Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Björn Bjarnason, 2. þm. Reykv., er á förum til útlanda á vegum Alþingis og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að 1. varamaður á lista Sjálfstfl. í Reykjavík, Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson borgarfulltrúi, taki sæti hans á Alþingi á meðan. Virðingarfyllst, Sigríður A. Þórðardóttir, formaður þingflokks Sjálfstfl.`` Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Borist hafa tilkynningar um kosningu embættismanna fastanefnda: Í heilbr.- og trn.: Jónína Bjartmarz formaður og Lára Margrét Ragnarsdóttir varaformaður. Í sjútvn.: Einar K. Guðfinnsson formaður og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður. Í menntmn.: Gunnar Birgisson formaður og Ólafur Örn Haraldsson varaformaður.

Samkomulag er milli þingflokka um fyrirkomulag umræðunnar sem verður með sama hætti og á síðasta þingi. Ræðutími verður sem hér segir: Ráðherra hefur 35 mínútur í framsöguræðu sinni, síðan 15 mínútur og í þriðja lagi 10 mínútur. Talsmenn flokka hafa 20 mínútur í fyrstu umferð, síðan 10 mínútur og 10 mínútur. Aðrir þingmenn hafa 10 mínútur tvívegis. Með talsmönnum er átt við fyrsta ræðumann þingflokka í umræðunni. Andsvör verða leyfð frá upphafi umræðunnar, þó þannig að í fyrstu umferð verður aðeins talsmönnum þingflokka og fjmrh. heimilt að veita andsvör. Gert er ráð fyrir að umræðunni ljúki í dag eða kvöld eftir atvikum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2003. Í ræðu minni mun ég gera grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins sem og þeim þjóðhagslegu forsendum sem það hvílir á. Ég hygg að það sé óumdeilt að meira jafnvægi ríkir í efnahagsmálum um þessar mundir en um árabil. Verðbólgan er á hraðri niðurleið, viðskiptahallinn sömuleiðis, kaupmáttur heimilanna hefur aukist samfellt frá árinu 1994, og er nú meiri en nokkru sinni fyrr, vextir lækka hratt og verulega hefur dregið úr skuldsetningu fyrirtækja og einstaklinga. Það bendir því flest til þess að íslenskt efnahagslíf sé að taka við sér á nýjan leik eftir skammvinna niðursveiflu og að fram undan sé nýtt hagvaxtarskeið eins og fram kemur í nýrri þjóðhagsspá og ég mun fjalla nánar um hér á eftir. Hið mikla hagvaxtarskeið við lok síðasta áratugar var um margt ólíkt öðrum slíkum í Íslandssögunni. Að nokkru leyti varð það til vegna hagstæðra ytri skilyrða en ábyrg efnahagsstefna stjórnvalda og jákvæðar breytingar á skipulagi efnahags- og atvinnumála réðu þar einnig miklu. Með auknu frelsi í viðskiptaumhverfinu hafa stjórnvöld hlúð að þeim vexti sem átt hefur sér stað og lagt rækt við nýja vaxtarsprota. Hinn raunverulegi prófsteinn á efnahagsstjórn er hins vegar í niðursveiflu. Sú væga niðursveifla sem við virðumst nú hafa gengið í gegnum sýndi að það eru breyttir tímar í efnahagsstjórn á Íslandi. Íslandssagan er því miður full af dapurlegum dæmum um hagvaxtarskeið sem glutrast hafa niður vegna óðagots og skammsýni í efnahagsmálum. Í þetta skiptið er slíku sem betur fer ekki að heilsa. Hagsaga Íslands á síðustu áratugum virðist benda til þess að stórfelld niðursveifla í kjölfar uppsveiflu sé ófrávíkjanlegt lögmál. Þetta er sem betur fer ekki rétt. Hið ófrávíkjanlega lögmál kann að vera að slæm hagstjórn leiði til slíkra hamfara en ábyrg efnahagsstjórn á tímum góðæris og yfirvegun á tímum samdráttar getur, eins og núverandi staða ríkisfjármála bendir til, tryggt áframhaldandi uppbyggingu þótt misvindasamt gerist í efnahagsumhverfinu. Ef fyrirtæki og einstaklingar geta treyst á stöðugleika og hagað áætlunum sínum í samræmi við það getum við komið í veg fyrir að dýrtíð og hallæri taki við af kröftugum efnahagsuppsveiflum. Í stað þess að hrapa stjórnlaust eftir hátt flug taki efnahagslífið snertilendingu og hefji sig til lofts á nýjan leik. Í nýlegum vefpistli fjallar ungur hagfræðingur, sem er við nám og störf erlendis, um þá hröðu aðlögun sem átt hefur sér stað á Íslandi á síðustu missirum og telur að um ótrúlega mjúka lendingu sé að ræða miðað við reynslu annarra þjóða af eftirköstum jafnkröftugrar uppsveiflu og við höfum upplifað á síðustu árum. Hann segir m.a. að fjárlagafrumvarpið í ár sé til marks um að sá viðsnúningur sem orðið hefur á rekstri ríkissjóðs á síðasta áratug sé ekki afleiðing þenslu heldur sé um varanlegan viðsnúning að ræða. Fagaðilar á fjármagnsmarkaði innan lands hafa mjög tekið í sama streng. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2003 endurspeglar trausta stöðu ríkisfjármála og aðhaldssama stefnu stjórnvalda í fjármálum ríkisins. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir tæplega 11 milljarða kr. tekjuafgangi og 10 milljarða lánsfjárafgangi. Afgangurinn gengur sem fyrr til þess að draga úr skuldum og skuldbindingum ríkissjóðs og styrkja stöðu hans að öðru leyti m.a. með auknum innstæðum í Seðlabanka Íslands. Nefna má að frá árinu 1999 til ársloka 2003 nema uppreiknaðar innborganir ríkissjóðs til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins samkvæmt frumvarpinu um 53 milljörðum kr., eða sem svarar til nálægt fjórðungi af heildarskuldbindingum ríkisins gagnvart sjóðnum sem áður voru ófjármagnaðar. Með þessu móti er komið í veg fyrir stórfelld framtíðarútgjöld sem ella gætu hæglega sligað ríkissjóð eftir tiltölulega fá ár. Þar er að sjálfsögðu um að tefla hagsmuni allra skattgreiðenda en ekki opinberra starfsmanna einvörðungu. Hreinar skuldir ríkissjóðs verða um 19% af landsframleiðslu í árslok 2003 miðað við frumvarpið en voru 34,5% árið 1996. Árangur þessa sést vel á þeirri staðreynd að vaxtagjöld ríkisins umfram vaxtatekjur hafa lækkað um 4,4 milljarða kr. frá 1998 til 2003. Það munar sannarlega um þessa fjármuni þegar sinna þarf mikilvægum samfélagsverkum og treysta undirstöður íslensks atvinnulífs. Aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum að undanförnu hefur átt drjúgan þátt í því að skapa skilyrði fyrir þeirri umfangsmiklu skattalækkun sem lögfest var á síðasta þingi og kemur til framkvæmda að fullu á næsta ári án þess að raska því meginmarkmiði stefnunnar í ríkisfjármálum að skila afgangi. Meðal þeirra aðgerða var helmingslækkun eignarskatta einstaklinga og fyrirtækja og mjög veruleg lækkun á tekjuskatti lögaðila. Mikilvægt er að haldið verði áfram að lækka skatta og auka þar með samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs og bæta lífskjörin í landinu. Frá árinu 1998 til 2003 stefnir samanlagður tekjuafgangur ríkissjóðs í 47 milljarða kr. Á sama tímabili mun uppsafnaður lánsfjárafgangur, eða það fé sem er til ráðstöfunar til að draga úr skuldbindingum og styrkja stöðuna við Seðlabankann, nema tæplega 67 milljörðum. Ef ekki hefði komið til sérstök lántaka til að efla Seðlabanka Íslands á síðasta ári væri samanlagður lánsfjárafgangur rúmir 92 milljarðar á tímabilinu. Það lán var að stærstum hluta endurlánað til Seðlabankans en að hluta einnig nýtt til að auka stofnfé hans og nýtur ríkissjóður í staðinn vaxtatekna og arðgreiðslna. Á næsta ári kemur til framkvæmda þriðji áfangi í þeirri hækkun barnabóta sem ríkisstjórnin ákvað á árinu 2000 en þá verður enn frekar dregið úr skerðingu bóta vegna tekna auk þess sem bótafjárhæðir og tekjumörk hækka. Þessar breytingar leiða til umtalsverðrar hækkunar ráðstöfunartekna barnafólks, ekki síst lágtekjufólks. Samanlagt hafa þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar orðið til þess að barnabætur verða um 2 milljörðum kr. hærri á árinu 2003 en ella hefði orðið. Á undanförnum árum hefur ríkisstjórnin beitt sér fyrir ýmsum breytingum á almannatryggingakerfinu sem miða að því að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Á síðasta ári tóku gildi lög sem kváðu á um sérstaka hækkun bóta auk þess sem dregið var úr skerðingu bóta vegna annarra tekna. Þessar breytingar hafa skilað sér í auknum kaupmætti bóta almannatrygginga. Þá ber að nefna að fyrir skemmstu ákvað ríkisstjórnin að efna til formlegs samstarfs við Landssamtök eldri borgara til þess að gera tillögur um breytingar á bótakerfi almannatrygginga og um uppbyggingu hjúkrunarheimila. Vonir standa til að niðurstöður þeirrar vinnu liggi fyrir innan fárra vikna. Útgjöld ríkissjóðs hafa lækkað sem hlutfall af landsframleiðslu frá árinu 1998 og stefnt er að því að þau lækki áfram. Þessi árangur hefur náðst á sama tíma og staðið er við áform í stjórnarsáttmála um margþætt umbótamál eins og ég hef rakið. Þennan árangur má skýra með aðhaldi að rekstri og nýjum stjórnunarháttum sem hvetja til betri nýtingar á opinberu fé. Það er gleðiefni fyrir okkur sem trúum á einstaklingsframtak og atvinnufrelsi að hlutur ríkisins í efnahagsumsvifum í þjóðfélaginu fari minnkandi. Jafnframt hlýtur það að vera lærdómsríkt fyrir hina, sem trúa á ríkisforsjá og efnahagsleg höft, að sjá að aukið frelsi í viðskiptum og minnkandi afskipti ríkisins í atvinnulífinu haldast í hendur við bætt lífskjör fólksins í landinu og sterkara velferðarkerfi. Mikilvægt er að halda áfram á þessari braut. Aðhaldssöm og ábyrg stefna í ríkisfjármálum sem einkum miðar að því að halda útgjaldavexti innan hóflegra marka stuðlar að stöðugleika í efnahagsmálum. Hún skapar svigrúm til áframhaldandi skattalækkana, jafnt hjá fyrirtækjum sem einstaklingum, og er mikilvæg forsenda áframhaldandi uppbyggingar atvinnulífs og bættra lífskjara. Ég mun nú, herra forseti, víkja nánar að helstu efnahagsforsendum fjárlagafrumvarpsins. Forsætisráðherra hefur gert Alþingi grein fyrir niðurstöðum þjóðhagsspár eins og hún birtist í þjóðhagsáætlun sem lögð er til grundvallar í fjárlagafrumvarpinu. Ég mun því aðeins nefna helstu atriðin og einkum þau sem hafa áhrif á frumvarpið. Framvinda efnahagsmála upp á síðkastið endurspeglar fyrst og fremst mjög snarpa aðlögun í þjóðarbúskapnum í kjölfar mikillar uppsveiflu á árunum þar á undan. Verulega hefur dregið úr verðbólgu á þessu ári og er líklegt að hún verði innan við 2% á þessu ári og innan við 2,5% á því næsta, þ.e. vel innan við verðbólgumarkmið Seðlabankans. Atvinnuleysi hefur aukist tímabundið en flest bendir til að það fari lækkandi á næstunni. Ein athyglisverðasta niðurstaða þjóðhagsspár er að viðskiptahallinn, sem hér hefur mælst samfellt frá árinu 1995, er talinn hverfa á þessu ári og horfur á að áfram verði jafnvægi í utanríkisviðskiptum árið 2003. Þessi þróun kemur mér ekki á óvart. Ríkisstjórnin hefur staðið fast við þá stefnu sína að veita markaðnum færi á að aðlagast breytingum í efnahagsumhverfinu án handaflsaðgerða. Sú stefna var gagnrýnd harðlega fyrir ekki löngu síðan. Sá málflutningur dæmir sig nú sjálfur. Styrk efnahagsstjórn í landinu hefur skapað skilyrði sem gera fyrirtækjum og einstaklingum kleift að bregðast við utanaðkomandi sveiflum án þvingunaraðgerða af hálfu ríkisins. Þannig hafa þenslueinkenni hjaðnað og jafnvægi náðst á ný. Þróun viðskiptajöfnuðar við útlönd sýnir betur en nokkuð annað hve sveigjanleiki íslenska hagkerfisins hefur aukist á undanförnum árum. Þar skipta höfuðmáli þær skipulagsbreytingar sem ég hef áður nefnt og hafa ásamt stefnu ríkisstjórnarinnar gjörbylt íslensku efnahagslífi. Rétt er að nefna sérstaklega í þessu sambandi hina nýju umgjörð peningamálastefnunnar og ný seðlabankalög sem þegar hafa gefið góða raun. Þeir miklu spádómar sem hafðir voru uppi um áhrif viðskiptahallans gerðu ekki ráð fyrir þeim breytingum sem átt hafa sér stað í íslensku efnahagslífi. Við sem ekki höfum þá náðargjöf að geta séð fyrir óorðna hluti, verðum að notast við viðurkenndar hagfræðikenningar og vitneskju um stöðu og þróun mála til þess að draga ályktanir um framtíðarþróun efnahagsmála. Það er því vonlegt að þeir sem hafa meiri áhuga á að koma höggi á ríkisstjórnina en spá um hina efnahagslegu framtíð á yfirvegaðan og upplýstan hátt séu eins og viðvaningar í pílukasti í myrkvuðu herbergi. Leikurinn gengur ef til vill ágætlega á meðan á honum stendur en þegar ljósin kvikna og árangurinn er skoðaður kemur oftast í ljós að fæstar pílurnar hafa hitt í mark. Skjót aðlögun efnahagslífsins gerir þjóðarbúinu kleift að hefja nýja sókn til aukins hagvaxtar. Flest bendir til þess að það gangi eftir á næstu árum. Þannig er gert ráð fyrir því í þjóðhagsspá að hagvöxtur standi í stað árið 2002 í stað samdráttar í fyrri spám. Árið 2003 er síðan spáð 1,5% hagvexti og nálægt 3% hagvexti að jafnaði á árunum 2004--2007. Þjóðarútgjöld eru talin dragast saman um 3% á árinu 2002. Má það einkum rekja til samdráttar í fjárfestingu en reiknað er með að fjárfesting atvinnuveganna verði fimmtungi minni en árið 2001. Árið 2003 eru þjóðarútgjöld hins vegar talin aukast um 1,5%. Hér er rétt að nefna að í þessum tölum er ekki gert ráð fyrir að ráðist verði í þær stóriðjuframkvæmdir á næstu árum sem nú eru á umræðustigi. Væru þær með í jöfnunni væri vitaskuld um hærri tölur að ræða. Einhver mikilvægasta mælistikan á árangur í efnahagsmálum er kaupmáttur ráðstöfunartekna. Sú tala segir okkur meira um þróun lífskjara í landinu en flestar aðrar. Hér á landi hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna heimilanna aukist samfellt frá árinu 1994 og ekkert lát er á þeirri þróun. Árið 2002 er talið að kaupmátturinn aukist um 1,5% og spáð er 2% aukningu árið 2003. Þjóðhagslegur sparnaður hefur einnig aukist verulega að undanförnu í kjölfar minnkandi þjóðarútgjalda og er nú talinn verða um 19% af landsframleiðslu en hann var um 14% árið 2000. Hagstæð þróun í utanríkisviðskiptum hefur skilað sér í batnandi skuldastöðu þjóðarbúsins. Hreinar erlendar skuldir þjóðarinnar hafa lækkað á þessu ári og spáð er áframhaldandi lækkun á því næsta. Ég mun nú víkja nánar að sjálfu fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2003. Samkvæmt því er tekjuafgangur ríkissjóðs áætlaður 10,7 milljarðar kr. Til samanburðar má nefna að tekjuafgangur í endurskoðaðri áætlun fyrir yfirstandandi ár er 17,2 milljarðar kr., en ég mun fjalla sérstaklega um árið 2002 í umræðu um fjáraukalagafrumvarpið sem þegar hefur verið lagt fram á Alþingi. Minni tekjuafgangur á næsta ári stafar fyrst og fremst af því að hagnaður af sölu eigna er talinn verða 7 milljörðum lægri en ráð er fyrir gert í fjárlögum á þessu ári. Þess hefur verið gætt að áhrifum skattalækkana sé mætt með aðhaldi í útgjöldum og rúmast þær því innan fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar. Tekjuafgangur ríkissjóðs, að frátöldum hagnaði af sölu ríkiseigna, er talinn verða 2,8 milljarðar kr. samkvæmt áætlun þessa árs en er 2,2 milljarðar kr. í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2003. Þá verður hins vegar að hafa í huga að í frumvarpinu er gert ráð fyrir að ráðstafa 1,2 milljörðum sérstaklega af söluandvirði eigna til að fjármagna framkvæmdir við jarðgöng. Sé tekið tillit til þess er tekjuafgangur árið 2003, án hagnaðar af sölu eigna og án sérstakrar ráðstöfunar hans, 3,4 milljarðar kr. Lánsfjárafgangur í frumvarpinu er áætlaður 10,1 milljarður en hann er áætlaður 20,6 milljarðar í ár. Lækkunin stafar af minni tekjum af eignasölu og af minni afborgunum af veittum lánum. Tekjuáætlun fjárlagafrumvarps fyrir árið 2003 tekur mið af þeirri meginniðurstöðu þjóðhagsspár að efnahagslífið sé smám saman að taka við sér eftir veika niðursveiflu og að hagvöxtur muni aukast á nýjan leik á næsta ári. Á þessum forsendum eru skatttekjur taldar aukast um 5,3 milljarða og nema 232,5 milljörðum kr. Hækkun skatttekna milli ára má meðal annars rekja til aukinnar innheimtu tekjuskatts einstaklinga vegna hækkandi tekna þeirra og vegna hækkunar tryggingagjalds. Á móti vegur lækkun eignarskatts einstaklinga og fyrirtækja og lækkun tekjuskatts lögaðila. Heildargjöld ríkissjóðs árið 2003 eru áætluð 253,3 milljarðar kr. og hækka um 7 milljarða frá endurskoðaðri áætlun þessa árs. Hækkunin er tæplega 3% og standa heildargjöld því í stað að raungildi milli ára. Heildarútgjöldin lækka hins vegar sem hlutfall af landsframleiðslu frá þessu ári. Reiknað á föstu verðlagi fæst sú niðurstaða að almennur rekstrarkostnaður standi nánast í stað milli ára og sama gildir um fjárfestingu og viðhald, en vaxtagjöld lækka. Neyslu- og rekstrartilfærslur aukast hins vegar að raungildi eins og áður er komið fram. Helstu breytingar milli ára eru að framlög til sambýla fyrir fatlaða eru aukin verulega til að stytta biðlista og er þar stuðst við tillögur svokallaðrar biðlistanefndar. Rekstrargrunnur sjúkrastofnana er styrktur og framlög til háskóla aukast vegna fjölgunar nemenda. Neyslu- og rekstrartilfærslur hækka að raungildi milli ára meðal annars vegna þess að réttur karla og kvenna til fæðingarorlofs verður jafn á næsta ári og vegna aukinna bótagreiðslna svo sem barnabóta. Stofnkostnaður og viðhald standa í stað eins og fram er komið. Framlög til nýframkvæmda í vegamálum aukast hins vegar verulega eða um ríflega fimmtung frá fjárlögum vegna hinnar sérstöku fjármögnunar jarðganga af söluhagnaði eigna. Á móti kemur að mörgum stórum verkefnum er u.þ.b. að ljúka, í ár og á næsta ári, meðal annars byggingu skála hér við Alþingishúsið, barnaspítala og viðbyggingu við Kennaraháskóla Íslands. Loks er áætlað að vaxtagjöld ríkissjóðs lækki um hálfan milljarð kr. á næsta ári. Herra forseti. Ég hef nú kynnt meginefni fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2003. Eðli máls samkvæmt er sú umfjöllun á þessu stigi nokkuð almenns eðlis við 1. umr. Sú ábyrga ríkisfjármálastefna sem hér birtist ber traustri efnahagsstefnu og styrkri hagstjórn ríkisstjórnarinnar gott vitni. Hagstjórn sem ber vott um hvort tveggja í senn: örugga og trausta yfirsýn yfir stöðu efnahagsmála á líðandi stundu og framsækna hugsun sem miðar að því að styrkja uppbyggingu íslensks efnahagslífs, jafnt fyrirtækja sem heimila. Við skulum hafa það hugfast að verðmæti og auðlegð þjóðarinnar sem eru undirstaða þeirra lífskjara sem við njótum verða ekki til af sjálfu sér. Þau þarf að skapa og til þess þarf áræði og frumkvæði einstaklinga að fá að njóta sín. Það er hlutverk stjórnvalda að tryggja nauðsynleg skilyrði til þess að þetta geti gengið eftir. Þær breytingar sem hér hafa orðið á skipulagi og stöðu efnahagsmála undanfarin ár marka einhver dýpstu framfaraspor sem hér hafa verið stigin á þessu sviði. Breytingar sem munu skila sér í sífellt betri lífskjörum á komandi árum. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2003 er mikilvægur áfangi á leið okkar fram á veg í þessum efnum. Ég legg til, herra forseti, að frumvarpinu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til 2. umr. og hv. fjárln. Óska ég nú sem fyrr eftir nánu og góðu samstarfi við nefndina og vona að takast megi að ljúka afgreiðslu frumvarpsins í byrjun desember í samræmi við starfsáætlun þingsins.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir fjárlagafrv. Það sem vekur athygli í þessu frv. er m.a. að skattbyrðin hefur færst í auknum mæli á almennar launatekjur á lágtekjufólk. Ég vil því spyrja hæstv. fjmrh.: Hyggst hann eða ríkisstjórnin beita sér fyrir því að skattleysismörk verði hækkuð þannig að þau fylgi a.m.k. almennri launaþróun í landinu þannig að ekki sé verið þess vegna að færa til skattbyrðina frá hinum efnameiri og til lágtekjufólksins? Er fyrirhugað að breyta einhverju til þess að rétta hlut lágtekjufólks í skattheimtunni? Í öðru lagi minntist hæstv. fjmrh. á skuldastöðu heimilanna og nefndi það að hægt hefði á skuldaaukningunni. Var hæstv. ráðherra þar með að segja að hún hefði stöðvast? Ég vil benda á að skuldir heimilanna hafa nánast tvöfaldast á sl. 15 árum og eru nú komnar í um 170% af ráðstöfunartekjum heimilanna og fara hækkandi og líka sem hækkandi hlutfall af eignum. Er þetta ekki áhyggjuefni, hæstv. fjmrh., og eru fyrirhugaðar einhverjar aðgerðir til þess að styrkja stöðu heimilanna?

Herra forseti. Varðandi síðara atriðið sem þingmaðurinn nefndi, þá er að sjálfsögðu verið að styrkja stöðu heimilanna í mjög ríkum mæli með ýmsu því sem nú er að koma til framkvæmda, t.d. með hækkuðum barnabótum sem sérstaklega munu gagnast barnafólki með lágar tekjur. Ég tel einnig að aukinn réttur feðra til fæðingarorlofs styrki stöðu heimilanna, sérstaklega barnafólksins, fólks með nýfædd börn. En ég lét þess getið að það væri að draga úr skuldsetningu heimilanna og það má m.a. sjá af þeirri staðreynd að þjóðhagslegur sparnaður er að vaxa. Hann er að vaxa miðað við árið 2000 um hvorki meira né minna en 40 milljarða kr. og ég hefði haldið að þingheimur allur gæti glaðst yfir þeirri þróun. Að því er varðar skattbyrðina þá lét ég það koma fram í ræðu minni að tekjuskattur á einstaklingum er að hækka í heild vegna hærri tekna einstaklinga vegna þess að okkur hefur sem betur fer tekist að sjá til þess að tekjur fólksins í landinu fara hækkandi og kaupmátturinn hækkar. Hann eykst og þá gerist það sjálfkrafa að menn borga hærri hluta af tekjum sínum í skatt en áður var. Þannig er okkar skattkerfi uppbyggt. Eftir því sem tekjurnar verða hærri þeim mun meira borga menn í skatt, þeim mun hærra hlutfall af tekjum sínum borgar fólk í skatt. Og mig langar að spyrja þingmanninn: Er hann á móti því? Vill hann ekki að sá sem er með 300 þús. kr. tekjur borgi hlutfallslega meira í skatt en sá sem er með 100 þús. kr. tekjur? Eða hefur hann kannski ekki hugleitt það mál neitt sérstaklega? Skattleysismörkin, þ.e. persónuafslátturinn, hækkar hér í samræmi við lagaákvæði sem sett voru á árinu 2000 í kjölfar þeirra kjarasamninga sem þá voru gerðir. Þau hækka um áramót. Persónuafslátturinn hækkar um áramót um 2,75% í samræmi við það sem lögfest var á sínum tíma.

Herra forseti. Ég spurði hæstv. fjmrh. að því hvort hann mundi beita sér fyrir því að lögum yrði breytt þannig að skattleysismörkin yrðu hækkuð, þannig að skattbyrðin færðist ekki stöðugt niður á hlutfallslega lægri tekjur. Hæstv. fjmrh. svaraði því ekki eða það mátti skilja svarið svo að hæstv. ráðherra mundi standa að óbreyttum skattleysismörkum miðað við það sem lög kveða á um. Ég harma ef svo er og skora á hæstv. ráðherra að endurskoða það og beita sér fyrir því að skattleysismörk verði hækkuð þannig að skattbyrðin verði áfram færð til, aftur á þá sem hafa hærri tekjur. Varðandi skuldastöðu heimilanna þá er það svo að í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir örlitlum hagvexti á næsta ári og sá hagvöxtur á einmitt að byggja á aukinni skuldaaukningu heimilanna. Það er í rauninni það sem á að drífa þann litla hagvöxt á næsta ári. Ég hef áhyggjur af þeirri stefnu að hagvöxtur þjóðarinnar byggi á því að heimilin safni auknum skuldum þó svo að þarna hægi nokkuð á. Í lokin, herra forseti, leyfi ég mér að spyrja hæstv. fjmrh.: Mun hæstv. ráðherra fylgja enn eftir þeim áformum sínum að selja hlut ríkisins í Búnaðarbankanum þó svo að í ljós komi veruleg handvömm og afar hæpin vinnubrögð í öllu því söluferli sem nú mun birtast okkur í skýrslu Ríkisendurskoðunar og hefur verið greint lauslega frá í fréttum? Mun hæstv. ráðherra halda áfram að beita sér fyrir sölu Búnaðarbankans eða mun hann staldra við, beita skynseminni, stoppa við og athuga hvernig stíga skuli næstu skref?

Herra forseti. Hv. þm. blandar saman ýmsum óskyldum málum. Eins og fram kemur í frv. og eins og fram kom í ræðu minni eru áform ríkisstjórnarinnar að því er varðar einkavæðingu ríkisbankanna alveg óbreytt. Það gefst vonandi tækifæri til að ræða þau mál betur undir öðrum formerkjum en fjárlagaumræðu. Að því er varðar skuldsetningu heimilanna er það auðvitað alrangt sem þingmaðurinn sagði, að hinn mikli hagvöxtur, sem hann kallaði svo, á næsta ári byggðist á því að heimilin héldu áfram að skuldsetja sig. Því miður verður ekki mikill hagvöxtur á næsta ári, 1,5% er ekki mikið. Það er ekki mikið miðað við það sem við höfum búið við á undanförnum árum. Hann þyrfti að vera miklu meiri. En það hefur auðvitað ekkert með það að gera hvort heimilin eru að skuldsetja sig eða ekki. Þetta byggist á auknum útflutningi og meiri fjárfestingu en í ár. Hér er verið að blanda saman alveg óskyldum hlutum. Að því er varðar skattfrelsismörkin og það sem fram kom í máli þingmannsins um það efni vildi ég gjarnan benda honum á að hækkun skattfrelsismarka um 1.000 kr. færir hverjum skattgreiðanda --- ekki bara láglaunafólki heldur hverjum og einum sem borgar skatt --- 380 kr. í vasann, 380 kr. í ávinning. En það kostar ríkissjóð rétt tæpan milljarð kr. að ráðast í slíka breytingu. Ef menn vilja hækka þau um 10 þús. þá eru menn komnir í 10 milljarða og ávinningur hvers og eins skattgreiðanda er 3.800 kr. Ég tel að það sé hægt að gera miklu meira og skynsamlegra fyrir þá peninga en verja þeim með þessum hætti. Þar fyrir utan er það þannig, hv. þm., sem ég efast ekki um að þingmaðurinn hafi kynnt sér, að hafi menn 100 þús. kr. í tekjur rennur allur skatturinn til sveitarfélaganna en ekki til ríkisins vegna þess að ríkissjóður stendur undir útsvarinu hjá öllum þeim sem eru undir skattleysismörkum og að þeim mörkum að þeir eru komnir upp fyrir útsvarið. Af 100 þús. kr. tekjum eru dregnar um 12 þús. kr. í skatt en það rennur allt til sveitarfélaganna. Vill þingmaðurinn beita sér fyrir því að breyting verði gerð á þessu? Vill hann beita sér fyrir því að sveitarfélögin, sem hann þykist gjarnan bera fyrir brjósti, taki þátt í þessu? Hvað er hann að fara?

Herra forseti. Það var athyglisvert að hlusta á hæstv. fjmrh. leggja út af hinum mikla árangri og hinni traustu efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar. Sjálfumgleði hæstv. ráðherra leyndi sér ekki. Það var hins vegar mun athyglisverðara að taka eftir því að hvergi var minnst á það hjálparlið sem kom ríkisstjórninni til aðstoðar þegar hvað verst stefndi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þess vegna, herra forseti, er alveg óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi ekki orðið var við það þegar aðilar vinnumarkaðarins, fyrir tilstuðlan og undir forustu Alþýðusambands Íslands, tóku höndum saman, þegar stefndi í óðaverðbólgu og vextir voru enn á uppleið, og beittu sér fyrir umbyltingu í efnahagslífi þjóðarinnar. Telur hæstv. fjmrh. ekki ástæðu til þess nú þegar hann fjallar um fjárlög fyrir árið 2003, þegar áhrif aðgerða þessara aðila koma hvað best fram, að þakka þeim þó ekki væri nema með einni lítilli setningu?

Herra forseti. Ég tel að sjálfsögðu fyllstu ástæðu til að þakka aðilum vinnumarkaðarins fyrir þeirra hlut í því sem hér hefur verið að gerast. Ég tel að aðilar beggja vegna samningsborðsins á almennum vinnumarkaði hafi staðið sig með mikilli prýði og komið fram af mikilli ábyrgð er þeir beittu sér fyrir verðlagsstöðugleika með því samkomulagi sem gert var milli þeirra og ríkisins í desembermánuði sl. Samkomulaginu var stefnt að því marki að halda vísitölubreytingum innan viðmiðana kjarasamningsins í maímánuði í ár. Þetta tókst og vissulega eiga þessir aðilar þakkir skildar fyrir sinn atbeina að því máli, ekki dreg ég úr því. Mér dettur það ekki í hug. Hitt er annað mál að þessir aðilar hafa ekki tekið að sér efnahagsstjórnina í landinu. Þeir bera ekki ábyrgð á fjárlögum ríkisins en við höfum auðvitað óskað eftir því að eiga áfram gott samstarf við þá. Þessir aðilar geta náttúrlega ekki borið ábyrgðina á því sem við höfum ákveðið hér á Alþingi varðandi skipulagsbreytingar í efnahagsmálum, í atvinnulífinu eða að öðru leyti. Þó að ekki megi vanmeta þeirra hlut hefur auðvitað engu valdi verið afsalað til þeirra af því sem tilheyrir framkvæmdar- eða löggjafarvaldi í landinu. En þeirra þáttur er mikill og góður og verður vonandi áfram.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir að koma þessum þökkum á framfæri. Ég vil þá nota tækifærið og þakka ríkisstjórninni fyrir það að hafa gengið í lið með þessum ágætu aðilum og náð þeim árangri sem nauðsynlegt var að ná í þessum efnum. Hins vegar er athyglisvert, og rétt að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi m.a. í ræðu sinni verið að draga fram þær áherslur, að því minni afskipti sem ríkisstjórnin hefði af efnahagslífi þjóðarinnar því betri árangurs mætti vænta. Má að hluta til þakka þeim aðilum sem ég nefndi hér áðan þann árangur sem náðst hefur auk þess að ríkisstjórnin hefur minnkað afskipti sín af ýmsum þáttum í efnahagslífinu, m.a. af hinni aðhaldssömu stefnu í peningamálum sem Seðlabankinn viðhélt og ríkisstjórnin gerði þó tilraun til að vinna gegn? Seðlabankinn varði í raun vextina vegna þeirrar stöðu sem var í efnahagsmálunum og hugsanlega er árangurinn að skila sér nú, jafnvel fyrr en menn gerðu ráð fyrir, fyrir hið mikla aðhald sem þar var stundað. Eða var hæstv. fjmrh. að gefa í skyn að ríkisstjórnin ætti allan heiðurinn af þeim árangri sem náðst hefur, sem er þó kannski ekki eins glæsilegur og hæstv. ráðherra lét í veðri vaka?

Herra forseti. Það er sjálfsagt að allir þeir sem lagt hafa lóð á vogarskálarnar til að ná þessum árangri fái viðurkenningu fyrir það. En það sem ég var að tala um í ræðu minni varðandi minnkandi afskipti ríkisins af efnahagsmálum og atvinnumálum er náttúrlega byggt á því að hér hefur skipulega verið gengið til verks varðandi lagabreytingar, varðandi einkavæðingu og þess háttar til að minnka ákvörðunarvald okkar í þessum sal og völd okkar sem sitjum hér á ráðherrabekkjunum til að ráðskast með hlutina í stóru og smáu eins og gert var lengst af og margir muna vel. Sumir muna það þó kannski betur en aðrir hér í þessum sal. Einkavæðingarferlið er einmitt liður í að koma ákvörðunum um viðskiptaleg málefni í atvinnulífinu úr höndum stjórnmálamannanna yfir til atvinnulífsins sjálfs á markaði þar sem slíkar ákvarðanir eiga auðvitað heima. Að þessu hefur verið unnið í mörg ár og þetta er mikilvægt atriði í að skapa grundvöll þess árangurs sem náðst hefur. Þetta hefur líka skilað sér í því að íslenskt atvinnulíf og efnahagslíf er núna miklu sveigjanlegra en það var áður. Það er miklu fljótara að bregðast við áföllum, taka nýjar ákvarðanir og laga sig að breytingum. Upp á þessar breytingar horfum við. Það er þess vegna sem viðskiptahallinn minnkar svona hratt og verðbólgan, þ.e. vegna þess að aðilarnir á markaðnum taka við sér og taka nýjar ákvarðanir á grundvelli breyttra forsendna.

Herra forseti. Við ræðum nú fjárlagafrv. fyrir árið 2003. Eins og fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. er 1. umr. yfirleitt þeim einkennum gædd að við ræðum almennt um fjárlögin, við ræðum um efnahagsástandið o.s.frv. en síðan tekur fjárln. við frv. og fer nánar ofan í þá þætti sem skoða ber. Það er ljóst að á þeim tímum sem við lifum nú erum við að koma úr ofþensluástandi í efnahagslífinu. Nú er að taka við slökunartímabil. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvort þær áætlanir sem fjárlagafrv. byggir á séu raunhæfar, hvort þessar áætlanir standist eða hvort það verði umsnúningur. Þá er býsna stutt í að hallarekstur verði á ríkissjóði vegna þess að í raun er afgangurinn sem gert er ráð fyrir býsna lítill ef frá er dreginn söluhagnaður eigna. Athyglisverðast varðandi það fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir er það sem ekki er í frv. Það er auðvitað athyglisvert að hæstv. fjmrh., hæstv. heilbrrh. og hæstv. forsrh. hafa allir komið að því að skoða þurfi ákveðna þætti í heilbrigðismálum áður en Alþingi lýkur umfjöllun sinni um fjárlagafrv. Að vísu eru áherslur þessara hæstv. ráðherra býsna misjafnar og mun ég koma að því síðar í ræðu minni. En það eru fleiri mál sem virðast liggja utan garðs í fjárlagafrv. en eingöngu heilbrigðismálin. Lögreglumálin get ég nefnt, menntamálin og velferðarmálin. Þau virðast liggja hjá garði þegar við horfum yfir fjárlagafrv. Það virðist því miður þannig að einstök dekurverkefni fá hins vegar umfjöllun. Hæstv. ríkisstjórn leggur meiri áherslu á ákveðin mál en önnur. Skortur á forgangsröðun er auðvitað eitt einkenni sem við höfum þurft búa við til margra ára þegar litið er til fjárlagafrumvarpa þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Ég nefndi áðan, herra forseti, dekurverkefni. Ég nefndi líka lögreglumál þegar ég talaði um það sem lægi hjá garði. Ég verð að segja, herra forseti, að það er þó ekki alfarið þannig þegar við skoðum lögreglumálin. Manni dettur ósjálfrátt í hug þegar kemur að embætti ríkislögreglustjóra að þar sé um eitthvert sérstakt dekurembætti að ræða. Það blasir t.d. við að rekstrarkostnaður þessa embættis hefur aukist frá árinu 1998 til frv. núna 2003 um 260% og tel ég vafa á því að nokkurt embætti hafi þanist svo mikið á þessu árabili. Þá hlýtur maður að spyrja, herra forseti: Hver var tilgangurinn með stofnun embættisins, því að þetta er eitt af yngri embættunum? Var það kannski hagræðing og sparnaður? Það skyldi þó ekki vera. Það væri fróðlegt að heyra hæstv. fjmrh., þegar hann kemur aftur í ræðustól, upplýsa okkur um hvar þessi hagræðing og sparnaður hefur átt sér stað. Herra forseti. Vonandi munu þær áætlanir sem fjárlagafrv. byggir á standast. Því er auðvitað ekki að neita að það hafa orðið töluverðar breytingar í forsendum áætlunarinnar miðað við fyrri ár. Þjóðhagsstofnun hefur verið aflögð. Nú sér fjmrn. eða deild í fjmrn. um þessa áætlunargerð. Það á auðvitað eftir að koma í ljós hvernig þetta reynist. Við þekkjum það nokkuð vel hvernig spár Þjóðhagsstofnunar, sem þó var nokkuð reynd stofnun í áætlanagerðinni, reyndust. Því miður stóðust þær sjaldan. Auðvitað verðum við að vona að hin nýja deild í fjmrn. standi undir því trausti sem henni er falið. Hins vegar er fortíðin þannig að áður fyrr kom oft frá þessari deild efni sem minnti frekar á áróður en faglega umfjöllun. Við vonum hins vegar að þetta standi til bóta og þessi deild taki hið nýja hlutverk mjög alvarlega. Það er auðvitað ljóst að það er erfiðara fyrir ríkisstjórnina að stjórna tekjuinnstreymi til ríkissjóðs nema með breyttri skattheimtu. Þróun þeirra mála segir okkur að ríkisstjórnin hefur lagt meiri áherslu á að ná í tekjur af einstaklingum en fyrirtækjum. En það er auðvitað gjaldahliðin sem er miklu frekar á valdi ríkisstjórnar að hafa hemil á og auðvitað er athyglisvert að útgjaldaukning hefur verið stöðug af hálfu ríkissjóðs þrátt fyrir að a.m.k. annar ríkisstjórnarflokkurinn hafi boðað það, svo lengi sem flestir muna, að dregið skuli úr útgjöldum ríkisins. Til dæmis hefur útgjaldaaukningin verið rúmlega 30% eða um 34% frá árinu 1998. En ríkisstjórninni er ýmislegt fleira mislagt í framkvæmd. Hæstv. fjmrh. nefndi hér einkavæðingu og mikilvægi einkavæðingar. Satt best að segja, herra forseti, gerði ég ráð fyrir að hæstv. fjmrh. mundi reyna að skauta fram hjá umfjöllun um einkavæðingu, þó ekki væri nema vegna þess að svo illa hefur til tekist að leitun er líklega að annarri eins handvömm í nokkrum málaflokki. Það skortir að sjálfsögðu allar reglur og það virðist vera ákveðið hverju sinni hvernig með skuli farið. Þetta hefur m.a. orsakað það að tveir hafa sagt sig úr einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar og nýjustu fréttir herma að Ríkisendurskoðun sé nú að leggja síðustu hönd á skýrslu um síðustu tilraun þeirrar ágætu nefndar til einkavæðingar. Miðað við fréttir sem sáust í blöðum í morgun virðast athugasemdir vera á öllum stigum málsins, alveg frá því að auglýst var og þar til ákvörðun var tekin um að ræða við ákveðna aðila. Herra forseti. Ég talaði um það áðan að það væru helst útgjöldin sem ríkisstjórnin og framkvæmdarvaldið gætu haft áhrif á. Og það er athyglisvert að bera það saman hvernig fjárlög standa síðan miðað við raunverulega útkomu, þ.e. þegar búið er að samþykkja fjárlög á Alþingi og bera það síðan saman við niðurstöður ríkisreiknings. Það er athyglisvert þegar við skoðum það tímabil sem við getum nú skoðað, vegna þess að ríkisreikningur er nú kominn fram fyrir árið 2001. Ef við berum saman t.d. tímabilið 1998 til ársins 2001, þá sjáum við að mismunur á milli fjárlaga og ríkisreikningsins er samanlagt þessi ár um 86 milljarðar eða að meðaltali um 21,5 milljarðar á ári. Ef hins vegar hinar títtnefndu lífeyrisskuldbindingar eru frádregnar er mismunurinn um 50 milljarðar, eða að meðaltali um 12,5 milljarðar á ári. Það er raunverulega í þessu sem við getum borið saman hina traustu stjórn ríkisfjármálanna vegna þess að eftir þessu eiga menn auðvitað að fara því að fjárlög eru lög eins og önnur lög og eftir þeim ber að fara, þ.e. ef þau eru vönduð og rétt, þá á ekki að vera vandi að fara eftir þeim. En því miður er það annaðhvort svo að slík lausatök eru á stjórn ríkisfjármálanna eða hitt að fjárlögin eru ekki nægjanlega vandaður pappír. Herra forseti. Ekki eru mörg ár síðan Ríkisendurskoðun tók saman skýrslu varðandi fjárlagaferlið og bendir þar á býsna athyglisverðan hlut, sem við sem höfum starfað í fjárln. getum tekið undir, vegna þess að þegar fjárlagafrv. er lagt fram virðist málið fyrst og fremst ganga út á að þeir rammar sem ákveðnir eru af ríkisstjórn á vordögum skuli standa og ráðherrarnir eru settir hver inn í sinn ramma en síðan þegar fjárlagafrv. er fram komið virðast rammarnir að mestu úr sögunni. Því, herra forseti, eins og segir í samantekt í skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjárlagaferlið á bls. 5, með leyfi forseta: ,,Sú heildarsýn og sá agi sem felst í skipulaginu [þ.e. rammafjárlögunum] fer því forgörðum eftir að fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fyrir þing. Stór hluti þeirrar útgjaldaaukningar sem jafnan verður í meðförum þingsins á rætur að rekja til tillagna frá ríkisstjórn.`` Herra forseti. Það er því ekki fjárln. sem slík, eins og menn gætu haldið, sem breytir meira og minna frá römmunum, heldur er það ríkisstjórnin sjálf sem gerir slíkt. Þetta er auðvitað það sem við höfum áhyggjur af þegar fjárlagafrv. er lagt fram með öllum sínum glæsilegu markmiðum, og ekki er laust við að þau séu glæsileg þetta árið eins og oftast áður, en við hljótum að vekja athygli á því að því miður er þetta ekki endilega raunveruleikinn. Ljóst er að góðærið sem við höfum lifað við núna nokkur undanfarin ár var ekki notað til þess að auka jöfnuð í þjóðfélagi okkar eða til að bæta ríkisreksturinn. Fjármálaráðuneytið leggur nú fyrir þjóðhagsspá sem menn hafa verið að guma af að sé mikil breyting frá því sem Þjóðhagsstofnun spáði síðast, síðasta spá Þjóðhagsstofnunar er frá því í júní, en þegar grannt er skoðað er í raun og veru ótrúlega lítill munur á þessum spám. Hún er auðvitað frábrugðin að ýmsu leyti en varðandi vöxt beggja áranna 2002 og 2003 er munurinn í raun og veru enginn. Gert er ráð fyrir að vöxtur þessara tveggja ára sé um 1,5% í báðum spánum því að Þjóðhagsstofnun gerði ráð fyrir að samdráttur yrði upp á 0,8% á þessu ári en aukningin yrði síðan 2,4% á því næsta, meðan forsendur fjárlaga gera ráð fyrir að það verði í jafnvægi þetta árið en vöxturinn verði síðan um 1,5% á því næsta. Herra forseti. Það var athyglisvert að hlýða á stefnuræðu hæstv. forsrh. fyrir ýmissa hluta sakir, m.a. þær að hæstv. forsrh. sagði, með leyfi forseta: ,,Það verður heldur ekki samdráttur í þjóðarframleiðslunni á þessu ári eins og spáð var og nú er gert ráð fyrir allgóðum hagvexti á næsta ári ...`` --- ,,Allgóðum hagvexti á næsta ári``, segir hæstv. forsrh. og gerir greinilega ráð fyrir því að 1,5% séu í ákveðnu samhengi allgóður hagvöxtur. Hins vegar er ljóst að þessi hagvöxtur er undir framleiðslugetu þjóðfélagsins og þar af leiðandi er tekin ákveðin áhætta inn í næsta ár, verði þetta raunin. Ég vek athygli á að meginhættan í því er að samdráttur verði á vinnumarkaði og þá getur verið stutt í atvinnuleysið eða samdrátt í atvinnu þannig að þá eru hin skuldsettu heimili auðvitað komin í stóra hættu. Herra forseti. Við skulum ekki týna okkur í því sem gæti miður farið, við skulum auðvitað vona að hlutirnir gangi á hinn besta veg. Örlítill samanburður við þessa ánægju hæstv. forsrh. um hagvöxtinn bendir hins vegar á að spáð er 2,4% hagvexti í Bandaríkjunum á næsta ári og 2,4% hagvexti í Evrópusambandinu, þannig að við erum undir þessum svæðum og til langframa er það að sjálfsögðu ekki það sem við viljum. Viðskiptajöfnuður er eitt af því sem hæstv. fjmrh. hefur verið að lýsa mikill ánægju sinni með. Það er vissulega rétt að viðskiptajöfnuðurinn hefur verið að ná jafnvægi og það er ánægjulegt. En á það hefur verið bent að það er kannski ekki helst fyrir tilstuðlan ríkisstjórnarinnar að slíkt hefur gerst heldur vegna þess að aðrir aðilar komu til aðstoðar og ríkisstjórnin á út af fyrir sig þær þakkir að hafa gengið í lið með þeim til að ná þessum árangri. Einn er sá þáttur sem er býsna athyglisverður þegar við horfum á viðskiptajöfnuðinn og það er jöfnuður þáttatekna, en það er sá þáttur sem því miður mun ekki lækka á næsta ári og mun einn og sér í raun og veru orsaka það að væntanlega verður viðskiptahalli um 1 milljarður á næsta ári. Ástæðan er sú að jöfnuður þáttatekna verður neikvæður um 25 milljarða á þessu ári en árið 2001 var rúmlega 27 milljarða halli á jöfnun þáttatekna, en því er spáð að hann verði aftur neikvæður um 27 milljarða á næsta ári. Það er því þetta sem snýr fyrst og fremst að því að skuldir okkar við útlönd eru allt of miklar, þó svo að ríkissjóður sem slíkur sé þar ekki stærstur. Herra forseti. Nauðsynlegt væri miðað við ræðu hæstv. fjmrh. og ræðu hæstv. forsrh. að rifja upp hvernig á því stendur að við erum í þeirri stöðu nú að hagvöxtur er kominn niður á þetta stig og spáð að hann verði enginn á þessu ári. Það er vissulega hægt að rekja það lið fyrir lið hverjar ástæðurnar eru fyrir því. Tími minn leyfir ekki að fara nákvæmlega í hvern þátt í því ferli en það muna allir sem eru í þessum sal að þenslan fór úr böndum sem orsakaði hinn mikla viðskiptahalla sem síðan leiddi af sér gengisfellingu sem aftur setti af stað verðbólgu og þar af leiðandi fóru aðilar vinnumarkaðarins, eins og ég hef komið hér að áður, í það að taka höndum saman til að stoppa þá óheillaþróun. Og það er auðvitað þess vegna sem tókst að ná því jafnvægi sem við vonandi búum við nú í hagkerfinu. Herra forseti. Sú mikla verðbólga sem á tímabili var komin upp í nær 10% kom að sjálfsögðu við einstaklingana og hún kemur fram í því að skuldastaða einstaklinganna hefur versnað og afborganir þeirra eru meiri og þar af leiðandi standa þeir sem skuldugir eru verr eftir en áður. Þetta nær ekki bara til einstaklinga, þetta nær ekki síður til smáfyrirtækja sem því miður hafa þurft sum hver að hætta starfsemi sinni og fyrirtæki á landsbyggðinni hafa heldur ekki farið varhluta af þessu. Við sjáum í fjáraukalagafrv. einmitt afleiðingar af því sem hér er að koma fram vegna þess að í fjáraukalagafrv. kemur fram að auka þarf á þessu ári fjármuni bæði til ábyrgðasjóðs launa og eins til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Og það er að sjálfsögðu vegna þess að ástandið varð verra á þessu ári en ráð var fyrir gert. Herra forseti. Einnig væri hægt að rifja upp ýmis fyrri fjárlagafrv. og bera saman við raunveruleikann, eins og ég gerði hér lítillega fyrr í ræðu minni, en niðurstaðan er yfirleitt almennt sú að hagstjórnin hefur verið eitt af því sem er veikleiki í kerfi okkar. Þess vegna kemur það auðvitað spánskt fyrir sjónir þegar hæstv. fjmrh. eyðir megninu af tíma sínum í að nefna það að hagstjórnin hafi verið traust, hagstjórnin sérlega góð. En hæstv. ráðherra sleppti því í ræðu sinni, sem hann hefur gert bæði við fjölmiðla og sem hann tilkynnti fjárln. þegar hann kynnti okkur fjárlagafrv., að svo góður er árangurinn hjá hæstv. fjmrh. að hann telur ástæðu til að fara í örlitla fyrirlestraferð um heiminn til að kynna mönnum hvernig eigi að ná þessum mikla árangri. Vona ég, herra forseti, að í þeim fyrirlestri gleymi hæstv. ráðherra ekki að það voru aðstoðarmenn í liði hans sem trúlega höfðu mun meiri áhrif en sjálf ríkisstjórnin í því að ná þó þeirri lendingu sem við nú erum vonandi að ná. Herra forseti. Ég nefndi áðan að athyglisvert hefði verið að hlusta á stefnuræðu hæstv. forsrh. Það var ýmislegt fleira sem kom fram í ræðu hæstv. forsrh. en það sem ég nefndi áðan. Athyglisverðast var að sjálfsögðu kafli hæstv. forsrh. varðandi heilbrigðisþjónustu, en þar kom hæstv. forsrh. nokkuð að. Með leyfi forseta, sagði hæstv. forsrh. m.a.: ,,Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2000, haustið 1999, var sérstaklega leitað til Ríkisendurskoðunar og henni falið að kanna rekstrarkostnað sjúkrastofnana miðað við fjárlög.`` --- Og örlitlu síðar: ,,Aðeins tveimur árum eftir þessa aðgerð sem átti að koma fjármálunum á hreint virðist allt komið í fyrra horf.`` --- Og skömmu síðar, herra forseti: ,,Við verðum að leita skýringa á hvað farið hefur úrskeiðis áður en ríkissjóður er krafinn um enn meira fé. Það gengur ekki að ítrekað séu lagðir fram miklir fjármunir til að leysa rekstrarvanda sem skýtur svo aftur upp kollinum óðar en við er litið.`` Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. heilbrrh., sem hér er staddur, um viðhorf hans til ummæla hæstv. forsrh. sem greinilega er að gefa í skyn að hér þurfi ekki að taka til hendi. Ég hef a.m.k. skilið hæstv. heilbrrh. þannig að nýta eigi tímann vel á milli umræðna um fjárlögin til þess að skoða þennan þátt alveg sérstaklega. Herra forseti. Það er býsna athyglisvert að skoða árið 1999, og skoða hvað gert var þegar verið var að semja og ræða fjárlögin fyrir árið 2000, vegna þess að þá var hæstv. heilbrrh. formaður fjárln. og hann fjallaði þá sérstaklega um þennan þátt, hvernig á því stæði að svo væri komið fyrir heilbrigðisstofnunum. Ég ætla ekki að eyða tímanum í að rifja það upp því að flestir muna það. En það var fleira sem kom fram í ræðu þáv. hv. formanns fjárln. vegna þess að á þeim tíma var ákveðið að setja ákveðnar reglur um hvernig komið skuli í veg fyrir að svona lagað endurtaki sig. Og, herra forseti, það sem kom fram m.a. í ræðu þáv. hv. formanns fjárln. var m.a. þetta, með leyfi forseta: ,,Gerðir verða samningar við stofnanir þar sem skýrt kemur fram hver fjárframlög til þeirra verða á hverjum tíma og að stjórnendur beri ábyrgð á að halda rekstrinum innan fjárheimilda.`` --- Og síðan áfram: ,,Til þess að tryggja að fjárframlög til heilbrigðisstofnana séu ákvörðuð með hlutlægum hætti verður tekin upp sú nýbreytni við gerð fjárlaga fyrir árið 2001 að nota reiknilíkön við skiptingu fjárveitinga á milli stofnana.`` Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. fjmrh. að því hvernig hefur verið staðið að þessu öllu saman. Hvað hefur verið gert í þessu? Er búið að gera samninga við allar heilbrigðisstofnanir í landinu? Hvar er þetta reiknilíkan? Og eftir hverju er unnið þegar ákveðnar eru fjárveitingar til þessara stofnana? Herra forseti. Því miður er tími minn á þrotum en ég mun halda áfram umfjöllun um fjárlagafrv. í seinni ræðu minni.

