Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um kosningu nýs formanns og varaformanns í alþjóðanefnd: Í Íslandsdeild NATO-þingsins hefur Guðmundur Árni Stefánsson verið kjörinn formaður og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna fyrirætlana um sölu Símans. Ég held að okkur öllum sé fullljóst að mikilvægi fjarskiptanetsins er eins og vegakerfisins, það tengir landsmenn saman og skapar grundvöll fyrir hin fjölbreyttu samskipti sem eru grunnur jafnræðis í búsetu og atvinnurekstri um allt land. Það kemur líka fram að almenningur hefur mjög sterkar skoðanir á þessu máli. Í skoðanakönnun sem Gallup vann árið 2002 fyrir Vinstri hreyfinguna – grænt framboð kom fram að meira en 60% þjóðarinnar vildu að Síminn yrði áfram í opinberri eigu og einungis 39% vildu þá að hann yrði seldur. Yfir 70% íbúa á landsbyggðinni voru andvíg því að Síminn yrði seldur. Í könnun sem Félagsvísindastofnun gerði í febrúar sl. voru yfir 70% andvíg sölu grunnnets fjarskipta Símans en tæplega 16% voru hlynnt því að það yrði selt. Í könnun sem Gallup gerði og birti í gær kemur fram að 46% eru andvíg sölu Símans og 42% fylgjandi. Þegar spurt er um sölu grunnnetsins kemur í ljós að 76% eru andvíg sölu grunnnetsins en einungis 14% eru því hlynnt. Ætla má þegar spurt er um grunnnetið að fólk sé að taka afstöðu til hins samfélagslega hluta fjarskiptaþjónustunnar sem það flokkar sem grunnþjónustu sem eigi að vera í eigu þjóðarinnar. Líta má svo á út frá þessum skoðanakönnunum að andstaða vaxi meðal þjóðarinnar við sölu fjarskiptakerfis Símans. Heimild Alþingis til sölu Símans er orðin nokkurra ára gömul. Tímarnir hafa breyst og krafa þjóðarinnar um að hann verði áfram í eigu þjóðarinnar hefur líka styrkst. Það er líka athyglisvert að sjá í þessum könnunum að einungis lítill minni hluti framsóknarmanna vill að Síminn sé seldur. Mikill meiri hluti er andvígur því að Síminn sé seldur. 

Frú forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason talaði um mikilvægi Símans, fjarskiptanna og grunnnetsins og ég get tekið undir það. Hann spyr hvort komi til greina að stöðva undirbúning við sölu Símans. Svarið við því er nei. Það kemur ekki til greina. Fyrir liggur heimild Alþingis frá árinu 2001 til að selja fyrirtækið í einu lagi og sú ákvörðun grundvallaðist á áliti og niðurstöðu fjölda sérfræðinga að hvorki væri skynsamlegt né þörf á að aðskilja grunnnetið frá öðrum þjónustuþáttum fyrirtækisins. Þróunin á fjarskiptamarkaði frá þeim tíma hefur einungis styrkt stjórnvöld í þeirri trú að rétt sé að selja fyrirtækið í heilu lagi. Samkeppnin innan lands hefur aukist síðan þá og fyrirtækin eru orðin sterkari og hafa sýnt bæði vilja og getu til að byggja upp sín eigin grunnnet. Það liggur reyndar fyrir að lagaumhverfið á EES-svæðinu gerir ráð fyrir að það sé samkeppni í rekstri grunnneta í fjarskiptageiranum og eins og við vitum starfrækja önnur fyrirtæki, eins og t.d. Orkuveita Reykjavíkur, grunnnet og reka þau. Síðan hafa komið fram óljósar hugmyndir um samrekstur samkeppnisaðila á grunnneti sem ég tel að séu óraunhæfar. Það hefur í reynd verið reynt. Póst- og fjarskiptastofnun reyndi að koma á samstarfi milli aðila á fjarskiptamarkaðnum um uppbyggingu eins dreifikerfis fyrir stafrænt sjónvarp og það mistókst og ég hef ekki trú á að það muni takast. Það liggur alveg ljóst fyrir að hið lagalega umhverfi á Íslandi, sem er að evrópskri fyrirmynd, tryggir samkeppnisaðilum Símans greiðan aðgang að grunnnetinu og þess vegna hefur ekkert breyst í þessu sambandi.

Frú forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort það sé rétt sem ég hef heyrt að Samkeppnisstofnun hafi skilað skýrslu eða greinargerð til hæstv. ríkisstjórnar um að skilja grunnnetið frá eða réttara sagt að það sé selt með. Hefur þessi skýrsla verið gerð og ef svo er, er þá hægt að fá að sjá þá skýrslu og gæti hæstv. forsætisráðherra sagt okkur hvert álit Samkeppnisstofnunar hafi verið á því að selja grunnnetið með Símanum eða selja Símann í heilu lagi? Í öðru lagi þá er það rétt sem enn einu sinni er að koma fram í skoðanakönnun að stór hluti landsmanna er á móti því að selja Símann og grunnnetið með og er það ansi athyglisvert hve framsóknarmenn eru stór hluti í þeim hópi. Auðvitað heyrðum við það í umræðum frá landsfundi Framsóknarflokksins að þar innan húss er mikil andstaða við þá ætlun ríkisstjórnarinnar að gera það. Má ég minna á, virðulegi forseti, að Framsókn var á upphafsárum síðasta kjörtímabils andstæð því að grunnnetið yrði selt með Símanum en það gerðist svo á ákveðnum tímapunkti að Sjálfstæðisflokkurinn tók Framsóknarflokkinn í karphúsið og þvingaði hann til að fallast á að grunnnetið yrði selt með. Hæstv. forsætisráðherra talar um samkeppni á markaðnum. Hún er ekki þannig í reynd. Til eru dæmi um að Síminn sé með mjög háa verðlagningu til sprotafyrirtækja sem vilja selja litlum byggðarlögum aðgang að háhraðatengingu, á því t.d. að setja sendi í mastur eða fá aðstöðu til að stinga viðkomandi sendi í samband í húsi Símans. Ef það eru ekki samkeppnishindrandi aðgerðir, hvað er það þá, virðulegi forseti?

Hæstv. forseti. Á góðri stundu, á flokksþingum og öðrum ráðstefnum er iðulega talað um gildi þess að virða lýðræðislegan rétt. Það er stundum talað um þjóðaratkvæðagreiðslu og gildi hennar. Þegar á reynir er hins vegar annað upp á teningnum. Það er engu líkara en sú ríkisstjórn sem nú stjórnar landinu njóti þess að beita valdi. Það hefur komið fram ítrekað í skoðanakönnunum og verið rækilega rakið af hv. málshefjanda Jóni Bjarnasyni alþingismanni að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar er andvígur því að Síminn verði seldur. Þetta kemur ítrekað fram í skoðanakönnunum og þrátt fyrir gylliboð, að vísu misvísandi eftir því hvort það kemur frá formanni Framsóknarflokksins eða formanni Sjálfstæðisflokksins, um hvað eigi að gera við hagnaðinn er niðurstaðan engu að síður þessi. Við höfum hins vegar sagt í stjórnarandstöðunni og sérstaklega í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði sem ekki viljum selja Símann: Notum arðinn af þessari stofnun, sem verður fyrirsjáanlega mikill um ókominn tíma, til að ráðast í samfélagslega uppbyggingu án þess að selja frá okkur Landssímann sem gefur okkur þennan arð. Hæstv. forsætisráðherra vísar í sérfræðinga. Þar eru deildar meiningar. Hann vísar einnig til þess að reynt hafi verið að koma á samrekstri um grunnnet. Á það hefur ekki verið látið reyna. Það skortir pólitískar yfirlýsingar af hálfu stjórnvalda hvað þetta snertir og í þá veru sem þjóðin er að kalla eftir. Þess vegna óskum við eftir því að þessum söluáformum verði slegið á frest og menn setjist yfir það þverpólitískt að ná sátt í þessu máli um lausn sem kemur til með að gagnast samfélaginu öllu. Það er krafa okkar .

Hæstv. forseti. Einkavæðing Símans er mikið ábyrgðarverkefni sem ríkisstjórnin hefur tekist á hendur. Hún virðist ekki ætla að koma því frá sér með skynsamlegum hætti. Síminn er gríðarlega stórt fyrirtæki á þessum markaði og mun hafa algera yfirburði áfram eftir að einkaaðilar hafa fengið hann í hendur. Það er auðvitað ekki þolandi að ríkisvaldið skuli ekki reyna að sjá til þess að á þessum markaði verði eitthvert jafnvægi. Það stefnir ekki aldeilis í það. Fólkið í landinu er á þeirri skoðun að grunnnetið eigi ekki að selja með Símanum og í raun og veru er meiri hluti fyrir því að Síminn verði ekki seldur. Við í Samfylkingunni höfum talið að það mætti einkavæða þá starfsemi en við teljum alls ekki að hægt sé að gera það með þeim hætti sem ríkisstjórnin stefnir að að gera og grunnnetið ætti a.m.k. að undanskilja. Það er auðvitað alveg hægt að gera þetta en það er svo einkennilegt með Framsóknarflokkinn að hann virðist lenda í því oftar en einu sinni að selja sannfæringu flokksmanna í einhverjum kaupskap við Sjálfstæðisflokkinn og þurfa síðan að standa við það hvað sem það kostar. Það er samt rétt að muna eftir því að það er orðið ár og dagur síðan ákveðið var að selja Símann. Það hefur ekki gengið enn og kannski er eitthvað í það að mönnum takist að klára það því frá 2001 hafa menn verið að selja Símann nánast á morgun. Nú er komið árið 2005 og ekki er búið að selja Símann enn þá. Ég held að menn ættu bara að vera rólegir yfir þessu og vonast eindregið til þess að stjórnarliðið sjái að sér og fari yfir málin að nýju því það stefnir ekki vel fyrir þessum ákvörðunum. Ég hef a.m.k. miklar áhyggjur af því samkeppnisumhverfi sem í stefnir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að leiðrétta hæstv. forsætisráðherra hvað það varðar að Alþingi samþykkti ekki að selja Símann í heilu lagi. Alþingi samþykkti að selja hlutabréf í Símanum en kvað ekkert á um hvernig það yrði gert frekar þannig að þeim sem selja Símann er í lófa lagið að skipta honum upp. Ég vildi hafa þetta á hreinu og leiðrétta það sem rangt var farið með hér í umræðunni. Hins vegar liggur í augum uppi að Síminn er yfirburðafyrirtæki á fjarskiptamarkaðnum og hefur í reynd svo markaðsráðandi stöðu að með þeirri fyrirætlan sem nú er uppi, að selja Símann í einu lagi, er í reynd verið að einkavæða einokun eða mjög markaðsráðandi stöðu á þessum markaði. Ég geld mikinn varhuga við því að sú leið skuli vera farin. Það veldur mér einnig miklum áhyggjum að í núverandi reglum gilda engar reglur um hvernig farið skuli með sölu ríkiseigna. Það gilda engar lagareglur um það. Það eru aðeins reglur einkavæðingarnefndar sem eru þannig úr garði gerðar að nefndin sjálf getur vikið frá þeim telji hún ástæðu til. Ég held að það sé einfaldlega þannig í samfélaginu að það trúi því ekki nokkur maður að komi til þess að Síminn verði seldur þá verði hann seldur á opnum markaði. Saga helmingaskiptaflokkanna sem nú fara með völd er þess eðlis að það gerir enginn ráð fyrir öðru en að samið verði sérstaklega um það hver fái Símann og hver ekki. Þess vegna vil ég taka undir með þeim sem hafa varað við því sem hér er á ferðinni og að mjög mikilvægt sé að allt í kringum sölu Símans verði opið, gegnsætt, og að við þurfum ekki að horfa upp á sams konar aðfarir og þegar ríkisbankarnir voru seldir á sínum tíma þegar flokkarnir skiptu því með sér hver fengi hvað. Virðulegi forseti. Við viljum ekki sjá svona uppákomur oftar.

Frú forseti. Við höfum rætt um þetta oft áður, bæði í utandagskrárumræðum og víðar. Þar gat ég þess að grunnnetið er varla skilgreint lengur vegna örrar tækniþróunar; stærðfræðilegrar pökkunar gagna og vegna sífellt nýrrar tækni, gervitunglatækni, ljósleiðara og koparstrengja er ekki hægt að tala um eitthvað grunnnet í þeim skilningi að það sé eitthvert kerfi sem er eitt og sér. Þróunin er mjög breytileg og ef menn líta tíu ár aftur í tímann er allt önnur staða uppi í dag og eftir tíu ár verður uppi allt önnur staða en nú er. Ef grunnnetið er ekki selt með og stofnað um það fyrirtæki er hætt við því að það fyrirtæki mundi negla sig niður á eina lausn þannig að þróunin mundi stöðvast hér á landi. Ég held að þróunin, eins og ég gat um fyrir nokkrum dögum, muni leiða til þess að besta verðið fæst fyrir neytendur og samkeppnin er tryggð vegna þess að við búum í heimi þar sem gervitungl svífa yfir okkur og við erum komin með ókeypis símtöl til útlanda í gegnum netið. Það er því ótrúlega mikil samkeppni í gangi og Síminn mun þurfa að svara henni bæði innan lands og erlendis frá þannig að ég hef ekki þær áhyggjur sem aðrir hafa af því að selja hið svokallaða grunnnet með Símanum.

Frú forseti. Með sölu Símans með grunnnetinu er verið að selja einokunaraðstöðu. Vissulega fær ríkið fleiri milljarða fyrir það en í raun tapa allir viðskiptavinir Símans vegna þess að án efa mun samkeppnin verða minni og Síminn verður í einokunaraðstöðu. Eitthvað fær hæstv. forsætisráðherra meira til að spandera, kannski í sendiráð og eitthvað slíkt, eitthvert gæluverkefni. Við megum ekki gleyma því að þegar samþykkt var að selja Símann var einnig samþykkt að fjölga bæði hjá Samkeppnisstofnun og Póst- og fjarskiptastofnun, í eftirlitið með þeirri starfsemi, en það hefur verið svikið. Hvorugur stjórnarflokkurinn meinar neitt með því að koma eigi á samkeppni á fjarskiptamarkaði. Það sást best á því að þegar ég spurði hæstv. fjármálaráðherra hvort Síminn færi að lögum og samþykktum sem gerðar hafa verið um starfsemi hans hvað varðar samkeppnissvið og hvort hann hafi nýtt sér einokunaraðstöðu í samkeppni við þá sem eiga í samkeppni við Símann, þá fékk ég engin svör. Það er áhyggjuefni að menn leggi ekki meiri áherslu á að koma á samkeppni í þessum málum. Síminn hefur jafnvel orðið uppvís að því að misnota aðstöðu sína hvað varðar litla aðila á markaði. Ég óttast mjög að stjórnarflokkarnir ætli að skipta fyrirtækinu á milli sín. Þeir eru best þekktir af verkum sínum þegar þeir skiptu bönkunum á milli velunnara flokka sinna og spor flokkanna hræða í einkavæðingu hingað til.

Frú forseti. Ég ítreka að það virðist vera gengið fram hjá því að við séum ein þjóð og grunnþjónusta eins og fjarskiptin eru einn mikilvægasti þátturinn í því að tengja þjóðina saman í eitt. Hvaða vit er í því að í Fossvoginum er Orkuveita Reykjavíkur og Landssíminn að leggja inn ljósleiðara í sömu götu og hver er að grafa sitt? Halda menn að það styrki fjarskiptin út um land? Nei, alls ekki, og ef sú stefna verður áfram verður stór hluti landsins afskiptur. Síminn er ekki á einhverjum horrenglum. Fyrirtækið er að skila miklum arði. Hagnaður af rekstri Landssímans var rúmir 3 milljarðar á sl. ári og upplýst að gert er ráð fyrir enn meiri hagnaði á næstu árum. Síminn hefur því verið ein besta mjólkurkýr ríkisbúsins um margra ára skeið og hvaða bóndi mundi selja bestu kúna til að þóknast einkavæðingaráformum með þessum hætti og ganga gegn hagsmunum stórra hluta þjóðarinnar? Enda hefur þjóðin mjög sterkar skoðanir á málinu og yfir 70% af þeim sem tóku þátt í síðustu Gallup-könnun vildu að fjarskiptakerfi Símans yrði áfram í opinberri eigu. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt til að hin opinberu fjarskiptakerfi Símans, Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur verði sameinuð í eitt stórt og sterkt fjarskiptakerfi sem nái til allra landsmanna á jafnréttisgrunni. Ég krefst þess að söluferli Símans verði stöðvað, farið verði í að endurmeta allt málið 

Virðulegi forseti. Á stórum stundum gerist það oft að Vinstri grænir koma í ræðustól og segja okkur að það eigi ekki að horfa á skoðanakannanir. Menn eigi hins vegar að fylgja hugsjónum sínum í blíðu og stríðu. Í því ljósi er dálítið athyglisvert að talsmenn Vinstri grænna hefji umræðuna á því að elta uppi skoðanakannanir og að þær séu skyndilega farnar að móta afstöðu hinna Vinstri grænu í þessu veigamikla máli. Það eru heilmikil tímamót í umræðunni. Um hvað er verið að ræða? Við ræðum um söluna á Símanum sem er ákvörðun sem þegar hefur verið tekin. Fyrir liggur með hvaða hætti menn vilja fara í þau mál og ég hygg að sú skoðanakönnun sem verið er að vísa til vitni fyrst og fremst um það að fólk vilji tryggja að það sé samkeppni á þessu sviði. Hljótum við ekki að vinna að því? Eru menn virkilega svo harðir í afstöðu sinni að hafa sem mest í eigu ríkisins að þeir geti ekki horft til þess að það sé fyrst og fremst reynt að tryggja samkeppni á grundvelli lagasetningar alveg eins og búið er að gera núna varðandi fjarskiptalögin sem tryggja aðgang að hinu svokallaða grunnneti? Það er fróðlegt að veita því athygli þegar við ræðum þessi mál að menn tala mikið í þessum orðaleppa um grunnnetið. Hins vegar er mjög djúpt á því að menn skilgreini hvað þeir eigi við með hugtakinu grunnnet. Það er hvergi skilgreint í lögum og væri auðvitað heilmikill mannsbragur að því ef þeir sem nú krefjast þess að hið svokallaða grunnnet yrði skilið frá segðu okkur nákvæmlega hvað þeir eiga við. Er ekki aðalatriðið að tryggja samkeppni? Aðalatriðið getur ekki verið að tryggja ríkisvæðingu, nema menn sem eru búnir að kasta hugsjónum sínum og hlaupa bara eftir skoðanakönnunum, þeir geta auðvitað talað í þá veru ef þeir sjá skoðanakönnun sem lýtur að því. Þá hlaupa þeir auðvitað upp til handa og fóta og fara í umræður í þinginu og veifa skoðanakönnunum, menn sem eru búnir að týna hugsjónum sínum.

Frú forseti. Þær ræður sem fluttar hafa verið af hv. stjórnarandstöðu einkennast mikið af upphrópunum sem afskaplega takmarkaðar innistæður eru fyrir. Ein þeirra er t.d. sú að hér fari ríkisstjórnarflokkarnir og beiti valdi. Í hverju felst sú misbeiting valds? Að framfylgja samþykktum Alþingis. Málið var samþykkt á Alþingi af meiri hluta þingsins. Það getur tæpast kallast misbeiting valds. Í annan stað er talað um að selja eða ekki selja með eða án grunnnets. Afstaða Vinstri grænna liggur fyrir en fróðlegt væri að heyra hver afstaða Samfylkingarinnar er til málsins. Hún liggur ekki ljós fyrir. Menn tala um þvinganir. Ég minnist þess að hafa einmitt verið í samgöngunefnd þegar málið kom til vinnslu þar 2001. Ekki man ég eftir þvingunum þar. Hins vegar komu fjölmargir sérfræðingar á fund nefndarinnar, sérfræðingar sem eiga ekki hagsmuna að gæta. Ég nefni fulltrúa háskólans. Ég nefni fulltrúa Póst- og fjarskiptastofnunar. Hvað sögðu þeir sérfræðingar? Að það væri óðs manns æði að aðskilja grunnnetið jafnóljóst og það er í skilgreiningu frá öðrum þáttum. Það sögðu fulltrúar háskólans og Póst- og fjarskiptastofnunar. Þá skulum við líka spyrja: Hvað er að gerast í öðrum ríkjum Evrópu? Alls staðar í Evrópu er ríkið að selja símafyrirtæki sín vegna þess að það er að koma upp ný tækni, ný fyrirtæki og bullandi samkeppni. Alls staðar í Evrópu selja menn grunnnetið með. Svo koma menn hér og segja: Við erum svo sérstök á Íslandi að það hljóta að vera aðrar aðstæður hér en í öllum öðrum Evrópuríkjum. Þetta er sama rödd og heyrðist í Albaníu á sínum tíma. Menn fullyrða að Síminn sé einokunarfyrirtæki þrátt fyrir þá staðreynd að t.d. á ADSL-markaðnum er Og Vodafone með 46% markaðshlutdeild og hefur fengið að nota grunnnetið. Það getur ekki talist einokun.

Frú forseti. Við erum ekki að finna upp hjólið í þessu sambandi. Alls staðar þar sem símafyrirtæki hafa verið seld hefur grunnnet fylgt með, það hefur hvergi verið aðskilið. Það hefur hvorki verið talið skynsamlegt né eðlilegt og ekki tryggja hag neytenda. Þetta hefur legið fyrir allt frá 2001. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar koma nú upp og mæla gegn þessu og hver eru aðalrökin? Rökin eru skoðanakannanir. Er það þannig t.d. með Samfylkinguna að hún móti yfirleitt stefnu sína í gegnum skoðanakannanir? Ég heyri ekki betur en stefna Samfylkingarinnar breytist með vindinum fram og til baka. Ef það kæmi einhver ný skoðanakönnun um þetta mundi Samfylkingin taka aðra stefnu? Einhvern veginn finnst mér að það liggi í loftinu. 

Frú forseti. Í 2. mgr. 55. gr. þingskapa stendur, með leyfi forseta: „Jafnan er heimilt að gera stutta athugasemd um atkvæðagreiðslu, um fundarstjórn forseta og til þess að bera af sér sakir.“ Ég hélt að það gengi fram fyrir aðrar umræður en ég fellst að sjálfsögðu á ósk frú forseta að umræður um störf þingsins megi halda áfram þar til þeim lýkur, eftir 20 mínútur, en ég bað um orðið í þeim miðjum. Ég vil geta um eftirfarandi: Í umræðunni hafa menn rætt eitt tiltekið mál sem búið er að ræða í utandagskrárumræðu. Hér hefur sem sagt orðið utandagskrárumræða um það mál, framhald og endurtekning. Auk þess hefur verið beint fyrirspurnum til hæstv. forsætisráðherra. Við erum með sérstaka fyrirspurnatíma, bæði fyrir óundirbúnar og undirbúnar fyrirspurnir, fyrir utan náttúrlega skriflegar fyrirspurnir. Auk þess hefur verið mælt fyrir einu ákveðnu máli sem er til umræðu í þinginu. Frú forseti. Mér finnst þetta ekki vera fundarstjórn í samræmi við þingsköp Alþingis og ég vil ekki að málin þróist þannig að við séum með utandagskrárumræður undir margs konar formerkjum og komin með fyrirspurnir til ráðherra undir margs konar formerkjum og farin að ræða einstök þingmál sem fyrir liggja frumvörp um í hinu háa Alþingi undir þessum lið. Til þess höfum við 1., 2. og 3. umr.

Forseti vill geta þess að hv. þingmaður óskaði ekki eftir að bera af sér sakir, heldur óskaði hann eftir að koma upp undir liðnum um fundarstjórn forseta. Miðað við það sem hv. þingmaður las hér upp úr þingsköpum taldi forseti rétt að ljúka fyrst umræðum um störf þingsins innan þess tíma sem ætlaður er fyrir slíkar umræður áður en þingmanni yrði gefið orðið, um fundarstjórn forseta, þar sem hv. þingmaður óskaði ekki eftir að bera af sér sakir. Forseti vill þó geta þess að þessar umræður um störf þingsins hafa verið að þróast með þessum hætti undanfarna tvo vetur, og það í fullu samráði við og að frumkvæði hæstv. forseta þingsins, Halldórs Blöndals, sem hefur leyft umræður af þessum toga.

Frú forseti. Ég sé mig tilneyddan til að kveðja mér hljóðs um fundarstjórn forseta vegna þess að ég beindi ákveðinni fyrirspurn undir þessum lið sem við vorum að ræða áðan til hæstv. forsætisráðherra sem hann svaraði ekki. Það er mjög veigamikið, virðulegi forseti, að hæstv. forsætisráðherra svari þeirri spurningu sem hér hefur verið lögð fram um þetta. Þetta er veigamikið atriði gagnvart því máli sem forseti leyfði að yrði rætt hér áðan í þær 20 mínútur sem voru til ráðstöfunar undir liðnum um störf þingsins. Það er hárrétt sem kom fram hjá sitjandi þingforseta að þetta er sú þróun sem hæstv. forseti þingsins, Halldór Blöndal, hefur hvatt til. Virðulegi forseti. Ég verð að árétta spurningu mína, gera þá athugasemd og vera óánægður með það að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki svara hinni einföldu spurningu: Hefur Samkeppnisstofnun skilað til ríkisstjórnar, forsætisráðherra eða fjármálaráðherra skýrslu um alvarlegar afleiðingar 

Forseti vill áminna hv. þingmann um það að halda sig við efni þessa dagskrárliðar, um fundarstjórn forseta, og fara ekki í efnisumræðu undir þessum dagskrárlið, misnota ekki dagskrárliðinn til þess.

Hæstv. forseti. Ég mótmæli þeim skilningi sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur á þeim lið sem við vorum að ræða áðan, þ.e. liðnum um störf þingsins. Það er ekkert eðlilegra en að hér ræði menn um störf þingsins, um þau mál sem fyrir liggja. Nú liggja t.d. fyrir tvö óafgreidd mál vegna sölu Símans og það er full ástæða til þess að þingnefndir taki þau mál núna til afgreiðslu og ákveði hvernig með þau skuli fara eftir að þessi mál koma upp eins og þau eru að gera þessa dagana. Ég held að sú krafa hljóti og eigi eðlilega að geta komið fram hér við umræður um störf þingsins. Þess vegna finnst mér algjörlega eðlilegt að menn geti farið í umræðu af því tagi sem fór fram hér áðan og ekkert við því að segja.

Virðulegi forseti. Hlutverk þingsins er í mínum huga tvennt. Það er annars vegar löggjafarsamkunda og hins vegar málstofa þar sem umræða fer fram um það sem efst er á baugi hverju sinni í samfélaginu. Það er ekkert óeðlilegt við það að hér þróist sú venja og sú hefð að hægt sé að taka í upphafi fundar upp mál sem ofarlega eru á baugi í samfélaginu hverju sinni. Án þess að ég ætli að gefa hæstv. forseta þingsins einhverja einkunn fyrir störf sín vil ég þó segja að þetta er eitt af því sem hann hefur átt þátt í að þróa, og það til betri vegar. Ég tek undir með þeim sem því hafa haldið fram í þessari umræðu að þetta sé góð þróun og mikilvæg. Það er afar mikilvægt að Alþingi taki þátt í umræðu um þau mál sem eru ofarlega á baugi hverju sinni og upplýsi jafnvel um afstöðu kjörinna fulltrúa til einstakra mála. Ég mótmæli alfarið þeim skilningi sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur á því sem hér hefur verið rætt og ítreka í þetta sinn að ég er mjög sáttur við þá þróun sem hæstv. forseti þingsins hefur þó átt þátt í að móta í þessu tiltekna máli.

Frú forseti. Eins og rækilega hefur komið fram í umræðunni kvaddi ég mér hljóðs um störf þingsins vegna þess máls sem hér hefur verið rætt. Það eru stöðug og sterk skilaboð frá samfélaginu í ákveðnu máli sem viðvíkur sölu Landssímans. Þess vegna er í hæsta máta eðlilegt að taka eitt umdeildasta mál hér til umræðu þegar nýjar upplýsingar koma fram eða mál standa með þeim hætti að það sé ástæða til þess að þingið láti það til sín taka. Hæstv. forsætisráðherra sem fer með þetta mál kom inn í umræðuna og ég fagnaði því. Það er síðan í valdi hvers og eins hverju svarað er undir þessum dagskrárlið. Hv. þm. Pétri H. Blöndal virðist vera þetta eitthvert viðkvæmnismál og hann kom þannig fram. Hann er kannski viðkvæmur fyrir því að mögulega verði snúið af þeirri braut að selja Landssímann og þess vegna sé hættulegt að taka málið upp. Það má vel vera, ég vona að svo verði. Auðvitað verðum við samt að taka mál hér upp þó að það sé einstökum flokkum eða mönnum viðkvæmt. Það tel ég að við höfum verið að gera og menn verða að taka því þó svo að hér séu rædd mál á þeim grunni sem er ekki í samræmi við vilja og löngun einstakra þingmanna, eins og í þessu tilviki hv. þm. Péturs H. Blöndals.

Frú forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal gerir athugasemdir við fundarstjórn forseta vegna þess að hér fór fram umræða undir liðnum athugasemdir um störf þingsins um söluna á Símanum. Þetta form hefur verið að þróast, eins og hér hefur komið fram, á undanförnum missirum í það að þegar menn kveðja sér hljóðs um störf þingsins verður þetta æ líkara utandagskrárumræðum. Það er kannski ekkert undarlegt, frú forseti, þar sem það tekur orðið afskaplega langan tíma að draga hæstvirta ráðherra upp í utandagskrárumræður. Sá sem hér stendur bíður þess að tvær umræður utan dagskrár verði teknar fyrir í þinginu. Önnur beiðnin var lögð fram í nóvember á síðasta ári, beiðni um að ræða framtíð varnarsamningsins við Bandaríkjamenn við hæstv. utanríkisráðherra. Sú beiðni var endurnýjuð í janúar og eftir samtal við hæstv. utanríkisráðherra í gær skilst mér að umræðan komist á dagskrá eftir 10–15 daga. Það var beðið um hana í nóvember og kannski er ekki undarlegt að menn nýti sér þá þetta form, athugasemdir um störf þingsins, til að reyna að ræða við ráðherrana þau mál sem hæst ber hverju sinni þegar svona langan tíma tekur að fá fram utandagskrárumræður. Hin utandagskrárumræðan er við hæstv. heilbrigðisráðherra um framtíð bráðaþjónustu á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Það var búið að setja hana hér á dagskrá. Hæstv. ráðherra óskaði eftir því að umræðunni yrði frestað, sem ég varð við, um eina viku. Síðan eru liðnar þrjár vikur. Það er ekkert skrýtið þó að þingmenn komi hér upp og ræði störf þingsins þegar jafnilla gengur að draga ráðherra upp til að ræða þau mál sem hæst ber hverju sinni. Það vakti athygli mína að fyrst tók hv. þm. Pétur Blöndal þátt í umræðunni um störf þingsins, eins og hver annar þingmaður. Eftir að hann hafði lýst hér skoðunum sínum og tekið að fullu efnislegan þátt í umræðunum bað hann um orðið til að mótmæla því að umræðan færi fram. Ég skil ekki svona athugasemdir og verð að segja bara alveg eins og er að ef þingmaðurinn er ósáttur við það að þessi umræða fari fram undir þessum lið hefði hv. þingmaður átt að koma strax í pontu, biðja um orðið undir liðnum um fundarstjórn forseta og sýna þá af sér þann mannsbrag að mótmæla því að þessi umræða færi fram með þessum hætti en taka ekki fyrst þátt í henni að fullu og mótmæla henni svo.

Frú forseti. Eins og ég las upp úr 2. mgr. 55. gr. þingskapa Alþingis eru talin upp þrjú atriði þar sem hægt er að biðja um umræðu undir liðnum um fundarstjórn forseta. Það er stutt athugasemd um atkvæðagreiðslu, um fundarstjórn forseta og til þess að bera af sér sakir. Þetta er talið upp í einni setningu. Ég tel og það er mín skoðun að þessi atriði gangi fram fyrir og rjúfi aðra umræðu í þinginu. Frú forseti hefur hins vegar aðra skoðun á því og ég að sjálfsögðu hlíti henni. Varðandi það að ég hafi tekið þátt í umræðunni og síðan rætt um fundarstjórn forseta - ég veit ekki betur en að hv. þm. Jón Bjarnason hafi einmitt verið að gagnrýna mig fyrir að ég þyrði ekki að fara í umræðuna. Hann sagði að ég vildi banna svona umræðu af því að ég vildi ekki umræðuna. En ég var einmitt að sýna að ég vildi umræðuna. Ég er ekkert hræddur við hana. Ég fór í hana en mér finnst þetta mjög vafasöm þróun. Þetta er mjög vafasöm þróun með störf þingsins því að við eigum að ræða um störf þingsins, það að nefndir geri ekki eitthvað ákveðið, það að eitthvað sé að gerast innan þingsins. Við eigum ekki að tala efnislega um eitthvert ákveðið mál, ekki umræður utan dagskrár. Til þess höfum við ákveðna leið í þingsköpum. 
             Menn geta rætt um að það taki langan tíma, það er sannarlega umræða um störf þingsins. Menn geta rætt um að það taki langan tíma og beðið forseta um að taka inn fleiri utandagskrárumræður, það eru störf þingsins, en ekki að taka einstakar umræður efnislega undir þessum lið. Það er þetta sem ég á við. Við erum líka með þrjár umræður fyrir hvert mál. Þess vegna er óþarfi að vera að ræða efnislega einstök mál undir liðnum um störf þingsins. Við höfum til þess leiðir í þingsköpum. Ef umræðan dregst hins vegar lengi og málin bíða mjög lengi getur maður farið yfir í störf þingsins og talað um að þetta og þetta mál hafi beðið of lengi. Það er rökfræðilega um störf þingsins. Hér hafa meira að segja komið fram fyrirspurnir til ráðherra undir liðnum um störf þingsins. Það hefur ekkert með störf þingsins að gera nema þær fyrirspurnir hafi hrannast upp og að þingið hafi ekki valdið því að svara fyrirspurnum þokkalega. Þá getur maður rætt það undir liðnum um störf þingsins að fyrirspurnir þurfi að bíða lengi. Ég veit ekki betur en að menn séu að gera hér stórátak í því að svara einmitt fyrirspurnum með því að byrja klukkan 12 á miðvikudögum. Þetta er um störf þingsins og ég vil ekki að menn séu að blanda öðrum liðum saman við. Við höfum þingsköp sem eru lög frá Alþingi og ef við viljum breyta þessu skulum við breyta þingsköpunum.

Forseti. vill áminna hv. þingmenn um að gæta þess að ávarpa bæði forseta og aðra þingmenn með réttmætum hætti.

Virðulegi forseti. Ég kem hér aðeins til að staðfesta að ágætissamkomulag hefur verið um það meðal þingflokksformanna og stjórnar þingsins að hægt sé að koma hér upp undir liðnum um störf þingsins með einstök mál. Hæstv. ráðherrum er auðvitað í sjálfsvald sett hvort þeir mæta til þess að svara fyrirspurnum en engu að síður hefur hv. þingmönnum verið gert það kleift að taka upp mál hér undir liðnum um störf þingsins. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur töluvert til síns máls varðandi túlkun á þingsköpum en þetta er þróun sem hefur verið rædd innan þingflokkanna með forsetum. Ég held að það væri skynsamlegt að þingflokkarnir tækju þessa umræðu um þingsköp innan sinna raða. Við skulum ekki eyða löngum tíma hér í að kýta um þetta, við getum rætt það innan þingflokka. Virðulegi forseti. Af því að ég ræði hér um fundarstjórn forseta legg ég til að við göngum til dagskrár.

