Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þær breyt., sem orðið hafa á frv. í Ed., eru ekki efnismiklar. Þær eru í samræmi við breyt., sem orðið hafa á félagsskipun mála. Í stað Vörubílstjórafélagsins Þróttar kemur Landssamband vörubifreiðastjóra, og einnig kemur þarna Bandalag ísl. leigubifreiðastjóra í staðinn fyrir Bifreiðastjórafélagið Hreyfil. Að öðru leyti er svo brtt. nr. 2, að óheimilt sé endurskoðendum, sem hafa með höndum þau störf, sem ákveðin eru samkv. 77. gr., að hafa með höndum starf, sem að mati dómsmrh. er ósamrýmanlegt endurskoðunarstarfi þeirra í þeirri veru. Það hafa stundum orðið dálitlar umr. um þetta atriði, og því þótti rétt, að þetta atriði kæmi inn í lögin.



Herra forseti. Þessu frv. um Húsnæðismálastofnun ríkisins var vísað til heilbr.og félmn. 9. apríl. Við 1. umr. málsins hér í hv. þd. kom fram allmikil gagnrýni á þetta frv., og sömuleiðis eftir að það kom til fundar í n., þá kom þar bæði hjá nm. mikil gagnrýni á frv. og sömuleiðis komu margar umsagnir og áskoranir frá ýmsum félagasamtökum, þó alveg sérstaklega í sambandi við tölul. 3 í 6. gr. frv. um, að lífeyrissjóðir og eftirlaunasjóðir skyldu leggja fram sem svarar 1/4 af árlegu ráðstöfunarfé sínu, en með ráðstöfunarfé samkv. þessum tölul. er átt við tekjur af iðgjöldum, framlögum og vöxtum, afborganir af lánum að frádregnum bótagreiðslum og rekstrarkostnaði. Þessi félagasamtök mótmæltu því að skylda lífeyrissjóðina til þess að láta 1/4 af sínu ráðstöfunarfé í húsnæðismálakerfið, og fulltrúar lífeyrissjóða áttu viðræður við heilbr.- og félmn. Enn fremur ræddi n. ítarlega við þá, sem sömdu þetta frv., og spurði þá um fjölmörg atriði í sambandi við frv. og fékk hjá þeim ýmsar upplýsingar. Þegar svo var komið, að almenn mótmæli höfðu komið fram, einkum gegn 3. tölul. 6. gr., þá sá n. ekki ástæðu til að halda áfram vinnu sinni við að afgreiða frv., nema þess væri freistað að ná samkomulagi um afgreiðslu þessa máls. Ríkisstj. tók málið til athugunar, og það hefur samizt um það nú fyrir nokkrum dögum á milli lífeyrissjóðanna og ríkisstj., eða réttara sagt hæstv. fjmrh. fyrir hönd ríkisstj., að lífeyrissjóðirnir legðu húsnæðismálakerfinu til á þessu ári 90 millj. kr., en jafnframt verði felldur niður 3. tölul. 6. gr. og auk þess ákvæði til bráðabirgða í frv., sem leiðir af því, að þessi tölul. er felldur niður. Eftir að þetta var ákveðið, má segja, að ágreiningur um frv. hafi mjög minnkað. Hins vegar hefur n. farið ítarlega yfir frv. og gert á því allverulegar breyt., eins og sést á þskj. 798. N. í heild stendur að þessum brtt., en eins og fram kemur í nál., tekur Jón Kjartansson fram, að hann sé efnislega samþykkur öllum brtt., sem n. flytur, að undanskildum 3. og 4. lið í ákvæðum til bráðabirgða, en áskilur sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. við frv. Hannibal Valdimarsson áskilur sér rétt til að flytja og fylgja brtt., er fram kunna að verða bornar, og Jónas Árnason áskilur sér sömuleiðis rétt til þess að fylgja og flytja brtt. við frv. Vegna þess að tími er mjög takmarkaður og það er hugur í þm. að ljúka störfum þessarar hv. d. nú í dag, ætla ég að reyna að stytta mál mitt eins og frekast er kostur, en annars hefði ég farið nánar efnislega út í frv. í heild. Ég ætla að leitast við að skýra þær brtt., sem fram eru bornar á þskj. 798. 1. brtt. er við 1. gr. um stjórn Húsnæðismálastofnunarinnar. Breytingin er fólgin í því, að í staðinn fyrir 6 menn í stjórn samkv. frv. leggur n. til, að þar eigi sæti 8 menn, þar af 7 kosnir hlutbundinni kosningu af Sþ. og einn skipaður af félmrh. samkv. tilnefningu Landsbanka Íslands eða réttara sagt veðdeildar Landsbanka Íslands. Skýringin á því, að fjölgað er í stjórninni, er sú, að við teljum eðlilegt, til þess að hlutfall flokka njóti sín betur, að fjölga í stjórninni, og það má segja, að það sé í framhaldi af því, sem gert var hér á hv. Alþ., þegar fjölgað var í n. þingsins úr 5 mönnum í 7. Þá teljum við einnig rétt að bæta við í 1. gr., að félmrh. skipi Húsnæðismálastofnuninni framkvæmdastjóra og skrifstofustjóra að fengnum till. húsnæðismálastjórnar. Það kom fljótt fram í umr. í heilbr.- og félmn. mikil óánægja með 3. gr. frv., og töldu menn almennt í n., að það ætti ekki að falla frá því, sem nú er í 3. gr. gildandi laga um Húsnæðismálastofnun ríkisins, og má segja, að 2. brtt. við 3. gr. frv. sé að verulegu leyti eins og hún er nú í gildandi lögum. Þó skal það tekið fram, að nokkur atriði eru gerð fyllri og þeim breytt vegna aðgerða, sem síðar hafa verið gerðar, og tvö atriði eru felld niður, sem við töldum ekki ástæðu til að setja inn í 3. gr. Sömuleiðis er felld niður heimild húsnæðismálastjórnar að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti af þeim í samráði við Skipulagsnefnd ríkisins. Það má segja, að síðan þessi ákvæði voru sett í lög 1965, eru komin ný skipulagslög, og þess vegna teljum við ekki ástæðu til að halda þessum hluta 3. gr. í frv. Eins og fram kemur í brtt., er hér mjög ítarleg framsetning á því, hverju Húsnæðismálastofnunin á að vinna að í umbótum í byggingarmálum og lækkun á byggingarkostnaði, og ætla ég ekki að fara frekar út í þessa liði, nema tilefni gefist frekar til, til þess að spara hér frekar tíma, því að ég hygg, að þdm. muni ekki þurfa frekari skýringar á þessari gr., því að hún skýrir sig sjálf. Á 4. gr. gerum við nokkra breyt., að vísu ekki efnislega breyt., heldur þá, að hlutverk Byggingarsjóðs ríkisins skuli vera að annast lánveitingar til íbúðabygginga annarra en þeirra, sem Stofnlánadeild landbúnaðarins lánar fé til, svo og að standa straum af framkvæmdum, sem húsnæðismálastjórn kann að ráðast í til lausnar á húsnæðisvandamálum almennings. Sömuleiðis hefði ég talið ástæðu til að gera d-lið þessarar gr. fyllri eða hafa á honum skýrara orðalag en er í frv., en efnislega er ekki um neina breyt. að ræða, og við leggjum til, að hann orðist þannig: „Afborganir og vextir lána, sem veitt hafa verið af eigin fé, eða veitt verða af framlögum ríkisins til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis.“ Þá gerum við till. við a-lið 6. gr., að orða upphaf 6. gr. nokkru mildar en gert er í frv., þannig að eftirtaldir aðilar kaupi skuldabréf (bankavaxtabréf) samkv. 5. gr. o. s. frv. í staðinn fyrir „skylt er“, og svo að 3. tölul. þessarar gr. falli niður, sem ég gat um í upphafi máls míns. Þá flytjum við brtt. við D-lið 7. gr., en þar segir: „Erlend lán, sem Byggingarsjóður ríkisins eða veðdeild Landsbanka Íslands kunna að taka til íbúðabygginga.“ Við leggjum til, að niður falli orðið „Erlend“, og það komi: „Lán, sem Byggingarsjóður ríkisins“, o. s. frv. Við teljum ekki ástæðu til að miða þetta við erlend lán. Við 8. gr. leggjum við til, að allmikil breyting verði gerð frá frv. og það er þá sérstaklega í sambandi við a-lið þessarar gr., en þar leggjum við til, að niður falli frá því, sem er í frv.: „Lán skal þó að jafnaði því aðeins veita, að loforð um lánveitingu hafi verið gefið áður en hlutaðeigandi byggingarframkvæmd hófst eða kaup á nýjum íbúðum eru gerð.“ Við teljum enga ástæðu til þess að hafa þessi ákvæði í lögum, þó að það sé sagt „að jafnaði“, því við teljum enga ástæðu til þess, að mönnum sé refsað fyrir það, ef þeir hefja húsbyggingu, eftir að umsóknarfrestur um lán húsnæðismálastjórnar er úti, - að þeir, sem hefja húsbyggingu án þess að hafa sótt um til húsnæðismálastjórnar, e. t. v. vegna þess að þeir hafi ekki verið ákveðnir í að byggja fyrr en það, þurfi að sækja undir högg hjá stórri n., hvort þeir fái síðar lán til byggingar, vegna þess að þeir sýna framtakssemi að byrja byggingu, en bíða ekki næsta árs, eftir að slíkt opinbert leyfi er fengið. Sömuleiðis finnst okkur í heilbr.- og félmn. það heldur ströng ákvæði að verða að hafa fengið áður loforð um lánveitingu, vegna kaupa á nýjum íbúðum. Ég hygg, að ef menn ætluðu að kaupa nýjar íbúðir í trausti þess að fá lán frá Húsnæðismálastofnuninni, mundu þeir missa af kaupunum, sem ættu að bíða eftir svari frá opinberri stofnun, og þeir mundu þá frekar geta keypt húsin, sem þyrftu ekki á láni að halda. Þess vegna teljum við, að þetta eigi tvímælalaust að falla niður úr 8. gr., eins og við gerum með okkar brtt. Ég vil biðja hv. þdm. afsökunar á því, að það hefur fallið niður við þennan a-lið 8. gr. eitt orð í vélritun, sem ég vil leiðrétta hér. Það er í 2. málsgr. hér: „Húsnæðismálastjórn er heimilt, meðan á byggingartíma stendur, að veita lán“, - það á að vera: „að veita framkvæmdalán til byggingarsamvinnufélaga, byggingameistara, byggingafyrirtækja, sveitarfélaga og annarra byggingaraðila, sem byggja íbúðir, er seldar verði fullgerðar til einstaklinga, sem fullnægja lánareglum húsnæðismálastjórnar.