Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá 10. þm. Reykv. n., Álfheiði Ingadóttur, um að hún óski eftir að taka inn varamann. Í dag tekur sæti á Alþingi varamaður hennar, Davíð Stefánsson rithöfundur. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Virðulegi forseti. Nú í upphafi þessa mánaðar gumaði ríkisstjórnin sig af því að hafa setið við völd í þrjú ár, ein verklausasta ríkisstjórn sem við Íslendingar höfum fengið yfir okkur. Á sama tíma berst okkur þingmönnum skýrsla frá 17 aðildarfélögum ASÍ. Skýrslan ber heitið Pacta Sunt Servanda eða samningar skulu standa. Hér er um mikinn áfellisdóm yfir ríkisstjórninni að ræða því að innihald þessarar skýrslu frá 17 aðildarsamtökum ASÍ sem hafa ályktað um störf ríkisstjórnarinnar, er allt á eina leið: Svikin loforð, skattlagning lífeyrissjóðanna, brostnar forsendur kjarasamninga. Þann 5. maí 2011 gerði ríkisstjórnin samkomulag við Samtök atvinnulífsins og ASÍ um ákveðnar breytingar og framþróun á vinnumarkaði sem að sjálfsögðu hefur ekki gengið eftir því hver ætti svo sem að treysta þessari ríkisstjórn. Ég ætla að grípa niður í skýrsluna, með leyfi forseta. Hér stendur: „Það er ekki ofsögum sagt að samskipti verkalýðshreyfingarinnar við ríkisstjórnina vegna vanefnda hennar á mikilvægum liðum yfirlýsingarinnar“ - frá 5. maí 2011 - „hafa verið með slíkum ólíkindum að hrikt hefur í stoðum. Í þeim erfiðleikum sem þjóðin er, hafa aðildarfélög Alþýðusambands Íslands lagt mikla áherslu á að skapa forsendur fyrir breiðri sátt á vinnumarkaði og við stjórnvöld. […] Með gerð kjarasamninganna á síðasta ári tókst þetta verkefni. Það er því makalaust að það skuli vera ríkisstjórn Íslands sem er sá aðili sem ógnar þeirri sátt sem náðst hefur á vinnumarkaði.“ Virðulegi forseti. Er hægt að hafa fleiri orð um þetta? ASÍ og aðildarfélög ASÍ hafa fengið sig fullsödd. Þetta er áfellisdómur yfir ríkisstjórninni og henni ber að fara frá.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð síðasta ræðumanns hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um ríkisstjórnina. Fyrr í vikunni efndu þingmenn Samfylkingarinnar til mikillar sjálfshjálparveislu vegna afmælis ríkisstjórnarinnar og reyndu að sannfæra hver annan um að þetta væri nú allt saman ágætt. Ég tek ekki undir það en bendi þó á að eitt jákvætt hefur gerst og það er að það styttist í lífdögum ríkisstjórnarinnar. Ég held að það séu 448 dagar í mesta lagi í dag og hugsanlega verður það styttra. 
             En það var annað mál, hæstv. forseti, sem ég ætlaði að ræða um. Við Íslendingar erum nú samkvæmt ályktun Alþingis í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Aðstæður hafa sem kunnugt er breyst gríðarlega mikið á þeim tíma sem liðinn er frá því sótt var um aðild sumarið 2009. Ég vildi nýta þetta tækifæri, hæstv. forseti, ekki til að fara efnislega í þessa umræðu vegna þess að ekki gefst kostur á því á tveimur mínútum, heldur til að beina því til hæstv. forseta og þá jafnframt hæstv. utanríkisráðherra hvort ekki sé hægt að efna til viðameiri, efnismeiri og ítarlegri umræðu um stöðuna í aðildarviðræðum okkar við Evrópusambandið einhvern tíma á næstunni í ljósi allra þeirra breytinga sem átt hafa sér stað bæði innan lands en þó ekki síður í Evrópu frá því farið var af stað. Þá væri hægt að taka almennilega, ítarlega umræðu, ekki í tveggja mínútna fyrirspurnum eða störfum þingsins, um stöðuna í þessum málum 

Virðulegi forseti. Í netmiðlum má sjá að Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt fram hugmyndir um að lækka beri virðisaukaskatt á barnaföt. Ég vil koma hingað upp, nýta tækifærið og lýsa því yfir að ég tek jákvætt í þær hugmyndir. Ég tel að það gæti verið ákjósanleg leið til að koma til móts við barnmargar fjölskyldur í landinu. Mikill hluti viðskipta á þessu sviði fer fram erlendis og takist okkur að færa hann hingað til lands kemur það öllum til góða, verslunum, neytendum og ekki síður ríkisvaldinu enda mega það teljast forréttindi ákveðinna hópa að geta keypt barnaföt með ódýrari hætti erlendis. Í raun og veru er um að ræða sömu nálgun og við ræddum í þessum þingsal hvað snertir vörugjöld og tolla. Með því að lækka vörugjöld og gera skattkerfið að því leytinu til einfaldara í framkvæmd, munum við, þrátt fyrir að sjá kannski fram á að tekjur muni minnka til skemmri tíma, til lengri tíma sjá mikinn ávinning í því að einfalda skattkerfið og koma til móts við til dæmis barnafjölskyldur og verslun, neytendur í heild og ríkissjóð. Gætum að því, virðulegi þingheimur, að grundvöllur alls þess og allra þessara umræðna er að hér hefur náðst undraverður árangur í ríkisfjármálum. Hér hefur setið ríkisstjórn sem hefur tekið af mikilli festu á ríkisfjármálunum og staðið í baráttunni fyrir því að breyta skattkerfinu svo að við gætum haldið í þær tekjur sem við höfðum á sínum tíma og hefur þurft að ganga hart fram í niðurskurði. Þessi ríkisstjórn og þessi ábyrga fjármálastjórn hefur í raun og veru skapað grundvöll fyrir því að við getum farið að opna á þann möguleika að lækka skatta eða einfalda skattkerfið á næstu árum. Með árangri sínum hefur ríkisstjórnin í raun og veru skapað grundvöll fyrir lífskjarasókn heimila og neytenda í landinu. 
            

Frú forseti. Ég ætla að koma hingað upp til að ræða annað mál og bið hæstv. forseta um að setja mig strax á mælendaskrána eftir að ég hef lokið máli mínu innan þessara tveggja mínútna sem ég hef, því að hv. þm. Magnús Orri Schram hefur fengið mig til að beina sjónum mínum aftur að því málefni sem meðal annars við sjálfstæðismenn höfum lagt fram og það er tillaga til þingsályktunar til endurskoðunar á tollum og vörugjöldum til hagsbóta fyrir heimilin í landinu. Það olli mér hins vegar miklum vonbrigðum fyrr í vikunni að þó að svör hv. þingmanns um að fara í þessar breytingar væru jákvæð og viðhorf hans jákvætt heyrðist líka þessi setning, „en það er svo flókið“. Það vafðist hins vegar ekki fyrir ríkisstjórninni að fara í 170 skattkerfisbreytingar eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir kallaði fram í áðan, fara í skattkerfisbreytingar sem hafa fyrst og fremst íþyngt fjölskyldum og fyrirtækjum í landinu. Ég tel að hægt sé að fara í þá vinnu og ég tel líka að það sé hægt að fara hratt í hana. Það er hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Magnúsi Orra Schram. Verslunin hefur flust allt of mikið út úr landi, ekki bara vegna hárra skatta heldur líka út af flóknu vörugjaldakerfi sem leiðir til þess að eðlilegar nauðsynjar bera miklu hærri gjöld en ella. Hvað þýðir það líka? Það þýðir færri störf. Við erum í baráttu við að reyna að fjölga störfum og ekki hefur ríkisstjórnin staðið sig með sóma í þeim efnum, miklu frekar ýtt undir fólksflutninga eins og til dæmis til Noregs eins og frægt er orðið. Ég vil hvetja hv. þingmenn og stjórnarþingmenn til dáða í þessu máli því nú er lag, sérstaklega fyrir Samfylkinguna sem í fyrsta sinn hefur fjármálaráðherrastólinn, til að breyta einmitt tollum og vörugjöldum og gera innflutning nútímalegri og í samræmi við neyslu og venjur venjulegra Íslendinga dagsins í dag í stað þess að neysluhættir séu miðaðir við árið 1986 eða 1988.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna þeirri umræðu sem hér hefur orðið um lækkun á virðisaukaskatti á barnaföt. Ég vil benda á að fyrir nokkrum árum, á 128. löggjafarþingi, lagði Páll Magnússon, þingmaður Framsóknarflokksins, fram þingsályktunartillögu um sams konar mál. Ég vil hins vegar benda á að núverandi stjórnvöld hafa hækkað skatta á á barnaföt um að minnsta kosti 1%, úr 24,5 í 25,5% ef ég man rétt. Það er því mjög gott ef stjórnvöld horfa nú til baka og ætli að reyna að færa þetta í skárra horf. Ég fagna því að sjálfstæðismenn ætli sér að leggja fram slíkt mál, ef ég hef skilið þetta rétt. Mig langar hins vegar að koma að öðru máli. Þegar þingstörfum var að ljúka í september var samið um að settar yrðu á fót tvær nefndir, önnur nefndin um gjaldeyrishöft og hin nefndin átti að taka á peningastefnu- og gjaldmiðlamálum. Hvorug þessara nefnda hefur hafið störf. Það dróst reyndar að skipa í þær, það er rétt, fram í október, nóvember eða eitthvað slíkt en nú er löngu búið að skipa fulltrúa í þær. Mig langar að biðja hæstv. forseta að beita sér af miklu afli gagnvart efnahags- og viðskiptaráðherra um að þessar nefndir verði kallaðar saman nú þegar. Ekki hefur verið gefið út skipunarbréf til þess fólks sem gaf kost á sér í þessar nefndir. Þar af leiðandi er ekki búið að kalla saman einn einasta fund og þetta er algerlega óásættanlegt, frú forseti. Þingið verður núna að setja ofan í við framkvæmdarvaldið í fyrsta lagi vegna þess að þetta var hluti af samningum og í öðru lagi vegna þess að sagt hefur verið í ræðustól að þessu verði hrint í framkvæmd og engin skýring hefur verið gefin á því hvers vegna þessi vinna er ekki byrjuð, ekki ein einasta. Virðulegi forseti. Ég óska eftir því að forseti hafi samband við efnahags- og viðskiptaráðherra og ráðuneyti hans og beiti sér fyrir því að staðið verði við það samkomulag sem hér var gert.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir það sem hv. þm. Magnús Orri Schram, Þorgerður K. Gunnarsdóttir og Gunnar Bragi Sveinsson hafa reifað undir þessum lið í dagskránni í dag sem er mikilvægi þess að endurskoða vörugjaldakerfið og sömuleiðis virðisaukaskattskerfið. Ég vil þó leggja það inn að ég tel að endurskoðun á virðisaukaskatti á barnaföt eigi að hanga saman með heildarendurskoðun á virðisaukaskattskerfinu hjá okkur og það sé fullt tilefni til að fara í gegnum það því við á Íslandi búum við mjög háan virðisaukaskatt í alþjóðlegum samanburði. Það er eðlilegt að skoða hvaða breytingar eru réttar í þeim efnum. Ég vil þó nefna, af því að hér heyrast brýningar til Samfylkingarinnar sérstaklega sem hefur haft stjórnartaumana í fjármálaráðuneytinu í eina 30 daga, að Sjálfstæðisflokkurinn var í þessu sama ráðuneyti í 17 ár og gerði engar breytingar sem skiptu máli á vörugjaldakerfinu á þeim tíma. 
             Ég vildi koma upp og ræða um rannsóknir á þjóðþrifamálum. Við 18 þingmenn þriggja þingflokka auk óháðs þingmanns höfum lagt fram tillögu um rannsóknarnefnd um einkavæðingu bankanna. Síðan hefur það verið kynnt í þessum þingsal í vikunni að von er á tveimur öðrum tillögum um rannsókn á atburðum sem tengdust endurreisn bankanna og sömuleiðis Icesave-málinu. Ég vil brýna þingheim til að taka öllum þessum tillögum með opnum huga og reyna að finna leið í hinni merku stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að koma þeim öllum í jákvæðan farveg þannig að við fáum í eitt skipti fyrir öll almennilega athugun á því sem gerðist við einkavæðingu bankanna þriggja í kringum aldamótin og ekki er síður mikilvægt að varpa ljósi á þá atburði sem leiddu til endurreisnar bankanna þriggja eftir hrun og sömuleiðis Icesave-málsins. Ég mundi telja að farsælast væri fyrir þingheim 

Frú forseti. Ég tek undir áskorun síðasta ræðumanns um rannsóknir á Icesave og einkavæðingu bankanna, bæði þá fyrri og hina síðari. En ég ætlaði að tala um allt annað, ég ætlaði að tala um sparnað. Skattlagningarstefna ríkisstjórnarinnar hefur leitt til kyrrstöðu og stöðnunar. Þetta eru mistök sem voru gerð og eru enn í gangi. Nú er það þannig að fjármagn - en ríkisstjórnin að minnsta kosti hefur horn í síðu þess - er ekkert annað en sparnaður, er upphaflega innstæður almennings og byggir á sparnaði og ráðdeild. Hluti af því er reyndar skyldusparnaður í gegnum lífeyrissjóðina en sá skyldusparnaður mun fara minnkandi vegna þess að útgjöld lífeyrissjóðanna vaxa hröðum skrefum, eru um 70 milljarðar og munu eftir fimm eða tíu ár hætta að vera uppspretta fjár. Þá er spurningin hvað tekur við. Nú eru neikvæðir vextir á öllum óverðtryggðum innstæðum og þeir vextir eru meira að segja skattaðir í síauknum mæli. Það er orðið mjög vitlaust að spara á Íslandi, og mjög vitlaust að sýna ráðdeild og sparnað. Ef þetta verður þannig í nokkurn tíma í viðbót hættir Íslendingurinn að spara og þá er spurningin: Hver verður uppspretta fjár? Nú er ofgnótt af fé í bankakerfinu. Það stafar af því að fjárfesting er í lágmarki út af þeirri stöðnun og kyrrstöðu sem ríkir og vegna þess að útlendingar eiga hér stórar fúlgur fjár sem þeir munu væntanlega taka til sín til útlanda. Spurningin er: Hvar munu börnin okkar fá lán ef við ætlum að ráðast að sparnaði með þeim hætti sem nú er gert og hefur verið gert í auknum mæli, bæði með skattlagningu á hagnað fyrirtækja, skattlagningu á arð, skattlagningu á vexti í neikvæðu umhverfi? Hvar ætlum við að fá fjármagn og getur verið að börnin okkar fái ekki lán?

Frú forseti. Undanfarna daga hafa borist fréttir af því að veruleg hækkun verði á fasteignagjöldum á hesthúsum á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er gríðarleg hækkun því að gert er ráð fyrir að fasteignagjöld á meðalstóru hesthúsi hækki úr 16 þús. kr. að jafnaði í 134 þús. kr. Töluvert hefur verið fjallað um þetta í fjölmiðlum og nú hefur Reykjavíkurborg sent Alþingi bréf þar sem óskað er eftir því að þessi mál verði tekin til endurskoðunar og Alþingi breyti lögum þannig að hesthús þar sem ekki er rekin atvinnustarfsemi muni færast að nýju í a-lið en undir hann heyrir meðal annars íbúðarhúsnæði og sumarbústaðir. Forsaga þessa máls er að árið 2010 úrskurðaði yfirfasteignamatsnefnd í máli hesthússeiganda á Selfossi gegn sveitarfélaginu að hesthús og fasteignir sem væru á deiliskipulagi hesthúsasvæðis innan þéttbýlis skyldu skattlögð sem atvinnuhúsnæði. Á þeirri forsendu er verið að hækka gjöldin. Nú hefur verið kallað eftir því að þetta verði endurskoðað og að samræmdar reglur gildi um allt land um fasteignagjöld á hesthús. Ég get sagt að þingflokkur Framsóknarflokksins hefur verið að skoða þetta mál undanfarið og er með þingmál í vinnslu sem stefnt er að að dreifa á næstunni sem tekur á þessu og svarar því kalli sem kemur núna frá Reykjavíkurborg. Við skulum átta okkur á að hestamennskan er mjög mikilvæg, ekki eingöngu sem afþreying heldur líka sem atvinnugrein. Hestamennskan hefur mátt glíma við mikla erfiðleika í kjölfarið á hestapestinni sem barst hingað frá Þýskalandi fyrir tveimur árum. Það er mjög mikilvægt að taka á þessu máli. Ég á ekki von á öðru en að um það geti ríkt breið sátt á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða áfram um þann áfellisdóm sem verkalýðshreyfingin hefur fellt yfir ríkisstjórninni og kemur fram í ályktunum aðildarsamtaka ASÍ. Ég gríp hér niður í ályktun Verkalýðsfélags Akraness, með leyfi forseta: „Það er þyngra en tárum taki að nú virðist núverandi ríkisstjórn ætla að svíkja íslenskt launafólk illilega þriðja skiptið í röð. Fyrsta skiptið sem ríkisstjórn Íslands sveik verkalýðshreyfinguna var samkomulag sem gert var […] 17. febrúar 2008 um verðtryggingu og krónutöluhækkanir persónuafsláttar … Önnur svik núverandi ríkisstjórnar voru vegna stöðugleikasáttmálans sem gerður var í júní 2009, enda sá verkalýðshreyfingin sig knúna til að segja þeim sig frá þeim sáttmála … Og nú síðast, í þriðja sinn, ætlar ríkisstjórnin að svíkja stóran hluta þess samkomulags sem gert var samhliða kjarasamningum 5. maí 2011, en í þeim svikum ræðst hún illilega á þá sem hvað lakast standa í íslensku samfélagi um þessar mundir, en það eru atvinnulausir, elli- og örorkulífeyrisþegar.“ Svo segir hér áfram í ályktuninni: 
             „Hver hefði trúað því að ríkisstjórn sem kennir sig við norræna velferð, félagshyggju, jöfnuð og réttlæti skyldi ráðast jafnillilega á kjör íslensks launafólks eins og núverandi stjórn hefur ítrekað gert frá því að hún komst til valda? Það er ekki aðeins að þessi samkomulög hafi verið svikin, heldur hefur skjaldborgin gagnvart heimilunum einnig brugðist og í staðinn fyrir skjaldborg í kringum skuldsett heimili hefur verið slegin skjaldborg í kringum fjármálastofnanir og erlenda vogunarsjóði.“ Síðan segir í lokaorðum frá Alþýðusambandi Íslands að það telji að mikil gremja ríki í garð stjórnvalda vegna þessa: „Það er ólíðandi að íslenskt launafólk skuli ekki geta treyst orðum oddvita ríkisstjórnarinnar.“ Að lokum vísa ég í ályktun aðalfundar stéttarfélags Bárunnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Fundurinn minnir á að aftur og aftur hefur þessi ríkisstjórn, sem sótti umboð sitt til almennings,  
             Ég tek undir þessi orð 17 aðildarfélaga ASÍ, 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að þeir virði þann ræðutíma sem þeim er úthlutaður.

Forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni, að það gæti verið heppilegt að efna til dýpri umræðu um aðildarviðræðurnar við Evrópusambandið. Ég átta mig ekki alveg á því undir hvaða lið það ætti að vera, þingsköpin hérna eru svo skrýtin, það er alltaf gert ráð fyrir tveggja mínútna ræðum, en ég held að það væri mjög heppilegt. Kannski gæti það orðið til þess að þeir sem eru andstæðir þessu ferli öllu þyrftu að hugsa betur um þetta og vanda mál sitt betur vegna þess að yfirleitt er allt sem frá þeim kemur í upphrópunum og helst einsatkvæðisorðum. Ég held að mjög heppilegt væri að reyna að eiga hér vitræna umræðu um það merka ferli sem er í gangi. Ég tek einnig undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað um að heppilegt væri að endurskoða vörugjöld og virðisaukaskatta sem hafa verið við lýði í mörg ár. Varla verður blessaðri ríkisstjórninni, þeirri sem nú situr, kennt um það allt saman þó að margt sé á hana lagt. Í framhaldi af því sem fólk segir um þetta vil ég segja að nú erum við nýkomin úr þessari miklu rústabjörgun og mitt mat er að við verðum að passa okkur á að týna okkur ekki í því að fara að eyða og spenna og taka upp gömlu vinnubrögðin sem hér hafa tíðkast, að hugsa hlutina ekki til enda. Það skiptir meira máli að halda mittisólinni svolítið þröngri í nokkra mánuði í viðbót en að eyðileggja öll þau góðu verk sem hér hafa verið unnin síðan hrunið mikla varð haustið 2008.

Virðulegur forseti. Það er full ástæða fyrir stjórnarmeirihlutann að þakka fyrir þær ágætu kveðjur sem voru settar fram í upphafi umræðunnar vegna afmælis ríkisstjórnarinnar á miðvikudaginn var. Mér hefur þótt synd að þar var ekki minnst á annað og raunar jafnvel merkilegra afmæli sem er afmæli heimastjórnarinnar. Þannig er að afmæli ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur ber einmitt upp á sama dag og afmæli heimastjórnarinnar og gefur þannig heimastjórnarmönnum kost á að fagna í senn tveimur merkisdögum. Það fer líka vel á því að afmæli ríkisstjórnarinnar beri upp á þann dag því að í raun hefur allt hennar starf verið starf í þágu heimastjórnar til að reyna að tryggja að við höldum efnahagslegu sjálfstæði okkar og sjálfsforræði sem þjóð. Við óttuðumst auðvitað mörg að þar værum við í mikilli tvísýnu þegar lagt var af stað í þennan leiðangur. Ég held að við getum nokkuð örugglega sagt að þessum þremur árum liðnum að við höfum lagt grunn að nýrri sókn, forðað þeim mestu hættum sem uppi voru og getum horft af vongleði til framtíðar, ekki bara ríkisstjórnarinnar vegna heldur auðvitað fyrst og fremst vegna dugnaðar fólksins í landinu og hinna traustu atvinnuvega. Það var fagnaðarefni í morgun að heyra til að mynda fréttirnar af vöruskiptajöfnuðinum í janúar þar sem fram kemur að við flytjum sem fyrr út umtalsvert meiri verðmæti en við flytjum inn. Það leggur auðvitað grunn að lífsgæðum í landinu til frambúðar. Það er samt full ástæða til að vara við og minna á að þó að við getum verið vonglöð er ekki kominn tími til að ausa úr ríkissjóði Íslands. Ríkissjóður Íslands er enn rekinn með halla. Menn verða enn að ganga hægt um gleðinnar dyr og fara varlega í að stofna til nýrra ríkisábyrgða eða auka á hallareksturinn 

Frú forseti. Aðeins um vörugjöldin, það er rétt sem kom fram áðan, fyrri ríkisstjórnir breyttu vörugjöldunum margoft og iðulega til lækkunar. Eitt af því fyrsta sem þessi ríkisstjórn gerði, og meðal annars nefnd sem hv. þm. Magnús Orri Schram sat í, að vori 2009, var að ákveða að draga allar þær lækkanir til baka, þ.e. hækka vörugjöldin að nýju. Það sem ég bið um er að menn skoði kerfið og einfaldi kerfið. Er til dæmis eðlilegt að innflutningskvótar á landbúnaðarvörum, byggðir á GATT-samningnum, miðist við neyslu Íslendinga á árunum 1986–1988? Er til of mikils mælst að biðja um endurskoðun á kerfinu til hagsbóta fyrir neytendur? Ég segi nei. Það verður að fara í þessa endurskoðun og taka tillit til þess sem neytendur hafa fram að færa í dag og einfalda kerfið, gera það skýrara og skiljanlegra. Hitt sem ég vildi koma inn á áðan og tek heils hugar undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni, er að það er brýnt að menn komi á dagskrá umræðu um aðildarviðræður að Evrópusambandinu. Áðan var talað um að andstæðingar meðal annars Evrópusambandsaðildar yrðu að vanda betur mál sitt. Ég veit ekki lengur hvort hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir er talsmaður þess að ganga í ESB eða andstæðingur því að hún skrifaði grein með hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra í Fréttablaðið fyrr í vikunni þar sem hún sagði að nú væri ferli í gangi sem fælist í að kanna kosti og galla aðildar. Það eru ekki aðildarviðræður. Ég tel mjög brýnt að við fáum það skýrt fram, meðal annars af hálfu hæstv. utanríkisráðherra sem virðist vera um það bil eini maðurinn innan ríkisstjórnarinnar sem reynir að fylgja eftir ákvörðun Alþingis, og fáum á hreint hvort við séum ekki örugglega í aðildarviðræðum sem muni síðan ljúka með því að þjóðin fái aðkomu að málinu og fái að segja skoðun sína.

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að engan bilbug er að finna á þessum ráðherra um að koma í framkvæmd ályktunum Alþingis. Hins vegar verð ég að segja að ég er hissa á því hversu lítill vindur er í stjórnarandstöðunni og hvað hún flýgur lágt. Það er langt síðan ég hef séð hana draga jafnlítinn arnsúg í flugnum og í þessari umræðu. Hún er gjörsamlega úr tengslum við veruleikann. Í fyrsta lagi koma menn upp og tala um hina gríðarlegu skattáþján ríkisstjórnarinnar. Lesa menn ekki alþjóðlegan samanburð? Hefur enginn í þessum sal úr liði stjórnarandstöðunnar komist að því að OECD hefur lagt mat á þetta? Þar erum við um miðja töflu varðandi skattlagningu á Íslandi. Við erum sem sagt með hóflega sköttun á Íslandi. Síðan tala hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar um kyrrstöðu og stöðnun. Herra trúr, sjá menn ekki hvað er að gerast í íslensku samfélagi? Veit stjórnarandstaðan ekki af því að á síðasta ári var vöxtur 3,7% fyrstu níu mánuðina? Þriðja ársfjórðung var vöxtur 4,7%, þ.e. 15 sinnum meira en meðaltalið í Evrópusambandslöndunum. Vita menn ekki að síðasta árið slotaði í kringum 4% hagvöxt? Hafa menn ekki lesið til dæmis spár þeirra verkalýðshreyfinga sem hér voru rifjaðar upp áðan, og Seðlabankans, sem benda til þess að vöxtur á næstu tveimur árum verði 2,5–3%? Það er án þess að ráðist verði í nokkrar af þeim framkvæmdum sem líklegt er að detti inn á þessu ári. Það sem ríkisstjórninni hefur tekist er að koma af stað einkaneyslu. Það hefur gerst á sama tíma og skuldir landsmanna innan lands hafa minnkað og skuldir þeirra erlendis hafa minnkað. Þetta er hin heppilega blanda. Ég lít því vonbjörtum augum á framtíðina og ég segi algjörlega skýrt að að mínu viti er efnahagssamdrættinum lokið, kreppan er frá. Á þriggja ára afmæli ríkisstjórnar blasir við að búið er að moka út úr Ágíasar-fjósi Framsóknar- 

Hæstv. forseti. Hæstv. utanríkisráðherra er lítillátur maður og kýs þess vegna í upptalningum síðustu 18 ára að gleyma um það bil sex árum sem hann sat í ríkisstjórn, þar á meðal þeim tveimur síðustu fyrir hrun. Ég ætla ekki að erfa það við hann enda held ég að punkturinn sem hann kom með sé í sjálfu sér út í bláinn. Hér varð hrun eins og við þekkjum haustið 2008.

Svokallað.

Það varð hrun, ég hef aldrei kallað það annað en hrun, efnahagshrun, bankahrun, haustið 2008.

Þið voruð líka fjölskipað …

Ef hæstv. utanríkisráðherra vill gefa mér tækifæri til að halda áfram get ég bent á að megnið af þeim 18 árum sem hann vísar til var mikið framfaraskeið í íslensku þjóðlífi. Ég hygg að hvorki ég né hæstv. utanríkisráðherra mundum vilja fara til baka til þess samfélags sem var hér fyrir 1990–1991. Ég hygg ekki. Ég vona að stefna hæstv. ríkisstjórnar gangi ekki út á að færa okkur 30 ár aftur í tímann. Auðvitað eigum við að læra af mistökum sem áttu sér stað á síðustu árum, en að tala með þeim hætti sem hæstv. utanríkisráðherra gerir er ekki samboðið hans virðingu. Nóg um það. Ég vona innilega að hæstv. utanríkisráðherra hafi rétt fyrir sér í því að við séum loksins að rétta úr kútnum. Ég vona að þær jákvæðu spár sem hann vísar til muni rætast. Ég vona að þau merki sem vissulega eru um að samdrættinum sé að mestu lokið séu rétt og varanleg, ekki tímabundin skammtímaáhrif. Ég vona það. Við skulum sjá hvernig gerist  
            

Virðulegi forseti. Ég man þegar ég settist á þing fyrir tæpum þremur árum að þá töluðu menn í þessum sal mikið um Parísarklúbbinn, að við ættum hreinlega að segja okkur til sveitar, fram undan væri fólksflótti tugþúsunda og atvinnuleysið yrði mælt í tugum prósenta. Til allrar hamingju hafa þessar svartsýnisspár ekki ræst enda tók við völdum ríkisstjórn sem tók af festu á þeim verkefnum sem fram undan voru. Hér stöndum við, eins og komið hefur fram, í uppsveiflunni. Nú eru allar merkjanlegar hagtölur á réttri leið. Í þessum sal hefur verið rætt um að taka skattkerfið til endurskoðunar og koma frekar til móts við heimilin með skattalækkun. Grundvöllur alls þess er sú viðspyrna sem átt hefur sér stað á undanförnum árum og ekki síður má ítreka að verkinu er ekki lokið, enn þá er til staðar 20 milljarða halli á ríkissjóði. Við erum að fjármagna okkur með lántökum með tilheyrandi vaxtakostnaði og á því þurfum við að taka áður en við getum horft til þess að lækka hin opinberu gjöld. Gætum líka að því að tekjur ríkissjóðs hafa lítið sem ekkert aukist að raungildi þrátt fyrir mikið tal um skattahækkanir á undanförnum árum. Skýringin er að sjálfsögðu sú að skattstofnar hafa minnkað mjög þannig að skatthlutföll hafa þurft að hækka til sækja sömu tekjur, enda eru skatttekjur hins opinbera nú mun lægra hlutfall af landsframleiðslu en þær voru til dæmis á góðærisskeiðinu 2003–2007. Við stefnum að rekstrarafgangi ríkissjóðs árið 2014. Þessi ríkisstjórn mun standa að því verki heils hugar vegna þess að við teljum mjög mikilvægt að ná niður vaxtakostnaði til að koma til móts við heimilin, fyrirtækin, neytendur, til að skapa grundvöll fyrir lífskjarasókn. Allar hagtölur benda í rétta átt og þess vegna er ánægjuefni að svartsýnisspár stjórnarandstæðinga rættust ekki vorið 2009.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn sáu í fréttum fyrradagsins að í nýlegri úttekt sem UNICEF gerði og náði meðal annars til Íslands var gerð athugasemd við það að Ísland hefði ekki staðfest og fullgilt Evrópusamninginn um vernd barna gegn kynferðislegri misnotkun og kynferðislegri misneytingu. Sú þingsályktunartillaga sem ég mæli fyrir bætir úr því en með henni er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda þann samning sem var upphaflega gerður 2007. Tilgangur þessa samnings er þríþættur. Í fyrsta lagi að koma í veg fyrir og berjast gegn kynferðislegri misnotkun og kynferðislegri misneytingu barna. Í öðru lagi að vernda réttindi barna sem verða fyrir kynferðislegu ofbeldi. Síðast en ekki síst er ætlunin sú með þessum samningi að efla samstarf í baráttunni gegn kynferðislegum glæpum gegn börnum hjá hverri þjóð og á alþjóðavettvangi. Þessi samningur markar að mínu viti tímamót að því leytinu til að hann er fyrsti alþjóðlegi gerningurinn þar sem kynferðisleg misnotkun barna í hinum ýmsu myndum er gerð refsiverð. Þetta er yfirgripsmikill samningur. Í honum er kveðið á um forvarnir, ákveðin háttsemi gerð refsiverð, fjallað um stuðning við börn sem hafa orðið fyrir kynferðisofbeldi, sömuleiðis um meðferð kynferðisbrotamanna og hvatt til ríks alþjóðlegs samstarfs á þessu sviði. Samningurinn leggur þannig til nýjar leiðir til að berjast gegn kynferðislegu ofbeldi gegn börnum í hefðbundnum skilningi en sömuleiðis gegn barnavændi, barnaklámi og ferðaþjónustu sem beinlínis beinist að því að misnota börn kynferðislega. Þessi samningur skapar líka grundvöll til að sporna við því þegar fullorðnir einstaklingar falast af ásettu ráði eftir börnum, t.d. á spjallrásum, í kynferðislegum tilgangi eða láta börn vísvitandi verða vitni að kynferðislegri misnotkun eða kynferðislegum athöfnum. Samhliða þessari þingsályktunartillögu, frú forseti, hefur hæstv. innanríkisráðherra lagt fyrir þetta þing frumvarp um breytingu á almennum hegningarlögum og barnaverndarlögum. Með samþykkt þess mundi hið háa Alþingi tryggja að Ísland gæti staðið við þær skuldbindingar sem á það verða lagðar með samþykkt og fullgildingu þessa samnings. Ég hef þegar sagt að hann brjóti að ýmsu leyti í blað. Hann er ákaflega merkilegur, hann er fyrsti alþjóðasamningurinn þar sem sett er fram krafa um að sett verði í refsilög ákvæði gegn misnotkun barna í ýmsum myndum, þar með töldum þegar slík misnotkun á sér stað inni á heimili barns eða innan fjölskyldu þess. Samningurinn leggur líka mikilvæga áherslu á forvarnir, þar á meðal hvað varðar ráðningu fólks sem vinnur með börnum og vitundarvakningu þess um réttindi barna og enn fremur um það hvað bendi til þess að barn kunni að vera þolandi slíks ofbeldis. Í samningnum er líka gert ráð fyrir fræðslu fyrir börn. Í honum er sömuleiðis kveðið á um að menn sem óttast að þeir geti framið eitthvert þeirra brota sem lýst eru refsiverð samkvæmt samningnum geti leitað sér aðstoðar til að koma í veg fyrir það. Þá inniheldur samningurinn ákvæði um nýja tegund ofbeldis, eins og kynferðislega misneytingu barna fyrir tilstilli upplýsinga- og samskiptatækni eins og ég hef þegar rakið að svolitlu leyti. Á því hafa engir aðrir alþjóðasamningar tekið. Þá vek ég sérstaklega eftirtekt á því sem nokkrum sinnum hefur á undangengnum árum verið rætt í tengslum við þennan málaflokk, að samningurinn tekur með framsækni á því ógnvænlega vandamáli sem ferðaþjónusta tengd misnotkun barna er. Það er gert með því að kveða á um að hver samningsaðili skuli fella undir sína refsilögsögu öll brot sem framin eru erlendis af ríkisborgara hans eða einstaklingi sem hefur fasta búsetu á yfirráðasvæði hans, jafnvel þótt brotið sé ekki refsivert samkvæmt lögum þess ríkis þar sem brotið er framið. Þar að auki má í samningnum lesa hugmyndir um eftirlitskerfi til að fylgjast með framkvæmd þessa samnings. Því miður er það dapurleg staðreynd að kynferðisleg misneyting og misnotkun á börnum hefur aukist óhugnanlega á síðustu árum og það er ekki síst vegna tilkomu nýrrar upplýsinga- og fjarskiptatækni eins og tíðar fregnir af skipulögðum hringjum barnaníðinga á netinu sanna. Samkvæmt upplýsingum sem Evrópuráðið hefur aflað benda rannsóknir til þess að eitt af hverjum fimm börnum verði fyrir kynferðislegu áreiti eða ofbeldi á æskuárum sínum. Við getum öll verið sammála um það, efa ég ekki, að hér er um að ræða svívirðilegar athafnir af verstu gerð sem hafa í för með sér líkamlegar og andlegar þjáningar fyrir börnin sem fyrir þeim verða. Afleiðingarnar eru öryggisleysi eða skömm sem því miður fylgir oft þeim börnum sem fyrir hafa orðið fram á fullorðinsaldur og allt fram á grafarbakkann. Þetta þekkjum við. Þetta eru gróf brot á mannréttindum sem má ekki láta kyrr liggja. Sem betur fer hefur þagnarmúrinn í kringum þessa glæpi smám saman hrunið á síðustu áratugum. Það er þó ekki nóg að þolendur geti sagt frá, heldur verður samfélagið að vera vel vopnað í baráttunni gegn þessum voðaverkum. Meðal annars er brýnt að tryggja að lagaramminn sé þannig úr garði gerður að hann tryggi börnum eins ríka vernd og hugsanlega er unnt. Í því tilliti getur alþjóðasamstarf haft veigamikil áhrif og Evrópuráðið sem hefur jafnan látið þessi mál til sín taka, eins og þau okkar sem í því hafa setið, hefur nú skorið upp herör gegn kynferðislegu ofbeldi gegn börnum. Samningurinn sem við ræðum hér er mikilvægur þáttur í þeirri viðureign. Þess vegna er þessi þingsályktunartillaga og frumvarp sem henni tengist flutt af ríkisstjórninni. Ég legg til, virðulegi forseti, að þegar þessari umræðu sleppir verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Frú forseti. Ég þakka utanríkisráðherra fyrir prýðilega ræðu og fyrir að leggja um leið fram þessa tillögu til þingsályktunar til fullgildingar þessa mikilvæga samnings sem var gerður í Lanzarote í október 2007. Ég kvaddi mér hljóðs og bað um andsvar strax í upphafi ræðu utanríkisráðherra, en síðan í ræðunni kom hann einmitt inn á það sem ég tel skipta miklu máli, þ.e. að ríkisstjórnin skoði málin heildstætt. Ég fagna því sérstaklega sem hæstv. utanríkisráðherra sagði, að innanríkisráðherra ætlar að fylgja þessum samningi eftir. Það er eitt að skrifa undir og fullgilda samning, en við höfum því miður allt of oft staðið í þeim sporum að klára ekki málið. Ég tel mikilvægt að við sem sitjum í allsherjar- og menntamálanefnd þingsins fáum þessi mál frá hæstv. innanríkisráðherra sem allra fyrst. Í tengslum við það vil ég geta þess að ég held að það sé brýnt að við fáum líka heimildirnar um forvirku rannsóknarheimildirnar í því samhengi. Þó að þær dekki miklu stærra mál, m.a. skipulagða glæpastarfsemi sem er því miður að festa rætur hér á Íslandi, tengist þetta þeim hræðilega glæp sem er misnotkun á börnum. Ég vek líka athygli hæstv. utanríkisráðherra á því sem hann kom inn á um þá sem starfa með börnum. Á sínum tíma, mig minnir að það hafi verið 2006, áttum við hér í umræðum um ákvæði sem við settum síðan inn og þingið samþykkti um æskulýðslög. Þeir sem eru í æskulýðsstarfi með börnum þurfa að uppfylla ákveðin skilyrði, m.a. það að hafa hreint sakarvottorð varðandi það starf sem þeir munu gegna innan æskulýðsstarfseminnar. Þá voru ekki allir sammála um það að setja svona skilyrði, m.a. ekki innan þingflokks hæstv. utanríkisráðherra. Ég spyr hæstv. utanríkisráðherra: Skildi ég ekki hæstv. ráðherra rétt, er hann ekki samþykkur því að við setjum fram þessi ákveðnu skilyrði gagnvart því fólki sem starfar 

Frú forseti. Ég er mjög „konservatívur“ í þessu máli og algjörlega sammála því viðhorfi sem kom fram hjá hv. þingmanni áðan. Ég tel að það eigi að setja ákveðin skilyrði ef við komumst að þeirri niðurstöðu að það þjóni þeim tilgangi sem við erum að leitast eftir að ná, þ.e. að vernda börn gegn ofbeldi af þessu tagi. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hef stundum líka undrast það þegar menn hafa í umræðunni teflt fram mannréttindum með þeim hætti að mér hefur fundist þau skarast á við það sem ég tel að hljóti að vera ofar í þessu, þ.e. mannréttindi barnanna. Ég tel sjálfsagt að skoða allt slíkt, en í þessum samningi er reyndar að finna ákvæði sem taka nákvæmlega á þessu. Nýmælin í samningnum eru mörg, þ.e. þarna er miklu ítarlegar farið yfir það með hvaða hætti á að taka á ferðaþjónustu sem beinlínis hefur þann tilgang að veita mönnum aðgang að börnum til að misnota þau. Við vitum að þetta er gríðarlegt vandamál í sumum löndum. Sum þeirra hafa tekið á því með lofsverðum hætti, en þá hefur starfsemin einungis færst til, ekki bara á milli landa, heldur á milli álfa. Ég minnist þess til dæmis þegar ég kom fyrir nokkrum árum til Vestur-Afríku og átti þar tal við yfirmann barnaverndarmála í tilteknu landi. Hann tjáði mér að það versta sem við væri að glíma á þeim tíma væri sókn evrópskra karlmanna, dreggja Evrópu eins og ég kalla það, til þessa tiltekna lands beinlínis í þeim tilgangi. Vegna þess að í sumum löndum er ekki að finna lög sem banna það sem við erum að leitast við að útrýma er svo mikilvægt að refsilögsaga landa eins og okkar nái út yfir landamærin og nái yfir verknaði borgara okkar og íbúa okkar sem verða uppvísir að því að fremja glæp af þessu tagi í öðrum löndum.

