Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það voru nokkur atriði, sem mig langaði að minnast á við þessa umr. Það er að vísu, að ég held, þýðingarlaust að tala almennt um þær skattalagabreytingar, sem gerðar voru á síðasta þingi. Það er þýðingarlaust vegna þess, að það er sama, hvað bent er á, það er ekki hlustað. Það er ekki hlustað nú fremur en á s.l. vetri, þegar hæstv. ríkisstj. var margbent á, hvers konar afglöp hún væri að fremja. Það er ekki hlustað nú fremur en áður, þótt sannanir séu komnar fram í dagsljósið eftir álagningu skattanna á s.l. sumri. Hér er til umr. frv. til l. um staðfestingu á brbl., sem sett voru á s.l. sumri. Með þessum brbl. hélt hæstv. ríkisstj., að hún gæti þvegið hendur sínar með því að leiðrétta að nokkru eina verstu skyssuna, sem hún gerði í sambandi við skattal., þegar skattbyrði aldraðra var aukin meira en á öðrum þjóðfélagsþegnum. Ég ætla ekki að ræða sérstaklega efni þessa frv. eða brtt., sem fulltrúar Sjálfstfl. í fjh.- og viðskn. hafa lagt fram og hv. 1. þm. Reykn. gerði hér grein fyrir í umr. um daginn. En það voru atriði í ræðu hæstv. fjmrh., sem ég þarf að fá skýringu á. Hv. 1. þm. Reykn. ræddi um þau áhrif, sem niðurfelling almannatryggingagjaldsins hefði við álagningu skatta nú. Hann sagði réttilega, að áður en breytingin var gerð á þessu ári hefði almannatryggingagjaldið verið frádráttarbært, þ.e.a.s. almannatryggingagjald, sem greitt var á s.l. ári, hefði fengizt dregið frá tekjum nú að óbreyttum lögum við álagningu 1972. Nú var almannatryggingagjaldið fellt niður sem sérstakt gjald, en almannatryggingar eru nú fjármagnaðar gegnum tekjuskattskerfið. Er ekki alveg ljóst, að með þessu er komið aftan að gjaldendum? Þegar svo þar við bætist, að þeir, sem orðnir voru 67 ára, greiddu alls ekki almannatryggingagjald, en gera það nú gegnum tekjuskattskerfið, þá þykir mér liggja í augum uppí, að aðstaðan er verri en áður. En hæstv. fjmrh. sagði hér í umr. í fyrradag, að fólk væri raunverulega búið að fá framlagið til almannatrygginga dregið frá skatti, ekki aðeins einu sinni, heldur raunverulega tvisvar. Lái mér hver sem vill, þótt ég skilji þetta ekki, en ég fer fram á nánari skýringar. En örfá orð til viðbótar um skattbyrði eldra fólksins. Hæstv. fjmrh. sagði, ég held, að ég hafi það nokkurn veginn orðrétt eftir honum, að það væri broslegt að gefa öldruðu fólki sérstakan frádrátt, ef það hefur miklar tekjur. Hann taldi aldraða fólkið betur sett en unga fólkið eða það fólk, sem er að mennta börnin sín. Það er í sjálfu sér virðingarvert að bera umhyggju fyrir unga fólkinu. Sérstakur frádráttur ætti sem sagt ekki að miðast við aldur, heldur við tekjur, auk þess sem spurning væri um það, hvað fólk ætti að skila miklu til eftirkomendanna. Þá höfum við það. Þetta er skoðun hæstv. fjmrh., sem ég bið menn að taka eftir. En er það raunverulega skoðun hæstv. ríkisstj., að þeir, sem eiga lífið fram undan eða a.m.k. mest af sinni starfsævi, skuli njóta sérstakra skattfríðinda umfram þá, sem fyrir aldurs sakir hafa lokið sinni starfsævi og hafa ekki lengur atvinnutekjur? Mér sýnist, að ef þetta er skoðunin, þá eigi að halda áfram skattpíningunni alveg fram í andlátið, ef svo má segja. Ef svo skyldi fara -  Ég skal ekki fara út í það að nefna einstök dæmi, sem þó eru fjölmörg um, hve skattbyrði aldraðra hefur aukizt frá því, sem áður var. En má ég nefna eitt? Er t.d. nokkurt réttlæti í því, að ekkja, sem komin er hátt á níræðisaldur, þurfi nú að greiða 140 þús. kr. í skatta, í tekjuskatt og útsvar, móti 17 þús. kr. á s.l. ári, þótt hún hafi eingöngu eftirlaun, bæði vegna eigin starfa áður og eftir mann sinn? Þetta get ég ekki tekið undir, að sé réttlæti. Þá ræddi hæstv. fjmrh. nokkuð um það hagræði, sem sveitarfélögin hefðu haft af skattalagabreytingunni á síðasta þingi. Hann las upp skýrslu, sem átti að sýna, að kaupstaðirnir hefðu nú meira fé til framkvæmda en áður. Ég leyfi mér að segja, að þessi skýrsla er markleysa, vegna þess að það er ekkert tillit tekið til þeirra miklu hækkana, sem orðið hafa á öllum kostnaði við framkvæmdir. Það kom hér fram í fjárlagaumr. í gær hjá hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, að byggingarvísitala hefur hækkað um 28.9% frá 1. júlí 1971. Ef hæstv. ríkisstj. hefði hins vegar haldið sig við málefnasamning sinn, þótt ekki væri nema að því eina leyti, sem hún lofaði í sambandi við sveitarfélögin, þá hefði munurinn á því, sem sveitarfélögin ættu nú að hafa til verklegra framkvæmda, átt að vera miklu, miklu meiri en skýrsla hæstv. ráðh. sýnir. Í málefnasamningnum segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Endurskoða ber skiptingu verkefna og valds milli ríkis og sveitarfélaga í því skyni að auka sjálfsforræði byggðarlaga.“ Hvað hefur gerzt? Vald sveitarfélaga hefur fremur verið skert en hitt og verkefnin flutzt yfir á ríkið. Tekjustofnar þeirra hafa einnig verið skertir. Það er tilgangslaust fyrir ríkisstj. að benda á, að létt hafi verið byrðum af sveitarfélögum með því að losa þau við þátttöku í löggæzlukostnaði. Það voru allir sammála um. En með því var ekki verið að auka vald sveitarfélaganna eða fela þeim aukin verkefni, þvert á móti. Af öllum mætti er unnið að auknu miðstjórnarvaldi, og meðan þessi hæstv. ríkisstj. er við völd, verður áreiðanlega haldið áfram á þeirri braut. Það stoðar ekkert að líta til ákvæða í málefnasamningnum margnefnda, -ákvæða, sem þó mætti ætla, að allir skildu, eins og t.d. það ákvæði, sem ég las hér upp áðan. Við getum alveg eins búizt við því, að okkur verði sagt, að við rangtúlkum þetta ákvæði eða bara skiljum það ekki. Þannig kann aukið sjálfsforræði byggðarlaga að nást með því, að ákvarðanir, sem varða þau, verði allar teknar í rn. og fé fái þau ekkert til ráðstöfunar nema gegnum rn. líka og þá náttúrlega eftir að hafa skilað tilheyrandi grg. Það getur vel verið að þetta sé leiðin til þess að auka sjálfsforræði sveitarfélaga. Ég held ekki. Annars gladdi það mig hér í umr. í gærkvöld að heyra hæstv. fjmrh. taka undir - að vísu með fyrirvara - orð hv. þm. Steinþórs Gestssonar um, að sveitarfélögin ættu að taka að sér þjónustu við unga og aldna. Um þetta vill hæstv. ráðh. gjarnan hugsa. Mig grunar, að hann hafi orðið svona hrifinn af þessu, þar sem hann eygði möguleika á að losna við allt kennaraliðið af launaskrá ríkisins. En mér virtist hins vegar eins og hann væri að heyra þessa hugmynd í fyrsta skipti. Hún er þó sett fram í skýrslu, sem Samband ísl. sveitarfélaga lét gera fyrir um það bil tveimur árum um hugsanlega breytingu á skiptingu verkefna og valds milli ríkis og sveitarfélaga. Ef slík breyting væri gerð, þarf hins vegar að hugsa fyrir auknum tekjustofnum fyrir sveitarfélögin. Þetta veit ég að sjálfsögðu, að hæstv. fjmrh. skilur, svo mikil afskipti sem hann hefur haft af sveitarstjórnarmálum áður fyrr. En ég er hins vegar hræddur um, að till. sem þessar eigi ekki upp á pallborðið hjá ýmsum öðrum meðal stuðningsmanna hæstv. ríkisstj.