Herra forseti. Það er tvennt sem fram kom í upphafi ræðu hv. þm. sem ég vil nefna sérstaklega. Hann gerði að umtalsefni fjárveitingarnar til ríkislögreglustjóraembættisins --- sem er vinsæl stofnun hér af hálfu ákveðinna aðila til að gagnrýna --- og taldi að hún hafi fengið fjárveitingar umfram það sem eðlilegt er. Ég bendi á að þetta embætti, sem er tiltölulega nýtt, hefur tekið að sér fjölmörg verkefni sem áður voru unnin annars staðar. Allur bílakostnaður lögregluliðanna í landinu er núna færður þarna. Víkingasveitin var flutt þarna yfir, fjarskiptamiðstöðin, þangað færast Almannavarnir á næsta ári fyrir utan verkefni tengd Schengen- og SIRENE-samstarfinu. Því er auðvitað mjög ómaklegt að tala eins og hv. þm. gerði. En aðalatriðið sem ég vildi tala um var það sem þingmaðurinn velti fyrir sér varðandi þjóðhagsspá efnahagsskrifstofu fjmrn. Hann sagði það ekki beint en gaf í skyn að ekki væri útilokað að menn mundu kannski fara misvel með upplýsingar eða reyna að fegra hlutina umfram það sem efni stæðu til. Í þessu sambandi vil ég taka það fram, eins og ég þykist vita að allir þingmenn hafi nú kynnt sér, að óháðar fjármálastofnanir í landinu, sem eru það öflugar að þær geta gert svona spár upp á eigin spýtur sem var m.a. ein ástæðan fyrir því að það þótti ekki lengur nauðsynlegt að reka Þjóðhagsstofnun í óbreyttri mynd, hafa nú hver af annarri verið að birta upplýsingar sínar og spár. Búnaðarbankinn spáði 2% hagvexti, Íslandsbanki spáði í gær 1,7% hagvexti á næsta ári. Við erum í 1,5%. Landsbankinn hefur líka birt umsögn um fjárlagfrv. þar sem hann telur mjög varfærnislega stigið til jarðar. Þetta verða menn að hafa í huga þegar gefið er í skyn að eitthvað misjafnt geti verið á ferð varðandi þjóðhagsáætlun ráðuneytisins. Það er auðvitað af og frá og bið ég menn að kynna sér spár óháðra aðila í því sambandi.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara í mikla umfjöllun um ríkislögreglustjóraembættið. Hins vegar er alveg augljóst mál, eins og ég nefndi í ræðu minni, að þetta er eitt af þeim embættum sem þanist hafa mjög út. Ég spurði hæstv. fjmrh. eftir því hvar hagræðingin og sparnaðurinn væru. Auðvitað veit ég fullvel að ýmislegt hefur verið fært undir þetta embætti og mér skilst að hugmyndir séu uppi um að leggja töluvert meira undir það þannig að enn á að halda áfram. En spurningin gekk hins vegar út á að fá skýringu á því hvar sparnaðurinn væri og hvar hagræðingin við þetta allt saman er. Ég vil hins vegar leiðrétta hæstv. fjmrh. ef hann hefur skilið orð mín svo að ég væri að gefa til kynna að fjmrn. væri ekki traustsins vert varðandi þær áætlanir sem hér liggja fyrir. Ég tek undir með hæstv. fjmrh. að það er mjög athyglisvert hversu nálægt allar spárnar eru hver annarri. Það sem ég var að segja var að áður fyrr hefðu komið úr fjmrn. ýmsar upplýsingar sem líktust meira áróðri en faglegri umfjöllun. Ég tók það sérstaklega fram að ég vonaðist til að menn stæðu vel undir þessu nýja hlutverki sem þeir hafa fengið. Það er hins vegar önnur nálgun varðandi þetta mál sem ég vil spyrja hæstv. fjmrh. um. Þegar frv. um að leggja Þjóðhagsstofnun niður var til umræðu í þinginu var gjarnan rætt um það að við þingmenn fengjum aðgang að annarri stofnun til þess að láta vinna þá vinnu sem Þjóðhagsstofnun gerði gjarnan fyrir okkur. Þá er spurningin um hvort við getum lagt fyrir ákveðnar forsendur sem við viljum fá útreiknaðar. Því miður, herra forseti, höfum við, a.m.k. við sem sitjum í fjárln., ekki orðið vör við að við höfum fengið neinn aðgang að einni eða neinni stofnun eða heyrt getið um að ætlaðir hafi verið fjármunir til að vinna slíka vinnu.

Herra forseti. Ég er ánægður með að fram hafi komið hjá þingmanninum að að hans dómi sé hvergi maðkur í mysunni varðandi þjóðhagsspá eða þær forsendur sem liggja til grundvallar fjárlagafrv. og þjóðhagsspánni enda væri það síðra. Ég hafna því alveg að í þeim efnum hafi fjmrn. einhvern tíma lagt fyrir menn hér eitthvað misjafnt eða áróður eins og þingmaðurinn sagði. Aðalatriðið er að þessi mál eru komin í nýjan farveg. Það er alveg ástæðulaust að skapa einhverja tortryggni í kringum það. Ég held að þær spár sem óháðir aðilar hafa birt sýni að það eru ekki til nein ákveðin hárnákvæm vísindi í þessum efnum. En það að aðilar eru þó þetta nærri hver öðrum varðandi útkomuna segir auðvitað sitt, þ.e. að sjálfsagt eru þeir allir nokkurn veginn á réttu róli þó að að þessu sinni sé ráðuneytið varfærnast að því er varðar hagvöxtinn. Það hefur auðvitað áhrif á skatttekjurnar og tekjur til fjárlaga og þar af leiðandi á væntanlega rekstrarniðurstöðu ríkissjóðs, þ.e. afganginn. Að því er varðar Þjóðhagsstofnun og niðurlagningu hennar og tilflutning verkefna hefur náttúrlega verið að komast mynd á þau mál undanfarið hálft ár eða síðustu mánuði. Stofnunin var ekki lögð niður fyrr en 1. júlí. Menn hafa verið að skipta með sér verkum, Hagstofan annars vegar og fjmrn. hins vegar. Síðan er gert ráð fyrir því að aðilar eins og Hagfræðistofnun Háskólans geti tekið að sér ákveðin verkefni. Það eru ákveðnir fjármunir á lið í forsrn. vegna slíkra atriða. Ef menn telja að þingið þurfi á einhverri fagvinnu að halda í þessum efnum er bara að óska eftir því og þá finna menn auðvitað rétta farveginn fyrir slíka hluti. Auðvitað var ekki meiningin að draga úr þjónustu við Alþingi með þessum breytingum.

Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh. að ég taldi hvergi maðk í mysunni og gaf alls ekki til kynna að slíkt væri. Ég var heldur ekki að tala um það, herra forseti, að fjmrn. legði það í vana sinn að leggja fyrir þingið einhverja áróðurspappíra. Það sem ég átti við var að á heimasíðu fjmrn. hafa að sjálfsögðu æðioft komið viðbrögð frá fjmrn. við ýmsum hlutum sem oft hafa fremur líkst áróðri en faglegum vinnubrögðum. Ég er ekki að segja að það hafi verið nákvæmlega sömu aðilar og vinna að þjóðhagsspánni.

Því er mótmælt.

Því er mótmælt af hæstv. ráðherra. Við skulum þá bara í rólegheitum einhvern tíma skoða heimasíðuna hjá ráðuneytinu og benda hæstv. ráðherra á nokkur atriði sem hafa a.m.k. að mínu mati fremur nálgast áróður en fagleg vinnubrögð. Herra forseti. Varðandi niðurlagningu Þjóðhagsstofnunar og hvað eigi að koma í staðinn fyrir þjónustu við þingmenn fagna ég því auðvitað að hæstv. fjmrh. bendir okkur á að við getum hugsanlega komist í sjóði forsrn. til að auka þjónustu við þingið. Ég geri ráð fyrir því að við munum nýta okkur það eða þá að fjárln. muni í starfi sínu hugsanlega færa einhverja fjármuni frá þessum lið hjá forsrn. yfir til þingsins.

Virðulegi forseti. Þróun efnahagsmála á þessu ári hefur um margt verið hagstæðari en reiknað var með um svipað leyti í fyrra. Þannig hefur verulega dregið úr verðbólgu og spáð er jöfnuði í viðskiptum við önnur lönd. Ekki er lengur gert ráð fyrir samdrætti í landsframleiðslu heldur reiknað með að hún standi í stað. Kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur haldið áfram að vaxa og þrátt fyrir að atvinnuleysi hafi aukist töluvert getur það ekki talist mikið hér á landi miðað við þann samanburð sem gerður er við önnur lönd. Við þessar aðstæður hafa áætlanir ríkissjóðs um umtalsverðan tekjuafgang á árinu í aðalatriðum gengið eftir þegar frá eru taldar áætlaðar tekjur af sölu ríkiseigna. Í þessu felst að náðst hefur nokkuð gott jafnvægi í efnahagslífinu eftir langvinnt þensluskeið undanfarin ár. Enginn vafi er á því að aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum og peningamálum lék mikilvægt hlutverk á þessari leið efnahagslífsins til betra jafnvægis. Gengisfall krónunnar og tímabundin verðbólga léku hér jafnframt veigamikið hlutverk. Við bætist að ytri aðstæður hafa verið hagfelldar, bæði að því er varðar þróun útflutnings og viðskiptakjör. Þetta hefur gert aðlögunina að þjóðarbúskapnum auðveldari en oft áður þegar niðursveifla hefur átt sér stað. Hér við bætist að atvinnulífið og verkalýðshreyfing hafa lagt sitt af mörkum til að tryggja jafnvægi og stöðugleika. Þessi árangur í efnahagsstjórninni hefur búið í haginn fyrir nýtt hagvaxtarskeið hér á landi. Þannig er spáð 1,5% vexti á næsta ári í samanburði við engan vöxt á þessu ári. Í framhaldi, á árunum 2004--2007, er reiknað með að hagvöxtur verði að meðaltali 3% hér á landi. Ef þessar spár ganga eftir verður hægfara bati í efnahagslífinu á næsta ári þar til fullum bata verður náð undir lok árs eða í byrjun ársins 2004. Eðlilegt er að hagvöxtur sé að jafnaði ekki minni en 3% á ári því að sá vöxtur tryggir stöðu Íslands í samanburði við önnur lönd hvað lífskjör varðar. Gangi þessar spár eftir hefur efnahagslægðin verið tiltölulega grunn og skammvinn og ekki haft jafnalvarlegar hliðarverkanir og jafnan áður þegar harðnað hefur á dalnum. Þegar litið er til næsta árs standa þrjú kennileiti upp úr að mínu viti. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að verðbólgan verði komin á sama stig hér á landi og í öðrum löndum sem við berum okkur saman við í nágrenninu. Þetta er ákaflega þýðingarmikið. Verðstöðugleiki er án efa ein mikilvægasta undirstaða framfara og lífskjara. Spáð er 2,25% hækkun vísitölu neysluverðs milli áranna 2002 og 2003 borið saman við 4,75% hækkun hennar á þessu ári. Í öðru lagi er búist að viðskiptajöfnuður verði nánast í jafnvægi eins og stefnir í á þessu ári. Samkvæmt þessu fer hallinn úr um 70 milljörðum kr. á árinu 2000 niður í núll á aðeins tveimur árum án þess að það hafi í för með sér alvarlegar afleiðingar, eins og ég hef lýst hér á undan. Þetta er athyglisverður árangur. Í þriðja lagi hefur þróun ríkisfjármála verið með ágætum þrátt fyrir erfiðar aðstæður að mörgu leyti. Til marks um það er 17,2 milljarða kr. afgangur á þessu ári og áætlun um 10,7 milljarða afgang á næsta ári. Jafnframt þessu hefur náðst að lækka skuldir ríkisins ár frá ári undanfarin ár. Sá árangur sem nú er í sjónmáli er ekki síst athyglisverður í ljósi þess að víða annars staðar hefur efnahagsstjórnin átt undir högg að sækja. Í því sambandi nægir að nefna stöðugar fregnir af ótíðindum af hlutabréfamörkuðum Evrópu og Bandaríkjanna, að ekki sé talað um Japan. Þar hefur hlutabréfaverð lækkað um 20--40% á helstu mælikvörðum frá byrjun árs meðan það hefur hækkað um 15% hér á landi. Þessi samanburður er enn hagstæðari fyrir okkur ef litið er til síðustu tólf mánaða. Hlutabréfaverð segir oft mikið um stöðu og horfur í efnahagsmálum og þessi þróun ber vitni um að almennir fjárfestar meti það svo að líklegt sé að Íslendingar séu komnir yfir erfiðasta hjallann á undan öðrum. Þótt ástæða sé til að fagna þessari þróun og góðum horfum er einnig mikilvægt að hafa varann á sér. Eins og jafnan áður er mikil óvissa í spám af þessu tagi. Í því efni er nærtækt að nefna að fyrir fáum dögum sagði Íslensk erfðagreining upp fjölda starfsmanna sem væntanlega hefur ekki verið tekið tillit til við spágerðina sem frv. byggir á. Við þær aðstæður sem nú eru á vinnumarkaði kann það að taka nokkurn tíma fyrir þessa starfsmenn að finna störf við sitt hæfi. Á hinn bóginn má ekki gleyma því að ekki er reiknað með áhrifum þeirra virkjana og stóriðjuáforma sem eru til athugunar um þessar mundir. Ef af stóriðjuáformunum verður og þeim verður hrint í framkvæmd verður auðvitað mikið um að vera í efnahagslífinu á næstu árum því að fjárfestingin er gríðarlega mikil í þjóðhagslegu samhengi. Við þetta bætist svo óvissa að utan. Þar vegur sennilega þyngst hvort hernaðaraðgerðum verður beitt gegn Írak og hvernig það verður gert ef til kemur. Einnig skiptir almenn efnahagsþróun máli í helstu viðskiptalöndum. Ef þar verður áfram á brattann að sækja, þrátt fyrir spár alþjóðastofnana um hið gagnstæða, má búast við að fyrr en síðar birtist erfiðleikarnir í einhverjum myndum hér á landi. Þótt þannig ríki óvissa um margar veigamiklar forsendur fjárlagafrv. verður að öllu samanlögðu að telja að horfurnar séu hagfelldar og að mörg tækifæri séu til þess að sækja fram. Á þessu byggir fjárlagafrv. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um einstaka þætti frv. við þessa umræðu enda tekur fjárlaganefnd frv. til rækilegrar skoðunar á næstu vikum. Þó vil ég nefna hér örfá atriði. Tekjuhlið frv. breytist lítið frá fyrra ári þegar á heildina er litið. Heildartekjur eru áætlaðar 264 milljarðar kr. sem er nánast sama tala og reiknað var með á þessu ári. Tekjur af sölu ríkiseigna eru reyndar minni en á þessu ári og fyrir vikið nemur hækkun án slíkra tekna 2,5% milli ára. Þetta er þó ekki nema nokkurn veginn í samræmi við hækkun verðlags enda lækka tekjur ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu. Þá vil ég einnig nefna að gert er ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs verði 253,3 milljarðar kr. samanborið við 246,4 milljarða á yfirstandandi ári. Aukningin nemur 14 milljörðum frá fjárlögum eða 6,9 milljörðum frá endurskoðaðri áætlun þessa árs. Hækkunin frá endurskoðaðri áætlun er 2,8% og því breytast heildarútgjöldin lítið að raungildi milli ára og reyndar lækka þau um fjórðung úr prósenti sem hlutfall af landsframleiðslu. Þessi rammi um bæði tekjur og gjöld ríkissjóðs á næsta ári verður að teljast raunhæfur í þeim skilningi að ríkið er hvorki að taka til sín né auka útgjöldin að tiltölu við þjóðarbúskapinn. Það er eðlilegt markmið þegar til alls er litið. Jafnframt er hægt að færa veigamikil rök fyrir því að afgangurinn samkvæmt frv. sé út frá hagstjórnarsjónarmiðum í eðlilegu samhengi við stig núverandi hagsveiflu. Þannig ætti afgangurinn að veita svigrúm til áframhaldandi vaxtalækkana án þess að tefla verðstöðugleikanum í tvísýnu. Því er hins vegar ekki að leyna að margvíslegir erfiðleikar steðja að velferðar-, heilbrigðis- og menntamálum sem menn verða að skoða gaumgæfilega og meta hvort frv. leysir með viðunandi hætti. Það þjónar engum tilgangi að stinga höfðinu í sandinn að því er þessa málaflokka varðar og sitja svo uppi með vandamál á miðju næsta ári sem ekki verða leyst öðruvísi en með aukafjárveitingum. Jafnframt þarf að gæta þess að aðhald sé nægjanlegt með útgjöldum og tryggja að öllum ráðum sé beitt til þess að nýta þá fjármuni með hagkvæmum hætti. Þótt ég ætli ekki að ræða hér í löngu máli einstaka þætti frv. finnst mér nauðsynlegt að nefna heilbrigðismálin vegna umræðunnar um þau að undanförnu. Þar hefur ekki verið gætt hófs sem nauðsynlegt er þegar fjallað er um svo veigamikinn málaflokk. Fullyrðingar um að framlög til heilbrigðismála séu hvergi meiri í ríkjum OECD eru byggðar á talnagrunni sem gefur ekki vafalausar niðurstöður. Staðreyndin er sú að það er erfitt að bera saman útgjöld af þessu tagi milli landa og mismunandi aðferðir gefa ólíkar niðurstöður. Því er brýnt að þeir sem taka þátt í þessari umræðu sýni viðeigandi aðgát í meðferð talna og gæti þess að öll sjónarmið komi fram. Þessi umræða um heilbrigðismálin dregur einnig athyglina að því að fjárlaganefnd og reyndar Alþingi hafa mjög takmarkaðan aðgang að óháðum sérfræðingum um efnahagsmál eftir að Þjóðhagsstofnun var lögð niður. Þetta veikir óneitanlega Alþingi gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það þarfnast því frekari umræðu hvort núverandi skipan efnahagsstofnana ríkisins sé sú lausn sem hentar Alþingi til frambúðar. Virðulegi forseti. Ég vík þá að vinnu við fjárlagagerðina og störfum fjárlaganefndar. Á undanförnum árum hefur allnokkur umræða um aðferðir og skipulag í tengslum við fjárlög farið fram. Stjórnvöld hafa á síðustu árum gert ýmsar breytingar á aðferðum og reglum sem varða fjárlagaferlið. Það ákvörðunarferli sem liggur að baki fjárlögum er mjög flókið og tímafrekt og felur í sér að samhæfa þarf störf margra ólíkra aðila. Fram að gildistöku fjárreiðulaganna 1997 voru formlegar reglur um fjárlögin og fjárlagaferlið mjög almenns eðlis og að finna á víð og dreif í lögum. Fjárlaganefnd Alþingis hefur verið að bæta verklag á undanförnum árum og nýverið hafa verið sett á vef þingsins eyðublöð sem auðvelda eiga félagasamtökum að koma upplýsingum til fjárlaganefndar. Nauðsynlegt er að fjárlagaferli og verklag sé í stöðugri endurskoðun og endurbót. Hér á landi heldur fjárlagaferlið um alla þræði fjárlagafrv. og hefur þá verið leitað eftir umsögnum til annarra þingnefnda um viðeigandi hluta frv. og að þær skipti safnliðum á milli sín eftir einstökum málefnasviðum. Ekki er um það að ræða að fjárlaganefndin fjalli eingöngu um heildarútlínur frv. og láti fagnefndum eftir að skipta framlögum á sínum málefnasviðum eins og tíðkast í nágrannalöndunum. Aukin festa hefur orðið eftir að rammafjárlög voru tekin upp. Meiri agi hefur verið á vinnubrögðum. Hins vegar er það veikleiki í fjárlagaferlinu að afgreiðsla Alþingis tengist ekki rammaskipulaginu og má í raun segja að sjálfstætt ferli hefjist í meðförum þingsins. Æskilegt er að rammaskipulagið verði grundvallarviðmið á öllum stigum fjárlagagerðarinnar. Ég mun beita mér fyrir því að þessi mál verði skoðuð sérstaklega og lagðar verði fram hugmyndir um skipan mála fyrir þinglok.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir frv. ríkisstjórnarinnar til fjárlaga fyrir árið 2003. Fjárlagafrv. sýnir svart á hvítu stefnu ríkisstjórnarinnar hverju sinni í þeim málaflokkum sem ríkisvaldið ber ábyrgð á eða er beinn þátttakandi í. Hér kemur fram tekjuöflun ríkissjóðs, hvar og hvernig teknanna er aflað, og hér koma einnig fram tillögur og áherslur ríkisstjórnarinnar um það hvernig tekjunum er ráðstafað á einstaka málaflokka og verkefni. Og í umræðunni um fjárlögin og meðferð þeirra birtist með skýrum hætti munurinn á stefnu stjórnmálaflokkanna í þjóðfélagsmálum. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á velferðarmál. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur áherslu á jöfnun lífskjara og velferð allra þegna þjóðfélagsins. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði leggjum á það áherslu að skattkerfinu sé í senn beitt til að afla hinu opinbera nægilegra tekna til að standa undir samneyslu þjóðfélagsins og öflugu velferðarkerfi. Skattastefnan á að fela í sér í senn tekjujöfnun og að byrðunum sé dreift með sanngjörnum hætti. Í því sambandi leggjum við áherslu á eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi að tekin verði upp stighækkandi skattbyrði af launatekjum sem hlífir fólki með lægri tekjur fyrir óhóflegri skattheimtu en felur í sér raunverulegan hátekjuskatt á þá sem hæstar tekjur hafa. Í öðru lagi leggjum við til að fjármagnstekjur, þ.e. arðgreiðslur og söluhagnaður af hlutabréfum, umfram vexti af hóflegu sparifé verði skattlagðar til jafns við aðrar tekjur. Þá leggjum við til að skattlagning á hreinum hagnaði fyrirtækja taki mið af skattlagningu launatekna. Herra forseti. Þegar litið er til skattastefnu þessarar ríkisstjórnar blasa allt aðrar áherslur við. Skattleysismörkin hafa ekki þróast í takt við launaþróun og veldur þar einkum tvennt. Tekjuskattshlutfall hefur verið hækkað án þess að persónuafsláttur hækki nægilega til að viðhalda óbreyttum skattleysismörkum. Auk þess hefur hann lækkað eða ekki haldið hlutfallslegu verðgildi sínu. Með skattbreytingum á sl. vetri var tekjuskattur fyrirtækja lækkaður úr 30% í 18%, sérstakur hátekjuskattur var lækkaður úr 7% í 5% auk þess sem grunntölur hans voru hækkaðar. Hins vegar var almennt tryggingagjald á atvinnurekstur hækkað úr 4,34% í 4,84% og er fengin lagaheimild til að hækka það í 5,11%. Herra forseti. Hér liggur grundvallarmunur á stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í skattamálum og -stefnu ríkisstjórnar Framsfl. og Sjálfstfl. Ríkisstjórnarflokkarnir virðast nefnilega trúa því að með því að veita ákveðnum hópum einstaklinga og fyrirtækja sérstakt forskot og ívilnanir muni verða hægt að byggja upp svokallaða burðarása þjóðfélagsins sem munu í krafti forréttinda sinna bera uppi atvinnulífið og þjónustuna og veita þannig hinum hluta þjóðarinnar ákveðna möguleika í skjóli sínu. Lítum á helstu tölur og forsendur þessa fjárlagafrv. Heildartekjur ríkissjóðs árið 2003 eru áætlaðar 264 milljarðar kr. Það er há tala en stendur þó nánast í stað frá áætlun þessa árs. 24% af þessum tekjum eru skattar á almennt launafólk, tæpir 64 milljarðar kr. Árið 2000 var tekjuskattur á almennt launafólk einungis 19% af heildartekjum ríkissjóðs, tæpir 43 milljarðar kr. Heildartekjur ríkissjóðs voru þá 225 milljarðar. Hlutfallsleg skattbyrði almenns launafólks hefur því hækkað verulega á þessum fjórum árum enda hafa elli- og örorkulífeyrisþegar fundið fyrir þessari stefnu ríkisstjórnarinnar en þeir verða nú að greiða sem nemur mánaðargreiðslum í skatta af árslífeyri sínum sem þó er allt of lágur til að standa undir lágmarksframfærslu, eðlilegri framfærslu. Ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. hefur einmitt valið þetta fólk til að axla aukinn hlut í skatttekjum ríkissjóðs. Tekjuskattur fyrirtækja var lækkaður úr 30% í 18%. Árið 2000 var hann 9 milljarðar og 679 þús., þ.e. 4,3% af heildartekjum ríkissjóðs, en árið 2003 er hann áætlaður 5 milljarðar og 250 þús., þ.e. lækkun um 4 milljarða kr. og er þá aðeins 2% af heildaráætluðum tekjum ríkissjóðs. Skattur á fjármagnstekjur, sem er einungis 10%, lækkar eða stendur í stað á milli ára og sérstakur hátekjuskattur lækkar um 300 millj. kr. Þarna fann ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. sína burðarása sem var ástæða til að ívilna í skattheimtunni. Þessi þróun kemur líka greinilega í ljós ef litið er til fjölda þeirra sem greiða tekjuskatt. Árið 1999 voru það 119 þúsund einstaklingar en árið 2002 eru þeir 142 þúsund, fjölgað um 23 þúsund. Fjölgun einstaklinga 16 ára og eldri á sama tíma var aðeins 10 þúsund. Vissulega er það ánægjulegt ef sú væri raunin að rauntekjur alls þessa fólks hefðu hækkað en því miður hefur samtímis þessu launabil í þjóðfélaginu aukist þannig að hlutfallsleg skattbyrði þeirra sem hafa lægstar tekjur eykst. En skattheimtu í atvinnulífinu er líka misskipt. Tekjuskattur á hagnað fyrirtækja var lækkaður en aftur á móti hækkar tryggingagjald, sem er launatengdur skattur á fyrirtæki, um 4 milljarða kr. nú á milli ára eða um nærri 17%. Þessi skattur leggst þyngst á þau fyrirtæki sem hafa tiltölulega hátt hlutfall rekstrarkostnaðar í launum en það á við um flestalla þjónustustarfsemi svo sem starfsemi sveitarfélaga, fyrirtæki í ferðaþjónustu, fyrirtæki og atvinnurekstur í frumvinnslu svo sem í fiskiðnaði og landbúnaði, og jafnframt bitnar hann harðast á litlum iðnfyrirtækjum. Þessi skattheimta bitnar einnig hart á einstaklings- og fjölskyldufyrirtækjum, fyrirtækjum á landsbyggðinni, sprotafyrirtækjum og fyrirtækjum í nýsköpun. Þessi aukna skattheimta og þessi leið til skattamismununar í þjóðfélaginu er Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði ekki að skapi. Samkvæmt fjárlagafrv. eru heildartekjur ríkissjóðs áætlaðar 264 milljarðar kr. en gjöldin 253 milljarðar. Tekjuafgangur næsta árs er áætlaður 10,7 milljarðar kr. Áfram er stefnt að sölu eigna á þessu ári upp á samtals nettó 14,5 milljarða kr. og á því næsta upp á 8,5 milljarða. Áfram er stefnt að sölu ríkisbankanna, Búnaðarbankans og Landsbankans. Sala Landssímans hefur góðu heilli verið lögð á hilluna í bili. Það skulu menn hafa hugfast, sem oft gleymist, að sama eignin verður aðeins seld einu sinni. Og þrátt fyrir fyrirhugaðar eignasölur og gífurlegar eignasölur standa fjárfestingar á vegum ríkisins nánast í stað á síðustu fjórum árum og lækka jafnvel að raungildi. Er í rauninni dapurt til þess að vita að í góðæri undanfarinna ára hafa fjárfestingar á vegum ríkisins dregist frekar saman að raungildi. Fyrirhuguð sala ríkiseigna muni ekki leiða til aukinna og brýnna fjárfestinga á vegum ríkisins heldur mun andvirðið, ef af sölu verður, renna í almennan rekstrarkostnað og greiðslu rekstrarskulda sem hafa safnast upp hjá ríkissjóði á góðæristímum. Það, virðulegi forseti, þætti ekki góður búskapur í sveitinni að selja bestu mjólkurkúna til að greiða rekstrarskuldina og missa síðan af innlegginu, því að kýrin var seld, og verða svo að fara út í búð til að kaupa mjólk út á grautinn. Það er annars fróðlegt að sjá hug landsmanna til stefnu ríkisstjórnarinnar í meðferð almenningseigna og tekjuöflun ríkisins. Mikið hefur gengið á við sölu Landssímans. Söluandvirði hans átti að bjarga fjárhag ríkisins á þessu og síðasta ári. Hafði hann þó áður skilað nokkrum milljörðum árlega í tekjum af rekstri sínum. Þegar þjóðin var spurð um sölu Símans í skoðanakönnun Gallups í mars á sl. ári vildi mikill meiri hluti eða yfir 60% þjóðarinnar að Síminn yrði áfram í opinberri eigu. Í öllum landshlutum var meiri hlutinn afdráttarlaust á þeirri skoðun og utan höfuðborgarsvæðisins var vilji landsmanna enn þá afdráttarlausari eða 70--80% voru andvíg sölunni og vildu að Síminn væri áfram í opinberri eigu. En ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. barðist með kjafti og klóm fyrir sölunni þvert á vilja þjóðarinnar. Það hefði verð hollt fyrir framsóknarþingmennina sem studdu svo afdráttarlaust sölu Landssímans, þar sátu meira að segja tveir þingmenn í stjórn, að kanna hug kjósenda sinna, en í áðurnefndri skoðanakönnun voru 64% stuðningsmanna Framsfl. andvíg sölu, vildu að Síminn væri áfram í opinberri eigu. Nýverið birti Gallup einnig niðurstöðu viðhorfskönnunar meðal þjóðarinnar til sölu ríkisbankanna. 53,2% þeirra sem tóku afstöðu voru andvíg sölu þeirra og er þetta þó búið að vera aðalbaráttumál stjórnarflokkanna, Framsfl. og Sjálfstfl., um árabil og einn af hornsteinum stjórnarsáttmála þeirra og jafnframt leiðarljós og aðalleiðarljós þeirra í efnahagsstefnu síðustu ára. Stjórnarflokkarnir hafa meira að segja komið sér saman um hvernig bankar og fjármálastofnanir skuli skiptast á pólitíska vildarvini sína. En þjóðin er bara á allt annarri skoðun. Hún gerir sér grein fyrir því mikilvægi að eiga hér fjármálastofnun sem ber þjónustuskyldur við almenning og atvinnurekstur í landinu en setur ekki arðsemiskröfu fjármagnseigendanna eina í öndvegi. Virðulegi forseti. Samkvæmt þeim skoðanakönnunum sem ég hef hér vitnað til er þjóðin andvíg þessum meginþáttum efnahags- og fjármálastjórnar ríkisstjórnarinnar. Fróðlegt væri einnig að gera skoðanakönnun meðal þjóðarinnar um afstöðuna til þess hvernig skattbyrðinni er deilt. Ég er nær fullviss um að meiri hlutinn mundi taka undir með elli- og örorkulífeyrisþegum og láglaunafólki og mótmæla því að hlutur þeirra sé svo hlutfallslega aukinn í skatttekjum ríkisins og jafnframt mótmæla skattatilfærslu frá hátekjufólki, frá fjármagnseigendum og hagnaði fyrirtækja. En einmitt þetta eru hornsteinarnir í skattastefnu ríkisstjórnarinnar og samtök aldraðra mótmæla nú ákaft og eðlilega. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. gumar af betri horfum í efnahagsmálum en áður var búist við. Vissulega er það gleðiefni að nokkuð bjartara er fram undan en spáð var fyrir ári síðan. Sveigjanleiki íslensks atvinnulífs er þrátt fyrir allt mikill. Styrkur íslensks atvinnulífs hefur verið dreifræði, mörg lítil og meðalstór fyrirtæki, drifin áfram af frumkvæði og krafti fjölmargra einstaklinga einum sér eða í samstilltu átaki þeirra. Eign og stjórnun fyrirtækjanna hefur verið í höndum manna sem hafa verið á staðnum, þekkt aðstæður og gátu brugðist við nýjum og breyttum aðstæðum. En nú með samþjöppun atvinnulífs í örfá stór fyrirtæki, hvort sem það er í sjávarútvegi, landbúnaði, verslun og þjónustu eða iðnaði, bönkum, svo nokkuð sé nefnt, með þeirri gífurlegri samþjöppun sem á sér stað á þessum vettvangi fjarlægist stjórnunin því staðinn þar sem verkin eru unnin, atvinnulífið verður einhæfara og þunglamalegra og ákvarðanatökur verða seinar. Efnahagslífið tapar þá þeim sveigjanleika sem hefur verið styrkur þess og borið fram hagvöxt og framfarir í íslensku þjóðfélagi síðustu áratugi. Það er fagnaðarefni að jöfnuður skuli nú vera að komast á í viðskiptunum við útlönd. Hinn gífurlegi viðskiptahalli undanfarinna ára var orðinn ógnun við efnahagslegt sjálfstæði landsins. Hægt hefur á verðbólgunni sem komin var á fulla ferð. En menn skulu þó ganga hægt um gleðinnar dyr. Uppsafnaðar skuldir þjóðarbúsins hverfa ekki á einu bretti. Og efnahagslægðin í Bandaríkjunum er hvorki að þakka né kenna íslenskum stjórnvöldum. Með lækkun dollarans á síðustu mánuðum hafa skuldir okkar í þeirri mynt vissulega lækkað verulega. Og vaxtalækkun í Bandaríkjunum um kannski allt að 4--6% nú á nokkrum mánuðum hefur vissulega létt vaxtabyrði okkar af þeim erlendu lánum sem við eigum bundin í dollurum. En staðreyndin er sú að við höfum ekki enn getað greitt neitt niður af erlendum skuldum þjóðarbúsins og íslenskt atvinnulíf og heimili eru afar skuldug. Og þó að batinn í skuldastöðunni erlendis sé m.a. að þakka lækkun dollarans og lækkun vaxta í Bandaríkjunum og þó að peningasérfræðingar telji að dollarinn eigi jafnvel eftir að falla enn meir, sem birtist í stríðsæsingarástandi forseta Bandaríkjanna, þó að það komi okkur tímabundið til góða með lækkun skulda í dollurum þá mun óstöðugleiki í bandarísku efnahagslífi og mikill viðskiptahalli þar ekki styrkja íslenskt atvinnulíf þegar til lengri tíma er litið heldur þvert á móti. Virðulegi forseti. Gert er ráð fyrir hagvexti upp á 1--1,5% á næsta ári. Það er áhyggjuefni að sá hagvöxtur er fyrst og fremst borinn uppi af aukinni skuldasöfnun heimilanna í landinu. Skuldir heimilanna eru orðnar geigvænlegar og halda áfram að vaxa. Sem hlutfall af ráðstöfunartekjum voru skuldir heimilanna 1980 20%, 1990 80% af ráðstöfunartekjum, 1999 145% og 2001 eru þær áætlaðar nærri 170% af ráðstöfunartekjum. Þetta eru gífurlegar tölur, virðulegi forseti, og er mikið áhyggjuefni. Vissulega hefur orðið eignamyndun á móti en hún er þó hvergi nærri jöfn eða vegur upp þá miklu skuldaaukningu sem íslensk heimili bera. Þessi staða og sú þróun sýnir í hve viðkvæmri stöðu efnahagslíf okkar er. Skuldir atvinnulífsins og fyrirtækjanna eru einnig gífurlegar. Þær hafa vaxið úr 300 milljörðum kr. 1996 í 900 milljarða árið 2001 og samt hafa fjárfestingar atvinnulífsins verið í miklu lágmarki á þeim tíma ef frá eru taldar fjárfestingar í verslunar- og þjónustuhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu sem margir munu telja að hafi verið offjárfestingar. Það kemur því ekki á óvart þótt fyrirtækin hrópi á ríkisábyrgðir og hagstæðari lánakjör. Sveitarfélögin í landinu eru einnig afar skuldug þó að þar sé sjálfsagt munur á milli sveitarfélaga. Mörg dýr þjónustuverkefni hafa verið flutt til sveitarfélaganna án þess að þeim fylgi tilheyrandi tekjustofnar. Sveitarfélögin mörg hver eru í úlfakreppu og sum þeirra hafa verið þvinguð til að selja arðbærustu eignir sínar til að standa undir rekstrinum. Það sér hver heilvita maður að slíkt gengur ekki til lengdar. Herra forseti. Hér þarf að breyta um stefnu og setja velferð þjóðarinnar allrar í forgang. Stöðva þarf einkavæðingu almannaþjónustunnar, búa þarf atvinnulífinu þá umgjörð að fólk og fjármagn leiti aftur til þeirra atvinnugreina sem stuðla að raunverulegri verðmætaaukningu og nýsköpun og þar með raunhagvexti. Við þurfum að beina athyglinni til lítilla og meðalstórra fyrirtækja þar sem hugvit og framtak einstaklingsins fær notið sín, atvinnurekstur sem er í takt við íslenskar aðstæður, íslenskan veruleika og byggir á sjálfbærri nýtingu náttúruauðlindanna. Takist þetta, virðulegi forseti, mun eflast blómlegt atvinnulíf á raunsönnum grunni um allt land með velferð þegnanna allra að leiðarljósi. Því miður er ríkisstjórn Framsfl. og Sjálfstfl. á þveröfugri leið eins og þetta fjárlagafrv. ber með sér. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill aðra forgangsröðun í útgjöldum ríkisins en ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Fjárlögum ríkisins á að beita til að auka jöfnuð í samfélaginu þannig að enginn þurfi að líða vegna aldurs, fötlunar eða búsetu. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur enn fremur áherslu á að tekjum ríkisins verði í auknum mæli varið til menntunar, rannsókna og menningarmála, jafnframt að stefna í atvinnumálum taki fullt mið af sjálfbærri nýtingu náttúruauðlindanna og að tekið verði upp grænt bókhald þegar meta skal arðsemi í atvinnurekstri og ákvörðun framkvæmda. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu því flytja brtt. við þetta frv. sem mun taka mið af áherslum flokksins.

