Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hæstv. forseti hefur nú sjálfur tæpt á því máli, sem ég vildi vekja athygli á hér, að nokkru leyti. Þann 15. nóv. s.l. var vísað til samgmn. þessarar hv. d. frv. um breyt. á vegalögunum. Þetta mál hefur aldrei verið tekið fyrir í n. og enginn fundur haldinn í hv. n. og að því er ég fæ séð af málaskrám engu öðru máli vísað til hv. n., þannig að varla verður borið við annríki vegna starfa að öðrum málum. Í þessu sambandi vil ég einnig vekja athygli hæstv. forseta á því, að enginn fundur hefur enn þá verið haldinn í samvinnunefnd samgöngumála, sem hefur það hlutverk, eins og kunnugt er, að undirbúa úthlutun og till. um skiptingu flóabátastyrkja, en sú n. er vön að halda mjög marga fundi um það mál. Nú mun hins vegar ekki vera nema rúmur mánuður, þar til fjárlagaafgreiðslu á að hafa verið lokið. Ég vil spyrja hæstv. forseta að því, hvort hann telji ekki ástæðu til þess að átelja slík vinnubrögð hjá þingnefndum. Og þó að sú n. eigi að skila störfum til Sþ., þá snertir það einnig þessa hv. d., þar sem samgmn. beggja d. starfa saman að þessu verkefni. Mér finnst þetta alveg fáheyrð vinnubrögð og ástæðulaust annað en kvörtun komi fram yfir þeim. Þá vildi ég biðja hæstv. forseta að hlutast til um það við hv. samgmn. eða hv. formann hennar, að hann kalli nefndina saman og að það eina mál, sem til n. hefur verið vísað, verði afgreitt þaðan, þannig að það fái þinglega afgreiðslu. Ég hef hér fyrir framan mig málaskrá hv. fjhn., sem forseti þessarar hv. d. er form. í. Allmörgum málum hefur verið vísað til þessarar n., en aðeins tveggja þeirra er getið í málaskrá. Það mál, sem ég vildi spyrjast fyrir um afgreiðslu á og óska afgreiðslu á, er frv. til l. um breyt. á lögum nr. 90 1954, um tollskrá o.fl. Það er eitt þeirra mála, sem einna fyrst munu hafa komið til n., en það er í málaskránni einna seinast fært inn. Hins vegar eru þar mál, sem liggja fyrir sameinuðu Alþingi. Mér virðist allt vera á eina bókina lært um þessar mundir hér á hv. Alþingi. Nefndir halda ekki fundi og málaskrár nefnda eru færðar vitlaust eða ekki færðar. Mér þykir þetta ákaflega einkennilegt í n., þar sem forseti þessarar hv. deildar, sem er einn af þingvönustu mönnum þingsins og kunnur reglumaður, er formaður, að þingmenn skuli ekki einu sinni geta litið í málaskrár nefnda til þess að fá þar þær upplýsingar, sem þeir eiga rétt á að fá. Ég hafði ætlað mér að óska þess við hæstv. forseta, að þetta mál, sem ég nefndi, yrði afgr. úr n. og fengi þinglega afgreiðslu, og ég vil leyfa mér að bera þá ósk fram. Ég vil einnig leyfa mér að óska þess við hæstv. forseta, að hann sjái um það, að málaskrár þingnefnda d. verði færðar þannig, að þingmenn geti fengið þar þær upplýsingar, sem þeir þurfa að fá. Að lokum vildi ég svo aðeins ítreka fsp. mína til hæstv. forseta um það, hvort hann telji þau vinnubrögð, sem ég hef hér átalið, sæmileg og hvort ekki sé ástæða til þess að ýta við þeim nefndarformönnum, sem þannig haga vinnubrögðum sínum.