Herra forseti. Við fjórir þm. höfum leyft okkur að flytja brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir. Er brtt. okkar á þskj. 186 og hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Á undan 1. gr. komi ný gr. svo hljóðandi: 6. gr. l. orðist svo: Á eftir 4. mgr. 14. gr. komi ní mgr., 5. mgr., svo hljóðandi: Auk frádráttar samkv. 1.–4. mgr. þessarar gr. skal frá hreinum tekjum sjómanna, sem lögskráðir hafa verið eigi skemur en 6 mánuði við fiskveiðar á íslenzkum fiskiskipum, draga upphæð, sem nemur hálfri kauptryggingu, eins og hún er á hverjum tíma, áður en skattur er á þær lagður.“ Eins og fram kemur af tillgr., hljóðar till. um aukinn frádrátt til handa sjómönnum í sambandi við álagningu tekjuskatts. Reglur um sjómannafrádrátt, eins og það er orðað, er að finna í 14. gr. l. nr. 68 frá 15. júní 1971 og 6. gr. l. nr. 7 frá 23. marz 1972. Þessi umrædda gr. I. frá 1972 hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Auk frádráttar samkv. 1.–4. mgr. þessarar gr. skal frá beinum tekjum sjómanna af fiskveiðum á íslenzkum fiskiskipum draga 8% teknanna, áður en skattur er á þær lagður.“ Vel má vera, að einhverjum finnist, að ekki sé ástæða til þess að ganga lengra til móts við óskir sjómanna um aukinn frádrátt en gildandi lög gera ráð fyrir. Ef svo er, tel ég, að um alvarlegan misskilning sé að ræða, og kemur þar margt til: Í fyrsta lagi gerbreytt atvinnuaðstaða manna hin síðari ár miðað við það, sem áður var. Áður fyrr var það svo, að sjómennska var betur launuð en landvinna, jafnvel þó að miðað væri við jafnlangan vinnutíma. Ungir menn sáu sér því hag í því fjárhagslega að gera sjómennsku að ævistarfi sínu, þó að sjómennska sé, eins og allir vita, bæði erfiðari og hættulegri atvinna en mörg störf, sem unnin eru í landi. Hin síðari ár hefur þetta breytzt mjög á þann veg, að mörg störf í landi, sem henta sjómönnum vel, eru orðin eins vel, ef ekki betur launuð en störf sjómanna, ef miðað er við sambærilegan vinnutíma. Þetta hefur óneitanlega dregið úr áhuga ungra manna á að gera sjómennsku að ævistarfi og hefur beinlínis orsakað það, að erfiðara hefur orðið með hverju ári, sem liður að fullmanna bátaflotann á vetrarvertíð. Eftir að 40 stunda vinnuvikan var lögfest hjá landverkafólki, hefur þetta versnað enn til muna, eins og við mátti búast. Hér hefur því skapazt vandamál, sem á einhvern hátt verður að leysa. Flm. till. gera sér alveg ljóst, að hér er um allerfitt vandamál að ræða. Hins vegar þýðir ekki annað en horfast í augu við það og reyna að finna leið til þess að snúa við þeirri þróun, sem átt hefur sér stað í þessum málum á undanförnum árum. Einhverjir kunna að halda, að hægt sé að leysa þetta með því að hækka hlut sjómanna í heildartekjum útgerðarinnar, en ég dreg mjög í efa, að svo sé. Útgerðin greiðir nú um helming af brúttótekjum bátaflotans, sem bolfiskveiðar stundar, til og vegna skipshafnar. Ég hygg, að ef þessum hlutföllum yrði raskað nokkuð sem heitir, mundi það skapa verulegan samdrátt hjá útgerðinni, og yrði það engum til góðs, hvorki sjómönnum né þjóðfélaginu í heild. Það nærtækasta og sennilega eina leiðin til úrbóta er að veita sjómönnum frekari skattfrádrátt en nú er. Eins og fyrr er sagt, nemur aukafrádráttur til sjómanna samkv. 6. gr. l. frá 23. marz 1972 8% af beinum tekjum þeirra. Ef miðað er við 10 mánaða úthald skips og 500 þús. kr. aflahlut háseta, gerir þetta 40 þús. kr. Ef till. okkar yrði samþykkt, mundi þetta hins vegar verða, miðað við sama úthaldstíma og sama aflahlut, um 160 þús. kr., og telja flm. það algert lágmark og eru vissulega tilbúnir að styðja frekari skattafrádrátt sjómönnum til handa, ef um það næst samkomulag. Við teljum réttara að miða frádráttinn við upphæð kauptryggingar, eins og hún er á hverjum tíma, frekar en prósentur af brúttótekjum, eins og nú er gert. Með því að miða frádráttinn við kauptrygginguna helzt hið rétta hlutfall, sem með frjálsum samningum hefur verið ákveðið milli undirmanna og yfirmanna á fiskiflotanum, og getur ekki farið út í neinar öfgar, þó að um háar tekjur yfirmanna sé að ræða. Ég vil mjög undirstrika þetta og vil biðja hv. þm. að gera sér ljóst, að það er ekki einvörðungu hagsmunamál sjómanna, að aðstaða þeirra verði bætt, heldur ekki síður þess fólks, sem í landi vinnur, og reyndar þjóðarheildarinnar. Talið er, að um 5000 sjómenn séu nú starfandi hér á landi, og það væri sjálfsblekking, ef við gerðum okkur ekki fulla grein fyrir því, að það er starf þessara manna frekar en nokkurra annarra, sem þjóðfélagsheildin byggir afkomu sína á. Ef sjómannastéttinni fækkar eins og nú er því miður mjög mikil hætta á vegna þeirrar röskunar, sem orðið hefur á afkomugrundvelli þeirra miðað við aðrar stéttir, sem í landi vinna, verður því miður óhjákvæmilega um samdrátt að ræða í útflutningstekjum okkar og gjaldeyrisöflun. Ég sé það af blöðunum í dag, að stjórn Farmanna- og fiskisambands Íslands hefur bent hæstv. ríkisstj. á, að neyðarástand, eins og þeir orða það, ríki við að manna fiskiskipaflotann fyrir næstu vetrarvertíð. Ég tel, að Alþ. og ríkisstj. beri að taka þessa ábendingu samtaka skipstjórnarmanna mjög til greina. Flm. þeirrar till., sem ég hér hef rætt, vænta þess fastlega, að þessi mál verði tekin til alvarlegrar athugunar eftir þeirri leið, sem till. gerir ráð fyrir, eða þá annarri, sem stefnir að sama marki og er sjómönnum a.m.k. ekki óhagstæðari. Ég vænti þess að lokum, að sú n., sem þetta mál fær til meðferðar, skoði þetta mál mjög rækilega.



Herra forseti. Á þskj. 144 er frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að fullgilda samning fyrir Íslands hönd milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um aðstoð í skattamálum. Norðurlöndin hafa um langt skeið haft með sér samvinnu á mörgum sviðum, og hefur sú samvinna verið mjög vaxandi. Þannig hefur Ísland gert samninga við hvert hinna Norðurlandanna til þess að koma í veg fyrir tvísköttun. Norðurlönd önnur en Ísland hafa sín á milli gert samning um aðstoð í skattamálum. Fyrir nokkrum árum kom fram sú hugmynd, að öll Norðurlöndin gerðu með sér fjölhliða gagnkvæman samning um aðstoð í skattamálum. Hafa sérfræðinganefndir unnið að máli þessu og náðist samkomulag milli þeirra á þessu ári. Samkomulagið var undirritað í Stokkhólmi 9. nóv. 1972, og er þess vænzt, að samningurinn verði fullgiltur af aðildarríkjum á þessu ári, þannig að hann geti tekið gildi um næstu áramót. Aðstoðin, sem gert er ráð fyrir, er aðallega tvenns konar: gagnkvæm aðstoð við rannsókn skattamála og skipti á upplýsingum og aðstoð við innheimtu skatta. Auk þess er gert ráð fyrir, að aðstoðað verði við birtingu ýmissa skjala og skipzt á eyðublöðum í sambandi við skattamál. Samningurinn tekur til tekjuskatts og eignarskatts, bæði til ríkissjóðs og sveitarsjóða, ökutækjaskatta, virðisaukaskatta, söluskatta, almennra tryggingagjalda og annarra opinberra gjalda, sem ákvörðuð eru af skattstjórnarvöldum. Samningur þessi mun auðvelda ýmislegt í framkvæmd í skattamálum og skattaeftirliti. Með þessu frv. er gert ráð fyrir að fullgilda þennan samning, sem prentaður er með frv., og eins og kemur fram í aths., ber nauðsyn til að gera það fyrir næstu áramót. Ég leyfi mér því að vænta þess, að hv. d. geti afgreitt þetta mál með verulegum hraða, þar sem tími er takmarkaður til málameðferðar hér, enda mun hér vera um að ræða mál, sem almennt mun vera samkomulag um og ekki þurfa sérstakrar athugunar af hálfu hv. Alþ. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Á þskj. 169 er frv. til l. um breyt. á l. nr. 14 15. marz 1965, um launaskatt. Hér er um að ræða að framlengja launaskatt þann, sem lagður hefur verið á um tveggja ára skeið, 2.5%, og skiptist þannig, að 1% rennur í Byggingarsjóð ríkisins sem stofnfjárframlag og 1.5% í ríkissjóð, en það var tekið upp vegna niðurgreiðslna, sem upp voru teknar á árinu 1970 og hefur verið haldið síðan. Með l. nr. 94 19. nóv. 1970, um ráðstafanir til stöðugs verðlags og atvinnuöryggis, var ákveðið að leggja á sérstakan launaskatt, 1.5%, á tímabilinu frá 1. des. 1970 til 31. ágúst 1971, sbr. 2. gr. téðra laga. Með brbl. nr. 77 21. júlí 1971 var framangreint tímabil um, að innheimta skyldi launaskatt þennan, framlengt til 31. des. 1971. Með l. nr. 96 27. des. 1971, um breyt. á l. um almannatryggingar, var ákveðið, að skattur þessi skyldi innheimtur á árinu 1972, sbr. ákvæði til bráðabirgða í 3, lið. Það er óhjákvæmilegt, eins og nú er háttað, að þessi 1.5% launaskattur verði gerður að varanlegum tekjustofni handa ríkissjóði. Er því rétt að breyta ákvæði l. nr. 14 1965 til samræmis við það og felur 1. gr. frv. í sér þá breytingu. Með 2. gr. frv. er gerð till. um orðalagsbreytingu, til þess að hlutverk Byggingarsjóðs í kostnaði við álagningu og innheimtu skattsins verði óbreyttur frá því, sem verið hefur, þrátt fyrir hækkun skattsins. Ég vænti þess, að um þetta frv. geti einnig orðið samstaða hér á hv. Alþ., þó að það sé seint fram komið, og takast megi að afgreiða það fyrir áramót, þar sem brýna nauðsyn ber til að halda þessum skatti. Ég legg svo til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjhn: og viðskn.



Herra forseti. Ég vildi aðeins vekja athygli á því, sem hæstv. fjmrh. sagði reyndar, að með þessu frv. væri verið að gera þennan skatt að varanlegum tekjustofni fyrir ríkissjóð. Það segir í grg., að brýna nauðsyn beri til að gera þetta að varanlegum tekjustofni. Fram að þessu hefur þessi skattur verið framlengdur við hverja verðstöðvun, og hann hefur gegnt hlutverki sínu með þeim hætti. Ég sé ekki, að það sé nokkur þörf á því að breyta lögunum eins og hér er gert með því að gera þetta að varanlegum tekjustofni. Það er eðlilegt, að þessi skattur, eins og margir aðrir, sé tekinn til athugunar, þegar um efnahagsráðstafanir er að ræða. Ég vil vekja athygli þeirrar nefndar, sem fær þetta mál til meðferðar, á því, hvort hún vill ekki taka þetta mál til athugunar og ganga úr skugga um, hvort það sé rétt, sem hér stendur í grg., að það sé óhjákvæmilegt, eins og nú háttar, að þessi 11/2 % launaskattur verði gerður að varanlegum tekjustofni ríkissjóðs og það sé þess vegna, sem verið sé að breyta ákvæðum laganna frá 1965 um þetta efni. Það þarf nánari og fleiri skýringar en hæstv. ráðh. gaf hér áðan til þess að sannfæra hv. alþm. um, að þetta sé óhjákvæmilegt, og ég vænti þess, að hv. n. athugi þetta mál gaumgæfilega.



Herra forseti. Út af athugasemd hv. 1. þm. Sunnl. vil ég taka það fram, að ég skal alveg fallast á það að fá ársframlengingu á skattinum eins og verið hefur, því að eins og kunnugt er hefur ekki verið dregið úr niðurgreiðslum. Til þess að það verði ekki deiluatriði, þá má framlengingin vera til eins árs, enda er tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs til athugunar, svo að það breytir engu, þó að þetta hafi verið sett í frv. með tilliti til þess, að um endurnýjun hefur verið að ræða áður fyrr. Það má vera svo áfram og tek ég það fúslega fram, til þess að málið nái fram að ganga.



