Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Iðnn. Nd. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breyting á lögum nr. 83/1974, um verðjöfnunargjald af raforku. Frv. hefur verið til meðferðar í hv. Ed. og var samþ. þar. Iðnn. hefur rætt frv. á fundum sínum og fengið þá Kristján Jónsson rafmagnsveitustjóra og Aðalstein Guðjohnsen rafveitustjóra á fund n. til að gefa upplýsingar og umsögn. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþ. óbreytt eins og það var samþ. í Ed. Tveir minni hlutar munu skila séráliti. Reyndar hefur ekki komið fram álit nema frá öðrum minni hl. Með setningu þessara laga 1974, um verðjöfnunargjald af raforku, var tekið upp núverandi fyrirkomulag á innheimtu verðjöfnunargjalds. Lögin voru sett til eins árs í senn og hafa verið framtengd árlega nánast óbreytt síðan. Meiri hl. nm. telur að enn skorti nokkuð á um að ráðin hafi verið bót á fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins og Orkubús Vestfjarða, en í því augnamiði voru þessi lög sett. Við teljum því að enn sé þörf á því að framleng ja þessi lög til ársloka 1983 og leggjum til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Eins og fram kom í framsöguræðu hv. 4. þm. Vesturl. varð iðnn. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Hér er á ferðinni gamall kunningi - frv., sem birtist á borðum okkar þm. á hverju hausti og er afgreitt undir jól, um að framlengja verðjöfnunargjald af raforku, sem nú er 19%. Við sem skipum 1. minni hl. iðnn., ég og hv. 2. landsk. þm. Jósef H. Þorgeirsson, höfum lýst okkur andvíga verðjöfnunargjaldi af raforku eins og það hefur verið lagt á. Við teljum að skattheimta af raforku sé orðin meiri en góðu hófu gegnir. Bæði er lagt á 19% verðjöfnunargjald og söluskattur. Slík skattheimta af raforku er meiri hér á landi en nokkurs staðar annars staðar þekkist. Þetta kemur ekki síst við íslenskan iðnað, sem ég held að menn verði mjög að hafa í huga í þessu sambandi. Raforkukostnaður er mikill þáttur í rekstrarkostnaði margra iðnfyrirtækja. Þessi skattlagning skerðir samkeppnisaðstöðu íslenskra iðnaðarfyrirtækja gagnvart iðnaði annarra landa, sem íslenskur iðnaður þarf að keppa við. Ýmis fleiri rök mæla gegn verðjöfnunargjaldinu, sem ég ætla ekki að tíunda rækilega hér. Ég hef gert það áður þegar þetta gjald hefur verið til umr. En ég bendi á að Samband ísl. rafveitna hefur eindregið lagst gegn þessu gjaldi nú sem endranær. Gjald þetta hefur verið framlengt frá ári til árs, og í hvert sinn sem gjaldið hefur verið framlengt hafa því fylgt yfirlýsingar um að leysa eigi fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins á annan hátt, en lítið orðið úr framkvæmdum. Nú hefur að mörgu leyti þróast í betri átt fyrir Rafmagnsveitur ríkisins. Sú mikla olíukeyrsla, sem Rafmagnsveitur ríkisins þurftu að leggja í til framleiðslu á rafmagni, hefur næstum horfið, þar sem búið er nú að leggja línukerfi um land allt. Mjög hefur því breyst til batnaðar um fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins. að þessu leyti. Þá má benda á að með samningi Landsvirkjunar og ríkisstj. um yfirtöku Landsvirkjunar á byggðalínukerfinu, þar sem tryggt er að raforkuverð verði hið sama á öllum afhendingarstöðum stofnlínukerfisins um land allt, er að sjálfsögðu stigið mjög mikilvægt spor í þá átt að jafna raforkuverð á landinu. Við erum mjög óánægðir með að fjárhagsmál Rafmagnsveitna ríkisins hafa verið látin reka á reiðanum. Árin 1979 og 1980 gerðu Rafmagnsveitur ríkisins tillögur um lausn á fjárhagsvanda fyrirtækisins. Þær tillögur voru tvíþættar: Annars vegar yrðu óarðbærar framkvæmdir kostaðar af ríkissjóði beint, þ.e. þær framkvæmdir sem teljast til félagslegra framkvæmda, en allir eru sammála um að leggja eigi rafmagn um hinar dreifðu byggðir landsins. Það er hins vegar ljóst að margar þessar framkvæmdir skila ekki arði og því óeðlilegt að leggja þær af fullum þunga á rekstur fyrirtækisins. Hins vegar var till. um að gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins hækkaði í samræmi við verðlag. Á fjárlögum áranna 1979 og 1980 og 1981 lagði ríkissjóður ríflega til óarðbærra framkvæmda RARIK. Hins vegar vantar verulega upp á samkv. fjárlögum ársins 1982 og samkv. því fjárlagafrv. sem nú er verið að afgreiða fyrir árið 1983. Það er sem sagt aftur horfið til gamla fyrirkomulagsins að láta Rafmagnsveitur ríkisins sjálfar bera uppi hinar óarðbæru framkvæmdir og leggja þær með fullum þunga á reksturinn. Árin 1980 og 1981 var mjög haldið í við Rafmagnsveitur ríkisins varðandi hækkun á gjaldskrá og reyndar allar aðrar rafveitur, þannig að mikill halli myndaðist af þeim sökum. Það hefur hins vegar verið bætt úr því á þessu ári, sérstaklega síðari hluta ársins. Þó er enn óleystur sá halli sem verið hefur á fyrirtækinu undanfarin ár. Rekstrarhallinn 1981 varð 24 millj. kr. og áætlaður halli 1982 er 41.4 millj. kr. Mikill hluti af þessum halla er vegna vaxtabyrði lána, sem fyrirtækið hefur þurft að taka. Af þessu má sjá að því fer fjarri að gerð hafi verið gangskör að því að leysa fjárhagsvandamál Rafmagnsveitna ríkisins. Raunar hafa þeir tilburðir sem uppi voru hafðir um það fyrir 1–2 árum runnið út í sandinn og svo virðist sem hæstv. ríkisstj. hafi gefist upp fyrir þessum vanda, eins og ýmsum öðrum vanda sem að okkur steðjar, og velti honum til framtíðarinnar á þessu sviði eins og öðrum. Það er enginn vafi á að með því að bæta fjárhagsstöðu Rafmagnsveitna ríkisins á þann hátt sem stjórn RARIK gerði tillögur um á sínum tíma mætti tryggja eðlilega jöfnun á raforkuverði um land allt og koma í veg fyrir hallarekstur fyrirtækisins. Það hefur enn ekki verið gerð gangskör að því að leysa þennan vanda þrátt fyrir yfirlýsingar þar um. Þar sem hins vegar er ljóst að verðjöfnunargjaldið er mikill þáttur í tekjum Rafmagnsveitna ríkisins og reyndar Orkubús Vestfjarða og lagaheimildir vegna núverandi verðjöfnunargjalds renna út eftir örfáa daga viljum við ekki stefna fjárhag þessara fyrirtækja í hættu. Við sitjum þess vegna hjá við afgreiðslu þessa máls. Við vildum hins vegar með sérstöku nál. vekja athygli á þessu máli - vek ja athygli á að þessi vandi er óleystur og því miður eru ekki uppi nægilegir tilburðir enn til að leysa hann. Þessum vanda er velt áfram til framtíðarinnar og greinilega ætlað öðrum að fjalla um hann.



