Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. þessarar hv. deildar hefur á nokkrum fundum fjallað um frv. til l. um breyt. á útvarpslögum, nr. 68 frá 1985, 69. mál. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins og meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Sú tillaga er gerð á þeim forsendum að yfir stendur endurskoðun útvarpslaga og það er eðlilegt að bíða með breytingar á lögunum þar til þeirri endurskoðun lýkur. Mál þetta var sent til umsagnar m.a. til Sambands ísl. sveitarfélaga, til útvarpsréttarnefndar, til nefndar er vinnur að endurskoðun útvarpslaga á vegum menntmrh., til Póst- og símamálastofnunar og til Ríkisútvarpsins. Um umsagnirnar er það að segja að Samband ísl. sveitarfélaga leggur til að frv. verði samþykkt, án þess að nokkuð sé í umsögninni fjallað um málið efnislega, en niðurstaða þeirra aðila annarra, sem málið fengu til umsagnar, þeirra sem taka afstöðu, er í skemmstu máli sú að um þetta beri að fjalla samtímis því sem lögin eru endurskoðuð. Nú spyrja menn væntanlega: Hvað líður þeirri endurskoðun? Því er til að svara að í gildandi útvarpslögum er kveðið svo á að þau skuli endurskoða áður en þrjú ár eru liðin frá setningu þeirra og þrjú ár eru liðin frá setningu laganna á miðju þessu ári, þ.e. í júní á þessu ári. Af því dreg ég þá ályktun að hæstv. menntmrh. muni leggja frv. til nýrra útvarpslaga fyrir það þing sem nú situr. Hann hlýtur að gera það samkvæmt efni máls. Í umsögn útvarpsstjóra, sem ég leyfi mér að vitna hér til, segir, með leyfi forseta: "Í ákvæði til bráðabirgða í útvarpslögum frá 27. júní 1985 er tekið fram að lögin skuli endurskoða innan þriggja ára frá setningu þeirra. Endurskoðun laganna í heild er hafin og hefur sérstök nefnd skipuð af menntmrh. það verk með höndum. Undirritaður [þ.e. útvarpsstjóri, Markús Örn Antonsson] telur fjölmörg atriði nýju útvarpslaganna þurfa gagngerrar endurskoðunar við og það væri þar af leiðandi rétt að taka ekki einstaka þætti þess fyrir á þessu stigi eins og það frv. til breytinga sem nú liggur frammi gengur út á." Þetta er held ég kjarni málsins alveg burt séð frá því hvaða skoðun menn hafa á þeim efnisatriðum sem tekin eru til meðferðar og ráð er fyrir gert að breyta í frv. hv. þm. Júlíusar Sólnes og Guðmundar Ágústssonar. Þessi ummæli útvarpsstjóra sem ég vitnaði til staðfesta raunar þá skoðun, sem ég hélt mjög rækilega fram hér í þessari hv. deild vorið 1985 þegar útvarpslög voru til umræðu, að þau væru meingölluð á margan veg. Það hefur komið í ljós við framkvæmd laganna að þau eru það og þess vegna er auðvitað brýnt að þessari endurskoðun verði hraðað og nýtt frv. til útvarpslaga verði lagt fram sem allra fyrst. Það er raunar miður að hæstv. menntmrh. skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu þannig að hann gæti þá kannski skýrt nánar frá því hvað þeirri endurskoðun líður og hvernig þeirri vinnu miðar. Það er alkunna að sjónvarpsendurvarpshnöttum hefur fjölgað gífurlega og alveg tímabært að endurskoða reglur þar um, en rétt að það gerist þá í samhengi við annað. Sömuleiðis varðandi þau ákvæði sem gilda um útvarp um streng eða kapalkerfi eða boðveitukerfi, sem hefur líka verið kallað, það er ástæða til að skoða þau ákvæði sérstaklega vegna þess að slík kerfi munu koma og nauðsynlegt að um það séu reglur. Að því er varðar erlent sjónvarp frá gervihnöttum þá gefur það auga leið að það verður æ algengara að almenningur taki á móti slíku efni. Ég hef stundum orðað það svo að fjöldi þessara móttökuhlemma eða loftneta standi yfirleitt í öfugu hlutfalli við íbúatölu, a.m.k. hér á norðurslóðum og þarf ekki annað en líta til Færeyja og Grænlands til að sannfærast um það. Það verður líka þannig að það verður æ auðveldara fyrir almenning að taka beint á móti slíku efni frá gervihnöttum, erlendu efni, eftir því sem svokölluðum DBS-hnöttum fjölgar, þ.e. hnöttum sem eru beinir útvarpshnettir og senda beint til notenda. Ég átti þess kost í janúar að gera stuttan stans hjá sænska sjónvarpinu. Sjónvarpsstjórinn þar afhenti þeim hóp sem ég var í för með yfirlit yfir þær erlendu stöðvar sem menn gætu nú tekið á móti í Svíþjóð og sem þar er tekið á móti í ýmsum kapalkerfum. Það voru 14 stöðvar. Víða eru möguleikar á enn þá fleiri kostum og þetta er hið fjölbreytilegasta efni. Það eru þekktar stöðvar eins og Sky Channel, Super Channel, hverra framtíð virðist nú raunar nokkuð óráðin. Síðan eru dagskrár frá Frakklandi, Sovétríkjunum, rás með norrænu efni, sérstök kvikmyndarás, sérstök íþróttarás, menningarrás með bresku tali, sérstök rás með barnaefni, sérstök rás með kvikmyndum og sérstök rás með fréttaefni stöðugt. Þetta er bara hluti af því sem á boðstólum er og áreiðanlega mun fara vaxandi og gæta hér eins og annars staðar. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð að sinni nema sérstakt tilefni gefist til, en meiri hl. nefndarinnar, svo sem ég sagði í upphafi míns máls, leggur til að þessu frv. verði vísað til ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir minni hl. menntmn. í þessu máli, 69. máli og nál. er á þskj. 608. Ég vil í upphafi taka undir með hv. 3. þm. Vesturl. að æskilegt hefði verið að hæstv. ráðherra hefði verið hér til þess að fjalla um og gefa hv. deild skýrslu um það hvernig líður því starfi sem nú á sér stað eða þeirri nefnd sem sér um endurskoðun á útvarpslögum. Þá vil ég líka vegna orða hv. 3. þm. Vesturl. segja að hann, eins og flestir aðrir, sér að það þarf að breyta þessum útvarpslögum gagngert ef við eigum að vera þátttakendur í því starfi sem er nú og er mikið erlendis. Það hafa orðið mjög verulegar breytingar með tilkomu gervihnatta um móttöku á þessu efni. En ég vil lesa upp nál. minni hl. Það er á þessa leið: "Ný útvarpslög tóku gildi 1. janúar 1986. Var þá í fyrsta sinn heimilaður rekstur frjálsra útvarps- og sjónvarpsstöðva. Áttu lögin að gilda til ársloka 1988 en sæta endurskoðun fyrir þann tíma á grundvelli þeirrar reynslu sem þessi aðlögunartími leiddi í ljós. Nú þegar er komin nokkur reynsla á rekstur frjálsra útvarpsstöðva og á sama tíma hefur orðið mikil framþróun í fjarskiptum og sjónvarpssendingum milli landa. Viss ákvæði í núgildandi lögum, eins og þau voru samþykkt vorið 1985, standa í vegi fyrir því að Íslendingar