Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í hliðarherbergi liggur frammi tillaga til þingsályktunar sem nú er búið að dreifa á þinginu um ákæru á hendur níu mótmælendum fyrir árás á Alþingi. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa þeirri skoðun minni við hæstv. forseta þingsins að þetta mál er ekki þingtækt. Fyrir utan efnisatriðin, fyrir utan það hversu fráleitt það er að héðan af þinginu berist þau skilaboð til samfélagsins að menn treysti ekki ákæruvaldinu í landinu, að menn hafi einhverjar efasemdir um að dómstólarnir séu bærir til þess að útkljá þau mál sem upp koma, er hér efnislega á ferðinni mál sem augljóslega er ekki þingtækt - eða dytti einhverjum þingmanni í hug að við gætum afgreitt þingsályktunartillögu um að fela skrifstofustjóra einhvers ráðuneytisins að grípa til einhverra aðgerða? Það gengur augljóslega ekki, ekki frekar en í þessu máli, að Alþingi álykti um  Ég skora á hæstv. forseta að úrskurða að málið sé ekki þingtækt.

Frú forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa mig algerlega ósammála hv. þm. Bjarna Benediktssyni um að það mál sem hann nefndi sé ekki þingtækt. Í fyrsta lagi er búið að dreifa því, ég lít svo á að forseti hafi með því fallist á að það væri þingtækt. Í öðru lagi flutti hv. þingmaður engin rök fyrir því að málið væri ekki þingtækt, heldur sagði bara að það væri augljóst að það væri það ekki. Í mínum huga er það alls ekki augljóst. Ég kalla því eftir því að þingmaðurinn rökstyðji mál sitt með einhverjum hætti. Að bera það saman við það að Alþingi mundi senda einhverjum skrifstofustjórum í ráðuneytum einhver fyrirmæli er auðvitað allt annað mál. Hér er um að ræða mál sem varðar Alþingi sjálft þannig að ég tel það fyllilega þingtækt og tel eðlilegt að það sé sett á dagskrá hið fyrsta til að Alþingi geti þá rætt efnisatriði þess og hugsanlega komist að niðurstöðu um hvort við samþykkjum tillöguna eða ekki.

Virðulegi forseti. Ég er líka svolítið hissa á þessari tillögu sem er komin fram. Ég treysti mér ekki til að kveða upp úr um hvort hún sé þingtæk eða ekki, en þarna er verið að falast eftir því að þingið hlutist til um dómsmál sem er komið í ferli. Mér finnst það mjög hæpið. Við eigum ekki að skipa dómstólunum fyrir. Það er fjallað um skrifstofustjóra Alþingis en sá einstaklingur hefur ekki farið með þetta mál fyrir dómstóla. Það er ríkissaksóknari. Hvernig á hann að hlutast til um þetta? Hann bað bara um að fram færi rannsókn á þessu máli af því að hér slösuðust þingverðir og gætu hugsanlega átt rétt á bótum o.s.frv. Mér finnst þetta mjög sérstakt mál og tel að við þurfum að ræða í forsætisnefndinni um hvort hægt sé að fjalla um tillögu þar sem beðið er um að Alþingi hlutist sérstaklega til um dómsvaldið. Mér finnst þetta mjög sérstakt 

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að ég hefði ekki fært nein sérstök rök fyrir máli mínu en mér finnst málið bera það með sér að það er ekki þingtækt. Í fyrsta lagi ef beina á einhverjum tilmælum til þingsins um að þingið ætli að álykta um eitthvað sem snertir það sjálft situr fyrir aftan mig hæstv. forseti þingsins og menn ættu þá að beina tilmælum til hans, ekki til skrifstofustjóra þingsins, ekki frekar en að við sendum skrifstofustjórum ráðuneytanna beiðni eða ályktun um það hvað einstök ráðuneyti eiga að gera. Við sendum viðkomandi tilmæli til ráðherranna sjálfra. Þar fyrir utan er um að ræða íhlutun í framkvæmdarvaldsaðgerð. Það er hlutverk þingsins að setja rammann og reglurnar og framkvæmdarvaldið á síðan að fylgja þeim reglum. Ekkert liggur fyrir í þessu máli annað en að menn fylgi þeim reglum sem settar hafa verið á þinginu. Þess vegna er þingsályktunartillagan efnislega 

Frú forseti. Varðandi áherslu hæstv. forseta um fundarstjórn forseta tel ég að það sé fundarstjórn forseta hvort mál séu þingtæk eða ekki. Ef hann lítur á 36. gr. stjórnarskrárinnar, sem við höfum svarið eið að, stendur þar, með leyfi forseta: „Alþingi er friðheilagt. Enginn má raska friði þess né frelsi.“ Þetta hefur verið svo frá fornu fari, frú forseti, og ég tel að ekki standi til að breyta þessu. Hér var friðhelgi Alþingis raskað. Ég varð vitni að því sjálfur. Svo er það spurningin um þrískiptingu valdsins, að löggjafarvaldið hlutist ekki til um starfsemi dómsvaldsins. Svo er þessi þingsályktunartillaga náttúrlega vantraust á forseta Alþingis.

Frú forseti. Ég hef áður sagt að það ætti að vera partur af því sáttaferli sem við þurfum á að halda í þessu samfélagi að nímenningunum væru gefnar upp sakir. Nú er þessi tillaga hins vegar komin hingað inn og samkvæmt hefð og venju er það forseti þingsins sem úrskurðar um það hvort mál séu þingtæk. Hann hefur úrskurðað það svo að þetta mál sé tækt til umræðu í þinginu. Hv. þingmenn sem hér hafa talað hafa fært ýmis rök gegn því. Ég tel hins vegar að þingið hafi, ef hér hafa orðið einhver glöp, ákveðið vopn í þessu máli, þ.e. þetta mál fer til nefndar og þar gefst tækifæri til að koma fram þeim mótbárum við framlagningu málsins sem hér hafa verið lagðar fram. Þingið hefur þannig öll tök á því að koma að málinu og leiða fram rök sem hugsanlega styðja það sem formaður Sjálfstæðisflokksins 

Forseti vill geta þess að hann hefur ekki úrskurðað um að þetta mál sé þingtækt og hefur ekki látið gera athugun á því.

Virðulegur forseti. Mér finnst svolítið merkilegt að það er ekki búið að skoða hvort málið sé þingtækt. Ég ítreka að ég þori ekki sjálf að kveða upp úr með það á þessari stundu. En það eru ákvæði í stjórnarskránni um að Alþingi sé friðheilagt og hvorki megi raska friði þess né frelsi. Hver einasti þingmaður sem hér er inni hefur svarið eið að stjórnarskránni þannig að þetta er vandmeðfarið. Samt er þetta mál komið í form þingmáls frá hv. þm. Birni Val Gíslasyni og það er komið inn í dómstólana frá ríkissaksóknara. Þegar þessi atburður átti sér stað vildi þannig til, og er bara alger tilviljun, að sú er hér stendur var í pontu og það þurfti að stöðva þingfund þannig að þingstörfum var raskað. Auðvitað var mjög erfitt ástand í samfélaginu á þessum tíma, það vita allir. En verðum við ekki bara að bíða þess að dómarar komist að niðurstöðu 

Frú forseti. Það er dálítið undarlegt í mínum huga að hér sé búið að dreifa máli, gefa því þingskjalsnúmer og málsnúmer og forseti hafi ekki úrskurðað um hvort það sé þingtækt. Ef forseti afturkallar ekki frumvarpið fer það væntanlega í umræðu og síðan verður því vísað til nefndar ef Alþingi samþykkir það. Ég mun svo sannarlega greiða atkvæði gegn því.

Hæstv. forseti. Allt frá því að fregnir bárust af því að þessi þingsályktunartillaga væri væntanleg inn í þingið hef ég verið mjög hugsi yfir því hvert við erum komin og hvernig þingmenn á Alþingi hugsa um hvernig lýðræðissamfélag okkar á að virka. Á þingið að fara að segja fyrir um það í hvaða málum má leggja fram ákærur og í hvaða málum ekki? Við erum þá komin á mjög hættulega braut og ég tel að framlagning þessa máls sé þeim þingmönnum sem að því standa til minnkunar og sé síst til þess fallin að efla virðingu Alþingis. Vegna orða hæstv. forseta áðan langar mig einfaldlega að beina einni spurningu til hæstv. forseta: Er fyrirhugað að forseti láti fara fram sérstaka könnun á því hvort þetta mál sé þingtækt? Það væri öllum fyrir bestu ef það yrði upplýst.

Virðulegi forseti. Þetta er ákaflega sérstakt mál. Ég rifja upp í þessari umræðu ummæli hæstv. heilbrigðisráðherra þegar þessi mótmæli stóðu sem hæst. Hún sagði á göngum Alþingis að henni fyndist allt í lagi að þetta fólk kæmi inn í Alþingishúsið og bryti hér allt og bramlaði. Þetta sagði hún í minni áheyrn hérna frammi. Þetta frumvarp er í anda þess að Vinstri grænum finnst allt í lagi að fólk fari um Alþingishúsið og brjóti allt og bramli, þetta séu hvort eð er dauðir hlutir hér. Þetta er sú virðing sem þetta fólk ber fyrir Alþingi og endurspeglast í þessari tillögu. Að gefnu tilefni, virðulegi forseti, að öðru máli, ég var áminntur í ræðustól fyrr í þessari viku fyrir að nota orðið „skemmdarverk“. Ég hef flett því upp á vef þingsins hversu oft þetta orð hefur verið notað í ræðum á þingi og það hefur verið mjög oft í gegnum tíðina, ekki síst af þingmönnum Vinstri grænna, þeirra sem ég beindi kannski helst orðum mínum til í þessu tilfelli. Ég fer fram á það 

Forseti vill geta þess að hv. þingmaður var ekki áminntur, heldur var hann beðinn um að gæta orða sinna í þingræðu í fyrradag.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að mótmæla harðlega ummælum hv. þm. Jóns Gunnarssonar um að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs telji allt í lagi að hver sem er komi í þinghúsið og brjóti allt og bramli  Ég vek athygli á því að í svari forseta Alþingis við fyrirspurn Birgittu Jónsdóttur um ákæru vegna atburða í Alþingishúsinu á þskj. 1069 segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Að mati forseta er augljóst að skrifstofustjórinn var bær til að taka sjálfstæða ákvörðun um hvort óskað yrði eftir rannsókn á atvikinu. Til þess þurfti hann hvorki atbeina forseta né annarra eins og ýjað er að í spurningunni.“ Það er auðvitað ástæða þess að fyrirspurnin er orðuð með þeim hætti og því beint til Alþingis að fela skrifstofustjóra athugunina. Ég vek líka athygli á því að í tillögunni er ekki gert ráð fyrir að draga allar ákærur til baka, m.a. ekki þær sem lúta að líkamsmeiðingum þar sem starfsmenn Alþingis áttu í hlut. Menn ættu að sjálfsögðu að skoða efni tillögunnar.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé brýnt að hið háa Alþingi fari ekki inn á verksvið annarra valdstofnana samfélagsins, dómsvaldsins og/eða framkvæmdarvaldsins. Þrískipting ríkisvaldsins er grundvöllur réttarríkis og lýðræðissamfélags. Ég rifja hér upp að einu sinni var skrifað bréf til Hæstaréttar af forseta Alþingis og allt fór á annan endann í umræðum á hinu háa Alþingi. Við verðum og þurfum og eigum að treysta því að dómsvaldið sé fært um að vinna sitt verk, ríkissaksóknari og aðrir, að Alþingi sé fært um að vinna sitt verk og að framkvæmdarvaldið sé fært um að vinna sitt verk undir aðhaldi Alþingis. Alþingi Íslendinga getur ekki beðið fulltrúa dómsvaldsins um að gera eitthvað á einn eða annan veg, dómarar verða að komast að sjálfstæðri niðurstöðu.

Forseti vill geta þess vegna fyrirspurnar úr ræðupúlti að forseti fer ekki yfir það áður en málum er útbýtt hvort þau eru þingtæk eða ekki.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér mjög sérstakt mál, hvort þingsályktunartillaga sé í lagi vegna þess að það er verið að reyna að hafa inngrip í dómsmál. Mig langar að viðra aðeins sjónarmið mitt og Hreyfingarinnar í þessu máli. Hér er um að ræða pólitískt dómsmál fyrst og fremst, pólitísk réttarhöld. Af hálfu yfirvaldsins er verið að reyna að ná fram hefndum gagnvart mótmælendum  Það sem mundi leysa svona mál í framtíðinni, frú forseti, væri ákvæði um að hluti þjóðarinnar gæti krafist þjóðaratkvæðagreiðslu um ákveðin mál. Þá mundi ekki aftur koma til svona átaka og mótmæla. Þá gæti farið fram þjóðaratkvæðagreiðsla 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.  
            

Virðulegur forseti. Það liggur í orðum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar að Alþingi eigi bara að velja þau mál sem eru því þóknanleg að ákæruvaldið fari fram með. Það liggur bara í því, það er í lagi að fara fram með hluta af þessu en annað ekki. Hvers lags inngrip og hvers lags umræða er þetta eiginlega á löggjafarsamkundunni?

Mundirðu ekki segja …?

Ég ítreka gagnrýni mína á hv. þingmenn Vinstri grænna varðandi þau mótmæli sem hér voru í gangi. Menn verða að kannast við það sem þeir sögðu og hvernig þeir létu á þessum tíma. Mikið ábyrgðarleysi fólst í þeim yfirlýsingum sem hér féllu á göngunum í hita leiksins. Það er engin afsökun fyrir þingmenn að tala eins og var talað. Aðspurð sagði hæstv. heilbrigðisráðherra á þeim tíma að henni fyndist í lagi að þessu fólki yrði hleypt hér inn og það bryti hér allt og bramlaði, þetta væru hvort eð er dauðir hlutir. Í því felst virðingin fyrir því starfi sem hér fer fram. 
             Menn verða að kannast við þetta, það þýðir ekki að bakka út úr þessu núna.

Frú forseti. Ég kem hingað til að mótmæla orðum hv. þm. Jóns Gunnarssonar um að við þingmenn Vinstri grænna höfum hvatt til þess að mótmælendur ryddu sér leið inn  Að lokum vil ég geta þess að mér finnst mjög miður að þessi ákæra hafi farið héðan út frá Alþingi á hendur níumenningunum. 
            

Forseti vill geta þess að engar ákærur fara fram frá hinu háa Alþingi.

Frú forseti. Ég hef lagt fyrir þingið skýrslu mína um störf utanríkisráðuneytisins og stefnuna í utanríkismálum. Eins og þingmenn vita er þessi skýrsla þykk og ítarleg og það er í stíl við þá staðreynd að utanríkismál hafa sjaldan verið rædd jafnmikið og á því ári sem er liðið frá síðustu skýrslu. Þar ber vitaskuld hæst tvö mál, ESB og Icesave. Það síðara er erfiðasta milliríkjadeila sem við Íslendingar höfum glímt við frá upphafi lýðveldisins. Sú deila sýndi að það var mikilvægt að hafa öfluga utanríkisþjónustu. Ég tel að það hafi verið ómetanlegt á þeim tíma þegar deilan spratt upp að geta virkjað sendiráðin strax til þess að tala okkar máli í samskiptum við umheiminn. Það munaði líka um þjónustuna í upphafi kreppunnar þegar Íslendingar reru lífróður til að ljúka sinni fyrstu efnahagsáætlun við AGS. Þjónustan lagðist líka öll á árar þegar Íslendingar unnu það kraftaverk að tryggja fjármögnun við síðustu endurskoðun áætlunarinnar í harðri andstöðu sterkra þjóða og án þess að Icesave væri lokið. Því segi ég þetta, frú forseti, að stundum er sagt að utanríkisþjónustan kosti mikið en, hv. þingmenn, hún skilar árangri. Ég get sagt það án þess að blikna að í erfiðleikum síðustu ára hef ég verið stoltur af mínu fólki. Ég held líka að allir hafi verið stoltir af hennar hlut þegar Íslendingar sendu á einni nóttu björgunarsveit til Haítí. Þó að við Íslendingar værum fjærstir vettvangi vorum við fyrstir á svæðið. Utanríkisþjónustan á við allar aðstæður að vera skjöldur fyrir Ísland en hún gerir sín mistök alveg eins og bent var á í rannsóknarskýrslunni um aðdraganda hrunsins, en af þeim lærum við. Hún á að geta brugðist við fyrirvaralausum áföllum og eitt af því sem rannsóknarnefndin benti skýrt á er að stjórnsýslan verður að gæta þess að utanríkisþjónustan sé partur af öllum viðbragðsáætlunum gegn hvers konar aðsteðjandi vá. Við Íslendingar þurfum að sýna heiðarleika, áreiðanleika og stöðugleika í samskiptum við aðrar þjóðir. Við þurfum stöðugt að rækta tengsl á öllum stigum, traustið hefur okkur aldrei verið eins mikilvægt og núna. Hlutverk utanríkisþjónustunnar og utanríkisstefnunnar er að byggja upp þetta traust í samskiptum við önnur ríki. Þannig endurheimtum við orðspor okkar, aðeins þannig. Frú forseti. Alþingi tók í fyrrasumar ákvörðun um að fela ríkisstjórn að sækja um aðild að Evrópusambandinu og leggja niðurstöður samninga í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það var lýðræðisleg ákvörðun sem var tekin í kjölfar ítarlegrar umræðu undanfarin ár í samfélaginu og eftir rækilega umræðu á Alþingi. Niðurstaðan naut þverpólitísks stuðnings úr öllum flokkum á Alþingi. 
             Við höfum síðan stigið eitt skref í einu, og stigið þau varlega. Okkar litla en hnitmiðaða stjórnsýsla uppskar lof fyrir vönduð vinnubrögð, ekki síst í tengslum við svör við spurningum framkvæmdastjórnarinnar. Eins og kunnugt er mælti framkvæmdastjórnin með viðræðum við Ísland, álit hennar var mjög jákvætt, Ísland fékk mjög háa einkunn. Það var á erfiðum tímum mikilvæg traustsyfirlýsing við okkur Íslendinga. Þingið hefur lagt mér á herðar þá sjálfsögðu skyldu að hafa sem ríkast samráð um framvindu málsins. Það hef ég kappkostað. Málið er vissulega umdeilt, en um skipan aðalsamningamanns, samninganefndarinnar sjálfrar og samningahópanna 10 ríkir góð sátt, ekki síst við hagsmunasamtökin sem samkvæmt þeim vegvísi sem Alþingi fól mér að stýra eftir koma mjög sterkt að ferlinu. Aðalsamningamaður okkar, Stefán Haukur Jóhannesson sendiherra í Brussel, er reyndasti samningamaður Íslands. Hann er eftirsóttur til að leiða til lykta torveld vandamál millum annarra ríkja og nýtur mikillar virðingar heima og erlendis. Ég tel að okkur Íslendingum sé sérstakt happ að eiga slíkan mann til að leiða jafnvandasamt verk og samninga um aðild að Evrópusambandinu. Það er mikilvægt að hafa umsóknarferlið eins opið og gagnsætt og hægt er, ekki síst til að eyða tortryggni, og misskilningi sem jafnvel örlar stundum á hjá hv. þingmönnum og ég segi ekki jafnvel líka hjá bestu mönnum í röðum hæstv. ráðherra. Þess vegna birti ég á sínum tíma á netinu allar spurningar framkvæmdastjórnarinnar og síðan svör stjórnsýslunnar jafnóðum og þau voru í mínum höndum. Í sama anda hef ég ákveðið að fundargerðir samninganefndar og samningahópa verði birtar opinberlega. Samningsafstaða Íslands í einstökum málum verður opinber þegar hún liggur fyrir, og önnur gögn svo fremi samningafólkið okkar telji það ekki skaða samningshagsmuni Íslands eins og þeir eru á hverjum tíma. Ég tel líka rétt að veita Íslendingum beina hlutdeild í umsóknarferlinu með því að opna gagnvirka vefsíðu þar sem borgarar geta í senn haft skoðanir á einstökum málum, en jafnframt haft reglulega samræðu við aðalsamningamanninn, sérfræðinga, samninganefndarmenn og eftir atvikum ráðherrann sjálfan. Rafræn stjórnsýsla er á fleygiferð og við Íslendingar eigum að nýta kosti hennar í þessu mikilvæga máli. Ég hef sömuleiðis farið þess á leit við aðalsamningamanninn að hann haldi á næstunni fundi um allt land til að upplýsa þá sem hafa áhuga á ferli málsins um næstu skref. Evrópumálin snerta okkur öll og það er sjálfsagt að menn fái það sem er að gerast hverju sinni beint í æð og þá beint af kúnni. Frú forseti. Ég dreg enga dul á að ég lít á Evrópumálin sem grundvöll í endurreisn Íslands. Það hefur aldrei verið ríkari ástæða en einmitt nú að láta reyna á hvað falist getur í aðildarsamningi. Við þurfum stöðugleika, við þurfum fjárfestingar, við þurfum að skapa störf, við þurfum að byggja atvinnu- og efnahagslífi þjóðarinnar sem allra traustasta umgjörð. Evrópusambandið er umdeilt en ég tel að það sé besti kostur Íslendinga til að ná þessum markmiðum sem fyrst. Evrópusambandið hefur, þegar allt kemur til alls, náð veigamiklum árangri í að tryggja stöðugleika með lágri verðbólgu, lágum vöxtum, heilbrigðu viðskiptaumhverfi og viðvarandi hagvexti. Ég tel að eitt af því sem við þurfum að einbeita okkur að sé einmitt að rjúfa þann vítahring verðbólgu, vaxta og verðtryggingar sem er að sliga íslenskar fjölskyldur og þekkist hvergi í Evrópu nema hér. Verðtryggingin sem hefur hækkað lán allra íslenskra fjölskyldna upp úr öllu valdi er séríslenskt fyrirbæri. Við losnum við það með Evrópu. Kollsteypuhagkerfið er líka sjálfskaparvíti sem við getum losnað við með Evrópu. 
             Frú forseti. Frá mínum bæjardyrum séð snýst aðild ekki síst um það að skapa störf. Í febrúar á þessu ári voru um 15.000 manns atvinnulausir. Á næstu árum er gert ráð fyrir að fjölga muni á vinnumarkaði um 2.000–3.000 manns á ári. Á næstu tíu árum þurfum við þess vegna að skapa 35.000 störf ef vel á að vera. Atvinnulífið hefur sjálft bent á að nauðsynleg fjölgun starfa muni líklega ekki verða í hinum hefðbundnu greinum, sjávarútvegi og landbúnaði, því að með aukinni framleiðni og hagræðingu fækkar þar störfum. Þannig hefur t.d. mjólkurbændum sem staðið hafa sig vel fækkað um 50% frá árinu 1994, á sama tíma og framleiðsla þeirra jókst um ríflega 20%. Atvinnusköpun á Íslandi mun því hvíla á herðum annarra atvinnugreina og verða í iðnaði, ferðaþjónustu og ekki síst í nýsköpunar- og sprotageiranum. Þar þurfa störfin að verða til, sem tryggja hóflegan hagvöxt og útrýma atvinnuleysi. Okkur ber skylda til að skapa þessum atvinnugreinum samkeppnishæft rekstrarumhverfi og stöðugleika til að vaxa. Frá mínum bæjardyrum séð snúast Evrópumálin þess vegna um endurreisn Íslands, um langtímastöðugleika í efnahagsmálum, um aukna fjárfestingu á Íslandi, um atvinnu fyrir alla. Fyrir hagstjórn í framtíðinni, fyrir atvinnulíf í framtíðinni, er líka lykilatriði að við eigum kost á öflugum gjaldmiðli. Ég hef aldrei dregið dul á að ég tel eftirsóknarvert við aðild að með henni opnast leið til að Ísland geti um síðir tekið upp öflugan gjaldmiðil, með sterkan bakhjarl, og um leið horfið frá verðtryggingu, notið lágra vaxta, og miklu meiri stöðugleika en við eigum að venjast. 
             Már Guðmundsson seðlabankastjóri lýsti því svo í viðtali að á íslenska hagkerfinu væri hönnunargalli og valið stæði á milli evru með lága vexti og verðstöðugleika og krónu með varanlegum gjaldeyrishöftum. Ég held að við byggjum ekki upp Ísland framtíðarinnar með varanlegum höftum á viðskiptum við útlönd. Þar að auki hefur reynslan sýnt, löngu fyrir kreppu, að sjálfstæð örmynt lítillar þjóðar verður alltaf í hlutverki gómsætrar bráðar í augum hákarla vogunarsjóðanna. Menn nefndu Grikki áðan frammi í salnum, þeir þekkja þetta í dag jafn vel og við Íslendingar.  
             Frú forseti. Það sem verður erfiðast í samningum eru að sjálfsögðu þau málefni sem tengjast sjávarútvegi og landbúnaði. Ég tel hins vegar að það sé hægt að tryggja hagsmuni beggja. Íslenskur sjávarútvegur er í fremstu röð. Samkvæmt reglum Evrópusambandsins á ekkert aðildarríkja tilkall til veiðiheimilda í íslenskri lögsögu.  Frú forseti. Ég eyddi drjúgum parti af minni bernsku á Mýrunum, og gamall Mýramaður er alltaf sveitamaður í hjarta sínu. Ég hef alltaf staðið með sveitunum og ég veit mætavel að margir telja að aðild verði erfið fyrir landbúnað framtíðarinnar. Það þarf ekki að verða. Ég held að margt muni vinna með okkur í samningunum. Ég held að við munum í senn njóta smæðar landbúnaðarins, landfræðilegrar einangrunar og ótvíræðrar sérstöðu Við vitum t.d. að Finnar náðu sérstökum heimildum fyrir sinn landbúnað, og stuðningur við íslenska bændur rúmast innan þess ramma sem norðurslóðastuðningur í Finnlandi leyfir. Á reynslu Finna getum við líka byggt rök fyrir heimildum sem ganga enn lengra - ef við viljum. Ég tel líka að í kröfunni um fæðuöryggi felist mjög sterk rök. Ísland liggur víðs fjarri matarkistum heimsins. Í viðsjálli veröld er því engri evrópskri þjóð jafnbrýn nauðsyn á tryggu fæðuöryggi og Íslendingum. Innan Evrópusambandsins er nú vaxandi áhersla á fæðuöryggi borgaranna, það er orðið forgangsatriði. Ég tel að þetta, landfræðileg einangrun og margt annað muni skapa okkur mjög sterka stöðu. Íslenskur landbúnaður býr líka að einstöku erfðamengi sem hefur hagnýta þýðingu en er jafnframt eftirsóknarvert út frá sjónarmiði líffræðilegrar fjölbreytni. Hann er einangraður, framleiðsla hans er mun fábreyttari en á meginlandinu og allir þessir þættir skapa okkur stöðu í samningum. Núna er verkefni okkar að ná eins góðum samningi og hægt er og það, frú forseti, mun ég gera í samræmi við lýðræðislegan vilja meiri hluta Alþingis. Og ég mun þá glaður lúta þeim úrskurði sem þjóðin að lokum kveður upp og ég veit að Íslendingar munu taka þá ákvörðun sem er best fyrir hagsmuni þeirra, fyrir börnin þeirra og framtíð Íslands. Frú forseti. Ísland er eina ríkið sem í heild sinni er staðsett á norðurslóðum sem núna fá, vonum seinna, aukið vægi í alþjóðamálum. Það stafar einkum af þrennu: Í fyrsta lagi eru náttúra og vistkerfi norðursins mjög næm fyrir hlýnun andrúmsloftsins og kalla á rækilegt eftirlit. Í annan stað er þar að finna stóran hluta af ónýttum olíu- og gaslindum heimsins. Í þriðja lagi líta menn til þess að skipaleiðir gætu í framtíðinni opnast milli Kyrrahafs, um Norður-Íshafið yfir til Norður-Atlantshafsins. Ég tel að við Íslendingar þurfum að móta skýra stefnu um hlutverk okkar á þessu svæði, ekki síst til að púkka undir aukinn rétt til þátttöku í pólitískum ákvörðunum sem varða norðurslóðir. Ég tel að stefnan eigi að miðast við eftirfarandi markmið: Í fyrsta lagi að skipa Íslandi í röð þeirra strandríkja sem eru áhrifamest um þróun mála á norðurslóðum. Það þýðir að litið verði á Ísland sem fullgilt strandríki á norðurslóðum á sama hátt og Kanada, Rússland, Bandaríkin, Noreg og Danmörku fyrir hönd Grænlands. Í öðru lagi að þróa lagaleg og landfræðileg rök fyrir aðkomu Íslands að ákvörðunartöku um norðrið. Í því efni þarf að byggja á þeirri staðreynd að efnahagslögsagan er innan norðurskautsins í norðri og nær til Grænlandshafs við Norður-Íshafið. Það er því fullkomlega rökrétt að Ísland verði í framtíðinni aðili að öllum alþjóðlegum ákvörðunum sem varða norðurslóðir. Í þriðja lagi að þróa og afla stuðnings við skilgreiningu á norðurslóðum sem nær bæði yfir norðurskautið og þann hluta Norður-Atlantshafssvæðisins sem tengist því nánum böndum. Þar tel ég að dugi ekki að einblína á þrönga landfræðilega skilgreiningu, heldur beri líka að líta á norðurslóðir sem víðtækt svæði í vistfræðilegum, pólitískum, efnahagslegum og öryggispólitískum skilningi. Í fjórða lagi að efla og styrkja Norðurskautsráðið sem mikilvægasta samráðsvettvang um svæðið. Af sjálfu leiðir þá að í fimmta lagi þurfa Íslendingar að standa fast gegn hinu svokallaða fimm ríkja samráði, þ.e. Kanada, Rússlands, Danmerkur, Bandaríkjamanna og Noregs. Slíkur vettvangur grefur undan Norðurskautsráðinu og vinnur þar með gegn hagsmunum annarra, eins og okkar. Í sjötta lagi að vinna að því að byggt verði á hafréttarsáttmálanum til að skera úr um hugsanlegar deilur í framtíðinni varðandi lögsögu og réttindi á norðurslóðum. Í sjöunda lagi að stuðla að alþjóðlegum samningum um viðbúnað til eftirlits, björgunar og ekki síst mengunarvarna sem verja hagsmuni Íslands á sviði náttúru, veiða og kolefnavinnslu Í áttunda lagi að vinna gegn hervæðingu norðurslóða. Í níunda lagi að taka upp náið samráð og samvinnu við granna okkar í vestri um málefni norðursins. Aukið samstarf okkar og Grænlendinga, m.a. á sviði orkumála, bæði um olíu en líka um framleiðslu á rafmagni, mun gefa báðum aukið vægi, bæði öryggispólitískt og strategískt. Í tíunda lagi að styðja réttindi frumbyggja á svæðinu. Þessum sjónarmiðum tel ég að Íslendingar þurfi að lyfta alþjóðlega, og ríkisstjórnin mun m.a. gera það með alþjóðlegri ráðstefnu sem haldin verður á Íslandi innan tíðar. Frú forseti. Frá lokum kalda stríðsins hefur skilningur á öryggi þjóða tekið miklum breytingum. Í stað þess að byggja eingöngu á hervörnum byggja nú flestar þjóðir í okkar heimshluta öryggisstefnu sína á mun víðfeðmara öryggishugtaki en áður. Það nær ekki aðeins yfir hefðbundnar varnir, heldur tekur í vaxandi mæli til annars konar ógna sem geta steðjað að innra öryggi ríkja. Þetta sjáum við hjá helstu samstarfsþjóðum okkar Í kjölfar breyttra viðhorfa í okkar heimshluta, og ekki síður brottfarar hersins, er næsta verkefni á sviði varnar- og öryggismála að móta nýja öryggisstefnu fyrir Ísland sem grundvallast á víkkuðu öryggishugtaki eins og það er skilgreint í áhættumatsskýrslunni sem starfshópur undir forustu Vals Ingimundarsonar prófessors bjó til og utanríkisráðuneytið hefur gefið út. Hin nýja stefna þarf að byggjast á þessu víkkaða öryggishugtaki, á borgaralegum gildum og borgaralegum stofnunum, og hún á að sjálfsögðu að taka mið af því sem er eitt helsta sérkenni Íslands í samfélagi þjóðanna, herleysi, og um leið nánu og virku samstarfi við aðrar þjóðir á þeim sviðum sem við teljum best þjóna hagsmunum okkar. Í þessu sambandi er rétt að rifja upp að ein helsta niðurstaða í áhættumatsskýrslunni var að engar vísbendingar væru um að bein hernaðarógn steðjaði að Íslandi á næstu árum. Það er í samræmi við mat grannþjóða á eigin öryggi. Um þetta hef ég góða ástæðu til að telja að hægt sé að skapa breiða sátt meðal Íslendinga og líka hér á Alþingi, en vitaskuld verður það ekki gert nema allir flokkar komi að þeirri stefnumótun í þverpólitísku samstarfi. Ég vil því upplýsa Alþingi um að ég stefni að því fyrir árslok að leggja fyrir þingið tillögu um þverpólitíska stefnumótun um nýja öryggis- og varnarstefnu fyrir Ísland sem byggir á þeim grunni sem ég hef hér reifað. Ég tel að það sé grundvallaratriði fyrir litla þjóð að sem mestur friður ríki um öryggis- og varnarmál. Frú forseti. Ég hef í þessari ræðu kosið að nota tímann til að fara ítarlega yfir þau mál sem mestu varða í dag um utanríkisstefnuna, bæði í samtíð og framtíð, og sömuleiðis skýrt rækilega hugsun mína um mál þar sem miklu skiptir að við stingum út nákvæma stefnu til lengri tíma. Það eru vitaskuld mörg önnur mikilvæg viðfangsefni sem ég hefði viljað fjalla um eins og lög um Íslandsstofu; bætt umgjörð um þróunarsamvinnu, mannréttinda-, mannúðar- og jafnréttismál, mikilvægi þess að stuðla að jafnrétti kynjanna og réttindum kvenna sem ég hef hvarvetna lagt mjög mikla áherslu á alls staðar þar sem ég hef komið í alþjóðlegu starfi. Þessi og mörg önnur eru ítarlega reifuð í þessari þykku skýrslu sem nú liggur á borðum þingmanna. Ég er viss um að okkur gefst tækifæri til að ræða þau og önnur í þaula hér í dag. Ég vil svo að lokum þakka utanríkismálanefnd sérstaklega fyrir mjög gott samstarf. Ég hef komið 10 sinnum til fundar við nefndina, starfsmenn mínir 35 sinnum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýrsluna. Það er mikilvæg nýbreytni í þingstörfunum að við skulum nú vera komin með það sem reglulegan þátt í þingstörfunum að fá skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál. Mig langar til að bera upp við hæstv. ráðherra spurningu sem snýr að Evrópusambandsaðildarviðræðunum og mig langar til að fá mat ráðherrans á því hvaða áhrif það hafi á viðræðuferlið að nú hafa ýmsir þingmenn sem studdu viðræður á sínum tíma, þ.e. greiddu atkvæði með því að viðræður skyldu fara af stað, stigið fram og sagt sig vera mjög eindregna gegn því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Spurningin er eiginlega þessi: Er til staðar nægileg pólitísk forusta til að leiða samninga til lykta? Hefur þessi ríkisstjórn burði til að leiða málið til lykta? Hefur ráðherrann ekki áhyggjur af því hver pólitísk staða gagnvart Evrópusambandsaðildarviðræðunum er í reynd á Íslandi í dag?

Frú forseti. Utanríkisráðherra er ekki áhyggjufullur maður að eðlisfari og það er margt annað sem lýtur að hagsmunum Íslands sem ég hef meiri áhyggjur af að þessu sinni. Ég er þinginu þakklátur fyrir það að á sínum tíma tókst góður meiri hluti með stuðningi fólks úr öllum flokkum sem hér eiga sæti til að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild. Það hefur verið gert. Allt hefur síðan verið eftir bókinni. Ég hef farið mjög nákvæmlega eftir því sem meiri hluti Alþingis fól mér að gera. Vissulega mundi ég fagna því ef öflugur stjórnmálamaður eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson mundi með meira afgerandi hætti taka þátt í því að tosa þessu æki fram. Auðvitað mundi ég fagna því líka ef félagi okkar hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra mundi sjá ljósið og ræða málið á grundvelli raka. Það sem mér hefur þótt vera að þessu er að menn hrapa að niðurstöðu áður en liggur fyrir hver samningurinn er.

Virðulegi forseti. Vandinn liggur í því að ákvörðun um að leggja fram aðildarumsókn var bara liður í pólitískum hrossakaupum við myndun nýrrar ríkisstjórnar. Samfylkingin fékk það inn í stjórnarsáttmálann að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu, Vinstri grænir fengu ýmislegt annað eins og t.d. það að leggja ætti niður nýstofnaða Varnarmálastofnun. Pólitíska forustuleysið í Evrópusambandsmálinu er auðvitað æpandi. Það er vandræðalegt þegar við hittum fulltrúa þeirra 27 aðildarríkja sem heimsækja okkur og spyrja hvort það sé ekki örugglega skýr og traust pólitísk forusta fyrir þessu, þegar við fulltrúar í utanríkismálanefnd sitjum andspænis þessum mönnum. Auðvitað lítur þetta allt út eins og dyraat þegar ekki er skýr forusta í ríkisstjórninni, þegar fjölmargir þingmenn sem greiddu hér á sumarmánuðum síðasta árs atkvæði með aðildarumsókninni hafa núna stigið fram og sumir þeirra hafa jafnvel aldrei verið meiri andstæðingar Evrópusambandsaðildar. 

Frú forseti. Það lá alveg skýrt fyrir hvað það var sem ríkisstjórnin ætlaði sér. Hún ætlaði sér að nota leið þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að skera úr um þetta deilumál sem lengi hefur verið meðal þjóðarinnar. Það lá t.d. alveg ljóst fyrir hver var afstaða tiltekinna þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Ef ég má rifja það upp fyrir hv. þingmanni sagði hv. þm. Ögmundur Jónasson það t.d. algjörlega skýrt að hann teldi sig á þeirri stundu vera andsnúinn Evrópusambandinu en hann sagði: Það er mín lýðræðislega löngun að þjóðin fái eigi að síður tækifæri til þess að greiða um þetta atkvæði. Ég er þeirrar skoðunar að við Íslendingar séum í miklum erfiðleikum eftir hrunið og við verðum að hafa skýra stefnu um það hvert við ætlum að fara. Þetta er skýr framtíðarsýn, þetta er valkostur fyrir þjóðina. Ég mun ljúka því sem Alþingi fól mér og síðan fær 

Virðulegur forseti. Það vakti athygli mína í ræðu hæstv. ráðherra að hann vék ekkert að kostnaðinum við ESB-umsóknarferlið né heldur kostnaðinum af aðildinni sjálfri. Það vakti líka athygli mína í skýrslunni hversu lítið er fjallað um þessi mál og það vakti enn fremur athygli mína í skýrslunni að fjallað er um kostnaðinn á grundvelli kostnaðarmats utanríkisráðuneytisins sem fylgdi með meirihlutaáliti utanríkismálanefndar í fyrra. Það var ekkert fjallað um athugasemdir fjármálaráðuneytisins með sömu kostnaðaráætlun, það var ekkert fjallað um upplýsingar sem komu fram í annars ítarlegu svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn minni um daginn þar sem skein í gegnum mörg orð hversu mikil óvissa er í kostnaðaráætluninni og hversu algjörlega kristaltært það er að þetta verður meira en sá milljarður sem um er rætt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: 

Frú forseti. Ég held að jafnvel þó að svo færi að íslenska þjóðin kysi að sameinast ekki Evrópusambandinu mundu Íslendingar koma út úr þessum leiðangri með nettóhagnað. Hv. þingmanni er kostnaðurinn ljós eins og við höfum lagt hann fram. Ég hef svarað þremur eða fjórum fyrirspurnum til hv. þingmanns um kostnaðinn við umsóknina sjálfa, milljarður. Ég hef síðan sagt við hana að það sé líklegt að þýðingarkostnaður verði hærri, en ég hef líka sagt við hana í svörum mínum að að öðru leyti stenst áætlunin enn þá. Það hefur síðan komið fram að það er líklegt að Evrópusambandið muni styrkja okkur eins og aðrar þjóðir sem eru í undirbúningsferli um u.þ.b. 6 milljarða þannig að ég ber ekki kvíðboga fyrir því að íslenska þjóðin tapi miklum peningum á þessu.

Virðulegur forseti. Það hefur líka komið fram að skilyrði fyrir þessum 6 milljarða styrk Evrópusambandsins er 6 milljarða mótframlag íslensku þjóðarinnar. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvers vegna lætur hann þess ekki getið að þá er þessi milljarður allt í einu orðinn 7 milljarðar af reikningskúnstum hæstv. ráðherra að dæma? Síðan vil ég líka einfalda fyrirspurn mína til hæstv. ráðherra. Þetta snýst um það hversu mikið íslenski skattgreiðandinn greiðir fyrir þetta ferli. Í fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra spurði ég t.d. hvort það væri ekki öruggt að ferðir ráðherrans væru inni í þessum áætlunum. Því var svarað: Að sjálfsögðu er það ekki inni í þessum áætlunum enda greitt af ferðafé ráðherra. Bíddu, hver borgar ferðafé ráðherra? Er það hæstv. ráðherra sjálfur sem dregur upp veskið í hvert skipti sem hann ferðast á vegum íslenska ríkisins? Að sjálfsögðu ekki. Þetta snýst um það að íslenskir skattborgarar greiða fyrir þetta með einum eða 

Frú forseti.. Ég fylgi hagfræði hinnar hagsýnu húsmóður, í fyrsta lagi að reyna að ferðast lítið. Og ætli það hafi nokkurn tíma verið utanríkisráðherra á síðustu árum sem hefur ferðast jafnlítið og sá sem nú er utanríkisráðherra? Ég nýti mér líka nútímafjarskiptatækni. Hagsýnin birtist kannski í því að þegar ég sæki fundi, t.d. hjá NATO, Sameinuðu þjóðunum og Eystrasaltsráðinu eða hjá EES-ráðinu, undirbý ég mig með löngum fyrirvara, hef samband við kollega mína með löngum fyrirvara og nota þessar ferðir til þess að tala við þá um málefni ESB. Ég hef átt, eins og fram kemur í skýrslunni, fundi u.þ.b. 70 sinnum með ráðherrum. Örfáar ferðir hef ég farið beinlínis vegna þessa en þær koma líka fram í skýrslunni og hv. þingmaður þekkir þær.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þessa skýrslu. Það er víða hægt að grípa niður í henni og koma með athugasemdir en þar sem ég hef bara mínútu gefst mér ekki færi á að fara í mörg atriði. Það sem mig langar að beina til hæstv. utanríkisráðherra er að það kemur fram í gögnum frá utanríkisráðuneytinu, m.a. í þeirri skýrslu sem hann leggur hér fram, að það þurfi að ráðast í ákveðna aðlögun á lagaumhverfi Íslands, bæði áður en samningakaflar eru opnaðir og eins áður en þeim er lokað. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telur það lýðræðislegt að ráðast í þetta með þessum hætti, að hér fari fram aðlögun á lagaverkinu áður en þjóðaratkvæðagreiðslan fer fram á sama tíma og 70% þjóðarinnar eru mótfallin aðild. Það var af mikilli lýðræðisást sem þessi umsókn var lögð fram þannig að þjóðin gæti sagt skoðun sína.

Frú forseti. Ég tel að sú aðlögun sem hefur þegar átt sér stað á ýmsum lagabálkum vegna veru okkar eða þátttöku í EES-samningnum hafi verulega bætt íslenskan rétt að mörgu leyti. Ég tel að sú aðlögun sem fer fram í þessari vinnu og kann hugsanlega að leiða til lagabreytinga hér sé líka gerð með það fyrir augum að það muni nýtast Íslendingum, þ.e. að hún muni bæta réttarstöðuna eftir þær breytingar. Hv. þingmaður er kannski að velta því fyrir sér hvort við séum að fara að ráðast í einhverjar lagabreytingar sem t.d. varða einhverjar stofnanir sem þyrfti að setja upp vegna aðildar okkar að ESB og svo kæmi í ljós allt í einu að við mundum ekki ganga í ESB. Það er hægt að haga því með þeim hætti að af því hljótist engar afleiðingar sem hv. þingmaður þarf að tapa svefni yfir, t.d. hvað varðar gildistöku og annað.

Frú forseti. Ég fagna yfirlýsingum hæstv. utanríkisráðherra því að nú hefur hann staðfest fyrir Alþingi Íslendinga að hér er í gangi aðlögunarferli að Evrópusambandinu. Hann hefur staðfest það sem kemur fram í gögnum frá utanríkisráðuneytinu að hér er um aðlögunarferli að ræða sem kostar 6 milljarða fyrir skattgreiðendur. Það er ekkert lýðræðislegt við það þegar 60–70% þjóðarinnar eru mótfallin aðild að við séum á fullu við að laga íslenskt regluverk og íslenskt samfélag að Evrópusambandinu. Það er gríðarlega kostnaðarsamt ferli og þjóðin er algjörlega á móti því.

Frú forseti. Það er hugsanlegt að hv. þm. Ásmundur Daðason hafi einhverja aðra innsýn í völundarhús fjármálaráðuneytisins en ég hef, en ég þekki ekki þessa tölu um 6 milljarða. Þvert á móti mun Evrópusambandið leggja um 6 milljarða hið minnsta til Íslands í undanfara þessarar ákvörðunar okkar. Það skiptir ekki máli. Það sem skiptir máli hins vegar er það að hv. þingmaður virðist ekki gera sér grein fyrir því að við Íslendingar og Alþingi Íslendinga erum stöðugt að laga okkur að Evrópusambandinu. Við erum stöðugt að innleiða hér gerðir í gegnum EES-samninginn, stundum finnst manni fullmikið af því góða en það er staðreyndin. Það eru gerðir, tilskipanir, sem við höfum ekki haft nokkra lýðræðislega aðkomu að. Breytingin með því að við göngum í Evrópusambandið er þá sú að hv. þm. Ásmundur Daðason, sem mundi sóma sér vel sem kommissar Íslendinga í Brussel, hefur þá möguleika á því að koma að sjálfri samningsgerðinni og það er það sem skiptir máli og 

Hæstv. forseti. Það hefur margt athyglisvert komið hér fram og mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra aðeins nánar út í þennan nettóhagnað sem ráðherrann telur að sé af því aðildarferli sem við erum í. Hefur verið tekið mið af þeim viðskiptasamböndum sem hafa glatast vegna þessarar umsóknar, og þá er ég aðallega að tala um fríverslunarsamning við Kína og þau tækifæri sem þar eru og jafnframt okkar svipuðu aðstöðu varðandi Kanada? Hefur verið tekið mið af þessum töpuðu gjaldeyristekjum við útreikninga hæstv. ráðherra? Að lokum langar mig að koma til varnar fyrir hagsýnar húsmæður þessa lands. Hagsýn húsmóðir mundi aldrei nokkurn tíma sækja um aðild að kvenfélaginu sem kostaði 7 milljarða kr. ef hún vissi að það væru eintóm útgjöld í þessu, vissi að það væri ekki raunverulegur vilji hjá henni að ganga inn í kvenfélagið. Þess vegna er þetta einfaldlega sóun á tíma og peningum og í þessu tilfelli sóun á skattfé almennings, ríkisins sem hefur ekki efni á að taka þátt í svona vitleysu.

Frú forseti. Ég ber mikla virðingu fyrir kvenfélögum landsins og móðir mín var lengi í einu slíku. Ég hef hins vegar aldrei líkt ESB við kvenfélag. Ég hef aftur á móti sagt að það séu tvö kaupfélög eftir í heiminum, Kaupfélag Skagafjarðar og Evrópusambandið, og að ég styðji bæði. Ég vil hins vegar segja það að hagnaðurinn sem Íslendingar munu hafa af aðild gæti t.d. birst í hinu sama og við höfum séð hjá Möltu þar sem erlend fjárfesting hefur tvöfaldast frá því að Malta varð aðili að Evrópusambandinu. Hann mun birtast í því að við munum losna við kollsteypurnar, við munum losna við verðtrygginguna og munum hafa miklu lægri vexti en við búum við í dag. Það hafa verið lagðir fram útreikningar sem sýna að bara vextirnir skipta hundruðum milljarða á ári fyrir heimilin, fyrir fyrirtæki og fyrir ríkið. Ég held því að þarna sé ekki líku saman að jafna. 

Hæstv. forseti. Ég verð að lýsa yfir áhyggjum mínum af því að hæstv. utanríkisráðherra Íslands skuli sífellt vera að bera okkur saman við Möltu. Malta var ekki í EES áður en gengið var inn í Evrópusambandið þannig að það er mjög ólíku saman að jafna og það er ekkert sambærilegt við þetta. Jafnframt er flokkur hv. þingmanns sífellt að bera saman sjávarútveginn á Möltu og sjávarútveginn á Íslandi. Þetta eru algjörlega ósambærileg mál. Sjávarútvegurinn er grundvallaratvinnugrein hér á Íslandi, hann er það ekki á Möltu Mig langar að segja það, frú forseti, að þessi orðræða hæstv. utanríkisráðherra vekur mér enn meiri áhyggjur af því á hvaða vegferð við erum, að þessum málum sé stjórnað af hálfu aðila sem virðast hafa svo blinda trú á Evrópusambandinu að þeir sjá ekki hagsmuni Íslands fyrir þeim stóra skógi.