Herra forseti. Í 4. gr. frv., sem hér er fjallað um, er getið um Reykjavík og nokkur sveitarfélög í nágrenni Reykjavíkur. Þar sem í þessum sveitarfélögum sitja nú sveitarstjórnir sem ég ber fullt traust til og veit að munu ekki misnota ákvæði þessara laga segi ég nei.



Herra forseti. Ég leyfi mér að benda á að aths. hv. 1. landsk. þm. er á grundvallarmisskilningi byggð. Hér er ekki greitt atkv. um 4. gr. í frv. ríkisstj., heldur brtt. frá okkur hv. þm. Albert Guðmundssyni, sem gerir ráð fyrir að eignarskattar og fasteignaskattar á íbúðarhúsnæði hækki ekki nema um 42% á milli ára. Er því síður en svo aðeins átt við sveitarfélög í nágrenni Reykjavíkur og Reykjavíkurborg, heldur öll sveitarfélög á Íslandi og einnig ríkissjóð sjálfan. Ég segi já.



Herra forseti. Með tilvísun til ummæla hv. 6. þm. Reykv. og með því að benda á að ríkisstj. hlýtur að hafa í huga að flytja sams konar frv. og er að finna á þskj. 173, um notkun fasteignamats til viðmiðunar eignarskatts, varðandi þinglýsingargjöld, sem jafnframt miðast við fasteignamat, vil ég lýsa því yfir að ég styð slík frumvörp þar sem það á við, en segi nei við þessari brtt.



Herra forseti. Eins og fram hefur verið tekið hér er hlutverk okkar alþm. fyrst og fremst að leggja á borgara landsins skatta og skyldur fyrir ríkissjóð. Það er ekki samræmi í því að fella fyrst till., sem við hér leggjum til, um að lækkaðir séu eignarskattar á íbúðarhúsnæði á almenningi og flytja síðan till. um að skylda sveitarfélögin til að gera það sem alþm. treysta sér ekki sjálfir til að gera gagnvart ríkissjóði. Þetta er auðvitað gersamlega út í hött og ég greiði ekki atkv.



Herra forseti. Það er rangt, sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hélt fram, að það sé meiningin að mismuna ríki og sveitarfélögum. Fyrir liggur till. frá ríkisstj. um að ríkið takmarki einnig sína skattheimtu við þau 65% sem hér er gerð till. um. Hér er uppi till. um að jafna álögur á þéttbýlisbúa og landsbyggðina þannig að íbúar þéttbýtisins beri ekki hærri skatta en aðrir að þessu leyti. Ég segi já við till.



Herra forseti. Í raun þarf ekki annað en vísa til grg. okkar sjálfstæðismanna varðandi þá brtt. sem síðast var til umr. Hér er um að ræða það grundvallaratriði að sveifarstjórnir hafi rétt samkv. lögum til að leggja á þann stofn sem þær eiga að leggja á samkv. lögum. Mér er auðvitað ljóst að hæstv. félmrh. reynir með þessari till. hv. þm. Guðmundar J. Guðmundssonar að fela það aðgerðaleysi sem hefur verið annars vegar í lóðaúthlutunum hér í Reykjavík á undanförnum fjórum árum og hins vegar vegna of lélegra lánaskilyrða í gegnum Húsnæðismálastofnunina. Slíkt er aðeins kattarþvottur sem ber að vísa á bug. Ég segi nei.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. félmn. Nd. um frv. til l. um breyt. á lögum um orlof. Eins og fram kemur í grg. frv. er það flutt í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. frá 21. ágúst 1982 um aðgerðir í efnahagsmálum. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. hefur n. fjallað um málið á níu fundum og fengið fjölda umsagna um málið. Eins og raunar við mátti búast mæla samtök launþega með samþykkt frv., en samtök atvinnurekenda gegn því. Vinnuveitendasamband Íslands sendi mjög ítarlega umsögn um málið, þar sem mjög harðlega er varað við áformum um breytingar á reglum um orlof. Metur VSÍ að áhrif þessa frv. svo og frv. um breytingu á 40 stunda vinnuviku, sem fjallar um að fyrsti mánudagur í ágúst skuli vera frídagur, þýði 2.18% samdrátt heildarvinnutímans, sem að mati VSÍ mundi leiða til nálega 1.5% minnkunar þjóðartekna á mann frá því sem ella mundi verða. Telur VSÍ að ákvörðun Alþingis um lengingu orlofs jafngildi því í raun 1.5% kjaraskerðingu. Félmn. fékk álit Þjóðhagsstofnunar á þessari umsögn VSÍ, en í áliti Þjóðhagsstofnunar kemur fram að Þjóðhagsstofnun telur að orlofslengingin hafi ekki marktæk áhrif á breytingu á þjóðarframleiðslu og álit VSÍ um minnkun þjóðartekna vegna lengingar orlofs sé hæpið. VSÍ benti einnig á mikinn kostnaðarauka fyrirtækjanna samfara orlofslengingu. Því verður vitaskuld ekki mótmælt að fjölgun frídaga eykur launakostnað fyrirtækja, en VSÍ hefur sérstaklega bent á Flugleiðir í því sambandi. Félmn. taldi fulla ástæðu til að koma til móts við atvinnugrein eins og t.d. flugsamgöngur, þar sem þungi starfseminnar hvílir á sumarmánuðunum, þegar orlof er almennt tekið, og kemur það fram í brtt. sem meiri hl. félmn. flytur á sérstöku þskj. Í 2. gr. frv. er kveðið á um að orlof skuli veitt í einu lagi á tímabilinu 2. maí til 15. sept. Ákvæði þetta getur komið nokkuð illa við atvinnurekstur þar sem þungi starfseminnar er mestur yfir sumarmánuðina, eins og áður er getið. Má t.d. benda á flugsamgöngur, en Flugleiðir hafa samið við flugmenn, flugvélstjóra og flugfreyjur um skiptingu orlofs þannig að meira en helmingur orlofsins er tekinn utan hins hefðbundna orlofstíma. Þannig taldi meiri hl. félmn. rétt að gera brtt., sem flutt er á þskj. 