geti nýtt sér þessa tækni. Er hér átt við þá túlkun á 5. og 6. gr. laganna sem hindrar sveitarfélög og aðra aðila í samstarfi við þau í því að dreifa útvarps- og sjónvarpsmerkjum beint til notenda. Krafa um þýðingu á öllu erlendu sjónvarpsefni með textum eða íslenskum þul, ef um er að ræða fleiri en 36 notendur á sama loftneti, hefur reynst jafngilda því að móttaka og dreifing slíkra sendinga sé bönnuð. Hér er átt við strengkerfi þar sem heilu hverfin eða bæjarfélög nota sama loftnet til móttöku hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrár. Slík kerfi hafa á undanförnum árum rutt sér til rúms í nágrannalöndum okkar. Þau eru boðberar byltingar á sviði fjarskiptatækni og upplýsingamiðlunar. Þörf manna fyrir aukið sjónvarpsefni, einkum frá erlendum sjónvarpsstöðvum, hefur orðið til þess að flýta fyrir þessari þróun í nágrannalöndunum þar sem dreifing á erlendu sjónvarpsefni til notenda frá sameiginlegu loftneti hefur verið notuð til þess að standa straum af kostnaði vegna lagningar þessara kerfa. Mikill áhugi hefur verið fyrir því, einkum hjá sveitarfélögum, að koma upp slíkum kerfum. Bæði er um að ræða óskir um breytt móttökuskilyrði fyrir sjónvarp og útvarp, sem víða eru slæm hvað varðar íslensku stöðvarnar, og óskir um að skógur sjónvarps- og útvarpsloftneta lýti ekki bæjarmyndina. Við afgreiðslu á frv. var leitað eftir umsögnum frá eftirtöldum aðilum: Ríkisútvarpinu, útvarpsréttarnefnd, Póst- og símamálastofnun, Sambandi ísl. sveitarfélaga og nefnd sem fæst við endurskoðun gildandi útvarpslaga. Eru umsagnirnar yfirleitt jákvæðar og beinlínis lagt til að samþykkja beri frv. ef undan er skilin umsögn útvarpsréttarnefndar. Af hálfu Ríkisútvarpsins var bent á aukið samstarf Evrópulandanna á sviði sjónvarpsmála. Er þar vikið að fyrirhuguðum sáttmála Vestur-Evrópuríkja um sjónvarpssendingar milli landa um gervihnetti. Í inngangsorðum hans er gert ráð fyrir að aðilar sáttmálans skuldbindi sig til þess að virða frelsi til þess að taka á móti og endurvarpa sjónvarpssendingum um gervihnetti á yfirráðasvæðum sínum. Er þar gengið út frá þeirri forsendu að Vestur-Evrópubúum verði almennt tryggð skilyrði til þess að taka á móti algerlega óheftum sendingum um gervihnetti frá ýmsum upprunalöndum og málsvæðum. Þýðingarskyldan, sem núgildandi lög mæla fyrir um, er hindrun sem er andstæð þeirri meginhugsun sem byggt er á í sáttmálanum. Það er álit minni hl. að nauðsynlegt sé að grípa til ráðstafana til þess að styrkja íslenska tungu og koma í veg fyrir frekari hrörnun hennar. Það verður hins vegar ekki gert með því að banna erlendar sjónvarpssendingar heldur með því að grípa til harkalegra aðgerða í skólakerfinu. Þar liggur hundurinn grafinn. Það er álit minni hl. að fráleitt sé að hindra þá tækniþróun, sem hér er verið að fjalla um, eða tefja hana með því að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Minni hl. telur að Alþingi verði að taka afstöðu í þessu máli þannig að sú nefnd sem vinnur að endurskoðun útvarpslaganna fái að vita hver vilji löggjafans er í þessu mikilvæga málefni. Með hliðsjón af framanrituðu leggur minni hl. til að málið fái efnislega afgreiðslu og frv. verði samþykkt." Minni hl. er því ekki sammála því sem fram kemur hjá meiri hl. menntmn. að það beri að vísa þessu frv., 69. máli, til ríkisstjórnarinnar. Minni hl. telur að það sé Alþingis að ákveða áður en endanleg niðurstaða fæst í þessari endurskoðunarnefnd hvort afnema eigi þýðingarskylduna eða ekki svo að þessi nefnd geti miðað störf sín út frá ákveðnum forsendum. Ég vona að mál þetta fái hér líflega umræðu og að hin háa efri deild, Ed., sjái sér fært að taka efnislega afstöðu til þessa mikilvæga máls.



Herra forseti. Ég vil byrja með því að lýsa yfir furðu minni á því að hæstv. menntmrh. skuli ekki vera hér og sýna okkur þm. í hv. Ed. þá virðingu að vera til staðar þegar verið er að fjalla um svo mikilvægt mál sem útvarpslögin eru og væntanlega endurskoðun þeirra. Ég hefði viljað spyrja hann ýmissa spurninga, t.d. hvernig liður þeirri endurskoðun sem vísað er til í áliti menntmn., bæði meiri hl. og minni hl. Eins tel ég alveg nauðsynlegt að fá úr því skorið hver er afstaða ríkisstjórnarinnar og hver er afstaða hæstv. menntmrh. til þeirra efnisatriða sem við höfum fjallað um í frv. okkar. Ég get ómögulega fallist á það að það eigi að vera hlutverk þriggja manna nefndar að taka afstöðu í því máli fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Það hlýtur ríkisstjórnin sjálf að þurfa að gera og hér var einmitt tækifærið til að fá þessa afstöðu hennar fram. Varðandi það að þar sem þessi endurskoðun útvarpslaga sé nú í gangi og henni skuli lokið fyrir árslok, ég geri ráð fyrir því að svo verði þar sem ég get ekki spurt hæstv. ráðherra að því hvernig þetta verk gangi. Ég vil minna á það að hér var fyrir skömmu til umfjöllunar í hv. Ed. breyting á iðnaðarlögum. Þar kom glögglega fram að fyrirhuguð er heildarendurskoðun á iðnaðarlögum, en mönnum þótti engu að síður sjálfsagt að taka og afgreiða þessa brtt. og fjalla um hana efnislega. Þá komu engin mótmæli gegn því að það ætti ekki að afgreiða frv. á þeim forsendum að heildarendurskoðun iðnaðarlaga væri í gangi. Þá var öldin eitthvað önnur. Það er mjög fróðlegt að lesa umsagnir þeirra aðila sem voru beðnir um að láta álit sitt í ljósi á þeim tillögum sem koma fram í frv. okkar flm. Sérstaklega las ég með mikilli athygli mjög ítarlega umsögn útvarpsstjóra sem fjallar á mjög málefnalegan hátt um þróun sjónvarpssendinga milli landa um gervihnetti og við hverju búast má. Mig langar til, með leyfi hæstv. forseta, að grípa niður í umsögn útvarpsstjóra á nokkrum stöðum, en hann segir m.a. svo: "Undirritaður vann ásamt útvarpsstjórum ríkisútvarpsstöðva annarra Norðurlanda að tillögugerð um dagskrárgerð og dagskrármiðlun um Tele-x-hnött samkvæmt beiðni norrænu ráðherranefndarinnar og að höfðu samráði við fulltrúa menntmrn. Athugun á sérstakri móttöku norsks sjónvarpsefnis var þá frestað. Ljóst var að íslenskur almenningur mundi ekki hafa aðgang að Tele-x með beinni móttöku frá gervitungli líkt og fólk á hinum Norðurlöndunum. Því var helst gert ráð fyrir því að Tele-x-efni yrði í framtíðinni dreift um kapalkerfi til íslenskra notenda frá einni móttökustöð, en