Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 46 að flytja till. til þál. um leigu og sölu íbúðarhúsnæðis. Efni þessarar till. er það, að ríkisstj. láti undirbúa frv. til l. um leigu og sölu íbúðarhúsnæðis og leggi það fyrir Alþ. og að í frv. verði kveðið á um hámark leigu og að þar verði einnig fjallað um skipulag fasteignasölu í landinu. Það er svo, að engin lög eru nú til um þessi efni. Árið 1943 samþ. Alþ. lög um húsaleigu, sem voru lengi í gildi, en smám saman urðu þau úrelt vegna verðlagsþróunar í landinu. Það voru að vísu gerðar á þeim breyt. 1950 og 1952, en þegar var komið fram á 7. áratuginn var ljóst, að vegna þess að engar breyt. voru á þeim gerðar, voru þau orðin svo gersamlega úrelt, að enginn tók lengur mark á þeim, og þessar lagaslitrur hurfu endanlega úr sögunni 1965, um leið og lög voru sett um húsnæðismál. Þá var verið að lögfesta samninga verkalýðshreyfingarinnar við ríkisstj. og vinnuveitendur, þá hluta af þeim samningum, sem fjölluðu um húsnæðismál. Ríkisstj. hafði þá um sumarið gefið út yfirlýsingu um húsnæðismál. sem seinna varð undirstaða svokallaðra Breiðholtsframkvæmda, og þá var tækifærið notað, um leið og þau lög voru samþ. hér í þinginu, til að afnema þessi gömlu lög um húsaleigu, en ekkert annað kom í staðinn, og þar af leiðandi eru engin lög og engar reglur um þetta efni til. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að óvíða muni vera svo ástatt í nálægum löndum, að engin lög og engar reglur séu um þetta efni. Víðast hvar er einhver rammalöggjöf til og víða einnig hámarksákvæði um húsaleigu. Þetta er þeim mun einkennilegra hvað Ísland snertir, þegar haft er í huga, að verðlagsákvæði á flestum sviðum eru hér nokkuð ströng. Við reynum hvað við getum til að hemja verðlagið og koma í veg fyrir verðhækkanir, að vísu með heldur misjöfnum árangri, og við reynum hvað við getum til að halda niðri álagningu, en í húsnæðismálum hefur það verið svo, að allt hefur verið laust á þessu sviði, og það gildir jafnt um leiguhúsnæði og söluverð á húsnæði. Hvað snertir húsaleiguna sjálfa, er staðreyndin sú, að leiga hér á landi er mjög misjöfn. Ég veit ekki til þess, að nein skipuleg athugun hafi verið gerð á því, hvað húsaleiga er almennt há, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu, en af þeim fréttum, sem ég hef haft af þessu sviði, er út af fyrir sig ekki ósennilegt, að meiri hluti húseigenda, sem leigja út íbúðir, heimli fyrir það verð, sem getur talizt eftir atvikum hóflegt og eðlilegt, ef tekið er tillit til fasteignamatsverðs, vaxtakostnaðar og annars eðlilegs kostnaðar við húseignir. Hins vegar fer ekkert milli mála, að sums staðar a.m.k. er húsaleiga svimandi há og jafnvel margföld á við það, sem eðlilegt getur talizt. Leiga á íbúðum er aðallega uppsprengd, að því er virðist, þegar um er að ræða litlar og gamlar íbúðir. Það þarf út af fyrir sig enginn að vera hissa á því, að nýjar dýrar og stórar íbúðir séu leigðar út fyrir hátt verð í krónum talið. En staðreyndin er sú, að hér á höfuðborgarsvæðinu úir og grúir af eins og tveggja herbergja kjallaraholum, sem ekki standast jafnvel einföldustu heilbrigðiskröfur, og eru þó leigðar út fyrir býsna hátt verð. Ég sé ekki ástæðu til að nefna nein sérstök dæmi eða fara að fjölyrða frekar um það hörmulega ástand, sem ríkir á þessu sviði, vegna þess að það hefur verið gert að umtalsefni æðioft, bæði í dagblöðum í Reykjavík, í bæjarstjórn Reykjavíkur og víðar, og ég býst við, að flestum hv. þm, sé kunnugt um, að svona er þetta. Ástæðan til þess, að ástand af þessu tagi getur skapazt, er að sjálfsögðu sú, að framboð á leiguhúsnæði er allt of lítið. Að öðrum kosti kæmust menn ekki upp með það, að misnota sér neyð fólksins á þann hátt, sem nú tíðkast allt of víða. Hins vegar er það eftirtektarvert fyrir þá, sem trúa og treysta á lögmál hins frjálsa markaðar, lögmál framboðs og eftirspurnar, að á þessu sviði virðist litlu skipta, þótt gróðaöflin hafi haft næstum ótakmarkaða möguleika árum saman. Peningaöfl þjóðfélagsins virðast ganga út frá því, að á öðrum sviðum sé þrátt fyrir allt skjótteknari gróði, og framboð á leiguhúsnæði er því eftir sem áður tiltölulega lítið. Á þessu vandamáli er að sjálfsögðu ekki til nema ein varanleg lausn. Opinberir aðilar verða að eiga frumkvæðið að byggingu leiguhúsnæðis í miklu stærri stíl en verið hefur. Það er út af fyrir sig ánægjulegt í sjálfu sér, hve margir hér á íslandi búa í eigin húsnæði, og er engin ástæða til að fara að metast um það, hvort réttara sé, að meiri hluti fólks búi í leiguhúsnæði eða eigin húsnæði. Það er atriði, sem ég ætla ekki að taka til umr. Hins vegar ætti að vera hverjum manni ljóst, að það er algjörlega fráleitt, að fólk geti yfirleitt ekki fengið þak yfir höfuðið öðruvísi en að byggja eða kaupa íbúðir fyrir 1 eða 2 millj. kr. Meiri hlutinn af ungu fólki hefur ekki minnstu möguleika til að eignast íbúðir, það mun öllum vera ljóst, ekki fyrr en þá mörgum árum eftir að það hefur stofnað heimili. Það er því alveg sérstaklega þetta unga fólk, sem er í húsnæðisklemmunni og verður að láta sér lynda þröngan og heilsuspillandi húsakost og þá oft með svo og svo mörg kornabörn. Það verður að stórauka framboð á leiguhúsnæði, ekki aðeins hér á höfuðborgarsvæðinu, heldur einnig víðs vegar um land, þar sem viða stendur svo á, að ekki er unnt að fá aðflutta hæfileikamenn til að setjast þar að og gegna nauðsynlegustu störfum, vegna þess að svo til ekkert leiguhúsnæði er fyrir hendi á slíkum stöðum, og það er nú svo, að enginn snarar upp húsnæði fyrir sig og fjölskyldu sína á fáum dögum. Jafnframt því, að einhver varanleg lausn sé fundin á þessu vandamáli, og um það fjallar í sjálfu sér ekki þessi till. til þál., þá er hitt málið, sem eftir stendur og er ekki síður mikilvægt, að sett verði heildarlöggjöf um leiguhúsnæði, bæði hámarksákvæði um leigu og eftirlit með því, að reglur af þessu tagi séu haldnar. Ég vil lýsa því yfir, að ég hef þá trú, að séu þessi lög skynsamlega samin og hámarksákvæðin eðlileg og sanngjörn, sé þess að vænta, að lög af slíku tagi verði virt og að það þurfi ekki að fara fyrir þeim eins og lögunum, sem sett voru hér um árið, að þau yrðu nánast sjálfdauð. Í lögunum um húsaleigu frá 1943 voru hámarksákvæðin þannig orðuð, með leyfi forseta, eftir þær breyt., sem gerðar voru á þeim 1950 og 1952: „Hámark þeirrar húsaleigu, að viðbættri vísitöluuppbót skv. 6. gr., sem ákveða má fyrir íbúðarhúsnæði, skal vera 7 kr. á mánuði fyrir hvern fermetra gólfflatar íbúðarinnar, séu húsin byggð fyrir árslok 1944, en 8–9 kr. fyrir hvern fermetra í húsum, sem byggð eru 1945 og síðar. Nú er lofthæð íbúðar minni en 2.5 metrar, og lækkar þá hámark þetta hlutfallslega sem því nemur.