Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Frv. þetta á að staðfesta brbl., sem áður eru útgefin. Það hefur oft orðið að samþ. lög um heimild fyrir ríkisstj. til að lengja frest varðandi tekju- og eignarskatt. Næstum árlega eru gefin út lög um þetta, enda er ríkisstj. heimilt samkv. IV. kafla l. frá 1935, um framtals- og kærufrest, að gefa út brbl. um þetta atriði. Það hefur alltaf þótt sjálfsagt að samþ. þau eftir á. Ég tel því rétt að samþ. þetta frv., svo að ekki þurfi að taka þetta upp aftur og aftur. Af þessum ástæðum leggur n. líka til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, var lagt fyrir hv. Nd. og afgr. þaðan breytingalaust, nema leiðrétt hefur verið 4 aura prentvilla, af 74 millj. kr. upphæð. Þótti því ekki taka að prenta þskj. upp, þar sem annað reyndist rétt. Athugasemdir yfirskoðunarmanna voru fáar og aðeins þremur skotið til Alþingis. Þessar aths. eru sérstaklega um eftirstöðvar hjá tveimur innheimtumönnum. Ráðh. hefur lofað að ganga fast að þessum innheimtumönnum, og grein hefur verið gerð fyrir þessu á Alþingi. Hinar aths. eru um sauðfjárveikivarnirnar, sem fóru mjög mikið fram úr áætlun, og svo atvinnudeildina. En það virðist sem fullkomin grein hafi verið gerð fyrir þessum liðum. Þar sem fjhn. Ed. hefur ekki séð ástæðu til aths., leggur hún til, að frv. verði samþ. - Það er eitt atriði í þessu sambandi, sem vekur sérstaka athygli, og það er sleifarlagið á ríkisreikningunum. Þetta, sem hér liggur fyrir Alþingi 1945, er reikningurinn frá 1942, en eðlilegt væri, að reikningurinn 1943 lægi fyrir þinginu.. Það var í fyrra samþ. þáltill. um að hraða ríkisreikningnum, og er nauðsyn, að það verði gert í náinni framtíð. Það er sjálfsagt margt, sem tefur ríkisreikninginn. Húsnæðið er ófullnægjandi fyrir endurskoðunina, svo er ekki hlaupið að að fá prentaðar stórar bækur. Ég þykist sjá, að þetta geti lagazt, enda gefur það góðar vonir, að reikningurinn 1944 mun vera nærri prentaður. Nefndin leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Mig langar til þess að spyrja, að gefnu tilefni, hvernig innheimtan muni vera á reikningunum 1943–'44, hvort þessu, sem miður fór á reikningnum 1942, hafi verið kippt í lag.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég hef engar eftirgrennslanir gert um þetta á þeim reikningum, sem ekki liggja enn þá fyrir, en ef til vill getur hæstv. fjmrh. gefið upplýsingar um það. 

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Þetta frv. er flutt fyrst í Nd. og samþ. þar án breyt. Efnið er ekki margbrotið. Það er lagt til í frv., að í stað þess að borga vitagjald af skipum með fullkomna gangvél, eins og nú er, verði fyrir hvert skip, sem er 5 smálestir brúttó eða stærra og tekur höfn á Íslandi eða er haldið út frá landinu, skylt að greiða vitagjald 1 kr. af hverri nettó-smálest. Það þarf ekki fleiri orð um þetta frv. Ég tel sjálfsagt, að það verði samþ.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Ég vildi nú ekki vekja umr. um þetta mál frekar. Það er búið að ræða það, og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. hafi gert sér grein fyrir því. Ég vildi aðeins minnast á þá brtt., sem hér hefur komið fram á þskj. 498, frá þm. Dal. og hv. þm. S.-Þ., en hún er að minni skoðun þess eðlis, að samþykkt hennar væri það sama og að gera frv. að útlitssnotru pappírsgagni, en ræna það þeim mætti, sem fylgir því atriði frv. Það eru tvö atriði í þessari brtt., annars vegar að ákveða skuli í hvers árs fjárl., hvort veitt skuli til þessa verks, og svo hins vegar að nema burt lántökuheimildina. Hvorugt þessara atriða má tapast úr þessari lagasetningu, og verð ég því að mótmæla Þessari brtt. Hún hefur verið athuguð í samgmn., og urðu allir sammála um að vera á móti henni. Annars held ég, að lítið ynnist við að fara að fjölyrða um þetta nú. Ég vil þó geta þess, að eitt af því, sem fundið hefur verið að þessu frv. af hálfu þeirra, sem hika við það, er, að of tímabundið sé að miða þessar framkvæmdir við 6 ár. Ég vil svara því, að í 5. gr. er sleginn sá varnagli af okkur flm., að þar er tekið fram, að þessi ákvörðun skuli því aðeins gilda, að nægilegt vinnuafl sé fyrir hendi, svo og vinnuvélar. Ég álít hófsamlegt að setja þetta inn í frv., og er það nægilegt svar. Það er aðstaða liðandi stundar hverju sinni, sem segir til um þetta, og þeir sem vilja taka málið af heilum hug, hljóta að viðurkenna, að þetta er sanngjarnt. Annars segi ég fyrir mitt leyti, að ef það mætti verða til samkomulags og til að sætta menn við frv., þá mundi ég greiða atkv. með því, að tíminn yrði lengdur í 8 ár, þótt ég telji, að það sé óþarfi. Ég ætla svo að bíða og sjá, hvort ástæða verður gefin til umr. um þetta stórmál. Það er betur undirbúið en mörg önnur mál, og er vafamál, að nokkurt frv. hafi fengið betri undirbúning, og ætti það eitt með öðru að ýta undir þm. að greiða því atkvæði.



