Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Eins og kunnugt er er kannski ekki mjög margt að segja um störf þingsins. Þau eru í tómri vitleysu og svo er ríkisstjórninni fyrir að þakka. En ég ætla að nefna eitt annað atriði sem er það að fyrir nokkru skrifaði þingflokkur Alþb. og óháðra forsn. Alþingis og óskaði eftir því að Ríkisendurskoðun gerði sams konar eða hliðstæða úttekt á Búnaðarbankanum og Seðlabankanum og gerð hafði verið á Landsbankanum. Forsn. Alþingis féllst þegar í stað á þessa ósk og tilkynnti okkur það og erindi var sent til Ríkisendurskoðunar. Nú er ljóst að eitthvað mun eftir af þessu þingi og með hliðsjón af því held ég að æskilegt sé að fá um það upplýsingar hvenær skýrslan kemur hugsanlega frá Ríkisendurskoðun þannig að hún geti komið til umræðu. Ég vil inna forseta eftir því hvort honum er kunnugt um hvenær skýrslan kemur frá Ríkisendurskoðun með hliðsjón af því að við getum þá skipulagt þingstörfin þannig að skýrsla Ríkisendurskoðunar komi á dagskrá.

Vegna ræðu hv. 8. þm. Reykv. vill forseti geta þess að honum er ekki kunnugt um hvenær umrædd skýrsla berst en mun leita eftir upplýsingum um það í ljósi þess sem fram kom hjá hv. þm.

Herra forseti. Ástæða er til að taka undir þessa beiðni. Fyrir þinginu liggja fjölmörg mál og fjölmörg atriði sem hefur verið lagt upp með sem er ástæða til að hreinsa upp og klára. M.a. var í blöðum í fyrradag grein eftir Sverri nokkurn Hermannsson þar sem alþingismenn allir bornir þeim sökum að vera skattsvikarar. Ég held, forseti, að það gangi ekki að svona lagað sé borið upp og þetta mál verður að taka fyrir og ræða meðal annarra ásamt því sem hv. þm. Svavar Gestsson minntist á. Ég spyr hvað forsn. hyggst gera í málinu. Á að gefa tækifæri til að ræða þetta mál eða verður lagt upp með sérstaka greinargerð frá forsn. um það og alþingismenn hreinsaðir af því að vera bornir þeim sökum að vera skattsvikarar?

Forseti hefur hlýtt á athugasemdir hv. þm. og mun taka þær athugasemdir til skoðunar en forsn. hefur ekki fjallað sérstaklega um það sem hv. þm. vitnaði til.

Herra forseti. Hér er verið að ræða í 2. umr. frv. til laga um húsnæðismál. Ég velti því fyrir mér í upphafi hverjar eru grunnþarfir mannsins. Grunnþarfir mannsins eru metnar vera að hafa í sig og á og eitthvert þak yfir höfuðið. Hver er, herra forseti, grundvöllurinn til þess að fólk geti svarað þessum grunnþörfum eða fólk geti sinnt þessum grunnþörfum? Það er að hafa laun sem duga til þess að eiga í sig og á og geta komið sér þaki yfir höfuðið. Þetta eru grundvallaratriðin. En skyldi það frv. vera skoðað í réttu samhengi sem við ræðum og þau laun sem þurfa að vera til staðar hjá fjölskyldunni til þess að geta komið sér upp þaki yfir höfuðið? Ég held ekki. Meðan laun eru svo lág sem hér um ræðir að það er ekki hægt á lægstu launum að fara í greiðslumat og fá til þess að vilyrði að fara og koma þaki yfir höfuðið, þá er rangur grunnur undir þessum frumþörfum sem ég var að ræða í upphafi. Ég vil nefna, herra forseti, að fyrir 50 árum bað George Stigler hagfræðinga að vera hreinskilna og bera fullkomlega saman að hækkun lágmarkslauna leiddi t.d. til minnkandi atvinnu. Röksemdafærslan að baki þessari spá er einföld og sannfærandi. Samkvæmt því líkani sem sett er fram í nánast öllum inngangsverkum um hagfræði veldur hækkun lögboðinna lágmarkslauna því að atvinna minnkar meðal verkamanna á lágmarkslaunum. Skyldi þetta vera rétt? Ætli þetta sé rétt fullyrðing? Það dreg ég í efa. Þessi röksemdafærsla hefur þó sannfært flesta hagfræðinga og í skoðanakönnun er ljóst að þessi röksemdafærsla hefur sannfært flesta hagfræðinga, þ.e. 90% atvinnuhagfræðinga eru sammála um þá spá að hækkuð lágmarkslaun leiði til minnkandi atvinnu. Þessi einhugur er sérlega athyglisverður í starfsgrein sem er alkunn fyrir hatrammar deilur. En það er einn galli á þessu öllu saman. Sönnunargögnum ber ekki saman um að hækkun lágmarkslauna leiði til minnkandi atvinnu. Ég hef leyft mér, herra forseti, að vitna til bókarinnar Myth and Measurement sem í lauslegri þýðingu gæti þýtt: Spásögn og staðreyndir. Í þeirri bók eru sett fram ný gögn sem sýna dæmi um hækkun lögboðinna lágmarkslauna hafi ekki haft þau neikvæðu áhrif sem skólabókardæmið sem hefur ekki verið rannsakað segir til um. Sum þessara nýju gagna benda til jákvæðra áhrifa af hækkun lágmarkslauna á atvinnustigið. Þetta er mjög athyglisvert og hefði kannski átt að vera búið að skoða á Íslandi þó að menn fái sig ekki til þess. Þegar eldri rannsóknir á lágmarkslaunum eru skoðaðar að nýju kemur ekkert í ljós sem styður þá kenningu að lögboðin lágmarkslaun minnki atvinnu. Ef fallist er á niðurstöðu þeirra aðila sem gera þessa rannsókn í þeirri bók sem ég vitna til, Myth and Measurement, þannig að sett yrðu spurningarmerki við hið hefðbundna líkan, þá væri kannski ástæða til þess að þvinga hagfræðinga til þess að setjast niður og skoða það sem menn hafa verið að athuga á sl. hálfri öld. Helstu niðurstöður athugana sem koma fyrir, í þeirri bók sem ég vitna til, sýnir að rannsókn t.d. á skyndibitastöðum í New York og New Jersey eftir að boðuð var hækkun lögboðinna lágmarkslauna 1992 að atvinna minnkaði alls ekki í kjölfar þessarar lagasetningar. Rannsóknir á meira en 400 matstöðum í New Jersey og austurhluta Pennsylvaníuríkis, sem gerð var eftir hækkun lágmarkslauna í New Jersey, sýndi að það hafði engin áhrif nema jákvæð og ég bið hv. þm. Jón Kristjánsson velkominn í salinn. Honum er alveg frjálst að koma og líta í gögnin eins og hann vill hér við stólinn.

Ég þakka þér fyrir.

Ef borið er saman við matstaði í Pennsylvaníuríki þar sem lágmarkslaun héldust óbreytt kemur í ljós að í raun varð aukning á atvinnu í New Jersey í kjölfar hækkunar lágmarkslauna. Þetta er athyglisvert fyrir hv. formann fjárln. að lesa þá bók sem ég hef verið að vitna til og sjá hvað ætti í rauninni að vera að kljást við í hv. fjárln. þessa dagana. Það ætti að vera að kanna þær niðurstöður sem hækkun lágmarkslauna hefur leitt til alls staðar þar sem þetta hefur verið rannsakað. Nei, það er ekki svo. Það er verið að basla við allt annað. Það er verið að basla við ýmsar athuganir á gömlum reikningum sem breytast ekki nokkurn skapaðan hlut þó að farið sé yfir þau dæmi. Það kom í ljós þegar matstaðir í New Jersey voru skoðaðir að atvinnuaukning varð meiri meðal þeirra matstaða sem neyddust til að hækka laun hjá sér vegna laganna en þeim matstöðum sem greiddu hærri laun en nýju lögin kváðu á um. Hvers vegna, herra forseti, er ég að fara yfir þessar athugasemdir? Vegna þess sem ég sagði í upphafi að grunnurinn að því að við Íslendingar getum sinnt frumþörfum okkar varðandi fæði, klæði og húsnæði er að laun séu mannsæmandi. Niðurstöður þeirra kannana sem fyrir liggja sýna að ef ekki er afgangur af launum umfram það að framfleyta sjálfum sér leggur einstaklingurinn ekkert inn til hagkerfisins. Grunnurinn að því að hagkerfi þjóðarinnar geti þróast eðlilega er að það sé í rauninni afgangur þegar einstaklingurinn hefur sinnt frumþörfum sínum. Annars er einstaklingurinn neikvæður fyrir hagkerfið og það er það sem er um að vera í íslensku þjóðfélagi að það eru a.m.k. 15--20 þúsund manns sem bera það ekki úr býtum að geta lagt til hagkerfisins. Það er athyglisvert að það er ekki gert neitt í að skoða það mál. Það er líka athyglisvert að í því frv. sem við erum að ræða skoða menn ekki þessa hluti þegar er verið að leggja fram grunninn undir greiðslumatið sem allir verða að ganga í gegnum. Allir verða að ganga í gegnum greiðslumat ef þeir ætla að fá fyrirgreiðslu hjá þessum nýja sjóði sem er verið að setja á laggirnar sem er ekkert annað en nýtt húsnæðismálakerfi. Þegar ég segi nýtt húsnæðismálakerfi þá er ég ekki að segja að ekki hafi þurft að laga til. Svo sannarlega var ýmislegt athugavert og það hefði mátt breyta mörgu við núverandi stofnun og ná með því fullum árangri en í staðinn er félagslega kerfinu hent fyrir róða og eftir sitja a.m.k. 600--800 manns sem eiga enga fyrirgreiðsluvon í kerfinu. Rannsóknir í Bandaríkjunum hafa leitt í ljós að hækkanir á lágmarkslaunum með alríkislögum frá árunum 1990 og 1991 höfðu ekki neikvæð áhrif á atvinnu unglinga. Það er athyglisvert. Lögboðin lágmarkslaun, sem hækkuðu úr 3,35 dollurum á tímann í 3,80 dollara 1. apríl 1990 og aftur í 4,25 dollara á tímann 1. apríl 1991, sýndu þetta. Þá voru ríkin flokkuð eftir hlutfalli unglinga sem tóku í laun 3,35 dollara upp í 4,25 dollara á tímann rétt fyrir hækkunina. Í hálaunaríkjum, sem eru t.d. Kalifornía og Massachusetts, voru tiltölulega fáir unglingar á því launabili þar sem hækkun lágmarkslauna hafði áhrif en í láglaunaríkjum eins og Mississippi og Alabama var allt að 50% unglinga á því launabili sem höfðu neikvæð áhrif á atvinnu þeirra. Ef við miðum enn við kennslubókarlíkanið sem ég talaði um í upphafi þá hefði mátt ætla að atvinna unglinga hefði minnkað í láglaunaríkjunum þar sem nýju lögin hækkuðu laun miðað við hálaunaríkin. En gagnstætt því sem búast mátti við sýndu rannsóknir að engan marktækan mun var að finna í atvinnuaukningu milli hálaunaríkja og láglaunaríkja. Ef eitthvað var, þá voru það ríkin þar sem flestir verkamenn voru undir lágmarkslaunum sem nutu mestu aukningar í atvinnu unglinga. Þetta eru merkilegar niðurstöður og væri svo sannarlega ástæða til þess fyrir hv. Alþingi að láta skoða niðurstöður þessarar rannsóknar og hvaða áhrif setning laga um lágmarkslaun gæti haft á íslenska hagkerfið. Í þriðja lagi var tímahraðagreining á atvinnu unglinga uppfærð og endurskoðuð, sú greining sem mest er vitnað í í spánni um að hærri lágmarkslaun minnki atvinnu. Þegar hagtölur þær sem notaðar voru á 8. áratugnum eru áætlaðar upp á nýtt með gögnum frá síðari árum verður hið sögulega samhengi milli lágmarkslauna og atvinnustigs meðal unglinga lausara og raunar tölfræðilega ómarkhæft. Einnig er verið að ræða og endurmeta nokkrar fyrri kannanir á áhrifum lágmarkslauna sem studdust við þversniðsgögn eða langtímagögn. Niðurstaðan er sú að rökin fyrir því að lágmarkslaun hafi engin áhrif eða jákvæð áhrif á atvinnustig eru a.m.k. jafnsett og þau sem hafa verið í gildi, órannsökuð á milli hagfræðinga sem eru þó frægir fyrir endalausar deilur. Herra forseti. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé ástæða til að rannsaka þessa þætti sem grunn að því kerfi sem við ætlum að nota til þess að hjálpa fjölskyldunum á Íslandi og til þess að hjálpa einstaklingunum á Íslandi við að koma þaki yfir höfuðið. Ég held að sú nefnd sem setti þetta frv. saman hafi gert reginmistök í því að láta ekki skoða eða skoða ekki sjálf grunninn sem þarf til þess að allir eigi a.m.k. lágmarksrétt á að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Ég nefni það við talsmann stjórnarliða í hv. félmn. hvort ekki sé rétt hjá mér að þessi grunnur --- og ég spyr um það --- hvort þessi grunnur hafi verið skoðaður á nokkurn hátt. Mér finnst ástæða til þess að menn geri grein fyrir því: Var það skoðað að öllum Íslendingum yrði gert kleift að koma sér upp þaki yfir höfuðið miðað við það að þeir hafi fulla atvinnu yfir árið? Þetta eru grundvallaratriðin. Ég held nefnilega að þarna vanti mikið á. Það er meira að segja svo að verið er að tala um að það þurfi að byggja félagslegar íbúðir til leigu. Hver er staðan þar? Staðan þar er að sennilega vantar íbúðir fyrir um það bil 1.500 manns á landinu, þar af um 1.000 manns á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst ástæða til að fjalla um þau atriði sem snúa að félagslegum íbúðum í 13. gr. þessa frv. þar sem gert er ráð fyrir því að húsnæðisnefndir hætti allri umsýslu með eignaríbúðir fyrir láglaunafólk. Í stað þessa, samkvæmt 31. gr., eiga einstaklingar sem fylla þann láglaunahóp sem húsnæðisnefndir aðstoðuðu áður að fá beina fyrirgreiðslu frá Íbúðalánasjóði í formi húsbréfa og viðbótarlán eftir umsögn húsnæðisnefnda og geta þeir þá valið íbúð á markaðnum eftir smekk, þó með fyrirvara, samanber ákvæði III til bráðabirgða. Hvað er verið að segja okkur þarna, herra forseti? Það er verið að segja okkur að nú hafi nýir aðilar fengið nýtt hlutverk til að fjalla um þessi mál. Hvað skyldi þetta raska mikið högum fólks sem þekkir núverandi kerfi, sem veit nokkurn veginn að hverju er gengið? Og þrátt fyrir að ýmsu sé ábótavant í því kerfi sem við búum nú við hefur flestum einstaklingum verið kleift að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Nú er það alveg á hreinu að ef ekki verður gripið til sértækra aðgerða þá er stór hópur undanskilinn í þessu efni. Við þessa breytingu sem ég er að lýsa er starfssvið húsnæðisnefnda orðið það lítið og starf þeirra og félagsmálanefnda farið að skarast svo mikið að það væri auðvitað athugandi að fela félagsmálanefndum sveitarfélaga þennan þátt og þar með fækka nefndum um eina hjá sveitarstjórnunum og ekki veitir af sums staðar þar sem of margar nefndir eru svo sannarlega í gangi. Um bein lán og frjálsræðið sem þeim fylgja er auðvitað ekkert nema gott eitt að segja. En vandi mun samt fylgja þessu frjálsræði því reynslan sýnir að þegar fjárfest er í íbúðarhúsnæði er íbúðarstærð valin við hæfi hverrar fjölskyldu og þörf fyrir stækkun kemur áður en varir. Þá er farið til fasteignasala og íbúðin sett á sölu. Af reynslu undanfarinna ára getur sala íbúða á frjálsum markaði tekið allt frá nokkrum mánuðum upp í tvö ár. Herra forseti. Ég leyfi mér að grípa til þess að vitna frjálslega til umsagnar húsnæðisnefndar Kópavogs öðru hverju í mínu máli, með leyfi forseta, og fjalla síðan um einstök atriði sem þar eru sett fram. Svo ég grípi aðeins í athugasemdir frá húsnæðisnefnd Kópavogs, þá segir hér: ,,Vegna ákvæða 18. gr. um greiðslumat gerði húsnæðisnefnd Kópavogs könnun á greiðslumati 122 fjölskyldna sem höfðu keypt sér íbúðir hjá nefndinni að undanförnu og höfðu staðist greiðslumat miðað við greiðslubyrði 28% af brúttólaunum. Þessar sömu fjölskyldur voru greiðslumetnar miðað við 18% greiðslubyrði af brúttólaunum eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Kom þá í ljós að aðeins 11 fjölskyldur af þessum 122, eða 9%, hefðu staðist greiðslumat samkvæmt frumvarpinu. 111 fjölskyldur, eða 91% hefðu ekki staðist matið og þurft á leiguíbúðum að halda.`` Þetta staðfestir það, herra forseti, sem ég sagði áðan, að það munu vera hátt í 1.500 manns sem þurfa á leiguíbúðum að halda sem er ekki verið að byggja. Það er ekki heimild til að byggja fyrir þann biðlista, enda er ég kannski ekki að gera mér vonir um að það mál verði leyst í einu vetfangi. Ég er ekki að vonast til þess. En ég sakna þess að ekki er gripið til raunverulegra aðgerða til þess, um leið og þetta frv. liggur fyrir, að sýna fram á að það sé verið að reyna að klóra í bakkann. Það er bara ekki gert. Þess vegna er verr af stað farið en heima setið með það kerfi sem við erum með nú. Þegar skoðaðar voru 186 umsóknir sem höfðu borist undanfarna 14 mánuði kom í ljós að aðeins sex fjölskyldur af 186 hefðu staðist greiðslumat eða um það bil 3,3% af umsækjendum. Hvað þýðir þetta, herra forseti? Þetta þýðir að þessi breyting mundi valda sprengingu á leigumarkaði og afleiðingarnar eru auðvitað engan veginn fyrirsjáanlegar því að augljóst er að sveitarfélögin hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að standa undir þeirri gífurlegu aukningu leiguhúsnæðis sem til þarf. Sveitarfélögin hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til að standa undir þeirri gífurlegu aukningu leiguhúsnæðis sem þyrfti að verða en í frv. eru ákvæði, einmitt í 5. gr., þar sem sveitarstjórnir bera ábyrgð á og hafa frumkvæði að því að leysa húsnæðisþörf þessa fólks sem þarfnast aðstoðar við húsnæðisöflun. Hvað þýða þessi atriði fyrir landsbyggðina? Hvað þýða þessi atriði sem ég er hér að ræða fyrir byggðastefnuna? Okkur var kynnt í gærkvöldi í fréttum að ef fram heldur sem horfir, eins og stjórn hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar hefur stjórnað, þá liggur það fyrir að landsbyggðin er að leggjast í auðn. Síðan ætla menn að grípa til björgunarráða. Rétt fyrir sveitarstjórnarkosningar er skutlað hér fram miklu plaggi sem lýtur að nýrri stefnu í byggðamálum. Hve höfum við oft heyrt um nýja stefnu í byggðamálum? Hvað höfum við oft heyrt það? Síðan ég fór að fylgjast með stjórnmálum hefur alltaf verið lögð fram ný og ný og ný stefna í byggðamálum. Hverjar eru niðurstöðurnar? Niðurstöðurnar eru þær að sífellt hefur fækkað á landsbyggðinni. Af hverju? Af hverju skyldi það vera? Það er vegna þess, að mínu mati, að stefnan í fiskveiðistjórninni er röng t.d. Það er eitt atriðið. Það er verið að safna kvótanum sem er grunnurinn að því öllu saman sem við erum að tala um, a.m.k. að 60%, það er verið að safna þeim auðæfum á æ færri hendur og þjappa þeim meira saman, en það leiðir til þess að fólkið á landsbyggðinni er að missa frá sér björgina að miklu leyti eins og sannast hefur því að kvótinn hefur flust frá smærri stöðum til stærri staða og það leiðir til þessa ástands sem ég hef verið að lýsa í húsnæðismálum og að ekkert horfir til breytinga í því. Það hefur ekkert að gera með þetta frv. og frv. tekur ekkert á þeim málum hvernig á að leysa þau atriði. Það er rétt að vitna til þess, herra forseti, að á sl. fimm árum hefur t.d. húsnæðisnefnd Kópavogs afhent að jafnaði 49 nýjar íbúðir til umsækjenda auk 56 innlausnaríbúða á ári sem er meðaltal síðustu þriggja ára eða samtals 105 íbúðir á ári. Það er óhætt að nefna það sem dæmi um áætlaðan kostnað Kópavogsbæjar vegna leiguíbúða samfara því að þetta frv. verði að lögum, að kostnaður á hverja leiguíbúð miðað við meðalverð er 8 millj. kr. Hvað þýðir þetta dæmi? Þetta þýðir að 10% framlag sveitarfélagsins er um 800 þús. kr., 1% lántökugjald af 7,2 millj. er 72 þús. kr., 1,5% stimpilgjald af 7,2 millj. er 108 þús. kr., 0,4% stimpilgjald af afsali af 8 millj. kr. er 32 þús. kr. og síðan er þinglýsingargjald af skuldabréfi 2.400 kr. Hvað skyldi þetta nú vera mikið samtals? Hvað ætli þetta sé mikil upphæð samtals? Þetta er 1.014.400 kr. Það er gengið frá því í útreikningi að sveitarfélög þurfi ekki að greiða 5% framlag í Tryggingarsjóð sem mundi nema 100 þús. kr. í viðbót af hverri íbúð. Það er heldur ekki reiknað með fjármagnskostnaði í þessu dæmi. Miðað við að frv. sem hér liggur fyrir verði samþykkt óbreytt þá er samkvæmt þessari umsögn húsnæðisnefndar Kópavogs áætlað að þörf verði fyrir 75 nýjar leiguíbúðir á ári, næstu fjögur árin. Hvað mun það kosta Kópavog, þetta stækkandi bæjarfélag? Það mun kosta 76 millj. auk húsaleigubóta sem nema munu um 4 millj. kr. Heildarkostnaður þessa bæjar er því 80 millj. og 80 þús. Hér segir enn fremur, herra forseti, að með þessu frv. sé boðuð stefnubreyting í húsnæðismálum þjóðarinnar þar sem megináhersla sé lögð á eflingu leigumarkaðarins á kostnað eignaríbúða. Ég bið menn að velta því fyrir sér hvað þessi orð þýða. Hvað þýða þessi orð? Er verið að reikna með því að fátæku fólki eigi sífellt að fjölga í landinu? Eru það sífellt fleiri sem eiga að fara í leiguíbúðir og sífellt færri í eignaríbúðir? Ég get ekki lesið, herra forseti, annað út úr þessum orðum. Í þessari umsögn segir enn fremur að í umfjöllun um frv. hafi gleymst að skoða þær auknu byrðar sem lagðar eru á þessa láglaunahópa strax í upphafi við kaup á húsnæði. Tökum dæmi af íbúð sem kostar 5 millj. á markaðnum og það er ekki merkileg íbúð, herra forseti, sem kostar 5 millj. Ætli það sé ekki einhvers staðar nálægt því að vera kjallaraíbúð eða íbúð í lyftublokk á slæmum stað. Kaupandi með viðbótarlán þyrfti að standa skil á 634.900 kr. við kaupin sem skiptast í eftirtalda liði: 10% á útborgun af 5 millj. eru 500 þús. kr. 1% lántökugjald af 4,5 millj. væri 45 þús. kr. 1,5% stimpilgjald af láninu plús þinglýsingargjald sem er 1.200 kr. eru 68.700 kr. og 0,4% stimpilgjald af afsali plús þinglýsingargjald sem er 1.200 kr., alls 21.200. Samtals eru þetta 634.900 kr. Nú skulum við velta fyrir okkur lægstu launum í því samhengi að eiga að fjármagna kaup á þessari 5 millj. íbúð Ég spyr og beini máli mínu til talsmanns stjórnarmeirihlutans: Var þetta dæmi skoðað? Var athugað hve mikil laun þurfi til þess að geta staðið undir þessari greiðslu? Ég spyr: Hafi það verið skoðað, hve há þurfa þá launin að vera til að standa undir nákvæmlega þessari greiðslu? Hver þurfa laun fjölskyldu með þrjú börn að vera til þess að standa undir greiðslunni sem ég tók dæmi um, þar sem miðað er við íbúð sem kostar 5 millj., þar sem kaupandi með viðbótarlán þyrfti að standa skil á 634.900 kr. Hver þurfa laun fjölskyldunnar að vera við þá liði sem ég rakti? Við skulum tengja þessa umræðu lágmarkslaunum og lögbindingu lágmarkslauna. Ef sama dæmi er tekið, miðað við lögin sem í gildi eru, þá þarf kaupandi að standa skil á 506.613 kr. Í þessu tilviki munar verulega, miðað við það kerfi sem við búum við, á því hve álagið hækkar í því kerfi sem frv. mun innleiða. Mismunur á greiðslum við kaup íbúðarinnar samkvæmt þessu frv. er samtals 128.287 kr. hærri en samkvæmt gildandi lögum. Auk þessa er skuldin 157.500 kr. hærri. Þetta gerir samtals 285.787 kr. sem þarf að greiða meira, fyrir þessa umræddu íbúð samkvæmt frv. Þetta er niðurstaða sem ég átti ekki von á, hæstv. félmrh. Ég var satt að segja þess alveg fullviss að menn ætluðu sér að sníða þessa ágalla af, gagnvart þeim sem lakast eru settir. Ég tók undir það að ástæða væri til að gera breytingar, einmitt vegna þess að ég treysti því að menn væru að reyna að laga þá galla sem á hafa verið. Það er ekki svo heldur versnar staðan hjá þeim fjölskyldum sem lakast eru settar í íslensku þjóðfélagi. Það má líka taka dæmi af íbúð sem kostar 7 millj. Þá þarf greiðslan við kaup að vera 887.900 kr. samkvæmt frv. Herra forseti. Ég er að tala um íbúð sem er 2 millj. kr. dýrari en íbúðin sem ég ræddi um áðan. Greiðsla við kaup þarf að vera 887.900 kr. samkvæmt frv. En samkvæmt núgildandi lögum þarf greiðslan að vera 708.298. Kostnaður við kaup þessarar íbúðar, samkvæmt frumvarpinu, er því 179.602 kr. hærri en í gildandi lögum. Auk þess er skuldin 220.500 kr. hærri. Þetta gera samtals 400.102 kr. sem greiða þarf meira fyrir þessa íbúð samkvæmt frv. Ég beini þeirri spurningu til talsmanns meiri hlutans og vona að hann sjái ástæðu til þess að svara því: Voru þessi dæmi skoðuð nákvæmlega þegar þessar umsagnir komu inn til hv. félmn.? Var það skoðað að greiðslubyrðin væri að aukast, í þessu dæmi varðandi 7 millj. kr. íbúðina, um 400.102 kr.? Voru þessi dæmi skoðuð eða er verið að setja fram rangar fullyrðingar?

Það er verið að setja fram rangar fullyrðingar.