Frú forseti. Ég ætla ekki út í efnislega umræðu um það sem við ræddum áðan undir liðnum athugasemdir um störf þingsins. Ég vek einu sinni enn athygli á því að hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki einfaldri spurningu, hvorki játandi né neitandi, sem er grundvallaratriði. Ef Samkeppnisstofnun hefur skilað skýrslu, áliti um söluna á Símanum og grunnnetinu til ríkisstjórnar eða einstakra ráðherra, á auðvitað allur þingheimur, allir þingmenn, að fá að sjá þau gögn. Þess vegna spurði ég hæstv. forsætisráðherra, einmitt nú þegar hann er hér viðstaddur, út í þetta atriði. Þess vegna vil ég enn einu sinni vekja athygli á því að hæstv. forsætisráðherra treysti sér ekki til að koma í ræðustól á Alþingi og svara þessari einföldu spurningu um skýrsluna eða álitsgjöfina frá Samkeppnisstofnun, hvorki játandi né neitandi. Ég verð þá, virðulegi forseti, að nota aðrar leiðir til að fá svar við þessu ef hæstv. forsætisráðherra, sem nú er farinn úr salnum en ég sé að situr í næsta herbergi, treystir sér ekki til að svara þessu fyrir hönd ríkisstjórnar sinnar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir skýrslu samstarfsráðherra um störf Norrænu ráðherranefndarinnar 2004. Eins og mörg undanfarin ár er þessi skýrsla unnin í góðri samvinnu allra ráðuneyta og gefur hún gott yfirlit yfir það gróskumikla og gefandi starf sem við Íslendingar tökum þátt í með norrænu frændþjóðunum. Síðastliðið ár var sérstakt í norrænu samstarfi fyrir okkur Íslendinga vegna þess að við sátum að þessu sinni við stjórnvölinn í Norrænu ráðherranefndinni. Þessu fylgir aukið starfsálag í ráðuneytum en unnið var samkvæmt metnaðarfullri formennskuáætlun sem bar yfirskriftina Auðlindir Norðurlanda – lýðræði, menning, náttúra. Með auðlindum var átt við norræna samfélagsgerð, félagslegar aðstæður á Norðurlöndum, sameiginlegan menningararf Norðurlandabúa og náttúruauðlindirnar. Á árinu höfðum við frumkvæði að því að skipuleggja meira en 30 norræna viðburði, ráðstefnur, fundi og samstarfsverkefni sem allir tengdust yfirskrift formennskuáætlunarinnar með einum eða öðrum hætti. Segja má að Ísland hafi sett nokkur málefni sérstaklega á oddinn og hljóta þau að standa upp úr nú þegar litið er um öxl. Ég nefni sérstaklega greiningu á stöðu lýðræðis á Norðurlöndum, m.a. út frá valdaúttektum sem gerðar voru í Noregi og Danmörku fyrir nokkrum árum. Ég vil einnig nefna eftirfylgni við skýrsluna „Vestur-Norðurlönd í norrænu samstarfi“ sem fjallar annars vegar um nauðsyn þess að efla vestnorrænt samstarf og hins vegar um að Norðurlönd móti stefnu um nánara samstarf við grannsvæðin við Norður-Atlantshaf. Sem þriðja meginþáttinn vil ég nefna afnám stjórnsýsluhindrana á norrænum landamærum en Paul Schlüter, fyrrverandi forsætisráðherra Dana, hafði eins og árið áður með höndum að samræma aðgerðir fagráðherra nefndanna í þeim efnum. Að tilhlutan Íslands skipuðu norrænu ríkisstjórnirnar í upphafi ársins svokallaða lýðræðisnefnd sem falið var að rannsaka hvaða vandi steðjaði að norrænum lýðræðissamfélögum ef litið væri til næstkomandi 25 ára. Með því að beina kastljósinu að lýðræðinu vildi Ísland mæta áskorun sem Norðurlandaráð setti fram á þemaþingi sínu sem haldið var í Reykjavík árið 2002. Þingið fjallaði um lýðræði sem stjórnarform og var þar m.a. bent á að mikilvægt væri að halda lýðræðisumræðunni lifandi. Kristín Ástgeirsdóttir, sagnfræðingur og fyrrverandi þingmaður, var skipuð formaður nefndarinnar en önnur Norðurlönd og sjálfstjórnarsvæðin þrjú áttu hvert sinn nefndarmanninn. Nefndin fékk nokkurt frelsi til að afmarka viðfangsefni sitt og niðurstaðan varð að beina sjónum einkum að eftirtöldum atriðum: Staðbundnu lýðræði eins og það birtist á sveitarstjórnarstiginu og áhrifum verkaskiptingar ríkis og sveitarfélaga á lýðræðisferli, þátttöku borgaranna í stjórnmálum og nýjum leiðum til að hafa áhrif og möguleikum til að styrkja lýðræði með notkun upplýsingatækni. Árið 2003 gerðu bæði Danir og Norðmenn valdaúttektir hjá sér og lá það beint við að nefndin tæki mið af niðurstöðum þeirra. Auk þess studdist nefndin við þá vinnu sem unnin hafði verið í Svíþjóð árið 2001 við að móta stefnu til að styrkja lýðræðið þar í landi. Lýðræðisnefndin lauk störfum í byrjun árs 2005 með því að senda frá sér vandaða skýrslu sem ég ásamt formanni nefndarinnar kynnti fyrir fjölmiðlum hér fyrir réttum mánuði. Í skýrslunni eru margar góðar ábendingar og tillögur sem beint er til norrænu ríkisstjórnanna og sjálfstjórnarsvæðanna. Megintillagan er þess efnis að Norðurlönd og sjálfstjórnarsvæðin móti hvert um sig eigin stefnu til að treysta lýðræðið. Slík stefna á að hafa það að markmiði að jafna aðgengi borgaranna að lýðræðislegum ákvörðunum, bæði á sveitarstjórnarvettvangi og á landsvísu. Nefndin telur að með markvissri lýðræðisstefnu megi t.d. koma í veg fyrir þann lýðræðishalla sem myndast þegar greinilegur munur er á þátttöku mismunandi þjóðfélagshópa í kosningum. Nefndin telur og nauðsynlegt að skapaðar verði forsendur til þess að auka pólitíska virkni almennings á Norðurlöndum, ekki aðeins á kjördag heldur allt kjörtímabilið. Þá leggur lýðræðisnefndin til að önnur Norðurlönd fari að fordæmi Noregs og Danmerkur og láti gera valdaúttektir hjá sér. Það er tillaga nefndarinnar að gerðar verði reglulegar samanburðarrannsóknir á stöðu lýðræðis á Norðurlöndum til að hægt sé að fylgjast með ástandi þess frá einum tíma til annars. Í nokkrum landanna, þar á meðal Íslandi, vantar tölulegar upplýsingar til að hægt sé að gera norrænan samanburð um ýmsa þætti sem snúa að þátttöku borgaranna í lýðræðisferlinu. Nefndin telur brýnt að bæta úr þessu. Lýðræðisnefndin leggur til að sveitarfélög á Norðurlöndum nýti sér upplýsingatæknina betur til að efla þátttökulýðræði og þróa rafrænt samráð, umræðukerfi og skoðanakannanir meðal almennings. Í því sambandi bendir nefndin á að hin svokallaða stafræna gjá sé augljós lýðræðisvandi sem taka þurfi á í opinberri stefnu um upplýsingatækni. Ég hef kynnt skýrsluna og tillögur hennar fyrir ríkisstjórninni og í framhaldi af því var tekin ákvörðun um að senda hana til stjórnarskrárnefndar með beiðni um að hún skoði tillögur nefndarinnar með tilliti til viðbragða. Ég geri ráð fyrir því að sumar af tillögunum skírskoti til verkefna nefndarinnar. Skýrslan Vestur-Norðurlönd í norrænu samstarfi var lögð fram í ráðherranefndinni á miðju ári 2003 og samþykkt af samstarfsráðherrunum. Í skýrslunni voru settar fram tillögur sem miðuðu að því að styrkja vestnorrænt samstarf sem og samstarf Norðurlanda við grannsvæði á Norður-Atlantshafssvæðinu. Skýrslan var send fagráðherrunum með hvatningu um að þær fylgdu tillögum hennar eftir. Á formennskuárinu einsettum við okkur að knýja á um að tillögur skýrslunnar kæmu til framkvæmda. Í upphafi árs var Páll Pétursson, fyrrverandi félagsmálaráðherra, fenginn til að hafa eftirlit með því starfi. Unnið var að mörgum vestnorrænum verkefnum á árinu. Tímans vegna minnist ég aðeins á tvö viðamestu verkefnin. Stærsta vestnorræna verkefnið sem ráðist var í á árinu var úttekt og greining á samgöngum milli landanna á vestnorræna svæðinu. Það var Háskólinn á Akureyri sem annaðist þá úttekt og í júlí birtust niðurstöður í skýrslunni Flug- og sjóflutningar á Vestur-Norðurlöndum – Greining og framtíðarspá. Skýrslan var kynnt fyrir samgönguráðherrum landanna á fundi þeirra í ágúst. Þetta mun vera í fyrsta sinn sem óháður rannsóknaraðili gerir slíka úttekt fyrir umrætt svæði. Samgöngumálin hafa löngum brunnið heitt á íbúum svæðisins og var vitað fyrir fram að víða væri pottur brotinn. Á þetta einkum við um Grænland og Færeyjar. Í skýrslunni er m.a. bent á að hömlur á flugi til og frá Grænlandi ásamt óhemjuháum ferðakostnaði standi í vegi fyrir framförum þar ekki hvað síst í ferðaþjónustu. Flugsamgöngur milli vesturstrandar Grænlands, þar sem höfuðstaðurinn Nuuk er, og Íslands eru nú í algeru lágmarki og skýrslan bendir jafnframt á nauðsyn þess að fjölga ferðum milli Íslands og Færeyja. Afar sláandi er sú staðreynd að það skuli vera langtum dýrara að fljúga frá Reykjavík til Nuuk en frá Reykjavík til Peking í Kína. Þó er Grænland það land sem stendur okkur næst í landfræðilegu tilliti. Skýrsluhöfundar vekja athygli á því að bæði á Grænlandi og í Færeyjum sé utanlandsflug að mestu leyti bundið við Danmörku. Nánast allar leiðir út í heim liggja í gegnum Kaupmannahöfn, enda er frjálsræði í flugi frá Grænlandi og Færeyjum það minnsta sem þekkist í Vestur-Evrópu. Þessar aðstæður koma m.a. í veg fyrir að Grænlendingar geti notið góðs af auknum ferðamannafjölda til Íslands. Úttekt Háskólans á Akureyri leiddi einnig í ljós að nú er vaxandi samkeppni í vöruflutningum á sjó á vestnorræna svæðinu og eru það einkum Íslendingar og Færeyingar sem etja þar kappi saman. Skýrslan um ástand samgöngumála á vestnorræna svæðinu er að mínu mati þarft og mikilvægt innlegg í alla umræðu um samgöngumál á svæðinu. Þá vil ég einnig nefna viðamikla úttekt á starfsemi NORA, norrænu Atlantshafsnefndarinnar, sem gerð var á árinu en í fyrrnefndri skýrslu um vestnorrænt samstarf var hvatt til þess að ráðist yrði í þetta verkefni. NORA er svæðissamstarf norrænu ráðherranefndarinnar á Vestur-Norðurlöndum sem tekur til Íslands, Grænlands, Færeyja og strandhéraða í Norður-Noregi. Tilgangurinn var að kanna hvort NORA gæti tekið að sér aukið hlutverk með því að samræma samstarf þeirra landa og svæða sem eiga sérstakra hagsmuna að gæta á Norður-Atlantshafssvæðinu. Danskt ráðgjafarfyrirtæki sá um úttektina og var niðurstaðan mjög jákvæð fyrir NORA. Þrátt fyrir litla fjármuni hefur NORA tekist vel upp við að halda utan um samstarfið á svæðinu með myndun tengslaneta milli lítilla og meðalstórra fyrirtækja og styrkveitingum til samstarfsverkefna. Í skýrslu ráðgjafanna var jafnframt á það bent að ef NORA ætti að vera þess umkomið að stækka landfræðilegt athafnasvæði sitt yrði með einhverjum hætti að renna styrkari stoðum undir starfsemina. Þrjár mismunandi leiðir voru lagðar til og eru þær nú til skoðunar hjá ráðherranefndinni um byggðamál. Mikill áhugi er meðal granna okkar á Norður-Atlantshafssvæðinu að koma á nánara samstarfi um sameiginleg hagsmunamál. Þau svæði sem þarna eiga hlut að máli eru einkum Atlantshafsfylkin í Kanada, Skotland og skosku eyjarnar ásamt Írlandi og Norður-Írlandi. Ég er því bjartsýn á framtíð NORA. Ef rétt verður á málum haldið er ég þess fullviss að þetta vestnorræna svæðasamstarf ráðherranefndarinnar getur tekið að sér það samræmingarhlutverk sem talin er þörf fyrir á þessu stóra svæði. Efling vestnorræna svæðasamstarfsins sem og nánara samstarf norrænu ráðherranefndarinnar við grannsvæðin í vestri eru mál sem við Íslendingar höfum talað sérstaklega fyrir í norrænu samstarfi. Þessum málum héldum við á lofti bæði árið 1999, þegar við fórum síðast með formennsku, og einnig nú á því formennskuári sem var að líða. Mörg þau verkefni sem unnið var að á árinu tókust vel og útlit er fyrir að áfram verði unnið að þeim. Önnur tókust síður vel en voru samt sem áður tilraunarinnar virði. Það var ekki von til þess að öflugt Norður-Atlantshafssamstarf sprytti fullskapað fram á sjónarsviðið að loknu þessu formennskuári. Samstarf átta þjóða er þyngra í vöfum en svo og það tekur lengri tíma að vinna málunum fylgi. En það er ánægjulegt að Danir sem nú hafa tekið við stjórnartaumunum af okkur skuli hafa það meðal forgangsmála sinna að vinna áfram að vestnorrænu áætluninni. Ég er þess vegna bjartsýn á að málefni Norður-Atlantshafsins séu nú komin til að vera á málefnaskrá norræns samstarfs. Afnám stjórnsýsluhindrana á norrænum landamærum var áfram forgangsmál í norrænu samstarfi á síðasta ári. Þó nokkur árangur hefur náðst við að einfalda og samræma reglur og draga úr óþarfa skriffinnsku þegar Norðurlandabúar flytjast innan svæðisins vegna náms eða starfa. Þannig var t.d. nýr samningur um almannaskráningu undirritaður á þingi Norðurlandaráðs í Stokkhólmi í byrjun nóvember. Hann mun m.a. einfalda mjög úthlutun kennitölu til manna sem flytjast frá einu norrænu ríki til annars. Hér er gott dæmi um árangur í norrænu samstarfi sem fjölmargir Norðurlandabúar munu fljótlega verða áþreifanlega varir við. Á árinu hófst vinna við að skilgreina og afmarka þær hindranir sem verða á vegi þeirra sem vilja stunda viðskipti yfir norrænu landamærin. Þessi mál hafa oft komið til umræðu á vettvangi iðnaðarráðherranna en hér er um að ræða umtalsvert vandamál fyrir atvinnulífið. Í nýlegri könnun sem gerð var meðal fyrirtækja á Norðurlöndum kom fram að 77% þeirra sögðust hafa fundið fyrir hindrunum í viðskiptum á milli landanna. Norrænu nýsköpunarmiðstöðinni var falið að gera nánari úttekt á þessu og birtust niðurstöður í skýrslunni „Grensehindringer for næringslivet i Norden“ sem kom út í maí 2004. Í flestum tilfellum var um að ræða mismunandi stjórnsýslureglur sem auðvelt ætti að vera að samræma. Veigamestu atriðin tengjast þó tollum og skattlagningu fyrirtækja, þættir sem eru ekki á forræði þeirra ráðherra sem fara með atvinnumál. Fyrst um sinn munu þeir leggja áherslu á að efla upplýsingamiðlun um reglur viðskiptalífsins, að koma á formlegu norrænu samstarfi um framtaksfjármögnun og að samræma reglur um byggingarstarfsemi. Enda þótt margt hafi áunnist er þó einnig margt óleyst. Ég held því að óhætt sé að fullyrða að vinnan við að ryðja margvíslegum landamærahindrunum úr vegi verði enn um sinn í forgrunni norræns samstarfs. Á árinu áttu sér stað miklar skipulagsbreytingar í norræna rannsókna- og nýsköpunarsamstarfinu. Þessar breytingar hafa verið í undirbúningi undanfarin ár en í öllum veigamiklum atriðum voru þær í samræmi við tillögur sem prófessor Gustav Björkstrand við Háskólann í Åbo setti fram í „hvítbókinni“ NORIA (Nordic Research and Innovation Area) og unnin var fyrir menntamálaráðherrana. Á grundvelli þessara tillagna leit ný stofnun dagsins ljós í upphafi sl. árs, þ.e. Norræna nýsköpunarmiðstöðin, sem ég minntist á fyrr í máli mínu. Einnig var samþykkt ný norræn nýsköpunarstefna fyrir tímabilið 2005–2020. Jafnframt var unnið ötullega að undirbúningi stofnunar sameiginlegs norræns rannsóknarráðs. Hlaut það heitið NordForsk og hóf starfsemi sína 1. janúar sl. Líta má á Norrænu nýsköpunarmiðstöðina og Nordforsk sem systurstofnanir en þær verða kjölfestan í eftirfylgni við NORIA-hvítbókina. Stofnanirnar munu vinna náið saman enda er það mikilvægur þáttur í tillögum NORIA að nauðsynlegt sé að samþætta betur rannsóknir og nýsköpun í atvinnulífinu. Tilgangur þessarar miklu endurskipulagningar er að ná fram samlegðaráhrifum með því að nýta betur sameiginlegt fjármagn á norrænum þekkingarmarkaði, stuðla að samkeppnishæfni í atvinnulífi og koma Norðurlöndum í fremstu röð á sviði rannsókna og nýsköpunar. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka Norðurlandaráði og Íslandsdeild ráðsins fyrir gott samstarf á síðastliðnu ári. Samstarf ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs er ágætt og norrænu fjárlögin eru á öllum vinnslustigum unnin í nánu samráði þessara aðila til þess að tryggja að þau endurspegli pólitískar áherslur kjörinna fulltrúa. Þá hefur samstarf á fagsviðum aukist í kjölfar þeirra breytinga sem Norðurlandaráð gerði á nefndaskipan sinni árið 2002. Umtalsverður árangur hefur náðst við að fækka tilmælum Norðurlandaráðs og ber að þakka það sérstaklega. Af því leiðir að ráðherranefndinni ber að leggja sig betur fram en hingað til við að fylgja eftir tilmælum ráðsins. Venju samkvæmt átti samstarfsráðherra fund með Íslandsdeildinni skömmu fyrir þing Norðurlandaráðs í Stokkhólmi þar sem farið var yfir helstu áherslumál og staðan í norrænu samstarfi rædd. Við Íslendingar höfum nú tekið við stjórnartaumum í Norðurlandaráði með Rannveigu Guðmundsdóttur í forsæti. Íslandsdeildarinnar bíður því erilsamt ár og óska ég þeim velfarnaðar í störfum. Hæstv. forseti. Það er ekki ætlun mín að gera þessari skýrslu tæmandi skil hér, til þess er hún of viðamikil, og hef ég því einungis tæpt á örfáum málum. Norrænt samstarf er í stöðugri framþróun, það svarar kalli tímans og breytist að innihaldi samhliða því að löndin þurfa að takast á við ný viðfangsefni. Þannig hefur hnattvæðingin að sönnu breytt ásýnd norræns samstarfs frá því sem það var. Í samstarfinu er nú í auknum mæli horft út á við, vettvangur þess einskorðast ekki lengur við löndin fimm og sjálfstjórnarsvæðin þrjú. Samstarfi norrænu ráðherranefndarinnar við Evrópusambandið og ýmis fjölþjóðleg samtök í Norður-Evrópu hefur vaxið fiskur um hrygg á undanförnum árum. Með stækkun Evrópusambandsins síðastliðið vor og inngöngu Eystrasaltsríkjanna hefur færst verulegur þungi í þessar samstarfsumleitanir. Norrænt samstarf hefur ekki aðeins hæfileikann til að breytast að innihaldi, nú eru einnig boðaðar breytingar á formi samstarfsins. Undir formennsku Dana er nú unnið að því að færa samstarfsformið í nútímalegra horf, gera það skilvirkara þannig að það endurspegli betur pólitískar áherslur og nýtist norrænum borgurum eins vel og kostur er. Sú var tíðin að menn töldu að norræna samstarfið væri að renna sitt skeið, að það hefði sungið sinn svanasöng. Sú hefur ekki orðið raunin, þvert á móti, límið í samstarfinu er eftir allt saman ótrúlega sterkt og það hefur gengið í endurnýjun lífdaga. Sækjast sér um líkir, segir máltækið. Grundvallarþættir eins og sameiginleg saga og sameiginlegur menningararfur eru eftir allt saman hinn trausti grundvöllur samstarfsins sem aldrei mun breytast.

Frú forseti. Það kemur fram í skýrslunni að lögð sé talsverð áhersla á lýðræðisnefndina en það er nefnd sem skipuð var í byrjun árs og var falið að rannsaka hvaða vandi steðji helst að norrænum lýðræðissamfélögum. Þegar maður lítur yfir sviðið á Íslandi blasir náttúrlega við mjög mikill vandi og það er lýðræðisvandi, þ.e. hvað varðar leynileg fjármál stjórnmálaflokka. Það væri fróðlegt að vita hvort þetta hafi verið rætt í nefndinni, sérstaklega í ljósi þess að formaður nefndarinnar er fyrrum alþingismaður og sagnfræðingur, Kristín Ástgeirsdóttir. Það er náttúrlega alveg óþolandi ástand og mjög sérstakt, og ég held að Ísland sé eiginlega eina ríkið í Evrópu sem kennir sig við lýðræði þar sem fjármál stjórnmálaflokka eru leynileg. Þess vegna væri fróðlegt að fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra hvort nefndin ætli að taka á því máli. Eins eru önnur mál sem eins og lýðræðismálin skipta verulega miklu máli, t.d. eins og vísindasiðanefnd. Hún er flokkspólitísk á Íslandi. Það er auðvitað mjög sérstakt að siðanefnd í vísindum sé flokkspólitísk. Það væri líka fróðlegt að fá að heyra það hjá hæstv. ráðherra hvort þetta sé eitt af verkefnum nefndarinnar.

Hæstv. forseti. Þetta var svolítið á skjön við það sem kom fram í máli mínu. Eins og ég sagði fékk nefndin, sem var undir forustu Íslands, nokkuð frjálsar hendur um hvernig hún skipulagði starf sitt og ég fór yfir það sem hún lagði mesta áherslu á. Það er alveg ljóst að hvað varðar samanburðarfræðina og samanburð milli þjóða þá vantar nokkuð upp á að við Íslendingar eigum nógu góða tölfræði um ástand mála þannig að það háði nefndinni nokkuð. Það sem hv. þingmaður nefndi hér veit ég ekki hvort hefur verið rætt en það kemur a.m.k. ekki fram í skýrslu nefndarinnar að rætt hafi verið um það mál .

Frú forseti. Ég held að það þurfi hvorki tölfræði né eitthvert yfirlit. Það ætti einmitt að vera forgangsverkefni til að tryggja lýðræðið í landinu að farið sé yfir það og það liggi uppi á borðinu hverjir styrkja stjórnmálaöflin. Það kom upp í sakamáli, vil ég leyfa mér að segja, t.d. í olíuhneykslinu, að þegar menn keyptu bensín hjá Esso voru þeir að dæla krónum í kosningasjóð Framsóknarflokksins. Sömuleiðis þegar viðskiptavinir - jafnvel úr Frjálslynda flokknum - keyptu olíu hjá Shell þá voru þeir að dæla nokkrum krónum í kosningasjóð Sjálfstæðisflokksins. Ég hefði talið fróðlegt og nauðsynlegt að ráðherra sem fjallar um þessi mál upplýsti hver afstaða hennar er í þessu máli. Mun hún beita sér fyrir því að þetta mikilvæga og þarfa mál komi upp á yfirborðið og verði eitt af verkefnum nefndarinnar? Ég tel að það þurfi enga tölfræði eða eitthvert dúllerí heldur eigi þetta bara að vera öllum ljóst.

Hæstv. forseti. Er ekki hægt að ætlast til þess á hv. Alþingi að það geti farið fram málefnaleg umræða  Ég segi nú bara að það er ekki undarlegt þó að kannanir sýni að álit sé ekki orðið mikið á þessari virðulegu stofnun.

Virðulegur forseti. Ég sé ástæðu til að óska hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandanna til hamingju með góða skýrslu og þeim embættismönnum sem hafa unnið að þessari skýrslugerð en hún er mjög vönduð og yfirgripsmikil. Í henni kemur fram að við vorum í formennsku í norrænu ráðherranefndinni á síðasta ári og tel ég að þar hafi mjög vel til tekist. Við erum í formennsku á fimm ára fresti. Það er mikið verk að vera í formennsku og stýra öllu norræna samstarfinu þannig, sem formennskuríki. Að mínu mati tókst mjög vel til og ég vil gjarnan óska hæstv. samstarfsráðherra til hamingju með sinn hlut í því. Yfirskriftin á formennskuári okkar var „Auðlindir Norðurlandanna, lýðræði, menning og náttúra“. Ég ætla aðallega að gera tvennt að umtalsefni, í fyrsta lagi lýðræðismálin og svo norrænt samstarf og breytingar á því vegna tilkomu Evrópusambandsins og áhrifa þess á norrænt samstarf. Varðandi lýðræðismálin er það rétt sem kom fram í máli hæstv. ráðherra að mikill fókus var á lýðræðismálin og mikil áhersla á þau af okkar hálfu í formennsku okkar. Nefnd starfaði að því að skoða lýðræðismál og lýðræðisþróun á Norðurlöndunum undir forustu Kristínar Ástgeirsdóttur. Ég tel að vel hafi tekist til í þeirri vinnu og sú skýrsla sem kom frá lýðræðisnefndinni er mjög athyglisverð. Hún byggir að miklu leyti á úttektum Dana og Norðmanna. Ég tel að Norðurlöndin eigi að vinna á þeim nótum sem fram koma í þessari skýrslu og að það sé mjög mikilvægt að Norðurlöndin verði áfram í þeirri skoðun sem þau eru í núna, þ.e. hvernig hægt er að auka lýðræðið í breyttum heimi. Það á sér stað mikil hnattvæðing sem er af hinu góða að mínu mati og hún hefur áhrif á lýðræðið. Líka koma nýir íbúar til Norðurlandanna frá fjarlægari löndum. Sumir þeirra einangrast og taka ekki þátt í samfélaginu. Það er mjög miður og við eigum að gera allt til þess að auka þátttöku þessara nýbúa. Jafnframt þarf að efla þátttöku ungs fólks í lýðræðinu, sem og kvenna. Það er skortur á bæði ungu fólki og konum í umræðunni um samfélagsmál í dag. Varðandi áframhald á þessari vinnu tel ég mjög mikilvægt að Danir, sem núna taka við formennsku, haldi áfram að vinna að eflingu lýðræðis á Norðurlöndunum. Mér skilst að þeir muni gera það og að það komi fram í formennskuáætlun þeirra. Evrópusambandið og þróun þess hefur haft mjög mikil áhrif á norrænt samstarf. Sumir töldu að norrænt samstarf mundi staðna með tilkomu Evrópusambandsins og þróunar þess en svo er aldeilis ekki, norrænt samstarf hefur gengið í endurnýjun lífdaga, má segja, vegna áhrifa frá Evrópusambandinu. Það er að sjálfsögðu meðal annars vegna þess að þrjú Norðurlandanna eru fullgildir meðlimir í Evrópusambandinu, Danmörk, Svíþjóð og Finnland. Einnig eru Ísland og Noregur meðlimir á hinu Evrópska efnahagssvæði og taka þar með inn í löggjöf sína mjög margar tilskipanir frá Evrópusambandinu. Sumir segja að við Íslendingar séum um 80% í Evrópusambandinu nú þegar og þá væntanlega Norðmenn líka. Það er erfitt að setja tölulegt gildi á það en a.m.k. hefur Evrópusambandið mjög mikil áhrif á Norðurlöndin. Því liggur í hlutarins eðli og er mjög skynsamlegt að Norðurlöndin vinni saman til að hafa sterkari rödd á vettvangi Evrópusambandsins. Þar er norræna samstarfið algjörlega upplagt til að vera þessi samráðsvettvangur. Það er vettvangur sem við þekkjum, höfum unnið á í langan tíma og því blasir við að norræna samstarfið verður meira eða minna vettvangur fyrir samráð vegna þeirrar þróunar sem á sér stað í Evrópusambandinu og er okkur Íslendingum sem erum fyrir utan Evrópusambandið mjög í hag. Við sjáum líka að ný ríki sem hafa komið inn í Evrópusambandið, eins og Eystrasaltsríkin, hafa fetað sig meira í átt að norrænu samstarfi og Norðurlöndin feta sig á móti í átt að samstarfi við Eystrasaltsríkin. Norrænt samstarf er því meira litað af samstarfi við hin nýju ríki í dag sem hefur meiri áhrif á Evrópusambandið en nokkurn tíma fyrr. Ég vil nefna sérstaklega að Eystrasaltsríkin eru í dag fullgildir meðlimir í Norræna fjárfestingarbankanum og verið er að skoða hvernig Eystrasaltsríkin geti komið meira að norrænu samstarfi, þ.e. á fleiri sviðum. Þar er mikill vandi á ferð því menn vilja bæði auka samstarfið við Eystrasaltsríkin en samt ekki missa þetta gamla góða norræna samstarf sem hefur verið. Það þarf að feta hinn gullna meðalveg í þessu svo að við töpum ekki hinu góða norræna samstarfi en gætum hagsmuna okkar með því að auka samstarfið, m.a. við Eystrasaltsríkin gagnvart því að hafa meiri áhrif innan Evrópusambandsins. Það er alveg ljóst að norrænt samstarf verður fyrir meiri og meiri áhrifum frá Evrópusambandinu. Í mínum huga mun það einungis vaxa á næstunni. Evrópusambandið mun hafa meiri og meiri áhrif á ríkin á Norðurlöndunum og á samstarf þeirra sín í millum. Þetta var nokkuð rætt á flokksþingi Framsóknarflokksins sem haldið var um síðustu helgi og þar var meðal annars samþykkt ný ályktun varðandi Evrópumál. Ég verð að láta þá skoðun mína í ljós að ég er sammála þeim orðum sem komu fram bæði á flokksþinginu og í fjölmiðlum frá hæstv. forsætisráðherra, Halldóri Ásgrímssyni, formanni Framsóknarflokksins, að ályktunin hafi verið tímamót í flokki okkar. Við sem höfum fylgst með starfi flokksins í gegnum árin og vorum meðal annars viðstödd þegar við tókumst á í flokknum á flokksþingi um aðkomuna að EES sjáum og skynjum hversu mikil tímamót þetta eru. Það er allt annað andrúmsloft í Framsóknarflokknum gagnvart Evrópusambandinu en var og þó að við séum ekki tilbúin til að segja að við viljum ganga þar inn erum við tilbúin til að segja að við viljum skoða samningsmarkmið okkar og undirbúa aðild, samanber orðalagið „hugsanlegur undirbúningur aðildar“ sem varð ofan á á flokksþinginu okkar. Hér er því um tímamót að ræða. Hins vegar kom í framhaldinu hæstv. utanríkisráðherra, Davíð Oddsson, fram á völlinn og hefur talað á allt öðrum nótum og túlkað ályktanir flokksþings Framsóknarflokksins beint ofan í túlkun formanns flokksins, Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. forsætisráðherra. Hjá honum hefur komið fram að þetta séu engin tímamót í Evrópumálum, engin ný ákvörðun hafi verið tekin, hvorki í flokki né ríkisstjórn og ekkert nýtt hafi gerst svo framarlega sem hæstv. utanríkisráðherra sé sjálfur læs. Þetta hefur komið fram í fjölmiðlum. Maður hefur fylgst með foringjum flokkanna eftir 15. september þegar stólaskiptin urðu. Það hefur gengið afskaplega vel, menn hafa verið að fóta sig í nýjum hlutverkum en eitthvað hefur nýr tónn skyndilega skapast þar sem fyrrverandi forsætisráðherra, hæstv. utanríkisráðherra, túlkar niðurstöður flokksþings Framsóknarflokksins algjörlega á skjön við hæstv. forsætisráðherra. Það þykir mér mjög merkilegt. Maður hlýtur að spyrja sig: Hvaða skilaboð eru þetta? Er verið að skammast yfir Evrópuályktuninni, að hún sé of jákvæð eða yfir ræðum hæstv. forsætisráðherra? Er verið að undirbúa eitthvert nýtt stjórnarsamstarf á milli Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna eða hvað er hér á ferðinni? Maður er nokkuð hissa á þeim opinberu yfirlýsingum sem hafa komið núna og ég vil gjarnan tengja þær beint við hið norræna samstarf vegna þess að við sjáum að Evrópusambandið hefur mikil áhrif á það og það mun að mínu mati einungis aukast í framtíðinni. Þess vegna þurfum við, hin íslenska þjóð, að skoða betur en við höfum gert aðkomu okkar gagnvart Evrópusambandinu. Þar er engin niðurstaða fengin en a.m.k. ljóst að Framsóknarflokkurinn hefur tekið ákveðið skref í þá átt að vilja skoða aðild að Evrópusambandinu með opnari hætti en áður. Það væri ágætt ef hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandanna vildi segja eitthvað um þessa þróun í Evrópusambandinu gagnvart norrænu samstarfi að lokum en skoðun mín er a.m.k. sú að tengsl norræns samstarfs við Evrópusambandið munu bara aukast. Þau munu ekki minnka, bara aukast, og okkur ber að taka mið af því.

Virðulegi forseti. Þetta var um margt ansi merkileg ræða, sérstaklega kaflinn um Evrópusamþykkt Framsóknarflokksins frá landsþingi flokksins um helgina og útlegging hv. þingmanns á orðum hæstv. utanríkisráðherra frá því í gær um að engin stefnubreyting hefði orðið á Evrópustefnu Framsóknarflokksins ef hann væri læs. Ég tek undir með þeirri sem hér mælti að vissulega virtist vera um ákveðna stefnubreytingu að ræða í átt að aðild að Evrópusambandinu. Því vildi ég spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur hvort hún væri að segja að hæstv. utanríkisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, viðurkenndi ekki stefnubreytinguna sem orðið hefði á Evrópusambandsaðild Framsóknarflokksins, enda hefur hæstv. utanríkisráðherra lýst því yfir að hann mundi aldrei nokkurn tímann styðja Evrópuaðild Íslands, ekki nema hann yrði galinn eins og hann sagði í frægu sjónvarpsviðtali fyrir tveimur árum. Heldur hv. þingmaður því fram að hæstv. utanríkisráðherra mistúlki og afflytji Evrópustefnu Framsóknarflokksins með það að markmiði að slíta stjórnarsamstarfinu og að Sjálfstæðisflokkurinn gæti myndað ríkisstjórn með Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, eins og hún virtist vera að gefa til kynna? Þá má spyrja á móti: Er ekki að opnast valkostur fyrir hinn Evrópusinnaða Framsóknarflokk að leita eftir stjórnarsamstarfi við Samfylkinguna sem hefur þá stefnu að sækja eigi um aðild að Evrópusambandinu og fara síðan með samninginn fyrir þjóðaratkvæði?

Virðulegur forseti. Stjórnarsamstarfið sem nú er í gildi hefur gengið mjög vel, a.m.k. tel ég að við framsóknarmenn getum verið mjög ánægð með það. Margt hefur verið gert sem við höfum einmitt haft á stefnuskrá okkar.  Hins vegar verður að segjast eins og er að ef maður skoðar hvað hefur gerst í Framsóknarflokknum varðandi Evrópusambandsaðild hefur þar orðið ákveðin stefnubreyting. Á sínum tíma munaði mjög litlu að flokkurinn klofnaði í kringum það hvort við ættum að verða aðilar að EES-samningnum eða ekki. Ég var viðstödd það flokksþing og þann fund þegar við tókumst sem mest á um það. Þá var ákveðið að ganga inn í EES og það var rétt skref að mínu mati. Ég var í þeim hópi sem vildi gera það. Ég held að sagan dæmi að það var rétt skref. Það er enginn að tala um að fara út úr því í dag. Allir tala um að EES hafi gefið okkur mjög margt jákvætt og að betra sé að vera þar inni en ekki. Við höfum síðan skoðað þessi mál og vorum með stóra Evrópunefnd sem raðaði upp hvernig ætti að forgangsraða hlutunum. Númer eitt var að viðhalda EES. Númer tvö var að skoða aðild að ESB. Númer þrjú var tvíhliða samningur. Það var ákveðin stefnubreyting í því, þ.e. tvíhliða samningur var ekki númer tvö og númer þrjú ESB-aðild. ESB-aðildin kom í annað sæti. Á flokksþingi okkar núna var tekið ákveðið skref. Það er samt ekki þar með sagt að við ætlum að fara inn í Evrópusambandið, alls ekki, við erum ekki tilbúin til að segja það. Ég er þó sammála þeirri túlkun sem hæstv. forsætisráðherra hefur haft uppi um að þetta sé ákveðið skref, ákveðin tímamót í því og að okkur beri að skoða þessi mál alvarlega. Ég er ekki sammála því sem fram hefur komið opinberlega hjá hæstv. utanríkisráðherra, að það séu engin tímamót í þessu og svo framarlega sem hann sé læs sé ekkert nýtt í því.

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það voru vissulega framsýnir stjórnmálamenn sem gerðu það að verkum að Ísland gerðist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Á sama hátt held ég að það sé mikil framsýni að stefna að því að Ísland verði fullur aðili að Evrópusambandinu. Við eigum að stefna að Evrópuaðild. Undir það tek ég heils hugar með þeim framsóknarmönnum sem fyrir því börðust á landsþingi flokksins um síðustu helgi og því lauk með þeirri ályktun sem fram hefur komið. Ég tek undir að sú ályktun var skref, hún var töluvert skref Framsóknarflokksins í Evrópuátt og í henni felast að mínu mati töluverð tímamót. Túlki svo hver sem túlka vill hversu stórt skrefið var en ég tel að þar hafi opnast nýir fletir á samstöðu íslenskra stjórnmálaflokka hvað varðar þetta mál þegar tveir af meginflokkunum eru komnir með það á stefnuskrá sína, reyndar í mismiklum mæli. Ég gat ekki skilið orð hv. þingmanns í ræðunni áðan öðruvísi en svo að hún legði þann skilning í orð hæstv. utanríkisráðherra, Davíðs Oddssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, að hann væri með túlkun sinni að hóta samstarfsflokknum, hóta Framsóknarflokknum, stjórnarslitum og láta í það skína að vel gæti komið til greina út af mismunandi Evrópuáherslum að ganga til stjórnarsamstarfs við Vinstri hreyfinguna – grænt framboð. Ég gat ekki betur heyrt en að hv. þingmaður segði það nánast beinum orðum að hún skildi hæstv. utanríkisráðherra þannig að hann vildi slíta stjórnarsamstarfinu, jafnvel með það að markmiði að fara í stjórn með Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Var þetta réttur skilningur minn á orðum hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur?

Virðulegur forseti. Ég held að það blasi við þegar leiðtogar þeirra stjórnmálaflokka sem leiða ríkisstjórnina tala eins og þeir hafa gert síðustu daga hljóti menn að komast að því - að þeir tala ekki í takt. Hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson talar um að Evrópusambandsályktunin frá flokksþinginu marki ákveðin tímamót og sé ákveðið skref,  Þegar forustumenn stjórnmálaflokkanna sem stjórna landinu tala svona spyr maður sig: Eru ekki einhver skilaboð í því? Ekki er þetta sagt í einhverjum hálfkæringi, það held ég ekki. Það hljóta að vera einhver skilaboð í því, og maður spyr sig: Hvaða skilaboð eru það? Það er mjög erfitt að túlka það og kannski er það ekki mitt hlutverk frekar en margra annarra að túlka þá opinberu umræðu sem hefur átt sér stað um sama málið með svona ólíkum hætti. Ég sagði hins vegar áðan að maður spyrði sig: Eru þetta skilaboð um að hæstv. utanríkisráðherra hafi mislíkað þau orð sem hæstv. forsætisráðherra lét falla um ályktunina eða eru þetta skilaboð um einhvers konar annað stjórnarsamstarf? Er verið að gefa því undir fótinn? Ég veit það ekki. Mér finnst þetta a.m.k. mjög athyglisvert og þetta er mjög óvenjulegt vegna þess að þegar við sjáum hverjir eiga í hlut hlýtur yfirlýsingin frá hæstv. utanríkisráðherra í gær að þýða eitthvað.

Hæstv. forseti. Ég spyr: Hvaða skilaboð var verið að gefa úr pontu Alþingis af hálfu þingmanns Framsóknarflokksins og fyrrverandi ráðherra, Sivjar Friðleifsdóttur?  Innan Evrópusambandsins fara núna fram miklar umræður um grundvallarbreytingar sem fjármagnsöflin vilja gera á Evrópu og er ég þar að vísa í þjónustutilskipunina sem félagsleg öfl og verkalýðshreyfing andmæla af fullri hörku. Sýnt þykir að reynt verði að valta yfir þessi öfl. Ekki orð um þetta frá Framsóknarflokknum, heldur aðeins eldheitar ástarjátningar á Evrópusambandinu. Síðan frábið ég mér þetta tal um EES-samninginn. Hann er sú lilja sem allir vildu kveðið hafa, er nú sagt. Ég var aldrei og er ekki enn gefinn fyrir það ljóð og mér finnast menn furðulega lítið gagnrýnir á þann samning. Ég hef hreyft þeirri hugmynd, sem og reyndar margir aðrir og þeim fer fjölgandi, að við eigum að reyna að þróa samskiptin við Evrópusambandið yfir í tvíhliða samkomulag. Ég er ekki að leggja til að við segjum okkur nú frá EES-samningnum, heldur eigum við að hafa þetta langtímamarkmið í huga. Þarna er grundvallarágreiningur á milli þeirra sem vilja halda rakleiðis til Brussel og sækja um aðild að Evrópusambandinu annars vegar og hins vegar hinna sem vilja varðveita sjálfstæði Íslands og lýðræðislegt svigrúm sem við m..a. höfum á þessari samkundu til ákvarðana um hvernig við skipuleggjum samfélag okkar. Þessi spurning verður æ áleitnari í ljósi þess sem verið er að þröngva upp á okkur í seinni tíð og er fyrirsjáanlegt á komandi mánuðum og árum. Hins vegar ber að sjálfsögðu að fagna því að menn komi hreint til dyranna og auðvitað er gott að Framsóknarflokkurinn komi út úr skápnum og segi hvað fyrir honum vakir. Við vitum hins vegar að innan Framsóknarflokksins eru harðvítugar deilur um þetta. Annars vegar eru hæstv. ráðherrar Halldór Ásgrímsson og Valgerður Sverrisdóttir og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir og fleiri sem ólm vilja komast til Brussel og hins vegar er það hinn félagslega þenkjandi armur sem er þessu andvígur. Hann mun að sjálfsögðu, eða hlýtur að hugsa sinn gang þegar þessi stefna er að verða ofan á sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir segir að sé raunin, að þessi stefna sé orðin ofan á í Framsóknarflokknum og það sé bara tímaspurning hvenær henni verði fylgt eftir. Þess vegna hljótum við að gera þá kröfu til fulltrúa Framsóknarflokksins við þessa umræðu, ekki aðeins hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, að þeir tali skýrar um það til hvers vilji þeirra stendur. Auðvitað þurfa menn að gera það. Við erum að ræða skýrslu um störf norrænu ráðherranefndarinnar. Ég vil taka það fram að ég er mjög fylgjandi norræna samstarfinu og ég tek undir margt sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra um það efni. Ég tel að Íslendingar eigi að styrkja þetta samstarf eftir megni. Vissulega á norrænt samstarf að sumu leyti undir högg að sækja og það er rétt sem fram hefur komið við þessa umræðu að að hluta til er það vegna þess að ákvarðanavald í mikilvægum málum hefur færst annað, færst frá einstökum ríkjum og yfir til Evrópusambandsins. Það er alveg rétt og norrænt samstarf á af þeim sökum nokkuð undir högg að sækja. Ég spyr: Er það ekki annað líka sem veldur því að norrænt samstarf á í erfiðleikum? Þó að ég vilji reyndar ekki gera of mikið úr því ber engu að síður að horfa á það með raunsæjum augum. Getur verið að mönnum finnist stundum vera óþarflega mikið bil, gjá jafnvel, á milli orða og athafna? Á milli þess sem menn segja annars vegar og þess sem þeir gera hins vegar? Þá horfi ég t.d. til þessarar skýrslu. Íslendingar gegndu formennsku í norrænu ráðherranefndinni í fyrra og höfðu þar sem leiðarljós lýðræði, menningu og náttúru. Þetta er sama ríkisstjórnin og virkjaði við Kárahnjúka þvert á vilja náttúruverndarsamtaka og þvert á vilja mjög stórs hluta íslensku þjóðarinnar sem taldi að þar yrðu unnin spjöll á íslenskri náttúru. Þá setur íslenska ríkisstjórnin sem gegnir formennsku í norrænu ráðherranefndinni þetta fram sem sérstakt keppikefli, að varðveita náttúruna. Kárahnjúkaflokkurinn Framsóknarflokkur siglir fram undir þessu merki í norrænu samstarfi. Hvað er það annað? Það er lýðræðið.