“ Ég les ekki meira af þessum ákvæðum, en ég býst við, að flestir hv. þm, geti verið mér sammála um, að ákvæði af þessu tagi séu ekki skynsamleg og að ekki komi til greina að hafa ákvæðin í væntanlegri löggjöf af þessu tagi. Það er augljóst mál. að íbúðir eru mjög mismunandi að gæðum, og það er alveg vonlaust að ætla sér að láta fermetratöluna ráða því, hver hámarksleigan skuli vera, og þá enn síður að fara að binda það í lögum, miðað við þá verðlagsþróun, sem hér hefur verið í gildi. En þetta er vafalaust meginástæðan fyrir því, að lögin stóðust ekki þróun tímans og urðu, eins og ég sagði áðan, sjálfdauð, urðu svo ómerk, að engum þótti taka því lengur að eltast við það, hvað í þeim stóð. Ég held, að í væntanlegum lögum, sem sett yrðu um þetta efni, yrði eðlilegast að miða við t.d. fasteignamat, sem nú hefur verið framkvæmt um land allt og ætti að geta orðið skynsamlegur grundvöllur að slíkum hámarksákvæðum, og ég tel því í sjálfu sér ekkert því til fyrirstöðu, að ársleigan yrði t.d. ákveðin sem einhver ákveðin prósentutala af matinu. Þetta skipulag hefur ýmsa kosti og m.a. þann, að húseigendur mundu þá væntanlega leitast við að hafa matið á sinni húseign í einhverju samræmi við raunveruleikann. Það er líka svo, að fasteignamat þarf að vera í sæmilegu lagi, sæmilega áreiðanlegt á hverjum tíma. Ég ætla ekki að rökræða frekar um þennan hluta till., þ.e.a.s. þann, sem fjallar um leiguhúsnæði og hámarksleigu. En eins og fram kemur í þáltill., fjallar hún einnig um sölu á húsnæði. Það er svo, að núna á einu ári er talið af þeim, sem til þekkja, að íbúðarhúsnæði í Reykjavík hafi hækkað um ekki minna en helming og sennilega ívið meira, kannske um 60–70%, og það á aðeins einu ári. Það hlýtur að vera algjörlega óviðunandi, að á sama tíma og reynt er með mjög harðvitugum ráðstöfunum að koma í veg fyrir hækkun verðlags yfirleitt, þá séu engar hömlur yfirleitt lagðar á verðhækkanir íbúðarhúsnæðis, þó að öllum eigi að vera ljóst, að verðlag á húsnæði hlýtur að snerta lífsafkomu almennings meira en flest annað. Þetta atriði hef ég talið sjálfsagt og eðlilegt að yrði skoðað, um leið og tekin yrðu til athugunar þau mál, sem snerta húsaleiguna, hvað hægt er að gera til að stemma stigu við hömlulausum hækkunum verðlags á íbúðarhúsnæði. Það er fleira, sem þarf að hyggja að í sambandi við sölu á húsnæði, og þá ekki sízt, hvernig salan fer fram og hvernig skipulag á fasteignasölu er. Eins og mönnum er kunnugt, eru það svonefndir fasteignasalar, sem annast sölu íbúðarhúsnæðis hér á landi. Hér á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjavík og nálægum bæjum, eru fasteignasölur líklega einar 30–40 talsins, og eru vonandi flestir sammála mér um, að þær mættu vera svo sem 10 sinnum færri. Víða á smærri stöðum úti á landi er hins vegar svo lítið um eigendaskipti á fasteignum, að afskipti fasteignasala þekkjast nánast ekki. Fólk, sem vill selja fasteign, veit varla lengur, hvert það á að snúa sér eða hvernig það á að fara að því að kaupa eða selja fasteignir. Ég álít, að það skipulag á fasteignasölu, sem nú er ríkjandi, sé í raun og veru algjörlega fráleitt og þurfi gagngerðrar endurskoðunar við. Í fyrsta lagi álít ég, að það þurfi að koma því þannig fyrir, að fólk um allt land geti leitað til einhverra aðila, þegar það þarf að losna við fasteignir eða kaupa fasteignir, og kæmi til greina, að opinberir aðilar gerðu þetta auðveldara. En í öðru lagi er það skoðun mín, að þjónusta fasteignasala við kaupendur íbúða, þar sem þeir á annað borð bjóða þjónustu sína, sé langt fyrir neðan þær kröfur, sem við eigum að gera til fasteignasala. Þetta eru menn, sem taka 30–40 þús. kr. fyrir að selja eina íbúð, og það segir sig nokkuð sjálft, að fyrir slíkar upphæðir á eitthvað töluvert að koma á móti. En hver er svo þjónustan, sem menn fá, ef þeir leita til fasteignasala? Ég held, að flestir hafi þá reynslu, að þær upplýsingar, sem þeir fá hjá slíkum aðilum, séu æðioft af skornum skammti og ekki alltaf áreiðanlegar. Það er að vísu svo, að fasteignasalarnir telja sig hafa skoðað íbúðirnar til þess að kasta á þær einhverju verði, en flestir munu kannast við það, að gallar á íbúðum koma aðallega fram, eftir að íbúðin hefur verið seld, og ekki áður, eins og vera þyrfti. Annar galli er sá, að fasteignasalar taka raunverulega enga ábyrgð á því, að þær upplýsingar, sem þeir hafa safnað saman um þær íbúðir, sem þeir eru að selja, séu réttar. Ég get nefnt það dæmi, að til þess að kjallaraíbúð sé lánshæf hjá ýmsum lánastofnunum, þarf hún að vera samþykkt. Kaupandi fær sem sagt ekki lán út á íbúðina öðruvísi en að yfirvöld hafi samþykkt, að þarna skyldi vera íbúð. En það er nú svo, að æðioft áttar kaupandi sig ekki á því, að þessar upplýsingar þurfa að liggja fyrir, og sér ekki fyrr en eftir á, að hann hefur keypt íbúð, sem alls ekki var samþykkt. Ég lít svo á, að það sé raunveruleg skylda fasteignasalans að sjá um, að upplýsingar af þessu tagi komist örugglega til skila til kaupandans, þannig að hann sé ekki blekktur í viðskiptunum, og að fasteignasali eigi ekki að njóta þess í þjóðfélaginu að fá tugi þúsunda fyrir sína þjónustu öðruvísi En hún komi að fullkomnu gagni. Ég þarf ekki að fjölyrða hér um þau vandræði, sem saklaus almenningur á við að stríða, þegar tilvik af þessu tagi koma upp, hvort heldur er um að ræða galla á íbúð eða að hún er ekki samþykkt, og menu lenda í því að verða að standa í málaþrasi, sem oftast tekur mörg ár, - tekur kannske tvö ár að fá málið tekið fyrir hjá viðkomandi dómstól, og svo eru kannske liðin 3–4 ár, áður en fallinn er hæstaréttardómur í málinu. Langflestir telja sig ekki hafa neina aðstöðu til þess að standa í þess háttar þrasi og láta því málið kyrrt liggja og hugsa með sér, að það sé aðalatriðið að láta ekki plata sig í næsta sinn. Ég vil leggja áherzlu á það hér, að ég tel, að þessi mál þyrfti að taka til athugunar, þ.e.a.s. skipulag fasteignasölu yfirleitt. Það er skoðun mín að fasteignasölur eigi að vera fáar og um leið skyldar til að bjóða fullkomnustu þjónustu og að fasteignasalarnir eigi almennt að bera ábyrgð á upplýsingum, sem þeir gefa. Ég hef áður lýst því yfir og get endurtekið það hér, að ég tel, að vel komi til greina, að opinberir aðilar skipuleggi þjónustufyrirtæki, sem hafi það verkefni að bjóða fullkomnustu þjónustu við sölu fasteigna um allt land og tryggi þá að sjálfsögðu um leið sanngjarnt verð fyrir þá þjónustu. Ég vil taka fram, að það er ekki endilega víst, að þetta þyrfti að skipuleggja á vegum ríkisins. Það mætti kannske skipuleggja þessa þjónustu á vegum sveitarfélaganna undir yfirstjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. Það má ekki síður láta sér detta í hug, að samvinnusamtökin fyndu hjá sér hvöt til þess að ráðast inn á þetta svið og taka að sér þetta hlutverk og létu þá kaupfélögin annast þessa þjónustu. Ég nefni bara þetta tvennt sem hugsanlegar leiðir, vegna þess að það er ekki skoðun mín, að það þurfi endilega að vera ríkið, sem taki þessa þjónustu að sér. En hvernig sem að því verður staðið, þá er hitt ljóst, að það þarf einhver félagslegur aðili að koma þarna til skjalanna til þess að veita fasteignasölunum nauðsynlegt og strangt aðhald og stranga samkeppni. Það þarf að athuga gaumgæfilega, hvernig má endurskipuleggja fasteignasölu almennt og um leið að sporna við hömlulausum hækkunum verðlags á íbúðarhúsnæði, því að ég tel mig ekki vera að fara með neinar svívirðingar til einnar eða neinnar stéttar, þó að ég lýsi því yfir, að ég tel. að fasteignasalar hafi oft átt hlut að máli, þegar um hefur verið að ræða þessar miklu og hóflausu verðhækkanir. Það þarf sem sagt að minni hyggju að setja heildarlöggjöf um þessi mál öll, um leigu og sölu íbúðarhúsnæðis. Ég vil leyfa mér herra forseti, að leggja til, að lokinni þessari umr. verði till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Mér sýnist ekki úr vegi, að í sambandi við þá mjög svo gagnlegu till., sem hér er til umr., verði tekið til athugunar það erindi, sem okkur alþm. barst núna í vikunni sem leið, varðandi unga fólkið utan af landsbyggðinni, sem stundar nám í hinum ýmsu framhaldsskólum höfuðborgarinnar og er ofurselt því ástandi, sem hv. frsm. till. lýsti hér áðan, þ.e. skorti á leiguhúsnæði. Bréfið er undirritað af fulltrúum þriggja