Frú forseti. Þetta voru orð í tíma töluð. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta því að það skiptir máli að þessi orð heyrist skýrt meðal annars frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar og ekki síst frá utanríkisráðherra. Ég fagna því sérstaklega að menn eru íhaldssamir í þessum efnum og mættu vera á fleiri sviðum. Ég ítreka það sem ég var að reyna að koma að í mínu fyrra andsvari, gerði það ekki nægilega skýrt, og það var þessi heildstæða nálgun. Skil ég það rétt að innanríkisráðherra muni fylgja samningnum eftir með frumvörpum til breytinga á lögum, m.a. almennum hegningarlögum? Mun hann líka eða aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni fara yfir það hvernig, af því að hæstv. ráðherra bendir á ferðaþjónustuna, komið verður í veg fyrir að búin verði til einhver ferðaþjónusta í tengslum við þennan óskapnað? Hvernig munum við geta tæklað það að fara strax í að taka á þessu þannig að þetta muni aldrei festa rætur á Íslandi? Við erum búin að sjá ákveðna þætti skipulagðrar brotastarfsemi festa rætur. Við erum að reyna að spyrna við því. Við erum að reyna að losa þær rætur upp frá rótum, taka þær algjörlega í heilu lagi frá íslensku samfélagi. Hvað munum við sjá frá hæstv. ríkisstjórn þannig að við verðum öruggari? Við getum aldrei orðið fullviss um það en að minnsta kosti öruggari í því að við erum í baráttu gegn því að þetta festi rætur á Íslandi.

Í fyrsta lagi er sú nálgun sem felst í samningnum skilgreind af höfundum samningsins þannig að hún sé heildstæð, þ.e. hún á að ná til sem flestra sviða og girða með aðgerðum á sem flestum sviðum fyrir að slíkir verknaðir geti átt sér stað svo það liggi algjörlega fyrir af því að hv. þingmaður spurði sérstaklega um heildstæða nálgun. Hún er til staðar í samningnum. Það er síðan niðurstaðan eftir að hafa skoðað þetta mál, og það hefur verið skoðað í þaula, að þær lagabreytingar sem ég hygg að hæstv. innanríkisráðherra hafi þegar lagt fyrir Alþingi, dugi til þess að við getum uppfyllt allar þær kvaðir sem er að finna í þessum samningi og á okkur leggjast. Þá má ekki gleyma því að ákvæðin í samningnum beinast að því að koma í veg fyrir kynferðislega misneytingu á börnum utan landsteina sem og innan landsteina, innan heimilis, þar sem börn eru við frístundaiðkun, í skólum o.s.frv. Það er reynt að ná sem best utan um þetta. Það eru líka opnaðir möguleikar á að auðvelda þeim mönnum sem hafa í sér einhvers konar hvatir og verða þess sjálfir áskynja að leita sér lækninga ef hægt er. Sömuleiðis eru reglur um hvernig á að reyna að koma í veg fyrir að þeir sem starfa með börnum hafi í sínu fari einhverjar vísbendingar um að þeir gætu orðið uppvísir að slíkri háttsemi. Það mun vera umdeilanlegt og menn munu tefla fram mannréttindarökum þar. Við höfum heyrt þau áður. Enn fremur er reynt að koma því svo fyrir að í gegnum menntastofnanir okkar séu þeir sem uppfræða börn okkar líka í stakk búnir til og hafi það sem verkefni að uppfræða börnin um réttindi þeirra. Partur af vandamálinu er að þau hafa ekki alltaf skilið hvers 

Hæstv. forseti. Ég fagna sérstaklega þeirri þingsályktunartillögu sem hér er fram komin og hæstv. utanríkisráðherra hefur mælt fyrir. Við fengum ábendingu frá UNICEF í nýlegri skýrslu um að Ísland hefði ekki innleitt fullgildingu Evrópusamningsins um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og misnotkun. Það er rétt. Ég tel að meðferð þessarar þingsályktunartillögu í viðkomandi nefnd þurfi ekki að taka langan tíma. Málið er augljóst, liggur vel fyrir og er skilgreint þannig að ég tel að við eigum að geta afgreitt þingsályktunartillöguna á þessu þingi. Ég fagna því. Á fundum Evrópuráðsins í Strassborg í síðustu viku var sérstakur fundur um Evrópusamninginn um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og misnotkun og þær þjóðir sem ekki höfðu þá innleitt hann hvattar til að gera það hið allra fyrsta og ganga þannig frá að öll ákvæði samningsins yrðu innleidd. Það kom sérstaklega fram á þeim fundi og var vísað til þess að þótt Ísland hefði ekki innleitt samninginn hefði Ísland tekið heillavænlegt skref um opnun og starfrækslu Barnahúss. Það var hvatt til þess að aðrar þjóðir færu að fordæmi okkar og opnuðu sérstakt barnahús þar sem sérfræðingar sæju um allar yfirheyrslur á börnum upp að 18 ára aldri og að börn og unglingar þyrftu ekki að fara inn í dómsali. Ég vil sérstaklega minnast á þetta hér þar sem ég tel að við eigum að fylgja þessu sjálf eftir og sjá til þess að í framtíðinni verði öll börn og unglingar yfirheyrð í Barnahúsi. Það er ekki svo í dag, en ég hvet til þess að það verði. Það er litið til okkar hvað Barnahúsið varðar og þeirrar þjónustu sem Barnahúsið veitir. Ég tel mikilvægt að við horfum líka til þeirrar ábendingar að þangað fari öll börn undir 18 ára aldri. UNICEF, deild Sameinuðu þjóðanna, sér um rannsóknir, vöktun og skýrslur sem snúa að börnum og ungmennum, velferð þeirra og stöðu í samfélagi þjóða og gaf út skýrsluna sem við höfum nýlega farið yfir. Grunnurinn að þeim sáttmálum sem gerðir eru er barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna um réttindi barna og gerðir hafa verið við þann sáttmála viðbótarsáttmálar um barnasölu, -vændi og -klám. Það er líka mikilvægt, og það kemur fram í þingsályktunartillögunni, að hver þjóð setji fram áætlun og verkferla um það hvernig eigi að innleiða og fylgja sáttmálanum eftir, kortleggja samskipti á milli allra aðila sem málið varðar, þ.e. opinberra aðila, hvort heldur eru sveitarstjórnir eða ríkisstofnanir, og frjálsra félagasamtaka og æskulýðsfélaga. Það á að kortleggja hvernig þau eiga að fara fram og hvernig á að fara með mál ef grunur leikur á að um misneytingu sé að ræða. Verkferlarnir þurfa að vera skýrir og það þarf að bregðast fljótt við. Eins hvað börnin varðar þurfa þau að vita nákvæmlega hvert þau geta leitað ef þau eru óróleg eða þeim líður illa og telja að eitthvað óeðlilegt sé í gangi þótt þau geri sér ekki fyllilega grein fyrir því hvað það er og hvað hinir fullorðnu eru þá að gera. Það er rétt að við erum því miður orðin fórnarlamb eða hluti af hinni alþjóðlegu glæpastarfsemi. Hún hefur sett sig niður hér. Alþjóðleg glæpastarfsemi leitar í þá starfsemi sem gefur mestan arð á hverjum tíma. Þar hefur mansal verið æ ábatasamara og vændi, ekki hvað síst barnavændi. Þessi starfsemi fer yfir landamæri og það hefur fólk annars staðar á Norðurlöndunum orðið vart við. Það er orðið upplýst að barnasala og mansal á börnum hefur átt sér stað á Norðurlöndunum. Enn þá vitum við ekki til þess að það hafi orðið hér á landi en það er með það eins og annað að ekki eru mörg ár síðan því var harðlega neitað að alþjóðleg glæpastarfsemi gæti átt sér stað hér á landi, að vændi væri stundað hér á landi, að mansal gæti átt sér stað hér á landi, en allt er það því miður rétt og satt. Við verðum þar af leiðandi að horfa alveg blákalt á það að misneyting á börnum, mansal, á milli landa getur átt sér stað hér á landi eins og annars staðar. Kynferðisleg misnotkun á börnum hefur því miður verið hér á landi eins og annars staðar. Hvort hún er meiri núna eða minni eftir að kynferðisleg misnotkun varð ljósari með notkun netsins, birtingarmynd hennar, og getur hugsanlega leitt til þess að fleiri ástundi eða ánetjist barnamisnotkun þori ég ekki að segja um. Eitt er víst; við sem þjóð erum að minnsta kosti betur vakandi fyrir því að þetta er raunin hér á landi. Við verðum að bregðast við einum alvarlegasta glæp sem framinn er, þ.e. misneytingu á börnum. Varðandi refsingar er mikilvægt að þær nái einnig yfir landamæri. Þannig brást Noregur við þegar þaðan voru skipulagðar ferðir, þ.e. mig minnir að þær hafi verið frá Noregi frekar en Svíþjóð, ég þori samt ekki að fara með það, til Taílands þar sem ferðalangar nýttu sér sölu á börnum og barnavændi. Því var þessi misnotkun gerð refsiverð í Noregi þó að hún ætti sér ekki stað þar. Ef fólk varð upplýst að misneytingu var það refsivert þótt hún hefði átt sér stað erlendis. Þannig tel ég að það verði að vera því að þessi starfsemi er óháð landamærum. Því fagna ég þessari þingsályktunartillögu og trúi því að í næstu skýrslu Sameinuðu þjóðanna fyrir UNICEF verði þess getið að Ísland hafi innleitt þennan sáttmála um fullgildingu Evrópuráðssamningsins um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og misnotkun sem er viðbót við barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið en vil þó fá að taka stuttlega til máls um þá tillögu að við fullgildum Evrópuráðssamninginn um vernd barna gegn kynferðislegri misneytingu og misnotkun. Ég vil af þessu tilefni rifja upp að í gærkvöldi var hér til umræðu mál sem er þessu tengt, frumvarp til laga um breytingar á almennum hegningarlögum, sem snýr beint að þessari þingsályktunartillögu. Þetta hangir saman og í gærkvöldi varð hér stutt umræða um þetta mál. Það er sannarlega rétt að það er mjög mikilvægt að koma þessu máli sem fyrst í gegnum þingið, í gegnum allsherjar- og menntamálanefnd þar sem gott fólk vinnur. Hér gekk formaðurinn fram hjá í þessum töluðu orðum. Í frumvarpinu er einmitt lagt til að við getum dæmt þá sem fara til landa þar sem lagaumhverfið er mjög veikt að þessu leyti gagngert til að fremja svona kynferðisleg brot gagnvart börnum. Það er alveg þekkt fyrirbæri, því miður, að þeir sem hafa þessar tilhneigingar velja slík lönd til að fara til og halda að þeir sleppi með glæpinn. Með því að breyta lögum í takt við það sem hæstv. innanríkisráðherra hefur lagt til og í takt við það að við ætlum núna að fullgilda þennan samning munum við geta notað íslenskt lagaumhverfi til að dæma þessa aðila. Þeir eiga ekki að sleppa þótt þeir velji sér lönd þar sem ríkir oft mjög mikil fátækt og börn eru lítið sem ekkert varin í lagaumhverfinu. Það er mjög mikilvægt að við gerum þetta. Í gær varð líka talsverð umræða hér um annað mál sem ég ætla ekki að fara mikið yfir en er líka mjög mikilvægt að það verði klárað, þ.e. hvernig netið er notað til að tæla börn og ungmenni til kynferðislegra athafna. Ef það frumvarp verður að lögum verður hægt að dæma aðila sem mæla sér mót við barn í kynferðislegum tilgangi. Ef hægt er að sanna það er nóg að viðkomandi hafi mælt sér mót við barnið til að hann verði dæmdur á þeim grundvelli. Þetta horfir allt til mikilla bóta ef við samþykkjum þetta til að vernda börn og ungmenni gegn kynferðislegri misnotkun.

Frú forseti. Ég vil fyrst og fremst nota tækifærið til að taka undir með hv. þingmanni hvað það atriði varðar að íslenskt lagaumhverfi nái yfir þá aðila sem fara til annarra og fjarlægari landa til þess að níðast á og brjóta á börnum. Ég held að það skipti mjög miklu máli að almennt séu landslög ríkja í Vesturheimi og annars staðar þannig úr garði gerð að þau nái yfir brot framin annars staðar. Ég held að það skipti meira máli en mjög margt annað í baráttunni gegn barnaníði, þessum viðbjóðslegasta og hræðilegasta glæp allra glæpa, að lögin séu einmitt þannig úr garði gerð. Við þekkjum það alveg og vitum af frásögnum og úr alls konar sakamálum sem upp hafa komið að menn sem eru haldnir þessum hræðilegheitum fara til annarra landa þar sem er lítið sem ekkert eftirlit með þessum hlutum eins og hv. þingmaður gat um í sinni ágætu ræðu. Þetta eru á okkar mælikvarða að mörgu leyti vanþróuð samfélög þar sem er mikill mannfjöldi á litlum svæðum og lítið eftirlit með glæpum af þessu tagi og jafnvel oft litið fram hjá þeim í þeim tilfellum þar sem um er að ræða vændi, mansal og alls konar hluti sem því tengjast. Við eigum svo sannarlega að vinna að þessu og fylgja fordæmi Norðmanna hvað þetta varðar þannig að við þurfum að gera mikla bragarbót í þessum efnum. Eins og fram kemur í þessari skýrslu er verið að gera margt í þessum málum víða um lönd. Það er verið að taka mjög á í þessum hroðalegu málum sem lengi lágu órædd og ekki tekið mjög fast á. Nú eru breyttir tímar sem betur fer og ég tek mjög eindregið undir það að við eigum að beita okkur fyrir að þetta fari hérna hratt og vel í gegn.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þetta. Við erum að draga það fram hvað það er mikilvægt að refsa brotamönnum þvert á landamæri. Þetta dregur fram hvað það er rosalega mikilvægt fyrir öll lönd að vera með öflugt samstarf sín á milli. Það er mjög snjallt að geta horft fram hjá því hvar brotið er framið en refsa samkvæmt ákvæðum sem gilda í því landi þaðan sem viðkomandi kemur. Það er mjög sérstakt að gera þetta svona og mjög gott. Ég vil af þessu tilefni draga fram hvað þetta samstarf er mikilvægt. Hv. þm. Þuríður Backman minntist hér á skipulagða glæpastarfsemi, þessi kynferðislega misnotkun á börnum er angi af því fyrirbæri. Stundum er þetta verulega skipulagt og hálfgerður túrismi, eins og hv. þingmaður dró fram, en það leiðir okkur að öðru máli sem er annars konar skipulögð glæpasamtök sem því miður hafa verið að festa rætur á Íslandi eins og við fengum að vita frá Europol nýlega. Við vissum það svo sem, það er búið að vara okkur við þessu í nokkur ár. Það hefur ríkislögreglustjóraembættið gert. Það er gríðarlega mikilvægt að vera í mjög öflugu samstarfi við önnur ríki vegna þeirrar brotastarfsemi sem þessi samtök eru aðilar að. Þess vegna er svo mikilvægt að við gerum svipað og önnur ríki, heimilum íslensku lögreglunni að stunda forvirka rannsóknarvinnu ef á þarf að halda. Það er gert alls staðar á Norðurlöndunum. Ég held að það sé gert í öllum Evrópuríkjunum nema á Íslandi. Það er fáránlegt. Þessu verðum við að breyta. Það er mál um það frá mér í allsherjar- og menntamálanefnd og frekar góð stemning fyrir því þannig að ég á von á að við afgreiðum það líka á þessu þingi.

Frú forseti. Ástæða þess að ég hef óskað eftir því að fá að veita Alþingi þessa munnlegu skýrslu eru almennar aðstæður safna í samfélaginu en ekki síður skýrsla sem Ríkisendurskoðun birti um miðjan janúar á vef sínum um málefni Náttúruminjasafns Íslands. Því þakka ég fyrir það tækifæri að fá aðeins að ræða þessi málefni hér í víðu samhengi. Ég held að það sé full ástæða fyrir Alþingi til að fara aðeins yfir stöðu þessara menningarstofnana í samfélaginu. Eins og kunnugt er hafa ríkisútgjöld verið skorin verulega niður undanfarin fjögur ár, þ.e. allt frá efnahagshruni. Við undirbúning fjárlaga síðustu ára hefur verið farið ítarlega yfir alla fjárlagaliði, bæði á sviði mennta- og menningarmála í því ráðuneyti. Hvað menningarstofnanir varðar hefur ráðuneytið meðal annars fylgt þeirri stefnu að forðast eftir því sem kostur væri uppsagnir, varðveita sem best mannauðinn sem íslenskt menningarlíf byggir á og fremur fresta nýjum verkefnum eða þeim sem voru skammt á veg komin en að veikja mikilvæga starfsemi sem er fyrir og yrði dýrt að byggja upp aftur. Bara til upprifjunar minni ég á að ýmsar hugmyndir komu upp um niðurskurð og samdrátt, m.a. var þeirri tillögu hreyft í fullri alvöru að loka mætti ýmsum menningarstofnunum um þriggja ára skeið. Var lokun Þjóðleikhússins nefnd í því sambandi sem dæmi um fórn sem gæti þurft að færa en slíkum tillögum var alfarið hafnað af hálfu ráðuneytisins. Hins vegar er ljóst að framlög til ýmissa menningar- og listastofnana hafa verið skorin verulega niður. Þau hafa verið skorin niður á árunum 2010–2012, þ.e. frá fjárlögum sem lögð voru fram 2009, um 1,2 milljarða. Þetta eru auðvitað verulegar fjárhæðir. Ég nefni sem dæmi að framlög ríkisins til Þjóðminjasafns Íslands sem voru 508,5 milljónir samkvæmt ríkisreikningi ársins 2008 eru núna 381,7 millj. kr. í fjárlögum 2012. Þau hafa sem sagt verið skorin niður um 25%. Framlög til Húsafriðunarsjóðs hafa lækkað verulega líka, úr 219,7 milljónum í 94,3 milljónir í fjárlögum. Ýmis framlög til safna sem ekki eru í eigu ríkisins svo dæmi sé tekið hafa lækkað gríðarlega í fjárlögum. Framlög til Þjóðmenningarhúss hafa lækkað um 24% frá ríkisreikningi 2008 til fjárlaga 2012. Framlög til Þjóðskjalasafns hafa lækkað um 13% á sama tíma og það safn hefur þurft að taka á sig aukin verkefni. Það má svo sannarlega segja að menningarstofnanir hafi þurft að bera sinn skerf í þessum málum á sama tíma og vísitala neysluverðs hefur hækkað umtalsvert. Það er ljóst að mjög þröngur stakkur er sniðinn þeim söfnum sem hér starfa og hafa mjög mikilvægu hlutverki að gegna í varðveislu menningararfsins okkar. Ég nefni líka að á sama tíma hafa söfnin haldið uppi mjög öflugri starfsemi sem og auðvitað aðrar menningarstofnanir. Þetta hefur gerst án þess að það hafi verið rætt sérstaklega eða þakkað fyrir. Ég held að það sé ástæða til þess að hrósa starfsfólki íslenskra safna og menningarstofnana fyrir sín góðu störf við mjög erfiðar aðstæður þar sem sýningahald hefur verið fjölbreytt og bryddað hefur verið upp á ýmsum nýjungum. Það sem er athyglisvert líka er að aðsókn almennings og ferðamanna hefur aldrei verið meiri en síðustu ár. Ég nefni sem dæmi að samkvæmt fréttatilkynningu Hagstofu Íslands 22. desember sl. var áætlaður fjöldi gesta hjá söfnum og tengdri starfsemi á árinu 2010 1,6 milljónir. Það lætur nærri að fjöldi safngesta hafi tvöfaldast frá árinu 1995. Aðsókn að söfnum virðist hafa aukist sérstaklega frá árinu 2008 þannig að kannski er það þrátt fyrir þrengingar eða einmitt vegna þeirra sem fólk leitar í menninguna. Við sjáum sambærilega þróun hjá öðrum menningarstofnunum, Þjóðleikhúsinu, Sinfóníuhljómsveitinni og svo mætti lengi telja. Það er að mínu viti komið að þolmörkum hjá söfnum landsins og á sama tíma má segja að ekki hafi verið nægilega vel sinnt ýmsum þeim verkefnum sem við viljum að söfnin sinni og ættu að sinna á þessum tíma. Ég nefni sérstaklega stafræna varðveislu sem hefur sums staðar verið slegið á frest. Ég nefni viðhald bygginga, endurbætur á geymslum, endurbætur á öryggiskerfum og ýmislegt fleira sem má segja að hafi verið slegið á frest til að fólk gæti einbeitt sér að hinni daglegu kjarnastarfsemi. Mig langar síðan að nefna sérstaklega starfsemi Náttúruminjasafnsins. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er aðeins lítillega vikið að þeim kringumstæðum sem hafa verið í efnahagslífinu sem að sjálfsögðu hafa haft mjög mikil áhrif á starfsemi Náttúruminjasafnsins. Það var tekin sú ákvörðun að rétt væri að fresta öllum áformum um byggingu nýs safns í ljósi þeirra aðstæðna sem voru uppi í ríkisfjármálum og þurfti að slá þar mörgum öðrum byggingum á frest. Annað dæmi er hús íslenskra fræða sem nú er fullhannað en ekki er enn farið af stað að byggja. Þetta skiptir máli þegar við lesum skýrslu Ríkisendurskoðunar. Það er ekki hægt að bera saman fjárveitingarnar til Þjóðminjasafns og Listasafns sem hafa lengi verið starfandi og eru „etableraðar“ stofnanir og svo Náttúruminjasafnsins. Hins vegar bendir Ríkisendurskoðun réttilega á að þarna er um að ræða þrjú höfuðsöfn samkvæmt lögum og gerir athugasemd við það að ekki sé nægilega vel búið að þessu þriðja safni. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er líka fjallað um ýmsa aðra hluti, það er rætt um löggjöf um náttúruminjasafn þar sem er gagnrýnt að hún hafi ekki verið nægilega vel undirbúin á sínum tíma, að samhliða henni hefði átt að leggja fyrir ákveðna stefnumótun um starfsemi safnsins og tímasetta áætlun um uppbyggingu þess og rekstur. Ég nefni það að eftir því sem ég hef kynnt mér málið voru ýmsar hugmyndir um þessi atriði viðraðar áður en lögin voru samþykkt og viðræður áttu sér stað við þá sem málið varðaði. Niðurstaða þeirrar vinnu varð að fyrst ætti að skapa fyrirhuguðu safni ramma með löggjöf og síðan að móta stefnu fyrir starfsemi þess á þeim grunni og sú stefnumótun yrði unnin undir forustu safnsins. Sú niðurstaða byggði meðal annars á því að það ætti að leita víðtæks samráðs um málið fremur en knýja fram fyrir fram ákveðna niðurstöðu. Það urðu miklar umræður um málið á Alþingi á sínum tíma. Breytingar á því urðu í meðförum þingsins, en hins vegar voru frumvörpin samþykkt mótatkvæðalaust í mars 2007. Þess vegna fannst mér ástæða til að ræða við þingið, því að löggjöfin er gagnrýnd, um hvert mat manna er á því hvernig tekist hafi til með löggjöfina og hvort fólk hafi eitthvað skipt um skoðun í ljósi sögunnar. Ljóst er að þetta var samþykkt hér samhljóða og þar af leiðandi lít ég svo á að þingið hafi farið mjög ítarlega yfir málið og veitt því brautargengi. Ríkisendurskoðun nefnir líka seinagang við að ljúka stefnumótun um safnið. Hún hefur verið í ferli milli ráðuneytisins og safnsins. Þar hefur ekki náðst einhugur þannig að ég lít svo á að það sé sameiginlega á okkar ábyrgð að ljúka þessari stefnumótun. Framtíðarsýn þeirrar sem hér stendur hefur verið sú að við eigum byggja upp þetta náttúruminjasafn, að það sé mikilvægt að halda fast í þá sýn sem auðvitað hefur lengi verið til staðar og má segja að hafi verið staðfest með lögunum um höfuðsöfn. Mér finnst hins vegar eðlilegt að Alþingi taki þátt í umræðu um hvert það vilji stefna og hvort ástæða sé til þess að breyta einhverju í því fyrirkomulagi sem við höfum í löggjöfinni. Sumir hafa þá hugmynd að það ætti að bakka því að á sínum tíma var Náttúrufræðistofnun auðvitað með sýningarhlutverk og hélt úti náttúrugripasafni uppi á Hlemmi. Ég hef ekki tekið undir þau sjónarmið hingað til að það ætti að snúa til baka í það. Aðrir hafa nefnt aðrar leiðir um sameiningar safna, en ég held að það sé mikilvægt að við sem sitjum á Alþingi áttum okkur á því hvert við ætlum með náttúruminjasafn. Það sem mér finnst hvað mikilvægast í niðurstöðu Ríkisendurskoðunar er að þar kemur fram að ástæða sé til að staldra við og segja: Bíddu nú við, hvert ætlum við með þetta safn? Ég hef mínar skoðanir á því sem mér finnst Ríkisendurskoðun kannski ekki taka nægilegt tillit til og þær varða hinar efnahagslegu kringumstæður eins og ég fór yfir áðan. Ég held að það sé réttmætt að við tökum þá umræðu hér og ég vildi opna hana svona. Ég veit hins vegar að það liggur fyrir beiðni um að ræða málefni Náttúruminjasafnsins sérstaklega og ég reikna með að við gerum það á næstunni. Ég velti líka upp þeirri spurningu hvert fólk vill stefna með byggingu húss fyrir náttúruminjasafn, hvort fólk sjái einhverjar aðrar leiðir í þeim efnum, hvort fólk vilji hugsanlega nýta þá starfsemi sem fyrir er til að hýsa starfsemi náttúruminjasafns og enn fremur hvernig fólk sjái þetta safn verða á 21. öldinni. Ég tek fram að stundum hefur verið rætt um hvort ekki sé hægt að skella upp einhverju náttúruminjasafni, nokkrum glerkössum með nokkrum náttúruminjum. Safn á 21. öld er auðvitað miklu meira en það. Það skiptir miklu máli að það sé aðgengilegt, bæði í raunheimum og á netinu, að það nýtist sem best skólafólki og ferðamönnum. Þetta er líka mikilvægt fyrir þá ferðamenn sem hingað koma. Stærstur hluti þeirra kemur hingað út af náttúrunni og það er eðlilegt að þeir spyrji: Er ekkert höfuðsafn á sviði náttúruminja opið? Safnið er núna í Loftskeytastöðinni við Suðurgötu þar sem er lítil sýning. Það er bráðabirgðaráðstöfun og hún er það viljandi. Sú leiga er til fimm ára af því að hugsun mín á bak við það var að það væri mjög mikilvægt að á þeim tíma kæmumst við á þann stað að við vissum nákvæmlega hvað við ætluðum að gera. Þetta er ekki ein af þeim bráðabirgðaráðstöfunum sem á að endast áratugum saman. Ég velti þeirri hugmynd upp hér í lokin hvort ekki væri rétt að mennta- og menningarmálaráðuneytið efndi til samráðs við hóp þingmanna, hugsanlega úr hv. allsherjar- og menntamálanefnd, um hvernig fólk metur skýrslu og niðurstöðu Ríkisendurskoðunar. Ég veit að við eigum eftir að eiga sérstaka umræðu hér í salnum um hana en ég held að það væri ástæða til að við settum eitthvert slíkt samráðsferli í gang. Að þessu sögðu vil ég bara fyrst og fremst ítreka að ég tel að við þurfum líka að hafa í huga við gerð fjárlaga á þessu ári þau þrengsli sem söfnin eru komin í. Ég nefndi áðan tölur um Þjóðminjasafn, Þjóðskjalasafn, Þjóðmenningarhús og síðan ýmis sjálfstæð söfn um landið allt sem hafa notið framlaga úr annars vegar safnasjóði og hins vegar af fjárlögum. Ég held að það sé alveg ljóst að þarna er komið að þolmörkum. Þetta þarf að hafa í huga við gerð næstu fjárlaga.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra mennta- og menningarmála fyrir þessa ágætu og fróðlegu yfirferð yfir stöðu safnanna. Auðvitað tæpti hæstv. ráðherra í lokin á skýrslu Ríkisendurskoðunar um Náttúruminjasafnið. Ég held að hæstv. ráðherra hafi nálgast það mjög skynsamlega. Það er engin ástæða til annars en að fara mjög vandlega yfir þá niðurstöðu og setja í gang samráðsferli af því tagi sem nefnt var hér áðan. Það er langbesta leiðin til að draga lærdóm af úttekt Ríkisendurskoðunar á þessu náttúruminjasafni sem við þurfum svo sannarlega að taka höndum saman um að koma til betri vegar. Staðan er bara eins og hún er og það liggur fyrir úttekt á þeim bakgrunni. Það skynsamlegasta sem við getum gert er að taka það saman í góðri samvinnu þingnefndar og ráðuneytis og vinna út frá því og skila af okkur fyrir haustið þannig að það komi til viðmiðunar inn í fjárlagagerðina sem fer þá á sinn hefðbundna endasprett þegar hæstv. fjármálaráðherra mun væntanlega mæla fyrir því um miðjan september, samkvæmt nýju reglunum. Ég fagna þessari afstöðu ráðherrans innilega, ég tel að hún hafi tekið mjög vel á þessu máli og leggi hér upp mjög skynsamlegan farveg. Eins og nefnt var verður þetta rætt sérstaklega hérna síðar. Það er kærkomið að ræða hér aðeins um söfnin sem verðskulda sannarlega sérstaka umræðu í þinginu. Söfnin, sá mannauður og sú mikla menning sem þar er haldið utan um og sú mikla saga verðskuldar að það sé gætt alveg sérstaklega að því núna þegar allt er til endurskoðunar. Þeir fjármunir sem hefur verið varið af hinu opinbera, mjög oft í gegnum fjárlaganefnd af safnliðum, til stofnstyrkja til hinna smærri safna eru fjárfestingar sem hefur verið afskaplega vel varið. Þau söfn sem Alþingi og menntamálaráðuneyti hafa stutt við bakið á og uppbyggingu á síðustu árum blómstra hringinn í kringum Ísland. Er hægt að nefna svo mörg dæmi af þessum smærri staðbundnu söfnum, eins og ég segi, fyrir utan stóru söfnin á höfuðborgarsvæðinu. Það má nefna söfn sem er mikill sómi að og er þar ekki bara tekið utan um söguna og menninguna, Íslandssöguna alla frá landnámi, heldur er þetta jafnframt og um leið grundvöllur ferðaþjónustunnar. Grundvöllur þess að ferðaþjónustan blómstri og dafni hringinn í kringum Ísland er öflugt safnastarf, aðgengi að öflugri menningarferðaþjónustu sem kemur sterkast saman í söfnunum. Við þekkjum það að þetta er meira og minna byggt af hugsjónafólki úti um allt land sem fer af stað í þetta af miklu kappi. Það hefur sem betur fer oft fengið stuðning frá ríkisvaldinu í gegnum ráðuneyti og fjárlaganefnd til að koma hugsjónum sínum í framkvæmd og verk þannig að upp hafa risið söfn eins og við sjáum á Skógum, Þórbergssetrið á Hala í Suðursveit, sem er alveg einstakt safn þar sem einstaklingar tóku sig til og reistu safn utan um verk eins merkasta rithöfundar okkar samtíma, Þórbergs Þórðarsonar, og starfrækja jafnframt því ferðaþjónustu, matsölu og gistingu. Það er meiri háttar starfsemi byggð upp af mikilli hugsjón fyrir því að koma upp safni utan um verk þessa mikla rithöfundar. Sem betur fer hefur Alþingi staðið ágætlega á bak við þessa uppbyggingu. Svona mætti nefna mörg önnur söfn, Vatnasafnið í Stykkishólmi, Jöklasafnið á Hornafirði, listasöfnin staðbundnu sem mörg hver eru mjög öflug eins og Listasafn Árnesinga í Hveragerði. Svona mætti lengi telja. Með sama hætti hefur verið tekið utan um Íslendingasögurnar, samanber Njálusetrið á Hvolsvelli. Öll er þessi starfsemi afskaplega vel heppnuð og hefur skipt miklu máli fyrir menningar- og atvinnulíf á tilteknum svæðum. Eins og ég segi mun sú atvinnugrein sem er nú á hvað mestu flugi á Íslandi, ferðaþjónustan, ekki gera annað en að vaxa og dafna á næstu árum og þá skiptir þessi öfluga safnastarfsemi úti um allt Ísland meginmáli. Það er mikilvægt að halda þessu til haga núna þegar við ræðum stöðu safnamála. Við skulum ekki bara tala um stóru höfuðsöfnin, jafnmikilvæg og vel heppnuð og þau eru. Þjóðminjasafninu er mjög vel fyrir komið og er mikill sómi að því hvernig staðið var að því að koma því fyrir eins og nú háttar um. Ég held að almennt hafi á síðustu árum verið staðið vel á bak við safnamálin á Íslandi þó að auðvitað megi alltaf eitthvað betur fara, eins og kemur í ljós með Náttúruminjasafnið. Það er löng saga á bak við það og við skulum draga hana saman í einn brennipunkt og ákveða að stíga skref til að bæta úr því. Við eigum að halda áfram. Ég hef velt því fyrir mér núna þegar fjárlaganefnd hefur breytt verkferlum sínum með safnliðina sem eru vistaðir í svæðasamböndunum og ráðuneytunum. Við fáum fljótlega stöðumat á því hvernig til hefur tekist. Stofnstyrkirnir til þriggja ára út úr fjárlaganefnd á safnliðunum eins og hefðin var um söfnin hafa legið því til grundvallar að mörg þeirra safna sem ég nefndi áðan og tugir annarra um allt Ísland hafa orðið til. Það veit hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, fyrrverandi menntamálaráðherra, sem mun tala hérna á eftir mér, sem nauðaþekkir þessa sómasögu íslenskra safna. Við þurfum að gæta okkar á því í breyttu fyrirkomulagi að ekkert verði gefið eftir í því að styðja við bæði stofnun safnanna og starfsemi þeirra áfram í mörgum tilfellum þegar það á við.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir að hafa sýnt það frumkvæði að ræða skýrslu Ríkisendurskoðunar um Náttúruminjasafnið og í raun báðum ræðumönnum hér á undan fyrir að sýna um leið þessum málaflokki þá virðingu sem hann á skilið. Þá erum við hér í betra tómi til að fara ítarlega yfir þessa skýrslu en erum ekki að tala endalaust í fyrirsagnastíl á knöppum tveimur mínútum. Ég þakka líka hæstv. ráðherra fyrir ræðuna. Ég tek undir gagnrýni hennar á skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þó að ég gæti sem stjórnarandstöðuþingmaður sagt eitt og annað held ég að þetta sé hárrétt hjá ráðherranum, ég held að Ríkisendurskoðun hafi ekki tekið tillit til þeirrar hagræðingar sem hæstv. menntamálaráðherra hefur þurft að standa fyrir, erfiðra ákvarðana, frestunar bygginga og annarra hluta. Þetta er nokkuð sem einmitt ráðherrar verða að standa fyrir, það hefur hæstv. ráðherra gert og meðal annars líður þetta safn fyrir. Það er greinilegt að við þurfum að gera betur, allir flokkar að mínu mati. Ég held að það sé óhjákvæmilegt fyrir mig að fara örlítið yfir söguna í þessu samhengi sem mjög er farið inn á, m.a. í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ég held að margt rétt komi fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar sem allt þingið verður að taka til sín. Þetta eru lög sem voru samþykkt samhljóða. Þeim var breytt mjög í meðförum þingsins. Það var ekki þannig að á þinginu væri eitthvert kverkatak varðandi lagaumgjörðina, síður en svo. Þáverandi menntamálanefnd fór mjög vel yfir ýmsar athugasemdir. Ég hefði gjarnan viljað sjá þessar athugasemdir Ríkisendurskoðunar þá. Hún hefur komið með athugasemdir og ábendingar um að eiginlega allt frá árinu 2001 þegar safnalögin eru samþykkt, þrjú höfuðsöfn samþykkt, Þjóðminjasafnið, Náttúruminjasafnið og Listasafn Íslands, hafi ekkert verið gert. Ég held að við verðum að tala opinskátt, hluti af því að erfitt var að koma málum áfram var að fá samþykkt lög um náttúruminjasafn, taka málin meðal annars frá umhverfisráðuneytinu. Það var togstreita í kerfinu. Það er einfaldlega erfitt, var þá og er greinilega enn, núna þegar menn eru að endurskipuleggja Stjórnarráðið. Það er mjög erfitt að færa mál milli ráðuneyta. Það er alveg sama hvaða flokkar eiga í hlut, allir flokkar á þingi hafa komið nálægt þessari sögu. Hluti af því að þetta var ekki skýrara og skarpara er að menn hjuggu ekki strax á ákveðna hnúta og sumir vildu einfaldlega ekki höggva á hnútana. Kannski hefðu sumir viljað hafa hnútana áfram. Alveg frá því að ég byrjaði á þingi hef ég skynjað mikinn vilja hjá þingmönnum til að koma upp öflugu náttúruminjasafni. Það er mín skoðun enn þann dag í dag. Ástæðan fyrir því að við fórum af stað með það að koma á lögum um náttúruminjasafn var að við héldum, og ég hélt það í einlægni, að þannig gætum við eftir sex eða sjö ár lagaleysis um náttúruminjasafn þokast áfram. Það var ákveðið að fara þá leið að búa til lagaumgjörð um náttúruminjasafn og fara síðan í stefnumótun. Það kemur fram að í marsbyrjun 2008 skipaði þáverandi menntamálaráðherra átta manna stýrihóp til að vinna að stefnumótuninni um framtíð Náttúruminjasafnsins og auðvitað var reynt að ná þverpólitísku og þverfaglegu samþykki til að líta til framtíðar. Í stefnumótuninni fólst meðal annars að horfa til þess að árið 2013 væri lokaárið í því að koma upp öflugu húsi náttúruminjasafns til að sýna náttúruminjarnar okkar, gera eins og hæstv. ráðherra sagði svo réttilega áðan, horfa til nútímans, nútímatækninnar, gera þetta lífvænlegt, snertanlegt, áþreifanlegt og lifandi safn. Þannig sáum við það og horfðum alveg fram til ársins 2013. Á árinu 2007 voru ýmsar húsbyggingar í bígerð. Ég verð að segja eins og er að það var ekki mesta aðhaldið af hálfu stjórnarandstöðunnar í ríkisfjármálum. Menn kölluðu mjög eftir svona húsi sem hefði þá kostað 1,5–2 milljarða. Við vorum þá að klára háskólatorg. Við vorum þá að byrja langþráða hönnun á húsi fyrir Árnastofnun, hús íslenskra fræða, sem ég vona að hæstv. ráðherra nái að ýta áfram. Ég veit að hlutirnir eru erfiðir og ég held að við verðum að skilja þá aðstöðu sem hæstv. ráðherra er í. En þetta voru þeir hlutir sem þá var unnið að. Auk þess voru þá þegar uppi hugmyndir um hús fyrir Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur - og eðlilega um Náttúruminjasafnið. En togstreitan í kerfinu, ég undirstrika það, hefur að mínu mati verið til trafala. Ég er sammála þeirri nálgun sem hæstv. ráðherra leggur hér fram, við verðum að fara í þetta verk sameiginlega og þegar við erum að tala um það að við hér á þingi tökum á þessu verðum við líka að þora að leysa óþægilegu hlutina sem fylgja því að gera rammann um Náttúruminjasafnið skýrari. Ég hjó eftir því líka að hæstv. ráðherra sagði að við þyrftum að hugsa hlutina upp á nýtt. Það getur vel verið að það sé ekki lengur rétt hjá mér að við eigum að hafa þessi þrjú höfuðsöfn í ljósi efnahagsaðstæðna. Ég varpa fram spurningunni: Eigum við að sameina höfuðsöfnin þrjú í eina yfirstofnun, Safnastofnun? Ég veit það ekki, ég held að við eigum að skoða það til að skoða hagræðingu alveg eins og við eigum að minnsta kosti að ýta undir samvinnu á milli þessara stofnana sem nú þegar er byrjuð, m.a. í tengslum við safnahúsið á Hverfisgötu. Eins og við höfum ýtt undir samvinnu og samráð háskólastofnana held ég að við eigum að huga að því þarna líka. Mín skoðun er engu að síður enn sú að við eigum að stefna að öflugu náttúruminjasafni. Verum samt raunsæ. Við komum því ekki áleiðis fyrr en eftir einhver ár. Aðrar stofnanir eru komnar lengra sem við verðum að hefjast handa við. Eins og ég gat um áðan eru það hús fyrir Árnastofnun sem og Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur. Hvað getur þingið þá gert? Ég held að við í allsherjar- og menntamálanefnd munum fagna því samstarfi sem hæstv. ráðherra boðar. Okkur ber að taka þá ábyrgð alvarlega. Ég er reiðubúin að gera það. Ég held að margt gott hafi verið gert, en ég er líka reiðubúin að læra af þeim mistökum sem hafa verið gerð í fortíðinni. Það verður þó að segjast eins og er að ekkert hefur miðað síðustu þrjú árin. Ég gæti gagnrýnt það. Ég gæti gagnrýnt ráðherra fyrir að hafa ekki komið með stefnumótun síðustu þrjú árin. En við verðum að skilja aðstæður. Þess vegna verðum við að reyna að hafa verkferlið skýrara. Við verðum að segja nákvæmlega hvað á að heyra til náttúruminjasafns og hvað á að heyra 