Það er lýðræði …

Hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir fór fögrum orðum um lýðræðið, vísaði í ágæta nefnd sem unnið hefur á vegum Norðurlandaráðs og ráðherranefndarinnar, lýðræðisnefndarinnar, þar sem farið er í mörgum liðum yfir það hvað megi gera til að efla lýðræðið á Norðurlöndum. Nefndin leggur til, segir hér m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Norrænu ríkin og sjálfstjórnarsvæðið móti stefnu sem miði að því að standa vörð um, vernda og treysta lýðræðið, bæði hið staðbundna lýðræði og á landsvísu. Lýðræðisáætlunin taki bæði til lýðræðis sem stjórnarforms og sem menningar og lífsstíls.“ Við eigum að auka þekkingu á lýðræðinu og við eigum að kanna möguleika sem ný tækni býður upp á til að nýta okkur kosti lýðræðisins. Hvers vegna? Vegna þess að menn vilja væntanlega virða lýðræðislegan vilja. Á góðum stundum er talað um gildi þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Hvers vegna? Menn vilja virða lýðræðislegan vilja. Er það ekki það sem þetta gengur út á? Hvernig er þetta síðan í reynd? Í morgun var talað um skoðanakannanir sem sýna að vilji yfirgnæfandi hluta íslensku þjóðarinnar er að Landssíminn verði í þjóðareign, í almannaeign. Síðustu skoðanakannanir hafa reyndar mælt viljann til að halda grunnnetinu hjá þjóðinni, yfirgnæfandi meiri hluti er á því máli, og þær eru samsvarandi fyrri könnunum sem gerðar hafa verið um eignarhald á Símanum. Hvað gerir ríkisstjórnin varðandi þetta? Hvað gerir hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem var uppnuminn hér áðan, uppnuminn að ræða um lýðræðið og mikilvægi þess, að stuðla að og efla lýðræði? Þetta er sama ríkisstjórnin og fór með okkur inn í Íraksstríðið, gerði okkur að þátttakendum í innrásinni í Írak og hernáminu þar gegn vilja yfirgnæfandi hluta íslensku þjóðarinnar. Hvar var lýðræðisástin þá?

Bara í orði, ekki á borði.

Hún er í orði en ekki á borði. Þetta er sá vandi sem menn standa frammi fyrir þegar samtök eða ráð sem menn heyra til segja eitt en gera annað. Þá brestur trúverðugleikinn, þá brestur eitthvað. Ég held að margir sem hlustuðu á fulltrúa Framsóknarflokksins, hæstv. ráðherra Valgerði Sverrisdóttur, ræða um lýðræðið og um náttúruna …  „Nýverið lauk deilu milli samtaka sænskra byggingaverkamanna (Byggnadsarbetarförbundet) og lettnesks byggingafyrirtækis um kaup og kjör lettneskra byggingaverkamanna sem störfuðu við byggingu skóla í Vaxholm í nágrenni Stokkhólms. Deilan kom upp í Svíþjóð en það hefði eins getað verið í Danmörku, Noregi eða Finnlandi. Stéttarfélagið setti verkbann á byggingarframkvæmdirnar þar sem lettneska fyrirtækið neitaði að undirrita sænskan kjarasamning. Eftir að hafa gert upp við viðkomandi sveitarfélag hefur lettneska fyrirtækið hætt störfum við byggingu skólans. Þessi vinnudeila er dæmi um hvað getur gerst þegar frelsi fyrirtækja rekst á við þá meginreglu að innlendir samningar um kaup og kjör starfsmanna skuli gilda. En deilan snýst ekki einungis um það. Hún snertir einnig kjarnann í hinu norræna velferðarkerfi, sem byggist á velferð fyrir alla, sterkri stöðu stéttarfélaga og traustum kjarasamningum. Sem talsmenn og fulltrúar samtals 400.000 starfsmanna í almannaþjónustu, teljum við ríka þörf fyrir að standa vörð um norræna kerfið á vettvangi ESB/EES. Ekki til þess að vinna baráttuna um hvaða velferðarkerfi á að vera ráðandi heldur til þess að tryggja að fleiri aðferðir geti verið til og þróast samhliða í evrópsku samstarfi.“ - Það er verið að tala þarna fyrir fjölbreytileikanum gagnstætt því sem þjónustutilskipunin leggur til. Áfram, með leyfi forseta: „Í mörg ár hafa Norðurlöndin unnið saman í Norðurlandaráði, bæði tvíhliða og á alþjóðlegum vettvangi. Á undanförnum árum hefur sú samvinna ekki farið hátt. Það virðist umhugsunarefni, einmitt vegna þess að við á Norðurlöndunum eigum svo margt sameiginlegt, bæði sögulega og menningarlega, og líka vegna þess að við höfum valið sömu aðferð til að byggja upp velferðarkerfi sem við köllum norræna kerfið. Nú virðist sem hið evrópska samstarf hafi forgang en norræna samstarfið kemur haltrandi á eftir. Þetta finnst okkur vera óæskileg breyting, sérstaklega í ljósi þeirra mörgu krefjandi verkefna sem hið norræna kerfi stendur frammi fyrir varðandi nútímavæðingu opinbera geirans. Hér er þörf fyrir Norðurlandaráð sem sameiningarafl og leiðandi aðila í því starfi að styrkja og þróa áfram norrænt kerfi með velferð fyrir alla í fyrirrúmi og öfluga verkalýðshreyfingu. Það er jarðvegur fyrir jákvæða þróun á Norðurlöndunum. Við vitum að viðhorf almennings til norræna velferðarkerfisins er jákvætt. Stjórnmálamennirnir hafa líka umboð til að bæta og þróa kerfið áfram.“ Bréfið er lengra en tími minn er þrotinn. Ég vildi vekja athygli á þessu ákalli sem kemur frá norrænni verkalýðshreyfingu um að styrkja norrænt samstarf.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir lokaorð sín um að hann vilji styrkja norrænt samstarf. Hann hefði mátt nota meiri tíma af ræðu sinni í að tala um norrænt samstarf að mínu mati, en formennskuyfirskrift Íslands var þessi, með leyfi forseta: „Auðlindir Norðurlanda – lýðræði, menning, náttúra.“ Með auðlindum var átt við norræna samfélagsgerð, félagslegar aðstæður á Norðurlöndum, sameiginlegan menningararf Norðurlandabúa og náttúruauðlindirnar. Hv. þingmaður kemur upp og reynir að draga upp þá mynd af þeirri sem hér stendur að hún sé ekki lýðræðissinni og reynir að færa rök fyrir máli sínu á ýmsan hátt, t.d. vegna þess að ég hafi staðið fyrir því að virkjað var við Kárahnjúka. Hvernig var ákvörðun tekin um það mál? Hún var tekin á hv. Alþingi og ef ég man rétt voru 9 þingmenn af 63 á móti. Ef þetta er ekki lýðræði bið ég hv. þingmann að útskýra fyrir mér hvernig hann hugsar sér lýðræði. Hann talar um sölu Símans og að skoðanakannanir sýni að fólkið í landinu vilji ekki selja hann. Það vill svo til að ákvörðun um sölu Símans var tekin fyrir kosningar. Í þeim kosningum hélt Framsóknarflokkurinn fylgi sínu þrátt fyrir þá stefnu sína að vilja selja Símann en Vinstri grænir, sem vildu náttúrlega ekki selja Símann frekar en nokkurn annan hlut, töpuðu manni í þeim kosningum. Nú vill hv. þingmaður að hlaupið sé á eftir skoðanakönnunum þrátt fyrir að við framsóknarmenn höfum haldið flokksþing fyrir nokkrum dögum og þar var ekki nokkur maður sem var á móti því að selja Símann eða vildi halda grunnnetinu eftir.

Hæstv. forseti. Þá spyr maður sig hvort fulltrúar Framsóknarflokksins, alla vega þeirra sem eru andvígir Símanum, hafi átt aðgang að hinu ágæta þingi. Ég er ekki að agnúast út í kjörorðið Lýðræði, menning og náttúra og að unnið sé samkvæmt þeirri yfirskrift. Ég gagnrýni það þegar ósamræmi er á milli orða annars vegar og athafna hins vegar og vísa í tiltekin dæmi hvað það snertir. Í skýrslunni sem hæstv. ráðherra vísaði til áðan er talað um lýðræði og talað um mikilvægi þess að horfa á það í víðu samhengi að efla lýðræði á öllum sviðum en horfa ekki þröngt á hlutina. Hins vegar gerði hæstv. ráðherra það. Lýðræðið er í hennar huga það sem gerist á flokksþingi Framsóknarflokksins væntanlega og það sem gerist í þessum sal. Hún segir: Hvernig gátu menn gagnrýnt Kárahnjúkavirkjun? Þetta var samþykkt á Alþingi gegn atkvæðum aðeins 9 aðila. Tillaga frá Vinstri hreyfingunni - grænu framboði var líka felld um að fram færi þjóðaratkvæðagreiðsla í anda þess sem skýrsla Norðurlandaráðs mælir fyrir um, að efla lýðræðið. Sú tillaga var felld hér einfaldlega vegna þess að á þinginu í þessu tiltekna máli var ekki sambærileg afstaða til Kárahnjúkavirkjunar og var í þjóðfélaginu almennt samkvæmt því sem allar skoðanakannanir báru vott um. Það er þetta sem ég er að tala um, misvægið og gjána sem er á milli þess sem menn segja og þess sem menn gera.

Hæstv. forseti. Við erum því miður komin dálítið út fyrir efnið þar sem við ræðum um norrænt samstarf en hv. þingmaður gefur mér tilefni til að bregðast við vegna þess að hann kom fram með miklar fullyrðingar í minn garð og reynir að draga upp þá mynd að mikil gjá sé á milli orða og athafna sem ég mótmæli og hann hefur ekki fært rök fyrir því að svo sé. Við búum við fulltrúalýðræði á Íslandi og fyrir því er rík hefð og fram kemur í skýrslunni sem við ræðum og skýrslu lýðræðisnefndarinnar að lýðræðishefð á Norðurlöndum er mjög rík. Það er rétt að hafa það í huga. Við erum minnt nokkuð oft á það hversu mikils virði lýðræðið er og er aldrei of oft minnt á það. Það sem hv. þingmaður talar um í sambandi við þjóðaratkvæðagreiðslur eru hlutir sem verið er að ræða um í nefnd sem skipuð er af hæstv. forsætisráðherra og fjallar um stjórnarskrá okkar. Ég ætla því svo sannarlega ekki að útiloka að það sé ekki skynsamleg leið til að nota í ákveðnum tilfellum í samfélagi okkar og er mjög opin fyrir því. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við ræðum í hversu miklum mæli þjóðaratkvæðagreiðsla skuli notuð því hún á virkilega rétt á sér. En það sem fram kom í máli hv. þingmanns í sambandi við skoðanakannanir, að þær eigi að ráða afstöðu þingmanna, er nokkuð sem ég sætti mig ekki við og er ósammála vegna þess að við búum við fulltrúalýðræði og við göngum í gegnum kosningar eins og ég fór yfir áðan þar sem Framsóknarflokkurinn fékk stuðning þrátt fyrir afstöðu sína.

Hæstv. forseti. Ég tel að við séum ekki komin út fyrir efnið. Við erum að velta þeirri mikilvægu spurningu fyrir okkur hvað við meinum með því sem við segjum og hvað við meinum með skýrslunni sem er til umfjöllunar í þinginu. Það er viðfangsefni okkar. Ég er að vísa til þess og lýsa samþykki við þá hugsun sem fram kemur í skýrslunni um að efla eigi og styrkja lýðræðið og færa það út og ég er að segja að það er lýðræðislegra að taka afstöðu til mestu hitamála samtíðarinnar í þjóðaratkvæðagreiðslu en á Alþingi. Ég er að vísa í tiltekin dæmi þar sem stjórnarflokkarnir hafa lagst mjög hart gegn slíku. Ég vísaði í EES-samninginn á sínum tíma og ég hef vísað í Kárahnjúkavirkjun þar sem mjög mikið misræmi virtist vera samkvæmt öllum könnunum á milli viljans í þinginu annars vegar og þjóðfélaginu hins vegar. Þá var því hafnað að samþykkja tillögu sem við bárum fram, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, um að nákvæmlega þetta gerðist, að efnt yrði til þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Síðan kemur hæstv. ráðherra og segir: Þjóðaratkvæðagreiðslur eiga virkilega rétt á sér. Svona tala menn á góðum stundum. En síðan er von að mönnum bregði við umræðuna og eitthvað fari úrskeiðis. En það sem við vekjum athygli á er nákvæmlega þetta misræmi. Hæstv. ráðherra segir að þjóðaratkvæðagreiðsla eigi virkilega rétt á sér, nema náttúrlega í Kárahnjúkum, í EES og í Landssímanum, ekki í þeim brennandi hitamálum samtíðarinnar sem snerta núverandi ríkisstjórn. Þetta er að segja eitt og gera annað.

Frú forseti. Þetta var góð ræða hjá hv. þingmanni og ég ætla aðeins að vísa aftur til upphafs hennar. Ég held að marga hafi rekið nokkuð í rogastans við hvaða skilaboð hv. þingmaður kunni að hafa verið að gefa en honum var tíðrætt um ástarjátningar Framsóknarflokksins og Samfylkingarinnar í Evrópumálum og þeirrar merkilegu yfirlýsingar sem fram kom í máli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur þegar hún gerði að umtalsefni og efaðist um skilaboð hæstv. utanríkisráðherra í túlkun hans á Evrópustefnu Framsóknarflokksins og taldi jafnvel felast í henni skilaboð til Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs um stjórnarsamstarf og jafnvel nýjar alþingiskosningar eða stjórnarmyndunarviðræður á næstunni, hvernig sem ber að túlka það. Ég vildi spyrja hv. þm. Ögmund Jónasson sem í síðustu kosningum og fram til þessa rak mjög eindregna pólitík um velferðarstjórn til vinstri og deili ég þeirri skoðun hans að menn eigi að stefna að því og Vinstri hreyfingin - grænt framboð gekk mjög hart fram í því. En ég vil spyrja hvaða skilaboð felist í því að hann boði hér gömlu stefnu Sjálfstæðisflokksins frá 1990 í Evrópumálum þar sem átti að gera tvíhliða samning við Evrópusambandið en ekki EES-samning eða ganga þar inn. Er hann á einhverju ferðalagi frá velferðarstjórn til sögulegra sátta við Sjálfstæðisflokkinn, svo vísað sé til frægs leiðara í Morgunblaðinu sem Styrmir Gunnarsson held ég að hafi skrifað fyrir margt löngu um sættir Alþýðubandalags og Sjálfstæðisflokks? Er hv. þingmaður að senda þau skilaboð til kjósenda sinna og til almennings að næstu skref, næstu bandalög og næstu línur í íslenskum stjórnmálum liggi þannig að Sjálfstæðisflokkur og Vinstri grænir myndi einhvers konar hræðslubandalag gegn Evrópusambandsaðild og þá væntanlega gegn Samfylkingu, Framsókn og Frjálslyndum sem væru þá Evrópusinnaðri?

Hæstv. forseti. Vinstri hreyfingin - grænt framboð er ekki Alþýðubandalagið, nema Samfylkingin sé Alþýðuflokkurinn. Nýjar hreyfingar eru komnar fram ólíkt upp byggðar en fyrri flokkar og við eigum að bera virðingu fyrir kjósendum og fyrir þeim sem fylla raðir hreyfinganna sem koma úr ýmsum áttum og meiri virðingu en svo að við smellum á þá einhverjum slíkum merkimiðum. Áherslur okkar eru vissulega fyrst og fremst velferðarsamfélagið og velferðarmál og helsta gagnrýni sem við höfum sett fram á Evrópusambandið er hve mjög það er skipulagt á forsendum fjármagnsaflanna og hve lítið svigrúm lýðræðislega kjörnum ríkisstjórnum gefst til að skipuleggja samfélög sín með velferðarmál og samhjálp að leiðarljósi. Þetta er einmitt sú gagnrýni sem hefur verið sett fram síðustu mánuðina varðandi þjónustutilskipunina. Áherslur eru vissulega mismunandi í íslenskum stjórnmálum. Við höfum átt ágæta snertifleti við margt sem hefur komið fram hjá Samfylkingunni þó okkur finnist hún stundum of höll undir einkavæðingardrögin í sumum tilvikum en við höfum þó náð ágætum snertiflötum hvað þetta snertir. Þar stöndum við mjög fjarri Sjálfstæðisflokknum, það er staðreynd. Varðandi Evrópumálin þá nálgumst við þau mál úr gerólíkum áttum. Þetta er ekkert tvíhliða samkomulag við Evrópusambandið gagnstætt innlimun. Sjálfstæðisflokkurinn hefur engan einkarétt á þeirri afstöðu. Ég hef t.d. verið þeirrar skoðunar í mjög langan tíma og það á við um mjög marga innan vébanda okkar. Ég svara fúslega fyrir mína hönd og þá sem ég þekki til í mínum flokki og ekkert óeðlilegt við að ræða það en við skulum síðan láta aðra um að tjá sig fyrir sína flokka. Ég saknaði þess að Framsókn talaði ekki aðeins skýrar.

Frú forseti. Ég tek undir að þetta eru merkilegar umræður sem eiga sér stað núna í hádeginu á Alþingi Íslendinga og gætu vísað til þess hvernig línur muni liggja í íslenskum stjórnmálum á næstu missirum og fyrir og eftir næstu kosningar og kannski gefið vísbendingar um hvaða möguleikar verði uppi á stjórnarsamstarfi eftir næstu kosningar. Ég vil sérstaklega taka upp þráðinn þar sem hv. þingmaður talaði um lýðræðismálin og lýðræðishallann. Ein meginrökin fyrir því að mínu mati að við eigum að ganga í Evrópusambandið eru einmitt lýðræðishallinn. Við erum má segja núna aðilar að Evrópusambandinu án áhrifa. Við innleiðum þaðan regluverkið allt saman og njótum á móti ýmissa fríðinda, kosta o.s.frv. eins og allir þekkja og áhrifa af samningnum og aðildinni. Við erum má segja aðilar að Evrópusambandinu án þess að hafa nokkurn tíma horfst almennilega í augu við það eða viðurkennt það, aðilar án nokkurra áhrifa. Mér finnst lýðræðishallinn vera sterkustu rökin fyrir því að við eigum að ganga alla leið og ganga til samninga við Evrópusambandið um fulla aðild og fara síðan með þann samning, náist hann, fyrir atkvæði þjóðarinnar sem greiðir atkvæði um það hvort við gerumst aðilar eða ekki. Ég tengi því aftur við umræðurnar áðan um mikilvægi þjóðaratkvæðagreiðslu og beins lýðræðis, en lýðræðishallinn á núverandi aðild Íslendinga að Evrópusambandinu án nokkurra eiginlegra áhrifa er býsna ræfilslegt hlutskipti að mínu viti.

Hæstv. forseti. Ég hef alltaf svolítið gaman af að hlusta á Samfylkinguna tala um Evrópusambandið og hinn stóra heim. Henni finnst hún óskaplega alþjóðlega þenkjandi og alþjóðlega sinnuð þegar hún vill halda til Brussel en í rauninni eru þetta ekkert annað en einangrunarsjónarmið. Samfylkingin vill að Ísland einangrist innan Evrópu en ég vil hafa allan heiminn undir. Ég vil horfa til alls heimsins. Ég tel, þótt ég telji þjónustutilskipun Evrópusambandsins vera alvarlegt tilræði við okkur, að miklu alvarlegri hlutir séu að gerast á vegum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar WTO í GATS-samningunum. Samsvarandi tilraunir til að greiða götu fjármagnsins hafa verið gerðir innan OECD, t.d. MAI-samningarnir, Multilateral Agreement on Investment. Við eigum að horfa til þess sem er að gerast í hinu alþjóðlega umhverfi, ekki taka upp hina smásmugulegu einangrunarstefnu Samfylkingarinnar og Evrópusinna í Framsóknarflokknum heldur horfa til heimsins alls. Í því samhengi eigum við að horfa til Norðurlandanna sem byggja á svipaðri arfleifð og við. Við viljum, þrátt fyrir þá ríkisstjórn sem hér situr, styrkja lýðræðislega innviði samfélagsins. Við eigum að horfa til þessara landa og til norræns samstarfs þegar við höldum út í hinn stóra heim, ekki bara til Brussel, heldur til Washington og Tokyo og New York - til alls heimsins, þar sem hlutirnir eru að gerast.

Frú forseti. Ég kom í andsvör fyrr í umræðunni og spurði hæstv. ráðherra út í þá skýrslu sem hér er til umræðu. Mér fannst hún ekki taka þeim spurningum vel. Ég spurði efnislega um skýrsluna, sem varðaði lýðræðið, og þá nefnd sem átti að fjalla um lýðræðið á Norðurlöndum og hvernig ætti að tryggja það. Það blasir hins vegar við öllum þeim sem eitthvað velta þessum hlutum fyrir sér að það eru ákveðin vandamál á Íslandi sem ekki eru annars staðar á Norðurlöndunum, þ.e. að stjórnmálaöfl, stjórnarflokkarnir sérstaklega, leyna því hverjir greiði í kosningasjóði þeirra. Ég fékk hins vegar engin svör frá hæstv. ráðherra, ég ítreka það, nema það að ég var sakaður um rangfærslur. Þá er það lágmarkskrafa að hæstv. ráðherra gefi upp hvað var rangt. Einnig var látið að því liggja að ég hefði dregið úr virðingu Alþingis, hefði dregið hana niður með þessari umræðu. Ég tel það af og frá. Ég tel miklu frekar að þeir flokkar sem leyna því hverjir greiði í sjóði flokkanna dragi virðingu Alþingis niður í svaðið. Ég tel að þeir flokkar dragi jafnframt úr virðingu Alþingis með því að skipa flokkspólitíska aðila í Hæstarétt, tengda flokkunum. Mér finnst slíkt hvorki til að auka virðingu Alþingis né Hæstaréttar og dómskerfisins. Í nýlegum skoðanakönnunum kemur í ljós að fólk setur spurningarmerki við þessar stofnanir. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að íhuga hvers vegna það er. Ég velti því fyrir mér hvað úr ræðu minni hæstv. ráðherra telur að ég hafi farið rangt með. Var það þegar ég minnti hæstv. ráðherra á samráðssvik olíufélaganna? Var það þegar ég minnti á það að Shell hefði verið tengt Sjálfstæðisflokknum, frú forseti, ég átta mig ekki á því, eða að Essó væri tengt Framsóknarflokknum? Ég minni á að það eru ekki bara við í Frjálslynda flokknum sem höfum bent á þetta heldur einnig prófessor í Háskóla Íslands, Svanur Kristjánsson benti á þetta. Við í Frjálslynda flokknum höfum sett spurningarmerki við þetta og velt því fyrir okkur, þegar við höfum keypt af þessum ágætu félögum, t.d. þegar við höfum verslað við Shell, eins og ég geri venjulega, hvort ég hafi verið að dæla nokkrum krónum í kosningasjóði Sjálfstæðisflokksins. Mér finnst það alveg óþolandi. Sama gildir ef menn hafa verslað, sem margir gera í mínum ágæta flokki, við Essó. Hafa þeir þar með dælt nokkrum krónum í kosningasjóð Framsóknarflokksins? Það er fleira sem ræða mætti í sambandi við lýðræðið. Ég skil í raun ekki að nefndin sem fjallar um lýðræðið á Norðurlöndum skuli ekki taka á þessum málum. Að vísu nefndi ráðherra tölfræði út og suður en það þarf ekki tölfræðing til að sjá að þetta býður upp á spillingu. Þetta er algjörlega óþolandi ástand. Það kemur víðar fram að taka þurfi til í lýðræðinu á Íslandi. Við sjáum að það stendur til að herða flokkspólitísk tök á ýmsum stofnunum. Það er í umræðunni að dreifa á næstu dögum frumvarpi um Samkeppnisstofnun þar sem treysta á flokkspólitísk tök á stofnuninni. Ef til vill eru það hefndaraðgerðir fyrir að hafa tekið á Shell og Essó. Það hefur komið fram hér í umræðunni að það eigi einmitt að hefta þá stofnun þannig að velunnarar flokkanna, sem eru duglegir að greiða í kosningasjóði Framsóknarflokksins, fái að vera í friði með sín samráð. Stofnunin hefur ekki verið efld þrátt fyrir fögur loforð. Starfsmannafjöldinn núna er álíka og hann var fyrir 10 árum. Það er fleira sem ekki verður látið í friði og flokkspólitísk tök hert víðar, hjá flokkum sem leyna því hverjir greiða í kosningasjóði flokkanna. Þar mætti nefna vísindasiðanefnd, sem er flokkspólitísk. Þetta er hlægilegt en í raun sorglegt að svo skuli vera með siðanefnd sem á að hafa eftirlit með því hvort vísindin séu siðleg. Þarna þurfa flokkarnir að fara yfir og horfa yfir öxlina á mönnum. Ástandið hefur verið staðfest víðar og m.a. hefur það komið fram hjá fyrrum gjaldkera Framsóknarflokksins að þar sé pottur brotinn. Unnur Stefánsdóttir, fyrrverandi gjaldkeri flokksins, greindi frá því að einstaklingum, sem fengið hefðu störf í gegnum flokkinn, hafði verið launað með vel launuðum störfum, að það væri hálfpartinn ætlast til þess að þeir greiddu það til baka í flokkssjóðinn. Auðvitað er þetta eitthvað sem nefnd sem í situr fyrrum alþingismaður, Kristín Ástgeirsdóttir sagnfræðingur, ætti að gaumgæfa og skoða. Fróðlegt væri að fá svör við öðrum spurningum en spurningunni um það hvað ég hafi farið rangt með. Þar mætti nefna það sem nefndin leggur til á bls. 5 í skýrslunni. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá leggur nefndin til við norrænu ráðherranefndina að skipaður verði fastur vinnuhópur sem hafi það hlutverk að standa vörð um, vernda og efla lýðræði á Norðurlöndum.“ Ég vil taka undir þetta. Það er full þörf á að skipa slíkan starfshóp. Eins og ég hef nefnt þá er ástandið ekki gott á Íslandi að þessu leyti. Við verðum að skoða þetta gagnrýnum augum. Ég trúi ekki öðru en ráðherra taki undir það að ástandið sé óþolandi. Við verðum í raun að leita út fyrir okkar heimsálfu til að sjá viðlíka ástand, þar sem stjórnmálaöfl sem kenna sig við lýðræðið leyna því hverjir greiði í kosningasjóði flokkanna. Svo er skipuð nefnd sem á að skila skýrslu og ég tel í raun, ef það er ekki einhver fín dúllerísnefnd, að þetta sé einmitt það sem nefndin ætti að ræða, vandamálin hér á Íslandi. Fleiri dæmi væri hægt er að nefna um hve víða pottur er brotinn á Íslandi hvað varðar lýðræðið. Það kemur fram hér á bls. 5 að verksvið nefndarinnar miði m.a. að því, með leyfi forseta: „Norðurlönd og sjálfstjórnarsvæðin beiti sér fyrir því að bæta aðstæður og auka áhrif kjörinna fulltrúa við staðbundnar ákvarðanatökur.“ Ég vil líka taka undir þetta en það er svolítið sérstakt að skoða tillögur nefndarinnar og sjá síðan framkvæmd ráðherra Framsóknarflokksins, sérstaklega eina tiltekna ákvörðun, þ.e. þá ákvörðun hæstv. félagsmálaráðherra að útiloka tvo flokka sem eiga þó fulltrúa á þingi frá því að sitja í nefnd sem varðar málefni sveitarfélaga, sameiningu sveitarfélaga. Það er afar sérstakt að lesa þessa fínu skýrslu og bera hana við framkvæmdina hjá Framsóknarflokknum og hæstv. félagsmálaráðherra. Hér kynnir hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, samstarfsráðherra Norðurlandanna, skýrslu með ágætum tillögum. En um svipað leyti ákveður annar ráðherra sama flokks að útiloka kjörna fulltrúa frá þátttöku í lýðræðislegu starfi. Þetta er með ólíkindum. Ég skora enn og aftur á hæstv. ráðherra að svara því hvað var sem var rangt í máli mínu í umræddu andsvari. Það er óþolandi að sitja undir dylgjum um að hv. þingmenn fari með rangt mál en síðan er ekki greint frá því. Hæstv. landbúnaðarráðherra var t.d. með dylgjur um að einhver hefði verið með dónaskap um daginn án þess að tilgreina hvað það væri þegar óskað var eftir skýringum. Það er mjög sérstakt. Það er lágmarkskrafa til hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandanna að hún greini frá því, þegar hún sakar þingmenn um ósannindi, hvað er rangt í máli þeirra.

Frú forseti. Mig langar að víkja málinu að skýrslunni sem hér er til umræðu, frá hæstv. samstarfsráðherra Norðurlanda, Valgerði Sverrisdóttur. Ég vil þakka fyrir þá ágætu skýrslu sem hér liggur fyrir. Hún er mjög ítarleg og fróðleg. Mig langar til að færa umræðuna meira að því efni sem átti að vera hér til umræðu. Mér finnst umræðan hafa farið svolítið út um víðan völl, sem er þó ekki óeðlilegt miðað við innleggið sem kom hér í framhaldi af skýrslu hæstv. ráðherra. Ég hef svolitlar áhyggjur af því að áhugi á norrænu samstarfi skuli ekki vera meiri en raun ber vitni. Það hafa verið frekar fáir í þingsal undir umræðunni og ég sakna ýmissa áhugamanna um norrænt samstarf. Ég veit að nokkrir þeirra eru erlendis og fjarri góðu gamni. Ég hef starfað í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd Norðurlandaráðs undanfarið ár. Ég ætla að taka til máls um þau atriði á eftir þegar við ræðum starf Íslandsdeildarinnar. Mig langar hins vegar að ræða nokkur málefni hér sem snúa að því og vildi í leiðinni spyrja hæstv. ráðherra út í nokkur atriði í skýrslunni. Þar sem fjallað er um orkumál í skýrslunni og af því hæstv. samstarfsráðherra er líka iðnaðarráðherra, orkumálaráðherra, langar mig aðeins til að spyrja út í atriði í skýrslunni um þau efni þar sem vitnað er í að það hafi verið gagnlegt fyrir okkur að fylgjast með þróun raforkumarkaðarins á Norðurlöndunum og læra af reynslu þeirra í þeim efnum. Áður var búið að fjalla um þennan sameiginlega markað og þær breytingar á raforkulögum sem við höfum gert hér eins og Norðurlöndin, en á Norðurlöndunum og í Evrópu er orðinn einn markaður fyrir raforku. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra úr því að hún vitnar hér í skýrslu sinni um það hve mikilvægt hafi verið að fylgjast með þróuninni á Norðurlöndunum og læra af reynslu þeirra, hvernig standi á því að hæstv. ráðherra gat ekki upplýst okkur hér á landi um þær breytingar eða þau áhrif af lagabreytingum í raforkumálum sem orðið hafa á Norðurlöndunum þar sem í ljós kom að raforkuverð hækkaði alls staðar. Mín nefnd, náttúruauðlindanefndin, var með orkumálin í forgrunni á þessu ári og við héldum mjög athyglisverða ráðstefnu um orkumál, og sérstaklega raforkumál í Noregi, í desember. Þar kom fram hjá öllum sem þar töluðu að í kjölfar þessara breytinga í raforkumálum hefði fylgt hækkun á raforkuverði til neytenda þó svo að virk samkeppni væri í raforkumálum. Þess vegna væri fróðlegt að heyra hjá hæstv. ráðherra hvers vegna hún upplýsti okkur ekki um þessar afleiðingar úr því að það var svona mikið samráð og mikið fylgst með reynslu Norðurlandanna í orkumálum. Undir sama málaflokki er talað um, það er reyndar komið undir umhverfismál en undir sama málaflokki og mín nefnd heyrir undir í Norðurlandaráði, en þar segir: „Í formennskuáætlun Íslands var lögð áhersla á mikilvægi lýðræðislegrar umræðu um náttúruvernd“. Mig langar í framhaldi af því að spyrja hæstv. samstarfsráðherra hvernig standi á því að ekki hafi farið fram lýðræðisleg umræða hér á landi um þau áform sem uppi eru um að gera hér tilraunir með erfðabreytt matvæli. Ég sat einmitt fund um það í fyrradag og það kom mér á óvart að hér ætti að fara út í tilraunir með erfðabreytt matvæli. Það kom fram hjá vísindamanni sem þar talaði að það gæti haft þau áhrif að við mundum ekki geta verið með t.d. lífrænt ræktað grænmeti í kjölfarið ef þessi erfðabreyttu matvæli smituðu eitthvað út frá sér. Við mundum ekki hafa hagnað af niðurstöðum þessara rannsókna sjálf því það mundi aldrei vera hægt að framleiða þetta erfðabreytta bygg hér á landi eins og við erum að fara út í breytingar á. Ég hefði gjarnan viljað fá viðbrögð ráðherra við þessu. Síðan langar mig að gera aðeins að umtalsefni tvær skýrslur sem styrktar voru, eða a.m.k. eina af þeim skýrslum sem styrktar voru af norrænu umhverfisráðherrunum, um hver sé sparnaður samfélagsins vegna nýrra tillagna frá ESB um meðhöndlun efnasambanda (REACH) - þetta er svona eiturefni - út frá umhverfinu. Í skýrslunni kemur fram að þó að tillaga ESB um meðhöndlun á þessum efnasamböndum muni hafa í för með sér kostnað fyrir efnaiðnaðinn leiði hún til mikils samfélagslegs sparnaðar og þá sérstaklega vegna heilnæmara umhverfis. Norðurlandaþjóðirnar hafa lagt mikla áherslu á samþætta stjórnun og meðhöndlun efna á alþjóðavettvangi. Á fundum Norðurlandaráðs í janúar var einmitt málþing um þetta efni, þennan REACH-samning. Þar var hvatt mjög eindregið til þess að Norðurlandaþjóðirnar beittu sér fyrir því að fá sem flest af þessum eiturefnum inn á þennan lista sem verið er að útbúa hjá ESB. Þar kom einnig fram að fyrirtækin, efnafyrirtækin, eru með mjög mikinn þrýsting á að fá færri efni inn á þann lista. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hefur Ísland á einhvern hátt beitt sér í þessum efnum? Erum við með einhverjar ákveðnar kröfur við undirbúning á þeim ESB-reglum sem þarna eru í mótun og við munum þurfa að innleiða hér? Ég vil gjarnan fá upplýsingar um hver sé þáttur okkar í undirbúningsstarfinu á þessum REACH-reglum sem búist er við að verði að lögum hjá ESB á næstu árum. Aðeins aftar í skýrslunni, á bls. 53, er fjallað um matvælamál. Þar er talað um að embættismannanefndin um matvælamál og fastanefndir á hennar vegum sem fjalla um eiturefnafræði matvæla og áhættugreiningu, matvælaörveirufræði og áhættugreiningu, matvælaeftirlit, matvælalöggjöf og manneldi hafi sett heilsu neytenda í öndvegi með því að leggja áherslu á að tryggja neytendum örugg matvæli og verja neytendur fyrir villandi upplýsingum um matvæli, fræða neytendur um heilnæmi matvara o.s.frv. Það kemur fram að Ísland hefur tekið þátt í allri þessari vinnu. Ég vil spyrja hæstv. iðnaðarráðherra og samstarfsráðherra hvort það sé eitthvað í farvatninu um að bæta upplýsingar á matvælum hér á landi í framhaldi af þessu og hvort menn séu tilbúnir að merkja matvæli sérstaklega eftir því hversu heilsusamleg þau eru, eins og lögð er áhersla á í þessari vinnu. Hvort menn séu kannski með eitthvað á döfinni eins og Bretar og ýmsar matvælakeðjur í Bretlandi þar sem þær merkja sérstaklega óhollustu og síðan þá vöru sem er holl. Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um það, en gerð er ágæt úttekt í þessu efni í skýrslunni. Reyndar er fjallað um þetta víðar, m.a. í kaflanum um Norrænu nýsköpunarmiðstöðina. Þar er einnig komið inn á þennan þátt, um öryggi matvæla, og bent á að það sé eitt langstærsta nýsköpunarverkefni sem unnið hefur verið á vettvangi norræns samstarfs og að baki því liggi margra ára norrænt samstarf um matvælarannsóknir sem m.a. Norræni iðnaðarsjóðurinn hefur stutt. Í ljósi hinnar miklu áherslu á öryggi matvæla vil ég gjarnan fá svör við þessum spurningum hjá hæstv. ráðherra. Það er virkilega ánægjuefni að sjá hve gróskumikið starf er unnið á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar í mörgum málaflokkum en ég ákvað að einskorða mig við þau mál sem snúa að því nefndastarfi sem ég tek þátt í á vegum Norðurlandaráðs. Vegna þess að ég sit í hv. iðnaðarnefnd hér í þinginu væri fróðlegt að fá þessar upplýsingar og líka vegna þess að ég tel fulla ástæðu til þess að við förum út í að merkja matvæli sérstaklega, í ljósi þess að við höfum verið með ákveðin markmið í heilbrigðisáætlun sem snúa einmitt að þessum þáttum og merking matvæla ætti að gera fólki auðveldara að lifa heilsusamlegra lífi og minnka þá útgjöld heilbrigðiskerfisins á móti. Frú forseti. Ég lýk máli mínu hér en vonast eftir því að hæstv. ráðherra svari þessum spurningum mínum sem snúa að skýrslunni.