“ Frá frv. höfum við bætt hérna inn í „og annarra byggingaraðila“. Það er gert vegna þess, að athugasemd kom fram, m. a. frá Öryrkjabandalagi Íslands, að með þessu ákvæði, eins og það væri í frv., mundu þeir ekki njóta þessara framkvæmdalána, og sömuleiðis gæti verið um að ræða fleiri aðila, góðgerðafélög og ýmis félög, sem auðvitað ættu ekkert síður en byggingameistarar og byggingarsamvinnufélög að njóta þessara framkvæmdalána. Við teljum, að með þessu orðalagi nái þetta ákvæði til allra, eins og til er ætlazt. Þá höfum við sett inn í þessa gr., að ráðh. setji nánari ákvæði í reglugerð að fengnum till. húsnæðismálastjórnar. Við teljum eðlilegt, að húsnæðismálastjórn geri till. um reglugerðir, sem ráðh. staðfesti, en ráðh. láti ekki einn semja reglugerðir, án þess að hafa um það samráð við húsnæðismálastjórn. Í frv. er nýmæli, að húsnæðismálastjórn er heimilt að verja allt að 25 millj. kr. árlega til lánveitinga til kaupenda eldri íbúðarhúsa. Við leggjum til, að þetta ákvæði verði óbreytt að öðru leyti en því að hækka þessa upphæð úr 25 millj. kr. í 50 millj. Persónulega er ég þeirrar skoðunar, að þetta ákvæði hefði átt að vera í byrjun. Það hefði kannske orðið frekar til þess, að margir þeir, sem efnalitlir eru, hefðu ekki farið út í of stórar framkvæmdir og of dýrar, heldur haldið betur við gömlum húsum, og sérstaklega er það mikilvægt atriði fyrir ungt fólk, sem er að stofna til heimilis og á lítið til, að fá á þennan hátt stuðning hins opinbera að kaupa á þennan hátt ódýrari eignir, sem koma því þó að sömu notum, en að ráðast í dýrar byggingaframkvæmdir, sem það ef til vill hefur ekkert ráð á að ráðast í. Við höfum talið rétt líka að setja hér inn í, að ráðh. setji með reglugerð ákvæði um úthlutun, lánstíma og tryggingar slíkra lána að fengnum till. húsnæðismálastjórnar. Við teljum auðvitað, að lánstími til kaupa á eldri húsum geti ekki verið jafnlangur og lánstími út á ný hús, og sömuleiðis verður það að ráðast, á hvern hátt á að vera um tryggingar fyrir þessum lánum. Öll lán húsnæðismálastjórnar út á ný hús eiga að vera tryggð með 1. veðrétti í viðkomandi fasteign, en við kaup á eldri húsum er rétt að hafa það í huga, að veðdeild Landsbanka Íslands hefur hafið lán vegna endurbóta á gömlum húsum, að vísu ekki há lán, 150 þús. kr., og til tiltölulega skamms tíma, og ég hygg, að það sé rétt munað hjá mér, að lögum samkv. má veðdeildin ekki lána nema út á 1. veðrétt í þessum húsum. Þess vegna tel ég, að það sé hægt með þessu ákvæði að setja í reglugerð, að fólk geti fengið þessi lán samhliða láni, sem hvílir á viðkomandi eign hjá veðdeild Landsbanka Íslands, en auðvitað sjálfsagt að setja í reglugerð, hve hátt þetta lán á að vera, og þá eðlilegt að miða við t. d. brunabótaverð viðkomandi fasteignar. B-liður brtt. við 8. gr. er aðeins leiðrétting á málfari í frv., ekki annað. Við 10. gr. leggjum við til í sambandi við kaflann um sparnað til íbúðabygginga, að „nemi hin innlagða upphæð minnst 20 þús. á ári, er skylt að láta þá, er taka þátt í innlögum þessum, sitja fyrir um lán til íbúðabygginga frá húsnæðismálastjórn, að öðru jöfnu, og mega þau lán vera allt að 25% hærri en almennt gerist.“ Við teljum ekki ástæðu til að hafa þetta „að öðru jöfnu“, heldur skilyrðislaust og leggjum því til, að þau orð falli niður. Við 11. gr. leggjum við til, að komi til viðbótar: „kaupir eða byggir íbúðir til eigin þarfa“. Það er til þess að átta sig á því, að þegar sá, sem sparað hefur fé og lagt í sjóð samkv. 1. málsgr. 11. gr., hefur náð 26 ára aldri eða stofnað til hjúskapar, verði það fyrr, að það komi til viðbótar: „kaupir eða byggir íbúðir til eigin þarfa“. Og svo neðst í þessari sömu gr., að í staðinn fyrir 100 þús. komi 150 þús., en þessi forgangsréttur til þess að fá þessi 25% hærri lán er bundinn því skilyrði, að sparifjársöfnun þeirra, sem að byggingu hlutaðeigandi íbúðar standa, nemi samanlagt 100 þús. kr. í frv. og eldri lögum. Við hækkum þá upphæð um 50%. Í sambandi við 12. gr., d-lið, þá hefur ekki verið breytt upphæðinni, að þeir, sem hafa börn eða aðra skylduómaga á framfæri sínu, þó ekki þeir, sem hafa yfir 30 þús. kr. skattskyldar tekjur, eru undanþegnir sparnaðarskyldu. Við förum með þetta upp í 75 þús. kr., sem er auðvitað eðlileg breyting, eins og orðið hefur á verðgildi peninga, því þessi upphæð er búin að vera lengur í lögum en frá 1965. Þá leggjum við til, að í e-lið 12. gr. falli niður orðið „nýjar“, en í sambandi við undanþágu sparnaðarskyldu hefðu verið samkv. frv. undanþegnir þeir, sem kaupa eða byggja nýjar íbúðir til eigin þarfa, en við teljum auðvitað enga ástæðu til þess að undanþiggja ekki þann, sem kaupir, þótt íbúðin sé eitthvað notuð, og leggjum því til, að þetta orð falli niður. Í upphafi 16. gr. segir: „Stjórn verkamannabústaða skal, þegar eftir að hún hefur verið skipuð, rannsaka þörfina fyrir byggingu verkamannabústaða í sveitarfélaginu. Í því skyni getur hún auglýst eftir væntanlegum umsækjendum“ o. s. frv. Við breytum því. Í stað „í því skyni getur hún“ komi: í því skyni skal hún auglýsa eftir væntanlegum umsækjendum. Við 22. gr. frv. segir, að þegar sveitarfélag hefur byggingarframkvæmdir samkvæmt 15.–21. gr., þá skal fjár aflað til þeirra, eins og þar segir og a-liður er svo: „Væntanlegur íbúðareigandi skal leggja fram 20% byggingarkostnaðar án opinberrar aðstoðar.“ Við teljum ekki ástæðu til að hafa í lögunum: „án opinberrar aðstoðar“, og leggjum til, að það falli niður. Við 23. gr. leggjum við til, að gerðar verði nokkrar breyt. frá frv., en þar segir, að íbúðir í verkamannabústöðum skuli vera 2–4 herbergja auk eldhúss og byggðar í fjölbýlishúsum, og síðar í þessari gr. segir, að íbúð í verkamannabústað megi eigi vera stærri en 100 fermetrar. Við teljum ekki ástæðu til að hafa herbergjafjölda þarna, fólk eigi frekar að fá að ráða sjálft eftir fjölskyldustærð, hvað bezt hentar í þeim efnum, og því leggjum við til, að þessi 3. málsgr. 23. gr. orðist svo: „Íbúðir í verkamannabústöðum mega ekki vera stærri en 100 fermetrar og byggðar í fjölbýlishúsum. Heimilt er þó að byggja íbúðirnar í sambýlishúsum, raðhúsum eða einbýlishúsum, ef um litla byggingaráfanga er að ræða eða gildandi skipulag krefst slíkra frávika. Ráðh. getur með reglugerð sett nánari ákvæði um stærð íbúða miðað við fjölskyldustærð.“ Þegar talað er um litla byggingaráfanga, þá er auðvitað fyrst og fremst átt við hina minni staði, þar sem ekki er þörf á að byggja nema fáar íbúðir. Við 24. gr. leggjum við til, að í sambandi við rétt til þess að kaupa verkamannabústað, þá hafi hann þeir einir, sem fullnægi ákveðnum skilyrðum, eins og þar kemur fram. Í fyrsta lagi: „Eiga lögheimili í viðkomandi sveitarfélagi og hafa átt það síðustu tvö árin fyrir úthlutun.“ Við leggjum til, að það falli niður og liðurinn orðist aðeins þannig: Eiga lögheimili í viðkomandi sveitarfélagi. Til skýringar á þessari till. n. skal ég geta þess, að þá höfðum við í huga, að ef fjölskylda hefði flutt lögheimili sitt og býr þar við ófullnægjandi húsnæðisaðstöðu, en hefur ekki dvalizt í því lögsagnarumdæmi í full tvö ár, þá væri hún sett hjá við úthlutun íbúða í verkamannabústöðum. Það hygg ég, að flestir muni telja ranglátt, og því leggjum við til, að þessi breyting verði gerð. Þá leggjum við til, að í stað 200 þús. kr. árstekna miðað við meðaltal þriggja síðustu ára hækki í 220 þús. kr., en í núgildandi lögum er þessi upphæð 120 þús. að viðbættum 10 þús. kr. fyrir hvert barn innan 16 ára, en sú upphæð er samkv. þessu frv. hækkuð í 20 þús. kr. Þá teljum við rétt, og það er samkv. ábendingu ráðuneytisstjóra félmrn. að breyta í 26. gr. tilvísuninni „samkv. 22. gr. C“ í 2. og 4. málsl. 3. mgr., að það sé fyllra, að í stað þess komi: úr Byggingarsjóði verkamanna. Það er í rauninni engin efnisbreyting. Þá höfum við lagt til, að nokkur breyt. verði gerð á ákvæðum til bráðabirgða, 1. lið, en 2., 3. og 4. liður haldast óbreyttir, en 5. og 6. liður í frv. eru samkv. okkar till. felldir niður, sem er afleiðing af því að fella niður 3. tölul. 6. gr. Þá höfum við bætt við 5. lið í ákvæði til bráðabirgða, að „húsnæðismálastjórn er heimilt til ársloka 1970 að veita viðbótarlán úr Byggingarsjóði ríkisins til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga, allt að 75 þús. kr. á íbúð.“ Við teljum rétt, að þetta falli ekki niður við gildistöku laganna, heldur sé þetta látið gilda til ársloka, teljum það sanngjarnt og eðlilegt eftir atvikum. Eins og ég sagði í upphafi var mikill ágreiningur um þetta frv., og þó auðvitað alveg sérstaklega í sambandi við lífeyrissjóðina. Það er búið að leysa það mál fyrir þetta ár, en fyrir næsta ár á eftir að leysa mikið og erfitt mál í sambandi við fjáröflun til húsnæðismála, því að þá hækka samkvæmt þessu frv., ef það verður að lögum, lánveitingar húsnæðismálastjórnar og fjármagnsþörfin heldur áfram að aukast. Eitt af því, sem kom til umr. í n. og einn úr minni hl. n. kom nokkuð inn á, var vísitöluákvæði húsnæðislánanna. Á það getum við, fulltrúar stjórnarflokkanna, ekki fallizt að afnema vísitöluákvæðin, en ég vil í sambandi við það minna á, að það er rétt, að þau rök hafa komið fram, að vísitöluákvæði á útlánum eiga sér eiginlega ekki stað annars staðar en í sambandi við þessi mál. Þó eru til ákveðnar, smávægilegar undantekningar frá því, en þá verðum við að hafa í huga, að þegar vísitöluákvæðið var tekið upp, þá voru vextir af húsnæðismálalánum lækkaðir mjög verulega. Ég hygg, að það sé rétt munað hjá mér, að vísitöluákvæðið var tekið upp árið 1964, en þá voru vextir frá 71/4% upp í 91/4% af húsnæðismálalánum, og má segja, að vextir á þeim tíma hafi verið að meðaltali um 81/4%. Vextirnir lækkuðu við þessa breytingu niður í 4%, þannig að í raun og veru eru engir vextir lægri en vextir af húsnæðismálalánum. Það þyrfti því, ef á að fara inn á þær brautir að afnema vísitöluákvæði, auðvitað að hækka vexti verulega, því að hvort sem fénu er varið í þessu skyni eða öðru, á tímum útþenslu og á þeim tímum, þar sem peningar verða alltaf verðminni, - og það er ekki eingöngu í okkar þjóðfélagi, heldur í raun og veru öllum þjóðfélögum, sem við þekkjum til, - þá verða þessir peningar með tímanum að engu. En þessar eignir, sem lán eru tekin út á, hækka að sama skapi. Og ég verð nú að segja fyrir mitt leyti, að ég hef nú aldrei sjálfur tekið húsnæðismálalán, en ég keypti hús eða íbúð með húsnæðismálaláni, ég held, að það sé rétt munað, að það sé eitthvað um 190 þús. kr., og greiðslan á ári er milli 15 og 16 þús. kr., þar með talin afborgun, liðugar 5 þús. kr. Hitt eru vextir og vísitöluákvæði, og ég tel enga ástæðu til þess að vera að sleppa mönnum með góðar tekjur við þetta ákvæði. Það má segja, að til séu menn, sem mættu mjög gjarnan sleppa við þetta, en út frá þessu get ég ekki fallizt á þessa röksemd og gerði þetta hér að umræðuefni, vegna þess að þetta kom til tals við 1. umr. málsins hér í hv. þd. Ég sé ekki á þessu stigi ástæðu til þess að fjölyrða frekar um efni frv. eða þessar brtt. Ég vona, að mér hafi tekizt að skýra þær fyrir hv. þdm., og eins og ég tók fram í upphafi, þá hefði ég e. t. v. kosið að ræða húsnæðismál almennt og miklu ítarlegar en ég hef gert, ef þingið hefði nógan tíma. En þar sem að því er stefnt að ljúka störfum þessarar hv. þd. nú í dag, þá ætla ég ekki að hafa þessi orð fleiri.



