Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá varaformanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að Andrés Ingi Jónsson, 10. þm. Reykv. n., geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Því er óskað eftir því að í dag taki Þorsteinn V. Einarsson sæti á Alþingi en hann er 4. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu. 1., 2. og 3. varamaður á lista í kjördæminu hafa boðað forföll. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Þorsteini V. Einarssyni. Jafnframt hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fundað til þess að fjalla um kjörbréfið.

Frú forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. forseta hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd komið saman til að fara yfir kjörbréf Þorsteins V. Einarssonar sem barst frá landskjörstjórn. Var það samhljóða niðurstaða nefndarinnar að gera ekki athugasemdir við kjörbréfið.

Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.



Borist hafa bréf frá 10. þm. Reykv. n., Andrési Inga Jónssyni, og Nichole Leigh Mosty, 10. þm. Reykv. s., um að þau geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 4. varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í kjördæminu, Þorsteinn V. Einarsson, og 1. varamaður á lista Bjartrar framtíðar í kjördæminu, Eva Einarsdóttir. Kjörbréf þeirra hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt en þau hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Þorsteinn V. Einarsson og Eva Einarsdóttir hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um tillögur dómsmálaráðherra um skipun dómara við Landsrétt. Í upphafi nefndarálitsins er rifjaður upp aðdragandi málsins sem var sá að dómsmálaráðherra, Sigríður Á. Andersen, afhenti forseta Alþingis, Unni Brá Konráðsdóttur, 29. maí síðastliðinn tillögu um skipun 15 dómara við Landsrétt, samanber ákvæði til bráðabirgða IV í lögum um dómstóla, nr. 50/2016. Þar er kveðið á um að þegar ráðherra gerir tillögu um skipun í embætti dómara við Landsrétt í fyrsta sinn skuli hann leggja tillögu sína um hverja skipun fyrir Alþingi til samþykktar. Að fengnu samþykki Alþingis skal hann senda þær forseta Íslands sem skipar í embættin, samanber 21. gr. laganna. Samþykki Alþingi ekki tillögur ráðherra um tiltekna skipun skal ráðherra leggja nýja tillögu fyrir Alþingi til samþykktar. Í tillögunni kemur fram að dómsmálaráðherra hyggist leggja til við forseta Íslands í samræmi við 1. mgr. 21. gr. laga um dómstóla og að fengnu samþykki Alþingis að eftirfarandi einstaklingar verði skipaðir dómarar við Landsrétt: Aðalsteinn E. Jónasson, Arnfríður Einarsdóttir, Ásmundur Helgason, Davíð Þór Björgvinsson, Hervör Lilja Þorvaldsdóttir, Ingveldur Einarsdóttir, Jóhannes Sigurðsson, Jón Finnbjörnsson, Kristbjörg Stephensen, Oddný Mjöll Arnardóttir, Ragnheiður Bragadóttir, Ragnheiður Harðardóttir, Sigurður Tómas Magnússon, Vilhjálmur H. Vilhjálmsson, Þorgeir Ingi Njálsson. Í þessu kemur fram að verkefni þingsins er að fjalla um tillögu dómsmálaráðherra í samræmi við bráðabirgðaákvæði dómstólalaganna, en jafnframt þarf að líta til 45. gr. þingskapalaga þar sem kveðið er á um meðferð þeirra mála sem berast þinginu og taka þarf afstöðu til en eru þó ekki eiginleg þingmál. Þar kemur fram að þegar erindi af þessu tagi berst ber forseta að greina frá því á þingfundi. Málinu er vísað til viðkomandi þingnefndar sem fjallar um það og lætur í ljós álit um það. Málið fer síðan til einnar umræðu í þinginu í samræmi við ákvæði þingskapa um síðari umræðu þingsályktunartillagna. Þar erum við stödd nú. Aðeins til þess að skýra verkefnið þá hafði stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd með öðrum orðum það hlutverk að fjalla um tillögur ráðherra og láta í ljós álit á þeim. Það er síðan verkefni þingsins að taka afstöðu til tillagnanna, annaðhvort með því að samþykkja þær eða synja, en ólíkt því sem gerist í meðferð venjulegra þingmála hefur þingið ekki möguleika á breytingartillögum eða slíku. Það þarf einfaldlega að samþykkja eða synja. Synji þingið staðfestingar á tillögu um einstök dómaraefni ber ráðherra að leggja fram nýja tillögu. Er þá gert ráð fyrir að nýtt ferli hefjist á þeim grunni. Um þetta vil ég segja að öðru leyti að þetta er í fyrsta sinn sem reynir á ákvæði af þessu tagi. Þetta er í fyrsta sinn sem þingið kemur að skipun dómara, þannig að það er ýmislegt óvenjulegt og án fordæma í sambandi við umfjöllun okkar hér í dag og undanfarna daga. Það ber líka svo við að hér er verið að skipa í fyrsta sinn 15 dómara við nýjan rétt, nýtt dómstig, millidómstig. Hvernig sem á málin er litið er hér auðvitað um nokkuð sögulega afgreiðslu og meðferð máls að ræða. Ég vil geta þess að af hálfu forseta Alþingis var útbúið minnisblað fyrir nokkrum vikum þar sem gerð var grein fyrir málsmeðferð á vettvangi þingsins og það kynnt þingflokkum og rætt í því samhengi. Ekki hafa komið fram athugasemdir við þær leiðbeiningar sem þar má finna. Eftir því hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir sitt leyti farið að því marki sem það var tæmandi, en auðvitað eru nefndir þingsins sjálfstæðar um meginvinnubrögð. Þess vegna urðu, svo þess sé getið, fundir fleiri og gestakomur meiri en gert var ráð fyrir í upphaflegu minnisblaði forseta. Um það var á hinn bóginn samstaða í nefndinni þó að ekki yrði samstaða um lyktir máls. Í nefndarálitinu er fjallað um hvaða gestir komu. Það voru að sjálfsögðu dómsmálaráðherra og settur ráðuneytisstjóri, formaður dómnefndar um hæfni dómaraefna, Björg Thorarensen, prófessor í stjórnskipunarrétti, Trausti Fannar Valsson, dósent í stjórnsýslurétti, Ingibjörg Þorsteinsdóttir, varaformaður Dómarafélags Íslands, og Reimar Pétursson, formaður Lögmannafélags Íslands, Tryggvi Gunnarsson, umboðsmaður Alþingis, og Hafsteinn Dan Kristjánsson frá embætti umboðsmanns Alþingis. Greint er frá umræðum í nefndinni sem fjölluðu um marga þætti. Fjallað var um ýmis álitaefni, eins og segir í nefndarálitinu og óþarfi að rekja það í smáatriðum. Þar er m.a. vikið að því að hér er um að ræða fordæmalaust mál að því leyti að þingið kemur að þessu í fyrsta sinn og jafnframt er verið að skipa nýjan dómstól. Í nefndarstarfinu var líka, eins og getið er um í nefndaráliti, fjallað með ýmsum hætti um veitingarvald ráðherra samkvæmt lögunum og rétt að rifja það upp að hin almennu ákvæði um val dómara byggja á dómstólalögum frá 2010, með síðari breytingum, sem gera ráð fyrir því að fyrir hendi sé dómnefnd sem fjalli um hæfni umsækjenda um dómaraembætti. Með lagabreytingu í vetur var undirstrikað að ákvæði um dómnefndina ætti einnig við um Landsrétt þó að það hefði verið sett í því umhverfi að hér var aðeins um tvö dómstig að ræða. Fjallað er um að hin almennu lagaákvæði feli í sér að ráðherra sé óheimilt að skipa þann í embætti dómara sem ekki er metinn hæfastur af dómnefnd nema fyrir liggi samþykki Alþingis, raunar með þeim hætti sem við erum að gera í dag, þó að hér eigi frekar við ákvæði til bráðabirgða IV í dómstólalögunum sem fjallar sérstaklega um hina fyrstu skipan Landsréttar. Þar er gengið lengra en í hinu almenna ákvæði, það er ekki bara ef ráðherra víkur frá niðurstöðu dómnefndarinnar sem málið þarf að koma til þingsins heldur var gert ráð fyrir því í bráðabirgðaákvæðinu sem varðar sérstaklega Landsrétt að þingið myndi undir öllum kringumstæðum koma að skipuninni og þurfa að staðfesta hana, jafnvel þótt sú staða hefði verið uppi að ráðherra hefði í engu vikið frá niðurstöðu dómnefndarinnar. Það skiptir máli í umfjöllun stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til þess að undirstrika að lögin gera beinlínis ráð fyrir þeim möguleika að ráðherra víki í einhverjum tilvikum frá niðurstöðu dómnefndarinnar. Í opinberri umræðu hefur því stundum verið fleygt að ráðherra sé með einhverjum hætti bundinn fortakslaust af niðurstöðu dómnefndarinnar. Eins og lesa má út úr nefndarálitinu þar er í ákvæðinu umfjöllun um að mismunandi sjónarmið geti verið uppi um þessi efni, hvort veitingarvaldið sé bæði að lögum og í raun hjá ráðherra eða hvort ráðherra sé bundinn af niðurstöðu þessarar nefndar. En lagaákvæðin sem hér um gilda eru skýr hvað það varðar að ráðherra getur að tilteknum forsendum gefnum vikið frá niðurstöðu dómnefndar og þarf í þeim tilvikum að leita samþykkis þingsins. Þrátt fyrir að þessi ákvæði hafi verið í lögum um nokkurra ára skeið er þetta í fyrsta skipti sem þingið kemur að þessu, þó að, eins og ég tók fram áðan, það sé á grundvelli bráðabirgðaákvæðis um stofnun Landsréttar frekar en hinu almenna ákvæði, sem þó er ástæða til að horfa til. Varðandi Landsréttinn sem slíkan er nokkur umfjöllun og óþarfi að rekja hana hér. Meðal annars má nefna og rétt að árétta að Landsréttur er stofnaður sem áfrýjunardómstóll. Hlutverk Landsréttar er að taka til endurskoðunar ákvarðanir héraðsdóms og er gert ráð fyrir í þeim lagaákvæðum sem um Landsrétt gilda að hann sé að jafnaði endanlegt dómstig í málum þó að undir ákveðnum kringumstæðum geti mál haldið áfram til Hæstaréttar. Hér er um að ræða áfrýjunardómstól sem hefur það meginhlutverk að taka til endurskoðunar niðurstöðu lægra dómstigs. Það skiptir máli í þessari umfjöllun, eins og ég mun koma inn á síðar. Í nefndarálitinu er greint frá því að menn hafi velt fyrir sér á vettvangi nefndarinnar hvaða sjónarmið væri rétt að hafa í huga varðandi skipun dómara. Svo ég vitni beint í nefndarálitið segir þar, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn tekur sérstaklega fram að hann telur að það sé grundvallarmunur á vali á dómurum við þegar starfandi dómstól þegar bætt er við dómurum eða dómstól sem er verið að byggja frá grunni. Meiri hlutinn bendir á að ráðherra hefur rökstutt breytingar sínar“ - frá tillögum matsnefndar - „með tilvísun til þess að nauðsynlegt sé að huga að skilvirkni hins nýja dómstóls“ - frá upphafi - „og meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið.“ Í nefndarálitinu er til upprifjunar ákveðin umfjöllun um jafnréttis- eða kynjasjónarmið við skipun dómara. Það er rétt að rifja það upp í þessum sal að þegar breytingar voru gerðar á lagaákvæðum um Landsrétt í febrúar var það fyrst og fremst umræðuefni í þessum sal og í starfi allsherjar- og menntamálanefndar sem fjallaði um þau mál á þeim tíma að gæta þyrfti kynjasjónarmiða. Voru menn kannski ekki á eitt sáttir um það, alla vega ekki í upphafi, hvernig best væri að nálgast það í lagatexta, en í nefndarálitum bæði meiri hluta og minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar á þeim tíma kom fram mjög sterkur vilji til þess að kynjasjónarmið yrðu höfð í huga. Má segja til upprifjunar að legið hafi mjög skýrt fyrir að tillaga frá ráðherra sem ekki byggði á jafnréttis- eða kynjasjónarmiðum myndi ekki fá náð fyrir augum þingmanna. Ég held að enginn hafi verið í vafa um það sem hlýddi á þær umræður og kynnti sér þau nefndarálit sem þar lágu til grundvallar. Vík ég nú að tillögum ráðherra. Svo ég vitni í nefndarálitið segir um það efni eftirfarandi, með leyfi forseta: „Nefndin fjallaði sérstaklega um tillögur ráðherra en fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að ef ráðherra færi ekki eftir mati dómnefndar um mat á hæfni umsækjenda væri ráðherra skylt að rökstyðja mat sitt í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga. Almennar reglur um hvað leggja eigi til grundvallar við skipun í opinber störf hafa ekki verið lögfestar. Litið hefur verið svo á að það sé komið undir mati þess sem veitir starfið hvaða sjónarmið skuli leggja sérstaka áherslu á. Sú óskráða meginregla stjórnsýsluréttar gildir þó um slíka ákvörðun að hún verði að vera byggð á málefnalegum sjónarmiðum og að velja beri þann umsækjanda sem talinn er hæfastur, þannig að frjálsu mati stjórnvaldsins“ eru vissulega settar ákveðnar skorður af þessum meginsjónarmiðum. Ég vitna áfram í nefndarálitið: „Fyrir nefndinni kom fram að dómnefnd um hæfni telur að 33 einstaklingar uppfylli skilyrði laganna og teljist hæfir til að gegna dómaraembætti að mati dómnefndarinnar. Fram kom að við val á milli margra hæfra einstaklinga, líkt og á við um þann umsækjendahóp sem til greina kemur við val á dómurum í Landsrétt, þá skipti miklu mat veitingarvaldshafans á því hvaða þarfir Landsrétturinn hafi um starfskrafta. Þegar það mat hefur farið fram, sem ekki byggist í sjálfu sér á umsækjendunum heldur á því starfi sem um ræðir, þá sé næsta verk, sem ekki hefur síður þýðingu, að kanna hvernig einstakir umsækjendur falli að þeim þörfum. Þeir sem gera það best eru hæfastir. Viðurkennt er að þetta ferli er ekki alltaf svona einfalt. Erfitt kann að vera, þrátt fyrir framangreint, að gera upp á milli einstakra umsækjenda og þá þurfi að velja á milli þeirra með hliðsjón af því hvernig þeir eru að öðru leyti bestir til að gegna því starfi sem til úthlutunar er. Fyrir nefndinni kom fram að ráðherra teldi að nefndin hefði sinnt störfum sínum og rannsóknarskyldu með fullnægjandi hætti og engir formgallar hefðu verið á meðferð dómnefndar á málinu. Eftir að dómnefnd skilaði umsögn sinni til ráðherra hafi ráðherra sem veitingarvaldshafi þurft að meta tillögurnar sjálfstætt. Fram kom að ráðherra hefði hins vegar verið að hluta til ósammála vægi dómnefndarinnar á einstaka matsþáttum, m.a. varðandi þætti er lúta að dómarareynslu, þ.e. stjórn þinghalds, samningu og ritun dóma og almenna starfshæfni. Bendir ráðherra á að með því að gera ekki tilraun til þess að leggja tvo fyrrnefndu þættina til grundvallar heildarmati verði ekki annað ráðið en að reynsla dómara hafi ekki fengið það vægi sem tilefni er til og gert er ráð fyrir í reglum nr. 620/2010 um störf dómnefndar sem fjallar um hæfni umsækjenda um dómaraembætti.“ Og ég held áfram: „Á fundum nefndarinnar var einnig fjallað um hlutverk Alþingis en fyrir nefndinni komu þau sjónarmið fram að það væri fyrst og fremst að kanna hvort ráðherra hafi gætt réttra vinnubragða og undirbúið ákvörðun sína í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar. Einnig hvort fram hefði farið viðeigandi samanburður umsækjenda með hliðsjón af þörfum Landsréttar og verkefna hans ásamt því að ráðherra hafi byggt tillögu sína á málefnalegum sjónarmiðum.“ Þannig er það hlutverk Alþingis, eins og segir í nefndarálitinu að hafa „eftirlit með framkvæmd ráðherra, þ.e. veitingarvaldshafans, á málinu. Meiri hlutinn tekur fram að hann hefur fjallað um þær forsendur sem liggja að baki tillögu ráðherra um tilnefningar einstakra dómara í Landsrétt, þar með talið um að breyta út frá tillögu dómnefndar, og fellst á þær.“ Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar gerir því svofellda tillögu að ályktun Alþingis: „Alþingi samþykkir tillögur dómsmálaráðherra um að eftirfarandi einstaklingar verði skipaðir dómarar við Landsrétt, sbr. ákvæði til bráðabirgða IV í lögum um dómstóla, nr. 50/2016, sbr. lög nr. 10/2017.“ Eftir fylgir listinn samkvæmt tillögum dómsmálaráðherra. Aðalsteinn E. Jónasson, Arnfríður Einarsdóttir, Ásmundur Helgason, Davíð Þór Björgvinsson, Hervör Lilja Þorvaldsdóttir, Ingveldur Einarsdóttir, Jóhannes Sigurðsson, Jón Finnbjörnsson, Kristbjörg Stephensen, Oddný Mjöll Arnardóttir, Ragnheiður Bragadóttir, Ragnheiður Harðardóttir, Sigurður Tómas Magnússon, Vilhjálmur H. Vilhjálmsson, Þorgeir Ingi Njálsson. Undir þetta nefndarálit rita, auk þess sem hér stendur, Njáll Trausti Friðbertsson, 2. varaformaður nefndarinnar, Pawel Bartoszek, Vilhjálmur Árnason og Hildur Sverrisdóttir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðuna. Það hefur komið hérna glögglega fram að kjarni málsins er sá að hæstv. dómsmálaráðherra leggur öðruvísi mat á umsækjendur heldur en dómnefndin. Þetta er kjarni málsins. Henni var falið það hlutverk að leggja mat á hæfi umsækjendanna, en það kemur annað mat. Nefndin notar eina aðferð og hæstv. ráðherra aðra. Hæstv. ráðherra leggur svo sitt mál hér á borð Alþingis með afskaplega takmörkuðum rökstuðningi. Það hefur komið fram að reynsla við dómarastörf ásamt öðrum þáttum vegi þyngra í mati hæstv. ráðherra heldur en gerði hjá nefndinni. Kannski aðrir þættir líka, kom að einhverju leyti fram hér áðan í ræðu hv. þingmanns. Þannig rökstyður ráðherra inngrip sitt og í því ljósi er grundvallaratriði tímalínan í þessu. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því hvenær nákvæmlega þessi ákvörðun kom fram. Hvenær tók hæstv. dómsmálaráðherra þá ákvörðun að láta reynslu umsækjanda eða aðra þætti vega þyngra? Hvenær kom þetta fram? Var það í upphafi áður en var auglýst? Var það í miðju ferlinu einhvern tímann? Eða var það eftir á og var það kannski bara eftir á þegar málinu var lokið, umsagnir höfðu borist? Eru til einhver gögn um þetta? Hafa þessi gögn komið fyrir nefndina? Það er grundvallaratriði að við áttum okkur á því fyrir framgang málsins, bæði fyrir umsækjendur sjálfa og eins fyrir dómnefndina sem var að fjalla um málið.

Hæstv. forseti. Því er til að svara að hæstv. dómsmálaráðherra lagði ekki þegar störfin voru auglýst mjög skýrar línur um það hvernig þau væru auglýst, enda er það ekki venja í þessum efnum. Það er ekki venja þegar dómarastörf eru auglýst að það sé sundurliðað með hvaða hætti eða hvaða forsendur eru lagðar til grundvallar. Dómsmálaráðherra auglýsti störfin fyrr í vetur lögum samkvæmt. Umsækjendur senda inn sínar umsóknir. Dómnefndin fer lögum samkvæmt yfir umsóknirnar og kemst að sinni niðurstöðu, skilar niðurstöðu til ráðherra sem þá tekur málið til sjálfstæðrar athugunar og skilar síðan tillögum sínum til þingsins 29. maí. Þetta er tímaramminn eða tímalínan ef hv. þingmaður er að velta því fyrir sér. Þannig að hér var ekki um það að ræða eins og manni finnst stundum þegar störf bæði hjá hinu opinbera og einkaaðilum eru auglýst, að búið sé að skrifa nánast einstaklinga inn í embættin með starfslýsingunni sem kemur fram í auglýsingunni, þá er það ekki venjan þegar dómarastörf eru auglýst, heldur er það gert með mjög almennum hætti og ekkert frávik frá því. 
             Nefndin sem slík er síðan sjálfstæð og kemst að sinni sjálfstæðu niðurstöðu. Þegar hún hefur skilað af sér er það verkefni dómsmálaráðherra að gera tillögu á grundvelli mats síns á þeim gögnum sem fyrir liggja í málinu og gera tillögu í samræmi við það.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Ég lít svo á að það hafi komið nokkuð skýrt svar við þessum spurningum. Svarið er það að þetta lá sem sagt ekki fyrir í upphafi og það hafi ekki verið lagt mat á það í upphafi heldur hafi það gerst eftir á. Ég velti fyrir mér að ef það er ekki hefðin að þetta sé gert í upphafi, er það þá æskilegt og betra að það sé gert eftir á með þessum hætti með algjörlega nýjum hæfniskröfum og nýjum forsendum sem liggja að baki ákvörðunar? Hefði ekki betur farið á því að hafa þessar hæfniskröfur skýrari í upphafi og minnka kannski þennan rússíbana sem við erum að fara í gegnum hér núna? Þetta er makalaus óvönduð málsmeðferð og gerir lítið úr þessu mikilvæga dómstigi. Ég ætla bara að segja það að lokum að hafi hæstv. dómsmálaráðherra valdið með þessu skaða fyrir Alþingi eða ráðuneytið þá verður hún sjálf að bera ábyrgð á því og þeir þingmenn sem styðja þessa málsmeðferð.

Hæstv. forseti. Ég held að þetta séu algjörlega tilefnislaus orð af hálfu hv. þingmanns og fráleit. Staðreyndin er auðvitað sú að það hefðu alveg örugglega verið gerðar við það verulegar athugasemdir ef dómsmálaráðherra hefði við upphaflega auglýsingu, sem leggur þetta til grundvallar, farið með einhverjum hætti út fyrri ramma laganna með því að tilgreina með einhverri nákvæmni eftir hvaða þáttum væri verið að leita. Það var verið að auglýsa 15 dómaraembætti við Landsrétt með sama hætti og dómaraembætti hafa alltaf verið auglýst á Íslandi og enginn gert athugasemdir við. Matsnefndin tekur síðan til starfa, metur hluti á sínum forsendum, matsnefndin er reyndar bundin af reglugerð nr. 620/2010 sem gildir um hvaða sjónarmið beri að leggja til grundvallar. Þar eru þau talin upp, ekki tæmandi, en þar eru talin upp atriði sem verði að hafa til hliðsjónar, eins og dómarareynsla, lögmannsreynsla, reynsla af stjórnsýslu og fleiri þættir án þess að það sé fyrir fram mótað í þeim reglum að einhverjir þættir þar eigi að hafa eitthvað tiltekið vægi. Það er ekkert í þessum reglum sem matsnefndin starfar eftir. 

Frú forseti. Ég vildi minna hv. þingmann á stjórnarsáttmálann þar sem segir: „Unnið verður að því að byggja upp traust á grunnstoðum samfélagsins, meðal annars Alþingi og dómstólum.“ Nú er þetta þannig komið að þeir sem komu fyrir nefndina segja að þetta ferli, ef málið fer fram sem horfir, gæti það grafið undan trausti til dómstólanna. Eins og þetta hefur verið keyrt í gegnum þingið, kom fram fyrir tveimur dögum, í fyrradag, og keyrt í gegn - við þurftum að hóta málþófi í gær til að fá þetta á dagskrá hérna í dagsbirtu. Forseti Alþingis þurfti að beygja sig undir það að ná ekki sínum markmiðum um að klára á starfsáætlun. Forsætisráðherra landsins var ræstur út og sagði: Ég styð dómsmálaráðherra í þessu máli. Þetta er ekki fallið til að auka traust á Alþingi. Þetta er ekki fallið til að auka traust á dómstólum. Því fer fjarri. Þetta er gríðarleg vantraustsyfirlýsing á dómskerfi landsins. En það virðist vera alveg ljóst að það á að keyra þetta í gegn. En þá er þingið ekkert búið og þingið hefur heimildir. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur heimildir til þess að kanna ákvarðanir og verklag ráðherra sem eftirlitshlutverk Alþingis. Það þarf ekki nema þrjá í nefndinni til að knýja það fram, kalla fyrir ráðherra, hafa fundina opna og rannsaka þetta niður í kjölinn og ég spyr hv. þingmann, sem mun þurfa að sitja í nefndinni af því að Brynjar Níelsson er óhæfur í málinu 

Hæstv. forseti. Ég vil nú fyrst taka fram að ég tel að gífuryrði hv. þingmanns séu fullkomlega tilefnislaus í þessu sambandi. 

Ég biðst bara afsökunar, ég er ekki alveg undirbúinn. Maður er búinn að vera hlaupandi hérna á milli síðustu tvo daga að reyna að skilja þetta mál. Við höfum ekki náð að reifa öll gögnin. Það er alveg ljóst sem sérfræðingarnir sögðu sem komu fyrir nefndina. Það er enginn vafi í mínum huga miðað við það sem sérfræðingarnir sögðu, að þetta gengur gegn dómafordæmi gegn Árna Mathiesen um hvernig rökstuðningur ráðherra var. Og hv. framsögumaður málsins í nefndinni, Birgir Ármannsson, „freimaði“ þetta þannig innan nefndarinnar að þetta snerist ekki um málsmeðferðina - nei, þ.e. það sem þetta snerist um fyrir okkur í nefndinni væri hvort rökstuðningur ráðherra væri fullnægjandi. Rökstuðningur ráðherra, hvers vegna þarf hann að vera fullnægjandi? Jú, út af því að það er verið að meta hæfi. Fyrir hverju? Fyrir hæfi dómara sem við ætlum að skipa í þessu landi. Rökstuðningur þeirra matsnefndar, dómnefndar, sem þarf að meta það, það eru reglur um hvernig það á að vera. Fyrst lög, svo reglur frá ráðherra, svo starfsreglur nefndarinnar, og ráðherra fyrir fram sem vissi alveg hvað var að fara að gerast. Ef hún var ekki ánægð með hvernig mat og vægi ætti að vera á þessum hlutum, faglegt matsferli, gat hún gert breytingu sjálf. Hún gat lagt til breytingu á reglunum áður en farið var í þetta ferli. Svo ekki sé verið að kasta ryki í augu almennings með það. En hún ákveður að bíða eftir því að þetta komi allt saman fram og segja: Ja, nei, ég er ekkert svo hrifin af þessu mati frá þeim. Nei, ég ætla ekkert að fara í eins faglegt ferli með það og þau. Ég ætla bara að leggja fram mitt. Og svo fyrir nefndinni hefur ráðherra verið margsaga og missaga um ástæður fyrir þessu, hvers vegna hún meti vægið svona. Þetta er allt saman mjög ófaglegt ferli. Þetta þarf að rannsaka og þetta verður rannsakað.

Hæstv. forseti. Í tilefni af þessum ummælum hv. þingmanns er kannski tvennt sem ég vil koma sérstaklega á framfæri. Annars vegar að sú aðferð sem dómnefnd á hverjum tíma velur í sinni vinnu er ekki bindandi nema fyrir þá dómnefnd, þ.e. hvernig hún telur rétt að meta einstaka þætti. Þær reglur sem binda hendur dómnefndarinnar eru reglugerð frá ráðherra nr. 620/2010 sem fjallar með almennum hætti um þau sjónarmið sem leggja beri til grundvallar. Þar er talað um að nauðsynlegt sé að fram fari heildarmat þar sem meðal annars sé horft til tiltekinna þátta, en vægi þeirra ekki sundurgreint og ekki um að ræða tæmandi upptalningu á þeim þáttum sem geta komið til skoðunar. Ég held að það sé algerlega ótvírætt að ráðherra hefur rökstutt tillögu sína á grundvelli málefnalegra sjónarmiða. Það að telja dómarareynslu veigamikinn þátt þegar verið er að skipa í embætti dómara getur ekki verið annað en málefnalegt sjónarmið og ég held að það sé engin ástæða til þess að ætla annað í þessu sambandi.

Frú forseti. „Alþingi á ekki að stjórnast af aflsmunum heldur vitsmunum“, skrifaði Ólafur Páll Jónsson heimspekingur í grein árið 2009. Ég er mjög sammála þessu viðhorfi því Alþingi er málstofa þar sem við eigum að hlýða á rök hver annars. Ég vil byrja á að segja það að mér er til efs að Alþingi hafi fengið svigrúm í þessu málsmeðferðarferli hér inni á þingi, nú er ég að tala um Alþingi, til þess að vera sú málstofa. Það var kannski ekki fyrirséð þegar þessi lagaákvæði voru sett á sínum tíma. Það er önnur umræða sem ég mun ekki fara í hér hvernig nákvæmlega það bar til á sínum tíma. Það var ósk Alþingis að það yrði hluti af þessu ferli að skipa dómara við Landsrétt, en um leið liggja ekki fyrir reglur um það eða umræða hvernig nákvæmlega Alþingi hyggst sinna þessu hlutverki sínu. Við sem erum hingað kosin sitjum hins vegar uppi með það að hafa skrifað undir eið að stjórnarskránni, vera trú okkar sannfæringu og taka það mjög alvarlega þegar okkur er falið að fara yfir mál á borð við það sem við ræðum hér. Það má spyrja sig hversu vel Alþingi hafi sinnt því hlutverki sínu í ljósi þess að hér kom inn tillaga hæstv. ráðherra 29. maí og ég tek það fram, eins og kemur líka fram í nefndaráliti minni hluta, að hæstv. ráðherra er líka þröngur stakkur sniðinn hvað varðar tíma í öllu þessu ferli samkvæmt lögum. Við hljótum að velta því fyrir okkur þegar tillaga hæstv. ráðherra kemur hingað inn 29. maí, í miðjum þinglokum, þar sem ætlast er til þess að þingmenn sitji hér og greiði atkvæði sem er þeirra skylda, heilu og hálfu dagana, að um leið sé hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að fjalla um það mál sem við erum hér að ræða, skipun 15 nýrra dómara á nýtt dómstig, Landsrétt. Við erum að taka fyrir nokkuð sem við höfum aldrei gert áður og það ætlum við að afgreiða á fundum á milli atkvæðagreiðslna á tveimur dögum í þinginu. Ég trúi nú eiginlega ekki öðru en því að hv. þingmenn, bæði meiri hluti og minni hluti, séu mér sammála að þessi málsmeðferð er auðvitað ekki til fyrirmyndar, set ég þá ekki út á stjórn nefndarinnar undir þeim kringumstæðum eða aðstæðum, hvernig sem við getum orðað það, sem henni voru búnar við þessi tímaþrengsl. En það að bjóða minni hlutanum upp á það að skrifa nefndarálit á meðan minni hlutinn þurfti að taka þátt í því að greiða atkvæði um marga tugi mála í gær er auðvitað ekki í lagi. Það er ekki í lagi eftir að hafa setið fundi nefndarinnar og nýtt næturnar til að lesa málsgögnin. Þessi málsmeðferð er ekki í lagi. Ef við hugleiðum hlutverk Alþingis þá er það auðvitað skylda okkar að tryggja það að almenningur geti haft traust á Alþingi sem stofnun, alveg eins og almenningur geti haft traust á dómstólunum, framkvæmdarvaldinu, vissum stofnunum sem almenningur verður að geta treyst að séu réttlátar, því að það er undirstaða okkar samfélagsgerðar. Svo ég taki bara mína reynslu af þessu ferli þá held ég að við hljótum öll að sjá að við göngum hér inn í það að sinna hlutverki Alþingis sem einhvers konar varnagli, eins og það var orðað, og gerum það í gríðarlegri tímaþröng. Það kom sömuleiðis fram í máli þeirra sérfræðinga sem mættu fyrir hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, stjórnskipunarfræðinga, dómara, lögmanna, allir voru þessir sérfræðingar sammála um það að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði verið skammtaður óhóflega skammur tími til að sinna þessu hlutverki. Það eitt og sér vekur spurningar um málsmeðferð Alþingis. Svo ég fari yfir nefndarálit minni hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þá liggur fyrir tillaga hæstv. dómsmálaráðherra um fimmtán dómara við nýjan Landsrétt. Tillaga ráðherra er ekki í samræmi við tillögu dómnefndar sem mat fimmtán umsækjendur hæfasta og skilaði áliti þar að lútandi til ráðherra. Í tillögu sinni nýtir ráðherra sér hins vegar heimild í lögum nr. 10/2017, um breytingu á lögum um dómstóla, nr. 50/2016, þar sem kveðið er á um eftirfarandi: „Við 1. mgr. bætast þrír nýir málsliðir er hljóða svo: Nefnd skv. 4. gr. a laga um dómstóla, nr. 15/1998, skal meta hæfni umsækjenda um embætti dómara við Landsrétt í fyrsta sinn og láta ráðherra í té umsögn um umsækjendur í samræmi við 2. mgr. þeirrar greinar og reglur sem um nefndina gilda. Óheimilt er ráðherra að skipa í dómaraembætti mann sem dómnefnd hefur ekki talið hæfastan meðal umsækjenda, hvort heldur einn eða samhliða öðrum. Frá þessu má þó víkja ef Alþingi samþykkir tillögu ráðherra um heimild til að skipa í embættið annan nafngreindan umsækjanda sem fullnægir að mati dómnefndar öllum skilyrðum 2. og 3. mgr. 21. gr. laga þessara.“ Tillaga ráðherra felur í sér að fjórir umsækjendur af þeim fimmtán sem dómnefnd taldi hæfasta eru ekki á tillögu ráðherra og aðrir fjórir umsækjendur koma í þeirra stað. Breytingin frá tillögu dómnefndar er því veruleg enda um meira en fjórðung dómaranna að ræða. Eins og kom skýrt fram í því sem ég las upp úr lögunum þá er minni hlutinn sammála því og undirstrikar það í nefndaráliti sínu að ráðherra hefur heimild til að víkja frá mati dómnefndar svo fremi sem meiri hluti Alþingis samþykki þá tilhögun. Hins vegar er ráðherra ekki undanþeginn þeirri meginreglu stjórnsýslulaganna sem fjallað hefur verið um í dómum og álitum umboðsmanns Alþingis og byggt hefur verið á hér á landi í langan tíma að skipa skuli þann hæfasta sem völ er á úr hópi umsækjenda. Um þessa túlkun held ég að ekki sé deilt í nefndinni, þ.e. eðlilega hlýtur hæstv. ráðherra á hverjum tíma að vera bundinn af meginreglum stjórnsýslulaga kjósi ráðherra að víkja frá tillögu dómnefndar. Þessi regla tryggir almannahagsmuni og uppfyllir jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Er vel yfir hana farið í áliti sem nefndinni barst frá Trausta Fannari Valssyni, dósent við Háskóla Íslands, þar sem fjallað er lítillega um þau álitamál sem komu upp fyrir nefndinni um staðfestingu Alþingis á tillögu ráðherra um skipanir í Landsrétt. Talsvert hefur verið rætt um dóm Hæstaréttar í máli nr. 412/2010 frá 14. apríl 2011, þar sem einmitt var tekist á um það hvort þáverandi settur ráðherra hefði uppfyllt rannsóknarskyldu sína við skipan héraðsdómara í embætti. Þar var einmitt tekist á um það hvort sá settur ráðherra hefði uppfyllt rannsóknarskyldu eins og hún er skilgreind í stjórnsýslurétti. Talsvert var tætt um það að sá dómur hefði auðvitað miðast við annað lagaumhverfi, en þó var það álit þeirra sérfræðinga sem komu fyrir nefndina að þau grunngildi sem birtust í dómnum um rannsóknarskyldu stjórnsýslulaga bæru enn sitt gildi. Það má sjá í bréfi Lögmannafélagsins sem barst nefndinni í tilefni af þessu máli þar sem vitnað er til þessa dóms um hvaða kröfur verði að gera til ráðherra, þar með talið um rannsókn, víki hann frá mati dómnefndar um hverjir séu hæfastir umsækjenda. Þar er vitnað til þess að gæta verður sérstaklega að því að rannsókn dómnefndarinnar komi lögum samkvæmt í stað rannsóknar sem ráðherra hefði ella borið að gera. Af því leiðir að hafi ráðherra talið efni til að víkja frá áliti dómnefndarinnar við skipun í embætti héraðsdómara var óhjákvæmilegt að ákvörðun hans yrði reist á frekari rannsókn eftir 10. gr. stjórnsýslulaga þar sem tekið yrði m.a. tillit til fyrirmæla hans sjálfs í reglugerð nr. 693/1999, um þau atriði varðandi umsækjendur sem ráða skyldu hæfnismati og jafnframt tryggt að sérþekkingar nyti þar við í sambærilegum mæli og við störf dómnefndarinnar. Eins og ég sagði áðan þá hefur lagaumhverfið breyst, en sérfræðingar sem komu fyrir nefndina ítrekuðu að þessi grunngildi ættu enn fullan rétt á sér, þ.e. uppfylla yrði rannsóknarskyldu og tryggja að hún væri framkvæmd með sambærilegri sérfræðiþekkingu og fyrirfyndist í dómnefndinni sem skipuð hefði verið. Í þetta er vísað í bréfi Lögmannafélags Íslands sem gerir verulegar athugasemdir við þessa tillögu ráðherra og telur þessa embættisfærslu, svo ég vitni í bréf Lögmannafélagsins, með leyfi forseta: „… síst til þess fallna að skapa nýjum dómstól það traust og veganesti sem nauðsynleg er í lýðræðisþjóðfélagi.“ Það er okkar mat í minni hlutanum að liggja þurfi fyrir fullnægjandi rökstuðningur fyrir því að þeir umsækjendur sem ráðherra leggur til séu a.m.k. jafn hæfir og þeir sem dómnefndin leggur til. Ráðherra lét fylgja tillögu sinni bréf, dagsett 29. maí sl., þar sem gerðar eru ákveðnar athugasemdir við aðferðafræði og niðurstöðu dómnefndar, m.a. að mat á hæfni dómara geti aldrei orðið vélrænt og að vægi dómarastarfa hljóti við mat nefndarinnar ekki það vægi sem tilefni sé til. Í þessu bréfi eru reifuð almenn sjónarmið um að á grundvelli þeirra sjónarmiða leggi ráðherra til fjóra nýja einstaklinga úr hópi umsækjenda en fjórir umsækjendur sem dómnefnd leggur til eru þar af leiðandi ekki lengur hluti af tillögunni. Á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar með ráðherra komu fram þau sjónarmið að óeðlilegt væri að ekki væru færð rök með hverjum og einum umsækjanda og þann 30. maí kom bréf til nefndarinnar eða minnisblað þar sem settur var fram rökstuðningur um hvern og einn. Þar tiltekur ráðherra að fullnægjandi rannsókn hafi farið fram, segir þar orðrétt í bréfinu: „Ráðherra telur dómnefnd hafa upplýst málið nægilega og fullnægjandi rannsókn hafi farið fram á þeim matsþáttum sem eru til grundvallar niðurstöðu.“ En segir svo: „Ráðherra telur rétt að vægi dómstóla sé þyngra en dómnefnd gerði ráð fyrir.“ Raunar kemur líka fram fyrr í bréfinu að niðurstaðan sé líka í samræmi við lög um jafna stöðu karla og kvenna. Þar er líka tekið fram að engar nýjar upplýsingar liggi til grundvallar tillögunni og eingöngu sé verið að breyta vægi dómarastarfa frá mati dómnefndar. Rétt er að nefna að fyrri athugasemdir í bréfinu 29. maí eru við störf dómnefndar um vélrænt mat ekki nefndar en vísað til þess, eins og sagði hér áðan, að þessi tillaga uppfylli kröfur laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þannig að rökstuðningurinn í síðara bréfinu er að einhverju leyti frábrugðinn rökstuðningi í fyrra bréfi, en að sjálfsögðu hlýtur Alþingi að gera þá kröfu að rökstuðningur liggi allur og heildstæður fyrir áður en ráðherra tekur ákvörðun um tillögu sína til Alþingis. Ég vil nefna það sérstaklega af því að borið hefur á því í umræðu að rætt hefur verið um það að formenn stjórnmálaflokkanna á Alþingi hafi gert sérstaka kröfu um að litið yrði til kynjasjónarmiða og hv. þm. Birgir Ármannsson gerði ágætlega grein fyrri þeim sjónarmiðum sem komu hér fram við umræðu um lögin um Landsrétt. Það er alveg hárrétt sem kom fram í máli hv. þingmanns, þau sjónarmið komu fram og þau sjónarmið komu líka fram a.m.k. af minni hálfu í samtölum við hv. ráðherra, en ég vil þó undirstrika það að lög um jafna stöðu og jafnan rétt karla og kvenna byggja hins vegar á því að tekið sé tillit til þess að um sé að ræða jafn hæfa umsækjendur, þannig að það að taka tillit til kynjasjónarmiða hlýtur ávallt líka að fela í sér rökstuðning um að um jafn hæfa umsækjendur sé að ræða. Þá má ekki heldur gleyma því að breytingin á tillögunni snýst alls ekki eingöngu um kynjasjónarmiðin, fyrst og fremst, og eins og kom fram í fyrra bréfi hæstv. ráðherra er verið að tala um að auka vægi dómarareynslu. Það var erfitt fyrir nefndarmenn að greina það úr þeim gögnum sem fyrir voru lögð í nefndinni hvernig nákvæmlega dómarareynslan spilaði inn í við þessar tilfæringar á einstökum umsækjendum. Það var mjög erfitt að greina það. Á það er bent í bréfi sem lögmaður sendir nefndinni um að umsækjanda sem metinn hafi verið nr. 7 í mati hæfnisnefndar hafi verið hent úr hópi kandídata, en aðrir með minni dómarareynslu látnir í friði og það þrátt fyrir að litið hafi verið til kynjasjónarmiða. Þessi spurning situr því enn eftir eftir umfjöllun nefndarinnar. Það hlýtur að vera skýr krafa Alþingis að ef ráðherra ákveður að víkja frá mati dómnefndar beri honum að framkvæma eigin rannsókn á hæfni umsækjenda þannig að enginn vafi leiki á því að hæfustu einstaklingarnir séu skipaðir í samræmi við gildandi meginreglur laga. Svo vitnað sé aftur í dóm Hæstaréttar í máli nr. 412/2010 sem sýnir að ráðherra bar þá að framkvæma eigin rannsókn og hlíta eigin starfsreglum og þó að lögum um dómstóla hafi verið breytt síðan, eins og ég nefndi hér áðan, gilda enn sömu grundvallarreglur stjórnsýslulaga hvað þetta varðar. Rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga leggur áherslu á það að stjórnvald fullrannsaki það mál sem liggur fyrir og viði að sér nægum upplýsingum til þess. Meðal annars í ljósi þess sem ég sagði áðan sem laut að hinum litla og nauma tíma sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var skammtaður þá telur minni hlutinn ekki sýnt að þessi regla hafi verið í heiðri höfð, m.a. í ljósi þess að fjórir umsækjendur falla af listanum í stað þeirra fjögurra sem bætast við á listann. Ekki er ljóst hvaða samanburður hefur farið fram á milli þeirra umsækjenda sem dómnefnd telur hæfasta og falla brott úr tillögu ráðherra og þeirra fjögurra sem ekki eru á meðal þeirra sem dómnefnd telur hæfasta en bætast við tillögu ráðherra. Ekki liggur heldur fyrir samanburður á þeim fjórum sem voru meðal fimmtán hæfustu samkvæmt áliti dómnefndar og öðrum úr sama hópi sem fá þó að halda sér á tillögu ráðherra, t.d. hvað varðar dómarareynslu sem nefnd hafa verið sem sérstök rök í málinu. Samkvæmt álitum umboðsmanns Alþingis í málum nr. 5220/2008 og 5230/2008 er bent á að ljóst þurfi að vera að slíkur samanburður hafi farið fram og á þeim atriðum sem leggja á til grundvallar ákvörðun um hæfni. Af rökstuðningi ráðherra frá 30. maí er ekki hægt að ráða að slíkur samanburður liggi fyrir. Fram hefur komið í máli ráðherra að ekki sé hægt að veita slíkan rökstuðning til þeirra sem ekki fá starfið fyrr en að lokinni skipan. Um þetta er deilt. Þá telur minni hlutinn að það hefði verið vönduð stjórnsýsla að umsækjendur hefðu fengið að koma sínum sjónarmiðum að varðandi breytt mat ráðherra á vægisþáttum eins og þeim ætti almennt að vera heimilt samkvæmt andmælareglu stjórnsýsluréttar. Ljóst má vera að ráðherra, og það hefur komið fram í máli hennar, telur rökstuðning sinn jafngilda fullnægjandi rannsókn í samræmi við stjórnsýslulög. Minni hlutinn telur ekki sýnt að sambærileg sérfræðiþekking liggi að baki mati ráðherra á umsækjendum og mati dómnefndar. Þá ber að nefna að mat dómnefndar er auðvitað ítarlegt, 117 blaðsíður, þar sem farið er yfir hæfni einstaklinga í ólíkum matsþáttum og birt röð að loknum hverjum matsþætti um hvaða einstaklingar teljist hæfastir í tilteknum matsþætti og hverjir teljist síst hæfir. Mat ráðherra er fjórar blaðsíður sem byggjast að miklu leyti á upplýsingum og birtast í dómnefndaráliti um reynslu umsækjenda af dómarastörfum. Eins og kom fram áðan í máli mínu sníða lögin ráðherra vissulega þröngan stakk hvað varðar tímafresti í kringum skipan dómara. Þar er mat minni hlutans að bæði ráðherra og Alþingi hefði þurft lengri tíma til að afgreiða þetta mál, stóra mál, sem snýst um skipan fimmtán nýrra dómara í Landsrétt þannig að ráðherra gæti uppfyllt rannsóknarskyldu sína með óyggjandi hætti og þing gæti komið saman síðar í sumar til að ljúka málinu. Það er í takt við álit þeirra sérfræðinga sem komu fyrir nefndina sem töldu að til að leggja á það sérfræðilega skoðun hvort ráðherra hefði framkvæmt fullnægjandi mat á einstökum umsóknum miðað við þau sjónarmið sem hann teldi að samræmdist best þörfum Landsréttar þyrfti einfaldlega miklu meiri tíma og miklu meiri aðgang að gögnum. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefði verið skammtaður óhóflega skammur tími við skoðun málsins. Þá liggur fyrir og var rætt á fundi nefndarinnar að engar reglur eru til um það hvernig eftirliti Alþingis með þessari ákvörðun ráðherra skuli háttað. Það kom fram líka í umræðum innan nefndarinnar að menn hefðu mjög mismunandi hugmyndir um það. Minni hlutinn lagði því ítrekað til að málinu yrði frestað þannig að ráðherra gæti farið yfir þær athugasemdir sem hafa komið fram á þeim skamma tíma sem liðinn er frá því að tillaga ráðherra lá fyrir, sem og að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis fengi eðlilegan tíma til að sinna hlutverki sínu. Alþingi gæti þá komið saman síðar í júní til að ljúka afgreiðslu málsins. Að lokum kemur fram í nefndaráliti minni hluta að þó að ný lög um dómstóla hafi tekið gildi frá því að dómur Hæstaréttar í máli nr. 412/2010 féll má telja víst að ekki hafi orðið breyting á grundvallarsjónarmiðum um ríkar kröfur til ráðherra um að uppfylla rannsóknarskyldu í samræmi við meginreglur stjórnsýslulaga. Ákvörðun ráðherra er stjórnvaldsákvörðun og lýtur þar með stjórnsýslulögum og -reglum. Fyrirliggjandi tillaga dómsmálaráðherra varðar heildarskipan á nýjum dómstól sem er falið mikilvægt nýtt hlutverk í dómskerfi landsins og markar ákveðin tímamót í réttarsögunni. Af þeirri ástæðu er það grundvallaratriði og eðlileg krafa að vandað sé til verka og skipun dómara sé hafin yfir allan vafa. Ljóst má vera af öllu þessu að minni hlutinn telur umbúnað málsins ekki nægjanlega traustan. Með vísan til framangreinds, þ.e. þess að ekki er sýnt að ráðherra hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni samkvæmt stjórnsýslulögum, að ráðherra hafi ekki virt andmælarétt samkvæmt stjórnsýslulögum, að ekki hafi reynst unnt að afla nægjanlegra sérfræðiálita í málinu af hálfu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, að þinginu og nefndinni var gefinn óhóflega skammur tími til skoðunar málsins, að ekki var vilji til þess af hálfu meiri hluta að fresta afgreiðslu málsins til að veita ráðherra tækifæri til að bæta úr annmörkum og tryggja vandaða málsmeðferð, að um er að ræða grundvallarmál sem varðar skipun nýs dómstóls sem er falið mikilvægt hlutverk í dómskerfi landsins og markar tímamót í réttarsögunni, að nauðsynlegt er að sátt ríki um skipun dómara við Landsrétt og skipun þeirra sé hafin yfir allan vafa, leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá. Undir þetta álit rita sú sem hér stendur, Birgitta Jónsdóttir, Jón Þór Ólafsson og Sigurður Ingi Jóhannsson. Logi Einarsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu.

