Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Sl. vor hóf Grænlandsflug beint áætlunarflug milli Akureyrar og Kaupmannahafnar. Það var gert með stuttum fyrirvara og án mikillar markaðssetningar. Fólk af Norðurlandi gerði sér vonir um að þetta væri aðeins byrjunin á reglulegu áætlunarflugi beint frá Akureyri til Evrópu og tók þessu flugi fagnandi. Fyrir nokkrum dögum hætti flugfélagið þessu áætlunarflugi. Sú ákvörðun var tekin með enn styttri fyrirvara. Á þeim sjö mánuðum sem Grænlandsflug bauð upp á beint flug tvisvar í viku nýttu tæplega 8 þús. farþegar sér að fljúga með félaginu þessa flugleið. Um 90% af flugmiðunum var seldur af ferðaskrifstofum á Akureyri og mikill meiri hluti farþeganna kom af Norðurlandi en aðeins lítill hluti frá Kaupmannahöfn. Þessa tölur segja okkur að þrátt fyrir litla markaðssetningu á Norðurlandi og stuttan fyrirvara tóku Norðlendingar þessu flugi fegins hendi og nýttu sér það óspart. Bókanir fyrir næsta ár bentu til þess að mikil aukning yrði og fólk var bjartsýnt á að þetta flug væri komið til að vera. Þar sem engin markaðssetning fór hins vegar fram í Skandinavíu hvað þá Evrópu komu sárafáir farþegar þaðan. Akureyri er gjarnan nefndur höfuðstaður Norðurlands með alþjóðlegan háskóla, öflugt atvinnulíf, blómlegt menningarlíf og ört vaxandi ferðaþjónustu og þarf á beinni tengingu við umheiminn að halda. Beinu áætlunarflugi fyrir farþega og fraktflutninga. Stór sjávarútvegsfyrirtæki á Akureyri gætu flutt út beint frá Akureyri á markaði í Evrópu. Það er óeðlilegt að allt millilandaflug fari fram um einn flugvöll á suðvesturhorni landsins. Það ætti öllum að vera enn ljósara eftir þessa tilraun sem að flestra mati tókst vel en endaði afar skyndilega. Aðilar ferðaþjónustu á Norðurlandi ásamt fulltrúa frá Atvinnuþróunarfélagi Eyjafjarðar og bæjarstjóra Akureyrar hafa verið í sambandi við Maersk Air í Danmörku um að það flugfélag taki við flugi milli Akureyrar og Kaupmannahafnar. Jákvæð svör hafa borist en með þeim skilyrðum að heimamenn séu tilbúnir að taka áhættuna af tapi fyrsta árið og greiði það ef af yrði. Ef öflugt markaðsstarf færi í gang í Danmörku og nálægum mörkuðum eins og Svíþjóð og Þýskalandi er áætlað að fjöldi þátttakenda fyrsta árið gæti orðið um 15--17 þús. Þetta er ekki eingöngu mikilvægt samgöngumál fyrir íbúa og fyrirtæki á Norður- og Austurlandi heldur einnig byggðamál. Því spyr ég hæstv. samgrh. tveggja spurninga sem ég veit ekki hvort ég hef tíma til að lesa upp aftur en þær eru skriflegar á blaði.

Herra forseti. Hv. þm. Hlynur Hallsson spyr í fyrsta lagi: Hyggjast stjórnvöld kanna leiðir til að stuðla að beinu millilandaflugi frá Akureyri í ljósi þess að flugfélagið Grænlandsflug er að hætta slíku flugi? Svar mitt er svohljóðandi: Millilandaflug verður ekki stundað nema fyrir því séu rekstrarlegar forsendur. Stjórnvöld hafa ekki í hyggju að beita beinum styrkjum eða sértækum aðgerðum til að millilandaflug verði stundað frá Akureyri. Telji flugfélag, hvaða nafn sem það ber, markaðslegar forsendur fyrir millilandaflugi frá Akureyri munu stjórnvöld fagna því og greiða götu þess félags sem mest má vera samanber þá fyrirgreiðslu við Air Greenland þegar það félag fékk öll þau leyfi og undanþágur sem það óskaði. Ekki má gleyma því að samgrn. stóð styrkan vörð um hagsmuni Akureyringa með því að leyfa þetta flug án þess að um væri að ræða sömu gagnkvæmni réttinda samkvæmt loftferðasamningi við Dani sem þó hefði undir venjulegum kringumstæðum verið forsenda sem ekki hefði verið vikið frá. Því er ekki að neita að afgreiðsla þess var óvenjuleg og skapaði óánægju hjá íslenskum flugfélögum sem eiga ekki sömu möguleika á flugi til Grænlands. Því miður telur umrætt félag ekki vera markaðslegar forsendur fyrir fluginu og eru það mönnum vissulega vonbrigði. Ríkisstyrkt millilandaflug þekkist ekki á Evrópska efnahagssvæðinu mér vitanlega og er í grundvallaratriðum óheimilt. Ef heimildir væru fyrir hendi er augljóst að ekki væri unnt að styrkja bara einn aðila meðan aðrir fengju ekki neitt. Ég treysti því hins vegar að þeir sem á þessum markaði starfa komi fram með lausnir sem geri millilandaflug frá öðrum stöðum en Keflavík fýsilegt, samanber flug LTU til Egilsstaða tvö undanfarin sumur. Í öðru lagi spyr hv. þm.: Er ráðherra tilbúinn til að beita sér fyrir opinberum styrkjum til markaðssetningar á slíku flugi í því skyni að efla ferðaþjónustu á landsbyggðinni ef áhugasamir aðilar finnast til að sjá um flugreksturinn? Aðgerðir stjórnvalda hafa leitt til þess m.a. og ekki síst aðgerðir atvinnugreinarinnar að gistinóttum á landsbyggðinni hefur fjölgað. Fyrstu níu mánuði þessa árs hefur hótelgisti\-nóttum á landsbyggðinni fjölgað um 8%. Á milli áranna 2001 og 2002 fjölgaði gisti\-nóttum á landsbyggðinni um 8,7% en á Norðurlandi eystra var fjölgunin 16,2% en á þeim tíma var flug Grænlandsflugs til Akureyrar ekki hafið. Varðandi spurningu hv. þm. vil ég benda á það samstarf sem Ferðamálaráð Íslands býður upp á þegar kemur að markaðssetningu á erlendri grundu. Það er ekki um beina opinbera styrki að ræða heldur er verkefni þar sem hagsmunaaðilar ganga til samstarfs við Ferðamálaráð um markaðsverkefni erlendis. Markaðssetning á verkefni sem þessu fellur vel að þeim ramma sem samstarf getur náðst um. Fyrir þá sem ekki þekkja til, felst samstarfið í því að Ferðamálaráð leggur fram jafnháa upphæð þeirri sem viðkomandi hagsmunaaðili leggur í tiltekna markaðsaðgerð. Þau verkefni sem samstarf varð um á síðasta ári hafa gengið vel og eru menn almennt sammála því að þetta form hafi sannað ágæti sitt. Nokkrar breytingar hafa verið gerðar frá því í fyrra hvað skilyrði samstarfsverkefna varðar og geta áhugasamir kynnt sér þær breytingar á heimasíðu Ferðamálaráðs.

Herra forseti. Við erum með tvo flugvelli utan Keflavíkur sem geta tekið við millilandaflugi. Það er mjög mikilvægt að nýta þá flugvelli vel, umfram það sem okkur hefur tekist fram til þessa, á Akureyri og Egilsstöðum. Það er mikið byggðahagsmunamál að fá beint millilandaflug til þessara tveggja staða. Það er forsenda til þess að halda áfram að efla ferðaþjónustuna út um land og ekki síður væri reglubundið flug mjög mikill stuðningur við sjávarútveginn og beinan útflutning á ferskum fiski. Það er óþolandi ef það hvílir á viðkomandi sveitarfélögum að vera með baktryggingu til þess að fá ný flugfélög inn á svæðið. Ég hef lagt það til, herra forseti, að koma til móts við þá aðila sem vilja hefja beint flug og líta á það sem byggðaaðgerð að fella niður flugvallaskatt á þessum tveimur flugvöllum.

Herra forseti. Seint mun ég taka þátt í því að styðja ríkisstyrkt millilandaflug. Hins vegar er hægt með öðrum hætti að ýta undir það að millilandaflug geti verið reglulega milli staða eins og Akureyrar og útlanda og Egilsstaða og útlanda. Eitt af því sem hæstv. samgrh. hefur tekist vel upp með er að afla aukins fjármagns til þess að kynna Ísland á erlendri grund. Það er ekki síst vegna þessa í kjölfar atburðanna í september 2001 sem gistinóttum á Íslandi og farþegum til Íslands hefur fjölgað. Ég held að það sem ætti að gera í tilvikum eins og þessum sé að setja aukið fjármagn í að kynna staði eins og Akureyri erlendis og kynna þá möguleika sem felast í ferðum þangað, reyna að nota einstætt umhverfi Akureyrar til þess að laða farþega frá Evrópu. Það er ekki ríkisstyrkur. Það eru ekki sértækar aðgerðir, það eru almennar aðgerðir og ég hvet hæstv. ráðherra til þess að beita sér fyrir slíku.