177 við 2. gr. frv., sem kveður á um heimild í kjarasamningum um að kveða á um skemmra orlof yfir sumarmánuðina, ef sérstakar rekstrarástæður gera það brýnt. Eins hefur félmn. lagt til í brtt. viðbótarákvæði við 2. gr., sem kveður á um lengingu orlofs. Ef orlof er tekið utan hins hefðbundna sumarorlofstíma að ósk atvinnurekenda skuli orlof lengjast um 1/4. Á það má benda að slíkt ákvæði er nú almennt í kjarasamningum og taldi meiri hl. félmn. rétt að binda það í orlofslögunum. Varðandi brtt. á þskj. 177 við 1. gr. frv. taldi meiri hl. félmn. rétt að einungis fyrstu fimm laugardagarnir í orlofi teldust ekki orlofsdagar. Þeir sem samið hafa um lengst orlof, eins og flugmenn og flugvélstjórar, hafa allt að 43 daga orlof, sem þýddi, ef frv. hefði verið samþykkt óbreytt, að þeir fengju allt að sjö daga orlofslengingu. Meiri hl. félmn. taldi því rétt að binda orlofslenginguna við fyrstu fimm laugardaga í orlofi og gerir brtt. við 1. gr., sem fram kemur á þskj. 177. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál nema tilefni gefist til. Ég harma hve dregist hefur að afgreiða þetta mál úr n., en við það varð ekki ráðið þar sem samkomulag varð ekki um afgreiðslu málsins fyrr en í fyrradag. Ég skal samt ekki verða til að ýfa upp það mál við þessa umr. til að tefja ekki afgreiðslu málsins, en ég ítreka að ég legg mikla áherslu á að þetta frv. verði að lögum fyrir jólaleyfi þm. Meiri hl. félmn. Nd. leggur til, eins og fram kemur í nál., að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem ég hef hér lýst og fluttar eru á þskj. 177. Herra forseti. Ég vil geta þess hér í lokin, að við 1. umr. þessa máls flutti ég ásamt hv. þm. Karvel Pálmasyni og Magnúsi H. Magnússyni brtt. við frv. þess efnis, að bótaþegar almannatrygginga fengju tilsvarandi hækkun og orlofslengingin, þ.e. bætur almannatrygginga mundu hækka um 2% frá 1. des. Við þær umr. upplýsti heilbr.og trmrh. að til stæði að bæta bótaþegum almannatrygginga þessa orlofslengingu. Fékk félmn. Nd. bréf frá heilbr.- og trmrn., dags. 8. nóv., þar sem fram kemur að hækka eigi grunnlífeyri um 7.72%, en það er samsvarandi því og verðbætur voru almennt hækkaðar 1. des. Einnig kemur fram að grunnlífeyrir og tekjutrygging hækki um 7.72% + 2.34%, en eins og segir í bréfi heilbr.- og trmrn. „síðari talan er í samræmi við lengingu orlofs og frídag verslunarmanna, sem nú er gert ráð fyrir að verði lögákveðinn frídagur.“ Þannig kemur fram í bréfi heilbr.- og trmrn. að orlofslengingin og frídagur verslunarmanna eru metin til 2.34%. Í ljósi þess að ákveðið hefur verið að hækka tekjutrygginguna eða hluta bóta almannatrygginga munum við draga þessa till. til baka, sem flutt er á þskj. 68, en í stað þess flytjum við aðra brtt., sem er á þskj. 191. Eins og ég lýsti hér kemur einungis fram í bréfi heilbr.- og trmrn. að grunnlífeyri eigi að hækka um 7.72%. Við teljum því rétt að flytja hér nýja brtt., sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „ Heilbr.- og trmrh. skal með reglugerð hækka grunnlífeyri almannatrygginga um 2.34% frá 1. des. 1982 til viðbótar þeirri hækkun á bótum almannatrygginga sem ákveðin var með heimild í 79. gr. almannatryggingalaga, sbr. nánar reglugerð nr. 639/1982.“



Herra forseti. Á þskj. 201 er nál. minni hl. félmn. Þann minni hl. skipa ásamt mér hv. þm. Eggert Haukdal og Steinþór Gestsson. Eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl. félmn., þá komu fjölmargir aðilar á fund n. og gerðu grein fyrir viðhorfum sínum, bæði menn úr röðum atvinnurekenda og launþega. Jafnframt voru lögð fram fjölmörg gögn. Með nál. minni hl. eru birt nokkur fskj., þ. á m. tvö frá Alþýðusambandi Íslands, tvö frá Vinnuveitendasambandi Íslands og loks frá Flugleiðum. En eins og fram kom í ræðu hv. frsm. meiri hl. snertir þessi lagabreyting það fyrirtæki umfram mörg önnur vegna þess hve rekstur þess byggist mjög á sumarvinnu. Ég vil hér í stuttri ræðu rekja nokkuð sjónarmið okkar í minni hl. félmn. en vísa að mestu leyti til nál., en í því koma fram með skýrum hætti viðhorf okkar til þessa máls. Það eru nokkur atriði sérstaklega sem ég held að nauðsynlegt sé að komi fram í þessari umr. og vil ég nefna nokkur. Í fyrsta lagi er það skoðun okkar sjálfstæðismanna-og ég hélt reyndar miklu fleiri flokka, að stefna ætti sem mest að því að kjarasamningar væru frjálsir á ábyrgð launþega og vinnuveitenda og með sem minnstum afskiptum ríkisvaldsins. Með því frv. sem hér er til 2. umr. er stefnt í þveröfuga átt. Þar tekur ríkisvaldið af skarið. Það eru ekki einungis stjórnmálaflokkar sem hafa lýst því yfir að kjarasamningar skyldu vera frjálsir. Slík sjónarmið hafa oftsinnis komið frá aðilum vinnumarkaðarins, bæði frá vinnuveitendum, t.d. í þessu máli, og jafnframt frá Alþýðusambandi Íslands og öðrum samtökum launafólks. Má t.d. minna á í því sambandi viðhorf þessara samtaka við brbl. sem sett voru í ágústmánuði s.l. Ein helsta röksemd sem notuð hefur verið í þessu máli er sú, að samið hafi verið