Hæstv. forseti. Eitt atriði eða tvö sem ég vildi gera athugasemdir við eða ræða í ræðu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur. Í fyrsta lagi vil ég kannski taka það fram að sá tímarammi sem var til afgreiðslu málsins hér á þingi og er til afgreiðslu málsins hér á þingi hefur legið fyrir um nokkurt skeið. Það hefur alltaf legið fyrir að ráðherra hefði aldrei meira en tvær vikur frá því dómnefnd skilar af sér til þess að skila sinni tillögu til þingsins. Það er bundið í lögum frá 2010. Það hefur jafnframt legið lengi fyrir hvenær þinglok voru áformuð. Eins og ég kom að í ræðu minni áðan þá hefur um allnokkurt skeið legið fyrir og verið á borðum þingflokksformanna og formanna stjórnmálaflokkanna áætlun um það hvernig málsmeðferð yrði háttað í megindráttum. Frá því hefur ekki verið vikið nema hvað nefndarfundir í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, gestakomur og annað þess háttar urðu fleiri en útlit var fyrir. Bara þannig að það liggi fyrir að það var ekkert nýtt sem menn stóðu frammi fyrir hér á mánudag hver tímaramminn væri eða hvernig hugsunin væri af hálfu þingsins að fást við þetta verkefni.

Frú forseti. Ég þykist vita að hv. þingmaður hafi hlustað vel á ræðu mína. Það kom mjög skýrt fram þar að ráðherra er markaður mjög skammur tímafrestur samkvæmt lögunum. Það tók ég skýrt fram í ræðu minni þannig að hv. þingmaður þarf ekkert að leiðrétta það sem ég sagði um það. Þegar hv. þingmaður nefnir hins vegar að við höfum verið bundin af áformuðum þinglokum þá er honum jafn kunnugt um það og mér að þinglok eru ekki heilagur tími. Þar hljóta þingmenn auðvitað að forgangsraða þeim málefnum sem eru til umræðu fram yfir nákvæmar tímasetningar í starfsáætlun þingsins þótt fyrir hafi legið samkomulag um að ljúka málinu. Ef allir nefndarmenn hefðu verið sammála um að sá rökstuðningur sem lægi fyrir væri algjörlega fullnægjandi og skýrði með fullnægjandi hætti af hverju ráðherra hefði kosið að víkja frá tillögu dómnefndar þannig að allir nefndarmenn hefðu verið sannfærðir um það, nefndarmenn úr ólíkum flokkum, að rannsóknarskylda ráðherra hefði verið uppfyllt, þá hefði vafalaust veri hægt að ljúka málinu á þeim skamma tíma sem hv. þingmaður nefnir. En eins og hv. þingmanni er kunnugt eftir að hafa setið þá fundi sem ég sat líka í nefndinni þá vöknuðu bara ýmsar spurningar, fyrst eftir fyrra bréf ráðherra frá 29. maí, sem að einhverju leyti var svarað í síðara bréfi ráðherra 30. maí, en þá vöknuðu líka spurningar um ólíka röksemdafærslu milli þessara tveggja bréfa. Við sem störfum á Alþingi hljótum að forgangsraða því að vinna málin með viðunandi hætti fremur en að standa undir áætlun um starfslok þingsins. Þannig að ég get ekki tekið undir þau sjónarmið að áætlun um starfslok yfirskipi það að þingmenn vandi málsmeðferð. 
            

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt, starfsáætlun er bara áætlun. Það sem ég var að benda á er að það átti engum að koma á óvart að þetta mál yrði unnið á síðustu dögum þingsins á sama tíma og öll önnur mál væru til afgreiðslu. Það lá alltaf fyrir, alla vega um nokkurra daga skeið, kannski einhverra vikna, þó að það væri ekki hægt að segja til um það nákvæmlega hvaða dagafjöldi væri þar undir, að þetta mál myndi koma hér inn í lok þingsins á sömu dögum og fjöldi annarra mála yrði til afgreiðslu. Ég er bara að segja að menn vissu af því fyrir fram og gengu að því með opnum augum og raunar án þess að athugasemdir kæmu fram fyrir fram að þetta yrði þröngur tímarammi í þessu sambandi.

Ekki tveir dagar, tvær vikur.

Ég velti hins vegar fyrir mér hvort það megi skilja orð hv. þingmanns þannig að ef tillaga dómnefndarinnar hefði komið hér óbreytt inn frá ráðherra þá hefði málið runnið í gegnum þingið með greiðari hætti og með meiri samstöðu.

Virðulegi forseti. Nei, það má ekki skilja orð hv. þingmanns þannig og eiginlega furðulegt að hv. þingmaður leggi þann skilning í þau. Það sem kom algerlega skýrt fram í máli mínu var að við gerum að sjálfsögðu kröfu til þess að rökstuðningur ráðherra sé fullnægjandi, sama hver tillagan hefði verið. Eins og kom klárlega fram í máli mínu er minni hlutinn algjörlega sammála því að ráðherra hefur heimild til að víkja frá mati dómnefndar svo fremi sem rökstuðningur sé fullnægjandi. Það er ástæðan sem ég fór ítarlega yfir í minni ræðu. Af því að hv. þingmaður vitnar til þess að ekki hafi þurft að koma á óvart að við værum hér í þinglokum - nei, það kom ekkert á óvart. Það var einmitt þess vegna sem við í minni hlutanum lögðum ítrekað til að þessu máli yrði frestað, þing kæmi saman aftur síðar í þessum mánuði til þess að ljúka við afgreiðslu málsins þannig að þessar aðstæður myndu ekki skapast. 

Frú forseti. Það er eitt atriði sem ég vil spyrja hv. þingmann út í sem fram kom í máli hennar og er líka að finna í nefndaráliti minni hlutans. Það er sú fullyrðing sem kemur fram í lok nefndarálitsins að því er haldið fram að ekki sé sýnt að ráðherra hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni samkvæmt stjórnsýslulögum. Mig langar til að spyrja: Hvernig rökstyður hv. þingmaður þessa fullyrðingu? Að hvaða leyti hefur rannsóknarskyldunni ekki verið sinnt? Hvað er það sem vantar upp á? Nú liggur það fyrir að hæstv. ráðherra hefur farið yfir gögn málsins, farið yfir umsóknir, umsögn dómnefndar, andmæli umsækjenda og vinnugögn nefndarinnar sem hún kallaði sérstaklega eftir. Að hvaða leyti vantar upp á rannsóknarskyldu ráðherrans? Hvernig er þessi fullyrðing rökstudd? Það kemur líka fram að hæstv. ráðherra gerir ekki athugasemd við það að dómnefndin hafi ekki uppfyllt sína rannsóknarskyldu. Það er ekki það sem liggur hér til grundvallar. Þegar sagt er að hæstv. ráðherra hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína þá má skilja hv. þingmann þannig að því sé haldið fram að dómnefndin hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni. Ég vil fá útskýringu á þessu, frú forseti.

Frú forseti. Málskilningur hv. þingmanns vekur athygli mína því það að sagt sé í nefndaráliti minni hlutans að ekki sé sýnt að ráðherra hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni er ekki fullyrðing um að ráðherra hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni, svo ég útskýri þetta tungutak fyrir hv. þingmanni. Hins vegar getur minni hlutinn ekki verið sannfærður um að það hafi verið gert. Það er það sem þetta orðalag þýðir. Og af hverju er minni hlutinn ekki sannfærður um það, frú forseti? Jú, við höfum hér 117 blaðsíðna matsskýrslu dómnefndar þar sem, eins og ég fór yfir áðan í ræðu minni, umsækjendum er raðað í röð út frá einstökum matsþáttum, undir hverjum einasta matsþætti þar sem umsækjendum er raðað út frá dómarareynslu, út frá lögmannsreynslu, út frá menntun, út frá fræðistörfum, öðrum störfum, öllu þessu raðað upp. Rökstuðningur ráðherra var fyrst á almennum nótum þar sem reifuð voru almenn sjónarmið um að dómarareynsla myndi vera látin vega þyngra að mati ráðherra og þess vegna yrðu tilteknir fjórir einstaklingar hluti af tillögu ráðherra og þar af leiðandi ekki tilteknir aðrir fjórir. Síðari rökstuðningur ráðherra er upp á fjórar blaðsíður þar sem farið er yfir dómarareynslu þessara fjögurra umsækjenda, sömu gögn og koma fyrir í umsögn dómnefndar, en það sem við spyrjum er: Hvað ræður samanburði á milli einstakra umsækjenda þannig að tilteknir umsækjendur eru þá metnir minna hæfir í heild? Sérstaklega í ljósi þess sem ég nefndi áðan, þar sem við erum með athugasemdir frá lögmanninum Jóhannesi Karli Sveinssyni þar sem spurt er einfaldra spurninga: Af hverju er umsækjandi í 7. sæti hjá tillögu dómnefndar ekki hluti af tillögu ráðherra þrátt fyrir að miðað sé við dómarareynslu því að neðar á listanum eru aðrir með minni dómarareynslu? Þetta eru spurningar sem við höfum spurt í nefndinni og ekki talið sýnt að ráðherra hafi uppfyllt rannsóknarskyldu sína hvað þessi mál varðar. 

Frú forseti. Ég er að spyrja út í rannsóknarskyldu, ekki neitt annað. Ekki rökstuðning ráðherra, ég er að spyrja út í rannsóknarskylduna. Það er fullyrðing í minnihlutaálitinu að ekki sé sýnt að ráðherra hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni samkvæmt stjórnsýslulögum. Ég er að biðja um útskýringu á því að hvaða leyti hefur ráðherrann ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni. Ekki getur það verið að hv. þingmaður sé að rengja að ráðherra hafi farið yfir gögn málsins, hafi farið yfir umsóknirnar, hafi farið yfir umsögn dómnefndar, hafi farið yfir andmæli umsækjenda, hafi kallað eftir vinnugögnum nefndarinnar? Ekki er hv. þingmaður að rengja það? Að hvaða leyti hefur ráðherrann ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína? Þá vil ég líka benda hv. þingmanni á, af því að í áliti minni hlutans er vísað í dóm Hæstaréttar í máli 412/2010, að þar tekur Hæstiréttur sérstaklega fram að við breytingu á lögum um dómstóla frá 1998, með leyfi forseta, „… var þessari rannsóknarskyldu við skipun í embætti héraðsdómara í verulegum atriðum létt af dóms- og kirkjumálaráðherra, en hún lögð þess í stað á herðar dómnefndar, …“ Þannig að þegar fullyrt er hér að ráðherra hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína, er þá verið að fullyrða að dómnefndin hafi ekki uppfyllt rannsóknarskyldu sína? Ég vil fá útskýringar á þessu, frú forseti.

Frú forseti. Hv. þingmaður kemur hingað og segir að ég fullyrði að rannsóknarskyldu hafi ekki verið sinnt. Það hef ég ekki sagt. Hv. þingmaður verður að gæta orða sinna hér, að gera ekki mér eða öðrum þeim sem rita undir álit minni hlutans upp orð. Ég sagði í upphafi míns máls að ég teldi að Alþingi ætti að snúast um að vera málstofa þar sem við hlustum á rök og hv. þingmaður verður bara að gera svo vel að hafa rétt eftir þeim þingmönnum sem hann á orðastað við. Það er ekki boðlegt að svona málflutningur sé viðhafður þegar um er að ræða jafn mikilvægt mál og þetta, svo ég segi það bara algjörlega skýrt. Hér fengum við rökstuðning sem farið er ítarlega yfir í nefndaráliti minni hlutans og hefði verið farið ítarlegar yfir ef hv. nefndarmönnum hefði gefist tími til þess. Rökstuðningur ráðherra upp á eina og hálfa blaðsíðu með almennum hætti, ekki um hvern og einn umsækjanda, er það sem hæstv. ráðherra leggur fram með tillögu sinni í upphafi. Eftir athugasemdir sem koma fram á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kemur fjögurra blaðsíðna rökstuðningur. Við gerum eðlilega athugasemd við það að þegar ráðherra tekur sína ákvörðun þá hlýtur allur rökstuðningur að liggja fyrir frá upphafi. Þegar nánar er farið út í það að spyrja eftir því hvaða sérfræðiþekking hafi verið höfð og hvort hún hafi verið sambærileg við sérfræðiþekkingu dómnefndar, þá er vísað til þess að ekki sé verið að afla nýrra upplýsinga frá því sem dómnefnd hafi lagt fram. En eigi að síður voru í fyrra bréfi gerðar athugasemdir við mat dómnefndar, aðferðafræði dómnefndar og niðurstöðu dómnefndar. Við bendum einfaldlega á að við í minni hlutanum erum ekki sannfærð um það, við teljum ekki sýnt að þessi rannsóknarskylda hafi verið uppfyllt. Við erum ekki að segja að hún hafi ekki verið uppfyllt, svo ég útskýri það enn einu sinni fyrir hv. þingmanni, heldur getum við ekki verið viss, út frá þeirri umfjöllun sem farið hefur fram í nefndinni. Ég vona að hv. þingmaður hafi heyrt þetta í þetta sinn.

Frú forseti. Ráðherra var að yfirgefa þingsalinn. Getur forseti vinsamlegast beðið ráðherrann að vera viðstaddan umræðuna? Hún er að skipa 15 dómara í nýtt dómstig og fer á svig við mat hæfnisnefndar við skipun fjögurra þeirra. Ókei, takk, hún er mætt á svæðið. Í fyrstu ræðu langar mig að fara yfir sviðsmyndir. Hvað er hægt að gera í stöðunni núna? Hérna erum við, hérna stöndum við og sitjum. Landsmenn fylgjast með. Það er gerlegt. Það sem er í veði er traust á dómskerfi landsins. Það er ekkert grín. Hvaða sviðsmyndir eru í stöðunni? Sviðsmyndin sem stjórnarmeirihlutinn og ráðherra virðast vilja velja. Forsætisráðherra var teflt fram til að styðja dómsmálaráðherra í málinu, forseta þingsins var beitt sem vildi halda starfsáætlun, hv. þm. Birgi Ármannssyni teflt fram sem sem framsögumanni í málinu, þeirra færasta manni. Hann er mjög fær í því að finna sér leið fram hjá málum og við getum farið yfir það. Við skulum segja, svo hann njóti algjörlega sannmælis og svo við séum ekki með nein gífuryrði: Hann er mjög fær í sínu fagi. Ef við förum þá leið að málið er keyrt í gegnum þingið og ráðherra fer, án þess að vera með fullkominn rökstuðning við mál sitt, á svig við ákvörðun nefndarinnar sem skipuð er að lögum, römmuð inn með reglum frá ráðherra, setur sér starfsreglur um faglegt mat. Málið er keyrt í gegnum þingið. Meiri hluti Alþingis samþykkir það þrátt fyrir að hafa haft tvo daga til að vinna í því á meðan ráðherra hafði tvær vikur samkvæmt lögum - ráðherra þarf samkvæmt lögum tvær vikur til að meta stöðuna. Er það faglegt? Á ég að leggja til eitthvað annað? Þingið fær tvo daga. Þetta er það sem þau vilja. Ef þessi ákvörðun ráðherra, sem fer mögulega á svig við lög, eins og við höfum heyrt í nefndinni, ef málið er keyrt í gegnum þingið á tveimur dögum á meðan ráðherra hafði tvær vikur þá er framhaldið að rannsaka þarf það ferli og þær ákvarðanir sem ráðherra tók. Það er heimilt samkvæmt 8. lið 1. mgr. 13. gr. þingskapalaga. Þar segir að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafi eftirlit með því að kanna ákvarðanir og verklag ráðherra. Það er alveg ljóst að við þurfum að kanna það. Á þessum tveimur dögum hafa sérfræðingar sem komið hafa fyrir nefndina sagt okkur að verklag ráðherra stangist á við dómafordæmi. Þeir hafa bent okkur ítrekað á dómafordæmi, að það þurfi að kanna það. Ókei, kannski er það bara ekki þannig, en á þessum tveimur dögum höfum við fengið ábendingar um þetta og ljóst að við þurfum að kanna það. Það verður gert. Það þarf ekki nema þrjá þingmenn til þess. Minnihlutaþingmenn í nefndinni hafa lýst sátt við það ferli. Ég á eftir að fá það formlega staðfest að það sé örugglega þannig. Jafnframt kannar nefndin málið. Menn eru byrjaðir, þeir fjórir sem voru hlunnfarnir hafa talað um að fara í mál. Sjáið hvað er fram undan. Ef þetta verður þvingað í gegn núna á þessum forsendum verður gerð rannsókn á ráðherra strax. Svo fara að detta inn ákærur á ákvörðun ráðherra og þá getur það gerst aftur eins og gerðist síðast, þegar Árni Mathiesen var dæmdur fyrir að hafa ekki farið að lögum hvað þetta varðar, og algjört vantraust verður á þetta dómstig og þessa fjóra ráðherra. Það er það sem við stöndum frammi fyrir. Vantraust á Alþingi fyrir að fara svona með málið og þvinga það í gegn. Vantraust á dómstóla. Það er það sem það kostar. Það eru nokkrar aðrar sviðsmyndir sem eru ekki jafn fýsilegar. Ég get nefnt þær í síðari ræðu, en síðan kemur sviðsmyndin sem er langbest. Já, ráðherra þurfti að leggja málið fram innan tveggja vikna. Hún hafði tvær vikur en lagði það inn þegar aðeins tveir dagar voru eftir af þinginu miðað við starfsáætlun. En Alþingi þarf ekki að taka ákvörðun um skipun fyrr en 1. júlí. Við höfum heilan mánuð og þá gefst nefndinni ráðrúm til að vinna málið betur. Það má kalla málið til nefndarinnar hvenær sem er, og ég legg það til, hæstv. forseti, að málið verði bara kallað til nefndarinnar og við vinnum það betur, getum farið yfir öll gögn þess, fengið á hreint hvort ráðherra sé að brjóta lög með ákvörðunum sínum og vinnureglum. Ef þetta fólk verður skipað núna verður ekki aftur snúið, þá sitja þessir dómarar þrátt fyrir að dæmt verði að þeir hafi verið skipaðir ólöglega. Það skapar vantraust á dómskerfi landsins, það skapar vantraust á Alþingi, og með réttu. Við viljum traust en við viljum að traustið sé réttmætt. Hvað kostar þetta? Þetta kostar bara það að við förum ekki í sumarfrí núna. Það kostar líka það að ráðherrann fær líklega ekki þá dómara sem hún vill af því að hún og rökstuðningur hennar í þessu máli hefur verið margsaga og missaga. Ekki allur rökstuðningur, fyrirgefið, rökstuðningur fyrir þeim aðilum sem hún hefur komið að. Líklegasta sviðsmyndin er að þetta verði keyrt í gegn. Það kostar traust á dómskerfinu, það kostar traust á Alþingi. Eða þá að við tökum málið aftur í nefndina og höldum áfram að vinna það. Við þurfum ekki að samþykkja það fyrr en 1. júlí. Þetta er það sem við höfum í höndunum. Í stjórnarsáttmálanum segir að unnið verði „að því að byggja upp traust á grunnstoðum samfélagsins, meðal annars Alþingi og dómstólum“. Ég skal segja ykkur hvað ég held að sé í gangi. Miðað við það að ráðherra kemur fyrir nefndina og segir: Já, ég var ekki hrifin af þessu mati frá hæfnisnefndinni vegna þess að vægi dómara var ekki nógu mikið. Við vorum með blaðið fyrir framan okkur þar sem stóð hvernig þetta vægi var metið og þar kom fram varðandi dómarareynsluna, og við bentum ráðherra á það: Já, en heyrðu, hvers vegna tókstu þá ekki þann út sem var í 12. sæti í staðinn fyrir þann sem var í 7. sæti? Þú tókst út mann með mikla dómsreynslu, meira en aðrir fyrir neðan, og settir inn aðila sem voru með minni dómsreynslu að einhverju leyti. - Já, nei, nei, nei, ég horfi líka til lögfræðireynslu. Já, en sá sem þú settir inn er mjög litla lögfræðireynslu og minni en aðrir sem þú tekur út. Þetta er ekki fullnægjandi rökstuðningur ráðherra, hún er margsaga og missaga. Allt bendir til þess að þessi ákvörðun sé tekin á gerræðislegum forsendum. Ráðherra segir: Já, við verðum að hefja okkur yfir þessi excel-skjöl. Excel-skjöl? Það er mat. Þú leggur ákveðinn grundvöll fyrir mati þínu, þú leggur ákveðinn faglegan, hlutlægan, málefnalegan grundvöll fyrir mati þínu. Ef menn geta ekki tekið ákvörðun um mat á hæfi dómara án þess að hefja sig yfir excel-skjölin og tölur, tölur sem eru til þess að byggja grundvöll fyrir faglegu, hlutlausu mati til að koma í veg fyrir gerræðislegar ákvarðanir, þá getum við bara varpað út í hafsauga öllum þessum „indexum“ sem við styðjumst við. Þetta er með öllu óforsvaranlegt þegar maður er að mæta hæfi dómara. Allt bendir til þess, miðað við þær upplýsingar, þá málsvörn sem verið hefur í gangi, að ákvörðunin sé gerræðisleg. Hvers vegna taka menn gerræðislega ákvörðun? Jú, það er bara eins og með valdaskipanir almennt, menn vilja fá sitt fólk. Er það vegna þess að það getur átt hönk upp í bakið á þeim o.s.frv.? Jú, jú, alveg eins, en það þarf ekki einu sinni að vera svo. Við horfum á skipanir dómara í Bandaríkjunum, í hæstarétt, hvernig slagur það er. Menn reyna að passa upp á að fá manneskju sem er með sams konar heimssýn og þeir. Heimssýn dómara hefur áhrif á hvernig dóma hann fellir. Að sjálfsögðu er það freistnivandi fyrir ráðherra að taka gerræðislega ákvörðun við skipun dómara. Ætli ráðherra hafi látið freistast? Hvaða fólk er þetta sem hún ætlar að skipa og taka umfram aðra án þess að hafa rökstutt það, öðruvísi en út frá eigin forsendum? Já, ég tek dómarareynsluna. Já, en bíddu, þá hefði þetta átt að færast aðeins öðruvísi til. - Já, nei, nei, nei, ég tek líka lögfræðireynslu. Hér er bara bætt inn hlutum. Svo er það kynjajafnréttið. Já, en þá þarftu bara að færa til eina konu til að uppfylla það. Já. Hvers vegna færir þú þá ekki fleiri konur til? Ef það er dómarafordæmið hefðu fleiri konur átt að færast til. Það bendir allt til þess að þetta sé gerræðisleg ákvörðun. Ætli ráðherra hafi freistast til að skipa aðila sem eru með svipaða heimsmynd eða ekki á faglegu forsendunum, ekki samkvæmt hæfni heldur samkvæmt heimsmynd? Það er freistnivandi þarna, raunverulegur freistnivandi. Eitt sem við getum gert til að skoða það er að kanna hverjir eru skipaðir. Það er nokkuð sem blaðamenn ættu að fara svolítið nákvæmlega í, tengingar þeirra aðila sem eru skipaðir. Það skiptir máli. Við vorum að setja okkur siðareglur á Alþingi m.a. um hagsmunatengsl og tengingar. Við þyrftum að gæta okkar gagnvart þeim, að sjálfsögðu, því að þau skapa ákveðinn vanda þegar fólk þarf að taka ákvarðanir, það er ákveðinn freistnivandi. Hvaða aðilar eru þetta? Nú, einn aðili sem færður er upp er eiginkona þingmanns. Það er einn aðili. Það sjá allir af þeim gögnum sem birt hafa verið. Það er einn aðili. Það þarf ekki að vera að þetta hafi verið gerræðisleg ákvörðun, en sú kona var færð upp og rökstuðningur ráðherra stemmir ekki við það, alla vegana miðað við mat hæfnisnefndarinnar, og rökstuðningur ráðherra er langt frá því að vera jafn afgerandi og matsnefndarinnar, hæfnisnefndarinnar. Hún er búin að vera margsaga í því og ég er ekki kominn með fullkomlega heildstæða mynd af því hvers vegna ráðherra tekur þessa ákvörðun, breytir út frá ákvörðuninni. Ég sé að sumum finnst eitthvað óþægilegt að ég nefni það að aðili sem valinn er í Landsrétt mögulega vegna gerræðislegrar ákvörðunar ráðherra, sé eiginkona þingmanns. Er það eitthvað óþægilegt? Svona hagsmunaárekstrar eru einmitt teknir fyrir og alþjóðasamfélagið ítrekaði sáttmála og tilmæli um það. Og líka GRECO, sem er bandalag gegn spillingu sem við erum aðilar að. Þar er Alþingi ítrekað bent á að setja sér siðareglur, koma í veg fyrir hagsmunaárekstra. Hverjir aðrir eru þarna sem færðir eru upp um 15 sæti eða 17, einn aðili úr 30. sæti færður upp? Það er eiginmaður fyrrverandi samstarfsfélaga dómsmálaráðherra, aðili sem sinnti því að - ég hef bara lesið það í fréttum, ég þekki ekki fólk, ég veit ekki svona hluti, þessi tengsl og allt það. Það er kannski minn akkillesarhæll í pólitík, ég þekki það ekki. En þarna las ég í Kjarnanum að aðili sem færður er upp um ein 15–17 sæti, og takið eftir að listinn er ekki nema 32 sæti, aðili í 30. sæti er færður upp í 15 manna hópinn. Það er aðili sem er eiginmaður fyrrverandi samstarfsfélaga dómsmálaráðherra til margra ára á lögmannsskrifstofu og er í dag …  Hvað eigum við að halda? Í alvöru, hvað eigum við að halda? Eigum við í alvörunni að halda að það sé ekki möguleiki að ráðherra hafi freistast, tekið gerræðislega ákvörðun? Eigum við í alvörunni ekki að halda það? Halda þingmenn, heldur hv. þm. Birgir Ármannsson, heldur dómsmálaráðherra í alvörunni að landsmenn muni ekki halda það líka? Ef þetta er ekki hafið yfir vafa er vantraust á ráðherra og á Alþingi að sjálfsögðu réttmætt. Við höfum til 1. júlí til þess að taka ákvörðun og vinna betur í málinu. Minni hlutinn hefur lagt fram frávísunartillögu um að Alþingi vísi þessu frá sér þannig að ráðherra geti unnið þetta betur og við getum gert þetta þannig að það kosti ekki vantraust, við getum gert þetta þannig að landsmenn geti setið rólegir og hugsað: Ókei, loksins var mögulegt gerræði stoppað. Og þetta nýja dómstig, ókei, það fór vel af stað í öllu ferlinu, svo lenti ráðherra í basli en málinu var lent vel. Við getum verið öruggari um að þetta fólk sé ekki gerræðislega skipað, það er alla vega ekki farið gegn matinu. Það munu verða dómsmál í þessu máli. Með þessari ákvörðun ráðherra, sem allt bendir til að gangi eftir, þ.e. varðandi gerræðislega ákvörðun, þá er vantraust að sjálfsögðu réttmætt.

Frú forseti. Eðli máls samkvæmt tel ég að þingmenn ættu að reyna að temja sér að vanda orð sín í þessari umræðu allri, á öllum stigum málsins, þar sem það er vandmeðfarið varðandi þrígreiningu ríkisvalds um hvaða mál er hér til grundvallar. Ég tek undir með hv. þingmanni að traust til dómstóla, og allra greina ríkisvaldsins ef út í það er farið, skiptir ofboðslega miklu máli. Ég tek undir yfirferð hv. þm. Birgis Ármannssonar um hvar meiri hlutinn í nefndinni stendur gagnvart því að ráðherra hafi farið vel með þetta vandmeðfarna vald, en ég get ekki orða bundist yfir orðum hv. þingmanns, hvernig hann leyfir sér að tala í þessu máli. 

Forseti vill beina því til þingmanna að virða ræðutíma.

Frú forseti. Freistnivandinn er bara til staðar. Það er þess vegna sem við erum aðilar að risastórum, alþjóðlegum sáttmálum gegn spillingu og Evrópuráðsbatteríinu sem vinnur að því að innleiða siðareglur og þrýsta á að dómstólar og þingmenn samþykki siðareglur. Hv. þingmaður hefur skrifað undir siðareglur Alþingis, geri ég ráð fyrir. Í þeim er nákvæmlega talað um hagsmunaárekstra. Það er freistnivandi til staðar, að ráðherra skipi gerræðislega. Það er líka sá freistnivandi til staðar að nefndin stilli hlutum þannig upp að það sé gerræðislegt og hefur ráðherra bent á ákveðna þætti sem hefðu mátt betur fara og eru ekki hafnir yfir vafa. Freistnivandinn er þarna til staðar. Þess vegna erum við hérna á Alþingi. Þess vegna var þetta sett upp þannig að Alþingi þyrfti að koma að þessu máli. Við erum varnaglinn. Það var það sem sérfræðingarnir  „Unnið verður að því að byggja upp traust á grunnstoðum samfélagsins, meðal annars Alþingi og dómstólum.“ Það er það sem við getum gert og við höfum tíma til 1. júlí. Eigum við ekki að gera það?

Frú forseti. Það er samt sorglegt að málið skuli vera komið í þennan farveg og að við skulum leyfa okkur að tala með þessum hætti um þessi mál. 

Frú forseti. Eina pólitíkin sem er komin í spilið er að í grunnstefnu Pírata segir að við eigum að vernda og efla borgararéttindi. Það er ómögulegt ef við höfum ekki réttarríki í þessu landi þar sem er hægt að treysta dómstólum landsins. Því dómstólarnir eru á endanum varnagli. Og í dag er Alþingi varnaglinn. Alþingi segir ekki á endanum: Já, þessi hérna, við skulum að velja þessa. Nei. Alþingi hefur aftur á móti neitunarvaldið. Ef ráðherra ákveður að fara á svig við það sem dómnefndin ákveður, er Alþingi með neitunarvald. Alþingi er með neitunarvald í þessu máli. Við höfum ekki fullnægjandi upplýsingar til að geta metið það sem hefur komið frá ráðherranum. Það er ástæðan. Ef hv. þingmaður vill virkilega að unnið verði að því að byggja upp traust á grunnstoðum samfélagsins, m.a. Alþingi og dómstólum, getur hv. þingmaður, sem er í nefndinni en hefur ekki verið að sinna þessu máli, 

Jú.

Já.  
            

Mætti á alla …

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er ekki sammála henni. En ég vil gera nokkrar athugasemdir. Nú liggur fyrir í þessu máli að hæstv. ráðherra hefur uppfyllt rannsóknarskyldu sína.

Nei, það liggur ekki fyrir.

Það hefur komið fram að hún hefur farið yfir gögn málsins, farið yfir umsóknir, farið yfir umsögn dómnefndar, farið yfir andmæli umsækjenda og hún hefur sérstaklega kallað eftir vinnugögnum nefndarinnar. Að hvaða leyti hefur ráðherra ekki sýnt fram á að hafa sinnt rannsóknarskyldu sinni? Það er spurning mín til hv. þingmanns sem skrifar undir nefndarálit minni hlutans. Hvað er það sem vantar upp á í þessu máli? Getur hv. þingmaður svarað því og útskýrt hvað er að baki þessari fullyrðingu um að ekki sé sýnt að ráðherra hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni? Hvað er að baki þessari fullyrðingu? Hvað er það sem vantar upp á?

Frú forseti. Eins og þingmaðurinn vitnar í nefndarálitið: Ekki er sýnt að ráðherra hafi uppfyllt rannsóknarskyldu sína. Það er ekki sýnt. Það er ekki sýnt fyrir nefndinni að ráðherra hafi á fullnægjandi hátt rökstutt það að fara gegn áliti dómnefndar, velja fjóra aðra í stað þeirra sem dómnefndin valdi. Það er ekki sýnt. Það kom fram hjá nefndinni og við spurðum ítrekað sérfræðinganna og þeir bentu m.a. á dóminn gegn Árna M. Mathiesen. Kannski á hann bara ekki við. En þau segja að hann eigi enn þá við samkvæmt lögum. Kannski er þessu öðruvísi háttað. Það er ekki sýnt, það er ekki ljóst. Við höfum haft tvo daga. Ráðherra hafði tvær vikur. Það er ekki sýnt. Það er ekki ljóst. Við erum að kalla eftir lengri tíma til þess að það sé sýnt og ljóst. Við erum hvort eð er farin fram yfir starfsáætlun Alþingis og það er ítrekað farið tveimur vikum og lengur fram yfir starfsáætlun Alþingis. Er þetta ekki það mikilvægt, til að tryggja traust á dómstólum og Alþingi landsins, að við getum tekið okkur lengri tíma í að vinna þetta? Við höfum til 1. júlí. Hvað segir hv. þingmaður um það?

Frú forseti. Mér þykir orðið nokkuð ljóst að minni hlutinn í þessu máli getur ekki útskýrt, getur ekki rökstutt, hvernig hann heldur því fram að ráðherra hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni. Það er alveg tært að mínu mati. Það hefur komið fram hvernig hæstv. ráðherra hefur farið yfir gögn málsins, hvernig hún hefur rannsakað það, hvernig hún hefur óskað eftir vinnugögnum nefndarinnar. Það liggur allt saman fyrir. 

Frú forseti. Ég er ekki lögfræðingur. Hv. þingmaður er lögfræðingur. En það komu fyrir nefndina sérfræðingar í stjórnsýslurétti. Eftir samtal við þá, þau gögn sem þau vísuðu til á þessum mjög skamma tíma, við vorum að hlaupa á tveim dögum, málið kom til okkar í fyrradag, hlaupa og ítrekað kalla eftir fundum í nefndinni til að reyna að fara yfir málið. Hv. þingmaður spyr: Hvað vantar upp á? Nákvæmlega. Hvað vantar upp á? Það er ekki sýnt að ráðherra hafi uppfyllt skyldu sína. Ekki sýnt að ráðherra hafi uppfyllt það. Það er vísað í dóminn og í dómnum frá Árna Mathiesen - þingmaðurinn hlær? Menn verða að átta sig á því að á Alþingi veljast almennir borgarar sem eru ekki allir lögmenn og við þurfum fokking tíma til þess að geta unnið þetta mál. 
             Ég biðst velvirðingar.

Forseti vill beina því til þingmanna að gæta orða sinna í ræðustól Alþingis.

Já. Ég skal gera það. Ég missti út úr mér þetta orð. En við erum almennir borgarar sem þurfum tíma til að vinna þetta mál og þegar sérfræðingar segja okkur að þetta sé ekki ljóst og benda okkur á dómafordæmi sem sýna að ráðherra gæti verið að brjóta lög við skipan dómara þá þurfum við tíma. Við höfum til 1. júlí 

Frú forseti. Ég ætla að þakka þingmanninum fyrir innlegg hans í þessa umræðu. Mig langar að spyrja hann út í eina af þeim sviðsmyndum sem hann hefur sett upp og hann telur besta, sem er einhvern veginn á þá leið að við frestum þingslitum um mánuð, nefndin fær í ró og næði að vinna þetta mál, með ráðherra, ég veit ekki, við ræðum hérna áfengisfrumvarpið í millitíðinni í friði og spekt, og síðan að þeim mánuði liðnum  Af hverju heldur þingmaðurinn að það sé svo líklegt að þessi mánuður muni ekki fara í umræður eins og þessa? Af hverju heldur þingmaðurinn að þrýstingur á þingmenn að breyta þessari ákvörðun og búa til einn þriðja listann muni ekki koma upp á þessum tíma? Heldur þingmaðurinn að valdaviljinn til að skipa í svona embætti verði eitthvað minni yfir sumartímann?