þar til kapalkerfi hefðu verið lögð að einhverju marki mundi sjónvarpið leitast við að flytja hið norræna Tele-x-efni að nokkru leyti í beinu endurvarpi frá gervihnettinum, en þó aðallega með sýningu efnis af myndböndum sem hingað bærust flugleiðis og tekin væru til útsendingar utan hins reglulega dagskrártíma sjónvarpsins. Ítrekað skal að umrætt fyrirkomulag var hugsað til bráðabirgða, en álitið að framtíðarskipan fælist í dreifingu um kapalkerfið. Varðandi þýðingu á íslensku á hinu norræna gervihnattaefni skal tekið fram að aldrei hefur verið gert ráð fyrir öðru en það bærist íslenskum áheyrendum með upprunalegu tali án þýðingar að því undanskildu að í Tele-x-umræðunum var jafnan gengið út frá því að finnskir þættir yrðu þýddir á sænsku eða norsku til notkunar hér á landi. Af hálfu Ríkisútvarpsins hefur því verið litið á það sem eðlilega framvindu í fjarskiptatækni og dreifingarmálum sjónvarps að kapalkerfi ryddu sér hér til rúms til að greiða fyrir margvíslegum boðskiptum með hagkvæmum hætti, þar með taldar sýningar á sameiginlegu norrænu efni og vestur-evrópsku, sbr. bréf frá menntmrh. frá því í janúar 1985. Svo sem bent hefur verið á er útbreiðsla kapalkerfa fyrir sjónvarp orðin mjög umtalsverð í mörgum nágrannalöndum okkar og fjölbreytni dagskrár í framboði um gervihnetti sem kapalkerfum stendur til boða fer vaxandi. Sérstök sjónvarpsfyrirtæki einbeita sér að útsendingu efnis um gervihnetti til kapalkerfa eða beinnar móttöku og byggja afkomu sína á alþjóðlegum auglýsingum. Franskar og þýskar sjónvarpsstöðvar hafa tekið höndum saman um rekstur gervihnattarása og þjóna málsvæðum sínum með sameiginlegum dagskrám er teljast mega af menningarlegum toga. Fer það efni einnig um kapalkerfi vítt og breitt um Vestur-Evrópu." - Það má í þessu sambandi geta þess að það er orðið mjög algengt að vestur-evrópskir háskólar taki við slíku sjónvarpsefni. Sérstaklega hefur franska sjónvarpsrásin TV-5 orðið mjög vinsæl og eru þessar sjónvarpssendingar notaðar í sambandi við kennslu og nám í frönsku sem fer fram í háskólum víða í Vestur-Evrópu. "Þá hafa ýmsar af hinum stóru sjónvarpsstöðvum eins og BBC í Bretlandi áform uppi um að senda dagskrár sínar í heild um gervihnetti þannig að fólk utan viðkomandi þjóðlanda geti haft aðgang að þeim í kapalkerfum." - Hér vil ég aftur skjóta því að að einmitt nýlega er farið að dreifa dagskrá BBC-sjónvarpsstöðvarinnar um kapalkerfi í Kaupmannahöfn sem hefur orðið þess valdandi að eftirsókn eftir tengingu við kapalkerfi, sem verið er að leggja í Kaupmannahöfn á vegum dönsku póst- og símamálastofnunarinnar, er mjög mikil. - "Þá má rifja upp að samkvæmt samningi Televerket í Noregi við sænska sjónvarpið er dagskrá þess send um gervitungl til kapalkerfa í Noregi." Ég gríp á öðrum stað niður í umsögn útvarpsstjóra, þar segir: "Evrópubandalag útvarps- og sjónvarpsstöðva EBU, sem Ríkisútvarpið er aðili að, hefur unnið að gerð áætlana um sameiginlega tónlistardagskrá um gervihnött. Enn fremur hefur bandalagið nú nýlega ákveðið að hefja rekstur á sérstakri sjónvarpsrás um gervihnött þar sem einungis verða sýndar fréttir og dagskrár frá íþróttaviðburðum. Fyrst í stað er áformað að dreifa þessu efni til notenda um kapalkerfi í Evrópu. Af því sem hér að framan er ritað má glöggt ráða að hvarvetna, þar sem fulltrúar Ríkisútvarpsins eru beinir aðilar að fjölþjóðlegu samstarfi eða fylgjast með á útvarps- og sjónvarpssviði og framvindu þess málaflokks, snýst umræðan mjög um framtíð gervihnattasendinga í Evrópu. Þá er jafnan gengið út frá þeirri forsendu að Evrópubúum verði almennt tryggð skilyrði til að taka á móti algjörlega óheftum sendingum um gervihnetti frá ýmsum upprunalöndum og málsvæðum og að fyrst um sinn a.m.k. fari miðlunin fram um kapalkerfi byggðasvæða í viðkomandi löndum. Undanfarið hefur fjölmiðlunarnefnd Evrópuráðsins unnið að drögum að sáttmála Vestur-Evrópuríkja um sjónvarpssendingar milli landa um gervihnetti. Í inngangsorðum hans er gert ráð fyrir að aðilar sáttmalans skuldbindi sig til að tryggja tjáningarfrelsi og miðlun upplýsinga í samræmi við 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og skulu þeir virða frelsi til að taka á móti og endurvarpa á yfirráðasvæði sínu sjónvarpssendingum um gervihnetti sem fara fram í samræmi við ákvæði sáttmálans. Af þessum drögum og viðbrögðum ríkja Vestur-Evrópulanda við þeirri þróun sem þegar er orðin og fyrirsjáanleg er á þessu sviði kemur skýrt fram að móttaka erlends sjónvarpsefnis með eigin búnaði einkaaðila eða sameiginlegum móttökustöðvum sem tengjast kapalkerfum er staðreynd. Og í stað þess að amast við óheftu framboði dagskrárefnis á erlendum tungumálum er áhersla lögð á hinn þáttinn sem lýtur að fjölbreytileika evrópskrar menningar og þeim tækifærum sem sjónvarpstækni og gervihnettirnir veita til eflingar samskiptum Evrópuþjóða. Að endingu skal vikið nokkuð að þeim þætti málsins sem snýr að ávinningi Ríkisútvarpsins sjálfs, að einföldun gervihnattatækninnar í því skyni að taka á móti fréttum og öðru dagskrárefni til notkunar í útsendri dagskrá sjónvarpsins." Ég held að það fari ekkert á milli mála að hér talar sá sem hefur kynnt sér þetta mál vel og veit hvað hann er að segja. Í þeim ummælum sem þarna koma fram er alveg ljóst að þetta er orðið staðreynd og það að ætla að tregðast við því að taka á móti erlendum sjónvarpssendingum og miðla þeim til almennings á Íslandi á sem einfaldastan, ódýrastan og hagkvæmastan hátt, er þröngsýni og tímaskekkja sem minnir einna helst á afstöðu nokkurra bænda hér fyrst á öldinni sem komu til Reykjavíkur til að mótmæla því að sími yrði lagður um landið - sem væntanlega stafaði af vanþekkingu og kannski af hræðslu við það nýja. Ef gripið er niður í fleiri umsagnir þá er athyglisverð umsögn Sambands ísl. sveitarfélaga, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: "Á stjórnarfundi Sambands ísl. sveitarfélaga 18. þ.m. var lagt fram bréf menntmn. Ed. Alþingis, dags. 2. þ.m., þar sem leitað er umsagnar Sambandsins um frv. til laga um breytingu á útvarpslögum, nr. 68/1985, þskj. 72, 69. mál. Í frv. er m.a. ákvæði um að leyfi til útvarps um streng verði háð samþykki sveitarstjórnar. Stjórnin mælti með samþykkt frv. þessa. Þetta tilkynnist hv. þingdeildarnefnd hér með." Það er ekkert launungarmál að mörg sveitarfélög hafa óskað eftir að fá að stuðla að því að sjónvarpsdreifikerfi með kapli verði lagt um lönd þeirra. Víða eru móttökuskilyrði mjög slæm fyrir sendingar íslensku sjónvarpsstöðvanna og því æskilegt að bæta móttökuskilyrði fyrir sendingar þeirra með ýmsum ráðum. Þetta er á hagkvæmastan og einfaldastan hátt gert með því að leggja strengkerfi, þar sem sett er upp eitt loftnet fyrir heilu bæjarhverfin og/eða heilu bæjarfélögin og síðan er sjónvarpsmerkjunum dreift til allra notenda sem tengjast við slíkt kapalkerfi þannig að allir fái eins gott merki inn á sjónvarpsskjá sinn og framast er unnt. Því miður kostar lagning slíkra kerfa allmikla fjármuni. Er áætlað að kostnaður við að leggja slíkt kapalkerfi í sæmilega þéttbýlu sveitarfélagi geti numið eitthvað u.