Herra forseti. Hér er verið að spyrja um beint millilandaflug frá Akureyri til útlanda og opinbera styrki til markaðssetningar. Ég verð að segja það að ef rekstraraðilar telja rekstrarforsendur fyrir slíku flugi, hljóta þeir að eiga kost á að sækja um það markaðsfé, þær 320 millj. kr. sem hæstv. ráðherra hefur sett til markaðssetningar, ef þeir hafa tök á því að setja fjármagn á móti eins og þær reglur eru í dag sem varða þetta fé til markaðssetningar. Rekstraraðilar hljóta því að geta sótt í það fé ef þeir hafa tök á því að setja sambærilegar upphæðir á móti eins og önnur ferðaþjónusta.

Herra forseti. Hv. þm. Hlynur Hallsson hefur stofnað til mjög mikilvægrar umræðu um samgöngur á Íslandi og samgöngur við útlönd. Það vakti athygli mína að hæstv. ráðherra sagði að ríkisstyrkir í millilandaflugi tíðkuðust ekki í Evrópu. Það má hins vegar styrkja samgöngur með ýmsu móti og ég vek athygli á því að stuðningur og niðurgreiðslur við samgöngur eru miklu meiri en menn gera sér almennt grein fyrir. Ég minnist þess þegar ríkisstyrkir voru nánast afnumdir í sjóflutningum hér á landi, þá færðist þessi stuðningur einfaldlega upp á landið og liggur í vegakerfinu. Út á það ganga, eftir því sem mér skilst, spurningar hv. þm. Hlyns Hallssonar, með hvaða hætti stjórnvöld geta komið að stuðningi með beinum og óbeinum hætti. Út á það ganga þessar spurningar og væri fróðlegt að heyra nánari skýringar hæstv. ráðherra í svari hans hér á eftir.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu og ráðherra fyrir svörin. Fjárfestingar í ferðaþjónustu á landsbyggðinni hafa verið mjög miklar á undanförnum árum og það er gífurlega mikilvægt að betri nýting náist á þeim stofnkostaði sem þar hefur verið lagt í. Bæði Ferðamálaráð og samgrn. hafa horft mjög til þess að styrkja markaðsstarfið utan háanna og það er mjög mikilvægt. Nú hafa menn farið að líta meira til þess að nýta vetrartímann og tímann utan háanna og við höfum fengið þær fréttir að Norræna muni hefja vetrarsiglingar eftir áramótin sem er afar mikilvægt í þessu samhengi. Ef Maersk Air mun núna koma inn á þennan markað --- ég vona svo sannarlega að það verði þá fyrir utan háönnina --- er komið meira inn í þessa ferðaþjónustu sem mun skipta verulegu máli.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þakkir til hv. fyrirspyrjanda og hæstv. samgrh. fyrir þetta mál. Það fer ekkert á milli mála að það flug sem hér um ræðir skiptir mjög miklu máli, sérstaklega fyrir Eyjafjarðarsvæðið en var auðvitað kærkomin viðbót fyrir ferðaþjónustuna í landinu í heild. Framboð á sætum til og frá landinu hefur aukist gríðarlega mikið á undanförnum árum. Ég vakti athygli á því á ferðamálaráðstefnu sem var haldin í Mývatnssveit í haust að þessi aukning hefur valdið því að líklega og örugglega hefur aldrei verið jafnmikið sætaframboð í millilandaflugi hér á landi og stefnir í að sé á þessu ári og verði á því næsta. Ferðamálaráð og samgrn. hafa veitt stuðning við markaðsátakið, sérstaklega vegna flugsins á Egilsstaði en einnig var veittur stuðningur við markaðsátak sem markaðsskrifstofan á Norðurlandi efndi til. Hluti af því var auðvitað það prógramm sem menn sáu fyrir sér að gæti gerst í kringum þetta flug til Akureyrar. Þess vegna eru það auðvitað mikil vonbrigði að þeir sem stóðu fyrir þessu flugi, eigendur Grænlandsflugs, treystu sér ekki til að halda því áfram.

Herra forseti. Það voru okkur að sjálfsögðu mikil vonbrigði þegar Grænlandsflug ákvað að hætta beinu flugi milli Akureyrar og Kaupmannahafnar, sérstaklega vegna þess að við höfðum ýmsir átt fundi með forustumönnum flugfélagsins og þeir fullvissuðu okkur um að ef þeir fengju heimild til þess að fljúga fram í októbermánuð á næsta ári yrði ekkert því til fyrirstöðu að fluginu yrði haldið áfram. Grænlandsflug fékk greitt fyrir málum sínum hér á landi eins og flugfélagið taldi nauðsynlegt til þess að það gæti haldið áfram flugi sínu. Þess vegna olli þetta okkur vonbrigðum. Ég vil í annan stað segja að ef hugmyndin er sú að greiða sérstaklega með markaðsátaki fyrir beinu flugi milli Akureyrar og Kaupmannahafnar, sem ég er út af fyrir sig hlynntur, hljóta allir að standa þar jafnt að vígi. Þá hljóta slíkir styrkir að vera kynntir opinberlega þannig að allir eigi kost á því að sækja um þá og auðvitað get ég ekki fallist á að erlend flugfélög verði látin sitja fyrir styrkjum en íslensk flugfélög eigi ekki kost á samsvarandi þjónustu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svörin og þakka hv. þingmönnum fyrir góðar umræður og stuðninginn við málið. Ég vil ítreka að ég er ekki að leggja til að hér verði ríkisstyrkt millilandaflug, það er fjarri mér, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson benti réttilega á og reyndar fleiri. Þetta er hins vegar grundvallarmál og það er hægt að styðja við markaðssetningu á þessu flugi án þess að til beinna ríkisstyrkja komi. Ferðaþjónustuaðilar á Norðurlandi binda miklar vonir við það að Maersk Air sem er danskt flugfélag taki upp áætlunarflug til Akureyrar. Þeir þekkja aðstæður á Akureyri, þeir hafa flogið fyrir Grænlandsflug og þeir fljúga núna níu sinnum í viku til Færeyja frá Danmörku og flugmenn þeirra eru þjálfaðir í erfiðum aðstæðum. Málið snýst í raun og veru um það hvort ferðaþjónustuaðilar á Norðurlandi geta tryggt að ekki verði hallarekstur á fluginu fyrsta árið. Það er auðvitað mjög mikilvægt að vel takist til á fyrsta árinu. Eins og hv. þm. Þuríður Backman benti á er óþolandi að sveitarfélög þurfi að ganga í ábyrgð eins og hefur einmitt verið fyrir austan. Það hefði þurft að ganga í ábyrgð fyrir flugfélagið LTU. Fólk á Norðurlandi bindur hins vegar miklar vonir við að það komist á reglulegt beint flug. Auðvitað væri óskandi að það væri íslenskt flugfélag sem tæki þetta að sér og maður spyr sig af hverju Flugleiðir, sem heita reyndar ekki Flugleiðir lengur heldur Icelandair, fljúga 30 ferðir á viku til Kaupmannahafnar en enga frá Akureyri. Ég mundi gjarnan vilja fá svör við þessu, herra forseti.

Herra forseti. Að sjálfsögðu get ég ekki svarað fyrir flugfélögin sem þjóna landinu en þetta er gagnleg umræða og ég er feginn að heyra að hv. þm. átta sig á því að ríkisstyrkir til millilandaflugs eru ekki á dagskrá og ekki framkvæmanlegir. Það liggur fyrir að öll landkynning, jafnöflug og hún hefur verið síðustu missirin, nýtist í öllum flutningaleiðum til og frá landinu. Almenn landkynning nýtist Norrænu vegna siglinga til og frá landinu og almenn öflug landkynning nýtist öllum flugfélögunum. Þau eru nokkuð mörg, það eru ein sex eða sjö flugfélög sem fljúga hingað til landsins með erlenda ferðamenn yfir háönnina. Mikilvægast fyrir okkur er að hin almenna landkynning sé öflug og góð því að mikill hluti af viðskiptum við flugfélögin í dag fer fram á netinu. Fólk pantar með mjög skömmum fyrirvara og velur sér hagstæðustu kostina í flugi. Flugfélag sem vill fljúga til Akureyrar á að geta nýtt sér þetta. Ég vara hins vegar mjög eindregið við því að sveitarfélög eða einhverjir aðrir aðilar, áhugasamir um eflingu ferðaþjónustu á tilteknum landshlutum, taki að sér fyrir fram að greiða halla af flutningum til landsins. Ég held að það sé ekki skynsamlegt. Við Íslendingar búum við betri samgöngur í flugi en margar aðrar þjóðir og 300 þús. íbúar hér hafa alveg feiknarlega góðar flugsamgöngur til og frá landinu. Ég held að það verði að líta til þess. En ég fagna aukningu í flutningum og vona svo sannarlega að Akureyringum takist að sannfæra menn um að fljúga milli Kaupmannahafnar og Akureyrar ef það eru rekstrarlegar forsendur.