Virðulegi forseti. Munurinn á mér og hv. þingmanni er kannski sá að ég treysti ekki bara kvenfélaginu og kaupfélaginu heldur fólkinu í landinu. Ef hv. þingmaður hefur rétt fyrir sér með að þetta hafi í för með sér mikla galla og neikvæðar afleiðingar fyrir Ísland, treystum við þá ekki þjóðinni til að kveða upp úr með það? Eigum við ekki að treysta þjóðinni? Er það ekki krafan á þessum tímum, lýðræði og að fólkið fái að velja? Það eina sem ég geri, en hv. þingmaður átti væntanlega við að ég væri sá aðili sem stýrði þessu í einhverri blindni - mitt hlutverk er að koma heim með samning og reyna að sjá til þess að hann verði eins hagfelldur Íslendingum og hægt er. Síðan er það þjóðarinnar að meta það á grundvelli allra gagna sem fyrir liggja og hún kveður upp sinn úrskurð. Hugsanlega hefur hv. þingmaður rétt fyrir sér að þetta verði bara handónýtur samningur og við getum ekkert með hann gert en þá verður það fellt og ég fæ stórt spark í minn mjúka afturenda. Ef niðurstaðan verður önnur verður þetta samþykkt 

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka þakkir mínar til hæstv. utanríkisráðherra fyrir þessa skýrslu um utanríkis- og alþjóðamál. Eins og ég vék að í stuttu andsvari áðan tel ég að það sé til mikilla bóta fyrir þingstörfin að þessi skýrsla, líkt og skýrsla umhverfisráðherra og ég hygg að við höfum fleiri slík dæmi, sé reglulegur þáttur í þingstörfunum. Um störf í utanríkisráðuneytinu undanfarið ár, sem fjallað er um í skýrslunni, verður auðvitað ekki annað sagt en að gríðarlega mikið hefur mætt á ráðuneyti hæstv. ráðherra og þeim starfsmönnum sem þar eru. Ég tel að starfsfólk ráðuneytisins hafi á köflum unnið mikið afrek vegna þess að á tímabilinu hafa verið uppi afar erfið alþjóðamál. Það breytir því þó ekki að stefnumörkunin er pólitísk og hefur verið nýrrar ríkisstjórnar, stórar ákvarðanir hafa verið teknar sem starfsmenn ráðuneytisins bera enga ábyrgð á heldur fylgja þeim eingöngu eftir. Í þessari skýrslu, sem telur tæpar 100 blaðsíður, er víða komið við og ekki er tækifæri til þess að rekja það allt í tiltölulega stuttu máli. Ég ætla þó að staldra við nokkra þætti og mig langar til að byrja á Icesave-málinu. Eins og fram kemur í skýrslunni hefur utanríkisráðuneytið að sjálfsögðu haft aðkomu að því máli nánast allan tímann. Það er mjög merkilegt að skýrslan fari ekki yfir það með hvaða hætti núverandi ríkisstjórn ákvað að ljúka því máli með samningi sem síðan var felldur af þjóðinni fyrir skömmu. Sá samningur var auðvitað ekkert annað en hræðileg og hrapalleg mistök í samskiptum Íslands við viðkomandi þjóðir, hrikaleg mistök. Af því að mikið er gert úr samráði í skýrslunni vil ég rifja upp að ekkert samráð var haft við þingið um það risastóra mál. Það var ekki borið undir þingflokka í stjórnarandstöðunni hvort menn vildu styðja við þá niðurstöðu sem þannig var fengin. Vilji menn gera mikið úr samráði skulu menn tína til það sem mestu máli skiptir, eins og þann risavaxna ómögulega samning. Við í þingflokki Sjálfstæðisflokksins lýstum því yfir áður en endanlega var skrifað undir, eftir að hafa einungis fengið örstutta kynningu á málinu, að við mundum ekki styðja það. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins gaf út sérstaka ályktun um að sú niðurstaða sem þar var í burðarliðnum væri í algeru ósamræmi við hin sameiginlegu viðmið og það upplegg sem við töldum rétt að starfa eftir. Þessu verður að halda til haga í umræðu um utanríkismál og skýrslu utanríkisráðherra um það efni. Auðvitað er þó skiljanlegt að menn vilji kannski gera lítið úr því þar sem þjóðin hefur í millitíðinni kveðið upp sinn dóm yfir þeim samningi sem þar var gerður. Í þessari skýrslu er komið aðeins inn á það að ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, hafi verið með ýmsar athugasemdir vegna neyðarlaganna á Íslandi og annarra þátta sem snerta stöðu innstæðueigenda í útibúum íslenskra banka og ólíka meðferð íslenskra innstæðueigenda og þeirra sem áttu innstæður í útibúunum. Við höfum fengið að fylgjast með því í utanríkismálanefnd að það hafa verið uppi sjónarmið hjá Eftirlitsstofnuninni um hina ólíku þætti. Þessi samskipti hafa gengið, eins og ég hef skilið það, alveg fram á síðustu daga. Það hefði verið fróðlegt að fá nánari útlistun á því frá hæstv. utanríkisráðherra hver staða þeirra mála er vegna þess að mér hefur verið tjáð að Eftirlitsstofnunin sé jafnvel að vígbúa sig fyrir að grípa til aðgerða gegn okkur Íslendingum. Hæstv. utanríkisráðherra orðaði það þannig í vikunni að nú væri að opnast gluggi til að hefja að nýju viðræður um Icesave-málið. Mér finnst þetta kalla á frekari skýringar. Ég hefði viljað sjá hæstv. utanríkisráðherra fara nánar yfir það í hverju hann teldi tækifærin liggja sem væru að opnast þessa dagana. Við hljótum að horfa til þess hvað hefur gerst frá því að síðasta samkomulag var klárað. Stjórnarandstaðan hefur átt aðild að endurnýjuðu viðræðuferli. Við höfum ekki dregið okkur út úr því en við höfum lagt alla áherslu á að ef ganga ætti frá einhverju samkomulagi við þessi tvö ríki þyrfti það að vera gert á pólitískum forsendum þar sem sanngirni yrði höfð að leiðarljósi. Við höfum ávallt haldið til haga okkar lagalegu stöðu og fram til þessa dags gert áskilnað um að fá skorið úr um okkar lagalegu skuldbindingar og að það mundi á endanum hafa áhrif á samningsniðurstöðuna. Þetta hefur leitt til þess að engir samningar hafa tekist. Ég hef ekki heyrt annað af störfum mínum í utanríkismálanefnd og þessu samráði en að í Hollandi séu línurnar meira eða minna óbreyttar og þar geri menn jafnvel ráð fyrir því að ný ríkisstjórn, sem líklega tekur við þar, ætli að sýna okkur Íslendingum enn meiri hörku en sú sem starfað hefur fram á þennan dag. Í Bretlandi kann að vera annað uppi á teningnum. Við í utanríkismálanefnd fórum til Bretlands fyrir skömmu og ræddum þar um Icesave-málið. Vandinn liggur í því að þessi tvö ríki telja að við Íslendingar höfum ekki innleitt tilskipunina með réttum hætti eða að við viðurkennum ekki efnislegt innihald tilskipunarinnar, sem sagt um að íslenska ríkinu beri að veita einhvers konar tryggingu fyrir greiðslugetu innstæðutryggingarsjóðsins. Okkar sjónarmið í stjórnarandstöðunni, og Sjálfstæðisflokknum sérstaklega, hefur verið að engin slík lagaskylda væri til staðar á grundvelli tilskipunarinnar. Nú höfum við fengið skýrslu rannsóknarnefndarinnar. Margir vildu meina að við mættum ekki halda þjóðaratkvæðagreiðsluna fyrr en rannsóknarskýrslan kæmi út. Tafir á því að hún kæmi út leiddu á endanum til þess að það var óraunhæft að fresta þjóðaratkvæðagreiðslunni meira eða yfir höfuð að breyta dagsetningunni sem þegar hafði verið ákveðin. Nú er skýrslan komin út og hún geymir upplýsingar um einmitt þessi atriði sem Bretar og Hollendingar hafa haldið á lofti. Í fyrsta lagi er það niðurstaða rannsóknarnefndarinnar að við Íslendingar höfum innleitt tilskipunina á réttan hátt og í öðru lagi að hvergi á hinu Evrópska efnahagssvæði sé að finna vísbendingar um að viðkomandi ríki telji sig hafa skyldu til að veita ríkisábyrgð fyrir skuldbindingum innstæðutryggingarkerfanna. Hvergi er neinn lagabókstafur um það í einu einasta ríki og af lestri skýrslunnar er augljóst að skýrsluhöfundar eru þeirrar skoðunar að engin slík ríkisábyrgð sé til staðar. Þetta hlýtur að hafa áhrif á framhald viðræðnanna og við hljótum þess vegna að kalla eftir því frá hæstv. utanríkisráðherra að hann skýri nánar hvað hann á við, eftir útkomu skýrslunnar og eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna, þegar hann segir að nú sé tækifæri til að ljúka Icesave-samningunum. Er sem sagt átt við að nú sé tækifæri til að ljúka samningunum með mun betri niðurstöðu en áður hefur verið uppi á borðum? Hæstv. ráðherra notaði drjúgan tíma af ræðu sinni í að fjalla um Evrópusambandsmálið og það ætti ekki að koma neinum á óvart því það er risastórt mál. Mig langar til að nota þetta tækifæri til að rifja aðeins upp okkar málstað í því máli þegar það var hér til umræðu á þinginu síðasta sumar, af því að mjög hefur verið talað um lýðræði og rétt þjóðarinnar til að koma að ákvarðanatöku um þessi efni. Okkar skoðun var þessi: Það er rangt að leggja af stað í aðildarviðræðuferli ef ekki er fyrir því breið pólitísk forusta. Það er líka rangt að fara af stað í aðildarviðræður ef þjóðin er ekki með og ekki hefur mælst breiður stuðningur við aðildarumsóknina hjá þjóðinni í góðan tíma. Þetta er reynsla annarra þjóða. Menn eins og Uffe Ellemann-Jensen, reyndur þingmaður frá Danmörku, hafa haldið slíkum sjónarmiðum á lofti. Þess vegna vorum við mótfallin því að umsóknin yrði lögð fram og sögðum: Gerum þetta ekki nema fyrst verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem þessi grundvallarákvörðun er tekin. Það voru síðan stjórnarflokkarnir sem höfnuðu þeirri lýðræðislegu leið og það voru stjórnarflokkarnir sem ákváðu að fara með málið í þennan farveg. Í millitíðinni hefur molnað mjög úr pólitískri forustu fyrir málinu og mér er orðið ljóst að margir þingmenn Vinstri grænna greiddu greinilega atkvæði með málinu sem einhvers konar hluta af málamyndasamkomulagi milli stjórnarflokkanna. Það fylgdi ekkert hjarta og enginn hugur þeirri ákvörðun að senda umsóknina af stað. Þegar ég vék að því í andsvari áðan að við í utanríkismálanefnd værum oft í hálfvandræðalegri stöðu þegar við fengjum heimsóknir frá sendinefndum hinna þjóðþinganna átti ég einfaldlega við að á þeim fundum erum við minnt á að við höfum sett af stað ferli í öllum ríkjunum 27, í hverju og einu þeirra. Þannig komu t.d. þingmenn Evrópunefndar þýska þjóðþingsins hingað um daginn og greindu okkur frá því að þeir væru að vinna að aðildarumsókn Íslendinga. Það kostaði auðvitað vinnu fyrir þýska þjóðþingið og þýsku Evrópunefndina. Nefndin mundi senda aðildarumsókn Íslands til umsagnar til annarra nefnda þýska þjóðþingsins. Að lokum yrði síðan tekin saman einhver niðurstaða þar sem mælt yrði með því við þýsku ríkisstjórnina hvað ætti að gera, ríkisstjórnin þyrfti síðan að funda um málið og á endanum væri farið með niðurstöðu hennar inn í ráðherraráðið sem líklega síðar á þessu ári fjallar um spurninguna um hvort hefja eigi aðildarviðræður við Ísland. Þetta mun gerast hjá hverju og einu þessara 27 Evrópusambandsþjóðþinga. Þess vegna er ekki nema eðlilegt þegar við fáum þessar heimsóknir að þingmennirnir spyrji spurninga á borð við þær sem fulltrúar þýska þjóðþingsins spurðu okkur á fundi í utanríkismálanefnd: Er ekki örugglega einbeittur vilji þingsins að ljúka samningum? Er ekki alveg klárt að það sé mikil og skýr pólitísk forusta fyrir ferlinu öllu saman? Hvernig eru skoðanakannanir í dag? Hvað segja þær um vilja þjóðarinnar? Hverjar eru líkurnar á því að málið verði samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar upp er staðið? Er þetta kannski bara þannig, eins og mér fannst koma fram í máli hæstv. utanríkisráðherra, að þetta byggist allt á því að við fáum frábæran samning? Stóri misskilningurinn í Evrópusambandsmálinu er að við getum ekki lagt af stað í þetta ferli í þeirri von að fá frábæran samning. Menn verða að vera sáttir við Evrópusambandið eins og það er. Þegar þessir þingmenn koma hingað og ræða við okkur um Evrópusambandsmálin hvarflar auðvitað ekki að nokkrum manni að lofa okkur varanlegum undanþágum frá stórum eða mikilvægum málaflokkum. Það hefur ekki komið fram í máli nokkurs einasta gests okkar. Á slíkum grundvallarmisskilningi hefur málið verið keyrt áfram, á loforðinu um að okkur standi eitthvað stórkostlegt til boða. Á endanum vitum við það sem hér erum að þetta varð að einhvers konar málamiðlun við stjórnarmyndunarviðræðurnar. Hafandi sagt allt þetta vil ég þó taka fram að formlega séð er þetta enn þá allt í lagi. Formlega er Sjálfstæðisflokkurinn þátttakandi í ferlinu. Formlega höfum við sem sagt búið til umgjörð til að þingið geti fylgst vel með og veitt framkvæmdarvaldinu aðhald og ég er í sjálfu sér alveg sáttur við það upplegg sem ráðherrann hefur kynnt varðandi hvaða tækifæri þingið fær til að fylgjast með ferlinu. Ég treysti að sjálfsögðu engum betur en mínum þingflokki, mínu fólki og okkar fulltrúum, til að sinna þeirri skyldu en ég hef miklar áhyggjur af ferlinu öllu saman. Ég held að það sé smám saman að koma í ljós sem við sjálfstæðismenn sögðum í umræðu um þetta mál á miðju síðasta ári: Það á ekki að standa svona að stórri og viðamikilli ákvörðun eins og ríkisstjórnin leggur til. Ég hefði gjarnan viljað koma inn á fleiri þætti í máli mínu en tíminn er að renna frá mér. Mig langar til að segja varðandi nýja öryggis- og varnarstefnu að það kemur mér ekkert á óvart að ráðherrann vilji leita að víðtækri sátt á þinginu og draga fleiri flokka að því máli vegna þess að auðvitað blasir við okkur öllum að ekki getur Samfylkingin náð neinni niðurstöðu í samstarfi við Vinstri græna um nýja öryggis- og varnarstefnu. Þeir eru sér á báti þannig að það liggur í hlutarins eðli að ef koma á með nýja öryggis- og varnarmálastefnu hlýtur að þurfa að draga aðra þingflokka að því máli. Við munum taka þátt í því og ég fagna í sjálfu sér tillögunni sem ráðherrann kom með en ég verð að harma þann hringlandahátt sem hefur verið í tíð samfylkingarráðherranna í utanríkisráðuneytinu í varnarmálum. Þetta er ekkert annað en hringlandaháttur. Það voru þingmenn og ráðherrar Samfylkingarinnar sem vildu Varnarmálastofnunina. Við í Sjálfstæðisflokknum höfðum efasemdir og frumvarpinu var breytt töluvert mikið. Það var sagt að búa þyrfti til sérstaka stofnun og það þyrfti að búa til sérstaka umgjörð um samskiptin við NATO, allt saman fyrir tilstilli og að frumkvæði ráðherra Samfylkingarinnar. Nú koma ráðherrar þessa sama flokks með tillögu um að leggja stofnunina niður. 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá skýrslu sem hér liggur fyrir um utanríkis- og alþjóðamál frá hæstv. utanríkisráðherra. Mér finnst skýrslan vera greinilega fram sett, hún fer yfir öll helstu atriði í utanríkismálum okkar og það er vel. Ég vil taka undir orð hv. þm. Bjarna Benediktssonar og færa þakkir til starfsfólks utanríkisráðuneytisins fyrir störf þeirra í okkar þágu við að mörgu leyti erfiðar aðstæður í samskiptum okkar við erlendar þjóðir að undanförnu. Það er augljóslega ekki hægt að fara yfir alla kafla þessarar ítarlegu skýrslu í stuttum umræðum en ég vil þó tæpa á nokkrum mikilvægum þáttum. Ég vek athygli á þéttu og nánu samstarfi utanríkisráðuneytisins við utanríkismálanefnd. Fulltrúar ráðuneytisins hafa oft komið á fundi nefndarinnar og ráðherrann alloft. Vissulega eru einhverjir sem hefðu gjarnan viljað hafa samráðið enn þá meira en að mínu mati höfum við átt gott samstarf við utanríkisráðuneytið í utanríkismálanefnd. Í því efni er rétt að minna á 24. gr. þingskapalaga þar sem segir, með leyfi forseta: „Utanríkismálanefnd skal vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt á þingtíma sem í þinghléum.“ Ég vil byrja á því að beina máli mínu að norðurslóðamálefnum. Að mínu mati eiga norðurslóðamálefnin að vera forgangsmál og viðfangsefni svæðisins verður að leysa á grundvelli gildandi alþjóðasamninga, alþjóðastofnana og svæðasamstarfs. Í mínum huga er mikilvægt að leggja áherslu á að vernda viðkvæmt lífríki norðurslóða, sjálfbæra nýtingu auðlinda og aukið samstarf á Norðurlöndum um viðbúnað gegn umhverfisvá og slysum í Norðurhöfum, leit og björgun. Um þetta mál er sérstaklega fjallað í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ég tel að fyrir Ísland felist margvísleg sóknarfæri hvað varðar áherslur á norðurslóðirnar, ýmiss konar þjónusta, iðnaður, samgöngur, menntun, vísindi o.fl. og hér má gjarnan minna á norðurslóðamiðstöðina sem er ein fremsta miðstöð í heimsskautarétti sem er staðsett hér á landi. Það er hiklaust rétt að nýta sér þessi sóknarfæri. Ég fagna líka áherslum íslenskra stjórnvalda hvað varðar framtíðarstefnu um mál norðurslóða sem hæstv. utanríkisráðherra rakti ágætlega í máli sínu hér áðan. Ég lýsi yfir stuðningi við þær áherslur í öllum meginatriðum. Ég tel mikilvægt að Ísland taki fullan þátt í samstarfi ríkja um norðurslóðir því að þetta er víðtækt svæði í vistfræðilegum, pólitískum og efnahagslegum skilningi. Við þurfum að mínu viti að auka samstarf okkar við ríki sem koma að norðurslóðamálefnum, Bandaríkin, Kanada og Rússland, um þessi mál ásamt samstarfi við hin Norðurlöndin að sjálfsögðu. Þá vík ég máli mínu að umsókninni um aðild að Evrópusambandinu. Við gerum okkur öll grein fyrir því að það eru skiptar skoðanir í samfélaginu um ágæti þess að við séum nú í umsóknarferli. Alþingi samþykkti eins og kunnugt er í júlí í fyrra að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild að Evrópusambandinu og í kjölfarið yrði samningur lagður í dóm kjósenda. Stuðningur við þetta mál hefur sveiflast mjög frá því í október 2008 til dagsins í dag svo dæmi sé tekið, allt frá því að um 60–70% þjóðarinnar lýstu yfir stuðningi við aðild að Evrópusambandinu í kjölfar efnahagshrunsins yfir í sambærilega tölu andsnúinna aðild nú. Utanríkismálanefnd fjallaði mjög ítarlega um umsóknina í fyrrasumar og ítarlegt nefndarálit utanríkismálanefndar lýsir og myndar gunn að vinnu stjórnvalda sem nú er unnið eftir. Á vettvangi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur verið mótuð sú stefna að hagsmunum okkar sé best borgið utan Evrópusambandsins. Á síðasta landsfundi flokksins voru þrjú meginatriði sem sett voru fram í ályktun um Evrópusambandsmálið. Í fyrsta lagi að ítreka afstöðu okkar um að hagsmunum okkar væri best borgið utan Evrópusambandsins, í öðru lagi var sett fram það sjónarmið að mikilvægt væri að stuðla að opinni og lýðræðislegri umræðu í samfélaginu um málefni Evrópusambandsins og í þriðja lagi að þjóðin ætti sjálf að ráða örlögum sínum hvað varðar Evrópusambandsaðild í beinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnarflokka er kveðið á um að hvor flokkur um sig virði sjónarmið hins og þeir báðir áskilji sér rétt til baráttu fyrir sínum viðhorfum í samfélaginu. Í mínum huga er forsenda þess að þjóðin fái tækifæri til þess að ráða örlögum sínum sjálf í þessu máli að ljúka þeirri vinnu sem Alþingi ákvað í fyrra sumar að setja af stað þannig að þjóðin hafi raunverulega kosti uppi á borðinu. Alþingi á að sjálfsögðu að láta sig varða þessi mál og efna til tengsla við þjóðþing Evrópusambandsins og Evrópuþingið til að kynna málstað Íslands, raunar ekki bara með tilliti til ESB-umsóknar heldur einnig í öðrum málum sem eru okkur mikilvæg í samskiptum við aðrar þjóðir. Það hefur utanríkismálanefnd gert með ýmsum hætti með þátttöku í fundum og við höfum tekið á móti ófáum gestum sem hingað hafa komið eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson réttilega gat um og svo mun væntanlega verða áfram. Það er mikilvægt fyrir hagsmuni Íslands að vandað verði til verka og að stjórnvöld standi vörð um okkar brýnustu hagsmuni og að við tryggjum aðkomu sem flestra að þessu ferli. Virk þátttaka hagsmunaaðila og sterk aðkoma Alþingis er lykilatriði að mínu viti. Annað atriði sem ég legg mikla áherslu á er upplýsingamiðlun. Þjóðin þarf að eiga góða kosti að velja milli þegar málið verður lagt í hennar dóm. Hvort sem hún samþykkir eða fellir aðildarsamning þarf niðurstaðan að verða farsælt skref til framtíðar. Þá ætla ég að fjalla hér aðeins um alþjóða- og öryggismál. Kaflinn um utanríkismál í samstarfsyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnarflokka markar að mörgu leyti tímamót vegna þeirra áherslumála sem þar er fjallað um. Ég lýsi yfir ánægju minni með þær áherslur sem koma fram í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna í utanríkis- og alþjóðamálum í öllum meginatriðum. Ríkisstjórnin leggur áherslu á baráttu fyrir mannréttindum og kvenfrelsi, friði, afvopnun og gegn fátækt, félagslegu ranglæti, misskiptingu og hungursneyð, m.a. með markvissri þróunaraðstoð. Framlag Íslands til friðargæslu í heiminum á fyrst og fremst að vera á sviði sáttaumleitana, uppbyggingar borgaralegra stofnana, jafnréttis og mannúðarmála. Þetta eru áherslur sem ríma mjög vel við þá sýn sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur haft í þessum málaflokki. Ég vil nefna alveg sérstaklega Palestínu. Ísland getur látið að sér kveða í málefnum þess svæðis. Það þarf að leggja áherslu á pólitísk tengsl við heimastjórn Palestínu og að Íslendingar styðji sjálfsákvörðunarrétt og sjálfstætt ríki þeirra og styðji áfram friðarráð palestínskra og ísraelskra kvenna. Við eigum að viðurkenna að árangur mun ekki nást nema allir aðilar verði kvaddir að borði, það þýðir ekki að sniðganga þá sem Palestínumenn hafa sjálfir kosið sem talsmenn sína. Utanríkisráðherra hefur lýst því yfir að hann hyggist fara til Palestínu til að kynna sér sérstaklega stöðu mála þar og að mínu viti kemur fyllilega til greina að fulltrúar Alþingis fari með í slíka heimsókn. Utanríkismálanefnd hefur fjallað um ýmis mannréttindamál, m.a. málefni Írans og Bangladess, og gert grein fyrir þeim í skýrslu ráðherrans. Þá hefur staða samkynhneigðra í Litháen verið til umfjöllunar að nýlega gefnu tilefni og ég hyggst m.a. taka það mál til umræðu á samráðsfundi formanna utanríkismálanefnda Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna í næsta mánuði. Mansal er skelfileg birtingarmynd alþjóðlegrar glæpastarfsemi. Mansal tengist ólöglegri verslun með vopn og eiturlyf, peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Utanríkismálanefnd hefur nú afgreitt samhljóða tillögu ráðherra um fullgildingu mansalsbókunar við Palermo-samninginn gegn fjölþjóðlegri skipulagðri glæpastarfsemi og verður hún vonandi samþykkt á Alþingi nú í vor. Ný sýn í öryggis- og varnarmálum er nauðsynleg eins og réttilega kom fram í máli hæstv. utanríkisráðherra. Í skýrslu ráðherrans er vísað í vinnu áhættumatsnefndar sem skilað var í mars 2009. Ég er í meginatriðum ánægður með þá skýrslu og niðurstöður formanns nefndarinnar en þar er m.a. fjallað um loftrýmisgæslu og að Íslendingar þurfi í auknum mæli að taka á sig skyldur sem Bandaríkjamenn fóru áður með þegar hér var bandarískt herlið. Þar er m.a. sagt, með leyfi forseta: „Stuðningur við loftrýmisgæslu og aukin þátttaka í hermálasamstarfi NATO sé viðleitni til að koma til móts við það viðhorf. Hins vegar er talið að það eigi nú að vera forgangsverkefni að skjóta stoðum undir aðra öryggisþætti en hefðbundnar landvarnir – t.d. sem snúa að öryggi samfélags og grunnvirkja – í ljósi þess að ekkert gefur ástæðu til að óttast spennu eða hernaðarátök á þessu svæði í náinni framtíð.“ Ég les út úr þessum orðum formanns áhættumatsnefndarinnar að loftrýmisgæslan hafi litla sem enga þýðingu. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna segir m.a., með leyfi forseta: „Áfram verði unnið að mótun öryggisstefnu Íslands á grundvelli eigin hættumats í nánu samstarfi við nágrannaþjóðir og önnur bandalagsríki. Varnarmálastofnun verði endurskoðuð, sem og loftrýmisgæsla, í samræmi við áherslur í áhættumatsskýrslu fyrir Ísland. Unnið verði á grundvelli víðtæks öryggishugtaks og áhersla lögð á sameiginlegt alþjóðlegt öryggi.“ Vissulega er fjallað um Varnarmálastofnun í skýrslu ráðherrans og nú er komið fram lagafrumvarp hvað þá þætti varðar og eru þeir til umfjöllunar í utanríkismálanefnd. En ég sakna þess að loftrýmisgæslan sé endurskoðuð eins og ríkisstjórnin stefnir að samkvæmt stjórnarsáttmála. Mér þætti fróðlegt að heyra síðar í umræðunni í dag frá hæstv. ráðherra hvernig hann lítur á þau mál. Ég nefni sérstaklega Stoltenberg-skýrsluna sem fjallað er um í skýrslu ráðherrans. Það er margt jákvætt í þeirri skýrslu. Enda þótt Íslendingar geti af augljósum ástæðum ekki tekið þátt í öllum hlutum hennar þá getum við nýtt okkur vissa hluti þar og eigum hiklaust að gera það og hvetja til þess á vettvangi norrænnar samvinnu. Í skýrslu ráðherrans er fjallað sérstaklega um afvopnunarmál og þar koma fram meginmarkmið Íslands í afvopnunarmálum, útrýming gereyðingarvopna, afvopnun á sviði kjarnavopna og friðarumræða. Þetta er mikilvægt enda þótt lóð Íslands vegi ekki þungt gagnvart stóru kjarnorkuveldunum. En dropinn holar steininn og sannarlega er annar tónn í alþjóðlegri umræðu nú, m.a. með breyttum áherslum nýrra valdhafa í Bandaríkjunum og Rússlandi. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna segir m.a., með leyfi forseta: „Ísland verður friðlýst fyrir kjarnorkuvopnum og íslensk stjórnvöld munu beita sér fyrir kjarnorkuafvopnun á alþjóðavettvangi.“ Ég flutti á 136. löggjafarþingi frumvarp um friðlýsingu Íslands fyrir kjarnorkuvopnum, 146. mál. Ég vil kalla eftir hvernig þessu stefnumáli stjórnarinnar verður hrint í framkvæmd og hvort undirbúningur sé í gangi í ráðuneytinu í því efni. Ég vek sérstaklega athygli á því að flest sveitarfélög í landinu hafa nú þegar friðlýst landi á sínu svæði og að mínu mati gæti t.d. fyrsta skref verið að festa í lög gildi slíkra friðlýsinga á vegum sveitarfélaganna. Ég hefði gjarnan viljað ræða aðeins um samvinnu í þróunarmálum en verið er að vinna á grundvelli nýrra laga um samvinnu í þróunarmálum og aðgerðaáætlun í víðtæku samráði við félagasamtök og fræðasamfélagið. Við höfum sýnt í verki mitt í efnahagsþrengingum að við getum lagt ýmislegt af mörkum eins og íslenska alþjóðabjörgunarsveitin er skýrt dæmi um en hún vann þrekvirki í kjölfar hins mannskæða jarðskjálfta á Haítí í ársbyrjun og eiga þeir sem þar lögðu hönd á plóg heiður skilið. Ég vil líka leggja áherslu á það stefnumál að virkja konur til þátttöku í þróunarmálum. Reynslan hefur sýnt að þróunaraðstoð sem grundvallast á þátttöku kvenna er leið sem skilar hvað mestum árangri og við þurfum að leggja rækt við það. Ég vil líka greina frá því að utanríkismálanefnd hefur í hyggju að kynna sér betur þróunarstarf á vegum Íslands síðar í sumar. Nokkur atriði rétt í lokin, hæstv. forseti, þar sem tíminn er að renna út. Ég tel mikilvægt að ljúka endurskoðun skipulags á þinglegri meðferð EES-mála og að samþykkja nýjar reglur þar að lútandi. Það mál er til umfjöllunar hjá forsætisnefnd og ég mun leggja kapp á að þeirri vinnu ljúki sem fyrst. Aðeins um orðspor Íslands af því að það hefur nú þegar verið til umræðu og upplýsingastarf. Margt hefur blásið á móti okkur undanfarin missiri. Hrun efnahags- og fjármálakerfisins, margvísleg mistök okkar sjálfra, stjórnmálamanna, í stjórnsýslunni og atvinnulífinu, mótstreymi í samskiptum við nágrannaþjóðir og óleyst úrlausnarefni. Við verðum að treysta samstarf við aðrar þjóðir. Við megum ekki einangrast eða draga okkur inn í skel, þvert á móti. Alþjóðastarf okkar hefur sjaldan verið eins mikilvægt og einmitt nú og þrátt fyrir að allir verði að leggja sitt af mörkum í niðurskurði ríkisútgjalda verðum við engu að síður að tryggja viðunandi umfang okkar alþjóðastarfs. Utanríkismálanefnd gegnir veigamiklu hlutverki í því sambandi. Við höfum átt fundi með breskum þingnefndum og höfum boðið utanríkismálanefnd breska þingsins í heimsókn hingað. Við þurfum að efla samstarf við viðskiptaþjóðir okkar, Evrópusambandið að sjálfsögðu, Bandaríkin, Rússland og Kína, og nú hefur utanríkismálanefnd borist boð um að heimsækja þýska þingið. Skýrsla ráðherrans er mikilvægt innlegg í umræðu um utanríkis- og alþjóðamál á vettvangi Alþingis. Ég hyggst beita mér fyrir því að efni hennar verði til umfjöllunar á vettvangi utanríkismálanefndar á næstunni, henni verður sem sagt vísað til utanríkismálanefndar í samræmi við 23. gr. þingskapalaga. Það er að vísu ekki venja að gera það en hlýtur að vera sjálfsagt mál því að ekki er unnt að ræða öll þau efni í þaula í einni umræðu í þingsal og ég hyggst nýta vinnudaga þingnefnda í ágústmánuði til þess að fara skipulega yfir einstök atriði utanríkismálanna.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka kærlega fyrir að fá að veita þetta andsvar við ágætisræðu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Ég er ansi hugsi, eins og væntanlega stór hluti þjóðarinnar, yfir afstöðu VG í málinu frá upphafi. Það kom fram í máli hv. þingmanns að Vinstri hreyfingin – grænt framboð er á móti því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Þessu var haldið mjög á lofti í síðustu kosningabaráttu. Hins vegar er VG í ríkisstjórn sem hefur sótt um aðild að Evrópusambandinu. Mig langar því að óska eftir svörum frá hv. þingmanni: Hvaða umboð hefur utanríkisráðherra að mati Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Er það að fara í eins konar könnunarviðræður, eins og var rætt um í sumar af mörgum hv. þingmönnum Vinstri grænna, og kanna hvort það sé dálítið lekkert að vera í Evrópusambandinu og labba svo út ef svo væri ekki? Það er að mínu viti eins og að gera bjölluat og er ekki gott til afspurnar og ekki gott fyrir orðspor Íslands.

Frú forseti. Í mínum huga er algerlega skýrt hvert er umboð ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Alþingi samþykkti að fela ríkisstjórninni að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Skoðanir voru skiptar innan stjórnmálaflokkanna. Í öllum stjórnmálaflokkum, nema Samfylkingunni, voru einstaklingar sem ýmist greiddu atkvæði með tillögunni, á móti eða sátu hjá. Það er staðreynd málsins. Umboðið er auðvitað algerlega skýrt. Alþingi hefur falið ríkisstjórninni þetta verkefni og hún er að vinna það. Hvað afstöðu okkar snertir þá fór ég yfir það hvað við höfðum samþykkt í þessu efni. Ég er þeirrar skoðunar að það sé mikilvægt að við göngum þetta ferli á enda, að við ljúkum viðræðum og höfum á borðinu nákvæmlega hvað getur falist í Evrópusambandsaðild og þjóðin taki afstöðu til þess. Mér er alveg ljóst að það eru ýmsir í mínum flokki sem eru ósammála mér í þessu efni. Það er ekkert athugavert við það að skoðanir eða nálgun á málinu kunni að vera mismunandi eftir einstaklingum innan sama flokks. Ég veit að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir kannast við það úr eigin flokki.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég þekki það hvernig er að vera í stórum flokki og menn hafa ólíkar skoðanir. En þegar þetta er eitt stærsta stefnumálið sem Vinstri grænir fara fram með, eins og flokkurinn gerði í síðustu kosningum, er ekki að furða þó kjósendur þeirra hafi unnvörpum samband við m.a. þá sem hér stendur, til að reyna að átta sig á því hvað flokkur hv. þingmanns er að hugsa. Það er einfaldlega það sem ég er að reyna að komast til botns í svo ég geti reynt að útskýra þetta fyrir þessu vonsvikna fólki og kjósendum þess flokks. Er það rétt að utanríkismálanefnd hafi sagt í meirihlutaáliti sínu, að það hafi átt að hafa samráð við hana um svörin við spurningum ESB? Það hefur hins vegar ekki verið gert. Það hefur heldur ekki verið tekið jákvætt í það að spurningalistarnir frá ESB eru þýddir á íslensku. Er þetta eitthvað sem Vinstri grænir eru sáttir við að hafa gert? Er ekki einfaldlega svo að Vinstri grænir hafi falið utanríkisráðherra alfarið að ganga frá þessu máli? Það er í rauninni ekkert formlegt samráð haft við Alþingi í málinu. Það er utanríkisráðherrann sem fer með þetta. Ég sé ekki að það sé í samræmi við orð vinstri grænna. Vinstri grænir hafa svikið orð sín í þessu máli.

Forseti biður hv. þingmenn að virða þann tíma þar sem fjórir andsvarendur eru.

Virðulegur forseti. Ég tók þátt í mörgum kosningafundum fyrir síðustu alþingiskosningar þar sem m.a. var spurt um afstöðuna í Evrópusambandsmálum. Það sem ég gerði alls staðar þar sem ég kom var að reifa hvað landsfundur VG hefði samþykkt í þessum efnum, þá þrjá punkta sem ég gat um áðan. Ég hef aldrei farið dult með að á kosningafundum sagðist ég telja að það kæmi fyllilega til greina að láta reyna á það í viðræðum hvað væri uppi á borðinu hvað varðar Evrópusambandsaðild. Það var engin skuldbinding í því fólgin um að tala fyrir aðild að Evrópusambandinu. Það kemur enda skýrt fram í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnarflokka að hvor flokkur um sig áskilur sér allan rétt í því efni. Hvað varðar samráð um svör við spurningalistanum, sem þingmaðurinn spurði líka um, þá vísa ég því á bug að ekkert samráð hafi verið haft um það. Spurningalistarnir voru margir hverjir yfirfarnir af utanríkismálanefnd. Utanríkismálanefnd ákvað hvaða kafla í spurningalistunum hún vildi fjalla sérstaklega um og skiptist á skoðunum um það við fulltrúa utanríkisráðuneytisins og fagráðuneyta. Það urðu ýmsar breytingar á svörunum, m.a. þessi umræða á vettvangi nefndarinnar.

Forseti ítrekar til hv. þingmanna að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og vil taka undir margt af því sem hann kom inn á þegar hann ræddi um norðurslóðamál o.fl. Hann kom einnig inn á ályktun sem samþykkt var á landsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fjallaði um Evrópusambandsaðild og sneri að því að þjóðin skyldi að lokum segja sitt svar um hana. Vegna þess langar mig að lesa upp úr gögnum sem liggja fyrir frá utanríkisráðuneytinu, og eru staðfest í skýrslu utanríkisráðherra, með leyfi frú forseta: „Breyting hefur orðið á fyrri stækkunarviðræðum ríkja sem nú eru komin inn í ESB til þeirra sem standa yfir. Í þessu felst að sem minnst er gefið eftir af frestum til að uppfylla skilyrði áður en samningagögnum er lokað, heldur er markmiðið að framkvæmd innleiðingar löggjafar sé náð áður.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þetta samræmist stefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um lýðræðislega aðkomu þjóðarinnar í málinu.

Frú forseti. Ég tel að það felist mikill misskilningur, eða kannski ætti ég að segja hálfsannleikur, í þeim fullyrðingum sem oft hafa verið uppi í þessari umræðu, um að við séum komin inn í sérstakt aðlögunarferli sem geri þá kröfu að við höfum tekið upp stofnanakerfi Evrópusambandsins áður en kæmi til aðildar, ef þjóðin kysi að fara þá leið. Ég tel að mikill hálfsannleikur felist í þessu. Menn ættu að temja sér að hafa staðreyndir á borðinu hvað þetta snertir. Við gerum okkur alveg grein fyrir því að það voru settar sérstakar reglur þegar farið var í aðildarviðræður við ýmis Austur-Evrópuríki, sem ekki höfðu neinn stofnanastrúktúr að vinna með. Það eru aðstæður sem alls ekki eiga við hér á landi. Það hvernig hugsanlega þurfi að eiga við stofnanastrúktúrinn hér á landi tel ég að sé atriði sem fjallað verður um í viðræðum við Evrópusambandið. Það mál sé þar af leiðandi í ágætum farvegi. Ég hef ekki sérstakar áhyggjur af þessu, hv. þingmaður.

Frú forseti. Ég var eingöngu að lesa upp úr gögnum sem liggja fyrir og hafa verið lögð fyrir utanríkismálanefnd. Mig langar að lesa aðeins úr skýrslu utanríkisráðherra: „Í samræmi við verklag ESB eru í sumum tilfellum sett ákveðin viðmið fyrir opnun og lokun kafla. Viðmiðin fela m.a. í sér að viðkomandi ríki verður að setja ný lög í aðildarríkinu áður en kaflar eru opnaðir og þeim lokað.“

Frú forseti. Ég tel að þetta beri að skilja þannig að það sem liggur fyrir okkur að gera er að setja fram trúverðuga áætlun um það með hvaða hætti við lögum okkar kerfi að því kerfi sem við tæki, ef þjóðin ákveður að fara inn í Evrópusambandið. Það eru þau viðmið sem þarna er verið að tala um.

Það er ekki það sem stendur þarna.

Það er sá skilningur sem ég legg í þessa setningu sem ég hef líka lesið í þessari ágætu skýrslu, eins og hv. þm. félagi minn, Ásmundur Einar Daðason. Þarna gætu komið til álita spurningar um gildistöku slíkra laga eða ákvarðana og yrði tengt við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu, eftir að hún liggur fyrir. Það er engin ástæða til þess, eins og eðlilegt má teljast, að við breytum regluverki okkar frekar en við viljum, óháð og burtséð frá aðild að Evrópusambandinu, ef þjóðin ákveður að fara ekki þangað inn.

Virðulegi forseti. Ég hef þrjár spurningar til hv. þingmanns. 1. Hæstv. utanríkisráðherra sagðist í ræðu sinni áðan vonast til þess að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, ræddi Evrópumálin á grundvelli raka. Getur formaður utanríkismálanefndar tekið undir það, sem var undirliggjandi í ummælum hæstv. ráðherra, að hingað til hefði málflutningur hæstv. ráðherra verið byggður á rökleysu? 2. Varðandi kostnaðinn. Telur hv. þingmaður verjandi að verja jafnvel 7 milljörðum króna til að athuga hvort íslenska þjóðin hafi breytt um skoðun? 3. Varðandi loftrýmisgæsluna. Í umræðum um varnarmálastofnun og varnarmálalög fyrr í mánuðinum, sagði hæstv. utanríkisráðherra margoft að þessi lagabreyting mundi ekki hafa áhrif á þau verkefni sem Ísland tæki að sér á grundvelli samninga við Atlantshafsbandalagið. Getur hv. þingmaður fullyrt að svo sé ekki? Mundi þeirri gæslu verða hætt?

Forseti áréttar enn einu sinni að hv. þingmenn virði þann ræðutíma sem þeim er úthlutað.

Frú forseti. Ég ætla ekki að gefa einstaklingum sérstaka einkunn, eins og hv. þingmaður var að ætlast til í fyrstu fyrirspurn sinni. Ég tel mikilvægt að þessi mál, eins og öll önnur, séu rædd á grundvelli röksemda með og móti. Í þessu máli, Evrópusambandsmálinu, eru að sjálfsögðu margvísleg rök fyrir Evrópusambandsaðild, önnur veigamikil sem tala gegn Evrópusambandsaðild, og ég tel að þeim megi tefla fram í umræðunni og allir eigi að gera það. Varðandi kostnaðinn finnst mér líka komið fram með hluti sem eru ekki sannleikanum samkvæmir. Það fylgir auðvitað kostnaður aðildarviðræðunum og það var Alþingi meðvitað um þegar það tók ákvörðun um að hefja þetta ferli. Ekki er heldur hægt að ganga út frá því að ferlið muni kosta um 6 milljarða. Sumar af þeim fjárveitingum sem þarna er um að ræða eru bundnar mótframlögum en það á ekki við um alla þætti málsins.

Forseti ítrekar enn og aftur tímatakmörk hv. þingmanna.

Virðulegur forseti. Ég vil halda því fram að Alþingi hafi ekki verið meðvitað um þann kostnað sem þetta ferli gæti haft í för með sér. Íslenskir skattgreiðendur eru alls ekki meðvitaðir um þann kostnað vegna þess að það liggja ekki fyrir nægilega góðar áætlanir, a.m.k. ekki þær sem hæstv. ráðherra kýs að halda á lofti. Varðandi mótframlögin er það nú svo að í skýrslu utanríkisráðherra á bls. 37 - ég hef því miður ekki tíma til að lesa það upp en hvet hv. þingmann til að gera það - er sérstaklega talað um 6 milljarða sem hæstv. ráðherra gerði að umtalsefni og eru háðir ákveðnu mótframlagi. Því er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo að það verði að færa þá 6 milljarða sem hæstv. ráðherra nefndi og reiknaði sér til tekna hér áðan líka út af gjaldahliðinni. Hv. þingmaður ætti að kynna sér það. Þá spyr ég aftur: Er forsvaranlegt að verja allt að 7 milljörðum kr. í þetta? Einnig má kannski bæta við: Er hv. þingmaður sammála hæstv. ráðherra um að það verði nettóhagnaður af þessu öllu saman?

Virðulegi forseti. Ég vil einbeita mér að þeirri spurningu sem ég náði ekki að svara síðast og varðar loftrýmisgæsluna og varnarmálalögin. Ég verð að vísu að upplýsa að ég var illu heilli ekki viðstaddur þegar umræðan um varnarmálalögin fór fram þannig að mér er ekki alveg ljóst hvaða orð féllu þar. Í ræðu minni hér áðan vakti ég einfaldlega athygli á því sem stendur í samstarfsyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnarflokka um loftrýmisgæsluna þar sem vísað er í skýrslu áhættumatsnefndar sem hæstv. ráðherra gerði grein fyrir og ég veit að hann ber mikla virðingu fyrir. Mér finnst því líklegt að við munum fara yfir þau mál á vettvangi utanríkismálanefndar í umfjöllun okkar um varnarmálafrumvarpið. Sjálfur ætla ég ekki að draga dul á að ég tel þessa loftrýmisgæslu algerlega tilgangslausa og það eigi að hætta henni en það er hlutur sem við hljótum að ræða í tengslum við umfjöllun okkar um þetta varnarmálafrumvarp.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst að flokkakerfið á svolítið bágt í þessu máli og menn eru í skotgröfum milli flokka og innan flokka um hvort sækja eigi um aðild að ESB eða ekki og hvort það sé gott að vera þar inni eða ekki. Þess vegna langar mig að spyrja hv. formann utanríkismálanefndar: Nú er Alþingi búið að samþykkja aðildarumsókn og aðildarviðræður eru alveg að fara að hefjast. Þetta er heilmikið ferli. Telur hv. þm. Árni Þór Sigurðsson ekki næsta víst að þjóðin fái að greiða atkvæði um niðurstöðu aðildarviðræðna og að ekkert geti úr þessu stoppað það nema eitthvað stórfenglegt komi upp á sem við sjáum ekki fyrir í dag? Nú er ferlið að hefjast. Er ekki nokkuð ljóst að þingið fer ekki að grípa inn í og stoppa þetta ferli nema eitthvað mjög óvænt komi upp á? Er ekki næsta víst 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég er þeirrar skoðunar að þjóðin eigi að fá að taka endanlega ákvörðun í þessu máli. Það var það sem var lagt upp með þegar málið var lagt fyrir þingið, það kom fram í okkar ræðum og það kemur fram í niðurstöðu meiri hluta utanríkismálanefndar. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að það sé það sem eigi að gera. Í því ferli sem síðan hefur átt sér stað frá því að Alþingi tók þessa ákvörðun hef ég styrkst í þeirri sannfæringu að það sé mikilvægt að þjóðin fái þetta tækifæri og að hún hafi nákvæmlega í hendi og viti um hvað þetta mál snýst, algerlega frá A til Ö. Þess vegna tel ég mig skuldbundinn þeirri samþykkt sem Alþingi gerði. Alþingi tók ákvörðun um að hefja þetta ferli og ég tel að við eigum öll að leggja okkur fram um að gæta íslenskra hagsmuna í hvívetna í því ferli þannig að þjóðin hafi sem besta kosti til þess að velja um og hvorn kostinn sem hún velur 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að vera svona afdráttarlaus í sínu svari. Ég vil líka lýsa því yfir að ég er algjörlega sammála hv. þingmanni. Það er mín skoðun að almenningur á Íslandi eigi að fá að kveða upp úr um það hvort samningsniðurstaðan sé góð eða ekki í þjóðaratkvæðagreiðslu. Væntanlega mun því allur þessi skotgrafahernaður, sem menn virðast ekki geta komist alveg upp úr, hafa lítið upp á sig ef mál þróast eins og sú er hér stendur og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson telja best. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir íslenska þjóð að skoða þetta mál og taka afstöðu til þess en verð að segja að mér finnst svolítið skrýtið á hvaða stig umræðan fer þegar þingmenn fara í hana. Það er nánast eins og við séum að ræða trúarbrögð. Ég tel að við þurfum að vera miklu hófstilltari í þessari umræðu 

Forseti ítrekar enn til hv. þingmanna að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir viðbrögð hennar. Við erum bersýnilega alveg sammála í þessu efni. Ég hef aldrei nálgast Evrópusambandsmálið út frá fastri sannfæringu um að Evrópusambandið sé vont eða gott. Ég hef metið okkar hagsmuni til þessa þannig að þeim væri best borgið utan Evrópusambandsins og ég er enn þá þeirrar skoðunar. Ég vil þó leyfa mér, skulum við segja, þann munað að endurskoða afstöðu mína ef ég tel að niðurstaðan úr viðræðunum gefi tilefni til þess. Ég er ekkert viss um að svo verði, alls ekki, en það er hluti af lýðræðislegri umræðu. Þetta mál þarf að sjálfsögðu að fá að þroskast. Þetta varðar framtíð íslensku þjóðarinnar og komandi kynslóða og við verðum, eins og hv. þingmaður nefndi, að komast upp úr skotgröfum fastrar orðræðu og í að ræðast við um þetta mál á grundvelli röksemda 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir greinargóða skýrslu og jafnframt fyrir að leggja til að það verði þverpólitísk samvinna um mótun varnar- og öryggismálastefnu landsins. Við þurfum reyndar kannski ekki að flýta okkur mikið í þá umræðu. Ég held að Eyjafjallajökull sjái um þetta fyrir okkur á næstu missirum. Margt ber á góma í þessari viðamiklu skýrslu og ógjörningur er að fjalla um allt það sem ég hefði viljað spjalla um þannig að um heildstæða umræðu sé að ræða. Mér eru einkar hugleikin tvö mál sem heyra undir hæstv. utanríkisráðherra og er fjallað um í þessari skýrslu. Þar ber fyrst á góma Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og inngönguferli í Evrópusambandið. Hæstv. utanríkisráðherra er umhugað um vilja þjóðarinnar varðandi inngöngu í Evrópusambandið og því liggur beint við að hann styðji frumvarp Hreyfingarinnar um þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem tryggt er að ákveðinn hluti þjóðarinnar geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um málefni er skipta hana miklu máli. Nú hefur mikið vatn runnið til sjávar síðan þingið ákvað að leggja í umsóknarferðalagið mikla og ljóst er að mikill meiri hluti þjóðarinnar vill ekki fara í þetta ferli á þessum tímapunkti. Þá hefur jafnframt komið í ljós að þeir sem litu hýru auga til evrunnar sem lausnar á fjármálum þjóðarinnar verða víst að leita annarra lausna því bæði stendur evran verulega höllum fæti og einnig er einsýnt að við uppfyllum ekki þau skilyrði sem kennd eru við Maastricht til að fá að taka upp þennan gjaldmiðil ef okkur hugnast svo. Ég hef alltaf verið talsmaður þess að skynsamlegt væri að taka til í okkar eigin ranni áður en við förum í inngönguferli í Evrópusambandið. Við horfum fram á mikinn niðurskurð og hagræðingu á grunnþjónustu samfélagsins og áframhaldandi langtímaatvinnuleysi á næstu árum. Því finnst mér ekki skynsamlegt að fara út í aðlögun að Evrópusambandinu á slíkum tímum því hún kallar á mikil fjárútlát sem og athygli starfsmanna stjórnsýslunnar sem betra væri að beindist að þeim bráða vanda sem við stöndum frammi fyrir. Frú forseti. Ég kalla eftir því að hæstv. utanríkisráðherra láti fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort draga eigi umsóknina um ESB til baka og að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla eftir nokkur ár, ef við viljum, um hvort þjóðin vilji fara í þetta ferli og verða hluti af Evrópusambandinu. Það er vel hægt að nota tímann fram að þjóðaratkvæðagreiðslu til að fræða þjóðina um hvað innganga felur í sér, bæði kosti hennar og galla. Það er líka eðlilegt að sjá hvað mun gerast varðandi Evrópusambandið en síðast í gær hélt Angela Merkel því fram að ef evran hryndi mundi Evrópusambandið líða undir lok. Það er alveg ljóst að þetta er ekki besta tímasetning sem hægt er að hugsa sér til að fara út í svo viðamikið verkefni. Einbeitum okkur að þeirri tiltekt sem hér þarf að fara fram. Það er mjög brýnt að þjóðin fái beina aðkomu að stjórnlagaþingi. Við þurfum að fá tækifæri til að móta okkar sýn á það í hvernig samfélagi við viljum búa og ný stjórnarskrá er mikilvægur þáttur í uppbyggingu á landinu og þeirri ímynd sem hrundi með hinu algera hruni, efnahagslega og siðferðislega. Einbeitum okkur að því hvernig við getum fundið leið út úr samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, því allir vita sem þekkja til sjóðsins að það prógramm sem hann krefst að ríkisstjórnin fylgi er ekki til þess fallið að sú tæring sem þegar má merkja í grunnstoðum samfélagsins valdi því ekki að það falli hreinlega saman. Ég skora á hæstv. utanríkisráðherra að nýta sinn frjóa huga til að koma til liðs við okkur hér á þinginu sem höfum kallað eftir öðrum leiðum en að vera í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ég vil að lokum þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir gott samstarf við utanríkismálanefnd og vona að hann hlusti eftir því sem kallað er eftir í samfélaginu varðandi Evrópusambandsumsóknina, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Icesave.