Herra forseti. Á þskj. 170 er frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að taka lán vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1973. Eins og boðað var í grg. í fjárlagafrv. fyrir árið 1973, er framkvæmda- og fjáröflunaráætlun ríkissjóðs fyrir það ár nú lögð fram, meðan fjárlfrv. er enn til meðferðar, þannig að unnt verði að líta á heildarframkvæmdir ríkisins við ákvörðunartöku á Alþ. Þetta er í fyrsta sinn, sem frv. þessi eru til meðferðar samtímis á þinginu, og er að því augljóst hagræði. Lánsfjáröflun til þeirra opinberu framkvæmda, sem í 10. gr. frv. eru taldar, nemur 918 millj. kr., auk 100 millj. kr., sem ætlað er að að gangi til Framkvæmdasjóðs Íslands sem hluti af nýrri spariskírteinaútgáfu, eða samtals 1018 millj. kr. Hluti opinberra framkvæmda af nýrri spariskírteinaútgáfu er einnig 100 millj. kr., þannig að slík útgáfa nemur í heild um 200 millj. kr. Á árinu 1972 var heimiluð útgáfa spariskírteina að fjárhæð 500 millj. kr. Nú hefur verið ákveðið, að ekki verði notaðar nema 360 millj. kr. úr þeirri heimild, og er ekki talið líklegt, að búið verði að selja skírteini fyrir þá fjárhæð fyrr en á fyrstu mánuðum ársins 1973. Með tilliti til reynslu af sölu á spariskírteinum á þessu ári þykir ekki ráðlegt að reikna með meiri sölu en 200 millj. kr. á árinu 1973, enda mun hluti af heimild þessa árs verða notaður á því ári. Auk þess er ráðgert að á árinu 1973 verði aukin sala skuldabréfa happdrættisláns vegna vega- og brúaframkvæmda á Skeiðarársandi, sem hér er áætluð 230 millj. kr., og er það í samræmi við vegáætlun. Endurgreiðsla eldri spariskírteina er áætluð 350 millj. kr., vörukaupalán hjá Bandaríkjastjórn (PL-480) 50 millj. kr., önnur erlend lántaka til opinberra framkvæmda, (vega- og raforkumála) 172 millj. og tækjakaupalán í þágu vitamála og löggæzlumála 16 millj. Fyrir utan framangreindar lántökuheimildir til opinberra framkvæmda, sem samtals nema 918 millj. kr., má gera ráð fyrir 400 millj. kr. erlendri lántöku Landsvirkjunar, sem er áætlaður kostnaður við ársáfanga Sigölduvirkjunar, og 60 millj. kr. tækjakaupaláni Pósts og síma, en ekki er þörf á að leita sérstakrar lántökuheimildar í þessu frv. til þessara framkvæmda. Þannig nemur lántökuþörfin til opinberra framkvæmda í heild 1378 millj. kr. á árinu 1973, en árið 1972 námu hliðstæðar lántökuheimildir samtals 1778 millj. kr. og er því lækkunin um 400 millj. kr. Það, sem hér er ráðgerð lántaka til, er í fyrsta lagi Rafmagnsveitur ríkisins, að þær fái af þessu láni 236 millj. kr. Framkvæmdir þær, sem um er að ræða á vegum Rafmagnsveitna ríkisins, eru í meginatriðum þessar: Til virkjana eru ætlaðar 125 millj. kr., þar af til Lagarfossvirkjunar 46.5 millj. og til Mjólkárvirkjunar 79.1 millj. Kostnaður við stofnlínur og aðveitustöðvar er áætlaður 65.1 millj. kr., þar af Andakíll-Þingnes 3.5 millj., Snæfellsneslína 25 millj., Varmahlíð-Sauðárkrókur 5 millj., Djúpivogur–Berufjörður 9.6 millj., Laugarvatnslína 6.5 millj., Mýrdalssandur 8 millj., spennar á Akureyri og í Aðaldal auk aðveitustöðvar á Dalvík 7.5 millj. Til innanbæjarkerfa eru ætlaðar 30 millj. og ýmissa annarra verkefna 23.5 millj. Heildarframkvæmdir eru þannig 244 millj. kr., en á móti koma heimtaugagjöld, sem eru 8 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir lengingu á lánum vegna skuldagreiðslubyrðar rafveitnanna, og er gert ráð fyrir 10 millj. kr., en árið 1972 var varið 20 millj. kr. í þessu skyni. Framkvæmd Laxárvirkjunar hefur enn seinkað nokkuð, og nú er gert ráð fyrir, að virkjunin hefji starf vorið 1973. Þessari seinkun fylgir nokkur kostnaðarauki, og er talað um 47 millj. kr. lánsfé muni nægja til þess að ljúka virkjuninni. Ríkisstj. hefur ályktað, að stefnt skuli að því að leggja orkuflutningslínu frá væntanlegri Sigölduvirkjun til Norðurlands. Hér er gert ráð fyrir 13 millj. kr. rannsóknakostnaði vegna verkefnisins, og auk þess er í 7. gr. frv. leitað sérstakrar aukalegrar lántökuheimildar að fjárhæð 150 millj. kr., sem síðar yrði ákveðið, hvort nota skuli. Yrði það hugsanlega í sambandi við frekari rannsóknarkostnað á árinu en hér er áætlaður eða til efniskaupa, miðað víð, að lagningin geti hafizt árið 1974. Á fjárlagafrv. árið 1973 eru áætlaðar 50 millj. kr. til sveitarafvæðingar, og með þeirri fjárhæð er svo 70 millj. kr. lánafjáröflun, en gert er ráð fyrir 120 millj. kr. til þeirra framkvæmda á næsta ári. Hjá Orkustofnuninni er gert ráð fyrir fjórskiptri lánsfjáröflun, samtals að fjárhæð 53 millj. kr. Í fyrsta lagi ganga 20 millj. kr. til vatnsorkurannsókna og yrðu Þjórsár- og Hvítársvæði og Jökulsár á Fjöllum aðalverkefnin. Í öðru lagi yrði varið 23 millj. til hitarannsókna, einkum til borunar í Svartsengi á Reykjanesi og tæknilegra vinnsluathugana á nýtingu varmaorku fyrir byggðarlög utarlega á Reykjanesi og Keflavíkurflugvöll. Í þriðja lagi er ráðgerð 6 millj. kr. fjáröflun til jarðborana ríkisins vegna rekstrarfjárþarfa, og loks 4 millj, kr. fjáröflun til jarðhitaleitarlána til viðbótar 5.1 millj. í fjárlfrv. Þá er, eins og áður er fram tekið, gert ráð fyrir 230 millj. kr. til framkvæmda á Skeiðarársandi. Á sama hátt eru teknar hér fjárhæðir í samræmi við vegáætlun. Þær framkvæmdir, sem þar um ræðir, eru hraðbrautir 75 millj., Norðurlandsáætlun 150 millj., Austurlandsáætlun 75 millj. og Djúpvegur 25 millj. kr. Samtals nemur kostnaðurinn við þessar framkvæmdir samkvæmt vegáætlun 325 millj. kr., en áætlað er, að breyting á vegalögunum muni leiða til allt að 250 millj. kr. tekjuauka af stofnum vegasjóðs, þannig að á vantar 75 millj. til þess að fjármagna þetta. Til framkvæmda við Hafnarfjarðarveg í Kópavogi er ráðgert að afla um 50 millj. kr., en af þeim mun rösklega helmingurinn fara til skuldagreiðslna. Það, sem vinna á að við landshafnir á næsta ári, er: Áframhaldandi rannsóknir í Þorlákshöfn, og er gert ráð fyrir 2 millj. kr. fjárveitingu. Til Njarðvíkurhafnar eru áætlaðar 11 millj. kr., og á þar að gera sérstakan garð. Og til Rifshafnar eru um 6 millj. vegna frágangs á verkum þar. Þá er gert ráð fyrir tækjakaupum vegna radíóvita. Norðurlandsáætlun um hafnir og flugveili eru áætlaðar 13 millj. kr. vegna hafna á Drangsnesi, Skagaströnd og Hofsósi. Til flugvalla er gert ráð fyrir að verja 25 millj. kr. Skipting þess fjár hefur enn þá ekki endanlega verið ráðin, en skv. fyrirliggjandi till. þar um munu 15 millj. kr. fara til að endurbyggja flugbrautina á Sauðárkróki og hitt skiptist á milli annarra staða. Fjárhæð til flugöryggismála nemur 11 millj. kr. til greiðslu inn á 6 ára samning, sem gerður var 1971 um ratsjárbúnað fyrir flugstjórnarmiðstöðina í Reykjavík og þjálfun starfsfólks. Til lögreglustöðvarinnar í Reykjavík, er gert ráð fyrir að varið verði 19 millj. Fjáröflun til þessara framkvæmda er 8 millj. í formi tækjakaupaláns, eins og fyrr greinir. Í fjárlfrv. er gert ráð fyrir 3.2 millj. fjárveitingu til verksins, þannig að til ráðstöfunar verða 22.2. Hins vegar er gert ráð fyrir því í síðustu áætlun um þessa framkvæmd, að um 8 millj. kr. vanti til endanlegs frágangs utanhúss og innan, sem flyzt þá til ársins 1974. Rannsóknastofnanir á Keldnaholti: Vegna framkvæmda rannsóknastofnananna þarf um 9 millj. kr. á árinu 1973, þar af 7 millj. til skuldagreiðslna vegna verka, sem þegar eru unnin, og 2 millj. eru ætlaðar vegna vegagerðar og lýsingar og ýmissa smáverka. Að lokum er svo gert ráð fyrir því, að halli á framkvæmdaáætlun 1972 verði um 30 millj. kr., og er gert ráð fyrir að útvega lánsfé til þess að mæta því. Ég mun ekki eyða fleiri orðum um þessa framkvæmdaáætlun og legg til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Vinsamleg tilmæli mín eru þau, þrátt fyrir það að sú n. fái nú mörg verkefni samtímis, að hægt verði að hraða málinu svo, að hægt verði að ljúka afgreiðslu framkvæmdaáætlunar sem fyrst, helzt áður en þingi verður frestað að sinni.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs aðallega vegna þess, að hæstv. fjmrh. mælist til þess, að n. sú, sem fær málið til meðferðar, verði skjót í afgreiðslu sinni og að við getum afgr. málið, að því er mér skilst frá þinginu, áður en fundum þess verður frestað fyrir jólin. Ég get ekki rætt þetta frv. nú við 1. umr., einfaldlega vegna þess, að ég hef ekki komizt yfir að lesa frv. Síðan því var útbýtt hafa verið stanzlausir fundir fram á miðnætti hér í þinginu, eins og kunnugt er. Í sjálfu sér hefði það ekki sakað neitt, þó að frv. færi til n. og við hefðum ekki átt kost á að ræða um málið við 1. umr. Þetta mál er einmitt þannig væið, að það er fyrst og fremst í n., sem það athugast. En málið vandast miklu meira, ef ætlazt er til, að málið verði afgreitt á örskömmum tíma. Þó að við í stjórnarandstöðunni viljum leggja okkur fram við það og séum ekkert sparir á að eyða tíma í að afgreiða mál á skömmum tíma, þegar þess er þörf, þá má hæstv. ríkisstj. ekki ofbjóða okkur eða misbjóða með því að ætlast til of mikils í þessu sambandi. Ég minnist þess að í fyrra þurfti að fara fram veruleg athugun og íhugun á frv. um framkvæmdaáætlunina. Hún sætti þá að ýmsu leyti gagnrýni hjá okkur stjórnarandstæðingum. Hvort hún gerir það nú, skal ég ekki dæma um, fyrr en ég er búinn að kynna mér málið betur. En ég vil láta þetta koma fram nú þegar við 1. umr. og áskilja okkur í Sjálfstfl. rétt til þess að gera eðlilegar kröfur til athugunar á þessu máli og öðrum, áður en þinghlé verður veitt, sérstaklega þegar svo stendur á, að segja má, að engu máli skipti í sjálfu sér, hvort málið er afgreitt fyrir áramót eða ekki. Ég tel, að það sé mjög æskilegt, eins og hér er leitazt við, að afgreiða framkvæmdaáætlunina í tengslum við fjárlfrv. Það má þá ekki verða í senn, að meðferð og afgreiðsla fjárlfrv. sé í raun og veru flaustursverk og framkvæmdaáætlun þannig, að það sé meiri sýndarmennska, hvernig málið er afgreitt. Þetta vil ég láta koma fram núna og skal ekki lengja tímann nú. Málið fer til n., og við munum að sjálfsögðu athuga það í þingflokki Sjálfstfl., hvort við höfum aðstöðu til þess að verða við þessari beiðni, en ég get ekki annað að svo komnu en áskilið mér rétt til fyrirvara um það, að við höfum eðlilegan tíma til að athuga málið.