Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BSt): Mér hefur borizt bréf frá hv. 1. þm. Reykv., dags. 25. nóv., svo hljóðandi: „Herra forseti. Ég leyfi mér að tilkynna yður, að ég mun fara utan á vegum ríkisstj. næstu daga og vera fjarverandi 2–3 vikur. Óska ég þess, að varamaður taki sæti mitt á Alþingi meðan ég er fjarverandi. Virðingarfyllst Björn Ólafsson.“ 1. varamaður hv. þm. er frú Auður Auðuns. Hefur kjörbréf hennar áður verið tekið gilt, og þess eru fordæmi, að varamaður hafi um stundarsakir setzt í þessa hv. d., er svona stendur á. Því tel ég ekkert við þessu að segja og álít, að frú Auður hafi rétt á að taka hér sæti, þegar henni þóknast. Hef ég af þessum sökum enga ástæðu til að láta bréf þetta ganga venjulega leið til hæstv. forseta Sþ. ( Varaþm. tók ekki sæti á þingi í fjarveru 1. þm. Reykv. þessu sinni).



Herra forseti. Ég vildi gjarna, að hæstv. viðskmrh. mætti hér í d., ef hann er í Nd. og sér sér fært. Vildi ekki einhver segja honum þetta? - Ekki við. Jæja, jú, þarna er hann. Í sambandi við ummæli þau, er hér voru í gær látin falla um bíla, þá segir hæstv. viðskmrh. þau ósönn og stj. hafi aldrei haft nein afskipti af úthlutuninni, nema fyrir skömmu hefði farið listi yfir 6 menn frá stjórninni upp í viðskiptanefnd, sem stjórnin hefði óskað eftir, að fengju innflutningsleyfi hjá nefndinni. Þá er ég heyrði þetta, hugsaði ég: Ljótur er nú bærinn, og góð er nú stj. Síðan fer ég til starfa í sparnaðarnefndinni, en sú n. á að gera tillögur um sparnað í ríkisrekstrinum. Hefur hún sent frá sér nokkrar till. um notkun bíla og m. a. lagt til, að hæstiréttur hefði eigi lengur bíl. En á fundi, sem n. hélt í gær, var lagt fram bréf frá hæstarétti, þar sem hann skýrir frá því, að nefndin muni ekki hafa kynnt sér allar aðstæður, en býst við, að hún hafi séð, að rekstrarkostnaðurinn við bíl réttarins væri óvenjulega hár. Hann kveður í þessu bréfi, að þetta stafi af því, að þeir hafi haft gamlan Buick-bílgarm. En í aprílmánuði s. l. hafi þeir fengið nýjan bíl fyrir atbeina ríkisstjórnarinnar, og sé nú kostnaðurinn um 5 þús. kr. Er ég frétti tíðindi þessi, hugsaði ég með mér, að þá hefði þó alltaf verið um fleiri bíla að ræða, sem ríkisstjórnin hefði hlutazt til um innflutning á, en þessa 6. Hæstv. ráðh. hefur því farið með ósannindi. Hann tók munninn fullan, þegar hann kvað orðróminn í bænum hafa við ekkert að styðjast. Ég vænti því, að hæstv. ráðh. komi auga á þetta. Mætti svo fara, að stj. hefði verið viðriðin fleiri bíla en hæstaréttarbílinn, og ég veit með vissu, að svo er.



Í umr. hér í gær sagði ég, að s. l. ár hefðu verið fluttir til landsins rúml. 4.000 bílar og þ. á. á þriðja hundrað bílar. Ég sagði, að þeir væru í aðalatriðum - þá var það, að hv. 1. þm. N-M. greip fram í fyrir mér - í aðalatriðum hefðu þeir verið fluttir inn á leyfi, sem stj. hefði engin afskipti af. Ég tók það líka fram, að sex bílar væru það aðeins, sem ég myndi eftir, að stj. hefði úthlutað. Ég vil gjarna skýra þessum hv. þm. frá þætti stj. í innflutningi þessara rúml. 4.000 bíla. Þessa sex bíla, er nú var getið, hafa menn þeir átt, sem ýmist hafa verið búsettir erlendis eða eignazt þá á annan löglegan hátt. Þess fyrir utan fékk forseti Íslands einn, forseti hæstaréttar annan bíl, en hinn þriðji er líkvagn. Þessir níu bílar eru einmitt þeir bílar, sem stj. hefur haft afskipti af á 2 árum 



Úr því að verið er að tala um þetta mál á annað borð, þá væri fróðlegt að fá að vita, svo að hægt sé að átta sig, hvers vegna allir þeir bílar, sem greiddir voru 1947, eru model 1948.