Herra forseti. Frjálslyndi flokkurinn á ekki neina aðild að fjárln. og fyrir því er það að þeir sem tala fyrir hans hönd hér hafa afskaplega takmarkaðar upplýsingar um gerð fjárlagafrv. og engar aðrar helst en þær sem fram hafa komið í ræðum manna hér í morgun. Ég hef áður minnst á að mér þykir fullfljótt tekið til við 1. umr. fjárlaganna miðað við það hvenær fjárlagafrv. sjálfu er útbýtt. Og til dæmis að taka er það fyrst undir miðri ræðu hæstv. fjmrh. sem menn fá í hendur ræðu hans. Þess vegna er það að manni eins og mér gefst hér um bil ekkert tækifæri til að kynna mér innihald þess. Ég minntist á það í fyrra við fjárlagaumræðuna að mér þætti öllu eðlilegra að fresta 1. umr. um fjárlögin um eins og vikutíma eftir þingsetningu, það mundi enginn tími glatast með því móti af því sem fjárln. getur auðvitað haldið áfram að vinna fullum fetum að gerð frv. Þess vegna er það að það sem ég hér segi kann að verða að einhverju leyti eins og á hundavaði farið yfir innihald frv. En það vil ég taka fram að mér hugnast þetta frv. betur, og allmiklu betur, en þau sem ég hef rætt um hér á undanförnum árum. Ég gagnrýndi frumvörpin þá fyrir stórhækkun útgjalda. Útgjaldahliðin óx þá frá ári til árs langt umfram verðlagsþróun. Og þetta var auðvitað öfug aðferð þegar menn höfðu í huga að t.d. tvö síðustu árin var mikil verðþensla í gangi. Höfuðvopn ríkisstjórnar á hverjum tíma gegn verðþenslu er að beita fjárlögum, og beita þeim með þeim hætti að draga úr útgjöldum. Öfugar aðferðir voru þarna viðhafðar sem aldrei skyldi verið hafa. Þetta er, eins og ég segi, eitrað á spennutímum. Sömuleiðis vil ég geta þess að ég gat ekki mælt með skattalækkunum á þeim tíma af því sem það er ekki ráðlegt á spennutímum heldur. En nú árar öðruvísi. Fram hefur komið, sér í lagi í umræðum um stefnuræðu forsrh., að ríkisstjórnin hælir sér sérstaklega af þeim viðsnúningi, sem kallaður er, í efnahagsmálum sem nú hefði orðið. Ég minnist þess ekki að öll árin meðan við sigldum inn í lægðina hafi hæstv. forsrh. nokkurn tíma viljað viðurkenna hinn minnsta slaka í efnahagslífi okkar heldur þvert á móti talað eins og þar væri allt blúndulagt. En menn hafa líka bent á þá undarlegu staðreynd að aðilar vinnumarkaðarins skyldu þurfa að draga ríkisvaldið að samningaborði þegar að því kom að rauðu strikin svokölluðu voru í hættu. Það var rétt sem fram kom í ræðu hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar að fyrir framlag vinnustéttanna í þessu sambandi ber að þakka sérstaklega enda brá hæstv. fjmrh. þegar við og gerði svo. Sérfræðingar hafa látið í ljósi þá skoðun að þessi viðsnúningur svokallaði hafi orðið fyrir heppni og draga það dálítið háðslega sundur og saman, þetta hafi verið hálfgert glópalán og sérstakar breytingar á verðlagsþróun í öðrum löndum. Talað er með drýgindum um kreppuna sem aldrei kom. Sem betur fór varð þessi lægð minni en á horfðist um sinn og það var þeim mun þakkarverðara sem sjálf hæstv. ríkisstjórn aðhafðist allt of lítið til að hamla gegn henni á sínum tíma. Menn fagna því auðvitað, allir, að viðskiptahallinn hefur snarminnkað og stefnir jafnvel í það að verða enginn á þessu ári. En ég vil aðeins minna á að frá árinu 1997 til 2001, að báðum árum meðtöldum, var viðskiptahalli samtals nærri því 200 milljarðar kr., 200 þús. millj. kr. Og þegar menn fagna lækkun viðskiptahallans mega menn ekki gleyma því að þá skuld þarf að greiða. Ég varpa fram spurningu: Þegar stóriðjuframkvæmdir fara af stað á fullu, eins og ýmis teikn eru uppi um, hvað verður þá um viðskiptahallann? Er ekki hætta á að þá muni hann vaxa á ný? Hér er um svo stórar og miklar framkvæmdir að tefla að þær hljóta að sínu leyti að hafa mjög mikil áhrif á viðskiptahallann eða viðskiptin við útlönd. Það er ekki heldur fyrir það að synja að minnkun viðskiptahallans stafar auðvitað af því að hér eru minni umsvif í landinu en verið hafa í mörg undanfarin ár. Vonandi er að þær tölur sem fram koma í frv. séu trúverðugar. En það kom fram í framsöguræðum hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar og hv. formanns fjárln. Ólafs Arnar Haraldssonar að ýmsu kynni að vera ábótavant í sambandi við forsendur fjárlagafrv. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson nefndi þar sérstaklega til heilbrigðismál, og nefndi að vísu ýmislegt fleira. Hv. þm. og formaður fjárln., Ólafur Örn Haraldsson, tók það fram með þeim orðum að óvissa ríki ,,um margar veigamiklar forsendur fjárlagafrv.`` Það munaði ekki um það. Formaðurinn upplýsir að óvissa ríki, eins og hann sagði, um margar veigamiklar forsendur fjárlagafrv. Ég bíð eftir því að hinu háa Alþingi verði gerð sérstök grein fyrir því hvar þverbrestirnir eru í forsendunum. Mér hefur ekki gefist kostur á að glöggva mig þannig á frv. að ég geti tekið þá sérstaklega til umræðu. Ég minni á og man ekki betur en það væri eitt af stefnuskráratriðum Sjálfstfl. sem forustu hefur í hæstv. ríkisstjórn að minnka tekjuskatt á einstaklingum og jafnvel að fella niður eignarskatta. Þetta snýr nú allt öðruvísi við. Tekjuskattar hafa stórhækkað. Nú er það að vísu rétt að auðvitað ber þénandi mönnum að greiða hærri skatta. En þeir eru slík píning á greiðendum nú að heimilin safna skuldum vegna þeirra. Og eignarskattarnir eru þeim mun erfiðari nú um stundir sem nýtt mat hefur farið fram og a.m.k. á höfuðborgarsvæðinu munar þetta mjög miklu og veldur mörgum búsifjum, að ég ekki tali um aldraða í því sambandi. Ég hef áður minnst á að í sambandi við þær skattbreytingar sem gerðar voru á síðasta þingi voru skattleysismörk manna, eins og t.d. þess sem hér stendur, hátekjumanns, hækkuð. Það má vera, og sjálfsagt, að ég eigi hlut að þeim 300 millj. sem þarna lækkar um. En það hefur ekki verið staðið við loforðin um hækkun skattleysismarka láglaunafólksins, ég tala nú ekki um eldri borgara. Það hefur ekki verið staðið við þær yfirlýsingar. Lofað hafði verið að eftirlaun skyldu hækka í takt við launaþróun. Skattar á hinum lægst launuðu og öldruðum hafa hækkað. Þetta er með öllu óþolandi á sama tíma og verið er að guma af því að hér sé sjöunda ríkasta þjóðfélag í heimi. Áður hefur verið á það minnst og því haldið fram fullum fetum að hér mundu um 20 þúsund einstaklingar lifa undir fátæktarmörkum. Ekki er það sæmandi í þessu ríka þjóðfélagi. Það eru engin önnur ráð en að taka til höndum í því efni. Upplýst hefur verið að nú eigi að rjúka til --- og búið að líkindum --- að stofna nefnd með forustumönnum eldri borgara til að fara yfir þær sakir. Slík nefnd var að vísu stofnuð rétt fyrir kosningar 1999 en formaður Félags aldraðra, fyrrv. landlæknir Ólafur Ólafsson, upplýsti að það hefði ekki reynst nema orðin tóm, allt það sem þar hefði verið á minnst hefði verið svikið. Nú á að setjast niður á nýjan leik og guð láti gott á vita. Við skulum vona að úr rætist fyrir eldri borgurum og reynt verði að koma til móts við þá, a.m.k. standa við eitthvað af þeim margítrekuðum loforðum. Það vekur svo sem engar sérstakar vonir í mínu brjósti að forustumaður af hálfu ríkisvaldsins skuli vera einn harðsnúnasti formælandi vinnuveitenda í landinu gegn hagsmunahópum í öllum samningum. Það gerir það reyndar ekki. Kannski þarf í leiðinni að sleikja úr þeim manni vegna hinna frægu Landssímamála. En e.t.v. hefur hann tekið á sjálfum sér hvað það þýðir að vera vel settur fjármunalega séð. En á það var minnst --- ég hygg að það hafi verið hv. þm. Einar Már Sigurðarson --- að ýmislegt væri athyglisvert af því sem ekki er að finna í frv. Ég finn ekki við fljótan yfirlestur eitt einasta orð um stórmálið deCODE þar sem í lok síðasta þings voru afgreiddar 20 þús. millj. kr. til handa ameríska fyrirtækinu deCODE, og engar upplýsingar gefnar þegar það var til afgreiðslu hér. Aðeins mátti lesa í dagblaði þar sem hæstv. forsrh. taldi upp að þetta gæti orðið stórkostlegt, þessi ábyrgð, og ef ekki stórkostlegt þá a.m.k. frábært, og ef ekki frábært þá gott, og ef ekki gott þá sæmilegt og að í öllu falli mundu menn sleppa þessa vegna við áföll, íslenska ríkið. Það eina sem lá fyrir voru fréttir um að gengið hrapaði á því fyrirtæki, og það hefur haldið áfram að hrapa svo hastarlega að ekkert blasir annað við því en gjaldþrot. Ég leyfi mér að vænta þess að hæstv. fjmrh. notfæri sér ekki þá heimild sem í lög var sett, að ganga í þessa ábyrgð. Ég trúi því og treysti að slíkt komi ekki til nokkurra greina. En við höfum samt annan vitnisburð um það sem til kann að standa. Hv. formaður efh.- og viðskn. telur að staða deCODE á hlutabréfamarkaði komi þessari ábyrgð ekkert við. Hann hefur lýst því yfir opinberlega. Þetta er að vísu ekkert sem sá sem hér stendur skilur og ég vona að þetta sé ekki viðhorf hæstv. fjmrh. Einn framsögumaður úr fjárln., hv. þm. Einar Már Sigurðarson, gat þess að ýmislegt skorti á um afgreiðslu heilbrigðismálanna í fjárlagafrv. og lætur að líkum. Þess hefur verið getið sérstaklega að margt sé óunnið í þeim málum fram til þess að dregur að afgreiðslu frv., og ekkert leyndarmál að stórkostlega fjármuni vantar. En hvað --- ég hef spurt þeirrar spurningar áður --- hafa menn aðhafst í öll þessi ár þar sem öngþveiti í þessum málum hefur í raun og veru blasað við? Verið var að vitna í gamlar tillögur formanns fjárln., sem nú er hæstv. heilbrrh., og spurt hvað hefði orðið um framkvæmdir og þær áætlanir sem þar voru uppi. Á hverju einasta ári standa menn frammi fyrir þessu öngþveiti og ekkert aðhafst annað en menn neyðast til þess að borga brúsann. Svo er að sjá að ýmsar þær ráðstafanir sem gerðar hafa verið í hagræðingarskyni í heilbrigðiskerfinu hafi til einskis orðið eða lítils, til að mynda sameining spítalanna stóru, Borgarspítala og Landspítala, að það hafi orðið til lítils eða einskis. Biðlistarnir lengjast og deildum er lokað, jafnvel á fársjúkt fólk, geðfatlað fólk, sem á sér enga úrkosti. Það hlýtur að vera kominn tími til að taka þessi mál nýjum og öflugum tökum. Enginn getur ætlast til þess að t.d. hæstv. heilbrrh. hafi vald á því að leggja fyrir þær breytingar sem nauðsynlegar eru í þessum málum. En við ættum að fá til hina færustu sérfræðinga sem við kunnum að finna --- þessi mál eru ekki einföld í sniðum --- til að mynda í Bandaríkjunum, til að gera þessi mál upp, gera á þeim uppskurð og koma þeim til þess ráðs sem lífsnauðsyn er að þau verði. Og þar er ekki eingöngu verið að tala um fjármunalegan sparnað heldur að haldist við sú þjónusta sem verið hefur og hún aukin og bætt. Það er áreiðanlega mjög víða pottur brotinn í því sambandi. Ég minnist þess, af því sem hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson situr hér í sjónmáli, að hann hefur flutt mjög mergjaðar ræður við afgreiðslu hvers einasta fjárlagafrv. sem ég hef verið viðstaddur hin seinni árin um þessi mál. Hann hefur raunar í ræðustól vaðið grundina í hné í áherslum sínum á að hér þyrfti að taka til höndum, varaformaður fjárln. Og ekkert skeður þrátt fyrir að hann virðist gera sér fulla grein fyrir því í hvers lags ófærur þessi mál eru komin. Herra forseti. Tíma mínum nú er lokið en ég endurtek að ég sé ástæðu til að þakka hæstv. fjmrh. og óska honum til hamingju með frv. sem að mörgu leyti er mjög álitlegt.

Virðulegi forseti. Hv. þm. sem hér talaði hóf mál sitt á að geta um þann tíma sem fjárln., þingflokkar og Alþingi hafa til að gaumgæfa frv. áður en það kemur til 1. umr. Það má vel skoða og ræða hvort lengja eigi tímann frá því að frv. er lagt fram þar til það kemur til 1. umr. Mér finnst það umræðunnar virði. Hv. þm. sagði hins vegar að flokkur hans, Frjálslyndi flokkurinn eða fulltrúar hans, hefðu enga aðild átt að fjárlagafrv. Rétt er að þeir komu ekki að gerð þess en ég vil láta það koma fram í umræðunni að fulltrúi Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, hefur fengið fulla áheyrnaraðild að fjárln. og því sem þar hefur farið fram. Hann hefur setið þá fundi síðustu daga eins og aðrir þingmenn í fjárln. og hefur því sömu möguleika og við hin til að kynna sér frv. Um forsendur fjárlagafrv. og þá óvissu sem ég taldi að ríkti þar um vil ég endurtaka að þar gat ég um uppsagnir Íslenskrar erfðagreiningar. Ég gat um áhrif stóriðjuframkvæmda, sem koma að sjálfsögðu til tekna og síðan hugsanleg ytri áhrif, svo sem vegna styrjaldar sem gæti brostið á í Írak og efnahagsþróun í nágrannalöndum á viðskiptasviði. Þetta voru þau atriði sem ég nefndi. Auðvitað má telja upp fleiri atriði en ég vil endurtaka þessi til glöggvunar við umræðuna.

Herra forseti. Ég hafði ummæli hv. þm., formanns fjárln., Ólafs Arnar Haraldssonar, orðrétt eftir. Hann sagði, og því má fletta upp í upptöku af umræðunum, að óvissa ríkti um margar forsendur fjárlagafrv. Ég gerði ekkert annað en að vitna til þessara orða. Það var fyrir nokkrum dögum, í síðustu viku hygg ég, að farið var fram á það formlega af formanni þingflokks Frjálslynda flokksins að við fengjum upplýsingar um fjárlagagerðina. Því var tekið mjög seinlega og þýðir ekkert um að fást en allra síðustu dægrin hefur formaður þingflokks frjálslyndra fengið að hlýða á útskýringar. En það er auðvitað ekki það sama og að hafa aðstöðu til að gaumgæfa þessi mál frá því á haustdögum. Ég fór ekki fram á mikið þegar ég fór fram á að 1. umr. fjárlaga yrði kannski seinkað um fimm, sex daga eða svo, til að okkur sem ekki eigum aðild að fjárlagagerðinni og öðrum þingmönnum utan fjárln. gæfist betri kostur á að kynna sér innihald þessa þýðingarmesta frv. sem að jafnaði liggur fyrir til afgreiðslu á þinginu.

Herra forseti. Fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir er af því tagi sem allar ríkisstjórnir vestrænna ríkja óska sér að geta lagt fyrir, þ.e. fjárlagafrv. sem er algjörlega í jafnvægi. Því miður eru mjög fáar þjóðir Vestur-Evrópu í þeirri stöðu að geta lagt fram slík fjárlagafrv. Að örfáum ríkjum undanteknum eins og Sviss og Noregi eiga nágrannaríki okkar við veruleg vandamál að stríða, eru með mjög mikinn halla á ríkisbúskapnum og þess vegna í mikilli kreppu gagnvart þeim verkefnum sem eru talin hvað skyldugast öllum ríkisstjórnum að sinna, velferðar-, heilbrigðis- og menntamál. Þetta er það sem er til umræðu í Evrópu og af því hafa menn áhyggjur. Við Íslendingar erum þeir lukkunnar pamfílar að geta lagt fram slíkt frv. þar sem algjört jafnvægi er og þetta frv. er til marks um að íslenskt efnahagslíf er mjög heilbrigt. Það er mjög heilbrigt á allar hliðar hvernig sem við lítum á. Þetta er tólfta frv. sem lagt er fram eftir að Sjálfstfl. tók við forustu í ríkisstjórn og tók við forustu í ríkisfjármálum. Nú bregður svo við, við umræður í upphafi þings, að stjórnarandstaðan kemur og hvað hefur hún til málanna að leggja? Jú, þar er gegnumgangandi að þetta sé allt saman glópalán og heppni. Þannig eru orð þeirra og ræður þeirra. Þetta er nokkuð kátbroslegt, herra forseti, en við því er ekkert að gera. Þeir hafa ekkert til málanna að leggja. Niðurstaðan liggur skýr fyrir. Þjóðfélagið sem Sjálfstfl. hefur barist fyrir, það frjálslynda þjóðfélag sem hann hefur barist fyrir, er veruleiki. Það hefur skilað árangri að gjörbreyta hér allri efnhagsstjórn, koma upp markaðsbúskap og frjálsri verðmyndun. Tími verðlagshafta og verðlagsráða er liðinn og sá tími kemur aldrei aftur. Það er þetta ástand í efnhagsmálum sem blasir við. Það liggur undir og er ástæða þess að það er líka regla á ríkisfjármálunum. Það er hins vegar áberandi og ekkert óeðlilegt þó að stjórnarandstaðan hefji aftur þann söng sem hefur verið gegnumgangandi á síðustu missirum og árum, að mjög halli á í velferðarmálum og heilbrigðismálum. Það er rétt, herra forseti, að gera þetta aðeins að umræðuefni. Aðalskammaryrði stjórnarandstöðunnar í dag á Íslandi er ,,einkavæðing``. Það er talið ljótasta orð sem til er og á að vera til marks um á hvaða villigötum stjórnvöld hafa lent. Það er nauðsynlegt að menn átti sig á því að það hefur alla tíð verið pólitísk samstaða á Íslandi um samhjálp. Það hefur aldrei verið deilt um það milli stjórnarflokkanna eða neinna pólitískra flokka. Stærstu skrefin sem stigin voru í átt til samhjálpar voru fyrst stigin í öðru ráðuneyti Ólafs Thors 1946, hinni svokölluðu nýsköpunarstjórn. Önnur stór skref á síðustu öld voru stigin í fimmta ráðuneyti Ólafs Thors 1959 og 1960, í upphafi svokallaðrar viðreisnar. Það eru engar deilur um þetta og hafa aldrei verið. Það er óþarft. Við höfum hér rætt um heilbrigðismálin og nauðsyn þess að gæta fyllsta sparnaðar og öryggis í meðferð peninga. Það verður að gera. Aldrei hefur nokkurn tíma komið fram nokkuð um að Sjálfstfl. eða þessi ríkisstjórn ætli að hverfa af braut samhjálpar, aldrei. Um það er ekki eitt einasta aukatekið orð, ekki einn stafkrókur í nokkurri yfirlýsingu eða stefnu. Þetta verða menn að hafa í huga því að þetta er grundvallaratriði. Hins vegar verðum við að horfa til rekstrar kerfisins. Við verðum að horfa til rekstrarins og að gæta þess að þar sé farið vel með og það verða menn að gera. Þess vegna hafa menn verið að ræða um að ástæða væri til að skoða mjög gaumgæfilega hvort ekki ætti mjög oft við að þessi rekstur gæti verið hjá einkaaðilum, einmitt vegna þess að menn vita hve brýnt er að saman fari fjárhagsleg ábyrgð og fagleg. Menn eru að leita eftir þessu. Ég hef oft gert athugasemdir við það sem hv. síðasti ræðumaður gat um, það er alveg rétt hjá honum. Við verðum að passa upp á að þeim fjármunum sem við nýtum til þessa málaflokks eins og annarra sé eins vel varið og hægt er. Það liggur fyrir, hvað sem hver vill segja, og ég hef rakið það hér ár eftir ár, að við Íslendingar verjum til heilbrigðismála fjárhæðum sem eru í alhæsta kanti þess sem við þekkjum meðal velferðarríkja heimsins. Menn verða sérstaklega að átta sig á því að það er mjög mikið af peningum ef við tökum tillit til þess að Ísland er yngsta þjóð Evrópu. Allir vita að kostnaður við heilbrigðismál eykst eftir því sem þjóðirnar eldast. Nú er loksins unnið að því að kostnaðargreina heilbrigðisþjónustuna. Það er mjög brýnt. Ég vonast til þess að menn ljúki því svo hratt sem hægt er. Kostnaðargreiningin er jú lykillinn að því að við getum náð utan um þetta og vitum hvað við erum að gera. Þetta er ekki íslenskt vandamál, að kostnaðurinn við heilbrigðisþjónustuna fari vaxandi, heldur samevrópskt vandamál. Hinn mikli kostnaður er vandamál sem allar þjóðir Vestur-Evrópu eiga við að stríða. Það liggur fyrir að tilhneigingin til að afgreiða þessa hluti og færa upp á hæstu kostnaðarstig, upp á hátæknina, er alls staðar til staðar. Allar þjóðir Evrópu eru að berjast við þetta sama. Allar þjóðir Evrópu leitast við að ná að koma fénu í grunnþjónustuna, í hina fyrirbyggjandi starfsemi. Þetta vita allir og við verðum að gera hið sama. Ísland sker sig að einu leyti úr varðandi kostnað í heilbrigðisþjónustu, þ.e. að því leyti að hlutdeild einstaklinga í kostnaði við heilbrigðismál er lægri á Íslandi en í nokkru öðru ríki í Evrópu, þvert ofan í það sem stjórnarandstaðan heldur oft fram. Við verðum að horfa á tölurnar til samanburðar til að átta okkur á því. Staðreyndin er sú að það er ekki skortur á peningum sem veldur þeim vandræðum sem við stöndum frammi fyrir í heilbrigðismálunum. Skipulagið skilar sér ekki eins og við viljum hafa það. Það er ekki að heilbrrn. standi sig ekki, ekki að ráðherrann standi sig ekki og ekki að við höfum ekki gott fólk í heilbrigðisstétt, lækna og hjúkrunarfólk og annað slíkt. Það er alls ekki vegna þess. Eins og hver önnur föt ganga sér til húðar þá gengur hvert skipulag sér til húðar. Við verðum núna svo hratt sem auðið er að gjörbreyta þessu skipulagi. Við ætlum okkur að gera það og verðum að gera það. Hins vegar er það alveg rétt sem menn verða að átta sig á, öfugt við heilbrigðismálin þar sem við eyðum mjög miklum peningum í hlutfalli við aðrar þjóðir, að við verjum t.d. tiltölulega litlum peningum til menntamála, vísinda og rannsókna. Það liggur fyrir og við þurfum að horfast í augu við það þegar við ræðum um ríkisfjármálin að á komandi árum þurfum við að gera ráð fyrir að mun meiri peningar fari í þá málaflokka en nú. Það er nauðsynlegt ef við ætlum að koma á því tækniþjóðfélagi sem er undirstaða þeirrar miklu velmegunar sem við viljum viðhalda. Það er líka rangt, sem hvað eftir annað kemur fram hjá stjórnarandstöðunni, að þessi ríkisstjórn hafi á einhvern hátt svelt velferðarmálin í íslensku þjóðfélagi. Það er alrangt. Ég gerði það að gamni mínu, þegar Sjálfstfl. hafði stýrt ríkisfjármálum í tíu ár, að taka saman raunkostnaðinn, þ.e. hvað hefði hækkað mest eftir tíu ára forustu Sjálfstfl. í ríkisfjármálum. Það kom sumum á óvart en þeir gátu þó ekki hrakið það að langmesta hækkunin til einstakra liða er til málefna fatlaðra. Þar hefur langmesta hækkunin orðið. Menn verða að finna orðum sínum stað þegar þeir halda uppi skefjalausri gagnrýni. Menn verða að geta sýnt fram á það og sannað að eitthvað sé á bak við orð þeirra. Hins vegar er það svo, herra forseti, þegar við ræðum um ríkisfjármál, að fátt er nauðsynlegra en hlutlæg og heilbrigð gagnrýni. Við verðum alltaf að vera viðbúin að fjalla um ríkisfjármálin opinskátt vegna þess að opinber kostnaður er þeirrar náttúru að hann lækkar ekki sjálfkrafa. Hann hefur alltaf tilhneigingu til að vaxa og aukast, hækka og stækka. Þess vegna verða menn á hverjum tíma að vera á varðbergi gagnvart þeim þáttum. Ég hef oft orðið var við, herra forseti, að það er langt frá því að menn geri sér almennt grein fyrir ýmsum kostnaðarþáttum í opinberu starfi. Við eigum að horfa á það og velta þeirri spurningu oftar fyrir okkur hvort þetta sé virkilega svona. Ég skal taka dæmi. Ég átta mig á því að það eru mjög fáir sem hafa hugleitt að þessi litla þjóð eyðir meira en fimm þúsund milljónum í utanríkisþjónustu sína. Þetta hefur gengið svona til lengi. Á þessu ári, í þeim fjárlögum sem núna eru, er ekki verið að hækka þau framlög. Þau eru meira að segja að lækka núna en samt er á sjötta þúsund milljóna varið til utanríkisþjónustunnar. Við verðum að spyrja okkur spurninga: Er þetta rétt? Þurfum við virkilega að eyða öllum þessum peningum? Getur verið að það sé nauðsynlegt? Er ekki hugsanlegt að við getum komist af með sóma án þess að þetta sé svona rosaleg dýrt? Ég get tekið fleiri dæmi. Ég skal taka lítið dæmi. Við skulum taka dæmi eins og Fiskistofu. Fiskistofa er fyrirtæki sem stofnað var fyrir tíu árum eða svo. Þegar þetta nýja ríkisfyrirtæki var til umfjöllunar á Alþingi datt einhverjum í hug að prýðilegt væri að hafa það úti á landi, að nauðsynlegt væri að hafa einhver ríkisfyrirtækin úti á landi. Margir þóttust hins vegar vissir um að þetta ætti að vera svo lítið og pent fyrirtæki að það tæki því varla að flytja það út á land. Einum manni datt í hug að prýðilegt væri að hafa það í Hrísey, það stóð illa á í atvinnumálum í Hrísey þá. En menn svöruðu því jafnframt að það mundi ekkert muna um það fyrir Hrísey að hafa þetta litla fyrirtæki þar. Á þessum fjárlögum erum við að gera ráð fyrir 530 milljónum í Fiskistofu. Ég held að Hrísey mundi muna um það væri slíkt fyrirtæki þar. En höfum við spurt spurningarinnar: Er þetta nauðsynlegt? Ég þykist vita að þarna sé saman komið mikið af góðu fólki, hæfu fólki og fólki sem vinnur verk sín af mikilli samviskusemi og kunnáttu. Það er verið að kvarta yfir því að auka þurfi löggæslu á Íslandi, það vanti meiri löggæslu. En ég held að fáir kvarti yfir því í fiskihöfnunum á Íslandi að löggæslan sé of mikil. 530 milljónir. Hvernig væri nú að minnka þetta aðeins, taka eins og 200--300 milljónir af þessu og setja þær í Hafrannsóknastofnun eða eitthvað sem við stöndum frammi fyrir árlega að getur ekki sinnt nauðsynlegustu grunnrannsóknum? Ég nefni þetta bara til að benda á að það er heilbrigt, rétt og nauðsynlegt á hverjum tíma að við förum yfir þetta, spyrjum okkur sjálf spurninga. Ég gæti nefnt 10, 20, 30, 40, þ.e. fullt af dæmum um þetta sama. Það er nauðsynlegt að spyrja sig þeirra spurninga og það er heilbrigt. Stjórnarandstaðan má ekki falla í þá gryfju að gleyma þeirri skyldu sinni að koma með heilbrigða gagnrýni á ríkisfjármálin og fara í staðinn í hlægilegt tal og geta ekki samglaðst því að Ísland sé það gæfuríki sem það er. Hún vill ekki viðurkenna að íslensk efnahagsmál og íslensk fjármál standi svo vel sem raun ber vitni en fer að væla um að þetta sé bara glópalán. Það er ekki glópalán heldur tólf ára markvisst starf sem stendur á bak við hið heilbrigða efnahagslíf, tólf ára samfelld stjórnarforusta Sjálfstfl., fyrst í ágætu samstarfi við þann góða gengna flokk, Alþýðuflokkinn, á erfiðum tímum, síðan í miklu og ágætu samstarfi í rúm sjö ár með Framsfl. Þetta er það sem við okkur blasir. Þetta er það sem við eigum að horfa á og viðurkenna. Það hefur gengið vel og það er ástæða til að vera þakklátur fyrir það. Að sjálfsögðu mætti ýmislegt betur fara hjá okkur eins og öðrum. Við þurfum að gæta okkar mjög vel á ýmsu. Víða eigum við kost á að taka framförum og á þeim sviðum eigum við að starfa. Við eigum að styrkja þau svið. Í starfi okkar á undanförnum dögum og vikum hefur fjárln. flýtt fyrir sér með því að ræða við sveitarfélögin í landinu. m.a. til að átta sig á viðhorfum þeirra. Það er tvennt athyglisvert sem hefur komið fram og gengur eins og rauður þráður í gegnum þá fundi. Þar eru miklar áhyggjur af rekstri dvalarheimila og heilbrigðisstofnana eins og ég kom að áðan og ekkert óeðlilegt þó að áhyggjur séu af því, kostnaðurinn fer vaxandi. Eins er gríðarlegur áhugi um allt land á þeirri miklu breytingu sem er að verða með fjarkennslu. Fjarkennsla hefur skapað gríðarlegar breytingar. Viðhorfið til slíkrar menntunar á landsbyggðinni er mjög jákvætt og það er mjög nauðsynlegt að vekja athygli á því hve brýnt er að hraða sem mest má þeim hraðtengingum sem eru grundvöllur þess að við getum stigið enn þá stærri skref til þess að efla fjarkennsluna og menntamálin þar sem tæknin gefur okkur færi á. Einu atriði hef ég oft haft orð á við fjárlagaumræðuna, því sem í mínum augum hefur verið augljós veikleiki í ríkisfjármálum Íslands. Hið skrýtna er að stjórnarandstaðan, sem hefur þó það verkefni að vera hinn gagnrýni aðili, hefur aldrei tekið undir þessi orð mín og aldrei tekið undir þessar ábendingar mínar. Ég hef hvað eftir annað, við hverja umræðu um fjárlög, bent á veikleikann sem liggur svo auðsýnilega í launakerfi ríkisins, þ.e. í meðferð þess og samningum --- reyndar ekki eingöngu ríkisins heldur ekki síður sveitarfélaganna. Á næstu árum er langbrýnasta verkefni okkar gagnvart ríkisfjármálunum að standa þannig að launasamningum ríkisins að launaþróun hins góða, samviskusama, duglega og velmenntaða fólks sem vinnur hjá ríkinu, verði hin sama og annarra í landinu, fólksins sem vinnur við framleiðsluna. Launaþróunin yrði þannig ætíð miðuð við afkastagetu og framleiðniaukningu atvinnuveganna því að allir Íslendingar eru jú háðir henni. Þetta er veikleikinn, á þetta verður að benda. Um þetta verður að tala. Ég syng þá einsönginn áfram úr því að stjórnarandstaðan vill ekki taka undir. Ég ætla að gera annað atriði að sérstöku unmræðuefni vegna þess að ég get ekki leynt óánægju minni með það. Það kemur fram í þessum fjárlögum, reyndar í fjáraukalögum sem nú er búið að dreifa og við eigum eftir að fjalla um, að ætlunin sé að minnka fjárframlög til Byggðastofnunar um helming og skera algjörlega af atvinnuþróunarfyrirtækin sem hafa verið landsbyggðinni svo gríðarlega þýðingarmikil á umliðnum árum.  Það er ekki, herra forseti, glópalán að það standi vel. Það er afrakstur markvissrar vinnu í ríkisfjármálum. Menn hafa staðið heils hugar á bak við ríkisfjármálin. Þannig horfum við fram á veginn, þannig getum við Íslendingar verið stoltir af því að við erum núna, gagnvart Evrópu, í 6. eða 7. sæti í heiminum hvað varðar efnahagsþróun, efnahagsstöðu og þjóðartekjur. Aðeins ein þjóð í Evrópusambandinu hefur hærri tekjur en við. Það eru Lúxemborgarmenn. Tvær aðrar þjóðir í Evrópu standa aðeins betur, Svisslendingar og Norðmenn með sína olíu. Þær þjóðir standa báðar utan bandalagsins. Við skulum því gleðjast og þakka fyrir að svo farsællega hafi verið staðið að okkar málum. Svo farsællega hefur þjóðinni vegnað sem fyrir 100 árum var fátækasta þjóð Evrópu. Við skulum horfa til þess þegar við göngum fram og höldum áfram því markvissa starfi sem innt hefur verið af hendi.

Herra forseti. Sjálfsagt er að fagna því að íslenskt efnahagslíf er í sjálfu sér sterkt í samanburði við stöðu annarra þjóða. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson minntist áðan á að það væri í sjálfu sér nóg fjármagn í heilbrigðiskerfinu, vandinn væri bara skipulagsleysi. Hv. þm. er talsmaður og oddamaður sjálfstæðismanna í fjárlagagerðinni. Ég er hér með blað, Fréttablaðið, þar sem stendur að rúman milljarð vanti í rekstur dvalarheimila, þar sé uppsafnaður fjárhagsvandi. Sveitarstjórnir hafa komið til okkar í fjárln. á undanförnum dögum og greint okkur frá þessu. Ég heyrði ekki hv. þm. tala um að það væri vegna skipulagsvanda eða skipulagsskorts hjá þessum hjúkrunar- og dvalarheimilum að slíkt ástand hefði skapast. Eru þetta skilaboð talsmanns Sjálfstfl. til þeirra aðila sem reka þessar daggjalda- og heilbrigðisstofnanir af miklum myndarbrag og verða að taka á sig álögur og ábyrgðir í rekstrinum, að þar sé skipulagsleysi? Mér finnst það vera heldur gróft, virðulegi forseti. Miklu nær væri að viðurkenna vandann. Þessi vandi kom ekki bara til á þessu ári. Þetta er uppsafnaður vandi sem horft var fram hjá því að stundum vilja menn stinga höfðinu í sandinn og horfa fram hjá vandanum. Er kannski stjórnleysið í heilbrigðiskerfinu komið til með aukinni einkavæðingu innan þess? Er það einkavæðingin í heilbrigðiskerfinu sem hv. þm. var að vitna til þegar hann sagði að í sjálfu sér væri nóg fjármagn þar en það nýttist ekki vegna skipulagsleysis? Ég hefði viljað heyra, virðulegi forseti, nánari útlistun hv. þm. á því hvað hann á við þegar hann kennir skipulagsleysi um í svo alvarlegum tilvikum sem þessum.

Herra forseti. Ég tók fram í ræðu minni að ég hefði mikinn skilning á því og sagði frá vandamálum um 30 eða 40 sveitarfélaga en fulltrúar þeirra hefðu komið til okkar og rætt þetta á undanförnum vikum. Ég vil hins vegar fara yfir þetta. Íslendingar, yngsta þjóð Evrópu, eyða í heilbrigðismálin um 8,8% af vergri landsframleiðslu. Það eru tvö eða þrjú ríki í Evrópu með hærra hlutfall, þar á meðal Frakkland og Þýskaland. Ég fullyrði að við verjum þannig mun hærri tekjum en aðrir vegna þess að við erum tekjuhærri þjóðir. Við verðum að horfa til þess að við getum ekki, þegar við horfum á ríkisfjármálin, horft á annað en þann samanburð. Úr því að öðrum þjóðum dugar þetta á okkur að duga það líka. Vandamál okkar eru nákvæmlega þau sömu --- eins og ég tók fram --- og vandamálin í Evrópu. Tilhneigingin er til þess að færa stöðugt kostnaðinn yfir á hærra og hærra tæknistig. Það er það sem menn eru að berjast í alls staðar og við þurfum líka að berjast í hér á Íslandi, og átta okkur á því að við verðum að keppa að því að í grunnþjónustunni, í heilbrigðisþjónustunni, í mæðraeftirlitinu, barnaeftirlitinu og öllu þessu fyrirbyggjandi starfi, verðum við að vinna miklu betur og miklu skipulegar og forðast að missa allan kostnaðinn upp í hátæknina. Það er þetta sem er viðfangsefni okkar, og viðfangsefni allra ríkja Evrópu, og það er þetta skipulag og þessi tilhneiging sem við verðum að berjast gegn.

Virðulegi forseti. Er það táknrænt fyrir stefnu og áherslur Sjálfstfl. að einmitt daggjaldastofnanirnar og hjúkrunarheimilin skuli líða fyrir fjárskort? Það eru einmitt hinir sömu hópar, elli- og örorkulífeyrisþegar, sem bera aukna skattheimtu í þjóðfélaginu. Eru þetta áherslur Sjálfstfl.? Hv. þm. og talsmaður Sjálfstfl. í fjármálum var að fría sig ábyrgð á því sem lagt er til í fjárlögum til Byggðastofnunar og sagði að það hefði aldrei verið borið undir sig. Eru kannski fleiri þættir í þessu fjárlagafrv. sem hv. þm. og talsmaður Sjálfstfl. í fjármálum vill fría sig frá? Það væri fróðlegt að heyra það.

Rekstrarkostnaður sjúkrahúsanna er vandamál. Rekstrarkostnaður sjúkrahúsanna er búinn að vera mikið vandamál í mörg ár eins og allir vita, svo og daggjaldastofnanirnar. Þetta vita allir. Við höfum á hverju einasta ári komið að þessum hlutum og gert okkar allra besta til þess að leiðrétta þá. Það er líka gert í þessu fjárlagafrv., það er líka gert í þeim fjáraukalögum sem hér liggja fyrir og hafa ekki verið rædd enn þá. Það er reynt af fremsta megni, og það er verið að gera það. Annað eru bara hrein ósannindi. Ef maður ber saman þann kostnað sem er í þessum efnum hefur hann vaxið gríðarlega, miklu meira en almennur rekstur. Og við skulum átta okkur á því að af fullum heilindum er verið að taka á þessum hlutum, og af fullri einurð verið að vinna að þeim núna eins og endranær.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom að venju víða við í ræðu sinni, og margt athyglisvert var auðvitað bent á. Umfjöllun hv. þingmanns um byggðamál vakti þó sérstaka athygli mína. Hann einskorðaði sig að vísu við Byggðastofnun en það má segja um þann lið í fjárlögum að það kemur, vægt til orða tekið, mjög á óvart hvernig með er farið. Eins og hv. þm. benti á er verið að færa peninga varðandi þátttöku í eignarhaldsfélögum á landsbyggðinni yfir á byggðaáætlun, sömu tölu, þannig að það eru engir peningar miðað við þessa tillögu í fjáraukalögunum á þessu ári til þátttöku í eignarhaldsfélögunum. Samkvæmt fjárlagafrv. er það heldur ekki á næsta ári. Þegar pakkinn í heild sinni er skoðaður er verið að lækka upphæðina sem fer til byggðamála. Í frv. fyrir árið 2003 er lægri upphæð áætluð í þau heldur en var í niðurstöðum fyrir árið 2001. Þrátt fyrir það er í millitíðinni búið að samþykkja hér ígildi --- svo maður taki ekki sterkar til orða --- a.m.k. ígildi byggðaáætlunar. Hefði maður nú haldið að á fyrsta heila ári þeirrar byggðaáætlunar yrði sýndur einhver metnaður í þá átt að hér yrði hlutunum mætt. Ég vek sérstaka athygli á og spyr hv. þingmann hvort ég hafi nokkuð misskilið það að ekki hafi verið um þessi mál fjallað í þingflokki Sjálfstfl. Mér heyrðist einnig að hv. þingmaður hefði heimildir fyrir því að það hefði heldur ekki verið gert í þingflokki Framsfl. Því spyr ég hv. þingmann: Veit hann fleiri dæmi þess að fjárlagafrv. hafi verið lagt fyrir þingið án þess að þingflokkar stjórnarflokkanna hafi fjallað um ýmsa liði þess og gefið grænt ljós á?

Herra forseti. Ég var einmitt í ræðu minni að mótmæla þessari málsmeðferð. Ég mótmælti því að gerð væri grundvallarbreyting án þess að það væri rætt, a.m.k. í mínum þingflokki, þingflokki Sjálfstfl. Ég kannast aldrei við að þetta hafi verið undir okkur lagt og þess vegna mótmæli ég. Auðvitað er ekki hægt að leggja öll mál fyrir þingflokkana nákvæmlega. Auðvitað er það ekki gert. En ég geri þetta sérstaklega að umtalsefni vegna þess að hér er um stórkostlega breytingu að ræða sem ég kannast ekki við að hafi fengist nokkurn tíma samþykkt. Það liggur bara fyrir og þess vegna geri ég það. Hins vegar vil ég leiðrétta hann með það að gerðar hafi verið einhverjar stórkostlegar samþykktir hér um byggðamál. Ég kannast ekki við þær.  Að sjálfsögðu kemur þetta til umræðu hér en mér fannst rétt að geta þess að ég kannast ekkert við að félagar mínir eða ég höfum gengist undir þetta. Þess vegna mótmæli ég þessu og segi frá því hér.

Herra forseti. Hv. þm. staðfestir að um þennan málaflokk sé a.m.k. ekki samstaða í stjórnarliðinu, og ýtir það enn frekar undir það sem við, ýmis í stjórnarandstöðunni, höfum bent á, að þetta fjárlagafrv. eigi trúlega eftir að taka meiri breytingum en mörg fjárlagafrv. sem við höfum séð fram að þessu. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því líka að atvinnuráðgjafar á landsbyggðinni --- sem hefur nú verið reynt að byggja upp nokkur undanfarin ár --- fá stöðugt rýrari fjárframlög, og sama þróun heldur áfram miðað við fjárlög næsta árs. Það er því alveg augljóst mál að það verður að taka verulega á í þessum málaflokki og ég held að það sé alveg ljóst að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur örugglega stuðning frá, trúi ég, öllum minni hluta fjárln. í þessari baráttu sinni. Ég tek undir það með honum að hún hefur fært okkur nokkurt lið, sú byggðaáætlun sem var áður. Nú reynir vissulega á það plagg, sem samþykkt var hér í fyrra og við getum deilt um hvað kalla ber, en við munum að sjálfsögðu láta á það reyna hvort eitthvað er hægt að halda þar fast í til þess að nýta okkur við það að auka fjárframlög til þessa málaflokks.

Herra forseti. Ég tel rétt í þessu sambandi að minna á það að ég treysti mér einmitt ekki til að greiða byggðaáætluninni atkvæði mitt. Ég sat hjá vegna þess að ég taldi hana marklausa. Það er hins vegar rangt hjá hv. þm. að hér sé von á meiri breytingu eða meira fráviki en vanalega við afgreiðslu þessa frv. Það er langt frá því. Ég tel þetta frv. þvert á móti standa á mun traustari fótum en oft áður vegna þess að hér ríkir alveg sérstakt jafnvægi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þess vegna er óvissan núna miklu minni en oft áður þó að enginn kunni að sjá til framtíðarinnar af einhverri nákvæmni. Ég á von á því að þetta frv. taki frekar litlum breytingum. Það er tiltölulega hlutlaust, það er rétt og satt að það er það. Það á líka að vera það á þessum tímum sem nú eru. Það er gríðarleg breyting frá því sem oft einkenndi frumvörp til fjárlaga hér áður fyrr á kosningaþingi. Hér er ábyrgt frv. sem er í algjöru jafnvægi og mun sanna sig og sýna.

Herra forseti. Undanfarið hafa staðið yfir, bæði hér innan veggja og úti í þjóðfélaginu, miklar umræður um heilbrigðismál og hafa nokkuð stór orð fallið í þeirri umræðu, bæði frá hv. þingmönnum í stjórnarandstöðu og úti í samfélaginu þar sem talað hefur verið um að heilbrigðiskerfið væri í rúst, að þar ríkti öngþveiti eins og hv. 18. þm. Reykv. sagði áðan. Það eru tekin fram nokkur atriði sem eiga að sanna það, m.a. að biðlistar lengdust. Vitnað er í stöðu heilsugæslunnar, sérfræðingasamninga, stöðu Landspítalans og fleiri atriði. Ég vil taka fram í upphafi orða minna í fjárlagaumræðunni að umræða um að heilbrigðiskerfið sé í rúst er varasöm og hættuleg. Hún er ekki sanngjörn gagnvart því fjölmarga fólki sem vinnur í heilbrigðiskerfinu og gerir þar góða hluti dag hvern, veitir góða þjónustu og vinnur sín verk af kostgæfni. Það er ekki þar fyrir að ætíð eru viðfangsefni uppi, sem menn kalla vandamál en ég kalla viðfangsefni, sem við þurfum að leiða til lykta. Þar eru nokkur atriði sem við erum enn þá að vinna í og það er ekkert einsdæmi nú að ekki séu öll kurl komin til grafar við framlagningu fjárlagafrv. Við höfum ætlað okkur að fara yfir tryggingakafla frv. í samvinnu við Samtök aldraðra. Við höfum ætlað okkur að ræða nánar um uppbyggingu hjúkrunarrýma. Einnig hefur verið í gangi vinna varðandi dvalargjöld á dvalarheimilum og er ætlunin að ljúka þeirri vinnu fyrir 2. umr. fjárlaga. Í fjárlagafrv. eru stigin stór skref varðandi bætta stöðu heilbrigðiskerfisins. Þar eru leiðréttingar á rekstrargrunni Landspítala -- háskólasjúkrahúss auk þess sem stórar fjárhæðir eru þar í fjáraukalögum. Þar er hækkað framlag til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Framlög til hjúkrunarheimila eða rekstrar þeirra eru hækkuð um 350 millj. kr. Framlög til heilsugæslunnar í Reykjavík eru hækkuð auk þess sem óskipt fjárhæð er til að mæta vanda heilsugæslunnar, þá sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu þar sem þessi vandi er, eins og komið hefur fram. Einnig á að auka fjármagn til námsstaðna og kandídatsstaðna í heilbrigðiskerfinu um 82 millj. kr. Allt þetta eru stór skref til lausnar á þeim viðfangsefnum sem uppi eru í heilbrigðiskerfinu núna. En vegna þess að gerð hefur verið nokkur atlaga að mér sem heilbrrh. vegna fjárhagsstöðunnar í heilbrigðisþjónustunni sé ég mig tilneyddan til þess að fara nokkrum orðum um þau mál. Á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar var meðal annars tekið fram að heilbrigðisráðherrar Framsfl. hefðu gert mistök og tekið rangar ákvarðanir, að til þeirra mætti rekja þau vandamál sem uppi eru að mati formanns Samfylkingarinnar. Auðvitað er rétt að steðjað hefur fjárhagsvandi að Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Ég er fyrsti maðurinn til að viðurkenna það. En það eru hvorki ný tíðindi né bundin við heilbrigðisráðherra Framsfl. Stóru sjúkrahúsin í Reykjavík hafa oft verið í fjárhagsvanda þegar nálgast árslok og það má að verulegu leyti rekja til þess að Landspítalinn er nú sem fyrr endastöðin í heilbrigðisþjónustunni og tekur við öllum erfiðustu tilfellunum sem þar koma upp. Vandi Landspítalans er eðli málsins samkvæmt innbyggður í heilbrigðisþjónustuna í landinu og framfarir í heilbrigðisþjónustu. Við erum og verðum að glíma við þennan vanda, greina hann frá degi til dags og takast á við hann. Lyfjakostnaðurinn er einn þáttur í þessum vanda en hann er þáttur í viðleitni okkar til þess að veita sjúklingum þá fullkomnustu lækningu sem völ er á. Ég held að um þetta sé pólitísk samstaða í þjóðfélaginu og ég verð ekki var við að um það sé deilt að það eigi að meðhöndla fólk með þeim besta hætti sem völ er á. Hins vegar tek ég undir það og hef alltaf tekið undir það að nýta þarf það fjármagn sem er inni í heilbrigðisþjónustunni sem best og meðhöndla sjúklinga á réttum stöðum í heilbrigðiskerfinu. Um það er ekkert deilt. Ég vil líka leiðrétta það sem kom fram í ræðu hv. 18. þm. Reykv. um að biðlistar hefðu lengst. Tölur sýna að biðlistar hafa styst, enda hefur verið sett fjármagn í það á yfirstandandi ári að stytta m.a. biðlista í bæklunarlækningum sem er mjög tilfinnanlegur. Biðlisti eftir heyrnartækjum hefur líka styst. Það er nauðsynlegt að byggja umræður um heilbrigðisþjónustuna á þeirri stöðu sem er. Það er ekki rétt að draga upp þá mynd af heilbrigðisþjónustunni að þar sé allt í rúst. Það er ekki rétt gagnvart sjúklingum og það er ekki rétt gagnvart því fólki sem þar vinnur. Ég vil taka það fram að heildarframlögin til stóru spítalanna voru 13 milljarðar árið 1997, 16,2 milljarðar árið eftir, 17,7 milljarðar árið 1999, 20,2 árið 2001 og verða um 22 milljarðar í ár. Fjárframlögin hafa með öðrum orðum aukist um 64% á fimm árum eða sem svarar rúmlega 10% á ári eins og hæstv. forsrh. benti á í stefnuræðu sinni á dögunum. Þegar vandinn í heilbrigðisþjónustu er til umræðu verður að horfast í augu við það að launin þar hafa hækkað. Hvernig hefur launavísitalan hækkað? Launavísitalan á hinum almenna markaði hefur hækkað um 45% á liðnum fimm árum en það er athyglisverðara að þegar við skoðun launaþróunina almennt hjá opinberum starfsmönnum þá hefur sú launavísitala hækkað um 60% á þessum sömu fimm árum. Þetta er auðvitað veigamesta skýringin á útgjaldaaukningunni í heilbrigðiskerfinu. Hvernig vilja menn bregðast við? Vilja menn hverfa til baka til þess sem var árið 1997 í þessum efnum? Vilja menn lækka laun þeirra opinberu starfsmanna sem vinna í heilbrigðisþjónustunni? Er það lausnin sem er boðuð? Að sjálfsögðu ekki. Það var nauðsynlegt að hækka laun við fólkið í heilbrigðisþjónustunni og það er veigamesta skýringin á þeirri útgjaldaaukningu sem þar hefur verið.  Ég þarf að svara hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni en ég geri það í næsta umgangi.

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra. Það er alls ekki rétt að heilbrigðiskerfið sé í rúst. Þar er verið að gera marga góða hluti. Við eigum mjög gott og hæft starfsfólk í heilbrigðisþjónustunni og það er verið að hagræða þar víða. En ég verð að mótmæla því sem hæstv. ráðherra sagði í sambandi við það sem kom fram á landsfundi Samfylkingarinnar. Það er rétt sem sagt var þar að ekki hefur verið tekið á þenslunni í sérfræðilæknisþjónustunni. Þar hefði auðvitað átt að vera búið að taka á fyrir löngu og lyfjakostnaðinum sem bólgnar út. Vegna umræðunnar um Landspítalann og að hann sé endastöð þá er það nánast orðið úrelt að föst fjárlög séu á slíkum sjúkrahúsum, þ.e. ef við lítum til nágrannalandanna. Ég spyr hæstv. ráðherra hvað hann hyggst fyrir um það. Ég vil síðast spyrja vegna þess að ég hef stuttan tíma hér: Hvað líður loforði hæstv. ráðherra til aldraðra hjúkrunarsjúklinga á Reykjavíkursvæðinu sem hann komst að samkomulagi um í vor? 

Forseti biður hv. þm. að virða tímamörkin. Það eru mjög margir með andsvör og það á að reyna að halda sig við tímamörk.

Herra forseti. Hv. þm. nefndi sérfræðikostnaðinn og lyfjakostnaðinn í fyrsta lagi. Vissulega hefur sérfræðikostnaðurinn farið fram yfir heimildir fjárlaga á undanförnum árum. Það er búið að endurskipuleggja samningsumboðið við sérfræðinga með nýjum lögum frá Alþingi sem samþykkt voru liðið vor. Sú vinna er komin í fullan gang í framhaldi af þeim lögum og á að veita okkur meiri möguleika til að hafa yfirsýn í þessum efnum. Ég veit að sú samninganefnd hefur unnið mjög gott starf í sumar undir forustu forseta Kjaradóms. Varðandi föst fjárlög verða breytingar að byggjast á DRG-kerfinu sem verið er að vinna á Landspítalanum, kostnaðargreiningu einstakra þátta. Við hv. varaformaður fjárln., Einar Oddur Kristjánsson, vorum oft búnir að tala um þetta þegar við sátum í fjárln. Varðandi öldrunarmálin 

Herra forseti. Það er lítið hægt að segja á einni mínútu um þennan stóra málaflokk en það er staðreynd að sérfræðingarnir hafa haft greiðan aðgang að ríkissjóði, nánast opinn krana, og á því hefur ekki verið tekið. Heilsugæslan hefur koðnað niður og ekki hefur verið tekið á vanda hennar sem er ærinn og við sjáum öll. Varðandi hjúkrunarheimilin var öldruðum Reykvíkingum gefið loforð á vordögum um að sá brýni vandi sem er í hjúkrunarmálum á höfuðborgarsvæðinu yrði leystur. Ég mótmæli því að slíkt loforð verði saltað í nefnd. Ég trúi ekki öðru en að hæstv. ráðherra standi við þá viljayfirlýsingu sem hann undirritaði ásamt borgarstjóranum í Reykjavík á vordögum og sjái til þess að hinn brýni vandi sem ríkir í hjúkrunarmálum á höfuðborgarsvæðinu verði leystur.

Herra forseti. Aldrei hefur staðið neitt annað til en að standa við uppbyggingu hjúkrunarrýma á höfuðborgarsvæðinu. Við erum með það mál í vinnslu. Varðandi heilsugæsluna vil ég taka fram að fastlaunakerfinu í heilsugæslunni var komið á árið 1996 samkvæmt tillögum sem forustumaður heimilislækna þá, Gunnar Ingi Gunnarsson heimilislæknir í Árbæ, mótaði á sínum tíma. Það kerfi hefur ekki reynst nógu vel, a.m.k. ekki á höfuðborgarsvæðinu. Það hefur reynst vel úti á landi. Við höfum lýst vilja okkar til að taka hér upp blandað kerfi. Þau mál eru nú í höndum kjaranefndar samkvæmt þeim lögum sem voru samþykkt þá. Ég á von á að kjaranefnd kveði upp úrskurð sinn innan mjög skamms tíma um það mál þannig að þar verða væntanlega breytingar.

