Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég flyt hér á þskj. 143 frv. til l. um breytingu á lögum nr. 67/1976, um löggilta endurskoðendur. Með frv, þessu er lagt til að ákvæði laga, er takmarka heimild til að endurtaka verkleg próf til löggildingar í endurskoðun, verði rýmkuð. En skv. gildandi ákvæðum er engum heimilt að endurtaka próf þessi nema einu sinni. Reynslan hefur sýnt að erfitt er að standast þessi próf. Komið hefur fyrir að prófmenn hafa fallið tvívegis og þar með endanlega fyrirgert rétti sínum til þess að þreyta prófið. Skv. núgildandi reglum þurfa menn að hafa lokið prófi við viðskiptadeild Háskóla Íslands með endurskoðun sem kjörsvið auk þess að hafa starfað í þrjú ár að endurskoðun undir stjórn löggilts endurskoðanda til þess að mega þreyta prófið. Það er því viðurhlutamikið að koma í veg fyrir að mönnum gefist tækifæri til að sanna þekkingu sína með endurtekningu prófs, þar sem þeir hafa þá þegar 10 ár að baki í námi til að öðlast réttindi sem löggiltir endurskoðendur. Þá er einnig á það að benda að skilyrði til endurtöku prófa í Háskóla Íslands eru rýmri en til umræddrar endurtöku verklegs prófs í endurskoðun skv. núgildandi ákvæðum. Ég tel þessa breytingu sjálfsagða réttlætiskröfu og sé því ekki ástæðu til að fjölyrða um hana. Um leið og ég legg til að málinu verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr. legg ég áherslu á að afgreiðslu þess verði hraðað svo sem nokkur kostur er, þar eð löggildingarpróf eru fyrirhuguð í des. n.k.



Virðulegi forseti. Á þskj. 137 flyt ég frv. til l. um heimild til handa ríkisstj. að selja Landssmiðjuna. Þetta mál átti sér þann aðdraganda að í febrúarmánuði s.l. fól ég Helga Þórðarsyni verkfræðingi að gera forkönnun á rekstri og rekstrargrundvelli Landssmiðjunnar. Markmið könnunarinnar var m.a. að auðvelda ákvörðun umfangs áframhaldandi úttektar á fyrirtækinu og aðstoða starfsmenn við að meta möguleika þeirra á að kaupa fyrirtækið, en þeirri hugmynd hafði ég hreyft á s.l. ári. Úttekt þessari, sem unnin var í samvinnu við stjórnendur og starfsmenn fyrirtækisins, var lokið í júní 1984. Helstu niðurstöður voru þessar: 1. Ekki er nauðsynlegt að ríkið eigi og reki fyrirtækið til þess að markmiðum þess verði náð. 2. Viðskipti Landssmiðjunnar eru dreifð á marga aðila og verkefni fjölbreytt. Viðskipti ríkisfyrirtækja voru 35% af heild árið 1983. Þáttur innflutningsverslunar var um 40% 1983. Aukning viðskipta frá þeirri lægð, sem verið hefur, er töluvert bundin velgengni í sjávarútvegi og auknum virkjanaframkvæmdum. 3. Verkefni framleiðsludeilda voru 1983 að framleitt var eftir reikningi 55%, tilboðsverk 38% og framleitt á lager 7%. 4. Um rekstursafkomu verksmiðjunnar árin 19811983 er það að segja að tekjuafgangur 1981 var tæpar 2 millj., tap 1982 rúmar 2 millj. og tap 1983 tæpar 4 millj. Stofn til verðbreytingafærslu myndast á lántökum vegna framkvæmda við Skútuvog 7 og því óviðkomandi rekstri Landssmiðjunnar þessi ár. 5. Orsaka hallans er að leita í versnandi ytri skilyrðum í málmiðnaði. Harðnandi samkeppni hefur leitt til naumari tilboða og halla á tilboðsverkum. Hugsanlega hefði mátt bregðast við með því að draga saman seglin. 6. Forsendur fjárfestingar að Skútuvogi 7 hafa brostið með því að horfið var frá áformum um skipaverkstöð við sundin. 7. Fela þyrfti rannsóknarstofnunum (fiskiðnaðarins eða Iðntæknistofnun) að leiða til lykta tilraunir með nýja gerð fiskimjölsverksmiðju, sem lengi hefur verið þar á stokkunum í tilraunaskyni. 8. Framlegðarstig einstakra deilda sýnir lakasta útkomu í plötusmiðju. Hún hefur enda hæst hlutfall tilboðsverka, eða 60%. Í tengslum við úttekt þessa og samhliða endurskipulagningu á rekstrinum hófust óformlegar viðræður milli fulltrúa starfsmanna og iðnrh. um möguleika á sölu á fyrirtækinu til starfsmanna. Hinn 8. mars 1984 stofnuðu 52 af starfsmönnum Landssmiðjunnar félag til að kanna grundvöll að samkomulagi við iðnrn. um kaup á Landssmiðjunni, kanna rekstrargrundvöll hins nýja fyrirtækis og kynna félagsmönnum niðurstöður kannana. Þá var félaginu falið að undirbúa stofnsamning hlutafélags ef niðurstöður bentu til þess að af kaupum gæti orðið. Kaus þetta undirbúningsfélag sér fimm manna stjórn og var formaður þeirrar stjórnar Sigurður Daníelsson núv. framkvæmdastjóri Landssmiðjunnar. Félag þetta fól stjórninni umboð sitt til viðræðna og samningsgerðar við iðnrn. varðandi kaup starfsmanna á Landssmiðunni með fyrirvara um samþykki félagsfundar. Með bréfi til iðnrh. dags 9. mars 1984 óskaði stjórn félagsins eftir viðræðum um kaup á fyrirtækinu. Með bréfi dags 15. mars 1984 skipaði iðnrh. eftirtalda þrjá menn í nefnd til að annast viðræður um sölu Landssmiðjunnar: Halldór J. Kristjánsson formann, deildarstjóra í iðnrn., og með honum Gunnlaug Claessen deildarstjóra í fjmrn. og Guðmund Malmquist hdl. í Framkvæmdastofnun ríkisins. Með nefndinni hefur Helgi G. Þórðarson verkfræðingur starfað. Nefndin hefur aflað upplýsinga um eignir Landssmiðjunnar og aðra þætti er varða söluverð fyrirtækisins, svo sem rekstrarhorfur, ástand véla og tækja, viðskiptavild og horfur í málmiðnaði almennt. Nefndin átti allmarga fundi með ofangreindri viðræðunefnd félags starfsmanna og 13. júlí s.l. náðist samkomulag um meginþætti í kaupsamningi milli aðila. Þegar samningsgrundvöllur þessi lá fyrir ákváðu 