Forseti (BSt): Út af því, sem hv. þm. N-Ísf. sagði, liggur það í því, sem ég sagði í upphafi fundarins, að ég vil óska þess yfirleitt, að mál séu afgreidd úr nefndum. En hvað snertir þá málaskrá, sem hann nefndi, þá er hún ekki örugg heimild um það, hvaða mál hafa verið afgreidd úr nefndum og hver ekki. Þessi málaskrá er haldin af konunum, sem eru á lestrarsalnum, og ég skal játa það, að ég hef ekki litið eftir því, að hvert mál væri þar fært inn. Hvað snertir þá nefnd, sem ég er form. í, fjhn. d., vil ég upplýsa það, að 14 málum hefur samtals verið til hennar vísað. Af þeim hefur hún beinlínis afgreitt 10 og það ellefta sama sem, því að n. samþykkti á sinum tíma að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. út af því máli. Sú var afgreiðsla nefndarinnar. Hún bar nú að vísu aldrei þessa fsp. fram, en út af umr. um annað mál var fsp. borin fram til hæstv. menntmrh. út af þessu máli og henni svarað hér í hv. deild, svo að það eru aðeins þrjú mál af 14, sem nefndin hefur ekki afgreitt. Ég held nú, að tvö af þessum málum séu óbeinlínis afgreidd með öðrum málum, a.m.k. tvö þeirra, ef ekki öll. Form. fjhn. þessarar hv. deildar heldur nefnilega sjálfur málaskrá yfir þau mál, sem til nefndarinnar er vísað, og það hélt ég satt að segja að nefndarformenn gerðu. Hvað snertir frv. hv. þm. um breytingar á tollskrá, þá tel ég það óbeinlínis afgreitt. En þó mun form. fjhn. lofa því að taka það til nokkurrar afgreiðslu í nefndinni. Gjarnan vildi ég, að frv. um breyt. á vegalögum yrði afgreitt, þar sem ég hef sjálfur sem þm. borið fram brtt. við það, og vil ég beina því til form. þeirrar hv. n. að afgreiða það. En aftur á móti lít ég svo á hvað snertir samvinnunefnd samgöngumála, að um það ætti hv. þm. að snúa sér til forseta sameinaðs þings, en ekki til deildarforseta, því að samvinnunefnd samgöngumála leggur till. sínar fyrir sameinað Alþingi, a.m.k. í því máli, sem hv. þm. sérstaklega nefndi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir undirtektir hans undir það að stuðla að því, að mál fái afgreiðslu í nefndum. Ég hélt því aldrei fram hér, að hans nefnd væri sérstaklega sek í þessum efnum. Mér er þvert á móti kunnugt um það, að hún hefur skilað frá sér flestum þeim málum, sem til hennar hefur verið vísað, enda þótt það mál, sem ég nefndi hér, frv. til l. um breyt. á tollskrá, sé eitt þeirra fyrstu mála, sem til n. var vísað. Ég endurtek það, sem ég hef áður sagt hér í hv. þd., að ég álít það vera versta ósið, og ég veit, að hæstv. forseti er mér sammála um það, þó að nefndir ætli sér ekki að mæla með einhverju máli eða meiri hluti þeirra, að þá beri n. að leggjast á það, hindra afgreiðslu á því, þannig að það komi ekki í ljós, hver afstaða þingmanna og þingflokka er til málanna, Ég veit, að hæstv. forseti er mér alveg sammála um þetta, og þess vegna finnst mér sízt sitja á hans heiðvirðu og ágætu nefnd að leggjast á það mál, sem ég hef hér gert að umtalsefni. Enn fremur vænti ég þess, að fundur verði haldinn í samgmn. og það eina mál, sem til hennar hefur verið vísað, fái þinglega meðferð. Og ég treysti því, að hæstv. forseti stuðli að því, eins og hans er von og vísa sem skörulegs og þingvans forseta, að nefndir þessarar hv. d. skili þeim málum frá sér, sem til þeirra er vísað.

Forseti (BSt): Ég var einmitt í fundarbyrjun að óska þess, að nefndir skiluðu áliti um þau mál, sem til þeirra var vísað fyrir þinghléið.



Herra forseti. Ég vildi beina þeirri fsp. til hæstv. forseta, hvort hann teldi ekki fara betur á því, að sá hæstv. ráðh., sem þetta mál heyrir undir, legði það fyrir þessa hv. þingdeild, eins og hann mun hafa gert, þegar það kom til umr. í hv. Nd. Ef hæstv. ráðh. er ekki reiðubúinn til þess að gera það nú, mundi þá ekki hæstv forseti telja eðlilegast að taka málið út af dagskrá að þessu sinni?