Forseti biður þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Ég vil líka fá að þakka fyrir þessa ágætu umræðu. Það er rétt sem kom fram í upphafi hennar að sú er hér stendur hefur beðið um sérstaka umræðu um málefni Náttúruminjasafnsins þannig að þá fáum við annað tækifæri til að fara sérstaklega yfir það mál. Það er um að gera að nýta þennan tíma líka af því að Náttúruminjasafnið er mesta vandamálið núna í safnastarfseminni varðandi þessi þrjú höfuðsöfn sem við höfum á Íslandi. Það er svo sannarlega ekki safninu sjálfu að kenna, það er öðrum að kenna. Ég vil fá að draga hin höfuðsöfnin fram áður en ég fer yfir í Náttúruminjasafnið. Það eru þrjú höfuðsöfn á Íslandi, við ákváðum það í þinginu þannig að við vorum sammála um að það væru þrjú höfuðsöfn. Það þýðir að þau eru þá stærri og hafa meira hlutverki að gegna en önnur. Þetta eru Listasafn Íslands, Þjóðminjasafnið og svo Náttúruminjasafnið. Ef við tökum þessi fyrri tvö, Listasafn Íslands og Þjóðminjasafnið, vitum við hvar þau eru, hvað þau gera og berum virðingu fyrir því sem þar fer fram. Bæði þessi söfn sinna góðu starfi og þau eru greypt í þjóðarsálina. Við vitum hins vegar lítið um Náttúruminjasafnið enda er þar því miður nánast engin starfsemi. Það hefur verið fjársvelt og svo hafa menn hreinlega ekki náð saman. Hér hafa bæði hæstv. ráðherra og aðrir hv. þingmenn dregið fram að það hefur verið ósamstaða í kerfinu og „intrígur“ á milli embættismanna og annarra. Það hefur verið mjög erfitt að landa þessu. Varðandi Þjóðminjasafnið langar mig að segja eitt mjög ánægjulegt um það. Þar hefur verið bryddað upp á nýjungum og á laugardaginn var opnuð þar sýning sem heitir „TÍZKA – kjólar og korselett“. Þá var líka opnuð sýning á handverkum frú Magneu Þorkelsdóttur biskupsfrúar sem var kona Sigurbjörns Einarssonar biskups. Á þessa opnun mættu held ég um 600 manns, það var biðröð. Mér skilst að fleiri hafi mætt en mættu þegar Þjóðminjasafnið var opnað eftir endurgerð. Þetta er stórmerkilegt. Þarna hittir Þjóðminjasafnið á einhvern markhóp sem vill koma á safnið og skoða þessa sýningu. Ég ímynda mér að margar konur hafi mætt þarna til leiks til að sjá kjólana sem konur klæddust á fyrri tíð og sjá handverk frú Magneu. Hún saumaði marga þjóðbúninga og mjög mikið af skemmtilegu handverki. Það er ánægjulegt hvað Þjóðminjasafnið er að gera góða hluti, svo ég dragi það aðeins fram af því að þetta er svo nálægt í tíma. Í safnabúðinni niðri keypti ég bók um handverk frú Magneu Þorkelsdóttur, frábæra bók um handverk hennar, og gaf hana góðri konu. Ég fann til stolts, fann að þarna væri eitthvað mikilvægt á ferðinni sem mjög margir Íslendingar gætu samsamað sig og hefðu áhuga á að skoða. Ég skora á fólk að fara í Þjóðminjasafnið og skoða þessar fínu sýningar. Varðandi Náttúruminjasafnið er maður auðvitað mjög hugsi eftir skýrslu Ríkisendurskoðunar. Hún er faglega unnin og góð og gefur manni heildaryfirsýn. Hún sýnir að Náttúruminjasafnið hefur hreinlega verið algjört olnbogabarn og ekki fengið forgang, það verður að viðurkennast. Að mínu mati sýnir skýrslan að ákveðnir aðilar hafa klikkað í þessu máli. Mér finnst skýrslan vera nokkur áfellisdómur yfir ráðuneytinu. Hún er líka áfellisdómur yfir þinginu. Það sýnir sig að ráðuneytið hefur ekki verið nógu einbeitt í að koma þessum málum í viðunandi horf, að mínu mati þrátt fyrir niðurskurð. Það er alveg rétt að hér hefur orðið niðurskurður og það er erfitt að hreyfa sig í slíku umhverfi, en ráðuneytið hefur samt ekki farið fram af nógu mikilli einbeitingu við að koma málum í lag. Það er líka áfellisdómur yfir þinginu af því að þegar þingið setti lögin á sínum tíma var ekki kveðið nógu skýrt á um samstarf og hlutverk Náttúrufræðistofnunar Íslands og Náttúruminjasafnsins. Þessar tvær stofnanir hafa ekki náð samkomulagi. Það hafa verið erfiðleikar þar á milli. Það þýðir ekkert að fela það.  Það er umræða um að Veiðimálastofnun eigi að sameinast Náttúrufræðistofnun Íslands. Ein hugmynd er að sameina Náttúruminjasafnið Náttúrufræðistofnun Íslands, ganga skrefið til baka eins og hæstv. ráðherra orðaði það. Það kann ekki góðri lukku að stýra að mínu mati. Það er rétt sem kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að í ársbyrjun 2012 hefur Náttúruminjasafn Íslands starfað í hátt fimm ár og er á byrjunarreit. Þetta er mjög slæmur dómur. Nokkrar tillögur til lausnar eru tíndar fram. Númer eitt er að gera það sem við ætluðum, standa vel að þessu og byggja upp nýtt safn. Ég spyr: Hvar er þjóðarstoltið ef við gerum það ekki? Við erum alltaf að tala um hvað náttúran sé mikilvæg, við viljum sýna gripina okkar, viljum kenna um náttúruna. 70–80% af ferðamönnunum koma hingað til að skoða náttúruna og auðvitað þurfum við að búa vel að safninu. Ef hins vegar á að breyta eru nefndar þrjár hugmyndir. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega í þær. Ein er að taka skrefið til baka, leggja náttúruminjasafnshugmyndina niður og láta Náttúrufræðistofnun sjá um þetta. Ég held að hún sé ekki góð. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að við skulum ekki gera það. Hinar hugmyndirnar eru að sameina þetta í einhvers konar háskólastofnun eða taka upp einhverja gamla hugmynd um náttúrugripahús o.s.frv. Ég held að við eigum ekki að ganga til baka. Við eigum að efla Náttúruminjasafnið, veita því brautargengi, klára að skera á hnútana milli Náttúrufræðistofnunar Íslands og Náttúruminjasafnsins og byggja upp nýtt safn með miklu stolti. Ég tel að það safn eigi að vera á höfuðborgarsvæðinu þar sem það getur sinnt bæði fjölda nemenda og ferðamanna. Ég vil taka í útrétta hönd hæstv. ráðherra og lýsi mig reiðubúna 

Forseti. Ég þakka fyrir tækifærið til að fá að ræða þetta í þinginu í svona ágætu tómi. Við samþykktum í þinginu í fyrra ný safnalög. Mjög áhugaverð og vönduð vinna fór fram í þáverandi menntamálanefnd. Söfnin eru mikilvægur hluti af menntakerfinu okkar og menningarlífinu og ómissandi í ferðamennsku eins og hér hefur verið bent á. Það felst vandi í orðinu „safn“ því að við notum orðið bæði yfir það sem kallast á erlendum málum „museum“ og svo það sem kallast „collection“. Mér finnst margir ekki gera mikinn greinarmun á þessum tveimur fyrirbærum þar sem við köllum hvort tveggja safn en hlutverkið getur verið gjörólíkt. Hlutverk höfuðsafnanna okkar þriggja og sú ábyrgð sem höfuðsöfnunum er falin er miklu meira og stærra verkefni en eingöngu söfnun, varðveisla og sýning sem í hugum margra er merking orðsins „safn“ en mundi aldrei flokkast sem „museum“ í öðrum löndum. Söfnin hafa líka rannsóknarskyldu. Að mínu mati á sú rannsóknarskylda ekki bara að fara fram innan safnanna og hjá starfsfólkinu, heldur eiga söfnin einnig að vera opin fyrir aðra fræðimenn sem vilja rannsaka arfinn okkar. Það þarf að búa þeim nægilega góð skilyrði til rannsókna. Á þetta hefur mér þótt skorta í mínum fyrri störfum. Það er ekki alltaf sem mér hefur fundist ég velkomin á söfnin til að grúska. Margir hafa farið ágætlega yfir málefni Náttúruminjasafnsins. Þau eru sérkapítuli út af fyrir sig og það er brýnt að taka ákvörðun um hvert við ætlum að stefna með það safn. Núverandi fyrirkomulag er algjörlega óásættanlegt, en ég held að við þurfum hreinlega aðra umræðu um það og gott að hún muni fara fram. Eins og ráðherra minntist á áðan þrengir verulega að öðrum söfnum líka. Ég nefni sérstaklega Listasafn Íslands sem er vissulega í glæsilegri byggingu en allt of lítilli. Það er mín skoðun að við eigum alltaf að geta gengið inn í höfuðsafn íslenskrar myndlistar og skoðað gott yfirlit íslenskrar myndlistar frá öllum tímum, auk þess að skoða spennandi sérsýningar. Núverandi húsnæði Listasafns Íslands getur engan veginn sinnt þessari skyldu. Eitt hús í miðbænum sem er núna í eigu ríkisins - þótt það hafi ekki verið það áður en nú á ríkið Landsbanka Íslands - hefur mér alltaf fundist tilvalið og mjög spennandi fyrir þann hluta Listasafns Íslands sem ætti að sýna okkur arfinn, ekki vera með spennandi nútímasýningar eða sérsýningar. Þessar höfuðstöðvar Landsbankans, nú í eigu ríkisins, er hús sem býður upp á ýmislegt, auk þess sem ómetanleg listaverk eru þar veggföst og hluti af húsinu, listaverk eftir einn af okkar helstu listamönnum, Jóhannes Kjarval. Þarna mundi ég vilja sjá framtíðarheimili Listasafns Íslands, a.m.k. annað af tveimur þótt núverandi húsnæði safnsins gæti nýst líka. Ég vildi bara varpa þessari hugmynd fram í þessu samhengi. Ég þakka sérstaklega fyrir þessa góðu umræðu og lýsi mig ávallt reiðubúna að koma að þessum málaflokki.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því eins og fleiri að þakka hæstv. menntamálaráðherra Katrínu Jakobsdóttur fyrir að flytja okkur þessa skýrslu og gefa okkur tækifæri til að fara vítt og breitt yfir sviðið án þess að festast í mjög þröngri og afmarkaðri umræðu. Við höfum hér sem umræðugrunn skýrslu Ríkisendurskoðunar um Náttúruminjasafn Íslands sem kom út 2012 og ætlum að ræða sérstaklega síðar. Það er margt sem væri hægt að fara yfir núna því að svo margt hefur breyst á undanförnum árum, þ.e. allt frá því í hruninu haustið 2008 þegar við töldum að við værum komin nokkuð á leið með að móta stefnu Náttúruminjasafnsins og þá yrði stutt í að hægt yrði að hefja byggingu á nýju safni. Eins og hér hefur komið fram, og er alveg ljóst öllum þeim sem vilja vita, hefur stefnumótunin strandað. Það er mikill og djúpstæður ágreiningur um það hvernig eigi að skipta á milli eða hvort skipta eigi á milli Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafnsins. Því á hæstv. ráðherra fulla samúð mína hvað varðar þá vinnu sem hún hefur trúlega vonað, eins og við öll, að yrði lokið á þessum tíma. Með svona djúpan ágreining er ekki von að niðurstaða hafi fengist í málið. Þar sem við vitum af þessum ágreiningi býð ég mig fram í verkið og fleiri hafa lýst sig tilbúna að taka þátt í þeirri vinnu sem við þurfum hreinlega að fara í á Alþingi. Alþingi tók að sér stefnumótunina hvað varðar höfuðsöfnin þrjú með lagasetningu og ég tel að við þurfum öll að standa saman, hvort sem það er menntamálaráðherra eða Alþingi, um að höggva á þennan hnút þannig að við getum haldið áfram. Ég styð það að lögin verði óbreytt, að við höfum þessi þrjú höfuðsöfn. Ég styð það líka að þau verði áfram í höfuðborginni, að hún standi þá undir nafni og þeirri ábyrgð sem henni ber sem höfuðborg. Ég var líka algerlega sammála því að þar sem ekki var hafin bygging á náttúruminjasafni í hruninu 2008 yrði byggingarframkvæmdum frestað og reynt að hlífa söfnum um allt land eins og hægt væri. Af skiljanlegum ástæðum, af því að þetta voru ekki velferðarmál 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram og vil í upphafi láta þess getið að ég er því hlynnt að hér séu þrjú höfuðsöfn, Þjóðminjasafnið, Listasafn Íslands og síðan Náttúruminjasafnið. Við getum svo velt því fyrir okkur hvar húsakostur náttúruminjasafns eigi að vera, hvort reisa eigi nýtt safn á sama stað og Náttúrufræðistofnun er og samnýta með einhverjum hætti. Það er annar handleggur, en Náttúruminjasafnið er og á að vera eitt af höfuðsöfnum þjóðarinnar. Við þurfum líka að velta fyrir okkur jafnt með Náttúruminjasafnið sem önnur söfn hvernig við ætlum að færa þau til nútímans, eins og hæstv. ráðherra lét getið í ræðu sinni, með aðgengi fyrir alla að söfnum á ólíkan hátt. Ég bendi á að í allsherjar- og menntamálanefnd er þingsályktunartillaga um varðveislu menningarverðmæta á stafrænu formi. Það er einn þáttur sem þarf að skoða þegar við ræðum málefni safna og með hvaða hætti við ætlum að hafa aðgengi að menningarverðmætum okkar, hver svo sem þau kunna að vera hverju sinni. Við höfum líka rætt það að málefni safna ná til fleiri þátta en höfuðsafnanna þriggja og ég get tekið undir að húsnæði skiptir ætíð máli, m.a. safnahúsið sjálft. Þegar rædd eru málefni safna og þá höfuðsafnanna þriggja þurfum við ekki síður að huga að geymsluhúsnæði því að það er kristaltært að öll þau verðmæti sem við eigum geta aldrei verið öll til sýnis í einu. Þess vegna þarf ekki síður að vanda val á og eiga gott geymsluhúsnæði fyrir öll þessi söfn. Þar held ég að við þurfum að betrumbæta. Hér hefur verið rætt um söfn vítt og breitt um landið sem að sjálfsögðu eru dýrmæt þeim stöðum sem þau eru á. Ég get nefnt að í mínu sveitarfélagi er safn sem ber heitið Hús skáldsins, Gljúfrasteinn. Þar er virk sýning á húsnæði skáldsins og þeim munum sem hann átti. Hún er á nokkrum tungumálum. Þar er húsnæðið nýtt til tónleika enda skáldið sjálft hlynnt tónlistinni og hafði yndi af og áhuga á henni. Að mörgu er að hyggja, en þrjú höfuðsöfn eigum við að leggja áherslu á 

Virðulegur forseti. Þetta er svo stórt mál að maður vill nýta hverja mínútu sem maður fær. Mig langaði aðeins að bæta við fyrri ræðu í sambandi við það hvað er til úrbóta núna. Það kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar að menntamálaráðuneytið hefur verið með ákveðna stefnumörkun fyrir Náttúruminjasafnið, samþykkti hana 21. janúar 2010. Þá átti að ljúka stefnu safnsins fyrir næstu ár. Fyrsti punkturinn er að finna húsnæði sem hentar starfsemi safnsins næstu árin. Það er ekki búið að því. Það húsnæði sem núna er til staðar hentar alls ekki þessu safni. Það er svo lítið, það er í Loftskeytastöðinni rétt við Háskólabíó, pínulítil aðstaða. Ég hef skoðað hana, þetta er ekki neitt sem heitið getur. Það er ekki hægt að bjóða upp á neinar sýningar þarna þannig að það verður að taka á þessu. Það verður að taka á mörgu öðru líka, m.a. húsnæðismálunum. Við höfum því miður ekki sett þau í nógu mikinn forgang. Ég ætla ekki að bera saman söfn en Hönnunarsafn Íslands er í betra húsnæði en Náttúruminjasafn Íslands. Ég er ekkert að öfundast út í það húsnæði sem Hönnunarsafn Íslands er í en það er tiltölulega nýtt safn og það er komið í betra húsnæði. Það sýnir bara að Náttúruminjasafn Íslands hefur verið algert olnbogabarn og ekki verið forgangsraðað með hagsmuni þess í huga. Ég hef stundum verið með fyrirspurnir til hæstv. menntamálaráðherra um Þjóðmenningarhúsið, hvort hægt væri að nýta það tímabundið. Ég held að við verðum að finna einhverja millilausn. Ég efast um að byggt verði nýtt hús á allra næstum árum, því miður. Vegna bankahrunsins er ég ekki viss um að það verði gert þannig að það verður að finna einhverja millilausn sem hentar safninu á næstu árum. Síðan varðandi innihald safnsins kemur mjög sterkt fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar sú togstreita sem hefur verið milli Náttúrufræðistofnunar Íslands og Náttúruminjasafnsins. Á bls. 12 er henni mjög vel lýst af því að þar er vitnað í álit forstjóra Náttúrufræðistofnunar á frumvarpi til safnalaga frá 31. janúar 2001. Þar er dregið fram að ef sú safnastarfsemi sem Náttúrufræðistofnun Íslands hafði verður aðskilin frá stofnuninni verður lítið eftir af Náttúrufræðistofnun Íslands og vafasamt hvort grunnur sé fyrir áframhaldandi rekstri hennar. Heyr á endemi. Þó að Náttúrufræðistofnun Íslands sé ekki í einhverri sérstakri safnastarfsemi gegnir hún allt öðru hlutverki. Hún er rannsóknastofnun. Hún er ekki safnastofnun í eðli sínu. Mér finnst þessi togstreita svo ótrúleg að við hljótum að geta höggvið á þennan hnút. Við verðum að gera það. Reyndar er bráðabirgðaákvæði með lögunum sem sýnir að Náttúruminjasafnið á að fá ákveðna muni sem 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Ég heyri að það er í öllu falli mikill vilji til að koma að frekari samræðu um þessi mál og ég þakka kærlega fyrir það. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þingið allt komi að málinu, taki þátt í næstu skrefum því að það er alveg ljóst að við stöndum á ákveðnum tímamótum eins og ég sagði áðan. Mig langar að nefna nokkur atriði um stefnumótunina. Það er rétt, eins og kom fram hjá hv. þingmanni og kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, að drög að stefnu fyrir safnið voru send þann 21. janúar 2010 til Náttúruminjasafns en ekki náðist samstaða um þau drög. Það verður að hafa í huga að ekki hefur náðst samstaða milli ráðuneytisins og safnsins um stefnumótun fyrir safnið og ég hef litið svo á að það væri grundvallaratriði til að geta haldið áfram, til að mynda þegar kemur að húsnæðismálum. Hversu mikla áherslu á að leggja á rannsóknaþáttinn og hvernig á að útfæra hann, hvernig viljum við sjá miðlun safnsins skipulagða o.s.frv.? Það getum við rætt betur síðar en þetta er eitt af því sem hefur hreinlega ekki náðst samstaða um, svo það sé sagt. Hið sama má segja um þá togstreitu sem hér hefur verið nefnd milli Náttúrufræðistofnunar og Náttúruminjasafnsins um þá gripi sem ætlunin var með lögunum að yrðu til sýnis og að Náttúruminjasafnið yrði á forræði Náttúrufræðistofnunar, getum við sagt. Þar hefur heldur ekki náðst samstaða. Það hefur verið haldinn fundur forstöðumanna þessara tveggja stofnana en ekki náðst samstaða þannig að við stöndum frammi fyrir því að þurfa að höggva á þessa hnúta. Ég held að það sé mjög gott að þingið taki þátt í því. Það er jákvætt að heyra, og ég tek undir það eins og ég sagði áðan, að aðsókn að söfnum er mikil, þau eru mörg hver að gera spennandi hluti. Ég var í hópi þeirra 600 sem mættu á opnunina á Þjóðminjasafninu, hugsaði einmitt að mér liði eins og ég væri á 17. júní og fannst alveg frábært að sjá þennan mikla áhuga. Hvað varðar Listasafn Íslands get ég tekið undir með hv. þm. Margréti Tryggvadóttur, en ég vil segja að eftir að Þjóðmenningarhúsið, þ.e. Safnahúsið við Hverfisgötu, var fært yfir til mennta- og menningarmálaráðuneytis er hugmyndin sú, eftir að hafa skoðað það húsnæði sem er friðað, að það húsnæði henti mjög vel til að setja þar upp í áföngum grunnsýningu á íslenskri myndlist. Hún væri þá í samvinnu Þjóðminjasafnsins sem geymir mörg myndverk frá fyrri tíð og Listasafnsins þannig að almenningur á bráðlega að geta gengið þar inn og horft á þetta yfirlit. Fyrsti áfangi var opnaður í fyrra og við ætlum að opna þessa sýningu í áföngum þannig að frá og með hæsta ári verði þarna yfirlitssýning á íslenskri myndlist. Við mátum það ekki vænlegan kost fyrir nútímalegt náttúruminjasafn sem ætti að höfða til skólanna og ferðamanna að vera í þessu friðaða húsi. Ég tek undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, við þurfum að horfa í kringum okkur. Hugsanlega eru einhverjir möguleikar í húsnæðismálum til lengri tíma sem þarf bara að skoða. Næstu skref eftir þetta eru að fara nánar yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar. Ég fer kannski betur í þau atriði í þeirri sérstöku umræðu sem hér hefur verið boðuð. Ég vænti þess að fá að kalla hv. allsherjar- og menntamálanefnd til samráðs um framhaldið. Ég held að það standi dálítið upp á okkur að leyfa okkur aðeins að hugsa út fyrir rammann. Við stöndum á þeim stað að ég held að það sé allt í lagi. Síðan verðum við þá að leggja stefnuna þannig að þingið sé þá einhuga í því hvernig það ætlar að vinna að málinu, bæði hvað varðar stefnumótun og fjárframlög til lengri tíma. Að lokum þakka ég fyrir umræðuna. Ég veit núna að það er að minnsta kosti mikill hugur í mönnum að leysa þessi mál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar um tillögu til þingsályktunar um norræna hollustumerkið Skráargatið. Í tillögunni er lagt til að Alþingi álykti að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra beiti sér fyrir því að unnt verði að taka upp norræna hollustumerkið Skráargatið á matvörur sem framleiddar eru hérlendis. Fyrsti flutningsmaður að þessu máli er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Það kom upp að enginn flutningsmanna málsins átti sæti í atvinnuveganefnd og ég var fenginn í það að vera talsmaður þessa máls og mér hefur verið sönn ánægja að gera það. Þetta er vonandi einhvers konar fyrirmynd að því hvernig hægt er að vinna mál eftir þessu talsmannakerfi. Málið hefur fengið farsælan feril og farsælan endi því að það er komið frá nefndinni með jákvæðri umsögn. Í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Baldur P. Erlingsson og Kristin Hugason frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, Viktor S. Pálsson og Zulemu Sullca Porta frá Matvælastofnun og Ragnheiði Héðinsdóttur frá Samtökum atvinnulífsins. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Neytendasamtökunum, Læknafélagi Íslands, Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, Alþýðusambandi Íslands, umboðsmanni barna og talsmanni neytenda, Samtökum atvinnulífsins og Samtökum iðnaðarins, Hjartavernd, landlæknisembættinu og Hjartaheillum, landssamtökum hjartasjúklinga. Þingsályktunartillaga sama efnis var lögð fram á 139. löggjafarþingi, þskj. 831, 508. mál, og bárust sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þá tíu umsagnir um málið.“ Málinu var vísað til nefndarinnar 19. október 2011. Á fundi hennar 1. nóvember var samþykkt tillaga um að sá er hér talar yrði framsögumaður málsins og samþykkt að óska umsagna um málið. Flestar umsagnir um málið, bæði á 139. og 140. þingi, voru jákvæðar og mæltu margir umsagnaraðila með því að þingmálið yrði samþykkt. Aðeins í umsögn Samtaka iðnaðarins og Samtaka atvinnulífsins kom fram efnisleg gagnrýni en fjallað verður nánar um hana hér síðar. Strax við upphaf meðferðar málsins kom fram áhugi meðal nefndarmanna á því að nefndin legði til frekari aðgerðir í átt að upptöku norræna hollustumerkisins Skráargatsins (hér eftir einfaldlega nefnt Skráargatið) en ályktunartexti tillögunnar gaf til kynna. Fór svo að nefndin lét kanna hvaða leiðir væru færar með það fyrir augum að tryggja að í lögum kæmu fram nægilegar heimildir til þess að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gæti hafið nauðsynlegan undirbúning. Í stuttu máli var niðurstaða nefndarinnar eftir framangreinda könnun að skynsamlegast væri að leggja til að þingsályktunartillagan yrði samþykkt en leggja samhliða nefndarálitinu fram frumvarp sem innihéldi reglugerðarheimild sem heimilaði ráðherra að setja í reglugerð ákvæði sem heimilaði matvælafyrirtækjum að merkja matvæli áherslumerkingu sem gæfi til kynna að matvælin uppfylltu skilyrði Skráargatsins. Þá væri þar einnig kveðið nánar á um efni reglugerðarinnar og skyldu til samráðs við landlæknisembættið. Var niðurstaðan byggð á skoðun á þeim lagaheimildum og reglugerðum sem liggja til grundvallar skráargatsmerkinu í Danmörku, Noregi og Svíþjóð; og mun ég væntanlega mæla fyrir því frumvarpi hér strax í kjölfar þessa nefndarálits. Í greinargerð Matvælastofnunar frá 2012 segir, með leyfi forseta: „Við meðferð málsins hafði nefndin samstarf við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og Matvælastofnun enda er þar að finna nokkra sérþekkingu á Skráargatinu. Hinn 16. janúar 2012 barst nefndinni greinargerð Matvælastofnunar um Skráargatið, norræna hollustumerkið. Þar kemur fram í inngangi að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið hafi í nóvember 2008 óskað eftir því við Matvælastofnun að hún „kynnti sér Skráargatið sem hollustumerki og greindi frá því hvort Ísland ætti að taka þátt í samstarfi um Skráargatið sem samnorrænt merki“ o.fl. Að mati nefndarinnar gefur greinargerð Matvælastofnunar góða yfirsýn yfir notagildi og virkni Skráargatsins ásamt því sem af henni má leiða um helstu kosti og galla þess. Þá inniheldur greinargerðin nokkra greiningu á ferli innleiðingar Skráargatsins og áhrifum hennar á neytendur og fyrirtæki í matvælaiðnaði. Að auki koma þar fram hugmyndir um kynningu Skráargatsins og mat á kostnaði við innleiðingu þess.“ Greinargerðin er fylgiskjal með álitinu og ég hvet þingheim til að kynna sér hana því að hún er um margt mjög merk og innihaldsrík að upplýsingum hvað þetta mál varðar. Ábendingar og athugasemdir Samtaka iðnaðarins og Samtaka atvinnulífsins voru svohljóðandi, með leyfi forseta: „Eins og fram hefur komið er einu athugasemdirnar sem koma fram í umsögnum um málið að finna í sameiginlegri umsögn Samtaka iðnaðarins og Samtaka atvinnulífsins. Skoða verður athugasemdirnar í ljósi þess að þar kemur einnig fram að báðir aðilar séu „fylgjandi því að almenningur fái vandaðar upplýsingar um mataræði og hreyfingu þar sem lögð er áhersla á fjölbreytni, hófsemi og reglusemi. Samfelld og fordómalaus upplýsingagjöf um mataræði [sé] besta leiðin til að upplýsa neytendur.“ Þá telja samtökin „að notkun hollustumerkis geti verið ein leið til að hvetja fólk til að velja hollari vöru innan tiltekins fæðuflokks.“ Að auki segja samtökin að þau hafi orðið vör við vaxandi áhuga íslenskra framleiðenda fyrir notkun merkisins á undanförnum mánuðum. Að lokum benda samtökin á að ef tekin verði ákvörðun um að taka merkið til notkunar hér sé mjög mikilvægt að kynna það vel þannig að neytendur átti sig á að merkið gefi einungis vísbendingu um hollustu hverrar vöru í samanburði við aðrar vörur innan sama vöruflokks en gefi á engan hátt upplýsingar um samsetningu mataræðisins í heild. Inntak athugasemda samtakanna er að óljóst sé hvort notkun hollustumerkja, eins og Skráargatsins, skili árangri, bæti mataræði og hafi áhrif á líkamsþyngd landsmanna. Þá telja þau ekki hægt að flokka einstakar vörur í góðar og slæmar eingöngu út frá næringarinnihaldi. Er það mat þeirra að skoða verði mataræði í víðara samhengi og lýsa þau sig andvíg því að útiloka suma matvælaflokka frá notkun Skráargatsins. Þá telja þau ekki ljóst að merkið muni auðvelda neytendum að velja hollt mataræði á einfaldan hátt þar sem það verði einungis hægt að nota á einstakar afurðir, án tillits til þess í hvaða samhengi þeirra er neytt og aðeins á suma vöruflokka. Á fundi nefndarinnar benti fulltrúi samtakanna á að flokkunarkerfi Skráargatsins hefði í för með sér að andsamkeppnisleg aðstaða kynni að skapast. Þannig var sem dæmi bent á að aðeins væri heimilt að nýta merkinguna á forpakkaðar matvörur og af þeim sökum sætu bakarí til dæmis ekki við sama borð og matvöruverslanir þegar kæmi að merkingu matvæla. Þá var einnig bent á að ákveðnir flokkar matvæla væru í raun útilokaðir frá notkun merkisins og að slíkt kynni að hafa letjandi áhrif á framleiðendur matvæla í slíkum flokkum til þess að bæta vörur sínar og gera þær heilnæmari. Þannig kom til dæmis fram að framleiðendur sælgætisstanga sem vildu auka magn trefja og grófra korna væru útilokaðir frá notkun merkisins og hefðu því engan hag af því að leggja í vöruþróun í framangreindu skyni.“ Herra forseti. Nefndin fjallaði svolítið um þessar athugasemdir og þetta mál og fór mjög vel yfir, eins og fram kemur í greinargerð Matvælastofnunar, með hvaða hætti upptöku nýrra vara sem geta notað Skráargatið er háttað. Þar kom meðal annars fram - það sem mér sjálfum fannst mjög merkilegt - að Norðmenn fengu það í gegn að ákveðin tegund af hollum frosnum pítsum gæti fengið merkið. Það kemur nefnilega í ljós að Norðmenn eru miklir neytendur frosinna pítsa og borða 48 milljónir frosinna pítsa á ári, sem er eitthvað sem ég held að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hafi ekki vitað þegar hún lagði þetta mál fram - og er þó frá Noregi. Herra forseti. Nefndin lítur þingmálið jákvæðum augum og styður einhuga framgang þess. Samhliða afgreiðslu álitsins samþykkir nefndin að leggja fram frumvarp til breytingar á matvælalögum í því skyni að auðvelda og hraða framganginum enn frekar. Þó bendir nefndin á að margt er ólíkt í neysluvenjum og vöruframboði í þeim löndum sem tekið hafa upp Skráargatið. Fram hefur komið að skilyrði merkisins sæta endurskoðun eftir því sem tilefni er til. Í ljósi þess munar sem gætir á milli matvælamenningar á Íslandi og í ríkjum Skáargatsins hvetur nefndin sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra til að hlutast til um að full þátttaka verði í samstarfi um Skráargatið af Íslands hálfu og í því samstarfi fái vægi fram komin sjónarmið Samtaka iðnaðarins og Samtaka atvinnulífsins. Að lokum segir: „Í ljósi framangreindrar umfjöllunar leggur nefndin til að þingsályktunartillagan verði samþykkt óbreytt. Alþingi, 31. jan. 2012. Kristján L. Möller, Þór Saari, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Magnús Orri Schram, Ólína Þorvarðardóttir, Björn Valur Gíslason, Einar K. Guðfinnsson, Jón Gunnarsson, Sigurður Ingi Jóhannsson.“