Ef hv. þm. Str. hefði verið í d. í gær, hefði hann fengið svar við fsp. sinni. Um s. l. áramót voru á 4. hundrað leyfi óinnleyst, þau er óinnflutt var fyrir. Af þeim var búið að greiða um helming (tæp 200). Þannig er háttað, að opnaður er rembours ábyrgðarreikningur - fyrir leyfunum í bankanum, síðan gerir fyrirtækið pöntun. En afgreiðslan á vörunni kann að dragast fram yfir áramót, þó að greiðslan sé innt af hendi fyrir áramót.



Ég veit um þetta. En því hefur verið haldið fram við mig, að í 78 skipti af hverjum hundrað lægju bílar fyrir vestan. 

Flm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Frv. þetta snertir eigi stjskr. að öðru leyti en því, hvernig henni verði breytt í framtíðinni. Hefur svo til gengið, að henni hefur fyrst verið breytt af Alþ., síðan kosningar látnar fara fram, þar sem menn eiga að láta uppi álit sitt um breyt., fella menn frá þingsetu, ef þeim líkar þetta eigi, en síðan verður hið nýkjörna þing að samþykkja stjórnarskrárbreytinguna. M.. ö. o. verður Alþ. að samþykkja hana á tveim þingum. Kallað er, að þessi aðferð eigi að tryggja, að stjskr. verði í sem mestu samræmi við vilja þjóðarinnar, en trygging er þó engin fyrir því, að svo verði. Kemur það af því, að er kosið er, er kjósandinn um leið að kjósa þm. til næstu fjögurra ára. Verður hann því að ákveða, hvort hann vilji fremur kjósa þann mann, sem er honum sammála um stjskr.-breyt., en lítt á hans máli í öðrum málum, eða hinn, er nálgast skoðanir hans á öllum öðrum málum en stjskr. Verður kjósandinn að gera upp við sjálfan sig, hvorn frekar eigi að kjósa, - hvort hann vilji fremur kjósa þann, sem verði honum andstæður, á þing næstu 4 árin. Af þessum rökum er það alveg rökrétt, að engin trygging sé fyrir því annars vegar, að stjskr. verði sett í samræmi við vilja landsmanna, en hins vegar undir hælinn lagt, hvort meiri hl. Alþ. hafi þjóðina að bakhjarli til að breyta stjskr. Kjósandinn verður því að hræra almennum málum saman við stjskr.-málið. Þess vegna legg ég til, að hætt verði að breyta stjskr. á þennan veg. Er það vilji minn, að stjskr. verði sett á þann hátt, að sem tryggilegast sé, hún verði í samræmi við þjóðarviljann, og nefnir þar til sérstakt stjórnlagaþing, er komið verði á laggirnar og hafi engu að sinna nema breytingum á stjskr. Er þetta aðalefni frv. Hitt er minna um vert, hvort menn þeir, sem kjörnir eru til stjórnlagaþings, séu fleiri eða færri. Hef ég nefnt til 24 talsins, en þeir gætu mín vegna allt eins verið 100. Þó vil ég auðvitað ekki, að kosnir verði aðeins 3–5 eða 500–600. M. ö. o., tala kjörinna fulltrúa er aukaatriði í málinu. - Annað aðalatriði er það, að fulltrúar séu kjörnir þannig, að meiri hluti þjóðarinnar standi að baki meiri hluta fulltrúanna. Því vil ég, að þeir séu „kosnir almennum kosningum í eins manns kjördæmum, og séu þau sem líkust að mannfjölda.“ Hér er miðað við 24. En veldu menn einhverja aðra tölu, þá yrði að gæta þess, að fólksfjöldi kjördæmanna, hvers eins, yrði sem jafnastur, en tala kjördæma breyttist eftir tölu þingmanna. Meiri hluti kann að verða lítill á hverjum stað, en með þessari tilhögun yrði þó meiri hluti þjóðarinnar, er stæði að allsherjar meiri hlutanum, sem kosinn yrði. - Þriðja aðalatriðið er það, að frá því er ákveðið er þetta fyrirkomulag og til þess er kosið verður til stjórnlagaþings líði nokkur tími. Er nauðsynlegt, að mönnum sé gefinn kostur á að ræða málið alhliða, svo að skoðanir þeirra fái að njóta sín. Sannleikurinn er nefnilega sá, að það hefur