Við skoðum það. Ég vil gjarnan heyra hvort verið er að setja fram rangar fullyrðingar og vildi gjarnan fá útlistað hvar feillinn er hjá húsnæðisnefnd Kópavogs í þessum dæmum, bæði varðandi kaup á 5 millj. kr. íbúðinni og 7 millj. kr. íbúðinni. Ég veit að þessar umsagnir sem ég er hér að vitna til liggja fyrir hjá hæstv. félmrh. Ég trúi því og treysti að þetta atriði kunni talsmaður félmn. utan að og fari létt með að útskýra fyrir fákunnandi mönnum eins og þeim sem hér vitnar í þessi dæmi. Ég tek þriðja dæmið sem kannski væri ágætt að fá svör við. Það hlýtur þá að vera rangt eins og hin. Dæmi er tekið af íbúð sem kostar 9 millj. Þar er um að ræða íbúð sem sennilega er við hæfi fimm manna fjölskyldu, hjóna með þrjú börn. Greiðsla við kaup er þá 1.140.900 kr. samkvæmt frv. Samkvæmt núgildandi lögum þarf greiðsla við kaup að vera 909 þús. Mismunur á greiðslum við kaup íbúðar samkvæmt frv. eru samkvæmt þessu 230.918 kr. hærri en er samkvæmt gildandi lögum, auk þess sem skuldin hækkar um 283.500 kr. Samtals þarf að greiða 514.418 kr. meira fyrir íbúðina samkvæmt frv. Ég velti fyrir mér stöðu þessarar fimm manna fjölskyldu. Hver þurfa launin að vera til þess að geta staðið undir því að kaupa 9 millj. kr. íbúð? Ég held að rétt sé að vitna áfram til umsagnar húsnæðisnefndar Kópavogs. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í framhaldi af þessu er rétt og skylt að fram komi að þær fjölskyldur sem keypt hafa íbúðir hjá húsnæðisnefnd Kópavogs hafa í örfáum tilvikum átt fyrir útborguninni og oftast eru það þá eldri borgarar. Í flestum tilvikum hafa þær þurft að fá lán fyrir hluta eða jafnvel allri útborguninni enda hafa launakjör ekki gefið svigrúm til sparnaðar. Það er því mjög alvarlegt mál fyrir þennan láglaunahóp ef fram fer sem horfir og breytingar verða ekki gerðar á frv.`` Hér kem ég enn og aftur að því, herra forseti, og ágætt að hæstv. félmrh. heyri, að ég tengi saman lágmarkslaun í þessu landi og grunninn sem þarf að vera til staðar til þess að kleift sé, á grundvelli greiðslumats, að koma sér þaki yfir höfuðið. Ég tel það vera eina af frumþörfunum ásamt því að eiga í sig og á eins og sagt er og hefur verið sagt um langan tíma. Ég segi að ástæða sé til þess að tengja þetta saman og reyna að vekja áhuga hagfræðinga á lágmarkslaunum. Sá áhugi ætti ekki síst að snúast um þá kenningu sem hér hefur verið í gangi um að hækkun lágmarkslauna mundi leiða til fækkunar starfa. Það er alrangt að hækkun lágmarkslauna fækki störfum. Grundvallaratriðið er að menn finni hinn rétta takt. Samkvæmt öllu því sem ég hef skoðað eru lægstu umsamin laun á Íslandi of lág. Ég hef lagt fram frv. til laga um að heildarlaun á mánuði fyrir 16 ára og eldri skuli ekki vera lægri en 85 þús. kr. fyrir fulla dagvinnu. Hvað þýðir þessi framsetning? Hún þýðir, samkvæmt því sem ég hef sett fram sem gögn og skoðað, að þetta er lægsta mögulega launaupphæð til þess að einstaklingur geti framfleytt sér miðað við þær þarfir sem ég ræddi um í upphafi máls míns. Ég vonast til að menn fáist til þess að skoða þetta. Ekki er ljóst hvort 85 þús. kr. talan er rétt eða röng, eða hvort hún þarf að vera 100 þús. kr. eins og fjölmargir telja að lægstu laun þurfi að vera, ég get hvorki sannað það né afsannað. Það eina sem ég er að koma fram er að menn skoði þennan grunn. Hvað þarf einstaklingurinn að bera úr býtum? Þetta á jafnt við fatlaða, aldraða og þá sem eru úti á vinnumarkaði. Hvað þarf einstaklingurinn að hafa til þess að geta framfleytt sér sómasamlega og jafnframt lagt inn til samfélagsins þá upphæð, eða haft afgangs þá upphæð, að hann geti lagt til hagkerfisins eðlilega fjármuni í gegnum einkaneyslu til þess að viðhalda hagkerfinu? Þeir sem eru undir þessum launum eru í rauninni nokkurs konar baggi að ósekju. Það er vegna þess að launin eru of lág eða þá að grunnurinn fyrir útreikningunum er rangur. Hver er niðurstaðan af því að launin eru of lág? Niðurstaðan er sú að það hefur leitt til fólksflótta frá landinu. Niðurstaðan er sú að fólk hefur með aukinni vinnu náð því að framfleyta sér með því að vinna dag og nótt. Það er ástæða til þess að nefna að það eru 28 lönd a.m.k. sem hafa lögleitt lögbindingu lágmarkslauna. 28 þjóðlönd í heiminum hafa lögbundið lágmarkslaun. Í 23 af þessum 28 löndum hefur komið í ljós að lögbinding lágmarkslauna hefur leitt til meiri hagvaxtar en ef ekkert hefði verið að gert. Það er rétt að nefna það að breska ríkisstjórnin boðar mjög mikla uppstokkun í skatta- og velferðarkerfinu. Til hvers? Til að auka kaupmátt heimilanna og gera það að vænlegum kosti fyrir breska þegna að vinna fyrir sér. Lágmarkslaun fjölskyldu með eina fyrirvinnu eiga að lágmarki að vera 90 þús. kr. á mánuði, segir hér í fréttatilkynningu frá 18. mars 1998. Þar segir að Gordon Brown fjármálaráðherra hafi kynnt fjárlagafrumvarp stjórnarinnar á þingi og boðað að ætlunin væri að umbylta skatta- og velferðarkerfinu. Hann sagði þar að breytingarnar ættu að styrkja stöðu fyrirtækja og ekki síður að hvetja fólk til að fara út á vinnumarkaðinn í stað þess að vera heima á bótum. Þetta ættum við að skoða, herra forseti, í okkar hagkerfi. Meðal annars á að taka upp sérstakan skattafslátt vinnandi fjölskyldna frá október á næsta ári sem á að létta undir með þeim launalægstu í Bretlandi. Hann á að vega upp á móti kostnaði við barnagæslu. Skattafsláttinn á að fjármagna með því að koma í veg fyrir möguleika fólks að sleppa við fjármagnstekjuskatt með því að fjárfesta á Ermasundseyjunum og víðar þar sem hægt er að ávaxta sparifé á hagkvæman hátt. Í þessu fjárlagafrumvarpi kemur m.a. fram að lágmarkslaun á viku eigi að vera a.m.k. 22 þús. kr. eða um það bil 90 þús. kr. á mánuði. Skattleysismörk verða við 27 þús. kr. vikulaun eða um það bil 110 þús. kr. á mánuði. Skattleysismörk eiga að vera um það bil 110 þús. kr. á mánuði. Ég hygg að ef þau atriði sem ég er hér að rekja væru skoðuð og borin væru saman kjör fólks á lágmarkslaunum á Íslandi og í Bretlandi, þá kæmi í ljós að kostnaðarmismunur fjölskyldu á Íslandi og í Bretlandi er nánast enginn. Það er mjög svipað verðlag orðið á Íslandi og í Bretlandi, ef allt er tekið með í dæmið. Mismunurinn er sá að lægstu laun á Íslandi, herra formaður fjárln., virðulegur þm. Jón Kristjánsson, eru 20 þús. kr. lægri en þau laun sem áformað er að verði lágmarkslaun á Bretlandi. Þetta er mjög alvarlegt. Það hlýtur að vera alvarlegt fyrir okkur á hv. Alþingi að vita um þessar staðreyndir og gera ekkert í málinu. Menn snúa sér nánast undan þegar rætt er um að lögbinda lágmarkslaun. Hægt væri að skoða hvaða áhrif menn telja að hljótist af hækkun lágmarkslauna í 90 þús. kr. á mánuði. Það hefur verið talað um að í tengingu við vísitölu hækki verð á bjór og léttum vínum lítillega og sígarettupakkinn hækki um 25 kr. Ætli okkur fyndist nokkuð mikið til um það? Ætli mætti ekki bara hækka sígarettupakkann verulega á Íslandi umfram það sem er án þess að um það yrðu nokkrar deilur. Verð á bifreiðaeldsneyti hækkar reyndar örlítið en það er talað um að vegaskattur verði settur fastur. Hjá þeim sem aka sparneytnum bílum lækkar kostnaðurinn. Hvað er verið að gera þarna? Það er verið að hvetja fólk til þess að aka léttum, sparneytnum bílum. Hvar er hvatinn til þess á Íslandi. Hvar er sá hvati? Hvergi nokkurs staðar. Það er hvergi nokkurs staðar hvati til þess að menn aki á sparneytnum bílum. Verð á bifreiðaeldsneyti hækkaði eins og ég sagði en 60 milljarðar verða veittir til viðbótar til heilsugæslu, 30 milljarðar til aukinnar menntunar og 60 milljarðar á þremur árum til að bæta almenningssamgöngur. William Hague, leiðtogi Íhaldsflokksins, sagði á þingi í gær um fjárlagafrumvarpið að það væri svik við fólk sem ynni mikið og sparaði mikið. Paddy Ashdown, leiðtogi frjálslyndra, fagnaði ýmsu í frumvarpinu en taldi að ríkisstjórnin treysti um of á vexti til að stýra efnahagsmálum. Þetta eru atriði sem ég tel að menn hefðu átt að skoða enn frekar. Ég hef hvatt til þess og náði í rauninni, og rétt að gera grein fyrir því, samkomulagi við hæstv. forsrh. um að skipuð yrði nefnd hagfræðinga til að kanna hvað sé hæft í því sem ég hef verið að leggja fram ár eftir ár. Þrjú ár í röð hef ég rökstutt og lagt fram frv. til laga um lögbindingu lágmarkslauna. Það er auðvitað rétt að velta fyrir sér af hverju launin á Íslandi eru svona lág. Hver skyldi vera ástæðan fyrir því að laun eru svo lág á Íslandi, sem raun ber vitni? Er það ekki vegna þess að menn hafi ekki komið sér saman um þann grunn sem þarf að vera fyrir því að fjölskyldan, einstaklingurinn, þjóðfélagið geti haft milli handanna, að geta brauðfætt sig, klætt sig og haft þak yfir höfuðið. Þessi grunnur hefur ekki verið skoðaður í allt of langan tíma og ég geri þá kröfu, herra forseti, að úr því verði bætt. Í þessum orðum mínum felst að ég ásaki aðila vinnumarkaðarins um að hafa ekki staðið sig sem skyldi. Ég ásaka aðila vinnumarkaðarins og ekkert síður þá sem ég á að félögum í Alþýðusambandi Íslands. Ég tel að þeir hafi ekki staðið sig sem skyldi. En hvernig víkur því við? Því víkur þannig við að meiri hluti þjóðarinnar hefur kosið yfir sig þá aðila sem mynda helmingaskiptastjórn á Íslandi, Sjálfstfl. og Framsfl. Þar liggja síðan endarnir. Það er þar sem ákvörðunarvaldið liggur. Inni á Alþingi er ákvörðunarvaldið. Þar mynda 40 þingmenn meiri hluta gegn 23 og undir það beygja menn sig að lokum því að það er lýðræði. Mín orð um lýðræði eru eftirfarandi að lýðræðiskenndin er næstum því dauð og ég gæti lokið máli mínu og sagt þetta svona: Ég læt þessu lokið, mín lýsing er snauð lýðræðiskenndin er næstum því dauð. Áfram er vaðið með ógnarvaldi öllu hér stýrir hann Davíð kaldi. Ég get auðvitað lokið mínu máli með þessu, herra forseti, en mér þykir það dapurt að þurfa að segja að sá meiri hluti sem ríkir er gersneyddur tengslum við þjóðina. Hann áttar sig ekki á því að meiri hluti þjóðarinnar stendur gegn því að þetta frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir. Þegar búið er að kanna það mál er fyllilega ljóst að meiri hluti landsmanna mundi vilja stöðva málið og skoða það í sumar. Þar með er ekki sagt að ekki sé fullt af atriðum sem eru til bóta en það eru allt of mörg vafaatriði. Þegar það kemur beinlínis í ljós, eins og ég las upp áðan samkvæmt umsögn húsnæðisnefndar Kópavogs, að það eru atriði sem fara til verri vegar, þá er ástæða til þess að skoða málið. Það er gaman að velta fyrir sér launum og ástæðum þess að laun duga ekki fyrir framfærslu. Ef við veltum fyrir okkur framleiðni og launum í íslenskum fiskiðnaði er auðvitað athyglisvert að skoða upplýsingar um hæstu laun sem íslensk fyrirtæki greiða. T.d. þær tölur sem tímaritið Frjáls verslun birtir ár hvert. Hvernig skyldi það nú vera? Á toppnum tróna útgerðarfyrirtæki sem flest hver gera út fyrstiskip og eru meðallaun 30 efstu fyrirtækja á listanum á bilinu 3,6--6,5 millj. Það væri þokkalegt að vera í vinnu þar og ágætt ef ég væri að tala um þá staðreynd að þetta væru meðallaun. Nei, af og frá. Þetta gildir aðeins um þau fyrirtæki sem gera út frystiskipin. En hvað bera síðan hinir úr býtum? 1.100--1.200 þús. kr. á ári. 1.100--1.200 þús. kr. á ári fær verkamaðurinn fyrir fulla vinnu allt árið. Fyrirtæki sem eru með blandaðan rekstur, þar sem landvinnsla er stór hluti rekstrarins, fyrirtæki eins og Grandi, Útgerðarfélag Akureyringa og Haraldur Böðvarsson, greiða lægri meðallaun. Þetta var ekki á síðasta ári heldur á árinu 1996. Þá greiddu þau laun á bilinu 2,5 til 2,7 millj. kr. Hvernig stendur á þessu? Auðvitað má velta því fyrir sér hvort sjómenn séu að taka of stóran hluta af kökunni. Eru einhver önnur atriði sem skýra þennan mun? Það er auðvitað ekki hægt að standa hér og leggja dóm á það hvort hlutur sjómanna er of stór. Ég held þó að það megi vera ljóst að nýting fjárfestingar í frystitogurum er meiri en í landvinnslu og þar með er meiri geta til að greiða hærri laun. Ég er hins vegar alveg sannfærður um það, herra forseti, að þetta munstur þurfum við að skoða mikið betur. Ég vil segja að ef fiskvinnsla í landi á að geta greitt sambærileg laun og í nágrannalöndum og verða samkeppnisfær við sjóvinnslu, þá er nauðsynlegt að nýting fjárfestingar verði aukin verulega. En hvað er gert? Það er skipt um tæknibúnað ár eftir ár. Tæknibúnaðurinn er ekki búinn að skila sér þegar skipt er út. Af hverju er verið að þessu? Menn ætla sér augljóslega að auka nýtingu og gera fyrirtækið betur samkeppnishæft. Samt eru til fyrirtæki sem aðeins eru rekin á handaflinu einu saman og ég get nefnt það hér, Bylgjan í Ólafsvík. Þar er allur fiskur handflakaður, allur fiskur keyptur á markaði. Fyrirtækið er rekið með hagnaði, borgar góð laun, mikið hærri meðallaun en ég var að nefna áðan sem voru lægstu laun verkafólks.  
             Ef íslensk fiskvinnsla á að geta greitt sambærileg laun og í nágrannalöndunum og verða samkeppnisfær á við sjóvinnslu, þá er nauðsynlegt að nýting fjárfestingar verði aukin verulega, fiskvinnsluhúsin verði rekin eins og verksmiðjur og starfi öðruvísi en gert er. Í frystihúsum erum við með fjárfestingu sem víða er nýtt aðeins 8 tíma á sólarhring. Þar er skekkja. Þar er um að ræða skekkju. Það þyrfti að vera þannig að húsin þar sem við erum með fiskvinnsluna séu rekin í 14--16 tíma. Til þess að það geti orðið verðum við auðvitað að ná samningum og samkomulagi um að fólk fái greidd mannsæmandi laun fyrir að vinna vaktavinnu. Þetta þýðir, herra forseti, samkvæmt orðum mínum, að það verði að setja á vaktavinnu. Þá verður að gera nýja kjarasamninga og það er ekki hægt að ná þeim kjarasamningum fram nema fólk fái verulega bætt laun. Herra forseti. Ég hef oft staðið í þessum stól og rætt um sjávarútveg. Flestir þeir sem til mín heyra vita um skoðun mína sem er sú að það kvótakerfi sem sett var á með lögum nr. 38/1990 eigi verulega sök á því að fólki hefur fækkað á landsbyggðinni og fjölgað í þéttbýlinu vegna þess að fjármagn hefur verið flutt frá almenningi til einstaklinga, því miður. Ég veit að fjölmargir þekkja dæmin sem hlotist hafa af því. Eitt mikilvægasta verkefni stjórnenda íslenskra fyrirtækja ætti auðvitað að vera og er að þeir eiga að stuðla að því að íslensk fyrirtæki geti borgað góð laun þannig að lífskjör séu jafngóð og best gerist í nágrannalöndunum. Ef ekki stöndum við í eilífu stríði um þau mál sem ég hef verið að nefna og ég tel að einfaldast væri að lagfæra þessi mál með einu pennastriki og miða lágmarkslaun við 85 þús. kr. eða þá þannig, svo ég nefni engar tölur, að það sé öruggt að einstaklingurinn hafi afgang umfram frumþarfir til að leggja til hagkerfisins. Nauðsynlegt er að góð samvinna náist um þessi atriði milli launþega og atvinnulífsins og þau samtök sem fjalla um kjarasamninga verða að átta sig á að það getur verið nauðsyn að gera breytingar á ýmsum atriðum sem lúta að kjarasamningum til þess að auka sveigjanleika. Ég held að því miður sitji samtök launþega og vinnuveitenda allt of föst í sama fari og ástæða sé til þess að auka sveigjanleika. Til þess að ná árangri í svona verkefni er að sjálfsögðu mikilvægt að stöðugleiki ríki á vinnumarkaði og ekki geri ég annað en fagna þeim hugmyndum sem hafa komið fram hjá mörgum forustumönnum launþega um að það eigi að gera kjarasamning eins og gerður var síðast til aldamóta. Ég tel að það hafi verið rétt skref. En það sem um var samið voru of lág laun. Ég viðurkenni þó, herra forseti, að kjörum launþega verður ekki breytt á einni nóttu með einhverju heljarstökki. En það er einungis hægt að vænta þess að hægt sé að bæta kjörin með aðgerðum til lengri tíma. Ég vona að menn grípi til þess þó að ég segi að það eigi að setja strik við og setja lágmarkslaun 85 þús. kr. Þá er aðeins byggt á athugunum mínum. Ég treysti því ef það mál er skoðað finni menn þá tölu sem er rétt að miða við. Auðvitað get ég nefnt fjölmörg atriði um þetta mál sem hér hefur verið rætt. Í 1. umr. setti ég fram spurningar, fékk svör við þeim og vonaðist síðan til að málið fengi jákvæðari umfjöllun af hálfu stjórnarmeirihlutans. Niðurstaðan er sú sem við sitjum með og hv. formaður félmn. hefur gert grein fyrir þeim atriðum sem stjórnarandstaðan telur að þurfi helst að laga. Því miður hefur það ekki náðst fram. En ég get auðvitað sagt það að í upphafi sagði hæstv. félmrh. að hann sæi ástæðu til að gera brtt. á þessu máli í upphafi en því miður eru þær breytingar sem boðaðar eru milli umræðna allt of litlar til þess að ég geti a.m.k. sætt mig við að málið sé afgreitt núna. Ég held að það þurfi að vera þannig að kaupendur í húsnæðiskerfinu þurfi að hafa val um það t.d. á fyrstu fimm árunum hvort þeir leigi í upphafi og í framhaldi af því geti þeir keypt og valið á fimm ára tímabili. Þetta liggur því miður ekki fyrir núna og m.a. þess vegna er ég mjög óhress með að afgreiða málið og mun ekki gera það. Ég mun sitja hjá við ýmsar greinar og greiða atkvæði á móti sumum ef frv. kemur til atkvæðagreiðslu. Best væri, herra forseti, að sátt næðist um að ákveðin atriði úr þessu frv. væru tekin og geymd til haustsins og skoðuð nákvæmlega í sumar. Það gerist nákvæmlega ekki neitt. Ég spyr: Hvað er búið að gera gagnvart því fólki sem starfar hjá núverandi Húsnæðisstofnun? Hvað er búið að bjóða því fólki?  Herra forseti. Það getur verið að í seinni ræðu minni um þetta mál komi ég inn á nákvæmt dæmi og nákvæmari dæmi en ég hef farið yfir hvaða afleiðingar frv. hefur einmitt gagnvart þeim hópum sem ég tel að hafi fallið fyrir borð að hugsa um. Ég er að sjálfsögðu með efni til þess að sýna fram á með ýmsum rökum að hér er rangt farið að. En í trausti þess að menn nái samkomulagi um að þetta mál verði geymt á einhvern hátt eða menn nái samkomulagi um það hvernig þetta mál verði afgreitt ætla ég að láta staðar numið í málflutningi mínum. Ég minni á það sem ég sagði áðan um lýðræðið og kom því saman í vísukorni og ég lýsi miklum áhyggjum yfir því sem er að gerast á landinu. Ég minni á hálendisfrv. og ég minni á þetta frv. um sveitarstjórnarmál, ég minni á þetta frv. um húsnæðismál þar sem á að knýja með ofurvaldi fram meiri hluta sem er að öllum líkindum gegn meirihlutavilja þjóðarinnar. Herra forseti. Ég læt máli mínu lokið í bili en ég skora á virðulegan forseta að hann beiti áhrifum sínum til þess að reyna að ná samkomulagi um afgreiðslu þeirra mála sem fyrir liggja því að það horfir mjög alvarlega hjá mörgum einstaklingum sem eiga allt sitt undir þeim málum sem við erum að ræða.

Hæstv. forseti. Frá því að frv. til laga um húsnæðismál kom fram um mánaðamótin febrúar/mars hefur nokkur umræða orðið um það í þjóðfélaginu en þó ekki eins mikil og efni standa til. Um leið og frv. kom fram settu stærstu samtök launafólks, ASÍ og BSRB, í gang mikla vinnu, efndu til fundar með fréttamönnum og í kjölfarið birtu kjörnir fulltrúar samtakanna og starfsmenn fjölda greina í blöðum bæði til þess að leggja staðreyndir á borðið og til þess að kveikja umræðu í þjóðfélaginu. Menn gera sér grein fyrir því hversu alvarlegt mál er á ferðinni. Umræðan á Alþingi hefur einnig haft þetta tvennt að markmiði. Að vekja athygli á ýmsum staðreyndum máls og að kveikja umræðu um málið. Lýðræðisleg umræða um flókin álitamál er alltaf til góðs. Hún er til þess fallin að varpa ljósi á málin og leiða fram sitthvað sem var áður hulið. Nú er það að gerast að í þjóðfélaginu er að kvikna umræða um húsnæðismálin og þessa hefur hæstv. forsrh. landsins, Davíð Oddsson, orðið áskynja. Hann er farinn að gera sér grein fyrir því að umræðan um þetta frv. er farin að skila sér út í þjóðfélagið og hvað gerir hæstv. forsrh. þá? Þá kemur Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., fram í sjónvarpi, ekki í þingsal, ekki á Alþingi, hann kom fram í fréttatíma ríkissjónvarpsins í gærkvöldi og sagði að nú væri mál að linni. Þingið væri farið að sýna skelfileg merki um vanþroska. Menn leyfðu sér að ræða stjórnarfrv., þeir leyfðu sér að gagnrýna stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Stjórnarandstaðan væri að koma í veg fyrir eðlileg vinnubrögð og væri sorglegt til þess að vita að Alþingi Íslendinga væri ekki búið að ná meiri þroska en þetta. Þetta sagði forsrh. landsins í fréttatíma ríkissjónvarpsins í gær. Við vitum það öll að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson telur sig vera mjög þroskaðan mann og Sjálfstfl. mjög þroskaðan stjórnmálaflokk. Nú telur Davíð Oddsson að sér hafi tekist að koma Framsfl. einnig til nokkurs þroska og þá ekki síst hæstv. félmrh. Páli Péturssyni sem hann telur eflaust vera mjög efnilegan mann á uppleið. En okkur sem þekkjum hinar félagslegu taugar hæstv. félmrh. er hins vegar ekki skemmt því að við vitum að mælikvarði forsrh. á þroska er undirgefni, að menn gangist undir leiðsögn hans í einu og öllu, gangist undir stefnu hans, fylgi stefnu Sjálfstfl. Hvernig birtist stefna Sjálfstfl. í því máli sem er til umræðu? Í stuttu máli, aðeins fáum setningum, er verið að markaðsvæða húsnæðiskerfið. Kerfi sem byggði á aðstoð í gegnum lága vexti, í gegnum margvíslega þætti af því tagi. Þessi aðstoð á öll að fara yfir í vaxtabætur en lánin eiga að taka mið af markaði. Þetta er fyrsta skrefið af stærri skrefum sem á eftir að stíga vegna þess að þó ráð sé gert fyrir því að hinn nýi sjóður, Íbúðalánasjóður, verði stofnun rekin á vegum samfélagsins, er það aðeins til bráðabirgða. Nú brosir hæstv. félmrh. En hefur hæstv. félmrh. lesið skýrslu OECD um íslensk efnahagsmál 1998 þar sem m.a. er fjallað um gerðir hans og hvað vakir fyrir ríkisstjórninni? Hefur hæstv. félmrh. lesið það? Ef ekki, þá ætla ég að gera það, þá ætla ég að spara honum ómakið. Hér segir, með leyfi forseta, m.a. um húsnæðismál: ,,Ríkisstjórnin er einnig að endurskoða hlutverk hins opinbera í fjármögnun íbúðarhúsnæðis. Húsnæðislánasjóðir í eigu ríkisins er helsta uppspretta fjármagns til húsnæðisöflunar og eru þeir miklu stærri en þeir fjárfestingarlánasjóðir sem þjóna atvinnulífinu. Ríkið tekur enn lán fyrir hönd sumra þessara sjóða eða ábyrgist skuldabréf sem þeir gefa út. Enda þótt þessi aðferð lækki kostnað lántakenda leggur hún einnig byrðar á skattgreiðendur. Í samræmi við þróun í átt að auknu gagnsæi opinberra fjármála á Íslandi liggur nú fyrir Alþingi frv. þess efnis að hætt skuli að veita húsnæðislán með lágum vöxtum en nýta í sama tilgangi vaxtabætur sem tengdar eru skattkerfinu. Þá eru uppi áform um að húsnæðislánasjóðir verði sameinaðir í eina stofnun. Þegar allt þetta hefur komið til framkvæmda verður væntanlega lítil ástæða til að halda þessari nýju stofnun í ríkiseign. Henni mætti breyta í húsnæðislánabanka sem hægt væri að selja einkalífeyrissjóðum yrði slíkur banki í aðstöðu til að afla fjár á fjármagnsmörkuðunum og þyrfti ekki að reiða sig á ríkisábyrgðir.`` Hér er þetta sagt. Skýrsla OECD um íslensk efnahagsmál 1998 þar sem verið er að kortleggja hvað það er sem vakir fyrir íslenskum stjórnvöldum. Verið er að markaðsvæða húsnæðiskerfið og það er engin tilviljun að í álitsgerð Ríkisendurskoðunar var talað um hið nýja hlutafélag. Maður spyr sig: Höfðu menn vitlaus drög í höndunum? Auðvitað er það þetta sem vakir fyrir Sjálfstfl., eins og menn þekki það ekki og viti. Það er þetta sem vakir fyrir þeim. Hér kemur fram í skýrslu OECD að þetta sé fyrsta skrefið. Fyrst eigi að búa til þennan sjóð og síðan eigi að selja hann fjármagninu. Það er það sem vakir fyrir mönnum. Að sjálfsögðu hafa menn alltaf gert sér grein fyrir þessu. Það er sorglegt til þess að vita að í þessu máli og flestum þeim öðrum málum sem Framsfl. gengur erinda Sjálfstfl. gerir Framsfl. sér afar takmarkaða grein fyrir hlutverki sínu, fyrir hinu sorglega hlutverki sínu hvernig hann vinnur skítverkin fyrir íhaldið, hvernig hann vinnur skítverkin fyrir Sjálfstfl. og peningafrjálshyggjuna. Hverjir eru það sem eru ánægðir með þetta frv.? Hv. þm. Pétur H. Blöndal ljómar eins og sól í heiði. Það lýsir af honum langar leiðir, hann er svo glaður. Hann er svo hrifinn. Hann er svo ánægður með hvað sínir menn standa sig vel. En þetta er sem sagt að gerast, það er verið að markaðsvæða alla hugsun sem býr að baki þessu kerfi og allt það sem þessi húsnæðisaðstoð er reist á. Það er verið að gera það. Hvaða afleiðingar mun það hafa í för með sér? Það mun hafa þær afleiðingar að færra fólk getur eignast húsnæði. Fólk sem gat áður eignast húsnæði í gegnum félagslega kerfið getur það ekki lengur. Um þetta er ekki deilt. Menn hafa vitnað í útreikninga sem hafa komið fram. Menn hafa t.d. vitnað í útreikninga sem komu frá Kópavogsbæ þar sem gert var greiðslumat á 122 einstaklingum eða fjölskyldum í félagslega kerfinu og kannað hve margir af þessum aðilum mundu geta eignast íbúð við hinar nýju aðstæður. Af þessum 122 voru aðeins 11 sem gætu eignast nýja íbúð. Um þetta deilir enginn. Enginn deilir um það að kerfisbreytingin mun hafa það í för með sér að færra fólk getur eignast íbúðir. Þetta þýðir að þeim fjölgar sífellt sem þurfa að leita úrræða á leigumarkaði. Þar er vandinn sá að ekki er nægilegt framboð á leiguhúsnæði. Þetta er vandinn. Hvað ætla menn þá að gera til þess að stuðla að því að auka framboðið? Hvað segir um það í þessu frv.? Talað er um 50 íbúðir á tveimur árum, 25 á ári. Bara í Reykjavík einni eru hátt í 400 á biðlista hjá Félagsmálastofnun um húsnæði, þar af tæplega 200 sem eru í forgangi vegna þess að þörfin er svo brýn en menn eru að tala um 50 íbúðir á tveimur árum. Það er náttúrlega ekki hlæjandi að þessu en þetta hljómar eins og slæmur brandari þótt auðvitað sé þetta ekkert gamanmál. Síðan má spyrja: Hvað þá með þá aðila í þjóðfélaginu sem hafa sýslað með félagslegt húsnæði? Þá er í tvö horn að líta. Annars vegar ýmis samtök og síðan sveitarfélög. Hvað mun gerast hjá samtökum sem hafa sinnt þessu hlutverki, samtökum eins og Búseta og öðrum þeim sem hafa sinnt þessu hlutverki? Þar mun þyngjast róðurinn. Hvers vegna? Vegna þess að lánsfjármagn sem þau fá til að fjármagna smíði íbúða verður á erfiðari kjörum. Það hefur verið með 1% vöxtum og fer upp í miklu hærri vexti og það er mikill munur á því að taka lán á 1% vöxtum eða 5% vöxtum. Alls konar önnur gjöld koma á þessa aðila, t.d. stimpilgjöld. Hvað þýðir þetta? Jú, þetta þýðir að leigan verður hærri. Ef þessir aðilar geta á annað borð reist húsnæði verða leigukjörin erfiðari, þyngri, kemur niður á einstaklingunum sem skipta við þessi fyrirtæki eða þessi félög. Þetta er eitt. Það er ekkert frágengið hver framtíðin verður í þessu efni. Talað er um tveggja ára aðlögunartíma. Síðan veit enginn hvað gerist eftir þann tíma. Ef ekkert gerist þá er sýnt að þetta verður atburðarásin. Þessir aðilar þurfa að leita eftir fjármagni á dýrari kjörum. Það mun hækka húsaleiguna. Þetta mun t.d. gerast hjá námsmannahreyfingunni eða þeim sem sinna félagslegu húsnæði þar á bæ. Þar mun einnig þyngjast róðurinn og leigan hjá námsfólki að sama skapi. En sveitarfélögin? Maður leitar logandi ljósi að því hverjir hagnast hugsanlega á þessu aðrir en fasteignasalarnir og frjálshyggjan sem fagna bæði af peningalegum og hugmyndafræðilegum ástæðum. En hverjir eru það aðrir sem kunna að hagnast? Þeir eru ekki margir. Sveitarfélögin munu ekki hagnast á þessu. Sveitarfélögin munu að vísu losna undan ýmsum kvöðum og skyldum sem hvíla á þeim þegar fram líða stundir, losna t.d. við kaupskyldu. En sú skylda og þær kvaðir munu verða fluttar yfir á einstaklingana í nýju formi. Það mun gerast. Hvað mun annað gerast hjá sveitarfélögunum? Þau munu fá auknar byrðar. Hvernig? Í gegnum auknar húsaleigubætur. Það eru þau sem eiga að standa straum af kostnaði við húsaleigubætur. Það fjölgar á leigumarkaði, sveitarfélögin þurfa að sjá fólki fyrir húsnæði, þurfa að reisa leiguhúsnæði ef enginn annar gerir það. Kveðið er á um það í öðrum lagabálki að þau eigi að sjá fólki fyrir húsnæði. Það er reyndar mjög óljóst orðað ,,eftir því sem kostur er`` eða eitthvað í þá veruna. Þau þurfa sem sagt að ráðast í byggingu á leiguhúsnæði á dýrari kjörum en áður. Sama gildir um þau og félagasamtökin, dýrari kjörum en áður og að auki munu þau þurfa að standa straum af kostnaði við húsaleigubætur þannig að þeirra byrðar munu einnig aukast og þyngjast. Síðan má spyrja: Er þá öll nótt úti? Er allt svart fram undan? Ég held að ef það er vilji hæstv. félmrh. að fara inn á þessa braut til þess að ná því jákvæða sem er að finna í þessu frv., það eru sett mjög háleit markmið í 1. gr. frv. sem ég efast því miður um að nái fram að ganga með þessu kerfi, þá ætti að stíga þessi skref í áföngum. Þá er ég fyrst og fremst að hugsa um valfrelsi í félagslega kerfinu, valfrelsi lána. Stíga það í áföngum. Þetta er fyrsta atriðið sem ég vildi leggja áherslu á. Ef það verður hins vegar farið út í þetta núna með þessum hætti, sem ég teldi mjög óráðlegt, þarf að tryggja peninga. Þá þarf að tryggja stóraukið fjármagn því að þótt ég leggi áherslu á að hugsun frjálshyggjunnar í þessu máli er sú þegar talað er um að sjóðurinn verði sjálfbær, að lánsfjármagn stjórni kjörum á því sem fer út úr sjóðnum til lána, það standist á á fjármagnsmarkaði, þá er að sjálfsögðu hægt að tryggja sjálfbæran sjóð með framlagi úr ríkissjóði. Það er hægt að gera og allir hljóta að horfa til þess. Félagasamtökin hljóta að horfa til þessa, sveitarfélögin hljóta að horfa til þessa. Þeir aðilar sem sinna fólki með sérþarfir hljóta að horfa til þessa líka. Í frv. er talað um að heimilt sé að stofna sérstaka lánaflokka fyrir það fólk. Þetta er nokkuð sem við vitum ekkert um hvernig á að sýsla með. En auðvitað er hægt að tryggja þetta með fjármagni úr ríkissjóði í þessum sjálfbæra sjóði. Þess vegna finnst mér lykilatriði að áður en frá þessum málum er gengið liggi eitthvað handfast í peningamálunum. Þetta snýst um peninga. Þetta snýst náttúrlega um kerfisbreytingu sem ég hef miklar efasemdir um og er gagnrýninn á eins og ég hef gert grein fyrir en fyrst og fremst snýst þetta náttúrlega um fjármagn. Það er hlutur sem við þurfum að fá alveg hreinar línur í áður en gengið er frá þessum málum. Ég vildi aðeins segja örfá orð um starfsmenn Húsnæðisstofnunar. Ég veit að raunverulegur ótti er á meðal starfsmanna um framtíð sína. Ég hef tekið eftir því að hæstv. félmrh. hefur margoft sagt bæði hér og annars staðar að hann muni gera það sem í sínu valdi stendur til að tryggja starfsöryggi starfsfólksins. Ég vildi sjá það gerast í þessu frv. áður en það verður að lögum að skýrt verði kveðið á um að þeir starfsmenn sem vinna við Húsnæðisstofnun hafi forgang til starfa. Þetta finnst mér vera mjög mikilvægt atriði sem ég leyfi mér að biðja hæstv. félmrh. að íhuga mjög rækilega. Hæstv. félmrh. kvaddi sér hljóðs í gær og vék nokkrum orðum að verkalýðshreyfingunni, talaði þar um pólitík. Hann harmaði að í samtökum launafólks eða meðal talsmanna samtaka launafólks væru ekki margir menn úr stjórnmálaflokki sínum. Þar væru menn úr öðrum stjórnmálaflokkum og þeir létu stjórnast af stjórnmálaskoðunum sínum. Að því leyti sem húsnæðismál eru pólitísk, sem má vissulega til sanns vegar færa, það er stórpólitískt mál að markaðsvæða húsnæðiskerfið, hefur hæstv. félmrh. rétt fyrir sér. En það vil ég segja því fólki sem starfar innan samtaka launafólks til hróss og þar með talið flokksfélögum hæstv. félmrh., sem eru margir innan verkalýðshreyfingarinnar og samtaka launafólks að í afstöðu manna eru það málefnin ein sem ráða en ekki fylgispekt við stjórnmálaflokka. Það er svo. Við lítum svo á þegar við fjöllum um húsnæðismálin og önnur þau málefni sem snerta launafólk í landinu, þá er spurt hvernig launafólki og þá einkum láglaunafólki reiði af við hugsanlegar breytingar. Það er þetta sem stýrir ferðinni en mér finnst að það hljóti að vera umhugsunarefni fyrir hæstv. félmrh. þegar samtök launafólks tala einum rómi og stjórnarandstaðan á Alþingi hvort ekki sé kominn tími fyrir hann sjálfan að endurskoða afstöðu sína í stað þess að hnýta í aðra. Undir lokin vil ég segja að húsnæðiskerfið á Íslandi hefur hjálpað mörgum. Það kerfi sem hefur verið smíðað á síðustu áratugum hefur hjálpað mörgu fólki en það er þó ekki til að hrópa ferfalt húrra fyrir. Margir eiga í mjög miklum erfiðleikum á húsnæðismarkaðnum og það veit ég að hæstv. félmrh. hlýtur að þekkja úr starfi sínu. Það er fólk sem lendir á milli kerfa, það er fólk sem býr í sveitarfélögum sem hafa ekki verið reiðubúin að axla sína félagslegu ábyrgð. Ég hef nefnt sveitarfélög sem gefa lítið fyrir félagsleg úrræði. Ég hef nefnt t.d. Garðabæ og Vestmannaeyjar. Seltjarnarnes er ekkert mjög fíkið í félagslegar lausnir.