Virðulegur forseti. Við fjöllum hér um norræna hollustumerkið Skráargatið. Það mál er sem sagt komið út úr nefnd og stefnir í að það verði samþykkt á allra næstu dögum; og ég vil fagna því alveg sérstaklega. Ég vil líka geta þess, af því að ég tala strax í kjölfarið á hv. þm. Þór Saari, að sá þingmaður var valinn talsmaður fyrir þetta mál. Það er alveg nýtt fyrirbæri hér í þinginu og enginn veit alveg hvernig þetta nýja kerfi okkar með talsmenn fyrir ákveðin mál, þar sem þingmenn taka mál í fóstur í nefndum sínum, virkar. Þó að þingmenn séu ekki endilega flutningsmenn máls eða meðflutningsmenn, eða komi að því á nokkurn hátt, taka þeir það samt í hálfgert fóstur og gerast talsmenn fyrir það í nefndinni. Þeir fylgja því þá eftir að málið sé skoðað og ýta á að nefndirnar geri upp við sig hvort þær vilji samþykkja það eða ekki. Ég er reyndar, vegna reynslu minnar af þessu máli, mjög bjartsýn á þetta kerfi og vil nota tækifærið og þakka sérstaklega hv. þm. Þór Saari fyrir framúrskarandi vinnu við að halda utan um málið. Hv. þingmaður hefur kynnt sér málið í þaula, lagt til umsagnaraðila ásamt fleiri þingmönnum og séð um að þeir hafi mætt fyrir nefndina. Hann hefur skoðað málið með ráðuneytinu og lagt sig fram um að finna lausnir á því. Mér finnst það einstaklega heppilegt hvernig staðið hefur verið að þessu máli af hendi hv. þm. Þórs Saari og vil þakka sérstaklega fyrir það góða verk sem hann hefur unnið. Hann hefur haldið sköruglega utan um málið. Ég held að meðal annars vegna hans einbeitta vilja sé málið komið hingað inn í þingið, fyrir utan það að málið er mjög gott. Ég er 1. flutningsmaður og tel að þetta sé gríðarlega mikilvægt mál varðandi hollustuhætti hér á Íslandi til framtíðar. Fyrst maður er farinn að þakka fólki er kannski líka við hæfi að þakka meðflutningsmönnum, sem eru hv. þingmenn Þuríður Backman, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Margrét Tryggvadóttir og Mörður Árnason. Það eru sem sagt fulltrúar úr öllum flokkum á þessari þingsályktunartillögu, þau hafa öll skipt sér af þessu máli og hjálpað til við að ýta því áfram. Ég vil líka nefna sérstaklega þrjá aðra aðila. Ég nefni Brynhildi Pétursdóttur hjá Neytendasamtökunum, sem hefur verið ötull talsmaður fyrir þetta mál. Neytendasamtökin hafa beitt sér í mjög mörgum mikilvægum lýðheilsumálum og þar á meðal þessu. Ég vil líka nefna Gísla Tryggvason, talsmanna neytenda, sem hefur ásamt umboðsmanni barna látið sig þessi mál skipta, ég vil þakka þeim báðum. Ég vil að auki nefna hlut Tryggva Felixsonar, sem vinnur hjá norrænu ráðherranefndinni, en hann hefur verið ötull við að koma gögnum til 1. flutningsmanns og benda á þetta mál. Ég vil þakka þessum aðilum og líka draga það fram að málið er að vissu leyti afrakstur norræns samstarfs. Stundum spyr fólk: Norrænt samstarf, hvað kemur út úr því? Það kemur alveg gríðarlega mikið út úr því, miklu meira en fólk heldur. Þetta mál er slíkt, það rekur á fjörur 1. flutningsmanns í gegnum norrænt samstarf og er ekki fyrsta málið sem verður afgreitt hér frá íslenskum stjórnvöldum er varðar lýðheilsumál og norrænt samstarf. Ég vil minna á aðra tillögu sem sú er hér stendur flutti á sínum tíma um transfitusýrur. Þegar við ákváðum að skoða þau mál rak það á okkar fjörur í gegnum norrænt samstarf. Það var tekið upp í Norðurlandaráði og þar voru upplýsingar lagðar á borðið. Það var bara Danmörk sem hafði klárað það mál, Danmörk var fyrsta landið í heiminum til að setja mörk á hlutfall transfitusýra í mat, transfitusýrur máttu ekki vera meira en 2% af innihaldi vöru, og Ísland var svo annað landið. Það er búið að afgreiða það hér og frá því í ágúst síðastliðnum getum við verið nokkuð örugg um að hér eru ekki vörur á markaði sem innihalda mikið af transfitusýrum, og það er líka afrakstur norræns samstarfs. Það er hægt að nefna fleiri slík góð mál sem eru afrakstur norræns samstarfs. Yfir í Skráargatið. Þetta mál er flutt í annað sinn. Það var flutt fyrst á 139. löggjafarþingi þannig að flutningsmenn hafa nú barist fyrir þessu um nokkurn tíma. Málið gengur út á það í heildina að taka upp norræna hollustumerkið Skráargatið sem felur það í sér að settur verður upp rammi eins og talsmaður málsins, hv. þm. Þór Saari, lýsti hér áðan. Settur verður upp ákveðinn rammi og fyrirtæki geta fengið Skráargatið á vörur sínar ef þær eru hollar, ef þær standast ákveðin viðmið, í þeim sé ekki salt yfir ákveðnum mörkum, ekki sykur yfir ákveðnum mörkum, ekki fita yfir ákveðnum mörkum o.s.frv. Þau mörk eru mjög mismunandi eftir því um hvaða vöru er að ræða: Er þetta mjólk, er þetta brauð, er þetta fiskur o.s.frv.? Þetta er ákveðið kerfi og það eru bara bestu vörurnar, hollustu vörurnar, sem ná skráargatsmerkinu. Það verður haldið utan um það í okkar stofnanakerfi og þá erum við komin inn í þetta norræna umhverfi ásamt hinum Norðurlöndunum að Finnlandi undanskildu. Finnland er með annað merki sem heitir Hjartamerkið, en ég held að þeir séu að íhuga að taka Skráargatið upp líka. Ég vil líka draga það fram, sem kom fram hjá hv. talsmanni, Þór Saari, að ekki hafa allir verið sammála um þetta mál. Maður skyldi halda að allir segðu: Já, frábært mál, förum í þetta, gerum þetta, þetta er mjög snjallt. En það hefur ekki alveg verið svo, það hefur verið ákveðin togstreita hjá ýmsum fyrirtækjum og samtökum þeirra. Ég ætla að leggja það að baki, fyrst samstaða er að skapast um málið fari í gegn. Ég ætla þá ekkert að rifja þá togstreitu upp, en hún var til staðar. Ég held að hún hafi verið á misskilningi byggð og hræðslu hjá umræddum fyrirtækjum, það væri leiðinlegt að fáar vörur hjá þeim stæðust Skráargatið og þá væri betra að hafa það ekki o.s.frv. Einnig hefur verið einhver andstaða hjá þeim sem flytja inn og framleiða óhollar vörur sem til dæmis innihalda mjög mikinn sykur, ég get nefnt gos og sælgæti, slíkar vörur eiga ekki möguleika á að fá Skráargatið. Þær eru ekki taldar til lífsnauðsynja, til grunnmatarþarfar, þannig að þær eru ekki með í kerfinu og sumir hafa gagnrýnt það. Af því að hv. þm. Þór Saari nefndi norsku pítsurnar vil ég geta þess að um það var deilt í Noregi þegar þær voru teknar inn: Eru frosnar pítsur hluti af grunnþörfum í mataræði? Manni finnst svarið vera nei. En þeir ákváðu að taka frosnu pítsurnar inn þannig að nú fá þessar hollu frosnu pítsur Skráargatið en hinar ekki. Það sýndi sig að Norðmenn borða alveg ótrúlega mikið af frosnum pítsum, það var eiginlega orðinn hluti af grunnmatarþörf þeirra. Einnig hefur verið mjög athyglisvert að komast að því, af því að ekki er búið að samþykkja málið, við erum að samþykkja það hér á næstu dögum, að þrátt fyrir það hafa nokkur íslensk fyrirtæki tekið norræna hollustumerkið, Skráargatið, upp. Ég hef verið mjög hugsi yfir því. Hvernig má það vera? Hver er með eftirlit á þeim vörum? Líklega enginn. Ég held að Livsmedelsverket í Svíþjóð, sem er uppruni norræna Skráargatsins og heldur utan um það og leyfir svo hinum löndunum að koma inn í það með ákveðnu kerfi - ég efast um að sótt hafi verið um það til þeirra að fá að nota Skráargatið á þessar íslensku vörur. Ég þekki það ekki alveg, en ég efast um það. Það má því segja að nokkur fyrirtæki hafi byrjað ótrúlega snemma, áður en kerfið er komið upp. Og maður spyr sig: Er það í lagi eða ekki? Ég ætla ekki að gera neinar sérstakar athugasemdir við það en ég vona bara að þær vörur sem hafa fengið Skráargatið standist öll viðmið og ég ætla bara að gefa mér að það sé og fagna því þá að menn séu byrjaðir þó að kerfið sé ekki komið upp. Það má því að vissu leyti segja að sumir hafi snúið vörn í sókn. Í greinargerðinni, á bls. 15, kemur fram að gerðar hafi verið markaðskannanir í Noregi: „Markaðskannanir í Noregi staðfestu tæplega 10% söluaukningu skráargatsmerktra vara og neytendur í Svíþjóð og Finnlandi segja að merkið hafi áhrif á vöruval þeirra. Það er í raun engin ástæða til að halda að Íslendingar muni haga sér öðru vísi, heldur munu skráargatsmerktar vörur njóta hylli þeirra umfram aðrar vörur.“ Hér er því markaðstækifæri með hollar vörur og ég tel það mjög jákvætt enda er málið reist á þeim grunni að aðstoða neytendur við að velja hollar vörur hratt og örugglega. Í hraða nútímans hlaupa menn inn í matvörumarkaði til að kaupa sér mat og það færi gríðarlegur tími í það ef allir þyrftu að rýna í miðann á matvörunni til að átta sig á innihaldinu. Hvað er nú mikið af salti í þessu og hve mikið af sykri? Hvert er fitumagnið o.s.frv.? Það fer mikill tími í það. En ef viðskiptavinurinn sér Skráargatið er hann öruggur, varan er í lagi. Merkið mun því auðvelda neytendum að velja holla vöru og nú þegar eru vörur á markaðnum hér, vörur sem við framleiðum - eitthvað af þeim vörum sem við flytjum inn koma merktar frá viðkomandi löndum, eins og sænskt hrökkbrauð, eða hvort það var finnskt, sem er merkt með Skráargatinu, en hér hafa menn þekkt það mjög lítið. Menn þekkja þetta mjög vel á Norðurlöndunum, það sýna kannanir, þar sem Skráargatið er þar þekkja menn merkið. En hér eru sem sagt vörur sem hafa nýlega verið merktar með Skráargatinu. Árla ehf., sem framleiðir morgunkorn úr íslensku byggi fyrir íslenskan markað, hefur þegar tekið merkið upp á vörum sínum. Mjólkursamsalan hefur tilkynnt, og það er víst orðin staðreynd, að hún merki tvær skyrtegundir með Skráargatinu. Fleiri fyrirtæki, til að mynda Myllan, hafa lýst áhuga á að nota merkið verði það tekið opinberlega upp á Íslandi, þannig að það má segja að matvælaframleiðendur á Íslandi séu búnir undir upptöku Skráargatsins. Mjólkursamsalan auglýsti á heilli opnu í blöðunum Skráargatið á skyr.is, á tveimur vörum, ég held að það séu jarðarberja- og bláberjaskyr, skyrdrykkur. Samkvæmt mínum upplýsingum er verið að kynna þetta í einhverjum matvöruverslunum þar sem fólk er með þessar vörur og veit allt um Skráargatið. Mér skilst að Mjólkursamsalan hafi lagað sig að hollustumerkinu Skráargatinu og minnkað hvítan sykur í skyr.is, aukið magn ávaxtasykurs, sem er leyfilegur - aspartam er ekki leyfilegt í norræna hollustumerkinu, það er ekki hægt að svindla með því að taka hvítan sykur út og bæta aspartam við. Þeir hafa gert einhverjar fleiri breytingar, held ég, á þessum drykk þannig að núna, að þeirra sögn og við leyfum okkur að trúa því, standast þessar vörur Skráargatið. Svo er það þetta íslenska bygg líka, morgunkorn úr íslensku byggi. Ég ætla því að leyfa mér að fagna því að íslensk fyrirtæki séu að skella sér af stað í Skráargatið, þau sem eru með það mikla hollustuvöru að þau geta það. Á sama tíma segi ég að við verðum sem fyrst að samþykkja þetta mál og koma kerfinu upp. Við getum ekki verið með skráargatsmerktar vörur án þess að hafa eftirlit með þeim, það sé alvöru Skráargat. Það er því mikilvægt að klára þetta mál. Ég vil að lokum fagna mjög þessu framsýna skrefi sem þingið virðist vera að stíga, að bjóða neytendum upp á auðveldara val. Þar með munu Íslendingar sem fara í verslanir geta verslað holla vöru, sem þeir geta treyst, hratt og örugglega og væntanlega bætt heilsu sína í kjölfarið. Ég held að merki af þessu tagi verði meira áberandi í framtíðinni. Það er mjög mikilvægt að það sé mikill trúnaður um þessi merki og traust svo að neytendur viti að þeir séu að kaupa það sem þeir halda að þeir séu að kaupa. Norræna hollustumerkið, Skráargatið, er þannig merki. Það er fyrsta merkið, það er mjög merkilegt, sem gengur yfir landamæri, sem er ekki bara í einu landi. Þetta er sem sagt merki sem gengur yfir Svíþjóð, Noreg, Danmörku og núna Ísland. Vonandi koma Finnarnir með. Þetta er því mjög gott mál, öflugt mál, og ég treysti á að þau fyrirtæki sem taka upp Skráargatið verði dugleg við að auglýsa það af því að það hjálpar í allri kynningu á merkinu. Það er mikilvægt að ríkissjóður leggi peninga í kynningu á merkinu en það er líka gríðarlega mikilvægt að markaðirnir sjálfir kynni og sjái um þetta. Það er svo sannarlega markaðstækifæri fyrir þessar vörur og það er mikilvægt að markaðurinn auglýsi merkið bæði fyrir sig en líka svo að neytendur þekki það.

Forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Ég hélt ræðu þegar mælt var fyrir málinu og fór yfir sjónarmið mín en ég vildi koma upp og fagna því að þetta sé að gerast. Þetta er þingmannamál og mér sýnist að þeir sem hafi sýnt þessu mestan áhuga séu þingmenn úr hinni svokölluðu stjórnarandstöðu. Við vorum þrjú, ég fletti því upp áðan, sem töluðum. Þar af var einn, Ólafur Gunnarsson, varaþingmaður sem talaði með okkur Siv, sem var 1. flutningsmaður, og svo er framsögumaður málsins einnig úr minni hluta þingsins. Þetta finnst mér gott dæmi um að þingið sé að breytast, því að þótt okkur finnist oft störfin hér ekki til fyrirmyndar getum við vel unnið saman. Það eru tækifæri fyrir þingmenn í minni hlutanum til að koma málum sínum á framfæri og það er vilji til þess að breyta vinnubrögðunum. Það veltur svo mikið á okkur sjálfum að gera það í staðinn fyrir að hoppa alltaf ofan í skotgrafirnar. Ég fagna því mjög bæði að þingmannamál komist að og sé afgreitt með þessum hætti í gegnum þingið en einnig af því að ég hef svo mikla trú á þessu máli. Ég fór yfir það í ræðu minni þegar mælt var fyrir málinu hve lífið væri flókið og hve upplýsingar sem dynja á fólki væru misvísandi en þetta styttir okkur leið. Ég tek undir það sem 1. flutningsmaður, Siv Friðleifsdóttir þingmaður, sagði áðan um að það þarf að vera eftirlit með þessu. Við höfum horft upp á það bara á síðustu vikum og mánuðum og árum að eftirlitið í samfélaginu hjá okkur hefur algjörlega brugðist. Þetta þarf ekki að vera flókið en það þarf að gera þetta og það þarf að fela einhverjum aðila eftirlit með þessu og við þurfum að geta treyst þessu sem öðru.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um matvæli, nr. 93/1995, með síðari breytingum, frá atvinnuveganefnd. Þetta mál kemur í beinu framhaldi af þingsályktunartillögunni sem rædd var hér á undan um svokallað Skráargat, hollustumerki á matvælum. Atvinnumálanefnd ákvað að besta leiðin í því máli væri að leggja fram frumvarp um breytingu á matvælalögum til að gera málið sterkara. Í 1. gr frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Á eftir 18. gr. a laganna kemur ný grein sem verður 18. gr. b, svohljóðandi: Ráðherra er heimilt með reglugerð að setja ákvæði um að matvælafyrirtæki geti merkt matvæli sem þau framleiða eða dreifa með viðurkenndri áherslumerkingu sem gefi til kynna að matvælin séu í samræmi við stefnu stjórnvalda um manneldismarkmið, af miklum gæðum eða hafi önnur sameiginleg einkenni. Í reglugerðinni skal kveðið á um gerð merkinga og hvaða kröfur eru gerðar fyrir notkun þeirra, í hvaða tilgangi heimilt sé að nota þau, gæðaviðmið, kröfur til framleiðslu og verkunar, hvernig eftirliti skuli háttað, ábyrgð matvælafyrirtækja, skráningu, kostnað við eftirlit og annað er varðar notkun þeirra. Við undirbúning setningar reglugerðar skal ráðherra leita álits landlæknisembættisins.“. 2. gr. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Í greinargerð með frumvarpinu segir eftirfarandi, með leyfi forseta: „Á 139. löggjafarþingi lagði Siv Friðleifsdóttir, ásamt fleirum, fram þingsályktunartillögu um norræna hollustumerkið Skráargatið. Þar var lagt til að Alþingi samþykkti að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra beitti sér fyrir því að unnt yrði að taka upp norræna hollustumerkið Skráargatið á matvörur sem framleiddar væru hérlendis. Tillögunni var vísað til sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar sem óskaði umsagna um hana en lauk ekki umfjöllun sinni. Á yfirstandandi löggjafarþingi var tillagan lögð fram á nýjan leik og var vísað til atvinnuveganefndar til umfjöllunar. Þar komst nefndin að þeirri niðurstöðu að rétt væri að flýta framgangi tillögunnar með því að veita ráðherra þær lagaheimildir sem honum væru nauðsynlegar til að taka upp norræna hollustumerkið Skráargatið. Frumvarp þetta varð til í tengslum við meðferð atvinnuveganefndar á þingsályktunartillögunni sem nefndin leggur til að verði samþykkt óbreytt. Nánari röksemdir fyrir samþykkt hennar og ýmis atriði sem veitt geta leiðbeiningu um hvernig nefndin sér fyrir sér að hún komist til framkvæmda er að finna í nefndaráliti atvinnuveganefndar, sjá þskj. 743 í 22. máli. Þar sem hollustumerkið Skráargatið er samstarfsverkefni nokkurra Norðurlandaþjóða var við frumvarpsgerðina litið til þess með hvaða hætti merkinu hefur verið fenginn lagagrundvöllur í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Af þeim sökum má segja að uppbygging og efni frumvarpsins sæki fyrirmynd sína til löggjafar framangreindra landa að teknu tilliti til uppbyggingar íslenskrar stjórnsýslu og íslenskra lagasetningarhátta. Með frumvarpinu er lagt til að einni nýrri grein sem innihaldi þrjár málsgreinar verði bætt við matvælalög. Í 1. mgr. er lagt til að ráðherra verði heimilað að setja reglugerð sem innihaldi ákvæði um að matvælafyrirtæki, samkvæmt skilgreiningu matvælalaga, geti merkt matvæli sem þau framleiða eða dreifa með viðurkenndri áherslumerkingu sem gefi til kynna að matvælin séu í samræmi við stefnu stjórnvalda um manneldismarkmið, af miklum gæðum eða hafi önnur sameiginleg einkenni. Þó svo að megintilgangur frumvarpsins sé að gera ráðherra mögulegt að taka upp norræna hollustumerkið Skráargatið á matvörur framleiddar hérlendis þykir hallkvæmt að honum verði á sama tíma fengin heimild til þess að setja reglugerðir um aðra viðurkennda áherslumerkingu matvæla. Er það í samræmi við þá leið sem farin var í Danmörku og kemur fram í 6. kafla dönsku matvælalaganna. Mætti þannig til dæmis hugsa sér að ráðherra geti með reglugerð heimilað þeim framleiðendum landbúnaðarafurða sem fullvinna afurðir sínar heima fyrir í samræmi við ákvæði laga og reglugerða að merkja þær sérstakri merkingu sem gefi þetta sérkenni þeirra til kynna með einföldum og afgerandi hætti. Í 2. mgr. er fjallað um efni reglugerðar skv. 1. mgr. Þar kemur fram að í henni skuli kveðið á um gerð áherslumerkinga og hvaða kröfur verði gerðar fyrir notkun þeirra. Þannig skuli koma fram í hvaða tilgangi heimilt sé að nota slíkar merkingar, þau gæðaviðmið sem matvæli þurfa að uppfylla svo að slík notkun sé heimil, hvaða kröfur séu gerðar til framleiðslu og verkunar matvælanna, hvernig eftirliti með því að matvæli uppfylli þau skilyrði sem koma fram í lögum og reglugerðum skuli háttað, hver sé ábyrgð matvælafyrirtækja þegar kemur að áherslumerkingu matvæla, hvernig skráningu slíkra merkja skuli háttað, hvernig skuli farið með kostnað við eftirlit með því að matvæli uppfylli sett skilyrði og annað er varðar notkun slíkra áherslumerkinga. Í 3. mgr. kemur fram að við undirbúning reglugerðar skuli ráðherra leita álits landlæknisembættisins. Skv. 4. gr. laga um landlækni og lýðheilsu skal landlæknir m.a. annast forvarna- og heilsueflingarverkefni og efla lýðheilsustarf í samvinnu við aðra sem að þeim málum starfa. Er það í samræmi við þau markmið laganna að stuðla að heilbrigði landsmanna, m.a. með því að efla lýðheilsustarf og stuðla að því að lýðheilsustarf byggist á bestu þekkingu og reynslu á hverjum tíma. Landlæknisembættið býr yfir mikilli þekkingu á þeim þáttum áherslumerkinga sem snúa að lýðheilsu og heilsueflingu. Þá liggja fyrir upplýsingar um að landlæknisembættið hafi lýst yfir áhuga á að taka þátt í innleiðingu hollustumerkisins Skráargatsins hér á landi auk þess sem aðkoma landlæknis er í samræmi við fyrirkomulag þessara mála í Noregi. Bent er á að ætlunin er að viðurlagaákvæði 31. gr. laganna eigi jafnt við um brot gegn reglum settum á grundvelli hinnar nýju greinar sem annarra greina laganna. Liggur því til grundvallar það sjónarmið að nauðsynlegt sé að varna því að áherslumerkingar verði misnotaðar. Reynsla Svía, Norðmanna og Dana er að merkingar matvæla með Skráargatinu hafi áhrif á val neytenda við innkaup. Þá virðist vörum merktum Skráargatinu vera að fjölga í þessum löndum og sala á þeim að aukast. Virðast neytendur því treysta merkingunni og má telja líklegt að þeir telji vörur merktar hollustumerkingunni líklegar til þess að stuðla að heilsusamlegri neyslu og lífi. Þá skal bent á að áætlað er að 25. gr. laganna taki til kostnaðar sem eftirlitsaðilar verða fyrir vegna eftirlits með því að ákvæðum stjórnvaldsfyrirmæla settum á grundvelli greinarinnar sé fylgt. Í greinargerð Matvælastofnunar um Skráargatið, norræna hollustumerkið, frá janúar 2012 er m.a. fjallað um kostnað sem stofnunin sér fyrir sér að falli til við innleiðingu þess. Þar er bent á að Danir og Norðmenn hafi varið háum fjárhæðum í markaðssetningu merkisins á undanförnum árum en lítið hafi verið lagt í slíka markaðssetningu í Svíþjóð. Þá er bent á að Norræna ráðherranefndin hafi styrkt verkefnið með myndarlegum hætti en óljóst sé hvort af slíkum styrkveitingum verði nú. Er það mat stofnunarinnar að af reynslu nágrannaþjóða okkar að dæma sé nauðsynlegt að ráðast í nokkra markaðssetningu á Skráargatinu við upptöku þess. Þá setur stofnunin fram það mat, byggt á fyrirspurnum, að fimm vikna kynningarátak á veraldarvefnum og í sjónvarpi muni kosta um 12–13 millj. kr. Að lokum bendir stofnunin á að mögulegt væri einnig að kynna merkið á öðrum vettvangi, svo sem með bæklingum, greinum í dagblöðum, viðtölum og umfjöllun í útvarpi og sjónvarpi, en að slík viðbótarkynning mundi e.t.v. kosta nokkrar milljónir króna til viðbótar. Nefndin telur mat Matvælastofnunar gefa til kynna að nokkuð háar fjárhæðir þurfi til að innleiða Skráargatið hér á landi. Þannig virðist ekki tekið nægilegt tillit til þess að matvælaframleiðendur og innflytjendur munu fljótt átta sig á að þeir geti mögulega náð nokkru forskoti á samkeppnisaðila sína með því að merkja vörur sínar Skráargatinu og kynna þær merkingar og kosti þeirra rækilega, m.a. í almennum fjölmiðlum. Telur nefndin eðlilegra að opinberar stofnanir eyði kröftum sínum og fjármunum í að byggja upp öfluga upplýsingasíðu á vefnum sem þjóni framleiðendum og seljendum, fréttamönnum og þeim neytendum sem vilja afla sér nánari upplýsinga en fram koma í merkingu á vörum og í auglýsingum framleiðenda. Þá telur nefndin hyggilegt að opinberir aðilar ráðist í almenna kynningu meðal neytenda að nokkrum mánuðum eða missirum liðnum frá gildistöku laganna, þegar Skráargatið er komið í almenna notkun meðal framleiðenda og seljenda á Íslandi og valkostir neytenda orðnir fleiri en nú er.“ Herra forseti. Mig langar að bæta því við hér í lokin að ég tel mjög mikilvægt þegar Skráargatið verður innleitt hér að fyrirbærið verði ekki síður eftirspurnardrifið en framleiðendadrifið og það sé mjög mikilvægt að hér fari fram öflug opinber kynning á merkinu í kjölfarið. Hún þarf ekki endilega að kosta mjög mikla peninga, fjölmiðlar hafa þegar sýnt að þeir eru mjög hliðhollir þessu merki, og ég tel að það ætti að verða tiltölulega auðvelt fyrir landlæknisembættið og Matvælastofnun að ná upp góðri umræðu um mikilvægi þessa merkis hér á landi. Mig langar að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur kærlega fyrir þetta mál. Þetta er beint framhald af þingsályktunartillögu sem hún lagði hér fram í annað sinn. Hv. þingmaður hefur beitt sér mjög á þessum vettvangi í hollustumerkingum matvæla og í almennri hollustu yfirleitt og það væri góður bragur á því að fleiri þingmenn sinntu þeim málum af slíkri einurð sem hv. þingmaður hefur gert. Mér finnst vera of lítið um það, sérstaklega á þessum tímum iðnaðarframleiddra matvæla, að neytendur hafi góða, skýra og holla valkosti sem auðvelt er að nálgast. Þetta skref hér með Skráargatinu er stórt skref í þá átt og ég ítreka þakkir mínar til hv. þingmanns varðandi það. Að lokum legg ég til að málinu verði vísað beint til 2. umr. en ekki aftur til nefndarinnar vegna þess að það er unnið af nefndinni og nefndin telur málið algjörlega fullunnið. Ég þakka svo fyrir að hafa fengið að brjótast inn í hádegishlé hæstv. forseta með þetta mál og klára það fyrir matarhlé.