23 starfsmenn Landssmiðjunnar að ganga til samstarfs í hlutafélagi, sem hlaut nafnið Landssmiðjan hf., með það fyrir augum að ganga til lokasamninga um kaup á Landssmiðjunni. Var við það miðað að yfirtaka á rekstrinum færi fram fyrir 1. janúar 1985. Á fundi ofangreindra starfsmanna 25. júlí 1984 voru kosnir fimm menn í undirbúningsstjórn fyrir hið væntanlega hlutafélag og varð Sigurður Daníelsson áfram formaður þeirrar fimm manna stjórnar. Undirbúningsstjórn þessi og viðræðunefnd ríkisins áttu með sér nokkra fundi í ágústmánuði og var frá texta kaupsamningsins gengið á viðræðufundi 23. ágúst í ár. Stofnfundur hlutafélagsins Landssmiðjunnar hf. var haldinn 13. sept. 1984 og voru stofnendur 23 starfsmenn Landssmiðjunnar. Hlutafé var ákveðið 4 020 000,00 kr. og skrifuðu stofnendur sig fyrir hlutum á bilinu frá 100 þús. kr. til 210 þús. kr. Í stjórn hins nýstofnaða hlutafélags voru eftirtaldir menn kosnir: Þorleifur Markússon formaður, Guðmundur Finnbjörnsson, Þórður G. Guðlaugsson, Finnbogi Jónsson og Sigurður Daníelsson, allt starfsmenn Landssmiðjunnar. Kaupsamningur um Landssmiðjuna milli ríkisstjórnar Íslands og Landssmiðjunnar hf. var undirritaður með fyrirvara um samþykki ríkisstj. og Alþingis hinn 20. sept. 1984 og er kaupsamningurinn, ásamt fylgiskjölum, fylgiskjal með frv. þessu. Með frv. þessu er lagt til að ríkisstj. verði veitt heimild til að selja hinu nýstofnaða hlutafélagi ríkisfyrirtækið Landssmiðjuna. Meginatriði kaupsamningsins eru: a) Ríkissjóður selur hlutafélaginu Landssmiðjunni hf. ríkisfyrirtækið Landssmiðjuna í fullum rekstri með öllum vélum, tækjum og áhöldum. sem fyrirtækið á. ásamt rekstrarbirgðum, hlutabréfum í Tollvörugeymslunni hf. og viðskiptakröfum eins og þær verða þann 31. des. 1984 og er kaupverðið ákveðið 22 115 638,00 kr. Undanskilin sölunni eru hlutabréf Landssmiðjunnar í Iðnaðarbanka Íslands og Sameinuðum verktökum hf., tilraunafiskimjölsverksmiðja, sem unnið hefur verið að á vegum Landssmiðjunnar s.l. ár, og fasteignir Landssmiðjunnar. b) Kaupverðið greiðist þannig að kaupverð véla, tækja og viðskiptavild greiðist með 20% útborgun, en eftirstöðvar eru lánaðar með verðtryggðum kjörum til átta ára. Viðskiptakröfur greiðast með yfirtöku viðskiptaskulda og andvirði vörubirgða greiðist með verðtryggðu skuldabréfi til fjögurra ára. Lán vegna kaupanna eru tryggð með fyrsta veðrétti í hinum seldu eignum. c) Áskilið er af hálfu ríkisins að hlutafé í Landssmiðjunni verði eigi minna en kr. 4 millj. Þar sem hið nýja félag kaupir ekki fasteignir Landssmiðjunnar hefur seljandi skuldbundið sig til að veita kaupanda veðleyfi í núverandi fasteignum Landssmiðjunnar að fjárhæð 4 millj. kr. Slíkt veðleyfi verður aðeins veitt vegna efnis, tækja og vélakaupa, sem fasteignaveðs er krafist fyrir. og þá með baktryggingu í hinum keyptu vörum. d) Seljandi skuldbindur sig til að leigja kaupanda núverandi fasteignir Landssmiðjunnar til allt að 15 ára. Leigusamningurinn er uppsegjanlegur af hálfu kaupanda með eins árs fyrirvara. e) Seljandi skuldbindur sig til að beita sér fyrir því að erlendir aðilar, sem Landssmiðjan hefur umboð fyrir. veiti samþykki sitt fyrir því að umboðin verði yfirfærð til Landssmiðjunnar hf. Samþykki helstu erlendra viðskiptaaðila Landssmiðjunnar á yfirfærslu umboða til Landssmiðjunnar hf. liggur nú fyrir. f) Seljandi mun beita sér fyrir því að núverandi verkefni Landssmiðjunnar fyrir ríkisfyrirtæki og stofnanir haldist óbreytt a.m.k. næstu þrjú ár, að því skilyrði uppfylltu að Landssmiðjan hf. verði samkeppnishæf bæði hvað varðar verð og gæði. g) Miðað er við að yfirtaka starfsmanna á rekstrinum fari fram 1. jan. 1985. Síðan er hér í grg. og aths. nánar vikið að greiðslukjörum og kaupverðinu, fasteignum Landssmiðjunnar og endurskipulagningu á rekstri Landssmiðjunnar. sem hv. þdm. geta kynnt sér. Þessu frv. fylgir kaupsamningur um Landssmiðjuna milli ríkisstj. Íslands og Landssmiðjunnar hf., sem dags. er 20. sept. 1984. ásamt fskj. Nánar tiltekið vil ég taka fram að undanskilið sölu þessari á Landssmiðjunni eru. eins og ég gat um, hlutabréf Landssmiðjunnar í 1ðnaðarbanka Íslands og Sameinuðum verktökum hf., enn fremur fasteignir Landssmiðjunnar, sem eru í fyrsta lagi fasteignin Skútuvogur 7, Reykjavík, í öðru lagi fasteignin Sölvhólsgata 13, Reykjavík og í þriðja lagi fasteignin Skúlagata 8. Reykjavík. Þá er undanskilin í sölunni tilraunafiskimjölsverksmiðja, sem unnið hefur verið að á vegum Landssmiðjunnar s.l. ár. Skuldir vegna fasteigna ríkisfyrirtækisins Landssmiðjunnar og tilraunafiskimjölsverksmiðju, sbr. 8. lið í ársreikningi Landssmiðjunnar 1983, eru Landssmiðjunni hf. óviðkomandi. Síðan eru hér ýmsar upplýsingar varðandi fyrirtækið sjálft. En fskj., sem hv. þdm. geta kynnt sér, fylgja hér með, í fyrsta lagi stofnsamningur hlutafélagsins Landssmiðjunnar hf. frá 13. sept., í öðru lagi verðmat á vélum og tækjum Landssmiðjunnar, í þriðja lagi eru sameiginlegir minnispunktar um verðmat á vörubirgðum Landssmiðjunnar vegna sölu fyrirtækisins og í fjórða lagi er hér sem fskj. húsaleigusamningur milli ríkissjóðs og Landssmiðjunnar hf. um leigu á Sölvhólsgötu 13 og Skúlagötu 8, sem er dags. 20. sept. 1984, og er fyrirtækinu mjög mikilsverður. Virðulegi forseti. Ég legg til að þegar þessari umr. lýkur verði málinu vísað til 2. umr. og iðnn.