Herra forseti. Það hefur jafnan verið keppikefli hvers Íslendings, sem kominn er til vits og ára, að eignast þak yfir höfuðið, eins og það er kallað, eignast samastað fyrir sig og fjölskyldu sína, sannkallað vígi til sóknar og varnar í lífsbaráttunni, og ég held, að þessi þáttur í fari Íslendingsins, viljinn og viðleitnin til að eignast sína eigin íbúð, sitt eigið hús, sé ríkari í fari okkar en margra annarra þjóða. Hvað því veldur er spurning, sem ekki verður svarað hér. En saga liðinna ára og áratuga sýnir þúsundir einstaklinga að verki við að byggja sér íbúðir í fjölbýlishúsum, raðhúsum eða einbýlishús eftir efnum og ástæðum, fólk á öllum aldri og úr öllum stéttum þjóðfélagsins, snautt og vel efnað og allt þar á milli, hefur unnið að því að byggja þak yfir höfuð sér. Sumir hafa lagt mikið á sig til að ná takmarkinu, aðrir minna. Allir hv. alþm. hafa á síðastliðnum áratugum átt þess kost að sjá fjölda fjölskyldna ganga inn í nýjar íbúðir og búa þar um sig til frambúðar. Það eru sannir sigurdagar, en oft hefur fyrirvinnan, húsbóndinn, og fleiri úr fjölskyldunni, verið aðframkomin vegna langvarandi þreytu og svefnleysis vegna erfiðis við bygginguna, þegar þessum áfanga var náð. Áhyggjur vegna skulda, afborgana og vaxta hafa sótt á þetta fólk mitt í gleðinni og verið í senn skuggi og farg. Þess ber þó að geta, að löggjöfin hefur á síðustu áratugum rétt fram hjálparhönd til þeirra, sem hafa ráðizt í byggingu einstakra íbúða og einbýlishúsa. Má þar til nefna lög um samvinnubyggingar, lög um verkamannabústaði, lög um Stofnlánadeild landbúnaðarins og löggjöfina um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Hinn 9. apríl s. l. eða fyrir 3 vikum mælti hæstv. félmrh. fyrir frv. til 1. um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Aðalmálgagn ráðh., Alþýðublaðið, taldi, að frv. þetta væri að efni til um nýsköpun húsnæðismála, hvorki meira né minna. Í framsöguræðu sinni rakti hæstv. ráðh. efni frv. og fór ekki milli mála, að hann var mjög ánægður með frv. sem slíkt, sérstaklega þá nýju og miklu blóðgjöf, sem lánakerfið mundi fá með lögbindingu 6. gr. 3. tölul., en þar voru lífeyrissjóðir og eftirlaunasjóðir skyldaðir til að kaupa skuldabréf, sem svaraði 1/4 af árlegu ráðstöfunarfé þeirra. Þessa fyrirhuguðu lögþvinguðu tilfærslu fjármagnsins úr lífeyrissjóðunum í Byggingarsjóð ríkisins kallaði hæstv. ráðh. í viðtali við Alþýðublaðið 7. apríl s. l. stærstu nýju tekjulind byggingarsjóðsins. Í ræðu ráðh. var og lögð áherzla á þá hæpnu fullyrðingu, að húsnæðislánin hækkuðu samkv. frv. verulega til þeirra, sem hæfu byggingar eftir 1. jan. 1971, eða upp í 600 þús. kr. Þá vakti hæstv. ráðh. sérstaklega athygli á því nýmæli í frv., að heimilt yrði að veita lán úr byggingarsjóði til kaupa á eldri íbúðum fyrir allt að 25 millj. kr. á ári. Þetta voru nýmæli, sem horfðu til bóta og vöktu ánægju. Þessi þrjú atriði, sem ég hef nú minnzt á, voru að mati hæstv. ráðh. höfuðprýði frv. Þegar við 1. umr. frv. tóku allmargir hv. alþm. til máls, og sáu þeir ekki frv. þetta í sama ljósi og hæstv. talsmaður þess, heldur þvert á móti. Lið fyrir lið var bent á í ræðum þessara þm. veilur, sem fælust í frv., og það væri gallað og þyrfti lagfæringar við. Ég vil ekki tefja tímann á þessum ef til vill síðasta degi Alþ. að þessu sinni með því að vitna til einstakra fullyrðinga þeirra alþm. úr liði stjórnarandstæðinga, sem tóku til máls þennan dag, en margar þeirra hafa nú rætzt í sambandi við afgreiðslu máls þessa, þótt það þætti e. t. v. ólíklegt, þegar þær fullyrðingar voru fram settar. Frv. það, sem hér um ræðir, er stjfrv. Með tilliti til þess svo og hins, að frv. var lagt fram aðeins 3 vikum fyrir þingslit, þá töldu bæði ég og aðrir þm. þessarar hv. d., að meðferð þess yrði með tiltölulega eðlilegum hætti, þ. e. a. s. að það færi fyrir heilbr.- og félmn. hið fyrsta, eins og það líka gerði, yrði síðan rætt þar næstu daga og færi síðan sína leið aftur til hv. d. með litlum eða engum breyt., þar sem stjórnarliðið stæði að baki frv. Því var ekki trúað, að það mundi gerast tvisvar sinnum svona í þinglokin, að stjfrv. væru þannig úr garði gerð, að þau mundu annaðhvort stranda eða sökkva. En hvað skeði? Form. heilbr.- og félmn. boðaði strax til fundar, frv. var lesið og rætt var við höfunda þess. Síðan hefur það legið í salti þar til í gær eða tæpar 3 vikur. Á þeim nefndarfundum, sem frv. var fyrst lagt fram, kom það glöggt fram, að fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í n. voru andvígir ýmsum ákvæðum frv., svo sem ákvæðum 1. gr. um kosningu húsnæðismálastjórnar og ákvæðum 3. gr., sem takmörkuðu mjög verkefni stjórnarinnar borið saman við gildandi lög, ákvæðunum um framlag ríkissjóðs, sbr. 4. gr. d-liðar, og síðast en ekki sízt ákvæðum 6. gr. undir tölul. 3, þar sem löggjafinn ætlaði að handsama í einu vetfangi einn fjórða hluta af árlegu ráðstöfunarfé lífeyris- og eftirlaunasjóðanna. Það verður að segjast, að sýnilegt var á þessum fundi, eða réttara sagt auðheyrt, að fulltrúar Sjálfstfl. í n. voru ekki allt of hrifnir af þessu frv., þessari nýsköpun húsnæðismálanna á Íslandi. Ókyrrð tók að grípa um sig meðal félaga og einstaklinga. Í fyrsta lagi fóru forsvarsmenn lífeyrissjóðanna á stað. Landssamband þeirra boðaði til almenns fulltrúafundar hér í Reykjavík. Þeir sendu frá sér erindi til heilbr.- og félmn. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Hinn 6. apríl s. l. lagði ríkisstj. fyrir Alþ. frv. til 1. um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Frv. gerir ráð fyrir mörgum verulegum efnisbreytingum miðað við gildandi lög. M. a. í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir, að lífeyrissjóðum og eftirlaunasjóðum verði skylt að kaupa skuldabréf skv. 5. gr. fyrir sem svarar fjórðungi árlegs ráðstöfunarfjár þeirra. Landssambandi lífeyrissjóða hefur ekki gefizt kostur á að kynna sér efni frv. og láta í ljós skoðanir sínar á þeim atriðum frv., sem varða lífeyrissjóðina. En tilgangur sambandsins er m. a. sá að gæta hagsmuna sjóðanna á sviði löggjafar og vinna að því, að ríkisvaldið taki réttmætt tillit til starfsemi og þarfa þeirra. Fyrrgreind ákvæði frv. marka nýja grundvallarstefnu í afskiptum hins opinbera af málefnum lífeyrissjóðanna, sem veldur mjög tilfinnanlegri skerðingu á ráðstöfunarrétti lífeyrissjóðanna á fjármagni þeirra. Landssambandið telur þá stefnu, sem hér hefur verið tekin, alranga og sér engin rök, er réttlæti svo víðtæka skerðingu á ráðstöfunarrétti sjóðanna á fé þeirra. Landssamband lífeyrissjóðanna skorar því á heilbr.- og félmn. Nd., að hún flytji brtt. við frv. þess efnis, að 3. tölul. 6. gr. falli niður. Landssambandið vill benda á eftirfarandi rök, sem mæla gegn því, að ráðstöfunarréttur lífeyrissjóðanna á fjármagni þeirra verði skertur: 1. Fé hvers lífeyrissjóðs er eign sjóðfélaga hans, og réttur þeirra til þess að ráðstafa því ætti að vera ótvíræður. Ef ráðstöfunarrétturinn er tekinn af sjóðunum að hluta, mun það þýða, að aðilar, sem standa utan lífeyrissjóða, munu fá aukna lánsmöguleika á kostnað sjóðfélaganna. Verðbólguþróun undanfarinna ára hefur mjög rýrt verðgildi lífeyrisréttinda sjóðfélaganna. Á móti þeirri rýrnun vegur nokkuð, að sjóðfélagar hafa átt þess kost að fjárfesta í húseignum. Verður að telja, að sjóðfélagar eigi að hafa forgangsrétt til þess hags, sem lántakendur njóta á verðbólgutímum. 2. Útlán lífeyrissjóða hafa að langmestu leyti verið notuð til að fjármagna íbúðabyggingar og íbúðakaup. Því er ljóst, að aukið fjármagn til húsnæðismála fæst ekki með því að skylda sjóðina til að láta af hendi við Húsnæðismálastofnun ríkisins ráðstöfunarrétt á hluta af eignum þeirra. 3. Þegar lífeyrissjóður bænda verður stofnaður, munu nær allir starfandi menn á landinu eiga kost aðildar að lífeyrissjóði, annaðhvort með skylduaðild eða með frjálsri aðild, og aðstaða manna til lántöku hjá lífeyrissjóði verður því svipuð eftir nokkurn tíma.“ Og í niðurlagi þessa bréfs nr. 4 segja þeir: „Lánasjónarmiðið er svo ríkt í huga margra sjóðfélaga, að þeir mundu telja ástæðuna til þátttöku í lífeyrissjóði brottfallna, ef lánveitingarnar til sjóðfélaga yrðu skertar. Slíkt gæti valdið sjóðum, sem myndaðir eru með frjálsri þátttöku að öllu eða verulegu leyti, talsverðum erfiðleikum og dregið úr áhuga þeirra, sem ekki eru í lífeyrissjóði.“ Ég hef nú lesið þessar ábendingar lífeyrissjóðsmanna, og ég verð að segja, að þessar ábendingar og fullyrðingar stangast nokkuð á við staðhæfingar hæstv. félmrh. um stærstu nýju tekjulind byggingarsjóðsins. Nokkru eftir komu frv. til heilbr.- og félmn. fór aðalmálgagn ríkisstj., Morgunblaðið, að rita um frv. Þar segir m. a. á þessa leið, með leyfi forseta: „Stjórn Sambands ungra sjálfstæðismanna á fundi 9. apríl 1970 mótmælir eindregið því ákvæði í nýframkomnu frv. til l. um Húsnæðismálastofnun, að lífeyris- og eftirlaunasjóðum verði með valdboði gert að leggja fram 25% af ráðstöfunarfé sínu. Þetta jafngildir áformi um þjóðnýtingu lífeyrissjóðanna að vissu marki og er gagnstætt grundvallarstefnu Sjálfstfl. og hættulegt fordæmi, sem ungir sjálfstæðismenn geta með engu móti fellt sig við. Stjórnin telur hins vegar sjálfsagt, að leitað verði eftir samvinnu við stjórnir sjóðanna um samverkandi útlánakerfi með húsnæðismálastjórn, sem a. m. k. stefni að því, að lánuð verði 80% af kostnaðarverði allra þeirra íbúða, sem byggðar verða og taldar eru samrýmast skynsamlegum kröfum.“ Í þessu sama blaði segir á öðrum stað: „Eitt stórmálanna, sem komið hafa fram á Alþingi nú undir þinglok, er frv. til l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, þar sem gert er ráð fyrir nokkrum skipulagsumbótum í húsnæðismálum og nýrri fjáröflun, einkum með þjóðnýtingu lífeyris- og eftirlaunasjóða landsmanna að 1/4. Það er auðvitað aukaatriði, en Alþýðublaðið hefur belgt sig upp út af þessu máli sem eins konar tímamótaviðburði, enda mun það eiga að vera eitt af sönnunargögnunum um það, að kröfur Alþfl. nái fram að ganga. Vissulega efast enginn um, að Alþfl. hefur axlað ærna ábyrgð í húsnæðismálum að undanförnu og í framhaldi af því haft forustu um samningu þessa nýja frv. Það hefði mátt ætla, að hvorki skorti þekkingu né reynslu að baki frv. Einhverra hluta vegna virðist þó eitthvað hafa brostið í þeim efnum, nema helztu gallar frv. heyri til trúarástæðum, en hvort sem er, kemur það sér jafnilla fyrir byggingariðnaðinn og starfsmenn hans.