Er þetta ekki pólitískt hjá þér?

Er þetta ekki pólitískt hjá mér, segir einn þingmaður Sjálfstfl. hér í salnum þegar verið er að tala um raunveruleikann hjá fólki, þegar verið er að tala um staðreyndir máls, þær staðreyndir að tiltekin sveitarfélög hafa ekki byggt félagslegt leiguhúsnæði og hafa engar óskir um það. Það eru staðreyndir, ég er að vekja máls á staðreyndum. Er hv. þm. Kristján Pálsson að taka undir með forsrh. frá því í gær að þetta séu mál sem megi ekki ræða?

Ég er að meina að þú sért blindur á staðreyndir málsins.

Hv. þm. Kristján Pálsson telur mig vera blindan á staðreyndir málsins. Ég þekki þessi mál nokkuð vel, hv. þm. Kristján Pálsson, og er alveg tilbúinn að fara í ítarlega umræðu um þessi efni og ræða þau sveitarfélög sem ég hef nefnt. Við skulum bara skoða hverjar staðreyndir málsins eru. Ég er að segja að það er mjög misjöfn áhersla sem einstök sveitarfélög leggja á félagslegar lausnir. Þegar byrðarnar og skyldurnar eru auknar á sveitarfélög og fólkið á meira undir því komið að sveitarfélögin sinni félagslegum skyldum sínum, þá fer þetta að skipta miklu meira máli.

Sveitarfélögin sem hafa misnotað kerfið.

Það er best að hæstv. félmrh. ræði um þau sveitarfélög sem hv. þm. Sjálfstfl. telur vera að misnota kerfið. Við skulum fara út í þá umræðu. En ég vil þó segja það að í tengslum við byggingar á félagslegu íbúðarhúsnæði á verkamannabústöðum þar sem sums staðar hefur verið byggt of mikið, það hefur gerst, þá megum við ekki láta þetta villa okkur sýn því að þegar á heildina er litið hefur kerfið gengið bærilega upp. Engu að síður legg ég áherslu á að mjög víða og fyrir margt fólk hefur það ekki verið svo. Margir hafa átt í miklum erfiðleikum. Þess vegna segi ég og ég nefni þessi sveitarfélög af reynslu. Ég veit það, ég þekki þetta. Ég er að leggja áherslu á það að þegar ráðist er í breytingar á kerfinu verði það ekki gert nema til að bæta það, ekki til að gera það verra heldur til að bæta það. Það er þetta sem ég er að leggja áherslu á í máli mínu og við höfum verið að sýna fram á það í málflutningi okkar. 
            

Hv. þm. talar síðar í dag.

Annars hef ég bara gaman af því, þetta er upplífgandi að fá þessi frammíköll frá hv. þm. Kristjáni Pálssyni. Hann telur að kerfið sé orðið það bætt, það sé búið að bæta það svo mikið að nú sé mál að linni, það sé orðið stagbætt, segir hann. Ég held að við ættum að sameinast um það á Alþingi að hætta ofurlítið að hugsa í kerfum en hugsa um það hvernig við látum þau markmið sem við setjum okkur rætast. Hér segir um markmið þessara laga í 1. gr.: ,,Tilgangur laga þessara er að stuðla að því með lánveitingum og skipulagi húsnæðismála að landsmenn geti búið við öryggi og jafnrétti í húsnæðismálum og að fjármunum verði sérstaklega varið til þess að auka möguleika fólks til að eignast eða leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum.`` Þetta gengur ekki upp með þessum lögum. Það samþykkja það allir, ég veit að hæstv. félmrh. viðurkennir það, hann veit að það markmið sem hér er lýst nær ekki fram að ganga. Hér er talað um að auka eigi möguleika fólks til að eignast húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Það er samdóma álit allra að það muni ekki ganga eftir, það deilir enginn um það. Það á líka að auka möguleika til að leigja húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Það gerir það ekki heldur. Það er verið að þrengja að þeim samtökum og aðilum, sveitarfélögum og félagasamtökum sem reisa félagslegt húsnæði með þeim fyrirsjáanlegu afleiðingum að leigan mun hækka. Hún mun ekki lækka, hún mun hækka. Hvernig mætti bæta úr þessu? Með fjármagni, með því að láta stóraukið fjármagn inn í kerfið. Þótt það verði gallað að mínum dómi, þótt hér sé verið að stíga skref aftur á bak þá mætti bæta úr þessu með stórauknu fjármagni til þessara mála og þá peninga þurfum við að sjá. Það eru peningar sem við þurfum að sjá og við þurfum að hafa þá hér á borði áður en frá þessu er gengið. Það er líka grundvallaratriði að öll yfirfærsla frá einu kerfi til annars verði rækilega yfirfarin til að tryggja hagsmuni allra þeirra einstaklinga og fjölskyldna sem eiga í hlut en það er margt óljóst í þeim efnum. Allt þetta kallar á vinnu, þetta kallar á yfirvegaða vinnu og yfir þá vinnu eiga menn að leggjast í sumar og koma vonandi í haust með betra og vandaðra lagafrv. og leggja það fyrir þingið.

Hæstv. forseti. Þessi umræða um húsnæðismál hefur nú staðið á fjórða dag, fjórða sólarhring ætti ég kannski að segja því að hér hafa fundir verið fram á nótt og ég hygg að þó að mér finnst að þingið sé lítt þroskað, þá sé þessi umræða að verða nokkuð þroskuð og nokkuð ljóst hvert stefnir. Mér finnst rétt að fara yfir nokkur efnisatriði málsins, ekki síst í ljósi þeirrar ræðu sem hæstv. félmrh. flutti í gær en ýmislegt í ræðu hans er vert að skoða nánar og ræða betur og spyrja hann reyndar út í. Í greinargerð með frv. til húsnæðismála sem hér liggur fyrir er komið inn á ýmis atriði sem höfundum frv. finnst ástæða til að tíunda sem orsakir þess að verið er að gera þessar miklu breytingar. Hér kom svo ráðherrann upp í gær og sagði að meginástæðan fyrir því að hann væri að beita sér fyrir breytingum á húsnæðiskerfinu væru kvartanir íbúa í félagslega húsnæðiskerfinu. Ég geri ekki lítið úr því að það er ýmislegt sem þarf að breyta í félagslega húsnæðiskerfinu eins og hefur margoft komið fram í umræðunni. Ég held að hægt hefði verið að koma þeim breytingum á án þess að fara í leiðinni í þá kollsteypu sem hér er boðuð sem mun fela í sér að færri munu eiga þess kost að fá fyrirgreiðslu innan þessa kerfis sem ég vil ekki kalla lengur félagslegt því að það verður ekkert félagslegt lengur í því. Ég tek ekki lengur undir þá skilgreiningu að þessi viðbótarlán séu einhver félagsleg úrræði ef lánakjörin verða þannig að þar ráði markaðsvextir. Ég ætla að koma betur að því á eftir. Í svari hæstv. ráðherra í umræðunni í gær kom fram að þessar kvartanir væru fyrst og fremst af tvennum toga, þ.e. annars vegar vegna þess hve hæg eignamyndunin er í kerfinu og hvernig fyrningarreglurnar eru og hins vegar vegna þess að fólk fær ekki að velja sér bústað. Það er þannig að þegar fólk sækir um félagslegt húsnæði á höfuðborgarsvæðinu, sérstaklega í Reykjavík, er því gefinn kostur á að raða í forgangsröð. Fólk merkir við hvar það vill helst vera og síðan kost nr. 2 og kost nr. 3 ef ég man þetta rétt. Þetta kann þó að hafa breyst síðan ég kom þarna að málum. Þetta er gert vegna þess að takmarkaður fjöldi íbúða er í framboði í hverju hverfi. Það ræðst af því að Verkamannabústaðirnir í Reykjavík og síðan húsnæðisnefnd Reykjavíkur sem hefur staðið í miklum byggingum hefur fengið úthlutað lóðum og þær lóðir hafa fyrst og fremst verið í þeim hverfum sem verið er að byggja upp. Þar af leiðandi má segja að félagslegt húsnæði í Reykjavík hafi fyrst og fremst verið byggt upp í úthverfunum, fyrst ef maður rekur þróunina í Breiðholtinu, í Árbæjarhverfinu og síðan eftir að Grandasvæðið var tekið til byggingar var byggt töluvert þar og síðan hefur Grafarvogurinn bæst við. Auðvitað eru margir ekki ánægðir með að búa svona í úthverfum og vilja komast í Vesturbæinn, nær vinnustað sínum en því miður hefur framboðið þar verið afar takmarkað og það er meira að segja svo að gömlu félagslegu íbúðirnar, verkamannabústaðirnir við Hringbrautina hafa verið afar vinsælir enda eru þar mjög skemmtilegar litlar íbúðir í boði sem hafa gengið fjótt og vel út þegar þær hafa komið til innlausnar. Reyndar mega eigendur margra þeirra íbúða selja þær vegna aldurs þeirra en Verkamannabústaðirnir og húsnæðisnefnd Reykjavíkur hefur gert sitt til að reyna að halda þeim íbúðum inni í kerfinu. Auðvitað er skiljanlegt að fólk kvarti undan því hversu erfitt er að velja sér hverfi. Ég veit ekki hvort hér verður svo mikil breyting á. Ég þekki dæmi um fólk sem hefur verið að leita sér að húsnæði í Vesturbænum, vesturborg Reykjavíkur. Í gamla bænum er bara ekki mikið framboð á húsnæði. Þetta eru eftirsótt hverfi. Þar er reyndar mikið af gömlum húsum sem kostar mikið að gera upp og þetta lánakerfi er ekki þannig að það gefi kost á því að gera upp húsnæði, enda hafa félagslegar íbúðir verið þannig að fólk gengur inn í þær tilbúnar. Ég vil draga það mjög í efa, hæstv. forseti, að með þeim breytingum sem verið er að gera leysist sá vandi fólks sem skapast vegna þess að fólk vill vera í ákveðnum hverfum, t.d. að vera ekki mjög langt frá vinnustað sínum. Það félagslega húsnæði sem er til staðar t.d. hér í borginni verður það áfram, verður það lengi. Það mundi taka langan tíma að endurnýja eða koma öllum þessum þúsundum íbúða út á almennan markað. Ég fæ engan veginn séð að verið sé að koma til móts við þær kvartanir sem hæstv. ráðherra tíundaði hér í gær sem meginástæðu þessara grundvallarbreytinga. Þetta verður harla erfitt mál. Hæstv. forseti. Ég held að afar auðvelt hefði verið að breyta kerfinu, laga það eins og auðvitað þarf að gera eftir því sem gallar koma í ljós. Ég held að hægt hefði verið að gera það án þess að gera þessa byltingu. Þar kemur að því að við hljótum að spyrja hvað býr að baki. Af hverju er verið að gera þessar breytingar. Það er auðvitað bara pólitík, það er ekkert annað en pólitík, pólitísk stefna sem þar býr að baki, sú stefna að það eigi að draga úr félagslegri aðstoð, það er ekki hægt að draga neinar aðrar ályktanir af þessu. Það er verið að því. Það er verið að flytja ábyrgðina frá ríkinu til sveitarfélaganna. Það er verið að stórauka ábyrgð sveitarfélaganna á þessum málum en ríkið dregur sig að sama skapi út úr. Hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði áðan að því hvort hugsanlegt væri að einhver græddi á þessum breytingum fyrir utan fasteignasalana. Ég held þrátt fyrir ummæli hæstv. félmrh. í gær að til lengri tíma litið muni verða létt af ríkissjóði töluvert miklum bagga. Það verður miklu létt af honum og hér er verið að draga úr ,,ríkisafskiptum``. Það verður auðvitað þannig að verulega dregur úr þeim. Ábyrgðin er að færast í æ ríkara mæli til sveitarfélaganna. Ég ætla aðeins að renna yfir þau markmið sem menn hafa sett sér með þessu frv. vegna þess að þar kemur þetta mjög skýrt í ljós hvað er verið að gera. Á bls. 19 í greinargerð frv. segir, með leyfi forseta: ,, Meginmarkmið frumvarpsins eru eftirfarandi: 1. Að einfalda og samræma meðferð og lánveitingar til húsnæðismála til lengri tíma litið.`` Ég rakti það í fyrri ræðu minni að ég sé harla litla einföldun, þetta er einföldun gagnvart ríkinu en þetta er sáralítil einföldun á kerfinu í heild og sérstaklega á meðan menn sitja uppi með félagslega húsnæðiskerfið eða núverandi kerfi sem er að fjara út, þá er þetta náttúrlega engin einföldun. Einföldunin felst kannski fyrst og fremst í því að sameina byggingarsjóðina. Það er ákveðin einföldun. En það verður líka mikið verk að gera þá upp á meðan þetta er allt að renna í gegn og það mun taka áratugi að gera það dæmi upp. Í öðru lagi og hér er meginatriði málsins, í öðru lagi, með leyfi forseta, segir hér: ,,2. Að stofna sjálfstæðan sjóð, Íbúðalánasjóð, sem ætlast er til að verði fjárhagslega sjálfstæður til framtíðar og standi undir lánveitingum sínum og rekstri með eigin tekjum.`` Þetta er algerlega ljóst. Það stendur til að þessi sjóður verði algerlega sjálfstæður þannig að ríkið þurfi ekki að leggja neitt til nema væntanlega í vaxtabótunum hvað sem það kerfi stendur lengi. Ég ætla að vona að enn þá sé til það sjónarmið og það sé ríkjandi sjónarmið meðal íslenskra stjórnmálaflokka að nauðsynlegt sé að styðja fólk til öflunar húsnæðis og til þess að búa í leiguhúsnæði. Það hefur loksins tekist eftir mikla mæðu að koma upp húsaleigubótakerfi en ég ætla svo sannarlega að vona að menn séu ekki að hverfa alfarið frá stuðningi við fólk í húsnæðismálum en þetta er vissulega skref í þá átt. Það er ekki hægt að segja annað, hæstv. forseti. Síðan segir um markmiðin: ,,3. Að sameina Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna.`` Við höfum farið rækilega í það hvers vegna er verið að gera það þó að ég ítreki að það liggur ekki fyrir neitt mat eða neinar niðurstöður hvað það varðar hvað þessi sameining þýði. Mér finnst alveg furðulegt að menn skulu ekki hafa lagst yfir þá útreikninga og að leggja það fyrir okkur hvað tekur langan tíma að ná þarna jafnvægi. Dugir sameiningin til þess að rétta Byggingarsjóð verkamanna af o.s.frv.? Síðan segir í fjórða lagi, hæstv. forseti, um fjórða markið þessa frv. Það er að loka félagslega eignaríbúðakerfinu í núverandi mynd. Í þessu samhengi, hæstv. forseti, get ég ekki annað en vakið athygli á bréfi frá Sigurði E. Guðmundssyni, forstjóra Húsnæðisstofnunar ríkisins, sem sendi bréf, væntanlega til Byggðastofnunar. Húsnæðisstofnun fékk tillöguna um stefnu í byggðamálum til umsagnar. Bréf Sigurðar E. Guðmundssonar er mjög athyglisvert og þar kemur fram --- ég hafði bara ekki séð þetta fyrr en ég fór að fletta þessu núna. Þar segir Sigurður E. Guðmundsson, með leyfi forseta: ,,Sem kunnugt er standa nú fyrir dyrum umfangsmiklar breytingar á fyrirkomulagi og yfirstjórn húsnæðismála. Breytingarnar beinast fyrsta kastið að félagslega íbúðakerfinu en stefnt mun vera að því að leggja það niður í núverandi mynd sinni. Síðan kann röðin að koma að almenna lánakerfinu. Slíkar breytingar á báðum þessum lánakerfum hljóta óhjákvæmilega að hafa í för með sér mjög víðtæk byggðapólitískt áhrif sem nauðsynlegt er að taka sem fyrst til gaumgæfilegrar yfirvegunar.`` Það fer sem sagt ekkert á milli mála í huga forstjóra Húsnæðisstofnunar að það er verið að leggja félagslega kerfið niður í núverandi mynd. Hvað hann á hins vegar við þegar hann segir: ,,Síðar kann röðin að koma að almenna lánakerfinu.`` Það væri fróðlegt að vita hvað forstjóri Húsnæðisstofnunar veit um breytingar sem þar eru fyrirhugaðar, breytingar sem við vitum ekki um. En það er líka athyglisvert sem hann er að vekja athygli á í bréfi sínu að búið er að leggja fram þetta mikla plagg, tillögu til þingsályktunar um stefnu í byggðamálum sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir fór rækilega yfir í 2. umr. en þetta kemur væntanlega til umræðu síðar, en Sigurður E. Guðmundsson, forstjóri Húsnæðisstofnunar ríkisins vekur athygli á því að í þessu mikla plaggi eru húsnæðismálin ekkert skoðuð. Þau eru ekki skoðuð sem hluti af byggðamálum og byggðaþróun og áhrifum á byggð í landinu. En það sem hann vekur hins vegar athygli á er að þær breytingar þar sem er verið að leggja til í frv. til húsnæðismála muni að sjálfsögðu hafa víðtæk byggðapólitísk áhrif eins og hann segir. Þetta er atriði sem ég verð bara að viðurkenna, hæstv. forseti, að okkur láðist að skoða í hv. félmn. Við höfum beint sjónum að erfiðleikum einstakra sveitarfélaga. Þar hefur Bolungarvík oft verið nefnd og ég minnist þess að þegar hv. félmn. fór í heimsókn vestur á firði sl. haust vöktu Bolvíkingar athygli okkar sérstaklega á því hvað félagslega kerfið væri þeim þungt í skauti, m.a. vegna búferlaflutninga en í raun og veru hefði verið nauðsynlegt að fá fram mat á því hver hin byggðapólitísku áhrif þessara breytinga verða. Þar kemur að atriði sem ég ætla að nefna sérstaklega og hefur komið nokkuð inn í umræðuna. Í það minnsta hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Margrét Frímannsdóttir nefndu það í ræðum sínum. Annars vegar snýst það um hvað muni gerast þegar sveitarfélög leysa til sín íbúðir og selja þær á lægra verði en innlausnarverðinu. Hvað mun þá gerast? Hver ber þann skell? Það kemur kannski ekki nógu vel fram í þeim gögnum sem lögð hafa verið fram í málinu en við fengum þær skýringar í hv. félmn. að í tilviki sveitarfélaganna verði það varasjóðurinn sem taka muni að sér að reyna að bæta það tjón sem sveitarfélögin verða fyrir. Í umfjöllun nefndarinnar kom skýrt fram að varasjóðnum verður skipt í þrjár deildir. Í fyrsta lagi deild sem fjalla mun um eldri íbúðir. Í öðru lagi verður áfram starfandi deild sem fylgir eftir hlutverki Tryggingarsjóðs vegna byggingargalla, þ.e. ef eitthvað slíkt kemur upp á á næstu árum. Þriðja hlutverkið sem varasjóðurinn fær er að leysa vanda þeirra sveitarfélaga sem verða fyrir tapi við innlausn íbúða. Mér var tjáð, og þess vegna fletti ég upp í þessari byggðaáætlun, að í sambandi við umræðuna um byggðamál og byggðaáætlun hefðu menn rætt að hugsanlega þyrfti að setja peninga í að mæta þeim vanda sem kann að koma upp úti á landi út af þessum málum. Ég finn þetta ekki í tillögunni. Ég sé sáralítið þar um húsnæðismál. Stóri vandinn í þessu dæmi, hæstv. forseti, er hlutskipti þeirra einstaklinga sem búa við það að kaupskyldutími sveitarfélaga er útrunninn. Sveitarfélögin hafa ekki lengur skyldu til þess að leysa til sín íbúðirnar, fólk reynir að selja og fær lægra verð en nemur áhvílandi lánum á íbúðunum. Fólk gengur frá íbúðum sínum í töluverðri skuld. Hvað á að gera varðandi þau mál? Ég hygg að þessi vandi kunni að koma upp að einhverju marki í framtíðinni. Þess vegna vaknar einmitt spurning um að ef menn taka ekki á nákvæmlega þessum vanda með einhvers konar sértækum aðgerðum eða sérstökum lánum, eða ég veit ekki hvernig ætti að gera þetta, þá sitja íbúar landsbyggðarinnar í sömu súpunni og nú. Þetta eru hreinlega átthagafjötrar. Fólk getur ekki farið í burtu vegna þess að það tapar svo miklu á því að selja eignir sínar. Þessi vandi er ekki leystur hér. Það er ekki stafkrókur um þetta. Menn hugsa um sveitarfélögin, reyna að leysa vanda þeirra í gegnum þennan varasjóð en það er ekki stafkrókur um vanda þess fólks sem getur lent í þessu. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir var með mjög skýr dæmi um þetta úr sínu eigin sveitarfélagi. Hún býr þó svo vel að vera hér í nágrenni Reykjavíkur. Mér segir svo hugur að markaðsverð íbúða á Suðurlandi gæti farið hækkandi eftir því sem suðvesturhornið verður meira og meira eitt atvinnusvæði. Vandinn er því ekki stærstur þar. Hann er meiri því lengra sem dregur frá Reykjavík og Reykjavíkursvæðinu. Hann er auðvitað mestur á Vestfjörðum eins og við vitum. Þar hafa íbúðir einmitt staðið auðar. Þar er stöðug fólksfækkun og fólk á í verulegum vanda. Ég vil því vekja sérstaklega athygli á því að sumir þingmenn virtust ekki hafa áttað sig á hlutverki varasjóðsins. Ég vil bara koma þessu að í upplýsingaskyni af því að þetta kemur ekkert fram í textanum. Þetta var bara skýrt fyrir nefndinni og kemur ekki fram í nefndaráliti meiri hlutans. Við fjölluðum ekkert um varasjóðinn í nefndaráliti okkar vegna þess að þær breytingar sem lagðar eru til, leysa þann meginvanda sem við í minni hlutanum höfðum áhyggjur af. Það var staða samtaka eins og Búseta sem hefur borgað stórfé inn í varasjóðinn. Þeir sögðu bara: Ef þetta gengur fram eins og ráð er fyrir gert í frv., þá er þetta bara hrein og klár eignarupptaka á okkar fé. Auðvitað sá ráðuneytið um leið, og menn fóru að skoða þetta, að þetta stóðst ekki. Þetta mundi kalla á málaferli og læti. Því var gerð breyting á og það fjármagn sem þessi félagasamtök eiga í sjóðnum er varðveitt sérstaklega. Í greininni segir, með leyfi forseta: ,,Starfræktur skal sérstakur varasjóður í eigu og á ábyrgð sveitarfélaga.`` Meiningin var að hann væri í eigu sveitarfélaga og inn í hann átti allt féð úr Tryggingarsjóði vegna byggingargalla að renna. Allir þeir sem hafa borgað í þann sjóð hefðu hreinlega misst sitt fé til sveitarfélaganna en þessu er breytt með brtt. Síðan kemur það atriði sem minnir okkur á þá stöðu sem við stöndum frammi fyrir í byggðamálum. Það verður fyrst og fremst höfuðborgarsvæðið sem leggur grunnfjármagnið inn í sjóðinn og mun greiða sín 5% af viðbótarlánum inn í sjóðinn. Það verða sem sagt íbúar höfuðborgarsvæðisins sem munu borga upp tap sem verður fyrst og fremst úti á landsbyggðinni. Nú ætla ég ekki að setja mig í mikinn ham út af þessu. Ég held að við eigum að búa við samábyrgð í samfélagi okkar. Við eigum að aðstoða hvert annað og við eigum að hjálpa til þar sem þess gerist þörf. Þetta vekur hins vegar upp spurningar, sem menn hafa örlítið komið inn á, um það hvernig menn hafi hagað sér gagnvart þessu kerfi. Ég held að ekki sé nokkur vafi á því að þess eru dæmi að byggt hafi verið félagslegt húsnæði umfram þörf. Ég tek þó skýrt fram að byggða- og atvinnuþróun hefur haft mikil áhrif á það hvernig kerfið hefur þróast úti á landi. Síðan eru það þeir aðilar sem hafa lent í vandræðum sem fyrst og fremst knýja á um þessar breytingar. Ég vitnaði áðan, hæstv. forseti, í markmiðin. Menn hafa sett stórt spurningarmerki við það hvort markmiðin náist með þessum breytingum. Ég var búin að rekja fjögur fyrstu markmiðin. Fimmta markmiðið er, með leyfi forseta: ,,Að félagsleg jöfnun við öflun eigin húsnæðis sé í formi sértækra viðbótarlána og að fjárhagsleg aðstoð til einstaklinga fari í gegnum vaxtabótakerfi.`` Mér finnst hæstv. félmrh. skulda okkur skýringu á því hvernig hægt er að kalla sértæk viðbótarlán félagslegt úrræði ef þau lán verða á markaðsvöxtum. Það kemur skýrt og greinilega fram að sjóðurinn eigi að standa undir sér. Það er eitt markmiðið og hafi eigin tekjur af lánveitingum. Hann á að afla sér fjár með sömu vöxtum og hann lánar út á, þó að það kunni að koma til að ríkissjóður leggi eitthvað í púkkið af sérstökum ástæðum. Ef viðbótarlánin verða á markaðsvöxtum, þá er þetta auðvitað engin félagsleg aðgerð. Það hlýtur að vera ljóst. Við getum kallað vaxtabæturnar félagslega aðgerð en við höfum reynt að vekja athygli á því í þessari umræðu að vaxtabótakerfið er bara miklu ótryggara kerfi en það fyrirkomulag sem verið hefur við lýði í áratugi. Fólk hefur getað verið tryggt með því að vextir hafa örsjaldan verið hækkaðir. Í lögin árið 1990 var sett að það mætti hækka vexti á lánunum ef sannanlega hefði orðið breyting á kjörum fólks undanfarin þrjú ár, ef ég man rétt, þó þannig að greinilegt væri að fólk gæti staðið undir meiri afborgunum og þar með auðvitað greitt lánin sín hraðar niður. Hins vegar átti sér stað vaxtahækkun fyrir nokkrum árum. Það var í tíð Jóhönnu Sigurðardóttur, þáv. hæstv. félmrh., þegar vextir voru hækkaðir upp í 2,4% og það var þegar menn sáu að það stefndi í vandræði hjá Byggingarsjóði verkamanna. Þá voru vextirnir hækkaðir og það var mjög alvarleg aðgerð sem hafði sín áhrif á kjör þess fólks sem fengið hafði fyrirgreiðslu í félagslega kerfinu. Hér segir í 6. lið, varðandi markmiðin, með leyfi forseta: ,,6. Að breyta þátttöku, áhrifum og ábyrgð sveitarfélaga og húsnæðisnefnda sveitarfélaga hvað félagslegt húsnæði og lánveitingar varðar.`` Hér kemur að því sem ég nefndi rétt áðan: Það er verið að færa ábyrgðina frá ríkinu yfir á sveitarfélögin. Ég verð, hæstv. forseti, að setja stórt spurningarmerki við það hvort réttlætanlegt sé að færa húsnæðismálin að svona miklu leyti yfir á sveitarfélögin. Hvers eru þau megnug? Það kemur inn á þá umræðu sem átt hefur sér stað um leiguhúsnæði. Reynslan kennir okkur að hingað til hefur verið afar lítill áhugi á því að byggja leiguhúsnæði. Ég spyr: Hvað ætti að breyta því? Það eina sem getur breytt því er að sveitarfélögin standi frammi fyrir stækkandi hópi fólks sem hvergi fær úrlausn sinna mála og verður að leita út á leigumarkaðinn, þ.e. að það ástand komi upp að hér verði slík vandræði að sveitarfélögin sjái sig hreinlega knúin til þess að grípa inn í. Það kemur skýrt fram í nefndaráliti okkar, í minni hluta félmn., að lagabókstafurinn sem er til staðar er afar veikur. Skyldur sveitarfélaganna eru að mínum dómi of veikar í lögum og þar af leiðandi held ég að hér eftir sem hingað til geti sveitarfélögin komið sér hjá því að sinna þessari skyldu sinni. Þau geta það þó að ég voni svo sannarlega að þau bregðist betur við. Ég ætla ekki að rekja þessi markmið nánar en eins og ég hef sagt þá dreg ég það mjög í efa að þau nái fram að ganga. Hér eru áformaðar aðrar breytingar sem ekki eru tíundaðar í þessum markmiðum. Við rekjum þær breytingar ítarlega í nefndaráliti okkar. Ég ætla ekki að fara yfir það aftur. Flestar þær breytingar ganga í sömu átt og eru auðvitað í samræmi við það að þessi nýja stofnun á að standa undir sér og það þýðir auðvitað að lán verða á markaðsvöxtum. Þá hlýt ég að koma að atriði sem ég gleymdi áðan, hæstv. forseti, að ég vildi gjarnan fá yfirlýsingu hæstv. félmrh. eða skýringu hans á því hvernig viðbótarlánin geti talist félagsleg aðgerð og hvort hann sjái það fyrir sér að vextir á viðbótarlánum verði eitthvað lægri. Mér var sagt að aðstoðarmaður ráðherrans hefði látið þau orð falla að vextir yrðu niðurgreiddir á viðbótarlánum. Þetta hefur hvergi nokkurs staðar komið fram og er alls ekki í samræmi við markmið frv., hvað þá þær brtt. sem búið er að gera við frv. Ég get ekki túlkað þetta mál öðruvísi en að markaðsvextir munu ráða, hvort sem það verður á almennu lánunum eða viðbótarlánunum. Hið sama gildir um lán til byggingar og öflunar leiguhúsnæðis nema eitthvað annað verði ákveðið sérstaklega. Það verður þá að koma fram í umræðunni. Stendur það til að ríkið leggi eitthvað fram til niðurgreiðslu á vöxtum eða ekki? Þetta þarf að koma fram. Hæstv. félmrh. sagði í ræðu sinni í gær, þegar hann var að rekja ástæðurnar fyrir þeim kvörtunum sem hann hefði fengið inn á sitt borð --- ég dreg ekkert í efa að margir hafði kvartað --- að hann hefði getað farið sömu leið og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði á sínum tíma sem félmrh., þ.e. að hækka vexti. Hann hefði getað ... En hvað er hann að gera, hæstv. forseti? Hvað er hann að gera? Hann er að hækka vexti. Það er verið að hækka vexti á lánum til húsnæðismála. Það er nákvæmlega það sem er gert. Það mun auðvitað hafa sínar afleiðingar. Í þessu samhengi verð ég líka að minna á að það er auðvitað ótrúlegt kæruleysi stjórnvalda að reyna ekki að gera sér grein fyrir því hver áhrifin, bæði af þessum vaxtahækkunum og öðru því sem verið er að gera með þessum breytingum, muni hafa á fjármagnsmarkaðinn. Hvaða áhrif mun þetta hafa á íbúðamarkaðinn? Það eru auðvitað alveg ótrúlegir stjórnarhættir að menn leggi fram svona viðamikil frumvörp, svona stór mál, án þess að skoða áhrifin. Þetta er alltaf sama sagan. Menn ætla bara að redda þessu þegar þar að kemur. Það er hinn íslenski hugsunarháttur. En hver verða áhrifin? Ég sé það þannig fyrir mér, hæstv. forseti, að ef spá fjárlagaskrifstofu fjmrn. gengur eftir og um það bil þúsund nýir einstaklingar komi árlega inn í húsnæðiskerfið vegna þessarar opnunar, þá mun það þýða aukna eftirspurn eftir íbúðum. Það mun hafa þær afleiðingar að íbúðaverð hækkar. Því fleiri sem viðbótarlánin verða þeim mun meiri peninga þarf hinn nýi Íbúðalánasjóður að afla sér. Hvaða áhrif hefur það á verðbréfamarkaðinn? Hefur það áhrif til hækkunar eða lækkunar á vöxtum? Fróðlegt væri að heyra hvað hæstv. félmrh. hefur um þetta að segja. Auðvitað er verulegt áhyggjuefni að vita ekki hver áhrifin verða. Hæstv. félmrh. rennir því blint í sjóinn. Hann hækkar vexti og er auðvitað að feta í fótspor ýmissa sinna forvera þó að hann hafi reynt að láta líta svo út sem hann væri ekki að því. Varðandi ýmis vandkvæði á félagslega húsnæðiskerfinu þá hefði auðvitað bæði verið hægt að breyta ákvæðum um fyrningar, um kaupskyldu sveitarfélaganna og jafnframt að sameina byggingarsjóðina án þess að gera allar þær breytingar sem hér eru boðaðar. Eins og ég segi, þá býr hér þrælpólitískur tilgangur að baki og menn láta sér í léttu rúmi liggja hverjar afleiðingarnar verða. Ég ætla að koma inn á nokkur atriði til viðbótar, hæstv. forseti, áður en ég lýk máli mínu. Þar er fyrst að nefna að hæstv. ráðherra gerði í máli sínu nokkuð mikið úr umræðunni um reglugerðirnar og reglugerðarveldið eins og við höfum kallað það. Það er auðvitað alveg rétt sem fram kom í máli hans, að af þessum 28 reglugerðum eru allmargar sem eru af sama toga og þær sem nú eru í gildi. Það er ekki endilega fjöldinn sem skiptir máli. Fjöldinn endurspeglar auðvitað það hvað frv. er óljóst. Stóra spurningin í mínum huga er --- og ég ætla að endurtaka það sem ég sagði í minni fyrri ræðu --- um stefnu í lagasetningu. Eiga lög að vera skýr? Eiga þau að kveða skýrt á um markmið, réttindi og skyldur o.s.frv. eða á að fela ráðherra að útfæra lögin? Á undanförnum árum hefur hvert skrefið á fætur öðru verið stigið í því að auka vald ráðherra og færa þeim valdið með setningu reglugerðar. Þetta er grundvallarspurning varðandi lagasetningu og líka um þann ramma sem löggjafarvaldið setur framkvæmdarvaldinu. Það er mjög mikilsvert atriði. Það breytir því ekki hvort reglugerðirnar hefðu verið 16 eða 20 frekar en 28. Þetta er bara grundvallarspurning í lagasetningu. Ég held að í þessu frv. sé gengið allt of langt. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom inn á það í ræðu sinni í gærkvöldi að í hv. heilbr.- og trn. hefði verið mörkuð sú stefna, og við höfum reyndar gert það líka í félmn., að reyna að koma þessum reglugerðarheimildum öllum í eina grein. Í þessu tilviki var ekki vilji til þess. Það verður náttúrlega að viðurkennast að það stafar af því að málið er býsna flókið. Það hefði þá þurft að skýra það býsna náið. Mér finnst þetta ekki góð aðferð við lagasetningu. Hvað varðar greiðslumatið þá vil ég vekja alveg sérstaka athygli á því sem fram kom í máli ráðherrans í gær um að meiningin væri alls ekki að fara niður í 18% greiðslumat, þ.e. að sömu reglurnar giltu í húsbréfakerfinu og almennu lánunum. Mér finnst þetta mjög mikilvæg yfirlýsing sem þarna kom fram. Þegar hann var að lýsa furðu sinni á umsögn húsnæðisnefndar Kópavogs þá verð ég að koma þeim til varnar og segja að menn gátu auðvitað ekki skilið frv. öðruvísi en svo að þarna ætti að samræma greiðslumatið. Húsnæðisnefnd Kópavogs var einfaldlega að sýna hvað mundi gerast ef þessari 18% reglu væri beitt. Við skulum segja að við færum upp í 22--24% greiðslumat eða eitthvað slíkt, að þá hefði það svipuð áhrif. Það yrðu kannski ekki eins margir sem féllu út en samt ákveðinn hópur. Þegar rætt var um kostnað við þetta húsnæðiskerfi og það að við höfum haldið því fram að kostnaður þeirra sem munu taka almennt lán og viðbótarlán muni stóraukast, þá sagði hæstv. félmrh. að það hefði verið gert samkomulag við fjmrh. um að kostnaður yrði ekki meiri í nýja kerfinu en því gamla. Þetta vildi ég fá betur skýrt, hæstv. forseti. Ég spyr: Hvernig á að bæta fólki upp þennan aukna kostnað? Það væri fróðlegt að fá það upplýst. Ég spyr: Hvað um gjöld Íbúðalánasjóðsins? Hvað um gjöld húsnæðisnefndanna og hvað um hlut fasteignasalanna? Ætlar fjmrn., hið opinbera, að bæta fólki upp þennan kostnað? Hvað átti hæstv. félmrh. við með þessum orðum sínum? Var hann bara að tala um stimpilgjöldin? Ég hygg að hann hafi aðeins verið að tala um stimpilgjöldin en ekki aðra kostnaðarliði sem hér bætast við. Þá vil ég að lokum ítreka, hæstv. forseti, að ég held að sveitarfélögin hafi alls ekki gert sér grein fyrir afleiðingum þessa frv. fyrir þau og ég harma það. Ég harma það að menn setji sig ekki nægilega vel inn í málin. Sú krafa Sambands ísl. sveitarfélaga, að haldið verði áfram að veita lán á niðurgreiddum vöxtum til byggingar leiguíbúða, ber það auðvitað með sér að það er eins og menn átti sig ekki á því hvað hér er verið að gera. Þessi stofnun, Íbúðalánasjóður, á að standa undir eigin rekstri. Þar af leiðandi getur hún ekki veitt lán á niðurgreiddum vöxtum. Hins vegar kann að verða samið milli ríkis og sveitarfélaga um að ríkið komi með einhver framlög til leiguíbúða. Það er algerlega óljóst hvað koma mun út úr þeim samningum og ekki er hægt að skilja það sem fram hefur komið um þessar fyrirhuguðu viðræður öðruvísi en að meiningin sé að fá sveitarfélögin til að leggja sitt af mörkum til byggingar leiguíbúða, væntanlega umfram þessi 10% sem þau þurfa að afla sér einhvern veginn. Ég vil líka enn og aftur ítreka það, hæstv. forseti, að framkoman við starfsfólk Húsnæðisstofnunar er algerlega óþolandi. Það er algerlega óþolandi að ganga þannig frá málinu, að réttur þeirra sé ekki tryggður í lögunum. Það er auðvitað algert lágmark að hæstv. félmrh. gefi skýra og skilmerkilega yfirlýsingu um það hvernig hann sjái framtíð starfsfólksins. Ég missti því miður af þeim ummælum sem hann lét falla í gær, í andsvari við hv. þm. Margréti Frímannsdóttur, og vona að þar hafi verið skýrt kveðið að orði. Ég þarf einfaldlega að láta prenta það út fyrir mig til þess að átta mig á því hvað hann sagði varðandi starfsfólkið. Þetta er auðvitað stórmál. Það er búið að valda miklum óróa með þessu frv. hjá stofnuninni. Það hefur reyndar einnig valdið miklum óróa hjá húsnæðisnefnd Reykjavíkur og margir hafa rokið upp til handa og fóta og óttast að ekki yrði staðið við úthlutanir á næsta ári, fólk yrði að fara að taka lán á allt öðrum kjörum o.s.frv. En við hljótum að skilja að það fólk sem lengi hefur unnið hjá stofnuninni og er kannski komið á þann aldur sem erfitt reynist að fá vinnu, óttast auðvitað um sinn hag. Síðan er það einnig, hæstv. forseti, eins og ég vakti athygli á í fyrri ræðu minni að hópur af starfsfólki Húsnæðisstofnunar hefur verið ráðinn eftir að lögunum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna var breytt. Hann hefur þar af leiðandi ekki sama rétt og þeir sem ráðnir voru fyrir þann tíma og hafa biðlaunarétt. Það er því afar brýnt að við göngum ekki frá þessu máli öðruvísi en að hagsmunir starfsfólksins verði tryggðir. Allra síðast, hæstv. forseti, þá lét ráðherrann þau orð falla að gera yrði þessar breytingar núna en ekki síðar. Ég varð ekki vör við að hann kæmi fram með nein rök um það hvers vegna nauðsynlegt sé að gera þetta núna. Hæstv. ráðherra sagði að það væri ekki hægt að bíða. Ég get skilið að erfitt er fyrir starfsfólk og erfitt fyrir starfsemi stofnunar að búa mánuðum saman við óvissu um það sem verður. Hér er hins vegar um svo stórt mál að ræða að ég ítreka þá skoðun mína að þessu máli eigi að fresta. Það á að fara betur ofan í einstaka liði. Menn verða að átta sig betur á því hvaða áhrif þetta frv., ef að lögum verður, muni hafa á húsnæðismarkaðinn, á verðbréfamarkaðinn, en þó fyrst og fremst á kjör láglaunafólks sem hingað til hefur átt þess kost að fá úrlausn sinna mála innan félagslega kerfisins en verður nú úthýst. Hvert er verið að vísa því fólki, hæstv. forseti? Út á leigumarkaðinn, er svarið. En leigumarkaðurinn er ekki til. Það eru ekki til úrlausnir fyrir þetta fólk. Ég þori ekki að fullyrða hversu stór þessi hópur er og hversu stór hann verður. Þeir eru svo margir óvissuþættirnir. Það er svo margt sem getur haft áhrif á það. Það er hins vegar verið að loka leið sem hingað til hefur verið fær og ég mótmæli því, hæstv. forseti, að það sé ráðist á kjör fólks með þessum hætti. Þetta er ríkisstjórninni til skammar.