Frú forseti. Ég vildi gera aðeins að umtalsefni að ein yfirskrift þessarar skýrslu er lýðræði. Norðurlandaþjóðirnar hafa um langt árabil vísað veginn hvað varðar þróun og lýðræði almennt, völd fólks í landi sínu og aðgengi að áhrifum yfir því. Þau hafa að mörgu leyti verið merkisberar raunverulegs lýðræðis í heiminum og þá á ég við bæði hvað varðar aðgengi almennings að því að kalla mál til þjóðaratkvæðis, aðgengi að beinu lýðræði, og þróun beins lýðræðis á Norðurlöndunum sem er víðast hvar töluvert lengra á veg komið en hér á landi þar sem það er svo vanþróað og vannýtt fyrirbæri að fáheyrt er og eiginlega alveg með ólíkindum. Við munum öll umræðuna frá því í fyrrasumar eftir synjun forseta Íslands um staðfestingu á fjölmiðlalögunum. Þegar ljóst var að þjóðin fengi að kjósa beint og milliliðalaust um fjölmiðlalögin þá varð uppi þvílíkt uppþot og uppnám og ástand á stjórnarheimilinu að það mátti halda að heimsendir væri í nánd, en það var bara þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem fólk fengi að ráða beint og milliliðalaust. Það var annars vegar þetta og hins vegar það að á meðan atkvæðisrétturinn er ekki jafn, á meðan ekki vega öll atkvæði Íslendinga jafnþungt er ekki hægt að tala um raunverulegt lýðræði. Raunverulegt lýðræði felst að mínu mati í því að einn maður hefur eitt atkvæði. Allt ójafnvægi á atkvæðavæginu, alveg sama út frá hvaða sjónarmiði, er einfaldlega ranglátt. Það skekkir lýðræðið og kemur í veg fyrir að við getum talað um raunverulegt grundvallarlýðræði. Þessu tvennu verður að breyta í stjórnarskrá Íslands til að við getum talist í fararbroddi og á heimsmælikvarða hvað varðar lýðræði og þróun lýðræðis, þ.e. annars vegar það að tiltekinn hluti atkvæðisbærra manna geti kallað mál í þjóðaratkvæði beint og milliliðalaust og hins vegar það að landið verði gert að einu kjördæmi og atkvæðisréttur allra Íslendinga jafnaður til fulls. Það er algjört grundvallaratriði ef við eigum að teljast til forusturíkja á vettvangi lýðræðismála. Við eigum að vera forusturíki á vettvangi lýðræðismála og það er þar sem við eigum m.a. að beina áhrifum okkar og kröftum í Norðurlandasamstarfinu, sem er að mínu mati merkilegt samstarf sem á ekki bara rétt á sér heldur felst í því mikill ávinningur fyrir Íslendinga, bæði hvað varðar pólitíska aðkomu að hinu og þessu og eins er varðar ýmiss konar hugmyndafræði, mannréttindabætur og lýðfrelsisbætur. Þessu þarf að breyta hér. Af því að hæstv. ráðherra flutti hér skýrslu sína og við erum að ræða hana og þá miklu yfirskrift sem yfir henni hvílir, og lýðræðismálin eru risastór málaflokkur, þá vantar mjög mikið upp á það, eins og ég sagði áðan, að við göngum þannig fram í lýðræðisháttum okkar að sómi geti talist að eða að um raunverulegt grundvallarlýðræði sé að ræða. Lýðræðið sem við búum við er skekkt og afbakað og til að breyta því verður það í fyrsta lagi að gerast að öll atkvæði Íslendinga verði jafngild, einn maður – eitt atkvæði, og í öðru lagi að við tryggjum aðgengi almennings að beinu lýðræði. Að við eflum beint lýðræði, beint og milliliðalaust lýðræði sem verði notað þannig að stærstu málin, meginmálin, sé vilji þjóðarinnar sá, fari í þjóðaratkvæði. Við erum að sjálfsögðu ekki að tala um öfgana sem felast í eilífum þjóðaratkvæðagreiðslum eða atkvæðagreiðslum innan sveitarfélaga þar sem fólk verður leitt á forminu og hættir að mæta á kjörstað. Við erum að tala um vandaðar og yfirvegaðar atkvæðagreiðslur á meðal þjóðarinnar eða innan sveitarfélaga um einstök stór meginmál, einstöku sinnum, nokkrum sinnum á ári, einu sinni á ári. Það kemur í ljós. Við eigum að vísa veginn fram á við hvað varðar þróun beins og milliliðalauss lýðræðis og við verðum að jafna atkvæðaréttinn til fulls. Að mínu viti er það stærsta verkefnið sem stjórnarskrárnefndin stendur frammi fyrir að tryggja að við næstu stjórnarskrárbreytingar verði gengið þannig fram að atkvæði allra Íslendinga vegi jafnþungt og að landið verði gert að einu kjördæmi. Það rakalitla fyrirbæri sem felst í hinni nýju kjördæmaskipan reynist að mínu mati ekki vel og hefði verið miklu nær að ganga skrefið til fulls og gera landið strax að einu kjördæmi og jafna þannig atkvæðaréttinn í stað þess að réttlæta misvægi atkvæða á forsendum byggðamála. Við eigum að sjálfsögðu að standa vörð um hagsmuni byggðanna og rétta hlut þeirra byggða sem halloka fara, en það er gert með allt öðrum hætti, allt öðrum og beinni aðgerðum en að ganga á mannréttindi annarra Íslendinga því jafn atkvæðaréttur er spurning um mannréttindi. Það eru mannréttindi að atkvæði allra Íslendinga vegi jafnþungt. Því vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra í lokin hvort hún muni ekki beita sér fyrir því að til að Ísland uppfylli skyldur sínar og verði tekið alvarlega á vettvangi lýðræðismála og geti verið forustuafl, forustuland á vettvangi lýðræðismála, sé meginverkefni okkar að þetta tvennt komi til, öll atkvæði vegi jafnþungt, landið verði gert að einu kjördæmi og réttur borgaranna til að kalla til þjóðaratkvæðagreiðslu verði settur í stjórnarskrá og fyrstu skrefin þannig stigin í átt til beinna og betra lýðræðis.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Ég held því fram að norrænt samstarf sé okkur ákaflega mikilvægt ekki síður nú en áður, en þó svo við leggjum áherslu á norrænt samstarf er það ekki svo að við horfum ekki til alls heimsins. Það er ekki hægt að bera norræna samstarfið saman við annað samstarf sem við tökum þátt í á alþjóðavísu vegna þess að norrænu þjóðirnar eru svo nánar og samstarf þeirra er að sumu leyti ekki eins og samstarf þjóða að mínu mati heldur eitthvað miklu nánara. Við ræðum formið og eðlilegt að það sé rætt. Undir forustu Dana er verið að velta fyrir sér hvort hægt sé að gera starfið skilvirkara og jafnvel fækka ráðherraráðum og ég held að það sé bara af hinu góða. Ég ítreka það sem fram kom hjá mér áðan að forustuár Íslands gekk vel og ég held því fram að það hafi verið okkur til sóma. Við störfum þar undir fyrirsögninni „Auðlindir Norðurlanda – lýðræði, menning, náttúra“. Lýðræðishefðin er rík á Norðurlöndum og hún er eitt af því sem sameinar okkur. Síðasti hv. ræðumaður spurði hvort ég væri sammála um að meginverkefnið væri að Ísland yrði eitt kjördæmi og að þjóðaratkvæðagreiðslu yrði komið í stjórnarskrá Íslands sem fyrsta skrefi að beinu lýðræði. Ég er ekki sammála því að Ísland verði eitt kjördæmi og ég tel að náðst hafi niðurstaða á milli allra stjórnmálaflokka þegar stjórnarskránni var breytt. Mér fannst það mikilvægt og ég tel að við munum a.m.k. enn um sinn búa við það fyrirkomulag. Hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslur eru þær til umfjöllunar í sérstakri nefnd sem hæstv. forsætisráðherra skipaði. Ég vil segja um fyrirspurnirnar sem fram komu frá hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur að þær eru náttúrlega mjög faglegar á þann hátt að þær eru á verkefnasviði ákveðinna fagráðherra og væri nauðsynlegt fyrir hana að bera fram fyrirspurnir til þeirra beint þar sem ég fer ekki með þau mál sem hún talaði um nema að hluta til. Ég get þó sagt varðandi þau áform sem hún telur að uppi séu um tilraunir í sambandi við erfðabreytt matvæli að það hefur alltaf verið lögð áhersla á það af hálfu Íslendinga að ef slíkt yrði gert mundi það ekki ná að blandast í íslenska náttúru. Segja má að stefna Evrópusambandsins sé nokkuð íhaldssöm í þessum efnum en hins vegar er stefna Bandaríkjamanna frjálslyndari. Þetta er eitt af því sem við þurfum að ræða, það er alveg augljóst, og ég held að hv. þingmaður ætti að tala um þetta við viðkomandi ráðherra. Um raforkumálin er það að segja að það er ekki rétt að verð hafi hækkað á Norðurlöndum út af kerfisbreytingunni. Verð hækkaði í kjölfar mikilla þurrka og mikils kulda fyrst og fremst og sett var upp nefnd til að fara yfir þá hluti og hvort ástæða væri til að breyta fyrirkomulaginu í framhaldi af þeirri uppákomu. En niðurstaðan var að gera það ekki, m.a. vegna þess að menn sáu að ekki var hægt að rekja þau vandamál sem vissulega voru til staðar til kerfisbreytingarinnar. Ég held að það sé ekki mikið fleira sem hér kom fram sem ástæða er til að bregðast við. Spurt var um hvort vinnuhópur, sem var ein af tillögum lýðræðisnefndarinnar, yrði skipaður. Við komum saman sl. mánudag, samstarfsráðherrar, og ræddum skýrsluna og hvernig farið skyldi með hana til framtíðar og ýmsar hugmyndir eru uppi um hvernig það geti verið gert, þó að ekki sé búið að fastákveða það eða fastmóta það. Eitt af því sem kom t.d. fram er hvort norrænu félögin gætu fengið ákveðið hlutverk í framhaldi af skýrslugjöfinni til að kynna hana frekar o.s.frv. Ég fór yfir það í máli mínu áðan hvað við Íslendingar höfum nú þegar tekið ákvörðun um að gera en ekkert útilokar að það verði fleira og augljóst að það verður fleira þegar stjórnarskrárnefndin hefur farið yfir málið og metið hvernig best sé að halda á málum til framtíðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir nokkuð skýrt svar og vil inna hana eftir frekari útskýringum á því hvaða rök standa á bak við það að hæstv. ráðherra telur núverandi kjördæmafyrirkomulag heppilegt og kalla eftir lausn sem við gætum búið við til frambúðar þar sem ég tel að það sé afleit skipan mála til frambúðar. Þó að það hafi kannski verið málamiðlun sem var hægt að una við á þeim tíma sem hún var gerð held ég að mjög mikilvægt sé að stíga skrefið til fulls nú þegar og gera landið að einu kjördæmi og jafna atkvæðisréttinn til fulls, enda hafa hin stóru kjördæmi einungis verið til að viðhalda misvægi atkvæða, ég hef ekki heyrt nein sérstök rök fyrir því. Ég vil inna ráðherrann eftir því hvort ekki væri nær að jafna atkvæðaréttinn til fulls og fara aðrar leiðir til að rétta hlut hinna fámennu svæða sem er hugsunin á bak við þetta. Að sjálfsögðu þarf að rétta hlut þeirra og varðveita. En af hverju, að mati hæstv. ráðherra, þarf að viðhalda misvægi atkvæða og þeirri skerðingu á mannréttindum sem í því felast til að halda úti einhverri byggðastefnu sem einu sinni var?

Hæstv. forseti. Fróðlegt væri að vita hvort samstaða sé um það í þingmannahópi Samfylkingarinnar að byggðastefnan sé bara eitthvað sem einu sinni var. Það væri forvitnilegt að vita hvort hv. þm. Kristján L. Möller væri t.d. þeirrar skoðunar að hún heyrði fortíðinni til og að ekki þyrfti á slíku að halda. Það sem ég vil segja í sambandi við þá kjördæmaskipan sem nú ríkir er að lögð var gríðarlega mikil vinna í að breyta fyrirkomulaginu og minnka misvægið þannig að það verði aldrei meira en 1:2, en það var alveg upp í 1:5 fyrir breytinguna. Þetta var því gríðarlega mikilvægt skref og mikilvægt að flokkarnir stóðu nokkurn veginn saman að breytingunni - að vísu voru Vinstri grænir ekki með af einhverjum ástæðum. En Samfylkingin kom að málinu af fullum heilindum og við náðum niðurstöðu. En blekið var varla orðið þurrt á þeim skjölum þegar Samfylkingin var farin að tala um nýja stefnu. Mér finnst þetta ekki vera skemmtileg vinnubrögð af hálfu Samfylkingarinnar, að þegar búið er að ná málamiðlun eigi hún bara að duga í einhverja daga og þá sé farið að tala um nýja hluti, sjálfsagt fyrst og fremst út af einhverjum atkvæðaveiðum. Mér finnst fyrirkomulagið sem nú ríkir vera allgott. Vissulega er þetta mikil vinna fyrir landsbyggðarþingmenn sem hafa mjög stór kjördæmi en engu að síður tel ég að vel hafi tekist til hvað breytinguna varðar.

Frú forseti. Byggðastefna sem grundvallast á skerðingu mannréttinda og misvægi atkvæða er eitthvað sem einu sinni var - en ekki byggðastefnan. Byggðastefnan á að grundvallast á allt öðru og eins og ég hef margoft sagt eigum við að leggja mikið á okkur til að rétta hlut þeirra byggða sem hallari fæti standa og búa við fólksfækkun og fámenni. Við eigum að beita ýmsum ráðum og stórum til að rétta hlut þeirra og gera þau búsetuvænni og öflugri en ekki að skerða mannréttindi annarra Íslendinga, það er alveg á hreinu. Vissulega kom Samfylkingin að verkefninu á sínum tíma og málamiðlun sem var viðunandi á þeim tíma en að sjálfsögðu ekki endanleg lausn. Grundvallarstefna Samfylkingarinnar og jafnaðarmanna hefur legið fyrir frá 1927 þegar Héðinn Valdimarsson flutti þingmál og frumvarp um jöfnun atkvæðaréttar og að landið yrði gert að einu kjördæmi og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur endurflutt síðan. Þetta var því ekki endanleg lausn, þetta var málamiðlun á þeim tíma sem á að hverfa frá um leið og kostur er.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sakaði mig um rangfærslur. Ég krafði hana svara um hvað væri rangt í máli mínu en hæstv. ráðherra hefur ekki svarað því. Ég óska því eftir að hún dylgji ekki um rangfærslur í máli manna heldur svari því hvað hafi verið rangt. Ef það var ekkert í máli mínu sem hún getur fært í orð að hafi verið rangt er ég alveg tilbúinn til að fyrirgefa hæstv. ráðherra ef hún biðst afsökunar. Það er minnsta mál. En mér finnst lágmark að fólk geri grein fyrir því hvað það er ef það er að dylgja um að hv. þingmenn fari með rangt mál.

Frú forseti. Ég lagði nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra áðan þar sem ég fjallaði um þessa ágætu skýrslu. Ekki var mikið um svör hjá hæstv. ráðherra og hún beindi því til mín að leggja fyrirspurnir fyrir fagráðherrana og ég mun gera það, ég mun leggja þær fyrirspurnir sem ég lagði fyrir hæstv. samstarfsráðherra Norðurlandanna fyrir fagráðherra hér. En ég vil gjarnan spyrja hæstv. ráðherra einnar spurningar vegna svars hennar um tilraunir með erfðabreytt matvæli, sem er greinilega á döfinni hér á landi því hæstv. ráðherra vitnaði til þess að Evrópulöndin eru með frekar íhaldssama stefnu í þessum málum en Bandaríkin eru frjálslyndari, og ég fagna því ef Ísland ætlar að taka í svipaðan streng og Evrópuþjóðirnar. En ég vil gjarnan spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hvort hún væri tilbúin að styðja það að Ísland yrði erfðabreytt-frítt land, þ.e. eins og ýmis Evrópuríki hafa þegar lýst yfir, að þau erfðabreyta ekki matvælum í löndum sínum. Það væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. iðnaðarráðherra væri tilbúin að styðja það.

Hæstv. forseti. Nei, ég er ekki tilbúin að kveða upp úr um það á þessari stundu að ég styðji það.

Herra forseti. Ég vil fara yfir málið af minni hálfu í fáeinum orðum áður en umræðunni lýkur, sem er stutt að formi til en afar víðtækt að efni til og margar hliðar á því sem ástæða er til að fara yfir og ræða a.m.k. í grófum dráttum. Að formi til snýst málið einvörðungu um að afnema lögin um Tækniháskóla Íslands og staðfesta vilja hæstv. menntamálaráðherra að sameina skólann Háskólanum í Reykjavík. Ég er tiltölulega jákvæður fyrir þeirri breytingu, bæði að formi til og líka þótt eigendaskipti verði á skólanum eftir breytinguna. Hvorugt er að mínu viti ástæða til að láta steyta á þó ég hafi ákveðna fyrirvara varðandi útfærslu á einkahlutafélagsforminu. Háskólamenntun og skólar hafa lengi verið til, eigum við ekki að segja í mörg þúsund ár og jafnvel lengur en ríkisvaldið eins og við þekkjum það í núverandi mynd. Að sjálfsögðu er því ekki einungis mögulegt að veita menntun á háskólastigi undir formerkjum ríkisvaldsins. Ég óttast því á engan hátt að aðrir aðilar taki að sér að veita menntun. Ég held að einkaaðilar í hvaða formi sem er hafi fyrir löngu sannað það og sýnt að þeir geta staðið fyrir góðum skólum sem leggja sitt af mörkum varðandi uppbyggingu menntunar í þjóðfélögum. Varðandi form skólans, þ.e. að hafa einkahlutafélag, er ég ekki mjög andsnúinn því en set þó ákveðna fyrirvara um fyrirkomulag sem lýtur að arðsemiskröfunni því mér sýnist að það geti verið snúið að ná góðum árangri í þeirri stofnun ef einkahlutafélag er rekið undir venjulegum forsendum hlutafélaga, enda er það tekið fram í því máli sem tengist frumvarpinu að það eigi ekki að vera. Þeir sem standa að málinu eru út af fyrir sig sammála þeim fyrirvara sem ég set um málið og telja ekki vænlegt að reka skóla undir hörðum formerkjum arðsemiskröfunar.

Það kemur fram í samþykktunum ...

Já, nákvæmlega það sem ég var að vísa til. Þeir sem að málinu standa eru því með sömu fyrirvara og ég hvað það varðar. Það er því ekki formið eða það að skólinn skipti um eigendur sem ég tel ástæðu til að gera þær athugasemdir að leggjast gegn málinu og ég mun ekki gera það. Hins vegar eru aðrar hliðar á málinu sem ástæða er til að fara yfir sem fylgja í kjölfarið og geta ekki verið skildar frá því sem leiðir af samþykkt frumvarpsins. Þær snúa í fyrsta lagi að aðstöðu skóla sem er mismunandi eftir því hvort ríkið stendur að þeim eða aðrir. Í öðru lagi lúta þær að aðstöðu nemenda til að sækja námið sem er líka mismunandi vegna skólagjalda eftir því hvort þeir stunda nám í ríkisháskólum eða öðrum háskólum. Þessar tvær hliðar málsins gera það að verkum að ég mun ekki styðja málið eins og reyndar kom fram í annarri atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. þar sem ég ákvað að sitja hjá. Ég er andvígur því að taka upp skólagjöld á háskólastigi og tel að gera þurfi bragarbót til að jafna aðstöðumun ríkisháskóla og annarra háskóla. En það er ekki efni frumvarpsins að formi til svo þær aðstæður leiða ekki til þess að ég greiði atkvæði gegn frumvarpinu. Ég vil benda á að aðstöðumunurinn er töluverður og Alþingi verður að taka á því máli fyrr eða síðar. Hann er sá að skóli sem ekki er í eigu ríkisins fær meira fé sem nemur skólagjöldum til að standa undir rekstri skólans og því námi sem hann býður fram en skóli sem er á höndum ríkisins. Í þessu er töluverður munur. Ríkið býr til muninn með því að borga jafnmikið með hverjum nemanda í báðum útgáfum eigendaformsins, ríkisháskóla eða háskóla á vegum annarra, en greiðir að auki viðbótarframlag til háskóla sem ekki eru á vegum ríkisins í formi þess að lána fyrir skólagjöldunum. Við vitum að nú eru 53% af námslánum sem veitt eru í raun styrkur. Þau eru í raun bókfærð sem styrkur ríkissjóðs til viðkomandi nemanda og skóla. Ef við tökum dæmi, eins og blasir við í málinu, og gerum ráð fyrir að hinn nýi háskóli taki 200 þús. kr. í skólagjöld yfir veturinn eins og Háskólinn í Reykjavík gerir …  Ef við tökum það dæmi sem leiðir af frumvarpinu er ríkissjóður að auka greiðslur með hverjum nemanda við breytinguna þannig að hver nemandi kostaði ríkið ákveðna fjárhæð yfir veturinn í Tækniháskóla Íslands. Eftir breytinguna kostar sami nemandi 106 þús. kr. meira yfir hvern vetur ef við miðum við þær tölur sem við höfum í dag og gerum ráð fyrir því að nemandinn greiði 200 þús. í skólagjöld eftir breytinguna, sem við vitum ekki því það er ákvörðun skólans. Ríkissjóður er því að setja meira fé til háskólamenntunar ef formið er annað en ríkisins. Í þessu felst aðstöðumunur sem ég held fram að sé ekki eðlilegur. Ég held því fram að við eigum að hafa háskólastofnanir, bæði á vegum ríkisins og á vegum annarra aðila, en ríkið eða Alþingi á ekki að gera upp á milli þeirra með misháum framlögum eftir forminu. Það er mín skoðun. Ríkisháskólarnir eru í ákveðnum vanda meðan kerfið er svona vegna þess að þeir fá minna fé til að gera það sama og hinir skólarnir, sem þýðir að þeir standa verr að vígi í samkeppninni um nemendur. Sú stefna, eins og kemur fram í máli hæstv. menntamálaráðherra, er að mörgu leyti grundvölluð á því að talið er betra að hafa samkeppni í háskólamenntuninni en ekki. Ég er ekki svo andvígur því. Ég er ekki svo ósammála hæstv. menntamálaráðherra í því að ég held að það geti verið gott að hafa samkeppni í þeim efnum. Ég styð viðleitni ráðherrans og fleiri í þá veru því það getur ýmislegt gott leitt af því. Við þekkjum öll dæmin um stofnanir sem staðna við að hafa ekkert aðhald frá neinum öðrum. Háskóli Íslands er að mörgu leyti stofnun sem er mjög stór og hættir mjög til að staðna. Það er ekki slæmt að aðrar stofnanir spretti upp, taki fyrir námsframboð sem að einhverju leyti skarast við Háskóla Íslands og keppi við þann skóla. Ég er því ekki að nálgast málið á þeim forsendum að ég sé andsnúinn því að koma á samkeppni á háskólastigi. Alls ekki.  Ég held að þetta sé vandamál sem standi óleyst og Alþingi verður svara því fyrr eða síðar: Er það stefna þingsins að hafa aðstöðumuninn svona ójafnan, að koma á fót samkeppni við svona ójöfn skilyrði? Ég held að það sé hlutur sem við þurfum að ræða og færa til betri vegar en blasir við okkur miðað við núverandi aðstæður. Samkeppnin er að mörgu leyti góð og hægt að beita henni í menntakerfinu eins og í öðru þó að menn eigi auðvitað að fara varlega í þeim efnum. Ég hef t.d. ekkert á móti stofnun, sem nefnd var, eins og Viðskiptaháskólanum á Bifröst. Sá háskóli tekur skólagjöld en hann velur sér líka námsbrautir sem eru líklegar til að auka ævitekjur þeirra sem fara í námið það mikið að þeir sjá sér hag í því eftir sem áður að fara í þann skóla og greiða þau skólagjöld, að vísu með námslánum sem þeir greiða ekki til baka nema að hálfu leyti. En ástæðan fyrir því að skóli eins og Bifröst þróast svona hratt og gengur vel er að hann hefur getað valið sér ákveðnar námsbrautir sem skila tekjuauka. Það er ekkert að því. Það eru hins vegar takmörk sett fyrir vaxtarmöguleika annarra skóla sem vilja vera á sömu forsendum, vegna þess að tekjuauki við að mennta sig er ekki alltaf jafnmikill og í þeim námsgreinum sem Viðskiptaháskólinn á Bifröst hefur valið sér. Það er því form sem getur gengið að ákveðnu marki, eins og ég hef rakið, og er ekkert athugavert við að mínu viti. Þetta gengur augljóslega ekki í öðrum greinum eins og t.d. kennaramenntun. Skýrsla sem kom út á síðastliðnu sumri dró fram að arðsemi kennaramenntunar var talin vera núll. Þegar menn skoðuðu tilkostnaðinn við að afla sér menntunar og vaxandi tekjumöguleika við að afla sér menntunar voru þeir svo litlir að þeir gerðu ekki meira en að standa undir kostnaði við námið. Arðsemi kennaramenntunar var því miðað við forsendur þá, núll. Það er augljóst mál að nám sem þannig er statt er ekki líklegt til að vekja upp nám annarra skóla vegna þess að það er ekki hægt að hafa skólagjöld og ætlast til þess að nemendurnir komi, þeir munu sækja í þá skóla sem veita námið með ódýrari hætti. Þetta gæti breyst með því að laun fyrir kennslustörf hækki, en það þarf þá að endurmeta í ljósi nýrra kjarasamninga. Hugsanlega getur það breyst en þetta mat ræður miklu um það hvernig menn meta áhrifin af skólagjöldum. Ég held að það að Viðskiptaháskólinn á Bifröst hóf að taka fyrir námsbrautir eins og lögfræði hafi verið mjög þarft og að sumu leyti veitt lagadeild Háskóla Íslands samkeppni, sem ég hygg að hafi verið í lagi að ýta aðeins við, þótt þeir hafi valið sér annað form en Háskóli Íslands hafði á lögfræðimenntun. Á sama hátt er ekkert athugavert við að stofna fleiri háskóla til þess að keppa, t.d. á Suðurnesjum eða háskóla á Vestfjörðum. Það hlýtur að gerast í beinu framhaldi af þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar og hæstv. menntamálaráðherra að hafa samkeppni í menntakerfinu, að æskilegt sé að koma á fót háskóla á Vestfjörðum. Það sér hver maður. Það hlýtur að stuðla að framförum í þeim efnum. Ég hvet hæstv. menntamálaráðherra til að  Hæstv. menntamálaráðherra þarf að mínu viti að skýra fyrir þinginu hvernig hún sér fyrir sér þróun ríkisháskólanna við óbreyttar aðstæður. Hyggst ráðherrann beita sér fyrir því að fjárhagslegar forsendur skólanna verði jafnaðar? Er ráðherrann tilbúinn til að beita sér fyrir því að fjárframlög á hvern nemanda í námi við háskóla sem ríkið stendur að verði þau sömu, að teknu tilliti til fjárframlags ríkisins í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna, og eru við aðra háskóla? Ég held við verðum að finna lausn á því máli. Annars veikjum við háskóla ríkisins svo mikið að þeir munu ekki standast það til lengri tíma.  Í öðru lagi vil ég nefna skólagjöldin, sem mér finnst ekki að eigi að vera almennt í háskólanámi. Frumvarpið sem hér um ræðir leiðir það af sér að ætla má að um 700 nemendur, sem eru í dag í Tækniháskóla Íslands, verði síðar í því námi og greiði fyrir það skólagjöld sem nema um 200 þús. kr. á ári. Hinn nýi skóli fær því um 140 millj. kr. meira í tekjur við breytinguna. Tekjurnar eru sóttar til nemenda sem fá útgjöldin fjármögnuð með námslánum eins og fram hefur komið. Ég er almennt á þeirri skoðun að ekki eigi að vera skólagjöld á þessu skólastigi. Ég er tilbúinn að fara yfir umræðu um það mál. Ég held að við þurfum að gera það áður en það er of seint. Við erum að færa okkur frá námi sem veitt er án skólagjalda yfir í nám sem veitt er með skólagjöldum með þessu frumvarpi. Við erum að taka eitt skref í þá átt þannig að eftir breytinguna munu færri nemendur á háskólastigi eiga kost á námi án skólagjalda og fleiri þeirra munu greiða skólagjöld. Nú má hafa þá skoðun, eins og ég tók eftir hjá hæstv. menntamálaráðherra, að engin ástæða sé til að amast við því að taka upp skólagjöld. Ráðherrann benti á í 2. umr. um málið að þótt tekin væru upp skólagjöld, t.d. í Listaháskóla Íslands, sem væru um 160 þús. kr. á ári, þá væri að hennar mati ekki vegið að jafnrétti til náms. Það er bara skoðun sem er hægt að færa rök fyrir, að 160 þús. kr. í skólagjöld sem fjármögnuð eru með láni frá Lánasjóði námsmanna verða um 80 þús. kr. á vetri í kostnað sem á endanum hvílir á nemandanum. Ef námið er fjögur ár þá er yfir 300 þús. kr. meira lagt á nemandann til að borga fyrir menntun sína. Það má alveg færa rök fyrir því að það sé ekki sú fjárhæð að hún raski jafnrétti til náms. Ég er að vísu ekki alveg tilbúinn að fallast á það sjónarmið en ég er tilbúinn til að fallast á að breyting að einhverju litlu marki hafi trúlega lítil áhrif á jafnrétti til náms. Þá þurfum við að gera okkur grein fyrir því hvar við ætlum að draga línuna í þeim efnum, þ.e. hve há skólagjöld við megi innheimta áður en menn sannfærast um að þau hafi slík áhrif að dregið sé úr möguleikum fólks til náms, þannig að jafnréttið hverfi. Ég get ekki nefnt ákveðna tölu í þeim efnum og get ekki veifað henni eða sagt að ég trúi því að í ákveðinni krónutölu liggi skurðpunkturinn í þeim efnum. Besta leiðin til þess að tryggja jafnrétti er að fara aldrei inn á þá braut, fara aldrei inn á skólagjaldabrautina. Þar með erum við alltaf örugg um að aðgengi að náminu sé ekki hindrað af þeim ástæðum. Síðan geta menn tekið inn í ríkissjóð, eftir að nemendur hafa lokið námi og farið að vinna, kostnaðinn í gegnum skatta sem við leggjum á eftir efnum og ástæðum. Þeir sem auka tekjur sínar borga meira og skila þá að einhverju leyti til baka kostnaðinum við að afla sér menntunar. Ég vildi fara aðeins yfir þessi atriði til að þau væru alveg ljós af minni hálfu, hvers vegna ég sit hjá við málið. Það er ekki vegna andstöðu við formið eða breytinguna heldur vegna þess sem af henni leiðir og er óleyst mál, varðandi mismunandi fjárhag skólanna og skólagjöldin. Mig langar að spyrja hæstv. menntamálaráðherra frekar um menntun í lýðheilsu, sem fram kom í máli ráðherrans við 2. umr. að væri skilyrði sem ráðuneytið hefði sett gagnvart hinum nýja skóla, að hann veitti menntun í lýðheilsu sem muni verða í Reykjanesbæ. Mig langar að fá frekari upplýsingar um hvað áformað er að þetta verði viðamikil háskólastarfsemi. Hvað er gert ráð fyrir mörgum nemendum? Einnig væri gott að fá skýrar fram hvers konar menntun er um að ræða. Ég held að það væri fróðlegt að fá það fram. Ég leggst ekki gegn því að farið verði út í að taka upp slíkt nám en ég vil mjög gjarnan frá frekari upplýsingar um áformin í þeim efnum. Það hljóta að liggja fyrir einhver drög eða áætlanir um það í ráðuneytinu fyrst það setur fram slík skilyrði. Í öðru lagi spyr ég: Hvaða áhrif, að mati ráðherrans, mun það hafa á Íþróttakennaraskólann á Laugarvatni? Er þar að einhverju leyti komin menntun sem er í samkeppni við Laugarvatn, í samræmi við stefnu ráðherra í þessum efnum? Fram hefur komið að á Laugarvatni er aðstaðan þannig að skólinn getur ekki tekið við öllum þeim nemendum sem sækja um. Mér skilst að ekki nema helmingur umsækjanda komist inn í skólann. Mig langar að fá upplýsingar um það, ef ráðherra hefur þær tiltækar, hvort þeim skóla verði gert kleift að taka fleiri nemendur, bæta stöðu sína þannig að hann geti veitt fleiri nemendum úrlausn og jafnvel verið öflugri í samkeppninni við hina nýju sportakademíu, sem ég held að það hafi verið kallað? Ég spyr um þetta, virðulegi forseti. Ég vildi fá frekari upplýsingar um þessa akademíu sem á að vera á vegum hins nýja skóla. Mér finnst jákvætt að skólinn skuli ætla sér að vera með, að ég hygg, öfluga starfsemi utan höfuðborgarsvæðisins, Suðurnesjum í þessu tilviki. Ég held að það sé mjög jákvætt, m.a. til að kveða niður þær raddir sem enn heyrast um að torvelt sé að veita menntun annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. Ég er orðinn svo gamall, herra forseti, að ég man eftir því að það tók Vestfirðinga mörg ár að fá þingheim til þess að fallast á að stofna menntaskóla á Ísafirði. Það var margra ára barátta og mig minnir að það hafi verið háð af þingmönnum kjördæmisins í þann tíma. Einn af þeim sem beitti sér hvað mest fyrir því var Sigurður Bjarnason frá Vigur, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sem var einarður talsmaður málsins. Menn höfðu áhuga á að stofna menntaskóla á fleiri stöðum á þeim tíma eins og hv. þingmenn þekkja. Þá voru mjög algeng þau rök að það væri ekki hægt, að þar væru ekki nógu margir íbúar. Það vantaði kennara. Það var allt að. Úrtöluraddir virtust ætla að hljóma endalaust. Svo fór, eins og hv. þingmenn þekkja, þannig að menntaskólar voru stofnaðir víða um land. Ég hygg að menn geti verið sammála um það að það hafi verið heillaspor. Það bætti menntunarstig þjóðarinnar að bjóða upp á menntunina á fleiri stöðum en áður. Menn fóru ekki inn á þær brautir að stofna útibú eða setur, enda hygg ég að það hefði algerlega misheppnast ef menn hefðu reynt að fara hálfa leið í þeim efnum. Menn stigu þessi skref á sínum tíma. Um það held ég að segja megi að hafi orðið pólitísk samstaða og það reyndust heillaskref. Síðar stigu menn annað skref þegar farið var að tala fyrir því að bjóða upp á háskólamenntun á landsbyggðinni, á Akureyri. Ég hygg að það séu margir þingmenn hér inni sem kannast við umræðuna sem þá fór í gang, sem svipaði mjög til umræðunnar sem fram fór þegar stofna átti menntaskólana. Þá fóru að heyrast alls konar úrtöluraddir í stofnunum ríkisins um að þetta væri ekki hægt, það væri ekki hægt að hafa slíka stofnun úti á landi, þar vantaði kennara og þar væru ekki nógu margir nemendur. Menn töldu til hitt og þetta sem gerði það að verkum að það ætti ekki að vera mögulegt. En menn gerðu þetta samt og ég held að enginn láti sér detta í hug að það hafi verið rangt skref. Þvert á móti held ég að vandfundinn sé sá maður sem heldur því fram að það hafi ekki verið til heilla. Við eigum auðvitað að halda áfram á sömu braut með háskólamenntunina og við gerðum á sínum tíma með framhaldsskólamenntunina. Hæstv. menntamálaráðherra styður að vissu leyti við bakið á því með því að koma á fót háskólamenntun í Reykjanesbæ. Það er að mínu viti framfaraskref og ég hvet hæstv. ráðherra til frekari dáða í þeim efnum. Það væri ekki úr vegi að næstu skref í þeim efnum yrðu stigin á Vestfjörðum. Herra forseti. Ég hef þá gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls og almennt til skólagjalda, sem ég set mikinn fyrirvara við að taka upp, svona með óbeinum hætti. Það hlýtur að vekja upp spurninguna: Eru áform um það af hálfu hæstv. menntamálaráðherra að stíga frekari skref í þessum efnum, að breyta rekstrar- eða eignarformi á þeim skólum sem ríkið stendur að? Ég mundi vilja, herra forseti, óska eftir því að hæstv. ráðherra færi aðeins yfir það og reifaði af sinni hálfu á eftir.

Herra forseti. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að koma í örstutt andsvar við hv. þm. Kristin H. Gunnarsson þótt ekki væri fyrir annað en að hér hlustuðum við á fyrstu efnislegu ræðu stjórnarliða um þetta mál. Hv. þingmaður fór vítt yfir málið og velti upp ýmsum hliðum þess sem er býsna nauðsynlegt. Við stjórnarandstöðuþingmenn höfum reynt að nálgast málin þannig en höfum yfirleitt fengið þær einkunnir frá stjórnarliðum að ræður okkar væru í besta falli ómálefnalegar. Við höfum jafnvel fengið að heyra að ræður af þessum toga væru málþóf. Hv. þingmaður tók eðlilega dágóðan tíma í ræðu sína enda þurfti hann að fara vítt og breitt yfir málið. Hann skoðaði það frá ýmsum hliðum og kom inn á mörg athyglisverð atriði. Ég vek athygli á því að hv. þingmaður fór vel yfir málið, töluvert ólíkt öðrum stjórnarliðum sem við höfum hlustað á við þessa umræðu, enda komst hv. þingmaður að annarri niðurstöðu en aðrir stjórnarliðar í málinu. Ég tel að það sé vegna þess að hv. þingmaður hefur lagt sig fram um að kynna sér málið og velta því vel fyrir sér en ekki tekið við fyrir fram gefinni niðurstöðu. Það var líka athyglisvert sem hv. þingmaður talaði um, sem ég tek sterklega undir, þ.e. að ræða þurfi þessi mál í heild sinni, að hér sé í raun tekið skref í átt til skólagjalda. Ég orðaði það þannig í ræðu minni við 2. umr. að farið væri bakdyramegin að því að taka upp skólagjöld. Mér heyrðist hv. þingmaður tala á svipuðum nótum en bara til þess að taka af allan vafa þá held ég að það sé rétt að spyrja hv. þingmann að því hvort ég hafi ekki skilið hann rétt, að hann telji það ranga stefnu að taka upp skólagjöld á þennan hátt, þ.e. að ef menn vilji á annað borð taka upp skólagjöld þá eigi að fara í heildstæða umræðu um skólagjöld, tengja hana m.a. við málefni Lánasjóðs íslenskra námsmanna 

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki hægt að leiða mál svona til lykta, sérstaklega ef fleiri skref verða síðan stigin í sömu átt með því að breyta öðrum skólum eða deildum í hlutafélög eða slíkt, án þess að fara í gegnum umræðuna um skólagjöld. Það er að mínu viti alveg augljóst mál. Mín afstaða er alveg ljós. Ég tel að það eigi ekki að vera skólagjöld. Það þýðir ekki endilega að ég segi fyrir fram að ég muni ekki fallast á neitt annað þegar umræðunni lýkur en að það verði skólagjöld. Ég held því alveg opnu fram að því að fram hafa komið þau rök og mótrök og upplýsingar sem eðlilegt er að draga fram í svona umræðu. Menn gætu þá tekið ákvarðanir á þeim grundvelli og út frá tilteknum forsendum. En eins og málin horfa við mér núna er ég á því að það eigi ekki að taka upp skólagjöld í háskólanámi. Ég er einnig þeirrar skoðunar, sem er kannski ekki síður aðkallandi að greiða úr, að það geti ekki gengið að ríkið greiði mismunandi fjárhæðir fyrir menntun eftir eignarhaldi skóla.

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi einmitt náð að benda á hið mikilvægasta í þessu samhengi, þ.e. að þegar svona krókaleiðir eru farnar í að reyna að innleiða skólagjöld þá mismuna menn skólum á sama tíma. Það gerir málið býsna flókið. Ég tók eftir því að hv. þingmaður sagði ekki útilokað að lausnin væri sú að skólagjöld yrðu hugsanlega tekin upp í einhverri mynd. Hv. þingmaður benti mjög greinilega á það í ræðu sinni að skólagjöldin í þeim skólum sem innheimta skólagjöld eru niðurgreidd af hálfu ríkisins í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna. Þess vegna er nauðsynlegt að málið sé allt saman skoðað í heild sinni í stað þess að taka það með svona hliðarskrefum eins og ég tel um að ræða í þessu tilviki. Ég heyri að hv. þingmaður er algjörlega sammála mér um það. Hér fer því fram býsna mikilvæg umræða og ég vil nota þetta tækifæri til að hvetja hv. þingmann til að reyna að hafa þau áhrif í flokki sínum að heildstæð umræðan verði tekin upp. Mér sýnist ljóst að hæstv. menntamálaráðherra hafi ekki áhuga á því að ræða málið í heild, hvorki innan stjórnarliðsins né í þingsölum. Það er því ástæða til að allir hv. þingmenn sem áhuga hafa á að ræða þessi mál í heild sinni leggist á árina með það þannig að við getum tryggt að þessi umræðan fari fram, áður en þau öfl sem nú ráða för í Sjálfstæðisflokknum ná að rústa því kerfi sem við höfum haft og taka upp skólagjöldin í þeirri mynd sem þeir vilja en ekki kerfi eins og við viljum, þ.e. sem tryggir jafnrétti til náms sem hlýtur að vera grundvöllur afstöðu okkar til skólagjalda og fyrirkomulags við háskólanám í landinu.

