Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í till. þessari er gert ráð fyrir breyttri tilhögun á útgáfu Alþingistíðinda og nýmæli varðandi fréttir frá Alþingi. Í till. er gert ráð fyrir því, að Alþingi álykti að fela forsetum þingsins að sjá um, að þingtíðindi verði prentuð og gefin út hálfsmánaðarlega um þingtímann og höfð til sölu á almennum bókamarkaði. Enn fremur er gert ráð fyrir, að daglega verði gerður stuttur útdráttur úr þeim umræðum, sem fram fara á Alþingi, og sá útdráttur birtur í þingfréttum ríkisútvarpsins, auk þess sem hann sé sendur þeim blöðum, sem óska að fá hann til birtingar að einhverju eða öllu leyti. Til skamms tíma var ritun þingræðna þannig, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, að þingskrifarar önnuðust hana, ýmist með því að hraðrita ræður þingmanna eða skrifa þær á venjulegan hátt. Misbrestur mikill vildi verða á því, að ræður þingmanna væru ritaðar nákvæmlega, auk þess sem það dróst oft lengi hjá þingskrifurum að skila handritum að ræðum þingmanna. Mátti segja, að þá væri þegar af þeirri ástæðu nær útilokað að haga útgáfu þingtíðinda þannig, að þau birtust nokkurn veginn samtímis þinghaldinu. Fyrir nokkrum árum var hins vegar gerð hér á mjög mikilvæg skipulagsbreyting, sem ég hygg að allir séu sammála um að hafi gefizt mjög vel. Nú eru ræður þingmanna teknar á segulband og þær vélritaðar eftir segulbandinu samdægurs, að því er ég hygg, eða næsta dag á eftir í síðasta lagi, þannig að ræður þingmanna liggja fyrir vélritaðar, nákvæmlega eins og þeir höguðu orðum sínum, einum til tveimur dögum eftir að þær eru haldnar. Nú má að sjálfsögðu nokkuð um það deila, hvort ástæða sé til þess að haga útgáfu frétta frá Alþingi á þann veg, að allar ræður þingmanna séu gefnar út orðréttar. Um það má deila. Í öllu falli mun þykja sjálfsagt, að þskj. öll séu prentuð. Þau eru prentuð, áður en þau eru lögð fram á Alþingi, og síðar varðveittur „sats“ af þeim, þangað til þingtíðindi eru gefin út í heild. Að því er snertir útgáfu þingskjala og grg. með þeim, er auðvitað ekkert því til fyrirstöðu að gefa þau út í bókarformi eða bæklingsformi jafnóðum og þinghaldið stendur, og nú, eftir að hinn nýi háttur var tekinn upp á vélritun þingræðna, ætti heldur ekkert að vera því til fyrirstöðu að gefa ræðurnar út svo að segja jafnóðum og þinghaldinu miðar áfram, ef á annað borð þykir rétt að gefa ræðurnar allar út. Ég hef þess vegna lagt til, að meðan þeim hætti er haldið að hafa í þingtíðindum bæði málsskjöl og grg. ásamt ræðum, verði tilhögun útgáfunnar breytt þannig, að þau verði gefin út hálfsmánaðarlega, sem mundi þá auðvitað verða í örkum, heilum örkum, og ég sé enga framkvæmdaerfiðleika á því. Í raun og veru mundi fylgja því mjög lítill kostnaðarauki. Sú fyrirkomulagsbreyting ein mundi verða gerð á, að umræður allar mundu verða prentaðar eftir tímaröð, þ. e. a. s. eftir dögum, en ekki eftir málum, en mér hefur skilizt, að í raun og veru sé útgáfu flestra þingtíðinda annars staðar einmitt háttað þannig, að umræður séu prentaðar eftir tímaröð, en ekki eftir málefnaröð, og væri sú breyting þar af leiðandi líklega ekki til hins verra og a. m. k. ekki til ósamræmis við það, sem tíðkast annars staðar. Kostnaðaraukinn af þessu mundi sáralítill verða, en á því tel ég engan vafa, að hafa mætti talsvert auknar tekjur af útgáfu þingtíðindanna, ef þessi háttur yrði upp tekinn, vegna þess að áhugi manna á því að fá Alþingistíðindin eða fylgjast með þeim mundi án efa vaxa mikið, ef fréttirnar frá þinginu, sem í þeim birtust, væru nýjar, en ekki jafngamlar og nú á sér stað. Auk þess mundi þessi háttur á útgáfu Alþingistíðinda án efa geta orðið til þess að auka mjög samband milli þings og þjóðar, samband, sem ekki er of mikið og nú er einvörðungu gegnum þingfréttir útvarpsins, sem ég vík hér að síðar, og þingfréttir blaðanna. Það er því sannfæring mín, að þessi nýi háttur á útgáfu þingtíðindanna mundi verða til bóta, mundi verða til þess að gera þjóðinni kleift að fylgjast betur með því, sem gerist á löggjafarsamkomunni, og það ætti um leið að geta orðið til þess að treysta hornsteina þess stjórnkerfis, sem við búum við og höfum að sjálfsögðu áhuga á að efla sem bezt. Annar liður tillögunnar er um það, að daglega verði gerður stuttur útdráttur úr þeim umræðum, sem fram fara á Alþingi, og birtur í þingfréttum ríkisútvarpsins, auk þess sem hann sé sendur blöðum, sem þess kunna að óska. Svo sem kunnugt er, starfar nú á vegum forseta Alþingis einn þingfréttamaður, sem segir landslýð fréttir í ríkisútvarpinu af því, sem gerist á löggjafarsamkomunni. Hann mun kostaður af Alþingi, og að því er mér hefur skilizt, fær hann sama kaup og alþingismenn, en þær fréttir, sem birtar eru í ríkisútvarpinu, eru aðeins frásögn af þingmálum, sem fram koma, og útdráttur úr grg. með þingmálum. Um það hefur oft verið rætt opinberlega, t. d. í blöðum, að þessum þingfréttum ríkisútvarpsins væri ábótavant. Ég vil ekki láta þetta misskiljast þannig, að sá fréttamaður, sem því starfi gegnir, gegni því ekki vel samkvæmt þeim reglum, sem um starf hans hafa verið settar, heldur á hinn veg, að með þeim reglum sé starfi hans sniðinn of þröngur stakkur, vegna þess að hann á aðeins að hafa það hlutverk að segja frá þingmálum og greinargerðum. Hins vegar víkur hann aldrei að umræðum, sem fram fara á Alþingi. En að því er ég bezt veit, telja allar útvarpsstöðvar í nágrannalöndum, a. m. k. þar, sem ég hef haldið uppi spurnum um þetta efni, það skyldu sína að takmarka ekki fréttaflutning frá löggjafarsamkomunni við málsskjöl einvörðungu, heldur láta hann einnig taka til umræðna, sem fram fara. Meira að segja er oft hafður sá háttur á, t. d. í Noregi, að því er mér var sagt í sumar, að útvarpað er í mjög vinsælum útvarpsþáttum frásögnum frá löggjafarsamkomunni, þar sem fléttað er inn í ræðuhlutum þingmanna sjálfra, stuttum ummælum þingmanna sjálfra, sem útvarpað er af segulbandi, og var mér tjáð, að þessi útvarpsþáttur í Noregi væri mjög vinsæll og hefði með þessu móti tekizt að koma á nánara sambandi milli þings og þjóðar en hefði tekizt með þeim aðferðum, sem áður