Virðulegi forseti. Fyrir um það bil tveimur árum hófst í Kópavogi starfsemi endurhæfingardeildar fyrir krabbameinssjúklinga. Þar er um að ræða göngudeild. Má reyndar segja að að hluta til sé þar rekin dagdeildarstarfsemi þar sem margir sjúklingar dvelja nokkra klukkutíma á deildinni dag hvern. Landspítali -- háskólasjúkrahús stendur að göngudeildinni en þar starfa iðjuþjálfar, sjúkraþjálfarar og aðstoðarfólk þeirra auk þess sem annað fagfólk kemur frá spítalanum eftir þörfum, sálfræðingar, hjúkrunarfræðingar, næringarráðgjafar o.fl. Þeir einstaklingar sem koma á göngudeildina eiga það flestir sameiginlegt að þurfa líkamlegan, andlegan og félagslegan stuðning eftir erfiða lyfjameðferð, atvinnumissi og því miður er stundum um félagslega einangrun að ræða sem fylgir því að fá erfiðan, langvinnan sjúkdóm þar sem þrekleysi, bólgur, verkir, hreyfiskerðing og útlitsbreyting, hármissir og sterabólgur eru fylgikvillar og í einstaka tilvikum fylgir einnig breyting á persónuleika viðkomandi sjúklings. Göngudeild fyrir krabbameinssjúklinga sem staðsett er í fallegu umhverfi í Kópavogi hefur fyrir löngu sannað tilverurétt sinn. Þarna er unnið merkilegt brautryðjendastarf, sjúkraþjálfun og markviss iðjuþjálfun ásamt því að mynda félagsleg tengsl milli sjúklinga sem eru að fást við sambærileg vandamál, fylgikvilla og afleiðingar sjúkdóms. Ekki síst hefur þeim tekist vel að byggja upp brotna einstaklinga og hjálpa þeim við að takast á við lífið í breyttu umhverfi. Þarna er aldeilis frábært starfsfólk en staðsetning endurhæfingardeildarinnar á einnig þátt í því hversu vel hefur til tekist með þessa sérhæfðu en þó fjölþættu starfsemi. Útivera og göngur, ræktun og hvaðeina sem fallegt umhverfi býður upp á er liður í því að byggja sjúklingana upp að nýju ásamt því heimilislega umhverfi sem starfsfólkinu hefur tekist að skapa innan dyra. Í svari við fyrirspurn frá hv. þm. Þuríði Backman á síðasta þingi sagði hæstv. ráðherra að ekki hefði verið tekin endanleg ákvörðun um staðsetningu endurhæfingardeildarinnar og eftir því sem ég best veit ríkir þar enn óvissa. Ég er sannfærð um að starfseminni verður ekki fundinn betri staður og hagsmunum krabbameinssjúklinga er borgið í þessu starfsumhverfi með svo frábæru starfsfólki. Því spyr ég hæstv. ráðherra: 1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir eflingu endurhæfingardeildar krabbameinssjúklinga í Kópavogi og ef svo er, á hvern hátt? 2. Verður áframhaldandi starfsemi tryggð á þeim stað sem hún er, þ.e. í Kópavogi?

Herra forseti. Hv. 1. þm. Suðurk. hefur beint til mín fyrirspurn í tveimur liðum um endurhæfingardeild fyrir krabbameinssjúklinga. Fyrst er spurt: Hyggst ráðherra beita sér fyrir eflingu endurhæfingardeildar krabbameinssjúklinga í Kópavogi og ef svo er, á hvern hátt? Með aukinni tíðni krabbameina og auknum möguleikum á lækningu er þörf á endurhæfingu fyrir þennan hóp vaxandi. Endurhæfingin sannar æ betur gildi sitt og aukning hefur orðið á þeirri þjónustu undanfarna mánuði hér á landi. Mér er kunnugt um að margir þeir sem sótt hafa þjónustu á endurhæfingardeildinni í Kópavogi hafa verið mjög sáttir við hana og lýst mikilli ánægju með faglega þáttinn. Því voru lagðar 2 millj. kr. fyrir skemmstu í að efla þar starfsmannaþáttinn. Stjórnendur endurhæfingarsviðs líta svo á að starfsemin sé mjög nauðsynlegur þáttur meðferðar og vægi hennar muni aukast á komandi árum í takt við þróun annarrar meðferðar og bættar lífslíkur. Sama þróun á sér stað víða um lönd og er skemmst að minnast fréttar um spá Svía um sífellt stækkandi hóp krabbameinssjúklinga í sænsku samfélagi á komandi árum. Svíar telja að aukin útgjöld til þessa málaflokks séu óumflýjanleg. Rétt er að benda á að skipulögð endurhæfingarþjónusta við þennan hóp á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi er til þess að gera nýhafin og hefur þörfum hópsins ekki verið mætt til fulls enn þá. Hér er um mikið hagsmunamál að ræða fyrir þennan sjúklingahóp og jafnframt miklir hagsmunir í húfi fyrir íslenskt samfélag. Önnur spurning þingmannsins er svohljóðandi: Verður áframhaldandi starfsemi tryggð á þeim stað sem hún er, þ.e. í Kópavogi? Starfseminni er vel fyrir komið þar sem hún er nú og ekki eru fyrirhugaðar verulegar breytingar á því á næstunni. Eins og kunnugt er seldi ríkið nýverið Kópavogsbæ landið þar sem þessi þjónusta er nú til húsa. Í þeim samningum var tryggt að þessi starfsemi gæti haldið áfram í því húsi þar sem endurhæfingardeildin er nú, a.m.k. til nokkurra ára. Stjórnendur endurhæfingarsviðs telja svo alls ekki nauðsynlegt að binda endurhæfingu krabbameinssjúkra við núverandi staðsetningu í Kópavogi en þeim mun mikilvægara er að horfa á umfang verksins til framtíðar og hvernig því verði best komið innan ramma Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Ákvarðanir um staðsetningu hinna ýmsu starfseininga sjúkrahússins munu hafa mikil áhrif á allt endurhæfingarstarf á spítalanum að krabbameinsendurhæfingunni í Kópavogi meðtalinni. Virðulegi forseti. Mér er vel ljós þörfin fyrir endurhæfingardeild fyrir krabbameinssjúka og tel að á komandi árum muni reynast nauðsynlegt að byggja þennan þátt upp enn betur en nú hefur verið gert. Stefnumótun í málefnum endurhæfingar er brýn því nú er verið að sinna endurhæfingu víða um land en sérhæfing í þessum málaflokki er mikilvæg. Ég tel að endurhæfingu krabbameinssjúkra sé vel fyrir komið innan vébanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss og að húsnæðið í Kópavogi henti starfseminni vel sem stendur. Eins og áður hefur komið fram vil ég þó ekki útiloka breytingar á skipulagi eða starfsemi því framþróun í þessum málaflokki er mjög ör.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir hreyfir hér mjög þýðingarmiklu máli. Það fer fram afar góð starfsemi á göngudeildinni og staðsetningin er frábær þannig að æskilegt væri að byggt yrði á þessari starfsemi áfram. Sjúklingar með þennan sjúkdóm þurfa á miklum stuðningi að halda og gegnir endurhæfingardeildin þar meðal annars stóru hlutverki. En mestu skiptir að tilboð sem þessi séu vel kynnt, að sjúklingar fái alltaf að vita hvaða aðstoð og aðhlynning er í boði bæði heilsufars- og félagslega. Það á að vera regla að þegar fólk veikist og kemur til meðferðar fái það jafnframt allar upplýsingar um mögulega aðstoð og stuðning. Því miður hefur orðið misbrestur þar á þó að mér sé jafnframt kunnugt um hve mikið af afbragðsfólki vinnur í þessum geira og við þessi þýðingarmiklu störf. En ég hvet ráðherrann til að tryggja upplýsingaflæði á sem bestan hátt.