þ.b. 20–30 þús. kr. fyrir hvern notanda í einbýlishúsi, eitthvað ódýrara fyrir notanda sem byggi í íbúð í fjölbýlishúsi. Þetta mun vera hliðstætt, a.m.k. hvað varðar notandann í íbúð í fjölbýlishúsi, við þann kostnað sem er því samfara að kaupa lykil að Stöð 2. Nú skal ég ekki fara að bera saman sjónvarpsdagskrá Stöðvar 2 og sjónvarpsdagskrár hinna ýmsu evrópsku sjónvarpsstöðva sem við eigum kost á að sjá hér í gegnum gervitunglasendingar, en mér segir svo hugur um að margt það efni sem við eigum völ á í gegnum sjónvarpsgervitungl, sem við höfum aðgang að, sé öllu menningarlegra en það sem boðið er upp á á Stöð 2 og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. Í umsögn útvarpsréttarnefndar er sagt m.a. svo, með leyfi hæstv. forseta: "Útvarpsréttarnefnd telur rétt að fylgjast náið með þróun á sviði fjölmiðlatækni og telur að taka verði fullt tillit til þeirrar þróunar við yfirstandandi endurskoðun útvarpslaga. Í gildandi útvarpslögum er það viðhorf ríkjandi að leggja beri áherslu á að erlendu sjónvarpsefni fylgi íslenskur texti. Það er í sjálfu sér sjálfstætt úrlausnarefni en útvarpsréttarnefnd bendir á þessi ákvæði útvarpslaganna í þessu sambandi. Frv. það sem hér er til umfjöllunar hefur þá breytingu í för með sér að ekki er lengur áskilin íslensk þýðing á því sjónvarpsefni sem móttekið er hér á landi og dreift hefur verið um gervihnetti. Að þessu leyti mundi frv. þetta, ef það verður að lögum, mismuna innlendum sjónvarpsstöðvum sem eftir sem áður yrðu skyldugar til þess að þýða erlent dagskrárefni að átvarpslögum óbreyttum." Hér vil ég aðeins staldra við og spyrja hvort útvarpsréttarnefnd hafi skilið hvað felst í því að taka við erlendum sjónvarpssendingum og dreifa þeim um kapalkerfi til notenda viðstöðulaust án nokkurrar dagskrárgerðar. Í mínum huga er íslensk útvarpsstöð, sem sendir út efni, sendir út dagskrá sem er unnin af hálfu útvarpsstöðvarinnar, allt annað og á ekkert sameiginlegt við það að hlustandi á Íslandi stillir inn á erlenda útvarpsstöð og hlustar á dagskrár hennar. Þetta tvennt er gjörsamlega óskylt. Alveg það sama er um að ræða ef sjónvarpsáhorfandi á Íslandi með eigin loftnetsbúnaði eða tengdur við kapalkerfi stillir inn á erlenda sjónvarpsstöð og horfir á dagskrá hennar, það á ekkert skylt við að það séu íslenskar sjónvarpsstöðvar sem sendi út sérstakar dagskrár. Þetta er ekki sambærilegt og þess vegna er það að mínum dómi alveg út í hött að tala um að það sé verið að mismuna innlendum og erlendum sjónvarpsstöðvum með þessu. Þetta eru algjörlega óskyld atriði. Annars vegar er um að ræða íslenska sjónvarpsstöð sem sendir út unna dagskrá. Í hinu tilvikinu er ekkert um annað að ræða en að sjónvarpsáhorfandi stillir inn á einhverja erlenda sjónvarpsstöð og horfir á bút úr hennar dagskrá. Hér er alls ekki um sama hlutinn að ræða. Úr því að hæstv. menntmrh. er nú kominn hér hefði ég mjög gjarnan kosið að heyra álit hans á þessum efnisatriðum sem koma fram í frv. okkar, hvort það á áfram að hamla gegn því að við getum notfært okkur þessa tækniþróun sem nú ryður sér mjög hratt til rúms í öllum nágrannalöndunum, hvort á að meina okkur að horfa t.d. á norrænu sjónvarpsstöðvarnar, hvort við megum ekki taka beint við, við skulum segja sendingum danska sjónvarpsins, sænska sjónvarpsins eða norska sjónvarpsins, hvort við megum ekki búast við því að fá leyfi til þess að horfa hér á þýskt, franskt og ítalskt sjónvarpsefni. Því við skulum aðeins átta okkur á einu. Hafi menn áhyggjur af íslenskri tungu - og svo sannarlega tek ég undir með mörgum sem hafa lýst yfir miklum áhyggjum sínum út af því hvernig vart verður við ýmis hrörnunareinkenni í málfari fólks og að íslensk tunga virðist eiga í vök að verjast. Það er svo sannarlega ekki vegna þess að fólk horfi hér á erlendar sjónvarpsstöðvar. Það er eitthvað að í skólakerfinu. Ég þarf ekki annað en rifja það upp þegar börn mín gengu í skóla fyrir nokkrum árum hvernig þeirri íslenskukennslu var háttað, hvaða íslenskunám þau gengu gegnum þar. Það var alveg augljóst að þar kreppir skórinn að. Þegar ég lærði íslensku bæði í barnaskóla og síðar í menntaskóla fyrir orðið ansi mörgum árum, þá var það gert með þeim hætti að mikill agi var viðhafður í kennslunni. Ég minnist þess mætavel að það var það fag sem enginn þorði að mæta ólesinn í í skólann. Það sem hafði verið sett fyrir til lærdóms í þeim fræðum lásu menn og lærðu. Það var það fag sem enginn þorði að slugsa við. En nú á dögum virðist það ekki skipta nokkru máli hvort börnin læri eitthvað í íslensku eða ekki, a.m.k. er það orðið mjög algengt að háskólastúdentar, sem eru að ljúka embættisprófi í hinum ýmsu faggreinum sem eru kenndar þar, eru ekki ritfærir á íslensku, þannig að það er eitthvað meira en lítið að í skólakerfinu. Ég hygg að það væri öllu skynsamlegra að taka þá fjármuni sem hugsunin er að verja til þess að þýða erlent sjónvarpsefni og nota þá til þess að styrkja íslenskukennslu í skólum landsins. Það er hugsanlegt að betri árangur næðist með þeim hætti. Þá langar mig til að segja frá einu skemmtilegu dæmi. Ágætis útvarpstæknimaður, sem ég þekki vel og býr úti á Seltjarnarnesi, hefur verið mjög áhugasamur um móttöku erlends sjónvarpsefnis. Lagði hann í það að kaupa sér loftnetsmóttökubúnað sem hann setti upp á húsi sínu. Hann sagði mér að eftir fimm mánaða reynslu af því að horfa á erlendar sjónvarpsstöðvar hefði hann skráð sig til þýskunáms í Námsflokkum