var beitt við fréttaflutning frá Stórþinginu. Nú er augljóst mál, að það er vandi að gera, þótt ekki sé nema örstuttan útdrátt - eða kannske einmitt þeim mun meiri vandi sem hann er styttri - af því, sem sagt er í umræðum. En þó tel ég, að það væri engan veginn óvinnandi verk, að tveir starfsmenn kæmust yfir þetta og gætu lokið því á mjög stuttum tíma, eftir að þingfundum er lokið. Þingið hefur nú þegar einn starfsmann við þetta og þyrfti því að bæta öðrum starfsmanni við. Ég hef jafnvel látið mér detta í hug, að það gæti orðið án nokkurs kostnaðarauka fyrir Alþingi, því að ekki er óeðlilegt, að ríkisútvarpið sjálft annaðist greiðslu kostnaðar í þessu sambandi. Nú sér Alþingi ríkisútvarpinu fyrir föstum dagskrárlið alla virka daga vikunnar, að laugardögum undanteknum, meðan Alþingi situr, og væri því í raun og veru alls ekki óeðlilegt, að útvarpið tæki að sér að kosta þann viðbótarstarfsmann, sem til þess arna þyrfti. Sá kostnaðarauki þyrfti ekki að vera verulegur, því að um fullt starf væri ekki að ræða, auk þess sem maðurinn mundi aðeins starfa um þingtímann. Hér væri því um kostnað að ræða, sem ekki þyrfti að nema meiru en við skulum segja 20 þús. kr., og svo mikið er hér um að ræða í aðra hönd, að ég tel ekki áhorfsmál, að í þann kostnað ætti að leggja. Fyrst og fremst tel ég, að í hann ætti að leggja vegna þess, að þingfréttir ríkisútvarpsins, sem mikið er á hlustað, mundu með því verða miklum mun meira lifandi en þær eru núna, auk þess sem fréttaflutningurinn yrði rækilegri og sannari en hann getur orðið með þeirri tilhögun, sem nú er í þessum efnum. Í þessu sambandi mætti raunar einnig geta þess, að sá háttur er á hafður að skýra ekki frá fyrirspurnum í þingfréttum ríkisútvarpsins. Það er ekki ákvörðun fréttamannsins, sem þar liggur til grundvallar, heldur gömul ákvörðun forseta. Ég hygg, að sú ákvörðun hafi verið tekin, þegar á því tók að bera fyrir mörgum árum, að sérstaklega einn þm., að því er ég held að óhætt sé að segja, hafði nokkra tilhneigingu til þess að misnota þingfréttatímann á þann hátt að bera fram spurningar, sem mætti kalla tvíræðar, og var þá sá háttur upp tekinn að hætta að skýra frá fyrirspurnum í þingfréttunum. Segja má, að það sé mjög eðlilegt, meðan ekki er sagt frá umræðum, þ. e. a. s. meðan ekki er sagt frá svörum. Það er auðvitað óeðlilegt að skýra frá spurningum, sérstaklega ef þær gætu gefið tilefni til ýmiss konar grunsemda, skulum við segja, ef ekki er sagt frá þeim svörum, sem ráðherrar gefa við spurningunum. Það tvennt heyrir auðvitað saman, og tel ég, að þann sið ætti að taka upp, þótt ekkert annað væri að gert, að skýra í þingfréttum útvarpsins frá fyrirspurnum og svörum ráðherra við þeim. Ég tel, að höfuðþýðing þess, að gerður yrði stuttur útdráttur úr umræðum, væri fyrir þingfréttir ríkisútvarpsins. En ef sá útdráttur væri gerður á annað borð, þá tel ég sjálfsagt að gefa dagblöðunum kost á að fá þennan útdrátt til birtingar, og mundi það án efa auðvelda dagblöðunum að hafa fréttaburð sinn frá löggjafarsamkomunni ýtarlegri, ef svo ber undir, ef þau óska þess, og í öllu falli réttari og nákvæmari en nú á sér stað, þar sem þessi útdráttur yrði auðvitað gerður af fullkomnu hlutleysi gagnvart því, sem fram kemur í umræðunum. Með þessu á ég auðvitað ekki við það, að dagblöð öll ættu að taka upp þann sið að skýra einvörðungu hlutlaust frá því, sem gerist í umræðum á Alþingi. Með því móti mundu blöðin ekki sinna nema öðrum þætti þess hlutverks, sem þau nú hafa og auðvitað eiga að hafa, en þennan þátt má ekki vanrækja. Hann er ekki síður mikilvægur, hann er enn mikilvægari en hinn þátturinn, sem þau hafa og eiga að hafa, að túlka það, sem fram kemur í umræðum á Alþingi, veita á því skýringar og segja sína skoðun á því, hvort það sé gott eða illt, rétt eða rangt. Í lýðfrjálsu þjóðfélagi er auðvitað sjálfsagt, að blöð séu ekki einvörðungu fréttablöð, heldur hafi einnig skoðanir á því, sem gerist, og leiðbeini lesendum um það, hvaða skoðanir þeir eigi einnig að hafa á því, sem sagt er eða gert er. En mér hefur fundizt og er áreiðanlega ekki einn um þá skoðun, að hlutverk blaðanna tek ég þar ekkert blað undan - hafi fyrst og fremst verið að túlka, oft og einatt á mjög einhliða hátt, það, sem gert er, en láta hitt sitja á hakanum, að skýra hlutlaust frá því, sem sagt hefur verið eða gert hefur verið, en hvort tveggja þarf að haldast í hendur, ef vel á að vera. Ég gat þess áðan, að mér hefði fundizt þessi túlkandi þáttur í starfi blaðanna vera allt of áberandi, og álít það vera slæmt, einkum og sér í lagi ef ekki er leitazt við að láta grundvöll túlkunarinnar vera rétta frásögn af því, sem raunverulega hefur átt sér stað. En svo að segja í hverri viku má finna þess eitt eða fleiri dæmi í einhverju af blöðum bæjarins, að beinlínis sé skýrt rangt frá því, sem gerist í umræðum á löggjafarsamkomu þjóðarinnar. Mér hefur dottið í hug að nefna um þetta eitt dæmi, ekki til þess í sjálfu sér að segja, að eitt blað sé sekt í þessu efni og öll önnur saklaus, - ég skal taka það skýrt fram, að um þetta eru öll dagblöð höfuðstaðarins sek að meira eða minna leyti, sumpart vafalaust af óaðgætni eða sökum ekki nógu góðra starfsskilyrða þeirra manna, sem þessi störf annast, en stundum kannske af því, að löngunin til þess að túlka á ákveðinn hátt nær yfirhöndinni við þessi störf, sem auðvitað eru vandasöm og viðkvæm. Mér hefur dottið í hug að nefna hér eitt dæmi og finnst þá eðlilegast að taka stærsta blað landsins, langstærsta blað landsins, sem í þessum efnum ætti auðvitað að hafa bezt skilyrði til þess að haga fréttamennsku sinni þannig, að óaðfinnsluvert væri. Vil ég nefna dæmi úr umræðum, sem hér fóru fram fyrir skömmu, þ. e. a. s. um ríkisútgáfu námsbóka. Þar sagði ég nokkur orð um frv. ríkisstjórnarinnar um ríkisútgáfu námsbóka, og sagði þar m. a. þessar setningar, með leyfi hæstv. forseta: „Varðandi ákvæði 2. gr. um skipun námsbókanefndarinnar vildi ég aðeins láta þess getið, þó að einstakar greinar eigi ekki að ræða við 1. umr., að ég tel hæpið að láta Prestastefnu Íslands tilnefna einn mann í námsbókanefnd, og þau rök, sem