Herra forseti. Við höfum hér hlýtt á ræður stjórnarandstöðunnar nú í nokkra daga og jafnvel farið að telja það í vikum, tvö mál sem verið hafa til umræðu hér í Alþingi og hefur málatilbúnaður allur verið að margra mati með endemum. Það segir svo í Hávamálum um málgleði, með leyfi forseta: Ærna mælir sá er æva þegir staðlausu stafi. Hraðmælt tunga, nema haldendur eigi, oft sér ógott um gelur. Þetta þýðir með öðrum orðum, herra forseti, að mikið mælir sá sem aldrei þegir, staðlausa stafi. Málugur maður gætir ekki tungu sinnar og getur bakað sjálfum sér skaða. Spurningin er sú, herra forseti, hvort sú hraðmælta tunga sem hér um ræðir --- og ein þeirra hefur talað hér í tíu klukkustundir og tólf mínútur í einu og sama málinu --- hafi orðið sjálfum sér til skaða eða hafi orðið virðingu Alþingis til skaða. 
            

Ekki samtal úr sal.

Hv. þm. sem hér um ræðir hefur að mínu áliti orðið Alþingi meira til skaða en sjálfum sér. Það hefur oft verið þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað tamara í munni að ræða um virðingu Alþingis þegar það hefur passað þeim. En þegar það passar þeim ekki þá virðist virðing Alþingis engu skipta. Þegar hv. þm. leyfa sér að tala í yfir tíu klukkustundir um sama málið þá er engin virðing í því fyrir neinn. Ég vil, herra forseti, láta þetta koma hér fram vegna þess að það er sama hvar er í þjóðfélaginu og hittir fólk, að alls staðar ber þetta á góma og öllum ofbýður. 
             Hvers vegna er þá þessi ærna mælgi, herra forseti, af hverju? Og hvers vegna byrjaði þetta? Ég lít svo á að þetta sé vegna þriggja mála, þ.e. náttúrlega þeirra tveggja sem ég minntist á hér áðan --- umræður um þau hafa staðið hér yfir í nærri hálfan mánuð --- þ.e. sveitarstjórnarlög og húsnæðismál, og svo var í upphafi fjallað um miðlægan gagnagrunn sem var hugsaður fyrir Íslenska erfðagreiningu. En það tókst á ótrúlegan hátt að ýta því máli út af borðinu þannig að öll þjóðin mun tapa á því hvernig farið var með það. Allir eru sammála því sem það mál skoðuðu að ef einhver vilji hefði verið til staðar --- auðvitað kom málið snöggt inn --- til að ná því í gegn þá hefði það verið hægt í samkomulagi við þær starfsstéttir sem áttu um það að fjalla og vinna með það í heilbrigðiskerfinu. Þetta er eitt málið. Þetta er fyrsta málið. Annað málið er að sjálfsögðu upplegg stjórnarandstöðunnar varðandi sveitarstjórnarlögin. Þar hefur tekist á ótrúlegan hátt að telja stórum hluta þjóðarinnar trú um að verið sé að færa hálendið 4% þjóðarinnar. Staðreyndin er náttúrlega allt önnur. Staðreyndin er nefnilega sú að þjóðinni var fært hálendið með þjóðlendufrv. en ekki öfugt. En það hefur tekist á alveg undraverðan hátt að telja fólkinu trú um að þessu sé alveg öfugt farið, að það sé búið að taka þetta frá henni. Ég segi að svona málflutningur skaði virðingu Alþingis því að fyrr eða síðar hlýtur hið rétta í málinu að koma í ljós. Herra forseti. Nú er til umræðu frv. til laga um húsnæðismál. Hvað er verið að gera hér? Það er verið að gera það eitt, herra forseti, að verið er að leggja niður kerfi sem flestir landsmenn þekkja orðið sem misnotað, ósanngjarnt og stagbætt kerfi, félagslegt íbúðakerfi þar sem réttur þeirra sem það hafa notað hefur verið fótum troðinn. Ég er ekki að kenna því um að fólkið sem vinnur við kerfið eins og hjá Húsnæðisstofnun ríkisins eða húsnæðisnefndum hafi ekki sinnt starfi sínu. Ég held því fram, herra forseti, að miðstýrt kerfi af þeim toga sem hér hefur verið ríkjandi um árabil, áraraðir, geti aldrei virkað öðruvísi og niðurstaðan hlýtur alltaf að verða sú að það verði misnotað. Hver þekkir ekki, ágæti forseti, hvernig fólk hefur farið út úr sölu íbúða sinna, fólk sem hefur sinnt eðlilegu viðhaldi og farið út í umbætur sem hafa verið kostnaðarsamar en ekki fengist metnar að neinu leyti þegar til sölu hefur komið? En trassaskapur sumra hefur verið látinn óátalinn. Hver þekkir ekki misnotkun sveitarfélaga á þessu kerfi þar sem listar og byggingar eftir þeim hafa ekki verið í neinum takt við þarfirnar eða stöðuna í sveitarfélaginu? Hver þekkir ekki hvernig fólk sem hefur farið inn í slíkt húsnæðiskerfi en þó komist í álnir sem betur fer síðar meir, hefur haldið áfram að sitja í því kerfi með niðurgreiddum vöxtum, kerfi sem var hugsað fyrir fólk sem hafði ekki möguleika á að byggja sjálft? Þessi misnotkun hefur tíðkast áratugum saman og fólk hefur þurft að horfa upp á slíkt sem hefur í hugum flestra verið fleinn í þessu kerfi. Hver þekkir ekki það hvað fólk hefur oft farið illa út úr sölu í þessu kerfi og hver þekkir ekki vanda sveitarfélaganna sjálfra sem hafa með innlausnarskyldu sinni nánast kollvarpað fjárhag sínum og sitja uppi í dag með fullt af slíku húsnæði sem er langt yfir markaðsverði en óseljanlegt? Herra forseti. Þetta er stutt upptalning á þeim mörgu göllum sem hafa komið í ljós í kerfinu í gegnum árin og hefur aldrei verið hægt að laga almennilega og er ástæðan fyrir því hversu þetta kerfi er orðið stagbætt og illa nothæft. Hvað er svo verið að gera til þess að bæta þetta, herra forseti? Það er verið að færa niðurgreidda vexti yfir í svokallað vaxtabótakerfi. Það er verið að færa fólki vaxtaniðurgreiðslurnar í skattkerfinu en það er ekki verið að útvega lán á föstum vöxtum sem greiddir eru niður af ríkinu óháð aðstöðu fólks á hverjum tíma. Þeir vextir sem eru í þessu vaxtabótakerfi eru ekki markaðsvextir heldur húsbréfavextir, en það hefur komið fram hér í máli sumra að um sé að ræða kerfi sem sé með frjálsum vöxtum. En hér er um húsbréfavexti að ræða sem eru í dag um 5% og þessi lán verða með ríkisábyrgð sem þýðir í rauninni að hægt er að halda vöxtunum niðri. Í öðru lagi er verið að gera það, herra forseti, að sala íbúðanna verður á frjálsum markaði í stað þess að vera í gegnum húsnæðisnefndir og þá nýtur að sjálfsögðu sá þess sem í slíku kerfi er að hafa haldið sínu húsnæði vel við. Hann nýtur þeirra endurbóta sem það hefur fengið og hann fær sanngjarnt eða það markaðsverð fyrir íbúð sína sem er á hverjum tíma. Það 90% lán sem fylgir þessu kerfi er það sama og verið hefur fram að þessu og ... 

Hvað þýðir þá brtt. sem meiri hlutinn leggur fram?


            

Hljóð í sal.

Markaðsvextir þýða að þessu leyti til vextir húsbréfakerfisins. Húsbréfakerfið hefur verið með breytilegum vöxtum sem hafa farið  Innlausnarskylda sveitarfélaganna, herra forseti, fellur niður. Það er gríðarlega mikilvægt atriði fyrir sveitarfélögin. Þá mun félagslegt húsnæði flytjast yfir í svokallað leiguhúsnæðiskerfi, þ.e. að leiguhúsnæði mun taka við því fólki sem ekki getur af einhverjum ástæðum keypt sitt eigið húsnæði sjálft í félagsíbúðakerfinu. Leiguíbúðakerfið býður upp á lán sem verða 90% af byggingarkostnaði. Þessi lán verða með 1% vöxtum. 90% lán með 1% vöxtum og slíkar leiguíbúðir geta hvaða félagasamtök sem er byggt, ekki einungis sveitarfélög heldur geta einnig félagasamtök fatlaðra, félagasamtök aldraðra, Búseti og aðrir sem áhuga hafa á að byggja leiguhúsnæði og fengið lán með þessum kjörum. Þeir aðilar verða þó að leggja til þau 10% sem upp á vantar þannig að 100% fjármögnun sé tryggð. 10%, sem geta verið í eigu sveitarfélags eða annarra eins og komið hefur hér fram, eru seljanleg í hendur leigjandans þannig að leigjandinn telst þá eigandi um leið og nýtur þess ef hann bætir sitt húsnæði. Hann getur gert það sem honum líkar best og hann getur verið óhræddur um það að húsnæðið verði ekki af honum tekið, með öðrum orðum, herra forseti, þá er hann eigandi húsnæðisins og getur hagað sér þar eins og eigandi húsnæðisins. Þetta finnst mér, herra forseti, opna mikla möguleika fyrir þá sem hingað til hafa ekki haft möguleika á eigin húsnæði, ekki í því kerfi sem hefur verið notað fram að þessu. Ef ekki reynist möguleiki fyrir viðkomandi að borga leigu með 1% vöxtum, ef hann getur ekki staðið undir slíkri leigu og kaupum á 10% framlaginu, þá er ljóst, herra forseti, að sá aðili verður að fara í húsnæði á vegum félagsmálastofnunar. Því miður kemur það fyrir suma að lenda í slíku en sem betur fer fáa. Í leiguhúsnæðiskerfinu mun ekki þurfa greiðslumat. Það tel ég einnig mjög mikilvægt því að þetta fólk, þó það sé að eignast húsnæðið, þarf sannanlega á öðrum félagslegum úrræðum að halda en þeir sem fá viðbótarlánin og uppfylla þá að sjálfsögðu ekki þær kröfur, en getur þá óháð stöðu sinni komist inn í slíkt húsnæði ef það nær samningum við þann sem byggt hefur leiguhúsnæðið. Í þessu tel ég, eins og ég sagði áðan, herra forseti, felast gríðarlega réttarbót fyrir þá sem eru illa efnum búnir. Kostirnir við þetta, herra forseti, eru þeir að fólk reisir sér ekki hurðarás um öxl, eins og oft hefur verið í því kerfi sem við höfum búið við. Fólk hefur m.a.s. átt mjög erfitt með að fjármagna þau 10% sem í þessu tilfelli er gert ráð fyrir að sveitarfélög eða félagasamtök fjármagni. Margir hafa ekki fengið það öðruvísi en með mjög dýrum bankalánum sem þeim hefur reynst ókleift að greiða af þegar upp er staðið. Þessir 1% vextir hljóta því að skipta sköpum. Að lokum, herra forseti, vil ég segja að staða sveitarfélaganna á að vera nokkuð vel tryggð með þessari breytingu, þ.e. að hugsanlegu innlausnartapi sveitarfélaga verður mætt í fyrsta lagi samkvæmt bráðabirgðaákvæði VII, um varasjóð. Í þeim sjóði eru um 300 millj. kr. sem eiga að fara til að greiða innlausnartap sveitarfélaganna af innlausnum íbúða sem seljast á lægra verði en innlausnin var og á þeim hvíla hærri lán. Í þessu tilfelli er gert ráð fyrir slíkum aðgerðum. Aftur á móti gera menn sér fyllilega ljóst að ekki er víst að þetta dugi. Þess vegna verður sérstakt samráð haft og sérstök nefnd sett á laggirnar til þess að átta sig á því hvað þetta vandamál verður stórt og því verði mætt sameiginlega af ríki og sveitarfélögum. Það sem ég vildi segja að öðru leyti í lokin, herra forseti, er um starfsmenn Húsnæðisstofnunar ríkisins. Fulltrúar starfsmanna komu á fund félmn. auk aðstoðarmanns félmrh. Fulltrúar í félmn. fengu þau skilaboð að starfsmenn Húsnæðisstofnunar væru í forgangi að störfum í nýja kerfinu að öðru jöfnu og að ekki væri ástæða fyrir starfsmenn Húsnæðisstofnunar að óttast að gengið yrði fram hjá þeim. Fyrir þessu liggur loforð bæði frá aðstoðarmanni félmrh. og félmrh. sjálfum og sé ég ekki nokkra ástæðu til þess að vefengja slík orð, herra forseti, og mér finnst miður að gert sé lítið úr þessu sérstaka atriði sem skiptir þetta fólk svo miklu máli. Að endingu, herra forseti, vil ég nefna þær misvísandi umsagnir sem borist hafa um þetta mál. Annars vegar hafa umsagnir sveitarfélaganna verið mjög jákvæðar en svo hafa allt annars konar umsagnir komið frá húsnæðisnefndum þeirra sömu sveitarfélaga. Húsnæðisnefndirnar hafa verið mjög neikvæðar og þeirra forsendur allt aðrar heldur en sveitarstjórnanna sjálfra. Þetta lítur dálítið einkennilega út en ég held að það sé ósköp einföld skýring á þessu. Auðvitað hafa sveitarstjórnirnar aðra yfirsýn yfir kerfið, yfir þörfina og stöðu sveitarfélaganna hvað þetta varðar heldur en húsnæðisnefndirnar sjálfar. Það verður líka að segjast eins og er að innan húsnæðisnefndanna hefur skapast önnur pólitík. Það hefur verið önnur pólitísk samsetning innan nefndanna en í bæjarstjórninni þannig að þar kristallast ágreiningur milli sveitarstjórnanna og húsnæðisnefndanna vegna þessarar mismunandi samsetningar nefndanna og sveitarstjórnanna. Síðan má segja að ein af hugsanlegum skýringum á þessari neikvæðni húsnæðisnefndanna sjálfra sé að þar er að sjálfsögðu fólk sem hefur áhyggjur af stöðu sinni og ég get ekki sagt að það sé annað en eðlilegt þegar svo miklar breytingar eru í vændum og raun ber vitni, herra forseti. Ég vil að lokum segja það eitt, herra forseti, að ég vona að það málþóf sem verið hefur í kringum þetta mál og önnur í þinginu verði til þess að menn opni augu sín fyrir því að við svo búið má ekki standa. Lýðræðið byggist ekki á því að misnota aðstöðu sína heldur byggist það á eðlilegum skoðanaskiptum og snörpum orðræðum en ekki málþófi eins manns upp á tíu klukkustundir eða meira um sama málið.

Herra forseti. Mér finnst ástæða til að minna á, bæði vegna upphafs ræðu hv. þm. Kristjáns Pálssonar og einnig lokaorða, að sá sem stýrir störfum þingsins er forsn. Alþingis. Það er ekki stjórnarandstaðan heldur forsn. undir forsæti hv. þm. Ólafs G. Einarssonar sem þingmenn kusu hér velflestir samhljóða forseta þingsins, gott ef ekki allir utan einn. Þessir aðilar bera ábyrgð á stjórn þingsins. Sú ábyrgð verður ekkert frá þeim tekin. Ef hv. þm. er óánægður með það hvernig þingstörfunum vindur fram þá er eðlilegt að hann snúi sér til þessara aðila með kvartanir sínar því það eru þeir sem stýra þinginu.

Hvernig á forseti að stoppa málgleðina?

Herra forseti. Vegna þessara orðaskipta og vegna frammíkalls hv. þm. þá ég beina einni spurningu til hæstv. forseta. Hún er þessi: Hverjir skipuleggja störf þingsins? Ég vil fá svar við henni núna. Það er nauðsynlegt vegna þess hvaða orðaskipti hér hafa farið fram.

Forsn. skipuleggur störf þingsins í hverri viku og ég hélt að það væri öllum þingmönnum ljóst.

Það hélt ég líka, herra forseti. Það er gott að forseti sker úr um þetta hér og það er þá væntanlega hv. þm. Kristjáni Pálssyni einnig ljóst.

En það er líka ljóst að þingmenn starfa hér eftir þingsköpum sem þeir hafa sett sem lög og vinna eftir þeim.

Það er alveg rétt, herra forseti. Þingmenn gera það einnig. En ef menn eru að kvarta undan verklagi á Alþingi þá verða menn að eiga það við forsn. vegna þess að menn hljóta að horfa til þess, þegar menn horfa á verklag hér á Alþingi, hvernig það hefur verið, hvernig það var fyrri hluta vetrar og hvernig það hefur verið að breytast. Svo geta menn spurt sjálfa sig núna: Er yfir höfuð einhver stjórn á þessu núna?

Forseti ræður ...

Herra forseti. Ég veit ekki hvort hv. þm. Kristján Pálsson beinir máli sínu til forseta, en ég er að reyna að gera það. Ég veit ekki hvort menn átta sig endilega á því hvernig þessi mál standa nákvæmlega núna. Hins vegar er alveg ljóst að tilfinning býsna margra stjórnarandstöðuþingmanna er sú að hér hafi menn gjörsasmlega misst öll tök og reyni ekki einu sinni að stýra störfum þingsins. Þannig liggur það nú fyrir.

Forseti vill mótmæla þessu. Auðvitað er það reynt í samráði við þingflokksformenn og með skipulagi þingstarfa. En málum er þannig háttað að þingmál koma frá nefndum, koma hér til 2. og 3. umræðu. Síðan ræðst framvindan af því hversu langar ræður eru haldnar og hversu margir taka til máls. Og þar hefur forsn. engin tök á að stjórna lengd umræðna.

Herra forseti. Þetta var mér allt ljóst. Hins vegar finnst mér ástæða til þess að ítreka að sá sem skipuleggur störf þingsins og ber á þeim ábyrgð, vegna þess að það er ekki bara hægt að láta kjósa sig í forsn. ef menn ekki líka ætla að axla ábyrgðina af því hvernig störfum þingsins vindur fram, er forsn. og ég vænti þess að hún geri það. Því vil ég endurtaka það sem ég sagði áðan: Menn skulu einfaldlega horfa til þess hvernig störfum hefur verið háttað hér á þinginu lengst af vetrar og hvernig þeim er síðan háttað núna. Menn geta svo spurt sig: Af hverju? Að einhverju leyti er það vegna þess, herra forseti, að mér sýnist að það sé ákveðið annars staðar en af hæstv. forsn. og þeir sem fylgjast með fjölmiðlaumræðu komast ekki hjá því að álykta sem svo að það sé e.t.v. þess vegna sem þingstörfum vindur fram eins og raun ber vitni. Ég kom ekki í ræðustól til þess að fjalla um þessi mál. Þau eru alla jafna rædd undir dagskrárliðnum Um störf þingsins. Þingflokksformenn hafa ítrekað komið hér upp og rætt um störf þingsins undir þeim lið. Hér hafa því miður farið fram þær umræður sem hefðu átt að eiga sér stað annars staðar og menn geta líka spurt sig: Af hverju hefur það þurft að gerast svo? Af hverju hafa þær umræður farið fram hér? Þetta var nauðsynlegt, herra forseti, vegna þess hvernig hv. þm. Kristján Pálsson hagaði hér máli sínu því það er fullkomlega óþolandi fyrir þá sem eru algjörir þolendur í þessari óstjórn hér að þurfa að sitja undir því að þeir eigi líka að bera ábyrgð á henni. Það er fullkomlega óþolandi og verður ekki þolað. En það er alveg rétt sem forseti segir að hér eru auðvitað að koma inn mál til 2. og 3. umræðu og mörg þessara mála eru mjög mikilvæg vegna þess að efni þeirra, ef að lögum verður, getur orðið mjög afdrifaríkt 

Hv. þm. verður að meta þá stöðu hvort hún vill gera hlé og hleypa hv. þm. að. En ég hef margsagt bæði meðan hv. þm. Kristján Pálsson talaði hér og segi enn nú þegar hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir talar hér, að hún á að fá fullt frelsi til að halda sína ræðu.