Forseti (BSt): Að vísu teldi ég það æskilegra að sá hæstv. ráðh., sem málið heyrir undir, væri hér viðstaddur og segði nokkur orð því til skýringar. En vitanlega hef ég ekki tök á því að ráða við það, hvort hæstv. ráðherrar mæta hér eða ekki. Kannske einhver vilji gera svo vel og athuga, hvort hann er í Nd. og geti komið hér. Ja, hæstv. ráðh. er víst ekki staddur í húsinu eða a.m.k. ekki hér í grenndinni. Ég get orðið við þeirri ósk nú í þetta sinn að taka málið út af dagskrá, en vitanlega verður að afgreiða það og koma því til nefndar eða þá fella það frá 2. umræðu. - Hæstv. ráðh. er kominn hér.



Herra forseti. Á nýliðnu sumri var það augljóst mál, að mikill skortur íbúðarhúsnæðis var hér í Reykjavík og í nokkrum öðrum kaupstöðum, og það var enn fremur vitað, að þrátt fyrir þennan skort íbúðarhúsnæðis var sýnt, að allmargir aðilar í Reykjavík voru á leið með að taka til annarra nota húsnæði, sem hafði verið teiknað sem íbúðarhúsnæði og ekki verið sótt um fjárfestingarleyfi fyrir, af því að í þessu húsnæði höfðu verið teiknaðar eldhúsinnréttingar og teiknaðar smáar íbúðir, og húsunum unnvörpum verið komið upp á þann hátt, en sýnt, þegar innréttingu hélt áfram, að það var ætlunin að taka þetta húsnæði til annarra nota en íbúðarbúsnæðis. Þá þótti alveg óhjákvæmilegt um slíkt húsnæði, sem byggt hafði verið, bundinn í gjaldeyrir og byggingarefni og fjármagn sem væntanlegu íbúðarhúsnæði, að það yrði lagt bann við því, að hægt yrði að taka það til annarra nota. Þess vegna voru brbl. sett um þetta efni. Í 1. gr. er það skýrt fram tekið, að húsnæði, sem hafi verið teiknað sem íbúðarhúsnæði og fengið staðfestingu af byggingaryfirvöldum sem slíkt, megi ekki taka til annarra afnota. Til þess að fyrirbyggja, að þetta bann sé brotið, eru sektarákvæði í 4. gr. frv. Þau eru allhá. Þau eru frá 10 þús. kr. upp í milljón, og eiga þær sektir að renna í varasjóð hins almenna veðlánakerfis. Því hefur verið haldið fram, að þessi lög hafi verið sett gagnvart einum aðila. Það er hinn mesti misskilningur. Ég hafði fulla vissu um það, áður en brbl. voru sett, að hér voru margir aðilar á þessari leið, og fékk enn þá betur að kynnast því næstu daga, eftir að brbl. voru sett, því að þá fékk ég heimsókn af mjög mörgum aðilum, sem vildu biðja um undanþágu frá lögunum, þannig að þeir mættu taka húsnæði, sem hafði verið teiknað sem íbúðarhúsnæði, til annarra nota. Ég þarf ekki að fjölyrða um það, en það leiðir af sjálfu sér, að ég hef ekki veitt eina einustu undanþágu, frá því að lögin voru sett, og tel, að hér hafi verið um marga tugi íbúða, e.t.v. nokkur hundruð íbúða að ræða, sem voru á þeirri leið, að það væri verið að taka þær frá notkun til íbúðar og til verzlunar- og skrifstofuhúsnæðis og annars atvinnuhúsnæðis. Ég skal hins vegar fyllilega fallast á það, að sá háttur, sem hafður hefur verið að undanförnu, að neita nálega undantekningarlaust um fjárfestingarleyfi fyrir verzlunar- og atvinnuhúsnæði, gengur ekki til frambúðar, þegar komið er í veg fyrir, sem ég tel eðlilegt, að tekið sé sífellt af íbúðarhúsnæði til þessara nota. Vitanlega getur verzlunarhúsnæði og skrifstofuhúsnæði verið nálega alveg eins nauðsynlegt og íbúðarhúsnæði. En það þarf að gerast á þann hátt, að þeir, sem sanna óumdeilanlega almenningsþörf fyrir slíkt húsnæði, fái til þess nauðsynleg og eðlileg leyfi og framkvæmi byggingu á slíku húsnæði á fyllilega löglegan hátt, en taki það ekki í atvinnuhúsnæði, sem látíð er í veðri vaka að eigi að koma til þess að bæta úr skorti íbúðarhúsnæðis hér í borg eða annars staðar. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Efni frv. er þetta eitt, að bann var lagt við því að taka nothæft íbúðarhúsnæði eða íbúðarhúsnæði, sem hafði verið teiknað sem íbúðarhúsnæði, til annarra nota en íbúðar. Sektarákvæðin voru höfð það há, að ekki þætti líklegt, að neinn vildi vinna það til að fá slík viðurlög fyrir að brjóta lögin, og hef ég ekki heldur orðið var við, að brot hafi átt sér stað, en húsnæðismálastjórn var þegar í stað falið að fylgjast með þessu og ganga úr skugga um, að lögin yrðu framkvæmd. Ég vil leyfa mér að leggja til, að þetta frv. verði að umr. lokinni látið fara til hv. heilbr.- og félmn., og hef ekki meira um málið að segja að sinni.