Virðulegi forseti. Með frv. því sem hér liggur fyrir er leitað heimildar fyrir ríkisstj. til að selja ríkisfyrirtækið Landssmiðjuna. Í aths. við frv. kemur fram að kaupsamningur milli ríkissjóðs og nýs hluthafafélags. Landssmiðjunnar hf., hafi verið undirritaður 20. sept. s.l. með fyrirvara um samþykki Alþingis. Að hlutafélaginu Landssmiðjan hf. standa 23 af 70 starfsmönnum fyrirtækisins. Umsamið kaupverð telst vera rúmar 22 millj. kr. þar af viðskiptakröfur um 10 millj. kr. Í frv. felst sá þáttur stefnu núv. ríkisstj. að selja sem flest ríkisfyrirtæki. Til að ná fram þessu stefnumarki er greinilega lögð áhersla á að hafa sem hraðastar hendur - á kostnað vandaðs undirbúnings. Mér sýnist að í sambandi við þetta mál, sölu þessa ríkisfyrirtækis, Landssmiðjunnar, sem hér er rætt um, hafi menn ekki gefið sér nægan tíma til að spyrja og fá svar við hvort þessi sala fyrirtækisins sé hagkvæm fyrir núverandi eiganda, ríkið, og hvaða markmiðum hún þjóni. Það kemur einnig fram að undirbúningur að þessari sölu er ekki slíkur að það sé raunverulega trúverðugt. Það kemur ekkert fram í frv. hvað skuli gera við ákveðnar eignir verksmiðjunnar eins og t.d. grunninn við skútuvog né heldur hvað skuli gera við tilraunaverksmiðju þá eða það þróunarverkefni sem Landssmiðjan var með í undirbúningi. Upplýsingar sem koma fram í frv. um rekstur verksmiðjunnar stangast einnig nokkuð á við það sem kemur fram í skýrslu hæstv. iðnrh. sem hann lagði hér fyrir Alþingi um starfsemi ríkisfyrirtækja árið 1983. Í því plaggi er sagt að rekstur Landssmiðjunnar hafi gengið vel á árinu 1983 og hagnaður hafi orðið af starfsemi fyrirtækisins. Það er reyndar ekki fullkomlega borið á móti því í frv. en þar er þó sagt að tekjuafgangur hafi orðið mínus án verðbreytinga og aukafyrninga. Útskýringar hvors plaggsins um sig stangast því á. Þetta mál kemur fyrir þá nefnd sem ég á sæti í. Ég mun því ekki við þessa umr. hafa um þetta langt mál og sé ekki ástæðu til þess, en tel ástæðu til að frv. verði skoðað vel. Eins og ég sagði hér fyrr lit ég svo á að þessu máli hafi verið hraðað meira en þörf hafi verið á og það þurfi rækilegrar skoðunar við og þá fyrst til þess að fá svar við þeirri spurningu hver var ástæða þess að ríkissjóður taldi sig þurfa að selja þetta fyrirtæki og hvaða markmiðum það þjónar öðru en einhverjum pólitískum markmiðum þeirrar ríkisstj. sem nú situr að losa sig við ríkisfyrirtæki. Sú stefna ríkisstj., hverrar sem er, að breyta eignarráðum í fyrirtækjum á stuttum valdaferli, er að mínu mati nokkuð vafasöm ef hún þjónar ekki einhverjum ákveðnum tilgangi öðrum.



Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að spurt sé við þessa umr. hvers vegna sá hraði er hafður á sem nú er auðsær við að selja ríkisfyrirtæki og hvort það er gert af trúarbragðaástæðum. Þá á ég við það hvort þær skoðanir hæstv. ráðh., að ríkið eigi sem minnst að eiga af fyrirtækjum, ráði því að farið er í þetta svo skyndilega eða hvort það er vegna þess að verksmiðjan getur ekki starfað af sama þrótti undir núverandi eignarformi og það gæti gert undir öðru eignarformi. Það virðist allt benda til þess að hagur Landssmiðjunnar hafi verið nokkuð góður þrátt fyrir lítils háttar tap síðustu árin. Helgi G. Þórðarson hefur gert úttekt á rekstri Landssmiðjunnar þar sem hann kemur með ýmsar tillögur um úrbætur. Ljóst er að ef þær tillögur hefðu komist í framkvæmd hefði mátt gera rekstur smiðjunnar aliþokkalegan. Ég á sæti í þeirri nefnd sem tekur þetta mál fyrir og þar mun ég ásamt öðrum nefndarmönnum kynna mér það frekar hvernig þessum málum er háttað. Ég hef ekki haft aðstöðu til að gera það enn. Hins vegar vil ég lýsa því yfir að áður en þær upplýsingar, sem þar koma fram eru mér ljósar, hef ég ekki fyrir fram neina skoðun á því hvort selja eigi Landssmiðjuna eða ekki. Það er ekki ástæða til þess að mér finnst að Landssmiðjan sé rekin í ríkiseign bara til þess að reka hana í ríkiseign, heldur er það höfuðatriðið hvernig þessum rekstri verði best fyrir komið. Ég minni á það að í fyrra var ákveðið að selja Siglósíld á Siglufirði. Það voru uppi ýmsar efasemdir um það hjá mörgum hvort rétt væri að gera það. Þar bundu menn sig nokkuð í gömul prinsipp en ég hygg að það hafi sannast að sú ákvörðun var rétt og það fyrirtæki hafi verið rekið af meiri þrótti nú en gert var áður. Það er líka gersamlega ómögulegt að reka ríkisfyrirtæki þar sem viðkomandi ríkisvald er á móti því að hlúa að þeim fyrirtækjum. Ég hygg að svo hafi verið hjá síðustu ríkisstj. og þess vegna hafi afkoma Siglósíldar verið mjög erfið. Á ég ekki von á því að umönnun eða hugur núv. ríkisstj. sé sterkari til þessa rekstrarforms en þeirrar sem var á undan. En ég minni á að það er ekki neitt sjálfgefið hvað gefur bestan árangur. Ég ítreka það að sú ákvörðun sem tekin var á síðasta þingi hafi verið rétt og það má vera að eðlilegt sé að gera þetta, en fyrir fram vil ég ekki hafa þá skoðun á þessu máli að ríkið eigi ekki að selja þessa verksmiðju. Það hlýtur að fara eftir því hvaða rök fylgja því, en þau eru að mínu mati ekki komin fram enn þá.