Herra forseti. Varðandi þá starfsemi sem hér er fjallað um, endurhæfingu krabbameinssjúklinga, er mjög mikilvægt að horfa til framtíðar og með tilliti til áframhaldandi uppbyggingar. En það verður að hafa þá sýn ljósa hið fyrsta. Það má ekki koma til að vegna skipulagsbreytinga innan Landspítala -- háskólasjúkrahúss séu að koma upp hugmyndir um að færa þessa starfsemi inn á yfirfyllta Grensásdeildina eins og komið hefur fram. Það verður að hugsa til þess að þeir einstaklingar sem fá þjónustu á endurhæfingardeildum þurfa vegna síns sjúkdóms ákveðið umhverfi og það umhverfi hafa þeir í Kópavoginum. Ég vil minna á að þarna er göngudeild. Þarna er líknardeild. Það stóð til að opna þarna dagdeild sem því miður var hætt við að opna. Það var opnuð húðdeild í staðinn. Ég tel að það væri mikill sómi að því ef hæstv. heilbrrh. beitti sér fyrir því að þær byggingar sem 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Margréti Frímannsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég vil lýsa því yfir að lýsingar hennar á starfseminni á göngudeildinni í Kópavogi fyrir krabbameinssjúklinga eru allar sannar. Þetta er rétt. Ég hef kynnt mér þessa starfsemi. Ég hef einnig rætt við einstaklinga sem hafa notið þessarar þjónustu. Endurhæfingin sem þarna fer fram skiptir þessa einstaklinga verulega miklu máli, ekki eingöngu til að ná upp líkamlegum styrk á ný heldur ekki síður að ná félagslegri og andlegri hæfni á ný. Þarna hafa þessir einstaklingar haft tækifæri til þess að ráða ráðum sínum sín á milli og styrkja hverjir aðra. Sú endurhæfing er virkilega mikilvæg og styður við þá faglegu endurhæfingu sem fer þarna fram. Það má kannski einu gilda hvort þessi starfsemi fari fram í Kópavogi eða annars staðar. Hún hefur virkað mjög vel í Kópavogi og kannski er ekki ástæða til þess að breyta því. En umhverfið þar hefur nýst afar vel.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls en einnig hæstv. ráðherra fyrir viðhorf hans í garð þeirrar starfsemi sem er á göngudeild fyrir krabbameinssjúklinga í Kópavogi. Reyndar hefur líka komið fram í störfum hans jákvæðni gagnvart þessari starfsemi og uppbyggingu hennar. En ég verð að viðurkenna að miðað við þær fjárveitingar sem Landspítali -- háskólasjúkrahús fær í rekstur á næsta ári þá óttast ég að þarna verði skorið niður. Tiltölulega lítið fjármagn hefur farið í þessa afmörkuðu frumkvöðlastarfsemi eins merkileg og hún er. Það er rétt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að það er aukin tíðni krabbameina bæði hér á landi og erlendis. En við búum líka við auknar lífslíkur. Þeir sem fá þennan sjúkdóm eru miklu betur settir í nú en var bara fyrir örfáum árum. Hins vegar kalla erfiðleikarnir við að takast á við sjúkdóminn, við breytta sjálfsmynd og allt sem erfiðri lyfjameðferð, geislameðferð, fylgir á endurhæfingu, eins og hér kom fram hjá hv. þm. Ástu Möller. Það kallar á endurhæfingu, ekki bara þessa líkamlegu heldur líka andlega uppbyggingu og þjálfun í því að taka þátt í samfélaginu aftur með breytta sjálfsmynd og í breyttu umhverfi. Ég treysti því að hæstv. ráðherra sem hefur verið þessari starfsemi afar velviljaður leggi sitt lóð á vogarskálar starfseminnar þannig að hún megi vaxa og dafna. Umhverfi hennar í Kópavogi skiptir afar miklu máli. Yndislegt umhverfi endurhæfingardeildarinnar skiptir mjög miklu máli fyrir þann hluta iðjuþjálfunar sem fer fram utan dyra.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu. Hún er jákvæð og málefnaleg um þetta mikilvæga málefni. Ég vil taka það fram að sjálfsagt er að skoða kynningarmálin eða koma því til skila að sjúklingar, þeir sem glíma við þennan erfiða sjúkdóm, fái upplýsingar um þau úrræði sem þeir hafa til endurhæfingar. Ég endurtek það sem ég sagði að ekki stendur til núna að flytja þessa starfsemi annað. Hún er góð þar sem hún er í Kópavogi. Hins vegar, eins og kom fram í svari mínu, er ekkert hægt að útiloka um alla framtíð að það kunni ekki að verða einhverjar breytingar vegna þess að við komum vonandi að því einhvern tíma að byggja upp Landspítalann. Núna er starfandi nefnd sem er að semja við Reykjavíkurborg um skipulag á landspítalalóðinni. Sú vinna er nokkuð langt komin. En í framhaldi af því þurfa menn að vinna áfram að framtíðaruppbyggingu Landspítala -- háskólasjúkrahúss og marka þar stefnu til enn lengri tíma. Ég endurtek að engar breytingar eru fram undan núna á þessari starfsemi eða staðsetningu hennar. Ég undirstrika það sem ég sagði í svari mínu um mikilvægi hennar. Ég tel það vera mjög mikið.

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp um fundarstjórn forseta vegna þess að til fundar var boðað á Alþingi Íslendinga kl. 10.30 í morgun. Fyrsta mál á dagskrá var fyrirspurn mín til hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar sem taka átti fyrir nú fyrir hádegi, en ég hygg að þetta sé síðasti fyrirspurnadagurinn fyrir jól á Alþingi. Virðulegur forseti. Nú eru liðnar 40 mínútur eða um það bil ein kennslustund í grunnskóla og hæstv. forsrh. hefur enn ekki látið sjá sig. Hvað veldur óstundvísi forsrh. eða virðingarleysi hans fyrir tíma annarra og tíma löggjafarþingsins er mér ekki alveg ljóst. Fyrst var ég upplýstur um að fyrirspurnin yrði tekin fyrir sem mál nr. 2 á dagskránni. En það var ekki gert og nú hafa þegar verið rædd tvö mál á dagskránni. Það verður fundarhlé hygg ég kl. hálftólf og dagskrá ákveðin um önnur mál frá kl. hálftvö. Virðulegur forseti. Ég hef ekki í hyggju að láta bjóða mér það að hæstv. forsrh. þegi af sér fyrirspurnina með því að sýna þá óvirðingu og þann almenna skort á mannasiðum að mæta ekki þegar honum ber að mæta. Virðulegur forseti. Ég óska eftir því að náð verði í hæstv. forsrh. núna vegna þess að samkvæmt dagskrá fundarins á hann að vera hér til andsvara vegna fyrirspurnar frá mér og ég hef í hyggju að flytja þá fyrirspurn núna, virðulegur forseti.

Forseti vill upplýsa að gert er ráð fyrir því að forsrh. komi til fundarins eftir nokkrar mínútur samkvæmt nýjustu upplýsingum sem forseta hafa borist. Verður þingmaðurinn að una við það að forseti taki tillit til þess að aðstæður hæstv. forsrh. hafa valdið því að hann gat ekki verið hér á þeim tíma sem gert var ráð fyrir enda er algengt að hnikað sé til dagskrá þegar sérstakar aðstæður krefjast.

Sá þingmaður sem hér stendur skal gjarnan unna forseta þess ef virðulegur forseti vill þá upplýsa þann þingmann sem hér stendur um hvaða lögmætu forföll valda þeirri óstundvísi sem hér um ræðir.

Ég get ekki upplýst um það. En eins og ég segi þá hafa verið gerðar ráðstafanir til þess að fá forsrh. á staðinn og samkvæmt upplýsingum sem forseta bárust er hann væntanlegur upp úr korter yfir ellefu og verður þingmaðurinn að una við það.

Virðulegur forseti. Ég óska þá eftir því að gert verði fundarhlé í þessar nokkru mínútur.

Það verður ekki orðið við þeirri beiðni.