samtaka framhaldsskólanema, þ.e.a.s. fulltrúum Sambands ísl. kennaraskólanema, nemendaráðs Kennaraskóla Íslands og Landssambands ísl. menntaskólanema. Í bréfinu segir m.a., að námsfólk utan af landsbyggðinni sé algerlega háð sveiflum á húsnæðismarkaðinum hér í borginni og með tilliti til þess, að æ fleira námsfólk utan af landi stundi nám hér á Reykjavíkursvæðinu, sé ljóst, að slíkt sé með öllu óviðunandi ástand. Þetta er hverju orði sannara. Háskóli Íslands starfrækir, sem kunnugt er, stúdentagarðana og mötuneyti og aðra slíka húsnæðisaðstöðu fyrir nemendur sina. En af öðrum framhaldsskólum hér í Reykjavík munu aðeins tveir geta boðið nemendum sínum að búa og borða í heimavistum, þ.e. Hjúkrunarskólinn og Stýrimannaskólinn. Hinir framhaldsskólarnir allir, þ.e. menntaskólarnir og hinir fjölmörgu framhaldsskólar hér, þ. á m. ýmsir þeir, sem einir eru til sinnar tegundar hér á landi, eins og t.d. Tækniskólinn og Kennaraskólinn, - en á þetta er einnig bent í bréfinu til okkar alþm., - þessir skólar eru allir starfræktir án nokkurrar heimavistaraðstöðu og án nokkurra mötuneyta, sem heitið geti. Nemendur þessara skóla, - samkvæmt upplýsingum, sem ég fékk nú í morgun, - eru í vetur 12 020 talsins. Mun 1/10 hluti af nemendum a.m.k. vera fólk, sem á fast heimili utan þess svæðis, sem nefnt hefur verið Stór-Reykjavík, þ.e.a.s. utan höfuðborgarinnar sjálfrar, Kópavogs og Hafnarfjarðar. Flest af þessu fólki er í Kennaraskólanum, sennilega um 250 manns, enda er sá skóli, eins og ég hef þegar drepið á, hinn eini sinnar tegundar á öllu landinu. Hingað verður þetta fólk að koma, ef það ætlar að sækja sér menntun. Sumir af þessum nemendum ganga raunar að húsnæði vísu hjá ættingjum og kunningjafólki hér á höfuðborgarsvæðinu, og aðrir hafa verið svo heppnir að geta tryggt sér leiguherbergi á sanngjörnu verði hjá einhverju heiðarlegu og góðu fólki, meðan á náminu stendur. Það er, hamingjunni sé lof, til gott og heiðarlegt fólk, sem hefur tök á því að taka slíka leigjendur. En þeir eru líka margir, - ætli þeir séu ekki fullt eins margir þeir nemendur úr þessum hópi, sem verða að eyða löngum tíma í það haust eftir haust að þreifa sig fram og aftur um þann frumskóg, sem húsaleigumarkaðurinn hér á höfuðborgarsvæðinu er orðinn. Ég hef átt þess kost að ræða við sumt af þessu unga fólki, og það hefur sagt mér dæmi um erfiðleika sína. Oft verður harla lítið, næstum má segja ekki neitt, úr skólanáminu fyrstu vikurnar, vegna þess að nemandinn er með allan hugann við þann ógnarvanda að fá einhvers staðar herbergiskompu leigða. Á meðan fær hann oftast nær til bráðabirgða að sofa í herbergi hjá einhverjum kunningja sínum, þar sem veitir kannske ekkert af plássinu handa einum. En fyrir það, sem þetta unga fólk missir í skólanámi, öðlast það talsverða þekkingu, sem e.t.v. mætti flokkast undir þjóðfélagsfræði. Það kvartar kannske undan því, að herbergi sé lítið, óvístlegt og kalt og umfram allt allt of dýrt, og það fær þá oft þetta svar: Jæja, farðu þá. Ég get fengið nóga leigjendur. - Svipað svar fær það, ef það minnist t.d. á leigusamning. Að nefna leigusamning er í augum furðumargra leigusala hin argasta ósvífni. Þannig öðlast þetta unga fólk mikilvæga fræðslu um réttarstöðu sina í þjóðfélaginu. Og þegar leigan er greidd, oft æðihá leiga og kannske allur veturinn fyrirfram, þá fær þetta unga fólk oft að heyra þessa setningu: Og svo manstu að láta þetta hvergi koma fram. - Þannig öðlast þessi uppvaxandi kynslóð Íslendinga einnig hagnýta tilsögn í skattamálum. Já, svona er þetta, og sannarlega ekki að ófyrirsynju, að í bréfi sínu til okkar alþm. kvartar þetta unga fólk undan ástandinu og hvetur til þess, að stofnaðar verði heimavistir til þess að leysa þennan vanda. Slíkar heimavistir virðist sjálfsagt að nota sem ferðamannahótel af ódýrara tagi að sumrinu, eins og löngum hefur verið um stúdentagarðana og heimavistir margra skóla úti á landsbyggðinni. En hvað þá um hótel Esju? spyr kannske einhver í þessu sambandi. Er það ekki rétt munað, að þegar sú hótelbygging var á döfinni, hafi fengizt sérstök fyrirgreiðsla í Seðlabankanum vegna þess, að forráðamenn fyrirtækisins höfðu heitið menntmrn. því, að hótelið yrði að vetrarlagi notað sem nemendabústaður að einhverju eða jafnvel öllu leyti? Jú, jú, þetta er alveg rétt munað, eða svo segir mér a.m.k. sá maður, sem þá var menntmrh. Hann er því miður ekki staddur í salnum núna, hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason. Menntmrh. og Seðlabankinn munu hafa gert ráð fyrir, að íburði öllum yrði þarna svo í hóf stillt, að hægt yrði að leigja skólafólki herbergin á skaplegu verði. En hvernig sem á því stóð, varð úr þessu enn eitt lúxushótelið, og skólafólk, sem í vandræðum sínum leitaði til Hótel Esju núna í haust, fékk þau svör, að þar væri að vísu hægt að fá nóg af herbergjum, - í hótelinu munu vera rúm fyrir um það bil 270 manns, - en herbergið átti að kosta um 12 þús. kr. á mann á mánuði, jafnvel þó að um væri að ræða tveggja manna herbergi. Slíka húsaleigu getur að sjálfsögðu enginn venjulegur skólanemandi greitt, enda munu engir slíkir fyrirfinnast sem fastir gestir á Hótel Esju. - Svona fór sem sé um sjóferð þá. En ég spyr: Væri nú ekki rétt fyrir stjórnarvöldin að athuga nánar um þetta fagra fyrirheit, sem forráðamenn hótelsins gáfu forðum? Mætti ekki athuga hvort ekki mætti einhvers staðar t.d. í Seðlabankanum grafa upp eitthvert plagg þar að lútandi, svo að hægt sé að herma fyrirheitið formlega upp á forráðamennina og í krafti þess að uppáleggja þeim að leyfa nokkrum hópi skólafólks afnot af einhverjum herbergjum hótelsins á skaplegu verði. Ég held a.m.k., að fáum fyndist það nein goðgá, og varla getur það heldur flokkazt til þjóðhagslegra glæfraverka, þó að eitt af þeim mörgu lúxushótelum í höfuðborginni, sem standa hálftóm mestan part vetrarins, verði að einhverju leyti notað til þessara þarfa. Víkur nú sögunni að öðru hóteli. Hér við Skipholt er lítið hótel, Hótel Nes, og þar er gistirými fyrir 28 manns. Núna í haust gerðu 28 kennaraskólanemar með sér félag og tóku þetta hótel á leigu, og þarna býr þetta fólk, 6 stúlkur og 22 piltar. Stúlkurnar, tvær eða þrjár, munu sjá um alla matargerð, en einhverjir piltanna annast aðdrættina, og hópurinn skiptist svo á um uppþvotta og ræstingu og önnur slík störf, sem snerta eðlilegt og gott heimilishald. Ég heimsótti þennan stað nú ekki alls fyrir löngu, dvaldist þar kvöldstund, og ég sannfærðist um það, að heimilisbragurinn er þar hinn prýðilegasti og dálítið svipaður því og gerist á friðsælum sveitaheimilum, enda munu margir þessir nemendur hafa fengið uppeldi sitt á slíkum heimilum. Andrúmsloftið, svo maður taki nánara dæmi, er þarna ekki ósvipað því prúðmannlega andrúmslofti, sem ríkt hefur á áheyrendapöllum Alþingis í dag. En skylt er að geta þess, að menntmrn. veitti þessu fólki nokkra fyrirgreiðslu, þegar það var að taka hótelíð á leigu, og lagði fram fjárstyrk til að létta því húsaleigukostnaðinn, og fyrir þessa aðstoð er þetta fólk þakklátt og væntir þess, að það megi eiga vísan styrk og helzt nokkru meiri, ef hótelið fengist aftur til sömu nota næsta vetur. Þetta er ekki neitt lúxushótel, síður en svo. Og sá partur, sem hver þessara nemenda borgar af hinni sameiginlegu húsaleigu, er líklega heldur lægri en það, sem algengast er, að skólafólk borgi fyrir sæmileg herbergi í einkahúsum hér og þar um borgina. En þetta fólk nýtur svo þess að hafa sérstaka rétt þokkalega setustofu til eigin afnota. Það