Þakka þér fyrir, forseti, ég mun þá reyna að halda áfram ræðu minni. Eins og ég var að segja hér áðan eru mörg þessara mála, reyndar öll þau fimm mál sem hafa verið til umræðu á hv. Alþingi á undanförnum vikum, stór og innihald þeirra og efni, ef að lögum verða, --- og eitt þeirra er nú orðið að lögum, frv. um veiðar á síld úr norsk-íslenska síldarstofninum --- tekur til verulega mikilla hagsmuna ýmist einstaklinga, hagsmunahópa, fyrirtækja eða þjóðarinnar allrar. Því er fullkomlega eðliegt að menn telji sig þurfa að ræða þessi mál nokkuð hér á Alþingi, ekki síst í ljósi þess að um sum þeirra verður það því miður sagt og að mínu mati með nokkrum sanni, að þau koma illa unnin og vanreifuð inn í þingið. Það á ekki bara við um sveitarstjórnarfrv. hæstv. félmrh. eða frv. um veiðar á norsk-íslensku síldinni, sem nú er orðið að lögum. Það á svo sannarlega einnig við um það frv. sem við ræðum hér í dag, frv. til laga um húsnæðismál. Því er ætlað að kollvarpa kerfi sem hefur verið hluti af því öryggisneti sem landsmenn hafa talið sig eiga rétt á og hafa búið við á undanförnum áratugum. Enginn þarf að vera undrandi þó mönnum þyki ástæða til þess að ræða það nokkuð að málum skuli svo komið að kerfi eins og húsnæðiskerfinu, sem byggt er upp í samstarfi við verkalýðshreyfinguna í landinu og að frumkvæði hennar, á að breyta með þeirri litlu umræðu sem í raun er leyfð og farið hefur fram í þjóðfélaginu. Það er svo fullkomlega eðlilegt. Ef hæstv. félmrh. hefði farið að þeim óskum sem strax voru settar fram, ekki síst af hálfu verkalýðshreyfingarinnar, um að þetta frv. yrði skoðað nánar með verkalýðshreyfingunni í sumar og kæmi síðan aftur inn í þingið í haust, þá hefði frv. verið betur unnið og búið að skoða þau álitamál sem reifuð hafa verið í þessari umræðu og komu inn til nefndarinnar í formi athugasemda. Þá hefði staðan til að taka á þessu máli auðvitað verið allt önnur. Þegar staðreyndin er sú að mjög margir aðilar í þjóðfélaginu eru sammála um að hér sé verið að flýta sér um of við mál sem er of mikilvægt til að þola vinnubrögð af því tagi, þá er eðlilegt að þingmenn sem um málin fjalla og kjörnir eru til þess á hv. Alþingi geri það sem í þeirra valdi stendur til að koma því til leiðar að málið verði skoðað frekar. Ég gat þess, herra forseti, að verkalýðshreyfingin hefði hér átt hlut að máli. Í því sambandi, af því hún er nú hunsuð við undirbúning þessa frv., vil gjarnan, með leyfi forseta, lesa þá yfirlýsingu sem kemur frá húsnæðisnefnd ASÍ vegna þessa frv. en þar segir: ,,Alþýðusamband Íslands hefur lagt mikla áherslu á húsnæðismál og mótaði þá stefnu árið 1996 að fjölga þyrfti félagslegum leiguíbúðum og að veitt skyldu félagsleg lán til einstaklinga til kaupa á húsnæði á almennum markaði. Í frv. félmrh. er gert ráð fyrir lánum til einstaklinga en megintilgangur frv. er að leysa úr vanda Byggingarsjóðs verkamanna og sveitarfélaganna. Vandi þess fólks sem nú á í greiðsluerfiðleikum vegna félagslegra eignaríbúða og þeirra sem hvorki fá inni í almenna né félagslega húsnæðiskerfinu virðist hins vegar óleystur.`` Það er svolítið merkilegt, herra forseti, að þetta skuli liggja svona, að það skuli vera farið út í það að kollvarpa hér kerfi til þess að leysa úr vanda tiltekinna sjóða sem ríkissjóður hefur ekki fjármagnað eins og hann átti að gera annars vegar, og hins vegar sveitarfélaga sem af ýmsum ástæðum hafa lent í vandræðum með félagslega húsnæðiskerfið. Það er að hluta til, herra forseti, eins og heimamenn segja sjálfir, vegna þess að kerfið hefur á stöku stað þróast yfir í það að vera félagslega verktakakerfið. Þessu á sem sé að bjarga með því að girða fyrir það að hægt sé að leysa vanda fjölda manns í þjóðfélaginu. Það á sem sagt að fórna fjölskyldunum og einstaklingunum til þess að bjarga þessum tveimur stjórnkerfum. Síðan er það álitamál, herra forseti, hvaða björgun t.d. sveitarfélögunum er í þessu frv. Það er allt annað mál. En Byggingarsjóður verkamanna verður samkvæmt þessu frv. látinn ljúka verkefni sínu með tilteknum hætti. Menn tala um erfiða stöðu hans. En þeir sem tala mest um hana þeir gleyma jafnan að geta þess af hverju hún er orðin svo erfið sem raun ber vitni. En Alþýðusambandið heldur hér áfram: ,,ASÍ var ekki haft með í ráðum við samningu þessa frv.`` Það er, herra forseti, mjög alvarlegt. Það er mjög alvarlegt vegna þess að það hefur löngum staðið styr um húsnæðismálin í þessu landi. Ég býð ekki í það ef því samkomulagi og þeirri einingu sem þó hefur verið um ákveðna hluta húsnæðiskerfisins, verður einnig kastað fyrir róða. Alþýðusambandið tekur hér til fjögur atriði um vanda félagslega húsnæðiskerfisins. Í fyrsta lagi þann sem snýr að fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs verkamanna og yfirvofandi greiðsluþroti hans vegna vanefnda ríkisins á framlögum í sjóðinn. Í öðru lagi vanda nokkurra sveitarfélaga vegna innleystra en óráðstafaðra félagslegra íbúða, þetta atriði mun ég ræða nánar. Í þriðja lagi vanda þess fólks sem á í greiðsluerfiðleikum vegna félagslegra eignaríbúða, sem er atriði sem hefði þurft að taka á hvort eð var. Í fjórða lagi vanda þess fólks sem kemst ekki inn í félagslega húsnæðiskerfið vegna lágra tekna. Það er einnig atriði, herra forseti, sem ég held að sé ástæða til þess að gaumgæfa mjög vel. ,,Frumvarpinu er ætlað að leysa vanda Byggingarsjóðs verkamanna með því að hætta veitingu framkvæmdalána og sameina Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Þá á að taka á vanda sveitarfélaganna með því að leysa þau undan kaupskyldu og heimila þeim að selja núverandi eignaríbúðir á almennum markaði eða breyta þeim í leiguíbúðir til frambúðar. Vandi þess fólks sem nú á í greiðsluerfiðleikum vegna félagslegra eignaríbúða virðist óleystur. Ekki er heldur tekið á lítilli eignamyndun. Í frv. eru engin bein fyrirheit gefin um hvernig tekið skuli á þessu. Einna alvarlegast er að vandi þeirra sem ekki fá inni í núverandi húsnæðiskerfi vegna lágra tekna er enn óleystur. Hópur fólks uppfyllir hvorki skilyrði greiðslumats í almenna né félagslega íbúðakerfinu. ASÍ hefur lagt áherslu á að vandi þessa fólks verði aðeins leystur með nægjanlegu framboði leiguhúsnæðis á viðráðanlegu verði þar sem varanlegt búsetuöryggi er tryggt. Eigi kerfi vaxta- og húsaleigubóta að leysa úr brýnum húsnæðisvanda láglaunafólks er það grundvallarkrafa að upplýst verði hve miklum fjármunum eigi að verja til þess. Ekkert hefur komið fram um það hvernig þeim fjármunum verði stýrt til þeirra sem helst þurfa á þeim að halda né hvernig tryggja megi nægilegt framboð leiguhúsnæðis og búsetuöryggi á leigumarkaði. Með frv. er núverandi félagslegt eignaríbúðakerfi lagt af án þess að stofnað sé til annars í þess stað. Það óvissuástand sem skapast er óviðunandi.`` Þetta segir Alþýðusamband Íslands í yfirlýsingu húsnæðisnefndar sinnar um húsnæðismál vegna þessa frv. í lok febrúar sl. Ályktun sem þessi, herra forseti, ætti að stugga við hæstv. félmrh. og hún hefði auðvitað átt að verða til þess að hann hikaði við að keyra þetta frv. áfram eins og hann gerir. Hér talar aðili sem gerst má vita hvernig þessir hlutir eru og hverjir möguleikar fólksins, sem þarfnast félagslegrar aðstoðar við húsnæðisöflun, eru. Það er alveg ljóst að kjör fjölskyldna og einstaklinga og jafnvel byggðaþróunin í landinu á nokkuð undir því hvernig búið er að möguleikum fólks til að eignast þak yfir höfuðið. Hjá okkur hefur þróast eignaríbúðakerfi, fram yfir leiguíbúðakerfi. Eitt af því sem menn hafa talið skipta máli hefur verið að tryggja með einhverju móti að allir geti eignast þak yfir höfuðið. Nú hefur verið ákveðið að hverfa frá eignaríbúðastefnunni og hefðu nú einhvern tíma þótt tíðindi að Sjálfstfl. samþykkti slíkt. Vandinn við það hvernig horfið er frá stefnunni er sá að það sem við á að taka er tiltölulega óljóst gagnvart þeim hópi sem helst þarf á því að halda að nokkurt öryggi ríki um þær aðstæður sem honum eru búnar. Frá upphafi hafa húsnæðismálin verið meðal helstu baráttumála verkalýðshreyfingarinnar. Þess vegna er auðvitað eðlilegt að hefja mál sitt á því að vitna í ályktun ASÍ. Það má minnast á byggingu verkamannabústaðanna í vesturbæ Reykjavíkur þar sem styttan af Héðni stendur fyrir framan af eðlilegum ástæðum. Það má benda á íbúðir og hús sem byggð voru undir lögum um verkamannabústaði áratugum saman, víða um landið, sem hafa gert fólki kleift að setjast að á þessum stöðum, e.t.v. mun meira en hæstv. félmrh. og þeir sem honum eru sammála gera sér grein fyrir. Verkalýðshreyfingin hefur haft mikil áhrif á byggingu félagslegs húsnæðis og það hefur iðulega verið samið um ný verkefni til að afla húsnæðis fyrir hina lægstlaunuðu þegar kjarasamningar hafa staðið yfir. Það hefur og verið þannig, herra forseti, að verkalýðshreyfingin þurfti oft og einatt í kjarasamningum að eyða orku sinni í að semja um að ríkisstjórnin setti peninga inn í félagslega íbúðakerfið. Þannig hefur verkalýðshreyfingin keyrt kerfið áfram. Menn hafa verið alveg klárir á því að kjör fjölskyldnanna eru ekki aðeins það sem kemur í launaumslaginu heldur engu síður sú umgjörð sem búin er um húsnæðismál þeirra. Sem dæmi um stórkostlegan árangur í kjarasamningum, sem gjörbreytti aðstæðum ýmissa, voru samningarnir sem gerðir voru árið 1965 þegar samið var um byggingu hundraða íbúða uppi í Breiðholti til þess að útrýma braggabyggð og heilsuspillandi húsnæði í höfuðborginni. Sá tilgangur var auðvitað efstur, að tryggja öllu verkafólki góðar íbúðir og viðunandi húsnæði. Nú er það auðvitað svo að félagslega húsnæðiskerfið hefur tekið töluverðum breytingum í áranna rás, m.a. með vaxandi þátttöku sveitarfélaganna. Hátt í 11 þúsund íbúðir eru taldar til félagslega húsnæðiskerfisins. Ég þarf ekki að endurtaka það, herra forseti, hversu geysileg umskipti það voru fyrir alþýðu manna að geta leitað í þetta kerfi til þess að tryggja sér húsnæði. Þetta kerfi hefur auðvitað þróast og tekið breytingum. Það þarf að þróast og taka breytingum áfram en enginn bað um kollsteypu eins og þá sem hér er verið að bjóða upp á. Alla vega voru þeir fáir og ekki voru það talsmenn launafólks í landinu. Það sem skortir í þessu frv. er nefnilega það að í rauninni vantar það upphaflega markmið sem sett var, það grundvallaratriði sem litið hefur verið til, að útvega ætti fólki húsnæði á viðráðanlegum kjörum, því fólki sem mest þarf á að halda og að það ætti að líta á slíka aðgerð sem hluta af aðgerðum samfélagsins til að jafna launa- og aðstöðumun. Herra forseti. Í rauninni vantar þetta grundvallaratriði eða þessa forsendu sem menn gáfu sér þegar þeir settu sér upphaflega markmiðið og nú á að gjörbylta hinum félagslega hluta húsnæðiskerfisins og það á kannski ekki einu sinni að segja að það eigi að gjörbylta hinum félagslega hluta, það væri kannski nær að segja að nú eigi að svipta honum í burtu. Það er gert, eins og kom fram í ályktun Alþýðusambandsins, með þeim rökum að kerfið sé komið í þrot, að það hafi valdið sveitarfélögunum miklum vanda og húsnæði standi autt og að Byggingarsjóður verkamanna eigi í svo miklum vanda. Ég hef vikið að vanda Byggingarsjóðs verkamanna, herra forseti, en ég ætla aðeins að fara frekari orðum um hinn meinta vanda sveitarfélaganna. Nú er það svo að þegar talað er um félagslega húsnæðiskerfið og sveitarfélögin og meintan vanda þeirra að þar eru allir settir undir einn hatt. Í þeirri umræðu skiptir engu að því er virðist þó að mikill meiri hluti sveitarfélaganna eigi ekki í vanda og þó að mikill meiri hluti þessara íbúða sé í eigu fjölskyldna sem hafa ekkert undan þessu kerfi að kvarta. Nei, einhverra hluta vegna hefur verið einblínt á það sem aflaga hefur farið og síðan á að henda kerfinu vegna þeirra dæma. Dæmi eru um að sveitarfélög standi uppi með félagslegt húsnæði sem ekki er þörf fyrir, m.a. vegna búferlaflutninga og vegna þess að áætlanir sem gerðar voru stóðust ekki, og e.t.v. vegna þess að það voru ekki gerðar áætlanir. En ég velti því fyrir mér, herra forseti, með þau sveitarfélög sem standa frammi fyrir þessum vanda, hvar í þessu frv. grillir í lausn á þeim vanda? Hvar í frv. grillir í lausn fyrir þau sveitarfélög sem standa með auðar íbúðar og eiga enga von um hvorki að selja þær né leigja? Sú lausn fyrir sveitarfélögin er ekki til og verður ekki til nema ríkið sé tilbúið til þess að taka þátt í vanda þeirra og horfa þá á hann sem vanda, sem hluta af byggðarvanda eða byggðaþróunarerfiðleikum. En þetta frv. tekur ekki á þeim vanda. Það er merkilegt miðað við hversu mikið hefur verið rætt um þennan vanda sveitarfélaganna hve fáar þessar íbúðir eru í raun ef skoðað er. Þeir sem gerst þekkja segja að um sé að ræða um 1% íbúðanna. Það hefðu einhvern tíma þótt ómerkileg rök í máli að henda kerfi af því að 1% gengur ekki. Það hefði verið nær, segja þeir hinir sömu, að taka á þeim vanda sem blasir við og var m.a. talinn upp í ályktun Alþýðusambandsins, en að henda kerfinu og halda út í óvissuna með þeim hætti sem nú á að gera. Þær breytingar sem ríkisstjórnin er að leggja til eru í megindráttum þær að Húsnæðisstofnun ríkisins verður lögð niður og að settur verði á fót nýr opinber sjóður, Íbúðalánasjóður. Ekki er gott að átta sig á því hvaða munur á að vera á stofnun og sjóði nema menn gaumgæfi þær samþykktir sem eiga að gilda fyrir nýja sjóðinn. Þá sjá menn að hann ber ýmis merki hlutafélagavæðingar og því er síðan haldið fram að starfsfóki muni fækka nokkuð. Það muni ekki þurfa jafnmarga til að vinna hjá Íbúðalánasjóðnum og hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Þetta er auðvitað nokkuð sem við eigum alveg eftir að sjá gerast. Við eigum alveg eftir að sjá hvernig þessi þróun mála verður vegna þess að mér segir svo hugur að Íbúðalánasjóðurinn verði ekki stöðugt viðfangsefni heldur muni hann taka ákveðnum breytingum fyrr en síðar, einfaldlega vegna þess að ég er nokkuð viss um, herra forseti, að þegar þetta frv. verður orðið að lögum, ef það gengur fram eins og manni sýnist nú, muni ýmis mál koma upp sem þurfi nánari skoðunar við og menn muni þurfa að grípa til ýmiss konar ráðstafana. Ég vona að ég reynist ekki sannspá en ég óttast að svo sé. Það er ekki aðeins sagt að starfsfólki muni fækka nokkuð heldur er framtíð starfsfólksins í algjörri óvissu eins og kunnugt er. Fram kemur að byggingarsjóðirnir tveir, Byggingarsjóður ríkisins og Byggingarsjóður verkamanna, eiga að sameinast og að í stað 90--100% lána á 1--2,4% vöxtum til kaupa á félagslegu húsnæði verði veitt húsbréfalán eða almenn lán, sambærileg lán og allir fá sem eru að kaupa sér íbúðir, fyrir 65--70% af upphæð íbúðarverðs. Síðan eiga að koma 20--25% viðbótarlán sem verða á ábyrgð sveitarfélaganna. Það er sérstakt umfjöllunarefni, herra forseti, af hverju þessi viðbótarlán eiga að vera á ábyrgð sveitarfélaganna. Það er svolítið merkilegt að vera að blanda þeim inn í þetta mál þegar kemur að viðbótarlánunum. Það er alveg ljóst þegar viðbótarlánin eru annars vegar að um er ræða mun ótryggara veð og mun meiri líkur á tapi og það er þess vegna merkilegt að slík ábyrgð skuli þá lögð á sveitarfélögin á sama tíma og mér heyrist að hæstv. ráðherra og talsmenn hans séu að lofa sveitarfélögunum því, a.m.k. vilja þau trúa því, að verið sé að taka af þeim ákveðna ábyrgð sem þau hafa haft. Þessum lánum á síðan að verja til kaupa á íbúðum hvar sem er á markaðnum. Þetta er agnið, þetta er beitan, að menn geti fengið lán, húsbréfalán, og síðan viðbótarlán á ábyrgð sveitarfélaga og svo geti menn farið og keypt hvar sem er á markaðnum. Menn geta velt því enn og aftur fyrir sér af hverju á ábyrgð sveitarfélaganna þá að vera á viðbótarláninu ef þau hafa ekkert um þetta húsnæði að segja að öðru leyti og menn fara bara út á markaðinn og kaupa. En það er líka annað sem þeir sem hafa horft á þetta sem sérstakan kost í frv. virðast hafa litið fram hjá og það er að sveitarfélögin mega skylda þá sem fá viðbótarlán til að kaupa íbúðir innan félagslega kerfisins næstu tvö árin, þ.e. sveitarfélag sem situr uppi með óseldar íbúðir í félagslega kerfinu getur neitað að lána einstaklingi eða fjölskyldu viðbótarlán nema þessir aðilar séu tilbúnir að taka þær íbúðir sem sveitarfélagið situr uppi með. Kemur þá fyrir lítið þó að markaðurinn bjóði upp á ódýrari íbúðir eins og víða er úti á landi þar sem annað lögmál hefur gilt um markaðinn en félagslega íbúðakerfið. Það munu ugglaust verða mikil átök þegar þessi tvö kerfi fara að leikast á með þessum hætti en þetta er einmitt eitt af því, herra forseti, sem ég sé fyrir mér að muni geta orðið að vandræðamáli á ýmsum stöðum, þ.e. fólk ætlar sér út á markaðinn, eins og búið er að lofa því, með húsbréfalánið sitt og viðbótarlánið frá sveitarfélaginu og kemst svo að raun um að það stendur ekki til, það verður að kaupa þá íbúð sem sveitarfélagið bendir á, annars fær það ekki viðbótarlánið. Menn geta líka velt fyrir sér hvers lags kerfi það er sem með þessum hætti er verið að búa til. Jú, hér er einfaldlega verið að búa til nýtt skömmtunarkerfi. Það stendur líka til, herra forseti, að veitt verði allt að 90% lán til öflunar leiguhúsnæðis á vegum sveitarfélaga og ekki bara sveitarfélaga heldur líka félaga og félagasamtaka. En það er allt óljóst um þessi lán enn þá. Við getum hins vegar gert okkur í hugarlund ýmsa þætti þess máls vegna þess að gengið er út frá því að hin nýja ríkisstofnun, hinn nýi sjóður, Íbúðalánasjóður, standi undir rekstri sínum og þar af leiðandi hljóti markaðsvextir að ráða för og vaxtabætur eigi síðan að koma í stað niðurgreiddra vaxta. Ég hjó eftir því áðan, herra forseti, þegar hv. þm. Kristján Pálsson hafði orðið að hann talaði nokkuð um markaðsvexti og ef ég skildi hann rétt var hann að reyna að segja okkur að það væri ekki um markaðsvexti að ræða en skilningur minn hefur verið sá að þeir vextir sem hreyfast eftir þeim aðstæðum sem eru á markaðnum séu markaðsvextir og gildir þá einu hvort um er að ræða ríkistryggð lán eða ekki, húsbréfalán eða önnur. Þeir vextir einir eru ekki markaðsvextir sem eru ákvarðaðir með opinberri ákvörðun eins og vextirnir hafa verið í félagslega húsnæðiskerfinu. Ég held að við þurfum því ekki að deila um það að auðvitað er um markaðsvexti að ræða, þeir eru lágir í bili en menn þekkja líka dæmi þess að þeir hafa farið upp í miklar hæðir og gerðu það á meðan verið var að hreinsa upp gamla húsnæðiskerfið frá 1986 sem kostaði þjóðina mikla peninga og þá sem þurftu að leggja í púkkið með þeim sem keyptu þessar íbúðir seinna meir með því að taka á sig mikil afföll og mikla vexti. Vaxtabæturnar sem eiga að koma inn sem hinn félagslegi þáttur þessa máls og vera greiddar út fjórum sinnum á ári eru góðra gjalda verðar. Það hefði verið hægt að hugsa sér kerfi svipað því sem verkalýðshreyfingin leggur til með niðurgreiddum vöxtum þó og menn hefðu gjarnan viljað sjá ríkið taka þátt með auknum vaxtabótum, einkum til þess hóps sem lendir nánast á milli vita. Hins vegar eru menn fullir tortryggni gagnvart vaxtabótum sem allsherjarlausn einfaldlega vegna þess að við höfum horft á það allt frá því að vaxtabætur voru settar á að menn hafa dansað með þær út og suður við fjárlagagerðina þegar ákvörðun hefur verið tekin um það hversu miklum peningum ætti að verja til þessa kerfis. Við þekkjum auðvitað fleiri slík velferðarkerfi sem hafa ekki staðist einfaldlega vegna þess að menn hafa farið langt frá upphaflegu markmiði og greiðslur eru orðnar allt aðrar en upphaflega var gert ráð fyrir. Þar eru barnabæturnar kannski stærsta dæmið og það sem hrópar helst á í dag, sem tóku við af gömlu fjölskyldubótunum en eru nú orðnar sértækar bætur fyrir mjög afmarkaðan hóp en stærsti hluti barnafjölskyldna fær hins vegar engan stuðning eftir þessum leiðum frá hinu opinbera við barnauppeldi sitt eða það sem fjölskyldubætur áttu einu sinni að gera, þ.e. að styðja barnafjölskyldur til þess að geta einbeitt sér að uppeldi barna. Ég talaði um það í upphafi máls míns, herra forseti, að það væri í rauninni ósvinna af hæstv. ríkisstjórn að ætla að knýja húsnæðisfrv. í gegnum þingið á þessu vori. Það hefði þurft betri skoðun á mjög mörgum hlutum, mjög mörgum atriðum þessa máls, sem hafa reyndar verið ræddir og reifaðir og menn hafa hér látið í ljósi áhyggjur sínar vegna þess að um er að ræða mál sem snerta hagsmuni þúsunda fjölskyldna. Ég get alveg verið hreinskilin með það, herra forseti, að áhyggjur mínar vegna Byggingarsjóðs verkamanna eða einstöku sveitarfélaga, sem hafa lent í félagslega verktakakerfinu, eru til muna minni og það hefði verið mun auðveldara að mæta þeim sérstaklega en fara þá leið sem hér er valin og að mínu mati mun minni en vandi þess fólks og þeirra fjölskyldna sem eiga í ekkert annað hús að venda með húsnæðismál sín en hinn félagslega hluta þess. Menn hafa líka áhyggjur af því að ekki er vitað um áhrif boðaðra breytinga á húsnæðismarkaðinn eða verðbréfamarkaðinn og auðvitað verða menn að vanda sig óskaplega þegar þeir fara af stað með þetta kerfi til að ekki verði um kúvendingar að ræða eða snögg áhrif. Ég fór yfir það áðan hvaða áhrif það hafði í húsbréfakerfinu þegar það var að taka við af gamla kerfinu og þessir hlutir virkuðu báðir í senn. Það dæmi ætti að segja mönnum hversu varlega þarf að fara í miklar breytingar af þessu tagi og reynslan á ekki að verða til þess að mönnum sé nuddað upp úr henni endalaust á Alþingi eins og mér heyrist vera gert, einkum af hálfu framsóknarmanna, heldur á reynslan að vera þannig að framsóknarmennirnir læri af henni og reyni þá að koma í veg fyrir að hún endurtaki sig í þeim verkum sem þeir eru að óska eftir að meiri hluti Alþingis samþykki í formi lagabreytinga eða nýrra laga. Það er líka ljóst að ekkert mat hefur farið fram af hálfu sveitarfélaganna á því hvaða áhrif þessi nýju lög munu hafa á stöðu þeirra. Ég talaði um það áðan að út af fyrir sig væri merkilegt að horfa til þess að sveitarfélögin þyrftu að taka viðbótarlánið, þ.e. þann hluta lánsins sem veruleg áhætta fylgir, án þess að geta eftir tvö ár nokkur áhrif haft á það hvaða íbúðarhúsnæði er verið að kaupa. Það er sérkennileg ráðstöfun. En það liggur heldur ekki fyrir mat á því, herra forseti, hversu mikið af leiguhúsnæði sveitarfélögin þurfa þá að eiga. Sveitarfélögin eiga nokkuð af leiguhúsnæði. Langflest þeirra, ef ekki öll, hafa þurft að koma sér upp leiguhúsnæði til þess bæði að geta boðið ýmsum fjölskyldum sem hafa ekki getað eða kosið að eignast íbúð í félagslega kerfinu og einnig hafa sveitarfélögin víða úti um land þurft að eiga dálítið af leiguíbúðum til að geta boðið kennurum og ýmsum embættismönnum sem þau þurfa að ráða til starfa. Sú mikla þörf fyrir aukið leiguhúsnæði sem mun verða við samþykkt þessa frv. hefur ekki verið metin. Það er hugsanlegt, herra forseti, að í ýmsum sveitarfélögin verði staðan þannig að sveitarfélögin þurfi sjálf að eignast flestar þær íbúðir sem fólk vill innleysa einfaldlega vegna þess að ef það er mat hæstv. félmrh. og þeirra sem standa að þessu frv. að ekki sé rétt að fólkið eigi íbúðirnar og ekki rétt að hjálpa því til að eiga þær, þá breytist þetta auðvitað yfir í það að sveitarfélögin þurfa að eiga íbúðirnar. Þetta ásamt hinu gerir það að verkum, herra forseti, að ég held að forsvarsmenn sveitarfélaganna hafi alls ekki skoðað þetta mál til hlítar og hafi engan veginn áttað sig á því hvaða nýju kröfur, og ég ætla að nota orðið byrðar, það eru sem hér er verið að leggja á þau. Stjórnarandstaðan hefur haft af því áhyggjur að sveitarfélögin muni ekki standa undir þessum kröfum af ýmsum ástæðum, þ.e. þau muni vísa þeim frá sér og þau muni reyna að komast undan því að fjölga leiguíbúðum sínum jafnmikið og raun ber vitni og þá var það sem hæstv. félmrh. gat þess í máli sínu þegar hann fjallaði um þetta að hægt væri að styrkja frv. um félagsþjónustu sveitarfélaga þannig að skylda sveitarfélaganna yrði ríkari í þessum efnum. Þetta segi ég, herra forseti, vegna þess að, eins og ég sagði áðan, ég held að sveitarfélögin séu alls ekki búin að átta sig á þessari ríku skyldu sinni, að þarna er kannski verið að flytja eigandahlutverkið til, þ.e. það er verið að flytja eigandahlutverkið frá fólkinu og til hins opinbera. Persónulega er ég ekki viss um að það sé verra fyrir fólkið en ég er að nefna þetta hér vegna þess að ég óttast að nokkurs konar þórðargleði ríki gagnvart þessu máli og menn eigi eftir að reka sig á að þetta var ekki jafneinfalt og það virtist þegar það var útskýrt fyrir þeim upphaflega. Svo geta menn líka velt því fyrir sér hvaða áhrif frv. muni að öðru leyti hafa á leigumarkaðinn almennt séð en það er ein af þessum stóru spurningum sem hrannast upp þegar menn fara að skoða þetta mál. Hins vegar er alveg ljóst og það er ekki hluti af hinum stóru spurningum, að ef þetta frv. nær fram að ganga þá mun það fyrst og fremst bitna á tekjulitlum fjölskyldum. Það liggur alveg fyrir. Það liggur alveg fyrir að stór hópur fólks mun ekki fá greiðslumat og þarf þess vegna á leiguhúsnæði að halda og það verða sveitarfélögin sem verða að hafa það leiguhúsnæði til reiðu. Menn hafa líka áhyggjur af því að lagaleg staða húsnæðissamvinnufélaga og félagasamtaka sé ekki nógu ljós og menn hafa áhyggjur af því að þó að það eigi að byggja leiguíbúðir, þá verði settir til þess svo litlir peningar að nánast sé marklaust að tala um slíkt. Þess hefur verið getið að húsnæðisnefnd Kópavogs gerði ákveðna könnun sem leiddi í ljós mun verri stöðu eða allt annað landslag, skulum við kannski orða það, í þessum efnum en það landslag sem hæstv. félmrh. virtist hafa stutt sig við og aðallega ratað í, en ég mun gera það að frekari umræðuefni síðar í mínu máli. Herra forseti. Félagslega aðgerðin í þessum efnum eru vaxtabæturnar. Þar hafa menn ekkert fast í hendi. Viðbótarlánið hlýtur að vera jafnslæmt nú og það var í fyrra kerfi. Það hlýtur að vera jafnerfitt fyrir fólk að vera með mikil lán nú eins og þá og erfiðara e.t.v. ef vaxtabætur hrökkva ekki til vegna þess að nú verða vextirnir mun hærri en þeir voru. Herra forseti. Ég held að húsnæðisnefndir sveitarfélaganna hafi verið mun glöggskyggnari á þessi mál heldur en sveitarstjórnirnar sjálfar. Ég held að munurinn á afstöðu einstakra sveitarstjórna og síðan húsnæðisnefndarinnar skýrist af því að í húsnæðisnefndinni situr fólk sem gjörþekkir þessi mál og starfsmaður húsnæðisnefndanna er venjulega húsnæðisfulltrúi sveitarfélaganna, sá aðili sem þekkir virkilega þann vanda sem á ferðinni er og þarf að leysa úr ýmsum vandamálum fólks og fjölskyldna vegna húsnæðisöflunar og einnig vanda sem upp kemur eftir að fólk er búið að eignast húsnæði. Ég er þess vegna á þeirri skoðun að það sem húsnæðisnefndirnar eru að segja sé í rauninni það marktækasta sem fram kemur í umsögnum um frv. og það séu þær auk verkalýðshreyfingarinnar sem á að taka mark á, sem á að hlusta á og sem á að fara eftir. Ég gerði það að umræðuefni áðan, herra forseti, að það væri áhyggjuefni ef menn ætluðu með þessu frv. að klippa á tengslin við aðila vinnumarkaðarins sem hafa, eins og hér hefur verið rakið, verið samstarfsaðilar ríkisvaldsins og sveitarfélaganna um uppbyggingu húsnæðis fyrir alþýðu manna í þessu landi. Ég held að það sé mjög alvarlegt að klippt skuli vera endanlega á þessi tengsl. Ég held að það sé mjög alvarlegt að verkalýðshreyfingunni er á þennan hátt ýtt frá þessum mikilvæga málaflokki sem snýr að kjörum fólks og ég held að þetta sé ávísun á meira ósamkomulag um þessa hluti en verið hefur og mér finnst ótrúlegt að menn séu að óska eftir slíku. Það má líka segja, herra forseti, að því miður einkennist þetta frv. eins og mörg fleiri sem við höfum fjallað um í vetur, af miklu ráðherravaldi. Það virðist vera að hin nýja lína núna í ýmsum málum að allir hlutir endi hjá ráðherra, að það sé ráðherra sem endanlega taki ákvörðun, það sé ráðherra sem geti sett reglur um hina ýmsu hluti og að ráðherrar skipi menn í nefndir og ráð í ríkari mæli en nokkru sinni hefur áður verið. Þetta væri til bóta, herra forseti, að mínu mati, ef ég hefði fyrir því einhverja tryggingu að þessir ráðherrar ætluðu síðan að axla þessa ábyrgð sem þeir eru að taka sér. En því miður bendir ekkert til þess. Í störfum Alþingis í vetur hefur því miður oftar en einu sinni komið fram að ráðherrar hafa farið hér með hluti sem annars staðar hefðu þýtt afsögn. En hér hrín ekkert á hæstv. ráðherrum og meðan þannig er hef ég áhyggjur af því að slíkum aðilum séu falin meiri völd en þeir hafa nú þegar. Það er óheillaráð, herra forseti, að fela þeim sem tæpast valda því sem þeir hafa enn meiri völd. Í þessu frv. hljómar það þannig að ráðherra mun einn skipa stjórn hinnar nýju ríkisstofnunar. Hann mun skipa einn alla þessa fulltrúa. Það er býsna afdrifarík breyting frá því sem verið hefur en undirstrikar það sem ég var að tala um áðan, að tengslin við aðila vinnumarkaðarins eru þar með búin. Ég gat þess líka áðan, herra forseti, að engin trygging er í þessu frv. fyrir byggingu leiguhúsnæðis. Það er heldur engin trygging fyrir því að sveitarfélögin þurfi ekki að breyta öllum þeim félagslegu íbúðum sem þau eru núna með í leiguhúsnæði og eins og ég gat um þá finnst mér líklegast að sums staðar muni það gerast. Þar sem húsnæðisnefndir hafa lagt mat á þörfina að svo miklu leyti sem það er hægt þá virðist koma í ljós að menn reikna með þörf fyrir nýjar leiguíbúðir langt umfram það sem gert er ráð fyrir í frv. Ég endurtek það enn og aftur að húsnæðisnefndirnar eru sá aðili auk verkalýðshreyfingarinnar sem hæstv. ríkisstjórn verður að taka mark á þegar fjallað er um þessi mál því þarna er verið að tala um þá aðila sem gerst mega vita hver þörfin er og hvar skórinn kreppir. Fleiri hópar hafa áhyggjur af sinni framtíð. Námsmannahreyfingarnar hafa áhyggjur af því hvað verður um byggingu námsmannaíbúða og benda réttilega á að mikill munur er á því að greiða 1% vexti eða 5% vexti og að auðvitað muni miklar breytingar í þessum efnum eingöngu þýða að erfiðara verður að reka námsmannaíbúðirnar og þær verða dýrari í leigu. Bæði í Reykjavík og eins norður á Akureyri er mikil þörf fyrir námsmannahúsnæði til þess að uppfylla lágmarksþörf. Hins vegar er ljóst að nýtt frv. eins og þetta mun gera það að verkum að menn kippa að sér hendinni eða hika og þar með raskast í rauninni sú áætlun eða sá vilji sem menn hafa haft til þess að byggja slíkar íbúðir upp og gera þannig aðgengilegra fyrir fólk, líka fjölskyldufólk, að taka sig upp og fara til náms. Það má líka velta fyrir sér í framhaldi af þessu og í tengslum við það hvaða áhrif hærra leiguverð hefur á þau lán sem þarf að veita frá Lánasjóði ísl. námsmanna og hversu stór hluti þess kostnaðar sem bætist við vegna hækkaðra vaxta verður tekinn í gegnum lánasjóðinn og þann veginn út úr ríkissjóði. Það hefði verið æskilegt, herra forseti, að það mál hefði verið reifað betur en gert hefur verið og sumarið þá tekið í það líka. En miðað við þá stöðu sem uppi er núna þá sýnist okkur a.m.k. að hæstv. ráðherra ætli sér að keyra frv. í gegn þannig að okkur er nauðugur sá einn kostur að ræða frv. hér og nú fyrst ekki má ræða það utan þings í sumar og koma síðan að því betur búnu á haustdögum. Það er einnig ljóst, herra forseti, að kostnaður sem fylgir þessu kerfi hefur verið vanmetinn og fólki virðist ekki hafa verið gerð grein fyrir honum þegar verið er að segja því hvað það sé nú sniðugt að fara með lánsloforðið sitt út á markaðinn og svo viðbótarlánið frá sveitarfélaginu sem það fær ef það er tilbúið til þess að kaupa þá íbúð sem sveitarfélagið vill að það kaupi, þ.e. ef um óseldar íbúðir er að ræða. Þetta eru ýmis þau gjöld sem fólk á almenna markaðnum hefur þurft að greiða hingað til. Ég tek eftir því að fasteignasalar eru ánægðir með þetta frv. Það er auðvitað vegna þess að þeir reikna með því að viðskiptin hjá þeim muni aukast og það eru ekkert viðskipti sem verða síðan greidd af hinu opinbera til stuðnings þessum hópum eða þjónusta sem verður veitt ókeypis. Það er langt í frá, herra forseti. Þarna bætist við umtalsverður kostnaður sem menn hafa ekki tíundað mikið í þessari umræðu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Það hefur komið í hlut stjórnarandstöðunnar að benda á þessa hluti. Stjórnarandstaðan hefur mótmælt því að aukinn kostnaður skuli vera lagður á þá sem fá viðbótarlánin vegna þess að þar er auðvitað um enn eitt skrefið að ræða í þá átt að gera alla jafnsetta og stækka þann hóp sem á enga möguleika í þessu kerfi en verður að leita eftir leiguíbúðum hjá sveitarfélögunum og þau verða síðan að bregðast við og við eigum eftir að sjá hvernig þau munu gera það. Ég gat um það áðan, herra forseti, að það er mat húsnæðisnefndanna þar sem þær hafa reynt að leggja mat á þetta, að það þurfi að byggja mun fleiri leiguíbúðir en sem nemur þeim 50 sem frv. gerir ráð fyrir að verði byggðar á næstu tveimur árum. Í ljósi þeirra upplýsinga má kannski segja að þetta sé nánast hlægilegt, það sé nánast hlægilegt að horfa á þessa tölu, 50, í frv. Eitt af því sem menn hafa líka rætt og það býsna mikið í tengslum við framlagningu þessa frv. er framtíð starfsfólks Húsnæðisstofnunar. Ég gat um það áðan að hinn nýi Íbúðalánasjóður á að þurfa færra starfsfólk miðað við frv. Hann á að þurfa færra starfsfólk. Af þeirri ástæðu, ef menn eru sannfærðir um það, þá er alveg ljóst að ekki verður vinna fyrir alla þá sem hafa sérstaka þekkingu í þessum efnum, eins og það fók sem hefur unnið á Húsnæðisstofnun. En það hefur kannski ekki bara velkst fyrir mönnum að ekki fengju allir vinnu heldur kannski miklu frekar að framtíð starfsfólksins alls er í uppnámi og enginn veit hverjir verða endurráðnir. Ég vil, herra forseti, í þessu sambandi geta um áskorun sem Félag starfsmanna Húsnæðisstofnunar sendi til hæstv. félmrh. Þar skorar félagið á hæstv. ráðherrann að hann beiti sér fyrir því að inn í þetta frv. verði bætt ákvæði sem tryggi núverandi starfsmönnum Húsnæðisstofnunar sambærileg störf hjá hinum nýja sjóði. Menn hafa velt því dálítið fyrir sér hvernig á því stendur að ekki er tekið á málum þessa fólks vegna þess að það hefur verið svo þegar hæstv. ríkisstjórn hefur verið að breyta ýmist formi eða eignarhaldi á þeim stofnunum sem áður hafa verið ríkisins, að séð hefur verið fyrir framtíð starfsfólksins á tiltekinn hátt en því ekki bara vísað út í bláinn. Þess vegna er það óskiljanlegra fyrir starfsfólk Húsnæðisstofnunar að það skuli fá allt aðra meðhöndlun en aðrir sem hafa lent í svipuðum aðstæðum, þ.e. að breytt hefur verið eignarhaldi eða umgjörð þeirra stofnana sem þeir hafa starfað hjá. Fram hefur komið í þinginu að stjórnarandstaðan sé sammála verkalýðshreyfingunni í þeirri gagnrýni sem fram hefur komið og í því mati að það þurfi að skoða þetta frv. betur. Ég hef vikið, herra forseti, að nokkrum þáttum sem eru mikilli ósvissu háðir og menn sjá ekki fyrir hvernig muni verða þegar frv. verður orðið að lögum og lögin eiga að fara að taka til þessara mikilvægu kjaramála fjölskyldnanna. Ég hef varað við ýmsum þeirra og ég hef bent á hluti þar sem mér hefur fundist að beinlínis væri verið að gylla það sem menn ekki vita hvernig muni verða í framkvæmd. Ég er nokkuð viss um að ýmislegt af því sem hinir bjarstýnu hafa verið að segja um þessi mál muni ekki standast og ég verð að segja það, herra forseti, að ég vona fjölskyldnanna í landinu vegna að það muni heldur ekki allt rætast sem gagnrýnendur frv. hafa sett fram. Í rauninni er það svo að þó að einungis hluti af þeirri gagnrýni sem sett hefur verið fram mundi rætast þá væri það nóg til þess að setja húsnæðismálin og það öryggisnet sem þau hafa verið fyrir fjölskylduna í slíkt uppnám að menn hlytu að minnast hæstv. félmrh. með alveg ákveðinni tilfinningu allt þaðan í frá.