Frú forseti. Ég vil líka þakka hv. þingmanni fyrir mjög gott samstarf að utanríkismálum. Ég legg alltaf eyrun við og hlusta grannt þegar hv. þingmaður tjáir sín sjónarmið vegna þess að þau eru oft öðruvísi en annarra og það er svoleiðis fólk sem maður þarf að hlusta á. Ég held að það sé einn misskilningur í máli og skilningi hv. þingmanns á Evrópusambandinu. Hv. þingmaður telur að vegna erfiðleikanna sem við eigum við að etja núna sé rétt að leggja umsóknina til hliðar og beita, eins og hún sagði, mannafla stjórnsýslunnar í að greiða úr þeirri flækju sem efnahagsöngþveitið hefur skapað. Nú er það þannig að þeir starfsmenn utanríkisráðuneytisins, Matvælastofnunar, Umhverfisstofnunar, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis að hluta til og aðrir sem báru hitann og þungann af því t.d. þegar menn svöruðu hinum viðamiklu spurningum Evrópusambandsins komu ekki mikið að því, þeirra starf liggur annars staðar. Það fólk sem vinnur af stjórnsýslunnar hálfu að því að greiða úr efnahagsöngþveitinu er ekki tekið til þessarar vinnu. Að því er varðar kostnaðinn þá er hann sáralítill miðað við þann mögulega ávinning sem felst í aðild og mér finnst það vera mjög rangt af hv. þingmanni að bera þau rök fram. Það sem skiptir þó kannski máli, af því að ég veit að hv. þingmanni er umhugað um fólk og þá sem hafa lent í því að hafa ekki atvinnu, sem er kannski mesta böl sem nokkur getur lent í - þá verður hún að horfa til þess að ein leiðin til þess að skapa störf, og ég þekki enga sem er jafnfljótleg til þess, er að ganga í Evrópusambandið, koma á þeim stöðugleika sem því fylgir og fá fjárfestingu hingað til þess að búa til þessi störf. Það er það sem ég er að hugsa um og kom fram í ræðu minni. Störf á Íslandi skipta mjög miklu máli og ég held að aðild að Evrópusambandinu gæti skipt ákaflega miklu við að byggja upp nýjar atvinnugreinar á næstu árum. Hv. þingmaður hefur þó fullan rétt 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir örræðuna. Ég greindi engar beinar spurningar í andsvari hans en hjó eftir því að allt sem þar kom fram er teoretískt. Þetta er voðalega mikið „heldur“ og „getur“ og „mögulega“ og „hugsanlega“ og það er einmitt málið með framtíðina, það er ekki hægt að meitla hana í stein. Þannig að í raun og veru finnst mér mjög erfitt að fara út í svo viðamikið verkefni og trúi ekki að hæstv. utanríkisráðherra geri lítið úr því hvað þetta aðlögunar- og inngönguferli er mikil vinna. Ég er ekki að segja að þetta sé eingöngu neikvætt, að mörgu leyti er þetta jákvætt og gefur okkur ákveðið aðhald í þeirri umbyltingu sem við þurfum að gera á stjórnsýslunni. En ég held að betra sé að umbylta stjórnsýslunni og gera þær nauðsynlegu lagfæringar sem þarf að gera þar og er í skýrslu rannsóknarnefndar bent á að við þurfum að gera áður en við förum í þetta ferli, mér finnst það gríðarlega mikilvægt. Mig langar til að spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort honum finnist ekki skynsamlegt að fara fyrst yfir þá sérþætti sem við þurfum að laga í stjórnsýslunni hér á Íslandi. Auðvitað er stjórnsýsla Íslands mjög bundin af því hvað hún er smá, hún þarf að vera tryggð styrkum stoðum áður en við förum inn í hið risastóra skrifræði Evrópubandalagsins.

Frú forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni, stjórnsýslan er smá en geysilega hnitmiðuð og mjög skilvirk. Við lögðum fram ákveðið plan um það hvernig ætti að vinna af hálfu stjórnsýslunnar við að undirbúa aðildarsamninginn. Í mínu ráðuneyti fólst það t.d. í því að menn voru teknir tímabundið úr öðrum verkefnum. Vissulega kemur mikill kúfur og við vorum ekki viss um hvort hægt væri að byggja starfið á því en eins og hefur komið fram í skýringum mínum, sem birtast í svörum til einstakra þingmanna, þá gekk það mjög vel. Spurningin er: Er hægt að leggja það á starfsmenn aftur og aftur? Það eru kannski tveir aðrir slíkir kúfar fram undan í rýnivinnunni og síðan í samningaviðræðunum sjálfum. Þeir telja það. Þeir hafa mikið yndi af þessu starfi og telja það gefa sér mjög mikið, þeir ná miklum alþjóðlegum tengslum út á þetta og telja sig læra mikið af þessu. Ef menn hugsa um leiðbeiningarnar sem koma fram í rannsóknarnefndarskýrslunni varðandi utanríkismálin þá er þar í fyrsta lagi talað um að það þurfi að byggja sem víðtækust alþjóðleg pólitísk tengsl. Það er talað um að við þurfum að vera virk og aðilar að fjölþjóðlegum samvinnubandalögum án þess að Evrópusambandið sé sérstaklega nefnt. Það er líka talað um að sá galli hafi m.a. komið fram í aðdraganda hrunsins að utanríkisráðuneytið, með allt sitt mannval og sín alþjóðlegu tengsl, var ekki hluti af viðbragðsáætlunum. Ég veit það. Enginn veit það betur en ég, það var ekki hluti af þeim en það er orðið það núna. Það skiptir held ég mjög miklu máli að menn skilji að aðild eða umsóknarferli gagnvart Evrópusambandinu miðar að því að styrkja stjórnsýsluna, styrkja hag Íslands, styrkja hag heimila og fyrirtækja. Þetta er framtíðarsýn. Menn geta haft aðra framtíðarsýn. Ég skil það alveg en mér finnst ekki að hv. þingmaður geti haft mjög sterk rök fyrir því þegar hún segir: Við skulum taka þetta út fyrir sviga og bíða með þetta, fara í þetta seinna. Ég held að tíminn sé nákvæmlega núna. Það er bjargföst skoðun mín. Ég held að þetta gæti orðið mjög farsælt fyrir Ísland.

Frú forseti. Það er kannski fegurðin við lífið hvað fólk er ólíkt og hefur ólíkar skoðanir og ólíka sýn og allt það og það er kannski vandinn við þessa umsókn að hún setur ákveðinn fleyg á milli fólks í samfélaginu þegar við þurfum virkilega að standa saman. Við erum í gríðarlegum vanda og mér finnst ofboðslega mikilvægt að við getum einbeitt okkur að því hvernig við komum okkur úr honum saman. Mér finnst jafnframt mjög mikilvægt að þjóðin hafi eitthvað um það að segja hvort hún vilji vera í þessu ferli eða ekki, því mér sýnist á öllu að hún sé mjög andsnúin því að fara í þetta ferli núna og ef okkur er verulega umhugað um að koma okkur inn í bandalagið, þá kannski eyðileggur þetta fyrir. Það getur hreinlega eyðilagt draum þeirra sem vilja að við göngum í Evrópusambandið ef farið er fram af svo miklum hraða nú. Svo er það líka að þótt við séum í bandalagi við aðrar þjóðir - ef við tökum dæmi þá tókum við EES-löggjöfina upp en bættum ekki nauðsynlegri styrkingu við hana með tilliti til smæðar okkar til að hún yrði okkur í raun og veru til góða. Löggjöfin kom okkur í miklu meiri vandræði en við hefðum nokkurn tímann lent í ef við hefðum ekki verið í því alþjóðlega samstarfi. Þannig að það er margt að skoða í þessu.

Virðulegur forseti. Ég vil í upphafi, eins og aðrir hafa gert, þakka fyrir skýrslu hæstv. utanríkisráðherra. Þetta er nokkuð heildstæð skýrsla og ágætt að taka nokkra umræðu um utanríkismál nú á vordögum. Ég tók eftir því að hæstv. utanríkisráðherra nýtti mestan tíma sinn í að ræða um Evrópusambandsaðildarumsóknina og er það eðlilegt, af því það er auðvitað mjög stórt mál og hefur verið mjög umdeilt og mikið í umræðunni. Í máli hæstv. ráðherra og formanns utanríkismálanefndar kom fram að samstarf á milli utanríkismálanefndar og hæstv. ráðherra hefur verið aukið. Ég held að það sé rétt. Þó að ég sé ekki í utanríkismálanefnd núna hef ég skynjað að meiri samvinna er á milli ráðuneytis, hæstv. ráðherra og þings. Ég held að það sé mjög æskilegt og til bóta þannig að ég vil byrja á að fagna því. Að sjálfsögðu var nokkur aðdragandi að umsókn okkar að Evrópusambandinu. Mig langar til að gera því nokkur skil í ræðu minni af því að þetta er mjög mikið mál, flókið og vandasamt og flokkarnir eiga flestir nokkuð bágt í því. Í stjórnarsáttmála Vinstri grænna og Samfylkingar var sett inn ákvæði um að það bæri að sækja um aðild að Evrópusambandinu, en samt berja margir þingmenn mikið á Vinstri grænum. Þetta er eigi að síður í stjórnarsáttmálanum og yfirleitt reyna flokkar að koma því í framkvæmd sem stendur í honum þannig að mjög eðlilegt væri að við mundum taka á því máli. Það er líka í stjórnarsáttmálanum að það eigi að sameina ráðuneyti, sem er líka mál sem er stjórnarflokkunum erfitt en verður væntanlega gert fyrst það er í stjórnarsáttmálanum. Við fórum í atkvæðagreiðslu um þetta mál síðasta sumar og þá var samþykkt með litlum mun, það var nánast 50:50, þingið var eiginlega klofið í afstöðunni til aðildarumsóknarinnar, að sækja um aðild, þannig að það varð niðurstaðan. En þingið klofnaði og það gerðu líka flokkar. Framsóknarflokkurinn klofnaði til dæmis, þrír hv. þingmenn greiddu atkvæði með aðildarumsókn, sú er hér stendur og hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson og Birkir Jón Jónsson. Aðrir þingmenn flokksins greiddu atkvæði gegn aðildarumsókninni. Sjálfstæðisflokkurinn klofnaði líka. Þar greiddu flestir atkvæði gegn aðildarumsókn en ég vil nefna það, fyrst hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir er nú í forsetastóli, að hv. þingmaður greiddi atkvæði með aðildarumsókn og mér þótti það nokkuð djarft og gott hjá hv. þingmanni, svo ég segi það nú bara beint úr ræðustóli, 

Hvaða eiturörvar eru þetta?

Síðan er ágætt líka að rifja upp grein í Fréttablaðinu sem hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson skrifuðu. Í þeirri grein töldu þeir að það kæmi til greina að sækja um aðild að Evrópusambandinu þrátt fyrir að landsfundur Sjálfstæðisflokksins gæti hugsanlega komist að þeirri niðurstöðu að hagsmunum Íslands væri betur borgið utan ESB en innan. Þá skrifuðu þessir ágætu hv. þingmenn Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson að það kæmi samt til greina að sækja um aðild að ESB. Nokkrar umræður urðu um það hér og ég man t.d. eftir því að hv. þm. Birgi Ármannssyni, sem er nú í sama flokki, þótti þetta ekki snjallt, fannst að það ætti ekki að sækja um aðild að klúbbi sem menn vildu ekki vera meðlimir í o.s.frv., sem er auðvitað ákveðin röksemdafærsla. En það hafa sem sagt margir flokkar átt nokkuð bágt í þessu ESB-máli, virðulegur forseti. Nú sjáum við líka hvernig Vinstri grænir engjast, þeir hafa í stjórnarsáttmála samið um að sækja um aðild en innan raða þeirra eru forustumenn í Heimssýn, sem er félagsskapur sem vinnur gegn aðild Íslands að ESB. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er formaður Heimssýnar þannig að þetta er allt saman nokkuð snúið, virðulegur forseti. Framsóknarmenn eru sem sagt líka klofnir í þessu máli, en þeir hafa skoðað það talsvert lengi og haft forustu um það í íslenska flokkakerfinu mundi ég segja. Við höfum farið í ítarlega vinnu, gert skýrslu um það hvernig ætti að halda á hagsmunum okkar í hugsanlegum aðildarviðræðum, bæði gagnvart sjávarútvegi og landbúnaði, og við gerðum líka skýrslu um gjaldmiðilsmál. Þannig að við höfum skoðað þetta nokkuð vel. Framsóknarmenn forgangsröðuðu líka einu sinni hvað væri réttast að gera í Evrópumálunum. Þrjú atriði voru tilgreind og þeim var forgangsraðað. Fyrst var það að standa vörð um EES-samninginn. Það var aðalviljinn. Númer tvö var að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ef hitt gengi ekki upp þá átti að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Númer þrjú, sísti kosturinn að mati framsóknarmanna, var tvíhliða samningur við Evrópusambandið. Þetta þótti mér svolítið merkilegt á sínum tíma af því þá voru eins og nú öfl innan flokksins sem voru andsnúin Evrópusambandsaðild, en tvíhliða samningur við ESB lenti ekki í öðru sæti heldur í því þriðja en aðildarumsókn lenti í öðru sæti, henni var forgangsraðað ofar. Síðan héldum við flokksþing okkar í fyrra, 2009, þar sem framsóknarmenn samþykktu með þorra greiddra atkvæða, mjög fá mótatkvæði voru, að sækja um aðild að Evrópusambandinu með ákveðnum skilyrðum, það væri rétt stefna. Síðan hefur okkur greint svolítið á um þessi skilyrði, hvort þeim sé til haga haldið eða ekki í núverandi aðildarumsókn. Sú er hér stendur er á þeirri skoðun að þeim sé haldið til haga og studdi þess vegna aðildarumsókn, ég tel að það sé í anda vilja flokksþings framsóknarmanna. Nú erum við komin í þá stöðu að Evrópusambandið hefur útkljáð að við séum tæk í samningaviðræður, sem er mjög gott að mínu mati, þannig að samningaviðræður eru að bresta á. Í þeim viðræðum höfum við auðvitað mikið veganesti. Ég vil draga hér fram að þegar aðildarumsóknarmálið kom frá hæstv. utanríkisráðherra í fyrra var það skjal sem kom frá hæstv. ráðherra mjög rýrt í roðinu. Hugsanlega var það af praktískum ástæðum til þess að leyfa þinginu að hafa mikil áhrif á skjalið. Framsóknarmenn og sjálfstæðismenn lögðu fram annað skjal þannig að þessi tvö mál, sem lutu eiginlega að sama efni, fóru bæði til utanríkismálanefndar og voru samtvinnuð þar. Ég ber ekki kinnroða fyrir það að ég fullyrði að formaður utanríkismálanefndar, Árni Þór Sigurðsson, hélt mjög lipurlega á því máli í nefndinni og nefndin lagði sig held ég alla fram um að vinna málið vel og sat hér að störfum í fyrrasumar, fékk mjög mikið af umsögnum og gat tvinnað þessar tvær tillögur saman í eina. Þannig að þetta er veganesti samninganefndar okkar og þess fólks sem vinnur að því að ná fram aðildarsamningi. Í umræðunni áðan sagði hæstv. utanríkisráðherra að Stefán Haukur Jóhannsson sendiherra, sem er okkar aðalsamningamaður, væri mjög hæfur og mærði hann. Ég vil taka undir það. Ég held að við höfum verið heppin með val á samningamanni, alla vega hefur sú er hér stendur mikla trú á honum. Ég hef kynnst störfum hans eilítið í gegnum utanríkismál og sé ekki í fljótu bragði einhvern annan sem hefði verið betri, svo ég segi það hreint út. Samninganefndin er líka að mínu mati ágætlega skipuð. Flokkarnir hafa þarna aðgang. Utanríkismálanefnd fylgist líka vel með þessu þannig að ég sé ekki annað en að þetta mál sé í ágætisferli. Samt er meiri hluti þjóðarinnar á móti því að vera í þessu ferli, eins og hér hefur verið dregið fram. Ég tel samt ekki að það eigi að stöðva málið. Við erum nýbúin að fjalla um þetta hér á Alþingi. Þetta er komið í ferli og ég held að við eigum að halda áfram með það ferli og gefa þá fólki tækifæri á að annaðhvort samþykkja samninginn eða fella hann þegar niðurstaða er komin. Ég held að mjög margt geti gerst í þessu ferli og viðhorf þjóðarinnar getur breyst. Ég held að fólk eigi rétt á því að fá að gera þetta upp við sig og vona að það verði kannski frekar fyrr en seinna þótt ég átti mig á því að þetta getur tekið mörg ár. Ég vil líka draga það fram að ýmis hagsmunasamtök hafa látið sig þessi mál miklu varða, Samtök iðnaðarins, Samtök ferðaþjónustunnar, Samtök verslunar og þjónustu, samtök bankamanna, Félag íslenskra stórkaupmanna og Alþýðusambandið. Þessir aðilar hafa allir verið frekar hlynntir aðildarumsókn og sumir mjög hlynntir. Önnur hagsmunasamtök, eins og t.d. Bændasamtökin, BSRB og LÍÚ, hafa verið frekar neikvæð og sum mjög neikvæð, þannig að vonandi fylgjast þessir aðilar allir vel með málum og reyna líka að upplýsa almenning eftir því sem tilefni gefast til. Virðulegur forseti. Það er mitt mat að Evrópusambandsmálin séu í eðlilegum farvegi og við eigum að vera með hófstillta umræðu um þau og gera síðan upp við okkur hvert og eitt þegar á hólminn er komið hvort við viljum gerast aðilar eða ekki, það eru bæði kostir og gallar við það. Sú er hér stendur vill ekki kveða upp úr um það hvað verður réttast að lokum en ég viðurkenni að ég sé marga kosti við það að við gerumst aðilar að Evrópusambandinu, ég sé marga kosti við það en vil gjarnan sjá hvernig sjávarútveginum og landbúnaðinum reiðir af í aðildarviðræðunum áður en ég kveð eitthvað skýrar að orði. Mig langar á þeim örfáu mínútum sem ég á eftir að tala um annað mál og það er eldgosið undir Eyjafjallajökli. Virðulegur forseti, það er fjallað um það á bls. 19 í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra og þar er dregið fram að tæplega 200 fréttamenn frá um 80 fjölmiðlum hafi komið til Íslands vegna gossins, ekki hafa komið jafnmargir fjölmiðlamenn til landsins vegna einstaks atburðar frá leiðtogafundinum í Höfða árið 1986. Þetta hefur að sjálfsögðu vakið mikla athygli úti um allan heim og er mikið mál og ansi alvarlegt, sérstaklega ef gosið dregst á langinn. Þá getur það farið að hafa áhrif á flugfélög og ferðaþjónustu, og það hefur nú þegar haft mikil áhrif á ferðaþjónustu. Ég reyndar tel og styð að reynt sé að styðja við ferðaþjónustuna í augnablikinu en til lengri tíma litið held ég að ferðaþjónustan muni hafa hag af þessu gosi. Ég held það auglýsi Ísland svo mikið almennt að þegar allt róast standi það eftir í hugum jarðarbúa, kannski sérstaklega Evrópubúa, að Ísland sé spennandi land. Fólk hefur það í huga og mun koma hingað, þannig að ég held að til lengri tíma litið sé gosið til góðs. Þetta er þó sagt með þeim fyrirvara að það dragist nú ekki úr hófi fram, hvað þá ef eitthvað nýtt kemur upp á. Sérstaklega er fjallað um það að að það þurfi að koma á framfæri réttum og hófstilltum upplýsingum um þessi mál. Ég vil taka undir það. Ég held að þetta sé eitthvað sem utanríkisþjónustan þurfi kannski að huga betur að en hefur verið gert, að reyna að halda vel utan um fréttaflutning af stórviðburðum sem geta átt sér stað vegna legu landsins og náttúrunnar og gera allt sem hægt er til þess að hindra gassalega umræðu, óábyrgar yfirlýsingar o.s.frv. Ég veit ekki nákvæmlega hvernig hægt er að gera þetta en ég held að menn þurfi að fara sérstaklega yfir þetta í ljósi þeirrar umræðu sem hefur orðið á opinberum vettvangi um eldgosið.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir það sem hún sagði um eldgosið í Eyjafjallajökli og það sem því tengdist. Hún kom inn á Evrópusambandsumsóknina og nafngreindi m.a. þann sem hér stendur, og fjallaði um að þetta hefði verið erfitt mörgum flokkum. Mig langaði aðeins að spyrja hv. þingmann, af því hún fór í gegnum sýn sína á þetta, hver væru hennar helstu rök fyrir því að ganga í Evrópusambandið nú og hvort hún gæti stiklað á þeim hér? Þau komu ekki fram í máli hennar heldur nefndi hún einungis að það væru ákveðin rök fyrir því að ganga þarna inn. Hver eru þau rök? Ég vil líka spyrja hvort það sem gengið hefur á í Evrópusambandinu núna, bæði hvað varðar gjaldmiðilinn og annað því um líkt, yfirlýsingar Angelu Merkel, það sem er að gerast í Grikklandi og víðar, hvort það hafi ekki haft nein áhrif á að móta afstöðu hennar til þessa ferlis? Auk þess langar mig að spyrja hana, því hún talar mikið um lýðræðið sem er í því fólgið að þjóðin fái að segja sína skoðun á þessu, hvað finnst henni um að það þurfi að fara í ákveðna aðlögun á regluverki Íslands áður en að þjóðaratkvæðagreiðslunni kemur, bæði áður en samningakaflar eru opnaðir og áður en þeim er lokað? Telur hún að það sé eðlilegt, miðað við að málið er sett upp með þeim hætti að þjóðin eigi að fá samning og fái að kjósa um hann?

Virðulegi forseti. Það er nú svolítið erfitt að færa rök fyrir því að fara annaðhvort inn í Evrópusambandið eða ekki á þessum stutta tíma. Beðið var um rök fyrir því að við ættum að fara inn í Evrópusambandið. Það er rétt, ég talaði á þeim nótum að ég teldi vera rök til þess, þó ég vilji nú sjá hvernig sjávarútvegskaflanum og landbúnaðarkaflanum reiðir af áður. Ég tel að það að fara inn í Evrópusambandið sé minna mál en margir vilja halda. Þetta er stórt mál, en er ekki eins stórt og svo margir vilja gefa í skyn. Við erum á EES-svæðinu. Við höfum tekið yfir mjög mikið af regluverki ESB. Það er ekkert svakalega mikið sem stendur eftir. Það eru auðvitað stór mál sem eru fyrir utan, en samt er ekki svo mikið sem stendur eftir. Þannig að sú er hér stendur telur að þetta sé aðeins minna mál en margir láta í veðri vaka. Við höfum frekar lítil áhrif núna á tilskipanir sem koma til okkar. Ég tel að værum við innan dyra hefðum við meiri áhrif, þótt við hefðum aldrei svakalega mikil áhrif, ég ætla ekki að gefa það í skyn. Við höfum samt meiri áhrif með því að sitja við borðið. Ég hef líka talsverðar efasemdir um orðræðuna um sjálfstæði Íslands. Menn gera mikið úr því að við mundum missa sjálfstæðið. Ég tel að það sé rangt. Ég tel að það sé hægt að færa rök fyrir því að við gætum jafnvel orðið sjálfstæðari með inngöngu, af því sjálfstæðishugmyndir eru svo breyttar frá því sem áður var. Núna felst sjálfstæði í því að vera í öflugri samvinnu við önnur ríki. Við værum í öflugri samvinnu við Evrópuríkin ef við værum þarna innan dyra. En þetta segi ég allt með þeim sterka fyrirvara, að ég vil sjá hvernig sjávarútvegskaflanum reiðir af og landbúnaðarkaflanum sérstaklega, áður en ég segi að við eigum að fara inn. 

Frú forseti. Ekki skynjaði maður nú mikla sannfæringu fyrir vilja í þá átt að ganga í Evrópusambandið í þessari ræðu, heldur var farið út í gamla frasa um að við værum búin að innleiða svo og svo mikið í EES-samningnum, auk þess sem Íslendingar hefðu svo lítil áhrif á það sem kæmi þaðan í dag og við hefðum svo gríðarleg áhrif ef við gengjum í Evrópusambandið. Af hverju telur hún svona gríðarlega mikilvægt að við göngum í Evrópusambandið? Hvað er svona jákvætt fyrir Ísland við það að ganga í Evrópusambandið? Ég saknaði þess að fá ekki svör við því. Nú liggur fyrir í skýrslu framkvæmdanefndarinnar að við fáum ekki undanþágur í sjávarútvegsmálum, það er algerlega slegið út af borðinu. Spánverjar hafa sagt það sama. Bretar hafa sagt það sama, að það sé algerlega slegið út af borðinu að við fáum þessar undanþágur sem settar voru fram, m.a. í landsfundarsamþykktum Framsóknarflokksins um ákveðin skilyrði fyrir umsókn að ESB. Það sama gildir um landbúnaðarmálin. Þar liggur fyrir að við getum ekki varið landbúnað okkar með þeim hætti sem landsfundarsamþykkt Framsóknarflokksins gerði ráð fyrir. Því hlýtur maður að spyrja hvort hv. þingmaður telji eðlilegt að halda ferlinu áfram, miðað við það að við séum í þessari aðlögun, miðað við það að aðlaga þurfi regluverkið með þeim hætti sem ég fjallaði um áðan. Ég vildi endilega fá hennar sýn fram. Af hverju telur hún svona mikilvægt að við göngum í Evrópusambandið?

Virðulegur forseti. Ég veit nú ekki hvort ég geti nokkurn tímann fullnægt kröfum hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar í þessu máli, okkur bara greinir einfaldlega á. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er algerlega á móti aðildarumsókn að Evrópusambandinu og algerlega á móti því að við göngum nokkurn tímann inn. Það er mín skoðun á málflutningi hv. þingmanns. Sú er hér stendur er annarrar skoðunar. Ég tel að það hafi verið rétt að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Ég tel að það sé hugsanlega gott fyrir Ísland að fara inn. Ég segi ekki að það sé gott, ég vil ekki kveða upp úr með það á þessari stundu. Ég vil fyrst sjá sérstaklega sjávarútvegskaflann og landbúnaðarkaflann. Ég hef væntingar um að við getum náð góðri niðurstöðu þar. Ég hef ekkert fyrir mér í því, ekkert endanlegt, en ég hef væntingar um það. Ég tel að Evrópusambandið gæti sýnt okkur ákveðna lipurð í því. Ég veit nú ekki hversu æstir þeir í Evrópusambandinu eru, að fá okkur inn, ég skal ekki segja til um það. Við erum lýðræðisríki, nokkuð þróað lýðræðisríki og erum hluti af Evrópu og höfum tekið upp nánast allar EES-tilskipanirnar. Einhverjar eru í farvatninu, eins og gengur og gerist. Líklega hefur Evrópusambandið meiri áhuga á að Noregur komi inn. Það gæti verið liður í því að fá Noreg inn að fá Ísland inn fyrst. Það getur verið að það hafi verið mjög skynsamlegt hjá okkur að sækja um aðild áður en Noregur fer að hreyfa sig aftur. Þó held ég að þeir fari nú ekki að hreyfa sig alveg á næstunni. Okkar niðurstaða gæti samt haft áhrif á Noreg. Ef við náum góðum samningi getur það hreyft við hlutum í Noregi. Þannig að geopólitískt séð gæti það verið áhugavert fyrir Evrópusambandið að hafa okkur með. Fyrir okkar neytendur er margt sem er mjög áhugavert við Evrópusambandsaðild. Ég nefni vöruverð og hagfelldari viðskiptahætti o.s.frv. En ég vil ekki kveða upp úr um það hvort við eigum að fara inn eða ekki, fyrr en ég sé sjávarútvegskaflann 

Frú forseti. Ég vona sannarlega að sú skoðun sem hv. þingmaður setti fram um áhrif öskugossins í Eyjafjallajökli sé rétt. Að því er varðar hlut utanríkisráðuneytisins í að koma á framfæri jákvæðum en þó sönnum fréttum vil ég geta þess að strax frá fyrsta degi var ráðuneytið virkt í því að kalla saman hóp allra sem málið varðaði, einmitt til þess að geta miðlað réttum upplýsingum. Ekki síst eftir að málsmetandi einstaklingar á Íslandi tóku til máls með þeim hætti að erfitt var fyrir ferðaþjónustuna og orðstír lands. Hver er skylda stjórnmálamanns? Vera trúr sannfæringu sinni og leggja fram stefnu sem viðkomandi telur að sé þjóðinni fyrir bestu. Það er þess vegna sem ég tel að það sé rétt á þessu augnabliki að keyra þessa vegferð alveg til enda. Ég vil segja það hér að það er ekki nokkur hlutur sem getur komið í veg fyrir það að við ljúkum þessu ferli, nema hugsanlega að Alþingi sem löggjafi taki í taumana. Ég á ekki von á því. Ég tel engu máli skipta hvernig skoðanakannanir kunna að liggja nákvæmlega núna. Við vitum að Íslendingar hafa átt í erfiðum samskiptum við voldugar nágrannaþjóðir. Við sáum það að um leið og deilan um Icesave komst í algleymi féll stuðningur við umsóknina. Ástæðan var einföld. Það kom alveg skýrt fram að voldug Evrópusambandsríki höfðu stutt Breta og Hollendinga í stjórn AGS. En ef maður skoðar kannanir kemur í ljós að t.d. í þeim könnunum sem Samtök iðnaðarins hafa gert síðan árið 2000 hefur meiri hluti verið í 16 könnunum af 18. Það er bara í tveimur síðustu könnununum eftir Icesave-málið sem stuðningur féll. Það hefur alltaf verið samsvörun á milli stuðnings innan SA og almennings. Ég sá könnun frá SA um daginn. Í þarsíðustu könnun 

Forseti biður hv. ráðherra og hv. þingmenn að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég er sammála hæstv. utanríkisráðherra að það þarf að skoða þessi mál yfir lengri tímabil. Við getum ekki leyft okkur að hlaupa algjörlega eftir skoðanakönnunum frá mánuði til mánaðar o.s.frv., heldur þurfum við að skoða þetta heildstætt. Ég held að þingið hafi gert þetta upp við sig núna í sumar og við sóttum um. Ég tel að við eigum að klára þetta ferli. Það mun líklega taka langan tíma, en að mínu mati eigum við að klára það. Ég er sammála því - ég sé ekki af hverju við ættum að stöðva það nema eitthvað komi upp á sem er einhvern veginn svo fjarlægt að manni dettur það ekki í hug í augnablikinu, maður hefur nú þann fyrirvara. Þannig að ég er sammála þessu. Ég vil leggja lykkju á leið mína fyrst verið er að nefna skoðanakannanir. Varðandi traust þá mælist Alþingi ótrúlega lágt í skoðanakönnunum. Við verðum að taka mark á því og efla traust almennings á Alþingi. En menn geta ekki látið skoðanakannanir slá sig út af laginu. Mig langar að spyrja hæstv. utanríkisráðherra, af því hann kaus að bregðast við umfjöllun um eldgosið og þeirri opinberu umræðu sem hefur orðið um það, og tók svona varlega til orða að málsmetandi menn höfðu komið þar inn með yfirlýsingar. Ég býst við því að hæstv. utanríkisráðherra eigi þar við forsetaembætti Íslands. Mig langar að spyrja vegna þeirra frétta sem komu frá forsetaembættinu um eldgosið á sínum tíma sem ollu hér nokkrum titringi: Er búið að setja þau mál í eitthvert ferli? Er komið á samstarf milli utanríkisráðuneytisins og forsetaembættisins þannig að komi eitthvað nýtt upp verði menn samstilltari en þeir hafa verið?

Frú forseti. Eins og fram hefur komið nokkrum sinnum, býr forseti Íslands við málfrelsi. Stjórnarskráin er þannig að ekki er með nokkrum hætti hægt að stemma það sem hann vill segja. Hins vegar er mjög æskilegt að forseti Íslands og ríkisstjórnin hverju sinni séu samhljóða í málum sem varða utanríkisstefnuna. Ég læt það nú koma fram að oft á tíðum hefur verið ágætt samráð milli forsetaembættisins og utanríkisráðuneytisins um tiltekna hluti. Forsetaembættið hefur haft aðgang að ákveðnum gögnum hjá okkur í ráðuneytinu sem vonandi hafa skýrt mál ef svo ber undir. Í þessu tiltekna tilviki var það einfaldlega þannig að ummælin sem hv. þingmaður vísar til voru ekki alveg í samræmi við veruleikann, þ.e. ummælin féllu á þann veg að gera mætti ráð fyrir því að eftir gosið yrði stórt Kötlugos. Svo er alls ekki samkvæmt reynslunni. Af þeim 17 gosum sem orðið hafa í Kötlu og menn hafa heimildir um hefur það bara gerst þrisvar sinnum að Eyjafjallajökull hafi ræst Kötlu og í öll skiptin hafa það verið lítil gos. Gosið í Eyjafjallajökli er ívið meira en meðalstórt Kötlugos. Það eru svona upplýsingar sem þarf að koma á framfæri. Það gerði utanríkisráðuneytið með því að hafa samband við fjölda fjölmiðla með því að leita uppi neikvæðar fréttir og svara þeim strax á sama vettvangi. Það tókst nokkuð að draga úr þessu á töluverðum tíma þó, en það var erfitt. Utanríkisráðuneytið hefur sem sagt mannskap 

Virðulegi forseti. Eins og aðrir þakka ég hæstv. utanríkisráðherra ítarlega skýrslu og vil taka undir hrós til starfsmanna utanríkisþjónustunnar sem hafa starfað mjög vel á undanförnu erfiðu ári. Ég mun í máli mínu einungis koma inn á fáein atriði sem getið er í skýrslunni enda er hún ákaflega viðamikil. Virðulegi forseti. Það er mér ekkert launungarmál að ég hef löngum verið þeirra skoðunar að hagsmunum Íslands sé best borgið í náinni samvinnu við Evrópuríkin og þess vegna tel ég að ákvörðun Alþingis þann 16. júlí í fyrra, um að leggja fram umsókn um aðild að Evrópusambandinu, sé með merkilegri skrefum sem stigin hafa verið í utanríkismálum á Íslandi. Það er ekki nýlunda að skoðanaágreiningur sé um stór skref sem stigin eru í utanríkismálum, svo háttaði um inngönguna í NATO árið 1949, um aðild okkar að EFTA árið 1970 og um EES-samninginn árið 1994. Umsókn um aðild að Evrópusambandinu er einungis fyrsta skrefið á langri leið, nú tæpu ári eftir að umsókn var afhent hafa formlegar viðræður ekki hafist. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur lagt til við ráðherraráð að gengið verði til samningaviðræðna en vegna ýmissa formsatriða hefur ráðherraráðið ekki afgreitt það en búast má við að það verði gert á næstunni. Þegar það hefur verið samþykkt hefjast samningaviðræðurnar sem gera má ráð fyrir að taki eitt eða tvö ár. Mikilvægt er að nota þann tíma vel til kynningar og upplýsingar. Í umfjöllun utanríkismálanefndar um þingsályktunartillögu var lögð áhersla á að vanda alla málsmeðferð og umræðu. Meiri hluti nefndarinnar samþykkti eins og kunnugt er ítarlegt nefndarálit þar sem fjallað var um mikilvægustu hagsmuni okkar í samningaviðræðunum og bjó í raun til vegvísi umsóknarferlisins. Ánægjulegt er að hæstv. utanríkisráðherra ákvað strax í upphafi að nota nefndarálitið sem vegvísi og endurspeglast það í störfum samninganefndarinnar. Formaður samninganefndarinnar kom á fund utanríkismálanefndar í síðustu viku og skýrði frá því að undirbúningsvinna við viðræðurnar hefði staðið yfir í allan vetur og gert væri ráð fyrir að allir hóparnir skiluðu skýrslum um þá kafla sem þeir bæru ábyrgð á í haust. Þetta kemur einnig fram í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra. Jafnframt greindi aðalsamningamaðurinn frá því að ekki hefði enn verið ákveðið í hvaða röð kaflarnir yrðu teknir fyrir í samningaviðræðunum. Frá upphafi hefur verið ljóst að viðkvæmustu kaflar samningaviðræðnanna yrðu um sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál. Í áliti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins kemur fram að heildarskipulag og framkvæmd íslensku sjávarútvegsstefnunnar sé vel samrýmanleg reglum Evrópusambandsins. Ísland aðhyllist sjálfbæra þróun og fylgir varúðarreglunni við fiskveiðistjórnun. Í álitinu kemur einnig fram að framkvæmdastjórnin telji aðild Íslands að ESB geta haft veruleg áhrif á sjávarútvegsstefnuna. Þá hefur sameiginlega EES-þingmannanefndin hvatt til þess að við endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar beri að reyna að færa hana nær þeirri íslensku, m.a. með því að leggja af ríkisstyrki og færa ákvörðunarvald að hluta frá Brussel til aðildarríkjanna. Í viðræðum sem ég hef átt við þingmenn á Evrópuþinginu og starfsmenn framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins hefur komið fram að engar líkur séu taldar á að breyting verði á reglunni um hlutfallslegan stöðugleika við skipulag veiða. Enn fremur hefur komið fram að talið sé nauðsynlegt að gera ráðstafanir hið allra fyrsta til að draga úr eða banna brottkast og í þeirri andrá sagt að ekki sé tími til að bíða með slíkar ráðstafanir þangað til ný sjávarútvegsstefna verði samþykkt. Í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar kemur fram að niðurstaða samningaviðræðnanna eigi að valda sem minnstri röskun á högum bænda og skapa íslenskum landbúnaði sem hagstæðust rekstrarskilyrði og tryggja búsetu í dreifbýli. Í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra kemur fram að sérfræðingar hafi verið kallaðir fyrir samningahópinn til að útskýra einstaka þætti ESB-löggjafarinnar til að auka þekkingu á viðfangsefninu, þ.e. á reglum um landbúnað. Einnig kemur fram að samráð hafi verið haft við einstök aðildarríki og framkvæmdastjórn ESB til að auka skilning á inntaki og framkvæmd sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar og jafnframt að fulltrúar úr samningahópnum hafi farið í kynnisferðir til Skotlands og Finnlands. Allt þetta er af hinu góða og sýnir vandaða vinnu við undirbúning málsins. Ljóst er að stuðningi okkar við íslenskan landbúnað er allt öðruvísi háttað en gerist í Evrópusambandinu en við eigum að vera óhrædd við að breyta um kerfi ef það tryggir markmiðið sem stefnt er að, nefnilega að tryggja búsetu í dreifbýli og skapa íslenskum landbúnaði sem hagstæðust rekstrarskilyrði. Ég hef aðeins vikið að þessum tveim stóru málum en önnur skipta auðvitað einnig máli og má þar nefna myntsamstarfið en ljóst er að það væri mjög heppilegt fyrir efnahag okkar ef við gætum sem fyrst fengið stuðning við krónuna frá ESB og Seðlabanka Evrópu. Mig langar aðeins að nefna nokkra aðra þætti sem koma fram í skýrslunni. Ég vil taka undir það sem kemur fram að nauðsyn sé á virkri hagsmunagæslu og staðfestu í alþjóðasamskiptum um málefni norðurslóða. Það þarf að leggja áherslu á það og hlýtur að vera eitt af forgangsverkefnum utanríkisþjónustunnar nú þegar áhugi á umhverfi og auðlindum á norðurslóðum hefur aukist. Aðeins um mannréttindamál. Í skýrslunni er getið þeirrar skoðunar íslenskra stjórnvalda að umræða um ástand mannréttindamála í einstökum ríkjum og á tilteknum landsvæðum sé nauðsynleg til að veita ríkjum aðhald á þeim sviðum. Utanríkismálanefnd hefur verið gerð grein fyrir tvíhliða samskiptum Íslands við önnur ríki um mannréttindamál, svo sem það sem hefur áður verið nefnt hér um versnandi ástand í mannréttindamálum í Íran og um dóm yfir 16 ára stúlku í Bangladess. Einnig hefur afstöðu íslenskra stjórnvalda til hernámsins í Palestínu verið komið á framfæri við ísraelsk stjórnvöld og einnig hefur hér verið minnst á bréf sem hæstv. ráðherra sendi starfsbróður sínum í Litháen vegna stöðu samkynhneigðra þar í landi. Fulltrúar í utanríkismálanefnd hafa velt því fyrir sér hvort rétt væri að þingið hefði aðra aðkomu að mótmælum af þessu tagi. Það hefur ekki verið hefð fyrir því eða venja hingað til en væntanlega munum við ræða í nefndinni á næstu dögum um hvort það sé rétt. Það er varla hægt að fjalla um skýrslu um utanríkismál án þess að minnast á varnar- og öryggismál. Miklar breytingar hafa orðið á undanförnum árum á alþjóðlegri nálgun í þessum málaflokki. Hefðbundnar skilgreiningar á öryggi og vörnum eiga ekki lengur við og víðtækari skilgreining á öryggis- og varnarhagsmunum Íslands er þess vegna nauðsynleg. Hæstv. ráðherra hefur sagt að hann ætli að hrinda úr vör stefnumótun um heildstæða stefnu í varnar- og öryggismálum og ber að fagna því. Fyrir utanríkismálanefnd er til umfjöllunar tillaga um að breyta Varnarmálastofnun eða fella hana niður og færa verkefnin inn í borgaralega stofnun. Mér líst vel á það markmið en það þarf að vanda vel til verkefnisins og huga vel að öllum þáttum, en markmið tillögunnar styð ég eindregið. Síðan nokkur orð um upplýsingastarf. Hér hefur komið fram að mikið hefur verið að gera í því hjá starfsmönnum utanríkisþjónustunnar. Minnst hefur verið á endurreisnina, Icesave og gos í Eyjafjallajökli. Mig langar að segja að það skipti máli hvernig staðið verður að allri upplýsingagjöf til landsmanna þegar samningaviðræðurnar fara í gang. Það skiptir miklu máli að upplýsingarnar verði sem mestar og bestar því að þekking vísar bábiljum best á bug og það má búast við að nóg verði af ranghugmyndum um eðli viðræðnanna og þess vegna er nauðsynlegt að halda vel utan um það. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir heldur utan um starfshóp utanríkismálanefndar sem ætlar að gera tillögur um 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ágæta yfirferð. Ég ber mikla virðingu fyrir skoðunum Valgerðar Bjarnadóttur þótt við séum algjörlega ósammála um Evrópumálin en hv. þingmaður hefur brennandi trú á að þetta sé rétta leiðin fyrir Ísland og það er eitthvað sem maður ber virðingu fyrir. Nokkrar spurningar vöknuðu við ræðu hv. þingmanns og m.a. minntist þingmaðurinn á landbúnaðarkerfið okkar, sem er mjög ólíkt því sem Evrópusambandið hefur yfir að ráða, og hv. þingmaður lýsti þeirri skoðun sinni að skapa ætti íslenskum landbúnaði hagstæð rekstrarskilyrði. Miðað við að verið er að laga íslenska stofnanakerfið í landbúnaðinum að kerfi Evrópusambandsins hvernig sér þá hv. þingmaður íslenska landbúnaðarkerfið fyrir sér með þessum hagstæðu rekstrarskilyrðum innan Evrópusambandsins? Hvað er það sem er átt við með því og hvernig sér hv. þingmaður þetta fyrir sér? Þetta er fyrri spurningin. Síðan er það sú síðari, hún varðar umræðuna um upplýsingagjöf til almennings þegar samningaviðræðurnar eru farnar af stað. Hefur hv. þingmaður einhverja skoðun á því hvernig sú upplýsingagjöf komi til með að fara fram og hvernig hún verður fjármögnuð? Verður farið yfir bæði já-hliðina og nei-hliðina á þessu máli öllu eða verður um að ræða kosningabaráttu fyrir því að selja væntanlegan samning á reikning Evrópusambandsins sem kemur til með að leggja gríðarlegt fé í markaðssetninguna á sjálfu sér þegar þar að kemur?

Virðulegi forseti. Ég ætla mér ekki þá dul að geta þulið hér upp hvernig styrkjakerfið við landbúnað verður eftir inngöngu í Evrópusambandið heldur tel ég að það sé eitt af því sem þurfi að semja um og það hlýtur þá að koma í ljós. Ég hef ekki svarið við þeirri spurningu akkúrat núna. Hv. þingmaður spyr einnig um upplýsingar í samningaferlinu. Eins og ég gat um í ræðu minni er starfshópur á vegum utanríkismálanefndar að vinna að tillögum um þessi efni og skilar þeim tillögum væntanlega á næstu dögum og þá koma þær fram og þá mun ég taka afstöðu til þeirra. Í stórum dráttum tel ég það eiga að vera þannig að hér verði væntanlega einhverjar hreyfingar sem eru kallaðar já- og nei-hreyfingar og eftir því sem ég best veit er hv. þingmaður öflugur liðsmaður í annarri hreyfingunni. Ég hefði talið eðlilegt að fjármunir frá íslenska ríkinu gengju til beggja hreyfinga. Það er svo aftur annað mál, og kemur væntanlega fram í þessum tillögum sem ég hef nefnt, að verið sé að undirbúa hvernig verður greint frá samningaviðræðunum sjálfum og því sem fer fram á fundunum, hver samningsmarkmiðin séu og hvernig því starfi vindur fram. Ég geri ráð fyrir að það verði í höndum öflugra starfsmanna utanríkisþjónustunnar.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir svarið og vonast til þess að síðar í ferlinu komum við til með að eiga nánari umræður um landbúnaðarkaflann sem ég hef sérstakan áhuga á vegna hagsmuna þess málaflokks og eins neytenda. Það er annað sem hefur talsvert verið í umræðunni og það er hvort við höfum verið að gera bjölluat í Brussel. Ég hef sagt áður opinberlega að væri ég aðildarsinni væri ég hundóánægð með þá meðferð sem málið hefur fengið. Það hlýtur að vera truflandi að vera úti í Brussel að tala við ráðamenn þar, vitandi að þetta er gert með hálfum hug. Eru þetta einhverjar hugrenningar sem hv. þingmaður kannast við og hefur þurft að íhuga innra með sér eða er þetta allt í lukkunnar velstandi og gengur 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan eru tæpir tíu mánuðir frá því að umsóknin var lögð fram. Ég endurtek það sem ég sagði áðan, ég tel þetta með merkilegri skrefum sem stigin hafa verið í íslenskum utanríkismálum. Samningaviðræður hafa ekki hafist enn, fyrst og fremst vegna þess að svo flókin málsmeðferð hefur verið samþykkt í Þýskalandi að þingið þar þurfti að samþykkja áður en hægt var að leggja þetta fyrir ráðherraráðið. Það hefst væntanlega í næsta mánuði eða þarnæsta. Já, ég held að þetta sé bara í mjög góðu ferli eins og það er. Ég hef engar áhyggjur af þessu, ekki nokkrar.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og vil, líkt og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, hæla hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðu hennar. Það var líka eftir því tekið í sumar, og ég hældi hv. þingmanni líka þá, fyrir það hversu málefnalega ræðu hún hefði haldið og hversu mikla trú hún hefði á því að hagsmunum Íslands væri betur borgið innan Evrópusambandsins, þó við séum ekki sammála um það. Ég hafði hugsað mér að spyrja hv. þingmann út í landbúnaðarmálin, en það var komið inn á það í fyrra andsvari. Mig langaði þess í stað að ræða aðeins um evruna. Nú höfum við öll fylgst með því að evran hefur átt við gríðarleg vandamál að stríða og myntsamstarfið í heild sinni. Í Grikklandi fyrr í vikunni voru beinlínis slökkviliðsaðgerðir við það að reyna að bjarga evrunni. Margir sögðu sem svo að ef það hefði ekki tekist á þeim tímapunkti hefðum við líklega verið að sigla inn í aðra kreppu. Núna hafa margir af því áhyggjur að þetta hafi ekki verið nóg og við höfum einfaldlega sloppið fyrir horn. Angela Merkel fjallaði m.a. um þetta í fréttum í gær. Ég hef kynnt mér það sem fræðimenn hér og vestanhafs hafa sagt um þetta, sem er að einkum séu tvær leiðir til þess að bjarga myntsamstarfinu. Annars vegar að þau ríki sem séu illa stödd, en jafnvel betur stödd en við Íslendingar, kljúfi sig út úr myntsamstarfinu. Það væru þá einungis Þýskaland og ríkin þar í kring sem mundu halda evrunni. Hins vegar er það hin leiðin, sem Angela Merkel kom inn á í gær, að færa aukin völd til Evrópusambandsins og færa þá stjórn efnahagsmála, stjórn skattamála og fjárlagagerð til þess, auk þess sem hún fjallaði um sameinaðan her Evrópusambandsins. 
             Mig langar að spyrja hv. þingmann hvor leiðin henni hugnast betur, til þess að bjarga evrunni? 
            