Virðulegi forseti. Ég tek þá áhættu að koma hér upp þó að ég hafi það hálfvegis á tilfinningunni að það sé farið að líta á mig sem sérstakan sölufulltrúa ríkisins í því verkefni að losa ríkið við sem flest fyrirtæki. Mér finnst að tveir hv. ræðumenn hér á undan mér hafi í raun spurt skynsamlega en kannske samt sem áður ekki réttu spurninganna. Það má líka spyrja að því: Eru fyrir því einhver haldbær rök hvers vegna ríkið ætti ekki að selja Landssmiðjuna? Ég held að menn þurfi ekki að hafa kynnt sér þetta mál neitt ítarlega til þess að átta sig á því að það eru raunverulega afskaplega fá, í mínum huga engin, rök sem finnast fyrir því hvers vegna ríkið ætti að vera að halda í þetta fyrirtæki. Þetta fyrirtæki þjáist með öðrum fyrirtækjum undan þeim vandræðum sem þjónustustofnanir af þessu tagi hafa átt við að etja undanfarin ár og þar á ég við þær stöðvar sem sinnt hafa skipasmíðum og viðgerðum. Þetta fyrirtæki ætlaði reyndar út í stóraukna þátttöku í skipasmíðum og viðgerðum sem nú hefur verið hætt við - mér liggur við að segja guði sé lof. Menn skulu minnast þess að þau fyrirtæki hérna í landinu, sem stunda sambærilega starfsemi og Landssmiðjan, eru mörg hver nánast á framfæri ríkisins, þ.e. algerlega háð forsjá eða fyrirgreiðslu á opinberum vettvangi hvað rekstrargrundvöll sinn snertir og að ríkið standi síðan í samkeppni við þessi fyrirtæki með eigin rekstri og auki þannig raunverulega á þann vanda sem það síðan þarf að leysa. Þetta finnst mér að hljóti að hljóma svo óskynsamlega í eyrum allra að þeir sjái hversu eðlilegt mál það er að losa sig við rekstur sem þennan og láta reynsluna um það að skera úr um hvort þessi rekstur á sér einhvern grundvöll eða ekki. Upp á seinni tíma er kannske ágætt að viðhafa ákveðin viðvörunarorð um það að þegar ríkið selur fyrirtæki með þeim hætti sem núna er gert, þá fylgi því nánast í yfirlýsingum heitstrengingar um það að ríkið muni ekki hlaupa undir bagga með þessu fyrirtæki þó að forn ættarbönd tengi ríkið fyrirtækinu þegar á móti blæs síðar meir. Ég held að þegar menn skoða hug sinn grannt átti þeir sig á því að hlutverk ríkisins í þessum efnum liggur ekki í því að halda úti rekstri einstakra fyrirtækja. Hann liggur fyrst og fremst í því að reyna að þvælast ekki of mikið fyrir rekstrargrundvelli í atvinnustarfsemi og þá hugsanlega að hjálpa til þar sem tök eða kraftar leyfa.



Virðulegi forseti. Aðeins örfá orð um þetta frv. Það er sjálfsagt auðvelt að finna ýmis rök fyrir því að selja starfsmönnum þetta ríkisfyrirtæki og sjálfsagt af hinu góða að gera slíkt í ýmsum tilvikum þegar báðir geta kannske haft af því nokkurn hag. Þessi hæstv. ríkisstj. sem nú situr hefur mjög stært sig af því að hún vilji helst selja sem mest af eignum ríkisins og sem mest af eignaraðild ríkisins í ýmsum fyrirtækjum. Þetta er í ýmsum tilvikum góðra gjalda vert og í öðrum miður, en þessi ríkisstj. er hins vegar ekki sjálfri sér samkvæm í þeim efnum og er þar langur vegur frá. Í þessu fjárlagafrv., þeirri fágætu bók sem lögð hefur verið á borð þm. hér og merkt mönnum mjög rækilega og tryggilega og er ekki til nema í rúmum 60 eintökum, er liður á fjárlögum sem heitir lánahreyfingar út og er 135 millj. Þar er m.a. fjallað um hlutafjárframlög ríkisins til ýmissa fyrirtækja. Á sama tíma og verið er að selja og selja og allt á helst að vera á útsölu er ríkið að gerast stór hluthafi í steinullarverksmiðju norður á Sauðárkróki upp á 12 millj. kr. Í samræmi við stefnuyfirlýsingu stjórnarflokkanna um stofnun hlutafélaga til eflingar iðnþróun, tækninýjungum og rannsóknum, sem eftir orðanna hljóðan er kannske hið ágætasta mál, en er sennilegast allt í skötulíki hjá ríkisstj. svo að notað sé eftirlætisorð hæstv. iðnrh., eiga þar að fara 50 millj. í hlutafé. Svo er hér áætlað fyrir hlutafjárframlögum ríkisins í ýmsum fyrirtækjum sem það á aðild að í samræmi við heimildir í 6. gr. fjárlagafrv. og heimildir í ýmsum sérlögum. Það er smáræði á þennan mælikvarða, alls 1.5 millj. eða þar um bil. Hér rekur sig óneitanlega hvað á annars horn. Og það er fleira sem ríkið hefur verið að sullast í og hefur kostað drjúgan skilding. Ég nefni sjóefnavinnslu á Reykjanesi sem virðist vera að breytast í eitt allsherjarævintýr með öfugum formerkjum. Þar hefur ríkið lagt fram mikla fjármuni sem ekki verður séð á þessari stundu hvernig muni skila sér eða hvort muni skila sér. Óskað hefur verið eftir skýrslu um það mál hér á hinu háa Alþingi og er vissulega ærin ástæða til. Þar þarf að reka tryppin vel því að staðreyndir þess máls þurfa að liggja fyrir fljótt. En ég vildi bara við þessa umr. benda á þetta, að þessi ríkisstj. er langt frá því að vera sjálfri sér samkvæm í þessum efnum því að meðan eitt er selt er annað keypt. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að komi fram hér við þessa umr. og skal ég ekki, virðulegi forseti, hafa fleiri orð um þetta hér að sinni. Til þess gefast önnur betri tækifæri síðar.