Herra forseti. Þetta frv., sem er í fimm greinum, felur ekki í sér eins miklar breytingar á lögum um sýsluvegasjóði og ætla mætti við fyrstu sýn, þegar á það er litið, hvað texti frv. er langur. En ástæðan til þess er sú, að upp í frv. eru teknar breytingar á lögum um sýsluvegasjóði, sem gerðar voru með lögum nr. 50 17. maí 1947 og lögum nr. 41 4. apríl 1956, enda ætlazt til þess, að þau lög falli úr gildi, ef þetta frv. verður að lögum. Einasta efnisbreytingin, sem frv. felur í sér, er sú, að innheimta sýsluvegasjóðsgjaldsins, sem nú er í höndum sýslumanna og innheimt er með þinggjöldum, færist til oddvita hvers hrepps, enda greiði þá oddviti gjaldið til gjaldkera sýsluvegasjóðs á manntalsþingi, en sýslumenn annast vörzlu sýsluvegasjóða, afgreiðslu og bókhald þeirra, eins og kunnugt er. Hér er þó þess að gæta, að í mjög mörgum hreppum er sýsluvegasjóðsgjaldið greitt beint úr sveitarsjóði og fjárins aflað með útsvörum. Þar sem þessi tilhögun tíðkast, er ekki sérstakt sýsluvegasjóðsgjald lagt á einstaklinga. Nú orðið er þessi háttur viðhafður t.d. í 10 af 12 hreppum Eyjafjarðarsýslu. Lagabreytingin, sem frv. ráðgerir, snertir því þessa hreppa ekki. Þar sem sýsluvegasjóðsgjaldið er innheimt af einstaklingum sem hundraðshluti af fasteignamati, verkar hin fyrirhugaða breyting þannig, að hún léttir starfi af skrifstofu sýslumanna í sambandi við manntalsbókargerð og ritun þinggjaldsreikninga og reikningsskil á skattinum. Á þessu tel ég fulla þörf, og með þessu er stefnt í þá átt, að manntalsþing geti orðið haldin fyrr en ella og skattheimtan byrjað fyrr á ári hverju en nú tíðkast víðast hvar. Að vísu þarf að breyta ýmsu fleiru í sama skyni, en þetta frv. er einn liður í ráðstöfunum, sem að því miða, á sama hátt og frv. um fasteignaskatt, sem er líka á dagskrá hér í d. í dag. Í grg. frv. er á það bent, að þessi breyting miði að því að auðvelda notkun hraðvirkra bókhaldsvéla við gerð manntalsbóka og ritun þinggjaldsreikninga með því að fækka um einn dálk í manntalsgjaldabók og sjóðbók sýslumanna, en jafnvel þar sem ekki er um að ræða notkun slíkra véla, tel ég breytinguna æskilega og vænti þess, að frv. fái stuðning hv. þdm. Þetta frv. er borið fram af hv. fjhn. deildarinnar, og n. hefur þegar athugað það. Er því einungis lagt til, að því verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Það er ekki til að andmæla þessu frv., að ég stend upp, en ég er nokkuð kvíðinn við það að setja þessa breytingu á svona fortakslaust vegna sýsluvegasjóðsgjaldsins. Ég hefði kosið að fá bráðabirgðaákvæði inn í þetta frv. eitthvað í þá átt, að þar, sem því yrði við komið eða ekkert til hindrunar því bókfærslulega, að sýslumenn innheimti gjaldið á manntalsþingum, eins og verið hefur, þá sé það heimilt. Ég óttast sem sé, að það geti orðið nokkur dráttur á því að fá gjaldið inn hjá hreppunum. Það er vitanlegt, að hrepparnir eiga mjög erfitt um vik að greiða þau gjöld, sem á þá eru lögð nú, almannatryggingagjaldið og sýslusjóðsgjaldið, og það dregst oft langt fram á árið, jafnvel fram á haust, að hægt er að ná þessum gjöldum. En yfirleitt er það svo, a.m.k. er það í mínu umdæmi, að þessi gjöld sem önnur manntalsþinggjöld innheimtast á manntalsþingunum. Það þarf vitanlega að fara að vinna í sýsluvegunum snemma sumars, eins og öðrum vegum, og ef ekki fæst fé inn fyrr en einhvern tíma seint á árinu, þá getur orðið dráttur á því, að hægt sé að byrja á að vinna í sýsluvegunum. Ég vildi mælast til þess við n., að hún vildi athuga þetta, hvort hún vildi ekki bæta við bráðabirgðaákvæðið einhverju svipuðu og ég hef hér lagt til.