Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að óska mönnum gleðilegs sumars. Ég hlustaði í morgun með athygli á viðtal í Ríkisútvarpinu við hæstv. forseta Halldór Blöndal og sannfærðist um að þar fer mikill bjartsýnismaður. Hann sagðist að vísu telja að okkur auðnaðist ekki að ljúka þinghaldinu fyrir helgi, þ.e. á morgun, að öllum líkindum mundu þingstörfin teygja sig yfir helgina og inn í mánudaginn. Ég vil vekja athygli á því að fyrir þinginu liggur mikill földi mála, margir tugir, þar á meðal stórmál, og það er mikilvægt að menn geri sér grein fyrir því að stjórnarandstaðan á þingi mun aldrei láta það yfir sig ganga að þessum málum verði hleypt í gegnum þingið á einhvers konar færibandi, umræðulaust eða umræðulítið. Það var gert ráð fyrir því að þinginu lyki síðasta miðvikudag. Ef áform hæstv. forseta um að ljúka þinginu í byrjun næstu viku ættu að ganga eftir þarf mikla hugarfarsbreytingu á Alþingi og ráðherrar og ríkisstjórn verða að gera sér grein fyrir því að til þess þarf samninga. Við erum að sjálfsögðu reiðubúin að skoða þessi mál en á þeim forsendum sem ég hef lýst, að ráðherrar og ríkisstjórn átti sig á því að þeir munu ekki valta yfir stjórnarandstöðuna. Ég óska eftir því að þessi mál verði nú skoðuð.

Forseti vill geta þess að forseti Alþingis, Halldór Blöndal, er ekki kominn til fundar en hann mun að sjálfsögðu funda með þingflokksformönnum fljótlega í dag um framgang mála og lok þingsins og að sjálfsögðu reyna að ná samkomulagi um hlutina eins og hann er þekktur fyrir.

Herra forseti. Góðan dag og gleðilegt sumar. Ég vil taka undir orð hv. þm. Ögmundar Jónassonar um að auðvitað þarf að ræða framhald þingsins og hvernig við getum stefnt að því að ljúka þinghaldinu. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem hæstv. sitjandi forseti gaf áðan um að að sjálfsögðu mundi forseti þingsins efna til fundar með okkur þingflokksformönnum í dag og ræða um framhald þingsins. Ég vona svo sannarlega að bjartsýni hans um að lendingu megi ná í því máli sé byggð á rökum.

Herra forseti. Ég heyrði ekki umrætt bjartsýnisviðtal við hæstv. forseta Alþingis þannig að ég ætla ekki að tjá mig um það. En það er alveg ljóst að við stöndum frammi fyrir því að í dag er 61 mál á dagskránni. Þar eru ekki inni, eftir því sem ég best sé, stórmál eins og t.d. byggðaáætlun sem mætti þá hugsanlega túlka sem svo að eigi ekki að fara í gegnum þingið. Mér skilst að eitthvað tefji það að hún geti komið á dagskrá. Hún er alla vega ekki eitt af þessu 61 máli og það eitt og sér gæti tekið svolítinn tíma. Við ætluðum að ljúka þingstörfum samkvæmt áætlun í fyrradag, herra forseti, þannig að ég held að það sé alveg ljóst að við þurfum að endurskipuleggja okkur og kannski setja okkur nýja áætlun til að geta ákveðið hvenær við ætlum að hafa þinglok. Það er ekki að okkur liggi í sjálfu sér lífið á, en áætlunin miðaði við síðasta vetrardag og það er alveg ljóst að hún stenst ekki og mörg stór umræðumál eiga eftir að fara í gegnum þingið. Við þurfum því að setja okkur nýja áætlun um þinglokin, herra forseti. Ég get tekið undir það.

Herra forseti. Það er alveg ljóst að það líður að þinglokum. Ég hlustaði á ágætt viðtal við forseta þingsins Halldór Blöndal í morgun. Mér þykir afskaplega eðlilegt að hann sé bjartsýnn við upphaf sumars um að ljúka megi þinginu á næstu dögum. Dagskráin í dag er löng, með 61 máli. Ég tek undir það að við þurfum að setjast niður og ræða um hvernig við ljúkum þinghaldinu í vor.

Herra forseti. Ég held að ræða hv. þm. Ögmundar Jónassonar hafi borið keim af því að maðurinn hafi kannski ekki vaknað nógu vel í morgun. Mér fannst hann vera dálítið úrillur. Hann var uppi með orð um það að til stæði að valtra yfir stjórnarandstöðuna. Það tel ég vera algjöran misskilning. Það hefur ekki staðið til og ekki verið gert að valtra yfir stjórnarandstöðuna. Hún hefur fengið þann tíma sem hún hefur viljað til að ræða sín mál í ræðustól og ég á ekki von á öðru en að það standi stjórnarandstöðunni áfram til boða ef hún svo kýs. Hins vegar er sjálfsagt og eðlilegt að menn ræði saman um hvort samkomulag geti náðst um þinglok. Ef það næst ekki þá höldum við bara áfram. Við höfum nógan tíma.

Herra forseti. Gleðilegt sumar. Á dagskránni er mikill fjöldi mála en það er ekki svo að þau séu öll órædd. Það er búið að ræða þessi mál í nefndum aftur og aftur og lengi þannig að við erum á lokahnykk þessara mála. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vill taka upp gamla siði, að samið verði við stjórnarandstöðuna um einstök mál, að sleppa einstökum stjfrv. Það kemur ekki til greina. Það er andstætt lýðræðinu. Á Alþingi er kosinn ákveðinn meiri hluti af kjósendum og sá meiri hluti á að hafa sitt vald til að koma sínum málum í gegn. Ég legg til að í staðinn fyrir að semja við stjórnarandstöðuna um að einstök stjórnarmál verði tekin út á frestum við þinginu fram yfir sveitarstjórnarkosningar og tökum aftur upp þráðinn í byrjun júní. Við erum ekkert of góð til að vinna að sumrinu eins og annað fólk.

Herra forseti. Orð síðasta ræðumanns voru ágæt. Við erum ekkert of góð til að vinna eins og annað fólk og ég vona að við séum að gera það flest. Það er einmitt það sem var verið að lýsa eftir að við mundum gera en ekki að þingi yrði slitið og fólk færi heim allt í einu núna án þess að ræða þau mál til hlítar sem þarf að ræða, mikilvæg mál eins og sjávarútvegsmál. Ef það er rétt að ekki eigi t.d. að fjalla um byggðaáætlun fyrir árin 2002--2005, ef það er ekki útlit fyrir það þá líst mér ekki á störf þingsins. Ég vona að það sé ekki rétt. Við hljótum náttúrlega að ræða þessi mál. En þessi umræða skapast af því þegar hæstv. forseti þingsins var að tala um það í útvarpinu að það eigi jafnvel að slíta þinginu núna á mánudaginn. Það getur varla verið eðlilegt að tala þannig ef svo kemur annar hv. þm. Sjálfstfl. og segir að við getum rætt fram á sumar. Auðvitað er það allt í lagi. Auðvitað er líka allt í lagi að ræða um þjóðmálin þó að sveitarstjórnarkosningar séu fram undan. Það er enn þá frekar tilefni til þess og þá sérstaklega hver staða sveitarfélaganna í landinu sé undir ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl.

Herra forseti. Ég vænti þess að alþingismenn muni sinna þeim störfum sem þeir voru kjörnir til að gegna innan þings og utan þings af trúmennsku. Til þess að geta gert það á markvissan hátt þurfum við að byggja á áætlunum sem mark er á takandi. Ef þær áætlanir standast ekki þá þarf að ganga við viðræðna um nýjar áætlanir og það var einfaldlega það sem ég var að óska eftir. Að sjálfsögðu sinna alþingismenn sínum störfum, bæði í þingsalnum og utan þingsalarins þar sem þeir vinna að því að undirbúa þingmál og sinna ýmsum mikilvægum þáttum þessa starfs. Ég er einfaldlega að óska eftir skipulegum og markvissum vinnubrögðum og fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs er ég að bjóða fram starfskrafta okkar í því efni.

Virðulegi forseti. Gleðilegt sumar. Það er alveg ljóst að eftir áætlun þingsins verður ekki lengur unnið. Það liggur fyrir. Áætlunin gerði ráð fyrir því að við mundum hætta þingstörfum á miðvikudaginn. Sá dagur er liðinn og því er alveg ljóst að setjast þarf niður og semja um nýja áætlun. Þess vegna eru menn að kalla eftir samningum um það. Það er enginn að kvarta undan því að þurfa að fara yfir þau mál sem hér á að ræða, ekki nokkur einasti þingmaður. En þetta þarf að liggja fyrir. Hins vegar þykir mér heldur miður þegar menn koma hér upp og tala um það að ef ræða eigi störf þingsins, hvernig eigi að ljúka því o.s.frv., þá sé það eitthvert brot gegn meiri hlutanum, eitthvert brot gegn lýðræðinu. Ég vil segja það, virðulegi forseti, að þegar gengið er til kosninga þá er ekki kosinn einhver sérstakur meiri hluti. Það eru einstakir hv. þm. sem eru kosnir á þing. Síðan koma forustumenn eða heilu þingflokkarnir sér saman um hverjir ætli að vinna saman. Ég verð því að segja, virðulegi forseti, að hv. þm. Pétur H. Blöndal verður að fara betur yfir þær hugmyndir og hugsanir sem hann ákveður að koma á framfæri í ræðustól en hann gerði áðan.

Herra forseti. Ég kem aðallega upp til að gera athugasemdir við orð hv. þm. Péturs H. Blöndals sem mér finnast fullkomlega óviðeigandi. Svo var að skilja á hv. þm. að starfi þingmanna lyki þegar Alþingi lyki fundum á vorin og menn væru í fríi, væntanlega þá til 1. október að hausti. Þá hefur hv. þm. Pétur Blöndal hugsað þetta starf allt öðruvísi en ég a.m.k. því að ég veit ekki annað en nógu sé að sinna sem þessu starfi tengist þó að fundahöld standi ekki á Alþingi. Þá fara menn í kjördæmi sín og sinna sambandi við kjósendur sína fyrir utan það að Alþingi starfar og er með umboð allt árið eins og hv. þm. veit væntanlega. Þingnefndir funda, fara í ferðalög o.s.frv. Þeir þingmenn sem sinna alþjóðlegum samskiptum eru uppteknir allt árið af og til vegna þeirra og þar fram eftir götunum þannig að það er alveg fráleitt að láta slík ummæli standa hér ómótmælt vegna þess að það gefur villandi mynd af störfum þingmanna að halda þessu fram. Þetta er hins vegar klisja sem er víða notuð til að gera lítið úr þessu starfi. En það er hart undir því að sitja að þingmenn sjálfir lemji á sjálfum sér með ummælum af þessu tagi. Síðan er það augljóslega þannig, herra forseti, að það er eðlileg og réttmæt krafa og beinlínis fyrir hönd skynseminnar að menn ræði málin og skipuleggi störfin hér. Það snýst ekki endilega um það að semja efnislega um innihald mála heldur að skipuleggja fundahaldið og átta sig á því hvað er hægt að ná samkomulagi um o.s.frv. Samkvæmt starfsáætlun þingsins átti því að vera lokið og hún er auðvitað ekki sett út í bláinn. Menn vilja reyna að standa við hana geri ég ráð fyrir og auk þess eru sérstakar og gildar ástæður fyrir því að þingið átti að ljúka störfum núna óvenjusnemma til þess að sveitarstjórnarkosningarnar og sú barátta fái sviðið. Ég geri ráð fyrir því að margir þingmenn eða stjórnmálamenn vilji gjarnan vera þátttakendur í henni að einhverju leyti, fylgjast með og fara um þannig að öll rök hníga að því að reynt verði að ljúka þinginu sem næst starfsáætlunardeginum. Ég skildi ummæli virðulegs forseta í fjölmiðlum þannig í morgun að hugur hans stæði til þess að reyna að ná samkomulagi um það og það er vel.

Herra forseti. Ég heyrði utan að mér að hv. 2. þm. Vestf., Karl V. Matthíasson, hefði verið að láta í ljósi undrun sína yfir því að ég skyldi nefna mánudag í stuttu útvarpsspjalli í morgun. Það var vegna þess að áhrifamesti þingmaður Samfylkingarinnar hafði skotið því að mér í fyrradag að mánudagurinn væri líklegur dagur og ég hef ævinlega trúað þeim þingmanni og treyst fyrir mikilsverðum yfirlýsingum. Ég vil að öðru leyti segja að ég á von á því að þessu þinghaldi, eins og verið hefur, muni takast að ljúka með sóma. Ég geri mér vonir um að það megi takast jafnvel á mánudag. Ég yrði auðvitað mjög glaður ef það tækist í dag eða á morgun en mér fyndist það vera mikil bjartsýni að hyggja að það kynni að takast. En ég legg áherslu á að mikil verkefni bíða þingmanna úti um allt land. Þeir hafa verið boðaðir á fjölda funda. Það eru mörg verkefni sem þeirra bíða á næstu vikum og mánuðum og þess vegna er mikill áhugi á því víða í þingsal að þingmenn geti snúið sér að þeim. Það er auðvitað algjörlega út í hött ef einhver lætur sér detta í hug að þingmannsstarfið sé einungis það að vera innan veggja Alþingis eða á nefndafundum og má segja um slíkar yfirlýsingar að sá sem heldur því fram hefur misskilið sjálfan sig og þingstarfið.

Herra forseti. Þegar ég kom inn á þing 1995 var það alsiða að stjórnarandstaðan tók ákveðin mál í gíslingu, fyrir áramót og fyrir lok þings á vorin. Þetta var gert til þess að ná fram ákveðinni tímaáætlun og stjórnarfrumvörp voru samin af, þ.e. þau voru dregin til baka að kröfu stjórnarandstöðunnar. Þetta er fráleit regla og fráleit vinnubrögð. Þetta er það sem menn hafa hætt við að nota og ég legg til að í staðinn fyrir að leyfa stjórnarandstöðunni að koma með slík mál í gíslingu, þá verði þinginu frestað og þingmenn, sem að sjálfsögðu vinna allt árið ...  
            

Herra forseti. Frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf. er til 2. umr. Ljóst er að þetta mál hefur vakið gríðarleg viðbrögð í samfélaginu og það er líka mjög umdeilt á Alþingi. Frumvarpið felur í sér að fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs verði heimilt að veita einfalda ábyrgð vegna útgáfu móðurfélags Íslenskrar erfðagreiningar ehf., deCODE genetics Inc., á skuldabréfum að fjárhæð allt að 200 milljónir bandaríkjadollara, eða 20 milljarða íslenskra króna. Ég vek athygli á því, herra forseti, í upphafi að þessi ábyrgð er ekki veitt til Íslenskrar erfðagreiningar eða til hins íslenska fyrirtækis hér á landi. Nei, það á að veita hana til hins erlenda móðurfélags sem er með höfuðstöðvar sínar í Bandaríkjunum. Verið er að veita þessa sértæku aðgerð, ef af verður, til erlendra aðila, ekki til íslenskra aðila. Ég hygg að slík ráðagerð ein eigi sér ekki hliðstæðu hér á landi, ekki minnist ég þess, og verð þá leiðréttur með það, að íslenska ríkið veiti erlendu fyrirtæki ríkisábyrgð. Ég held að það sé fullkomlega einsdæmi hér, ef svo er sem ég held. Við þekkjum mörg atvik og tilvik hér á landi þar sem ríkið hefur komið inn með einum eða öðrum hætti til að standa á bak við atvinnurekstur, bæði einstök fyrirtæki og einstaka atvinnuvegi með sértækum aðgerðum. Slíkar aðgerðir að ríkið grípi inn í þróun atvinnulífsins með því móti voru tíðkaðar allmjög fyrir nokkrum áratugum og voru þá m.a. rökstuddar með því að íslenskt atvinnulíf væri að fara í gegnum miklar breytingar, mikill órói og ólga væri í þjóðfélaginu. Þá voru miklir þjóðflutningar og efnahagslífið var mjög óstöðugt, gengi íslensku krónunnar var mjög óstöðugt og sömuleiðis voru viðskipti við útlönd líka mjög óstöðug þannig að hin ytri umgjörð efnahagslífs á Íslandi var af þeim ástæðum mjög óörugg. Það þýddi að atvinnurekstur og atvinnufyrirtæki hér áttu erfitt með að byggja sig upp. Sömuleiðis voru bankastofnanir og fjármálamarkaðir hér innan lands ekki það þróaðir að þeir réðu við að takast á við mjög miklar og stórar skuldbindingar í þeim efnum og það alþjóðlega samstarf sem við nú búum við og það opna kerfi sem við búum við um flæði á fjármagni inn og út úr landinu var þá ekki til staðar með þeim hætti að atvinnureksturinn gæti gengið að fjármálamarkaði t.d. á erlendri grundu. Þetta voru þá m.a. þau rök sem voru fyrir því að ríkissjóður gekk í ábyrgðir eða átti hlutdeild að stofnun fjárfestingarsjóða sem ríkið bar svo ábyrgð á og veitti lán og fjármagnsfyrirgreiðslur til einstakra fyrirtækja og atvinnugreina. Slíkar aðgerðir voru á sínum tíma að sjálfsögðu mjög umdeildar því að með inngripi ríkisins á þennan hátt er verið að velja úr eitt fyrirtæki, eina atvinnugrein á hverjum tíma þegar þær aðgerðir eru ákveðnar umfram aðrar þannig að í sértækum aðgerðum sitja ekki allir við sama borð, enda er það ekki ætlunin þegar gripið er til sértækra aðgerða. Þegar mikil breyting varð á útgerðarmunstri hér á landi á áratugunum milli 1960--1980 voru einmitt gjarnan veittar ríkisábyrgðir í einu eða öðru formi til uppbyggingar, til kaupa á skipum eða til uppbyggingar á nýjum fyrirtækjum, t.d. innan sjávarútvegsins. Þetta var svo sem umdeilt en staðan var allt önnur þá en nú. Við bjuggum við tiltölulega lokaða fjármagnsmarkaði og íslenska þjóðin í heild sinni varð eiginlega að vera sjálfri sér nóg hvað varðaði fjármagn til að deila út til atvinnuvegarins. Það var íslenska ríkið sem hafði fyrst og fremst bolmagn til þess að taka erlend lán eða ábyrgjast greiðslur á erlendum lánum sem voru síðan tekin inn í landið og ráðstafað til uppbyggingar atvinnulífs. Þetta var sú staða sem var þá. Staðan nú er gjörbreytt. Nú er það svo að í sjálfu sér er frjálst fjármagnsflæði að miklu leyti inn og út úr landinu þannig að einstök fyrirtæki hér, hafi þau til þess veg og starfsemi til rekstrar til að leggja til ábyrgðar, þá geta þau sótt sitt lánsfjármagn á eigin vegum erlendis, enda er nú svo að stór hluti af skuldum þjóðarinnar erlendis er á vegum einkaaðila en ekki á vegum ríkisins. Á þessu hefur orðið gjörbreyting. Þetta hefur líka leitt til þess að ekki hefur verið eins mikil þörf og ekki eins mikil ástæða til að ríkið væri að koma inn í beina fjármögnun, beina lánsfjárútvegun hjá fyrirtækjum hér á landi og áður var. Þess vegna var það líka að á síðasta áratug hefur mjög dregið úr sértækum aðgerðum af því tagi sem við kynntumst á síðustu áratugum aldarinnar, þ.e. árunum frá 1960--1980, a.m.k. hvað einstakar slíkar framkvæmdir varðar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að hin almenna skoðun mín er sú að ríkinu beri fyrst og fremst að búa atvinnulífinu hin almennu grunnskilyrði til þess að byggja á. Ríkið á að gera það í formi samgangna, fjarskipta, þess að bera ábyrgð á tryggu og öruggu heilbrigðiskerfi, með því að bera ábyrgð á sterku og framsæknu menntakerfi o.s.frv. Þetta er sá grunnur sem er hlutverk ríkisins að byggja upp um allt land. Þá ber ríkinu líka að gæta þess að ástæður sem felast í búsetu, aldri eða öðru sem getur verið mismunandi verði ekki til þess að fólki sé mismunað um aðgang að þessum grunnkjörum, og svo líka hinum almennu þáttum eins og fjármagni á almennum markaði. Við vitum öll að þarna er pottur brotinn. Það er veruleg mismunun á aðgengi að almennri grunnþjónustu eftir búsetu. Það er líka verulegur munur á aðgengi að fjármagni eftir búsetu. Það hefur komið fram í umræðum hér áður, einmitt og ekki síst í umræðu um byggðamál, hvernig fyrirtæki úti um hinar dreifðu byggðir eiga mun erfiðara með að fá lánsfjármagn fyrir starfsemi sína. Þær eignir sem eru jafngildar í starfinu, í starfseminni, hvar sem þær eru staðsettar, ef þær eru í fullri drift, fullu starfi, ættu að vera jafnveðhæfar hvar sem þær eru en samkvæmt einhverri ákvörðun fjármálafyrirtækja er veðhæfni þeirra ekki metin til jafns. Þarna, virðulegi forseti, gæti verið verkefni fyrir ríkið að koma hugsanlega með handstýrðar aðgerðir í formi ríkisábyrgða eða einhvers slíks til að tryggja að það verði ekki mismunun, til að tryggja jöfnuð og að atvinnulíf og atvinnufyrirtæki hafi jafna stöðu hvað þessa sjálfsögðu þætti varðar, óháð því hvar þau eru staðsett ef reksturinn á annað borð er mögulegur að fengnu þessu jafnrétti. Þarna fyndist mér að ríkissjóður ætti að koma að og beita jafnréttishugsjónum sínum. Ef við lítum aðeins til sögunnar í umræðunni um þessi ríkisábyrgðarmál held ég að þeir sem eru komnir á þann aldur að þeir muni þá tíð þegar hæstv. núv. forsrh. kom inn í stjórnmálin, inn í landsmálin, af fullum krafti og settist beint í forsætisráðherrastólinn voru einmitt af hans hálfu, hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar, gefnar út mjög ákveðnar og stóryrtar yfirlýsingar gagnvart þeirri stefnu sem ríkið, að hans mati, hafði þá beitt, þ.e. að vera með umtalsverð ríkisafskipti af atvinnulífinu, bæði með ríkisábyrgðum og beinum lántökum. Í þjóðhátíðarræðu sem hæstv. forsrh. Davíð Oddsson hélt 17. júní 1991 sagði hann, með leyfi forseta: ,,Hér bíður okkar allra mikið starf; við verðum að skilgreina opinbera ábyrgð á nýjan leik og gera ríkar kröfur til okkar sjálfra, og bera okkur þannig að í framtíðinni að við getum horft keik til baka, þegar sú framtíð er orðin að fortíð; ,,lifandi minningu um liðna tíð``.`` Já, þetta sagði hæstv. forsrh. 17. júní árið 1991 og var þarna að fjalla um ríkisafskipti af atvinnulífinu og ríkis\-ábyrgðir til einstakra fyrirtækja og atvinnugreina. Og áfram segir hæstv. forsrh. Davíð Oddsson um stöðu sjóða ríkisins árið 1991, með leyfi forseta: ,,Davíð sagði að ríkisstjórnin liti þannig á að það væri afskaplega mikilvægt að ,,sullast ekki áfram með þeim hætti sem gert hefur verið. Að mínu mati er algjörlega ljóst að sú aðgerð sem ríkisstjórnin stærði sig hvað mest af haustið 1988, þegar hún tók erlend lán til að endurlána fyrirtækjum hefur gjörsamlega mistekist, því nú blasir við að milljarðar króna falla á ríkissjóð og skattborgarana. Fyrrverandi ríkisstjórn lét ekkert fjármagn af hendi sem hún hafði til ráðstöfunar, heldur tók eingöngu erlend lán til að endurlána atvinnufyrirtækjunum og það kemur í hlut þessarar ríkisstjórnar að afla fjármuna til þess að greiða fyrir þessar aðgerðir sem ekki voru haldbetri en raun bar vitni,`` sagði forsætisráðherra`` 19. júní árið 1991. Er nokkur önnur staða núna uppi? Eru þeir 20 milljarðar, sem hér er verið að leggja til að veittir verði í ábyrgð fyrir þetta erlenda fyrirtæki, deCODE, núna eitthvað frekar til hér á landi? Nei, virðulegi forseti, svo er ekki. Þessa fjármuni mun verða að taka að láni erlendis komi til þess að reiða þurfi þá fram. Staðan er því gjörsamlega óbreytt frá því þegar hæstv. forsrh. gaf út fyrir rúmum tíu árum sína pólitísku sýn á það hvernig beita mætti ríkisábyrgðum eða hvernig ætti ekki að beita þeim og þá gerði hæstv. forsrh. sér fulla grein fyrir því að ríkissjóður yrði að greiða þegar illa færi. Virðulegi forseti. Ég tel mikilvægt að rifja þetta upp vegna þess að það mál sem við nú fjöllum um er í rauninni fullkomin kúvending á stefnu ríkisstjórnarinnar undanfarinn áratug. Hér er um fullkomna stefnubreytingu að ræða. Við máttum reyndar upplifa það og heyra þá stefnubreytingu birtast í umræðunni um Kárahnjúkavirkjunina og Reyðarálsverksmiðjuna þar sem reisa átti þær framkvæmdir eiginlega alfarið með opinberri ábyrgð. Þar voru því einnig til umræðu gríðarlega stórar ríkisábyrgðir, miklu stærri en við áður höfðum þekkt. Í beinu framhaldi af þeirri umræðu er svo núna kynnt önnur sértæk aðgerð í að fjármagna af hálfu ríkisins einstakar atvinnugreinar, þ.e. að ríkissjóður veiti þessu erlenda móðurfyrirtæki Íslenskrar erfðagreiningar ríkisábyrgð að upphæð 20 milljarðar kr. Það er því alveg ljóst að hér er um að ræða grundvallarstefnubreytingu af hálfu hæstv. forsrh. sem fer með þessi mál. Sagt hefur verið að hér sé um einstaka aðgerð að ræða og að hún hefði ekki fordæmisgildi. Virðulegi forseti. Hver heilvita maður sér hversu barnaleg slík yfirlýsing er. Það er ósköp eðlilegt að önnur fyrirtæki, fyrirtæki á þessum sama markaði, fyrirtæki sem eru að vinna á þessum sama vettvangi og Íslensk erfðagreining hafi líka leitað eftir ríkisábyrgðum fyrir áhættufjárfestingar sínar. Það er fullkomlega eðlilegt að það komi. Mér finnst líka jafnfullkomlega eðlilegt að óskir þeirra séu skoðaðar eins og ósk hins erlenda fyrirtækis, deCODE, sem leitar eftir íslenskum ábyrgðum. Ég verð jafnframt að segja, herra forseti, að mér hugnast miklu betur að ríkið skoði þátttöku sína í innlendum fyrirtækjum sem eiga heimili og eru með starfsemi hér á landi en að veita fyrirtækjum ríkisábyrgðir sem algjörlega eiga heimili á erlendri grundu. Í ítarlegu nál. með þessu frv. sem fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í hv. efh.- og viðskn., hv. þm. Ögmundur Jónasson, hefur skilað er farið mjög ítarlega yfir þetta mál. Þar er í fyrsta lagi rakið að útilokað virtist í nefndinni að fá fram nægileg gögn og eðlilegar upplýsingar um starfsemina og um fyrirtækið sem var að kalla eftir ábyrgð. Í áliti minni hlutans segir, með leyfi forseta: ,,Enn sem komið er hefur aðkoma Alþingis að málinu verið mjög yfirborðskennd og skortir nánast allar upplýsingar til þess að þingmenn geti fengið yfirsýn yfir það. Að áliti 2. minni hluta er fráleitt að veita fjármálaráðherra fyrrnefnda heimild og koma þar nokkur atriði til, t.d. hefur ekkert áhættumat verið framkvæmt af óháðum fagaðila.`` Virðulegur forseti. Ég vek athygli á því að ekkert áhættumat hefur verið framkvæmt en það er þó skylt samkvæmt lögum um ríkisábyrgðir. Í þessu tilviki á að veita heimild til þessarar 20 milljarða kr. ríkisábyrgðar án þess að fram hafi farið áhættumat á þessari aðgerð. Það gengur þvert á gildandi lög um ríkisábyrgðir enda er hér lagt til að frá þeim lagaákvæðum verði vikið í þessu tilviki. Áfram segir í nál., með leyfi forseta: ,,Efnahags- og viðskiptanefnd hefur ekki einu sinni fengið að sjá viðskiptaáætlanir fyrirtækisins. Þá er ástæða til að gagnrýna harðlega að veigamiklum ákvæðum í lögum um ríkisábyrgðir er vikið til hliðar. Enda þótt full rök kunni að vera fyrir því að styðja við atvinnurekstur í landinu, jafnvel með sértækum aðgerðum við vissar kringumstæður, þá er eðlilegt að það sé gert samkvæmt almennum reglum og að vel athuguðu máli. Hvorugt á við í þessu máli.`` Virðulegi forseti. Þetta segir í hnotskurn hvað er á ferðinni. Málið er keyrt áfram án nokkurra upplýsinga eða undirbúnings. Engin vitneskja liggur fyrir um það hver staða þessa fyrirtækis er, hvernig möguleikar eru fyrir það að standa við þær skuldbindingar sem þarna er um ræða og m.a.s. er vikið frá gildandi lögum um ríkisábyrgðir til þess að koma þessari stóru og sértæku aðgerð í gegn. Ég vil samt taka undir það sjónarmið sem kemur fram í nál. hv. þm. Ögmundar Jónassonar um að að sjálfsögðu er ég fylgjandi því að við getum styrkt og eflt lyfjaiðnaðinn okkar, líftækniiðnaðinn, á sönnum og góðum og heilbrigðum forsendum. Það er ánægjulegt til þess að vita að hér á landi skuli einmitt vöxtur í þessum greinum vera einn sá mesti í nýjum atvinnugreinum í landinu. Ég tel að jafnframt sé það skylda okkar að búa þannig í haginn almennt að sem flest fyrirtæki á þessum vettvangi geti eflst og þróað atvinnu sína og atvinnugreinar, okkur öllum til hagsældar enda sé það gert á heilbrigðum og góðum og sönnum grunni í alla staði. Því miður er það ekki svo. Í nál. hv. þm. Ögmundar Jónassonar, þar sem þetta mál er rakið ítarlegar, vísar hann í athugasemdir við frv. þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Markaðurinn sem ríkisábyrgðin beinist að er á sviði líftæknirannsókna (lyfjaþróunar) á Evrópska efnahagssvæðinu sem einkennist af slæmri samkeppnisstöðu gagnvart öðrum mörkuðum, sér í lagi Bandaríkjunum, og hefur sú staða leitt til lítillar fjárfestingar á viðkomandi markaði. Markaðurinn er því lítið háður samkeppni eða samkeppnisröskunum.`` Þess vegna, virðulegi forseti, er ljóst að með inngripi í þennan atvinnurekstur með því að velja eitt fyrirtæki umfram annað er verið að hafa veruleg áhrif á samkeppnisstöðu þeirra sem eru að hasla sér völl í þessum atvinnugreinum. Það að veita einu fyrirtæki ríkisábyrgð umfram annað hefur margþætt áhrif, ekki aðeins að veita því fjármagn á betri kjörum heldur mun fyrirtækið einnig fá aðra stöðu til að keppa, bæði um fagfólk og um stöðu á markaði. Þessi sértæka aðgerð mun óhjákvæmilega hafa áhrif á aðra aðila sem tengjast þessum greinum. Athyglisvert er að lesa umsagnir um frv. Það má eiginlega heita svo að umsagnir sem koma frá aðilum í viðskiptalífinu, á fjármálamarkaðinum eru nánast allar á eina lund, þær mæla gegn þessari ráðstöfun og á hinum ýmsu forsendum. Um álit Þjóðhagsstofnunar segir í nál. hv. þm. Ögmundar Jónassonar, með leyfi forseta: ,,Að áliti Þjóðhagsstofnunar er verjanlegt í undantekningartilfellum að veita ríkisaðstoð til fyrirtækja ,,á grunni markaðsbresta``. Í þessu tilfelli eigi það ekki við og leiðir Þjóðhagsstofnun getum að því að þessi íhlutun ríkisins geti leitt til lægra framleiðslustigs og lakari lífskjara til lengdar. Almennari aðgerðir sem skekkja ekki samkeppnisstöðu einstakra fyrirtækja, vinnuumhverfi einstaklinga og eflingu menntunar og rannsókna, eru líklegri að mati Þjóðhagsstofnunar til að efla þjóðarhag. Þjóðhagsstofnun varar við neikvæðum áhrifum á lánshæfi Íslands verði þetta gert.`` Herra forseti. Þarna er einmitt með ákveðnum hætti tekið undir það sem ég sagði hér í upphafi ræðu minnar: Hlutverk ríkisins er að styrkja grunninn, efla menntunina og gera hana fjölbreyttari og sterkari og að allir geti átt aðgengi að góðri menntun án þess að þurfa að greiða fyrir það í formi skólagjalda. Það er hin besta stoð sem íslenska ríkið getur veitt fyrir þróun, hvort sem það er á sviði líftækni eða lífefnaiðnaðar eða hverju öðru í tækni og þróun á Íslandi. En þarna er einmitt pottur brotinn. Við hefðum heldur viljað heyra það hér að við værum að ræða um hvernig mætti flýta byggingu Náttúrufræðihússins við Háskóla Íslands, hvernig hefði mátt útvega fjármagn til þess að flýta þeirri byggingu og koma því starfi sem þar er ætlað í gang og styrkja menntun, vísindi og rannsóknir hér á landi til þess m.a. að styrkja grunn fyrir lífefnaiðnaðinn. Við hefðum frekar viljað sjá að við ræddum stórátak á því sviði og það væri hlutverk Alþingis að taka þar myndarlega á í staðinn fyrir að þeirri byggingu, þeim framkvæmdum sem eru í gangi á vegum Háskóla Íslands til að efla menntun á þessum sviðum í landinu, seinkar stöðugt og æ lengra verður þangað til hún kemst í gagnið. Hve oft hefur hún ekki bæði í tíma og í fjármagni farið langt fram úr sínum áætlunum? Og þetta bitnar á íslensku vísindasamfélagi. Ekki er heldur horft á þessa hluti aðskilda. Annars vegar að veita fjármagn, veita ríkisábyrgðir til að byggja upp í stórum stíl og í stórauknum skrefum störf og verkefni á sviði líftækni og lífefnaiðnaðar en á hinn bóginn að halda að sér höndum, draga lappirnar í að efla menntun fólks á þessu sviði, fólks sem einmitt verður að vera til í slíkri starfsemi sem vonandi getur farið í gang á eigin forsendum. Það verður að vera fólk fyrir hendi, menntað og sérhæft fólk til að takast á við þau verkefni, en þar er stefna ríkisins ekki í takt við það sem hér er verið að keyra fram. Enda koma fram varnaðarorð í umsögnum um frv. um að við munum ekki geta byggt upp með fullnægjandi hætti menntun og rannsóknir til að undirbyggja þróun eða þá stækkun á fyrirtæki Íslenskrar erfðagreiningar á þeim hraða sem þarna er gert ráð fyrir. Við erum því þarna að byrja nokkuð á öfugum enda. Ég hefði viljað heyra hér í umræðunni að þeir sem nú leggja til að við göngum út í það að veita þessu erlenda móðurfyrirtæki Íslenskrar erfðagreiningar fjármagn með þessum hætti, hvernig þeir ætla líka jafnframt að stórauka framlög til menntunar fólks á þessum sviðum hér á landi, því að það er óhjákvæmilegt að það gerist samhliða og reyndar er það óhjákvæmilegt þó svo að ekkert verði af þessari starfsemi og ekkert verði af þeim ríkisábyrgðum sem þarna er verið að veita, þá er það samt einna brýnast fyrir okkur að efla menntun og rannsóknir á þessu sviði. Það að fara að byggja hér upp fyrirtæki sem á síðan að búa við að þurfa að sækja starfskrafta sína að meginhluta erlendis frá eru að mínu viti ekki réttar áherslur í uppbyggingu atvinnulífs hér á landi. Ég er ekkert á móti því þó að hingað komi tímabundið eða varanlega tæknimenntað og sérhæft fólk en að meginhluta erum við þó að byggja upp íslenskt atvinnulíf og atvinnulíf sem er að veita Íslendingum aukna og fjölbreyttari vinnu. Herra forseti. Ég sagði áðan að flestir þeir aðilar sem hafa veitt umsagnir um frv. telja þetta afar misráðna hugmynd og misráðna aðgerð ef af verður. Í nál. hv. þm. Ögmundar Jónassonar er vitnað í álit Búnaðarbankans sem ég ætla hér að gera, með leyfi forseta: ,,Í áliti greiningardeildar Búnaðarbankans segir að hér sé um ákveðna stefnubreytingu hjá stjórnvöldum að ræða sem unnið hafi markvisst að því að draga úr ríkisábyrgðum og ríkisumsvifum. Hluti af þeirri viðleitni hafi verið sameining fjárfestingarlánasjóðanna í FBA, snemma á síðasta áratug, og síðan einkavæðing þess banka.`` Virðulegi forseti. Ég er ekki að lesa þetta hér upp til þess að segja að ég sé sammála því sem þarna hafi verið gert. Ég tel einmitt að það hafi verið rangt að taka þessa sjóði atvinnulífsins, hvort sem það var Fiskveiðasjóður, Iðnlánasjóður eða aðrir slíkir sjóðir sem höfðu sértæk hlutverk í íslensku atvinnulífi, hlutverk sem einmitt komu uppbyggingu atvinnulífsins úti um hinar dreifðu byggðir til góða. Fiskveiðasjóður og Iðnlánasjóður gerðu það, en núna er búið að einkavæða þá, setja þá inn í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins en síðan var því breytt og selt og ég veit ekki betur en að sá banki telji sig ekki hafa meiri skyldur núna við sjávarútveg eða iðnað en við aðra peningastarfsemi og hugnist helst að koma peningum sínum í ávöxtun úr landi. Sú þróun sem þarna gerðist var ekki í takt við íslenska hagsmuni þegar þeir sjóðir voru lagðir niður og þeir einkavæddir. En þetta var þá gert sem þáttur í þeirri hugmyndafræði að ríkið ætti ekki að hafa afskipti af atvinnulífinu og þess vegna mættu þeir sjóðir ekki starfa. Starfsemi þeirra skekkti íslenskt atvinnulíf og samkvæmt pólitískum yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar undir forustu hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar, sem ég las hér upp áðan, gengu út á það einmitt að afnema ætti þessar sértæku aðgerðir, sértæku ríkisaðgerðir. Ég hefði heldur viljað sjá að menn væru hér að snúast á þá sveif á ný að stofna aftur sjóði eða banka sem hefðu það skilgreinda hlutverk að þjóna íslensku atvinnulífi, smáum og stórum fyrirtækjum úti um hinar dreifðu byggðir landsins, frekar en að fara inn í sértækar aðgerðir af því tagi að íslenska ríkið sé að gangast í tuga milljarða ábyrgð fyrir erlent fyrirtæki sem er staðsett á erlendri grundu. Hve dapurlegur vegur, virðulegi forseti, er á milli þessara yfirlýsinga og gjörða hæstv. forsrh. Í umsögn Íslandsbanka, virðulegi forseti, ef ég vitna aftur í nál. hv. þm. Ögmundar Jónassonar, stendur, með leyfi forseta: ,,Í umsögn greiningardeildar Íslandsbanka er sagt að um neikvætt fordæmi sé að ræða. Stjórn Samtaka fjárfesta hefur lýst sig mótfallna frumvarpinu í núverandi mynd. Ástæður þess eru fyrst og fremst þær að með frumvarpinu sé horfið frá markaðri stefnu um almennar aðgerðir í efnahagsmálum og teknar upp sértækar aðgerðir. Í áliti Samtaka fjárfesta segir enn fremur: ,,Samtök fjárfesta vilja vekja athygli á, að á íslenskum fjármálamörkuðum eru nokkur fyrirtæki sem vinna að athyglisverðum rannsóknum og þróun. Það er hlutverk ríkisvaldsins að skapa fyrirtækjunum og annarri atvinnustarfsemi viðunandi starfsgrundvöll. Ríkisábyrgð á láni fyrir Íslenska erfðagreiningu hf. raskar starfsgrundvelli sumra þessara fyrirtækja með óeðlilegum hætti og getur beinlínis skaðað þau og fjárfesta sem að þeim standa. Samtök fjárfesta eru þeirrar skoðunar að framlög til rannsókna og þróunar séu of lítil á Íslandi.`` Í þessari álitsgerð er lögð áhersla á að tryggja jafnræði með fyrirtækjum.`` Já, aftur kemur þessi áhersla sem ég hef haft að rauðum þræði í gegnum ræðu mína, að ríkið á að koma að því að efla grunnrannsóknir og efla menntun og styrkja þannig grunn og móta þannig farveg fyrir öflugan atvinnuveg á þessu sviði. Það er öfugsnúið að veita ríkisábyrgðir á efstu greinarnar en láta ræturnar sem tréð vex af berjast um og svelta og ná ekki til sín næringu úr jarðveginum. Það er það sem ríkisstjórnin er að gera með þessu vinnulagi sínu, sker við nögl og dregur lappirnar í að styrkja og efla menntun á þessu sviði en veitir ríkisábyrgðir til erlendra fyrirtækja sem hugsanlega verða með einhvern hluta af starfsemi sinni hér á landi en munu þurfa að búa við það að sækja vinnuafl sitt, hið sérhæfða vinnuafl að stórum hluta erlendis frá vegna þess að menntun og rannsóknir og þróunarstarf, grunnþróunarstarf er ekki undirbúið hér með þeim hætti sem okkur bæri að gera. Ég hef nefnt þann seinagang sem er á byggingu Náttúrufræðihúss Háskóla Íslands sem ekki enn sér fyrir endann á hvenær kemst í notkun. Herra forseti. Ýmislegt annað mætti segja um þetta mál í umræðunni um ríkisábyrgðir og aðgengi atvinnulífsins að fjármagni. Ég vil gera að umtalsefni þá atvinnugrein sem er í hvað örustum vexti hér á landi en býr við hvað mest fjársvelti og það er ferðaþjónustan, uppbygging á ferðaþjónustu um hinar dreifðu byggðir landsins. Það er sá atvinnuvegur sem í hvað örustum vexti skilar hvað flestum störfum, það er sá atvinnuvegur sem hefur nú á sl. ári skilað t.d., að því er tölur segja, um 37 milljörðum kr. í gjaldeyristekjur og hefur vaxið á örfáum árum, nærri tvöfaldast á innan við áratug. Og þetta er sá atvinnuvegur sem allar spár segja að geti vaxið enn meir og á álíka hraða á næstu árum ef vel er að staðið og vel er undirbúið. Einmitt í þessum atvinnuvegi berjast menn við vanda frumkvöðlanna. Við erum jú að búa til atvinnufyrirtæki í ferðaþjónustu, fyrirtæki og verkefni sem byggja á að nýta þá auðlind sem náttúran, menningin og saga okkar er til að skapa atvinnu. Vandi frumkvöðlanna þar er skortur á fjármagni. Hve margir munu heltast úr lestinni eftir nokkur ár eftir að hafa lagt sitt af mörkum, eigur sínar og hugvit? Hve margir munu lúta í lægra haldi vegna þess að þeir fengu ekki fjármagn, einu sinni lánsfjármagn á eðlilegum viðskiptakjörum fyrir starfsemi sína. Verður þá þróunarstarfið keypt upp fyrir slikk af stórfyrirtækjum í þessum atvinnurekstri? Þarna mætti koma til miklu meiri fjárstuðningur og þess vegna ríkisábyrgðir, gæti það hjálpað til að fá fjármagn á hagkvæmari kjörum. Ferðaþjónustan í landinu er okkar stærsti atvinnumöguleiki en hún býr við langlökustu möguleikana í að útvega fjármagn til þeirra starfa sem þar er verið að byggja upp. Engin atvinnugrein býr við eins erfiðar aðstæður og ferðaþjónustan í landinu. Þetta gildir einnig um lánsfjármagn og fjármagn til rannsóknar- og þróunarstarfs á þessum vettvangi. Á fjárlögum yfirstandandi árs eru veittar að mig minnir liðlega 700 millj. kr. í rannsóknar- og þróunarstarf til ferðamála í landinu. Menn monta sig af því að framlagið hafi hækkað um 150 millj. kr. til að gera átak í að kynna ferðaþjónustu á Íslandi erlendis, sérstaklega í kjölfar neikvæðra umræðna til ferðaþjónustunnar vegna hörmunganna 11. sept. í New York í Bandaríkjunum. Menn eru að monta sig af þessari upphæð, 150 millj. kr. Þegar menn horfa síðan á þetta í hlutfalli við annað eru þær 700 millj. kr. sem hið opinbera veitir til rannsóknar- og þróunarstarfs í ferðaþjónustu á Íslandi eins og stofnkostnaður við 1,5 starf í álveri á Reyðarfirði miðað við áætlanir. Gert var ráð fyrir að stofnkostnaður á bak við hvert ársstarf í álverinu yrði um 400 millj. kr. Liðlega 700 millj. kr. er varið af hálfu hins opinbera til þróunarstarfs í ferðaþjónustu á Íslandi. Sjá menn í hvaða samhengi er unnið? Það er dapurlegt, herra forseti, að sjá hvernig ríkisstjórnin með ráðstjórnarlegum stjórnunartilburðum sínum velur gæluverkefnin fram yfir önnur og lætur þau njóta sérstaks forgangs á fé ríkisins. Það er einnig dapurlegt til þess að hugsa, herra forseti, að þegar þetta fyrirtæki var sett á stofn og komið á laggirnar var leitað eftir stuðningi almennings við það með ýmsum hætti, m.a. með útboði á hlutafé. Það er góðra gjalda vert og ekkert óeðlilegt að fyrirtæki á þessum vettvangi og af þessari stærð leiti sér fjármagns á hlutabréfamarkaði, bæði á almennum hlutabréfamarkaði og fái líka einstaka stærri fjárfesta til þess að kaupa í hlut. Það er alveg fullkomlega eðlilegt að það sé gert. Hitt hlýtur að valda okkur depurð þegar við lítum til forsögunnar frá undanförnum mánuðum og árum en hlutabréf í þessu fyrirtæki hafa rokkað svo til í verði, eru nú á genginu tæplega 5 og fóru upphafi upp í gengið 60, það hefur a.m.k. verið nefnt og allt þar á milli. Svona miklar sveiflur í gengi á hlutabréfum í einu fyrirtæki hljóta að segja okkur að steinarnir í grunninum hafi ekki verið vel hlaðnir. Engum er hollt, hvorki því fyrirtæki sem byggir sig upp með þessum hætti né hluthöfum sem þarna koma að máli að fyrirtækið skuli svo óstöðugt. Það er heldur ekki hollt fyrir atvinnulífið í landinu að fyrirtæki byggist upp með gríðarlegum sveiflum á verði hlutabréfa sinna. Ef eitthvað er ættum við að hafa lært, og það væri kannski skynsamlegra, að fara að öllu rólegar, fara hægar og með gát og átta okkur betur á því hvar við stöndum í rekstrinum og starfseminni. Þetta á ekki bara við um þetta fyrirtæki. Þetta á við um öll fyrirtæki. Því stærri sem þau eru og því meira fjármagn sem þau fara með því harðara verður fallið eða slagsíðan þegar af því verður. Það er mjög ótrúverðug framkoma, ótrúverðug vinnubrögð, að í hv. efh.- og viðskn. skuli ekki hafa verið hægt að fá upplýsingar um rekstur, stöðu og viðskiptamál fyrirtækisins sem lúta að öryggi þessarar ábyrgðar. Það hlýtur, virðulegi forseti, að vera alvarlegt íhugunarefni þegar hv. Alþingi vinnur að því að fá hér í gegn að veita fjármagn sem nemur allt að 20 milljörðum ísl. kr. til erlends fyrirtækis. Þótt fyrirtækið eigi sér dótturfyrirtæki hér á landi er verið er veita hinu erlenda fyrirtæki í Bandaríkjunum þessa ríkisábyrgð án þess að því sé fylgt hér fast eftir að nauðsynlegar upplýsingar til að átta sig á þeirri áhættu, því mati sem verður að liggja til grundvallar, séu fyrir hendi. Þaðan af síður er ásættanlegt að í þessum sérlögum sem hér eru borin fram sé lagt til eða þess krafist að hinum almennu reglum sem gilda um ríkisábyrgð skuli vikið til hliðar, einmitt þeim reglum sem lúta að áhættumati við veitingu ríkisábyrgða. Virðulegi forseti, þetta er alveg dæmafá framkoma og slök vinnubrögð. Ég vil í lok máls ítreka að ég á þá ósk heitasta að líftækni og lyfjaiðnaður hér á landi vaxi og dafni og eigi sér bjarta framtíð. Ég vil hins vegar að hann geti byggst upp á raunsönnun forsendum og heilbrigðum, bæði hvað varðar verkefni og vinnubrögð og öflun fjármagns. Ég held að það sé ósk okkar allra og það er því andstætt þessum vonum og væntingum og sýn okkar að ríkið gangi hér á undan og veiti nánast skilyrðislaust fjármagn til þessa erlenda fyrirtækis og skekki þar með framtíðina á þessum grundvelli. Hér á að taka áhættu sem við höfum hér enga aðstöðu til þess að fá metna. Við erum að gera rangt, herra forseti. Ef þessi heimild til handa fjmrh. til að veita þessu erlenda fyrirtæki, deCODE, 20 milljarða kr. ríkisábyrgð verður samþykkt erum við að gera rangt.