Virðulegi forseti. Að undanförnu hefur farið merkileg skólapólitísk umræða sem tekur til flestra grundvallarþátta í fyrirkomulagi okkar við menntun á háskólastigi. Þetta kom ágætlega fram í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar og hefur komið fram við bæði 1. og 2. umr. málsins. Málið vekur margar stórar spurningar sem við höfum kallað eftir að verði svarað. Við höfum spurt forustumenn menntamálanefndar, stjórnarliða og hæstv. menntamálaráðherra og þá sem að stofnun og hins nýja skóla koma. Við höfum krafið þau svara en ekki fengið viðunandi svör við þeim spurningum sem þarf að svara til að við getum léð málinu stuðning okkar. Við réttum fram sáttarhönd til að ná um málið þverpólitískri samstöðu á Alþingi, um þetta mikilvæga mál sem er að mörgu leyti framfaramál fyrir íslenska skólamenntun. Um það blandast engum hugur. En það hvernig er staðið að málinu og það sem út af stendur gerir það að verkum að ekki er hægt að styðja málið nema á því verði breytingar. Við lögðum til í breytingartillögu að einkareknir háskólar skyldu verða sjálfseignarstofnanir en ekki einkahlutafélög. Hún var felld í gær, því miður. Það var sáttarhönd okkar, til að reyna að ná samstöðu um þetta mikilvæga mál sem er mjög áríðandi að farnist sem best. Við höfum líka varpað fram mörgum öðrum spurningum. Málið tekur til almennrar stefnumörkunar í íslenskum menntamálum og eins og bent var á í mörgum umsögnum frá skólasamfélaginu til menntamálanefndar þá vekur það fleiri spurningar en það svarar, bæði málið sjálft og samningurinn á bak við hinn nýja skóla. Vert er að nefna tvær meginspurningar. Varðandi gjaldtöku á háskólastigi spyr Þorsteinn Gunnarsson, rektor Háskólans á Akureyri: Hver verða afdrif gjaldtöku á háskólastigi almennt? Stendur áfram sú stefna stjórnvalda og stjórnarflokkanna, sem ég held að megi fullyrða að sé í gildi, að ekki eigi a ð vera um að ræða gjaldtöku á grunnnám á háskólastigi? Þegar búið er að taka eina grein út úr, tækninámið, og setja inn í einkarekinn háskóla gegn skólagjöldum, stendur þá enn þá stefna stjórnvalda um að ekki skuli innheimta skólagjöld á grunnnám á háskólastigi? Þeirri spurningu hefur ekki verið svarað. Ég get ekki ímyndað mér að svarið við henni sé já, svarið hlýtur að vera nei. Þeir múrar hljóta að vera brotnir og sú stefna sem hæstv. menntamálaráðherra hefur áður sagt að sé í gildi, að ekki eigi að innleiða skólagjöld á grunnnám á háskólastigi, fær ekki staðist lengur eftir þessa breytingu. Við höfum kallað eftir framtíðarsýn og stefnumörkun. Eru þetta fyrstu skrefin í skólagjaldavæðingu íslensks grunnnáms? Hvernig á að bregðast við mismunun ríkisrekinna skóla annars vegar og einkarekinna skóla hins vegar hvað varðar fjármögnun? Hefur það verið rætt í stjórn Lánasjóðs íslenskra námsmanna að þangað eigi að velta stórum hluta af kostnaði við rekstur hins nýja skóla? Við 1. umr. lagði ég þessar spurningar margoft fyrir hv. formann menntamálanefndar, sem jafnframt er formaður stjórnar Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Mér skilst að þar hafi ekki verið rætt um þá pólitísku aðgerð að velta hluta af kostnaði við rekstur hins nýja skóla yfir á Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ein meginspurning okkar hefur verið um rekstrarformið. Við höfum spurt af hverju einkahlutafélagsformið sé valið á þennan nýja skóla fremur en að hafa hann sjálfseignarstofnun. Tveir rektorar, Þorsteinn Gunnarsson á Akureyri og Runólfur Ágústsson, rektor Viðskiptaháskólans á Bifröst, hafa varað við því að það að velja einkahlutafélag sem rekstrarform geti orðið til að skerða akademískt frelsi skólans. Þeir telja að það geti orðið honum til tjóns og veki óvissu sem engin ástæða sé til að kveikja, enda virðist um að ræða fordæmalaust rekstrarform á háskólastofnun í hinum vestræna heimi. Hverjar verða afleiðingar þessa rekstrarforms, einkahlutafélags, á akademískt frelsi stofnunarinnar? Eins og fram hefur komið þá er það algjört grundvallaratriði og skilyrði háskólastarfs að þar ríki sjálfstæði og akademískt frelsi. Sé sjálfstæði og akademískt frelsi í háskóla skert er ekki um að ræða eiginlega háskólastofnun. Við höfum kallað eftir skýrum svörum við því af hverju þetta rekstrarform skulið valið fremur en sjálfseignarstofnun. Sé um að ræða galla á því að reka skólann sem sjálfseignarstofnun sem geri það form ekki hentugt - en enginn hefur bent okkur á þá galla í þessari umræðu, hvorki í nefndinni né annars staðar - þá höfum við lagt til að eðlilegra væri að ráðast í endurskoðun laga um sjálfseignarstofnanir í staðinn þess að fara út í það órökstudda flan sem einkahlutafélag um háskólastofnun er að okkar mati. Við fluttum þess vegna breytingartillögu við frumvarpið sem því miður var felld í gær. Við höfum bent á að algjört skilyrði fyrir starfi á háskólastigi sé að þar ríki skýrt og tryggt akademískt frelsi. Rektorar annarra skóla, sem reynsluna hafa, hafa fullyrt að sjálfseignarstofnunarformið sé hentugast til að tryggja það. Þá höfum við bent á mikilvægi þess að áfram ríki valfrelsi í aðgengi að tækninámi, eins og mörgu öðru háskólanámi á Íslandi, að tækninámið verði ekki ein fárra greina tekin út úr opinberum skólum og sett í einkarekna háskóla gegn skólagjöldum. Við teljum að samhliða yrði að byggja upp og bjóða upp á tæknifræðinám við aðra skóla. Við höfum bent á Iðnskólann í Reykjavík og Háskóla Íslands í því sambandi og undir það hafa bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar tekið, að það sé mikilvægt að sjá til þess að til framtíðar verði valfrelsi í tækninámi, að jafnrétti til náms ríki í tækninámi eins og flestu öðru námi á háskólastigi og því sé mikilvægt að ráðast í undirbúningsvinnu og athugun á hvernig því verði best fyrir komið í þeim skólastofnunum sem fyrir eru sem kenna skyldar greinar. Það er mjög áríðandi. Við höfum kallað eftir framtíðarsýn stjórnvalda, hæstv. menntamálaráðherra, á hvert sé hlutverk hinna nýju háskóla til framtíðar. Háskóli Íslands er rannsóknarháskóli sem gert er að halda úti kennslu í ýmsum greinum, hvort sem það er gríska eða guðfræði, viðskiptafræði eða lögfræði, ekki einungis þeim greinum sem eru eftirsóttar og geta að einhverju leyti staðið undir sér með aðsókn nemenda og skólagjöldum heldur og öðrum greinum sem við teljum nauðsynlegt að kenna við íslenskan háskóla til að hann megi kallast alhliða og raunverulegur háskóli. Hver er framtíðarsýnin, hvert er hlutverk þeirra skóla sem virðist eiga að byggja upp, annars vegar Háskólans í Reykjavík og Tækniháskólans sameinaðs og hins vegar Háskóla Íslands? Verður áfram um það að ræða að ekki verði tekin önnur gjöld í grunnnámi en felast í svokölluðum innritunargjöldum? Þetta er meginspurning sem hæstv. menntamálaráðherra verður að svara. Er þetta upphafið að skólagjaldavæðingu í íslensku grunnnám eða ekki? Þessum spurningum verður að svara og greina frá stefnumörkun stjórnvalda. Hvernig á að bregðast við þeirri mismunun sem skólarnir standa frammi fyrir varðandi eignarhald og fjármögnun? Þetta eru allt stórar spurningar, um gjaldtöku, skólagjöld, rekstrarform, hlutverk skólanna og skilyrði til skólastarfs. Ef þessum spurningum verður ekki svarað má fullyrða að við stöndum á krossgötum í íslenskum skólamálum án þess að nokkur vegvísir sé til staðar. Það verður að marka skýra stefnu. Hér á að stíga stór skref, bæði hvað varðar rekstrarform á háskólastofnunum og gjaldtöku af grunnnámi í háskólum. Þessum spurningum verður að svara skýrt í dag, við 3. umr. um þetta mál. Við höfum óskað eftir svörum, lagt fram eindregnar skoðanir okkar á málinu og reynt að ná samstöðu um það með breytingum sem gerðu okkur kleift að styðja það. En þeirri viðleitni okkar hefur ekki verið svarað að neinu leyti. Þetta eru þær spurningar varðandi málið sem ég vildi koma á framfæri við hæstv. ráðherra við 3. umr.

Hæstv. forseti. Farið hefur fram talsverð umræða um þetta þingmál við 1. og 2. umr. málsins. Nú er komið að lokasprettinum. Í stað þess að tíunda rækilega þau rök sem við höfum fært fram fyrir afstöðu okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði vil ég vísa í greinargerð 2. minni hluta í menntamálanefnd, sem hv. þingmaður, fulltrúi VG í nefndinni, Kolbrún Halldórsdóttir, stendur fyrir. Ég vil einnig vísa í þann málflutning sem hún hefur haft uppi um málið við fyrri umræður. Þetta mál fjallar um grundvallaratriði, fleiri en eitt. Það fjallar um hvort opna eigi á skólagjöld í námi á háskólastigi, almennu námi á háskólastigi í tilteknum skóla. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er andvíg því. Við höfum sett fram þingmál þar sem við leggjum til að svo verði ekki gert. Þetta mál fjallar um akademískt frelsi og stjórn háskóla. Þetta mál fjallar um ráðstöfun opinberra fjármuna því að tal um einkaskóla og ríkisskóla er að hluta til teoría, að hluta til akademísk umræða eins og stundum er sagt, vegna þess að í reynd snýst málið um ráðstöfun opinberra fjármuna, skattpeninga. Mér fannst margt athyglisvert í ágætri ræðu sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson flutti um mismun á kostnaði ríkisskólanna af hálfu hins opinbera, sem styrkti einkaskólana með framlagi með tilliti til fjölda nemenda og fjármagnaði síðan óbeint skólagjöld með ódýrum lánum. Það er að vísu óbeinn stuðningur og stuðningur sem ég er síður en svo meðmæltur eins og ég gat um áðan en það er vert að hafa þetta í huga. Mér finnst forsvarsmenn einkarekinna skóla stundum tala af nokkrum þjósti til okkar sem erum annarrar skoðunar en þeir um rekstrarform skólanna. Það er engu líkara en þeir telji eðlilegt að unnt sé að setja á fót skóla sem síðan eigi sjálftökurétt inn í skatthirslurnar. Auðvitað hljótum við að hugsa það mjög vel. Við sem erum eins konar fjárhagsmenn þjóðarinnar, sem ráðstöfum úr skattpyngju þjóðarinnar, hvernig það verði gert á sem markvissastan hátt þannig að peningarnir nýtist sem best. Þar hvílir mikil ábyrgð á okkar herðum. Það er út af þessu sem ég vil víkja orðum til hæstv. menntamálaráðherra, varðandi nýtingu skattfjárins. Fyrst segi ég örfá orð um þær breytingar sem eru að verða á háskólaumhverfinu, ekki bara hér heldur á Vesturlöndum almennt. Að mörgu leyti standa háskólar á Vesturlöndum á tímamótum. Á 20. öldinni voru þeir að megninu til reknir af hinu opinbera, ríkinu. Í sumum tilvikum voru þeir reknir af sveitarfélögum eða þeir höfðu mjög sterka bakhjarla. Það þekkjum við vestan hafs, þ.e. svo sterka bakhjarla að þeir hugsuðu að sumu leyti á svipaðan hátt og hið opinbera. Skólarnir bjuggu við mikið sjálfstæði og voru í mörgum tilvikum og eru sjálfseignarstofnanir. Það er hin almenna mynd sem verið hefur á háskólaumhverfinu á Vesturlöndum fram á þennan dag. Í skjóli þess öryggis sem ríkið, ríkisvaldið og skattborgarinn, hefur veitt þeim stofnunum hefur þrifist og dafnað það sem kallað hefur verið akademískt frelsi, þ.e. umhverfi sem er nokkuð sjálfrátt um það hvað það gerir. Efnahagslífið hefur síðan notið góðs af því. Í langtímarannsóknum hefur sitthvað komið upp á borðið sem hefur gagnast efnahagslífinu og fyrirtækjum sem þau hafa síðan iðulega tekið til sín og haldið rannsóknum áfram, stundum í samvinnu við háskólana, stundum á eigin spýtur. Það hefur verið góð samvinna milli hins opinbera og atvinnulífsins á þessum forsendum. Nú er þetta að sumu leyti að breytast. Nú virðist eiga að hrófla við því fyrirkomulagi sem hefur boðið upp á langtímarannsóknir í akademísku umhverfi, akademísku frelsi sem kallað er. Menn virðast ætla að hrófla við því þar sem óþolinmóðari hugsun ryður sér til rúms. Menn eru farnir að hugsa á annan veg og vilja tengja rannsóknir atvinnulífinu þannig að það verði sýnt hverju sinni að það sem gert er innan veggja háskólans gagnist atvinnufyrirtækjum, gagnist viðkomandi í efnahagsstarfseminni núna. Þetta er að sumu leyti skiljanleg afstaða og eðlilegt að fyrirtæki og atvinnulífið þrýsti á um þetta. En það er ekki þar með sagt að með því sé gætt hagsmuna heildarinnar þegar til langs tíma er litið. Í þessum anda er verið að búa til nýtt fyrirkomulag. Í stað þess að hugsa í stofnunum þá hugsum við í verkefnum og látum menn sanna sig gagnvart fjárveitingavaldinu, að verkefnið komi til með að gagnast samfélaginu, efnahagslífinu eða samfélaginu á einhvern hátt. Þetta er að sjálfsögðu gott að því leyti að það hreyfir við værukærum stofnunum. Það getur hreyft við værukærum stofnunum. Mér finnst verkefni okkar að finna samspil þarna á milli, annars vegar að tryggja, stuðla að og styrkja akademískt umhverfi og hins vegar innleiða nýja hugsun sem hvata eða leið til að hrista upp í umhverfinu. Mér finnst ekki einsýnt hvernig eigi að gera þetta. Það er það sem við í stjórnarandstöðunni höfum kallað eftir, að við vöndum okkur við þessa umræðu. Mér fannst ræða hv. þingmanns Kristins H. Gunnarssonar góð vegna þess að hann spurði ýmissa grundvallarspurninga að þessu leyti. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði teljum að rekstrarformið sem þarna á að taka upp sé ekki til góðs og ekki til að stuðla að þeim markmiðum sem við höfum talað fyrir. Ég ætla ekki að tíunda sjónarmið okkar nánar. Við höfum gert grein fyrir þeim og þau hafa komið rækilega fram. Ég vona að menn átti sig á því sem við höfum lagt áherslu á. Ég ætla að beina spurningum til hæstv. menntamálaráðherra sem snúa að nýtingu fjármagnsins. Þegar maður les gögnin frá háskólamönnum eða þeim sem starfa í þessu umhverfi, í rekstrarumhverfinu innan þessara stofnana, þá hrekk ég sannast sagna svolítið við, þegar ég sé hve lítið mark er tekið á sjónarmiðum þeirra í mjög vel rökstuddu máli. Menn spyrja t.d., í umræðunni um samkeppnina og samkeppnissjónarmið, hvort heppilegt sé til að skipuleggja háskólanámið á þeim forsendum annars vegar á eða hins vegar samvinnunnar, að styrkja tilteknar stofnanir til að gera vel. Þeir benda á hættuna af því að við förum að hokra á tveimur stöðum í stað þess að sameina krafta okkar. Menn segja að við eigum að horfa á þessa hluti í alþjóðlegu samhengi. Í stað þess að horfa á Tækniháskólann og Háskóla Íslands þá eigum við að horfa á Ísland og íslenskar menntastofnanir gagnvart umheiminum. Fyrsta spurning mín til hæstv. ráðherra er: Hverju svarar hún þessu grundvallarsjónarmiði, sem sett er fram af hálfu háskólamanna í ýmsu formi? Einnig hefur verið spurt hvort ráðherra sjái fyrir sér möguleika hins nýja skóla á að bjóða strax nám til meistaraprófs. Það er staðreynd að það hefur gengið illa fyrir Háskóla Íslands að bjóða rannsóknatengt meistaranám. Hv. þingmaður Kolbrún Halldórsdóttir rakti sögu þeirra mála innan háskólans við 2. umr., hvernig það hefði tekið breytingum á síðari árum og hve miklum erfiðleikum það hefði verið bundið að fá nægilegt fé frá fjárveitingavaldinu til náms af því tagi og til rannsókna almennt. Ég get nánast af handahófi tekið sem dæmi að skorir í verkfræðideild Háskóla Íslands hafa sjö til átta fasta kennara. En til að halda uppi framhaldsnámi þyrfti að mati prófessora deildarinnar a.m.k. að tvöfalda þann fasta kjarna starfsmanna. Ég nefni þetta af handahófi úr þeim gögnum sem hafa verið reidd fram í þessu máli. Ég vil leggja áherslu á þetta, að við erum í raun að dreifa kröftunum, í staðinn fyrir að gera hlutina verulega vel þá setja menn allt sitt traust á að samkeppni lítilla stofnana innan lands verði svo til góðs og það búi í henni svo mikill kraftur að hún yfirstígi og yfirvinni þá vankanta sem allir hljóta að viðurkenna að séu á því að hafa fjárhagslega óburðuga stofnun. Ég vil heyra álit hæstv. ráðherra á þessari gagnrýni, að ríkisstjórnin fari með þessu illa með skattpeninga, það séu bara slæmir bisnessmenn sem ráðstafa peningum svo vitlaust í anda trúar sinnar á tiltekna hugmyndafræði, um samkeppni, um að samkeppni sé alltaf og undir öllum kringumstæðum til góðs. Menn ráðast í hana á öllum sviðum samfélagsins, jafnvel þótt sýnt sé fram á að hún leiði af sér hið gagnstæða. Hæstv. forseti. Ég sagðist ekki munu hafa um þetta mörg orð. Við höfum gert rækilega grein fyrir sjónarmiðum okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við höfum flutt þingmál og talað fyrir því um að tryggja gjaldfrítt nám á þeim sviðum sem teljast til almenns háskólanáms. Við höfum lagst gegn því að breyta rekstrarformi stofnana sem eru fjármagnaðar af hinu opinbera á þann veg að þær séu gerðar að hlutafélögum. Við höfum fært fyrir því rækileg rök. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um málið en bíð spenntur eftir að heyra svör hæstv. menntamálaráðherra.

Frú forseti. Við í Frjálslynda flokknum munum sitja hjá við afgreiðslu þessa frumvarps. Við höfum sett fyrirvara við vinnubrögðin varðandi það og ég hef farið yfir þá áður. Mér finnst menn gera heldur mikið úr því að hér sé um mikinn mun á einkareknum og ríkisreknum skólum að ræða. Þessir skólar, hvort sem það er Háskólinn í Reykjavík eða Háskóli Íslands, eru meira og minna reknir fyrir opinbert fé. Það er ekki verið að fara í einn eða neinn einkarekstur þannig lagað nema stjórnunin breytist eitthvað. Það er einmitt það sem við í Frjálslynda flokknum höfum sett spurningarmerki við: Hvað breytist við stjórnunina? Því hefur ekki verið svarað hér í umræðum hvernig skólayfirvöld, hlutafélagið Hástoð, muni tryggja akademískt frelsi. Það skiptir verulegu fyrir þá sem starfa þar að kenningar þeirra verði ekki dregnar í efa þegar þær eru settar fram, að menn gangi ekki bara erinda hluthafa í einkahlutafélaginu. Það skiptir verulegu máli að þetta sé tryggt. Það má gera með ýmsum hætti, svo sem að setja það í ráðningarsamninga viðkomandi sérfræðinga eða prófessora við stofnanirnar. Það er annað sem við höfum sett spurningarmerki við, mismununin. Það er verið að opna á það að svokallaðir einkaskólar, eða einkareknir skólar sem eru í rauninni ekki einkareknir skólar því þetta er allt rekið fyrir meira og minna opinbert fé, hafi ákveðið forskot á svokallaða ríkisskóla. Það verður náttúrlega að skoða það og ræða með opnum hug hvernig eigi að taka á því máli. Í þriðja lagi höfum við spurt hvort þetta sé endilega rétt sameining, hvort ekki hefði frekar átt að sameina í meira mæli deildir úr Tækniháskólanum inn í Háskóla Íslands og efla þannig raunvísindanám í landinu. Ég tel að þeirri spurningu sé enn að nokkru leyti ósvarað. Að vísu hafa menn talað um að liður í því væri að koma á einhverri samkeppni milli skólanna en það verður að hafa skýrt í huga að það er enginn hagur fyrir land og þjóð að vera með tvær stofnanir þar sem verkfræði er kennd sem kannski krefst mikils tækjabúnaðar ef hvorug stofnananna er fullburða í að sinna þeim verkefnum. Ísland er í samkeppni við útlönd, við megum ekki gleyma því. Nú er komið að lokum umræðu um þetta frumvarp. Það er ljóst að sameiningin verður að veruleika. Þá finnst mér vel við hæfi að óska þessum skóla alls hins besta og ég vona að hann nýtist landi og þjóð til góðra verka. 
            

Virðulegi forseti. Það hefur svo sem lítið nýtt bæst við í 3. umr. um þetta ágæta mál, frumvarp um afnám laga um Tækniháskóla Íslands, með síðari breytingum. Það eru þessar eilífu spurningar sem er margbúið að svara, þ.e. í fyrsta lagi hvers vegna menn séu á móti forminu og vilji endilega ehf.-formið í staðinn fyrir sjálfseignarstofnunarformið. Það er margbúið að svara þessu. Við héldum fund í menntamálanefnd í gær þar sem fulltrúar hins nýja skóla svöruðu enn og aftur spurningunum. Það er búið að gera glögga grein fyrir þessu máli, bæði skriflega og munnlega. Síðan er haldið áfram að höggva í sama knérunn og tala alltaf um sama málið eins og menn heyri ekki eða viti ekki neitt um það sem sagt hefur verið. Í öðru lagi hefur verið talað um akademískt frelsi. Það var farið mjög vel yfir það á fundi menntamálanefndar í gær og skýrt hvernig þetta væri í Háskólanum í Reykjavík og hvernig það yrði í þessum nýja skóla, þ.e. það væri ákveðið í deildarráðunum þar sem kennararnir og nemendurnir eru. Það er hið akademíska frelsi. Það er alveg með ólíkindum að þetta komi alltaf aftur og aftur og samt er margbúið að svara þessu. Talað hefur verið um að ekki séu nægilega góð skilyrði til skólastarfs í þessum nýja skóla. Þetta er alveg ótrúlegt. Síðan er það náttúrlega varðandi skólagjöldin, menn eru á móti þeim. Spurning er um það hvort þessir einkaskólar, eins og Háskólinn í Reykjavík og Viðskiptaháskólinn á Bifröst, fái eitthvað umfram ríkisskólana. Þeir sitja við sama borð. Skólagjöld eða ekki skólagjöld, ég ætla ekki að fara að taka þá umræðu hér. Það er alveg ljóst að lán fæst fyrir skólagjöldum þar sem ríkið styrkir að hálfu eins og þekkt er og ég ætla ekki að fara að lengja umræðuna með því. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að ráðstafa bæri fjármunum á markvissan hátt. Það er nákvæmlega það sem verið er að gera með þessu, með einkaskólanum. Það er ekki út af engu. Það er áhugi meðal þessara aðila til að reka hér virkar menntastofnanir til að fólk geti menntað sig kannski í þeim greinum sem þessir aðilar standa að og vantar fólk í. Það er verið að gera þetta af hugsjónastarfsemi líka og í ákveðinni samkeppni við ríkið sem er af hinu góða. Að lokum, virðulegi forseti, get ég ekki orða bundist út af skoðunum Frjálslynda flokksins í þessum málum. Á nefndaráliti meiri hlutans segir, með leyfi forseta: „Sigurjón Þórðarson sat fundi  
             Síðan kemur úr ræðu hans í 2. umr., þá er búið að breyta um kúrs og þá er þessi flokkur sem kennir sig við frjálslyndi kominn eitthvað annað. Hann er bara kominn á sama stað og Vinstri grænir. Með leyfi forseta ætla ég að lesa aðeins upp úr ræðu hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar sem er áheyrnarfulltrúi í menntamálanefnd. Þar segir: „Engu að síður er vert að leggja þunga áherslu á það að Frjálslyndi flokkurinn vildi skoða sameiningu Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík með opnum hug og leggja því lið að sú sameining yrði gifturík fyrir framtíð tæknináms á Íslandi.“ Hann leggur áherslu á það. Nokkru seinna í ræðunni segir síðan hv. þingmaður: „Það á að sameina Tækniháskólann og Háskólann í Reykjavík og ég tel vert að skoða það.“ Virðulegur þingmaðurinn er sem sagt alveg sammála þessu. Síðan kemur hér enn seinna í ræðunni, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi hefði mátt kanna með opnari hug sameiningu í frekari mæli við nám í Háskóla Íslands, en þar er fyrir verkfræði- og raunvísindadeild og veigamikil rök“ - eins og var talað alltaf um í þessari ræðu, þessi veigamiklu rök - „hníga í þá átt að þar næðust fram samlegðaráhrif sem gætu án efa eflt nám bæði í tæknifræði og verkfræði.“ Síðan vitnar hv. þingmaður í þetta sama, í sjálfseignarstofnun, og að einkahlutafélög séu af hinu vonda og síðan í þetta akademíska frelsi sem er margumtalað. Í annarri ræðu sinni hér talar virðulegur þingmaður, með leyfi forseta, um þrjá möguleika: „Sá fyrsti er að við hefðum lagt meiri áherslu á að kanna möguleika á frekari sameiningu við Háskóla Íslands. Ég tel ef sýnt hefði verið fram á það með frekari rökum þá hefði málið verið betur unnið.” Síðan kemur akademíska frelsið. Það er Frjálslyndi flokkurinn, hv. þingmenn og virðulegur forseti, sem talar svona. Í einni og sömu ræðunni eru menn búnir að skipta um kúrs, 180°. Þetta er bara svona til ábendingar um hvernig málflutningur þessa ágæta stjórnmálaflokks er. Ég tel að þetta hafi verið hið besta mál og auðvitað óskum við þessum nýja skóla velfarnaðar. Það er tímabært að afgreiða þetta mál og gefa þeim tækifæri til að kynna sig og halda áfram vinnu sinni.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Gunnar Birgisson, formaður menntamálanefndar, talar um einkaskóla í samkeppni við ríkið, segir að slíkt sé af hinu góða. Það sem var þungamiðjan í máli mínu var ríkið í samkeppni við ríkið, þ.e. við erum að tala um tvær stofnanir sem ríkið, skattborgarinn, fjármagnar. Deilan snýst um það, a.m.k. snýst þessi hluti hennar um það hvort ríkið, fjárveitingavaldið, ráðstafi fjármunum sínum á skynsamlegan hátt. Þá er ég að vitna í ummæli prófessora í verkfræði og margra aðila sem hafa tjáð sig um málið og þekkja til. Í stað þess að hokra á tveimur stöðum sem gæti orðið niðurstaðan af þessari ákvörðun ríkisstjórnarinnar væri nær að efla nám við verkfræðideild Háskóla Íslands þannig að við sem þjóð stæðum okkur í samkeppni við útlandið. Sú er spurningin. Þess vegna spyr ég þennan ágæta þingmann, hv. þm. Gunnar Birgisson sem hefur orð á sér fyrir að hafa góður bisnessmaður og þess vegna á móti einkaframkvæmd svo dæmi sé tekið, hvort hann sé ekki þarna kominn út á svolítið hálar brautar. Er hann ekki að blása út af borðinu, svo að maður noti hugtök sem hv. þingmaður kannast svolítið við, röksemdir manna sem vel þekkja til?

Frú forseti. Rétt til að svara því sem er inntakið í spurningu hv. þingmanns, að við ættum að hafa helst bara einn skóla á Íslandi til að við gætum keppt við skóla erlendis, er ég algjörlega á móti því. Við erum ekki fjölmenn þjóð og varast ber að hafa of marga háskóla, það er alveg laukrétt, en samt tel ég að fleiri en einn skóli þurfi að vera með hverja grein. Það þarf að vera möguleiki á að taka sömu greinina í tveimur skólum. Samanburður og samjöfnuður af öllu þessu er af hinu góða. Það eru ónefndar greinar sem er farið að kenna í öðrum háskólum, bæði í Reykjavík og vestur á landi í samkeppni við Háskóla Íslands, og ég held að það hafi orðið báðum til góðs. Ég held að náminu hafi fleygt fram og þá verður einhver framþróun. Í þessu ríkisapparati, ef þetta á að vera bara einn ríkisskóli, erum við að tala um ákveðna stöðnun. Ég er líka sammála hv. þingmanni í því að auðvitað verðum við að standa á verði gagnvart samkeppni við útlönd. Eins og ég sagði í mínum fyrri ræðum er þetta allt annað en það var. Heimurinn er orðinn langtum minni en hann var fyrir 10 árum eða 20 árum, eða 30 árum þegar við hv. þingmenn vorum við nám í Edinborg sem þá var talið mikið ferðalag. Nú tekur klukkutíma og 45 mínútur að fljúga yfir og ekki nema dagpartur farinn. Ég held að við séum að tala um gjörólík mál hér. Bæði fjarnám og aðrir möguleikar breyta þessu gjörsamlega. Ef við værum að tala hér eftir 10 ár værum við með allt aðra stöðu, með möguleika nemenda hér til að stunda nám við háskóla í Þýskalandi, Japan eða Bandaríkjunum, og enn eftir 20 ár getur verið að uppi verði enn önnur staða.

Hæstv. forseti. Mér finnst það sem hv. þm. Gunnar Birgisson sagði nú í rauninni styrkja málstað minn. Það er alveg rétt sem hann segir, það er orðið minna mál en áður var í ýmsu tilliti að sækja nám til útlanda. Þó að mér finnist það geta verið mjög góður hlutur, að menn sæki nám sitt út fyrir landsteinana, erum við engu að síður sem betur fer að færa út kvíarnar í íslenskum menntastofnunum. Nám sem áður var stundað erlendis er núna hægt að stunda hér á landi. Þannig hefur verkfræðinámið t.d. verið að eflast. Í skorum verkfræðideildar eru 7–10 fastir kennarar og þeir sem þar til þekkja segja að samkvæmt gögnum sem liggja fyrir nefndinni þyrfti að tvöfalda þennan kjarna til að við gætum af einhverju viti sinnt góðu rannsóknanámi. Þess vegna, einmitt í ljósi vaxandi samkeppni við útlönd og auðveldara aðgengis manna að námi við erlenda háskóla, þurfum við að verja 

Frú forseti. Þetta er svo sem sama spurningin og sama tuggan hjá virðulegum hv. þingmanni. Varðandi síðan rannsóknirnar, að við ættum að hafa þær á einum stað til að geta keppt við rannsóknaverkefni erlendis, má það kannski satt vera en með því gífurlega aukna fjármagni sem er verið að setja í rannsóknir held ég að það sé rúm fyrir fleiri en einn háskóla til að stunda þær. Það er oft sagt í þessu að betur sjá augu en auga og því fleiri sem koma að þessu, vísindamenn, því betra. Það er ekki verið að tala um að breiða stofnanir út um allt Ísland en við erum að tala um að þessi formun sem er á háskólasamfélaginu á Íslandi í dag sé afar góð, held ég.

Frú forseti. Það er ákaflega erfitt að rökræða við mann sem veit ekkert hvað stendur í nefndaráliti sínu eða hefur takmarkaða hugmynd um það. Hann virðist t.d. ekki vita hverjir samþykktu þetta nefndarálit. Ég var að leita að nafninu mínu í því og ég finn það ekki. Hv. þm. Gunnar I. Birgisson vitnar þó ítrekað í það og ég hef bara ekki séð það. Það er alveg ótrúlegt að maðurinn skuli leyfa sér að vera með svona þvætting. Það lýsir því hvernig vinnubrögðin hafa jafnan verið, og málflutningur hv. þingmanns. Svo leyfir hann sér að snúa út úr ræðu minni. Mér var skapi næst að lesa hana upp í heilu lagi á ný en ætla að láta hjá líða að gera það. Það getur þó vel verið að þess þurfi til að koma honum í skilning um hvað stendur raunverulega í ræðunni. Það sem er alvarlegt er að þegar maður flytur hér ræður er hv. formaður menntamálanefndar ekkert á staðnum. Hann er bara einhvers staðar úti í bæ að malbika eða horfa á box. Ég veit ekki hvað hann var að gera. Náttúrlega hefði verið eðlilegast að formaður nefndarinnar væri hérna, tæki efnislega umræðu um málið og reyndi að svara þeim spurningum sem væru bornar upp.

Frú forseti. Það er gamalt íslenskt máltæki að sannleikanum verði hver sárreiðastur. Það má eiginlega segja að það sannist á hv. þingmanni. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson er áheyrnarfulltrúi í menntamálanefnd. Í gær fór hann þó út af fundinum og vildi ekki heyra rök eða svör þeirra gesta sem þar voru fyrir en hann var samt samþykkur áliti nefndarinnar  
            

Forseti beinir því til hv. þingmanna að þeir veiti ræðumanni frið til að ljúka ræðu sinni.

Þetta er nú þannig, virðulegi forseti, að þeir eru svo frjálslyndir í Frjálslynda flokknum varðandi ræður og annað að það kemur ekkert á óvart í þessu. Burt séð frá öllu er náttúrlega mjög erfitt að svara þessum stóryrðum hv. þingmanns. Þetta er hér allt saman sem hv. þingmaður getur fengið sér til glöggvunar, útprentun á eigin ræðu og lesið hana og séð hvað stendur í henni. Í öðrum hluta ræðunnar er hann þarna og í hinum hlutanum er hann kominn hingað, og þá er hann ekki orðinn frjálslyndur lengur.

Frú forseti. Það er eiginlega óhjákvæmilegt að fara í örstutt andsvar við hv. þm. Gunnar Birgisson, formann menntamálanefndar, vegna þess að það er með ólíkindum hvernig hv. þingmaður hefur hagað orðum sínum í umræðu um þetta stóra og mikla mál. Hv. þingmaður kemur ítrekað upp í ræður og fullyrðir að alltaf sé verið að spyrja sömu spurninganna og það sé búið að svara öllum þessum spurningum margoft. Það vill þó svo til að það hefur ekki verið gert. Við þeim grundvallarspurningum sem bornar hafa verið upp - og ég ætla aðeins að halda mig við eignaformið - hafa engin svör borist. Að vísu kemur fram í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar að það sé munur á t.d. forminu við Háskólann í Reykjavík sem nú er rekinn sem sjálfseignarstofnun og svo við hinn nýja háskóla sem þarna eigi að reka. Þar eru þrír aðilar í stað eins og það er náttúrlega augljóst mál að þau rök eru eftirárök. Það eru engin rök fyrir því að einhver breyting verði á rekstrarforminu við það að þrír aðilar standi að þessu, enda er einn áfram langstærstur. Svör við þessu hafa ekki borist nægjanleg til þess að hægt sé að skilja af hverju menn gera þessa tilraun. Það er búið að margfara yfir það í umræðum hvaða hættur geta verið þessu samfara. Það er hins vegar ljóst, og við hljótum að draga þá ályktun meðan það er ekki hrakið - ég hef sagt það áður - að það er eðlilegt að þeir aðilar sem koma að þessum rekstri, þeir sem þekkja hlutafélagaformið vel, hafi áhuga á því að noti það við rekstur skólans. Það er mjög eðlilegt. Hins vegar sýnist mér í þessu ferli skorta á að leiðbeiningar hafi komið úr menntamálaráðuneytinu varðandi það hvaða hefðir ríkja við rekstur háskóla. Háskólar eru ekki eins og hvert annað venjulegt fyrirtæki úti í bæ. Þess vegna ætla ég ekki að spyrja hv. þingmann nokkurrar spurningar heldur eingöngu ítreka það að þrátt fyrir margendurteknar yfirlýsingar um það að svör hafi borist 

Frú forseti. Kemur nú enn og aftur þessi spurning um eignaformið, þ.e. hvort það eigi að vera sjálfseignarstofnun eða hlutafélag. Það er búið að fara margoft yfir þetta og við erum bæði búin að fá munnleg svör og skrifleg frá aðilum þessa nýja, óstofnaða skóla við því hvers vegna þau völdu ehf.-formið í stað sjálfseignarformsins. Þau studdu það með gildum rökum að mínu mati og meiri hluta nefndarinnar. Þessi hlutafélög eru svokölluð, ef það má sletta, virðulegi forseti, „non-profit“ félög þar sem hagnaðurinn er ekki greiddur út úr félaginu. Ef hann verður til verður hann til uppbyggingar á áframhaldandi starfi félagsins, þ.e. það fólk sem stofnar þetta félag í kringum rekstur á menntastofnun við háskóla gerir það af góðum hug, ekki í ágóðaskyni eins og stjórnarandstæðingar hafa hér hvað eftir annað gefið í skyn. Mér þykja það kaldar kveðjur til þeirra sem eru að stofna hér skóla, einkaskóla. Orðið má bara ekki heyrast, þá er ýjað að því að menn séu að græða á nemendum og annað slíkt. Þetta er alveg skelfilegt, virðulegi forseti. Ég er ekki að segja að sjálfseignarstofnunarformið sé eitthvað slæmt. Það var val þeirra aðila sem standa að þessum skóla að hafa hlutafélagaform. Þeir töldu það betra eftir að hafa íhugað málið. Slík dæmi eru til annars staðar. Önnur menntastofnun hér á landi er rekin með svipuðu formi og hefur gefist vel.

Frú forseti. Það er alveg örugglega rétt hjá hv. þingmanni, og enginn held ég hér í umræðunum hefur efast um það, að þeir aðilar sem koma að rekstri þessa nýja háskóla geri það af góðum hug. Það held ég að sé ekki nokkurt vafamál. Hins vegar staðfesti hv. þingmaður nákvæmlega það sem ég var að segja áðan, að það hafi verið vilji rekstraraðilanna og ég hef sagt áður að ég telji eðlilegt að þessir aðilar hafi viljað hafa þetta form á. Hv. þingmaður staðfesti að engar leiðbeiningar eða óskir hefðu komið fram frá fulltrúum almannavaldsins um þessa samningagerð. Það er þar af leiðandi staðfesting á því sem ég hef haldið hér fram, að þetta hafi verið hugur þeirra sem að þessu máli komu en síðan hafi skort algjörlega á nokkurn áhuga, leiðbeiningar eða yfir höfuð kröfu um það í hvaða formi þetta væri rekið. Hv. þingmaður segir að það eigi að reka þessar stofnanir án hagnaðar. Hefðin í okkar landi er sú að sjálfseignarstofnanir séu reknar þannig. Ef hins vegar einhver galli er á sjálfseignarstofnunarforminu er eðlilegt að menn komi með tillögur um einhverjar breytingar á lögum sem um það gilda. Við höfum ekki heyrt eitt einasta atriði um það og hv. þingmaður staðfestir í raun og veru að það form sé hið besta.

Frú forseti. Einkaaðilar sem eru í slíkum rekstri þurfa ekki að fá leiðbeiningar frá ríkisvaldinu í slíku. Ég harma ummæli hv. þingmanns hér við 2. umr. málsins þar sem hann sagði að ef Samfylkingin kæmist til valda í þessum málaflokki yrði lögunum snarlega breytt og þessu formi breytt úr hf.- í sjálfseignarstofnunarform með lögum  
             Ég óska málinu velfarnaðar og þessum nýja skóla og tel umræðurnar vera orðnar ágætar.