Nei, þingmenn eiga ekki að velja dómara. Það er það fyrsta. Hv. þingmaður er þá að misskilja sviðsmyndina. Nei, þingmenn eiga ekki að velja dómara. Þingmenn eiga aftur á móti að segja já eða nei við ákvörðun eða tillögu ráðherra. Það er það sem þingmenn eiga að gera. Við höfum ekki fullnægjandi upplýsingar. Það er ekki sýnt að rökstuðningur ráðherra uppfylli lög og reglur og dómafordæmi, takið eftir því. Það nefnir enginn dómafordæmi, allir tala um lög og reglur. Dómafordæmi skipta máli líka. Það sögðu sérfræðingarnir í stjórnskipunarrétti og mjög hæfir lögfræðingar sem komu fyrir okkur í nefndinni. Þannig að það er ekki sýnt. Við höfum haft tvo daga. Sviðsmyndin sem ég er að tala um og er fær er sú að það er hægt að fresta þessu máli, vísa því til ráðherra, það er eitt, eða fresta því að það sé tekið fyrir þannig að við getum farið betur yfir það og tryggt að farið sé að lögum og reglum og dómafordæmum þegar ráðherra víkur frá tillögu dómnefndar. Það er ekki sýnt. Við erum að biðja um tíma til að geta verið fullviss um að það sé sýnt. Því annars hvað? Annars er búið að 

Frú forseti. Ég bað hv. þingmann ekki um að endurtaka sína bjartsýnu sviðsmynd um hvað færi hér fram. Ég bað þingmanninn um að svara þeirri spurningu hvort hann væri ekki hræddur um að þessi viðbótarmánuður sem hér yrði gefinn yrði til þess að það kæmi þrýstingur á þingmenn, hugsanlega frá fólki sem hefur sótt um þessa stöðu eða mönnum þeim tengdum, um að hafna listanum í því skyni að búa til einhvern annan lista með einhverjum þeim nátengdum á. Er hv. þingmaður ekki hræddur um það? Heldur hv. þingmaður að ef það gerist, og ég held að það séu líkur á að það verði þannig því ég þekki mannlegt eðli ágætlega, muni það skapa frið og meiri virðingu og meira traust á dómstólum og því fyrirkomulagi sem við erum að vinna að?

Frú forseti. Þetta er mjög góður punktur. Það sem hv. þm. Pawel Bartoszek er að nefna er freistnivandi þingmanna, að það sé þrýst á þá að kjósa frekar þennan eða hinn. Það er þessi freistnivandi sem ég er að tala um sem dómsmálaráðherra stendur að sjálfsögðu frammi fyrir. Allir sem skipa í slíkar valdastöður búa við freistnivanda. Það er alveg rétt hjá þingmanninum, það er freistnivandi. Núna er það þannig að mögulega hefur ráðherra látið undan þessum freistnivanda sínum og skipað gerræðislega fjóra sjálfur út frá freistnivanda. Það held ég að sé langversta staðan og miklu verri en það að við förum yfir rökstuðning ráðherra fyllilega. Höfum þetta gagnsætt ferli, opið ferli þannig að það sé faglegt hvernig þetta er gert og ef þingmenn láta undan freistnivanda sínum og láti þrýsta sér út í að skipa einhverja aðra o.s.frv. og segja nei við hinu og þessu þá er það ekki gott en það er betra en að einn aðili hafi þetta vald og standi frammi fyrir þessum freistnivanda.

Hæstv. forseti. Að einhverju leyti í framhaldi af síðustu orðaskiptum er kannski rétt að hafa í huga að ráðherra ber stjórnskipulega, lagalega og pólitíska ábyrgð á þeim ákvörðunum sem hann tekur. Það er mun ríkari ábyrgð að þessu leyti og í þessum tilvikum en við berum sem þingmenn. Ráðherra þarf, miðað við ákvæði laganna sem nú gilda, að standa frammi fyrir þinginu og rökstyðja ákvörðun sína. Það er síðan mat þingmanna hvort þeir telji þann rökstuðning fullnægjandi eða ekki. Ráðherra getur líka lent í þeirri stöðu að mál sé höfðað gegn honum vegna embættisfærslu í málum af þessu tagi eins og hefur gerst í ýmsum tilvikum í fortíðinni. Þá verður auðvitað 

Nei, en þingið er með neitunarvaldið, það er það sem þingið hefur. Það er það sem þinginu hefur verið falið. Við getum neitað. Það er okkar vald. Við erum varnaglinn. Það kom alveg skýrt fram hjá sérfræðingunum, við erum varnaglinn. Við höfum neitunarvaldið. Ég er að reyna að rifja upp síðari spurninguna, þetta var síðasta spurningin, það voru fleiri spurningar. 
             Við erum þessi varnagli, við erum með neitunarvaldið. Ég man það kannski seinna hvað það var, ég hef nokkrar sekúndur eftir hérna, sjáum hvort ég muni það. Þetta er svolítið mikilvægt nefnilega. En við erum neitunarvaldið og það er í okkar höndum að segja nei. Í dag höfum við ekki fullnægjandi upplýsingar og það er ekki sýnt að það sé farið eftir þessu. 

Hæstv. forseti. Það sem ég var að koma á framfæri var að staða okkar og ráðherra er náttúrlega ólík í þessu sambandi. Við þurfum að taka afstöðu til þess hvort tillaga sem frá ráðherra kemur til okkar er að okkar mati fullnægjandi og þá er það auðvitað verkefni ráðherra að sannfæra okkur um það. Við í meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar teljum að þær tillögur sem ráðherra gerir í þessu máli séu byggðar á góðum og málefnalegum forsendum og drögum okkar ályktun af því. Hins vegar er ég kannski að benda á í þessu sambandi að auk þess að þurfa að standa frammi fyrir þinginu og bera hina pólitísku ábyrgð hér þá er ráðherra auðvitað í þeirri stöðu að þeir sem ósáttir eru við niðurstöðu hans í þessu máli geta leitað til dómstóla. Sú rannsókn sem fer fram fyrir dómstólum er auðvitað eðli málsins samkvæmt annars eðlis heldur en sú 

Frú forseti. Ég man hvað ég ætlaði að segja. Ábyrgð ráðherra sem er svo mikið talað um; það kom einmitt fram líka hjá sérfræðingum sem komu fyrir nefndina að ábyrgð ráðherra verður aldrei virk. Ábyrgð ráðherra verður ekkert virk. Hvernig er ábyrgð ráðherra? Að einhverju leyti smá pólitísk, hún getur verið pólitísk líka að einhverju leyti, en þetta kom fram, að ábyrgð ráðherra verður aldrei virk. 

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu tillaga dómsmálaráðherra um 15 dómara við nýjan Landsrétt. Tillagan víkur frá tillögu dómnefndar að hluta um mat á 15 umsækjendum um hverjir séu hæfastir og skilaði áliti þar að lútandi til ráðherra. Í tillögu sinni nýtir ráðherra sér hins vegar heimild í lögum nr. 10/2017, um breytingu á lögum um dómstóla, nr. 50/2016, þar sem kveðið er á um eftirfarandi, með leyfi forseta: „Við 1. mgr. bætast þrír nýir málsliðir er hljóða svo: Nefnd skv. 4. gr. a laga um dómstóla, nr. 15/1998, skal meta hæfni umsækjenda um embætti dómara við Landsrétt í fyrsta sinn og láta ráðherra í té umsögn um umsækjendur í samræmi við 2. mgr. þeirrar greinar og reglur sem um nefndina gilda. Óheimilt er ráðherra að skipa í dómaraembætti mann sem dómnefnd hefur ekki talið hæfastan meðal umsækjenda, hvort heldur einn eða samhliða öðrum. Frá þessu má þó víkja ef Alþingi samþykkir tillögu ráðherra um heimild til að skipa í embættið annan nafngreindan umsækjanda sem fullnægir að mati dómnefndar öllum skilyrðum 2. og 3. mgr. 21. gr. laga þessara.“ Rétt er að geta þess hér að allir umsækjendurnir 33 eru taldir hæfir samkvæmt því mati. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur það verkefni að fjalla um málið, samanber 5. mgr. 45. gr. laga um þingsköp Alþingis. Við fengum á okkar fund hæstv. dómsmálaráðherra, ráðuneytisstjóra í forsætisráðuneytinu, formann matsnefndarinnar, Björgu Thorarensen, Trausta Fannar Valsson, Ingibjörgu Þorsteinsdóttur frá Dómarafélagi Íslands og Reimar Pétursson frá Lögmannafélagi Íslands sem og Tryggva Gunnarsson, umboðsmann Alþingis, og Hafstein Dan Kristjánsson, frá embætti sama umboðsmanns. Málið er án fordæma þar sem verið er að stofna nýjan áfrýjunardómstól, Landsrétt, sem taka á til starfa 1. janúar 2018. Þess vegna þarf að skipa 15 nýja dómara í einu til að taka við embætti landsréttardómara. Þá hefur aldrei áður komið til þess að ráðherra hafi lagt tillögu um skipun dómara fyrir Alþingi til samþykktar samkvæmt þessum lögum. Þess vegna erum við á nýjum stað, og veltum fyrir okkur hvernig við getum unnið verkefni okkar hér. Hvert er hlutverk Alþingis? Hvert er hlutverk stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar? Í nefndaráliti meiri hlutans er einnig fjallað um á bls. 4, að fyrir nefndinni hafi þau sjónarmið verið reifuð að fyrst og fremst væri að kanna hvort ráðherra hafi gætt réttra vinnubragða og undirbúið ákvörðun sína í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar. Einnig hvort fram hafi farið viðeigandi samanburður umsækjenda með hliðsjón af þörfum Landsréttar og verkefna hans ásamt því að ráðherra hafi byggt tillögu sína á málefnalegum sjónarmiðum. Umboðsmaður og aðrir sérfræðingar sem fyrir nefndina komu bentu á að ekki væri augljóst hvernig Alþingi ætti að rækja þetta hlutverk sitt. Það væri ekki skrifað í lög, við værum að feta nýja slóð og til viðbótar því værum við að fjalla um heilan hóp, 15 manns, nýja stofnun og þyrfti auðvitað að taka tillit til þess við umfjöllunina. Verkefni okkar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er sem sagt ekki að fjalla um einstök dómaraefni heldur fyrst og fremst að vera eins konar varnagli um málsmeðferð ráðherra, þá tillögu sem ráðherra ber inn til þingsins. Enn til viðbótar þessu flókna verki þarf hver og einn þingmaður síðan að greiða atkvæði um þann dómara sem tillagan er gerð um. En það er ekki verkefni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, við eigum fyrst og fremst að leggja mat á vinnubrögð ráðherra. Tilgangur þessara laga, að hafa þetta svona flókið, er sá að tryggja sjálfstæði dómstóla en um leið að tryggja að veitingarvaldið, veitingarleyfishafinn, þ.e. ráðherra, framkvæmdarvaldið, sé ekki bara stimpilpúði á matsnefndina, eða Alþingi sé bara stimpill á vinnubrögð hvort sem er ráðherra eða annarra. Það vakti því athygli þegar við fórum að fjalla um málið að matsnefnd mat 15 af 33 - ekki 16, ekki 18 og ekki 25 - hæfasta þó að allir séu hæfir samkvæmt grunnreglum þess að geta tekið við dómaraembætti við Landsrétt. Þegar við fjölluðum um það, því að það þurftum við svo sannarlega að gera til að átta okkur á því hvort ráðherra hafi borið saman með eðlilegum hætti þá sem hún ákvað að taka út úr þeim hópi sem matsnefndin lagði til og bætti öðrum við, var það alls ekki ljóst af þeirri „matrixu“ sem matsnefndin hafði stuðst við hverjir væru augljóslega hæfastir. Fyrir því höfðum við ekki annað en orð matsnefndarinnar. Í þessari „matrixu“ voru gefnar einkunnir í ólíkum flokkum með ólíku vægi sem enginn vissi um fyrir fram, en nú hefur það verið birt. Það er margt sem bendir til þess að sá umbúnaður allur, lögin um hvernig við eigum að gera þetta - að sú staða sem við erum í núna, þ.e. þegar við erum að læra hvernig við eigum að gera þetta, kalli á endurskoðun á því fyrirkomulagi. Þau vinnubrögð sem ástunduð eru við jafningjamatið, í matsnefndinni, þurfa líka að vera skýrari, gegnsærri, þannig að menn viti að hverju þeir ganga. Það var margt sérkennilegt sem þar kom fram. Þegar munur er á umsækjendum - ef þeir fengju nú 10 í öllu, fengju nú 10,05 eða 10,5 - en þegar munurinn á milli 15. hæfasta umsækjandans og þess 16. er 0,03 finnst manni maður þurfa á frekari rökstuðningi fyrir því að þetta sé þannig. Vandi okkar sem í nefndinni vorum var hins vegar ekki þessi. Ég vildi bara benda á að hér var þetta þannig. Vandi okkar er að við þurfum að leggja mat á hvort ráðherrann hafi valið þá 15 hæfustu. Ég er algjörlega sammála því mati ráðherrans og sé ekkert athugavert við það, enda er það skrifað í lögin að ráðherrann geti sagt: Það eru ekki 15 sem eru hæfastir heldur í þessu tilviki 24, og þau grundvallarsjónarmið sem ráðherrann leggur til með almennum rökstuðningi, þ.e. þar sem um áfrýjunardómstól sé að ræða sé eðlilegt að dómarareynsla vegi meira og að þannig verði til stærri hópur. Vandi okkar er sá að ráðherra hefur að okkar mati ekki rökstutt með nægjanlega skýrum hætti hvernig hún velur síðan þá 15 sem hún leggur hér til að verði dómarar, og alla þá 15, úr þessum 24 manna hópi. Það er verkefnið sem við vorum að leggja mat á. Þess vegna förum við í gegnum málið, köllum til sérfræðinga, biðjum þá um álit og aðstoð í því að leggja mat á það. Þeir segja einfaldlega: Við getum ekki gert það, það vantar gögn. Þegar hér hefur verið sagt að ekki sé sýnt fram á að ráðherra hafi sinnt rannsóknarskyldu og nægum rökstuðningi er það vegna þess að þau gögn, sem við höfum haft á mjög stuttum tíma til umfjöllunar í nefndinni, gera okkur ekki kleift að segja til um það, án þess að það sé hafið yfir allan vafa samkvæmt samvisku okkar. Við hana þurfum við að fást hér í þinginu. Það er verkefni okkar alla daga að ákveða hvað er rétt og hvað er rangt, og þá getum við ekki sagt: Já, það er hafið yfir allan vafa að ráðherra hafi valið rétt. Við höfum ekki þau gögn, við höfum ekki haft tíma og við höfum ekki getað fengið aðstoða sérfræðinga til að leggja mat á það því að þeir hafa heldur ekki haft þau gögn eða tíma til þess að meta það. Eins og við segjum í minnihlutaálitinu höfum við fullan skilning á því að ráðherra hafði heldur ekki mikinn tíma, enda eru þau gögn sem komið hafa frá ráðherra rökstuðningur einn daginn, almenn rök. Þegar við köllum síðan eftir rökstuðningi og daginn eftir kemur aðeins viðbótarrökstuðningur um einstaka menn, hljómar það eins og ráðherra hafi heldur ekki haft nægilegt ráðrúm og tíma til að rökstyðja almennilega hvers vegna hún valdi þessa 15 af 24 umsækjendum. Í raun og veru má halda því fram að þegar ráðherra segir að hún hafi ákveðið að taka tillit til aukins vægis dómarareynslu - sem ég get verið algjörlega sammála vegna þess að þetta er áfrýjunardómstóll, mér finnst það lögmætt sjónarmið, en það kemur hvergi fram í rökstuðningnum hvernig það breytir þessari „matrixu“. En við megum heldur ekki gleyma því að þetta er ekki tölfræði, þetta eru ekki nákvæm vísindi. Það þarf að leggja heildstætt mat á málið og þess vegna þarf að rökstyðja val ráðherrans á 15 nýjum dómurum fyrir Landsrétt, hverjum og einum, og vísa til viðeigandi gagna. Hefði það verið gert ætla ég ekki að útiloka að tillaga ráðherra hefði verið metin sem er góð og gild málsmeðferð. Við förum síðan í þingsal og greiðum atkvæði eins og okkur ber samkvæmt þessum lögum. Sú skylda er sett okkur á herðar. En þar stöldrum við í minni hlutanum við. Mat mitt er að þetta sé ekki nægilega góð málsmeðferð hjá ráðherra, að hún sé ekki hafin yfir vafa, að ráðherrann hafi ekki sýnt nefndinni að hún hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni samkvæmt stjórnsýslulögum, að hún hafi ekki virt andmælarétt. Fram kom að ráðherra hafi ekki reynst unnt - að okkur reyndist ekki unnt að afla nægilegra sérfræðiálita í málinu. Það var líka augljóst, við spurðum eftir því. Menn sögðu: Við höfum hvorki gögn né tíma til þess að gefa ykkur slíkt, og þinginu og nefndinni var gefinn allt of skammur tími til skoðunar málsins. Þess vegna sögðum við: Er ekki skynsamlegra að ráðherra taki tillöguna til baka, komi með rökstuðning, annaðhvort fyrir þessari tillögu eða breyttri tillögu, en komi með rökstuðning fyrir vali á 15 aðilum þar sem uppfyllt er sú rannsóknarskylda og sá rökstuðningur sem bent er á bæði í áliti umboðsmanns og hæstaréttardómi og öðrum fordæmum sem þar eru fyrir hendi? Við höfum lagt á það áherslu að Alþingi og þá hugsanlega ráðherra hefði þurft lengri tíma til að afgreiða þetta mál. Og það er alls ekki útilokað, af því að ég heyrði umræður í andsvörum áðan um að við hefðum verið sannfærð um að þetta væri góð og gild tillaga, annaðhvort þessi eða einhver sambærileg. En þar er akkúrat vandi okkar og þar teljum við að skorti á. Þess vegna höfum við lagt til að farin væri önnur leið, þ.e. að málinu hefði hreinlega verið vísað hér frá, vísað til ráðherra og við kæmum hér aftur saman eftir hálfan mánuð, þrjár vikur, og afgreiddum málið eftir að nefndin hefði verið búin að fara yfir það að öll málsmeðferðin væri fullnægjandi þar sem fengin hefði verið aðstoð sérfræðinga sem gætu lagt mat á slíkt. Það er hins vegar ekki okkar að fara í stjórnsýslurannsókn, það er ekki okkar að leggja dóm á það. Það mun gerast fyrir dómstólum eða hjá umboðsmanni Alþingis ef menn leita þangað. Það er ekki það sem við erum að gera. Við erum fyrst og fremst að leggja mat á hvort við segjum: Já, þetta er nægilega góð málsmeðferð, við erum tilbúin að afgreiða málið og síðan þurfum við að sinna hinu hlutverkinu, þ.e. að greiða atkvæði um dómaraefni og koma þessu mikilvæga dómstigi, millidómstigi, Landsrétti, á fót. Mér finnst óheppilegt að málið skuli vera komið í þennan farveg. Ég held að í kjölfarið þurfi að velta því verulega fyrir sér að það þarf að endurskoða þetta fyrirkomulag, starfsreglurnar, vinnu matsnefndarinnar. Það þarf einnig að spá í raunverulegt hlutverk Alþingis í þessu verkefni. Ég held hins vegar að það sé yfir allan vafa hafið að við höfum ekki haft tíma til þess að gera þetta almennilega. Ég held að það hefði verið mjög heppilegt ef við hefðum getað náð að láta sátt ríkja um skipun dómara alveg eins og við höfum náð að halda sátt um þetta ferli allan tímann í þinginu. Ég held líka að það hefði verið skynsamlegt ef ráðherra og þingnefndin hefðu fengið nægan tíma til að skila vel rökstuddri tillögu til þingsins, þessari tillögu eða hugsanlega aðeins breyttri tillögu. Ég vil alls ekki útiloka að það hefði dugað þeim sem hér stendur til að segja: Já, þetta er í lagi, við getum afgreitt málið. En við þær aðstæður sem okkur er boðið upp á í dag get ég ekki sagt: Já, málsmeðferð ráðherra er í lagi. Ég verð að segja: Það virðist vera, okkur hefur ekki verið sýnt fram á annað en að þarna skorti verulega upp á og þess vegna leggjum við til að málinu verði vísað til ráðherra að nýju.

Virðulegi forseti. Það eru til ýmis mál þar sem maður stendur í þessum ræðustól og gerir hluti sem manni er ekki endilega vel við. Maður samþykkir einhver göng í gegnum eitthvert fjall þar sem maður vill ekki að þau verði gerð, telur það tíma- og peningasóun, maður samþykkir skatta sem maður telur ekki góða eða fellir niður skatta sem maður telur góða og maður gerir hluti sem eru kannski hluti af stjórnarsáttmála og maður hefði sjálfur ekki lagt til. Maður fellst á einhverja málamiðlunartillögu sem átti maður sjálfur þátt í að leiða til lykta. Þetta er ekki eitt af slíkum málum. Hér hef ég einfaldlega djúpa og innilega sannfæringu fyrir því að ég sé að gera rétt. Ég gæti aldrei gert nokkuð annað en ég er að gera hér, ég hef mjög djúpa sannfæringu. Ég ætla að færa rök fyrir þeirri sannfæringu minni í þremur skrefum. Ég ætla í fyrsta lagi að færa rök fyrir því að ég tel afar óheppilegt að við séum yfir höfuð með þetta val. Þess vegna finnst mér miður að einhverju leyti að ég standi hér og tali í þessu máli. Ég vil ekki gera það, ekki frekar en ég vil fara í langa umræðu um rannsókn á kjörbréfi. Mér finnst þetta bara vera þannig mál. Ég vil ekki hafa þetta vald og hafi ég þetta vald vil ég ekki tala um það í löngu máli. Síðan ætla ég að færa rök fyrir því að úr því að ég hef þetta vald, sem mér líkar mjög illa við að hafa, eigi ég að beita því annaðhvort alls ekki eða í besta falli afar sparlega. Í þriðja lagi ætla ég að færa rök fyrir því að ef ég hefði þá afstöðu að ég ætti að taka málefnalega afstöðu til þeirrar tillögu sem hér hefur borist frá ráðherra - sem er ekki mín afstaða, því að ég tel ekki að ég eigi að taka málefnalega afstöðu til þess lista sem mér hefur verið birtur, en ég veit að það er afstaða nokkurra þingmanna hér - þá mun ég færa rök fyrir því að ég myndi engu að síður í góðri sátt og fullur sjálfstrausts greiða atkvæði með þeirri tillögu sem ráðherra hefur lagt fram, og gera það stoltur. Í fjórða lagi langar mig að koma með nokkrar hugmyndir að lausnum í lok dags og sjá fyrir mér hvernig við gætum reynt að landa þessu með einhverjum góðum hætti. En til að byrja með langar mig að segja að mér eru málefni dómstóla kær. Ég hef setið í stjórnlagaráði sem skrifaði stjórnarskrá. Og ég játa það, og það vita margir, að ég hef síðan orðið dálítið efins um það plagg sem þar varð til, en ég segi að ég er stoltur og ánægður með þá vinnu sem fram fór þegar kom að kaflanum um dómsmál. Það gerðist í þeirri nefnd þar sem ég var formaður og ég er einfaldlega mjög ánægður með þann kafla. Ég held að sá kafli sé talsvert betri en sá kafli sem við höfum í dag. Ég ætla að lesa allan kaflann, hann er ekki langur. Með leyfi forseta: „98. gr. Skipan dómstóla. Skipan dómstóla, þar á meðal dómstig og fjöldi dómara, skal ákveðin með lögum. 99. gr. Sjálfstæði dómstóla. Sjálfstæði dómstóla skal tryggt með lögum. 100. gr. Lögsaga dómstóla. Dómstólar skera endanlega úr um réttindi og skyldur að einkarétti, svo og sök um refsiverða háttsemi og ákveða viðurlög við henni. Dómstólar skera úr um hvort lög samrýmist stjórnarskrá. Dómstólar skera úr um hvort stjórnvöld hafi farið að lögum. Hjá ákvörðun stjórnvalds verður ekki komist í bráð með því að bera lögmæti hennar undir dóm. 101. gr. Hæstiréttur Íslands. Hæstiréttur Íslands er æðsti dómstóll ríkisins og hefur hann endanlegt vald til að leysa úr öllum málum sem lögð eru fyrir dómstóla. Þó má ákveða með lögum að sérstakur dómstóll leysi endanlega úr ágreiningi um kjarasamninga og lögmæti vinnustöðvana, þó þannig að ákvörðunum hans um refsingu verði skotið til annarra dómstóla. 102. gr. Skipun dómara. Dómarar eru þeir sem skipaðir hafa verið ótímabundið í embætti dómara eða settir til að gegna því um tiltekinn tíma. Til dómstarfa geta dómstólar ráðið eða kvatt aðra eftir því sem mælt er fyrir í lögum. Ráðherra skipar dómara og veitir þeim lausn. Dómara verður ekki vikið endanlega úr embætti nema með dómi, og þá aðeins ef hann uppfyllir ekki lengur skilyrði til að gegna embættinu eða sinnir ekki skyldum sem starfinu tengjast. 103. gr. Sjálfstæði dómara. Dómarar skulu í embættisverkum sínum fara einungis eftir lögum.“ Nú skal ég upplýsa það fyrir þá sem eru áhugamenn um sögu tillagna stjórnlagaráðs, að svona leit tillagan um dómstóla út lengi vel. En á síðustu stundu, við þinglok í stjórnlagaráði - og við þau þinglok var ekki minni hasar en hér, það get ég sagt ykkur, einhverjum myndi finnast þinglokin í þinginu vera eins og lautarferð samanborið við það sem þar fór fram, og ég meina það - var bætt við grein um skipun embættis sem almennt tók aðeins fyrir frekar almennt orðaða klausu um skipun dómara þar sem ráðherra var falið það vald. Hún hljómaði svo þegar kemur að dómara: „Þegar ráðherra skipar í embætti dómara og ríkissaksóknara skal skipun borin undir forseta Íslands til staðfestingar. Synji forseti skipun staðfestingar þarf Alþingi að samþykkja skipunina með 2/3 hlutum atkvæða til að hún taki gildi.“ Þetta þótti mörgum stjórnlagaráðsliðum mikilvægt til að búa til einhvers konar varnagla við gerræðislegri ákvörðun ráðherra, sem eru orð sem hér hafa verið nefnd. Ég var nota bene, ég get bara sagt það hér, ekki mjög hrifinn af þessari leið. Hér erum við svolítið að fara inn í hina bandarísku hugmynd um ólíka valdþætti sem stemma hver annan af, sem er satt að segja dálítið gamaldags hugsun þegar kemur að faglegum ráðningum í dómarastöður og alls ekki í anda bestu mögulegu aðferða að mati t.d. Evrópusambandsins, enda var þessi stjórnarskrá öll, þar á meðal þessi grein, borin undir Feneyjanefndina. Ég er hér með álit Feneyjanefndarinnar fyrir framan mig, sem er á ensku. Ég hyggst ekki lesa það í heild sinni hvað varðar þessar greinar, en ég ætla að þýða það lauslega. Þar segir sem sagt að samkvæmt greinargerð sé markmiðið með þessu ákvæði um tvo þriðju hluta atkvæða að sjá til þess að tilnefningar í dómarastöður séu faglegar og hlutlægar. En í 96. gr., sem er greinin um skipun embættismanna, er lokaákvörðun um skipun dómara alfarið sett í hendur stjórnmálamanna. Feneyjanefndin bendir á að þótt það geti verið í lagi, ef stjórnarskráin krefst þess að fyrirkomulagið sé þannig, að koma því þannig fyrir að þetta vald verði formlegt vari hún eindregið við því að þetta sé einhvers konar raunverulegt vald, pólitískt vald sem notað sé sem neyðarventill á ákvarðanir ráðherra. Ég ætla að lesa þessa tilvitnun á ensku, með leyfi forseta, og snara henni síðan yfir á íslensku: „The Venice Commission thus stresses that the mechanism proposed by the bill contains a clearer potential of politicizing appointments.“ - Sem sagt, Feneyjanefndin leggur áherslu á að fyrirkomulagið sem lagt er til gefi mikla möguleika því á að stjórnmál muni ráða tilnefningum. „This raises very serious concerns under European standards and cannot be considered acceptable.“ - Feneyjanefndin er mjög áhyggjufull yfir þessu og segir að það sé óásættanlegt samkvæmt evrópskum viðmiðum, að haga skipun dómara með þeim hætti að þingið þurfi að lokum að staðfesta skipun dómara. Af hverju finnst Feneyjanefndinni það? Það er náttúrlega af því að Feneyjanefndin vill sleppa við uppákomur og umræður eins og þessa. Það er bara niðurstaðan. Það er ekki gott. Feneyjanefndin bendir síðan á að í fordæminu sem vísað er til, sem er danska fordæmið, sé þessu allt öðruvísi farið. Því er þannig farið, sem ég held að væri miklu betri lausn, að ráðherra velji, að fengnu áliti fagnefndar - sem mig minnir að sé kosin af þinginu, en við getum haft það einhvern veginn - við getum haft það þannig hann velji úr hópi hæfra, lögfróðra manna hóp sérfræðinga sem gerir tillögu um dómara. Ef ráðherra kýs að skipa einhvern sem ekki er á þeim lista ber honum að tilkynna þinginu það, ekki bera það undir atkvæði heldur tilkynna. Það er talið ásættanlegt eftir evrópskum viðmiðum. Ef þingið er síðan ósátt við ráðherra getur það borið fram vantraust á ráðherra. En ráðherrann er sá sem er ábyrgur fyrir ákvörðuninni. Sá sem er ábyrgur fyrir ákvörðuninni verður að fá að taka hana því að annars er fjandinn laus, frú forseti. Ráðherra sem er ábyrgur fyrir ákvörðuninni verður að fá að taka hana. Mér finnst það miklu betri uppsetning á allan hátt. Tekið er fram að það hafi aldrei gerst í sögu Danmerkur að ráðherra hafi einhvern tímann tilnefnt einhvern sem ekki hefur verið metinn hæfastur. Það myndi kannski verða gert öðruvísi hér, en ég held samt að það sé þess virði að láta á það reyna hvort það fyrirkomulag sé ekki miklu betri ventill en það sem við höfum lagt til í vanhugsun, vil ég meina, af slysni. Gott og vel. Nú segja menn: Fínt, Pawel, þú hefur fært rök fyrir því að þetta fyrirkomulag sé vont og að þetta vald sem þú hefur sé vont, en þú hefur það vald engu að síður, er það ekki? Þú hefur þetta vald engu að síður og þér ber að nota það. Og þá segi ég: Mér ber bara ekki að nota það á einn eða annan hátt, mér ber ekki að gera það. Trikkið við að vera þingmaður, hvort sem okkur hér inni líkar það betur eða verr, er að við förum með geðþóttavald þegar upp er staðið. Við förum með geðþóttavald, við ráðum því hvað við gerum. Ég get greitt atkvæði með þessari tillögu eða á móti henni, ég get komið með frávísunartillögu, ég get breytt skipun dómstóla og ég mun aldrei þurfa að bera nokkra ábyrgð á neinu af því nema þá pólitíska ábyrgð á fjögurra ára fresti. Ráðherra sem misbeitir valdi sínu með einhverjum hætti þarf hins vegar að sæta lagalegri, stjórnskipulegri, pólitískri ábyrgð. Og af þeirri ástæðu vil ég fara gríðarlega sparlega með þetta vald. Þess vegna vil ég alls ekki taka að mér hlutverk einhvers konar stjórnsýsludómstóls, þ.e. að ég taki inn athugasemdir frá fólki sem er óánægt með skipun dómara, og kalli til sérfræðinga til að sjá hvað þeim finnst um þær athugasemdir, reyni síðan að móta mér eitthvert álit út frá því, eins og … óbreyttur borgari. Ég reyni annars vegar að taka til greina athugasemdir manna sem eru hámenntaðir í lögfræði og síðan einhverra manna sem eru í einhverjum samtökum og leggja mat á það. Ég vil bara ekki hafa þetta vald og ég vil ekki fara með það. Það er til annar aðili sem hefur það vald og það er ráðherra. Hann á að fara með það vald. Ég vil ekki leggja mat á stjórnsýslulegar ákvarðanir ráðherra, hvað þá að ég vilji leggja mat á málefnalegar ástæður sem ráðherra tiltekur. Ef ég geri það þá er fjandinn laus, þá er það ekki þannig að við munum eiga gott sumar þar sem ráðherra og nefndin vinna í sameiningu. Nei, það er þegar byrjað að gerast að ósáttir aðilar sem sóttu um starfið eru farnir að senda opin bréf á þingmenn til að biðja þá um að fella þessa ákvörðun. Af hverju gera þeir það? Það er augljóst. Og það er engin ástæða til að draga persónulegan metnað fólks í efa. Auðvitað er það gríðarlegt mál þegar fólk leggur ævistarf sitt að veði í umsókn sem er kannski mörg hundruð blaðsíður á lengd og fær síðan uppröðun á einhverjum lista. Og svo kemur einhver annar aðili og segir: Þetta er ekki listinn sem ég vil fara eftir heldur er það allt annar listi. Ég hef verið í þeirri stöðu að vera á lista sem einhver annar aðili taldi síðan að væri ekki nægilega góður listi. Ég var kosinn til stjórnlagaþings og síðan kom Hæstiréttur Íslands og sagði að þessi listi væri alls ekki listi yfir fólk sem kosið væri til stjórnlagaþings. Það var erfitt og ég skil alveg að fólki finnist það erfitt. En ég held að mánuður í viðbót myndi bara kalla á mánuð af opinberum eða persónulegum hringingum umsækjenda í þingmenn eða aðra. Ég held að sá mánuður myndi ekki nýtast vel. Ef ég væri hins vegar núna í þeirri neyð að þurfa að taka málefnalega afstöðu til tillögu ráðherra, sem ég tek fram að ég vil alls ekki gera og mér finnst gríðarlega óheppilegt að trúnaðargögn sem nefnd fær afhent leki út. Þeim er augljóslega lekið út í því skyni að kasta rýrð á suma umsækjendur. Hluti þessara gagna er þannig að menn fara að spyrja sig: Af hverju er þessi sem er svona neðarlega skyndilega kominn í … 

… Þú ert að saka nefndarmenn …

Ég sagði að gögnum hefði verið lekið út. Það er óheppilegt, ég sagði ekki að það hefði gerst úr nefndinni.

Þingmaður í ræðustól hefur orðið.

Ég sagði að gögnum hefði lekið út og það er gríðarlega óheppilegt. Það er augljóst að sú staðreynd um gagnalekann hefur kastað rýrð á sumt af fólkinu á þessum lista. Ég vil hins vegar meina eftir að hafa skoðað og setið yfir þeim trúnaðargögnum sem þar eru, að það er mjög auðvelt - í fyrsta lagi ef maður gefur sér þær forsendur að ráðherra hafi viljað auka vægi dómarastarfa. Í öðru lagi ef maður gefur sér þær forsendur að ráðherra hafi tekið til sín þau skilaboð sem komu margítrekað fram í þessum ræðustól við afgreiðslu undanfara þessa máls, um að við skipun dómara í nýjum dómstól þyrfti að tryggja að hlutfall kynjanna væri sem jafnast. Ef maður ímyndar sér að ráðherra hafi gefið sér þessi ofangreindu málefnalegu sjónarmið og tekið þau alvarlega get ég mjög vel séð út frá gögnum málsins, þeim trúnaðargögnum, sem birtast í ákveðinni töflu, að hún hafi komist að þessari niðurstöðu. Ég gæti vel hafa komist að sambærilegri niðurstöðu ef ég hefði þurft að leggja á það mat. Það er mitt persónulega mat, einhver annar gæti verið ósammála, en ég vil ekki ræða of mikið um það í ræðustól vegna þess að of ítarlegar umræður um það munu kalla á að við förum að ræða um persónulegt mat, trúnaðargögn og persónuupplýsingar fólks sem fór í ákveðið ferli í von um að gætt yrði trúnaðar sem einhvern veginn var ekki gert. Ef ég ætti að taka málefnalega afstöðu til þessa máls út frá þeim gögnum sem liggja fyrir gæti ég vel rökstutt það. Kannski finnst einhverjum að eitthvert eitt nafn ætti að færa á einhvern annan stað, en í heildina finnst mér rökstuðningur ráðherra vera nægilegur og ganga upp. Eins og ég segi og hef sagt áður myndi ég miklu frekar vilja að við tækjum upp danskt fyrirkomulag þar sem er hæfnisnefnd, hugsanlega kosin af Alþingi, sem velur milli hæfra einstaklinga og ráðherra er bundinn af þeirri niðurstöðu að því leyti að ef hann kýs að fara á svig við hana þarf hann að tilkynna það til Alþingis með sérstökum hætti. Ég held að það sé miklu betra vegna þess að það er ráðherra sem fer með valdið. Og segjum nú að við tökum tvo mánuði í viðbót eða einn mánuð í viðbót og búum til allt annan lista, hendum út einu nafni af þessum lista og setjum annað í staðinn. Þá kemur einhver sem er á þessum lista og dettur út og fer með mál sitt fyrir dómstóla. Það mun gerast hvort sem er. Þegar 30 lögfróðustu menn landsins og konur sækja um starf sem þau vilja fá er mjög ólíklegt annað en að það endi þannig að einhver fari í mál. Það mun gerast hvort sem er. Ef við höfum síðan ákveðið að taka eitthvert eitt eða tvö nöfn af listanum og setja annað eða önnur í staðinn og þeir einstaklingar kæra og fara með mál sitt fyrir dómstóla, í hvaða stöðu erum við þá sem ríkisvald? Ráðherra er kærður fyrir að ráða ekki mann eða konu sem ráðherra vill ráða. Hvernig gengur það upp? Það gengur einfaldlega ekki upp stjórnskipulega. Þess vegna eigum við ekki að sækja okkur það vald. Mig langar aðeins að ræða við þá þingmenn sem eru hér, ef þeir vilja vinsamlegast vera áfram í salnum, en ég skil svo sem að þeir hafi öðrum skyldum að gegna. Ég er meira en tilbúinn að setjast niður með fólki og fara yfir þessi trúnaðargögn og færa rök fyrir máli mínu, ég held að það sé góð málefnaleg ástæða fyrir því að ræða það. Ég vil almennt ekki gera það en ef það verður til að snúa að einhverjum er ég alveg til í að gera það. Það er mitt tilboð núna til kl. 17–18 vegna þess að augljóslega þurfum við síðan að taka ákvörðun. En ég er til í að sannfæra fólk um það. Ef menn eru ekki á því að fallast á þennan lista hef ég ákveðna verkfærakistu fyrir fólk sem ég vil að það íhugi að nota. Í fyrsta lagi myndi ég biðla innilega til fólks, frá mínum dýpstu hjartarótum, að greiða ekki atkvæði gegn þessari tillögu, að það komi ekki rauð ljós á takkana þegar við erum að skipa nýtt millidómstig. Það væri mjög slæmt og ég held að það væri þyngra en tárum tæki ef það yrði. Ég bið alla vega fólk sem er að hugsa um að gera það að íhuga að fara á gula takkann í staðinn. Ef fólk er að íhuga að fara á gula takkann myndi ég biðja fólk að íhuga það að fara á græna takkann með þeirri ítarlegu skýringu í atkvæðum að það sé ekki að leggja blessun sína yfir allt ferlið, það sé einungis að leggja blessun sína yfir þá skoðun sína að það sé farsælt að nýtt millidómstig verði skipað þannig að ekki skapist vafi um traust á einstaka dómurum. Það er eitt að hafa vantraust á ráðherra sem ekki er samflokksmaður en það er annað að senda þau skilaboð í flókinni atkvæðagreiðslu um 15 nöfn, að sumir þeirra sem þar eru njóti ekki trausts Alþingis. Allt þetta fólk er samkvæmt dómnefndinni hæfir einstaklingar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég verð að játa að ég klóraði mér ansi mikið í kollinum yfir henni því að mér fannst eiginlega ekki neitt innra samræmi í henni. Hv. þingmaður vill ekki hafa þetta vald. Greiddu þá ekki atkvæði. Þetta er ósköp einfalt mál. Ef þú, hv. þingmaður, vilt ekki hafa það vald að þurfa að samþykkja eða synja eða staðfesta þessa tillögu er bara fínasti takki þarna í atkvæðaborðinu þínu sem heitir „Greiði ekki atkvæði“ og þá uppfyllir hv. þingmaður allar þær væntingar sem hann gerir til þess hverjir þetta eigi að vera. Það er bara fínt. Það er eðlilega niðurstaðan. Hv. þingmaður virðist bara, fyrirgefið orðbragðið, vera algjörlega úti að aka í þessu máli. Það er enginn að tala um að fara að raða listanum upp á nýtt. Hvar hefur hv. þingmaður verið í umræðunni um þessi mál? Það er verið að tala um að stunda fagleg vinnubrögð, fá aukinn rökstuðning, að gefa ráðherra tóm til að rökstyðja tillögu sína betur. Hún getur orðið alveg eins, það getur vel endað þannig, en hún getur þá verið  Um hvað er hv. þingmaður að tala, að við ætlum að fara að raða hér listum upp á nýtt? Hvaða strámannatilbúningur er þetta? 
            

Frú forseti. Mér finnst það undarleg tillaga að ef ég vilji ekki fara með eitthvert vald eigi ég að sitja hjá. Af hverju? Ég vil að þetta vald sé formlegt stimplunarvald. Forseti Íslands hefur til dæmis það vald að rita undir embættisfærslur þessara dómara. Það er pjúra formlegt vald. Strangt til tekið gæti einhver villtur forseti ákveðið að taka sér það vald að fara yfir þetta mál núna. Kannski mun einhver krefjast þess að hann geri það. Kannski mun einhver borgari segja: Hér hafa ekki verið uppfylltar formkröfur og við skulum þá setjast niður og fara yfir þetta mat, líta yfir þessa lista, fara yfir afgreiðslu ráðherra og afgreiðslu þingsins. Forseti hefur þetta vald og hefur einungis formlegt vald og beitir því með þeim hætti. Ég hef þetta vald og ég lít svo á, í samræmi við álit Evrópuráðsins og Feneyjanefndarinnar, að hafi þingið þetta vald eigi það fyrst og fremst að vera formlegt. Ég ætla að greiða atkvæði eftir því.

Virðulegi forseti. Mér finnst þetta mál of alvarlegt til að ég nenni að elta hv. þingmann í einhverjar háfleygar sniðugar líkingar til að víkja sér undan málinu. Ég lít ekki á Alþingi sem stimpilstofnun. Það getur vel verið að hv. þingmaður geri það. Ég deili þeirri skoðun ekki. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann beint og bið hann í einlægni að svara mér, ekki fara í háfleygar líkingar og búa til eitthvert dæmi: Hvað er að því að gefa meiri tíma til að málsmeðferðin verði faglegri ef það myndi til dæmis verða til þess að gagnrýnisröddum og ásökunum um að þetta væri ekki nógu fagleg málsmeðferð myndi fækka? Það getur vel verið að hv. þingmanni finnist þeim tíma ekki vel varið eins og hann kom inn á í ræðu sinni, en hvað er að því að við reynum að ná sátt um þetta nýja dómstig í landinu? Hvað myndi svo hræðilegt gerast í lífi hv. þingmanns og stimpilhlutverki hans ef við gæfum þessu örfáar vikur í viðbót til að vinna málið betur? Um það snýst málið, hv. þingmaður, ekki hvaða nöfn eru á þessum lista. Ég veit ekki einu sinni hvað nöfn eru á þessum lista. Þetta snýst um faglega málsmeðferð, þetta er ekki boðlegur málflutningur, hv. þingmaður.