Herra forseti. Ég er með spurningar til hæstv. landbrh. í framhaldi af því að hann hefur beitt sér svo mjög fyrir fækkun sláturhúsa í landinu. Það hefur Framsfl. gert ásamt Sjálfstfl. með svokallaðri ríkishagræðingu í landbúnaði og varið til þess a.m.k. 170 millj. kr. af almannafé í fjáraukalögum þessa árs. Stendur til að verja meira fjármagni til þessa verkefnis? Í framhaldi af því spyr ég: 1. Hversu háa styrki er Byggðastofnun ætlað að veita sláturleyfishöfum til kaupa á nútímalegri fjárflutningatækjum, sbr. tilmæli ríkisstjórnar til Byggðastofnunar? 2. Munu aðrir en sláturleyfishafar geta sótt um slíka styrki? Nú hafa fleiri en sláturleyfishafar séð um flutninga og þess vegna væri fróðlegt að vita hvort þeir geti einnig sótt um styrki til Byggðastofnunar. Herra forseti. Þetta ráðslag ríkisstjórnarinnar gefur til kynna að enn ríki svonefndur sovétkúltúr á fleiri sviðum en á sviði olíuviðskipta. Hvaða hagræðing er í því að slátra öllu fé í svokölluðum útflutningssláturhúsum þar sem kostnaður við slátrun er hærri vegna þess að þau þurfa að yfirstíga ýmsar kröfur sem eru í raun ekkert annað en viðskiptahindranir? Einn mjög slæmur fylgifiskur fækkunar sláturhúsa er mikil hætta á illri meðferð dýra. Ég hef fengið það staðfest hjá bændum að kjöt hefur verið verðfellt vegna þess að það hefur verið marið og illa farið eftir 12--14 tíma ferðalag landshorna á milli. Ætli hæstv. landbrh. hafi ekkert hugað að meðferð dýra þegar hann tók ákvörðun um fækkun sláturhúsa? Því spyr ég hann eftirfarandi spurninga: 3. Hversu mörg lömb drápust á leið til sláturhúsa í sláturtíðinni árin 2000, 2001, 2002 og 2003? 4. Þurfa þeir sem flytja sláturfé landshorna á milli að afla sér starfsleyfis? 5. Eru fjárflutningavagnar skoðaðir og ákveðinn hámarksfjöldi dýra sem flytja má í einu? 6. Hversu margar úttektir voru gerðar á fjárflutningavögnum í síðustu sláturtíð og hversu margar athugasemdir voru gerðar við þá? 7. Eru gerðar kröfur um að brynna sauðfé sem tekur lengur en átta tíma að flytja til slátrunar? 8. Hvernig er háttað eftirliti með flutningi sláturfjár að öðru leyti? Ég vonast til þess að fá að heyra skýr svör frá hæstv. ráðherra og ef hann telur að pottur sé brotinn í þessum málum vona ég að hann tali skýrt um það hvernig hann hyggst bæta ástandið. Hér er um mikilvægt dýraverndarmál að ræða og skiptir það einnig miklu máli fyrir ímynd sauðfjárræktar í landinu.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi segja að það er enginn áhugi í sjálfu sér hjá þeim sem hér stendur eða ríkisstjórn að fækka sláturhúsum. Við stöndum að vísu frammi fyrir því að Evróputilskipun um hvernig sláturhúsin skuli vera gengur hér í gildi 2008. Hins vegar eru sláturhúsin alfarið á höndum bændanna og þeir fara með þau. Sláturhúsin hafa verið í miklum vandræðum, ekki síst af því að mörg þeirra hafa farið illa út úr rekstri og orðið gjaldþrota og bændurnir hafa ekki fengið afurðir sínar greiddar. Niðurstaða þeirra er að þau séu of mörg og of illa stödd. Þess vegna var þessi peningur án nokkurra skilyrða lagður til hagræðingar, ekki síst til að bændurnir fengju öruggari greiðslur og að sláturkostnaður, sem hér er hærri en gerist og gengur, lækkaði. Sá var tilgangurinn. Hvað fyrstu spurningarnar tvær varðar, um styrki sem Byggðastofnun veitir og um hverjir fái þá styrki, vil ég hér segja að það er alfarið mál Byggðastofnunar. Hún fer með það mál sjálf og ég get þess vegna ekki svarað því öðruvísi en að það er á hennar valdi. Hversu mörg lömb drápust á leið til sláturhúsa í sláturtíðinni frá 2000 til 2003 --- um það eru ekki til neinar tiltækar tölur. Ég lét mína menn hafa samband við nokkur sláturhús og dýralækna sem fylgjast mjög með þessu og þeir segja ekki algengt að það sé mikið um dauða. Alltaf drepast einhver lömb af einhverjum ástæðum. Ég man frá því þegar ég var drengur að stundum köfnuðu lömb á leið til sláturhúsa. Þetta var vond dýrameðferð og tek ég undir það með hv. þingmanni en nú er ekki troðið á bílana eins og áður fyrr. Ég get hér sagt að þetta er atriði sem auðvitað þarf að skrá og fara betur yfir og það verður gert, haldið utan um þessar tölur. Ég er hins vegar sannfærður um að með þessum miklu flutningum og stóru bílum hafi orðið nokkru stærri slys en við þekktum áður þegar bílar ultu í þessum fjárflutningum. Það hefur gerst, kannski einn bíll á hausti. Það er alvarlegur hlutur og alltaf ömurlegt þegar slíkt gerist. Því miður eru ekki til staðar tölur um hvað mörg lömb hafa drepist. Þó hafa dýralæknar fylgst nokkuð með því og einn og einn er farinn að skrá það niður. Ég tek undir að ég held að það sé eðlilegt verkefni næstu ára að skylda hlutaðeigendur til að skrá dauðsföllin niður þannig að tölurnar séu tiltækar og hægt að fylgjast með þróun í þeim efnum. Þurfa þeir sem flytja sláturfé landshorna á milli að afla sér sláturleyfis? Í 4. gr. laga um fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga á landi, nr. 73/2001, er ákveðið að almennt rekstrarleyfi Vegagerðarinnar þurfi til að stunda fólksflutninga, vöruflutninga og efnisflutninga í atvinnuskyni. Vegagerðinni er heimilt, á grundvelli reglugerðar sem ráðherra setur, að gera mismunandi kröfur til útgáfu mismunandi leyfa eftir því sem eðli starfseminnar gefur tilefni til. Ekkert leyfi þarf til flutninga í eigin þágu. Eru fjárflutningavagnar skoðaðir og ákveðinn hámarksfjöldi dýra sem flytja má? Á skoðunarstöðvum fer fram almenn skoðun á fjárflutningavögnum líkt og öðrum flutninga- og ökutækjum í reglugerð um meðferð búfjár við rekstur og flutning með vögnum, skipum og flugvélum. Einnig er það samkvæmt reglugerðum, þar eru ákvæði um útbúnað fjárflutningabíla. Í reglugerðinni eru ekki skýr ákvæði um fjölda sláturfjár sem flytja má samtímis með sama flutningatæki. Reglugerð þessi er nú í endurskoðun hjá umhvrn. með reglugerð um eftirlit því að umhvrh. fer með dýraverndina, eins og hv. þm. þekkir. Í reglugerð um eftirlit með aðbúnaði og heilbrigði sauðfjár og geitfjár og eftirlit með framleiðslu kjöts og annarra afurða þeirra eru í viðauka C ákvæði um stíurýmið við flutninga á landi þannig að ákveðnar reglur gilda. Hve margar úttektir voru gerðar á fjárflutningavögnum? Ekki eru fyrir hendi upplýsingar um fjölda úttekta og fjölda athugasemda en dýralæknar og sláturhússtjórar fylgjast mjög vel með þessum vögnum og skoða jafnvel vagnana daglega þegar þeir koma með fé, að því er sláturhúsamenn segja mér. Eru gerðar kröfur um að brynna sauðfé sem tekur lengur en átta tíma að flytja til slátrunar? Í 6. gr. reglugerðar um meðferð búfjár við rekstur og flutning með vögnum, skipum og flugvélum er kveðið á um að taki flutningur lengri tíma en tólf klukkustundir skuli sjá dýrum fyrir nægu fóðri og vatni til drykkjar. Það er þó engin leið hér sem er farin svo löng en fé er brynnt í sláturhúsi. Hvernig er háttað eftirliti með flutningi sláturfjár að öðru leyti? (Forseti. hringir.) Héraðsdýralæknar --- hæstv. forseti, ég er að ljúka máli mínu --- og aðrir dýralæknar líta eftir ástandi sauðfjár og gera athugasemdir ef tilefni er til. Á vegum yfirkjötmats er nú unnið að athugun á streitu hjá sláturfé, m.a. af völdum flutnings og áhrifa hennar á kjötgæði, ekki síst vegna þess sem hv. þm. minntist á, að flutningar eru orðnir lengri en áður var.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir að taka þetta mál hér upp. Hann vakti athygli á því að ríkið breytir, annaðhvort beint eða í gegnum stofnanir sínar, staðsetningu sláturhúsa í landinu. Nú er svo komið að á Vesturlandi er ekkert sláturhús í rekstri nema það tókst að vísu að koma því aftur af stað í Búðardal. Í þeirri hagræðingarskýrslu sem unnin var var ekki tekið tillit til flutningskostnaðar þessar gríðarlegu vegalengdir sem eru komnar í flutningi sláturfjár. Ráðherra upplýsti einnig að það er engin skráning á meðferð fjár, hvort um slys eða dauða er kannski að ræða.  Ég spyr: Hvernig er lögum um dýravernd framfylgt hvað þetta varðar? Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra verður að endurskoða þessi mál.