Herra forseti. Hér er verið að fjalla um frv. til laga um heimild til handa fjmrh., fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar. Það er búið að tala mikið um þetta mál í þingsölum og víða annars staðar. Kannski væri rétt að fara aðeins yfir málið og staðreyndir þess. Í fyrsta lagi: Hvernig er staðan? Hvar er starfsemin, líftæknistarfsemi þessa fyrirtækis, deCODE? Hún er í Bandaríkjunum og hún er hér á landi. Við stofnun Íslenskrar erfðagreiningar varð bylting í líftæknigeiranum hér á landi, nokkuð sem menn töluðu mikið um á níunda áratugnum og átti öllu að bjarga í íslensku efnahagslífi. Nú er loksins komið að því. Hér á landi starfa um 600 manns á vegum Íslenskrar erfðagreiningar og mun fleiri í Bandaríkjunum. Önnur staðreynd sem rétt er að halda til haga eru nýleg kaup Íslenskrar erfðagreiningar á MediChem í Bandaríkjunum, bandarísku efnafræðifyrirtæki með 100 starfsmönnum. Menn hafa ruglað því saman að flytja ætti það fyrirtæki hingað til lands. Svo er ekki. Með þessu er meiningin að fara í lyfjaþróun hér á landi og mynda nýja deild í deCODE, þ.e. stækka Íslenska erfðagreiningu. DeCODE genetics er á mörkuðum, á Nasdaq, ameríska verðbréfamarkaðnum Wall Street. Sé farið yfir skýrslur greiningarfyrirtækja á Wall Street er álit þeirra nánast samhljóða. Af því að hér hefur verið talað um slæma stöðu Íslenskrar erfðagreiningar vil ég benda á að staða fyrirtækisins er ekki slæm. Ef við skoðum niðurstöður fyrsta fyrirtækisins og eins þess virtasta í þessum bransa, Lehman Brothers, telja þeir að fyrirtækið ætti að vera í 12 dollurum á hlut í framtíðinni. Þeir gefa fyrirtækinu góða einkunn. Svo er annað fyrirtæki, J.P. Morgan. Þeir fara líka yfir málið og telja að fyrirtækið eigi fljótlega að geta farið í 12 dollara á hlut og gefa því líka góða einkunn. Hér er einnig skýrsla frá Robertson Stephens þar sem þeir segja að 12 mánaða verð eigi að vera 10 dollarar á hlut. Í öllum þessum skýrslum segir að deCODE hafi gefið út plön og í öllum þeim skýrslum segir að þeir hafi náð þeim áföngum sem kveðið er á um, og séu heldur á undan heldur en hitt. Svo er það að lokum Morgan Stanley. Í skýrslu þeirra er gefin upp kostnaðaráætlun eða viðskiptaáætlun fyrirtækisins til ársins 2007. Þar sést að árið 2005 er reiknað með að fyrirtækið fari að skila hagnaði, 2004 verði það ár sem fyrirtækið mun vera í jafnvægi. Það er líka rétt að halda til haga þeirri staðreynd að fyrirtækið er með 167 millj. dollara á bankabókum þannig að það er ekki að verða gjaldþrota eins og hér hefur verið talað um. Það hefur verið rætt um áhættuna og að 90% möguleikar séu á því að fyrirtækið fari á hausinn o.s.frv. Ég held að menn þurfi aðeins að kynna sér það áður en þeir leggja í slíkar yfirlýsingar. Ég hef nú ekki farið efnislega í afstöðu mína til málsins, en í nál. meiri hluta efh.- og viðskn. stendur að áður en af þessu verði þurfi samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Ábyrgðin er háð samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA, en stjórnvöld telja að hún uppfylli skilyrði ríkisaðstoðar til rannsóknar- og þróunarverkefna eins og þau eru tilgreind í leiðbeiningarreglum stofnunarinnar um ríkisaðstoð. Ef samþykki stofnunarinnar fæst ekki fyrir því að ábyrgðin sé sérstök ríkisaðstoð til rannsóknar- og þróunarverkefnis telja stjórnvöld að ábyrgðin geti jafnframt uppfyllt skilyrði sem sett eru fyrir veitingu almennra ríkisábyrgða í leiðbeiningarreglum stofnunarinnar, en þau eru sambærileg þeim skilyrðum sem kveðið er á um í lögum nr. 121/1997, um ríkisábyrgðir.`` Það er því alveg klárt hvernig það lítur út. Það er spurning hvernig þetta er hjá öðrum, hvernig ríkisábyrgðir eru hjá öðrum þjóðum, Evrópubandalaginu og annars staðar. Ég er hér með spurningu frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem er með okkur í efh.- og viðskn. Hún spyr um ríkisábyrgðir annars staðar. Með leyfi forseta er rétt að lesa kannski upp það sem hefur gerst í því hjá Evrópubandalaginu. Í svari fjmrn. til hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur stendur: ,,8. maí 2001 heimilaði framkvæmdastjórnin ríkisaðstoð til Philipp Holzmann AG, þýsks byggingarfyrirtækis, í formi ríkis\-ábyrgðar á 76,7 millj. evra. Heildarfjárfestingarkostnaður var að fjárhæð 1,5 billj. evra.`` Annað dæmi, með leyfi forseta: ,,18. júlí árið 2001 heimilaði framkvæmdastjórnin 27,6 millj. evra ríkisaðstoð til Kartogroup Deutschland GmbH, m.a. í formi ríkisábyrgðar vegna uppsetningar á verksmiðju. Heildarfjárfestingarkostnaður var 85 millj. evra og var aðstoðin í formi ábyrgðar á 35% af heildarfjárfestingarkostnaði.`` Þriðja dæmið: ,,8. maí 2001 heimilaði framkvæmdastjórnin ríkisaðstoð til rannsókna- og þróunarverkefnis í formi styrks, ríkisábyrgðar og láns til Mikroelektronik Center í Danmörku að fjárhæð 6,7 millj. evra.`` Síðan eru hér styrkir og ríkisábyrgðir á sviði lyfjaiðnaðar, með leyfi forseta: ,,8. maí 2001 heimilaði framkvæmdastjórnin fjárfestingarstyrk til Wacker Chemie GmbH í Þýskalandi að fjárhæð 119 millj. evra. Um var að ræða 26% af heildarfjárfestingarkostnaði og var áætlað að verkefnið hefði í för með sér 275 ný störf.`` Enn eitt dæmið: ,,18. júlí 2001 heimilaði framkvæmdastjórnin fjárfestingaraðstoð til lyfjafyrirtækisins Hellenic Petroleum í Grikklandi að fjárhæð 38 millj. evra til uppbyggingar nýrrar starfsemi. Var áætlað að verkefnið skapaði 170 ný störf. Var ríkisaðstoðin 31% af heildarfjárfestingarkostnaði. 26. júlí 2000 heimilaði framkvæmdastjórnin R&D ríkisaðstoð sem austurrísk stjórnvöld veittu til Boehringer til lyfjaþróunar vegna krabbameinsrannsókna og fleiri sjúkdóma.`` Evrópubandalagið hefur lagt áherslu á að styrkja þennan geira þar sem hann hefur dregist verulega aftur úr bandarískum fyrirtækjum á sviði þróunarrannsókna og lyfjaþróunar. Þá er líka rétt að fara yfir það að þetta mál bar skjótt að og kannski hefur tíminn til að fjalla um það ekki verið nægur.

Nú!

En það er nú búið að eyða miklum tíma í þetta  Við fengum mjög góða yfirferð frá fulltrúum fjmrn. og ríkisendurskoðanda í efh.- og viðskn.  Síðan er rétt að fara yfir enn eina staðreynd málsins. Ef af þessu verður mun þetta skapa 250--300 ný störf. Þetta eru hálaunastörf. Þetta er hátækniiðnaður og stuðlar náttúrlega enn frekar að hagvexti og bættum lífskjörum í þessu landi. Allir vilja það. Enginn ber á móti því. Þá kemur kannski að því hver sé ástæðan fyrir aðkomu ríkisins að þessu máli. Hvers vegna? Fyrirtækið á náttúrlega möguleika á að setja upp þessa deild sína í Bandaríkjunum og leita eftir fjármagni eftir öðrum leiðum eða þá að koma með hana hingað til lands og gera það með þessum hætti. Ég held að allir séu sammála um að þetta mun hafa mjög jákvæð áhrif á íslenskt efnahgslíf í öllu falli. Það er rétt aðeins að fara yfir þá punkta sem koma fram í greinargerð með frv. um ástæður fyrir aðkomu ríkisins. Ég held að það lýsi málinu mjög vel, með leyfi forseta: ,,Sérhæft verkefni. Með því að hefja lyfjaþróun á grundvelli erfðafræði er ljóst að Ísland væri að skipa sér í flokk með þróuðustu ríkjum á sviði hátækni. Lyfjaþróun á grundvelli erfðafræði er ein af þeim hátæknigreinum sem kallaðar hafa verið ,,iðnaður 21. aldarinnar``. Staðsetning verkefnisins. Ein meginforsenda þess að unnt verði að starfrækja verkefnið á Íslandi er aðkoma ríkisvaldsins með þeim hætti sem hér er lagt til. Efnahagsleg áhrif. Verkefnið hefur jákvæð efnahagsleg áhrif. Þegar litið er til þjóðhagslegra áhrifa er varlegt að ætla að margfeldisáhrif 250--300 starfsmanna í frumframleiðslu, rannsóknum og þróun séu a.m.k. tvöföld miðað við bein efnahagsleg áhrif. Stærð verkefnisins. Verkefnið er af þeirri stærðargráðu að eðlilegt er að leitað sé eftir samstarfi við stjórnvöld. Nýsköpun. Um er að ræða verkefni á sviði nýsköpunar, þekkingar- og hátækniiðnaðar sem er til þess fallið að auka fjölbreytni í atvinnulífi, efla menntun og þekkingarstig og gera landið eftirsóknarverðara fyrir hátækni- og háþekkingarfyrirtæki.`` Ég held að allir séu sammála um að hið besta mál sé að fá þessa starfsemi inn í landið. Ég hef ekki heyrt nokkurn mann tala á móti því. Það sem menn greinir á er hvort það eigi að vera ríkisábyrgð á láninu og hver áhættan sé. Líka hefur verið talað um að viðskiptaáætlun fyrir þessa starfsemi vanti. Í svörum fjmrn. við spurningum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur kemur fram kostnaðaráætlun eða viðskiptaáætlun vegna uppbyggingar á lyfjaþróunardeild Íslenskrar erfðagreiningar. Þetta er áætlun til ársins 2008. Þar kemur fram að heildarfjárfestingarþörfin eða fjármagnsþörfin, bæði í rekstur og fjárfestingar, sé 36 milljarðar kr. Það er reiknað með 8 milljörðum í fjárfestingar, 5,2 í vexti og 23 í þróunarstarf. Hér er ekki getið um tekjur enda er spurning hvernig menn fara með slíkt, hvenær þeir selja og annað. En menn geta hugsað sér það þannig að lyfjaframleiðslu er skipt í þrennt. Rannsóknir og þróun gætu verið fyrsti þriðjungurinn. Annar þriðjungurinn gæti verið lyfjaþróunin og síðasti þriðjungurinn markaðssetning og framleiðsla. Síðan er spurning hvenær þessi lyfjafyrirtæki selja framleiðslu sína. Ef við tökum þetta á skalanum tíu, selja þau þá þegar þau eru komin 50% af leiðinni eða 60--70% af leiðinni eða kaupa þau af öðrum sem eru komin t.d. 20% af leiðinni og bæta svo við og selja svo? Það eru allir möguleikar í þessu. Eins og þetta dæmi hefur verið sett hér upp hjá andstæðingum þess er það annaðhvort allt eða ekkert, hér séu menn í einhverri rússneskri rúllettu. Það er ekki um slíkt að ræða. Þegar þetta mál kom hér fyrst var ég einn af efasemdarmönnum hvað það varðaði. En oft er betra að spara yfirlýsingarnar og reyna að kynna sér málið en að fara á torg og tala málið niður. Eftir að hafa kynnt mér málið er ég því fylgjandi. Svo er það spurningin um áhættu í þessu máli. Eftir að hafa farið gegnum ársreikninga fyrirtækisins deCODE og þá möguleika sem það hefur upp á að bjóða tel ég að áhættan sé ekki mjög mikil fyrir ríkið. Við erum að tala um að þetta sé sjö ára mál, sjö ára ábyrgð, og fyrst er náttúrlega gengið að fyrirtækinu áður en gengið er að ríkinu. Það sem hefur kannski hins vegar staðið helst í mér er fordæmið fyrir slíkum málum. Ég er ekki stuðningsmaður mikillar ríkisábyrgðar nema í undantekningartilfellum. Úr nál. frá efh.- og viðskn. er rétt að lesa klausu um þetta mál, með leyfi forseta: ,,Töluvert var um það rætt í nefndinni hvort veita ætti öðrum fyrirtækjum sambærilega fyrirgreiðslu og fyrirtækið Lyfjaþróun hf. lagði fram upplýsingar þar sem fram kemur að það telur sig í sambærilegri starfsemi og Íslensk erfðagreining ehf. Meiri hlutinn bendir á að þegar ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA liggur fyrir um hvort ábyrgðin uppfylli skilyrði ríkisaðstoðar til rannsóknar- og þróunarverkefna verður grundvöllur til að fjalla um það hvort ástæða sé til að veita ábyrgð öðrum fyrirtækjum hér á landi sem fást við lyfjaþróun á sambærilegum forsendum og Íslensk erfðagreining ehf. hefur í hyggju.`` Þetta er lykilatriði málsins. Ef önnur fyrirtæki í sambærilegri starfsemi, eins og Lyfjaþróun, sækja um tel ég að það þurfi að skoða mjög gaumgæfilega til að jafnræðis sé gætt í slíkum málum.  Skoðun mín er sú að þetta hafi gífurlega jákvæð áhrif fyrir íslenskt efnahagslíf. Við skulum gefa okkur að það mundi ganga mjög vel hjá þessu fyrirtæki. Hvað mundi þá gerast? Andstæðingar þessa máls hafa hér reynt að tína upp neikvæða punkta, talað um að 90% líkur séu á að þetta fari á á hausinn og öll þau ósköp. Þetta eru miklir garpar og sérfræðingar. Þeir eru kannski með önnur gleraugu en ég. Það er alveg greinilegt. Ég held að menn ættu að kynna sér þetta á hlutlægan hátt eins og ég hef a.m.k. reynt að gera. Ég var úrtölumaður til að byrja með í þessu máli, hafði aðallega efasemdir um hvort þetta mundi ganga upp. En eftir að hafa lesið gögn frá virtum greiningarfyrirtækjum á Wall Street hef ég sannfærst um að meira kjöt er á beinum þessa fyrirtækis en menn vilja vera láta. Niðurstaða mín er því sú að ég styð málið. En menn verða að hafa það á hreinu að jafnræðis verði gætt gagnvart öðrum fyrirtækjum í hliðstæðum tilfellum.

Herra forseti. Það er margt sem ég vildi gagnrýna í málflutningi hv. þingmanns og mun gera það nánar í ræðu á eftir. En í fyrsta lagi vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann geri sér grein fyrir því að hin virtu fjárfestingarfyrirtæki sem hann vitnaði til, Lehman Brothers, Morgan Stanley og Robertson Stephens, eru öll viðskiptaaðilar deCODE og annast viðskipti fyrir þess hönd. Í öðru lagi spyr ég hvort hv. þingmanni finnist það ekki áhyggjuefni að efh.- og viðskn. sem er gert að fara yfir málið fær ekki að sjá viðskiptaáætlanir fyrirtækisins þrátt fyrir ítrekaða beiðni þar að lútandi. Í sambandi við hina vönduðu yfirferð í efh.- og viðskn. þingsins vil ég í öðru lagi taka fram að það er alveg rétt að þangað komu fulltrúar Seðlabanka, Ríkisendurskoðunar og annarra aðila en flestir þeirra sögðust ekki hafa forsendur til að meta máið. Það er kapítuli út af fyrir sig að t.d. fulltrúar Seðlabankans líti ekki á það sem skyldu sína að kafa ofan í þetta mál. Í þriðja lagi vil ég nefna að grg. sem lesið var upp úr eða vitnað var til sem fylgir stjfrv. er að verulegu leyti samin af hálfu starfsmanna deCODE-fyrirtækisins þar sem talað er um þeirra eigið ágæti, og fékk ég það staðfest í efh.- og viðskn. þingsins af hálfu fulltrúa fjmrn. Í fjórða lagi vil ég nefna að það er vitnað í að áætlanir fyrirtækisins um greiðslur hafi staðist. Við höfum ekki fengið sundurgreindar greiðslur til fyrirtækisins þar sem farið er í saumana á árangurstengdum borgunum. Ég vil nefna í því sambandi að fyrirtækið er ekki farið að borga neitt upp í þá samninga sem ríkið hefur gert við það um framkvæmdir hér innan lands. Allt þetta finnst mér vera áhyggjuefni og ég sakna þess í málflutningi hv. þm. sem er reyndur maður í viðskiptum og hefur sagt margt gott á því sviði. En hér fannst mér mikið skorta á.

Herra forseti. Ég tel rétt að fara yfir þessar spurningar frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Þessi fyrirtæki, Lehman Brothers, J.P. Morgan og Robertson Stephens, eru öll virt fyrirtæki á Wall Street. Þau vinna ekki bara fyrir Íslenska erfðagreiningu heldur mörg önnur fyrirtæki, þetta eru hlutlaus fyrirtæki í sínum greiningum. Gerir hv. þm. sér grein fyrir því að ef þessir menn eru fundnir sekir um hlutdrægni eru þeir dæmdir og flautaðir út af, geta lagt sig niður? Ég vísa slíkum fullyrðingum algjörlega heim til föðurhúsanna og finnst hv. þingmaður taka mjög stórt upp í sig. Í öðru lagi varðandi viðskiptaáætlun fyrirtækisins, og af því að hv. þm. reyndi að gera lítið úr starfsmönnum fjmrn. --- það eru aðallega starfsmenn Íslenskrar erfðagreiningar sem hafa svarað spurningunum --- er hér í svari fjmrn. til hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur kostnaðaráætlun vegna uppbyggingar á lyfjaþróunardeild Íslenskrar erfðagreiningar. Auðvitað er þetta fólk sem vinnur sín verk af bestu samviskusemi. Ég tek mark á slíku. Við erum ekki hér, þingmennirnir, að detta af himnunum sem allsherjarsnillingar í slíkum málum, við verðum náttúrlega að hlusta á það fólk sem hefur til þess bæra menntun og þekkingu og leggja síðan okkar mat á málið, bara af þeim upplýsingum sem við höfum. Loks talaði hv. þm. um árangurstengdar borganir. Ég þekki það ekki en það er náttúrlega slæmt ef slíkt er í gangi. Ég tel að þetta verkefni verði til mikillar hagsældar fyrir íslenskt efnahagslíf og íslensku þjóðina.

Herra forseti. Ég er ekki að taka stórt upp í mig gagnvart erlendu fjármálafyrirtækjunum, og engan veginn svo stórt upp í mig eins og gert er í leiðara hins virta bandaríska blaðs New York Times þann 11. apríl sl. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Það hefur reynst sérfræðingum á Wall Street sífellt erfiðara að telja mönnum trú um að það væri einvörðungu vegna vanþekkingar að fyrirtækin sem þeir höfðu talað upp í hátt gengi urðu skyndilega verðlaus.`` Þetta er í leiðara sem ber yfirskriftina ,,Afvegaleiðing á Wall Street``, ,,Disinformation on Wall Street``. Og ég vil nefna að eitt þessara fyrirtækja, Morgan Stanley, sem annaðist útboð á hlutabréfum á Nasdaq-markaðnum bauð íslenskum lífeyrissjóðum hlutabréf á genginu 16--18 dollara rétt áður en fyrirtækið hrapaði niður fyrir 10. Þetta er eitt af þessum fyrirtækjum sem verið er að gagnrýna í New York Times. Ég er ekki að gera lítið úr starfsmönnum fjmrn., alls ekki. Ég er einfaldlega að benda á staðreyndir. Ég hef líka bent á þá staðreynd að á þeim lánum sem fyrirtækið hefur tekið upp á síðkastið eru sífellt versnandi og erfiðari vaxtakjör. Ég hef áður vitnað í það í ræðu, bæði í lán sem voru tekin upp á 17,8 millj. dollara í desember 2001 og síðan lán sem fyrirtækið tók núna í marsmánuði upp á 13,8 millj. dollara en í upplýsingum sem má fá um skuldastöðu fyrirtækisins á Nasdaq kemur fram að að hluta til bera þessi lán 12% vexti og að því er virðist ofan á vísitölubindingu. Að hinu leytinu er um að ræða 6,6 millj. dollara sem eru með 6% álag á Libor-vexti. Sérfræðingar á fjármálamarkaði segja að þetta sé mjög hátt og þegar þetta álag er borið saman við lánin á síðasta ári, sem voru með 0,5% álag, má ljóst vera að lánskjör sem fyrirtækinu bjóðast gerast miklu erfiðari. Ekkert af þessu hefur verið skoðað og við höfum ekki fengið að sjá þá viðskiptaáætlun sem óskað var eftir.

Virðulegi forseti. Hv. þm. talaði um 6% álag á Libor-vexti. Það væri kannski gaman að vita frá honum hvað Libor-vextir eru í dag, þeir eru ekki mjög háir. Rétt til að endurtaka hér greiningu Morgans Stanleys sem er það fyrirtæki sem hefur mest unnið fyrir Íslenska erfðagreiningu, hin hafa ekki gert það sérstaklega --- þau eru hlutlaus og öll eru þau svo sem hlutlaus --- málið er þetta: Ef slík fyrirtæki verða uppvís að því að vera með vísvitandi afvegaleiðandi upplýsingar á Nasdaq eða ameríska verðbréfamarkaðnum verða þau ekki þar lengi, það er alveg ljóst. Rétt til að fara yfir fjárhagsáætlunina, og kostnaðaráætlunin er hér, er hér frá fyrirtækinu varðandi uppbyggingu lyfjaþróunardeildarinnar og ég hvet hv. þingmann til að lesa sér til um það hvernig hún er uppbyggð. Þá hvet ég líka hv. þingmann til að fara í ársreikninga fyrirtækisins, áætlanir og áætlanagreiningar fyrirtækjanna um stöðu fyrirtækisins í framtíðinni. Eins og staðan er núna eyðir fyrirtækið náttúrlega miklum peningum í þróun og rannsóknir, og tekjurnar hafa ekki komið enn þá. Samt eru þeir núna nýbúnir að gera annan samning við Hoffmann-La Roche upp á 300 millj. dollara. Ef það lyfjafyrirtæki væri ekki ánægt með störf Íslenskrar erfðagreiningar eða deCODE mundu þeir ekki fá slíka samninga. 

Þetta er markmiðssetning. Þetta er misskilningur.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að endurtaka mikla trú mína á starfsemi deCODE og Íslenskrar erfðagreiningar núna sem og á þeirri nýju starfsemi í lyfjaþróun sem þeir ætla að taka upp. En mig langar til að spyrja hv. þm. Gunnar Birgisson nokkurs. Í fyrsta lagi talar hann um 17 milljarða eigið fé --- fyrirtækið fór á verðbréfamarkað og aflaði mikils fjár sem átti að brenna upp á ákveðnum tíma. Nú er gert ráð fyrir því að af brennslutímanum séu um 4--5 ár eftir. Hefur hv. þm. kynnt sér það? Og þeir reikningar sem hann vísaði í eru náttúrlega vegna núverandi starfsemi en ekki vegna hinnar nýju starfsemi í lyfjaþróun sem er miklum mun áhættusamari en starfsemi fyrirtækisins í dag. Þá er það spurningin um áhrif á innanlandsmarkað. Þau verða vissulega jákvæð að mestu leyti ef vel gengur en þó hafa þau neikvæð áhrif, t.d. á heilbrigðiskerfið vegna samkeppni um starfsmenn. Hefur hv. þm. gert sér grein fyrir því? Og hefur hv. þm. kannað hvað mundi gerast ef svo fer, eins og hann segir, að kröfuhafar þurfi að ganga að fyrirtækinu og gera það gjaldþrota ef illa fer? Þar með mundu líka tapast þau 600 störf sem eru í gangi í dag. Hefur hann gert sér grein fyrir því? Hefur hann kannað áhættugreiningu á þessu fyrirtæki, hversu miklar líkur eru á gjaldþroti, hversu miklar á að það gangi vel og hversu miklar að það gangi þokkalega? Þetta er eitthvað sem menn þurfa að kanna. Og svo er það náttúrlega spurningin um heimssýn. Hefur hv. þm. trú á því og skoðun að svona áhætturekstur eigi að fjármagna öðruvísi en með áhættufé? Er skynsamlegt að fjármagna svona rekstur með lánsfé, hvað þá með ríkis\-ábyrgð? Er það í samræmi við skoðun hans og þekkingu á atvinnurekstri að þvílíka áhættu eigi að fjármagna með lánsfé og ríkisábyrgð?

Herra forseti. Ég vil upplýsa hv. þm. Pétur Blöndal um að ég hef kynnt mér þetta mál bara alveg þokkalega og veit um þessar staðreyndir sem hann var að tala um, að brennslutíminn sem eftir er af reiðufé fyrirtækisins sem eru bundið baktryggingum er 4--5 ár. Varðandi neikvæða samkeppni finnst mér hv. þm. tala bara aftan úr fornöld. Ég vil benda honum á að af þessum 600 starfsmönnum Íslenskrar erfðagreiningar á Íslandi í dag eru yfir 100 erlendir. Auðvitað munu einhverjir erlendir starfsmenn koma í þetta. Og ef ekki má setja hérna nýja atvinnustarfsemi í gang, eins og í þessu tilfelli lyfjaþróun --- mér þykir mjög sérkennilegt ef menn eru á móti því út af því og vísa því --- ja, ég átta mig ekki á hvað hv. þm. meinar. Hvaða líkur eru á gjaldþroti? Mitt mat, eftir að hafa farið í gegnum það, er að þær séu mjög litlar. Það getur vel verið að hv. þm. sem er lærðari í þessu og kannski sjálfskipaður sérfræðingur þingsins í áhættugreiningum og líkum á gjaldþroti geti frætt þingheim meira um það. En síðan verðum við að horfa á framtíðartekjur þessa fyrirtækis. Hverjar eru þær? Hvenær eru menn tilbúnir til að selja rannsóknar- og þróunarvinnu sína og hvenær eru menn tilbúnir til að keyra það áfram? Menn geta selt og fengið sér rekstrarfé og ég er alveg sammála hv. þingmanni um að þetta er áhættubransi. Þetta er samt vaxandi bransi, t.d. í Bandaríkjunum, og Evrópubandalagið styður mjög við þetta í formi ríkisábyrgða og ríkisstyrkja til að gera Evrópufyrirtækin samkeppnishæf við þau bandarísku. Ég er ekki mikill ríkisábyrgðasinni 

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég taka fram að þó að ég hafi bent á neikvæð áhrif á heilbrigðiskerfið er það ekki nægilegt til þess að ég sé á móti málinu sem slíku. Ég hefði ekkert á móti þessari starfsemi inn í landið, alls ekki, ef það kæmi á eðlilegum forsendum með áhættufé --- sem ég vona að það geri. En hv. þm. lendir í ákveðinni mótsögn við sjálfan sig. Hann segir að gjaldþrotalíkurnar séu mjög litlar. Ég veit ekki hvað átt er við, hvort það er 5% eða 2% eða hvað það nú er. Í mínum huga eru litlar líkur 2--5%. Ef svo er er þetta ekki áhættusamur bransi eins og hv. þm. nefndi. Þetta er hreinlega mjög öruggur bransi ef gjaldþrotalíkurnar eru þetta litlar. Það er nefnilega einmitt einkenni á áhættustarfsemi að þar eru gjaldþrotalíkurnar miklar en hagnaðarvonin líka þeim mun meiri. Það er þekkt í þessum bransa að ef vel gengur fer gengið upp í hundraðfalt, þvílíkur er hagnaðurinn, jafnvel enn meira. Og það er ljóst að ef þetta væru litlar gjaldþrotalíkur mundu fjárfestar heimsins slást um að kaupa í þessu fyrirtæki. Þeir mundu slást um að kaupa í því ef gjaldþrotalíkurnar væru litlar og hagnaðarvonin svona gífurleg. Þannig er því nefnilega ekki háttað, gjaldþrotalíkurnar eru og hljóta að vera umtalsverðar. Í mínum huga hljóta þær að vera yfir 50% því að ella væri svo mikill ávinningur í því að kaupa í þessu fyrirtæki að það þyrfti enga ríkisábyrgð, það yrði slegist um hlutaféð á því gengi sem er í dag og jafnvel því gengi sem talað er um, 18, vegna þess að gjaldþrotalíkur, áhætta og mikil hagnaðarvon fara saman. Hins vegar geta ekki farið saman mikil hagnaðarvon, litlar gjaldþrotalíkur og áhætturekstur.

Virðulegi forseti. Ég vil benda hv. þm. á að ég var að ræða um gjaldþrotalíkur á deCODE áður en til greiðslu þessa láns kæmi. Ég tel þær litlar hvort sem þær eru 2--5% eða ekki, ég ætla ekki að segja til um það. Það er ljóst að í þessu felst áhætta, það eru alveg hreinar línur. Spurningin snýst um áhættu ríkisins en ég tel hana litla. Það sem vafðist mest fyrir mér er fordæmið varðandi ríkisábyrgðir og jafnræðið. Við erum hins vegar að tala um nýsköpun og það fylgir alltaf áhætta nýjum starfsgreinum. Ég bendi hv. þm. á að íhuga hvernig menn ætluðu að fara að því að stofna nýjungar og nýsköpun í atvinnulífi ef aldrei væri tekin áhætta, ef gjaldþrotalíkurnar væru litlar. Þá verður lítil framþróun. Það er alveg ljóst að einhver fyrirtæki í nýsköpun geta farið á hausinn en ég tel að þetta fyrirtæki standi samt það styrkum fótum að ekki sé mikil hætta á því. Fyrirtækið getur selt framleiðslu sína eða rannsóknir á mismunandi stigum. Vilja menn hanga lengur á því til að gera verðmætið meira? Auðvitað vilja menn það. Hvers vegna ætlar fyrirtækið að stofna lyfjaþróunardeild hér? Hvers vegna hér en ekki einhvers staðar annars staðar? Er það bara út af ríkisábyrgð? Þeir eiga möguleika á að fara á aðrar lendur.

Þeir hafa heila ríkisstjórn í vasanum.

Ég vísa því náttúrlega alveg á bug að ríkisstjórnin sé að þessu. Ég held að menn séu að vinna af heilindum. Mér finnst þetta óþolandi skoðun sem fram kemur hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni, að þetta sé gert hér fyrir ríkið og þegar ráðist er gegn persónu forsrh. í þessu máli. Mér finnst það hörmulegur málflutningur. Hérna er verið að reyna að vinna landi og þjóð gagn og bæta lífskjör þeirra sem hér búa. En það er eins og venjulega. Vinstri grænir skulu vera á móti þessu sem öllum öðrum góðum málum.