hæstv. ráðherra flutti fyrir því, sannfærðu mig ekki. Prestar höfðu áður fyrr miklu hlutverki að gegna í barnafræðslunni, en nú hafa þeir engu hlutverki að gegna lögum samkvæmt í barnakennslunni. Í þeim efnum hefur verið gerð gagngerð skipulagsbreyting, og nú eru engin tengsl - bókstaflega engin tengsl - milli hinnar almennu barnafræðslu og prestastéttarinnar í landinu. Ég tel því miklu eðlilegra, að þeirri grundvallarreglu verði haldið, sem er í núgildandi lögum, að framhaldsskólakennarar fái hér að leggja orð í belg og eigi hér sinn fulltrúa. Það eru ekki rök gegn því, að útgáfan starfi ekki á framhaldsskólasviðinu. Framhaldsskólakennararnir hafa einmitt mikla þekkingu á því, hvernig kennslubækur barnastigsins eiga að vera úr garði gerðar, því að þeir taka við börnunum síðar inn í sinn skóla og vita því, hvaða kröfur er eðlilegt að gera til barnanna, þegar þau koma inn í miðskólana og gagnfræðaskólana eða menntaskólana eða sérskólana. Þess vegna tel ég mjög miður farið, ef allur tillöguréttur allra framhaldsskólakennaranna, sem hafa einmitt sérstaklega góða aðstöðu til þess að gera sér grein fyrir því, hvernig námsefni barnastigsins á að vera, verður algerlega niður felldur.“ Frá þessum ummælum er skýrt með eftirfarandi setningum í stærsta og víðlesnasta blaði landsins, með leyfi hæstv. forseta: „Meðal ákvæða í frumvarpinu má nefna það, að til þess er ætlazt, að prestastefna kjósi fulltrúa í námsbókanefnd.“ Þetta er feitletrað og tveggja dálka. „Er það sjálfsagt, að prestar hafi tillögurétt um námsbækurnar, svo mikla þýðingu sem þær hafa á allt andlegt uppeldi þjóðarinnar. Gegn þessu risu talsmenn vinstri flokkanna með miklu offorsi. Urðu þeir furðu taugaæstir og bölsótuðust gegn því, að guðstrú og góðir siðir mættu hafa sín áhrif á námsbókaútgáfuna. Gegnir afstaða þeirra furðu.“ Svo segir síðar í greininni, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir ræðu Bjarna Benediktssonar ráðherra tóku til máls Gylfi Þ. Gíslason og Lúðvík Jósefsson. Vildu þeir tafarlaust láta víkka svið útgáfunnar, svo að hún næði yfir gagnfræðastigið eða a. m. k. yfir allt skyldunámið, og tóku ekkert tillit til röksemda um, að slíkt gæti verið athugavert, meðan útgáfan ekki gegnir hlutverki sínu betur en nú er. Þá snerust þeir báðir hatrammlega gegn því ákvæði, að prestar mættu tilnefna mann í útgáfustjórn, virtust þeir alls ekki geta þolað það.“ Þessar setningar -  Þessu hygg ég að verði bezt ráðin bót á með því móti, að Alþingi sjálft annist örstutta skýrslugerð af því, sem hér fer fram, og sjái til þess, að það birtist þjóðinni í ríkisútvarpinu, og gefi síðan blöðunum kost á því að birta þennan útdrátt líka. Ég skal enn undirstrika, að það hvarflar ekki að mér og ég teldi það beinlínis óeðlilegt, ef blöðin létu við það sitja að gera það. Það er réttur þeirra og skylda að túlka það, sem fram fer, og jafnvel að skýra frá því, hvað blöðin teldu að mundi hafa komið í ljós, ef teknar hefðu verið röntgenmyndir af þingmönnunum, meðan þeir hefðu verið að tala. Við það hef ég að sjálfsögðu ekkert að athuga. En mergurinn málsins er hitt, að það komi í ljós, þótt í örstuttum útdrætti sé, hvað raunverulega var sagt, þannig að þeir, sem lesa blöðin, geti greint á milli þess, hvað raunverulega var sagt og hvað blaðið teldi að þingmaðurinn hefði kannske viljað segja eða ætlað að segja, þó að þar sé auðvitað komið út á mjög hæpið svið. Ég skal láta þetta nægja til skýringar á því, hvers vegna ég hef leyft mér að flytja þessa till., og leyfi mér að óska þess, að henni verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn. Ég hygg, að eðlilegra sé, að hún fari þangað, heldur en til fjvn.



Herra forseti. Ég get tekið undir þær almennu hugleiðingar, sem hv. flm. hafði um nauðsyn á réttum fréttaflutningi, sem vitanlega er undirstaða þess, að þeir, sem úrslitaráðin hafa í landinu, kjósendurnir, geti gert sér af skynsemi grein fyrir þeim ákvörðunum, er þeir taka og meginþýðingu hafa um framtíð landsins. En ég er hræddur um, að málið sé ekki jafneinfalt úrlausnar og hv. þm. vildi vera láta. Ég fæ ekki skilið, hver geti tekið að sér og hvernig hægt sé að semja algerlega hlutlausan, stuttan útdrátt úr ræðum manna á þingi. Ef slíkan útdrátt á að gera, þá hlýtur ætíð að koma vandi við það að kveða á um, hvað velja skuli og hverju skuli sleppa, og ég veit ekki, hvernig á að fara að því, nema einhver mælikvarði sé lagður um það, hvað hafi þýðingu og hvað ekki. En það fer auðvitað algerlega eftir persónulegu mati hvers og eins, hvað hann telur hafa þýðingu af því, sem fram kemur á Alþingi, og hvað hann telur ekki hafa þýðingu. Bezta dæmi um það er t. d. fréttaflutningur og ræðuhöld á þingi Sameinuðu þjóðanna, svo að við tökum eitthvað, sem okkur er nógu fjarri. Það er vitað mál, að þegar fulltrúar smáþjóðanna þar halda ræður, er yfirleitt ekki sagt frá þeim eða þær að nokkru hafðar nema í þeirra eigin heimalandi. Í hinum stóru heimsblöðum er yfirleitt aldrei sagt frá nema því, sem fulltrúar stórveldanna segja. Þetta er ekki vegna þess, að þeir út af fyrir sig vandi mál sitt betur eða hafi ef til vill meir af viti fram að færa en fulltrúar hinna minni, heldur af því, að talið er líklegt, að það, sem fulltrúar þeirra valdamestu segi, muni hafa meiri áhrif á gang málanna en það, sem hinir láta um mælt. Ef hér hafa á Alþingi staðið umræður, við skulum segja venjulegan þingtíma, 2–3 tíma, ég tala ekki um, ef, eins og þegar líður á þingið, umræður standa marga klukkutíma, oft langt fram á nótt, þá auðvitað stendur enginn þingmaður upp til þess að tala, nema því aðeins að hann telji sig hafa eitthvað til mála að leggja og það hafi þýðingu, sem hann er að segja. En viljum við þá fela forsetum eða einhverjum starfsmanni forseta eða getur nokkur starfsmaður forseta eða forsetarnir tekið á sig þá ábyrgð að velja úr öllum röksemdum þingmanna, öllum fullyrðingum þeirra, það, sem hafi raunverulega þýðingu? Ég held, að þetta sé mannlegum gáfum ofvaxið og ekki með nokkru móti framkvæmanlegt. Það fer alltaf eftir því, hver úrvalið fremur og hvaða hugsanir ráða hans gerðum, hvernig úrvalið