Herra forseti. Undir þessari umræðu sem staðið hefur nokkuð lengi hefur hæstv. félmrh. haldið ræðu þar sem hann hefur svarað þeirri gagnrýni sem fram hefur komið á þetta frv. Mér gafst einungis tækifæri til þess að svara hér í stuttu andsvari þannig að ástæða er nú við lok þessarar umræðu að fara yfir nokkuð af því sem hæstv. ráðherra hélt fram í ræðu sinni. Öllum er náttúrlega ljóst að ríkisstjórnin ætlar sér með góðu eða illu að ná fram fjórum mjög stórum málum á þessu þingi. Að því er varðar þrjú þeirra þá höfum við í stjórnarandstöðunni talið ástæðu til þess að fylgja málflutningi okkar ítarlega eftir úr þessum ræðustól vegna þess að málin eru þess eðlis að þau munu skipta verulegu máli í framtíðinni fyrir þjóðina og við teljum nauðsynlegt að nota okkur þann lýðræðislega rétt sem við höfum úr þessum ræðustól til þess að koma til skila eins og við best getum til þjóðarinnar hvaða áhrif þessi mál muni hafa. Við höfum, herra forseti, verið að fjalla um miðhálendið og hvernig stjórnsýslu þess verður háttað í framtíðinni nái tillögur ríkisstjórnarinnar fram að ganga í því efni, þar sem litlum hluta þjóðarinnar, örfáum prósentum, er falið það vald að taka ákvarðanir um það hvernig hagnýtingu miðhálendisins verður háttað í framtíðinni. En stærsti hluti þjóðarinnar, 90--95%, hefur mjög litla aðkomu að því máli þannig að auðvitað var eðlilegt að það mál þyrfti að ræða ítarlega. Eins höfum við rætt hér mjög mikið um frv. hæstv. iðnrh. um auðlindir í jörðu. En það er ljóst, herra forseti, að með ákvæðum þess frv., ef að lögum verður, geta jarðeigendur rakað til sín miklum peningum skattgreiðenda ef nýta þarf í almannaþágu verðmæti sem finnast í jörðum þeirra. Bara þessi tvö mál sýna, herra forseti, að þarna eru sérhagsmunir enn eina ferðina settir langt ofar almannahagsmunum. Ég átti þess ekki kost, herra forseti, að hlýða á boðskap hæstv. forsrh. í gær. Mér skilst að hæstv. ráðherra hafi verið í gærkvöldi í sjónvarpi þar sem hann lýsti sinni sýn á lýðræðið og þingræðið í þjóðfélaginu. Ég átti þess heldur ekki kost að vera við upphaf kvöldfundar í gær þegar stjórnarandstaðan gerði þessa sýn forsrh. að umtalsefni. En ég átti þess kost í morgun, herra forseti, að hlýða á umfjöllun í sjónvarpinu í þættinum Þingsjá og þar heyrði ég viðtal við hæstv. forsrh. um sýn hans á þingræðið og lýðræðið í þjóðfélaginu. Ég verð að segja það, herra forseti, að ég varð fyrst undrandi þegar ég hlýddi á þetta viðtal. En, herra forseti, það er ekki hægt annað en að hneykslast á því hvernig hæstv. forsrh. lítur á þingræðið í landinu. Hæstv. forsrh. gerir það sem í hans valdi stendur til að stilla því upp sem málþófi þegar við stjórnarandstæðingar höfum verið að ræða ítarlega þau þrjú mál sem ég nefndi, þessi tvö og síðan húsnæðismálin þar sem, eins og við höfum margoft farið inn á, verið er að loka félagslega íbúðakerfinu og skilja eftir í óvissu hundruð fjölskyldna, án þess að nokkuð liggi fyrir um hvert þetta fólk getur leitað verði frv. hæstv. félmrh. að lögum. Hæstv. forsrh. sagði í þessu viðtali í morgun að lýðræðið eigi að fá að virka. Þá er hæstv. forsrh. væntanlega að vísa til þess að meiri hlutinn eigi að geta náð fram sínum málum hér á þingi. Það er út af fyrir sig ekki hægt að gera athugasemdir við það að meiri hlutinn nái sínum málum fram. Hitt er annað mál að ef lýðræðið á að virka, eins og hæstv. forsrh. segir, þá er það auðvitað þannig að stjórnarandstaðan hafi þann lýðræðislega rétt að koma sínum málflutningi á framfæri, sínum rökum fyrir því að hún gagnrýnir þau frv. sem hér eru sett fram og hún geti gert það eðlilega, án þess að þurfa að taka því að forsrh. haldi því fram opinberlega fyrir þjóð sinni að stjórnarandstaðan sé þinginu til skammar, eins og hæstv. ráðherra sagði í þessu viðtali í morgun. Hæstv. forsrh. landsins sagði við þjóðina að þingmenn séu hér að tala við sjálfa sig, umræðurnar séu þinginu til skammar og þeir séu að lesa hér upp úr skýrslum og afmælisritum sem margsinnis hafi verið lesnar hér upp. Það var boðskapurinn.

Er þetta ekki rétt?

Það var boðskapurinn, herra forseti, sem forsrh. boðaði þjóðinni.

Er þetta ekki rétt?

Nú ætla ég að vekja athygli á því út af frammíkalli hæstv. forsrh. að ég hef ekki orðið mikið vör við hæstv. forsrh. undir þeim ítarlegu umræðum sem hér hafa farið fram um húsnæðismál. Ég vísa því á bug, af því að ég hef tekið þátt í þessum umræðum, að hér sé í fyrsta lagi um málþóf að ræða og að í annan stað sé um það að ræða að við gerum ekkert annað en að tala hér upp úr skýrslum og afmælisritum. Herra forseti. Þetta er ekki boðlegur málflutningur af forsrh. Íslands. Þetta er ekki boðlegur málflutningur af honum. Það er vanvirða, herra forseti, við þingið að hæstv. forsrh. haldi því fram að þetta þing sé ekki nægjanlega þroskað, en það sagði hæstv. forsrh. við þjóðina í morgun. Ég vil lýsa undrun minni og hneykslun á þessu, að forsrh. haldi því fram að þingið sé ekki nægjanlega þroskað. Hér talar sá sem valdið hefur, hans heilagleiki, hæstv. forsrh. Íslands. Forsrh. boðar svo þjóðinni að hann, framkvæmdarvaldið, ætli að breyta þingsköpum til að svona hlutir geti ekki gerst sem séu þinginu til skammar. Þessi boðskapur kom ekki héðan frá forsn. eða forseta þingsins. Nei. Þetta kom frá æðsta manni framkvæmdarvaldsins, forsrh. sjálfum. Hann boðar þjóðinni í morgun í sjónvarpi að hann ætli og telji rétt að breyta þingsköpum til að svona hlutir geti ekki gerst. ,,Það er skylda meiri hlutans``, sagði hæstv. forsrh., ,,að sjá til þess að breyta þingsköpum``, sem, herra forseti, hæstv. forsrh. segir að sé ekkert vandamál. Hér talar nú aldeilis maður með völd. Þetta segir framkvæmdarvaldið: ,,Það er ekkert mál að breyta hér þingsköpum. Ég hef meiri hluta hér á þinginu og ég get breytt þingsköpum ef ég vil.`` Það er ekki bara það, herra forseti, að forsrh. hafi valdið til þess að knýja í gegn með sínum meiri hluta --- sem ég hef ekki mótmælt, svo fremi að minni hlutinn hafi sinn lýðræðislega rétt --- að ná í gegn þessum stóru málum sem ríkisstjórnin ætlar sér og öðrum, heldur nær vald hans, herra forseti, og á því vek ég athygli, til þess að hann, að hann geti breytt þingsköpum. Ég spyr, herra forseti: Er hægt að líta á þessi orð öðruvísi en sem vanvirðu við þingið af hæstv. forsrh.? Forsrh. mælir líka þingræðið í peningum. Hann mælir lýðræðið líka í peningum. Hæstv. forsrh. hefur setið yfir því, í stað þess að hlýða á málefnalegar ræður okkar þingmanna, sjálfsagt í Stjórnarráðshúsinu, að reikna út hvað tíu klukkustunda ræða þeirrar sem hér stendur kosti lýðræðið í landinu. Og hæstv. forsrh. hefur komist að niðurstöðu um þann kostnað. Sú sem hér stendur hefur kostað þingið, herra forseti, eina milljón króna. Það hefur kostað eina milljón kr. að tala hér í tíu klst. Og það setur forsrh. svo snyrtilega í samhengi við ferðalög bankastjóra. Ég get sagt þingheimi það og ég get sagt herra forseta það að mér ofbýður þessi málflutningur. Ég hef verið alllengi á þingi og það hafa verið fleiri forsætisráðherrar en þessi sem ég geri hér að umræðuefni. En ég hef aldrei orðið vitni að svona hroka hjá þeim sem valdið hefur. Aldrei. Og af því ég hef nú starfað töluvert með þessum hæstv. forsrh., þá er margt gott sem ég kann að virða í fari hans. Ég hef um margt átt góð samskipti við þennan ráðherra, hæstv. forsrh. En hér, herra forseti, gengur sá sem valdið hefur of langt. Herra forseti. Ég á heimtingu á því að hæstv. forsrh. leggi fram þessa útreikninga þó það sé aukaatriði og það eigi ekki að mæla í peningum lýðræðislegan rétt minni hlutans til þess að koma fram sínum skoðunum. Hvað var tekið með í þessa útreikninga sem forsrh. sat yfir að reikna á meðan við vorum að ræða ítarlega þetta mál? Var það fastakostnaður Alþingis? Hvernig fær forsrh. út þessa tölu? En þetta, herra forseti, er auðvitað allt saman aukaatriði. Það sem er aðalaatriðið, herra forseti, er hvernig forsrh. landsins lítur á lýðræðið og þingræðið í því landi sem hann stjórnar. Og það hlýtur að vera okkur þingmönnum umhugsunarefni. Hæstv. forsrh. boðar ekki aðeins að hann muni flytja hér breytingar á þingsköpum og koma því í gegn með sínum meiri hluta. Hann boðar einnig, herra forseti, hvenær þessu þingi eigi að ljúka, hvernig það eigi að starfa þessa daga eða vikur sem eftir eru. Hæstv. forsrh. boðar það í sjónvarpinu. Hann boðar það að þingið eigi að starfa fram á fimmtudag eða föstudag í næstu viku. Og hæstv. forsrh. boðar það að þingið komi svo saman strax eftir kosningarnar. Herra forseti. Ég bið herra forseta að virða mér það til betri vegar þó að upp í minn huga komi: Hver stjórnar þinginu? Nær vald forsrh. á Íslandi líka til þess að stjórna löggjafarsamkundu þjóðarinnar? Er svo komið fyrir þingræðinu og lýðræðinu að það sé orðið í verkahring og á valdi forsrh. að stjórna þinginu, hvenær og hvernig eigi að breyta þingsköpum, hvenær þinginu eigi að ljúka, með hvaða hætti o.s.frv.? Þetta hefur mér orðið nokkurt umhugsunarefni, herra forseti, á þessum degi og þess vegna geri ég þetta að umtalsefni nú í lokaræðu minni við 2. umr. um húsnæðismál. Ég tel að við í minni hlutanum eigum rétt á því að spyrja forseta þingsins að því og óska eftir því að forseti þingsins svari því hvort það eigi að breyta út frá þeirri hefð sem verið hefur allt svo lengi sem ég man, að þingsköpunum eigi að breyta án þess að um það sé sátt hjá þingheimi öllum. Það væru ákveðin kaflaskipti í sögu þessarar virðulegu stofnunar ef svo væri. 
             Þess vegna tel ég, herra forseti, mjög mikilvægt, ekki bara fyrir okkur stjórnarandstæðinga heldur fyrir lýðræðið og þingræðið í landinu, fyrir þingræðið, að forseti lýsi því yfir að þingsköpum verði ekki breytt nema um það náist sátt milli stjórnar og stjórnarandstöðu,  Áður en ég vík frá þessum kafla mínum get ég ekki látið hjá líða, herra forseti, að segja eitt. Forsrh. landsins segir að stjórnarandstaðan sé þinginu til skammar þegar hún ræðir ítarlega stórmál sem ekki bara stjórnarandstöðunni hér inni liggur á hjarta, heldur stórum hluta þjóðarinnar. Við erum að tala um miðhálendið og að lítill hluti þjóðarinnar á að stjórna því hvernig miðhálendið verður hagnýtt. Við erum að ræða um auðlindir í jörðu, hvernig landeigendur geta rakað til sín peningum frá skattborgurum ef þar finnast auðlindir sem almenningur þarf að nota. Við erum að ræða um það, herra forseti, að verið er að loka félagslega húsnæðiskerfinu á Íslandi, þar sem hundruð fjölskyldna eru skildar eftir í óöryggi. Og forsrh. landsins lýsir því sem vanvirðu við þingið að við þurfum að hafa ítarlegar skoðanir á þessu. Hann gerir lítið úr stjórnarandstöðunni, talar niður til stjórnarandstöðunnar og segir að hún sé að lesa upp úr skýrslum og gögnum. Herra forseti. Skyldi það vera svo á öðrum þjóðþingum? Það hefur stundum hvarflað að mér að forsrh. sýni Alþingi og lýðræðinu hér vanvirðingu --- sem hann iðulega gerir --- því hvað er það oft --- og læt ég nú hugann reika --- sem forsrh. sýnir okkur og þinginu þá virðingu að vera hér við umræðu um stórmál eða taka eðlilegan þátt í þeim umræðum? Ég las yfir það þegar verið var að opna félagslega húsnæðiskerfið 1929, hvernig þáverandi forsrh., Tryggvi Þórhallsson, tók virkan þátt í þeirri umræðu. Herra forseti. Ég hef hvorki orðið vör við að hæstv. ráðherra hafi setið undir þessari umræðu, hvað þá að hann hafi tekið þátt í henni. Og það má nefna fleiri umræður um stór mál. Það er umhugsunarvert og maður veltir því fyrir sér: Hvers vegna telur forsrh. landsins ekki nauðsynlegt að taka þátt í umræðum sem fram fara hér um stór mál? Þar held ég að að forsrh. eigi líka að líta í eigin barm þegar hann talar um virðingu þingsins. Hans hlutverk er ekki bara það, a.m.k. lít ég ekki svo á þó að hann geri það, að hann eigi bara að koma hér til að taka þátt í atkvæðagreiðslum og lítið meira. Herra forseti. Ég skal ljúka þessum kafla ræðu minnar. En ég ítreka spurningar mínar til forseta, til forseta þingsins sem hér á að stjórna. Vil ég víkja máli mínu að ræðu hæstv. félmrh. í gær. Við hana hafði ég allmargt að athuga sem ég gat ekki komið að í stuttum andsvörum. Hæstv. ráðherra nefndi það sem ein rök fyrir því að loka félagslega húsnæðiskerfinu, að allmargir hefðu sagt sér reynslu af kerfinu, slæma reynslu. Fyrst voru það nokkrir og síðan voru það allmargir. Ef hæstv. ráðherra hefði ætlað að koma til móts við þetta fólk þá hefði hann auðvitað átt að breyta þeirri húsnæðislöggjöf sem við búum við í dag. Ég bið hæstv. ráðherra að skoða hvort hann telji að þeir einstaklingar sem til hans hafa komið verði betur settir eftir en áður við þessa breytingu. Hæstv. ráðherra hélt því hér fram að einstæðir foreldrar sem hann kallaði til, jafnvel þó þeir væru atvinnulausir, ef þeir ættu 500 þús. krónur þá gætu þeir keypt íbúð í nýja kerfinu hans. Ég bið hæstv. ráðherra að segja okkur hvað hann telji að það sé stór hópur einstæðra foreldra sem á 500 þús. kr. útborgun. Það er varla sá hópur sem þarf að leita til félagsmálastofnunar, sem þarf að leita til félagsmálastofnunar eftir fjárhagsaðstoð til að eiga fyrir mat fyrir fjölskyldu sína. Þessi hópur á ekki 500 þús. kr. í banka, herra forseti. Hæstv. ráðherra getur ekki teflt fram svona rökum. Hæstv. ráðherra sagði okkur hér hvert væri valið að því er þetta frv. í heildina varðar. Hæstv. ráðherra sagði: ,,Hætta við þessar breytingar eða búa við sama skipulag áfram.`` Þetta voru þeir tveir kostir sem hann nefndi og auðvitað er þetta ekki boðlegur málflutningur. Við erum að vísu að biðja um að málinu verði frestað til haustsins. En við erum ekki að biðja um að engar breytingar verði á félagslega húsnæðiskerfinu. Við erum að biðja um sátt um þetta stóra mál við verkalýðshreyfinguna þar sem það eru að verða kaflaskipti og hafa orðið á þessu þingi, þessu kjörtímabili, í samskiptum verkalýðshreyfingarinnar við stjórnvöld. Tökum vinnulöggjöfina. Henni var þröngvað hér í gegn í ósátt við verkalýðshreyfinguna. Tökum atvinnuleysistryggingarnar og hvernig með það mál var farið. Var það gert í samráði við verkalýðshreyfinguna? Og nú er það húsnæðislöggjöfin. Næst verða það væntanlega þingsköpin, að hæstv. forsrh. komi því í gegn að breyta þingsköpunum. Það væru líka kaflaskipti ef ekki á að gera það í samkomulagi við allan þingheim. Mér fannst líka athyglisvert í ræðu ráðherrans að hann taldi að hann gæti komist hjá því í sinni ræðu að tala við fólkið sem hvergi mun hafa öryggi, láglaunafólkið, fátæka fólkið, verst setta fólkið, eftir að þetta frv. verður samþykkt. Hann hafði engin skilaboð fram að færa til þessa fólks. Ekkert. Engum björgunarhring var kastað til þessa fólks, engum, hvernig það ætti að bjarga sér þegar búið er að loka félagslega húsnæðiskerfinu. Einstæðir foreldrar, námsmenn, fatlaðir, fátækar barnafjölskyldur, engum björgunarhring var kastað til þessa fólks. Hann hafði ekki heldur nein skilaboð, herra forseti, til þeirra fjölmörgu starfsmanna sem vinna hjá Húsnæðisstofnun varðandi starfsöryggi þeirra, engin skilaboð. Samt heldur hæstv. ráðherra því fram að mikill órói sé hjá starfsmönnum og þess vegna þurfi að keyra frv. í gegn núna, sem á að taka gildi um næstu áramót. En hvað er starfsfólkið að biðja um? Órói þess stafar ekki vegna þess að það vilji endilega að frv. verði lögfest á þessu þingi og það sé það sem það er að biðja um. Auðvitað er það ekki svo. Órói starfsfólks stafar af því að ráðherrann er að tefla starfsöryggi þeirra í tvísýnu. Í fyrsta skipti er það að gerast að verið er að breyta ríkisstofnun og starfsumhverfi ríkisstofnunar án þess að ákvæði sé í frv. sjálfu, í lögunum sjálfum, um að starfsfólkið hafi forgang til starfa. Þar eru líka kaflaskipti, herra forseti. Þar eru kaflaskipti. Herra forseti. Það verður að upplýsa það líka að hæstv. ráðherra fór ekki með rétt mál. Hann fór ekki með rétt mál þegar hann var að tala um vaxtabótakerfið og viðbótarkostnaðinn sem þetta fólk verður fyrir í hinu nýja kerfi. Hæstv. ráðherrann hélt því fram að fólk fengi þinglýsingargjöld og stimpilgjöld bætt í gegnum vaxtabætur. Fólki sem hefur hlýtt á mál ráðherrans hefur örugglega létt talsvert við að heyra þetta. En er þetta nú sannleikurinn í málinu? Nei, herra forseti. Þetta er ekki sannleikurinn í málinu. Þó að við höldum algjörlega til hliðar stimpilgjöldunum og þinglýsingargjöldunum sem ráðherrann segir að fólk fái bætt í gegnum vaxtabótakerfið og horfum einungis til vaxtanna sjálfra þá er það svo, og við höfum sýnt fram á það, að einkum einstæðir foreldrar og einstaklingar verða verr settir að því er niðurgreiðsluna varðar, einfaldlega af því að þeir reka sig upp í vaxtabótaþakið. Þeir reka sig upp í vaxtabótaþakið. Og hluta af vöxtunum, sem þeir hafa fengið niðurgreidda í gegnum þetta kerfi sem á að leggja af, verða þeir að bera sjálfir úr eigin vasa þannig að svigrúmið til að taka stimpilgjöldin líka og þinglýsingargjöldin og bæta fólki það upp í vaxtabótakerfinu stenst ekki. Það stenst ekki. Sérstaklega má á þetta benda þar sem hæstv. ráðherrann hefur væntanlega lítið gert --- hann leiðréttir það þá ef ég fer ekki með rétt mál --- til þess að hafa áhrif á að breyta frv. sem liggur fyrir þinginu og efh.- og viðskn. hefur haft til umfjöllunar, þ.e. frv. um breytingar á vaxtabótakerfinu sem er fylgifiskur þessa frv., vegna þess að við sýndum fram á það við 1. umr. þess máls að einstæðir foreldrar mundu reka sig upp í þetta vaxtabótaþak og einstaklingar líka. Ég lagði fram útreikninga máli mínu til stuðnings. Og hvað segir í nál. meiri hluta efh.- og viðskn., skyldi einhverjum detta í hug að draga í efa að þessir útreikningar væru réttir? Kannski hæstv. félmrh.? Í áliti meiri hluta efh.- og viðskn. stendur, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt útreikningum Jóhönnu Sigurðardóttur alþingismanns, sem voru staðfestir í efnahags- og viðskiptanefnd af hálfu starfsmanna fjármálaráðuneytisins, ...`` Fjmrn. hefur staðfest útreikninga mína. Þeir eru réttir. Ég var því ekki að búa til einhverja útreikninga sem ekki standast til þess að styðja mitt mál. Þeir voru einfaldlega réttir. En það þýðir að einstæðir foreldrar þurfa að láta úr eigin vasa, vegna þessarar breytingar á niðurgreiðsluforminu, allt að 60 þúsund kr. meira á ári með þessu nýja kerfi. Og það slagar nú upp í það að vera  Hæstv. forsrh. sagði líka við þessa umræðu í gær að samkomulag væri við fjmrn. um að kostnaði sem fólk yrði fyrir í nýju kerfi yrði þannig háttað að hann yrði ekki meiri en í núverandi kerfi. Það voru orð hæstv. ráðherra. En hvernig eigum við að treysta því? Hvar er, herra forseti, fjmrh. sem hefur verið kallað eftir til þessarar umræðu? Getur hann staðfest þessi orð ráðherrans um að kostnaðurinn fyrir fólk að koma inn í þetta kerfi verði ekki meiri en hann var áður? Hæstv. ráðherrann getur alla vega ekki, jafnvel þó að hæstv. fjmrh. staðfesti að kostnaðurinn verði ekki meiri, borið það á borð fyrir okkur þegar fólk fer úr þessu nýja kerfi og þarf að borga fasteignasölunum kannski 2% sölulaun eða þaðan af meira, af því að sölulaun fasteignasala hafa nú verið gefin frjáls enda kætast þeir mjög við þessa breytingu þar sem þeir fá nýjan hóp inn á fasteignamarkaðinn sem þarf að versla við þá og greiða þeim sölulaun, sem verða hærri hjá þessu fólki. Enn og aftur skal það sagt, herra forseti, að formaður Félags fasteignasala taldi að þegar nýr hópur kæmi inn á þennan markað þá mundi það leiða til hærra íbúðarverðs. Væntanlega þá í þessum tveggja til þriggja herbergja íbúðum, a.m.k. fyrst í stað. Það er bara eðlileg túlkun á framboði og eftirspurn að þetta getur leitt til þess. En ég verð að segja það, herra forseti, að mér brá nokkuð þegar forsrh. --- forsrh. er mér nokkuð ofarlega í huga núna, herra forseti, þannig að ég bið um að menn skilji það. Ég er auðvitað að tala við hæstv. félmrh. --- mér brá nokkuð þegar hann var spurður um það sem margir í félagslega kerfinu hafa áhyggjur: Hvað verður um heimili okkar sem erum á stöðum þar sem markaðsverð er lágt og er miklu lægra en áhvílandi lán á íbúðunum? Þar getur kannski munað 3--4 milljónum. Hvað bar hæstv. ráðherra á borð fyrir okkur? Hann sagði að það væri bara ein skýring á þessu, þ.e. að þessar íbúðir væru bara yfirveðsettar. Það voru engin svör til þessa fólks sem hefur eðlilega áhyggjur af þessu enda er hér verið að breyta kaupskylduákvæðum, að vísu ekki gagnvart íbúðum sem eru í kerfinu heldur héðan í frá, og það er verið að gera sveitarfélögunum auðveldara að hafna forkaupsrétti. Hæstv. félmrh. sagði að þetta frv. hans, ef að lögum yrði, þýddi meiri útgjöld fyrir ríkissjóð. Að vísu færði hann engin rök fyrir sínu máli, herra forseti. Við höfum sagt að þetta feli í sér mikil útgjöld fyrir sveitarfélögin, og höfum sýnt fram á það, sem þurfa nú að fara í stórkostlega uppbyggingu á leiguíbúðum og þurfa að bera verulega aukningu í húsaleigubótum þar sem nú á að vísa stórum hluta þeirra sem hafa verið í félagslega kerfinu yfir á leigumarkaðinn. Ráðherrann þarf auðvitað að skýra sitt mál betur þegar hann talar um aukin útgjöld. Er hann að boða það að sveitarfélögin fái meiri peninga til uppbyggingar á félagslegum íbúðum frá ríkissjóði? Það væru þá ný tíðindi inn í umræðuna sem breyttu nokkuð stöðunni. Hæstv. ráðherra hefur heldur ekki svarað því sem ég fór inn á í máli mínu, þ.e. þeim fjárhagslegu samskiptum ríkis og sveitarfélaga varðandi húsaleigubæturnar sem var frágengið hér fyrir jólin með einhverjum 280 millj. kr. Það var ekki hægt að skilja það samkomulag öðruvísi en ég greindi frá, að þar með teldi ríkið að afskiptum ríkisins af því máli væri lokið og öll frekari útgjöld varðandi húsaleigubætur væru ríkinu óviðkomandi. Þessu hefur hæstv. ráðherra ekki heldur svarað. Hæstv. ráðherra var á ansi veikum ís þegar hann sagði að sú sem hér stendur hafi hækkað vextina í félagslega kerfinu úr 1% í 2,4% á sínum tíma 1992 vegna þess að hvað er ráðherrann hér að gera núna? Hann er að hækka vextina úr 2,4% í 5% eða prósentu meira en var á þeim tíma. Og ekki er hægt að jafna saman þeim framlögum sem voru á þeim tíma, 1.200 millj., inn í Byggingarsjóð verkamanna og þeim 275 millj. sem þau eru komin niður í í tíð ráðherrans. Eða þá að á þeim tíma var veitt fjármagn til 500 félagslegra íbúða sem eru komnar niður í 170 í tíð þessa ráðherra. Ráðherrann skyldi því vara sig, herra forseti, að tefla svona sjónarmiðum fram. Þá var það líka tryggt, frá því var gengið og yfir það farið með rækilegum útreikningum sem voru lagðir fram fyrir þingið að sú hækkun var bætt í gegnum vaxtabótakerfið. Hæstv. ráðherra var því á ansi tæpu vaði þegar hann byrjaði að tefla þessum rökum sínum fram. Hæstv. ráðherra hefur heldur ekki sett fram nein rök fyrir því af hverju ekki megi bíða með þessar breytingar þar til fyrir liggur niðurstaðan í samtölum sem nú eiga að fara fram, eftir að frv. þetta hefur orðið að lögum, milli sveitarfélaganna og ríkisvaldsins um það hvernig standa eigi að uppbyggingu leiguíbúða. Herra forseti. Væri ekki eðlilegra að fara í þessar breytingar þegar það liggur fyrir hvernig leysa eigi úr vanda þeirra hundruð fjölskyldna sem nú verða settar á götuna og búa við óöryggi, þegar það liggur fyrir, þegar sú niðurstaða liggur fyrir hvernig eigi að tryggja þessu fólki öryggi í húsnæðismálum? Nei, nei, það þarf strax að fara í þær. Og hvers vegna? ,,Af því að þarf að koma Íbúðalánasjóðnum til verka``, segir ráðherrann. Það skyldi þó ekki vaka þar í þegar hæstv. ráðherra nefnir þetta, og honum liggur á, að koma sínum mönnum og íhaldsins fyrir í Íbúðalánasjóðnum? Er það ekki það sem þar býr að baki? Alla vega er það ekki, herra forseti, umhyggja fyrir lægst launaða fólkinu. Það er alla vega ekki umhyggja fyrir lægst launaða fólkinu. Hæstv. félmrh. ber það enn og aftur á borð fyrir okkur þingmenn að við förum með fjarstæðu þegar við tölum um að 600 fjölskyldur, verði þetta frv. samþykkt, hafi ekki öryggi í húsnæðismálum og vísar þar til greiðslumatsins og segir að verið sé að skoða það og að þau 18% sem nú eru í húsbréfakerfinu verði ekki látin gilda. Hann vísar til þess að nefnd sé að störfum sem sé að skoða nýjan neyslustaðal. Nefndin á að taka tillit til framfærslukostnaðar fjölskyldna, skulda og eigna. Við höfum mörg spáð því að það þýði að jafnvel verði farið enn neðar með greiðslumatið. Síðan ber hæstv. félmrh. það líka á borð fyrir okkur að það eigi ekki að horfa á málið svona eins og við gerum, heldur eigi að líta á það að lánin til þessa fólks verði til 40 ára og það breyti eitthvað greiðslumatinu. Það er auðvitað fjarstæða, herra forseti, að halda slíku fram vegna þess að við erum einungis að tala um að það munar 1.000 kr. á mánuði á 3 milljón kr. láni. Það breytir litlu að því er varðar greiðslubyrðina, greiðslugetuna eða greiðslumat þannig að hæstv. ráðherra þvælir hér saman óskyldum hlutum sem hafa ekki mikið að segja varðandi greiðslugetuna og greiðslumatið. Það er einmitt athyglisvert þegar hæstv. félmrh. er nú að setja allt láglaunafólk inn í húsbréfakerfið sem ráðherrann kallaði naglasúpu á sínum tíma, að hann vísar til þess að það fái nú 40 ára lán. En ég hef farið yfir þetta. Hvað hafa margir, herra forseti, nýtt sér lög um lengingu á húsbréfunum í 40 ár? Það voru 299 á síðasta ári á móti tæplega 4.000 sem nýttu sér 25 ára lánin. Fólk sér að þetta er enginn kostur, enda eru heildarvaxtagreiðslur sem fólk þarf að bera í þessi 40 ár, miðað við 3 millj. kr. lán, meðallán, um 4 millj. kr., meðan það eru 2,4 millj. kr. ef fólk tekur 25 ára lán. En hæstv. ráðherrann gefur sér að allir velji þennan kost sem ég held fram að sé verri fyrir fólk, þ.e. 40 ára lán. En hann heldur því fram, herra forseti, að það sé besti kosturinn fyrir láglaunafólkið. Ég held að það muni koma fljótlega í ljós, herra forseti, alveg burt séð frá þeim sem nú eru settir út á leigumarkaðinn, að þeir sem á annað borð gagnast þetta frv. muni fljótlega komast að því að 40 ára lánin eru enginn kostur. Það væri freistandi, herra forseti, að fara aftur yfir hvernig greiðslubyrðin er í nýja kerfinu og gamla kerfinu. Við höfum sýnt fram á að ráðherrann velur sér dæmi í frv. sínu til að sýna fram á að greiðslubyrðin sé hagstæðari. Hann tekur engin dæmi um hvað það þýðir ef fólk kaupir gamalt húsnæði með áhvílandi láni þar sem greiðslubyrðin á því láni hefur þyngst. Það væri freistandi að fara aftur yfir áhrif þetta á verðlagningu á íbúðamarkaðnum, þ.e. meiri kostnað fyrir fólk til að komast inn og út úr kerfinu. Vaxtabæturnar eru miklu óhagstæðari. Eins væri freistandi að fara yfir umsagnirnar frá Akureyri, Kópavogi og Hafnarfirði sem segja að þegar á næsta ári muni frv. hafa þau áhrif að bara á þessum þremur stöðum verði þörf fyrir þrjú til fjögur hundruð nýjar leiguíbúðir. Það er fyrir utan biðlistana, sem eru t.d. í Reykjavík um 379 manns. Herra forseti. Ég held að það væri allt saman gagnslaust. Ég held að ráðherrann skipti ekki um skoðun. Við höfum ítrekað reynt það. Ég hef orðið vör við að ýmsir þingmenn í stjórnarliðinu eru orðnir ansi hugsi yfir þessu máli. Auðvitað væri freistandi að fara yfir hvernig verið er að plata sveitarfélögin og setja á þau miklu meiri byrðar --- ef menn vilja nota orðið ,,byrðar`` um félagslega aðstoð við fátækt fólk --- í framtíðinni en er í núverandi kerfi. Væntanlega er ekki hægt að breyta ákvörðun forsrh. sem ætlar ekki að verða við óskum verkalýðshreyfingarinnar og 26 félagasamtaka sem 100 þúsund félagar standa á bak við með ósk og beiðni til ráðherrans um að fresta málinu til haustins. Ég minni enn og aftur á að frv. á ekki að taka gildi fyrr en um næstu áramót. Það skulu vera lokaorð mín, herra forseti, nú við umræðuna að ég lýsi allri ábyrgð á málinu á hendur ríkisstjórninni. Hún ber alla ábyrgð á því að skilja hundruð fjölskyldna fátæks fólks, námsmanna, einstæðra foreldra og fátækra barnafjölskyldna eftir í því óöryggi sem þær munu lenda í verði þetta frv. að lögum. Herra forseti. Sú ábyrgð er þung. Hana vildi ég ekki bera.

