Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 46 frá 25. apríl 1973, um kjarasamninga opinberra starfsmanna, sbr. lög nr. 35 frá 1976, lög nr. 23 frá 1977, lög nr. 58 frá 1977, lög nr. 61 frá 1977 og lög nr. 22 frá 1981, á þskj. 527. Með frv. þessu er lagt til að fjölgað verði þeim embættismönnum sem kjaradómur ákveður laun. Hér er annars vegar um að ræða sendiherra og forstöðumenn stórra ríkisstofnana sem nú eru í hæsta launaflokki ríkisstarfsmanna og hins vegar héraðsdómara. Telja verður að eðli starfa þessara embættismanna sé með þeim hætti að eðlilegt sé að kjaradómur ákveði kjör þeirra en þau séu ekki samningsatriði við stéttarfélög. Að því er héraðsdómara varðar skal tekið fram að sú breyting er í frv. felst um ákvörðun á kjörum þeirra er gerð að höfðu samráði við dómsmrh. og með samþykki Sýslumannafélags Íslands, en Dómarafélagi Reykjavíkur hefur lengi verið umhugað að breyting í þessa átt næði fram að ganga. Gert er ráð fyrir því að um leið og launakjör sýslumanna og bæjarfógeta svo og annarra uppboðshaldara yrðu ákveðin af kjaradómi yrðu uppboðslaun til þeirra afnumin strax eða í áföngum. Með ákvæði til bráðabirgða I er þeim sýslumönnum og bæjarfógetum er þess kynnu að óska veittur frestur allt til ársins 1990 til að gangast undir kjaraákvarðanir kjaradóms og fá þá á meðan að halda óbreyttum lögkjörum, enda sitji þeir áfram í þeirri stöðu sem þeir eru nú skipaðir til. Þeir menn sem skipaðir verða í þessar stöður eftir gildistöku laganna mundu hins vegar ekki eiga slíkt val. Í sambandi við nýgerðan aðalkjarasamning fjmrh. við launamálaráð ríkisstarfsmanna innan BHM var undirritað eftirfarandi samkomulag: „Fjmrh. mun á.því Alþingi er nú.situr beita sér fyrir þeirri breytingu á lögum um samningsrétt háskólamenntaðra starfsmanna ríkisins að gildistími samninga verði samningsatriði aðila hverju sinni, en komi til kasta kjaradóms gildi úrskurður hans í eitt ár. Með lagasetningu yrði gildistími núgildandi kjarasamninga styttur í eitt ár.“ Tillaga um breytingu á lögunum skv. 3. og 4. gr. frv. er gerð til að fullnægja ofangreindu samkomulagi. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði máli þessu vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til. l. um breytingu á lögum um útflutningsgjald af grásleppuafurðum. Eins. og fram kemur í athugasemdum með frv. hefur orðið sú þróun að mikill samdráttur hefur verið í veiðum á grásleppu. Hins vegar hefur framleiðsla hér innanlands og fullvinnsla á þessari afurð, þ. e. grásleppuhrognum, farið vaxandi á undanförnum árum. Þannig háttar til að útflutningsgjald er eingöngu greitt af óverkuðum hrognum sem flutt eru óunnin úr landi. Af eðlilegum ástæðum geta þeir aðilar sem stunda þessar veiðar ekki sætt sig við slíka skipan og telja að það eigi að vera sama gjaldtaka af grásleppuhrognum hvort sem þau eru unnin í landinu eða flutt út óunnin, enda hlýtur þróunin að verða sú að óbreyttu að viðkomandi aðilar neiti alfarið að selja hrogn sín til innlendrar framleiðslu. Þykir því eðlilegt að samræma gjaldtökuna og skv. l. gr. verður útflutningsgjald af lagmeti úr grásleppuhrognum 1.70% sem samsvarar því gjaldi sem tekið er af óunnum hrognum. Í 2. gr. er gert ráð fyrir því að útflutningsgjald skv. 3. tl. 3. gr., þ. e. sá hluti gjaldsins sem gengur til Fiskveiðasjóðs, verði greitt inn á sérstakan reikning í Landsbanka Íslands uns skuld Samtaka grásleppuhrognaframleiðenda við bankann er að fullu greidd. Mál þetta er þannig tilkomið að samtök þessara framleiðenda stóðu fyrir margvíslegri starfsemi og er svo komið að samtökin skulduðu um s. l. áramót 3.3 millj. kr. í Landsbanka Íslands. Nokkrir félagsmenn munu hafa gengið í persónulega ábyrgð vegna þessarar skuldar. Ekki þykir eðlilegt, og veit ég ekki betur en um það sé full samstaða meðal grásleppuhrognaframleiðenda, að þessir ákveðnu einstaklingar taki þetta áfall á sig. Er því lagt til að leysa það sameiginlega og verða við eindreginni beiðni viðkomandi aðila um að þessi hluti útflutningsgjaldsins renni til þessara þarfa um sinn. Gert er ráð fyrir að það muni taka um það bil þrjú ár. Ég vænti þess að hv. sjútvn. kalli þessa aðila fyrir og spyrjist nánar fyrir um málið og fái upplýsingar beint frá þeim. Það hafa áður verið hér fumvörp á ferðinni varðandi grásleppuhrogn. Ég held að s. l. 2–3 ár hafi á hverju þingi verið flutt frv. er varða þessa starfsemi. Eru því sjútvn.-menn allkunnugir þessum málum. Ég vænti þess að þeir muni leita eftir frekari upplýsingum og ég á von á að í ljós komi að um þetta sé góð samstaða í hópi hagsmunaaðila. A. m. k. hefur það komið fram í viðtölum þeirra við mig. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og sjútvn.



Virðulegi forseti. Það er enginn vafi á að stjórnarskráin eða stjórnarskipunarlögin eru eitt þýðingarmesta mál sem Alþingi fjallar um þó ekki sé nema af þeirri ástæðu að í stjórnarskránni eru ákvæði sem grundvalla störf Alþingis og raunar allra þeirra sem fara með æðstu mál ríkisins, æðstu handhafa ríkisvaldsins. Það er þess vegna umhugsunarvert að þegar rætt er um þetta mál hefur t. d. pressan engan áhuga á að fylgjast með því, ekki nokkurn áhuga. Þegar 1. umr. hófst um málið held ég að ekki einn einasti fréttamaður hafi verið hér til að hlusta. En ef menn breyta um umræðuefni og fara að tala um hunda rennur pressan á lyktina. Þá kemur öll pressan, þá kemur útvarpið, þá kemur sjónvarpið með myndavélar og þá koma fréttamennirnir til að taka þátt í hundaslagnum. Það þarf raunar ekki nema einn hund til þess að þetta gerist. En að fréttamenn hjá blöðum, sjónvarpi og útvarpi hafi áhuga á að hlusta á umr. og röksemdir í sambandi við stjórnarskrármálið, það er af og frá. Þetta frv., sem hér er til meðferðar um breytingar á stjórnarskránni, fjallar raunar fyrst og fremst um eitt ákvæði stjórnarskrárinnar, þ. e. um kjördæmaskipunina og kosningatilhögunina, auk þess sem gert er ráð fyrir að fjölga þm. um þrjá frá því sem nú er og lækka kosningaraldur úr 20 árum niður í 18 ár. Það má segja að kjarni málsins sé fyrst og fremst sá, fyrir utan fjölgun þm., að það hefur tekist samkomulag milli þingflokka, eins konar sátt í þessu máli, um það hvernig hlutfallið eða atkvæðamagnið skuli vera á bak við þm. hinna ýmsu kjördæma og má segja að í raun og veru sé þetta frv. fyrst og fremst um það. Þegar frv. var lagt fram hér á Alþingi í fyrra urðu formenn þingflokkanna sammála um yfirlýsingu sem lögð var fram með frv. og raunar meira en það því að það voru þingflokkarnir sem urðu sammála um yfirlýsingu. Þessi yfirlýsing fylgir til áherslu áliti stjórnarskrárnefndarinnar í þessu máli og er prentuð á nefndarálitinu. Þessi yfirlýsing var svona, með leyfi virðulegs forseta: „Þingflokkur Alþb., Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl., sem að frv. þessu standa, hafa auk þess orðið ásáttir um eftirfarandi: 1. Að leggja fram með frv. þessu, sem sérprentað fskj., „Skýrslu stjórnarskrárnefndar um endurskoðun stjórnarskrárinnar“ (Reykjavík, janúar 1983). Þetta er gert í því skyni að almennar umræður fari fram um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Ætti almenningi þá að gefast kostur á að tjá sig um þá endurskoðun þannig að afgreiðsla nýrrar stjórnarskrár geti orðið með vönduðum hætti að lokinni rækilegri umfjöllun. 2. Að beita sér fyrir aukinni valddreifingu og virkara lýðræði samhliða afgreiðslu nýrrar stjórnarskrár. M. a. fái sveitarfélög meira sjálfsforræði og þannig verði völd og áhrif landsmanna allra f eigin málum aukin, óháð búsetu þeirra. Jafnframt munu þingflokkarnir beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismununar vegna búsetu gætir helst.“ Það má segja að þessi yfirlýsing fjalli um tvennt. Í fyrsta lagi gerir hún nánast ráð fyrir því að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar haldi áfram og verði framkvæmd fyrr en seinna og í öðru lagi verði gerðar jafnhliða þessu sérstakar ráðstafanir til að dreifa valdi og einnig sérstakar aðgerðir, eins og það er orðað, til að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismununar vegna búsetu gætir helst. Það er engu líkara en höfundum þessa frv. sé ljóst að það felur ekki í sér jöfnuð, heldur felur í sér einhvern ójöfnuð. Ég álít að í raun og veru sé þetta viðurkenning þeirra sem að frv. standa á því að frv. felur í sér einhvern ójöfnuð. Ég kem að því síðar hvaða ójöfnuður það er sem þarna er um að tefla. Við atkvgr. um frv. til stjórnarskipunarlaga í Ed. Alþingis 10. mars 1983 gerði ég svofellda grein fyrir atkv. mínu, með leyfi virðulegs forseta: „Herra forseti. Ég álít að leiðrétting á vægi atkv. sé eðlileg. Ég er hins vegar ekki ánægður með þá málsmeðferð sem þetta mál hefur fengið og tel að hún þyrfti að verða með öðrum hætti, eins og ég hef áður gert grein fyrir. Ég vil undirstrika að stöðu landsbyggðarinnar verður að tryggja í stjórnarskránni þegar heildarendurskoðun hennar fer fram. Ég tel að um þetta mál, eins og það liggur hér fyrir, sé þó sæmileg sátt. Þetta er viðkvæmt mál og vandasamt til úrlausnar. Ég veit að sennilega eru bæði þéttbýlið hér suðvestanlands og landsbyggðin, strjálbýlið, óánægð með niðurstöðu málsins. Það bendir kannske til þess að hér sé um að ræða sæmilega sanngjarna sátt og m. a. með tilliti til þess segi ég já.