Virðulegi forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um heimild til handa fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar. Í 1. gr. segir: ,,Fjármálaráðherra, f.h. ríkissjóðs, er heimilt, í þeim tilgangi að stuðla að uppbyggingu hátækniiðnaðar á sviði lyfjaþróunar hér á landi, að veita einfalda ábyrgð vegna útgáfu móðurfélags Íslenskrar erfðagreiningar ehf., deCODE Genetics Inc., á skuldabréfum að fjárhæð allt að 200 milljónir USD til fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf. á sviði lyfjaþróunar. Fjármálaráðherra veitir ábyrgðina að uppfylltum þeim skilyrðum sem hann metur gild.`` Virðulegi forseti. Það sem við fjöllum um hér er í raun ekki fyrirtækið Íslensk erfðagreining, deCODE eða staða þess fyrirtækis, heldur er meginmálið pólitíkin í þessu máli. Hér er komið fyrir hið háa Alþingi frv. til laga um að veita slíka ábyrgð þvert ofan í stefnu ríkisstjórnarinnar varðandi slík mál. Það er sorglegt að heyra málflutning hv. þm. stjórnarmeirihlutans þegar þeir reyna að mæla þessu frv. bót. Hv. þm. Gunnar Birgisson nefndi í ræðu sinni áðan að þetta yrði vítamínsprauta fyrir efnahagslífið í landinu. Auðvitað efast enginn um það. Málið snýst hins vegar ekkert um það. Það geta allir verið sammála því líka að tveggja milljarða innspýting í efnahagskerfi Akureyrar með ríkisábyrgð af því tagi sem hér er yrði hvati til gríðarlegrar uppbyggingar á því svæði en um það snýst ekki málið. Um það erum við öll sammála. Ég geri líka ráð fyrir að við öll í þessum sal viljum sjá velgengni og uppbyggingu hjá Íslenskri erfðagreiningu. Allir sem hér hafa talað eru sammála um það og ég er sammála því. Þetta er fyrir margra hluta sakir spennandi fyrirtæki og auðvitað viljum við veg og viðgang þessa fyrirtækis mikinn. Virðulegi forseti. Staðan í þessu máli er hins vegar þannig að þjóðin er mjög tvístígandi þegar komið er inn á borð frv. til laga um ábyrgðir til áframhaldandi uppbyggingar. Það verður náttúrlega að segjast eins og er, að fjölmargir Íslendingar eru skaðbrenndir af viðskiptum sínum við Íslenska erfðagreiningu. Þúsundir landsmanna gerðu sér vonir um að þeir væru að fjárfesta í góðu, öruggu og framsæknu fyrirtæki en standa nú frammi fyrir því að hafa tapað stórfé, alla vega eins og málin standa nú þar sem fyrirtækið er ekki metið nema á 5,5 dollara hlut eða þar um bil en fór upp í á sínum tíma allt að 60 dollara á hlut. Segja má að hver einasta fjölskylda í landinu hafi á einn eða annan hátt fengið smjörþefinn af því að fjárfesta með gríðarlegum væntingum sem urðu síðan að engu. Það mótar augljóslega hug margra til þessa frv. sem hér er uppi á borðum. Fólk setur samasemmerki milli þess sem það sjálft gerði á sína ábyrgð og margir töpuðu, eins og ég sagði áðan, stórfé og eru í sárum vegna viðskipta sinna við þetta fyrirtæki. Auðvitað má segja að viðkomandi sé í sjálfsvald sett í hvaða fyrirtækjum hann kaupir hlutabréf. En staðan er svona núna. Nei, virðulegi forseti. Hér tölum við um ríkisábyrgðir almennt. Það sem er hjákátlegast í þessu máli er að það hefur verið stefna ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar að forðast ábyrgðir af þessu tagi og halda sig frá afskiptum, beinum eða óbeinum, af atvinnulífinu í landinu. Í því skyni, virðulegi forseti, voru t.d. sjóðir atvinnulífsins lagðir niður og settir inn í Fjárfestingabanka atvinnulífsins á sínum tíma sem síðan fór inn í Íslandsbanka í heilu lagi. Þannig var t.d. Iðnlánasjóður settur inn í þetta nýja bankakerfi og Fiskveiðasjóður. Hver er afleiðingin af því? Jú, afleiðingin er sú að t.d. hvað varðar iðnaðaruppbyggingu úti um land er miklum erfiðleikum háð að fá fjármagn sem áður stóð til boða í gegnum Iðnlánasjóð, ég tala nú ekki um fjármagn til að fjárfesta í nýjum fiskiskipum. Það fór í gegnum Fiskveiðasjóð og menn áttu þá öruggan og greiðan aðgang að fjármagni. Þetta sjóðakerfi var talið gamaldags af núverandi meiri hluta á hinu háa Alþingi. Menn sögðu að það bæri að leggja það niður og hafa fjármálaþjónustu til handa fyrirtækjum í landinu í almennri umgjörð. Einn sjóður var þó látinn halda sér, þ.e. Stofnlánasjóður landbúnaðarins. Ég tel að það hafi verið heillaspor að sá sjóður fór ekki inn í Fjárfestingabanka atvinnulífsins. Ég tel alveg einsýnt að hefði það orðið raunin á sínum tíma væru ekki neinar fjárfestingar, að heitið gæti, í sveitum landsins. Það er algjörlega bundið Stofnalánasjóðnum að bændur geti vænst aðstoðar við fjárfestingaráform þeirra. Þeir hafa aðgang að fé þarna. Virðulegi forseti. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum andvíg þessu máli vegna þess að hér er um einstaka, sértæka aðgerð að ræða. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum hins vegar ekki á móti ríkisábyrgðum. Við teljum að það eigi almennt að beita hinu opinbera til þess að stuðla að atvinnuuppbyggingu sem víðast á landinu. Þess vegna vorum við á móti því að selja ríkisbankana og á móti því að leggja niður sjóðina. Þeir voru lykill að því að hægt væri að byggja upp atvinnu um allt land. Virðulegi forseti. Það kom fram í ræðu hv. þm. Gunnars Birgissonar áðan að hann taldi að menn gerðu sér ekki grein fyrir því, gætu ekki opnað augun fyrir því að hér væri um vítamínsprautu fyrir efnahagskerfið að ræða. Auðvitað dylst engum að slíkar fjárfestingar með ríkisábyrgð geta um stundarsakir verið vítamínsprauta fyrir efnahagslífið, málið snýst ekkert um það. Málið snýst um pólitíkina sem menn vilja stunda. Sértækar aðgerðir af þessu tagi hugnast mönnum ekki, a.m.k. ekki þeim sem gagnrýna þetta fyrirkomulag. Hvers vegna er ekki hægt að beita aðgerðum af þessu tagi víðar? Auðvitað verður svona ríkisábyrgð fordæmi. Menn fá aðgang að svipuðum lánskjörum annars staðar í atvinnulífinu. Það er ekki bara í þessari grein, lyfjaiðnaðinum, sem menn munu horfa til þess að fá ríkisábyrgðir. Þetta hlýtur að kalla á kröfur annarra fyrirtækja um fá slíka baktryggingu varðandi starfsemi sína. Ég vil nefna sérstaklega til sögunnar þá atvinnustarfsemi á Íslandi sem hefur farið hvað harðast út úr stefnu ríkisstjórnarinnar hvað varðar ríkisábyrgðir. Það er skipasmíðaiðnaðurinn sem hefur mátt keppa á erlendum mörkuðum við niðurgreiðslur af ýmsu tagi í löndum þar sem við höfum látið smíða fyrir okkur skip á undanförnum árum. Þau fyrirtæki sem eftir eru --- ég þekki nú best til norður á Akureyri með Slippstöðina þar --- hafa ekki verið samkeppnisfær þegar þau hafa boðið í nýsmíðaverkefni og þurft að keppa við skipasmíðastöðvar sem notið hafa alls konar styrkja í ýmsu formi þar sem þau eru smíðuð. Hv. þm. Gunnar Birgisson benti á að þetta yrði vítamínsprauta. Auðvitað dylst engum að ef gerðar væru ráðstafanir til að efla t.d. skipasmíðaiðnaðinn, hann fengi ríkis\-ábyrgðir og gæti verið samkeppnisfær við skipasmíðastöðvar úti í hinum stóra heimi, mundi slíkur ráðahagur vera sem vítamínsprauta fyrir efnahagskerfið --- t.d. á Akureyri, ef Slippstöðinni þar væri gert mögulegt að keppa á markaði. Virðulegi forseti. Í málflutningi meiri hlutans á þinginu festast menn í uppbyggingu á þessari einu starfsgrein, lyfjaiðnaðinum. Auðvitað gerum við okkur öll grein fyrir því að víða eru vaxtarsprotar í atvinnulífinu sem líða í raun fyrir að þurfa að byggja sig upp og eru rekin á mjög dýru fjármagni. Þessir aðilar munu allir velta fyrir sér stöðu sinni í nýju ljósi ef þetta frv. verður að lögum. Það er ekkert vafamál að ferðaþjónustan mun t.d. sækja á um að fá bakstuðning af þessu tagi. Þeir sem vinna að ferðaþjónustunni segja eitt aðalvandamálið vera dýrt fjármagn til uppbyggingar og rekstrar. Baktryggingar af því tagi sem fjallað er um í þessu frv. mundu verða vítamínsprauta fyrir ferðamannaþjónustuna um allt landið. Til sögunnar hafa verið nefndar tiltölulega nýjar greinar, t.d. fiskeldi þar sem við erum í fararbroddi á heimsvísu. Ég nefni þar til sögunnar t.d. lúðueldi Eyjafjarðar sem framleiðir nú um 70% af öllum lúðuseiðum sem framleidd eru í heiminum. Slík starfsemi mundi án efa hafa gríðarlega möguleika á að eflast í landinu ef um almennan bakstuðning væri að ræða, líkt og þann sem við fjöllum hér um til handa Íslenskrar erfðagreiningar í gegnum deCODE. Slík starfsemi á gríðarlega framtíðarmöguleika. Hvað fiskeldið varðar erum við að tala um Íslendinga sem hafa aflað sér menntunar á því sviði og búa yfir gríðarlegri tækniþekkingu, toppvísindamenn á sínu sviði á heimsvísu. Auðvitað eigum við að hlúa að slíku. Í fiskeldinu stöndum við líklega fremst í lúðueldinu og auðvitað er sorglegt að menn skuli ekki treysta sér til að koma upp áframeldi hér á landi en flytji þess í stað seiðin til útlanda til áframeldis, m.a. vegna þess að í öðrum löndum eru veittar bakábyrgðir af því tagi sem hér er verið að tala um og stofnstyrkir til áframeldis á fiskinum. Okkar fólk stendur alls ekki jafnfætis öðrum hvað þetta varðar og það verður til þess að jafnvel tugir og jafnvel hundruð starfa verða til í þessum geira í öðrum löndum en ekki hér. Auðvitað munu menn annars staðar í lyfjaiðnaðinum í landinu líta til þessa fordæmis. Það gefur augaleið. Við erum með stór, mikil og öflug fyrirtæki í þessum geira, t.d. Delta í Hafnarfirði sem ég heimsótti nýlega og var hrifinn af framþróuninni í því fyrirtæki. Auðvitað munu þau vænta þess að fá slíkan stuðning, þ.e. lánskjör á svipuðum kjörum. Virðulegi forseti. Annars staðar í landinu eru vaxtarsprotar, t.d. í snyrtivöruiðnaði sem er milljarða dæmi um allan heim. Þar eigum við Íslendingar möguleika og höfum haslað okkur völl í smáum stíl. Menn horfa fram á bjarta tíma í þeim efnum. Þessi mál, virðulegi forseti, verður að skoða í heildarsamhengi við málið sem hér er til umræðu. Það er ekki hægt að koma hingað inn með frv. til laga um heimild til handa fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs að ábyrgjast útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar. Þetta er sértækt verkefni og við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum andvíg því að málin séu unnin með þessum hætti. Hins vegar gerum við okkur grein fyrir því og viljum að almennt sé sett upp formúla fyrir því hvernig hið opinbera komi að stuðningi við uppbyggingu, vöxt og viðgang nýsprotaiðnaðar í landinu. Í málflutningi okkar hér á hinu háa Alþingi höfum við margoft lagt áherslu á að við teljum að með því að leggja niður Iðnlánasjóð, Fiskveiðasjóð og með sölu ríkisbankanna höfum við snarminnkað möguleikana á því að byggja upp atvinnustarfsemi, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum landsins. Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson skilar frá sér minnihlutaáliti í hv. efh.- og viðskn. Hann bendir þar á að lögum um ríkisábyrgðir sé vikið til hliðar í raun og veru, með leyfi forseta: ,,Í athugasemdum um lög um ríkisábyrgðir, nr. 121/1997, var lögð áhersla á að með lagasetningu þeirri væri stefnt að því að draga úr ríkisábyrgðum, einkum þar sem aðild ríkisins skekkti samkeppnisstöðu einkaaðila. Einnig var talin brýn þörf á að reglur um veitingu ríkisábyrgða væru skýrar.`` Þetta, virðulegi forseti, er umhugsunarefni vegna þess að hér er eitt fyrirtæki tekið út fyrir sviga, fyrirtæki sem á í raun í samkeppni við önnur fyrirtæki í landinu, bæði smá og stór, og mun eiga í samkeppni við önnur fyrirtæki í landinu finni það möguleika á að framleiða lyf og fara út í lyfjaframleiðslu. Hér er um mjög sérstætt mál að ræða sem kallar á, eins og ég gat um fyrr í ræðu minni, virðulegi forseti, að menn máti sig við þetta fyrirkomulag alls staðar úti í samfélaginu. Hér er um gríðarlega ríkisábyrgð að ræða. Þar er talað um 20 milljarða og það má í raun ekkert út af bregða til þess að þjóðin verði ekki fyrir gríðarlegum skakkaföllum. Það hefur komið fram í ræðum margra háttvirtra þingmanna að í raun hafi ekki farið fram neitt mat á áhrifum ríkisábyrgðarinnar á samkeppnina. Menn eiga gjörsamlega eftir að leggja það niður fyrir sér sem kemur náttúrlega til vegna flýtimeðferðarinnar sem þetta mál hefur fengið. Málið hefur ekki fengið eðlilega umfjöllun, hvorki hér á hinu háa Alþingi né í hv. efh.- og viðskn. Síðan eru menn að gera sér í hugarlund hver framtíðarsýn fyrirtækisins sé. Þar kemur náttúrlega fram í öllum textum að það er ekkert á vísan að róa með það. Menn eru að taka gríðarlega áhættu í von um að ná að framleiða eftirsóttan varning. En það getur allt eins farið svo að allar þessar ábyrgðir falli á almenning, á ríkið, og við verðum að borga upp þessa 20 milljarða sem við erum að gangast í ábyrgðir fyrir. Virðulegi forseti. Þegar gengið er fram með þessum hætti og svo stór ríkisábyrgð er gefin lenda menn náttúrlega óhjákvæmilega í því að endurskoða stöðu sína rækilega ef illa fer með fyrirtækið. Það verður ákaflega snúið fyrir hverja þá ríkisstjórn sem verður við völd, ef illa fer að ganga ekki lengra. Hver halda menn að staðan verði hér á höfuðborgarsvæði, hvernig halda menn að þeir muni taka á því, ef þess sjást merki, kannski innan fimm, sex ára, að það gangi ekki nógu vel? Engum dylst að það verður gríðarleg pressa á að ganga lengra, annaðhvort til að veita meiri ábyrgðir eða setja meira fé inn í fyrirtækið. Þegar allt er komið í óefni verður að taka tillit til margra þátta. Það verður mjög erfitt þegar um hundruð fjölskyldna er að ræða, gríðarlegar fjárfestingar, að standa frammi fyrir því að tapa fénu auk þess sem lífsviðurværi fjölda fólks yrði í uppnámi. Ríkisstjórnin sem þá yrði við völd væri í mjög erfiðri stöðu, að þurfa að meta hvort ganga eigi lengra svo sem eins og 5, 10, 20 milljörðum lengra eða láta fyrirtækið hreinlega hætta rekstri og fara á hausinn. Þetta er sú framtíð sem menn verða að leggja niður fyrir sér og leggja mat á. Ég held að í allri þessari vinnu hafi það ekki verið gert. Það hefur komið fram að fjárhagsstaða fyrirtækisins er erfið. Eins og menn vita hafa hlutabréfin fallið gríðarlega á undanförnum mánuðum og missirum. Það leiðir til þess að auðvitað eru áhyggjur manna enn meiri en ella. Síðan er það spurning um ráðgjöf. Hv. þm. Ögmundur Jónasson getur um það í nál. sínu að í umfjöllun nefndarinnar hafi ítrekað verið vísað í alþjóðleg fjármálafyrirtæki sem treysta mætti til að reiða fram ábyggilegar upplýsingar. Sérstaklega er vísað í þrjú fyrirtæki, þ.e. Morgan Stanley, Lehman Brothers og Robertson Stephens. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á tvennu, segir hv. þm. Ögmundur Jónasson. Í fyrsta lagi eru öll þessi fyrirtæki þjónustufyrirtæki deCODE, Morgan Stanley og Lehman Brothers aðstoðuðu deCODE við að koma hlutabréfum sínum á markað og fyrirtækið Robertson Stephens fékk það verkefni að ganga frá kaupsamningum deCODE á MediChem Life Sciences. Allir þessir aðilar eru því mjög tengdir móðurfyrirtæki Íslenskrar erfðagreiningar, deCODE. Hv. þm. Ögmundur Jónasson heldur áfram: ,,Þegar bent var á þessi tengsl var af hálfu ráðuneytisins lögð áhersla á að þetta væru áreiðanleg fyrirtæki. Í því sambandi er rétt að vísa til þeirrar umræðu sem nú fer fram, ekki síst í Bandaríkjunum, um hve varasamt það gæti verið að treysta í blindni á ráðleggingar fjármálafyrirtækja, ekki síst ef þau eru í viðskiptasambandi við þá aðila sem þau gefa umsögn um. Má benda á umfjöllun í leiðara bandaríska stórblaðsins New York Times frá 11. apríl síðastliðnum --- Afvegaleiðing á Wall Street eða Disinformation on Wall Street. Upphafsorð leiðarans eru þessi: ,,Það hefur reynst sérfræðingum á Wall Street sífellt erfiðara að telja mönnum trú um að það væri einvörðungu vegna vanþekkingar að fyrirtækin sem þeir höfðu talað upp í hátt gengi urðu skyndilega verðlaus.```` Það eru mörg dæmi um að gengi fyrirtækja hafi verið töluð upp. Sum hafa verið í háu gengi alveg fram á þann dag sem þau féllu eða fóru um koll. Ábyrgð þessara manna er mikil og eins og ég sagði fyrr í ræðu minni er náttúrlega mjög mikilvægt að við fáum hlutlausar upplýsingar en ekki upplýsingar frá þeim sem búnir eru að hnýta sig að einhverju leyti á klafa hjá þeim fyrirtækjum sem verið er að fjalla um. Virðulegi forseti. Ég og flokkssystkini mín erum þeirrar skoðunar að þetta mál eigi að leggja til hliðar. Við munum ekki greiða því atkvæði. En við munum í framhaldi af því gera tillögur um hvernig við getum séð ríkið koma sterkar að atvinnuuppbyggingu og þá sérstaklega í hinum dreifðu byggðum. Ég fór nokkrum orðum um hvernig við fórum með stofnlánasjóðina, bæði Iðnlánasjóð og Fiskveiðasjóð, sem núna eru runnir inn í Fjárfestingabanka atvinnulífsins. Ég tel einboðið að við munum setja upp einhverja formúlu fyrir afturhvarfi til alhliða aðgerða til að styrkja atvinnulífið og skapa möguleika til að byggja upp atvinnu út um landið. Við teljum það mjög mikilvægt. Ég held að nú hljóti að vera lag vegna þess að stjórnarliðar sem hér hafa talað sjá ekkert athugavert við frumvarpið, þessa 20 milljarða baktryggingu. Það er í sjálfu sér gleðilegt ef orðið hafa sinnaskipti hvað varðar pólitíkina sem keyrð hefur verið síðustu tíu árin, hafi orðið sinnaskipti hjá stjórnarliðum þannig að þeir geti á ný hugsað sér að ríkið komi að uppbyggingu atvinnu sem víðast um landið með beinum eða óbeinum hætti. Þá verður gaman að skoða dæmið í nýju ljósi. Við getum þá sett upp formúlu fyrir alhliða aðgerðum til styrktar atvinnulífinu, til rekstrar og uppbyggingar út um landið. Það gera sér allir grein fyrir því að aðalvandamálið núna varðandi atvinnuuppbyggingu og rekstur á landsbyggðinni er að bankakerfið það hefur ekki trú á fjárfestingum úti á landi. Margar góðar viðskiptahugmyndir eru hreinlega settar í salt eða mönnum sagt að þeir geti fengið lánað út á þær í bankakerfinu flytji þeir sig inn undir borgarmörk höfuðborgarinnar. Þannig er staðan. Auðvitað versnaði þessi staða til muna eftir að fjárfestingarsjóðir fyrir iðnað og sjávarútveg í landinu eru gufaðir upp og lúta almennum reglum bankakerfisins með því að vera komnir inn í Íslandsbanka. Þetta eru hlutir sem við verðum að skoða mjög alvarlega. Ég nefndi hér til sögunnar svið eða fyrirtæki þar sem einboðið er að við getum átt mjög glæsta framtíðarmöguleika hvað uppbyggingu varðar ef við skoðum þessa hluti í nýju ljósi. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum til í þá vegferð að skoða uppbyggingu atvinnulífs með stuðningi ríkisins beint eða óbeint um allt land. Sú stefna sem hefur verið keyrð í landinu hvað varðar þessi bakstuðningsmál öll er ekki boðleg. Það er ekkert vafamál að ef ríkið hefði á síðustu tíu árum haft þá stefnu að styðja við bakið á t.d. skipasmíðaiðnaðinum þá hefðum við verið hér með þrjú, fjögur, fimm glæsileg fyrirtæki í þeim geira. Við vitum öll að við höfum látið smíða fjölda skipa, stórra og smárra, og jafnvel á vegum ríkisins, hafrannsóknaskip, sem öll hafa verið smíðuð í útlöndum. Ef þessi iðnaður okkar hefði setið við sama borð og annars staðar í heiminum eins og t.d. næst okkur í Noregi --- en við höfum farið út um víðan völl og látið smíða fyrir okkur skip í Chile og jafnvel Kína. Allt er þetta meira og minna ríkisstyrkt beint og óbeint og enginn möguleiki fyrir okkar iðnað að standast samkeppni, þó svo að þeir hafi strekkt sig ansi langt í tilboðum. Þegar upp var staðið voru íslensku tilboðin í mörgum tilfella kannski síst lakari þegar menn voru komnir heim með skipin og þurftu að láta gera á þeim alls konar lagfæringar til þess að þau stæðust kröfur fyrir íslenska sjósókn. En þarna keyrði hæstv. ríkisstjórn á þeirri stefnu að hið opinbera ætti ekki að koma nálægt neinu, með hrikalegum afleiðingum og raunar ófyrirséðum afleiðingum, vegna þess að þessi iðnaður stendur mjög illa vegna þess að hann hefur ekki fengið nein nýsmíðaverkefni. Guð forði okkur frá því að standa frammi fyrir því að hér verði kannski lítil sem engin þjónusta á þessu sviði fyrir flotann okkar. En það er vel líklegt, einmitt vegna þess að svona fyrirtæki þurfa helst að vera í alhliða uppbyggingu, öðrum þræði nýsmíði líka, en ekki bara viðgerðum. Þetta er grein sem gæti laðað til sín og haft í vinnu hundruð manna, vel menntaðra og tiltölulegra vel launaðra manna. En við létum þetta allt fara lönd og leið, samkeppnin, einkavæðingin. Hið opinbera má ekki koma nálægt neinu. Það var söngurinn í tíu ár. Það er í raun alveg eins með fiskeldið. Öllum mönnum ljóst að vaxtastigið í landinu, bæði til nýrrar uppbyggingar og rekstrar, gerir fyrirtækjunum hér um bil ókleift að byggja upp og jafnvel að reka sig. Það er helst að menn hafi, t.d. í áframeldi í lúðunni, getað farið út í nokkurt eldi á grunni þess að hafa haft möguleika á að kaupa stöðvar sem voru komnar á hausinn og þar af leiðandi á skaplegu verði. En mér er sagt að ný uppbygging af því tagi sem til þarf sé svo dýr hér í landinu vegna vaxtastigs og vegna fjármagnskostnaðar að það sé hér um bil ómögulegt. En svo komum við aftur að því alveg eins og í sambandi við skipasmíðaiðnaðinn að í löndunum í kringum okkur er alls konar fyrirgreiðsla sem við höfum þurrkað út af borðinu hjá okkur á síðustu tíu árum í skjóli þess að allt eigi að vera svo frjálst og að markaðslögmálin eigi að gilda. Þau gilda ekki neins staðar í þessu dæmi öllu, hvorki í skipasmíðaiðnaðinum sem við nefndum áðan né í fiskeldinu. Þau gera það ekki. Með stofnstyrkjum frá Evrópusambandinu er verið að búa til stórar fiskeldisstöðvar í Wales í Stóra-Bretlandi. Allir vita hvernig Norðmenn fara í þessi mál. Ef við ætlum að vera svo heilög að gefa enga svona möguleika vítt og breitt í atvinnulífinu eftir leikreglum sem eru vel hugsaðar og þar sem gætt er jafnræðis þá finnst okkur sjálfsagt að fara þannig í málin. Hvað þetta frv. um 20 milljarða ríkisábyrgð til handa deCODE varðar þá er það formúla sem gengur engan veginn upp eins og ég gat um áðan. Hún gerir það ekki því ekki er gætt neins jafnræðis. Eins og fram hefur komið í ræðum margra hv. þm. verður bullandi samkeppni um vinnuaflið til dæmis. Önnur fyrirtæki á sama markaði, á sama sviði, munu eiga erfiðara með að halda sínu fólki. Það hefur einnig komið fram að svona fyrirtæki mun líka veita grunnþjónustuaðilum okkar í heilbrigðiskerfinu gríðarlega samkeppni. Þarna munu skapast spennandi störf fyrir það fólk. Nú eru allir sammála um að vel menntað fólk eigi að vera á góðum launum o.s.frv. En við erum hér bara að tala um þær leikreglur og þann grunn sem þetta breytir. Það er nú ekkert smotterí. Við Íslendingar höfum horft til þess með stolti --- ég gat t.d. um heimsókn mína í lyfjafyrirtækið Delta --- að hér eru gríðarlegir vaxtarsprotar sem eru að vaxa og dafna í beinni samkeppni við þá ríkisábyrgð sem hér er verið að veita. Virðulegi forseti. Af þessum sökum erum við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði andvíg þessari sérstöku meðferð á þessu sérstaka fyrirtæki. Ég vil undirstrika það enn og aftur að við erum ekki andvíg aðkomu ríkisins að atvinnuuppbyggingu. Við höfum þráfaldlega lagt fram tillögur um að fara í slíkar aðgerðir. Við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum t.d. með þáltill. þar sem við settum fram þær hugmyndir okkar að setja verulegt opinbert fé inn í atvinnuþróunarfélögin vítt og breitt um landið. Vegna stöðunnar á Austfjörðum, vegna óvissu um atvinnuuppbyggingu þar sem fyrirhuguð var eins og menn vita, byggingu Kárahnjúkavirkjunar og síðan álbræðslu þá vildum við með þáltill. setja 400 millj. kr. inn í Atvinnuþróunarfélag Austurlands þannig að hægt væri að hlúa að þeim sprotum sem þar eru að skjótast upp. Hlegið var að þessum tillögum, sagt að þetta væri yfirboð. En svo tala menn hér um 20 milljarða innspýtingu í atvinnulífið á höfuðborgarsvæðinu og það er bara gott mál. Þetta eru einkennileg rök sem færð eru fram, virðulegi forseti, af hálfu þingmanna stjórnarmeirihlutans, einkennileg rök. Það má gera þetta á einu sviði en ekki á öðru. Það má gera þetta með sértækum aðgerðum eins og hér er gert. En það má ekki gera þetta með almennum aðgerðum eins og víðast hvar annars staðar í heiminum er lagt upp með. Varðandi þann heilagleika að ríkið megi ekki koma að uppbyggingu atvinnulífsins og styðja við bakið á rekstri þá held ég að við séum eina þjóðin í heiminum sem er svo heilög að hafa keyrt harða stefnu hvað þetta varðar sl. tíu ár. Alkunna er að Evrópusambandið er með stofnstyrki á öllum mögulegum sviðum. Það er alkunna að Norðmenn hafa styrkt atvinnufyrirtæki sín gríðarlega, ekki síst fyrirtæki á landsbyggðinni og rekstur þar með alls konar formúlum. Og það sem meira er, í landi frjálsræðisins hvað kapítalið varðar, í Ameríku, eru mjög víða veittir alls konar styrkir. Það eru jafnvel bæir sem keppa um að laða til sín atvinnufyrirtæki með alls konar fyrirgreiðslu, niðurfellingu gjalda, stofnstyrkjum og ýmsu af því tagi. En á Íslandi mátti ekki koma nálægt þessu, alla vega þar til nú. Og þá hella menn sér í það að aðstoða eitt fyrirtæki. Það er hábölvuð aðferð, virðulegi forseti, að ekki sé meira sagt. Formúlan sem við viljum vinna eftir er að beita almennum aðgerðum varðandi aðkomu ríkisins að atvinnulífinu. Ég gat um að við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hefðum lagt til með þáltill. að styrkja atvinnulífið, sprotafyrirtækin, í gegnum framlög úr ríkissjóði. Því yrði síðan miðlað af atvinnuþróunarfélögunum í landshlutunum sem alls staðar eru til og mjög virk. Þar er ýmislegt á prjónunum ef menn vilja styðja við það. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon setti líka fram þáltill. um endurreisn íslensks skipaiðnaðar. Ég hef vikið töluvert að skipaiðnaðinum og það er ekkert vafamál að slík endurreisn væri mjög í samræmi við það sem við gætum hugsað okkur á grunni nýrrar hugsunar um aðkomu ríkisins og stuðning við atvinnulíf. Ég held að við munum í tillöguflutningi okkar, í framhaldi af því sem hér er sett fram, leggja fram mjög vel ígrundaðar tillögur þar sem sett verður upp formúla fyrir því að ríkið muni koma að atvinnuuppbyggingu, sérstaklega úti á landsbyggðinni, með almennum aðgerðum, ríkisábyrgðum og jafnvel framlögum til uppbyggingar. Virðulegi forseti. Í þessum dúr sem höfum við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði fjallað um þetta mál. Það má enginn misskilja það að auðvitað erum við stolt af öllum nýjum fyrirtækjum sem gera það gott og Íslensk erfðagreining er auðvitað mjög spennandi fyrirtæki fyrir margra hluta sakir. Um það snýst ekki málið. Málið snýst um hvernig hið opinbera, ríkið, eigi að koma að atvinnuuppbyggingu almennt séð. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum á móti því að taka einn aðila út fyrir sviga á þennan hátt og þar með þverbrjóta alla pólitík sem hæstv. ríkisstjórn hefur keyrt eftir síðastliðin tíu ár. Maður hefði ímyndað sér að ef hæstv. ríkisstjórn vildi fara inn á aðrar brautir, skipta um kúrs pólitískt, þá hefði hún í tengslum við þetta mál komið með vel formaðar og ígrundaðar tillögur um það hvernig hún sæi fyrir sér aðkomu að atvinnulífinu almennt séð í landinu þannig að jafnræðis væri gætt. Nei, það er ekki gert. Það er ekki gert vegna þess að hæstv. ríkisstjórn ætlar bara að gera þetta, bara í þetta eina skipti og bara gagnvart þessu fyrirtæki. Það hefur margoft komið fram í ræðum hér að þetta á ekki að vera fordæmi sem er kannski það versta í sambandi við þetta mál allt saman. Virðulegi forseti. Ekki verður bæði sleppt og haldið í þessu sambandi. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum reyna að nýta okkur þá hugarfarsbreytingu sem hefur orðið hjá þingmönnum stjórnarmeirihlutans til þess að laða fram ákvörðunartöku um almennan stuðning við atvinnulífið sem við höfum saknað svo mjög, sérstaklega á landsbyggðinni. Það er ekkert vafamál og það dylst engum að ríkisábyrgð af þessu tagi, með innspýtingu fjármagns í efnahagskerfið upp á 20--35 milljarða, hefur auðvitað gríðarleg áhrif. Enginn deilir um það. Eins mundi enginn deila um hversu gríðarleg áhrif hlutfallslega það hefði á fjármálakerfi Akureyrarkaupstaðar og Eyjafjarðar ef Fiskeldi Eyjafjarðar t.d. yrði allt í einu veitt ríkisábyrgð upp á 2 milljarða. Þetta sjá allir. Allir gera sér grein fyrir þessu.  Það gefur jafnframt augaleið að almennt séð með svona bakstuðning, eftir þeim formúlum sem við höfum talað fyrir hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði, þá mundi það að öllum líkindum skapa miklu fleiri störf en hér er verið að tala um. En það er þannig hjá hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutanum að þar á bæ eiga menn mjög erfitt með að sjá fyrir sér þróun samfélags. Hér eru menn fastir í því fari að eitt stykki verkefni þurfi að vera til umfjöllunar, þar sem hægt er að reikna og bókfæra hvernig heildardæmið gengur upp. Þar eru Kárahnjúkavirkjun og álverið dæmin og síðan þetta. Þetta finnst mönnum svo gráupplagt að kasta sér yfir af því þeir telja sig hafa yfirsýn yfir það. En hlutverk okkar hér er að hafa almennar aðgerðir og reglur til þess að þróa uppbyggingu atvinnulífsins alls staðar í landinu. Það er meginmál. Virðulegi forseti. Fyrir allra hluta sakir hefði verið best fyrir landið allt ef þessi hugarfarsbreyting hefði átt sér stað á almennum nótum eins og ég hef verið að tala fyrir en ekki með því að kasta sér yfir eitt mál af því tagi sem hér er lagt upp með. Virðulegi forseti. Ég hef reifað hugsanir mínar í sambandi við þetta mál. Ég hef ekki talið mig þurfa að fara ofan í rekstur eða stöðu fyrirtækisins deCODE og Íslenskrar erfðagreiningar, enda tel ég mig ekki hafa neinar forsendur til þess í sjálfu sér. Ég tel að ég þurfi þess heldur ekki sem þingmaður. Ég held að málið snúist um pólitíkina í því hvernig aðkoma hins opinbera, hvernig aðkoma ríkisins eigi að vera varðandi uppbyggingu atvinnulífsins. Hér er um algjört stílbrot að ræða hjá hæstv. ríkisstjórn sem hefur keyrt þveröfuga stefnu hvað þetta varðar undanfarin tíu ár, sem hefur keyrt þá stefnu að leggja niður opinbera sjóði, leggja niður opinbera fyrirgreiðslu við atvinnulífið með hræðilegum afleiðingum víða. Og verst er að afleiðingarnar af því eru nánast framkvæmdastopp hvað uppbyggingu varðar um hinar dreifðu byggðir. Það er afleiðingin af þessari stefnu. Þess vegna erum við að tala hér um algjört stílbrot. Við erum að tala um fyrirgreiðslu við eitt fyrirtæki sem er tekið út fyrir sviga og upp á það getum við hreinlega ekki skrifað. Við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði munum greiða atkvæði gegn þessu frv. Það liggur á borðinu. En í framhaldi af umræðunni um þetta mál munum við taka stjórnarmeirihlutann upp í því að fara inn í nýtt form bakábyrgða og ríkisframlaga til uppbyggingar atvinnulífinu úti um allt land. Ég tel að í umræðunni sé komin fram þvílík hugarfarsbreyting hjá mörgum hv. þm. Sjálfstæðisflokksins að þeir muni nú eftir umræðuna um þetta mál geta hugsað sér að fara í slíka vinnu. Þeir hafa séð möguleikana í því hvað það getur verið gríðarlega ábatasamt fyrir samfélagið að standa vörð á almennum nótum um uppbyggingu atvinnulífsins. Það hefur staðið hér upp úr hverjum stjórnarþingmanni á fætur öðrum sem hefur fjallað um þetta mál. Hv. þm. hljóta þá að meina það --- maður verður að ganga út frá því --- í framhaldi af því að vera til í að skoða fjárfestingar með bakstuðningi ríkisins eftir formúlum sem þar um verða settar til framtíðar litið. Virðulegi forseti. Ég læt þá þessari fyrri ræðu minni lokið en tek kannski aftur til máls um frv. síðar í dag.

Hæstv. forseti. Hér er sannarlega á ferðinni mál sem ástæða er til að fjalla nokkuð um. Ég verð að segja eins og er að þegar það kom fyrst fram þá kom mér allnokkuð á óvart að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar skyldi standa fyrir því að leggja fram mál af þessu tagi. Ég var samt sem áður jákvæður gagnvart því að skoða þann möguleika sem þarna er verið að hugsa um, þ.e. að standa með einhverjum hætti við bakið á þessari starfsemi sem er að ryðja sér til rúms á Íslandi. Mig langar til að fara nokkrum orðum um málið eftir að hafa velt þessu fyrir mér og hlustað á þær umræður sem fram hafa farið í þjóðfélaginu í framhaldi af því að þetta frv. kom fram. Ef af þessari afgreiðslu verður leikur enginn vafi á því að hér verður á ferðinni stærsta átak í atvinnustuðningi í landinu á valdatíma þessarar ríkisstjórnar, einfaldlega vegna þess að ef eitthvað annað gæti á þetta skyggt þá væru það helst virkjanaáformin austur á landi. En þau áform eru ekki í hendi. Þarna er verið að skuldbinda ríkissjóð með mjög hárri upphæð og þessi skuldbinding er ekki í neinu gríni gerð. Hún er bæði há og enginn deilir um að áhættan sem í því er fólgin að taka hana á ríkissjóð, er verulega mikil. Hér er á ferðinni sértækur stuðningur við tiltekna atvinnugrein og það er auðvitað umhugsunarefni a.m.k. þegar í orði er verið að bregða út af yfirlýstri stefnu ríkisstjórnarinnar hvað varðar slík mál. Ætli menn að bregða út af þeirri stefnu hlýtur spurning að vakna um hvaða atvinnugreinar koma þá til greina til þess að styðja við bakið á. Þetta nefni ég vegna þess að í umræðunni eru og hafa verið á undanförnum missirum hugmyndir um nýjar atvinnugreinar á Íslandi, ekki bara þá atvinnugrein sem hér er til umræðu heldur fiskeldi og fleiri nýjar atvinnugreinar. Ég nefni fiskeldi sérstaklega vegna umræðunnar um þorskeldi sem ég hygg að menn séu sammála um að sé svið þar sem við eigum sannarlega að láta til okkar taka. Sú spurning hlýtur að vakna eftir að þetta mál hefur komið fram hvort hið opinbera ætli að standa með sambærilegum hætti að baki hugmyndum eða fyrirætlunum um að fara út í þorskeldi og sannarlega veitir ekki af að standa við bakið á slíkum fyrirætlunum með einhverjum hætti til þess að við náum því að komast í forustu með þeim þjóðum sem eru fremstar í þorskeldi í dag. Þetta vildi ég nefna vegna þess að menn hljóta að fara yfir það þegar hugmynd af þessu tagi kemur fram hvort stuðningur ríkisins við einstakar nýjar atvinnugreinar eigi að vera til staðar, þ.e. við fleiri hugmyndir en þá sem hér er til umræðu. Mér finnst að þannig eigi að líta á málið, það eigi að líta á allar ákvarðanir eins og þessa með tilliti til almennra sjónarmiða og þá geti menn ekki bara ákveðið að lyfjaþróun eða eitthvað slíkt sé efst á baugi heldur fari þeir yfir sviðið og velti fyrir sér við hvaða atvinnugreinar hið opinbera gæti komið til liðs og ætti að gera, þ.e. ef menn bregða þá út af þeirri stefnu sem hefur verið í orði. Reyndar vil ég meina að hún hafi nú ekki verið á borði í öllum tilvikum og skal koma að því síðar. Þetta er ekki bara sértækur stuðningur við atvinnugrein heldur er um að ræða sértækan stuðning við einstakt fyrirtæki. Það eru auðvitað enn þá fleiri spurningarmerki við þá aðferð en það hins vegar að velja út atvinnugrein til þess að byggja upp og standa við bakið á, því ef styðja ætti tiltekna atvinnugrein væri hægt að setja um það almennar reglur sem giltu fyrir alla sem vildu taka þátt í því að byggja hana upp. En hér er það ekki á ferðinni heldur er hér á ferðinni sértækur stuðningur við fyrirtæki. Spurningin sem hlýtur að vakna er: Hvers vegna? Hvers vegna er þetta mál komið í sali Alþingis? Á fyrirtækið í vanda? Hafa áætlanir fyrirtækisins staðist? Er þetta fyrirtæki sterkt? Í gögnum sem fylgja með þessu lagafrv. og athugasemdum sem með því eru kemur fram og þar er fullyrt með sterkum orðum að þetta fyrirtæki sé sterkt, það eigi mikið eigið fé og sé sterkt fyrirtæki. Þær upplýsingar eru örugglega réttar sem þarna eru um tölur í þessu sambandi. En matið á því hvort fyrirtækið sé sterkt hlýtur að byggjast á því hvort menn trúi áætlunum þess. Fyrirtækið hefur gert áætlanir um framtíð sína og samkvæmt yfirlýsingum og gögnum frá því hafa þær áætlanir staðist þannig að ekki er um það að ræða að eitthvað hafi farið úrskeiðis, eða hvað? Ekki held ég það. Ég hef hins vegar þá skoðun að þegar hafist er handa með þróun fyrirtækis af þessu tagi og viðskiptaáætlunin er lögð upp eins og hvað varðar þetta fyrirtæki þá hljóti menn að gera það varfærnislega. Menn hljóta að gera það varfærnislega vegna þess að mjög mikilvægt er að halda trúverðugleika fyrirtækisins og mjög mikilvægt er að viðskiptaáætlanirnar standist. Þess vegna hljóta menn að fara varfærnislega í þær. Það að fyrirtækið sé á áætlun getur verið vísbending um að hlutirnir hafi kannski ekki gengið eins vel og menn höfðu helst vonað. Ég hef ekki neitt í höndunum sem bendir til þess að hér sé ekki allt í lagi. Ég vek hins vegar athygli á þessu. Eftir að það kvisaðist úr að íslenska ríkið væri tilbúið að ganga til liðs við fyrirtækið sáust fyrst þau viðbrögð á markaði með hlutabréf í þessu fyrirtæki að hlutabréfin hækkuðu dálítið. En síðan hafa þau lækkað aftur. Þau hafa haldið áfram að lækka undanfarna daga og nýjustu fréttir eru að enn lækki hlutabréfin í þessu fyrirtæki. Það er erfitt fyrir þingmenn sem þurfa að taka afstöðu til málsins að meta hvaða sögu þetta segir. Ég hef það á tilfinningunni að lækkun hlutabréfanna í fyrirtækinu sé einfaldlega komin til vegna þess að fjárfestar hafi ákveðið að selja í fyrirtækinu þó að gengið væri svona lágt. Ég tel að þeir hafi metið upplýsingarnar um að fyrirtækið leitaði sér hjálpar opinberra aðila þannig að staða þess væri ekki nógu sterk. Ég býst við að þeir hafi ekki viljað taka meiri áhættu með því að eiga hlutabréf í fyrirtækinu heldur en þeir voru þegar búnir að gera með kaupunum og hafi þess vegna ákveðið að selja og draga sig út úr fyrirtækinu. Hver önnur gæti ástæðan verið fyrir því að menn seldu á svo lágu gengi sem raunin hefur verið þessa daga? Nú er ekki um það að ræða að þetta gengi hafi myndast í litlum viðskiptum. Samkvæmt fréttum undanfarna daga hafa verið veruleg viðskipti með hlutafé í þessu fyrirtæki. Þannig er hægt að taka fullt mark á því að fjárfestar sem eiga mikilla hagsmuna að gæta meti verðmæti fyrirtækisins afar lágt um þessar mundir. Hér hefur ítrekað komið fram í umræðunni að mjög litlar líkur væru á gjaldþroti. Ég vona að menn hafi rétt fyrir sér í því. En það tekur töluvert langan tíma að leiða í ljós hvort viðskiptahugmyndin gengur upp. Það er full ástæða til að gefa þessu fyrirtæki tækifæri, þann tíma sem viðskiptaáætlunin nær yfir, því enn hefur ekkert komið fram sem bendir til að fyrirtækið geti ekki staðist þá áætlun sem sett hefur verið fram. Áhættan sem þarna er aftur á móti til staðar er af sérfræðingum talin mjög mikil. Spurningin sem hlýtur að vakna þegar þetta sama fyrirtæki hefur uppi áætlanir um að hefja nú meiri áhætturekstur til viðbótar og fjárfesta í viðskiptahugmynd sem kostar gífurlegar fjárhæðir, 35 milljarða til viðbótar við þá áhættu sem tekin var með stofnun fyrirtækisins og þeirri viðskiptahugmynd sem unnið er eftir í dag, hlýtur að fá menn til að staldra við og velta fyrir sér hvort samanlögð áhætta sé þá að minnka eða aukast. Að mínu viti er áhættan að aukast. Það er kannski bara tilfinning mín en ég tel að þegar menn fara af stað í áhættufyrirtæki eins og þetta og ákveða síðan að auka umfangið og fara jafnvel í enn áhættusamari rekstur til viðbótar og leggja í það gífurlegar upphæðir sé ástæða til að halda að heildaráhættan í öllu hafi aukist. Nú ætla ég að hvarfla að öðru atriði hvað þetta varðar, þ.e. spurningunni um út frá hvaða forsendum er verið að fjalla um málið. Er þetta byggðaaðgerð sem hér er til umræðu? Sé þetta er byggðaaðgerð er hún ekki í stíl við byggðastefnu ríkisstjórnarinnar, einfaldlega vegna þess að áhrif þessa fyrirhugaðrar starfsemi á byggðaþróun er þveröfug við stefnuna. Þessi aðgerð mundi auka spennu á höfuðborgarsvæðinu og draga menntafólk til höfuðborgarsvæðisins eða halda því þar og auka umsvifin á allan hátt á höfuðborgarsvæðinu. Staðurinn sem valinn er fyrir þessar fyrirætlanir er hér í Reykjavík. Þegar hið opinbera ákveður að standa við bakið á tiltekinni atvinnugrein snýst valið ekki bara um atvinnugreinina heldur þarf líka að velja hvaða staðir á landinu verða fyrir áhrifum. Staðurinn sem núna er valinn er Reykjavíkursvæðið. Þá vaknar auðvitað spurningin: Er atvinnuleysi á því svæði? Svarið við því er auðvitað nei. Er einhver hætta fram undan á atvinnuleysi á þessu svæði? Svarið við því er líka nei. Er hætta á atvinnuleysi í greininni sem hér er verið að tala um? Svarið við því held ég að sé líka nei. Ekkert bendir til þess að um sé að ræða atvinnuleysi eða mikla eftirspurn eftir vinnu fyrir sérmenntað fólk á þessu svæði í bili. Þá má spyrja hvort atvinnulífið sé of einhæft og þessi viðbót geti verið mjög skynsamleg. Svarið við því er ekki einfalt. Ég held að ljóst sé að upp er að byggjast þekking og fyrirtæki á skyldum sviðum. Út frá þessum vangaveltum kemst ég að þeirri niðurstöðu að þetta sé að vissu leyti byggðaaðgerð, þ.e. byggðaaðgerð fyrir Ísland gagnvart löndunum hér í kring. Ég er ekki ósammála því að við þurfum að hugsa um Ísland og atvinnulífið á Íslandi með tilliti til samkeppni við löndin í kring. Ég tel að við eigum að gera það. En þetta er ekki byggðaaðgerð með þeim hætti sem við höfum talað um á Íslandi, nema þá að hún væri fyrirbyggjandi langt fram í tímann gagnvart aðstæðum sem menn teldu að hugsanlega gætu komið upp. Hún stangast hins vegar á við byggðastefnuna sem rekin hefur verið í landinu. Ég held að menn geti ýtt til hliðar öllum hugmyndum um að hér sé á ferðinni byggðaaðgerð, nema að um væri að ræða að styrkja Ísland í samkeppninni við aðrar þjóðir. Við vitum að þjóðirnar í kringum okkur --- það kemur fram í þeim gögnum sem fylgja þessu máli --- hafa með ýmsum hætti reynt að tryggja starfsemi af þessu tagi hjá sér. Við erum því í samkeppni um starfsemi af svipuðu tagi við þær þjóðir. Hvort ríkissjóðurinn á Íslandi er tæki sem við getum beitt mjög mikið í þessu sambandi þurfa menn að meta. Ég ætla ekki að fara lengra í þessum vangaveltum, hæstv. forseti. En það sem mig langar til að spyrja um er: Ef niðurstaðan er sú að við viljum styðja við þetta fyrirtæki og þessa grein, er þetta þá rétta leiðin til að gera það?

Forseti biður hv. þm. afsökunar á þessari truflun. Forseti ráðgerði að gera hlé á fundinum um klukkan eitt og vill því beina því til hv. þm. að hann hugleiði þá stöðu og geri eftir efnum og ástæðum annaðhvort hlé á ræðu sinni eða slái botn í hana.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að halda mjög langa ræðu en mér finnst tíminn fram til klukkan eitt heldur knappur fyrir það sem ég ætlaði að bæta við ræðu mína. Ég vil því setja það í vald hæstv. forseta hvort hann frestar fundi núna eða klukkan eitt. Ég óska þá eftir að halda áfram ræðu minni eftir þann tíma sem forseti velur í þessu sambandi.

Ef það hentar hv. þm. að gera hlé núna er forseti reiðubúinn til þess arna.

Ég geri þá hlé á ræðu minni.