Herra forseti. Vegna þess sem hv. þm. sagði síðast þá hefur ríkisstjórnin eindregið óskað eftir því að mega axla þessa ábyrgð. Það þarf því ekki að hafa neinn hávaða eða barsmíðar í ræðustól út af því. Ríkisstjórnin hefur eindregið óskað eftir því að mega axla þá ábyrgð og mega sýna hana í atkvæðagreiðslu. Það er akkúrat það sem hv. þm. hefur verið að reyna að koma í veg fyrir að mætti gerast, að ríkisstjórnin fengi að axla þá ábyrgð. Hv. þm. vék aðeins að mér í upphafi máls síns. Í því sambandi nefndi hv. þm. sérstaklega að fullyrðingar mínar um að hér væri málþóf á ferðinni væru úr lausu lofti gripnar. Ég tel að íslenskir kjósendur, íslenskur almenningur, eigi heimtingu á því að fá útskýrt af þaulvönum þingmönnum, öðrum en hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, hvenær málþóf hefjist fyrst að tíu tíma ræða hennar í þingsalnum féll ekki undir málþóf. Ég er viss um að mikil forvitni ríkir meðal þjóðarinnar að vita hvernig hv. þm. mundi haga sér ef þingmaðurinn hv. hæfi virkilegt málþóf fyrst þetta var aðeins eðlilegur hluti af þingstörfum að mati hennar. Ég get nefnt við þingmanninn hvers vegna mér þykir þetta vera málþóf. Ég get útskýrt það. Á síðasta þingi, 121. löggjafarþingi, talaði ég, sá sem hér stendur, samtals í 4 klukkutíma og 45 mínútur allt þinghaldið. Ég býst þó við að hv. þm. þyki að ég hafi fengið að koma nægjanlega að skoðunum mínum. Mér þykir það. Mér þykir að ég hafi fengið nægjanlega að koma skoðunum mínum að. Ég talaði í 4 klukkutíma og 45 mínútur allt þinghaldið. Hv. þm. talaði á einum degi meira en helmingi lengur en ég allt þinghaldið á 121. löggjafarþingi. Samt segir hv. þm. við almenning í landinu, sem hún vill væntanlega að taki mark á sér, að ekki hafi verið um málþóf að ræða. Þjóðin hlýtur að bíða í ofvæni eftir því að þingmaðurinn hv. útskýri fyrir henni hvenær málþóf hefjist og hversu lengi hv. þm. muni þá tala. Nú er ég bara að tala um eina ræðu hv. þm. í þessari löngu lotu meðan þingið hefur ekki fengið að ganga til atkvæða. Ég er aðeins að tala um eina ræðu, sem var meira en helmingi lengri en allar þær ræður sem ég flutti á 121. löggjafarþingi og þykir mér þó að ég hafi haft nægan tíma til að koma skoðunum mínum á framfæri.

Er þetta ræða um húsnæðismál?

Það getur vel verið að einhver annar hafi tekið meira af tíma þingsins hér en ég hér, hv. þm. Hann hefur þá mjög góða samvisku, sá þingmaður ef hann telur að ég hafi tekið hér meiri tíma í þessari umræðu en hann. Ef hann hefur alltaf haldið sig á réttri línu um þau málefni sem hér hafa verið rædd, þá þykist þingmaðurinn hv. góður.

Forsrh. hefur nú tekið ... tíma Alþingis.

Ég ætla aðeins að víkja frekar að þessum þáttum. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði að hún hefði ekki verið með neitt málþóf og ég hefði ekki fylgst með umræðunni. Hvernig veit hv. þm. það? Ég kom áðan í þingsalinn í gættina þegar hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir, 6. þm. Norðurl. e., var að tala. Það var enginn þingmaður í salnum, fyrir utan hæstv. forseta. Ég er þó ekki að gera því skóna að enginn hafi verið að fylgjast með ræðu hv. þm. Ég held að ýmsir hafi verið að gera það. Ég fylgdist til að mynda með drjúgum hluta af ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þó að ég sæti ekki í þingsalnum. Þannig er aðstaðan sem nú er sköpuð að við erum fær um það. Ég heyrði m.a. hv. þm. lesa hér upp úr 50 ára gömlum ræðum. Hún fjallaði þar um menn eins og Ólaf Thors, Pétur Ottesen, Magnús Guðmundsson, sneri út úr orðum þeirra, skensaði þá á alla lund og uppnefndi flokk þeirra og stefnu hér slag í slag. Hún fjallaði um 50 ára gamlar ræður slag í slag og þótti sennilega allt í lagi. Það tengdist ekki neinu málþófi. Ég fylgdist með því, þjóðin fylgdist með því og aðrir fylgdust með því. En sem sagt, þetta var ekki málþóf af hálfu hv. þm. Það var áðan kallað fram í fyrir mér af þingmanni sem stendur hér til hliðar hvort ég væri að ræða um húsnæðismál. Þingmaðurinn var sennilega ekki í salnum þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fjallaði, sennilega í 20 mínútur, nákvæmlega um þessa þætti, um viðbrögð mín og orð mín annars staðar. Er það virkilega skoðun þingmannsins að ég eigi ekki að hafa leyfi til að svara því? Er það skoðun hans á lýðræðinu og þingræðinu að ég eigi ekki að hafa leyfi til þess að svara því sem hv. þm. vék að mér í löngu máli hér áðan? Það segir manni heilmikið um lýðræðisvitund þessa hv. þm. sem þykist þó iðulega tala í nafni þjóðarinnar sem hann hefur reyndar ekki á bak við sig. Hv. þm. sagði að ég hefði nefnt hér tölur yfir það hver kostnaðurinn hafi orðið af ræðu þingmannsins hér og krafðist þess að ég gæfi skýringar á því. Það er sennilegt að ég þurfi að biðjast afsökunar þar en þá á því að ég hafi reiknað heldur lágt. Veit hv. þm. til að mynda hvað það eitt kostaði að vélrita ræðu hennar og ganga frá henni? Vill þingmaðurinn kalla það fram í hvað það kostaði? Veit þingmaðurinn það? Hugsaði þingmaðurinn út í það? Það kostar 300 þúsund krónur samkvæmt upplýsingum þingsins, 300 þúsund krónur að vélrita ræðu þingmannsins sem var ekki síst upplestur úr 50 ára gömlum ræðum í þinginu, ekki síst.

Þetta er rangt. Forsrh. hefur ekki hlýtt á mál mitt ... Þetta er rangt.

Ég hlustaði á mál þitt. Og a.m.k. einhver hluti þjóðarinnar hlustaði á mál þitt líka.

Er dýrara að vélrita ræður hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur en annarra?

Ef þær eru lengri, hv. þm., sem því nemur, ef þær eru lengri. Það vita allir menn. Þó er aðeins þessi kostnaður tekinn, en þó annar kostnaður bættist við, sem væri jafnvel umfram venjulegan kostnað  Út af fyrir sig segi ég ekki að það eigi að ráða ferðinni. En það er hins vegar sjálfsagt og eðlilegt að fólkið í landinu viti um slíkan kostnað. Þeim hv. þm. sem talaði áðan er meira í mun en flestum öðrum að þjóðinni sé ljóst um ýmsan kostnað í þjóðfélaginu. Hún getur ekki haft á móti því að kostnaður af hennar athöfnum og starfsháttum liggi líka ljós fyrir. Meginmálið er að dögum saman hefur þessi hv. þm. og fleiri með framgöngu sinni komið í veg fyrir að þingviljinn nái fram að ganga. Vegna þess að hv. þm. hefur setið alllanga hríð á þinginu vakti það mikla athygli mína þegar hv. þm. bað um að forseti þingsins gæfi yfirlýsingu um að þingsköpum yrði ekki breytt nema allur þingheimur væri sammála. Þetta er ótrúlegur skilningur á þingræðinu og þinghaldinu. Þingsköp eru, eins og hv. þm. veit, löggjafarstarfsemi.  Hv. þm. Svavar Gestsson hristir höfuðið og segir uss. Hann hefur bersýnilega skilning á því að auðvitað væri fráleitt að lýsa þessu yfir. Þetta er lagasetning.  Síðan sagði hv. þm. að þegar ég talaði um að breyta þingsköpum væri framkvæmdarvaldið að gefa þinginu fyrirskipanir. Hvers konar ruglingur er þetta? Þegar forsrh. talar um lög eða löggjafarstarfsemi er hann að tala sem þingmaður, sem talsmaður þingmeirihlutans á hverjum tíma. Það gerist í öllum löndum, þessu landi eins og öðrum. Þá er forsrh. í stjórnarsamstarfi að tala fyrir hönd þingmeirihlutans á hverjum tíma. Það gefur auga leið. Fyrir hönd þingmeirihlutans á hverjum tíma. Með sama hætti talar formaður þingflokks Alþb. fyrir hönd þingmanna þess flokks --- og óháðra --- að ég gleymi ekki óháðum sem eru í þeim þingflokki, líka fyrir hönd þeirra. Þeir eru alltaf nefndir sérstaklega, hinir óháðu í þingflokknum, þegar þessar yfirlýsingar eru gefnar. Það gleður mig alltaf sérstaklega að hinir óháðu eru hafðir með. En nú eru óháðir að stofna alveg sérstakan flokk óháðra. Það verður sérstaklega gaman þegar það allt saman gerist. 
             Síðan tekur nú steininn úr þegar hv. þm. segir: Svo fer forsrh.að skipta sér af því hversu lengi þingið sitji. Það finnst þingmanninum hv. algjörlega svakalegt, hræðilegt. En á hverju skyldi það byggjast, hv. þm.? Það byggist, hv. þm., á stjórnarskránni. Við eigum auðvitað að fara eftir þingsköpunum, þau eru lög, en framar öllum öðrum lögum förum við eftir stjórnarskránni. Í stjórnarskránni er tekið fram að forsrh. hafi með það að gera hversu lengi þingið situr og hversu lengi það situr ekki. Ef hann skiptir sér ekki af því er hann að víkjast undan þeim skyldum sem stjórnarskráin setur honum. Það kemur ekki til greina af minni hálfu að ég bregðist þeim skyldum sem stjórnarskráin setur mér á herðar. Þó að þingmenn komi í þennan ræðustól eftir áralanga setu og afhjúpi þannig þekkingarleysi getur það ekki breytt þeim skyldum sem hvíla á mér. Ég mun auðvitað sinna þeim. Ég hef sagt, og tel það vera eðlilegt, að augljóst sé að þingmenn vilji tala, tala mikið og tala lengi. Þá hef ég sagt að þá skuli einnig vera augljóst að þingmönnum sé skaffaður tími til að tala. Er eitthvert ofríki fólgið í því? Ekki til, vottar ekki fyrir því. Þingmenn tala eins lengi og þeir kjósa. Jafnvel þó þeir segi beint framan í þjóðina að þeir séu ekki með málþóf þegar þeir tala tíu klukkutíma einn daginn þannig að enginn annar þingmaður komist að þann dag eru þeir ekki með málþóf, þá er ekki amast við því að þingmenn fái þann tíma til að tala sem þeir þurfa. Þá tekur það sinn tíma. Það er eingöngu verið að lýsa staðreyndum máls, ekki neinu öðru. Hins vegar er algjörlega ljóst og kristalsklárt að það er mjög ofarlega í huga þjóðarinnar núna eftir alla þessa framgöngu að á þingmeirihlutanum hvílir sú skylda að breyta þingsköpum sem með þessum hætti eru misnotuð. Það er kristalsklárt. Menn þurfa ekki lengi að ganga hér milli húsa til að finna og skynja þann skilning þjóðarinnar. Nema þeir þingmenn sem eru algjörlega úr tengslum og takti við þjóðina en eru þó alltaf að tala eins og þeir hafi hana alla á bak við sig.

Hefur þetta verið rætt í þingflokknum?

Þeir tala ætíð eins og þeir hafi þjóðina á bak við sig sem er fjarri öllu lagi. Að sjálfsögðu þarf að ræða öll mál í þingflokknum og það verður að sjálfsögðu gert. 

Herra forseti. Þetta var allsérstæð ræða hjá hæstv. forsrh. Hann endaði mál sitt með því að segja að þjóðin vildi breyta þingsköpum. Ja, mikið veit hæstv. ráðherra, að hann kallar þjóðina alla til vitnis um að hún vilji að þingsköpum sé breytt og að dregið sé úr lýðræðinu og þingræðinu. Það er alveg sérstakt. Og það var alveg sérstakt þegar hæstv. ráðherrann dró fram ræður sínar á síðasta þingi, 4:45, sem einhvern mælikvarða á það hvað sé eðlileg ræðulengd.

Ekki ræðuheild kannski ...

Herra forseti. Mér finnst hæstv. forsrh. ekki hafa bætt málstað sinn frá því sem ég hlustaði á í morgun þar sem hann taldi að minni hlutinn, sem hefur verið að skýra ítarlega mál sitt, en ekki lesa upp úr afmælisritum og skýrslum, væri þingræðinu til skammar. Herra forseti. Mér fannst fremur að forsrh. væri sér til skammar í morgun með þessum yfirlýsingum og út frá hvaða sjónarhóli hann lítur á lýðræðið og þingræðið í landinu. Það er hann sem ræður, það er hann sem hefur valdið innan þings og utan. Hvenær og hvort eigi að breyta þingsköpum, hvenær þinginu á að ljúka, hvað á að taka á dagskrá og nákvæmlega hvenær á að fresta því. Hans heilagleiki, hann hefur valdið. ,,Það er ég sem hef valdið``, er það sem skín í gegnum þetta. Og að sjálfur forsrh. yfir Íslandi skuli segja þessi orð, niðrandi orð um þingið og halda því að þjóðinni að hann ráði bæði innan þings og utan, herra forseti, það er til skammar.

Herra forseti. Hv. þm. kemst ekkert út úr því að fullyrðingar hennar um það að hún stundi ekki málþóf fá ekki hljómgrunn með þjóðinni. Þingið hefur tekið saman hversu lengi hefur verið rætt um þessi mál hér. Um sveitarstjórnarfrumvarpið hefur verið rætt í 65 klst. og 57 mínútur, um þjóðlendufrumvarpið í 5 klst. og 38 mínútur. Þjóðlendufrumvarpið er að mati flestra afar mikilvægt mál. Allir þingmenn, allur þingheimur hefur þó aðeins tekið sér rúmar 5 klst. til að tala um það mikilvæga mál meðan hv. þm. tekur 10 klst. frá öðrum þingmönnum til þess að fjalla um eitt tiltekið mál og bara í einni umræðu. Það er ekki búið að bæta við viðbótinni, bara í einni umræðu. Og hv. þm. hefur í hótunum við þingið, við fólkið og þjóðina, hefur í hótunum að halda áfram í þessum skollaleik gagnvart þjóðinni. Um eignarhaldsfrv. er þegar búið að tala 16 klst. Og um húsnæðismálin, eins og mælingar eru komnar, í 27 tíma. Samtals 120 klukkutíma. Samt ætlar þessi þingmaður að horfa beint framan í þjóðina og segja: Ég er ekki í málþófi. Dettur þingmanninum í hug að þjóðin trúi þingmanninum? Ég skal segja henni það milli okkar að það gerir þjóðin ekki.

Herra forseti. Já, verk forsrh. er að sitja hér og telja mínúturnar og klukkutímana sem þingmenn þurfa að ræða mikilvæg mál. Ég held að hæstv. forsrh. ætti að átta sig á því um hvað við erum að fjalla. Hann hefur ekki þurft að segja eitt einasta orð við þessa umræðu um það hvað verður um það fólk sem er sett út á kaldan klakann. Þær hundruð fjölskyldna sem búa ekki við neitt öryggi eftir að þetta frv. hefur verið samþykkt. Hann hefur ekkert við það fólk að segja. Hæstv. forsrh. eyðir sínum fáu mínútum sem hann kemur í ræðustól til að býsnast yfir því að við þurfum mikið að tala um þetta mál. En hvaða skilaboð hefur forsrh. íslensku þjóðarinnar til þess fólks sem hundruðum saman verður án öryggis í húsnæðismálum þegar frv. hefur verið samþykkt? Það er til skammar, herra forseti, að forsrh. hafi engin skilaboð til þjóðarinnar önnur en að býsnast yfir því að við sem viljum verja málstað þessa fólks höfum eitthvað um það að tala úr ræðustól. Við höfum vissulega eitthvað um það að segja þegar þessi helmingaskiptastjórn er að fara í enn eina eignatilfærsluna sem hún gerði með gjafakvótanum og er nú að gera varðandi auðlindir í jörðu. Ég harma að svo sé komið fyrir þingræðinu að forsrh. landsins hafi ekkert annað um þau mál að segja en að sitja yfir og telja mínúturnar hjá stjórnarandstöðunni sem liggur mikið á hjarta í þessu máli fyrir hönd þjóðarinnar, fyrir hönd fátæks fólks á Íslandi sem hefur ekki húsaskjól eftir að frv. hefur verið samþykkt. Mér finnst málflutningur forsrh. til skammar, herra forseti.

Herra forseti. Það er einmitt galdurinn og það er einmitt lýsingin á málþófinu hins vegar. Hæstv. félmrh. hefur af hálfu ríkisstjórnarinnar gert grein fyrir málinu og staðið fyrir svörum. Það liggur fyrir og felst í framgöngu okkar að við erum sammála þeim skýringum sem hæstv. félmrh. gefur. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin stendur á bak við félmrh. í málinu og er sammála þeim skýringum sem hæstv. félmrh. gefur. Það er einmitt hluti af málþófinu hér, eins og við sáum í dag þegar ég kom hér inn í þinghúsið, að þá var enginn að hlusta á hv. þm., 6. þm. Norðurl. e.  
             Nei, stjórnarandstaðan, hv. þm., er afskaplega mikilvæg en hún mætti vera aðeins markvissari en hún er núna. Það væri miklu betra ef hún væri heldur markvissari en hún er núna. Það er nú skoðun mín á málinu. 
             Ég veit ekki hvort hv. þm., sem er í kappræðu við mig hér í salnum, þó ég eigi nú að hafa orðið, er sammála mér um að stjórnarandstaðan mætti vera heldur markvissari en hún er í dag. 
            

Hæstv. forseti. Mér finnst það mjög lærdómsrík umræða sem hér fer fram og mjög umhugsunarvert á hvaða plan við erum komin. Hæstv. forsrh. beindi því til mín eftir frammíkall frá mér hvort ekki væri eðlilegt að hann gæti svarað fyrir sig, borið hönd fyrir höfuð sér vegna þeirra ásakana sem fram hefðu komið í þingsal. Jú. Og ég hefði kosið að hæstv. forsrh. hefði sýnt Alþingi þá kurteisi að setja fram sjónarmið sín í þingsal en ekki í fréttatímum fjölmiðla og ræða þær hugmyndir sem hann hefur um þinghaldið og lyktir þess hér. Mér finnst menn leggjast mjög lágt þegar menn eru farnir að reikna út hvað kosti að skrifa upp ræður þingmanna og gera lítið úr málflutningi þeirra sem eru að reyna að forðast stórslys. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. forsrh., fyrst hann vill ræða tilkostnað: Hver er tilkostnaðurinn af því að eyðileggja húsnæðiskerfið á Íslandi? Hver er tilkostnaður þjóðarinnar af því að sitja uppi með ríkisstjórn sem klúðrar hverri lagasetningunni á fætur annarri? Þennan tilkostnað mun þjóðin geta rætt í næstu alþingiskosningum. Og ég hlakka til þess tíma.