við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og þess vegna þurfi að flýta þessu máli til þess að launþegar, sem ekki eru í BSRB, fái þennan rétt. Þá er átt við þá launþega, sem ekki fá borgað í sumarleyfum sínum, heldur aðeins eins og nú háttar 8.33% ofan á laun. Það þarf að taka fram í þessu sambandi að samningur hæstv. fjmrh. fyrir hönd ríkisstj. við BSRB var gerður eftir að brbl. tóku gildi og efnt var til efnahagsráðstafana í ágústmánuði. Það eru þess vegna ekki rök í þessu máli að segja að það þurfi að færa orlofslögin til samræmis við samninga BSRB. Þvert á móti hefði verið miklu vænlegra, eðlilegra og æskilegra að samningar við BSRB um þetta atriði hefðu verið látnir bíða og félagar þess hefðu fengið aukinn orlofsrétt samkv. þessum lögum eins og gildir um aðra launþega. Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að ef fram hefðu komið tillögur um frestun á afgreiðslu þessa frv. eða jafnvel, sem hægt væri að hugsa sér, að fella skyldi frv. vegna efnahagsástandsins, þá hefði orðið að taka þennan rétt af BSRB vegna nýgerðra kjarasamninga við hæstv. ríkisstj. Í öðru lagi vil ég benda á að frv. þetta er nokkuð fljótfærnislega unnið hjá hæstv. ríkisstj., enda kom það fljótt á daginn í störfum n. að á frv. voru þeir gallar að ekki var hægt að notast við upprunalegan texta. Hefur meiri hl. n. þess vegna þurft að leggja til brtt. sem hv. frsm. meiri hl. gerði grein fyrir í ræðu sinni hér áðan. Það er ekkert undarlegt hvernig mál þetta er unnið, þegar rifjað er upp hvernig það mál varð til í meðförum hæstv. ríkisstj. Í sumar, þegar efna skyldi til efnahagsráðstafana, var ekkert minnst á þetta mál fyrr en á allra síðustu dögum þegar hæstv. ríkisstj. reyndi að ná samkomulagi um málið. Og það var haft fyrir satt að einstakir stuðningsmenn ríkisstj. hefðu gert það að skilyrði að þetta mál fengi afgreiðslu ef þeir ættu að styðja brbl. á Alþingi. Umræður urðu um þetta við 1. umr. málsins og ætla ég ekki að endurtaka þær hér. Í þriðja lagi hefur því verið haldið fram að einn megintilgangurinn með þessu frv. sé sá að jafna rétt launþega í orlofsmálum. Því miður stenst þessi röksemd ekki nema að mjög takmörkuðu leyti. Má í því sambandi benda á brtt. frá meiri hl. n., sem setja skorður við misréttinu, en eftir sem áður stendur það, að þeir sem hæst hafa launin fá mest orlof. Einkum og sér í lagi gildir þetta um þá sem taka orlof í orlofsgreiðslum, en ekki í launagreiðslu í leyfi. Í fjórða lagi vil ég fyrir hönd minni hl. félmn. rifja það upp að þegar hæstv. ríkisstj. efndi til aðgerða í efnahagsmálum í ágúst s.l., þá lýsti hún því yfir að aðgerðir stjórnarinnar mörkuðust af eftirtöldum fjórum meginatriðum með leyfi hæstv. forseta: „1. Að draga verulega úr viðskiptahalla þannig að á næstu tveimur árum megi í áföngum ná hallalausum viðskiptum við önnur lönd. 2. Að treysta undirstöður atvinnulífsins með aðgerðum til að auka framleiðni og framleiðslugetu þjóðarbúsins og tryggja þannig öllum landsmönnum næga atvinnu. 3. Að verja lægstu laun eins og unnt er fyrir þeim samdrætti sem orðið hefur í þjóðartekjum. 4. Að veita viðnám gegn verðbólgu.“ Lýkur hér tilvitnun í fjögur meginmarkmið, sem ríkisstj. sagði að höfð hefðu verið að leiðarljósi, þegar efnt var til efnahagsaðgerða á s.l. sumri. Það er þess vegna eðlilegt að spurt sé við þessa umr., vegna þess að hér er á ferðinni frv. sem kallað hefur verið fylgifrv. með brbl. og á fulla samleið með þeim, á þessa leið: 1. Er þetta frv., ef að lögum verður, til þess fallið að auka framleiðni og framleiðslugetu þjóðarinnar? 2. Ver þetta frv. lægstu laun? 3. Dregur þetta frv. úr viðskiptahalla? 4. Er með þessu frv., ef að lögum verður, verið að veita viðnám gegn verðbólgu? Því miður verður að svara öllum þessum spurningum neitandi. Með samþykkt þessa frv. er nokkuð ljóst, og styðst ég þar við umsögn Þjóðhagsstofnunar, að dregið verður úr framleiðslu á næsta ári. Í öðru lagi má búast við, af sömu ástæðu, að þjóðartekjur dragist saman. Í þriðja lagi er það staðfest að verðbólga eykst og í fjórða lagi er ljóst að lægstu laun verða ekki varin með þessum hætti, annars vegar vegna þess að þeir sem hærri laun hafa fá lengra orlof og hins vegar vegna þess að lægstu laun verða verr úti í aukinni verðbólgu, sem er óhjákvæmileg afleiðing samþykktar þessa frv. Í fimmta lagi, herra forseti, viljum við í minni hl. félmn. benda á að betra hefði verið að láta launþega sjálfa velja um það, hvort þeir vildu fá kjarabót með því að draga úr kjaraskerðingunni samkv. efnahagsaðgerðunum í sumar, brbl., eða hvort þeir vildu heldur fá í staðinn lengra orlof. Þá hefði verið hægt að fresta um sinn þeim lagabreytingum sem hér er verið að ræða, en draga úr kjaraskerðingunni í staðinn. Þetta hefði að sjálfsögðu verið haft að leiðarljósi ef menn hefðu viljað fylgja stefnunni um frjálsa kjarasamninga. Ég bendi jafnframt á það, að í sumar voru gerðir kjarasamningar við ýmis starfsmannafélög og verkalýðsfélög, þ. á m. við verkakvennafélagið Sókn, og í