Mönnum getur fundist þetta ekki boðlegur málflutningur. Ég sagði ekki að Alþingi væri stimpilstofnun almennt, ég sagði einfaldlega að mér þætti fara best á því að í þessu máli væri vald Alþingis fyrst og fremst formlegt og það er í anda  
            

Virðulegi forseti. Þetta er fínt fyrirkomulag sem hv. þingmaður setur hér upp. Framsetningin er samt mjög góð afvegaleiðing frá því sem skiptir máli hérna. Hv. þingmaður segir málið snúast um afskipti þingsins af skipan dómara, en ég frábið mér þann málflutning því að þær ástæður sem ég hef er að mótmæla framgöngu ráðherra. Alþingi hefur nefnilega eftirlitshlutverk með gjörðum og ákvörðunum ráðherra og hér er ákvörðun ráðherra til umfjöllunar. Þá ákvörðun vil ég rýna og stunda mitt eftirlitshlutverk gagnvart. Hv. þingmaður nefnir að hann vilji ekki hafa þetta vald og það finnst mér dálítið undarlegt. Vill hann þá afsala sér eftirlitshlutverki þingsins gagnvart ráðherrum? Nú býður stjórnarandstaðan upp á það ferli sem hv. þingmaður leggur upp með: Matsnefnd kemur með lista, alveg eins og í dæminu sem hv. þingmaður kom með, ráðherra kemur með aðra tillögu sem hann tilkynnir þinginu um og Alþingi tekur ákvörðun um vantraust eða ekki. Frávísunartillagan fjallar um það. 

Frú forseti. Ef ég vil vísa málum frá er ég að segja ráðherra að ég sé ekki ánægður með hans tillögu. Hvort sem það eru nöfnin eða eitthvað annað í henni. En þar með er ég óneitanlega að hlutast til um hana. Það er bara svo einfalt. Ég hlutast til um þá ákvörðun sem ráðherra tekur. Og ég vil einfaldlega ekki hafa það vald vegna þess að ég ber ekki ábyrgð á þessari ákvörðun. Það er ráðherra sem ber ábyrgð á ákvörðuninni og það er hans að taka hana.

Virðulegi forseti. Frábært, hv. þingmaður treystir ráðherra. Hins vegar fengu ekki allir þingmenn hérna inni þessa tvo daga, sem greinilega voru nægilega langur tími fyrir hv. þingmann, til að fullvissa sig um að ráðherra væri ekki í ruglinu. Aðrir hv. þingmenn hafa ekki haft þennan tíma. Af hverjum eigum við endilega að treysta nefndinni eða því sem hún segir um þá fullvissu? Ég var ekki í nefndinni. Ég hef ekki haft þann tíma sem nefndin hefur haft til að rýna öll þau gögn sem þar komu fram. Samt á ég að fara að taka upplýsta afstöðu um þessa skipan. Hv. þingmaður býður hérna upp á tíma til klukkan fimm til að útskýra þá afstöðu. Af hverju eru þau tímatakmörk? Ég skil það ekki. Af hverju til fimm? Heldur þú að það sé í alvörunni nóg?

Frú forseti. Það er náttúrlega bara sá tími sem um hefur verið samið að þetta myndi standa. Ég kem þarna með tilboð sem óbreyttur þingmaður, um að ræða við þingmenn í ró og spekt, án þess að vera rifinn út og að mér sé bannað að tala við þá, að ég fái bara að tala einslega við þingmenn. Kannski er það vont tilboð. Kannski vilja menn ekki þiggja það. Og það er allt í lagi. Kannski finnst mönnum tíminn of skammur og það er fínt.  Ég er ekki á þeirri skoðun að Alþingi eigi ekki að hafa eftirlitshlutverk. Hér hafa menn t.d. tiltekið ákveðna leið fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að hún hafi eftirlit með ráðherra og ákvörðun hennar. En mér finnst það samt ekki endilega vera þessari ákvörðun viðkomandi. Það er bara önnur spurning. Í þessari ákvörðun finnst mér að við eigum, samkvæmt bestu tilmælum Evrópuráðsins, að láta sem þetta vald sé fyrst og fremst formlegt. Ef menn hafa síðan einhverja aðra skoðun þá höfum við stofnanir, umboðsmann Alþingis, 

Frú forseti. Við 1. umr. í andsvari hæstv. dómsmálaráðherra við samflokksmann hv. þingmanns, hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson, um breytingu á lögum um dómstóla, um að hæfnisnefnd ætti að horfa til kynjasjónarmiða, kom fram það sjónarmið hennar að mikilvægt væri að til þessara dómarastarfa veldist fólk með ólíkan bakgrunn úr heimi lögfræðinnar, ekki bara núverandi embættisdómarar eða menn sem unnið hefðu við dómstóla, heldur líka fólk úr alls kyns öðrum lögfræðistörfum; úr fræðasamfélaginu, sýslumenn og fleiri. Nú hefur dómsmálaráðherra vald til að breyta vinnureglum hæfnisnefndarinnar. Hún hefur vald til að hafa áhrif á starfsreglur nefndarinnar áður en nefndin gerir matið. Til þess hefur ráðherra vald. Hún hefur líka ítrekað lýst yfir að hún trúi ekki á kynjasjónarmið. Þetta eru þau málefnalegu sjónarmið sem hv. þingmaður tekur fram að liggi til grundvallar mati ráðherra. Þegar ráðherra hefur sjálf talað gegn þessum sjónarmiðum hér áður 

Nákvæmlega.


            

Frú forseti. Hvað varðar skipan, að ráðherra hafi látið embættisstörf í dómaraembætti vega þyngra en nefndin þá er það einfaldlega yfirlýsing frá ráðherra sjálfum í svörum hennar.  Síðan spyr þingmaður um þær reglur sem ráðherra setur sér. Mér vinnst því miður ekki tími til að koma að því í þessu andsvari.

Frú forseti. Spurningar mínar snúa einfaldlega að því valdi sem ráðherra hafði áður en þetta ferli fór af stað til þess að hafa áhrif á mat nefndarinnar, þ.e. ráðherra getur ákveðið að dómarastörf skuli vega meira en þau gera í starfi dómnefndarinnar áður en hún tekur til starfa. Áður en hún fer að meta umsóknir. Til þess hefur ráðherra vald. Hún getur breytt þessum reglum. Hún kaus að gera það ekki. Ráðherra hefur líka og hafði vald til að samþykkja breytingartillögur minni hlutans um að lög um jafnan rétt karla og kvenna skyldu höfð til hliðsjónar þegar valið yrði í þessi embætti, því að jafnréttislögin gilda ekki um dómara. En það hefði verið ágætt að setja það inn í lögin að dómnefndin, valnefndin, skyldi fara eftir þessum sjónarmiðum. Ef þetta eru raunverulega sjónarmið sem skipta ráðherra máli, hvers vegna sagði hún ekki píp um það áður en þetta gerðist? Bara eftir á þegar það hentar henni að svissa nokkrum yfir í já-bunkann sem henni þóknast. Hvernig eigum við að treysta því? Og ég verð að spyrja í loki: Á hvaða hátt er þetta samrýmanlegt stefnuyfirlýsingu 

Frú forseti. Í þeim lögum og reglum sem fjalla um þessa nefnd eru tilgreindir nokkrir þættir sem nefndin á að líta til, t.d. reynsla af dómarastörfum eða reynsla í lögmannsstarfi, fræðistörf o.s.frv. Í þeim lögum og reglugerðum er ekkert kveðið á um að það skuli vera eitthvert tiltekið vægi. Engu að síður hefur þessi hæfnisnefnd í gegnum, ég veit það ekki, reynslu, hefðir, komist að þeirri niðurstöðu að meta þættina eftir ákveðnu vægi. Setja 20 á einn þátt, 20 á annan þátt, 10 á hinn þáttinn, eins og kemur fram í þeim skjölum sem þeir þingmenn sem aðgang hafa að þeim hafa séð. Það er ekkert sem ráðherra hefur sett. Ég er ekki viss um að ég myndi vilja að ráðherra tilgreindi þessa tilteknu vogstuðla í sérstakri reglugerð. Kannski væri það gagnsærra, en ég held að það sé ekki mikil hefð fyrir því miðað við lagaframkvæmd á Íslandi. Hins vegar get ég vel skilið, hafandi litið yfir listann, að ef ráðherra hefur komist að því að t.d. dómarastörf hafi ekki verið metin nógu há af nefndinni, vegna þess að það er bara einhver tala sem kemur út úr þessari nefnd, að hún hafi komist að þessari niðurstöðu, að ýta nokkrum einstaklingum upp - það er bara mjög málefnalegt sjónarmið.

Frú forseti. Ástæðan fyrir því að það er einhver tafla og ákveðið vægi þar sem hæfni er metin o.s.frv., kemur fram í umsögn dómnefndar. Þar er talað um sjálfstæði, skilvirkni og hlutverk dómara, að ákvarðanir og skipun í starf dómara eigi að vera byggðar á hlutlægum sjónarmiðum og á verðleikum og hæfi. Hlutlægum sjónarmiðum. Hlutlæg sjónarmið þýðir nákvæmlega þetta. Ef við förum svo yfir þau hlutlægu sjónarmið sem nefndin horfir til, og metur þá vægi á hlutlægan hátt, sem er bara mjög eðlilegt að gera - hv. þingmaður kom niður í þingflokksherbergi okkar Pírata í gær og talaði um það sem hann nefnir hér. Ég sagði: Já, endilega, förum yfir það. Ég nefndi það meira að segja við hann því að ég mundi ákveðnar tölur sem hefðu komið fram. Við fórum yfir það í nefndinni. Hv. þingmaður var í nefndinni. Hann spurði ráðherra: Já, en heyrðu, ef þú tekur þennan hérna út frá dómarahæfi, hvers vegna tekurðu þá þennan í 7. sæti út, í staðinn fyrir þann sem er í 12. sæti? Og svo aðra sem eru neðar og eru konur? Færslan og ráðherra 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég held að það sé almennt ekki hefð fyrir að vísa beint í orð manna á nefndarfundi þó að menn geri það með ákveðnu, tilteknu látbragði.

Ég skil.

Ég held að það sé einfaldlega ekki við hæfi og ekki þessari stofnun  Hér nefna menn huglægt/hlutlægt mat. Af einhverjum ástæðum ákveður nefndin út frá hefð að einn þáttur sé reynsla í dómarastól og gildi 20%, annar þáttur, félagsstörf, sé látinn vega 5%. Af hverju?

Ráðherra vissi það.

Það er bara eitthvað sem nefndin hefur ákveðið að gera í gegnum tíðina. Það er engin sérstök lagastoð fyrir því að gera það með þeim hætti. Það eru engin vísindi, maður fær ekki einhverja töflu um bestu ráðningu dómara til að fagráðherra viti að maður ráði alltaf bestu dómarana ef maður lætur einn þátt gilda 20% og annan þátt hafa annað vægi. Svona tæki eru ágæt vegna þess að það er erfiðara að taka mjög vonda ákvörðun með þeim. Auðvitað er það hægt. Þetta eru ágætistæki, en þau koma ekki í veg fyrir að ráðherra geti beitt öðrum málefnalegum sjónarmiðum sem byggð eru á vinnu nefndarinnar. 

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur verið kosinn á Alþingi og fer, eins og hann nefnir, með eftirlitsvald. Eitt af eftirlitshlutverkum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, fyrst þingmaðurinn hefur ákveðið að fara inn í það mál fyrir flokk sinn, er það að kanna ákvarðanir og verklag ráðherra ef tilefni er til í samræmi við eftirlitshlutverk Alþingis. Þingmaðurinn vill að við klárum þetta mál þó að við höfum tíma til 1. júlí. Það sé mikilvægara að klára þetta mál fljótt þó að við höfum tíma til 1. júlí, þó að ákvörðunin sem hann leggur til að sé tekin sé óafturkræf. Hún er óafturkræf. Hann leggur til að ákvörðunin sé tekin þó að hún sé óafturkræf, áður en við getum sinnt eftirlitshlutverki Alþingis, sem þingmaður gegnir, til að kanna hvort það sé hafið yfir vafa að ráðherra hafi farið að lögum. Ef það er ekki hafið yfir vafa að ráðherra hafi farið að lögum og reglum í ákvörðunum sínum og verklagi - en það er það sem við erum að kalla eftir. Við erum ekki að kalla eftir því að listinn sé svona eða hinsegin. Við erum að kalla eftir að það sé hafið yfir vafa að ákvarðanir og verklag ráðherra sé samkvæmt lögum og reglum og dómafordæmum. Við höfum tækifæri til þess. 

Frú forseti. Bara svo því sé til haga haldið þá er það ekki þannig að nefndin hafi ávallt í störfum sínum skilað númeruðum lista þar sem munaði einhverjum aukastöfum á hæfi fólks. Ef menn skoða álit hæfnisnefndar hafa menn oft raðað lista með þeim hætti að einhver einn þótti hæfastur, einhverjir sem komu þar á eftir þóttu næsthæfastir og síðan kom eitthvert fólk þar á eftir. Það er alls ekki þannig að ráðherrann hafi getað gefið sér að það kæmi 15 manna listi sem hún gæti ekki hvikað frá með neinum hætti. Ráðherra gat ekki gefið sér það út frá fyrri reynslu af málinu. 

Forseti.  Forseti. Ég verð að segja það að málsmeðferðin sem snertir svona mikilvægan máttarstólpa undir réttarríkið er til háborinnar skammar. Ég sakna þess að sjá hér hæstv. dómsmálaráðherra sitja og hlusta á okkur þingmenn ræða um þetta mál. Þetta mál er þess eðlis og það hvernig hæstv. ráðherra hefur komið fram við þingið er á þann veg að ég get ekki annað en lýst yfir vantrausti á hæstv. ráðherra. Ástæðan fyrir því er margþætt. Í fyrsta lagi fengum við ekki aðgengi að ákvörðun ráðherra fyrr en degi fyrir þinglok eða tveimur dögum fyrir þinglok. Á sama tíma erum við hér í atkvæðagreiðslum sem krefjast þess að við höfum hugann algjörlega við það. Við fengum örfáa fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem ég á sæti ásamt fleiri þingmönnum sem hér hafa talað í dag. Við kölluðum eftir skriflegu áliti, skriflegum svörum frá ráðherra í gær sem ráðherra varð ekki við heldur kom á fundinn með munnlega framsögu. Mér finnst það afar miður. Ég hefði kosið, þegar verið er að tala um svona mikilvæga hluti eins og málsmeðferð, að sú meðferð ætti að fara fram á eins opinn hátt og mögulegt er. Eins og komið hefur fram í andsvari áðan og í ræðum hefur ráðherra ekki verið samkvæmur sjálfum sér í nein af þeim skiptum sem hann hefur komið fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þau rök sem hafa komið fram standast ekki innbyrðis. Við í minni hlutanum höfum kallað eftir því að fá það rökstutt af hverju tilteknir einstaklingar eru færðir til á þessum lista. Ef ég hefði fengið þannig rök og getað tekið undir með ráðherra og fundist hann vera með réttmætar tillögur þá væri ég ekki hér í dag. En ráðherrann bauð okkur ekki upp á það. Það sem ráðherrann bauð upp á er að breyta forsendunum fyrir því hverjir taka sæti á nýju dómstigi. Hún breytti forsendunum eftir á. Og útskýringar hennar á þeim forsendubreytingum standast ekki. Síðan er færður til aðili sem er metinn sá sjöundi hæfasti eftir ekki bara einhverju excel-skjali, kæru þingmenn, nei, heldur eftir rökstuddum samanburði og greiningum á hverju einasta hæfisstigi. Það má allt finna í áliti og skýrslu frá dómnefndinni, hæfnisnefndinni sem ráðherra skipaði til þess að veita sér leiðsögn um það hvernig við gætum á sem bestan máta skipað nýtt dómstig. Við þingmenn minni hlutans í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og formenn flokkanna og þingflokksformenn höfum ítrekað kallað eftir því að okkur yrði gefinn sá tími sem eðlilegur telst til þess að fara almennilega yfir þetta, til þess að við gætum með góðri samvisku greitt þessu máli leið. En það var ákveðið að gera það ekki. Við hefðum gjarnan viljað heyra ráðherrann útskýra fyrir okkur af hverju maður sem er í 30. sæti á hæfnislistanum, sem 15 eru valdir úr, er tekinn fram fyrir þann sem er í sjöunda sæti. Af hverju er einhver sem er í 23. sæti tekinn fram fyrir þann sem er í ellefta? Hvar eru rökin fyrir því? Nei, við erum hér með hugarfarið: Ég á þetta, ég má þetta. Dómsmálaráðherra? Já. Sjálfstæðisflokkurinn? Já. Þannig hefur þetta alltaf verið. Og þannig mun þetta alltaf vera því að við horfum upp á þingmenn frá nýjum flokkum sem tala um sig sem kerfisbreytingarflokka koma hér og afsala sér í ræðustól hvorki meira né minna en eftirlitshlutverki stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Hvers konar skrípastaður er þetta? Ég á ekki til orð. Mér er heitt í hamsi. Ég skal segja ykkur af hverju, hv. þingmenn. Árið 2010 þegar þetta mál var tekið á dagskrá, ramminn utan um þetta dómstig, þá höfðu menn eðlilega áhyggjur af því að ráðherrar myndu missa sjónar á markmiði sínu og láta hagsmuni sína ráða för. Þess vegna lögðum við til, þáverandi þingmenn Hreyfingarinnar, breytingartillögu á því sem hefði haft í för með sér aðhald við ráðherra hverju sinni, mér er alveg sama frá hvaða flokki. Breytingartillagan fól í sér að það þyrfti tvo þriðju hluta þingmanna til að fallast á tillögu dómsmálaráðherra til breytinga hverju sinni á tillögum frá hæfnis- eða dómnefnd sem ráðherra sjálfur skipar. En því miður var það kolfellt af þáverandi ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur. Það finnst mér mjög leitt. Það sýnir að það er alveg sama hver fer með völdin. Ef við höfum ekki skýrar reglur sem hefta ægivald ráðherranna þá fáum við upp svona stöðu aftur og aftur. Hér kemur þingmaður fram og talar um að við ættum að breyta þessu. Hann talar um að við ættum að hafa annað verklag. Eigum við að hafa þannig verklag að allir þeir sem eru fengnir til þess að mæla hæfi dómara heyri á einhvern hátt undir þingið? Mér finnst það mjög skrýtið. Það hefði verið alveg nóg ef þessi breytingartillaga hefði verið samþykkt að veita ráðherranum aðhald með vitundinni um að hann þyrfti aukinn meiri hluta til þess að fá tillögur sínar samþykktar. Þá hefði ráðherrann verið þvingaður til þess að fylgja eðlilegri málsmeðferð þar sem þyrftu að koma fram almennilega rökstuddar ástæður fyrir því að fólk sem er metið mjög hæft er fært langt niður listann og þeir sem eru ekki metnir að sama leyti hæfir fluttir upp í þeirra stað. Það hefur verið talað um að við megum ekki tala um einstaklingana eða þeirra hagsmuni. Ég ætla ekki að gera það. En ég hvet fólk til að kynna sér þessa einstaklinga sem eru færðir upp og þá einstaklinga sem eru færðir niður. Það er alveg sama hvernig við reynum að vera pen og prúð og málefnaleg, það eru alveg augljós flokkstengsl. Mér finnst það mjög dapurlegt. Mér finnst það virkilega dapurt. Við eigum ekki að skipa dómara út frá því hvaða flokksskírteini þeir hafa. Að öllu því slepptu og þó svo að okkur væri alveg sama hverjir þessir aðilar væru og við myndum bara treysta í blindni á mat ráðherrans, þrátt fyrir að það liggi ekki alveg skýrt fyrir, þá er það þannig að samkvæmt lögum sem voru samþykkt á Alþingi ber þinginu að vera varnagli ef svo ber undir að ráðherra fari út fyrir valdsvið sitt. Mér eru þessi mál mikil hjartans mál. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að ég gaf kost á mér að fara á Alþingi, óbreyttur borgari, til þess að reyna að koma á raunverulegri þrískiptingu á valdstoðum samfélagsins. Ég sá fyrir mér, rétt eins og ég sá í nýju stjórnarskránni, sprota af nýju Íslandi þar sem við værum ekki undirsett þessu gamla valdi sem allir vita hvað er. Ég sá fyrir mér að við gætum komið upp úr því mikla hruni sem hér varð sem þjóð sem fyndi samfélagslega þætti sem við gætum staðið saman að. Eitt af því sem skiptir höfuðmáli í réttarríki er að það sé traust gagnvart dómstólum landsins. Annars eru þau lög sem við erum að semja hér ekki til neins nýt. Ef það er ekki traust á dómstólana þá er ekki traust á löggjafann. Ef það er ekki traust á framkvæmdarvaldið, á ráðherrann sem ber ábyrgð á þessu, þessari ömurlegu framkvæmd á jafn mikilvægu máli, þá er virkilega vegið að réttarríkinu. Þegar ég hef rýnt ofan í málið - og ég hefði viljað tala um það miklu lengur en til klukkan fimm í dag, það er allt of stuttur tími, því miður - þá hefði ég viljað hreinlega lesa það fyrir alla þingmenn, sem reyndar eru ekki margir frá stjórnarmeirihlutanum, sem hafa áhuga á þessu máli, fyrst þeir höfðu ekki tíma til að kynna sér niðurstöður og mat á einstökum þáttum excel-skjalsins eða matrixunnar frægu, þannig að þeir gætu kynnt sér rökstuðning dómnefndar. Ég veit ekkert hvort ég á að treysta þessari dómnefnd meira en ráðherra, en ég veit að við höfum ákveðnar reglur. Reglurnar eru þær að samkvæmt verklagi til þess að skapa trúverðugleika og traust á nýju dómstigi þá er farin sú leið, eins og alltaf er gert, að fá vonandi óháða dómnefnd til þess að velja úr samkvæmt faglegu mati, samkvæmt öllu öðru en huglægu mati, þá sem hæfastir eru. Ég hlustaði á rök hæstv. ráðherra sem voru um margt merkileg og þar kristallaðist vandræðagangur ráðherrans við að útskýra af hverju hann ákvað velja þessa fjóra einstaklinga. Ráðherranum fannst hann hafa vald og þekkingu og vit ofar öllum öðrum til þess að sjá hvernig svona dómstól yrði best hagað út frá mörgum ólíkum eiginleikum. Þó svo að ráðherrann héldi því fram að þeir sem hefðu dómarareynslu yrðu hífðir upp þá kom í ljós að það virtist ekki hafa skipt miklu máli. Þó að það hafi verið bætt í þann stuðul þá komu alls konar önnur rök og síðan, einhvers staðar í þessari matrixu hæstv. ráðherra, eru komin kynjasjónarmið. Ég hefði viljað sjá hvernig ráðherrann komst að þessari niðurstöðu. Það sem við Píratar og aðrir þingmenn gagnrýnum er að hér er þess krafist að við sem eigum að vera varnagli tökum óupplýsta ákvörðun um jafn mikilvægan hlut. Þegar þingmenn koma hér og bera þetta saman við bús í búðir þá á ég bara ekki til orð, að bera þetta saman við það að við færum allt í einu að tala um áfengisfrumvarp. Hvers konar vanvirða er það gagnvart réttarríkinu? Hvers konar - ja, ég veit það ekki. Ég á ekki orð yfir svona rökstuðning. Mér finnst það á svo furðulegum level. Það sem truflaði mig mest þegar ég hlustaði á ráðherrann og síðan meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var í fyrsta lagi það að í gegnum öll tilsvör frá ráðherra var sú tilfinning, og ég skráði það niður í punkta af fundinum, að ráðherranum fyndist hann vita betur en allir aðrir. Það er hættulegt. Það veit enginn einn betur en aðrir. Við vitum ekkert hverjir hafa verið ráðherranum til ráðgjafar. Við vitum ekkert hvernig hann komst að þeim niðurstöðum sem hér liggja fyrir. Það er óþægilegt fyrir okkur þingmenn að taka ákvörðun og greiða atkvæði um einstaklinga sem við þurfum að gera síðar í dag. Þess vegna tel ég að langfarsælasta leiðin væri að vísa málinu aftur til ráðherra, fyrst meiri hlutinn vill ekki gefa okkur það ráðrúm sem við höfum lagalega séð rétt á og fyrst að hann kýs að taka þann rétt frá sínum eigin þingmönnum. Mér finnst ótrúlegt að þingmenn, fullorðið fólk, vilji ekki taka upplýstar ákvarðanir, þó svo að við kæmumst kannski að nákvæmlega sömu niðurstöðu. Eigum við ekki að rannsaka og vita hvað við erum að gera, óháð því í hvaða flokki við erum? Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja þannig rök. Ég reyndi eftir fremsta megni að kynna mér þær ábendingar sem við fengum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég náði ekki að lesa yfir allar þær ábendingar, en við fengum mjög gagnlegan fund með sérfræðingum, fjölbreyttum hópi sérfræðinga, sem gáfu okkur þingmönnum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þá ábendingu, og það var einróma, að við þyrftum að fá frekari útskýringar. Af hverju var ekki hægt að verða við því? Ef þingmönnum úr meiri hlutanum finnst að þeir séu nægilega vel upplýstir, af hverju að taka þann rétt frá okkur í minni hlutanum? Halda hv. þingmenn í meiri hlutanum að við séum bara í einhverjum pólitískum leik? Halda þeir virkilega að það sé okkar hlutverk sem fulltrúar almennings á Alþingi að taka bara þeirra orð fyrir því að þeir treysti sínum ráðherra sem situr í umboði þeirra? Hvers konar málflutningur er þetta eiginlega? Hvers konar vanvirða er þetta við þjóðþingið og það hlutverk sem okkur ber að sinna? Það skiptir miklu máli að það ríki traust á réttarríkið og trúverðugleiki. Við erum auðvitað heimsmeistarar í þessum sal að rýra það traust og trúverðugleika með svona uppákomu. Þetta er ekki eina uppákoman. Það er svo algengt að við í þinginu látum þrýsta okkur inn í einhverja ramma um þingsköp, um þinglok, um að ekki sé tilefni til þess að fara fram með vantraust af því að það geti þjappað einhverjum ráðherrum saman eða ríkisstjórn núna. Ég verð bara að segja að ég vantreysti ráðherra dómsmála út af þessari málsmeðferð. Ef ég get sýnt það í verki þá mun ég gera það á eftir þegar frávísunartillagan kemur til atkvæða um að þetta mál fari aftur heim í föðurhúsin. Þá geta þingmenn sem hafa tjáð sig um að það væri gott að hafa þetta öðruvísi hreinlega notað tímann og búið til ný lög fyrst þeir vita betur hvernig á að gera þetta. Hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn meiri hlutans: Komið með lögin. Sýnið okkur hvernig á að gera þetta fullkomlega rétt, því það er augljóst að meiri hlutinn ekki bara ræður, heldur að meiri hlutinn veit best, alltaf. Það er bara ekki þannig. Ég ætla að vona að ef þeir þingmenn sem ég hef starfað með í mínum flokki eiga einhvern tímann aðild að ríkisstjórn líti þeir aldrei svo á að þeir séu hafnir yfir það að þurfa að leita sér ráðgjafar hjá fleiri en aðeins sínum skoðanabræður. Ég ætla að vonast til þess að við getum búið í þannig ríki, með þannig réttarfari, á þannig þjóðþingi, að við getum treyst því að það séu ekki alltaf einhverjir hagsmunir að baki, einhverjir sérhagsmunir. Þegar ég greiði atkvæði með vantrauststillögu minni í kvöld, sem heitir frávísunartillaga, þá mun ég svo sannarlega greiða atkvæði með frávísun. Ef það verður ekki samþykkt mun ég svo sannarlega greiða atkvæði gegn þessum tillögum ráðherrans, ekki út af því að ég hafi neitt á móti fólkinu, heldur af því að mér finnst ráðherrann vanvirða dómnefndina og það faglega ferli sem átti sér stað þar. Það finnst mér hneisa og skammarlegt. Ég vildi óska þess að hæstv. ráðherra myndi biðjast velvirðingar á því að koma með málið svona inn á þingið því það hefði mátt leysa það á annan veg, það hefði mátt finna lausnir. En þegar fólk er búið að ákveða „ég á þetta, ég má þetta“ þá er ekki séns að ná neinum matrixmálamiðlunum eða fá neinar upplýsingar til þess að geta tekið upplýstar ákvarðanir. Því miður. Ísland í dag. Gamla Ísland.

Hæstv. forseti. Það var kannski eitt atriði í ræðu hv. þingmanns sem ég vildi bregðast sérstaklega við þó að ég sé, eins og menn geta kannski ímyndað sér, ósammála mun fleiru. Það var það atriði að það að ráðherra veldi að gera tillögu að hluta til um önnur dómaraefni en matsnefndin eða dómnefndin komst að niðurstöðu um fæli í sér vanvirðu við störf dómnefndarinnar. Ég held að það verði að mótmæla því, hafi ég skilið hv. þingmann rétt, að hún hafi verið að vísa til þess með þeim orðum. Það er þannig að hæstv. ráðherra hefur tekið það fram í mörgum tilvikum að þó að hún kunni að vera annarrar skoðunar en dómnefndin er hún ekki með nokkru móti að gera lítið úr störfum hennar og byggir að miklu leyti á þeirri vinnu sem fram fór af hálfu dómnefndarinnar. Það er líka ljóst í málinu að lagaumhverfið gerir beinlínis ráð fyrir því að ráðherra geti komist að annarri niðurstöðu fyrir sitt leyti, þegar ráðherra gerir tillögu, en dómnefndin. Ég held að það sé fullkomin oftúlkun, ef ég orða það þannig, að halda því fram að það myndi þá í hvert skipti vera túlkað sem vanvirðing við störf þeirrar dómnefndar. Það er einfaldlega gert ráð fyrir því að ráðherra geti komist að annarri niðurstöðu fyrir sitt leyti og lögin fela ráðherranum með skýrum hætti skipunarvaldið eða veitingarvaldið í þessum tilvikum en ekki dómnefndinni. Það er hins vegar alveg rétt að ráðherra þarf að standa fyrir tillögum sínum og ákvörðunum í þessu sambandi sem ráðherra gerir og mun gera.

Forseti. Í fyrsta lagi er það þannig að við fengum ekki fullnægjandi rökstuðning. Á annan bóginn er rökstuðningurinn einvörðungu á þann veg að ráðherra hafi ætlað að flytja fólk til út af reynslu af dómarastörfum. Síðan kemur í ljós að það stenst ekki skoðun. Mér finnst það eitt og sér að verið sé að breyta stöðlunum eftir á vera vanvirðing við störf nefndarinnar. Það er líka vanvirðing við þá sem sóttu um þessa vinnu. Þeir sem sóttu um þessa stöðu sóttu um hana út frá ákveðnum forsendum. Það stóð hvergi að það ætti að hífa einhvern tiltekinn hluta upp eða niður fyrir eða eftir. Það var mjög skýrt að verið væri að leita eftir breiðum hópi af fólki. Ég get alveg skilið að ráðherrann hafi ef til vill verið að reyna að gera það, en það kemst ekki nægilega vel til skila í þeim rökstuðningi sem við fengum á minnisblaði frá ráðherra til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar kemur einvörðungu fram að ráðherra líti til langrar og farsællar reynslu af dómarastörfum. Að því leyti til finnst mér þetta ekki vera fullnægjandi. Þess vegna höfum við verið að kalla eftir frekari rökstuðningi frá ráðherra. Fyrst ég hef hv. þingmann hér langar mig að bera undir hann eina spurningu. Mig langar að spyrja hann að því hvort hann hafi stutt breytingartillögu Hreyfingarinnar um að aukinn meiri hluta þingmanna þyrfti til að samþykkja breytingartillögur ráðherra á nákvæmlega þessu tiltekna máli.

Fyrst varðandi síðustu spurningu hv. þingmanns þá bara man ég það ekki. Ég verð að játa að ég man ekki nákvæmlega  Varðandi önnur atriði sem hv. þingmaður nefndi held ég að rétt sé að hafa í huga að umsækjendur um stöðuna eða aðrir borgarar þessa lands gátu fyrir fram ekki haft neinar væntingar um að einhverjar tilteknar reiknireglur dómnefndarinnar hefðu eitthvert gildi. Það sem menn geta lesið í lögum og reglum er að tillaga um dómaraefni skuli byggja á heildarmati þar sem meðal annars sé horft til starfsreynslu, menntunar o.s.frv. í upptalningarliðum. En það að gera ráð fyrir því að einhverjar vinnureglur nefndarinnar, sem hvergi hafa verið birtar og ég hef ekki séð fyrr en í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd - að einhverjir hafi sótt um á þeim forsendum eða haft réttmætar væntingar á þeim forsendum, er ekki rétt. Staðan er sú að þegar ráðherra, og það hefur ráðherra rökstutt, gerir sína tillögu þá reiknar hún með auknu vægi dómarareynslu, ekki eingöngu dómarareynslu. Það er enginn umsækjandi metinn út frá einhverjum einum forsendum, en ráðherra rökstyður niðurstöðu sína með því að hún telji rétt að gefa meiri gaum reynslu manna af störfum við dómstóla. Tillagan lýsir sér þá í því að 

Forseti. Ef við ætlum að fara út í þetta með núll, einn, tveir, þrír, fjórir, fimm, sex, sjö, átta, níu og tíu þá er vert að hafa í huga að þeir aðilar sem voru færðir niður, og þá sér í lagi sá sem var efstur af þeim sem voru færðir niður, höfðu dómarareynslu. Það voru aðilar sem voru neðar á listanum, sem höfðu verið valdir, sem voru ekki með eins mikla dómarareynslu. Ég nefni það sem dæmi ef við ætlum að fara út í þessi litlu atriði. Faglegar forsendur skipta höfuðmáli. Unnið hefur verið út frá ákveðnu verklagi lengi. Það kom fram í svari formanns dómnefndar að það hefur legið fyrir í langan tíma hvernig svona ákvarðanir eru teknar, þetta er ekkert nýtt. Það sem ráðherra hefði átt að gera, til að þetta væri hafið yfir allan vafa, er að koma þeim tilmælum, eins og ráðherra getur gert, til dómnefndar fyrir fram að hún hygðist leggja sérstaka áherslu á tiltekna þætti og þá hefði það legið fyrir. Ráðherra hefði til dæmis getað breytt reglunum í kringum þetta verklag. Það var ekki gert. Á síðasta kjörtímabili sátu tveir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins um stund sem innanríkisráðherrar. Það voru tveir ráðherrar sem lögðu mjög mikið á sig til að þetta ferli yrði hafið yfir allan vafa. Svo er ekki lengur. Það er dapurlegt. Það er svo hryggilegt. Meira að segja fyrrverandi dómsmálaráðherra, sem sagði af sér, lagði meira á sig til að tryggja að hér yrði faglega staðið að verki í sátt við þing og þjóð.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Það er kannski vert að minna á að það sem hinir ágætu ráðherrar gerðu, sem þingmaður vitnaði í rétt í þessu, og sú vinna sem allir hlutaðeigandi lögðu á sig til að þetta myndi ganga eins og best væri á kosið og vera eins öflugt tæki í okkar stjórnkerfi og væntingar stóðu um, og ég held að engin ástæða sé til að hafa áhyggjur af öðru, sé stór partur af því og það er algjörlega kýrskýrt að veitingarvaldið er hjá ráðherra. Það mat ráðherra og það veitingarvald út frá því er skýrt. Það er samkvæmt lagaramma stjórnsýslunnar og það er ekkert að mínu viti sem fulltrúi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem bendir til annars en að ráðherra hafi farið í einu og öllu eftir þeim heimildum og þeim lagaramma sem honum var sniðinn í því samhengi. Ég heyri að vitnað er í sérfræðinga sem komu fyrir nefndina og er það vel. Ég tel síður að verið sé að fullyrða hvað þeir sérfræðingar sögðu eða sögðu ekki. Ég tek ekki undir það að sérfræðingar hafi verið á einu máli um að þarna hafi á einhvern hátt ekki verið nógu vel staðið að málum. Ég vil hins vegar minna á að nefndin var hvött til að Alþingi ætti að passa, hún varaði við því, að Alþingi færi ekki sjálft í rannsókn á stjórnsýslumáli. Að því sögðu langar mig að fá að nota tækifærið þar sem hv. þm. Jón Þór Ólafsson, samflokksmaður hv. þm. Birgittu Jónsdóttur, fullyrti áðan að ég hefði ekki verið viðstödd alla vinnu nefndarinnar. Í ljósi mikilvægis þessarar umræðu og hvað var sagt og gert og hvað var lagt fyrir nefndina til þess að taka afstöðu, þá sat ég þar hverja einustu mínútu. Þetta var rangt hjá hv. þingmanni. Það er miður þegar við erum að ræða 

Forseti. Þær umsagnir sem ég var að vísa í liggja allar fyrir á vef Alþingis, þannig að ég er ekki að vísa í einhver orð, þetta liggur bara fyrir. Meðal annars kemur fram í umsögn sem hæstaréttarlögmaður sendi stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vegna málsins að hann hafi fengið áfall við að lesa rökstuðning ráðherrans fyrir breyttri röðun umsækjenda. Það sem mér finnst svo mikilvægt þegar við erum að skoða þessi mál er að þingmenn átti sig á að hæstv. ráðherra hefur ákvörðunarvald, en Alþingi hefur neitunarvald.

Frú forseti. Það er kannski ekki til mikils að vera að endurtaka sig mikið hér þar sem margir eru á mælendaskrá og vilja skiljanlega fá að taka til máls. Það er algjörlega sjálfsagt og eðlilegt að fulltrúar í nefndinni séu ósammála um hvort mat ráðherra og rökstuðningur þar um sé nægjanlegur fyrir þingmenn í því vandmeðfarna hlutverki sem þingmenn eru í, miðað við þrígreiningu ríkisvalds og mikilvægi sjálfstæðis dómara og þær stjórnsýslureglur sem framkvæmdarvaldið lýtur að. Í öllu þessu máli tel ég sem nefndarmaður í nefndinni rökstuðning ráðherra viðunandi. Mér finnst matið bæði almennt og sértækt og rökstuðningur þar um viðunandi. Ég tel að þingið geti vel við unað. Alla jafna hvað sem verður til framtíðar, eins og komið hefur fram í dag, að það er til mikils að ræða almennt hvernig við höfum lagaumhverfi okkar til framtíðar til að þetta sé hafið yfir vafa. Við sjáum það hér í dag að þetta er flókið viðfangsefni. Þetta er vandmeðfarið. Það skiptir svo miklu máli að við öll ræðum það, þó að við séum mögulega kannski ósammála í einstaka atriðum um hvort ráðherra sé hafin í þessu algjörlega yfir vafa eða ekki sinnt sínu. Mér finnst það, öðrum finnst það ekki. Reynum í öllum þeim málflutningi að hafa það sjónarmið sem leiðarljós að við erum hér eftirlitsaðili gagnvart ákvörðun hjá framkvæmdarvaldinu og ráðherra. Það sem öllu skiptir er að sjálfstæði dómstóla verði aldrei sett 

Forseti. Að sjálfsögðu hljótum við öll að vera sammála um að réttarríkið sé á þann veg að við getum treyst því. Ég hjó eftir einu í orðum þingmannsins. Þingmaðurinn notaði orðið „viðunandi“ um málsmeðferðina. Ég hefði talið að það ætti að vera „óyggjandi“. Ég hefði talið það. Ég verð að segja, fyrst hv. þingmaður talar um að hv. þingmaður upplifi að málsmeðferðin sé viðunandi fyrir sína parta, að málsmeðferðin fyrir marga þingmenn sem áttu sæti í nefndinni var alls ekki viðunandi, alls ekki óyggjandi, heldur algjörlega ófullnægjandi til að við getum tekið upplýsta ákvörðun. Mér finnst ekki fallegt þegar þingmenn taka réttinn af öðrum þingmönnum til að ganga upplýstir um svona mikilvæg mál.