er vikið að því í margnefndu bréfi til okkar alþm. um húsnæðismál skólaæskunnar, að þessi lausn sé að vísu hvergi nærri fullnægjandi, enda aðeins til bráðabirgða, en bréfritararnir vænta þess, að hún geti orðið yfirvöldunum til eftirbreytni, eins og það er orðað. Bréfritarar láta sem sagt vinsamlegast í ljós þá von, að sjálfsbjargarviðleitni þessa unga fólks, eins og hún birtist t.a.m. í þessu rösklega framtaki þess, verði yfirvöldum hvatning til að leysa vandann til frambúðar með því að koma upp myndarlegum nemendabústöðum eða heimavistum, og á meðan beðið er eftir þeirri lausn, verði sem mest reynt að leysa vandann til bráðabirgða með þessum hætti, þ.e. með því að útvega hús, sem heppileg væru til þess að gegna sama hlutverki og Hótel Nes gegnir í vetur og orðið gætu ofurlitlar heimavistir hvert um sig, og þyrfti þá að koma til að sjálfsögðu góð fyrirgreiðsla af hálfu hins opinbera, en unga fólkið mundi fyrir sitt leyti ekki telja eftir sér að annast sjálft um reksturinn. Í þessu títtnefnda bréfi til okkar alþm. er einnig minnzt á þörfina fyrir mötuneyti. Sú þörf er viðurkennd og henni fullnægt í flestum meiri háttar stofnunum, og maturinn er þar niðurgreiddur og það svo að um munar. T.d. liggur það fyrir, að útgjöld ríkissjóðs vegna slíkra niðurgreiðslna á fæðiskostnaði í mötuneytum ríkisstofnana var s.l. ár hvorki meira né minna en 60 millj. kr., sbr. ræðu hæstv. fjmrh. hér um daginn. Allir bankarnir, t.a.m. hér í miðbæ Reykjavíkur, reka mötuneyti, og starfsfólk mun víðast hvar vera látið borga um 40 kr. fyrir hverja máltíð, sem metin er annars á 100 kr., ef utanaðkomandi fólk borðar þarna. Bankarnir borga sjálfir mismuninn. Þetta er talin sjálfsögð þjónusta, jafnt í hinum stærri bönkum, eins og t.d. hinum stærsta, Landsbankanum, þar sem starfsfólkið mun vera hátt á þriðja hundrað, sem í hinum smærri, þar sem starfsfólk er ekki nema nokkrir tugir. Og hver neitar því, að þetta sé sjálfsögð þjónusta? Matur er mannsins megin. En hér í miðbænum, - svo að segja á sömu torfunni og allir bankarnir, og þessi torfa er stærri en sú, sem kennd er við Bernhöft gamla, þar sem eru þessir bankar allir og ríkisstofnanir og aðrar stofnanir með sín mötuneyti, þar eru tveir menntaskólar með samtals um 1600 nemendur, og þegar við bætist kennarafjöldinn, sem starfar við þessa skóla, lætur nærri, að þessir tveir skólar séu starfsvettvangur fyrir um 1700–1800 manns. En þar er ekki um að ræða neina þá sjálfsögðu þjónustu, sem nú var frá sagt, ef undan er skilið kókó og brauð, sem nemendur gamla menntaskólans geta keypt sér á morgnana í löngu frímínútunum í kjallaranum á Casa nova. Svipað er að segja um flesta hina framhaldsskólana. Nemendur þeirra eiga oft svo langt að sækja í skólana og stundatöflu þeirra oft þannig háttað, að ógerningur er fyrir þá að skreppa heim og borða í hádeginu, og gildir þetta að sjálfsögðu ekkert frekar um þá nemendur, sem eru utan af landsbyggðinni, heldur en hina, sem eiga fast heimili utanvert á því mikla og vaxandi flæmi, sem nefnt hefur verið Stór-Reykjavík. Samt geta þessir nemendur, þessi uppvaxandi kynslóð okkar, með alla sína vaxtarverki ekki fengið í húsakynnum skólanna neinn þann undirstöðumat, sem t.a.m. hver banki telur sjálfsagt að bjóða starfsfólki sínu, af því að bankastjórar skilja að sjálfsögðu manna bezt sannleiksgildi hins fornkveðna, að matur er mannsins megin. En uppvaxandi kynslóð okkar á ekki annars völ en hlaupa í næstu sjoppu, þar sem á boðstólum er þjóðarrétturinn frægi, Prince Polo og drykkurinn Coca cola. Þetta er að sjálfsögðu geysilegt vandamál og alls ekki auðleyst, og um þetta er alls ekki við yfirvöld hinna ýmsu skóla að sakast. Það stendur yfirleitt ekki á þeim að bæta úr þessu, ef möguleikar bjóðast til slíks. Þannig t.d. er nú unnið að því að koma upp mötuneyti við Hamrahlíðarskólann. Það væri líka mikil ósanngirni að kenna núv. hæstv. menntmrh. um þetta allt, að ætlast til þess, að hann hafi kippt þessu öllu í lag á því aðeins rúma ári, aðeins 16 mánuðum, sem hann hefur gegnt embætti sínu. Þetta er aðeins eitt af svo fjöldamörgu, sem sigið hafði jafnt og þétt til vaxandi vandræða árum og áratugum saman, áður en hann tók við skólamálum. En ef hæstv. menntmrh. á að geta komið til leiðar einhverjum verulegum úrbótum á þessu sviði, verður hann að sjálfsögðu að geta treyst á liðsstyrk okkar alþm. Okkur ber skylda til þess að sjá svo um, að Alþ. láti ekki sinn hlut eftir liggja. Það er þess vegna, sem ég hef vakið máls á þessu hér, enda verið til þess hvattur af ýmsum forustumönnum þessa unga fólks, sem mál þessi varða, og það er þess vegna, sem svona margt fólk hefur verið á pöllum Alþ. í dag. Þetta fólk kom ekki vegna Bernhöftstorfunnar, eins og sumir munu hafa haldið. Hugmynd mín er sú, að n., sem fær til meðferðar þá till., sem hér liggur fyrir, taki einnig til vinsamlegrar athugunar þessi mál, sem ég hef rætt hér sérstaklega, og sjái svo um, ef fært þykir, að einnig verði stefnt að varanlegri lausn þeirra í því lagafrv., sem till. gerir ráð fyrir, að undirbúið verði, en ella komi til annað frv. sérstaklega til lausnar þessum málum. Raunar munu vera til lagaákvæði um heimavistir og mötuneyti við nokkra af umræddum framhaldsskólum og drjúgur tími siðan þau voru sett sum hver, svo að segja má kannske, að ekki sé seinna vænna að fara að framkvæma þau. Þannig mun t.d. vera gert ráð fyrir hvoru tveggja, heimavist og mötuneyti, í lögum um Háskóla Íslands frá því herrans ári 1907.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Vesturl. sagði, að það væri ekki úr vegi að taka til athugunar bréf það, sem okkur þm. hefur borizt frá ungu skólafólki utan af landsbyggðinni, sem sækir framhaldsskólanám í Reykjavík. Ég minnist þess ekki, að hann hafi fyrr tekið svo á honum stóra sínum í þeirri orðsnilld, sem honum er lagin, þann tíma, sem ég hef setið hér á Alþ., og ekki hefur það áður komið fyrir, að alþm. hafi beinlínis auglýst það, að hann sé valdur að því, hve margir séu á áheyrendapöllum Alþingis. En í sambandi við þetta vil ég skýra frá því, að við hv. 2. þm. Vestf. tókum svolítið öðruvísi á þessu máli, og í morgun lögðum við inn til prentunar till. til þál., sem felur í sér, að skorað verði á ríkisstj. að koma upp heimavistum og mötuneytum fyrir þetta fólk. Í þessari till. er m.a. bent á þær leiðir að reyna samninga við starfandi hótel. Hins vegar er aðeins bent á það sem eina leið í þessu máli. Í till. er gerð grein fyrir því, að á síðustu árum hefur farið mjög í vöxt, að ungt fólk utan af landsbyggðinni sæki sérskóla í Reykjavík, sem það á ekki kost á að sækja annars staðar. Það eru ýmsar ástæður fyrir því, m.a. stærri árgangar þessa fólks og eins betri og meiri möguleikar þess og meiri vilji til þess að sækja framhaldsnám. Við bendum á í grg. okkar, að það sé auðvitað fyrst og fremst stefna okkar, að þetta unga fólk eigi kost á því að sækja framhaldsnám sem næst sinni heimabyggð, en þar sem horfast verði í augu við það, sem er að gerast, að þetta unga fólk sækir í vaxandi mæli sérskóla á höfuðborgarsvæðinu, þá flytjum við þessa till. Ég vil fagna því, að mér sýnist, að við eigum góðan hauk í horni í hv. 5, þm. Vesturl., og ég vænti þess, að hann og fylgismenn hans komi til drengilegs stuðnings við okkur flm. þessarar till. Okkur sýndist, að það væri þinglengra og eðlilegra að taka málið fyrir á þennan hátt. Hann hafði sín vinnubrögð. Á því eru nokkur blæbrigði, en ég vona, að það séu ekki þau blæbrigði, að hann bregði stuðningi við málið.