. Það er ekki ástæða fyrir mig að vera að margræða þetta mál, þegar vitað er um forlög þess. Ég vil þó eigi láta það liggja í láginni að minnast á þær brtt., sem ég hef komið fram með ásamt hv. þm. S.-Þ. á þskj. 498. Ég bið velvirðingar á því, þótt ég fari aðeins út fyrir efnið. Nú fyrir nokkru sást ei annað hjá meiri hl. Alþ. en leiðin um Krýsuvík og Selvogsheiði. Mér kæmi ekki á óvart, þótt þriðja vegarstæðið kæmi og kannske það fjórða innan skamms. Svo er annað í þessu máli, sem mér fellur ekki, og það er sú byrjun hjá Alþ. að semja sérstök l. um sérstaka vegi. Það skapar fordæmi, sem gæti knúið aðra þm. til að koma fram sínum málum á þennan hátt, þar sem áður var látin nægja þál. Sýnist mér, að ekki geti þeir horft á, að nú séu tekin stórlán til þessa vegar, sem getur tafið framkvæmdir á vegum í þeirra kjördæmum. Vestur þar, sem ég enn hangi sem þingmaður, álíta þeir sig bera skarðan hlut frá borði þegar hér er eytt tugum, millj. kr. í einn veg, en aðrar sveitir, eins og vestur þar, sem búa við slæm vegasambönd, falast aðeins eftir tugum þúsunda. Ég held það væri rétt að stinga hér fótum við og fara ekki lengra. Mér finnst það réttara og á ekki að gera málinu neitt til, þótt þessar brtt. okkar verði samþykktar. Ég tel það hyggilegra að veita til þessa vegar af fjárl. hvers árs.



Það er mjög skiljanlegt, að nokkrar aths. komi fram við þessa óvenjulegu aðferð. Ég held þó, að þær byggist meir á skjótu áliti en rækilegri íhugun um, hversu mikilsvert mál þetta er. Það er víst, að engin vegalagning á landinu kemur jafnmörgum landsmönnum að gagni og þessi. Hún er lífsskilyrði þess mikla fólksfjölda, sem býr hér vestan heiðar, í Reykjavík og víðar. Það er vitað, að þessir staðir eru sjálfum sér ónógir varðandi mjólk, sem ungum og gömlum er nauðsyn á. Það liggja fyrir skýrslur um það, að á undanförnum árum hafa komið fyrir ár, sem vegurinn yfir Hellisheiði hefur lokazt í 20–25 daga á ári. Þótt hægt hafi verið suma dagana að fara aðra leið, þá er ljós af þessu kostnaðurinn við þetta, og marga - daga hafa mjólkurflutningar stöðvazt alveg: Ef þetta á svo að viðgangast áfram, þá skapast neyðarástand hér vestan heiðar. Ég fullyrði, að mikilsvert sé fyrir allan þennan mannfjölda hér, að vegasamband austur yfir fjall verði betra en nú er og að vetrarvegur verði tryggður. Sumir segja, að Krýsuvíkurvegurinn sé vetrarvegur. Ég og fleiri telja nú, að betra hefði verið, að sú vegarlagning kæmi á eftir þessum mikilvæga vegi á hinu hagkvæmasta vegarstæði. Ég vil vekja athygli á því, að mér sýnist, að komið gæti til mála að setja sérstök fyrirmæli um endurgreiðslu þessa fjár. Það er vitað mál, að þegar þessi vegur verður fullgerður, mun hann spara mikið hvað viðkemur bifreiðunum, bæði gúmmí og benzín, einkum á vetrarferðum, því að nýi vegurinn yrði bæði betri og styttri. Mér sýnist liggja nærri, að þegar búið væri að koma upp þessum nýja vegi, yrði lagt á sérstakt benzíngjald eða annað gjald til endurgreiðslu á kostnaðinum að einhverju leyti. Það er hægt að sýna fram á, að þessi vegur hlýtur að spara mikið fyrir þær bifreiðar, sem um hann fara, og ef beinn sparnaður yrði metinn, mundu menn sjá, að ekki væri of mikið að leggja þetta gjald á bifreiðarnar. Sökum þess, hversu fjölfarin þessi leið er, er réttlætanlegt að fara þessa óvenjulegu leið. Ég vildi beina þeirri spurningu, hvort ekki væri tímabært að setja slíkt ákvæði inn í frv. nú, um benzínskatt. E. t. v. ætti slíkt aukagjald þó ekki að setja á fyrr en vegarbótin væri komin á. Nægur tími væri þá til að setja lög um það seinna. Ég veit, að þótt þessi skattur væri takmarkaður við þennan veg, þá yrði hann eftirsóttur. Ég hef nú bent á þetta, og hv. þm. Dal. hefur úr sæti sínu sýnt þessu velvild og tekið því vel, svo að ég tel líklegt, að hann taki aftur brtt. sínar. Ég vil enn ítreka um nauðsyn þessa vegar og vil vitna í grg. hv. 2. þm. Árn., en hann hefur um langan tíma verið aðalhvatamaður að þessu. Alþ. hefur gert skyssu áður, nú ættu þm. að safnast saman undir forustu 2. þm. Árn. og hrinda þessu máli fram og sýndist mér rétt, að deildarmenn samþykktu frv. óbreytt.