verður. Þess vegna er ekki hægt að ráða bót á þessu með því úrræði, sem hv. þm. hér gerði að umræðuefni. Hættan er sú, svo að við segjum alveg eins og er, að í slíku úrvali verði frekar tekið eitthvað, sem talið er hafa æsingaþýðingu, getur gefið tilefni til stórra fyrirsagna, heldur en hógvær, málefnaleg greinargerð, samanber það, að ég hygg, að ríkisútvarpið hafi ætlað að fara að reyna að gera tilraun með þetta hér snemma á þessu þingi. Það kom strax í ljós, að slíkt er ómögulegt. Fréttamennirnir lenda í því að tala sérstaklega um það, sem getur, eins og ég segi, gefið tilefni til stórrar fyrirsagnar einn dag, en gefur alls ekki rétta mynd af því, sem skeður hér í þingsölunum. Í þessu er ekkert annað ráð en að gefa almenningi kost á því að fá þingræðurnar eins fljótt í heild til aðgangs og mögulegt er, og er ég því alveg sammála, að ég tel, að það sé gott að gera tilraun með að gefa þingræður út, við skulum segja vikulega eða hálfsmánaðarlega. Þá geta allir, sem áhuga hafa fyrir því, fljótlega lesið orðrétt allt, sem sagt er, og þá hver um sig metið það, hvað hann telur hafa þýðingu og hvað hann telur að sé minna virði. Hlutlaus fréttaflutningur er ákaflega vandgerður. En það segir ekki, að ekki beri að keppa að hlutleysi í fréttaflutningi. Og það er eitt, sem íslenzk blöð ættu auðveldlega að geta haft betur í huga en þau hafa gert fram að þessu, annars vegar að segja aldrei ranglega frá neinni staðreynd, - látum vera, að það sé þagað um staðreyndir og menn velji þær staðreyndir, sem þeir telja mestu máli skipta, slíkt er eðlilegt og mannlegt, en það er a. m. k. ákaflega tortryggilegt, ef menn iðulega segja ranglega frá staðreyndum, enda er það oftast nær gert á þann veg, að snúið er við þeim staðreyndum, sem andstæðingarnir færa sínu máli fram til stuðnings, en heldur lagað í hendi það, sem meðhaldsmennirnir gera. Fram hjá slíku á að vera hægt að komast, ef menn hafa góðan vilja og æfingu í þessu starfi. Og annað, sem einnig er hægt að gera og þroskuð stjórnmálablöð erlendis reyna að ástunda, -þeim heppnast svo og svo og fá gera það alveg til hlítar, - er að greina í sundur frásagnirnar, fréttirnar, og hafa sérstakar síður fyrir fréttir, þar sem menn geti leitað að fréttunum eins hlutlausum og hver megnar að setja þær fram, og hafa svo hinar sérstöku ritstjórnarsíður eða dálka, þar sem túlkun fréttanna og mat á þeim kemur fram. En það er einmitt þar, sem skeikar í því, sem hv. þm. las hér upp úr því góða blaði Morgunblaðinu áðan, að þarna hefði átt að koma sem sagt annars vegar frásögn af því, sem þm, sagði, hins vegar var svo hægt að hafa málverkið eða röntgenmyndina eða hvað menn vilja segja á annarri síðu og láta það þá koma fram sem mat blaðsins, túlkun á því, sem hv. þm. hafði sagt. Þetta sér maður að reynt er að gera í þeim stóru heimsblöðum. Ég vildi aðeins standa upp til þess að taka undir meginhugsun hv. þm., að í þessu eigum við allir eftir mikið að bæta okkar hegðun, allir stjórnmálaflokkar, en að úrlausnin er ekki eins einföld og hv. þm. vildi benda á, með því að halda, að hægt væri að setja einhvern hlutlausan mann, eins og kallað er, til þess að gera hlutlausan útdrátt. Ég á eftir að sjá, að slíkt geti heppnazt með nokkru öðru móti en því, að orðrétt komi fram það, sem hver og einn segir.



Herra forseti. Ég heyrði, að hv. flm. lagði til, að þessari till. yrði vísað til hv. allshn. Ég sé, að hæstv. forseti hefur ákveðið tvær umr. um till., sem ekki er óeðlilegt, því að ef hún verður samþ. óbreytt, þá er sýnilegt, að hún hefur mjög mikil útgjöld í för með sér. Ég vildi því mega beina því til hæstv. forseta, að mér þætti eðlilegra, að till. færi í fjvn., og mun gera um það till., að henni verði vísað til hv. fjvn. Ef fyrsti liður till. verður samþykktur, þá hefur hann áreiðanlega í för með sér útgjöld, kann að hafa í för með sér einhverjar tekjur líka, er verða þá kannske nýr tekjustofn fyrir Alþingi, og þá ætti fjvn. að fjalla um það mál. Verði hins vegar till. öll samþ. eða aðeins annar töluliður till., þá er óhjákvæmilegt, að það hefur einnig töluverð útgjöld í för með sér. En úr því að ég stóð hér upp, vildi ég gjarnan mega spyrja hv. flm. að því, hvort hann teldi, að tilganginum væri fullkomlega náð, ef till. yrði samþ. eins og hún liggur fyrir. Væri t. d. byggt fyrir það, að eitthvert blaðanna, annaðhvort hið ágæta Morgunblað eða eitthvert annarra blaða, geti nú skrifað alls konar hugleiðingar um þennan útdrátt, sem kæmi frá Alþingi, og sagt, að hér væri nú ekki allt tekið með, eins og hæstv. dómsmrh. benti á, og að þessi hv. þm. hefði sagt þetta og hann hefði sagt hitt o. s. frv., - væri það fyrirbyggt, þó að till. væri samþykkt? Ég hygg ekki. En mér sýnist, að hér gæti verið önnur leið fær til þess að fyrirbyggja það, að dagblöðin segðu ranglega frá þingfréttum, eins og svo oftlega hefur komið fram og viðurkennt er af öllum. Það er að banna þeim blöðum aðgang að þinginu, sem ekki geta haft svo mikla samvizkusemi að segja rétt frá því, sem gerist á þingi, og þá fellur að sjálfsögðu undir forsetann að ákveða, hvað er rétt sagt frá og hvað ekki. Yrðu fréttaritararnir þá vitanlega að senda forsetunum eða viðkomandi þingmanni útdrátt af því, sem þeir ætla að segja um það, sem hann hefur sagt, og láta hann staðfesta, að rétt sé farið með, og þá væru áreiðanlega margar þingfréttirnar öðruvísi en þær eru í dag. Er þetta leið til þess að koma því í framkvæmd, að blöðin hætti að segja ranglega frá. Ég þekki mörg dæmi, þar sem blöðin hafa ekki í óaðgæzlu, heldur beint vísvitandi falsað frásagnir af ummælum þingmanna, og það er ekki frekar eitt blað en annað, þau hafa flest gert það. Er það af ósamvizkusemi þeirra manna, sem sitja hér og hlusta á ræðurnar og telja sér hag í því að segja frá allt öðru en skeð hefur í þinginu, og þetta verið gert svo alvarlega, að það hefur sannarlega verið rætt um það, hvort ekki ætti raunverulega að stöðva þessa starfsemi, sem hér er rekin. Þetta þótti mér rétt að láta koma fram, úr því að áhugi hefur vaknað fyrir því, að samvizkusamlega og réttilega verði sagt frá því, sem sagt er hér á þingi.