Herra forseti. Hér er á dagskrá stórmál, sem er till. til þál. um leigu og sölu íbúðarhúsnæðis. En hér hefur komið sérstakur þáttur inn í þessar umr., sem hv. 5. þm. Vesturl. kom fram með. Það er vegna beiðni samtaka skólanemenda. Um þá beiðni vil ég aðeins segja, að það er sjálfsagt af hv. Alþ. að taka þessa beiðni alvarlega, ekki einungis að tala um hana, heldur að framkvæma eitthvað raunhæft. Hv. þm. hafa nú orðið áheyrandi og aðsjáandi, hvernig þetta mál hefur verið tekið fyrir, eins og síðasti ræðumaður sagði, með nokkuð mismunandi blæbrigðum. Annars vegar er það upplýst, hvernig hv. síðasti ræðumaður og hv. 2. þm. Vestf. hafa brugðið skjótt við og komið með till. um raunhæfar aðgerðir. Hins vegar hafa menn orðið aðsjáandi og áheyrandi leiksýningar af hálfu 5. þm. Vesturl. Ég fjölyrði ekki um þetta. Ég legg það í dóm skólanemenda sjálfra, hvort þeir meta meir raunhæfar aðgerðir í þessu máli til lausnar vandamálum þeirra eða leiksýningu þá, sem hér fór fram. Og læt ég útrætt um þennan þátt. Ég vík þá að tali og ræðu hv. flm. þeirrar till., sem hér liggur fyrir, hv. 4. þm. Norðurl. v. Eins og ég sagði áðan, er hér um mjög mikið mál að ræða. Ég verð að segja, að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með ræðu hv. flm., vegna þess að mér fannst eins og hann gerði sér ekki grein fyrir, - eða a.m.k. það kom ekki fram í tali hans, - hve umfangsmikið þetta mál er. Ég mun koma nánar að því. En áður finnst mér ástæða til þess að leiðrétta ýmislegt, sem hv. þm. sagði og ekki fær staðizt, er ekki í samræmi við staðreyndir. En ég skal ekki eyða löngum tíma í þetta né eltast við allt, sem e.t.v. væri ástæða til að gera. En mér finnst sumt lýsa nokkrum misskilningi eða fákunnáttu, og vík því sérstaklega að því. Það segir t.d. í grg. með till. þessari, að hér á landi séu nú engin lagaákvæði um hámark húsaleigu. Þetta fær ekki staðizt og er a.m.k. ekki nákvæmlega rétt. Ef hv. þm. hefur ekki verið þetta ljóst, er fullkomin ástæða til að benda honum á, að það eru í gildi lög, sem banna hækkun húsaleigu í dag. Þessi ákvæði voru sett í lög nr. 94, 1970, um ráðstafanir til stöðugs verðlags og atvinnuöryggis. Þetta er löggjöf, sem fyrrv. ríkisstj. stóð að. En löggjöfin þótti góð, svo sem kunnugt er, því að núv. ríkisstj. setti brbl. í júlí 1971 til þess að framlengja þessi lög til áramóta það ár. Og með I. nr. 94 frá 1971, um breyt. á l. um verðlagsmál, nr. 54 1960, voru sett ákvæði til bráðabirgða, sem framlengdu stöðvunarákvæðin frá 1970. Ef hv. þm. hefur verið búinn að gleyma þessu öllu, þá hefði hann kannske átt að taka eftir því, að félmrn. gaf út yfirlýsingu 10. apríl í ár til þess að undirstrika, að þessi ákvæði gilda enn. Það er naumast rétt að segja, að það sé engin ákvæði í lögum um hámark húsaleigu nú. Ég er ekki hér að dæma um, hvaða þýðingu þessi ákvæði hafa, ég læt það ósagt. En þau virðast hafa haft þýðingu frá sjónarmiði núv. ríkisstj., vegna þess að ákvæðin hafa verið framlengd tvívegis að tilhlutan ríkisstj. Það væri ástæða til þess að fara nokkrum orðum um það, sem hv. frsm. sagði um húsnæðisl. frá 1943, breytingar á þeim og endalok þeirra, en ég sé ekki ástæðu til að skýra það nákvæmar en hann gerði, þó að það mætti að sjálfsögðu gera. Ég læt því þetta nægja um það, sem mér þótti ónákvæmt hjá hv. þm. En það, sem vakti meiri vonbrigði hjá mér, var, að mér fannst ekki koma nægilega fram hjá hv. frsm. hið raunverulega eðli þessa máls. Hann talaði í einu orðinu um, að það þyrfti að setja heildarlöggjöf um leiguhúsnæði, og í hinu orðinu ræddi hann um málið, að því er virtist, á miklu þrengri grundvelli, þ.e.a.s. að setja sérstök ákvæði um hömlur varðandi leiguhúsnæði. En hér er um tvennt að ræða, að sjálfsögðu skylt, en samt grundvallarmismunur. Það er sjálfsagt og eðlilegt að setja almenna löggjöf um húsaleigu, - löggjöf, sem kveður á um réttarstöðu og viðskipti leigusala og leigutaka. Við höfum í dag enga slíka löggjöf í landinu, og við erum á eftir í því efni borið saman við flestar eða allar þær menningarþjóðir, sem okkur eru skyldastar. Það eru mörg ár og áratugir, síðan slík löggjöf var sett á hinum Norðurlöndunum. Það var einn færasti lögfræðingur Dana á sinni tíð, Vinding Kruse, sem vann sérstaklega að gerð þessarar löggjafar, og löggjöfin í hinum Norðurlöndunum mun vera sniðin eftir og samræmd við hina dönsku. En við hér höfum algerlega orðið eftirbátar. Það er ekki svo, að mönnum hafi ekki komið í hug, að það þyrfti að setja slíka löggjöf hér á landi. Árið 1948 var borið fram á hv. Alþ. frv. til l. um slíka löggjöf. Það var stjórnarfrv., sem var vandlega undirbúið og viðamikið. Málið náði ekki fram að ganga á því þingi. 1951 kom málið aftur fram og var þá flutt af allshn. Nd. að beiðni félmrh. Það frv. náði ekki heldur fram að ganga. 1952 var frv. aftur flutt eftir miklar umr. um það í þinginu. Frv. náði ekki fram að ganga. Og 1953 var málið loks flutt og enn fór á sömu leið. En í raun og veru voru flestir, ef ekki allir alþm. sammála um nauðsyn frv. og sammála um efni þess nema að því leyti, að það var ágreiningur um það, hvort blanda ætti inn í þetta frv., sem fyrst og fremst fjallaði um atriði einkaréttarlegs eðlis, ákvæðum opinberréttarlegs eðlis um takmörk húseigenda á umráðarrétti húseigna. Það er einmitt þetta, sem mér finnst að hafi komið fram í ræðu hv. flm., að hjá honum sýndist mér þessu ægja öllu saman. Árin 1948, 1951, 1952 og 1953 gerðu allir þeir, sem ræddu þessi mál, sér grein fyrir þeim mismun, sem hér er á. Það virtist mér ekki koma fram í framsöguræðu hv. frsm. Það, sem ég hef sagt um þetta mál, þýðir ekki, að það sé mín skoðun, að það megi aldrei setja í löggjöf ákvæði, sem takmarka umráðarrétt húseigenda yfir íbúðum sínum. Það getur verið fullkomin ástæða til þess að gera slíkt, ef einhver sérstök atvik ber til, ef einhver sérstök óáran er í landinu, ef það er t.d. ófriðarástand. Og þetta hefur hið háa Alþ. viðurkennt í verki, þegar á hefur þurft að halda. í fyrri heimstyrjöldinni voru sett lög um húsaleigu. Þau voru sett 1917. Og strax í upphafi síðari heimstyrjaldarinnar voru sett lög um húsaleigu. Þetta var af styrjaldarástæðum. Það var enginn ágreiningur um þetta. Það þurfti að gera neyðarráðstafanir á neyðartímum. En þegar þessum neyðartímum lauk, voru þessar ástæður ekki lengur fyrir hendi. Neyðarástandið var ekki lengur fyrir hendi, og þess vegna áttu neyðarráðstafanir ekki lengur við. Lögin frá 1917 voru t.d. afnumin 1927. Eftir það höfðum við enga löggjöf, sem takmarkaði umráðarétt húseigenda yfir húseignum sínum varðanda leigumál. Það komu ekki hugmyndir fram um slíkt, eftir því sem ég bezt veit. Og það var ekki fyrr en það kom nýtt neyðarástand, að það þurfti á ný að heita neyðarráðstöfunum. Og það eru neyðarráðstafanir, sem beitt er, þegar eignarrétturinn er svo takmarkaður, beittur slíkum hömlum, sem gert er með húsaleigulöggjöf eins og lögunum frá 1939, 1940 og 1943. Lögin voru endurskoðuð 1943, og þau lög giltu lengst af. Ég hygg, að það liggi nokkuð í augum uppi, hvers vegna það er, sem ég kalla slíka löggjöf sem lögin frá 1943 neyðarráðstafanir. Ég geri ráð fyrir, að það þurfi ekki að benda á, hvílík óþægindi og réttarskerðing þau eru í mörgum tilfellum gagnvart