Virðulegi forseti. Evran er gjaldmiðill og nú gengur það svo að gjaldmiðlar veikjast og styrkjast eftir því hvernig efnahagsástand er. Það hefur t.d. oft gerst að dollarinn er sterkur og veikur. Nú er evran veik, það er alveg rétt. Það er bágt efnahagsástand í Evrópu og í mörgum ríkjum Evrópusambandsins. Ég ber ekki þann ugg í brjósti að Evrópusambandslöndin klofni varðandi myntsamstarfið, og einhverjir haldi áfram með evru og aðrir ekki. Ég man t.d. eftir því þegar evran var tekin upp, að þá kom fram að í Belgíu, sem var með belgískan franka, var hagsveiflan innan tveggja héraða í Belgíu ólíkari en t.d. milli Þýskalands og Spánar. Þannig að það á alltaf við, þegar rætt er um Evrópusambandið, að sumum héruðum og löndum gengur verr en öðrum. Þá reynir náttúrlega á samtakamáttinn og að hjálpa þeim ríkjum sem eiga í erfiðleikum. Þannig spóla allir sig saman í gegnum erfiðleikana. Ég held að það verði það sem gerist í Evrópusambandinu.

Frú forseti. Ég skildi það svo að hv. þingmaður væri ekki hrifin af því að ákveðin ríki mundu kljúfa sig út úr myntsamstarfinu. Ég fékk ekki nákvæmt svar við því hvort hún væri fylgjandi því að færa aukin völd til Evrópusambandsins og að efnahagsmál, skattamál, fjárlagagerð og hugsanlega eftirlit með fjárlagagerð og fjárlögum viðkomandi aðildarríkja yrði lagt undir Evrópusambandið. Er það eitthvað sem hv. þingmaður talar fyrir? Þetta er það sem ráðamenn hafa talað um. Þetta er það sem fræðimenn hafa talað um. Þetta tengist ekki hagsveiflunum innan Evrópusambandsins, heldur þeim tækjum sem notuð eru og að evrusvæðið sé allt eitt ríki. Menn tala um það núna að þetta verði að líkjast Bandaríkjunum meira og þetta verði Bandaríki Evrópu. Mig langaði að fá svar við því hvort hv. þingmaður væri hrifin af því að Ísland gengi inn í sambandið, ef þetta er það sem við horfum fram á?

Virðulegi forseti. Ég sagði ekkert um það hvort ég væri hlynnt eða ekki hlynnt því að löndin sem eru í myntsamstarfinu færu í tvo hópa. Ég sagði að ég teldi það ólíklegt. Það kemur ekkert málinu við hvort ég er hlynnt því eða ekki. Ég tel það ólíklegt. Þeir sem hafa fylgst lengi með Evrópuumræðu, eins og ég hef gert, vita að inn á milli kemur alltaf upp umræða um að styrkja verði miðjuna og hafa ein fjárlög. Þetta er eðlileg umræða í samvinnu af þessari gerð. Ég segi við hv. þingmann að ég held að ég verði nú orðin 150 ára áður en það gerist.

Virðulegi forseti. Ég vona svo sannarlega að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir verði allra kvenna elst, ég hlakka til að sjá það met 150 ár sett af henni, því ég verð vonandi við hliðina á henni. Mig langar aðeins að færa athyglina frá Evrópusambandinu, þar sem ég er nokkuð viss með afstöðu hv. þingmanns þar. Mig langar að ræða um breytingu á varnarmálalögum. Hv. þingmaður lýsti sig samþykka markmiðunum sem breytingar á varnarmálalögum innihalda, þ.e. að leggja niður Varnarmálastofnun og færa verkefnin annað. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún sé samþykk þessu verklagi sem lagabreytingin inniheldur, þ.e. að leggja fyrst niður stofnunina, dreifa verkefnunum um allt og finna þeim svo stað í ráðuneyti sem á eftir að sameina og stofna, hvort sem það er nýstofnað eða fyrirhugað innanríkisráðuneyti. Telur hv. þingmaður þetta verklag til fyrirmyndar? Ég vil spyrja hv. þingmann um afstöðu hans til orða hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar um loftrýmisgæsluna og staðfests vilja sem hann lýsti um að hún væri óþörf og að það ætti að leggja hana niður. Sérstaklega í ljósi þess að hæstv. utanríkisráðherra, í umræðum um varnarmálalögin, lýsti því margoft yfir að verkefnum yrði ekki hætt, og að þetta hefði ekki áhrif á skuldbindingar okkar gagnvart Atlantshafsbandalaginu. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson lýsti annarri skoðun. Nú liggur fyrir að Þjóðverjar koma hingað í maí, raunar á sama tíma og stofnunin verður lögð niður, og Bandaríkjamenn í október. Norðmenn, Kanadamenn og Bandaríkjamenn hafa skuldbundið sig fyrir næsta ár. Er ekki ómögulegt 

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni styð ég það eindregið að öryggis- og varnarmál verði færð til vegna eðlisbreytinga sem hafa orðið á þessum hugtökum, ekki bara hér á landi heldur um allan heim. Þau verði færð til borgaralegrar stofnunar. Auðvitað væri miklu betra og þægilegra ef það væri til innanríkisráðuneyti og hægt væri að segja: „Förum bara með þetta þangað“. Nú vill það til að svo er ekki og þá gerir maður það sem er næstbest, maður býr sig undir það að innanríkisráðuneyti verði til, útdeilir verkefnum vegna þess að annars er alltaf þessi sama bið. Bið þeirra sem ekki vilja breytingar. Það er alltaf sagt: „Bíðum með …“. Í vetur var sagt: „Bíðum með að taka fyrir persónukjörið“, „bíðum með að taka …“. Við áttum að bíða með aðildarumsóknina að Evrópusambandinu, nú eigum við að bíða með Varnarmálastofnun. Það er eðli íhaldsmanna að segja alltaf, „bíðum, bíðum, bíðum…“. Ég er ekki íhald.

Hvað með loftrýmiseftirlitið?

Síðan var það loftrýmisgæslan. Já, ég er ekki sammála hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni um að hún sé algjörlega óþörf, það er ljóst. Ég hef engar áhyggjur af því að ekki verði séð til þess að það fari vel saman í júní og ágúst. Hvenær það er, hv. þingmaður, er ég ekki alveg með á hreinu.

Virðulegur forseti. Ég er mjög stolt af því að vera íhaldsmaður. Þetta hefur ekkert með íhaldssemi að gera vegna þess að Varnarmálastofnun er ekki það sem kallað er gömul stofnun. Það er ekki eins og menn hafi verið að bíða og bíða eftir því að hennar dagar yrðu taldir, nema kannski í einum stjórnmálaflokki sem er samstarfsflokkur hv. þingmanns. En Varnarmálastofnun er ekki einu sinni tveggja ára. Það er ekki komin reynsla á Varnarmálastofnun. Hvað sem fólki finnst um þá stofnun, hægt er að hafa allar skoðanir á því, hlýt ég að trúa því að hv. þingmanni finnist þetta ekki verklag til fyrirmyndar. Það er annar grundvallarmisskilningur í orðum hv. þingmanns þegar hún talar um að nauðsynlegt sé að flytja þessi verkefni yfir til borgaralegrar stofnunar. Varnarmálastofnun er borgaraleg stofnun. Þar eru engir hermenn að störfum. Þar eru íslenskir borgarar að störfum. Þó svo að verkefnin, sem hæstv. utanríkisráðherra hefur margítrekað að verði ekki lögð niður, verði færð 

Virðulegi forseti. Ég held að það skipti mjög miklu máli í lífinu öllu og öllum störfum, hvort sem þau eru í stjórnmálum eða annars staðar, að geta skipt um skoðun. Að geta t.d. komist að því að þó að Varnarmálastofnun hafi verið stofnuð fyrir tveim árum síðan sé hægt að koma málum einhvern veginn öðruvísi og betur fyrir og breyta þeim þá. Það á ekki að halda alltaf í það að segja, „það má ekki gera þetta af því við gerðum eitthvað fyrir tveim árum.“ Nú liggur fyrir tillaga um að breyta þessu og ég sé ekki að í því atriði skipti nokkru einasta máli að Varnarmálastofnun hafi verið sett á fót fyrir tveim árum. Þar fyrir utan má benda á það, ef það hefur farið fram hjá hv. þingmanni, að við erum í efnahagserfiðleikum. Það þarf að skera niður fjárlög og ýmislegt mælir 

Virðulegur forseti. Ég vil nota tækifærið, fyrst ég komst strax aftur að, og halda áfram andsvörum við hv. þingmann. Ég fagna því að hún horfir á kostnaðinn og utanríkismál og legg til að við sameinumst um að fara yfir kostnaðaráætlunina varðandi ESB-málið. Það er næsta ómögulegt að fjalla um þá yfirgripsmiklu skýrslu sem hér liggur fyrir á tíu mínútum. Ég tek undir þakkir þingmanna til hæstv. utanríkisráðherra um skýrsluna, hún er til þess að gera ágætt plagg. Hún dregur athygli að fjölmörgum málum sem þyrfti miklu meiri tíma til að ræða, en svona er þetta nú, þetta eru reglurnar sem við höfum sett, þannig að það er líka hægt að kvarta yfir því. Ég ætla að beina athygli minni að fáum málum og byrja á Evrópusambandinu. Það vekur óneitanlega athygli þegar maður les skýrsluna að það er eins og það sé ákveðinn dampur farinn úr málinu hjá hæstv. utanríkisráðherra. Það örlaði aðeins á sannfæringunni í ræðu hæstv. ráðherra, en hún var samt ekki hér. Kannski er það vegna þess að það eru embættismenn sem skrifa textann þó að sjálfsögðu beri ráðherra ábyrgð á honum. Meira að segja í innganginum hefði maður vænst þess að það yrði vikið frá embættismannatextanum. Þar er talað um að utanríkisráðherra muni einungis fara eftir fyrirmælum Alþingis og í fyllingu tímans leggja aðildarsamninginn undir þjóðina eins og hann talaði um. Reynt er að skapa ímynd af hæstv. utanríkisráðherra, sem ég er viss um að hann er ekki alveg sáttur við, að hann sé viljalaust verkfæri í þessu máli. Það er ekki að furða þó að fyrrverandi formaður og ráðherra Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, úr flokki hæstv. ráðherra, hafi kvartað yfir því að ekki væri verið að berjast fyrir umsókninni, enda lagði hún til í viðtalinu að hún yrði dregin til baka. Ég er sammála því að það er ekkert hjarta í þessu, engin sannfæring. Ég verð fyrst ég er hérna í inngangskaflanum - með fullri virðingu fyrir því góða starfsfólki utanríkisþjónustunnar sem hefur unnið mjög gott starf í erfiðu árferði. Það er búið að mæða mikið á utanríkisþjónustunni en þessi setning kemur mér spánskt fyrir sjónir, með leyfi forseta: „Utanríkisþjónustan hefur unnið dyggilega og af trúmennsku að því verkefni sem Alþingi fól henni við að undirbúa aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið.“ Ég spyr: Eru menn í vörn? Mér finnst að ekki þurfi að taka fram að þetta ágæta fólk vinni dyggilega og af trúmennsku að verkefnum sem þeim er falið að annast. Hver er staðan á aðildarumsókninni núna? Í skýrslunni er látið að því liggja að leiðtogaráðið taki þetta fyrir, taki ákvörðun innan tíðar eins og það er orðað, það er nú ólíkt fyrir yfirlýsingagleði. Ég man eftir „hraðferðum“ og alls konar yfirlýsingum frá hæstv. ráðherra. Í fyrrasumar lá Samfylkingunni óskaplega mikið á að fallast á umsóknina, bara vegna þess að hún mundi styrkja og bæta efnahagsástandið á Íslandi. Hæstv. ráðherra var dálítið í þeirri vegferð í dag þegar hann talaði um að þetta væri allt liður í efnahagsendurreisninni. Þar er ég honum alls kostar ósammála. Önnur rök fyrir flýtinum voru þau að Svíar væru í formennsku og það þyrfti að drífa þetta í gegn meðan þeir væru þar, en það gekk nú ekki. Þá kom fram hjá fulltrúum ríkisstjórnarinnar að það mætti fá aðstoð Seðlabanka Evrópu vegna samstarfs í gjaldeyrismálum, það ætti að drífa þetta af, þá mundi opnast fyrir lán en það gerðist ekki. Í vetur kom í ljós að þýska þingið gat tekið allan þann tíma sem það vildi til að fara vel og ítarlega yfir málið, en þetta vekur spurningar um upplýsingagjöfina frá ráðuneyti hæstv. ráðherra. Er eitthvað að í upplýsingaöfluninni? Af hverju var látið að því liggja að þetta tæki örskotsstund, þegar lá fyrir að ferlið væri miklu lengra? Voru ráðherrar kannski að tala gegn betri vitund? Eða var þetta bara einhver óskhyggja af hálfu hæstv. ráðherra? Núna hafa borist fréttir um það að aðildarumsóknin verði jafnvel ekki á dagskrá. Hæstv. ráðherra gæti kannski svarað því núna í júní. Í skýrslunni er ekki talað skýrar en það að þetta liggi vonandi fyrir innan tíðar. Utanríkisráðherra Spánar sagði nýlega, Spánn er með formennskuna núna, að hann teldi að í prinsippinu væri málið ekki erfitt. Við verðum að bíða, sagði hann, og sjá hvernig við myndum samstöðu um að koma málinu á dagskrá leiðtogafundarins. Þá spyr ég ráðherra: Stendur eitthvað í vegi fyrir þeirri samstöðu og hvað veldur þessari óvissu? Hefur utanríkisþjónustan aflað sér upplýsinga sem skýra þessi ummæli spænska ráðherrans um að það verði að sjá hvernig mynda eigi samstöðu um þetta allt saman? Í andsvari áðan fórum við aðeins yfir kostnaðinn. Það hefur verið rætt. Mér og fleiri þingmönnum er mjög umhugað um að vita hvað þetta aðildarumsóknarferli kostar. Ekki bara vegna þess að við alþingismenn og þjóðin eigum skýran rétt á að fá að vita hvað þetta kostar, líka vegna þess að mér finnst ekki bráðliggja á þessu máli á meðan við erum að vinna að efnahagslegri endurreisn. Ég sé ekki að það að fara í 7 milljarða króna útgjöld sem hæstv. ráðherra neitaði ekki hérna áðan - er það milljarðurinn sem hæstv. ráðherra er alltaf að vísa til í kostnaðaráætluninni, en 6 milljarðarnir sem nefndir voru. Það hlýtur að vera að hæstv. ráðherra hafi gleymt mótframlaginu sem vikið er að á bls. 37 í hans eigin skýrslu, að það hljóti að vera skilyrði fyrir því að Evrópusambandið komi með sitt. Á blaðsíðunni á undan er líka talað um að það eigi eftir að setja reglur og meta það hvort Ísland falli yfir höfuð innan þessara - þau falla ekki innan þessarar reglugerðar núna, það þurfi að setja nýjar reglur. Hvað höfum við fyrir okkur í því? Það er kannski næsta spurning. Hvað höfum við fyrir okkur í því að Ísland verði samþykkt inn í ferlið? Þessarar spurningar vil ég spyrja hæstv. ráðherra. Mikill kostnaður á eftir að falla vegna breytinga á stjórnkerfinu. Við höfum rætt það aðeins hér. Mig langar að spyrja vegna orða sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á mbl.is í mars, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Eigum við ekki fyrst að afgreiða það hvort aðild verði samþykkt áður en ráðist verður í gríðarlega mikinn stofnkostnað og breytingar?“ spyr Jón í viðtalinu og bætir við: „Þetta er kostnaðarsamt og tímafrekt og ef af verður verður lagt í grundvallarbreytingar áður en skýr þjóðarvilji í þessum efnum liggur fyrir.“ Ég spyr: Er það rétt hjá landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra og ef svo er um hve háar fjárhæðir er að ræða fyrir ríkissjóð? Og nú vil ég bara fá samtölurnar sem ég óskaði eftir áðan. Eða telur kannski hæstv. ráðherra að kollegi hans í ríkisstjórn sé ekki að tala á grundvelli raka, eins og hann ýjaði að í ræðu sinni hér áðan? Varðandi forgangsröðunina í viðræðunum. Bæði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og hæstv. fjármálaráðherra létu að því liggja í umræðum hér í fyrrasumar að þeir vildu að farið yrði strax í stóru málaflokkana. Fyrst skoðaðir kaflar um sjávarútvegsmál og landbúnaðarmál og ef í ljós kæmi að það steytti á þeim gætum við hætt og gengið frá verkefninu. Við sjáum það strax að þetta eru ákvæði sem við erum ekki tilbúin að gefa eftir og gætu ekki orðið einhvers konar skotsilfur í samningaviðræðum. Er hæstv. utanríkisráðherra sammála þessu? Er þetta eitthvað sem hefur verið rætt innan ríkisstjórnarinnar? Virðulegi forseti. Tíminn hleypur áfram. Hæstv. ráðherra ræddi um grundvallarþáttinn í endurreisninni. Ég er þessu algerlega ósammála, þó ég sé sammála hæstv. ráðherra í því að við eigum að leitast við að uppfylla Maastricht-skilyrðin og eigum að gera það með skynsamlegum hætti, vegna þess að þau eru skynsamleg. Ég tel enga ástæða til þess að gera það með umsókn inniliggjandi. Ég vildi líka koma aðeins að Icesave-málinu. Ég ætlaði aðeins að fjalla um það, en tíminn leyfir það ekki. Mig langar þó að spyrja hæstv. utanríkisráðherra, ég minnist þess að hann var með yfirlýsingar um það að hann ætlaði að óska eftir fundi með Hillary Clinton, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, um Icesave-málið og leita eftir aðstoð Bandaríkjamanna í þeim efnum; hvað líður þeirri fundarbeiðni? Síðan varðandi NATO, það var annað efni sem ég komst ekki yfir, hæstv. ráðherra sagðist nýta svo vel þá fundi og undirbúa 

Frú forseti. Það er rétt að ég óskaði eftir fundi með Hillary Clinton til þess að ræða stuðning Bandaríkjanna við okkur innan AGS. Sá stuðningur fékkst. Af fundinum sem settur var upp með mér og Hillary Clinton í tengslum við utanríkisráðherrafund ráðherra NATO í Eistlandi varð ekki. Eins og hv. þingmaður hefur kannski tekið eftir hafa verið annmarkar á flugi til og frá landinu og sú ferð féll niður út af því. Varðandi það sem hv. þingmaður segir hér að ég hafi talað um hraðferð, er það ekki svo, ég hef aldrei notað þetta orð, alltaf sagt að við færum í gegnum þetta á grundvelli eigin verðleika. Ég hef aldrei talað um hraðferð, það hafa aðrir gert, aðallega leiðarahöfundur Morgunblaðsins . Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég taldi mikilvægt að við hæfum ferlið á meðan Svíar væru í forustu, það skipti máli eins og kom í ljós. Við komumst í gegnum fyrsta nálaraugað undir þeirra forustu . Hv. þingmaður spyr um upplýsingaöflun og -gjöf af hálfu ráðuneytisins og nefnir þá annmarka sem komu upp vegna þýska þingsins. Þegar ég átti, í byrjun desember held ég, fund í Brussel með aðstoðarutanríkisráðherra Þjóðverja voru þeir ekki einu sinni klárir á því hvernig þetta mál mundi æxlast. Þá var nýfallinn úrskurður stjórnlagadómstólsins í Karlsruhe og menn vissu ekki alveg með hvaða hætti ætti að hantera það. Hv. þingmaður spyr síðan hvort eitthvað gæti komið í veg fyrir að Ísland yrði tekið á dagskrá núna í júní. Ef hv. þingmaður hefði fylgst með fréttum vissi hún að hollenska þingið kemur saman þremur dögum áður en sá fundur verður haldinn. Það liggja fyrir þrjár tillögur frá fulltrúum tveggja mismunandi flokka um að hafna því að Ísland verði tekið fyrir fyrr en búið 

Nei, frú forseti, hæstv. ráðherra var ekki að segja mér miklar fréttir um þetta. Ég óskaði eftir því að hann færi yfir það hverjar hann teldi líkurnar á því að þetta næðist fram í júní og ef ekki hvaða tímamörk hæstv. ráðherra er að tala um núna. Ég rakti hér áðan í ræðu minni að það væri mjög lítið kjöt á beinunum og yfirlýsingagleði hæstv. ráðherra hefur snarminnkað á einu ári. Það er góð og gild skýring á fjarveru hæstv. ráðherra á leiðtogafundi að hann hafi ekki komist vegna goss. Ég spyr, vegna þess að ekki gaus í desember, hvað olli því að hann sótti ekki ráðherrafundinn þá? Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra hvort Evrópusambandsumsóknin er að hans áliti grundvallarþáttur í endurreisn Íslands. Í ræðunni talaði hann mikið um evruna og að hún leiki stórt hlutverk. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvað heldur hann að það tæki okkur Íslendinga mörg ár að taka upp evru? Heldur hæstv. ráðherra að við getum orðið aðilar að evrunni innan fárra ára? Eins spyr ég að því hvort hann telji líklegt að við uppfylltum Maastricht-skilyrðin innan fárra ára, hvaða áætlanir hefur hann í þeim efnum? Líka hvort menn geri sér grein fyrir því hvort t.d. Alþýðusambandið hafi kynnt fórnirnar fyrir sínu launafólki, hvað þyrfti að gera til þess að við uppfylltum þessi skilyrði? Hefur ríkisstjórnin og félagar, eða 

Frú forseti. Það er örugglega rétt hjá hv. þingmanni, ég var ekki að segja henni neinar fréttir. Ástæðan er sú að hún hefur spurt allra þessara spurninga áður og ég hef svarað þeim öllum áður. Þannig er það nú bara. Hv. þingmaður hefur gaman af að endurtaka sig og ég hef gaman af að hlusta á hana. Það var líka eftirtektarvert að milli andsvara virtist hv. þingmaður skipta um skoðun á því hversu eftirsóknarverð Maastricht-skilyrðin væru. Í fyrra andsvari sagði hún að það væri mjög jákvætt að reyna að fylgja þeim eftir og ná aganum sem þeim fylgdi. Í seinna andsvarinu taldi hún að það væru öll tormerki á því og að það hlytust af því vondar afleiðingar. 
             Frú forseti. Að því er varðar síðan spurningar hennar um síðari NATO-fundinn – eftir rosknu minni minnir mig að það hafi verið krítísk staða í Icesave-málunum sem olli því að ég hætti á síðustu stundu við að fara þangað. Hv. þingmaður varpaði til mín nokkrum fyrirspurnum um kostnað. Þeim hefur öllum verið svarað til hv. þingmanns; munnlega og skriflega. Það er líka að finna hér. Miðað við þær forsendur sem fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins gaf sér, 18 mánaða samningaviðræður, sem ég hef reyndar sagt við hv. þingmann að sé vanáætlað, gengur áætlunin. Hún er á áætlun núna. Miðað við kostnaðinn sem kynni að hljótast af ýmiss konar uppstokkun í stofnanastrúktúrnum er eftirfarandi að segja: Í dag vitum við ekki hvernig þær stofnanir verða. Ég tel nokkuð úr lagi að ætla að það verði settur upp sá strúktúr sem kemur t.d. fram í áliti framkvæmdastjórnarinnar. Ég tel að það verði ekki. Ég get sagt hv. þingmanni að ég mun leitast við að stofnanirnar verði sem fæstar, kannski ein, kannski innan stofnunar sem nú þegar er til. Ég hef ástæðu til að ætla að við því verði ekki daufheyrst. Það verður bara að koma í ljós. Einungis þegar fyrir liggur um hvað verður samið er hægt að gefa nákvæman kostnað. Ég hef hins vegar 

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir skýrslu hæstv. utanríkisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, og tel að fleiri ráðherrar mættu efna til umræðu með þessum hætti hér í þinginu. Það hefur reyndar gerst en ekki oft. Með efni í höndunum vill umræðan verða efnismeiri og afmarkaðri sem oft er þörf á. Mig langar sérstaklega að ræða um málefni norðurslóða og undirbúning aðildarviðræðna við Evrópusambandið hvað varðar upplýsingamál og koma inn á nokkur önnur atriði í efni skýrslunnar og í stefnu stjórnvalda, þá sérstaklega hvað varðar skóla Sameinuðu þjóðanna hér á landi sem eru nokkrir eins og menn vita. Í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra er kynnt stefnumarkandi framtíðarsýn um málefni norðurslóða, sem er bæði fróðleg og athyglisverð. Ég er þeirrar skoðunar og hef verið lengi að í stefnu um norðurslóðir og um málefni norðurslóða tvinnist saman öll helstu viðfangsefni okkar á sviði utanríkismála, þ.e. öryggismál, umhverfismál, mannréttindamál og svo þær breytingar sem verða við hlýnun lofthjúps og loftslagsbreytingar sem þegar eru hafnar í lofthjúpi jarðar. Ég sit í þingmannanefnd Norðurskautsráðsins og hef átt þess kost að kynna mér þessi mál þar og vil fagna því að hér er talað skýrt um mikilvægi norðurslóða í utanríkisstefnu Íslands. Ég vil hvetja hv. þingmenn til að kynna sér þetta rækilega. Ég hygg að þar sé að mörgu leyti verið að marka merkileg spor til framtíðar, sem eiga vonandi eftir að nýtast okkur vel í samskiptum við grannþjóðir á þessum slóðum og í því að hafa áhrif á málefni norðurslóða í náinni framtíð. Það vakna líka spurningar við þennan lestur og um leið og ég tek undir öll þau tíu atriði sem talin eru upp í skýrslunni á bls. 15–16 er það auðvitað þannig að sum þeirra eru ekki bara undir frumkvæði okkar komin, þ.e. að úr þeim verði, heldur líka að önnur samstarfsríki á þessum slóðum líti málið sömu augum. Við höfum fengið nokkra reynslu af því á undanförnum missirum að samstarfsríki okkar líti ekki aðstæður og málefni sömu augum og við. Því vil ég spyrja hæstv. utanríkisráðherra hvort og hvar standi að í samskiptum við þau ríki sem hafa gert sig mest gildandi á norðurslóðum og haldið þessa fimm landa fundi sem nefndir hafa verið sé litið á Ísland sem fullgilt strandríki á norðurslóðum eins og segir á bls. 15 í skýrslunni. Eitt er að vilja fá þann status sem við teljum okkur bera og ég er fyllilega sammála að við eigum að leita eftir en annað er hvernig það síðan gengur í norðurslóða- og norðurskautssamstarfinu því að eins og dæmin sanna hafa fimm af þeim átta ríkjum sem eru í Norðurskautsráðinu fundað sérstaklega, m.a. án okkar. Þetta er grundvöllur þess að geta gert sig gildandi í slíku samstarfi. Það má auðvitað gera með ýmsum öðrum hætti. Hvað varðar að stuðla að alþjóðlegum samningum um viðbúnað vegna eftirlits, björgunar og mengunarvarna þá er það t.d. mjög mikilvægur málaflokkur þar sem reynir á samstarf á milli umhverfis- og utanríkisráðuneytis og fleiri stofnana. Þar höfum við svo sannarlega margt gott til málanna að leggja. Ég tel að við eigum að gera það. Í síðasta atriðinu sem nefnt er hér í skýrslu ráðherra, að styðja réttindi frumbyggja á svæðinu, vil ég segja það eitt að þeir síðustu verða oft fyrstir. Við megum ekki gleyma því að mannréttindi frumbyggja á þessum slóðum hafa til skamms tíma verið kerfisbundið brotin af yfirvöldum margra ríkja. Það er mjög mikilvægur þáttur í samstarfi um norðurslóðir að frumbyggjar séu ekki einvörðungu með áheyrnaraðild eða einhvers staðar í hliðarherbergjum heldur virkir gerendur í þessu samstarfi. Við eigum að styðja þá og samtök þeirra og styrkja til slíkrar þátttöku, hvort sem það eru inúítar í Kanada eða Samar í Noregi, Svíþjóð eða Finnlandi. Fyrir liggur, frú forseti, hvar umsóknarferli Íslands að Evrópusambandinu stendur. Öllum þingmönnum er kunnugt um það og næstu skref sem stíga þarf eru vel útskýrð í skýrslunni. Í hv. utanríkismálanefnd hafa ásamt mér starfað þrír aðrir hv. þingmenn í svokölluðum upplýsingahópi sem hefur velt fyrir sér hvernig best sé að stuðla að góðri og hlutlausri upplýsingagjöf um Evrópusambandið, um stefnu þess, málefni, aðildarríki og allt það er varðar Evrópusambandið, framkvæmdastjórnina, Evrópuþingið og þar fram eftir götunum. Þeirri vinnu er ekki lokið en í samræðum okkar og á fundum með fulltrúum annarra þjóða, t.d. fulltrúum Möltu og Svíþjóðar og fleiri þjóða, hafa myndast ákveðnar hugmyndir um að það gæti reynst okkur vel og gagnlegt að Alþingi Íslendinga setti á fót upplýsingaveitu fyrir almenning og legði sig þar fram um að veita góðar, hnitmiðaðar upplýsingar og stuðla að málefnalegri umfjöllun. Það er hugsað þannig að hvert einasta mannsbarn á Íslandi gæti tekið upp símann, sent tölvupóst, bréf eða haft samband með öðrum hætti og fengið svör við tilteknum spurningum frá slíkri upplýsingaveitu sem mundi vinna sér inn traust með verkum sínum eins og vanalegt er. Þannig yrði til - ég vil nú ekki kalla þetta stofnun - ákveðið apparat sem væri sjálfstætt í starfsemi sinni og starfaði eftir ákveðnum reglum og umgjörð sem því væru sett á Alþingi Íslendinga. Við höfum líka velt fyrir okkur mikilvægi þess að grasrótin, félagasamtök hvers konar, skólar, símenntunarmiðstöðvar og annað slíkt, gæti sótt um styrki úr einhvers konar fræðslusjóði og komið þannig að umræðunni og opnað meðal fólks um allt land. Þetta er mjög lausleg reifun á þeim hugmyndum sem helst voru ræddar í hópnum. Ég tek skýrt fram að hópurinn hefur ekki komist að niðurstöðu en væntanlega tekst okkur það á næstu dögum eða vikum. Ég vil verja síðustu mínútunni af ræðunni minni í að minna hv. þingmenn á mikilvægi starfsemi skóla Sameinuðu þjóðanna hér á landi. Ómetanlegt starf hefur verið unnið á síðustu árum og áratugum og nú bætist vonandi fjórði skólinn í hópinn. Það er Jafnréttisskólinn við Háskóla Íslands sem fór af stað í fyrra og er tilraunaverkefni. Ef hægt er að tala um einhver flaggskip í alþjóðasamstarfi Íslendinga eru Sjávarútvegsskólinn, Jarðhitaskólinn og núna nýi Landgræðsluskólinn og vonandi Jafnréttisskólinn einmitt dæmi um slíka faglega og góða starfsemi sem fer kannski ekki hátt en skilar miklum árangri til langs tíma um allan heim. Þannig á góð utanríkisstefna og gott alþjóðlegt samstarf að vera. Því vil ég rétt í blálokin hvetja hæstv. utanríkisráðherra að gera það sem 

Varðandi hið síðasta sem hv. þingmaður nefndi þá hef ég einmitt verið virkur í því að reyna að koma til landsins tveimur námsmönnum af Gaza, sem áttu að koma í Jafnréttisskólann en komust ekki. Það hef ég gert með því að reyna að ná tengslum við Hamas-samtökin sem stöðvuðu það. Ég vil líka segja hv. þingmanni að ég er alveg sammála henni um það sem hún segir um háskóladeildirnar sem starfa hér og tengjast Sameinuðu þjóðunum. Ég hef mjög nýlega gert reka að því að sameina þær að þeirra eigin ósk í eina deild innan Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Það er nokkuð sem þau hafa barist fyrir árum saman og ég hef beitt mér fyrir og lokið núna. Að öðru leyti tek ég undir það sem hv. þingmaður sagði um mikilvægi norðurslóða. Hv. þingmaður beindi til mín spurningu og spurði hvernig gengi að berjast gegn þessari áráttu strandríkjanna fimm að halda sérstaka fundi. Það gengur þokkalega. Ég hef mótmælt því og rætt það við aðstoðarutanríkisráðherra Bandaríkjanna og ég átti fyrr í dag fund hér í húsinu með utanríkisráðherra Kanada sem hér er staddur á leið sinni á milli heimsálfa. Við áttum 30 mínútna fund þar sem þetta var rætt í þaula. Ég er sömuleiðis á leið til fundar til Kanada í júní til þess að ræða þetta mál sérstaklega, þannig að við beitum okkur í þessu máli. Ég tel að þetta sé eitt af því sem skiptir mjög miklu máli til langs tíma. Ég held að við þurfum að leggja fram skýra stefnu og láta finna hvað okkur finnst, gera það alls staðar. Það hefur áhrif. Dropinn holar steininn og eitt af því sem sá kanadíski stjórnmálamaður sem ég talaði við áðan sagði var að það væri alveg ljóst að menn vildu byggja eins þétt undir Norðurskautsráðið og hægt er. Það er lykillinn að þessu.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held að það sé lykilatriði að styrkja Norðurskautsráðið eins og hv. ráðherra komst að orði og gleður mig að heyra að hæstv. utanríkisráðherra Kanada skyldi sjá sér fært að koma við hér og ræða þessi málefni við okkur. Það verður að fylgja því mjög fast eftir að þessi fimm ríki myndi ekki sérstakan hóp um málefni norðurslóða. Ég held að það sé mjög mikilvægt að láta í sér heyra hvar og hvenær sem er, eins og ég veit og treysti að hæstv. ráðherra geri. Þessu tengjast margvíslegir hagsmunir Íslands, hvort sem það er í öryggis- eða umhverfismálum, siglingamálum, björgunarmálum og þar fram eftir götunum eins og hefur verið komið inn á. Þetta eru líka þannig hagsmunir að Ísland og íslensk stjórnvöld geta tekið sér stöðu í málefnum norðurslóða í samstarfi Norðurlandanna og líka í samstarfi við Evrópusambandið og í samræðum við Evrópusambandið á næstu vikum og mánuðum og missirum. Við göngum þess auðvitað ekki dulin að innan Evrópusambandsins hefur verið vaxandi áhugi á málefnum norðurslóða og menn hafa verið að horfa meira þangað. Það þýðir að stjórnvöld hér þurfa að setja tíma, krafta og mannskap í þessa hagsmunagæslu eins og aðra. Mikið er rætt um að mannskap vanti en ég hygg að virkilega þurfi að vera með menn á vaktinni alla daga ársins. Það tengist auðvitað líka viðræðum okkar við Evrópusambandið.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál. Ég fagna þessari umræðu. Það er gott að taka stöðu á utanríkismálunum á þessum tímapunkti. Þau málefni sem ég hef mestan áhuga á að ræða í skýrslunni eru málefni sem tengjast aðildarumsókn okkar að Evrópusambandinu og aðildarferlinu sem er í fullum gangi í íslensku samfélagi, mest á bak við tjöldin. Þess vegna er mjög gott að fá tækifæri til að fara yfir stöðuna. Að mínu mati hefur verið gert bjölluat í Brussel. Ég hef áður sagt opinberlega að ég tel það stóralvarlegt að senda inn aðildarumsókn að Evrópusambandinu án þess að hugur fylgi máli af hálfu a.m.k. stórs hluta þeirra þingmanna sem greiddu atkvæði með þingsályktunartillögu ríkisstjórnarinnar. Ég tel að það sé slæmt fyrir orðspor Íslendinga og Íslands á alþjóðavettvangi og verst af öllu tel ég það vera fyrir þá Íslendinga sem hafa einhverja sannfæringu um að við eigum heima í Evrópusambandinu. Ég tel að rétt væri og besti kosturinn í stöðunni að draga aðildarumsóknina til baka og hætta þessari vegferð sem kostar allt of mikla peninga, allt of mikla orku af utanríkisráðuneyti og öllum ráðuneytunum í rauninni. Þá hefði íslenska stjórnsýslan tíma til að sinna betur þeim verkefnum sem bráð þörf er á að sinna í kjölfar efnahagshrunsins. Mig langar jafnframt að fjalla um þátt stjórnmálahreyfingarinnar Vinstri grænna í málinu. Sú hreyfing fór fram í kosningabaráttunni með þá yfirlýstu stefnu að berjast gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu. Þess vegna skýtur það mjög skökku við, eins og ég hef áður sagt, að þetta sé flokkurinn sem ber ábyrgð á því að aðildarferlið sé í gangi hér á landi. Ég einfaldlega skil ekki hvernig þingmenn þess flokks, sem greiddu atkvæði með tillögunni, geta horfst í augu við kjósendur sína. En það er þeirra mál og þeirra ábyrgð. Fullyrt hefur verið að það sé allt í lagi að senda inn aðildarumsókn til þess að kanna og skoða hvað sé í pakkanum. En þannig virka hlutirnir einfaldlega ekki. Þegar maður sækir um aðild að Evrópusambandinu er það vegna þess að mann langar að fara þar inn. Það er að minnsta kosti það sem hinir háu herrar úti í Brussel búast við af þeim sem senda inn aðildarumsókn. Venjulega er það svo í þeim löndum sem hafa óskað eftir aðild, að þegar það er tilkynnt af hálfu Evrópusambandsins að til standi að fara í viðræður, þá brjótast yfirleitt út fagnaðarlæti á götum. Það var nú ekki hér á Íslandi. Ég sé það kannski best á því, hversu ólík staða okkar er miðað við þau lönd sem hafa sótt um aðild að undanförnu. Það hefur jafnframt verið fullyrt að kostnaðurinn við umsóknina sé 1 milljarður. Síðast í morgun tilkynnti hæstv. utanríkisráðherra að það væri nettóhagnaður af aðildarumsókninni. Nettóhagnaður, vegna þess að Evrópusambandið mundi leggja 6 milljarða í púkkið. Þá gleymist að telja til aðra 6 milljarða sem íslenska ríkinu er ætlað að leggja á móti. Jafnframt gleymist að telja þann kostnað sem til fellur vegna glataðra tækifæra sem aðildarumsóknin hefur í för með sér. Þingmennirnir sem samþykktu tillöguna bera ábyrgð á þessum glötuðu tækifærum. Þar á meðal þingmenn Vinstri grænna. Menn geta ekki annað en horfst í augu við þetta. Í skýrslu ráðherrans, á bls. 84 og 85, er fjallað um viðskiptasamninga og fríverslunarsamninga. Á bls. 85 er fjallað um fríverslunarviðræður milli Íslands og Kína sem hófust árið 2007. Eins og við vitum er öflugt hagkerfi í Kína og þeir höfðu mikinn áhuga á því að koma á fríverslunarsamningi við Ísland. Ísland hefur enn þá sjálfstæði að því leyti að hafa heimild til þess að gera sjálft svona samninga. Það verður ekki svo um leið og við erum gengin inn í Evrópusambandið. Þá er það Evrópusambandsins að semja. Samningaviðræður við Kínverjana hafa verið í frosti frá því í apríl 2008 og ekki hefur fengist samþykki frá Kína til að hefja næstu samningalotu. Það kemur fram í skýrslunni. Það er auðvitað sjálfgefið. Til hvers ættu þeir að eyða tíma sínum í að tala við ríkisstjórn og land sem ætlar sér að fara inn í Evrópusambandið? Það þyrfti að mínu viti að meta hvaða afleiðingar aðildarumsóknin hefur haft á möguleika íslensku þjóðarinnar til þess að gera samninga sem þessa og hve miklar gjaldeyristekjur hafa tapast af þeim sökum. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að leiða þetta fram í dagsljósið. Það er ekki rétt að aðildarumsókn okkar dragi ekki dilk á eftir sér að þessu leyti. Það er annað mál sem mig langar að taka upp og hefur sjálfsagt verið rætt í dag, það er varðandi gjaldmiðilinn. Ég veit ekki hversu oft ég hef komið upp í ræðustól til þess að reyna að leiðrétta þann misskilning sem fór af stað í fyrrasumar, að þegar við mundum sækja um aðild að Evrópusambandinu og ganga þar inn stæði evran okkur til boða. Það er einfaldlega ekki svo. Við þurfum að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Það er gott og gilt að uppfylla þau. Þau eru heilbrigðisvottorð fyrir hagkerfið og efnahagslegt umhverfi þjóðar sem uppfyllir þau. Við gerum það ekki í dag og væntanlega eru nokkur ár í að við gerum það. Af þeirri ástæðu er þegar ljóst að við tökum ekki upp evruna á næstu missirum. Þess vegna hef ég margoft hvatt menn til þess að hætta að tala niður íslenska gjaldmiðilinn. Það er stóralvarlegur hlutur að gera það og hefur margoft gerst og sérstaklega í þessum stól og í umræðunni sem átti sér stað um Evrópusambandið í fyrrasumar. Ég vil að menn hugsi út í það að menn bera ábyrgð á því að hér komist á stöðugt efnahagslíf að nýju. Leiðin til þess er ekki að tala niður gjaldmiðilinn. Þriðja atriðið sem mig langar rétt að tæpa á, á þeim stutta tíma sem ég hef, er hvað verður Evrópusambandið í framtíðinni. Hvert er það að stefna? Hvað ætla menn sér með það? Í Evrópu hefur mikil umræða farið af stað í kjölfar efnahagsvandræða Grikkja og í kjölfar efnahagspakkans og björgunaraðgerða sem sambandið hefur ráðist í, til þess að reyna að draga upp efnahagslífið hjá þeim. Meðal annars hefur Angela Merkel sagt opinberlega í fjölmiðlum að eina leiðin til þess að ná einhverjum tökum á þeim óþekku smáríkjum sem gera hlutina eitthvað öðruvísi en Þjóðverjar vilja sé að herða reglurnar og breyta sáttmálum Evrópusambandsins þannig að þeir sem öllu ráða þar fái sterkari ítök til þess að grípa inn í efnahagslíf einstakra aðildarríkja. Ég tel að enn og aftur sé verið að koma því á framfæri að sjálfstæði þjóðanna innan Evrópusambandsins muni minnka á komandi árum. Það er stefnan. Það er markmiðið. Það er markmiðið hjá stóru þjóðunum sem ráða mestu í Evrópusambandinu og það er algjörlega óumflýjanlegt að þannig líti framtíðin út. Ég tel einfaldlega ekki að slík framtíðarsýn sé það sem íslensk þjóð þarf á að halda í dag. Vissulega eru erfiðleikar hér heima. Við vitum það öll. En við eigum einfaldlega að takast á við það sjálf, átta okkur á því að það kemur enginn til með að bjarga okkur. Við verðum að bjarga okkur sjálf. Það er gott að eiga góða granna, gott að fá aðstoð. En ég tel ekki boðlegt að láta stjórnartaumana að miklu leyti í hendur á öðrum aðilum en íslenskum stjórnvöldum. Það tel ég ekki vera lausn. Ég tel að þá sé einfaldlega verið að gefast upp á verkefninu og ég er einfaldlega ekki þannig gerð að það sé fyrsti kostur. Hins vegar virðist aðild að Evrópusambandinu vera meginstefna Samfylkingarinnar og af einhverjum undarlegum hvötum hafa þingmenn Vinstri grænna margir hverjir látið glepjast af því að ná völdum hér á landi gegn því að selja hugsjón sína í þessu efni. Það er mjög miður. Ég hafði mikla trú á því að Vinstri grænir mundu standa fast í lappirnar í þessu máli. Ég hafði mikla trú á því að það yrði samhljómur á milli ákveðinna flokka á þinginu í málinu. Þar á ég við Sjálfstæðisflokkinn og Vinstri græna. Sú er ekki raunin, því miður. Ég hvet þingheim enn og aftur til þess að íhuga hvort ekki væri rétt að sammælast um að taka málið aftur inn í þingið og draga aðildarumsóknina til baka.

Frú forseti. Mér finnst sem hv. þingmaður fari hættulega nærri því að lítilsvirða þingið þegar hún talar um að samþykktir þingsins séu einskis virði og séu bara grín. Hv. þingmaður hefur margoft gert nokkurt mál úr því að ekki er búið að ljúka fríverslunarsamningi við Kína. Nú er það svo að mörg önnur ríki eiga í viðræðum við Kína um fríverslun. Til dæmis hefur Ástralía átt í viðræðum við Kína síðan árið 2005 og eftir 13 lotur stendur allt fast. Norðmenn hafa ekki verið alveg jafnlengi og við í viðræðum við þá, en þeim er ekki lokið. Um ástæðu þess að ekki hefur orðið af samningi, þá kann vel að vera að umsókn okkar um aðild að Evrópusambandinu spili þar inn í. Kínverjar hafa gefið mismunandi ástæður. Þeir hafa nefnt jarðskjálftana sem urðu hjá þeim árið 2008. Þeir hafa sjálfir talað um hrunið og kreppuna. En það er í þremur málum sem allt stendur fast. Það er í fyrsta lagi krafa okkar um fullt tollfrelsi á sjávarafurðir án aðlögunar. Þeir vilja ekki fallast á það. Í öðru lagi, sem skiptir nú töluverðu máli fyrir Ísland, ekki síst núna, er krafa þeirra um tímabundinn aðgang kínversks vinnuafls. Þetta eru hlutir sem íslenskir stjórnmálamenn taka ekki opnum örmum. Það ætti hv. þingmaður að skilja, sérstaklega við núverandi aðstæður. Ég hef ekki á reiðum höndum hve mikil viðskipti eru milli Íslands og Kína, en þau eru náttúrlega margfalt minni en milli Íslands og Evrópusambandsins. Hins vegar er þessar upplýsingar að finna í skýrslunni sem ég lagði fyrir áðan.

Hæstv. forseti. Nú er hæstv. utanríkisráðherra þekktur orðhákur en ég sætti mig ekki við að hann leggi mér orð í munn. Ég hef aldrei sagt að samþykktir Alþingis Íslendinga séu eitthvert grín. Það hef ég aldrei sagt. Það er hins vegar algerlega ljóst að hugur fylgir ekki máli með aðildarumsókninni . Hæstv. utanríkisráðherra veit það. Þingmenn í Evrópu hafa margir hverjir komist að raun um þetta, þegar þeir hitta íslenska þingmenn, að það er ekki mikill vilji eða sannfæring hjá íslenskum þingmönnum fyrir því að ganga inn í Evrópusambandið. Þeir háu herrar í Brussel, þeir ágætu menn, eru einfaldlega ekki vanir því að lögð sé inn aðildarumsókn án þess að fullur hugur fylgi máli. Það er það sem ég er að segja. Ég hef aldrei sagt að samþykktir Alþingis séu eitthvert grín. Ég kann ekki við að hæstv. utanríkisráðherra, sá mikli mektarmaður, standi í ræðustól og leggi mér slík orð í munn. Viðskipti okkar við Kína eru að sjálfsögðu minni en við Evrópusambandið, enda er sagan þar ekki til staðar og fríverslunarsamningur liggur ekki fyrir. Hins vegar eru tækifærin þar gríðarleg, tækifæri sem við erum nú að glutra úr höndunum vegna stefnu stjórnvalda um að leggja inn aðildarumsókn að Evrópusambandinu og sýna þar með umheiminum að það sé vilji ríkisstjórnarinnar að ganga inn í Evrópusambandið, þótt viljinn sé ekki til staðar. Hann er vissulega til staðar hjá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar, en ég hef nú ekki séð hann hjá mörgum öðrum hv. þingmönnum, hvorki í þessari umræðu né heldur í fyrrasumar. Ég upplifi það hins vegar að sjá hæstv. forsætisráðherra draga hv. þingmenn Vinstri grænna fram á pall, til þess að reyna að þvinga þá til að skipta um skoðun rétt fyrir atkvæðagreiðslu. 