Reykjavíkur því að hann hefði komist að þeirri niðurstöðu að það sem honum fannst áhugaverðast af þeim erlendu sjónvarpsstöðvum eða því erlenda sjónvarpsefni sem var á boðstólum var efni þýsku stöðvanna. Hann sagðist aldrei hafa lært þýsku í skóla, hann hafði ekki farið í langskólanám, en þetta hefði vakið það mikinn áhuga hans að hann hafi nú drifið sig í Námsflokkana til þess að læra þýsku. Ég held nefnilega að með því að opna fyrir þennan möguleika, að gefa okkur færi á því að horfa á sjónvarpsefni Vestur-Evrópulandanna, gæti það jafnvel orðið til þess að draga verulega úr þeim áhrifum sem ensk tunga veldur nú hér á landi. Ensk tunga er nú orðin jafnmikill ógnvaldur við íslenskuna og danskan var á sínum tíma. Besta leiðin til þess að hamla gegn því er einmitt að hvetja fólk til þess að horfa meira á stöðvar á meginlandi Evrópu, þ.e. þýskar, franskar, ítalskar og ekki síst Norðurlandastöðvarnar. Þannig gæti sú aðgerð að opna fyrir möguleika almennings á því að horfa á erlendar sjónvarpsstöðvar þvert á móti orðið til þess að draga úr þeim máláhrifum sem engilsaxneskan veldur nú í mjög ríkum mæli á Íslandi. Að lokum langar mig svo aðeins til þess að segja þetta. Það er svo fjarri lagi að bannað sé að taka á móti erlendu sjónvarpsefni hér. Aðilar geta slegið sér saman, 36 eða færri, og gert það án þess að það teljist vera útvarpsstöð, án þess að þeir þurfi þá að texta efnið sem þeir taka á móti og dreifa til þeirra sem gerast notendur í slíku kerfi eða hafa þar íslenskan þul. Að sjálfsögðu geta síðan einstaklingar sett upp sjónvarpsmóttökubúnað og horft á erlendar sjónvarpsstöðvar án þess að þurfa að hafa neinar áhyggjur af þýðingarskyldunni svokölluðu. Þetta er náttúrlega grófleg mismunun á aðstöðu fólks til þess að nýta sér þann möguleika að horfa á erlendar sjónvarpsstöðvar. Þessi móttökubúnaður er mjög dýr og það er því ekki á færi nema þeirra sem eru sæmilega fjárhagslega stæðir að veita sér það að kaupa loftnetsmóttökubúnað fyrir erlendar sjónvarpsstöðvar. Hann mun kosta svona á bilinu 1000–150 þús. kr. og því er þannig várið að jafnvel þótt fleiri en einn aðili ætli að notfæra sér sama loftnetið, allt að 36 samkvæmt núgildandi lögum, verður kostnaðurinn litlu minni vegna þess að þá þarf að kaupa dýran og flókinn tækjabúnað til þess að breyta sendingunni þannig að hún geti gagnast allt að 36 aðilum samtímis. Hins vegar er ekki nokkur vafi á því að ef þetta bann verður áfram við lýði mun almenningur að sjálfsögðu taka þetta mál í sínar hendur. Fólk mun í ríkara mæli leggja út í þennan kostnað. Búast má við að þessi tæki verði eitthvað ódýrari á næstu árum þannig að þau verði þá viðráðanlegri og við eigum væntanlega eftir að sjá, eins og er sagt í áliti minni hl., skóg af sjónvarpsloftnetum hér í bæjarmyndinni. Það er einmitt þetta sem sveitarfélögin hafa haft áhyggjur af. Þau vilja nefnilega ná utan um þessa þróun og hamla gegn því að sjónvarpsloftnet, stórir hlemmar, komi upp á næstum því hvert einasta hús hér í bænum sem yrði til stórkostlegra lýta og mundi verða að flokkast undir umhverfisspjöll. En ekki er nokkur vafi á því að svo verður ef löggjafinn ætlar að tregðast við þessu. - Ég veit satt að segja ekki hvaða hugmyndir liggja þarna að baki. Eru þetta hugmyndir til þess að vernda Stöð 2, til þess að gefa henni einokun á þessum markaði meðan hún er að festa rætur? Ég leyfi mér að varpa fram þessari spurningu. Ég sé ekki nokkra skynsemi að baki þessarar reglu að banna mönnum að taka á móti erlendu sjónvarpsefni og dreifa því á sem hagkvæmastan og ódýrastan hátt annan en þann að það séu einhverjir hagsmunir þarna á bak við sem ekki hafa komið fram. Ég mundi mjög vilja heyra álit hæstv. menntmrh. á þessu og gjarnan fá að heyra hvernig gengur með endurskoðun útvarpslaganna og hver er stefna og vilji ríkisstjórnarinnar og þá fyrst og fremst hæstv. menntmrh. í þessu máli.



Herra forseti. Það var í rauninni aðeins örstutt athugasemd vegna þess sem fram kemur í nál. minni hl. en þar segir með leyfi forseta: "Eru umsagnirnar yfirleitt jákvæðar og beinlínis lagt til að samþykkja beri frv. ef undan er skilin umsögn útvarpsréttarnefndar." Ég vil bara vekja athygli á því að þetta er rangt og þurfa menn ekki annað en að lesa umsagnirnar og raunar vitnaði ég til þess áðan að það er aðeins einn aðili sem leggur til skilyrðislaust að frv. verði samþykkt og það er Samband ísl. sveitarfélaga, en umsögn þeirra er ekki efnisleg á neinn hátt og í öðrum umsögnum er beinlínis lagt til sem eðlileg málsmeðferð að þetta verði skoðað í samhengi. Ég vildi ekki að þessu yrði ómótmælt. Að endingu væri kannski rétt að minna á að það liggur alltaf við borð að umræður um útvarpslög fari út í almennar umræður um málefni Ríkisútvarpsins sérstaklega og þær umræður eiga sér alltaf stað með ákveðnu millibili hér á hinu háa Alþingi og ég vildi eiginlega mælast til þess að hæstv. menntmrh. tæki upp þann sið að afhenda Alþingi árlega skýrslu um málefni Ríkisútvarpsins, þetta er ein veigamesta stofnun á vegum ríkisins, og síðan yrðu umræður um þá skýrslu þannig að farið gæti fram á Alþingi heilleg, efnisleg og samhangandi umræða um þessi mikilvægu mál. Ég vildi biðja hæstv. ráðherra að taka þessa hugmynd til vinsamlegrar skoðunar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir hans svör. Ég mundi kannski vilja bæta aðeins við það sem áður er komið fram að eftir því sem mér skilst, ég hef ekki haft aðstöðu til þess að kanna það alveg til fullnustu, munu tilraunasendingar danska og norska sjónvarpsins vera hafnar um gervitungl sem hefur verið sett upp á vegum Eutelsat-samtakanna. Þessar sendingar munu nást hér á Íslandi þannig að nú þegar er væntanlega ekkert því til fyrirstöðu að við getum náð sendingum danska og norska sjónvarpsins og með norsku sjónvarpsdagskránni er dreift sænsku sjónvarpsdagskránni þannig að nú þegar er líklegt að við getum séð dagskrár allra Norðurlandanna að Finnlandi undanskildu. Það er því ósköp eðlilegt að í samstarfi Norðurlandanna á sviði sjónvarpstækni, þ.e. varðandi hugmyndir manna um að koma upp sameiginlegum norrænum sjónvarpsgervihnetti, hefur dregið verulega úr áhuga manna á því að vinna að því máli þar sem tæknin hefur raunverulega hlaupið fram úr þeim hugmyndum. Það