Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 280 er till. til þál. til vegáætlunar fyrir árið 1978. Við afgreiðslu vegáætlunar 1977–80 29. mars 1977 gerði ég grein fyrir því, að of skammt væri gengið um fjárveitingar til vegamála á árinu 1977. Þáltill. gerði ráð fyrir að fjárveiting til vegáætlunar hækkaði úr 5650 millj. 1977 í 7000 millj. kr. 1978. Þrátt fyrir þetta var mér ljóst að of lítið var að gert með þessari hækkun fjárveitingar til vegamála á árinu 1978, m.a. vegna verðbólgu sem var áætluð um 30%. Enn fremur hnigu allar umr. hér á hv. Alþ. í þessa sömu átt. Þess vegna var það við síðari umr. um vegáætlun hér á hv. Alþ. 28. mars að ég flutti svo hljóðandi yfirlýsingu fyrir hönd ríkisstj.: „Enda þótt vegáætlun sé gerð til fjögurra ára og endurskoðun samkvæmt vegalögum ekki ráðgerð fyrr en á Alþ. 1978–1979 hefur ríkisstj. ákveðið að láta endurskoða fjárframlög til vegamála á Alþ. þegar á næsta hausti. Mun það gert í tengslum við fjárlagagerð og lánsfjáráætlun, þannig að það fé, sem til vegamála er ætlað árið 1978, verði aukið. Ríkisstj, mun einnig beita sér fyrir því, að lög um happdrættislán vegna Norðurvegar og Austurvegar nái tilgangi sínum þó að nokkru seinna verði en ætlað var. Verða samkv. þessari yfirlýsingu vegamálin tekin á ný til afgreiðslu hér á hv. Alþ. á hausti komanda.“ Samkvæmt 10. gr. vegalaga ber að endurskoða vegáætlun er hún hefur gilt í tvö ár og bæta þá tveimur nýjum árum við. Samkvæmt þessu lagaákvæði á að endurskoða gildandi vegáætlun á haustþingi 1978. Því er till. sú, sem hér er til umr., að formi til stíluð sem breyting á gildandi vegáætlun og varðar aðeins árið 1978. Skal nú vikið að almennum og einstökum atriðum í till. Í heild má segja að till. feli í sér mjög verulega hækkun á ráðstöfunarfé fyrir árið 1978 frá gildandi vegáætlun, hvort sem miðað er við fjárhæð eða framkvæmdamagn. Um útgjöldin er það að segja, að heildarútgjöld samkvæmt till. eru 9300 millj. kr. á móti 5650 millj. kr. árið 1977. Hækkun í krónutölu er því 3 milljarðar 650 millj, kr. eða 65% frá árinu 1977. Magnaukning er hins vegar um 26%, ef gert er ráð fyrir að verðlag hækki um 30% á milli áranna 1977 og 1978. Magnaukningin kemur fram á flestum liðum og hækka helstu liðir hlutfallslega sem hér segir: Viðhald að sumarlagi um 31%, að vetrarlagi um 26%, nýbyggingar vega og brúa um 18%, sýsluvegir um 100% og vegir í kaupstöðum og kauptúnum um 37%. Heildarútgjöld í gildandi vegáætlun 1978 voru 7 milljarðar. Í þeirri tölu var við gerð vegáætlunar s.l. vetur reiknað með áætluðum verðhækkunum til ársins 1978, sbr. lið 2 á bls. 4 í aths. við till. þessa. Skal fyrst vikið að fjáröflun, þ.e. kafla í i tillögunni: Heildarfjáröflun samkvæmt till. er 9300 millj. kr. í stað 7000 millj. kr., eins og áður var fram tekið. Hækkunin er 2300 millj. kr. eða 33%. Mest munar þar um hækkun á mörkuðum tekjustofnum, en þeir hækka um einn og hálfan milljarð, úr 4300 millj. í 5800 millj. kr. Bensíngjaldið er nú 36.50 kr. af lítra. Er hluti bensíngjaldsins af útsöluverði bensíns 32% og hefur aukist hlutfallslega með nýsamþykktum lögum, nr. 78/1977, um breyt. á I. um fjáröflun til vegagerðar. Lægst var þetta hlutfall um 25% á s.l. ári. Bensínsala var á s.l. ári rúmlega 114 milljónir lítra, og gert er ráð fyrir að hún aukist um 7% á þessu ári. Ríkisframlag hækkar um 400 millj. kr., og jafngildir það söluskattstekjum af hækkun bensíngjaldsins. Lánsfjáröflun til Norður- og Austurvegar hækkar um 300 millj. kr., í 800 millj., og önnur lánsfjáröflun um 100 millj., úr 1300 í 1400 millj. kr. Hefur hlutdeild markaðra tekna og ríkisframlag í heildarfjáröflun aukist með þessu, og lítur samanburður síðustu ára þannig út: Markaðar tekjur 1976 voru 54.8%, 1977 57.9%, en 1978 62.4%. Ríkisframlag