Hæstv. forseti. Ég hef farið yfir nokkur atriði hvað varðar lagafrv. sem hér er til umræðu, um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf. Mig langar til þess að vitna í umsögn Seðlabanka Íslands. Það skal ekki verða langt. Í umsögninni stendur, með leyfi forseta: ,,Seðlabanki Íslands ræður ekki yfir þeirri sérfræðiþekkingu sem naðusynleg er til þess að meta áhættu sem framkvæmdinni fylgir og gæti fallið á ríkissjóð verði ríkisábyrgð veitt. Seðlabanki Íslands hefur hins vegar áður lýst þeirri afstöðu sinni til ríkisábyrgða að þær séu almennt ekki heppilegar. Þegar þær eru veittar er nauðsynlegt að ákvarðanir séu teknar á grundvelli ítarlegs mats á þeirri áhættu sem þeim fylgir.`` Þetta er alveg skýrt. Þeir bankastjórar Seðlabankans, Birgir Ísleifur Gunnarsson, formaður bankastjórnar, og bankastjórinn Finnur Ingólfsson segja fyrir hönd Seðlabankans að þetta mál hafi ekki verið undirbúið þannig að í raun og veru sé hægt að taka afstöðu til þess, upp á það vanti verulega, því að þegar ríkisábyrgðir séu veittar sé nauðsynlegt að þær ákvarðanir séu teknar á grundvelli ítarlegs mats á þeirri áhættu sem fylgir. Þetta ítarlega mat er ekki fyrir hendi. Mörg önnur álit ganga út á svipaða hluti. Ég ætla ekki að eyða tíma þingsins í að fara yfir þau. Mig langar þó að vitna í umsögn Greiningar Íslandsbanka. Þar er fjallað um áhrif fréttarinnar af því að íslenska ríkisstjórnin ætlaði að leggja til að Íslenskri erfðagreiningu yrði veitt þessi ríkisábyrgð, þ.e. hvaða áhrif af þessari frétt voru á markaðinn. Hér stendur, með leyfi forseta: ,,Fréttir um veitingu ríkisábyrgðar til deCODE höfðu jákvæð áhrif á gengi krónunnar sem styrktist í allmiklum viðskiptum. Fréttin styrkti þannig væntingar um gjaldeyrisinnflæði en stærstur hluti fjárfestingarinnar fer til greiðslu launa og þjónustu hér á landi á næstu árum. Gengi bréfa deCODE hækkaði um 1,4% við birtingu fréttarinnar í viðskiptum sem voru talsvert yfir meðalveltu undanfarinna vikna. Ljóst er að ábyrgðin styrkir langtímahorfur deCODE og eykur trúverðugleika fyrri áætlana um lyfjaþróun. Gengisþróun eftir birtingu fréttarinnar bendir hins vegar til að markaðurinn horfi í mun meira mæli á tekjur félagsins til skemmri tíma, þ.e. tekjur af gagnagrunnstengdum upplýsingum og tekjur af þjónustustarfsemi. deCODE væntir þess að prófanir á lyfjum geti hafist eftir um þrjú ár og því er ljóst að fyrsta lyfs fyrirtækisins á markað er vart að vænta fyrr en eftir a.m.k. átta ár að því er fram kemur í skýrslu ...`` Síðan segir um áhættu, með leyfi forseta: ,,Í rannsókn sem J.A. Dimasi og fleiri gerðu 1995 um árangur lyfjaprófana kom fram að meðaltíminn sem það tók að fara með lyf í gegnum forklínískar og klínískar prófanir og á markað var um tíu ár. Um 20% af lyfjunum sem voru skráð ,,sem nýtt lyf í prófunum`` ... komust á markað.`` Einungis 20% af þeim lyfjum sem voru skráð sem lyf komust á markaðinn. Það sem ég las þarna á undan um áhrifin á markaðinn er dálítið athyglisvert í ljósi reynslu síðustu daga hvað varðar gengi hlutabréfa deCODE. Þau hafa nefnilega haldið áfram að falla í verði og hafa aldrei orðið lægri í verði en í dag eftir því sem mér skilst. Í morgun voru þau a.m.k. komin niður fyrir 5 dollara og höfðu fallið um 15--20% á síðustu tveimur dögum eða svo. Ekki er gott að átta sig á því hvað veldur því að fjárfestar eru svo vonlitlir um framtíð deCODE að þeir ákveða að selja sína hluti á lægsta gengi sem sést hefur á markaðnum, en bæði margir og stórir fjárfestar virðast hafa komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegast væri að losna við þessi bréf. Sú niðurstaða er fengin eftir að fyrir liggur að ríkisstjórnin á Íslandi ætlar að fá þetta frv. samþykkt í hv. Alþingi og allir sem hafa kynnt sér málin hér vita að slík ákvörðun ríkisstjórnar verður undantekningarlaust að lögum í sölum Alþingis. Ég þekki a.m.k. ekki neitt dæmi um það, þann tíma sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur setið með Framsfl., að ríkisstjórnin hafi ekki náð fram vilja sínum í sölum Alþingis. Þrátt fyrir þetta falla nú bréf Íslenskrar erfðagreiningar í verði og þær ákvarðanir sem liggja að baki kaupum og sölu á bréfunum hljóta því að byggjast á einhvers konar framtíðarvæntingum sem virðast ekki vera allt of bjartar. Ég vona að þetta fyrirtæki eigi langra lífdaga auðið. Ég er hins vegar sannfærður um að íslenska ríkisstjórnin er að taka rangan pól í hæðina þegar hún leggur til að stuðningur við þetta fyrirtæki verði sá sem hér liggur fyrir. Í fyrsta lagi er hún ekki að gæta hagsmuna íslenska ríkisins eins og hún ætti að gera, því að ég tel að fyrirtækið sem slíkt og reksturinn sem það stendur í mundi fá fullkomlega jafngildan stuðning ef íslenska ríkið legði fram hlutafé í fyrirtækið eins og hér er ætlað að gera. En það er einn munur á. Munurinn er sá að þeir sem eiga hlutafé í Íslenskri erfðagreiningu og ætla að eiga það hlutafé áfram munu græða miklu meira í framtíðinni á hlutabréfum sínum með þeirri aðferð sem hér er lagt til að verði viðhöfð, ef vel tekst til. Þess vegna tel ég að tillaga ríkisstjórnarinnar sé röng. Ef hún á að vera verjanleg á hún fyrst og fremst að byggjast á því að styrkja framtíð fyrirtækisins. Hún á ekki að byggjast á því að velja bestu leiðina fyrir þá sem eiga hlutafé í Íslenskri erfðagreiningu þannig að þeir geti grætt sem allra mest. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að mjög mikil áhætta er fólgin í þeirri starfsemi sem þarna er á ferðinni. Hve mikil hún er get ég ekki gert mér grein fyrir eða fullyrt neitt um. Ég sé hins vegar að þeir sem þekkja slíkan markað telja að verulega mikil áhætta sé á ferðinni. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni þá er þetta fyrirtæki núna að leggja af stað í fjárfestingu sem er ekki síður áhættusöm en sú fjárfesting sem fyrir er og farið var af stað í í upphafi. Ég met það þannig að framtíðaráhætta fyrirtækisins sé ekki minni heldur líklegast meiri vegna þessara nýju ákvarðana en áður var. Gróðamöguleikarnir hafa að vísu líka aukist þannig að ef vel tekst til þá verður hagnaðurinn að öllum líkindum miklu meiri en menn hefðu annars haft möguleika á. Ég hef rætt við menn t.d. sem hafa unnið fyrir fyrirtæki á þessu sviði og þeir hafa bent mér á að áhættan lýsir sér dálítið í því að mjög fá lyf nái því að verða lyf sem ná markaðnum og að í raun sé Íslensk erfðagreining að fara út á þá braut að þróa lyf sem hafa ekki verið þróuð áður og tilraunastarfsemin fram undan bendi þess vegna til miklu óljósari framtíðar en jafnvel er í lyfjaiðnaðinum að öðru leyti og að t.d. hafi líklega ekki nema eitt lyf komið á markað sem hægt er að segja með rökum að hafi verið þróað á grundvelli þeirra hugmynda sem Íslensk erfðagreining hugsar sér að nota við þróun lyfja með því fyrirtæki sem hér á að stofna. Sé þetta rétt virðist áhættan í þessu máli vera enn þá meiri vegna þess að þetta er ný braut. Þá er spurning hvernig Íslenskri erfðagreiningu hefur gengið á Íslandi. Ég ætla ekki að fara nákvæmlega yfir það. En það er augljóst að starfsemi þessa fyrirtækis hefur lyft atvinnulífinu á Íslandi og þeim geira atvinnulífsins gífurlega sem Íslensk erfðagreining er í. Hún hefur haft mjög mikil áhrif á allt atvinnulíf á Íslandi þar sem mikillar þekkingar og sérþekkingar á þessum sviðum er krafist. Því má virkilega leggja verulega á sig til þess að koma til móts við þetta fyrirtæki og standa við bakið á þeirri grein atvinnulífsins sem þarna er á ferðinni. Ég er ekki að mæla með því að menn hjálpi einstökum fyrirtækjum. Ég vil taka það sérstaklega fram. Ég tel að ef farið verður á vegum ríkisins út í stuðning við fyrirtæki eða atvinnugrein af þessu tagi þurfi reglurnar að vera almennar og þeir sem taka þátt í samkeppninni á þessum markaði standi þá jafnfætis gagnvart því að fá stuðning frá hinu opinbera. Ég tel að ekki séu góð rök í málinu að segja: ,,Við skulum skoða það ef einhverjir sambærilega stórir koma, eitthvað sem er sambærilega stórt í sniðum.`` Það eru ekki rök í málinu. Rökin í málinu verða að vera almenn. Það er ekki eðlilegt að sérhæfa stuðning á þann hátt að íslenska ríkið ætli ekki að rétta viðkomandi atvinnugrein hjálparhönd nema á ferðinni séu fyrirætlanir jafnstórar í sniðum og þessi. Þvert á móti þurfa reglur um stuðning að vera almennar þannig að þeir sem taka þátt í þessari atvinnugrein eigi sömu möguleika. Ég vil ítreka það. Þá má velta því fyrir sér, og það er ástæða til að hafa um það fáein orð, að það er í raun Sjálfstfl. sem gengur sérstaklega fram í þessu máli. Við sem höfum fylgst með stjórnmálum í nokkur ár munum öll mjög vel eftir því hvers konar herferð Sjálfstfl. fór í fyrir rúmum áratug gegn sértækum aðgerðum og aðgerðum af því tagi sem hér er verið að boða. Sporin sem Sjálfstfl. taldi hræða svakalega voru aðgerðir ríkisstjórna á níunda áratugnum sem ákvarðanir voru teknar um þegar atvinna var hér enn einhæfari en hún er og menn leituðu með logandi ljósi að möguleikum til að styðja við nýjar atvinnugreinar og búgreinar í sveitum landsins. Þá komust menn að þeirri niðurstöðu að loðdýraeldi og fiskeldi gæti komið í staðinn fyrir framleiðslu á búvörum og lyft atvinnustigi í sveitum landsins. Þá voru stofnaðir sjóðir og settar almennar reglur um stuðning við slíka starfsemi. Það fór eins og menn þekkja. Þetta gekk ekki vel. En á sama tíma var sjávarútvegurinn líka í miklum erfiðleikum og þurfti á sértækum aðgerðum að halda að mati stjórnvalda hér, til þess að bjarga sjávarútvegsfyrirtækjum vítt og breitt um landið eftir gífurlegar fjárfestingar sem hafði verið farið í á áratugnum á undan, þar sem menn höfðu keypt skuttogara á nánast hverja krummaskuð allt í kringum landið. Hægt væri að ræða vel og lengi og hafa langt mál um þann hluta málsins. Sjálfstfl. tók upp herferð á níunda áratugnum gegn sértækum aðgerðum af þessu tagi. Síðan hefur töluvert verið haldið utan um budduna hjá ríkissjóði og menn verið sparir á ríkisábyrgðir. Svo langt hefur það gengið að menn lögðu mikið á sig til þess að ekki yrði veitt nema mjög takmörkuð ríkisábyrgð, í raun og veru smámunir miðað við það verkefni sem hér er til umræðu, þegar grafin voru göng undir Hvalfjörð. Þar var lagt í gífurlega þýðingarmikla framkvæmd í vegamálum. Það var fjármagnað með einkafjármagni og gerður um það samningur. En ekki mátti heyra á það minnst að ríkissjóður tæki á því ábyrgð til að fjármagnið sem í þetta fengist yrði á sem allra lægstum vaxtakjörum. Þess vegna eru göngin dýrari en þau annars hefðu orðið. Ekki hefði nú verið mikil áhætta fólgin í því fyrir ríkissjóð að taka ábyrgð á því máli. Ekki hefðu göngin farið mikið í burtu. Að vísu er hægt að halda því fram að fjárhagsleg ábyrgð á rekstri ganganna hefði þá færst til. Það hefði verið hætta á því að ríkið hefði lent í því að greiða einhverjar ábyrgðir. En landsmenn sem að lokum munu auðvitað greiða þessi göng með gjöldum fyrir ferðir í gegnum þau hefðu greitt minna að lokum ef í þetta hefði fengist lánsfé með hagstæðari kjörum. Mín skoðun er reyndar sú að það hefði verið besta og hagkvæmasta fjármögnunin sem hefði getað orðið á Hvalfjarðargöngum ef ríkissjóður hefði staðið sjálfur fyrir málinu. Nóg um það. Ég nefndi áðan að Íslensk erfðagreining hefði komið með mjög mikilvægum og kraftmiklum hætti inn í íslenskt atvinnulíf. En ég man eftir því í sambandi við umfjöllunina um málefni Íslenskrar erfðagreiningar að hún hefur gert samninga við fjölmargar heilsustofnanir á Íslandi um starfsemi og greiðslu fyrir þjónustu eða aðgang að upplýsingum. Nú langar mig að spyrja hæstv. ráðherra, ef hann er einhvers staðar nærri, hvort Íslensk erfðagreining hafi reitt þessar greiðslur af hendi, hvort þessir samningar við Íslenska erfðagreiningu hafi staðist og greiðslur sem samið var um hafi borist til þessara heilbrigðisstofnana eða hvort samningarnir hafi ekki gengið í gildi af einhverjum ástæðum. Ég tel mjög mikilvægt að það komi fram í þessari umræðu einfaldlega vegna þess að samkvæmt reglum um ríkisábyrgð er ekki hægt að veita neinum aðilum ríkisábyrgð nema þeir séu skuldlausir við ríkið og ríkissjóð. Þess vegna er ástæða til að fá þetta upplýst. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt miklu lengra en þetta. Ég verð því miður að segja eins og er að ég get engan veginn stutt þetta mál eins og að því er staðið. Ég hefði talið miklu meiri von til að hægt hefði verið að ná meiri samstöðu um að styðja það ef menn hefðu staðið að því með almennum hætti, með því að leggja hlutafé í þetta fyrirtæki, fremur en með því sem hér er gert ráð fyrir, þar sem öll áhættan er hjá ríkissjóði en allur hagnaðurinn, fyrir utan óbeinan hagnað, mun lenda hjá þeim sem eiga hlutabréfin. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst frágangur málsins benda til þess að umræða hafi orðið og togstreita og samningar um hvernig ætti að gera þessa hluti vegna þess að ákvæði eru í samningnum um að þessi skuldabréf geti breyst í hlutabréf í fyrirtækinu við tiltekið gengi. Það gengi er í raun 24 vegna þess að þeir sem ráða hjá fyrirtækinu geta tekið ákvörðun um að þetta gerist ekki fyrr en gengið hefur náð 24. Vel kann að vera að það gengi hafi verið of hátt metið að mati íslensku ríkisstjórnarinnar og að þeir hafi þess vegna tekið ákvörðun um að vilja frekar fara ábyrgðarleið en að leggja fram fé í fyrirtækið á gengi sem þeir hefðu ekki verið sáttir við. Ég fer þó ekki ofan af því að ég tel að íslenska ríkið hefði verið miklu betur sett með hlutabréf í deCODE í höndunum en með einfalda ábyrgð af þessu tagi sem mun falla á ríkissjóð ef illa fer hjá fyrirtækinu. Vegna þess um hve áhættusaman atvinnuveg er að ræða getur enginn í dag fullyrt neitt um hvort þessu fyrirtæki skilar að landi og það verði að öflugu framtíðarfyrirtæki á Íslandi fyrr en reynslutíma þess er lokið. Sá reynslutími er a.m.k. þrjú ár fjögur ár í viðbót við þau sem liðin eru.

Herra forseti. Þetta er í annað skipti sem ég tek til máls um frv. ríkisstjórnarinnar um að veita 20 milljarða kr. ríkisábyrgð á lán til Íslenskrar erfðagreiningar. Ég fór yfir meginþætti málsins í fyrri ræðu minni en gat um það þá að ég mundi vísa til umsagnaraðila ef ég tæki aftur til máls í þessari umræðu, en það er greinilega talsverður áhugi fyrir henni bæði á meðal stjórnarandstöðunnar og einnig í liði ríkisstjórnarinnar þótt sú umræða fari kannski fremur fram annars staðar en hér í þingsalnum. Maður hefur orðið var við að margir eru fullir efasemda og ekki að undra. Það er dapurlegt að vita að menn láti síðan kúska sig til hlýðni, eins og mér virðist margt benda til að muni gerast. Nokkrir tilburðir hafa verið til að setja fram rök fyrir þessu máli. En þegar betur er að gáð eru þau ekki á mjög traustum grunni. Hv. þm. Gunnar Birgisson sté hér í ræðustól fyrr í dag og taldi þetta hið besta mál. Hann sagði m.a. að við ættum að treysta þeim sérfræðingum sem um málið hefðu fjallað. Vék hann þar að sérfræðingum ríkisstjórnarinnar, bæði innan ráðuneytanna og annarra aðila sem að málinu hafa komið, ríkisendurskoðanda m.a. Hann vék einnig að virtum fjármálafyrirtækjum sem hann nefndi svo og vísaði einnig í gögn sem birtust með málinu. Um þetta vil ég í fyrsta lagi segja að hin virtu fjármálafyrirtæki eru öll í viðskiptum við Íslenska erfðagreiningu, þ.e. Morgan Stanley, Lehman Brothers og Robertson Stephens fyrirtækið sem annaðist kaupin á MediChem fyrir hönd deCODE. Morgan Stanley og Lehman Brothers önnuðust hlutafjárútboðið á Nasdaq á sínum tíma. Mér hefði fundist eðlilegt, og við höfum fleiri tekið undir það í stjórnarandstöðunni, að óháð ráðgjafarfyrirtæki hefði verið kallað til sögunnar. Ríkisstjórnin beindi engu að síður þeim tilmælum til innlendra aðila að skoða málið, eða hvort þær kröfur komu einvörðungu frá stjórnarandstöðunni. Það kann vel að vera. En þar gerðust menn mjög varfærnir. Þannig sagði fulltrúi Samkeppnisstofnunar í heimsókn hjá efh.- og viðskn. að hann teldi ekki viðeigandi að sú stofnun tjáði sig um málið. Seðlabankinn kvaðst ekki hafa forsendur til að meta stöðuna. Ég mun vísa nánar í þetta hér á eftir. Ríkisendurskoðandi vísaði að sönnu í hin virtu erlendu fjármálafyrirtæki en sagði þó að áhættan hefði ekki verið metin af hálfu Ríkisendurskoðunar. Ég man ekki betur en að þegar fulltrúar Ríkisendurskoðunar komu á fund efh.- og viðskn. segðu þeir að þeir hefðu örlítið verið að skoða málið þann dag og að eftir þann lestur fyndist þeim geta brugðið til beggja vona hvað starfsemina í heild snerti. Engu að síður reyndu starfsmenn Ríkisendurskoðunar að manna sig upp í að vera nokkuð brattir með þetta mál og vísuðu enn og aftur í hin virtu erlendu fjármálafyrirtæki. Síðan er það ekki rétt sem fram kom hjá hv. þm. Gunnari Birgissyni að við hefðum séð viðskiptaáætlanir fyrirtækisins. Þær höfum við ekki séð. Þau gögn sem birt eru með frv. og er að finna í fylgigögnum þingskjala eru fyrst og fremst ársreikningar Íslenskrar erfðagreiningar og tölur sem hægt er að finna á netinu. Þetta höfum við allt fengið með eftirgangsmunum. Við beindum munnlegum og skriflegum fyrirspurnum til fjmrn. til að ganga eftir þessum tölum. Þetta eru nú staðreyndir málsins. Það er staðreynd að við höfum ekki fengið að sjá viðskiptaáætlun fyrirtækisins um þann þátt starfseminnar sem okkur er ætlað að taka afstöðu til hér. Annað sem hv. þm. Gunnar Birgisson gerði í sínum málflutningi var að vísa til samninga sem gerðir hefðu verið við Hoffmann-La Roche. Það er alveg rétt að gerðir hafa verið samningar upp á mörg hundruð milljónir dala við það fyrirtæki. Ég hef hins vegar lagt áherslu á það í málflutningi mínum, og gerði það í fyrri ræðu minni, að þær tölur segja okkur harla lítið vegna þess að þar er fyrst og fremst um að ræða markmið. Það er hins vegar undir árangri fyrirtækisins komið hvernig því tekst að ná þessum markmiðum og fá þær greiðslur sem eru árangurstengdar. Ég sýndi fram á hvernig samningur sem gerður var 1998 upp á 200 millj. dollara hefði aðeins gengið eftir að hluta. Að sjálfsögðu gekk hann eftir hvað grunngreiðslurnar varðar. Samkvæmt honum átti að greiða 70 milljónir í grunngreiðslur. En árangurstengdu greiðslurnar höfðu aðeins gengið eftir að hluta. Markmiðið, þessar tölur sem menn eru að veifa, segja okkur því ekki allan sannleikann. Því fer fjarri. Í raun er þetta eina leiðin fyrir þingmenn til að meta árangur af starfinu, þ.e. að skoða árangurstengdu greiðslurnar. Hv. þm. Gunnar Birgisson sagði að við yrðum að treysta mönnum, treysta sérfræðingum okkar. Það er alveg rétt. Við eigum að treysta mönnum. Við eigum hins vegar að vera vandfýsin og vera á varðbergi, einfaldlega vegna þess að hér liggja hagsmunatengdir þræðir inn í alla þessa upplýsingagjöf. Þar á ég við fjármálafyrirtækin. Ég hef vakið máls á því líka að Íslensk erfðagreining og sérfræðingar þess fyrirtækis hafa verið í svo nánu sambandi við fjmrn. að furðu sætir. Þannig er upplýst að það sem er að finna í greinargerð með frv. um árangur fyrirtækisins er fyrst og fremst frá fyrirtækinu sjálfu og sérfræðingum þess komið. Þetta staðfestu sérfræðingar og samningamenn fjmrn. við efh.- og viðskn., þ.e. að upplýsingarnar væru fyrst og fremst frá Íslenskri erfðagreiningu. Með þessu er sagan endurtekin frá því sem gerðist í samningunum um miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði, að fyrirtækið vann upp í hendurnar á ráðuneytinu, í því tilviki heilbrrn., það sem síðar var fært fyrir í þingið. Ég hef einnig vakið athygli á því að þeir sem þá sömdu fyrir okkar hönd úr sveit embættismanna eru margir komnir yfir til Íslenskrar erfðagreiningar og starfa þar. Ég vakti líka athygli á því að nú hefur þessu einnig verið snúið við. Ráðuneytisstjórinn í fjmrn., sem hefur þar verkstjórn á hendi, er fyrrverandi lögfræðingur deCODE. Ég hef enga ástæðu til að efast um heiðarleika þess manns en mér ber skylda til þess gagnvart Alþingi að upplýsa um svona nokkuð. Okkur ber að hafa augun vel opin. Þótt það sé rétt hjá hv. þm. Gunnari Birgissyni að við eigum að treysta mönnum, vil ég leggja áherslu á þetta tvennt, að þeir sem við köllum til ráðgjafar séu óháðir og traustsins verðir. Síðan ætla ég að leyfa mér að segja hitt, að nú er komið að því að við reynum að treysta á okkur sjálf og gera þá kröfu til okkar sjálfra að við skiljum það sem hér er á ferðinni. Ég hef sett fram ýmsar upplýsingar af efnahagslegum toga en ekki fengið nein svör. Ég hef ekki fengið nein viðbrögð önnur en mjög almenns eðlis. Bent hefur verið á að við megum ekki vera á móti öllu og við eigum að vera jákvæð fyrir uppbyggingu á þessari atvinnustarfsemi o.s.frv. Jú, allt er það góðra gjalda vert, að vera jákvæður gagnvart því. Það er alveg sjálfsagður hlutur. En nú erum við að ræða ábyrgð okkar. Við eigum að taka afstöðu út frá því hvernig við skiljum málið. Ef við skiljum það rangt eða menn telja að við förum með rangt mál þá ber þeim að benda okkur á hvað sé rangt, hvað í málflutningi okkar sé ekki sannleikanum samkvæmt. Ég hef t.d. óskað eftir upplýsingum um það frá hv. þingmönnum hvaða merkingu þeir leggja í að lánskjör fyrirtækisins deCODE fara ört versnandi. Ég vitna þar í lán sem annars vegar eru tekin í desember á síðasta ári og hins vegar í lán núna í marsmánuði. Þar munar mjög miklu. Þar er annars vegar um að ræða lán sem eru tekin með 0,5% álagi á Libor og hins vegar 6% álagi á Libor-vexti. Í síðara tilvikinu er einnig um að ræða lán sem eru, samkvæmt upplýsingum frá deCODE, vísitölubundin með 12% vöxtum. Þar er um að að ræða 7,3 millj. dollara. Við erum að tala um geysilega háar upphæðir. Ég hef auglýst eftir skýringu á því að lánskjör fyrirtækis virðast vera að versna með þessum hætti. Engin svör koma við því heldur aðeins almennar yfirlýsingar, t.d. frá hv. þm. Kristjáni Pálssyni. Hann hélt ræðu í fyrradag um þetta mál út frá mjög almennum forsendum. Hann fór að dæmi hv. þm. Gunnars Birgissonar, að lofsama verkefnið og neitaði að ræða um þessar efnahagslegu forsendur, þá reikninga sem liggja fyrir sem sýna fram á að staða fyrirtækisins er erfið og að lánskjör þess fara versnandi. Þetta eru staðreyndir. Hvers vegna horfum við til fyrirtækisins alls? Hvers vegna gerum við það? Hvers vegna látum við ekki nægja að horfa á þennan tiltekna viðskiptasamning sem augu manna beinast að núna, þ.e. hið nýja fyrirtæki eða hina nýju grein Íslenskrar erfðagreiningar? Jú, það er vegna þess að það er ekki gert ráð fyrir því að þetta verði sérstök bókhaldseining, sérstök rekstrareining. Þetta verður einfaldlega hluti af fyrirtækinu Íslenskri erfðagreiningu. Ef Íslenskri erfðagreiningu vegnar illa eða hallar undan fæti þar mun hið sama gilda um þennan þátt starfseminnar. Það mun þar með hafa áhrif á hina ríkistryggðu skuld. Þetta er einfaldlega allt sami potturinn. Enginn virðist heldur hafa áhuga á að ræða það að Íslensk erfðagreining er ekki farin að greiða svo mikið sem eina krónu samkvæmt upplýsingum ráðuneytisstjóra heilbrrn. vegna samninga sem gerðir hafa verið við íslenska ríkið og heilbrigðisstofnanir, enda þótt fyrirtækið sé þegar farið að fá upplýsingar úr heilbrigðiskerfinu til afnota. Sannast sagna fannst mér það áhyggjuefni sem fram kom í skýrslum frá deCODE sem birtar voru á bandaríska verðbréfavefnum --- það er vísað til þeirrar skýrslu undir heitinu 10K --- þ.e. ákveðnar efasemdir um að miðlægur gagnagrunnur á heilbrigðissviði verði að veruleika. En um leið er staðhæft, það gerði forstjóri fyrirtækisins frammi fyrir efh.- og viðskn., að þetta væri sérstaða fyrirtækisins og allt virtist undir því komið að hún nýttist fyrirtækinu. Enginn virðist hafa nokkurn áhuga á þessu aðrir en við úr stjórnarandstöðunni, sérstaklega þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem hafa auglýst eftir upplýsingum um þetta efni. Þær liggja hreinlega ekki fyrir. Þær fást ekki ræddar og enginn virðist hafa áhuga á að ræða þær. Herra forseti. Hv. þm. Gunnar Birgisson segir að við verðum að treysta fólki og treysta ráðgjöfum okkar. Hann vísar þar í fjármálafyrirtæki í viðskiptum við deCODE, í Ríkisendurskoðun og aðra aðila. En ég vil benda á enn eitt til viðbótar, þ.e. landslög. Við höfum fengist við það á löggjafarsamkundunni í gegnum tíðina að vefa öryggisnet varðandi skuldbindingar ríkisins. Árið 1997 voru endurskoðuð lög um það efni, lög um ríkisábyrgðir. Hvað skyldi segja í þessum lögum? Jú, í 1. gr. segir á þá leið að ríkissjóður megi ekki takast á hendur ábyrgð eða skuldbindingar nema hann hafi heimild til þess í lögum. Í 2. gr. segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpi sem fjármálaráðherra leggur fram um veitingu ríkisábyrgða skal liggja fyrir umsögn Ríkisábyrgðasjóðs samkvæmt lögum nr. 43/1990, um Lánasýslu ríkisins, á eftirtöldum þáttum: 1. Mat á greiðsluhæfi skuldara. 2. Mat á afskriftaþörf vegna áhættu af ábyrgðum. 3. Mat á tryggingum sem lagðar verða fram vegna ábyrgðarinnar. Fjármálaráðherra er heimilt í reglugerð að ákveða hámark veðsetningarhlutfalls. 4. Mat á áhrifum ríkisábyrgða á samkeppni á viðkomandi sviði.`` Þetta er 2. gr. laganna. Erum við þá ekki bara í nokkuð góðum málum fyrst að hafa á alla þessa varnagla? Hér er kveðið á um það skýrt í lögum hvað eigi að gera þegar veita á ríkisábyrgð. Ja, gott er ef svo væri. Samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar eru þessi lög og þar með þessi grein laganna afnumin. Hún er ekki til. Í frv. ríkisstjórnarinnar segir einfaldlega að þessi lög skuli ekki gilda, nema 5. gr. 3. gr. á ekki að gilda heldur. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ríkissjóði er óheimilt að takast á hendur ríkisábyrgð nema að fullnægðum eftirfarandi skilyrðum: 1. Kveðið sé á um heimild til ríkisábyrgðar í lögum þeim sem ábyrgð heimila. 2. Ef lánsfjárþörfina er ekki hægt að uppfylla á almennum lánamarkaði og sýnt þykir að starfsemin sé hagkvæm. 3. Ábyrgðarþegi leggi fram a.m.k. 20% af heildarfjárþörf verkefnisins. 4. Ábyrgðarþegi leggi fram viðeigandi tryggingar að mati Ríkisábyrgðasjóðs. Ábyrgð ríkissjóðs skal ekki nema hærra hlutfalli en 75% af lánsfjárþörf verkefnis sem veitt er ríkisábyrgð. Ríkissjóði er óheimilt að takast á hendur ábyrgð fyrir aðila sem er í vanskilum við ríkissjóð eða Ríkisábyrgðasjóð.`` Þetta var 3. gr. laganna. Einnig henni er vikið til hliðar. Ég vék að því áðan hvort Íslensk erfðagreining væri í vanskilum við ríkissjóð. Við höfum fengið þau svör frá ráðuneytisstjóra í heilbrrn. að Íslensk erfðagreining væri því miður --- þannig var það orðað --- ekki farin að greiða til samningsaðilanna ríkismegin enda væri ekki búið að ganga frá samningum við stofnanir. Áðurnefnd lög eru allítarleg. Ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma. Í 4. gr. er vikið að því að lánþegi, þ.e. ábyrgðarþegi skuli greiða, við ábyrgðarveitingu ríkissjóðs, áhættugjald er nemi 0,25--4,00% af höfuðstól ábyrgðarskuldbindingar fyrir hvert ár lánstímans. Eins kemur fram að áhættugjaldið skuli greiða í upphafi lánstíma og skuli renna í ríkissjóð. Þetta kemur náttúrlega ekki til álita, einfaldlega vegna þess að þetta er afnumið. En 5. gr. sem eftir stendur er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ríkisábyrgðasjóður skal halda afskriftareikning vegna veittra ábyrgða. Afskriftareikningur sjóðsins skal á hverjum tíma gefa raunhæfa mynd af áætluðum afskriftum allra ábyrgða sjóðsins. Jafnharðan og ákvarðanir eru teknar um ábyrgðir, sbr. 3. gr., leggur sjóðurinn við afskriftareikning fjárhæð sem nemur áætlaðri afskriftaþörf. Eigi sjaldnar en árlega skal endurmeta áhættu og afskriftaþörf Ríkisábyrgðasjóðs vegna ábyrgða og endurlána og á grundvelli þess endurákvarða framlag á afskriftareikning. Leiði sú endurskoðun í ljós að varasjóður Ríkisábyrgðasjóðs nægi ekki til að mæta þannig metnum skuldbindingum skal fjármálaráðherra gera Alþingi viðvart og gera tillögu um aðgerðir til að koma jafnvægi á fjárhag sjóðsins. Ríkisábyrgðasjóður skal fylgjast með rekstri þeirra aðila er ríkissjóður hefur gengið í ábyrgð fyrir eða veitt lán. Ábyrgðarþegum er skylt að láta Ríkisábyrgðasjóði í té ársreikninga og hverjar þær skýrslur og gögn er nauðsynleg teljast til þess að hann geti rækt þetta eftirlit. Verði dráttur á afhendingu umbeðinna upplýsinga er ráðherra heimilt að beita dagsektum uns gögnin eru komin fram. Um fjárhæð dagsekta skal nánar kveðið á í gjaldskrá er fjármálaráðherra setur. Dagsektir þessar skal ákveða með ábyrgðarbréfi, og má innheimta þær með aðför.`` Þetta er grein sem stendur eftir samkvæmt frv. ríkisstjórnarinnar því að í 2. gr. frv. segir, með leyfi forseta: ,,Lög þessi taka þegar gildi og koma í stað ákvæða laga nr. 121/1997, um ríkisábyrgðir, að undanskilinni 5. gr. þeirra laga, varðandi þá ábyrgð sem lögin taka til.`` Þetta segir í frv. ríkisstjórnarinnar. Þegar hins vegar gengið var eftir því í efh.- og viðskn. hvernig að þessu yrði staðið og hvaða ráðstafanir hefðu verið gerðar var afskaplega fátt um svör. Það er fróðlegt að skoða hvað ríkisstjórnin er að afnema. Í 6. gr. þessara ríkisábyrgðalaga segir, með leyfi forseta: ,,Bankar, lánasjóðir, lánastofnanir, fyrirtæki og aðrir þeir aðilar sem lögum samkvæmt njóta, eða hafa notið, ábyrgðar ríkissjóðs, hvort sem hún er tilkomin vegna eignaraðildar ríkissjóðs eða annars, skulu greiða ábyrgðargjald af þeim skuldbindingum sínum sem ríkisábyrgð er á. Almennar viðskiptaskuldir og eftirlauna- og lífeyrisskuldbindingar skulu þó undanþegnar gjaldinu.