Virðulegi forseti. Ég er eftir atvikum ánægður með þessa umr. Menn taka ekki af um afstöðu sína sem ekki er kannske von því að nefnd á eftir að glöggva sig miklu betur á málinu. Ég held að það sé ofgert hjá hv. 5: landsk. þm. að telja að hvað reki sig á annars horn í stefnu ríkisstj. þar sem hún sé að selja ríkisfyrirtæki en á sama tíma að leggja fram fjármagn til þess að eignast hlut í öðrum. Þá er þess að geta - og ég tek það fram að það er mín afstaða - að svo kann í mörgu falli að vilja til að eðlilegt sé að ríkið styðji og styrki fyrirtæki við að komast á fót. Að setja fyrirtæki á laggirnar getur í mörgu falli verið rétt stefna. Ég vísa því reyndar frá mér að það sé undan mínum rifjum runnið að ríkið stendur að byggingu steinullarverksmiðju á Sauðárkróki. Um það voru lög í landinu þegar ég kom að því embætti sem nú gegni ég. Yfirleitt og almennt séð er það afstaða mín og míns flokks að ríkið eigi ekki að vera að vasast í slíkum hlutum. En ég tek samt fram að það getur verið réttlætanlegt og þá alveg sérstaklega í atvinnuskyni ef svo stendur á að ríkið taki áhættu og stuðli að því að fyrirtæki, sem veiti fólki nauðsynlega atvinnu, komist á fót. Það vil ég að fram komi. Ég verð að segja það alveg eins og er að ég hef haft afar gaman af því hversu vel starfsmenn Landssmiðjunnar hafa tekið við sér í þessu máli og hve mikill áhugi er þar ríkjandi um að setja þetta fyrirtæki á skrið. Þetta er gamalgróið fyrirtæki sem að vísu hefur stundum átt undir högg að sækja í viðskiptum sínum við eigandann, þar sem til að mynda má vel nefna að afar treglega hefur gengið innheimta reikninga fyrir mjög vænar fjárhæðir, til að mynda vegna viðgerða á ríkisskipum eða varðskipum og öðru sem ríkið hefur þurft að láta vinna fyrir sig. Það kom þessu fyrirtæki afar illa í óðaverðbólgu sem að líkum lætur, því að ég er hræddur um að það hafi oft á tíðum ekki verið háar dráttarvaxtagreiðslur, sem inntar voru af hendi til fyrirtækisins, þótt það tæki kannske meira en ár að fá reikninga greidda. Ég finn það á samstöðu þessa fólks, sem þarna hefur tekið sig til og stofnað hlutafélag um kaup og rekstur þessa fyrirtækis, að því er afar vel treystandi. Ég held þess vegna að rétt sé og sjálfsagt að standa þann veg að málinu. En ég tek það fram að þeirra upplýsinga, sem gefnar voru í fyrri skýrslum mínum um þetta fyrirtæki og eins þessara sem nú eru framlagðar, er aflað hjá fyrirtækinu sjálfu, þannig að ef eitthvað er missagt í þeim fræðum, þá mun ég beita mér fyrir því að gerð sé grein fyrir því og þá leiðrétt eftir því sem við á.



Virðulegi forseti. Í tilefni orða hv. 5. landsk þm. og orða hæstv. ráðh. vildi ég, úr því að þetta mál hefur hér verið nefnt. gjarnan mega spyrja hæstv. iðnrh. á þessum stað og þessari stundu hvort hann eða ríkisstj. hafi virkilega í hyggju að halda áfram þátttöku í því vitleysisævintýri, sem steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki er, eða hvort þeir hugsa sér þar einhverjar breytingar á.



Virðulegi forseti. Ég minnist þess hvað ég oft tók grimmilega á því þegar hv. þm. eða ríkisstj. sniðgekk í orðum sínum og athöfnum vald Alþingis. Ég held mér fast við þá afstöðu mína að framkvæmdavaldið verður að gá vel og miklu betur en jafnan hefur verið gert að því að hlíta ákvörðunum hins háa Alþingis. Hér eru lög í landinu sem þetta fyrirtæki varða. Þeim verður framfylgt og þau verða framkvæmd út í hörgul meðan þeim er ekki breytt af hinu háa Alþingi. Þetta vil ég taka afar skýrt fram, því menn misstíga sig svo oft í þessum sökum. Ég hef sagt - og ég ætla að reyna að verða maður til þess á meðan ég gegni embætti ráðh. - að ég muni reyna að framfylgja - ég tala nú ekki um - lögum um þetta, en einnig því sem Alþingi ályktar að framkvæmdavaldið skuli beita sér fyrir. Svar mitt er því afar einfalt. Það eru lög sem við hljótum að fara eftir í þessu efni.