“ Ég var sem sagt samþykkur þeirri sátt sem þarna átti sér stað og sú er ástæðan fyrir því að ég fylgi þessu máli. Ég álít að það sé fyrst og fremst sátt milli Reykjavíkursvæðisins og landsbyggðarinnar utan Reykjavíkursvæðisins. Þrátt fyrir það, þó að ég fylgi málinu vegna þessa sérstaka ákvæðis, er ég langt frá því að vera sáttur við málið sem lokaafgreiðslu og undirstrika að það verði haldið áfram með fullum krafti með heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég vil því leyfa mér að fara nokkrum orðum um frv. og fjalla m. a. um það að hverju leyti ég tel það vera gallað. Ég tel aðalgallann á þessu frv. vera þann, að það eru langmestar líkur til þess að það muni leiða af sér fjölgun stjórnmálaflokka. Það þarf ekki annað en líta á stjórnarskrárbreytinguna frá 1959 þegar einmenningskjördæmi og tvímenningskjördæmi voru afnumin og fjölgað úr 8 þm. í 12 í Reykjavíkurkjördæmi. Síðan þá hefur flokkum fjölgað og hefur verið tilhneiging til þess að flokkum fjölgaði. Nú sitja á Alþingi sex þingflokkar í stað fjögurra áður. Þegar nú er enn þá fjölgað þm. í Reykjavík, upp í 14 eða 18, þá álít ég að það séu vaxandi líkur á því að flokkar klofni og þeim fjölgi meira en orðið er. Ég yrði ekkert undrandi á því, ef þetta fyrirkomulag gildir um nokkra áratugi, þó að flokkarnir yrðu orðnir tíu talsins eftir tiltölulega stuttan tíma. Ég er fylgjandi því, þegar rætt er um stjórnarskipunina, að reynt verði að haga henni þannig að hún þjappi mönnum frekar saman í flokka, þeim sem skyld sjónarmið hafa, í stað þess að sundra þjóðinni í marga flokka. Ég óttast að ef svo verður fari stjórnarfarið versnandi. Það eru misjafnar skoðanir á því hvað stjórnarfarið hefur verið gott hjá þessum fjórum flokkum, en ég er sannfærður um að það fer versnandi ef flokkunum fjölgar. Í raun og veru höfum við alveg skýr dæmi um það þar sem var Weimarlýðveldið. Þar var gerð tilraun til að hafa allt saman jafnt, jafnan atkvæðisrétt, jöfnuð á milli flokka o. s. frv., en niðurstaðan varð sú að flokkarnir urðu - ég man ekki hvað þeir urðu margir, það er kannske einhver svo sögufróður að hann muni það, en þeir skiptu held ég tugum.  Í þessu frv. er aðeins rætt um kjördæmaskipun og kosningafyrirkomulag en ekki um heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar. Hins vegar eru gefin fyrirheit um það í yfirlýsingu þingflokkanna. Endurskoðun stjórnarskrárinnar hefur verið lengi í meðferð nefnda eða allar götur frá 1944 þegar sett var á fót endurskoðunarnefnd. Það eru margar nefndir sem hafa starfað með mismunandi miklum krafti og mismunandi löngum hléum að endurskoðun stjórnarskrárinnar, en aldrei hefur náðst samkomulag um annað en kjördæmaskipunina og kosningafyrirkomulagið. Önnur ákvæði hafa verið óbreytt, eins og kunnugt er, þó að margir séu þeirrar skoðunar að það væri ástæða til að endurskoða ýmis önnur ákvæði stjórnarskrárinnar. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. þekki a. m. k. seinni hluta þessarar endurskoðunarsögu, þ. e. nefndina, sem starfaði undir forsæti Gunnars heitins Thoroddsens fyrrv. forsrh. og hefur sent frá sér allítarleg álit um þetta mál. Það hafa komið fram frumvörp um breytingar á stjórnarskránni. Það kom fram frv. sem Gunnar Thoroddsen lagði fram hér í fyrra. Það kom fram frv. sem Vilmundur heitinn Gylfason lagði fram hér á þingi í fyrra. Ég er þeirrar skoðunar að sú tillaga sem hann lagði fram um að kjósa sérstakan forseta sem skipaði ríkisstjórn, um að afnema þingrofsrétt eða að þing starfaði í fjögur ár, ráðherrar væru ekki þm. og eitthvað fleira var í hans till. - a. m. k. þessi atriði álít ég að eigi fullan rétt á sér, að þau séu rædd, og það sé alls ekki einhlítt að hafa það fyrirkomulag á sem við höfum haft þó að ég sé því fylgjandi að halda þingræðisreglunni. Ég er því fylgjandi, en ég álít að það sé ekkert einhlítt og þær tillögur sem hann setti fram eigi fullan rétt á sér og sé sjálfsagt að ræða hvaða kosti þær hafa og þá kannske hvaða galla þær hafa. Ég tel höfuðkostinn við tillögur Vilmundar heitins Gylfasonar vera að með því móti hefði þjóðin áreiðanlega skipað sér í tvær höfuðfylkingar, menn sem hafa skyld sjónarmið hefðu þjappað sér saman. Hún hefði áreiðanlega skipað sér saman í tvær höfuðfylkingar um kosningu á forseta, eins og við sjáum raunar að gerist með kosningu á valdalausum forseta. Þá er þetta þannig að menn þjappa sér saman. Ég tala nú ekki um ef sú regla hefði verið tekin upp, sem hann stakk upp á, að það yrði kosið um tvo efstu eins og er í Frakklandi. Þá er enginn vafi á að það fyrirkomulag mundi þjappa mönnum saman í tvær höfuðfylkingar í þjóðmálum. Ég álít því að sú tillaga sem þarna kom fram hafi til að bera ýmsa kosti þó að ég sé ekki reiðubúinn að samþykkja hana eins og sakir standa. Þessar tillögur og þessi álit hljóta að koma að gagni þegar menn taka í alvöru til við að setja nýja stjórnarskrá. Við verðum að gæta að því að stjórnarskrá okkar, sem sett var 1874, fyrir 110 árum, var stjórnarskrá konungs. Í eðli og uppruna er slík stjórnarskrá allt annars eðlis en lýðveldisstjórnarskrá þannig er núverandi lýðveldisstjórnarskrá með þeim breytingum, sem gerðar voru á henni, sem voru raunar engar aðrar en þær að breyta orðinu „konungur“ í forseta og svo nokkrar breytingar sem leiddu af þeirri höfuðbreytingu. Ég held að það sé ýmislegt í stjórnarskránni sem þarf að athuga, þó að ég sé ekki að halda því fram að við höfum vonda stjórnarskrá, nema ég álít að við höfum lélega stjórnarskrá að því er snertir kjördæmaskipunina og kosningafyrirkomulagið, og ekki fer hún batnandi með þessu.  Það eru ýmsar skoðanir uppi um hvernig eigi að setja stjórnarskrá. Ég vil greina frá því að á seinasta flokksþingi Framsfl. var ályktað á þá leið að efna bæri til sérstaks stjórnlagaþings sem leitaðist við að ná þjóðarsáttum um stjórnskipan landsins. Það hefur marga kosti að stjórnlagaþing fjalli um stjórnarskrána og setji þjóðinni stjórnarskrá. Þetta málefni er án efa mikilvægasta málefni þjóðarinnar. Það er engin spurning. Það er þess vegna mjög áríðandi að undirbúningur að slíkri lagasetningu sé sem ítarlegastur og bestur og eigi rót sína hjá þjóðinni. Þegar verið er að kjósa til Alþingis eins og nú er gert, en það er Alþingi sem fjallar um breytingar á stjórnarskránni ásamt kjósendum bæði fyrir og eftir, skipta menn sér í stjórnmálaflokka eftir allt allt öðrum málefnum en hvaða skoðanir þeir hafa á stjórnarskránni. Ef hins vegar væri kosið til stjórnlagaþings um það mál eitt kemur fram raunverulegur vilji manna og menn þjappa sér saman með tilliti til þess hvaða skoðun menn hafa á stjórnskipuninni, jafnvel þótt menn séu í andstæðum stjórnmálaflokkum. Menn geta verið sammála um þetta mál þó þeir séu í ólíkum stjórnmálaflokkum. Þess vegna eru meiri líkur á að stjórnlagaþing mundi setja stjórnarskrá sem hefði meira fylgi með þjóðinni en ef Alþingi gerði það. Alþingi er, eins og ég sagði áður, skipað þannig, að það fer eftir allt öðrum sjónarmiðum en þeim hvaða skoðanir menn hafa á stjórnarskránni. Slíkt þing mundi einvörðungu fjalla um stjórnarskrána og ekkert annað. Það er kunnugt að margar þjóðir hafa sett sér stjórnarskrá á sérstöku stjórnlagaþingi eða sérstakri stjórnlagasamkomu, eins og t. d. Norðmenn, Bandaríkjamenn og margir fleiri. Við höfum aldrei sett okkur stjórnarskrá í raun. Við fengum stjórnarskrá frá kónginum 1874 eins og við þekkjum og síðan höfum við gert á henni breytingar, að vísu nokkrar breytingar, en þó eru langflestar bundnar við kjördæmaskipun og kosningafyrirkomulag. Það er því kannske tími til þess kominn að Íslendingar setjist niður og setji sér stjórnarskrá með svipuðum hætti og margar þjóðir hafa gert á sérstakri samkomu sem fjallaði eingöngu um það mál. Þá er annað sem ástæða er til að undirstrika í sambandi við nauðsynina á því að gera ýmsar breytingar á stjórnarskránni og það er að á seinustu áratugum hefur orðið alger bylting í búsetu manna á Íslandi og ástæða til að endurskoða stjórnskipulagið og stjórnsýslufyrirkomulagið með tilliti til þeirrar gífurlegu breytingar sem orðið hefur á búsetu manna í landinu. Það var við allt aðrar þjóðfélagsaðstæður sem núverandi stjórnarskrá var sett og raunar stjórnsýslukerfið að verulegu leyti. Eins og ég sagði áður er enginn vafi á því að ef kosið væri til sérstaks stjórnlagaþings mundu pólitísku flokkarnir riðlast í þeirri lotu. Mér finnst að sú stjórnarskrárbreyting sem við erum að ræða núna sé samkomulag milli fjögurra flokka um að setja kosningafyrirkomulag og kjördæmaskipun fyrir flokkana. Það er allt saman miðað við flokkana. Það er reiknað út með tölvu hvernig kosningar hafa farið fram miðað við þetta fyrirkomulag í 20 ár eða kannske 30 og svo er fundið meðaltal. Svo er því slengt á blað og það er kjördæmaskipunin og kosningafyrirkomulagið. Þetta er allt saman miðað við þessa fjóra flokka.  