“ Ég ætla ekki að tefja þennan fund með því að lesa meira upp um þetta efni, en þó er þetta dálítið fróðlegt til samanburðar. Svo mörg voru þau orð, þau voru hvorki hlýleg né bróðurleg á alvörustund til samstarfsflokksins. Hins vegar var fólginn í þeim sannleikur, og boðskapnum um samverkandi útlánakerfi, er stefni að 80% lánum á allar nýjar íbúðir, ber að sjálfsögðu að fagna. Vonandi verða þetta meira en orðin tóm hjá stærsta stjórnmálaflokki landsins, svona rétt fyrir næstu sveitarstjórnarkosningar. Eftir þessi blaðaskrif og undirtektir stjórna lífeyrissjóðanna var engin hreyfing á vinnubrögðum í sambandi við málið í n. í nokkrar vikur. Aðspurður vissi form. og varaform. n. lítið eða ekkert um málið. Þyrnirósarsvefn sótti nú frv. heim, en eitt og annað gerðist í málinu utan veggja Alþingis. Stjórn Landssambands lífeyrissjóða var kölluð á fund til viðræðna um andstöðu lífeyrissjóðanna við frv. um húsnæðismálastjórn. Í þeim umr. hefur komið fram m. a. undrun yfir því, að efni frv., er varðar fé lífeyrissjóða, skyldi ekki rætt við samtök lífeyrissjóðanna, áður en frv. var lagt fram á Alþ. En samtök lífeyrissjóðanna töldu sig hafa fyrirheit félmrh. frá 1964 um að bera undir eða ræða við samtök lífeyrissjóðanna fyrirætlanir stjórnarvalda varðandi breytingar á starfsemi sjóðanna. Ég veit ekki nákvæmlega, hvernig þessu var svarað, en hygg þó, að það hafi verið eitthvað á þá leið, að þeir, sem hér héldu um stjórnvölinn, hafi talið sig svo vissa um andstöðu lífeyrissjóðanna við fyrirliggjandi frv., að ekki hefði þótt ástæða til að ræða það við lífeyrissjóðina fyrir fram. Þetta er að mínum dómi og margra annarra skökk stefna. Með þessu var hugsanlegur möguleiki til einhvers samkomulags lamaður, með þeim vinnubrögðum að leggja frv. fyrir Alþ. án umræðna við stjórnirnar. Hið rétta var, að samkomulagsleiðina hefði átt að reyna fyrst, en hið beina valdboð látið bíða um framlag á miklu fé frá lífeyrissjóðum, eins og frv. gerði ráð fyrir. Ég harma það, að svo virðist, að nú sé búið að egna til andstöðu, svo að um vinsamlega samninga við alla lífeyrissjóðina er vart að ræða. Og það er illa farið. Hv. frummælandi hefur upplýst hér og við höfum vitað það í heilbr.- og félmn., að tekizt hafi samkomulag um verðbréfakaup við stjórnir nokkurra lífeyrissjóða, eins og fram hefur komið. Í sambandi við allt þetta mál, undirbúning og afgreiðslu, er ástæða til að spyrja: Telja hinir raunverulegu höfundar þessa frv., að nýtt fé, sem um munar, komi til húsnæðismálanna með því að afhenda fé lífeyrissjóðanna, sem þeir annars mundu lána beint til sjóðfélaga til húsnæðismála, gegnum Húsnæðismálastofnunina til íbúðabygginga? Húsnæðismálastjórn sparar sér nú útlánafé með því að skerða lán til þeirra, sem aðgang hafa að lánum í lífeyrissjóðum. Þeirri skerðingu hafa lífeyrissjóðirnir alltaf mótmælt sem óréttlátri og farið fram á við heilbr.- og félmn., að þeirri skerðingu verði hætt. Linað hefur verið á skerðingunni, en aðeins að nokkrum hluta. Nú er gert ráð fyrir að hætta skerðingunni, ef húsnæðismálastjórn fær 25% af ráðstöfunarfé úr lífeyrissjóðum, og það er hægt í framhaldi af því samkomulagi, sem upplýst var hér áðan um. Þá á ekki lengur að skerða lán, sem lífeyrissjóðsþegar fá hjá húsnæðismálastjórn. En segjum nú, að húsnæðismálastjórn spari sér með því að beita skerðingunni 150 millj. kr. á ári. Ég tek dæmi: Segjum að þeirri skerðingu verði hætt, en húsnæðismálastjórn fái af ráðstöfunarfé sjóðanna, - við skulum segja, að það verði sama upphæð, 150 millj. kr. árið 1970. Húsnæðismálastjórn er engu nær. Það er ekkert nýtt blóð. Það eru aðeins aðrir húsbændur, sem úthluta lánunum, en það er ekki um neinar nýjar blóðgjafir um að ræða. Framtíðaraðstaða er fengin til þess að ganga e. t. v. enn harðar að lífeyrissjóðunum. Það er ekki úr vegi í þessum umr. að spyrja: Hver er höfuðtilgangur lífeyrissjóðanna? Þetta er eiginlega spurning, sem hefur vaknað núna undir umr. þessa máls, og munaði litlu, að hún hefði kafnað undir þeim líka. Höfuðtilgangur lífeyrissjóða er að veita tryggingar, þ. e. elli-, örorku-, maka- og barnalífeyri. Þessar tryggingar hafa rýrnað jafnt og þétt og mjög þétt í óðaverðbólgu síðustu ára. Lífeyrisþegarnir fá nú greiddar mjög verðlitlar krónur fyrir miklu verðmeiri krónur, sem þeir lögðu fram í iðgjöldum sínum áður. Ætlar valdhafinn enn að skerða hag meðlima lífeyrissjóðanna með því að þvinga sjóðina til að binda fé sitt í mörgum langtímaverðbréfum? Og ég vildi gjarnan í sambandi við þessar vangaveltur spyrja um það: Hver eru þau lánakjör, sem um hefur verið samið, hver er vaxtafóturinn, hver er lánstíminn og eru bréfin vísitölutryggð? Þær 3 vikur, sem frv. hefur verið í n. og sofið þar værum svefni, hafa ýmsar tilgátur verið á lofti um framtíð þess. Spurt var: Sekkur það eins og verðgæzlufrv., eða strandar það? Staðreyndin blasir nú við. Það er á floti, og það strandaði ekki, en fór hins vegar í slipp hjá vinnusamri n., sem hefur betrumbætt það að miklum mun, en engu síður ber að átelja þau vinnubrögð, sem eru viðhöfð við afgreiðslu þessa máls. Frv., sem varðar þýðingarmestu hagsmuna- og velferðarmál almennings, húsnæðismálin, er kastað inn á Alþingi undir þinglokin. Það má ekki minnast á það í 3 vikur vegna ósamkomulags í stjórninni eða vegna efnislegrar málsmeðferðar eða einhvers þess háttar, en fyrirvaralaust skýtur því þó upp á ný á næstsíðasta degi þingsins. Fundir eru boðaðir fyrirvaralítið í n. þeirri, sem á að fjalla um málið, meira að segja á meðan deildarfundir standa yfir á Alþ., til að greiða fyrir framgangi þessa máls, og fulltrúum stjórnarandstöðunnar í heilbr.- og félmn. ekki gefinn neinn tími til að kynna sér hin nýju viðhorf, sem skapazt hafa, eftir að samkomulag hefur tekizt á ný innan stjórnarflokkanna. „Allt í hvelli, undireins“, er kjörorðið núna við þingslitin. Og ég verð að segja, að þetta eru vægast sagt óviðeigandi vinnubrögð, svo að ekki sé meira sagt. Þessum fullyrðingum mínum til stuðnings get ég sagt það, að núna eftir að ég tók til máls í þessu máli, þá var útbýtt í d. till. frá mér og hv. alþm. Hannibal Valdimarssyni og Jónasi Árnasyni  Ég sé ekki ástæðu til að fara að ræða hverja einstöku till. á þessu þskj. Við ræddum það mikið í n., þótt á skömmum tíma væri, og ég vil vekja athygli á því, að það er fyrst og fremst almenningsálitið, sem er búið að gjörbreyta frv. frá því það sá fyrst dagsins ljós og því var fylgt úr hlaði hér 9. apríl. Það er ekki nokkur vafi á því. Það er hinn þungi straumur frá forustumönnum lífeyrissjóðanna, sem hefur haft hér áhrif. Ég vil þá með nokkrum orðum minnast hér á brtt. á þskj. 819. Það er brtt. við frv. til l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins frá Jóni Kjartanssyni, Hannibal Valdimarssyni og Jónasi Arnasyni. Þar leggjum við til, að við 3. gr. bætist ný málsgr., sem orðist svo - þar sem ég tel, að þm. hafi varla lesið þetta, þá vil ég leyfa mér að lesa það upp, - með leyfi hæstv. forseta: „Við 3. gr. bætist ný málsgr., sem orðist svo: „Húsnæðismálastjórn er heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum með því að láta gera skipulagsuppdrætti af þeim í samráði við skipulagsnefnd ríkisins. Þegar slíkir skipulagsuppdrættir hafa verið samþykktir af skipulagsnefnd og félmrh., er viðkomandi bæjarfélagi skylt að heimila byggingar þar og láta af hendi eða útvega landssvæði fyrir þær, ef með þarf með eignarnámi, og fer um eignarnám samkv. l. nr. 61 frá 1917. Sömuleiðis er viðkomandi bæjarfélagi skylt að leggja nauðsynlega vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma að mati húsnæðismálastjórnar og félmrh.“ Þetta ákvæði var í gömlu lögunum, og við, sem stöndum að flutningi þessarar brtt., sjáum enga ástæðu til að láta það falla niður. Það er ekki þar með sagt, að það verði á næsta leiti, sem húsnæðismálastjórnin þarf að grípa til þessarar lagagr., en hins vegar teljum við, að það skemmi ekki lögin, nema síður sé. Við b-lið 4. gr. höfum við leyft okkur að flytja till., sem hljóðar svo: „Framlag úr ríkissjóði að fjárhæð 125 millj. kr., nema hærri upphæð sé ákveðin á fjárl.“ Hér er þetta framlag hækkað um 50 millj. kr., og teljum við það ekkert óeðlilegt, að á næstu fjárl. verði tillag til húsnæðismálaframkvæmda hækkað sem nemur þessari upphæð. Við 5. gr. er brtt. Gr. orðist svo: „Veðlánakerfi til aðstoðar við byggingu íbúðarhúsnæðis skal starfrækt undir stjórn húsnæðismálastjórnar. Byggingarsjóður skal gefa út og selja skuldabréf til 35 ára. Kaupendur slíkra bréfa skulu hafa rétt til að draga andvirði þeirra frá skattskyldum tekjum það ár, sem þeir kaupa bréfin af byggingarsjóði. Þó skulu ekki frádráttarbær meiri bréfakaup ár hvert en sem nemur 100 þús. hjá einstaklingum og 300 þús. hjá fyrirtækjum. Bankavaxtabréf þessi skulu vera ríkistryggð og 1/35 hluti hvers lánaflokks, árssala, dregin út ár hvert. Vísitöluuppbót skal greidd á bréf þessi við útdrátt á sama hátt og af lánum byggingarsjóðs. Bankavaxtabréf þessi skulu skráð á nafn, og hver lánaflokkur má eigi nema hærri fjárhæð en 300 millj. kr. Bankavaxtabréfin skal byggingarsjóður hafa til sölu í öllum bönkum og bankaútibúum, svo og þeim sparisjóðum, sem húsnæðismálastjórn ákveður. Húsnæðismálastjórn og veðdeild Landsbankans skulu ákveða gerð bréfanna og fjárhæð hvers lánaflokks. Vextir af bréfum þessum skulu vera 6%. Nánari ákvæði um sölu og útdrátt bréfanna skulu sett með reglugerð.“ Þetta eru nýmæli í lögum. Hér er gert ráð fyrir, að þessi bréf verði tryggð með vísitöluuppbót og þau verði 6% og heimilað verði að draga þau frá skattskyldum tekjum. Það má vera, að menn greini á um það ákvæði, en það er hér sett inn í til þess að örva kaup á þessum bréfum. 5. gr. l. hefur verið algerlega máttlaus. Þar var gert ráð fyrir sölu slíkra bréfa sem þessara, en hér er lagt til að hækka vextina um 2% auk þeirra fríðinda, sem ég minntist á. 4. brtt. er við 8. gr. 3. málsgr. A-liðar orðist svo: „Húsnæðismálastjórn getur enn fremur veitt sveitarstjórnum og Öryrkjabandalagi Íslands lán til byggingar leiguhúsnæðis o. s. frv.“ Þetta var í gömlu lögunum, og við sjáum engin rök, sem mæla með því að þessir liðir verði látnir falla niður. Þá er í B-lið sömu gr. svo ákveðið: „Húsnæðismálastjórn getur, að fengnu samþykki ráðh., breytt lánsfjárhæð þessari á tveggja ára fresti til samræmis við breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar.“ Við leggjum til, að í staðinn fyrir orðin „á tveggja ára fresti“ komi: árlega. Þessi till. skýrir sig sjálf, og þarf ég ekki að eyða frekari orðum í sambandi við hana. Þá flytjum við till. um, að C-liður sömu gr. orðist svo: „Ársvextir af lánum þessum skulu vera 6%. Þau skulu vera afborgunarlaus fyrstu 3 árin, en endurgreiðast síðan að fullu á 32 árum með jöfnum ársgreiðslum vaxta og afborgana (annuitet). Hvert lán skal vera tryggt með 1. veðrétti í viðkomandi íbúð.“ Um þetta fékkst ekki samstaða í heilbr.- og félmn., enda er um veigamikla breytingu að ræða. Hér er vísitöluuppbótin á afborgunum og vöxtum felld alveg niður, en vextir hins vegar hækkaðir upp í 6% og lánstíminn lengdur um 10 ár. Mér finnst og hefur alltaf fundizt, að það væri höfuðgalli á löggjöfinni um Húsnæðismálastofnun ríkisins, að það væri ekki lánað lengur en til 25 ára. Það má alltaf deila um vaxtafótinn, og það má deila um það, hvort vísitalan á að fylgja afborgunum og vöxtum, en ég hélt og held, að hv. alþm. gætu orðið sammála um að tengja lánstímann. Það er verið að byggja hús, sem standa í aldir, rammbyggilegri byggingar en líklega nokkurs staðar í Evrópu. Í Bretlandi þykir Wilson nú ekki góður, hjá sumum a. m. k. En þar held ég að ég fari rétt með, að þar séu veitt lán til 99 ára. Og þó að það sé ekki álíka lánstími í öðrum löndum, þá er víða á Norðurlöndum lengri tími en þessi. Ég vil alveg sérstaklega skora á hæstv. ríkisstj. og hv. alþm. að endurskoða afstöðuna til lánstímans. Og ég spyr, hvort þeir sjái sér ekki fært að þetta verði lengt um 10 ár. Ég hygg, að það væri stærsta hjálpin, sem húsbyggjendum væri veitt á þessu ári. Við 9. gr., 3. málsl., erum við með brtt., sem orðast svo: „Skal veðdeildin sjá um, að afgreiðsla og innheimta geti farið fram í peningastofnun sem næst lögheimili lántakenda.