Virðulegi forseti. Ég vil fagna því að iðnrh. hefur lagt hér fram frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að selja Landssmiðjuna. Það var skv. till. sem ég gerði í ríkisstj. að ríkisfyrirtæki fóru á þennan almenna sölumarkað. Síðar var það samþykkt í ríkisstj. að fjmrh. skyldi ekki fara með söluna, eins og upphaflega var í till., heldur hver fagráðh. fyrir sig sæi um að selja og koma yfir í hendur einstaklinga eins miklu af ríkisfyrirtækjum og þeir gátu og réðu yfir. Því miður er lítið annað en hlutabréfaeign í fjmrn. Ég hef því fá eða engin fyrirtæki til að selja, en vona að sala verði þó á hlutabréfum innan tíðar. Ég kem hér upp vegna þess að hv. 4. þm. Vesturl. talaði um að það væru aðeins 23 starfsmenn af 70 sem tækju þátt í þessu nýja hlutafélagi og vil draga athygli að einmitt þeirri staðreynd. Hún kemur fram á bls. 6 í aths. með þessu frv. En þar segir. með leyfi virðulegs forseta: „Með ofangreindum ráðstöfunum er gert ráð fyrir að fækka megi núverandi starfsfólki um 15–20, þ.e. úr 65–70 mönnum í um 50 starfsmenn án nokkurs samdráttar í rekstri.“ Eigum við að skilja það svo að þessir menn, sem hafa rekið Landssmiðjuna og ætla sér að reka hana áfram, geti sparað sem svarar 15–20 manns í rekstri fyrirtækisins án þess að það verði nokkur samdráttur í rekstri? Hvað hafa þessir forstöðumenn fyrirtækisins verið að gera? Hafa þeir verið trúverðugir starfsmenn eða ekki? Ef þetta er tilfellið um marga þá starfsemi sem rekin er á vegum ríkisins, þá held ég að þessi ríkisstj. sé á réttri leið með því að fínkemba það kerfi sem við búum við og byggst hefur upp, að því er virðist, án eftirlits í gegnum tíðina. Sem sagt, ég vil fagna þessu frv. Ég vil benda hv. 6. landsk. þm. á það að þetta kjörtímabil núv. ríkisstj. er nú bráðum hálfnað. Það er komið eitt og hálft ár -  Það hafa fleiri aðilar skoðað möguleikana á því að kaupa Landssmiðjuna, en þeir féllu frá kaupum. Það er því búið að skoða þann möguleika að selja hana til fleiri aðila en starfsfólksins. Ég hef ekki meira um þetta að segja. Ég vil bara óska iðnrh. til hamingju með þann árangur sem hann hefur náð í þessari mikilvægu vinnu, bæði hvað snertir söluna á þessu fyrirtæki sem hér er á dagskrá og eins með Siglósíld á Siglufirði, sem hefur tekið fjörkipp, hefur verið endurnýjuð og skapar nú miklu fleira fólki vinnu á staðnum en áður var. Sama er með Iðnaðarbankann og fleira sem hann hefur unnið að með alþekktum krafti sem í honum býr. En ég vil taka undir það sem kom fram hér hjá hv. 5. landsk. þm. Ég er ekkert ánægður með það að hafa þurft að fara að þeim lögum sem skylduðu fjmrh. til þátttöku í steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki og það er eflaust enginn hv. þm. búinn að gleyma þeim tilraunum sem ég gerði til að komast hjá því að taka þátt í þeirri fjárfestingu. En lög eru lög, eins og hæstv. iðnrh. sagði hér áðan, og að lögum varð að fara. Iðnþróunarfélagið er fyrirtæki sem á að koma á laggirnar nýjum fyrirtækjum til þess að skapa ný atvinnutækifæri með þátttöku ríkisins og þátttöku almennings með það í huga að koma fyrirtækjum af stað, skapa ný atvinnutækifæri og losa svo ríkið við þau fyrirtæki aftur. sjóefnavinnsluna á Reykjanesi ætla ég ekki að tala um, þar held ég að séu mistök á ferð og hef ég ekki breytt um skoðun frá því að hún var hér fyrst á dagskrá. En ég vona að þetta frv. fái skjóta afgreiðslu í gegnum hv. Alþingi.



Virðulegi forseti. Ég hef ekki haft mikla aðstöðu til að kynna mér það mál sem hér liggur fyrir til umr. Það hafa ekki miklar umr. orðið um það á opinberum vettvangi. En nú fer málið til nefndar og þar gefst kostur á að fá ýmsar þær upplýsingar um málið sem þörf er á og hef ég þá að þessu sinni engu við það að bæta sem hv. þm. Skúli Alexandersson sagði hér áðan um þetta mál. Ég vil hins vegar segja það almennt um aðild ríkisins að atvinnurekstri að í þeim efnum hefur Alþb. ekki tileinkað sér nein kreddusjónarmið. Það er ekki haldið neinni kreddu af því tagi að ef um ríkisfyrirtæki sé að ræða þá beri endilega að selja það. Við erum heldur ekki haldnir þeirri kreddu að ef um einhvern rekstur sé að ræða eigi hann endilega að vera í höndum ríkisins. Við teljum að aðstæður verði að ráða því hvaða kostur er valinn og hvaða eignarhald er haft á fyrirtækjum. Oft getur verið bráðnauðsynlegt og óhjákvæmilegt að ríkið sé aðili að atvinnurekstri. Oft hefur ríkið haft frumkvæði í atvinnumálum sem enginn annar hefði haft. Oft hefur ríkið lyft grettistökum í atvinnumálum og ætti enginn að harma það. En svo eru aftur önnur tilvik þar sem segja má að ekki sé endilega nein sérstök nauðsyn að ríkið sé aðili atvinnurekstrar. Ef góð tilboð berast frá t.d. starfsmönnum fyrirtækis um það að yfirtaka rekstur fyrirtækisins og engin önnur sérstök rök mæla gegn því eða kjör eru ekki talin óeðlileg á einn eða annan hátt ellegar byggðasjónarmið koma þar ekki við sögu, þá er sjálfsagt að athuga það með jákvæðu hugarfari hvort slíki sé eðlilegt. Ég vil ekki fullyrða á þessu stigi málsins hvort um það er að ræða í þessu tilviki. Ég veit það að ríkið var búið að leggja í verulegan kostnað í sambandi við þetta fyrirtæki á árinu 1983, m.a. var ríkið nýlega búið að kaupa húsnæði Landssmiðjunnar og búið að leggja drög að nýsmíði húss yfir starfsemina, byggingu sem átti að vera talsvert vegleg og tengjast væntanlegri skipaverkstöð í Reykjavík. Þar var búið að leggja í verulega fjárfestingu. Mér er satt að segja ekki alveg ljóst hvað um þá fjárfestingu verður eða þá fjármuni sem ríkið hefur þar í lagt. En allt verður þetta nánar skoðað í nefnd og að sjálfsögðu verður það gert með jákvæðu hugarfari. En þegar svo aftur talið berst að steinullarverksmiðju á Sauðárkróki, þá get ég ekki orða bundist vegna þess sem hér var sagt um það mál áðan. Alþingi hefur falið ríkisstj. að reisa steinullarverksmiðju og veitt henni heimild til fjáröflunar í því skyni, á fjárlögum hefur verið fjármagn sem notað hefur verið til þess að borga inn hlutafé til verksmiðjunnar og lán hafa verið útveguð. Verksmiðjan er nú, ef svo mætti segja, hálfbyggð og ætti að geta hafið rekstur innan tíðar. Án þess að fjölyrða mikið frekar um þetta mál vil ég bara segja það eitt að ég er sannfærður um að þetta er eitt af efnilegri fyrirtækjum sem nú er verið að reisa hér á landi og ég er sannfærður um að það á eftir að spara landsmönnum verulega mikinn gjaldeyri. Og ég er sannfærður um að það frumkvæði og sú forusta, sem ríkisvaldið hefur haft í sambandi við byggingu þessa fyrirtækis, var heilbrigð og sjálfsögð og á eftir að skila þjóðinni arði.