Frú forseti. Hv. þingmaður er svo heppin að hvorki hún, flokkur hennar, né utanríkisráðherra lifir eftir skoðanakönnunum, sem betur fer. Ef svo væri væri líf okkar töluvert erfitt á stundum og sérstaklega í flokki hv. þingmanns. Fylgir hugur máli hjá þjóðum sem sækja um? Eiga menn að meta það út frá skoðanakönnunum? Árið 1970 voru 18% Breta fylgjandi aðild að Evrópusambandinu, 1972 voru þeir komnir inn. Í þann mund sem Svíar sóttu um aðild að Evrópusambandinu var fylgið minna en það mældist þegar lægst var á Íslandi í kjölfar Icesave-málsins, eða 28%. Hér á Íslandi hefur yfirleitt verið meirihlutafylgi við Evrópusambandið, ef menn eru að pæla í skoðanakönnunum, þar til kannski í síðustu könnunum - eftir að Icesave-lotan dundi yfir hefur það hrapað, það á sér skiljanlegar ástæður. Það er fráleitt að ætla að hlaupa eftir slíku og hætta við umsókn um aðild að Evrópusambandinu. 
             Af hverju fylgi ég aðild? Af því að ég tel að það sé best fyrir atvinnulíf, fjölskyldur og fyrirtæki.

Hæstv. forseti. Áðan var verið að gera mér upp skoðanir og nú er það smjörklípuaðferðin, að fara að tala um einhverjar skoðanakannanir hér í pontu. Ég hef ekki minnst einu orði á skoðanakannanir, hef ekki minnst einu orði á það hvernig fylgið hefur sveiflast upp og niður varðandi þessa aðildarumsókn. Ég er einfaldlega að tala um þingviljann, vilja þingmanna hér í Alþingi, hvernig þeir rökstuddu afstöðu sína í sumar með því, sumir hverjir, að tala gegn Evrópusambandsaðild í atkvæðaskýringu og lýsa því svo yfir að þeir styddu þessa umsókn, haldandi að þetta væru einhvers konar könnunarviðræður, gerandi sér ekki grein fyrir því að úti í Brussel eru menn einfaldlega ekki vanir slíkum hringlandahætti. Þar sækja þjóðir einfaldlega um ef þær vilja fara inn, ef þingvilji er fyrir því. Við höfum sagt það, sjálfstæðismenn, að ef breið sátt væri um það eða breiður þingvilji fyrir því að sækja um aðild væri rétt að gera það. Sú er hins vegar ekki staðan og þess vegna erum við ekki að vinna af heilindum í þessu máli og þess vegna er þetta ekki íslensku þjóðinni til framdráttar 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu. Við deilum skoðunum í Evrópusambandsmálinu. Það væri munur ef allir þingmenn væru jafnskorinorðir og hv. þingmaður. Hv. þingmaður kom inn á ábyrgð Vinstri grænna í þessari umsókn.  Í morgun hélt Bjarni Benediktsson, hv. formaður Sjálfstæðisflokksins, ræðu hér sem fjallaði um þessi mál. Mér fannst hann ekki taka jafnsterkt til orða og hv. síðasti ræðumaður gerði. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hún telji rétt að draga umsóknina til baka og hvort hún telji að það mundi njóta stuðnings í flokki hennar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Það er gott að eiga skoðanabræður í öðrum flokkum og ég tel að það sé til fyrirmyndar hvernig okkur, nýjum þingmönnum, hefur gengið að feta inn á sameiginlegar brautir í sumum málum. Sumir flokkanna eru vissulega stórir og í þeim er fólk sem hefur ólíkar skoðanir, það þekkjum við öll sem hér störfum. Ég tel mikilvægast af öllu að flokkar hafi skýra stefnu og skýra sýn, sérstaklega í þessu stóra máli. Ég hef barist fyrir því innan míns flokks, og ég valdi mér það að starfa innan flokks að þeim hugðarefnum sem ég vil koma á framfæri, að línan sé algjörlega skýr í þessu máli. Ég hef gert það og ég kem til með að gera það áfram. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við ræðum þessi mál reglulega á vettvangi allra flokka, líka á vettvangi Samfylkingarinnar, þar sem þó virðist vera algjör einstefna í málinu. Ég kannast við flokk sem var í ríkisstjórnarsamstarfi við Samfylkinguna. Ég kannast við að Samfylkingin reyndi að leggja Sjálfstæðisflokknum línur um það að fara að skipta um skoðun í Evrópusambandsmálum. Sjálfstæðisflokkurinn fór aftur yfir Evrópusambandsmálin í janúarmánuði fyrir rúmu ári. Þar komumst við að þeirri niðurstöðu að hagsmunum Íslands væri best borgið fyrir utan Evrópusambandið. Það er sú stefna sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur. Það eru þau markmið sem ég er að vinna að, bæði utan og innan þings. Ég hef svo sannarlega sannfæringu fyrir því að ef lögð yrði fram þingsályktunartillaga um að draga Evrópusambandsumsóknina til baka mundu þingmenn Sjálfstæðisflokksins vinna á grundvelli stefnu Sjálfstæðisflokksins.

Frú forseti. Já, ég vil þakka fyrir þetta. Ég kannast lítillega við það að reynt hafi verið, mjög fínlega þó, að hafa áhrif á skoðanir manna í ESB-málinu.  Ég fagna því að hv. þingmaður mundi styðja slíka þingsályktunartillögu ef hún kæmi fram en mér leikur hugur á að vita hvort hv. þingmaður telji að þeir þingmenn sem voru komnir með þennan ESB-neista, í þessum hrossakaupamöguleikum, séu nú tilbúnir til að stöðva þessa umsókn, eða hvort þeir séu enn á sömu buxunum hvað þetta snertir.

Hæstv. forseti. Ég hélt ég hefði svarað þessari spurningu hér áðan. Ég tel að þingmenn Sjálfstæðisflokksins komi til með að fara eftir landsfundarsamþykktum og þar með stefnu flokksins þegar slík tillaga verður lögð fram. Ég tel það. En um nánari úttekt á því hvað hver og einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins mundi gera varðandi einhverja slíka útfærslu verður hv. þingmaður einfaldlega að spyrja þá hina sömu að því. Mig langar síðan, af því þingmaðurinn er ungur og hefur sýnt að hann er ákveðinn,  
            

Frú forseti. Hv. þingmaður spurði að því hvernig mönnum liði með það að hafa gengið á bak orða sinna gagnvart kjósendum og var þar að vísa til þeirra þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem greiddu atkvæði með umsókn um aðild að Evrópusambandinu. Ég get ítrekað það sem ég hef sagt áður hér, ég hef aldrei haldið því fram neins staðar þar sem ég hef komið, hvorki í ræðu né riti, að ég mundi ekki styðja slíka tillögu. Ég hef aldrei sagt það. Ég hef hins vegar sagt að hagsmunum Íslands væri betur borgið utan Evrópusambandsins en ég tel líka að þegar Alþingi hefur tekið þessa ákvörðun, að fara í þetta ferli, eigum við að ljúka því. Ég tel að það sé mikið lýðræðismál að þjóðin fái að kveða upp úr um það hvað hún vill gera í þessu. Ef menn kæmu hér t.d. með þingsályktunartillögu um að draga umsóknina til baka væri það, að mínu viti, bakslag fyrir lýðræðið í landinu. Þá væri verið að koma í veg fyrir að þjóðin fengi á upplýstum grunni að taka ákvörðun um framtíð sína, um örlög sín í þessu máli til langrar framtíðar. Ég mundi ekki styðja slíka tillögu, svo að það sé sagt hér, ég mundi ekki gera það, ég mundi ekki mæla með því að slík tillaga kæmi fram. Ég held líka að það mundi leiða til þess að menn færu að spyrja sig: Bíddu, hvað vill þetta Ísland eiginlega í utanríkis- og alþjóðamálum yfirleitt? Er ekkert mark á því takandi? Ég held því að menn verði að spyrja sig ýmissa grundvallarspurninga í þessu efni. Af því þingmaðurinn ræddi svolítið um afstöðu síns flokks þá er það alveg ljóst að innan Sjálfstæðisflokksins, eins og í ýmsum öðrum flokkum, eru skiptar skoðanir um nálgunina í þessu máli og reyndar ekki bara um nálgunina heldur um grundvallaratriði. Hv. þingmaður veit að þannig er það líka í Sjálfstæðisflokknum og það vitum við. Við skulum því ræða þessa hluti eins og þeir eru. Það eru skiptar skoðanir í flestum stjórnmálaflokkum um þetta mál og skoðanir mega vera skiptar, hvort sem flokkar eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, það er ekkert óheilbrigt í því efni.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar og ég ber virðingu fyrir skoðunum hans. Hann hefur margoft haldið því til haga hér í umræðunni að hann hafi í kosningabaráttu sinni, þar sem hann kom, getið þess að hann vildi hugsanlega fara aðra leið en flokkslína VG var, alla vega í kosningabaráttunni í Suðurkjördæmi. Hv. þingmaður býr ekki við þann munað að vera þingmaður Suðurkjördæmis eins og ég og fleiri góðir menn. Hv. þingmaður minntist á það hér að ef við mundum draga umsóknina til baka færu menn að velta því fyrir sér hvert Ísland væri að stefna og hvað það vildi eiginlega. En það er einfaldlega það sem menn eru að velta fyrir sér. Þingmenn annarra þjóðþinga í Evrópu sem hafa hitt hv. þingmenn hér á landi og fundið þann anda sem fylgir aðildarumsókn og aðildarferli sem nú er hafið hér á Íslandi gagnvart Evrópusambandinu eru mjög hugsi yfir því hvað í ósköpunum við höfum verið að senda þetta bréf út til Evrópu þegar við höfum einfaldlega, að því er þeim finnst, afskaplega lítinn áhuga á því að fylgja þessu máli eftir. Það væru þá helst hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa einhverja sannfæringu í þessu máli. Þannig að það er einfaldlega staðan. Menn eru mjög hugsi úti í Evrópu. Ég hef ítrekað það enn og aftur að væri ég aðildarsinni, væri ég fylgjandi því að ganga inn í Evrópusambandið, væri ég alveg bálreið yfir þessu ferli og yfir því hvernig málum er háttað. Ég tel þetta ekki gott fyrir íslenska hagsmuni, hvort sem maður er á móti aðild eða með aðild. Þetta er einfaldlega - já, við höfum margoft sagt það - bjölluat og það er aldrei vinsælt að standa í slíku. Ég tel að hv. þingmaður ætti einfaldlega að koma í lið með mér og leggja fram þingsályktunartillögu með mér um að draga þetta til baka, það væri farsælast. En að lokum ein spurning til hv. þingmanns: Vill hv. þingmaður að Ísland gangi í Evrópusambandið? 
            

Frú forseti. Nú er það ég sem er að veita andsvar við ræðu þingmannsins þannig að það er mitt að bera fram spurningar og setja fram sjónarmið við ræðu hv. þingmanns. Það sem ég vil segja við hv. þingmann er þetta: Það er rétt hjá hv. þingmanni að við höfum átt marga fundi með fulltrúum annarra þjóðþinga, þingmönnum frá ýmsum aðildarríkjum Evrópusambandsins, frá Evrópuþinginu, og við höfum skýrt þá pólitísku stöðu sem hér er uppi. Hún er ekki óþekkt í ríkjum Evrópusambandsins. Hún var t.d. uppi í ýmsum Eystrasaltsríkjum áður en þau ákváðu að sækja um aðild og á öðrum Norðurlöndum sem sótt hafa um aðild o.s.frv. Þetta er þekkt. Ég hef átt fundi með fulltrúum annarra stjórnmálaflokka hér á þingi, m.a. fulltrúum Sjálfstæðisflokksins. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa t.d. verið hv. þm. Bjarni Benediktsson, stundum hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og stundum hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir og mér er ekki alveg ljóst hvort þau hafa verið að tala fyrir sömu stjórnmálastefnunni eða fyrir sama stjórnmálaflokkinn.

Hæstv. forseti. Ég biðst forláts á því að hafa dembt spurningu á hv. þingmann. Það er einfaldlega allt of freistandi þegar maður kemst í návígi við virðulega þingmenn eins og formann utanríkisnefndar að demba eins og einni grundvallarspurningu með í púkkið. Vissulega eru skoðanir ólíkar í stórum flokkum, við þekkjum það bæði. En hins vegar verður fólk á endanum að tala skýrt og ég tel mig tala mjög skýrt í Evrópumálunum. Ég tel að við eigum að draga aðildarumsóknina til baka. Ég tel það ferli sem við erum komin í ekki hagstætt íslenskum hagsmunum. Ég tel einfaldlega að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess. Ég tel að varla sé hægt að orða þetta mikið skýrar. Ég vonast alla vega til að það hafi eftir þetta andsvar fullkomlega komist til skila.

Frú forseti. Mig langar að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir gagnmerka skýrslu og tæpa á nokkrum atriðum sem lúta að málum tengdum henni. Miðað við þróun heimsmála frá lokum kalda stríðsins er ljóst að tilgangur og tilvist NATO, þess merka bandalags, hefur breyst og er ef til vill orðin að engu miðað við upprunalegar hugmyndir. Ljóst er að NATO hefur hins vegar ekki tekið á þessari tilvistarspurningu af neinni alvöru, enda um ríka hagsmuni að ræða, hvort sem er til að geta viðhaldið ógn við önnur lönd vegna stærðarinnar og hernaðarmáttarins, eða vegna langvarandi samkrulls sem alla tíð hefur viðgengist milli hergagnaiðnaðarins og stjórnmála. Fyrrum forseti Bandaríkjanna, Dwight Eisenhower, varaði m.a. sterklega við þessu á sínum tíma, þegar Bandaríkin breyttust í viðvarandi herveldi með risaher eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar. Því er brýnt að endurskoða aðkomu og jafnvel aðild Íslands að NATO, með tilliti til þess að NATO heyr nú stríð í Afganistan, sem er að mínu viti ekki mjög nálægt Atlantshafinu og ekki heldur Evrópu. Engar aðildarþjóðir NATO hafa orðið fyrir árás frá Afganistan. Því verðum við að velta upp spurningunni um hvert framhaldið eigi að vera. Hver á aðild Íslands að vera í NATO, ef einhver? Munu Íslendingar með aðild sinni að NATO taka þátt í styrjöldum hvar sem er og hvenær sem er? Með NATO-aðildinni felst óbeinn stuðningur við allar aðgerðir Atlantshafsbandalagsins, nema Íslendingar beiti þar því neitunarvaldi sem þeir hafa. Það höfum við aldrei gert. Ég tel sjálfur að aðild Íslands að NATO hafi sennilega verið farsæl ákvörðun, þótt ákvörðunin um hana hafi verið keyrð í gegnum þingið með grímulausu ofbeldi, m.a. hér fyrir utan þinghúsið. En tímarnir breytast. Nú þarf að svara því, frú forseti, hversu langt eigi að teygja sig, nú þegar tilveruréttur NATO er í raun ekki lengur fyrir hendi með sama hætti og hann var. Menn virðast forðast þessa spurningu eins og heitan eldinn. Hæstv. ráðherra talaði um að fram undan væri endurskoðun á utanríkisstefnu Íslands og væri fróðlegt að vita hvað verður í henni um þetta? Annað atriði sem ég vildi tæpa á er umsóknin um Evrópusambandið og afstaða Hreyfingarinnar í því máli. Það sem við höfum heyrt í dag er hin gamalkunna orðræða þar sem menn karpa, með eða á móti, án þess að vita nákvæmlega hver niðurstaðan verður. Tilgangurinn með aðildarumsókninni var einmitt sá að skera úr um það, og gera þjóðinni kleift að greiða um það atkvæði, hvað aðild að Evrópusambandinu raunverulega þýddi. Það er búið að karpa um það í 10–20 ár hvað það muni hugsanlega þýða, en menn hafa í rauninni ekki hugmynd um það. Eins og mál réðust síðastliðið vor kom í ljós við umfjöllun í þinginu um Evrópusambandsaðildina að í leynimöppu fjármálaráðherra hjá nefndasviði voru skýr ákvæði um að aðild Íslands að Evrópusambandinu tengdist lausn Icesave-málsins. Þetta voru atriði sem ríkisstjórnin hafði ekki upplýst þingið um. Vegna þessa töldum við þrjú, þingmenn Hreyfingarinnar eða Borgarahreyfingarinnar sem þá hét, að þetta væri tækifæri sem þyrfti að nota til þess að vekja rækilega athygli þingheims og almennings á tengingunni, enda um mjög mikilvægt mál að ræða. Vegur Icesave-málsins hefur síðan verið slíkur að það er augljóst að þetta leynimakk ríkisstjórnarinnar hefur stórskaðað Icesave-málið og orðspor Íslands. Upprunalega vorum við fylgjandi því að aðildarumsóknin færi í gegn, en hún fór í gegn án þess að búið væri að upplýsa þingið eða almenning um alla þætti málsins, og það fannst okkur rangt. ESB-ferlið, eins og það liggur fyrir núna, finnst mér ekki óskynsamlegt. Ég er sammála hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni um að menn eigi ekki að bindast alfarið á flokksjálka með skoðanir sínar og það sé einfaldlega heilbrigt lýðræði að innan flokka greini menn á um mikilvæg mál, og hvers kyns mál. Það þarf ekkert endilega að vera full samstaða í öllum stjórnmálaflokkum um aðild að Evrópusambandinu eða ekki. Vegferð Evrópusambandsmálsins held ég að sé ekki slæm. Hæstv. ráðherra minntist í ræðu sinni á glugga sem gæti verið að opnast í Icesave-málinu. Mikilvægi þess að Icesave-málið sé unnið í samvinnu allra flokka á þingi er gríðarlegt. Það má ekki hlaupa upp til handa og fóta út af einhverjum óljósum glugga sem kannski hefur opnast. Nú vil ég inna hæstv. ráðherra eftir því hver þessi gluggi er og af hverju hann hefur opnast og hversu lengi menn verða með opinn gluggann. Kannski fram á haust þegar kólnar eða vetrar? Við skulum nefnilega muna að ef það er eitthvað sem hefur valdið Íslandi tjóni í Icesave-málinu er það asinn á því þegar það hefur farið í gegnum þingið. Meginvandinn við lausn Icesave-deilunnar á Íslandi hefur verið vanhæfni formanna Samfylkingar og Vinstri grænna til þess að vinna markvisst af heilindum með öllum flokkum á þingi í málinu. Ábyrgðin á því hvernig fór skrifast alfarið á hæstv. forsætis- og fjármálaráðherra. Það var ekki fyrr en það var unnið í samráði við alla flokka að upphæðin náðist niður, á tveimur dögum held ég, um 80 milljarða. Það er nú ansi gott tímakaup. Ég vil því nota tækifærið og skora á hæstv. utanríkisráðherra að taka frumkvæðið í Icesave-málinu héðan í frá og leysa hæstv. forsætis- og fjármálaráðherra úr sjálfheldunni sem þau hafa komið sér í. Ég sé fyrir mér þverpólitískan hóp með hæstv. utanríkisráðherra, formönnum Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks, fulltrúa Hreyfingarinnar og svo t.d. hv. þm. Lilju Mósesdóttur, sem er hagfræðingur og hefur mjög mikla reynslu af alþjóðastarfi. Að starfinu mættu líka koma ráðuneytisstjórar og færustu sérfræðingar, svo sem Lee Buchheit og fleiri. Þannig væri hægt að ná samstöðu um Icesave-málið á faglegum forsendum, en ekki út frá þessu endalausa pólitíska hjólfarakjaftæði. Virðulegur forseti. Ég er nýkominn frá Suður-Afríku þar sem ég sat ráðstefnu á vegum OECD um skuldastýringu ríkissjóða Afríkuríkja. Ef einhvers staðar er ævistarfi að sinna er það þar. Þar hitti ég m.a. fulltrúa frá systurflokki Hreyfingarinnar, sem eru mjög stór og öflug samtök í Suður-Afríku. Þar, eins og á öðrum ráðstefnum af líku tagi sem ég sæki stundum, er ég venjulega spurður að því hvaða breytingar sé búið að gera á stjórnkerfi og stjórnsýslu á Íslandi, og um lýðræðisumbætur síðan í hruninu. Því miður verður fátt um svör. Að einu og hálfu ári liðnu frá hruninu er enn fátt um svör. Ekki hefur verið komið fram með neinar gagngerar breytingar á stjórnsýslunni eða stjórnkerfinu eða neinar lýðræðisumbætur. Þau mál sem liggja í þinginu eða í nefndum þess eru meira og minna einhvers konar froða sem er fyrst og fremst sett fram til þess að hæstv. forsætisráðherra geti hakað við 100-mála listann sinn. Innihald þeirra mála er rýrt. Þessu þurfum við að breyta ef við ætlum einhvern tímann að ná aftur orðspori okkar á alþjóðavettvangi. Það er mjög mikilvægt að Ísland geti sagt jákvæða sögu á alþjóðavettvangi. Það er því miður ekki útlit fyrir að forusta ríkisstjórnarinnar geri sér grein fyrir hversu mikilvægt þetta er. Það er heldur ekkert sem bendir til þess að Alþingi, sem nú situr, geti sinnt þessu mikilvæga atriði. Því vil ég að lokum hvetja hæstv. utanríkisráðherra til að beita sér frekar innan ríkisstjórnarflokkanna fyrir því að þessum mikilvægu málum verði betur sinnt. Gerðar verði gagngerar umbætur á stjórnkerfinu og stjórnsýslunni og lýðræðisumbætur sem skipta máli. Þá geta Íslendingar sem fara utan, hvort sem er á vegum þingsins eða annars, lýst því yfir á alþjóðavettvangi að verið sé að gera þær raunverulegu breytingar sem þarf til þess að koma í veg fyrir að hrunið sem varð hér fyrir hálfu öðru ári endurtaki sig ekki.

Frú forseti. Við ræðum skýrslu hæstv. utanríkisráðherra hæstv. um utanríkis- og alþjóðamál. Ég er mjög ánægður og þakklátur fyrir að hún hafi komið fram. Ég ætla að ræða aðallega þrjú atriði. Þar af hanga tvö saman: AGS, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, og Icesave, og svo aðildarumsóknin að Evrópusambandinu. Síðan ætla ég að koma inn á hefðbundin utanríkismál. Mér finnst vanta sterkara orðalag í skýrslunni um að það að við skyldum neyðast til að leita til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins hafi verið misnotað til þess að kúga Íslendinga. Það hefur vantað að forráðamenn þjóðarinnar segi þjóð sinni: Við erum að vinna í nauð. Allt ferlið er nauðungarsamningur. Það finnst mér vanta illilega. Það kemur hvergi fram í skýrslunni. Í skýrslunni er víða getið um Icesave og stendur hér á síðu 4, með leyfi frú forseta: „Síðast en ekki síst hefur Icesave-málið reynst erfitt, sem og óheppilegar tilraunir til að tengja það við framkvæmd efnahagsáætlunar Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.“ Þetta er afskaplega veikt. Eitthvað „óheppilegt“, já. Þetta er hreinlega kúgun og það á að standa þarna. Hér stendur að hæstv. utanríkisráðherra hafi átt fundi með Dominique Strauss-Kahn, aðalframkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, til að ræða þessi mál og fara yfir framgang mála og fleira, og stöðuna í Icesave-málinu. Það kemur ekki fram að hann hafi lagt að framkvæmdastjóra Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hætti þessari kúgun sem íslensk þjóð er beitt. 
             Eftir að þjóðin, góðu heilli, og forsetinn, felldi lögin úr gildi átti hæstv. utanríkisráðherra fund með Bretum og Hollendingum í Haag 29. janúar. Hann gerði ýmislegt og ræddi við og átti 70 fundi með erlendum ráðherrum, sem er fínt. En það kemur ekki fram að hann hafi lagt að þeim og bent þeim á að Íslendingar eru kúgaðir til þess að semja og að þeir eigi ekki að borga þetta. Það held ég að sé niðurstaða flestra þeirra sem skoða málið í hörgul. Svo segir í skýrslunni að utanríkisþjónustan hafi nýst til að skýra sjónarmið Íslands í Icesave-málinu. Ég vil nú segja, frú forseti, að ég er ekki sammála þessu. Maður horfði og hlustaði með forundran á yfirlýsingar erlendra fjölmiðla um að Íslendingar ætluðu sko ekki að borga neitt. Þetta væri þjóð sem nennti ekki að standa við skuldbindingar sínar. Í alþjóðapressunni var enginn upplýstur. Ef einhver gerði það, frú forseti, voru það erlendir einstaklingar, sem hreinlega blöskraði hversu mikið var gengið á rétt Íslendinga. Financial Times á heiður skilið fyrir það hvernig þeir tóku upp málstað Íslendinga. Utanríkisþjónustan var ekki á þeim buxunum að upplýsa fjölmiðla heims um málið. Hæstv. forsætisráðherra Íslands fer til Evrópu að tala við æðsta mann Evrópusambandsins, skildist mér, og neitar að tala við fjölmiðla. Alveg með ólíkindum. Þótt ég sé ekki mjög hrifinn af forseta Íslands og hafi ekki verið í gegnum tíðina þá dáðist ég að því hvernig hann stóð vörð um hagsmuni Íslands og kynnti stöðu Íslands og hagsmuni gagnvart erlendum fjölmiðlum. Hann vann kraftaverk, frú forseti, ég fullyrði það. Forseti Íslands, herra Ólafur Ragnar Grímsson, vann kraftaverk í því að upplýsa erlenda fjölmiðla um stöðu Íslands og afstöðu, sem utanríkisþjónustan gerði ekki. Það er ekki orð í skýrslunni um hlutverk forsetans í því að upplýsa fjölmiðla heimsins. Hann stóð sig alveg frábærlega vel. Átti ég nú ekki von á því, frú forseti, að ég mundi standa í pontu Alþingis og mæra hæstvirtan forseta lýðveldisins. Svo ætla ég að nefna Evrópusambandið. Auðvitað er þetta grínumsókn. Flestir sem styðja málið á Alþingi segja að sjálfsagt sé að kíkja í nammipokann og sjá hvað er í honum. En svo ætla þeir ekki að ganga inn, nei, nei. Ég hef ekki heyrt marga Vinstri græna lýsa því yfir að þeir ætli að ganga inn. Áðan fór hv. formaður utanríkismálanefndar lipurlega í kringum það. Það væri ekki verið að spyrja hann, hann ætti að spyrja. Því liggur ekki enn fyrir hvort hann vilji að Ísland sé aðili að Evrópusambandinu. Það væri ágætt að það kæmi fram hvort formaður hv. utanríkismálanefndar vilji að Ísland sé hluti af Evrópusambandinu, því þangað stefnum við. Eða er ekkert að marka þetta? Það er nefnilega málið. Kattasmölunin á Alþingi - ríkisstjórnin - Jón Bjarnason, hann er á móti því að ganga í Evrópusambandið. Hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir er á móti því að ganga í Evrópusambandið. Hún lýsti því yfir í atkvæðisskýringu en sagði svo já. Hvurslags er þetta eiginlega? Álfheiður Ingadóttir, vill hún ganga í Evrópusambandið? Það væri nú gaman að fá það alveg á hreint. Nú, eða Katrín Jakobsdóttir, vill hún ganga í Evrópusambandið? Þetta liggur ekkert fyrir. Það liggur ekki einu sinni fyrir innan hæstv. ríkisstjórnar hvort fólk vill ganga í Evrópusambandið, hvað þá innan Alþingis. Svo er ekki minnst á að stjórnarskráin bannar þetta, að ganga í Evrópusambandið. Það er ekki minnst á þingsályktun Alþingis í umsókninni eða að Alþingi hafi samþykkt þetta mjög naumt. Formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, sagði í morgun í svari við andsvari að þjóðaratkvæðagreiðsla væri bindandi. Þekkir hv. þingmaður ekki stjórnarskrána? Það stendur í henni að hver einasti þingmaður eigi að fara að sannfæringu sinni. Og heldur hv. þingmaður  Menn eru hreinlega að villa um fyrir Evrópusambandinu og kjósendum á Íslandi. Þessi atkvæðagreiðsla hefur ekkert að segja. Ég ætla ekki að tala um landbúnaðinn, sjávarútveg og auðlindir eða þá mannauðinn sem mun leita til Brussel. Ég ætla ekki að tala um það, en það er líka mjög mikilvægt. Ég tel það vera mikilvægast, ekki vandamálið með landbúnað eða sjávarútveg. Svo er það evran. Það stendur reyndar ekki í skýrslunni en ráðherrann féll í þá gildru enn einu sinni að tala um að vextir muni lækka, verðtryggingin muni falla burt, verðlag muni lækka og við tökum upp evru nánast - ja, einhvern tímann. Fyrst þurfum við nú að uppfylla Maastricht-skilyrðin. Og verðtryggingin, hún er ekki leyst. Maður sem á skuldabréf sem er verðtryggt til 40 ára og útgefið af íslenska ríkinu mun krefjast þess að fá verðtryggingu ofan á evru. Að sjálfsögðu, nema hvað, frú forseti? Eignarrétturinn er tryggður. Þetta er allt saman óleyst. Svo tala menn hér eins og verðtryggingin hverfi bara. Ég er alveg gáttaður á þessu. Svo er það kostnaðurinn. Hv. þm. Jón Bjarnason sagði í Morgunblaðinu 9. apríl: „Ég efast um að landsmenn hafi áttað sig á því að framkvæmdastjórn ESB gerir kröfu um grundvallarbreytingu á laga- og stofnanaumhverfi okkar til að greiða fyrir aðild áður en þjóðin hefur kveðið upp sinn dóm.“ Á þá bara að borga og breyta öllu kerfinu? Þetta sagði Jón Bjarnason, ég las orðrétt eftir honum. Í skýrslunni er talað um samninga við Kína og menn eru alveg hissa á því að Kínverjar vilji ekki semja við okkur. Það er nefnilega þannig að Kínverjar átta sig á því að þeir sem ætla að ganga inn í Evrópusambandið semja ekki við aðrar þjóðir. Það er Evrópusambandið sem semur fyrir þá. Þetta vita Kínverjar, en hæstv. utanríkisráðherra virðist ekki vita það. Hann sækir óskilyrt um aðild að Evrópusambandinu og Kínverjar hafa lesið það. Þá vita þeir að það þýðir ekkert að tala við þann mann. „Hann ætlar að ganga í Evrópusambandið, þá semur hann ekki við okkur.“

Virðulegur forseti. Þetta var nú svolítið skemmtileg ræða hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Hann var farinn að syngja hérna heyrðist mér, kominn í samkeppni við hv. þm. Árna Johnsen, sem söng hér á sínum tíma. Ég vil gjarnan spyrja hv. þm. Pétur Blöndal, af því ég tel hann vera lýðræðissinna og stærðfræðing líka, hann hugsar oft í rökréttum ferlum, því ég á svo erfitt með að átta mig á röksemdafærslunni að vera andsnúinn því að þjóðin fái að kveða upp úr um hvað henni finnst. Nú er Alþingi búið að samþykkja aðildarviðræður og sækja um aðild. Þegar niðurstaðan kemur á þjóðin að kveða upp úr um hana. Hér eru taldir upp nokkrir þingmenn VG hvað þeir vilja hist og her. Er ekki aðalatriðið hvað þjóðin vill? Getur fólk ekki sagt 

Frú forseti. Mér vannst ekki tími til að lesa eða finna í stjórnarskránni ákvæðið um að þingmenn skuli eingöngu fara að sannfæringu sinni. Alþingi er kosið eftir að þjóðin hefur greitt atkvæði og þá eiga þingmenn að taka ákvörðun, frú forseti, eftir sannfæringu sinni, alveg óháð því hvað kjósendur þeirra vilja. Ég er mjög hlynntur því að þjóðin greiði atkvæði, en það þarf að gilda það sem þjóðin tekur ákvörðun um. Þannig að ef hún tekur ákvörðun um eitt eða annað hafi það einhverjar afleiðingar. Það er ekkert sem tryggir það núna að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla hafi einhverjar afleiðingar vegna þess að hverjum einasta þingmanni sem kosinn er á þing, ber að fara að eigin sannfæringu. Ég var að reyna að koma því að. Trúa menn því að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason muni greiða atkvæði með því að ganga í Evrópusambandið af því þjóðin var nýbúin að samþykkja það með einhverjum naumum meiri hluta? Trúa menn því virkilega? Halda menn að sannfæringin hans sé einskis virði? 
            

Virðulegur forseti. Ég trúi því að hv. þm. Pétur Blöndal vilji að þjóðin greiði atkvæði og meini þar með að fara eigi að þjóðarvilja, þannig að meiri hluti þjóðarinnar eigi að ráða. Það hlýtur að vera grundvallaratriði að þingmenn í þessu máli vilji fara að þjóðarvilja, virði niðurstöðu þjóðarinnar. Ég átta mig illa á því hvert hv. þingmaður er að fara. Þingmenn munu auðvitað greiða atkvæði í þessu máli eins og aðrir og leggja þar með sitt lóð á vogarskálarnar, en síðan hljóta þingmenn og flokkar að virða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Er ekki mjög ólíklegt að þingmenn gangi í berhögg við þjóðarvilja? Mér finnst einhvern veginn liggja í augum uppi að alþingismenn virði niðurstöður í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Til þess hefði þurft að breyta stjórnarskránni fyrst, sérstaklega 79. gr., um breytingu á stjórnarskránni. Til þess hefði þurft að taka burt ákvæðið í 48. gr. sem segir svo, með leyfi frú forseta, af því menn hafa greinilega ekki lesið það: „Alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.“ - né flokkum, ég bætti því við, né úrslitum úr þjóðaratkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði í ræðu sinni að ég hefði sagt að þjóðaratkvæðagreiðslan væri bindandi þegar þar að kæmi. Ég sagði ekkert um það mál og ég skora á hv. þingmann að finna því stað þegar hann fær ræðu mína útprentaða, því ég sagði ekki neitt um það. Mér er alveg ljóst hvaða lögformlega stöðu þjóðaratkvæðagreiðsla hefur, m.a. í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar þar sem fjallað var ítarlega um þessa tillögu. Varðandi sannfæringuna sem hv. þingmaður talar um, þá getur hún verið flókið fyrirbæri. Sannfæring manna getur verið í ýmsar áttir og stundum skarast hlutirnir. Ég hef þá sannfæringu og ég vil upplýsa hv. þingmann um það, að það sé mikilvægt og rétt að ljúka viðræðuferlinu sem nú er hafið og bera niðurstöðuna síðan undir dóm kjósenda. Það er líka sannfæring mín að þjóðin eigi að ráða niðurstöðunni í þessu máli. Það er mikilvægt fyrir mig sem þingmann að virða þann vilja sem út úr því 

Frú forseti. Í svari hv. þingmanns við andsvari Sivjar Friðleifsdóttur í morgun sagði hann að þjóðin ætti að fara í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég heyrði það þannig og ég ætla að prenta það út þegar það liggur fyrir og koma því til hv. þingmanns. Sannfæring er dálítið undarlegt fyrirbæri. Spurning mín til hv. þingmanns er sú: Er það sannfæring hans að það sé gott að íslenska þjóðin fari inn í Evrópusambandið og verði hluti af því, hreppur í þessu stóra sambandi, ef þjóðin ákveður það fyrir hann? Er hans sannfæring háð niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu? Breytist hún? Sveiflast hún á einum degi frá því að vilja ganga í Evrópusambandið í það að vilja ekki ganga í Evrópusambandið, eða öfugt, eftir því hver niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslunni er? Frú forseti. Ég gef ekki - ja, ég segi ekki meira.

Frú forseti. Nú er ég í andsvari við hv. þingmann og minni hann á ákvæði 56. gr. þingskaparlaga sem fjallar um andsvör. Það sem ég ætla að segja enn og aftur um sannfæringu er það að ég hef þá sannfæringu, já, og ætla að ítreka það að mér finnst mikilvægt að ferlinu sem nú er hafið ljúki. Af hverju? Vegna þess að ég vil að þeir kostir sem þjóðin stendur frammi fyrir þegar þar að kemur séu skýrir. Að hvor niðurstaðan sem verður ofan á af hálfu þjóðarinnar verði góð í þágu íslenskra hagsmuna til framtíðar. Það er sannfæring mín að þjóðin eigi að ráða þessu máli til lykta. Það er t.d. í samræmi við þá stefnu sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur markað á landsfundi sínum, að þjóðin eigi að ráða þessu máli. Ég tel mig vinna í samræmi við hana og sannfæring mín er líka í þessa veru.

Frú forseti. Þá vitum við það. Það er ekki spurningin um það hvort sé gott fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið eða ekki, það er ekki spurningin um það hvort Íslandi vegni vel innan Evrópusambandsins eða betur utan þess, það eru úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar sem ráða sannfæringu, að mér skilst, heils flokks. 
             Sannfæringin breytist um leið og niðurstaðan liggur fyrir, búið að telja upp úr kjörkössunum, þá er sannfæringin þessi en ekki einhver önnur. Það getur vel verið að einhverjir þingmenn Vinstri grænna geri athugasemdir við svona sannfæringu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Pétri H. Blöndal verður mjög tíðrætt um það hvernig hv. þingmenn VG gætu staðið að umsóknarferli og taldi upp nöfn einstakra þingmanna. Ég vil minna hv. þingmann og þingheim á að stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er óbreytt. Við teljum að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins. Aftur á móti eru skiptar skoðanir innan okkar hreyfingar eins og allra annarra um þetta stóra mál og einnig um leiðir til að nálgast þessa niðurstöðu. Það hefur orðið ofan á að leggja inn umsókn og að þjóðin muni svo með þjóðaratkvæðagreiðslu greiða atkvæði um aðild eða ekki. Sjálf er ég sannfærð um að við sem erum andstæðingar inngöngu í Evrópusambandið eigum ekki að óttast niðurstöðuna.

Frú forseti. Hv. þingmaður segir, ef ég skil hann rétt og ég vona að ég hafi skilið hann rétt, að hann telji það vera sannfæringu sína að Ísland eigi ekki að vera aðili að Evrópusambandinu. Ég ætla að ég hafi skilið það rétt. Ef hv. þingmaður fer að 48. gr. stjórnarskrárinnar greiðir hann atkvæði í samræmi við sannfæringu sína. Segjum nú að þjóðin greiddi atkvæði með aðild og niðurstaðan í kosningunum yrði sú að það yrði samþykkt að ganga í Evrópusambandið, vegna þess að Evrópusambandið setur kannski 500 milljónir í áróður og annað slíkt eða 1.000 milljónir eða hvað það nú er og fær fólk til að kaupa það að það eigi að ganga í Evrópusambandið. Ætlar þá hv. þingmaður að standa upp á Alþingi og greiða atkvæði með aðild gegn sannfæringu sinni? Þarf ekki að taka 48. gr. út úr stjórnarskránni áður, breyta sem sagt stjórnarskránni fyrst?

Hæstv. forseti. Við höfum valið þá leið að leggja málið í dóm þjóðarinnar hvenær sem það verður, á hvaða stigi sem það verður. Ég tel aftur á móti farsælt fyrir okkur að skoða þá kafla sem eru okkur hvað erfiðastir, sem eru landbúnaðarmál og sjávarútvegsmál. Að þeim umræðum loknum er rétt að meta hver staðan er og leggja í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er ekki skoðun allra. Við erum komin inn í þetta ferli. Ég tel að ferlið sé okkur erfitt á þessum tíma en úr því að við erum kominn inn í það tel ég að við eigum að halda áfram og úr því sem komið er verði málið alltaf að enda í þjóðaratkvæðagreiðslu, annaðhvort eftir þessa tvo erfiðustu kafla eða þegar ferlinu er alfarið lokið. Við getum ekki hætt 

Frú forseti. Ég get alveg fallist á þetta, að við höfum þjóðaratkvæðagreiðslu sem hafi áhrif, en til þess þurfum við að breyta stjórnarskránni. Við verðum að breyta stjórnarskránni fyrst vegna þess að annars verður kosið um málið hér á Alþingi þar sem menn verða að fara að sannfæringu sinni. Ég væri alveg til í að þjóðin tæki ein ákvörðun og Alþingi fjallaði ekkert meira um það. Sjálfstæðisflokkurinn lagði meira að segja til að það yrði gert þannig, það yrði kannað, þjóðin látin kjósa um hvort hún vildi yfirleitt ganga í Evrópusambandið. Síðan þegar búið væri að samþykkja það þá ætti að kjósa aftur, en það þarf þá að hafa stoð í stjórnarskránni. Það er geysimikil ákvörðun að ganga í Evrópusambandið. Það þarf fullveldisframsal o.s.frv. Það þarf að breyta stjórnarskránni. 

Frú forseti. Ég kom nú aðallega hingað upp af því að hv. þingmanni varð tíðrætt um sannfæringu þess sem hér stendur og fór inn á þjóðaratkvæðagreiðslur og annað sem því tengist. Ég hef áður sagt í þessum ræðustól að ég muni ekki greiða atkvæði með því að Ísland gangi í Evrópusambandið, hvort heldur þjóðin hafni því eður ei, því að samkvæmt stjórnarskránni ber hverjum og einum þingmanni að fylgja sannfæringu sinni í þessu máli. Það mun ég gera. Þess vegna studdi ég m.a. að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort þjóðin ætti að sækja um aðild eða ekki. Ég held að það hafi nú komið berlega í ljós, til að mynda í gögnum frá utanríkisráðuneytinu, að þessar aðildarviðræður fela í sér að við þurfum að ráðast í grundvallarbreytingar á okkar kerfi, lagakerfi og stofnanakerfi, áður en samningaköflum er lokið þannig að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla verður einnig marklaus af þeim sökum af því að það er ekki svo að við séum að fá samning á borðið og síðan verði kosið um hann.

Frú forseti. Ég vona að hv. þingmaður fyrirgefi mér það þó að ég hafi notað sannfæringu hans hérna aftur og aftur en ég tel að hún sé mjög föst og traust og hægt sé að stóla á hana, að hann muni ekki hvika frá þeirri sannfæringu jafnvel þó að þjóðin kjósi einhvern veginn öðruvísi, að hún breytist ekki við það að talið sé upp úr kjörkössum. Mér finnst hv. þingmaður einmitt styðja að þjóðaratkvæðagreiðslan eins og hún er sett á svið núna er marklaus. Til þess þarf að breyta stjórnarskránni.

Virðulegi forseti. Ég vil nú byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir góða yfirferð yfir stöðu í utanríkismálum okkar. Mig langar að gera hér að umtalsefni, og fagna því sem hann talaði um, að það þyrfti að vinna að nýrri öryggisstefnu fyrir Ísland. Ég held að það sé alveg hárrétt og ég er algjörlega sammála hæstv. ráðherra í því að tímabært sé að við förum yfir öryggismálin. Það hafa orðið hér gríðarmiklar breytingar frá því að varnarliðið fór af landinu og við njótum ekki nærveru þess lengur. Við gerðum varnarsamning við Bandaríkin en eftir það hafa orðið vatnaskil í þessum málum. Fyrir ekki löngu var unnin áhættumatsskýrsla af faghópi fyrir utanríkisráðuneytið sem hefur verið birt og hún er í raun góður grundvöllur til þess að hefja slíka vinnu. Í henni kemur fram sú staðhæfing, sem ég held að sé alveg rétt, að engin hernaðarleg ógn í nútímanum eða nærtímanum steðji að okkur þó að það geti auðvitað breyst í áranna rás og það verði að vera grundvöllur þess hvernig við horfum til framtíðar. Það er mín skoðun að slík stefna í öryggismálum eigi að fara fram í samvinnu við vinaþjóðir okkar innan NATO. Ég tel enga ástæða til að endurskoða veru okkar í NATO eins og kom fram hjá hv. þm. Þór Saari áðan heldur eigi þetta að fara fram á þeim vettvangi. Það er alveg ljóst að bandalagsþjóðir okkar hafa m.a. horft til þess að öryggishugtakið er miklu víðtækara en það var. Það fjallar um öryggismál í víðara samhengi og tekur ekki lengur eingöngu til hernaðarlegra ógna. Við eigum samleið á miklu breiðari vettvangi innan NATO eftir að farið er að horfa á málin frá þeim vinkli. Áherslur innan NATO á borgaralegum verkefnum hafa aukist, sérstaklega í öryggismálum. Þess er skemmst að minnast að fyrir nokkrum árum komu hingað meira að segja hermenn úr fastaliði NATO til þess að þjálfa og læra grundvallaratriði í rústabjörgun hér á landi. Á þeim tíma sem Persaflóastríðið var í aðsigi stóð fyrir dyrum að einn af fastaflotum NATO kæmi hingað og flytti hermenn í land á ákveðnu tímabili til þess að hljóta ákveðna grunnþjálfun í rústabjörgun og björgun fólks við slíkar aðstæður. Við höfum mikið fram að færa eins og hæstv. ráðherra kom inn á í ræðu sinni og höfum sýnt það á alþjóðavettvangi að við eigum fullt erindi í slíka vinnu. Ég held að þegar stefnan var mótuð með vinaþjóðum okkar eftir að varnarliðið fór, sem fólst í að taka yfir rekstur íslenska ratsjárkerfisins og stofnun Varnarmálastofnunar og loftrýmiseftirlitið, hafi í raun verið of skammur tími liðinn til þess að við gætum mótað okkur einhverja stefnu til framtíðar á þeim tíma. Ég hef talað gegn þessum áherslum eins og lagt var upp með. Loftrýmiseftirlitið kostar hundruð milljóna ef ekki milljarða. Hvort sem þeir peningar eru nú greiddir úr vasa okkar Íslendinga að hluta til eða ekki þá kostar þetta klárlega heilmikið fjármagn og mætti verja því fé miklu betur. Það þarf að fara að nýju yfir áhersluþættina með vinaþjóðum okkar. Við þurfum að meta hvort þeir geti komið til aðstoðar á þessu svæði í víðtækara öryggishlutverki en þetta loftrýmiseftirlit tekur til. Þá vitna ég til þess að það gæti komið sér betur fyrir öryggismál á svæðinu, bæði hernaðarleg og borgaraleg, að hér væru t.d. herskip á ákveðnum tímum eða varðskip á einhverjum hafsvæðum sem væru búin þyrlum og gætu þannig átt gott samspil við þyrlusveit okkar og Landhelgisgæslu okkar, alveg eins og Landhelgisgæslan á gott samstarf um slíkt við Dani. Ég er einnig hlynntur því að starfsemi Varnarmálastofnunar verði endurskoðuð. Ég held að hægt sé að gera þetta með öðrum hætti. Það er ljóst að í þeim efnum er eftirlit og ákvarðanataka um allt viðbragð annars staðar en hér á landi. Greiningar á boðum sem koma fara fram hér en allar ákvarðanir eru teknar annars staðar. Skýrslur sem taka á þessu hafa verið lagðar fram og sýna að hægt sé að gera þetta með einfaldari og ódýrari hætti og sjálfsagt að skoða hvort þetta eigi ekki samleið með rekstri annarra stofnana okkar á þessu sviði eins og Landhelgisgæslu og jafnvel ríkislögreglustjóra. Annað sem komið er inn á er það skipulag sem við höfum komið á í málum innan lands varðandi öryggismál og hefur Björgunarmiðstöðin í Skógarhlíð verið til mikillar gæfu í þeim málum. Hugmyndirnar sem koma fram í nýlegri skýrslu vinnuhóps um að leggja niður Varnarmálastofnun fela í sér ákveðna hættu á því að samstarfið sem þar er molni ef hugmyndirnar verða að veruleika. Til þessa þarf að horfa sérstaklega vegna þess að það má ekki verða. Björgunarmiðstöðin í Skógarhlíð hefur sannað gildi sitt og alveg sérstaklega á þeim erfiðu tímum sem verið hafa í vetur þar sem miklar náttúruhamfarir hafa dunið á okkur og fyrirkomulag í raun reynst ágætlega. Auðvitað erum við að vinna úr þeirri reynslu sem fæst og verður sú reynsla okkur mikilvæg í framtíðinni. Hún treystir enn þá skoðun að þetta eigi að vera með þessu fyrirkomulagi þar sem allir viðbragðsaðilar sameinast um eina stjórnstöð og eina samræmingarstöð með yfirsýn yfir alla hluti. Mig langar aðeins í lokin að koma inn á atvinnumálin sem hæstv. ráðherra ræddi aðeins um í skýrslu sinni og tækifærin sem þar liggja. Undanfarið höfum við í hv. iðnaðarnefnd þingsins átt fundi með opinberum aðilum um hvaða tækifæri liggja á borðinu og það er ótrúlegur fjöldi fyrirtækja sem maður heyrir af í viðræðum við þessa aðila sem líta hingað varðandi atvinnuuppbyggingu. Höftin gagnvart því liggja fyrst og fremst á ríkisstjórnarborðinu. Það er auðvitað óþolandi hvernig staðið er að þessum málum í okkar samfélagi. Tækifærin eru fyrir framan okkur en við vinnum ekki úr þeim. Því verður að breyta. Ég notaði hér, virðulegi forseti, orðið „skemmdarverk“ í þessari viku í því sambandi og ég stend við að þeim aðgerðum sem gripið hefur verið til eða aðgerðaleysinu sem ríkir sé ekki hægt að líkja við neitt annað. Það sama er búið að gerast í sjávarútvegsmálunum þó að ég geri mér nú vonir um að það sé að leysast. Menn eru farnir að átta sig á því að þessi svokallaða fyrningarstefna sé leið sem gangi ekki upp. Ég held að þetta verði stóra málið sem muni ráða ferð þegar við tökum ákvörðun um hvort við göngum til aðildar við Evrópusambandið eða ekki. Það hefði verið gott að fá nánari skýringu frá Samfylkingunni á því hvaða markmið þeir mundu vilja setja í slíkum viðræðum gagnvart sjávarútvegsmálum, hvort t.d. við ættum að fara algjörlega að skilmálum alþjóðahafréttarsáttmálans sem væri út af fyrir sig ásættanlegt fyrir okkur ef við næðum slíkri niðurstöðu. En sjávarútvegsstefna Evrópusambandsins eins og hún er nú er algjörlega óviðunandi og við munum aldrei geta gengið inn og gerst aðilar að Evrópusambandinu meðan sú stefna er þar við lýði. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir þessa skýrslu um utanríkis- og alþjóðamál. Ég ætla að einbeita mér hér að einum fleti sem skýrslan tekur á, nefnilega myntbandalagi Evrópu og samhenginu við umsóknaraðildina sem samþykkt var með svipuhöggum og járnaglamri í herbúðum stjórnarsinna, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson benti svo hnyttilega á í fyrrasumar. Í aðdraganda atkvæðagreiðslu um aðildarumsókn að ESB síðasta sumar sagði ég að eitthvað vantaði upp á rök fyrir umsókninni. Ég benti á að sumir þingmenn blekktu sjálfa sig til stuðnings ályktuninni með því að telja sér trú um að ESB mundi sópa undir teppi sitt þeim kostnaði sem leiddi af því að samþykkja ómögulega, risavaxna Icesave-skuldbindingu. Jafnframt benti ég á að það væri ranghugmynd að halda því fram að Íslandi væri betur borgið innan ESB við þær aðstæður sem sköpuðust um mitt ár 2007 á fjármálamörkuðum heimsins. Þá hafa margir talið sér trú um að myntsamstarfið mundi leiða til langþráðs stöðugleika í íslensku efnahagslífi og því ætti að ganga til aðildarviðræðna og í kjölfarið að samþykkja samninginn og fá aðild að myntsamstarfinu. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í ræðu hér fyrr í dag að við inngöngu mundi vaxtakostnaður lækka sem næmi tugum milljarða á ári og nefndi einhverja útreikninga í því sambandi, verðtrygging yrði aflögð og erlendar fjárfestingar mundu aukast til muna, og horfði sérstaklega til Möltu í því sambandi. Allar þessar röksemdir standast því miður mjög illa skoðun. Förum nú yfir þessar röksemdafærslur lið fyrir lið og byrjum á því að ESB muni sjá um Icesave-skuldbindinguna.