Herra forseti. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir þeirri þáltill., sem hér er til umræðu. Ég held, að það verði tæpast um það deilt, að hér er hreyft við máli, sem full ástæða er til að veita athygli og hugleiða, hvort ekki megi ráða á nokkra bót. Svo geta að sjálfsögðu verið skiptar skoðanir um það, hvort þær till., sem hér eru formaðar, leysi þann vanda, sem þeim er ætlað að leysa, eða hvort aðrar tillögur þurfi að koma til. Ég vil lýsa því yfir nú þegar, að ég er fyllilega samþykkur fyrri lið þessarar þáltill. og tel hiklaust, að framkvæmd hans mundi verða til verulegra bóta. Hins vegar get ég að sumu leyti tekið undir þau ummæli hæstv. dómsmrh., að það muni verða nokkrum vandkvæðum bundið að uppfylla þau skilyrði, sem eru forsenda fyrir framkvæmd 2. liðs, að gera hlutlausan útdrátt úr þingræðum, svo að allir gætu sæmilega við unað, og kann að vera, að þarna þurfi að leita að einhverri annarri leið til þess að ná því marki, sem að er stefnt. Varðandi fyrri liðinn, þann liðinn, sem að því beinist, að forsetum Alþingis verði falið að sjá um, að þingtíðindi komi framvegis út hálfsmánaðarlega um þingtímann, þ. e. a. s. bæði þingskjöl og umræður, vil ég segja þetta: Ég held, að það sé sjálfsagt að reyna þá leið. Það er í fullkomnu samræmi við það, sem til hefur verið ætlazt frá upphafi vega, þegar Alþingi var endurreist fyrir 110 árum, að reynt yrði á hverjum tíma, eftir því sem föng væru til, að láta kjósendurna, þjóðina sjálfa, hafa tækifæri til þess að fylgjast með störfum Alþingis, gagnrýna þau, veita Alþingi það aðhald, sem það á að hafa frá þjóðinni, og jafnframt á þjóðin að sjálfsögðu rétt á því að fá þær upplýsingar um störf þingsins, sem fremst er hægt að veita á hverjum tíma. Ég minnist þess í þessu sambandi, að einmitt þegar Alþingi var endurreist fyrir 110 árum, var það eitthvert fyrsta deilumálið, sem þar kom fyrir, hvort halda ætti Alþingi fyrir luktum dyrum eða hvort umræður ættu að fara fram í heyranda hljóði. Konungsfulltrúinn danski, Bardenfleth stiftamtmaður, taldi ekki koma til mála, að Alþingi væri haldið í heyranda hljóði, en þá reis upp Jón Sigurðsson, sem var þá að vísu yngstur þingmanna, en var að taka forustuna í þjóðfrelsisbaráttunni, og benti á það með glöggum rökum, hversu sjálfsagt væri, að Alþingi yrði haldið í heyranda hljóði og að birt yrðu tíðindi frá Alþingi. Hann færði fram þau rök, sem ég hygg að standi í fullu gildi enn í dag og styðji það, að reynt sé eftir föngum á hverjum tíma að hafa sambandið milli þingsins og þjóðarinnar sem bezt, láta þjóðinni hverju sinni í té sem gleggstar fréttir af störfum Alþingis og fá á þann hátt þá gagnrýni og það aðhald, sem þingið þarf að fá frá þjóðinni, jafnframt því sem slíkt hlýtur að auka og efla áhuga almennings á þjóðmálum, en það er vitanlega, eins og Jón Sigurðsson á sínum tíma lagði höfuðáherzlu á, undirstaða þingræðis og lýðræðis. Ég hygg því, að jafnvel þó að af því kunni að verða einhver kostnaðarauki, þá sé sjálfsagt að gera tilraun með að láta prenta Alþingistíðindi ekki sjaldnar en hálfsmánaðarlega um þingtímann, og þá mundi fljótlega fást úr því skorið, hvort það yrði ekki til þess, að menn almennt fylgdust betur með störfum Alþingis og fengju nokkru réttari hugmyndir um þau en þeir fá oft og tíðum af fregnum blaða og á skotspónum. Það var svo, þegar tekið var að prenta Alþingistíðindin, strax og Alþingi hafði verið endurreist, að þá voru engin tök á því að prenta þau svo að segja samstundis. Það var hvort tveggja, að hér voru ekki til prentsmiðjur, sem önnuðu því, og auk þess skorti alla tækni varðandi ræðuupptöku, til þess að það væri kleift. Nú er þetta mjög svo vel kleift tæknilega séð, og ég held, að það ætti ekki að þurfa að valda deilum, að það sé sjálfsagt að gera tilraun með þetta. Varðandi síðari lið þessarar þáltill., hvernig bæta megi þingfréttir og fréttir blaða af Alþingi, hefur það þegar komið fram hér í umr., að nokkur vandkvæði kunni að vera á því að leysa það mál á þann hátt, sem til er lagt hér í till., og það kann að vera, að á því séu vandkvæði. Það er að sjálfsögðu býsna erfitt að gera svo líka stutta útdrætti úr löngum þingræðum, að menn gætu almennt sætt sig við og talið, að aðalatriðin væru dregin fram. Þó er ekki því að leyna, að þetta er gert víða með sæmilegum árangri, m. a. í fréttum af öðrum þingum, þ. á m. þingi Sameinuðu þjóðanna. Það er vitanlega rétt, að árangur af slíku getur verið hæpinn, ef ekki er gætt fyllstu réttsýni, en þó efast ég ekki um það, að slíkur útdráttur yrði í langflestum tilfellum miklu betri en sá fréttaflutningur, sem við eigum að venjast í dagblöðunum og nokkuð hefur verið vikið að hér í þessum umræðum. Það er alveg hárrétt, sem hér hefur komið fram, að dagblöðin okkar, og þau eiga þar öll meira og minna óskilið mál, hafa blandað allt of mikið saman í frásögnum sínum af Alþingi fréttum af þingstörfum og þingfundum annars vegar og pólitískri túlkun á því, sem gerist, hins vegar. Þetta þekkist hvergi í svona ríkum mæli hjá nálægum menningarþjóðum. Maður sér það, þegar lesin eru virðuleg blöð frá Norðurlöndum, að þar er þessu haldið töluvert aðskildu. Annars vegar eru tiltölulega mjög ólitaðar fréttir, en hins vegar er svo í leiðurum og öðrum greinum túlkun viðkomandi blaða á því, sem gerist á löggjafarsamkomunni. Því hefur stundum verið til svarað, þegar að þessu hefur verið fundið hjá íslenzku blöðunum, m. a. hér á Alþingi, að aðstaða blaðamanna til þess að uppfylla fréttaþjónustuna sé ekki eins góð og skyldi. Þetta er vitanlega rétt, og má raunar segja, að svo sé um margt varðandi störf Alþingis, að hin ytri aðstaða er því miður ekki slík sem skyldi, og stafar það m. a. af hinum miklu þrengslum, sem hér eru. En þetta skýrir þó engan veginn nema að litlu leyti hinn litaða málflutning blaðanna, sem allir eru sammála um að sé okkur og þjóðinni ekki til sóma. Ég held, að þetta sé gamall ósiður, sem liggi hér í landi síðan blöðin voru mjög lítil, og það sé tími til þess kominn að gera tilraun til að kveða þennan ósið niður. Um þetta efni þarf tvímælalaust að verða aukið samstarf milli Alþingis og fréttamanna blaðanna. Ég hef ekki trú á þeirri till., sem var skotið fram hér áðan af hv. þm. Barð. (GíslJ), að forsetar ættu að taka upp hjá sér að banna þeim þingfréttariturum að koma hér inn í blaðamannaherbergin, sem þeir teldu að hefðu ekki skýrt algerlega rétt frá. Ég býst við, að það yrði erfitt að fara þá leiðina. En ég hefði nokkra trú á því, að forsetar eða fulltrúar frá þingflokkunum, ef það þætti betur henta, ræddu um þetta vandamál við fulltrúa frá blöðunum og frá Blaðamannafélagi Íslands og athuguðu, hvort ekki væri hægt að gera eitthvað til að lyfta þingfréttaþjónustu blaðanna á dálítið hærra stig en hún er nú. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta mál, en ég vil vænta þess, að sá geti orðið árangur af þessari þáltill. frá hv. 1. landsk.(GÞG), að í fyrsta lagi verði tekið upp að gefa út Alþingistíðindi ekki sjaldnar en hálfsmánaðarlega um þingtímann, og í öðru lagi, að leitazt verði við með einum eða öðrum ráðum að ráða bót á þingfréttaritun blaðanna.