er þegar hægt að gera þetta á miklu hagkvæmari og ódýrari hátt með því einfaldlega að leigja rásir hjá Bandalagi evrópsku póst- og símamálastofnananna, Eutelsat, sem leysir þetta verkefni á miklu auðveldari og ódýrari hátt. Þessi þróun hefur verið mjög ör erlendis. Hins vegar staðnaði hún hér á Íslandi með tilkomu útvarpslaganna 1985, frá og með áramótum 1986. Fyrir þann tíma voru uppi hugmyndir um að leggja sjónvarpsdreifikerfi um allt höfuðborgarsvæðið. á vegum Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu í samráði og samvinnu við Póst- og símamálastofnun var skipuð nefnd snemma árs 1986 til þess að vinna að því að koma upp sameiginlegu sjónvarpsdreifikerfi, kapalkerfi, um allt höfuðborgarsvæðið. Þessi nefnd var skipuð þremur fulltrúum frá Póst- og símamálastofnun og þremur fulltrúum frá Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Minnist ég þess að borgarverkfræðingur átti m.a. sæti í þessari nefnd. Nefndin kom nokkrum sinnum saman fyrri hluta árs 1986 og var mikill hugur í mönnum að það skyldi hafist handa við að leggja kapaldreifikerfi um allt höfuðborgarsvæðið. Voru tilkallaðir fulltrúar allra sveitarfélaganna hér á svæðinu á fund nefndarinnar og menn voru sammála um að þetta væri mjög æskilegt og jákvætt verkefni til úrlausnar. Þegar leið á árið 1986 og mönnum varð ljóst hvað útvarpslögin segðu um þetta mál var það ljóst að þetta verkefni var ekki mögulegt vegna þess að það yrði ekki framkvæmt nema með því að nota hið erlenda sjónvarpsefni til þess að skapa þann áhuga meðal almennings að hægt væri að fjármagna verkefnið. Nefndin nánast leystist því upp síðla árs 1986 og hún skilaði aldrei af sér neinu áliti. Menn sáu að það var ekkert annað að gera en bíða eftir því að löggjafanum snerist hugur, að hann vitkaðist um staðreyndir málsins. Þýðingarskyldan veldur því einfaldlega að svona sjónvarpsdreifikerfi verða aldrei lögð, aldrei, því að það er ekki nokkur leið að standa undir kostnaði við að leggja kapalkerfi einungis til þess að það verði eitthvað auðveldara að horfa á Stöð 2. Það er alveg fráleitt. Við getum þá gleymt öllu um það að leggja boðveitukerfi og upplýsingaveitukerfi framtíðarinnar því að það voru allir sammála um að til þess að geta komið á boðveitukerfi framtíðarinnar varð fyrst að byrja á því að leggja sjónvarpsdreifikerfið. Það var grunnurinn að því að geta síðar meir farið út í upplýsingaveituna. Nú má vel vera að Póst- og símamálastofnun takist að koma á einhvers konar upplýsingaveitu um ljósleiðarakerfi sem þó er aldeilis óvíst vegna þess að ljósleiðarakerfið er aðeins hagkvæmt í þeim tilgangi að tengja saman símstöðvarnar. Það er þó langt í land og alveg óljóst hvort það kemur til með að gagnast þannig að leggja megi dreifikerfi úr ljósleiðurum frá símstöðvunum til notenda. Það var hins vegar hugmynd okkar þegar við unnum að þessum málum á árinu 1986 að með því að sameina þetta hvort tveggja, nota ljósleiðarakerfi milli símstöðvanna, leggja síðan sjónvarpsdreifikerfi sem tengdist inn á hverja símstöð fyrir sig, mætti ná þarna mjög góðri samvinnu milli Pósts og síma og sveitarfélaganna og dreifa sjónvarpsmerkjum og síðar meir upplýsingamerkjum og hvers konar boðum á mjög hagkvæman og ódýran hátt öllum til hagsbóta. Það var hins vegar alveg ljóst að þetta gat ekki orðið nema með því að opnað yrði fyrir að hægt væri að taka á móti erlendum sjónvarpsdagskrám og dreifa þeim um þetta kerfi. Því neyðumst við til þess að bíða eftir að fá endanlega úr því skorið hvort þetta verður bannað áfram eða ekki. Það er alveg ljóst að ef menn ætla að halda því til streitu að það verði að texta allt erlent sjónvarpsefni og þar með koma í veg fyrir að því verði dreift viðstöðulaust til notenda eða krefjast þess að þulur þýði allt slíkt efni jafnharðan munum við fara á mis við þá tækni sem ryður sér nú mjög ört til rúms alls staðar erlendis, þ.e. undanfara upplýsinga- og boðveitukerfisins.



Herra forseti. Ég tók ekki eftir því hvort hæstv. menntmrh. gaf um það afdráttarlausar yfirlýsingar sem hv. 3. þm. Vesturl. upplýsti áðan að til stæði að frv. að nýjum útvarpslögum yrði lagt fyrir yfirstandandi þing. Ég tel það mikilvægt innlegg í málið og æskilegt að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það hvort þess megi vænta að frv. af þessu tagi verði lagt fyrir þetta þing þannig að við getum tekið á þeim málum sem hér eru á dagskrá áður en langur tími líður, jafnvel þó að dagskrármálinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Ég hef orðið var við það að þm. hafa í vaxandi mæli áhyggjur af þróun útvarpsmála, m.a. af stöðu Ríkisútvarpsins og um það liggur nú fyrir þingmál frá þingflokki Alþb. sem verður tekið hér fyrir í virðulegu Sþ. áður en langur tími líður. Ég tel að það hafi einmitt verið tímabært og nauðsynlegt að flytja það mál vegna þess að þessi endurskoðun útvarpslaganna stendur yfir. Ég vil sem sagt inna hæstv. ráðherra eftir því hvenær þetta frv. kemur hér inn í þingið þannig að við fáum tækifæri til að taka á því og öðrum mikilvægum skipulagsmálum Ríkisútvarpsins og svo þeirrar nýju tækni sem boðið er upp á og minnst er á í dagskrármálinu. Í nál. minni hl. menntmn. er tekið þannig til orða að frjáls útvarpsrekstur hafi fyrst verið leyfður á Íslandi frá og með árinu 1986. Þessu vil ég leyfa mér að mótmæla. Ég tel að Ríkisútvarpið hafi verið frjáls stofnun. Ríkisútvarpið er stofnun sem hefur lotið ákveðnum lögum sem hafa verið sett af Alþingi með frjálsum hætti og talið um það að þessar nýju stöðvar, hvað þær nú heita allar, séu eitthvað frjálsari en Ríkisútvarpið er ákaflega leiður orðavani sem maður heyrir mjög oft á seinni árum en ég get ekki setið mig úr færi að mótmæla úr því ég hljóp hér upp til að spyrja hæstv. menntmrh. ákveðinnar spurningar. Síðan í sambandi við það sem hv. 7. þm. Reykn. sagði um þróun málsins verð ég að segja alveg eins og er að mér finnst að meira sé um ræður, meira um orð og orðaflóð í þeim efnum heldur en athafnir. Hann líkti stöðu málsins gagnvart enskunni núna við þá stöðu sem íslensk tunga hafði áður gagnvart dönskunni. Ég held því fram að núorðið sé staða móðurmálsins að sumu leyti veikari gagnvart enskunni en hún var áður gagnvart dönskunni, eða um skeið, fyrst og fremst vegna þess að þá fór