Ég sagði það aldrei.

Hæstv. utanríkisráðherra sagði það aldrei, það er gott að vita það enda gaf ég það engan veginn í skyn. Ég vil halda því fram að þetta sé villuljós. Það sést best á meðferð ESB á Grikkjum. Það er ljóst að Grikkir höguðu fjármálastjórninni hjá sér á þann hátt að þeir lentu í stórkostlegum vandræðum sem ekki sér fyrir endann á. Margir voru þeirrar skoðunar að Evrópusambandið mundi koma þeim til hjálpar nær fyrirvaralaust og skilyrðislaust en það var mikill misskilningur. Við höfum séð núna undanfarnar vikur og jafnvel mánuði þann farsa sem átt hefur sér stað innan Evrópusambandsins þar sem ríki ESB með Þýskaland í fararbroddi hafa neyðst inn í einhvers konar björgunaráætlun sem alls óvíst er að muni duga. Við höfum séð blóðsúthellingar, ég vil kalla það jafnvel aftökur, í Grikklandi út af þessu. Svo illa fellur almenningi í Grikklandi við þá afarkosti sem Grikkjum eru settir. Á þennan mælikvarða er Ísland margfalt betur sett með sína krónu en nokkurn tímann Grikkir með sína evru. Þá hefur röksemdafærslan um að ESB sé gott skjól fyrir óvænta hnykki í fjármálakerfinu. Við höfum séð reynslu Grikkja eins og ég nefndi áðan. Við höfum séð reynslu Íra. Það sem er að gerast í Portúgal, það sem er að gerast á Spáni, Ítalíu og annars staðar bendir allt í þá átt að þetta sé ekki rétt. Það er ljóst að Þjóðverjar eru þeir sem bera mesta kostnaðinn af öllum ríkjum Evrópusambandsins á alls konar samræmdum björgunaraðgerðum og það er ljóst að almenningur í Þýskalandi er mjög mótfallinn því að bera þennan kostnað. Við sáum núna úrslitin í kosningum í Nordrhein-Westfalen í Þýskalandi, hvernig þetta mál, þ.e. björgunaraðgerðirnar fyrir Grikki, hafði áhrif á innanríkismálin í Þýskalandi. Það eru hugaðir stjórnmálamenn sem standa fyrir slíkum björgunaraðgerðum í framtíðinni. Það er ljóst að Evrópusambandið hefur að nokkru leyti brugðist við þessu með því að stofna björgunarsjóð. Þessi björgunarsjóður er nákvæmlega sama marki brenndur og einskiptisaðgerðir eins og björgunaraðgerðin gagnvart Grikklandi, kjósendur munu ekki vera sáttir við þetta til lengdar. Varðandi stöðugleika í kjölfar aðildar er það vissulega rétt að það fylgir stöðugleiki í kjölfar fastgengis en sá stöðugleiki getur orðið svo mikill að hann ríði ríkjum að fullu eins og við sjáum núna t.d. í Grikklandi. Það er mun sársaukaminni aðgerð að lækka gengi gjaldmiðla eins og íslensku krónunnar á sínum tíma en að fara út í innri gengisfellingar sem fela í sér niðurskurð, samdrátt í launum og annað slíkt sem þarf til þess að takast á við hnykki. Vissulega er stöðugleiki í gjaldmiðlinum en hann kemur fram sem óstöðugleiki annars staðar, t.d. á vinnumarkaði. Þá er nefnt betra fjármálaumhverfi, að erlendar fjárfestingar muni aukast, eins og hæstv. utanríkisráðherra benti hér á áðan og tók Möltu sem dæmi. En eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir benti á var Malta utan Evrópska efnahagssvæðisins, utan fjórfrelsisins þegar hún gekk í ESB. Fyrirstaðan við erlendar fjárfestingar á Íslandi er ekki nein önnur en sú sem samstarfsflokkur Samfylkingarinnar í ríkisstjórn stendur fyrir, fyrirstaðan er innan stjórnmálanna hér. Vextir lækka. Það er gaman að upplýsa um að orkufyrirtækin fengu lán sem eru með langt innan við 100 punkta álag. Til samanburðar fær Grikkland nú lán með 300–700 punkta álagi. Sú röksemdafærsla að vextir lækki stenst ekki. Vextir taka mið af þeirri áhættu sem er í einstökum ríkjum. Varðandi það að verðtryggingin hverfi getur hún haldið hér áfram þrátt fyrir að við göngum í myntsamstarfið. Það er líka rétt að benda á að verðtrygging er ekki vandamál í sjálfu sér. Hækkun lána vegna verðtryggingar er afleiðing af hagstjórn þannig að það er einfaldur popúlismi að segja að verðtrygging verði afnumin. En hver er hin raunverulega framtíð myntbandalagsins? Nú eru uppi háværar raddir um að til að halda lífinu í bandalaginu þurfi að samræma fjármálastjórnina innan Evrópusambandsins og um leið pólitíkina því að skattar og útgjöld eru jú ákvörðuð á vettvangi stjórnmálanna. Í gær benti Paul Volcker, fyrrum seðlabankastjóri Bandaríkjanna, á þetta og í fyrradag Mervyn King, seðlabankastjóri Breta. Er þetta vegferð sem við erum tilbúin til þess að leggja í? Eða er þetta draumurinn um samfylkingu sósíaldemókrata í sambandsríkinu Evrópu? Það minnir óneitanlega á „Öreigar allra landa sameinist “ , ekki satt, hæstv. utanríkisráðherra?

Frú forseti. Það er nú helsti gallinn á Evrópusambandinu í mínum augum, að því er stýrt af hægri flokkum Evrópu. Mér þótti ræða hv. þingmanns athyglisverð, ég hafði beðið eftir henni því að hér í dag hafa ýmsir talað af hálfu Sjálfstæðisflokksins sem hafa haft heldur léttvæg rök gegn Evrópusambandsaðild, svo sem varðandi kostnað upp á einn milljarð, stofnanastrúktúr og uppstokkun, það eru einu rökin sem hafa komið fram. Hér hafa fáir talað um sjávarútveg eða um fullveldi og enginn um evruna og gjaldmiðilinn fyrr en hv. þingmaður núna. Ég er algerlega ósammála öllu því sem hv. þingmaður sagði. Ég er algjörlega ósammála honum t.d. um að það sé betra að hafa litla mynt, krónuna í okkar tilviki, sem stjórntæki og nota gengisfellingar til þess að ráða bug á efnahagsvanda. Við Íslendingar höfum séð hvað það hafði í för með sér: Tvöföldun skulda mjög stórs hluta þeirra sem hafa verið að kaupa sér fasteignir á síðustu árum. Þetta er málefnalegt hjá hv. þingmanni. Þetta er skoðun en ég er henni algjörlega ósammála. Sömuleiðis tel ég að hv. þingmaður gangi út frá því að að aðild að myntbandalaginu leysi menn með einhverjum hætti undan því að sinna almennilegri hagstjórn. Það sem Grikkir og önnur Suður-Evrópuríki gerðu var að þau tengdu fram hjá, höfðu jafnvel rangt við, eins og fullyrt hefur verið af þýskum stjórnmálamönnum. Þeir hafa gengist við því að hluta til. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það hafi komið í ljós einmitt varðandi Grikkland hvað það skipti þá miklu máli að vera í myntbandalagi. Þeir höfðu bakhjarl. Þeir höfðu Evrópusambandið. Það kom þeim til bjargar. Það var enginn sem kom Íslendingum til bjargar af því við höfðum engan bakhjarl. Þetta er stóri munurinn. Evran fríar engan ábyrgð, hv. þingmaður. Og ef hv. þingmaður hefði rétt fyrir sér væru væntanlega einhver evrulandanna að velta því fyrir sér núna að fara út úr evrusvæðinu. 

Virðulegi forseti. Það tekur mig sárt að hv. utanríkisráðherra skuli ekki vera sammála neinu sem ég segi.

Ja, nema þessu síðasta, það var rétt …

Hæstv. utanríkisráðherra sagði „ekki neinu“. Ég talaði hér um ágæta skýrslu og hann er ekki einu sinni sammála því vegna þess að hann sagðist vera ósammála öllu.

Þessu með evruna, þessu með evruna.

Varðandi það að engin ríki séu að spá í að fara út úr sambandinu skulum við bara horfa til Írlands og allrar þeirrar umræðu sem var um að það hefðu verið mistök að taka upp evruna vegna þess að Írar hefðu ekki getað aðlagað sig því. Við skulum muna eftir því sem Pólverjar sögðu. Þeir sögðu: Það var okkar happ í þessari fjármálakreppu að vera utan evrunnar, við gátum aðlagað hagkerfið okkar eigin gjaldmiðli. Við skulum tala um það sem hefur verið að gerast í Suður-Evrópu, ekki bara í Grikklandi heldur í öðrum Suður-Evrópulöndum, þar er sagt að evran hafi reynst þeim dýrkeypt í þessari fjármálakreppu vegna þess að þau hafa ekki getað aðlagað sig. Það er eitt sem hæstv. utanríkisráðherra verður að skilja - þið verðið að afsaka hagfræðina: Það verður alltaf að vera eitthvert eitt verð í hagkerfinu sem sveigist að aðstæðunum og aðlagar hagkerfið. Hér á Íslandi er það gjaldmiðillinn. Það eru mjög snöggar breytingar sem verða til aðlögunar í gegnum gjaldmiðil og sú aðlögun er mjög hröð. Það er okkar happ, þess vegna höfum við ekki farið verr út úr þessari fjármálakreppu. Á Grikklandi er annað verð sem verður að huga að, það eru launin. Og vegna þess að laun eru tregbreytileg kemur það fram í atvinnuleysi. Hæstv. utanríkisráðherra skal ekki gera lítið úr þeim vandamálum sem Grikkir standa frammi fyrir, vandamálum sem munu ríkja 

Frú forseti. Ég geri alls ekki lítið úr þeim vandamálum sem Grikkir standa frammi fyrir. Ég veit að þeir þurfa blóð, svita og tár til þess að komast í gegnum þau. Það sama gildir um okkur. Við munum þurfa að leggja gríðarlega mikið á okkur til þess að komast í gegnum þá kreppu og þann skuldavanda sem við okkur glíma. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að ef Ísland hefði t.d. gengið í Evrópusambandið fyrir tíu árum og verið komið inn í myntbandalagið hefðum við í fyrsta lagi ekki lent í þessari gríðarlegu kreppu sem við lentum í. Fram á síðustu daga, og þá er ég að vísa til fregna um hvernig bankarnir hafa hagað sér, var ég þeirrar skoðunar og leyfi mér kannski enn að halda í þá skoðun að hefðum við verið í myntbandalaginu hefðum við haft bakhjarl sem hefði hjálpað okkur í þessum lausafjárkreppum sem riðu yfir okkur slag í slag. Ég vek eftirtekt hv. þingmanns á því, af því að hann vísar til Íra, að írski forsætisráðherrann taldi að evran hefði verið stöðugleikaakkeri fyrir 2008 þegar fjármálaofviðrið geisaði og það hefði verið evrusamstarfið sem veitti ríkjum skjól þegar sú kreppa reið yfir. Maður getur velt því fyrir sér hvað hefði gerst með Grikki ef þeir hefðu ekki haft þetta. Hv. þingmaður sagði, og veit þetta miklu betur en ég af því að hann er vel að sér í þessum fræðum, að Grikkir og reyndar allar Suður-Evrópuþjóðir hafi síðustu tíu ár verið að hækka hjá sér laun umfram framleiðsluaukningu, þau hafi verið að skuldsetja sig alveg gríðarlega. Kreppa þeirra er öðruvísi en okkar. Það er ríkisskuldakreppa hjá þeim. Ef þeir hefðu ekki haft þennan bakhjarl, ef þeir hefðu verið með gömlu drökmuna sína, hefðu þeir farið miklu verr út úr því. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þá hefðu þeir getað gripið til skammtímaaðgerða með gengisfellingum en að lokum hefði það orðið miklu verra fyrir grískan almenning en staðan er í dag og geri ég ekki þá lítið úr því sem ég veit að grískur almenningur þarf að láta yfir sig ganga á næstu árum.

Virðulegi forseti. Eitt er hárrétt í máli hæstv. utanríkisráðherra og það er að ef við hefðum verið með evruna og lánasamsetninguna sem er innan lands hjá íslenskum heimilum og fyrirtækjum hefði þetta orðið léttara fyrir íslensk heimili og fyrirtæki. En það er ekki vandamálið, vandamálið er það að íslenskum heimilum og fyrirtækjum, sem eru með tekjur í innlendri mynt, var hleypt inn í þessar lántökur. Seðlabankinn varaði við því. Hann varaði við því að hér væri að myndast stórkostlegt ójafnvægi sem gæti endað með skelfingu, sem reyndist rétt. Og það hefur ekkert með gjaldmiðilinn að gera heldur það að íslensk stjórnvöld sváfu á verðinum gagnvart þessu. Það er líka hárrétt hjá hæstv. utanríkisráðherra að vandamál Grikkja og Suður-Evrópuþjóðanna er af allt öðrum toga en vandamál okkar á Íslandi. Það er alveg hárrétt en ég held að það sé ekki rétt hjá hæstv. utanríkisráðherra og ég er sannfærður um að það er ekki rétt hjá hæstv. ráðherra að kreppan á Íslandi sé verri eða sé eitthvað nálægt því að vera jafnalvarleg og t.d. á Grikklandi. Ég er ekki sammála því. Hver er ástæðan fyrir því? Ástæðan fyrir því er sú að íslenska ríkið skuldaði ekki neitt nettó við upphaf þessarar kreppu vegna þeirrar fjármálastefnu sem hafði verið rekin hér á landi í mörg ár þar á undan. Vandamálið með skuldirnar er ekki gjaldmiðillinn, vandamálið með skuldirnar er sú flónska okkar Íslendinga að hafa hvatt lántakendur til að taka lán í öðrum gjaldmiðli en tekjur þeirra voru í.

Frú forseti. Við ræðum hér skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál sem er á margan hátt nokkuð ítarleg og því erfitt að stikla á öllu sem í henni er á einungis tíu mínútum. Mig langar í upphafi að fjalla aðeins um það sem sagt er um samstarf á norðurslóðum og ég tek undir margt af því sem kemur fram í skýrslunni um möguleika Íslands á því svæði og þá möguleika sem þar liggja til frambúðar. Einnig er komið inn á Stoltenberg-skýrsluna og marga jákvæða punkta sem þar eru um samstarf þjóða á norðurslóðum og fleira í þeim dúr. Ég vil hins vegar eyða mestum hluta ræðu minnar í Evrópusambandsumsóknina sem eðlilega er fjallað mikið um í skýrslunni. Alþingi komst að þeirri niðurstöðu, með mjög naumum meiri hluta, fyrir rétt tæpu ári að sækja um aðild að Evrópusambandinu eftir að hafa fellt breytingartillögu sem fól það í sér að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort sótt yrði um aðild. Utanríkisráðherra fór yfir helstu rök sín áðan fyrir því að Íslendingar sæktu um aðild og nefndi hann m.a. atvinnuleysi, verðbólgu, aukna fjárfestingu, það væru svona helstu rökin fyrir því af hverju hann teldi að við ættum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. En við nánari skoðun væri auðvitað gott að fá frekari rökstuðning fyrir ýmsu af því sem þarna var sagt. Atvinnuleysi - að þetta væri fyrst og fremst gert til að byggja upp atvinnu á Íslandi? Hefur ekki reynslan einmitt verið sú að atvinnuleysi á Íslandi hefur alla jafna verið töluvert lægri en gerist og gengur í Evrópusambandinu? Hefur reynslan ekki líka verið sú eða sjáum við það ekki núna að atvinnuleysi er töluvert lægra en gert var ráð fyrir í öllum áætlunum, til að mynda Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og staðan ekki eins slæm og margir áttu von á? Hvað varðar verðbólguna er það mjög fróðlegt sem kemur fram í nýrri skýrslu um verðbólgu sem m.a. var til umræðu á opnum fundi í viðskiptanefnd fyrr í þessari viku. Í þeirri skýrslu kemur fram að það sé ekki útséð með það að við inngönguna í Evrópusambandið séum við að kasta verðtryggingunni til hliðar, af því að það var eitt af því sem hæstv. utanríkisráðherra nefndi, því að til að mynda í Þýskalandi eru verðtryggð skuldabréf og annað. Ákvörðun um þetta liggur því alfarið hjá okkur og við þurfum að vinna í þeim málum sjálf heima fyrir. Aukin fjárfesting - ég velti fyrir mér hvort hæstv. utanríkisráðherra er að velta fyrir sér sjávarútvegi þar. En eitt af því sem Evrópusambandið talar um að verði að opna á er erlend fjárfesting í sjávarútvegi á Íslandi og við vitum öll að sjávarútvegurinn gefur okkur 40% af útflutningstekjum þjóðarinnar í dag. Þetta eru auðvitað rök sem hafa verið notuð en sterkustu rökin sem hafa verið notuð fyrir því að Ísland ætti að sækja um aðild að Evrópusambandinu hafa verið evran og umræðan hefur verið um evruna eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson kom inn á áðan og hæstv. utanríkisráðherra átti við hann orðastað um. Fyrir kosningar var sagt að við yrðum að sækja um aðild að Evrópusambandinu og fá flýtimeðferð til að geta tekið upp evruna en nú er evrusamstarfið í miklum vanda og menn eru þar í miklu slökkvistarfi og sér raunar ekki fyrir endann á því enn þá. Margir spá því að evran geti fallið töluvert meira, hún gæti jafnvel farið í það sama og dollari og verið einn á móti einum.  Maður veltir þess vegna fyrir sér hvort þetta sé það sem við viljum. Er þetta það sem við sækjumst eftir? Nei, ég held ekki. Auk þess sem margir Evrópusinnar, ESB-sinnar eins og Auðunn Arnórsson, sem hefur skrifað bók um aðildarviðræðuferlið, hefur sagt í viðtölum að við fáum jú engan afslátt af Maastricht-skilyrðunum eftir það sem á undan er gengið í Evrópu. Við munum ekki fá undanþágur frá þeim og samkvæmt skýrslum sem hafa komið út, m.a. hjá fjármálaráðuneytinu, eru áratugir þangað til við uppfyllum Maastricht-skilyrðin. Öll helstu og stærstu rökin fyrir aðild eru því þegar fallin, svo ekki sé vikið að stærstu málunum sem tengjast landbúnaði og sjávarútvegi. Annað sem mig langar að ræða í þessu og ég hef aðeins komið inn á í dag varðar þá aðlögun sem er að hefjast á regluverki Íslands að Evrópusambandinu. Það hefur nefnilega komið fram í gögnum frá utanríkisráðuneytinu sjálfu og kemur fram í skýrslunni þó að orðalagið sé loðið - gögn sem utanríkisráðuneytið sjálft hefur lagt fram og ég hef m.a. fengið staðfestingu á þessu frá fleiri aðilum - að viðræðuferlinu við Evrópusambandið hefur verið breytt og Króatía og Tyrkland eru m.a. að ganga í gegnum annað ferli en var þegar ríkin sem gengu inn á undan þeim gengu í gegnum. Í þessu felst að aðildarríkin þurfa að hafa uppfyllt ákveðin skilyrði hvað snertir lagasetningu áður en kaflar eru opnaðir og einnig áður en þeim er lokað. Þá hlýtur maður að spyrja að því, þeir sem samþykktu að sækja um aðild að Evrópusambandinu á þeirri forsendu að þjóðin yrði sjálf að fá samning á borðið, hún yrði að kveða upp sinn dóm í þjóðaratkvæðagreiðslu og að því loknu færi af stað aðlögunarvinna á lagaumhverfi Íslands: Er svo mikið lýðræði fólgið í þessu? Þetta eru æ fleiri farnir að sjá og ég held að það sé m.a. þess vegna sem 60–70% þjóðarinnar, eins og kemur fram í skoðanakönnunum, eru nú mótfallin því að sækja um aðild og ganga í Evrópusambandið. Menn eru orðnir skeptískari á það ferli sem þarna er í gangi. Maður finnur það núna og hefur fundið það að sívaxandi andstaða er í samfélaginu við aðild að Evrópusambandinu. Ég held að skynsamlegast væri að spyrja þjóðina einfaldlega að því hvort við viljum halda þessu ferli áfram. Mig langar aðeins að fara í það sem kemur fram í skýrslunni og lýtur að því ferli sem nú er í gangi. Í kafla 4.4 er sagt frá því að íslenskri greiningarvinnu eigi að vera lokið áður en greining með framkvæmdastjórninni hefst, þ.e. íslenska utanríkisþjónustan er nú að greina regluverkið og hún á að skila af sér á haustdögum, og í framhaldinu verði mótuð einhvers konar samningsmarkmið Íslands. Jafnframt er því haldið fram að hin sameiginlega umræða við framkvæmdastjórnina muni byrja í haust. Maður hlýtur að velta fyrir sér hverjir muni koma að því að móta þessa samningsafstöðu Íslendinga og samningsskilyrði, hvort þetta verði ekki tekið til umræðu á þinginu þegar greiningarvinnunni er lokið, ekki einungis í utanríkismálanefnd heldur verði fjallað á þinginu um þau samningsskilyrði sem Ísland setur í veigamiklum þáttum eins og sjávarútvegi og landbúnaði, sett verði stíf samningsskilyrði um það til að mynda að ekki verði vikið frá því að í landbúnaðarmálum geti Ísland hagað stuðningskerfi eins og það vill, að ekki verði vikið frá því að Ísland geti varið íslenskan landbúnað, íslensk byggðarlög og landsbyggðina alla og matvælaöryggið með tollvernd, eins og við höfum gert, en þurfum ekki að fara inn í tollverndarkerfi Evrópusambandsins, að við þurfum ekki að fórna íslenskum búfjárstofnum, íslenska hestinum, íslensku sauðkindinni. Og hvað varðar sjávarútveginn þurfum við ekki að fórna deilistofnunum, sem gefa um 30–35% af tekjum Íslands í sjávarútvegi, og við þurfum ekki að fórna því að geta tryggt það að Íslendingar fari sjálfir með forræðið í sjávarútvegsmálunum og þurfum ekki að opna landið fyrir erlendri fjárfestingu í sjávarútvegi. Þetta hlýtur að vera eitthvað sem þingið þarf að taka ákvörðun um þegar greiningarvinnunni er lokið, því að þarna er klárlega mismunur á regluverki Íslands annars vegar og Evrópusambandsins hins vegar. Það hlýtur að vera skýr krafa Alþingis að þetta verði tekið til umfjöllunar og sett verði skýr samningsskilyrði áður en aðildarviðræður hefjast, þ.e. línur sem ekki verður gengið yfir og ekki verður vikið frá.

Frú forseti. Í þessu ferli öllu er stuðst við mjög skilmerkilegan vegvísi sem Alþingi Íslendinga lagði sem grundvöll að samþykkt sinni á síðasta ári. Þar kemur skýrt fram hvernig sá meiri hluti sem stóð að þeirri samþykkt lagði fram grunn að samningsmarkmiðum. Ég ber hina stjórnskipulegu ábyrgð á því að koma þeim fram og það er ég sem ber ábyrgð á því að koma síðan heim með samning og leggja hann fyrir þjóðina. Þannig er það samkvæmt stjórnskipuninni. Ég hef hins vegar sagt að ég vilji vinna þetta í eins nánu samráði við Alþingi og ég get og ég hef farið algjörlega eftir bókstafnum sem birtist í meirihlutaálitinu, sem ég kalla stundum mína daglegu biblíu. Þingmenn hafa sinn rétt samkvæmt lögum og þeir geta hvenær sem er beðið um umræðu um hvað eina sem þeir vilja. Eins og hv. þingmaður veit hefur utanríkisráðherra ekkert á móti því að ræða við hann, hvorki einslega né hér yfir ræðupúltið, þannig að það er honum í sjálfsvald sett. Ég hef hins vegar sagt að ég vilji hafa eins mikið samráð og hægt er. Ég er algjörlega ósammála því sem hv. þingmaður sagði um evruna. Reyndar verð ég að leiðrétta hv. þingmann því hann hefur aldrei heyrt það úr munni utanríkisráðherra að það væri þörf á hraðferð. Ég hef aldrei notað það orð og því síður talað um hraðferð til þess að ná þeim möguleika að geta tekið upp evruna. Ég hef þvert á móti sagt að það muni taka langan tíma að uppfylla þau skilyrði en líka að ég telji að við munum uppfylla þau skilyrði. Þar verður einkum eitt erfitt sem er skuldastaða ríkisins en ég hef fengið fyrir því staðfestingu og fordæmi að ef skuldaþróun er á réttri leið, þ.e. ef hún er sjálfbær og skuldirnar að ganga niður, dugi það þegar menn standa á þeim krossgötum. Mér finnst með ólíkindum ef hv. þingmaður telur að það sé meiri óstöðugleiki í Evrópu en hér, af því að hann var að tala um verðbólgu. Verðbólgan í mars var 1,5% á Evrópusvæðinu en 

Frú forseti. Ég biðst velvirðingar ef ég hef sagt að hæstv. utanríkisráðherra hafi talað um hraðferð vegna evrunnar.

Mogginn sagði það.

Hins vegar liggur alveg ljóst fyrir að þingmenn Samfylkingarinnar sögðu það hvarvetna fyrir kosningar. Ég var auðvitað ekki á kosningafundi með hæstv. utanríkisráðherra því að hann er ekki í mínu kjördæmi og ég hef ekki fylgst með hans kosningabaráttu en alls staðar var því haldið fram að við yrðum að sækja um aðild að Evrópusambandinu til þess að fá evruna og það gæti tekið okkur í mesta lagi fjögur til fimm ár. Núna, eins og hæstv. utanríkisráðherra bendir réttilega á, er skuldastaða ríkissjóðs með þeim hætti að menn tala um að það geti liðið jafnvel 20–25 ár þar til við getum tekið upp evruna. Skýrsla frá fjármálaráðuneytinu sýnir það. Margir hafa haldið því fram núna, m.a. þeir sem hafa verið mjög fylgjandi því að ganga í Evrópusambandið og þessu ferli öllu, að við munum ekki fá neinar undanþágur hvað varðar gjaldmiðilssamstarf eftir það sem á undan er gengið í Grikklandi og það sem hugsanlega er að fara í gang á Spáni, í Portúgal, Bretlandi og víðar. Þetta held ég því að sé algjörlega úr lausu lofti gripið. Hvað varðar samningsmarkmið og samningsskilyrði Íslands hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort Evrópusambandið stýri alfarið þeirri vegferð sem þarna er í gangi og hvort ekki sé hægt að taka upp þau atriði sem koma fram í nefndarálitinu, setja þau sem hrein og klár samningsskilyrði, að frá þeim verði ekki vikið nema að undangenginni umræðu hér á Alþingi og ferlið fari ekki lengra nema það sé komið hreint og klárt svar hvað það snertir. Síðan sakna ég þess að fá ekki fram sýn ráðherra á það sem viðkemur aðlögun að ESB en ekki aðildarviðræðum.

Frú forseti. Hv. þingmaður veit, af því að hann er búinn að sitja hér í töluvert langan tíma, að við erum stöðugt að laga okkur að ESB. Í hverjum einasta mánuði samþykkjum við reglur sem við setjum sem part af íslenskum lagabálkum vegna þess að það hefur komið ný tilskipun frá Evrópusambandinu. Staðan í dag er þannig að við höfum í reynd afskaplega lítil áhrif á þessa hluti. Ef við værum innan Evrópusambandsins gætum við hins vegar haft raunveruleg áhrif á þetta. Ég held hins vegar, ef ég skil hv. þingmann rétt, að sú vegferð sem við erum á varðandi það sem hann kallar aðlögun að Evrópusambandinu byggi á því að við erum að rýna í rétt okkar og sjá hverju þarf að breyta. Í viðræðunum, þegar að þeim kemur, og líka í lok rýnivinnunnar munum við væntanlega þurfa að leggja fram áætlun, a.m.k. um það með hvaða hætti við hyggjumst breyta því ef við gerumst aðilar. Ef hv. þingmaður á við t.d. að við þurfum að vera búin að koma okkur upp einhverjum nýjum stofnanastrúktúr eða öðru slíku áður en við göngum í Evrópusambandið er ég honum ósammála. Ég tel alls ekki að það sé þörf á því og ég held að hv. þingmaður muni sjá það í fyllingu tímans. Í ræðum sínum hefur hv. þingmaður dregið upp alls konar hluti sem hugsanlega gætu gerst; svona, ef, þannig. Það skiptir þó ekki máli vegna þess að núna erum við að komast á þann punkt að þessir hlutir munu einfaldlega liggja fyrir. Menn munu vita svart á hvítu hvað það er sem við þurfum að axla og sömuleiðis þau réttindi sem við ávinnum okkur með því að taka á okkur skuldbindingar. Það er síðan þjóðarinnar að meta hvort ávinningurinn er meiri en það sem neikvætt er, vegna þess að það er alltaf þannig að skammrifjunum - eins og bændasynir úr Dölunum vita - fylgja nokkrir bögglar.

Frú forseti. Utanríkisráðherra hefði aðra sýn á þessi mál ef hann hefði verið í sveit í Dölunum.

Hann var á Mýrunum.

Það sem ég var að vitna til og hef vitnað til hér í dag er einfaldlega það sem hefur komið frá ráðuneyti hæstv. ráðherra. Mig langar að lesa upp, með leyfi frú forseta: „Breyting hefur orðið frá fyrri stækkunarviðræðum ríkja sem nú eru komin inn í ESB til þeirra sem nú standa yfir - þ.e. Króatía og Tyrkland. Byggir hún á reynslu úr síðustu stækkunarviðræðum þannig að sérstök áhersla er nú lögð á að ríki hafi í raun uppfyllt tiltekin skilyrði varðandi hvern og einn kafla áður en þeir eru opnaðir og einnig áður en þeim er lokað. Í þessu felst að sem minnst er gefið af frestum til að uppfylla skilyrðin áður en köflunum er lokað. Heldur er þeim ekki lokað fyrr en ákveðnum markmiðum er í raun náð í framkvæmd og innleiðingu löggjafar í viðkomandi ríki.“ Þetta er einnig staðfest í þessari skýrslu utanríkisráðherra. Ég hef einnig látið skoða þetta hjá Evrópusambandinu þannig að það er ekki hægt að fara í kringum þetta eins og köttur í kringum heitan graut, líkt og hæstv. ráðherra hefur gert. Það er einfaldlega svo að Evrópusambandið hefur og mun setja einhver skilyrði fyrir því að opna samningakafla og það mun líka setja skilyrði fyrir því að loka þeim. Þá hlýtur maður að spyrja núna hvort eitthvað sé komið upp á borðið, hvort einhver skilyrði hafi verið nefnd fyrir því að opna samningakaflana. Það hlýtur líka að vera skýr krafa af hálfu Alþingis og þeirra sem tala fyrir því að þjóðin eigi að kjósa um þennan aðildarsamning, eins og hæstv. ráðherra hefur gert, að við séum ekki í neinni aðlögun að Evrópusambandinu eins og Evrópusambandið sjálft setur upp kerfið. Þetta kerfi er ekki sett upp fyrir þjóðir sem eru einfaldlega að skoða hvað er í boði. Þetta er sett upp miðað við að þjóðir vilji ganga í Evrópusambandið og þess vegna er þetta aðlögunarferli. Það er enginn að gera bjölluat í Brussel nema Íslendingar.

Frú forseti. Ástæðan fyrir því að ég hef verið talsmaður þess að við Íslendingar sækjum um aðild að Evrópusambandinu er sú að ég vil að við verðum þjóð á meðal þjóða. Ég vil ekki að við verðum einangruð þjóð á sama tíma og aðrar þjóðir heims skipa sér í sveitir með það að markmiði að tryggja sameiginlega hagsmuni og stuðla að hagsæld þegna sinna. Þessa afstöðu byggi ég m.a. á reynslu minni eftir að hafa unnið fyrir íslensk sveitarfélög í Brussel í nokkur ár. Á þeim tíma reyndi ég það á eigin skinni hversu miklu máli það skiptir fyrir okkur að sækja og miðla reynslu, í þessum tilfellum í hinum fjölbreyttu verkefnum sem sveitarfélögum eru falin með lögum og reglum. Á þessum tíma reyndi ég það líka oft og mörgum sinnum hvernig við, fulltrúar íslenskra og norskra sveitarfélaga, sátum hjá og gátum ekki beitt okkur til að hafa áhrif á framvindu mála nema því aðeins að hagsmunir okkar færu algjörlega saman við hagsmuni sveitarfélaga í einhverju af aðildarríkjum Evrópusambandsins. Með öðrum orðum, frú forseti, við fylgdumst vel með undirbúningi reglusetninga en gátum aðeins haft takmörkuð áhrif á framvindu mála. Þann tíma sem ég starfaði í Brussel sá ég líka fjöldamörg tækifæri fara fram hjá íslenskum sveitarfélögum þar sem þau höfðu ekki, og hafa ekki enn þá, aðgang að ýmiss konar sjóðum og tengslanetum sem sveitarfélög aðildarríkjanna hafa. Frú forseti. Það hefur verið ánægjulegt að fylgjast með og taka þátt í undirbúningi stjórnsýslunnar og hagsmunasamtaka vegna væntanlegra aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Samstarf þessara aðila hefur verið með miklum ágætum, held ég að ég megi fullyrða, og skilningur á íslensku samfélagi, uppbyggingu stjórnsýslu, stoðkerfa o.fl. hefur aukist mikið á þessu tímabili. Veikleikar okkar og styrkleikar í samanburði við aðildarríki Evrópusambandsins eru ljósari en áður, þökk sé spurningalistunum stóru sem við fengum frá Evrópusambandinu en ekki síður áliti framkvæmdastjórnar sambandsins. Eins og fram kemur í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra hafa undanfarnir mánuðir verið nýttir til að undirbúa væntanlegar aðildarviðræður. Hinir fjölmörgu þátttakendur í viðræðuhópunum hafa fengið fræðslu um kosti og galla Evrópusambandsins og mér segir svo hugur að hugmyndir margra um sambandið hafi breyst, jafnvel Bændasamtakanna. Þar kem ég að því sem mér finnst mestu máli skipta í orðræðunni sem mun eiga sér stað hér á landi næstu missirin, nefnilega þeirri ábyrgð sem hvílir á þeim sem fá tækifæri til að taka þátt í væntanlegum aðildarviðræðum. Forustumenn Bændasamtakanna reyna þessa dagana að sannfæra þjóðina um að innganga í Evrópusambandið verði banabiti íslenskra bænda. Vandinn er bara sá að menn á þeim bæ vita betur og því er málflutningurinn ekki sannfærandi. Forustan hefur verið dugleg við að setja sig inn í landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins enda sitja fulltrúar samtakanna í þremur af tíu samningahópum landsins og vita því vel að innganga í Evrópusambandið mundi styrkja bændur á fjölmörgum sviðum. Hið dæmigerða íslenska fjölskyldubú er fyrirmyndarbú að mati Evrópusambandsins en vissulega munu kjúklinga- og svínakjötsframleiðendur eiga undir högg að sækja. Kjarni landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins er að halda jörðum í ábúð og tryggja matvælaöryggi íbúa aðildarríkjanna. Um helmingi allra fjárveitinga sambandsins er varið til landbúnaðarmála, svo mikilvægur telst sá málaflokkur. Þannig vill Evrópusambandið stuðla að aukinni samkeppnishæfni landbúnaðar, m.a. með nýliðun í bændastéttinni og ýmiss konar nýsköpun, vöruþróun og markaðssetningu. Einnig leggur Evrópusambandið áherslu á að halda landi í ræktun og endurheimtingu náttúrusvæða eins og vot- og skóglendis. Síðast en ekki síst er lögð áhersla á að auka lífsgæði í sveitum, t.d. með því að styðja við fjölbreytta atvinnusköpun, stofnun smáfyrirtækja, sí- og endurmenntun bænda og varðveislu menningararfs. Á Íslandi eru tæplega 6.500 jarðir en ekki nema rétt rúmlega 3.000 býli, 3.100 kannski. Sum býli nýta reyndar fleiri en eina jörð en mörg hundruð jarðir eru vannýttar eða illa nýttar. Ástæður þess eru margar en án efa spilar þar inn í hátt verð á mjólkurkvóta og offjárfestingar, m.a. með myntkörfulánum, auk þess sem auðmenn hafa verið duglegir við jarðakaup undanfarin ár. Víst er að á auðum jörðum liggja fjölmörg vannýtt sóknarfæri og eflaust dreymir marga um að hefja búskap í dag sem eygja enga möguleika á að fjármagna jarðakaup eða jarðaleigu. Stöðugur gjaldmiðill, t.d. við innkaup á aðföngum eins og tækjum og áburði, aðgangur að lánsfé á viðráðanlegum kjörum og aðgangur að mörkuðum, þekkingu og tengslaneti hlýtur að skipta bændur verulegu máli líkt og aðrar atvinnugreinar í landinu. Upptaka evru er aðeins í boði fyrir aðildarríki Evrópusambandsins, það vita allir sem fylgst hafa með gangi mála. Að halda öðru fram, eins og formaður Bændasamtakanna gerir án þess að blikna, er lýðskrum. Það skyldi þó ekki vera að innganga í Evrópusambandið mundi hleypa nýju lífi í vannýttar jarðir á Íslandi? Ljóst er að styrkjakerfi landbúnaðarins á Íslandi mun breytast hvort sem við göngum í Evrópusambandið eða ekki. Þróunin er á þann veg um allan heim að dregið er úr framleiðslustyrkjum. Málflutningur bænda miðast við óbreytt ástand um ókomna tíð. Það er ekki raunhæft og því er að mínu mati skynsamlegra að skoða á víðsýnan hátt hvaða tækifæri og möguleikar felast í breytingunum. Ég hef fulla trú á því, frú forseti, að íslenskir bændur verði verðugir fulltrúar lands og þjóðar meðal kollega sinna á meginlandi Evrópu. Ég er líka sannfærð um að hér á landi verður blómlegur landbúnaður um ókomna framtíð og að Íslendingar haldi áfram að kaupa íslenskar landbúnaðarafurðir þótt við göngum í Evrópusambandið. Markaðsrannsóknir styðja þá skoðun. Ég hvet bændaforustuna til að vera ábyrga í störfum sínum og nýta tímann á meðan á aðildarviðræðum við Evrópusambandið stendur til að benda félagsmönnum sínum á sóknarfærin fremur en að telja úr þeim kjarkinn. Það liggja fjölmörg sóknarfæri hjá íslenskum bændum innan Evrópusambandsins. Uppbyggingarsjóðir Evrópusambandsins munu hafa mjög jákvæð áhrif á uppbyggingu á Íslandi, bæði í þéttbýli og dreifbýli, ef til aðildar Íslands að Evrópusambandinu kemur. Ekki einungis munu fjármunir sjóðanna koma okkur að góðum notum heldur ekki síður hugmyndafræði þeirra og samstarfsverkefni. Einn af uppbyggingarsjóðum sambandsins er svokallaður samstöðusjóður, á ensku Solidarity Fund, sem líkja má við Bjargráðasjóð en honum er ætlað að styrkja aðildarríki sem verða fyrir óvæntum áföllum vegna náttúruhamfara. Mér verður ósjálfrátt hugsað til eldgossins í Eyjafjallajökli í þessu sambandi og þess hversu gott hefði verið að geta leitað til samstöðusjóðsins nú þegar kemur að því að aðstoða bændur við uppbyggingu og lagfæra infrastrúktúr sem verður fyrir skakkaföllum og við vitum ekkert hvaða stefnu mun taka eða hvernig málið mun enda. Þar finn ég til ábyrgðar sem þingmaður Suðurkjördæmis, sem ég er svo lánsöm að vera líkt og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir talaði um hér fyrr í dag. Frú forseti. Aðild Íslands að Evrópusambandinu snýst nefnilega um að vera þjóð á meðal þjóða, að geta leitað í eiginlega og óeiginlega sjóði annarra þjóða. Það er kominn tími til að við viðurkennum smæð okkar og það að við verðum mun sterkari í öllu tilliti með því að vera formlegur hluti af sambandi Evrópuríkja en að standa ein við að leysa öll þau verkefni sem hvert samfélag þarf að takast á við.

Frú forseti. Ég ætla að bjóða hv. þingmanni á fund út á land að ræða við bændur.

Ég fagna því.

Hv. þingmaður talar um að við verðum að vera þjóð á meðal þjóða og hún hafi fundið fyrir því þegar hún starfaði í Brussel að hún gat ekki beitt sér af því að hún hefði ekki haft aðild að Evrópusambandinu. En nú er hv. þingmaður svo heppin að sitja á Alþingi þar sem hún er ein 63 þingmanna. Hún vitnaði til breytinga sem gera þyrfti á landbúnaðarkerfinu án þess þó að fjalla um hvaða breytingar það væru. Auðvitað vitum við að landbúnaðurinn stendur frammi fyrir ákveðnum vandamálum en í grunninn hefur það kerfi sem byggt hefur verið upp þróast á löngum tíma og það er ekkert sem segir okkur að kerfið sem er í Evrópusambandinu henti okkur. Af því að hv. þingmaður vitnaði til stuðningskerfisins í Evrópusambandinu, hversu jákvætt það væri, vil ég benda á að til að mynda CAP-stuðningskerfið í Evrópusambandinu hefur leitt til þess svo dæmi sé tekið af Ítalíu að 60–70% af þeim stuðningi sem rennur til Ítalíu fer til tveggja stórfyrirtækja, tveggja stórra samstæðna sem reka stórar býliskeðjur á Ítalíu og styðja með engum hætti við nýliðun og hið rómantíska fjölskyldubú. Auk þess sýna nýleg gögn sem ég hef undir höndum, ég er ekki með þau núna, að nýliðun í landbúnaði í Evrópusambandinu hefur verið að minnka og aldur bænda í Evrópusambandinu að hækka. Þetta hafa Samtök ungra bænda bent á. Ef hv. þingmaður vill gera breytingar á landbúnaðarkerfinu þá er hún ein af 63 þingmönnum á Alþingi en á Evrópuþinginu eru 600. Vægi hennar á Alþingi er mun meira og því væri bara sjálfsagt að leggja fram breytingartillögur í þá veruna.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Ásmundi Daða Einarssyni að það að sitja á Alþingi Íslendinga veitir okkur tækifæri til að hafa áhrif á framvindu mála. Það var nákvæmlega þess vegna sem ég ákvað að fara í framboð í Suðurkjördæmi vegna þess að ég hef þá trú að það skipti okkur miklu máli að vera hluti af sambandi Evrópuþjóða og það skiptir okkur svo miklu máli að ég ákvað að leggja mitt af mörkum og leggja til reynslu mína og þekkingu á þessu sviði. Það vill svo til, frú forseti, að þau þrjú ár sem hef starfað í Brussel fyrir íslensk sveitarfélög, hvar á landinu sem þau eru, nýtti ég tímann líka ágætlega til kynna mér landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins, dreifbýlisstefnuna, byggðastefnuna og annað því um líkt. Og þegar forusta Bændasamtakanna segist hafa verið að kynna sér landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins vil ég líka geta þess að ég þekki hana mjög vel af eigin reynslu og ekki síður það sem mér finnst skipta mjög miklu máli að innan Evrópusambandsins starfa menn saman, starfa málaflokkar saman að því að gæta sameiginlegra hagsmuna. Íslensk sveitarfélög munu starfa þar með öðrum sveitarfélögum, bændur á Íslandi munu starfa þar með bændum annars staðar í Evrópu. Það er það sem mér finnst skipta mjög miklu máli og mér finnst mikilvægt að bændaforustan bendi félagsmönnum sínum á það að þar með eru þeir komnir í ákveðið tengslanet sem skiptir máli. Við skulum ekki heldur gleyma því, frú forseti, að þegar Bændasamtökin tala niður aðild að Evrópusambandinu eru þeir ekki að gæta hagsmuna allra sinna félagsmanna. Það vita allir sem það vilja vita að hagur bænda verður mjög mismunandi eftir því hvaða grein þeir stunda og við vitum það líka að sauðfjárbændur, sem eru jú stærsti hluti bænda á Íslandi, munu njóta ávinnings af því að vera meðal annarra bænda í Evrópu.

Frú forseti. Sá sem hér stendur þekkir ágætlega til sauðfjárræktar. Hv. þingmaður fór mikinn og talaði um að Bændasamtökin og bændur almennt væru að rakka niður Evrópusambandsumsóknina og fyndu henni allt til foráttu. Þetta er algjörlega rangt. Menn hafa verið að benda á þá þætti sem munu koma sér illa fyrir íslenskan landbúnað, munu koma sér illa fyrir hinar dreifðu byggðir landsins. Öll hagsmunasamtök í þessum atvinnugreinum hafa ályktað í þá veruna en Bændasamtökin eru þau samtök sem hafa lagst í það að skoða vandlega hvaða áhrif þetta muni hafa á íslenskan landbúnað. Það er alveg klárt að tollverndin ein og sér mun koma mjög illa við mjólkurframleiðsluna. Íslenskir búfjárstofnar eru í hættu. Styrkjakerfið sem við höfum byggt upp er auðvitað þannig úr garði gert að því er hægt að breyta, það getum við gert á þinginu og hv. þingmaður getur lagt fram tillögur í þá veruna. En styrkjakerfið hefur verið að þróast í gegnum tíðina og í grófum dráttum er það í góðum farvegi. Þess vegna skil ég ekki af hverju hv. þingmaður heldur þessu fram og væri fróðlegt að fá að vita hvað það er nákvæmlega sem hv. þingmaður vill sjá breytast í landbúnaðarstefnunni. Hún getur þá lagt það fram á þinginu og látið Alþingi Íslendinga taka ákvörðun um það, því að það er jú Alþingi Íslendinga sem ætti að taka ákvarðanir um svona mál, hvernig svona þáttum er háttað. Ég held að hv. þingmaður tali af mikilli vanþekkingu þegar hún talar um þessi landbúnaðarkerfi og ég hvet hv. þingmann til að kynna sér vel CAP-stuðningskerfið, hvaða afleiðingar það hefur haft í stuðningskerfunum í Suður-Evrópu og víðar og hvernig skiptingin á þessum fjármunum er, því að þar eru það ekki hin rómantísku fjölskyldubú sem hún er að reyna að draga upp sem njóta styrkjanna.

Frú forseti. Mér finnst mikilvægt að við setjum umræðu og hagsmuni bænda í víðara samhengi en oft er gert og mér hefur oft þótt einkenna málflutning bændaforustunnar. Ég vil undirstrika það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar að mér finnst mikilvægt að bændaforustan taki heils hugar þátt í aðildarviðræðunum, axli ábyrgð í því verkefni og miðli til bænda um kosti þess og galla fyrir þá að ganga inn í Evrópusambandið. Eins og ég kom inn á áðan, frú forseti, vitum við að styrkjakerfi íslensks landbúnaðar mun ekki vara að eilífu. Um það getum við rætt síðar í þinginu, það er ekki á dagskrá núna.  Sveitarómantíkin sem þú talar um og íslenska fjölskyldubúið er sú eining sem þykir eftirsóknarverð og unnið er samkvæmt þeirri hugmyndafræði við að skoða og endurskoða landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins. Við munum njóta góðs af því þegar kemur að aðildarviðræðum. Við munum að sjálfsögðu standa vörð um íslenskan búfjárstofn, hross, sauðfé eða hvað annað, við munum að sjálfsögðu gera það því að við erum öll hjartanlega sammála um að við viljum halda okkar íslenska bústofni ómenguðum, ef svo má að orði komast.