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. og þeim tveim hv. þm., sem tekið hafa til máls, fyrir það, hversu vel þeir hafa í raun og veru tekið því, sem ég tel vera kjarna þess máls, sem hér er um að ræða, og í raun og veru meginatriði tillögunnar. Það er mjög mikilsvert, að í ljós skuli koma, að þm. eru sammála um, að hér sé hreyft við máli, sem ástæða sé til þess að ræða um, og að þeir skuli vera sammála um, að breytt tilhögun á útgáfu Alþingistíðinda gæti orðið til bóta og að þingfréttir blaðanna og útvarpsins, þó að um þær hafi nú verið minna rætt, gætu staðið til mikilla bóta. Þetta er í raun og veru kjarni málsins. Hitt þarf auðvitað ekki að koma á óvart, að skoðanir geti verið nokkuð skiptar um það, hvaða ráðstafanir séu hér vænlegastar til úrbóta og hvort nokkur ráðstöfun sé til, sem nái þeim tilgangi, sem við þó virðumst allir sammála um að æskilegt væri að keppa að. Hæstv. dómsmrh. taldi, að óframkvæmanlegt mundi verða að gera örstuttan útdrátt úr umræðum á Alþingi, þannig að viðunandi mætti teljast, þ. e. að nægilegs hlutleysis væri gætt, vegna þess að alltaf þyrfti að vega og meta, hvað taka skyldi og hverju sleppa, og í raun og veru væri með því verið að vega og meta rök manna og afstöðu. Ég skal engan veginn gera lítið úr þeim erfiðleikum, sem eru á því að gera slíka hluti, þannig að viðunandi megi teljast, en vil þó aðeins benda á, að þennan vanda leysa ótal útvarpsstöðvar og ótal blöð um víða veröld, auðvitað mismunandi vel, en vandinn er þó leystur á hátt, sem yfirleitt virðist ekki talin ástæða til að gagnrýna sérstaklega. Hæstv. menntmrh. tók einmitt dæmi, sem ég ætla að leyfa mér að vitna aftur í, en mínu máli til stuðnings. Hann nefndi fréttaflutning frá þingi Sameinuðu þjóðanna og ræddi sérstaklega um, að í heimsblöðunum og útvarpsstöðvum væri málflutningi stórveldanna gert miklu hærra undir höfði en málflutningi smáþjóðanna, sem án efa er rétt. En íslenzka ríkisútvarpið flytur einmitt fréttir frá Sameinuðu þjóðunum, einu sinni í viku a. m. k., að því er mér hefur virzt, og sá útdráttur er sendur að vestan frá höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna, og einhvern tíma minnir mig, að mér hafi verið sagt, að hlutur fréttamannsins í þessum efnum væri ekki annar en að snúa á íslenzku útdrætti, sem hann fengi afhentan í skrifstofu Sameinuðu þjóðanna. Ef þetta er rétt, virðist skrifstofa Sameinuðu þjóðanna í New York einmitt láta gera slíkan útdrátt af því, sem fram fer á þingi Sameinuðu þjóðanna, með einhverju vissu millibili og afhenda hann þeim fréttamönnum, sem þar eru staddir í aðalstöðvunum frá hinum einstöku þjóðum. Það er einmitt slíkur útdráttur, sem við heyrum lesinn hér í útvarpið alltaf öðru hverju í íslenzkri þýðingu. Ef allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna, þar sem hinar allra ólíkustu skoðanir og hin allra ólíkustu sjónarmið mætast og eigast við, ef sú skrifstofa treystir sér til þess að láta gera öðru hverju útdrátt úr því, sem þar gerist, þá ætti þessari stofnun hér varla að verða skotaskuld úr því, og í sjálfu sér er ekki meiri ástæða til þess að búast við óánægju með árangur þess starfs heldur en þess, sem unnið er í skrifstofum Sameinuðu þjóðanna í þessum efnum. Ég hef aldrei heyrt yfir því kvartað, að þar væri ekki gætt hlutleysis í nauðsynlegum mæli. Eins og ég sagði raunar áðan, held ég, að þingfréttir allra nágrannaríkjanna séu einmitt þannig, að þar séu umræðum gert hærra undir höfði en frásögnum af þingskjölum eða málum. Ég hlusta mjög oft á fréttir brezka útvarpsins og einstaka sinnum á þingfréttir í danska útvarpinu, og þær eru alltaf þannig. Meginefni þingfrétta brezka útvarpsins er einmitt frásagnir af umræðum, sem þar fara fram, og ég minnist þess ekki að hafa heyrt um það, að sú starfsemi væri gagnrýnd að neinu ráði a. m. k. Það hefur þegar verið vikið að því, að stór blöð alls staðar leysa þennan vanda, telja það skyldu sína að leysa þennan vanda, þótt auðvitað megi um það deila, hvort það sé vel eða illa gert. Ég hef í áratugi lesið mjög rækilega eitt danskt dagblað, og það hagar fréttaburði sínum af löggjafarsamkomunni ávallt þannig að skýra almennt frá umræðum, ekki einungis sinna stuðningsmanna, heldur einnig andstæðinga sinna. Ég hef einnig í nokkur ár lesið, að vísu ekki mjög ýtarlega, amerískt dagblað, og þar gegnir sama máli. Fréttaflutningur frá þinginu þar er að vísu ekki mjög ýtarlegur, en frá þingi Sameinuðu þjóðanna t. d. oft allýtarlegur, og þar er þessari sömu reglu fylgt. Brezkt víkublað les ég og nokkuð oft, og þar gegnir enn sama máli. Þar er fastur dálkur, fréttir frá þinginu, sem næstum einvörðungu fjallar um þær umræður, sem þar gerast, og þó að þar sé að vísu aðallega sagt frá ummælum flokksbræðra útgefenda blaðsins, þá er mjög oft einnig sagt frá ummælum og ræðum andstæðinga þess og ávallt á þann hátt hvort tveggja, að engin tortryggni vaknar um, að ekki sé heiðarlega og rétt skýrt frá. Mér dettur t. d. í hug varðandi það, sem fram hefur komið í ræðu minni og ræðu hæstv. dómsmrh., að alveg væri nægilegt að segja um þetta í slíkum útdrætti tvær setningar, t. d. þannig: Gylfi Gíslason vildi láta gera daglega stuttan útdrátt úr umræðum á Alþingi. Bjarni Benediktsson dómsmrh. taldi óframkvæmanlegt að gera slíkan útdrátt þannig, að nægilegs hlutleysis væri gætt. - Ég hygg, að í þessu komi fram kjarni málsins. Þetta eru tvær setningar og í sjálfu sér alveg nægileg frásögn af þeim skoðanamun, sem hér er uppi um þetta efni. Hv. þm. Barð. var allharðorður í garð þingfréttamannanna og sýndi þar, að hann er skörungur mikill og víkingur í skapi. Taldi hann vænlegustu leiðina til umbóta í þessum efnum að beita þá harðræði, sem ekki vildu sýna fullkomna dyggð í starfi sínu. Sannleikurinn um þetta mál held ég að sé sá, að þingfréttir blaðanna séu ekki jafnlélega úr garði gerðar og þær eru vegna óvandvirkni þeirra manna, sem þetta starf stunda, og enn þá síður vegna hæfileikaleysis þeirra. Ég held, að mergurinn málsins sé sá, að þeir menn, sem starfið stunda, halda, að til þess sé ætlazt af þeim, að þingfréttirnar séu eins og þær eru, að til þess sé ætlazt af þeim af flokkunum og stjórnmálaforingjunum, að þær séu eins og þær eru. Andrúmsloftið í stjórnmálabaráttunni er þannig, t. d. í forustugreinum blaðanna, að þingfréttamennirnir telja sig ekki vilja vera eftirbátar stjórnmálaritstjóranna í þessum efnum, og þess vegna tel ég, að stjórnmálaleiðtogarnir sjálfir geti hér ráðið ákaflega miklu um og ábyrgðin sé í raun og veru hjá þeim, en ekki þeim starfsmönnum, sem þingfréttirnar annast. Svo vill til, fyrst aðallega hefur verið rætt hér um stærsta blað landsins, Morgunblaðið, þó að ég vilji gjarnan endurtaka það, eins og aðrir hafa tekið fram, að öll dagblöð bæjarins eiga hér í raun og veru alveg óskilið mál, þá skal ég geta þess, að vegna starfs míns hef ég haft kynni af mjög mörgum þeirra manna, sem Morgunblaðið hefur haft sem þingfréttaritara sína. Það virðist hafa haft þann sið að hafa í þessu starfi stúdenta í háskólanum. Tilviljunin hefur hagað því þannig, að