Frú forseti. Hér á landi eru allar forsendur fyrir því að búa til fyrirmyndarsamfélag þar sem almenn velferð ríkir og næg atvinna. Það er öfundsvert að búa á Íslandi, við erum þjóð sem hefur af mörgu að státa, við erum ein menntaðasta þjóð í veröldinni og höfum þar af leiðandi af gríðarlegum mannauði að státa. Við eigum miklar orkuauðlindir sem geta skapað fjölmörg störf og miklar afurðir og verðmæti. Við höfum sjávarútveginn allt í kringum landið sem skapar landsmönnum öllum gríðarleg verðmæti og svo höfum við íslenska náttúru og ferðaþjónustu sem hefur verið umfangsmikil á undangengnum árum og í mikilli sókn. Þess vegna höfum við sem þjóð óteljandi tækifæri til að vinna okkur út úr þeim efnahagsörðugleikum sem við erum í og ég er bjartsýnn á að ef rétt er haldið á málum hafi fáar þjóðir eins mörg tækifæri og við Íslendingar til að skapa almenna velferð í landinu og mikla atvinnu. Við þurfum því að nýta þessi tækifæri. Því miður er það svo að á þeim rúmlega þremur árum sem liðin eru frá bankahruninu hefur okkur ekki tekist að snúa vörn í sókn. Opinberar tölur segja það. Það er óásættanlegt í fyrsta lagi að atvinnuþátttaka sé sú minnsta sem Hagstofan hefur mælt frá árinu 1991 og að störfum á fjórða ársfjórðungi ársins 2010 til fjórða ársfjórðungs 2011 hafi fækkað um 3.100. Það er líka óásættanlegt að fjárfesting hér á landi sé í sögulegu lágmarki, að fjárfesting sé einungis 13% nú þrátt fyrir öll þau tækifæri sem ég nefndi hér að framan. Meðaltalsfjárfesting síðustu áratuga hefur verið um 21%. Það vantar því heil 8 prósentustig þar upp á, um 140 milljarða kr. í árlega fjárfestingu, sem hefði skilað sér í auknum umsvifum, í skatttekjum til ríkisins, tekjum af virðisaukaskatti, útsvari til sveitarfélaga, meiri tekjum heimilanna og aukinni atvinnu og leitt af sér að fólk ætti auðveldara með að standa í skilum með stökkbreyttar skuldir sínar og að ríkissjóður þyrfti ekki að greiða árlega um 20 milljarða kr. í atvinnuleysisbætur. Það er því ástæða til þess, í ljósi þeirra tækifæra sem við höfum, að breyta umhverfi atvinnulífsins. Við framsóknarmenn höfum lagst í mikla vinnu á síðasta ári og þessu og við höfum lagt fram mjög ítarlega skýrslu um tillögur okkar í atvinnumálum. Við höfum rætt við hagsmunaaðila atvinnulífsins um breytingar á umhverfi atvinnulífsins hér á landi og í þeim viðtölum hefur komið fram og í vinnu okkar að gerðar hafa verið handahófskenndar breytingar á starfsumhverfi atvinnulífsins með örum breytingum á skattumhverfinu. Mönnum reiknast til að þær séu um 170 talsins. Ríkisstjórnin hefur haldið sjávarútveginum allt frá ársbyrjun 2009 í heljargreipum og þar ríkir mikil óvissa um hvert rekstrarumhverfi þeirrar undirstöðugreinar á að vera. Þar með höfum við í reynd komið í veg fyrir eðlilega fjárfestingu í þessari mikilvægu atvinnugrein sem gæti hafa skapað hundruð eða þúsundir starfa á þessum rúmum tveimur árum. Mig langar líka að inna hæstv. forsætisráðherra eftir því hvernig standi á því að rammaáætlun hafi ekki enn litið dagsins ljós sem átti að birtast á síðasta ári, um það hvernig við viljum verja íslenska náttúru og nýta jafnframt auðlindir hennar. Á meðan þessi pattstaða er uppi geta orkufyrirtækin meðal annars ekki farið í nauðsynlegar rannsóknir á ýmsum náttúruauðlindum þannig að hér er enn einn steinninn lagður í götu fjárfestingar og atvinnustefnu. Ég spyr líka hæstv. forsætisráðherra hvernig standi á því að samgönguáætlun hefur verið lögð fram rúmu ári á eftir áætlun. Það hefur leitt af sér að litlar framkvæmdir hafa verið í samgöngumálum. Reyndar er það svo með þá áætlun sem hefur verið birt í þinginu að um metnaðarlausasta plagg er að ræða þegar kemur að samgöngumálum hér á landi. Það er því eðlilegt að við spyrjum um atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar. Hlutirnir þurfa ekki að vera eins og þeir eru, við gætum verið búin að skapa mun fleiri störf á Íslandi í dag og það er spurning hvað ríkisstjórnin ætlar að gera. Við köllum eftir lausnum og aðgerðum í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að biðja um þessa umræðu. Hún gefur mér kærkomið tækifæri til að ræða stöðuna í atvinnumálum og aðgerðir ríkisstjórnarinnar fyrr og nú í þessu efni. Ég held að það sé alveg ljóst að stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í málefnum atvinnulífsins og umhverfis þess hefur aldrei verið umfangsmeiri en nú. Við viljum að atvinnuuppbygging hvíli á mörgum stoðum en ekki bara stórvirkjun eða einni stóriðju eins og lenska hefur verið um langt skeið. Við erum að reisa þær stoðir sem standa munu undir góðum lífskjörum; græna hagkerfið, skapandi greinar, Ísland 20/20, þróttmikil ferðaþjónusta og gjöfult umhverfi sprotafyrirtækja, svo fátt eitt sé nefnt. Ég nefni líka stefnumörkun ríkisstjórnarinnar um erlendar fjárfestingar sem lögð var fyrir Alþingi í desember. Við erum að leggja grunn að fjölbreyttu atvinnulífi sem skapar störf fyrir okkar unga fólk þar sem menntun þess og færni nýtur sín. Þannig tryggjum við að unga fólkið okkar vilji búa hér til framtíðar. Áætlanir okkar um fjárfestingar taka í senn til opinberra og hálfopinberra fjárfestingarverkefna og til orku- og stóriðjuverkefna. Í kjarasamningum frá því í vor settu aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld fram sameiginlegt markmið um að auka fjárfestingar þannig að hlutföll þeirra af landsframleiðslu hækki úr 13% árið 2010 í 20% árið 2013. Þetta hlutfall hækkaði í 14% árið 2011 og stefnir í 16% á þessu ári. Horfur um fjárfestingar eru um margt bjartar og þetta markmið, 20%, er ekki fjarlægt. Ég nefni sérstaklega horfur fram undan um uppbyggingu orkumannvirkja og iðnaðar þeim tengdum. Miklar framkvæmdir eru þegar í gangi hjá orkufyrirtækjum við Búðarháls, á norðaustursvæðinu og á suðvesturhorninu og enn frekari framkvæmdir eru fyrirhugaðar á þessu ári og næsta ári á Reykjanesi, í Þingeyjarsýslum og í Hverahlíð. Á annan tug fjárfestingarsamninga eru nú til skoðunar eða hafa þegar verið undirritaðir og eru að koma til framkvæmda. Umfang þessara verkefna gæti slagað í hátt í 200 milljarða kr. kæmu þau öll til framkvæmda á næstu árum. Ýmsar aðgerðir og stórverkefni á vettvangi hins opinbera munu ekki síður á næstu tveimur til þremur árum skapa þúsundir starfa um allt land. Á næstu tveimur árum gæti umfang þessara framkvæmda verið um 50–60 milljarðar kr. Ráðist hefur verið í aðgerðir til að virkja atvinnulausa til náms og virkni á vinnumarkaði sem hafa nýst þúsundum einstaklinga. Nýjar aðgerðir fara af stað á næstu vikum og miða að því að skapa vinnu fyrir langtímaatvinnulausa sem eru að missa bótarétt sinn. Því er haldið á lofti að fólki á vinnumarkaði hafi fækkað í fyrra, eins og hv. þingmaður gerði. Á þessu er augljós skýring, sú að atvinnulausum hefur fækkað og fjöldi starfandi fólks staðið í stað. Vinnumagnið hefur hins vegar aukist þar sem fólki í fullu starfi hefur fjölgað mikið og fólki í hlutastarfi fækkað. Að hluta má rekja fækkun atvinnulausra í könnun Hagstofunnar til þess að atvinnulausir leita í auknum mæli í nám í samræmi við áherslur ríkisstjórnarinnar í vinnumarkaðsaðgerðum. Á þessu er því eðlileg skýring. Þá eru skýr teikn á lofti um að úr landflótta sé að draga. Til marks um það er að árið 2009 voru brottfluttir umfram aðflutta 4.800 og þeim fækkaði í 1.400 árið 2011. Þá nefni ég að á síðasta fjórðungi 2010 voru brottfluttir umfram aðflutta 440 en aðeins 70 á sama tíma í fyrra, þar af 15 íslenskir ríkisborgarar. Þrátt fyrir allan bölmóðinn og brigslyrðin um að hér sé ekkert að gerast verður ekki fram hjá því horft að hagvöxtur á síðasta ári var á milli 3 og 4%, þ.e. nærri tvöfalt meira en meðal OECD-ríkjanna. Horfurnar eru bjartar, sjávarútvegurinn er í sókn, þorskkvótinn var aukinn um 17 þús. tonn á þessu fiskveiðiári. Góðar horfur eru einnig um veiðar á makríl, síld og loðnu. Ferðaþjónustan er áfram í mikilli sókn og allt þetta bendir til að gjaldeyrisöflun í þjóðarbúskapnum muni glæðast verulega. Það er því margt sem bendir til að fyrirliggjandi spá um hagvöxt og fjárfestingu á þessu ári sé í lægri kantinum og að hagvöxtur verði meiri en 3% á þessu ári, 2012. Hv. þingmaður spyr um rammaáætlun. Vonir standa til að hún verði lögð fyrir Alþingi mjög fljótlega, verið er að leggja lokahönd á hana af hálfu stjórnarflokkanna og ég vonast til að hún sjái dagsins ljós á næstu dögum. Það er full ástæða til bjartsýni enda hefur væntingavísitalan hækkað um 22% á undanförnum 12 mánuðum og hefur vísitalan ekki verið hærri síðan á sumarmánuðum, virðulegi þingmaður, 2008. Væntingavísitalan 

Virðulegi forseti. Það eru mikil öfugmæli sem hæstv. forsætisráðherra fer hér með og hæstv. utanríkisráðherra í morgun þegar hann lýsti því yfir að kreppunni væri lokið. Stjórnarþingmenn hafa haldið lofræður um ástandið í landinu á undanförnum dögum. Á meðan hefur störfum fækkað svo þúsundum skiptir. Virðulegi forseti. Aukin fjárfesting verður grunnur að aukinni velferð, grunnur að efnahagslegri endurreisn okkar. Þrátt fyrir að ágætir hlutir séu að gerast í ferðaþjónustu til dæmis og á einhverjum öðrum sviðum verður engin viðreisn í fullri alvöru fyrr en við komum fjárfestingu af stað í íslenskum sjávarútvegi og orkufrekum iðnaði. Það verður ekki alvöruviðreisn fyrr en þessar stóru höfuðgreinar fara af stað. Við vitum öll hvernig staðan er í sjávarútvegi, þar hefur fjárfesting á síðustu tveimur árum verið í kringum 4,5–5 milljarðar en hefði þurft að vera nær 20 milljörðum. Nú á að ganga á hagsmuni sjávarútvegsins með því að setja á 9,1 milljarðs veiðigjald á hann á hausti komanda. Það mun rýra getu greinarinnar til fjárfestinga, auk þess sem mjög alvarleg staða er að verða á mörkuðum okkar með sjávarafurðir og alls ekki útséð um hvernig það fer á þessu ári. Rammaáætlun er enn föst hjá ríkisstjórninni og hann er augljós, sá ágreiningur sem er innan ríkisstjórnarflokkanna og milli þeirra um rammaáætlun. Þau voru þröng skilyrðin sem sett voru af hálfu Vinstri grænna, og í raun buðu þeir upp á engar málamiðlanir þegar þetta var tekið fyrir á landsfundi þeirra í haust. Í rammaáætlun er tekið til virkjanakosta. Það er aðeins einn virkjanakostur sem er kominn það langt að hægt sé að fara í framkvæmdir og að það hafi áhrif á efnahagslífið á næstu árum og það er Hvammsvirkjun í neðri hluta Þjórsár. Um það getur ekki orðið nein sátt. Það dugar ekki annað til. Virðulegi forseti. Meðan 

Forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá umræðu sem hér á að vera um stefnu ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum. Ég verð þó að segja til að byrja með að það er dæmalaust að hlusta á hv. þm. Jón Gunnarsson fara með bölsýnisræðu sína dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð og bráðum ár eftir ár um að hér sé ekkert að gerast og allt að fara fjandans til. Það fór allt fjandans til, hv. þm. Jón Gunnarsson. Svo heldur hann því blákalt fram að þúsundir  Ég tek hins vegar undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, upphafsmanni þessarar umræðu, um að hér séu allar forsendur til að skapa fyrirmyndarsamfélag. Það eru ótal tækifæri, rétt eins og hv. þingmaður nefndi réttilega í ræðu sinn áðan, sem þessi þjóð hefur umfram margar aðrar þjóðir. Þau tækifæri eigum við að nýta okkur og um leið læra af mistökum fortíðar, læra af því hvernig við glutruðum hluta af þeim tækifærum, jafnvel mörgum hverjum í sama iðnaði, í aðdraganda hrunsins og marga áratugi þar á undan. Hvað getum við lært af því sem við gerðum rangt þá og hvernig getum við byggt upp það fyrirmyndarþjóðfélag sem ég held að við hv. þm. Birkir Jón Jónsson séum sammála um að eigi að vera tiltölulega auðvelt 

Virðulegi forseti. Það er mjög sérstakt að koma hér upp á eftir stjórnarliðum og heyra hvernig þetta ágæta fólk reynir að telja okkur, og þeim sem eru hugsanlega að hlusta á þessa umræðu, trú um að hér sé bara allt í himnalagi. Við sjáum að fólk flýr land í stórum stíl, fer til annarra landa til að vinna og afla sér tekna. Er það vegna þess að hér sé allt í blóma? Nei, frú forseti, það er ekki vegna þess að hér sé allt í blóma. Það er vegna þess sem ríkisstjórninni hefur ekki tekist að gera. Svo talar hæstv. forsætisráðherra um sjávarútveg í sókn. Af hverju er sjávarútvegurinn í sókn? Vegna þess að þar vinnur harðduglegt fólk. Vegna þess að þar eru einstaklingar sem kunna til verka. Það er ekki vegna þess að óvissan sem hæstv. forsætisráðherra hefur skapað þessari grein hjálpi henni. Það er ekki þess vegna sem sjávarútveginum gengur vel, heldur vegna þess að þar er alvörufólk að störfum. Það er nefnilega svolítið merkilegt með það  Ég veit, frú forseti, að hvorki við sem viljum þessum atvinnugreinum vel né þeir sem þar starfa ætla að láta hæstv. forsætisráðherra eða aðra í þessari ríkisstjórn koma sér á kné. Það mun ekki takast, það er einfaldlega þannig. Sjávarútvegurinn verður áfram undirstöðuatvinnugrein þessarar þjóðar ef hann fær að vaxa og dafna í friði, en þá þarf að eyða óvissu. Sú óvissa er þessi ríkisstjórn. Það þarf að koma henni frá völdum sem allra fyrst svo hægt sé að fara að horfa fram á við. Mesta óvissan hér í öllu er þessi ríkisstjórn og við vitum ekki einu sinni hvort hún er í raun við völd því að hún virðist ekki hafa meiri hluta nema endrum og eins. Er það samfélagið sem við viljum búa við, að vita ekki hverjir stýra landinu? Nei. Þessi ríkisstjórn þarf að fara frá því að aðeins þannig getum við byggt upp atvinnulíf á Íslandi. 
            

Frú forseti. Heildstæð atvinnustefna þarf að byggja á jafnræði atvinnugreina, jafnrétti, heilbrigðum viðskiptaháttum og grænni atvinnuuppbyggingu í samræmi við hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar. Um leið er mikilvægt að huga að samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs í alþjóðlegum samanburði. Fólk þarf að hafa tækifæri til að nýta hæfileika sína, þekkingu og metnað og að virkja vinnufúsar hendur með fjölbreyttum vinnumarkaðsúrræðum og menntun. Við höfum síðustu þrjú ár staðið í harðri varnarbaráttu gegn atvinnuleysinu sem óhjákvæmilega knúði hér dyra eftir efnahagshrunið. Í því ljósi er ánægjulegt að okkur skuli þó hafa tekist að halda hlutfalli atvinnulausra innan við það hlutfall sem að meðaltali er í Evrópulöndum. Í sama ljósi er mikil bót að því að sjá stórbætta stöðu útflutningsgreina, gríðarlega verðmætaaukningu í sjávarútvegi, stórbætta afkomu ferðaþjónustunnar og vaxandi fjölda ferðamanna, að ekki sé minnst á vöxt skapandi greina á borð við kvikmyndagerð og tónlist. Þá má einnig nefna fjölda hóflegra og sjálfbærra orkunýtingarverkefna um land allt sem munu nýtast til þess að knýja hér fjölbreytta starfsemi, allt frá risagróðurhúsi á Hellisheiði til gagnavera og kísilverksmiðju sunnan lands og norðan. Sóknin er hafin og viðsnúningurinn sömuleiðis. Fram undan eru breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, en það mál er eitt af mikilvægustu efnahags-, atvinnu- og byggðamálum sem við stöndum frammi fyrir og úrslitaatriði varðandi það hvort okkur tekst yfirleitt að endurreisa þetta samfélag okkar á grundvelli sanngjarnra leikreglna og eðlilegra starfshátta. Á því máli  
             Frú forseti. Sóknin er hafin og full ástæða til að horfa bjartsýn fram á veg.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að hefja þessa ágætu umræðu sem þyrfti að vera hérna einu sinni í viku þangað til ríkisstjórninni tekst að skapa umgjörð fyrir fleiri störf. Helstefna ríkisstjórnarinnar, þ.e. stefnuleysi í þeirri vonlausu tilraun að skattleggja þjóðina út úr kreppunni, hefur beðið skipbrot. Hún er búin að flækja skattkerfið, hún er búin að ráðast á sjávarútveginn, hún vill engar virkjanir og það má ekki auka kvótann aukalega. Vandræði heimilanna stafa af því að atvinna hefur horfið, margir hafa orðið atvinnulausir. Margir voru í tveimur eða þremur störfum fyrir hrun. Aukastörfin hafa horfið. Eftirvinnan hvarf. Aukabónusinn hvarf. Yfirvinnan hvarf. Tekjur heimilanna hafa minnkað stórlega. Þetta er aðalforsendubresturinn. Heimili með skertar tekjur geta ekki staðið undir hækkun skatta hæstv. ríkisstjórnar, hækkun verðlags og hækkun lána. Þetta er vandamálið og miðstéttaraulinn japlar endalaust á loforðum hæstv. forsætisráðherra. Það er alltaf verið að lofa inn í framtíðina, lofa auknum störfum, fjárfestingarsamningum o.s.frv., allt inn í framtíðina. Hvar sækir maður um þessi störf núna, ekki eftir tíu ár? Ísland er mjög ríkt land. Hér er mikill mannauður, þ.e. hér var mikill mannauður. Því miður höfum við þurft að sjá á bak fjölda vel menntaðs fólks til útlanda í kjölfar þessarar stefnu. Margir hafa farið í háskóla. Þeir eru núna að koma úr háskólunum. Þeir eru búnir að ljúka sínu þriggja ára námi og hvað bíður þeirra? Ekkert - nema Noregur. Rammaáætlun er ekki afgreidd. Það er ekki hægt að virkja. Það er ekki byrjað að aflétta skattáþjáninni, en það er 

Virðulegi forseti. Nú koma menn hingað og tala um helstefnu ríkisstjórnarinnar. Fyrir nokkrum dögum 

… Þorbirni.

Við erum að glíma við fortíðina, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem glottir hér út í annað yfir því að hafa skilað okkur 15 þús. atvinnulausum Íslendingum 

Og tekst ekki.

Það er það sem verið er að fást við hér í dag. Það er rétt að það komi fram að ég sé að hv. þm. Pétri H. Blöndal er skemmt yfir þeim tölum sem ég er að lesa yfir honum. Við erum þó ekki að glíma við þær tölur sem þessi ríkisstjórn tók  Þetta er grafalvarlegt mál. Menn segja að sjávarútvegurinn sé í það mikilli óvissu að hann viti ekki hvað hann eigi að gera. Sú óvissa er búin að vera í aldarfjórðung, það er verið að leysa þá óvissu. Ef menn ætla að halda því fram að það hafi verið sköpuð óvissa í sjávarútvegi á undanförnu einu 

Frú forseti. Mér er til efs að hæstv. forsætisráðherra hafi hlustað á framsögu mína í þessari umræðu því að hún kom hér upp og talaði um bölmóð í umræðunni. Ég benti akkúrat á öll þau tækifæri sem íslensk þjóð hefur til að fjölga störfum á Íslandi og hvaða mistök hafi verið gerð á síðustu tveimur til þremur árum í að fylgja því mikilvæga verkefni eftir. Mér finnst hæstv. forsætisráðherra helst til viðkvæm fyrir málefnalegri gagnrýni. Ég benti á að atvinnuþátttaka hefur aldrei verið lægri en í síðustu mælingu Hagstofu Íslands. Ég held því ekki fram, heldur Hagstofa Íslands. Þegar hæstv. ráðherra heldur því fram að fólki á atvinnuleysisskrá hafi fækkað gleymir hún að nefna að hundruð einstaklinga eru að detta út af atvinnuleysisbótum og munu fara á framfærslu viðkomandi sveitarfélaga. Ef það er einhver skilgreining á velferð eða aukinni atvinnuþátttöku er það röng nálgun að mínu viti. Mér finnst líka hæstv. forsætisráðherra oft fara nokkuð frjálslega með tölulegar staðreyndir. Hún mótmælti því þegar Hagstofan kom fram á sínum tíma með þá staðreynd að fólksflótti væri mikill frá landinu. Síðast í morgun sagði hún það tóman misskilning hversu mikill hlutur ríkisins væri í hækkun á eldsneytiskostnaði hér á landi og nefndi það í morgun að hluturinn væri 3 kr. Félag íslenskra bifreiðaeigenda leiðrétti hæstv. forsætisráðherra í hádeginu og sagði að hækkun álagningar ríkisins væri 6 kr. Þess vegna horfum við upp á eldsneytisverð í hæstu hæðum. Hæstv. ráðherra verður að fara að hlusta á Alþýðusamband Íslands, Samtök atvinnulífsins, Félag íslenskra bifreiðaeigenda og fleiri aðila. Þetta er ekki allt eintómur misskilningur sem við höldum hér fram. Við þurfum að fara að nýta tækifærin. Mig langar að lokum að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort 

Virðulegi forseti. Fyrst út af því sem hv. þingmaður nefndi um bensínhækkanirnar, þær tölur sem ég nefndi í morgun voru teknar beint af vefsíðu Félags íslenskra bifreiðaeigenda þar sem var talað um 3,5 kr. sem skattálögur hefðu aukist. Fyrri hluti ræðu hv. þingmanns í upphafi þessarar umræðu var ágætur. Hann sagði að það væru mörg sóknarfæri o.s.frv., en svo fór á verri veginn þegar leið á ræðuna því að þá fór hann að tala um mistök. Hvaða mistök eru það sem hafa verið gerð? Hafa verið gerð mistök í að lækka halla ríkissjóðs þegar hann var 14,5% af landsframleiðslunni niður í 1,5%? Eru það mistök að hafa náð upp hagvextinum þannig að hann er margfalt meiri en gerist í Evrópulöndunum? Eru það mistök? Eru það mistök að lækka skatta á fólk með lágar og meðaltekjur 

Forseti beinir þeim tilmælum til hæstv. forsætisráðherra og annarra þingmanna að beina orðum sínum til forseta.

Frú forseti. Ég tek undir með hæstv. forseta þegar hún beinir þeim tilmælum til hæstv. ráðherra um að ávarpa þingmenn rétt og að beina orðum til hæstv. forseta. En mig langar að koma með þá beiðni til frú forseta að við höfum það fastan dagskrárlið einu sinni í viku að ræða atvinnumál og gefa þá rýmri tíma til að fara yfir þau mál. Ég beini því til frú forseta vegna þess að mér sýnist hæstv. forsætisráðherra vera í allt öðrum hugarheimi en stjórnarandstaðan í þinginu og helstu hagsmunaaðilar í samfélaginu. Ég fer þess því formlega á leit við frú forseta að hún hlutist til um að einu sinni í viku verði umræða hér lengd til þess að ræða atvinnumál og starfsumhverfi atvinnulífsins, vegna þess að mér sýnist að hæstv. forsætisráðherra sé því miður ekki í neinum tengslum við raunveruleikann þegar kemur að þeim málum.

Ég bið hv. þingmenn um að ræða um fundarstjórn forseta 

Forseti. Ég tek eindregið undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni um þetta. Ég tel að það ætti í raun að vera tvisvar í viku. Fyrst ættum við ræða atvinnumálin frá degi til dags eins og þau koma fyrir á þessum tímum og síðan ættum við að ræða sérstaklega um stefnu Framsóknarflokksins í atvinnumálum bæði fyrr og síðar,  
            

Ekki efnislega umræðu undir þessum dagskrárlið. 
            

Hæstv. forseti. Hér er farið fram á að ræða atvinnumálin oftar en við gerum í þingsal og skal tekið undir það. Ekki veitir af því að ræða þessi mál oftar til að koma stjórnarandstöðunni niður á raunveruleikaplan í þeim efnum. Hún er alveg úr tengslum við allan raunveruleika, úr tengslum við hvað er að gerast í íslensku atvinnulífi og á atvinnumarkaðnum í heild sinni, þannig að þetta voru sannarlega orð í tíma töluð. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar þurfa á því að halda að við förum oftar yfir atvinnumálin þannig að þeir fari einu sinni að tala sannleikann í þessu efni sem þeir gera ekki heldur þvert á móti í hvert skipti sem þeir koma í ræðustól. Það er eins og þeir búi ekki í íslensku samfélagi.

Virðulegi forseti. Ég hvet hæstv. forseta til þess að vinna að því að þeirri umræðu sem mælst var til að hér yrði vikulega, verði komið á. Hér var aðeins minnst á Framsóknarflokkinn. Saga hans tekur yfir 95 ár, glæsileg saga. En munurinn á Framsóknarflokknum og Samfylkingunni er sá 

Fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég kem upp til að biðja forseta að koma á þeirri umræðu sem rætt var um við forseta og það hlýtur að vera um fundarstjórn forseta, ekki satt?

En ekki saga Framsóknarflokksins.


             Jú, hún skiptir miklu máli fyrst farið er að ræða hana hér. Frú forseti. Það er mikilvægt að ræða atvinnumálin 

Forseta hefur borist bréf um afturköllun fyrirspurnar. Oddný Harðardóttir kallar aftur fyrirspurn sína á þskj. 367, mál 313, Umfjöllun Ríkisútvarpsins um landsfundi stjórnmálaflokka.

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar. Ráðherra hefur tólf mínútur til framsögu en aðrir flokkar hafa sjö mínútur fyrir talsmenn í 1. umferð. Í 2. umferð hafa allir flokkar fjórar mínútur hver, í 3. umferð hafa allir flokkar þrjár mínútur hver. Ráðherra hefur fjórar mínútur í lok umræðunnar.

Hæstv. forseti. Ég legg fram til umræðu skýrslu um orkuskipti í samgöngum, sem er mál nr. 377 á þskj. 453, sem nýverið var dreift til hv. þingmanna. Skýrsla þessi hefur að geyma stefnumótun, markmiðasetningu og aðgerðaáætlun sem ráðherra bar að leggja fyrir Alþingi fyrir 1. janúar 2012 í samræmi við þingsályktun um orkuskipti í samgöngum sem samþykkt var á Alþingi 7. júní 2011. Því miður tókst ekki að koma skýrslunni á dagskrá þingsins fyrir þann tíma og er því mælt fyrir henni nú. Orkuskipti felast í því að hætta að mestu notkun jarðefnaeldsneytis og að nýta aðra og umhverfisvænni orkugjafa í staðinn, svo sem vatnsorku, jarðhita, vind- og sólarorku, metan og lífdísil. Við Íslendingar höfum áður gengið í gegnum orkuskipti, það var þegar landið var hitaveituvætt og olíu- og kolakynding var aflögð að mestu og reyndist það mikið heillaskref. Við erum í þeirri öfundsverðu stöðu að nær öll orka til rafmagnsframleiðslu og húshitunar kemur frá endurnýjanlegum orkugjöfum en þegar kemur að orkunotkun okkar hvað varðar samgöngutæki á landi og sjó blasir við önnur mynd. Heildstæð orkustefna fyrir Ísland gerir það að meginmarkmiði sínu að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis, annars vegar með orkusparnaði og hins vegar með orkuskiptum. Hægt er að ná töluverðum árangri til skamms tíma með orkusparnaði og er ör þróun þar, til dæmis með sparneytnari bílum, en með orkuskiptum er horft til lengri tíma. Ríflega 70% af því jarðeldsneyti sem notað er á Íslandi fara í það að knýja áfram hvers kyns ökutæki og skipaflotann. Afgangurinn skiptist á milli flugsamgangna, sem nota 18% olíunnar, og byggingariðnaðar og annars konar iðnaðar, sem notar samtals rúm 10%. Árið 2010 var gjaldeyrir að andvirði 44 milljarða kr. notaður til innflutnings á jarðefnaeldsneyti, bensíni, gasolíu og brennsluolíu. Það er því til mikils að vinna í þjóðhagslegum sparnaði ef hægt væri að nota innlenda endurnýjanlega orkugjafa í stað innflutts jarðefnaeldsneytis. Hæstv. forseti. Iðnaðarráðherra kom á fót sérstakri verkefnastjórn um orkuskipti í samgöngum til að vinna að mótun stefnu stjórnvalda. Verkefnisstjórnin fékk nafnið Græna orkan og er hún skipuð breiðri fylkingu fólks úr stjórnkerfinu og atvinnulífinu. Í henni eiga sæti fulltrúar úr fjármála-, iðnaðar-, umhverfis- og innanríkisráðuneyti ásamt aðilum frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samorku, Samtökum iðnaðarins, Samtökum verslunar og þjónustu, Bílgreinasambandinu og Félagi íslenskra bifreiðaeigenda. Það er mér sérstakt fagnaðarefni að náðst hefur að móta heildstæða stefnu sem rúmar hagsmuni ólíkra hópa. Það er afar margt um að vera í þróun á nýjum orkugjöfum fyrir samgöngutæki. Margir mögulegir orkugjafar eru kynntir til sögunnar en markaðurinn hefur enn ekki gert upp við sig á hvaða hesta hann ætlar að veðja. Það er hins vegar ekki hlutverk stjórnvalda að ákveða hvaða tæknilausnir verði ofan á í orkuskiptum, hlutverk stjórnvalda er miklu frekar að móta heildarrammann og skapa hagfellt umhverfi. Græna orkan gegnir þar mikilsverðu hlutverki, að vera augu og eyru stjórnvalda hvað það varðar. Í skýrslu Grænu orkunnar um orkuskipti í samgöngum sem lögð er fram er komið víða við og er ekki minnst um vert að í henni er sett fram tímasett aðgerðaáætlun í tengslum við orkuskipti í samgöngum á landi og sjó. Skýrslan er í senn upplýsingabrunnur um lykilþætti varðandi orkuskiptin en um leið vegvísir fyrir hvaða leið við eigum að fylgja inn í framtíðina. Í skýrslunni er fjallað um skuldbindingar Íslands á alþjóðavettvangi og tekin er saman innlend stefnumótun sem varðar orkuskiptin. Með innleiðingu tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um aukinn hlut endurnýjanlegra orkugjafa mun Ísland setja sér bindandi markmið um 10% hlutdeild endurnýjanlegrar orku í samgöngum árið 2020. Innlend stefnumótun er samhljóða þessu markmiði og hana er meðal annars að finna í nýútgefinni orkustefnu fyrir Ísland og stefnuskjalinu Ísland 20/20 . Í skýrslunni er jafnframt ítarleg greinargerð um stöðu orkuskipta hér á landi og þeim orkugjöfum sem nýtast fyrir orkuskipti ökutækja og skipa. Innviðir fyrir orkuskipti eru greindir og tillögur lagðar fram um hvernig staðið skuli að frekari uppbyggingu þeirra. Þá er í skýrslunni fjallað um mikilvægi aukinnar samvinnu allra þeirra sem að þróunarverkefnum koma á þessu sviði og er áhersla lögð á að hið opinbera sýni gott fordæmi, til dæmis með því að setja fram stefnu um innkaup sem styður við orkuskiptin. Að lokum er hugað að því á hvaða formi uppbyggingu orkuskipta hér á landi sé best fyrir komið og lögð fram tillaga varðandi framhald Grænu orkunnar með breyttu sniði. Í skýrslunni er jafnframt sett fram tímasett aðgerðaáætlun með skilgreindum ábyrgðaraðilum og árangursmælikvörðum. Aðgerðirnar spanna allan feril orkuskiptanna frá framleiðslu til dreifingar og allt til endanotenda. Núverandi laga- og skattumhverfi er greint í skýrslunni og settar eru fram tillögur og hugmyndir í skattamálum sem hvetja eiga til orkuskipta, til að mynda endurgreiðslur á virðisaukaskatti fyrir hreinorkubíla, sem teljast þeir bílar sem losa engar gróðurhúsalofttegundir. Fjallað er um nýsköpun, rannsóknir og menntamál ásamt því að settar eru fram tillögur um uppbyggingu stuðningsumhverfis og -sjóða. Með auknum fjölda hreinorkubíla er fyrirséð að tekjur ríkissjóðs sem renna eiga í vegagerð og viðhald á vegum munu minnka. Því eru lagðar fram tillögur í skýrslunni um að skipulagður verði samstarfshópur allra hagsmunaaðila sem vinni tillögur um útfærslur nýrra gjaldaleiða. Hæstv. forseti. Sem fyrr segir er staða Íslands öfundsverð hvað varðar nýtingu endurnýjanlegra orkulinda fyrir rafmagnsframleiðslu og húshitun. Við höfum nú þegar náð markmiðum tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um aukinn hlut endurnýjanlegrar orku í heildarorkunotkun, en þegar kemur að þeim markmiðum sem við höfum sett okkur varðandi samgöngur kárnar gamanið. Staðan nú er sú að orkuskiptin eru varla byrjuð að taka á sig mynd hér á landi þar sem einungis um 0,35% ökutækja falla undir skilgreiningu um vistvæn ökutæki. Markmið um 10% hlut endurnýjanlegrar orku í samgöngum er því krefjandi og ég minni á að við höfum aðeins átta ár til stefnu, þ.e. til ársins 2020. Að mati Grænu orkunnar eru ýmis ljón í veginum sem hægt gætu á orkuskiptunum og má í því sambandi nefna hátt verð vistvænna ökutækja, hæga endurnýjun bílaflotans, skort á innviðum og óvissu um hvaða orkugjafar verði helst fyrir valinu. Það er því mikilvægt að stjórnvöld styðji vel við þróunina á fyrstu stigum orkuskiptanna. Liður í því er að tryggja að tímabil ívilnana verði að minnsta kosti til ákveðins skilgreinds tíma svo dregið sé úr óvissu þeirra sem taka þátt í uppbyggingu orkuskipta. Því er lögð fram tillaga um að gildandi ívilnanir á sviði orkuskipta komi ekki til endurskoðunar fyrr en í fyrsta lagi árið 2020. Með skýrslu um orkuskipti í samgöngum sem ég hef nú mælt fyrir og þeirri aðgerðaáætlun sem þar er að finna er stigið stórt skref með stefnumótun á sviði orkuskipta hér á landi. Alþingi Íslendinga sýndi hug sinn til orkuskipta í samgöngum síðastliðið vor, leiðin er vörðuð. Ég treysti á áframhaldandi stuðning hv. þingmanna nú þegar við erum lögð af stað í leiðangurinn.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um orkuskipti í samgöngumálum. Eins og kom fram hjá hæstv. fjármálaráðherra er það ekki hlutverk stjórnvalda að ákveða tæknilausnir í þessum efnum, heldur skapa þann heildarramma sem markaðurinn þarf til að geta athafnað sig. Það er hægt að gera með ýmsum hætti. Við beitum skattalegum ívilnunum í dag, þær þurfa að vera almennar og þær þurfa að ganga jafnt yfir allar tæknilausnir orkuskiptanna. Við ráðum ekki ferð í þessu, virðulegi forseti. Það eru margar áhugaverðar lausnir í boði og það eru auðvitað þeir sem framleiða vélar sem ákveða framboðið. Við munum ekki verða það stór hluti á þessum heildarmarkaði að við munum hafa einhver afgerandi áhrif þar. Þannig mun alveg örugglega verða hægt að horfa til raforku til framtíðarnýtingar hér og kannski ekki síður metans, sem mig langar að gera að aðalumræðuefni í þessari stuttu ræðu. Það er mjög áhugavert í mörgu tilliti. Ríkissjóður hefur í dag miklar tekjur af skattlagningu samgangna og hæstv. fjármálaráðherra boðar það hér að þær ívilnanir sem eru í gangi og hafa verið í boði eigi ekki að koma til endurskoðunar fyrr en árið 2020. Það er út af fyrir sig ágætt að menn geti horft til lengri tíma, geti á nokkuð öruggum forsendum farið í þær breytingar sem þarf að gera. Þær eru að einhverju leyti kostnaðarsamar, bæði gagnvart nýjum tækjum, þau eru eitthvað dýrari í innkaupum enn þá, og eins þær breytingar sem hægt er að gera á núverandi vélum í samgöngutækjum til að þær geti notað til dæmis metan. Við horfum fram á að stöðugt koma þó inn á markaðinn bílar sem eyða minna eldsneyti og það er fyrir séð að með þessum hugmyndum, orkuskiptahugmyndum og breyttum og nýjum vélum, þarf að endurskoða innheimtu veggjalda. Það er mjög tímabært að fara í þá umræðu sem fyrst þannig að við áttum okkur á því hvernig við ætlum að brúa það bil sem óneitanlega getur myndast. Metaneldsneyti er ætlað mikilvægt hlutverk víða um heim og það ætti einnig að vera svo í samgöngum á Íslandi á þessari öld. Minni gjaldeyrisnotkun er mikið þjóðþrifamál og í dag er aukin notkun á metani sennilega líklegust af þeim kostum sem eru í boði til að tryggja mestan árangur. Við höfum farið í gegnum mjög mikilvæg og árangursrík orkuskipti hér, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, með hitaveitunni og raforkuframleiðslunni þar sem við erum með endurnýjanlegar orkuauðlindir og við höfum í raun gengið í forustusveit þjóða þegar kemur að þessum málaflokki. Aukin metanvæðing veitir okkur einnig möguleika á að viðhafa orkuskipti með þeim hagfelldasta hætti, eins og staðan er í dag, sem völ er á. Af því verður mestur umhverfislegur, þjóðhagslegur og rekstrarlegur ávinningur. Í landinu eru um það bil 245.000 ökutæki, þar af fólksbílar um 210.000, og við flytjum inn eldsneyti fyrir tugi milljarða á ári sem við þurfum að borga fyrir með gjaldeyri. Við erum sjálf okkur næg í matvælaframleiðslu. Hér er matvælaöryggi mikið og það er mikilvægt en þegar kemur að eldsneytisöryggi erum við miklu veikari fyrir. Þetta getur auðvitað haft mikil áhrif og ekki síst á matvælaframleiðslu okkar. Það má segja að á síðasta ári hafi verðmæti nálægt því heillar makrílvertíðar farið í að greiða fyrir eldsneyti. Sú mikla þekkingaraukning og tækniþróun sem hefur átt sér stað á sviði framleiðslu og dreifingar á metani hefur gert það að verkum að um allan heim er horft til metanvæðingar í samgöngum sem veigamikils þáttar umhverfisvænna orkuskipta. Við vitum að rannsóknir hafa leitt í ljós að hægt er að framleiða metan víða. Þannig geta blessaðar beljurnar í Eyjafirði sennilega framleitt metaneldsneyti fyrir um 5.000 bíla á ári, svo þær geta nýst í margt. Það væri frá um það bil 98 býlum. Auk þess eigum við mikla möguleika víðar. Við þurfum auðvitað að gera raunhæfar kröfur til þeirra sem við ætlum að stunda þessa framleiðslu og beita hagrænum hvötum til að hvetja til hennar þannig að þetta geti orðið að veruleika. Við þingmenn getum líka gert ýmislegt til að skapa gott fordæmi. Það væri í raun gaman að vita hversu margir af þeim þingmönnum sem telja sig sérstaklega umhverfisvæna keyra einkabílinn sinn á umhverfisvænu eldsneyti. Margt þetta fólk er oft með hástemmdar yfirlýsingar í garð okkar sem viljum skynsamlega nýtingu náttúruauðlinda, viljum fara í virkjanir og nýta auðlindina með skynsamlegum hætti. En er þetta fólk sjálfu sér samkvæmt þegar kemur að einkabílum þess? Ég get talað af reynslu því að ég er búinn að setja metangasbúnað í minn bíl og keyri um á metangasi. Ég get mælt með því við aðra að gera slíkt. Reynslan er góð og sparnaðurinn er mikill. Dreifingin er auðvitað vandamál. Þetta er þannig í dag að eingöngu á tveimur stöðvum á höfuðborgarsvæðinu er hægt að kaupa metan og fylla á bílinn sinn metangasi. Þessum stöðvum þarf að fjölga. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn til að beita sér í þeim efnum. Þetta þarf að vera þannig að menn geti keyrt um landið víðast hvar. Tankrými er takmarkaðra en í venjulegum eldsneytistönkum í bílum og því þarf að fylla oftar á tankinn. Til þess þurfa að koma fleiri stöðvar þannig að menn geti keyrt landshluta á milli á íslensku metangasi. Það verður hvati fyrir fólk um land allt til að skoða þennan valkost sem ég vil meina að sé mjög áhugaverður í svo mörgu tilliti fyrir okkur. Mig langar að lokum, virðulegur forseti, að fara hér með stutta stöku sem ég rakst á þegar ég var að kynna mér þetta mál. Hún er svona: Senn mun Íslands umferð batna, eflist rekstur, líf og getan. Hagur vex á grundum gatna, gæfusporið íslenskt metan.