Þá er eitt atriði enn sem er ástæða til að nefna. Það er að þegar Alþingi setur stjórnarskrá er Alþingi að fjalla sjálft um verksvið sitt. Það er enginn aðili réttlátur dómari í eigin sök. Það væri miklu eðlilegra að það væri annar aðili, stjórnlagaþing, sem fjallaði um stjórnarskrána. Það er veruleg gagnrýni á Alþingi. Ég er ekki að tala fyrir því að það eigi að gjörbreyta því fyrirkomulagi. Þingræði er ákaflega ríkt í Íslendingum og Alþingi er nokkurn veginn jafngamalt og þjóðin, þannig að ég er ekki að tala fyrir því. En það gæti verið ástæða til þess að einhver annar aðili en Alþingi fjallaði um valdsvið Alþingis og um vinnubrögð Alþingis, en alþm. gerðu það ekki allt saman sjálfir. Þó dettur mér ekki annað í hug en það yrðu margir alþm. kosnir á stjórnlagaþing. Ástæða er til að staldra aðeins við það hvernig ætti að kjósa til stjórnlagaþings. Það verður að gera þá kröfu til þeirra sem vilja að sérstakt stjórnlagaþing setji þjóðinni stjórnarskrá að þeir geri henni grein fyrir því hvernig á að kjósa það. Það er eðlilegt. Þá kemur margt til greina. Ég hef tilhneigingu til að stinga upp á því að það yrði lagt til grundvallar atkvæðavægi í þessu frv. milli Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis annars vegar og landsbyggðarinnar þar fyrir utan hins vegar og þessum svæðum skipt í einmenningskjördæmi með sem jöfnustum íbúafjölda. Auðvitað koma fjölmargar aðrar leiðir til greina, en þessi mundi hafa þann kost að mínu mati að þjappa mönnum, sem hafa svipaðar skoðanir á stjórnskipuninni, saman. Og það mætti hugsa sér að hafa tvær umferðir í slíkum kosningum. Ef Alþingi bæri nú gæfu til þess einhvern tíma að það myndaðist meiri hluti fyrir því að sérstakt stjórnlagaþing setti þjóðinni stjórnarskrá væri nægilegt að leggja fram á Alþingi frv. til breytingar á stjórnarskipunarlögum um að sérstakt stjórnlagaþing verði kosið til að setja lýðveldinu stjórnarskrá, sem öðlist. gildi eftir að meiri hluti Alþingis, kjósenda, hefur greitt henni atkv. Það ætti að sjálfsögðu að setja jafnframt lög um kosningar til stjórnlagaþings. Ég gat áður um yfirlýsinguna sem þingflokkarnir lögðu fram með frv. um stjórnarskrána þar sem gert er ráð fyrir að halda áfram með heildarendurskoðun. Ég vonast til þess að Alþingi geri eitthvað í því máli meira en láta sitja við orðin tóm og yfirlýsingar, eins og hefur orðið reyndin í 40 ár. Það vakna margar spurningar í þessu sambandi. Það vakna t. d. spurningar um réttlæti í sambandi við stjórnarskrána og þau stjórnskipulegu réttindi sem stjórnarskráin veitir landsmönnum. Ég tók eftir því að hv. þm. Stefán Benediktsson sagði um daginn að það væru mannréttindi að allir hefðu jöfn atkv. Það kann vel að vera að það séu mannréttindi að allir hafi jöfn atkv., en eru það þá mannréttindi að sumir hafi margfalt meiri réttindi samkv. raunverulegu stjórnarskránni en aðrir? Kem ég að því svolítið á eftir. Það er spurningin. Þegar menn ræða um kosningafyrirkomulagið og kjördæmaskipunina alveg einangrað er tiltölulega léttur leikur að sýna fram á að jafn kosningarréttur sé sjálfsagður, það séu mannréttindi. En þá vaknar spurningin: Er rétt að ræða þetta eitt sér? Sú hefur orðið raunin á við breytingar á stjórnarskránni æ ofan í æ að ræða eingöngu um þetta mál en ekki um önnur atriði stjórnarskrárinnar, sem hafa gífurlega mikla þýðingu gagnvart raunverulegum efnislegum réttindum manna í þjóðfélaginu og stöðu. Það eru nefnilega mörg fleiri ákvæði í stjórnarskránni en ákvæðin um atkvæðisréttinn og hvernig með það skuli fara. Það er nefnilega ákveðið í stjórnarskránni að eitt kjördæmi skuli hafa býsna mikil réttindi. Það er ákveðið að í Reykjavíkurkjördæmi skuli Alþingi vera. Það er ákveðið að í Reykjavíkurkjördæmi skuli ríkisstjórn sitja, Hæstiréttur og forseti í grenndinni. Þar með er í raun og veru ákveðið að stjórnsýslukerfi landsins skuli vera staðsett í Reykjavík. Þannig hefur reyndin orðið. - Og miklu meira en stjórnsýslukerfið. Þetta hefur auðvitað hlaðið utan á byggð í Reykjavík og hefur valdið því að hér eru staðsettar stofnanir af öllu mögulegu tagi, sem er verulega þýðingarmikið að vera í nágrenni við. Við getum bara byrjað á fæðingunni. Þegar börn fæðast er fæðingardeildin hér. Þar er miklu tryggari og betri þjónusta en nokkurs staðar annars staðar á landinu og er ekkert nema gott um það að segja. En það er eigi að síður staðreynd. Lítum því næst á skólakerfið. Krakkarnir hér í Reykjavík ganga að öðru jöfnu, og þó hefur það jafnast dálítið með árunum, yfirleitt inn í og hafa betri möguleika snemma í þessum efnum en þeir sem eru búsettir úti á landi. Þetta þekkjum við sem erum fæddir og aldir upp úti á landi og fengum okkar fyrstu fræðslu þar. - Þegar við komum í framhaldsskólana er talsverður munur á því að ganga út um dyrnar heima hjá sér í menntaskóla, háskóla í alla sérskóla, listaskóla og alls konar tækniskóla, eða þurfa að fara langar leiðir til þess. Þetta er æðimikill munur. Og þetta er munur sem oft ræður úrslitum að því leyti til að hæfileikaunglingar fara ekki þessa leið þótt þeir hafi miklu meiri hæfileika en hinir sem hafa skólana við bæjardyrnar. Þetta eru geysilega mikilvæg réttindi. Ég vil ekki kalla þetta mannréttindi, þó að það væri kannske ástæða til þess, en þetta eru geysilega mikilvæg réttindi. Það er alveg sama hvar drepið er niður. Hvað er að segja um bankakerfið? Hvernig stendur á því að menn út um allt land hafa samband við þm. og segja: Við erum alveg í vandræðum. Getið þið nú ekki hjálpað okkur í sambandi við víxil eða eitthvað slíkt? Hvernig stendur á þessu? Það stendur þannig á því að í Reykjavík eru 50 bankastofnanir, en kannske ein úti á landi á flestum stöðum. Menn hafa miklu betri aðstöðu hér.  Hvað er að segja um það þegar menn eru komnir út úr skólakerfinu og þurfa að fara að leita sér að atvinnu? Ætli það séu ekki ögn meiri líkur á því að þeir, sem hér eru aldir upp og þekkja allt og alla, hafi betri möguleika á að fá atvinnu en fólk sem er alið upp úti um landið og þekkir engan og enga? Ég er ansi hræddur um það. Þegar farið er að gera upp dæmið um mannréttindi og ekki mannréttindi og stjórnarskrárákvæðin veit ég nú ekki hvað á að telja mannréttindi. Við getum alveg eins talað um stjórnskipuleg réttindi, að þau eigi að vera jöfn fyrir alla þegnana. Mönnum hefur reynst erfitt að mæta þessu, vigta þetta út. Sú aðferð sem menn hafa notað í flestum löndum er sú að hafa misvægi á milli atkvæða. Við höfum gert það. Norðurlandaþjóðirnar hafa gert það, t. d. Norðmenn, svo að ég taki dæmi, og fleiri. Það hefur verið reynt að fá jafnvægi í málið í heild með þessu móti. Það má sjálfsagt deila um þetta. En ég sé að þingflokkarnir hafa sagt að það þyrfti að gera heilmikið, það þyrfti að gera sérstakar aðgerðir til að jafna félagslega og efnalega aðstöðu manna þar sem mismununar vegna búsetu gætir helst. Ég skal tala með fullri virðingu um þá þingflokka sem voru hér í fyrra. En það getur vel verið að þessir þingflokkar verði allt öðruvísi sinnaðir eftir nokkur ár. En stjórnarskráin blífur. Ég veit ekki hvort á að kalla svona ákvæði kattarþvott. Ég hef dálitla tilhneigingu til þess. Ég hef miklu meiri trú á því að reyna að festa í stjórnarskránni sjálfri eitthvert jafnvægi í þessum málum öllum og reyna að vigta það út en vera með loforð af þessu tagi sem kannske verða aldrei efnd. Eins og kemur fram í yfirlýsingu þingflokkanna eru gefin fyrirheit um valddreifingu. Það er hægt að dreifa valdinu með ýmsu móti. Sumar þjóðir ganga geysilega langt í því að dreifa valdinu frá höfuðborginni og höfuðstöðvunum, eins og t. d. Svisslendingar. Ríkisstjórn Sviss hefur sáralítil völd mundi ég segja. Völdin eru langsamlega mest, þar á meðal fjárveitingavaldið, hjá kantónunum, fylkjunum, og þetta hefur reynst þeim vel. Það hafa verið uppi hugmyndir um að skipta Íslandi niður í fylki eða sérstök svæði. Það gæti t. d. komið til greina að lögfesta landshlutasamtökin og dreifa valdinu til þeirra frá Reykjavík eða til sveitarfélaganna. Það er kannske eðlilegra að dreifa því til sveitarfélaganna og er léttara að gera það þannig að dreifa valdinu til landshlutasamtakanna og minnka þá miðstjórnarvaldið í Reykjavík. Þetta er auðvitað margslungið mál og þarf bæði mikillar umfjöllunar og umræðu við. En þetta er eitt af því sem rakið er í yfirlýsingu þingflokkanna. Þetta er geysilega stórt og þýðingarmikið mál og áhugavert að hlusta á umr. um það. Ég hef nú fulla virðingu fyrir þáltill.