Það er að vísu erfitt að taka til máls eftir þessa miklu mælsku seinasta ræðumanns, en á misjöfnu þrífast börnin bezt. Ég verð að segja, að það er nýjung, að það komi frá valdamanni í Reykjavík að vilja koma á vegasambandi milli Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur. Það er satt bezt að segja, að gengið hefur á endalausu þófi um þetta mál í heilan mannsaldur. Ég vil segja það til fróðleiks, að þegar þeir tveir buðu sig fram, Sveinn Björnsson, núverandi forseti Íslands, og Jón Þorláksson, þá sagði einn maður, að hann mundi heldur kjósa þann, sem væri minna með járnbrautinni. Jón Þorláksson féll bæði í Árnessýslu og í Reykjavík. Það hefur áhrif á þá, er ekki styðja stjórnina, að samgmrh. mælir ekki með frv. nú og fjmrh. segist ekki nota heimildina. Satt að segja varð ég nokkuð hrifinn af því, sem samgmrh. sagði, en það var, að hann væri hlynntur veginum, en vildi ekki leggja hann fyrir lán, heldur ætti að koma upp sérstakur benzínskattur, væri það miklu farsælla en að taka lán nú. - Ég get búizt við, að fólk víðs vegar á landinu krefjist hliðstæðra samgöngubóta af sínum þm. Hins vegar er það rétt hjá hv. 6. þm. Reykv., að þarna er mikil umferð og því mikilsvert að hafa þennan veg sem stytztan og beztan. Á hin rökin get ég ekki eins fallizt, að þessi vegur verði alltaf auður, því að á þessari leið yrði jafnvel meiri snjór en á Krýsuvíkurleiðinni. Ég vildi óska, að hv. 6. þm. Reykv. vildi setja inn í frv. ákvæði, sem tryggja skattstofna til þessara framkvæmda. Á þann hátt er fordæmið ekki eins varhugavert.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Ég þarf raunar ekki að taka til máls vegna ræðu hv. þm. S.-Þ.. en vegna misskilnings, sem mér þótti gæta, þykir mér rétt að taka fram, að hér er ekki um neina lántökuskyldu að ræða, heldur einungis heimild. En vitanlega mun engin ríkisstj. nota þessa heimild og gera sér leik að því að taka margra millj. kr. lán, ef fé er til í ríkissjóði. Ég lít þannig á þetta mál, og þeir, sem meta meira nauðsyn þessa verks en peningalega aðstöðu ríkissjóðs á hverjum tíma. Ég hygg, að það sé engin tilviljun, að þeir 5 menn, sem valdir hafa verið til að rannsaka þetta mál og gera till. um það, komast að sameiginlegri niðurstöðu. Þegar niðurstöður þessarar n. voru ræddar um daginn, var bent á, að hún hefði ekki flutt þetta frv. Það er rétt. Hún gerði einungis það, sem henni var falið. Ég vil forðast að gera samanburð á öryggi þessa vegar og Krýsuvíkurvegarins. Ég vænti, að n. hafi rannsakað þetta nákvæmar en gert verður með pappírsgögnum inni á skrifstofum. Ég vil leiðrétta þau ummæli hv. 6. þm. Reykv., sem voru þó mælt af góðhug í minn garð, um forgöngu mína í þessu máli. Ég ætla, að þörfin hafi knúið hér meir til átaka, án tillits til allra mannanafna. Stundum þykir það mikilsvert að vísa til vilja fólksins, en stundum þykir það lítilsvert, allt eftir því, hvernig málin horfa hverju sinni. En rétt þykir mér að benda á, að sýslufundur Árnessýslu tjáði sig fylgjandi þessu máli með 16 shlj, atkvæðum.  Lánsheimildin er einungis til vara. Það er engin skylda að nota hana, og ég vildi óska, að hæstv. ríkisstj. fyndi aðra leið til fjáröflunar.



Ég skal ekki endurvekja deilur um þessa vegi, Krýsuvíkurveginn o. fl. En eins og kunnugt er, er sá vegur ákveðinn í l., og við afgreiðslu fjárl. var farið fram á að leggja svo mikið fé til þessa vegar, að áætlanir gætu staðizt, en þetta var fellt. Í raun og veru er það einungis eitt, sem skiptir máli í þessu frv., og það er það, að í stað þess að leggja þennan veg fyrir fé ríkissjóðs á að taka lán til þess. Nú er ekki útlit fyrir, að ríkissjóður hafi betri ástæður síðar. Fleiri lántökuheimildir benda til, að fé muni ekki verða til í ríkissjóði. Ef lánsheimildin er felld úr frv., er það þýðingarlaust og ekkert verður úr framkvæmdum, að öðrum kosti fara framkvæmdir eftir efnum og ástæðum. Við, sem fylgjum þessu frv. af alhug, vitum þetta, en aðaláhyggjuefni okkar er yfirlýsing hæstv. fjmrh. Við viljum, að heimildin verði notuð, og ég vildi fara fram á það við hv. flm., að hann afli yfirlýsingar hjá hæstv. fjmrh. um, að heimildin verði notuð. Að öðrum kosti er gagnslaust að afgr. frv. samþ. þetta frv., og ég þekki ekki þann flokksaga að geta ekki fylgt málinu, þótt yfirlýsing liggi ekki fyrir frá stjórninni um stuðning. Ég minnist þess að vísu, að hæstv. fjmrh. gat um erfiðleika og dró sínar ályktanir, en í því fólst engin neitun um það, að heimildin yrði ekki notuð. Það er eftirtektarvert, að þegar byggja skal gistihús fyrir fleiri millj., þá er ekki horft í það. En þegar taka á lán til að framkvæma þetta stórmál, sem beðið hefur í 30–40 ár, þá eru ótal ljón á veginum, að margra dómi. Ég vil að lokum segja það, að ef hv. þm. Str. hefur átt við það, að fylgi hans með frv. byggðist á því, hvað hæstv. fjmrh. segði, þá mun ég gera hvað ég get til þess að þessi hv. þm. greiði atkv. með málinu.