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að gera örstutta athugasemd við ræðu hv. þm. V-Sk. í sambandi við það mál, sem hér er til umræðu. Hv. þm. mæltist til þess, að mér skildist, að málið færi til nefndar og að nefnd, sem fengi það til athugunar, legði til um bráðabirgðaákvæði, sem heimiluðu þennan hátt á innheimtunni, en að hann yrði ekki lögákveðinn eins og frv. gerir ráð fyrir. Ég vil benda hv. þm. á, að þessi heimild er þegar til. Hún er einmitt í 4. gr. l. um samþykktir um sýsluvegasjóði. Þar er einmitt ákveðið, að hreppsfélagi sé heimilt að greiða sýsluvegasjóðsgjaldið úr sveitarsjóði að nokkru eða öllu leyti, sé það samþykkt með meiri hl. atkvæða á lögmætum sveitarfundi. Þessi heimild, eins og ég gat um eða drap á í framsöguræðu, hefur verið notuð í 10 af 12 hreppum í Eyjafjarðarsýslu, og ég verð að segja það af þeirri reynslu, sem ég hef af framkvæmd þessara laga, bæði í þeim hreppum, þar sem greiðsla vegasjóðsgjaldsins fer fram beint úr sveitarsjóði, og eins úr hinum, þar sem skrifstofa mín sér um innheimtu á vegasjóðsgjaldinu, að þar er tvennu ólíku saman að jafna. Ég get því miður ekki sagt sömu sögu og hv. þm. um það, að þessi gjöld innheimtist yfirleitt á manntalsþingum, því að það er þannig í þeirri sýslu, sem ég veiti forstöðu, að þar sækja menn mjög lítið manntalsþing og þinggjöld greiðast yfirleitt alls ekki nema að mjög litlu leyti á manntalsþingum og innheimtan dregst því meira og minna, eins og þekkt er í kaupstöðum landsins. þó að það sé ef til vill talsvert betri innheimta í sýslunni. Hins vegar hefur það verið svo, að sýsluvegasjóðsgjaldið, sem greiðist úr sveitarsjóðum, hefur í mörgum tilfellum verið greitt á manntalsþingi, og í öðrum tilfellum, þegar greiðslan hefur ekki farið fram á manntalsþingum, hefur ekki liðið á ýkja löngu, þar til greiðsla gjaldsins hefur farið fram. Það byggist á því, að hrepparnir hafa þá, þegar manntalsþing eru haldin, fyrir æði löngu verið búnir að jafna niður útsvörum og útsvarsinnheimtan hefur verið komin vel á veg, en manntalsþing hafa yfirleitt ekki verið háð fyrr en síðast í júní eða í júlímánuði. Hins vegar hefur það ævinlega verið svo, að um áramót hafa verið einhverjar eftirstöðvar óinnheimtar af sýsluvegasjóðsgjöldum í þeim hreppum, þar sem sýsluvegasjóðsgjaldið er lagt á af skrifstofu minni sem skattur af fasteignum, en engar eftirstöðvar þar, sem það er greitt beint úr sveitarsjóði. Ég verð því að halda mér við þá skoðun mína, sem ég lýsti í framsöguræðu, að ég tel, miðað við þá reynslu, sem ég hef af þessum hlutum, að þetta frv. sé spor í rétta átt og miði að því að auðvelda innheimtu þinggjalda, en það er aðalatriðið með flutningi frv.