Forseti minnir á að hv. þingmenn eiga að beina orðum sínum til forseta og ávarpa hv. þingmenn í 3. persónu.

Frú forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka þeim þingmönnum sem hér hafa komið og tjáð sig. Þetta hefur verið fróðleg og skemmtileg og á köflum snörp umræða. Hún er búin að standa sleitulítið í nánast sex klukkustundir. Það er einkum þrennt sem menn hafa haft hér undir í umræðunni. Í fyrsta lagi norðurslóðir, í öðru lagi öryggisstefnan, varnar- og öryggismál, og í þriðja lagi ESB. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að það eru auðvitað skiptar skoðanir í flestum þessara mála. Þó gladdi það mig að hlusta á hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur tala af mikilli þekkingu og næmni um norðurslóðir, eins og reyndar fleiri gerðu hér í dag. Hv. þingmaður á sæti í þingmannanefnd norðurskautsráðsins og þekkir þetta mjög vel, en ég er ánægður með það hvernig hún og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson tóku undir þetta mál og lögðu áherslu á að í þessum málaflokki verðum við að leyfa okkur að horfa til langs tíma. Það er alveg ljóst að á næstu áratugum munu norðurslóðirnar skipta mjög miklu máli, ekki bara vegna þess að þar eiga sér stað verulegar breytingar á umhverfi og náttúru og í kjölfarið fylgja breytingar á vistkerfi, heldur líka vegna þess að það er mjög líklegt að á þessum slóðum verði töluverð vinnsla olíu og gass á næstu áratugum. Það hefur í för með sér bæði ávinninga en líka hættur. Við þurfum í tengslum við það, tel ég, að lyfta mjög vel okkar tilvist sem handhafa svæðis þar sem hugsanlegt er að olíu og gas sé að finna, þ.e. á Drekasvæðinu, vegna þess að ég held að það gefi okkur aukinn þunga í þeirri kröfu sem ég setti fram hér í dag fyrir hönd Íslendinga, að við verðum aðilar að öllum ákvörðunum sem lúta að framtíð norðurslóða. Það er ekki sjálfgefið í dag eins og við vitum, við sjáum að fimmríkjasamstarfið svokallaða, sem hefur í reynd ýtt frá sér löndum eins og okkur og Svíþjóð og Finnlandi, er heldur hikandi við það að hleypa öðrum þarna að. Við Íslendingar eigum hins vegar að berjast mjög hart fyrir þessu og ég tel að með sama hætti og við höfum eytt miklu atgervi og miklum fjármunum í að búa til rök fyrir rétti okkar til ákveðinna landgrunnssvæða, Hatton Rockall-svæðinu, eigum við með sama hætti að verja fjármunum og mannafla til þess að þróa upp sams konar lagaleg rök fyrir aðkomu okkar og rétti okkar gagnvart þessu. Þetta skiptir máli til frambúðar. Ég vil sömuleiðis þakka þeim þingmönnum sem töluðu og tjáðu sig um varnar- og öryggismálin. Sérstaklega gladdi það mig að hlusta á hv. þm. Jón Gunnarsson sem var sammála því sem ríkisstjórnin hefur verið að gera varðandi Varnarmálastofnun en sömuleiðis tók hann undir þá tillögu sem ég viðraði í morgun að þingið mundi sameinast um það að setja fram sameiginlega varnar- og öryggisstefnu til lengri framtíðar. Sú stefna byggist að sjálfsögðu á því sem er sérkenni okkar í samfélagi þjóðanna sem er herleysið. Hún verður líka að byggjast á borgaralegum gildum og borgaralegum stofnunum. Af því tilefni verð ég að undirstrika það að ríkisstjórnin hefur sagt mjög skýrt að hún hyggst stofna nýtt ráðuneyti úr dóms- og mannréttindaráðuneytinu annars vegar og samgöngu- og sveitarfélagsráðuneytinu hins vegar, þ.e. nýtt innanríkisráðuneyti. Ég tel að innan þessara tveggja ráðuneyta séu svo margar stofnanir sem slá og ganga í takt og jafnvel verksvið sem skarast að innan þessa nýja innanríkisráðuneytis á að vera hægt að búa til eins konar nýja öryggisstofnun sem ég vil, og tek fram af því að ég er þrátt fyrir allt svolítið íhaldssamur, að heiti bara Landhelgisgæslan en hún á að taka yfir þá borgaralegu varnartengdu starfsemi sem hver þjóð er í óðaönn að þróa til að verjast hættum og váboðum sem steðja að innra öryggi ríkisins. Það verður að árétta það sem okkar helstu sérfræðingar hafa sagt að það er ekkert sem bendir til þess að hernaðarleg ógn muni steðja að Íslandi á næstu árum eða áratugum og við ríðum ekki einhesta í þessum straumi skoðana. Danir lögðu fram sína stefnu fyrir tíu árum, sem þá var til eins áratugar, og sögðu slíkt hið sama. Nú er þetta orðið að varanlegri stefnu þannig að við erum að feta þarna sömu slóð og aðrar þjóðir í nágrenni okkar. Mér fannst það merkilegt og ég fagna því að það skuli hafa verið þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem með þessum hætti tók undir stefnu ríkisstjórnarinnar bæði varðandi breytingu á varnarmálalögunum og eins varðandi mótun nýrrar öryggis- og varnarstefnu. Ég er þeirrar skoðunar að fyrir litla þjóð skipti það gríðarmiklu máli að það sé eins mikill friður og sátt um öryggisstefnuna og kostur er. Reyndar hef ég lýst þeirri skoðun minni í umræðum að stefnan eigi helst að vera þannig að þess vegna utanríkisráðherra geti staðið upp úr ríkisstjórn í kjölfar lýðræðislegra kosninga og sest í stjórnarandstöðu án þess að viðhorf hans eða nýrrar ríkisstjórnar til varnar- og öryggisstefnunnar breytist. Ég tel að það sé svo mikilvægt að sem breiðastur stuðningur sé um hana. Hér hafa menn í þessari umræðu rætt einstaka þætti öryggisstefnunnar eins og t.d. loftrýmisgæslu, bæði hv. formaður utanríkismálanefndar og hv. þm. Jón Gunnarsson veltu því upp hvort það væri raunverulega nokkur þörf á því, og eins og hv. þingmenn muna kemur það fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að þetta skuli endurskoðað. Ýmsir aðrir þættir hafa verið nefndir sem tengjast þessum málaflokki. Ég er þeirrar skoðunar að með því að flokkarnir setjist saman með þeim hætti sem við komum okkur saman um þegar haustar og hefjumst handa við nýja öryggis- og varnarmálastefnu þá eigi að taka þessa hluti undir og ræða þar. Sömuleiðis þær hugmyndir sem bæði er að finna í stefnuyfirlýsingunni og útfærslu á því sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson reifaði hér í dag og varðaði friðlýsingu fyrir kjarnorkutólum og -tækjum. Ég tel að sú nefnd eða sá hópur og sú vinna eigi að skera úr um það með hvaða hætti við viljum haga þessum hlutum í framtíðinni. Hins vegar blasir það alveg við að á alþjóðavettvangi er þróunin í þessum efnum mjög ör, hún stefnir alls staðar til kjarnaafvopnunar og hvarvetna þar sem við Íslendingar höfum setið á palli og talað fyrir hönd okkar þjóðar höfum við fylgt því svo það liggi alveg ljóst fyrir. Það er eitt mál hér sem við höfum ekki mikið drepið á í dag en oft hefur verið rætt í þessum umræðum sem árlega fara fram um skýrslu utanríkisráðherra og það er deilan í Miðausturlöndum, deilan milli Ísraela og Palestínumanna. Ég tel mikilvægt að Alþingi Íslendinga skoði afstöðu sína á nýjan leik til þessara mála. Alþingi hefur sem betur fer mótað afstöðu til þess í gegnum árin. Ég tel að hugsanlega eigum við, utanríkisráðuneytið, að frumkvæði þess eða í samráði við utanríkismálanefnd Alþingis, að skoða það mál vel og rækilega. Að vísu hefur aðeins komið vonarbjarmi núna síðustu vikur varðandi viðræður um frið en það liggur alveg ljóst fyrir eins og staðan er núna að í Ísrael er ríkisstjórn sem hefur setið í töluverðan tíma sem de facto hafnar tveggja ríkja lausninni. Þar er að finna flokk, flokk utanríkisráðherrans, kollega míns, sem beinlínis var stofnaður og bauð fram á grundvelli þess að bjóða samfélagi þjóðanna byrginn sem krafðist þess að friðarferlið væri endurvakið. Við höfum séð það líka núna á síðustu mánuðum og missirum að það er í verulegum mæli verið að þrengja að Palestínumönnum. Við sjáum það t.d. í Austur-Jerúsalem þar sem Ísraelsmenn buðu varaforseta Bandaríkjanna velkominn með því að tilkynna þegar hann kom til Ísraels beinlínis til að reyna að endurvekja friðarferlið fyrir hönd Obama forseta, þá tóku þeir á móti honum með því að tilkynna um leyfi fyrir tökum á 1.600 íbúðum Palestínumanna í Austur-Jerúsalem. Sömuleiðis höfum við séð margvíslegar frekari þrengingar á rétti þeirra. Við á Íslandi höfum alltaf verið málsvari lítilmagnans í alþjóðasamfélaginu og ég er þeirrar skoðunar að það skipti máli að rödd Íslands heyrist í þeim efnum. Ég hef sagt að ég telji að mér sem utanríkisráðherra beri með vissum hætti ákveðin skylda til þess að sýna þetta í verki og ég vil ítreka það hér sem ég hef sagt utan þings að ég hyggst fara til Gaza til að kynna mér stöðuna af eigin raun en líka til að sýna stuðning við málstað þeirra sem búa þarna í risastóru lokuðu eins konar víggirtu fangelsi á Gazasvæðinu. Ég tel að það sé hlutverk ríkisstjórnar eins og okkar og hlutverk þjóðar eins og Íslendinga. Þá er komið að Evrópusambandinu og þá eru fjórar sekúndur eftir þannig að ég þakka fyrir mig.

Frú forseti. Ég mæli fyrir skýrslu samstarfsráðherra Norðurlanda um störf Norrænu ráðherranefndarinnar árið 2009 en það ár fór Ísland með formennsku fyrir ráðherranefndinni. Formennskuáætlun Íslendinga var kynnt á þingi Norðurlandaráðs í lok október 2008 og yfirskrift hennar var „Norrænn áttaviti“. Þar var kveðið á um 30 verkefni og viðburði sem Íslendingar ætluðu að eiga frumkvæði að auk jafnmargra annarra sem einnig var talið mikilvægt að kæmust til framkvæmda. Þessi verkefni og viðburðir spanna öll svið samstarfsins. Þrátt fyrir efnahagshrun tókst að halda óbreyttri stefnu og gera nánast allt sem til stóð. Í fjárhagsáætlun Norrænu ráðherranefndarinnar voru 8 milljónir danskra króna til ráðstöfunar til að framkvæma fyrirætlanir Íslendinga tengdar formennskunni að því tilskildu að jafnhátt framlag bærist annars staðar frá. Skýrslan liggur hér frammi og þar er farið í nokkuð ítarlegu máli yfir hið norræna samstarf, bæði það sem varðar vettvang samstarfsráðherra en líka það sem tengist öðrum norrænum ráðherranefndum og farið yfir helstu verkefni. Ég ætla ekki að tæpa hér á öllu, ég mun eingöngu fara yfir helstu þætti á þessu formennskuári sem við Íslendingar áttum frumkvæði að eða lögðum ríka áherslu á en vísa að öðru leyti til skýrslunnar sem er efnismikil og mjög fróðleg. Í fyrsta lagi langar mig að nefna það að meðal áherslumála Íslendinga á formennskuárinu var að kannaðir yrðu möguleikar ráðherranefndarinnar á samstarfi við hagsmunaaðila í austurfylkjum Kanada um nýsköpun og rannsóknir, sérstaklega á áhrifum loftslagsbreytinga á lífríki hafsins og undirbúa gerð svokallaðs vákorts yfir Norður-Atlantshafið. Þetta er í takt við málflutning Íslendinga í ráðherranefndinni en þar höfum við lengi talað fyrir því að ráðherranefndin líti til vesturs og taki upp samstarf við hagsmunaaðila á Norður-Atlantshafssvæðinu án þess að sá málflutningur hafi lengi fengið nægan hljómgrunn. Nú má sjá merki um breytingar á viðhorfum samstarfslandanna í þessum efnum en í lok formennskuársins fór sendinefnd skipuð fulltrúum ráðherranefndarinnar, Íslands og Danmerkur, til fundar við kanadíska ráðherra og háttsetta embættismenn í Ottawa til að kanna samstarfsmöguleika. Áhugi Kanadamanna á samstarfi á þessum framangreindu sviðum er ljós og Danir, sem nú fara með formennsku í ráðherranefndinni, munu áfram vinna að framgangi þessa máls. Er ætlunin að Norræna Atlantsnefndin, NORA, og norræna nýsköpunarmiðstöðin NICe gegni miklu hlutverki í því fyrirhugaða samstarfi. Annað atriði sem mig langar að nefna sérstaklega er að vegna efnahagsörðugleikanna í kjölfar bankahrunsins og falls íslensku krónunnar ákváðu norrænu samstarfs- og menntamálaráðherrarnir að styrkja íslenska námsmenn á Norðurlöndum. Um var að ræða framfærslu og ferðastyrki til ungs fólks í iðn- og starfsnámi og háskólanámi. Alþjóðaskrifstofa háskólastigsins og Fræðslusetrið Iðan önnuðust umsýslu og afgreiðslu umsókna en ríflega 100 milljónum íslenskra króna var á árinu úthlutað til rúmlega 300 námsmanna. Fyrir liggur að sama upphæð verður til ráðstöfunar 2010 og um þessar mundir er auglýsing á heimasíðu menntamálaráðuneytis þar sem þessir styrkir eru auglýstir lausir til umsóknar þessa dagana. Ég veit að þessir styrkir hafa hjálpað mörgum námsmönnum sem hafa til að mynda verið í tíu mánaða námi og þar af leiðandi átt litla möguleika á sumarstarfi hér heima í venjulegu árferði og hvað þá nú. Ég veit því að þetta hefur hjálpað mörgum til þess að geta haldið áfram námi sínu á Norðurlöndum sem er gríðarlega mikilvægt, bæði fyrir íslenska námsmenn almennt en líka fyrir hið norræna samstarf. Þá var árið 2009 jafnframt ákveðið að verja rúmlega 17 millj. kr. og jafnhárri upphæð á yfirstandandi ári til að veita upplýsingar hér á landi um þá fjölbreyttu styrkjamöguleika sem völ er á á vettvangi Norrænu ráðherranefndarinnar. Sérstökum starfsmanni með aðstöðu hjá Impru var falið að sinna verkefninu. Eitt af stærri formennskuverkefnum Íslands var á sviði jafnréttismála en það er rannsókn á fyrirkomulagi og gildi fæðingar- og foreldraorlofs. Rannsóknarverkefnið var kynnt á ráðstefnu sem haldin var í Reykjavík í október undir heitinu „Umönnunarstefna, börn og jafnrétti á Norðurlöndum“. Rannsókninni lýkur á þessu ári og verða niðurstöðurnar kynntar. Meðal annarra formennskuverkefna um jafnréttismál var verkefni um jafnréttisfræðslu í skólum. Haldin var ráðstefna í Reykjavík þar sem m.a. var greint frá nýjum áherslum í nýjum námskrám í jafnréttisfræðslu, kynnt hin svokölluðu sólskinsverkefni úr skólum og stefnumótun í öðrum norrænum löndum. Þar var Hjallastefnan m.a. kynnt, hún átti 20 ára afmæli á árinu. Frá árinu 2007 hefur norrænt samstarf í vaxandi mæli tekið mið af hnattvæðingaráætlun norrænu forsætisráðherranna sem þeir sammæltust um á sumarfundi sínum það ár. Stærsta einstaka verkefnið í þeirri áætlun er samnorræn rannsókna- og nýsköpunaráætlun á sviði umhverfis-, loftslags- og orkumála. Áætlunin er langstærsta samnorræna átakið á þessu sviði en á fimm ára tímabili mun 400 milljónum danskra króna verða varið til hennar. Norræna nýsköpunarmiðstöðin, Norræna rannsóknarráðið og Norrænar orkurannsóknir munu í sameiningu sjá um framkvæmd áætlunarinnar en henni var formlega hleypt af stokkunum á hnattvæðingarþingi forsætisráðherra Norðurlanda sem haldið var hér á landi í Bláa lóninu í lok febrúar. Rannís og Nýsköpunarmiðstöð Íslands kynntu áætlunina fyrir íslensku vísindafólki á opnum fundi sem haldinn var í janúar á þessu ári en í henni eru fólgin mikil tækifæri fyrir þá sem fást við rannsóknir á þessum sviðum. Vinnumál og atvinnumál eru eitt af stóru viðfangsefnunum í norrænu samstarfi og Íslendingar áttu frumkvæði að nokkrum verkefnum á því sviði á árinu. Haldin var ráðstefna um áhrif atvinnuþátttöku eldra fólks á heilsu og lífsgæði en bæði fyrirtæki og samfélagið allt geta haft margvíslegan hag af því að þessi hópur sé virkur þátttakandi í atvinnulífinu. Enn fremur var haldin ráðstefna sem bar yfirskriftina „Vinnumarkaður fyrir alla“, en viðfangsefni hennar var að benda á nýjar leiðir til að virkja þá sem af einhverjum ástæðum eru utan vinnumarkaðar. Á vettvangi norrænu fjármálaráðherranna var unnið að mörgum verkefnum á árinu en það sem vekur kannski mesta eftirtekt þeirra á meðal sneri að gerð upplýsingaskiptasamninga við lágskattaríki en fyrir hönd Íslands voru undirritaðir tíu tvíhliða upplýsingaskiptasamningar við lágskattaríki á árinu og heildarfjöldi undirritaðra samninga var 13. Norrænt samstarf um sjávarútveg, landbúnað, matvæli og skógrækt er umfangsmikið en þessi málefni eru til umfjöllunar í einni ráðherranefnd. Bæði sjávarútvegs-, landbúnaðar- og umhverfisráðherra komu að starfi nefndarinnar á norrænum vettvangi, en meðal verkefna sem Íslendingar beittu sér fyrir á árinu voru tvær alþjóðlegar ráðstefnur sem haldnar voru í Reykjavík. Fjallaði önnur um nýsköpun í sjávarútvegi en hin um hagræna þætti í auðlindanýtingu og komu þátttakendur frá Norðurlöndum, Kanada, Bandaríkjunum, Ástralíu og Evrópu auk alþjóðastofnana. Margt fleira mætti tína til en ég ætla kannski ekki að telja upp öll verkefnin sem tíunduð eru í skýrslunni. Tvennt langar mig þó að nefna sem var fyrst og fremst undirbúið á árinu 2009 en kemur til framkvæmda á árinu 2010. Það er annars vegar átak til að efla norrænan málskilning en Danir, sem fara nú með formennsku, hafa tekið við því verkefni og á vegum þeirra var haldin ráðstefna um norrænan málskilning í aprílmánuði. Einnig langar mig að nefna norræna samanburðarrannsókn sem fór af stað á formennskuári okkar um hagi og viðhorf æskufólks á Norðurlöndunum en niðurstöður hennar verða kynntar hér á landi í ár. Reyndar segir í skýrslunni að þær verði kynntar á ráðstefnu í maí en líklega verður hún á haustmánuðum. En þetta er athyglisverð rannsókn sem fjallar bæði um félagslega þætti og framtíðarsýn norræna ungmenna og verður áhugavert að sjá hvaða niðurstöður koma fram þar. Ég vil að lokum geta þess að Ísland lagði á það sérstaka áherslu á þessu formennskuári að efla samráð Norrænu ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs á sem flestum sviðum, sérstaklega að því sem varðar undirbúning fjárhagsáætlunar og fjárlaga fyrir norrænt samstarf. Ráðherranefndin leitaðist eftir föngum við að koma til móts við óskir ráðsins um forgangsröðun fjárveitinga, þar sem kannski bar ekki svo mikið á milli heldur, og var fjárhagsáætlun ársins 2010 samþykkt á þingi Norðurlandaráðs á haustmánuðum í góðri sátt. Ég vona að það vinnulag muni halda áfram að framkvæmdarvald og löggjafarvald eða þingið nái góðu samstarfi um þessi málefni. Síðast langar mig að segja að ég tel að þessi mál mættu að mörgu leyti vera sýnilegri. Þau eru vel sýnileg þeim sem þekkja til málaflokkanna en af minni stuttu reynslu í þessu embætti held ég að þetta samstarf skipti okkur Íslendinga alveg feikilega miklu máli. Þetta eru nágrannaþjóðir okkar með það þjóðskipulag sem við lítum mest til. Það skiptir miklu að efla þetta samstarf og gefa ekkert eftir í því þó að illa ári í efnahagslífi. Við förum með formennsku í Norðurlandaráðsþinginu og það verður haldið hér á landi og ég held að það skipti miklu máli að við þingmenn stuðlum líka að því að þetta samstarf sé bæði sýnilegt og til umræðu, bæði á þessum vettvangi og annars staðar.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna framkominni skýrslu. Hún er mjög umfangsmikil og erfitt að gera henni skil á tíu mínútum en það eru nokkur verkefni sem mig langar að grípa í. Ég fagna því og það kom fram í máli hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandanna líka, að norrænu samstarfsráðherrarnir og menntamálaráðherrarnir stóðu fyrir sérstakri fjárhagsaðstoð fyrir íslensk ungmenni vegna efnahagskreppunnar. Það voru 300 ungmenni sem fengu styrki og mér finnst það til mikillar fyrirmyndar hvað brugðist var hratt við og ungmenni okkar styrkt, þ.e. þau sem áttu í erfiðleikum og stunduðu nám á Norðurlöndum. Mig langar líka að grípa niður í Norræna menningarsjóðinn. Fjallað er um hann á bls. 16 en sú er hér stendur er einmitt fulltrúi Íslands, annar tveggja, í stjórn þessa sjóðs. Að mínu mati er hann gríðarlega mikilvægur. Tilgangur hans er að styrkja menningarverkefni á Norðurlöndunum og norræn verkefni sem unnin eru í öðrum löndum. Mig langaði að nefna það núna að það er nýbúið að halda stjórnarfund í þessum sjóði þar sem úthlutað var til íslenskra verkefna. Það er athyglisvert að skoða greiðslur Íslendinga inn í sjóðinn og hvað við fáum til baka í verkefni sem við erum í forsvari fyrir. Auðvitað njóta önnur norræn ríki góðs af þeim líka ekki, bara við. Við greiðum kringum 1% inn í norræna samstarfið enda erum við gróft talið kringum 1% Norðurlandabúa. Það er ljóst að við fáum um 5% af styrkupphæðunum í verkefni sem Ísland er í forsvari fyrir. Þannig að við fáum hlutfallslega meira út úr sjóðnum heldur en við leggjum inn í hann, ef svo má að orði komast. Önnur lönd eru á pari, nema það hallar aðeins á Finnland og Svíþjóð í þessu eins og svo oft áður. Það er athyglisvert að draga það fram að Íslendingar hafa mjög mikið gott út úr norrænu samstarfi, ekki bara löggjafarsamstarfi grasrótarsamstarf og öðru heldur líka í formi beinna styrkja. Í skýrslunni er líka fjallað um dómsmálasamstarf. Mig langaði að draga fram mjög gott samstarf varðandi björgunarmál á Norðurlöndunum. Það er annar samningur um björgunarþjónustu frá 1989 milli Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar og við Íslendingar erum formlegur aðili að honum. Það er almannavarnadeild ríkislögreglustjóra sem fer með þetta samstarf í leitar- og björgunarmálum. Landhelgisgæslan er líka tengd þessu og ég tel að þetta sé alveg gríðarlega mikilvægt samstarf. Við fáum einnig norska efnahagssérfræðinga til að aðstoða okkur varðandi bankahrunið og njótum þar góðs af norrænni samvinnu. Síðan eru tvö verkefni, Nordjobb og Snorraverkefni sem mér finnst mikilvægt að nefna. Það eru atvinnuskipti ungs fólks á Norðurlöndunum. Á síðasta sumri komu 53 ungmenni hingað til Íslands í vinnu og 90 ungir Íslendingar fóru til vinnu á Norðurlöndunum. Þetta er alveg gríðarlega mikilvægt verkefni og ég hef áhyggjur af því að íslensk ungmenni ferðast meira og minna yfir Norðurlöndin og jafnvel lengra og tapa kannski af Norðurlöndunum. Nordjobb-verkefnið og Snorraverkefnið sem tengist Kanada eru gríðarlega mikilvæg verkefni. Mig langar að spyrja hæstv. samstarfsráðherra út í norræna tungumálasamninginn. Hæstv. ráðherra minntist á hann. Mér skilst að það eigi að gera áætlanir varðandi það hvernig eigi að koma þessum tungumálasamningi „språkkonvensjonen“ í framkvæmd og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort við höfum gert slíka áætlun. Ég efast um að við höfum gert það. Ég veit að önnur norræn ríki eru að vandræðast með þetta. Mig langaði aðeins að inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hún hafi upplýsingar um þetta. Á bls. 53 er fjallaði um „Nordisk velferdsenter“ eins og það kallast. Norræna velferðarstofnunin er sett saman úr mörgum minni einingum. Ég ætla ekki að telja þær allar upp en ég veit að ráðherrann áttar sig á því hvert ég er að fara. Ég tel að með því að sameina þessar litlu stofnanir í eina stóra hafi verið stigið mjög jákvætt skref. Ég vil líka gera að umtalsefni og spyrja hæstv. ráðherra út í annað mál, það er samstarf við Eystrasaltsríkin, Norðaustur-Rússland og hugsanlega Hvíta-Rússland. Norðurlöndin hafa sett upp upplýsingastofur á þessum stöðum, bæði í Eystrasaltsríkjunum og í Norðaustur-Rússlandi. Ekki fyrir löngu síðan samþykkti Norðurlandaráð í Stokkhólmi að beina því til samstarfsráðherranna að beita sér fyrir því að komið yrði upp upplýsingaskrifstofu í Minsk í Hvíta-Rússlandi. Atkvæði voru greidd og var talsverður meiri hluti fyrir þessari niðurstöðu en maður hefur orðið var við ákveðna tregðu hjá ráðherrunum. Ég vil gjarnan spyrja hæstv. samstarfsráðherra um hennar afstöðu í þessu hvort hæstv. samstarfsráðherra Íslands sé ekki tilbúin til að standa að því að liðka fyrir opnun upplýsingaskrifstofu í Minsk í Hvíta-Rússlandi. Sú er hér stendur telur að það sé mikið gæfuspor og mundi vonandi aðstoða við lýðræðisþróun í Hvíta-Rússlandi þegar litið er til framtíðar. Virðulegi forseti. Mig langar að nota síðustu mínúturnar í að lýsa því að um tíma hafði ég nokkrar áhyggjur af norrænu samstarfi. Umræðan sem fór fram um norrænt samstarf á Íslandi var öll í tengslum við bankahrunið, Icesave og þau mál. Hér blossaði upp umræða um að Norðurlöndin stæðu ekki nógu vel við bakið á okkur. Maður lítur svolítið á þessi mál í samhengi núna eftir að rannsóknarskýrslan kom út. Mér finnst mjög athyglisvert að lesa í rannsóknarskýrslunni hvernig Íslendingar virðast hafa komið fram við Norðurlöndin og reyndar fleiri ríki og valdið því að mikið vantraust skapaðist á íslensk stjórnvöld. Því er lýst í 19. kafla á bls. 275 í rannsóknarskýrslunni. Mig langar fyrst að vitna í bls. 276, þar er því lýst hvernig seðlabankastjórar Norðurlandanna; Svíþjóðar, Noregs og Danmerkur, að mig minnir sérstaklega Svíþjóðar, misstu mikið traust á íslenska Seðlabankanum og íslenskum stjórnvöldum. Mig langar að fá, með leyfi hæstv. forseta, að grípa aðeins ofan í þetta skjal og vitna beint í það: „Í raun voru það einvörðungu seðlabankar Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar sem með eftirgangsmunum fengust til að gera gjaldeyrisskiptasamninga við Seðlabanka Íslands. Það gerðist þó ekki fyrr en forsætisráðherra veitti loforð um að þrýsta á íslensku bankana að draga saman stærð efnahagsreikninga sinna með hliðsjón af tillögum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. En loforð forsætisráðherra Íslands í símtali var af hálfu hinna norrænu seðlabankastjóra ekki talið nægjanlegt heldur var krafist undirritaðrar yfirlýsingar þriggja ráðherra ríkisstjórnarinnar um ábyrga stefnu í ríkisfjármálum og um breytingar á Íbúðalánasjóði. Fyrirgreiðsla norrænu seðlabankanna var þannig bundin skilyrðum um að ríkisstjórn Íslands beitti sér fyrir ákveðnum pólitískum aðgerðum og athöfnum af hálfu Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitsins. Ráðherrarnir undirrituðu yfirlýsinguna 15. maí 2008 ásamt bankastjórn Seðlabanka Íslands en hún var ekki birt opinberlega en lögð fram á ríkisstjórnarfundi. Jóhanna Sigurðardóttir lýsti því við skýrslutöku að yfirlýsingin hefði heldur ekki verið rædd í ríkisstjórn. Að framansögðu athuguðu virðist það hafa verið mat norrænna seðlabanka að íslensk yfirvöld hefðu ekki beitt sér af nægilegu afli við að draga úr stærð íslensku fjármálafyrirtækjanna, hefðu ekki haldið uppi nægilega ábyrgri stefnu í ríkisfjármálum auk þess sem ekki hefði verið ráðist í breytingar á Íbúðalánasjóði sem taldar væru nauðsynlegar. Svo notuð séu orð, sem Davíð Oddsson eignar bankastjórum danska og norska Seðlabankans, höfðu íslensk stjórnvöld gert „allt of lítið og allt of hægt“ í því að minnka íslensku fjármálafyrirtækin. Ekki verður séð að bankastjórar norrænu seðlabankanna hafi borið mikið traust til þess að íslenska ríkisstjórnin mundi ráðast í þessi verkefni fyrst þess var sérstaklega krafist að fá loforð ráðherranna um nauðsynlegar umbætur skjalfest og undirrituð.“ Það þarf ekki að lesa mikið meira upp úr þessu. Það er margt í viðbót sem maður hefur ekki geð í sér að lesa en þetta sýnir svo ekki verður um villst að gríðarlega mikið vantraust hefur skapast á milli íslenska Seðlabankans og íslenskra stjórnvalda og norrænu seðlabankanna. Svo vitnað sé í lokaorð kaflans, virðulegur forseti, þá telur rannsóknarnefndin sem notar orðin „að íslensk stjórnvöld hafi verið orðin mjög einangruð að þessu leyti á alþjóðavettvangi.“ Það er ágætt að þingmenn hafi þetta í huga þegar þeir rifja upp hástemmdar yfirlýsingar um að norrænt samstarf skili sér ekki. Það er ákveðin ástæða fyrir því að menn voru á varðbergi á Norðurlöndunum og eftir á að hyggja hefur maður fullan skilning á því. Ég er ánægð með það að á sínum tíma hélt ég uppi miklum varnarorðum um neikvæða umræðu um norrænt samstarf sem mér fannst vera að skapast, því hún átti ekki rétt á sér. Norðurlöndin hafa staðið við bakið á okkur og við eigum að fagna því og vera þakklát fyrir það.

Hæstv. forseti. Ég vil í nokkrum orðum þakka hæstv. menntamálaráðherra, samstarfsráðherra okkar í norrænu samstarfi, fyrir skýrsluna sem er ítarleg og góð og sýnir okkur hvað það er mikilvægt að við förum a.m.k. árlega yfir alþjóðlegt og norrænt samstarf og gefum okkur tíma til að átta okkur á stöðu þeirra mála og setja okkur svolítið inn í þau þannig að við tölum í takt. Það sem mér finnst skipta máli varðandi skýrslu sem þessa er að það er svo margt sem unnið er á norrænum vettvangi sem fer hljótt úti í samfélaginu. Gott og mikilvægt starf sem fjölmiðlar veita ekki athygli enda fer þungi starfsins fram í nefndastarfi og á samráðsfundum. Það eru ekki alltaf stórar og miklar ráðstefnur eða yfirlýsingar en þetta er mjög mikilvægt starf og skilar okkur miklu. Ég tek sem dæmi allt það starf sem fer fram á sviði velferðarmála. Það er ekki bara á þeim vettvangi heldur mörgum öðrum sem við höfum oft á tíðum verið nokkuð á eftir hinum Norðurlöndunum og getum mikið lært af þeim, bæði það sem vel hefur gengið og ekkert síður að horfa á og læra af því sem miður hefur farið. Þannig tökum við ekki upp eða getum forðast einhver kerfi eða breytingar hvað varðar þjónustu, strúktúrbreytingar eða kerfisbreytingar sem hafa ekki gefist vel á öðrum Norðurlöndum. Þó svo eitthvað sé í fræðunum sem beri hæst í það og það skiptið, ef það hefur ekki gengið vel á Norðurlöndunum eigum við svo sannarlega að horfa til þess að þjóðirnar eru svipaðar, menningin er svipuð og við erum jú ekki nema rúmlega 300 þúsund manna þjóð. Núna eigum við og ættum að læra að við getum ekki leyft okkur hvað sem er. Við höfum hvorki þann fjölda né efni á því að haga okkur eins og fjölmennari þjóðir en við getum lært af þeirri stjórnskipan sem þar er og notið þess samstarfs sem Norðurlandaþjóðirnar sinna. Það á sannarlega við í velferðarþjónustunni, bæði félags- og heilbrigðismálum sem hefur borið hingað nýja strauma og eflt starfsemi okkar á mörgum sviðum. Við njótum góðs af samstarfi þjóðanna, m.a. hvað varðar lyfjamál og lyfjaafgreiðslu og bæta réttindi fatlaðra, fólks með fötlun. Auk þess stöndum við saman að því að fara inn í alla lagabálka og endurskoða þá með tilliti til þess að þar gæti jafnréttis gagnvart öllum og að málefni fatlaðra séu sérstaklega skoðuð með tilliti til þess að ekki sé gengið á rétt þeirra. Við eigum enn þá langt í land hvað varðar aðgengi fyrir alla. Innan Norðurlandasamstarfsins er unnið að því að koma á hugmyndafræðinni um aðgengi fyrir alla, hönnun fyrir alla. Þetta höfum við í huga þegar við hugsum um bæði aðgengi í umhverfinu, að fasteignum og aðgengi að lýðræði. Þannig að allir hafi möguleika á þátttöku í pólitísku starfi, eigi möguleika á skólagöngu og samfélaginu í heild. Við stöndum miklu sterkar og betur með því að vera í samstarfi með Norðurlandaþjóðunum. Því vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa skýrslu og gera grein fyrir þeim mörgu málaflokkum sem lítið fer fyrir í daglegri umræðu en eru okkur svo mikilvæg.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og innlegg þeirra. Af því að hv. þm. Siv Friðleifsdóttir ræddi kostnað við norrænt samstarf og svo framlag til okkar Íslendinga er kannski ástæða til að taka það fram að eins og hv. þingmaður nefndi einmitt réttilega er framlag okkar Íslendinga til þessarar heildarfjárhagsáætlunar 1,2% sem er u.þ.b. 240 milljónir íslenskra króna. Ef við horfum bara til þeirra stofnana sem hér eru, þ.e. Norræna hússins sem er eina norræna menningarstofnunin hér, er rekstur þess húss fjármagnaður með norrænu fé. Það fær sem sagt u.þ.b. 190 milljónir íslenskra króna úr þessum norræna sjóði. Enn fremur fær Norræna eldfjallastöðin sem tilheyrir Jarðvísindastofnun Háskóla Íslands framlög frá ráðherranefndinni upp á um 110 milljónir íslenskra króna á þessu ári. Þessar tvær stofnanir fá þá í raun og veru það til baka sem við leggjum í samstarfið og eru þá ótaldir til að mynda þeir sérstöku styrkir sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi, þ.e. 5,5 milljónir danskra króna sem var varið í framfærslustyrki til námsmanna bæði í ár og í fyrra. Enn fremur hafa Íslendingar verið styrktir sérstaklega út af efnahagshruninu til þátttöku í norrænu samstarfi. Sérstöku framlagi var varið í það og ráðuneytin hafa fengið ferðastyrki vegna starfsmanna sinna sem sækja norræna fundi. Enn fremur var þetta sérstaka átak sem ég nefndi áðan, og er hýst hjá Impru, til að kynna Íslendingum alla styrkjamöguleikana í hinu norræna samstarfi. Segja má að á síðasta ári hafi fjárframlög Norrænu ráðherranefndarinnar til Norræna hússins og Norrænu eldfjallastöðvarinnar og þessi tímabundna aðstoð verið upp á 458 milljónir íslenskra króna sem er langtum hærri upphæð en það sem Ísland leggur í hið norræna samstarf. Eru þá ótalin öll önnur verkefni sem við erum aðilar að og fá styrki fyrir utan þá möguleika sem við eigum auðvitað með því að fara þarna með formennsku með reglubundnum hætti og koma áherslumálum okkar inn í áætlanir þannig að fjárhagslega hallar svo sannarlega ekki á okkur Íslendinga í þessum efnum. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi sérstaklega tungumálasamstarfið sem er farið yfir í þessari skýrslu, þ.e. stöðu þess. Það var endurskoðað árið 2008 og ég hef raunar skynjað að fulltrúar Norðurlandanna hafa ólíka nálgun á þetta samstarf. Það eru misjafnar væntingar og við höfum séð að það eru líka misjafnar væntingar milli menntamálaráðherranna annars vegar og menningarmálaráðherranna hins vegar. Síðan sjáum við að væntingar landanna þriggja sem standa næst hvert öðru í málskilningi, Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar, eru aðeins aðrar en okkar Íslendinga. Þó að við tölum norrænt mál stöndum við aðeins fjær í málskilningi og svo eru auðvitað Finnar utan við þetta því að þeir tala finnsk/úgrískt mál fyrir utan þá sem tala finnlandssænskuna. Það er verið að reyna að vinna í því hvernig við getum komið til móts við þessa ólíku nálgun Það var skipuð ráðgjafarnefnd um tungumálasamstarfið til að fylgjast skipulega með þessu samstarfi. Hún tók til starfa í ársbyrjun 2009 undir formennsku Guðrúnar Kvaran prófessors. Við lögðum fram áætlun um þetta tungumálaátak í árslok 2009. Síðan liggur það núna hjá dönsku formennskunni hvernig farið verður með þessa áætlun. Ég missti því miður af ráðstefnunni sem haldin var um málskilning í síðasta mánuði en ég hef fundið fyrir miklum áhuga hjá Dönum á að efla þetta samstarf, ekki síst út af teiknum um að þessi málskilningur hafi minnkað, ekki minnst hjá börnum og ungmennum, og það var til að mynda ástæða þess að þetta var allt fært undir ráðherranefnd menntamála. Menningarmálaráðherrarnir nálguðust þetta aðeins öðruvísi og höfðu meiri áhuga út frá málsögulegum og menningarlegum samanburði. Hvað varðar Minsk-skrifstofuna sem samþykkt var tillaga um á Norðurlandaráðsþinginu get ég sagt að samstarfsráðherrarnir tóku þá tillögu mjög alvarlega. Í framhaldinu var skipuð ráðgjafarnefnd sérfræðinga utanríkisráðuneytanna og ætlunin er að tillaga um útfærslu á þessu verkefni liggi fyrir Norðurlandaráðsþinginu í haust. En ég get sagt að þetta var heilmikið rætt á fundi samstarfsráðherranna og þar takast á ákveðin sjónarmið, þeirra sem segja að við megum ekki teygja okkur of langt út og hinna sem segja: Í þessum ríkjum er einmitt mikil þörf fyrir lýðræðishefðir Norðurlandanna og ef við getum eitthvað lagt af mörkum til að færa þær til að mynda til Hvíta-Rússlands eigum við að gera það. Mín persónulega afstaða hefur verið að þetta geti verið gott verkefni og það skiptir auðvitað máli að ráðist sé í það með einhverjum raunhæfum hætti, og ekki minnst fjárhagslega, en líka að við tryggjum að markmiðið sem er væntanlega að bera boðskap lýðræðishefða Norðurlanda yfir til Hvíta-Rússlands náist sem best fram. Við höfum fundið mikinn áhuga á þessu verkefni að austan og við finnum líka mikinn áhuga hjá Eystrasaltsríkjunum á því mikla samstarfi sem nú þegar er í gangi milli norrænu ríkjanna og Eystrasaltsríkjanna. Þar var haldinn samstarfsráðherrafundur nú í febrúar og má segja að það hafi gengið mjög vel. Vonandi getum við nýtt fordæmið þaðan yfir til Minsk. Ég ætla ekki að ræða mikið meira hér og nú, enda var ekki fleiri beinum spurningum varpað til mín. Ég tek undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og Þuríði Backman um mikilvægi þessa samstarfs og ég get sagt að fyrir hrun hafði ég líka áhyggjur af því hvert nákvæmlega þetta samstarf stefndi, til að mynda í frægri álitsgerð frá Viðskiptaráði þar sem sagt var að Íslendingar stæðu Norðurlöndunum svo langtum framar að við þyrftum eiginlega ekki að líta til þeirra lengur um neitt. Þetta stangast mjög á við það sem við erum að reyna núna þar sem við einmitt lítum til Norðurlandanna og höfum þrátt fyrir allt og allt átt stuðning þeirra. Eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir benti á var ástæða fyrir þeim varnaðarorðum sem þaðan bárust. Ég legg mikla áherslu á að við höldum vel utan um þetta samstarf og tökum þátt í því af heilum hug, leggjum okkur fram um að gera það sýnilegra. Ég held líka að það skipti t.d. máli í hinu ráðuneyti mínu, þ.e. ráðuneyti menntamála, að efla málskilning í íslenska skólakerfinu og hvað við getum gert okkar megin. Þarna eru þær þjóðir sem við eigum sögulega og menningarlega mesta samleið með, en líka út frá þeirri samfélagsgerð sem er á Norðurlöndum nútímans og stenst að fullu leyti samanburð í hinu alþjóðlegu samhengi, t.d. ef litið er til þátta á borð við samkeppnishæfni, en ekki síst þegar litið er til velferðarsamfélaga og lýðræðismála. Ég legg mikla áherslu á að við höldum vel utan um þetta samstarf, hvort sem er á vettvangi Norðurlandaráðs eða Norrænu ráðherranefndarinnar.