`` Síðan heldur áfram og í 7. gr. er enn vikið að ábyrgðargjaldi og í 8. gr. er kveðið á um hvernig Ríkisábyrgðasjóður skuli annast útreikning, álagningu og innheimtu áhættugjalds, og síðan nánar um það. Síðan er enn í ákv. til brb. athugun á fjárhagsstöðu Ríkisábyrgðasjóðs. Hér eru með öðrum orðum lög sem eiga að tryggja hagsmuni, eru sett til að tryggja hagsmuni ríkissjóðs og skattborgarans. En þeim er einfaldlega vikið til hliðar. Og þingmenn úr stjórnarliðinu segja: ,,Við verðum að treysta fólki.`` Þeir sem þeir ætla að treysta eru í fyrsta lagi viðskiptaaðilar deCODE á fjármálamarkaði í heiminum, þeir aðilar sem New York Times varar okkur við að kunni að vera afvegaleiðandi, telur að við eigum að hafa þar vel opin augun. Í öðru lagi á að treysta fulltrúum fyrirtæksins deCODE sem skrifuðu að uppistöðu til greinargerð með frv., þar á meðal lýsingu á eigin ágæti. Það á líka að treysta fulltrúum sem koma frá stofnunum þjóðfélagsins, Seðlabanka, ríkisendurskoðanda og öðrum, Samkeppnisstofnun væntanlega sem segir ekki viðeigandi að tjá sig mikið um málið eða ríkisendurskoðanda sem sagði að áhættan hefði ekki verið metin en að þeir hafi verið að líta á þetta eitthvað í dag, þegar hann kom á fund efh.- og viðskn. og Seðlabanka sem segist ekki hafa forsendur til að meta málið. Aðspurður um lánshæfi sagði seðlabankastjóri að þeir hefðu snarað fréttatilkynningu fjmrh. yfir á ensku, sent hana völdum aðilum úti í heimi, ekki fengið viðbrögð og mat þeirra væri þar af leiðandi að þetta mundi ekki hafa mikil áhrif á lánshæfi. Haldið þið að það séu vinnubrögð? Mér finnst að þetta ætti að verða tilefni til, þótt síðar verði, að við skoðum hvernig þessar ráðgefandi stofnanir sem þjóðfélagið hefur komið sér upp beita starfskröftum sínum. Innan dyra þar er fjöldinn allur af hæfu fólki. Hvers vegna í ósköpunum hefur stofnunin Seðlabanki Íslands ekki forsendur til að kafa í þetta mál þar sem upplýsingar eru að verulegu leyti aðgengilegar á netinu, bandaríska verðbréfamarkaðnum? Síðan er hægt að ætlast til þess að stofnun eins og Seðlabankinn fái upplýsingar til þess að leggja raunhæft mat áður en ríkissjóður er látinn gangast í ábyrgð fyrir 20 þús. millj. kr. Hvaða stofnun virðist hafa einna mestar efasemdir um málið? Jú, ætli það sé ekki sú stofnun sem ríkisstjórnin telur að þurfi að leggja niður í snarhasti --- og þar bíður okkar annað frv. --- það er Þjóðhagsstofnun. Þjóðhagsstofnun hefur miklar efasemdir um þetta frv. Þjóðhagsstofnun segir m.a. í áliti sínu að ástæða sé til að fara varlega í sakirnar, þetta geti leitt til lægra framleiðslustigs og lakari lífskjara til lengdar. Á þá leið segir í áliti Þjóðhagsstofnunar. Hún varar reyndar við ríkisaðstoð til fyrirtækja á grunni markaðsbresta eins og komist er að orði. Innan Þjóðhagsstofnunar eru margir góðir sérfræðingar þótt ég hafi stundum gagnrýnt harðlega ýmislegt sem frá Þjóðhagsstofnun hefur komið, þar á meðal frá þeim ágæta manni sem veitt hefur stofnuninni forstöðu í seinni tíð. Hann var jafnframt formaður stóriðjunefndar ríkisstjórnarinnar, ráðuneytisstjóri í iðnrn. og einn ákafasti talsmaður þess að ráðist yrði í einhverja alvitlausustu fjárfestingu Íslandssögunnar, ef af hefði orðið eða ef af verður, þ.e. Kárahnjúkavirkjun og stóriðju á Reyðarfirði, þar sem efnahagslegar forsendur eru mjög vafasamar enda voru þeir tónar varnaðarorða farnir að koma út úr sérfræðingabatteríi Þjóðhagsstofnunar áður en yfir lauk. Ég ætla að víkja aðeins að álitsgerðum sem fram hafa komið, þar á meðal frá þessum aðilum. Að beiðni stjórnarandstöðunnar í efh.- og viðskn. kom fjöldi sérfræðinga til fundar við nefndina. Afskaplega lítill áhugi eða metnaður var hjá stjórnarliðum. Maður hafði á tilfinningunni að þeir vildu helst afgreiða málið hið allra fyrsta og ég hef grun um að menn vilji helst þetta mál á bak við tjöldin og niður í skúffu þar sem menn geti vélað um þetta í rólegheitum uppi í ráðuneyti og með fulltrúum deCODE, vilji þessa umræðu sem fyrst út úr sviðsljósinu. En því skal ég lofa að þessari umræðu lýkur ekki hér í þingsölum. Sem betur fer er þjóðfélag okkar það lifandi að maður hefur orðið var við það síðustu daga að fjöldi fólks sem er annt um þjóðarhag er farinn að kafa í þessi mál og m.a. benda okkur alþingismönnum á ýmsa þætti sem vert er að hyggja að. Umsögn Seðlabankans er dagsett 16. apríl. Hvaða dagur skyldi vera í dag? Ætli það sé ekki 26. apríl. Þetta eru tíu dagar. Í umsögninni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Með bréfi sem barst í morgun (dags. 15. apríl 2002) óskaði efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis eftir skriflegu efnahagslegu mati Seðlabanka Íslands á því hvort, og þá hvaða, áhrif sú framkvæmd sem lögð er til í frumvarpi til laga um ríkisábyrgð á skuldabréf vegna nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar, 714. mál, kemur til með að hafa á vexti, verðbólgu, gengi og áhættumat. Seðlabanki Íslands leggur áherslu á að slíkt mat er margbrotið viðfangsefni sem engin leið er að vinna til hlítar á skömmum tíma og undir engum kringumstæðum á einum degi.`` ,,... undir engum kringumstæðum á einum degi.`` Þarna tek ég undir með fulltrúum Seðlabankans og hef fullan skilning á því sem hér er sagt. En segir þetta okkur ekki eitthvað um málið, þ.e. að Seðlabanka Íslands er gert að setja fram álitsgerð á einum degi? Hér erum við að tala um einhverja almestu ríkisábyrgð sem dæmi eru um, ef ekki þá alstærstu. Jú, að sjálfsögðu er þetta sú mesta sem veitt er einu fyrirtæki því að stóriðjan er ekki enn orðin að veruleika og verður vonandi ekki þó að vissulega sé ástæða til að hafa af því miklar áhyggjur þegar það mál hefur verið sett inn í þröngan flokkspólitískan farveg. Í stað þess að við ræðum þetta hér á þverpólitískum nótum og þjóðfélagið sé að kallast á með rök og gagnrök í máli um náttúruvernd og efnahagslegar forsendur er þetta núna komið inn í framsóknarfarveg þar sem einungis eru kallaðir til framsóknarmenn til að véla um til að afgreiða málið á grundvelli sem Framsfl. lofaði í síðustu kosningum og þar áður, þ.e. að reisa álver á Reyðarfirði og virkja við Kárahnjúka. Það er mikið áhyggjuefni þegar svona er komið og ekki lýðræðisvæn nálgun nema síður sé. En þetta var úr álitsgerð Seðlabankans þar sem hann segist ekki geta metið á einum dagi þá áhættu sem felst í því að veita ríkisábyrgð á 20 þús. millj. kr. Ég hef fullan skilning á því. Áfram segir, með leyfi forseta: ,,Í frumvarpinu kemur fram að fjármagnsþörf verkefnisins sé áætluð 35 milljarðar kr. en upplýsingar um hvernig þeirri fjárhæð verður varið eða nánari tímasetningar einstakra áfanga verkefnisins eru af skornum skammti. Án slíkra upplýsinga verða áhrif þess ekki metin, auk þess sem Seðlabankinn hefur ekki sérfræðiþekkingu á mikilvægum þáttum þeirrar starfsemi sem um ræðir og nauðsynlegt er að skoða til þess að meta áhrif framkvæmdarinnar til lengri tíma litið.`` Það er heiðarlegt að Seðlabankinn segir að sérfræðiþekkingu þurfi til að kafa í þessi mál. Hvert er þá næsta skref sem menn ættu að stíga? Nú, væntanlega að kalla slíka sérfræðinga til sögunnar, óháða aðila, sem væru mönnum til ráðgjafar. ,,Já, en það verður gert``, kann hæstv. fjmrh. að segja. Já, hann kann að gera það og hann hefur enn þá möguleika til þess. En eigum við alþingismenn ekki kröfu á því, sem er gert að taka ákvörðun um þetta efni, einnig hv. þm. Gunnar Birgisson, sá ágæti maður? Hann sagði að við kynnum ekki skil á öllum þáttum þessa máls, ekki væri hægt að gera þá kröfu til okkar. Jú, sú krafa er gerð til okkar. Það er mergurinn málsins. Sú krafa er gerð til okkar að við veitum þessa heimild. Að sjálfsögðu eigum við ekki að gera það nema við gerum það á einhverjum vitibornum forsendum, að sjálfsögðu ekki. Áfram segir í álitsgerð Seðlabankans, með leyfi forseta: ,,Nýlega lagði Seðlabanki Íslands mat á líkleg áhrif virkjana- og stóriðjuframkvæmda á Austurlandi, meðal annars á innlenda vexti. Hér er mjög ólíku saman að jafna. Áhrif stóriðju- og virkjanaframkvæmda hafa verið metin ítarlega af Þjóðhagsstofnun og fleiri aðilum. Mat þeirra var lagt til grundvallar mati Seðlabankans á áhrifum á vexti o.fl. Skipting útgjalda vegna fjárfestinga í stóriðju og virkjunum er tiltölulega vel þekkt. Áhrif slíkra framkvæmda á þjóðarbúskapinn eru mikil á byggingartímanum í samanburði við langtímaáhrif þeirra. Þjóðhagsleg áhrif á fyrstu árum þeirrar framkvæmdar sem hér um ræðir eru líklega lítils háttar í samanburði við fyrrnefndar virkjanaframkvæmdir en meiri upplýsingar þarf til að þau verði metin.`` Hvaða lærdóm er hægt að draga af þessum línum? Jú, í fyrsta lagi er það athyglisvert sem hér kemur fram, að varðandi stóriðjuna vísar Seðlabankinn í forsendur Þjóðhagsstofnunar. Þjóðhagsstofnun vísaði í forsendur Landsvirkjunar, þ.e. þetta er allt samtengt og það skortir óháða aðila til að meta málin. Það átti við í stóriðjunni og það á einnig við í þessu. Seðlabankinn hefur þannig vísað í forsendur Þjóðahgsstofnunar sem síðan vísar því áfram. Síðan segir áfram, með leyfi forseta: ,,Seðlabanki Íslands ræður ekki yfir þeirri sérfræðiþekkingu sem nauðsynleg er til þess að meta áhættu sem framkvæmdinni fylgir`` --- enn og aftur er talað um skort á sérfræðiþekkingu til þess --- ,,og gæti fallið á ríkissjóð verði ríkisábyrgð veitt. Seðlabanki Íslands hefur hins vegar áður lýst þeirri afstöðu sinni til ríkisábyrgða að þær séu almennt ekki heppilegar. Þegar þær eru veittar er nauðsynlegt að ákvarðanir séu teknar á grundvelli ítarlegs mats á þeirri áhættu sem þeim fylgir.`` Það er nauðsynlegt að leggja ríka áherslu á þetta: ,,Þegar þær eru veittar [þ.e. ríkisábyrgðirnar] er nauðsynlegt að ákvarðanir séu teknar á grundvelli ítarlegs mats á þeirri áhættu sem þeim fylgir.`` Þetta mat hefur ekki farið fram. Áfram segir, með leyfi forseta: ,,Ítrekað skal það sem fram kom á fundi nefndarinnar 15. apríl sl. að þeim matsfyrirtækjum sem meta lánshæfi ríkissjóðs hefur verið gerð grein fyrir þessum áætlunum um ríkisábyrgð sem frumvarp þetta fjallar um. Viðbrögð þeirra allra hafa verið á þann veg að þetta mál eitt og sér hafi ekki áhrif á núverandi lánshæfismat. Hafa fyrirtækin þá litið á þetta sem einangrað tilfelli en ekki sem fráhvarf frá þeirri stefnu sem gilt hefur um ábyrgðir. Eitt fyrirtæki, Moody's, birti reyndar í dag fréttatilkynningu um Ísland þar sem fram kemur að það staðfestir fyrra lánshæfismat á íslenska ríkinu.`` Húrra. Einn sýndi viðbrögð við fréttatilkynningunni sem var þýdd á ensku og send út í heim. Þetta var úr umsögn Seðlabanka Íslands sem honum var gert að senda frá sér og ganga frá á einum degi. Hann getur í rauninni engu svarað um málið, engu svarað öðru en að kvarta yfir því að búa ekki yfir nægilegri sérfræðiþekkingu til að kafa í málið. Umsögn Þjóðhagsstofnunar er dagsett 15. apríl og hefst á þessum orðum, með leyfi forseta: ,,Frumvarp það sem hér er til umfjöllunar kveður á um heimild til ríkisábyrgðar á útgáfu deCODE Genetics Inc., móðurfélags Íslenskrar erfðagreiningar, á skuldabréfum að fjárhæð allt að 200 milljónum dollara til fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar á sviði lyfjaþróunar. Þjóðhagsstofnun álítur að ríkisábyrgð á skuldum einkaaðila og fyrirtækja almennt sé vandmeðfarin og megi einungis réttlæta á hagfræðilegum forsendum í sérstökum undantekningartilfellum. Ríkisábyrgð heftir ,,hönd markaðarins`` ...`` Hér er vísað í gamlan vin úr sagnfræðinni, Adam Smith, sem talaði um hina ósýnilegu hönd og ef hún fengi frelsi til að fara um samfélagið, sem væri þá frjálst, yrði öllu stýrt inn í gæfuríkan farveg. Við höfum hins vegar verið að kynnast því að þessi hönd er ekki ósýnileg. Hún er sýnileg og er höndin á hæstv. forsrh. sem er að berja Sjálfstfl. til hlýðni í þessu máli. ,,Ríkisábyrgð heftir ,,hönd markaðarins`` og skekkir samkeppnisstöðu fyrirtækja. Fjármagn og vinnuafl leita í meira mæli til fyrirtækja sem njóta ríkisábyrgðar í stað þess að taka einvörðungu mið af því sem hagkvæmast er hverju sinni. Að jafnaði er við því að búast að ríkinu takist verr upp en fjárfestum sem leggja eigið fé að veði og hafa nánari þekkingu á atvinnustarfseminni.`` Herra forseti. Þetta samþykki ég ekki. Ég samþykki ekki að það sé ófrávíkjanleg regla að ríkinu takist verr upp en fjárfestum sem leggja eigið fé að veði. Við erum að leggja eigið fé að veði. Íslenska þjóðin leggur eigið fé að veði og við erum fulltrúar hennar og við ætlum að búa svo um hnútana að það takist vel upp og að vel takist til í þeim ákvörðunum sem við erum að leggja til. Ég get nefnt dæmi. Íslenska ríkið á stóran hlut í steinullarverksmiðju á Sauðárkróki. Hún skilar góðum hagnaði. Reyndar vill ríkisstjórnin selja hlut sinn á sama hátt og hún hefur viljað selja öll þau fyrirtæki og allar þær stofnanir sem hafa skilað þjóðinni arði, hagnaði. Landssími Íslands skilaði á rúmum áratug tugum milljarða inn í ríkissjóð og veitti auk þess mikilvæga þjónustu um land allt. Nú er búið að setja lög eftir að fyrirtækið var gert að hlutafélagi sem heimila ríkissjóði að fjármagna það í fjarskiptum sem er óarðbært. Okkur er heimilt, skattborgurunum, að taka á okkur það sem er óarðbært. En það sem er arðbært er selt frá okkur. Ég get þess vegna ekki skrifað undir þennan sleggjudóm, sem ég vil kalla, frá Þjóðhagsstofnun að þessu leyti, þ.e. að ríkinu takist verr upp. Það er ekki hægt að alhæfa á þennan hátt. Stundum tekst ríkinu ágætlega upp, stundum illa. Hið sama á við á markaði. En það er hægt að gera þá kröfu til okkar, sem er falin sú ábyrgð að passa upp á peninga ríkissjóðs, að það sé gert sómasamlega og að við tökum ákvarðanir sem byggja á þekkingu. Það er einmitt það sem við höfum verið að kalla eftir. Reyndar er ég á þeirri skoðun að þegar á heildina er litið hafi ríkisstofnanir verið afskaplega vel reknar á Íslandi. Þær hafa byggt upp góða, öfluga þjónustu sem hefur skilað sér vel til þeirra sem hennar eiga að njóta. Ég vísa þar í Ríkisútvarpið sem er stórveldi í menningu okkar og var byggt upp á síðustu öld af mikilli elju og trúmennsku, Landssímann og heilbrigðiskerfið. Þannig getum við áfram litast um í íslensku þjóðfélagi þótt unga uppakynslóðin í fjármálaheiminum vilji stundum gera lítið úr afrekum fyrri tíðar manna. Ég held að það sé ekki sprottið af illvilja heldur af vankunnáttu og þeirri áráttu að afskrifa allt sem liðið er og horfa aldrei lengra aftur í tímann en eina, tvær vikur eða mánuði. Þetta er svona sögulaus afstaða. Áfram segir í umsögn Þjóðhagsstofnunar, með leyfi forseta: ,,Í undantekningartilfellum má réttlæta ríkisaðstoð til fyrirtækja á grunni markaðsbresta, þ.e. að markaðir nái illa til allra þeirra verðmæta sem í húfi eru. Á þessum grunni má til dæmis réttlæta afskipti af umhverfismálum.`` Ja, það er þá vonandi til að bæta umhverfið en ekki til að spilla því eins og gerast mundi ef ráðist yrði í þessar virkjanir fyrir austan sem ég vona að séu komnar út af borðinu þannig að menn geti farið að snúa sér að atvinnuuppbyggingu á Austurlandi og á landsbyggðinni og í landinu öllu af einhverju viti. En það er eins og þeim sé fyrirmunað sem verma ríkisstjórnarstólana að sjá annað en annaðhvort stóriðju eða áform af þeirri stærðargráðu sem við erum hér með í höndunum. Uppbyggingu á forsendum fjölbreytts atvinnulífs er þeim fyrirmunað að skilja. Áfram segir, með leyfi forseta: ,,Í því tilfelli sem hér er til skoðunar verður á hinn bóginn ekki séð að slíkir markaðsbrestir séu meiri en það sem gerist víða annars staðar í hagkerfinu. Vegna þess að í því tilviki sem hér um ræðir er um að ræða erlent fjármagn er afleiðingin fyrir íslenskt hagkerfi fyrst og fremst sú að hætta er á að vinnuafl, en raunar aðrir framleiðsluþættir hugsanlega einnig séu notaðir í starfsemi sem ekki hámarkar nýtingu þeirra. Niðurstaðan er að líkum lægra framleiðslustig og lakari lífskjör til lengdar. Almennari aðgerðir sem ekki skekkja samkeppnisstöðu einstakra fyrirtækja, t.d. þær sem snúa almennt að rekstrarumhverfi fyrirtækja, vinnuumhverfi einstaklinga og eflingu menntunar og rannsókna, eru líklegri til að efla þjóðarhag.`` Þessar áherslur komu einnig úr Háskóla Íslands. Gylfi Magnússon t.d. lagði áherslu á það í málflutningi sínum frammi fyrir efh.- og viðskn. að það ætti að vera hlutverk ríkisins og hins opinbera að styrkja menntun, efla rannsóknir og menntun í landinu. En hann varaði við þessari sértæku aðgerð. Menn hafa einnig bent á önnur fyrirtæki á þessum vettvangi, fyrirtækið Lyfjaþróun t.d., og haldið því fram að eðlilegra væri að láta þau fyrirtæki þróast á forsendum markaðar því sú hætta væri fyrir hendi ef það væri ekki gert að þegar ríkisaðstoðinni sleppir eftir að sjö ára lánstímanum lýkur, geti hrun blasað við hjá fyrirtækinu. Við þetta finnst mér ástæða til að staldra og íhuga vegna þess að þetta er umhugsunarvert atriði. Hér erum við að ráðast í málið á þeim enda að byggja upp atvinnustarfsemi. Sú krafa hefur hins vegar oft verið á samfélaginu á liðnum árum þegar aflabrestur verður eða þrengir að í atvinnulífi á tilteknum atvinnusvæðum að ríkið hlaupi undir bagga til að koma í veg fyrir atvinnuleysi og hrun atvinnufyrirtækja. Ég er í þeim hópi sem hefur haft fullan skilning á þessu. Nú er hins vegar verið að tala um atvinnuuppbyggingu, en við gætum staðið frammi fyrir hinum vandanum eftir að lánstímanum er lokið. Og hvað ætla menn þá að gera þegar talsmenn fyrirtækisins koma til fulltrúa ríkisvaldsins og segja: ,,Það var með aðstoð og tilstilli ykkar að við fórum í þessa stækkun. Nú er hér vinnustaður sem er helmingi stærri en hann var áður. Ætlið þið að láta hann hrynja? Ætlið þið að horfa aðgerðalaus upp á vinnustaðinn hrynja?`` Þá er siðferðiskrafan sem stendur á ríkissjóð miklu sterkari og öflugri en hún er núna. Þetta er nokkuð sem þarf að hafa í huga. Síðan segir áfram í umsögn Þjóðhagsstofnunar: ,,Reikna má með að ríkisábyrgðin leiði til þess að vaxtakostnaður af þeim skuldabréfum sem um ræðir verði lægri en ella. Áhrif ríkisábyrgðar á vaxtakostnað má rekja til möguleikans að starfsemin gangi ekki sem skyldi og deCODE Genetics geti ekki greitt skuldirnar á gjalddaga að fullu. Þá kemur til greiðslu úr ríkissjóði. Fjárhæð þeirra skuldabréfa sem frumvarpið gerir ráð fyrir að ríkisábyrgðin nái til er ekki það há að búast megi við að ríkisábyrgðin hafi út af fyrir sig áhrif á lánshæfiseinkunn íslenska ríkisins. Hins vegar er hún vafalítið neikvæður þáttur við mat á lánshæfi og gæti með öðrum þáttum haft áhrif á einkunnina. Auk mögulegra beinna áhrifa ríkisábyrgðar á stöðu ríkissjóðs og óbeinna áhrifa á framleiðslustig er óvissu háð hvort lánshæfismatsfyrirtækin líta á ríkisábyrgðina sem merki um vilja ríkisins til meiri beinna afskipta af atvinnulífinu en áður.`` Og enn fremur segir, með leyfi forseta, í umsögn Þjóðhagsstofnunar frá 15. apríl: ,,Ef svo fer að starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar á sviði lyfjaþróunar gengur vel þá getur afraksturinn orðið verulegur enda þótt ríkissjóður muni ekki njóta þess nema á óbeinan hátt. Miðað við almenna reynslu í lyfjaþróunariðnðinum mun þó væntanlega líða mjög langur tími uns það kemur í ljós, mun lengri en líftími þeirra skuldabréfa sem ríkisábyrgðinni er ætlað að tryggja. Þá er rétt að hafa í huga að lánveitendur, sem og aðrir fjárfestar, taka möguleikann á góðum árangri til greina við mat á hvort veita eigi fé til fyrirtækisins ekki síður en ríkið og því gefur sá möguleiki ekki sérstakt tilefni til ríkisábyrgðar.`` Þetta verður ekki lesið á annan hátt en þann að Þjóðhagsstofnun sé full efasemda um að ríkið veiti þessa umbeðnu ríkisábyrgð. Að segja hana umbeðna er nú reyndar álitamál því að forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar segist aldrei hafa beðið um þessa ríkisábyrgð. Hvernig sem það er eru þarna settar fram mjög ákveðnar efasemdir af hálfu Þjóðhagsstofnunar. Greiningardeild Íslandsbanka sendi einnig, umbeðin, frá sér greinargerð þar sem segir m.a., með leyfi forseta: ,,Að mati Greiningar er um neikvætt fordæmi að ræða og ekki í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um minnkun ríkisafskipta af atvinnulífinu. Líklegt verður að telja að fleiri fyrirtæki feti í fótspor deCODE og byggi beiðnir sínar á jafnræðissjónarmiðum. Greining Íslandsbanka telur að ákvörðun ríkisstjórnarinnar hafi engin áhrif á lánshæfismat Íslands nema að þau fyrirtæki sem meta lánshæfi færu að líta svo á að einhver stefnubreyting hefði orðið hjá íslenskum stjórnvöldum varðandi ríkisábyrgðir, þ.e. að ríkið hefði ákveðið að veita slíkar ábyrgðir í auknum mæli. Þessi eina ábyrgð hefur hins vegar ekki mikil áhrif þegar horft er á heildarskuldbindingar ríkisins.`` Þetta er afdráttarlaust en ég fæ ekki betur séð en að mjög afdráttarlaus stefnubreyting hafi orðið hjá ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum varðandi ríkisábyrgðir. Hér eru menn búnir að standa í hatrömmum deilum um það hvort yfirleitt eigi að veita einhverjar slíkar ábyrgðir. Þeir sem hafa haldið því fram að ríkinu, bönkunum og fjármálakerfinu beri að stuðla að því að byggja upp atvinnureksturinn og styrkja þá sem í erfiðleikum eru hafa fyrst og fremst komið úr Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði. Þeir hafa mætt háði og spotti þar til nú. Við erum svo hressilega yfirboðin að málflutningur okkar verður afskaplega smár í sniðum miðað við þau áform sem hér eru uppi. En við höfum viljað gera þetta á allt annan veg. Við vildum varðveita uppbyggingarsjóði atvinnulífsins sem hér voru við lýði. Við vorum andvíg því að sjóðirnir yrðu einkavæddir og settir undir hatt FBA. Menn muna hvernig þá var tekið til hendinni. Það fyrsta sem sá sjóður gerði, eftir að hann var einkavæddur, var að taka til í matvæladreifingu. Og þegar hann hafði farið höndum um markaðinn var hér meiri einokun á því sviði en nokkru sinni fyrr í landinu, nema ef við förum aftur á einokunartímann eða þegar kaupfélögin voru upp á sitt besta. Til þessa verks voru uppbyggingarsjóðir atvinnulífsins notaðir eftir að þeir höfðu verið einkavæddir. Við vorum andvíg þessu. Við höfum líka verið því fylgjandi að hafa hér öfluga ríkisbanka sem séu í senn lánastofnanir og þjónustustofnanir sem axli félagslega ábyrgð gagnvart fólki, fyrirtækjum og byggðarlögum. Við höfum verið fylgjandi þessu. Við höfum hins vegar viljað að um þetta giltu skýrar, almennar reglur. Í þeim skýru, almennu reglum rúmast stuðningur við byggðastefnu, því að um það er einnig hægt að hafa skýrar, almennar reglur. Það er á þessum forsendum sem við höfum talað fyrir stuðningi við atvinnufyrirtæki. Við höfum líka talað fyrir því að þegar atvinnubrestur er eða þrengir að atvinnulífi og fyrirtæki í vandræðum þá geti verið fullkomlega eðlilegt og réttmætt að ríki eða sveitarfélög hlaupi undir bagga. Hið sama á við um sprotafyrirtæki og nýsköpun alla. Við höfum verið fylgjandi því og lagt fram tillögur um að settir verði á fót sjóðir, lánasjóðir sem séu opnir slíkum fyrirtækjum. Eitt er víst, að það stendur fyrirtækjum víða fyrir þrifum að geta ekki fengið fjármagn til að fjármagna sína starfsemi. Það er mjög uppörvandi að fara um landið og kynnast því sem er að gerast í atvinnusköpun. Hafa menn t.d. gert sér grein fyrir því að á Ólafsfirði eru smíðaðir slökkviliðsbílar til notkunar innan lands og einnig til útflutnings? Og þeir sem ekki hafa kynnt sér ferðaþjónustu á Ströndum eiga mikið ólært. Það er fróðlegt, skemmtilegt og uppörvandi að sjá hvernig fólk beitir sköpunarkrafti sínum. Í margvíslegum stoðgreinum, margvíslegum atvinnurekstri og tækjasmíð sem tengist sjávarútegi, hafa Íslendingar náð mjög langt og eru sum fyrirtækin orðin öflug í útflutningi. En það háir þeim alls staðar að hafa ekki aðgang að ódýru fjármagni. Að sjálfsögðu eigum við að búa svo um hnútana að það verði leyst. Þetta er hins vegar af allt öðrum toga. Ástæðan fyrir því að ég tók þetta hliðarspor í málflutningi mínum er að andmæla því sem fram kemur hjá Greiningu Íslandsbanka að hér hafi ekki orðið stefnubreyting hjá stjórnvöldum, þ.e. að ekki sé að sjá að stefnubreyting hafi átt sér stað. Hún er alveg augljós. Hún er af slíkri stærðargráðu að hverjum manni má augljóst vera hvað er að gerast. Enn fremur segir hér, með leyfi forseta: ,,Fréttir um veitingu ríkisábyrgðar til deCODE höfðu jákvæð áhrif á gengi krónunnar sem styrktist í allmiklum viðskiptum. Fréttin styrkti þannig væntingar um gjaldeyrisinnflæði en stærstur hluti fjárfestingarinnar fer til greiðslu launa og þjónustu hér á landi á næstu árum.`` Síðan segir að gengi bréfa í deCODE hafi hækkað við birtingu þessarar fréttar þótt nú berist neikvæðari fréttir úr verðbréfaheiminum. Ég óttast það að sú umræða sem nú er hafin og mun halda áfram gæti reynst þessu fyrirtæki erfið. Hins vegar er nauðsynlegt að hún fari fram. Hún verður að fara fram. Það verður að fara fram upplýst umræða. Við ættum nú ekki annað eftir en að fara að loka líka á opna umræðu um þetta mál þótt ég óttist að það verði fyrirtækinu ekki mjög til framdráttar. Í álitsgerð Búnaðarbanka Íslands segir m.a., með leyfi forseti, undir lokin: ,,Eðli áhættu lyfjaþróunarfyrirtækja er það að annaðhvort gengur viðskiptahugmyndin upp eða ekki. Þar sem nokkuð víst er að höfuðstóll skuldabréfsins verði innheimtur hjá ábyrgðaraðila ef illa fer, sökum þess hve eignir eru takmarkaðar, má spyrja hvort ekki væri hreinlegra að ábyrgðaraðili tæki sjálfur lán og legði fram hlutafé í fyrirtækið. Kostnaðurinn yrði sá sami ef illa fer en hagnaðurinn töluverður ef vel fer.`` Þetta sagði m.a. í álitsgerð Búnaðarbankans. Þá erum við komin nokkuð nærri tillögu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Ég ætla að nota þetta tækifæri, af því að þarna er snertiflötur við breytingartillögur hans, til að víkja aðeins að þeim. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur talað gegn þessu frv. Hann hefur látið fara frá sér álitsgerð þar sem fram kemur mjög afdráttarlaus afstaða í því efni. Þingmaðurinn segir m.a. í álitsgerð sinni, sem er undirrituð 16. apríl, með leyfi forseta: ,,Ég undirritaður er ekki hlynntur þessu frumvarpi og legg til að því verði hafnað. Ef ekki verður fallist á það legg ég til að því verði breytt í þá veru að ríkissjóði verði heimilað að fjárfesta fyrir allt að 15 milljarða króna í fyrirtækinu. Það jafngildir 20 milljarða króna ríkisábyrgð vegna ábyrgðargjaldsins í 7 ár.`` Síðan leggur hv. þm. fram brtt. sem er svohljóðandi: ,,1. Við 1. gr. Greinin orðist svo: Fjármálaráðherra, f.h. ríkissjóðs, er heimilt, í þeim tilgangi að stuðla að uppbyggingu hátækniiðnaðar á sviði lyfjaþróunar hér á landi, að veita einfalda ábyrgð á skuldabréfum, eða kaupa slík skuldabréf, útgefin af móðurfélagi Íslenskrar erfðagreiningar ehf., deCODE Genetics Inc., að fjárhæð allt að 200 milljónir USD til fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf. á sviði lyfjaþróunar. Fjármálaráðherra veitir ábyrgðina eða kaupir skuldabréfin að uppfylltum þeim skilyrðum sem hann metur gild. 2. Heiti frumvarpsins verði: Frumvarp til laga um heimild til handa fjármálaráðherra, f.h. ríkissjóðs, til að ábyrgjast eða kaupa skuldabréf vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf.`` Herra forseti. Ég fæ ekki betur séð en að hv. þm. sé þegar búinn að gefast upp. Hér gengur hann í raun enn lengra, eftir því sem ég fæ skilið, en stjfrv. í að rýmka heimildir fjmrh. til að fara með fjármuni almennings. Annars vegar, á sama hátt og stjfrv. kveður á um, opnar hann á möguleikann á ríkisábyrgð til handa deCODE og hins vegar á að ríkið kaupi skuldabréf í fyrirtækinu að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Fjmrh. má samkvæmt þessum brtt. veita ríkisábyrgð á sama hátt og stjfrv. gerir ráð fyrir en hann má líka ákveða að kaupa hlutabréf í fyrirtækinu. Sannast sagna er það skoðun mín að þetta sé lakari kostur. Ég hef miklar efasemdir um að þetta sé snjöll leið að fara. Það sem ég óttast að sé að gerast með þessum lánveitingum, þessari ríkisábyrgð, er einmitt það að fyrirtækið vefi sig inn í samfélagslega ábyrgð. Þegar búið verður að stækka það og það búið að koma undir sig fótunum en er eftir sem áður mjög valt á þessum fótum, og kemur til með að verða það að öllum líkindum nema sérstaka heppni beri við, er hætt við að samfélagið muni þurfa að hlaupa undir bagga. Með því að gera ríkið að eiganda fyrirtækisins, að ríkisvæða það --- í rauninni er verið að ríkisvæða fyrirtækið með þessum hætti --- er búið að samtvinna ábyrgð ríkisins og fyrirtækisins í miklu ríkari mæli en mundi gerast með lánveitingunni einni. Ég fæ því ekki betur séð en að tillagan frá haukunum, eða hauknum, hægri hauknum í Sjálfstfl., hv. þm. Pétri H. Blöndal, sé tillaga um ríkisvæðingu. Og þá er það að gerast, þá er þetta að verða alveg fullkomnað. Það er verið að einkavæða hér alla þá starfsemi sem gefur ríkinu einhvern arð. Þjónustustarfsemi á borð við Landssímann er öll einkavædd en síðan eru uppi tillögur hér um ríkisvæðingu. Ég hef um þetta miklar efasemdir jafnframt því sem ég lýsi furðu minni yfir því að sá ágæti maður sé að leggja fram tillögu --- hér kemur hv. þm. Pétur H. Blöndal í salinn og ég vona að hann hafi heyrt málflutning minn.