Herra forseti. Það er nokkuð umhendis fyrir hæstv. ráðherra að fylgja þessum málum vel eftir vegna þess að þau falla að verulegu leyti undir annan ráðherra. Ég minnist þess að á sínum tíma var lögð talsverð áhersla á það hjá dýraverndarsamtökum að setja skýrar reglur um meðferð sláturdýra á leið tíl sláturstaðar, og það er undir umhvrn. Ég hvet hv. þm. Sigurjón Þórðarson til þess að leggja fram fyrirspurnir af þessu tagi til hæstv. umhvrh. Ástæðan er að mér sýnist sem hér sé töluvert brot í pottinum. Eins og hv. þm. Jón Bjarnason bendir á eru engar formlegar skráningar og það virðist ekkert formlegt eftirlit skráð niður á flutningavögnum, og sömuleiðis virðist mér sem það sé ekki alveg ljóst að sauðfé sem er verið að flytja til slátrunar sé brynnt með þeim hætti sem ætti að gera. Herra forseti. Ef við ætlum okkur að framleiða það sem kallað er vistvænt, hvað þá lífrænt, lambakjöt verða hlutir eins og þessir að vera algjörlega klárir.

Herra forseti. Það kom fram í máli hæstv. landbrh. að hann bæri litla ábyrgð á fækkun sláturhúsa, þetta væri vegna Evróputilskipana. Það ber þá að segja frá því að í Evrópusambandinu er heimilt að slátra heima. Ég get ekki séð að það fái staðist að hæstv. landbrh. skýli sér á bak við einhverjar tilskipanir Evrópusambandsins.

Hann er Evrópusinni að verða.

Já. En málið er að reglur sem fjalla um flutning á búfé til slátrunar eru orðnar mjög gamlar, frá 1958, og síðan var endurbót 1968. Þær eru þá 45 og 35 ára gamlar og það er löngu orðið tímabært að endurskoða þær, sérstaklega í ljósi þess að sú stjórn sem hér ríkir hefur staðið fyrir ríkishagræðingu og fækkun sláturhúsa. Mér er óskiljanlegt að menn skuli ekki hugsa fyrir því að búfé sé þá flutt lengri leið og það þurfi að huga að flutningi þess með öðrum hætti en gert hefur verið. Ég hef skýrslur frá bónda, meira að segja frá Vestfjörðum, og þar kemur fram að tíundi hluti skepnanna hefur meiðst á leið til slátrunar. Þó að hæstv. landbrh. hafi ekki getað aflað sér neinna gagna um hversu illa er farið með fé er deginum ljósara að það þurfa að fara fram endurbætur á þessum reglum. Hvað varðar það að þetta sé verkefni á sviði umhvrh. er það ekki alveg ljóst vegna þess að lög um búfjárhald segja að landbrh. hafi á hendi yfirstjórn þeirra mála er lúta að meðferð búfjár og eftirliti með búfjárhaldi. Ég get því ekki séð betur en að hæstv. landbrh. beri einnig ábyrgð á þessu.

Hæstv. forseti. Ég hef engan áhuga á að skjóta mér undan þeirri ábyrgð sem ég ber. Ég vil samt segja hér að ég hygg að hv. þingmenn geti farið á vettvang, heimsótt sláturhúsin og komist að niðurstöðu um það að þar er mikill vilji og vakað vel yfir dýraverndinni og gerðar heilmiklar kröfur til flutningatækjanna og fylgst með því öllu. Ég hygg að þetta sé ekki í neinum stórkostlegum vandræðum þó að ég taki undir það sem hér hefur komið fram. Sjálfsagður hlutur er að halda utan um þessar skráningar, og lítið mál. Ég hygg að það fari allvel um fé í þessum nýju stóru vögnum sem flytja það til sláturhúsanna. Það er að vísu dálítið sérstakt að við erum að flytja það lengri leið. Samgöngurnar hafa batnað, rekstur sláturhúsanna er mjög erfiður og menn hafa tapað á því. Þau verða gjaldþrota og fara úr rekstri. Auðvitað er þetta mjög sérstakt, það er verið að setja blessuð litlu lömbin upp á stóran flutningavagn og flytja þau á milli héraða, svona eins og um skemmtiferð væri að ræða, og svo endar það með þessum skelfilega hætti sem við þekkjum, að þau deyja í lok ferðarinnar. 
             Ég þakka þessa umræðu og við umhvrh. erum í góðu samstarfi um þetta, og okkar fólk, og leggjum mikið upp úr dýraverndinni og góðri meðferð dýranna. Þau sláturhús sem ég þekki, og forráðamenn þeirra, gera einnig miklar kröfur, m.a. til farartækjanna. Dýralæknar skoða farartækin, þess vegna eftir hverja ferð. Réttarstjórinn t.d. hjá Sláturfélagi Suðurlands segir mér að hann greini ekki meiri streitu hjá lömbum sem koma langt að en stutt. Þau hvílast yfir nótt. En þetta er auðvitað stórt verkefni og ýmislegt í kringum þetta er í endurskoðun, bæði í mínu ráðuneyti og eins hvað dýraverndina varðar hjá umhvrh. Við munum fylgja því áfram eftir eins og okkur ber að gera. Hæstv. forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu.

Virðulegur forseti. Ég ætla þá að byrja á að fagna því að hæstv. forsrh. skuli loks vera mættur til fundarins, ekki nema 50 mínútum of seint og má um hæstv. forsrh. segja eins og aukafjárveitingarnar til Landspítalans að seint koma sumir en koma þó. Hér er til umfjöllunar fjárlagaferlið sem ég hef verið að kynnast á þessu haustþingi og hefur á köflum verið grátbroslegt. Þannig gerist það á haustmánuðum að fjárln. sendir frá sér auglýsingu í landsmálablöðin, og kannski líka Útvarp Matthildi, þar sem forstöðumenn ríkisstofnana eru sérstaklega boðnir velkomnir að sækja fundi nefndarinnar. Á sama tíma sendir fjmrn. út fyrir hönd ríkisstjórnarinnar bréf til sömu forstöðumanna, og kannski líka nefndrar útvarpsstöðvar, og tilkynnir að forstöðumönnum ríkisstofnana sé stranglega bannað að heimsækja fjárln. Það sýnir hvernig hver höndin virðist vera upp á móti annarri í fjárlagaferlinu og lítið samráð haft í stjórnarmeirihlutanum. Það er út af fyrir sig áhyggjuefni hvers vegna það er svona mikil leynd og pukur yfir stöðu einstakra stofnana ríkisins og veldur áhyggjum um að fjárlögin séu ekki nægilega nákvæm. Hitt veldur þó meiri áhyggjum, virðulegi forseti, að framkvæmdarvaldið skuli fara með stofnanir ríkisins eins og þær séu einkamál þess. Margar þessara stofnana starfa samkvæmt lögum settum af Alþingi og það er lögbundin skylda opinberra embættismanna að upplýsa þingið ef þannig liggur í málum að þeim er ekki gert kleift að uppfylla þau lög sem sett hafa verið af framkvæmdarvaldinu. Það er alvarlegt ef þeim er meinað það. Ég kannaði hins vegar sérstaklega hversu langt ríkisstjórnin hefði gengið í því efni að banna stofnunum að tala við fjárln. og kallaði eftir því hvort hingað í Alþingi hefði borist bréf. Í ljós kom að frá forsrn. kom sending til Alþingis þar sem Alþingi er bent á þessa samþykkt ríkisstjórnarinnar og það beðið um að koma því á framfæri við undirstofnanir sínar, þ.e. þá Ríkisendurskoðun og umboðsmann Alþingis, að þinginu sjálfu sé óheimilt að tala við sína eigin fjárln. og að Ríkisendurskoðun sem starfar sérstaklega með fjárln. sé óheimilt að tala við fjárln. Ég hallast að því að hér hljóti að vera einhver mistök á ferðinni því það er alveg skýrt af stjórnarskrá lýðveldisins að hér er þrískipting ríkisvaldsins í löggjafarvald, framkvæmdarvald og dómsvald. Þegar við skoðum þingskapalögin, nr. 55/1991, er í 2. mgr. 10. gr. alveg skýrt að það er forsn. þingsins sem fer með fjárreiður þess. Við setningu laga um fjárreiður ríkisins var gerð sérstök breyting á lögunum í meðförum þingsins til að tryggja sjálfstæði þess hvað varðar fjárveitingar og inn var sett 21. gr. þeirra laga, sem eru nr. 88/1997. 4. mgr. áréttar að forsn. fer með forræðið í þessu máli, og sömuleiðis 3. gr. laga nr. 86/1997. Ég spyr hæstv. forsrh. hvort hér hafi orðið einhver mistök eða hvaða valdheimildir hann hafi haft til að senda Alþingi þetta erindi.