Virðulegur forseti. Skylt er skeggið hökunni, við ræðum áfram norrænt samstarf, að þessu sinni skýrslu um samstarfið í Norðurlandaráði á síðasta ári. Ég vil nota tækifærið og þakka hæstv. samstarfsráðherra fyrir skýrslu hennar um samstarfið á þeim vettvangi á liðnu ári. Ég held að það sé alveg óhætt að segja að öll áhersla á norrænt samstarf hefur aukist mjög og eflst eftir þau efnahagsáföll sem hér riðu yfir, enda fundum við í raun og sann hvert var að leita, bæði um bandamenn og stuðning og styrk í þeim hremmingum. Sömuleiðis drógu margir þær pólitísku ályktanir að við þyrftum að horfa til þeirra áherslna sem við áður lögðum, hinna norrænu áherslna í samfélagsuppbyggingu, í ríkari mæli en við gerðum á allra síðustu árunum í aðdraganda hrunsins. Skýrsla Íslandsdeildarinnar er þingmál nr. 477 og hana finna þingmenn á þskj. 821. Ég ætla út af fyrir sig ekki að rekja mig í gegnum efni hennar. Í henni er einfaldlega greint frá starfsemi Íslandsdeildarinnar, Norðurlandaráðsins og nefnda ráðsins á liðnu ári. Ný Íslandsdeild var skipuð eftir alþingiskosningarnar fyrir ári og voru þá skipaðir í hana auk mín, fyrir hönd Samfylkingarinnar Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins þeir Illugi Gunnarsson og Bjarni Benediktsson, fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð Ásmundur Einar Daðason og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir og fyrir Framsóknarflokkinn hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Á árinu fór Ísland með formennsku í ráðherranefndinni en í árslok 2009 tók Ísland við formennsku. Sá sem hér stendur og er formaður Íslandsdeildarinnar var kjörinn forseti ráðsins á þingi þess í Stokkhólmi á árinu 2009. Þar lögðum við jafnframt fram formennskuáætlun okkar í ráðinu, þær áherslur sem Íslandsdeildin leggur á yfirstandandi ári í starfsemi ráðsins. Ráðið starfar eftir rammaáætlun til nokkurra ára og það land sem fer með forsæti í ráðinu leggur áherslu á ákveðin atriði í starfi sínu á því ári. Þar vil ég nefna nokkur atriði. Þar er í fyrsta lagi lögð rík áhersla á öryggi borgara á Norðurlöndum út frá fjölmörgum sjónarhornum. Þar er kannski fyrst að nefna hin hefðbundnu sjónarmið, varnar- og öryggismálin, ekki síst á grundvelli Stoltenbergs-skýrslunnar. Thorvald Stoltenberg, fyrrverandi utanríkisráðherra Norðmanna, vann geysigóða úttekt á stöðu þessara mála á Norðurlöndum, ekki síst á Norður-Atlantshafinu. Hann setti fram einar 13 tillögur um það hvernig auka mætti og efla samstarf norrænu ríkjanna í hinum hefðbundnu öryggismálum. Eitt af stóru verkefnunum á yfirstandandi ári er að ýta áfram þeim tillögum og fylgja þeim eftir þannig að þær verði ekki enn ein skýrslan heldur verði tillögurnar teknar til meðhöndlunar og komið til framkvæmda í þeim mæli sem raunsætt er og skynsamlegt. Þar er að finna tillögur sem snúast um allt frá hagkvæmu samstarfi um sendiráð í erlendum ríkjum og yfir í langtímastórpólitísk öryggismál eins og upplýsingaöflun á norðurslóðum og annað slíkt. Í öðru lagi höfum við lagt áherslu á öryggismál hvað varðar skipulagða glæpastarfsemi á Norðurlöndum. Það sýnir sig að fólk á Norðurlöndunum lýsir í viðhorfskönnunum mestum áhuga á því að gætt sé að þeim þætti í samstarfinu, samstarfi gegn glæpastarfsemi sem hefur færst í vöxt í okkar heimshluta og við kynnst æ betur, skipulagðri glæpastarfsemi sem kallar á aðgerðir í hverju og einu landi en kallar líka á samstarf þvert á landamæri. Slík starfsemi nær oftar en ekki yfir landamæri og er fjölþjóðleg skipulögð starfsemi sem kallar á fjölþjóðlegt skipulegt samstarf til varnar. Við höfum líka lagt áherslu á öryggismál frá óvenjulegu sjónarhorni sem er hið efnahagslega öryggi. Við höfum kynnst því á síðustu missirum að efnahagsmál eru þegar á reynir líka gríðarlega mikið öryggismál, sem og umhverfismálin. Loftslagsmálin hafa verið mjög fyrirferðarmikil í hinu norræna samstarfi á undanförnum árum, m.a. hafa Danir haft mikla forustu um starf í þeim efnum sem náði hápunkti á síðasta ári með ráðstefnunni í Kaupmannahöfn. Það er starf sem við fylgjum eftir á hinum norræna vettvangi og það er mikið öryggismál fyrir íbúa á norðurslóðum, ekki síst fyrir nágranna okkar á Grænlandi og í strandhéruðum við Norður-Atlantshaf. Hafið er annað áhersluatriði Íslandsdeildarinnar í þessu samstarfi. Þar eiga Norðurlöndin mörg sameiginleg hagsmunamál, hafa náð ýmsu fram í úrbótum á Eystrasaltssvæðinu og margvísleg verkefni hafa verið unnin, m.a. í tengslum við Norður-Atlantshafið. Hér nefndi hæstv. samstarfsráðherra vákortið, en á vettvangi Norðurlandaráðs hefur líka verið samstarf um að hafa áhrif á stefnu Evrópusambandsins á Eystrasaltinu og núna á þá stefnumörkunarvinnu sem unnin er í fiskveiðimálum. Þetta á Norðurlandaráðið sameiginlegt með Vestnorræna ráðinu, það er ástæða til að nýta tækifærið nú við endurskoðun á fiskveiðistefnu Evrópusambandsins til að leggja inn í þá vinnu norræn sjónarmið, norræna reynslu og að tala fyrir norrænum hagsmunum. Unnið verður að ýmislegu starfi í því sambandi á yfirstandandi ári. Norðurlandaráð þarf í ríkara mæli að láta til sín taka í hinni evrópsku stefnumörkun og þróa þannig starf sitt. Fjölmargar ákvarðanir sem varða Norðurlöndin og íbúa á Norðurlöndunum eru nú teknar í Brussel og þó að sum ríkjanna séu aðilar að Evrópusambandinu og önnur ekki og sumt fólk á Norðurlöndunum sé hlynnt Evrópusambandinu og annað ekki og að öll umræða þess vegna í hinu norræna samstarfi um Evrópusambandið geti verið viðkvæm breytir það ekki því að Brussel hefur áhrif á praktísk verkefni í okkar daglega lífi. Það er mikilvægt að við frá hinni norrænu hlið getum bæði tekið mið af og leitast við að hafa áhrif þar, t.d. skiptir miklu máli að við leitumst við að hafa sem mest samráð milli Norðurlandanna um það hvernig við innleiðum Evróputilskipanirnar í landsrétt hinna norrænu landa. Ef við gerum það mjög ólíkt eftir löndum getum við með því skapað nýjar landamærahindranir innan Norðurlandanna og ný vandamál fyrir fólk og fyrirtæki á Norðurlöndunum í samskiptum innan Norðurlandanna. Það hefur verið lykilatriði í hinu norræna samstarfi að fella niður landamærahindranir, hvort sem það er vegabréfaframvísun eða hvers kyns réttindi á milli landanna. Það er auðvitað mikilvægt verkefni fyrir Norðurlandaráð nú og á næstu árum að huga að þessum þætti, að innleiðing Evróputilskipana skapi ekki nýjar landamærahindranir á milli Norðurlandanna. Sömuleiðis þurfum við að hafa auga á því í þessu norræna þingmannasamstarfi okkar með hvaða hætti við getum haft áhrif á nýja löggjöf í Evrópusambandinu og nýja stefnumörkun sem varðar okkur miklu, hvort sem það er stefnumörkun Evrópusambandsins um heimskautasvæðin, um norðurskautssvæðið, Eystrasaltið, nýja fiskveiðipólitík eða eins og það verkefni sem er á dagskrá Norðurlandaráðsins núna sem er ný neytendalöggjöf í Evrópu sem er á dagskrá í Evrópusambandinu. Neytendalöggjöf á Norðurlöndum er býsna þróuð og það skiptir okkur miklu máli að þeim sjónarmiðum sem við höfum haft uppi á Norðurlöndum í þeim efnum sé haldið til haga í þeirri umræðu sem fram fer á næstu missirum um neytendamál í Evrópu og mun að líkindum á endanum leiða til samevrópskrar löggjafar sem mun hafa áhrif á löggjöfina hjá okkur á Norðurlöndunum. Auk þess að þakka hæstv. ráðherra þakka ég hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir orð hennar áðan. Ég held að þau orð sem hún hafði um neikvæða umræðu um norrænt samstarf á tímabili eigi sannarlega við rök að styðjast vegna þess að sú umræða var á köflum á býsna miklum villigötum. Staðreyndin er sú að þegar á reyndi og við fórum um heiminn í leit að neyðaraðstoð á erfiðum tímum í aðdraganda hrunsins voru það meira og minna Norðurlöndin ein sem voru tilbúin til að gera við okkur gjaldmiðlaskiptasamninga og styðja okkur í þeim erfiðleikum sem við vorum þá í. Þangað sóttum við líka mikilvægan bakstuðning og sérfræðiaðstoð þeirra landa sem höfðu farið í gegnum fjármálakreppur. Við sóttum þangað sérfræðinga úr fjármálaeftirlitum þeirra landa, við sóttum þangað m.a.s. seðlabankastjóra um tíma eins og kunnugt er, við sækjum þangað núna sérfræðinga í efnahagsbrotarannsóknum og -saksóknum og höfum getað leitað þangað um margvíslegan stuðning, m.a. fjármögnun á samstarfsáætlun okkar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þó að við hefðum stundum kosið að lengra hefði verið gengið eða eindregnari afstaða verið tekin með okkur, ekki síst á vettvangi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og höfum rætt það og skipst mjög hreinskilnislega á skoðunum við félaga okkar í Norðurlandaráði, í þingflokkunum sem þar starfa, og lagt áherslu á mikilvægi þess að Norðurlöndin standi með Íslandi í þeim leiðangri öllum er auðvitað engum blöðum um það að fletta að á þessum tíma höfum við fyrst og síðast getað leitað til Norðurlandanna og fengið stuðning hjá þeim. Þau hafa skipt okkur gríðarlega miklu máli þegar við höfum unnið okkur með sem farsælustum hætti í gegnum þetta tímabil. Það vekur samt eðlilega spurningar um það sem ég held að við eigum að ræða í hinu norræna þingmannasamstarfi á næstu mánuðum og missirum, hvort ekki sé rétt að skoða að formgera slíkt samstarf á viðsjárverðum tímum í efnahagsmálum, hvort við höfum ekki lært það af þeim fellibyl sem gekk yfir í efnahagsmálum heimsins að svæði eins og Norðurlöndin hafa að sumu leyti ekki verið fyllilega viðbúin því sem yfir gekk, hvað megi af því læra og hvernig við megum búa okkur betur undir það þegar næst skellur yfir fárviðri í þessum efnum. Efnahagsleg áföll verða ekki bara einu sinni, þau koma aftur og aftur, kannski með áratugamillibili, kannski einnar aldar millibili en við vitum að þau koma aftur og það er mikilvægt að við lærum af þeim tíma það sem að baki er. Að öðru leyti vísa ég, virðulegi forseti, í skýrsluna á þskj. 821.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins fyrir árið 2009. Það sem bar hæst í starfi Vestnorræna ráðsins á árinu var einkum fernt: Í fyrsta lagi fundur forsætisnefndar Vestnorræna ráðsins og sendinefndar Evrópuþingsins sem haldinn var í Brussel 24. febrúar. Í öðru lagi þemaráðstefna Vestnorræna ráðsins um námsmöguleika fyrir ófaglærða á Vestur-Norðurlöndum, haldin á Grænlandi 4.–7. ágúst. Í þriðja lagi var ársfundur Vestnorræna ráðsins, haldinn í Færeyjum. Ársfundurinn samþykkti alls þrjár ályktanir, eina frá hverju Vestur-Norðurlandanna, sem allar byggðust á þemaráðstefnunni og mæltu fyrir um aukna samvinnu á sviði menntamála. Tillaga Íslands mælti fyrir um nemenda- og kennaraskipti milli verkmenntaskóla og þátttöku fræðslumiðstöðva með áherslu á nám fyrir ófaglærða, tillaga Grænlands um samvinnu milli vestnorrænna háskóla um fjarnám og tillaga Færeyja um skiptinemaáætlun fyrir framhaldsskólanema. Í fjórða lagi tók formaður Vestnorræna ráðsins auk formanna hinna landsdeildanna virkan þátt í umræðum á Norðurlandaráðsþingi þar sem þau vöktu m.a. athygli á framlagi Vestur-Norðurlandanna til endurskoðunar á sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins og á þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins árið 2010 sem mun fjalla um kosti og galla fiskveiðistjórnarkerfa Vestur-Norðurlandanna. Í skýrslunni er gerð grein fyrir starfi Vestnorræna ráðsins en breytingar urðu á skipan aðal- og varamanna Íslandsdeildar eftir kosningar til Alþingis 25. apríl og kosningu Alþingis í nefndir 15. maí. Aðalmenn voru kosnir: Atli Gíslason, þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Árni Johnsen, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Lilja Rafney Magnúsdóttir, þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Ólína Þorvarðardóttir, þingflokki Samfylkingarinnar, Sigurður Ingi Jóhannsson, þingflokki Framsóknarflokks, og Þráinn Bertelsson, þingflokki Borgarahreyfingarinnar og síðar óháður. Á fundi Íslandsdeildar 18. maí var Ólína Þorvarðardóttir kosin formaður og Lilja Rafney Magnúsdóttir varaformaður deildarinnar. Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins hélt fjóra fundi á árinu. Bar hæst undirbúning fyrir þemaráðstefnu á Grænlandi um námsmöguleika fyrir ófaglærða á Vestur-Norðurlöndum og ársfund í Færeyjum þar sem Íslandsdeildin lagði fram ályktunartillögu. Jafnframt lagði Íslandsdeildin fram tillögu á ársfundi um að fiskveiðistjórnarkerfi Vestur-Norðurlandanna yrði þema fyrir næstu þemaráðstefnu og var sú tillaga samþykkt var einróma. Vestnorræna ráðið hélt að venju þemaráðstefnu og ársfund en báðir fundir voru haldnir í ágúst í stað júní og ágúst. Þá voru haldnir forsætisnefndarfundir 24. febrúar í Brussel, einnig fundur forsætisnefndar Vestnorræna ráðsins og sendinefndar Evrópuþingsins 24. febrúar í Brussel. Þar var fjallað um sjálfbæra nýtingu lifandi auðlinda hafsins, sameiginlega sjávarútvegsstefnu ESB, framtíðarhorfur samstarfssamnings ESB og Grænlands, loftslagsbreytingar og áhrif þeirra á umhverfið, öryggismál á hafi og einnig var til umræðu norðurskautsgluggi norðlægu víddarinnar. Þar kom fram að áhugi manna hefði í auknum mæli beinst að norðurslóðum vegna aukinna möguleika á nýtingu náttúruauðlinda og nýrra siglingaleiða í kjölfar hlýnunar. Það væri mikilvægt í þeim efnum að huga einnig að hagsmunum og lífsgæðum fólksins á svæðinu þar sem margir ættu við félagsleg vandamál að stríða í kjölfar breyttra aðstæðna og lífshátta. Þá var þemaráðstefna Vestnorræna ráðsins 4.–7. ágúst á Grænlandi. Ráðstefnan var tileinkuð námsmöguleikum ófaglærðra á Vestur-Norðurlöndum, en á ráðstefnunni kom fram að um 95% ungmenna sem lokið hafa grunnskólanámi á Íslandi og 70% þeirra sem lokið hafa grunnskólanámi í Færeyjum skrá sig í framhaldsnám. Á Íslandi er brottfall eða hlutfall þeirra sem ljúka ekki námi hins vegar um 33%. Ársfundur Vestnorræna ráðsins var haldinn 25.–27. ágúst 2009 í Færeyjum. Fráfarandi formaður Vestnorræna ráðsins, Kári P. Højgaard, setti fundinn og fór yfir starfsemi ráðsins. Formenn landsdeildanna greindu síðan frá starfi á síðastliðnu ári. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði frá breytingum sem áttu sér stað á Alþingi í kjölfar þingkosninganna 25. apríl. Hún gerði einnig grein fyrir starfi Íslandsdeildar og undirbúningi fyrir þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins árið 2010 á Sauðárkróki sem mun að tillögu hv. þingmanns fjalla um fiskveiðistjórnarkerfi Vestur-Norðurlandanna og hlaut tillagan hlaut einróma samþykki ársfundar. Í kjölfar umræðna um úrslit þingkosninga í löndunum þremur skapaðist mikil umræða um jafnréttismál. Atli Gíslason gerði grein fyrir auknum hlut kvenna á þingi sem fór úr 31% í 43% og kynjahlutföllum innan ríkisstjórnar. Hann gerði grein fyrir því að jafnréttismál væru forgangsmál ríkisstjórnarinnar og vék sérstaklega að vinnu sem lýtur að því að stemma stigu við kynferðisofbeldi. Þá var haldinn fundur forsætisnefndar Vestnorræna ráðsins 25. október í Stokkhólmi. Einnig var fundur forsætisnefndar Vestnorræna ráðsins með fulltrúa þings Álandseyja 26. október, þá fundur forsætisnefnda Vestnorræna ráðsins og Norðurlandaráðs 26. október og fundur forsætisnefndar Vestnorræna ráðsins með vestnorrænum ráðherrum 27.–28. október. Þá má einnig nefna Norðurlandaráðsþing 26.–29. október, en dagskrá Norðurlandaráðsþings var að miklu leyti tileinkuð málum sem lúta að hagsmunum Vestur-Norðurlandanna. Eftirfarandi ályktanir Vestnorræna ráðsins beint til ríkisstjórna landanna voru samþykktar á ársfundi í Færeyjum 25.–27. ágúst 2009: Ályktun um samvinnu um nám og starfsþjálfun fyrir ungt fólk á Vestur-Norðurlöndum. Ályktun um vestnorræn nemendaskipti milli menntastofnana á framhaldsskólastigi. Ályktun um vestnorrænt tilraunaverkefni á sviði fjarkennslu á háskólastigi. Ályktun um málefni aldraðra á Vestur-Norðurlöndum. Ályktun um skýrslu sjávarútvegsráðherra Vestur-Norðurlanda um formlega samvinnu landanna á sviði sjávarútvegs. Undir þessa skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins skrifa eftirfarandi hv. þingmenn 12. mars 2010: Ólína Þorvarðardóttir formaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir varaformaður, Atli Gíslason, Árni Johnsen, Sigurður Ingi Jóhannsson og Þráinn Bertelsson.

Frú forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins fyrir árið 2009. Það sem stóð upp úr af vettvangi Evrópuráðsþingsins árið 2009 var eftirfarandi: Í fyrsta lagi var beiðni Íslandsdeildar um að taka til skoðunar lögmæti þess að beita breskum hryðjuverkalögum til að frysta eigur Landsbankans í Bretlandi, samþykkt á fundi Evrópuráðsþingsins í janúar. Í samræmi við beiðnina var málinu vísað til laga- og mannréttindanefndar og efnahagsnefndar. Er nefndunum m.a. ætlað að taka til skoðunar aðgreiningu á milli löggjafar sem nær til hryðjuverka og löggjafar sem tekur til viðbragða við annars konar vá, eins og hættu á fjármálakreppu. Skýrslan var enn í vinnslu í lok árs. Íslandsdeild átti fund með þingmönnum bresku landsdeildarinnar á fundi Evrópuráðsþingsins í október til að ræða stöðu mála með tilliti til skuldbindinga ríkissjóðs vegna Icesave-reikninga Landsbankans í Bretlandi. Beiting hryðjuverkalaganna var ekki til umræðu á þeim fundi. Í öðru lagi fagnaði Evrópuráðið 60 ára afmæli sínu og Mannréttindadómstóll Evrópu 50 ára afmæli sínu. Af því tilefni var haldin ráðstefna á Íslandi 16. október að frumkvæði þingmanna Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins. Auk Íslandsdeildar stóðu ráðuneyti dóms- og mannréttindamála, utanríkisráðuneytið og Alþjóðamálastofnun og Mannréttindastofnun Háskóla Íslands að ráðstefnunni sem hafði það að markmiði að vekja athygli á starfsemi Evrópuráðsins og dómstólsins. Í þriðja lagi var Thorbjørn Jagland, fyrrverandi forsætis- og utanríkisráðherra Noregs og forseti norska Stórþingsins, kjörinn framkvæmdastjóri Evrópuráðsins til næstu fimm ára. Tók hann við embætti 1. október 2009. Í fjórða lagi fór fram mikil umræða um starfsemi Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu (OECD) fyrir árið 2008–2009 þar sem alþjóðlega fjármálakreppan var í forgrunni og Ísland kom nokkuð til sögu. Ísland var m.a. notað sem dæmi um ríki sem OECD hefði hrósað árið 2006 fyrir hversu vel hefði gengið að einkavæða bankakerfið og afnema viðskiptahindranir. Framkvæmdastjóri OECD viðurkenndi að stofnunin hefði ekki getað spáð fyrir um hversu vanmáttugar eftirlitsstofnanir í löndum eins og á Íslandi og jafnvel Írlandi voru eða hvers konar áhætta var tekin með starfsemi bankanna. Í fimmta lagi fór nokkur umræða fram um beiðni sem sett var fram um að ógilda kjörbréf þingmannasendinefndar Rússlands vegna stöðu mála í Georgíu eftir að átökunum þar lauk milli þarlendra og rússneskra stjórnvalda. Ákveðið var að halda að sér höndum að sinni en taka málið upp að nýju á fyrsta fundi Evrópuráðsþingsins árið 2010. Í sjötta lagi var samþykkt á fundi þingsins í júní að veita Hvíta-Rússlandi aftur fyrri stöðu sem sérstakur gestur Evrópuráðsþingsins eftir 12 ára hlé með því skilyrði að afnám dauðarefsinga yrði lögfest. Að lokum var sú er hér stendur, formaður Íslandsdeildar, kosin í embætti varaforseta á Evrópuráðsþinginu í stað Guðfinnu S. Bjarnadóttur, fyrrverandi formanns. Það gerðist á fundi þingsins í júní. Í upphafi árs 2009 voru aðalmenn Íslandsdeildar: Guðfinna S. Bjarnadóttir formaður, úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins, Ellert B. Schram varaformaður, úr þingflokki Samfylkingar og Steingrímur J. Sigfússon, úr þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Eftir kosningar til Alþingis 25. apríl og kosningu Alþingis í nefndir 15. maí urðu eftirfarandi breytingar á skipan Íslandsdeildar. Aðalmenn voru kosnir Birkir Jón Jónsson, þingflokki Framsóknarflokks, Lilja Mósesdóttir, þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og Steinunn Valdís Óskarsdóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Varamenn voru kosnir Eygló Harðardóttir, þingflokki Framsóknarflokks, Magnús Orri Schram, þingflokki Samfylkingarinnar, og Þuríður Backman, þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Á fundi Íslandsdeildar 18. maí var Lilja Mósesdóttir kosin formaður og Steinunn Valdís Óskarsdóttir varaformaður deildarinnar. Magnea Marinósdóttir var ritari Íslandsdeildar. Íslandsdeild hélt fjóra fundi á árinu þar sem þátttaka í þingfundum Evrópuráðsins var undirbúin. Þá var Íslandsdeildin gestgjafi norræns kvöldverðar sem Norðurlöndin halda til skiptis ár hvert í Strassborg. Íslandsdeildin átti jafnframt frumkvæði að því að haldin var ráðstefna hérlendis 16. október 2009 í tilefni 60 ára afmælis Evrópuráðsins og 50 ára afmælis Mannréttindadómstóls Evrópu. Ráðstefnan var haldin í samstarfi við ráðuneyti dóms- og mannréttindamála, utanríkisráðuneytið, og Alþjóðamálastofnun og Mannréttindastofnun Háskóla Íslands. Tilgangur ráðstefnunnar var að vekja athygli á starfsemi Evrópuráðsins og dómstólsins. Á ráðstefnunni fjölluðu formaður Íslandsdeildarinnar, sérfræðingar, embættismenn og dómari Íslands við Mannréttindadómstól Evrópu um hlutverk Evrópuráðsins, um vanda Mannréttindadómstóls Evrópu, um varnir gegn pyntingum, eftirlitsnefndina og hvort þörf væri á eftirliti hennar hérlendis, um hlutverk sérfræðinganefndar Evrópuráðsins gegn kynþáttamisrétti, um framlagi Íslands í réttindamálum barna, um hlutverk Feneyjanefndarinnar við að aðstoða aðildarríki við að byggja stjórnarfar sitt með lögum. Að loknum framsögum voru fyrirspurnir og umræður. Þingfundir Evrópuráðsþingsins fara fram í Evrópuhöllinni í Strassborg og eru þeir haldnir fjórum sinnum á ári, að jafnaði í lok janúar, apríl, júní og september. Auk þess kemur framkvæmdastjórn og stjórnarnefnd Evrópuráðsþingsins saman til funda á milli þinga og afgreiðir mál sem æðsta vald Evrópuráðsþingsins. Á fyrsta fundi Evrópuráðsþingsins í janúar 2009 bar hæst umræðu um afleiðingar alþjóðlegu fjármálakreppunnar, afleiðingar átakanna milli Georgíu og Rússlands og ástandið á Gazasvæðinu. Fyrsta mál á dagskrá þingsins var atkvæðagreiðsla um tilvísun mála til nefnda. Þar á meðal var beiðni Íslandsdeildar til framkvæmdastjórnar Evrópuráðsþingsins um að laga- og mannréttindanefnd þingsins tæki til skoðunar lögmæti aðgerða breskra stjórnvalda gegn íslenskum bönkum, sér í lagi beitingu hryðjuverkalaga til að frysta eigur Landsbankans. Framkvæmdastjórnin hafði á fundi sínum 9. janúar mælt með því að málinu yrði vísað til skýrslugerðar í efnahagsnefnd. Í kjölfarið ákvað Íslandsdeildin að leggja upprunalegu beiðnina fyrir fund Evrópuráðsþingsins í lok janúar. Guðfinna S. Bjarnadóttir mælti fyrir málinu. Í atkvæðagreiðslu um málið var beiðni Íslandsdeildar samþykkt með meiri hluta greiddra atkvæða eða 52 atkvæðum gegn fjórum. Þátttaka Íslandsdeildar í öðrum fundi Evrópuráðsþingsins féll niður vegna kosninganna til Alþingis í apríl 2009. Þriðji fundur Evrópuráðsþingsins var haldinn í lok júní 2009. Fyrsta mál á dagskrá var kosning varaforseta þingsins. Lilja Mósesdóttir var kosin varaforseti í stað Guðfinnu S. Bjarnadóttur, fyrrverandi formanns Íslandsdeildar. Beiðni um setja kosningu framkvæmdastjóra Evrópuráðsins á dagskrá var hafnað. Sú beiðni var sett fram í tengslum við fyrirhugaða kosningu framkvæmdastjóra Evrópuráðsins sem átti að fara fram 23. júní. Framkvæmdastjórn Evrópuráðsþingsins hafði aftur á móti tekið þá ákvörðun rétt fyrir þingsetningu að taka kosninguna af dagskrá. Tilefnið var ágreiningur milli þingsins og ráðherranefndarinnar um endanlegan lista frambjóðenda til embættis framkvæmdastjóra ráðsins. Í umræðu um áhrif fjármálakreppunnar á alþjóðlegar efnahagsstofnanir eins og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og Alþjóðabankann var lögð áhersla á að ríki greiddu framlög sín til þeirra svo að þær gætu sinnt hlutverki sínu sem skyldi á þessum erfiðu tímum. Fram kom að AGS hefði þegar afgreitt lán til Armeníu, Hvíta-Rússlands, Georgíu, Íslands, Lettlands, Ungverjalands, Mexíkós, Pakistans, Póllands, Rúmeníu, Serbíu og Úkraínu eftir að heimskreppan skall á. Í umræðunni kom fram að mikilvægi AGS væri mikið en á sama tíma kom fram sú skoðun að hugmyndafræðin á bak við AGS væri hluti vandans frekar en lausnarinnar og var starfsemi AGS á Íslandi tekin sem dæmi um það án frekari útskýringa. Formaður Íslandsdeildar tók til máls í umræðunni og benti á að undanfarin ár hefði sjóðurinn orðið fyrir mikilli gagnrýni hagfræðinga. AGS hefði tekið mark á þeirri gagnrýni eins og efnahagsáætlunin fyrir Ísland væri til vitnis um. Það kæmi þó ekki í veg fyrir gagnrýni á hana. Stiglitz hefði t.d. gagnrýnt efnahagsáætlunina fyrir að reyna að ná fram tveimur ósamrýmanlegum markmiðum samtímis, þ.e. peninga- eða gengismálastefnu sem hefði það að markmiði að halda niðri verðbólgu annars vegar og útgjaldaaukningu ríkisins hins vegar. Fjórði fundur Evrópuráðsþingsins var haldinn í lok september 2009. Það sem bar hæst var 60 ára afmæli Evrópuráðsins og kosning framkvæmdastjóra Evrópuráðsins til næstu fimm ára. Samkvæmt reglum þingsins þarf framkvæmdastjóri að fá að lágmarki 123 atkvæði til að vera löglega kjörinn. Thorbjørn Jagland, fyrrverandi forsætis- og utanríkisráðherra Noregs og forseti norska Stórþingsins, hlaut 165 atkvæði og tók til starfa 1. október 2009. Í tilefni af 60 ára afmæli Evrópuráðsins fór fram umræða um framtíð ráðsins í ljósi reynslunnar af starfsemi þess frá stofnun. Meginniðurstaða þeirrar umræðu var að Evrópuráðið hefði sameinað þjóðir Evrópu undir merkjum lýðræðislegs stjórnarfars, virðingar fyrir mannréttindum og meginreglum réttarríkisins. Margir áfangasigrar varði leið Evrópuráðsins undanfarin 60 ár sem sé tilefni til að fagna. Hlutverk Evrópuráðsins sé hins vegar mikilvægt enn sem fyrr og því skipti máli að aðildarríkin styðji vel við starfsemi ráðsins óháð tilkomu annarra stofnana. Mikil umræða fór fram um skýrslu um starfsemi OECD fyrir árið 2008–2009 þar sem alþjóðlega fjármálakreppan var í forgrunni. Formaður Íslandsdeildar var höfundur breytingartillögu, ásamt nokkrum flokksbræðrum sínum frá m.a. Hollandi, þar sem þess var farið á leit að rannsakað yrði að hvaða marki ráðleggingar OECD kynnu að hafa átt þátt í að stuðla að kreppu í fjármála- og efnahagskerfum Evrópu. Markmið skýrslugerðarinnar var að gera OECD kleift að draga lærdóm af alþjóðlegu fjármálakreppunni. Ástandið á Íslandi kom nokkuð til tals í umræðunni. Í ræðu eins flutningsmanns breytingartillögunnar frá Hollandi var Ísland notað sem dæmi um ríki sem OECD hefði hrósað fyrir hversu vel hefði gengið að einkavæða bankakerfið og afnema viðskiptahindranir. Í svari framkvæmdastjóra OECD kom fram að hann væri sammála gagnrýninni að því leyti að stofnunin hefði ekki getað spáð fyrir um vanmátt eftirlitsstofnana í löndum eins og á Íslandi og jafnvel Írlandi eða hvers konar áhætta var tekin með starfsemi bankanna. Hann benti hins vegar á að þegar bankakerfi ríkis hefur ábyrgð sem er hærri en nemur landsframleiðslu heimaríkis bankanna sé augljóslega eitthvað að. Hann bætti því við að það hefði ekki verið Efnahags- og framfarastofnun Evrópu, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn eða aðrir sem hefðu átt að vera fyrstir til að gera athugasemdir við það og grípa til viðeigandi ráðstafana heldur stjórnvöld viðkomandi heimaríkis. Á þinginu var Lilja Mósesdóttir talsmaður flokkahóps vinstri manna á fundi Evrópuráðsþingsins um loftslagsmál sem haldinn var í tilefni af loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í desember í Kaupmannahöfn. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, sem á sæti í jafnréttisnefnd Evrópuráðsþingsins, tók þátt í umræðu um mikilvægi þess að grípa til aðgerða gegn nauðgunum, þar með talið nauðgunum sem eiga sér stað í hjónabandi eða sambúð. Hún gerði í ræðu sinni grein fyrir breytingu á íslenskum hegningarlögum frá árinu 2000 sem fól í sér að tekið var tillit til sambands brotaþega og brotaþola við ákvörðun refsidóma í ofbeldismálum í þá veru að eftir því sem sambandið væri nánara væri refsingin fyrir sambærileg brot þyngri. Að lokum ræddi Steinunn Valdís um aðgerðaáætlun íslensku ríkisstjórnarinnar til að stemma stigu við heimilisofbeldi og kynferðisofbeldi. Þess má að lokum geta að Íslandsdeildin átti frumkvæði að því að tvíhliða fundur var haldinn með breskum þingmönnum til að útskýra fyrirvara ríkisstjórnarinnar við ríkisábyrgð vegna lána frá Bretlandi og Hollandi til að standa við skuldbindingar íslenska ríkisins vegna innstæðna Landsbanka Íslands í Bretlandi og Hollandi. Nánari umfjöllun um einstök efnisatriði sem hér hafa verið reifuð er að finna í skýrslu Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins fyrir árið 2009. Undir þá skýrslu rita Lilja Mósesdóttir formaður, Steinunn Valdís Óskarsdóttir varaformaður og Birkir Jón Jónsson.

Virðulegur forseti. Ég ætla að stikla hér á stóru um starfsemi Íslandsdeildar ÖSE-þingsins fyrir árið 2009 en hér liggur fyrir skýrsla deildarinnar. Það sem setti einna mestan svip á starfsemi ÖSE-þingsins árið 2009 voru umræður um öryggismál og alþjóðlegu fjármálakreppuna. Öryggismálaumræðan á vettvangi ÖSE beindist að ákvörðun fastaráðs ÖSE um að endurnýja ekki umboð þingsins til áframhaldandi starfa í Georgíu þrátt fyrir ósk þarlendra stjórnvalda, en þar hafði andstaða Rússa þessar afleiðingar. Þá fór fram sérstök umræða á vetrarfundi ÖSE-þingsins um tillögu Dmitris A. Medvedevs, forseta Rússlands, frá september 2008, um nýja skipan öryggismála í Evrópu. Jafnframt var mikið rætt um áhrif alþjóðlegu fjármálakreppunnar og hættuna á því að hún stuðlaði að almennri þjóðfélagskreppu og jafnvel neyðarástandi í sumum ríkjum. Rætt var um leiðir til að setja fjárstarfsemi auknar skorður með almannahagsmuni að leiðarljósi og einnig rætt hvernig fjármálakreppan snerti karlmenn og konur með ólíkum hætti og var þá einkum vikið að áhrifum aukins atvinnuleysis á vændi, mansal og ofbeldi gegn konum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kynnti enn fremur skýrslu um störf sín á ársfundi ÖSE-þingsins en hann hefur gegnt stöðu sérlegs fulltrúa forseta ÖSE-þingsins í fjárreiðum ÖSE frá árinu 2006. Undirritaður greindi frá niðurstöðu þingkosninga á Íslandi á sérstökum fundi um jafnréttismál en ljóst er að hlutfall kvenna, sem er 43% ef ég man rétt, á Alþingi þetta kjörtímabil setur Ísland í fremstu röð í heiminum. Íslandsdeildin hélt á síðasta ári tvíhliða fundi með þingmannasendinefndum Bretlands og Hollands til að ræða stöðu mála með tilliti til skuldbindinga ríkissjóðs vegna innstæðureikninga Landsbankans í löndunum tveimur. Á haustfundi ÖSE-þingsins um orkuöryggi og umhverfismál fjallaði sá sem hér stendur um jarðvarma sem ónýtta auðlind víðs vegar í heiminum og reynslu Íslendinga af virkjun jarðvarma. Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu starfar á grundvelli Helsinkisáttmálans frá árinu 1975. Markmið ÖSE er að stuðla að friði, öryggi, lýðræði og samvinnu á starfssvæði sínu og standa vörð um virðingu fyrir mannréttindum og meginreglum réttarríkisins. ÖSE sinnir hlutverki sínu m.a. með baráttu gegn hryðjuverkum, mansali, þjóðernisofstæki, eiturlyfjasmygli og ólöglegri vopnasölu. Þátttaka Íslands í því viðamikla alþjóðastarfi sem þar fer fram er gríðarmikilvæg. Það kom berlega í ljós á mínu fyrsta ári sem formaður íslensku ÖSE-sendinefndarinnar að framlag okkar til lýðræðisumræðu og mannréttindamála er mikilsvert en ekki síður eru mikilvæg þau tengsl sem skapast á milli þingmanna aðildarþjóða. Það kom t.d. berlega í ljós á þeim tvíhliða fundum sem ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal áttum með fulltrúum Breta og Hollendinga því að sýn þingmannanna á þessi mál breyttist til muna eftir þær samræður. Það eru þrjár málefnanefndir sem starfa á vegum ÖSE-þingsins og er skipting Íslandsdeildar í nefndir árið 2009 þannig að í nefnd um stjórnmál og öryggismál situr sá sem hér stendur, í nefnd um efnahagsmál og vísindamál er hv. þm. Pétur H. Blöndal en í nefnd um lýðræði og mannréttindamál situr fyrir hönd Íslandsdeildarinnar hv. þm. Björn Valur Gíslason. Ítarlegri upplýsingar um starfsemi Íslandsdeildarinnar er að finna í skýrslunni í heild sinni sem má nálgast á vef Alþingis á þskj. 781.

Hæstv. forseti. Á þskj. 785 liggur fyrir ársskýrsla Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins, IPU, og mun ég í stuttu máli gefa þingheimi kynningu á helstu málum í brennidepli innan sambandsins á liðnu ári. Ársskýrsla Íslandsdeildar fyrir árið 2009 gerir störfum þingmannanefndarinnar ítarleg skil auk skipunar Íslandsdeildar. Ég mun því aðeins stikla á stóru og vísa að öðru leyti í skýrsluna sem mælt er fyrir. Aðild að IPU, sem er erlend skammstöfun fyrir Alþjóðaþingmannasambandið, áttu í lok árs 2009 152 þing en aukaaðild að sambandinu áttu svæðisbundin þingmannasamtök. Markmið IPU er að stuðla að skoðanaskiptum þingmanna frá öllum heimshornum og huga að samstarfi þeirra. IPU fjallar um alþjóðamál og vinnur að framgangi mannréttindamála sem eins grundvallarþáttar lýðræðis og þingræðis. Þá vinnur IPU að styrkingu alþjóðaþinga og aðstoðar við þróun lýðræðislegra vinnubragða innan þeirra. Sambandið styður starfsemi Sameinuðu þjóðanna og á margvíslegt samstarf við stofnanir þeirra. Alþjóðaþingmannasambandið heldur tvö þing á ári, eitt stærra þing að vori sem haldið er í einu af aðildarríkjum sambandsins og eitt minna þing að hausti sem er haldið í Genf, nema annað sé ákveðið sérstaklega. Auk þess heldur sambandið alþjóðlegar ráðstefnur og málstofur á ári hverju, oftast um málefni sem eru efst á baugi innan Sameinuðu þjóðanna hverju sinni og þá gjarnan í tengslum við tiltekna ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Hæstv. forseti. Af þeim fjölmörgu málum sem fjallað var um á vettvangi Alþjóðaþingmannasambandsins á árinu 2009 vil ég leggja áherslu á nokkur atriði en þau tengjast öll markmiðum sambandsins, sem er að vinna að friði og samstarfi meðal þjóða og treysta lýðræði og þjóðkjörin fulltrúaþing í sessi. Fyrst vil ég nefna umræðu um þingræði, friðarumleitanir, lýðræði og þróun á tímum alþjóðlegrar fjármálakreppu sem fór fram á vorþinginu í apríl. Þar var m.a. rætt um nauðsyn þess að koma á fót traustu, öruggu og umfram allt heiðarlegu fjármálakerfi þar sem áhersla væri á mannúðleg gildi og mannréttindi. Þá fór fram utandagskrárumræða um alþjóðlegu fjármálakreppuna með áherslu á Afríku. Í umræðunni voru þingmenn sammála um að ekki mætti láta núverandi efnahagskreppu stofna í hættu þeim ávinningi sem náðst hefur í Afríku á síðustu árum. Í öðru lagi var umræða um fæðuöryggi í heiminum áberandi á árinu og fjallaði önnur neyðarályktun samtakanna um það viðfangsefni. Í því sambandi var sjónum m.a. beint að þúsaldarmarkmiði Sameinuðu þjóðanna um að helminga fjölda þeirra sem þjást af hungri fyrir árið 2015 og rætt var með hvaða hætti væri hægt að stuðla að framgangi þess. Í þriðja lagi vil ég nefna starf IPU til að efla lýðræði. Mörg aðildarþing sambandsins eru ekki lýðræðislega kjörin og í sumum fer ekkert eiginlegt löggjafarstarf fram. Þingmenn frá slíkum þingum kynnast lýðræðislegum vinnubrögðum á þingum IPU, en jafnframt vinnur sambandið mjög mikilvægt starf í þessa veru milli þinga. Námskeið eru haldin fyrir þing sem eru að feta sig áfram á lýðræðisbraut um ýmsa þætti þingstarfsins, stundum í samvinnu við viðeigandi stofnun Sameinuðu þjóðanna eða aðrar alþjóðastofnanir. Hæstv. forseti. Af öðrum stórum málum sem tekin voru til umfjöllunar á þingum Alþjóðaþingmannasambandsins árið 2009 má nefna loftslagsbreytingar og endurnýjanlega orku, tjáningarfrelsi og réttinn til upplýsinga, afvopnun, bann við útbreiðslu kjarnavopna og tryggingu þess að samningum um allsherjarbann við tilraunum með kjarnavopn sé framfylgt og baráttuna við ungbarnadauða og heilsufar mæðra og ungbarna í tengslum við þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna. 120. þing Alþjóðaþingmannasambandsins var haldið í Addis Ababa í Eþíópíu 5.–10. apríl og 125. þing Alþjóðaþingmannasambandsins var haldið í Genf 19.–21. október 2009. Fulltrúar Íslandsdeildar tóku þátt í báðum þingum. Íslandsdeildin hélt fimm fundi á árinu og fór þar aðallega fram undirbúningur fyrir þátttöku í þingum IPU. Íslandsdeildin var að venju mjög virk í starfi sambandsins og lét að sér kveða í öllum helstu málum sem komu til umræðu í nefndum og á þingum sambandsins. Hæstv. forseti. Ég vil taka fram að afar mikil áhersla er lögð á mannréttinda- og jafnréttismál í starfi Alþjóðaþingmannasambandsins. Í því samhengi vil ég nefna sérstaka nefnd um mannréttindi þingmanna sem gegnir veigamiklu hlutverki innan IPU og gefur út gríðarmikla skýrslu fyrir hvert þing. Á grundvelli skýrslunnar samþykkir ráðið fjölmargar ályktanir um mannréttindabrot gegn þingmönnum. Nefndin vinnur mikið starf á milli þinga þar sem hún fer yfir mál þingmanna sem mannréttindi hafa verið brotin á, hvort sem um er að ræða fangelsun, hótanir, barsmíðar, mannshvarf eða dauðsfall. Þá vil ég nefna þá miklu áherslu sem Alþjóðaþingmannasambandið leggur á að styrkja hlut kvenna í stjórnmálum með ráðstefnum, fundum og útgáfu handbóka og skýrslna svo og með ýmsum formlegum og óformlegum hætti. Jafnframt hefur árleg samantekt samtakanna á stöðu kvenna í þjóðþingum heims vakið athygli og er iðulega vitnað til hennar í umræðum í fjölmiðlum. Ég vil taka fram, hæstv. forseti, að norrænt samstarf er mjög sterkt innan IPU og norrænu landsdeildirnar eru almennt mjög virkar í starfi sambandsins. Norrænu landsdeildirnar halda samráðsfundi til undirbúnings fyrir hvert þing Alþjóðaþingmannasambandsins. Það er ljóst að fjölbreytt verkefni bíða Alþjóðaþingmannasambandsins á árinu 2010 og ber þar helst að nefna umræðu um fyrirhugaðar grundvallarbreytingar á sambandinu sem mun veita IPU lagalega stöðu alþjóðastofnunar. Hæstv. forseti. Auk þeirrar sem hér stendur skipa Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins hv. þingmenn Guðbjartur Hannesson og Einar K. Guðfinnsson og skrifa þeir báðir undir skýrslu Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins fyrir árið 2009, sem er nokkuð ítarleg og hefur verið dreift og liggur hér frammi.

Frú forseti. Ég fylgi hér úr hlaði skýrslu Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2009, sem er að finna á þskj. 796 Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA myndar sendinefnd Alþingis bæði í þingmannanefnd EFTA og þingmannanefnd EES, Evrópska efnahagssvæðisins. Þingmannanefnd EFTA var stofnuð árið 1977 með það meginhlutverk að vera ráðgefandi fyrir ráðherraráð EFTA. Aðild að EFTA eiga nú auk Íslands Noregur, Liechtenstein og Sviss. Það eru þjóðkjörnir fulltrúar þessara ríkja sem skipa þingmannanefndina, fimm fulltrúar þjóðkjörnir frá hverju aðildarríki. Þingmannanefnd Evrópska efnahagssvæðisins var komið á fót með EES-samningnum en í þeirri þingmannanefnd eiga sæti 24 þingmenn, þar af eru 12 frá Evrópuþinginu, þ.e. frá þingi Evrópusambandsins, og 12 frá EFTA-ríkjunum, en þrjú af fjórum EFTA-ríkjum eiga aðild að EES-samningnum, Sviss á ekki aðild að honum. Engu að síður tilnefnir svissneska þjóðþingið áheyrnarfulltrúa til setu á fundum þingmannanefndar EES. Fríverslunarsamtök Evrópu (EFTA) og Evrópska efnahagssvæðið (EES) gegna veigamiklu hlutverki sem grunnstoðir íslenskrar utanríkisverslunar. Með aðild að EES njóta Íslendingar að langmestu leyti sömu viðskiptakjara og 29 önnur Evrópuríki með um 500 milljóna manna markað. Auk þess að koma að rekstri EES-samningsins hefur EFTA byggt upp net fríverslunarsamninga við ríki utan ESB eða svonefnd þriðju ríki. Í starfsemi þingmannanefndar EFTA og EES árið 2009 voru tvö mál einkum í brennidepli framan af ári. Annars vegar var ítrekað fjallað um alþjóðlegu fjármálakreppuna og hins vegar um áframhaldandi gerð fríverslunarsamninga EFTA. Frá sjónarhóli Íslands var umfjöllun um alþjóðlegu fjármálakreppuna einkar mikilvæg. Umfjöllun um hana var hvort tveggja í senn almenn og sértæk þar sem athygli beindist að íslenska bankahruninu og yfirstandandi efnahagsþrengingum hérlendis. Þingmenn Íslandsdeildar gerðu erlendum starfssystkinum ítrekað grein fyrir stöðu endurreisnaráætlunar íslenskra stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Icesave-málinu og umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Sérstök skýrsla um alþjóðlegu fjármálakreppuna og Ísland var gerð í þingmannanefnd EES. Í kjölfar skýrslunnar samþykkti nefndin ályktun þar sem m.a. sagði að tilskipun 94/19/EB um innlánatryggingakerfi væri óljós varðandi lagalega ábyrgð ríkja til þess að styðja innstæðutryggingarsjóði við kerfishrun, auk þess sem harmað var að Ísland virtist hafa verið beitt óeðlilegum þrýstingi innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Fríverslunarsamningagerð EFTA við ríki utan ESB, svonefnd þriðju ríki, var ofarlega á dagskrá þingmannanefndar EFTA og má segja að með svartsýni á að árangur náist í Doha-samningalotu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) hafi samtök ríkja og einstök lönd beint sjónum sínum að gerð tvíhliða fríverslunarsamninga. EFTA hefur verið í fararbroddi á þessu sviði og eru gildir fríverslunarsamningar EFTA nú 20 talsins. Þingmannanefnd EFTA hefur á undanförnum árum stutt dyggilega við gerð fríverslunarsamninga samtakanna og beitir sendinefndum og þingmannaheimsóknum til þess að kynna og afla stuðnings við gerð slíkra samninga. Af öðrum stórum málum, sem voru tekin til umfjöllunar í þingmannanefndum EFTA og EES árið 2009, má nefna Lissabonsáttmála ESB, Doha-samningalotu Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, vinnumarkaðsmál innan EES og óskir Færeyinga um aukið samstarf við EFTA. Íslandsdeildin var venju samkvæmt mjög virk í starfi þingmannanefnda EFTA og EES á árinu og lét að sér kveða í öllum helstu málum sem komu til umræðu í nefndunum. Ég vil sérstaklega víkja hér stuttlega að umræðum um alþjóðlegu fjármálakreppuna og bankahrunið á Íslandi, enda komu þau mál ítrekað til umfjöllunar á fundum þingmannanefnda EFTA og EES. Sá sem hér stendur vann vinnuskýrslu ásamt Evrópuþingmanninum Paul Rübig frá Austurríki um bankahrunið og lagði fram skýrslu um EES og alþjóðlegu fjármálakreppuna á síðari fundi þingmannanefndar EES í október sl. Efnistök skýrslunnar voru víkkuð út frá því sem áður hafði verið og í henni var að finna almennari umræðu um galla í fjármálaregluverki ESB og þörfina á víðtækum úrbótum þrátt fyrir að grunnur skýrslunnar væri enn byggður á reynslu Íslands af hruninu. Skýrsluhöfundarnir lögðu jafnframt fram drög að ályktun sem þingmannanefnd EES samþykkti samhljóða. Í ályktuninni sagði m.a. að tilskipunin um innlánatryggingakerfi væri óljós varðandi lagalega ábyrgð ríkja til þess að styðja innstæðutryggingarsjóði við kreppu í bankakerfi eða algjört kerfishrun. Gallar á tilskipuninni hafi komið í ljós við bankahrunið á Íslandi og nauðsynlegt væri að endurskoða hana og innstæðutryggingarkerfi Evrópu. Sömuleiðis er í ályktuninni harmað að Ísland hafi verið beitt óeðlilegum þrýstingi innan Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ég vil sérstaklega gera þessa skýrslu að umtalsefni hér en það sem við þingmenn Íslandsdeildarinnar höfum lagt áherslu á í umræðum og samtölum við starfssystkini okkar frá hinum EFTA-ríkjunum er sá vandi sem myndaðist í ljósi þess að tilskipun ESB um innstæðutryggingar gerði ekki ráð fyrir þeim möguleika að heilt bankakerfi gæti hrunið eins og gerðist hér á landi né heldur kom skýrt fram í henni nokkur lagaleg skylda stjórnvalda til að ábyrgjast lágmarksinnstæðutryggingar. Undirritaður gagnrýndi hin EES-ríkin harkalega fyrir að koma í veg fyrir að málið væri lagt í gerðardóm eða fyrir annan dómstól í því skyni að koma í veg fyrir að evrópska bankakerfinu væri teflt í tvísýnu og lét þau sjónarmið í ljós að Íslendingar ættu erfitt með að sætta sig við að þurfa að bera allan kostnað af því að verja það. Sömuleiðis kom fram af okkar hálfu gagnrýni á hendur Bretum sérstaklega fyrir beitingu hryðjuverkalaga gagnvart Íslandi og af okkar hálfu kom fram það sjónarmið að slík framkoma væri fordæmalaus meðal vinaþjóða. Enn fremur höfum við látið þau viðhorf í ljós að sú töf sem orðin var á endurskoðun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á efnahagsáætlun Íslands væri fordæmalaus og að hún gengi í raun gegn starfsreglum sjóðsins. Við leiddum líkur að því að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefði aldrei komið fram með þeim hætti sem hann gerði gagnvart Íslandi gagnvart stærri og sterkari ríkjum. Auk þessa kom að sjálfsögðu oftlega til umfjöllunar ákvörðun Alþingis um að sækja um aðild að Evrópusambandinu og við höfum gert ítarlega grein fyrir þeim málatilbúnaði, umræðum hér á landi, vinnu utanríkismálanefndar síðasta sumar en jafnframt látið í ljós þann einbeitta ásetning okkar að taka að fullu þátt í samstarfinu á vettvangi EFTA og EES enda engin ákvörðun nú tekin um það hvort Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu eða ekki. Af okkar hálfu hefur því verið lögð áhersla á þessi atriði. Fyrir utan fundi þingmannanefndarinnar á hún einnig reglubundna fundi tvisvar á ári að jafnaði með utanríkisráðherrum EFTA-ríkjanna þar sem fjallað er um þau mál sem ráðherrarnir eru að ræða á sínum vettvangi. Þingmannanefndinni gefst þá tækifæri til að kynna sér og skiptast á skoðunum við ráðherrana um þau, sem er mikilvægt. Þá á þingmannanefndin einnig reglubundið samráðsfundi við ráðgjafarnefnd EFTA en það er nefnd sem er skipuð aðilum vinnumarkaðarins, bæði launþegahreyfingu og atvinnurekendum um sameiginleg áherslumál. Í skýrslu þingmannanefndarinnar fyrir árið 2009 er ítarlega gerð grein fyrir starfi nefndarinnar og þar er einnig að finna stuttar frásagnir af öllum fundum nefndanna á árinu. Ég sé ekki ástæðu til þess, virðulegur forseti, að fara í þau atriði sérstaklega enda er rækilega gerð grein fyrir þeim í skýrslunni sjálfri sem þingmenn og aðrir geta kynnt sér. Í þingmannanefnd EFTA störfuðu á árinu 2009 - reyndar varð breyting á skipan hennar eins og á skipan annarra alþjóðanefnda í kjölfar þingkosninga í apríl sl. - en í byrjun árs skipuðu Íslandsdeildina þau Katrín Júlíusdóttir, sem þá var formaður nefndarinnar, Bjarni Benediktsson var varaformaður, Árni Þór Sigurðsson, Arnbjörg Sveinsdóttir og Illugi Gunnarsson. Eftir alþingiskosningar 25. apríl voru kosin í þingmannanefndina Árni Þór Sigurðsson, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Valgerður Bjarnadóttir og Þorgerður K. Gunnarsdóttir. Formaður nefndarinnar er Árni Þór Sigurðsson og varaformaður er Valgerður Bjarnadóttir. Allir þingmenn í þingmannanefndinni skrifa undir þá skýrslu sem hér er lögð fram og er kannski rétt að vekja sérstaklega athygli á því að í skýrslunni er yfirlit yfir þær ályktanir sem þingmannanefnd EES gerði á árinu 2009 þar sem vakin er athygli á ályktun um ársskýrslu um framkvæmd EES-samningsins árið 2008, ályktun um EES og alþjóðlegu fjármálakreppuna, sem ég hef þegar vikið að sérstaklega, og ályktun um vinnumarkaðsmál innan EES, útsenda starfsmenn og frelsi til að veita þjónustu sem samþykkt var í Þrándheimi í október sl. Ég vil líka geta þess að þingmannanefnd EFTA kemur saman til næsta fundar hér á Íslandi í júní nk. og þá verður m.a. fjallað um málefni norðurslóða. Einnig mun þingmannanefndin kynna sér nýstofnaðan samstarfsvettvang á sveitarstjórnarstigi innan EFTA-ríkjanna, en ekki síst af hálfu Íslands hefur undanfarin ár verið lagt mikið kapp á að á vettvangi EFTA-ríkjanna yrði til samstarfsvettvangur sveitarstjórnarstigsins. Sveitarfélög á Íslandi og í Noregi hafa einkum og sér í lagt á þetta kapp og sá vettvangur verður formlega stofnaður hér á Íslandi í júní og þingmannanefnd EFTA mun gefast kostur á að kynna sér hvað sveitarstjórnarvettvangurinn hefur í hyggju í samstarfsmálefnum sínum. Virðulegur forseti. Ég læt þetta nægja sem stutta frásögn eða framsögu með skýrslu Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2009 en hvet alla sem áhuga hafa á að kynna sér efni hennar nánar en hún er aðgengileg á vef Alþingis.