Forseti. Ég vil byrja á að fagna því að þetta mikilvæga mál sé tekið fyrir með svo skipulegum og kerfisbundnum hætti eins og gert er í þessari skýrslu. Á nákvæmlega þessum málum veltur mikið til framtíðar. Ég verð hins vegar að viðurkenna að ég hef því miður haft mjög takmarkaðan tíma til að kynna mér í þaula öll þau mörgu mál sem tekin eru fyrir í skýrslunni. Umfjöllun mín verður því nokkuð yfirborðskennd að sinni en ég hlakka til að velta hér við hverjum steini, eins og þar er sagt, í þessari miklu skýrslu og þeirri vinnu sem ber að fagna. Það er náttúrlega ljóst að á vettvangi Grænu orkunnar eru leiddir saman fjölmargir aðilar, stofnanir, samtök og fyrirtæki sem eiga það sameiginlegt að vinna að orkuskiptum í samgöngum með það fyrir augum að innlendir endurnýjanlegir orkugjafar komi í stað jarðefnaeldsneytis. Það er sannarlega ekki vanþörf á, því að hlutur endurnýjanlegrar orku í samgöngum á Íslandi er að svo komnu máli innan við 1%. Eitt af þeim markmiðum sem sett voru fram í heildstæðri orkustefnu fyrir Ísland er eins og hér hefur komið fram, með leyfi forseta: „… að stuðla að orkuskiptum með aukinni hlutdeild endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum og skipaflota, þannig að þeir verði að minnsta kosti 10% af heildarorkunotkun á þessum sviðum fyrir árið 2020.“ Til að ná þessu markmiði þarf að tífalda hlut endurnýjanlegra orkugjafa á innan við tíu árum. Þessu markmiði verður augljóslega varla náð nema farið sé í málið af festu og verkin látin tala á mismunandi sviðum. Í skýrslunni sem hér er til umræðu eru kortlagðar færar leiðir til að framleiða endurnýjanlegt eldsneyti til samgangna. Sú kortlagning er mikilvæg til þess að ná því markmiði að láta endurnýjanlega orkugjafa leysa innflutta orku af hólmi. Af möguleikunum má til dæmis nefna metanvinnslu í landbúnaði og urðunarstöðum líkt og tíðkast hefur hjá Sorpu frá því árið 2000 og ég kunni vel að meta umræðu hv. þm. Jóns Gunnarssonar um metan áðan. Metanól er hægt að vinna úr koldíoxíðsútblæstri, svo sem við jarðvarmavirkjanir, og nota sem íblöndunarefni í bensín. Suma vistvæna orkugjafa er hægt að nota á vélar sem gerðar eru fyrir jarðefnaeldsneyti ýmist án breytinga á vélum, samanber þegar notast er við íblöndun vistvæns eldsneytis í bensín, eða með breytingum, samanber þegar bensínbíl er breytt þannig að hann geti einnig brennt metani. Þessir valkostir hafa það umfram aðra að bílaflotinn sem fyrir er í landinu getur nýtt sér þá. Algengur líftími bíla er um 15 ár, og því er mikilvægt að gera það sem hægt er til að grænka bílaflotann sem fyrir er og nýrri bifreiðar sem eiga eftir að vera í umferðinni í mörg ár. Þetta er mikilvægur punktur, frú forseti. Eldsneyti vegur þungt í viðskiptajöfnuði þjóðarbúsins og með markvissum orkuskiptum er því hægt að ná umtalsverðum þjóðhagslegum árangri. Árið 2009 voru flutt til landsins um 660 þús. tonn af olíu, eða sem nemur rúmum tveimur tonnum á hvern íbúa landsins. Verðmæti innflutts eldsneytis og smurolíu var 51 milljarður kr. árið 2009 eða sem nemur um 12% af öllum vöruinnflutningi það ár. Um 61% olíunnar eru nýtt sem eldsneyti í samgöngum, 41% á bíla, 18% í flug og 2% til samgangna á sjó. Önnur notkun er iðnaður og fiskveiðar en hlutdeild fiskveiða er um 29%. Í heildstæðri orkustefnu sem eins og fyrr segir var kynnt í nóvember síðastliðinn er haft að leiðarljósi að orkubúskap Íslands verði hagað með sjálfbærum hætti samfélaginu og almenningi til hagsbóta. Enn fremur eru þar sett fram sex meginmarkmið er varða orkuöryggi landsins; náttúruvernd, að þjóðin njóti arðs af auðlindum, hámörkun framlegðar orkubúskapar, fjölbreytt orkuframboð og að dregið verður úr notkun jarðefnaeldsneytis. Með orkuskiptum í samgöngum og þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir er auðvitað unnið að öllum þessum markmiðum með mismunandi hætti. Komið er með ýmsum hætti inn á einkabílinn, enda er það rétt sem kemur fram í skýrslunni að einkabíllinn er og verður væntanlega það samgöngutæki sem við Íslendingar munum fyrst og fremst notast við. En ég verð að fá að gera örlítinn ágreining eða alla vega umhugsunarefni við það sem kemur fram á bls. 32 þar sem gerð er „tillaga um að Alþingi samþykki þá grundvallarstefnu að ívilnanir í tengslum við orkuskipti í samgöngum á Íslandi muni ekki koma til endurskoðunar fyrr en í fyrsta lagi 2020 og þegar 10% bílaflota landsins falla undir skilgreininguna um vistvænar bifreiðar“. Mér finnst það alla vega umhugsunarefni hvort við eigum að bíða í svo langan tíma til að gera þetta en að öðru leyti er auðvitað farið vel yfir ýmis efni í þessum geira. Svo langar mig líka til að koma inn á að mér finnst að það hefði mátt vera ítarlegri umfjöllun um almenningssamgöngur, því að eins og ég sagði áðan og kemur fram að jafnvel þótt einkabíllinn sé og verði helsta samgöngutæki okkar Íslendinga eru ýmis tækifæri í almenningssamgöngum. Ef þær eru greiðar og lögð er mun meiri og einbeittari áhersla á þær, sérstaklega á þéttbýlissvæðum, notar fólk þær einfaldlega meira, þá verður einkabíllinn ekki lengur það grunnsjónarmið sem hann er. Hér er einnig talað um hjólreiðastíga og göngustíga og það rætt mjög vel. Einnig finnst mér fín umfjöllun um skipaflotann og ýmsar tillögur sem þar verður að taka vel til skoðunar og fara að vinda sér í. Svo langar mig að lokum, frú forseti, að segja að það er ákaflega mikilvægt í allri þessari umræðu að halda því til haga að svona viðleitni til ábyrgðar í umhverfismálum, viðleitni til þess að byggja hér upp sjálfbært samfélag og stuðla að sjálfbærri þróun, er í eðli sínu nýsköpun, felur í sér tækifæri, spennandi tækifæri til atvinnusköpunar og tækninýjunga. Oft er talað eins og að ábyrgð í umhverfismálum og sjálfbær þróun sé eitthvað sem er andsnúið atvinnuþróun, nýsköpun og tækniframförum. Það er aldeilis ekki. Þarna felast gríðarlega spennandi og mikilvæg tækifæri fyrir okkur til framtíðar. Kafli 6 fjallar einmitt um nýsköpun og þróun, þar er meðal annars talað um menntamál, rannsóknir, fjárfestingasjóð. Það er alveg ljóst að styrkja verður uppbyggingu innviða ef við ætlum raunverulega að láta verkin tala í þessum efnum. Þá opnast ýmsir spennandi möguleikar sem stuðla að ekki bara ábyrgð í umhverfismálum, sjálfbærni og 

Ég bið hv. þingmenn um að gæta að ræðutíma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá skýrslu sem hér er til umræðu og málið allt, því það er vitanlega mjög mikilvægt fyrir okkur að gera það sem við getum til að skipta úr jarðefnaeldsneyti yfir í orkugjafa sem eru minna mengandi eða nánast mengunarlausir. Stóra myndin er kannski ekki svo einföld að það sé endilega minni mengun af hinum svokölluðu tvinnbílum eða vistvænum bílum, það má ekki gleyma framleiðsluferlinu á bak við bílana. Það sem við getum hins vegar gert er vitanlega að reyna að auka notkun endurnýjanlegrar orku og spara þar af leiðandi eldsneyti og vernda umhverfið. Þessi skýrsla er mjög gott innlegg í þá umræðu. Það sem ég vil samt segja í upphafi, án þess að ég hafi kannski pælt algjörlega til enda hvort allt í henni sé raunhæft, er að það er betra að horfa á hlutina þannig að þá megi endurskoða ef þarf, því við megum ekki heldur setja okkur óraunhæf markmið eða gera okkur óraunhæfar væntingar. Ég á þá við hvort sá tímaþáttur sem hér er nefndur standist og ýmislegt annað. Á bls. 44 kemur til dæmis fram að hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í samgöngum eru innan við 1% í dag, en ætlunin er að ná því í 75% af nýskráðum bifreiðum undir 5 tonnum árið 2020, þ.e. að þeir noti endurnýjanlega orkugjafa. Þetta er mjög flott og gott markmið og vonandi er hægt að ná því en ég vil velta því upp, forseti, hvort við séum að skjóta yfir markið einhvers staðar. Það þarf ekki að vera, en hins vegar er mikilvægt að við höfum einhverja stefnu til að vinna eftir í þessu. Síðan vil ég nefna sjávarútveginn. Um hann er töluvert rætt í skýrslunni, eðlilega, enda mikil notkun þar á jarðefnaeldsneyti. Ég held að mikilvægt sé fyrir okkur að gera okkur grein fyrir því á hve löngum tíma sé raunhæft að ná árangri þar. Ég held að við ættum líka að velta því fyrir okkur hvort ekki sé hægt að setja fram hvata til að breyta fiskiskipum eða að við nýsmíði sé hugað að því að nýta afurðir sem falla til um borð í skipunum og eru ekki nýttar á annan hátt, og framleiða hugsanlega lífrænt eldsneyti úr þeim með tækjabúnaði sem er um borð í skipunum og nýta þar þá orku. Ég veit ekki hvort ráðherra hefur svör við því hvort lagt hafi verið lagt mat á kostnað og tíma sem snýr að breytingum hjá fiskiskipaflotanum. Það kann að vera að svo sé gert í skýrslunni, ég hef ekki rekist á það, það væri ágætt ef ráðherra gæti farið yfir það hér á eftir hvort lagt hafi verið mat á þetta. Hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi að við ráðum kannski ekki alveg förinni í þessu máli. Það er mikið til rétt, því að framleiðendur bíla, tækja og vélbúnaðar hafa að sjálfsögðu mikið um þetta að segja, en við verðum vitanlega að passa okkur á því að dragast ekki aftur úr. Við verðum í það minnsta að fylgja þróuninni. Við þurfum, eins og nefnt er í þessari ágætu skýrslu, að gera ráðstafanir til framtíðar. Hér er meðal annars talað um að breyta byggingarreglugerð og setja 15 ampera rafmagnstengla utan á hús. Það er mjög gott að horfa þannig til framtíðar. Við þurfum náttúrlega líka að horfa á aðra hluti. Hvernig er raforkukerfið í dag, til dæmis hjá sveitarfélögunum, í stakk búið til þess að taka við þessum hlutum? Þurfum við að horfa til þess þegar farið er í gatnagerð, breytingar á bílastæðum eða eitthvað slíkt, að gera ráðstafanir til framtíðar varðandi þetta? Það getur komið í bakið á okkur að gera það ekki. Hver er kostnaðurinn við að breyta þessu? Ég vona að ég sé ekki að misskilja neitt og mér finnst þetta jákvætt og mjög gott framtak, að þessu eigum við að sjálfsögðu að stefna. Ég fagna því. Ég held að þetta sé það sem koma skal. Hvort við erum að veðja á eina orkutegund umfram aðra er ekki gott að segja. Ástandið í metanmálum er þannig í dag að hægt er að fá metan á orkustöð á Reykjavíkursvæðinu og einhvers staðar á Suðurlandi, held ég. Ég hef kannað kosti þess að fá að kaupa mér metanbíl, en ég kemst heim til mín aðra leiðina og örstutt áleiðis til baka á metaninu, þá verður bensínið að taka við. Þannig er nú ástandið. Ég kæmist svona rétt áleiðis í kjördæminu áður en ég þyrfti að keyra á bensíni. Þetta er vitanlega sá raunveruleiki sem við búum við. Það er kannski ólíklegt að hægt sé að hafa þessar stöðvar út um allar trissur, og meiri líkur á að hægt sé að koma rafmagni út um allt land. Hver þróunin verður veit maður ekki. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég fagna því að þessi skýrsla er komin fram. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, að væntingar og áætlanir verða að sjálfsögðu að vera raunhæfar. Það verður að fara vel yfir alla hluti í kringum þetta, hvar lendir kostnaðurinn, hvar þurfum við að horfa til framtíðar? Þurfum við að setja fjármuni í nýsköpunarþáttinn, eins og hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir nefndi réttilega? Hann er mjög mikilvægur. Þar eigum við Íslendingar mögulega kost á að koma á framfæri tækniþróun og tækninýjungum sem getur vonandi hjálpað þeim sem eru að framleiða vélar og tæki, því ekki vantar hugvitið á Íslandi til að virkja. Frú forseti. Ég fagna skýrslunni, en ítreka þau orð sem ég hafði uppi áðan.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna þessari umræðu og ekki síður þeirri skýrslu sem hún byggir á, skýrslu Grænu orkunnar. Þetta er mikilvægt mál sem tengist nýrri atvinnustefnu á Íslandi, metnaðarfullum áætlunum stjórnvalda í loftslagsmálum, tillögum um eflingu græna hagkerfisins o.s.frv. Grundvöllurinn er almenn stefnuyfirlýsing sem kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um að mótuð sé í landinu heildstæð orkustefna sem miði að því að endurnýjanlegir orkugjafar leysi innflutta orku af hólmi. Eins og aðrir ræðumenn, þar á meðal hæstv. fjármálaráðherra, hafa komið inn á er verk að vinna, því veruleikinn er sá að hlutur endurnýjanlegrar orku í samgöngum er nú vel innan við 1%. Það kom einnig fram að vel innan við 0,5% af bílaflotanum telst til vistvænna ökutækja um þessar mundir, en hins vegar er það gleðiefni að þróunin er farin af stað. Fjöldi ökutækja sem nýtir vistvænt eldsneyti að hluta eða öllu leyti hefur þrátt fyrir allt tvöfaldast frá árinu 2007 og fjöldi bíla sem breytt hefur verið í metanbíla hefur tæplega tvöfaldast á undanförnum fimm árum. Það sem er gleðilegt við þessa skýrslu er að hér er leitast við að samþætta áherslur úr þeim stefnuplöggum sem samþykkt hafa verið á undanförnum árum, bæði úr orkustefnu, aðgerðaáætlun í loftslagsmálum, umhverfisstefnunni Velferð til framtíðar, viljayfirlýsingu ríkis og sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um eflingu almenningssamgangna og síðan tillögu nefndar Alþingis um græna hagkerfið. Sú síðastnefnda stendur mér sem veitti forstöðu þeirri nefnd nokkuð nærri. Ég vildi eyða nokkrum orðum í að reifa þær tillögur sem komu fram í skýrslu nefndarinnar um græna hagkerfið sem tengjast þessu tiltekna málasviði. Þar má nefna að við leggjum áherslu á í þeirri tillögugerð að staðinn sé vörður um rekstrarumhverfi þeirra greina sem tengjast endurnýjanlegri orku til samgangna þannig að þær greinar hafi ákveðið skattaskjól meðan þær eru að vaxa úr grasi. Sömuleiðis er lagt til að framlengd verði gildandi heimild til endurgreiðslu vörugjalda til þeirra sem láta breyta bílum sínum í vistvæn ökutæki. Eins og við þekkjum fela gildandi lög um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl., sem tóku gildi fyrir réttu ári síðan, meðal annars í sér að menn eiga rétt á endurgreiðslu upp að tiltekinni fjárhæð, 100 þús. kr., sem láta breyta bílum sínum. Ég held að færa megi fyrir því góð rök að þessi fjárhæð mætti gjarnan vera hærri til að flýta fyrir þessari þróun, hér hefur samt sem áður mikilvægt fyrsta skref þegar verið tekið. Nefndin um græna hagkerfið lagði til að felldir væru niður tollar á reiðhjól og tengdan búnað. Ég held að þetta væri mikilvægt táknrænt skref sem mundi senda mikilvæg skilaboð til almennings og tekjutap ríkisins yrði ekki umtalsvert, líklega 30–40 millj. kr. á ári. Sömuleiðis held ég að gustuk væri að leiðrétta stöðu þeirra einstaklinga sem nýta aðra samgöngumáta en einkabílinn til að komast til og frá vinnu. Taka mætti upp samgöngustyrki í auknum mæli, bæði í opinbera geiranum og í atvinnulífinu almennt til að jafna stöðu þeirra sem hjóla, taka strætó eða ganga. Ég vil að lokum leggja áherslu á að vistvænar samgöngur eru eitt af megináhersluatriðunum í grænu hagkerfi. Ég tel að þegar við leggjum stefnu um það hvers konar fjárfestingar við viljum fá inn í landið eigi vistvænar samgöngur að vera eitt af tveimur, þremur helstu áherslusviðum okkar, ásamt ýmsum af þeim greinum sem þegar er farið að sjá merki um í íslensku atvinnulífi. Maður heyrir að mikill og góður stuðningur er við þessi mál í öllum flokkum. Ég held að hér sé að skapast möguleiki á þverpólitísku baráttumáli til framtíðar. Ég vil hvetja okkur öll til þess að gæta þess við næstu fjárlagagerð að orkuskipti 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að þessi skýrsla hefur litið dagsins ljóst. Það er ákveðin framvinda komin í þetta mikilvæga mál. Það er gott að sjá hversu öflug umræðan er í dag og hversu sammála menn eru um að þetta sé verkefni sem við ættum að horfa til og reyna að byggja upp nýtt kerfi þannig að orkuskipti verði í samgöngum á Íslandi. Staðan okkar á Íslandi er auðvitað öfundsverð. Við eigum fjölmörg tækifæri. Við búum á lítilli og afmarkaðri eyju og höfum mikla endurnýjanlega orku í landinu, þess vegna er fljótlegast að álykta að rafmagnið komi til með að henta okkur best, en ég er ekki sérfræðingur í því og get ekki sagt til um hvaða leið verður valin, einkaaðilarnir og markaðurinn munu ráða því. En vissulega er fjölmargt í gangi. Við þekkjum öll þær rannsóknir sem þegar eru í gangi varðandi metanið, margir þingmenn hafa komið inn á það í dag. Jafnframt er vert að minna á repjuna sem er tilraunaverkefni sem hefur gengið vel og fór upphaflega af stað með það að markmiði að lífdísill mundi knýja skipaflotann. Farið er ágætlega yfir það í skýrslunni, sérstaklega varðandi skipaflotann í kafla 3.6. Niðurstaðan er að nauðsynlegt sé að undirbúa sem fyrst og af kostgæfni notkun lífdísils á aðalvélar íslenskra skipa með hagkvæmni og umhverfislegan ávinning að leiðarljósi. Þetta er því hérna allt saman og gott að sjá það enda hefur það verkefni gengið vel og verður mjög spennandi að fylgjast með því. Við erum að leggja af stað í langferð. Þeim 200 þús. ökutækjum sem við Íslendingar eigum verður ekki skipt út á einu bretti. Fjárfestingin er, miðað við þessa skýrslu, 500–600 milljarðar kr., þannig að gert er ráð fyrir því að þetta taki tvo til þrjá áratugi. Engu að síður er gott að við séum komin af stað. Við vitum öll að langferðir hefjast á einu skrefi. Hvert er aðalmálið sem kemur upp í huga neytandans sem velur sér bifreið eða ökutæki? Hvað hugsar hann um? Jú, það er gott að vera umhverfisvænn og allt það, en það sem venjulegur neytandi hugsar að sjálfsögðu um er buddan. Hvernig kemur þetta út fjárhagslega? Það er sá kafli í málinu öllu sem mér finnst áhugaverðastur og sem við ættum að velta fyrir okkur. Það er fjallað um ívilnanir í skattkerfinu í kafla 5.2 í skýrslunni. Ég hvet áhugamenn til að kynna sér þann kafla. Þar kemur fram, og ég heyrði að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir minntist á það, að ekki eigi að endurskoða ívilnanir fyrr en 2020. Ég skil þetta þannig að ekki standi til að endurskoða þær ívilnanir sem þegar eru komnar inn. Ég tel því að þetta sé ágæt tillaga, vegna þess að auðvitað þarf að vera ákveðið öryggi í þessu umhverfi, að menn viti hvernig hlutirnir verða nokkur ár fram í tímann, vegna þess að það er stór fjárfesting fyrir flest öll íslensk heimili að kaupa bifreið. Þó að það sé ágætt að lækka skatta á reiðhjól dugar það afskaplega skammt fyrir þá sem búa úti á landi og þurfa að komast til Reykjavíkur og geta, eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, ekki keypt sér metan á bílinn. Það er því auðvitað mikið eftir. Innviðirnir eru allir eftir, en það má ekki verða þannig að landsbyggðin sitji eftir, vegna þess að þá horfum við ekki á heildarmyndina og samgöngur frá landsbyggðinni eru miklar. Það þarf að horfa á alla myndina. Annars líst mér ágætlega á þær tillögur um ívilnanir í skattkerfinu sem koma  
            

Forseti. Ég þakka fyrir umræðu um þessa skýrslu sem er afar gagnleg og kærkomin í umræðuna hér á þinginu. Í inngangi að skýrslunni kemur fram hvert markmiðið með þessari vinnu var, þ.e. með skipun þess starfshóps sem iðnaðarráðherra skipaði til að fara yfir orkumálin og hvernig þau skipti geti farið fram í orkunotkun hér á landi sem stefnt er að með skýrslunni og sömuleiðis í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna. Með leyfi forseta, segir í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna um þessi mál: „Mótuð verði heildstæð orkustefna sem miði að því að endurnýjanlegir orkugjafar leysi innflutta orku af hólmi. Við orkuframleiðslu með vatnsafli og jarðvarma verði gætt varúðar- og verndarsjónarmiða. Orkustefnan styðji við fjölbreytt atvinnulíf, með áherslu á uppbyggingu vistvæns hátækniiðnaðar. Í orkustefnu verði sjálfbær nýting höfð að leiðarljósi sem forðast m.a. ágenga nýtingu á jarðhitasvæðum. Ísland standi við loftslagsskuldbindingar sínar og leggi fram metnaðarfulla áætlun í loftslagsmálum fyrir alþjóðlega loftslagsráðstefnuna í Kaupmannahöfn í desember 2009.“ Að lokum segir í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna, með leyfi forseta: „Gerð verði áætlun um orkusparnað, jafnt fyrir atvinnufyrirtæki og heimili.“ Til þessarar stefnu stjórnarflokkanna og stjórnvalda er vísað í skýrslunni og kemur glöggt fram í erindisbréfi ráðherra til starfshópsins hvert markmið vinnunnar er og á hverju er byggt, þ.e. á stefnu stjórnvalda í þeim málum. Er það þá í fyrsta skipti sem lagt er út í vinnu af þessu tagi af jafnmikilli alvöru og hér er gert. Auk þess sem vitnað er til stefnu ríkisstjórnarinnar og þeirra markmiða sem hún hefur sett sér eru Íslendingar skuldbundnir af alþjóðasamningum og hafa tekið að sér að innleiða meðal annars ýmsar tilskipanir Evrópuþingsins og Evrópuráðsins varðandi þau mál og út frá því sett sér þau markmið að um 10% af endurnýjanlegri orku í samgöngum verði orðið að veruleika árið 2020. Eins og komið hefur ítrekað fram í dag er hlutur endurnýjanlegrar orku í samgöngum rétt innan við eða vel innan við 1% í dag, þannig að þetta eru mjög háleit markmið sem koma hér fram. Mér gefst ekki tími til að fara ítarlega yfir skýrsluna á þeim stutta tíma sem mér er ætlaður. Í henni eru mjög áhugaverðir kaflar sem ég hef kynnt mér og lesið, t.d. varðandi orkusparnað í fiskiskipaflotanum, sem er verulega orkufrek atvinnustarfsemi en þó miklir hvatar til að spara orku. Þar standa íslensk fyrirtæki - ekki endilega sjávarútvegsfyrirtæki heldur líka fyrirtæki í hátækniiðnaði, hátæknigeiranum og við veiðarfæragerð sérstaklega - mjög framarlega og líklega á heimsvísu í veiðarfæragerð við að útbúa orkufrek veiðarfæri, togveiðarfæri, flotvörpuveiðarfæri og fleiri stærri veiðarfæri fyrir stór skip, að hanna þau og útbúa með þau markmið í huga að spara orku. Þessi fyrirtæki hafa náð að skapa sér nafn og vera leiðandi á þessu sviði víðs vegar í heiminum, sömuleiðis fyrirtæki í nýjum iðnaði varðandi orkusparandi búnað á vélar stærri skipa. 

Forseti. Við ræðum mikilvægt úrlausnarefni sem rætt er um alls staðar á Vesturlöndum og auðvitað víðar. Hér er kvartað yfir hækkandi bensínverði og var það rætt áðan, menn vilja úrlausn strax með einhverjum hætti. En það er ekki bara hér - og þetta er allt saman ríkisstjórninni að kenna eða einhverjum vondum mönnum en í þeirri umræðu ber ekki mikið á lausnum í þá veru sem við erum að tala um hér - það er hækkandi bensínverð og það á eftir að hækka enn meira. Það er ekki bara það heldur líka loftslagsváin mikla sem fram undan er og við færumst undan að reyna að leysa. Í Þýskalandi er núna talað um „Energiewende“. Það er merkilegt og gæti valdið þáttaskilum. Þjóðverjar eru vanir að klára það sem þeir ætla sér. Stundum hefur það nú verið hindrað sem betur fer, en þeir eru dugleg þjóð og eru vísir til að valda vatnaskilum í þessum efnum. Það er líka umræða í grannlöndunum og er skemmst að minnast þess, af því að ég er nýkominn frá Frakklandi, að þar er frambjóðandi sósíalista, Hollande, búinn að setja fram dagskrá þar sem hann lofar því að þáttur kjarnorkunnar í orkuframleiðslu í Frakklandi fari úr 75% í 50% á næsta kjörtímabili forseta. Ég fagna þessari skýrslu, forseti. Þetta er mikill efniviður og dreginn saman verulegur fróðleikur, í stuttu máli frekar. Settar eru fram tillögur um aðgerðir tímasettar í tengslum við önnur verkefni sem eru að klárast eða eru á leiðinni, svo sem orkustefnuna og græna hagkerfið, og allt er þetta þáttur í umhverfisstefnu ríkisstjórnarinnar sem bregður verulega frá því sem hér var áður gert í 18 ár mínus tvö. Við höfum auðvitað ákveðna sérstöðu í þessu. 80% orkunnar eru frá öðru en jarðefnaeldsneyti. Samgöngur og sjávarútvegur eru hins vegar svörtu blettirnir í okkar ástandi. Ég fagna þeim hugmyndum sem koma fram í skýrslunni um þau efni, ekki síst um almannasamgöngur, hjólreiðar og göngur sem mætti tala um langt mál. Ég verð svo að segja líka að ég sakna þess í skýrslunni að ekki sé lögð meiri áhersla á það sem ekki er framtíðarlausn í samgöngum, þ.e. í bílamálunum, heldur nútímalausn, sem er metanorkan. Metanbílum fjölgar nú nánast dag frá degi, sennilega hefur þeim fjölgað um nánast helming bara á árinu 2011 í framhaldi af hagrænum hvötum sem við bjuggum til hér í salnum með breytingu á vörugjöldum og fleiri aðgerðum. Núna er fram undan, og það sem ríkið ætti að vera að gera er að styðja uppbyggingu dreifikerfis - ég tek þar undir með hv. þm. Jóni Gunnarssyni - um landið. Við þurfum fimm eða sex staði til þess að loka hringnum fyrir metanið. Það er þar sem áhersla okkar á að liggja næstu árin þó að við eigum að sjálfsögðu að leyfa 