ekkert verið gert til að fræða þjóðina um ýmiss konar sjónarmið, er hljóta að liggja til grundvallar breytingum á stjskr., jafnvel þótt verið sé að tala um nauðsyn á breyt. og búið sé að skipa fleiri en eina n. til endurskoðunar á stjskr. Helzt hefur verið unnið í þessa átt á Austurlandi, og þar er þetta í hvers manns munni, að ekki eigi að blanda stjskr.málinu saman við önnur mál. En lítið hafa menn gert til að afla þeirri skoðun fylgis, að ekki eigi að breyta stjskr. nema á sérstöku stjórnlagaþingi. Ég legg því til, að beðið verði um hríð með kosningar til þessa stjórnlagaþ., svo að almenningi gefist kostur á að kynna sér skoðanir í málinu og menn geti svo skipt sér í sérstaka flokka eftir því. Geri ég ráð fyrir, að kosningarnar færu fram árið 1951 og þar næst yrði svo stjórnlagaþingið háð. En hugsazt gæti, að þrátt fyrir það að menn yrðu kosnir til þingsins á fyrrgreindan hátt í einstöku kjördæmum og næðu meiri hlutanum með sér, þá kæmu upp margar stefnur, engin þeirra hefði ein hreinan meiri hluta á bak við sig og sköpuðust þannig samsteypur á stjórnlagaþinginu. Því eru sett í frv. ákvæði þess efnis, að þjóðin greiði atkv. um stjórnarskrárbreytinguna að nýju og því aðeins verði hún að l., að meiri hl. þjóðarinnar þá tjái sig henni samþykkan. Þessar brtt. eiga að víkja málinu að þeim kjarna málsins, að tryggja beri, að stjskr. sé í samræmi við vilja þjóðarinnar: En það er eigi hægt með núverandi fyrirkomulagi, þar sem stjskr.-málinu er blandað saman við fjölda annarra mála. Þeir, sem vinna eiga að endurskoðun stjskr., hafa enga hugmynd um, hvað á að gera. Og ég er í vafa um, hvort til séu nema sárafáir menn hér á þingbekkjunum, er látið hafa uppi álit sitt um breyt. á stjskr. eða fengið umboð til þess frá kjósendum sínum. En ég vil hafa sérstakt stjórnlagaþing og það annist aðeins breyt. á stjskr. Og mér finnst, að sú eina breyting, sem kæmi til mála, sé að ákveða það, að stjskr. verði breytt á sérstöku stjórnlagaþingi, og að svo verði um hnútana búið, að breytingarnar verði þá í samræmi við þjóðarvilja. Ég geri ráð fyrir, að frv.fari til n. Hins vegar hef ég ekki gert mér miklar vonir um samþykki Alþ. Mér hefur skilizt, að fjöldinn allur af þm. kæri sig ekki um að fela þetta neinum öðrum og vilji sjálfir ráða breytingum á stjskr., og líklegt, að frv. færi þá ekki lengra en til n. En ég geri mér þó vonir um, að þetta kunni að opna augu einhverra fyrir nauðsyn þess, að það sé tryggt, að stjskr. verði breytt í samræmi við þjóðarvilja. Ég legg svo til, að frv. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Þetta mál er nú gamall kunningi, og þarf ég ekki miklu við að bæta það, sem sagt er í grg. fyrir því. Þegar allsherjarlöggjöfin um vátryggingu fiskiskipa var sett fyrir nokkrum árum, þótti hæfilegt að láta elzta vátryggingarfélag landsins, sem orðið er 80 ára gamalt, njóta sérstöðu sinnar, sem Vestmannaeyingar höfðu líka lagt áherzlu á, að það fengi. Síðan hefur löggjöf þessi verið endurskoðuð með takmörkuðu árabili, hvað eftir annað, og nú er enn farið fram á það, en að vísu ekki gert ráð fyrir takmörkuðu árabili nú, heldur aðeins að lögin verði framlengd. Ég ætla ekki að ræða aðstæður útvegsins í Vestmannaeyjum né annars staðar, enda mun þessi framlenging verða veitt nú eins og endranær, en það er brýn þörf að greiða fyrir þessari þýðingarmiklu atvinnugrein. Ég vil mælast til þess, að loknum umræðum, að þessu máli, sem mig minnir að hafi áður verið í sjútvn., verði vísað til 2. umr. og sjútvn.