Herra forseti. Ég get verið sammála hæstv. heilbr.- og trmrh. um að umræðan um heilbrigðismál er oft og tíðum mjög ósanngjörn. Það hefur reyndar margoft komið hér fram. Hann rakti það í ágætu máli sínu hvernig launaþróun var á Ríkisspítölunum frá 1997--2002 og við sjáum það þegar við í fjárln. erum að fjalla um þennan málaflokk að langstærsti útgjaldaliður í málaflokknum er auðvitað launamál og síðan lyfjamálin. Þess vegna velti ég þeirri spurningu fyrir mér eins og margir aðrir hvort þær grundvallarbreytingar sem við gerðum hér á starfsmannalögum ríkisins árið 1996 hafi kannski ekki verið réttar. Þá er líka eðlilegt að við veltum fyrir okkur hvort við höfðum einhverja aðra möguleika. Getum við farið til baka? Er möguleiki á því? Þess vegna spyr ég hæstv. heilbr.- og trmrh. hvort við höfum gert mistök í Alþingi árið 1996 þegar við samþykktum starfsmannalögin.

Herra forseti. Starfsmannalögin sem samþykkt voru á sínum tíma voru mikil breyting á samningsgerðinni. Það voru gerðir miðlægir kjarasamningar. Síðan eru gerðir svokallaðir aðlögunarsamningar. Það er ekkert launungarmál að aðlögunarsamningarnir hafa reynst forstöðumönnum ýmissa stofnana erfiðir. Ég er því þeirrar skoðunar að það þurfi að styrkja þá samningagerð, styrkja þá í því vandasama hlutverki að standa frammi fyrir öflugum stéttum með gott kerfi. Ég vil ekki segja að við eigum að hverfa til baka eða þetta hafi mistekist. Við eigum að reyna að styrkja þessa framkvæmd í sessi.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þetta svar. Auðvitað erum við sammála um að við getum ekki farið til baka. En umræðan um þennan málaflokk er yfirleitt slík að maður gæti haldið og ímyndað sér að stjórnarandstaðan væri tilbúin að bakka. Það getum við að sjálfsögðu ekki. Þetta er nákvæmlega það sama og þegar við erum að fjalla um lyfjakostnaðinn. Það á sér stað mjög mikil og ör lyfjaþróun í heiminum. Það er talað um að læknavísindin hafi þróast með gríðarlegum hraða á síðustu 15 árum. Þess vegna spyr ég líka: Er heilbrrh. tilbúinn að bakka í lyfjamálunum? Eigum við ekki að nýta okkur þau lyf sem eru á markaðnum, sem boðið er upp á en við vitum að eru gríðarlega dýr? Erum við tilbúin að stöðva þá þróun? Ég spyr þess vegna hæstv. heilbrrh.: Er einhver möguleiki á slíku? 
            

Herra forseti. Lyfjaverði á Íslandi er mjög miðstýrt. Við höfum svokallaða lyfjaverðsnefnd sem nýlega hefur hafið störf. Við þurfum að kanna vel innflutningsverð lyfja sem er hátt á Íslandi, m.a. vegna þess að hér er lítill markaður. Smæð hans gerir þetta vafalaust að verkum. En við þurfum samt að greina orsakirnar fyrir því hversu hátt lyfjaverðið er. En ég undirstrika að lyf eru lækning. Á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi og öðrum sjúkrahúsum eru veitt svokölluð S-merkt lyf og þau eru til að lækna sjúkdóma. Læknavísindin og framfarirnar felast m.a. í töku dýrra lyfja. Það er fagleg nefnd á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi sem metur þörfina. Þarna verður að liggja faglegt mat til grundvallar.

Herra forseti. Ég heyrði reyndar eftir að ég bað um andsvar að hæstv. ráðherra ætlar að halda aðra ræðu og svara mér þá þeim fyrirspurnum sem ég beindi til hæstv. ráðherra í ræðu minni fyrr í dag. Þó er óhjákvæmilegt að nýta þetta tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra út í eina setningu í ræðu hæstv. forsrh. Það er setning sem vísar yfir í það ástand sem var árið 1999 þegar við vorum að ganga frá fjárlögum fyrir árið 2000. Hæstv. forsrh. segir, með leyfi forseta: ,,Aðeins tveimur árum eftir þessa aðgerð sem átti að koma fjármálunum á hreint virðist allt komið í fyrra horf.`` Herra forseti. Það er alveg óhjákvæmilegt að hæstv. heilbrrh. svari því hvort hann sé sammála hæstv. forsrh. um að allt sé komið í sama horf og var haustið 1999.

Herra forseti. Ég hygg að hæstv. forsrh. hafi átt hér við dvalar- og hjúkrunarheimilin sem við erum með til sérstakrar skoðunar milli 2. og 3. umr. fjárlaga. Sannleikurinn er sá að mikið átak var gert í málefnum sjúkrahúsa á árunum 1998--1999. Það átak hefur heppnast að langmestu leyti. Aðeins stóru spítalarnir eiga í verulegum fjárhagserfiðleikum en aðrar stofnanir eru tiltölulega vel settar. Ég hygg að þessi ummæli hafi átt við dvalar- og hjúkrunarheimilin. En þau mál erum við enn þá með til skoðunar milli 2. og 3. umr.

Herra forseti. Ég verð að hryggja hæstv. heilbrrh. með því að ég held að það sé alveg kýrskýrt að hæstv. forsrh. átti ekki við dvalar- og hjúkrunarheimili vegna þess að í þessu paragrafi sem ég vitnaði til er inngangurinn fyrst það sem við vorum að vinna í varðandi skýrslu Ríkisendurskoðunar frá 1999 og þar er m.a. vitnað til Landspítala. Síðan segir hæstv. forsrh. orðrétt, með leyfi forseta, beint á eftir setningunni sem ég las áðan: ,,Ef litið er á samanlögð fjárframlög í fjárlögum til Landspítala og Borgarspítala árið 1997 og borið saman við framlög í fjárlögum 2002 þá hafa þau hækkað um 65--70%, það jafngildir 10--11% árlegri hækkun.`` Þarna tilgreinir hann sérstaklega Landspítala og Borgarspítala þannig að ég held að ekkert fari á milli mála hvað hæstv. heilbrrh. á við. Ég dreg því þá ályktun, herra forseti, að hæstv. forsrh. sé ekki sammála hæstv. forsrh.

Herra forseti. Ef hv. þm. hefur tekið eftir ræðu minni áðan rakti ég einmitt hækkanirnar til Landspítala -- háskólasjúkrahúss, í hverju þær væru fólgnar í prósentum á þessu árabili og rakti einnig af hverju þær stafa. Ég gæti farið nánar út í það ef ég hefði tíma til og mun gera það síðar. En þar er launa- og lyfjakostnaðurinn langstærsti þátturinn eðli málsins samkvæmt. Hins vegar vil ég taka það fram til viðbótar að á síðasta ári stóðust ekki forsendur fjárlaga varðandi verðbólgu og það var stofnunum heilbrigðiskerfisins eins og fleiri stofnunum þungt í skauti. Nú hefur sem betur fer tekist að vinda ofan af því. Ástandið er allt annað núna og komið á jafnvægi í þeim efnum þannig að þetta horfir til betri vegar að því leyti.

Virðulegi forseti. Það kom fram í ræðu hæstv. heilbrrh. að hann liti þannig á að stóru sjúkrahúsin eða Landspítali -- háskólasjúkrahús væri endastöðin í heilbrigðisþjónustunni. Ég tek undir þá skoðun hans. Engu að síður streyma þangað verkefni sem ættu að vera annars staðar, m.a. hjá heilsugæslunni og á dvalarheimilum eða öldrunarheimilum. Það kom einnig fram hjá hæstv. ráðherra að hann teldi að í þessu frv. hefði farið fram leiðrétting á rekstrargrunni háskólasjúkrahússins. Mínar spurningar eru: Eftir hverju var farið? Er þá búið að skilgreina skýrt hver verkefni þessa sjúkrahúss eru? Ef svo er ekki þá er rekstrargrunnurinn óleiðréttur.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er aðgengi að heilsugæslunni í Reykjavík grundvöllur þess að sjúklingar séu meðhöndlaðir á réttum stöðum í kerfinu. Þar er fyrsti viðkomustaður sjúklingsins og þaðan á að vísa honum á önnur úrræði. Við höfum að vísu ekki afnumið valfrelsi sjúklinga til að leita til sérfræðinga. Ég hef ekki hugsað mér að gera það. En það er mjög áríðandi að aðgengi að heilsugæslunni sé þannig að sjúklingarnir geti þangað leitað en þurfi ekki að hrekjast inn á bráðadeildir sjúkrahúsa eða til sérfræðinga í fyrsta umgangi. Ég held að ekki sé deilt um þetta og menn gera sér alveg fulla grein fyrir þessu.

Virðulegi forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra. En hefur hlutverk háskólasjúkrahússins verið skilgreint á skýran hátt til þess að hægt sé að leiðrétta rekstrargrunninn? Ég held ekki. Ég vil bæta við þessari spurningu: Hvernig ætlar hæstv. ráðherra að mæta þeim kostnaði sem þar hefur orðið bara við öryggisgæslu vegna sjúklinga sem eru undir áhrifum eiturlyfja? Það kom einnig fram hjá hæstv. ráðherra í ræðu hans að enn væru viðfangsefni óleyst, það ætti eftir að fara yfir tryggingakaflann með Félagi eldri borgara, hjúkrunarrými ætti eftir að skoða og daggjöldin. Komið hefur fram að um 1 milljarð vanti til þess að þau séu eðlileg. Má þá reikna með að við 2. umr. komi fram hækkanir upp á kannski hátt á annan milljarð miðað við þau verkefni sem enn eru óleyst, að frátöldum stofnkostnaði sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, ef heilbrigðiskerfið á að virka?

Herra forseti. Ég tel að hlutverk Landspítala -- háskólasjúkrahúss fari ekkert á milli mála. Það er, eins og hv. þm. er sammála mér um, endastöð í heilbrigðiskerfinu í landinu. Það er kennslustofnun. Það er háskólasjúkrahús og það er veigamikið hlutverk. Það hefur m.a. verið til skoðunar hvort reka eigi allar þær deildir sem þar eru undir einum hatti. Við munum eftir því að ég gaf grænt ljós á það í umræðum að gerður yrði þjónustusamningur um t.d. tæknifrjóvgunardeild. En ég held að í öllum megindráttum liggi stærstu og veigamestu hlutverk þessarar stofnunar skýrt fyrir. Veigamesta hlutverkið er að vera endastöð í heilbrigðiskerfinu og brjóstvörn í þeirri tækni sem við erum að innleiða þótt sjálfstætt starfandi sérfræðingar hafi líka innleitt mikla tækni í sínum störfum.

Virðulegur forseti. Aðeins smáathugasemd vegna þeirrar umræðu sem hér fór fram áðan um kostnað í heilbrigðiskerfinu. Ég hef margsinnis spurt að því hvernig standi á svona háu lyfjaverði á Íslandi, að það skuli vera þannig að lyf úr lyfjabúð á Spáni án lyfseðils er á verulega lægra verði en sams komar lyf á Íslandi með niðurgreiðslu frá Tryggingastofnuninni. Þetta er undarlegt og því þarf að svara hvers vegna þetta er. Ég ætla ekki að nota meira af tíma mínum til að ræða þetta. Ég hef sett þessar spurningar fram áður og það er ástæða til þess að inna eftir þessu. Herra forseti. Nýlega voru hafnar sýningar á kvikmynd Baltasars Kormáks, Hafinu, eftir leikriti Ólafs Hauks Símonarsonar sem ritaði það verk fyrir 12 árum síðan. Ég vil leyfa mér að hvetja sem flesta landsmenn, a.m.k. alla alþingismenn og raunar kvótakóngana á Íslandi til þess að sjá þessa kvikmynd. Hún lýsir á nöturlegan hátt grundvallarmistökum sem gerð voru við lögfestingu fiskveiðistjórnarlaganna núgildandi á Alþingi Íslendinga. Ef til vill má tengja saman þetta fjárlagafrv. og þema myndarinnar sem ég er að vitna í. Þar á ég við að í upphafi skyldi endinn skoða. Miklir brestir eru í þessu fjárlagafrv. hvað það varðar að rétta af stöðu heilbrigðiskerfins. Ekki nóg með það, það eru augljósir gallar á fjárlögum vegna framhaldskólanna. Ekki er gerð tilraun til að koma til móts við þær kröfur sem fram koma vegna vöntunar á löggæslu á fjölmörgum stöðum á landinu. Þannig má halda áfram með hvern liðinn á fætur öðrum í fjárlagafrv. Mér virðist ekki vera gerð tilraun til stjórnunaraðgerða á mörgum sviðum, enda þenst ríkiskerfið nánast hömlulaust út. Herra forseti. Það er árvisst að fjárlagafrv. er lagt fram á fyrsta fundi Alþingis. Hæstv. fjmrh. kynnir frv. fyrir fjárln. að morgni þess dags og kann ég honum bestu þakkir fyrir það. Hæstv. fjmrh. leggur síðan mikið á sig þann daginn með því að kynna helstu aðilum atvinnulífsins og almenningi frv. í fjölmiðlum. Hæstv. fjmrh. var í prímadonnuviðtali í Kastljósi og Íslandi í dag sl. þriðjudagskvöld með sólskinsbros og frv. sem ég leyfi mér að kalla glópagull. Ég geri það vegna þess að það er svo margt aðfinnsluvert í frv. En vissulega er framsetningin með 10,7 milljarða afgangi ekkert smáræði. En það er líka rétt að muna að 8,5 milljarðar af því eru áætlaðir vegna sölu eigna. En þegar út af stendur að leiðrétta 2 milljarða fjárvöntun á sjúkrahúsunum, allt að 600 millj. rekstrarvanda á dvalarheimilum og hjúkrunarheimilum fyrir aldraða og 300--400 millj. kr. halla í framhaldsskólakerfinu auk rekstrarvanda þá er verið að sýna glansmynd sem má líkja við glópagull. Herra forseti. Löggæslumálin eru svo sérþáttur sem ég hef ekki treyst mér til að meta til fjármuna en mun geta metið í meðförum fjárln. á frv. En það er rétt að minna á að vegna skorts á lögreglumönnum eru alvarlegar kvartanir frá fjölmörgum stöðum á landinu sem ekki hafa farið fram hjá fjárln. Lögreglumaður einn á ferð getur ekki sannað umferðarlagabrot í mörgum tilvikum vegna þess að menn eru jú einir á ferð og þar að auki með svo gífurlega stórt landsvæði eða vegsvæði að þeir eiga ekki möguleika á að sinna því. Það má minna á að eitthvað er brösótt með bílabanka ríkislögreglustjóra þegar málin standa þannig að sýslumenn velta því fyrir sér hvort fjárhagur þeirra leyfi að vera með almennilegan bíl og einn lögreglumann eða lélegan bíl og tvo lögreglumenn. Ég minni svo á fréttir, herra forseti, um löggæsluleysi í Mosfellsbæ, í Garði, í Grindavík og svo má lengi upp telja. Þetta eru alvarlegir gallar sem verður að laga. Herra forseti. Í fjárlagafrv. virðast menn hafa gleymt því að fjölmargir einstaklingar á bótum búa við mánaðarlega fjárvöntun sem nemur a.m.k. 25 þús. kr. á mánuði. Varðandi þetta eru menn að tala um að setja á laggirnar samráðshóp til að skoða málin og reyna að leiðrétta þetta á einhverju árabili. Ég verð að segja að mér finnst þetta háttalag skrípaleikur. Menn ættu að setjast niður við lagfæringar til þeirra sem eiga ekki afkomumöguleika með lægstu bætur og finna út töluna fyrir næsta sunnudag, leiðrétta strax og setja um það lög að ekki skuli tekinn skattur af lágmarksframfærslulífeyri. Herra forseti. Þessar örfáu áminningar sem ég nefni sýna að ekki er allt gull sem glóir þó að gult sé, samanber þessa umgerð um fjárlagafrumvarpspappírinn. Ég leyfi mér, herra forseti, að minna á að þegar frv. fyrir árið 2001 var lagt fram var því fylgt svo fast eftir með orðum hæstv. fjmrh. að hann talaði um heimsmet í fjárlagaafgangi sem einnig má nefna tekjujöfnuð. Ég leyfði mér þá að segja að það frv. væri ekki annað en fjarskafallegt og það er auðvitað niðurstaðan samkvæmt nýlegum ríkisreikningi. Tekjujöfnuður fyrir árið 2001 og reyndist vera 8,6 milljarðar kr. En þar var gert ráð fyrir 34 milljörðum í upphafi. Það var það sem ég var að rekja hér, að ekki er allt sem sýnist. Muna menn eftir því að tekjuhallinn á árinu 2000 var 4,3 milljarðar? Ef ég man rétt er það allt önnur niðurstaða en menn lögðu af stað með. Er að furða þótt maður beri brigður á áætlanir sem verið er að leggja upp með núna miðað við það sem ég hef áður sagt í mínu máli. Virðulegur forseti. Ég mun fylgja þessu fast eftir í 2. umr. um fjárlög. Þá mun fyrst koma í ljós hvort ekki sé rétt sem ég hef sagt og hvort ekki sé bara hægt að skoða það í fyrri ræðum mínum um fjárlög. En staðreyndin er sú að eftir framlagingu frv. á eftir að fjalla um það í tæpa þrjá mánuði og það er alveg augljóst nú að það mun taka verulegum breytingum og verða í allt öðru formi en það er nú þegar yfir lýkur. Herra forseti. Það er mikil blekking að sú glansmynd sem ríkisstjórnin dregur upp sé það sem almennt á við í íslensku þjóðfélagi. Bótaþegar, launþegar með lægstu laun og nú hópur fólks sem misst hefur vinnu og þar með laun sem teljast meðallaun og há meðallaun --- fólk sem hefur haft á bilinu 280--400 kr. á mánuði er að missa vinnu í stórum stíl. Þar er um að ræða fólk með háskólamenntun, m.a. náttúrufræðinga, fólk með góða tæknimenntun og fólk í hærra launuðum iðnaðarstörfum --- þetta fólk býr nú við mikla óvissu. Það hefur misst laun og getur ekki staðið undir því lífsmunstri sem góðar tekjur höfðu skapað. Fólk stendur ekki undir íbúðum sínum, bílum og öðru. Niðurstaðan er eignasala eða það sem er enn verra, nauðungarsala. Hver kannast ekki við, herra forseti, auglýsingar um nauðungaruppboð? Þetta eru bara tveir dagar úr Dagblaðinu. Ef menn fylgjast með eru þar nánast á hverjum degi hálfsíður með nauðungarsölum sem stafa af því ástandi sem er að skapast og á, að því er fróðir menn segja mér, eftir að verða verra. Þess vegna segi ég að hér er ekki á ferðinni annað en það sem áður fyrr var kallað glópagull. Það er sem sagt ákveðin blekking. Menn héldu að það sem glampaði á í mýrum væri gull. En svo var í raun ekki.

Herra forseti. Hv. þm. fór nokkrum orðum um afkomu ríkissjóðs á undanförnum árum og gerði mikið úr því að frávik hefði verið frá niðurstöðutölu fjárlaga  Nú liggur fyrir eins og áður hefur verið greint frá í umræðunni að ríkisreikningur fyrir síðasta ár er kominn út. Þar kemur fram svart á hvítu að þrátt fyrir að afgangur, tekjur umfram gjöld á árinu, hafi verið 8,6 milljarðar kr. í því uppgjöri sem notað er um rekstur ríkissjóðs þá eru tekjur umfram gjöld af venjubundinni starfsemi ríkissjóðs 16,6 milljarðar. Ég tel að það sé bærileg útkoma. Þá er sleppt óreglulegum tekjum eins og eignatekjum en jafnframt óreglulegum gjöldum eins og framlögum vegna lífeyrisskuldbindinga sem ekki koma til greiðslu fyrr en löngu síðar og hlutum eins og afskriftum skattkrafna o.s.frv. Menn geta ekki fullyrt að áætlanagerð í sambandi við fjárlög ríkisins sé öll í molum, eins og mér heyrðist hv. þm. gera, vegna þess að eitt atriði sem vegur mjög þungt, eins og eignasalan, hefur ekki gengið eftir eins og áætlanir stóðu til. En ég held að mjög gagnlegt sé að líta á afganginn af venjubundinni starfsemi ríkissjóðs. Þá kemur á daginn að afgangur var 26,6 milljarðar 1999, 29,5 árið 2000 þrátt fyrir að bókfærður rekstrarhalli væri þá 4,3 milljarðar eins og þingmaðurinn nefndi, 16,6 milljarðar í fyrra, áætlaður 11,6 í ár og 11 á næsta ári. Ég held að þetta séu athyglisverðar tölur bæði fyrir hv. þm. og aðra sem velta fyrir sér.

Herra forseti. Ég hef ekkert borið brigður á það sem hæstv. fjmrh. var að rekja hér. Ég var bara segja að menn hefðu lagt fram óraunhæfar tölur þegar þeir gerðu ráð fyrir 34 milljarða kr. afgangi og það var auglýst sem heimsmet við framlagningu frv. Það var nákvæmlega það sem gert var. En niðurstaðan var 8,5 milljarðar í tekjuafgang eða tekjujöfnuð, sem er vissulega gott. Og það er mjög gott, mundi ég telja, á þessu ári, á árinu 2003, ef tekjujöfnuður nær því í raun að verða 3 milljarðar. Það er mjög gott. En það er verið að leggja upp með tölur sem ekki standast vegna þess að menn hafa ekki gert ráð fyrir þeim breytingum sem verður að grípa til, m.a. vegna þess að fjármuni vantar til reksturs heilbrigðiskerfisins o.s.frv. Ég benti á nokkur atriði sem ég þekki og ég veit að hæstv. fjmrh. veit það líka eins og ég að þetta frv. eins og það er lagt fram ansi myndarlega með 10,7 milljarða afgangi á eftir að breytast og engar líkur eru á því að tekjur aukist í sama mæli og útgjöld. Ég vil bara að menn horfi raunsætt á þetta og ég minni, virðulegur forseti, á það sem hér er að gerast. Ég óttast --- ég vona samt að það verði ekki þannig --- ég óttast að það eigi eftir að verða miklu meira um nauðungaruppboð vegna þess að fólk með millitekjur og háar millitekjur er í hrönnum að missa vinnu.

Herra forseti. Ég tek undir það með hv. þm. að nauðsynlegt er að reyna að líta raunsætt á hlutina. En það er auðvitað þannig þegar verið er að áætla fyrir stórfelldum tekjum af eignasölu, sem vissulega er óviss, að þá er ekkert fast í hendi í þeim efnum. Þetta vitum við náttúrlega og auðvitað gera menn áætlanir sínar út frá því að menn gera sér grein fyrir þeirri óvissu sem þar er. En þetta hefur ekki alltaf verið með þeim hætti sem hv. þm. nefndi. Af hverju nefndi hann ekki árið 1999, síðasta gula frv., í sama lit og þingmaðurinn hefur hér mikið talað um? Þá voru fjárlög afgreidd með 2 milljarða kr. afgangi.

Ég minnist þess.

En niðurstaðan varð, í rekstraruppgjöri ríkissjóðs, 23,6 milljarðar.

Vegna ...

Og ef eingöngu er litið á tekjuafgang, að frádregnum óreglulegum liðum, 26,6 milljarðar. Þetta var auðvitað langt umfram það sem fjárlögin ráðgerðu vegna þess að þá kom óvænt inn meiri söluhagnaður af eignum en við höfðum gert ráð fyrir. Þegar við erum með svona stórar tölur sem falla á einn eða tvo liði verða menn að vera undir það búnir að þeir geti hreyfst til. Þess vegna er líka mikilvægt, alveg eins og ég held að þingmaðurinn hafi verið að segja hér, að það skuli vera allríflegur afgangur, burt séð frá því hvernig fer með tekjur af eignasölu.

Herra forseti. Ég held raunar að það eina sem ég og hæstv. fjmrh. erum ósammála um sé að ekki eigi að setja fram frv. sem gefur allt annað í skyn en niðurstöðurnar áætla. Í frv. er ekki gert ráð fyrir 2 milljarða kr. auknu framlagi til heilbrigðiskerfisins, 600 millj. kr. --- og þá er það til viðbótar --- vegna dvalar- og hjúkrunarheimila, allt að 400 millj. kr. vegna framhaldsskólanna, og að auki upphæð sem ég þori ekki að nefna hér, sem ég held að þurfi til þess að koma löggæslunni í viðunandi horf samkvæmt því sem íbúar í ákveðnum byggðum setja fram. Það er þetta sem ég er að tala um. Ég er ekki að tala um að ekki hafi tekist vel til, ég hef ekki sagt það. Ég hef einfaldlega sagt að menn hafa sett hér fram áætlanir sem ekki hafa staðist, það er það sem ég er að tala um. Og ég man ósköp vel eftir frv. 1999, hæstv. fjmrh., og ég get óskað hæstv. ráðherra til hamingju með það. Það sem við erum síðan að fjalla um hér --- við skulum bara sjá hver hlær best, hvort það verður sá sem síðast hlær eða hvort það verður sá sem síðastur talar.

Herra forseti. Mjög fróðlegt hefur verið að hlýða á umræður um fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar og vonandi á það eftir að fara í gegnum mikinn hreinsunareld í vinnslu þingsins nú í haust því að hér er að finna mjög margt sem þarfnast leiðréttingar við. Við urðum ásátt um það við 1. umr. um fjárlagafrv. að höfuðtalsmenn flokkanna, fulltrúar í fjárln., fengju rýmri tíma en aðrir þingmenn til að ræða frv. og hvað mig áhrærir vil ég gera orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar, fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í fjárln., að mínum. Hann fjallaði á mjög markvissan hátt um megindrættina í fjárlagafrv. Hann vakti athygli á þeirri pólitísku stefnu sem birtist í fjárlagafrv. og tefldi henni fram til samanburðar við þær áherslur sem við höfum sett, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, og byggja á jöfnuði og velferð. Hann vakti einnig athygli á ýmsum veikleikum í frv. og tengdi þá þeirri óvissu sem ríkir um ástandið í efnahagsmálum þjóðarinnar og fór þar orðum um þá skuldasprengingu sem hér hefur orðið, bæði hjá fyrirtækjum og heimilum. Það er tvennt sem hefur komið fram við umræðuna af hálfu stjórnarþingmanna sem ég vil nefna. Í fyrsta lagi tek ég undir með Ólafi Erni Haraldssyni, hv. þm. Framsfl. og formanni fjárln., þegar hann sagði að það hefði torveldað störf þingsins --- og hann vísaði til starfa fjárln. sérstaklega --- að Þjóðhagsstofnunar nýtur ekki lengur við. Það hlýtur að hafa verið þeim þingmanni mikið harmsefni að hafa ekki getað verið viðstaddur atkvæðagreiðsluna þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður. Við vitum hvernig það gerðist. Þetta var runnið undan rifjum hæstv. forsrh., og það hlýtur að hafa verið sama þingmanni, hv. formanni fjárln., mikil sálarkvöl þegar hann uppgötvaði að í fjarveru hans við þá atkvæðagreiðslu greiddu allir þingmenn Framsfl. atkvæði með því að þessi sama stofnun yrði lögð niður. Þá vil ég staldra við hefðbundna trúarjátningu fjmrh. Sjálfstfl. við fjárlagaumræðuna. Hæstv. fjmrh., Geir H. Haarde, brást okkur ekki fremur en fyrri daginn. Hann sagði að stórkostlegar framfarir hefðu orðið í efnahagslífinu á undanförnum árum og vísaði hann þar sérstaklega í einkavæðingu ríkisstjórnarinnar. Vegna einkavæðingarinnar hefðu orðið stórkostlegar framfarir á Íslandi. Ég trúi ekki öðru en að það hafi verið erfiðara nú en oft áður að fara með þessa trúarjátningu í ljósi þess að nú fer fram sérstök skoðun á vegum Ríkisendurskoðunar á störfum einkavæðingarnefndar ríkisstjórnarinnar á þeim spillingarslóða sem hún hefur skilið eftir sig. Greint var frá því í morgun að senn birtist okkur rannsókn Ríkisendurskoðunar á afmörkuðum þætti, þeim sem lýtur að sölu ríkisbankanna, en einn nefndarmanna í einkavæðingarnefndinni, fulltrúi hæstv. ráðherra, segist aldrei hafa kynnst eins óvönduðum vinnubrögðum og í tengslum við þá sölu. En hæstv. ráðherra fer að sjálfsögðu með sína trúarjátningu. Hvað var það sem hann sagði? Í hverju fólst þessi mikla bylting í efnahagslífinu sem tengist einkavæðingunni? Jú, einkavæðingin hefur það í för með sér, sagði hæstv. ráðherra, að völd eru færð úr hendi stjórnmálamanna yfir á markaðinn. Þetta er alveg rétt. Einkavæðingin felur í sér valdatilfærslu. Völd eru tekin úr höndum lýðræðislega kjörinna fulltrúa og sett yfir á markað. Síðan sagði hæstv. ráðherra að á markaðnum gætu menn tekið svo skjótar ákvarðanir. En hvað hafa valdatilfærslan og þessar breytingar í rekstrarformi haft í för með sér? Ferlið hefur verið þetta: þjónustustofnanir við almenning, við fyrirtæki, við menningarlíf og félagslíf, eru færðar yfir á markað og þær látnar starfa á grundvelli nýrra og annarra sjónarmiða, gróðasjónarmiða. Pósturinn var t.d. færður undan almannastjórn og gerður að hlutafélagi, að vísu enn þá í eigu ríkisins, en hann naut áður sambýlisins við Landssímann, naut stærðarhagkvæmni, sambýlis í húsnæði víðs vegar um landið og millifærslna í fjármunum sem var þess valdandi að hann gat haldið burðargjöldum niðri. Nú er öldin önnur. Nú er að koma fram að vegið er að allri félagslegri útgáfu í landinu vegna þessara kerfisbreytinga. Hverjir notfæra sér póstinn? Ætli það séu ekki við öll sem sendum bréf og póstkort? Og við fáum send til okkar tímarit og blöð og ef burðargjöldin eru hækkuð þar hækka gjöldin fyrir þau blöð. Látum það nú vera. En ef litið er til samtaka á borð við Öryrkjabandalag Íslands sem sendir félagsmönnum sínum og skjólstæðingum 20 þús. eintök af fréttabréfi sínu, þá eru að gerast mjög alvarlegir hlutir. Útsending á þeim gögnum fyrir Öryrkjabandalagið kostaði áður um 400 þús. kr. Eftir þessa breytingu og þegar gjaldskráin er að fullu komin til framkvæmda mun það kosta Öryrkjabandalagið 1,3 millj. að senda fréttabréfið út. Þetta er einnig að gerast hjá öðrum félagasamtökum. Hafa menn lesið og kynnt sér hvað forsvarsmenn héraðstímarita og -blaða segja? Þeir segja að þess sé skammt að bíða að slík útgáfa leggist af. Þetta er hin stórkostlega bylting í þjóðlífinu sem hæstv. fjmrh. boðar okkur. Að leyfa sér að koma hingað fram og tala um hinar skjótu ákvarðanir á markaði þegar örfáir mánuðir eru liðnir frá því að upplýst var hver spilling hafði viðgengist innan Landssímans er ótækt. Okkur var skýrt frá því að þar hefði verið fjárfest fyrir 11 milljarða. Í hvaða samhengi var skýrt frá því? Jú, það var þegar þáv. forstjóri fyrirtækisins, Þórarinn V. Þórarinsson, skýrði það út fyrir okkur hvernig á því stóð að fyrirtækið tapaði 400 millj. kr. í braskpeningum í Ameríku. Hann sagði: Þetta er nú ekki mikið, að tapa 400 millj. Við sem erum búin að fjárfesta fyrir 11 milljarða. Hreinn Loftsson, fyrrv. formaður einkavæðingarnefndar, sagði: Landssíminn er rekinn eins og hlutabréfasjóður. Þetta er hin stórkostlega bylting og hinar miklu framfarir sem hæstv. fjmrh. Sjálfstfl. boðar okkur hér. Þetta eru staðreyndirnar og það er þess vegna sem þjóðin svarar, ef hún er spurð hvort hún sé ánægð með þessa stefnu, og segir nei. Yfirgnæfandi meiri hluti Íslendinga er andvígur sölu Landssímans. Meiri hluti Íslendinga er andvígur því að ríkið selji hlut sinn í ríkisbönkunum. Hvers vegna? Vegna þess að hún vill hafa þar kjölfestu í fjármálalífinu og koma í veg fyrir að braskarar nái þar undirtökum. Þetta eru staðreyndirnar. Og þó að hér sé meiri hluti á Alþingi fyrir þessari braskarastefnu er meiri hluti þjóðarinnar andvígur henni. Herra forseti. Tími minn er á þrotum en ég á margt ósagt og óska eftir að verða settur á mælendaskrá að nýju.

Herra forseti. Sjaldan bregður mær vana sínum, er sagt og sjaldan kemur hv. þm. Ögmundur Jónasson í ræðustól án þess að formæla einkavæðingunni og öðru því sem byrjar á forskeytinu ,,einka``. Ég tel að það sé rétt stefna að flytja völd úr höndum stjórnmálamanna yfir á markaðinn. Ég fór yfir það fáum orðum áðan eins og þingmaðurinn gat um. En ég tel að það skipti líka miklu máli að innleysa það fjármagn sem almenningur á bundið í þessum miklu eignum þegar sú staða er upp komin að hægt er að fá sannvirði fyrir þær eignir með því að setja þær út á markað. Ég tók eftir því að hv. þm. Jón Bjarnason lét þess getið áðan, og það hefur hv. þm. Ögmundur Jónasson margoft líka sagt, að það sé hrein fásinna að ætla að selja t.d. Símann, vegna þess að hann skili kannski 1--2 milljörðum í arð á ári hverju. Hárrétt. En má ég biðja hv. þm. sem er nú góður í reikningi að velta því örlítið fyrir sér að ef við hefðum selt Símann þegar rétti tíminn og besti tíminn var til þess fyrir örfáum missirum, þá hefðum við hugsanlega fengið 40 milljarða kr. fyrir hann. Hvað skyldi sú upphæð gefa okkur í vexti? Ætli sé ekki óhætt að reikna með um 4 milljörðum á ári sem svona eðlilegri vaxtaupphæð af því samanborið við arðgreiðsluna? Hvað er þá hægt að gera við mismuninn, hv. þm., sem þarna fæst? Til dæmis efla velferðarþjónustuna, leggja meira fjármagn í það sem menn eru að kvarta um að vanti peninga í og annað þess háttar, byggja upp Ísland.  Það er því miklu meira í þessu máli heldur en bara spurningin um að koma völdum úr höndum stjórnmálamanna svo nauðsynlegt sem það getur nú verið, m.a. til þess að koma í veg fyrir að slík völd lendi í höndunum á óábyrgum stjórnmálamönnum, ekki síður þó hitt að losa um það fjármagn sem almenningur á bundið í þessari starfsemi og á fullan rétt á að geta nýtt til annarra þarfa nú þegar aðstæður eru gjörbreyttar.

Herra forseti. Ég er farinn að sjá eftir því að hafa samið um að tala bara í tíu mínútur. Hér þarf að tala náttúrlega miklu meira og þyrfti að tala miklu lengur um þessi mál.

Það má ...

Ég færi nú varlega í það ef ég væri fjármálaráðherra landsins að tala um að fá sannvirði fyrir ríkiseignir. Ég skal fara hér á eftir í umræðu um SR-mjöl sem ríkisstjórnin seldi á sínum tíma. Ég skal fara í umræðu um Áburðarverksmiðju ríkisins sem að nafninu til var seld fyrir 1.257 millj. kr. með lager upp á 700 milljónir eða þar um bil og nú er búið að selja hana með miklum ágóða áfram. Ég mundi fara varlega í þetta. Og ég mundi fara varlega í að draga upp þær líkingar sem hæstv. ráðherra gerði. Ég vísa t.d. til þess sem gerðist hjá Landssímanum. Þar var líka talað um að selja eignir og fá vexti til þess að geta braskað með peningana. Húsið hérna handan við völlinn, Landssímahúsið, var selt á 820 millj. kr. til að fá þessa vexti væntanlega, þennan hagnað. En síðan leigir sama fyrirtæki af nýjum kaupendum fyrir 8,2 milljónir á mánuði. Það er svona sem ríkisstjórnin og fulltrúar hennar fara með almannafé. Þeir nota fjármuni almennings til þess að braska með þá. Greiða sjálfum sér himinhá laun og braska síðan með þá á markaði. Og að hæla sér af þessari stefnu og hvernig almannafé er sólundað svona, ég mundi fara afskaplega varlega í það. Ég mundi hafa litinn á fjárlagafrumvarpinu öðruvísi næst.

Herra forseti. Ég get nú glatt þingmanninn með því að næsta ársfrumvarp verður rautt, því það er litaserían gulur, rauður, grænn og blár hér í gangi. En það er alveg makalaust með þennan hv. þm. að það má aldrei svara neinu sem fram er borið hér. Þá er bara komið upp og sagt: ,,Ja, nú skaltu bara hafa þig hægan. Ég skal sko koma á eftir og tala um þetta og tala um hitt og þá skaltu fá að kenna á því.`` Þannig talar hv. þm. alveg eins og forverar hans í Alþýðubandalaginu gerðu hér löngum þegar þeir hertóku þingsalinn og vildu ekki hleypa öðrum mönnum að. Ég kvíði því ekkert að hv. þm. tali um það sem hann vill þegar honum sýnist. En ég ráðlegg honum að tala um dagskrármálið fyrst og fremst.

Herra forseti. Ég kalla þá þingmenn sem hér eru til vitnis. Var ekki hæstv. fjmrh. að tala um mikilvægi þess að selja almannaeignir á raunvirði? Var hann ekki að tala um það? Og mikilvægi þess að selja þær á raunvirði og nota peningana til uppbyggingar. Var það ekki það sem hann var að tala um? Var ég ekki að svara því? Tók ég ekki dæmi af sölu ríkisstjórnarinnar á almannaeignum? Ég nefndi SR-mjöl. Ég nefndi Áburðarverksmiðjuna. Ég nefndi sölu á stórbyggingu hér handan við völlinn, Landssímahúsinu. Ég var að svara spurningum hæstv. fjmrh., ég veit ekki betur.

Herra forseti. Við höfum hlustað á þingmenn stjórnarandstöðunnar í dag og hlutskipti þeirra er ekki auðvelt. Á síðasta þingi fyrir kosningar kynnir fjmrh. frv. sitt sem hefur fengið þá einkunn frá forsvarsmönnum atvinnulífsins að það sé aðhaldssamt, það einkennist af langtímahugsun og beri ekki þess merki að vera lagt fram á kosningaþingi. Yfirleitt hafa þessir aðilar verið óvægnir ef þeir telja of lauslega haldið á almannafé og því er hrósið gott. Stjórnarandstaðan engist sundur og saman í dag í tilraun sinni til að finna einhverjar smugur í frv. sem hægt er að gagnrýna og einhverja þætti í efnahagsstjórninni sem má finna veikleika í. Tilraun þeirra til að gera fjárlagafrv. tortryggilegt hefur mistekist á sama hátt og dómadagsspádómar þeirra um þróun efnahagslífsins á undanförnum árum hafa reynst rangir. Ég mun ekki ræða sérstaklega um stöðu efnahagsmála í ræðu minni, enda hafa aðrir stjórnarliðar gert henni góð skil. Þó vil ég lýsa sérstaklega ánægju minni með að í hartnær áratug hefur kaupmáttur launa verið að aukast. Ég man þá tíð sem þátttakandi í verkalýðsbaráttu á níunda áratugnum að kjarasamningar voru gerðir til stutts tíma og stöðugt barist við að ná upp sama kaupmætti launa og í samningum á undan en verðbólgan át jafnharðan upp allar launahækkanir og oft gott betur. Það var ömurleg staða. Stöðugt var verið að bíta í skottið á sér. Nú hefur kaupmáttur launa hins vegar hækkað að meðaltali um 25% frá árinu 1994 til dagsins í dag og munar um minna í pyngju heimilanna. Þá vil ég einnig lýsa ánægju minni með að staða fjölskyldna hefur batnað verulega frá því sem var fyrir örfáum árum og öll merki eru um meiri skynsemi í umsýslu fjármála á heimilunum. Ég tel að heimilin í landinu hafi á ný náð áttum eftir gríðarlega aukningu einkaneyslu þegar kaupmáttur launa tók stórt stökk fyrir nokkrum árum samhliða auknu frelsi á fjármálamarkaði. Við sjáum merki um aukinn sparnað heimilanna. Heimilin einbeita sér að því að greiða upp skuldir og einkaneysla er í jafnvægi. Þetta má rekja m.a. til skynsemi í efnahagsmálastjórninni. Ég tók sæti í fjárln. síðasta vor og tek því nú í fyrsta sinn þátt í umfjöllun fjárln. um fjárlagafrv. Að undanförnu hefur fjárln. fundað með fulltrúum ýmissa sveitarfélaga í landinu og ýmislegt vekur athygli á þeim fundum. Eitt vil ég þó sérstaklega gera að umtalsefni. Eitt mikilvægasta atriðið í byggðamálum snýr að menntun í heimabyggð og það á við um grunnskóla, framhaldsskóla og aðstöðu til frekara náms, m.a. með fjarnámi. Ljóst er að bylting hefur orðið á tækifærum fólks á landsbyggðinni til náms á undanförnum árum. Hundruð manna og kvenna um allt land eru í fjarnámi, jafnt við innlenda og erlenda háskóla. Ekki þarf að hafa mörg orð um hve verðmætt það er fyrir einstaklinginn og til framtíðar fyrir samfélagið sem hann býr í. Á síðustu árum hefur Alþingi, ekki síst að frumkvæði fjárln., lagt til fjármagn til uppbyggingar aðstöðu fyrir þetta fólk til að stunda fjarnám sitt og mikilvægt er að styðja það áfram. Hér vil ég þó gera grunnskólanám sérstaklega að umræðuefni. Í ferð fjárln. um Norðausturland fyrir stuttu vakti það sérstaka athygli mína að Grímseyingar þurfa að senda börn sín af eyjunni til að ljúka grunnskólanámi. Það má vera að hið sama eigi við annars staðar á landinu, en um það hef ég ekki upplýsingar. Ég tel það vera grundvallaratriði að börn fái að ljúka grunnskólanámi í heimabyggð sinni og búi í foreldrahúsum ef þess er nokkur kostur. Þar getur ný fjarskiptatækni auðveldað þeim námið. Einnig tel ég mikilvægt að taka undir óskir þeirra sveitarfélaga sem ekki hafa framhalsskóla að þau fái tækifæri til að koma upp skólaseli hjá sér þannig að unglingar geti stundað fjarnám í framhaldsskóla í heimabyggð. Slíkar óskir hafa m.a. komið fram hjá sveitarfélögum á norðanverðu Snæfellsnesi. Ein helsta gagnrýni stjórnarandstöðunnar í dag snýr að meintum fjárskorti í heilbrigðisþjónustunni og að fjárlagafrv. taki ekki á vanda heilbrigðiskerfisins. Ég vil hins vegar benda á að í frv. til fjáraukalaga sem lagt var fram á Alþingi í gær kemur fram að um 3 milljarðar kr. verði veittir til heilbrigðis- og tryggingakerfisins umfram fjárlög þessa árs. Megingagnrýni stjórnarandstöðunnar á fjárlagafrv. er því fallin um sjálfa sig. Um vanda heilbrigðiskerfisins má hins vegar hafa mörg orð. Samkvæmt alþjóðlegum stöðlum leggjum við síst minna til heilbrigðismála en aðrar þjóðir. Það er skoðun mín að leiðir til að sporna við sívaxandi heilbrigðisútgjöldum sé að endurskoða skipulag kerfisins. Þá á ég við annars vegar að beina skjólstæðingum kerfisins á rétt þjónustustig og hins vegar að aðgreina fjármögnun og rekstur heilbrigðiskerfisins og færa rekstur í auknum mæli til einkaaðila. Með því á ég ekki við einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu í þeim skilningi að almannatryggingakerfið verði lagt niður og fjármögnun kerfisins verði í höndum tryggingafélaga eða einstaklinga og ríkið kæmi hvorki að rekstri né fjármögnun. Ég vil leggja á það áherslu að Sjálfstfl. er ekki talsmaður einkavæðingar í þeim skilningi að hafa tvöfalt kerfi í heilbrigðisþjónustu. Það liggur við að ég þurfi að endurtaka þessa setningu margoft. Hugaræsingur stjórnarandstöðunnar sem sakar Sjálfstfl. um að vilja einkavæða heilbrigðiskerfið er því óþarfur. Ekki einu sinni róttækasti armur Sjálfstfl. vill einkavæða heilbrigðiskerfið í þessum skilningi. Í því sambandi vil ég benda á grein sem birtist í Morgunblaðinu í dag eftir formann Sambands ungra sjálfstæðismanna, Inga Hrafn Óskarsson, en hann segir m.a. eftirfarandi um ályktun SUS um heilbrigðismál: ,,Á nýlegu málefnaþingi SUS ályktuðu ungir sjálfstæðismenn um að fjármögnun og rekstur í heilbrigðiskerfinu verði aðskilin. Fjarmögnunin komi áfram frá hinu opinbera, en það dragi sig úr rekstrinum hvar sem færi gefst og einkaaðilum hleypt að.`` Svo mörg voru þau orð og stjórnarandstaðan getur farið að anda léttar og um leið höfum við sjálfsagt stolið glæpnum frá þeim. Ég hvet talsmenn stjórnarandstöðunnar og reyndar ákveðna talsmenn Framsfl. einnig að lesa betur stefnu Sjálfstfl. í heilbrigðismálum og stefnu hans til að greiða úr þessari hugarflækju sinni. Herra forseti. 18. júlí sl. ritaði ég grein í Morgunblaðið sem ég kallaði Landspítali -- endastöð. Þar ræddi ég um þá skoðun mína að í allt of mörgum tilvikum er fólki vísað í þjónustu á of háu þjónustustigi. Í tilviki Landspítala -- háskólasjúkrahúss hefur skortur á heimilislæknum og minna aðgengi að heilsugæslunni leitt til þess að sjúklingar leita í auknum til LSH með heilsuvanda sem fráleitt er að hátæknisjúkrahús sinni. Aukning heimsókna á bráðadeild spítalans og mikil símaráðgjöf á LSH er merki um þessa þróun. Hér þarf að efla heilsugæsluna. Jafnframt benti ég á í grein minni í Morgunblaðinu í júlí sl. að setja þurfi á stofn símatorg um heilbrigðisþjónustu þar sem almenningur getur leitað ráða og upplýsinga um aðkallandi vanda og fær leiðbeiningar um hvert á að leita innan kerfisins með tiltekinn vanda. Slík símaþjónusta hefur verið rekin í Bretlandi á vegum opinberra aðila frá árinu 1998 og tekur nú til alls landsins. Sýnt hefur verið fram á að um 40% erinda til heilbrigðisþjónustunnar er hægt að leysa með ráðleggingum gegnum síma. Jafnvel hefur verið sýnt fram á að þessi aðgengilega þjónusta við almenning fækkaði heimsóknum til heimilislækna um helming. Skortur á hjúkrunarrými og öðrum úrræðum í samfélaginu til að mæta þörfum þeirra sem eru langveikir eða fatlaðir lendir á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi. Um 140 manns, sem samsvarar um 15--20% rýma á Landspítalanum, eru einstaklingar sem hafa lokið meðferð og bíða annarra úrlausna. Lega á sjúkrahúsi á almennri deild kostar um 48.000 á dag, en dagur á hjúkrunarheimili um 12.000--15.000 að jafnaði. Hér þarf augljóslega bæta við hjúkrunarrýmum, en þar er vandinn nær eingöngu bundinn við Stór-Reykjarvíkursvæðið, en fjöldi rýma á landsbyggðinni er í grófum dráttum í jafnvægi. Þetta eru nokkur dæmi um að þjónusta er veitt á röngu þjónustustigi sem leiðir til aukins kostnaðar samfélagsins. Ég vil fagna því að í fjáraukalögum er tekið á vanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss, en jafnframt tel ég að fram þurfi að fara nákvæm greining á þeim verkefnum sem Landspítalinn hefur með höndum og verkefni færð til annarra aðila innan heilbrigðiskerfisins sem eðlilegra og hagkvæmara er að veita annars staðar. Í umræðu um heilbrigðismál á síðustu vikum hef ég m.a. bent á rangar áherslur í öldrunarþjónustunni. Ég tel of mikla áherslu vera lagða á stofnanaþjónustu fyrir aldraðra og of litla á heimaþjónustu og heimahjúkrun. Ég hef bent á að hér á Íslandi höfum við hlutfallslega flest stofnanarými miðað við önnur vestræn ríki. Ég tel að aldraðir kjósi allra helst að vera heima hjá sér eins lengi og kostur er með þeirri aðstoð sem þarf til að svo megi verða. Breyta verður áherslunni í þá veru að færa þjónustuna inn á heimili fólks. Það sem er í veginum er m.a. að heimaþjónusta er á vegum sveitarfélaga en heimahjúkrunin á vegum ríkisins. Til áréttingar vegna þessa vil ég nefna Akureyri en það er reynslusveitarfélag á sviði heilbrigðisþjónustu. Þar rekur bærinn félagsþjónustuna og heilsugæsluna í einni einingu. Árangurinn hefur ekki látið á sér standa. Þjónusta inni á heimilum fólks hefur aukist verulega á kostnað stofnanaþjónustu. Á síðustu tíu árum í tíð reynslusveitarfélagsins hefur hlutfalli aldraðra Akureyringa á stofnunum fækkað úr 40% í 30%, og fjölgun þeirra sem hafa fengið heimaþjónustu og heimahjúkrun verið á milli 56% og 64%. Við eigum að horfa til þessarar jákvæðu þróunar á Akureyri sem allt of lítið hefur verið haldið á lofti. Að lokum vil ég nefna að fjárln. hefur borist neyðaróp frá öllum sveitarfélögum vegna fjárhagslegrar stöðu hjúkrunar- og dvalarheimila og það er alveg nauðsynlegt að heilbrrn. haldi áfram þeirri vinnu að endurskoða daggjöldin því að margir þættir hafa þar áhrif á til að trufla jafnvægið.