Herra forseti. Hv. þm. hefur beint til mín eftirfarandi fyrirspurn um verklag við fjárlagagerð, með leyfi forseta: Á grundvelli hvaða lagaheimilda byggjast tilmæli forsætisráðuneytisins til Alþingis um verklag við fjárlagagerð, einkum er varðar samskipti Alþingis og stofnana þess við fjárlaganefnd, frá 28. október 2003? Með hvaða hætti samrýmast þau 2. mgr. 10. gr. laga um þingsköp Alþingis, 4. mgr. 21. gr. laga um fjárreiður ríkisins, 2. gr. stjórnarskrárinnar og 3. gr. laga um Ríkisendurskoðun? Því er til að svara að samkvæmt 21. gr. laga um fjárreiður ríkisins sem þarna er vitnað til skal frv. til fjárlaga samið með hliðsjón af þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar. Skulu áætlanir um tekjur og gjöld í frv. vera gerðar á sömu meginforsendum og þjóðhagsáætlun. Fjárlagatillögum aðila í A-, B- og C-hluta skal skilað til viðkomandi ráðuneytis. Hvert ráðuneyti skal skila fjárlagatillögum til fjmrn. eftir nánari reglum sem settar eru í reglugerð. Í upphafi síðasta áratugar var að erlendri fyrirmynd tekið upp nýtt skipulag við undirbúning og mótun fjárlaga hér á landi sem kallað hefur verið rammafjárlög. Hugsun að baki þeim er að tryggja að stefnumörkun ríkisstjórnarinnar verði ráðandi þáttur í fjárlagagerðinni og að auka ábyrgð annarra þátttakenda í fjárlagagerðinni á ráðstöfun þeirra takmörkuðu fjármuna sem fyrir hendi eru á hverjum tíma. Ríkisstjórnin markar í upphafi fjárlagagerðar stefnu í ríkisfjármálunum, ákveður heildarútgjöld og skiptingu þeirra á ráðuneyti, þ.e. útgjaldarammana, en ráðuneytunum er látið eftir að útfæra nánar hvernig fénu er varið til einstakra stofnana og verkefna. Áður en rammafjárlög komu til sögunnar annaðist fjmrn. svo til allan eða að öllu leyti undirbúning og mótun fjárlagafrv. Tilkoma rammafjárlaga hefur haft í för með sér að hiti og þungi fjárlagagerðarinnar hefur í auknum mæli færst út til fagráðuneytanna. Það er óhætt að segja að nú bera allir ráðherrar í ríkisstjórninni raunverulega ábyrgð á fjárlagafrv. og fjárlögunum en ekki einugis fjmrh. eins og fram að þeim tíma var gjarnan reyndin. Ábyrgð hvers ráðherra á að heildarútgjöld ráðuneytis hans fari ekki umfram þann útgjaldaramma sem ríkisstjórnin hefur ákveðið er grundvallaratriði með þessu verklagi við fjárlagagerð. Því hefur verið viðtekin venja að ríkisstjórnin samþykki í kjölfar framlagningar fjárlagafrv. á Alþingi að ráðuneyti og stofnanir leiti ekki beint til fjárln. með erindi um aukin útgjöld. Það er jafnframt viðtekin venja að slík erindi eru tekin til afgreiðslu í ráðherranefnd um ríkisfjármál og tillögur um nauðsynlegar breytingar sendar fjárln. í nafni ríkisstjórnarinnar. Forsn. Alþingis gerir hvert ár tillögur um fjárveitingar til Alþingis og stofnana þess samkvæmt ákvæðum þingskapa innan þess frests sem almennt gildir og sendir forsrh. Það er því afar eðlilegt og í samræmi við fyrrgreint vinnulag við fjárlagagerð að forsrn. framsendi bréf fjmrn. um áðurnefnda samþykkt ríkisstjórnar til skrifstofu Alþingis þar sem mælst er til þess að Alþingi komi þeim upplýsingum á framfæri við stofnanir sínar. Þetta verklag á samskiptum ráðuneyta og stofnana þeirra við fjárln. Alþingis er veigamikil forsenda þess að rammarnir haldi eftir að frv. er lagt fyrir þing. Í úttekt sem Ríkisendurskoðun gerði á fjárlagaferlinu og birtist í apríl 2001 segir svo, með leyfi forseta: ,,Hið nýja skipulag fjárlagagerðar, rammaskipulagið, hefur almennt gefist vel og eflt mjög stefnumótunarhlutverk ríkisstjórnarinnar. Hins vegar nær skipulagið ekki til afgreiðslu Alþingis á fjárlögum. Sú heildarsýn og agi sem felst í skipulaginu fer því forgörðum eftir að fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fyrir þing.`` Alltaf hefur þó legið fyrir og ætti ekki að þurfa að undirstrika að fjárln. getur átt frumkvæði að því að kalla á sinn fund stjórnendur einstakra ráðuneyta eða stofnana til yfirferðar um fjármál þeirra. Tilvitnun í þrískiptingu ríkisvaldsins þegar menn eru að huga að stofnun og rekstri Alþingis er auðvitað út í bláinn. Þrískipting ríkisvaldsins gildir um lagasetninguna, dómsvaldið og framkvæmdarvaldið en ekki um rekstur húsnæðis, skrifstofu eða stofnana Alþingis. Þetta er grundvallarmisskilningur sem ætti ekki að þurfa að leiðrétta í þessum sal. Ég kenndi lögfræði, þar á meðal stjórnskipun, ungu fólki í Verslunarskólanum og það vissi betur um þessa þætti en menn sem meira að segja eru sestir inn á hið háa Alþingi.

Forseti. Hæstv. forsrh. svaraði ekki fyrirspurn hv. þingmanns. Hann tók ekki fram á grundvelli hvaða lagaheimilda tilmæli ráðuneytisins til Alþingis, m.a. um þess eigin stofnanir, byggðust. Hæstv. forsrh. virðist ekki skilja þá þrískiptingu sem hann telur aðra misskilja. Hann skilur það ekki að hlutverk framkvæmdarvaldsins við fjárlagagerðina er að leggja fram frv. Þegar það frv. er síðan komið til löggjafarvaldsins og fjárveitingavaldsins er hlutverk þess að þvælast ekki fyrir því sem gert er á þess vegum og það verður að segja hæstv. forsrh. að vissulega er það stefnumörkun ríkisstjórnarinnar sem ræður við frumvarpsgerðina en ekki við fjárlagagerðina sjálfa. Þar er það Alþingi sem samkvæmt íslensku stjórnarskránni og hugmyndum annarra um þrískiptingu valdsins allt aftur á 18. öld og raunar aftur til Markúsar Túllíusar Cícerós á að ráða því.

Virðulegi forseti. Ég vil árétta að þó að ríkisstjórnin setji sér ramma um það hvernig hún leggur fram fjárlög er sá rammi samþykktur af framkvæmdarvaldinu og er notaður til grundvallar frv. sem ríkisstjórnin sem handhafi framkvæmdarvaldsins leggur fyrir Alþingi. Eftir að frv. er komið inn í Alþingi og hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir því er málið í höndum Alþingis, ekki í höndum ríkisstjórnarinnar sem slíkrar. Alþingi ber ábyrgð á því, í nánu samráði við ríkisstjórnina í sjálfu sér og gagnkvæmt. Það er mjög mikilvægt að halda þessu til haga. Varðandi þær bréfaskriftir sem hér hefur verið fjallað um legg ég áherslu á að stjórnvöld, ráðherra og ríkisstjórn, sjái að sér og gæti þess að fyrir næstu fjárlagagerð hendi ekki að sjálfstæði stofnana og hluta stofnana og félaga sem hér eiga hlut að máli verði ekki virt.

Virðulegi forseti. Þessi orðaskipti hafa verið afar athyglisverð. Á liðnum árum höfum við þingmenn haft miklar áhyggjur af því hvað skilin á milli Alþingis og framkvæmdarvaldsins eru að verða óskýr og þau hafa orðið óskýrari eftir því sem þessi ríkisstjórn hefur setið lengur. Hæstv. forsrh. er klókur maður og mjög skýr og hann veit yfirleitt hvað hann er að segja. Þegar ég sit í þessum sal og hlusta á svörin hans til hv. þingmanns vaknar hjá mér spurningin hvort það sé virkilega rétt að hæstv. forsrh. finnist eðlilegt að framkvæmdarvaldið ráði yfir Alþingi eftir að frv. er komið inn, í lagasetningu um fjárlög og stýri því hvað af fjárlögunum renni til Alþingis og stofnana þess.