Hæstv. forseti. Við lok 3. umr. vil ég þakka þingheimi og öllum þingmönnum fyrir góða umræðu hér í dag og líka við fyrri umræður um þetta afar mikilvæga mál sem varðar sameiningu Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Það er ekkert óeðlilegt að menn hafi skiptar skoðanir á jafnstóru máli og þessu og finnst mér þingmenn allir hafa farið mjög vel yfir málflutning sinn og þar með rökstuðning. Engu að síður eru nokkrar spurningar í þessari umræðu sem var beint til mín og mun ég svara þeim eftir fremsta megni en ég vil einnig undirstrika að mörgu af því sem hefur verið sett fram hér hef ég þegar svarað bæði við 1. og 2. umr. Í rauninni má taka undir orð hv. þm. Gunnars I. Birgissonar, formanns menntamálanefndar, mörgu af því sem var sett fram hér í dag í spurnarformi hefur þegar verið svarað, margoft veit ég á vettvangi menntamálanefndar, til að mynda í gærmorgun þegar rektor Háskólans í Reykjavík og fleiri komu á fund menntamálanefndar. Þar var mörgum spurningum svarað eins og varðandi rekstrarformið. Rétt aðeins varðandi rekstrarformið, ég tel að það hafi sérstaklega verið undirstrikað að það komi ekki til með að verða nein ógnun við hið akademíska frelsi og það er kannski kjarni málsins í sambandi við alla þessa umræðu, þ.e. þetta traust sem menn bera til stjórnenda háskóla, hvort sem stjórnendur háskóla eru undir sjálfseignarstofnunarfyrirkomulagi eða einkahlutafélagsformi eins og hinn nýi háskóli kemur til með að starfa. Velgengni, framfarir og velsæld hins nýja háskóla kemur auðvitað til með að velta á því hvort hið akademíska frelsi verði virt. Þetta vita stjórnendur hins nýja háskóla og leggja mikla, þunga og ríka áherslu á að hið akademíska frelsi komi til með að ríkja innan þessa nýja og öfluga háskóla. Þetta snýst allt um traust, líka traust af hálfu stjórnarandstöðunnar til þeirra sem stjórna hinum nýja háskóla. Ég ber nákvæmlega sama traust til stjórnenda hins nýja háskóla og annarra háskóla hér á landi, hvort heldur það eru ríkisháskólar eða aðrir háskólar eins og Viðskiptaháskólinn á Bifröst sem hv. þingmaður Björgvin G. Sigurðsson vitnaði til, en dregið var fram að rektor þess háskóla, og flokksfélagi hv. þingmanns, telji að sjálfseignarfyrirkomulagið sé hið eina sanna og rétta. Það er ekki slæmt fyrirkomulag en ég tel engu að síður að einkahlutafélagsformið komi til með að standa fyrir sínu og leiði til þess að það verði mjög öflug menntastofnun sem starfi undir þeim formerkjum sem hinn nýi háskóli kemur til með að gera. Þetta snýst allt um traust og að sjá samhengi hlutanna. Menn átta sig alveg á því þar að akademískt frelsi er nauðsynlegt fyrir þann háskóla ef hann ætlar að fá til sín nemendur. Það sem veltur á hjá honum er að laða til sín nemendur og ef menn sjá að ekki er rétt staðið að málum á þeim bæ fara menn einfaldlega annað. Af hverju geta menn farið annað? Menn geta farið annað af því að komin er á samkeppni í háskólanámi hér á landi. Margir háskólar eru komnir til sögunnar. Eins og margoft hefur verið ítrekað af minni hálfu dettur slík samkeppni og fjölbreytni í háskólamálum ekki af himnum ofan heldur verður einfaldlega til vegna skýrrar pólitískrar stefnu með það að markmiði og leiðarljósi að fjölga tækifærum ungs fólks til háskólamenntunar. Því miður verður það að segjast eins og er að við í stjórnarflokkunum höfum staðið ein að þeirri stefnumörkun því ljóst er að ekki hafa allir haft sömu sýn og við og þann pólitíska kjark sem þarf til að segja: við látum fjármagnið fylgja hverjum nemanda. Við sögðum það ótrauð og gerum það enn. Ég vil drepa á nokkur atriði sem komið hafa til umræðu í dag, m.a. af hálfu hv. þm. Ögmundar Jónassonar þar sem hann fór á mjög athyglisverðan hátt yfir þá hugsun hvert fjármagnið væri að fara og ræddi m.a. hvort fjármagnið færi ekki þangað sem atvinnulífið vildi. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu. Svipaða ræðu hélt hv. þingmaður á sínum tíma þegar við ræddum stofnun vísinda- og tækniráðs. Ég man að þá kom hv. þm. Ögmundur Jónasson fram með efasemdir um að það væri rétt leið, m.a. í ljósi þess að grunnrannsóknirnar mundu hugsanlega líða fyrir það að vera í svokallaðri samkeppni við hagnýtar rannsóknir því að atvinnulífið og fjármagnið mundu beina kröftum sínum inn í hinar hagnýtu rannsóknir. Hvað hefur komið á daginn? Það sem komið hefur á daginn er að vísindanefnd hefur einmitt styrkt grunnrannsóknir í úthlutunum sínum. Öll þessi tortryggni hv. þm. Ögmundar Jónassonar í garð nýs fyrirkomulags átti ekki við rök að styðjast á sínum tíma. Það sama á auðvitað við í þessu máli, við verðum að bera traust til þeirra sem standa að þessum háskóla og átta okkur á að við erum ekki að dreifa kröftunum, eins og var kannski útgangspunkturinn hjá hv. þingmanni, heldur erum við að reyna að efla háskólasamfélag okkar, reyna að styrkja það um leið og við erum líka að reyna að auka samkeppnina, samkeppni sem hefur leitt af sér gríðarlega góða og merka hluti, til að mynda á sviði lögfræði. Ég vil ekki meina að það séu of margir háskólar sem kenna lögfræði eða sjá um að útskrifa kennara, síður en svo. Ég held að þetta sé allt af hinu góða. Við verðum líka að hafa í huga forsöguna að þessu máli sem er m.a. sú að Tækniháskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík komu að máli við okkur í ráðuneytinu með svipuð markmið, svipaðan metnað í huga, þ.e. að efla tækninám, efla verkfræðinám hér á landi. Þess vegna var afar eðlilegt að skoða hvort þessir háskólar gætu unnið saman og enn betra ef þeir gætu sameinast. Þetta var m.a. ein af þeim ástæðum sem varð til þess að við erum að ræða þá niðurstöðu sem við erum að gera í dag. Ég hef líka fengið fyrirspurnir varðandi nýtingu fjármagnsins og efasemdir um að til sé nægjanlegt fjármagn vegna fjölgunar meistaranema. Það er alveg ljóst að það þarf að efla og auka meistaranám hér á landi og við höfum verið að gera það á undanförnum árum. Háskóli Íslands hefur í mjög ríkum mæli farið út í það að fjölga meistaranemum innan síns geira og það er afar jákvætt. Ég vil minna á að um þetta er samið í kennslu- og rannsóknarsamningum á milli Háskóla Íslands og ráðuneytisins. Það er síðan Háskóla Íslands, sem er sjálfstæður háskóli, að dreifa fjármagninu innan síns ramma, inn í deildirnar eins og hann telur réttast að beina því. Háskóli Íslands hefur mikið sjálfstæði í þeim efnum og sérstaklega í gegnum það dreifilíkan sem hann styðst við innan síns ramma. Rétt aðeins út af sportakademíunni og varðandi þann þátt sem snertir íþróttakennaramenntunina og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom inn á. Þar er um svokallaða lýðheilsugrein að ræða sem hinn sameinaði háskóli Háskólans í Reykjavík og Tækniháskóla Íslands kemur til með að standa fyrir. Ég lýsti því yfir strax við 1. umr. að ég sé ekki að þetta sé nein ógnun við Kennaraháskóla Íslands og íþróttadeildina innan hans, síður en svo, heldur miklu frekar að það sama gerist þar og gerst hefur t.d. í Háskóla Íslands þegar greinar hafa fengið samkeppni að þær komi til með að eflast. Ef eitthvað er þá eigum við eftir að sjá enn fjölbreyttari flóru á sviði íþróttakennaramenntunar, enda er sá markaður í rauninni mjög að breytast. Við sjáum fram á mikla og aukna þörf á ýmsum sviðum varðandi fræðslu t.d. innan heilsuverndarinnar og almannaþjónustunnar. Það er kallað eftir fólki með aukna menntun á sviði lýðheilsu og ég held að þessi nýi háskóli komi til með að svara þeim þörfum með ágætum. Ég held að ég hafi farið nokkurn veginn yfir þær vangaveltur sem komu fram og þær spurningar sem til mín var beint í umræðunni áðan. Það er ljóst að við stöndum á ákveðnum tímamótum. Við höldum áfram að þróa og efla okkur á sviði háskólamála, við höldum menntasókn okkar áfram. Því er þetta í rauninni mikill gleðidagur fyrir okkur, hæstv. forseti, og ég þakka þingheimi enn og aftur fyrir ágæta umræðu í þessu merkilega og góða máli.

Hæstv. forseti. Örstutt varðandi tengingu rannsókna við háskóla og atvinnulífið. Ég er að sjálfsögðu mjög fylgjandi því að þau tengsl séu sem allra best. Ég hef hins vegar talað fyrir því að langtímarannsóknir í akademísku umhverfi gagnist efnahagslífinu og fyrirtækjum mjög vel og hafi gert það þegar til langs tíma er litið. Sama er um breytingar á fyrirkomulagi við ráðstöfun opinbers rannsóknarfjár. Hæstv. ráðherra sagði að varnaðarorð sem hér voru höfð uppi hafi ekki reynst rétt og spurði hvað hefði komið á daginn. Það hefur ekkert komið á daginn. Við erum að tala um breytingar sem verður að skoða í langtímasamhengi. Við getum ekki metið útkomuna nema á miklu lengri tíma. Varðandi þungamiðjuna í málflutningi mínum þá er rétt sem fram kom hjá hæstv. ráðherra að auk andstöðu okkar við skólagjöld og að beina skattpeningum borgaranna til fyrirtækja á markaði, hlutafélaga á markaði, við höfum miklar efasemdir um það, þá teljum við líka að menn séu ekki að ráðstafa skattpeningum á skynsamlegan hátt. Menn hafa bent á að við séum í rauninni að búa til fyrirkomulag þar sem hokrað er á mörgum stöðum í stað þess að efla nám á einum eða fáum stöðum þannig að við stöndum betur að vígi í samkeppni við útlönd. Mér finnst hæstv. ráðherra og hv. formaður menntamálanefndar ekki hafa fært sannfærandi rök fyrir þessu. Mér finnst ekki hafa komið sannfærandi rök frá þeim um að við séum að ráðstafa peningum á skynsamlegan hátt.

Hæstv. forseti. Það sem ég var að reyna að draga fram var að sú hræðsla sem hv. þingmaður hafði á sínum tíma í garð atvinnulífsins við að tengja það í ríkari mæli við rannsóknir og háskólastarfsemi átti ekki við rök að styðjast, því það hefur komið á daginn að það er ekki síður verið að styðja við grunnrannsóknir en hagnýtar rannsóknir miðað við þær úthlutanir sem við höfum nú þegar séð og sjáum fram á á næstu missirum. Hv. þingmaður talaði líka um það í ræðu sinni áðan að ríkið væri slæmur bisnessaðili þegar kæmi að háskólamálum. Ég er því auðvitað algerlega ósammála því hvað erum við að upplifa í dag? Það hafa aldrei verið fleiri háskólanemar í háskólanámi á Íslandi, aldrei fleiri háskólar, aldrei fleiri námstækifæri fyrir fólkið okkar og aldrei höfum við staðið betur í samkeppninni gagnvart alþjóðasamfélaginu en nú. Það sýna allar tölur hvar sem borið er niður, hvort sem vitnað er í tölur OECD eða annarra samtaka. Ég get því ekki tekið undir að það sé slæmt að auka fjármagn til háskóla eins og við höfum verið að gera í ríkum mæli. Í rauninni höfum við hlutfallslega aukið fjármagn til háskólamála hraðar en nokkrar aðrar þjóðir sem við berum okkur saman við.

Hæstv. forseti. Það væri fróðlegt að fara nánar við betra tækifæri yfir þessar tölur sem ég hef ákveðnar efasemdir um vegna þess að þegar menn telja fram rannsóknarfé þá er það gert á margvíslegan hátt en það er umræða sem bíður betri tíma. Ég er ekki hræddur við tengsl við atvinnulífið, milli rannsóknarstofnana eða háskóla og atvinnulífsins, síður en svo. Ég vil hins vegar hafa það í farvegi sem gagnast samfélaginu og atvinnulífinu sem allra best. Ég var að reyna að færa rök fyrir máli mínu og þá með tilliti til mikilvægis grunnrannsókna á vegum hins opinbera. Ég var að vara við þeim skammtímasjónarmiðum sem óhjákvæmilega eru ráðandi hjá fyrirtækjum sem þurfa að hrærast í dagsins önn. Það er umræða sem fram fer í Bandaríkjunum og víðar. Nýlega var birt skýrsla þar sem aðilar úr atvinnulífinu bentu á að menn hefðu gengið á þá þekkingarsjóði sem það fyrirkomulag 

Forseti vekur athygli á því að hv. þingmenn hafa skemmri ræðutíma þegar svo margir veita andsvar.

Virðulegi forseti. Ég vildi inna hæstv. ráðherra eftir einu. Það kom skýrt fram í umræðum á Alþingi í fyrra að ekki væri í vændum stefnubreyting að því er varðar gjaldtöku á grunnnám á háskólastigi. Nú er verið að taka út eina tiltekna grein og setja hana inn í einkarekinn skóla gegn skólagjöldum. Hvernig verður brugðist við því? Markar þetta tímamót er varðar gjaldtöku á grunnnám á háskólastigi? Verða viðbrögðin þau að koma á laggirnar tækninámi við annan opinberan skóla til að tryggja valfrelsi og jafnrétti til náms í tækninámsgreinum? Eða markar þetta þau skil að skólagjaldavæða eigi grunnnám á háskólastigi almennt og þá sérstaklega í ljósi þess sem fram kom í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að lántaka nemenda fyrir skólagjöldum í gegnum Lánasjóð íslenskra námsmanna er að hálfu leyti niðurgreidd af ríkinu og því hægt að færa sannfærandi rök fyrir því að nemendagreiðslur hins opinbera til hinna einkareknu skóla séu þar af leiðandi töluvert hærri en til opinberu skólanna? Verður opinberu skólunum bættur þessi munur að einhverju leyti? Það eru þessar þrjár spurningar: Markar þetta skil er varðar skólagjaldtöku á grunnnám á háskólastigi, verður hún almenn og í opinberu skólunum? Hvernig verður með framlögin í gegnum LÍN, verður opinberu skólunum bættur þessi munur að sama marki? Verður valfrelsi og jafnrétti til tæknináms tryggt með því að koma á laggirnar námsgrein við opinbera skóla eins og Háskóla Íslands eða Iðnskólann í Reykjavík?

Hæstv. forseti. Ég hef svarað öllum þessum spurningum, m.a. við 2. umr., en það er ljóst að það þarf að ítreka þetta í annað, þriðja eða jafnvel fjórða sinn fyrir hv. þingmanni. Það er engin breyting á stefnu stjórnvalda varðandi skólagjöldin. Við erum ekki að fara að taka upp skólagjöld á grunnnám á Íslandi. Ég vil hins vegar undirstrika þann samanburð þegar menn tala um að nú sé hinn nýi sameinaði háskóli byrjaður að taka skólagjöld á grunnnám og bent m.a. á Listaháskóla Íslands að það er sjálfseignarstofnun sem rekin er m.a. fyrir stuðning ríkisins. Við höfum ekki talað um að það sé neitt misrétti til náms eða ójafnrétti til náms hvað varðar listnámið. Þar eru borguð skólagjöld upp á 160–170 þúsund og það hefur engin umræða verið um að það hafi ógnað hinu svokallaða jafnrétti til náms. Stefna stjórnvalda í þessum málum er algerlega óbreytt, enda munum við taka umræðu um hana ef henni á að breyta. Það er alveg ljóst.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hæstv. ráðherra ætlar ekki að beita sér fyrir því að hafin verði frekari skólagjaldtaka á grunnnám á háskólastigi enda er ég persónulega andvígur því að við eigum að innleiða skólagjöld á grunnnám á háskólastigi. Ég tek því undir og fagna því að þessi aðgerð, þ.e. að tækninámið verði einungis til boða í einkareknum skóla gegn skólagjöldum, sé ekki stefnumörkun eða tímamót hvað það varðar. Það mál sem við ræðum tekur til ýmissa grundvallarþátta eins og við höfum rætt um áður en ég spurði hæstv. ráðherra annarrar spurningar: Leiðir þetta til þess að til að við tryggjum valfrelsi og aðgengi að tækninámi og brjótum ekki á jafnrétti til náms í tæknigreinum að farið verði af stað með a.m.k. skoðun við að hefja kennslu í tæknigreinum við annan skóla, opinberan skóla þannig að tæknigreinarnar lúti sömu lögmálum og flest annað háskólanám á Íslandi? Ég nefndi sérstaklega Háskóla Íslands og Iðnskólann í Reykjavík. Ýmsir kostir bjóðast, auðvitað eru þeir fleiri. Verður þetta skoðað af fullri alvöru og er vilji til þess, eins og fram kom t.d. hjá þingmönnum Framsóknarflokksins?

Hæstv. forseti. Ég er reiðubúin að svara þessu í fimmta eða sjötta skipti en ég ræddi þetta líka bæði við 1. og 2. umr. í þessu máli. Það er alveg ljóst að menntamálaráðuneytið mun ekki frekar en fyrri daginn standa í vegi fyrir því að háskólar hvort sem það eru ríkisháskólar eða aðrir háskólar taki upp nám sem þeir háskólar kjósa að forgangsraða ef þeir forgangsraða innan þess ramma sem þeir síðan búa við samkvæmt fjárlögum. Auðvitað höfum við fjárlög sem við förum eftir og síðan eru ákveðnir kennslusamningar sem við vinnum eftir. Ef háskólarnir kjósa að forgangsraða málum þannig að þeir setja tækninám á oddinn þá munum við ekki standa í vegi fyrir því svo lengi sem þeir gera það innan síns ramma.

Herra forseti. Ég vil ítreka spurningu sem ég bar fram í umræðunni um hvaða áform væru uppi af hálfu hæstv. menntamálaráðherra til þess að jafna þann mun sem er á fjárveitingum fyrir kennslu í skólum sem ekki eru ríkisháskólar borið saman við þá, munurinn nemur skólagjöldunum sem ríkið er svo að fjármagna gegnum lánasjóðinn. Þessir skólar eiga að keppa innbyrðis um nemendur í sama eða skyldu námi og það sér hver maður að ríkisháskólarnir standa illa að vígi í slíkri samkeppni. Mig minnir að kostnaður ríkisins við einn háskólanema sé um 600 þús. kr. á ári. Þegar sú fjárhæð er hækkuð um 200 þús. eða jafnvel 400 þús. kr. á ári til viðbótar sér hver maður hvað munurinn er mikill á því fjármagni sem háskólinn sem ekki er ríkisháskóli hefur undir höndum umfram hinn. Í öðru lagi spurði ég hæstv. ráðherra hvort áform væru uppi um að breyta fleiri skólum sem eru í dag í eigu ríkisins í skóla sem ekki verða í eigu ríkisins, annaðhvort með sölu eða með því að færa frá þeim nám sem þar er yfir til annars skóla sem ekki er ríkisháskóli og gera þannig skólum kleift að taka upp skólagjöld. Ég spyr hvort frekari áform eru um að ganga áfram á þeirri braut sem þetta frumvarp er á. Að lokum, virðulegi forseti, spurðist ég fyrir um umfang þess náms sem á að vera í Reykjanesbæ en ekki komu svör við því. Við 1. umr. málsins nefndi hæstv. menntamálaráðherra að þetta væri kennsla í íþróttafræðum en við 2. umr. heitir þetta menntun í lýðheilsu, sem ég hygg að sé ekki alveg það sama og hið fyrra. Mig langar að fá nánari skýringar á því hver áformin eru og að hve miklu leyti það skarast við Íþróttakennaraskólann á Laugarvatni.

Hæstv. forseti. Varðandi spurningar hv. þingmanns er hægt að nálgast þessa hluti frá mjög mismunandi sjónarhornum, hversu há framlög háskólarnir fá fyrir hvern nemanda. Menn í háskólasamfélaginu eru ekki sammála um hversu há framlög fylgja hverjum nemanda. Það fer eftir því hvort menn taka rannsóknirnar inn eða ekki. Það er því ekki hægt að bera þetta svona saman, hæstv. forseti, að taka einungis kennsluþáttinn, því það voru á sínum tíma mjög veigamikil rök að ríkisháskólarnir hafa yfir umtalsverðu rannsóknarframlagi að ráða sem kemur auðvitað til með að hækka framlag ríkisins á hvern nemanda miðað við hina svokölluðu einkaháskóla eða sjálfstæðu háskóla. Það er því ekki hægt að bera þetta svona saman og í rauninni má segja að verið sé að bera saman epli og appelsínur. Varðandi sjálfseignarstofnanir er alveg ljóst af minni hálfu að ég mun ekki beita mér fyrir því að ríkisháskólunum sé að sinni hægt að breyta í sjálfseignarstofnanir. Það held ég að sé of víðtæk aðgerð í bili en engu að síður tel ég rétt að við þurfum að huga að stjórnarfyrirkomulagi og umhverfi ríkisháskólanna þannig að þeir geti með raun og sanni staðið í þeirri samkeppni sem þeir standa í nú um þessar mundir og það er verkefni sem á alltaf að vera uppi á borðum hvernig á að móta umhverfi háskólanna þannig að þeir geti haldið áfram að þróast eins og þeir kjósa og hvernig þeir telja hag sínum best borgið innan slíks umhverfis. Það skiptir okkur mjög miklu máli að ríkisháskólarnir búi í slíku umhverfi að þeir geti haldið áfram á þeirri braut sem þeir eru núna en þeir hafa verið á mjög jákvæðri braut bæði varðandi fjölgun nemenda og síðan hvernig þeir hafa hagað fyrirkomulagi sínu þegar kemur að rannsóknum.

Herra forseti. Ég fagna orðum hæstv. ráðherra sem ég skil á þann veg að ekki verði frekari áform að sinni um að breyta námi sem í dag er veitt á vegum háskóla í eigu ríkissjóðs yfir í nám á vegum skóla sem ekki er í opinberri eigu, þannig að ekki verði frekari áform um að fara lengra inn á þá braut sem þetta frumvarp kveður á um. Ég held, virðulegi forseti, að menn verði auðvitað að jafna aðstöðu háskólanna. Sá umbúnaður málsins má ekki vera þannig af hálfu Alþingis að skólar sem eru einkaskólar eða sjálfseignarstofnun fái meira opinbert fé til að veita fræðslu í tiltekinni grein en skóli sem er í eigu ríkissjóðs. Ef við ætlum að hafa samkeppni í háskólaumhverfinu, sem ég er alls ekki andvígur eins og ég gat um í ræðu minni, þá verða menn að standa jafnfætis a.m.k. af hálfu ríkisins. Ég vil ítreka fyrirspurn mína um umfang það sem áform er um að verði í Reykjanesbæ í þeirri kennslu sem þar er greint frá.

Virðulegi forseti. Við erum að ganga til atkvæða um að afnema lög um Tækniháskóla Íslands. Hér er einstakt tækifæri til að efla enn frekar menntun í landinu og ekki síst tæknifræðimenntun en fjölga þarf tæknifræðingum og það sýnir samanburður við Norðurlönd. Því ber að fagna sérstaklega áherslum hins nýja skóla að efla tæknifræðimenntun hér. Afar ánægjulegt er að sjá hversu myndarlega atvinnulífið kemur að stofnun hins nýja sameiginlega háskóla og leggur það með honum 300 millj. kr. Þess má geta að fulltrúar nemenda Tækniháskóla Íslands hafa lýst sig fylgjandi þessari sameiningu og þeim finnst verklag Háskólans í Reykjavík passa vel við væntingar þeirra um námið. 82% nemenda í báðum skólum telja að áhrif sameiningarinnar hafi jákvæð áhrif á námsframboð og 93% þeirra eru þeirrar skoðunar að hinn nýi skóli verði meira áberandi í þjóðfélagsumræðunni. Þetta er gott veganesti fyrir hinn nýja skóla. Virðulegi forseti. Ég fagna þessu framfaraskrefi og ber fullt traust til stjórnenda skólans og veit að það starf sem mun fara fram í skólanum verður forsenda framþróunar og aukinnar samkeppnishæfni í atvinnulífi hér á landi. Það hefur verið sorglegt að horfa upp á málefnafátækt hv. stjórnarandstöðu og þá sérstaklega Samfylkingarinnar í málinu. Tortryggni þeirra gagnvart forsvarsmönnum hins nýja skóla hefur einkennt þeirra umræðu. Að lokum vil ég óska hinum nýja skóla velfarnaðar í framtíðinni og vona að gæfan fylgi nemendum og starfsfólki.

Virðulegi forseti. Sameining Tækniháskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík tekur til grundvallaratriða í háskólastarfsemi á Íslandi. Samfylkingin telur að sameining skólanna geti verið góður kostur og haft í för með sér ýmis sóknarfæri. Við vildum að sjálfsögðu skoða þessa sameiningarkosti með jákvæðum og opnum hug en framganga ríkisstjórnarflokkanna og að ekki hafa fengist svör við mörgum grundvallarspurningum er varða tilvist og fyrirkomulag hins nýja skóla hefur hins vegar orðið til þess að við getum ekki stutt málið. Við fluttum í gær breytingartillögu sem átti að leiða til þess að hinn nýi skóli yrði sjálfseignarstofnun en ekki einkahlutafélag en hún var felld. Ósvarað er stórum spurningum eins og hafa komið fram í máli margra menntamanna og skólamanna að undanförnu um áhrif rekstrarformsins, einkahlutafélagsins, á hið akademíska frelsi hinnar nýju stofnunar. Fram hafa komið efasemdir um að hún leiði til þess að vegið sé að akademísku frelsi stofnunarinnar sem er að sjálfsögðu grundvöllur undir starfsemi hennar. Sé það svo að sjálfseignarstofnunarformið henti ekki fullkomlega eða nægjanlega til reksturs á háskólastofnun eigum við að sjálfsögðu að fara þá leið að endurskoða lög um sjálfseignarstofnanir en ekki setja akademíska stofnun inn í einkahlutafélag sem leiðir til þess að stofnunin geti búið við skert akademískt frelsi. Þessa leið áttum við ekki að fara. Þá er ósvarað spurningum sem verða að liggja fyrir um valfrelsi og aðgengi að tækninámi til framtíðar samhliða því að tækninámið sé tekið sem háskólagrein út úr opinberum skólum og sett inn í einkarekinn skóla gegn skólagjöldum verður að mínu mati að leiða til þess að sambærilegt nám sé hafið við annan skóla þannig að nemendur hafi áfram val um að sækja nám í tæknifræðum við opinbera skóla eða einkarekinn og valfrelsi og jafnrétti til náms ríki í tækninámi sem og flestum öðrum háskólagreinum á Íslandi. Þá er ósvarað að mínu mati framtíðaráhrifum þess að ein grein, eins og tækninám, sé með þessum hætti tekin út úr öðrum greinum og einungis aðgengileg gegn háum skólagjöldum í einkareknum skóla og hvort þetta muni leiða til þess, eins og rektor Háskólans á Akureyri hefur m.a. bent á, að engin rök séu fyrir því að opinberu skólarnir fái ekki heimild til gjaldtöku á grunnnám sitt. En slík breyting væri mjög slæm og gengi gegn öllu jafnrétti til náms og hvatningu til frekari skólasóknar í háskólana. Vegna þess að áhrif rekstrarformsins á akademískt frelsi liggur alls ekki fyrir og fram hafa komið sterkar efasemdir um að það skerði það verulega og vegna óvissu um framtíðargjaldtöku skólagjalda á grunnnám á háskólastigi getur Samfylkingin ekki stutt þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort ég er einn um að halda að Sjálfstæðisflokkurinn og margir framsóknarráðherrarnir með hæstv. forsætisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra í broddi fylkingar trúi því að hlutafélagsformið sé frá guði komið.  Það sem kemur mér á óvart er hve smá í hugsun ríkisstjórnin er. Hún er tilbúin í krafti samkeppniskreddu að stuðla að hokurbúskap í stað þess að stofna til myndarlegrar samvinnu og samvinnubúskapar sem við höfum rekið í opinberum háskólum á Íslandi, sem standast samkeppni við útlönd.  En staðreyndin er sú að allt væri þetta góðra gjalda vert ef þessar stofnanir fengju allar nægilega fjármuni til ráðstöfunar. En þeim er öllum haldið í spennitreyju og það er þess vegna sem ég tala um hokurbúskap. Við eigum að standa myndarlega að háskólanámi á Íslandi til að við stöndumst alþjóðlega samkeppni. Hæstv. forseti. Það sem kemur mér mest á óvart og ég held að hljóti að undra marga stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins, er hve lélegir bisnessmenn þeir eru, hve lélegir hagsmunagæslumenn þeir eru fyrir íslenska skattborgara.

Frú forseti. Með samþykkt þessa frumvarps sem við erum að fara að greiða atkvæði um er verið að sameina tvo tiltölulega smáa háskóla í eina sterka háskólastofnun. Og það sem meira er, þessi breyting felur í sér 300 millj. kr. innspýtingu frá einkaaðilum inn í menntakerfið. Þetta eru söguleg tímamót sem ber að fagna og við þingmenn Sjálfstæðisflokksins munum gera það og það sem meira er, við höfum fundið það við meðferð þessa máls að nemendur þessara tveggja skóla, kennarar, stjórnendur og eigendur hafa allir fagnað málinu og þrýst á að það verði samþykkt bæði hratt og vel. Það ætlum við að gera í þeirri atkvæðagreiðslu sem fram undan er. Stjórnarandstaðan hefur hins vegar kosið að láta óskir og þarfir allra þeirra sem eiga hagsmuna að gæta í þessu máli sem vind um eyru þjóta. Vinstri hreyfingin – grænt framboð er á móti þessu máli af ástæðum sem hér hafa komið fram og hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði ágætlega grein fyrir. Það er gert á grundvelli hugmyndafræði sem hefði átt ágætlega við í Ráðstjórnarríkjunum fyrir nokkrum áratugum síðan en er að mínu mati barn síns tíma. En þáttur Samfylkingarinnar er meiri sorgarsaga í þessu máli. Sá stjórnmálaflokkur sem á tyllidögum talar fjálglega um mikilvægi menntakerfisins og eflingu þess notar nú tækifærið til þess að styðja ekki þessa sameiningu. Það mun koma í ljós við þessa atkvæðagreiðslu að Samfylkingin er á móti þessari sameiningu. Hún er á móti þeim nýja háskóla sem stofnaður verður á grunni hinna tveggja nú á næstu dögum. Þeir verða að eiga það við sig. En við þingmenn Sjálfstæðisflokksins stöndum að baki þessu fólki. Við stöndum að baki þessum skóla, nemendum hans, eigendum og stjórnendum og munum segja já. 
            

Hæstv. forseti. Á undanförnum missirum og árum höfum við Íslendingar staðið fyrir mikilli menntasókn á öllum stigum skólakerfisins. Ekkert land hefur aukið framlög jafnhratt til menntamála eins og við Íslendingar og ekki síst til háskólastigsins og menntasóknin heldur áfram. Nú erum við að varða áfram veginn í átt að því markmiði okkar að verða fremsta þekkingarsamfélag í heimi og við erum á réttri leið eins og allar tölur sýna. Hins vegar er miður að sjá stjórnarandstöðuna og hv. þm. Kristin H. Gunnarsson standa ekki að og styðja hinn nýja sameinaða háskóla og áframhaldandi uppbyggingu háskólasamfélagsins. Málflutningur þeirra hefur fremur einkennst af fyrirslætti og forsjárhyggju. En það er nú skráð á spjöld sögunnar. Ég vil nota tækifærið, hæstv. forseti, og óska hinum nýja háskóla velfarnaðar í starfi. Ég veit að hann mun standa undir væntingum og verða til þess að efla og styrkja innviði íslensks samfélags. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég kynni hér í forföllum formanns skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf árið 2004. Skýrslan er að venju yfirgripsmikil og greinir frá víðfeðmu samstarfi sem fram fer á vettvangi Norðurlandaráðs. Að öðru leyti vísa ég til skýrslunnar í heild á þskj. 830, sem er einnig nokkuð ítarleg umfjöllun um störf Íslandsdeildarinnar. Í þeirri skýrslu er fjallað um störfin, starfsemi nefnda Norðurlandaráðs, fundi ráðsins, sameiginlega fundi með Eystrasaltsráðinu og Norðurlandaráðsþing. Í skýrslunni er einnig fjallað um skipan ráðsins og fyrirkomulag á starfsemi og samstarfi ráðsins og ráðherranefndarinnar. Í upphafi starfsársins 2004 skipuðu Íslandsdeildina Jónína Bjartmarz, formaður, Rannveig Guðmundsdóttir, varaformaður, Drífa Hjartardóttir, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Sigríður Anna Þórðardóttir, Steingrímur Jóhann Sigfússon og Sigurður Kári Kristjánsson. Þann 28. janúar var sú breyting gerð að Arnbjörg Sveinsdóttir tók sæti varamanns í stað Þorgerðar Katrínar. Gunnarsdóttur. Ný Íslandsdeild var kosin 1. október við upphaf 131. þings. Ein breyting var á skipan aðalmanna þar sem Arnbjörg Sveinsdóttir tók við af Sigríði Önnu Þórðardóttur og á fundi Íslandsdeildar þann 7. október var Jónína Bjartmarz kjörin formaður Íslandsdeildar og Drífa Hjartardóttir varaformaður. Stígur Stefánsson alþjóðaritari gegndi starfi ritara Íslandsdeildar Norðurlandaráðs á starfsárinu 2004. Hæstv. forseti. Íslandsdeild Norðurlandaráðs kom saman til fundar fimm sinnum á árinu. Að venju var þátttaka í fundum, þemaráðstefnu og þingi Norðurlandaráðs undirbúin en þar að auki voru fjöldamörg mál á dagskrá, svo og gagnkvæm upplýsingaskipti meðlima Íslandsdeildar um stöðu mála í einstökum nefndum og vinnuhópum Norðurlandaráðs. Þá voru febrúarfundir Norðurlandaráðs sem fram fóru í Reykjavík undirbúnir. Töluvert var rætt um eftirfylgni við tilmæli Norðurlandaráðs en eftir breytingarnar á skipulagi ráðsins sem tóku gildi 1. janúar 2002 hefur verið lögð áhersla á nánari tengsl við þing ríkjanna og hlutverk landsdeilda við að fylgja tilmælum eftir heima í héraði. Voru tilmæli Norðurlandaráðs send til viðkomandi fastanefnda Alþingis. Hugmyndin að baki þessari ráðstöfun er sú að fastanefndirnar fái tilmælin til upplýsingar og geti jafnframt fylgt þeim eftir í löggjafarstarfi þegar við á. Þá var á fundum Íslandsdeildar rætt um skipan meðlima Íslandsdeildar í nefndir Norðurlandaráðs og nauðsyn þess að Íslandsdeild fengi fulltrúa í sem flestum af hinum fimm málefnanefndum Norðurlandaráðs. Framboðsmál Íslandsdeildar til forseta og varaforseta Norðurlandaráðs árið 2005 voru rædd á fundi Íslandsdeildar í september og var samþykkt samhljóða að Rannveig Guðmundsdóttir yrði forsetaefni og Jónína Bjartmarz varaforsetaefni. Rannveig Guðmundsdóttir var síðan kjörin forseti Norðurlandaráðs á 56. þingi ráðsins í sænska þinginu Ríkisdeginum þann 3. nóvember. Íslandsdeildin hélt einn fund með Valgerði Sverrisdóttur, samstarfsráðherra Norðurlanda, og fór hann fram í ráðherrabústaðnum við Tjarnargötu 11. október. Fundurinn var haldinn í aðdraganda 56. Norðurlandaráðsþings og var þingið sjálft, formennska Íslands innan Norrænu ráðherranefndarinnar árið 2004, og áherslur í starfsáætlun Norðurlandaráðs árið 2005 helstu umræðuefnin. Íslandsdeild þáði boð Norðurlandaráðs um að senda þingmenn á ýmsar alþjóðaráðstefnur fyrir hönd ráðsins á starfsárinu 2004. Sóttu íslenskir þingmenn þær ráðstefnur sem meðlimir sérstakra sendinefnda Norðurlandaráðs. Á meðal þeirra viðburða sem þingmenn Íslandsdeildar sóttu má nefna Eystrasaltsráðstefnuna í Bergen, Þingmannaráðstefnu um norðurskautsmál í Nuuk, Norræna daga í þýska þinginu í Berlín og Eystrasaltsþingið í Ríga. Þingmenn Íslandsdeildar sóttu einnig ráðstefnur á vegum sinna nefnda í Norðurlandaráði og er þess skilmerkilega getið í ársskýrslunni. Málefnastarf Norðurlandaráðs fer að mestu fram í fimm málefnanefndum auk forsætisnefndar. Hvað Íslandsdeildina varðar var kosið í nefndir fyrir starfsárið 2004 á 55. þingi Norðurlandaráðs í Ósló og varð nefndarseta Íslandsdeildar sem hér segir: Rannveig Guðmundsdóttir og Jónína Bjartmarz sátu í forsætisnefnd. Í efnahags- og viðskiptanefnd sátu sú sem hér stendur sem formaður og Steingrímur Jóhann Sigfússon sem varaformaður. Sigríður Anna Þórðardóttir sat í velferðarnefnd. Í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd áttu sæti Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Sigurður Kári Kristjánsson og var hann jafnframt varaformaður nefndarinnar. Sigurður Kári Kristjánsson sat einnig í eftirlitsnefnd. Þegar Arnbjörg Sveinsdóttir tók sæti í Íslandsdeildinni í stað Sigríðar Önnu Þórðardóttur tók hún jafnframt sæti Sigríðar Önnu Þórðardóttur í velferðarnefnd. Hæstv. forseti. Vil ég nú víkja máli mínu stuttlega að störfum efnahags- og viðskiptanefndarinnar sem sú sem hér stendur veitir formennsku. Efnahags- og viðskiptanefnd annast málefni sem varða efnahags- og framleiðsluskilyrði, atvinnulíf, innri markað Norðurlanda, frjálsa fólksflutninga, afnám landamærahindrana, viðskipti, byggðastefnu, atvinnumál og vinnumarkað, vinnuvernd, innra skipulag, samgöngur og upplýsingatækni. Á starfsárinu vann nefndin tillögur um norræna skattstofu, opinn hugbúnað og opna hugbúnaðarstaðla í upplýsingatæknistefnu Norðurlanda. Einnig vann nefndin tillögu um norræna skattaráðstefnu sem beindi sjónum að lausn vandamála og hindrana sem einstaklingar og fyrirtæki mæta vegna mismunandi skattalöggjafar á Norðurlöndum. Þá vann nefndin tillögu um að halda sameiginlega vinnumarkaðsráðstefnu Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna en aðild Eystrasaltsríkjanna að ESB mun auka mjög flæði á milli vinnumarkaða þessara landa. Þeirri ráðstefnu er ætlað að vera framhald á ráðstefnu um vinnumarkaðssamstarf Norðurlanda og Eystrasaltsríkjanna sem haldin var í Stokkhólmi 31. ágúst og sú sem hér stendur og Steingrímur Sigfússon sóttu fyrir hönd efnahags- og viðskiptanefndar. Í samræmi við áherslur Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar á málefni Vestur-Norðurlanda árið 2004 ákvað efnahags- og viðskiptanefnd að helga sumarfund sinn vestnorrænum málum, sér í lagi samgöngu- og byggðamálum. Sumarferð nefndarinnar var farin til Færeyja og Íslands 10.–14. ágúst. Átti nefndin mjög gagnlega fundi í báðum löndunum og kynnti sér m.a. stöðu fjarskiptamála í Færeyjum, lagningu neðansjávarjarðganga á milli færeysku eyjanna og stöðu farþegasamgangna á sjó. Farið var síðan með ferjunni Norrænu til Íslands. Eftir komuna til Seyðisfjarðar voru virkjanaframkvæmdir við Kárahnjúka skoðaðar. Á Akureyri var Rannsóknarstofnun Háskólans á Akureyri heimsótt. Nefndarmenn kynntu sér drög að úttekt á flug- og skipasamgöngum á Vestur-Norðurlöndum sem unnin var fyrir Norrænu ráðherranefndina að frumkvæði íslensku formennskunnar. Þá var fjallað um norræna úttekt á stöðu atvinnumarkaða á norrænum jaðarsvæðum og samanburðarrannsóknir á starfsskilyrðum smárra sveitarfélaga á Íslandi, Færeyjum og Álandseyjum. Efnahags- og viðskiptanefnd heimsótti einnig Stofnun Vilhjálms Stefánssonar á Akureyri. Þess má geta að sumarferð í þessari nefnd verður farin til Grænlands á næsta ári og verður það í framhaldi af þessum vestnorræna vinkli sem nefndin er að huga að. Íslandsdeildin tók að venju mjög virkan þátt í sameiginlegum fundum Norðurlandaráðs, þemaráðstefnunni sem haldin var hér á landi og síðast en ekki síst Norðurlandaráðsþinginu í Ósló. Ekki er tími til að fara ofan í saumana á því sem þar fór fram en hins vegar er aftur vísað til ársskýrslunnar sem veitir afar góðar upplýsingar um þær pólitísku umræður og störf er fram fóru á þinginu. Hæstv. forseti. Mig langar til að ljúka framsögu þessari á því að ítreka það sem hér hefur áður komið fram að þrátt fyrir afar umfangsmiklar breytingar á alþjóðavettvangi á undanförnum árum og sér í lagi fjölþjóðlegri stofnanaskipan í Evrópu hefur mikilvægi norræns samstarfs síst minnkað á síðustu árum. Fullyrða má að mikilvægi norræns samstarfs sé enn ríkara á tímum örra breytinga en þegar stöðugleiki ríkir í alþjóðamálum. Ástæðan er einföld. Norðurlandasamstarfið er rauði þráðurinn í hagsmunagæslu Íslendinga á erlendri grundu. Í því ljósi er rík nauðsyn að hlúa vel að þeim farsælu og hagsælu samskiptum sem við höfum átt við bræðra- og systraþjóðir okkar á þeim vettvangi. Hef ég áður sagt að Norðurlandasamstarfið er heimahöfn okkar í alþjóðamálum. Þaðan gerum við út þegar við þurfum að gæta hagsmuna okkar. Þetta á ekki síst við nú um stundir þegar viðvarandi útrás íslenskra fyrirtækja, fjármagns og viðskiptahugmynda á sér stað. Í því tilliti er vert að undirstrika að á þessu ári verður gerð á vettvangi norræns samstarfs sérstök úttekt á landamærahindrunum í atvinnulífi á milli Norðurlandanna. Þrátt fyrir að viðskipti fyrirtækja séu mun auðveldari innan Norðurlanda en til að mynda á Evrópska efnahagssvæðinu er markmið norrænna stjórnmálamanna að gera Norðurlönd að einu markaðssvæði í reynd. Í ljósi þess hve Norðurlandaþjóðirnar eru smáar er einkar mikilvægt að tryggja atvinnulífi þeirra sem best skilyrði en stærri heimamarkaður, norrænn heimamarkaður, mundi styrkja samkeppnisstöðu þeirra til muna, bæði innan Evrópu og utan. Að lokum vil ég, hæstv. forseti, minna á að Ísland á glæsilegan forseta Norðurlandaráðs sem veitir ráðinu afar farsæla forustu. Ég minni einnig á að nú stendur yfir undirbúningur Norðurlandaráðsþings sem haldið verður hér á landi í lok októbermánaðar. Ég er fullviss um að þingið verði í alla staði hið glæsilegasta og að það muni undirstrika mikilvægi norræns samstarfs. Þá vil ég geta þess að í næstu viku, 8. mars, á alþjóðabaráttudegi kvenna verður fundur haldinn um jafnréttismál á vegum forsætisnefndar Norðurlandaráðs.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Drífu Hjartardóttur fyrir yfirferð á hinni ágætu skýrslu um norrænt samstarf og störf Íslandsdeildar Norðurlandaráðs. Eins og fram kom í máli hennar á ég sæti í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd ásamt hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni sem er reyndar farinn úr þeirri nefnd nú og ég er eini íslenski þingmaðurinn sem á sæti í henni í dag. Mig langar að nefna nokkur atriði í sambandi við starf nefndarinnar. Reyndar kom ég inn á þau í umræðunni um skýrslu samstarfsráðherra Norðurlanda fyrr í dag en ætla að nefna helstu áhersluatriðin í vinnu nefndarinnar á starfsárinu. Allmikil áhersla var lögð á orkumál og í framhaldi af þeirri vinnu var haldin þríhliða orkumálaráðstefna í Ósló í samvinnu við Eystrasaltsþingið og Beneluxþingið þar sem farið var yfir raforkumálin og þær breytingar sem orðið hafa á raforkumarkaði í Evrópu undanfarið í kjölfar tilskipunar Evrópusambandsins og því að búið er að koma á samkeppni í þeim efnum. Einnig hefur nefndin fjallað nokkuð um vistvænar landbúnaðarvörur á Norðurlöndum og í framhaldi af þeirri vinnu stendur til að við hittum danska fæðumálaráðherrann, þ.e. þann sem sér um matvæli, á næstunni til að ræða áherslur nefndarinnar í þeim efnum. Ég er í þriggja manna nefnd sem mun hitta hann til að upplýsa hann og fá svör við ýmsum atriðum sem koma inn í þá vinnu. Á ráðstefnunni um orkumálin var innlegg um vetnismálin hér á landi sem hv. þm. Hjálmar Árnason sá um. Hann kynnti vetnismálin á Íslandi, gerði það skemmtilega og vakti það miklar umræður á ráðstefnunni. Á septemberfundunum var málstofa á vegum umhverfisnefndar um meðhöndlun og flutning kjarnorkuúrgangs. Nefndin ætlar að skoða þau mál nánar í sumar þar sem til stendur að kynna sér geymslu kjarnorkuúrgangs í Svíþjóð, í Oskarshavn, þar sem þeir hyggjast grafa kjarnorkuúrgang djúpt í jörðu. Eins og fram kemur í skýrslunni og kom fram á málstofunni í september fellur til verulega mikill kjarnorkuúrgangur bæði í Svíþjóð og Noregi og er talið að hann verði um 10 þús. tonn á næstu 5 árum, sem er verulega mikið. Menn hafa haft áhyggjur af því hvernig flytja eigi kjarnorkuúrganginn um Evrópu og Rússland og aðaláhyggjuefnið hefur verið að finna farartæki sem eru nógu örugg til að flytja úrganginn því það er ekki að spyrja að leikslokum ef eitthvert óhapp henti í slíkum flutningum á þeim svæðum sem þau fara um sem eru oft mjög mikilvæg fiskimið. En það hefur verið baráttumál m.a. Bellona-umhverfisverndarsamtakanna í Noregi að banna slíkan flutning. Bellona-samtökin hafa einnig barist mjög ötullega fyrir því að hætt verði að setja kjarnorkuúrgang frá Sellafield í hafið. Á síðasta ári var haldin ráðstefna í Bretlandi um þá baráttu alla og árangur hennar og í kjölfar hennar komu upplýsingar frá breskum yfirvöldum um að þau hafi fundið leið til að hætta að menga hafið með kjarnorkuúrgangi frá Sellafield-kjarnorkuverinu í Bretlandi. Það var því mjög ánægjulegt að barátta Bellona-samtakanna og fleiri auðvitað skilaði þeim góða árangri. Eins og fram kom hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur voru áherslur Íslendinga á Vestur-Norðurlöndin og þess vegna fór umhverfis- og náttúruauðlindanefnd Norðurlandaráðs til Grænlands sl. sumar og hélt þar sumarfund sinn. Þar kom einmitt fram hversu ótrúlega mikil áhrif hlýnandi loftslag hefur á Norður-Grænland, lífshætti þar og dýralíf og m.a. var það verulegt áhyggjuefni Grænlendinga að á hinum norðlægu slóðum, þar sem er mjög mikið af litlum þorpum þar sem frumbyggjar eða Inúítar búa, hefur ís ekki fest á firði en þeir hafa byggt afkomu sína t.d. á veiðum í gegnum ís á vetrum. Þetta hefur haft veruleg áhrif á lífsafkomu Grænlendinga í Norður-Grænlandi. Sama á við um ýmsar dýrategundir við Grænland, t.d. hvali, ísbirni og fleiri dýrategundir. Hlýnandi loftslag hefur raskað lífsháttum dýrategunda á þessum slóðum og sömuleiðis hvernig jökullinn hefur hopað verulega og ótrúlega mikið á stuttum tíma. Umhverfisnefnd Norðurlandaráðs átti fund með umhverfisnefnd grænlenska þingsins um þessi mál þar sem áhyggjur þingmanna þar komu fram. Mig langar aðeins að nefna umræðuna um sjálfbæra þróun. Ég sótti tvo fundi fyrir umhverfisnefnd um það mál, annan í Svíþjóð og hinn í Danmörku. Sömuleiðis var mjög athyglisvert að ég sat fund NAMMCO sem fram fór í Færeyjum þar sem fram kom að það er mjög slæm staða í selastofninum við Ísland og í framhaldi af því var nokkur umræða um þau mál í þinginu vegna upplýsinga frá ársfundi NAMMCO. Það hefur verið vinna í gangi varðandi strandveiðar á Norðurlöndunum og hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sat fund í nefndinni sem varamaður og hefur unnið að undirbúningi ráðstefnu um strandveiðar á Norðurlöndunum, en hún situr nú jafnréttisfund erlendis svo hún er ekki viðstödd til að segja okkur aðeins frá þessu en ráðstefnan um strandveiðarnar mun verða haldin í maí. Ég kom aðeins inn á vinnu sem fram fer hjá Evrópusambandinu fyrr í dag um eiturefni í umhverfinu sem nefnist REACH. Ég spurði hæstv. iðnaðarráðherra um aðkomu okkar að þeirri vinnu en verið er að undirbúa löggjöf um að skrá eiturefnin sem eru í hinum ýmsu vörum og matvælum sem við notum jafnvel dags daglega og okkur stendur heilsufarsleg ógn af. Á janúarfundi Norðurlandaráðs kom fram hvatning til þinganna á Norðurlöndum og Norðurlandaþjóðanna að leggja okkar af mörkum til að fá sem flest af eiturefnunum skráð hjá Evrópusambandinu því auðvitað kemur þetta í löggjöf okkar síðar. Það voru engin svör frá hæstv. iðnaðarráðherra um það en ég mun auðvitað kalla eftir þeim síðar og vonast til þess að við munum láta til okkar taka við undirbúning löggjafarinnar hjá Evrópusambandinu um eiturefnin. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég hef aðeins hlaupið á þeim málum sem eru í skýrslunni og snúa að umhverfis- og náttúruauðlindanefndinni og læt hið ritaða mál duga sem fram kemur í þessari ágætu skýrslu um störf Íslandsdeildarinnar á starfsárinu.