Herra forseti. Hv. þm. kom inn á hjúkrunarrýmin og málefni aldraðra. Ég tek undir að í þeim efnum er mikill vandi í heilbrigðiskerfinu og nú er í gangi vinna til að greina með hverjum hætti við getum brugðist sem skjótast við. En ég vil sérstaklega taka undir þann þátt í máli hennar sem varðar heimaþjónustuna. Við erum með hátt hlutfall á stofnunum hér á landi, og heimahjúkrun og dagvistun er það sem við þurfum að efla. Það er alveg ljóst að við þurfum að beina sjónum að þessum þáttum. Um leið og við gerum tímabærar úrbætur í hjúkrunarrýmunum legg ég á þetta mikla áherslu. En það er alveg rétt sem kom fram að þarna skarast hlutverk ríkis og sveitarfélaga. Og reynslan af reynslusveitarfélagasamningnum á Akureyri í þessu hefur verið mjög góð.

Herra forseti. Ég er hjartanlega sammála hæstv. heilbrrh. varðandi vanda öldrunarheimilanna. Ég sagði hér áðan og hef sagt það áður að ég tel að á síðustu árum hafi verið töluvert mikið lagt í byggingu hjúkrunarheimila hér í landinu. Þegar við skoðum heilbrigðisáætlun sem samþykkt var á síðasta ári kemur í ljós að gert er ráð fyrir að til sé hjúkrunarrými fyrir 25% þeirra sem eru 80 ára og eldri. En ef við skoðum fjölda hjúkrunarrýma í dag er þetta hlutfall miklu hærra ef við höfum það jafnframt til viðmiðunar að við höfum í rauninni 326 hjúkrunarrými umfram áætlaða þörf. Það hlýtur að vekja okkur til umhugsunar um það hvort við erum á réttri leið varðandi uppbyggingu öldrunarþjónustunnar og hvort við eigum ekki að leggja meiri áherslu á heimahjúkrun og heimaþjónustu.

Herra forseti. Hér greinir okkur hv. þingmann ekki á um markmið en ég vil geta þess varðandi hjúkrunarrýmin að vandinn hérna á höfuðborgarsvæðinu er auðvitað tengdur byggðaþróuninni. Hingað hefur fólk flutt í mjög miklum mæli. Hér hefur fjölgað um u.þ.b. tvö þúsund manns á ári. Hér á höfuðborgarsvæðinu hefur verið byggður upp eins og einn myndarlegur kaupstaður úti á landi og þjónustan hefur ekki fylgt. Þetta er bara staðreynd sem við þurfum að gera okkur grein fyrir. Ég vil þó leiðrétta það að á þéttbýlasta staðnum úti á landi, Akureyri, er þessi vandi líka fyrir hendi. Þetta er bundið við þéttbýlustu svæði landsins. En okkur greinir ekki á um markmiðin varðandi heimaþjónustuna.

Herra forseti. Við erum sammála um þetta, við hæstv. heilbrrh. Ég vil leggja áherslu einmitt á reynslusveitarfélagið Akureyri í þessu sambandi. Ég sagði áðan að á þessu tíu ára tímabili sem sveitarfélagið Akureyri hefur haldið utan um alla þjónustuþætti sem varða aldraða, bæði heimahjúkrun og heimaþjónustu, hefur hjúkrunarrýmum verið fækkað um 12% og þeim sem hafa fengið heimahjúkrun og heimaþjónustu hefur fjölgað um 56--64% sem segir að þeir hafa nýtt peningana á annan máta. Þeir hafa gert öldruðum kleift að vera heima hjá sér með þá aðstoð sem þarf. Mig grunar stundum að þau rými sem eru til staðar á dvalarheimilum víðs vegar um landið séu frekar fyllt vegna þess að þau eru til staðar en ekki vegna þarfar. Og það er býsna dýrt fyrir samfélagið ef einstaklingur sem kannski hefur ekki þörf fyrir dvöl á dvalarheimili dvelst þar samt bara vegna þess að rýmið er til staðar. Ég held að við þurfum að skoða þetta miklu nánar og að þegar sveitarfélagið verður komið með þetta allt saman í eigin hendur, bæði mat á hjúkrunarþörf og úrræði, muni þessi mál fara á betri veg.

Herra forseti. Nú er eitthvað mjög djúpsálfræðilegt að gerast í Sjálfstfl. ,,Einkarekstur er alls ekki það sama og einkavæðing.`` Er einhver að gera því skóna að við ætlum að einkavæða heilbrigðisþjónustuna? spurði hv. þm. Ásta Möller. Já, hann heitir Davíð Oddsson og er hæstv. forsrh. Hann talaði um nauðsyn þess að einkavæða ákveðna þætti samfélagsþjónustunnar. Í mínum huga er þetta nákvæmlega það sama, einkarekstur og einkavæðing. Einkavæðing felur það í sér að fela einkareknum fyrirtækjum á markaði að annast þjónustu sem áður var á hendi samfélagsins. Síðan er það allt annar handleggur með hvaða hætti greitt er fyrir þessa þjónustu, hvort það er samfélagið og skattborgarinn sem gerir það eða hvort það er sjúklingurinn, notandinn, sem tekur peningana beint upp úr sínum vasa. Það er allt önnur umræða. En að sjálfsögðu er Sjálfstfl. að tala um einkavæðingu þegar hann talar um einkarekstur því að þetta er eitt og hið sama.

Herra forseti. Mér er ljóst að í huga hv. þingmanns er einkarekstur einkavæðing. Einkaframkvæmd, allt sem heitir einka-eitthvað er í sama flokki og hann er á móti því. Um það er ekki ágreiningur á milli okkar, við erum með einu og þið eruð bara hreinlega á móti því alveg sama hvaða nafni það nefnist.  Hins vegar er það svo að ég og Sjálfstfl. gerum greinarmun á þessum hugtökum. Það hefur verið mikill ruglingur með notkun þeirra en það skiptir öllu máli hvernig við skilgreinum þau. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr landsfundarályktun Sjálfstfl. um heilbrigðismál því að það er reginmunur á því hvort bæði reksturinn og fjármögnunin eru frá einkaaðilum eða hvort það er eingöngu reksturinn en fjármögnunun óbreytt. Sjálfstfl. vill að reksturinn sé að miklum hluta í höndum einkaaðila en fjármögnunin verði óbreytt eftir sem áður. Í landsfundarályktuninni segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Landsfundur leggur áherslu á að allir landsmenn búi við jafnrétti og valfrelsi og njóti fullkomnustu heilbrigðisþjónustu sem á hverjum tíma eru tök á að veita. Ríkisvaldið skal tryggja öllum landsmönnum þennan rétt og bera ábyrgð á fjármögnun heilbrigðisþjónustu. Ríkið á hins vegar að draga sig í áföngum út úr atvinnurekstri á sviði heilbrigðismála, eins og öðrum atvinnurekstri, og láta hann eftir einkaaðilum.`` Í dag getur hv. þm. lesið tvær greinar í blöðunum frá stuðningsmönnum Sjálfstfl. Báðar greinarnar eru frá ungum sjálfstæðismönnum sem styðja nákvæmlega þetta sem landsfundurinn hefur samþykkt. Við erum ekki að tala um einkavæðingu tryggingakerfisins. Við erum ekki að ræða um það, fjármögnunin verður óbreytt. Ég veit að þetta eru vonbrigði fyrir marga stjórnarandstæðinga en svona er þetta.

Gróðarekstur.

Herra forseti. Þetta var mjög skilmerkilegt. Reksturinn á að vera í höndum einkaaðila en skattborgarinn á að borga fyrir hann. Þetta er ekki bara stefna Sjálfstfl., þetta er stefna Verslunarráðsins. Það er búið að boða til margra morgunfunda og kaffifunda til að kynna þessa stefnu. Og það eru ekki bara ungir sjálfstæðismenn sem skrifa í blöðin, starfsmenn Verslunarráðsins eru líka með greinar í blöðunum í dag. Hvers vegna vilja menn hafa þennan hátt á? Það er til að hafa arðinn út úr kerfinu. Og hvers vegna skyldum við vera á móti þessari stefnu? Hvers vegna? Vegna þess að það er miklu dýrara og óhagkvæmara fyrir skattborgarann, fyrir samfélagið, að hafa þennan hátt á. Það er þess vegna sem við erum andvíg því. Það er þess vegna sem við erum andvíg einkavæðingarstefnu Sjálfstfl. Það er þess vegna sem við höfnum því að einkavæða félagsþjónustuna og heilbrigðiskerfið. Það er dýrara, óhagkvæmara, ekki aðeins ávísun á misrétti í samfélaginu.

Og minni gæði.

Herra forseti. Hv. þm. tala eins og það sé enginn einkarekstur í heilbrigðisþjónustu hér í dag. Það er þó svo að 60% af dvalar- og hjúkrunarheimilum í landinu eru rekin á þessum grundvelli. Það eru gerðir þjónustusamningar við aðila sem reka hjúkrunar- og dvalarheimili með þeim hætti sem ég er að lýsa. Er hv. þm. mótfallinn þessum rekstri? Ég er að tala um Grund, Skjól, Eir, Hrafnistu og fleiri stofnanir.

Ekki sambærilegt.

Er hv. þm. mótfallinn því að 94% af endurhæfingarmeðferðarstofnunum hér á landi séu rekin á þessum grunni?

Ekki sambærilegt.

Þetta er það sama.

Það eru félagasamtök.

Telur hv. þm. að heilsugæslan í Lágmúla, sem rekin er með þessum hætti, veiti verri þjónustu? Það er fráleitt að halda því fram, algjörlega fráleitt. Ég held að hv. þingmaður þurfi að hætta að berja höfðinu við stein og átta sig á að þetta er raunveruleikinn í dag, og að þetta veitir betri þjónustu. Margir hlustuðu um daginn á Svía --- reyndar var ég ekki viðstödd en ég las grein eftir hann --- og hann ræddi m.a. um árangur af því að útdeila verkefnum með þessum hætti frá ríkinu yfir til annarra aðila, til einkaaðila. Þar kemur m.a. fram að sú tilraun sem hefur verið gerð í Svíþjóð hefur leitt til þess að aðgengi fólks að heilbrigðisþjónustu hefur batnað. Biðlistar hafa styst og gæði þjónustunnar hafa aukist að mati fólksins sjálfs. Síðan hefur einnig verið sýnt fram á a.m.k. 13% hagræðingu í rekstri við þessar breytingar.

Herra forseti. Hv. þm. Ásta Möller lýsti áhuga sínum á eflingu menntunar og sérstaklega menntunar í heimabyggð, og ég get svo sannarlega tekið undir það með hv. þingmanni. Það sem kom hins vegar fram hjá hv. þingmanninum í framhaldinu var að hún virðist alls ekki kunna eða vita hver stefna Sjálfstfl. er í menntamálum og hvernig hún hefur verið í reynd. Sjálfstfl. hefur farið með menntmrn. núna í meira en áratug. Þannig er að framhaldsdeild var í Ólafsvík. Henni var lokað í haust. Framhaldsdeild var á Dalvík fyrir nokkrum árum og skipstjórnarnám. Því var lokað. Verknám úti um allt land og skólar sem reka heimavistir búa við mikil fjárhagsvandræði, og það er niðurskurður á verk- og tækninámi um allt land. Það er hrópað á leiðréttingu en engin leiðrétting fæst. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson viðurkenndi þó hér í ræðu áðan að það þyrfti að búa sig undir stóraukin framlög í menntamálum.

Herra forseti. Eins og heilbrigðiskerfið er menntakerfið í stöðugri þróun. Það sem þótti eðlilegt áður fyrr, að senda börnin af bæ í heimavist eða í aðra landshluta til mennta, þykir í dag ekki eins sjálfsagt. Það er því mjög eðlilegt að skoðaðar séu leiðir til að færa menntunina í heimabyggð. Við sjálfstæðismenn hlustuðum á heimamenn í Snæfellsbæ, ekki alls fyrir löngu, þar sem þeir lýstu því hvað það skipti þá miklu máli að hafa börnin heima. Auðvitað eigum við að stefna að þessu. Í ýmsum þeirra tilvika sem hv. þm. nefndi að nám hefði verið lagt niður hefur það verið vegna ónógrar þátttöku. Ég held að hann geti staðfest það. En þá getum við í dag horft til framtíðar með aðrar leiðir í þessu sambandi, með því að byggja upp þessar fjarnámsmiðstöðvar sem við höfum rætt um, og börn og unglingar, sérstaklega unglingar, geta þá fengið tækifæri til að stunda nám sitt heima. Því fylgir minni kostnaður fyrir heimilin og það eru mun eðlilegri uppeldisaðstæður. Ég held að við séum sammála um þetta og auðvitað eigum við að stefna að þessu.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. Ásta Möller meini og sé viss um að hún vilji að menntun sé efld og sé efld í heimabyggð. Staðreyndin er hins vegar önnur þegar kemur að framkvæmdinni samanber t.d. fjárlagafrv. núna og eins og það hefur verið undanfarin ár. Það hefur verið niðurskurður á menntun einmitt hjá litlu skólunum sem hafa verið að reyna að efla menntun í heimabyggð. Þeir skólar sem hafa staðið að miklu verknámi og tækninámi hafa átt í miklum vandræðum og þar hefur stefna Sjálfstfl. birst. Það er gott og blessað að hafa góðar hugsanir og góðan vilja en það verður að birtast í gjörðunum, í verkunum því að það eru þó verkin sem tala. Ég fagna því ef hv. þm. Ásta Möller vill taka á með okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði um að efla starfsnám, verknám og nám í heimabyggð. Tökum þar höndum saman. Ég fagna því.

Herra forseti. Ef við horfum nokkur ár aftur í tímann þá var ekkert til sem heitir fjarnám þannig að það er mjög eðlilegt að fjarnám og aðstaða til þess sé byggt upp skipulega og að gerðar séu tilraunir með það sem síðan verði yfirfærðar á aðra staði. Ég held því að þessi mál séu í eðlilegri þróun. Mér finnst ófært af hv. þm. að stilla því þannig upp að Sjálfstfl. sé á móti þessu. Svo er aldeilis ekki. Sjálfstfl. hefur verið í menntmrn. og stýrt þessari þróun. 

Herra forseti. Það er eitthvað roð sem bögglast fyrir brjósti þingmanna Sjálfstfl. í heilbrigðismálum. Hv. þm. Ásta Möller vísaði á greinar í blöðum í dag þar sem menn gætu kynnt sér viðhorfið. Ég þarf ekki að lesa nein blöð til þess að gera mér grein fyrir hver sé undirstöðustefna Sambands ungra sjálfstæðismanna í þeim málum. Ég hef hana hér orðrétta, með leyfi forseta: ,,4. Sjúklingar greiði fyrir fæði að fullu og lyf upp að vissu marki þegar þeir leggjast inn á sjúkrahús. 5. Rekstur stoð- og þjónustudeilda ríkisrekinna sjúkrastofnana verði boðinn út hið fyrsta. 6. Heilsugæslulæknum verði veitt frelsi til að starfa sjálfstætt. ... 8. Hámarksgreiðslur fyrir læknisþjónustu og heilsugæslu verði hækkaðar.`` Hér er þessi stefna kaldhömruð á nýafstöðnu þingi Sambands ungra sjálfstæðismanna. Á móti þessum ályktunum tók hæstv. forsrh., formaður flokksins, athugasemdalaust. Hv. þm. Ásta Möller og Einar Oddur Kristjánsson töldu það vera skyldu sína að leggja stjórnarandstöðunni hið versta til í sambandi við þetta mál, að hún hefði allt á hornum sér. Ég vil aðeins rifja það upp --- það kann að vera að þau hafi samið þessar ræður sínar í gær --- en ég vil rifja það upp að ég lauk lofsorði á heildarniðurstöður þessara fjárlaga þótt ég fyndi að vísu að ýmsum einstökum atriðum. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er víðs fjarri og það þykir mér miður því að hann fór mikinn í ræðu sinni og dásamaði stjórnarhættina undir forustu Sjálfstfl. í bak og fyrir og gat þess m.a. að allur þessi árangur hefði náðst ekki síst fyrir þann markaðsbúskap sem öllu hefði verið stefnt í. Hann gat ekki sérstaklega um hinn frjálsa markað og markaðsbúskap í sambandi við framkvæmd sjávarútvegsstefnunnar. Það hefði hann þó átt að gera því það hlýtur að standa honum einna næst, t.d. það hvernig Eimskip fer að á næstu árum að kaupa sér veiðiheimildir á frjálsum markaði fyrir svona eins og 40 milljarða að verðmæti. Hann hefði átt að fara einhverjum orðum um það þegar hann dásamaði hæstv. ríkisstjórn. En það skyldi þó ekki verða á næstu árum að þær byggðir sem hann hefur boðist til þess að veita forustu á hinu háa Alþingi muni brotna saman vegna þeirrar stefnu sem Sjálfstfl. ber höfuðábyrgð á ásamt að sjálfsögðu framsóknarviðhenginu. Hv. þm. tók fram að hér mundi Sjálfstfl. ekki leggja velferðarkerfið af heldur þvert á móti. Við sáum og heyrðum hvað Samband ungra sjálfstæðismanna samþykkti í þeim efnum. Hann lagði enn á ný mikla áherslu á bölvun launakerfis hinna opinberu starfsmanna sem hann taldi að bæru höfuðábyrgð á þeim ófarnaði á vinnumarkaði vegna verðþenslu sem við hefðum sára reynslu af. Hann er þar áreiðanlega að tala um hækkun á launum kennara. Það á að vera höfuðatriði á launamarkaði að endurskoða launakerfi opinberra starfsmanna með það fyrir augum augljóslega að skerða þau svo sem um munar til að rétta af fjárhag ríkisins. Öðruvísi verður þetta ekki skilið. Hann flutti ástríðuþrungna ræðu um heilbrigðiskerfið, sömu ræðuna sem hann hefur flutt síðan ég kom hér aftur á hið háa Alþingi og sjálfsagt í fjögur ár þar áður, og hafði engar tillögur fram að færa, þessi varaformaður fjárln. En eftir öll þessi ár, sjálfsagt sjö hjá honum, er þó komið að því að því að hann sagði, hv. þm., að kostnaðargreina heilbrigðiskerfið. Það er ekki lengra komið en svo að það á að fara að kostnaðargreina heilbrigðiskerfið og varaformaðurinn er búin að tala um þessi mikilvægu mál og þessi vandræðamál sem þetta hefur verið í kerfinu, heilbrigðismálin. Hv. þm. Einar Oddur kvað upp úr um það að hann mundi aldrei samþykkja það sem nú væri ætlað fjármagn til Byggðastofnunar. Hann sagðist ekki geta á sér setið að lýsa yfir andstöðu sinni við þau áform. Sjálfsagt tekst honum að auka fjárframlög til Byggðastofnunar, en ætlar hann með því fjármagni að rétta við þau ósköp sem ríða yfir landsbyggðina hringinn í kringum landið og stafa af þeirri stjórn á fiskveiðum sem hér er uppi og rekin er af núv. hæstv. ríkisstjórn. Ég hugsa að það verði seintekið og seinunnið svo ekki sé meira sagt. Ég hef marglýst því yfir að ég er einkavæðingarsinni. Það er mjög langt síðan ég lýsti því yfir að ég vildi ekki að ríkið væri að vasast í rekstri banka. Og þegar það kom á daginn að menn brugðu á það ráð að einkavæða banka þá var ég eindregið því fylgjandi og bjó að sínu leyti þann banka sem ég starfaði í undir þá breytingu. En enginn sem að þeim málum vann hefði tekið í mál að starfa að undirbúningi einkavæðingar nema fyrir það að því var lýst yfir af stjórnvöldum seint og snemma að um dreifða eignaraðild yrði að tefla þegar yrði um einkavæðinguna að ræða. En við sjáum hvernig það fer úr hendi. Ég hef blátt áfram ekki þrek til að ræða sérstaklega það sem við blasir í sambandi við einkavæðingu Landsbankans og þó einkum og sér í lagi Búnaðarbankans. Það liggur fyrir að það er allangt liðið síðan ákveðið var að Búnaðarbankinn skyldi lenda í höndum framsóknarmanna og af því sem það væri minni biti en Landsbankinn sem Sjálfstfl. á víst að hljóta þá var brugðið á það ráð að færa eignarhlutdeild Landsbankans í Vátryggingafélagi Íslands að næturlagi bak luktum durum yfir til SÍS-aranna sem eiga að sjá um þjónustu við flokkinn sinn og er vel trúandi til þess, ekki síst þeim sem var valinn í VÍS. Hann hefur manna mesta hæfileika til að mismuna í starfi sínu fyrir flokkinn sinn, enda var hann þess vegna valinn. Nei, ég endurtek það að mér líst allvel á þetta fjárlagafrv. og miklu betur en mér hefur litist á þau frv. sem ég hef haft tækifæri til að ræða á þremur næstliðnum þingum að svo miklu leyti sem ég hef haft tök á að kynna mér frumvarpið á nokkrum dægrum síðan ég fékk fyrstu fréttir af því. Ég lýsi þess vegna yfir trausti mínu á fjmrh. og alveg sérstaklega treysti ég honum til þess að láta ekki hafa sig út í ófæru eins og deCODE-ábyrgðina. Það hefði farið á annan veg ef ýmsir samráðherrar hæstv. fjmrh. hefðu ráðið för, sér í lagi formaður ríkisstjórnarinnar sem virðist ákaflega ósýnt um vitsmunalega afstöðu í efnahagsmálum og fjármálum eins og hið fræga deCODE-mál lýsir betur en annað.

Herra forseti. Við heyrðum það hér í þingsal í gær eða fyrradag að forseti gerði athugasemd við málflutning hv. þm. Jóhanns Ársælssonar. Hann mun hafa vikið að Kjartani Gunnarssyni í máli sínu og forseta fannst það mjög óviðeigandi. Nú ætla ég ekki að leggja neinn dóm á það mat forseta. En ég vek athygli á því að síðasti ræðumaður vék mjög hörðum orðum að fyrrv. varaformanni Framsfl., mjög hörðum orðum, miklu harðari orðum en heyra mátti á hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Ég hlýt því að spyrja hæstv. forseta: Hverng víkur því við að forseti gerir engar athugasemdir við þessi ummæli hv. þm. Sverris Hermannssonar þegar hin meinlausari ummæli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar eru tilefni athugasemda af forsetastóli? Það getur ekki verið, herra forseti, að mönnum detti í hug að það ráði athugasemdum forseta hvort í hlut á sjálfstæðismaður eða framsóknarmaður.

Forseti vill vekja athygli á því að það var forseti Alþingis, Halldór Blöndal, sem sat í forsetastóli í gær. Hefði núverandi forseti séð ástæðu til þess að gera athugasemdir við ræðu hv. þm. Sverris Hermannssonar þá hefði hann gert það. En forseti mun láta skrifa út ræðuna og yfirfara hana og taka málið til íhugunar á seinni stigum.

Herra forseti. Ég þakka forseta fyrir þessi viðbrögð en vil þó segja að það er aðeins einn forseti og það er sá sem situr í stólnum. Þeir sem skipta því á milli sín verða auðvitað að hafa samræmda stefnu í sínum málum. Það gengur ekki að forsetar hafi mismunandi mat á svo alvarlegu máli sem þessu.

Forseti vill vekja athygli hv. þingmanns á því að þegar mál koma upp af þessu tagi þá eru þau að jafnaði rædd í forsætisnefnd og ég geri ráð fyrir því að það verði gert að þessu sinni einnig.

Herra forseti. Það er kannski ekki að ástæðulausu að hv. þm. Sverrir Hermannsson gengur úr salnum þegar ég kem í ræðustól því að eins og þingheimur veit er hv. þm. fyrrv. ráðherra, fyrrv. bankastjóri og fyrrverandi kommissar. En hann talaði eins og hann hefði hvergi komið nærri þjóðmálum. Hann vék máli sínu sérstaklega að fyrrverandi formanni Framsfl., talaði um hann mjög háðslega og vék að því að hann kynni aldeilis að skipta kökunni. Ég er ekkert frá því að hv. þm. Sverrir Hermannsson hafi tekið þátt í því í gegnum tíðina að skipta kökunni. Hv. þm. hefur væntanlega þótt hann skipta henni réttilega á milli manna. En ræðan var afar sérkennileg svo ekki sé meira sagt. Hann hefur e.t.v. vikið máli sínu að þessum fyrrverandi félaga okkar í þingsal vegna þess að hann hafi ekki haft svo mikið meira um fjárlögin að segja. Þess vegna hafi verið hagstætt að nýta hluta tímans til þess að víkja máli sínu sérstaklega að honum og ýmsum málum sem skipta fjárlögin kannski ekki höfuðmáli, en þau eru einmitt til umræðu í dag. Það eru einmitt mjög jákvæð teikn á lofti í efnahagsmálum þjóðarinnar og við getum verið mjög glöð yfir því. Umræðan í dag hefur einmitt einkennst af því. Það er alveg sama hvort það eru stjórnarandstæðingar eða stjórnarsinnar sem tala. Menn hafa almennt verið nokkur ánægðir með þau fjárlög sem hér hafa verið lögð fram enda er í þjóðhagsspá gert ráð fyrir aukinni landsframleiðslu. Það er talað um að hagvöxtur komi til með að aukast um 1,5% en á síðasta ári var enginn hagvöxtur. Það sem skiptir okkur líka mjög miklu máli í þessu sambandi er viðskiptahallinn sem er horfinn núna en hefur verið gríðarlegur á undanförnum árum. Menn hafa einmitt óttast hann í hagstjórn þjóðarinnar. Í fjárlagafrv. og forsendum þess er gert ráð fyrir að þjóðhagslegur sparnaður komi til með að aukast, að lífskjör batni og þar með kaupmáttur fólks og þar er einnig gert ráð fyrir að ráðstöfunartekjur heimilanna aukist um u.þ.b. 2%. Auðvitað getum við glaðst yfir þessum tölum sem lagðar hafa verið fram. Annað hefur líka einkennt þjóðfélag okkar í gegnum tíðina. Það er ótti okkar við verðbólgu. Sem betur fer hefur tekist að beisla verðbólguna sem stefndi í ákveðið óefni á tímabili. Það hefur vissulega tekist og mönnum hefur líka verið tíðrætt um hverjum það er að þakka. Sumir hafa talað um glópalán í því sambandi. Það er sama hvaða spaugsyrði menn nota um það, við eigum auðvitað að gleðjast yfir því ef hægt er að ná tökum á verðbólgunni og það er full ástæða til að þakka forustuliði ASÍ fyrir ábyrga og trausta forustu í þeim efnum, reyndar í mjög góðri samvinnu við ríkisstjórn Íslands. Það skiptir hinn almenna launamann mjög miklu máli að verðbólga í landinu sé ekki mikil. Hún má ekki vera meiri en gengur og gerist í öðrum löndum. Það þekkjum við frá fornu fari þegar verðbólgudraugurinn óð hér uppi að þá er mjög erfitt að hafa nokkra stjórn á efnahagsmálum þjóðarinnar. Þess vegna segi ég að samstarf ríkisstjórnarinnar og ASÍ-manna í þessum efnum var til mikillar fyrirmyndar og mættu fleiri taka það til greina þegar gerðar eru kröfur um aukin laun og annað slíkt. Í þessu sambandi sýndi ASÍ-forustan mikla ábyrgð og traust. Hér er því ekki um neitt glópalán að ræða. Þetta er orð sem menn nota í spaugi.

Það er talað um glópagull.

Hér er um samstillt átak að ræða og skiptir okkur mjög miklu máli. Ég hef líka oft talað um að hyggilegt væri að lækka skattleysismörk í landinu. Hins vegar hefur hæstv. fjmrh. í dag lagt fram tölur í þeim efnum þar sem hann sýnir fram á að ef við hækkum staðgreiðslumörkin þá þýði það mjög lítinn ávinning fyrir einstaklinga en er mjög kostnaðarsamt í útgjöldum ríkisins. Nefndar hafa verið tölur í þessum efnum. Ef skattleysismörkin eru færð upp um 1.000 kr. þá lækka skattar á hvern einstakling í raun um 380 kr. Það þýðir að kostnaður ríkisins fyrir hverjar 1.000 kr. sem þetta hækkar er um 1 milljarður. Ef við tölum um 5.000 kr. þá eru það 5 milljarðar, 10 þús. kr. verða 10 milljarðar þannig að þær tölur sem lagðar hafa verið fram sýna fram á að þetta er ekki rétta leiðin. Fjárln. kemur til með að fjalla um þessa bók sem hér er lögð fram, frv. til fjárlaga fyrir árið 2003. Eftir þessar umræður komum við til með að vinna með þær tillögur sem hér eru fram settar. Ég var að tala um þjóðarspána og þess háttar sem lofar góðu en auðvitað er ýmislegt í þessu fjárlagafrv. sem ber að skoða og athuga. Sveitarstjórnarmenn hafa komið á okkar fund á síðustu dögum og farið yfir ýmis mál sem þeir leggja mikla áherslu á að við komum til með að skoða vel og gera tilraun til að leiðrétta. Þar ber fyrst að nefna að dagvistargjöld á dvalarheimilum aldraðra og hjúkrunarheimilum eru of lág þannig að þessar stofnanir eru nú um stundir reknar með miklu tapi. Það er mjög nauðsynlegt að skoða til hlítar hvernig við getum bætt úr því. Í fjárlagafrv. eru ákveðnar tölur og það þarf að reikna út hvort þær dekka það sem við erum að tala um í þessu sambandi. Á sama hátt hafa löggæslumál verið mjög til umræðu. Vítt og breitt um landið skortir fé til þess að geta rekið þá þjónustu sem á þarf að halda. Ég tek dæmi úr mínu héraði, Rangárvallasýslu. Lagðar voru fram tölur þar sem fram kom að að meðaltali er einn lögreglumaður á hvern 441 íbúa, ef ég man þessa tölu rétt. En t.d. í Rangárvallasýslu eru ekki nema þrír lögregluþjónar á þessu stóra svæði og það þýðir að um einn lögreglumaður er á hvern 1.071 íbúa. Fyrir utan fjölda íbúa á þessu svæði er þar einnig mjög mikil ferðaþjónusta, bæði að vetri og sumri þannig að hér er um tölur að ræða sem nauðsynlegt er að skoða, ekki bara í Rangárvallasýslu eða á Suðurlandi heldur í heild. Þarna eru atriði sem okkur ber að athuga vegna þess að þetta er hluti af því að íbúar ...

... dæmi.

Þetta er hluti þess að íbúar njóti þess öryggis sem á þarf að halda. Þó að hv. þm. Ögmundur Jónasson kalli hér fram í --- þetta er ekki í fyrsta skiptið og ekki í annað skiptið sem hann gerir það þegar ég stend í ræðustól þrátt fyrir að hann tali oft býsna lengi --- þá veit ég að hv. þm. er sammála mér í því að þarna er um atriði að ræða sem ber að skoða sérstaklega þegar við erum að hugsa um öryggi þegnanna í þjóðfélagi okkar. Einnig hafa menn velt mjög fyrir sér reiknilíkönum varðandi framhaldsskólana, þ.e. hvort rétt er gefið í þeim efnum. Það er hluti af því sem við komum til með að skoða í fjárln. Alþingis hvort eitthvað er hægt að þoka þessum málum áfram. En þegar við skoðum fjárlagafrv. og forsendur þess getum við verið til þess að gera ánægð með það, bæði stjórnarsinnar og stjórnarandstæðingar. Það eru mjög mörg tækifæri til áframhaldandi uppbyggingar í landinu og þróunar til framtíðar.

Herra forseti. Það er vissulega rétt að orðið hafa umtalsverðar breytingar á efnahagsumhverfinu nú milli ára frá því sem við ræddum á liðnu hausti fyrir réttu ári síðan þegar ýmsar blikur voru á lofti í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það er engin ástæða til að draga dul á það að að mörgu leyti hefur náðst betra jafnvægi, sérstaklega hvað varðar þróun verðlags, og viðskiptahallinn sem var búinn að vera gríðarlegur um langt árabil hefur nánast horfið. Það er ekki þar með sagt að ekki sé ýmislegt sem ástæða er til að hafa áhyggjur af í sambandi við okkar ríkisbúskap og fjármál. Svo er vissulega. Það sem í aðalatriðum hefur gerst er að kyrrstöðutímabil hefur tekið við af þeirri þenslu og þeirri eyðslu umfram efni sem staðið hafði um árabil og fór algerlega úr böndunum. Mér finnast talsmenn stjórnarflokkanna hér, hæstv. fjmrh. eða þess vegna hæstv. forsrh. í stefnuræðu sinni, skauta dálítið létt yfir þá staðreynd að eftir standa þær skuldir sem söfnuðust á þessu óráðsíutímabili. Eftir stendur t.d. um 200 milljarða uppsafnaður viðskiptahalli frá þessu fimm til sjö ára tímabili þegar viðskiptin voru öfug við útlönd upp á hvert einasta ár og mjög háar fjárhæðir sum árin. Það dregur um vaxtakostnaðinn af þessum skuldum einum. Herra forseti. Ég vil líka segja að ég tel afturför fólgna í því að sú þjóðhagsáætlun sem áður lá fyrir á haustin unnin af Þjóðhagsstofnun, ítarlegt plagg með öllum gögnum, er nú ekki til staðar heldur koma tveir sneplar frá fjmrn., annars vegar þjóðhagsáætlun sem er svo rýr í roði að hún fæðir ekki mikið, fóðrar ekki marga, upp á sex eða sjö blaðsíður ...  Það sem ég vil í öðru lagi nefna, herra forseti, er að ríkisbúskapurinn, sléttur og felldur á yfirborðinu eins og hann er samkvæmt þessu frv., er þó þannig að ef eignasalan er tekin frá, bæði sú sem nú er fyrirhuguð og eignasalan undanfarin ár, þá er þetta ekki nema svona rétt í járnum. Það geta menn sagt að sé ekkert slæmur árangur hjá einu stykki ríki og ríkissjóði. En þá verðum við að hafa í huga hvernig öðrum aðilum í samfélaginu vegnar á sama tíma. Það er takmörkuð huggun að ríkissjóður greiði niður skuldir sínar ef aðrar máttarstoðir samfélagsins, heimilin, atvinnulífið og sveitarfélögin safna skuldum en þannig hefur staðan verið og er enn, því miður. Heimilin eru enn að auka skuldir sínar. Það er ljóst. Þar er staðan hrikaleg, hversu hratt hefur dregið saman með eignum og skuldum heimilanna. Það var þannig fyrir einum sex, sjö árum að þá voru skuldir heimilanna um helmingur á móti eignum, kannski 400 milljarðar á móti 800 milljarða eignum. Á því tímabili sem síðan er liðið hafa eignirnar aukist óverulega en skuldirnar næstum tvöfaldast þannig að þær eru nú rétt undir eignunum. Ef við lítum á ráðstöfunartekjurnar, sem eru önnur algeng viðmiðun, þá er staðan þannig að skuldir heimilanna eru óðum að nálgast tveggja ára ráðstöfunartekjur. Á mannamáli þýðir það að þó að heimilin eyddu engri einustu krónu og notuðu allt í að borga skuldir þá tæki það næstum tvö ár að borga þær skuldir. Varla lifa menn á loftinu á meðan.  Síðan náttúrlega, herra forseti, hvernig skattbyrðunum er dreift í landinu. Það er alveg svakalegt að fara yfir það í fjárlagafrv. hvernig tilfærslan hefur orðið þar. Er engum brugðið sem fer t.d. yfir töflurnar í greinargerð fjárlagafrv. og sér hvernig skattbyrðin hefur verið flutt svo nemur tugum milljarða króna yfir á almenna launamenn og af öðrum aðilum? Nánast öll þyngdin liggur orðið þar. Og til að kóróna sköpunarverkið lækka menn sérstaklega þetta óverulega álag á háar tekjur sem hér hefur verið við lýði í nokkur ár. Þar hefur ríkisstjórnin valið sér sérstakan markhóp til þess að færa í jólagjöf skattalækkun, þ.e. hátekjufólkið í landinu. Ekki lágtekjufólkið, ekki þá sem munar mest t.d. um skattleysismörkin eða skerðingarviðmiðanir í almannatryggingakerfinu, nei, heldur hátekjufólkið. Herra forseti. Að lokum örfá orð um málaflokka sem mér sýnast vera býsna illa settir í þessu fjárlagafrv. Ég hef ekki tíma til að fara yfir margt, en ég ætla að nefna tvennt. Ég ætla að nefna byggðamál almennt og framlög til þeirra hluta og það ófremdarástand t.d. sem ríkir í málefnum atvinnuþróunarfélaganna. Hvað á það eiginlega að þýða að þessir veiku sprotar sem eru þó tilraunir til þess á sjálfstæðum forsendum að sinna atvinnuþróun úti um landið, að það skuli flatreka ár eftir ár, hanga á horriminni og án samninga? En þannig er það og hefur verið um langt árabil þannig að neyðaróp berast frá forsvarsmönnum atvinnuþróunarfélaganna þessa dagana vegna stöðu sinna mála þar sem menn sjá ekki fram á að þeir geti hreyft hönd eða fót sökum fjárskorts og hafa ekki einu sinni tryggingu fyrir því litla sem þeir hafa haft vegna þess að þar eru engir samningar í gildi um rekstrargrundvöll atvinnuþróunarfélaganna. Þetta er náttúrlega svo yfirgengilegt sleifarlag að það hálfa væri nóg og til háborinnar skammar fyrir þá sem þarna bera ábyrgð, herra forseti. Ég vil í öðru lagi nefna lið sem er kannski ekki óskaplega stór í fjárlagafrv., en þó þannig að við hann hafa verið bundnar af ákveðnum aðilum alveg gríðarlega miklar vonir og það er liðurinn nytjaskógrækt eða bændaskógrækt. Eitt af því fyrsta sem ég fletti upp á bæði í fjáraukalagafrv. sem hér liggur og nú í fjárlagafrv. var þessi liður og væri fróðlegt að vita hvort hæstv. landbrh. hefur vaknað til þessarar umræðu, það er kannski of árla dags enn þá fyrir hann að koma hingað með skemmtisögur sínar. En það væri fróðlegt að heyra hvernig hæstv. landbrh. ætlar að forsvara þá útreið ...  Það er þannig, herra forseti, að ekki verður einu sinni hægt að standa við þegar gerða samninga við bændur um nytjaskógrækt, sem sjálfur landbrh. hefur undirritað, ef ekki fæst meiri hækkun á heldur en fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Norðurlandsskógar t.d. eiga að fá 10 millj. kr. hækkun, fara úr 50 milljónum í 60, fá 6 millj. kr. hækkun samkvæmt fjáraukalagafrv., en áætlun gerði ráð fyrir 80 milljónum í fyrra og 130 milljónum á þessu ári. Samkvæmt því hafa starfsmenn unnið að undirbúningi þessara verkefna. Samkvæmt því hafa verið gerðir samningar við bændur. Samkvæmt því hafa jarðir verið kortlagðar og þær settar á biðlista eftir því að koma inn í verkefnin. Nú er staðan sú að ef þetta gengur svona eftir verður ekki hægt að taka í það eina einustu nýja jörð. Það kemur jafnvel til hreinna vanefnda á samningum sem landbrh. sjálfur hefur undirritað. Er þetta hægt? Nei, auðvitað ekki. Það er búið að selja mönnum þetta út um sveitir landsins sem alveg sérstakt byggðaverkefni, eitt af því fáa sem menn hafa haft til að reyna að hrósa sér af, að vegna t.d. tekjusamdráttar í sauðfjárrækt og víðar, þá séu þó þarna einhverjir möguleikar á móti og þá er frammistaðan svona. Það er langur vegur frá því að hægt sé að standa við þær áætlanir og þá samninga sem þarna hafa verið lagðir til grundvallar. Þetta er til vansa, herra forseti.

Herra forseti. Varðandi skógræktarverkefnin sem ríkisstjórnin hefur staðið mjög myndarlega að vil ég nefna að framlag hefur verið hækkað að meðaltali um 38% frá árinu 1997, farið úr 50 milljónum á ári í 350 millj. kr. Þetta verkefni er afar gott og hefur einmitt styrkt sveitir landsins mjög mikið. Og þetta er besta málefnið sem unnið hefur verið að til að styrkja byggðirnar í landinu.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að þetta eru ákaflega spennandi og góð verkefni. En það hafa verið lagðar ákveðnar áætlanir um uppbygginguna bundið landshlutum og teknir hafa verið nýir landshlutar inn í þessi verkefni. Og mjög metnaðarfull plön hafa verið lögð sem menn hafa bundið vonir við að staðið yrði við þannig að einhverjir prósentuútreikningar hér frá því áður en þessi verkefni fóru af stað segja okkur ákaflega litla sögu. Það er einmitt ríkisstjórnin sjálf, m.a. vegna kolefnisbindingar, sem ákvað að setja í þetta aukið fjármagn og síðan eru sett lög og lagðar niður áætlanir, kostnaðarreiknaðar áætlanir, um það hvernig verkefnunum verði fram hrundið og það eru þær sem eru að hrynja til grunna. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir verður bara að horfast í augu við það að ef fjárveitingarnar verða eins og þær eru núna í fjárlagafrv. og ekki verður betur gert, þá hrynja þessar áætlanir til grunna og engir nýir aðilar komast inn í verkefnin. Það er það sem ég er að benda á og gagnrýna, ekki það að verkefnin séu ekki góð og að það eigi ekki að halda áfram með þau, heldur þvert á móti. Það er ákaflega mikilvægt að menn geti treyst því að þær áætlanir sem þarna eru lagðar og þeir samningar sem gerðir eru standi. Í raun og veru held ég að það verði að færa þetta yfir á það form að langtímarammaáætlanir liggi til grundvallar sem séu undirritaðar bæði af landbrh. og fjmrh. og gerðir verði skuldbindandi samningar, löggerningar, sem haldi fyrir dómstólum ef á þarf að halda vegna þess að menn leggja mikið undir, þeir sem fara inn í þessi verkefni, og binda sjálfum sér og sínum skyldur með því. Þeir verða að geta treyst því að stjórnvöld standi við sinn hlut.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að gera þarf langtímasamninga og það þarf að vera skipulag í þessu máli. En ég vil ítreka það að fjárframlög hafa verið hækkuð á hverju ári og eru 350 millj. kr. í ár.

Herra forseti. Auðvitað hafa þessar fjárveitingar hækkað þegar verkefnin fara af stað, skárra væri það nú. Þau hefðu nú ekki farið langt ef engir peningar hefðu komið til þeirra. En það sem ég er að reyna að benda á er það að ef ekki verður sett í þetta það fjármagn sem alltaf stóð til og allar áætlanir gera ráð fyrir gagnvart Skjólskógum á Vestfjörðum, Vesturlandsskógum, Norðurlandsskógum og viðbótinni fyrir austan og Suðurlandsskógum, þá hrynja þessar áætlanir til grunna. Í Norðurlandsskógaverkefninu, sem tekur yfir stærsta landsvæðið, eru yfir 100 jarðir á biðlista, og mikill áhugi er á því að komast inn í verkefnið. Búið er að leggja mikla vinnu og fjármuni í kortlagningu 20 næstu jarða sem áttu að koma inn og áætlunin gerði ráð fyrir 80 millj. kr. fjárveitingu í ár. Það eru ekki nema 50 á fjárlögum yfirstandandi árs, á að vísu að bæta þar 6 milljónum við í fjáraukalögum og síðan ef ég man rétt 130 milljónum á næsta ári. Til þess að eðlilegur framgangur væri í verkefninu og þó það væri ekki nema fimmtungur af þeim sem bíða sem kæmust inn, þá þyrftu fjárveitingarnar að vera þessar í samræmi við þá áætlun sem unnið hefur verið eftir. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að ekki sé vilji til þess hér á Alþingi að taka betur á í þessu máli.

Herra forseti. Ég vil fyrst fara fram á það við hv. þm. að hann hafi hemil á gagnrýni sinni og gæti þess að vera sæmilega sanngjarn í henni. Það er ekki sanngjarnt eða eðlilegt af hálfu þingmanns að gagnrýna ráðherra fyrir fjarveru þegar hann hefur lögmætar fjarvistir. Mér finnst að hv. þingmenn geri lítið úr sjálfum sér með því að nýta svona tækifæri til þess að koma höggi á hæstv. landbrh. Varðandi skógræktarverkefnin er auðvitað hægt að segja að betur megi gera og félögin kunna að hafa gert áætlanir nokkur ár fram í tímann, en þær áætlanir fá ekki framgang nema þær nái fram að ganga hjá ríkisstjórninni. Þó að stjórnir skógræktarfélaganna eða þeirra sem að því standa semji sín plön, þá er ekki þar með sagt að menn geti treyst því að það nái fram að ganga. Það þarf auðvitað eins og allt annað að fara í gegnum vinnu við gerð fjárlagafrv. og gegnum ríkisstjórn. Framlögin hafa hækkað mjög mikið á síðustu árum. Frá árinu 1997 hafa þau hækkað um 38% á ári að meðaltali. Þau hafa hækkað úr um 50 millj. kr. upp í 350 millj. kr., eða sjöfaldast á fimm árum. Ég hygg að hv. þm. finni ekki önnur dæmi um meiri hækkun í nokkru máli í fjárlagafrv. á síðustu fimm árum. Nokkur orð má hafa um uppsetningu hv. þm. um hvernig best er hægt að koma tekjulágum til hjálpar, en ég er ekki viss um að besta leiðin sé að hækka almennt skattleysismörk. Ég held að menn átti sig fljótt á því að til þess þurfi allt of mikla peninga og þeir dreifist mun víðar en ætlast er til.

Herra forseti. Ég vísa því algerlega til föðurhúsanna að ég hafi á nokkurn hátt haft óviðeigandi ummæli hér um fjarveru hæstv. landbrh. Ég var upplýstur um það í frammíkalli að ráðherra hefði fjarvistarleyfi og þá sagði ég að það væri óheppilegt að fagráðherrar væru ekki viðstaddir fjárlagaumræðuna. Um það hefði oft verið rætt að þeir þyrftu að vera hér þannig að hægt væri að leggja spurningar fyrir þá strax við 1. umr. fjárlaga um mál á þeirra sviði. Er eitthvað að því að taka svona til orða? Er það einhver atlaga að eða árás á landbrh.? Hann þolir þá ekki mikið, sá hæstv. ráðherra, ef ekki má ræða um að það sé almennt óheppilegt að ráðherrar séu fjarstaddir umræður um fjárlagafrv. sem og auðvitað almennt þingstörf því þeir hafa auðvitað þingskyldum hér að gegna eins og aðrir. Varðandi skógræktina þá er það bara ekki þannig, eins og hv. þm. lét liggja að, að þetta séu einhverjir óskalistar stjórna skógræktarverkefnanna án nokkurs samráðs við stjórnvöld. Þetta er allt saman unnið í samræmi við þau lög sem sett hafa verið um héraðsbundna eða landshlutabundna skógrækt og í samráði við stjórnvöld. Hvers vegna er mikilvægt að slíkar áætlanir haldi? Jú, fyrir nú utan bara almenna tiltrú á svona verkefni þá er það sérstaklega mikilvægt vegna þess að þetta er grundvallað á langtímasamningum við bændur og við plöntuframleiðendur. Það er nefnilega þannig að það þarf að undirbúa með nokkrum fyrirvara að menn hafi tré, plöntur á vorin til þess að setja niður, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson. Þær verða bara ekki til daginn áður en á að labba með þær út í haga og stinga þeim niður. Það þarf að sá og það þarf að spíra og það þarf að koma upp og það þarf að vökva þetta allt saman og næra. Um þetta gera félögin samninga sem og við bændurna og til þess að hægt sé að vinna eðlilega að þessu og í eðlilegum takti þá verða menn að leggja til grundvallar einhverja fjárhagsáætlun til nokkurra ára og hún þarf að halda. Það er þá miklu betra að hún sé bara raunsæ frá byrjun og sagt: Ja, það er bara ekki pólitískur vilji til að leggja í þetta meira fé en þetta. Þá vita menn það. En að skapa væntingar, lofa öllu fögru, fara um landið og slá sér á brjóst yfir þessum stórkostlegu átökum sem eigi að gera og standa svo ekki við það, það er ekki farsælt.