þeim kjarasamningum gerðist það, að forustumenn Sóknar kusu að fá lengra orlof, en það gerðist auðvitað á kostnað kjarabóta. Þannig má halda því fram með fullum rökum, að með þessum lögum sé verið að gera hlut Sóknarkvenna lakari en annarra launþega. Loks vil ég undir þessum fimmta lið gagnrýni okkar í minni hl. benda á að hafa verður í huga, þegar rætt er um þetta mál og brbl., að á þessu ári hafa laun verið skert um samtals 17%. Þá tel ég saman þær skerðingar sem hafa orðið af völdum Ólafslaga annars vegar og brbl. hins vegar. Þetta er staðreynd sem við verðum að líta á þegar um þetta mál er fjallað. Þá er verið að bæta þessari kjaraskerðingu - eða launaskerðingu öllu fremur - ofan á þá launaskerðingu sem orðið hefur á undanförnum árum á valdatíma núv. hæstv. ríkisstj., sem byggir m.a. á þeim merkilega grunni sem Alþb. var kjörið til, en það var að kjósa gegn kaupránsflokkunum og koma samningum í gildi. Þetta hefur orðið þeirra starf í þau fjögur ár sem Alþb. hefur setið á valdastólum. Í sjötta lagi, herra forseti, hefur verið bent á það, að tafir hafa orðið á afgreiðslu málsins, og þannig hefur orðið misvægi á milli þeirra launþega sem fá orlof greitt með launum og hinna, sem taka út orlof með launuðu fríi. Þetta er að sjálfsögðu ein veigamesta röksemd fyrir því að afgreiða beri málið, ef nægur meiri hl. fæst á Alþingi, sem allra fyrst. En ég vil undirstrika það sérstaklega í þessu máli, að það er rangt sem kom fram hjá hv. frsm. meiri hl. n., að þessar tafir hafi orðið vegna ágreinings í nefndinni um einstök atriði frv. Tafirnar hafa vitaskuld orðið vegna þess að innan hæstv. ríkisstj. hefur verið ágreiningur um brbl. og sérstaklega fylgifrv., þó einkum og sér í lagi það frv. sem kallað hefur verið vísitölufrv. eða viðmiðunarfrv. Það var þess vegna fyrirstaða í nefndinni af eðlilegum ástæðum, að þetta mál fengi afgreiðslu fyrr en ljóst væri að allir aðilar stjórnarsamstarfsins hefðu sætt sig við sameiginlega niðurstöðu í vísitölumálinu. Með því að afgreiða þetta mál nú fyrir jól má gera ráð fyrir að hæstv. ríkisstj. hafi náð niðurstöðu í viðmiðunarmálinu og mér finnst vel við hæfi, ef fresta á Alþingi á morgun, að einhver fulltrúi hæstv. ríkisstj. geri grein fyrir því hér á Alþingi í hverju þessar niðurstöður felast. Í hverju felst það samkomulag sem virðist hafa verið gert í ríkisstj. um vísitölugrundvöllinn og viðmiðunarreglurnar? Þetta er sagt hér vegna þess að það mál snertir launþega ekki síður en það frv. sem hér er til umr. Það væri gott, herra forseti, ef einhver hæstv. ráðh. fengi tækifæri til að hlusta á þessa spurningu, því að hún er verulegt framlag til þessa máls, enda hefur afgreiðsla málsins tafist fyrst og fremst vegna vísitölumálsins. Í sjöunda lagi vil ég nefna mál, sem kannske er minni háttar mál, en snertir einkum sjómenn og hlutaskipti. Þess ber að geta, að með þessu frv. breytast hlutaskiptareglur þannig að vandi útgerðarinnar eykst. Þetta vil ég leggja sérstaka áherslu á nú, þegar sjávarútvegurinn stendur frammi fyrir þeim gífurlegu vandamálum sem lýst hefur verið rækilega að undanförnu, og þegar fyrir dyrum stendur að efna skuli til aðgerða til að rétta rekstrargrundvöll útgerðarinnar í landinu. Einnig má geta þess, að það gerist að sjálfsögðu í sjómannastétt eins og annars staðar, þar sem greitt er út orlof, að þeir sem hæst hafa launin, fleiri hafa hlutina, fá lengra orlof eða hærri orlofsgreiðslu. Þetta tek ég ekki fram hér vegna þess að ég sé á móti því að sjómenn fái lágmarksorlof, 10.17% eins og aðrir launþegar, en lög nr. 87 frá 1971 eru um lágmarksorlof, og það er rétt að fram komi jafnframt að það er ávöxtur af samstarfi vinnuveitenda og launþega sem var sett í lög, þessi orlofslög. Slíkt samstarf eða samráð, sem haft var við þessa aðila á sínum tíma, þegar lögin voru sett, var til fyrirmyndar. En því miður virðist hæstv. ríkisstj. ætla að kasta slíku samstarfi fyrir róða. Loks, herra forseti, vil ég taka undir það sem sagt hefur verið í þessu máli, að það er ekki ástæða til að fresta afgreiðslu málsins lengur, enda hefur mikill meiri hluti launþega þegar fengið þær réttarbætur eða kjarabætur, ef menn vilja nefna það því nafni, sem felast í þessum lögum. Það er þess vegna engin ástæða til að þetta mál sé tafið og - ef meiri hl. er fyrir hendi - þeir sem um er að ræða fái sína kjarabót. En það er athygli vert að þrátt fyrir yfirlýsingar ríkisstj. um að draga úr viðskiptahalla, auka framleiðni og framleiðslugetu, að verja lægstu laun og að veita viðnám gegn verðbólgu, þá er þetta frv. til þess fallið að hafa áhrif í gagnstæðar áttir, og mun það vera einsdæmi að ráðist sé gegn efnahagsvanda þjóðar, sem lýsir sér í of lítilli framleiðstu, með því að lengja frí launþega. Ég tek það jafnframt fram, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn Íslands leitaði ekki samráðs hjá stjórnarandstöðunni við gerð þessa frv. enda þótt mjög skýrlega væri tekið fram af hv. fyrrv. stuðningsmönnum ríkisstj., þeim hv. þm. Albert