-farganinu hér í Sþ. og er ekkert nema gott um það að segja, ég flyt þær stundum eins og aðrir þm., en þetta mál er miklu meira mál og miklu áhugaverðara mál, þó að enginn fréttamaður hafi áhuga á því, og ég álít að það sé gott að þm. láti í sér heyra, setji fram sín sjónarmið. Þau eru mörg í svona stóru máli sem eiga fullan rétt á sér. Þess vegna er það að ég hef rætt þetta mál, alls ekki ítarlega en þó nokkuð ítarlega, og drepið á ýmis atriði sem mér finnst skipta máli í sambandi við afgreiðslu á stjórnarskrármálinu. Það hefur verið lagt fram í Nd. frv. til kosningalaga og það kemur að sjálfsögðu til meðferðar hér á næstunni. Það er athyglisvert í sambandi við þetta frv. til stjórnarskipunarlaga um kosningafyrirkomulagið að það er heimildarákvæði í stjórnarskránni um þetta og hitt. Ég er þeirrar skoðunar að ekki eigi að vera heimildarákvæði í stjórnarskránni, heldur eigi hún að setja ákvæði um hvernig hlutirnir skuli vera og að almenni löggjafinn geti ekki breytt þeim. En vandinn er auðvitað eftir sem áður sá hvernig þau ákvæði eigi að vera. Ég held að það sé frekar fátítt að það séu svona heimildarákvæði í stjórnarskrám. Þó er það til. Þetta er dálítið óákveðið, en ég veit að t. d. í dönsku stjórnarskránni er heimilt að breyta kjördæmum, ef breyting verður á fólksfjölda í kjördæmunum, og leiðrétta þannig. Það er í sjálfu sér eðlilegt þegar kjördæmi standa að öðru jöfnu nokkuð jafnfætis. Mér finnst þó að það sé spurning um þessi heimildarákvæði. En allt finnst mér málið þannig úr garði gert að það sé sátt um sinn og menn séu þarna að sættast á það hlutfall í vægi atkvæða sem ég gat um í upphafi og það sé hugmyndin að halda áfram heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar og taka þá til meðferðar málefni eins og valddreifingu og margt fleira. Að lokum vildi ég leggja áherslu á það fyrir mína parta að ég held að tryggara væri að reyna að skapa stjórnskipulegt jafnvægi með ákvæðum í stjórnarskránni en með yfirlýsingum sem ég hef ekki tröllatrú á að verði framkvæmdar. - Það fer alveg eftir því hvernig þingið er samansett hverju sinni hvort þær verða framkvæmdar. - Ég er því á andstæðri skoðun við hv. þm. Stefán Benediktsson, sem sagði að það ætti einmitt ekki að fjalla um slík ákvæði í stjórnarskránni. Ég álít að í stjórnarskránni ætti að fjalla um bæði kjördæmafyrirkomulagið og kosningafyrirkomulagið, en einnig um það hvernig væri hægt að jafna raunverulega aðstöðu manna, alveg án tillits til þess hvar þeir eru fæddir og uppaldir, sem eiga heima í landinu.

ATKVGR. Frv. vísað til 2. umr. með 27 shlj. atkv. og til iðnn. með 24 shlj. atkv.

ATKVGR. Frv. vísað til 2. umr. með 24 shlj. atkv. og til fjh.- og viðskn. með 23 shlj. atkv.



Virðulegi forseti. Það frv. til l., sem hér liggur fyrir um breytingu á lögum um Aflatryggingasjóð, fékk allmikla umfjöllun í hv. sjútvn. Þar urðu nm. ekki sammála um afgreiðslu þess og er því skilað tveim nál. Mun ég fara nokkrum orðum um nál. meiri hl. í þessu máli. Nál. meiri hl. hljóðar þannig: „Nefndin hefur fjallað um málið á nokkrum fundum og leggur meiri hl. hennar til að frv. verði samþykkt óbreytt. Sú breyting, sem frv. þetta gerir ráð fyrir að gerð verði á lögum um Aflatryggingasjóð, er ákvæði til bráðabirgða á þann veg að árið 1984 verði greiddar sérstakar bætur úr hinni almennu deild sjóðsins er nemi 4% af öllu verðmæti afla miðað við lágmarksverð skv. ákvörðun verðlagsráðs sjávarútvegsins. Frv. þetta er komið fram vegna ákvörðunar um fiskverð 1. febr. s. l. og var þessi 4% greiðsla liður í þeirri fiskverðsákvörðun. Nefndin leitaði álits Sjómannasambandsins, Farmannasambandsins og Landssambands ísl. útvegsmanna. Einnig komu á fund nefndarinnar fiskimálastjóri, sem jafnframt er formaður Aflatryggingasjóðs, og Þórarinn Árnason framkvæmdastjóri sjóðsins.“ Eins og kunnugt er er Aflatryggingasjóður í þrem deildum sem eru hin almenna deild, áhafnadeild og verðjöfnunardeild. Aðaltekjur Aflatryggingasjóðs og einu tekjur fyrir utan ríkisframlag eru tekjur af útflutningsgjaldi sjávarafurða, fob-verðmæti þess, sem er í flestum tilvikum 5.5%. Af þessum 5.5% fær Aflatryggingasjóður samtals um 56%, eða atmenna deildin fær 15%, verðjöfnunardeildin 20% og áhafnadeildin 21%. Það sem greindi á í þessu máli og nefndin klofnaði um var það hvort réttlætanlegt væri að taka þessa upphæð, þessi 4%, úr almennu deildinni til þess að færa hana í Stofnfjársjóð fiskiskipa, eins og gert er ráð fyrir í frv. Þetta væri deild sem hefði frá upphafi þjónað ákveðnu markmiði, sem væri það að styðja við útgerð sem einhverra hluta vegna yrði fyrir áföllum eða aflatregðu þannig að ekki væri hægt að greiða hlut eða í þeim tilvikum kauptryggingu til sjómanna. Ljóst er að þetta hefur verið gert í nokkuð mörgum tilvikum. Það hefur verið mismunandi eftir árferði hvað greitt hefur verið úr þessari almennu deild til slíkra þarfa. Frv. gerir ráð fyrir að þetta sé gert til bráðabirgða í eitt ár, að þessi almenna deild verði ekki við bótagreiðslum eins og verið hefur heldur renni þessi 4% beint til útgerðar í gegnum stofnfjársjóð. Aftur á móti gerir frv. ráð fyrir því að ríkisframlagið, sem er 18.6 millj. kr. á fjárlögum og hefur runnið í flestum tilfellum til almennu deildarinnar, renni nú til áhafnadeildar og verði þar notað eins og segir í grg. frv., með leyfi forseta, að frv. gerir ráð fyrir „að áhafnadeild Aflatryggingasjóðs fái til ráðstöfunar á árinu 1984 ríkisframlagið til Aflatryggingasjóðs, 18.6 millj. kr., auk síns venjulega tekjustofns af útflutningsgjaldi“ - sem var, eins og ég sagði áðan, um 21 % - „Þetta er gert til þess að deildin geti aukið greiðslur fæðispeninga til sjómanna, og einnig til þess að hún geti greitt úr fjárhagsörðugleikum sjómanna, sem upp kynnu að koma vegna þess að útgerð skipa er hætt vegna aflabrests og hinna nýju reglna um stjórn botnfiskveiða á árinu 1984. Sjútvrn. mun setja um þetta nánari reglur í samráði við hagsmunasamtök og stjórn Aflatryggingasjóðs.“ Eins og kemur hér fram er þarna lagt til að áhafnadeildin verði efld. Ég skal taka það fram, eins og ég gerði við 1. umr. um þetta mál, að þetta er of lítið til þess að muna þar nokkru sem nemur. En það er sama, það er þó í þá áttina. Við kölluðum fyrir okkur í n., eins og kemur fram í nál., aðila hinna ýmsu hagsmunasamtaka og rétt er að fram komi að þar mættu fulltrúar frá Sjómannasambandinu, Farmannasambandinu og stjórn LÍÚ ásamt formanni Aflatryggingasjóðs, fiskimálastjóra og framkvæmdastjóra sjóðsins. Allir þessir aðilar nema landssambandsfulltrúarnir voru mótfallnir þessu frv. Þau rök sem fulltrúar sjómanna og Farmannasambandsins höfðu fyrir sér í því máli voru að þeir gerðu nánast kröfu til að þeir fengju 33% af þeirri upphæð sem tekin væri úr almennu deildinni, það yrði tekið inn til hlutaskipta. Persónulega er ég ekki sammála þeim í þessum efnum. Það hefur aldrei tíðkast að tekið væri til skipta það sem greitt væri úr hinni almennu deild Aflatryggingasjóðs. Hún hefur verið til þess að mæta, eins og ég sagði áðan, þeim áföllum sem koma upp þegar ekki fiskast fyrir tryggingu þannig að sjómönnum séu tryggðar sínar kaupgreiðslur á þann hátt í gegnum Aflatryggingasjóð en ekki það að þessu hafi verið skipt upp sem venjulegum tekjum til hlutaskipta.