Frsm. (Eiríkur Einarsson) : Ég vil taka það fram vegna ræðu hv. þm. Str., að þótt það skipti miklu í þessu máli sem öðrum, að það njóti stuðnings viðkomandi ráðherra, þá er það ekki það eina, sem máli skiptir. Hins vegar er það þingmannsskylda að fylgja málinu, ef það á rétt á sér. Vitanlega geri ég mikið úr því, að hæstv. ráðh. sé málinu fylgjandi, en sá varnagli er sleginn í frv., að mannafli og vélakostur þarf að vera fyrir hendi. Þetta er sett í frv. af því að það er sanngjarnt og réttmætt. Það er hin mesta áherzla, sem þm. geta lagt á málið, að samþ. þetta frv., og ég þekki ekki þann flokksaga að geta ekki fylgt málinu, þótt yfirlýsing liggi ekki fyrir frá stjórninni um stuðning. Ég minnist þess að vísu, að hæstv. fjmrh. gat um erfiðleika og dró sínar ályktanir, en því fólst engin neitun um það, að heimildin yrði ekki notuð. Það er eftirtektarvert, að þegar byggja skal gistihús fyrir fleiri millj., þá er ekki horft í það. En þegar taka á lán til að framkvæma þetta stórmál, sem beðið hefur í 30–40 ár, þá eru ótal ljón á veginum, að margra dómi. Ég vil að lokum segja það, að ef hv. þvm. Str. hefur átt við það, að fylgi hans með frv. byggðist á því, hvað hæstv. fjmrh. segði, þá mun ég gera hvað ég get til þess að þessi hv. þvm. greiði atkv. með málinu.



Ég ætlaði ekki að taka til máls í þessu máli, en ég get ekki þolað lengur rökleysur hv. þm. Árn. án þess að mótmæla þeim. Hann verður að gera sér ljóst, að verði, þetta frv. samþ., þá er farið inn á nýja braut, og þessi hv. þm. verður einnig að gera sér það ljóst, að geti viðkomandi hérað bent á nauðsyn þess að fá veg, þá hafa þm. talið sér skylt að styðja slíkt mál. Þessi vegur, sem hér um ræðir, er í vegalöggjöf, og verði þetta frv. samþ., þá er algerlega nýr háttur upp tekinn. Annars virðast það einkennileg vinnubrögð að eyða mörgum fundum í að láta vegi fara inn í vegalöggjöf, sem hafa verið í henni. Hitt er svo annað mál, að í þessum umr. hefur ekki verið upplýst nauðsyn þessa vegar að öllu leyti. Það, sem hv. 6. þm. Reykv. benti á, að nauðsyn bæri til að tryggja flutninga á mjólk til Reykjavíkur, er að vísu rétt, en ég ætla, að slíkt hefði mátt gera á ódýrari hátt. Viðvíkjandi benzínskattinum skal ég geta þess, að um það var rætt í fjvn. í vetur að hækka skatt til vegabóta. Þetta má vitanlega setja inn í frv. enn þá, en þá yrði um leið kreppt að annars staðar, þar sem sýslusjóðirnir stynja undir útgjöldunum. Þá kæmi stærsti hlutinn í þennan veg frá bílum, sem nota þennan veg. Ég vil gjarna taka höndum saman við hv. 6. þm. Reykv. um það mál, og þá er mér miklu ljúfara að fylgja frv., er þetta er sett inn í það. Hins vegar virðist mér sumir vilja loka augunum fyrir því, að annars staðar er tiltölulega eins brýn þörf fyrir veg og hér, og vil ég þó ekki neita því, að þörfin hér er mikil. Og það mega menn muna, að þegar þetta frv. er komið í gegn, þá koma sams konar kröfur frá ótal stöðum öðrum á landinu. Þeir, sem að þessu frv. standa, skulu ekki gleyma því.



Þeir, sem fylgdu í vetur, að lagt væri á fjárl. til þessa vegar, svo að hægt væri að hefja framkvæmdir í sambandi við áætlun n., fylgja þessu frv. og lánsheimildinni. Það, sem ég benti hv. 2. þm. Árn. á og hann virðist ekki átta sig á, var það, að ef þetta ætti að koma að gagni, þá yrði yfirlýsing að liggja fyrir. Og við, sem fylgjum málinu af fullri einlægni og viljum, að það komist í framkvæmd, hefðum af því meiri ánægju, ef við sæjum, að gagn leiddi af frv., en ég færði rök fyrir því, að á því eru lítil líkindi vegna yfirlýsingar, sem fyrir liggur.



Ég stend fyrst og fremst upp til þess að leiðrétta ummæli, sem komu frá hv. þm. S.-Þ. Hann sagði, að það væri nýlunda, að þm. Reykjavíkur mæltu með frv. um samgöngubót á þessari leið eða sýndu í þessu efni verulegan áhuga. Þetta er misskilningur og fjarstæða, vegna þess að vitað er, eins og hv. þm. gat sjálfur um, að Jón heitinn Þorláksson, sem um langan tíma var forsvarsmaður mála Reykjavíkur, átti það sem eitt sitt mesta áhugamál að bæta úr þessu. Hann hafði að vísu um skeið a. m. k. meiri trú á járnbrautarlagningu en vegalagningu, en sú hugmynd fékk aldrei nægilegt fylgi til þess að hún næði fram að ganga. En vissulega skorti hann ekki áhuga í þessum efnum. Það má einnig minna á annan þm., Björn Kristjánsson, sem var þm. vestan heiðar ag hafði mikinn áhuga á nýrri vegarlagningu þangað. Þm. vestan heiðar hafa allajafna sýnt þessu máli mikinn stuðning.

Hvað hét vegur Björns?

Ég veit það ekki, en þessi vegur heitir Austurvegur.