Hæstv. forseti. Eins og aðrir ræðumenn í umræðunni þakka ég fyrir þá skýrslu sem fyrir liggur og tek undir orð síðasta hv. ræðumanns um að í henni er mikill efniviður sem gefur tilefni til frekari vinnu. Um leið og hér er á ferðinni ágætt yfirlit yfir stöðu mála er eins gagnlegt að horfa á þann þátt sem kalla má aðgerðaáætlun þar sem búið er að skipta þessu verkefni upp í nokkur eða allmörg afmörkuð verkefni sem sum eru komin vel á veg en önnur skemur. Það er hins vegar til mikillar fyrirmyndar að hafa lista af því tagi sem hægt er að leggja mat á og vinna eftir. Mörg af þeim verkefnum eru býsna afmörkuð og raunhæf, önnur eru kannski aðeins loftkenndari, ef svo má að orði komast, án þess að ég vilji gera lítið úr tillögunum sem slíkum en þær eru ekki eins áþreifanlegar. Engu að síður er um mjög gagnlegt yfirlit að ræða. Varðandi þau markmið sem stefnt er að er það rétt sem hér hefur komið fram að annars vegar hlýtur vinna á þessu sviði að miðast við stefnu í loftslagsmálum og eins þurfa menn að hafa í huga þá hagkvæmnisþætti sem tengjast minni notkun jarðefnaeldsneytis. Leiðirnar til þess að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis eru í meginatriðum tvær. Annars vegar einfaldlega minni notkun, þar geta menn horft á lausnir eins og minni eldsneytisnotkun hverrar einstakrar vélar, ef svo má segja, eða hverrar einstakrar einingar. Við höfum séð þróun hjá framleiðendum bílvéla til dæmis sem hefur þegar skilað árangri. Eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason nefndi áðan hafa orðið mjög miklar framfarir, m.a. fyrir forgöngu íslenskra fyrirtækja, í sambandi við bætta og minnkandi orkuþörf eða orkunotkun í fiskiskipaflotanum sem er mjög áhugavert mál. Hin hliðin er að greiða leið nýrra orkugjafa sem geta leyst jarðefnaeldsneytið af hólmi eins og hér hefur verið nefnt um metan, sem er svona lykilorð dagsins, vegna þess að þar er um að ræða nokkuð raunhæfan og góðan kost fyrir okkur í dag. Ég tek þó, hæstv. forseti, undir það sem hv. síðasti ræðumaður, Mörður Árnason, sagði að við verðum auðvitað að láta þúsund blóm vaxa, eins og sameiginlegur vinur okkar beggja sagði upphaflega 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum fyrir góðar og málefnalega umræður um það mikilvæga mál sem orkuskipti í samgöngum sannarlega er. Í júní síðastliðnum var breið samstaða meðal hv. þingmanna um þingsályktun þar sem kúrsinn var settur. Nú er að renna upp tími athafna og framkvæmda. Í skýrslunni sem við höfum verið að ræða eru lögð fram drög að aðgerðaáætlun eins og fram hefur komið í umræðunni í dag. Verkefnið fram undan er stórt og krefjandi og kallar á breiða samvinnu ótal aðila sem spannar nánast öll svið þjóðfélagsins, svo sem frá stjórnkerfinu, sveitarfélögum, fyrirtækjum í ótal atvinnugreinum, háskólum og öðrum hagsmunaaðilum. Við orkuskiptin minnkum við og drögum úr notkun jarðefnaeldsneytis og nýtum í staðinn aðra og umhverfisvænni orkugjafa; vatnsorku, jarðhita, vind- og sólarorku, metan og lífdísil. Við búum að einstakri reynslu sem þjóð þegar kemur að orkuskiptum þegar við skiptum út kola- og olíukyndingu fyrir hitaveitu í borgum og bæjum. Ég held að við getum seint fullþakkað þeim sem höfðu veg og vanda af þeirri byltingu. Það er eitt af meginmarkmiðum orkustefnu fyrir Ísland að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis með orkusparandi aðgerðum og orkuskiptum. Árangurinn sem að er stefnt er að árið 2020 séu 20 þús. bílar á Íslandi knúnir áfram af endurnýjanlegum orkugjöfum. Til að ná því þarf samstillt átak. Við gerð skýrslunnar var mynduð breiðfylking aðila úr stjórnkerfinu auk fulltrúa helstu hagsmunaaðila úr einkageiranum. Í skýrslunni er ekki tekið á hvaða tæknilausnir eða orkugjafar verða ofan á heldur var leitast við að móta heildarramma og skapa hagfellt umhverfi. Hæstv. forseti. Skuldbindingar okkar Íslendinga á alþjóðavettvangi og innlend stefnumótun kveða á um 10% hlutfall endurnýjanlegrar orku í samgöngum árið 2020. Í skýrslunni eru jafnframt settar fram tillögur og hugmyndir í skattamálum sem eiga að hvetja til orkuskipta. Þær þarf að skoða og meta. Einnig þarf að kanna og útfæra nýjar leiðir til gjaldtöku á ökutæki til vegaframkvæmda. Að auki er að finna tillögur um uppbyggingu sjóða og stuðningsumhverfi fyrir orkuskipti. Í dag er staðan þannig að um 0,4% ökutækja falla undir skilgreininguna vistvæn ökutæki. Markmiðið um 10% hlut endurnýjanlegrar orku í samgöngum árið 2020 er því krefjandi og krefst aðgerða strax þar sem aðeins átta ár eru til stefnu. Það er því nauðsynlegt að stjórnvöld styðji með einhverjum hætti þróunina á fyrstu stigum orkuskiptanna. Hv. þingmenn sýndu skilning á mikilvægi málsins síðasta vor þegar þingsályktun um orkuskiptin var samþykkt einróma. Verkefnið fram undan krefst breiðrar samstöðu allra þeirra sem að því koma. Það er von mín að hér í dag séum við að stíga stórt skref með þeirri skýrslu sem nú er fylgt úr hlaði. Í framhaldinu mun vinnan hefjast af fullum þunga við orkuskiptin. Ég treysti því á áframhaldandi stuðning hv. þingmanna við þetta mikilvæga mál.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um rannsóknir á umfangi og nýtingarmöguleikum sjávarorku á Íslandi. Þetta er tillaga lögð fram af 21 þingmanni úr öllum flokkum á þingi og vil ég byrja á að þakka þann mikla áhuga sem þingheimur hefur sýnt þessu máli og fagna því að það sé nú komið á dagskrá. Tillagan var fyrst lögð fram fyrir réttu ári, á vorþingi 2011, en fékkst þá ekki rædd og var lögð fram að nýju í októbermánuði sl. Tillagan er í sjálfu sér einföld, felur í sér að iðnaðarráðherra verði falið að hefja vinnu við mat á umfangi og nýtingarmöguleikum sjávarorku við strendur Íslands, með áherslu á greiningu nýtingarkosta á þeim svæðum landsins sem ætla má að uppfylli hagkvæmnikröfur, jafnframt því að byggja upp gagnagrunn sem almenningur og atvinnulífið hefði aðgang að um nýtingu sjávarorku og stuðla að framgangi tækniþróunar á þessu sviði. Loks yrði kannað í þessari vinnu með hvaða hætti Ísland gæti orðið aðili að alþjóðlegu samstarfi um nýtingu sjávarorku. Það er augljóst að hér er um framtíðarmúsík að ræða, en þó er greinilegt þegar litið er til reynslu annarra þjóða að rannsóknum og þróun á þessu sviði varðandi nýtingu sjávarorku fleygir nú mjög hratt fram. Það helst í hendur við aukinn áhuga og auknar fjárfestingar í endurnýjanlegri orku en þar er breytingin tröllaukin milli ára. Fjárfesting í nýtingu á endurnýjanlegri orku hefur aldrei meiri en árið 2010 sem við höfum nýjustu tölur um, yfir 211 milljarða bandaríkjadala, og jókst umfang þessarar fjárfestingar í grænni orku um þriðjung á milli ára. Vindvirkjun var einungis stunduð í örfáum ríkjum árið 1990 en er núna stunduð í 83 ríkjum. Sólarorkuframleiðsla er stunduð í fleiri en 100 ríkjum. Á heimsvísu hafa nú þegar skapast yfir 3,5 milljónir beinna starfa við endurnýjanlegan orkuiðnað og um helmingur þeirra er við lífrænt eldsneyti. Sjávarorkuframleiðsla er núna í þróun í meira en 25 ríkjum og þar varð veruleg framþróun árið 2010. Þrjú ríki eru fremst í flokki hvað þetta varðar, Bretland, Kanada og Bandaríkin, en önnur fylgja fast á eftir. Það er athyglisvert þegar skoðaðar eru samanburðartölur frá öðrum ríkjum að víða í löndunum í kringum okkur er farin af stað opinber stefnumótun á þessu sviði. Bretar og Írar standa þar framarlega í flokki og í Bretlandi vex sjávarorkugeirinn mjög hratt. Hann skapar núna um 800 heil störf, en markmið Breta er að árið 2035 sjái sjávarorkugeirinn fyrir tæpum 20 þús. störfum þar í landi. Í Danmörku hefur ríkisstjórnin markað sér stefnu um að sjávarorkuvinnsla verði orðin 500 megavött að umfangi í lok þessa áratugar. Spánverjar eru með markmið um 100 megavött árið 2020 og í Þýskalandi er núna unnið að undirbúningi stefnumótunar á þessu sviði. Í Bandaríkjunum jók Obama-ríkisstjórnin á síðasta ári verulega fjármagn til þróunar og nýtingar sjávar- og vatnsorku og hefur mörgum tugum verkefna verið ýtt úr vör í því skyni. Hér við land hafa litlar rannsóknir farið fram á hafstraumum og þar með sjávarorku við strendur utan fjarða á þeim stöðum þar sem straumar eru stríðir, svo sem í röstum undan annesjum. Jafnframt hefur ekki verið mörkuð stefna um slíkar rannsóknir til að meta umfangið, orkumagnið eða nýtingarmöguleika. Vissulega má segja að við Íslendingar höfum haft næga orku fram að þessu frá vatnsföllum og jarðvarma og hins vegar er rétt að hingað til hefur tækni verið af skornum skammti til að stunda áreiðanlegar rannsóknir á þessu sviði. Hvort tveggja kann þó að vera að breytast og það er alveg ljóst af umræðunni í þessum sal og í tengslum við rammaáætlun um verndun og nýtingu náttúrusvæða sem og af stefnumótun Landsvirkjunar að sá skilningur er smátt og smátt að ryðja sér til rúms að sá orkuforði sem við eigum í vatnsföllum og jarðvarma sé takmarkaður og það sé bæði skynsamlegt út frá náttúruverndarsjónarmiðum og efnahagslegum að horfa til fleiri orkukosta í framtíðinni, ekki síst þeirra sem hafa lítil þekkt umhverfisáhrif. Í þessu sambandi líta margar þjóðir núna til vindorkunnar, en sjávarorkan er sömuleiðis svið sem eðlilegt er að rannsaka mun betur en gert hefur verið. Nú vil ég slá þann varnagla að við getum alls ekki fullyrt hér í dag að virkjun sjávarorku geti orðið ein af burðugustu atvinnugreinum á Íslandi í náinni framtíð. Við höfum einfaldlega ekki til þess nægilega traustar upplýsingar en með hliðsjón af reynslu annarra þjóða er full ástæða til að kanna, og það rækilega, hverjir hagkvæmustu nýtingarkostir sjávarorku við Íslandsstrendur eru og móta í leiðinni stefnu um hvernig efla megi rannsóknir og þróun á þessu sviði. Það er athyglisvert að líta til reynslu þjóða eins og Íra. Þar liggur fyrir tölfræði um að heildarorka sjávarfallastrauma við Írland sé áætluð 230 teravattstundir sem er nálægt því að vera tvöfalt það heildarumfang sem mælt hefur verið fyrir vatnsafl og jarðvarma hér á landi. Það er ekki hægt að fullyrða að aðstæður við Ísland séu sambærilegar við Írland hvað þetta varðar en þó er hægt að nefna að Írland er einungis 70% af flatarmáli Íslands sem rennir stoðum undir þá skoðun að virkjun sjávarorku gæti orðið framtíðargrein sem um munar í orkubúskap Íslendinga. Í greinargerð þessarar tillögu er fjallað um mikilvægi samstarfs opinberra aðila og einkaaðila um stofnun rannsóknamiðstöðvar sjávarorku um uppbyggingu gagnagrunns um sjávarorku til almennra nota, stuðning við tækniþróun og mikilvægi alþjóðasamstarfs á sviði nýtingar sjávarorku. Ég tel að nýting sjávarorku hefði margvíslega þýðingu fyrir Íslendinga. Með henni fengist aðgangur að mjög stöðugri og öflugri orkulind sem unnt væri að nýta án umtalsverðra þekktra umhverfisáhrifa og ætti því ekki að valda sambærilegum ágreiningi og deilum og til dæmis virkjanir á vatnsafli. Þessi nýting mundi hafa þýðingu varðandi orkuöryggi þar sem orkuna er víða að finna við svæði sem hingað til hafa búið við mikið óöryggi í orkuframboði. Rétt er að taka fram að enn hafa ekki komið fram óyggjandi vísbendingar um að virkjun sjávarfalla fullnægi almennt þeim kröfum sem gerðar eru um hagkvæmni og arðsemi. Hins vegar eru líkur á því að sjávarfallavirkjanir gætu verið hagkvæmar við tilteknar aðstæður. Slíkar aðstæður er til að mynda að finna í mynni Hvammsfjarðar þar sem fallastraumar eru miklir og hafa verið veitt rannsóknarleyfi vegna hugsanlegrar nýtingar þar. Á Vestfjörðum og hugsanlega fleiri stöðum á landinu þar sem afhendingaröryggi raforku er takmarkað gæti staðbundin raforkuframleiðsla komið í stað framkvæmda við að styrkja og/eða tvöfalda flutningslínur til meginlandsins. Framkvæmdir við vegagerð og þverun fjarða gætu nýst sem hluti fjárfestingar í sjávarfallavirkjun. Aðalatriði þessa máls er að hér er viðleitni til að fjölga stoðum í atvinnulífi framtíðarinnar, draga úr einhæfni þess og fjölga valkostum í orkubúskap okkar. Það er rétt að vara við öllum stórveldisdraumum í þessu samhengi. Það er ekkert tilefni til þess að lofa stórkostlegri uppbyggingu í virkjunum sjávarorku á allra næstu árum, en fullt tilefni hins vegar til að efla rannsóknir á þessu sviði og hefja markvissa skoðun á því hvar á landinu líkur eru á að hægt væri að virkja þessa auðlind með hagkvæmum og arðbærum hætti. Það er markmið þessarar tillögu sem ég vona að fái vandaða málsmeðferð í þinginu og að því loknu jákvæða meðhöndlun hér í þingsalnum. Að lokinni þessari umræðu mælist ég til þess að tillögunni verði vísað til hv. atvinnuveganefndar þingsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, með síðari breytingum. Auk mín eru flutningsmenn Birkir Jón Jónsson, Sigurður Ingi Jóhannsson, Vigdís Hauksdóttir og Höskuldur Þórhallsson. Í rauninni er eingöngu ein efnisgrein í þessu frumvarpi og hún hljóðar svo: „Við 10. gr. laganna bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Styrk eða uppbót samkvæmt ákvæði þessu er heimilt að greiða öðrum en bótaþega, svo sem foreldrum eða nánum ættingjum, þrátt fyrir að viðkomandi hafi ekki sama heimili og bótaþegi. Er þá skilyrði að nægilega hafi verið sýnt fram á nauðsyn styrks eða uppbótar og að staðfesting þess efnis fáist frá heimilislækni bótaþega og félagsmálastjóra viðkomandi sveitarfélags.“ Í 2. gr. segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Með fylgir stutt greinargerð sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um félagslega aðstoð, nánar tiltekið breytingar á ákvæði sem varðar félagslega aðstoð í tengslum við bifreiðakostnað. Í 10. gr. laganna er fjallað um bifreiðakostnað og gildir reglugerð nr. 170/2009 til fyllingar lögunum. Í ákvæðinu kemur fram að heimilt sé að greiða bótaþega uppbót vegna kaupa á bifreið, styrk til reksturs bifreiðar eða styrk til þess að afla bifreiðar. Skilyrði laganna fyrir þessum styrkveitingum eru þau að bifreið sé nauðsynleg vegna hreyfihömlunar bótaþega. Styrkurinn til bifreiðakaupa er sérstaklega bundinn við tilfelli þegar bifreið er nauðsynleg vegna þess að líkamsstarfsemi er hömluð eða líkamshluta vantar. Í áðurnefndri reglugerð hefur ráðherra síðan sett frekari skýringar og skilyrði fyrir greiðslu styrkja og uppbótar. Í reglugerðinni kemur fram að í báðum tilfellum, þ.e. við veitingu uppbótar og styrkgreiðslu, er skilyrði fyrir úthlutun að hinn hreyfihamlaði hafi sjálfur ökuréttindi eða annar heimilismaður. Það hefur þó sýnt sig að svo getur staðið á að hinn hreyfihamlaði eigi ekki eða geti ekki átt sama heimili og foreldrar eða aðrir nánir ættingjar hans sem aka honum í bifreið sinni. Dæmi um slíkt er búseta bótaþega á sambýli þegar foreldrar eða nánir ættingjar viðkomandi aðila búa á eigin heimili en nýta samt bifreið sína til þjónustu og umönnunar við hinn hreyfihamlaða. Ekki getur talist eðlilegt að takmarka veitingu bifreiðastyrkja með þessum hætti enda ljóst að mikilvægt er fyrir bótaþega að geta notið aðstoðar foreldra eða náinna ættingja sinna og aukið lífsgæði sín, m.a. með bílferðum. Gerir frumvarp þetta því ráð fyrir að heimilt sé að greiða öðrum en bótaþega eða heimilismanni hans styrkinn ef nægilega er sýnt fram á nauðsyn styrksins og staðfesting þess efnis fengin frá heimilislækni og félagsmálastjóra viðkomandi sveitarfélags. Með því að tilgreina tvo óháða og óskylda fagaðila til að staðfesta mikilvægi styrksins er lögð áhersla á að fagleg sjónarmið ráði. Í texta greinarinnar er í dæmaskyni talað um foreldra eða nána ættingja en meta þarf hvert tilvik fyrir sig og endanlegt mat liggur hjá Tryggingastofnun ríkisins. Verði frumvarp þetta að lögum er ljóst að einnig þarf að breyta reglugerð um styrki og uppbætur til hreyfihamlaðra einstaklinga vegna bifreiða, nr. 170/2009.“ Frú forseti. Þetta er ekki umfangsmikið mál. Það snertir hins vegar einstaklinga sem búa við þær aðstæður að lenda utan þess lagaramma og þeirrar reglugerðar nú er í gildi. Þetta er búið að vera baráttumál allnokkurra um skeið. Ég held að það sé mikilvægt að við notum tækifærið og breytum þeim lögum sem hér er rætt um í þá veru sem hér er mælst til. Að svo búnu legg ég til að frumvarp þetta fari til velferðarnefndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir framsögu fyrir málinu og honum og meðflutningsmönnum hans fyrir að setja það á dagskrá þó að ég átti mig ekki á því á þessu stigi hvaða afstöðu sé rétt að taka til málsins. Þegar gert er ráð fyrir því að greiðslur vegna fötlunar eða hreyfihömlunar renni ekki til hins fatlaða sjálfs eða þess hreyfihamlaða þá er auðvitað alveg sérstök ástæða til að fara vel og vandlega yfir það vegna þess að bæði löggjöf okkar og alþjóðlegir sáttmálar allir gera fyrst og síðast ráð fyrir því að það sé hinn fatlaði eða hreyfihamlaði sjálfur sem hafi um það að segja með hvaða hætti fjármunum vegna hans sé varið. Við mál af þessu tagi hljóta að vakna ákveðnar spurningar eins og hvort foreldrar eigi almennt að fá stuðning hins opinbera til kaupa eða reksturs bifreiða vegna þess að þeir noti bifreiðarnar til að aðstoða börnin sín sem búa annars staðar og hugsanlega til að sinna sérþörfum þeirra. Það kann að vera. Ég held að það sé mikilvægt að velferðarnefnd fari yfir þessi einstöku dæmi sem hv. þingmenn vísa til og kanni þau efnislegu rök sem þar liggja að baki. Um leið getur verið full ástæða fyrir hv. velferðarnefnd að fara yfir bifreiðastyrkjamálin almennt vegna þess að í áranna rás held ég að menn hafi aðeins misst sjónar á því hvernig til þeirra var stofnað upphaflega. Ég held að það megi ræða hvort fyrirkomulag þessara styrkja og umfang þeirra raunar sé ekki óheppilegt, þ.e. umgjörðin, og umfangið heldur rýrt miðað við þarfir. Upphaflega fólu styrkirnir í sér niðurfellingar á mjög háum gjöldum hins opinbera á stærri og aflmeiri bifreiðar. Röksemdirnar á bak við það voru þær að hreyfihamlaðir þyrftu á stærri og aflmeiri bílum að halda, þeir gætu ekki keypt ódýrustu valkostina, þeir væru oft tekjulágir og þess vegna ætti ríkið ekki að heimta lúxusskatta af þeim bifreiðum sem hreyfihamlaðir keyptu heldur ætti ríkið að falla frá gjaldtöku sinni á þá stóru og dýru bíla sem þessi hópur þyrfti til að komast um. Á einhverju stigi málsins þótti það ekki pólitískt rétt að fella niður gjöld. Þá var haldið áfram að heimta full gjöld af þessum bifreiðum, en styrkir veittir á móti. Þeir styrkir hafa alls ekki fylgt þeirri verðlags- og fjöldaþróun sem orðið hefur síðan og eru orðnir of fáir, of rýrir og gefa einfaldlega ekki þann stuðning í þessu efni sem mikilvægur er. En stuðningurinn er gríðarlega mikilvægur, sérstaklega fyrir þá sem búa við mikla hreyfihömlun vegna þess að þetta er í raun spurning um ferðafrelsi fyrir fjöldann allan af fólki og um leið auðvitað spurning um öryggi og lífsgæði. Upphaflega sjónarmiðið var að ríkið yrði ekki af neinum tekjum vegna þess að hreyfihamlaðir öryrkjar væru með fremur lágar tekjur og því ekki í færum til að kaupa þessar bifreiðar ef hinir háu skattar ríkisins væru heimtir að fullu af þeim. Þess vegna þjónaði það ekki tilgangi, hvorki fyrir ríkið né fyrir viðkomandi einstaklinga, að taka lúxusskatta af nauðsynjatækjum fyrir hreyfihamlað fólk eins og sæmilega rúmgóðir og öflugir bílar eru. Ég held að full ástæða sé til að fara yfir þetta málasvið allt í hv. velferðarnefnd, líka vegna þess að fyrir hrun, í góðærinu miðju, voru þessir styrkir skornir niður enn frekar og fötluðum gert að eiga bifreiðar sínar lengur en áður, þ.e. þeim árum var fjölgað sem liðu milli þess sem menn áttu rétt á styrkjum. Raunar var svo ósmekklega að því staðið að það var gert í sama mund og samþykkt var að hraða endurnýjun á embættisbifreiðum Stjórnarráðsins, þ.e. ráðherrabílunum, sem þurftu að vera nýrri og flottari en þeir voru. Það lýsti kannski nokkuð því gildismati sem var hér allsráðandi þegar við töldum okkur vera sem efnuðust. Ég vildi bara hreyfa við þessum atriðum í tengslum við málið. Þegar ég skoða listann yfir flutningsmenn þessa máls tel ég fulla ástæðu til að ætla að skýr og efnisleg dæmi séu um aðstæður þar sem sá fatlaði njóti stuðnings í akstursmálum frá einhverjum sem ekki deili með honum lögheimili og við þær aðstæður gæti verið þörf á þessu úrræði. Ég vona að málið fái góða og efnislega umfjöllun í hv. velferðarnefnd og ég ítreka þakkir til flutningsmannanna fyrir framtakið.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar endaði ræðu sína kannski á því svari sem ég ætlaði að kalla eftir í andsvari, en mér fannst hv. þingmaður misskilja í upphafi máls síns það frumvarp sem hér er lagt fram. Ekki veit ég hvort það skiptir máli hvaða flutningsmenn eru á þessu, en frumvarpið lýtur að, að því er ég tel, mjög fáum einstaklingum sem búa við þær aðstæður að geta ekki ekið bifreið og enginn með lögheimili á sama stað getur það heldur. Dæmi eru um það. Ég þekki til gamals dæmis þar sem búið er að óska eftir breytingum á þessari reglugerð án árangurs fyrir einstakling sem er á sambýli þar sem aðstæður eru þannig að ekki hefur verið hægt að endurnýja heimilisbílinn og þessi einstaklingur veit fátt betra en einmitt að fara í ökuferð og skoða sig um. Þetta er held ég lítill hópur einstaklinga sem um ræðir og er út undan. Ég treysti nefndinni fyllilega til að meta þetta mál frá A til Ö og kanna allar hliðar á því. Ég vona svo sannarlega að nefndin muni hraða vinnu við það og reka ekki hornin í málið. Ef það er hins vegar vilji til að endurskoða bifreiðastyrki og lögin og reglugerðina í heild sinni hef ég ekkert á móti því, tel fulla ástæðu til þess.

Virðulegur forseti. Það er ágætt að fá þessa nánari skýringu, af henni mætti jafnvel ráða að unnt væri að bregðast við málinu með einfaldri reglugerðarbreytingu ef ég skildi hv. þingmann rétt. Þá grípa menn náttúrlega til þess. Ef það hefur reynst ófær leið fram að þessu er sjálfsagt að knýja á dyrnar með því að flytja frumvarp á hinu háa Alþingi um ekki umfangsmeira mál. Það er kannski rétt að spyrja flutningsmanninn hvort þetta sé hugsað þannig að styrkurinn í þessum tilfellum næði til hvers konar umframkostnaðar við bifreið til að mynda foreldra sem leiddi af hreyfihömluninni, t.d. muninum á því að vera bara á venjulegum litlum fjölskyldubíl og þurfa að kaupa stóran bíl eða einhvern sérútbúnað vegna hjólastóls eða aflmeiri bíl vegna þeirra þarfa sem hann þarf að uppfylla. Á þessi stuðningur að beinast að því eða á hann að vera bara almennt til bifreiðakaupa?

Virðulegi forseti. Hugmyndin er að þessir einstaklingar njóti einfaldlega sömu styrkja og sömu réttinda og aðrir sem þiggja slíka styrki.

Virðulegur forseti. Þetta var býsna skýrt hjá þingmanninum. Það sem er kannski ástæða til að nefna aðeins hér er sú þróun sem hefur orðið víða í kringum okkur og mætti vera hraðari hér. Hún lýtur að því að dreifa ekki stuðningnum við hóp eins og fatlaða í alls konar afmörkuð hólf, þ.e. að menn geti fengið ákveðinn stuðning hér til bifreiðakaupa og ákveðinn stuðning þar til ferðaþjónustu og ákveðinn stuðning hér til vinnu o.s.frv., heldur að horfa frekar á þetta heildstætt og þaðan á hvern og einn einstakling og styrkja ekki einhverja hluti eins og kaup á bifreiðum heldur styrkja einstaklinginn til sjálfshjálpar og reyna þannig að átta sig á því hversu mikla fjármuni er verið að nota til að hjálpa þessum tiltekna einstaklingi að lifa sjálfstæðu lífi, afmarka þá fjármuni og leyfa þeim einstaklingi að forgangsraða þeim sjálfur - hverju hann telur sig þurfa mest á að halda, hvort sem það er persónuleg liðveisla, menntun, ferðaúrræði eða hvað það er, þannig að við á Alþingi séum ekki að forgangsraða hlutum í lífi fólks heldur sköpum við því aðstöðu til að gera það sjálft. Ég held að það sé að mörgu leyti jákvæð þróun sem við ættum í ríkari mæli að horfa til í málefnum fatlaðra. 
            

Forseti. Ég þakka hv. flutningsmönnum fyrir frumkvæðið sem mér sýnist vera afar þarft. Um leið tek ég undir með síðasta ræðumanni sem ég held að hafi snert kjarna málsins án þess að fella nokkurn blett á þá hv. þingmenn sem hér reyna að bæta úr þótt í litlu sé. Kannski þurfum við einmitt að gera þetta og eigum það eftir á þeim langa vegi sem þing og þjóð hafa farið að viðurkenna nauðsynina á því að við séum öll saman í einu samfélagi þar sem hver og einn hefur réttindi og við auðvitað öll skyldur hvert við annað og eigum að reyna að flytja okkur eins og hægt er tæknilega og hugmyndafræðilega frá ölmusuhugsun 19. aldarinnar, Viktoríutímans sem kallaður er á Englandi, tíma stéttastríðs og einhvers konar hákristilegrar þröngrar góðgerðahugsunar, og yfir á þá öld sem við lifum nú á og verðum vonandi fremri að því leyti einmitt að ekki verði í boði einhvers konar styrkir eða bætur fyrir einstaka hluti eða þjónustu sem starfsmenn ríkisins hafa skilgreint í umboði þingmanna eða yfirvalda, heldur verði aðstæður hvers einstaklings metnar að því leyti og honum fengnar í hendur þær forsendur sem hann telur, að sjálfsögðu í samráði við opinbera aðstoðarmenn, að geti veitt honum þau lífsgæði sem sjálfsagt er að hann hafi og þann rétt, ég kalla það rétt, sem hver og einn einstaklingur hefur líka til þátttöku í samfélaginu sjálfum sér og því til gagns. Við vitum að slíkt gagn þarf ekki endilega að vera efnislegt heldur getur hver og einn gert samfélagi sínu og náunganum gagn með því einu að vera til án þess að ég vilji setja alla þá sem hér um ræðir á þann stall að þeir geti ekki meira. Við höfum séð dæmi um hið gagnstæða hjá afreksfólki úr hópi fatlaðra og hópi bótaþega að undanförnu í íþróttum og í stjórnmálum. Minnumst bara stjórnlagaþingmanns sem ég held að hafi verið kosinn á Rás 2 maður ársins fyrir nokkrum árum og hefur vakið almenna hylli þótt hann geti hvorki hreyft sig fram né aftur án aðstoðar. Ég held að þetta sé sú hugsun sem við þurfum að hafa þegar við höldum áfram með umbúnað í þessum málaflokki. Mig langaði að spyrja um að auki við þetta mál af því það vekur forvitni mína, en líka vegna þess að þingsköp áskilja okkur þingmönnum þegar við flytjum mál að gera grein fyrir kostnaðinum, hvað hér kunni að vera um marga að ræða á ári eða sem bættust við þann hóp sem nýtur þessara styrkja eða uppbótar og hver kostnaðurinn kunni að verða árlega við að samþykkja þetta frumvarp á þingi. Það er ekki vegna þess að ég sjái eftir þeim peningum heldur vegna þess að okkur er skylt að standa skil á því hver kostnaður við hluti af þessu tagi kann að verða. Nú veit ég vel að okkur þingmenn skortir stundum tækifæri og aðstæður til að geta fengið slíkan kostnað útreiknaðan eða vita sjálf um hann, en einhverja mynd hefur maður oft af því hvað það þýðir sem maður leggur til. Ég bið því flutningsmenn að gera mér einhverja grein fyrir kostnaðinum. Almennt er auðvitað um þetta að segja að sem betur fer höfum við lengi búið við þessa þjónustu. Á sínum tíma, ætli það hafi ekki verið á sjötta áratugnum eða þar í kring, urðu mikil umskipti fyrir hreyfihamlaða, eins og þeir eru kallaðir hér, að geta notið þeirra réttinda sem felast í möguleika þeirra á því að geta fest kaup á bíl. Það var ekki sjálfsagt. Aðstæður voru ekki þannig að hver maður gæti eignast bíl eins og menn muna ef minni þeirra nær aftur í þann tíma. Ég man eftir því, til að slá aðeins á kátlegri strengi, að þetta var eitt af því sem jók mjög innflutning á hinum ágætu, ódýru austantjaldsbifreiðum af því að þær voru ódýrastar og hið opinbera gat þá helst veitt stuðning í því formi. Það voru ekki bara hreyfihamlaðir heldur margir þeir sem minni ráð höfðu sem keyptu sér Moskvits, Trabanta og Lödur. Þessar bifreiðar ættu náttúrlega að vera á Þjóðminjasafninu í heilu lagi til að minnast ákveðinna tíma hér í samfélaginu. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra, enda er ég kominn í þrot með umræðuefni í þessu máli. Aðalerindið var annars vegar að taka undir með hv. þm. Helga Hjörvar um hina almennu stefnu í þessu máli og hins vegar að spyrja hv. 1. flutningsmann, Gunnar Braga Sveinsson, að því hver væri hugsanlegur kostnaður við þetta og hvað væri um að ræða marga einstaklinga. Ég vil líka segja að lokum að ég tel frumvarpið nokkuð vel samið þótt stutt sé. Gert er ráð fyrir að þessi réttindi séu veitt en nokkuð ströng skilyrði sett fyrir því að það sé gert. Það þarf að afla tveggja staðfestinga eða vottorða hjá óskyldum aðilum. Það er auðvitað ekki skemmtilegt fyrir þá sem í því lenda að þurfa að bíða á skrifstofum eða hamast í þessum tveimur, en það er sjálfsagt að fara varlega í byrjun og líta þá á það fljótlega aftur þegar reynsla fæst hvort ekki megi draga úr skilyrðum af þessu tagi þegar öll samskipti hafa liðkast og menn hafa meira á tilfinningunni hvenær eðlilega sé staðið að þessum hlutum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans góðu og yfirgripsmiklu ræðu um þetta mál. Ég vil líka hvetja hæstv. forseta til að rifja hér upp fyrir okkur á eftir hvaða mál eru farin af dagskrá. Hv. þingmaður lýsti þessu ágætlega, þetta er ekki stórt mál, en þetta er stórt mál fyrir fáa. Ég verð að viðurkenna fyrir hv. þingmanni að þegar undirritaður var að semja þetta frumvarp fyrir um það bil þremur árum - þetta er endurflutningur á málinu - gekk mjög illa að afla upplýsinga um fjölda og kostnað þannig að það sé bara viðurkennt hér, það var mjög erfitt að fá upplýsingar um það. Það eina sem undirritaður hafði upp úr krafsinu en taldi ekki rétt að setja hér inn af því að það væri óábyrgt að gera það, var að þetta væri talinn óverulegur fjöldi. Kostnaðurinn getur hins vegar væntanlega verið eitthvað mismunandi. Ég treysti nefndinni fyllilega til að fara vel yfir þetta mál og skila frá sér greinargerð og þá um það hvort þetta sé talið óyfirstíganlegt eða ekki. En þetta er fyrst og fremst réttlætismál.