húseigendum. Það þarf ekki að benda á áhrif missættis, sem verður milli húseigenda og leigjenda, þegar ekki er hægt að segja upp húsaleigusamningum með eðlilegum hætti. Það þarf ekki að benda á, hvaða áhrif þetta ástand hefur á sjálft framboð húsnæðis og byggingu nýs íbúðarhúsnæðis. Það er staðreynd, að meðan slík neyðarúrræði gilda í löggjöfinni, þá dregur úr viðhaldi búsnæðisins, þá dregur úr nýbyggingu húsnæðis og þá leitast húseigendur við að binda ekki íbúðir sínar í leigu. En þrátt fyrir öll þessi óþægindi er sjálfsagt að gera þetta allt sem neyðarúrræði á neyðartímum. En það á ekki að láta slík ákvæði gilda lengur, bæði vegna þess, að þetta er óréttlátt, og ekki síður vegna þess, að þetta er engin lausn á húsnæðisvandanum til langframa, þótt það geti verið bót í bili, og í þriðja lagi hefur það tilhneigingu til þess að gera húsnæðisástandið almennt lakara, vegna þess að það dregur úr framkvæmdum í íbúðarhúsabyggingum. Það væri margt fleira hægt að segja um þann þátt í ræðu hv. frsm., sem fjallaði um húsaleiguna. En ég mun ekki gera það nú frekar, nema þá síðar að gefnu tilefni. Annar þáttur í ræðu hv. flm. fjallaði um sölu húseigna. Ég skal vera stuttorður um þann þátt. Mér fannst, að eins og hv. flm. tók á því máli, þá gæfi það ekki tilefni til þess að fjölyrða um það á þessu stigi. Hann talaði mest um fasteignasalana. Mér skildist, að hann teldi, að sú stétt væri ekki fullkomlega starfi sínu vaxin. Hann benti á, að það kæmi m.a. fram í því, að þeir gæfu rangar upplýsingar í sambandi við milligöngu þeirra um samninga um húsasölu og að þeir væru ekki látnir bera ábyrgð gerða sinna. Ég efast ekki um það, að í stétt fasteignasala sé hægt að finna einstaklinga, einn eða fleiri, sem vinna störf sín þannig, að ábótavant er. En ég veit ekki um neina stétt í íslenzku þjóðfélagi, sem ekki kann að hafa einhverja slíka einstaklinga innan sinna vébanda. Mér er ekki kunnugt um það. Ég held, að þessi röksemd hv. frms. hafi lítið gildi í sjálfu sér. Það kann vel að vera, að koma megi betra skipulagi á fasteignasöluna en nú er, en það er annað mál. Ég hef ekki trú á því, að það verði gert með því að setja upp eina allsherjar ríkisstofnun í þessu efni. Ég hef ekki heldur trú á því, að það sé eðlileg lausn að fela sveitarfélögunum eða Sambandi ísl. sveitarfélaga að annast þessi mál. Og ég sé ekki með fullri virðingu fyrir Sambandi ísl. samvinnufélaga, að það sé réttmætt eða eðlilegt að láta það verzlunarfyrirtæki hafa einhvern einkarétt á þessari þjónustu við almenning. Ég leyfi mér að halda, að það fyrirtæki mundi vísa þessu algerlega á bug. Því er stjórnað, eftir því sem forustumenn þess segja, undir merki hinnar frjálsu samkeppni. Og ég held, að þegar á allt er litið þrátt fyrir veikleika okkar mannanna, bæði fasteignasala og okkar hinna, sem ekki fást við þau mál, sé affarasælast að reyna að koma á sem mestri samkeppni í þessu efni til þess að tryggja, að þessir þjónustumenn við almenning inni störf sín, sem bezt af hendi. Það, sem ég vildi segja að lokum, er, að þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, er allrar athygli verð. Ég lít svo á, að innan hennar rúmist sú hugmynd, að Alþ. setji almenna heildarlöggjöf um réttarstöðu leigusala og leigutaka. En ég tel, að það sé ekki neyðarástand í dag, sem gefi tilefni til þess að gera neyðarráðstafanir. Ég veit, að ástandið er ekki fullkomið í þessum efnum, og ég veit, að því hefur hrakað mjög á síðustu missirum. En ég neita að trúa því, að núverandi ríkisstj. hafi staðið sig svo slælega í þessum málum, að eftir rúmlega árs setu sé komið slíkt neyðarástand í þessum efnum, að það verði að gripa til ráðstafana, sem jafna verður við neyðarráðstafanir á ófriðartímum. Það kann að vera, að hv. flm. hafi þessa skoðun. Þá hefur hann minna álit á hæstv. félmrh. en ég hef, og hef ég þó ekki mikið álit á honum í þessum efnum. En það, sem er kannske alvarlegast og vekur hvað mesta umhugsun í sambandi við ræðu hv. frsm., er það, hve mér finnst athygli hans bundin við það að gera neyðarráðstafanir til að bæta úr sárasta vandanum í stað þess að ráðast að vandanum á þann hátt, sem er eina raunhæfa úrræðið, og það er að auka byggingu íbúðarhúsnæðis í landinu. Það er það, sem athygli okkar þarf að beinast að. Og ég er undrandi yfir því, að hv. flm. skuli gera sig beran að þessu. Og ég hef sérstaka ástæðu til að undrast, af því að ég man eftir því, að hann bar fram frv. til l. á hv. Alþ. 1966 ásamt Einari Olgeirssyni og Eðvarð Sigurðssyni um að byggja á árinu 1967 500 leigu íbúðir, að ríkið byggði 500 leiguíbúðir. Þetta er nokkuð annað viðhorf. Þetta er jákvætt viðhorf, því að 500 leiguíbúðir mundu bæta úr húsnæðisskorti. Nú bar hv. þm. þetta fram 1966, hefur væntanlega treyst bezt viðreisnarstjórninni til að framkvæma þetta. Till. var ekki samþykkt, vegna þess að einmitt á þeim árum voru meiri íbúðarhúsabyggingar í landinu en nokkru sinni hafði þekkst. Það voru allar horfur á því, að mál þessi leystust farsællega með því einka- og félagsframtaki, sem leyst var úr læðingi, þegar húsaleigulögin gömlu voru afnumin. En ég spyr hv. þm.: Hvers vegna ber hann ekki nú fram till. sína um, að ríkið byggi 500 leiguíbúðir og byggi þær á árinu 1973? Þá fyndist mér málflutningur hans í samræmi við það, sem hann hefur áður látið til sín heyra hér á hv. Alþ. um þessi mál. Ég vil enn fremur benda á það, að hv. þm., sem greindi frá því, hvernig húsaleigul. voru afnumin 1965, hefur ekki séð ástæðu til að bera fram till. á Alþ. um, að þessi ákvæði verði aftur í lög tekin. Hann hefur aldrei séð ástæðu til þess, meðan viðreisnarinnar naut við. Þá gerir hann ekki till. um, að gerðar séu neyðarráðstafanir. Ég vil ekki ásaka hann fyrir, að hann skyldi ekki gera till. um það. Það var rétt mat hjá honum, þá þurfti ekki neyðarráðstafanir. En núna eftir eitt ár vinstri stjórnar er það orðið hans mat, að það þurfi neyðarráðstafanir. Um þetta er ég honum ósammála. Þó að vinstri stjórnin sé slæm, er hún ekki svo slæm enn, að við getum jafnað afleiðingunum af setu hennar við ófriðarástand. Ég vænti þess, að sú n., sem fær þetta mál til athugunar, athugi það gaumgæfilega. Sérstaklega vænti ég þess, að hún athugi það sem áður hefur komið fram á hv. Alþ. í sambandi við almenna húsaleigulöggjöf. Og ef þessi þáltill. getur ýtt undir það eða orðið þess valdandi, það verði sett ný almenn húsaleigulöggjöf, sem er nauðsynleg á venjulegum tímum, þá er vel farið. En hins vegar, ef þetta á að vera upphafið að stefnubreytingu á hv. Alþ. í þá átt að innleiða neyðarráðstafanir á venjulegum rímum, þá er það af hinu illa.



Herra forseti. Ég stend upp til þess að gera aðeins örfáar ath. - Hv. síðasti ræðumaður sagði í sambandi við ræðu mína hér áðan, að hér hefði verið efnt til leiksýningar, og það er glöggt, við hvað hann á. Það heitir leiksýning, þegar fólk neytir þeirra sjálfsögðu lýðréttinda sinna að koma hér á pallana og fylgjast með umr. En ég segi: Má ég biðja um fleiri slíkar leiksýningar og jafnárangursríkar og þessa. Það er nefnilega ekki alls kostar rétt, sem hv. þm. Lárus Jónsson sagði hér áðan, að hann hefði lagt fram till. í þessum málum í morgun. Hann lagði hana fram í dag, eftir að leiksýningin hófst hér á pöllunum. 