baráttan gegn dönskunni saman við alhliða sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Nú er þetta ógnar meðvitundarleysi í sambandi við þetta flóð enskrar tungu sem birtist okkur hér í okkar landi og við kynnumst auðvitað ákaflega vel í okkar lífi, bæði af börnunum okkar og öðru ungu fólki sem við höfum samskipti við. Jafnvel þó að við höldum okkur fast við það að allt það efni sem kæmi frá gervihnöttum væri textað væri það auðvitað ekki einu sinni nóg í þessu efni. Staðreyndin er sú að menn hafa stundum verið að gefa fyrir sálu sinni í sambandi við þróun íslensks máls með því að halda hátíðir á Akureyri eða í Þjóðleikhúsinu og bjóða til þess mönnum í löngum bunum, virðingarmönnum í þjóðfélaginu, þar sem þeir hafa lofað og prísað hið sæla tungumál okkar en einhvern veginn hefur verið minna um það að menn hafi gripið til skipulegra athafna, aðgerða, til þess að treysta stöðu málsins. Ég tók eftir því að hæstv. menntmrh. nefndi það sem meginviðfangsefni við endurskoðun á námsefni grunnskóla fyrir komandi ár að þar yrði lögð alveg höfuðáhersla á íslenska tungu og ég er hjartanlega sammála honum um það að þarna á að leggja á mjög ríka áherslu og kosta til þess dálitlum fjármunum. Mér fyndist einhvern veginn að það gæti verið skynsamlegt að velta því fyrir sér, þó að það heyri kannski ekki beint til dagskrármálinu, að settir yrðu til þess sérstakir fjármunir að gera átak í þágu íslenskrar tungu, alhliða átak, og þá er ég að tala um skólana. En ég er líka að tala um allt fjölmiðlakerfið og ég er líka að tala um rannsóknir á íslensku máli og norrænudeild Háskólans, ég er að tala um Handritastofnun og það að hún komi út í þjóðlífið með myndugum hætti þannig að þjóðin geri sér grein fyrir því hvað það eru dýrmæt verk sem þar er verið að vinna. Ég get auðvitað játað það í þessu efni að ég tel mig til íhaldsmanna í sambandi við þessi mál. Mér líkar illa þessi ónáttúra sem maður heyrir stundum að alls konar limlesting á málinu sé í raun og veru framfarir, í nafni framfara og nafni þróunar. Það er uppsetning á málinu sem ég á satt að segja ákaflega erfitt með að þola og finnst mjög dapurlegt þegar ég heyri það úr munni manna sem tala kannski fyrir hinar virðulegustu stofnanir íslenskra fræða hér í þessu landi. Ég held að það sé hins vegar nauðsynlegt varðandi útvarpsmálið að á þessum málum sé sérstaklega tekið og við höfum auga á þeim og hættum að láta orðin duga, veltum fyrir okkur athöfnunum og hvað þingið getur gert til þess að treysta stöðu málsins, ekki til að einangra það, heldur til að þróa það með eðlilegum hætti með nútíðinni og þannig að það byggi upp, eins og sagt er um sjúkdómana, svo að segja innra varnarkerfi í þeim miklu sviptingum sem eiga sér stað í menningarlífi heimsins og snerta okkur auðvitað líka. En erindi mitt, herra forseti, var fyrst og fremst spurning til hæstv. menntmrh. og ég vona að mér fyrirgefist þó að ég hafi nefnt þennan þátt sem lýtur að þróun málsins því að satt að segja væri ástæða til að ræða það einhvern tímann undir sérstöku dagskrárefni. Ég býst við því að þar sé mörgum býsna mikið niðri fyrir í seinni tíð.



Herra forseti. Ég vil í upphafi leiðrétta það sem kemur fram í nál. mínu, minni hl. menntmn., og get tekið undir það með hv, 7. þm, Reykv. að rétt hefði verið að tala um einkastöðvar í staðinn fyrir frjálsar útvarps- og sjónvarpsstöðvar og þakka fyrir þessa ábendingu. Það sem varð til þess að ég kem hér upp aftur er það að nú þegar umræðu þessari er að ljúka hefur ekki verið tekið á aðalmálinu, en við flm. frv. höfðum vænst þess af þinginu, en það er þýðingarskyldan, hver vilji þm. væri í sambandi við hana og hvort það eigi að vera alfarið í höndum þeirrar nefndar sem sér nú um endurskoðun útvarpslaganna að taka á þessu máli. Ég mundi telja það æskilegt að það yrði í höndum þingsins áður en endanleg niðurstaða þessarar nefndar liggur fyrir, að það sé ljóst hver vilji þingsins er í þessu efni. Það var hv. 3. þm. Vesturl. sem talaði um það áðan að þær umsagnir sem nefndin fékk hafi ekki verið jákvæðar gagnvart frv. Ég tel hins vegar þvert á móti að þær hafi allar verið í þá átt að það ætti að breyta núverandi útvarpslögum og frv. þetta kæmi mjög sterklega til greina. Að vísu tóku umsagnaraðilarnir til orða á mjög ólíkan hátt en litu þannig á að þarna væri um hugmyndir að ræða sem þyrftu að ræðast og kæmi mjög vel til greina að væru inni í hinum nýju lögum. Ég verð að segja það að ég átti von á því frá hæstv. ráðherra menntamála að hann tæki skýrar til orða um þau atriði sem er verið að ræða um í frv. varðandi þýðingarskylduna og þa stefnu ríkisstjórnarinnar í því efni. Ég ætlaði áðan í fyrri ræðu minni að koma inn á það að spyrja hæstv. ráðherra hvaða leiðbeiningarreglur endurskoðunarnefndin fékk frá þeim aðilum sem skipuðu hana, hvort hún ætti að hafa frjálst val um það að hvaða niðurstöðu hún kæmist eða hvort einhverjar leiðbeiningarreglur kæmu frá ráðherra um hvaða atriði þyrfti sérstaklega að skoða. Ég held að mjög nauðsynlegt sé að ákveðnar línur verði í þessu efni svo að þar megi fara fram mjög góð og málefnaleg umræða um þá hluti. Varðandi íslenska tungu og áhrif þess að þýðingarskylda verði ekki lengur skilyrði fyrir því að taka á móti sjónvarpsefni er ég sannfærður um að það er það mikið efni hérna á enskri tungu og fleiri tungumálum að það sem slíkt hafi ekki úrslitaáhrif um það hvort við höldum okkar tungu eða ekki. Minni hl. bendir á það í nál. að til þess að viðhalda tungunni sé meira áríðandi að efla skólakerfið og leggja meiri áherslu á íslenska tungu í skólum. Ég vil að lokum þakka fyrir þær umræður sem þetta mál hefur fengið en ég átti von á að lyktir þess yrðu aðrar en fyrirsjáanlegt er að verði á því.