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða hér sérstaklega um spariskírteinaútgáfuna, þótt tilefni sé kannske til. Það er vissulega erfitt að ræða fjárþörfina vegna framkvæmdaáætlunar, þegar allt er yfirleitt í óvissu um tekjuhlið fjárlagafrv. Efnahagsmálin hafa verið hér mikið rædd, og ég ætla ekki heldur að fara inn á þær brautir. En það er eitt atriði í þessu frv., sem mig langar að vekja athygli á. Það er í 10 gr., þar sem talið er upp, til hvaða framkvæmda fénu verði varið, og þar er m.a. gert ráð fyrir, að 50 millj. kr. fari til Hafnafjarðarvegar í Kópavogi. Ég vil geta þess, að þm. Reykjaneskjördæmis hafa átt fundi með byggingarnefnd Hafnarfjarðarvegar, þar sem málin hafa verið skýrð ítarlega. Mér er óhætt að segja, að skilningur hefur ríkt hjá öllum, sem nálægt þessu máli hafa komið, á nauðsyn þess að afla fjár til framkvæmdanna við þennan veg. Ég læt í ljós þá von, að hv. þn., sem fær þetta mál til athugunar, taki það til gaumgæfilegrar athugunar, hvort ekki sé unnt að verða við óskum byggingarnefndarinnar um það framlag, sem hún hefur talið nauðsynlegt. Ég held, að ég fari þar rétt með, þegar ég segi, að þm. kjördæmisins hafi allir sýnt þessu máli stuðning. En ég þarf að fara um þetta mál örfáum orðum, án þess að ég ætli mér á nokkurn hátt að fara að rekja sögu þess, sem þó væri ef til vill ástæða til, vegna þess að ég hef grun um, að ýmsir haldi, að verið sé að færa Kópavogskaupstað einhverjar fjárfúlgur, sem bæjarsjóður ætti að réttu lagi að leggja fram. Ég skal ekki heldur fara ítarlega út í að lýsa þeim framkvæmdum, sem nauðsynlegt er að gera á þessum vegarkafla. Í stuttu máli er um það að ræða, að í árslok 1973 verði þeim áfanga náð, að báðar akbrautir vegarins verði fullgerðar í fyrirhugaðri breidd svo langt til suðurs, að þær tengist eðlilega gamla Hafnarfjarðarveginum, þar sem hann sker fyrirhugaða legu hinnar nýju akbrautar. Þá er einnig gert ráð fyrir, að lokið verði frágangi tenginga austan vegarins að öðru leyti en því, að yfirlagsmalbik verði ekki komið á tengiveg frá suðri á Digranesveg. Framkvæmdakostnaður við þennan áfanga er áætlaður 50 millj. kr., og það er sú upphæð, sem farið var fram á. Í frv. þessu er gert ráð fyrir 50 millj. kr. heildarframlagi, en það þýðir, að til framkvæmda verða aðeins rúmlega 21 millj., þar sem vextir og afborganir vegna þessa vegar nema nú yfir 28 millj. kr. Þessi upphæð, sem fer til framkvæmda á árinu 1973, er því allt of lág, til þess að nothæfur áfangi náist. Þessar framkvæmdir, sem þarna er unnið að, byggjast á samkomulagi, sem gert var árið 1966 milli bæjarstjórnar Kópavogs og samgrn. En síðan hafa að sjálfsögðu ýmsar aðstæður breytzt. Upphafleg áætlun, sem farið hefur verið eftir, hefur verið aðlöguð breyttum kröfum, en sumar þær breytingar, sem gerðar hafa verið, hafa verið viðurkenndar af rn., en aðrar ekki. Ég ætla ekki að hefja hér neinar deilur um það, hvað hver á að borga eða hvað eðlilegt þyki, að ríkissjóður borgi, og hvað eðlilegt er, að Kópavogskaupstaður greiði sjálfur. Hæstv. samgrh. hefur, að því er ég bezt veit, þegar skipað viðræðunefnd til að ræða þessi mál, og ég læt í ljós þá von, að sú n. komist að samkomulagi í þessu máli öllu. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um gildi þessa vegar, en ég legg áherzlu á, að hann er ekki eingöngu lagður fyrir Kópavogsbúa. Þetta er, má segja, ein af 3 höfuðtengingum við höfuðborgina sjálfa, og það út af fyrir sig ætti að vera nægilegt að nefna, til þess að menn átti sig á því, að þetta er ekkert einkamál Kópavogsbúa, sem þeir ættu að bera allan kostnað af. Umferðin um þennan veg er meiri en á nokkrum öðrum stað á landinu. Á vissum köflum hans er umferð eitthvað milli 20 og 30 þús. bílar á dag. Það er rétt, að það komi einnig fram, að áður en þetta samkomulag var gert 1966, var þessi vegur þjóðvegur. Núna telst hann til þéttbýlisvega, þannig að Kópavogskaupstaður bindur allt sitt þéttbýlisvegafé um ófyrirsjáanlegan tíma í þessum vegi. Ég vil einnig upplýsa, að áætlaður kostnaður við þessar framkvæmdir í árslok 1972 er 205 millj. kr., en þá er talið, að eftir standi um 270 millj., þar til vegurinn verður fullgerður, en þá er einnig tekin með í reikninginn yfirbygging vegarins að hluta. En sé miðað við þá liði, sem samkomulag hefur verið um, þá munu vera eftir 82 millj. Ég legg áherzlu á það, að ég er ekki að flytja hér neina till. um hækkun á þessu framlagi, en mælist eindregið til þess, að hv. fjh.- og viðskn. líti sérstaklega til þessa liðar og að hv. þm. sýni þessu máli fullan skilning. Það mætti margt fleira nefna að sjálfsögðu í sambandi við þetta mál, en ég ætla að láta þetta duga.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 3. þm. Sunnl. að flytja brtt. á þskj. 179 um landshafnir. Það er þess vegna, sem ég kveð mér hljóðs við þessa umræðu um frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1973. Við héldum fund, þm. Sunnl., um þetta mál, eftir að frv. var útbýtt og augljóst var, að Þorlákshöfn hafði verið strikuð út. Við vorum allir jafnóánægðir með þetta og höfðum allir jafnmikinn áhuga á því, að þetta væri tekið upp á ný, þótt við séum aðeins tveir flm. Það var í haust, sem við, allir þm. Sunnl., gengum á fund hæstv. samgrh. út af þessu máli, og tók hann okkur vel og af skilningi og sagðist þekkja þetta mál og skilja nauðsynina á því að hefja þessar framkvæmdir við Þorlákshöfn, þ.e. að lengja ytri garð hafnarinnar. Þetta er nauðsynlegt, vegna þess að þeim bátum er alltaf að fjölga, sem nota Þorlákshöfn. Bátarnir hafa einnig stækkað, það er ekki lengur pláss í höfninni, og ytri garðurinn er of stuttur, þannig að það er mikið sog í höfninni, þegar illt er í sjó og stormur er, og bátarnir eru þá í hættu. Það var í fyrravetur, sem við þm. Sunnlendinga og hafnarstjórn Þorlákshafnar áttum fund í Þorlákshöfn með hæstv. samgrh. einmitt um þetta mál. Og ég er ekki í nokkrum vafa um, að hæstv. ráðh. hefur skilning á þessu og hefur áhuga á þessu, eins og kom fram hjá honum í morgun, þegar við þm. Sunnlendinga vorum á hans fundi. En hans góði vilji dugði ekki enn til þess, að málið væri tekið með í frv. Það var fyrir nokkrum vikum, sem við þm. Sunnlendinga og sveitarstjórnarsamband Suðurlands vorum á fundi á Stokkseyri. Þar mætti einn af framkvæmdastjórum Framkvæmdastofnunarinnar. Ég gat ekki skilið hann öðruvísi en svo, að þetta mál væri efst á blaði eða mjög ofarlega á blaði í Framkvæmdastofnuninni. Þess vegna voru þetta okkur mikil vonbrigði, að sú upphæð, sem þarf á næsta ári til þess að lengja garðinn, er ekki með. Vitamálastjóri hefur gert athuganir á þessari framkvæmd. Hann telur, að það sé nauðsynlegt að lengja hafnargarðinn um 75–80 metra til þess að fá skjól í höfninni og hún geti orðið viðunandi. Hann segir, að undirbúningi að þessum framkvæmdum sé lokið og það sé heppilegt að framkvæma þetta verk á tveimur árum, á árunum 1973 og 1974. Þetta var okkar áætlun, þegar við ræddum við hæstv. samgrh. Þorlákshöfn er landshöfn, eins og allir vita. Hún er ekki aðeins fyrir útgerð frá Þorlákshöfn. Hún er einnig fyrir Stokkseyri og Eyrarbakka, þegar ekki er hægt að lenda þar. Hún er einnig mikið notuð fyrir útgerð frá Suðurnesjum, kannske eins mikið og útgerð austan fjalls. Allir, sem kynna sér þessi mál, skilja það, að þessi eina höfn á suðurströndinni, landshöfnin í Þorlákshöfn, þarf endurbóta við. Þessi höfn gegnir svo mikilvægu hlutverki, að þetta má ekki vera ógert. Ég treysti því, að hæstv. samgrh. beiti áhrifum sínum áfram. Ég veit, að hann vildi gera þetta, en hann hefur ekki gert það enn. Ég treysti því líka, að hæstv. fjmrh., sem hlustar á mig, taki þessu máli með skilningi. Það er landshöfn á Rifi. Ég ætla ekki að telja eftir það, sem fer í hana. En það er stutt á milli Rifs og Ólafsvíkur, en það er langt til hafnar hjá Sunnlendingum, ef Þorlákshöfn dugir ekki. Þess vegna höfum við flutt þessa brtt. í von um það, að málið verði endurskoðað og það verði teknar upp í frv. 38–40 millj. kr., til þess að þessu megi ljúka á næstu tveimur árum. Ég þarf ekki að segja meira um þetta. Bæði hæstv. ráðh. og þm. þekkja þetta mál, játa, að þetta sé nauðsynlegt, viðurkenna, að það er brýn nauðsyn. Þess vegna má þetta ekki bíða. Og ekki meira um það. Ég reyndi að hlusta á hæstv. fjmrh. áðan, en hann hafði stundum svo lágt, að ég heyrði ekki það, sem hann sagði. En ég talaði við hann á eftir og spurði hann, hvort ég hefði heyrt rétt, að það ætti að breyta vegal. og fá þannig auknar tekjur, sem næmu 250 millj. kr. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta væri rétt og það væri von á frv. og bann væri hissa á því, að frv. skyldi ekki hafa verið útbýtt. Ég ætla ekki að fara að ræða þetta núna, ekki fyrr en frv. hefur verið tekið á dagskrá. En ég vil þó benda á, að þetta kemur mér á óvart, að það eigi að fara að hækka benzín og þungaskatt. Við munum, að bifreiðar voru hækkaðar mikið í byrjun þessa árs. Þá var lagður á svokallaður jeppaskattur. Þá hækkuðu dísil- Land-Rover-jeppar um 75 þús. kr. og þeir, sem eru ekki allt of góðir í garð ríkisstj., kalla þetta bændaskatt. Aðrar bifreiðar, fólksbifreiðar, hafa hækkað frá 45 upp í 100 þús. kr. og vörubifreiðar frá 150 og upp í 300 þús. kr. Og til viðbótar þessu á að hækka þungaskattinn og benzínið. Það er eðlilegt, að umr. um það mál bíði þangað til frv. kemur til umr. Það mætti segja, að það væri næstum því utan dagskrár að hefja miklar umr. um það í sambandi við þetta mál. En ég var þó búinn að hugsa mér, áður en hæstv. ráðh. sagði frá þessari fyrirætlan, að benda á, að með þessu frv. væru ekki fjármagnaðar allar framkvæmdir í vegáætluninni fyrir næsta ár, þar sem er aðeins gert ráð fyrir 75 millj, kr. lántöku. Ég sé ekki ástæðu til þess að segja meira um þetta, en ég sé nú fram á, að það verður mikil annavika, næsta vika, ef á að ljúka frv. um breytingu á vegal., á að ljúka fjárl., á að ljúka þessu frv., sem nú er til umr., á að ljúka tvennum eða þrennum frv, um skattamál og víst ýmsu fleiru. Það verður annavika. Ég get tekið undir það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði hér áðan, að þótt þetta frv. biði fram yfir áramót, þá væri enginn skaði skeður. Það mundi hafa alveg jafnmikið gildi fyrir ríkisstj. og fyrir fjármögnun framkvæmdanna fyrir næsta ár, þótt þetta yrði ekki gert að lögum fyrr en í jan. eða febr. n.k. Og ég held, að það sé eðlilegt, að það verði farið að hugsa í alvöru um þessi mál. hvort það sé hægt að afgreiða öll þessi frv. þannig, að það geti verið sómasamlega og vel af hendi leyst. Hæstv. ríkisstj. veit vitanlega miklu betur en ég um það, hvað líður tekjuöflunaráætluninni í samhandi við fjárl. Út í það skal ég ekki fara. En það virðist samt sem áður, þótt samkomulag yrði með bezta móti á stjórnarheimilinu, mikið verk óunnið í sambandi við fjárlögin.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af því, sem hv. 1. þm. Sunnl. sagði hér varðandi brtt. þeirra félaga. Það er allt saman rétt, sem hann sagði um þeirra för á minn fund og undirtektir mínar undir það að taka fjárveitingu til Þorlákshafnar á fjárl. nú eða framkvæmdaáætlun. Ég ber þetta mál mjög fyrir brjósti og tel þess mjög ríka þörf, að hægt verði að ljúka þessum áfanga, sem hér um ræðir, en hann er upp á 80 millj. að kostnaði, og væri hægt að framkvæma hann í tvennu lagi og fyrri hlutanum væri hægt að ljúka með því að taka 40 millj. eða um það bíl á framkvæmdaáætlunina. Það var líka eftir fund minn með þeim þm. Sunnl. till. mín og hugmynd, að sú upphæð, 40 millj., yrði tekin á framkvæmdaáætlunina í þessu skyni, því að ég taldi þörfina mjög brýna. Það eru varla í nokkurri höfn á Íslandi önnur eins ofsaþrengsli og í Þorlákshöfn, og hún annar ekki því verkefni, sem henni ber að anna, fyrr en hún hefur verið stækkuð til mikilla muna. En þessi áfangi mundi koma að fullu gagni, með hvaða hætti sem framkvæmdum yrði hagað um framtíðarstækkun hafnarinnar, kæmi að sama gagni, hvor leiðin sem þar væri farin, en tvær leiðir eru þar helzt til umr. En þegar til kastanna kom, var talið, að það væri ekki hægt að taka að þessu sinni á hina áhlöðnu framkvæmdaáætlun slíka upphæð, 40 millj. kr., til þessarar einu hafnar. Menn sjá, að heildarupphæðin til landshafna er núna aðeins 19 millj. kr. og skiptist í þrennt: aðeins 2 millj. til Þorlákshafnar, 11 millj. til landshafnarinnar í Njarðvík og 6 millj. til Rifshafnar. Þegar hv. þm. Sunnl. höfðu verið á mínum fundi og rætt við mig um hina brýnu þörf á þessari fjárveitingu til Þorlákshafnar, þá komu einnig fulltrúar landshafnarinnar í Njarðvík og tjáðu sína nauðsyn á því, að höfnin væri gerð nothæf, því að hún væri nánast ónothæf nema í blíðskaparverði, þegar hafna er minnst þörf. Þetta er orðið mikið og dýrt mannvirki, en svo mikil hreyfing og súgur er í höfninni, að menn nota hana helzt, ef eitthvað ber út af með veður, þannig að þeir koma bátunum fyrir utan á hafnargörðunum. Það var talið hægt að bæta verulega úr og gera höfnina til muna nothæfari með því að taka 11 millj. kr. fjárveitingu núna á framkvæmdaáætlunina, og á það var af ýmsum fallizt. Þar sem ekki var hægt að fá upphæð, sem nægði neitt til hálfs áfangans í Þorlákshöfn, en minna dugði þar ekki, 40 millj. kr. eða svo, þá var sem sé Þorlákshöfn þar með byggt út að þessu sinni, og er leitt til þess að vita. En svona er það. Það vantar hér og það vantar þar 4050 millj. kr. til nauðsynlegra framkvæmda, og rúmast það ekki innan þeirra háu fjárl. og framkvæmdaáætlunar, sem við erum að afgreiða. Með öðru orðinu er fjargviðrazt yfir því af stjórnarandstæðingum, að allt þetta sé yfirspennt og of hátt, en samt komast þeir sömu menn ekki hjá því að flytja sitt mál um svona 40–50 eða 100 millj. kr. fjárveitingar að auki, sem ekki hafa komizt með á fjárlög eða framkvæmdaáætlanir. Þannig stendur þetta með Þorlákshöfn, að fyrir þann 40 millj kr. áfanga, sem er viðurkennt af öllum aðilum, að sé brýn nauðsyn að ráðast í, reyndist ekki pláss að þessu sinni, og ber að harma það, en unnt að taka minni áfanga, sem kæmu þó að gagni, fyrir 11 millj. kr. í annarri landshöfn, Njarðvíkurhöfn. Þetta er niðurstaðan, hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Ég geri mér litlar vonir - um að geta áorkað því að hækka fjárveitinguna, sem hér er um að ræða, um 38 millj. eða svo. Það væri algert lágmark. En engum leiðum skal þó lokað, fyrr en fullreynt er, og mundu þá a.m.k. stjórnarandstæðingar ekki gera veður út af því, þó að hér yrði hækkun enn um 40 millj. kr.



Herra forseti. Ég ætla mér ekki að reyna að ræða þetta frv. hér í heild. Það hefur komið fram hjá fyrri ræðumönnum, að til þess eru lítil efni af augljósum ástæðum, bæði vegna ástands efnahagsmálanna og vegna þeirrar óvissu, sem fjármál ríkisins eru almennt í. En það voru tvö atriði, sem ég ætlaði að gera að örlitlu umræðuefni. Það mun hafa orðið einhver misskilningur á milli okkar hæstv. fjmrh. í gær út af fsp. minni um Ólafsfjarðarhöfn, en ég las hér bréf frá Framkvæmdastofnun, sem var svar hæstv. forsrh. til mín um samgönguáætlun Norðurlands, þ.e.a.s. þann þátt, sem snýr að höfnum og flugvöllum, og þar var gert ráð fyrir 25 millj. kr. til hafna í þessari áætlun og 25 millj. til flugvalla. Nú, þegar þetta frv. kemur fram, er ljóst, að hér hafa verið skornar af 8 millj. kr. til hafna, og það hefur einmitt gerzt vegna framkvæmda í Ólafsfirði. Ég spurði hæstv. fjmrh. í gær, hvort það væri rétt skilið hjá mér, sem mér hefur skilizt á hæstv. forsrh., að það hefði verið ætlunin, að þessi framkvæmd yrði tekin inn á fjárl. Hæstv. fjmrh. svaraði mér því til í gær, að það væri ætlunin, að þetta kæmi á framkvæmdaáætlun. En það er misskilningur, eins og ég var að segja áðan. Hér stendur það svart á hvítu, að skera á þessa framkvæmt niður. Og það, sem ég vildi fá upplýst í sambandi við þetta er: Var ætlunin að taka þetta inn á fjárlög? Urðu einhver mistök í sambandi við þetta, eða er það ætlun ríkisstj., að engar hafnarframkvæmdir verði í Ólafsfirði í ár? Nú er svo ástatt, að þangað eru að koma tvö stór skip, 500 tonna skip. Þau koma þangað á þessu ári, og sjómenn segja mér, að þeir muni ekki geta varið þessi skip við þau hafnarskilyrði, sem nú eru í Ólafsfirði, en þar er svo ástatt, að byrjað er á nýrri hafnarkví, en þar er ekki aðstaða enn til viðlegu. Ég vildi sem sagt í allri vinsemd óska eftir upplýsingum um þetta mál. Síðara málið, sem ég vildi gera hér að umræðuefni, er framlag til rannsókna á stofnlínu Norðurland-Suðurland, 13 millj. kr. Hér er um að ræða upphæð, sem einungis fer til rannsókna á línulögn frá Sigölduvirkjun og norður yfir heiðar, en síðan er gert ráð fyrir því, að ríkisstj. verði heimilað sérstaklega að taka 60 millj. kr. að láni út af þessari framkvæmd. Hæstv. ráðh. hefur upplýst hér, að mig minnir, að þessi línulögn muni kosta nokkur hundruð millj., það geti skipt nokkrum hundruð millj., hvort hún verður hönnuð fyrir mikla eða litla orkuflutninga, þannig að hér er einungis um byrjunarfjárveitingar að ræða í þetta verkefni. En það, sem ég vil gagnrýna og undirstrika mjög rækilega í sambandi við þetta mál, er, að hvernig sem á það hefur verið bent frá hálfu heimamanna, þá hefur hæstv. ríkisstj. ekki fengizt til að rannsaka aðra kosti til orkuöflunar fyrir Norðurland. Hún hefur tekið pólitíska ákvörðun um það að leggja stofnlinu norður, án allra hagkvæmisathugana um það, hvort hægt væri að afla þessarar orku á annan og hagkvæmari hátt á Norðurlandi sjálfu. Ég vil taka skýrt fram, að ég er hér ekki að tala um framhaldsvirkjanir í Laxá. Það er aðeins einn kosturinn, og