Frú forseti. Eins og öllum ætti að vera ljóst ræðum við hér tillögu dómsmálaráðherra um 15 dómara við nýjan Landsrétt. Fyrirliggjandi tillaga ráðherra varðar heildarskipun á nýjum dómstól sem er falið mjög mikilvægt nýtt hlutverk í dómskerfi landsins og markar ákveðin tímamót í réttarsögunni. Af þeirri ástæðu er það grundvallaratriði og eðlileg krafa að vandað sé til verka og skipun dómara sé hafin yfir allan vafa. Eftir að hafa setið á fundi eftirlits- og stjórnskipunarnefndar við þessa yfirferð telur minni hlutinn, og ég reyndar einnig, að undirbúningur málsins sé ekki nægilega traustur. Frá hruni hefur traust almennings á Alþingi verið í ruslflokki, mælist nú um 22%. Við það getum við auðvitað ekkert búið. Það þarf væntanlega ekki að fjölyrða um það eina leiðin til þess að endurvinna þetta traust aftur er að hér séu ástunduð vinnubrögð sem eru hafin yfir vafa hverju sinni. Frú forseti. Mat á hæfni umsækjanda um starf er oft mjög vandasamt og margir matskenndir þættir sem þarf að skoða og ákveða innbyrðis vægi þeirra. Mér þykir satt að segja dálítið sérstakt að setja það upp eins og einfalt reikningsdæmi með einni réttri niðurstöðu. Ég get tekið undir með ráðherra að það sé hæpið að það teljist raunverulegur munur á hæfni tveggja umsækjanda þegar það munar um 0,03% í einkunn á skalanum núll og upp í tíu. Eðlilegra væri að telja þá einstaklinga jafn hæfa og ef tveir einstaklingar teljast jafn hæfir þá koma önnur sjónarmið til skjalanna, svo sem kynjahlutföll og annað. Það var því kannski ekkert óvænt og jafnvel örlítið skiljanlegt að ráðherra skyldi velta þessu fyrir sér og horfa til þess við endanlegt val sitt. Þá er líka alveg sjálfsagt og sanngjarnt að halda því til haga að sjónarmið voru höfð hér uppi í umræðum á Alþingi um að heppilegast væri að nýr dómstóll endurspeglaði breytt litróf hvað varðaði bakgrunn og einnig að kynjahlutföll yrðu sem jöfnust. Nú er heldur ekki deilt um það að ráðherra hefur heimild til að víkja frá niðurstöðum dómnefndar, enda verði það á endanum samþykkt af meiri hluta Alþingis. Hins vegar leysir það ráðherra ekki undan þeirri meginreglu stjórnsýsluréttarins sem m.a. er fjallað um í dómum og álitum umboðsmanns Alþingis að skipa skuli þann hæfasta sem völ er á úr hópi umsækjenda. Í því skyni þarf að rannsaka mál vel og rökstyðja niðurstöður mjög ítarlega. Sú regla tryggir almannahagsmuni og uppfyllir jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Í því sambandi má vitna til dóms Hæstaréttar í máli nr. 412/2010, frá 14. apríl 2011, þar sem hluti niðurstöðunnar var að ráðherra hefði við skipan héraðsdómara í embætti ekki uppfyllt rannsóknarskyldu við töku ákvörðunarinnar. Ljóst er að liggja þarf fyrir fullnægjandi rökstuðningur fyrir því að umsækjendur sem ráðherra leggur til séu a.m.k. jafnhæfir og þeir sem dómnefndin leggur til. Nú er ljóst, frú forseti, að ráðherra gerir allverulegar breytingar á vali dómnefndar. Tillagan felur með öðrum orðum í sér að fjórir umsækjendur af þeim 15 sem dómnefnd taldi hæfasta eru felldir brott og aðrir fjórir koma í þeirra stað. Það gerir u.þ.b. fjórðung dómsins. Ráðherra og Alþingi var gefinn afskaplega knappur tími til að fara yfir málið. Það er auðvitað sérstaklega óheppilegt í ljósi þess hve mikilvægt hlutverkið okkar er að þessu sinni og hversu nauðsynlegt er að vanda til verka. Þess vegna m.a. lagði minni hlutinn til að málinu yrði frestað um nokkrar vikur og þannig hefði ráðherra getað uppfyllt rannsóknarskyldu sína á fullnægjandi hátt. Þingið hefði svo getað komið saman síðar í sumar til að ljúka málinu. Mér finnst allt of mikið í húfi til þess að við nýtum okkur ekki þennan aukna tíma sem hefði gefist til þess að skapa meiri frið um niðurstöðuna. Það er einfaldlega allt of mikið í húfi fyrir traust á dómstólum landsins til þess að menn freisti þess ekki þar sem ekki er full eining um tilnefningarnar. Þetta er í rauninni í takt við álit margra þeirra sérfræðinga sem komu fyrir nefndina. Það er rétt að nefna það, af því hv. þingmaður kom hér áðan og talaði um að ekki hefðu allir verið á einu máli. Þannig er það nú sjaldnast. En þau vógu samt þungt, orð margra þeirra sem komu inn sem töldu að ráðherra hefði hugsanlega getað uppfyllt rannsóknarskyldu sína betur ef það hefði gefist meiri tími. Þeir töldu að til þess að leggja á þá sérfræðilegu skoðun og til þess að ráðherra gæti skoðað og framkvæmt fullnægjandi mat á einstökum umsóknum, miðað við þau sjónarmið sem fram komu og samræmdist best þörfum Landsréttar, hefði hún þurft meiri tíma og hugsanlega miklu meiri aðgang að gögnum. Þetta voru þeirra orð. Frú forseti. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var líka skammtaður óhóflega stuttur tími til skoðana málsins. Það er auðvitað óheppilegt af því að mér skilst að það liggi fyrir talsvert litlar reglur um hvernig eftirliti Alþingis með þessari ákvörðun ráðherra skal háttað. Ráðherra lét fylgja tillögu sinni bréf, dagsett 29. maí síðastliðinn, þar sem gerðar eru ákveðnar athugasemdir við aðferðafræði og niðurstöðu dómnefndar, m.a. að mat á hæfni dómara geti aldrei orðið vélrænt og vægi dómarastarfa hljóti við mat nefndarinnar ekki það vægi sem tilefni gefur til og reifuð eru almenn sjónarmið um að á grundvelli þessa leggi ráðherra því til nýja fjóra einstaklinga úr hópi umsækjenda en fjórir umsækjendur, eins og áður sagði, sem dómnefnd leggur til eru teknir út úr tillögunni. Á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þann 31. maí kom enn fremur fram í máli ráðherra að þessu til viðbótar lægju þau sjónarmið að horfa þyrfti til heildarsvips nýskipaðs Landsréttar sem má sömuleiðis lesa úr umfjöllun um huglæga þætti í bréfi ráðherra til forseta frá 29. maí. Ég held að ljóst sé að viðfangsefni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar er því að meta tillögu ráðherra og meta hvort rökstuðningur nefndarinnar fullnægi kröfu um rökstuðning og um rannsóknarskyldu m.a. Það hlýtur að vera mjög skýr krafa frá Alþingi að ef ráðherra ákveður að víkja frá mati dómnefndar þá beri honum að framkvæma eigin rannsókn á hæfni umsækjenda þannig að enginn vafi leiki á að hæfustu einstaklingar séu skipaðir í samræmi við gildandi meginreglur laga. Niðurstaða dóms í Hæstarétti í máli 412/2010 sýnir að ráðherra bar þá að framkvæma eigin rannsókn og hlíta eigin starfsreglum. Þótt lögum um dómstóla hafi verið breytt síðan gilda auðvitað enn sömu grundvallarreglur stjórnsýslulaganna hvað þetta varðar, en rannsóknarregla 10. gr. stjórnsýslulaga leggur áherslu á að stjórnvöld fullrannsaki það mál sem liggur fyrir og viði að sér nægilegum upplýsingum til þess. Eins og áður sagði kom fjölmargt fram hjá gestum sem komu til nefndarinnar sem benti til þess að efast mætti um að ráðherra hafi staðið nægilega vel að málum og rökstutt mál sitt í samræmi við það sem kröfur eru gerðar um. Nú kann það vel að vera að sá rökstuðningur og sú rannsókn hafi farið fram en það hafi þó ekki komið nægilega vel fram inn til nefndarinnar. Þess vegna hefði verið svo kærkomið, held ég, að prófa það verklag að gefa í þetta aðeins lengri tíma þannig að ráðherra gæti sannarlega skýrt mál sitt betur og sannfært nefndarmenn, af því að eins og ég kom að í upphafi þá efast ég ekki eitt augnablik um það að heimild ráðherra sé skýr að fengnu samþykki Alþingis. Ég útiloka það ekki einu sinni að sá listi sem hún lagði fram gæti á endanum fullnægt þeim kröfum sem gera þarf. Mér finnst heldur ekki, eins og ég nefndi fyrst, að niðurstaða dómnefndarinnar hafi verið það óvefengjanleg, ekki síst með tilliti til þess hversu lítill munur er á fólki, með teknu tilliti til þess að hér er alltaf um huglæga þætti að ræða að einhverju leyti. Að það hafi ekki mátt tefla fram annarri tillögu. Ég vil að það komi skýrt fram að ég er ekki að gera ágreining um það. Það eina sem ég er að segja er að ráðherra þarf að rökstyðja ákvörðun sína sérlega vel ef víkja á frá áliti nefndarinnar, af hverju einn er ráðinn fremur en annar. Það er mín skoðun að rökstuðningur ráðherra um að víkja frá mati nefndarinnar sé ekki nægilega ítarlegur eða nægilega undirbyggður til þess að ég sé sannfærður um að þær hrókeringar hafi verið réttar. Þá er ég ekki með neinum hætti að halla orði á þá einstaklinga sem þar voru settir upp eða gera upp á milli þeirra ótal einstaklinga sem sóttu um, vegna þess að það kemur fram hjá sérfræðingum sem komu fyrir nefndina að það voru afskaplega margir hæfir sem sóttu um stöðuna. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra, ég vildi aðeins koma sjónarmiðum mínum almennt og Samfylkingarinnar fram, af hverju við munum ekki geta stutt þetta. Hér er um grundvallarmál að ræða sem varðar skipun nýs dómstóls sem er falið mjög mikilvægt hlutverk í dómskerfi landsins og sumir segja að marki kannski tímamót í réttarsögunni. Margir hafa beðið afskaplega lengi eftir þessu og fyrrverandi dómsmálaráðherra undirbjó vel og lagði mikla áherslu á að það yrði stór og mikill bragur á upphafinu. Því er mikilvægt að hann haldist. Þess vegna er það tillaga mín í samræmi við tillögu minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að málinu verði vísað frá og til ráðherra til ítarlegri vinnslu, þannig að hún geti lagt fram gögn og á endanum geti þingið tekið afstöðu til þess og helst í sem mestri sátt.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og fyrir að reifa sjónarmið sín í þessu máli. Það sem mig langar til að spyrja hann út í snýr að rannsóknarskyldunni. Í áliti minni hluta nefndarinnar er fyrsta atriðið sem dregið er fram að ekki sé sýnt að ráðherra hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni. Ég hef ekki fengið neinar útskýringar frá minni hlutanum hingað til um að hvaða leyti ráðherra hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni. Það liggur fyrir í þessu máli að ráðherra hefur farið yfir gögn málsins, farið yfir umsóknir, farið yfir umsögn nefndarinnar, farið yfir andmæli umsækjenda og hefur sérstaklega kallað eftir vinnugögnum nefndarinnar. Þess vegna vil ég fá útskýringu, ef hv. þingmaður er sammála þessu, á því hvað það er sem vantar upp á í þessu máli. Hvað vantar upp á til að hægt sé að standa við þá fullyrðingu að ekki sé sýnt að ráðherra hafi uppfyllt rannsóknarskyldu sína?

Frú forseti. Þær hrókeringar sem gerðar eru eru ekki jafnaugljósar og þær kunna að virðast í fyrstu, ekki einu sinni með vísan til rökstuðnings ráðherra um aukið vægi dómarareynslu. Í fyrsta lagi eru þarna aðilar sem hrapa niður listann sem hafa kannski umtalsvert meiri reynslu af því en þeir aðilar sem fara upp. Síðan segir ráðherra að svo komi aðrir þættir og hún þurfi að vega þetta og meta á heildstæðan hátt. Það nægir því einfaldlega ekki að vísa einungis í gögnin frá hæfnisnefndinni, dómnefndinni, þó að þau eigi að liggja til grundvallar, allar þær 117 síður, og koma svo bara með fjögurra síðna álit þar sem starfsferill þeirra fjögurra sem eru teknir upp í 15 manna lista er rakinn. Við þurfum skýringu á því líka því að hér talaði hv. þingmaður um að andmæli hefðu verið skoðuð. Þeir fjórir aðilar sem féllu af 15 manna upphaflega listanum og niður fengu mér vitanlega ekki tækifæri til andmæla. Hefði ekki þurft að standa að einhvers konar samanburði á þeim sem fara af listanum og þeim sem koma inn á hann? Það er ekki bara svo einfalt að fjórir fari upp og fjórir niður, vegna þess að við það að breyta vægi á matsþáttum eins og dómarareynslu, sem hefur áhrif á annað líka, vegna þess að það á að halda breiðum prófíl á þetta, fer allt af stað. Fram hefði þurft að fara nýtt sjálfstætt mat með rökstuðningi á öllum þessum aðilum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er að spyrja hér út í rannsóknarskyldu eins og hún er skilgreind í stjórnsýslurétti; ekki um rökstuðning ráðherra eða eitthvað annað, ekki um andmælarétt sem menn hafa, heldur út í þessa rannsóknarskyldu. Að hvaða leyti er það ekki sýnt að ráðherra hafi sinnt henni? Við þeirri spurningu fást engin svör. Þvert á móti liggur það fyrir í þessu máli hvernig ráðherra hefur uppfyllt rannsóknarskyldu sína. Ráðherra hefur uppfyllt rannsóknarskyldu sína, ekki hefur verið sýnt fram á neitt annað  Hv. þingmaður nefndi dómafordæmi í máli Hæstaréttar 412/2010. Þar liggur til grundvallar að Hæstiréttur kemst að því að ráðherra hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni, en í því máli, eins og menn hafa kynnt sér, segir ráðherra að nefndin hafi ekki sinnt rannsóknarskyldu sinni. Svo kemur dómstóllinn og segir í viðbót við það að ráðherrann hafi ekki náð að sýna fram á að hafa uppfyllt rannsóknarskyldu sína. Í þessu máli er þessu ekki til að dreifa. Hér hefur hæstv. ráðherra sagt að nefndin hafi með fullnægjandi hætti sinnt rannsóknarskyldu sinni, bætt ofan á sinn þátt málsins til að kanna öll gögn málsins og byggt ákvörðun sína á hlutlægum málefnalegum sjónarmiðum.

Frú forseti. Ég held að við komumst kannski seint að niðurstöðu um það hvenær mál eru fullrannsökuð. Þó stendur í rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga að lögð sé áhersla á að stjórnvald fullrannsaki það mál sem liggur fyrir og viði að sér nægum upplýsingum til þess. Við teljum að því sé einfaldlega ekki til að dreifa þarna. Af því hv. þingmaður nefndi að ráðherra hafi talað um að dómnefndin hafi fullrannsakað málið þá er það rétt. Það kemur fram í minnisblaði dómsmálaráðuneytisins þar sem hún tíundar af hverju þessir fjórir einstaklingar eigi heima á 15 manna listanum. Það kemur hins vegar líka fram, í bréfi til forseta Alþingis frá 29. maí, að hún efast aðeins um að dómnefndin hafi lagt til grundvallar sjónarmið sem henni bar. Þar er ég pínulítið sammála hæstv. dómsmálaráðherra.  Ef minnsti vafi leikur á að alþingismenn telji að málið sé nægilega vel rökstutt og fullrannsakað þá ber þeim auðvitað að láta vita. Þá varúðarreglu er þá alla vega skárra að hafa í heiðri frekar en að ætla sér að koma hér inn á síðasta degi án þess kannski að vera búinn að kynna sér málið og gera bara það sem til er ætlast af þeim.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, sem fór á yfirvegaðan hátt yfir málið og er vonandi að skýrast fyrir þeim sem á hlusta. Mig langar samt aðeins að halda áfram með þetta um rannsóknina og hlutverk Alþingis í að meta hvort við getum samþykkt tillögu hæstv. ráðherra eða ekki. Það sem mér finnst svolítið vanta, ég er sammála hv. þm. Teiti Birni Einarssyni um að það vanti svolítið upp á hvaða rannsókn það er sem vantar nákvæmlega og hvaða gögn það eru sem vantar. Nú liggur fyrir að öll sú rannsókn sem dómnefndin gerði eru gögn í málinu, eru gögn í þessu stjórnsýslumáli, öll þau gögn sem nefndin viðaði að sér og ráðherra kallaði eftir. Munurinn í þessu máli og hæstaréttardómi 412/2010 er sá að ráðherra byggir á rannsókn dómnefndar, en í dómnum gagnrýndi ráðherrann þar að full rannsókn hafi ekki farið fram. En hæstv. dómsmálaráðherra núna staðfestir að rannsóknin hafi farið fram og byggir á þeim gögnum. Þess vegna spyr ég: Hvaða gögn eru það sem vantar? Hvaða gögn eru það sem einhver hafði ekki aðgang að til að fullkomna þessa rannsókn? Svo er það hitt að í þessum rannsóknargögnum leggur ráðherra mat á það út frá því sem hæstv. ráðherra þykir mikilvægt fyrir nýjan dóm, nýjan Landsrétt, í heildina. Þess vegna spyr ég: Hvað er að mati ráðherra? Það er ráðherrann sem leggur hérna mat og hefur rökstutt það að hún sé ekki sammála mati dómnefndar en sé ekki að gagnrýna rannsóknina. Þetta er hvor sinn hluturinn.

Frú forseti. Það kann vel að vera að hæstv. ráðherra hafi rannsakað málið nógu vel. Hún hefur hins vegar ekki skýrt það nægilega vel fyrir nefndinni og lagt fram gögn. Ef hv. þingmaður ákveður að baka köku og honum finnst vanta aðeins meira hveiti í hana, þá er ekki nægilegt að setja bara meira hveiti, það þarf líka að vega og meta hvort það hafi áhrif á aðra þætti uppskriftarinnar. Þannig er það. Og það viðurkenndi hæstv. ráðherra þegar hún kom til nefndarinnar að auðvitað hafi það að gefa dómarareynslu meira vægi haft áhrif á allt annað líka, vegna þess að við það eitt hefðu orðið of margir dómarar, fyrrverandi, í þessum 15 manna dómstól, þannig að hún þurfti allt í einu að fara að minnka vægi annars staðar. Hún þarf klárlega að gera betur grein fyrir því hvernig hún komst að því að hástökkvari vikunnar fór úr 30. sæti, eða hvað það var, upp í 15. eða 14. eða 13. eða hvað veit ég, og af hverju sá sem var í 7. fór niður. Það kunna að vera fyrir því málefnalegar ástæður. Þær hafa ekki verið skýrðar. Okkar hlutverk hér er ekki í samræmi við það sem hv. þm. Pawel Bartoszek sagði að við værum bara stimpilpúði hérna, þá væri það hlutverk algjörlega óþarft, þá væri verið að halda fólki hérna án þess að það hefði nokkuð að gera. Hlutverk okkar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er að kanna hvort heimild sem ráðherra vissulega hefur til að breyta frá niðurstöðu dómnefndar heldur vatni. Við erum ekki sammála því. Þess vegna gefum við henni í rauninni það gullna tækifæri að fá tvær, þrjár vikur til þess að safna saman þeim gögnum sem hún hugsanlega hefur, leggja þau á borðið, færa rök fyrir máli sínu og 30. júní gætum við hugsanlega labbað öll út héðan sannfærð um að við værum búin að skipa hinn eina rétta 15 manna dóm með hæfustu einstaklingunum.

Virðulegi forseti. Ég held að þær vangaveltur sem uppi eru eigi frekar við um hversu langt þingið á að ganga í að meta menn. Eigum við að fara að meta hvern og einn umsækjanda, eða eigum við að leggja mat á það hvort ráðherrann hafi með málefnalegum ástæðum lagt mat á umsækjendur eftir að hafa uppfyllt rannsóknarskyldu sína með því að byggja á öllum þeim gögnum sem mögulega voru frá hæfnisnefndinni? Ráðherrann staðfesti það að hún teldi að hæfnisnefndin hafi uppfyllt rannsóknarskyldu og stjórnsýsluréttinn og byggir á þeim gögnum, en segir svo: Ég var bara ekki sammála matinu. Það er matið sem hún er að breyta og rökstyður það að til þess að dómstóllinn gæti farið hnökralaust af stað frá fyrsta degi þá væri mikilvægara að meta dómarareynsluna, af því af hæstv. ráðherra ber ábyrgðina, ber líka ábyrgð á að Landsréttur fari vel af stað. Þess vegna vildi hún meta dómarareynsluna hærra. En um leið segir í rökstuðningi hæstv. ráðherra að horfa þurfi á heildina þegar verið er að skipa nýjan dómstól og þegar kominn er nýr aðili inn með dómarareynslu hefur það vissulega áhrif á heildarásýnd dómstólsins. Hvað eigum við að fara langt? Eigum við að fara að meta hvern og einn umsækjanda hér á Alþingi? Ég held ekki. Ég held að það sé okkar að meta hvort ráðherra hafi byggt á nægilegum gögnum með faglegum hætti og málefnalegum sjónarmiðum um að heildarásýnd réttarins þurfi að vera í lagi og að dómarareynslan gildi það mikið að hann komist hnökralaust af stað frá fyrsta degi.

Frú forseti. Ég ætla hæstv. ráðherra ekki eitt augnablik að hafa annað í huga en að sinna starfi sínu vel og leggja fram tillögu af metnaði samkvæmt hennar bestu vitund. Hún ber hins vegar ábyrgð á því að rökstyðja það nógu vel fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þannig að sú nefnd geti verið fullviss um að sjónarmið hennar sem víkja í veigamiklu atriði frá niðurstöðu dómnefndarinnar séu betri en nefndarinnar. Þegar komið er að spurningu hv. þingmanns um hvort við eigum að leggja mat á hvern og einn eða hvort við eigum að skoða listann í heild sinni, þá er það einmitt þannig að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á að skoða heildartillöguna, ekki hvern og einn. Síðan af einhverjum dularfullum ástæðum er það hér í þingsal sem við erum látin greiða með eða á móti hverjum einasta einstaklingi. Eins og ég sagði áðan og ætla ekki aftur að fara að rifja upp líkinguna af kökubakstri, þá er það þannig að bara við það eitt að taka ákvörðun um að auka vægi dómara þegar búið er með hinni hendinni að gefa sér það að dómurinn eigi að hafa mikla breidd, þá mun það að lyfta fleiri dómurum upp hafa áhrif á aðra hæfisþætti. Hún verður einfaldlega að leggja fram heildstætt mat, nákvæm rannsóknargögn sem sýna fram á það að hún hafi haft málefnalegar ástæður til að víkja í þetta stórum og mörgum atriðum frá niðurstöðu dómnefndarinnar án þess að ég sé að stimpla hana og gefa henni heilbrigðisvottorð, en það er hlutverk okkar að gera það. Við það ætlum við að reyna að standa.

Frú forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra Sigríður Andersen var eitt sinn spurð út í afstöðu sína til endurvinnslu af blaðamanni. Hún sagðist af prinsippástæðum ekki flokka rusl. Við höfum öll ólík prinsipp. Sum okkar vilja aukið gagnsæi, aukinn fagmannleika, aukið traust, meira samtal, minna fúsk. Þessi ríkisstjórn gaf út stjórnarsáttmála þar sem m.a. er talað um aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Hæstv. umhverfisráðherra hefur jafnvel gefið út miklar yfirlýsingar um hvernig hún hafi bundið enda á stóriðjustefnu á Íslandi, eitthvað sem er erfitt að sjá fyrir arsenikmengandi eiturskýjum á Suðurnesjum. En svo mikið er víst að hægt er að henda þeim köflum stjórnarsáttmálans sem fjalla um traust beint í ruslið. Það er ekkert traust, frú forseti. Þið, kæra ríkisstjórn, treystið ykkur ekki einu sinni til þess að framfylgja eigin stefnu. Virðulegi forseti. Ég veit ekki í hvaða rusl Sigríður Andersen myndi henda stjórnarsáttmálanum. Í pappírsruslið? Kannski myndi hún af prinsippástæðum rúlla saman pappírnum og koma honum laumulega fyrir innan um áldósirnar. Ég er a.m.k. forvitin um hvernig flokkunarkerfi hún notaði til að velja dómara. Noti maður sem viðmið starfsreynslu, menntun eða fjölbreytni til að skilja hvernig hún kemst að því hver fái að dæma um sekt eða sakleysi Íslendinga, hver fái að skera út um þau vandasömu mál sem rata úr héraðsdómi, og ef maður gerir ráð fyrir að þarna séu hæfniskröfur og þekking notuð til að velja hæfasta fólkið þá er engin leið að skilja hvað hæstv. dómsmálaráðherra er að gera. Í frétt RÚV í gær kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Jóhannes Karl Sveinsson, hæstaréttarlögmaður með áratuga reynslu og störf fyrir hið opinbera, gagnrýnir Sigríði harðlega í umsögn sem hann sendi stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Hann segir stefna í að tillaga ráðherra verði ríkinu dýr vegna mögulegs bótaréttar nokkurra umsækjenda og að í uppsiglingu sé hneyksli sem eigi eftir að valda langvarandi vandamálum í réttarkerfinu sjálfu. Jóhannes segir alþekkt að sumir ráði ekki við þá freistingu að skipa vini sína, skoðanasystkin eða jafnvel ættingja í embætti en ganga fram hjá þeim sem þeir telji með óheilbrigðar skoðanir í þjóðmálum eða þeir telji sig eiga eftir að jafna einhverjar sakir við. Hann segir réttarkerfið hafa glímt við afleiðingar skipana af þeim toga í embætti dómara frá árinu 2007. Þar virðist hann ekki síst vísa til skipunar Þorsteins Davíðssonar í embætti héraðsdómara í desember 2007. Nokkrum árum áður hafði skipun Ólafs Barkar Þorvaldssonar í embætti hæstaréttardómara sætt gagnrýni. Jóhannes Karl segir að með lagabreytingu árið 2010 hafi átt að koma í veg fyrir að dómsmálaráðherra félli í freistni í skipan dómara. Það hljóti því að vera lágmarkskrafa að ráðherra færi fram frambærileg rök sem dugi til að sannfæra Alþingi og aðra um að dómnefnd um hæfi umsækjenda hafi komist að rangri niðurstöðu. Hann segist hafa fengið áfall við að lesa rökstuðning ráðherra fyrir breyttri röðun umsækjenda. „Þau uppfylla engar lágmarkskröfur stjórnsýslu um að rökstuðning og standast auk þess enga efnislega skoðun.“ Þannig séu engin rök færð fyrir því að velja þá fimmtán sem ráðherra leggi til. Jóhannes Karl segir að hrókeringar ráðherra geti ekki byggt á því að hún hafi talið dómarareynslu eiga að hafa meira hæfi en nefndin ákvað. Það rökstyður hann með því að Eiríki Jónssyni, sem var metinn sjöundi hæfastur, hafi verið skipt út en aðrir umsækjendur með minni dómarareynslu „látnir í friði“. Leita verður skýringa á svona forkastanlegum vinnubrögðum, segir Jóhannes Karl í umsögn sinni. Hann spyr hvort stjórnmálaskoðanir fortíðar hafi ráðið þegar tilteknum umsækjendum var skipt út. „Urðu vina- og pólitísk tengsl til þess að aðrir voru teknir inn í þeirra stað?““ Forseti. Kannski er eitthvert prinsippmál hjá hæstv. ráðherra að einfaldlega flokka ekki, eða kannski er það einfaldara. Ef maður miðar við flokksskírteini, hvort viðkomandi sé meðlimur í Sjálfstæðisflokknum eða vel giftur, þá skyndilega skýrist myndin. Hæstv. ráðherra flokkar rusl þrátt fyrir allt.

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að koma til þessarar umræðu og sjá hve mikla athygli ræða mín vekur hér strax í upphafi. Mig langar aðeins til þess að koma inn í umræðuna fyrir hönd Bjartrar framtíðar. Eins og forseti veit á Björt framtíð ekki skipað sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, en Björt framtíð á aðkomu að ríkisstjórn og við höfum fylgst með málinu hjá dómsmálaráðherra. Sömuleiðis hef ég komið að því sem einn af flokksformönnum hér á þingi og við höfum fylgst mjög vel með þessari vinnu og umræðu. Vegna þess að mér finnst umræðan, bæði almennt síðustu daga en ekki síst hérna í þingsal, hafa farið dálítið vítt og breitt um sviðið, langar mig aðeins að velta fyrir mér í hvaða stöðu við erum og hver tilgangur Alþingis er í þessari vinnu. Hér er verið að stíga eitt stærsta skref í íslensku dómstólakerfi um áratugaskeið, þ.e. við erum að setja hér upp nýtt dómstig sem er þriðja dómstigið, áfrýjunardómstóll. Það er nú eitt af því sem verið hefur í umræðunni í gegnum áratugina að hafi skort á hjá okkur og er því mjög mikilvægt að vandað sé til verka. Góða upplifunin hefur verið sú síðustu árin að ríkt hefur mikil sátt, mikil samvinna á Alþingi og í nefndum Alþingis við undirbúning þess að setja á fót hið nýja dómstig og setja upp Landsrétt og umbúnaðinn um hann. Það er einstakt að við séum í þeirri stöðu að skipa í fyrsta skipti á nýju dómstigi heilan rétt, þ.e. það er ekki bara verið að skipa dómara, eins og hefur auðvitað gerst og gerist reglulega í dómskerfinu þar sem dómarar eru skipaðir, og dómarar hætta störfum reglulega. Hér er verið að skipa heilan rétt í einu lagi. Þess vegna erum við með þetta sérstaka fyrirkomulag, þennan sérstaka neyðarhemil, vil ég kalla, að ákvörðun ráðherra, sem óvefengt er að ber ábyrgð á þeirri ákvörðun að skipa í réttinn - og ég fagna því reyndar að hafa hæstv. ráðherra sem hefur sérstaklega fjallað um og fagnað því að bera þessa ábyrgð, vegna þess að mér finnst það mikilvægt að hún sé skýr. Ákveðið var í lögunum að hafa þann neyðarhemil að Alþingi kæmi að ákvörðuninni eða réttara sagt hefði í raun neitunarvald gagnvart þessari ákvörðun ráðherra vegna þess hversu einstakt það er að verið sé að skipa heilan dóm í einu lagi. Þó svo að í þessu friðsama lýðveldissamfélagi sem Ísland er svo sannarlega og við erum ánægð með og fögnum, þá sýnir sagan okkur það og reynslan frá ýmsum löndum, jafnvel löndum sem við miðum okkur við og eru í nágrenni okkar, að það er ákveðinn vandi á höndum þegar mögulega einn aðili eða einn stjórnmálaflokkur, einn stjórnmálaflokkur, getur tekið afdrifaríka ákvörðun sem í gæti falist einhvers konar valdníðsla. Þá er mjög mikilvægt að hafa neyðarhemil, neitunarvald einhvers staðar til þess að grípa í ef sú er tilfinningin. Mér fannst mjög athyglisvert að hlusta á ræðu hv. þm. Pawels Bartoszeks hér fyrr í dag þar sem hann velti fyrir sér ábyrgð sinni sem þingmanns. Ég hef glímt við sömu hugsun og við höfum rætt þetta innan þingflokks Bjartrar framtíðar hver sé raunveruleg ábyrgð okkar í þessari stöðu. Það er alveg ljóst að Alþingi og alþingismenn eru ekki fagleg matsnefnd gagnvart umsækjendum. Það er ekki okkar verk að velja einstaklinga eða ákveða hæfi einstaklinga af sjálfsdáðum hér á Alþingi, enda er ljóst að hlutverk okkar er bara að hafna eða samþykkja lista frá ráðherra. Það er sum sé okkar hlutverk fyrst og fremst að fylgjast með, að rannsaka og skoða hvernig ákvörðunin er rökstudd, hvernig tillaga hæstv. ráðherra er rökstudd sem hún hefur skilað til forseta Alþingis. Þar vil ég taka undir með fleirum sem hafa talað hér og taka undir grunnstefið í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að ég er ánægður með rökstuðning ráðherra. Hann byggir á vinnu hæfnisnefndar sem, eins og hefur svo oft verið rætt í þessum stól, skilaði 117 síðna greinargerð þar sem allir umsækjendur voru metnir. Þar kemur fram að 33 af umsækjendunum hafi verið metnir hæfir til þess að sitja í Landsrétti. Hæstv. ráðherra hefur rökstutt að hún telji að fleira eigi að koma til álita þegar ákveðið sé hverjir skuli metnir hæfastir og hverjir skuli tilnefndir. Rætt hefur verið um dómarareynslu. Sömuleiðis hefur verið rætt, og var rætt í umræðunni hér þegar Alþingi setti þessa umgjörð, að ástæða væri til þess að horfa m.a. til kynjasjónarmiða þegar verið væri að stíga þetta risastóra skref. Mig langar aðeins að stoppa við það því að mér finnst það skipta miklu máli. Auðvitað eru lögfræðileg þekking og fræðileg geta, dómarareynsla, reynsla af fræðistörfum og lögfræðistörfum lykilatriði þegar kemur að því að meta hæfni dómara. En hér hefur oft verið rætt, og hefur nú verið nokkur samhljómur um það á Alþingi, hefur mér heyrst, um vanda þess að sögulega hafi mjög hallað á konur þegar kemur að skipun í dómstóla. Það má telja á fingrum annarrar handar en ekki tveimur þær konur sem setið hafa í Hæstarétti Íslands. Þar situr einungis ein kona núna. Ég tel að það sé mikilvægt að í það minnsta sé horft til kynjasjónarmiða í skipun á nýju dómstigi. Mér finnst það mikilvægt mál að hæstv. ráðherra leggi hér til lista þar sem jafnvægi milli kynjanna er sem mest. Mér finnst það í alvörunni mjög mikilvægt mál. Auðvitað á það ekki að skyggja á hæfni dómaranna, en mér finnst það mikilvægt skref á 21. öldinni að við skipum nýtt dómstig þar sem nokkurn veginn ríkir kynjajafnrétti. Ég ítreka að hæstv. ráðherra hefur rökstutt að hún geri breytingar á listanum frá tillögu matsnefndarinnar m.a. vegna þess að hún vilji leggja meiri áherslu á dómarareynslu. Ég tek undir og samþykki þá röksemdafærslu. Hæstv. ráðherra hefur sömuleiðis bent á að þegar kemur að því að meta hæfni og reynslu allra umsækjenda byggi hún á vinnu matsnefndarinnar sem fram kemur í hinni 117 síðna greinargerð. Að því sögðu tel ég að hlutverk mitt sem þingmanns og okkar hér á Alþingi sé ekki að vera ný matsnefnd, það sé ekki að taka ákvörðun um hverja skuli skipa í nýjan landsrétt. Okkar ákvörðun felst í því að vera með neitunarvald, að samþykkja eða hafna þeim lista sem ráðherra leggur fram. Ráðherra ber ábyrgð á skipun í dóminn. Í því efni tel ég að mitt meginhlutverk sé að ákveða hvort ég sé sáttur við þann rökstuðning sem ráðherra hefur komið með fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, að ég er sáttur við þann rökstuðning. Ég er sáttur við þá vinnu. Ég verð að segja eins og er, og sú trú styrkist nú frekar en ekki við umræðuna hér í dag, að ekki er í augsýn að það myndist breið þverpólitísk sátt um þetta lykilatriði sem er í umræðunni. Lykilatriðið í umræðunni í dag er: Teljum við að rökstuðningur hæstv. ráðherra sé nægjanlegur eða teljum við ekki að hann sé nægjanlegur? Það er í raun og veru staða okkar hér á Alþingi. Ég sé því miður ekki að við munum tala okkur niður á að ná breiðri pólitískri sátt eða samþykki um það lykilatriði. Ég heyri að það er nokkuð djúpstæður ágreiningur um það. Mér fannst margt gott í nefndaráliti minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þar kemur m.a. fram, svo ég vitni, með leyfi forseta: „Minni hlutinn deilir ekki um að ráðherra hefur heimild til að víkja frá mati dómnefndar svo fremi sem meiri hluti Alþingis samþykki þá tilhögun.“ Sem við eigum auðvitað eftir að gera. Fram kom í máli hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar fyrr í dag að hann væri sammála því mati ráðherrans að niðurstaða eða meðmæli matsnefndarinnar um að tilgreina ákveðna 15 einstaklinga sem hæfasta úr þessum 33 manna hópi sem telst hæfur, væru byggð á nákvæmari vísindum en auðvelt væri að kvitta upp á miðað við að munurinn á matinu á þeim sem talinn var 15. hæfasti og sá sem talinn var 16. hæfasti væri á kommum. Það er rétt, það er varla tölfræðilega marktækur munur. Ég vil taka undir að í þessari stöðu er það óvefengjanlegt að ráðherra hefur heimild samkvæmt lögunum til þess að gera breytingu á tillögu frá matsnefndinni svo fremi sem þær breytingar fela það í sér að leggja til nöfn einstaklinga sem metnir hafa verið hæfir til þess að sitja í Landsrétti. Það á við um þá tillögu sem ráðherra hefur lagt fyrir Alþingi. Til þess að liðka fyrir og gera umræðuna skemmtilegri þá ætla ég að vona að mér takist að skila eftir nokkrar mínútur fyrir aðra þingmenn til þess að taka þátt í umræðunni. Alveg frá því að tilhögun á þessari skipun var ákveðin, frá því að umræðan var um að setja Landsrétt á fót með lögunum 2010, hefur verið umræða um að gæta sérstaklega að kynjasjónarmiðum í skipun dómsins. Mér finnst það mikilvægt og mér fannst, eins og mjög mörgum öðrum, mjög óþægilegt að sjá þegar núna á vordögum lak út listi yfir meðmæli matsnefndarinnar, hversu mjög hallaði á konur í þeim lista. Ég hef tekið undir það með öðrum vítt og breitt úr hinu pólitíska landslagi hér á Alþingi að það hafi alla vega verið ástæða til þess að skoða það sérstaklega. Ég fagna því þess vegna sérstaklega í tillögu hæstv. ráðherra að þar sé í fyrsta skipti lagt af stað með rétt sem hefur breiða reynslu af hæfu, reynslumiklu fólki af báðum kynjum. Það er gott veganesti fyrir nýjan rétt. Aftur þakka ég fyrir umræðuna. Hún er mikilvæg. Fyrir okkur alþingismenn er þetta óvenjuleg umræða. Við erum ekki vön því að ræða hér og taka afstöðu til ráðninga eða starfa einstakra einstaklinga, ekki nema umboðsmanns Alþingis og ríkisendurskoðanda, embætta sem heyra beint undir Alþingi. Það er dálítið sérstök staða að tekin sé pólitísk umræða um slíkar ráðningar. En í krafti þess að við erum hér með það hlutverk að vera með neyðarhemil á mögulega valdníðslu ráðherra, sem ber svo sannarlega ábyrgð á ákvörðuninni og á þessari tillögu, þá vil ég segja að ég tek þá ábyrgð mjög alvarlega, svo það sé sagt. Takk fyrir.

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður og hæstv. ráðherra segir að það leikur enginn vafi á því að Alþingi á að vera þessi neyðarhemill, neyðarventill og segja annaðhvort já eða nei, þarf nú ekkert að raða neinu. Það er ekki það sem er verið að tala um, það eru allir sammála um þetta. Til þess að geta metið það hvort ég eigi að segja já eða nei við listanum eins og hann er lagður fram af ráðherra þá segir hv. ráðherra að rannsaka þurfi ákvæði og ákvarðanir og rökstuðning ráðherra. Hann segist hafa gert það, er ánægður og sáttur, notar bæði orðin, með rökstuðning ráðherra. Hér er þá prófraun. Hvað er nóg fyrir hæstv. ráðherra heilbrigðismála, hvað er nóg fyrir hann af upplýsingum til þess að geta metið rökstuðning ráðherra þannig að hann sé ánægður og sáttur við rökstuðning ráðherra? Hefur hann lesið rökstuðning ráðherra? Hvað tók hann sér langan tíma í að kynna sér hann? Hefur hann lesið rökstuðning matsnefndarinnar og borið þá saman? Hvað er nóg 

Herra forseti. Þetta er ein af þessum skemmtilegu og djúpu spurningum, hvað sé nóg til þess að sá sem hér stendur sé sáttur. Það er hluti af starfi okkar þingmanna að taka ákvarðanir út frá þeim upplýsingum sem við höfum. Oft tekur maður ákvarðanir út frá minni upplýsingum en maður vildi hafa á styttri tíma en maður vildi hafa, en það er hluti af skyldum okkar að taka þá ákvörðun engu að síður. Ég hef, eins og hv. þingmaður hefur örugglega orðið áskynja, verið störfum hlaðinn eins og margir aðrir þingmenn síðustu daga. Ég hef því ekki kynnt mér rökstuðning ráðherra jafn nákvæmlega og fulltrúar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafa gert. Ég hef hins vegar fylgst með og fengið upplýsingar, hlerað hjá þeim þingmönnum sem hafa setið í nefndinni og 

Herra forseti. Þá vitum við það. Við vitum líka að rökstuðningur ráðherra er upp á nokkrar blaðsíður. Hann er ekki mjög langur. Það er einmitt það sem við sögðum, hann er ófullnægjandi. Hefur ráðherra ekki einu sinni kynnt sér hann? Þarf hann ekki að kynna sér þennan stutta rökstuðning ráðherra til þess að geta sagst vera sáttur við hann? Ráðherra segist vera búinn að vera á hlaupum og störfum hlaðinn. Við erum það öll. Það er einmitt þess vegna sem við viljum fresta þessari ákvörðun, þannig að við getum kynnt okkur þetta betur, þannig að ráðherra geti kynnt sér þetta betur. Mér finnst mjög alvarlegt að ráðherra skuli koma hérna upp og segjast tala fyrir rökstuðningi ráðherra en síðan hefur hann ekki einu sinni lesið rökstuðning ráðherra og hvað þá haft tíma til þess, eins og við hin, að lesa 150 blaðsíðna umsögn og rökstuðning matsnefndarinnar sem þarf að bera saman ef maður ætlar að geta tekið upplýsta ákvörðun um það hvort beita eigi neyðarhemlinum, hvort verið er að segja: Nei, ráðherra er ekki með nógu góðan rökstuðning. Hérna er betri rökstuðningur. Komdu með betri rökstuðning. Komdu með góðan rökstuðning, eins góðan og hinir, þá skulum við gera þetta, 

Forseti. Hv. þingmaður, það kann að vera að ráðherra hafi fallið á þínu prófi. Við erum ekki sammála um alla hluti, ég og hv. þingmaður. Ráðherra sagði ekki að hann hefði ekki lesið eða kynnt sér rökstuðning ráðherra. Það hef ég gert. En eins og ég sagði í fyrra svari mínu hefði ég viljað gera það betur og dýpra. Ég vil halda því til haga að rökstuðningur er ekki endilega betri ef hann er á fleiri blaðsíðum eða verri ef hann er á færri blaðsíðum. Margar af merkustu upplýsingum, bókum o.s.frv. sem ég hef lesið, segjum t.d. bara Bókin um veginn, eru mjög stuttar. Og mörg plögg, t.d. íslenska stjórnarskráin, líka nýja íslenska stjórnarskráin, eru tiltölulega stutt plögg, en þau skipta samt miklu málin, þannig að blaðsíðutal gef ég ekki fyrir í þessu samhengi. Það breytir því ekki að í grunninn þá er ég sáttur við að ráðherra hafi rökstutt tillögu sína.