Gerði það.

Ég fæ ekki betur séð en að tillaga hv. þingmanns gangi út á að ríkisvæða þessa starfsemi og að tillagan sé jafnframt rýmri heimild til fjmrh. en kveður á um í frv. sem ríkisstjórnin hefur sett fram. Hann gerir tvennt í senn 

Hv. þm. hefði átt að hlusta.

--- ég les brtt. og ég las hana hér upp í þinginu --- eða að kaupa hlutabréf. Ég las þetta orðrétt hér upp.  Ég hef einmitt saknað þess við umræðuna að menn setja fram upplýsingar og staðhæfingar en fá ekki viðbrögð, ekki nema á mjög almennum nótum. Það verður hins vegar ekki sagt um hv. þm. Pétur H. Blöndal sem hefur reynt að færa rök fyrir máli sínu þótt ég sjái ekki annað en það sem ég hef lýst hér varðandi frv. hans. Ég var að fara yfir álitsgerðir sem koma úr fjármálaheiminum. Ég byrjaði á því að fara nokkrum orðum um álitsgerð Seðlabanka Íslands og Þjóðhagsstofnunar og síðan greiningardeildar Íslandsbanka og Búnaðarbankans sem eru í svipuðum farvegi og hv. þm. Pétur H. Blöndal varðandi hlutabréfakaup ríkisins, ríkisvæðinguna, sem ég get ekki skilið á annan veg en þann. Fyrir mitt leyti vil ég taka undir þau sjónarmið sem m.a. koma frá Háskóla Íslands, Gylfa Magnússyni og öðrum kennurum við Háskóla Íslands, einnig frá Samtökum iðnaðarins --- það sjónarmið kom einnig þar fram --- sem hafa lagt áherslu á að það eigi að efla vísindarannsóknir og þær rannsóknir sem við höfum. Þannig eigi hið opinbera að koma inn í uppbyggingu á þessu sviði. Þar er hins vegar endalaus samdráttur. Háskólinn hefur ekki einu sinni fengið heimild til að taka lán til að ljúka við Náttúrufræðihúsið á sama tíma og upp sprettur myndarlegt og fallegt hús Íslenskrar erfðagreiningar.  Samtök fjárfesta segja m.a., með leyfi forseta: ,,Stjórn Samtaka fjárfesta lýsir sig mótfallna frumvarpinu í núverandi mynd. Ástæður þess eru fyrst og fremst þær, að með frumvarpinu er horfið frá markaðri stefnu um almennar aðgerðir í efnahagsmálum og teknar upp sértækar aðgerðir. Einnig eru teknar upp aftur beinar og óbeinar ríkisábyrgðir á rekstri almennrar atvinnustarfsemi á Íslandi. Óvarleg veiting ríkisábyrgða á lántökum hefur valdið verulegu tjóni í íslensku efnahagslífi. Samtök fjárfesta vilja vekja athygli á, að á íslenskum fjármálamörkuðum eru nokkur fyrirtæki, sem vinna að athyglisverðum rannsóknum og þróun. Það er hlutverk ríkisvaldsins að skapa fyrirtækjunum og annarri atvinnustarfsemi viðunandi starfsgrundvöll. Ríkisábyrgð á láni fyrir Íslenska erfðagreiningu hf. raskar starfsgrundvelli sumra þessara fyrirtækja með óeðlilegum hætti og getur beinlínis skaðað þau og fjárfesta, sem að þeim standa. Samtök fjárfesta eru þeirrar skoðunar að framlög til rannsókna og þróunar séu of lítil á Íslandi. Það er einnig skoðun Samtaka fjárfesta að of lítill hluti af framlögum til rannsókna og þróunar fari um farveg einkafyrirtækja. Það má líta á þessa ríkisábyrgð sem framlag til rannsókna og þróunar. Ríkisvaldið verður þó að tryggja jafnræði með fyrirtækjum þegar veitt eru framlög til rannsókna og þróunar. Það verður að líta á þessa ríkisábyrgð sem sértæka aðgerð en það er spor aftur á bak í annars jákvæðri þróun á íslenskum fjármálamarkaði.`` Ekki er ég sammála tóninum í þessari umsögn Samtaka fjárfesta að því leyti að þau telja að beina eigi fjármagni í ríkari mæli en gert hefur verið út úr opinberum rannsóknarstofnunum og inn í einkafyrirtæki. Ég er ósammála því en finnst hins vegar sitthvað annað sem þarna er nefnt vera umhugsunarvert. Sannast sagna verð ég að segja að í þeirri umræðu sem fram hefur farið um vísindarannsóknir á Íslandi á síðustu árum finnst mér að menn hafi nokkuð blindast af auglýsingamennsku sem hefur verið rekin, m.a. í tengslum við Íslenska erfðagreiningu. Aðrar stofnanir sem hafa stundað rannsóknir hér á landi, á vegum Hjartaverndar, Keldna, Ríkisspítalanna, víða í hinu opinbera kerfi, Háskóla Íslands, hafa ekki náð inn í kastljós fjölmiðlanna einfaldlega vegna þess að á þeim bæjum hafa menn haft annað að leiðarljósi. Þar er unnið meira að málunum í kyrrþey þótt íslenskir vísindamenn hafi, margir hverjir, haslað sér völl á erlendum samstarfsvettvangi vísindanna þannig að eftir hafi verið tekið. Þeir hafa ekki verið látnir njóta sannmælis vegna hógværðar sinnar. Mér hefur stundum fundist að þeir mættu vera duglegri að segja okkur, samlöndum sínum, frá afrekum sínum. Síðan erum við að kynnast þessum amerísku auglýsingabombum sem hafa einkennt upplýsingar sem hafa komið frá Íslenskri erfðagreiningu. Að sjálfsögðu hefur það fyrirtæki opnað möguleika fyrir íslenska vísindamenn sem áður voru ekki fyrir hendi en ég segi bara að við skulum skoða þessa hluti yfirvegað og í réttu samhengi. Þetta voru bréf og athugasemdir sem efh.- og viðskn. bárust frá þessum aðilum. Þeir vísa í samkeppnisstöðuna og þar voru athyglisverðar deilur sem upp komu milli forsvarsmanna Íslenskrar erfðagreiningar annars vegar og fyrirtækisins Lyfjaþróunar hf. hins vegar. Kannski er reyndar ekki rétt að orða það svo að deilur hafi verið milli þessara aðila --- fram komu staðhæfingar sem stönguðust á um það hvort þessi fyrirtæki störfuðu á sömu eða skyldum sviðum. Efh.- og viðskn. þingsins fékk greinargerð frá fyrirtækinu Lyfjaþróun sem ég ætla að vitna lítillega í. Þar er vísað í aðdraganda málsins og segir síðan, með leyfi forseta: ,,Hér á landi er nú þegar starfandi öflugt og vaxandi lyfjaþróunarfyrirtæki, Lyfjaþróun hf. Samkvæmt þeim upplýsingum sem finna má í frumvarpinu og í fréttatilkynningu fjármálaráðuneytisins er um sambærileg fyrirtæki að ræða, sem bæði starfa á sviði nýsköpunar í lyfjaþróun. Lyfjaþróun hf. starfar að uppgötvunum á nýjum lyfjum og lyfjaformum, forklíniskum rannsóknum í dýrum og klíniskum rannsóknum í mönnum, sem eru sömu svið og væntanlegt fyrirtæki kemur til með að starfa á. Í fyrrgreindu frumvarpi kemur fram að deCODE Genetics Inc. hafi ákveðið að hefja þróun nýrra lyfja á grundvelli þeirra erfðafræðilegu uppgötvana sem til hafa orðið í núverandi starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar. Í þessu sambandi er rétt að vekja athygli á því að Lyfjaþróun er þátttakandi í samstarfsverkefni þar sem unnið er að þróun nýrra lyfja með notkun erfðafræði og sameindalíffræði. Enn fremur er áætlað að beita erfðafræðilegum aðferðum við ýmis verkefni hjá Lyfjaþróun hf. Þó að rannsóknir fyrirtækjanna skarist ekki að fullu er augljóslega um að ræða samkeppni um sama starfsfólk og sömu fjárfesta á þessum markaði. Áður en lengra er haldið vill stjórn Lyfjaþróunar hf. taka skýrt fram að hún lítur jákvæðum augum á stuðning ríkisstjórnarinnar við uppbyggingu nýsköpunar á sviði lyfjaþróunar. Lyfjaþróun hf. er líftæknifyrirtæki og starfar að nýsköpun á sviði lyfjaþróunar. Fyrirtækið var stofnað á árinu 1991. Upphaflegir stofnendur voru Lyfjaverslun ríkisins, Lýsi hf., Tækniþróun hf. (Háskóli Íslands) og tveir einstaklingar. Hluthafar fyrirtækisins nú eru LÍF hf. (Lyfjaverslun Íslands), Uppspretta hf., Guðmundur Hallgrímsson, Sveinbjörn Gizurarson, Steinar Waage og VÍS hf.`` Síðan er rakið í greinargerðinni hvernig fyrirtækinu hefur vegnað. Sagt er að það hafi náð fljótt árangri í rannsóknum sínum, sótt um fyrstu einkaleyfin á sviði bóluefna á árunum 1993--1997 og að á árinu 1995 hafi fyrirtækið gert sinn fyrsta samning um afnotarétt á einkaleyfum Lyfjaþróunar hf. við Statens Serum Institut í Danmörku og að á árunum 1997 og 1999 hafi síðan verið gerðir samningar við lyfjafyrirtækið Wyeth í Bandaríkjunum sem er eitt stærsta lyfjafyrirtæki í heimi og eitt af þremur stærstu lyfjafyrirtækjum á sviði bóluefna. Síðan er starfsferill fyrirtækisins rakinn og greint frá því að í febrúar sl. hafi verið skrifað undir samstarfssamning við breska fyrirtækið Bespak Plc. um þróun á nýjum lyfjum og lyfjameðferðum sem gefin verða um nef. Svo er sagt að samningur þessi muni gera félaginu kleift að verða leiðandi fyrirtæki í heiminum á sviði nefúðalyfja. Svo segir, með leyfi forseta: ,,Sérstaða Lyfjaþróunar hf. liggur aðallega í þeirri þekkingu sem fyrirtækið hefur byggt upp á undanförnum tíu árum á sviði lyfjagjafar um nef, lyfjagjafar til heila, ónæmisfræði og bóluefna. Fyrirtækið hefur alla tíð starfað á Íslandi en hefur sótt verkefni, sem skilað hafa því tekjum, til lyfjafyrirtækja meðal annars í Danmörku, Hollandi, Frakklandi, Bandaríkjunum og Bretlandi. Markmið Lyfjaþróunar hf. er að þróa ný lyf, lyfjameðferðir og lyfjaform eins langt og hægt er hér á landi, miðað við það starfsfólk og fjármagn sem fæst til slíkra verkefna. Lyfjaþróun hf. hefur þegar þróað ný lyfjaform, framkvæmt forklíniskar rannsóknir á dýrum og klíniskar rannsóknir á mönnum.`` Fjölda starfsmanna Lyfjaþróunar segir fyrirtækið nú vera 33, en efh.- og viðskn. var greint frá því að ef fram fer sem horfir muni fyrirtækið fjölga starfsmönnum verulega á næstu mánuðum og árum. Fyrirtækið hefur af því áhyggjur að það muni eiga erfitt í samkeppni við Íslenska erfðagreiningu fái hún þennan ríkisstuðning en Lyfjaþróun hf. ekki. Þeir segja að samkvæmt áætlun fyrirtækisins verði starfsmenn um 80 eftir tvö ár og 120 innan fjögurra til fimm ára. Lyfjaþróun hf. hefur frá upphafi verið fjármögnuð af hluthöfum, tekjum af einkaleyfum, samningum um rannsóknarverkefni og styrkjum vegna einstakra rannsóknarverkefna. Þá hefur reksturinn verið fjármagnaður undanfarið með nýju hlutafé og lánum. Ég ætla ekki að fara að rekja þetta allt í smáatriðum en það segir frá því hvernig Lyfjaþróun hefur verið að byggja fyrirtækið upp og hve ákjósanleg öll aðstaða hér hafi verið. Reyndar fylgdi annað bréf degi síðar þar sem fyrirtækinu hafði þá gefist tóm til að --- nei, fimm dögum síðar. Þetta fyrra bréf var frá 10. apríl. En 15. apríl berst efh.- og viðskn. annað bréf þar sem fyrirtækið fer nánar yfir sögu sína, greinir frá því á hvaða sviði það starfar og sýnir fram á að starfsvettvangur þess sé hinn sami og ríkið ætlar að styrkja í formi ríkisábyrgðar til Íslenskrar erfðagreiningar. Í niðurlagsorðum bréfsins frá 15. apríl segir, með leyfi forseta: ,,Kostnaður vegna uppbyggingar fyrirtækisins næstu fimm árin er áætlaður um 6,7 milljarðar króna. Tekjur af einkaleyfum Lyfjaþróunar hf., styrkjum og tekjum af samstarfsverkefnum eru á sama tíma áætlaðar um 3,8 milljarðar.`` --- Kostnaðurinn er um 6,7 milljarðar, tekjur áætlaðar 3,8 milljarðar. --- ,,Að teknu tilliti til annarra rekstrarþátta er fjárþörf Lyfjaþróunar hf. umfram eigin tekjur á næstu fimm árum áætluð um 2,9 milljarðar króna. Áætlanir gera ráð fyrir að Lyfjaþróun hf. verði rekin með hagnaði frá og með árinu 2007. Loks skal það áréttað, sem áður hefur komið fram í bréfi Lyfjaþróunar hf. til fjármálaráðherra og efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, að við þær aðstæður sem nú eru fram komnar með lagafrumvarpi því sem hér er til umfjöllunar, er Lyfjaþróun hf. nauðugur sá einn kostur að sækja um hliðstæða ríkisábyrgð og frumvarpið tekur til. Ber til þessa eftirfarandi ástæður helstar. Samkeppnisaðstöðu Lyfjaþróunar hf. verður stórlega raskað ef frumvarpið nær fram að ganga án þess að Lyfjaþróun hf. fái hliðstæða ríkisábyrgð nú þegar með þessu lagafrumvarpi. Þannig háttar til málefnum Lyfjaþróunar hf., þegar frumvarpið kemur fram, að nú er unnið að fjármögnun þróunarátaks félagsins, eins og áður hefur verið lýst. Félagið á nú í viðræðum við bandarískan fjárfestingarbanka sem hefur sýnt áhuga á að sjá um hlutafjárútboð félagsins. Hlutafjárútboðið byggir á því umhverfi sem fyrir hendi var á Íslandi áður en lagafrumvarpið var lagt fram. Verði það óbreytt að lögum breytast forsendur Lyfjaþróunar hf. verulega, svo ekki sé meira sagt, með ófyrirséðum afleiðingum fyrir möguleika fyrirtækisins á hlutafjáröflun. Þannig þarf að taka tillit til augljósra minnkandi möguleika á fjölgun starfsfólks, hættu á yfirboðum gagnvart launakjörum, og augljósrar yfirburðaaðstöðu ríkisábyrgðarhafa sem skapast vegna ódýrara fjármagns. Svara þarf spurningum fjárfesta hvers vegna Lyfjaþróun hf. nýtur ekki sömu aðstoðar ríkisvaldsins og annað íslenskt fyrirtæki sem í hyggju hefur að hefja starfsemi á sama sviði og Lyfjaþróun hf., en þegar er í gangi samanburður á okkar fyrirtæki og öðrum í þessari grein á alþjóðlegum grundvelli. Af öllu ofangreindu er ljóst að samþykkt frumvarpsins í óbreyttri mynd getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir Lyfjaþróun hf. sem hugsanlega gætu leitt til þess að fyrirtækið þurfi að flytja aðsetur sitt til útlanda.`` Undir þetta rita Tómas Þorvaldsson, formaður stjórnar Lyfjaþróunar hf., og Sveinbjörn Gizurarson, framkvæmdastjóri. Þetta hljóta menn að taka alvarlega enda held ég að menn geri það og m.a. af þeim sökum var gerð út sendinefnd til Brussel þar sem menn sitja á hinni heilögu ritningu markaðarins og búið að koma upp virðulegum dómstól sem á að skera úr um það hvenær menn brjóta þann boðskap og þær reglur sem við höfum undirgengist með EES-samningnum því að samkvæmt honum má ekki mismuna fyrirtækjum. Samkvæmt málflutningi ríkisstjórnarinnar er verið að rétta samkeppnisstöðu Evrópu við það sem gerist í Bandaríkjunum. Það er eitt sjónarmið sem fram hefur komið. Síðan vakna þær spurningar hvort ríkisábyrgðin eða þessi stuðningur mismuni fyrirtækjum þannig að það stangist á við samkeppnisreglur ESA. Eins og ég gat um áðan voru menn frá Samkeppnisstofnun afskaplega hógværir og töldu ekki eðlilegt að þeir væru að tjá sig um þetta mál sem ég á erfitt með að skilja. En það var haldið til útlanda og hverjir skyldu hafa farið þangað? Jú, það voru fulltrúar fjmrn., fulltrúar ríkisvaldsins og að sjálfsögðu Íslenskrar erfðagreiningar. Engum frá Lyfjaþróun hf. var boðið með í þá för. Reyndar var okkur í efh.- og viðskn. lofað fundi þar sem við fengjum að heyra ferðasöguna, en niðurstöðurnar mundu ekki liggja fyrir fyrr en eftir einhverjar vikur eða mánuði. Þá fyrst mundi ESA-dómstóllinn kveða upp úrskurð sinn og þá fyrst væri hægt að taka endanlega ákvörðun. Það skondna er náttúrlega að þá eru menn þegar farnir að huga að því hvernig hægt sé að komast fram hjá því, hvort ekki sé þá hægt að túlka þetta sem byggðastyrk. Og hvað, flytja fyrirtækið þá upp í Hvalfjörð eða norður í Hrútafjörð eða í Þingeyjarsýslu  Það er svolítið sérstakt með EES-samninginn að hér sameinast margir um að lofa hann og prísa á alla lund og við sem höfðum efasemdir um ágæti hans og höfum þær enn á þeim forsendum sem menn eru núna að gagnrýna. Það var svolítið skondið hér um árið þegar til stóð að smíða varðskip norður á Akureyri og ESA-dómstóllinn eða fulltrúar hans gerðu athugasemdir við það. Þá var strax farið að reyna að finna leiðir til að komast fram hjá reglunum. Og hvernig var það gert? Jú, menn skilgreindu varðskipið sem herskip. En hvers vegna má smíða herskip án þess að bjóða smíðina út, vegna þess að það ber ríki og sveitarfélögum nefnilega að gera ef framkvæmdin fer yfir vissa upphæð? Jú, það er vegna þess að herskip eru náttúrlega hernaðarleyndarmál. En bíddu nú við, hver eru hernaðarleyndarmálin í íslensku varðskipi? Klippurnar.  Við vorum hins vegar mörg sem vorum því fylgjandi að smíða varðskip á Akureyri eða einhvers staðar annars staðar á Íslandi, a.m.k. á Íslandi. Við vildum varðveita frelsi Íslendinga til þess að taka um það ákvarðanir sjálfir án þess að vera þvingaðir til slíkra verka með reglustiku frá Brussel. Um það hefur þetta mál alltaf snúist. Við höfum ekki verið að ganga gegn því eða andæfa því að verk yrðu boðin út, þess vegna alveg suður til Sikileyjar. Það er allt í góðu lagi með það. En við viljum ráða því sjálf hvenær við gerum það og hvenær ekki. Það sama á við um þetta. Auðvitað á að taka afstöðu til þessa máls, grundaða á upplýsingum og skynsemi okkar en ekki einhverju reglugerðarverki í útlöndum. Það er um þetta sem við erum að reyna að gera kröfu til stjórnarsinna á Alþingi, þ.e. að þeir taki sjálfir afstöðu til málsins. Mér finnst umhugsunarvert hve fáir stjórnarliðar sýna þessu máli áhuga í reynd nema á bak við tjöldin, nema hv. þm. Pétur H. Blöndal. Þótt ég hafi verið að gagnrýna brtt. hans hefur hann sýnt þessu máli áhuga og vill taka þátt í málefnalegri umræðu um það. Það er meira en aðrir hv. þm. úr stjórnarliðinu hafa gert, og það finnst mér vera ámælisvert þegar um jafnstórt mál er að ræða og hér er á ferðinni. Aðrir aðilar á samkeppnismarkaði hafa einnig tjáð sig um þetta. Hér er t.d. greinargerð frá Pharmaco þar sem vísað er í samkeppni um starfsfólk sem hafi menntun og reynslu og verði ráðið til Íslenskrar erfðagreiningar. Þarna er aftur vísað í þessa samkeppnisröskun að náttúrlega ógleymdu því sem mun gerast hjá hinu opinbera sem er alltaf svelt en á sama tíma og ríkið er reiðubúið að pumpa peningum inn í starfsemi þar sem fulltrúar almennings fá síðan engu ráðið eða hafa enga möguleika á að hafa áhrif á reksturinn. Fleiri en Pharmaco sendu umsagnir um þetta mál, t.d. Delta. Áður en ég vík nánar að atriðum í greinargerð minni er ein umsögn sem ég vil sérstaklega vekja athygli á, umsögn Bandalags háskólamanna, BHM. Í henni vekur bandalagið athygli á því að fyrirtækið hefur neitað að gera kjarasamninga við aðildarfélög innan Bandalags háskólamanna og það á sérstaklega við um Félag íslenskra náttúrufræðinga. Þar hefur Íslensk erfðagreining algerlega neitað kjarasamningum og nánast vísað forsvarsmönnum félagsins á dyr. Þeir hafa varla fengið áheyrn. Muna menn hvað gerðist í samfélaginu þegar hamborgarafyrirtækið McDonalds hóf innreið sína í íslenskt samfélag og hafði þennan sama hátt á, að neita kjarasamningum við starfsfólkið? Þá varð uppi fótur og fit og mikil mótmæli hvaðanæva að úr samfélaginu, öll verkalýðshreyfingin reis upp til handa og fóta og kom andmælum og mótmælum á framfæri þar til fyrirtækið lét sér segjast. Og að sjálfsögðu á hið sama að gerast gagnvart fyrirtækinu deCODE. Auðvitað á að virða kjarasamninga. Fyrir efh.- og viðskn. komu forstjóri og forstöðumenn frá Íslenskri erfðagreiningu og einnig fulltrúar frá BHM. Forstjóri Íslenskrar erfðagreiningar sagði að menn gætu ekki gagnrýnt fyrirtækið, þ.e. ekki væri réttmætt að gagnrýna fyrirtækið, einfaldlega vegna þess að fyrirtækið greiddi hærri laun og byggi starfsmönnum sínum betri kjör en kjarasamningar kveða á um. Ég hef engar forsendur til að meta þetta, einfaldlega vegna þess að innan fyrirtækisins er þetta launabókhald ekki opið nema náttúrlega gagnvart forstjóranum, og það er ekki vegna okkar umhverfis. Það er vegna þess að bandaríski verðbréfamarkaðurinn gerir kröfur sem eru miklu ríkari um upplýsingar en gert er hér á landi. Þar kemur fram að forstjórinn er líklega með um 30 millj. kr. í árslaun árið 2000, 2,5 millj. á mánuði, en neitar síðan starfsmönnum og stéttarfélögum um kjarasamninga. Þetta eru kjörin hjá æðstu forstöðumönnum þessa fyrirtækis sem ríkið er að bjóðast til að taka upp á arma sína. Þau eru af þessari stærðargráðu og þekki ég þá ekki önnur kjör og fríðindi en ég vek athygli á því í þessu samhengi að starfsfólki og stéttarfélögum er neitað um kjarasamninga. Það finnst mér ámælisvert. Og mér finnst ámælisvert ef ríkið ætlar að gangast í þessa ábyrgð án þess að kippa þessu í liðinn því að þetta er á engan hátt boðlegt. Í bréfi sem BHM ritaði efh.- og viðskn. kemur þetta skýrt fram. Ég ætla að lesa þessa umsögn frá Bandalagi háskólamanna, með leyfi forseta: ,,Bandalag háskólamanna (BHM) tekur ekki afstöðu til stjórnmálalegra álitaefna en leggur í öllu starfi sínu áherslu á jafnræði við úthlutun opinberra gæða, sbr. t.d. 65. gr. stjórnarskrárinnar. BHM vill því aðeins geta þess að Íslensk erfðagreining ehf. hlýtur að fenginni ríkisábyrgð til handa móðurfélagi þess, verði frumvarpið að lögum, að gera kjarasamning við hlutaðeigandi stéttarfélög --- þar með talið aðildarfélög BHM. Má þar einkum nefna Félag íslenskra náttúrufræðinga (FÍN) og Meinatæknafélag Íslands en fyrrnefnda félagið hefur leitað eftir því við fyrirtækið frá upphafi. Auk þeirra má nefna fjölda hjúkrunarfræðinga en Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga er stærsta aðildarfélag BHM. Hjá fyrirtækinu starfa nú á fjórða hundrað sem gætu verið félagsmenn í aðildarfélögum BHM en aðeins um fimmtungur þeirra hefur átt þess kost að gerast félagsmenn í þessum félögum --- með tilheyrandi réttindum í sjóðum og samkvæmt kjarasamningi samkvæmt tilvísun. Íslensk erfðagreining ehf. hefur alfarið neitað því að gera kjarasamning við FÍN og við svo búið verður ekki unað --- og enn síður ef fjöldi starfsmanna eykst eins og gert er ráð fyrir í kjölfar samþykktar frumvarpsins. Minnt er á að samkvæmt lögum um atvinnuréttindi útlendinga ber að leita umsagnar hlutaðeigandi stéttarfélags en stéttarfélögunum hefur veist erfitt að gegna eftirlitshlutverki sínu meðan ekki nýtur við kjarasamnings við fyrirtækið.`` Undir þetta rita Auður Antonsdóttir, í stjórn BHM, og Gísli Tryggvason, framkvæmdastjóri BHM. Herra forseti. Ég hef vikið að ýmsum þáttum sem snerta fyrirtækið og ríkisábyrgðina en áður en ég lýk máli mínu ætla ég að vísa aftur í nál. sem ég læt fylgja inn á borð þingmanna þar sem ég árétta andstöðu mína við þetta frv. Áður hefur komið fram af minni hálfu að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu greiða atkvæði gegn þessu frv. Við lýstum þeim vilja þegar frv. kom fram að taka það til málefnalegrar og sanngjarnrar skoðunar og að það mundum við gera í efh.- og viðskn. þótt við andæfðum því mjög kröftuglega hvernig að málinu var staðið þegar augljóst var hvað var að gerast. Forsrh. samdi um málið utan þings og síðan er reynt að þjösna því með bolabrögðum í gegnum þingið eins og allir þekkja. Það tók ekki marga klukkutíma að koma því í gegnum þingflokka Sjálfstfl. og Framsfl. þótt fréttir hafi reyndar borist af því að innan Sjálfstfl. hafi verið talsverð óhamingja með málið, menn hafi verið nokkuð vansælir þótt þeir séu ekki margir, þingmennirnir, sem hafa haft dug í sér til að andæfa frv. opinberlega. Í fyrsta hluta álitsgerðar minnar vík ég að ríkisábyrgðarlögunum. Ég er búinn að fara nokkuð vel í gegnum það í ræðu minni og ætla ekki að fjölyrða um það nánar þótt mér finnist margt vera mjög undarlegt sem sagt er í því efni, sérstaklega ákvæðin, skilmálarnir, sem gilda um það hvernig skuldum er breytt yfir í hlutabréf. Mér finnst það vera mjög undarlegur kafli. Sem kunnugt er, og hér hefur komið fram, er gert ráð fyrir að skuldabréfin verði gefin út með umbreytingarskilmálum sem miða að því að á tilteknum tímapunkti verði skuldabréfunum breytt í hlutabréf í móðurfélaginu deCODE ef markaðsgengi hlutabréfa í félaginu hefur tekið tilteknum breytingum til hækkunar. Ef skuldabréfunum er breytt í hlutafé teljast þau uppgreidd og ríkisábyrgðin þar með niður fallin. Gengi hlutabréfa félagsins hefur undanfarna mánuði verið á bilinu 5,5--10 á hlut. Áætlað er að umbreytingarskilmálarnir verði þannig að eigendur skuldabréfanna geti breytt þeim í hlutabréf í deCODE miðað við 18 dollara á hlut. Þá er áformað að skilmálar kveði á um að skuldabréfin breytist sjálfkrafa í hlutafé ef gengi hlutabréfa í félaginu verði ákveðið hlutfall yfir 18 dollara markinu í tiltekinn lágmarkstíma. Hversu líklegt er að það gerist? Eru miklar líkur á að það gerist? Ég spyr. --- Þá jánkar hv. þm. Pétur H. Blöndal og væri fróðlegt að fá útskýringar hans á því. --- Þannig verði annars vegar um að ræða valkvæðan umbreytingarrétt og hins vegar sjálfvirka umbreytingu. Þá er gert ráð fyrir að deCODE muni áskilja sér rétt til að lækka umbreytingargengi, 18 dollara á tímabilinu, og munu þá gilda sömu skilmálar og áður með hið nýja umbreytingarverð sem grunn. Eins og fyrr segir eru þessar hugmyndir kynntar með þeim fyrirvara að við endanlega útfærslu kunni að verða breytingar á einstökum þáttum. Þetta rek ég allt í minnihlutaáliti mínu og er með tilvísanir yfir í greinargerð sem kom með frv. Ég held að ekki verði annað sagt en að hér sé um mjög marga lausa enda að ræða en það einasta sem virðist ljóst er að ef gengi bréfanna nær 18 dollara markinu geta eigendur þeirra breytt þeim valkvætt í hlutabréf. Við hvað að öðru leyti er átt finnst mér ekki vera skýrt. Önnur atriði sem tengjast þessu eru ekki skýr. Ég hef áður vakið athygli á því sem segir í greinargerð með frv., takist ekki að ná markmiðum deCODE um hækkun á markaðsgengi verði að greiða upp eða endurfjármagna skuldabréfin á gjalddaga. Hvað þýðir þetta? Hvernig á að skilja þetta? Lítur ríkisstjórnin svo á að líkur séu á því að um ríkisábyrgð verði að ræða til framtíðar? Eru menn að gera því skóna? Ég held að það sé raunsætt mat. Ríkisvaldið er ekki bara, og mér finnst mjög mikilvægt að leggja áherslu á þetta, að undirgangast peningalega og efnahagslega ábyrgð. Ríkið er með þessu inngripi að taka á sig siðferðilega ábyrgð. Með því að stuðla að þessari uppbyggingu á þessari forsendu gæti sú staða komið upp að erfitt væri að draga að sér hendurnar síðar, að lánstímanum loknum. Eigi fyrirtækið þá í erfiðleikum mun aftur þurfa að hlaupa undir bagga. Það er staðreynd að bruninn í fyrirtækinu, peningabruninn, neyslan, er geysilega mikill og þessir 20 milljarðar mundu, ef framhaldið yrði svipað og er nú, étast upp á þremur, fjórum árum miðað við þann halla sem er á starfseminni. Auðvitað getur það breyst en það veit enginn. Menn eru engu að síður að gera því skóna að þróun lyfja á þessum markaði taki miklu lengri tíma en nemur þessum lánstíma sem við eigum að gangast í ábyrgð fyrir. Þetta er því vægast sagt mjög undarlegt. Í greinargerð minni kem ég einnig aftur að þeim fullyrðingum sem er að finna í greinargerðinni og eru fyrst og fremst komnar frá Íslenskri erfðagreiningu. Fjármálaráðuneytismennirnir sögðust hafa leitað á netinu reyndar einnig og uppýstist það svo að netuppsprettan væri fyrst og fremst viðskiptaaðilar deCODE, það eru Lehman Brothers og Morgan Stanley og þeir félagar allir sem hafa verið að selja hlutabréfin þeirra og komu m.a. til íslenskra lífeyrissjóða og buðu þeim hlutabréf á genginu 16--18 eða 16--19 skömmu áður en þeir hröpuðu niður fyrir 10 dollara markið. Mér finnst fullkomlega skiljanlegt að þeir sem hafa geysilegt fjármagn á milli handa vilji setja peninga í lyfjaþróun. Mér finnst það fullkomlega skiljanlegt. Séu fyrirtæki af slíkri stærð og hafa þau þá burði, séu þau aflögufær vegna þess að ef vel tekst til, sem er því miður ekkert mjög oft, þá skila peningarnir sér í stórum stíl. En þetta er geysileg áhætta. Spurningin er hver og hverjir hafa burði til slíks. Þegar allt kemur til alls erum við ekki nema 280 þúsund manna þjóð. Það er bara staðreynd. Við erum að gera það býsna gott á ýmsum sviðum en við eigum ekki að tefla því í tvísýnu. Menn hafa verið að skrifa greinar og sent frá sér upplýsingar í fjölmiðla. Fyrir fáeinum klukkutímum birtist t.d. á netinu, á strik.is, grein eftir Steindór J. Erlingsson, líf- og vísindasagnfræðing. Í þeirri grein sem hann nefnir Um áhættu og Íslenska erfðagreiningu rekur hann aðdragandann að þessu máli, vísar í 20 þúsund milljónir ríkisstjórnarinnar en síðan segir hann, með leyfi forseta: ,,Líftæknin, eins og við þekkjum hana í dag, á sér ekki langa sögu því það var ekki fyrr en með tilkomu PCR-tækninnar árið 1989 sem hægt var að snúa henni upp í stóriðnað. Síðan þá hefur tæknivæðingu líftækninnar fleygt mjög hratt fram, sem endurspeglast m.a. í því að lokið var við að raðgreina erfðamengi mannsins langt á undan upphaflegum áætlunum (verkinu var lokið árið 2000). Raðgreining erfðamengis mannsins er einmitt ein af undirstöðum starfsemi fyrirtækja eins og Íslenskrar erfðagreiningar sem fást við það sem nefnist functional genomics, sem skilgreina má sem þróun og notkun aðferða sem beita má á allt erfðamengið til þess að henda reiður á starfsemi eins eða fleiri gena. Íslensk erfðagreining er því að nýta sér nýja aðferðafræði, sem, ef marka má grein Alfreðs Árnasonar í Morgunblaðinu laugardaginn 20. apríl, hefur enn ekki skilað tilætluðum árangri. Íslensk erfðagreining ætlar nú að bæta um betur og hyggst halda út á nýrri og enn óvissari lendur lyfjaþróunar sem fyrirtækið ætlar að byggja á niðurstöðum sem enn virðast ekki komnar fram. Það er því mikil óvissa tengd núverandi starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar og er hún enn meiri í væntanlegu lyfjaþróunarverkefni fyrirtækisins. Til þess að skýra þetta nánar er rétt að taka eitt dæmi. Í leiðara Science frá 13. október 1989, þar sem verið var að réttlæta fjármögnun raðgreiningar erfðamengis mannsins, koma fram upplýsingar sem varpa góðu ljósi á þessa óvissu. Leiðarahöfundur benti á að það væri ekki til mikils ætlast að fara fram á 3 milljarða dollara til raðgreiningarverkefnis, sem dreifast átti yfir 15 ár og varpa mundi ljósi á ótal sjúkdóma, í ljósi þess að ,,cystic fibrosis stofnunin hafi á fjórum undangengnum árum eytt 120 milljónum dala í einn sjúkdóm, svo ekki sé minnst á fjármagnið sem aðrar stofnanir og alríkisstjórnin hafi lagt til sama verkefnis.`` Í framhaldi af þessu bendir hann á að ,,sjúkdómar eins og geðhvarfasýki, Alzheimer, geðklofi og hjartasjúkdómar eru líklega fjölgena og miklu erfiðara að ráða fram úr en cystic fibrosis (CF).`` Hér komum við að kjarna málsins því þessi sjúkdómur, sem er banvænn arfgengur sjúkdómur og veldur alvarlegum truflunum á starfsemi lungna og meltingarfæra, orsakast einungis af einu geni ólíkt þeim fjölgenasjúkdómum sem Íslensk erfðagreining er að rannsaka. Genið sem veldur sjúkdómnum fannst árið 1989 og í frétt Science um málið frá 1. september sama ár, er talið víst að þetta muni ,,leiða til betri greiningar og líklega til betri meðhöndlunar`` á sjúkdómnum. En þrátt fyrir að orsakagen CF hafi verið með fyrstu mannagenunum ,,sem voru staðsett, klónuð og raðgreind að fullu, og líklegt að nota mætti þessa vitneskju til genalækinga, hafa tæknilegir erfiðleikar staðið rúmlega áratuga rannsóknum fyrir þrifum. Á sama tíma hafa lyfjafræðilegar nálganir, sem beinast að lífefnafræðilegum orsökum sjúkdómsins, haldið áram.`` (Lancet, 15. desember 2001) Í stuttu máli má því segja að þrátt fyrir gríðarlegan fjáraustur hafi nánast ekkert gerst í að finna lækningu við sjúkdómnum þrátt fyrir að genið sem veldur honum hafi verið þekkt í 13 ár. Hvað þá að þróuð hafi verið lyf við þessum sjúkdómi á grundvelli erfðafræði hans. Þessi saga CF-rannsókna á undangengnum áratug varpar athyglisverðu ljósi á áætlanir Íslenskrar erfðagreiningar. Sjúkdómarnir sem Íslensk erfðagreining rannsakar eru annars vegar taldir orsakast af flóknu innbyrðis samspili óskilgreinds fjölda gena og hins vegar af flókinni víxlverkun þeirra við umhverfið. CF orsakast aftur á móti af einu geni sem er óháð ytra umhverfi einstaklingsins sem þjáist af sjúkdómnum. Íslensk erfðagreining hefur enn ekki tilkynnt um fund á einu einasta af meintum orsakagenum sjúkdómanna sem fyrirtækið rannsakar, á meðan CF-genið hefur verið þekkt í 13 ár. Íslensk erfðagreining hyggst byggja lyfjaþróunar- og framleiðslufyrirtæki til að vinna lyf eða greiningartæki sem vinna á úr rannsóknarniðurstöðum sem enn eru ekki komnar (og koma kannski aldrei), meðan 13 ára sleitulausar tilraunir, með tilheyrandi fjáraustri, til þess að finna lækningu og lyf, byggð á erfðafræðilegum rannsóknum, við CF hafa enn ekki borið árangur. Í ljósi þessa tel ég fráleitt að íslenska þjóðin leggi svo mikið undir með ríkisábyrgð til að fjármagna ÍE-drauminn um lyfjaþróun því ég tel yfirgnæfandi líkur á að hann snúist upp í martröð.`` Ég var hér að vitna í grein eftir Steindór J. Erlingsson, líf- og vísindasagnfræðing, sem birtist fyrir fáeinum klukkutímum á strik.is. Íslenskir vísindamenn og kunnáttumenn eru farnir að blanda sér í þessa umræðu og beina til okkar varnaðarorðum, bæði úr vísindageiranum og einnig fjármálalífinu. Nú fer ég senn að ljúka máli mínu og hlakka til að fá hér í andsvar Pétur H. Blöndal til að ræða þær brtt. sem hann setti fram og ég tel ríkisvæðingartillögur, um að ríkið kaupi hlutabréf í þessu fyrirtæki og opni enn meira á heimildir fjmrh. til ráðstöfunar á fjármunum skattborgarans en frv. ráðherrans gerir að því leyti, þ.e. með því að valkvætt yrði fyrir hann hvort hann veitti ríkisábyrgð eða keypti hlutabréf og ríkisvæddi alveg beint. Ég hefði haldið að þarna hefðum við átt að fara inn á aðra braut og finna aðrar leiðir, þess vegna að setja hugsanlega á fót einhvern sjóð sem fyrirtæki á þessu sviði gætu sótt í þótt ég hefði helst viljað halda mig við að styrkja vísindarannsóknir og menntastofnanir sem eru starfandi á þessu sviði. Þá væri einnig fróðlegt að heyra mat hv. þm. á því sem ég hef verið að ganga eftir gagnvart öðrum stjórnarþingmönnum sem hafa blandað sér í þessa umræðu, hvernig hann meti þverrandi lánskjör, eða öllu heldur versnandi lánskjör Íslenskrar erfðagreiningar á fjármálamarkaði. Ég hef vísað í lán sem annars vegar voru tekin í desember á síðasta ári og bera alllága vexti og aftur í lán sem eru tekin í marsmánuði með 6% álagi á Libor. Einnig er vísað í lán sem eru vísitölutryggð og bera 12% vexti. Ég ætlaði varla að trúa því að þau væru í senn vísitölubundin og hefðu þessi vaxtakjör, en svo segir engu að síður í skjali sem birtist 27. mars á bandaríska verðbréfamarkaðnum og er vísað í sem 10K. Í marsmánuði er talað um 7,3 milljón dollara sem hafi vexti sem nema 12% en tengjast vísitölu, ,,consumer price index``. Þarna virðast því lánakjörin vera að versna. Ég er búinn að fara nokkuð yfir þessi gögn sem er að finna á vefnum, en einnig hef ég fengið ábendingar hjá fjölda manna úr öllum stjórnmálaflokkum sem hafa bent á staðreyndir af þessu tagi en innan efh.- og viðskn. hafa stjórnarþingmenn verið alveg sallarólegir. Við eigum að treysta mönnum og veifa síðan plöggum frá viðskiptafélögum Íslenskrar erfðagreiningar.

Herra forseti. Hv. þm. hefur greinilega ekki hlustað á ræðu mína um þetta mál þegar ég gerði grein fyrir breytingartillögu minni. Ég vil byrja á að taka fram að ég hef mikla trú á starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar. Ég hef einnig mikla trú á þessu nýja lyfjaþróunarfyrirtæki en hvort tveggja er bundið afskaplega mikilli áhættu. Ég tel fráleitt að fjármagna slíka áhættu með lánsfé, hvað þá með ríkisábyrgð. Ég mun draga tillögu mína til baka til 3. umr., því lýsti ég yfir og einnig að ég er eindregið á móti þessu máli. Ég mun greiða atkvæði gegn tillögu hv. efh.- og viðskn. Ég mun greiða atkvæði gegn frumvarpinu í heild sinni og ég mun greiða atkvæði gegn því að málinu verði vísað til 3. umr., sem ég annars geri aldrei. Ég er það mikið á móti málinu. En að því gefnu að tillaga hv. efh.- og viðskn. verði samþykkt af hv. Alþingi og að því gefnu að lögin liggi þannig fyrir vil ég milda skaða ríkissjóðs, tap ríkissjóðs, þannig að ríkið geti breytt skuldabréfunum í hlutafé, með þeim umbreytingarskilmálum sem eru í gangi, á genginu 18 dollarar á hlut. Ríkissjóður tæki þannig þátt í þeim hagnaði sem yrði ef vel gengur. Það eru ákveðnar líkur á að gengi hlutabréfa --- ef hv. þm. gæti hlustað --- yrði nálægt núlli eða núll, þ.e. gjaldþrotalíkur, en það eru einnig líkur á því að vel gangi, en þá yrði gengið mjög hátt vegna áhættunnar. Þá verður gengið væntanlega 50--100, jafnvel 200. Í því tilfelli, ef vel gengur, vil ég að ríkissjóður njóti meira en ríkisábyrgðargjalds vegna þeirrar áhættu sem hann tekur og megi skuldbreyta bréfunum í hlutafé og njóta hagnaðarins. Að sjálfsögðu er þetta ríkisvæðing. Að sjálfsögðu er allt dæmið andstætt einkavæðingarhugmyndum. Að sjálfsögðu er þessi tillaga andstæð hugmyndum Sjálfstfl. um að ríkið skuli ekki skipta sér af atvinnurekstri.

Herra forseti. Ég misskildi ekki neitt. Hv. þm. leggur til rýmri heimild til fjmrh. en hans eigin frv. gerir. Samkvæmt brtt. hv. þm. Péturs H. Blöndals er fjmrh. heimilt að veita einfalda ábyrgð á skuldabréfum eða kaupa slík skuldabréf, útgefin af móðurfélagi Íslenskrar erfðagreiningar ehf., deCODE genetics, að fjárhæð allt að 200 milljónir bandaríkjadollara. Sem sagt: Það er valkvætt fyrir hæstv. fjmrh. að veita þessa ábyrgð ...  Hv. þm. Pétur H. Blöndal er því farinn að ganga í tvær áttir. Annars vegar segist hann á móti frv. en hins vegar kemur hann fram með brtt. sem er rýmri heimild til hæstv. fjmrh. en sjálft frv. frá ríkisstjórninni. Ég fæ ekki annað skilið. Þetta segir í breytingartillögunni og ég las hana upp áðan. Þetta er tillaga um ríkisvæðingu sem gengur lengra en sjálft stjfrv. gerir. Ég virði það sem fram hefur komið hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal í umræðu um þetta mál en nú er ég hættur að skilja. Ég er hættur að skilja eftir að þessi brtt. um ríkisvæðingu kom fram frá hv. þm. Pétri H. Blöndal.

Herra forseti. Ég þarf að útskýra þetta enn betur fyrir hv. þm. Þessi tillaga verður dregin til 3. umr. Það þýðir að hv. Alþingi verður líklega búið að samþykkja tillögu hv. efh.- og viðskn. að ríkissjóður megi veita ríkisábyrgð. Þá bæti ég við til þess að nota allt frv., til þess að nota greinargerð frv. um umbreytinguna --- öðruvísi er það tæknilega ekki hægt --- að fjmrh. sé auk þess heimilt að kaupa þessi sömu skuldabréf. Það fellur alveg inn í greinargerðina. Það fellur alveg inn í samkomulagið sem gert hefur verið við fyrirtækið þannig að fyrirtækinu má vera nokkuð sama hvort ríkissjóður eigi þessi skuldabréf eða einhver annar. Þannig mun ríkissjóður hagnast á því ef vel gengur. Vegna eðlis áhættunnar í þessu fyrirtæki þar sem annaðhvort gengur mjög vel --- mjög vel --- eða mjög illa, þ.e. gjaldþrot --- það er eiginlega ekkert þarna á milli --- vegna eðlis þessarar áhættu þá er miklu skynsamlegra fyrir ríkissjóð, og það rökstuddi ég, að nota umbreytinguna, þ.e. eiga skuldabréfin sjálfur, veita ekki ríkisábyrgð heldur kaupa skuldabréfin sjálfur, veita lán sem þarna er gert ráð fyrir. Ef fjmrh. tekur ákvörðun um ríkisábyrgð þarf hann að rökstyðja það. Það er afskaplega óskynsamlegt að veita ríkisábyrgð eina sér vegna eðlis þessarar áhættu. Hann getur því ekki veitt ríkisábyrgð. Hann verður samkvæmt þessari tillögu að kaupa skuldabréfin og eignast kauprétt í fyrirtækinu. Það liggur að baki þessu. Það var ekki hægt að gera þetta öðruvísi vegna þeirrar tækni að ég þurfti að nota greinargerð með frv. um þessa umbreytingarreglu. Það er umbreytingarreglan sem skiptir öllu máli því þá er ríkissjóður farinn að taka þátt í hagnaðinum. Hæstv. fjmrh. þarf að rökstyðja það ef hann gerir eitthvað annað, ef þessi tillaga verður samþykkt. Þetta er munurinn á þessari tillögu og tillögu hv. efh.- og viðskn. þar sem bara er heimilt að veita ríkisábyrgð, ríkissjóður fær eitthvert mjög lágt ríkisábyrgðargjald. Hann tapar öllu ef það tapast og hann fær ekkert fyrir sinn snúð nema ríkisábyrgðargjaldið ef vel gengur. Þessi er munurinn.

Herra forseti. Ég hef nú ekki verið sérstaklega gefinn fyrir það að ríkissjóður sé að braska. En ef við förum út á þá braut að tala um að taka þátt í hagnaði þá finnst mér svolítið undarlegt að hv. þm. Pétur H. Blöndal skuli vilja selja frá okkur öll þau fyrirtæki og stofnanir sem skapa ríkissjóði hagnað,  Ég held að tillaga hv. þm. Péturs H. Blöndals um að ríkisvæða fyrirtæki sé jafnvel varasamari en hin, vegna þess að þetta byggir á því að vefa saman hagsmuni fyrirtækisins og samfélagsins.  Okkur finnst öllum að sjálfsögðu eftirsóknarvert að byggja upp starfsemi á þessu sviði. En ágreiningurinn snýst um það hvernig við berum okkur að í því efni. Við eigum ekki að gera það á óábyrgan hátt eða á fölskum forsendum. Þá stöndum við frammi fyrir vanda þegar skuldabréfið er útrunnið. Sá vandi verður miklu alvarlegri en sá vandi sem við stöndum núna frammi fyrir 