Vegur Björns hét Þjóðgat

. Ég held, þótt mönnum hafi blöskrað á þessum árum að byggja skýli yfir veginn á snjóamestu stöðunum, að þá muni engum blöskra það nú, jafnvel ekki hv. þm. S.-Þ. Sannleikurinn er sá, að þm. Suðurlandsundirlendisins og Reykjavíkur hafa haft mikinn áhuga fyrir þessu máli. En það hefur ekki náð fram að ganga vegna þess, að öðrum hv. þm., sbr. hv. þm. S.-Þ., þm. Barð. og aðra fleiri af ólíkum stjórnmálaflokkum, hefur blöskrað það mikla fé, sem þyrfti að fara í þetta til þess að gera þennan veg fulltryggan, og hafa ekki treyst sér til þess af kjördæmaástæðum að ljá því máli lið. Og það er alveg ljóst, að það er sama sjónarmiðið, sem enn kemur fram hjá þessum hv. þm. og öðrum hér í hv. deild. Hv. þm. Barð. heldur því fram, að ef þetta yrði samþ., þá mundi þar af leiða, að það yrði að samþ. lánveitingar til allra annarra vega. Þetta er ekki rétt, því að eins og sýnt hefur verið fram á, þá er þetta frv. flutt af því, að alveg sérstaklega stendur á um þennan veg, allt öðruvísi en um alla aðra vegi, sem nefndir hafa verið. Út af fyrir sig er nú þegar jafngóður eða betri vegur austur yfir fjall en víða um land, og margir landshlutar mundu vissulega telja sig sæla, ef þeir hefðu jafngott vegasamband og er á þessari leið. En reynslan hefur sýnt, að vegna þess, hve margt fólk á hér hlut að máli, þá er þetta ekki fullnægjandi. Af þeim ástæðum er nauðsynlegt að gera þessar sérstöku ráðstafanir. Hv. þm. Barð. sagði, að ekki hefði farið fram nægileg rannsókn á skýrslum, sem fyrir lægju í málinu. Ég held, að allt geti orðið þessu máli til hindrunar annað en skortur á rannsókn. Ég held, að ekkert mál, sem tekið hefur verið upp í þessu landi, hafi fengið betri undirbúning en þetta mál. Menn hafa verið að stríða við að koma fram umbótum á þessu máli í fullan mannsaldur, verkfræðingur eftir verkfræðing og n. eftir n. hafa verið fengnar til þess að rannsaka, hvernig þessu yrði bezt fyrir komið.

Og komast ekki til botns í því

. Allir, sem skoðað hafa málið niður í kjölinn, hafa orðið sammála um að mæla með hinni svokölluðu Þrengslaleið. Leiðrétti þeir, sem betur vita, ef ég fer með rangt í þessu. Ég veit ekki betur en að þeir, sem rannsökuðu járnbrautarstæðið, teldu það bezt komið á þessari sömu leið. Þeir menn, sem af þekkingu og kappi hafa rannsakað þetta mál, hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að þessi leið yrði valin, talið hana hagkvæmasta. Ég tek ekki mark á því, þótt hv. þm. hafi verið safnað saman og farið með þá í stormi suður fyrir Hafnarfjörð og það talið svo rannsókn á því, að Krýsuvíkurleiðin væri hagkvæmust. Ég ber ekki mikið traust til þeirrar rannsóknar. Ég held hv. þm. Barð. þurfi ekki að setja það fyrir sig, að um ófullnægjandi rannsókn á þessu máli sé að ræða. Varðandi þá till., að leggja skyldi á sérstakt gjald til að greiða fyrir þessari vegarlagningu eða standa undir kostnaði við hana, þá er, eins og ég benti á áðan, rangt að setja það gjald á fyrr en búið er að leysa þennan mikla samgönguörðugleika, sem hér um ræðir. Og það er mjög eðlilegt að taka sérstakt lán til þessara framkvæmda nú. Um það mætti svo setja sérstök l. síðar, að það skuli greitt með tekjum af þessum gjaldstofni, ef menn sjá ástæðu til þess vegna fjárhags ríkissjóðs að öðru leyti. En úr því að ágreiningur er um það, að þetta lán sé tekið til þessarar framkvæmdar, þá vil ég benda á, að sú rækilega rannsókn, sem fór fram hvað eftir annað, hefur leitt til þeirrar niðurstöðu, að þetta sé hagkvæmasta leiðin. Ég held, að um það verði ekki deilt úr þessu. Ef rannsóknin hefði leitt til þess, að í stað þess að leggja veg álitu menn, að ætti heldur að leggja járnbraut, og ef menn væru eins sammála um það og þeir eru um, að þarna beri að leggja veg, þá þætti engum það óeðlilegra, að lán væri tekið til þess að leggja járnbrautina. Það hefðu allir réttilega tekið það fram, að slíkt stórvirki og járnbrautarlagning væri ekki framkvæmt með gjöldum samkv. fjárl. á hverju ári, heldur með því að taka lán til framkvæmdanna. Um þetta mundi enginn deila. En það gegnir bara alveg sama máli með þennan veg. Menn eru nú orðnir sammála um, að rétt sé að leggja veginn, og álíta, að ekki sé um nein önnur úrræði að ræða. Því ættu menn eins að geta komið sér saman um, að lagning slíkrar fullkominnar brautar er óhugsandi stórvirki nema með lántöku fyrst í stað. Þetta sýnist mér liggja í augum uppi. Enda sýnir reynslan, eins og ég hef bent á; að samkv. l. frá 1932 var ráðgert að leggja veg, sem ætlað var svipað stæði, og átti að veita til hans á fjárl. hverju sinni. Reyndin varð sú, að vegurinn var ekki lagður, því að aldrei þóttust menn hafa fé til að leggja í svo einstakt mannvirki sem þetta umfram tekjur hvers árs. Enginn mun nú skoða hug sinn um það, að ólíkt heppilegra hefði verið, ef 1932 hefði verið tekið upp það ráð að taka lán til þessa. Höfuðatriði þessa lagafrv. er lánsheimildin. Þessu stórvirki verður ekki hrundið fram nema með sérstökum ráðstöfunum. Þótt menn hafi þau ummæli eftir hæstv. fjmrh., að hann telji hæpið, að hann, vegna skorts á vinnuafli, taki lán í þessu skyni, þá sannar það aðeins, að það, sem menn verða að beygja sig fyrir, er, hvort vinnuafl fæst til að vinna verkið eða ekki. Ef það er ekki fyrir hendi, er ekki hægt að ráðast í þessar framkvæmdir og því þýðingarlaust að taka lán. En sá fjmrh., sem nú er, mundi vitanlega beita þessari heimild strax og skilyrði væru fyrir hendi. I. mundu ekki gera ráð fyrir því, að lánið sé tekið meðan skortur er á vinnuafli, en það getur breytzt áður en varir, kannske strax í sumar. Ef frv. verður samþ., þá liggur þetta fyrir sem viljayfirlýsing Alþ. og skipun til ríkisstj. að ráðast í þessar framkvæmdir strax og skilyrði eru fyrir hendi.