var 1976 11.2%, 1971 13.8% og nú 14%. Lánsfé var 34% 1976, 28.3% 1977 og 23.6% 1978. Nánari sundurliðun er í athugasemdum við till., á bls. 3, lið 1.1 og 1.2. Við brtt. við vegáætlun nú eru verðhækkanir til 1978 áætlaðar að nýju. Sú áætlun er sýnd í aths. við till., á bls. 4, í aths. við lið 2, og eru þær verðhækkanir áætlaðar meiri en var við gerð gildandi vegáætlunar á s.l. ári. Til þess að ná sama framkvæmdamagni og gert var ráð fyrir að næðist með 7000 millj. kr. útgjöldum í gildandi vegáætlun þyrfti samkvæmt þessum útreikningi 8 milljarða 240 millj. kr. Magnaukning heildarútgjalda er því 1060 millj. kr. eða 13% frá því sem er í gildandi vegáætlun. Þessi magnaukning kemur nærri öll fram í tveimur liðum, þ.e. nýbyggingu vega og brúa, sem hækkar um 930 millj. kr. eða um 27%, og á vegum í kaupstöðum og kauptúnum - vegna aukinna markaðra tekna - um 96 millj. kr. eða 16%. Um kafla 2.3, útgjöld til einstakra málaflokka, er eftirfarandi að segja: Liðurinn Stjórn og undirbúningur hækkar einungis sem kostnaðarhækkun nemur. Í gildandi vegáætlun var gert ráð fyrir að fjölgað yrði föstum starfsmönnum á ríkiskjörum um þrjá menn: tvo tæknifræðinga og einn mælingamann, á áætlunartímabilinu 1977–1980. Í raun mun þó Vegagerð ríkisins hafa treyst því, að þessi starfsliðsfjölgun kæmi á fyrri hluta tímabilsins, þ.e. einn 1977 og tveir á árinu 1978. Kostnaðurinn mun láta nærri því að vera 10 millj. kr., og ern viðkomandi sérfræðingar starfandi lausráðnir nú þegar hluta ársins og ekki annað sjáanlegt en svo verði áfram. Á síðasta ári, við gerð vegáætlunar 1977–80, sótti Vegagerðin um 11 nýjar stöður, en samgrn. féllst aðeins á 3, svo sem fyrr er sagt. Vegna tölvuvinnslu á bókhaldsgögnum hefur ekki reynst nauðsynlegt að manna allar heimilaðar stöður á vegamálaskrifstofunni og eru þar nokkrar ómannaðar stöður nú. Ef heimild réttra aðila fæst til að færa þessar ónotuðu stöður skrifstofunnar til, þannig að tæknimenn kæmu í þeirra stað, yrði heildartalan óbreytt. Í árslok 1976 voru heimilaðar stöður 136, en ársstarfsmenn voru alls 477, að meðtöldum þeim sem taka kaup samkvæmt kjörum stéttarfélaga. Á viðhaldi þjóðvega er hér lagt til að sú breyting verði gerð, að vegmerkingar, sem í gildandi vegáætlun eru sjálfstæður liður, verði felldar inn í sumarviðhald og viðhaldið skiptist einungis í tvennt: sumarviðhald og vetrarviðhald. Í aths. með till. að vegáætlun 1977–80 var gerð ítarleg grein fyrir þörf á auknu fjármagni til viðhalds. Var og lögð áhersla á þetta í framsöguræðu fyrir till. Í meðferð Alþ. voru fjárveitingar til viðhalds 1977 lækkaðar um 95 millj., og þar við bætist að verðhækkanir urðu meiri en áætlað hafði verið. Olli þetta hvort tveggja því, að fjárveiting til viðhalds var að raungildi lægri en gert var ráð fyrir. í gildandi vegáætlun var gert ráð fyrir umtalsverðri hækkun viðhaldsfjár árið 1918, og er þeirri stefnu haldið við þessa endurskoðun nú, þannig að viðhaldsfé er hækkað í samræmi við breytt verðtag. Till. um fjárveitingu 1978 er 72% af því er Vegagerðin telur að þörf væri á í sambandi við viðhald vega. Er mjög brýnt að haldið verði áfram á næstu árum að auka viðhaldsféð að því marki, að halda megi vegakerfinu í sem bestu ástandi. Um vetrarviðhald er það að segja, að nýjar snjómokstursreglur tóku gildi í ársbyrjun 1977. Var áætlað, að hinar nýju reglur hefðu í för með sér um 25% aukningu á útgjöldum til þessa liðar, og við það miðað í till. að gildandi vegáætlun fyrir 1977. í meðferð Alþ. var þessi fjárveiting lækkuð um 65 millj. kr. Raunkostnaður 1977 bendir hins vegar til þess, að upphaflega áætlunin hafi verið nærri lagi, og er í till. nú miðað við upphaflegu till. að gildandi áætlun, reiknað til verðlags 1978. Til nýrra þjóðvega og brúa svo og