“ Þetta er ekki stórvægilegt og skiptir kannske ekki miklu máli, hvort verður samþ. eða fellt, en þetta ætti þó að vera lántakendum til hægðarauka. Við 11. gr., 3. málsgr., er brtt. okkar, a. Fyrir „4%“ komi: 6%. Það er í samræmi við aðrar vaxtabreytingar, sem ég hef minnzt á, og rétt er, að niður falli í sömu málsgr.: „sbr. 5. málsgr. 5. gr.“ Við teljum réttara, að ákveðnara væri kveðið að orði í niðurlagi gr., þar sem stendur: „enn fremur skulu þeir sitja fyrir um lán til íbúðabyggingar frá húsnæðismálastjórn, og mega þau lán vera allt að 25%.“ Við erum með brtt., að í staðinn fyrir orðið „mega“ komi: skulu: „skulu þau lán vera allt að 25%.“ Þá vík ég máli mínu að IV. kafla frv. Það er till., sem við flytjum á þessu þskj. Hún er við 18. gr. Þar komi ný gr., svo hljóðandi: „Nú hefur sveitarstjórn ekki ákveðið að hefja byggingar samkv. IV. kafla þessara laga innan tveggja ára frá gildistöku laganna, og getur þá byggingarfélag verkamanna, sem starfað hefur samkv. eldri lögum um verkamannabústaði, tekið að sér byggingar samkv. þessum lögum og nýtur þá allra réttinda samkv. IV. kafla laganna, en viðkomandi sveitarfélag greiðir Byggingarsjóði verkamanna gjald samkv. ákvörðun húsnæðismálastjórnar.“ Eins og frv. er úr garði gert, þá getur sveitarstjórn tafið byggingu verkamannabústaða. Ég er persónulega ekki þeirrar skoðunar, að sveitarstjórnir muni gera það, svo fremi að þær vilji ná endurkosningu. En hins vegar er þetta nokkur trygging fyrir verkamenn í sveitarfélögum, að þetta geti ekki komið fyrir. Og ákvæði þessarar gr., eins og þið heyrðuð, sem á hlýdduð, eru á þá lund, að ef sveitarfélag hefst ekkert að í tvö ár eftir gildistöku þessara laga, þá getur stjórn byggingarfélags eftir gömlu lögunum farið af stað, og það er á valdi húsnæðismálastjórnar að ákveða, hvað sveitarstjórnin á að greiða á íbúa. Við 20. gr. er svo hljóðandi brtt. á nefndu þskj., það er málsgr., sem á að bætast við 20. gr. „Enn fremur getur sjóðurinn tekið lán til útlánastarfsemi sinnar. Lánin ábyrgist ríkissjóður, en hlutaðeigandi sveitarsjóður stendur í bakábyrgð fyrir þeim lánum, sem hann kann að fá til byggingarframkvæmda í kaupstaðnum eða kauptúninu af lánsfé sjóðsins. Nú er kauptún aðeins hluti úr hreppi, og skal þá tillagi sveitarsjóðs til byggingarsjóðs jafnað niður á þá íbúa kauptúnsins, sem gjaldskyldir eru til sveitarsjóðs, eftir sömu reglum og útsvörum.“ Þetta ákvæði var í lögum um verkamannabústaði, og það hafa sjálfsagt fá ákvæði frekar en þetta hjálpað til að byggja húsnæði í fámennustu þorpum á landinu. Og við flm. teljum, að það væri til mikilla bóta, ef sú brtt. fengist samþ. og tekin inn í þetta frv. um Húsnæðis- málastofnun ríkisins. Á eftir 26. gr., þ. e. IV. kafla, leggjum við til, að komi nýr kafli, sem verður V. kafli: Um leiguhúsnæði, og orðist svo: „Nú kýs sveitarfélag að koma sjálft upp íbúð eða íbúðum og leigja lágtekjufólki, sem af eigin rammleik getur ekki eignazt húsnæði, og er þá húsnæðismálastjórn heimilt að leyfa slíkar byggingar og lána til þeirra á sama hátt og til verkamannabústaða. Húsnæðismálastjórn setur reglur um leigukjör slíkra íbúða.“ Það þarf ekki langt mál til að gera grein fyrir því, hvað hér er átt við. Með þessari gr., ef samþ. verður, verður létt undir með sveitarfélögum að koma upp íbúðum til að leigja lágtekjufólki. Og ég er á því, að þessi liður væri til stórbóta í fjöldamörgum kauptúnum og smærri þorpum úti á landi. Við ákvæði til bráðabirgða leggjum við til, að við 3. tölulið bætist ákvæði til bráðabirgða, svo hljóðandi: „Haldast skulu óbreytt ákvæði laga um framkvæmd byggingaráætlana.“ Í gr. segir svo: „Haldast skulu óbreytt ákvæði laga og reglugerða um framkvæmd byggingaráætlunar í Reykjavík, en heimilt er ríkisstj.“ o. s. frv. Við teljum, að það eigi að halda þessu opnu og það eigi að standa við það, sem hefur verið lofað úti á landi í þessum efnum. Við 4. tölulið í ákvæðum til bráðabirgða er talað um „35 m. kr.“ Við leggjum til, að þar komi „85 millj. kr.“, og það er í framhaldi af þeirri till. okkar, sem við höfum lagt fram í sambandi við b-lið 4. gr. Á eftir tölulið 4 komi hins vegar nýr töluliður, svo hljóðandi: „Það fé, sem Byggingarsjóður ríkisins leggur af mörkum til framkvæmdaáætlunar um byggingar í Breiðholti í Reykjavík, ber framkvæmdanefnd byggingaáætlunarinnar að endurgreiða byggingarsjóði eftir þeim reglum, sem ráðh. setur. Ríkisstj. skal, eftir því sem þörf krefur, afla þess fjár, sem framkvæmdanefnd er skylt að endurgreiða. Því fé, sem þannig rennur í Byggingarsjóð ríkisins, ber húsnæðismálastjórn að úthluta eftir reglum hins almenna veðlánakerfis.“ Við flm. teljum fyllstu ástæðu til, að slík till. verði fram borin og að það sé sanngirni, að hún verði samþ. Annað komi eiginlega ekki til greina. Mér er ljóst, að ég hef eytt alllöngum tíma af dýrmætum fundartíma þessarar hv. d. í það að lesa upp brtt., en ég taldi það alveg óhjákvæmilegt, þar sem þær höfðu ekki einu sinni verið lagðar á borð hv. alþm., þegar ég hóf mál mitt, og taldi ég því litlar líkur á, að hv. alþm. gætu kynnt sér þær á þessum stutta tíma, sem þeir hafa haft til umráða. Ég er þeirrar skoðunar, eins og ég hef minnzt á áður í máli mínu, að þessar brtt. og fyrst og fremst brtt. allrar heilbr.- og félmn. séu til komnar m. a. vegna aðvörunarorða, sem þeir létu falla, er töluðu við 1. umr. þessa máls hér í hv. d. hinn 9. apríl, og þá ekki síður vegna almenningsálitsins, eins og ég komst að orði áður í ræðu minni. Það átti í upphafi að knýja þetta mál fram í óbreyttu formi. Það átti ekki að láta sjóðsstjórnir lífeyrissjóðanna valsa með fé sitt, eins og einn stjórnarsinninn komst að orði í útvarpinu í gærkvöld eða fyrrakvöld. Það átti ekki að láta þá valsa með sitt eigið fé. Það átti að samþykkja þetta óbreytt. Það var hin almenna og víðtæka andstaða gegn frv. óbreyttu, sem hefur nú bjargað því í höfn í þeim búningi, sem það er. Og það er líka skoðun mín, að þessi almenna, víðtæka andstaða hafi verið það líka, sem réð pennum Morgunblaðsins, en þær ritsmíðar las ég upp í ræðu minni áðan. Ég vil að lokum segja það, að ég veit, að allar brtt. á þskj. 798 verða samþ. Það er búið að tryggja þingmeirihl. fyrir því, og ég fagna því af heilum hug. En ég vænti einnig, að hv. alþm. sjái sér fært að samþykkja eitthvað af till. okkar þremenninganna, þótt þeir standi kannske ekki að því að samþykkja þær allar. Herra forseti. Ég hef orðið nokkuð langorður um dagskrárliðinn, og það kemur ekki til af góðu. En segja má, að eftir samþykkt þeirra brtt. heilbr.- og félmn., sem lesnar hafa hér verið og kunngerðar, er frv. allt annað plagg en það var í upphafi. Og ég tel, að það geti batnað enn að mun, ef till. okkar þremenninganna verða einnig samþykktar. Ég vil svo ljúka máli mínu með því að undirstrika það, sem ég minntist á í ræðu minni, að hér er að vísu verið að flaustra af afgreiðslu stórmáls, en þrátt fyrir það vænti ég þess, að afgreiðsla þess og lögin í framkvæmd verði öllum húsbyggjendum til góða og til farsældar.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 815 brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir, og eru meðflutningsmenn að till. þeir hv. þm., Matthías Bjarnason og Unnar Stefánsson. Brtt. er við 15. gr. frv., en þar segir, að stjórn verkamannabústaða skuli skipuð fimm mönnum og að tveir skuli skipaðir í stjórn eftir tilnefningu sveitarstjórnar. Við teljum, að það sé eðlilegt með tilliti til þess, að nú er lögð sú kvöð á sveitarstjórnir, að þær útvegi fé að helmingi, sem með þarf í byggingu þeirra íbúða, sem byggðar verða eftir kaflanum um Byggingarsjóð verkamanna og verkamannabústaði, að sveitarstjórnir fái nokkru meiri ítök í stjórn verkamannabústaða í hinum ýmsu sveitarfélögum en frv. gerir ráð fyrir. Till. okkar er um það, að í stað fimm manna stjórnar verkamannabústaða í sveitarfélögum verði skipaðir sex menn, og þar af verði þrír eftir tilnefningu sveitarstjórnar. Ég lét þess getið, þegar málið var til umr. í heilbr.- og félmn. nú í morgun, að ég teldi eðlilegt, að sveitarstjórnir fengju þarna meiri rétt en frv. gerir ráð fyrir og taldi eðli málsins samkv. sanngjarnt, að sveitarstjórnir hefðu hreinan meiri hluta í stjórn verkamannabústaða. En þetta mætti nokkurri andstöðu einstakra nm., og tókum við því það ráð, sem að till. þessari stöndum, að fara þarna nokkurn milliveg, þannig að fjölgað yrði í stjórnunum um einn mann, úr fimm upp í sex, og að þar af skipuðu sveitarstjórnirnar þrjá menn. Það má segja, að þetta er í samræmi við framlag sveitarstjórna til þessa sérstaka málaflokks, húsnæðismálanna, þó að við teldum, að hitt væri æskilegra, að áhrif sveitarstjórnanna væru meiri. Það væri vissulega ástæða til að ræða frv. í heild og efni þess allverulega, því að hér er um stórt og viðamikið mál að ræða, en það hefur nú hlotið þá meðferð hjá heilbr.- og félmn., að því hefur verið breytt allverulega, og ég tel þær breyt. allar mjög til hins betra og ætla því ekki að fara út í að tefja tímann með ræðu um málið frekar. Það er þó eitt atriði, sem kom fram hjá hv. félmrh., er hann lagði frv. hér fyrir þessa hv. deild og fylgdi því úr hlaði, en það var sá kafli ræðu hans, sem fjallaði um það, hvort tiltækilegt væri að afnema vísitölubindinguna á lánum húsnæðismála eða ekki. Ég vil mjög taka undir það, að það væri mjög æskilegt, að inn á þá braut væri farið að afnema vísitölubindingu á lánum húsnæðismálastjórnar, þó að það kostaði einhverja vaxtahækkun. Hins vegar liggur það alveg ljóst fyrir, að þar er um nokkra grundvallarbreytingu að ræða í sambandi við lánakerfi Húsnæðismálastofnunar ríkisins, og ég tel, að það mál þurfi meiri og betri athugunar við en mögulegt var að koma við á þeim tíma, sem heilbr.- og félmn. hafði málið til athugunar, og á þeim tíma, sem nú er eftir hér hjá þessari hv. deild, til þess að fjalla um málið og afgreiða það hér. Þess vegna töldum við ekki fært að flytja till. um þessa breytingu af þeim ástæðum, að það væri svo stór og viðamikill hluti í lánakerfinu, að það yrði að skoðast betur, en ég vænti þess, að síðar meir verði þetta atriði tekið til sérstakrar athugunar og þá stigið það skref, sem hæstv. félmrh. ræddi nokkuð, að afnema vísitölubindinguna. Ég skal svo, herra forseti, ekki tefja framgang málsins með lengri umr. um þetta, en vænti þess, að sú till., sem við höfum hér lagt fram á þskj. 815, nái samþykki þessarar hv. deildar.