Ég vil nota tækifærið til að mótmæla því, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði í sinni síðustu ræðu. Það stafar af því, að hann hefur ekki hlustað á þessar umr. og veit því ekki, um hvað hann er að tala. Ég veit ekki, hvaðan hv. þm. kemur heimild til að segja hér á Alþ., að mér blöskri það fé, sem fer til þessara framkvæmda. Ég hef alls ekkert talað á móti þessu máli, eins og hv. þm. mundi vita, ef hann hefði fylgzt með umr. Það, sem ég hef bent á, er galli, sem er á frv. annars vegar, og það, sem óþarft er í því hins vegar, vegna þess að það er í öðrum 1., og tel ég það engan fjandskap við málið. Ég hef bent á það, að ef með þessum l. á að tryggja ákveðnum hluta þjóðarinnar rétt, þá eigi að tryggja öðrum hlutum þjóðarinnar sama rétt. Þessu hef ég haldið fram. Ég mótmæli því algerlega, að mér ofbjóði þessi fjárhæð, og ég mótmæli því, að ég láti stjórnast í þessu máli af kjördæmasjónarmiði. Ég skal ekki segja um það, hvort þetta geti átt við um hv. þm. S.-Þ., en það er algerlega rangt hvað mig áhrærir. Ég vil leyfa mér að benda á, að um það leyti sem verið var að ganga frá fjárl. fyrir 1946, var lagt til að verja nær 4 millj. kr. til þessa vegar. Ábyrgðarlaus fjvn. hefði lagt til, að það væri tekið upp á fjárl., og ég veit um einn hv. þm., sem var svo ábyrgðarlaus að taka við því. En hann hafði engin ráð til að fá á móti því tekjur. En ég veit ekki, hvernig á að fá þetta fram áður en búið er að ræða um það, hvernig ætlað er að afla tekna. Þess vegna er frávísun fjvn. á 3.7 millj. kr. enginn dómur um það, hvort hún er á móti málinu eða ekki. Ég vil leyfa mér að benda hv. 6. þm. Reykv. á, - við hann er hægt að ræða mál, hann er ekki eins og fló á skinni hér og þar, - að lýst hefur verið yfir af hæstv. samgmrh., að ef hann ráði yfir þessum vegaframkvæmdum, þá ætli hann að láta gera Krýsuvíkurveginn, sem bæði ég og hv. 6. þm. Reykv. erum á móti. Í sambandi við það vil ég leyfa mér að benda á, að fjvn. lækkaði till. hans um fjárveitingu til þessa vegar um 150 þús. kr. - Ég vildi aðeins benda á þessa staðreynd. Það liggja gallar í málinu, en ég játa ekki, að ég sé með fjandskap gegn því, nema síður sé. Þess utan vil ég hér benda á eitt atriði, og það vil ég fá hv. 6. þm. Reykv. til að skilja. Það er það, að ekki er meiri þörf fyrir Reykvíkinga að hafa mjólk handa sínum börnum, þótt þau séu 10 þúsund, heldur en fyrir aðra staði á landinu, sem hafa kannske ekki nema 500 börn. Og þennan rétt, sem verið er með þessu frv. að tryggja vissum hluta þjóðarinnar, vil ég líka tryggja öðrum hlutum hennar. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að ekkert mál væri eins vel undirbúið og þetta mál. Um það skal ég ekki segja. En ég vil leyfa mér að benda á eitt atriði. Í till. n. er því haldið fram, að samfara þessari miklu þörf skuli enn þá haldið áfram með Krýsuvíkurleiðina og umbætur á Þingvallaveginum. Ég vil líka leyfa mér að benda á, að sundurliðað er, hvað hver vegarspotti kostar, og það skiptir millj., hvað hægt er að spara með lántöku fyrst um sinn með því að sleppa spottum, sem ekki eru eins aðkallandi og sá, sem liggur um Þrengslin. Ég tel þetta engan fjandskap. Það er áætlað að taka 20 millj. kr. lán til þess að gera alla leiðina. Samgmn. vill fara út fyrir öll takmörk til að tryggja á þessari leið steyptan veg, hvort sem hægt er að tryggja það öðrum landsbúum eða ekki. Samgmn. gerði allt til óþurftar fyrir málið og mér finnst hún hafi sýnt því meiri fjandskap en við, sem bentum á, að hægt væri að koma því á eðlilegri og betri rekspöl. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að menn mundu ekki telja það óeðlilegt að taka lán til járnbrautarlagningar. Það er önnur hlið á þessu máli. Og ég er ekki viss um nema þessi leið sé miklu óheppilegri en járnbrautarlagningin, en það er nokkuð annars eðlis. Þegar byggð er járnbraut, þá er tekið beint fast gjald til að standa undir kostnaðinum. En nú getur komið til mála að leggja sérstakt gjald á þá, sem fara eftir þessum vegi, en sem sagt, í þessu liggur eðlismunurinn. En ef farið er inn á þá braut að taka lán til vegagerðar þessarar, þá er ekki hægt að neita öðrum héruðum landsins að fara inn á þá sömu braut, svo framarlega sem þeir geta fært sönnur á það, að þeirra flutningaþörf sé eins brýn og hér. Og það er enginn erfiðleiki að gera það, því að þörfin er jafnsterk, þótt öðrum megin séu 50 þús. en hinum megin 10–20 þús. Ég er algerlega ósammála 6. þm. Reykv. um að setja þetta gjald. Það er fullkomlega rétt að taka gjaldið, ef það er látið renna til vegagerðar nú þegar. Ég vil, að hv. 6. þm. Reykv. hjálpi flm. til að leyfa það.