Guðmundssyni og hv. þm. Eggert Haukdal, að þeir styddu ekki ríkisstj. lengur. Það hlýtur að teljast í meira lagi hæpið, ef þannig stendur á, að hæstv. ríkisstj. reyni ekki að leysa samstarf við stjórnarandstöðuna til þess að fá fram nauðsynleg mál í þinginu. Herra forseti. Við í minni hl. félmn. munum ekki skila nál. í 56. máli þingsins, sem fjallar um frídag verslunarmanna. Það mál er náskylt þessu og hangir við það og er óþarfi að skila sérstöku nál. Ég vil einungis benda á það, að þrátt fyrir þær réttarbætur sem felast í því frv. fyrir hönd launþega verða sjómenn eftir sem áður að sækja þann rétt í samningum við útgerðarmenn, því að það lagafrv. nær væntanlega ekki til sjómanna. Ég vil að lokum lýsa því yfir, herra forseti, að þm. Sjálfstfl. í hv. Nd. munu sitja hjá við afgreiðslu málsins, enda hlýtur ábyrgð á framgangi þessa máls að vera fyrst og fremst hjá hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokkum hennar.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við þetta mál. Það er mjög nauðsynlegt að það nái fram að ganga og engin tilraun verður gerð af minni hálfu til að tefja það á einn eða annan hátt. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hér hljóðs er sú, að ég hef leyft mér ásamt hv. þm. Magnúsi H. Magnússyni að flytja brtt. við umr. - Ég veit ekki hvort á að geta þess hver býsn og ósköp gerðust í gærkvöld eða gær réttara sagt. Hér var komin á borð þm. brtt. með mínu nafni, sem ég hygg að hv. þm. hafi séð strax að var með ólíkindum að kæmi frá mér, enda sýndist það vera hrein firra sem þar var á ferðinni. Þó að ég hefði ekki flutt þá till., en nafnið mitt stóð á henni, dró ég hana að sjálfsögðu til baka og breytti henni eins og ég ætlaði mér að flytja málið. Hér er um að ræða tvær breytingar á þskj. 190, sem varða þetta mál, og er hvor tveggja til frekara samræmis og leiðréttingar launþegum innan Alþýðusambandsins til handa miðað við það sem gerist hjá öðrum stéttum, eins og t.d. opinberum starfsmönnum. Ég vil þó áður en ég vík að því spyrjast fyrir um hvort ég hafi skilið rétt það sem fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 10. þm. Reykv. Mér heyrðist hann vera í vafa um hvort þetta frv. - lög þegar það hefur verið samþykkt, tæki til sjómanna.  Brtt. sem hér er um að ræða varða í fyrsta lagi 1. gr. „Á eftir 1. mgr. komi ný mgr. er orðist svo: Starfsmaður, sem unnið hefur samfleytt í 10 ár hjá sama atvinnurekanda eða náð hefur 40 ára aldri á því orlofsári sem gjaldfallið er, skal auk lágmarksorlofs samkv. 1. mgr. þessarar greinar fá þrjá daga í orlof, og sá, sem unnið hefur hjá sama atvinnurekanda í 18 ár eða náð 50 ára aldri, skal enn fá þrjá daga til viðbótar.“ Hér er um að ræða að verðlauna þá einstaklinga sem hafa verið í starfi og sýnt langa og dygga þjónustu í sömu atvinnugrein og hjá sama atvinnurekanda og bæta þeim upp með auknu orlofi þá löngu þjónustu sem þessi árafjöldi gefur til kynna. Eins og ég sagði áðan er hér um að ræða að samræma kjör fólks á hinum almenna vinnumarkaði, ekki síst hins almenna verkamanns, félaga innan Alþýðusambandsins, sem tilheyra hinum almennu verkalýðsfélögum, kjörum sem tíðkast eftir síðustu kjarasamninga hjá BSRB. Auk þess munu, að því er ég best veit, vera í samningum ýmissa iðnaðarmannafélaga ákvæði sem veita aukið orlof eftir tiltekinn ákveðinn árafjölda í starfi. Það má því segja að þessi brtt., sem hér er um að ræða, sé bæði til samræmis við það sem félagar innan BSRB hafa fengið í samningum við ríkisvaldið og einnig sé gerð tilraun til að leiðrétta kjör fólks sem er í hinum almennu verkalýðsfélögum innan Alþýðusambandsins svo að þau verði sambærileg við ýmis iðnaðarmannafélög, sem eru, að ég hygg, búin að vera með í nokkuð mörg ár aukinn orlofsrétt þeim til handa sem hafa verið lengi í starfi. Síðari brtt. er í raun og veru frekari staðfesting á þessu. Þar er sett inn orlofsprósenta miðað við hver lengd orlofsins er hjá hverjum og einum einstaklingi. Við teljum rétt að nái fram að ganga lagaákvæði um verðlaun til handa því fólki sem lengi hefur þjónað í starfi sé jafnframt því sett inn hin ákveðna prósenta sem það á að njóta til orlofs. Ég þarf ekki, herra forseti, að hafa um þetta öllu fleiri orð. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt. Það er brýn nauðsyn á að þetta mál nái fram að ganga áður en þinghlé verður gert og þó fyrr hefði verið. Ég skal ekkert blanda mér í þær umr. sem hér hafa orðið um hverjum það sé að kenna að málið hefur dregist, en það er brýn nauðsyn að það verði afgreitt áður en þm. fara í jólaleyfi. Ég legg áherslu á það og ítreka það. Ég trúi því vart, ekki fyrr en ég þá tek á því, að hv. alþm. vilji ekki stíga fram á veginn til meira réttlætis í þessu efni en frv., eins og það kemur frá nefnd, gerir ráð fyrir. Ég vona a.m.k. að réttlætis gæti hjá það mörgum hv. þm. að þeir vilji gera þessa réttarbót til handa láglaunafólkinu, sem er verst sett hvað þetta áhrærir, og vona að þessar brtt. fái samþykki hér í deild.