Virðulegi forseti. Það er alltaf að koma betur og betur í ljós að lífssýn mín og hæstv. ráðherra er ólík, það hvernig við viljum sjá samfélaginu best fyrir komið. Það er allt í himnalagi. Ég hélt hins vegar að ég og ráðherra deildum því þó að vera aðdáendur faglegra og vandaðra vinnubragða og byggði ég það ekki síst á kjörorðum flokks hæstv. ráðherra og svo kynnum mínum af honum. Þess vegna hjó ég vel eftir því þegar hæstv. ráðherra talaði um eitt stærsta skref í íslensku réttarkerfi um áratugaskeið og að mjög mikilvægt væri að vandað væri til verka. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra þar sem hann er mikill áhugamaður um að vanda til verka hvort honum finnist tveggja sólarhringa yfirlega Alþingis í öllum þeim önnum sem hér voru, fundi nefnda sem þurfti að halda þegar tími gæfist, lesa gögn, skrifa nefndarálit, þau vönduðu vinnubrögð sem hæstv. ráðherra er svona 

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að við deilum um margt lífssýn og deilum því vissulega að það eigi að vanda til verka og vanda vinnubrögð. Það þýðir samt ekki að við hv. þingmaður séum alltaf sammála um það hvort vinnubrögð hafi verið vönduð eða ekki og ég er hræddur um að það sé ekki bara uppeldislegur munur á mér og hv. þingmanni heldur líka auðvitað á pólitískri sýn okkar, enda er hún ekki sú sama, við erum fulltrúar úr sínum flokki hvor. Þegar ég ræddi um mikilvægi þess að vanda til verka og undirbúnings á nýju dómstigi þá átti ég auðvitað ekki við bara það eina atriði hvort Alþingi notar neyðarhemil til þess að samþykkja eða hafna tillögu hæstv. ráðherra um það hverjir sitji í viðkomandi rétti, heldur undirbúning á þessu dómstigi öllu og Landsrétti. Þar hefur Alþingi sýnt mjög 

Virðulegur forseti. Það er sama hvað þú vandar til verka við bátasmíð, ef neglan er ekki nægilega góð þá verður báturinn ekki góður. Hér erum við að leggja lokahönd á nýtt dómstig, eitt stærsta skref í íslensku réttarkerfi, svo ég vitni í hæstv. ráðherra. Finnst hæstv. ráðherra í lagi að þegar Alþingi leggur lokahönd á það mikla samstöðuverk sem hæstv. ráðherra dásamaði hér sé það gert í ósátt? Að trúverðugleiki sé ekki fyrir hendi með þetta lokaskref? Því það er alveg sama hvort hæstv. ráðherra er sammála gagnrýni minni hlutans eða ekki, hann getur ekki lokað augum fyrir henni, hún er fyrir hendi. Ekki bara minni hlutans, líka úti í samfélaginu. Það er ekki sátt um þetta mikla verkefni, stærsta skref í íslensku réttarkerfi um áratugaskeið, svo ég vitni aftur í ráðherrann. Er það ekki ófaglegur ráðherra sem skilur nýtt dómstig eftir í skugga slíks ágreinings og með stuðningi hæstv. heilbrigðisráðherra?

Herra forseti. Svo ég grípi til líkingar hv. þingmanns, þá er neglan í bátnum í raun og veru matsatriði, meðan hún heldur vatni þá er það ekki aðalatriðið hvort hún sé falleg eða ljót. Þegar ég ræði um það að setning Landsréttar og nýtt dómstig sé eitt stærsta skrefið þá á ég við það að setja Landsrétt, að setja nýtt áfrýjunardómstig í íslenskt dómskerfi. Ég á ekki við það hvaða einstaklingar eru skipaðir í þann dóm. Hér kemur ráðherra með lista, tillögu um einstaklinga úr hópi 33 umsækjenda sem hafa verið metnir hæfir til þess að sitja í þessum dómi. Þessi endapunktur er minnsta verkið í raun og veru við uppsetningu á nýju dómstigi. Þannig að hv. þingmaður 

Sáttur eða …

Herra forseti. Hæstv. ráðherra talar um að það sé ekki okkar hlutverk að meta hæfi einstakra umsækjenda heldur sé það okkar hlutverk að fylgjast með og skoða hvernig ákvörðun ráðherra sé rökstudd og hvort hún sé vel rökstudd og byggð á faglegu mati. Ég tek algjörlega undir þetta hjá hæstv. ráðherra. Þess vegna ætla ég að reyna að útskýra fyrir hæstv. ráðherra um hvað ágreiningurinn hér snýst. Við treystum ekki þessu mati hæstv. ráðherra af því að það stangast á við annað sem ráðherra hefur áður sagt. Eins og ég hef komið inn á áður þá hefur hæstv. dómsmálaráðherra sagt í ræðu í 1. umr. um breytingu á lögum um dómstóla að henni finnist mjög mikilvægt að litið sé til annarra þátta en dómarastarfa, hún vilji miklu frekar að horft sé til víðari þátta en það. Hún hafði möguleika á að breyta því viðmiði dómnefndarinnar áður en hún tók til starfa. En núna hefur henni allt í einu snúist hugur og hún vill leggja mat á dómarareynslu. Það rímar engan veginn saman. Ég kem kannski að kynjasjónarmiðunum í seinni ræðu, það er svo stuttur tími fyrir þetta, 

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að við erum ekki sammála um mat á þessari röksemdafærslu. Ég held að við séum þó sammála um að bæði tillögulisti matsnefndarinnar og sá listi sem hæstv. ráðherra lagði fyrir forseta Alþingis og er hérna til umræðu hjá okkur til staðfestingar eða synjunar er listi af einstaklingum sem hafa verið taldir metnir hæfir til starfanna. Það er ljóst að það er ágreiningur og það er merkilegt að hann er skýr pólitískur ágreiningur á milli meiri hluta og minni hluta á Alþingi um það hvort rökstuðningurinn sé nógu góður eða ekki. Það þykir mér miður og auðvitað hefði það verið betra veganesti fyrir nýjan Landsrétt að það hefði ríkt fullkomin sátt um þessi vinnubrögð, en því miður þá sé ég ekki að hún fæðist hérna í dag. Ég verð að koma 

Herra forseti. Ráðherra segir áður en skipun á sér stað, þ.e. áður en mat dómnefndar liggur fyrir, að hún vilji ekki að litið sé sérstaklega til dómstarfa, að hún leggi ekki sérstaka áherslu á það, heldur vilji hún sjá mikla fjölbreytni í skipun þessa dómstóls. Ráðherra segir áður en mat dómnefndar liggur fyrir að hún hafi enga trú á því að líta beri til kynjasjónarmiða við skipun í þennan nýja dómstól af því að hún trúi ekki á slíkan málflutning. Af hverju ættum við að treysta því þegar ráðherra, eftir að þetta mat liggur fyrir, kemur með einhverjar allt aðrar forsendur sem hún hefur sjálf talað gegn? Þetta er það sem veldur tortryggni minni hlutans á þinginu. Af hverju ættum við að trúa því þegar ráðherra talar gegn því sem hún hefur áður sagt, um eitthvað sem hún hafði líka fullkomið vald til þess að breyta áður en matsnefndin tók til starfa en gerði ekki? Hún notar núna sömu forsendur og hún talaði gegn áður en matið lá fyrir til þess að réttlæta það að breyta matinu eftir á. Það er 

Virðulegur forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi kannski komið að ákveðnu atriði í þessum ágreiningi sem felst í trausti eða vantrausti til hæstv. ráðherra. Hæstv. ráðherra hefur talað um það að vilja horfa meira til dómarareynslu en matsnefndin gerir í sínum störfum. Það er ekki þar með sagt að hæstv. ráðherra sé að halda því fram að hún horfi einungis til dómarareynslu, heldur hefur hún sagt bæði fyrir nefndinni og opinberlega að hún byggi á hæfnismati matsnefndarinnar á hverjum umsækjanda. Þar eru margir þættir undir, ekki bara dómarareynslan. Þó svo hæstv. ráðherra hafi talað um hana sem helsta rökstuðning sinn fyrir að hafa gert þó breytingu á listanum, þá er alveg ljóst að það er ekki eini 

Virðulegi forseti. Ég verð að játa mér þykir málflutningur vinar míns Óttars Proppés dapurlegur, kannski enn dapurlegri því að hæstv. ráðherra er alla jafna skynsamur og lausnamiðaður maður sem sér hlutina í ágætissamhengi og er réttsýnn maður að auki, hefði ég talið. En hér er hann búinn að endurtaka það stöðugt í þingsal Alþingis hversu ánægður og sáttur hann sé með ákvörðun dómsmálaráðherra. Þá vil ég gjarnan fá að heyra frá hæstv. ráðherra hvort hann sé í alvörunni ánægður með þá ákvörðun ráðherra að henda út 7. hæfasta umsækjandanum og taka inn umsækjanda í 30. sæti með enn minni dómarareynslu en sá í 7. sæti á þeim forsendum að dómsmálaráðherra vildi horfa til dómarareynslu. Er hæstv. ráðherra og 

Virðulegur forseti. Mér þykir voða vænt um að hv. þingmaður hafi áhuga og skoðanir á persónu minni sérstaklega og finnist að ég sé skynsamur, lausnamiðaður og réttsýnn maður, svo ég vitni í orð hv. þingmanns, með leyfi forseta. Það er auðvitað voðalega huggulegt til þess að vita, en það þýðir ekki endilega að ég og hv. þingmaður séum sjálfkrafa sammála um hvað það þýðir yfirleitt. Ég ræki störf mín hér á Alþingi, tek þá ábyrgð mjög alvarlega. Ég er lýðræðislega kjörinn til þessa að vera fulltrúi almennings og hef lagt drengskaparheit við stjórnarskrána til þess að starfa hér eftir bestu samvisku og eftir því sem bæði mín samviska og vitneskja og auðvitað 

Virðulegi forseti. Ég bið hæstv. ráðherra velvirðingar á því ef honum þykir ég hafa blandað persónunni Óttari Proppé of mikið við þingmanninn og ráðherrann Óttar Proppé. Það voru nú ekki orð mín hér að þó að við hæstv. ráðherra séum ósammála sé annað hvort okkar vond manneskja. Ég spurði einungis um ákvörðun dómsmálaráðherra og hvort hæstv. ráðherra heilbrigðismála og formaður Bjartrar framtíðar sé sáttur og ánægður við þá ákvörðun. Ég vil bæta við spurningu í seinna andsvari: Er formaður Bjartrar framtíðar og hæstv. heilbrigðismálaráðherra sáttur við þau rök sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur komið fram hér í þessu máli? Getur hann hugsað sér að bera þá sátt og ánægju 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé af mjög ríkri ástæðu að í þau fáu skipti sem Alþingi kemur að ráðningu einstaklinga - ég hef einu sinni áður tekið þátt í slíku þegar verið var að staðfesta endurráðningu á umboðsmanni Alþingis - að sú atkvæðagreiðsla fari fram leynilega vegna þess að ég tel mjög slæmt að teknar séu pólitískar ákvarðanir um einstakar ráðningar og einstaka einstaklinga. Þess vegna þykir mér mjög vont að umræðan hér í dag hafi farið niður á það stig að ræða einstaka umsækjendur sem eru annaðhvort á lista hæstv. ráðherra eða ekki. Mér finnst það aðalatriði gagnvart umsækjendunum að þeir hafa allir verið metnir hæfir til þess að sitja í dómstólnum. Ég endurtek það sem ég hef sagt hér nokkrum sinnum að ég tel ekki ástæðu til þess að gefa ráðherra rauða spjaldið 

Herra forseti. Við stöndum á tímamótum í íslenskri réttarsögu, tímamótum er varða skipun 15 nýrra dómara við glænýtt dómstig, Landsrétt. Í stað þess að gleðjast á þeim tímamótum eru þau sveipuð tortryggni og vantrausti, því miður. Mikið óskaplega er það sorgleg staðreynd að við þessi tímamót hafi ráðherra dómsmála ákveðið sjálf, ein og óstudd, að fara með skipun nýrra dómara í þennan farveg tortryggni og vantrausts sem hér blasir við öllum. Eins og við vitum felur tillaga ráðherra í sér að fjórir umsækjendur af þeim 15 sem dómnefnd taldi hæfasta eru ekki þóknanlegir ráðherra og aðrir fjórir umsækjendur koma í þeirra stað. Breytingin frá tillögu dómnefndar er því veruleg, enda um meira en fjórðung dómara að ræða sem ráðherra ákvað að taka út úr tillögum dómnefndarinnar. Virðulegi forseti. Hér er ekki deilt um það að ráðherra hafi heimild til að víkja frá mati dómnefndar, en svo fremi sem meiri hluti Alþingis samþykki þá tilhögun. Þótt ráðherra sé heimilt að víkja frá mati dómnefndarinnar er ráðherra ekki undanþeginn því að velja þá umsækjendur sem þykja hæfastir. Ráðherra er nefnilega ekki undanþeginn því að fylgja þeirri meginreglu stjórnsýslulaganna, sem fjallað hefur verið um í dómum og álitum umboðsmanns Alþingis og byggt hefur verið á hér á landi í réttarhefð í langan tíma, sem kveður á um að skipa skuli þann hæfasta sem völ er á úr hópi umsækjenda. Af hverju er sú regla höfð í hávegum? Jú, af því að þeirri meginreglu stjórnsýslulaganna er ætlað að tryggja almannahagsmuni og sú meginregla uppfyllir jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Því miður er það svo hér í dag að spyrja má hvort ráðherra dómsmála hafi með ákvörðunum sínum um að hunsa tillögur dómnefndarinnar með svo yfirgengilegum hætti og án nokkurra haldbærra röksemda, hvort það leiki ekki verulegur vafi á því hvort dómsmálaráðherra hafi fylgt þeirri meginreglu stjórnsýslulaganna um að tryggja almannahagsmuni og gæta jafnræðis líkt og stjórnarskrá Íslands kveður á um. Það er ekki bara ég sem spyr mig heldur má finna gagnrýni á ákvarðanir ráðherra í vel ígrunduðum umsögnum um málið, bæði frá Lögmannafélagi Íslands og frá Jóhannesi Karli Sveinssyni hæstaréttarlögmanni sem unnið hefur innan réttarkerfisins í 24 ár. Í þeim umsögnum er skipun ráðherra gagnrýnd með afar skýrum rökstuðningi. Lögmannafélag Íslands bendir á að það sé algerlega óútskýrt af hverju ráðherra ákveður að tilteknir dómarar í hópi umsækjenda séu allt í einu taldir hæfari en þeir sem dómnefndin lagði mat á, algerlega óútskýrt. Eða eins og segir í umsögn Lögmannafélags Íslands, með leyfi forseta, að sú ákvörðun ráðherra sé algjörlega óútskýrð „sem helgast væntanlega af því að slíkt er ekki hægt að útskýra svo hald sé í.“ Lögmannafélag Íslands dregur sterklega í efa „að embættisfærsla ráðherra fullnægi þeim kröfum sem leiða má meðal annars af dómaframkvæmd Hæstaréttar og almennum reglum stjórnsýsluréttar, …“ Í bréfi Jóhannesar Karls hæstaréttarlögmanns bendir lögmaðurinn á að þrátt fyrir að dómsmálaráðherrann hafi ákveðið að víkja verulega frá niðurstöðu dómnefndarinnar hafi ráðherrann ekki fært nein frambærileg rök fyrir því að dómnefndin hafi komist að rangri niðurstöðu með tillögum sínum um nýja dómara. Ekki nein haldbær rök. Eins og rakið hefur verið bæði hér á Alþingi og annars staðar hefur ráðherrann bara sagt að dómarareynslan eigi að hafa meira vægi, en ráðherrann rökstyður þá skoðun sína ekki nægilega. Þessi afstaða ráðherrans heldur ekki vatni í eina sekúndu, virðulegi forseti, vegna útafskiptingar ráðherrans á umsækjanda sem var metinn sjöundi hæfasti umsækjandi af dómnefndinni en er hent út af ráðherranum. Og ráðherrann ákveður að taka inn umsækjanda með minni dómarareynslu. Aðrir í hópi umsækjenda sem eftir eru búa yfir minni dómarareynslu en sá umsækjandi sem kastað var út. Hvað útskýrir þessi forkastanlegu vinnubrögð ráðherrans, virðulegi forseti? Kannski bara huglægt mat ráðherrans. Ef það er svo minni ég á að hér er ráðherra ekki að taka ákvörðun um starf sem heyrir beint undir boðvald hennar, heldur er hér um að ræða starf eða stöðu sem heyrir til annarrar greinar ríkisvaldsins og um þær stöður gilda sérstakar reglur um sjálfstæði samkvæmt 1. málslið 61. gr. stjórnarskrárinnar. Þetta kom skýrt fram í dómi sem féll þann 14. apríl 2011 í máli Árna Mathiesen. Virðulegi forseti. Hvaða gögn vann hæstv. ráðherra Sigríður Andersen með? Hvaða mælikvarða lækkaði hún til að geta aukið vægi dómarareynslu? Getum við hér í þingsal fengið að sjá þau gögn, því að það hvílir á herðum okkar alþingismanna að velja dómarana? Hvaða málefnalegu rök hefur ráðherra fyrir því að virða að vettugi þá mælikvarða sem dómnefndin setur? Hvaða málefnalegu rök hefur ráðherra í sínum fórum þegar hún ákveður að taka út umsækjanda, sem fagleg dómnefnd metur sjöunda hæfastan af umsækjendum, en mælir með þeim sem nefndin raðar einna neðst á listann samkvæmt sínum mælikvörðum? Sé litið eingöngu til þess að auka vægi dómarareynslu, hvaða rök færir ráðherra fyrir því að mæla ekki með dómara með sjö ára dómarareynslu sem nefndin mælti með? Um hvað snýst þetta mál, virðulegi forseti? Snýst það um að vera í náðinni hjá ráðherra Sjálfstæðisflokksins? Að standast hið huglæga mat sem dómsmálaráðherrann setur með sjálfum sér? Snýst val á dómurum og fólki í stöður í grunnstofnunum samfélagsins um það að koma sér vel við ráðherra Sjálfstæðisflokksins? Ég vil ekki trúa því. En eiga lögfræðingar sem hafa metnað til dómstarfa að gæta þess að njóta persónulegrar velvildar dómsmálaráðherra? Virðulegi forseti. Ég hef alið þá von í brjósti að tíminn sé liðinn frá því að það þótti besta leiðin til að verða dómari á Íslandi að vera frændi, sonur eða vinur forsætisráðherra eða formanns Sjálfstæðisflokksins. En ég er hrædd um að með framgöngu dómsmálaráðherra í vali á dómurum nú í glænýtt dómstig þá sé það alveg á hreinu að sá tími er alls ekki liðinn. Það er því miður ekki annað hægt en að velta því fyrir sér hvort með þessari skipun sé verið að refsa þeim sem hafa viðrað aðrar skoðanir en þær sem eru þóknanlegar Sjálfstæðisflokknum og ráðherrum þess flokks. Í því ljósi er það afar umhugsunarvert hvort þessi embættisfærsla sé fagleg og byggð á traustum grunni. Er það raunin að verið sé að refsa þeim sem ekki eru með nákvæmlega sömu skoðanir og félagar í Sjálfstæðisflokknum? Og eru það skilaboðin sem ríkisstjórnarflokkarnir Viðreisn og Björt framtíð vilja senda út að skoðanafrelsi og tjáningarfrelsi sé í raun og veru haft að vettugi ef þú vilt ná framgangi í þinni grein? Að best sé fyrir þig að vera besti vinur aðals og hlýða freka kallinum, annars er reynsla þín og þekking höfð að engu og framgangur þinn innan þinnar greinar sem þú menntaðir þig til sé algerlega vonlaus. Þetta eru slæm skilaboð, virðulegi forseti, ekki síst til unga fólksins sem er að mennta sig til frama í samfélaginu. Virðulegi forseti. Mér finnst ég hafa lesið um svona umræður svo mörgum sinnum áður, því miður. Kannski í þessari ræðu hér, með leyfi forseta: „Það sem við erum að horfa á er sviðsetning til varnar hagsmunum. […] Stjórnmálaflokkarnir sjálfir eru þröngar valdastofnanir sem standa ekki lengur fyrir stjórnmálaskoðanir, heldur fyrst og fremst fyrir hagsmunavörslu og þessa hagsmuni verja þeir af oddi og egg. Þeir eru stofnanir, en ekki hreyfingar.“ Þessi ræða sem ég er að vitna í var flutt í ræðustól Alþingis 14. mars árið 1983 af þingmanninum Vilmundi Gylfasyni. Hversu dapurlegt það er að upplifa það að 34 ára gömul ræða á svo smánarlega mikið við í dag 1. júní 2017, virðulegi forseti. Það er nefnilega svo að ef þessi embættisfærsla dómsmálaráðherra verður að veruleika er það sönnun þess að nýja Ísland er því miður ekki til. Við búum enn þá í gömlu og fúnu Íslandi Sjálfstæðisflokksins. Ný vinnubrögð, sem hér var lofað fyrir kosningar af Bjartri framtíð og Viðreisn, og kjósendur bundu vonir við eru víðs fjarri nú. Víðs fjarri. Hér er um að ræða áframhald á trénuðum vinnubrögðum sem hafa tíðkast undir stjórn Sjálfstæðisflokksins og tíðkast því miður enn. Þau vinnubrögð fá fullan stuðning nýju flokkanna. Fullan stuðning. Slagorðið „kerfisbreytingar og minna fúsk“ í besta falli hlægilegt við þessar aðstæður. Við upplifum siðferðilegt og hugmyndalegt gjaldþrot ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins sem hækjuflokkarnir Viðreisn og Björt framtíð styðja af alefli, styðja við vinavæðinguna, óþægilegheit og pólitíska velþóknun af alefli. Virðulegi forseti. Hvað finnst þingmönnum Bjartrar framtíðar um það að hér sé ekki iðkuð fagmennska heldur ráðherrafúsk? Þegar kemur að því að greiða atkvæði um þessa tillögu dómsmálaráðherra verður Alþingi að taka afstöðu til þess og kanna hvort ráðherra hafi rannsakað með nægilega vönduðum og ítarlegum hætti af hverju hún víkur frá niðurstöðu dómnefndarinnar. Til þess verður Alþingi að fá fullnægjandi gögn um það að ráðherra hafi rannsakað þetta mál til hlítar þannig að það sé tryggt að þetta nýja mat sé byggt á málefnalegum sjónarmiðum um hæfni umsækjenda. Það hefur ekki verið gert að fullu. Þess vegna getur Alþingi ekki stutt þessa rökleysu um skipun dómara við nýtt dómstig.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur fyrir sköruglega ræðu þó að ég sé kannski ekki sérlega að þakka henni fyrir ýmis skeyti sem hún sendi mér, en ég ætla nú ekki að gera það að umtalsefni. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann einfaldrar spurningar: Væri staðan sú að listi dómnefndar væri hér til umfjöllunar eins og hann kemur fyrir frá dómnefndinni en ekki listi ráðherrans, hefðu Vinstri grænir samþykkt þann lista athugasemdalaust og ekki gert neinar athugasemdir við kynjahlutföll á þeim lista?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson spyr hvort Vinstri grænir hefðu samþykkt lista umsækjenda við nýtt dómstig ef ráðherra dómsmála hefði ekki gert neinar athugasemdir við þann lista. Ef sá listi nafna væri nægilega vel rökstuddur, eins og fram kemur hjá dómnefndinni, efast ég ekki um að hann væri okkur meira þóknanlegur en geðþóttaákvarðanir dómsmálaráðherra. Varðandi kynjasjónarmiðin, vegna þess að ég og hv. þingmaður deilum þeim sjónarmiðum að vilja kynjasjónarmiðin sem mest og sem víðast í okkar samfélagi, þá get ég ekki séð að kynjasjónarmiðum sé fullnægt þegar karl í 30. sæti er togaður upp fyrir margar konur sem eru hærra á listanum að mati dómnefndar.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mér fannst það afar athyglisvert. Ég les það sem sagt þannig að kynjasjónarmið myndu engu máli skipta í afstöðu Vinstri grænna til dómara við þennan dómstól.

Virðulegi forseti. Já, þá erum við hv. þingmaður ekki alveg að túlka hlutina rétt vegna þess að kynjasjónarmiðin eru ekki höfð að leiðarljósi við tillögu ráðherra. Ég spyr þá á móti: Er hv. þingmaður, sem er femínisti að eigin sögn og ég hef séð til hans á þeim vettvangi, þá sáttur við tilfæringar ráðherra þegar kemur að kynjasjónarmiðunum, vegna þess að þau liggja ekki til grundvallar í ákvörðunum ráðherra?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Við áttum orðaskipti fyrr í vetur þegar Landsréttur var til umfjöllunar. Þá talaði hv. þingmaður um karlæg sjónarmið varðandi hæfnisnefndina og að hún vonaði að ráðherra kæmi með lista umsækjenda með jöfnu kynjahlutfalli, sem ráðherra gerir. Hann rökstyður það að mínu mati mjög málefnalega og vísar m.a. til dómarareynslu og aukastarfa, að ekki sé hægt að líta til aukastarfa þegar um dómara sé að ræða af því þeir hafi færri tækifæri til þess en lögmenn. Ég velti fyrir mér því sem hv. þingmaður spyr um, hvort það þurfi að vísa til kynjasjónarmiða þegar konum er lyft upp en ekki málefnalegra röksemda, að þær eigi það skilið og séu jafn hæfar og aðrir aðilar sem þarna eru skipaðir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur fyrir andsvarið. Í þessu tilviki eru kynjasjónarmiðin gervirök til að fela pólitískar tilfærslur. Kynjasjónarmiðin voru ekki nefnd í bréfi ráðherra með fyrsta rökstuðningnum, þau voru ekki nefnd. Þau eru eftiráskýringar til þess að friðþægja ákveðnar raddir í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Ég var einmitt að vitna til þess þar sem þau voru ekki nefnd, hvort þau rök þurfi að vera svo hægt sé að taka fleiri konur inn í Landsrétt, eins og mikil krafa var um og eins og hæstv. ráðherra sagði hér, að lög um jafnrétti giltu um þetta líkt og annað. Þá velti ég því fyrir mér, eins og hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson, hvernig umræðan væri ef þessi listi, sem þingmönnum er tíðrætt um að sé afar vel rökstuddur og ekki sé skynsamlegt að víkja frá, væri til umfjöllunar, með tíu karlmönnum og fimm kvenmönnum. Og hvort það gæti mögulega verið að hæfnisnefndin hafi, eins og hv. þingmaður talaði um fyrr í vetur, karllæg sjónarmið sem bitna á konum, í þessu mati hæfnisnefndarinnar. Ég tel, af því að þetta eru allt taldir hæfir einstaklingar, að hægt sé að skipa konur þarna inn án þess að vísað sé í sérstök kynjasjónarmið þess efnis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinna andsvarið. Eins og minntist á í fyrra andsvari mínu eru kynjasjónarmiðin eftirárök. Veit þingmaður af því hvenær kynjasjónarmiðin komu fram?

Þau þurfa ekki að koma.

Þau þurfa ekki að koma. Það er nefnilega það. Þetta dæmir sig sjálft þegar karli í 30. sæti er lyft uppfyrir margar konur ofar á listanum, margar konur ofar á listanum. Ég velti því líka fyrir mér hvort hv. þingmaður og formaður allsherjar- og menntamálanefndar sé sátt við þá ákvörðun dómsmálaráðherra að meta umsækjanda í 7. sæti ekki nógu hæfan til þess að henda honum út af lista dómnefndar og hífa upp þann sem er í 30. sæti. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður hefur áhuga á því sem ég er að spyrja hana um, en vonandi kemur hún hingað upp og segir mér frá því hvað henni finnst um það.

Herra forseti. Nýr dómstóll, nýtt dómstig, hefur starfsemi um komandi áramót. Eins og fram hefur komið munu starfa 15 dómarar við þann dómstól. Mikilvægt er að dómstóllinn og dómarar hans fái gott veganesti. Í þeim efnum er traust almennings mikilvægast en ekki síður stuðningur Alþingis við skipun dómaranna. Landsréttur og dómarar við hann verða svo að rísa undir þessu trausti með verkum sínum og vinna að því að treysta það og efla. Sérstök dómnefnd hefur metið umsækjendur um dómaraembætti. Niðurstaða hennar, samkvæmt þeim viðmiðum sem hún setti sér, er að 33 umsækjendur séu hæfir og nefndin sendi hæstv. dómsmálaráðherra lista yfir þá 15 umsækjendur sem hún mat hæfasta. Við hv. alþingismenn höfum nú fengið tillögur hæst. dómsmálaráðherra um þau 15 dómaraefni sem hún leggur til að verði skipuð dómarar við Landsrétt. Af þessum 15 eru ellefu úr hópi þeirra sem matsnefndin taldi hæfasta í sínu mati en fjórir sem ráðherra setur í þeirra stað úr hópi þeirra sem voru í hópi þeirra 18 hæfu umsækjenda sem eftir stóðu. Okkar verkefni er að taka afstöðu til tillögunnar, samþykkja hana eða synja henni. Það er hvorki vandalaust né hafið yfir gagnrýni og skoðanaskipti hvernig ákveðið er að velja og skipa dómara við hinn nýja Landsrétt. Það endurspeglast vel í umræðum sem hafa orðið í þingsal í dag og einnig þegar fjallað var um frumvarp til laga um breytingu á lögum um dómstóla fyrir nokkrum vikum, en þar voru m.a. ákvæði um dómnefndina og störf hennar ásamt heimild ráðherra til að víkja frá umsögn dómnefndar til umræðu. Um heimild ráðherrans segir, með leyfi forseta: „Frá þessu má þó víkja ef Alþingi samþykkir tillögu ráðherra um heimild til að skipa í embættið annan nafngreindan umsækjanda sem fullnægir að mati dómnefndar öllum skilyrðum 2. og 3. mgr. 21. gr. laga þessara.“ Í umræðum um þetta tóku margir hv. þingmenn þátt ásamt undirrituðum. Þar var einkum rætt um kynjasjónarmið og sýndist um þau atriði sitt hverjum. Við umræðuna spurði hv. þm. Andrés Ingi Jónsson m.a. í andsvörum við hv. þm. Áslaugu Örnu Sigurbjörnsdóttur þessarar spurningar, með leyfi forseta: „Það er hins vegar þannig að ráðherra fær í hendurnar hæfnismat á öllum umsækjendum frá hæfnisnefndinni og ráðherra hefur svigrúm til að bregðast við ef hallar á annað kynið í þeim lista sem er metinn hæfastur, af því að þessi hæfisskilyrði eru ekki algild; þetta er engin stærðfræðileg nákvæmni. … Ég spyr þingmanninn aftur: Segjum sem svo að ráðherra komi með lista af dómaraefnum sem ekki uppfylli lágmarksskilyrði um jafnan hlut karla og kvenna, mun þingmaðurinn slást í lið með okkur og beita sér fyrir því að bæta þar úr?“ Í beinu framhaldi tók hv. þm. Þórhildur Sunna Ævarsdóttir til máls og sagði, með leyfi forseta: „Mig langar að ítreka spurninguna sem hv. þm. Andrés Ingi Jónsson kom með áðan: Ef svo fer að valnefndin og ráðherra bregðast í þessu samhengi, mun hv. þingmaður standa með okkur hér í ræðustól og mótmæla fyrirkomulagi sem ekki virðir jafnt hlutfall karla og kvenna við skipun í þennan nýja dómstól?“ Af tilvitnuðum ummælum má ráða að báðir þessir hv. þingmenn hafi litið svo á að hægt væri að víkja frá bæði tillögu dómnefndarinnar og ráðherra ef svo bæri undir. Ég er sammála þeirri skoðun. Þau rök hefði ég hiklaust notað hefði verið lagður til listi með óásættanlegum kynjahalla. Það hefði þingflokkur Viðreisnar gert. Ég þykist viss um að báðir þessir tveir hv. þingmenn hefðu gert það, ásamt fjölda annarra þingmanna. Nú hefur það gerst að dómnefndin skilaði lista með 15 umsækjendum, tíu körlum og fimm konum, en dómsmálaráðherra nýtt sér heimild í lögum til að leggja fram eigin lista með ellefu þeirra sem dómnefndin lagði til en að auki nöfn fjögurra sem dómnefndin hafði metið hæfa en ekki sett í hóp þeirra 15 sem dómnefndin lagði til. Við þessa breytingu verða átta karlar og sjö konur á lista dómaraefna. Það er mikið fagnaðarefni og hefur mikla þýðingu fyrir hinn nýja dómstól og störf hans. Það stemmir mjög vel við mín sjónarmið í jafnréttismálum og ég veit að svo er einnig um mjög marga aðra hv. þingmenn. Í þessu samhengi vil ég, með leyfi forseta, vitna til orða Ragnhildar Helgadóttur, deildarforseta lagadeildar Háskólans í Reykjavík, þar sem hún segir: „Það er mikilvægt fyrir almenning að geta speglað sig í dómstólum líkt og það er mikilvægt að almenningur geti speglað sig í alþingismönnum sínum. Í því ljósi er mikilvægt að bæði kynin eigi sem jafnastan sess hjá dómurum því að þjóðfélagið er víst skipað körlum og konum til jafns.“ Dómsmálaráðherra hefur einnig bent á að dómarareynsla væri ekki metin að verðleikum að hennar mati í matsreglum dómnefndarinnar og þeirri reikniformúlu sem stuðst var við. Þetta þykja mér ágætlega gild rök. Með allt ofangreint í huga mun ég styðja tillöguna sem hér er fjallað um. Herra forseti Að lokum vil ég ítreka að þau dómaraefni sem skipuð verða eru öll hæf til þess að gegna embætti og málefnaleg rök standa að baki vali þeirra. Þrátt fyrir að margir þingmenn hafi sterkar skoðanir á því hvernig þessi listi varð til, en hæstv. dómsmálaráðherra hefur lýst því yfir að hann taki fulla ábyrgð á þeim lista, vil ég hvetja hv. þingmenn til að gæta þess að þær skoðanir bitni ekki á þeim sem taka sæti í hinum nýja dómi og grafi undan trausti til þeirra. Það er versta hugsanlega niðurstaða þessa máls fyrir dómstólinn, dómarana en ekki síst allan almenning í landinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vitna í mín orð, þau standa enn. Hins vegar virðist gæta ákveðins misskilnings hjá hv. þingmanni um meiningu þessara orða. Minni hluti allsherjar- og menntamálanefndar lagði til breytingartillögu þess efnis að hæfnisnefnd um mat á hæfni dómara yrði falið að líta til laga um jafnan rétt og jafna stöðu karla og kvenna við mat sitt á hæfi dómara. Út á það gekk okkar málflutningur. Þegar í ljós kom að við þessu yrði ekki orðið þá báðum við hv. þingmann um að standa með okkur í því að þessi sjónarmið yrðu tryggð. Hins vegar er það svo og það hefur komið fram í máli hæstv. dómsmálaráðherra að þetta væru ekki rök sem hún hygðist líta til. Það er nú eitt af því sem sáir tortryggni hér í þessum sal að hún hafði engan hug á þessu, en notar það nú sem einhvers konar eftiráskýringu, að hún hafi litið til kynjasjónarmiða við matið. En þegar við sjáum að hún tekur karl úr 30. sæti og færir hann upp fyrir margar konur sem voru metnar hæfari þá tel ég það ekki trúverðugt, herra forseti. 
             Ég vil því spyrja hv. þingmann: Finnst honum þetta trúverðugt ferli sem er búið að fara í gegnum hérna?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Mér finnst nú einhvern veginn eins og hún sé á flótta undan eigin skoðunum í þessu máli. Ég verð að segja það nákvæmlega eins og er. Sú orðræða sem við áttum þarna í þinginu og þessi orðastaður kom einmitt í kjölfarið á því að það var ljóst að menn vildu ekki setja sérstök jafnréttisákvæði í ákvæði um störf valnefndarinnar og við lýstum því yfir og við treystum því að dómsmálaráðherra færi að jafnréttislögum. Ráðherrann lýsti því líka yfir að hann teldi að þau lög giltu um þetta eins og alla aðra stjórnsýslu í landinu. Ég hef ekki minnst á það einu orði að ráðherrann hafi borið þetta sérstaklega fyrir sig. Ég bendi einfaldlega á þá staðreynd að kynjahlutföll á listanum sem kynntur var eru rétt.

Herra forseti. Það hefur ítrekað komið fram í málflutningi stjórnarliða í þessu máli að þau sjónarmið sem hæstv. ráðherra hafi litið til þegar hún breytti vali valnefndarinnar hafi verið kynjasjónarmið og að hún vildi gefa dómarastörfum aukið vægi. Í því ljósi langar mig að vitna í andsvar hæstv. dómsmálaráðherra við spurningu hv. þm. Jóns Steindórs Valdimarssonar þegar hv. þingmaður spurði hana hvort ekki væri tilefni til þess að líta til jafnréttissjónarmiða við val dómnefndar. Þar kemur fram í svari hæstv. dómsmálaráðherra, með leyfi forseta: „Virðulegi forseti. Það er auðvitað ákaflega mikilvægt að skipan hins nýja dómstóls takist vel til með hliðsjón af alls kyns sjónarmiðum. Það er mjög mikilvægt að til starfa þar veljist fólk með ólíkan bakgrunn úr heimi lögfræðinnar, ekki bara núverandi embættisdómarar eða menn sem hafa sinnt dómstörfum heldur líka alls kyns öðrum lögfræðistörfum …“ Svo segir hún, með leyfi forseta: „Ég er ekki talsmaður þess að menn bindi það í lög að velja eigi einstakling eftir kyni fremur en hæfni. Ég hef fulla trú á því að konur jafnt sem karlar uppfylli öll þau hæfisskilyrði sem eðlilegt er að leggja til grundvallar við skipan dómara.“ Af þessu mátti ráða að þetta hafi verið einhver sérstök sjónarmið. Og þegar dómsmálaráðherra var fullkomlega kleift að breyta 

Herra forseti. Enn þakka ég hv. þingmanni. Ég var að reyna að benda á það að aðspurður sagði dómsmálaráðherra að jafnréttislög giltu á þessu sviði sem öðrum. Það fannst mér mjög mikilvægt svar. Það var það svar sem ég var að reyna að fá fram hjá hæstv. ráðherra. Hún svarar því auðvitað hvort hún horfi eitthvað sérstaklega á það og sem betur fer voru hæfar konur til jafns við karlana sem geta gegnt þessari stöðu. Það er kjarni málsins.

Virðulegi forseti. Ég ætla að setja fram vanda í þessum andsvörum sem ég tel kristalla umræðuna að hluta. Væri ég ráðherra og m.a. sakaður um pólitískt geðþóttaval í embættisveitingu, hefði ég leitað einhvers konar samherja, þá myndi ég íhuga viðbrögðin mjög vel. Hvað gerir sá sem verður fyrir slíkum ásökunum? Hvernig myndi ég bregðast við? Ráðherra sem þannig stæði á legði sig auðvitað fram um að sýna óyggjandi fram á að fagleg hlutlæg rök réðu í einu og öllu. Hvers vegna tekur hæstv. dómsmálaráðherra sér ekki nægan tíma til þess arna, hún sem vill betrumbæta ein álit heillar dómnefndar? Ætli hv. þm. Jón Steindór Valdimarsson geti svarað því? Hún hættir því að hefja feril Landsréttar með hjálp meiri hluta Alþingis, hugsanlega, með ásakanir, vantraust á eigin gjörðir yfir sér og harðar deilur á Alþingi um skipan dómara í dóminn. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég veit eiginlega ekki hvað skal segja. Ráðherrann svarar auðvitað fyrir sig, ég ætla ekki að svara fyrir hana. Mér sýnist helst að ásakanir um pólitík í þessu máli komi frá hv. þingmönnum hér á þinginu. Ég veit ekki nákvæmlega hvað þeir hafa fyrir sér í því.  
            

Virðulegi forseti. Ég var raunverulega að spyrja hv. þingmann hvort honum liði vel með þetta. En hitt er svo annað mál að það eru miklu, miklu fleiri heldur en þingmenn í þessum ágæta sal sem sjá yfir þessu einhver pólitísk veðrabrigði. Það þarf ekkert að nefna nein nöfn eða neitt. Þetta er það sem alltaf kemur upp í hvert einasta sinn sem embættisveitingar eru með þessum hætti, hvort það eru prófessorsstöður við háskólann, dómarar í dómstólum eða hvað eina, vegna þess að viðkomandi ráðherra gætir þess ekki að gera þetta með löglegum, hlutlægum og faglegum hætti. Ég þarf ekki að svara nokkrum sköpuðum hlut um þetta ágæta fólk þar sem ég þekki ekki einn einasta þeirra.

Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Mér líður ágætlega, þakka þér fyrir. Ég sé ekki annað en ráðherrann hafi staðið vel að þessu máli. Ég er sáttur við það hvernig að því er staðið og ítreka það að ég held að þetta sé mjög góður hópur dómaraefna sem er hér á ferðinni. Ég held að við eigum að styðja við dómstólinn og láta a.m.k. ekki umræðuna um aðferðir og verklag og rökstuðning 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi að ef listann hefði komið fram eins og hann var upprunalega, 10:5, hefði hann hafnað þeim lista. Það hefði væntanlega þýtt að hv. þingmaður hefði tekið undir frávísunarkröfu á því þingmáli, hefði það legið þannig fyrir. Ég velti fyrir mér hvort það sé eðlilegt að áætla að þær aðstæður myndu koma upp að hv. þingmaður hefði sagt já við frávísunarkröfu á þannig lista. Eftir það er staðan náttúrlega sú að allir eru hæfir. Það er enginn ágreiningur um það. Hv. þingmaður er væntanlega sammála mér um að þegar um tvo hæfa einstaklinga er að ræða og annar er metinn hæfari en hinn þá skuli sá hæfari valinn. Ef sá sem ekki er eins hæfur er valinn verður væntanlega að útskýra af hverju það er gert, hvað gerir hann að einhverjum ástæðum hæfari en þann sem metinn var hæfari upprunalega. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hélt að ég hefði sagt það alveg skýrt að hefði listinn verið þannig hefði ég ekki stutt hann. Það er ekkert flókið við það. Ég held að við verðum að gera okkur grein fyrir því og hugsa um að mat dómnefndarinnar er ekki óbrigðult og ekki óumdeilanlegt. Ég er þeirrar skoðunar að ráðherra hafi haft hagsmuni dómstólsins í heild í huga þegar hún lagði til breytingar sínar. Þær fela að mínu mati í sér mjög jákvæðar breytingar hvað varðar kynjahlutföllin. Ég ítreka að allir þeir sem metnir voru hæfir eru mjög hæfir til þess að gegna dómarastöðum og margir af þeim sem lentu fyrir neðan 15 manna markið eru dómarar með áratugareynslu 

Virðulegi forseti. Ég hef ekkert út á tilfæringarnar að setja sem jöfnuðu kynjahlutfallið. En það voru fleiri tilfæringar. Í rökstuðningi við þær tilfæringar endaði hæstv. dómsmálaráðherra á að segja að við yrðum að hefja okkur yfir excel-skjölin. Ég tel það ekki vera nægilega góðan rökstuðning. Ég tel að það verði að koma eitthvert hugtak á borðið sem segir af hverju, ekki bara að við verðum að hugsa út fyrir kassann. Kannski koma þar inn félagsstörf eða eitthvað annað sem faglega nefndin gæti notað til að meta einhvern hæfari, þ.e. nefndin sem við treystum til þess að fara með hæfnismatið og raða einum umfram annan. Þó að allir séu hæfir er samt einn hæfari en annar. Það þarf að útskýra 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Matsblaðið, mat dómnefndarinnar, er mannanna verk eins og allt annað. Ég hjó t.d. eftir því þegar ég sá þessa „matrixu“ að allir 33 umsækjendurnir fá sömu hæstu einkunn í þremur liðum. Það gildir jafnt um þá sem aldrei hafa samið dóm og þá sem hafa setið við að semja dóma í 30 ár. Það finnst mér mjög sérkennileg niðurstaða, svo ég orði það nú ekki sterkar, þannig að ég vil ítreka það að mat dómnefndarinnar er ekki óskeikult. Ráðherrann verður að hafa svigrúm til þess að færa til. Maður getur líka velt því fyrir sér af hverju dómnefndin 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja að þakka hv. ræðumanni fyrir ræðuna. Það er vitanlega afar slæmt að við skulum vera stödd á þeim stað sem við eru á núna varðandi þetta nýja dómstig, að við á Alþingi skulum vera að deila um það hvort rétt hafi verið staðið að málum, hvort það hafi verið gert með réttum hætti, hvort ráðherra hafi þurft að rökstyðja betur eða eitthvað slíkt. Það er mjög slæmt fyrir dómstólinn að fara af stað í vinnu sína með þetta á bakinu, með það á bakinu að vafi leiki á því hvort hann njóti trausts almennt hjá þinginu. Hv. þingmaður kom töluvert inn á kynjasjónarmið í ræðu sinni. Réttilega er gaman að sjá það að kynjajafnvægið í þessum nöfnum er býsna jafnt. En það er annað sem var lagt mjög til grundvallar, eins og ég hef skilið þetta mál, og það er dómarareynsla, reynsla af því að dæma. Nú er það þannig að það er karl í 7. sæti, ef ég man þetta rétt, sem er skipt út fyrir karl í 30. sæti og sá sem er tekinn út er með meiri dómarareynslu en sá sem er settur inn. Hvernig skýrir hv. þingmaður það?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Fyrirspurnin fór akkúrat í þann farveg sem er afar slæmur. Þarna eru nefndir eða tölugildi fyrir tiltekna umsækjendur, sem svo sem allir vita hverjir eru ef þeir lesa fjölmiðla, og hann fór einfaldlega rangt með, samanburðurinn hjá hv. þingmanni var rangur. Mér þykir það afar leitt.