Herra forseti. Gleði manna með frv. er enn meiri en fram hefur komið gagnvart flm. Ég vildi fyrir hönd flm. láta nægja hóflegri gleði með því að greiða atkv. með frumvarpinu. Hvað við kemur sérstöku gjaldi þá vil ég benda á, að mér er kunnugt, að víða í löndum, þar sem um styttri vegi og betri er að ræða, er oft heimtað sérstakt gjald, og væri það ekkert til fyrirstöðu með þennan veg. Meðal stórþjóða hefur verið farið svo að. Sé gjaldinu stillt í hóf, setja menn ekki fyrir sig smávægilegt gjald, og það er gróði manna að fara góðan veg og nota hlunnindi þessa vegar. Ekki er hægt að setja slík gjöld fyrr en um það bil, að vegagerðinni er lokið og vegurinn kominn á. Þm. Barð. blöskraði féð til þessa vegar, þótt hann sé með málinu og greiði atkv. með því, og bið ég afsökunar, ef ég hef verið of hvassyrtur, en mitt sjónarmið kom fram í minni seinni ræðu. Hann skyldi vera með frv. um járnbraut að Selfossi, ef hún næði á Langanes. Slík innskot yrðu frv. áreiðanlega að falli, yrðu til þess eins að eyðileggja það. Hér kemur fram kjördæmasjónarmið, sem er að mörgu leyti eðlilegt. Ég þakka fyrir hönd flm., að hv. þm. Barð. ætlar að vera með frumvarpinu.

Magnús Jónsson Hæstv. forseti hefur víst ekki heyrt til mín, er ég kvaddi mér hljóðs, en nú hefur hv. 6. þm. Reykv. tekið að nokkru af mér ómakið að svara hv. þm. Barð. - Hann ásakar okkur fyrir, að við fylgjumst illa með, þótt hann virðist oft gera það sjálfur og tali í þeim tón, að hann sé málinu ekki kunnur. Mér sýnist, að fyrst skuli vinna að því að tengja vegina saman að austan og vestan. Þm. Barð. talaði um botnlausar forir í Ölfusi, sem vegurinn ætti að liggja um. Með þessari vegarlagningu er stefnt að því að leggja eins fullkominn veg og getur verið að Selfossi. Þessi kafli austur mýrar yrði þá lagður síðast, eftir að nákvæm, verkfræðileg rannsókn hefur farið fram. Hv. þm. Barð. telur, að þessi vegagerð eyðileggi vegagerðir annars staðar og taki fé frá öðrum vegum. Það má ekki tefja þennan veg. Þetta er alveg nýmæli, þess vegna kvaddi ég mér hljóðs. Þetta mál er alveg sérstakt og kemur ekki við öðrum vegum. Þetta mál er vaxið upp úr járnbrautarmálinu. Hv. þm. S.-Þ. taldi það kannske vera vegna forsvars síns með járnbrautarmálinu, að Jón heitinn Þorláksson féll við þingkosningar, en hann er sögufróður maður, eins og menn vita. Þetta eru heldur fáfengileg rök, og er mér nær að halda, að annað hafi þar til komið, að hann hafi fallið af öðrum ástæðum. Jón Þorláksson var skarpur maður og fljótur að grípa og meta það bezta í hverju máli, og þó féll hann, og það máske eingöngu fyrir, hvað hann var gáfaður. Það er afstaða Jóns Þorlákssonar í sambandsmálinu, sem e. t. v. varð honum frekar að falli en afstaðan gagnvart samgöngumálunum. Því fer verr, að járnbraut var ekki lögð, og ég er sammála þm. Barð., að bezt sé að hafa járnbraut þar sem langt er á milli byggðra staða. Þá gæti einn og sami maður ekið hundruðum smálesta af vörum, þar sem annars þyrfti fjölda manns. Það er galli, að þessu máli var ekki haldið áfram, en menn þráðu víðtækari samgöngur en járnbraut, því var sú leið ekki farin. Járnbraut mætti reka sem sjálfstætt fyrirtæki, en vegina verður að afhenda. Var hér talið mögulegt, að ríkið hefði vagna til rekstrar og hefði ágóða af, jafnvel að veita einkarétt á því. Það mætti taka skatt af veginum, en ef menn láta sér ekki nægja tekjur svo að milljónum skiptir af veginum í sambandi við sjálfa flutningana um hann, þá tek ég undir með hv. þm. Str., að lánsheimildin er aðalatriðið. Það má ekki hvika um lánveitingu. Það fé, sem á að fara í aðra vegi, heldur áfram að fara í þá. Þessum vegi á að halda alveg sérstökum. Hann á ekkert að draga frá öðrum vegum. Það á að einangra hann, gera hann óháð fyrirtæki vegna lánsheimildar. Ég skil vel þm. Barð., sem sagði að það ætti að klípa af öðrum fjárveitingum til þess að leggja þennan veg. Málið er flutt nú sem sérstakt fyrirtæki af okkur, sem tökum á þessu máli með alvöru. Hv. þm. Str. þarf ekki að rekja það. Það hefur flm. gert. Ég álít yfirlýsingu ráðh. eðlilega, að Krýsuvíkurvegi verði haldið áfram, og er ég því sammála. Það gæti verið gott að grípa til Krýsuvíkurvegarins, ef snjór fyllti austurveg þennan og gerði hann ófæran. Mönnum vex það í augum að gera steinsteyptan veg og síðan Krýsuvíkurveginn, en ekki er lítið í húfi með öruggar samgöngur. Ef járnbraut hefði verið lögð fyrir 20–25 árum, hefði hún margfaldað framleiðsluna þá. Merkur þm. reiknaði kostnaðinn við að leggja járnbraut í dagsláttum, hvað sú fjárupphæð, sem til járnbrautar þyrfti, dygði til þess að rækta upp margar dagsláttur af landi. Þau rök dugðu til þess að fella frv. Þessi afstaða hefur orðið til stórkostlegs tjóns, og hv. þm. ættu að skoða hug sinn, áður en þeir tefja þetta mál. Ég vil, að þingið vilji samþ. lánsheimildina, að það hafi kjark í sér til að gefa stjórninni hana. Ég legg áherzlu á, að lánsheimildin sé samþykkt, og skil vel þá þm., sem vilja ekki klípa af veitingum til annarra vega. Hv. þm. Barð. segir, að heil héruð gætu komið í kjölfar þessa máls og heimtað slíkar framkvæmdir og hér er um að ræða. Komi þm. Barð. með heil héruð, er sitt hvað, hvort málið sé brýn nauðsyn í fjölmenninu eða hvað fámenninu hentar. Það er ekki sama, hvort um er að ræða 50 þúsund menn, sem byggja afkomu sína á þessu máli, eða íbúa Þaralátursfjarðar, sem eru um 500. Í fjölmenni er hægt að gera hluti, sem eru ekki mögulegir eða lítt mögulegir í fámenninu. Fjölmennið gerir þessa vegalagningu mögulega.. Hvernig ætti að líta á, þegar Bretar byggðu risavaxna brú yfir Forth-fjörð til þess að stytta járnbrautina um örfáa kílómetra? Þetta margborgaði sig. Er þetta ekki hægt hér með þessum vegi? Helmingur þjóðarinnar stendur að vegi þessum. Ég verð að segja það, að það á ekki að klípa af frá öðrum vegum, en það á að byggja upp fjárhag þessara héraða, það er eðlilegur gangur málsins. Síðar mætti veita öðrum héruðum aðstoð, ef svo sýnist. Fyrsta skilyrðið fyrir strjálbýlið til þess að afla peninga til slíkra framkvæmda er að, efla fjölbýlið til þess að standa undir framkvæmdum. Ég vil leggja áherzlu á, þar sem fundi er að ljúka, að ég er með flutningi þessa frv. Mæli ég með því, að lántökuheimildin verði samþykkt, þar eð það á ekki að ganga á neins annars rétt í þessu frumvarpi.