Herra forseti. Í þeirri löngu umfjöllun, sem verið hefur í félmn. um orlof, hefur náðst samkomulag h já meiri hl. n. Brtt. frá fulltrúa Alþfl. komu ekki fram í n. Það getur verið nokkuð gott að stilla einum alþm. upp, sem í þessu tilfelli er ég, og segja svo að hann hafi greitt atkv. gegn því að það fólk sem hann á að vera í forsvari fyrir fái lengra orlof. Ég vil taka það fram, að ég tel mig hafa unnið að framgangi þessa máls. Ég hef gert samkomulag við samþm. mína og mun standa við það og fylgja því eftir. Hitt er annað mál, að ég er efnislega samþykkur þessum till. En ég stend við það samkomulag sem ég geri og með tilvísun til þess segi ég nei.



Herra forseti. Aðeins út af því sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sagði áðan.

Þetta er ekki umr.

Ég vil minna á að þm. Alþfl. hafa nokkur undanfarin þing flutt frv. hér í þinginu um þetta atriði, þannig að það hefur legið fyrir þingheimi nokkur ár hver afstaða Alþfl. hefur verið til þessa. Ég hef ekki gert samkomulag við neinn hér á hv. Alþingi um að stíga styttra í réttindabaráttunni launafólki Alþýðusambandsins til handa en hér er gert ráð fyrir. Ég segi því já.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. heilbr.- og trn. um 112. mál þingsins, frv. til 1 um breytingu á lögum um eftirlaun aldraðra frá 1979, með þeim breytingum sem orðið hafa síðan. Þetta mál er komið til okkar í heilbr.- og trn. frá Ed. Við höfum orðið sammála um að mæla með því eins og það kemur frá Ed., en ég tel rétt að gera aðeins grein fyrir efni þessa máls. Þetta er samkomulagsatriði milli Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambands samvinnufélaganna frá 30. júní 1982. Er þar gert ráð fyrir óbreyttri tilhögun um eftirlaun til aldraðra árin 1983 og 1984. Í Ed. var gerð smávægileg breyting á frv. eins og það var lagt fram. Við 2. mgr. 26. gr. laganna, sem áður hljóðaði svo með leyfi forseta: „Viðbót þessi tekur bæði til grunnlífeyris samkv. 1. kafla laganna og til sérstakrar uppbótar samkv. 21. gr. laganna og skal borin uppi af Atvinnuleysistryggingasjóði“ bættist síðan að till. hv. nefndar Ed.: „uns ríkissjóður hefur yfirtekið að fullu þessa skyldu af Atvinnuleysistryggingasjóði.“ Heilbr.- og trn. Nd. var samþykk þessari breytingu. Hún leggur því til að frv. verði samþykkt eins og það kom frá Ed. Hæstv. landbrh., hv. þm. Guðmundur G. Þórarins'son og hv. þm. Magnús H. Magnússon voru fjarverandi afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Fyrir deildinni hefur legið frv. til l. um breytingu á lögum nr. 74 frá 21. ágúst 1974, um meðferð opinberra mála. Samkv. aths. við lagafrv. þetta er markmið þess ekki að breyta á nokkurn hátt sektarheimildum frá því sem nú er á annan veg en þann að aðlaga þær verðlagshækkunum sem orðið hafa. Ég leyfi mér til áréttingar máli mínu að lesa þá aths. sem fylgir frv. og er mjög stutt, svo að ekki fari á milli mála að þessi tilgangur einn hefur vakað fyrir þeim sem fluttu málið hingað inn á Alþingi. Þar segir svo með leyfi forseta: „Samkvæmt gildandi lögum er sektaheimild lögreglustjóra bundin við 3000 kr. og sektaheimild lögreglumanna bundin við 300 kr. Með sama hætti er heimild lögreglustjóra til að ákveða eignaupptöku vegna brota, sem sektaheimild lögreglustjóra nær til, bundin við 1000 kr. og heimild dómara til að ákveða eignaupptöku, ef brot er skýlaust sannað en sökunautur finnst ekki eða er ókunnugur, takmörkuð við 5000 kr.“ Þarna er reyndar búið að breyta gömlu krónunum í nýkrónur í þessum lagatexta. „Fjárhæðir þessar hafa staðið óbreyttar frá árinu 1980. Er lagt til að fjárhæðir þessar verði hækkaðar vegna verðlagsbreytinga. Sektaheimildir þessar hafa gefið góða raun og létt verulega álagi af dómstólum. Er því nauðsynlegt að heimildirnar fylgi verðlagsþróun.“ Ég óskaði eftir því, þegar þetta mál var til meðferðar hjá allshn., að tími gæfist til að athuga hvort þær tölur sem eru í frv. væru í samræmi við þá verðlagsþróun sem orðið hefur. Einnig óskaði ég eftir að fá upplýsingar um skiptingu á þessum sektum þegar þær hafa verið innheimtar. Ekki fékkst ráðrúm til þeirra athugana. Ég hef þess vegna eftir þann nefndarfund aflað mér þeirra gagna sem hér um ræðir að nokkru. M.a. hafði ég samband við Hagstofu Íslands til að fá hennar mat á því hvaða breytingar hefðu orðið til hækkunar frá því í maí 1980. Ef miðað er við breytingar á vísitölu vöru og þjónustu má segja að raunhæft sé að margfalda með 2.92 til að fá út þá verðlagsbreytingu sem orðið hefur. Ég vil taka það fram að það eina sem ég hef lagt til er að leiðrétta upphæðirnar í lagafrv., eins og það hefur verið lagt fyrir þingið, til samræmis við þær upplýsingar sem komið hafa frá Hagstofunni um þetta mál. Tel ég mig með því móti hafa gert þær breytingar sem geri aths. við lagafrv. rökréttar miðað við eðli málsins. Rétt er að það komi fram, að árið 1980 voru framkvæmdar mjög ríflegar breytingar á þessum sektaheimildum, miðað við það sem áður hafði verið, þannig að óhætt er að fullyrða að þær hafa fylgt verðlagsþróun og vel það.