Herra forseti. Mér þykir tilhlýðilegt að svara hérna fáeinum atriðum, sem fram komu í ræðu hv. 5. þm. Vestf., vegna þess að þær voru þess eðlis, að þær kynnu að valda nokkrum misskilningi, ef þeim væri látið ómótmælt. Hann byrjaði á því, mjög alvöruþrunginn á svip að hafa uppi þungar áhyggjur í minn garð, vegna þess að ýmislegt af því, sem ég sagði hér áðan, fengi ekki staðizt, eins og hann orðaði það. Síðan, þegar hann vildi fara að tína til, hvað rangt hefði verið í málflutningi mínum, var það ekki nema eitt atriði, sem togaðist upp úr honum. Það var atriðið, sem fram kom í grg. till., þar sem segir, að engin lög séu á Íslandi um hámark húsaleigu. Þessu vildi hv. þm. mótmæla harðlega. Ég hef sem sé fullyrt, að það séu engin lög í landinu um hámark húsaleigu, og ég stend við það áfram. Ég spyr: Hvað er það, sem afsannar þessa fullyrðingu mína? Ég heyrði ekki, að neitt það, sem hv. þm. nefndi, afsannaði þessa ákveðnu fullyrðingu mína, að það er ekki neitt hámark til í lögum um það, hver húsaleiga má vera. Hv. þm. Þorvaldur Garðar fer að nefna verðstöðvunarlögin í þessu sambandi og þykist þar með geta sannað, að ég hafi farið hér með rangt mál. Sér þó auðvitað hver maður, að þau lög koma þessu ákaflega lítið við. Segja verðstöðvunarlögin til um það, hve húsaleiga má vera há í landinu? Er eitthvað því til fyrirstöðu, að tveggja herbergja kjallaraíbúð sé leigð út fyrir 12 þús. kr. á mánuði? Ég sé ekki, að verðstöðvunarl. hindri það á nokkurn hátt. Eru þá nokkur önnur lög til. sem skipta máli í þessu sambandi? Ekki nefndi hv. þm. það. Nei, ég held, að öllum megi vera það ljóst, að verðstöðvunarl. í sjálfu sér koma ekki þessum málum við. Þau gilda einfaldlega ekki, þegar verið er að leigja t.d. íbúð í fyrsta sinn, og sá, sem í eitt sinn hefur samið um okurleigu, er ekki á nokkurn hátt varinn af verðstöðvunarl., því að það eru engin takmörk fyrir því, hvað þessi okurleiga má lengi halda áfram. Hún lækkar ekki við það, þó að verðstöðvunarl. hafi verið sett. Í þriðja lagi er það svo augljóst sem verða má, að verðstöðvunarl. sem slík voru almenns eðlis, og það er ekkert eftirlit með því, að þau séu framkvæmd á þessu sviði. Það er enginn aðili, sem þarna getur á nokkurn hátt fylgzt með á sama hátt og verðlagseftirlitið fylgist þó með verzlunarálagningunni. Það er ekki framkvæmt neitt eftirlit á þessu sviði, og þar af leiðandi hafa ekki verðstöðvunarl. í þessu sambandi neina raunhæfa þýðingu. Aðalatriði málsins hlýtur hins vegar að vera, hvort hv. þm. er með eða móti þeirri till. eða þeim anda, sem í henni felst. Ég verð að viðurkenna, að það var dálítið óljóst, hver niðurstaða hans væri yfirleitt. Stundum endurtók hann aftur og aftur, að till. væri allrar athygli verð, en miklu oftar talaði hann um þetta sem einhverjar óviðurkvæmilegar neyðarráðstafanir. Hann kvartaði fyrst yfir því, að ég hefði ekki lagt áherzlu á, að bygging leiguhúsnæðis væri lausnin á þessu máli. Ég verð að segja það, að þetta er nú ekki í fyrsta sinn, sem ég undrast málflutning þessa ágæta þm. En ég lagði verulegan hluta af ræðu minni einmitt í að undirstrika nauðsyn þess, að bygging leiguhúsnæðis yrði stórlega aukin. Ég get alveg tekið undir það með hv. þm., að ef till. okkar frá 1965 hefði verið samþ., væri ekki slíkt neyðarástand í landinu á þessu sviði og er í dag. Hvað þessar neyðarráðstafanir snertir að öðru leyti, vil ég fara aðeins nokkrum orðum um þær. Hv. þm. Þorvaldur Garðar talar um, að þarna sé verið að framkvæma neyðarráðstafanir með því að takmarka eignarrétt manna, þeir megi sem sé ekki leigja húsnæði sitt óhæfilegu verði. Ég vil minna hv. þm. á, að við erum alltaf að takmarka heimildir eigenda yfirleitt, handhafa eignarréttar af ýmsu tagi. við erum alltaf að takmarka heimildir þeirra til að nota eign sína, og það er yfirleitt alveg óhjákvæmilegt. Það er ósköp einfalt, að sá, sem á hamar, á eignarrétt á hamrinum, en hann hefur ekki ótakmarkaða heimild til að rota hvern sem er með honum. Við verðum að gera ráðstafanir til að hindra, að eignum sé beitt á óviðurkvæmilegan hátt. Sá, sem hefur peninga, hefur eignarrétt á þeim, enginn neitar því. En hann hefur ekki heimild til þess að lána þá út með okurvöxtum, og þjóðfélagið sér sig tilneytt að stemma stigu við því. Á nákvæmlega sama hátt er það, að sá, sem á íbúð, hefur eignarrétt á henni að vísu, en hann getur ekki og á ekki að geta notað hana til þess að hafa fé af eignalausu fólki með því að nota sér neyð þess á óviðurkvæmlegan hátt. Það eru sem sé ótal dæmi um það í löggjöfinni, að óhjákvæmilegt er að takmarka eignarrétt manna og meðferð þeirra á honum. Það eru ekki eingöngu neyðarráðstafanir, sem beita þarf í stríði, sem þar koma til greina. Að lokum vil ég aðeins víkja að orðum hans um fasteignasalana og skipulag fasteignasölunnar. Hann sagði, að ég hafi verið að leggja til hér áðan, að Samband ísl. samvinnufélaga fengi einokun á fasteignasölu. Ég vil taka það fram, að því fer víðs fjarri, að ég hafi haldið því fram í ræðu minni. Ég benti hins vegar á, að það væri æskilegt, að annaðhvort einhverjir opinberir aðilar eða aðrir félagslegir aðilar tækju forustu í þessum efnum og kæmu upp myndarlegri þjónustustarfsemi á þessu sviði. Hvað fasteignasalana snertir að öðru leyti, vil ég taka undir það, sem hv. þm. sagði, að að sjálfsögðu eru þeir mjög misjafnir og sú þjónusta, sem þeir veita. Þetta er að sjálfsögðu ekki spurning um einstaklinga, heldur skipulagið í heild sinni. Því er nú þannig varið, að það geta ekki allir aðilar í þjóðfélaginu skammtað sér laun fyrir þá þjónustu, sem þeir veita. Spurningin hlýtur að vera sú, þegar um er að ræða þá fáu aðila, sem þetta geta, hvort við eigum ekki að gera sérstakar kröfur til þeirra, sem selja þjónustu fyrir hátt gjald, eins og í þessu tilviki. Eigum við yfirleitt að leyfa það, að menn selji þjónustu af þessu tagi fyrir hátt gjald, án þess að þeir veiti þá þjónustu, sem við hljótum að gera kröfu til? Það er þess vegna, sem ég hef lagt til, að skipulag fasteignasölunnar verði endurskoðað.



Herra forseti. Þessi till. um leigu og sölu íbúðarhúsnæðis hefur verið til umr. öðru hvoru undir þessum umr., en meiri tími farið í að ræða um vandræði nemenda utan af landi, um húsnæðisskort í Reykjavík, en það er kapítuli út af fyrir sig. Út af því, sem hv. 5. þm. Vesturl. sagði hér áðan, að það hefði verið talað um leiksýningu, vil ég taka alveg undir það. Hér hefur farið fram frá hans hendi leiksýning með þeim hætti, að nemendur úr skólum eru boðaðir niður í Alþ. til að hlusta á þennan mann tala utan dagskrár um vandamál nemenda. En það hafa verið miklar raunir hjá Jónasi Árnasyni í allan dag. Ég hygg, að fáir menn hafi vaknað jafnglaðir í morgun og hann til að hafa leiksýningu með miklum „bravör“. En það fór á annan veg. Hann rak sig á, að það var ekki hægt að komast að utan dagskrár, því að forseti fylgdi dagskránni um fsp: tíma, eins og dagskráin segir til um, af sinni alkunnu röggsemi. Jónas gekk hér eirðarlaus inn og út um þingsalinn og gangana í allan dag. Það er ekki fyrr en þetta tækifæri gefst, þegar till. hv. þm. Ragnars Arnalds um leigu og sölu íbúðarhúsnæðis kemur á dagskrá, að hann getur loksins farið að leika sitt hlutverk. Hann er búinn að hafa marga nemendur á pöllunum í allan dag til þess að bíða eftir þessum leikstúf, sem hann loksins flutti, og ég hygg, að flestir þessara nemenda muni þegar þeir þurfa að fara að læra í kvöld, muna hann Jörund í framtíðinni fyrir að hafa eytt svona fyrir sér deginum. Mér finnst eðlilegt, að samtök námsmanna sendi Alþ. bréf, eins og þessi samtök hafa gert, með því að senda þetta bréf frá 1. nóv. s.l. Þar vitnar þetta fólk í, að eins og kunnugt sé af blaðaskrifum hafi húsnæðisskortur hjá námsfólki utan af landi, er stundar nám á Reykjavíkursvæðinu, mjög gert vart við sig að undanförnu. Það segir ekki, að þessi húsnæðisskortur hafi verið í mörg ár. Það segir í upphafi bréfsins, eins og ég las, að þessi skortur hafi mjög gert vart við sig að undanförnu. Svo býsnast hv. 5. þm. Vesturl. yfir því, að hér hafi ekki verið gerð bragarbót fyrir mörgum árum. Ég spyr: Hvað hefur hann flutt margar till. til að bæta úr húsnæðisskorti námsfólks, sem kemur úr strjálbýlinu og stundar nám hér í Reykjavík? Hann er búinn að sitja hér 10 þing samkvæmt þm.