Herra forseti. Það er nú orðið þannig, eins og hér hefur komið fram í umr., að tími er ekki til að ræða þetta mál ítarlega, og verður það því að eiga sig að þessu sinni, en það hefði vissulega verið ástæða til þess að ræða allítarlega um efni þessa frv. Mér sýnist ljóst, að þær breyt., sem hv. heilbr.- og félmn. gerir till. um að gera á frv., séu mjög mikilsverðar og séu allar til bóta. Ég verð að segja, að ég hefði gjarnan óskað eftir því, að sumar þær till. hefðu verið nokkuð á annan veg, nokkru fyllri, en um það þýðir ekki að fást úr því sem komið er. Ég stend hér að því að flytja nokkrar till. til viðbótar þeim, sem fulltrúi Alþb. í heilbr.- og félmn. stendur að. Ég flyt hér á þskj. 816 þrjár brtt. með hv. 6. landsk. þm., Geir Gunnarssyni. Þær till. eru í fyrsta lagi við 3. tölul. 6. gr., en þar gerum við ráð fyrir, að Seðlabanki Íslands verði skyldaður til þess að kaupa skuldabréf Húsnæðismálastofnunarinnar fyrir 100 millj. kr. á ári. Það er skoðun okkar, að það sé eðlilegt, að það sé hlutazt til um það, að nokkur hluti af sparifjármynduninni í landinu gangi á hverju ári til kaupa á skuldabréfum Byggingarsjóðs ríkisins, og við teljum, að þessi upphæð sé sízt of há, af því að það þarf að tryggja byggingarsjóði meiri tekjur en gert er ráð fyrir í þessu frv. að okkar áliti. Í öðru lagi leggjum við til í brtt. okkar, að sú breyt. verði gerð á 24. gr. frv., að tekjumarkið fyrir þá, sem lán geta fengið úr verkamannabústaðakerfinu, verði hækkað í 250 þús. kr. árstekjur, en heilbr.- og félmn. hefur nú gert till. um að hækka markið úr 200 þús. í 220 þús., sem er vissulega í áttina. En við teljum, að það ætti að hækka þetta a. m. k. í 250 þús. kr. árstekjur, ef það ætti að vera tryggt, að flestir verkamenn og sjómenn gætu átt þess kost að fá lán úr þessu kerfi. Þriðja till. okkar er við 25. gr. frv. En þar leggjum við til, að 4. málsl. gr. verði orðaður á annan veg en segir í frv. Í frv. er þessi liður orðaður þannig: „Að úthlutunarfresti liðnum úthlutar stjórnin [þ. e. a. s. stjórn verkamannabústaða á hverjum stað] íbúðunum til væntanlegra kaupenda, enda liggi fyrir staðfesting húsnæðismálastjórnar á því, að fullnægt sé skilyrðum samkv. 24. gr.“, þ. e. a. s. um tekjumarkið. Við leggjum til, að þessi málsliður verði orðaður þannig: „Að úthlutunarfresti liðnum úthlutar stjórnin [þ. e. a. s. stjórnin í verkamannabústaðafélaginu á hverjum stað, verkamannabústaðarstjórnin á hverjum stað] íbúðunum til væntanlegra kaupenda, enda liggi fyrir, að þeir fullnægi skilyrðum samkv. 24. gr.“ Við sjáum enga ástæðu til þess, að þurfa að fara að senda þetta enn einu sinni suður til húsnæðismálastjórnar frá byggðarlögum úti á landi. Það er gert ráð fyrir því, að húsnæðismálastjórn eigi fulltrúa í hverri einstakri nefnd, og því álítum við, að hver n. fyrir sig eigi að gæta þess að fara að lögum og reglum og það þurfi ekki að hafa þennan hátt á. Þá flyt ég eina brtt. með hv. 2. landsk. þm., Eðvarð Sigurðssyni. Er sú brtt. við brtt. á þskj. 798 frá heilbr.- og félmn. Í 15. brtt. heilbr.- og félmn. er undir tölul. 5 lagt til, að húsnæðismálastjórn verði heimilt til ársloka 1970 að veita viðbótarlán úr Byggingarsjóði ríkisins til efnalítilla meðlima verkalýðsfélaga, allt að 75 þús. kr. á íbúð. Við leggjum til, að þetta: „til ársloka 1970“, verði fellt niður, sem sagt að heimild húsnæðismálastjórnar verði ótímabundin til þess að veita þessi viðbótarlán. Þessi viðbótarlán eru nú veitt samkv. sérstöku samkomulagi, sem gert var á milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna á sínum tíma. Þessi viðbótarlán til meðlima verkalýðsfélaga voru hugsuð þannig, að þarna ætti að vera nokkurt jafnvægi á móti þeim viðbótarlánum, sem fjöldamargir aðrir aðilar hafa, eða þeir, sem eru í lífeyrissjóðum. Nú er alveg sýnilegt, að félagar í verkalýðsfélögum munu ekki fá lán úr lífeyrissjóðum sínum til húsbygginga fyrst um sinn. Það tekur nokkur ár að vinna sér rétt í þeim lífeyrissjóðum eins og öðrum til slíkra lána: Því álítum við það, að þessi viðbótarlán eigi að halda áfram, ekki aðeins á þessu ári, heldur einnig í nokkur ár enn. Ég hefði viljað vænta þess, að hv. heilbr.- og félmn. hefði tekið það til sérstakrar athugunar að veita þessa heimild handa húsnæðismálastjórn lengri tíma en aðeins á þessu ári. Ég skal svo ekki vegna þess tímaskorts, sem hér er um að ræða, hafa um þetta fleiri orð að sinni, en vissulega hefði ég kosið, að gerðar yrðu enn þá fleiri breyt. á þessu frv. en hér liggja fyrir. Ég tel, að það séu allmörg ákvæði enn í frv., sem raunverulega kalli á breyt., en það verður varla um það að ræða, eins og tíma Alþ. er komið nú, að fá þær breyt. fram. Geri ég þær því ekki frekar að umtalsefni nú að þessu sinni.



Herra forseti. Þegar þetta mál var lagt fyrir þingið, taldi ég litlar líkur til þess, að það fengi afgreiðslu nú fyrir þinglok. Ég var nokkurn veginn viss um það, að annaðhvort mundi þingheimur snúast gegn frv. og fella það ellegar þá að hæstv. ríkisstj. yrði að bíta í það súra epli að fyrirfara þessu afkvæmi sínu sjálf. Ég er líka viss um það, að einmitt þegar hún horfðist jafnvel í augu við þau ókjör að þurfa að gera slíkt, þá vaknaði sterkur vilji hjá stuðningsmönnum stjórnarinnar í heilbr.- og félmn. um að freista þess að ná umfram allt samkomulagi um verulegar breyt. á frv. Það verður að segja, að eftir að gengið var að því verki að lagfæra frv. og bera saman ráð sín um það, hvernig mætti sníða af því allra verstu agnúana, sem gerðu málið í raun og veru algjörlega óaðgengilegt, þá var um ánægjulegt starf að ræða í n. og þokaðist nokkuð í rétta átt, því að samkomulag hefur orðið í heilbr.- og félmn. um að gera tíu, sumar mjög þýðingarmiklar breyt. á frv. En svo fjarri var því, að frv. væri frambærilegt og æskilegt, að það væri afgreitt sem lög, að í viðbót hafa þrír heilbr.- og félmn.-menn talið nauðsynlegt, að gerðar yrðu a. m. k. fimmtán, sumar allvíðtækar og þýðingarmiklar, breyt. á frv. í viðbót. M. ö. o. hafa nm. talið nauðsynlegt að gera á því 10 breyt. og aðrir nm. 15 í viðbót, 25 brtt. við þetta frv., og sýnir það, að það hefði verið full þörf á að umsemja það gersamlega að nýju frá grunni. Ég skal tímans vegna fara fljótt yfir sögu, aðeins nefna hinar þýðingarmestu breyt., sem n. var sammála um að gera á frv. Það er fyrst 2. brtt. á þskj. 798. Hún er mjög til bóta. Þar er tekið upp meginefni 3. gr. núgildandi laga, sem hafði verið skotið undan og sett bara í lauslegu yfirliti inn í frv. sjálft. Í annan stað tel ég, að gerbreyting verði á frv. við þá fyrirferðarlitlu breyt., sem er 4. brtt. hjá n. Það er að fella 3. tölulið 6. gr. niður. Það er lífeyrissjóðaárásin, henni er þar með hnekkt. Það atriði er tekið út úr frv. En það var það atriði, sem vakti hinn sterkasta styr og gný gegn frv. Þetta er meginbreytingin, þótt hún sé nú aðeins ein lína hérna í nál.: 3. töluliður 6. gr. falli niður. Í þriðja lagi tel ég það til verulegra bóta að hækka upphæðina um 25 millj. kr. í 50 millj. kr., sem heimilt er að verja til kaupa á eldri húsum. Í fjórða lagi tel ég það nokkuð mikils virði, að svolítil hækkun hefur fengizt á árstekjum, sem verkamönnum er leyfilegt að hafa til þess að halda þó rétti til þess að byggja samkv. ákvæðum kaflans um verkamannabústaði. Og að síðustu er það, þótt ég sé ekki fyllilega ánægður með það ákvæði, lokaákvæðið í nál. heilbr.- og félmn., að heimilt er að veita tekjulágu fólki í verkalýðsfélögum 75 þús. kr. viðbótarlánin, að vísu ekki nema út þetta ár, samkv. sameiginlegu till., en bráðnauðsynlegt væri, að þetta ákvæði væri í gildi, þangað til lífeyrissjóðir verkalýðsfélaganna gætu tekið að sér það hlutverk að jafna þeirra hlutskipti móts við aðra, sem viðbótarlána geta notið, en það var ætlunin í frv. að fella niður, nú frá ársbyrjun 1970. Þetta læt ég þá nægja til þess að lýsa þeim meginbreytingum, sem n. öll stendur að. Þær eru í raun og veru, þegar á þær er litið, allar saman þess eðlis, að segja má, að frv. sé orðið nýtt frv., nýtt þingmál, við þessar breyt. einar. Þá eru það þær 10 brtt., sem við þrír nm. stöndum að. Þar tel ég til bóta 1. till., sem er um það að taka inn í 3. gr. kafla, sem er í gildandi lögum, en átti að fella niður samkv. frv. Það er nokkur hækkun þarna á ríkissjóðsframlaginu, úr 75 millj. kr. í 125 millj. kr., eða um 50 millj. kr. hækkun. Það er önnur brtt. okkar. Þá er það 3. till. um verulega fjáröflun með sölu skuldabréfa með álitlegum kjörum. Í fjórða lagi er till. okkar um lengingu á lánstíma, það er 4. brtt., hækkun vaxta úr 4% í 6% gegn því að vísitölukvöðin á húsnæðismálalánunum falli niður. Það er sú meginbreyting, sem ég hefði umfram allt viljað óska, að n. hefði öll getað orðið sammála um, og það hefði verið í samræmi við vilyrði, sem hæstv. félmrh. gaf hér við 1. umr. í svarræðu sinni, að hann gæti vel hugsað sér að taka það til endurskoðunar, hvort ekki væri rétt að fella vísitölukvöðina niður. En því miður erum við þannig staddir, að hvorugur þeirra ráðh., sem með þessi mál hafa farið, frá því að málið var lagt fyrir þingið, er á landinu. Þeir eru báðir erlendis og þannig ekki við neinn að tala um þetta. Þeir ráðh., sem heima eru, hafa ekki fengizt til að ganga frá þessu atriði fyrir hönd fjarverandi ráðh. En það væri meginbreyting á lánakjörum til húsnæðismála, ef vísitölukvöðin á lánunum yrði felld niður, og meira að segja einn af stjórnarstuðningsmönnunum lét það í ljós hér áðan, að hann teldi mjög æskilegt að geta orðið við því, þ. e. a. s. það er ánægjulegt að tala um það, en bara ekki að gera það. Það er þó meginatriðið. Þá er 6. brtt. okkar þremenninganna, sem ég tel að væri mikils virði að koma fram. Hún er um að hækka vexti úr 4% upp í 6% af skyldusparnaðarfé unga fólksins og að ekki skuli aðeins vera heimilt að veita því þessi 25% hærri lán en öðrum, heldur skuli unga fólkið, sem leggur fram skyldusparnaðarfé, fá 25% hærri lán og ekki aðeins vísitölutryggð, heldur einnig með 6% vöxtum í staðinn fyrir, að vextirnir eru nú komnir niður í 4%. Þá er okkar 7. till. Hún er um það, að byggingarfélög verkamanna verði ekki lögð niður, heldur fái þau að starfa áfram, ef svo skyldi fara, sem ég óttast í ýmsum tilfellum, að fjármálalega naumar sveitarstjórnir svíkist um hlutverk sitt samkv. hinum nýju lögum um að byggja verkamannabústaði, og þá eigi að rísa upp byggingarfélag verkamanna, sem áður starfaði, og taka í taumana og öðlast rétt til þess að knýja byggingu verkamannabústaða fram. Þetta álít ég vera þýðingarmikið atriði, því að ég tel, að það beri mjög að harma, að núv. ríkisstj. skuli ætla sér að leggja byggingarfélög verkamanna niður. Ég hefði ekki vænzt þess, að ráðh. Alþfl. yrðu til þess. Þá kemur hér næstsíðasta till. okkar um, að sveitarstjórnum skuli heimilt að hefja byggingu leiguhúsnæðis til þess að leigja út tekjulágu fólki. Þetta er algert nýmæli. En ég tel, að þar sem um opinbera aðstoð við byggingar fátæks fólks er að ræða, þá sé rétt að heimila sveitarstjórnunum þetta. Þá er að síðustu borin hér fram till. um það, að ríkissjóði skuli skylt að endurgreiða það fé, sem búið er að taka af húsnæðismálakerfinu á liðnum árum, sem eru rúmlega 114 millj. kr., og endurgreiða það byggingarlánakerfinu á ný, og það fé ætti þannig að koma til skila, en þetta hefur verið tekið vegna framkvæmdar Breiðholtsbyggingaáætlunarinnar. Það fé átti að útvega með öðrum hætti en húsnæðismálakerfinu, en húsnæðismálakerfið hefur verið látið hlaupa undir bagga þarna, sem því ekki var ætlað, en hæstv. ríkisstj. skuldbatt sig á sínum tíma til þess að gera þetta stóra átak í byggingarmálum á þann hátt, að ekki yrði gengið á fé Byggingarsjóðs ríkisins. Ég heiti á hv. alþm. að sýna nú þá víðsýni, ekki aðeins að samþykkja þær till., sem n. stendur öll að, - það tel ég víst, að verði gert, - en einnig að veita stuðning hinum sjálfsögðustu og þýðingarmestu till. okkar þremenninganna í heilbr.- og félmn. Læt ég svo máli mínu lokið, því að tíminn er naumur og þm. ætla að skemmta sér í kvöld.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að ræða þetta mikið, en ég vil bara láta það koma fram hér, að ég er alveg undrandi á vinnubrögðum í sambandi við þetta mál. Það er ekki fyrr en kemur fram í umr., sem við fáum hér till. á borðin, og svo á að keyra þetta áfram í gegnum þd., án þess að hv. þm. geti nokkuð athugað þær till., sem komu nú fram. Þetta eru svo fráleit vinnubrögð, að ég gat ekki stillt mig um annað en biðja um orðið til þess að láta þetta koma fram. Það eru ýmis atriði í þessu, sem ég hefði viljað athuga og koma með brtt. um, en þess er enginn kostur, eins og vinnubrögðin eru nú hér á hv. þingi. Það gengur svo langt, að það raunar veit enginn í þinginu, hvað er að ske. Það verður einhvern tíma áreiðanlega minnzt á þetta, en það er ekki starfsfólkinu að kenna, heldur þetta pat, sem hér er nú, að keyra allt áfram. Ég er sérstaklega óánægður með IV. kaflann, en þær till., sem minni hl. kemur fram með, þ. e. a. s. að leggja ekki verkamannabústaðakerfið niður í þeirri mynd, sem það nú er, á smærri stöðunum, eru til bóta, og ég held, að það væri mjög skökk stefna og mjög mikil skammsýni, ef það verður ekki samþykkt. En ég vil ekki vera að eyða tíma, en ég vil láta þessa óánægju koma hér fram.