fjallvega eru áætlaðar samkvæmt tillögunni 4 milljarðar 315 milljónir kr. Er það hækkun um 1368 millj. kr. eða 46% í krónutölu af fjárveitingu 1978 í gildandi vegáætlun. Sé tekið tillit til verðhækkana er magnaukningin 930 millj. kr. í þessum liðum eða 27%. Þetta viðbótarfjármagn skiptist hlutfallslega nokkuð jafnt til stofnbrauta, þjóðbrauta og brúa. Þó er hlutur brúnna drýgstur, og stafar það af því, að margar hinna eldri brúa á aðalleiðum vegakerfisins lýjast mjög undan sívaxandi þungaumferð og öryggi þeirra er stefnt í hættu. Hin nýju ákvæði um sýsluvegi, sem samþ. voru með vegalagabreytingu nr. 113/1976, koma nú í fyrsta sinn fram í ríkisframlagi til sýsluvega. Eru þannig áætlaðar 340 millj. kr. til sýsluvega samkvæmt till. nú, en voru 129 millj. kr. 1977. Fjárveiting til vega í kaupstöðum og kauptúnum er í till. hækkuð og verður 706 millj. kr., en var 396 millj. kr. 1977, í samræmi við markaða tekjustofna. Halli á vegáætlun 1976 varð endanlega um 108 millj. kr., og halli 1977 er áætlaður 130 millj. Er meiri hluti hans vegna kostnaðar við vetrarviðhald umfram áætlun, eins og skýrt er frá hér að framan og í aths. við till. Heildarhalli í árslok 1977 var því 236 millj. kr. Af þessum halla er lagt til að greiða 60 millj. 1978, en yfirfærðar verði 176 millj. kr. til ársins 1979. Í sambandi við vegamálin vil ég og geta þess, að auk þeirra útgjalda, sem koma fram í vegáætlun, greiðir ríkissjóður beint vexti og afborganir af lánum sem tekin hafa verið til vegagerðar á undanförnum árum. Áætlað er að þessar greiðslur verði 1978 sem hér segir: Vextir og verðbætur um 1046 millj. kr. og afborganir 723 millj. kr. Samtals er þetta 1769 millj. kr. Sé vöxtum og verðbótum bætt við útgjaldatölu vegáætlunar verða heildarútgjöld ríkissjóðs til vegamála 10 milljarðar 346 millj. kr. Sambærilegar tölur fyrir næstu ár á undan eru 5 milljarðar 487 millj. kr. 1976 og 7 milljarðar 340 millj. kr. 1977. Í sambandi við vegamálin á s.l. ári er rétt að geta þess, að verulegur árangur náðist þar í nokkrum stórframkvæmdum, T.d. hafa Oddsskarðsgöng nú verið tekin í notkun. Þó að því verki sé ekki enn að fullu lokið hefur það orðið mikil samgöngubót fyrir Neskaupsstað í lok síðasta árs og það sem af er þessu ári. Gera verður ráð fyrir því í vegáætlun nú að ljúka þessu verki. Sama má segja um framkvæmdirnar á Holtavörðuheiði. Þær hafa náð vissu marki og hafa haft mikil áhrif á umferðina um heiðina á þessum vetri. Sama er að segja um Hvalnesskriður sem nú er farið að fara til þess að losna við umferð yfir Lónsheiðina. Hefur það bætt verulega úr umferð þangað austur, svo sem kunnugt er, jafnvel þó að sé um bráðabirgðarúrlausn að ræða. Þessi tvö stóru verkefni þarf einnig að taka til athugunar á þessu ári. Við Borgarfjarðarbrúna náðist verulegur árangur. Lokið var við að steypa stöplana undir brúna og byrjað að leggja bita á milli stöpla. Er stefnt að því að reyna að steypa brúna á næsta ári. Haldið var áfram með olíuborið slitlag á Austurveg, Var nú komið austur fyrir Þjórsá og náðist þar nokkur árangur. Einnig var Þingvallavegurinn lagfærður með slitlagi, svo sem kunnugt er. Ber brýna nauðsyn til að vinna að því verki áfram eins og þeim sem ég hef nefnt. Að þessu sinni ætla ég ekki að fara út í einstök verkefni frekar en orðið er, enda verður verkefni þingsins að skipta þeim fjármunum sem hér er um að ræða, því þeim er ekki skipt á einstaka liði frekar en venja er. Um samgöngumálin vil ég segja það, að mér er fullkomlega ljóst og engum kannske ljósara en mér, að til þeirra mála hafa ekki verið veittar fjárveitingar svo sem nauðsyn bar til á síðustu árum. Hitt held ég að sé þó jafnljóst, að það hefur unnist mjög vel úr þessu fjármagni sem Vegagerðin hefur haft handa á milli, og hefur það