hæstv. ráðh. hefur lýst því hér skýrt og skilmerkilega, að ekki verði farið í slíka virkjun. Það er algerlega því máli óviðkomandi, að ríkisstj. hefur ekki fengizt til þess að gera athuganir á fleiri orkuöflunarleiðum á Norðurlandi. Hún hefur að vísu talað um Dettifoss. En það vita allir, að Dettifoss er svo mikil virkjun, að hún kemur ekki til neinna álita fyrir Norðlendinga og mundi alls ekki koma til álita, nema það kæmi orkufrekur iðnaður á Norðurlandi eða yrði hönnuð það mikil flutningslína milli Suður- og Norðurlands, að hún gæti flutt verulega mikla orku. Þetta vil ég gagnrýna. Ég held, að það hefði verið réttara, að í þessari framkvæmdaáætlun hefði verið heimilað að veita 13 millj. kr. til orkurannsókna á Norðurlandi og þá jafnframt á þessari leið, sem hér um ræðir, og það hefði verið gerð sú athugun, sem heimamenn eru allir sammála um og var samþ. shlj. á síðasta Fjórðungsþingi Norðlendinga, að það bæri að stefna að því að kanna, hvort hagkvæmara - og þá yrði að fara fram athugun á því - að virkja fremur í fjórðungnum sjálfum heldur en fara nú á þessu stigi í orkuflutning á milli Norður- og Suðurlands. Ein ástæðan fyrir þessu er sú, að menn gera sér ljóst, að ef þessi leið verður farin í orkuöflunarmálum Norðlendinga, verður að koma upp mikilli varaaflsstöð í fjórðungnum, dísilstöð eða gastúrbínstöð eða einhverri slíkri stöð, sem kostar mikla fjármuni, vegna þess að það hefur aldrei verið gert áður að flytja orku milli landsfjórðunga hér á landi, og við vitum ekki, hvernig það tekst, og það er fullkomið óréttlæti, ef á að bjóða fólki norður í landi að flytja þangað orku um eina línu, þegar ekki er hægt að bjóða Reykvíkingum minna en tvær línur frá Búrfelli. Þannig er þetta mál vaxið, og ég tel, að það hefði verið sæmra fyrir hæstv. ríkisstj, að gera ráð fyrir því í þessari framkvæmdaáætlun, að þessu fé yrði varið til orkurannsókna, en ekki aðeins til rannsókna á einum kostinum af mörgum, sem fyrir hendi eru.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. tók raunar af mér ómakið með sinni ræðu, því að hann ræddi einmitt það atriði í þessu frv., sem ég ætlaði að gera að höfuðefni máls míns. Ég er honum algerlega sammála um, að það er miklu nær að verja þeim 13 millj. kr., sem ætlaðar eru til stofnlínu á milli Norður- og Suðurlands, til virkjunarrannsókna á Norðurlandi. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, það er fyrst og fremst vilji okkar Norðlendinga, að það verði virkjað heima í héruðunum á Norðurlandi, að við fáum virkjun þar. Það hefur raunar verið sagt af mönnum í háum stöðum, að það væri ekki neitt aðalatriði, hvar virkjanirnar væru. Ég er á gagnstæðri skoðun. Það er ekkert aukaatriði, hvar virkjanirnar eru. Þær eru einmitt meginundirstaðan undir því, að sjálfstæði byggðanna haldist, að byggðirnar haldist. Þær eru sjálfstæðismál byggðarlaganna. Þess vegna tek ég mjög undir orð hv. þm. Lárusar Jónssonar um þetta atriði. Ég ætla ekki, þó að það væri kannske ástæða til. að ræða þær framkvæmdir, sem voru á döfinni í sumar, þegar verið var að leggja raflínu frá Eyjafirði til Skagafjarðar. Við áttum dálítið örðugt með að skilja þessar framkvæmdir þarna nyrðra, því að við vissum, að í Norðurl. e. var engin afgangsorka. Þaðan var ekkert rafmagn að fá fyrir okkur í kjördæminu vestra, nema þá að byggja stórar og miklar dísilstöðvar norður á Akureyri. Okkur fannst, að það hefði alveg eins mátt byggja dísilstöðvar heima í okkar kjördæmi, eins og fara að leggja þessa línu og fá rafmagn frá dísilstöðvum norðan Öxnadalsheiðar. Það var einhvern tíma sagt frá því í sumar að hæstv. forsrh. hefði raunar verið algerlega á móti þessari framkvæmd, en hæstv. meðráðh. hans, iðnrh., hefði ekki spurt hann og farið í þessar framkvæmdir upp á eigin spýtur. Hæstv. félmrh. sagði það, sem alveg rétt er, að það vantar fé bæði hér og þar, og það er ákaflega erfitt fyrir okkur einstaka þm. að vera að impra á einhverjum till., einhverjum hækkunartill. eða fjárveitingum til einstakra starfsemi í okkar kjördæmum, eins og stendur, allra sízt meðan við höfum ekki hugmynd um, hvernig afgreiðsla fjárl. verður. Ég vil þó aðeins leyfa mér að benda hv. n., sem fær þetta frv. til athugunar, á það, að til Norðurlandsáætlunar eru ætlaðar á frv. 38 millj. kr. Af þessum 38 millj. kr. eru ætlaðar 13 millj. kr. til hafna, og er þá að ræða um framkvæmdir á Drangsnesi, Skagaströnd og Hofsósi. Það var drepið á það hér í gær í umr. um fjárlagafrv. af samþm. mínum hv. 5. þm. Norðurl. v., að honum þóttu fjárframlög til hafnargerða í okkar kjördæmi heldur smávaxin, og var það víst ekki ofsagt, því að meðan öll önnur kjördæmi, án þess að ég vilji fara í meting, fá til hafnargerða mismunandi marga tugi millj., þá er ætlað, að í kjördæmi okkar fari rétt rúmar 7 millj. kr. til hafnarframkvæmda. Nú lá þó fyrir beiðni um það, að veitt væri, - ég held, að ég megi fullyrða það, - meira fé til hafna í kjördæminu heldur en þetta. En ég veit, að það er ekki hægt að fullnægja öllum óskum. En það má segja, að hér sé bætt um. Nú eru ætlaðar 13 millj. kr. af framkvæmdaáætlun í hafnir í okkar kjördæmi og þó ekki alveg, því að ein framkvæmdin á að vera í Strandasýslu. En nú í morgun barst mér í hendur bréf, sem ég vil raunar segja, að er nokkuð síðkomið, norðan af Siglufirði, þar sem er óskað eftir fjárveitingu til hafnarframkvæmda í Siglufirði vegna þeirra framkvæmda, sem útgerðarfélagið Þormóður rammi er nú að ráðast í. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á þessa beiðni. Ég veit ekki á þessu stigi, hvað hér er um mikla upphæð að ræða, en ég vil biðja hv. n. að athuga, hvort ekki væri unnt að veita eitthvert fé til Siglufjarðar, án þess þó að skorið sé niður af því fé, sem ritað er til þeirra hafna, sem nefndar eru í þessu frv., því að þeim mun ekki af því veita.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af þeirri ræðu, sem hv. 11. landsk. þm. flutti hér áðan, þar sem hann vék að Hafnarfjarðarveginum í gegnum Kópavog. Í tilefni þeirra orða langar mig til þess að upplýsa, að ég hef undanfarna daga átt ítrekaðar viðræður við hæstv. fjmrh. um þau vandamál, sem þarna er við að stríða, og nauðsyn þess, að nokkur framkvæmdahraði verði í sambandi við það verk. Ég get lýst því yfir með samþykki hæstv. ráðh., að ég tel góðar vonir á því, að hann útvegi eftir einhverjum leiðum viðbótarfjármagn umfram það, sem gert er ráð fyrir í framkvæmdaáætluninni, til þess að vinna og fullgera nothæfan áfanga við þessa framkvæmd. Hæstv. fjmrh. gerði það mögulegt líka í fyrra með útvegun aukafjárveitingar umfram framkvæmdaáætlun, að hægt hefur verið á þessu ári að vinna verulega mikið við þessa framkvæmd, og ég treysti honum fyllilega til þess að gera eitthvað í þeim efnum núna, eins og hann gerði þá. Það voru tvö atriði, sem fram komu í ræðu hv. 11. landsk. þm. áðan, sem mér þykir ástæða til þess að leiðrétta. Hið fyrra er, að hann sagði, að með samkomulagi framkvæmdanefndar Hafnarfjarðarvegarins við samgrn. hefði þessi vegur gegnum Kópavog verið gerður að þéttbýlisvegi í kaupstað. Það var ekki gert þá, ekki með samningunum árið 1966, heldur var það gert með vegal., sem samþ. voru árið 1963, að þessi vegarspotti, sem áður var rekinn og haldið við af ríkinu, var settur yfir á Kópavogskaupstað. Hitt atriðið er, að hann talaði um, að þéttbýlisvegafé Kópavogs til vegagerðar væri bundið um ófyrirsjáanlega framtíð. Það er ekki heldur rétt, því að samkv. samkomulagi því frá 196fi, sem hann vék hér að áðan, er gert ráð fyrir því, að þéttbýlisvegafé Kópavogskaupstaðar sé ekki lengur bundið vegna þessarar framkvæmdar en til enda næsta árs. En úr því að ég er kominn hingað, langar mig til þess að víkja lítillega að öðru atriði, sem hæstv. samgrh. vék að áðan, er hann var að tala um landshafnirnar. Það er vandamálið, sem hann lýsti hér með nokkrum orðum, að upp er komið í sambandi við landshöfnina í Njarðvíkum og Keflavík. Þar hefur reynslan sýnt, að vegna mistaka kemur þessi dýra framkvæmd að mjög litlum notum fyrir bátaflotann frá þessu svæði. Þegar vindur stendur af vissum áttum, hefur orðið að flytja bátana úr landshöfninni í þá litlu höfn, sem fyrir er í Keflavíkurkaupstað, og þeir, sem til þekkja, vita, að er yfirfull. Og við höfum fengið sent, þm. Reykn., áætlanir frá stjórn landshafnarinnar um aðgerðir, viðbótarframkvæmdir, sem nauðsynlegar eru taldar til þess að gera höfnina nothæfa. Þessar áætlanir hafa verið gerðar og undirbúnar af dönsku verkfræðifyrirtæki. Ég hef að vísu ekki séð kostnaðaráætlun yfir þá leið, sem landshafnarstjórnin telur, að rétt sé að fara í af þeim þremur leiðum, sem hið danska verkfræðifyrirtæki leggur til, að farnar verði til úrbóta. Þó þykist ég geta fullyrt, að þær 11 millj., sem áætlaðar eru á framkvæmdaáætluninni á landshöfninni í Njarðvík-Keflavík duga mjög lítið til þess að fullgera þann áfanga. Ég vil treysta því, miðað við það, sem samgrh. sagði hér um það ófremdarástand, sem þarna ríkir, að honum takist að fá aukna fjárveitingu til þessara nauðsynlegu framkvæmda, því að allir hljóta að sjá, að það er óhagkvæmt fyrir þjóðfélagið, að jafndýr framkvæmd og landshöfnin í Njarðvík og Keflavík er skuli ekki koma að nema mjög óverulegum notum vegna mistaka, sem þar hafa orðið.