Það er ekki margt, sem ég ætla að segja, en hv. 6. þm. Reykv. talaði um, að þm. lýstu gleði sinni yfir frv. En það er síður en svo, að ég hafi gert það eða við, sem komum með brtt. við það. Þetta vesalings frv. er sorgarbarn feðranna. Einn talaði um járnbraut, og getur verið, að sá hugur magnist og sú hugmynd fái betri byr seinna. Hv. 6. þm. Reykv. talaði um, að bensínskattur gæti hjálpað og orðið til bóta. Aðalflm. vildi lengja tímann upp í 8 ár, sem skatturinn ætti að standa. Ég verð að segja, að þetta frv. er tilraun til þess að olnboga sig áfram. Það liggur fyrir, að þegar búið er að fá lán, þá gengur þessi vegur á undan framkvæmdum með aðra vegi. Þá gæti helzt komið til mála það, sem hv. þm. Str. sagði, að hann gerði sér von um, að ekkert gagn yrði að þessu, því að ekkert mundi verða af þessari lántöku. Og get ég skilið það frá hans bæjardyrum séð og hans flokksmanna, sem ætíð hafa staðið gegn lántökum stjórnarinnar, en þó þykir mér þetta geiga nú. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að ef hér væru látnar 10 millj., þá kæmi hv. þm. Barð. og heimtaði 10 millj. fyrir eina 500 íbúa í hans kjördæmi. Ég hygg, að enginn hafi skilið orð hv. þm. Barð. svo, en við teljum, að við eigum hlutfallslega rétt á því, er Alþ. lætur af mörkum. - Mér finnst þessi vegur hálfilla undirbyggður og ekki búið að rannsaka Ölfusmýrarnar nægilega, og segja sumir, að það sé langt til botns austur á Ölfusmýrum, og hygg ég, að það sé einnig langt til botns í þessu frv., og býst ég við, að ég fylgi því ekki.



Með því að ég tel, að ef þessi till. verði samþ., þá sé málið úr sögunni, en ég er málinu fylgjandi, þá segi ég nei. Brtt. 498,b felld með 12:3 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: ÞÞ, GÍG, JJ. nei: PHerm, BSt, BBen, BrB, EE, GJ, HermJ, IngP, ÁS, LJóh, MJ, StgrA. 2. þm. (HG, PM) fjarstaddir. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Með sömu forsendum og við hina fyrri brtt., þá segi ég nei. Frv. samþ. með 12:1 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: GJ, HermJ, IngP, ÁS, LJóh, MJ, PHerm, BSt, BBen, BrB, EE, StgrA. nei: ÞÞ. GÍG, JJ greiddu ekki atkv. 2 þm. (HG, PM) fjarstaddir. 1 þm. gerði grein fyrir atkv. sínu:



Í fullu trausti þess, að þessar framkvæmdir verði ekki til þess að torvelda aðrar vegaframkvæmdir í landinu og þörfum annarra héraða verði mætt með sama skilningi, þá segi ég já.

Frsm. (Magnús Jónsson) : Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta frv. nú. Ég hef talað við skrifstofustjórann í fjármálaráðuneytinu og fengið staðfest það álit, er ég hélt fram við 2. umr. þessa máls. Ég fjölyrði svo ekki frekar um frv., en æski þess, að það verði afgr. á þessu fundi.