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þessa skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs um norrænt samstarf árið 2004 en tel mér þó skylt, úr því að ég á sæti í Íslandsdeildinni, að taka stuttlega þátt í þessari umræðu og gera grein fyrir störfum mínum innan deildarinnar. Eins og fram kom hjá hv. þm. Drífu Hjartardóttur átti ég sæti í umhverfis- og náttúruauðlindanefnd Norðurlandaráðs, var þar varaformaður fram að síðustu áramótum en sat jafnframt í svokallaðri eftirlitsnefnd Norðurlandaráðs. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir hefur í sjálfu sér gert grein fyrir störfum umhverfis- og náttúruauðlindanefndarinnar á árinu 2004 og ég ætla ekki að fara að endurtaka það sem þar kom fram. Ég verð þó að segja að í þessari nefnd eru ekki mjög mörg mál sem varða hagsmuni Íslands og nú þegar ég hef vikið sæti úr henni og tekið sæti í svokallaðri borgara- og neytendanefnd verð ég að segja að ég hefði viljað sjá nefndina taka kannski nánar á hagsmunamálum sem varða okkur Íslendinga meira. Í sjálfu sér hefur verið gerð gangskör að því. Eins og fram hefur komið kom nefndin á starfsárinu á fót vinnuhópi til að skipuleggja ráðstefnu um framtíðarhorfur strandveiða á Norðurlöndum. Það er kannski það atriði sem heyrir undir umhverfis- og náttúruauðlindamál sem skiptir okkur Íslendinga mestu máli í þessu sambandi. Á vettvangi þessarar nefndar og á vettvangi Íslandsdeildar á síðasta Norðurlandaráðsþingi sem haldið var ítrekaði ég þau sjónarmið sem ég hef áður komið fram með, þ.e. ég fór yfir rétt strandríkja til þess að nýta með sjálfbærum hætti þær náttúruauðlindir sem eru við þetta land, þá sérstaklega hvalveiðar, fór yfir þann tvískinnung sem fram hefur komið í stefnu sérstaklega sænsku ríkisstjórnarinnar og Svía hvað varðar sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda. Svíar telja sig þess umkomna að veiða dádýr og elg, sem eru spendýr eins og hvalirnir, og telja það hið eðlilegasta mál en rísa síðan upp á afturlappirnar þegar við Íslendingar kjósum að nýta náttúruauðlindir okkar og veiða spendýr sem eru við okkar strendur og í okkar fiskveiðilögsögu. Það verður ekki annað sagt en að a.m.k. Grænlendingar og Færeyingar hafi tekið undir þessi sjónarmið okkar Íslendinga til þessa máls. Eftir því sem oftar er á það minnst vekur það meiri og meiri eftirtekt á Norðurlöndum, einkum í þessum tveimur löndum. Eins og ég sagði, herra forseti, átti ég einnig sæti í eftirlitsnefnd Norðurlandaráðs og sit þar enn þá en nefndin fylgist fyrir hönd Norðurlandaráðsþingsins með starfsemi sem fjármögnuð er úr sameiginlegum sjóðum Norðurlandanna og hefur haft umsjón með málefnum sem snerta túlkun samninga um norræna samvinnu, vinnutilhögun Norðurlandaráðs og önnur innri málefni. Ég hygg að í sjálfu sér kalli ekkert sem fram kom í störfum þessarar nefndar á efnislega umfjöllun hér. Nefndin fundaði nokkuð reglulega og ágætlega og vel að mínu mati og ég get ekki betur séð en að haldið sé ágætlega utan um þá fjármuni sem til þessa samstarfs renna og að þeir renni þangað sem þeim er ætlað að fara. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa frekari orð um þessa skýrslu, hún er ítarleg og vönduð og segir í rauninni allt sem segja þarf.

Herra forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar ÖSE-þingsins fyrir árið 2004, sem er á þskj. 823. Áður en ég hef mál mitt vil ég undirstrika skýran greinarmun á annars vegar Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, ÖSE, og ÖSE-þinginu hins vegar. ÖSE er alþjóðastofnun sem starfar á grundvelli Helsinki-sáttmálans frá árinu 1975 og er ætlað að stuðla að friðar- og öryggissamvinnu aðildarríkjanna 55. Líkt og gildir um aðrar alþjóða- og milliríkjastofnanir fer starfsemi ÖSE fram í umboði ríkisstjórna aðildarríkjanna. ÖSE-þingið starfar á hinn bóginn í umboði þjóðþinga aðildarríkjanna og þar koma saman yfir 300 þjóðkjörnir þingmenn. Jafnvel þótt samskipti ÖSE-þingsins við ÖSE séu mikil eru formlegu tengslin lítil en hafa þó farið vaxandi. Af störfum Íslandsdeildar ber hæst stofnun sérstakrar nefndar ÖSE-þingsins sem hafa skal eftirlit með fjármálum ÖSE. Þessi nefnd var sett á laggirnar eftir að tillaga sem ég lagði fram var samþykkt einróma á ársfundi þingsins í Edinborg og var nefndin skipuð á haustmánuðum í umboði forseta ÖSE-þingsins. Er ég einn af fjórum þingmönnum sem skipa nefndina. Hinir þrír eru frá Hollandi, Kanada og Slóveníu. Eru vonir bundnar við að þannig hljóti þjóðkjörnir þingmenn sem sitja á ÖSE-þinginu aukið hlutverk við að hafa eftirlit með hvernig skattfé þjóðanna er varið í samræmi við eftirlitsskyldu þeirra með fjármálum framkvæmdarvaldsins heima fyrir, svona svipað og fjárlaganefnd í þinginu hér og annars staðar. Er starf nefndarinnar þegar hafið og má greina mikinn metnað og kraft í því starfi sem þar fer fram. Starfshættir ráðherraráðsins, yfirstjórnar ÖSE, sem grundvallast á samstöðureglunni svonefndu eru það lokaðir í eðli sínu að ÖSE-þinginu hefur reynst örðugt að fá nægar upplýsingar til að draga eigin ályktanir af starfinu. Er það mál manna að rík nauðsyn sé til að ÖSE geri bragarbót á fjármálum sínum og að heildrænt eftirlit þjóðþinganna sé nauðsynlegt til að efla gagnsæi og góða stjórnsýslu stofnunarinnar. Herra forseti. Íslandsdeild ÖSE-þingsins var þannig skipuð 2004 að aðalmenn voru hv. þm. Dagný Jónsdóttir, varaformaður, Jóhanna Sigurðardóttir og ég sem formaður. Varamenn voru hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, Hjálmar Árnason og Ásta R. Jóhannesdóttir. Andri Lúthersson var ritari Íslandsdeildarinnar. Fulltrúar Íslandsdeildar sóttu auk ritara alla þrjá helstu fundi ÖSE-þingsins á árinu. Við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sóttum vetrarfundina í Vínarborg í febrúarmánuði og öll deildin sótti ársfundinn sem haldinn var í Edinborg að þessu sinni. Þá sótti ég fund stjórnarnefndarinnar á eynni Ródos. Herra forseti. ÖSE-þingið hefur starfað í núverandi mynd frá árinu 1992 er fyrsti ársfundurinn fór fram í Búkarest. Á þeim fundi var ákveðið að stofna skrifstofu ÖSE-þingsins sem staðsett er í Kaupmannahöfn. Samskipti ÖSE og ÖSE-þingsins eru helst í því formi að helstu forsvarsmenn ÖSE ávarpa þingfundi og nefndarfundi og svara spurningum þingmanna. Þá eru ályktanir ársfundar ÖSE-þingsins lagðar fyrir stofnunina og þeim svarað af hálfu framkvæmdarvaldsins. Nýlega var byrjað að leggja fjárhagsáætlun ÖSE fyrir ÖSE-þingið til að bæta samskiptin og auka gagnsæið. Með stofnun áðurnefndrar sérnefndar um fjármál ÖSE er búist við að eftirlitshlutverk ÖSE-þingsins og áhrif þess muni aukast. Það gæti falist í mati á fyrirhugðum fjárveitingum til einstakra verkefna, framkvæmd ályktana ÖSE-þingsins, skýrari og auðskiljanlegri reikningsskilum og eftirliti með fjárveitingum sem þegar hefur verið ráðstafað. Þetta getur orðið mjög veigamikið verkefni því að við erum jú að tala um skattfé borgara allra landanna 55. Í ársskýrslunni er greinargóð lýsing á uppbyggingu ÖSE og verður ekki farið nánar út í það hér en þó vil ég nefna mikilvægustu atriðin í starfi stofnunarinnar. Mikilvægasti þátturinn í starfsemi ÖSE eru starfsstöðvar á vettvangi og hefur sá þáttur skilað miklum árangri, sérstaklega á síðustu fimm árum. Fulltrúar ÖSE á vettvangi starfa náið með valdhöfum í þeim ríkjum og héruðum þar sem starfið fer fram og liðsinna við að efla innviði lýðræðis og mannréttinda auk annarra þátta. Starfið á vettvangi er mjög viðamikið og starfa þar um 3 þús. manns að jafnaði. Þess ber að geta að aðeins fáir þessara fulltrúa eru kostaðir beint af ÖSE. Langflestir eru starfsmenn aðildarríkjanna sem sendir eru á vettvang og starfa í nafni ÖSE. Þannig hafa til að mynda fjölmargir Íslendingar starfað að uppbyggingu á fyrrum átakasvæðum. Starfsstöðvar ÖSE á vettvangi eru 18 talsins og undanfarin ár hefur ÖSE einsett sér að styrkja störf stofnunarinnar á vettvangi og er það í takt við þær áherslur sem komið hafa ítrekað fram hjá ÖSE-þinginu. Átökin á Balkanskaga á 10. áratug síðustu aldar urðu til þess að ÖSE fékk viðamikið hlutverk við uppbyggingarstarf. Vegur og virðing stofnunarinnar jókst í kjölfarið sem og umsvifin. Á síðustu árum hefur ÖSE lagt lóð sitt á vogarskálarnar til að slökkva þá ófriðarelda sem blossað hafa upp á svæðinu. Vegna breyttrar stöðu í alþjóðamálum hafa áherslur ÖSE þó beinst í auknum mæli í austurveg. Kákasuslýðveldin og Mið-Asíuríkin hafa átt gott samstarf við ÖSE á síðustu árum og er ljóst að mun meiri pólitísk vigt hefur verið lögð í að aðstoða ríkin á þessum landsvæðum. Þrátt fyrir það hefur ÖSE enn ríkar skuldbindingar í suðausturhluta Evrópu við framkvæmd Dayton-samkomulagsins í Bosníu og Hersegóvínu, friðargæsluverkefni í Kosovo-héraði, uppbyggingarverkefni í Serbíu og Svartfjallalandi, auk þróunarverkefna í öðrum ríkjum á svæðinu. Á þessum stöðum hefur stofnuninni verið falið að hafa umsjón með framkvæmd kosninga, fylgjast með mannréttindamálum, hindra mansal, byggja upp réttarkerfi og frjálsa fjölmiðlun og aðstoða við gerð samninga um traustvekjandi aðgerðir og takmörkun vígbúnaðar. Kosningaeftirlit bar að venju hæst í starfi ÖSE á árinu, t.d. forsetakosningarnar í Úkraínu og farsæl niðurstaða þeirra. Á þessum vettvangi hefur ÖSE-þingið látið æ meira til sín taka og er nú svo komið að kjölfestan í öllu kosningaeftirliti stofnunarinnar er þingmenn sem ÖSE-þingið lætur í té. Forsvarsmenn kosningaeftirlitsins á hverjum stað eru alla jafna úr röðum fulltrúa ÖSE-þingsins þar sem safnast hefur saman mikil þekking og reynsla á þessu sviði. Alþjóðleg barátta gegn hryðjuverkastarfsemi hefur mótað nokkuð starf ÖSE á undanförnum árum enda fer mikilvæg alþjóðasamvinna á sviði til að mynda löggæslumála fram undir væng stofnunarinnar. Þá hefur ÖSE reynst afar mikilvægur samráðsvettvangur fyrir mörg málefni, m.a. baráttu gegn mansali og smygli á eiturlyfjum og vopnum. Helsti styrkur ÖSE felst í fjölda aðildarríkjanna, tengingunni yfir Atlantshafið og austur til Mið-Asíu. Er stofnunin því breiður samráðs- og samvinnuvettvangur ólíkra ríkja sem sett hafa sér sömu markmið. ÖSE-þingið starfar aðallega í þremur nefndum sem fjalla um stjórnmál og öryggismál, efnahags- og umhverfismál og lýðræðis- og mannréttindamál. Þetta nefndastarf endurspeglar hinar þrjár víddir ÖSE. Að auki er ÖSE-þingið aflvaki fyrir breytingar á áherslum ÖSE og veitir einnig stofnuninni óformlegan pólitískan stuðning með ályktunum og því um líku. Herra forseti. Fulltrúar ÖSE-þingsins, sem eru þjóðkjörnir fulltrúar þjóðþinganna, hafa verið ötulir talsmenn starfsemi stofnunarinnar heima fyrir og hefur sá stuðningur verið stofnuninni mikilvægur. Tengsl ÖSE-þingsins og ÖSE hafa þó þótt frekar fátækleg en núna virðist vera vilji til að bæta þessi tengsl þannig að ályktanir ÖSE-þingsins rati inn á borð ráðherraráðsins og fastaráðs ÖSE og hljóti þar umfjöllun. Auk hefðbundinna nefndastarfa ÖSE-þingsins eru starfræktar ýmsar sérnefndir sem eru ráðgefandi í tilteknum málum sem varða stöðuna í Moldavíu, stjórnmálaástandið í Úkraínu, jafnréttismál og fjármál ÖSE svo að nokkur dæmi séu nefnd. Oftar en ekki hefur starf þessara sérnefnda skilað miklum árangri við að fá deiluaðila að samningsborðinu og við að upplýsa mál og kynna fyrir almenningi. Að lokum þakka ég fulltrúum Íslandsdeildar fyrir gott samstarf á árinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka formanni ÖSE-nefndarinnar, hv. þm. Pétri Blöndal, fyrir skýrslu nefndarinnar. Einnig þakka ég hv. þingmanni fyrir að beita sér fyrir betri vinnubrögðum er varða fjárhagsáætlun ÖSE en um það atriði hafa orðið miklar umræður á ÖSE-þingunum. Mig langar til að vitna örstutt í skýrsluna sem liggur fyrir í þessari umræðu, með leyfi herra forseta, en þar stendur: „[Hv. þm.] Pétur [Blöndal] lagði til að vinnuhópur yrði settur á laggirnar til að skoða sérstaklega fjárhagsáætlun ÖSE og leggja fram tillögur. Forsetinn sagði fjárhagsáætlun ÖSE mjög torskilið plagg upp á 1.300–1.600 síður. Einungis fáar landsdeildir tækju þátt í umræðunni. Hann viðurkenndi að þingið þyrfti að taka betur á þessu máli og fagnaði því að Íslandsdeildin ætlaði að leggja nokkuð af mörkum til þessarar vinnu.“ Eins og ég segi hefur framganga Íslandsdeildarinnar í þessu máli vakið mikla athygli á þinginu og vona ég að sjálfsögðu að það muni skila okkur miklu. Svo var annað atriði sem ég vildi aðeins ræða. Eins og hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á áðan hefur ÖSE beitt sér varðandi mansal, kynlífsþrælkun og fleira og það er mjög ánægjulegt að íslensk stjórnvöld hafi ákveðið að veita 2 millj. kr. á vettvangi ÖSE til eflingar starfsemi ÖSE gegn mansali og kynlífsþrælkun kvenna og stúlkubarna í Bosníu-Hersegóvínu. Fjárframlag Íslands mun kosta áframhaldandi starfsemi innlends sérfræðings hjá sendinefnd ÖSE í Bosníu til eins árs. Starf sérfræðingsins er fólgið í aukinni fræðslu og eflingu vitundar almennings um mansal og ofbeldi gegn konum og börnum í Bosníu. Einnig sinnir sérfræðingurinn námskeiðahaldi, samskiptum við frjáls félagasamtök á þessu sviði, skipulagningu aðstoðar við fórnarlömb mansals auk ráðgjafar varðandi landsáætlun stjórnvalda í Bosníu gegn mansali. Enn fremur mun sérfræðingurinn veita ráðgjöf við skipulagningu sérstakrar neyðarsímalínu fyrir fórnarlömb mansals í Bosníu. Fastanefnd ÖSE hefur lagt sérstaka áherslu á þennan málaflokk undanfarin þrjú ár og hefur framlag Íslands vakið verðskuldaða athygli á vettvangi ÖSE. Ég vil segja það hér að ég vona að ÖSE muni halda áfram að hlúa að þessum málaflokki, enda ekki vanþörf á. Margir hafa rætt það á ÖSE-þingunum að það sé töluvert á reiki hvert hlutverk ÖSE eigi að vera og ég held að þetta sé nákvæmlega málaflokkurinn sem ÖSE eigi að beita sér fyrir, ekki síst vegna þess fjölda ríkja sem á aðild að ÖSE.

Virðulegi forseti. Ég fylgi eftir skýrslu Íslandsdeildar VES-þingsins fyrir árið 2004 sem formaður Íslandsdeildarinnar. VES-þingið kemur saman tvisvar á ári til reglulegs þingfundar. Á milli funda koma nefndir þingsins saman nokkrum sinnum á ári. Við höfum ekki tekið þátt í því nefndarstarfi en við höfum áheyrnaraðild að þinginu. Ég mun í máli mínu fyrst og fremst styðjast við skýrsluna sem er nokkuð ítarleg um þær umræður og sjónarmið sem fram komu á þinginu, annars vegar dagana 2.–4. júní og síðan síðar á síðasta ári, þ.e. dagana 28. nóvember til 1. desember þegar seinni hluti 50. fundar VES-þingsins var haldinn. Hyggst ég stikla hér á stóru. Eins og fyrr segir var fyrri hluti fundarins haldinn dagana 2.–4. júní. Þann fund sóttu af hálfu Íslandsdeildar Bjarni Benediktsson, Guðjón Hjörleifsson og Bryndís Hlöðversdóttir, auk Andra Lútherssonar ritara. Á þessu þingi voru umræður um sameiginlega öryggis- og varnarstefnu ESB í kjölfar stækkunar Evrópusambandsins áberandi sem og umræður um þinglegt eftirlit með öryggis- og varnarstefnu ESB og Evrópusamvinna um upplýsingagjöf til almennings um öryggis- og varnarmál álfunnar. Auk þess var rætt um skýrslu um stöðuna í öryggis- og varnarmálum Eystrasaltsríkjanna þriggja og fjallað um hættur á árásum með kjarna-, efna- og lífefnavopnum. Nokkuð bar á umræðum um stjórnarskrárdrög ESB og spurninguna um hvernig öryggis- og varnarmálaþátturinn yrði meðhöndlaður í sáttmálanum en eins og fram hefur komið fór þessi hluti þingsins fram í júnímánuði á síðasta ári. Það sem ég vildi kannski helst minnast á sem markvert var á þinginu er að í upphafi þingfundar hélt Decker, forseti VES-þingsins, ræðu þar sem hann ítrekaði nauðsyn þess að komið yrði á fót alþjóðlegu þingmannasamstarfi innan ESB með það að markmiði að þinglegt eftirlit yrði haft með öryggis- og varnarmálastefnu ESB og þannig komið í veg fyrir það sem menn hafa kallað lýðræðishallann í þessum málaflokki. Það verður að segjast eins og er að þetta málefni hefur verið mjög fyrirferðarmikið á þeim VES-þingum sem ég hef sótt. Jafnframt verður að segjast eins og er að öll störf þingsins mótast dálítið af þeirri óvissu sem er um framtíð þingsins. Decker hefur verið ötull talsmaður þess að þjóðþingum ESB-ríkjanna bæri að hafa eftirlit með öryggis- og varnarmálastefnu ESB. Hann hefur mælt fyrir því að komið yrði á fót slíkri samkundu og hefur talið í því samhengi að slík samkunda gæti verið að fyrirmynd VES-þingsins eða í ætt við það. Á þinginu flutti Peter Struck, varnarmálaráðherra Þýskalands, ávarp og aðspurður taldi hann að VES-þingið mundi starfa í 3–4 ár til viðbótar í núverandi mynd. Að þeim tíma liðnum, mátti heyra á máli hans, yrðu komnar fram breytingar á störfum þingsins. Í skýrslunni sem hér liggur frammi er farið allítarlega yfir þær umræður sem fóru fram á þessum fyrri hluta VES-þingsins. Ég sé ekki ástæðu til að fara nákvæmlega yfir þær hér en ætla þó að minnast á það að á þessum fyrri hluta 50. fundarins var fjallað um málefni Íraks og í ályktun þingsins sem samþykkt var samhljóða voru ríkisstjórnir hvattar til að styðja almennar þingkosningar í landinu með það fyrir augum að valdaafsal til innlendra stjórnvalda gæti farið fram sem fyrst. Þá ályktaði þingið jafnframt í þá veru að rík nauðsyn væri á að tryggja áframhaldandi veru alþjóðlega friðargæsluliðsins í Írak og enn fremur að Sameinuðu þjóðirnar yrðu að gegna lykilhlutverki við hið pólitíska umbreytingaferli sem nú ætti sér stað í landinu. Síðari hluti fundarins fór fram 29. nóvember til 1. desember og þann fund sóttu af hálfu Íslandsdeildar Bjarni Benediktsson, Guðjón Hjörleifsson og Helgi Hjörvar, í forföllum Bryndísar Hlöðversdóttur aðalmanns og Þórunnar Sveinbjarnardóttur varamanns, auk Andra Lútherssonar ritara. Helstu skýrslur sem fyrir þinginu lágu að þessu sinni fjölluðu um evrópsk öryggis- og varnarmál 50 árum eftir undirritun endurskoðaða Brussel-sáttmálans, samskipti Bandaríkjanna og Evrópu á sviði öryggis- og varnarmála, samvinnu Bandaríkjanna og Evrópu á sviði hergagnaframleiðslu, og stöðu mála í Úkraínu. Belgíski þingmaðurinn Stef Goris var kjörinn nýr forseti VES-þingsins en Lúxemborgarinn Marcel Glesener hafði gegnt embættinu eftir að Belginn Armand de Decker lét af þingmennsku í sumar og gerðist ráðherra í ríkisstjórn Belgíu. Í upphafi þingfundar hélt fráfarandi starfandi forseti ræðu um starfsemi þingsins og helstu málefni sem fyrir því lægju. Í ræðunni ræddi Glesener um niðurstöður Evrópuþingskosninganna í maí sl. og nefndi að nú um stundir væru 10 ný ríki fullir þátttakendur í Evrópusamstarfi, þar með talið öryggis- og varnarsamstarfi Evrópusambandsins og stjórnmála- og öryggismálanefnd sambandsins, þar sem undirbúningur sameiginlegrar stefnu í öryggis- og varnarmálum færi fram. Á það bæri þó að minna að það væru enn þjóðþing aðildarríkjanna sem sinntu lýðræðislegu eftirliti með þeim ákvörðunum sem stjórnvöld tækju, ákvörðunum sem að mestu leyti væru háðar samstöðu allra ESB-ríkjanna. Í því ljósi væri nauðsyn á að árétta það að afar mikilvægt væri að fulltrúum þjóðþinganna sem á VES-þinginu sætu yrði gert auðveldara að fjalla um málefni Evrópustefnunnar í öryggis- og varnarmálum. Þess vegna hefði verið ákveðið að veita nýju aðildarríkjunum atkvæðisrétt á VES-þinginu, jafnvel þótt ráðherraráð VES hefði tekið þá ákvörðun að ekki væru ástæður fyrir þau að gerast fullir aðilar að VES. Þarna endurspeglast enn og aftur sú umræða um þennan umræðuvettvang fyrir lýðræðislega kjörna fulltrúa til að hafa eftirlit og veita þessum málaflokki aðhald. Hinn nýkjörni forseti þingsins, Stef Goris, kom inn á þessi sömu mál í ræðu sinni og lagði áherslu á að menn ættu að gleðjast yfir því að nú væri kominn meiri stöðugleiki um tilvist þingsins í kjölfar undirritunar stjórnarskrárinnar og menn ættu að horfa til þess verkefnis til framtíðar að upplýsa ráðamenn í Evrópu um það mikilvæga starf sem fram færi undir merkjum VES-þingsins og að tilvist þess væri einkar mikilvæg fyrir lýðræðislega umræðu um öryggis- og varnarmál í álfunni. Einn þeirra sem tók til máls á þessum síðari hluta þingsins var Luc Frieden, varnarmálaráðherra Lúxemborgar. Mér finnst rétt að minnast á að í ræðu sinni vék hann að þeim friðargæsluverkefnum sem ESB hefði tekið að sér á undanförnum árum og missirum, bæði á Balkanskaga, í Afríkuríkinu Kongó og nú síðast í Kákasusríkinu Georgíu. Hann færði íslenskum, norskum, búlgörskum, rúmenskum og tyrkneskum stjórnvöldum sérstakar þakkir fyrir framlag þeirra til þeirra verkefna sem enn væri unnið að. Ég ætla að lokum að minnast á það að af þeim skýrslum og ályktunum sem ræddar voru á desemberþinginu kom fram í skýrslu gríska þingmannsins Elsu Papadimitriou um nýjar ógnir í öryggiskerfi Atlantshafsríkja að brýnt væri að Evrópuríkin og Bandaríkin ættu opinskáar viðræður á víðfeðmum vettvangi um stríðið í Írak, málefni Miðausturlanda, stöðu aðgerðanna í Afganistan, gereyðingarvopn í Íran og fleira. Það má segja að umræðan um samskiptin yfir Atlantshafið, framtíð þingsins og hvernig tryggja megi lýðræðislegt eftirlit með varnar- og öryggismálastefnu ESB, mikilvægi þess að Evrópuríkin eigi sér sameiginlegan umræðuvettvang til að koma saman og ræða þessi mál, hafi verið mjög áberandi á þinginu á síðasta ári. Þessi sama umræða hefur verið áberandi hingað til en það er vonandi rétt sem haldið var fram á fundinum og ég hef áður minnst á að framtíð VES-þingsins sé að skýrast betur en verið hefur og að heldur skýrari sýn komist á hlutverk þingsins til framtíðar litið. Ég held að ég láti þetta nægja um skýrslu Íslandsdeildar VES-þingsins fyrir árið 2004.