Herra forseti. Frv. um breyt. á l. um félagsheimili er nátengt frv. um skemmtanaskatt, sem hér var til afgreiðslu fyrr á þessum fundi, og þarf að fylgja því. Menntmn. hefur litið á frv. þetta og er sammála um að mæla með samþykkt þess. Nm. áskilja sér þó venjulegan fyrirvara um að flytja brtt. eða fylgja þeim, sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Menntmn. hefur fjallað um frv. um skemmtanaskatt og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess, en með þrem breytingum, sem n. gerir till. um. Áður en ég lýsi þeim brtt., vil ég taka fram, að í n. var nokkuð rætt um íslenzka kvikmyndagerð, og getur n. þess í nál. sínu, að hún telji aðkallandi að styðja íslenzka kvikmyndagerð og nauðsyn að taka það mál til ítarlegrar athugunar til þess að finna því framtíðarskipun. Brtt., sem n. flytur og stendur öll að, eru þessar: Fyrsta brtt. er við 1. gr. frv., eins og það kom frá Ed., og hljóðar svo: „Í stað orðanna „í 1. og 2. flokki“ komi: í 1., 2. og 3. flokki.“ Þetta þýðir, að n. leggur til, að skemmtanaskattur skuli í sveitarfélögum, sem hafa færri en 1500 íbúa, ekki innheimtur af skemmtunum, sem eru í 3. flokki, eins og hann er talinn í upprunalegu þskj., en þar eru allar almennar skemmtanir, dansleikir, brúðuleiksýningar, fjölleikasýningar o. s. frv. Önnur brtt., sem n. er sammála um að flytja, er við 3. gr. Í þeirri gr. eru taldar upp undanþágur frá öllum skemmtanaskatti. E-liður gr. er svo í upprunalega frv.: „Sýningar á íslenzkum kvikmyndum.“ Brtt. er á þá leið, að í staðinn fyrir þessi orð verði e-liður sem hér segir: „Sýningar á íslenzkum kvikmyndum og telst það sýning á íslenzkri kvikmynd, ef hún tekur a. m. k. helming venjulegs sýningartíma, þótt erlend kvikmynd sé sýnd með henni.“ Þetta þýðir, að íslenzkir kvikmyndagerðarmenn þurfa ekki að hafa efni í nema hálfa venjulega kvikmyndasýningu eða svo til þess að geta notið þeirra hlunninda, sem felast í 3. gr., og ætti þetta að reynast allmikill styrkur við kvikmyndagerð hér á landi, því sjaldan hefur hér verið ráðizt í að gera mjög langar kvikmyndir. Yfirleitt eru framleiddar hér stuttar myndir, sem ekki nægja til þess að fylla sýningartíma. Þriðja brtt., sem n. er sammála um að leggja til, er við 6. gr. Til skamms tíma hafa sveitarfélög haft rétt til þess að leggja á, innan sinna marka, sérstakan skemmtanaskatt samkv. lögum frá 1918. Alls munu milli 40 og 50 sveitarfélög hafa á einhverju tímabili notfært sér þetta, þó að þau séu miklu færri nú í seinni tíð. Ed. samþykkti að fella niður úr 6. gr. málsgr., sem hefði framlengt rétt þeirra sveitarfélaga, sem hafa sett slíkar reglugerðir, og staðfest þær reglugerðir áfram. Við leggjum til, að þessi málsgr., sem var upphaflega 2. málsgr. 6. gr. í frv. en var felld niður í Ed., verði sett inn í frv. á nýjan leik, þannig að ekki verði breyting á því ástandi sem verið hefur og þau sveitarfélög, sem hafa notfært sér þessi lög og sett reglugerðir um sérstakan skemmtanaskatt á sínu svæði, geti haldið því áfram. Þetta eru þær þrjár brtt., sem menntmn. leggur til og stendur öll að. Nm. áskilja sér rétt til þess að flytja frekari brtt. eða fylgja öðrum, er fram kynnu að koma.



Herra forseti. Menntmn. hefur nú lokið athugun á tveimur frv., sem fyrir hana voru lögð, og hv. frsm. hefur nú gert grein fyrir störfum hennar. Það er ekki hægt að neita því, að þessi afgreiðsla á frv. báðum er ákaflega flaustursleg, og það er ekki nema skylt að óska þess eindregið, að svona vinnubrögð séu ekki viðhöfð, nema í ítrustu nauðsyn. N. hafði fyrst í gærmorgun fund um þessi tvö mál. Þar komu fram ýmsar aths. við frv., sérstaklega annað þeirra, um skemmtanaskattinn, og ég held, að allir nm. hafi verið á því máli, að það þyrfti að breyta þeim, en þeirri athugun var alls ekki lokið, sem nm. höfðu þó óskað, og því síður að n. fengi nokkrar viðhlítandi upplýsingar um það, hvaða áhrif frv. hefðu þegar þau væru komin til framkvæmda. En um miðjan dag í dag, er allt í einu hafizt handa um að ljúka afgreiðslu frv. og að mér skilst í gegnum báðar d., því frv. þurfa að fara, a. m. k. annað þeirra, til hv. Ed. á ný. Nú á að ljúka afgreiðslu málanna á þessum næstsíðasta degi þingsins, sem gert er ráð fyrir og án þess að nm. og þá væntanlega þm. almennt hafi haft ráðrúm til þess að skoða málin nægilega. Ég get nefnt aðeins örfá atriði, sem bar á góma og aths. hafa komið fram um í n., en ekki eru gerðar neinar brtt. um. Í 2. gr. frv. um skemmtanaskattinn, 5. fl., er rætt um veitingahús og samkomuhús, þar sem vínveitingar eru og enginn skemmtanaskattur er greiddur. Það er öllum kunnugt, að hér í Reykjavík er heill hópur af slíkum samkomuhúsum. Þar fara fram dansskemmtanir hvert einasta kvöld, að ég ætla, eða því sem næst. Þar er enginn skemmtanaskattur greiddur, aðeins ómerkilegur aðgangseyrir, sem ég ætla að sé um 10 kr. Misræmið sést, þegar á þetta er litið annars vegar og hins vegar, að víða annars staðar, þar sem skemmtanir eru haldnar, hvort sem það er hér eða annars staðar á landinu, þar sem ekki eru vínveitingahús, þar þarf að greiða allháan skemmtanaskatt, eða samkvæmt frv. 20% skatt, ef um dansleik er að ræða, sem mundi í flestum tilvikum nema allt að 40–50 kr. á hvern mann, sem kemur á þessar samkomur. En hérna geta menn farið inn í danshúsin með því að greiða aðeins 10 kr. Svona ósamræmi þarf að leiðrétta, en það er ekkert ráðrúm til þess með svo miklum hraða sem þetta mál þurfti að hafa samkvæmt ósk hæstv. ríkisstj. Það hefur verið gerð hér grein fyrir brtt. um kvikmyndahúsin, og skal ég ekkert fjölyrða um þær. Þá bendi ég á eitt atriði í 5. gr. frv., sem ég kann ákaflega illa við, en er ekki nóg að lagfæra aðeins í þessu frv., því það þarf allsherjarathugun á því máli. Þessi 5. gr. er ósköp stuttorð: „Lögreglustjóri innheimtir skemmtanaskattinn og fær 2% í innheimtulaun. Setja skal nánari ákvæði um innheimtu með reglugerð.“ Þetta er sjálfsagt ekki stórt mál. En hvernig stendur á því, að það er verið að greiða embættismönnum innheimtulaun eða aukalaun fyrir störf, sem þeir vinna sem embættismenn? Þetta er ekkert sérstakt um lögreglustjóra, eða um þetta frv. og þennan skatt. Ég heyri sagt, að það séu greidd innheimtulaun af ýmsum ríkistekjum, en mér er ekki kunnugt um að það sé neitt samræmi í slíkum greiðslum. Ég hef litið svo á, að embættismenn eða opinberir starfsmenn eigi að hafa laun fyrir sín störf, fullkomin laun, en svo eigi að sleppa öllu af þessu tagi. Þetta minni ég aðeins á, af því að það kemur hér fyrir í þessu frv., en ekki af því, að ég sé að gera neinar kröfur um, að það sé verið að breyta þessu að þessu sinni. Þá er í 9. gr. smávægilegt ákvæði, sem ég vil þó nefna, en þar stendur: „Gjalddagi skemmtanaskatts er næsti virkur dagur eftir skemmtunina.“ Það á ekki að bíða með að innheimta hann. Hvernig ætli þetta gangi, þegar verið er að halda samkomur víðsvegar um landið, kannske uppi í sveitum og hingað og þangað, og æðilangur vegurinn til innheimtumannsins? Næsta dag á að borga. Þetta er nefnilega óframkvæmanlegt í mörgum tilvikum, en samt stendur þetta svona. Þetta þyrfti að laga. En það, sem mér finnst þó miklu alvarlegra, er í 2. málsgr. þessarar sömu gr.: „Eigandi húsnæðis þess, sem skemmtun er haldin í, ber ábyrgð á greiðslu skattsins.“ M. ö. o.: ef skatturinn er ekki greiddur á gjalddaga, þá er hægt að ganga að eiganda hússins. Það er hægt að selja þessi samkomuhús, þó vanskilin séu alls ekki eiganda hússins að kenna, heldur þeim, sem halda viðkomandi skemmtanir. Ég skal ekki telja fleira upp af því, sem athugavert er og engin tilraun er gerð til þess að leiðrétta af hálfu n. En ástæðan til þess, að n. hefur orðið sammála um afgreiðslu þessa máls, er eingöngu sú, að fallizt var á að breyta tveimur stórvægilegum atriðum í þessu frv. um skemmtanaskatt: Annars vegar að fella niður skattgreiðslu af dansleikjum, sýningum og öllum almennum skemmtunum, þar sem íbúar eru færri en 1500, en þetta átti þó allt að vera gjaldskylt samkv. frv., hversu fámenn sem héruðin eru, sem halda þessar samkomur. Þetta ákvæði hefði getað valdið því, að skemmtanahald hefði orðið útilokað víða einmitt af þessum ástæðum, þar sem þetta átti að ná til dansleikja og hvers konar annarra samkoma og skemmtana, hvort sem það var í fjölbýli eða dreifbýli. Meira að segja var frv. þannig úr garði gert, þegar það var fyrst lagt fram, að það átti að skattleggja samkomur í dreifbýlinu alveg eins og annars staðar. Allar tegundir skemmtana áttu að vera skemmtanaskattsskyldar. Ed. breytti þó frv. þannig, að 1. og 2. flokkur voru felldir undan, en það hefur nú náðst samkomulag í menntmn. þessarar hv. d. um að fella líka 3. flokk undan. Það er svo stórvægilegt atriði, að þetta samkomulag skyldi nást, að það er fyrst og fremst vegna þess að við höfum allir fallizt á að málið nái fram að ganga. Hitt atriðið, sem varð til þess að samkomulag náðist, er það, sem hv. frsm. n. nefndi líka, að heimildir, sem eru enn í lögum fyrir einstök sveitarfélög til að skattleggja skemmtisamkomur í þágu sveitarfélagsins, verði ekki felldar niður. En hv. Ed. felldi þær niður. Nú eru það um 45 bæjarfélög eða sveitarfélög í landinu, sem hafa staðfestar reglugerðir um að mega skattleggja þannig skemmtanir, og þetta hefði allt fallið niður, ef frv. hefði verið samþ. eins og það kom frá hv. Ed. En þess ber að geta, að þó sveitarfélag skattleggi þannig samkomur, þá hækkar skatturinn ekkert við það, heldur dregst skattur sveitarfélags frá þeim skatti, sem ríkissjóður eða hið opinbera á að fá. Þessi heimild á því, eftir till. n., að haldast áfram: Sveitarfélögin, sem hafa þessar heimildir, halda þeim áfram. Aðaltilgangurinn með breytingu á skemmtanaskattinum samkv. þessu frv. sýnist mér vera sá, að talið er nauðsynlegt áð lækka skattinn á kvikmyndahúsum í Reykjavík, og mér þykir líklegt, að ef það hefði ekki komið til, þá hefðu þessi frv. ekki verið flutt. En því miður höfum við ekki fengið neinar upplýsingar um það, hvernig kvikmyndahúsarekstur gengur í Reykjavík. Við vitum ekkert um það. Upphaflega hugmyndin var að þessa tekjurýrnun hins opinbera, sem af lækkun skattsins leiddi, ætti að bæta upp með nýrri skattlagningu í dreifbýlinu, þar sem enginn skattur var áður. Þá sjá menn, hvort það hefði verið sanngjarnt að samþykkja frv. óbreytt. Nú hefur þetta fengizt leiðrétt sem betur fer og við getum því sætt okkur við það, að þetta mál nái fram að ganga, þó ég verði að endurtaka það, að undirbúningur málsins var lélegur, upplýsingarnar, sem lágu fyrir n., voru mjög takmarkaðar og það er flaustursverk á afgreiðslunni.