Virðulegi forseti. Út af ummælum hæstv. fjmrh. og stuðningsyfirlýsingu hans við þetta frv. og því einnig að hann vildi eigna sér þetta frv., að frv. væri undan hans rifjum runnið frekar en hæstv. iðnrh., langaði mig til að spyrja ráðh. um það-og það er gott að fá upplýsingar um það áður en málið fer í nefnd - hvernig hæstv. fjmrh. ætlar að ávaxta þá fjármuni sem hafa verið festir í grunninum við Skútuvog, sem skv. upplýsingum úr skýrslu iðnrh. um starfsemi ríkisfyrirtækja var 31. des. 1983 58 millj. tæpar. Einnig vil ég spyrja hæstv. fjmrh., fyrst hann hefur haft forustu í þessari sölu, hvaða hugmyndir hann hefur í sambandi við framhald þess verkefnis sem Landssmiðjan var með í sambandi við fiskmjölsvinnslu. Hæstv. fjmrh. vakti athygli á því að með skipulagsbreytingum hjá Landssmiðjunni væri hægt að fækka starfsmönnum um 15–20. Ég skildi að vísu ekki hvað það kom því máli við hvort fjöldi hluthafa var 23, 50 eða 70, sem ég undirstrikaði í fyrri ræðu minni. En þetta er merkileg ábending og ég undirstrika það. En mér finnst stórt til orða tekið hjá hæstv. fjmrh. þegar hann segir að þessi staðreynd lýsi því að þeir menn, sem hafi stjórnað og verið starfsmenn Landssmiðjunnar áður, hafi ekki verið trúverðugir. Það þarf ekki mikið meira að gera en að fletta við yfir á fyrri blaðsíðu og sjá að slík orð um starfsmennina hæfa ekki og eru langt frá því að vera réttlætanleg. Þar kemur það fram að starfsmenn verksmiðjunnar í því eignarformi sem hún er í enn þá hafa verið að breyta rekstri fyrirtækisins og eru þegar búnir að því. Það kemur fram í yfirliti yfir sölu tækja fyrirtækisins að m.a. með tölvuvæðingu hafi fyrirtæki breytt rekstrarþáttum hjá sér og getað sparað við það mannskap. Hæstv. fjmrh. ræðir svo um það að starfsmenn hafi ekki verið trúverðugir á sama tíma og það er undirstrikað að þeir menn, sem eru að taka við starfsemi verksmiðjunnar og eignum, séu trúverðugir, þeir séu ágætismenn. Framkvæmdastjóri verksmiðjunnar, sem áður var, er einn af stjórnarmönnum fyrirtækisins sem nú er búið að stofna. Ég taldi sem sagt ástæðu til að mótmæla því að upplýsingar þær, sem hér eru í frv. um þennan möguleika að fækka starfsfólki séu í neinum tengslum við það að starfsmenn fyrirtækisins hafi ekki sýnt fyrri eigendum sínum fullan trúnað og á hinn veginn að það séu neitt meiri líkur fyrir því að þessir ágætu menn sýni meiri trúnað í þágu sjálfs sín en þeir hafa gert í þágu ríkisins.



Virðulegi forseti. Það kom fram hér áðan að hæstv. fjmrh. taldi sig vera upphafsmann að því að þetta fyrirtæki yrði selt. Það mun rétt vera og hann gaf út yfirlýsingar um fleira, t.d. það að selja mikið fleiri ríkisfyrirtæki og hlutabréf ríkisins í hinum ýmsu fyrirtækjum. Ég man eftir einu fyrirtæki sem ríkið á stóran hlut í. þ.e. Íslenskir aðalverktakar. Það kom og fram hjá hæstv. iðnrh. að Landssmiðjan á víst allmikið af hlutabréfum í Sameinuðum verktökum sem eru hluti af Íslenskum aðalverktökum. en hæstv. fjmrh. kvaðst vilja selja hlut ríkisins í því fyrirtæki. Ég veit að ýmsir hafa óskað eftir að kaupa hlut í því fyrirtæki. Ég veit að stórt félag verkafólks á Suðurnesjum. Verkalýðs- og sjómannafélag Keflavíkur, hefur einmitt óskað eftir því að fá að kaupa eitthvað af hlut ríkisins í þessu fyrirtæki og hefur sent erindi til fjmrh. um það efni en ekkert svar fengið. Ég spyr: Hvað veldur? Voru þetta marklausar yfirlýsingar hér áður eða hafa einhverjir kippt í spottann? Hvað varðar Landssmiðjuna og hugleiðingar um það hvort starfsmenn eru trúverðugir eða ekki. þá finnst mér það ekki efni til að ræða hér. En ég minni á að Sjálfstfl. hefur haft iðnrh. mjög oft og kannske lengst af sem hafa verið skrifaðir fyrir því að stjórna þessu fyrirtæki. Landssmiðjunni. Þykir mér það allharður dómur yfir þeim mönnum ef þeim er ætlað að hafa stuðlað að því að hafa miklu fleira fólk í hinum og þessum ríkisfyrirtækjum - og þá einkum þessu fyrirtæki - en þörf var á. Það er alveg ljóst að eigi ríkið fyrirtæki verður að stjórna þeim af fullum þrótti og sinna þeim á þann veg að þau geti vaxið og dafnað en ekki láta þau lympast niður þannig að þegar upp er staðið vilji menn henda þessu öllu frá sér vegna þess að ráðamenn hafa dregið lappirnar. Ég ítreka það að ég tel rekstrarformið ekki skipta öllu máli. Ég er sömu skoðunar og hv. þm. Ragnar Arnalds lýsti hér áðan að það er ástæðulaust að vera með neinar kreddur í þessum efnum og Alþfl. hefur heldur ekki sýnt það að hann sé með kreddur í þessum efnum. En ég óttast að núverandi ráðamenn séu nokkuð kreddufullir þó vissulega geti hist svo á að þeir hafi rétt fyrir sér.