Þetta var framlag sjómanna.

Það er rétt, hv. þm. Karl Steinar, að þetta er framlag sjómanna, að þeir eiga auðvitað sinn hlut í útflutningsgjaldinu sem sjóðurinn lifir af og þeim hluta sem fer í almennu deildina og þeir meta sjálfir að séu 33% og vilja fá. Ég ætla ekki að fara út í þann reikning, en þeir hafa aldrei fengið mér vitanlega til hlutaskipta það sem greitt hefur verið úr áhafnadeild. Það er misskilningur sem kemur einnig fram hjá sjómönnum, bæði í skeyti frá þeim og öðrum, að þeir hafi fengið greitt til hlutaskipta sem þaðan er greitt. Ég ætla ekki að fjölyrða frekar um það mál hér. Þetta er aðeins mín persónulega skoðun, þetta er ekki sérstaklega afgreitt í n. En mér finnst rétt að það komi fram við þessa umr. Þetta er liður í því fiskverði sem menn geta deilt um hvort var rétt eða rangt framkvæmt 1. febr. s. l. Þá var gengið frá þessum málum á þann veg að 4% skulu greidd úr þessari deild til stofnfjársjóðs. Það er orðið mjög brýnt að þetta mál verði afgreitt vegna þeirra aðila sem þarna eiga hlut að máli og ekki síður - ég undirstrika það - gagnvart áhafnadeildinni þar sem framkvæmdastjóri sjóðsins segir mér - sem er rétt hjá honum - að hann geti ekki reiknað út fæði sem á að fara til skipverja fyrr en á það reynir hvernig þessi lög fara í gegn. Hann veit ekki eftir hverju á að fara. Það er orðið mjög brýnt fyrir bæði sjómenn og útvegsmenn, enda komið fram á miðja vertíð, að þetta mál verði sem fyrst frá gengið. Ég legg aðeins áherslu á það að við getum hraðað þessu máli sem mest en ætla ekki að hafa fleiri orð um það að sinni.



Virðulegi forseti. Það kom mér nokkuð á óvart hvað frsm. meiri hl. lagði mikla áherslu á hve brýnt væri að þetta mál fengi afgreiðslu í hv. Ed. Það eru nú rúmir tveir mánuðir síðan það skeði sem um er rætt í frv. að sé þess valdandi að frv. er hér fram komið, þ. e. fiskverðsákvörðunin, og ég veit ekki til þess að staðið hafi á neinu í nefndinni sem tefði að málið væri tekið til afgreiðslu. Einhverjar aðrar utanaðkomandi ástæður hljóta þá að hafa orðið til þess að allt í einu í þessari viku var málið orðið svo brýnt sem raun ber vitni um. En ég tek undir að ef á að samþykkja frv. eins og hér er um að ræða er alls ekki æskilegt að það dragist eitthvað úr hömlu vegna þeirra atriða sem frsm. n. nefndi áðan, þ. e. beint uppgjör til sjómanna eða útgerðarmanna er það nú frekar, út frá þeim ákvæðum sem hér er um fjallað. Við leggjum fram minnihlutaálit, ég ásamt Karli Steinari Guðnasyni og Kolbrúnu Jónsdóttur, þar sem við leggjum til að frv. þetta verði fellt, en þó munum við freista þess að fá úr því bætt þannig að því framlagi, sem í frv. er ætlað að renni óskipt til stofnfjársjóðs og þá til útgerðar, verði skipt á þann máta að það komi til hlutaskipta sem annar afli á viðkomandi skipi. Nefndin hefur fjallað um málið á nokkrum fundum og eins og fram kom í ræðu hv. þm. Valdimars Indriðasonar, formanns n., leitaði n. álits Sjómannasambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandsins og Landssambands ísl. útvegsmanna. Fulltrúar þessara samtaka mættu á fundum nefndarinnar og útskýrðu afstöðu sjómanna og lögðu mjög að okkur í nefndinni að þetta frv. yrði ekki samþykkt. Einnig komu til viðræðu við nefndina fiskimálastjóri, Þorsteinn Gíslason, og Þórarinn Árnason framkvæmdastjóri Aflatryggingasjóðs. Þó ég vilji ekki lýsa því beinlínis yfir, eins og hv. formaður nefndarinnar gerði, að þessir menn hafi lýst sig andstæða frv. var greinilegt í málflutningi þeirra að þeir töldu þar ýmsa vankanta á. Nefndinni bárust samþykktir frá Sjómannasambandi Íslands, Alþýðusambandi Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér nokkra þætti sem fram komu í þessum álitum og eru í okkar nál. Í samþykkt Sjómannasambands Ístands segir m. a.: „Fundurinn minnir á að upphaflegt markmið sjóðsins var eingöngu að tryggja sjómönnum laun sín ef um verulegan aflabrest væri að ræða eða ef útgerðin brygðist fjárhagslegri skuldbindingu sinni gagnvart sjómönnum. Enn í dag er eitt meginverkefni sjóðsins það sama og í upphafi. Með frv. þessu, sem nú liggur fyrir Alþingi, er ætlunin að bótagreiðslur Aflatryggingasjóðs gangi til Stofnfjársjóðs fiskiskipa sem hefur allt öðru hlutverki að gegna en að tryggja sjómönnum laun sín. Þessum breytingum mótmælir fundurinn harðlega og krefst þess að hlutverk Aflatryggingasjóðs verði óbreytt. Fundurinn skorar á alþm. að fella þetta frv. og minnir í því sambandi á að vegna stjórnvaldsaðgerða í sjávarútvegsmálum þurfa sjómenn enn frekar en áður á núgildandi lögum Aflatryggingasjóðs að halda.“ Í samþykkt Farmanna- og fiskimannasambandsins segir: „Nái frv. það, sem nú er til umr., fram að ganga sýnir það glögglega enn eina fjármagnstilfærsluna frá sjómönnum til útgerðar ofan á allt annað sem sjómenn hafa orðið að þola. Þrátt fyrir að fyrirhugað sé að ráðstafa til áhafnadeildar sjóðsins fjármunum sem ætlað er að auka greiðslur upp í fæðiskostnað sjómanna, þá munu þær upphæðir ekki gera meira en svo að elta uppi það sem fæðisgreiðslurnar hafa dregist aftur úr raunhækkunum á matvöru. Fæðisgreiðslur úr áhafnadeild sjóðsins hafa ekki fylgt þeim verðhækkunum sem orðið hafa á matvætum þrátt fyrir kröfur fulltrúa sjómanna í sjóðsstjórn þar um. Sjómenn hafa því orðið að greiða sjálfir stóran hluta af eigin fæðiskostnaði, mun stærri en upphaflegur tilgangur áhafnadeildar Aflatryggingasjóðs gerði ráð fyrir. Þannig gerir fé það, sem ráðstafa á til áhafnadeildar Aflatryggingasjóðs, ekki að greiða „úr fjárhagsörðugleikum sjómanna sem upp kynnu að koma vegna þess að útgerð skipa er hætt vegna aflabrests og hinna nýju reglna um stjórn botnfiskveiða á árinu.““ Miðstjórn Alþýðusambands Íslands sendi eftirfarandi mótmæli gegn frv.: „Miðstjórn Alþýðusambands Íslands mótmælir harðlega áformum stjórnvalda um að Aflatryggingasjóður verði gerður upptækur og færður í hlutfalli við aflaverðmæti til Stofnfjársjóðs fiskiskipa. Með þessu er gengið þvert á grundvallartilgang Aflatryggingasjóðs, mest fært til þeirra sem mest afla, atvinnulífi stefnt í hættu svo og kauptryggingu sjómanna.“ Til viðbótar við mótmæli þessara samtaka sjómanna bárust eftirfarandi mótmæli í símskeytum frá fjölda skipshafna utan af miðunum: „Skipshafnir eftirfarandi skipa mótmæla harðlega þeirri breytingu á 27. gr. laga nr. 51 frá 28. apríl 1983, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins, sem nú liggur fyrir Alþingi. Í brtt. er lagt til að almenna deild Aflatryggingasjóðs, sem á undanförnum árum hefur tryggt sjómönnum lágmarkskaup, verði á þessu ári notuð til að greiða fjármagnskostnað útgerðar og að í stað 10% greiðslu í stofnfjársjóð verði nú 4% tekin fram hjá skiptum til útgerðar. Ef hið háa Alþingi samþykkir þessa lagabreytingu um að 4% verði tekin fram hjá skiptum verður orðið lögfest að tekin verði 41% fram hjá hlutaskiptum á þessu ári. Sú endurskoðun og uppskipti í sjóðakerfi sjávarútvegsins sem urðu 1976 í samráði við sjómenn leiddu af sér 6% lækkun á hlutaskiptum, gegn því að sjóðakerfi sjávarútvegsins yrði afnumið í áföngum, sem þó var aldrei framkvæmt eins og um var samið 1976. Við viljum því vara Alþingi við að samþykkja þessa lagabreytingu án þess að þessir fjármunir komi til skipta. Með því er hið háa Alþingi að efna til ófriðar við sjómenn og ekki að setja réttlát lög, sem er þó hlutverk Alþingis Íslendinga.“ Allar þessar samþykktir bárust Alþingi á þeim tíma sem við vorum að fjalla um þetta frv. Ég varð ekki var við að jafneindregnar ályktanir og þessar hefðu nein áhrif á meiri hl. sjútvn. þannig að hún færi að leita annarra ráða til að leysa þau vandamál sem þarna voru en að halda áfram að ganga á rétt sjómanna. Ég sé ekki ástæðu til að bæta neinu við það sem kemur fram í þessum samþykktum. Ég vil gera þær að mínum og undirstrika það og legg til að þetta frv. verði fellt. En að öðrum kosti leggjum við til, eins og ég sagði áður, að þessari tilfærslu verði skipt á þann máta að sjómenn njóti þar fulls hluta: Ég sé ástæðu til að spyrja hæstv. sjútvrh. um þann þátt, þ. e. II. lið þessa frv., hvernig hann hyggst notfæra þá fjármuni sem þar verða til staðar til að bæta sjómönnum tekjutap þeirra, hvaða áætlanir eru uppi í sambandi við það mál. Við sjáum nú reyndar að þarna er ekki um stórar fjárhæðir að ræða, en það er þó nauðsynlegt að fá að heyra það frá hæstv. ráðh. hvernig þeim fjármunum verði varið.