Herra forseti. Það hlakka fleiri en hv. þm. til næstu kosninga, það skal ég segja hv. þm. Eftir framgöngu stjórnarandstöðunnar núna verð ég að viðurkenna að tilhlökkun mín að hitta stjórnarandstöðuna í kosningabaráttu fyrir næstu þingkosningar er mikil. Ég fæ ekki séð að neinar mælingar bendi til þess að framganga stjórnarandstöðunnar sé að ná eyrum þjóðarinnar nema síður sé. Hv. þm., hinn gamli fréttamaður, finnur að því að verið sé að ræða við fréttamenn úti í bæ en ekki þingið. Einhvern tíma hefði honum þótt það vera vel til fallið að rætt sé við hina merku menn, fréttamennina. Nú má það ekki lengur að forsrh. tali við fréttamennina. Ég hef ekki orðið var við annað en að hv. þm. sé nokkuð sleipur við það sjálfur að ræða við sína gömlu kollega þegar honum hentar. Ég áskil mér rétt til þess, ef ég er um það spurður, að lýsa skoðunum mínum. Ég hef ekki beðið neinn fréttamann um að ræða við mig. Ég hef ekki haft samband við neinn fréttamiðil og beðið um að ræða við mig. En hér hefur fréttamaður, sem fylgist náið með þingstörfum, talið ástæðu til að spyrja forsrh. spurninga um afstöðu hans og ég varð við því að svara því í þinghúsinu. Finnst það reyndar sjálfsögð skylda mín að gera það þegar fréttamaðurinn víkur að mér með þessa hluti. Og geri það sannfærður og hvert það orð sem ég sagði þar stend ég við enda hefur ekkert af því sem ég sagði þar verið hrakið í þessum umræðum nú, nema síður sé. Hv. þm. munu væntanlega í dag og á mánudaginn og á þriðjudaginn og á miðvikudaginn með framgöngu sinni undirstrika hvert einasta orð sem ég hef sagt. Þeir munu nota tíma sinn með framgöngu sinni til að undirstrika við þjóðina að hvert orð sem ég sagði var satt. Ég þarf ekki einu sinni að gera. Þið, háttvirtir vinir mínir í stjórnarandstöðunni, munuð sjá um það.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsrh. segist vera reiðubúinn að veita svör en svarar þó engum. Ég spurði hæstv. forsrh. hvern hann teldi vera tilkostnað þjóðarinnar við að sitja uppi með ríkisstjórn sem er að eyðileggja félagslega húsnæðiskerfið. Ég fæ engin svör við þessu. Ég vil líka benda á það að af hálfu ríkisstjórnar hans hefur verið haldið fram fullyrðingum, blekkingum sem eru mjög alvarlegs eðlis, án þess að við því fáist nokkrar skýringar. Hér kemur t.d. fram í skýrslu OECD, sem hefur verið dreift til þingheims, að þessar fyrirhuguðu breytingar á húsnæðiskerfinu séu fyrsta skref til að fela kerfið einkaaðilum, til að selja það einkaaðilum á markaði. Þessu hefur staðfastlega verið neitað af hæstv. félmrh. Halda menn að alþingismenn og stjórnarandstaðan vilji ekki ræða þessi mál? Halda menn að menn vilji ekki ræða þann alvarlega vanda sem blasir við láglaunafólki þegar kostur þess er þrengdur í húsnæðismálum og fyrirsjáanlegt er að þúsundum láglaunafjölskyldna verður vísað út á götuna? Þetta eru staðreyndir máls. Nema til komi meira fjármagn inn í kerfið. Og við fáum engin svör við þessu. Halda menn að ábyrg stjórnarandstaða vilji ekki fá svör við spurningum af þessu tagi? Hvers konar ábyrgðarleysi er þetta eiginlega? Það er þetta sem vakir fyrir stjórnarandstæðingum í umræðunni um húsnæðismál og önnur frumvörp sem hafa komið fram; að ekki sé þröngvað í gegnum þingið lagasmíð sem hefur jafnslæmar afleiðingar og fyrirsjáanlegt er með þessa. Þetta er ástæðan fyrir því að við viljum fá botn í þessi mál. Það gengur ekki fyrir forsrh. landsins að svara út úr og vera með skæting af því tagi sem hann leyfir sér gagnvart þinginu.

Herra forseti. Hv. þm. getur hvergi fært þessu síðasta stað. Það var reyndar óheppilegt að hann skyldi í tiltölulega málefnalegu andsvari enda með svo ósmekklegum hætti.

Með hverju?

Vegna þess sem hv. þm. nefndi, um skort á svörum, þá hefur svörin ekki skort.

Hvað var ósmekklegt í mínu máli?

Að segja að ég hafi farið með skæting hér, hv. þm., ef þú vilt endilega heyra það aftur, sem þú ættir nú ekki að biðja um. En varðandi sem hv. þm. sagði, svo ég fái að klára það, um að það vantaði svör þá hefur hæstv. félmrh. veitt svör. Hann hefur veitt svör.

Ekki við þessu. Ekki við þessari spurningu.

Hv. þm. segir að svörin séu blekkingar og trúir þeim ekki. Auðvitað geta menn staðið þannig 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta vegna þess að hér í lok húsnæðisumræðu hefur farið fram umræða um störf þingsins. Forsrh. Íslands hefur hafið umræðu um störf þingsins og reyndar gott betur. Hann hefur hafið hér umræðu sem snýr að lýðræðinu og þingræðinu í landinu. Auðvitað vekur það athygli okkar, virðulegi forseti, hvernig forsrh. leggur áherslu á að það sé nægilegt fyrir þingmann að tala í 4 klst. og 45 mín., og allt annað sé málþóf. Virðulegi forseti. Hér hefur verið nefnt hversu góður í reikningi forsrh. sé. Það væri fróðlegt að fá hann til að reikna það út hversu langt þingið á hverju ári eigi að standa. Mér sýnist að það verði þá um það bil rúmlega einn mánuður, kannski einn og hálfur. Reyndar er það svo, herra forseti, og því full ástæða til að bregðast við hér undir liðnum um fundarstjórn, að ég heyri ekki betur en að hreinlega eigi að leggja niður þingið, a.m.k. að leggja niður stjórnarandstöðuna. Það er dapurt, herra forseti, að vera hér á laugardegi og hlusta á umræður forsrh. landsins við þingmenn sína. Forsrh. hefur mikil völd. Sá forsrh. sem nú ríkir hefur seilst í völd sem honum ber ekki. Forsrh. sá sem nú situr hefur fyrir löngu farið inn á verksvið þingsins. Herra forseti. Skoðun á hlutunum er eitt, tilskipun er allt annað. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að á 4 klst. og 45 mín. má koma með hæfilegan slatta af tilskipunum, kjósi menn svo. Það sem við höfum hlustað á er ekki skoðun í fjölmiðlum. Það sem við höfum hlustað á eru tilskipanir um hvað eigi að gerast á löggjafarsamkomunni varðandi þingsköp. Og forsrh. hefur sjálfur nú í ræðustól leiðrétt einn þingmann með það að enginn geti ákveðið að þingsköpum skuli breytt. Það hefur forsrh. hins vegar gert. Virðulegi forseti. Það er hárrétt að sum okkar sitja í þingflokksherbergjum og hlýða á ræður en forsrh. kemur hér, ekki veit ég hvaðan, og les þingheimi pistilinn í umræðu um þingmál á þann hátt sem ekki verður við unað ... 

Herra forseti. Það er einmitt mjög viðeigandi að ég noti tækifærið og greini frá því að þingflokkar stjórnarandstöðunnar hafa nú um nokkurra sólarhringa skeið reynt að ná sambandi við forseta Alþingis, hæstv. forseta Alþingis, Ólaf G. Einarsson. Í gærkvöldi tókust með okkur í raun og veru ágætar viðræður. En forseti Alþingis, Ólafur G. Einarsson og hæstv. félmrh. þorðu ekki að ganga frá samkomulagi við okkur vegna þess að hæstv. forsrh. var í burtu. Og ég vil þakka honum fyrir að segja frá því hvað hann vill. Hann vill hafa fund á mánudag og þriðjudag og miðvikudag. Hann vill ekki sýna sveitarstjórnarkosningunum lágmarkstillitssemi, heldur vaða uppi með dónaskap og óskammfeilni í þeirra garð eins og hans er von og vísa. Af þessu tilefni, því tilefni að við höfum ekki getað náð sambandi við forseta Alþingis, höfum við skrifað honum bréf. Það er alveg nýtt í sögu Alþingi, og ég les það hér með upp, með leyfi forseta: ,,Forseti Alþingis Ólafur G. Einarsson. Herra forseti! Við undirrituð formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar höfum að undanförnu reynt að koma á samtölum um vinnutilhögun í þinginu. Það hefur ekki tekist. Þá höfum við reynt að skapa samstöðu um að sýna sveitarstjórnum og sveitarfélögum þá virðingu að þinghald falli niður í næstu viku en hefjist á ný að loknum sveitarstjórnarkosningum. Þessum málaleitunum okkar hefur ekki verið svarað. Við lýsum því fullri ábyrgð á hendur forseta Alþingis og stjórnarmeirihlutanum ef Alþingi neitar að sýna sveitarfélögunum lágmarkstillitsemi að þessu leyti. Ítrekuð íhlutun forsætisráðherra í þinghaldið er óviðeigandi og óþolandi með öllu. Sérstaklega mótmælum við og lýsum furðu okkar á hótunum hans utan þings um einhliða breytingu á þingsköpunum í vor eða í haust. Af þessu tilefni viljum við fá það staðfest að stjórn þingsins er í höndum forseta en ekki í höndum forsætisráðherra. Það ástand sem nú er í þingstörfum er algerlega óvenjulegt. Alltaf hefur tekist --- þar til nú --- að koma á samtölum um lok þingsins. Það er því nauðsynlegt fyrir okkur sem formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar að snúa okkur til forsetans bréflega og að óska eftir samtölum um tilhögun þingstarfa hið allra fyrsta. Fyrir hönd þingflokks Alþb. og óháðra Svavar Gestsson. Fyrir hönd þingflokks jafnaðarmanna Rannveig Guðmundsdóttir. Fyrir hönd þingflokks Samtaka um kvennalista Guðný Guðbjörnsdóttir.`` Ég taldi rétt, herra forseti, að lesa þetta bréf hér upp að gefnu tilefni. Það er auðvitað mikilvægt að hæstv. forsrh. hefur tekið að sér að svara fyrir forseta Alþingis. Það er þakkarvert að hann skuli hafa gengið fram og tekið algjörlega af skarið um það að hann, hann hæstvirtur, ætlar að halda hér þing í næstu viku og sagði hér áðan: ,,Þið skuluð sjá það. Þið skuluð sjá það``, sagði hann, ,,að það verður þingfundur alla næstu viku.`` Hann --- hann ræður. Ég þakka hæstv. forseta, hæstv. forsrh. afsakið, fyrir einkar athyglisverðar upplýsingar og framgöngu og framkomu í þessu máli.

Herra forseti. Ég leiði hjá mér öll stóryrði hv. þm. í minn garð. Vek hins vegar athygli á því að í fyrstu starfsáætlun þingsins var við það miðað að þingið færi heim 8. maí. Ég beitti mér fyrir því að athugað yrði hvort ekki væri hægt að sjá til þess að þingið gæti farið heim 22. apríl, til þess sérstaklega að skapa sveitarfélögunum --- og því lýsti ég hér margoft yfir í ræðustól --- að skapa sveitarstjórnarmönnum, frambjóðendum, svigrúm til þess að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Það er ekki við mig að sakast að það tókst ekki. Það er ekki við mig að sakast að það tókst heldur ekki að halda sér við næsta áfanga, 8. maí. Það er við þá að sakast sem hafa hér haldið uppi málþófi og hafa komið í veg fyrir það að þingið, að þingviljinn, vilji meiri hluta þingsins, hornsteinn þingræðisins mætti ná fram að ganga. Það er nefnilega ekki við mig að sakast. Þess vegna er þetta bréf sem hv. þm. las alveg í rauninni fádæma ósvífið ...

En nú er forsrh. ...

fádæma ósvífið af hálfu þeirra aðila sem hafa komið í veg fyrir að þingið gæti klárað sín mál. Svo segja þessir sömu menn --- það er alveg hápunktur ósvífninnar, finnst mér --- þá koma þessir menn og skrifa bréf og segja: ,,Það eru hér einhverjir aðilar sem halda mönnum frá því að gefa sveitarfélögunum svigrúm.`` Þetta er fádæma ósvífni. Það sjá allir menn.

Sannleikanum verður ...

Já, það hef ég orðið var við. Menn eru mjög reiðir yfir þessum sannleika sem á borð hefur verið borinn og fundið að því að hann sé borinn á borð við fjölmiðla úti í bæ þannig að þjóðin fái að sjá hann, fái að fylgjast með. Menn eru sárreiðir þeim sannleika sem þannig var borinn á borð. Eins og ég segi þá munu þingmenn stjórnarandstöðunnar hér á næstu vikum, næstu dögum, mánudag, þriðjudag og miðvikudag, 

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég aðeins víkja að þeim orðum sem komu frá hæstv. forsrh. um að hér hefði verið áætlun um að störfum þingsins ætti að ljúka 8. maí og það væri rétt að þjóðin fengi að vita sannleikann um málþóf hv. stjórnarandstöðunnar. Það hefði verið rétt að hafa nokkur önnur sannleikskorn með í þeirri umræðu eins og það að hæstv. ríkisstjórn ákvað að leggja fram hér 40 mál sem átti að afgreiða á mjög stuttum tíma, allt of stuttum miðað við það að þarna er um mjög stór og viðamikil mál og stórpólitísk mál að ræða. Hér var farið yfir þær klukkustundir sem hefðu farið í að ræða ýmis málefni og mismuninn þar á. Hæstv. forsrh. nefndi t.d. málið þjóðlendur sem hefur ekki fengið nema rúmar fimm klukkustundir. Þar var um mál að ræða sem nokkuð góð samstaða var um í vinnu nefndarinnar. Hin málin sem hér voru nefnd voru hins vegar stórpólitísk mál og stór ágreiningsmál. Ég vil nú beina spurningu til hæstv. forseta: Á það að verða venja í þinginu að reikna út kostnað á hvern þingmann, ræðuhöld sem og annað? Ég óska þá eftir því að forsn. skoði um leið alla aðra kostnaðarþætti, svo sem hvað kosti að vinna hvert mál í nefnd, hvað störf nefndaritara kosti, sem vinna kannski fyrst og fremst --- því það er ákveðinn aðstöðumunur eins og allir þekkja --- fyrir stjórnarmeirihlutann og hvað sérfræðingarnir og starfsmenn ráðuneyta kosti, sem sitja að beiðni stjórnarmeirihluta marga, ef ekki flesta, fundi ýmissa nefnda til þess að svara þeim spurningum sem fram koma. Hvað kostar undirbúningurinn að frv. áður en það er lagt fram? Hvað kostar að semja framsöguræðuna og prenta hana og hvað kosta sérfræðingarnir sem sitja hér í hliðarherbergjum fyrir ráðuneytin á meðan málin eru rædd til þess að vinna fyrir hæstv. ráðherra? Hvað kosta allir þessir þættir? Og er þá ekki rétt að sundurliða það niður á hvern þann einstakling sem hlut á að máli? Mér finnst það alveg með ólíkindum ef það á að fara að verða venja hér að reikna út kostnaðinn við ræðutíma þingmanna, án þess þó kannski að láta það fylgja með hver vinnan er á bak við hjá þeim þingmönnum sem hlut eiga að máli. Og það vita allir sem hér eru inni að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur líklega þekkingu á húsnæðismálunum langt umfram okkur mörg hin. 

Herra forseti. Þingstörf hafa verið mjög sérstök á þessu vori. Ríkisstjórnin krefst afgreiðslu á óvenjulega mörgum stórpólitískum átakamálum svo sem stjórnsýslu á miðhálendinu, nýtingu auðlinda í jörðu og gjörbyltingu á húsnæðiskerfinu sem við viljum segja að sé afnám félagslega húsnæðiskerfisins. Þessi stórmál hafa að sjálfsögðu kallað á hörð viðbrögð stjórnarandstöðu og ekki bara stjórnarandstöðunnar heldur líka einstaklinga utan þings, félaga og félagasamtaka sem hafa hópum saman krafist þess, skorað á þingmenn að fresta afgreiðslu þessara mála svo þau geti fengið víðtæka umfjöllun í þjóðfélaginu. Það er ekkert að undra. En meiri hluti Alþingis hafnar þessum kröfum. Það finnst mér vera atlaga að lýðræðinu, óeðlileg afskipti forsrh. af stjórn þinghaldsins. Yfirlýsingar hans í fjölmiðlum og hótanir í garð þingmanna greiða ekki fyrir lausn mála. Þau greiða ekki fyrir þingstörfum. Þrátt fyrir þetta hefur stjórnarandstaðan reynt að leggja sitt af mörkum, reynt að koma á samtölum milli þingflokksformanna og stjórnar þingsins vegna þess að það eru fjölmörg önnur mál en hér hafa verið nefnd sem bíða afgreiðslu þingsins, ætlunin er að afgreiða fyrir þinglok, þó að þau hafi komið mörg hver mjög seint frá hæstv. ríkisstjórn. Þá er samt sem áður ætlast til þess að þau séu afgreidd fyrir þinglok. Við horfum nú fram á aðeins viku til sveitarstjórnarkosninga sem skipta vitanlega miklu máli. Það er álit stjórnarandstöðu að gera eigi hlé á þinghaldi síðustu viku fyrir sveitarstjórnarkosningarnar, það sé virðing við kosningabaráttuna sem fer fram í sveitarfélögum um allt land. 
             Það er vegna þessa, af tillitssemi við frambjóðendur til sveitarstjórnarkosninga sem við höfum sett fram þessa hugmynd. 

Herra forseti. Þetta er sérkennilegur tími. Það eru nokkuð mörg stór mál sem er nú verið að afgreiða. Á undanförnum þingum hefur okkur tekist heldur vel að greiða fram úr störfum þingsins á vorin. Núna gengur það ekki. Hæstv. forsrh. hafði verið að tala um það að ljúka þinginu 22. apríl. Það voru allir sammála um að það væri ekki hægt. Heldur ekki 8. maí vegna þess að það er það mikið eftir af málum, og þó að aðstoðarmaður forsrh., hv. þm. Kristján Pálsson sem hefur verið að gjamma fram í í dag, leggi það til að við ljúkum þinginu 8. maí 1998 þá er það því miður ekki hægt úr þessu.

Ég gjamma helmingi minna en þú.

Hv. þm. má gjarnan gjamma eins mikið og hann vill vegna þess að það er vandamál hans. Hvað leggur forsrh. landsins til málanna í þessari stöðu? Það er hann sem er að tefja þinghaldið, það er hann sem kemur illu af stað. Það er hann sem neitar að efna til viðræðna við stjórnarandstöðuna um eðlileg þingleg vinnubrögð hér að lokum. Það er hann sem heldur þannig á málum að hlutirnir eru í uppnámi og ég gruna hann um að vilja það. Ég gruna hann um að hann vilji skemma fyrir þingræðinu. Ég gruna hann um að vilja skapa jarðveg úti í þjóðfélaginu sem skapar honum möguleika til að knýja fram fjötra á þingræðið, m.a. með breytingum á ræðutíma. Ég held að alvara málsins sé að hann sé með rógi sínum um þinghaldið að búa til jarðveg þannig að hægt sé að segja: Það verður að stytta ræðurnar og koma í veg fyrir það að menn séu að halda þessar löngu ræður. Hæstv. forsrh. lagðist áðan svo lágt að ég hef satt að segja aldrei séð mann í hans stöðu hér í salnum leggjast eins lágt. Hann fór að reikna út kostnaðinn við að skrifa upp eina ræðu, mjög langa, hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Hvert leiðir svona umræða okkur? Hún leiðir okkur þangað að það eigi helst ekki að tala í stofnuninni nema það sem forsrh. líkar. Hún leiðir okkur að því að þingræðið sé dýrt. Hæstv. forsrh. hefur oft verið mjög neikvæður gagnvart lagfæringum á þingræðinu á undanförnum árum. Ég hef þó aldrei séð hann leggjast eins lágt og í þetta skipti. Ég vil segja það fyrir mína hönd í málinu, að ég vil standa með þingmanninum Jóhönnu Sigurðardóttur í þessari deilu en ekki forsrh. Vegna þess að þessi deila snýst um innsta kjarna þingræðis og lýðræðis í landinu. Að láta forsrh. ekki beygja sig, að setja ekki sig út af sporinu, heldur að halda sínu striki í þágu þingræðis og lýðræðis í landinu. Hæstv. forsrh. hefur aftur og aftur verið að reyna að koma illu af stað. Ég vil segja fyrir hönd mína og þingflokks míns: Við munum ekki láta honum takast það. Það mun sannast í þessu máli í viðskiptum stjórnarandstöðunnar og forsrh. að sá vægir sem vitið hefur meira. Hann getur haldið áfram að reyna að gera lítið úr okkur í fjölmiðlum, það er vandi hans en ekki okkar.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. upplýsti áðan og réttilega að hann hefði í aprílmánuði sl. haft hugmyndir um að e.t.v. væri unnt að ljúka þinghaldinu strax um 20. apríl. Einnig er rétt að láta það koma fram að það var að frumkvæði hæstv. forsrh. sem janúarhlé Alþingis var lengt um eina viku. Samt er þetta sami hæstv. forsrh. og fer fyrir ríkisstjórn sem ætlast til afgreiðslu á á milli 40 og 60 þingmála, frumvarpa og tillagna. Mörg af þessum málum voru lögð fram á síðasta degi fyrir þann frest sem kveðið er á um í þingsköpunum. Þessar staðreyndir málsins segja mjög mikið um viðhorf hæstv. forsrh. til Alþingis og hlutverks þess. Það er greinilega þannig að hæstv. forsrh. finnst að hlutverk Alþingis eigi að vera það og það eitt að afgreiða þegjandi og hljóðalaust allt sem hæstv. forsrh. sjálfum þóknast að leggja til. Nú er staðan sú að hér eru til umfjöllunar á þingi óvenjumörg og stór deilumál. Við þær aðstæður að hæstv. ríkisstjórn ljær ekki máls á neinum breytingum, lagfæringum, samkomulagi eða frestun af einum eða neinum toga, er þá nokkuð að undra þó upp séu komnar sérstakar og afbrigðilegar aðstæður um þinghaldið? Ég verð að segja, herra forseti, að málflutningur hæstv. forsrh. --- ég var að reyna að leita í huga mér að einhverjum hliðstæðum eða dæmum sem maður gæti borið þetta saman við og mér datt aðeins eitt í hug. Loðvík XIV. og viðhorf hans til stöðu sjálfs sín í stjórnkerfinu og þess valds sem hann færi með. En hann mun hafa orðið eina frægastur fyrir setninguna: Ríkið, það er ég. Þetta er hugarheimur af þessu tagi, herra forseti, sem verið er að lýsa inn í. Ég segi, og ég meina það: Ég tel að við stöndum frammi fyrir því, herra forseti, að það sem við erum að upplifa þessa daga sé einstakur valdhroki manns sem ekki þolir að eitt eða neitt trufli það sem hann hefur ákveðið eða hann vill. Þannig birtist þetta mér. Ég held að þjóðin sé alveg fullfær um að átta sig á þessum hlutum og dæma. Tilraunir hæstv. forsrh. til að lemja niður stjórnarandstöðuna jafnómerkilega og ómaklega og hann er að reyna að gera í krafti stöðu sinnar og aðgangs að fjölmiðlum munu ekki heppnast.

Herra forseti. Uppákoman í þinginu núna í dag er alveg með ólíkindum og er samt sem áður skiljanleg í ljósi þess sem á undan er gengið. Ég benti á það í ræðu minni um daginn um annað mál að í íslensku virðist orðið ,,ráðherra`` hafa aðra merkingu, meiri valdbjóðandi merkingu en sambærilegt orð í nágrannalöndunum eins og ,,minister`` og ,,secretary``. Erlendu orðin hafa meiri auðmýkt gagnvart þjóðinni en hið íslenska. Mér finnst athafnir hæstv. forsrh. endurspegla akkúrat þennan mun. Þarna talar sá sem valdið hefur. Um daginn lýsti ég yfir mikilli vanþóknun á því þegar hæstv. forsrh. lýsti því yfir að þinghald yrði langt fram á sumar án þess að það hefði verið rætt í forsn. þingsins. Síðan kemur fram yfirlýsing að það er farið að telja hvað þingmenn flytja langar ræður þó að það sé fyllilega í samræmi við þingsköp og það eru svo aldeilis alvarleg mál sem hér eru til umræðu. Nú er nýjasta hótunin sú að það eigi að breyta þingsköpum einhliða að ósk forsrh. Herra forseti. Ég benti á í þessari sömu ræðu minni um daginn að stjórnarhættir af þessu tagi tíðkuðust yfirleitt ekki í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Og ég nefndi þá einmitt Loðvík þann XIV., þann sama og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefndi áðan, og bar saman þessa stjórnartilburði. Ég benti einnig á Jeltsín, forseta Rússlands, hvernig hann hefur núna með tilskipunum rekið alla stjórn sína. Ég velti því fyrir mér hvort það yrði næsta skrefið sem búast mætti við af hæstv. forsrh. Mér virðist vera komið upp allískyggilegt ástand og ég óttast þingræðið við þessar aðstæður. Ég verð að koma því að, herra forseti, að þau mál sem hér hafa verið til umræðu eru svo stór og umfangsmikil að það er löngu, löngu ljóst að stjórnarandstaðan getur ekki látið þau fara fram hjá sér nema með því að sýna mjög mikla andstöðu og beita rökum. Því miður kemur í ljós að ekki er hlustað á þessi rök, eins og t.d. kom fram um daginn þegar við vorum að ræða eignarhaldsfrv., að á milli 2. og 3. umr. hafði ekki verið tekið mið af röngum skilgreiningum.  
            

Herra forseti. Ég vil aðeins bæta því við vegna þeirrar alvarlegu umræðu sem hefur farið fram að ég held að óhjákvæmilegt sé að það takist með einhverjum hætti þegar Alþingi heldur áfram störfum, hvort sem það verður nú eftir helgina eins og hæstv. forsrh. hefur ákveðið eða hyggst láta verða, eða síðar, að þá verði af hálfu forseta skapaðar aðstæður til að unnt sé að ræða stöðu Alþingis og löggjafarvaldsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég held að hér séu á ferðinni svo alvarlegir og stórir atburðir sem varði Alþingi sjálft, þingræðið og í raun og veru kjarnann í lýðræðinu í landinu svo miklu að óhjákvæmilegt sé að Alþingi taki sér tíma til að ræða þetta sjálft. Ég fer þess vegna fram á það, herra forseti, að forseti hugleiði hvort ekki sé hægt að koma þessu við. Í trausti þess að það verði mögulegt á næstu dögum bið ég forseta um að strika mig út af mælendaskrá í dagskrármálinu sem er til umfjöllunar vegna þess að þær athugasemdir sem ég ætlaði að gera þar voru fyrst og fremst tengdar því viðfangsefni sem við höfum verið að ræða. Ég vil frekar, verði þess kostur, fá að ræða þær undir formlegum dagskrárlið sem Alþingi ákveður til þess að taka þetta mál fyrir.

Herra forseti. Ég átti það eitt erindi í stólinn að óska eftir því að ég yrði tekinn út af mælendaskrá í dagskrármálinu vegna þess að nauðsynlegt er að ræða rækilega hina alvarlegu stöðu milli þingsins og framkvæmdarvaldsins sem nú er komin upp og finna flöt á því máli. Ég held að mjög lítið annað sé hægt að ræða eins og sakir standa. Þegar hæstv. forsrh. er búinn að lýsa því yfir að hrammur hans stýri þinginu í smáatriðum hlýtur maður að haga sér í samræmi við það. Samt sem áður vil ég nota tækifærið til að spyrja hæstv. forsrh., úr því að hann hefur ákveðið að hafa þingfund á mánudaginn, hvaða mál verður tekið fyrir, hvenær þingfundur hefst á mánudagsmorguninn, hvort hann geri ráð fyrir kvöldfundi á mánudag, þriðjudag og miðvikudag og hvaða mál hann vill afgreiða í næstu viku. Það er æskilegt fyrir okkur að hann skýri okkur frá því hvað þingviljinn, sem hann er kjarninn í eins og hann hefur sagt nokkrum sinnum, hugsar sér að gera í þessu máli.

Herra forseti. Það á að beina þeim spurningum sem þarna komu fram til forsn. þingsins, ekki til mín, eins og hv. þm. veit. Varðandi hitt atriðið sem menn hafa nefnt um umræður um framkvæmdarvaldið og þingið þá vil ég taka undir það. Ég held að það væri þarft og gott að eiga slíkar umræður, vandaðar umræður um það efni. Ég held að það sé góð hugmynd og tek undir það.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þessar undirtektir. Ég held að það sé þar með nauðsynlegt að við þróum það áfram og knýjum það fram og sköpum aðstæður fyrir það í fundarhaldinu að sem fyrst geti farið fram umræður um þingræðið andspænis framkvæmdarvaldinu. Ég legg þá ósk hér með fyrir hönd þingflokks míns til hæstv. forseta að það verði kannað hvenær sú umræða getur farið fram. Ég tel nauðsynlegt að hún fari fram hið allra fyrsta. Þá er ég að tala um á næstu þingdögum, vegna þess að ég tel útilokað að halda umræðunni áfram í þeirri sjálfheldu sem verið hefur án þess að umræðan um þingræðið sjálft og stöðu þess andspænis framkvæmdarvaldinu hafi farið fram. Ég harma að hæstv. forsrh. skuli ekki vera tilbúinn með starfsáætlun næstu viku og viti ekki hvenær þingfundir eigi að hefjast á mánudaginn, þriðjudaginn og miðvikudaginn --- það er þægilegra fyrir okkur --- og eins hvenær hann hugsar sér að hafa atkvæðagreiðslu um húsnæðismálin. Það er miklu þægilegra fyrir þingmennina, okkur þessa óbreyttu hjörð, að vita hvenær við eigum að mæta á svæðið. Ég harma það að hæstv. forsrh. skuli ekki vera með starfsáætlun sína um þingið sitt tilbúna. En stjórnarandstaðan hefur skrifað forseta Alþingis bréf og kannski svarar hann með vorskipunum og lætur okkur vita hvað við eigum að gera.

Virðulegi forseti. Sú uppákoma sem hófst með komu forsrh. í sal Alþingis hefur verið dapurlegur vitnisburður um samskipti forsrh., framkvæmdarvaldsins, við stjórnarandstöðu. Þau orð sem hafa fallið í lok umræðunnar þar sem undirtektir eru af hans hálfu um að fram fari vönduð umræða, vönduð umræða um samskipti þings og framkvæmdarvalds, trúi ég að sé vísbending um það að meira að segja forsrh. gerir sér grein fyrir því hvað þessi umræða hefur sett okkur öll í slæmt ljós. Ég spyr forseta að því hvort ekki sé svo komið að full ástæða sé til að þessi vandaða umræða um samskipti eigi sér stað áður en tekið verði til við hefðbundin þingmál sem fyrirhugað er að viðhafa á mánudagsmorgni, hvort hér hafi ekki orðið sá brestur í samskiptum að nauðsynlegt sé fyrir okkur öll að hreinsa loftið með vönduðum umræðum áður en tekið verður til við að afgreiða þau 40 mál sem bíða.

Vegna spurningar hv. þm. vill forseti einungis segja að hann hefur hlýtt á þær ábendingar sem hafa komið fram og efast ekki um að þær verða teknar til nánari athugunar í forsn.