Virðulegi forseti. Það er ekki af stríðni sem ég kem hér upp heldur af því að mig langar til þess að fá svör. Ég get ekki sleppt hæstv. iðnrh. með það svar sem hann gaf mér hér áðan. Ég veit að hann er löghlýðinn maður, ég veit að hann er löghlýðinn þm. og ég veit að hann er löghlýðinn ráðh. En ég veit líka að flestöll þau fyrirtæki, sem ríkið fyrirhugar að losa sig við eða selja, eru bundin lögum að meira eða minna leyti. Það er því ekki þannig að ríkisstj. geti ekki hugsað sér að hafa áhrif til breytingar á þeim. Ef hann ekki vill þá láta skoðun sína í ljósi sem ráðh. þá getur hann hugsanlega gert það sem þm. með tilliti til afstöðunnar til þessa steinullarævintýris á Sauðárkróki. Ég er ekki sammála hv. 3. þm. Norðurl. v., sem reyndar hefur nú gengið úr salnum, um að þetta fyrirtæki eigi eftir að veita birtu og yl frekar en önnur fyrir landsmenn. Hann nefndi reyndar eitt orð áðan sem ég tel öllu skipta um stjórnarstefnu í svona málum. Hann sagði: Aðstæður skulu ráða. Þarna er tekið fyrst og fremst á hlutverki ríkisins og það er hlutverk þess að skapa aðstæðurnar þannig að heilbrigt, atvinnulíf geti þróast. Að lokum má minna á það að grettistök hafa gjarnan tilhneigingu til þess að missast ofan á tærnar á manni.



Virðulegur forseti. Ég fer bara eftir þeim upplýsingum sem fyrir liggja með því frv. sem hér var lagt fram. Að ráðum hv. 4. þm. Vesturl. fletti ég fram á 5. bls. að upphafi 6. gr. þar sem talað er um endurskipulagningu á rekstri Landssmiðjunnar. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Í tengslum við úttekt Helga G. Þórðarsonar á rekstri fyrirtækisins og samhliða viðræðum um yfirtöku starfsmanna á fyrirtækinu hefur staðið yfir víðtæk endurskipulagning á rekstrinum og hafa starfsmennirnir haft forustu um þá endurskipulagningu. Helstu markmið sem unnið hefur verið að “ o.s.frv. Þetta er það sem starfsmennirnir gera þegar þeir eru að skoða hvort það er ráðlegt frá þeirra sjónarmiði að gerast eigendur að þessu fyrirtæki. Landssmiðjunni. Þessi skoðun þeirra. sem gerð er með það í huga að taka ákvörðun um það hvort þeir eigi að gerast eignaraðilar eða ekki, leiðir til þess að þeir ákveða að hægt sé að fækka um 15–20 manns. Þetta eru þeir sömu starfsmenn og rekið hafa fyrirtækið með fullri ábyrgð fyrir hönd ríkisins. Þeir svara sér sjálfir. Ég var spurður af sama hv. þm.: Hvernig ætlar fjmrh. að ávaxta fé fast í grunninum sem kostar um 58 millj. kr.? Þetta er spurning sem ég hef oft veli fyrir mér. Hvernig er hægt að fara út í stórar fjárfestingar í nokkru fyrirtæki - nema þá kannske helst ríkisfyrirtæki vegna þess að ríkið er ábyrgt fyrir því öllu - án þess að hafa nokkurt eigið fé til að fjárfesta í framkvæmdum. Ég veit ekki betur en fyrrv. fjmrh., samflokksmaður fyrirspyrjanda. hafi veitt heimild til erlendrar lántöku til að hefja framkvæmdir í Skútuvogi. Þessi lán og framkvæmdir hafa hlaðið á sig kostnaði á dýrum vöxtum. Með gengisbreytingum, sem síðar hafa orðið, hefur þessi grunnur í krónutölu orðið langtum dýrari en framkvæmdakostnaður er í dag. Ég held að erfitt verði að selja þennan grunn fyrir meira en brot, innan við 15% af því sem hann er skráður hér sem eign ríkissjóðs.  Hv. 6. landsk. þm. Karl Steinar Guðnason beindi til mín spurningum varðandi sölu á fleiri fyrirtækjum, t.d. Íslenskum aðalverktökum. Ég fer ekki sem fjmrh. með söluna á því fyrirtæki. Það er utanrrh. eftir því sem ég best veit. Það er nú orðið meira en ár síðan á minn fund gengu aðilar sem áður höfðu sent mér bréf. Það eru aðilar sem virðulegur þm. minntist á og þeir fengu þar svar frá mér. Er óskað eftir því hér að því verði svarað frekar? Svarið sem ég gaf var það að ríkisstj. tók ákvörðun um að hver fagráðherra sæi um sölu á þeim fyrirtækjum sem honum tilheyrðu eða hlutabréfum þar að lútandi, þannig að það er úr mínum höndum. En ég skal svara því skriflega ef óskað er. Bréfin á ég enn þá til. En sem sagt, ég fagna því að iðnrh. skuli sýna þann dugnað sem raun ber vitni í sölu á ríkisfyrirtækjum.