Virðulegi forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir vekur upp margar spurningar. Í fyrsta lagi er frv. þáttur í samningum um fiskverð. Þykir mér það mjög slæm afstaða hæstv. Alþingis ef það ætlar að samþykkja þetta frv. þar sem það gengur á rétt sjómanna og veitir útgerðarmönnum fé úr sameiginlegum sjóði útgerðarmanna og sjómanna. En það hefur komið skýrt fram áður og ég ætla ekki að ítreka það neitt frekar. Mig langar til að beina spurningum til hæstv. sjútvrh. Í I. kafla frv. stendur: „Á árinu 1984 skal þó í stað bótagreiðslna úr hinni almennu deild sjóðsins, skv. l. kafla laganna, greiða sérstakar bætur“ o. s. frv. - Ég spyr um orðalagið „í stað bótagreiðslna.“ Nú kom það fram á nefndarfundi að hin almenna deild sjóðsins á um 340 millj. kr., en í frv. er áætlað að varið sé um 210 millj. til þessara greiðslna. Hvað er áættað að gera við afganginn? Á að geyma hann og ráðstafa honum á næsta ári? Á að ráðstafa honum, eins og gert hefur verið, með því að hlaupa undir bagga með nýjungum, styrkja skip sem hafa farið á úthafsrækju? Það kom fram hjá nefndarmönnum að slíkir styrkir hafa verið greiddir og bætur til grásleppuveiðimanna. Ég held að það sé ansi mikilvægt að fá upplýsingar um hvað verður gert við þær milljónir sem þarna eiga að liggja inni ef farið er eftir orðanna hljóðan. Mig langar að spyrja um annað atriði. Ef eftir þessu er farið verður greitt hærra verð til þeirra sem leggja upp í höfnum erlendis. Eiga þeir einhvern meiri rétt á fjármagni úr þessum sjóði? Hér stendur: „sem nemi 4% af öllu verðmæti afla, sem landað er innanlands, miðað við lágmarksverð skv. ákvörðun Verðlagsráðs sjávarútvegsins, en af skiptaverðmæti við landanir erlendis.“ Það á sem sé ekki að vera sama bótagreiðslan. Það er ekki miðað við lágmarksverð bæði á afla sem landað er innanlands og erlendis. Það kom líka fram í máli sjómanna að það eru í kringum 60–70 millj. kr. sem þeir telja sig eiga af þeim 200 millj. sem þarna er verið að úthluta. Síðan fá þeir dúsu, 18.6 millj. Þeir mótmæltu því eindregið því að með þessu liti út fyrir að þeir væru komnir á ríkisstyrk á meðan tekin væri af þeim mun stærri upphæð. Ég vil líka að það komi fram að þeir voru ekkert sérstaklega áfram um að fá þennan styrk. Það var líka athyglisvert að formaður nefndarinnar nefndi hérna áðan að aðeins einn af þeim fulltrúum sem við fengum til viðræðna mælti með samþykkt þessa frv. Segir það sína sögu og væri gagnlegt að fá nánari útlistun á því hvaðan hugmyndin um frv. hafi komið í upphafi. Er það LÍÚ, einhverjir aðrir eða ráðh. sem eru höfundar að þessu frv.?



Virðulegi forseti. Nokkuð var rætt um þetta frv. við 1. umr. og er því sjálfsagt óþarfi að fara mörgum orðum um það nú. Í áliti minni hl. sjútvn. kemur fram að það var ekki aðeins þessi minni hl. sem lagðist gegn samþykkt þessa frv. heldur nær allir þeir er komu til viðræðna við nefndina. Nær öllum var það ljóst að þetta frv. fjallar um það að færa frá sjómönnum til útgerðar. Þetta er einn þáttur í því að draga fé úr vösum sjómanna til útgerðarinnar. Við hljótum að mótmæla því að svo skuli staðið að verki og það gera reyndar öll þau hagsmunasamtök sem málið varðar. Þau vara við því að frv. verði samþykkt, telja þetta vond lög, óréttlát, sem muni verða til þess að skapa ófrið á milli útgerðar og sjómanna. Ég tel ástæðu til að þakka formanni nefndarinnar fyrir ágætt samstarf í nefndinni um afgreiðslu mála. Þar er reynt að halda á málum á þann veg að menn fái að koma með sín sjónarmið. Ég er hins vegar undrandi á því írafári sem nú á sér stað þegar menn telja nauðsynlegt að renna þessu sem fyrst í gegn. Þetta hefur legið fyrir nefndinni mjög lengi og þar hefur aldrei vottað fyrir því að við fulltrúar minni hl. reyndum að tefja frv. Við höfum óskað upplýsinga og við höfum fengið þær. Þessar upplýsingar hafa stutt okkar sjónarmið, en hafa ekki orðið til að breyta skoðunum meiri hl. sem ég er þó sannfærður um að gerir þetta með hálfum huga. Þessum meiri hl. er vafalaust ljóst að þetta er þáttur í kjararáni því sem ástundað hefur verið á hendur sjómannastéttinni á undanförnum árum. Ég tel ástæðulaust að fjölyrða um frv. nú. Ég mælist til þess að hv. deildarþm. samþykki þá brtt. sem minni hl. leggur fram og ég vonast til að meiri hl. sjútvn. hafi kjark til þess að greiða henni atkv. og ef sú till. nær ekki fram að ganga að fella frv., því ég veit að samviska þeirra liggur þeim megin.