þeir hafa mjög oft verið einmitt stúdentar í lagadeild háskólans, þar sem ég kenni dálítið, svo að mér er kunnugt um, að þeim mönnum, sem þetta starf hafa annazt, verður sízt af öllu brugðið um hæfileikaleysi og áreiðanlega ekki heldur um beina óvandvirkni í starfi. En eftir þeim kynnum, sem ég hef haft af þeim þar, hefur mér stundum komið dálítið á óvart, hvernig skrif þeirra hafa verið í þessu starfi þeirra sem þingfréttamanna. Ég hef ekki getað fundið neina skýringu á þessu, hvorki með sjálfum mér né heldur í viðræðum, sem ég hef átt um þetta við kunnuga menn, aðra en þá, að þeir telji þetta skyldu sína. Þeir telja það skyldu sína í starfi við blaðið og við flokkinn. Það, sem þarf að gera í þessu efni, er, að öllum, sem þessi störf annast, sé gert ljóst, að það er ekki skylda þeirra, hvorki við blað né flokk, að haga fréttum þannig að blanda algerlega saman frásögn af staðreyndum, þ. e. af umræðum, og túlkun á þeim, og sízt af öllu að hafa túlkunina túlkun á rangri frásögn, á því, sem ekki átti sér stað. Þetta tel ég, eins og hv. 8. þm. Reykv. vék að í sinni ræðu, fyrst og fremst mál, sem snertir stjórnmálaflokkana sjálfa, leiðtoga þeirra, og alþingisforsetana. Umbæturnar, sem allir eru sammála um að þurfi að verða á þessu, ættu fyrst og fremst að verða að frumkvæði þeirra. Hv. 8. þm. Reykv. sagði og það vafalaust alveg réttilega, og það vildi ég gjarnan undirstrika, að þetta ástand væri eflaust leifar frá því, að dagblöðin hér voru lítil og stjórnmálabaráttan hér var enn þá meira návígi en hún er enn í dag. Þess má geta meðfram til gamans, að mér er ekki kunnugt um, að dagblöð nokkurra annarra nágrannaþjóða standi að þessu leyti á jafnlágu stigi og íslenzku dagblöðin gera enn, nema blöðin í Færeyjum. Blöð Norðurlandanna hinna allra eru löngu vaxin upp úr þeim barnasjúkdómum blaðamennskunnar, sem við enn þá þjáumst af, en það er mjög athyglisvert, að stjórnmálabaráttan í Færeyjum er enn þá og meira að segja miklu harðvítugri en hún er hér. Þar sjást í blöðum hlutir, sem ógerningur væri, held ég, að sæjust í íslenzkum blöðum, og þetta tel ég vera sönnun fyrir þeirri skoðun hv. 8. þm. Reykv., að hér sé í raun og veru enn um að ræða barnasjúkdóma, sem við þurfum að vaxa sem fyrst upp úr. Ég vil nefna til gamans dæmi, sem mér var sagt frá fyrir skömmu. Í færeysku blaði stóð um einn af stjórnmálaleiðtogum Færeyinga þessi setning: „ N. N. var mikið drukkinn í X-götu í gær.“ Í blaði N. N., sem út kom viku seinna, stóð um ritstjóra blaðsins, sem þetta stóð í: „A. A. var ódrukkinn á skrifstofu sinni í gær.“ Annað eins og þetta hygg ég að væri alveg óhugsandi að gæti staðið í íslenzkum blöðum, og sést þó af þessu, að þau eru ekki á lægsta hugsanlegu stigi í þessum efnum. En mikið mega þau enn bæta ráð sitt, ef vel á að vera. Ég vil að síðustu undirstrika, að mér þykir vænt um, að þeir þingmenn, sem talað hafa, skuli hafa verið jafnsammála og raun ber vitni um, að hér þurfi að verða breyting á.



Herra forseti. Hv. flm. lét þau orð falla hér áðan, að ég hefði fellt óvægan dóm yfir blaðamönnunum á Alþingi í sambandi við fréttaflutning. En ég vil benda honum á, að ég held, að sá dómur, sem hann felldi hér í sinni ræðu, hafi verið allmiklu harðari. Hann hélt því beinlínis fram, sem ég hef aldrei látið mér detta í hug að halda fram, að þessum mönnum væri fyrirskipað af sínum yfirboðurum að flytja rangar fréttir af Alþingi, þeim væri bókstaflega fyrirskipað að túlka málin eins og blöðin bera með sér að þau eru túlkuð og eins og hv. þm. og aðrir þm. hér hafa lýst að þau eru túlkuð, þ. e. algerlega ranglega. Hann hefur lýst því, að blaðamennirnir væru þau leiguþý, að þeir létu kaupa sig til þess að flytja þannig fréttirnar úr þinginu. Ef þetta er ekki harður dómur, þá veit ég ekki, hvað er harður dómur á blaðamennina. Ég á ákaflega bágt með að trúa því, að þetta sé rétt, að nokkurt blað kaupi nokkurn ákveðinn mann til þess að flytja rangar fréttir frá þinginu, eins og hv. flm. þessarar till. hefur haldið hér fram, og vil ekki trúa því fyrr en ég tek á. Hins vegar benti hv. flm. hér á alveg nýtt atriði, sem ég tel að væri rétt af hæstv. forsetum þingsins að taka til athugunar, og vil ég þá snúa máli mínu til hæstv. forseta sameinaðs þings: það er að hafa samráð við blaðamennina um að flytja fréttir hér af þingi nokkru nær sannleikanum en gert er, taka þar upp samkomulag við þingið og við blaðamenn og útvarp, því að það er engum til sóma eins og þetta er rekið í dag, eins og komið hefur hér á daginn. Og mér þætti líklegt, að hæstv. forseti Sþ. vildi reyna, hvort hægt væri að koma á meiri samvinnu á milli þingsins annars vegar og blaðamannanna hins vegar, og ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að það séu svo ákveðnar fyrirskipanir frá yfirboðurum þeirra, að þeir treysti sér ekki til þess að hafa um það samkomulag að flytja fréttirnar nær sannleikanum en gert hefur verið, því að það þarf ekki eingöngu mín orð til þess að sanna það, það hefur verið margsannað hér af öðrum en mér, að þar er ekki allt flutt sannleikanum samkvæmt. Að síðustu vildi ég aðeins benda á, að ef till. verður samþ., er alveg nauðsynlegt að athuga um leið, að hér í alþingishúsinu er engin aðstaða til þess að uppfylla ákvæði tillögunnar. Það þarf miklu meira húsnæði en hér er fyrir hendi, til þess að það sé hægt að koma þessu á. Þess vegna teldi ég rétt, að sú n., sem ég vænti að verði hv. fjvn., sem fær þetta mál til meðferðar, ræði málið ekki eingöngu við blaðamennina, heldur og við forseta þingsins, hvernig hægt sé að koma þessu verki í framkvæmd og hvað mikið fé það mundi kosta, ef þyrfti að útvega húsnæði, hvað mikið húsnæði o. s. frv. og hvar ætti að koma því fyrir, því að hér í alþingishúsinu er ekki hægt að bæta á þessu verkefni, eins og ætlazt er til að gert sé með þáltill.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd. Það fellur nú í minn hlut aftur að bera heldur blak af þingfréttariturunum. Það var meining mín með orðum mínum áðan að færa fram atriði, sem ég taldi vera þeim til afsökunar fyrir því, að fréttirnar væru úr garði gerðar eins og þær eru. Það, sem ég sagði, var það eitt, að mér fyndist margt benda til þess, að þeir teldu vera til þess ætlazt af sér, að þeir lituðu þingfréttir sínar með sama hætti og hin almenna stjórnmálabarátta hér er háð, en auðvitað ekki að tala um þá sem eins konar leigupenna eða neitt í áttina við það, sem er auðvitað allt annað. Ég staðhæfði ekki, að stjórnmálaforingjarnir hefðu gefið þeim slík fyrirmæli, heldur þetta eitt: mér þætti sennilegasta skýringin vera sú, að þeir héldu, að til slíks væri ætlazt af þeim. Annars benti ræða hv. þm. Barð. einmitt til þess, hversu erfitt hlýtur að vera að vera þingfréttaritari, svo að ég haldi áfram að bera blak af þeim, vegna þess að það, sem hann sagði í sinni ræðu, var rangtúlkun á því, sem ég hafði sagt. Við ættum auðvitað fyrst og fremst að gæta þess sjálfir að hafa rétt eftir hver öðrum og rangtúlka ekki það, sem við segjum hverjir aðra hafa sagt, eða a. m. k. að gera jafnstrangar kröfur í þeim efnum og við gerum til annarra.