- tali. Ég man ekki eftir till. hans til úrbóta í þessum efnum. Ég man ekki heldur eftir því, að hann hafi flutt till. um stærðarkokkhús við Lækjargötuna fyrir nemendur í menntaskólum og öðrum skólum hér í Reykjavík, því að mér skyldist, að þeir ættu að fá fæði selt á bankastarfsmannaverði, eins og honum varð tíðræddast um. Ég hef ekki orðið var við þennan áhuga, fyrr en þetta bréf kemur frá þessu unga fólki og hann býður hér til leiksýningar í dag með þessum hætti og raunum, sem því hafa fylgt, eins og ég hef áður lýst. Hv. flm. þessarar till. segir í lok till., að jafnframt skuli skipulag fasteignasölu í landinu tekið til athugunar og að því stefnt í ákvæðum frv. að stemma stigu við hömlulausum hækkunum verðlags á íbúðarhúsnæði. Já, bragð er að, þá barnið finnur, að stemma stigu við hömlulausum hækkunum verðlags á íbúðarhúsnæði. Hann er einn af aðalstuðningsmönnum ríkisstj., og hækkanir hafa verið svo hömlulausar, að kostnaðurinn við byggingu íbúðarhúsa hefur hækkað um 20% á 9 mánuðum. Á meðgöngutíma hefur sem sé kostnaður við íbúðabyggingar hækkað um 20%. En það segir ekki alla söguna, frá því að hann varð stjórnarsinni. Hækkunin er mun meiri. Þessi hv. þm. hefur áður haldið því fram, þegar hann sat hér á þingi, að fyrstu einkenni óðaverðbólgu væru óhófleg hækkun á íbúðarhúsnæði. Það hefur sýnt sig, frá því að þessi ríkisstj. kom til valda, að það var fyrsta einkenni óðaverðbólgu, þessi gífurlega hækkun á verði á húsnæði í landinu, sem er auðvitað afleiðing þeirrar stjórnarstefnu, sem upp var tekin, þegar öllum var boðið upp í dans og enginn mátti vera að því að gæta að sér og sjá, að hverju stefndi. Svo segir þessi maður nú, að við verðum að taka upp strangt aðhald við þá, sem eiga og leigja fasteignir. Þetta segja sömu menn og margfaldað hafa kostnað fasteignaeigenda á s.l. ári, sett á háa fasteignaskatta, yfir 50% heimild til sveitarfélaga, sem velflest notuðu sér heimildina vegna þess, hvað hart var að þeim gengið, að hækka fasteignaskattana um 50%. Ríkisstj. hefur neitað mönnum, sem leigja íbúðir, um að hækka leiguna, þrátt fyrir það að kostnaðurinn við þessar fasteignir hefur stóraukizt. Ég held, að það sé skynsamlegra að játa staðreyndir hverju sinni, leyfa, að það sé hækkað, þegar á mönnum er hækkað, þannig, að það sé ekki níðzt á eignarréttinum. Mér fannst hv. þm. Ragnar Arnalds vera óheppinn, þegar hann sagði: Sá, sem á hamar, á eignarréttinn á honum. - Ég get bætt við af gefnu tilefni: Sá, sem kaupir skyr, má sletta því á menn. Hann fær þá sérstakt samtal í ríkisútvarpinu og myndir af sér í blöðunum. En þeir, sem eiga fötin, verða auðvitað að þrífa þau. En sá, sem á hús, á engu að ráða. Það eru aðrir, sem eiga að ráða fyrir hann. Það á að ráðast þar á eignaréttinn, en ekki á manninn, sem á hamarinn eða kaupir skyr til þess að sletta því á aðra. Þetta er kenning, sem ég get aldrei sætt mig við. Ég hygg og get alltaf fallizt á það, hverjir sem stjórna, að ríkið eigi að hafa eftirlit með því, að óhóflegur gróði eigi sér ekki stað á kostnað almennings. Það get ég fúslega sætt mig við, en ég get engan veginn sætt mig við það, þegar ríkið gengur á undan með lítið fögru fordæmi, og íþyngir þeim, sem eitthvað hafa eignazt og komið sér upp húsi, - níðist á þeim á öllum sviðum. Það er atriði, sem ég kann ekki við og get ekki sætt mig við. Hv. 5. þm. Vesturl. sagði, að við hv. 5, þm. Norðurl. e. hefðum ekki borið fram þá till., sem hv. 5. þm. Norðurl. e. gat um í ræðu sinni áðan, fyrr en við hefðum séð, að leiksýningin átti að fara fram. Ég skal segja þessum hv. þm. og öðrum það, að eftir að þetta bréf kom til okkar þm., stungum við tveir saman nefjum um það, að við ættum að flytja um þetta hógværa þáltill. og stefna að því, að þarna verði gerðar úrbætur eins fljótt og auðið er. Við ræddum þessa till. í þingfl. okkar s.l. miðvikudag og svo aftur á fundi í gær, og þá gengum við endanlega frá till., og fyrri flm. till. lagði hana hér inn nákvæmlega kl. 1.30 í dag. En þó að ég ætti að detta hér dauður niður, vissi ég alls ekki um leiksýninguna, fyrr en fundur hafði verið settur í Sþ., sem var eftir kl. 2 í dag. Ég vona, að hv. þm. verði svolítið hughægra við þetta. Og jafnvel þó að við hefðum vitað um leiksýninguna kl. 2, hefðum við alls ekki lokið af, þó að við séum afburðamenn báðir, að semja till. og grg. og leggja hana inn til prentunar kl. 1.30. Hitt er svo annað mál, að menn hafa mismunandi aðferðir til þess að vekja á sér athygli eða sínum málflutningi. Sumir telja rétt að senda bréf inn í skóla, þar sem fólk er, og segja, að áhugamenn hafi rætt við ákveðinn mann, sem sé sniðugur og skemmtilegur ræðumaður og hafi marga góða hæfileika til þess að berjast fyrir ákveðnu máli. Svo eru aftur aðrir, sem eru, eins og sagt var á lélegri íslenzku í gamla daga, svo „sveitó“, að þeir telja betra að setjast niður og semja till. og grg., leggja hana með eðlilegum hætti fyrir hv. Alþ., fylgja henni á sínum tíma úr hlaði, reyna að vinna henni brautargengi og gleðjast auðvitað yfir stuðningi allra manna, líka þeirra, sem telja leiksýningar betri en þessa aðferð.



Herra forseti. Ég á gott með að verða við þeim tilmælum hæstv. forseta að lengja ekki þessar umr. mikið. Það er einfaldlega vegna þess, að ræða hv. frsm. gefur mér ekki beint tilefni til mikilla andsvara. Hann vildi halda því fram, að það hafi verið rangt með farið, að verðstöðvunarl. hefðu þýðingu í sambandi við húsaleigumálin. Ég geri ráð fyrir, að hann fullyrði þetta ekki gegn betri vitund, en hann veit greinilega ekki, hvað hann hefur verið að gera, því að hann hefur tvívegis rétt upp hendina hér á hv. Alþ. til að framlengja þessi ákvæði, sem gilda í dag. En þau eru, að það er óheimilt að hækka húsaleigu samkvæmt samningi fram yfir það, sem var í nóv. 1970. Þetta eru lög í dag. Hv. frsm. getur nú lagt sér þetta á minni. En þetta var ekki höfuðatriðið í málflutningi mínum. Þó að hv, frsm. kveinkaði sér undan því, að ég hefði verið með harðar átölur í þessu sambandi, þá er það ekki rétt. Ég get skilið það hins vegar, að hann fyrirverði sig fyrir að hafa ekki vitað jafneinfaldan hlut og þennan, sem er þó nokkurt atriði í sambandi við þetta mál. En það, sem mér fannst athyglisvert við síðari ræðu hv. flm., var það, að hann gerði sér enga grein fyrir mismuninum á almennri húsaleigulöggjöf og sérstakri löggjöf bundinni við ákveðinn tíma til að mæta ákveðnu ástandi. Hann gerði ekki greinarmun á almennri löggjöf og neyðarráðstöfun. Þó liggur það ljóst fyrir, að menn hafa hér í þessu landi alltaf gert sér grein fyrir þessu. Lögin um húsaleigu frá 1917 voru afnumin 1927, af því að lokið var því vandræðaástandi, sem ófriðurinn olli. Lögin frá síðari heimsstyrjöldinni voru líka afnumin. Það voru að vísu deilur á þingi um það, hvort afnema ætti vissan hluta þeirra 1952 eða 1953, um það snerust deilurnar þá. Ný lög um hámark húsaleigu voru sett 1952 eftir ósk bæjarstjórnar Reykjavíkur. Þau voru sett fyrst sem brbl. eftir ósk bæjarstjórnar Reykjavíkur, af því að hún óttaðist, að of geyst væri farið í afnám húsaleigulaganna frá 1943. En sá ótti stóð ekki nema stuttan tíma, því að um það leyti, eða fyrir u.þ.b. tveim áratugum, var lagður grundvöllur að nýrri húsnæðismálalöggjöf, lánalöggjöf, sem gjörbreytti ástandinu í landinu og er grundvöllur fyrir öllum þeim miklu framkvæmdum og framförum í húsnæðismálum, sem síðar hafa orðið. Það eru þessar aðgerðir, sem tóku af öll tvímæli um það, að ekki var lengur neyðarástand, sem hægt var að jafna við stríðsástand. Ég gat um það í fyrri ræðu minni, og hv. frsm, forðaðist að koma nálægt því atriði, að frá því 1965, að húsaleigulöggjöfin var afnumin, hefur enginn á Alþ. komið með till. um að taka neyðarráðstöfun upp aftur, fyrr en þessi till. kemur fram. Ég vildi gera tilraun til þess að skýra tillöguna á hinn betri veg og lagði því áherzlu á, að hún ætti að verða til þess, að sett yrði heildarlöggjöf um réttarstöðu leigusala og leigutaka. Hv. frsm. tók það illa upp og talaði eins og hann gerði enn ekki greinarmun á slíkri löggjöf og neyðarráðstöfunum. Það er þetta, sem spáir ekki góðu. Ég vil ljúka máli mínu með því að ítreka það, að þó að þessi till. sé þannig úr garði gerð, að þar sé ruglað saman hinum óskyldustu hlutum, og þó að hv. flm. geri sjálfur ekki greinarmun á þessum atriðum, vænti ég þess, að málið verði gaumgæfilega athugað í þeirri n., sem kemur til með að fjalla um málið. Ég á bágt með að trúa því, að ekki rætist úr þessum málum, þannig að hv. Alþ. fari ekki að gera samþykkt, sem jafngildir yfirlýsingu um, að stríðsástand sé í þessu landi og ástandið sé orðið svo hörmulegt eftir svo skamma stjórn vinstri stjórnarinnar.