Herra forseti. Við ræðum hér afar flókið mál og um það eru mjög skiptar skoðanir, þ.e. hvort yfir höfuð eigi að veita þá heimild sem hér er fjallað um, þar sem fjmrh. yrði fengin heimild fyrir hönd ríkissjóðs ábyrgjast útgáfu skuldabréfa vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf. Eins og margoft hefur komið fram í umræðunni er um að ræða 20 milljarða kr. ríkisábyrgð. Eins og þeir hv. þm. Pétur H. Blöndal og Ögmundur Jónasson voru að fjalla um áðan þá er ljóst að ríkissjóður sem slíkur mun tapa öllu ef illa fer, en ekki fá nokkra sárabót ef vel gengur, því þá fær fyrirtækið Íslensk erfðagreining og önnur fyrirtæki sem tengjast Íslenskri erfðagreiningu hagnaðinn. En hvaða vit er nú í því að fjárfesta í lyfjaþróunarfyrirtækjum? Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur fjallað um það hér í ræðum sínum að áhættan sé gífurlega mikil og að allt upp í 90% líkur séu á því að þetta fé gæti tapast. Nú hafa fleiri einstaklingar stutt þá skoðun, að vísu ekki stærðfræðilegum rökum eða rökum sem byggja á útreikningi á hinum efnahagslega þætti heldur eru fræðimenn á sviði líftækniiðnaðar farnir að koma fram á sjónarsviðið og segja okkur dálítið meira um hvað málin snúast, segja okkur meira frá líftækninni sjálfri, vísindunum sem að baki liggja, vísindunum sem eiga að gefa þessum fyrirtækjum gróðamöguleikana. Mig langar til þess að snúa máli mínu svolítið í þá átt, herra forseti, að fjalla um það sem skrifað hefur verið upp á síðkastið af þannig mönnum. Þá er ég með í huga menn eins og Alfreð Árnason erfðafræðing, sem skrifaði grein í Morgunblaðið fyrir skemmstu, og Steindór J. Erlingsson, líf- og vísindasagnfræðing, sem skrifaði grein sem birtist á vefnum strik.is í dag, eftir því sem ég best veit, þar sem hann fjallar um áhættuna af þessum atvinnurekstri og segir okkur dæmisögu um hvernig hafi gengið í þessum iðnaði hingað til. Sömuleiðis kem ég til með að styðja mál mitt með grein sem birtist þann 18. febrúar síðastliðinn í því virta tímariti Newsweek. Þar er fjallað um genablöðruna eða bóluna. Þær eru nú ýmsar bólurnar sem upp rísa í umræðunni. Newsweek fjallar þann 18. febrúar síðastliðinn um genabóluna. Hún er ný bóla í vísindum, bóla sem á að gera okkur svo rík. Hún er sambærileg við internetbóluna eða bóluna sem við höfum orðið vitni að að hafi blásið upp á fjarskiptamarkaði. Síðan er farið út í það í greininni í Newsweek að skýra þessa genabólu sem óx seint á tíunda áratugnum og var drifin áfram af ákafa og spenningi yfir kortlagningu genamengis mannsins sem eins og menn vita var lokið í júní árið 2000. Auðvitað voru gífurlegar vonir bundnar við að kortlagningu genamengis mannsins yrði lokið. Fjárfestar beggja vegna Atlantsála höfðu á þeim tíma sett hundruð milljóna bandaríkjadollara í þessa nýju atvinnugrein sem heitir líftækni. Hugmyndin á bak við þessa atvinnugrein var sú að leyndardómur genanna yrði vísindamönnum ljós ef þeir byggðu upp gagnagrunna og létu tölvur greina þau gögn sem fyrir liggja á þessu sviði. Vísindamenn og fjárfestar voru lengi framan af gífurlega vongóðir um að leiða saman hesta sína á þennan hátt. Þannig mundi hið nýjasta í upplýsingatækninni og hið nýjasta í líffræðinni hjálpa þessum stóru lyfjafyrirtækjum, sem við þekkjum að eru á markaðnum, að þróa og markaðssetja ný lyf. Herra forseti. Það er eðli loftbólunnar að springa. Hún þenst svo mikið út að hún springurr á endanum. Þeir hjá Newsweek spyrja hvort ekki sé eðlilegt að álykta að loftið geti farið úr þessari genabólu alveg eins og það virðist hafa farið úr internetbólunni og fjarskipamarkaðsbólunni. Síðan er tíundað hvernig verð hlutabréfa í mörgum líftæknifyrirtækjum hefur hríðfallið á undanförnum árum og við Íslendingar höfum auðvitað fundið áþreifanlega fyrir því. Þess er getið í grein Newsweek að verð á hlut í LION Biosciences í Þýskalandi hafi fallið úr 40 dollurum í 13 dollara. Það er komið inn á íslenska fyrirtækið deCODE genetics. Getið er um að hlutabréf í því fyrirtæki hafi fallið um meira en þrjá fjórðu síðan það var sett á markað. En Íslendingar eru nú farnir að kunna þessar tölur utan að því þegar deCODE genetics var sett á markað var gengið um 18, en stendur nú í sögulegu lágmarki, eða 5 dollurum. Newsweek getur líka um öflugt bandarískt fyrirtæki sem heitir Celera. Það er fyrirtækið sem vann að þessari kortlagningu genamengis mannsins. En þrátt fyrir sína gífurlegu uppgötvun og árangur þá hefur verð bréfa í Celera fallið upp á síðkastið. Hvað sýnir hríðfallandi hlutabréfaverð okkur? Jú, það sýnir okkur að líftæknigeirinn hefur valdið vonbrigðum. Það sýnir okkur ekkert annað en það. Hann hefur valdið vonbrigðum og það er ekki bjart fyrir stafni eins og hæstv. fjmrh. hélt fram í umræðum á Alþingi á eldhúsdegi þegar hann vildi meta það svo að bjart væri fyrir stafni í efnahagsmálunum. En ég verð að segja, herra forseti, að ef hæstv. fjmrh. ætlar að reiða sig á að fá einhvern stuðning af líftækniiðnaðinum í þeim efnum þá er svo sannarlega ekki bjart fyrir stafni hjá honum í dag. Fyrir nokkrum árum leit út fyrir að hið langdregna ferli lyfjaþróunar þar sem vísindamenn prófa sig áfram smátt og smátt mundi víkja fyrir nýjum hraðari aðferðum, byggðum á þekkingu á genum og tölvulíkönum til prófana. Sum fyrirtæki byggðu upp risastóra gagnagrunna um gen sem þau seldu aðgang að og hugbúnaðarfyrirtæki hönnuðu tölvulíkön af því sem fram fer í frumum mannsins og jafnvel heilu líffærunum sem nota átti til prófana. Því er skemmst frá að segja að margir fjárfestar trúðu því að líftæknin mundi opna nýja leið í lyfjaþróun. En í sannleika sagt hefur þessi leið alls ekki verið opnuð. Í greininni sem ég hef verið að styðjast við í frásögn minni, herra forseti, og birtist í Newsweek þann 18. febrúar, kemur fram að sérfræðingar Nomura bankans í London gerast svo djarfir að fullyrða að líftæknin hafi ekki hjálpað stóru lyfjafyrirtækjunum að þróa fleiri lyf og koma þeim á markað. Nomura bankinn í London er risastórt fjármálafyrirtæki sem hefur sérhæft sig á þessum markaði og hefur komið að því að gefa út yfirlit um stöðu mála hjá líftæknifyrirtækjum. Fulltrúi þessa fyrirtækis segir í greininni í Newsweek að líftækni hafi ekki hjálpað stóru lyfjafyrirtækjunum að þróa fleiri lyf og koma þeim á markað. Hvers vegna ættum við Íslendingar þá að trúa Kára Stefánssyni, herra forseti? Hvaða ástæðu höfum við til þess þegar varnaðarorðin koma úr öllum áttum og jafnvel frá svo öflugum fyrirtækjum sem þessum sem Newsweek greinir frá í sinni grein? Ef ég held áfram að endursegja lauslega þau varnaðarorð sem Newsweek fjallar um í grein sinni um genabóluna kemur þar einnig fram að tölvur hafi flýtt mjög fyrir lyfjaþróun en þar segir líka að hugmyndir að nýjum lyfjum verði þó sjaldnast til við beina tölvuvinnslu. Þetta er mikilvægt að menn hafi í huga þegar þessi mál eru öll skoðuð. Síðan getur Newsweek um offitulyfið P-57 sem nú er í þróun, það sé gott dæmi um að þó að tölvurnar séu ágætar til að styðja sig við hafi þær í sjálfu sér ekki flýtt fyrir lyfjaþróuninni. Varðandi offitulyfið P-57 segir Newsweek að hugmyndin hafi komið frá San búskmönnum í Suður-Afríku sem tuggðu sérstök laufblöð þegar hart var í ári til þess að minnka þorsta og matarlyst. Síðan er tekið annað dæmi, um hvítblæðilyfið glivec sem sett var á markað á síðasta ári, og þótt tölvur hafi verið notaðar við þróun þess hafi upprunalega hugmyndin komið fram hjá lækni sem tók eftir því að hvítblæðisjúklingar höfðu allir sama litningagalla. Stór hluti vandamála líftæknifyrirtækjanna sé sá að þau hafi ekki tekið nægilegt tillit til þess hve oft tilviljanir eða sérkennilegar aðstæður hafi orðið kveikja að hugmyndum að nýjum lyfjum. Tilviljanir og sérkennilegar aðstæður, herra forseti. Ég nefndi áðan grein sem birtist í Morgunblaðinu fyrir skemmstu, skrifuð af Alfreð Árnasyni erfðafræðingi. Greinin mun vera einhvers staðar í blaðabunkanum mínum, svo ég finni dagsetninguna á henni. Það mun hafa verið laugardaginn 20. apríl sem sú grein birtist undir fyrirsögninni ,,deCODE heggur tvisvar í sama knérunn``. Alfreð Árnason vekur einmitt athygli á því sama og gert er í Newsweek-greininni, nefnilega því að umhverfisáhrifin séu gífurlega umfangsmikil og umtalsverð þegar rannsóknir af þessu tagi eru skoðaðar. Það skiptir verulegu máli í þessum rannsóknum hver umhverfisáhrifin eru og þess vegna nægir okkur ekki að líta til genanna sem við höfum getað kortlagt. Það nægir ekki að reyna að skoða í gegnum tölvur og tölvutæknina einhverjar niðurstöður því að umhverfisáhrifin eru augljóslega umtalsverð og um þetta virðast fræðimenn vera sammála. Þessi staðreynd gerir það að verkum að kortlagning genamengis mannsins er ekki sú lausn sem menn gerðu sér vonir um. Samkvæmt upplýsingum þeim sem hægt er að afla sér í greinum sem sérfræðingar skrifa þessa dagana hafa mörg líftæknifyrirtæki tekið á þessum erfiðleikum sínum með því að færa sig nær hefðbundnum lyfjafyrirtækjum, annaðhvort með því að koma á fót eigin lyfjaþróunardeildum eða með því að mynda bandalag við stór lyfjafyrirtæki. Upphafleg viðskiptaáætlun deCODE var sú að selja aðgang að gagnagrunni á heilbrigðissviði, gagnagrunni sem hefði að geyma gen íslensku þjóðarinnar, og svo hefur fyrirtækið nýlega hafið þessa lyfjaþróunarvinnu í samvinnu við lyfjafyrirtækið La Roche. Þannig er deCODE dæmi um fyrirtæki sem gerir nákvæmlega þetta sem lýst er í Newsweek, tengdi sig risastórum lyfjafyrirtækjum og keypti upp MediChem Life Sciences sem er efnafræðifyrirtæki fyrst og fremst. Kári Stefánsson hefur fjallað um það í viðtölum sem við hann hafa verið tekin að nú ætli hann að leiða þessa ólíku þætti saman og í gegnum það að leiða efnafræðina og erfðafræðina saman með lyfjarisann Hoffmann-La Roche á bak við sig geti lottóvinningurinn verið í höfn. En, herra forseti, það er deginum ljósara að það yrði um lottóvinning að ræða, svo gífurleg er áhættan. Formúlan er sem sagt þessi, að tengja saman fyrirtæki sem vinna innan erfðafræðinnar, efnafræðinnar og lyfjaframleiðslu. Hvernig hefur hún gengið? Til hvers hafa bandalög af þessu tagi leitt eða til hvers munu þau leiða? Jú, þau munu eflaust leiða til þess að stóru lyfjafyrirtækin yfirtaka hinn nýja líftæknigeira og Newsweek spáir því að lyfjarisarnir muni sameina líftæknigeirann lyfjaþróunardeildunum sínum. Annar möguleiki væri síðan sá að lyfjatæknifyrirtækin breyttu sjálfum sér í bein lyfjafyrirtæki, framleiðslufyrirtæki, eða að risarnir í upplýsingatækninni eins og IBM eða Compaq og Oracle taki þessi lyfjafyrirtæki undir sinn væng og noti til samstarfs um að hanna hugbúnað fyrir lyfjaþróun. Samrunavinna lyfjaþróunarfyrirtækja, lífvísindafyrirtækja og tölvufyrirtækja er sem sagt formúlan sem verið er að nota í þessu tilfelli. Við vitum svo sem öll að tölvugaldurinn er magnaður og merkilegur en tölvukerfi eru kannski brokkgeng líka og vafasamt hvort nokkurn tíma verði hægt að nota þau beinlínis til að finna upp lyf. Hugmyndin sem Íslensk erfðagreining, deCODE og MediChem byggja á gerir í raun og veru ráð fyrir því og við þá aðferð setja sérfræðingar Newsweek spurningarmerki. Þeir spyrja hvort slíkt verði einhvern tíma mögulegt. Lokaniðurstaða greinarinnar um genabóluna sem ég hef notað sem uppistöðu í málflutning minn hingað til, herra forseti, varðandi þennan árangur, hvort þetta verði einhvern tíma mögulegt, er að um það sé allt á huldu. Herra forseti. Um það veit enginn. Hvers vegna er þetta allt svona flókið og hvers vegna er áhættan svona mikil? Ef við höldum áfram að skima þetta tæknilega er vert að skoða sjónarmið líf- og vísindasagnfræðingsins Steindórs J. Erlingssonar sem á grein á strik.is í dag, grein sem fjallar um áhættu og Íslenska erfðagreiningu. Þar kemur einmitt dæmisaga vísindamannsins um það hvernig gengið hefur að greina orsakagen CF-sjúkdómsins. CF-sjúkdómurinn er sjúkdómur sem Steindór gerir grein fyrir í grein sinni. Það er rétt að lesa brot úr greininni þar sem Steindór vitnar í leiðara vísindatímaritsins Science sem birtist 13. okt. 1989. Í honum er verið að réttlæta fjármögnun stórfyrirtækja á raðgreiningu erfðamengis mannsins og þar koma fram upplýsingar sem varpa góðu ljósi á þessa óvissu. Leiðarahöfundur Science bendir á að ekki sé til mikils ætlast að fara fram á 3 milljarða dollara fyrir raðgreiningarverkefni sem dreifast áttu yfir 15 ár og varpa mundu ljósi á ótal sjúkdóma. Svo kemur Steindór J. Erlingsson í grein sinni inn á þennan CF-sjúkdóm sem heitir á tæknimáli Cystic Fibrosis og ég vil fá að vitna, með leyfi forseta, beint í grein Steindórs en þar segir: ,,... í ljósi þess að ,,cystic fibrosis stofnunin hafi á fjórum undangengnum árum eytt 120 milljónum dala í einn sjúkdóm, svo ekki sé minnst á fjármagnið sem aðrar stofnanir og alríkisstjórnin hafa lagt til sama verkefnis.`` Í framhaldi af þessu bendir hann [þ.e. leiðarahöfundur Science frá 13. okt.] á að ,,sjúkdómar eins og geðhvarfasýki, Alzheimer, geðklofi og hjartasjúkdómar eru líklega fjölgena og miklu erfiðara að ráða fram úr en cystic fibrosis (CF).```` Svo kemur Steindór J. Erlingsson með sínum eigin orðum inn á það að hér séum við komin að kjarna málsins ,,því þessi sjúkdómur, sem er banvænn arfgengur sjúkdómur og veldur alvarlegum truflunum á starfsemi lungna og meltingarfæra, orsakast einungis af einu geni ólíkt þeim fjölgenasjúkdómum sem ÍE er að rannsaka. Genið sem veldur sjúkdómnum fannst árið 1989 og í frétt Science um málið frá 1. september sama ár er talið víst að þetta muni ,,leiða til betri greiningar og líklega til betri meðhöndlunar`` á sjúkdómnum. En þrátt fyrir að orsakagen CF hafi verið með fyrstu mannagenunum ,,sem voru staðsett, klónuð og raðgreind að fullu, og líklegt að nota mætti þessa vitneskju til genalækinga, hafa tæknilegir erfiðleikar staðið rúmlega áratuga rannsóknum fyrir þrifum. Á sama tíma hafa lyfjafræðilegar nálganir, sem beinast að lífefnafræðilegum orsökum sjúkdómsins, haldið áfram.`` Í stuttu máli má því segja að þrátt fyrir gríðarlegan fjáraustur hafi nánast ekkert gerst í að finna lækningu við sjúkdómnum þrátt fyrir að genið sem veldur honum hafi verið þekkt í 13 ár. Hvað þá að þróuð hafi verið lyf við þessum sjúkdómi á grundvelli erfðafræði hans.`` Herra forseti. Í þessari athyglisverðu grein Steindórs J. Erlingssonar, líf- og vísindasagnfræðings, kemur fram að þrátt fyrir mjög ítarlegar rannsóknir á CF-sjúkdómnum í þrettán undangengin ár hafi ekki verið þróuð lyf við honum á grundvelli erfðafræði hans. Hvaða sjúkdóma er svo Íslensk erfðagreining að rannsaka? Jú, það kemur fram í grein Steindórs að þeir sjúkdómar sem Íslensk erfðagreining rannsakar eru meðal annars taldir orsakast af flóknu innbyrðis samspili óskilgreinds fjölda gena, eins og hann kemst að orði í grein sinni. Ef ég fæ að vitna áfram, með leyfi forseta, beint í greinina: ,,Sjúkdómarnir sem ÍE rannsakar eru annars vegar taldir orsakast af flóknu innbyrðis samspili óskilgreinds fjölda gena og hins vegar af flókinni víxlverkun þeirra við umhverfið. CF orsakast aftur á móti af einu geni sem er óháð ytra umhverfi einstaklingsins sem þjáist af sjúkdómnum. ÍE hefur enn ekki tilkynnt um fund á einu einasta af meintum orsakagenum sjúkdómanna sem fyrirtækið rannsakar á meðan CF-genið hefur verið þekkt í 13 ár. ÍE hyggst byggja lyfjaþróunar- og framleiðslufyrirtæki til að vinna lyf eða greiningartæki sem vinna á úr rannsóknarniðurstöðum sem enn eru ekki komnar (og koma kannski aldrei), meðan 13 ára sleitulausar tilraunir, með tilheyrandi fjáraustri, til þess að finna lækningu og lyf, byggð á erfðafræðilegum rannsóknum, við CF hafa enn ekki borið árangur. Í ljósi þessa tel ég fráleitt að íslenska þjóðin leggi svo mikið undir með ríkisábyrgð til að fjármagna ÍE-drauminn um lyfjaþróun því ég tel yfirgnæfandi líkur á að hann snúist upp í martröð.`` Svo mælir líf- og vísindasagnfræðingurinn Steindór J. Erlingsson í grein um áhættu og Íslenska erfðagreiningu. Herra forseti. Innra með mér, fákunnandi um lífvísindi og erfðafræði, bærast nákvæmlega sömu tilfinningar. Ég er skíthrædd um að draumur Íslenskrar erfðagreiningar um árangur á þessu sviði eigi eftir að snúast upp í martröð. Og martröðin verður sýnu óhugnanlegri, herra forseti, ef við, háttvirtir alþingismenn á Alþingi Íslendinga, heimilum hæstv. fjmrh. að gangast í ábyrgð fyrir 20 milljarða kr. láni sem á að fjármagna ævintýrið, mögulegan lottóvinning. Herra forseti. Lái hver sem vill okkur þingmönnum sem höfum efasemdir. Þegar við lesum greinar eftir fræðimenn á borð við þessa, Steindór J. Erlingsson og Alfreð Árnason, ber allt að sama brunni. Hér er vísindalega áhættan svo gífurleg að það er ekkert vit í því að setja fjármuni þjóðarinnar í þá spennitreyju sem hér er verið að fjalla um. Herra forseti. Má ég þá koma aftur að tillögunni sem ég hreyfði í umræðunni fyrir nokkrum dögum þegar ég flutti fyrri ræðu mína í 2. umr. um málið. Ég legg það til í alvöru að við alþingismenn beitum okkur frekar fyrir því við ríkisstjórnina að hún leggi 20 þús. millj. inn á bankareikning, láti þær ávaxta sig, sennilega um eina 2 milljarða á ári, og eigi þar með fé til að setja í vísinda- og tæknirannsóknir sem hafa verið fjársveltar undanfarin ár. Hver er sú ríkisstjórn sem stærir sig af öflugri stefnu í vísinda- og tæknirannsóknum en ætlar svo að hlaupa út undan sér með 20 þús. millj. króna ríkisábyrgð fyrir fyrirtæki sem guð einn veit hvort hefur einhverjar hugmyndir sem geta orðið að veruleika? Herra forseti. Það eykur manni ekki tiltrú á þessi áform öllsömul að fólk í viðskiptageiranum skuli vera jafnskeptískt og raun ber vitni. Því til marks má nefna grein sem birtist í Viðskiptablaðinu vikuna 17.--23. apríl síðastliðinn. Þar er lagt út af fundi sem Verslunarráð Íslands hélt. Eftir því sem ég man mun sá fundur hafa verið haldinn í miðvikudagshádegi 17. apríl. Þó þori ég ekki alveg að fara með dagsetninguna. En á þeim fundi, þar sem Verslunarráðið fjallaði um málið, kom fram að Bogi Pálsson, formaður Verslunarráðsins, sagði þessa hugmynd vera stílbrot á stefnu ríkisstjórnarinnar og meðal fundarmanna mun hafa komið fram almenn óánægja um málið. Viðskiptablaðið segir frá þessum fundi og getur um það að hæstv. fjmrh. Geir Haarde, hafi fengið það hlutverk á þessum fundi að verja þessa ákvörðun og hann mun hafa lagt áherslu á það í ræðu sinni að menn þyrftu stundum að gera fleira en gott þykir. Herra forseti. Ég kref hæstv. fjmrh. skýringa á því hvers vegna hann leyfir sér að halda því fram að hann sé í þessu máli að gera fleira en honum þykir gott. Það sem Viðskiptablaðið hefur eftir hæstv. fjmrh. frá fundi Verslunarráðsins stangast á við það sem við höfum heyrt í ræðum hæstv. fjmrh. hér í þessum sal. Ég held að hæstv. fjmrh. verði að tala af meiri sannfæringarkrafti en hann hefur gert nú til þess að sannfæra Alþingi Íslendinga og þjóðina um að hér sé góð hugmynd á ferðinni. Eða gerir hæstv. fjmrh. sér ekki grein fyrir því að skoðanakannanir sýna að 75% þjóðarinnar eru þessu gífurlega mótfallin og að mótstaðan við hugmyndina virðist vera langmest á Reykjavíkursvæðinu, þar sem u.þ.b. 83% virðast vera mótfallin því að Alþingi heimili hæstv. fjmrh. að gangast í þessa ábyrgð? Herra forseti. Viðskiptablaðið greinir þannig frá ræðu hæstv. fjmrh. að hann mun samkvæmt fréttinni hafa sagt að það hefði verið ábyrgðarleysi að vísa málinu frá sér til þess eins að halda fast í sannfæringu sína, en að menn þurfi stundum að gera fleira en gott þykir. Herra forseti. Hv. alþingismenn eiga inni hjá hæstv. fjmrh. skýringar á þessum orðum. Hæstv. forsrh. hefur mótmælt því að hér sé um stílbrot eða stefnubreytingu að ræða hjá ríkisstjórninni. Hann hefur reyndar ekki gert það í þingræðum vegna þess að hann hefur nú ekki látið svo lítið sem að vera hérna við þessar umræður þannig að við höfum ekki haft tækifæri til þess að eiga nægilega mikil orðaskipti við hæstv. forsrh. í þessum efnum. Ég sakna þess reyndar, herra forseti, að hv. stjórnarþingmenn skuli ekki leggja meira á sig við umræðuna hér, þó að ég geti fagnað því nú að ég sé hv. formann efh.- og viðskn. ganga í salinn og treysti því að hann taki á öflugan hátt þátt í þessum umræðum en láti sér ekki nægja þá ræðu sem hann hélt hér sem framsöguræðu fyrir nefndarálitinu og stærði sig af að væri ein sú lengsta sem hann hefði haldið í þinginu. Ég treysti því að menn séu hér til þess að ræða málin og velta upp þeim rökum sem vísindamenn hafa komið með fram á sjónarmiðið nú á síðustu dögum og sömuleiðis fjármálaspekúlantar og ég tala nú ekki um hluti sem hafðir hafa verið eftir forustumönnum verkalýðshreyfingarinnar.  
             Herra forseti. Grein sú í Viðskiptablaðinu sem ég hef verið að vitna hér í er afar athyglisverð fyrir margra hluta sakir. Þar halda menn á penna sem hafa haft trú á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar hingað til, en þá trú er sannarlega ekki að finna í þeirri grein sem hér birtist undir fyrirsögninni Sértækar aðgerðir fyrir sérstakt fyrirtæki. Blaðið segir frá því hvernig lögð hafi verið áhersla á það af hálfu ríkisstjórnarinnar að þetta mál sé einstakt í sinni röð og hafi ekki fordæmisgildi. En, herra forseti. Ég held því fram að hæstv. fjmrh. hafi ekki sannfært okkur hv. þm. um að málið sé ekki fordæmisgefandi. Hann hefur haft á orði að hann sé svo sem tilbúinn til að skoða fleiri mál, hvert það mál sem upp komi og gæti verið þannig í laginu að það mætti flokka undir svipaðan hatt. Herra forseti. Þau orð hæstv. fjmrh. hafa ekki verið trúverðug að mínu mati. Engin fyrirheit hafa verið gefin út af hálfu ríkisstjórnarinnar um að slíkt verði upp á teningnum og það hafa heldur engin fyrirheit verið gefin af hálfu ríkisstjórnarinnar um að menn séu að móta hér einhverja stefnu. Það er ekki sýnilegt í þessu máli frekar en í öðrum málum, stórum atvinnumálum sem við höfum fjallað um í þingsölum í vetur. Stefnuleysið eitt hefur verið ríkjandi. Það ríkir enn. Það ríkir í stóriðjumálunum. Það ríkir í þessum málum líka. Það eina sem virðist vera stefna hjá hæstv. ríkisstjórn er að verkefnin séu af slíkri stærðargráðu að þau séu ofvaxin íslensku samfélagi. Þessu máli hef ég líkt við eldflaug sem lent hefur á morgunverðarborðinu mínu. Svo ofvaxið er þetta mál eitt og sér. Herra forseti. Er nauðsynlegt fyrir íslensk stjórnvöld að grípa til þeirra sértæku ráðstafana sem hér er verið að leggja til? Ég vil segja að þessi spurning sé fullkomlega gild, að eðlilegt sé að við spyrjum þessara spurninga. Rökin eru að koma fram á sjónarsviðið núna. Eftir því sem fleiri greinar eru skrifaðar því fleiri rök koma hér upp á yfirborðið. Herra forseti. Ég verð að segja að þau rök eru öll andsnúin hugmyndinni. Verslunarráðið hefur verið hér til umfjöllunar. Eins og ég greindi frá hefur Viðskiptablaðið gert ítarlega grein fyrir fundi Verslunarráðsins um málið. Í þeirri grein er fjallað um að Verslunarráðið hafi fengið Kára Stefánsson á fund sinn og hann hafi sagt þar að haft hafi verið samband við hann frá Írlandi og honum boðin aðstoð ef hann vildi setja fyrirtæki sitt upp þar. Fjmrh. hefur sömuleiðis látið svo um mælt hér úr þessum ræðustóli og víðar að hætta sé á að lyfjaþróunarfyrirtækið sem hér um ræðir verði sett upp í Bandaríkjunum, þar séu í boði ýmsar stuðningsaðgerðir þannig að ef við bítum ekki á agnið núna þá fari fyrirtækið bara til Bandaríkjanna og Kári Stefánsson hefur svo sem ýjað að þessu sjálfur í viðtölum sem við hann hafa verið tekin í fjölmiðlum. Þetta hefur svo sem ekkert verið útskýrt nánar og Viðskiptablaðið segir að það veki forvitni að Kári telji málið sjálfur þannig vaxið að Ísland sé besta landið fyrir deCODE til að byggja upp slíka aðstöðu. Hann segir fyrir því ýmis rekstrarleg rök. Jafnframt segir hann að erfiðara geti verið að fjármagna uppbyggingu starfseminnar hér. Þau orð Kára Stefánssonar um að ýmis rekstrarleg rök séu fyrir því að hafa fyrirtækið hérna frekar en í Bandaríkjunum virðast hafa orðið ríkisstjórninni einhvers konar hvatning til að taka þetta mál til skoðunar. Nú er svo komið sem menn vita að hér liggur fyrir fullbúið frv. Þó svo að gagnrýnt hafi verið hversu þunnildislegt það er þá liggur hér engu að síður fyrir frv. sem byggir á fullyrðingum Kára Stefánssonar um að best sé að hafa þessa starfsemi á Íslandi, jafnvel þó svo að líka hafi komið fram að Kári Stefánsson segist vera í minni hluta í stjórn fyrirtækisins. Herra forseti. Ég verð að segja að það skýtur ansi skökku við og er ansi ankannalegt að Kári Stefánsson skuli í raun vera einn til frásagnar um alla þessa hluti, þ.e. hvers vegna rétt sé að setja fyrirtækið upp hér en ekki einhvers staðar annars staðar. Rökin sem beitt hefur verið á alþingismenn eða okkur stjórnmálamenn hafa verið þau að verið sé að skapa skilyrði fyrir fólk í iðngreininni, þ.e. líftækninni, lífvísindunum. En því hefur svo sem engu verið svarað í þessum umræðum hvers vegna menn sjái þá ekki ástæðu til þess að efla þau fyrirtæki sem nú þegar eru á þessum á markaði. Hafa þar verið nefnd fyrirtæki á borð við Delta, Lyfjaþróun hf., Pharmaco og fleiri fyrirtæki sem komið hafa hér upp á borðið. Með því að efla deCODE eða Íslenska erfðagreiningu á þann hátt sem hér er lagt til er alveg ljóst að jaðaráhrifin geta orðið gífurleg og þau geta komið sér mjög illa fyrir þau fyrirtæki sem hafa verið að reyna að byggja sig upp hér fyrir eigin vélarafli, ef svo má að orði komast. Því er haldið fram í Viðskiptablaðinu að Kári Stefánsson með hugmyndum sínum og kannski hæstv. fjmrh. með hinni 20 milljarða kr. ríkisábyrgð séu að blása nýju lífi í viðskiptahugmyndina á bak við deCODE. Í Viðskiptablaðinu segir, ef ég má vitna beint í greinina, með leyfi forseta: ,,Færa má sterk rök fyrir því að það sé nauðsynlegt fyrir fyrirtækið að fara út í lyfjaþróun ef það ætlar að halda áfram að vera gerandi í heimi líftækninnar þar sem efasemdarmönnum hefur vaxið ásmegin undanfarið og fjárfestar halda að sér höndum. Nýtt áhættufé fæst ekki nema með afarkostum og gengi bréfa fyrirtækjanna ýtir ekki undir hlutafjárútboð. Eigið fé deCODE er um 17,5 milljarðar kr. og markaðsvirði nálægt 27--28 milljarðar kr. Talið er að félagið geti rekið sig í tvö til þrjú ár án þess að fá nýtt fé inn miðað við núverandi tekjur.`` Herra forseti. Hvaða staðreyndir málsins liggja hér fyrir í grein Viðskiptablaðsins? Að fyrirtækið deCODE geti ekki rekið sig nema í tvö til þrjú ár í viðbót nema að inn í fyrirtækið komi umtalsvert nýtt fjármagn. Af hverju sækir fyrirtækið ekki þetta nýja fjármagn út á markaðinn, herra forseti? Getur það verið vegna þess sem ég hef verið að rekja í máli mínu, að líftæknifyrirtæki eigi ekki upp á pallborðið hjá fjárfestum í dag, vegna þess að fjárfestar hafa verið að missa trúna á þær aðferðir sem beitt er? Getur verið að það sé vegna þess að aðferðir Kára Stefánssonar og Íslenskrar erfðagreiningar, í þeim rannsóknum sem þar hafa farið fram, séu orðnar gamaldags, séu þess eðlis að fjárfestar trúi ekki lengur á þær? Mér sýnist, herra forseti, Viðskiptablaðið vera að renna styrkum stoðum undir þá röksemd. Íslensk erfðagreining og deCODE genetics Inc. heyra kannski sögunni til eftir tvö til þrjú ár nema að til komi umtalsvert nýtt fjármagn. Er íslenska ríkisstjórnin að bjarga Íslenskri erfðagreiningu frá gjaldþroti með þessari aðgerð? Snýst málið um það? Snýst það ekki um að skapa ný störf? Viðskiptablaðið tekur þannig á málum í þessari grein að það er ekkert óeðlilegt þó að spurningar af slíku tagi vakni. Ef maður skoðar þær niðurstöður sem Viðskiptablaðið hreyfir í grein sinni þá eru þær svipaðar og vekja upp hjá manni sambærilegan ótta og sérfræðingar Newsweek gera í grein þeirri sem ég vísaði í áðan, herra forseti, og fjallaði um genablöðruna, sem er kannski við það að springa í andlitið á okkur. Herra forseti. Ég tel vera full rök fyrir því að íslenska ríkisstjórnin setjist yfir mál líftækniiðnaðarins almennt og reyni að gera sér raunverulega grein fyrir því hvaða möguleikar séu í honum fólgnir. Hvaða raunhæfa möguleika eigum við Íslendingar á því að taka virkan þátt í þeirri þróun sem á sér stað í þeim geira? Er ekki alveg sjálfsagt að við setjumst yfir það af fullri meðvitund og reynum að skoða málið þannig ofan í kjölinn að við getum markað skynsamlega atvinnustefnu í þessari grein, í þessum geira, eins og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum kallað eftir að verði mörkuð hvað varðar orkugeirann? Það er eðlilegt að kallað sé eftir skynsamlegri stefnumörkun á þessu sviði, almennri stefnumörkun en ekki sértækum aðgerðum sem beinast bara að einu fyrirtæki en hafa ekkert með heildarmyndina að gera, ekki neitt. Ríkisstjórnin íslenska ætlar hvorki að gefa almenningi, fjölmiðlum né þingmönnum svigrúm eða tækifæri til að ræða þessi mál á þann hátt að hægt sé að marka um þau almenna, gjöfula og uppbyggilega stefnu. Það er alveg ljóst. Hér eru menn eins og rófuskertir refir að reyna að koma þessu máli í gegn hvað sem það kostar. Fæstir þingmenn stjórnarflokkanna láta svo lítið að vera viðstaddir umræðuna, og þeir örfáu sem hafa tjáð sig eru svo sem ekki að styrkja trú okkar á þessar hugmyndir. Það er kannski rétt að geta þess að það má gagnrýna þingmenn úr stjórnarflokkunum fyrir að tjá sig um málið í netpistlum fremur en að standa hér og taka beinan þátt í umræðunni. Hinn 11. apríl setti t.d. hv. þm. Ásta Möller pistil á netið þar sem hún fjallar um þessa ríkisábyrgð, og þar er á henni mikið hik, herra forseti. Ég hefði satt að segja óskað eftir því að hv. þm. væri stödd hér og tæki beinan þátt í umræðunni í þingsölum en léti sér ekki nægja að skrifa pistil um málið á vefinn sinn. En mig langar, herra forseti, úr því að hún er ekki hér við umræðuna að fá að vitna í pistil hennar þar sem hún talar sem talsmaður einkaframtaksins og minni ríkisumsvifa. Á henni er mikið hik þegar ábyrgð til einkafyrirtækja er annars vegar. Hv. þm. segir í pistli sínum, með leyfi forseta: ,,Slíkt á eingöngu að veita í sérstökum tilvikum og teljast til algjörra undantekninga.`` Og hvað sér hv. þm. í því einstaka máli sem hérna er til umræðu, þ.e. þeim möguleika að stofnsetja lyfjaþróunarfyrirtæki á Íslandi? Hún segir, með leyfi forseta: ,,Hér gefst tækifæri að íslenskt fyrirtæki, með nýtingu íslensks hugvits, hasli sér völl á lyfjaþróunarsviði á alheimsmarkaði sem veltir peningaupphæðum sem eru utan hugarflugs hvers manns. Með þessu skapast ný stóriðja sem veitir menntuðu fólki hálaunastörf og nýtt fjármagn kemur til landsins. Ávinningurinn er mikill og áhætta ríkissjóðs hefur verið lágmörkuð sem kostur er.`` Herra forseti. Ég tel eðlilegt að hv. þm. Ásta Möller svari okkur því á hvern hátt henni sýnist áhætta ríkissjóðs hafa verið lágmörkuð sem kostur er. Annað hefur komið fram í vel rökstuddu máli þeirra stjórnarandstöðuþingmanna sem hér hafa um fjallað og gáfu út minnihlutaálit efh.- og viðskn. Þá er ég að tala um hv. þingmenn Ögmund Jónasson og Jóhönnu Sigurðardóttur. Það er aldeilis eitt og annað í málflutningi þeirra þar sem okkur hefur verið bent á að áhættan hafi alls ekki verið lágmörkuð, ekki hafi verið gerðar tilraunir til að lágmarka áhættu ríkissjóðs heldur þvert á móti, hún yrði gífurleg ef af þessu yrði. Ég tel full efni til þess að hv. þm. Ásta Möller og aðrir þingmenn stjórnarliðsins taki þátt í umræðunni og svari fyrir sjónarmið sín í þessum efnum. Að öðrum kosti verður að segjast eins og er að hv. þm. Sjálfstfl. virðast bara treysta hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni í blindni. Ég leyfi mér að halda því fram, herra forseti, að þar leiði haltur blindan. Ég held því fram að sú blinda sem hv. þm. Sjálfstfl. virðast slegnir í þessu máli sé í hæsta máta óskiljanleg. Það er ekkert óeðlilegt við það að við, stjórnarandstöðuþingmennirnir, krefjum þá svara, gerum kröfu á þá um að þeir komi í ræðustól og rökstyðji það hvers vegna þeir hyggist fara með Davíð Oddssyni og ríkisstjórninni í þessa krossferð. Herra forseti. Hv. þm. Gunnar Birgisson er einn þeirra stjórnarþingmanna sem hafa tekið þátt í umræðunni. Hann hélt því fram í ræðu í morgun að hann teldi málið verða til mikillar hagsældar fyrir þjóðina. Minnti sú fullyrðing, herra forseti, óþægilega mikið á fullyrðingar hæstv. iðnrh., og reyndar fleiri þingmanna sem aðhyllast stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar, þegar við fjölluðum hér um virkjun við Kárahnjúka og mögulega byggingu álvers á Reyðarfirði. Þá stóð bunan upp úr hverjum stjórnarþingmanninum á fætur öðrum um að verkefnið væri gífurlega arðbært. Muna hv. þm. orðalagið? ,,Hér er um gífurleg arðbært verkefni að ræða`` og gott ef hæstv. iðnrh. sagði ekki ,,bullandi arðbært``. Við skulum ekki gleyma hvernig talað var þá. Og núna talaði hv. þm. Gunnar Birgisson í nákvæmlega sama tón. Hann taldi að málið yrði til ,,mikillar hagsældar fyrir þjóðina``. Hverju svarar hv. þm. þá þeim rökum sem ég hef verið að tína til og hafa verið að koma fram á sjónarsviðið þessa daga sem málið hefur verið til umfjöllunar, röksemdafærslum þeirra sem vel þekkja til á fjármálamarkaði og röksemdafærslum þeirra sem mjög vel þekkja til á líftæknimarkaði og vita um hvað lyfjaþróun snýst? Og hvers vegna, herra forseti, hefur ekki komið hér inn í umfjöllunina um hvers konar fyrirtæki er verið að tala og hvers við eigum að vænta í þeim efnum? Þegar málið var til 1. umr. á Alþingi, hæstv. forseti, var dregið fram á sjónarsviðið að hér væri um dýratilraunir að ræða, þetta væri kannski fyrst og fremst risastór dýratilraunastofa sem setja ætti upp. Þá vakti hv. þm. Pétur H. Blöndal upp spurninguna um það hvort hér ætti að fara að flytja inn apa, skera þá upp og krukka í heilann á þeim. Ég sakna þess, herra forseti, að þessi umræða skyldi ekki hafa farið lengra. Kári Stefánsson hefur sagt okkur það fullum fetum líka í viðtölum sem við hann hafa verið höfð að hér sé um dýratilraunir að ræða. Erum við að tala um að sá iðnaður sem hér um ræðir krefjist gífurlegs innflutnings á tilraunadýrum? Og hvaða dýrum? Öpum, hundum, köttum, rottum, músum? Hvers vegna tölum við ekki um það hér hvers konar fyrirtæki við erum að fjalla um, hvers konar atvinnugrein lyfjaþróunin er? Mér finnst alveg sjálfsagt að þeir þættir séu líka teknir inn í umræðuna, herra forseti. Þegar um það er að ræða að veita 20 þús. millj. kr. ábyrgð úr sameiginlegum sjóði okkar, skattborgara, þjóðarinnar allrar, er alveg eðlilegt að varpað sé ljósi á allar hliðar þessa máls. Það nægir okkur ekki að heyra fullyrðingar eins og af vörum hv. þm. Gunnars Birgissonar sem telur að málið verði til mikillar hagsældar fyrir þjóðina, án frekari rökstuðnings. Í sjálfu sér er líka afar athyglisvert, herra forseti, sem hv. þm. Sverrir Hermannsson vakti athygli á í umræðunni þar sem hann dró fram í dagsljósið nál. meiri hluta efh.- og viðskn. sem gerir lítið annað en að tína til nöfnin á öllum þeim aðilum sem komu fyrir nefndina en í nál. er ekki eitt einasta orð um það hvað allir þeir aðilar höfðu um málið að segja. Hvað höfðu aðilarnir um málið að segja? Þeir voru bullandi neikvæðir. Þeir vildu bara helst ekki sjá þetta. Eftir því sem fram hefur komið í máli minni hluta efh.- og viðskn. eru öll viðvörunarljós blikkandi, mjög öflug, kröftug varnaðarorð frá gestum efh.- og viðskn., sem meiri hluti efh.- og viðskn. gerir nákvæmlega ekki neitt með. Ekki eru gerðar tilraunir til að svara þeim málflutningi sem kemur fram í tímaritsgrein í Vísbendingu þann 12. apríl 2002 þar sem fjallað er um drauminn um deCODE, drauminn sem hefur verið mjög umdeildur hingað til, drauminn sem átti að byggja á aðgengi að sjúkraskrám, drauminn sem byggði á einkaleyfi á gagnagrunni og nú ríkisábyrgð á skuldabréfum. Í þeirri grein er varpað fram mjög áleitnum spurningum sem er alveg eðlilegt að sé gert í þessu sambandi. Þar hafa menn áhyggjur af því að markaðsvirði fyrirtækisins sé minna núna en einn tíundi hluti af því sem það var þegar væntingarnar til þess voru hvað mestar. Höfundar greinarinnar í Vísbendingu spyrja hvort ekki sé þá bara eðlilegt að menn sem keyptu hlutabréf í fyrirtækinu á sínum tíma, fyrir u.þ.b. þremur árum, á gengi jafnvel allt upp undir 60, spyrji núna: Hvar er draumurinn? Er draumurinn minn að snúast upp í martröð? Fjöldinn allur af fólki fjárfesti í fyrirtækinu og hefur erfiðar tilfinningar til þess í dag af því að það virðist vera að flæða undan hugsjóninni. Allt og sumt sem ríkisstjórnin virðist ætla að gefa þessu fólki og okkur hinum til að trúa á er bara lottóvinningur. Fæturnir eru ekki meira á jörðinni en svo. Í greininni í Vísbendingu er fjallað um allar væntingarnar sem fólk hafði til þessa ævintýris. Í framhaldi af því að rætt er um hrapallegt gengi deCODE á hlutabréfamörkuðum er talað um að samt séu væntingarnar enn miklar. Vitnað er í fréttatilkynningu um ríkisábyrgðina og í henni mun segja, með leyfi forseta: ,, ... hér er um að ræða verulegt sóknarfæri fyrir Ísland sem haft getur í för með sér jákvæða keðjuverkun sem skilað getur þjóðarbúinu miklum tekjum og möguleikum þegar fram í sækir.`` Áfram segir svo í grein Vísbendingar, með leyfi forseta: ,,Íslensk erfðagreining er trompið í sköpun þekkingariðnaðar á Íslandi, eins konar mótvægi við þá stefnu sem ríkisstjórnin hefur hingað til lagt mest upp úr, að hér sé fyrst og fremst hráefnisvinnsla. Yfirlýsingar í sambandi við deCODE á Íslandi minna mikið á hugmyndir af öðrum efnahagsævintýrum á Íslandi, ekki hvað síst fiskeldið.`` Síðan er farið í gegnum það hvernig sá draumur allur fór og í lok greinarinnar, herra forseti, er komið að stjórnmálamönnunum sem að mati höfundar hafa í tímans rás verið allt of viljugir til að ráðast í stórtæk ævintýri, eins og segir í greininni, og svo heldur áfram, með leyfi forseta: ,,... sem áttu að breyta efnahag þjóðarinnar í einu vetfangi. Þeir virðast ekki skirrast við að láta ríkið bera ábyrgð á þeirri ,,framtíðarsýn`` sem þeir hafa og tekst jafnan að víkja sér undan ábyrgð þegar sú sýn reynist röng. Vissulega getur það verið auðveldara fyrir sum fyrirtæki að vaxa og dafna í skjóli ríkisins en það skjól hindrar eðlilega lífsbaráttu, það dregur úr samkeppni á markaði og gerir öðrum fyrirtækjum erfitt uppdráttar. Slíkt ,,skálkaskjól`` skapar fyrirtækjum líka oft falskt öryggi sem getur reynst þeim dýrkeypt í fyllingu tímans.`` Þessar vangaveltur eru sannarlega eðlilegar og við eigum orðið inni hjá hæstv. ríkisstjórn og stjórnarþingmönnum að þeir svari þessum röksemdafærslum. Í niðurlagi máls míns, herra forseti, er rétt að geta þess að á strik.is er núna að finna pistil þar sem Egill Helgason, sá sem stýrir Silfri Egils, fjallar um þetta mál. Margir eru til kallaðir að fjalla um það enda vekur það upp mjög sterk viðbrögð um allt í samfélaginu. Þar fjallar Egill Helgason um álit meiri hluta efh.- og viðskn. sem ég gerði að umtalsefni fyrir örfáum mínútum. Egill Helgason gagnrýnir meiri hluta efh.- og viðskn. og um leið þá þingmenn stjórnarflokkanna sem ætla að treysta á þetta mál í blindni. Hann segir í pistli sínum, með leyfi forseta: ,,Annars má draga efnisatriði álitsins saman í fá orð: Við vitum sama og ekki neitt, höfum eiginlega ekkert um þetta að segja en samþykkjum í blindni.`` Herra forseti. Ég hvet hv. þingmenn stjórnarflokkanna til að hugsa málið betur, hugsa það ofan í kjölinn út frá þeim rökum sem hafa verið færð fram núna í fjölmiðlunum, á netmiðlunum og úti um allt í samfélaginu. Öll varúðarljós blikka og menn krefjast svara við ótal spurningum. Þeim hefur enn ekki verið svarað. Við eigum í þessum sal að sjá til þess að almenningur fái svör við sínum áleitnu spurningum. Við eigum að sjá til þess að fólk sé vel upplýst. En það gerum við ekki nema við samþykkjum að vera vel upplýst sjálf.

Herra forseti. Ég var staddur í gærmorgun á hátíð hjá Reykjavíkurlistanum sem var að kynna kosningastefnuskrá sína fyrir komandi borgarstjórnarkosningar. Þar var eitt aðalatriðið af hálfu frambjóðenda það áhersluatriði að byggja upp þekkingarþorp í Vatnsmýrinni og að Reykjavíkurborg muni beita sér fyrir því að svo miklu leyti sem borginni er það mögulegt. Þetta er háleitt markmið, herra forseti, og kannski ekki óraunhæft, sérstaklega í ljósi þess að þarna hefur á síðustu árum verið byggt upp fyrirtæki með 500--600 manns í vinnu, þar af um 100 starfsmönnum erlendis frá, og það hefur verið gert fyrir tilverknað einakaðila en ekki hins opinbera, en hins vegar með stuðningi hins opinbera eins og kunnugt er. Þar á ég við Íslenska erfðagreiningu. Nú eru áform um að halda áfram á þessari braut og byggja upp enn frekari starfsemi, nýja starfsemi þar sem um 250--300 manns, velmenntaðir Íslendingar og útlendingar geta fengið vinnu. Þá bregður svo við að hv. þingmenn Vinstri grænna leggjast gegn þessum áformum sem eru í samræmi við kosningastefnuskrá Reykjavíkurlistans. Ég hlýt að lýsa yfir nokkurri undrun, herra forseti, yfir þessari afstöðu því hvernig á að byggja upp þekkingarþorp í Vatnsmýrinni að þeirra mati? Er það kannski framtíðarsýn þeirra að slík uppbygging fari eingöngu fram af hálfu ríkisins, þ.e. að stofnanir verði byggðar upp fyrir rekstrarfé úr ríkissjóði, stofnkostnaður greiddur úr rekstrarsjóði og ábyrgð af lífeyrisskuldbindingum starfsmanna verði með ábyrgð ríkissjóðs? Hver er munurinn á því að byggja upp starfsemi með þeim hætti eða kalla til og njóta stuðnings einkaaðila í bland?

Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa fjallað um það hér í umræðunni að það sé alveg eðlilegt að ríkið beiti sér fyrir því að búa til störf og vera bakhjarl fyrir atvinnulífið. Jafnframt höfum við kallað eftir því að það sé gert á almennum grunni en ekki með því að mismuna fyrirtækjum. Ég hef talað fyrir þekkingarþorpi í Vatnsmýrinni, vísindagörðum í Vatnsmýrinni. Ég hef hvatt hæstv. ríkisstjórn til að drífa sig í að koma upp Náttúruhúsi. Það er ekki forsvaranlegt að ríkisstjórnin skuli leyfa sér að ætla að taka átta, kannski tíu ár í að byggja Náttúruhús í Vatnsmýrinni á meðan Íslensk erfðagreining þarf bara ellefu mánuði til að reisa sitt frábæra hús, sem er auðvitað skel og skjól fyrir frábæra vísindamenn. Ég hef aldrei sagt niðrandi orð um líftækniiðnaðinn sem slíkan. En ég hef kallað eftir því að við mörkum okkur stefnu. Þar á ég samleið með Verslunarráði Íslands, sem segir í ályktun frá fundi sínum fyrr í mánuðinum, með leyfi forseta: ,,Stjórn Verslunarráðs Íslands hafnar hugmynd ríkisstjórnar Íslands um að veita einstöku fyrirtæki ríkisábyrgð á lán, með fyrirvara um samþykki Alþingis, án undangenginnar kynningar á forsendum þess að veiting slíkrar ábyrgðar sé nauðsynleg eða hvernig veiting ábyrgðarinnar fellur að stefnumörkun ríkisstjórnarinnar fyrir almennan stuðning hennar við atvinnulífið.`` Þetta er algjörlega samhljóma við það sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hafa kallað eftir í stóriðjumálunum. Við höfum kallað eftir stefnu. Við höfum kallað eftir orkustefnu, orkusparnaðarstefnu. Við viljum gera rammaáætlun um nýtingu vatnsaflsins. Það nákvæmlega sama á við hér. Við viljum stefnu í málefnum líftækniiðnaðar á Íslandi en ekki eitthvert hipsumhaps, að einu fyrirtæki sé veitt gífurleg fyrirgreiðsla á meðan önnur, sem eru mjó en mikils vísir, þurfa bara að treysta á sjálf sig.

Herra forseti. Það kom mjög skýrt fram í máli hv. þm. að það framtak sem felst í Íslenskri erfðagreiningu hefur skilað miklum árangri í Vatnsmýrinni við að byggja upp þekkingarþorpið þar og miklu meiri árangri en vænta má af hálfu ríkisins þegar haft er í huga að þar hefur Náttúrufræðihúsið sem þingmaðurinn nefndi verið svo lengi í byggingu. Ég tel rétt að árétta að menn byggja ekki upp þekkingarþorp í Vatnsmýrinni eins og kosningastefna Reykjavíkurlistans er nema með tilstuðlan aðila sem hafa þann kraft og dugnað að geta byggt upp nýja starfsemi og fengið til þess bæði fé og mannafla eins og reyndin hefur verið með Íslenska erfðagreiningu. Við getum ekki byggt upp þekkingarþorp einvörðungu á grundvelli ríkisreksturs, eins og mér virðist að sé sjónarmið hv. þm., þ.e. að hið mikla fé sem mun þurfa til að koma þessu á eigi einungis að fara í gegnum ríkið. Mér finnst að það felist líka í því mismunun ef menn ætla að láta atvinnuuppbyggingu í nýjum atvinnugreinum hvíla eingöngu á pólitískum ákvörðunum í gegnum fjárlög og ríkisrekstur. 

Ertu á móti ríkisafskiptum?

Herra forseti. Ég tel mjög athyglisvert að þingmenn Vinstri gænna leggjast í raun gegn einu aðalatriðinu í kosningastefnuskrá Reykjavíkurlistans. Það er mjög athyglisvert, sem ég held að kjósendur í Reykjavík verði að átta sig á, að það eru þingmenn Framsfl. sem leggja sig fram um að skapa aðstæður sem geta efnt eitt aðalkosningaatriðið í stefnuskrá Reykjavíkurlistans.

Virðulegi forseti. Mér finnst hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson leggjast afar lágt í málflutningi sínum nú. Það vill svo til að flokkar okkar, þ.e. Framsfl. og Vinstri hreyfingin -- grænt framboð, hafa náð mjög góðu og öflugu samkomulagi í Reykjavík um að bjóða fram ásamt Samfylkingunni til borgarstjórnarkosninga. Þessir þrír flokkar vinna þar saman að málefnum Reykjavíkurborgar á mjög öflugan hátt í sátt og samlyndi. Ég tek beinan og virkan þátt í þeirri vinnu og ég veit nákvæmlega hvað stefnuskrá Reykjavíkurlistans gengur út á þar sem vísindagarðar í Vatnsmýrinni eru annars vegar. Þar er ekki orð um neinn ríkisrekstur versus einkarekstur. Þar er bara talað um að öflug fyrirtæki á sviði þekkingariðnaðaðar geti átt þarna athvarf hjá Náttúruhúsi, hjá Háskóla Íslands, í nánum tengslum við háskólasjúkrahús og í nánum tengslum hvert við annað. En hvernig atvinnuuppbyggingu viljum við sjá? Við viljum sjá lággróður og hágróður saman. Við viljum ekki þurfa að upplifa tilfinninguna um tunglflaug sem hefur lent á morgunverðarborðinu okkar og drepur allt, allan lággróður. Við viljum fjölbreytni. Við viljum standa við bakið á öflugum fyrirtækjum á borð við Lyfjaþróun hf., Delta, Flögu og fleiri fyrirtæki má nefna sem starfa á þessu sviði. Við erum ekki að tala fyrir ríkisreknum atvinnurekstri eins og stjórnarflokkarnir eru að gera núna með þeim gífurlega stuðningi sem eitt fyrirtæki, Íslensk erfðagreining, hefur notið úr hendi ríkisstjórnarinnar. Þar má nefna gagnagrunninn, einkaleyfi fyrir gagnagrunn á heilbrigðissviði, málamyndagjald fyrir þetta einkaleyfi og starfrækslu grunnsins og svo núna 20 þús. millj. kr. ríkisábyrgð. Af hverju á að reka eitt fyrirtæki með ríkið sem bakhjarl á meðan önnur þurfa að hafa sjálf sig sem bakhjarl?