Herra forseti. Samningar sem menn gera og hafa ekki samþykki landbrh. og fjmrh. eru auðvitað samningar af þeirri gerð að ekki er hægt að ganga út frá því vísu að þeir nái óbreyttir fram að ganga inn í fjárlagafrv. Ég er því ekki viss um að þær fullyrðingar fái staðist, sem hv. þm. var með í ræðu sinni, um hvers konar samningar það væru sem hann sagði að væri verið að vanefna. Ég held að hann verði þá að færa betri rök fyrir máli sínu í þeim efnum. En ég vil víkja aðeins að því sem fram kom í máli þingmannsins varðandi atvinnuþróunarfélög. Ég tel að þingmaðurinn fari með rangt mál í þeim efnum. Í fyrsta lagi er það ekki rétt að framlög til atvinnuþróunarfélaga hafi dregist saman. Þvert á móti. Framlög til atvinnuþróunarfélaga sem voru 65 millj. kr. á ári á fjárlögum voru hækkuð við gerð fjárlaga 2001 upp í 103 millj. kr. til þess að Byggðastofnun, sem gerir þessa samninga við félögin, gæti staðið við þá samninga sem gerðir voru nokkrum árum áður, en stofnunin gerði þá samninga um að verja meira fé til félaganna en stofnunin fékk af fjárlögum til þessa verkefnis. Og til þess að þurfa ekki að færa samningsfjárhæðirnar niður í fjárlagaupphæðina, 65 milljónir, þá var fjárlagaupphæðin hækkuð upp í 103 milljónir. Það er í megindráttum það sem er í fjárlagafrv. í dag. Það er rétt að samningum var sagt upp, fyrst og fremst vegna þess að athugasemdir komu fram frá Ríkisendurskoðun um efni samninganna. Hún taldi að það yrði að endursemja þá og gera þá markvissari, en vegna flutnings Byggðastofnunar dróst að gengið væri frá því. Þegar ljóst var að ríkisstjórnin hafði samþykkt í sínum hópi að stefna að því að tvöfalda framlög til atvinnuþróunarfélaga á næstu árum ákvað stjórn Byggðastofnunar í sumar að festa samningana á nýjan leik þannig að menn vita að þeir eru í gildi og það hefur allan tímann verið greitt samkvæmt þeim.

Herra forseti. Ég hef glóðvolgar upplýsingar í höndunum frá fleiri en einu og fleiri en tveimur atvinnuþróunarfélögum. Þar bera menn sig mjög illa undan þessari stöðu og líta svo á að þeir séu án samninga og hafi verið í eitt og hálft ár. Þeir telja að þeir hafi alls ekki fengið fullnægjandi fjárveitingar til að það haldi í við hækkandi verðlag og þann kostnað af störfum þeirra. Þetta hefur leitt til þess að hlutur heimamanna hefur farið heldur hækkandi sem hlutfall af þessum kostnaði. Sums staðar hafa þau framlög hækkað verulega á hvern íbúa vegna þess að íbúum hefur jafnvel fækkað á viðkomandi svæðum á sama tíma. Menn segja sínar farir ekki sléttar af þessum samskiptum og sjá ekki, þegar þeir blaða núna í fjárlagafrv., að það standi til að gera betur í þessum efnum. Ég hlýt að velta því upp og hvetja til að það verði skoðað hvort að þarna sé ekki of naumt skammtað. Ég held að þessi starfsemi sé þrátt fyrir allt ákaflega mikilvægt. Þetta er oft á tíðum eini vísirinn að því að heimamenn sjálfir, að eigin frumkvæði, hrindi einhverjum framfaramálum í framkvæmd, oft fyrir mjög litlar fjárhæðir. Þarna munar um hverja krónu. Það er ekki óalgengt að þessi atvinnuþróunarfélög styrki verkefni og stuðli að hlutum fyrir fjárhæðir sem mælast jafnvel frekar í hundruðum þúsunda heldur en milljónum. Það munar því um hverja krónu í þessu sambandi. Ég held að það hljóti að vera einhverjir möguleikar á að standa þarna betur að verki.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur fylgt úr hlaði fjárlögum fyrir árið 2003. Fyrir tveimur dögum vorum við á hinu háa Alþingi að ræða um stefnuræðu forsrh. Þar var miklum tíma eytt í að ræða um hinn mikla bata sem menn telja sig sjá í efnahagsmálum þjóðarinnar eftir þær miklu kollsteypur sem þau hafa þó tekið síðustu eitt til tvö ár. Í raun var það dálítið einkennilegt hve miklum tíma hæstv. forsrh. eyddi í stefnuræðu sinni í gagnrýni á störf og spár Þjóðhagsstofnunar og forstjóra hennar á liðnum árum. Þetta virtist þannig ekki beint stefnuræða heldur fortíðarræða og í raun rökstuðningur fyrir því að Þjóðhagsstofnun skyldi hafa verið lögð niður. Því vaknar sú spurning, nú þegar þessi málaflokkur hefur verið færður í fjmrn. til sérstakrar deildar þar sem á að spá um efnahagsmál landsins, hvað í raun og veru eigi að fá okkur og almenning til að trúa að spár um viðskiptahalla verði öruggari nú en áður. Viðskiptahalli undanfarinna ára hefur verið mikill og leiddi af sér að ýmislegt annað gerðist í þjóðfélaginu. Ég held að þessar spár muni ekki fremur ganga eftir vegna þess að hin illgjarna Þjóðhagsstofnun hafi verið lögð niður. En það má líka spyrja sig að því, herra forseti, hvers vegna þessar spár gengu ekki eftir. Það var m.a. vegna þess að krónan féll með undraverðum hraða á mjög stuttum tíma, þ.e. allt að 30% gengisfelling á síðasta ári. Við lifðum við að bandarískur dollar kostaði 111 kr. sem kom í framhaldi af ákvörðunum um afnám fastgengisstefnu Seðlabankans. Vegna þessara miklu gengisfellingar kom það af sjálfu sér að menn héldu að sér höndum og innflutningur dróst saman. Það var auðvitað líka þess vegna sem útflutningstekjur jukust. Þetta gæti einmitt verið skýringin á því hvers vegna jöfnuður varð á viðskiptum við útlönd. Þetta ástand er líka ein skýringin á því hvers vegna verðbólga tók skyndilega stökk eftir rólegheit undanfarinna ára. Hæstv. fjmrh. sagði í inngangi að ræðu sinni áðan að skuldsetning fyrirtækja og einstaklinga væri að minnka eða hefði verið stöðvuð. Vonandi er það rétt. Hins vegar er rétt að hafa það í huga að skuldsetning fyrirtækja og einstaklinga í landinu er hrikaleg og sennilega þekkist ekki annað eins, eins og hér hefur komið fram varðandi skuldir einstaklinga. Það er sannarlega líka rétt að vextir hafa verið að lækka, enda máttu þeir það. Okurvöxtum hefur verið haldið uppi í landinu til að draga úr þenslu, eins og áður hefur komið fram, þenslu sem þekktist ekki nema á höfuðborgarsvæðinu. Varðandi það að verðbólgan sé að minnka þá er það gott ef svo er en við skulum líka hafa í huga að það var ekki eingöngu baráttu ríkisstjórnarinnar að þakka. Ég hygg að barátta ríkisstjórnarinnar vegi nú frekar létt í þessu. Mér finnst a.m.k. rétt að halda því til haga að verkalýðsforustan í landinu dró vagninn í þessu sambandi. Það var forusta Alþýðusambands Íslands sem lagði af stað í mikla baráttu til að hemja verðbólgu og draga úr verðhækkunum. Það var verkalýðshreyfingunni og ASÍ sem tókst það, með stuðningi forustumanna nokkurra öflugra fyrirtækja sem komu inn í málið á síðustu stundu, að stuðla að því að rauða strikið svokallaða hélt. Það má eiginlega segja að verkalýðshreyfingin hafi komið til bjargar ríkisstjórninni á síðustu stundu. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga hvers verkalýðshreyfingin var megnug í svokölluðum þjóðarsáttarsamningum. Það kemur upp í hugann, þegar hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn Íslands hæla sér af þessum mikla viðsnúningi frá því er allt var nánast að fara á annan endann, máltækið: Margur elur dramb sitt á annarra svita. Ég held að það eigi vel við um ríkisstjórn sem ekki gerir mikið að því að tala um þátt verkalýðshreyfingarinnar í þessum mikla viðsnúningi sem náðist. Verkalýðshreyfingin á Íslandi og hennar félagar eiga sannarlega þakkir skildar fyrir það sem áunnist hefur. Á tíu mínútum gefst ekki tími til, herra forseti, að fara mikið í gegnum málið og gefst ekki færi á að kafa djúpt í einstaka þætti fjárlaganna. Þannig verður að nægja að tipla á því helsta sem athygli vekur. Það liggur fyrir nú að tekjuskattur fyrirtækja lækkar úr 7,5 milljörðum kr. á þessu ári í 5,3 milljarða kr. Þetta kemur í framhaldi af því að ríkisstjórnin ákvað að lækka tekjuskattsprósentu fyrirtækja úr 30% í 18%. Hins vegar fylgir sá böggull skammrifi að ríkisstjórnin ákvað að hækka tryggingagjaldið um leið. Áætlað er að tryggingagjaldið gefi á næsta ári 3,8 milljörðum meira en á þessu ári. Þetta eru skattkerfisbreytingar, herra forseti, sem verða fáum stórfyrirtækjum til mikilla bóta, hér á höfuðborgarsvæðinu. Breytingarnar íþyngja hins vegar mjög fyrirtækjarekstri á landsbyggðinni og litlum og meðalstórum fyrirtækjum, hvort sem þau er á landsbyggðinni eða hér á höfuðborgarsvæðinu. Þessi tryggingagjaldshækkun hefur töluverð áhrif á rekstur ungra sprotafyrirtækja í þekkingariðnaði og á öðrum sviðum vegna þess að þau njóta ekki ávaxtanna af þessari skattkerfisbreytingu, þ.e. af lækkun tekjuskatts og eignarskatts. Ég vildi halda þessu til haga hér, herra forseti, og segja enn einu sinni: Þessi skattkerfisbreyting mismunaði mjög fyrirtækjarekstri á landinu eftir því hvar hann var staðsettur. Það verður líka fróðlegt að fylgjast með því hvernig eignarskatturinn --- áætlað er að hann lækki um 4,4 milljarða á næsta ári, verði einungis 6,9 milljarðar --- skiptist milli kjördæma í landinu. Ég hef ákveðnar grunsemdir um hvernig það verður. Ég er búinn að leggja fram fyrirspurn fyrir hæstv. fjmrh. til að fá sundurliðun á því hvernig það skiptist og vonandi kemur svar á næstu dögum. Á sama tíma og tekjuskattur fyrirtækja er að lækka um þessa 2,2 milljarða kr. er tekjuskattur einstaklinga að hækka um 5 milljarða kr. milli ára eins og fram kemur í frv. Tekjuskattur einstaklinga á að skila 70 milljörðum kr. í stað 65 milljarða á þessu ári. Margt fleira mætti segja um þetta fjárlagafrv. sem hér er lagt fram með 10,7 milljarða tekjuafgangi, þar af er gert ráð fyrir 8,5 milljörðum vegna eignasölu. Auðvitað má segja sem svo að tekjuafgangur ríkissjóðs sé ekki mjög mikill. Menn gætu hugsað til þess þegar ráðherrar og aðrir skamma sveitarfélögin fyrir þeirra rekstur þar sem lítið er til skiptanna. Ég ætla ekki að úttala mig um hvort útgjöldin eru of mikil eða tekjurnar of lágar en ég set þetta fram til þess að menn hugleiði þetta mál. Eins verður að hafa í huga að áætluð launaútgjöld á árinu eru um 65% af rekstrarútgjöldum ríkissjóðs, þ.e. rúmir 72 milljarðar kr. Þetta eru stórar tölur, herra forseti. Í lokin langar mig rétt að minnast á óbeina skatta, virðisaukaskattinn sem á að skila 80 milljörðum kr. á næsta ári. Þetta eru háar tölur og við höfum áður rætt um hvernig virðisaukaskattur leggst misjafnlega á landsmenn. Ég held því fram að virðisaukaskattur sé mjög ósanngjarn skattur, m.a. gagnvart flutningskostnaði og gagnvart vöruverði eins og ég hef hér áður rakið úr ræðustóli Alþingis, að því leyti að hann kemur illa við landsbyggðarfólk. Ég spyr hvort ekki sé ástæða til að skoða hluta af virðisaukatekjum ríkissjóðs og segja með sanni að taka megi töluvert af þeim tekjum og nota til að jafna skattbyrði, þ.e. jafna lífskjör í landinu milli landsbyggðarbúa og höfuðborgarbúa. Við skulum bara hafa í huga hvað flutningskostnaður á vöru, t.d. austur á land, gefur í virðisaukatekjur fyrir ríkissjóð. Herra forseti. Rétt í lokin vil ég segja að ég hef það á tilfinningunni að margt í þessum fjárlögum sé vanreiknað. Mér finnst að hér hafi menn ýtt ýmsu á undan sér og hef á tilfinningunni að ýmislegt í útgjöldum muni ekki standast og margar stofnanir séu sveltar. Mér sýnast þessi fjárlög benda til að menn ýti vandanum á undan sér nú á kosningaþingi. Þetta eru síðustu fjárlög fyrir kosningar. Það verður verkefni næstu ríkisstjórnar að takast á við ýmislegt sem vanreiknað er í þessu fjárlagafrv.

Herra forseti. Það hefur orðið gífurleg breyting til hins betra á stjórn ríkisfjármála á undanförnum árum. Í stað viðvarandi halla upp á milljarða og milljarðatugi eru fjárlög nú afgreidd með miklum tekjuafgangi ár eftir ár. Þetta frv. gerir ráð fyrir 11 milljarða afgangi á ríkissjóði án óreglulegra gjalda, svo sem lífeyrisskuldbindinga og söluhagnaðar af eignum. Þá er lánsfjárafgangur áætlaður 10 milljarðar, sem þýðir að uppsafnaður lánsfjárafgangur frá 1998 er 67 milljarðar kr. Vegna bættrar skuldastöðu ríkissjóðs hafa vaxtagjöld ríkisins umfram vaxtatekjur lækkað um 4,5 milljarða kr. eða um tæp 60% á þessu tímabili sem er auðvitað stórkostlegur árangur. Þessum 4,5 milljörðum er auðvitað betur varið til ýmissa þjóðþrifamála en vaxtagreiðslna. Talandi um vexti verður að minnast á þá staðreynd að þau erlendu fyrirtæki sem meta lánshæfi einstakra ríkja setja Ísland í hóp með traustustu ríkjum heims sem er auðvitað mikil viðurkenning á góðri hagstjórn og færir okkur bestu kjör á erlendum lánum ríkissjóðs. Afgangur úr ríkissjóði á undanförnum árum hefur gengið til þess að greiða niður skuldir og lækka skuldbindingar. Frá árinu 1996 hafa hreinar skuldir ríkissjóðs lækkað úr 34,5% af landsframleiðslu í 19% samkvæmt áætlun fjárlagafrv. sem hér er til umræðu. Auk þessara miklu niðurgreiðslna skulda er áætlað að uppreiknaðar innborganir ríkissjóðs til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins nemi um 53 milljörðum kr. á tímabilinu 1999--2003. Með þeirri ráðstöfun er komið í veg fyrir stórfelld framtíðarútgjöld. Þetta er auðvitað stórkostlegur árangur sem ástæða er til að gleðjast yfir. Frv. gerir ráð fyrir að skatttekjur á árinu 2003 verði óbreyttar að raungildi sem er athyglisvert þar sem verið er að lækka skatta verulega, t.d. tekjuskatt lögaðila úr 30% í 18% og eignarskatta um meira en helming sem er sérstaklega ánægjulegt. Eignarskatturinn er að mínu áliti allra skatta óréttlátastur því að eignir manna verða jú yfirleitt til vegna tekna sem þegar hefur verið greiddur skattur af. Þá verður sérstakur tekjuskattur lækkaður úr 7% í 5%, skattafsláttur maka verður að fullu millifæranlegur og skattur á húsaleigubótum er aflagður. Þetta eru verulegar skattalækkanir sem koma einstaklingum og fyrirtækjum til góða. Kaupmáttur launa hefur aukist um 3,6% það sem af er þessu ári og talið er að hann muni aukast um 2% á næsta ári. Gangi sú spá eftir verður það níunda árið í röð sem kaupmáttur launa eykst, sem er einsdæmi. Fáar og jafnvel engar þjóðir geta státað af slíkri kaupmáttaraukningu níu ár í röð. Ráðstöfunartekjur, þ.e. heildartekjur einstaklinga að meðtöldum bótum en að frátöldum beinum sköttum, hækkuðu um rúm 9% í fyrra, 6,25% í ár og gert er ráð fyrir að þær muni hækka um 4,25% á næsta ári. Þessi mikla aukning ráðstöfunartekna sýnir auðvitað að stjórnarstefnan er hagfelld fyrir fólkið í landinu. Stjórnarandstaðan heldur því gjarnan fram að þeir sem erfiðast eiga njóti ekki góðærisins. Því miður er það svo að alltaf eiga einhverjir erfitt í þjóðfélaginu en það verður þó að minna á að við þær breytingar sem gerðar voru á lögum um almannatryggingar og lögum um félagslegar bætur sem tóku gildi 1. júlí 2001 var lögð sérstök áhersla á að bæta hag þeirra bótaþega sem höfðu lægstar bætur. Breytingarnar fólust fyrst og fremst í því að draga úr skerðingu bóta vegna annarra tekna og hækka sérstaka heimilisuppbót sem nú nefnist tekjutryggingarauki og rýmka skilyrðin fyrir honum. Áhrif þessara lagabreytinga eru nú komin fram af fullum þunga og hafa bætur almannatrygginga hækkað á árinu í kjölfarið. Sem fyrr gildir sú regla að greiðslur almannatrygginga skulu breytast í samræmi við launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs. Bætur almannatrygginga hækkuðu í samræmi við þetta um 8,5% í janúar sl. Þá hefur ríkisstjórnin skipað nefnd til viðræðna við Samtök eldri borgara og gert er ráð fyrir niðurstöðu úr þeim viðræðum í nóvember. Vonandi tekst þar samkomulag sem hægt verður þá að taka tillit til við lokaafgreiðslu fjárlaga í desember. Verðbólga hefur lækkað hratt á þessu ári og hefur vísitala neysluverðs eingöngu hækkað um 0,6% það sem af er árinu og gert er ráð fyrir að hækkunin innan ársins verði um 1,5%. Á næsta ári er gert ráð fyrir um 2,25% verðbólgu jafnt innan ársins. Við höfum því náð fullkomnum tökum á verðbólgunni eftir þá dýfu sem við lentum í á síðasta ári. Hér ríkir sá stöðugleiki sem skiptir meginmáli í efnahagsmálum. Viðskiptahalli undanfarinna ára hefur leitt til vaxandi skuldsetningar í útlöndum. Þar er fyrst og fremst um að ræða skuldsetningar heimila og fyrirtækja þar sem skuldir opinberra aðila hafa minnkað. Sá viðsnúningur sem nú hefur orðið í utanríkisviðskiptum skilar sér í lækkun erlendra skulda en samkvæmt þjóðhagsspá er gert ráð fyrir að hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins lækki úr 103% af landsframleiðslu í 97% á þessu ári og 95% á næsta ári. Það er athyglisvert að lesa um stóraukinn útflutning iðnaðarvöru í haustskýrslu fjmrn. um þjóðarbúskapinn. Þar kemur fram að lyf voru flutt út fyrir 3,5 milljarða fyrstu sjö mánuði þessa árs sem er svipað og allt árið í fyrra. Útflutningur lyfja er 3% af verðmæti alls vöruútflutnings þessa mánuði. Þarna hefur orðið gríðarlegur vöxtur, þessi útflutningur nam innan við 2 milljörðum árið 2000, 3,5 milljörðum í fyrra en verður trúlega allt að 6 milljarðar í ár. Þá er gert ráð fyrir að útflutningur annarrar iðnaðarvöru aukist um 28% á þessu ári. Það er ánægjulegt að nefna í því sambandi að nú eru Íslendingar farnir að smíða skip til útflutnings og slá þar tvær flugur í einu höggi, endurreisa skipaiðnaðinn og framleiða skip til útflutnings sem áður var óþekkt. Gert er ráð fyrir 7% aukningu álframleiðslu á þessu ári og 2% aukningu á næsta ári. Í fjárlagafrv. er ekki gert ráð fyrir frekari stóriðju- og virkjanaframkvæmdum en þegar hafa verið ákveðnar. Auðvitað er ekki rétt að gera ráð fyrir þessum framkvæmdum fyrr en þær hafa endanlega verið ákveðnar en allt bendir til að þar geti orðið um miklar framkvæmdir að ræða, annars vegar við Norðlingaölduveitu og stækkun Norðuráls og hins vegar við Kárahnjúkavirkjun. Vonandi verður af þessum framkvæmdum. Við þurfum á þeim að halda, bæði hvað varðar störf fyrir einstaklinga og verktaka, og eins þeim stóraukna útflutningi sem leiða mun af stækkun Norðuráls og álveri í Reyðarfirði. Atvinnuleysi hefur aukist lítillega á þessu ári og talið að það verði að meðaltali 2,5% af mannafla í ár. Atvinnuleysinu er misskipt milli landsvæða, það hefur minnkað stöðugt á landsbyggðinni það sem af er þessu ári en verið nokkuð stöðugt á höfuðborgarsvæðinu og umtalsvert meira en á landsbyggðinni. Raunar er vart hægt að tala um skort á atvinnu þegar sækja þarf mörg þúsund manns frá útlöndum til að sinna þeim störfum sem í boði eru. Það er ánægjulegt að hagur atvinnuveganna hefur í flestum tilfellum batnað verulega á þessu ári, ekki síst sjávarútvegsins. Fyrstu sex mánuði ársins var hagnaður fyrir skatta hjá öllum fyrirtækjunum, og sem hlutfall af tekjum var hann 33%. Það skiptir auðvitað mjög miklu máli að þessi undirstöðuatvinnuvegur okkar gangi vel og sé rekinn með hagnaði. Eins og fram kemur í haustskýrslu um þjóðarbúskapinn hefur afkoma í flestum öðrum greinum atvinnulífsins stórbatnað, t.d. er heildarhagnaður iðnfyrirtækja á fyrstu sex mánuðum ársins 5,6 milljarðar samanborið við 1,2 milljarða á sama tíma í fyrra. Það er ánægjulegt og ber vott um það góða ástand sem ríkir í efnahags- og atvinnumálum að saman fer góð afkoma atvinnuveganna og meira jafnvægi í ríkisfjármálum en verið hefur um langt árabil. Það er því full ástæða til bjartsýni og í þjóðhagsáætlun er gert ráð fyrir nýju hagvaxtarskeiði. Herra forseti. Ég hef hér rætt um megindrætti þessa fjárlagafrv. en ekki einstaka liði fjárveitinga. Ég vil þó aðeins nefna framlög til Byggðastofnunar vegna þess að fyrr í umræðunni var þess getið að framlög til atvinnuþróunarfélaga á landsbyggðinni féllu að mestu niður. Það er misskilningur, framlög til atvinnuþróunarfélaga eru áætluð milli 101 og 102 millj. kr. Hins vegar er getið um það í umfjöllun um Byggðastofnun að framlög til eignarhaldsfélaga falli niður. Þau framlög voru ákveðin í byggðaáætlun 1998 og skyldu þau vera 300 millj. á ári í fjögur ár. Og það gekk eftir nema í fjárlögum 2002 var þessi upphæð lækkuð í 200 millj. Í fjáraukalögum sem dreift var í þinginu í gær er hins vegar lagt til að þessi upphæð verði tekin af Byggðastofnun og færð til verkefna við byggðaáætlun. Forsendan fyrir þeirri tillögu mun hafa verið sú að þetta eignarhaldsfélagafé hefur ekki gengið út þar sem mótframlög heimaaðila, 60% á móti 40% framlagi Byggðastofnunar, hafa ekki náðst í sumum landshlutum. Nú bregður hins vegar svo við að mikil ásókn er í þetta fé og aðilar í tveimur eða þremur landshlutum eru tilbúnir að koma með mótframlag fái þeir samþykki Byggðastofnunar. Ég held að það sé því misráðið að taka þessar 200 millj. til annarra nota en það verður væntanlega rætt nánar þegar fjáraukalög koma til umræðu í þinginu. Herra forseti. Tími minn er á þrotum. Ég ætla ekki að hafa hér fleiri orð um fjárlagafrv. að sinni en ítreka að hér er gott frv. á ferðinni.

Herra forseti. Við ræðum fjárlagafrv. næsta árs og það verður að segjast eins og er að ræða hæstv. fjmrh. hljómaði ákaflega vel í upphafi, allt var í lukkunnar velstandi, og hún bar nokkurn keim af því að við erum að fara inn í kosningavetur. Ég ætla að gera að umtalsefni heilbrigðismálin, tryggingamálin og félagsmálin í þessari stuttu ræðu minni. Ég hefði gjarnan viljað að einhver ráðherra væri viðstaddur meðan ég flyt hana --- heilbrrh. er kominn og ég fagna því. Eins og komið hefur fram varðandi heilbrigðismálin er staðan nú þannig að Landspítali -- háskólasjúkrahús hefur verið allaðkrepptur í fjármálum og það sem hefði þurft að taka á í málefnum sjúkrahússins eru náttúrlega ýmsir þættir, meðal þeirra að taka hefði þurft á verkaskiptingunni í heilbrigðiskerfinu. Verið er að þjóna fólki á röngum stöðum. Það er fólk inni á spítalanum sem búið er að lækna en kemst ekki þaðan út. Það er bæði slæmt fyrir sjúklinginn og dýrt fyrir sjúkrahúsið. Núna um mánaðamótin voru 130 sjúklingar á Landspítalanum sem ekki var unnt að útskrifa og eru þá á spítalanum og fá ranga meðhöndlun eða eru búnir að fá alla þá meðhöndlun sem þeim ber. Við þekkjum hvernig ástandið er í heilsugæslunni. Nýútkomin skýrsla Ríkisendurskoðunar lýsir því vel hvernig ástandið er og ekki hefur tekist að taka á málefnum heilsugæslunanr svo viðunandi sé. Þá má einnig geta þess að Landspítalinn hefur tekið hluta af þeirri þjónustu sem heilsugæslan ætti auðvitað að veita. Kostnaður við sérfræðilæknisþjónustu hefur þanist út og sama má segja um lyfin. Ég fagna því sem kom fram hjá heilbrrh. að hann hyggist taka á lyfjamálunum. Vissulega eru alltaf að koma ný lyf, og það er endalaust hægt að eyða peningum í þau, en það er líka athyglisvert að lyf á Íslandi eru mun dýrari en annars staðar. Og það eru ýmsir þættir í lyfjakostnaði sem hægt er að taka á, ýmis markaðskostnaður sem nauðsynlegt er að stemma stigu við. Ég kom aðeins inn á fjárlög og rekstur sjúkrahúsa í andsvari við hæstv. ráðherra heilbrigðismála. Vissulega er verið að vinna í kostnaðargreiningu á Landspítalanum og í heilbrigðiskerfinu og erfitt að koma á breytilegum fjárlögum til sjúkrahúsanna fyrr en því er lokið. En því hefði þurft að hraða því að það er auðvitað nauðsynlegt stjórntæki til að geta rekið heilbrigðisþjónustuna af hagkvæmni. Mig langar einnig að minnast á það að ekki alls fyrir löngu samþykktum við heilbrigðisáætlun en hér á landi fylgja ekki fjárveitingar í samræmi við þá forgangsröðun sem þó er samþykkt í heilbrigðisáætluninni. Og það er öðruvísi hér en t.d. í nágrannalöndum okkar þar sem fjárveitingar fylgja heilbrigðisáætlun. Ég hefði talið ástæðu til þess að við skoðuðum slík vinnubrögð því að auðvitað er þetta ekkert annað en viljayfirlýsing. Auðvitað vilja allir fækka slysum og sjálfsvígum, lækna geðsjúkdóma o.s.frv. En forgangsröðuninni sem þar er samþykkt þurfa auðvitað að fylgja fjárveitingar. Ég vona að sú samstarfsnefnd sem á að fara að vinna að bættum kjörum aldraðra og einnig uppbyggingu í hjúkrunarmálum skili vinnu sinni sem fyrst. Ekki er hægt að sjá á þessum fjárlögum að fjárveitingar komi hér inn í samræmi við það samkomulag sem heilbrrh. gerði við borgarstjórann í Reykjavík á vordögum þar sem Reykvíkingum var lofað uppbyggingu á hjúkrunarheimilum. Fleiri hundruð manns bíða í mjög brýnni þörf eftir hjúkrunarheimilum á höfuðborgarsvæðinu. Og ég spyr hæstv. heilbrrh. hvort ekki sé alveg öruggt að sú fjárveiting eigi eftir að koma fram í meðförum þingsins á þessu fjárlagafrv. Nokkuð hefur verið fjallað um breytingar á greiðslum fyrir hjúkrunarþjónustuna eða hjúkrunarheimilin og vissulega er þörf á því að samræma það. Það eru ýmis greiðslukerfi í gangi sem ber að samræma og sömuleiðis verður að taka tillit til þess að æ þyngri sjúklingar koma inn í hjúkrunarheimilin vegna þess hve skorturinn er mikill á hjúkrunarrýmum, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. RAI-matið eða hjúkrunarþyngdarmatið, sem er verið að innleiða alls staðar, á auðvitað að auðvelda þetta. En ég veit að mikil óánægja er með það á hjúkrunarheimilum víða að Sóltún, sem er einkarekið hjúkrunarheimili, skuli fá hærri greiðslur en önnur hjúkrunarheimili fyrir þá þjónustu sem þar er veitt. En það mun líklega verða tekið á því, vona ég, í þessari vinnu. Mig langar aðeins að koma inn á tryggingamálin. Ég verð að segja að það eru veruleg vonbrigði að ekki skuli vera gerð nein leiðrétting á því hvernig bætur almannatrygginga --- hversu mikil gliðnun orðið hefur milli bóta og launa á kjörtímabilinu. Ekki er verið að laga það í fjárlagafrv. Gert er ráð fyrir að launahækkun verði um 3,5%, kannski má búast við að hún verði um 4% þannig að kaupmáttur hækki um 2%, en bætur hækka aðeins um 3,2%. Það er því ekki verið að reyna að koma bótunum á sama ról þannig að kaupmáttaraukningin verði sambærileg hjá lífeyrisþegum og launafólki. Ég ætla að minna á það að þær greiðslur sem greiddar eru til lífeyrisþega eru lágar. Þetta eru lágar upphæðir. Ég hefði haldið að í fjárlagafrv. nú, þegar ár fatlaðra er fram undan, hefði verið farið að óskum fatlaðra um að launavísitalan væri látin ráða í hækkunum bóta almannatrygginga. Ég vil einnig minna á það í þessari umfjöllun að það er heill mánuður sem fellur út hjá lífeyrisþegum. Þeir greiða sem svarar einum mánaðarlaunum til baka til hins opinbera og það má segja að til viðbótar því eru mánaðarlaun sem vantar upp á að bæturnar fylgi launaþróun, þannig að það vantar rúmlega 180 þús. kr. upp á að lífeyrisþegarnir fái það sem þeim ber ef við miðum við þróun launa. Við vitum að staða lífeyrisþega er mjög bágborin, sérstaklega þeirra sem eru á bótum almannatrygginga eingöngu. Skattleysismörkin hafa staðið í stað, húsnæðiskostnaður hefur aukist, matarverð er að hækka, er hæst hér á landi af öllum nágrannalöndum, þannig að það er stærri og stærri hópur þessa fólks, öryrkja og ellilífeyrisþega, sem á varla til hnífs og skeiðar í lok mánaðar. Það er auðvitað ekki boðlegt hjá okkur í þessu velferðarsamfélagi. Ég ætla einnig að minnast á bifreiðastyrkina fyrir fatlaða en ég get ekki séð annað en að þar sé aftur þrengt að þó svo að verið sé að auka réttinn, sem er auðvitað jákvætt, verið er að heimila greiðslur bifreiðakaupastyrkja til 70--75 ára og það er auðvitað réttlætismál. En engu að síður er heildarupphæðin til bifreiðastyrkjanna aðeins hækkuð um 3% eða úr 192 milljónum í 198 milljónir, um 6 milljónir fyrir hópinn 70--75 ára. Ég verð nú að segja að svona lítil hækkun við það að fjölga þeim sem eiga rétt á bifreiðakaupastyrkjum fyrir fatlaða er bara sannkölluð sýndarmennska, það er ekkert annað, herra forseti, tóm sýndarmennska. Í lokin langar mig til að minnast á Framkvæmdasjóð fatlaðra sem lækkar í krónutölu úr 280 milljónum í 274 milljónir. Það finnst mér vera ansi hart í þessu fjárlagafrv., í fjárlagafrv. fyrir ár fatlaðra, að þetta skuli líta svona út. Og ég trúi því ekki að þetta verði endanleg niðurstaða. Við vitum að Öryrkjabandalagið hefur með lántökum séð um að byggja upp húsnæði fyrir öryrkja, tekið lán til 50 ára, og ríkið mun greiða það í leigu á næstu 50 árum, en það er verið að vísa þessu máli á komandi kynslóðir. Herra forseti. Ég er búin með tíma minn þannig að ég kem ekki fleiru að en ég vonast til þess að hæstv. ráðherra taki tillit til þeirra athugasemda sem ég hef gert hér í þessari stuttu ræðu.

Herra forseti. Ég hyggst taka til máls aftur í umræðunni en ég vildi koma inn á eitt atriði í máli hv. þm. Það var varðandi tryggingamálakaflann. Ég vil endurtaka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni í dag að við erum með hann í skoðun í samvinnu við samtök aldraðra og ég tel einboðið að ef breytingar verða gerðar þá nái þær yfir tryggingabætur til öryrkja. Ég kannast vel við þá kröfu að bætur fylgi launaþróun en þessi þáttur hefur verið og er í skoðun, ég vil undirstrika það. Í þeirri vinnu hafa samtök aldraðra líka lagt mikla áherslu á hjúkrunarheimilin. Ég kannast mætavel við þá viljayfirlýsingu sem var undirrituð í vor með fyrirvara um fjárveitingar. Samtök aldraðra hafa sett þessi mál á oddinn sem vonlegt er og þess vegna höfum við viljað ræða þá framkvæmd í samvinnu við þau og niðurstaða af því mun liggja fyrir áður en 2. umr. fjárlaga fer fram. En það eru ýmsar hugmyndir uppi um bráðaaðgerðir í þessu máli. Við erum t.d. með Vífilsstaði sem hafa losnað vegna sameiningar spítalanna og það eru möguleikar þar, 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar upplýsingar. Vissulega er mjög brýnt að leyst verði úr hjúkrunarheimilavandanum á höfuðborgarsvæðinu og ef Vífilsstaðir geta komið þar inn sem bráðabirgðahúsnæði eða til framtíðar þá er það náttúrlega mjög gott. En ég spyr hæstv. ráðherra: Hversu mörgum hjúkrunarheimilum telur hann að unnt sé að bæta við á höfuðborgarsvæðinu á þessum vetri? Og sömuleiðis spyr ég: Er raunverulegur vilji hjá ríkisstjórninni til þess að leiðrétta bætur almannatrygginga eins og ég benti á hvað varðar gliðnunina milli bóta og launa? Er raunverulegur vilji fyrir því? Þess sér ekki stað í frv. eins og það liggur fyrir. Það er ekkert hvað varðar aukningu á greiðslum til hjúkrunarheimila. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvað er vilji fyrir miklum leiðréttingum hér og hversu mörgum hjúkrunarrýmum má búast við í tíð þessarar ríkisstjórnar? En við skulum muna það að tími hennar er nú á enda í mars eða með vorinu alla vega.

Herra forseti. Ég er nú ekki tilbúinn að skrifa undir afsögn ríkisstjórnarinnar í mars. En markmiðið með starfi þeirrar samstarfsnefndar sem hefur hafið störf og aldraðir eiga aðild að, var eins og hefur fram komið í umfjöllun um það mál að gera áætlun um lífskjör aldraðra og bætur á þeim og stíga með því skref sem kemur fram við 2. umr. fjárlaga. Ég vil á þessu stigi, vegna þess að þessi mál eru í vinnslu og viðræðufarvegi, ekki nefna tölur í því efni, ég tel það ekki rétt á þessu stigi. En það er fullur vilji hjá ríkisstjórninni að standa að þessu. Það var samstarfsnefnd í málefnum aldraðra sem ákvað þessa aðferð og í henni eiga sæti fjórir ráðherrar þannig að það er vilji ríkisstjórnarinnar sem þarna kemur fram. Varðandi fjölda hjúkrunarrýma þá ætla ég heldur ekki að fara með tölur í því efni en ég hygg að á Vífilsstöðum mætti koma upp yfir 50 rýmum á ekki mjög löngum tíma ef í það væri farið, um 50 varanlegum rýmum, að auki 19 rýmum á biðdeild sem er nauðsynlegt mál því að fráflæðisvandinn á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi hefur líka verið hér til umræðu og ég geri mér fulla grein fyrir honum. Þar væri hægt að koma upp 19 rýmum sem væru úrræði fyrir þá sem þurfa að útskrifast af spítalanum.

Herra forseti. Það er greinilegt að við verðum að bíða nokkuð eftir svörum við þeim spurningum sem ég varpaði fram til hæstv. ráðherra. En mig langar til að minna á að það eru fleiri en aldraðir sem þurfa á hjúkrunarrýmum að halda. Það er t.d. hópur af mikið fötluðum yngri einstaklingum sem vantar hjúkrunarheimili þannig að ég hefði viljað halda því einnig til haga í vinnu ráðherrans fram að 2. umr. fjárlaga þannig að mönnum gefist tóm til að leysa vanda þeirra í þeirri vinnu, sérstaklega í ljósi þess að ár fatlaðra er á næsta leiti. Ég vil einnig, herra forseti, aðeins hnykkja á þessu með bifreiðastyrki fatlaðra sem verið er að auka réttinn á, sem er ágætt, en aðeins er verið að setja í það 6 milljónir til viðbótar sem er ætlað til þeirra sem eru fatlaðir og þurfa á bifreið að halda. Það er ekkert annað en tóm sýndarmennska að ætla þeim stóra hópi sem þarna kemur til viðbótar, þ.e. 70--75 ára, sem öðlast þarna rétt á því að fá bifreiðastyrkina, ekki stærri fjárhæð í það. Og það tel ég að hæstv. ráðherra þyrfti aðeins að íhuga og skoða betur því að það er alveg ljóst að þetta mun ekki anna þeirri eftirspurn sem er eftir bifreiðastyrkjum fyrir þennan hóp.

Herra forseti. Fjármálaráðherra gerði fyrr í dag ítarlega grein fyrir fjárlagafrv. fyrir árið 2003. Þetta er metnaðarfullt frumvarp sem gerir ráð fyrir 10,7 milljarða tekjuafgangi. Það hafa að sönnu orðið mikil umskipti á rekstri ríkissjóðs á undanförnum árum og sem betur fer er það liðin tíð að halli sé á fjárlögum eins og algengt var fram á síðasta áratug. Í frv. er gert ráð fyrir sölu eigna á næsta ári fyrir 8,5 milljarða kr. en áætluð er sala eigna á þessu ári fyrir rúma 14 milljarða. Aðhaldssöm og skynsamleg fjármálastefna hefur skilað því að skuldir hafa lækkað. Það sýnir sig í því að hreinar skuldir ríkissjóðs hafa lækkað verulega en frá árinu 1996 hafa hreinar skuldir ríkissjóðs lækkað úr 34% af landsframleiðslu í 19% samkvæmt því frv. sem hér er til umræðu. Herra forseti. Í nýrri þjóðhagsspá benda nær allar tölur til að mikill stöðugleiki sé að komast á að nýju í efnahagslífinu eftir stutt erfiðleikatímabil. Samdráttarskeiði virðist nú vera að ljúka og hægur vöxtur efnahagslífsins að taka við. Samkvæmt nýjustu spám mun landsframleiðsla standa í stað og hagvöxtur nema 1,5% á næsta ári. Aldrei hefur ríkissjóður greitt meira niður af skuldum frá upphafi vega. Jafnframt þessum miklu niðurgreiðslum á skuldum er áætlað að uppreiknaðar innborganir ríkissjóðs til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins nemi 53 milljörðum kr. árin 1999--2003. Með þessari ráðstöfun er komið í veg fyrir stórfelld framtíðarútgjöld. Þegar fram í sækir mun þetta verða eitt af því sem menn munu minnast sem mikillar fyrirhyggju. Herra forseti. Sem dæmi um nýsköpun í atvinnulífinu og í útflutningi iðnaðarvöru má nefna að í tölum frá janúar 2001 til ágúst 2002 fer útflutningur á lyfjum úr 960 milljónum í tæpa 4 milljarða og útflutningur lækningatækja úr 642 milljónum í 1.700 milljónir. Á árinu 2001 nam verðmæti útflutnings á iðnaðarvöru 8,3 milljörðum kr. en sú upphæð fer í 14 milljarða á þessu ári. Þetta er mjög jákvæð þróun og sýnir að það er kraftur í nýsköpunarverkefnum Íslendinga. Herra forseti. Fjárlagafrv. endurspeglar áframhaldandi trausta og aðhaldssama stöðu ríkisfjármála sem hefur átt drjúgan þátt í því að hér hafa skapast skilyrði fyrir þeirri umfangsmiklu skattalækkun sem lögfest var á síðasta þingi og kemur til framkvæmda á næsta ári án þess að raska því meginmarkmiði að ríkissjóður skili afgangi. Verðbólga er á hraðri niðurleið. Viðskiptahallinn er horfinn. Kaupmáttur heimilanna hefur aukist samfellt frá árinu 1994 og er nú meiri en nokkru sinni fyrr. Vextir fara lækkandi og verulega hefur dregið úr skuldsetningu fyrirtækja og einstaklinga. Þjóðhagslegur sparnaður hefur aukist verulega að undanförnu í kjölfar minnkandi þjóðarútgjalda og er talinn verða um 19% af landsframleiðslu í samanburði við 14% árið 2000. Meginmarkmið ríkisstjórnarinnar er og hefur verið að draga úr verðbólgu og viðskiptahalla, treysta undirstöður atvinnulífsins og tryggja varanlegan stöðugleika. Það skiptir því máli að lækka skatta. Það er gert með lækkun tekjuskatts lögaðila úr 30% í 18% og meira en helmingslækkun eignarskatta einstaklinga og fyrirtækja. Á móti kemur reyndar að tryggingagjald sem fyrirtæki greiða hækkar um hálft prósentustig. Sérstakur tekjuskattur eða hátekjuskatturinn lækkar úr 7% í 5%. Herra forseti. Þær breytingar sem ríkisstjórnin ákvað á síðasta ári að gera á skattalegu umhverfi fyrirtækja skiptir miklu máli í þeim umskiptum sem átt hafa sér stað. Þessar breytingar styrkja samkeppnisstöðu Íslands gagnvart öðrum löndum og auðvelda fyrirtækjum jafnframt að auka við starfsemi sína. Eignarskattur er óréttláttur skattur. Hann mun lækka um helming. Ég tel það mikla kjarabót fyrir eldri borgara sem flestir búa í eigin húsnæði. Um næstu áramót kemur til framkvæmda þriðji áfangi í hækkun barnabóta, þ.e. um 500 milljónir. Þá bætist þriðji mánuðurinn við fæðingarorlof feðra og er þá fæðingarorlof beggja foreldra orðið jafnt. Framlögum til símenntunarstöðva og fjarkennslu eru gerð góð skil í þessu frv. en mikil ásókn er í nám af ýmsum toga og ekki síst fjarnám. Undanfarin ár hefur verið unnið markvisst að framboði fjarkennslu, bæði á sviði framhaldsmenntunar og háskólamenntunar. Sí- og endurmenntun hefur einnig verið sinnt eftir þeirri leið, hvort sem menn búa í þéttbýli eða dreifbýli. Herra forseti. Til að treysta byggðir landsins og tryggja fjölbreytt og öruggt atvinnulíf er eitt af mikilvægustu verkefnunum að byggja upp gott samgöngukerfi. Þetta eru allt kostnaðarsöm verkefni. Aldrei hefur verið lagt eins mikið í samgöngumál og nú enda þörfin mikil. Nútímasamfélag treystir á greiðar og góðar samgöngur. Aukin fjárframlög verða til nýframkvæmda í vegagerð á næsta ári þar sem 1,2 milljarðar koma til fjármögnunar jarðganga af söluhagnaði eigna sem er 20% hækkun frá fyrra ári. Ferðaþjónusta hefur vaxið hratt á undanförnum árum. Þeir sem sækja landið heim vilja fjölbreytni í afþreyingu og undanfarin ár hefur mátt sjá sett af stað metnaðarfulla menningarstarfsemi þar sem einstaklingar og félög hafa gert stórkostlega hluti, reyndar með hjálp ríkisins í gegnum fjárlög. Oft hafa litlar upphæðir gert gæfumuninn og orðið til þess að hægt var að fara í framkvæmdir. Miklar vonir eru bundnar við fiskeldi af ýmsum toga sem kalla mun á mörg störf. Skógrækt og landgræðsla hefur orðið til að styrkja búsetu í sveitum þegar draga hefur þurft úr framleiðslu á landbúnaðarvörum. Samstarf Landgræðslunnar og bænda er þar mjög mikilvægt. Hæstv. forsrh. sagði í stefnuræðu sinni að þýðingarmikið væri að styrkja samkeppnisgrundvöll innlendrar landbúnaðarframleiðslu gangvart aukinni samkeppni með því m.a. að efla mennta- og rannsóknaþátt íslensks landbúnaðar og styrkja með öðrum hætti stöðu íslenskra bænda. Herra forseti. Sú þjóðhagsspá sem þetta fjárlagafrv. er byggt á sýnir að stefna stjórnvalda í ríkisfjármálum og atvinnumálum hefur gjörbreytt landslagi íslensks efnahagslífs. Slíkar breytingar verða ekki fyrir tilviljun.

Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að einskorða mig við heilbrigðismál. Heildargjöld til heilbrigðis- og tryggingamála eru áætluð um 100,2 milljarðar kr. á árinu 2003, sem eru 12,7% af landsframleiðslu. Á árinu 1992 var sama hlutfall tæp 9% en á undanförnum árum hefur þó landsframleiðsla vaxið verulega. Vegna framfara hefur hlutfall heilbrigðisþjónustu af vergri landsframleiðslu alls staðar í heiminum farið vaxandi á undanförnum árum og er því ekki einangrað fyrirbæri. Með tækninýjungum, auknum fjölda aldraðra og áherslu á góða þjónustu, allt frá getnaði til grafar, munu útgjöld til þessa málaflokks aukast gríðarlega ef ekki verður gripið í taumana og aðhald aukið. Þrátt fyrir aðhald er ljóst að ekki verður unnt að stöðva algerlega aukningu útgjalda heldur hægja á þeirri þróun. Þetta er vel þekkt alþjóðlegt vandamál. Í nágrannalöndum okkar er nú alls staðar leitað leiða til lausnar. Sameining stóru sjúkrahúsanna í Reykjavík hefur undanfarinn áratug verið á dagskrá stjórnarflokkanna. Þótt slík aðgerð hafi marga kosti í för með sér fylgja henni einnig ýmsir vankantar. Helsta ókost sameiningarinnar tel ég hafa verið að fyrir sameininguna var hvorki komin greining á kostnaðarþáttum hennar né nein mæling að ráði á framleiðni sjúkrahúsanna. Í því sambandi hef ég ótal sinnum rætt um hið svokallað DRG-kerfi og hjúkrunarþyngdarkerfi, þ.e. RAI-matið og fleira. Með mælingum á framleiðni á ég ekki eingöngu við fjölda innritaðra og útskrifaðra sjúklinga og göngudeildarþjónustu, heldur er nauðsynlegt að taka tillit til samsetningar sjúkdóma og almennrar þjónustu sjúkrahúsanna. Ekki voru til nægar upplýsingar fyrir sameininguna um kostnað eða framleiðni sjúkrahúsa. Því var ekki unnt að meta raunverulega stöðu þeirra. Þessi staðreynd gerir okkur afar erfitt um vik að meta þann árangur sem verða mun af sameiningunni. Nú er hins vegar unnið að hvoru tveggja, kostnaðarmælingum og framleiðnimælingum. Í kjölfarið munum við sjá þróunina betur á næstu árum. Það gerir kleift að tryggja betri stefnumótun í allri heilbrigðisþjónustu. Þegar um er að ræða 20% af útgjöldum ríkissjóðs, málaflokk sem tekur stærsta einstaka hluta fjárlaga, er ljóst að þessar aðgerðir eru löngu tímabærar. Það er því leitt til þess að hugsa að sú tækni sem kostnaðar- og framleiðnimælingin byggist á hefur staðið okkur til boða í hátt á tvo áratugi án þess að við væri brugðist þrátt fyrir að augljóst hafi verið að kostnaður færi eingöngu vaxandi með árunum. Ég fagna því að nú skuli verkefnið loks komið af stað og því verði vonandi lokið innan fárra ára. Á Íslandi og á Norðurlöndunum öllum hefur því lengi verið haldið fram að heilbrigðisþjónustan sé ókeypis, að allir eigi að fá alla þjónustu fyrir ekki neitt. Á sama tíma er kvartað undan of háum sköttum. Með auknum útgjöldum, aukinni tækni, stærri hóp aldraðra og þekkingu borgaranna á því hvað í boði er, er því miður ekki hægt að mæta auknum kröfum um þjónustu án þess að fólki verði gert ljóst hver kostnaðurinn er. Kostnaðarvitund verður að aukast. Einhvers konar forgangsröðun verður að hafa af hálfu þeirra sem um sameiginlega sjóði okkar halda og bera ábyrgð á útgjöldunum. Ég hef lengi talið tímabært að endurskoða rekstrarform heilbrigðisþjónustu um land allt, ekki síst með tilliti til sérstaks rekstrarforms, starfsmanna og kjaramála. Nauðsynlegt er að kanna hagkvæmni ýmissa rekstrarforma, svo sem þjónustusamninga, einkarekstur, sem rætt hefur verið um hér í dag og annarra hugsanlegra rekstrarforma. Ekki þarf síður að skoða vel starfsmanna- og kjaramál. Lögin um heilbrigðisþjónustu eiga fyrst og fremst að tryggja að ákveðin þjónusta og gæði séu fyrir hendi en ekki binda í tíma og rúmi mönnunarmunstur einstakra stofnana sem ekki eru í takti við þær framfarir og breytingar sem orðið hafa og munu verða á heilbrigðisþjónustu. Nauðsynlegt er að tryggja að þeir sem fara með stjórn þessara mála beri bæði fjárhagslega og stjórnunarlega ábyrgð. Að undanförnu hefur skortur á heimilislæknaþjónustu komist í hámæli og verið rætt um kjör heimilislækna. Að mínu mati hafa fastlaunasamningar þeirra ekki skilað árangri. Þegar unnið er eftir afkastakerfi er slíkt yfirleitt hvati til þjónustuaukningar og hagræðingar í kerfinu. Einnig hefur að undanförnu verið gagnrýnt hversu mikið þjónusta sérfræðinga hefur verið nýtt af almenningi og að eitthvað af þjónustu þeirra ætti fremur heima hjá heimilislæknum. Vera má að rétt sé en hafa ber í huga að sjúklingar með svokallaða króníska sjúkdóma leita iðulega til þess sérfræðings sem best yfirlit hefur yfir líðan sjúklingsins og þekkir best þarfir þeirra. Þessir sérfræðingar hafa bæði menntun í almennum lækningum og sérgrein og eru fullfærir um að vísa sjúklingum til réttra aðila. Að auki tel ég rétt að leggja mikla áherslu á að sérfræðilæknisþjónusta utan sjúkrahúsa er í dag hið eina form heilbrigðisþjónustunnar þar sem hver aðgerð, hver skoðun, nál og stunga, hefur verið metin til fjár og kostnaðargreind að fullu. Þar með eru ítarlegustu upplýsingar um heildarkostnað vegna meðferðar sjúklinga fyrir hendi. Ég tel því nauðsynlegt að kostnaðargreining á þjónustu heimilislækna verði færð til sama horfs og gildir meðal sérfræðilækna. Nauðsynlegt er að halda kostnaðarvitund, bæði lækna og sjúklinga, þannig að ávallt verði reynt að leita hagkvæmustu leiða í samvinnu læknis og sjúklings. Þessi vitund hefur vaxið, ekki síst með tilkomu þjónustugjalda og bættra upplýsinga um einstaka þætti þjónustunnar. Það er skoðun mín að á þjónustugjöldum verði að vera ákveðið þak og í sumum tilvikum reynist nauðsynlegt að undanþiggja gjöld. Slíkt fer eftir aðstæðum hverju sinni, eðli sjúkdóms, fjárhagsstöðu sjúklings og hagsmunum þjóðfélagsins. Undanfarna daga og vikur hefur umræðan snúist mikið um stöðu aldraðra og geðsjúkra. Þjónusta við þessa hópa hefur verið tekin til gagngerrar skoðunar og er það vel. Hagur og heilsa aldraðra hefur mikið breyst á skömmum tíma og því er nauðsynlegt að mæta þeim breytingum með ýmsum hætti og miða við þarfir hvers og eins. Skoða þarf ítarlega hvort aðstæður aldraðra hafi breyst í þá veru að þjónusta við þá sé betur komin í heimahúsum í auknum mæli í stað uppbyggingar öldrunarheimila. Ekki má þó gleyma þeim hópi aldraðra sem liggja mjög sjúkir á hjúkrunarheimilum. Þau þjóna og taka sífellt við fleiri erfiðari og erfiðari sjúklingum. Fyrirhugað er að koma á daggjaldakerfi fyrir hjúkrunarheimili aldraðra. Ég legg ríka áherslu á að slíkt fyrirkomulag verði unnið í nánu samráði við stjórnendur þessara stofnana og byggt á raunhæfum forsendum sem miðist á hverjum tíma við hversu erfiðum og dýrum tilfellum þeir sinna. Það hefur viljað brenna við, því miður, að þær aðstæður sem ríkja dag frá degi eða viku frá viku séu vanmetnar. Að ýmsu leyti búum við við mjög góða þjónustu við geðsjúka en umfang þjónustunnar hefur vaxið mjög á undanförnum árum, eflaust vegna árvekni okkar gagnvart geðsjúkdómum og þess að fyrr er gripið til lækninga við geðsjúka. Segja má að nútímaþjóðfélag með kostum sínum og göllum kalli fyrr fram veikleika geðsjúkra en jafnframt geri sjúklingarnir sér fyrr grein fyrir því þurfi þeir á þjónustu að halda. Nú er ein geðdeild í Reykjavík og hafa staðið yfir miklar breytingar á þjónustu deildarinnar sem skilað hafa fjárhagslegum ávinningi. En deila má um hversu mikið eigi að takmarka þjónustuna. Þjónusta við geðsjúka utan sjúkrahúsa virðist einnig fullmettuð. Þeir sem fást við geðsjúkdóma anna ekki eftirspurn. Geðsjúkdómar hafa verið vanmetnir og er afar brýnt að bæta úr þjónustu við þá sjúklinga þannig að bæði sjúklingar og þjóðfélagið beri ekki varanlegan skaða af. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum telja upp atriði sem ég hef áður nefnt hér á hv. Alþingi: 1. Af heildarútgjöldum heilbr.- og trmrn. er kostnaður vegna heilbrigðismála aðeins hluti, annað fer í almannatryggingar. 2. Aukning heilbrigðisútgjalda er ekki einskorðuð við Ísland heldur er hún alþjóðlegt fyrirbæri. 3. Ekki er unnt að greiða allt fyrir alla. Nauðsynlegt er að tryggja kostnaðargreiningu og kostnaðarvitund í heilbrigðisþjónustu, bæði hjá veitendum og hjá neytendum. 4. Tryggja verður að þjónustugjöld íþyngi ekki borgurunum verulega. 5. Skipulag heilbrigðisþjónustu þarfnast gagngerrar skoðunar til að mæta framtíðarkröfum með fjölbreyttu rekstrarformi. 6. Nauðsynlegt er að fá samanburð á kostnaði, gæðum og hagkvæmni og endurskipulag þjónustunnar má ekki koma niður á gæðum. 7. Þjónusta við aldraða og við geðveika eru forgangsverkefni og þau forgangsverkefni þola enga bið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög málefnalega ræðu. Eins og við vitum hefur hún lagt sérstaka áherslu á þessa kostnaðargreiningu og hvernig hún ætti hugsanlega að fara fram í sjúkrahússkerfinu. Í ræðu hennar kom hins vegar fram að þessi nákvæma kostnaðargreining hefði nú þegar átt sér stað þar sem sérfræðingar eru starfandi utan sjúkrahúsa, menn vissu nákvæmlega frá upphafi til enda hvað hver þáttur hvers læknisverks kostaði. Ég er ekki sammála þessu vegna þess að inn í þessa kostnaðargreiningu og hvernig þessi liður heilbrigðisþjónustunnar skilar sér hefur aldrei verið tekið þegar um er að ræða mistök eða einhvern alvarleika sem kemur upp eftir aðgerð utan sjúkrahúss. Þá eiga ríkisreknu sjúkrahúsin að taka við. Það er því eingöngu aðgerðin sjálf sem er kostnaðargreind eða koma sjúklingsins en ekki sá þáttur sem síðan lendir á ríkisreknu stofnununum. Telur þá hv. þm. ekki að skoða þurfi þetta dæmi frá upphafi til enda, þ.e. starfsemi sjálfstætt starfandi sérfræðinga, með tilliti til þess í hve mörgum tilvikum ríkiskerfið þarf að taka við sjúklingum sem þeir hafa áður afgreitt?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég er sammála því að það þurfi að taka, eins og ég hef sagt áður, heilbrigðisþjónustuna til gagngerrar endurskoðunar og sömuleiðis hver verka sérfræðinga leiði síðan til sjúkrahússinnlagnar og hver ekki. Þar vil ég ekki endilega nefna til mistök heldur skoða hvaða hluta þjónustu sinnar sérfræðingar beina til sjúkrahúsa vegna alvarleika sjúkdómanna. Að sjálfsögðu er þetta allt samhangandi kerfi og virkar hvort á móti öðru. Það er kannski það sem menn hafa ekki horft nægilega vel á, þ.e. samhengið í þjónustunni, og þegar menn ætla að spara á einum stað koma útgjöldin fram á öðrum. Samverkun heilbrigðiskerfisins er það sem við þurfum að skoða mun nánar og hefur verið skoðað annars staðar en væntanlega verður ráðin þar á bót með því að fá betri upplýsingar, bæði úr sjúkrahússkerfinu og frá öðrum aðilum, eins og t.d. heimilislæknastöðvum og heimilislæknum þar sem fastlaunakerfi er við lýði og við vitum ekki nákvæmlega hvaða verk eru unnin.

Herra forseti. Vegna þess að heilbrigðismál hafa verið til umfjöllunar í dag hjá mörgum ræðumönnum vildi ég leggja nokkur orð inn í umræðuna áður en lengra er haldið. Mjög mikið hefur verið rætt um kostnaðargreiningu á spítölunum og hv. síðasti ræðumaður ræddi um sameiningu spítalanna, undirbúning hennar og árangur af því mikla verki. Þá hefur hv. 4. þm. Austurl., Einar Már Sigurðarson, beint til mín fyrirspurnum og vitnað í gömul ummæli mín sem formanns fjárln. um kostnaðargreiningu á spítölunum og leitað eftir svörum um hvað hafi skeð í þeim málum, bæði á stóru spítölunum og almennt í heilbrigðiskerfinu. Það er rétt að ég lagði mikla áherslu á það sem formaður fjárln. að fá kostnaðargreiningar og að hægt væri að miða fjárveitingar við slíka mælikvarða. Það sem gert hefur verið er að unnið hefur verið mjög skipulega að því að undanförnu að þróa RAI-matið sem er mælikvarði fyrir hjúkrunarþyngd á hjúkrunarheimilum. Því verki hefur miðað mjög vel áfram. Það er orðið mjög gagnlegt tæki til þess að mæla hjúkrunarþyngdina og þar með fjárveitingar til hjúkrunarheimila sem taka mið af hjúkrunarþyngdinni. Við höfum gert árangursstjórnunarsamninga við fjölmörg sjúkrahús og í fjárlagafrv. er skrá um þær heilbrigðisstofnanir sem árangursstjórnunarsamningur hefur verið gerður við. Þeir samningar hafa reynst mjög vel og ég tel að af þeim hafi orðið mikill árangur sem setur rammann utan um verkefnin og auðveldar forstöðumönnum stofnana samstarf við ráðuneytið. Það tel ég að hafi reynst mjög vel. Þar að auki höfum við gert þjónustusamninga við stórar stofnanir í heilbrigðiskerfinu, eins og Reykjalund. Þar er unnið eftir þjónustusamningi sem mér er kunnugt um að hafi einnig reynst mjög vel. Forsvarsmenn Reykjalundar telja að þar hafi verið vel ráðið og það auðveldi þeim starfið að vinna innan ramma slíks samnings. Við höfum líka unnið að gerð þjónustusamnings við SÁÁ. Sá samningur hefur ekki verið undirritaður en honum er lokið. Ég tel að það sé gott skref í samskiptum við þá bráðnauðsynlegu stofnun sem einmitt fagnar afmæli sínu þessa dagana. Það er rétt að ekki er lokið á Landspítalanum -- háskólasjúkrahúsi DRG-greiningunni sem síðasti ræðumaður minntist á, hv. 6. þm. Reykv., en því verkefni miðar vel áfram. Það er nauðsynlegt að byggja á því, eins og ég hef áður sagt, ef breytt er um kerfi við fjárveitingar til þeirrar stóru stofnunar. Forsvarsmenn Landspítala -- háskólasjúkrahúss hafa beðið Ríkisendurskoðun um úttekt á sameiningunni, hverju hún hafi skilað í hagræðingu á spítalanum. Ég vil taka fram að ég tel það einnig lykilatriði hvort sameiningin hefur skilað sterkari stofnun faglega og hvort hún hefur skilað betri þjónustu heldur en áður var. Það tel ég að eigi líka að líta á í þessari úttekt. Ég er ekki í vafa um að svo er. Ég er ekki í neinum vafa um að stofnunin er sterkari faglega en áður. Ég byggi það á viðtölum við marga fagmenn og heilbrigðisstéttir sem vinna inni á spítalanum, voru jafnvel andsnúnir sameiningunni áður en hún fór fram. Ég tel að það verði að horfa á sameiningu spítalanna í tengslum við stærð samfélags okkar. Ég hef oft getið þess í umræðum undanfarinna vikna að ég heimsótti háskólaspítala í Kanada í sumar þar sem þeir voru með kenningar um að á bak við sterkan hátæknispítala þyrfti að vera milljón manns. Hér erum við tæplega 300.000. Þó að við tökum ekki þann mælikvarða er engu að síður ljóst að við þurfum að sameina kraftana til að geta tekið inn í landið nýjustu tækni í heilbrigðisþjónustu. Við rekum ekki marga, fullkomna hátæknispítala í landinu, það er alveg ljóst. Ég legg áherslu á þetta jafnframt því sem rætt er um fjárhagsmálin því það finnst mér vera lykilatriði. Menn hafa kannski verið einum of óþreyjufullir að bíða eftir því að þetta sparaði stórar fjárhæðir en ég er viss um að það hefur gert það eigi að síður. Varðandi heilsugæsluna vil ég undirstrika að við höfum tekið undir það í heilbrrn. að breyta þurfi um, breyta frá fastlaunakerfinu yfir í blandað kerfi þar sem læknar hafi möguleika á því að vinna að hluta í afkastatengdu kerfi. Við höfum komið þeim skoðunum áleiðis til kjaranefndar sem hefur þær til skoðunar. Þær tillögur eru m.a. samhljóða tillögum sem heilsugæslan í Reykjavík hefur sett fram og ég á von á því að úrskurður kjaranefndar komi næstu daga. Ég endurtek það sem ég sagði í ræðu minni í morgun um þátt launamálanna í auknum útgjöldum til heilbrigðismála. Það er nauðsynlegt að mínu mati --- ég vil undirstrika að ég er ekki að draga fram launaþróunina til þess að sjá eftir launum handa heilbrigðisstarfsmönnum, það er nauðsynlegt að þeir búi við góð kjör --- en aukningin í útgjöldum til heilbrigðismála stafar að miklum hluta af því að við höfum stórbætt kjör heilbrigðisstarfsfólks á liðnum árum. Frá 1997 nema þessar hækkanir 8,3 milljörðum fyrir Landspítalann -- háskólasjúkrahús. Það eru miklar fjárhæðir en ég undirstrika að þetta er meginástæðan fyrir því að útgjöld til heilbrigðismála hafa vaxið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir innlegg hans. Ég tel að áætlanir í heilbrigðiskerfinu séu af hinu góða sem og kostnaðargreining og áætlanir henni tengdar. Hins vegar er mjög nauðsynlegt að hafa sveigjanleika í kerfinu því enginn veit hver verður næstur, hver missir heilsuna næst, og einstaka sjúklingar geta verið það dýrir að þeir riðli hreinlega áætlunum frá mánuði til mánaðar. Sömuleiðis nefndi ráðherra kjör starfsmanna. Þá vildi ég gjarnan benda á að í áætlunum er miðað við neysluvísitölu en þeir þættir sem í henni felast eru ekki að mínu mati í fullu samræmi við það sem þyrfti í áætlunum í rekstri sjúkrahússþjónustunnar. Ég bendi sérstaklega á sem dæmi að um 67% af kostnaði Landspítala -- háskólasjúkrahúss eru laun vegna starfsmanna. Hvað snertir sameiningu spítalanna og hinn kanadíska spítala vil ég segja að ég hef líka heyrt að margir hafa verið mjög ánægðir með sameiningu sjúkrahúsanna, aðrir hafa ekki verið jafnánægðir. Við erum að bera okkur saman við milljón manns en við erum eingöngu 300.000. Á móti vil ég nefna að það er nauðsynlegt að við höfum uppi faglegan metnað og samanburð til þess að vera í takti við þróunina. Það er erfitt að halda uppi slíkum faglegum metnaði og samanburði þegar bara er um eina stofnun að ræða.

Herra forseti. Ég get tekið undir að sveigjanleiki þarf að vera í fjárframlögum til sjúkrahúsa og það er oft erfitt að gera áætlanir, og það er engin tilviljun að oft hefur reynst erfitt í upphafi árs að gera áætlanir á stóru spítölunum, einmitt vegna þess sem hv. þm. nefndi að þar geta komið upp einstaklingstilfelli sem kosta miklar fjárhæðir. Við höfum dæmi um t.d. meðferðir, lyfjameðferðir, sem kosta ótrúlegar fjárhæðir, en þar kemur inn það ákvæði sem er í lögum um réttindi sjúklinga, að sjúklingar eigi að fá þá bestu lækningu sem völ er á. Það er það ákvæði sem heilbrigðisstéttir eiga að starfa eftir. Þetta er metnaðarfullt markmið en sú grein laganna kemur af fullum þunga á þessar stóru stofnanir. Þess vegna er auðvitað nauðsynlegt að sveigjanleiki sé í fjárframlögum til spítalanna, en það verður að byggjast á greiningum. Okkur hv. þm. greinir ekkert á um þetta og við höfum alltaf lagt áherslu á að það verði svo. Ég tek einnig undir að nauðsynlegt er að styrkja vísitölu sjúkrahússkostnaðar í sessi. Hún er til. Menn hafa mælikvarða á því og það er ljóst að rekstrarvörur til sjúkrahúsa hafa hækkað meira en sem nemur verðhækkunum á almennum markaði. Það er einn af þáttunum í erfiðleikum þessara stofnana.

Hæstv. forseti. Ég þakka heilbrrh. svör hans. Við erum oft sammála og iðulega sammála um það sem nauðsynlegt er að gera í heilbrigðisþjónustunni. En ég vil benda á þá lagagrein um að veita bestu þjónustu sem völ er á hverju sinni, vegna þess að við Íslendingar höfum afskaplega lítinn samanburð á því hver er besta þjónusta sem völ er á hverju sinni þegar aðeins er um eina stofnun að ræða og getum því ekki borið okkur saman við aðra.

Herra forseti. Ég vil taka fram varðandi samanburðinn að við búum nú sem betur fer þannig á Íslandi að heilbrigðisstéttir okkar eru menntaðar austan hafs og vestan og við leggjum okkur fram um að fylgjast með því sem best er gert annars staðar. Ég hygg því að í því tilfelli hvað varðar umrædda lagagrein og frammistöðu stóru sjúkrahúsanna verðum við að leita samanburðar við þá þjónustu sem er erlendis og ég held að íslenskar heilbrigðisstéttir, læknastéttin og hjúkrunarstéttir séu fullfærar um að gera slíkan samanburð. Þannig að í ljósi smæðar okkar verðum við að hafa þennan háttinn á.

Virðulegi forseti. Ég kom hér fyrr í dag og lagði fram fyrirspurnir til hæstv. ráðherra eftir fyrri ræðu hans. Hér er nýbúið að auglýsa mjög vel af stjórnarliðum frv. sem á að skila myndarlegum tekjuafgangi, en það kom fram í ræðu hæstv. ráðherra að það ætti enn eftir milli 1. og 2. umr. að fara yfir uppbyggingu hjúkrunarrýma, það ætti eftir að fara yfir tryggingaþáttinn og það á eftir að fara yfir framlög til daggjaldastofnana. Og ef maður skoðar forsendurnar sem eru hérna fyrir fjáraukalögunum fyrir þetta ár, þá er alveg ljóst að þar er ekki um eðlilegar leiðréttingar að ræða í mörgum tilvikum, ekki einu sinni tekið tillit til þeirra samninga sem gerðir hafa verið á þessu ári t.d. hvað varðar sjúkraþjálfara. Mér sýnist líka að stofnkostnaður vegna sjúkrahússbygginga og heilsugæslustöðva muni aukast verulega fyrir lokaafgreiðslu þessa frv. Ég ítreka því spurningu mína til hæstv. ráðherra, mér sýnist að þarna geti orðið um hátt í 2 milljarða að ræða að lágmarki: Vill hæstv. ráðherra staðfesta það að þarna sé um algjöra lágmarkstölu að ræða? Og í öðru lagi: Hefur hæstv. ráðherra trú á því að ráðherrar Sjálfstfl. muni fallast á að útvíkka fjárlagaramma heilbr.- og trn. sem þessu nemur?

Herra forseti. Ég vil svara því til að fullkomin samstaða er um það innan ríkisstjórnarinnar að fara yfir þá þætti sem ég hef nefnt og út af standa í frv. Það má heldur ekki gleyma því að þingið, Alþingi, er að fara yfir frv. Ég treysti því hv. fjárln. einnig, sem þingmaðurinn á sæti í, til að fara yfir þessi mál. Hitt er annað mál að samstaða er um að fara yfir þessi mál á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Meðan þau eru í vinnslu vil ég ekki nefna tölur í því sambandi. Það er alveg ljóst að tekið er tillit til leiðréttinga fyrir hjúkrunarrými í fjáraukalögunum og fjárlögunum en daggjöld á dvalarheimilum eru enn til skoðunar. Ég ætla á þessu stigi ekki að nefna tölur í þessu sambandi, en það er fullkomin samstaða um það og gengið var frá því áður en þessi frumvörp voru lögð fram að taka sér tíma í að fara betur yfir þá þætti.

Virðulegi forseti. Það hefði verið eðlilegt þegar frv. var kynnt að fram kæmi að reikna mætti með a.m.k. milljarði í daggjaldastofnanir og að hærra framlag þyrfti vegna ýmissa annarra þátta til heilbrrn. ef þessi samstaða er. Ég heiti því að minni hlutinn, samfylkingarfólk, mun að sjálfsögðu styðja þau sjónarmið sem komið hafa fram hjá hæstv. ráðherra varðandi það að leiðrétta þurfi þennan grunn og það verður örugglega betri samstaða um það meðal stjórnarandstöðunnar og Framsfl. heldur en þeirra sem sitja í ríkisstjórn.

Herra forseti. Ég legg áherslu á að það er vinnuregla innan ríkisstjórnarinnar að ganga sameiginlega frá þeim málum sem varða fjárlagafrv. Þess vegna er samkomulag um að skoða þessa þætti áfram. Við höfum ekki nefnt neinar tölur í því sambandi fyrr en þeirri skoðun er lokið og við vitum að ríkisstjórnin hefur sent inn tillögur fyrir 2. umr. fjárlaga um mál sem ekki hefur verið lokið þegar fjárlagafrv. er lagt fram. Það er ekkert einsdæmi, það hefur alltaf verið svo. Ég veit að hv. þm. veit það af langri reynslu og setu sinni í fjárln. að svo er. Það er því í rauninni engin nýjung hér á ferðinni, þetta hefur verið svona í gegnum árin.

Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt að spyrja hæstv. heilbrrh. örlítið út í eitt lítið mál sem hann minntist á í ræðu sinni. Hann talaði um þátt launamála í útgjaldavanda heilbrigðisstofnana. Það er eiginlega nauðsynlegt að fá nánari skýringar á því varðandi samanburðinn, sem ég hef verið að dunda svolítið við hér í dag, við árið 1999, vegna þess að þegar Ríkisendurskoðun hafði tekið saman yfirlit yfir þennan vanda, þá komst Ríkisendurskoðun m.a. að þeirri niðurstöðu að að verulegu leyti mætti rekja þennan vanda til afleiðinga kjarasamninga sem gerðir voru á árinu 1997--1998. Einnig kom fram að það væri ljóst að framkvæmd þessara kjarasamninga sem þarna voru gerðir höfðu farið á allt annan veg en stjórnvöld hugðu. Og einnig eins og segir að að því er virtist gerðu stjórnendur margra stofnana sér ekki grein fyrir hvaða launahækkanir fólust í reynd í þeim samningum sem þeir gerðu og skrifuðu undir. Þetta var til umfjöllunar á þeim tíma og gerðar voru tillögur og samþykktar reglur sem átti að framkvæma. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvernig til hafi tekist frá þeim tíma og hvort ég hafi skilið hæstv. ráðherra rétt að í raun og veru væri þessi vandi enn til staðar og að verið væri að gera samninga á stofnununum sem virðast fara svipaða leið og þeir gerðu árið 1999. Einnig er athyglisvert sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að launaþátturinn hjá Landspítala -- háskólasjúkrahúsi hafi aukist um 8,3 milljarða frá 1997, ef ég hef tekið rétt eftir. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi í fórum sínum hliðstæðar tölur fyrir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, vegna þess að komið hefur fram hjá forsvarsmönnum þeirrar stofnunar að þeir telji sig ekki hafa fjármagn til þess að ljúka samningsgerð við starfsfólk sjúkrahússins.

Herra forseti. Ég hef ekki sambærilegar tölur fyrir Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, en ég get aflað þeirra að sjálfsögðu. Hins vegar varðandi launaþáttinn, þá vil ég taka það skýrt fram að ég var að draga þetta fram til þess að skýra aukninguna á útgjöldum til heilbrigðiskerfisins, en það er reglan að launaþátturinn er bættur, en þetta sýnir aukninguna á útgjöldunum. Ég er að draga þetta fram til að skýra þá aukningu sem orðið hefur á útgjöldum til heilbrigðiskerfisins, þetta er meginskýringin. Vandinn er einnig af ýmsum öðrum toga. Ég sagði það fyrr í umræðunni að svokallaðir aðlögunarsamningar hafa verið mörgum forstöðumönnum erfiðir og ég tel að styrkja þurfi þá framkvæmd í sessi. Það er sem betur fer svo að gerðir hafa verið launasamningar við flestar heilbrigðisstéttir. Það á eftir að fá úrskurð um kjör heilsugæslulækna sem er væntanlegur, en að öðru leyti er friður á vinnumarkaði í heilbrigðiskerfinu.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að heyra hjá hæstv. heilbrrh. að það sem áður hefur komið fram hjá mér í þessari umræðu varðandi líkinguna við árið 1999 er ekki sú lýsing sem hæstv. forsrh. hafði í stefnuræðu sinni sem greinilega á við í þessu máli. Það er ekki um sama vanda að ræða og var þá eins og fram kemur mjög skýrt að því er ég tel í svari hæstv. heilbrrh. Það er við annan vanda að etja og af öðru tagi þannig að ég vænti þess að fjárln. muni nú á milli umræðna fara vel yfir þennan þátt. Það er ánægjuefni að það eru ekki samningarnir sem menn hafa misst algjörlega tökin á þrátt fyrir að hæstv. ráðherra tali um að styrkja þurfi framkvæmd aðlögunarsamninga. En vegna þess sem hæstv. ráðherra sagði, að hefðin væri sú að bæta launaþáttinn þá velti ég fyrir mér í þessu samhengi því sem ég minntist á í fyrra andsvari mínu varðandi Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, þar sem forstöðumenn þeirrar stofnunar telja sig ekki hafa fjármagn til þess að ljúka samningsgerð við starfsfólk sitt, hvort þeir séu þá svo ábyrgir sem forstöðumenn að það sé þess vegna og vilji ekki ganga lengra vegna þess, þrátt fyrir þetta sem hæstv. ráðherra sagði, að venja væri að bæta launaþáttinn.

Herra forseti. Ég kannast vel við þá umræðu sem verið hefur um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og launamál þar. Það er alveg rétt að þar hafa menn lagt á það áherslu að vita hvar þeir standa áður en þeir fara í aðlögunarsamninga. Það er eitt af þeim málum sem hefur verið til meðferðar hjá okkur.

Herra forseti. Þessi umræða um fjárlagafrv. hefur að þessu sinni snúist meira en oft áður um afmarkaðan málaflokk en frv. í heild, efnahagsforsendur þess og aðrar forsendur sem það hvílir á. Hins vegar má segja að umræðan um heilbrigðismál sé eðlileg í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur í þjóðfélaginu síðustu vikurnar og hins, að heilbrigðismál eru um einn fjórði hluti af útgjöldum ríkissjóðs. Því er eðlilegt að menn ræði töluvert um almenn atriði sem lúta að þeim málaflokki, pólitíska stefnumörkun og annað sem því viðkemur. Heyra hefur mátt fullyrðingar að undanförnu í þá veru að kerfið sé svo dýrt að engu tali tekur, að það sé dýrasta kerfi í heimi og einkennist af óráðsíu og sóun. Það hefur líka mátt heyra þær fullyrðingar að vandi í kerfinu sé ekki sá að það vanti meiri peninga til þess að standa undir þeirri þjónustu sem þarf að veita heldur þurfi að gera skipulagsbreytingar. Formaður þingflokks Samfylkingarinnar hefur m.a. sett fram þessi sjónarmið á vefsíðu sinni sem mér þykir dálítið sérstök og úr takt við aðrar raddir frá sama flokki sem hafa verið í þá veru að Framsfl. hafi ekki staðið sig nógu vel með heilbrigðismálin og ekki náð að skaffa nógu mikla peninga, þess vegna sé vandinn til kominn sem uppi er. Það er dálítið merkilegt að frá aðalstjórnarandstöðuflokknum kemur gagnrýni á Framsfl. úr tveimur ólíkum áttum. Annars vegar fyrir það að hann standi ekki fyrir nauðsynlegum skipulagsbreytingum og hins vegar að skaffa ekki nóga peninga til þess að unnt sé að veita þá þjónustu sem þörf er á. Ég held að það sé rétt að fara aðeins yfir þetta vegna þess að það má ekki vera þannig í umræðunni að almenningur standi í þeirri meiningu að útgjöld til heilbrigðismála séu með þvílíkum endemum hér á landi að engu tali taki og um sé að ræða einhverja sóun. Menn mega heldur ekki standa í þeirri meiningu að hér sé um að ræða einhverja sveltistefnu þannig að einstakir flokkar sem standa að ríkisstjórn standi sig ekki nægilega vel í þessum efnum. Ég hef skoðað dálítið upplýsingar um kostnað við íslenska heilbrigðiskerfið og aflað mér upplýsinga um hver hann er erlendis til þess að hafa samanburð, því við verðum að hafa samanburð okkar kerfis við önnur erlend til að geta lagt mat á hvernig okkur hefur til tekist. Það er eðlilegast að leita á tvo staði, annars vegar til OECD sem hefur mjög vandaðar upplýsingar um samanburð á milli landa á kostnaði til heilbrigðismála og hins vegar upplýsinga af vettvangi Norðurlanda. Það er sjálfsagt og eðlilegt að líta á það. Skemmst er frá því að segja að samkvæmt upplýsingum frá OECD er kostnaður við íslenska heilbrigðiskerfið sá sjötti hæsti af aðildarþjóðum þess árið 2000, sá sjötti hæsti, ekki sá hæsti, ef við miðum við landsframleiðslu. Ef hins vegar er miðað við útgjöld á mann og fært til jafnvægis miðað við mismunandi verðlag á milli landa þá erum við í fjórða sæti. Þessar tölur, þessi samanburður sýnir að við erum í efri mörkunum, en fjarri því að vera hæstir og alls ekki langhæstir eins og ætla mætti. Síðan kemur það til viðbótar að fyrrv. heilbrrh. Alþýðuflokksins fékk hingað tvo sérfræðinga fyrir nokkrum árum til þess að gera úttekt á þessum kostnaði hérlendis í samanburði við þær stærðir sem eru notaðar til þess að mæla þessar tölur innan annarra landa OECD. Þeir komust að þeirri niðurstöðu að af þeim kostnaði sem við teljum fram sem útgjöld til heilbrigðismála þurfum við að draga frá ákveðin útgjöld til þess að við séum að bera saman nákvæmlega sömu útgjöld milli Íslands og annarra OECD-landa en þessi útgjöld eru talin með framlögum til félagsmála í öðrum löndum. Þeir töldu að draga þyrfti frá íslensku tölunum um 0,8--1% af landsframleiðslu til þess að vera með algerlega samanburðarhæfar stærðir. Ef við gerum það fyrir árið 2000 kemur í ljós að kostnaðurinn, heildarkostnaðurinn við íslenska kerfið, var um 8% af vergri landsframleiðslu það ár sem er nákvæmlega það sama og meðaltal OECD-landanna það ár og nákvæmlega sama og meðaltal Evrópusambandslandanna það ár. Þessi samanburður milli landa innan OECD færir okkur því þær niðurstöður að við séum með kostnað sem er samkvæmt meðaltali þessara 26 landa. Það stendur ekki undir þessum upphrópunum um sóun í kerfinu. Þær fullyrðingar hafa því verið afsannaðar og hraktar heim til föðurhúsanna. Svo getum við skoðað útgjöld í samanburði við önnur Norðurlönd og til þess að vera algerlega samanburðarhæf vegna skilgreininga á útgjöldum milli heilbrigðismála og félagsmála þá skulum við taka saman bæði heilbrigðis- og félagsmál. Þá kemur í ljós að Íslendingar eru með langsamlega lægstu útgjöldin mæld sem hlutfall af vergri landsframleiðslu til samanlagðra heilbrigðis- og félagsmála af öllum fimm Norðurlöndunum. Báðar þessar mælingar sýna því að kostnaður við íslenska kerfið er mjög svo hóflegur, sérstaklega þegar horft er til þess að kerfið er mjög gott eins og menn geta kynnt sér í öðrum skýrslum og ég hef ekki tíma til að rekja hér nánar. Herra forseti. Þetta vildi ég að kæmi fram mjög rækilega þannig að fullyrðingar og upphrópanir um einhver óskapleg útgjöld sem menn þurfa að gefa skýringar á geta ekki stuðst við samanburðarmælingar á heildarútgjöldum milli Íslendinga og annarra landa. En kostnaður hefur aukist á undanförnum árum. Ekki skal dregin nein fjöður yfir það enda sjáum við það í öllum tölum, bæði fjárlagafrv. og öðru. En við sjáum það líka í tölum frá OECD að árlegur vöxtur á Íslandi á tíunda áratugnum, árunum 1990--2000, er 2,9% á Íslandi. Það er minna en meðaltal OECD-landanna sem er 3,3%. Yfir tíu ára tímabil er árlegur vöxtur heilbrigðisútgjalda á Íslandi undir meðaltali OECD-landanna, hvort sem við mælum það sem vöxt á útgjöldum eða hlutfall af landsframleiðslu. Ef ef við reynum að átta okkur á hverjar séu helstu skýringar á þeirri hækkun sem orðið hefur á undanförnum árum hérlendis og skoðum ekki lengur alþjóðlegan samanburð þá sjáum við samkvæmt upplýsingum úr heilbrrn. að launavísitala opinberra starfsmanna og bankamanna hefur á síðustu fimm árum hækkað um 60%. Launaútgjöld í íslenska heilbrigðiskerfinu eru um 70% þannig að það segir sig sjálft að þegar menn hækka launin mjög mikið í þessari starfsemi þá hlýtur það að þýða mjög mikla aukningu á útgjöldum. Við sjáum t.d. samkvæmt sömu upplýsingum að samningar við Læknafélag Íslands hafa hækkað útgjöld til lækna sem starfa hjá ríkinu frá janúar 2001 til dagsins í dag, á innan við tveimur árum, um 30,5%. Útgjöld til lækna hafa hækkað á innan við tveimur árum, samningsbundin útgjöld, um 30,5%. Í Danmörku sá ég tölur um að á þriggja ára tímabili, 1996--1999, hækkuðu laun til lækna árlega um 2%, þ.e. 2% á ári yfir þriggja ára tímabil. Hér er hækkunin yfir 30% á tæplega tveimur árum. Og til sjúkraliða hefur hækkunin verið 30,8%, til hjúkrunarfræðinga 14,4% og þannig má áfram telja. Það er því alveg ljóst að íslenska ríkið hefur verið að gera kjarasamninga um gríðarlegar kauphækkanir, enda er það í takt við það sem verið hefur í þjóðfélaginu á undanförnum árum, að kaupmáttur hefur vaxið um fjórðung síðan 1995 eða 1996. Halda menn að það kosti ekki peninga að bæta kjörin? Auðvitað gerir það það, herra forseti. Það gefur augaleið og er ekkert er nema gott um það að segja í sjálfu sér. En þá þurfum við líka að líta til þess þegar menn leita að skýringum hvers vegna þessi útgjöld hækka.

Herra forseti. Það var athyglisvert að hlýða á ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, sérstaklega upphaf ræðunnar þar sem hann tók svolitla sveigju á leið sína og tilkynnti að hann væri hér aðallega að svara misvísandi gagnrýni frá forustu Samfylkingarinnar, en eyddi síðan nær öllum ræðutíma sínum í að skjóta á samstarfsflokk Framsfl. í ríkisstjórninni. Herra forseti. Það er óhjákvæmilegt í framhaldi af þessari ræðu hv. þm. að spyrja hann hvaða skilning hann leggi í nokkrar setningar sem ég ætla að lesa fyrir hann: ,,Framlög til heilbrigðismála eru há hér á Íslandi miðað við önnur ríki, hvaða mælikvarði sem notaður er. ... Heilbrigðiskerfið er ekki hafið yfir gagnrýni og í raun óábyrgt að halda því fram að stórkostlega fjármuni vanti til heilbrigðismála.`` Og að lokum, herra forseti: ,,Það gengur ekki að ítrekað séu lagðir fram miklir fjármunir til að leysa rekstrarvanda sem skýtur svo aftur upp kollinum óðar en við er litið.`` Herra forseti. Það væri fróðlegt að fá að heyra hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni hvaða skilning hann leggi í þessi orð sem viðhöfð eru um heilbrigðiskerfið á Íslandi.

Herra forseti. Ég er búinn að rekja að stór hluti af útgjaldaaukningu undanfarinna ára í íslenska heilbrigðiskerfinu er kominn til vegna launahækkana, samningsbundinna launahækkana. Formaður þingflokks Samfylkingarinnar hefur haldið því fram á heimasíðu sinni að vandinn sé ekki að það vanti meiri peninga heldur þurfi skipulagsbreytingar. Ég hlýt að kalla eftir því að Samfylkingin rökstyðji þessa fullyrðingu. Hvers konar skipulagsbreytingum er flokkurinn að kalla eftir? Er hann að gera kröfu til þess að meira af þeirri starfsemi sem veitt er og þjónustu í heilbrigðiskrefinu verði færð út úr spítölunum og heilsugæslustöðvunum yfir á einkamarkaðinn? Er það skipulagsbreytingin? Við höfum nýlegar skýrslur Ríkisendurskoðunar sem sýna okkur kannski að sá vandi sem helst er hægt að tala um er að útgjöld til sérfræðinga utan spítala hafa hækkað langt umfram það sem menn hafa haldið að hann ætti að gera og talið hafa rétt. Það er ekki hægt vegna þess að menn hafa valið þann kost að segja að samkeppni eigi að ríkja milli sérfræðinga. Samkeppnisstofnun hefur kveðið upp þann úrskurð að ekki megi takmarka fjölda þeirra sérfræðinga sem bjóða fram þjónustu sína þannig að fyrir nýjan sérfræðing nægir að tilkynna sig til Tryggingastofnunar ríkisins og segja: ,,Ég er mættur til starfa.`` Þá fær hann ákveðinn einingafjölda á hverju ári til að veita sjúklingum sínum þjónustu. Er það skipulagskerfið sem Samfylkingin er að kalla eftir þar sem menn geta bara mætt til leiks og það er engin samkeppni heldur starfa þeir saman sem eru í sömu grein? Hvar er samkeppnin í því? Hvar er hagræðið fyrir ríkið eða sjúklingana? Herra forseti. Ég segi að á meðan menn tala svona óljóst í þessum efnum þá er engin leið að fallast á að leiðin í íslenska heilbrigðiskerfinu liggi út á einkamarkaðinn.

Herra forseti. Það var athyglisvert að hv. þm. brást ekki við með því að segja mér hvernig hann skyldi þær tilvitnanir sem ég fór með en svaraði þeim hins vegar óbeint og á svipaðan hátt og ræða hans gekk út á líka, þ.e. með því að fara í allt aðra átt. Það var nú sagt í gamla daga að sumir væru að skamma Albaníu í staðinn fyrir aðra. Við könnumst við þessa leið. En málið er ósköp skýrt. Auðvitað þarf að gera ákveðnar skipulagsbreytingar í heilbrigðiskerfinu eins og öllum öðrum kerfum ef það á að vera hægt að spara eitthvað. Hins vegar er líka ljóst að það vantar meiri fjármuni inn í kerfið. Ég held að við hv. þm. séum nokkuð sammála um það. Hann nefndi einmitt dæmi sem ég ætlaði að koma með varðandi sérfræðingana og þá þróun sem þar hefur átt sér stað. Herra forseti. Ég held að ég verði að endurtaka spurningu mína frá því áðan. Ég ætlast til þess að hv. þm. segi mér hvernig hann skilji þau orð sem ég las hér úr nýfluttri ræðu úr þessum stóli.

Herra forseti. Það er afar sláandi að talsmaður Samfylkingarinnar í þessari umræðu víkur sér ítrekað undan því að útskýra hvaða skipulagsbreytingu flokkur hans er að kalla á í heilbrigðiskerfinu. Hver er sú skipulagsbreyting sem flokkur hans telur að þurfi að grípa til í heilbrigðiskerfinu? Ég vek athygli á því að vilji menn færa mikið af þjónustunni út á einkamarkað þannig að þeir einstaklingar sem starfa algjörlega sjálfstætt veiti þá þjónustu þá verður auðvitað, til þess að unnt sé að fallast á að fara slíka leið, að vera algjörlega tryggt að þjónustan við sjúklinginn sé jafngóð og hún er í dag undir handarjaðri opinberra stofnana og að gæðunum hraki ekki. Það er algjört grundvallaratriði í allri umræðu sem menn kunna að taka um skipulagsbreytingu í heilbrigðiskerfinu.

Herra forseti. Að mörgu leyti er grunntónninn í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar mér mjög að skapi. Ég er sammála flestu því sem þar kom fram. Hann setti inn í samanburðardæmi útgjöld Íslendinga til heilbrigðismála og til heilbrigðis- og félagsmála. Hann benti á að þegar dæmið væri skoðað heildstætt þá stæðum við Norðurlandaþjóðunum að baki, en þegar litið væri til heilbrigðismálanna einna þá kæmi í ljós að Íslendingar stæðu öðrum ekki að baki en við þyrftum þó að bæta okkur á ýmsum sviðum. Ástæðan fyrir því að ég kem upp í andsvari eru athugasemdir hans um launamálin og að það sé fyrst og fremst vegna launasamninga sem heilbrigðisútgjöldin hafi farið úr skorðum. Hann nefndi launahækkanir upp á 60%, held ég, og kom síðan með samanburð ýmissa stétta. Ég held að við þurfum að gæta okkar mjög þegar við förum út í samanburð af þessu tagi og horfa þá á launaþróunina til mjög langs tíma, sérstaklega ef við erum að bera saman launaþróun einstakra stétta. Þær eru með samninga lausa á mismunandi tímum og það getur mjög raskað þessum samanburði. Á hitt ber að líta einnig, að launavísitala opinberra starfsmanna tekur á grunnlaununum. Það hefur verið að gerast núna á síðustu árum og missirum sérstaklega að yfirvinna hefur verið færð inn í grunntaxtann. Það þýðir að launin hafa ekki endilega hækkað í samræmi við launavísitöluna eða grunntaxtann. Það gefur því ekki fulla mynd þegar sagt er að launavísitalan hafi hækkað sem þessu nemur, 60%. Við erum ekki þar með að tala um launahækkanir að þessu leyti.

Herra forseti. Auðvitað tala staðreyndirnar sínu máli  Ef við skoðum útgjöld til Landspítalans á þessu tímabili og tökum saman Borgarspítalann til að hafa tölurnar saman þá hefur orðið, eins og bent hefur verið á, veruleg hækkun á framlögum til spítalans, eða yfir 10% á ári að meðaltali. Þegar þessi hækkun er skoðuð kemur í ljós að langstærstur hluti hennar, eða um 74%, er hækkun vegna samningsbundinna launa eða verðlagsbóta. Það er langstærsta skýringin á þessum hækkunum á umræddu árabili.

Herra forseti. Aðeins aftur um launasamanburðinn. Þá er fyrst á það að líta að launavísitölur á almennum launamarkaði og launavísitölur hjá hinu opinbera eru reiknaðar út á mismunandi hátt. Annars vegar, og það gildir um hið opinbera, liggja allar þessar upplýsingar fyrir. Í hinu tilvikinu er byggt á úrtaki og það úrtak hefur iðulega ekki reynst vera trúverðugt. Ég vil vekja athygli á því að oft hefur verið misræmi þarna á milli. Á hitt legg ég áherslu að þegar talað er um launavísitölu opinberra launa, vísitölu sem notuð er inni í lífeyrissjóðakerfinu, þá er verið að tala um föst laun en ekki heildarlaun.

Hæstv. forseti. Ég vil að þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir hans tölfræðilegu upplýsingar. Ég vil benda á nokkur atriði í þessu sambandi. Ég ræddi um nauðsyn á kostnaðargreiningu og raunhæfan samanburð við önnur lönd sem fæst eingöngu með nauðsynlegri kostnaðargreiningu og ég talaði ekki heldur um annað en að hægja á þróun kostnaðar í heilbrigðisþjónustu. Ég vil nefna að gæði hafa verið mikil. En við verðum líka að taka tillit til þess í sambandi við launamál að þar er um alþjóðlega þekkingu og menntun að ræða og menn bera sig mjög saman við hvað gerist annars staðar í nágrannalöndum okkar. Síðast vil ég nefna að mér þykir ákaflega leitt hvernig umræðan um útgjöld til sérfræðinga hefur verið að undanförnu og sjá hvernig farið hefur verið með tölur um greiðslur til einstakra sérfræðilækna þar sem greiðslur hafa dreifst á stofum og sérstaklega aðgerðastofum til allra starfsmanna á lækningastofunni ásamt kostnaði við reksturinn og það hefur verið talið til heildartekna einstakra lækna sem hafa verið skrifaðir fyrir rekstrinum. Það er mjög mikill misskilningur og leitt er að slíkur málflutningur skuli hafa farið fram.

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála hv. þm. um nauðsyn þess að hafa kostnaðargreininguna í lagi þannig að menn hafi fullkomna vitneskju um kostnað við einstakar aðgerðir og geti borið það saman eftir ólíkum rekstrarformum. Ég held að slíkt þurfi að vera og ég held að það standi dálítið upp á ríkið að hafa það í lagi. Ég er alveg sammála þingmanninum í þeim efnum. Ég vil bara taka fram fyrir mitt leyti að af minni hálfu er enginn misskilningur um þessar tölur um greiðslur til sérfræðinga. Mér er alveg ljóst að þetta eru brúttótölur. Þetta eru greiðslur fyrir verkið og af þeim greiðslum greiða þeir síðan kostnað sem þeir hafa við að framkvæma verkið, auk eigin launa. Af minni hálfu er því enginn misskilningur um það þannig að umvandanir þingmannsins eiga þá væntanlega við um aðra sem hafa kannski fjallað um þetta af ónákvæmni. Ég vil bara segja að lokum, herra forseti, að ég vil ekki ræða um þessi launamál eða heilbrigðismál á þeirri forsendu að stærsta málið séu launamálin og að þau hafi hækkað svona mikið og allt það. Þau hafa gert það og það eru ákveðnar skýringar á því og ekkert er við það í sjálfu sér að athuga. En það sem ég dreg fram er að kostnaðurinn við íslenska heilbrigðiskerfið er mjög hóflegur í samanburði við OECD-löndin. Það er punctum saliens í málinu. Kostnaðurinn við íslenska kerfið er hóflegur. Íslenska kerfið er mjög gott og kannski má segja með sterkum rökum, þótt maður geti ekki fullyrt eða sannað það algerlega, að það sé besta kerfi í heimi. Að geta rekið slíkt kerfi fyrir þann kostnað sem er í raun og við sjáum hver er í alþjóðlegum samanburði, tel ég vera gífurlega vel að verki staðið, bæði af hálfu þeirra sem starfa í greininni og af hálfu opinberra aðila.