Hæstv. forseti. Á þskj. 825 liggur fyrir skýrsla frá Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins fyrir árið 2004 og vil ég fylgja skýrslunni úr hlaði með nokkrum orðum. Allt frá lokum kalda stríðsins hefur Evrópuráðið í Strassborg gegnt því veigamikla hlutverki að styðja við bakið á lýðræðisuppbyggingu í nýfrjálsum ríkjum Mið- og Austur-Evrópu, m.a. með efnahags-, laga-, stjórnsýslu- og tækniaðstoð og kosningaeftirliti. Aðildarríkjum ráðsins hefur fjölgað ört á þeim 15 árum sem liðin eru síðan Berlínarmúrinn féll og á árinu 2004 náði stofnunin þeim merka áfanga að aðildarríkin urðu fjörutíu og sex talsins þegar Mónakó hlaut formlega aðild. Segja má að ríki Evrópuráðsins myndi nú eina órofa pólitíska heild, að aðeins Hvíta-Rússlandi einu undanskildu, og með vaxandi verkefnum og skuldbindingum aðildarríkja og auknum umsvifum er óhætt að segja að vægi ráðsins hefur aukist verulega. Framtíð Evrópuráðsins sjálfs var mjög til umræðu á árinu enda hafði verið ákveðið að efna til þriðja leiðtogafundar Evrópuráðsins í Póllandi um mitt ár 2005. Efni fundarins var mjög í deiglunni og í lok árs var mikill samhljómur um að efni og ástæður væru til að helga fundinn framtíð Evrópuráðsins í nýrri stofnanaskipan Evrópu annars vegar og hins vegar hvernig efla mætti innra starf stofnunarinnar og veita henni skýra pólitíska framtíðarsýn. Á sama tíma og Evrópuráðið hefur eflst hafa aðrar evrópskar fjölþjóðastofnanir gert hið sama og er þá einkum átt við Evrópusambandið og ÖSE, þ.e. Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu. Að mörgu leyti starfa þessar þrjár stofnanir á svipuðum slóðum, ekki bara landfræðilega, heldur einnig ef litið er til málaflokkanna lýðræðis, mannréttinda og réttarríkisins. Í þessu samhengi hefur Evrópusambandið þó að sjálfsögðu nokkra sérstöðu enda um mun dýpra og víðtækara milliríkjasamstarf þar að ræða. Evrópuráðið er hins vegar í raun eina samevrópska stofnunin sem hefur svo mörg Evrópuríki innanborðs frá vestri til austurs. Þessi staðreynd gerir það að verkum að Evrópuráðið er í ákjósanlegri stöðu til að ná árangri við framrás grundvallargilda sinna - lýðræðið, mannréttindi og réttarríkið - í gegnum sáttmálasafn stofnunarinnar og sérfræðistofnanir þess. Á það hefur einnig verið bent að Evrópuráðið sé hinn eðlilegi samstarfsaðili Evrópusambandsins og í því ljósi bæri ESB að nýta sérfræðiþekkingu og sérfræðistofnanir Evrópuráðsins mun betur en gert hefði verið til þessa. Hæstv. forseti. Starfsemi Evrópuráðsþingsins var víðfeðm á árinu og málaflokkarnir sem til umræðu voru bæði á þinginu og í nefndum þess fjölmargir. Sem endranær voru það pólitísku málin, átök og milliríkjadeilur, sem mesta athygli fönguðu á þingfundum og af þeim málum má nefna t.d. aðdraganda stríðsins í Írak og uppbyggingarstarfið þar í landi, sambúð Bandaríkjanna og Evrópu, deilurnar fyrir botni Miðjarðarhafs, lýðræðisþróunina í Georgíu, forsetakosningar í Úkraínu, baráttuna gegn hryðjuverkastarfsemi og framtíðarhlutverk Sameinuðu þjóðanna. Er þetta þó aðeins brot af þeim málum sem mikla athygli hlutu á þingfundum Evrópuráðsins. Íslandsdeildin tók þátt í flestum þessara umræðna, auk margra annarra, og var afar virk í störfum þingsins. Það má geta þess að nýr framkvæmdastjóri Evrópuráðsins var kjörinn á júnífundi þingsins og hlaut breski þingmaðurinn Terry Davis flest atkvæði og sigraði fráfarandi framkvæmdastjóra Austurríkismanninn Walter Schwimmer, og utanríkisráðherra Eistlands, Kristinu Ojuland. Þá tók nýr íslenskur dómari sæti í Mannréttindadómstól Evrópu en dómarar eru, líkt og framkvæmdastjórar stofnunarinnar, kosnir af Evrópuráðsþinginu. Hæstv. forseti. Á þingfundum eru skýrslur málefnanefnda ræddar og ályktað á grundvelli þeirra. Ályktunum, tilmælum eða áliti er því næst vísað til ráðherranefndarinnar sem fjallar um þær og framkvæmir til samræmis við þær ef þurfa þykir, annaðhvort með beinum aðgerðum eða lagasetningum í þjóðþingum. Evrópuráðsþingið á því oft frumkvæði að samningu fjölþjóðlegra sáttmála sem eru lagalega bindandi fyrir aðildarríkin. Þá er Evrópuráðsþingið umræðuvettvangur fyrir stjórnmál, efnahagsmál, félagsmál, mannréttindamál, umhverfismál, menningar- og menntamál, og eina samevrópska fjölþjóðastofnunin þar sem þingmenn Vestur-, Mið- og Austur-Evrópu starfa saman á jafnréttisgrundvelli. Sérstök áhersla er lögð á að ólíkt því sem tíðkast á Evrópuþinginu eru fulltrúar á Evrópuráðsþinginu þjóðkjörnir þingmenn og hafa störf þingsins því beina skírskotun til starfa þjóðþinganna sjálfra. Þingfundir Evrópuráðsþingsins, þar sem menn starfa saman á jafnræðisgrundvelli, bera saman bækur sínar og skiptast á hugmyndum, eru því afar mikilvægir. Er það samdóma álit að þetta farsæla samstarf hafi hraðað mjög þeirri öru lýðræðisþróun sem átt hefur sér stað í Mið- og Austur-Evrópu á undangengnum árum. Þá hefur reynslan sýnt að þjóðir sem hafa skýr markmið í störfum sínum innan þingsins og kappkosta við að ná þeim geta haft áhrif langt umfram stærð og pólitískt bolmagn. Sú staðreynd varpar skýru ljósi á mikilvægi, og ekki síður möguleika, Evrópuráðsþingsins fyrir íslenska hagsmuni, ekki síst í ljósi þess að Evrópuráðið og þingmannasamkunda þess er eina samevrópska fjölþjóðastofnunin þar sem Ísland nýtur fullrar aðildar. Hæstv. forseti. Vil ég nú minnast stuttlega á skipan Íslandsdeildarinnar. Fram til 1. október 2004 voru aðalmenn Íslandsdeildar Sólveig Pétursdóttir, formaður, þingflokki Sjálfstæðisflokks, Kristinn H. Gunnarsson, varaformaður, þingflokki Framsóknarflokks, og Össur Skarphéðinsson, þingflokki Samfylkingarinnar. Varamenn voru Árni R. Árnason, þingflokki Sjálfstæðisflokks, en við andlát hans var Birgir Ármannsson skipaður í sætið, Birkir J. Jónsson, þingflokki Framsóknarflokks, og Margrét Frímannsdóttir, þingflokki Samfylkingarinnar. Við upphaf 131. löggjafarþings var kjörin ný Íslandsdeild. Þar kom Siv Friðleifsdóttir, þingflokki Framsóknarflokks, inn í stað Kristins H. Gunnarssonar og var kjörin varaformaður. Aðrar breytingar urðu ekki. Ritari Íslandsdeildarinnar var og er Andri Lúthersson. Vil ég nota tækifærið og segja frá því að jafnréttisnefnd Evrópuráðsþingsins hefur þegið boð Íslandsdeildarinnar um að halda fund sinn hér á landi næsta haust. Er ætlunin að nefndin skiptist á skoðunum við fulltrúa íslenskra stjórnvalda og félagasamtaka sem hafa jafnréttismál á sinni könnu. Er það í raun gleðiefni að svo mikill áhugi er hjá fulltrúum Evrópuráðsþingsins að koma hingað til lands og kynna sér þennan mikilvæga málaflokk og hvað áunnist hefur í jafnréttismálum hér á landi. Hæstv. forseti. Ekki skal hér tíundað um einstaka fundi Evrópuráðsþingsins og er vísað til fyrirliggjandi ársskýrslu sem veitir greinargóða lýsingu á störfum þess og þátttöku Íslandsdeildar í mikilvægum málaflokkum. Vil ég hins vegar þakka Íslandsdeildarmönnum gott samstarf á þessum mikilvæga vettvangi sem og fastafulltrúa Íslands í Evrópuráðinu sem hefur verið þingmannanefndinni innan handar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir ársskýrslu Íslandsdeildar NATO-þingsins 2004 og vil fylgja henni úr hlaði með örfáum orðum. Umræðan um sambúð Bandaríkjanna og Evrópuríkja í kjölfar Íraksstríðsins var nokkuð hávær á árinu 2004, eins og raunar árið þar á undan, og setti að vissu leyti mark sitt á samskipti aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins. Þó virtist sem andstæðir pólar í Íraksmálinu hafi þokast nær hver öðrum eftir því sem á árið leið og í lok árs var svo komið að mun meiri samhljóms gætti meðal aðildarríkjanna en verið hafði um nokkurt skeið. Í árslok árs lögðu flestöll aðildarríki NATO eitthvað af mörkum til uppbyggingarstarfsins í Írak og áþreifanlegur árangur hafði náðst í að sætta deilur vegna ólíkra sjónarmiða beggja vegna Atlantshafsins hvað Íraksmálið varðaði, og þá einkanlega innrásina 2003. Vissulega hafði það jákvæð áhrif að nýkjörnum Bandaríkjaforseta og stjórn hans virtist það metnaðarmál að ná að lygna þær öldur sem mynduðust í aðdraganda Íraksstríðsins. Á hitt er þó einnig að líta í þessu samhengi að þær Evrópuþjóðir sem hvað harðast gengu fram í gagnrýni sinni á framgöngu Bandaríkjanna og Breta hafa líka virst fúsar á síðustu mánuðum til að slétta úr þeim ágreiningsefnum sem risið höfðu. Hvað Atlantshafsbandalagið sjálft varðar horfir NATO nú fram á veginn, tekst á við ógnir samtímans og stendur nú að mörgu leyti styrkara en áður. Þrátt fyrir ólík stefnumið og pólitísk átök einstakra aðildarríkja liggur nú rík pólitísk eining að baki mikilvægs hlutverks bandalagsins við að leitast við að tryggja frið og stöðugleika í Evrópu og á nærliggjandi svæðum. Atburðir undanfarinna mánaða og missira staðfesta að innan bandalagsins ríkir ekki ótti við orðræðuna, menn takast á um álitaefni og komast að niðurstöðu án þess að missa sjónar á megintilganginum. Nýliðinn óformlegur leiðtogafundur bandalagsins í Brussel í síðasta mánuði undirstrikar það. Með breyttri heimsmynd hefur bandalagið skerpt áhersluna á svæði utan Evrópu og þá einkanlega á því landsvæði sem í daglegu tali hefur verið nefnt Stór-Miðausturlönd. Er þar til að mynda almennt álitið að málefni Miðausturlanda muni fyrr eða síðar lenda með beinum hætti inni á borði hjá bandalaginu, hvort sem um friðargæslu eða annað verði að ræða, og ber hér að fagna því að friðvænlegar horfir nú um stundir í deilu Ísraels- og Palestínumanna en verið hefur um langan tíma. Á leiðtogafundi NATO-ríkja í Istanbúl í júnímánuði var ákveðið að hrinda í framkvæmd áætlun sem miðaði að því að auka mjög samskiptin við ríkin við Persaflóa, á grundvelli Miðjarðarhafsáætlunarinnar sem gefist hefur einkar vel í samskiptum bandalagsins við ríki norðanverðrar Afríku. Um afar mikilvægt verkefni er að ræða enda almennt álitið að þetta heimssvæði sé mesta uppspretta hryðjuverkaafla nú um stundir. Friðaraðgerðir bandalagsins í Afganistan hafa þegar skilað miklum árangri og á vettvangi þess ríkir nú full einurð um það hversu mikilvægt er að lýðræði nái að skjóta þar varanlegum rótum undir verndarvæng bandalagsins og bandamanna þess. Áframhald hefur verið á mikilvægu friðargæsluverkefni bandalagsins í Kosovo-héraði á árinu og farsæl tilfærsla verkefna í Bosníu-Hersegóvínu og Makedóníu er nú til marks um góð samskipti NATO og Evrópusambandsins. Þótt NATO hafi ekki verið aðili að Íraksstríðinu er vert að minnast þess að um það hefur náðst samstaða að NATO komi að þjálfun írakskra öryggissveita og að bandalagið útvegi þeim búnað. Hvað innviði NATO varðar hefur orðið mikil uppstokkun á herstjórnarkerfi bandalagsins á undanförnum missirum og býr það nú við mun meiri aðgerðagetu en áður hefur verið. Hafa þessar umfangsmiklu breytingar undirstrikað mátt bandalagsins og aðlögunarhæfni þess í breyttri heimsmynd og breyttu ógnarumhverfi sem og hæfni þess til að ráðast í aðgerðir af nýjum toga. Aðildarríkjum NATO fjölgaði umtalsvert á árinu er fánar sjö nýrra ríkja voru dregnir að húni á vormánuðum við höfuðstöðvar bandalagsins í Brussel. Var það endahnúturinn á áralöngu aðlögunarferli ríkjanna og mikill styrkur fyrir bandalagið. Herra forseti. Ekki er hægt að láta hjá líða að minna á að bandalagsríkin voru minnt óþyrmilega á það á árinu að hryðjuverkaógnin væri enn viðvarandi. Mannskæð óhæfuverk voru framin í Madríd og í Suður-Ossetíu og voru þau sorgleg áminning um að fjórum árum eftir hryðjuverkin mannskæðu í Bandaríkjunum og stóraukið milliríkjasamstarf í baráttunni gegn hryðjuverkum eru öfgaöfl síst á undanhaldi og virðist athæfi þeirra verða æ miskunnarlausara. Sem fyrr tók starfsemi NATO-þingsins mið af tíðindum á vettvangi alþjóðamála. Málefni Íraks og Afganistans voru fyrirferðarmikil í störfum nefnda þingsins sem og Atlantshafsstrengurinn og samskiptin yfir hafið. Þá hefur starfsemi Miðjarðarhafshóps NATO-þingsins aukist mjög á undanförnum árum og er svo komið að sá vettvangur er að verða einn sá mikilvægasti innan þingsins. Málefni mansals og barnasölu voru veigamikil í störfum félagsmálanefndar en sá sem hér stendur var höfundur skýrslu þess efnis í félagsmálanefnd NATO-þingsins. Árið 2004 tók Íslandsdeildin virkan þátt í febrúarfundunum í Brussel og fundi stjórnarnefndar sem haldinn var í Ósló, vor og ársfundum þingsins í Bratislava og Feneyjum, auk fjölda nefndafunda utan þingfunda. Af öðru markverðu starfi Íslandsdeildar má nefna að á árinu hefur hún staðið að undirbúningi stjórnarnefndarfundar NATO-þingsins sem haldinn verður í Reykjavík um næstu mánaðamót. Einnig vil ég geta ársfundar þingsins, sem er stór og mikil samkunda og telur hátt á annað þúsund manns, sem verður haldinn í Reykjavík haustið 2007. Þingmannasamtök NATO er nauðsynlegur umræðuvettvangur. Þar er tekist á og menn ræða hispurslaust um þau álitamál sem uppi eru. Það eru ekki aðeins fulltrúar NATO-ríkjanna sem eru þar á vettvangi. Fjöldi áheyrnarfulltrúa frá fjölmörgum þjóðlöndum í norðanverðri Afríku, austanverðri Evrópu og Asíu koma einnig að málum og það er á vettvangi Atlantshafsbandalagsins sem ósk um að fá að taka meiri og nánari þátt í starfsemi þingmannasamtakanna verður vart. Mikilvægi NATO er augljóst í hugum þessara þjóða og til þess veruleika verðum við að horfa. Að lokum langar mig að minna stuttlega á skipan Íslandsdeildarinnar. Með fráfalli Árna R. Árnasonar var höggvið stórt skarð í okkar raðir. Í nefndinni sitja nú, auk þess sem hér stendur, Einar Oddur Kristjánsson og er varamaður hans Kjartan Ólafsson, Magnús Stefánsson kemur frá þingflokki Framsóknarflokks og er varamaður hans Dagný Jónsdóttir, varamaður minn er Ágúst Ólafur Ágústsson. Andri Lúthersson var ritari Íslandsdeildarinnar og hefur verið um langt árabil og fyrir hans frábæru störf er hér þakkað. Í þessu stutta yfirliti gefst ekki tími til að fara yfir þau fjölmörgu mál og málaflokka sem sinnt hefur verið af NATO-þinginu heldur aðeins tæpt á helstu atriðum. Gleggri upplýsingar um starfsemi þingsins má finna í ársskýrslu deildarinnar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins fyrir árið 2004. Íslandsdeildin var á síðasta ári skipuð þeim sem hér stendur frá þingflokki Sjálfstæðisflokksins, Kristjáni L. Möller frá þingflokki Samfylkingarinnar og Hjálmari Árnasyni frá þingflokki framsóknarmanna. Ég var formaður og hv. þm. Hjálmar Árnason varaformaður. Ritari deildarinnar var Belinda Theriault. Íslandsdeildin hefur verið ákaflega virk í starfi sambandsins. Við höfum fyrst og fremst einbeitt okkur að starfinu á vettvangi IPU og þeim ráðstefnum sem samtökin hafa haldið tvisvar á ári auk annarra funda. Hv. þm. Hjálmar Árnason hefur sinnt friðar- og öryggismálanefnd, Kristján L. Möller hefur setið í nefndum um lýðræði og mannréttindamál og sá er hér stendur hefur verið formaður nefndar um sjálfbæra þróun, efnahags- og viðskiptamál, sem er ein af fjórum helstu nefndum Alþjóðaþingmannasambandsins. Auk þeirra þinga sem ég nefndi áðan stendur sambandið fyrir nokkrum alþjóðlegum ráðstefnum og málstofum. Hv. þm. Hjálmar Árnason sótti ráðstefnu á vegum IPU um endurnýjanlega orkugjafa í Bonn. Sjálfur hafði ég ásamt skrifstofu IPU forustu um undirbúning sérstaks þingmannafundar í tengslum við UNCTAD ráðstefnuna í Sao Paulo í Brasilíu á sl. ári, enda féll efni hennar að starfi annarrar nefndar IPU sem ég er formaður fyrir. Auk þess að stjórna fundinum stýrði ég nefnd sem undirbjó ályktun fundarins. Á meðal helstu gestafyrirlesara á fundinum var hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, en þess má geta að hann var um tíma varaforseti IPU. Íslandsdeildin hefur líka unnið í gegnum IPU að málefnum sem varða Alþjóðaviðskiptastofnunina (WTO) og tekið hefur verið upp formlegt samstarf með það fyrir augum að halda utan um þingmannasamstarf á þeim vettvangi. Þetta er mjög til góða og gæti að mínu mati orðið mjög góð fyrirmynd að öðru slíku samstarfi á þinglegum vettvangi innan vébanda stórra slíkra stofnana. Það er engin ástæða fyrir okkur að búa til batterí í kringum hinar stóru alþjóðastofnanir eins og Alþjóðabankann eða Alþjóðagjaldeyrissjóðinn eins og hefur sannarlega verið vísir að. Eðlilegra væri að nýta það sem fyrir er og alþjóðleg þingmannasamtök á borð við Alþjóðaþingmannasambandið (IPU) eru auðvitað mjög vel fallin til að halda utan um störf af því tagi. Innan Alþjóðaþingmannasambandsins er til staðar mikil þekking, pólitísk þekking á álitamálum sem uppi eru eins og málum sem snúa að alþjóðlegum viðskiptum, þróunaraðstoð, alnæmisvandanum, upplýsingaskiptum milli þinga og þingmanna og almennri pólitískri stefnumótun. Það er líka ljóst að með þessu er hægt að auka tengsl þingsins og þingmanna við það sem verið er að gera á alþjóðlegum vettvangi eins og varðandi Alþjóðaviðskiptastofnunina. Þar er verið að taka ákvarðanir sem geta haft til lengri og skemmri tíma áhrif m.a. innan lands og þess vegna er mjög nauðsynlegt fyrir okkur að við sinnum þessu. Alþjóðaþingmannasambandið hefur enn fremur verið að styrkja tengsl sín við Sameinuðu þjóðirnar og einmitt núna stendur yfir fundur þar sem verið er að minnast 10 ára afmælis Peking-fundarins varðandi kvennaráðstefnuna sem þar var haldin og fræg er. Frá okkar þingi sóttu allnokkrar þingkonur kvennaráðstefnuna í New York og þar fór fram dagsfundur á vegum Alþjóðaþingmannasambandsins sem beinlínis var ætlaður til að kalla saman þingmenn sem á ráðstefnunni hafa verið. Alþjóðaþingmannasambandið hefur áheyrnaraðild að Sameinuðu þjóðunum og hefur reynt að styrkja tengsl sín við þær. Þess vegna er mjög mikilvægt fyrir okkur að reyna að sinna því og Alþjóðaþingmannasambandið hefur m.a. efnt til sérstakra funda á haustin sem þingmenn sem sækja allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna hafa átt þess kost að koma til. Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða til að fara nánar út í efnisatriði þeirrar ítarlegu skýrslu sem við höfum undirbúið sem störfum innan Alþjóðaþingmannasambandsins. Þar getur hins vegar að líta mikinn fróðleik um það starf sem þar hefur verið unnið. Á því má sjá að það hefur verið komið mjög víða við enda er það eðli pólitískrar umræðu af þessu tagi að koma mjög víða að málum. Það er full ástæða fyrir okkur sem þing og þjóð að eiga vettvang eins og þennan þar sem hinir pólitískt kjörnu fulltrúar geta tjáð skoðanir sínar milliliðalaust, litlar þjóðir jafnt sem stórar, og því er þetta að mínu mati ómetanlegur vettvangur til að láta rödd okkar heyrast á alþjóðlegum vettvangi.

Virðulegi forseti. Nú háttar svo til varðandi þetta mál að það er einungis nýverið sem ég tók sæti í Íslandsdeild þingmannaráðstefnunnar um Norðurskautsmál og sat minn fyrsta fund á þeim vettvangi fyrir fáeinum dögum og kom heim í morgun af þeim fundi. Ég get þess vegna ekki vísað til minnar eigin reynslu nema að mjög takmörkuðu leyti varðandi vinnuna en hins vegar er ljóst að hér er um gríðarlega þýðingarmikið verkefni að ræða sem við þurfum eðlilega að taka þátt í. Sumir hafa velt því fyrir sér hvort þátttaka á afmörkuðum sviðum og afmörkuðum svæðum eins og þessum séu til einhvers fyrir þjóð eins og okkar, hvort þetta skili sér nokkuð vegna þess að hér er um að ræða svæði þar sem ekki býr mjög stór hluti af öllum heiminum. Þá vil ég vísa í því sambandi til ákaflega athyglisverðra viðræðna sem við hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Rannveig Guðmundsdóttir og sá sem hér stendur áttum m.a. við nýjan bandarískan öldungadeildarþingmann, Lisu Murkowski, sem vakti einfaldlega athygli á því að allt sem gerist í heiminum hefur með einum eða öðrum hætti áhrif á okkur sem búum norðar á hnettinum. Loftslagið og hafstraumarnir eru þess eðlis að þeir skila inn á norðurskautssvæðið öllu því góða og því slæma sem gerist annars staðar í heiminum. Mengun og aðrir vágestir gera vart við sig. Þess vegna er afskaplega þýðingarmikið fyrir okkur að við reynum að taka þátt í samstarfinu til að geta með sameiginlegum hætti brugðist við og vakið athygli á þeim vanda sem við kunnum að standa frammi fyrir. Auðvitað eru þjóðirnar misjafnlega vel settar. Íslendingar eru forrík þjóð. Við vitum hins vegar að íbúar t.d. í norðurhluta Rússlands búa við allt önnur kjör og frumbyggjar á þessum slóðum búa við aðra sögulega og menningarlega arfleifð. Engu að síður eigum við við ýmis sameiginleg vandamál að glíma sem náttúran hefur skapað okkur og þess vegna er eðlilegt að við störfum á þessum vettvangi. Við sjáum líka að mörg sú umræða sem hefur átt sér stað undanfarin ár og lýtur að hlýnun andrúmsloftsins er umræða sem beinlínis snertir okkar svæði. Menn hafa vakið athygli á því að hlýnun andrúmsloftsins kunni að hafa dramatískari áhrif á norðurslóðum en víða annars staðar og þess vegna er mikilvægt fyrir okkur að taka þátt í starfinu. Við skulum heldur ekki gleyma því að Íslendingar hafa verið frumkvöðlar. Við höfðum mjög mikið um það að segja þegar stofnað var til samstarfsins og Íslendingar hafa leitt það samstarf í hluta þess tímabils og að mati þeirra sem hafa fylgst með gert það með mjög ábyrgum og skynsamlegum hætti, undirbúið skýrslur sem hafa vakið mikla athygli sem lúta að félagslegri, menningarlegri og efnahagslegri stöðu íbúa á norðurskautssvæðinu. Segja má að þarna hafi á vissan hátt verið að brjóta í blað með því að setja málefni norðurskautsins í það pólitíska og félagslega samhengi sem þarna var gert. Einnig hafa verið haldnar ráðstefnur á okkar vettvangi sem ríkisstjórnir hafa komið að og við gerum okkur grein fyrir að samstarfið mun í eðli sínu eflast og styrkjast vegna þess að verkefnin eru af þeim toga. Við höfum líka byggt upp sérstaka þekkingu á þessum sviðum á Akureyri, bæði í tengslum við Stofnun Vilhjálms Stefánssonar og í tengslum við Háskólann á Akureyri. Auðvitað er þýðingarmikið fyrir okkur að þekkingin verði ekki síst til hjá okkur þannig að við getum orðið mótendur og gerendur í málaflokknum á komandi árum. Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða til að fara nánar yfir málið. Ég vil aðeins láta það koma fram að á þeim tíma sem skýrslan nær yfir voru fulltrúar í Íslandsdeildinni hv. þingmenn Sigríður A. Þórðardóttir formaður, Magnús Stefánsson og Þórunn Sveinbjarnardóttir. Sá sem hér stendur var varamaður hv. þm. Sigríðar A. Þórðardóttur en þegar hún tók við starfi umhverfisráðherra tók ég við starfi hennar sem formaður Íslandsdeildarinnar. Ég er sannfærður um að við Íslendingar getum bundið miklar vonir við samstarfið og eigum að rækta það vel vegna eðlis þess, sérstöðu þess og vegna stöðu málsins í heiminum um þessar mundir.

Herra forseti. Ég mun gera grein fyrir skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins um störf ráðsins á árinu 2004 en skýrslan í heild sinni er lögð fram á þskj. 855, 567. mál. Meginmarkmið Vestnorræna ráðsins er að starfa að hagsmunum þessara þriggja grannríkja, Færeyja, Grænlands og Íslands og er ráðinu ætlað að gæta auðlinda, velferðar og menningar þjóðanna á sem víðtækastan hátt. Í starfi sínu í Vestnorræna ráðinu leitast þingmenn við að ná fram markmiðum sínum með ályktunum og áskorunum til ríkisstjórna og landsstjórna og með virkri þátttöku í norrænu samstarfi og samstarfi við aðra aðila og samtök á Vestur-Norðurlöndum og skipulagningu á ráðstefnum og öðrum verkefnum. Vestnorræna ráðið rekur sérstaka skrifstofu í Reykjavík og hefur Ernst Olsen gegnt starfi framkvæmdastjóra sl. fjögur ár en lét af störfum þann 15. febrúar sl. Þá tók við starfinu Þórður Þórarinsson og er hann ráðinn til tveggja ára. Í byrjun árs 2004 skipuðu Íslandsdeild eftirtaldir þingmenn: Birgir Ármannsson, formaður, Hjálmar Árnason, varaformaður, Guðrún Ögmundsdóttir, Einar Oddur Kristjánsson, Margrét Frímannsdóttir og Magnús Þór Hafsteinsson, sem aðalmenn. Varamenn voru Gunnar Birgisson, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Magnús Stefánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Helgi Hjörvar og Sigurjón Þórðarson. Við upphaf 131. þings hinn 1. október urðu þær breytingar á skipan Íslandsdeildar að Kjartan Ólafsson tók sæti aðalmanns í stað Einars Odds Kristjánssonar og Anna Kristín Gunnarsdóttir tók sæti aðalmanns í stað Margrétar Frímannsdóttur. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson tók sæti varamanns í stað Önnu Kristínar. Á fyrsta fundi Íslandsdeildar hinn 7. október var sá er hér stendur endurkjörinn formaður og Hjálmar Árnason varaformaður. Arna Gerður Bang, starfsmaður á alþjóðasviði Alþingis, gegndi starfi ritara Íslandsdeildar. Fyrri hluta ársins 2004 bar hæst í starfi Íslandsdeildarinnar skipulagningu þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins um orkumál sem haldin var í Reykjavík og Svartsengi dagana 9.–10. júní. Íslandsdeildin tók virkan þátt í undirbúningi ráðstefnunnar og ræddi ýmsar tillögur að dagskrá, fyrirlesurum og erindum. Auk þess hafði deildin náið samráð við sérfræðinga iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins til að gera ráðstefnuna sem besta. Eins og flestum er kunnugt fór Ísland með formennsku í Norrænu ráðherranefndinni árið 2004, þar sem áhersla var m.a. á Vestur-Norðurlönd. Af því tilefni boðaði Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins til fundar með Páli Péturssyni, ráðgjafa frá Norðurlandaskrifstofu forsætisráðuneytisins og bauð Íslandsdeild Norðurlandaráðs að taka þátt í fundinum. Páll sagði fundarmönnum frá því sem til stæði á formennskuárinu og fóru fram góðar og gagnlegar umræður um árið og verkefni þess og þá viðburði sem skipulagðir voru. Benedikte Thorsteinsson, formaður Kalak, vinafélags Íslands og Grænlands, var einnig gestur fundar Íslandsdeildar á árinu og ræddi m.a. um starfsemi félagsins og möguleika á frekari samvinnu milli vestnorrænu landanna, einkum með tilliti til samstarfs Íslendinga og Grænlendinga. Eitt af stærstu verkefnum Vestnorræna ráðsins á árinu var ítarleg yfirferð yfir starfsreglur ráðsins, með það að markmiði að skerpa línurnar og gera reglurnar skýrari og skilvirkari. Mikil og góð vinna fór fram hjá Íslandsdeildinni sem lagði metnað sinn í að skila inn greinargóðum tillögum til breytinga. Hvatt var til þess í greinargerð Íslandsdeildar að forsætisnefnd mæti kosti þess og galla að lengja formennskutímabilið í ráðinu úr einu ári í tvö. Einnig lagði deildin áherslu á umræðu um það hvort nauðsynlegt væri að starf framkvæmdastjóra ráðsins væri fullt starf og skoða hvernig bæri að haga skrifstofurekstri ráðsins. Skemmst er frá því að segja að á ársfundi ráðsins sem haldinn var í Narsarsuaq á Grænlandi í ágúst voru þessar hugmyndir og aðrar hugmyndir frá öðrum landsdeildum ræddar. Niðurstaðan varð sú að gera ekki tillögur um breytingar á þessum stóru dráttum í starfi ráðsins. Hins vegar fór fram viðamikil endurskoðun á vinnureglum sem lúta að innra starfi þess. Eitt af stærri verkefnum ráðsins er veiting Barna- og unglingabókaverðlauna Vestnorræna ráðsins. Á fundi sérstakrar dómnefndar í Kaupmannahöfn í júlí 2004 var bókin Engill í Vesturbænum eftir Kristínu Steinsdóttur, myndskreytt af Höllu Sólveigu Þorgeirsdóttur, valin sem vinningsbók. Niðurstaðan var kunngerð á ársfundi ráðsins í Narsarsuaq. Verðlaunin voru svo afhent vinningshöfunum formlega í Skála Alþingis 2. september. Markmiðið með verðlaununum er að hvetja vestnorræna barna- og unglingabókahöfunda til dáða. Auk þess er vonast til að með verðlaununum verði ungmennum Vestur-Norðurlanda gert betur kleift að kynna sér vestnorrænar bókmenntir og menningu. Þær bækur sem hljóta tilnefningu eru á vegum menntamálaráðuneyta landanna þýddar á vestnorrænu málin og skandinavísku og gert er ráð fyrir því að bækurnar komi að gagni í skólastarfi í löndunum þremur. Ávallt er lögð áhersla á að fyrir liggi þýðing á einhverju skandinavísku tungumálanna til að unnt sé að kynna bækurnar annars staðar á Norðurlöndum. Verðlaunin voru veitt í annað skiptið árið 2004. En samningur var gerður milli menntamálaráðuneyta landanna árið 2002 um að verðlaunin yrðu veitt annað hvert ár. Þau verða því næst veitt árið 2006. Eins og áður er getið fór fram þemaráðstefna Vestnorræna ráðsins um orkumál í Reykjavík og Svartsengi í júní í fyrra. Á ráðstefnunni var sjónum beint að orkumálum Grænlands, Færeyja og Íslands og leitað var leiða til aukinnar samvinnu milli landanna á þessu mikilvæga sviði. Meginmarkmið ráðstefnunnar var að efla upplýsingaflæði landanna í milli í þessum málaflokki og finna fleti á frekara samstarfi. Þingmenn frá Grænlandi, Færeyjum og Íslandi báru saman bækur sínar um ástandið í orkumálum ríkjanna. Þess má geta að fjölmargir alþjóðlegir sérfræðingar fluttu erindi um margvíslegar hliðar orku- og umhverfismála. Þeir ráðherrar ríkjanna sem fara með orkumál sóttu ráðstefnuna, svo og fulltrúar Norðurlandaráðs, norrænu ráðherranefndarinnar og norska þingsins. Rætt var um mikilvægi þess að vestnorrænu löndin ynnu saman að þróun endurnýjanlegrar orku. Í vestnorrænu löndunum er til sérfræðiþekking og tækni í sambandi við umhverfisvæna endurnýjanlega orku og orkusparnað og er víðtækur vilji til að þróa þá tækni enn frekar Löndin þrjú hafa að sameiginlegu markmiði að minnka notkun þessara orkugjafa sem ekki eru endurnýjanlegir og auka vægi endurnýjanlegra orkugjafa svo sem vatns- og vindorku, jarðvarma og vetnis. Orkumálaráðherrar landanna ítrekuðu stuðning sinn við frekari samvinnu og sögðu yfirvöld tilbúin að skoða nánara samstarf landanna þriggja á því sviði. Mikil þróun hefur orðið á þessum sviðum á undanförnum árum. Ljóst er að aukin samvinna getur veitt þjóðunum styrk og getu til að skoða frekar nýja möguleika og læra hver af annarri og var það von þátttakenda að umræður og fræðsla á ráðstefnunni yrði gott veganesti og styrkti samstarf vestnorrænu landanna í sviði orkumála. Eins og áður er getið fór ársfundur Vestnorræna ráðsins fram dagana 20.–24. ágúst í Narsarsuaq á Grænlandi. Sá sem hér stendur var kosinn formaður ráðsins, Henrik Old frá Færeyjum varaformaður og Jonathan Motzfeldt frá Grænlandi annar varaformaður. Eins og kunnugt er er formennskutímabilið eitt ár og flyst milli landanna eftir ákveðnum reglum. Ákveðið var að þemaráðstefna starfsársins 2005 yrði tileinkuð sjávarútvegsmálum og haldin í Færeyjum. Formaður gerði grein fyrir endurskoðun á starfsreglum ráðsins fyrir utan kafla sem fjallar um skrifstofurekstur og voru þær samþykktar einróma. Í framhaldinu áttu sér stað umræður innan landsdeildanna varðandi skrifstofurekstur og starfsmannamál og tekin var sameiginleg afstaða til þeirra. Formenn landsdeilda lýstu yfir stuðningi við tillögu sem gekk út á ástand sem í meginatriðum er óbreytt, þ.e. að starf framkvæmdastjóra væri fullt stöðugildi og skrifstofureksturinn yrði til staðar í tengslum við alþjóðasvið Alþingis eins og verið hefur. Þrjár ályktanir voru samþykktar á fundinum. Fyrst er að nefna ályktun um eflingu vestnorræns samstarfs í orkumálum. Þar er skorað á ríkis- og landsstjórnir landanna þriggja að efna til samstarfs um orkumál þjóðanna með áherslu á sjálfbæra nýtingu orkuauðlinda. Einnig var samþykkt ályktun um að auka samvinnu landanna þriggja í tengslum við vandamál í sjávarútvegi í sambandi við Evrópusambandið. Þriðja ályktunin leggur til að gerð verði verkáætlun um hvernig styrkja megi rannsóknir á loftslagsbreytingum með Norður-Atlantshaf sem rannsóknasvið. Ályktanir fundarins voru samþykktar samhljóða. Herra forseti. Fjölbreytt verkefni bíða Vestnorræna ráðsins á árinu 2005. Ársfundurinn verður, eins og áður kom fram, haldinn á Íslandi í ágúst næstkomandi. Þemaráðstefna ráðsins verður í Þórshöfn í Færeyjum í júní. Íslandsdeild ráðsins hefur þegar hafið undirbúning þessara funda og eru viðræður við aðila sem lagt geta málefnunum lið hafnar, bæði við sérfræðinga og þau ráðuneyti sem málin varða. Það er því ljóst að margvísleg málefni eru á döfinni á næstu missirum hjá Vestnorræna ráðinu sem snerta auðlindir, velferð og menningu og er það von Íslandsdeildar að þessum málum verði áfram sýndur sá áhugi á Alþingi sem verið hefur. Læt ég hér lokið máli mínu um störf Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins á árinu 2004.

Virðulegi forseti. Í ræðu minni kynni ég skýrslu Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2004. Skýrslan í heild sinni er lögð fram á þskj. 860. Ég vík nú, virðulegi forseti að skipan Íslandsdeildar á árinu. Í upphafi árs 2004 skipuðu Íslandsdeildina eftirfarandi þingmenn: Gunnar Birgisson, formaður, Össur Skarphéðinsson, Birkir J. Jónsson, varaformaður, Guðlaugur Þór Þórðarson og Lúðvík Bergvinsson. Hinn 5. febrúar 2004 tók Bryndís Hlöðversdóttir sæti aðalmanns í stað Össurar Skarphéðinssonar. Íslandsdeildin var endurkjörin í upphafi 131. þings hinn 1. október og voru formaður og varaformaður endurkjörnir á fyrsta fundi nefndarinnar. Ritari Íslandsdeildar var Belinda Theriault, forstöðumaður alþjóðasviðs. Í upphafi árs 2004 skipuðu Íslandsdeildina eftirfarandi þingmenn: Gunnar Birgisson, formaður, Össur Skarphéðinsson, Birkir J. Jónsson, varaformaður, Guðlaugur Þór Þórðarson, og Lúðvík Bergvinsson. Þann 5. febrúar 2004 tók Bryndís Hlöðversdóttir sæti aðalmanns í Íslandsdeildinni í stað Össurar Skarphéðinssonar. Íslandsdeildin var endurkjörin í upphafi 131. þings þann 1. október og voru formaður og varaformaður endurkjörnir á fyrsta fundi nefndarinnar. Ritari Íslandsdeildar var Belinda Theriault, forstöðumaður alþjóðasviðs. Síðasta ár var mjög annasamt hjá þingmannanefnd EFTA og fór fram mikil og góð vinna hjá Íslandsdeildinni. Sem formaður þingmannanefndarinnar árið 2004 bar ég höfuðábyrgð á starfi nefndarinnar. Ég var jafnframt varaformaður þingmannanefndar EES en fulltrúi Evrópuþingsins fór með formennskuna á síðasta ári. Stækkun ESB og EES settu vissulega svip sinn á starf nefndanna á árinu og voru mál þessu tengd nokkuð til umræðu, sérstaklega fyrri hluta árs. Þingmannanefndirnar fjölluðu töluvert um áætlun ESB um innri markaðinn 2003–2006, sérstaklega fyrirhugaða lagasetningu á einstökum sviðum áætlunarinnar. Nokkuð var fjallað um málefni þróunarsjóðs EFTA, en segja mætti að aðkoma að ákvarðanatöku og lýðræðisleg vinnubrögð hafi verið fyrirferðarmest í umræðum þingmannanefndar EES á árinu. Samskipti við þriðju ríki voru ofarlega á baugi í starfi þingmannanefndar EFTA. Mikið var lagt upp úr umræðum um þau mál á fundum með ráðherrum á árinu. Þingmannanefndin lagði áherslu á gerð fríverslunarsamninga við Japan, Mercosur í Suður-Ameríku, Suður-Kóreu, Tæland og Bandaríkin. Jafnframt lagði nefndin áherslu á að ljúka samningum við Kanada og við lönd við Miðjarðarhaf, Túnis, Marokkó og Egyptaland. Virðulegi forseti. Framkvæmdastjórn þingmannanefndar EFTA taldi mikilvægt að eiga fundi með fulltrúum þjóðþinga Eystrasaltsríkjanna vegna inngöngu þeirra í ESB og voru slíkir fundir haldnir í febrúar 2004. Framkvæmdastjórnin fór jafnframt til fundar við þingmenn í Búlgaríu og Rúmeníu til að kynna EES og ræða Evrópumál. Eru fundir af þessu tagi orðnir mikilvægur liður í starfi framkvæmdastjórnarinnar. Að tillögu formanns var ákveðið að hefja umfjöllun um viðskipti með landbúnaðarvörur. Landbúnaðarmál eru orðin mikilvægur hluti af milliríkjasamningum á sviði viðskipta og vildi nefndin skoða þennan málaflokk með stefnumótunarvinnu í huga. Á síðasta fundi ársins, eftir ítarlega umfjöllun, samþykkti þingmannanefndin tímamótaályktun um landbúnaðarmál sem hún beindi til ráðherraráðsins. Beðið er nú viðbragða ráðherranna. Í ályktuninni er viðurkennt að landbúnaður er pólitískt viðkvæmt mál í öllum EFTA-ríkjum, að EFTA-ríkin hafi ekki sameiginlega landbúnaðarstefnu og að landbúnaðarmál séu tekin upp í tvíhliða viðræðum í tengslum við gerð fríverslunarsamninga. Stuðningi er lýst við fríverslunarsamninga EFTA- ríkjanna og hvatt er til að enn meiri áhersla verði lögð á gerð fríverslunarsamninga. Þá er bent á að engar viðræður um fríverslun hafi siglt í strand vegna landbúnaðarmála þó að slík mál hafi valdið erfiðleikum í samningaviðræðum, og lýst er áhyggjum af því að varnarhagsmunir EFTA-ríkjanna kunni að valda frekari erfiðleikum í framtíðinni við að ná víðtækum fríverslunarsamningum. Því er farið fram á að EFTA-ríkin skoði landbúnaðarstefnu sína, kosti og galla þess að bjóða upp á aukin viðskipti með landbúnaðarvörur með tilliti til komandi fríverslunarsamningaviðræðna og hugsanlegs umfangs þeirra. Þá er óskað eftir því að EFTA-ráðherrarnir íhugi hvort mögulegt sé að taka upp fríverslun í landbúnaði innan EFTA þó að samningar við þriðju ríki verði áfram tvíhliða mál hvers ríkis fyrir sig. Þingmannanefnd og ráðgjafarnefnd EFTA héldu sameiginlega ráðstefnu í Reykjavík 21. október sl. í tilefni af tíu ára afmæli EES-samningsins. Ráðstefnan var mjög fjölsótt. Á ráðstefnunni var fjallað um hlutverk EFTA og Evrópska efnahagssvæðisins í nýrri Evrópu. Ráðstefnan var haldin í kjölfar þess að tíu ný aðildarríki gengu í Evrópusambandið, nýtt Evrópuþing hafði verið kjörið og ný framkvæmdastjórn Evrópusambandsins tilnefnd. Ráðstefnan gaf þátttakendum tækifæri til að kryfja til mergjar þær áskoranir sem EES-samstarfið stendur frammi fyrir og ræða um hvernig megi mæta þeim sem best. Venja er að Íslandsdeildin haldi fund með Evrópunefnd þjóðþings þess ríkis sem næst tekur við forustu innan Evrópubandalagsins, en nýtt forusturíki tekur við á sex mánaða fresti. Á árinu hélt deildin fundi með fulltrúum Evrópunefndar hollenska þingsins. Á slíkum fundum kynnir Íslandsdeildin helstu þætti EES-samstarfsins. Sérstök áhersla er lögð á stöðu Íslands og þær skuldbindingar sem Evrópusambandið og EFTA/EES-ríkin hafa gagnvart hvert öðru auk þess sem farið er yfir helstu þætti Evrópuumræðunnar á Íslandi, sérstaklega afstöðu Íslendinga til sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins. Virðulegi forseti. Fjórar skýrslur voru teknar til umfjöllunar á fundum þingmannanefndar EES og ályktanir samþykktar á grundvelli þeirra. Í fyrsta lagi var tekin til umræðu skýrsla um ársskýrslu hinnar sameiginlegu EES-nefndar fyrir árið 2003. Í öðru lagi skýrsla um hlutverk sveitarstjórna í Evrópubandalaginu og á Evrópska efnahagssvæðinu. Bryndís Hlöðversdóttir var meðhöfundur skýrslunnar en í fjarveru hennar kynnti Björgvin G. Sigurðsson skýrsluna. Í ályktuninni sem samþykkt var á fundinum er m.a. harmað að ekki skuli vera gert ráð fyrir samstarfi sveitarstjórna á EES-svæðinu í EES-samningnum. Lagt er til að sveitarstjórnarnefnd verði sett á laggirnar innan EFTA og að praktísk lausn verði fundin til að koma á óformlegu samráði á milli sveitarstjórnarnefndar EFTA og sveitarstjórnarnefndar ESB. Þriðja skýrslan fjallar um innri markaðsáætlun Evrópusambandsins 2003–2006 og EES. Í ályktuninni er tæpt á mörgum atriðum áætlunarinnar og m.a. hvatt til þess að áfram verði unnið að auknu frelsi í þjónustuviðskiptum en jafnframt með áherslu á verkalýðsmál og neytendavernd. Fjórða skýrslan fjallar svo um mótun ákvarðana í EES: hlutverk þingmanna. Í ályktuninni eru EES/EFTA-ríkin og þing þeirra m.a. hvött til þess að auka þátttöku þingmanna í umfjöllun um EES-lagafrumvörp, þing EFTA-ríkjanna eru hvött til að auka samskipti sín við þjóðþing aðildarríkja Evrópusambandsins og þingmannanefnd EFTA er hvött til að taka aftur upp samband við COSAC með það fyrir augum að fá einhvers konar aðgang að því samstarfi, en COSAC er félag þingmanna Evrópusambandsins. Virðulegi forseti. Ljóst er að margvísleg málefni eru á döfinni hjá þingmannanefnd EFTA og hefur ekki gefist tími til að gera þeim öllum skil í dag. Ég vísa til ársskýrslu Íslandsdeildarinnar til nánari upplýsinga. Að þeim orðum sögðum læt ég lokið máli mínu um störf Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA fyrir árið 2004.