Virðulegi forseti. Ég biðst forláts ef svo hefur verið. Ég óska eftir að hv. þingmaður útskýri þá hvað var rangt í þessu og hver munurinn er á þeim tölum sem ég nefndi.

Herra forseti. Það mun ég ekki gera. Þetta blasir við öllum sem kynna sér hvaða menn og konur eru á þessum margnefnda lista, hverjir eru í umræddum sætum og hver dómarareynsla þeirra er.

Virðulegi forseti. Hvað gerðist hér í gær? Það var vitað að það væri von á ákvörðun ráðherra fyrir þingið. Það sem var ekki vitað var hvernig ákvörðun ráðherra yrði rökstudd. Miðað við þær útskýringar sem við höfum fengið vakna nokkrar mjög alvarlegar spurningar. Spurningin er: Ef við hunsum að leita svara erum við þá að sinna eftirlitsskyldu okkar þingmanna? Þetta er mjög mikilvægt atriði að hafa í huga. Við megum ekki gleyma þessu mikilvæga aðhaldshlutverki þingmanna, við erum að leita svara og leita útskýringa. Hér átti í gær að ljúka málinu í skjóli nætur. Það var sett á dagskrá og það átti að klára það í nótt. Það átti í rauninni að afgreiða að næturlagi það mál sem við ræðum núna. Enginn tími fyrir þingmenn til þess að undirbúa sig. Enginn tími fyrir samfélagið og fjölmiðla til þess að rýna í málið. Stjórnarþingmenn virtust bara treysta ráðherra og gleyma algjörlega eftirlitshlutverki sínu gagnvart valdbeitingu ráðherra. En þó að stjórnarþingmenn treysti ráðherra þá verður að spyrja hvort þeir treysti honum í blindni. Ef það átti að afgreiða málið í nótt með hraði, hvernig gátu þingmenn eins og ég tekið afstöðu í málinu? Það höfðu ekki allir þingmenn haft aðgang að öllum gögnum stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Niðurstöðurnar voru komnar einhvern tímann í gærkvöldi og ef við hefðum þurft að taka ákvörðun og ýta á takkann í nótt þá hefði það atkvæði verið byggt á algjörlega óupplýstri ákvörðun. En sem betur fer var umræðan færð yfir til dagsins í dag. Myndin er orðin aðeins skýrari, en það er þó ýmislegt sem þarf að svara betur. Við erum að hugsa um hagsmuni almennings. Dómstigið er varnartæki þeirra fyrir misbeitingu framkvæmdarvaldsins. Þau gögn sem við höfum séð, útskýringar á því af hverju einn var valinn fram yfir annan, sýna að það gengur í nokkrum skrefum. Það á að velja dómara með mikla dómarareynslu. Allt gott og blessað með það. Það er góð ástæða. En þegar rýnt er í þá sem voru teknir út af listanum í staðinn þá standa eftir aðilar sem eru með minni dómarareynslu. Allt í lagi. Til hvaða fleiri þátta er þá horft? Þá er litið til lögmannsreynslu samkvæmt ráðherra. Kíkjum aðeins betur á það. Það eru samt eftir einhverjir á 15 manna listanum sem eru með minni lögmannsreynslu en þeir sem voru teknir út. Hver er næsta útskýring? Það er hægt að grafa meira og meira til að finna hana. Útskýringin þá virðist eiga að vera sú að við þurfum að hefja okkur aðeins yfir excel-skjölin. Allt í lagi. Horfum á aðra þætti en koma fram í excel-skjalinu sem breytur fyrir mati ráðherra. Þær útskýringar - þær upplýsingar sem voru nýttar fyrir utan þær sem komu fram á matsblaðinu - hafa ekki komið fram. Þannig að við getum ekki sagt að það væri af því að hann er örvhentur eða af því að hann er rauðhærður eða hvað annað sem það gæti verið. Það vantar í myndina til að útskýra það af hverju einn var tekinn fram yfir annan. Þær útskýringar gætu verið til, ég skal bara segja að þær séu til, en við höfum ekki fengið þær. Við erum að biðja um þær upplýsingar. Það er nefnilega ekki nóg að ráðherra hafi rétt fyrir sér. Það verður að vera hægt að útskýra af hverju ráðherra hefur rétt fyrir sér, að ákvörðunin sé hafin yfir allan vafa, eða a.m.k. útskýrð á endanlegan hátt þannig að það sé hægt að rýna hvort þeir matsþættir sem notaðir voru séu réttmætir eða ekki. Af hverju er þetta mál alvarlegt? Ekki komast allir Íslendingar inn í þennan sal, en það er þá okkar hérna, fulltrúanna, að verja hagsmuni þeirra. Alþingi setur lögin sem framkvæmdarvaldinu ber að fylgja og dómstólar skera síðan úr um hvort lögum sé fylgt. Ef traust á framkvæmdarvaldinu bregst getur þingið brugðist við með vantrausti og dómstólar geta varið réttindi borgaranna gagnvart valdmisbeitingu. Ef traust á Alþingi brestur þá er hægt að kjósa aftur. En ef traust á dómstólum hverfur þá getum við glatað réttarríkinu, því með lögum skal land byggja. Ef það er ekki hægt að treysta niðurstöðum dóma þá skiptir engu máli hvort framkvæmdarvaldið fer eftir lögum eða gegn lögum. Ef framkvæmdarvaldið fær fríspil frá Alþingi til að haga sér eins og það vill og engir dómstólar eru til að verja réttindi borgara þá stefnum við einfaldlega í áttina að gerræði. Alþingi getur enn bjargað málinu. Í stað þess að vera stimpilstofnun ráðherra þá getum við hagað því þannig að nefndin og ráðherra fái sinn tíma til þess að útvega allar útskýringar málsins, alla þætti málsins sem ráðherra telur að rökstyðji þá ákvörðun sína að velja þennan 15 manna lista en ekki einhvern annan 15 manna lista. Þegar búið er að fara í gegnum það þá er Alþingi kallað saman á einn fund, málið útskýrt og afgreitt. Þetta er ekki flókið. Það er ekki verið að tala um að halda umræðum í gangi næstu vikurnar á meðan nefndin og ráðherra vinna í þessum málum. Þetta er mjög auðveld leið, það getur vel verið að það skili ekki neinum sérstökum niðurstöðum, en það að tala lengur um málið gerir alla vega að verkum að við verðum betur upplýst þegar við greiðum atkvæði um það hvort eðlileg málsferð sé að baki lista ráðherra eða ekki. Eins og málið lítur út núna þá eru atriði sem við stöldrum við, við þennan geðþóttarökstuðning eða eftirárökstuðning þar sem nefndinni berast alltaf fleiri og fleiri gögn málsins. Nefndin fær rökstuðning og segir: Er þetta það eina? Næst þegar ráðherra kemur þá koma meiri upplýsingar. Það þýðir að mann grunar að það sé bara verið að búa til rökstuðning. Það er mjög erfitt viðfangs. Það hafa komið fram athugasemdir í fjölmiðlum um mögulega hagsmunaárekstra þegar listinn er skoðaður. Ef við förum aðeins í siðareglur ráðherra þá segir þar, með leyfi forseta: „Ráðherra forðast árekstra á milli almannahagsmuna annars vegar og fjárhagslegra eða persónulegra hagsmuna sinna eða fjölskyldu sinnar hins vegar og gætir þess að persónuleg tengsl hafi ekki áhrif á störf sín.“ Persónuleg tengsl. Það er það sem passar við þær fréttir sem hafa komið upp um þetta mál. „Takist honum ekki að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra af þessu tagi skal hann upplýsa um þá.“ Allt í lagi. Þá er spurningin bara: Var farið eftir þessu eða ekki? Að lokum hef ég áhuga á að velta upp ákveðinni samviskuspurningu sem er það sem skiptir öllu máli gagnvart okkur þingmönnum. Snúum hlutverkunum við. Ef ég hefði tekið svona ákvörðun, ég persónulega væri í þessu hlutverki, hvernig mynduð þið, þingmenn stjórnarflokkanna, bregðast við? Ef svarið er að henda þessu aftur í hausinn á mér, sem væri í rauninni vantraust eða frávísun, af hverju eruð þið þá að verja þessa geðþóttaákvörðun? Getið þið í hreinskilni sagt að þið, þingmenn stjórnarflokkanna, mynduð verja mig í sömu aðstæðum, miðað við þær upplýsingar sem við höfum, sama rökstuðning? Ég hlakka til að sjá það gerast, satt best að segja. Ég get ekki annað séð en að ef ég væri í sporum dómsmálaráðherra þá myndi ég vonast til að aðhaldið yrði á þann hátt að ég yrði krafinn um betri rökstuðning. Ég ætla að vona að ef ég verð einhvern tímann í þeim aðstæðum, sem ég vona að ég verði ekki því ég hef engan áhuga á að fara í einhverja stóla þarna, þá gangi ég betur frá málunum. Eina rétta leiðin sem ég sé núna er að draga þessa tillögu til baka, að dómsmálaráðherra stígi frá, að annar komi inn í staðinn, staðgengill komi og sinni þessu máli, klári þetta mál, komi með nýjan lista sem Alþingi afgreiðir og þá getur ráðherra komið aftur sem dómsmálaráðherra. Við höfum dæmi áður þar sem ráðherra hefur þrjóskast við að stíga til hliðar þegar um mögulega hagsmunaárekstra er að ræða. Afleiðingarnar af því voru ekki góðar, hvorki fyrir traust á Alþingi né þær stofnanir sem þar áttu í hlut. Ég hvet til þess að við hugsum þetta á yfirvegaðan hátt og tökum þetta á varúðarreglunni frekar en að reyna að kýla málið í gegn á svona stuttum tíma. Mér finnst það ekki vera óeðlileg krafa.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki lagt það í vana minn í ræðustól eða annars staðar að vera sérstaklega dramatískur, tala um ögurstund eða sögulegar stundir eða hvað það nú er. Ég er bara ekki alveg þannig gerður. Ég ætla hins vegar að leyfa mér að fikra mig aðeins í þá átt núna af því að þetta er söguleg stund, við erum að breyta íslensku réttarkerfi. Hæstv. heilbrigðisráðherra talaði um eitt stærsta skref í íslensku réttarkerfi um áratugaskeið. Ég er sammála hæstv. heilbrigðisráðherra um það. Ég var líka sammála hæstv. heilbrigðisráðherra þegar hann sagði í ræðustól áðan að það væri mjög mikilvægt að vandað væri vel til verka. Ég og hæstv. ráðherra, eða hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans, drögum hins vegar ekki sömu ályktun af þessu. Ég dreg þá ályktun að ef það er mikilvægt að vandað sé til verka þá eigi menn að leggja eitthvað á sig til að vanda eins vel til verka og mögulegt er, jafnvel þótt það þýði að máli sem er í bullandi ágreiningi, ekki bara innan þings, heldur í samfélaginu öllu, hjá fagfólki, hjá þeim sem best þekkja til málsins, verði vísað aftur til föðurhúsanna, það unnið betur, rökstuðningur unninn betur og skrefin stigin af meiri vandvirkni. Það er það sem ég kalla að vanda vel til verka. Það er það sem ég hélt að stjórnmálafólk meinti þegar það lét kjósa sig inn á þing gegn því að berjast gegn fúski, gegn því að vanda til verka. Ég er svo einfaldur maður að ég hélt að það þýddi það í raun, að menn vildu vanda til verka. Ég er líka sammála hæstv. heilbrigðisráðherra þegar hann sem óbreyttur þingmaður í september í fyrra talaði um sig og sinn flokk. Með leyfi forseta: „Við þurfum að snúa frá óreiðustjórnmálum og lausatökum síðustu ára. Handarbaksvinnubrögð og fúsk eiga ekki rétt á sér. Það þarf að vanda sig. Það er kallað eftir meiri heiðarleika í stjórnmálum og meiri sanngirni í samfélaginu. […] Við höfum staðið við okkar gildi um að stunda betri og heiðarlegri stjórnmál. Við höfum haft kjark til þess að horfa til framtíðar, horfa á langtímasjónarmið. Við höfum stutt gott og staðið hörð á móti fúski […] Horfum fram á við, skiljum við fúsk og óreiðu síðustu ára og göngum óhrædd til kosninga því að framtíðin er björt …“ Ég var sammála hæstv. heilbrigðisráðherra Óttari Proppé þegar hann sagði þessi orð. Ég vildi að hann væri sammála óbreyttum stjórnarþingmanni, hv. þm. Óttari Proppé, þegar hann segir þessi orð núna þegar við erum að stíga þetta skref hér. Ég hef átt samtöl við þingmenn úr öllum flokkum víða um húsið og hlustað á marga í pontu. Það er furðuleg sú skoðun sem ég hef heyrt marga tala um, eins og að það að vilja vinna málið betur, vilja vinna málið eins vel og mögulegt er, sé einhvers konar pólitísk skoðun, með því sé verið að hleypa málinu í einhverja pólitík. Það er svo fjarri öllu lagi. Ég vil standa vörð um virðingu Alþingis. Ég vil meira að segja standa vörð um virðingu framkvæmdarvaldsins, þótt ég tilheyri því ekki. Ég vil standa vörð um virðingu hins nýja dómstigs sem verið er að koma á. Þau sem eru að setja málið í pólitískan tilbúning eru 32 þingmenn stjórnarmeirihlutans. Þau telja mikilvægara að klára málið núna. Ef þau hefðu fengið að ráða hefðu þau klárað það í skjóli nætur í nótt. Það tókst að koma vitinu fyrir hv. stjórnarmeirihluta, að það væri kannski í lagi að ræða málið í birtu, en ef þau hefðu fengið að ráða hefðu þau klárað málið í nótt af því að það lá svo rosalega á. Jú, lög segja það þurfi að gera þetta fyrir 1. júní. En það vill svo til að við erum löggjafarvaldið. Það að breyta dagsetningu á því hvenær einhver ákvörðun er tekin er pínulítið mál við hliðina á því að taka ákvörðun um skipan heils dómstigs. Ef það er einhver sem heldur að stjórnarandstaðan sé á einhvern hátt að koma með pólitík inn í málið þá hefur fólk annaðhvort látið ljúga að sér eða misskilur málið. Það eina sem við biðjum um eru fagleg vinnubrögð, að sem flestum, helst öllum, en það er kannski erfitt, spurningum verði svarað fyrir fram, ekki reynt að redda rökstuðningi og svörum eftir á, að við getum haldið áfram þeirri vegferð sem er búin að vera í sátt á öllum stigum hennar þar til núverandi hæstv. ríkisstjórn tók til valda og ákvað að hleypa málinu í uppnám. Það er ekki í lagi, virðulegi forseti, að hleypa jafn stóru og viðamiklu máli og þessu í uppnám á þennan hátt. Það er einfaldlega ekki í lagi. Ég er ekkert hissa á því að allir stjórnarflokkarnir skuli vinna svona að málum, en ég ætla að lýsa yfir frá dýpstu hjartarótum einlægum vonbrigðum mínum með hv. þingmenn Bjartrar framtíðar sem taka þátt í þessum gjörningi sem er í grundvallaratriðum á móti því sem flokkurinn hefur sagst standa fyrir, gott ef ekki frá stofnun, í það minnsta fyrir síðustu kosningar. Enginn hefur getað svarað mér því hvað sé að því að gefa málinu tvær vikur, segjum það, í viðbót til að reyna að vinna eins faglega og hægt er.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að ég er býsna ánægður með dómsmálaráðherra. Ég er mjög ánægður með það sjálfstæði sem ráðherrann sýnir. Ég er mjög ánægður með að ráðherrann skuli axla þá ábyrgð sem hún ber, að láta ekki endilega mata sig. Það er mjög mikilvægt að ráðherra hafi kjark og geri slíkt. En hins vegar held ég að ráðherrann sé að gera mikil mistök með því að keyra þetta mál hér í gegn með þeim hætti sem nú er gert. Ég held að ef ráðherra hefði gefið þessu aðeins meiri tíma hefði fjölgað þeim þingmönnum sem hefðu getað hugsað sér að vera á hinum svokallaða græna takka. Ég hugsa að ráðherrann hefði fengið fleiri fylgismenn ef rökstuðningurinn fyrir þessari ákvörðun hefði verið gerður aðeins betri, fitaður aðeins, ef það má orða það þannig. Það er vont að fara af stað með þetta nýja dómstig í svona miklum ágreiningi eins og nú er um málið. Ég held að ráðherra hafi í rauninni viljað eitt gott en hafi flaskað á því og talið sig geta gert það án þess að rökstyðja málið ítarlegar. Það er það sem ég sakna og það er þess vegna sem ég get ekki stutt að það sé gert með þessum hætti. Vinnubrögðin eru þar af leiðandi ekki nógu góð í þessu máli. Svona vinnubrögð eigum við ekki að viðhafa. Það er leikur einn að bæta þau, það vitum við. Það sem er kannski undarlegast í þessu öllu saman er að þeir flokkar og þeir alþingismenn sem hæst hafa talað um breytt og bætt vinnubrögð eru þeir sem ætla að tryggja þessu máli brautargengi, tryggja að það fari hér í gegn, þingmenn Bjartrar framtíðar. Ef við ef við gúglum, ef ég má sletta, frú forseti, orðið „vinnubrögð“ og t.d. „formaður Bjartrar framtíðar“ og „hæstv. heilbrigðisráðherra Óttarr Proppé“, koma upp hundruð tilvik þar sem sá ágæti þingmaður talar um bætt vinnubrögð. En hvar eru þau í dag? Ég hugsa að Björt framtíð hafi sett heimsmet núna, alla vega Evrópumet, í því að svíkjast undan merkjum og skipta um skoðun, í því að segja: Það er ekkert að marka það sem ég segi. Ég held að sé nýtt heimsmet, alla vega Evrópumet hjá þeim í dag. Þessi flokkur, sem mælist nú rétt um 3% í skoðanakönnunum, ætti náttúrlega að þekkja sinn vitjunartíma, en það gerir hann ekki því að stólarnir eru mjúkir.

Frú forseti. Í dag syrgi ég réttarríkið á Íslandi sem á að vanvirða með þessum ósvífna hætti. Það skiptir nefnilega máli að við búum í réttarríki þar sem hlutleysi dómstóla og hlutleysi dómara er óvefengjanlegt, þar sem enginn vafi leikur á því að þeir sem eru best til þess fallnir hafi verið valdir í jafn mikilvæga stöðu og dómstólar og dómarar gegna í okkar lýðræðisþjóðfélagi, eða maður hefði haldið að það ætti enginn vafi að leika á því. Hér hafa nokkrir stjórnarþingmenn og hæstv. ráðherrar komið upp og harmað að ekki náist betri sátt um þetta mál. En þeir hafa samt ekki gefið sér nema tvo daga til þess að útskýra og hafa hreytt í okkur einhverjum furðulegum útskýringum á því af hverju þetta fólk væri valið frekar en annað fólk. Og ekki hefur fengist neinn almennilegur rökstuðningur fyrir því að það sé rétt mat hjá hæstv. dómsmálaráðherra. Þetta kallast ný vinnubrögð. Og hér er harmað að ekki náist betri sátt um þetta mál, að við sem sitjum í stjórnarandstöðu og skiljum þetta ekki viljum helst fá beittari rök fyrir því hvers vegna farið sé eftir einhverjum flokkadráttum frekar en faglegu mati. Menn ætla ekki að gefa sér tíma til þess að útskýra fyrir okkur í rólegheitunum og ræða saman, eins og svo mörgum hefur verið svo tíðrætt um að gera skuli meira af á þessu þingi. Nei, það á að þvinga þetta mál í gegn. Það átti að þvinga það í gegn í skjóli nætur í gær, en þess í stað fáum við að ræða það í dag. Ég er bara mjög sorgmædd yfir þessu, frú forseti. Núna búum við við þá stöðu að við erum að skipa hérna heilt nýtt dómstig sem fyrrverandi hæstv. dómsmálaráðherra var mikið í mun að skyldi unnið í fullri sátt, enda væri mjög mikilvægt fyrir réttarríkið á Íslandi að full sátt yrði um það. Mér þykja hv. stjórnarþingmenn ansi svartsýnir ef þeir telja ekki að hefði verið hægt með samtali og samvinnu að finna góða lendingu í þessu máli sem allir þingmenn hefðu getað sætt sig við. Þess í stað skal málinu lokið núna þrátt fyrir að við höfum frest til 1. júlí til þess að skoða það betur. Þrátt fyrir að það sé full ástæða til þess að skoða það betur. Hver vegna? Jú, af því að hæstv. dómsmálaráðherra hefur orðið tvísaga í því sem hún hefur sagt að sé efni í góðan dómara. Þegar hún ræddi um dómara og mat á hæfni þeirra í umræðum um lög um dómstóla og hvernig þessi hæfnisnefnd skyldi meta þá, var henni alveg sama um kynjasjónarmið. Og henni var alveg sama, eða alla vega lýsti hún ekki sérlega miklum áhuga á því, að það væru allt of margir sem kæmu úr dómarastéttinni sem kæmu þarna inn. En nú er því borið við í þeim takmörkuðu upplýsingum sem við höfum, að þetta hafi verið sjónarmiðin sem réðu för við þessa breyttu skipan. Hvernig eigum við að treysta því þegar ekkert annað hefur komið fram til að styðja þann málflutning þegar allt annað var sagt bara fyrir stuttu hér í pontu? Það er engin leið að treysta því. Það er skammarlegt að þessu þingi skuli ljúka með jafn miklu vantrausti á réttarríki á Íslandi. Það er ömurlegt, frú forseti.

Forseti. Það var búið að kynna mig í pontu fyrir einhverjum sekúndum síðan. Ég var inni í þingflokksherbergi. Biðst afsökunar á því. Það sem mér finnst málið snúast um, út frá minni grunnu þekkingu á einstökum atriðum þess, er það að við erum að skapa dómstig og fólkið sem verið er að skipa sem dómara er skipað þangað til það getur ekki unnið lengur sökum örkumla eða dauða. Á meðan hvílir þessi skuggi á því, ef við ætlum að skipa dómarana eftir einhvers konar handvömm hjá ráðherra, út frá sjónarmiðum sem eru mögulega flokkspólitísk, mögulega femínísk, mögulega eitthvað annað. Þessi skuggi kemur til með að fylgja þessu í a.m.k. 30 ár, að því gefnu að þessir dómarar lifi eðlilegu lífi og ekki vil ég óska þessu fólki annars, annað væri mjög óeðlilegt, en þetta er rosalega svartur blettur ef satt reynist, þessar aðdróttanir um mögulega eitthvert misferli sem ég get ekki fært sönnur á vegna þess að ég hef ekki fengið að sjá gögn þess efnis. Ég veit ekki hvort þetta hafi raunverulega verið byggt á gögnum. Það er óttinn. Við getum fjarlægt þennan ótta með því að geyma ákvörðunina eins lengi og mögulegt er samkvæmt þeim lögum sem við samþykktum og þá sköpum við alla vega frið um þetta dómstig, eins mikinn frið og getur skapast miðað við umræðuna sem hefur verið hér. Meira hef ég ekki að segja.

Virðulegur forseti. Fyrirliggjandi tillaga dómsmálaráðherra varðar heildarskipan á nýjum dómstól sem falið er mikilvægt nýtt hlutverk í dómskerfi landsins og markar ákveðin tímamót í réttarsögunni. Af þeirri ástæðu er það grundvallaratriði og eðlileg krafa að vandað sé til verka og skipun dómara sé hafin yfir allan vafa. Eins og þingheimi er kunnugt um liggur fyrir tillaga dómsmálaráðherra um 15 dómara við nýjan Landsrétt. Ljóst er að tillaga ráðherra er ekki í samræmi við tillögu dómnefndar sem mat 15 umsækjendur hæfasta og skilaði áliti þar að lútandi til ráðherra. Í tillögu sinni nýtir ráðherrann sér hins vegar heimild í lögum um breytingu á lögum um dómstóla. Tillaga ráðherra felur í sér að fjórir umsækjendur af þeim 15 sem dómnefnd taldi hæfasta eru felldir brott og aðrir fjórir umsækjendur koma í þeirra stað. Breytingin frá tillögu dómnefndar er veruleg, enda er um meira en fjórðung dómara að ræða. Minni hlutinn deilir ekki um að ráðherrann hafi heimild til að víkja frá mati dómnefndar svo fremi sem meiri hluti Alþingis samþykki þá tilhögun. Hins vegar er ráðherra ekki undanþeginn þeirri meginreglu stjórnsýslulaganna sem fjallað hefur verið um í dómum og álitum umboðsmanns Alþingis og byggt hefur verið á hér á landi í langan tíma, að skipa skuli þann hæfasta sem völ er á úr hópi umsækjenda. Sú regla tryggir almannahagsmuni og uppfyllir jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Athugasemdir mínar lúta einkum að þrennu: Í fyrsta lagi hefði ráðherrann þurft meiri tíma í heildstæðan rökstuðning fyrir hverjum og einum umsækjanda. Það hefði hæstv. ráðherra þurft að leggja fram því að það er óheppilegt að rökstuðningur ráðherra taki breytingum eftir því sem málinu vindur fram. Það er lágmarkskrafa löggjafans að allur rökstuðningur liggi fyrir áður en ráðherra tekur ákvörðun um tillögu sína til Alþingis. Hæstv. ráðherra leggur upp með að hún vilji gefa dómarareynslu meira vægi. Það eru góð rök í málinu að mínu mati. Ef hæstv. ráðherra gefur hins vegar einni breytu meira vægi þá þarf það að ná yfir allan umsækjendahópinn en ekki bara breytingu á hópnum. Því kann að vera að röðun á umsækjendum gæti þá breyst. Að mínu mati er þetta mikill veikleiki í öllu málinu. Lögin sníða ráðherra vissulega þröngan stakk hvað varðar tímafrest í kringum skipan dómara. Það er mat minni hlutans að bæði ráðherra og Alþingi hefðu þurft meiri tíma til að afgreiða þetta mál sem snýst um skipan 15 nýrra dómara í Landsrétt, þannig að ráðherra gæti uppfyllt rannsóknarskyldu sína með óyggjandi hætti og þing gæti komið saman síðar í sumar til að ljúka málinu. Í öðru lagi er ég sammála minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um að ef ráðherra ákveður að víkja frá mati dómnefndar beri honum að framkvæma eigin rannsókn á hæfni umsækjenda þannig að enginn vafi leiki á því að hæfustu einstaklingarnir séu skipaðir í samræmi við gildandi meginreglu laga. Í þriðja lagi virðist ekki hafa verið unnt að afla nægilegra sérfræðiálita í málinu. Það er í takt við álit þeirra gesta sem komu fyrir nefndina sem töldu að gera þyrfti enn frekari sérfræðilega skoðun á því hvort ráðherrann hefði framfylgt fullnægjandi mati á einstökum umsóknum miðað við þau sjónarmið sem hún teldi að samræmdust best þörfum Landsréttar. Þar af leiðandi hefði þurft miklu meiri tíma og meiri aðgang að gögnum. Þá hefði stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd einnig verið skammtaður of skammur tími við skoðun málsins. Það var því miður ekki vilji hjá meiri hlutanum til að fresta afgreiðslu málsins til að veita ráðherra tækifæri til að bæta úr annmörkunum og tryggja vandaða málsmeðferð. Ég er sannfærð um að þverpólitísk sátt hefði náðst um málið og auðvitað var það afskaplega óheppilegt í gær að ríkisstjórnin og meiri hlutinn vildu keyra málið í gegn í skjóli nætur. Hér er um grundvallaratriði að ræða. Verið er að breyta dómskerfinu og meiri hlutinn vildi ræða það hér eftir miðnætti. Það er náttúrlega algjörlega ólíðandi. Minni hlutinn var tilbúinn til þess að koma til móts við það og að við myndum fresta þessu máli. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég segja að um er að ræða grundvallarmál sem varðar skipun nýs dómstóls sem falið er mikilvægt hlutverk í dómskerfi landsins og markar tímamót í réttarsögunni. Þess vegna er svo mikilvægt að vanda til verks. Því miður hefur Alþingi ekki fengið nægilegan tíma til að reifa þetta mál til þess að við náum þverpólitískri sátt um það, því að það er svo sannarlega hugur okkar í minni hlutanum að ná slíkri sátt til þess að sem mest traust og trúnaður ríki til dómstólanna.

Frú forseti. Næstu skref eru þessi. Á eftir verða greidd atkvæði um málið. Fyrst verða greidd atkvæði um frávísunartillögu minni hlutans, ég legg til að sem flestir greiði atkvæði með henni, það þarf bara einn til að skipa um skoðun, og vísa málinu aftur til ráðherra. Þá fáum við meiri tíma af því að það þarf ekki að skipa í þennan dóm fyrr en 1. júlí. Þá hefur ráðherra tíma til þess að rökstyðja þetta betur þannig að það sé hægt á farsælan hátt að skipa í dóminn án þess að menn telji að það séu gerræðislegar ákvarðanir á bak við þessa skipun. Þar á eftir - sú tillaga verður að öllum líkindum felld, því það á að þvinga þetta í gegnum þingið, átti að gera það á tveimur dögum, verður gert á þremur - verða greidd atkvæði um tillöguna sem dómsmálaráðherra lagði fyrir Alþingi um hvernig eigi að skipa í dóminn. Ef nógu margir verða á rauða takkanum, það er bara einn sem þarf að vera þar í viðbót, þá dettur málið til ráðherra, það gerist í rauninni það sama. Við segjum bara nei, það er ekki búið að rökstyðja þetta nógu vel og málið dettur aftur í fangið á ráðherra og við höfum tíma til 1. júlí til þess að klára málið. Að öllum líkindum mun það ekki verða raunin, að sjálfsögðu, vegna þess að stjórnarliðarnir eru búnir að einsetja sér að þeir ætla að fá að ráða þessu. Þá er það næsta skref. Við hv. þingmaður Birgitta Jónsdóttir höfum sent beiðni til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að við óskum eftir því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kanni ákvarðanir dómsmálaráðherra og verklag við vinnslu tillögu til Alþingis um skipan dómara í Landsrétt á grundvelli þess eftirlitshlutverks sem Alþingi hefur gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það þýðir að við könnum ákvarðanir og verklag ráðherra í þessu máli. Þá koma öll gögn upp á borðið og við tölum við alla aðila málsins, komumst til botns í þessu. Á þeim tíma fara líklega að detta inn dómsmál, þau geta farið fram samhliða. Á endanum komumst við til botns í þessu máli. Skaðinn er að vísu skeður að því leytinu til að þetta eru óafturkræfar skipanir. Það þurfa allir að sitja uppi með sem styðja dómsmálaráðherra í þessu máli. Það þýðir vantraust á dómskerfið okkar. Píratar eru sjálfir búnir að ákveða að þeir vilja leggja fram vantrauststillögu. Varðandi ráðrúmið eða svigrúmið sem minni hlutinn þarf til þess að geta tekið upplýsta ákvörðun um það sjálfur þá mun þessi rannsókn styðja við það, upplýsingarnar koma upp á borðið, þannig að aðrir minnihlutaflokkar geta metið það hvort þeir vilja vera með í slíkri vantraustsyfirlýsingu. Við krefjumst þess að þessi rannsókn fari af stað strax í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Við erum búin að senda það, ég og Birgitta, við erum í nefndinni. Það vantar einn annan nefndarmann til að gera það. Við erum búin að senda þetta á fjölmiðla. Í kjölfar slíkrar rannsóknar eða við slíka rannsókn, þegar nógu mikið af gögnum hefur komið í ljós, þá á einhverjum tímapunkti geta aðrir í minni hlutanum tekið upplýsta ákvörðun um það hvort þeir séu sammála Pírötum að það eigi að lýsa vantrausti á dómsmálaráðherra.

Frú forseti. Hér er um mjög stórt mál að ræða þar sem ætlunin er að skipa 15 nýja dómara við nýtt dómstig, nýjan Landsrétt, sem markar tímamót í réttarsögunni sem samstaða var um hér á þingi. Það er lykilatriði að allur málatilbúnaður með þessa skipan sé hafin yfir vafa. Minni hlutinn á Alþingi hefur gert athugasemdir við rökstuðning ráðherra og telur ekki sýnst út frá rökstuðningnum að rannsóknarskylda hafi verið uppfyllt. Þeir sérfræðingar sem beðnir voru um álit á því atriði töldu að þeir hefðu ekki nægjanlegan tíma til að leggja raunverulegt mat á þessi atriði. Þess vegna lögðum við í minni hlutanum til að málinu yrði frestað þannig að ráðherra og þing fengju meiri tíma til að tryggja viðunandi umbúnað málsins. Þess vegna leggjum við til hér á eftir að málinu verði vísað aftur til ríkisstjórnar í sama tilgangi. Verði frávísunartillaga minni hlutans felld munum við Vinstri græn leggjast gegn málinu, því hér er um heildartillögu að ræða. Afstaða okkar felur ekki í sér afstöðu til þeirra einstaklinga sem um ræðir heldur málatilbúnaðarins í heild sinni.

Forseti. Ég og við þingmenn Pírata skorum á alla þingmenn og sér í lagi þá þingmenn sem komu hér inn undir því yfirskyni að vilja kerfisbreytingar. Ég trúi því að þeir vilji það enn í hjarta sínu, að fylgja samvisku sinni og vísa þessu máli með okkur úr minni hlutanum aftur til ráðherra og ríkisstjórnar til að ráðherra geti tryggt að sú sýn sem ráðherra hefur á að þeir sem þurfa að taka sæti í þessu nýja dómstigi séu ráðherranum að skapi. Ég vil líka segja fyrir hönd Pírata að við munum vera á rauða takkanum þegar málið verður afgreitt í heild sinni ef því verður ekki vísað frá. Það snýst ekki um þá einstaklinga sem eru að fara að taka sæti á þessu nýja dómstigi heldur um verkferlið.

Frú forseti. Nú er ljóst að ráðherra gerir verulegar breytingar á vali dómnefndar í nýjan dómstól. Alþingi og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur gefist mjög knappur tími til þess að fara yfir málið. Okkur hefur ekki þótt ráðherra færa nógu góð rök fyrir máli sínu sem þarf að vera vandað og hafið yfir allan vafa. Við höfum því lagt til að málinu verði vísað frá, frestað í nokkrar vikur, til að ráðherra geti unnið betur í því og veitt nefndinni betri gögn. Í þessu liggur í raun enginn dómur um þá sem hafa sótt um, en þetta skiptir miklu máli. Hér er um mikilvægan nýjan dómstól að ræða. Það er mikið í húfi fyrir traust dómstóla. Samfylkingin mun greiða atkvæði með frávísunartillögu.

Frú forseti. Nú erum við að greiða atkvæði og við fáum tvær tilraunir um það hvernig við afgreiðum þetta mál hérna á Alþingi um skipan dómara, tillögu sem ráðherra hefur lagt fyrir. Í fyrri tillögunni eru greidd atkvæði um tillögu minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar, minni hlutans á þingi um það að við eigum að vísa máli til ráðherra þannig að hún geti unnið það betur. Það eru allir sammála um að tvær vikurnar sem ráðherra fékk voru knappur tími. Þingið fékk tvo daga. Það er ekki faglegt. Þannig að þetta snýst annars vegar um frest til að skipa þessa dómara faglega, og við höfum tíma til 1. júlí, eða mögulegar gerræðisskipanir ráðherra sem grafa undan dómskerfi landsins. Það eru tvær tilraunir. Í fyrri tilrauninni að vísa þessu til ráðherra, vera á grænu þar, í seinni tillögunni að hafna tillögu meiri hlutans á Alþingi og ráðherra og vísa þannig málinu til ráðherra. Þá þurfa allir að vera á rauðu.

Hæstv. forseti. Við greiðum fyrst atkvæði um frávísunartillögu minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar taldi málið hafa fengið þá meðferð í nefndinni að það gæfi tilefni til þess að taka afstöðu. Meiri hlutinn er þeirrar skoðunar að skýringar hæstv. dómsmálaráðherra á tillögum sínum um þá 15 einstaklinga sem til stendur að skipa í Landsrétt séu nægilega vel rökstuddar og undirbúnar. Við lýsum yfir stuðningi við þær tillögur og getum þess vegna ekki fallist á frávísunartillöguna, sem er eins konar frestunartillaga, og teljum að sú frestun sem þar er um að ræða hefði ekki verið til þess fallin að leiða til lykta þann ágreining sem er í málinu.

Virðulegi forseti. Við höfum tvær tilraunir til þess annars vegar að vísa málinu frá, sem er vantrauststillaga á þessi verkbrögð, og hins vegar að segja nei við listanum og þá vinnubrögðum ráðherra. Það er ekki vilji minn að varpa efasemdum á nýtt dómstig. Sú ábyrgð fellur algjörlega á ráðherra fyrir að rökstyðja ekki ákvörðun sína og stjórnina fyrir að krefjast flýtimeðferðar. Það er á borðinu mjög raunhæf tillaga um að ná sátt. Möguleikinn á að þingið fái tækifæri til að skoða málið betur og kvitta undir val ráðherra þannig að tilnefningin sé yfir vafa hafin hlýtur að vera mikilvægari en sá efi sem fellur á nýja dómstigið. Þess vegna er ekki hægt að hunsa tækifærið til þess að gera betur og það getur ekki annað en leitt til betri niðurstöðu. Það getur alla vega ekki leitt til verri niðurstöðu en við stöndum frammi fyrir núna. Ábyrgðin á þeirri ákvörðun liggur hjá þér, hv. þingmaður, og hjá þér hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Á þeim skamma tíma sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur haft til þess að fara yfir málið þá er það mat okkar í minni hlutanum að ekki hafi verið lagður fram fullnægjandi rökstuðningur af hálfu ráðherrans og því höfum við lagt á það áherslu í okkar vinnu að leggja til annars vegar að fresta þessum afgreiðslum og vísa málinu til ráðherrans. Með frávísunartillögunni erum við með því, að vísa málinu til ráðherrans, tilbúin að koma hér inn aftur eftir tvær eða þrjár vikur og afgreiða málið þegar að okkar mati væri búið að leggja fram fullnægjandi rökstuðning. Við Framsóknarmenn styðjum þar af leiðandi auðvitað þá frávísunartillögu. Verði hún hins vegar felld og tillagan um heildarfjölda nýrra dómenda við þetta mikilvæga dómstig komi hér til afgreiðslu, þá munum við ekki greiða atkvæði í ljósi þess að við teljum að skynsamlegra hefði verið að fá fram fullnægjandi rök fyrir þeim lista svo við gætum öll tekið afstöðu til hans. Við teljum einfaldlega að við getum ekki gert það á þessum tímapunkti.

Frú forseti. Við höfum ekki beðið um mikið í þessu ferli. Við höfum bara beðið um rök. Við höfum bara beðið um aðeins betri upplýsingar um það með hvaða hætti þessi ákvörðun var tekin. Við höfum bara beðið um það að þær hrókeringar sem voru framkvæmdar væru skýrðar þannig að við gætum með eðlilegum hætti tekið upplýsta afstöðu. Það er það eina sem við höfum farið fram á. En í staðinn stendur til einhverra hluta vegna að reyna að þrýsta þessu í gegn án þeirrar umræðu, án þess að þau rök séu komin fram með fullnægjandi hætti. Ef einhver vafi er á því að rökin séu næg, ef einhver vafi er á því að þetta sé gott ferli, ef einhver vafi er á því að það sé traust til dómstólsins í ljósi þess að þetta verði þá gert, þá verðum við að segja nei, þá verðum við öll að segja nei, eða alla vega vísa þessu máli frá, vegna þess að frávísun myndi í rauninni vera besta mögulega niðurstaða. Með því fáum við að taka  
            

Forseti. Við greiðum atkvæði um annaðhvort gamla Ísland eða nýja Ísland. Gamla kerfið eða nýja kerfið. Þetta var fyrsti vísir að plöntu sem var að koma upp úr jarðveginum sem margir hafa þurft að þola eftir hrun út af miklum þrengingu, erfiðleikum og óvissu. Greiðum atkvæði um gamla Ísland eða nýja Ísland. Ég vona að sú einfalda ósk, sú einfalda krafa, að við fáum að setja þetta mikilvæga mál sem snýr hvorki meira né minna en að trúverðugleika á réttarríkinu, að það fái eðlilega málsmeðferð sem lætur öllum líða eins og þeir geti treyst þessu nýja dómstigi. Ábyrgðin er mikil 

Frú forseti. Ég hjó eftir því í orðum hv. þm. Birgittu Jónsdóttur að hún sagði í einni setningu að hér væri ráðherra að velja dómara sem væru henni þóknanlegir, en síðan sagði hún í næstu setningu að ákvörðun Pírata snerist ekki um þetta tiltekna fólk. Ég veit ekki hvort hv. þingmönnum þyki gæta einhverra mótsagna í þessum orðum, en mér þykir það. Þegar maður nefnir það að tilteknir dómarar séu tilteknum ráðherra þóknanlegir  Að öðrum kosti hef ég skýrt það í ræðu minni að ég tel að þetta vald og þessi ábyrgð liggi hjá ráðherra og sé eðlilegt að henni sé komið fyrir þar. Ég tel ekki eðlilegt að þingið eigi að hafa afskipti af þessari ákvörðun ráðherra. Ég mun því greiða atkvæði í samræmi við það.