Hæstv. forseti. Ég þakka svar hv. þm. og legg áherslu á að nauðsynlegt er að hafa samanburð við önnur lönd. Það er líka nauðsynlegt að hafa launaþáttinn í lagi því að lækningar, hjúkrun og annað í heilbrigðisþjónustunni er meginþátturinn í uppbyggingu þjónustunnar sjálfrar. En ég held og ég tel að það sem hefur komið hér fram í dag um að fólk sé að leyfa sér að benda á möguleika á ólíkum rekstrarformum sé rétt leið til að skoða heilbrigðisþjónustuna. Við eigum að vera óhrædd við að leita eftir mismunandi rekstrarformum og gera það á raunhæfum grundvelli.

Herra forseti. Hingað til lands kom maður fyrir fáeinum dögum sem hefur reynslu af ólíku rekstrarformi. Það var heilbrigðisráðherra Bandaríkjanna og hann varaði okkur við því að fara út á þá braut sem Bandaríkjamenn hafa farið út á. Hann varaði okkur við því að fara inn á þá braut sem Sjálfstfl. boðar. Reyndar hefur það vakið furðu mína við þessa umræðu hve mjög hart sjálfstæðismenn sækja núna á um að einkavæða innan heilbrigðisþjónustunnar. Það má ekki kalla þetta einkavæðingu segja þeir. Nú á að kalla einkavæðinguna einkarekstur. Það er allt annað, segja menn, vegna þess að sjúklingarnir eiga ekki að borga, skattborgarinn á að greiða en einkaaðilar eiga að koma að þessum rekstri. Ja, það er nú svo með sjúklingana, sjúklingagjöldin og kostnaðargreininguna sem hér hefur verið til umræðu, að ég held að mjög gagnlegt væri að fara svolítið nánar ofan í kjölinn á því efni. Það hefur nefnilega verið gerð á þessu könnun, hún var framkvæmd á vegum BSRB sl. haust. Og tilefnið var að fram höfðu komið tölur, samanburðartölur hjá OECD, um kostnaðarhlutdeild sjúklinga. Á þessum tölum var að skilja að kostnaðarhlutur sjúklinga hefði farið minnkandi á síðustu árum þannig að það var ákveðið hjá BSRB, þar sem ég þekki nokkuð til, að fylgja nokkrum sjúklingum eftir. Teknir voru nokkrir einstaklingar sem voru hrjáðir af tilteknum algengum sjúkdómum --- þetta var gert í samráði við lækna, færustu menn --- og þeim fylgt í gegnum meðferð á fimm ára fresti, 1990, 1996 og síðan 2001, og athugað á raunvirði í dag, uppreiknuðu verði, hvað þeir greiddu úr eigin vasa. Þegar þetta var skoðað kom í ljós að útgjöld einstaklings sem var þjáður af lungnaþembu höfðu hækkað um 733% að raunvirði. Árið 1990 greiddi hann 8.500 kr. en 2001 70.900. Ég tek annað dæmi, þunglyndissjúklingur sem árið 1990 greiddi 19.626 kr. greiddi árið 2001 53.388 kr. Kostnaðaraukningin hjá honum hafði orðið mest á árunum 1990--1996, 177,83%, en síðan dró heldur úr þessum kostnaði 1996--2001. Samanlagt var hækkunin rúmlega 172%. Það mætti taka ofnæmissjúkling sem 1990 greiddi 19.481 kr. en 2001 57.067 kr. Þetta eru raunverulegar fjárhæðir sem sjúklingurinn þarf að taka upp úr sínum vasa. Við megum aldrei gleyma því í þessum samanburðartölum, þegar við erum með tölur OECD undir, að þær eru náttúrlega mjög grófar. Það er hlutfall af umfangi efnahagsstarfseminnar hverju sinni. Þær gefa ákveðna vísbendingu en segja að sönnu ekki allan sannleikann. Þetta segir hins vegar þann sannleika sem snýr að hverjum og einum, hvað það kostar að vera veikur á Íslandi. Það er dýrara að vera veikur á Íslandi í dag en það var fyrir 10 árum. Þetta eru staðreyndir. Og þetta á að vera okkur áhyggjuefni. Víkjum nú aftur að málflutningi Sjálfstfl. í þingsal sem hefur haft uppi grimman áróður um að við hefjum einkavæðingu á heilbrigðiskerfinu. Hér kom ágætur þingmaður, hv. þm. Ásta Möller, í dag og spurði hvort ég þekkti ekki muninn --- eða öllu heldur hvort ég væri andvígur því að hér væru reknar öldrunarstofnanir á vegum Grundar eða sjómannasamtakanna, Dvalarheimila aldraðra sjómanna. Hún sagði að þetta væru ekki opinberar stofnanir í eiginlegum skilningi og spurði hvort ég væri þá á móti þeim þegar ég talaði gegn einkarekstri. Nei, alls ekki. Ég hef aldrei verið andvígur því, og það á við um okkur öll í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, við höfum aldrei verið andvíg stofnunum sem hér hafa verið starfandi og eru sprottnar upp úr samtökum sjúklinga eða verkalýðshreyfingar og reka starfsemi af þessu tagi án þess að sækjast eftir arði, án þess að gera það í ábataskyni. Við höfum aldrei verið andvíg slíkri starfsemi. Það sem við andæfum og vörum við er að hleypa hagnaðar- og gróðasjónarmiðum inn á spítalaganginn og inn í skólastofuna í grunnskólum landsins. Það er þetta sem við erum að vara við, og það var þetta sem heilbrrh. Bandaríkjanna varaði við. Hér í fjárlagafrv. er gerð grein fyrir framlagi til dvalarheimila aldraðra. Hér er heilmikill listi yfir framlagið þar. Þar eru líka þær stofnanir sem ég vísaði til. Ég ætlaði að fletta upp á Sóltúni sem Öldungur hf. reisti og fann ekki en fann það síðan á annarri síðu því hér segir, með leyfi forseta: ,,Í töflunni hér að neðan`` --- og það er vísað til þessarar töflu hér þar sem dvalarheimilin öll eru skilgreind --- ,,eru öll hjúkrunarheimili nema Sóltún í Reykjavík en það heimili fær framlög samkvæmt sérstökum samningi. Á Sóltúni eru 92 hjúkrunarrými og heildargjöld eru áætluð 679 millj. kr. á næsta ári miðað við fulla nýtingu, þar af eru 102 millj. kr. vegna húsnæðiskostnaðar.`` Þarna er talað um 92 hjúkrunarrými. Tökum nú dvalarheimili aldraðra af svipaðri stærðargráðu. Eigum við að taka Sólvang í Hafnarfirði? Þar eru 96, aðeins fleiri en þessi 92 á Sóltúni. En hvert er heildarframlagið til Sólvangs í Hafnarfirði? Það eru rúmlega 453 millj. En eins og ég gat um áðan eru 679 millj. kr. til Sóltúns. Og menn segja að þarna sé inni húsnæðiskostnaðurinn líka sem Sóltún fær ókeypis, að fullu greiddan frá ríkinu, ekki hinir, aðeins að hluta til eftir slíkum leiðum. En ef við tökum þann kostnað frá standa eftir 577 millj. sem er talsvert hærri tala en 453 millj. sem Sólvangur í Hafnarfirði fær. Hvernig stendur á þessum mun? Ríkisendurskoðun var falið að kanna í hverju hann væri fólginn. Ríkisendurskoðun sagði --- og ég mun gera grein fyrir því síðar, við 2. umr., við annað tækifæri --- að hann væri tilkominn vegna hagnaðar sem eðlilegt væri --- ég er nú ekki sammála ríkisendurskoðanda að því leyti --- að slíkir rekstraraðilar tækju út úr þessari starfsemi. Og síðan er Sjálfstfl. að tala um að kanna önnur rekstrarform. Hvað er þetta? Við höfum það hér svart á hvítu. Þetta er miklu kostnaðarsamara fyrir skattborgarann en sú leið sem Íslendingar hafa farið, að byggja á sköttum og samneyslu og að bægja frá okkur þeim aðilum sem ætla að hafa arð út úr þessu kerfi. Að lokum, herra forseti, langar mig að gera eitt að umræðuefni. Í vor ritaði kona nokkur, sem er atvinnulaus, forsrh. landsins bréf og sendi samrit til félmrh. Hún sagðist vera atvinnulaus og gæti ekki lifað af atvinnuleysisbótum sínum. Hún vísaði í mannréttindasáttmála Sameinuðu þjóðanna, 25. grein mannréttindayfirlýsingarinnar þar sem segir að fólk skuli hafa rétt til lífskjara til verndar eigin heilsu og vellíðan og fjölskyldu sinnar. Og hún sagði: ,,Hvernig á ég að geta dregið fram lífið af því sem mér er skammtað?`` Lengi vel var hún ekki virt viðlits. Síðan fékk hún bréf frá félmrn. þar sem segir að nú hafi atvinnuleysisbæturnar verið hækkaðar og því standist þessi kjör allar alþjóðlegar skuldbindingar sem Íslendingar hafa tekist á herðar, þar á meðal mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna. Hver eru þessi kjör? Hver skyldu þessi kjör vera? Hvað skyldu atvinnulausir fá greitt í mánuði hverjum? Þeir fá 73.765 kr. Hvar er þetta fólk að finna í sólskini hæstv. fjmrh. Geirs H. Haardes? Ég held að sólin skíni ekki á þetta fólk, a.m.k. ekki úr frv. ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan koma að heilbrigðisþætti hv. þm. Ögmundar Jónassonar. Það er ánægjulegt að ummæli heilbrrh. Bandaríkjanna um ágæti íslenskrar kúamjólkur hafi orðið til þess að Bandaríkin hafi hækkað í verði hvað snertir álit Íslendinga á ummælum heilbrigðisyfirvalda í Bandaríkjunum. Bandaríkin reka ekki eitt heilbrigðiskerfi, þau reka mörg heilbrigðiskerfi. Það hefur verið ákaflega áhugavert að fylgjast með þróun þeirra kerfa. Mörg þeirra eru ágæt og sum hver eru mjög slæm. Við ættum frekar að læra af þeim heldur en að agnúast út í þau. Ég vil líka nefna í sambandi við kostnaðarhlutdeild sjúklinga að sjálfstæðismenn hafa lagt mikla áherslu á að það yrði þak á greiðslum sjúklinga og að þjónustugjöld yrðu í samræmi við hag hvers og eins. Hvað snertir einkavæðingu heilbrigðiskerfis er einkavæðing, samkvæmt þeirri kokkabók sem ég lærði í hagdeild Háskóla Íslands, allt annað en einkarekstur og ég vil benda á að læknar og heilbrigðisstarfsmenn sem hafa starfað utan sjúkrahúsa á Íslandi á undanförnum áratugum, og svo lengi sem ég man, hafa starfað í einkarekstri sem hefur bara gengið bærilega þar sem, eins og kom hér fram, kostnaður á Íslandi við heilbrigðisþjónustu er í lægri kantinum miðað við það sem gerist í samanburðarlöndum.

Herra forseti. Það er alveg rétt að heilbrigðisráðherra Bandaríkjanna talaði um íslensku kúamjólkina, að hún væri heilnæm og heilnæmari en þekktist víðast hvar, en hann vék einnig sérstaklega að heilbrigðiskerfinu. Hann sagði að íslenska heilbrigðiskerfið væri skilvirkara, það væri ódýrara og það þjónaði þegnunum betur en hið bandaríska. Hann talaði bara um eitt kerfi. Auðvitað veit ég að það er boðið upp á margt í Bandaríkjunum en þessi maður, sem er heilbrigðisráðherra Bandaríkjanna, varaði Íslendinga við því að fara út á braut einkavæðingar eða einkareksturs innan heilbrigðisþjónustunnar. Þetta eru bara staðreyndir og mér fannst fagnaðarefni að heyra það enda benda allar tölur til þess, menn væru að fara inn í óskilvirkara kerfi sem þjónaði fólki verr, auk sem það væri miklu dýrara fyrir þá sem eiga að borga brúsann.

Hæstv. forseti. Ég vildi bara nefna að vitaskuld, eins og áður hefur gilt um heilbrigðisráðherra Bandaríkjanna, er hann ekki alvitur í þessum málum, og mér er spurn hvernig hann hefur kynnt sér íslenskt heilbrigðiskerfi og þann sveigjanleika sem til er í því. Ég veit að honum er vel kunnugt um agnúana á bandarísku heilbrigðiskerfi en hins vegar efast ég stórlega um að hann hafi farið vel í saumana á því sem við erum að gera hér á landi og hversu vel við skilum okkar. En ég veit að við skilum okkar kerfi mjög vel og höfum gert það á undanförnum áratugum.

Herra forseti. Í rauninni er þetta ekkert nýtt sem er að koma frá bandaríska heilbrigðisráðherranum vegna þess að þetta eru sjónarmið sem hafa komið frá sérfræðingum á vegum OECD sem hafa verið með samanburð á heilbrigðiskerfum víða um lönd. Þeir komust að þeirri niðurstöðu, í skýrslu sem var gerð fyrir ekki svo mörgum árum, að við nýttum fjármagnið mun betur en flestir aðrir og miklum mun betur heldur en þeir sem hefðu farið inn á braut einkavæðingar. Hversu vel þessi bandaríski heilbrigðisráðherra kynnti sér málin hér á landi --- ég veit ekki hvort hann sat fundi Verslunarráðsins eða annarra sem hafa talað fyrir því  Það sem mér finnst vera umhugsunarefni, og þá vísa ég aftur í þann samanburð sem ég var að gera á dvalarheimilum aldraðra, er hversu miklu ríflegar er skammtað til þeirra sem reka þessi heimili sem atvinnurekstur og ætla að hafa hagnað út úr honum, hve mikil mismununin er gagnvart hinum stofnununum, fjárvana, sem sjá öldruðum fyrir dvalarrými, að það skuli vera kreppt að þeim á sama tíma og hinum er skammtað rúmlega til þess að þeir geti borgað arð út úr þessari starfsemi. Finnst mönnum þetta virkilega hafa verið til framfara? Nei. Og að þessu leyti --- ég held að ég sé ekki mjög oft sammála ráðherra í ríkisstjórn repúblikana í Bandaríkjunum --- er ég sammála ráðherranum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að óska eftir að fjmrh. gæti gengið í salinn eða hlustað á mál mitt. Ég hyggst hefja mál mitt með því að spyrja hann ákveðinna spurninga og er ekki alveg víst, þó hann sé nú töluglöggur og með margt á hreinu, að hann sé með þær upplýsingar við höndina og gæti þá útvegað sér þær meðan ég er að fara yfir seinni hluta þess máls sem ég ætla að ræða hér. Ég hef í dag hlustað á mikla umræðu um heilbrigðismál og hún er svo sem búin að vera fróðleg og vonandi hafa ýmis mál skýrst í sambandi við þann málaflokk, þannig að ég hafði ekki hugsað mér að fara inn í hann sérstaklega. Ég sé að hæstv. fjmrh. er mættur í salinn og ég vil þá byrja á því að leggja fyrir hann ákveðnar spurningar. Hæstv. forseti. Komið hefur fram í máli fólks hér í dag, einkanlega stjórnarliða hygg ég, að heildarskuldir okkar hafi verið að lækka. Mig langar til að bera upp spurningu við fjmrh., og til að vísa til þess sem ég spyr út frá, þá spyr ég út frá töflu 9 í Stefnu og horfum, litlu hefti sem fylgdi fjárlagafrv. Yfirskrift þessarar töflu er Skuldir og kröfur opinberra aðila, og ef við lítum fyrst á efstu línuna, þá sýnist mér að heildarskuldir á verðlagi í lok hvers árs hafi verið rúmir 220 milljarðar árið 1993 og tíu árum síðar, þ.e. núna í áætlun fjárlagafrv., verði heildarskuldirnar um 333 milljarðar, á verðlagi hvers árs. Þetta er aukning um 113 milljarða, hygg ég vera. Ef við hins vegar förum annars staðar í töfluna, þá kemur fram um raunvirði opinberra skulda á verðlagi ársins 1998 að skuldirnar í upphafi þess tímabils sem þar er sýnt eru rúmir 246 milljarðar, en í lok tímabilsins, þ.e. í áætlun fyrir 2003, 273 milljarðar. Aðalbreytingin á milli ára núna, það kemur fram í töflunni í þessari síðari tilvitnun, er milli áranna 2001 og 2002. Spurning mín varðandi þessar upplýsingar er borin fram vegna þess að hér hefur verið fullyrt í dag að skuldir hins opinbera hafi lækkað verulega, og spurningin hljóðar svo: Hversu mikil er lækkunin á milli áranna 2001 og 2002? Hversu mikið af henni má rekja til gengisbreytinga? Skuldirnar lækka um 30 milljarða frá árinu 2001 til áætlunar 2002 og spurningin er sem sagt hversu mikið af þessum 30 milljörðum er gengisbreyting. Í annan stað langar mig líka til að vita: Hversu mikill hluti af þessari breytingu gæti þá t.d. tengst vaxtalækkun á dollara í Bandaríkjunum? Er hægt að svara því? Og í þriðja lagi langar mig til að spyrja --- ég hef a.m.k. ekki fundið það í frv. og kann það að vera ókunnugleiki minn --- hvort fjmrh. hafi upplýsingar um hverjir meðalvextir eru af heildarlánum ríkissjóðs. Ég sé á bls. 21 í sama hefti í töflu 1 að vaxtagjöld ríkissjóðs eru 16,6 milljarðar á árinu 2002 samkvæmt áætlun. Mig langar því til að spyrja: Hverjir eru meðalvextir sem innibera þessa tölu? Hverjir eru meðalvextir okkar á skuldum. Eru þeir 5%, 6% eða eitthvað annað? Ef fjmrh. hefur ekki þessar upplýsingar þá vonast ég til að hann geti kannski fengið þær einhvers staðar annars staðar frá meðan ég er að fjalla um aðra hluti í máli mínu, herra forseti. Það sem mig langar að gera sérstaklega að umræðuefni í máli mínu er skattbreytingin eins og mér virðist hún vera í frv. því það kemur fram að tekjuskattur einstaklinga er að vaxa sem hlutfall. Hann hefur vaxið úr 19% árið 2000 upp í rúm 24% eins og gert er ráð fyrir á næsta ári, og í milljörðum er þetta 43 milljarðar á árinu 2000 og upp í 63,6 milljarða í fjárlagafrv. 2003. Það er alveg ljóst að skattgreiðendum er að fjölga. Við vitum jú líka að gerð var breyting á hátekjuskattsþrepinu og það lækkað úr 7% í 5% sem kemur til framkvæmda á næsta ári, þannig að hátekjuskatturinn lækkar, hátekjuskattur einstaklinga lækkar, ætli það sé ekki um tæpa 2 milljarða sem hátekjuskatturinn lækkar, en tekjuskattur einstaklinga annar en hátekjuskatturinn hækkar verulega á milli ára. Það kemur fram í blaði sem ég rak augun í og er gefið út af ríkisskattstjóra og heitir Tíund. Með leyfi forseta, langar mig til að vitna þar til ákveðinna staðreynda, en þar er grein um skattamál og álögur á þessu ári. Þar kemur fram að skattgreiðendum sem greiða almennan tekjuskatt hefur fjölgað um 6.900 manns á milli áranna 2001 og 2002. Og tekjuskatts- og útsvarsstofn hefur vaxið um 10,4% en skattleysismörk hækkuðu hins vegar aðeins um 2,6% á sama tíma. Ég fæ ekki annað lesið út úr þessu, herra forseti, en að ástæður þess að skattbyrðin er að aukast svo mikið á einstaklinga séu ekki bara þær sem hæstv. fjmrh. nefndi hér, að laun hafi hækkað, heldur að verulegur þáttur í þessari tekjuskattshækkun á einstaklinga sé sá að persónuafslátturinn hefur lækkað og ekki haldið raungildi sínu. Mér sýnist því að það sem hafi gerst, og kemur fram í þessu blaði ríkisskattstjóra, sé að skattgreiðendum hafi fjölgað, það eru sem sagt fleiri aðilar að borga skatt og menn greiða tekjuskatt af tiltölulega lægri tekjum en áður var. Fjmrh. vék að því í máli sínu að ef persónuafslætti væri breytt um 1.000 krónur þá lækkaði skattbyrði á einstakling um 380 kr. og ef honum væri breytt um 10.000 þá væru það náttúrlega 3.800 kr. og þetta munaði ekki svo miklu fyrir hvern einstakling, en munaði ríkissjóð verulegum fjárhæðum. Auðvitað er það rétt hjá hæstv. fjmrh. að það munar ríkissjóð verulegum fjármunum. En það munar þann sem hefur lág laun verulegu hvort hann hafi 3.800 kr. meira í ráðstöfunartekjur eða ekki. T.d. á tilboði á kjúklingi þá gæti þetta verið 10 kg af kjúklingi svo eitthvert dæmi sé tekið. Herra forseti. Ég vonast til þess að fá skýr svör við spurningum mínum og tek aftur til máls ef mér finnst á það vanta.

Herra forseti. Það er nú komið að lokum þessarar umræðu sem hér hefur staðið í allan dag venju samkvæmt og hefur ýmislegt borið á góma eins eðlilegt er í slíkri heildarumræðu um fjármál ríkisins, 1. umr. um fjárlagafrv. Mig langar aðeins í upphafi að koma örlítið að spurningum hv. síðasta ræðumanns sem spurðist fyrir um nokkur atriði varðandi skuldir ríkissjóðs, hann vitnaði í töflu um heildarskuldir hins opinbera en auðvitað koma þar við sögu auk ríkissjóðs bæjar- og sveitarfélög sömuleiðis, þannig að tölurnar um heildarskuldirnar, hvort sem þær eru á verðlagi hvers árs eða föstu verðlagi 1998, sem hv. þm. vitnaði til, eru skuldir bæði ríkis og sveitarfélaga. Það sem ég hef hins vegar vakið athygli á er að hreinar skuldir ríkisins eru á niðurleið og ef maður tekur t.d. bara í þessari sömu töflu og hv. þm. nefndi, töflu 9 á bls. 29 í hefti I í fjárlögunum, þá kemur þar fram að skuldir ríkissjóðs t.d. á árinu 1996 voru 168 milljarðar, en verða samkvæmt áætlun okkar 151 milljarður í árslok 2003 á verðlagi þess árs. Það er því ljóst að hér hefur orðið umtalsverð raunlækkun. Hins vegar er líka athyglisvert að virða fyrir sér í næstu töflu á undan, á töflu 8, með hvaða hætti hreinar skuldir hins opinbera eða nettólántökur eru að þróast. Þar er reyndar birt sama taflan, þ.e. sömu línurnar um nettólántökur ríkissjóðs og ég hef vakið athygli á því sem þar er sýnt í neðstu línu, að nettólántökur ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslunni, munu lækka úr tölunni 34,6 1996 í 18,4% á næsta ári með viðkomu í tölunni 19 á þessu ári, ef þessar áætlanir ganga eftir. Það er líka rétt sem þingmaðurinn benti á, að gengisbreytingar hafa hér áhrif. Þær eru ófyrirsjáanlegar að miklu leyti þó að við höfum miðað við eina ákveðna gengisvísitölu í þessu efni í frv., þ.e. gengisvísitöluna 130. Reyndar er gengið hærra og hagstæðara í dag, gengisvísitalan mun vera u.þ.b. 128 þessa dagana. Þar er því smávægilegt borð fyrir báru sem mundi hjálpa enn frekar til ef ekki verður nýtt. Það er ljóst að nettólánastaða ríkissjóðs, þ.e. tekin lán að frádregnum veittum lánum, hefur batnað mjög þó að inn í myndina komi hið sérstaka lán sem tekið var á síðasta ári upp á hvorki meira né minna en 25 milljarða, eingöngu til þess að styðja við bakið á Seðlabanka Íslands og styrkja gjaldeyrisstöðu hans annars vegar en auka við stofnfé hans hins vegar. Jafnframt er staðreynd að ríkissjóður ætlar sér ekki út af lánamarkaðnum hér innan lands vegna þess að hann hefur þar hlutverki að gegna og mun halda áfram að taka lán á markaðnum til að mynda grunninn í vaxtamyndunarferlinu á markaðnum. Þrátt fyrir þetta hvort tveggja er staðan, eins og sjá má á þessum töflum, mjög hagstæð. Sem sagt: Við höfum tekið stórt lán, rúma 25 milljarða --- ekki til að eyða því heldur til þess að styrkja stöðu Seðlabankans. Við höfum tekið lán innan lands til að greiða fyrir eðlilegum markaðsviðskiptum og þess háttar þó að við þurfum kannski ekki og höfum ekki endilega þurft að nota peningana í almenna eyðslu. Þetta er partur af því hlutverki sem ríkissjóðir í öllum löndum gegna á hinum almenna lánamarkaði og því hlutverki munum við halda áfram að sinna þó að við höfum ekki lengur þörf fyrir peningana í sama skilningi og áður til þess að fjármagna útgjöld ríkissjóðs. Þess er því ekki að vænta að þessar tölur hlaupi kannski ofan í núll af þeim ástæðum sem ég gat um. Þessu til viðbótar er náttúrlega nauðsynlegt að hafa í huga að ríkissjóður þarf að velta fyrir sér ýmsum lánatæknilegum atriðum, m.a. stefnunni varðandi lánastýringu sem svo er kölluð. Til þess er sérstök stofnun, Lánasýsla ríkisins. Þar velta menn því fyrir sér á hverjum einasta degi hvernig hagkvæmast sé fyrir ríkið að haga skuldsetningu sinni. Hvenær á að borga upp spariskírteini? Hvenær á að gefa út ríkisbréf? Hvenær á að borga upp ríkisvíxla? Hvenær á að taka erlent lán o.s.frv.? Þetta eru heilmiklar pælingar og það eru sérfræðingar sem aðstoða okkur í þessu. En það er líka athyglisvert að sjá í töflu 8 um tekin lán ríkissjóðs að á árinu 1993 var 6 millj. kr. skuld í Seðlabanka Íslands sem ríkissjóður var skrifaður fyrir, en síðan ekki söguna meir, vegna þess að ríkissjóður hætti þarna að taka lán í Seðlabankanum. Nú er honum ekki lengur heimilt að gera það. Það var náttúrlega gríðarlega mikil breyting og mikilvæg miðað við þá stjórnunarhætti sem áður tíðkuðust þegar ríkissjóður fór bara í Seðlabankann og náði sér í yfirdrátt ef ekki voru til aðrir aurar. Það er nú sem betur fer liðin tíð. Út af spurningu þingmannsins um meðalvextina hef ég það nú ekki á takteinum en ég vil gjarnan láta taka saman þær upplýsingar og koma þeim til hv. fjárln. og hv. þm. Þetta er náttúrlega breytilegt. Mikið af lánum okkar er með breytilegum vöxtum, annað er aftur fast, sumt er verðtryggt og þar af leiðandi verður ávöxtunin breytileg miðað við verðbólguna. En við höfum upp á síðkastið í ríkari mæli verið að færa okkur yfir í óverðtryggð lán hér innan lands. Nýlega var gefið út skuldabréf til 11 ára með föstum vöxtum sem er nýmæli hér til svo langs tíma, á ótrúlega lágum vöxtum. Mig minnir að það sé u.þ.b. 7% af því láni sem lánveitendur eru reiðubúnir að láta ríkið hafa fast til 11 ára. Það segir auðvitað heilmikla sögu um verðbólguvæntingar úti á þessum markaði. Þetta er í stuttu máli það sem ég get sagt um þessi atriði án þess að tína til frekari upplýsingar sem ég hef gefið vilyrði fyrir. Menn hafa rætt ýmislegt varðandi skattamál einstaklinga og fyrirtækja hér í dag. Ég ætla ekki að endurtaka það sem ég hef sagt um þau mál fyrr á þessum fundi, bæði í ræðu minni og í andsvörum. Ég tel að þær breytingar sem við höfum beitt okkur fyrir í ríkisstjórninni og eru komnar hér í löggjöf muni skipta miklu máli til frambúðar. Ég tel mikið hagsmunamál fyrir íslenskt atvinnulíf að geta boðið upp á þau skattakjör sem við þekkjum, 18% tekjuskatt fyrirtækja o.s.frv. Ég tel afskaplega mikilvægt, sérstaklega fyrir eldri borgara sem eiga íbúðarhúsnæði, að við erum nú að helminga eignarskattinn og getum vonandi þegar fram í sækir fellt hann niður. Það er ekki óalgengt í öðrum löndum þar sem menn eru komnir lengra með breytingar en hér á landi. Ég fór jafnframt yfir þau atriði sem þingmaðurinn nefndi varðandi svokölluð skattfrelsismörk. Það er í raun frekar óljóst hugtak. Það sem menn eiga ávallt við þegar þeir nefna hugtakið skattfrelsismörk er hvenær einhleypur maður byrjar að borga skatt, sem ekki er með börn á framfæri eða nýtur bóta út úr skattkerfinu. En auðvitað eru þau mörk mjög breytileg eftir fjölskyldustærð fólks, aldri barna og fleiru þess háttar. Þau mörk eru mjög misjöfn eftir aðstæðum, t.d. eftir því hvort viðkomandi einstaklingur er í hjúskap og nýtur persónuafsláttar maka síns. Eins og við vitum er verið að lækka skatta og hefur það verið gert jafnt og þétt á þessu kjörtímabili með því að hækka millifæranlegan persónuafslátt milli hjóna og sambýlisfólks. Skattfrelsismörk manns sem ekki nýtur barnabóta t.d. en nýtur persónuafsláttar maka síns eru auðvitað hærri en þess sem telur fram einn og hefur ekki annað sér til stuðnings á framtalinu. Þessi umræða er flóknari en menn gefa til kynna en hitt stendur óhaggað sem ég sagði fyrr í dag, þ.e. ef við miðum við þessi hefðbundnu skattfrelsismörk sem fólk talar gjarnan um, sem er þægilegt í umræðunni að tala um og ákveðin viðmiðun, að það er mjög dýrt að hrófla við þessum mörkum. Menn verða að gera það upp við sig, ef þeir vilja hækka þau og auka ráðstöfunarfé fólks með þeim hætti, hvort þeir eru tilbúnir að kosta því til sem það kostar. Ef menn hafa þá peninga aflögu sem það kostar verða menn að svara því hvort ekki sé þá hægt að nýta það fé með markvissari hætti í þágu þeirra sem lægst hafa launin og verst hafa kjörin heldur en að hækka skattfrelsismörkin hjá hverjum einasta skattgreiðanda í landinu. Það er einmitt það sem gerist vegna þess að slík breyting, hækkun persónuafsláttar, fer sjálfkrafa upp allan tekjuskalann í okkar kerfi. Þá geta menn auðvitað sagt: En kerfið er bara svona vitlaust. Þá er það bara önnur umræða. Menn verða þá að koma með aðrar tillögur um skattkerfisbreytingar. Skattkerfinu sem við búum við og staðgreiðslukerfinu sem því fylgir var komið á með lögum vorið 1987. Síðan eru liðin 15 ár. Það má vel vera að hægt sé að hugsa sér eitthvað fullkomnara kerfi en þetta en það þýðir ekki að tala alltaf um þessi sömu atriði og láta eins og ákveðnir grunnþættir í kerfinu séu bara ekki til, t.d. það með hvaða hætti persónuafslátturinn nýtist öllum óháð tekjum í okkar kerfi. Hér hafa margir, herra forseti, tekið til máls um heilbrigðismálin. Ég ætla ekki að bæta neinu við þá umræðu en mig langar þó til að segja eitt, vegna þess að hér hafa einhverjir vitnað til bandaríska heilbrigðisráðherrans sem var hér á landi fyrir stuttu. Hann sagði margt mjög athyglisvert. Hann sagði nefnilega ekki það sem margir halda fram, að íslenska heilbrigðiskerfið sé svo fullkomið að því eigi ekki að breyta. Hann sagði að heilbrigðiskerfi okkar væri mjög gott. Það er það sem við höldum fram. Auðvitað er okkar heilbrigðiskerfi mjög gott. Hann sagði að við skyldum ekki endilega fara út í bandaríska kerfið. Hver var að biðja um það eða bjóða upp á það? Ekki ég. Ég tel reyndar að að því er varðar sjálf heilbrigðismálin í Bandaríkjunum sé þar margt til fyrirmyndar en þar eru tryggingamálin í ólagi. Það gerir það að verkum að þar geta ekki allir notað þá fínu þjónustu sem þar er völ á. Hann var einmitt að hæla okkar kerfi. Hann var ekki að hallmæla því. Enginn hefur talað um að fara yfir í það sem þekkist þar í landi í neinum mæli. Það er því útúrsnúningur að halda því fram að hann hafi haldið því fram að ekki mætti gera hér neinar breytingar. Hann tekur undir málflutning flestra okkar um að kerfið sé gott.

Að þið séuð á móti einkavæðingu.

.

Herra forseti. Það er auðvitað alveg rétt að millifæranlegur persónuafsláttur kemur fjölskyldufólki til góða og getur haft áhrif á skattgreiðslur einstaklinga. Það breytir hins vegar ekki því að stiglækkandi persónuafsláttur eykur fjölda þeirra sem greiða tekjuskatt. Það hefði náttúrlega verið hægt að halda tekjum á móti ef persónuafslátturinn hefði verið hækkaður með því að viðhalda hátekjuskattinum. Það hefði áfram mátt halda honum í 7% frekar en að lækka tekjuskattinn á hæstu tekjur. Það er nú eitt atriði sem mætti velta fyrir sér. Svo er annað atriði sem ég tel nauðsynlegt að velta upp: Hvernig telur fjmrh. að þetta muni þróast ef sífellt fleiri fara yfir í það að stofna fyrirtæki og komast í lægsta tekjuskatt? Mun það jafnvel viðhalda hærri tekjuskatti á einstaklinga?

Herra forseti. Það sem þingmaðurinn er hér að tala um er væntanlega að einkahlutafélögum hefur fjölgað að undanförnu. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja. Við gerðum meira að segja sérstakar ráðstafanir með lagabreytingum í fyrra til að greiða fyrir því að fólk, sem hefur verið læst inni í einstaklingsrekstri og ekki getað leyst hann upp eða komið honum á milli kynslóða, gæti breytt rekstri sínum í einkahlutafélög. Ég er ekki sannfærður um að það hafi valdið einhverri sérstakri bölvun eða vandræðum. Það verður að koma betur í ljós áður en menn fara að velta því fyrir sér hvort það þurfi sérstaklega að bregðast við þeirri þróun. En ég hef ekki orðið var við það, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil í lokin óska eftir því við fjmrh. að tekið verði saman hvaða áhrif gengisbreytingar frá árinu 2000 til ársins 2002 hafa haft á erlenda skuldastöðu og við fáum minnisblað um það hvað í þessum hreyfingum eru gengishreyfingar þannig að við þurfum ekki að vera að deila um það. Þessar upplýsingar eru örugglega til í ráðuneytinu og það þarf þá bara að vinna það. Í öðru lagi vil ég vekja athygli á því að skuldir heimilanna hafa vaxið mikið. Eignir voru 800 milljarðar 1995 en skuldir þá 400 milljarðar. Núna eru skuldir heimilanna 780 milljarðar á móti 920 í eignum. Þarna hefur því orðið þróun sem fjármálaráðherra landsins hlýtur að hafa áhyggjur af og væri fróðlegt að heyra viðbrögð við því.

Herra forseti. Ég treysti þeim sem taka ákvarðanir fyrir hönd heimilanna til að sjá fótum sínum forráð. Það er ákvörðun hvers og eins hvort hann tekur lán og hann gerir það væntanlega á grundvelli þess hvernig hann metur aflahorfur sínar og endurgreiðslumöguleika. Við sjáum það núna, eins og ég gat um fyrr í dag, að þjóðhagslegur sparnaður er að aukast og það er væntanlega vegna þess að fólk er meira að spara. Fólk sparar meira. Ég hef því ekki þær sömu áhyggjur af þessum tölum og ýmsir aðrir virðast hafa. En auðvitað er ég ekki endanlegur dómari í því efni. Ég vil svo taka það fram út af fyrri hluta andsvarsins að það er sjálfsagt að taka saman allar þær upplýsingar sem beðið er um varðandi þau gögn sem hér liggja frammi um fjárlagafrv. og koma þeim til fjárln.

Herra forseti. Það hefur komið fram að nú er viðskiptajöfnuður við útlönd. Hins vegar finnst mér hæstv. fjmrh. ekki hafa gert nægilega grein fyrir því eða áttað sig nægilega á því að hinn uppsafnaði viðskiptahalli frá undanförnum árum stendur. Ég hefði viljað heyra hér frá hæstv. ráðherra hversu mikið verður greitt niður af þessum erlendu skuldum, ekki bara hvað þær lækka vegna breytinga á gengi heldur hversu mikið verður greitt niður í ár og næsta ár af erlendum skuldum annars vegar af hálfu ríkisins og hins vegar af hálfu þjóðarbúsins í heild því það er hinn raunverulegi mælikvarði á það hvað er að gerast í þjóðarbúskapnum þó svo að vissulega sé gengið hluti af því.

Herra forseti. Þessi spurning endurómar hluta af umræðunni hér í dag. Menn tala um að safnast hafi upp skuldir vegna viðskiptahalla fyrri ára. Vissulega er það rétt. En þeir borga þær skuldir sem tóku þær á sig og ríkissjóður er ekki nema að litlu leyti í þeim hópi vegna þess að ekki hefur verið halli á ríkissjóði. Hann hefur að vísu tekið ákveðin lán eins og vegna Seðlabankans í sérstökum tilgangi og stendur auðvitað við sínar skuldbindingar í því. En ég get ekki svarað fyrir um það hvernig fyrirtæki, sveitarfélög, einstaklingar eða fjármálastofnanir hyggjast greiða niður sínar skuldir. Hver og einn verður að vera ábyrgur fyrir því og ég efast ekkert um að þeir sem tóku þau lán muni borga þau. Það hefur hingað til ekki verið vandamál að standa í skilum og íslenska þjóðarbúið hefur gott orð á sér vegna þeirra mála.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. svaraði ekki spurningu minni sem hljóðaði svo: Hversu mikið mun verða greitt niður af erlendum skuldum, annars vegar ríkisins og hins vegar þjóðarbúsins á þessu og næsta ári? Það er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að erlendar skuldir annarra aðila en ríkisins hafi ekki áhrif á þjóðarhag. Þær hafa áhrif á getu atvinnulífsins til framtaka og átaks. Þær hafa áhrif á lánshæfi íslenska ríkisins í heild. Að sjálfsögðu skiptir miklu hvernig þjóðarbúskapurinn er að breytast. Getum við greitt niður þessar skuldir eða ekki og erum við að gera það? Herra forseti. Í öðru lagi verður ekki fram hjá því litið að skattbyrðin er að færast yfir á lágtekjufólk og yfir á almennar launatekjur og það er þróun sem er virkilega athugunarverð. Í gangi eru skattbreytingar. Við erum að lækka skatta á þeim sem hafa hærri tekjur. Við erum að lækka tekjuskatta á fyrirtæki sem skila hagnaði þannig að við erum að framkvæma skattbreytingar. En þær færast til yfir á lægstu tekjurnar.

Herra forseti. Ef spurningin er sú til mín hvað nákvæmlega við ætlum að greiða niður af erlendum skuldum ríkissjóðs á næsta ári eins og mér heyrðist þingmaðurinn vera að spyrja þá höfum við áskilið okkur rétt til þess að sú ákvörðun á næsta ári fari eftir markaðsaðstæðum, gjaldeyrisstöðu Seðlabankans og öðru slíku, hvort niðurgreiðslur slíkra lána verða innan lands eða erlendis. Við höfum ekki ákveðið það. Það fer eftir aðstæðum og það verður að ráðast eins og eðlilegt er í tengslum við þá lánastýringu ríkissjóðs sem ég fór yfir áðan. Þessari spurningu er því ekki hægt að svara. En ég treysti því að eiga góðan bandamann í að borga niður skuldirnar í hv. þm. sem er svo mjög áhugasamur um það. En varðandi skuldir annarra aðila í útlöndum, fyrirtækja, fjármálastofnana o.s.frv. þá verður hann að snúa sér þangað með það. Ég get ekki svarað fyrir það.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vék að skuldum fyrirtækja og heimila. Hann sagði að hverjum væri í sjálfsvald sett hvað hann gerði í þeim efnum og að hann treysti fólkinu. Staðreyndin er náttúrlega sú að í flestum tilvikum þegar heimilin eiga í hlut þá er þetta ekki valkvætt. Fólk á ekki annarra kosta völ en að taka lán til að koma sér þaki yfir höfuðið, svo dæmi sé tekið. En það eru einmitt þau lán sem vega þyngst í bókhaldi hverrar fjölskyldu. Varðandi bandaríska heilbrigðisráðherrann þá stend ég nú í þeirri trú að hann hafi verið að vara okkur við að fara inn á braut einkavæðingar. Sjálfstfl. hefur talað fyrir því í dag að heilbrigðiskerfið verði einkarekið en ekki einkavætt og með því er átt við að skattborgarinn eigi að greiða fyrir þjónustuna en einkafyrirtæki eigi að reka það. Er þetta fráhvarf frá þeirri stefnu sem hæstv. fjmrh. hefur áður boðað, þ.e. að í einkaframkvæmdinni eigi að stefna að því að þeir sem njóta þjónustunnar, hvar sem hún er, eigi að taka aukinn þátt með eigin greiðslum. Það var skilmerkilega sagt í bæklingi sem var gefinn út á vegum ráðuneytisins fyrir fáeinum árum.

Herra forseti. Það er undarlegt hvernig hv. þm. tekst, mér liggur við að segja, að snúa út úr því sem þingmenn Sjálfstfl. hafa verið að segja í dag. Hann hneykslast á því að lagt sé til að einhver einkaaðili reki einhverja starfsemi en skattgreiðendur borgi. Hann vill bara að ríkið reki og skattgreiðendur borgi. Það má ekki leita hagkvæmustu lausna sem hugsanlega gætu falist í því að einhver einkaaðili fengi að reka eitthvað sem ríkið rekur í dag, vegna þess að hv. þm. Ögmundur Jónasson útilokar þann möguleika fyrir fram að það sé nokkurn tímann hægt að gera eitthvað hagkvæmara heldur en það sem gert er í opinberum rekstri, heyrist mér. Bandaríski heilbrigðisráðherrann hældi íslenska heilbrigðiskerfinu. Það gerum við líka. Það er gott. Hann tekur undir það með okkur sem höfum verið að halda því fram að hér væri gott heilbrigðiskerfi og það væri ábyrgðarhluti að hallmæla því með þeim hætti sem ýmsir hafa gert og grafa undan því með þeim hætti sem því miður ýmsir hafa tekið þátt í.

Herra forseti. Nei, ég er að vekja athygli á því að þeir samningar sem ríkisstjórnin hefur gert við einkaaðila eru dýrari og óhagkvæmari fyrir skattborgarana. Ég hef sýnt fram á það með dæmum og með rökum og vísað þar til frv. sem hér er til umræðu. Ég hef tekið um þetta dæmi. Ég er því fylgjandi að leita eftir hagkvæmustu og ódýrustu lausnunum þar við nýtum fjármunina sem allra best. Varðandi tryggingaþáttinn í heilbrigðiskerfinu sem hæstv. ráðherra segir að bandaríski ráðherrann hafi verið að vara okkur við, þá er það að færast í vöxt hér á landi að tryggingafélög bjóði einstaklingum tryggingar, heilsufarstryggingar, og þá eru kjörin komin undir heilsufari hvers og eins og fjölskyldusögunni. Er hæstv. fjmrh. sammála mér um að það sé varhugavert að við förum inn á slíka braut eða er hann sammála þessum tryggingafyrirtækjum sem eru að bjóða fólki einstaklingsbundnar tryggingar á þennan hátt?

Herra forseti. Ég held nú ekki að heilbrigðisráðherra Bandaríkjanna hafi neitt minnst á tryggingamálin. Það var ég sem gerði það áðan. Ég sagði að það væri margt til fyrirmyndar í bandarískum heilbrigðismálum, en það sem væri að þar í landi væri tryggingaþátturinn vegna þess að fólk nýtur ekki trygginga í þeim mæli sem ég tel og við erum öll sammála um að fólk eigi rétt á.

Var ekki ráðherrann að segja að ... hefði verið að vara okkur við þessu?

Ég man ekki til þess að hann hafi nefnt tryggingaþáttinn. Ég er að vara við þessu. Það er ég sem er að vara við því að farin verði sú leið í þessu efni sem hefur tíðkast í Bandaríkjunum. Ég fagna því ef það er skoðun hv. þm. Ögmundar Jónassonar að fordómalaust beri að skoða alla kosti hverju sinni og velja þann kostinn sem hagkvæmastur er, jafnvel þó að það sé undir þeim formerkjum að ríkið greiði alla þjónustuna, því það teljum við auðvitað og erum sammála um að í flestum tilfellum sé réttlætanlegt. Hver ætlar að fara að kasta gamalmennum hér út á markaðinn upp á þau býti að þau borgi sjálf allan kostnað? Það dettur engum manni í hug. 
            

Herra forseti. Til þess að reyna að flýta fyrir því að þessari umræðu ljúki ætla ég að reyna að nýta mér andsvarsréttinn til þess að koma með eina spurningu sem því miður datt úr ræðu minni í dag. Ég vona að hæstv. fjmrh. gefi sér færi til þess að svara. Ég hef tekið eftir því við fréttaflutning af fjárlagafrv. að ein stofnun virðist njóta alveg sérstakrar velvildar í fjmrn. Á ég hér við Sólheima í Grímsnesi. Það kemur fram í fréttum að félmrn. hafi óskað eftir 120 milljónum vegna starfseminnar á Sólheimum en fjmrn. hafi hækkað þá upphæð í fjárlagafrv. í 154 milljónir, þ.e. hækkað um 34 milljónir. Það sem fram kemur frá félmrn. virðist miðast við þá þjónustu sem fatlaðir fá samkvæmt úttekt sem Ríkisendurskoðun gerði fyrr í sumar. Því vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Eru fleiri dæmi um slíkt, þ.e. að fjmrn. hækki framlög til stofnana umfram það sem fagráðuneyti fara fram á?

Herra forseti. Ef þingmaðurinn hefði nú hlustað á kvöldfréttirnar þetta sama kvöld og hann var að ... 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin. Þau eru afskaplega skýr. Það er augljóst mál að þarna er verulegur ágreiningur á milli hæstv. fjmrh. og hæstv. félmrh. Næsta spurning tengd málinu hlýtur þá að vera þessi: Hvaða hefð er fyrir því í fjmrn. að fara með skýrslur Ríkisendurskoðunar? Nú er ekki hægt að skilja það öðruvísi en að niðurstaða skýrslu Ríkisendurskoðunar hafi verið sú að í raun væru 120 milljónir það sem þyrfti til þess að sinna þeirri þjónustu sem um hafi verið rætt. Þess vegna hlýtur spurningin um þessar 34 milljónir að vera hvort þær séu þá ætlaðar í annan rekstur á Sólheimum og hvort þá væri ekki eðlilegra að sú upphæð færi í gegnum annað ráðuneyti en félmrn.? Eða er það mat hæstv. fjmrh. að skýrsla Ríkisendurskoðunar sé ekki rétt eða að félmrn. sé að draga rangar ályktanir af skýrslunni?

Herra forseti. Ég felli engan dóm í þessu máli, hvorki yfir skýrslu Ríkisendurskoðunar né félmrn. Ég tel að þessir aðilar hljóti að geta leyst þann ágreining sem uppi er með sómasamlegum hætti án þess að stefni í átök eða mikla óvissu fyrir reksturinn á Sólheimum sem vissulega er mjög merkilegur og hefur skilað góðum árangri um áratuga skeið. Ég felli ekki dóma um þessa skýrslu eða afstöðu ráðuneytisins. Ég skora á þessa aðila að leysa málið en tek ekki þátt í því að þvinga Sólheima með þeim hætti sem lagt var til, þ.e. til samnings á þeim forsendum sem þar var talað um. Að öðru leyti blanda ég mér ekki í þetta mál vegna þess að það er málefni fagráðuneytisins.

Herra forseti. Ég hafði ekki aðstöðu til þess, vegna þess að tíma mínum var lokið í annarri ræðu minni, að segja allt sem ég vildi segja undir lokin. Ég ætla þá að gera það núna í þriðju ræðu minni. Það var reyndar ekki annað en að þakka þingmönnum fyrir ágætar umræður og endurtaka það sem áður var fram komið af minni hálfu um að ráðuneytið mun að sjálfsögðu veita allar tiltækar upplýsingar sem eftir er óskað í fjárln. Ég ítreka óskir mínar um gott samstarf við alla nefndarmenn, ekki bara meiri hlutann, á þeim vikum sem fram undan eru þar til frv. verður afgreitt.