Ég þakka hv. flutningsmanni fyrir þetta svar og það er svo sem kannski það sem við var að búast. Það er ekki alveg ljóst hver kostnaður yrði af þessu eða hvað þetta eru margir, en það er auðvitað hlutverk nefndarinnar líka að reyna að fá það upp í umsögnum og samtölum við sérfræðinga. Ég vil auk þessara þakka lýsa mig sammála og fylgjandi þessu máli. Ég vona að þetta komist í gagnið án tillits til þess hvaða mál önnur eru rædd á vettvangi nefndarinnar eða hér í þingsölum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011. Flutningsmenn þessa máls eru sá er hér talar og hv. þingmenn Birgitta Jónsdóttir og Margrét Tryggvadóttir. 1. gr. frumvarpsins hljóðar svo: Eftirfarandi breytingar verða á 11. gr. laganna: a. 2. málsliður 1. mgr. orðast svo: Fjöldi fulltrúa í sveitarstjórn skal ákveðinn í samþykkt skv. 9. gr. og vera að lágmarki sem hér greinir: 1. þar sem íbúar eru undir 1.000: 7 aðalmenn, 2. þar sem íbúar eru 1.000–4.999: 11 aðalmenn, 3. þar sem íbúar eru 5.000–24.999: 17 aðalmenn, 4. þar sem íbúar eru 25.000–49.999: 31 aðalmaður, 5. þar sem íbúar eru 50.000–99.999: 47 aðalmenn, 6. þar sem íbúar eru 100.000–199.999: 61 aðalmaður, 7. þar sem íbúar eru 200.000 eða fleiri: 71 aðalmaður. b. Í stað orðanna „fjögur ár“ í 2. mgr. kemur: tvö ár. 2. gr. hljóðar svo: 3. mgr. 105. gr. laganna orðast svo: Álykti borgarafundur að almenn atkvæðagreiðsla skuli fara fram um tiltekið málefni er sú ályktun bindandi fyrir sveitarstjórn. 3. gr. hljóðar svo: 3. málsliður 106. gr. laganna orðast svo: Niðurstöður íbúaþinga skal leggja fyrir borgarafund óski meiri hluti þátttakenda á íbúaþinginu þess. 4. gr.: 5. mgr. 107. gr. laganna orðast svo: Íbúakosning (almenn atkvæðagreiðsla), sbr. 108. gr., er æðsta ákvörðunarvald sveitarfélags. Niðurstaða íbúakosningar er bindandi fyrir sveitarstjórn og bindandi milli kjörtímabila og getur aðeins önnur íbúakosning hnekkt niðurstöðu fyrri íbúakosningar. 5. gr.: 1. og 2. mgr. 108. gr. laganna orðast svo: Ef minnst 10% af þeim sem eiga kosningarrétt í sveitarfélagi óska borgarafundar skv. 105. gr. skal verða við þeirri beiðni svo fljótt sem unnt er og eigi síðar en 30 virkum dögum frá því að óskin berst. Um framkvæmd borgarafundar fer eftir ákvæði 105. gr. Ef minnst 10% af þeim sem eiga kosningarrétt í sveitarfélagi óska eftir íbúakosningu skv. 107. gr. skal sveitarstjórn verða við þeirri ósk. Slík atkvæðagreiðsla skal fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir að atkvæðagreiðslan hefur verið auglýst, sbr. 2. mgr. 107. gr. Orðalag spurningar í slíkri atkvæðagreiðslu skal ákveðið sameiginlega af forsvarsmönnum undirskriftasöfnunarinnar og sveitarstjórn. Verði ágreiningur um orðalagið skal vísa málinu til ráðuneytisins sem sker úr um það. Um framkvæmd almennrar atkvæðagreiðslu meðal íbúa sveitarfélags fer eftir ákvæði 107. gr. 6. gr.: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2012. - Augljóslega þarf að breyta þessari dagsetningu vegna þess að 1. janúar 2012 er liðinn en þetta gerist þegar frumvörp liggja of lengi hér og bíða þess að komast á dagskrá. Frú forseti. Í greinargerð með frumvarpinu segir þetta: Markmið frumvarps þessa er að leggja til breytingar á nýsamþykktum sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011, sem öðluðust gildi 1. janúar 2012. Með frumvarpinu er lagt til að viðmið um fjölda sveitarstjórnarfulltrúa á Íslandi verði færð til samræmis við það sem þekkist í nágrannalöndunum með enn frekari eflingu íbúalýðræðis þannig að frumkvæði íbúanna í málefnum sveitarfélaga verði eflt og bein aðkoma íbúa að málum tryggð með möguleikum á almennum atkvæðagreiðslum (eða íbúakosningum). Mikilvægi beinnar aðkomu almennings að stjórn mála er undirstrikað í rannsókn sem hagfræðingarnir Gebhard Kirchgässner og Lars Feld frá St. Gallen birtu árið 1999. Þar greindu þeir efnahagsleg áhrif mismunandi löggjafar um beint lýðræði í svissneskum kantónum. Niðurstaða þeirra var sú að í kantónum þar sem réttur til beins lýðræðis var meiri var efnahagsleg frammistaða betri, skattsvik minni, skuldir kantóna og sveitarfélaga lægri, opinber útgjöld lægri og almenningsþjónusta ódýrari. Á sama hátt komust rannsakendurnir Bloomberg o.fl. árið 2004 að þeirri niðurstöðu að um 20% meira af opinberum útgjöldum fóru til spillis í ríkjum Bandaríkjanna þar sem borgarar áttu engan kost á því að kalla eftir almennum atkvæðagreiðslum í samanburði við ríki þar sem slíkt fyrirkomulag var við lýði. Það virðist því ljóst að stórfelldur sparnaður getur verið af beinu lýðræði í sveitarstjórnum. Það viðhorf sveitarstjórnarmanna sjálfra að mikilvægt sé að sveitarstjórnir ráði sjálfar ferðinni hvað lýðræðisvæðingu varðar er ekki gilt þar sem sitjandi sveitarstjórnarmenn, sem stjórnendur annars staðar, eru almennt og nánast alltaf andvígir valddreifingu ef hún felur í sér minni völd til handa þeim sjálfum. Um þetta bera vitni fátíðar íbúakosningar á Íslandi hingað til. Ákvæði 11. gr. sveitarstjórnarlaga um hámarksfjölda kjörinna fulltrúa í sveitarstjórnum eiga sér hvergi hliðstæðu í Evrópu að því er best er vitað. Til að mynda má benda á ákvæði í sænskum sveitarstjórnarlögum þar sem kveðið er á um lágmarksfjölda kjörinna fulltrúa í bæjar- og borgarstjórnum (sjá fylgiskjal). Ákvæði um lágmarksfjölda eru eins eða svipuð annars staðar á Norðurlöndum og í Evrópu eins og sjá má á vef Evrópuráðsins: www.coe.int. Frú forseti. Í janúar 1908, fyrir 104 árum, var bæjarfulltrúum í Reykjavík fjölgað í 15. Núna, 104 árum síðar, eru kjörnir fulltrúar í Reykjavík enn þá 15 að tölu þótt fjöldi íbúa hafi fimmtánfaldast á heilli öld og rúmlega það. Frá 1908 hefur landsframleiðsla á hvern íbúa einnig fimmtánfaldast og því má fullyrða að efnahagsleg umsvif í Reykjavík hafi að minnsta kosti 225 faldast á einni öld. Frambjóðandi til borgarstjórnar í Reykjavík nú til dags þarf um 7% atkvæða til að ná kjöri og eru engin fordæmi um jafnfáa kjörna fulltrúa og jafnháan lýðræðisþröskuld í ámóta fjölmennu sveitarfélagi í nágrannalöndum okkar. Samkvæmt lögum annars staðar á Norðurlöndum, í Evrópu og víðar ættu borgarfulltrúar í Reykjavík að vera 43–61 hið minnsta. Sambærilegar tölur víðast hvar í Evrópu eru á þessu bili. Hér er um að ræða lýðræðisskerðingu sem stríðir gegn anda Evrópusáttmálans, mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem og Ríó-sáttmálans um Staðardagskrá 21 sem er heildaráætlun ríkja Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun samfélaga fram á 21. öldina í samráði við íbúa á hverjum stað og með þátttöku atvinnulífs og félagasamtaka. Þessi skerðing er alvarlegt mannréttindabrot. Hún er andstæð viðhorfum og venjum annars staðar á Norðurlöndum, í Evrópu og víðar þar sem lýðræði er í hávegum haft, þar sem meginmarkmiðið er ekki að torvelda heldur að auðvelda þátttöku íbúa í ákvarðanatöku um eigin mál og mótun samfélagsins til framtíðar. Nærri útilokað er fyrir einstaklinga og samtök utan hefðbundinna stjórnmálasamtaka að komast til áhrifa í sveitarstjórnum og ríkir því fákeppni í sveitarstjórnarmálum og fáveldi í stjórnunarháttum sveitarstjórna, einhvers konar „ólígarkí“ sem er á milli einræðis og lýðræðis. Í borgarstjórn Reykjavíkur og öðrum fámennum íslenskum sveitarstjórnum er fáveldið auk þess undirstrikað enn frekar með ranghugmyndinni um þörf á „starfhæfum meiri hluta“, sem veldur því að átta til níu borgarfulltrúar í Reykjavík hlaða á sig völdum og vegtyllum á meðan minni hlutinn situr hjá verklítill. Fjöldi aðalmanna í þessari tillögu er fenginn með því að miða við helmingsmun á ákvæðum í sænskum og norskum sveitarstjórnarlögum, samanber mynd á bls. 3 í frumvarpinu. Þar sést greinilega hver þróunin í Reykjavík hefur verið. Hún fór á tímabili upp í 21 borgarfulltrúa en borgarfulltrúum var fækkað samstundis og Sjálfstæðisflokkurinn komst aftur til valda í Reykjavík niður í 15. Myndin á bls. 3 segir meira en allt sem þarf um þann lýðræðishalla sem íbúar í sveitarfélögum á Íslandi búa við. Frekari samanburður á fjölda sveitarstjórnarmanna í nokkrum einstökum sveitarfélögum á Norðurlöndum sýnir glöggt, í töflu á bls. 4, að til dæmis í Stavanger í Noregi með svipaðan íbúafjölda og Reykjavík eru 67 bæjarfulltrúar. Í Jönköping í Svíþjóð, sem er með svipaðan íbúafjölda og Reykjavík, eru 81 bæjarfulltrúi. Í Oulu í Finnlandi, sem er með lítið eitt hærri íbúafjölda en Reykjavík eða 137 þúsund, eru 67 sveitarstjórnarmenn, bæjarfulltrúar. Það er greinilegt miðað við nágrannalöndin, Norðurlöndin, og sama saga er um alla norðan- og vestanverða Evrópu að lýðræðishallinn hér á landi hvað varðar þátttöku og möguleika almennings til áhrifa í sveitarstjórnum og slíkar fámennisstjórnir sem hér hafa tíðkast eru einsdæmi. Vissulega má gefa sér að þetta fyrirkomulag sé einfaldlega barn síns tíma en með gjörbreyttu og stórlega auknu hlutverki sveitarstjórna sem stjórnsýslustigs verður að gera þá kröfu að almenningur og smærri samtök fái að hafa meiri áhrif á framgang mála. Með fjölgun sveitarstjórnarmanna má einnig gera ráð fyrir að nefndir og ráð sveitarstjórna yrðu skipuð kjörnum fulltrúum en ekki varamönnum eða öðrum liðsmönnum þeirra flokka sem sæti eiga í sveitarstjórninni. Slíkt mundi gera allt ferlið við ákvarðanatöku markvissara og ábyrgð kjörinna fulltrúa yrði einnig skýrari. Eins má gera ráð fyrir að krafa um stærri og öflugri sveitarstjórnir mundi enn frekar ýta undir sjálfviljuga sameiningu sveitarfélaga sem nú eru 77 talsins þrátt fyrir umtalsverða fækkun á liðnum árum. Sveitarfélögin hafa öll sömu stöðu og sömu skyldum að gegna samkvæmt lögum þrátt fyrir að vera ólík og misjöfn að landfræðilegri stærð og íbúafjölda. Hlutverk sveitarfélaga hefur tekið miklum breytingum síðustu ár og verkefnin aukist umtalsvert og þörfin fyrir öflugar sveitarstjórnir og aðkomu fleiri að þeim hefur því farið vaxandi. Frú forseti. Í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins segir um 1. gr.: Í greininni er lagt til að sveitarstjórnarmönnum verði fjölgað frá gildandi lögum til þess að auka lýðræði í sveitarstjórnum og virkja fleiri til þátttöku í sveitarstjórnum. Nánari skýringar eru í almennri greinargerð. Um 2. gr. segir: Í greininni er lögð til breyting á 3. mgr. 105. gr. laganna í þá veru að álykti borgarafundur að almenn atkvæðagreiðsla skuli fara fram um tiltekið málefni verði sú ályktun bindandi fyrir sveitarstjórn. Með þessari breytingu og þeim sem raktar eru í 3.–5. gr. er verið að leggja til að almennum kjósendum í sveitarfélagi verði fært meira tækifæri og raunhæfara til þátttöku í ákvarðanatöku innan síns sveitarfélags. Um 3. gr. segir eftirfarandi: Í greininni er lögð til breyting á 3. málslið 106. gr. laganna þess efnis að óski meiri hluti þátttakenda á íbúaþinginu þess skuli niðurstöður íbúaþinga lagðar fyrir borgarafundi. Ákvæðið tengist 2. gr. frumvarpsins sem felur í sér að borgarafundur getur ályktað að fram skuli fara almenn atkvæðagreiðsla og að niðurstöður hennar verði bindandi fyrir sveitarstjórn. Um 4. gr. segir meðal annars.: Hér er lögð til breyting á 5. mgr. 107. gr. laganna sem felur í sér að íbúakosning (almenn atkvæðagreiðsla), samanber 108. gr., verði æðsta ákvörðunarvald sveitarfélags. Niðurstaða íbúakosningar er því bindandi fyrir sveitarstjórn og einnig er lagt til að hún verði bindandi milli kjörtímabila. Tillaga þessi grundvallast á því að allt vald er komið frá íbúum sveitarfélags sem geta í almennri atkvæðagreiðslu afturkallað umboð sitt til kjörinna fulltrúa. Í samræmi við þessi sjónarmið er einnig lagt til að einungis önnur íbúakosning geti hnekkt niðurstöðu fyrri íbúakosningar. Rétt er að taka fram að þótt kjörnir fulltrúar geti ekki breytt lögmætri ákvörðun íbúakosningar er heimild í 107. gr. laganna fyrir sveitarstjórn að ákveða að fram skuli fara almenn atkvæðagreiðsla meðal íbúanna. Um 5. gr. segir þetta: Í greininni eru lagðar til breytingar á 1. og 2. mgr. 108. gr. laganna sem hafa það að markmiði að veita íbúum raunhæf tækifæri til að óska eftir borgarafundi um mál sem þeir telja nauðsynlegt eða rétt að bera undir íbúa sveitarfélags. Með breytingunni er miðað við að ef 10% þeirra sem eiga kosningarrétt í sveitarfélagi óska eftir borgarafundi skuli sveitarstjórn verða við því eins fljótt og unnt er. Með greininni er lagt til að sett verði þrengra og skýrara tímamark á sveitarstjórn um hvenær eigi að verða við ósk um borgarafund, þ.e. að við þeirri beiðni skuli verða svo fljótt sem unnt er og eigi síðar en 30 virkum dögum frá því að óskin berst. Í 2. mgr. 108. gr. laganna er kveðið á um að ef minnst 20% af þeim sem eiga kosningarrétt í sveitarfélagi óska almennrar atkvæðagreiðslu skuli sveitarstjórn verða við því eigi síðar en innan árs frá því að slík ósk berst. Í 2. mgr. 5. gr. frumvarpsins er lagt til að miðað verði við minnst 10% atkvæðisbærra manna með það að markmiði að úrræðið verði raunhæfara og veiti sveitarstjórnum nauðsynlegt aðhald. Þá er einnig lagt til að í stað þess að miðað sé við að hún skuli fara fram eigi síðar en innan árs frá því að slík ósk berst verði miðað við að slík atkvæðagreiðsla skuli fara fram í fyrsta lagi einum mánuði og í síðasta lagi þremur mánuðum eftir að slík atkvæðagreiðsla hefur verið auglýst. Orðalag spurningar í slíkri atkvæðagreiðslu skal ákveðið sameiginlega af forsvarsmönnum undirskriftasöfnunarinnar og sveitarstjórn. Verði ágreiningur um orðalagið skal vísa málinu til ráðuneytisins sem sker úr um orðalag spurningarinnar. Ekki eru lagðar til breytingar á því að um framkvæmdina fari eftir ákvæði 107. gr. Um 6. gr. segir: Hér er lagt til að gildistakan verði miðuð við 1. janúar 2012 en þá öðlast nýsamþykkt sveitarstjórnarlög, nr. 138/2011, gildi. Þessu ákvæði í frumvarpinu þarf að sjálfsögðu að breyta í meðförum nefndarinnar því að 1. janúar 2012 er liðinn eins og áður sagði og þarf einfaldlega að finna heppilegri dagsetningu á gildistöku þessara laga. Frú forseti. Með frumvarpi til sveitarstjórnarlaga, sem var samþykkt hér á síðasta þingi, fór forgörðum gullið tækifæri til mjög brýnna breytinga þó að vissulega séu í þeim lögum margar ágætisbreytingar. En hvað varðar lýðræðisvæðingu á sveitarstjórnarstiginu hefur því ekki verið sinnt nægilega vel. Við höfum á Íslandi legíó af dæmum um fámennis- og klíkustjórnmál í sveitarfélögum og það hefur greinilega komið í ljós undanfarin tvö, þrjú ár að slík fámennis- og klíkustjórnun hefur sett fjölmörg sveitarfélög á Íslandi á hausinn. Aukið aðhald frá fleiri fulltrúum mundi að sjálfsögðu aldrei koma í veg fyrir miðstjórnun í sveitarfélögum en fjölmennið veitir aðhald. Við munum aldrei gleyma því þegar fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík sat heima hjá sér að kvöldi til með örfáum borgarfulltrúum og var að véla um það að selja Orkuveitu Reykjavíkur. Þetta er hægt í höfuðborginni Reykjavík þar sem átta borgarfulltrúar hafa öll völd í 120 þúsund manna sveitarfélagi. Þetta er ekki lýðræðislegt, frú forseti, og það er slæmt að fulltrúum í sveitarstjórnum skuli ekki vera fjölgað meira en gert var í lögunum sem samþykkt voru á síðasta þingi. Frú forseti. Ég á mér þann draum að í borgarstjórn Reykjavíkur eigi sæti á bilinu 43–61 fulltrúi. Gætu menn ekki séð fyrir sér slíka borgarstjórn í Reykjavík þar sem allir ættu fulltrúa? Þá væri gaman að vera Reykvíkingur. Árbæingar ættu fulltrúa, Vesturbæingar ættu fulltrúa, íbúasamtök Grafarvogs ættu fulltrúa, KR-ingar ættu fulltrúa, Framarar ættu fulltrúa, nefnið þið bara félagasamtökin, það ættu allir aðkomu að stjórn borgarinnar. Það væri glæsileg staða fyrir lýðræðið í Reykjavík. Það er glæsileg lýðræðissýn. Það sem við höfum upplifað á undanförnum árum í Reykjavík er hins vegar ekki glæsileg lýðræðissýn þar sem borgarskipulagið sjálft er þanið út eins og amerísk stórborg vegna þess eins að borgarstjóri Reykjavíkurborgar til margra ára var bílasali. Það er sorgleg niðurstaða úr stjórnmálakerfi sem er gengið sér til húðar. Við þurfum vonandi ekki að fara aftur í gegnum það tímabil. Tími lýðræðisvæðingar sveitarstjórna á Íslandi á að vera löngu hafinn. Vonandi verður þetta skref í þá átt.

Forseti. Ég vona svo sannarlega að þessi tillaga muni njóta stuðnings á þinginu. Mig langar að þakka hv. þm. Þór Saari fyrir að hafa sett hana saman. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann sjái fyrir sér að hægt væri að virkja almenna borgara til að vera meiri þátttakendur í að skapa og hafa áhrif á samfélag sitt. Telur þingmaðurinn að möguleiki sé á að fólk beiti sér meira til að hafa áhrif á nærsamfélag sitt ef fleiri fulltrúar væru í borgarstjórnum og sveitarstjórnum? Finnst þingmanninum mikilvægt að kosningar borgarbúa eða landsbyggðarbúa séu bindandi eða ættu þær ekki að vera bindandi? Varð þingmaðurinn fyrir vonbrigðum með að í frumvarpi til sveitarstjórnarlaga nýverið var ekki tiltekið að þær kosningar yrðu bindandi heldur aðeins leiðbeinandi? Mig langar einnig að spyrja hv. þingmann að því hvað honum finnist um þá tilraun sem gerð hefur verið hér í Reykjavík sem gengur undir nafninu Betri Reykjavík , þar sem borgarar eru hvattir til að hafa áhrif á samfélag sitt á vefnum Betri Reykjavík? Hefur þingmaðurinn einhverjar tillögur um hvernig hægt væri að gera þær tillögur meira bindandi en þær eru nú þegar?

Frú forseti. Ég er þeirra skoðunar að áhugi íbúa aukist í réttu hlutfalli við aukin áhrif þeirra, þ.e. að tekið sé mark á því sem þeir leggja til. Hv. þingmaður minntist á vefinn Betri Reykjavík. Vefurinn Betri Reykjavík er risaskref í þá átt og hefur komið fjölmörgum málum til lykta innan borgarkerfisins. Það hefur verið mjög athyglisvert að fylgjast með því hvernig núverandi stjórnvöld í Reykjavík fikra sig í lýðræðisátt með því að bjóða upp á nánast beina þátttöku íbúanna í gegnum netið. Hvað varðar það að gera slíka umræðu eða kerfi bindandi, hef ég efasemdir um það hreinlega lagalega séð. Ég tel að það sé ekki gott að gera einhverjar meiri háttar breytingar á lögum eða starfsháttum sveitarfélaga nema slíkt sé gert með viðurkenndum atkvæðagreiðslum, hvort sem þær yrðu rafrænar eða með öðrum hætti. En það sem hefur gerst í Reykjavík er náttúrlega stórt skref í lýðræðisátt og ég tel að íbúar muni beita sér meira ef þeir fá fleiri tækifæri til þess. Hvað varðar þau atriði sem ættu að vera undanskilin í slíkum almennum atkvæðagreiðslum, legg ég ekki til breytingu við eftirfarandi málsgreinar í 108. gr. laganna þar sem segir orðrétt: „Almennrar atkvæðagreiðslu skv. 107. gr. verður ekki krafist um efni fjárhagsáætlunar skv. 62. gr. og viðauka skv. 63. gr., um tekjustofna sveitarfélaga eða álagningu annarra lögheimilla gjalda, um ráðningu í störf hjá sveitarfélagi, um laun og önnur starfskjör sveitarstjórnarmanna eða starfsmanna sveitarfélags eða tillögu sem gengur gegn lögum eða mundi leiða til þess að lagaskyldu yrði ekki fullnægt af hálfu sveitarfélagsins. “ Þetta eru varnaglar í sveitarstjórnarlögunum og ég held að það sé rétt að hafa flesta þarna áfram, alla vega þangað til einhver reynsla kemur á svona fyrirkomulag.

Forseti. Ég þakka svörin. Eitt af því sem gerðist í samfélaginu eftir hrunið var að fólk áttaði sig á því að ef það hefði enga leið, hvata eða ástæðu til að hafa áhrif á samfélag sitt þá lenti það gjarnan í sambærilegri stöðu og við lentum í árið 2008. Við slíkar aðstæður áttaði fólk sig á því hver ábyrgð þess væri og gæti verið. Það gerðist ekki aðeins hér á landi heldur líka víða um heim. Segja má að mesti lýðræðishallinn í stjórnsýslunni sé á sveitarstjórnarstiginu. Áhugaleysi þingmanna, sem margir hverjir hafa unnið á sveitarstjórnarstiginu, á þessum lýðræðisumbótum hefur valdið mér nokkurri furðu. Mig langar að spyrja hv. þm. Þór Saari: Hver er ástæðan fyrir því að valdhafar vilja ekki opna á meira og opnara lýðræði í landinu okkar á þessu mikilvæga stigi til þess að þroska lýðræðisvitund þjóðarinnar? Þetta er í raun ótrúlegt tækifæri til að virkja fólk og gefa því tækifæri og ástæðu til að hafa áhrif í samfélagi sínu.

Frú forseti. Á næstsíðasta þingi þegar frumvarpið fór til samgöngunefndar voru þar sveitarstjórnarmenn sem unnið höfðu í sveitarstjórnum og þeir höfðu mikinn áhuga á málinu. Þeir bentu meðal annars á mikilvægi þess að kjörnir fulltrúar væru í öllum nefndum og ráðum á vegum sveitarfélaganna en ekki varamenn eða Jói frændi í Holti af því að ekki tækist að manna nefndirnar. Það varð úr að málið var sent til nefndar sem fjallaði um sveitarstjórnarlögin, sem verið var að breyta á þeim tíma, með ósk um að það yrði tekið fyrir í þeirri vinnu. Talsvert var um lýðræðisumbætur í frumvarpinu af hálfu innanríkisráðherra þegar málið kom fyrst inn í þingið en þeim var flestöllum slátrað og það eina sem eftir er af þeim í lögunum er einhvers konar gluggaskreyting sem er algjörlega marklaus. Það sem verra var var að menn afgreiddu málin og slátruðu fyrirbærum eins og íbúakosningu á síðustu metrunum í færeyska herberginu, bara nokkrum mínútum áður en frumvarpið var samþykkt sem lög frá þinginu. Það var dapurleg niðurstaða og hún var mjög ógegnsæ og hroðvirknislega unnin. Þetta frumvarp er einfaldlega tilraun til að leiðrétta þá meðferð sem var að mínu mati forkastanleg, en það er líka tilraun til að gera lýðræði í sveitarfélögum á Íslandi sambærilegt því sem þekkist í öllum nágrannalöndum okkar, ekki bara á Norðurlöndunum heldur alls staðar annars staðar í Vestur-Evrópu. Við erum langt á eftir öðrum löndum í Evrópu hvað þetta varðar. Því þurfum við að breyta, það er nauðsynlegt, það er ekki hægt að búa við að fjórir einstaklingar í einhverri sveitarstjórn ráði öllu um framtíð sveitarfélags síns. Það er ómögulegt fyrirkomulag. 
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um faglega úttekt á réttargeðdeildinni að Sogni í Ölfusi. Meðflutningsmenn á þessari tillögu ásamt 1. flutningsmanni, Björgvini G. Sigurðssyni, eru Ragnheiður Elín Árnadóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson, Atli Gíslason, Kristján L. Möller, Gunnar Bragi Sveinsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Oddný G. Harðardóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir, Árni Johnsen og Róbert Marshall. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fram fari fagleg úttekt á rekstri og reynslu af starfrækslu réttargeðdeildarinnar að Sogni í Ölfusi. Einnig verði metnir kostir og gallar þess að flytja starfsemina frá Sogni á Kleppsspítala út frá faglegum rökum. Þar til úttektin liggur fyrir verði flutningi stofnunarinnar frá Sogni á Kleppsspítala frestað. Velferðarráðherra skipi starfshóp til að framkvæma úttektina samkvæmt tilnefningum Geðverndar sem velji fulltrúa úr hópi gæslufólks að Sogni, Geðlæknafélags Íslands, Læknafélags Íslands og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Skal úttektinni lokið í maí 2012 og skilað til velferðarnefndar Alþingis og velferðarráðherra. Þetta er tillögugreinin, virðulegi forseti, og kemur til ekki af góðu, kemur til vegna óvæntrar tilkynningar um breytingu á starfrækslu réttargeðdeildarinnar að Sogni. Það var eins og sú ákvörðun hefði verið tekin af sjálfu sér því að hún er á skjön við margt sem reynslan hefur sýnt og sannað, hún er á skjön við það að nýta og virða þá miklu starfsreynslu og þekkingu sem starfsfólk á réttargeðdeildinni hefur aflað um árabil, þ.e. frá því deildin var stofnuð. Það má líka minna á að af um 50 einstaklingum sem hafa verið útskrifaðir af réttargeðdeildinni hafa um 45 náð fullum bata og enginn komið aftur. Það segir mikla sögu. Það er auðvitað alltaf hægt að velta fyrir sér breytingum og aðstöðu í þessum efnum sem öðrum, en það er vont að breyta þegar vel gengur og ekki ástæða til þess, sérstaklega þegar margt bendir til þess að það yrði miklu dýrara í raun og veru. Í tvo áratugi hefur réttargeðdeildin að Sogni í Ölfusi verið starfrækt. Stofnun deildarinnar varð að veruleika eftir nokkur átök um rekstur, staðsetningu og starfsemi deildarinnar. Þau átök eru að baki og við blasir jákvæð reynsla af starfsemi réttargeðdeildarinnar að Sogni. Það eigum við að virða. Auðvitað má alltaf, eins og ég segi, rökræða um staðsetningu á sérhæfðri heilbrigðisþjónustu. Ákvörðunin um að byggja hana upp að Sogni var tekin fyrir tveimur áratugum og reynslan af henni er farsæl. Samfélagið þar hefur fóstrað starfsemina vel og er uppbygging hennar á svæðinu um leið skuldbinding við samfélagið. Því þurfa afgerandi fagleg rök að liggja fyrir ef leggja á deildina niður og flytja hana annað eins og stjórnendur Landspítalans hafa boðað. Sú ákvörðun hefur valdið hörðum deilum og mikilvægt er að setja þær niður með faglegri úttekt á kostum og göllum þess hvort sé betra fyrir vistmenn á réttargeðdeildinni að hún verði áfram að Sogni eða flutt á Kleppsspítala. Það sem mestu skiptir við ákvörðun um hvort starfrækja eigi deildina áfram að Sogni eða flytja hana á Kleppsspítala er velferð þeirra vistmanna sem þar eru vistaðir, meðferð sem geðsjúkir afbrotamenn fá á réttargeðdeildinni og batahorfur þeirra. Flutningsmenn tillögunnar ítreka að fagleg rök og velferð vistmanna skuli áfram starfrækt eða starfsemin lögð niður og hún flutt. Hins vegar þurfa skýr fagleg rök að liggja að baki ákvörðun um flutning rótgróinnar stofnunar á borð við Sogn. Reynslan af réttargeðdeildinni að Sogni er, eins og ég hef getið um, góð og hefur það verið niðurstaða fyrri úttekta á starfseminni. Þarf því að rökstyðja það ítarlega og faglega ef leggja á deildina niður og flytja annað. Því leggja flutningsmenn til að ákvörðun um flutning réttargeðdeildarinnar verði frestað þar til fagleg úttekt á rekstrinum liggur fyrir og að niðurstaða hennar ráði úrslitum í málinu. Flutningsmenn ítreka að byggðaleg sjónarmið eigi ekki að ráða niðurstöðunni þegar kemur að sérhæfðri, faglegri heilbrigðisþjónustu á borð við réttargeðdeild. Þar sem reynslan af Sogni er góð hljóta hugmyndir um að færa hana kalla á sérstaka faglega úttekt á kostum þess og göllum að flytja hana eða hafa áfram þar sem hún er nú. Á þeim 19 árum sem Sogn hefur verið starfrækt hafa 50 sjúklingar verið lagðir inn og 44 útskrifaðir með mjög góðum árangri. Enginn hefur verið endurdæmdur til vistar að Sogni. Það er því er óhætt að segja að 100% árangur sé af meðferðinni. Það er ekki lítils virði. Á starfstíma Sogns hafa sjúklingarnir verið sjö, þ.e. fullt hús, og í nokkur ár hafa sjúklingarnir orðið átta vegna endurinnlagna og eitt árið voru sjúklingarnir níu. Á Sogni er lítil starfsmannavelta og hafa starfsmenn verið þar lengi í starfi. Þeir hafa því mikla reynslu og þekkingu sem er mikilvæg fyrir sjúklinga sem eru vistaðir til langs tíma. Miklar endurbætur hafa verið gerðar á Sogni og húsið hefur í alla staði sannað að það þjónar ágætlega hlutverki sínu þótt auðvitað sé þar þröngt. Hins vegar þarf að bæta aðstöðuna og byggja við eins og fyrrverandi heilbrigðisráðherra lagði fyrir nokkrum árum til að gert yrði. Þá hefur formaður Geðlæknafélags Íslands lýst því yfir að hann telji þá ákvörðun Landspítala að flytja deildina faglega ranga. Í þeirri úttekt sem lagt er til að fari fram þarf meðal annars að fara í gegnum álit starfshóps sem skipaður var í janúar 2006 af Jóni Kristjánssyni, þáverandi heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra. Um var að ræða fjögurra manna starfshóp sem gerði úttekt á húsakynnum réttargeðdeildarinnar að Sogni og vann frumathugun á stækkun og endurbótum. Í hópinn voru skipaðir Sveinn Magnússon, skrifstofustjóri í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti, formaður, Magnús Skúlason, framkvæmdastjóri Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, Magnús Skúlason, yfirlæknir réttargeðdeildar að Sogni, og Leifur Benediktsson, deildarstjóri í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti. Niðurstaða hópsins var að nauðsynlegt væri að hér á landi yrði rekin réttargeðdeild með að minnsta kosti 20 rýmum í heild, þar af væru tvö sérrými sem gripið yrði til við erfiðustu sjúklingana. Það má nefna, virðulegi forseti, að þegar þessar umræður komu upp í framhaldi af þessari úttekt var það vilji Landspítalans að færa réttargeðdeildina að Sogni á geðdeildina við Landspítalann. Það átti að kosta 800 milljónir eða þar um bil. Þá gerðu menn úttekt á því hvað það mundi kosta að byggja 20 rými að Sogni með fullkominni aðstöðu, það átti að kosta liðlega 200 milljónir. Það þarf að huga vel að þessum hlutum, gera þá skynsamlega og faglega og kasta ekki fyrir borð því sem hefur reynst vel. Það var einnig niðurstaða starfshópsins að heppilegast væri að halda starfseminni áfram að Sogni með því að byggja við húsakostinn og endurbæta og endurinnrétta þau hús sem fyrir voru eftir þörfum. Jafnframt þyrfti að hefja sem fyrst hönnun og smíði nýrrar byggingar sem æskilegt væri að yrði sambyggð gamla húsinu eða að vel innangengt yrði á milli húsanna. Í gömlu byggingunni yrðu framvegis ekki vistrými sjúklinganna heldur vinnuaðstaða starfsfólks og ef til vill að hluta vistmanna líka, fundarherbergi og fleira. Það er augljóst að deildar meiningar eru uppi um framtíð réttargeðdeildarinnar að Sogni. Auðvitað má tína til rök  Þetta er það sem liggur fyrir í þessari tillögu, virðulegi forseti.

Forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 95/2000, um fæðingar- og foreldraorlof, með síðari breytingum. Ásamt þeirri sem hér stendur eru flutningsmenn að frumvarpinu Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Eygló Harðardóttir, Birgitta Jónsdóttir, Atli Gíslason og Ásbjörn Óttarsson. Frumvarpið hljóðar svo: 1. gr. Við 4. mgr. 8. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Einnig skulu, þrátt fyrir 1. mgr., einstæðar mæður sem ala barn sem getið er við tæknifrjóvgun og einhleypir sem ættleitt hafa barn eða tekið barn í varanlegt fóstur öðlast rétt til fæðingarorlofs í níu mánuði. 2. gr. Við 2. mgr. 18. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Einnig skulu, þrátt fyrir 1. mgr., einstæðar mæður sem ala barn sem getið er við tæknifrjóvgun og einhleypir sem ættleitt hafa barn eða tekið barn í varanlegt fóstur öðlast rétt til fæðingarstyrks í níu mánuði. 3. gr. Við 2. mgr. 19. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Einnig skulu, þrátt fyrir 1. mgr., einstæðar mæður sem ala barn sem getið er við tæknifrjóvgun og einhleypir sem ættleitt hafa barn eða tekið barn í varanlegt fóstur öðlast rétt til fæðingarstyrks í níu mánuði. 4. gr. Við 1. mgr. 24. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Rétt til foreldraorlofs í átta mánuði skulu eiga einstæðar mæður sem ala barn sem getið er við tæknifrjóvgun og einhleypir sem ættleitt hafa barn eða tekið barn í varanlegt fóstur. 5. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi. Lög þessi eiga við um foreldra barna sem fæðast, eru ættleidd eða tekin í varanlegt fóstur eftir 1. janúar 2012. Í greinargerð kemur eftirfarandi fram: Frumvarp þetta var lagt fram á 138. þingi en hlaut ekki afgreiðslu. Félags- og tryggingamálanefnd bárust þó átta umsagnir um málið. Allir umsagnaraðilar fögnuðu frumvarpinu og/eða studdu framgang þess. Í frumvarpinu er mælt fyrir um þá breytingu að einstæðar mæður sem eignast barn sem getið er við tæknifrjóvgun og einhleypir sem ættleitt hafa barn skuli öðlast rétt til níu mánaða fæðingarorlofs. Í lögum um fæðingar- og foreldraorlof, nr. 95/2000, er kveðið á um rétt foreldra til sjálfstæðs þriggja mánaða fæðingarorlofs og sameiginlegs réttar til annarra þriggja mánaða sem þeir deila á milli sín. Getur barn því notið umönnunar foreldris í allt að níu mánuði samkvæmt lögunum. Í tilfellum þeirra barna sem eiga, í lagalegum skilningi, aðeins eitt foreldri njóta þau hins vegar einungis sex mánaða umönnunar foreldris síns. Með þeirri breytingu sem frumvarpið mælir fyrir um væri jafnaður réttur barna til samvista við foreldri og komið í veg fyrir að börn njóti mismikillar umönnunar eftir fjölskyldugerð. Foreldraorlof er samkvæmt gildandi lögum 13 vikur fyrir hvort foreldri. Alþingi hefur þó nýverið samþykkt breytingu á lögunum sem lengir foreldraorlofið í fjóra mánuði hjá hvoru foreldri. Sú breyting tók gildi 1. janúar 2012 og á við um foreldra barna sem fæðast, eru ættleidd eða eru tekin í varanlegt fóstur 1. janúar 2012 eða síðar. Er því lagt til í 4. gr. frumvarpsins að foreldraorlof einstæðra mæðra sem ala barn sem getið er við tæknifrjóvgun og einhleypra sem ættleitt hafa barn eða tekið barn í varanlegt fóstur verði átta mánuðir. Ég veit að tíminn er naumur, forseti, þannig að ég ætla ekki að lesa alla greinargerðina en vil segja að löggjafinn hefur með setningu laga viðurkennt einstæða foreldra sem ákveðið fjölskylduform og viðurkennt að barn geti átt einungis eitt foreldri. Það er því grundvallaratriði að löggjafinn tryggi jafnrétti barna óháð fjölskylduformi og veiti þessum foreldrum rétt til níu mánaða fæðingarorlofs. Í 4. mgr. 8. gr., 2. mgr. 18. gr. og 2. mgr. 19. gr. laga nr. 95/2000 er að finna reglu í þessum anda þar sem barni er tryggð umönnun foreldris hafi hitt foreldrið andast á meðgöngu þess. Þar má sjá að barn sem á jafnframt einungis eitt skilgreint foreldri að lögum nýtur umönnunar þess í níu mánuði. Frumvarp þetta mælir fyrir um jafnræði ungbarna til að njóta samvista við foreldra án tillits til fjölskylduforms. Verði það að lögum er um að ræða mikla réttarbót þeim til handa, sem verður að teljast sjálfsögð þar sem löggjafinn hefur þegar viðurkennt að börn geti átt eitt foreldri í lagalegum skilningi. Flutningsmenn frumvarpsins eru meðvitaðir um að til eru fleiri tilvik þar sem börn fá einungis notið samvista við annað foreldrið á fyrstu 36 mánuðum lífsins jafnvel þótt lagalega séu til staðar tveir foreldrar. Ekki er tekið á slíkum tilvikum í þessu frumvarpi enda eru þau margslungin og flókin og þarfnast ítarlegrar skoðunar. Því er hins vegar beint til velferðarnefndar Alþingis að nefndin taki þá hlið mála sérstaklega til athugunar í framhaldinu, þ.e. eftir að þetta frumvarp hefur vonandi verið samþykkt. Skoða þarf hvernig væri hugsanlega unnt að taka á slíkum undantekningartilfellum svo að hvort tveggja í senn sé ætíð tryggt, óskoraður réttur allra barna til samveru við báða foreldra sína, þ.e. þeirra barna sem lagalega eiga tvo foreldra, sem og réttur allra barna til alls níu mánaða samveru við foreldri á fyrstu 36 mánuðum lífsins. Ég ætla ekki að lengja mál mitt, forseti, en vil benda á að þetta er þverpólitískt mál. Flutningsmenn eru úr öllum flokkum. Þetta er mjög lítill hópur barna og foreldra, örfá í raun, en mikið sanngirnis- og réttlætismál og skiptir miklu máli fyrir ungabörn að fá að njóta til jafns á við önnur ungabörn samvista í níu mánuði við foreldri sitt ef þess er kostur. Ég vona því að málið verði unnið hratt og vel. Eins og kemur hér fram lágu fyrir á síðasta þingi umsagnir um málið sem allar voru jákvæðar. Ég læt máli mínu lokið en óska eftir því að málinu verði vísað til velferðarnefndar.