Frú forseti. Ætlum við virkilega að leyfa hæstv. ráðherra að setja þetta fordæmi? Að ráðherra geti gert nákvæmlega það sem henni sýnist þvert á faglegt mat hæfnisnefndar án fullnægjandi rökstuðnings í tímapressu og mikilli andstöðu þingsins, að það sé keyrt í gegn af ríkisstjórn með minni hluta atkvæða á bak við sig. Þetta eru óeðlileg pólitísk afskipti af skipan dómara. Ég segi að sjálfsögðu: Vísum þessu máli aftur til ráðherra, gefum henni tíma til þess að vinna þetta betur, fáum upplýsingarnar sem við þörfnumst til þess að taka upplýsta ákvörðun. Ef einhvern tímann er tilefni til að raunverulega greiða atkvæði eftir eigin sannfæringu, þá er það núna. Flokkslínan á ekkert erindi í þessa atkvæðagreiðslu. Við vorum kosin á þing til þess að gæta að hagsmunum almennings, ekki að hagsmunum Sjálfstæðisflokksins. 
            

Virðulegi forseti. Það er eitt sem angrar mig í þessu máli umfram það sem hefur komið fram áður. Ef við værum núna stödd hérna 1. maí myndum við þá nota sömu rök að málið sé búið að fá næga málsmeðferð og krefjast atkvæðagreiðslu hérna? Getið þið í alvörunni sagt í fullri hreinskilni að þið mynduð ekki nýta aukamánuðinn til þess að klára málið betur? Við höfum nefnilega einn aukamánuð til þess að klára málið betur. Vinsamlegast svarið því hvort þið mynduð ekki vera í þeim sporum 1. maí að þið mynduð leyfa málinu að lifa og vinnast betur til 1. júní.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir hefur gert ágætlega grein fyrir afstöðu okkar í Vinstri grænum. Ég kem hingað upp til að lýsa yfir gríðarlegum og einlægum vonbrigðum í þessu máli. Ég hélt að fjöldi nýrra þingmanna sem ásamt mér tóku sæti á þingi eftir kosningar myndi þýða ný og breytt vinnubrögð. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Það er gríðarlega mikilvægt að um það náist sátt. Ef betri málsmeðferð svarar ekki nema einni spurningu sem út af stendur, þá er til þess vinnandi að gera málsmeðferðina betri. Það er ótrúlega sorglegt að meiri hlutinn skuli ætla að leggja af stað í þetta nýja dómstig sem mun breyta svo miklu í ósátt og í skugga ósáttar og pólitísks afls meiri hlutans, allt til þess að komast undan því að gefa málinu meiri tíma, tíma sem sérfræðingar hafa þó sagt að þurfi til að hægt sé að meta málið á sem faglegastan hátt.

Frú forseti. Það er afar bagalegt að nýr Landsréttur skuli hefja störf sín við aðstæður sem þessar. Það er alls ekki í anda þess ráðherra sem sigldi því máli í höfn hér á síðasta kjörtímabili. Sá ráðherra vildi leggja mikið á sig og gerði það til þess að málið færi allt saman fram í sátt. Það er ekki lengur í boði. Hér á að þröngva máli í gegn sem er algjör óþarfi að gera og nægur tími er til að fara betur yfir. Það er lítil reisn yfir þessu, hvað þá björt framtíð. Við eigum að standa vörð um dómstólana. Við eigum að auka tiltrú á dómstólum. Það gerum við ekki með því að leggja þetta til með þessum hætti og þeirri málsmeðferð sem ráðherra beitir. Því miður, virðulegi forseti, er ekki hægt að samþykkja þetta mál.

Frú forseti. Við höfum hér tækifæri til að vísa þessari skipun aftur til ráðherra svo létta megi því myrka skýi sem nú hvílir yfir hlutleysi dómstólanna og raunar réttarríkinu öllu ef því er að skipta. Kæru hv. þingmenn. Kæru hæstv. ráðherrar. Leyfum réttarríkinu að njóta vafans. Gefum þessu tíma. Greiðum atkvæði með samviskunni. Ég vil að það verði vel staðið að vali dómara. Ég vil að um það ríki traust. Ég bið ykkur að greiða atkvæði með samviskunni og segja já við þessari frávísunartillögu svo okkur megi gefast betri tími til þess að vinna þetta mál í sátt.

Frú forseti. Ég segi enn og aftur: Við báðum bara um góð rök. Það sem er ólíkt með þessu máli og mörgum þeim málum sem við höfum afgreitt á þessu þingi núna í vor er að þegar mistökin eru gerð í málinu þá er ekkert hægt að laga þau í haust. Það er ekki hægt að laga þau jafnvel næsta vor. Þetta eru mistök, ef þau eru gerð núna þá kostar það traust á dómstigið í áratugi. Við vitum ekki hversu marga áratugi, en raunveruleikinn er sá að þetta er óafturkræf ákvörðun. Við verðum að hafa það í huga. Ég vona að einhver hafi hugrekki til þess að vera sá sem segir: Stoppum. Vísum þessu frá. Fáum betri rök. Klárum þetta vel, vegna þess að það er rétt. 
            

Frú forseti. Við viljum öll að réttmætt traust sé á dómstólum landsins. Ég held að það sé enginn hérna inni sem vill ekki hafa réttmætt traust á dómstólum landsins. Það kemur fram í stjórnarsáttmálanum. Það kemur eflaust fram í stefnuyfirlýsingu allra flokka. Allir landsmenn vilja það, sama hvar þeir búa, sama hvaða flokka þeir kjósa, við viljum hafa réttmætt traust á dómskerfinu okkar, það er grunnundirstaða. Það sem við stöndum frammi fyrir núna er að velja. Við höfum tvö tækifæri til þess að vísa málinu til ráðherra aftur. Þá dettur það bara í fangið á ráðherra. Hún vinnur það betur. Hún getur komið því aftur til þingsins fyrir 1. júlí. Fyrst með því að greiða atkvæði á grænu í fyrstu tillögunni með því að vísa því til ráðherra, í annan stað að greiða atkvæði á rauðu gegn því að samþykkja tillögu ráðherra, beita neitunarvaldinu, vera varnaglinn, gegn gerræðislegri ákvörðun. Ef þetta er ekki gert þá er það ekki hafið yfir vafa 

Frú forseti. Það er mikilvægt að traust ríki um skipun dómara við nýtt dómstig, Landsrétt. Öll málsmeðferð þarf að vera vönduð og yfir allan vafa hafin og sýnt fram á að ráðherra hafi sinnt rannsóknarskyldu sinni við breytingu á tillögu dómnefndar og vinnubrögð ráðherra standist stjórnsýslulög. Á því liggur vafi. Eftirlitshlutverk Alþingis er mikilvægt og þar mega þingmenn ekki bregðast skyldu sinni. Alþingi er sett í mikla tímapressu, sem er mikil vanvirðing við þetta stóra mál. Við leggjum því til í stjórnarandstöðunni að málinu sé vísað frá og unnið betur af hálfu ráðherra svo það standist alla skoðun. Það væri ógæfulegt að afgreiða þetta mál í miklum ágreiningi. Það veldur vantrausti á Alþingi, dómstóla og stjórnsýslu landsins. Gefum þessu máli meiri tíma og tryggjum vandaða málsmeðferð. Ég held að allur þingheimur ætti að sameinast um það 

Virðulegi forseti. Gamla Ísland og nýja Ísland. Faglegt mat hæfnisnefndar um tíu karla og fimm konur. Sannarlega í takt við gamla Ísland. Dómsmálaráðherra leggur til sjö konur, átta karla og ég fagna því og ég furða mig á því að aðrir geri það ekki hér, stjórnarandstaðan gerir það ekki hér. 

Frú forseti. Fyrirkomulagið sem Alþingi setti upp um val á dómurum við nýtt dómstig var ekki til þess gert að ráðherra, sama hversu merkilegur hann er, gæti beitt geðþóttavaldi til að velja fólk í dómarastörf, þau sem honum eru þóknanlegir hverju sinni. Þess vegna var sett upp sérstök dómnefnd sem hefur það hlutverk að leggja mat á þá þætti sem talið er að dómarar þurfi að uppfylla. Þess vegna getur Alþingi ekki stutt rakalausa geðþóttastjórnsýsluákvörðun ráðherrans sem hefur ekkert með framtíðarsýn að gera eða kerfisbreytingar, heldur afturhvarf til fortíðar. Þvílík vonbrigði ef þingmenn sem segjast boða ný vinnubrögð gangast inn á þessi fortíðarvinnubrögð. Segjum nei og vísum málinu frá.

Frú forseti. Fyrst hæstv. ráðherra, Björt Ólafsdóttir, talar um mikilvægi þess að það sé skipað rétt út frá kynjahlutföllum langar mig að taka fram að meðal þeirra sem ráðherrann skiptir ekki út úr fimmtán manna hópnum eru a.m.k. tveir með enga reynslu af dómarastörfum. Og meðal þeirra sem ráðherrann færir ekki upp í fimmtán manna hópinn er umsækjandi með 27 ára reynslu sem héraðsdómari. Þetta er ekki hafið yfir allan vafa. Það er það sem við erum að sækjast eftir, að þessi ákvörðun verði hafin yfir allan vafa. Þetta snýst um réttarríkið okkar. Við þurfum að verja það.

Frú forseti. Það er ótrúlega sorglegt að sjá, þegar ég sest hérna á þing í fyrsta skipti, að gamla Ísland er enn þá við hestaheilsu. Það fitnar núna eins og púkinn á fjósbitanum í skjóli svokallaðra umbótaflokka, Bjartrar framtíðar og Viðreisnar. Það sýnir sig best á því að það sem heitir spilling alls staðar annars staðar er hérna kallað ákvörðunarvald ráðherra til að reyna að breiða yfir ósómann. Það er óboðlegt að sætta sig við þessi vinnubrögð. Við þurfum að vísa þessu aftur til baka. Vísum þessu máli frá. Fáum faglega úttekt, góðan rökstuðning og gerum þetta almennilega. 
            

Frú forseti. Ég segi já til að gefa ráðherra meira ráðrúm. Með því að segja já fer þessi bolti aftur til ráðherra. Gefa henni ráðrúm til að rökstyðja betur. Koma svo bara aftur til okkar fyrir 1. júlí. Það er löglegt. Já.

Frú forseti. Réttlætinu verður ekki einungis að vera framfylgt, því verður að virðast vera framfylgt. Eins og lávarðurinn og dómarinn breski, Gordon Hewart, lét svo eftirminnilega hafa eftir sér í frægu bresku máli. Um það snýst þetta mál. Réttlætinu verður líka að virðast vera framfylgt. Hlutleysi dómstóla verður að vera yfir allan vafa hafið. Við verðum að geta treyst réttarríkinu okkar. Við hljótum að geta gefið okkur tíma til að vinna þetta mál betur, til að efla traust á dómskerfinu í landinu eins og þessi ríkisstjórn hefur lýst yfir að hún vilji gera. Við hljótum að virða réttarkerfið okkar meira en þetta. Ég segi já.

Forseti. Það lítur út fyrir að þessi tillaga minni hlutans verði felld. Mig langar að lesa fyrir ykkur nokkuð sem ég fann á Facebook-síðu fyrrverandi þingmanns á Alþingi, Páls Vals Björnssonar, þar sem hann vísar í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, þar sem fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins til margra áratuga segir meðal annars: „Það eru engin prinsipp, það eru engar hugsjónir, það er ekki neitt. Það er bara tækifærismennska, valdabarátta.“ Við höfum tækifæri enn til að sýna að við höfum prinsipp, höfum hugsjónir, að við séum ekki tækifærismenn og hér sé ekki ástunduð grímulaus valdabarátta. Við höfum enn þá tækifæri til þess. En mér sýnist á öllu að gamla Ísland vinni. Jibbí. Þetta er ömurlegt.

Þingmaðurinn segir?

Ég segi já.

Frú forseti. Ég vona að þessi nýjasta birtingarmynd spillingarinnar hér í þessu húsi geri að verkum að fólk fái kjark til að koma hingað á Austurvöll og mótmæla þessu. Því að við þurfum að losna við þessa ríkisstjórn.

Þingmaðurinn segir?

Já.

Hæstv. forseti. Hér koma til afgreiðslu 15 tillögur dómsmálaráðherra um einstaklinga til þess að skipa sæti dómara við nýjan Landsrétt. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar gerði tillögu um það í ályktun sinni að Alþingi staðfesti tillögur dómsmálaráðherra með þessari atkvæðagreiðslu. Það gerum við á þeim grundvelli að við teljum að á bak við tillögur dómsmálaráðherra liggi fullnægjandi vinnubrögð og málefnaleg sjónarmið þegar horft er til tillagnanna og þeirra áherslna sem dómsmálaráðherra leggur áherslu á við tillögugerð sína. Ég tel að þetta sé söguleg stund. Ég hefði kosið að það væri í meiri sátt og friði en hér er um að ræða, en engu að síður er söguleg stund þegar Landsréttur er skipaður 

Virðulegur forseti. Já, það fer núna fram tímamótaatkvæðagreiðsla á Alþingi. Það hefur aldrei gerst fyrr að þingið komi að skipun dómara. Það hafa aldrei áður jafn margir dómarar verið skipaðir í einu, en embætti 15 dómara voru auglýst laus til umsóknar 10. febrúar sl. Ég var ákaflega ánægð og þakklát að sjá að svo margir gáfu kost á sér til vandasamra verka og svo margir þeirra vel til starfans fallnir. Ég hef lagt fyrir Alþingi tillögu um nánar tilgreinda 15 einstaklinga vegna skipun dómara við Landsrétt. Þetta eru einstaklingar með ólíkan bakgrunn en sem allir eiga það sameiginlegt að búa yfir þeirri fræðilegu þekkingu sem þessi vandasömu embætti krefjast. Ég er ákaflega þakklát líka fyrir þá vinnu sem hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd innti af hendi hér, hún hefur gefið sér tíma til að fjalla um málið á þessum annasama tíma þingsins, og einnig öllum þingmönnum sem gáfu sér aukadag við þinglok til að ræða þessi mál. Ég vil líka færa þakkir til Lögmannafélagsins 

Frú forseti. Hér er ekki deilt um rétt ráðherra til að víkja frá áliti dómnefndarinnar, enda hljóti hún meiri hluta atkvæða Alþingis. Ráðherra þarf þó að rökstyðja ákvörðun sína sérstaklega vel en það hefur hún ekki gert. Hún þarf að sinna rannsóknarskyldu sinni og hún hefði t.d. þurft að veita þeim sem færðir voru út af lista dómnefndar andmælarétt. Það er á ábyrgð þingheims að standa vörð um virðingu þess og sýna dómstólnum nýja tilhlýðilega virðingu líka. Samfylkingin getur ekki sætt sig við þessi vinnubrögð og við munum segja nei.

Kæru Íslendingar, þingheimur. Allir dómarar sem eru á þessum lista eru hæfir. Hafið það í huga. Með þessu er ekki verið að rýra neitt traust á dómstólinn sjálfan. Það verður hæft fólk þar. Vantraustið er á vinnubrögð stjórnarinnar. Megi stjórnin bera eingöngu ábyrgð á þessari málsmeðferð og hversu illa er að þessu staðið.

Frú forseti. Það er margt í málsmeðferð málsins; við fáum tvo daga til að gera þetta meðan ráðherra hafði tvær vikur, verið er að ýta þessu fram, hvernig þetta var skipað, það er svo margt sem bendir til og gefur tilefni til að ætla að þetta séu pólitískar skipanir, að tillaga frá ráðherra sé af pólitískum rótum. Nú munum við sjá það í þessari atkvæðagreiðslu, við sáum það áðan, um að varpa málum til dómsmálaráðherra, því var hafnað, hafnað af meiri hlutanum, algerlega þvert eftir stjórnarliðum. Allir sjá að það er að sjálfsögðu pólitík þar. Stjórnarliðar hafa ekki fengið tækifæri til að kynna sér þetta mál nógu vel til að taka upplýsta ákvörðun um það, það er alveg ljóst. Og nú munu stjórnarliðar án efa samþykkja tillögur ráðherra og allir landsmenn sjá og allir hérna inni sjá það líka að það er pólitísk ákvörðun. Það grefur undan réttmætu trausti á dómskerfinu.

Forseti. Mér hefur fundist í þeim umræðum sem hafa átt sér stað hér í dag áberandi hve stjórnarliðar virðast telja léttvægt það sem við erum að gera. Mér finnst það áberandi út af því að þessi stjórnarmeirihluti vildi ekki gefa þingheimi tækifæri til þess að fara ítarlega yfir málið og fá rækilega umsögn frá hæstv. ráðherra til að geta sinnt okkar mikilvæga hlutverki sem er að vera varnagli. Ráðherrann hefur svo sannarlega valdið til að taka ákvarðanir. En neitunarvaldið er hér. Það er hjá okkur. Og við berum ábyrgð. Við vorum ekki kosin á þing til að hafa ekki ábyrgð. Og það er vert að hafa í huga að Píratar líta ekki svo á og hafa enga skoðun á því hvort þessir dómarar séu hæfir eða ekki og við treystum dómnefndinni fullkomlega til að meta það. En mér finnst mjög mikilvægt að hafa í huga að sú ákvörðun sem við erum hér 

Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á að þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni kærlega fyrir hans skýru orð um það að hann telji að allir sem hér um ræðir séu hæfir, án undanbragða. Ég held að það skipti miklu máli að hlutir séu orðaðir á þann hátt. Auðvitað er það síðan það sem við erum að greiða atkvæði um, hvort við teljum þennan dómaralista vera þannig að hér ættu að vera dómarar við nýjan Landsrétt. Ég skil að það er borin von að þingmaðurinn muni breyta þessari skoðun sinni, að greiða atkvæði gegn þeim lista. Þá erum við kannski bara aðeins ósammála um hvernig við beitum valdi okkar hér. En mig langaði bara að þakka honum kærlega fyrir þessi mjög svo skýru orð. Ég hef einhvern tíma rætt um það fyrirkomulag við norræna stjórnskipunarfræðinga hvort það væri heppilegt að Alþingi greiddi atkvæði um skipun dómara með þeim hætti sem við gerum hér. Þeirra ráðleggingar voru ekki á þann veg. Ég vona að þetta sé söguleg stund, 

Forseti. Árið 2010 þegar við vorum að fjalla um þessi lög á Alþingi og þann ramma sem verið er að samþykkja, þessa vendingu, þennan lokapunkt, lagði þingflokkur þáverandi Hreyfingarinnar fram breytingartillögu. Breytingartillagan var á þann veg að ef ráðherra breytti tillögu dómnefndar, hæfnisnefndar, þyrfti tvo þriðju hluta þingmanna til að samþykkja það. Mikil væri gæfa okkar ef við hefðum samþykkt þá breytingartillögu því að það er þannig að við í minni hlutanum upplifum á raunverulegan hátt að við höfum ekki fengið fullnægjandi útskýringar. Útskýringar ráðherra - það var ósamræmi á milli þess sem ráðherra skýrði fyrir nefndinni. Við óskuðum eftir því að fá það skriflegt og fengum það ekki. Þannig að já, þið ykkar sem fagnið stórum áfanga, gerið svo vel. En ég hef áhyggjur af réttarríkinu. 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp í tilefni orða hv. þm. Pawels Bartoszeks um hvað við værum að greiða atkvæði um. Ég lít svo á að hér séum við að greiða atkvæði um hvort ástunduð hafi verið fagleg vinnubrögð eða ekki. Það er mín skoðun. Hér kemur hv. þm. Birgir Ármannsson og segir að hann hefði kosið meiri sátt. Hvernig hefði þá verið að taka í útrétta sáttarhönd um að vinna málið aðeins betur? 

Frú forseti. Við greiðum atkvæði um skipun 15 dómara við nýtt dómstig, Landsrétt. Sú skipun sem dómsmálaráðherra leggur hér fram er sveipuð tortryggni og vantrausti. Því að hún sjálf, hæstv. ráðherra, og enginn annar ákvað án fullnægjandi raka að ýta hæfu fólki út af lista dómnefndarinnar, án þess að geta gefið okkur þingmönnum nægjanlega faglegar skýringar. Það er sannarlega ekki í anda þess málatilbúnaðar sem lagt var upp með í upphafi undirbúnings við stofnun Landsréttar. Ég mun því leggjast gegn málinu og tillögunni í heild og segi nei.

Virðulegur forseti. Það leikur enginn vafi á því og mér heyrist menn flestir vera sammála um það að hæstv. dómsmálaráðherra hefur samkvæmt lögum fullan rétt á að koma með þessa tillögu. Njóti hún stuðnings meiri hluta þingmanna verði hún að lögum. Það er ekki annað að sjá og heyra hér en að meiri hluti þingsins styðji þessa tillögu. Það verður aldrei hægt að sýna fram á það vísindalega að valdir hafi verið akkúrat þeir 15 hæfustu til allrar framtíðar til að gegna þessum embættum. En ég treysti því að ráðherrann, sem ber ábyrgð í málinu, velji eftir bestu getu. Ég hef ekki forsendur til að dæma um það hvort ráðherranum tókst eins vel til og mögulegt er. Það kann að vera að ef við hefðum skoðað þetta aðeins lengur hér í þinginu hefðu menn komist eitthvað nær því að geta fullyrt um það en hefðu þó aldrei getað fullyrt almennilega um það. Því hef ég engar forsendur til að vera á móti þessari tillögu en ekki heldur til að styðja hana og mun því ekki greiða atkvæði en óska nýjum dómurum og réttinum öllum velfarnaðar í störfum sínum.

Frú forseti. Ég segi nei við þessu, ekki vegna þess að ég vantreysti þeim einstaklingum sem slíkum. Ég segi nei við þessu vegna þess að ég vantreysti ferlinu og vantreysti hæstv. dómsmálaráðherra. Þegar við erum að taka ákvarðanir um svona mál verður að vera sátt. Þingið verður að geta komið sér saman um hlutina í góðri sátt. Það hvernig við höfum staðið að þessu í dag og hér síðustu daga hefur kastað rýrð ekki bara á þennan nýja dómstól heldur líka á þingið og ríkisstjórnina. Við munum þurfa að grafa okkur upp úr þeim forarpytti. Það gerist greinilega ekki í dag. Ég segi nei vegna þess að það er það rétta í stöðunni, vegna þess að búið er að eyðileggja það sem hefði annars getað verið mjög gott ferli.

Virðulegur forseti. Fyrir þinginu liggur tillaga um 15 dómara. Ég tel það aldrei heppilegt að þingmenn sem starfa við að setja lög séu að hlutast til um hverjir skipi dómstóla sem dæmi eftir þeim lögum. Ég tel það ekki fara í samræmi við þessa niðurstöðu. Því tek ég undir með hv. þm. Pawel 

Frú forseti. Hv. stjórnarliðar hafa komið hingað upp og lýst þessu sem sögulegum degi. Sögulegum, jú, sorglegum líka. Mér þykir þetta sorgleg stund fyrir þessa samkomu sem gat ekki gefið sér tíma í að vinna þetta mál vel og í sátt, eins og alltaf hefur verið lagt upp með hvað varðar þetta nýja dómstig. Til þess að við gætum líka öll gengið stolt út úr þessu húsi og inn í sumarið. Mér þykir þetta mjög leitt og ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hér sé verið að skipa dómara við Landsrétt. Landsréttur mun snerta allt samfélagið, sérstaklega þá sem þurfa að leita úrlausnar dómstóla og þá sem starfa í dómskerfinu. Ég fagna því þó sérstaklega að ráðherra leggi hér fram lista með hæfum einstaklingum af báðum kynjum. Við erum að sjá afar hæfar konur jafnt sem karla í tillögu ráðherra. Og það gleður mig. Allt einstaklingar sem eru mjög hæfir. Það er engin spurning að það er stórt skref að jafnri stöðu kynjanna að svo margar konur veljist í dóminn. Það væri gaman að sjá fleiri fagna því. Þessi 15 manna listi er skipaður reyndum lögfræðingum sem eru verðir fulls trausts okkar. Ég segi já.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni um að þeir fulltrúar sem hér eru greidd atkvæði um séu allir hæfir til að gegna þessum mikilvægu störfum. Dómnefnd lagði líka fram 15 manna lista, fólk sem allt var hæft til þess að sinna þeim mikilvægu störfum. Á öðrum listanum eru átta karlar og sjö konur, á hinum listanum eru tíu karlar og fimm konur. Það er gamla Ísland. Ég segi: Listi af hæfu fólki þar sem eru sjö konur hlýtur að vera betri. Ég segi já.

Frú forseti. Það virðist vera óbragð í munni sumra þingmanna hjá Viðreisn sem reyna að afsaka það í bak og fyrir að þeir vilji helst ekki að málið sé hérna inni en eru nú samt að greiða því atkvæði og ætla aldrei að gera það aftur ef það kemur til. Lögunum var breytt árið 2010 til að koma í veg fyrir að ráðherrar skipuðu dómara pólitískt og án faglegs mats á hæfi þeirra þótt það hafi tíðkast hér áður fyrr. Nú er hæstv. dómsmálaráðherra í rauninni að fara akkúrat í hina áttina, eins og hér hefur komið fram, þótt hún hafi vissulega til þess heimild. Þetta snýst ekki um fólkið sem hér er um að ræða, snýst ekki um sjö karla og fimm konur eða guð má vita hvað, þetta snýst um meðferð málsins hér innan þings. Og hættið að reyna að snúa þessu upp í eitthvað allt annað en þetta er. 

Þingmaðurinn segir?

Þingmaðurinn segir nei.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Það hefði, held ég, enginn sagt neitt við því ef listinn frá ráðherra hefði bara komið með þessum breytingum upp á sjö konur og átta karla ef ekki hefði verið fyrir fleiri breytingar og að breytingarnar eins og þær eru núna væru órökstuddar. Þetta snýst um að breytingarnar eru órökstuddar. Það hefði ekki verið neitt mál að rökstyðja breytingar þar sem kynjahlutföllin hefðu verið jöfnuð. Ekkert mál. En það eru fleiri breytingar en bara það. Hafið það í huga. Þingmaðurinn segir nei.

Virðulegi forseti. Það er oft talað um að Alþingi njóti ekki virðingar og trausts. Mér finnst það nú bara ekki skrýtið eftir að hafa setið hér í þessum sal í dag. Vinnubrögð af þessu tagi eru algerlega óboðleg í nútímasamfélagi. Og að ætla að fara að klæða þetta fúsk í einhvern jafnréttisbúning er algerlega út í móa og hreinlega móðgandi fyrir konur. 

Frú forseti. Frá árinu 1920 hafa fjórar konur verið skipaðar hæstaréttardómarar á Íslandi. Fjórar konur, 97 ár. Vegna þess að gamla Ísland á sér margar birtingarmyndir. Þessi mynd á ekki upp á pallborðið hjá minni hlutanum í dag. Látum svo vera. En við ætlum að hafa hana áfram í heiðri. Nýtt dómstig, Landsréttur, vakti vonir um breytingar til betri vegar í þessum málum vegna þess að það skiptir máli. Við greiðum núna atkvæði um lista, fjölbreyttan lista, með 15 hæfum einstaklingum að undangengnu hæfnismati. Sá listi hefur það líka til að bera, sem hefur verið býsna sjaldgæft undanfarin 100 ár, að búa yfir jöfnu kynjahlutfalli. Hæfir einstaklingar, jafnt kynjahlutfall. Ég segi já.

Frú forseti. Í þessari vissulega sögulegu skipun sjö kvenna og átta karla í nýtt dómstig er mikilvægt að veitingarvaldið er hjá ráðherra. Alþingi er hér í eftirlitshlutverki gagnvart því að ráðherra hafi í störfum sínum sinnt öllum lagalegum kröfum sem til hennar eru gerðar í mati og rökstuðningi þar um. Ráðherra hefur gagnvart stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins gert grein fyrir því mati sínu og rökstuðningi, bæði almennt og sértækt. Ég byggi mína afstöðu á þeim rökstuðningi ráðherra. Ég tel hann fullnægjandi. Ég segi já.

Frú forseti. Þá er bara birtingarmyndin ljós, þetta er eftir flokkslínum. Þetta er stjórnarmeirihlutinn. Stjórnarminnihlutinn vill vísa málinu til ráðherra þannig að við fáum tíma. Stjórnarmeirihlutinn vill samþykkja þetta svona, eftir flokkslínum. Þetta eru pólitískar skipanir. Þá er það bara orðið alveg ljóst. Öllum landsmönnum er það ljóst. Pólitískar skipanir af þessu tagi kosta réttmætt traust á dómskerfinu. Þær gera það. Og að sjálfsögðu situr það í maganum á fólki. Hugsið kannski til þess þegar þið reynið að ýta þessari óþægilegu tilfinningu frá, og þið munið þurfa að gera það, það eru ekki bara stjórnmálamennirnir, það er fullt af fólki sem er ekki orðið stjórnmálamenn og þarf að ýta þessu frá. Þá getið þið leitað til kunningja ykkar og kastað þessu á milli og hlegið að þessu. Það eru ýmsar leiðir til að ýta frá óþægilegri tilfinningu þegar þú veist að þú hefur verið að fórna réttmætu trausti til dómstólanna fyrir pólitíska hagsmuni, fyrir stjórnarsamstarf. Það er það sem margir hérna hafa gert og vita að þeir hafa gert það. 

Hæstv. forseti. Ég geri hér grein fyrir atkvæði mínu og þeirri sannfæringu minni að hér hafi verið vandað til verka, að hér sé um góðan lista að ræða og betri en þann sem hæstv. ráðherra fékk upphaflega í hendurnar, enda uppfyllti sá listi ekki nauðsynleg sjónarmið um jafnræði kynjanna. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur sagt að hún telji að jafnréttislög eigi að ná til þessa máls. Ég virði þá afstöðu sem og þá afstöðu að dómarareynsla eigi að vega þyngra en hún gerði á upphaflegum lista sem hæstv. ráðherra fékk í hendurnar. Þar er ég sammála hæstv. ráðherra. Þegar hæstv. ráðherra fékk tillögu frá dómnefnd sem mætti ekki þessum sjónarmiðum sendi hún þann lista til baka og til endurskoðunar. Ráðherra fékk listann óbreyttan og því ófullnægjandi til baka. Í kjölfarið ákvað hæstv. ráðherra að nýta sér það svigrúm sem hún hefur lögum samkvæmt til að gera nauðsynlegar breytingar. Breytingar þær sem ráðherrann gerir verður til þess að listinn mætir hvoru tveggja, skilyrðum um jafnræði kynjanna og sjónarmiðum um dómarareynslu 

Frú forseti. Minni hlutinn á Alþingi lagði fram málefnaleg rök fyrir því að málatilbúnaður hefði þurft að vera vandaðri og málsmeðferð þingsins hefði þurft lengri tíma. Þessi rök voru studd af þeim sérfræðingum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd kallaði sér til aðstoðar til að meta þennan málatilbúnað. En á rök minni hlutans og sérfræðinganna kaus meiri hlutinn að hlusta ekki. Ég tel, frú forseti, að Alþingi eigi að stjórnast af vitsmunum en ekki aflsmunum. Það er ekki mín tilfinning að Alþingi hafi stjórnast af vitsmunum hér í dag. Þess vegna segi ég nei við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Þetta mál er hreinlega ekki tilbúið. Mér er það algerlega til efs að meiri hluti þeirra þingmanna sem eru hér að greiða atkvæði hafi getað kynnt sér þetta mál nægilega vel. Þess vegna er minni hlutinn að leggja til að við förum ekki strax í sumarfrí, við höfum nægan tíma. Ég skil hreinlega ekki af hverju stjórnarmeirihlutinn er ekki tilbúinn til að gera það. Að setja þetta í þennan kynjabúning: Ég held að allir hér inni séu mjög sáttir við að listinn sé svona skipaður. Ég skil bara ekki að menn séu ekki tilbúnir til að gefa þessu meiri tíma. Þess vegna get ég ekki greitt atkvæði með þessu máli og greiði því ekki atkvæði.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að slá á heldur óhefðbundnar nótur í fundarstjórn forseta. Frú forseti hefur unnið gott og ötult starf í allan vetur og því ber að fagna. Að því sögðu lýkur minni veru hér í dag og því óska ég ykkur velfarnaðar og þakka fyrir fiskinn. 
            

Háttvirtir alþingismenn. Störfum þessa löggjafarþings er nú senn að ljúka. Það kom saman við óvenjulegar aðstæður 6. desember sl., en þá hafði það ekki gerst í hartnær 40 ár að þingsetning að loknum alþingiskosningum færi fram án þess að fyrir lægi meirihlutasamstarf og ný ríkisstjórn. Þingstörfin í jólamánuðinum voru því með nokkuð öðru sniði fyrir okkur sem hér höfðum setið áður. Þá reyndi á getu nýs þings til að takast í sameiningu á við það stóra og flókna verkefni að vinna þverpólitískt að setningu fjárlaga ársins 2017. Þetta var lærdómsríkur tími sem ég held að hafi verið hollur fyrir Alþingi enda getum við öll verið stolt af þeim vinnubrögðum sem þingið sýndi við þessar aðstæður. Við upphaf þessa þings hafa aldrei fleiri nýir þingmenn tekið hér sæti og aldrei fyrr höfðu jafn margar konur hlotið kosningu til Alþingis. Þingreynsla manna er sú minnsta frá því að mælingar hófust, um fjögur ár að meðaltali. Mikil endurnýjun alveg frá alþingiskosningum 2007 hefur orðið í þingmannahópnum. Eflaust eru skiptar skoðanir á því hvort slík ör endurnýjun sé góð eða slæm en víst er að í fáum nálægum þjóðþingum hafa breytingar sem þessar orðið á jafn stuttum tíma og hér. Við stóðum frammi fyrir því að aldrei fyrr höfðu jafn margir þingflokkar verið á Alþingi sem gerði erfiðara en áður að koma öllum fyrir í því takmarkaða húsnæði sem þingið hefur. Það er því verulegt tilhlökkunarefni að á árinu 2020 á að taka nýja byggingu í notkun sem mun bæta aðstöðu alþingismanna og auka sveigjanleika í nýtingu húsnæðis þegar þingflokkar ýmist stækka eða minnka, verða til eða hverfa, og leiða til verulegrar hagkvæmni í rekstri Alþingis. Um það verður ekki deilt að veigamesta mál þessa þings hefur verið fjármálaáætlunin fyrir árin 2018–2022. Fjármálaáætlun hefur kallað á breytt verklag við fjárlagagerð, bæði í ráðuneytum og á Alþingi. Ljóst er að allt ferlið á eftir að slípa enn betur, bæði undirbúning við gerð fjármálaáætlunar í Stjórnarráðinu og meðferð málsins í þinginu. Ég fagna því yfirlýsingu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í vikunni um að flýta eigi framlagningu fjármálaáætlunar svo meiri tími gefist til umfjöllunar þingsins. Hér á Alþingi þarf forysta þingsins að fara yfir reynsluna af umfjöllun nefnda um fjármálaáætlun. Ég tel jafnframt einsýnt að styrkja þurfi þjónustu við nefndir þingsins og tryggja að þingmenn fái nauðsynlega aðstoð til að geta lagt sjálfstætt mat á ýmsa þætti áætlunarinnar. Til að svo megi verða þarf Alþingi aukið fjármagn. Við þurfum einnig að endurskoða starfsáætlun Alþingis með tilliti til fjármálaáætlunarinnar. Reynslan í ár sýnir að gefa þarf henni meira rými í vinnuskipulagi þingsins. En á móti er líka ljóst að fjárlagameðferðin á haustþingi ætti að geta styst og jafnvel ætti að vera mögulegt að afgreiða fjárlög fyrr en verið hefur. Slíkt væri til mikilla bóta fyrir alla aðila sem þurfa að skipuleggja starfsemi sína á grundvelli fjárlaga hvers árs. Ágætu þingmenn. Það hefur ekki leynst nokkrum þingmanni að það hefur verið forseta mikið kappsmál að ljúka þingstörfum í samræmi við starfsáætlun Alþingis. Því miður hefur oftast orðið misbrestur þar á. Starfsáætlun Alþingis á að taka alvarlega. Um það eigum við að sameinast því að það er mikilvægt að alþingismenn geti reitt sig á að hún standist í megindráttum þannig að þingmenn geti skipulagt þátttöku sína í stjórnmálastarfi sem gerð er krafa um utan við þingið. Veigamikill þáttur í því að slíkt takist er að ríkisstjórnin taki af fullri alvöru mið af starfsáætlun þingsins í störfum sínum og tryggi jafnframt að stjórnarmál geti komið hingað nægilega snemma til að gefa þinginu nægan tíma til umfjöllunar um þau. Mikilvægur þáttur í því að svo megi verða er að forseti kynni drög að starfsáætlun með ítarlegum hætti fyrir ríkisstjórn og kalli eftir samvinnu við hana um þennan mikilvæga þátt í skipulagi þingsins. Við lok þinghaldsins vil ég þakka öllum alþingismönnum fyrir samstarfið. Eðlilega greinir þingmenn á um ýmis mál en hér á Alþingi hefur ríkt góður andi. Ég færi varaforsetum sérstakar þakkir fyrir ágæta samvinnu við stjórn þinghaldsins svo og formönnum flokkanna og þingflokka fyrir mjög gott samstarf. Skrifstofustjóra og starfsfólki Alþingis þakka ég góða aðstoð og mikið og mjög gott starf og ágæta samvinnu í hvívetna. Ég óska utanbæjarmönnum góðrar heimferðar og ánægjulegrar heimkomu og vænti þess að við hittumst öll heil á nýju þingi í september.

Kæri forseti. Ég vil fyrir hönd okkar alþingismanna flytja forseta þakkir fyrir samstarfið á þessu þingi og vinsamleg orð í okkar garð. Forseti Alþingis, Unnur Brá Konráðsdóttir, hefur sýnt í verki að hún er fær um að vera forseti allra þingmanna. Henni hefur tekist að halda aga og sýna sanngirni gagnvart okkur öllum þó að kappsemi þingmanna og ráðherra hafi ekki síður verið þrungin ákefð á þessu þingi en öðrum. Þetta þinghald hefur um margt verið einstakt. Sjaldgæft er að svo margir flokkar eigi fulltrúa á Alþingi sem þýðir auðvitað aukið flækjustig sem auðveldlega hefði getað farið úr böndunum ef ekki sæti hér forseti sem kann að hlusta, bregðast við af sanngirni ef svo ber undir og hefur á sama tíma járnaga ef þörf er á gagnvart okkur öllum og líka framkvæmdarvaldinu sem er ekki sjálfgefið. Það er líka ómetanlegt að skynja og finna að forsetinn er tilbúinn að hleypa inn í þinghúsið annars konar viðhorfi og vinnubrögðum og færa okkur nær þeim tímum sem við lifum og hrærumst á. Forseti hefur sýnt okkur þingmönnum að hún hefur metnað og sýn á það hvernig Alþingi getur enn betur sinnt sínu lögboðna hlutverki og ég efa ekki að þingmenn allir, hvaðan úr flokki sem þeir koma, muni styðja forseta í því að auka sérfræðiþekkingu innan húss og stuðning við þingflokka til að standa betur að vinnu sinni fyrir land og þjóð. Forseti Alþingis, Unnur Brá Konráðsdóttir, er yngsti forseti lýðveldistímans. Forseta hefur tekist að sýna því skilning hvernig það fer þveröfugt ofan í þingmenn og þá sér í lagi þingmenn minni hlutans ef ósanngirni og óbilgirni er beitt. Það er fátt sem fær þingmenn til að verða eins þrungnir réttlátri reiði og ósanngirni á viðkvæmum stigum mála. Það hafa ekki orðið nærri því eins mörg upphlaup á þessu þingi og oft áður, einfaldlega vegna þess að við ósanngirni eða mistökum er brugðist strax í stað þess að láta hina réttlátu reiði brenna upp í fundarstjórn fyrir allra augum sem satt best að segja er sennilega leiðigjarnasti dagskrárliður Alþingis sem skilar oft og tíðum litlum árangri ef ekki er reynt að leysa hnúta áður en úr böndum fer. Aldur forseta Alþingis hefur gert það að verkum að þessi forseti er brú á milli kynslóða og það er mikilsvert. En nú vil ég fyrir hönd allra þingmanna færa forseta og fjölskyldu hennar bestu kveðjur. Skrifstofustjóra Alþingis og öllu öðru starfsfólki Alþingis þakka ég einnig frábær og framúrskarandi störf og fúslega veitta aðstoð hvernig sem stendur á hjá þingmönnum hverju sinni og umburðarlyndi gagnvart ákefð okkar oft og tíðum við að setja okkar mál í forgang. Lifðu heill, forseti. Ég bið þingmenn að taka undir orð mín til forseta með því að rísa úr sætum, kveðjur til fjölskyldu hennar og þakkir til starfsfólks. - 
            

Ég þakka hv. 3. þm. Reykv. n., Birgittu Jónsdóttur, fyrir hlý orð og góðar óskir í minn garð og fjölskyldu minnar og hv. þingmönnum öllum fyrir að taka undir þau orð með því að rísa úr sætum. Ég endurtek þakkir mínar og óskir til hv. þingmanna og alls starfsfólks Alþingis.

„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, að tilskildu samþykki Alþingis, veiti forsætisráðherra umboð til þess að fresta fundum Alþingis, 146. löggjafarþings, frá 31. maí 2017 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til 12. september 2017. Gjört í Reykjavík 29. maí 2017. Guðni Th. Jóhannesson. Bjarni Benediktsson. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu umboði og með vísan til samþykkis Alþingis lýsi ég því yfir að fundum Alþingis, 146. löggjafarþings, er frestað. Ég óska hv. alþingismönnum, starfsmönnum þingsins, svo og landsmönnum öllum, ánægjulegra sumardaga.