Herra forseti. Mér þætti nú vænt um ef hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefði stund aflögu til vera áfram við umræðuna því það voru náttúrlega ekki lítil tíðindi þegar fyrst örlaði hér á Framsfl. Formaður þingflokks framsóknarmanna lagði hvorki meira né minna en heilt andsvar undir til að koma afstöðu flokksins á framfæri. Reyndar birtist ýmislegt athyglisvert í því andsvari og ég held að hv. þm. verði að heiðra okkur með nærveru sinni augnablik. Það er ekki seinna vænna í þessari umræðu en að Framsfl. komi í leitirnar. Það hefur ekki farið mikið fyrir honum hingað til. Það má segja um þá framsóknarmenn að þeir virðast vera að læra þá tækni að fela sig í málum sem þeir telja ekki sérstaklega til vinsælda fallin. Þeir láta Sjálfstfl. nokkurn veginn einan um að draga þessa kerru hér. Það hefur alla vega orðið alveg ljóst af þátttöku eða öllu heldur þátttökuleysi þeirra í umræðunum. En ég veit ekki til þess, herra forseti, ég verð þá leiðréttur ef rangt er, að framsóknarmenn hafi tekið þátt í þeirri miklu umræðu sem hér hefur verið fyrr en þá núna í þessu merka andsvari Kristins H. Gunnarssonar. Ég óska eindregið eftir því að eins og einn fulltrúi Framsfl. sé í salnum og helst nefndur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokksins, því að það breikkar hana auðvitað mikið að síðasti flokkurinn sem fulltrúa á hér á Alþingi láti svo lítið í lokin að vera a.m.k. viðstaddur umræðuna þó ekki sé nú sagt að hann taki beinan þátt í henni nema þá svona í þessu andsvari. Herra forseti. Þetta mál er að öðru leyti stórmerkilegt og verðskuldar svo sannarlega að Alþingi taki sér svolítinn tíma til þess að ræða það og alla enda þess og kanta. Það er heldur til vansa t.d. að hæstv. ríkisstjórn skuli algjörlega láta sig vanta í umræðunni. Hæstv. fjmrh. er hér svona í mýflugumynd af og til og nú er reyndar kominn hingað formaður efh.- og viðskn., hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, og þó fyrr hefði verið. Herra forseti. Hér eru sem sagt á dagskrá einhver stórfelldustu ríkisafskipti af atvinnulífi í landinu, sennilega bara um langt skeið, því ég held að aldrei í einu einstöku tilviki hafi það verið á dagskrá áður að veita 20 þús. millj. kr. ríkisábyrgð. Það hefur að vísu gerst kannski á löngum tíma að safnast hafa upp ábyrgðir sem hægt er að jafna við þetta í þeim skilningi að ríkið hefur samtals með eigendaábyrgð sinni að bönkum eða fjárfestingarlánasjóðum á áratugabili gengið í miklar ábyrgðir. Hægt er að taka sem dæmi ríkisábyrgðna sem var á bak við lán Fiskveiðasjóðs á sínum tíma eða eigendaábyrgðina á bak við Landsbankann, Búnaðarbankann. En ég held ég fari alveg örugglega rétt með það, herra forseti, og verð þá leiðréttur ef annað er uppi á teningunum, að aldrei áður hefur 20 þús. millj. kr. ríkisábyrgð verið á dagskrá til eins einasta fyrirtækis, út á einn vinnustað með 250 manns sem að sögn á að koma þarna til. Það er algjört einsdæmi. Svo kemur hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hér og setur á ræður um að það eigi að treysta á einkaframtakið og spyr hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur hvernig þekkingarþorpið í Vatnsmýrinni eigi að rísa ef ekki á að treysta á einkaframtakið.  Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur áhyggjur af því að andstaða okkar þingmanna sumra hverra, t.d. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sé í andstöðu við kosningastefnuskrá R-listans af því að R-listinn vill byggja þekkingarþorp í Vatnsmýrinni. Ég spyr þá: Hvar stendur í þeim plöggum að það þorp eigi að byggjast upp með ríkis\-ábyrgð á bak við uppbyggingu einstakra fyrirtækja? Auðvitað hvergi. Hv. þm. veit vel að það er út í hróa hött að halda svona hlutum fram. Við erum einmitt að hverfa frá því þannig að þetta verði byggt á almennum forsendum í þeim skilningi að borgin og aðrir aðilar sem þarna eru þá í samstarfi skapi aðstæður til að til reiðu séu lóðir eða húsnæði, garðar, og að slíkur almennur stuðningur hvað varðar undirstöðurnar standi öllum til boða jafnt. Ekki er um það að ræða hér. Þetta er einmitt dæmi um einhverja svakalegustu mismunun sem sögur fara af lengi í atvinnuuppbyggingu í landinu, ef af verður. Það er öllum mönnum ljóst. Þetta mál á ekki að byggjast á neinum markaðsforsendum þar sem áhættan er tekin af einkaaðilum. Ónei, ekki. Hún verður á herðum íslenskra skattborgara. Hún gengur því ekki upp, sú áhersla hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar sem tók hér loksins til svara fyrir Framsfl. í þessu merka andsvari sem verður auðvitað í minnum haft sem mögulega eina innlegg Framsfl. í allri þessari miklu umræðu. Nú man ég það ekki nákvæmlega, alltént hafa þeir verið sjaldséðir hér í umræðunni, þingmenn Framsfl., en það er gott að vita að þeir eru enn þá til og ætla sér væntanlega að styðja þetta mál. Nei, herra forseti, þegar maður fer yfir stöðuna er fjöldi annarra fyrirtækja sem er að gera nánast að öllu leyti sambærilega hluti hvað það varðar að verið er að brjóta nýtt land, menn eru í nýsköpun í tækni- eða þekkingargreinum, meira að segja innan þessa sviðs atvinnulífs. Ef við köllum erfðafræði, lyfjaþróun og heilbrigðistengda nýsköpun í atvinnulífi svið, sem er ekki verri málnotkun en hver önnur, sinnir fjöldi fyrirtækja merku þróunarstarfi í landvinningum í útflutningi og hefur enga sambærilega fyrirgreiðslu hlotið. Það er t.d. alveg hlálegt og nöturlegt að í nýjasta tölublaði Viðskiptablaðsins sem er að verða eitthvert auglýstasta blaðið í umræðunni er einmitt frétt um hitt stóra erfðavísindafyrirtækið í landinu --- ég held að óhætt sé að kalla það svo --- Urður, Verðandi, Skuld. Hvað er það að gera? Er það mjálmandi út ríkisábyrgð? Nei. Það hefur boðið út nýtt hlutafé, fengið öfluga fjárfesta til liðs við sig, þar á meðal af lyfjasviðinu, hefur skilað í hús 600 millj. kr. hlutafjárútboði, er komið með öfluga bakhjarla eins og Pharmaco, sem er orðinn stærsti hluthafinn, og er að landa samstarfssamningum um áframhaldandi rannsóknir á sínu sviði í góðu samstarfi við aðila eins og Háskóla Íslands, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og Krabbameinsfélagið. Urður, Verðandi, Skuld er að gera þetta sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson segir að eigi að gera en verður ekki að veruleika með þessu máli Íslenskrar erfðagreiningar, heldur öfugt. Hér er tínt út eitt fyrirtæki og það á að fá þessa gríðarlegu fyrirgreiðslu og með því á að taka þessa ofboðslegu áhættu á sama tíma og fjölmargir aðrir áhugaverðir sprotar á tengdu sviði, svo maður tali ekki um nýsköpun og þróun í atvinnulífinu almennt, fá ekki neina sambærilega fyrirgreiðslu. Eiga sumir hverjir mjög erfitt uppdráttar af því að þeim stendur eiginlega engin fjármögnun til boða. Þetta er nefnilega að snúa hlutunum algerlega á haus, að reyna að setja þetta inn í samhengi einhverrar almennrar nálgunar. Þetta er það ekki. Þetta er svo sértæk nálgun að hv. þm. Pétur H. Blöndal kallaði hana ,,eintæka``. Það má til sanns vegar færa. Þetta er of sértækt til að kallast sértækt. Á sama tíma, herra forseti, liggur það algerlega fyrir og það veit enginn maður betur en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, formaður stjórnar Byggðastofnunar, að það eru ýmsir áhugaverðir, veikir sprotar að reyna að skjóta rótum í atvinnulífi, t.d. úti um landið, og fá alveg sorglega lítinn stuðning. Norður í Ólafsfirði er fyrirtæki sem hefur vaxið úr því að vera eins, tveggja manna framtak í að vera núna miðlungsstór eða með stærri vinnustöðum í þeim bæ, NMT-slökkvibílafyrirtækið. Það hefur heldur betur þurft að hafa fyrir því að fá aðkomu einhverra aðila. Nú síðast sá ég að meira að segja Ólafsfjarðarbær, skuldsett sveitarfélag, tekur þátt í hlutafjáraukningu til þess að reyna að ýta undir styrkingu fyrirtækisins hvað fjármögnun snertir. Ef menn langar að styðja eitthvað nýtt þar sem verið er að vinna land, meira að segja til útflutnings --- og aukastafirnir í þessu dæmi mundu skipta sköpum --- eru slík tækifæri vítt og breitt um landið þar sem 5--10 millj. mundu gera gæfumuninn, jafnvel 2 millj. Hér erum við að tala um 20 þús. millj. kr. ábyrgð sem vel mögulega getur fallið á íslenska ríkið innan fárra ára. Það blasir við í þessu dæmi því að áhættan er alveg gríðarleg, það vita allir. Um það eitt eru menn þó sammála. Ég hef engan einasta mann heyrt reyna að halda öðru fram. Það var eiginlega sérkennilegt að heyra hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, sem gefur sig út fyrir að vera glöggan á tölur og kenndi víst stærðfræði fyrr á árum í landinu, skauta jafnléttilega yfir þetta og ég bara trúi því ekki að hv. þm. reyni að halda því fram að hér sé ekki stórkostlega umdeilanlegt mál á ferðinni. En Framsókn ætlar auðvitað að láta hafa sig í að styðja þetta. Þetta eru Kárahnjúkarnir hennar. Það sem ég tel, herra forseti, líka hvað áhugaverðast í þessu er sú staðreynd að þessa ábyrgð á að veita móðurfyrirtækinu, deCODE genetics Inc. í Delaware í Bandaríkjunum. Ef hér á að stuðla að þessari tilteknu uppbyggingu hlýtur að vera lafhægt að gera það í sjálfstæðu dótturfyrirtæki, skráðu á innlendan markað. Það er verulega annar hlutur að ríkið komi með einhverjum hætti að því að styðja það sem sjálfstæðan þátt í sjálfstæðu fyrirtæki og draga þannig úr áhættunni. Að sjálfsögðu getur eigendaábyrgð móðurfyrirtækisins verið til staðar eftir sem áður með því eigin fé sem þar er til tryggingar. Það er ekki nokkur einasti vandi að koma því þannig fyrir. En ríkið gengst þá ekki í ábyrgð nema fyrir þeim þætti sem er í því fyrirtæki, á þeirri kennitölu. Hvers vegna er þetta ekki gert svona? Hverju veldur það að ábyrgðin er veitt móðurfyrirtækinu í gegnum dótturfyrirtæki sitt hér, Íslenska erfðagreiningu hf., til þess að færa þar út starfsemina? Maður spyr sig auðvitað af hverju svona sé gengið frá málinu. Er það mögulega vegna þess, sem hér hefur verið haldið fram og menn hafa vitnað í blöð og skrif, að menn vilji fá þessa ríkisábyrgð á bak við móðurfyrirtækið sjálft sem Íslendingar eru þá komnir með að enn þá meira leyti á herðar sínar? Menn voru gírugir að kaupa inn í landið eignarhlut hinna erlendu áhættufjárfesta svo milljörðum ef ekki milljarðatugum skipti á rjúkandi háu gengi. Og menn vita hvernig ávöxtunin er af því í dag. Hver er ávöxtun bankanna og sjóðanna sem keyptu hérna milljarðahluti í Íslenskri erfðagreiningu eða í deCODE öllu heldur? Ætli það standi ekki í 1 / 4 af því sem það var keypt á, 1 / 3 -- 1 / 4 ? Þessir stóru aðilar munu hafa verið að kaupa á gengi sem var í kringum útboðsgengið 18. Hvar er umræða um þessi mál? Hefur þetta reynst gáfuleg ávöxtun á þeim eignarhlutum sem þarna fóru? Ekki enn þá a.m.k. Herra forseti. Það er líka auðvitað sérkennilegt, eins og margir hafa bent hér á, að þetta stendur til boða gagnvart þessari áhættusömu uppbyggingu og rökin eru þau ein að hér sé verið að stuðla að því að þessi starfsemi byggist upp hér í landinu og skapi þessi störf. Jákvætt og gott og göfugt sem það nú er getur sá tilgangur ekki bara sem slíkur algerlega helgað meðalið. Sú röksemdafærsla gengur ekki upp. Á sama tíma, herra forseti, láta menn merkum atvinnugreinum þar sem í boði eru ágætlega vellaunuð störf blæða út í landinu, og þar sem iðnmenntun og fagmenntun kemur við sögu. Er það rökrétt, herra forseti, að Íslendingar láti skipaiðnaðinum blæða út, sem hér var löngum blómleg atvinnugrein með iðnmenntuðu og fagmenntuðu fólki, verkfræðingum, tæknifræðingum, iðnaðarmönnum? Af hverju er skipaiðnaðinum að blæða út? Það er af því að íslensk stjórnvöld hafa ekki viljað jafna samkeppnisskilyrði hans við nágrannalöndin. Það er ekki verið að biðja um einhverja sérstaka ríkisaðstoð sem ekki er í boði almennt. Nei, það hefur verið beðið um að samkeppnisskilyrði íslensks skipasmíðaiðnaðar yrðu jöfnuð í formi vaxtaniðurgreiðslna eða annarra sambærilegra hluta sem Norðmenn, Spánverjar og aðrir slíkir hafa ástundað lengi. Þá hafa menn verið svo heilagir að menn hafa sagt: Nei, enga ríkisaðstoð, þessi grein verður bara að lifa eða deyja eftir því hvernig kaupin gerast á eyrinni. Hún verður bara að spjara sig sjálf. Og við höfum horft á eftir hundruðum starfa, miklu fleiri en hér er verið að ræða um, því að þegar best lét var vel á annað þúsund störf beint í skipaiðnaðinum íslenska með síðan öllum þeim margfeldisáhrifum sem sú grein hafði. Þau voru mjög mikil, miklu meiri en verða af starfsemi af þessu tagi vegna þess að þar komu við sögu mikil aðföng, margir undirverktakar o.s.frv. Herra forseti. Svo mega menn ekki láta eins og það sé óþekkt fyrirbæri að menn sæki sér fjármuni með lántökum, með hlutafjárútboðum, á forsendum sem síðan reynast ótraustar. Er ekki ástæða til að vera dálítið á verði? Við höfum mörg dæmin um það frá síðustu árum að menn hafa veifað svipuðum plöggum um hátækni, um nýja atvinnustarfsemi, og sett upp áferðarfalleg plön, miklu flottari áætlanir en hér eru sem eru reyndar engar því að engar greiðsluáætlanir liggja fyrir, ekkert hagkvæmnismat, ekkert áhættumat. Það var þó til staðar t.d. þegar stálfyrirtæki ætlaði að fara að endurvinna stál landsmanna. Útlendir aðilar veifuðu fínum áætlunum, fengu innlenda aðila til liðs við sig og drógu mikið fé út úr bönkum og sjóðum, byggðu hús og síðan ekki söguna meir. Fyrirtækið fór á hausinn áður en það hóf formlega starfsemi. Gjaldþrotið upp á þúsundir milljóna, a.m.k. fleiri hundruð, og alveg ljóst að menn höfðu makað krókinn hressilega, þeir sem að þessu stóðu, meðan ævintýrið stóð. Er ekki nýlega skollið á menn sóðalegt gjaldþrot á Suðurnesjum þar sem kannski svipaðir hlutir voru á ferð? Miklir fjármunir hafa tapast af því að menn reyndust of auðtrúa gagnvart áætlunum sem var veifað framan í þá um slíka uppbyggingu í tæknivæddri grein. Ég gæti lengt þessa sorgarsögu mikið því að ég kann ýmis dæmi af þessum toga. Menn hafa stundum líka lent í því, bæði við og ýmsar nálægar þjóðir, að menn hafa ætlað að veðja á möguleika inn í framtíðina, lagt stórt undir í lottóinu og tapað. Færeyski landssjóðurinn fór ekki glæsilega út úr því þegar Færeyingar ætluðu að brjóta í blað á sviði þar sem þeir eru þó engir nýgræðingar, í sjávarútvegi, og reyna að gerast brautryðjendur í því að veiða kolmunna og vinna hann í súrimi á Japansmarkað. Eitthvert stærsta og glæsilegasta skip í Norður-Atlantshafinu var byggt og keypt, mig minnir að það hafi heitið Slættaratindur, og færeyski landssjóðurinn stóð á bak við þetta með miklum ábyrgðum. Svo fór allt á dúndrandi hausinn af því að hvorugt var til staðar, hvorki faglegu undirstöðurnar --- það átti eftir að láta reyna á hvort fiskurinn reyndist vinnanlegur með þeim hætti í stórum stíl í vélum sem nauðsynlegt var --- og hinn þáttinn vantaði líka, markaðinn. Bæði faglegi þátturinn og viðskiptaþátturinn voru óunnir og því fór sem fór. Nú getur vel verið að þetta eigi einhvern tíma eftir að lánast, vonandi, og menn eru að þreifa sig áfram með þetta núna en þetta fór illa hjá frændum okkar. Ég held að það hafi fyrst og fremst gert það vegna þess að menn voru of bráðir á sér, menn voru of bjartsýnir og gættu ekki að því að það er dálítið varhugavert að ætla að veðja á vinning af þessu tagi, sérstaklega ef hinar efnislegu undirstöður vantar. Hvernig er nú ástandið í þessu máli, herra forseti? Það er nákvæmlega svona. Í þessu tilviki á eftir að sýna sig að þessi aðferðafræði sé viðráðanleg, gangi upp, að sannanlega sé hægt að nota erfðaupplýsingarnar, tengdar við hinar líffræðilegu upplýsingar úr genunum, til að finna lyf við fjölgenasjúkdómum þar sem ekki bara eitt heldur mörg erfðamengi koma við sögu. Hin faglega hugmynd er enn á fræðilegu stigi, í mótun, og þá er eftir hinn hluti málsins, að menn komist alla leið og geti gert þetta að seljanlegri vöru. Þá er viðskiptaóvissan eftir. Hverjum einasta manni sem leggur sig eftir því að setja sig eitthvað inn í þetta, þó að hann sé enginn sérfræðingur á sviðinu, nægir að hafa nasasjón af öðru hvoru, viðskiptalegu áhættunni eða þeirri faglegu. Þetta eru menn allt saman tilbúnir til að taka, og það ekki með neinum smáaurum heldur 20 þús. millj. kr. til að ábyrgjast að vísu mjög áhugaverða hluti ef eftir gengju --- það væri glæsilegt að bæta við þennan vinnustað sem fyrir er þeim 250 störfum sem sagt er að þarna gætu bæst við. Segjum að þetta mundi blómstra upp í að verða þúsund manna vinnustaður --- það er auðvitað gaman að koma þarna og upplífgandi að sjá það sem gerst hefur --- en þetta er enn á algjöru óvissustigi, algjöru tilraunastigi. Hver er hin hliðin á því ef hér væri kominn 1.000 manna vinnustaður eða svo gott sem í Vatnsmýrinni, með hámenntuðu fólki, að verulegu leyti Íslendingum? Hún er sú að það yrði alveg ægilega sárt að sjá á eftir þeim. Í hvaða stöðu gætum menn þá lent eftir þrjú ár, fimm ár, sjö ár? Í þeirri vondu stöðu að annaðhvort yrði að stórauka aðstoðina við fyrirtækið, framlengja ábyrgðina, stækka hana, til að ná í meira fé, til að hafa úthald í kapphlaupinu og ná alla leið í mark. Það er það sem ég held, herra forseti, að sé nú kannski hvað alvarlegast í þessu. Við erum hér á vendipunkti þess máls að gera það upp við okkur hvort við ætlum í þetta ferðalag eða ekki. Er sú áhætta verjandi? Ég er algerlega sannfærður um að ekki verður öfundsvert að standa í þeim sporum ef þau koma einhvern tíma til, sem maður vonar auðvitað ekki, að málin séu að komast í þrot, að annaðhvort sé ekkert í sjónmáli, sem væri náttúrlega verst, eða þá hitt sem gæti sett menn í mjög erfiðar aðstæður, að meta einhverjar líkur á því að eftir tvö til sjö ár þar í viðbót og svo og svo marga milljarðatugi þar í viðbót, væri mögulegt að menn fengju eitt gullegg í hendur sem gæti orðið að stóru ævintýri, en eins og ég hef sagt gæti líka orðið að fúleggi, ofboðslegu fúleggi. Herra forseti. Ég segi það alveg eins og er að mér finnast þeir menn býsna kjarkmiklir sem ætla bara að stinga sér út í laugina svona án þess svo mikið sem að gá í raun að því hvort vatn sé í henni. Þetta er nú ekki einu sinni bara spurning um hitastig. Menn geta þó látið sig hafa það að dúndra sér út í kalda laug. En það er verra ef ekkert vatn er í henni. En við vitum það bara ekki. Þetta er þannig. Áhættan er ofboðsleg. Viljum við þá verja takmörkuðum fjármunum okkar skuldsetta þjóðarbús í þessa einu viðskiptahugmynd, því þetta er ekkert annað en viðskiptahugmynd? Þetta er viðskipta- og fræðihugmynd á mótunarstigi. Það á algjörlega eftir að sýna sig hvort hlutirnir ganga upp. Þar byggja menn á upplýsingum frá fyrirtækinu sjálfu, þeim mönnum sem eðlilega reyna að sanna hugmyndir sínar og tala fyrir þeim. Það er eðlilegt. Það er þeirra hlutverk. En það er miklum erfiðleikum bundið að fá á það óháð mat og það mundi sennilega aldrei koma neitt annað út úr því en að áhættan væri gríðarleg. En menn hafa ekki einu sinni reynt það. Þeir hafa nú ekki einu sinni reynt það. Það liggur ekkert slíkt fyrir. Að vísu er talað um einhver blöð frá tveimur eða þremur fjármálafyrirtækjum, Morgan Stanley og einhverjum öðrum, sem í ljós kemur að eru nátengdir viðkomandi fyrirtæki hagsmunatengslum. Hvar er hið óháða faglega mat? Hvar er það? Hvar eru sérfræðingar á sviði erfðavísinda og lyfjaþróunar sem menn hafa reynt að leita til til að fá fleiri álit á því hversu líklegt sé að þetta dæmi gangi upp og að þetta takist svona? Ég hef ekki séð það. Það er ekki í málsskjölunum. En það vekur athygli mína að helstu sérfræðingar landsins aðrir en þeir sem vinna hjá Íslenskri erfðagreiningu eru að skrifa í blöðin þessa dagana fullir efasemda. Mér er tjáð að margir erlendir sérfræðingar sem hafa fylgst mjög vel með þessu máli, breskir, þýskir og bandarískir, hafi gríðarlegar efasemdir. Þeir hafa reifað þær í umræðuþáttum í erlendum sjónvarpsstöðvum og í blaðagreinum. Það hefur ekkert verið farið í að skoða hvernig þetta vigtar saman, enda er málið auðvitað ekkert rekið á þeim forsendum að efnisþættir þess skipti máli. Þetta er bara borið hér þannig að okkur, herra forseti, að það er algerlega nakið. Tekin hefur verið pólitísk ákvörðun úti í bæ um að veita þessu ábyrgð og þá skal það keyrt hér í gegn og menn eru látnir hýða sjálfa sig með hrísvendi hér eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson frammi fyrir alþjóð. Það er hroðalegt að sjá. Helsta huggunin er að sól er að hækka á lofti og þá eru menn yfirleitt upplitsdjarfari en ella væri. Ég býð ekki í það hvernig þeim liði ef enn væri svartasta skammdegið, herra forseti.

Herra forseti. Ég biðst forláts á því að hafa verið svona seinn til að biðja um orðið til andsvars. En það kom mér bara svo á óvart að hv. þm. talaði stutt og lauk ræðu sinni skyndilega. Ég var bara algjörlega óviðbúinn. En ég vona að forseti virði mér það til vorkunnar, enda veitti hann mér orðið. Ég vil segja um það sem kom fram hjá hv. þm. í fyrsta lagi hvað varðar deCODE og Íslenska erfðagreiningu, að ég vek athygli á því að í frv. er ekki verið að veita ábyrgðina, heldur veita fjmrh. heimild til að veita ábyrgðina að uppfylltum skilyrðum sem hann metur gild. Auðvitað verður gengið frá því að sambandið þarna á milli verði með þeim hætti að ríkið gæti hagsmuna sinna. Það er eðlilegt að það sé deCODE sem gefi út skuldabréfin því það er jú fyrirtæki skráð á alþjóðlegum markaði og því líklegra að það geti selt skuldabréf heldur en innlent eða íslenskt fyrirtæki. Ég tel því óþarfa að gera það tortryggilegt. Í öðru lagi bendi ég á að Íslensk erfðagreining er mjög vel fjármagnað fyrirtæki. Það kemur fram í gögnum frv. að eigið fé fyrirtækisins er tæpar 18 þús. millj. kr. og í þeim upplýsingum sem efh.- og viðskn. fékk kom mjög skýrt fram að fyrirtækið er mjög vel fjármagnað til næstu ára í sínum plönum. Því eru engar líkur á að það steyti á skeri miðað við þær áætlanir sem það hefur gert og ekki er annað að sjá en það gangi vel eftir. Það er þá frekar til að styrkja málið að fyrirtæki sem á að fá ábyrgðina leggi allar sínar eignir undir. Það dregur frekar úr áhættunni sem vissulegar er fyrir hendi í þessu máli. Ég hef aldrei dregið dul á það í máli mínu að ég tel þetta auðvitað áhættumál. En það breytir því ekki að ég fylgi því.

Herra forseti. Við fögnum því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur nú hafið upp málflutning fyrir Framsóknarflokkinn þó í andsvörum sé. Mér er ljóst að þetta eru heimildarlög. Frv. er þannig úr garði gert. En það gerir málið að sumu leyti enn þá verra, enn þá fráleitara, vegna þess að með þessu frv. er lögunum um ríkisábyrgð og öllu því ferli sem þar er tryggt um málsmeðferð, ýtt til hliðar. Eftir stendur að ekkert annað en einföld heimild handa ráðherra til þess að taka upp pennann og skrifa 20 þús. millj. kr. ávísun. Það er hann, hæstv. ráðherrann, sem á að meta skilyrði málsins. Með öðrum orðum, hæstv. fjmrh. er settur í þann hroðalega gapastokk að hafa þessa heimild í höndunum án nokkurrar leiðsagnar, án nokkurra trygginga eða girðinga sem lögin setja fyrir því að einhver skilyrðu séu uppfyllt. Þetta er einhver ofboðslegasti kaleikur sem hefur verið settur á borð nokkurs manns mjög lengi. Herra forseti. Í öðru lagi er sagt að fyrirtækið sé vel fjármagnað. Jú, það mun eiga svo sem 15--18 milljarða á bók, þ.e. það sem eftir stendur af hlutafjárútboðinu mikla. En það gengur hratt á það. Það brennur hratt upp. Fyrirtækið á fyrir u.þ.b. þriggja ára taprekstri að óbreyttu. Með öðrum orðum, algjör umskipti í afkomu fyrirtækisins þurfa að verða á allra næstu missirum ef ekki á illa að fara. Menn verða að setja tölurnar í sitt rétta samhengi, það samhengi að fyrirtækið er að tapa 4--5 milljörðum á ári. Það hefur heldur dregið í sundur með tekjum og gjöldum miðað við uppgjör síðasta árs. Svona er þetta. Herra forseti. Í þriðja lagi má færa rök fyrir því að á sinn hátt væri áhættan miklu minni í sjálfstæðu dótturfyrirtæki hér sem væri þá ekki annað en reksturinn utan um þennan vinnustað og staðsett hér. Þó að ríkið væri þar í einhverri ábyrgð þá væri það betur sett en að vera komið með svona stóra ábyrgð inn í sjálft móðurfyrirtækið. Ég held vel megi færa rök fyrir því að ef þetta dótturfyrirtæki væri sæmilega vel fjármagnað í grunninn, t.d. með 5.000--8.000 millj. kr. eigið fé frá Íslenskri erfðagreiningu plús ábyrgð ríkisins, væri það betur sett en samkvæmt þessu fyrirkomulagi hér.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að stjórnvöld þurfa að huga að því að skapa þannig skilyrði í atvinnulífinu að unnt sé að treysta á hagvöxt á komandi árum til að byggja upp áframhaldandi betri lífskjör. Veikleikinn í íslensku hagkerfi er sá að útflutningstekjur sem hlutfall af þjóðarframleiðslu eru frekar lágar og það hlýtur að vera aðalverkefni íslenskra stjórnvalda á þessum tíma að reyna að styrkja atvinnugreinar sem hækka þetta hlutfall. Því er mjög eðlilegt að íslensk stjórnvöld beiti sér fyrir því að koma á fót atvinnugreinum eins og virkjunum sem selja rafmagn til álvera og annað slíkt og líftækniiðnaði og honum tengdum, sem að sama skapi er til þess fallið að skjóta nýjum stoðum undir íslenskt efnahagslíf og vera til þess að bæta lífskjör íslensku þjóðarinnar til lengri tíma litið. Þetta verða íslensk stjórnvöld að gera. Þau gera það annars vegar með almennum aðgerðum og hins vegar með sértækum aðgerðum. Herra forseti. Ég minni á að í vetur beitti ríkisstjórnin sér fyrir almennum aðgerðum á sviði skattamála með því að lækka skatta og gera fleiri slíkar aðgerðir. Hv. þm. studdi ekki þær aðgerðir. Hann studdi það ekki að skapa hin almennu skilyrði. Nú hefur ríkisstjórnin líka ákveðið að beita sér fyrir sértækri aðgerð til að koma á fót atvinnugrein sem verður byggð upp í þekkingarþorpinu í Vatnsmýrinni. Hv. þm. styður það ekki heldur. Til að rifja upp söguna fyrir hv. þm. þá beitti ríkisstjórnin sér fyrir því á sínum tíma, fyrir nokkrum árum til þess að koma á fót jarðgöngum undir Hvalfjörð að ríkisábyrgð yrði veitt á framkvæmdina að hluta til. En hv. þm. gat ekki einu sinni stutt það. Hvernig ætlar hv. þm. að standa að því að bæta lífskjör íslensku þjóðarinnar til lengri og skemmri tíma þegar hann greiðir atkvæði gegn öllum aðgerðum, bæði almennum og sértækum?

Herra forseti. Það er rétt að ég studdi ekki skattalækkanir ríkisstjórnarinnar á hátekjufólk og stórfellda lækkun á tekjuskatti gróðafyrirtækja. En það kom jafnframt fram í okkar máli að við vildum frekar verja fjármunum, ef á annað borð væri farið út í það, með aðgerðum sem kæmu nýsköpun í atvinnulífinu til góða, nýjum fyrirtækjum en ekki rótgróðum gróðafyrirtækjum. Það var á þeim sem tekjuskatturinn var lækkaður, hv. þm., hafi það farið fram hjá hv. þm. Ég held að sá sem hér stendur varla sakaður um að hafa verið sérstakur dragbítur í sambandi við Hvalfjarðargöngin því hv. þm. ætti að vita að hér stendur nú sá sem flutti fyrsta frv. um það mál og gerði samningana um það mál. Hér urðu hins vegar deilur um breytingar sem þar voru gerðar, þ.e. ríkisábyrgð á einstökum þætti málsins. En það liggur fyrir að ég og þáv. hæstv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson, ,,president``, sem nú býr á Bessastöðum, komum því máli í gegnum þingið og lögðum drög að því að sú framkvæmd komst af stað þó rækilega hafi verið reynt að breiða yfir þá staðreynd þegar Sjálfstæðisflokkurinn var að opna göngin nokkrum árum síðar. En vonandi ætlar hv. þm. ekki að ganga í lið með þeim og fara að umskrifa söguna svona jafnóðum eins og þeir gerðu í Kóreu að sögn. 
             Það er rétt að við þurfum að auka útflutningstekjur. En það er ekki sama hvernig það er gert. Þjóðarbúið er skuldsett og það er nú ekki eins og að valin sé ódýrasta leiðin hér, herra þingmaður. 35 þúsund milljónir á það að kosta að sögn samkvæmt upplýsingum frá fyrirtækinu að koma upp 200--250 manna vinnustað. Það er nú býsna drjúgt á hvert starf. Við höfum einmitt verið að flytja tillögur um almennar aðgerðir, t.d. aðgerðir til endurreisnar skipaiðnaðinum. Er það ekki atvinnustefna? Mundi það ekki skipta máli á þeim stöðum þar sem hann var áður blómlegur, eins og á Akureyri, í Hafnarfirði, Seyðisfirði, Stykkishólmi o.s.frv., Ísafirði þar sem hv. þm. þekkir til og rekin var hin ágæta skipasmíðastöð Marselíusar Bernharðssonar eins og hv. þm. veit. Herra forseti. Ég held að það sé fjölbreytnin og einmitt það að setja ekki öll egg í sömu körfu sem við eigum að hafa að leiðarljósi, en ekki þessi aðferð hér að veðja á einstaka stóra kosti og kosta þar óhemju fjármunum til eða taka þar ógurlega áhættu.

Herra forseti. Þetta hefur verið lífleg og skemmtileg umræða að mörgu leyti þó ég verði að segja að málefnið veki mér nú nokkurn hroll þrátt fyrir það. Eftir því sem ég fæ best séð er áhættan mjög mikil í þessu máli. Hún er mjög mikil viðskiptalegs eðlis og hún er einnig mjög mikil varðandi þá afurð sem menn hyggjast framleiða, þ.e. lyf. Þar er geysilega mikil óvissa þannig að bæði viðskiptahliðin og framleiðsluhliðin eru að mínu viti háð mikilli óvissu. Ekki ætla ég að gefa mig út fyrir það að hafa mikið vit á lyfjum. Sem betur fer nota ég þau afar sjaldan. Ég veit eiginlega ekkert um þau. Kannski hef ég ekki heldur mikið viðskiptavit. Ég er þó sæmilega töluglöggur. Hvað um það. Mér er samt ætlað sem þingmanni hér á þinginu að taka afstöðu til þessa máls, hvort sem þekking mín á því er næg eða ekki. Ég reyni eðlilega að setja mig inn í það sem við erum að reyna að fjalla um eftir því sem ég hef tök á. Við eigum ekki sæti í efh.- og viðskn. og höfum ekki komið að upplýsingum um málið þar. Ég get hins vegar lesið mjög skilmerkilega það sem sett hefur verið fram í nefndarálitum 1. og 2. minni hluta því mér fannst ekki mikið að græða á áliti meiri hlutans varðandi þau vafaatriði og spurningar sem hljóta að vakna þegar fjallað er um þetta mál. Ég stend því frammi fyrir því að taka afstöðu til þessa máls eins og margir aðrir þingmenn. Ég sé í nefndaráliti 2. minni hluta að því er haldið fram að nánast allar upplýsingar skorti til þess að þingmenn geti fengið yfirsýn yfir málið. Mér sýnist í nál. beggja minni hlutanna að færð séu fyrir því mjög sterk rök að yfirsýn skorti í þessu máli til þess að þingheimur geti tekið upplýsta afstöðu til þess hvort hér sé um verðugt verkefni að ræða sem muni skaffa mikla fjármuni í framtíðinni og að sú ábyrgð sem við værum þá að veita til fjmrh. samkvæmt þessu frv., væri nokkuð trygg, þ.e. að ekki verði miklar líkur til þess að hún félli á þegna þjóðarinnar. Ég fæ ekki séð að þessum spurningum sé svarað þannig að það breyti þeirri skoðun sem ég hef myndað mér á málinu, að áhættan sé mikil og hér sé verið að taka þá stefnu að láta eitt fyrirtæki, þ.e. Íslenska erfðagreiningu, njóta sérstaks forgangs umfram mörg önnur fyrirtæki sem starfa hér á lyfjasviði. Niðurstaða mín er því sú að ég treysti mér ekki til þess að styðja þetta mál sem við erum að fjalla um. Ef ég fer aðeins yfir þau nál. sem ég er með fyrir framan mig frá 1. og 2. minni hluta þá vakna margar spurningar. Á bls. 5 er verið er að meta hæfni fyrirtækisins, fjárhagslega stöðu þess og annað slíkt og heildarfjárfestinguna. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Af heildarfjárfestingarþörfinni, u.þ.b. 35 milljörðum íslenskra króna, er gert ráð fyrir að fjárfesting í húsnæði og búnaði verði um 8--10 milljarðar en önnur útgjöld 25--27 milljarðar króna. Gert er ráð fyrir því að þeir 15 milljarðar sem upp á vantar verði fjármagnaðir með tekjum af starfseminni, eiginfjárframlögum og lánum.`` Svo kemur þessi gullvæga setning: ,,Hlutfall hvers þáttar í fjármögnuninni ræðst af gengi verkefna og stöðu fyrirtækisins í heild ...`` Þetta er kortlagningin á því hvernig þessi fjármögnun mun eiga sér stað. Síðan vitum við að Íslensk erfðagreining hefur hingað til verið rekin með tapi og tekjur fyrirtækisins eru ekki neitt nálægt því að koma fyrirtækinu í hagnað. Samt er okkur sagt hér í svörum og það segir í þessu nál. 1. minni hluta á bls. 6, þ.e. þá kemur spurning númer 9: ,,9. Hvað má áætla að núverandi eigið fé og áætlaðar tekjur dugi lengi til að reka fyrirtækið án nýrrar innspýtingar eða aðgerða til að styrkja reksturinn?`` Svarið er: ,,Samkvæmt greiningarskýrslum er áætlað að frjálsar og bundnar bankainnstæður (167 milljónir bandaríkjadollara) séu nægjanlegar til reksturs núverandi starfsemi a.m.k. í þrjú ár vegna núverandi starfsemi. Eftir þann tíma er gert ráð fyrir að fyrirtækið verði rekið með hagnaði.`` Mér er nú sem ég sæi að ein svona setning dygði mönnum hér í bankakerfinu eða í Byggðastofnun til þess að lána fyrirtækjum ef ekki er betri upplýsingar á bak við það en hér er gerð grein fyrir. En þetta eru þær upplýsingar sem við þingmenn eigum að byggja á til þess að taka afstöðu. Á bls. 6 er 7. spurning sem hljóðar svona, með leyfi forseta: ,,7. Var gengið úr skugga um að fyrirtækið gæti ekki fengið lánafyrirgreiðslu á markaði hér innan lands eða erlendis áður en vilyrði voru gefin af hálfu ríkisvaldsins fyrir ríkisábyrgð?`` Svarið er: ,,Hugmyndir um fjármögnun sem kynntar eru í frumvarpinu gera ekki ráð fyrir því að um hefðbundna lánsfjármögnun verði að ræða heldur verði lögð áhersla á skuldabréf með breytingu í hlutfé samkvæmt tilteknum skilmálum. Þetta þýðir að sá hópur fjárfesta sem leitað verður til með fjármögnun verður fjárfestar sem sérhæfa sig á þessu sviði. Stærð verkefnisins veldur því að ekki er talið líklegt að innlendir lánveitendur eða fjárfestar gætu séð um fjármögnun af því tagi sem hér er um ræða. Erlendir lánsfjár- og hlutabréfamarkaðir eru einnig erfiðir um þessar mundir til fjármögnunar á verkefnum á þessu sviði vegna almenns samdráttar í efnahagslífi og afleiðinga atburðanna frá 11. september. Því er líklegt að bein lánsfjármögnun án ríkis\-ábyrgðar yrði fyrirtækinu það óhagstæð að álitamál yrði hvort það sæi sér hag í því að fara þá leið.`` Herra forseti. Ég verð nú að segja það alveg eins og er að sem leikmaður á þessu sviði en lesandi þau svör sem hér eru gefin þá veita þau mér ekki mikla festu í því að breyta um skoðun í þessu máli. Ég verð því bara sem óbreyttur þingmaður að reyna að leggja mat á það sem hér kemur fram, enda get ég ekki annað en lesið þau plögg sem koma frá efh.- og viðskn. og eru í þessum álitum og reynt að mynda mér skoðun á verkefninu. Í þessum nefndarálitum segir líka að ekkert áhættumat hafi verið framkvæmt af óháðum fagaðila á þeim áætlunum fyrirtækisins sem lagt er upp með. Ekki eykur það möguleika okkar þingmanna til að taka upplýsta afstöðu í málinu. Það auðveldar það alla vegana ekki, herra forseti. Herra forseti. Í umsögnum í nál. 2. minni hluta er vikið að samkeppni bæði á framleiðslusviði og eins um starfsfólk. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Varðandi fullyrðingu um að umrædd ríkisábyrgð hafi ekki skaðleg áhrif á viðkomandi markaði vísast til ábendinga þeirra fyrirtækja sem nú þegar eru til staðar í skyldum greinum og er því þjónað af starfsfólki sem hefur sambærilega menntun og það fólk sem Íslensk erfðagreining ehf. mun leitast eftir að fá til starfa við hina nýju deild. Þau benda á að um gríðarmikinn aðstöðumun í samkeppni um vinnuafl verði að ræða þegar einum mjög stórum aðila er veitt fyrirgreiðsla til fjármagnsöflunar í formi ríkisábyrgðar, sem að sjálfsögðu lækkar til muna vaxtakostnað hans og bætir þar með til muna samkeppnisstöðu þess fyrirtækis gagnvart öðrum.`` Herra forseti. Ég sé ekki betur á þeim umsögnum sem hafa borist, þeim tilvitnunum sem hér eru og einnig á svörum sem fylgja með þessum nál. frá þeim aðilum sem voru kallaðir fyrir nefndina en að menn hafi miklar efasemdir um það sem hér er verið að leggja upp með. Mér sýnist menn færa fyrir því mörg rök sem ég get ekki annað en tekið mark á og tekið tillit til. Þau rök styðja þá skoðun mína að ekki beri að veita þessa ábyrgð. Herra forseti. Síðan má spyrja almennt í svona pólitískri umræðu um það hvers vegna afstaða stjórnarflokkanna og ríkisvaldsins komi nú upp með þessum hætti, þ.e. að vilja sérstaklega fara í að styrkja þessa stefnumótun um að eitt fyrirtæki, Íslensk erfðagreining í þessu tilfelli, fái mikla ríkisábyrgð til þess að efla hér atvinnulíf. Við Íslendingar höfum í gegnum árin reynt að leitast við að halda hér uppi þjónustu við skipaiðnaðinn. Að því var vikið í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar áðan. Ég hafði hugsað mér að gera það að nokkru umræðuefni hér vegna þess að mér finnst að stefna ríkisstjórnarinnar í skipasmíðaiðnaði, bæði í skipasmíðum og viðhaldi, hafi verið sú að þessi iðnaður hefur nánast verið látinn drabbast niður. Þarna var um að ræða fjölmörg störf, herra forseti, og þessi störf voru ekki bara bundin við Reykjavik. Þau voru stunduð vítt og breitt um landið. Ég tel að mikill skaði hafi verið af því hvernig ríkisvaldið hefur haldið á málefnum skipasmíðaiðnaðarins og hvernig hann hefur í raun verið látinn drabbast niður vegna þess að stjórnvöld hafa hvorki haft vilja, burði né getu. Kannski getu, ég veit það ekki. En það sem hefur hins vegar vantað í þetta er stefnumótun til þess að reyna að halda þessum þekkingariðnaði í landinu og gera hann sterkari og samkeppnisfæran. Hér erum við að fara í sérstaka ábyrgð til þess að efla samkeppni á lyfjasviði og efla nýsköpun þar. Ég sakna þess að menn skyldu ekki hafa tekið skýra stefnu varðandi skipasmíðaiðnaðinn um að tryggja þróun skipasmíðaiðnaðar hér á landi og að viðhaldið á flotanum væri til staðar. Við vitum að þessi iðnaður var vítt og breitt um landið, á Seyðisfirði, í Neskaupstað, Akranesi, Ísafirði, Akureyri, Keflavík, Vestmannaeyjum, Stykkishólmi og Reykjavík, svo dæmi séu tekin. Því miður hefur iðnaðurinn átt verulega undir högg að sækja. Hann hefur þurft á ákveðnum stuðningsaðgerðum að halda sem eru við lýði í mörgum löndum hér í kringum okkur. En hann hefur ekki fengið þann stuðning og verið látinn drabbast niður. Ég tel að þarna hafi verið illa að verki staðið. Í þessum iðnaði hefðum við getað viðhaldið mörgum arðbærum og ágætlega launuðum störfum ef vel hefði verið staðið að verki. Herra forseti. Í annan stað langar mig að víkja að því hvers vegna ríkið hafi tekið þá stefnu að selja í miklum mæli fyrirtæki sem oft og tíðum á undanförnum árum, alla vegana seinni árin, hafa verið að skila verulegum arði í rekstri. Hvers vegna, herra forseti, hafa menn séð sér svo mikinn hag í því að losa sig við góð og rekstrarhæf fyrirtæki? Nú ætla menn sérstaklega að taka mikla ábyrgð á einu fyrirtæki til þess að stofna hér til atvinnu. Auðvitað er hægt að nefna margt í þessu sambandi. Upp í hugann koma mjög fljótlega fyrirtæki eins og Síldarverksmiðjur ríkisins, Íslandsbanki-FBA, Áburðarverksmiðjan, Landsbankinn og Búnaðarbankinn --- það sem búið er að selja í þeim --- Hitaveita Suðurnesja og nú stendur til að ríkið selji hlut sinn í Steinullarverksmiðjunni á Sauðárkróki. Ef ég man rétt, herra forseti, þá hafa eiginlega öll fyrirtækin sem ég hef hér nefnt skilað góðum arði á undanförnum árum og missirum. Sum eru enn þá að hluta í ríkiseign með ágætisarð, m.a. Steinullarverksmiðjan á Sauðárkróki og Landsbanki/Búnaðarbanki. Ég veit ekki annað en Hitaveita Suðurnesja hafi verið að skila hagnaði. Hún var reyndar seld. Ríkið seldi hlut sinn þar nýlega. En nú liggur fyrir þinginu ákvörðun um að veita ríkisábyrgð fyrir miklum áhætturekstri sem byggist annars vegar á viðskiptahugmynd um að framleiða lyf og þeirri miklu áhættu sem felst í lyfjaframleiðslu, eins og þeir vita sem hafa lesið sér til. Þar lánast aðeins örfá framleiðsluferli. Um 90% af lyfjaframleiðslunni fellur sem markaðshugmynd eða framleiðslulyf og aðeins 10% nýtast áfram og fá af þeim verða í raun það sem kallað er ,,topp söluvara`` eða lyf sem skila miklu. En þau lyf sem tekst að framleiða og verða virk á markaði gefa mikið í aðra hönd. Því er ekki að neita. Herra forseti. Hvernig sem á málið er litið þá er niðurstaða mín sú að hér sé íslenska ríkið að taka of mikla áhættu. Með þessari ábyrgð erum við að ábyrgjast skuldbindingu upp á u.þ.b. 300.000 kr. á hverja fjögurra manna fjölskyldu. Niðurstaða mín er sú, herra forseti, miðað við þekkingu mína og þær upplýsingar sem ég hef skoðað og reynt að afla mér, að ég mun ekki treysta mér til þess að greiða því atkvæði.