Virðulegi forseti. Út af þeim fsp. sem hér hafa komið fram og í fyrsta lagi vegna fsp. hv. þm. Skúla Alexanderssonar varðandi ríkisframlagið sem gengur til Aflatryggingasjóðs tel ég rétt að vitna til ábendinga frá ráðgjafarnefnd um sjávarútvegsmál sem e. t. v. hefur ekki komið fram í umr. Vildi ég leyfa mér að lesa það upp sem þar kemur fram, með leyfi hæstv. forseta: „Skoðanir eru skiptar í nefndinni um þetta mál. Fulltrúar sjómanna telja eðlilegt að sjómenn fái hlut í þeirri 4% greiðslu af skiptaverðmæti úr Aflatryggingasjóði sem ráðgerð er með frv. og eru þeir andvígir till. frv. eins og hún er nú. Hins vegar er ekki ágreiningur um það að sérstök ástæða sé nú til þess að beita Aflatryggingasjóði með öðrum hætti en verið hefur. Dregið verði úr þeirri millifærslu milli skipa og útgerðargreina sem starfsemi hans hefur valdið, en aukin áherslu lögð á að jafna milli ára eftir aflabrögðum í heild. Þá telja fulltrúar sjómanna orka tvímælis að tillögur frv. um starfsemi áhafnadeildar feti í sér verulega eflingu hennar er dugi til þess að gera meira en að hækka fæðispeningagreiðslu. Nefndarmenn eru sammála um að benda á að æskilegt sé að skipuð verði sérstök þriggja manna nefnd til þess að gera tillögur um reglur þær sem frv. gerir ráð fyrir að sjútvrn. setji um ráðstöfun fjár úr áhafnadeild, bæði til fæðispeninga og ráðstafana í þágu sjómanna. Nefnd þessi ætti að vera þannig skipuð að samtök sjómanna nefni einn mann, samtök útvegsmanna annan, en ráðherra nefni formann án tilnefningar. Þá er á það bent að meðal þeirra vandamála sem fylgt gætu þorskaflabresti og sóknarminnkun vegna nýrrar fiskveiðistjórnar sé að sjómannafrádráttur, sem miðast við úthaldsdagafjölda, rýrni á næsta ári og komi sú rýrnun ofan á rýrnun tekna sjómanna vegna aflamissis. Leita þarf leiða til þess að leysa úr þessum vanda og létta greiðslubyrði sjómanna af sköttum sem miðast við tekjur fyrra árs.“ Ég vildi vegna þessarar fsp. taka fram að ég geri ráð fyrir því að slík nefnd verði skipuð strax og Alþingi hefur afgreitt mál þetta. Einnig tek ég mjög undir þær ábendingar sem koma frá nefndinni að því er varðar sjómannafrádráttinn. Við höfum þegar tekið það mál upp við fjmrn. Þetta vildi ég taka fram að því er varðar þessa fyrstu fsp. Hv. 8. landsk. þm. Kolbrún Jónsdóttir spurðist fyrir um það hvað ætti að gera við afganginn í Aflatryggingasjóði. Það liggur fyrir að hér er eingöngu um ráðstöfun vegna ársins 1984 að ræða og gert er ráð fyrir að mál þessi verði tekin til endurskoðunar því að lög þessi munu ekki gilda nema fyrir árið 1984. Engin ákvörðun hefur verið tekin um það enn hvernig starfsemi Aflatryggingasjóðs verði háttað í framtíðinni. Um það eru hins vegar nokkuð ákveðnar skoðanir, eins og kemur fram í því sem ég las upp áðan, að þar þurfi að verða breyting á, þótt andstæðar skoðanir séu um þá ráðstöfun sem hér er gerð. Að því er varðar löndun afla erlendis veit ég ekki betur en hér sé fyrst og fremst verið að huga að samræmi á milli og á það ekki að koma betur út fyrir þá sem landa erlendis. Hv. þm. spurðist einnig fyrir um það hvaða ástæður væru fyrir þessu frv. og hver væri höfundur þess. Það er mjög einfalt mál. Ástæðurnar eru sú alvarlega afkoma sem hefur verið í sjávarútveginum og sá almenni aflabrestur sem menn sáu fyrir á árinu 1984. Nauðsynlegt þótti að ráðstafa þessum bótum með öðrum hætti en áður hefur verið. Ég ætla ekki að fara að blanda mér í þær deilur sem um þetta hafa verið hér nú. Ég hef áður gert grein fyrir mínum skoðunum. En þessar bætur hafa í gegnum árin ekki komið til skipta. Það hefur ein undantekning verið þar á við sérstakar aðstæður eitt sinn að því er varðaði loðnuvertíð, en að öðru leyti hafa bætur úr Aflatryggingasjóði ekki komið til skipta. Ég tel því að ekki sé rétt að halda því fram að hér sé verið að taka sérstaklega frá sjómönnum. Hitt er svo annað mál að sjómenn eru ekki ofhaldnir og kjör þeirra ekki of góð og mér finnst sjálfsagt að halda því á lofti. En mér hefur fundist nokkuð vera um það að ekki sé alveg rétt farið með að því er þetta sérstaka mál varðar. Ég vil taka það fram við þessa umr. að sjómenn hafa að undanförnu lagt á það mikla áherslu að lífeyrismál þeirra væru bætt og ekki að ástæðulausu því að þeir eru verr settir að þessu leyti en aðrir þjóðfélagshópar. Við það er ekki hægt að una og ég tel því nauðsynlegt að tekið verði ákveðið á því máli á næstunni. Í framhaldi af því lagði ég fram á ríkisstjórnarfundi í gær eftirfarandi till., sem þar var samþykkt, um skipun nefndar til endurskoðunar á lögum um Lífeyrissjóð sjómanna. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Undanfarið hafa farið fram allmiklar umr. um lífeyrismál sjómanna. Fulltrúar Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands hafa farið þess á leit við sjútvrh. að hann beiti sér fyrir lagasetningu í þá veru að stofn fyrir iðgjald til lífeyrissjóða sjómanna verði samræmdur og verði hinn sami fyrir alla sjóðfélaga sem stunda sjó, þannig að iðgjald verði framvegis greitt af heildarlaunum allra sjómanna. Þessar hugmyndir hafa mætt andstöðu útgerðarmanna, enda um talsverðan kostnaðarauka að ræða fyrir útgerðina ef til þessarar breytingar kæmi. Jafnframt því telja útgerðarmenn að mál þetta sé fyrst og fremst samningamál. Að þessu athuguðu og með hliðsjón af stöðu annarra mála sem þessa aðila varða tel ég rétt að láta kanna þetta mál nánar og legg til að skipuð verði nefnd til að fjalla um og gera tillögur um málið. Nefndin yrði skipuð af sjútvrh., í henni ættu sæti tveir fulltrúar útvegsmanna, tveir fulltrúar sjómanna, þ. e. frá Sjómannasambandi Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, einn nm. tilnefndur af fjmrh. og einn nm. skipaður af sjútvrh. Nefndin skili af sér fyrir septemberlok og gert yrði ráð fyrir að tillögur hennar yrðu lagðar fyrir næsta Alþingi og við það miðað að þær gætu tekið gildi í upphafi næsta árs.“ Ég vil taka það fram vegna þessa máls að ég vænti þess að ákveðin niðurstaða fáist í þessu máli. Það er búið að vera að flækjast á milli stofnana og nefnda allt of lengi og ég vænti þess að niðurstaðan geti orðið sú að sjómenn fái þá leiðréttingu sem þeim ber í lífeyrismálum. Við getum tekið sem dæmi að nú á loðnuvertíðinni fær t. d. skipstjóri greitt af kauptryggingu, sem er tæpar 40 þús. kr., rúmar 39 þús. kr. Ef þetta skip er aðeins 5 mánuði á sjó er greitt í lífeyrissjóð af tæplega 200 þús. kr., jafnvel þótt viðkomandi maður hafi miklu meiri árstekjur. Þetta gerir það að verkum að þessi maður hefur tiltölulega mjög lítinn lífeyrisrétt að lokinni starfsævi sinni lífeyrisrétt sem ekki er í samræmi við það sem almennt gerist í þjóðfélaginu. Það er mjög eðlilegt að sjómenn geti ekki búið við slíkt til lengdar. Ég vil að lokum þakka hv. nefnd fyrir störf hennar að þessu máli og vænti þess að það geti hlotið afgreiðslu sem fyrst héðan úr deildinni því að mjög bagalegt er að mál sem þetta, sem varðar miklu, sé í óvissu um langan tíma. - Fundarhlé.



Virðulegi forseti. Það er nú sjálfsagt ástæðulaust að halda áfram nokkurri umr. um þetta mál í hv. deild. Það er nokkurn veginn vitað mál hver afgreiðsla þess verður. En mig langaði að undirstrika það, sem kom fram í ræðu hv. þm. Karls Steinars, að það er nokkurn veginn ljóst að það er ekki sérstaklega mikill vilji hjá hv. -  Mér láðist að geta þess í umr. áðan að ásamt okkur Karli Steinari og Kolbrúnu Jónsdóttur er flm. að brtt. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Hæstv. sjútvrh. flutti yfirlýsingu um lífeyrismál sjómanna í ræðu sinni fyrir fundarfrestun. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því að það mál skuli vera komið á þann rekspöl sem þar kom fram, en ég held að rétt sé að taka það þó fram að það er nokkuð merkilegt að þessi yfirlýsing skuli koma fram við þessa umr. hér í Ed. Það er eins og hálfgerð dúsa fyrir þá skerðingu sem sjómenn verða fyrir við samþykkt þessa máls. Ég held að það sé langt frá því að hægt sé að líta svo á að lífeyrissjóðsmál sjómanna séu að einu eða neinu leyti tengd því máli sem við erum að ræða nú, enda tekið fram í yfirlýsingu sjómanna að þetta sé fyrst og fremst samningsmál. Það sem fram kom í ræðu hæstv. ráðh. var fyrst og fremst að samkomulag hefði orðið um að kjósa nefnd sem skili áliti innan ákveðinna tímamarka. Ég lýsi yfir að ég fagna því. Það er vitaskuld áfangi á þeirri leið að laga stöðu sjómanna í sambandi við lífeyrismálin. Hæstv. ráðh. nefndi enn og undirstrikaði að hér væri ekki verið að rýra kjör sjómanna. Þetta væri þáttur sem hefði aldrei komið til skipta. Við 1. umr. í Ed. kom það fram, og ég vil undirstrika að það er skoðun sjómanna og okkar sem að minnihlutaáliti stöndum, að þó að þetta hafi ekki beinlínis komið til skipta var það viðurkennt sem trygging sjómanna fyrir launagreiðslum og þar af leiðandi ekki hægt að líta svo á að það hafi eingöngu áður gengið beint til útgerðar. Því er mótmælt. Mér barst í hendur núna í fundarhléi útskrift úr fundargerðarbók stjórnar Fiskifélags Íslands. Ég held að það sé vert að lofa hv. Ed. að heyra hvernig afgreiðslu þetta mál fékk þar. Það eru tekin fyrir lög nr. 51 28. apríl 1983, um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins. Með leyfi forseta les ég fundargerðina: „Fiskimálastjóri gerði ítarlega grein fyrir frv. og lagði hann fram álit ráðgjafarnefndar um sjávarútvegsmálafrv. Að lokinni framsögu sagði fiskimálastjóri að hann og framkvæmdastjóri Aflatryggingasjóðs, Þórarinn Árnason, væru boðaðir á fund sjútvn. Alþingis í fyrramálið kl. 9 og bað um persónulegt álit viðstaddra á fundinum svo að hann gæti haft það sem veganesti á fundinn. Guðjón Kristjánsson sagðist alfarið á móti því að færa meira fjármagn til útgerðar utan skipta, ræddi og 2. gr. frv. og sagði lítið sem ekkert fjármagn eftir til að greiða úr fjárhagsörðugleikum sjómanna þegar fæðið hefði verið gert upp. Ef þetta frv. verður samþykkt kann það að leiða til ófriðar. Kristján Ásgeirsson sagðist alfarið sammála Guðjóni: Nóg er tekið utan skipta af sjómönnum. Hilmar Bjarnason: Sammála að mæla gegn frv., nóg væri tekið utan skipta. Ingólfur Arnarson: Ég er í höfuðatriðum sammála fyrri ræðumönnum. Ég óttast að verði frv. samþykkt, þá hefði verið stigið fyrsta skrefið að því að leggja almennu deildina niður til frambúðar. Marteinn Jónasson: Hvað er það sem knýr á um breytingu á sjóðnum? Ég er þessu andvígur. Ríkharður Jónsson: Ef þetta frv. verður samþykkt mun það ganga að hlutaskiptareglunni dauðri. Alfarið andvígur breytingu. Ingólfur Stefánsson sagðist vera andvígur að breytingin yrði gerð á lögunum. Jón Páll Halldórsson lýsti aðspurður andstöðu sinni við þessar breytingar. Hilmar Rósmundsson og Gunnlaugur Karlsson tjáðu sig ekki og Þorsteinn Jóhannesson var eigi mættur á fundinum.“ Mér finnst þessi fundargerð segja nokkuð og það að fulltrúar fiskvinnslunnar, sem þarna eru staddir, skuli allir vera á sama máli og sjómenn um að þarna skuli ekki breyta í neinu. Það er aftan að hlutunum farið ef þessi breyting á sér stað á aflatryggingasjóðslögunum í þeirra nafni. Hæstv. sjútvrh. sagði sem svo virtist að allir menn væru sammála um að kjör sjómanna væru ekki góð. Þrátt fyrir það er enn haldið með þessu frv. og, ef að lögum verður, farin sú leið að létta undir með útgerð með því að skerða hlut sjómanna. Þeirri leið hlýtur að vera mótmælt. Það skulu verða mín síðustu orð um frv.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð. Það kom fram í máli hæstv. sjútvrh. að aðeins ein undantekning hefði verið gerð varðandi Aflatryggingasjóð og þar kæmi til skipta vegna þess að verið hefðu sérstakar aðstæður. Ég vil leyfa mér að halda því fram að það séu sérstakar aðstæður í landinu í dag hvað varðar kjör sjómanna og það séu sérstakar ástæður til þess að menn fái það til skipta sem nú er verið að taka af. Og ég vil leyfa mér að halda því fram að þeir stjórnarmenn í Fiskifélagi Íslands, sem vitnað var í áðan, viti hvað þeir eru að tala um. Það er fráleitt að halda því fram að allir þessir menn, sem gerst þekkja, misskilji þessa hluti. Í umr. sem vitnað var til áðan heyrist sú rödd að með þessu háttalagi sé verið að ganga af hlutaskiptunum dauðum. Ég tek undir þá skoðun og tel jafnframt að við búum hér við sérstakar aðstæður og sérstök ástæða sé til að þetta sé ekki af sjómönnum tekið. Það er búið að taka nóg. Sjómannastéttin á annað og betra skilið en að sífellt sé þar höggvið í sama knérunn og kjörin rýrð endalaust.



Virðulegi forseti. Samgn. Ed. hefur fjallað um þetta mál á fundum sínum og hefur orðið sammála um að mæla með samþykkt þess eins og það var afgreitt frá Nd. Alþingis.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. menntmn. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 58 12. maí 1970 um skemmtanaskatt. Þetta hefur verið til umfjöllunar um allnokkurt skeið í menntmn. Loksins tókst að afgreiða það frá n. og eins og kemur fram í nál. var samstaða um afgreiðslu málsins sem er afgreitt með breytingu, þ. e. í fyrri gr. frv. er gert ráð fyrir því að skemmtanaskattur af verði aðgöngumiða á skemmtanir sem taldar eru í 2. flokki skuli ekki innheimtur í sveitarfélögum með færri en 2500 íbúa. Nefndin gerir þá till. að þessi íbúatala verði hækkuð í 7500. Eins og fram kom við l. umr. þessa máls er kvikmyndahúsarekstur mjög erfiður í hinum fámennari byggðarlögum, þéttbýliskjörnum. Eftir að málið kom til umfjöllunar í nefnd komu fram enn frekari upplýsingar í þessu efni allar á sömu lund. Þess vegna þótti nefndinni eðlilegt að hækka þennan íbúafjölda í 7500. Ég vil nefna það í þessari andránni, eins og hv. alþm. er vafalaust kunnugt um, að kvikmyndahús hafa í nokkrum tilvikum verið undanþegin skilum á skemmtanaskatti án þess að ég fari að nefna þau tilvik. En þá hefur það verið skilyrði að skatturinn rynni til menningar- og/eða mannúðarmála. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um þetta. Það var eins og ég gat um áðan alger samstaða um þetta mál. Að vísu voru hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og Eiður Guðnason fjarstaddir afgreiðslu málsins, en það hefur ekkert komið fram sem ber vott um þeirra andstöðu við þetta mál, síður en svo.



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur fjallað um þetta mál, sem er frv. til l. um þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra. Eins og fram kemur í nál. bárust umsagnir frá Blindrafélaginu, frá læknaráði Landakotsspítala, Augnlæknafélagi Íslands og landlækni. Allar þessar umsagnir voru mjög jákvæðar í garð þessa máls, en eins og nál. ber með sér stígur nefndin fram sem einn maður í málinu og leggur til að það verði samþykkt. Nauðsynlegt var að gera eina breytingu á frv., þ. e. þar sem stendur „gleraugnafræðingur“ komi: sjóntækjafræðingur, af augljósum ástæðum þar sem samþykkt hefur verið frv. og lögverndað heitið sjóntækjafræðingur. E. t. v. er ekki ástæða til þess að hafa fleiri orð um þetta frv. Þó vildi ég leyfa mér, þótt liðið sé á daginn, að drepa niður í athugasemdum við þetta frv. sem koma raunar frá þeirri nefnd sem stóð að samningu þessa frv. Það skýrir að mínum dómi meginþætti í frv., með leyfi forseta: „Í frv. því sem hér liggur frammi er gert ráð fyrir því að sett verði á laggirnar stofnun á vegum ríkisins er nefnist Þjónustu- og endurhæfingarstöð sjónskertra. Engin slík stofnun hefur verið fyrir hendi hér á landi til þessa. Þeir sem njóta mundu þessarar þjónustu yrðu fyrst og fremst þeir sem eiga í erfiðleikum með lestur með venjulegum gleraugum. Eitt af markmiðum stofnunarinnar verður að tryggja það að ávallt séu hér á boðstólum sem fullkomnastar tegundir sérhæfðra hjálpartækja fyrir sjónskert og blint fólk. Enn fremur þarf að tryggja það að viðgerðarþjónusta verði sem best. Innan stofnunarinnar verður því að starfa sérþjálfað fólk til þess að leiðbeina sjúklingum og þjálfa þá svo að fullkomin nýting náist út úr þeim hjálpartækjum sem á boðstólum eru. Þarf að kappkosta að ná til sem flestra þeirra aðila sem á þessari aðstoð þurfa að halda, t. d. með ferðalögum úti á landi í tengslum við augnlækningaferðalög á vegum heilbrigðisstjórnarinnar. Leggja verður áherslu á að hér er þó um ólík atriði að ræða, þar sem augnlækningaferðirnar hafa verið farnar í lækningaskyni en þjálfunarþátturinn hefur ekki verið ræktur sem skyldi á sérhæfðum grundvelli, einkum endurhæfingin. Viðbúið er að margir, sem þurfa hefðu á slíkri þjónustu að halda, hafi ekki notið hennar, þar sem sjúkdómsgreiningaþátturinn hefur ekki verið ræktur sem skyldi. Enn fremur ber að hafa í huga að allt forvarnarstarf á þessum vettvangi skilar sér í sparnaði annars staðar innan kerfisins eins og önnur dæmi sanna, t. d. þannig að viðkomandi þurfi ekki á sérkennstu að halda, sem er miklu dýrari og umfangsmeiri en venjuleg kennsla. Enn fremur má benda á að fræðsla á þessu sviði hefur ekki verið mikil þannig að af þeirri ástæðu er viðbúið að þjónustuþörfin sé meiri en fram hefur komið.“ Ég taldi ástæðu til þess að lesa þetta upp úr inngangi úr athugasemdum með frv. Ég veit að hv. heilbr.- og trn. er fullkomlega sammála - annað hefur ekki komið fram - þeim sjónarmiðum sem hér eru fram sett. Ég vil vekja á því athygli að, eins og raunar hefur verið greint frá við 1. umr. þessa máls, gert er ráð fyrir því að þetta hafi nokkurn kostnað í för með sér, hjá því verður ekki komist, en þó sýnu mestan fyrsta árið vegna stofnkostnaðar af augljósum ástæðum. Ég held að ég hafi ekki um þetta fleiri orð, virðulegi forseti, en n. leggur eindregið til að frv. verði samþykkt. Ég hafði áður gert grein fyrir brtt.



Virðulegi forseti. Nefndin mælir með samþykkt frv., þ. e. að starfsheitið „bókasafnsfræðingur“ verði lögverndað.