Virðulegi forseti. Það verður æ erfiðara að skilja þessa umræðu. Ég hef eins og margir aðrir fylgst með dagskrá fjárln. vegna þess að hún er birt á netinu og þótt ég sitji ekki í nefndinni hef ég séð að fjárln. hefur verið önnum kafin í allt haust. Og hvað hefur hún verið að gera meira og minna alla þessa daga? Hún hefur verið að taka á móti gestum, hún hefur verið að taka á móti fulltrúum; fulltrúum stofnana, fulltrúum ráðuneyta og fulltrúum fleiri aðila. Sjálfur sit ég í tveimur nefndum. Fyrir þessar nefndir hafa komið fulltrúar m.a. ráðuneytanna, fulltrúar stofnananna til þess að ræða málin. Samt tala menn eins og það sé búið að taka öll völd af þessum stofnunum og koma í veg fyrir að þær fái að ræða við Alþingi. Það er ekki þannig. Eins og hæstv. forsrh. vakti réttilega athygli á áðan getur fjárln. auðvitað haft frumkvæði að því að kalla til þær stofnanir sem hún vill og mér sýnast menn hafa gert það alveg eins og þeir hafa gert undanfarin ár. Ég skil ekki tilefni þessarar umræðu. Þetta er óskiljanlegt.

Hæstv. forseti. Það hefur mikið áunnist í nýskipan í ríkisrekstri frá árinu 1999. Rammafjárlögin skipa þar auðvitað mikilvægt hlutverk. En fleira hefur gerst, m.a. afnám æviráðningar ríkisstarfsmanna og fleira mætti nefna eins og hæstv. forsrh. fór yfir. Ég tel fullkomlega eðlilegt að þau tilmæli sem ríkisstjórnin sendir til stofnana berist einnig stofnunum Alþingis enda er, eins og hæstv. forsrh. rakti, afar mikilvægt að sá rammi haldi sem ríkisstjórnin vinnur eftir við gerð fjárlagafrv.

Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði áðan um að á fund fjárl. hafa komið fulltrúar ýmissa stofnana í haust. Sumir komu fyrir eigið frumkvæði þrátt fyrir að hafa verið bannað það bréflega en aðrir komu vegna þess að minni hlutinn í fjárln. fór fram á að þeir yrðu kallaðir til fundar við fjárln. Talsmenn sumra þeirra áréttuðu að þeir hefðu til þessa komið þrátt fyrir að hafa fengið munnlegt bann við því frá framkvæmdarvaldinu. Þeir þökkuðu fyrir að fá þetta boð frá minni hlutanum nú um að mega koma. Þetta er skýringin á því að við höfum verið upptekin við að taka á móti fulltrúum stofnana en því miður allt of seint og fengum við of lítinn tíma í það vegna þessa bréfs sem út fór.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að fjárln. hefur verið upptekin við að taka á móti ýmsum aðilum, aðallega fulltrúum sveitarstjórna og frjálsra félagasamtaka og þeim sem ekki hafa fengið bréf frá hæstv. ríkisstjórn. Það sem okkur þótti óskiljanlegt var hve fáir komu frá stofnunum og þá fórum við að leita eftir skýringunni og komumst að þessu. Við kölluðum þessar stofnanir til okkar og það var full þörf á því, hv. þm., að heyra í forsvarsmönnum þeirra og hvað þeir höfðu lagt fram í fjárlagabeiðnum og hvernig þeim leist á þær tillögur sem komið höfðu frá fagráðuneytum. En vegna þess að hæstv. forsrh. var hér að sneypa þingmenn, að þeir vissu ekki um hvað málin snerust, og það getur verið ósköp eðlilegt að nýir þingmenn viti það ekki, þá vil ég biðja hæstv. forsrh. að segja mér þannig að ég hafi það bara á hreinu: Hvar liggur fjárveitingavaldið? Hvar liggur það?

Hæstv. forseti. Mér þóttu dálítið merkileg þau orð sem féllu hér hjá hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur, að stofnanir hefðu komið til fundar við fjárln. í boði minni hluta fjárln. Það er auðvitað ekki svo, heldur koma menn sér saman um það í fjárln. hverjir eru boðaðir til fundar. Tillögurnar geta hugsanlega komið frá minni hlutanum í upphafi en hugsanlega líka frá meiri hlutanum og það er nú þannig í langflestum tilfellum. En um þetta er samráð innan nefndarinnar og stofnanir og aðilar kallaðir til fundar með nefndinni í fullkomnu samkomulagi og samráði og ég reikna alveg með því að það verði svoleiðis áfram eins og hefur verið hingað til.

Virðulegur forseti. Jafnvel í grunnskólum landsins þurfa nemendur að gera grein fyrir því hvers vegna þeir koma of seint og biðjast afsökunar á því. Ég treysti því að forsrh. nýti til þess sína síðari ræðu. En um það mál sem hér hefur verið til umfjöllunar verður að harma að það skuli ekki bara vera játað af forsrh. sem mistök, heldur skuli hann halda því fram að hér sé eðlilegt verklag á ferðinni því það er auðvitað fjarri því eðlilegt og kom vel í ljós í máli hans að hæstv. ríkisstjórnin hefur engar valdheimildir til að banna opinberum embættismönnum að leita til Alþingis. Nú veit ég ekki hvaða einkunn hæstv. forsrh. fékk í lögfræði. En þegar hann fjallar hér um þrískiptingu ríkisvaldsins þá vil ég, óskólagenginn maðurinn, fá að benda hæstv. forsrh. á að Alþingi og Ríkisendurskoðun hafa eftirlitshlutverki að gegna með framkvæmdarvaldinu. Og hið mikilvæga er ef lögum sem Alþingi hefur sett er ekki framfylgt, að þá komi opinberir embættismenn ríkisins því á framfæri við Alþingi og við nefndir þess, fjárln. meðal annars. Og það er sérstaklega mikilvægt og tryggt í 3. gr. laga nr. 86/1997, um Ríkisendurskoðun, að Ríkisendurskoðun sé algerlega óháð framkvæmdarvaldinu, ráðuneytunum, og þurfi ekkert undir þau að sækja. Þess vegna hefur ríkisendurskoðandi líka tekið undir með því sem við höfum hér sett fram, að þetta erindi eigi ekkert erindi til hans og endursent það til forseta Alþingis með þeim orðum að ,,heyra megi hann erkibiskups boðskap en ráðinn sé hann að hafa hann að engu``.

Herra forseti. Forsætisráðherrann fékk 11,99 á embættisprófi í lögfræði, sem er góð 1. einkunn, ef það vekur áhuga þingmannsins. Skiptir ekki öllu máli hér. Hins vegar er það sem upp úr stendur í þessu máli þetta, að menn eru að tala um þrígreiningu ríkisvaldsins og jafnframt vilja þeir um leið og þeir tala um það leggja sitt af mörkum til að reyna að brjóta niður innra skipulag framkvæmdarvaldsins. Þeir vilja endilega koma málum þannig fyrir að ríkisstjórnin, framkvæmdarvaldið, geti ekki beitt sér fyrir samræmingu og forgangsröðun með eðlilegum hætti í rammafjárlögum án þess að tilteknir forstöðumenn, sem una sínum hlut illa, reyni að sprengja það upp með því að mæta óumbeðnir á fund fjárln. Auðvitað fer illa á því. Það er endilega ekki víst að þeir aðilar séu að fara fyrir þeim þörfum sem mikilvægastar eru. Það er framkvæmdarvaldsins, það er ríkisstjórnarinnar, og það eiga menn að skilja, að hafa umsjón með því. Og það er ekki viðeigandi að einstakir forstöðumenn séu að reyna að ota sínum tota og brjóta það skipulag sem þar gildir. Á hinn bóginn gengur það, og það liggur fyrir og það vita allir menn og þarf ekki að hártoga það, að Alþingi getur síðan hvenær sem er, og fjárln., kallað hvern sem er fyrir sig með þeim hætti sem jafnan hefur verið gert. Ég byrjaði á því að horfa hér á þingstörf 1973 sem þingfréttaritari Morgunblaðsins og síðan í sambærilegu embætti hjá Ríkisútvarpinu, og ég sé ekki að það hafi breytt nokkrum sköpuðum hlut þetta eilífa tal um að framkvæmdarvaldið sé að vaða yfir Alþingi. Það var iðulega það sem ég hlustaði á það frá þessum palli hér fyrir 30 árum. Þetta hefur ekki breyst að nokkrum hluta til. Það eina sem má þó segja er að framkvæmdarvaldið hefur veikst. Það er búið að setja margföld lög eins og upplýsingalög, stjórnsýslulög, allt í þeim tilgangi að veikja framkvæmdarvaldið. Á sama tíma hefur vald Alþingis sem betur fer aukist.