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir þá gagnrýni, sem fram kom hjá hv. þm., Sigurvin Einarssyni, á þeim vinnubrögðum, sem til er ætlazt að Alþ. hafi í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Þetta stjfrv. er lagt fram örfáum dögum áður en þingi á að ljúka, svo seint, að þess er ekki nokkur kostur að þm. fjalli um þetta frv. eins og vert væri. Á þeim eina raunverulega fundi, sem haldinn var í n. um þetta mál í gær, komu fram óskir um að fá að ræða við ýmsa aðila í sambandi við þetta mál, en þess gafst enginn kostur vegna þessa mjög óeðlilega hraða. Nú er það svo, að þetta frv. er ekki til komið af neinum nýorðnum vanda. Það átti að vera hæstv. menntmrh. í lófa lagið að leggja þetta frv. fram miklu fyrr á þessu þingi. En eina ástæðan til þess að þetta frv. er flutt er vandi kvikmyndahúsanna í Reykjavík og nágrenni. Eins og allir vita, telja þau rekstur sinn afar lélegan eftir að sjónvarpið tók til starfa og hafa farið fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún veiti þeim á þennan hátt efnahagslega aðstoð, og hæstv. ríkisstj. hefur orðið við þeirri beiðni með því að flytja þetta frv. En vandi kvikmyndahúsanna stafar sannarlega ekki af því einu, að þau hafa fengið þessa miklu samkeppni við sjónvarpið. Kvikmyndahúsin hér í Reykjavík og nágrenni hafa lengi verið ákaflega illa rekin, og ekki fylgt neinni raunverulegri menningarstefnu í starfsemi sinni, enda hefur hér á landi ekki verið til nein heildarlöggjöf um kvikmyndamál, eins og er í öllum löndunum umhverfis okkur. Þessum kvikmyndahúseigendum eru ekki lagðar neinar skyldur á herðar af opinberum aðilum. Þeir eru algerlega einráðir um það, hvernig þeir haga starfsemi sinni, og sú starfsemi hefur yfirleitt staðið á ákaflega lágu stigi, nema á einstökum stuttum tímabilum. Kvikmyndavalið hefur verið algerlega fráleitt, eins og marka má m. a. af því, að ég held, að á síðasta ári hafi 80% af kvikmyndunum verið bandarískar. Ég geri ekki ráð fyrir, að slíkt hlutfall sé finnanlegt í nokkru öðru landi. Þetta stafar auðvitað af því, að þeir, sem sjá um innflutning á kvikmyndum, hafa sín sérstöku viðskiptasambönd. Þarna er ekki um að ræða nein menningarleg sjónarmið eða nein sjónarmið, sem styðjast við kvikmyndalist. Ég kvaddi mér hér hljóðs í sambandi við þetta mál vegna þess, að menntmn. barst merkilegt erindi í þessu sambandi frá kvikmyndaklúbbnum, sem starfar hér í Reykjavík og mér hefði fundizt að hv. form. n. hefði mátt gera grein fyrir. Þar lagði kvikmyndaklúbburinn fyrir okkur nokkrar staðreyndir um kvikmyndalöggjöf í nágrannalöndum okkar, um það, hvaða skyldur eru lagðar á kvikmyndahús og hvernig er varið skattlagningu á kvikmyndum og hvernig skatturinn er notaður. Þessu fylgdi bréf frá kvikmyndaklúbbnum, og ég vil, með leyfi forseta, lesa hluta úr því, svo hv. þm. fái hugmynd um þau sjónarmið, sem þar koma fram. Þar segir svo m. a.: „Með hinu nýja frv. til laga um skemmtanaskatt, sem fram er borið vegna þeirra fjárhagsörðugleika, sem kvikmyndahús í eigu einkaaðila hafa talið sig eiga í af völdum ofangreindra skatta, hafa stjórnvöld viðurkennt, að sýningar á kvikmyndum fyrir almenning ættu nokkurn rétt á sér. Tilveruréttur kvikmyndahúsanna er viðurkenndur og eigendum þeirra forðað frá gjaldþroti með vægari skattálagningu en tíðkazt hefur. Þessi stefnubreyting gagnvart kvikmyndahúsaeigendum leiðir hugann að því, hvort ekki sé rétt og tímabært að leggja þeim nokkrar skyldur á herðar, um leið og tilveruréttur þeirra er viðurkenndur og af þeim létt skattabyrðinni. Forsenda hinna háu skatta var sú, að þær kvikmyndir, sem húsin sýndu, væru eða mættu a. m. k. vera svo gjörsneyddar menningarlegu, listrænu og uppeldislegu gildi, að full ástæða væri til að leggja á þær hærri skatta en t. d. dansleiki og loddarasýningar. Þá virðist og einhlítt að gera þær kröfur til stjórnvalda, sem jafneindregið hafa tekið tillit til peningahagsmuna kvikmyndahúseigenda, að þau einnig taki með einhverjum hætti að sinna óskum þeirra, sem ástunda kvikmyndalist hérlendis eða leggja rækt við menningarsögulegar hliðar kvikmynda. Í því samhengi má benda á það, hversu nágrannaþjóðir okkar velflestar hafa grundvallað kvikmyndamál sín með allsherjarlöggjöf. Okkur væri það vandinn hægari að hlíta reynslu þessara þjóða, enda löngu tímabært að grundvalla kvikmyndamál okkar á menningarlegum og þjóðlegum grundvelli. Fyrir því mælumst við til þess við hæstv. menntmn., að þær beiti sér fyrir því nú þegar í sambandi við afgreiðslu þessa frv., að hafinn sé umsvifalaust undirbúningur að sérstökum kvikmyndalögum fyrir Ísland, sem afgr. verði á næsta þingi. Einnig bendum við á það, að strax í þetta frv., sem væntanlega tekur lagagildi innan skamms, mætti vel auka ákvæðum um sjálfsagðar menningarskyldur kvikmyndahúsanna: a. Einhvers konar lágmark um val mannsæmandi kvikmynda. b. Verulegt eftirlit með efnisvali á barnasýningum og íslenzkt tal á allar barnamyndir. c. Skyldur til að sýna íslenzkar aukamyndir, eitthvert lágmark sýningarfjölda. Þá væri heldur engin goðgá að mynda af skemmtanaskatti bíóanna eða a. m. k. hluta hans fyrsta vísi að hérlendum kvikmyndasjóði.“ Þannig er komizt að orði í þessu bréfi. Þær hugmyndir, sem þarna koma fram, eru sannarlega vel þess virði að um þær hefði verið fjallað af fullri alvöru. En eins og ég lýsti áðan hefur ekkert ráðrúm gefizt til þess. Og auðvitað er það ekki vansalaust, að þannig haldi áfram. Ég freistaði þess í n. að leggja þar fram tvær till., sem fólu í sér aðstoð við íslenzka kvikmyndagerð. Þar er um mikið stórmál að ræða, bæði til þess að leysa vanda kvikmyndahúsanna hér á landi og ekki síður í sambandi við tilkomu sjónvarpsins. Það gefur auga leið, að ef við ætlum að starfrækja menningarlegt sjónvarp á Íslandi, þá hlýtur undirstaðan að verða kvikmyndagerð hér á landi, og slík kvikmyndagerð sprettur ekki upp af sjálfu sér. Í öllum löndum, meira að segja stórveldum, þá tíðkast það að styrkja kvikmyndagerð og styrkja sérstaklega þá kvikmyndagerð, sem setur sér menningarleg takmörk. Þetta tíðkast á Norðurlöndum og þetta tíðkast einnig með stærri þjóðum. Bæði í Danmörku og í Svíþjóð er sá háttur á hafður, að sá skattur, sem innheimtur er í kvikmyndahúsum, rennur algerlega til þess að auka menningarlega kvikmyndastarfsemi og til þess að efla innlenda kvikmyndagerð. Þær brtt., sem ég gerði grein fyrir í hv. menntmn., voru tvær. Í annan stað lagði ég til, að við þá undanþágu á skemmtanaskatti, sem þar er tilgreind og fjallar um sýningar á íslenzkum kvikmyndum, verði einnig bætt heimild til menntmrh. til að undanþiggja sýningar erlendra mynda með íslenzkri aukamynd, ef ráðuneytið metur aukamyndina verðuga slíks stuðnings. Þetta fannst mönnum ganga of langt, en um það tókst þó samkomulag í n. að flytja aðra brtt., sem frsm. menntmn. gerði grein fyrir áðan. Í því er vissulega fólgið nokkurt spor í þá átt, sem ég gerði þarna till. um. Í hinn stað gerði ég grein fyrir annarri till. í n., sem ég vil leyfa mér að lesa, með leyfi hæstv. forseta. Hún er svo hljóðandi: „Á eftir 7. gr. frv. komi ný gr., er verður 8. gr., svo hljóðandi: Skemmtanaskattur skv. 2. gr. 2. fl. (þ. e. a. s. skemmtanaskatturinn, sem innheimtur er af kvikmyndasýningum) renni til kvikmyndasjóðs, sem heyrir undir menntmrn. Í stjórn sjóðsins eiga sæti 5 menn, skipaðir af ráðh. til fjögurra ára í senn. Eftirtalin samtök tilnefna einn mann hvert í stjórn sjóðsins: samtök kvikmyndahúsaeigenda, samtök kvikmyndagerðarmanna, Bandalag íslenzkra listamanna og samtök kvikmyndaklúbba, en ráðh. skipar formann kvikmyndasjóðsins án tilnefningar. Á sama hátt skal skipa jafnmarga varamenn. Hlutverk sjóðsins er: a. Að styrkja og efla íslenzka kvikmyndagerð með beinum fjárstyrkjum, lánum, ábyrgðum og verðlaunum. b. Að koma á fót kvikmyndasafni, sem heimilt skal að sýna kvikmyndir sínar á sýningum, sem undanþegnar eru öllum opinberum gjöldum. c. Að verðlauna kvikmyndahús, sem fram úr skara við val á góðum erlendum og innlendum kvikmyndum, svo og barnamyndum til sýninga. d. Að stuðla á annan hátt að bættri kvikmyndamenningu. Menntmrh. skal setja reglugerð, sem kveður nánar á um starfsemi kvikmyndasjóðsins.“ Með þessari till. var sem sé lagt til, að við tækjum upp þann hátt, sem upp hefur verið tekinn m. a. í Danmörku, Svíþjóð og í fleiri löndum, að skattur af kvikmyndasýningum yrði hagnýttur til þess að efla innlenda kvikmyndagerð og auka menningarlega kvikmyndastarfsemi í landinu. Auðvitað var mér það ljóst, að hér er um að ræða svo stórt mál, að það er ekki hægt að ætlast til þess, hvorki að n. né Alþ. afgr. slíka till. á einum degi, eins og ætlazt er til að við afgr. þetta frv. Hins vegar kom það fram í n. að menn skildu vel það sjónarmið, sem í þessari till. felst, og varð um það samkomulag, að taka upp í nál. setningu þá, sem formaður n. gerði grein fyrir áðan, að n. teldi mikla nauðsyn að gera skipulegar ráðstafanir til þess að efla íslenzka kvikmyndalist. Ég lít á þá setningu sem fyrirheit um það, að n. muni í haust beita sér fyrir því, að sett verði sérstök löggjöf um það efni, og ég vil raunar beina því til hv. menntmrh., hvort ekki megi vænta þess, að hann muni einnig stuðla að því, að slík löggjöf verði sett. Þetta er, eins og ég sagði áðan, mjög mikið og brýnt menningarmál og við getum ekki skotið okkur undan því að leysa það. Um þetta mál hefði verið hægt að fjalla miklu lengur, en ég skal gjarnan taka tillit til þess, að tími Alþ. er orðinn naumur. Ég hef ekki frekar en aðrir áhuga á því að lengja þinghaldið fram yfir það sem orðið er, en ég taldi óhjákvæmilegt að gera grein fyrir því, að í sambandi við þetta frv. tel ég vanta algerlega þessa jákvæðu hlið málsins.