsögn sinni, með leyfi herra forseta: „SFF telja miklu skipta að útgreiðsla verði afmörkuð við þá sem orðið hafa fyrir tekjumissi. Ganga verður út frá því að þeir sem ekki hafa orðið fyrir tekjumissi séu betur í stakk búnir til að mæta þeim erfiðleikum sem ganga yfir, auk þess sem stjórnvöld eru að vinna að útfærslu á tillögum til lausnar á skuldavanda heimilanna.“ Þeir benda sem sagt á að það sé eiginlega fráleitt að greiða út séreignarsparnað til fólks sem þarf ekki á því að halda og er jafnvel ekki með neinar skuldir. Svo segir í niðurlagi hjá þeim: „SFF hafa áhyggjur af framtíðaráhrifum þeirrar stefnumörkunar að opna á útgreiðslur úr séreignarsjóðum landsmanna og telja brýnt að slíkum breytingum verði sniðinn eins þröngur stakkur og kostur er.“ Það ber eiginlega allt að sama brunni: Tillögur ríkisstjórnarinnar eru hættulegar. Tími minn er að renna út þannig að ég þarf að drífa mig. Það sem ég ætlaði að benda á var umsögn frá Allianz Ísland hf. sem ekkert hefur verið rædd. Ég man ekki einu sinni hvort ég kom inn á hana í 1. umr. málsins en það er náttúrlega búinn að vera alveg makalaus hraði á þessu máli öllu saman. Mér finnst niðurstaðan vera mjög flaustursleg. Í umsögn Allianz Íslands hf. er bent á - og ég held ég hafi talað um það í 1. umr. - að um alla Evrópu er venja, sem hefur sennilega verið í 70–80 ár, að lána út á séreignartryggingar, kannski 50–60%. Af því að þetta er skattfrestaður sparnaður hér á landi mætti sennilega ekki lána nema 50% út á það. En það hefur ekkert verið rætt, herra forseti, þ.e. kosturinn við það ef menn gætu tekið lán út á séreignarsparnaðinn sinn og notað hann til greiðslu á skuldum. Hann er sá að sparnaðurinn héldi áfram óbreyttur. Menn mundu halda áfram að spara og engin lok yrðu á þeim sparnaði, eins og er í tillögum ríkisstjórnarinnar ef menn eiga ekki fyrir þessari milljón eða þá í mínum tillögum þar sem er gert að allur sparnaður fari til greiðslu skulda. Mér finnst að menn hefðu þurft að ræða þessa tillögu líka. Því miður var það ekki gert. Ég hefði fallist á það, en tími minn er að renna út. Ég kem kannski að þessu síðar en 

Herra forseti. Það er einkennilegt að heyra í þessari umræðu þegar hv. þingmenn koma hér upp og ásaka þingmenn Sjálfstæðisflokksins um málþóf. Samkvæmt tölfræði þeirri sem kynnt var hér í kvöld hafa þingmenn Sjálfstæðisflokksins að meðaltali talað í tvær klukkustundir á þinginu frá því að það var sett í haust. En hv. þingmenn Vinstri grænna hafa talað að meðaltali í sjö klukkustundir. Það þýðir að níu manna þingflokkur Vinstri grænna hefur talað lengur samanlagt en 26 manna þingflokkur sjálfstæðismanna á þinginu í vetur. Það er afar öfugsnúin röksemdafærsla að halda því fram að þingmenn Sjálfstæðisflokksins stundi málþóf. Það mál sem hér er til umræðu eru sennilega einhver mestu vonbrigði sem ég hef orðið fyrir á þessu þingi, það mál sem valdið hefur kjósendum sem fylgjast með umræðunum og hafa hagsmuna að gæta, hvað mestum vonbrigðum. Jafnvel þótt liðið sé fast að miðnætti eru kjósendur að fylgjast með þessari umræðu. Ég fékk sms-skeyti frá einum þeirra áðan, ef ég má lesa það hér, með leyfi forseta: „Það verður að koma fram að skyldusparnaður upp á 1 millj. kr. mínus skattur er ekki nægjanleg lausn á vanda fólks. Það ætti að fá að taka út allan sinn sparnað eða í það minnsta kosti 2 millj. kr. og ekki á sex til níu mánuðum heldur í einu lagi.“ Þetta er afstaða fólksins í þjóðfélaginu sem er að hlusta á okkur, til þessa frumvarps sem komið er til 3. umr. Það er afskaplega einkennilegt að þetta skuli vera niðurstaðan eftir þá miklu áherslu sem þingmenn Samfylkingarinnar lögðu á þessi mál fyrr í vetur. Hér hefur varla sést þingmaður Samfylkingarinnar frá því að umræðan hófst. Formaður nefndarinnar var hér rétt í upphafi og síðan hefur hann ekki sést. Það verður þó að segja að varaformaður nefndarinnar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, hefur setið yfir umræðunni og tekið þátt í henni og á eflaust eftir að gera það lengur. En það sem veldur líka vonbrigðum - þess vegna nefndi ég nefndina til sögunnar - eru vinnubrögð nefndarinnar. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni við þessa umræðu hvaða atriði það eru sem þar voru rædd, unnin og skoðuð. En þar voru ekki skoðuð vandkvæðin sem óneitanlega eru á þessu máli og þessari aðgerð. Þeim hefur verið lýst og þau hafa verið skilgreind. Það er lausafjárvandinn sem sjóðirnir gætu lent í og síðan það ójafnræði sem upp gæti komið milli sjóðfélaga, annars vegar þeirra sem fá innlausn og hinna sem ekki fá innlausn. Minni hluti nefndarinnar hefur lagt vinnu í að reyna að leysa úr þessu. Finna leið til þess að koma bæði í veg fyrir lausafjárvandann sem upp kynni að koma og eins til að koma í veg fyrir það ójafnræði sem upp gæti komið milli þeirra sem fá innlausn og hinna sem ekki fá hana. Lausnin kemur fram í framhaldsnefndaráliti minni hlutans á þingskjali 678 og felur í sér að tekið sé lán út á séreignarsparnaðinn og það lán síðan notað til þess að greiða skuldir þeirra sem séreignarsparnaðinn eiga. Þessi aðferð á að leysa bæði þessi vandamál. Vissulega má segja að meiri hluti nefndarinnar nefni þetta í framhaldsnefndaráliti sínu og telur að það komi til greina að fara leið af þessu tagi þegar búið er að reyna hina leiðina sem valdið hefur svo miklum vonbrigðum. Ég vitnaði í því efni í kjósanda úti í þjóðfélaginu sem var að fylgjast með umræðunni. Í framhaldsnefndaráliti meiri hlutans er lagt til að fjármálaráðuneytið skoði tillögu minni hlutans.  
            

Nú háttar svo til að komið er að miðnætti og ljóst að enn eru sex á mælendaskrá. Getur þá forseti upplýst um að hann mun ekki taka annað mál á dagskrá að þessu loknu en ljúka þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið til umræðu í dag og kvöld hið ágæta mál um séreignarsparnað. Málið hefur verið lengi uppi á borðinu og það hafa komið fram hugmyndir um að þetta geti verið ákveðin leið til að koma til móts við bráðavanda heimilanna. Við sjálfstæðismenn höfum haldið þessu máli á lofti nú um nokkurra mánaða skeið og þessi vinna hófst, eins og fram hefur komið, í tíð þáverandi hæstv. fjármálaráðherra, Árna Mathiesens. Frumvarpið er að mörgu leyti ágætt. Þarna er opnað fyrir leið til að koma til móts við skuldsett fólk hér á landi sem á í erfiðleikum með afborganir lána sinna og hefur fulla þörf fyrir hverja krónu sem það getur útvegað sér. Þörfin er nokkur og það er nauðsynlegt að koma til móts við þennan hóp en það er þó ljóst að þær upphæðir sem hér eru til umræðu munu ekki leysa að fullu vanda þeirra sem eru verulega illa staddir. Hér er um að ræða milljón sem greiðist út á 10 mánaða tímabili en eftir að skattur hefur verið tekinn af upphæðinni er hún 630 þúsund kr., eða 63 þús. kr. á mánuði á tímabilinu. Auðvitað munar eitthvað um slíka upphæð, ég er ekki að draga úr því. Það leikur samt enginn vafi á því að þessir peningar nýtast ekki nema til að greiða smærri skuldir eða til þess að grynnka á skuldastabbanum. Það er jákvætt eins langt og það nær en menn verða að gera sér grein fyrir því að vandi þeirra sem verst eru staddir verður ekki leystur með þessu þó að vissulega létti þetta undir. Það hefur komið fram og þess vegna höfum við sjálfstæðismenn auðvitað stutt málið en við höfum líka verið að benda á að fara aðrar leiðir eða að nær væri að fara aðrar leiðir. Ég er svo sem ekki að gera lítið úr þessari viðleitni en ég vil benda á og tel mikilvægt að fólk geri sér grein fyrir því að hér er aðeins um lítið skref að ræða eins og fram hefur komið í umræðunni í dag. Það er rétt að athuga að fáir eiga mjög verulegar upphæðir í þessum sjóðum. Því verður fólk að gera sér grein fyrir og hver og einn verður að vega það og meta hvort þessi leið verður honum til tekna eða vansa til lengri tíma litið. En það þarf einnig að gæta að lífeyrissjóðunum. Eins og komið hefur fram er hér veruleg hætta. Við verðum að gæta að því að þetta verði ekki til að stefna sjóðunum í hættu. Þeir gegna gífurlega mikilvægu hlutverki, lífeyrissjóðirnir í kerfi okkar, og almenningur á mikið undir því að þeir standi stöðugir og tryggir. Hérna má því ekki rasa um ráð fram, hæstv. forseti. Það þarf að vanda til verka þótt vissulega þurfi að ganga rösklega fram. Liður í því að vanda til verka er að ræða málið út frá mismunandi hliðum og það höfum við verið að gera og gaumgæfa allar þær hugmyndir sem fram koma. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lagt gífurlega mikla vinnu í þetta mál. Hann þekkir vel til á þessu sviði og því er rétt að hlusta vel á það sjónarmið sem hann hefur haldið á lofti. Þess vegna er ég mjög undrandi, hæstv. forseti, að ekki hafi verið lögð meiri vinna í að athuga tillögur hans og það að þeim hafi verið vísað beint til athugunar í fjármálaráðuneytinu er náttúrlega engin lausn á þessu máli. Hættan sem hann hefur verið að benda á er til staðar og það þarf að taka það til athugunar og fara yfir tillögur hans. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur skilað inn breytingartillögum við frumvarpið sem við eigum að skoða mjög vel og ég legg til að tillögur hans verði samþykktar við afgreiðslu frumvarpsins. Tillögur hans koma einmitt til móts við ýmsa varnagla sem umsagnaraðilar hafa margir hverjir slegið við þetta mál og margir þeirra benda á sömu atriði og Pétur H. Blöndal hefur verið að gera. Hugmynd hans gengur út á að lífeyrissjóðirnir gefi út skuldabréf til lánastofnana, til að nýta sér þessa heimild eða skattheimtuna þannig að viðkomandi stofnun verði í raun séreignarsparandi í stað einstaklingsins sem á móti fær greitt upp í skuldir sínar. Þetta hefur í för með sér að engin breyting verður á starfsemi lífeyrissjóðsins og lánastofnunin fær að mörgu leyti tryggari skuldara. Þetta er ástæða til að athuga, hæstv. forseti. Annað atriði sem breytingartillaga hv. þm. Péturs H. Blöndals gengur út á er að ekki verði gefin heimild fyrir þessari útgreiðslu nema líklegt þyki að hún komi til með að skila árangri. Það er auðvitað það sem skiptir meginmáli hér. Þrátt fyrir að meiri hluti nefndarinnar treysti sér ekki til að fallast á tillögur hv. þingmanns telur meiri hlutinn samt sem áður ekki útilokað að endurskoða fyrirkomulag greiðslnanna, þegar reynsla hefur komist á þær. Þess vegna mælist til þess að fjármálaráðuneytið skoði tillögurnar. Mér finnast þetta samt ekki nægilega góð vinnubrögð, hæstv. forseti. Sá möguleiki hefur verið ræddur í dag að menn kunni að nýta sér þessa heimild í stórum stíl þó að þörf þeirra fyrir þessa peninga sé kannski ekki brýn vegna þess vantrausts sem gætir hjá mörgum í garð alls kyns sparnaðarleiða sem auðvitað hafa reynst misjafnlega haldtraustar. Þetta er sjónarmið sem brýnt er að gefa gaum enda liggur í hlutarins eðli að sjóðirnir þola illa ef ásókn í þetta reynist mjög mikil. Ég hlýt að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson að því hvort og hversu vel sú hætta sem þarna hefur verið bent á hafi verið athuguð í nefndinni. Það getur einnig rýrt verðmæti eignarhluta þeirra sem eftir standa í sjóðunum og hlut þess fólks sem enn þá á inni í sjóðunum hjá þeim sem nýta sér heimildina. Til þess að mæta eftirsókn í sjóðina þurfa lífeyrissjóðirnir að selja eignir enda hafa þeir tæpast handbært lausafé í stórum stíl. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu því ég skil vel að hæstv. forseti vilji fara að ljúka þessum fundi eins og hann gaf til kynna áðan. Það er margt í þessu máli sem er full ástæða til að skoða betur en málið er auðvitað komið í þann farveg að það er komið til 3. umr. og þess vegna vil ég hvetja hv. þingmenn til að veita tillögum hv. þm. Péturs Blöndals brautargengi og samþykkja þær þegar málið verður til atkvæðagreiðslu, væntanlega á morgun. Ef taka má taka orð hæstv. forseta trúanleg, um að hann ætli að ljúka umræðunni í kvöld, þá má reikna með að atkvæðagreiðsla um málið fari fram á morgun.