Herra forseti. Það verður að viðurkennast að á meðferð þessa máls hefur verið nokkur fljótaskrift. Menn hafa ekki kafað mjög mikið ofan í það. En við höfum þá afsökun að málið er ekki flókið. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson virðist miða hækkanir við það að nú á þessari stundu þegar upphæðunum er breytt verði greiddar sektir sem samsvara þyngd þeirra fyrir 21/2 ári. Hafi menn verið sektaðir nýlega vegna þessara brota greiða þeir einungis þriðjunginn samkv. upplýsingum hv. þm. Ólafs Þórðarsonar af því sem gert var í maí 1980. Ef við setjum það á núll, sem sekt er núna, að nú sé greidd jafnþung sekt eins og fyrir 21/2 ári, þá sjáum við að ef verðbólgan stöðvast ekki skyndilega núna á þessum vikum þá rýrna þessar sektir stöðugt með hverjum mánuði sem líður, því að ekki hefur dregið verulega úr verðbólgu þrátt fyrir góðan ásetning. Ég á ekki von á því að verðbólga gangi niður, a.m.k. falli ekki mjög hratt, og má hver lá mér sem vill. En ef við hugsum okkur að á síðustu 21/2 ári hafi krónutala átt að hækka þrefalt og við gerum ekki svartsýnni spár en svo, að svipuð þróun haldi áfram næstu 21/2 ár að meðaltali, þá ættu sektirnar að nífaldast ef við miðum við lok hvers tímabils, ef það tekur 21/2 ár að leiðrétta þetta á nýjan leik. Ég sé svo sem engum ofsjónum yfir því, þó að sektir fyrir brot í umferðarlagamálum þyngist nokkuð, því að það er hreint ófremdarástand í umferðarmálum á Íslandi. Við horfumst í augu við það að tugir manna láta lífið í umferðinni árlega og hundruð manna slasast alvarlega. Það er ákaflega þungur baggi fyrir þjóðfélagið. Herra forseti. Ég fer nú senn að ljúka máli mínu. Ég sé ekkert athugavert við það þó að Bandalag jafnaðarmanna láti skoðanir sínar í ljós á sama tíma og ég. Það er ekki svo breitt bil þar á milli. Þrátt fyrir það að þessar upphæðir séu nokkru hærri en reikna má eftir formúlu hv. þm. Ólafs Þórðarsonar mun ég standa við það sem ég hef skrifað undir.



Herra forseti. Ég efa ekki að hv. 4. þm. Suðurl. hefði gjarnan viljað kynna sér þetta mál ögn betur áður en hann sté í ræðupontu. Það liggur ljóst fyrir að ríkissaksóknari hefur árlega gefið út leiðbeiningar um upphæðir þeirra sekta sem hér er um að ræða. Þær voru í upphafi það rúmar, að það er mikill misskilningur að miðað hafi verið við upphæðina fulla, heldur hefur innan hennar á hverjum tíma verið hægt að hækka sig. Og ég sé ekki að það sé enn komið að efstu mörkum þeirrar upphæðar. Ég er með hér í höndunum ljósrit af leiðbeiningum ríkissaksóknara til lögreglumanna og einnig til lögreglustjóra, þar sem farið er yfir brot á hinum ýmsu greinum umferðarlaga. Ég ætta ekki að dvelja lengi við þann lestur. En ef menn ætla í þessu sambandi að fara að skýla sér á bak við stórslys á vegum úti, þá er rétt að geta þess, að samkv. þessum heimildum, hefur fyrir árið 1981, frá 1. jan. verið gert ráð fyrir því að sé búnaði reiðhjóls áfátt sé sektin 70 kr. Það er hægt að fara yfir þessi atriði og lesa þennan lista allan upp, en mér sýnist að það hafi verið af þeirri hógværð tekið til upphæðanna að það sé langt í land til að nálgast það tak sem var í lögum. Það má vel vera að menn vilji hafa fyrningar á verðbólgunni og hafa þetta allt mjög rýmilegt næstu árin fram í tímann. En þá hefði kannske verið öllu skynsamlegra hjá rn. að setja reglur, sem væru á þann veg, að sektarheimildirnar fylgdu verðbólgunni frá ári til árs, en ekki að rokið væri til að demba þessu inn í þingið undir fölskum forsendum, þ.e. mun meiri hækkanir en talað er um að eigi að gera. Ég tel það allvítavert athæfi, svo að ekki sé meira sagt, ef ekki má treysta grg. til að fara rétt með útreikninga á tölum sem notaðar eru í frv. Ég kann ekki við slík vinnubrögð. Af þeirri ástæðu taldi ég rétt að leiðrétta tölurnar, til þess að það kæmi alveg skýrt fram hvort tilgangurinn hefði verið að blekkja þm. eða hvort tilgangurinn hefði verið sá að hækka þetta samkv. verðlagsþróun.