Herra forseti. Út af þeim umr., sem hér hafa farið fram, langar mig að segja aðeins nokkur orð og í fyrsta lagi út af því, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði hér um afgreiðslu málsins. Það verður að sjálfsögðu af hálfu ríkisstj. haft samband við stjórnarandstöðu um afgreiðslu þeirra þingmála, sem nauðsyn ber til, að verði afgreidd fyrir áramót, og þau verða tekin fyrst, sem nauðsynlegust eru. Það er rétt, að þetta frv. er ekki eins nauðsynlegt að afgreiða fyrir áramót og tekjuöflunarfrv., sem ég talaði fyrir áðan. Verður það að sjálfsögðu haft til athugunar. Þó að æskilegt hefði verið að afgreiða málið nú, er það ekki eins nauðsynlegt og hin málin, sem ég áður talaði fyrir, mun verða reynt að hafa vinsamlegt samstarf um það. Það er eins og oft vill verða í sambandi við slíka framkvæmdaliði, sem eru á þessari skrá, að þar togast á löngunin til þess að koma í framkvæmd þeim nauðsynjaverkum, sem eru í hverju byggðarlagi, og möguleikarnir til að fjármagna þá, og líka möguleikarnir til að fá vinnuafl til að geta leyst verkefnin af hendi. Það hefur verið deilt á núv. ríkisstj. fyrir það, að hún væri of athafnasöm í þessa átt og framkvæmdi of mikið, sækti þess vegna of mikið fé til þegnanna, og ekki nóg með það, heldur lánsfé líka, og tæki of mikið vinnuafl til verklegra framkvæmda. Um þetta má að sjálfsögðu alltaf deila, en þannig fer það, að þegar hver og einn kemur að sínum stað og sínu áhugamáli, þá finnst honum það ekki geta beðið, heldur eitthvað annað, og þetta eitthvað annað er þá áhugamál og nauðsynjamál annars aðila. Þannig er verið að reyna að velja og hafna í þessum efnum. Það, sem var lagt til grundvallar í sambandi við þessa framkvæmdaáætlun, er í fyrsta lagi að halda áfram við þau verk, sem nú er verið að vinna að. Þannig er það með þær rafmagnsveitur, sem eru hér stærsti liðurinn, 236 millj. kr., í ríkisframkvæmdunum. Þar eru áframhaldandi verk við Lagarfossvirkjun og Mjólkárvirkjun. Þetta tekur um 126 millj. kr. af heildarfjáröfluninni, og það blandast engum hugur um, að það er með öllu óhugsandi annað en halda áfram við þessi verk vegna þess fjármagns, sem þarna er komið, og nauðsyn ber til að halda þeim áfram og koma á þann rekspöl, að nýting geti átt sér stað. Í öðru lagi er svo verið að styrkja flutningslínur, sem eru orðnar þannig, að það er orðin stórhætta á því, að þær bresti, og það er verið að reyna að meta það, hvar hættan er mest. Í þessu sambandi vil ég segja það, að eitt af þeim álitamálum, sem mjög var verið að velta fyrir sér var flutningslína frá Andakílsárvirkjun vestur á Snæfellsnes, sem er talið hið mesta nauðsynjaverk. Og það er ekkert ánægjulegt að þurfa að beita skurðarhnífnum til þess að draga úr þessari framkvæmd. En það var ekki talið framkvæmanlegt, ef átti að koma þessari áætlun saman með sæmilega skynsamlegum hætti með tilliti til fjármagnsútvegunar og mannafla til framkvæmda. Þetta veít ég, að hv. þm. er öllum ljóst. Þess vegna er það ekki spurning um vilja eða viljaleysi, sem hér er að verki, heldur spurning um það, hvað hægt er að útvega af fjármagni og hvað framkvæmanlegt er að vinna að af stórum verkum án þess að trufla atvinnureksturinn í landinu. Þegar kom að landshöfnunum, var það alveg rétt, að það var áhugamál samgrh., að Þorlákshöfn kæmi inn í það dæmi. Í raun og veru þýddi ekkert að vera að fást við Þorlákshöfn nema til frekari rannsókna kæmi, því að það var viðurkennt af vitamálastjóra, að frekari rannsókn þyrfti að eiga sér stað í Þorlákshöfn, áður en til framkvæmda kæmi, og þess vegna var hann með 2 millj. kr. fjárupphæð til þessara rannsókna. En það allra minnsta fjármagn, sem hægt var að hugsa sér til framkvæmda, var 40 millj. kr. Ég efast ekkert um, að það er vel hægt að rökstyðja, að það er nauðsyn á því að hefja þetta verk og koma þessum fjármunum þar fyrir, sem yrðu meira en 40 millj. a.m.k. 80–100 millj. kr. Nú er tiltölulega stutt síðan gert var stórt átak í Þorlákshöfn. Það kom líka fram í þeim skýrslum, sem voru til meðferðar, þegar var verið að vinna að þessu máli, að í Njarðvík mætti með 11 millj. kr. framkvæmd breyta verulega notagildi hafnarinnar. Njarðvík hefur orðið út undan í framkvæmdum nú upp á síðkastið, og hvort tveggja var, að verkið var talið af þeirri stærðargráðu, að það væri viðráðanlegt, og svo hitt, að það gæti kannske breytt miklu, og í þriðja lagi, að þessi höfn hefði beðið lengur en aðrar, og þá var ekki talið eðlilegt að taka aðrar fram yfir hana í þessum efnum. Ef hins vegar Þorlákshafnardæmið hefði verið tekið inn í framkvæmdaáætlunina, hefði orðið að leggja hin til hliðar, því að það að fjármagna þetta allt saman var a.m.k. talið lítt viðráðanlegt og ekki skynsamlegt, þó að fjármagn hefði verið til. vegna annarra framkvæmda. Þess vegna vil ég undirstrika það, að hér er ekki spurning um vilja eða viljaleysi, heldur spurning um það, hvað framkvæmanlegt er, hvað hægt er að fjármagna og hvað skynsamlegt er að framkvæma mikið á þessu ári á þessum sviðum sem öðrum. Það, sem um er að ræða í Rifi, er aðeins frágangur á því, sem unnið var á s.l. ári, ganga raunverulega frá því verki, svo að það sé ekki hætta á, að það skemmist, sem búið er að vinna. Þetta vona ég, að hv. 1. þm. Sunnl. meti og skilji og aðrir hv. þm. Sunnl. í sambandi við það, sem kom fram í ræðu hv. 1. þm. Sunnl. Út af því, sem hann vék að vegaskattinum, þá skal ég ekki fara að ræða það mál núna, því að það verður hér síðar til umr. En eitt hef ég þó verið alveg sannfærður um, að öruggur bandamaður úr liði stjórnarandstöðu í því máli yrði hv. 1. þm. Sunnl., því að svo vel og dyggilega var hann studdur, þegar hann þurfti á slíku að halda og þurfti þá eins og við nú að afgreiða það mál á skömmum tíma. En um það skulum við ræða, þegar það mál verður hér til umr.  Um hafnarframkvæmdirnar í Ólafsfirði, þá má vel vera, að við höfum ekki skilið hvor annan, hv. 5. þm. Norðurl. e. og ég, en ég taldi mig hafa sagt, að það hefði verið tekið af hafnarframkvæmdum í Ólafsfirði, sem var innan þeirra marka að vera 75%, en ekki það, sem mundi liggja í 40% framkvæmdum, því að vegna fyrirhugaðra breytinga á lögum þar um, var talið hyggilegt að láta það bíða. Út í raforkumálin ætla ég ekki að fara. En út af því, sem hv. 2. þm. Reykn. og hv. 11. landsk. þm. sögðu um Reykjanesbrautina, þá vil ég segja það, að því máli var bjargað á yfirstandandi ári með því að lengja lán, sem gert var ráð fyrir í upphaflegri áætlun, að greidd yrðu. Og sú leið er helzt hugsanleg til að bjarga þessu máli og ná endum saman við þá framkvæmd, sem hugsanleg er, að fara enn inn á þá braut og geta þannig bjargað því, sem þarf, til þess að verkinu skili sæmilega, án þess að um frekari fjáröflun þurfi að vera að ræða. Ég vil svo segja það út af þessu máli, að hæstv. samgrh. hefur leitað eftir því, að ég tilnefni mann í n. til þess að ræða á ný samkomulag við Kópavogskaupstað út af þessari vegagerð, þar sem það samkomulag, sem á sínum tíma var gert þar um, sé gengið sér til húðar, eða a.m.k. þurfi endurskoðunar við, og mun ég reyna að verða við því. Þessar skýringar taldi ég nauðsynlegt að gefa hér út af því, sem fram hefur komið við þessa umr., og skal svo ekki eyða fleiri orðum að þessu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Þannig stendur á, að ég þarf að víkja af fundi, og mun þá haga orðum mínum þannig, að þau valdi ekki æsingi hjá hæstv. ráðh. út af því, sem ég þarf að segja. Hæstv. samgrh. talaði um, að stjórnarandstaðan talaði oft um miklar hækkanir og þenslu í þjóðfélaginu. Þetta er rétt. Við gerum það oft, og það gera margir, þegar fjárl. hækka á tveimur árum um meira en 100%, eins og núna lítur út fyrir. En þenslan í þeim fjárl., sem við ætlum að fara að afgreiða núna, er ekki fyrst og fremst vegna mikilla framkvæmda, því að eins og hæstv. ráðh. vita, þá verður hlutfallið til framkvæmda á fjárl. miklu lægra en það hefur verið. Þetta er staðreynd, sem ekki þarf að mótmæla og allir geta séð, sem bera saman fjárlagafrv. nú og fjárl. í fyrra og þá sérstaklega fjárl. 1971. Þetta hlutfall versnar enn við endanlega afgreiðslu málsins. Og framkvæmdaáætlunin og fjárl. eru samtvinnuð, það eru alveg samtvinnuð mál. Það hefur áhrif á framkvæmdaáætlunina, hvernig afgreiðsla fjárl. er. Við í stjórnarandstöðunni viljum helzt, að það fari sem mest til nauðsynlegra framkvæmda og minna í rekstrarkostnað. Veit ég nú, að hæstv. ráðh. eru mér sammála um þetta, þótt raunin hafi orðið sú upp á síðkastið, að þeir hafa ekki getað að þessu leyti unnið eins og þeir hefðu helzt viljað. Þetta er skýringin á því, sem hæstv. samgrh. minntist á í sambandi við tal stjórnarandstöðunnar og vilja. Við viljum vitanlega allir gera sem mest, og það er kallað eftir miklum framkvæmdum. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan, að það hefði þurft að vinna við landshöfnina í Rifi, og það var reyndar rökstutt líka um landshöfnina í Njarðvíkum, nauðsynlegt að vinna þar til þess að bjarga verðmætum. Ég býst við, að þetta sé alveg rétt. En þessu er raunverulega einnig þannig farið um Þorlákshöfn. Það er rétt, sem hæstv. fjármrh. sagði hér áðan, það var gert stórt átak í Þorlákshöfn fyrir fáum árum og það er búið að láta mikla peninga í Þorlákshöfn. En þessir peningar nýtast ekki, nema það sé gert meira, eins og hæstv. samgrh, hefur viðurkennt. Nú veit ég, hvernig það er að koma saman framkvæmdaáætlun. Ég þekki alveg til þess. Það hefur oftar en nú verið messað lengi yfir framkvæmdaáætlun til þess að koma henni saman. Það er ekki í fyrsta sinn nú, sem sagt er, að það þurfi að skera meira niður, vegna þess að fé sé ekki fyrir hendi. En það þarf ekkert að vera að segja mér það, að þjóðfélagið fari úr skorðum, þótt tekin væri inn þessi upphæð, sem vantar í Þorlákshöfn. Sem betur fer þarf meira til. ef það er ekki komið allt í kaldakol. Það er ekki þessi litla þúfa, sem veltir hlassinu, eins og þar stendur. Ég kom nú aðallega upp í ræðustólinn til þess að segja það aftur, að ég vonast til þess, að bæði hæstv. samgrh. og hæstv. fjmrh. endurskoði þetta mál. Ég var ánægður með, hvað þeir báðir sögðu í sambandi við nauðsyn þess að framkvæma þetta. En ég var ekki eins ánægður með það, hvað þeir voru daufir í dálkinn og að mér virtist vonlitlir um, að það mætti takast að ná þessari upphæð inn. Við vitum allir, að þetta er mögulegt, ef viljinn er nægilega sterkur. Og þess vegna segi ég það aftur: Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. endurskoði þetta mál og taki upp fjárveitingu, 35–40 millj. kr., í Þorlákshöfn, til þess að það mikla fjármagn, sem þar er komið, megi nýtast. Þetta er ein mikilvægasta fiskihöfnin á landinu, og þetta er líka samgönguhöfn fyrir Vestmannaeyjar, því að það er ekki hugsanlegt að hafa daglegar ferðir milli lands og Vestmannaeyja, nema Þorlákshöfn verði bætt.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. Eftir að ég hafði lokið fyrri ræðu minni, tjáði Valur Arnþórsson, mér, formaður stjórnar Laxárvirkjunar, að sú tala, sem ætluð væri til Laxárvirkjunar, 47 millj. kr., væri að sínu mati allt of lág. Það mundi þurfa um 80 millj. kr. til þess að ljúka þessu verki, ef ætti að ljúka því. Og ég vil bara koma þeim tilmælum á framfæri við hv. fjhn., sem mun fá þetta frv. til skoðunar og athugunar, og hæstv. ráðh., að þeir kanni þetta mál og beiti áhrifum sínum til þess að leiðrétta það, ef þörf er á.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um breyt. á l. um orlof felur í sér þrjár smávægilegar breytingar. Í fyrsta lagi er lagt til, að þetta orðalag verði tekið inn í 7. gr.: „Eigi skal reikna orlofsfé af orlofslaunum og orlofsfé.“ Þessi breyt. er fram borin vegna þess, að sjómenn þóttust verða fyrir nokkurri kjaraskerðingu að því orðalagi, sem er nú í gildandi lögum, og er orðið við óskum sjómannasamtaka um breyt. að þessu leyti og þessum óskum þar með fullnægt. Þá er enn fremur það atriði, að vangreitt orlofsfé megi taka lögtaki. Það er til þess að gera innheimtuna á orlofsfénu auðveldari, en þetta er nauðsynlegt í sambandi við það, að orlofsfé fer nú aðrar brautir en hefur verið til þessa samkvæmt gildandi lögum og fyrirkomulagi. Við höfum gefið út orlofsbækur, og við það hefur verið ærið mikill kostnaður og fyrirhöfn og skriffinnska. Nú er ætlunin að gera samkomulag við Póst- og símamálastjórnina um, að þetta verði afgr. í gegnum gíróreikninga, og ég vænti, að af því verði mikið hagræði. Þá segir í 2. gr., að kostnaður við framkvæmd þessarar gr. greiðist úr ríkissjóði, að svo miklu leyti sem vaxtatekjur af orlofsfé hrökkvi ekki til að bera kostnaðinn. Þetta mun þó varla kosta ríkissjóð nokkurt fé, því að það er jafnvel talið, að ávöxtun fjárins hjá landsímanum muni skila meiri vaxtatekjum en kostnaðinum nemi. Samt er talið vissara að hafa þetta orðalag. En það mun ekki valda ríkissjóði útgjöldum, svo að neinu nemi a.m.k., og þá aðeins í undantekningartilfellum. Nú um gildistöku þessa frv. er það að segja að fyrsta atriðið, sem snertir orlofsfé, er ætlunin, að taki gildi 1. janúar, í byrjun skattárs, en að öðru leyti taki lögin gildi 1. maí 1973, en þá byrjar hið nýja innheimtufyrirkomulag á orlofsfénu með nýju orlofsári, og þannig stendur á þessum mismunandi tímasetningum á gildistökunni. Ég hef ekki fleiri orð um þetta, legg til, að verði vísað til hv. félmn. Frv. var lagt fram í hv. Ed. og hefur það verið afgr. þar shlj.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég vil leyfa mér að fylgja þessu frv. um undirbúning á þörungavinnslu á Reykhólum úr hlaði í hv. Nd. aðeins með örfáum orðum. Í Ed. gerði ég allítarlega grein fyrir þessu máli og baksviði þess, enda er hér um að ræða að minni hyggju forvitnilegt og merkilegt mál. Þar urðu allmiklar umr. um málið, og ég hygg, að þær umr. allar liggi hér á borðum þm. prentaðar, þannig að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það, sem þar var sagt. Önnur ástæða fyrir því, að ég ætla aðeins að hafa fá orð um þetta, er sú, að ég hef mikinn hug á því að koma frv. til n. og fara fram á það við hv. alþm., að þeir afgr. þetta mál sem lög fyrir jól. Lm ástæðuna fyrir þessum hraða og því undarlega fyrirkomulagi, sem segja má, að sé á þessu frv., vil ég fara nokkrum orðum. Rannsóknir á þörungavinnslu á Reykhólum hafa staðið yfir 2 áratugi eða raunar lengur. Þær beindust lengi vel að þaravinnslu eða vinnslu á þaramjöli, og á því komu fram ýmsir annmarkar, en að undanförnu hefur athyglin beinzt að þangvinnslu og þangmjöli, og þar hafa komið í ljós mjög athyglisverðir möguleikar. 8. nóv. s.l. skilaði Rannsóknaráð skýrslu til ríkisstj. um þessar rannsóknir sínar, og um miðjan nóv. eða fyrir u.þ.b. mánuði var iðnrn. falið að fjalla áfram um þetta mál. Ég sendi það þá til verkfræðiskrifstofu Baldurs Líndals til könnunar á niðurstöðum Rannsóknaráðs, og enn fremur fór ég fram á það við Framkvæmdastofnunina, að hún athugaði fjárhagshliðar málsins og markaðinn. Í sjálfu sér hefði verið eðlilegt, að ég hefði beðið með að leggja þetta mál fyrir þing, þangað til þessar kannanir lægju fyrir. Þá fyrst hefði verið eðlilegt, má segja, að ég hefði lagt málið hér fram. En ástæðan fyrir því, að reynt er að hafa hraðari gang á, er sú, að við erum þarna í tímaþröng. Það liggur fyrir tilboð frá skozku fyrirtæki, Alginate Industries, um að kaupa verulegt magn af skolnðu, þurrkuðu og möluðu þangi á árinu 1974, 4000 tonn, og halda síðan áfram þeim viðskiptum í vaxandi mæli um 10 ára skeið þar á eftir. Þessi kaupandi þarf hins vegar á þessari vöru að halda á árinu 1974, og ef hann getur ekki fengið hana hér, þá verður hann að leita eftir henni einhvers staðar annars staðar. Ef það kemur í ljós, að hagkvæmt sé að reisa slíka verksmiðju, þá tel ég, að við verðum að leggja áherzlu á að tengja framkvæmdir við þetta tilboð og reyna að hafa þann hraða á, sem þarf til þess, að við getum haft þessa vöru á boðstólnum á árinu 1974. Þess vegna er þetta fyrirkomulag á frv. Það er sniðið eftir lögum sem samþ. voru á sínum tíma um undirbúningsfyrirtæki að stofnun hugsanlegrar olíuhreinsunarstöðvar, og ætlunin með þessu fyrirkomulagi er sú, að ef það kemur í ljós við þær kannanir, sem ég var að tala um, að þetta sé álitlegt fyrirtæki, þá sé hægt að hraða framkvæmdum svo mjög, að það verði unnt að framleiða þessa vöru á árinu 1974. Einmitt þess vegna fer ég þess á leit við hv. alþm., að þeir geri þetta frv. að l. fyrir jól. svo að hægt sé að hafa þennan hraða á, ef athuganir leiða í ljós, að það sé skynsamlegt. Það má minna á það í því sambandi, að þarna þarf að leggja einnig í annars konar fjárfestingar. Hið opinbera þarf að ráðast í hafnarmannvirki, vegagerð, jarðhitavirkjun og raflinu, og má áætla, að kostnaðurinn við það verði á næsta ári um 50 millj. kr., ef af þessu verður, þannig að þarna er um að ræða allverulegar fjárbagslegar skuldbindingar. Hins vegar eru kostirnir við þetta mál svo margvíslegir, - ég veit, að ég þarf ekki að taka þá fram neitt frekar, - að ég legg mikla áherzlu á, að þetta mál nái fram að ganga. Í hv. Ed. var algjör samstaða um málið milli allra flokka, og menn unnu sameiginlega að því að greiða götu þess gegnum Ed., og ég þykist vita, að sama verði raunin hér í hv. Nd. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð um þetta frv., sem ég er algjörlega samþykkur, og mér finnst haldið mjög rétt og vel á þessu máli, þar sem gert er ráð fyrir, að meiri hl. hlutafjár í fyrirtækinu verði í höndum Íslendinga, en minni hl. e.t.v. í höndum erlendra aðila. En það er eitt atriði, sem mig langar til að vekja sérstaklega athygli á í þessu sambandi, og það er, að ég held, að grundvöllurinn undir þessu fyrirtæki sé í raun og veru sá, að sölusamningur hefur verið gerður til langs tíma, um þá framleiðslu, sem þarna á að verða.  Auðvitað er þetta fyrirtæki hluti af hinni margumtöluðu iðnbyltingu, sem ég styð hæstv. ráðh. dyggilega í. Ég vildi mega benda á, að það mætti kannske leggja meiri áherzlu á það að reyna að vinna meira úr íslenzku hráefni eða íslenzkum jarðefnum með það fyrir augum að koma upp verksmiðjum viðar um landið. Það segir sig sjálft, að þetta fyrirtæki verður mjög mikils virði fyrir það byggðarlag, sem það ris í. Við eigum hér á landi marga og góða vísindamenn á mörgum sviðum og rannsóknarstofnanir. Við ættum þannig, finnst mér, að geta lagt nokkru meiri áherzlu á margs konar hráefni, eins og t.d. vikur, perlit, basalt o.fl., sem ég veit, að verið er að vinna að, en mér finnst að þyrfti að leggja dálítið meiri kraft í. Ég er sem sé algjörlega samþykkur frv., en legg áherzlu á, að það sé lagt í auknar rannsóknir á fleiri sviðum.