Herra forseti. Það er ástæðulaust að ítreka það, sem ég sagði áðan, en ég skal játa, að auðvitað er hægt að hafa útdrátt svo beinaberan og stuttan, að ekki sé hægt að finna beint að neinu, sem í honum stendur, en spurning er, hvort menn eru nokkru nær með slíkum útdrætti. Í mörgum tilfellum og þegar um flókin mál er að ræða nægir slíkur útdráttur engan veginn til þess að gefa rétta hugmynd af því, sem fram fer, svo að þótt hægt sé að lýsa sem sagt ágreiningi um eitt tiltekið atriði með einni setningu á hvora hlið, þá fer því fjarri, að það sé almennt hægt. Mér kemur til hugar dæmi, sem er frægt úr veraldarsögunni, og það er þegar ófriðurinn hófst milli Prússa og Frakka 1870. Því hefur lengi verið haldið fram af sumum, að Bismarck, þáverandi forsætisráðherra í Prússlandi, hafi falsað fréttaskeyti, sem honum hafði borizt frá konungi sínum, og sú fölsun hafi orðið ástæðan til þess, að Frakkar fóru í stríðið. Þetta hefur verið kennt í sögubókum, sem ég hygg að bæði hv. þm. og ég höfum lært. Af öðrum hefur verið mjög stranglega borið á móti þessu. Skoðun á þessu hefur nokkuð farið eftir almennum pólitískum skoðunum manna, en ég minnist þessa nú vegna þess, að fyrir nokkrum vikum las ég rit um þennan mikla stjórnmálamann eftir brezkan flokksbróður hv. þm., þar sem hann segir, að þessi ákæra sé algerlega röng. Það hafi einungis verið gerður útdráttur úr skeytinu, sem í alla staði hafi verið réttur, og ekki með nokkru móti hægt að saka höfundinn um fölsun. Svona eru dæmin oft og ákaflega örðugt úr að skera. Við sjáum það t. d. úr dómgæzlunni. Það er hafður mikill málflutningur, dómstig höfð fleiri en eitt, margir dómarar í hæstarétti, vegna þess að jafnvel þar, sem gefinn er kostur á að leggja öll rök fram, er erfitt að greina á milli. Og ég efast mjög um, að við værum betur komnir, þó að slíkur útdráttur yrði gerður, og vil vara mjög við honum. Það má segja, að hann ætti þó að tryggja það, sem engan veginn er tryggt nú, að blöð segja, að maður hafi haldið fram þveröfugu við það, sem maður gerir varðandi meginatriði máls. Að því leyti ætti hann að geta verið til einhverrar tryggingar, en sem undirstaða fréttaflutningsins dugir hann ekki, og í því efni dugir ekkert annað en þroskuð blöð og þroskaðir blaðamenn. Og við skulum játa það, að þótt ávíta megi blöð nokkuð í þessu efni, þá er framför í þeim efnum. Það er enginn vafi á því, eins og fram hefur komið í almennum umræðum um blaðamennsku nýlega, að blaðamennskan hér stendur nú á mun hærra stigi en hún stóð fyrir 40–50 árum og jafnvel en hún stóð fyrir 20–25 árum. Og ég er á því, að það megi stöðugt merkja vissa framför í þessum efnum. Það yrði, eins og ég drap á, til stórs munar, ef blaðamennirnir fengju sig til þess að hafa í sérstökum greinum sína gagnrýni og túlkun og fréttirnar í sérstökum greinum og létu sér nægja að skýra eingöngu frá staðreyndunum. Látum vera, þó að þeir veldu staðreyndirnar eins og þeirra sannfæring segir til. Við því verður aldrei gert. Og þegar við tölum um fréttaflutning hinna stóru og ágætu blaða, hvort sem þau eru á Norðurlöndum eða annars staðar, þá er auðvitað það sama vandamál alls staðar í heiminum, að blöðin, jafnvel þau, sem kölluð eru ópólitísk, eru stöðugt ákærð fyrir að velja úr fréttunum í samræmi við einhverjar ákveðnar hugsjónir eða hagsmuni. Það er stöðugur ágreiningur um það. Við skulum taka dæmi, sem er okkur svo fjarri, að skoðanamunur okkar skiptir þar ekki máli, ágreining milli demókrata og repúblíkana í Bandaríkjunum. Þar er því stöðugt haldið fram af demókrötum, að repúblikanar ráði yfir meginhluta blaðanna og noti þau til þess að skjóta undan eða gera minna úr þeim fréttum, sem séu hinum flokknum til hags, þó að það sé ekki sagt, að þeir haldi nokkurn tíma beinlínis röngu fram eða fölsuð séu ummæli, eins og við eigum því miður enn þá við að búa hér á landi og blöðin verða að hafa samvinnu um sín á milli að bæta úr. Það er alveg rétt, að ef þingið getur orðið þar til leiðbeiningar og hjálpar, þá er það mjög gott. En fyrst og fremst er þar um að ræða samvinnu milli blaðamannanna sjálfra og að þeir átti sig á, að það hefur enginn hag af, heldur allir óhag af þeim rangsnúna fréttaflutningi, sem nú á sér oft stað, vegna þess að árangurinn verður sá einn, að stjórnmálamennirnir sem slíkir, alveg án tillits til þess, í hvaða flokki þeir eru, fá minna álit og minni tiltrú hjá þjóðinni en þeir þó eiga skilið. Að lokum vildi ég segja það, að hv. þm. hefur mjög rangt fyrir sér, ef hann heldur, að fréttir frá Sameinuðu þjóðunum séu á sama veg á Íslandi og þær eru annars staðar. Það er áreiðanlegt, án þess að ég geri lítið úr okkar ágætu fulltrúum þar, að þeirra ummæli, svo góð og merk sem þau eru þegar þeir segja eitthvað, vekja miklu meiri athygli hjá hinum íslenzka fréttamanni en hjá fréttamönnum annarra þjóða. Það þarf ekki heldur annað en að hafa tekið þátt í hvaða alþjóðafundi sem er og hvaða ráðstefnu sem er til þess að sjá, að aðalvandinn er alltaf sá að semja lokafréttatilkynningu, og yfirleitt verður hún svo litlaus og lítið á henni að græða sem raun ber vitni um af því, að menn treysta sér ekki út í neina allsherjargreinargerð, sem þá hvort eð er yrði ekki fullnægjandi. En segja má, að þessar hugleiðingar mínar varði alls ekki það aðalefni málsins, sem lýsir sér í till. hv. þm., að hér er um að ræða vanda, sem þarf að leysa betur en enn hefur tekizt að gera.



Herra forseti. Þessari þáltill. fylgir allýtarleg grg., og sé ég ekki ástæðu til þess að endurtaka efni hennar hér. Tilgangur till. er að ýta á um, að fram fari rækileg rannsókn um, hvernig vegakerfi á tilteknum hluta Skagafjarðar verði haganlegast fyrir komið, bæði fyrir almenning og fyrir ríkissjóð og sýsluvegasjóð Skagafjarðarsýslu, áður en þau tvö brúarstæði, sem standa í sambandi við þessa vegagerð, eru endanlega ákveðin. Um þetta hafa orðið nokkrar ópólitískar deilur, aðallega hagsmunatogstreita milli örfárra heimila. Ég hygg, að bezta ráðið til þess að setja niður slíkar deilur og fá menn til þess að hugsa um málið á breiðari grundvelli verði það, að hlutlaus og ýtarleg rannsókn fari fram á því, hvernig vegakerfinu verði þarna bezt fyrir komið, þannig að þá sé frekar von til, að menn geti við unað. Það getur verið álitamál, hvert á að vísa þessari till. Ég hygg, að það sé eðlilegast, þar sem hér er samhliða allmikið fjárhagsmál, að till. verði vísað til fjvn. að lokinni þessari umr.