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga á þskj. 586 um heimild til að selja hluta ríkisjarðarinnar Þóroddsstaðar í Ljósavatnshreppi. Tildrög þessa máls eru þau að fyrir alllöngu var ríkisjörðinni Þóroddsstað skipt í þrjú lögbýli, Þóroddsstað sem er 7/12 hlutar jarðarinnar, Staðarholt sem er 2/12 hlutar og Engihlíð sem er 3/12 hlutar. Staðarholt hefur um margra ára skeið verið í eyði og nytjað með Þóroddsstað þannig að Þóroddsstað hafa í raun fylgt 9/12 eða 3/4 hlutar upphaflegu jarðarinnar en Engihlið 3/12 eða 1/4 hluti. Jörðin Engihlíð var seld af ríkinu með afsali dags. 19. des. 1975. Við ábúendaskipti á Þóroddsstað árið 1984 ákvað jarðeignadeild landbrn. að leiðrétta þáverandi magnskiptingu jarðarinnar Þóroddsstaðar og óhagkvæm landskipti með því að sameina eyðibýlið Staðarholt jörðinni Þóroddsstað og auka nokkuð hlut Engihliðar í upphaflegu landi Þóroddsstaða með því að gefa eiganda og ábúanda Engihliðar kost á að kaupa 2/12 hluta úr upphaflegu landi Þóroddsstaðar. Að beiðni landbrn. vann Stefán Skaftason héraðsráðunautur hjá Búnaðarsambandi Suður-Þingeyinga tillögur að nýjum landskiptum milli jarðanna Þóroddsstaðar og Engihlíðar. Hinn 10. des. 1987 undirrituðu eigandi Engihliðar og landbrh. fyrir hönd jarðadeildar landbrn. landskipti á upphaflegu landi ríkisjarðarinnar Þóroddsstaðar. Byggjast hin nýju skipti jarðanna að verulegu leyti á tillögum Stefáns Skaftasonar héraðsráðunautar og eru í samræmi við breytingu á landnýtingu ábúenda jarðanna frá fardögum 1984. Ábúandi Þóroddsstaðar, Björgvin Björgvinsson, hefur fyrir sitt leyti samþykkt þá tilfærslu á mörkum jarðanna sem hér um ræðir. Þá hafa hreppsnefnd Ljósavatnshrepps og jarðanefnd Suður-Þingeyjarsýslu samþykkt endurlandskipti á jörðinni Þóroddsstað og enn fremur að eigandi Engihlíðar fái hluta Þóroddsstaðar keyptan. Jafnframt hefur Búnaðarfélag Íslands samþykkt landskiptin. Hæstv. forseti. Ég vil taka fram að lokum eftir að hafa kynnt mér málavöxtu betur að ég vil að það verði athugað í hv. landbn. hvort ekki sé rétt að fram komi í frv. um hversu stóran hluta jarðarinnar Þóroddsstaðar þarna sé að ræða að seldur verði. Þau leiðu mistök áttu sér stað í umfjöllun nokkurra fjölmiðla um þetta mál að orðið "hluta" féll niður þegar sagt var frá sölu jarðarinnar og er ekki að spyrja að því að íbúum á Þóroddsstað varð nokkuð hverft við þegar þau lásu það í blöðum að lagt hefði verið fram frv. til laga á Alþingi þess efnis að selja undan þeim jörðina. Enn fremur vil ég að athugað verði hvort ekki sé unnt að fella inn í frv. eða flytja annað mál þar sem heimilað yrði að selja ábúanda á Þóroddsstað það sem eftir yrði af þeirri jörð ef þetta frv. verður samþykkt, þar sem mér er kunnugt um að hann hefur áhuga á kaupum. Hæstv. forseti. Með þessu frv. er nánast verið að leitast við að skipta upphaflegu Þóroddsstaðarjörðinni í tvö lögbýli á sem réttlátastan hátt. Ég óska eftir því að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Hér er nú á ferðinni gamall kunningi. Það er alltaf verið að selja ríkisjarðir. Þm. kjördæmanna koma og flytja tillögur um að selja eignir ríkisins, flytja í raun og veru engin rök fyrir því önnur en þau að einhver sem býr á næsta bæ þurfi nauðsynlega á skikanum að halda. Þessi sala ríkisjarða er ákaflega tilviljanakennd. Það er engin stefna til í þessum efnum. Ráðuneyti landbúnaðarmála hefur aldrei haft uppi neina burði til þess að framleiða neina stefnu í þessu máli og steininn tekur þó úr þegar landbrn. er að selja svokallaðar kristfjárjarðir sem voru gefnar Kristi í þágu fátæks fólks hér fyrr á öldum. Jafnvel þessar kristfjárjarðir hafa orðið að sæta þeim örlögum að verða seldar inni í þessari tilviljanakenndu rúllettu sem heitir sala á opinberum eigum eða ríkisjörðum. Ég hef setið hér á þingi ein 8 eða 9 ár og ég hef alla tíð verið heldur tregur til að taka þátt í þessum æfingum. Ég hef stundum haft það við orð að ástæða væri til að láta fara fram rækilega úttekt á þessum jörðum og stöðu þeirra í viðkomandi byggðarlögum, ekki síst með tilliti til þeirrar stefnu sem nú er uppi í landbúnaðarmálum varðandi fullvirðisrétt og takmörkun á framleiðslu hefðbundinna landbúnaðarvara. Sömuleiðis væri afskaplega fróðlegt að fá lærða ritgerð um kristfjárjarðirnar og hver það er sem í raun og veru getur ráðstafað þeim, hver í raun hefur umboð, jarðneskt umboð til að selja þessar jarðir með þeim hætti sem stundum hefur verið gert. Ég minnist þess að fyrir fáeinum árum var seld kristfjárjörð austur á landi og niðurstaðan varð sú að andvirði jarðarinnar var notað til þess að byggja upp þjónustu við aldraða á Eskifirði. Út af fyrir sig má vel hugsa sér að þannig sé að málum staðið vegna þess að það er þá í samræmi við vilja gefanda jarðarinnar á sínum tíma, þessarar kristfjárjarðar. Og þó að þeim fækki nú sem geta kallað sig bónda hjá Kristi, eins og Jón gerði hér forðum, þá er engu að síður nauðsynlegt að Alþingi hafi nokkurt yfirlit yfir þessi mál og ég vil enn þá einu sinni, í tíunda eða tuttugasta sinn hér í þessari stofnun hvetja til þess að slíkt yfirlit verði til. Ég tel auk þess að það frv. sem hér liggur fyrir sé gallað vegna þess að það gefur ekki rétta mynd af því sem hér er að gerast. Samkvæmt ræðu fyrri flm., hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, þá er hér um að ræða 2/12 hluta upprunalegs lands ríkisjarðarinnar Þóroddsstaðar í Ljósavatnshreppi, Suður-Þingeyjarsýslu, og væri auðvitað eðlilegra að takmarka það með skýrum hætti þannig að engum misskilningi valdi, eins og reyndar hv. flm. fór fram á við hv. landbn. að hún tæki til athugunar. Hér eru sem sagt uppi af minni hálfu almennar athugasemdir sem ég hef oft áður flutt við sölu á ríkisjörðum og ég held því áfram meðan menn eru með þetta í gangi með þessum hætti sem hér hefur verið í áratugi.



Herra forseti. Það kom fram hér hjá hv. síðasta ræðumanni, 7. þm. Reykv., að hann flytti sína venjulegu ræðu með almennum athugasemdum, en ég vildi þá aðeins í því sambandi benda á að Alþingi markaði að sjálfsögðu stefnu í þessum málum þegar það ákvað að ábúendum jarða væru heimil kaup á þeim eftir ákveðinn árafjölda búsetu þeirra á jörðinni. Langflestar þær sölur sem fram fara byggjast á þessu ákvæði um það. En í sambandi við þetta frv. þá er þarna aðeins um að ræða að verið var að lagfæra skipti milli þessara jarða sem var í mörgum skikum og ákaflega óhagkvæm til nýtingar. En um leið og það var gert þótti eðlilegt að heldur drýgri hluti rynni til býlisins Engihlíðar sem hafði fengið svo lítinn hluta af upphaflegu jörðinni við fyrstu skipti. Það er að sjálfsögðu eðlilegt að landbn. kynni sér þetta mál vandlega og þá komi þar greinilega fram um hversu mikinn hlut af jörðinni er þarna að ræða og þá kort yfir þá skiptingu sem þarna hefur verið gerð.