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á l. nr. 7 frá 1953, um hundahald og varnir gegn sullaveiki, miðar að því, eins og frv. um fasteignaskatt og sýsluvegasjóðsgjald, sem á dagskrá eru hér í hv. d. í dag, að gera framkvæmd laganna einfaldari og fyrirhafnarminni og raunar líka sanngjarnari. Lögin, sem nú eru í gildi um þetta efni, nr. 7 frá 1953, kveða svo á, að sýslumenn og bæjarfógetar innheimti hundaskattinn og skili honum í bæjarsjóð og sýslusjóð. Skatturinn er innheimtur með þinggjöldum. Bæjarstjórnir og sveitarstjórnir sjá um hreinsun hunda, en kostnaður þar af er síðan greiddur úr bæjar- eða sýslusjóði. Í frv. er lagt til, að sú ein breyting verði gerð, að bæjar- eða sveitarstjórnir innheimti hundaskattinn, enda greiðist þá kostnaður við hundahreinsun úr bæjar- eða sveitarsjóði, sem áður hefur verið greiddur úr bæjar- eða sýslusjóði. Hér er því lagt til, að sýslusjóði sé sleppt við þennan kostnað, enda sleppir hann þá samtímis tekjum þeim, sem ætlað er að standa undir kostnaðinum, bæði hundaskattinum og sektum fyrir brot á lögunum. Við þetta vinnst það, að felld er niður í mínum augum óþörf milliliðastarfsemi sýslusjóðs. Í öðru lagi eru rök fyrir því, að hundahreinsunin verður oft ódýrari, ef sveitarstjórnir, sem annast hreinsun hunda, eiga einnig að greiða kostnað við hana. Í því sambandi má benda á það, að hundahreinsun fer fram í sérstökum kofum, sem ekki eru notaðir til annars. Sveitarstjórnir hafa oft tök á að byggja þá og halda þeim við með mínni kostnaði en sýslusjóðir mundu hafa af sams konar kofabyggingum. Enn má benda á það, að þegar hundaskatturinn hrekkur ekki fyrir kostnaði, sem ekki mun vera óalgengt, þá er því, sem á vantar, jafnað niður á hreppa sýslunnar með sýslusjóðsgjaldi. Af því leiðir, að hreppar, þar sem engir hundar eru, og slíkir hreppar eru til, svo sem Grímseyjar og Hríseyjarhreppur í Eyjafjarðarsýslu, eru látnir greiða hluta af hundahreinsunarkostnaði annarra hreppa, og er slíkt vitanlega ósanngjarnt. Að lokum kemur svo það, sem bent er á í grg. frv. og í mínum augum er að vísu ekki höfuðatriði málsins, að breytingin, sem frv. ráðgerir, auðveldar notkun hraðvirkra bókhaldsvéla við álagningu og útreikning manntalsbókargjalda, þannig að niður fellur dálkur úr manntalsgjaldabók og sjóðbók sýslumanna. En jafnvel þótt slíku væri ekki til að dreifa, tel ég skipulagsbreytingu þá, sem frv. ráðgerir, tvímælalaust til bóta, miðað við þá reynslu, sem ég hef af framkvæmd þessara laga. Og ég vænti þess raunar, að hv. d. fallist á það og geri sitt til þess, að þetta frv. megi verða. að lögum. Frv. er flutt af hv. fjhn. deildarinnar og hefur n. athugað það, og er því ekki gerð till. um, að því sé vísað til n., heldur einungis að því verði vísað til 2. umr.