sést, þar sem víða í kauptúnum landsins eru nú komnar olíubornar götur sem áður voru ryk og forað. Sama verður að segja um sýsluvegina. Er hin mesta nauðsyn að endurbæta þá vegna hinnar miklu umferðar, eftir að tankvæðingin kom í sambandi við mjólkurflutningana og keyrsla barna í skóla daglega. Þá hefur það og komið í ljós, að auknar greiðslur vegna lána til framkvæmda fyrri ára hafa komið til á þessum árum, og hefur það að nokkru dregið úr framkvæmdum í vegagerð nú. Ekki þarf heldur orðum að því að eyða, að hin gífurlega hækkun, sem varð á olíu, hefur haft áhrif hér á landi í sambandi við vegamálin vegna þeirra fjármuna sem hafa verið lagðir í orkumálin til þess að hraða hitaveitum og öðrum slíkum nauðsynjaframkvæmdum. Hefur Vegagerðin goldið þess. Og einnig varð bensínskatturinn henni ekki eins verðmætur og áður var vegna verðbreytinga á bensíninu sjálfu, Hitt er jafnljóst og kannske aldrei ljósara en í nútímaþjóðfélagi, að vegaframkvæmdir eru mikið hagsmunamál fyrir þjóðarheildina og fyrir okkur Íslendinga er mikill sparnaður í gjaldeyri að búa vel að okkar vegum. Ef við berum okkur í þeim efnum saman við aðrar þjóðir, þá er það mitt mat, að því litla leyti sem ég hef kynnst þeim málum, að við stöndum einna verst að vígi. Ég er alveg sannfærður um að það er mjög hagkvæmt fyrir þjóðfélagið í heild að leggja meira í vegina til þess að forðast kostnað við viðhald á bifreiðum og það mikla slit sem á þeim verður. Það er því von mín, að því átaki sem nú hefur verið gert í vegamálum, sem er verulegt, verði haldið áfram. Ef fram verður haldið þeirri sókn sem nú hefur verið hafin, þá munu þessi mál breytast mjög til batnaðar á næstunni, og ég tel allt mæla með því að svo verði gert. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess við þessa umr. að gera frekari grein fyrir þáltill. þessari, enda fylgir henni ítarleg grg. Ég legg því til að að lokinni þessari fyrri umr. verði till. vísað til síðari umr, og hv, fjvn.



Herra forseti. Þáltill. þessi er að vísu löngu fram komin sem þskj., en ég átti ekki von á því, að hún yrði tekin fyrir í dag, og mun því flytja hér stutt mál. Till. fer í n. þar sem ég á sæti, og þar mun hún fá að venju rækilega athugun og ýmislegt verða þar upplýst sem nánar þarf að skýra. Eins er um skiptingu alla um verkþætti á milli kjördæma hvað snertir þá aukningu, sem hér er lagt til, frá síðustu áætlun frá í fyrra, þótt verðbótaþátturinn gagnvart einstökum verkum hljóti að verða þar fyrirferðarmikill, svo sem fram kemur í þessari till. Þetta verða því við þessa umr. aðeins nokkur almenn orð. Hæstv. samgrh. hefur nú mælt fyrir síðustu vegáætlun sinni á þessu kjörtímabili eða réttara sagt breytingu á þál. um vegáætlun, og vissulega má um hana segja, að það hafi á orðið framför, einkum ef miðað er við eymdarárið 1977, enda erfitt að hugsa sér, að lengra niður væri unnt að komast í samdrætti í vegaframkvæmdum almennt, til hvaða þáttar sem lítið var þó nýframkvæmdir yrðu þar harðast úti. Nú væri rangt að skella hér allri skuld á hæstv. samgrh., því að vitanlega ber ríkisstj. öll sína fullu ábyrgð á þessu. Vegáætlun og vegaframkvæmdir endurspegla stjórnarstefnuna aðeins glögglegar en nokkuð annað á þeim afrekalista, þar sem þó er af nógu að taka. Út af fyrir sig skal því fagnað, að þessi till. um breyt. á þál. um vegáætlun fyrir árið 1978 skuli hvort tveggja vera fyrr fram komin en var t.d. á fyrra um vegáætlun þá og ætti því að geta hlotið betri umfjöllun en oft áður, og eins hinn, að hér er þó tekið til við að bæta að nokkru fyrir vanrækslusyndir liðinna ára, þótt seint sé og síður en svo í þeim mæli sem þurft hefði ef vel hefði verið á málum haldið. En viðmiðunin, sem nú er hæst á lofti höfð til að sýna fram á aukningu vegafjár samkv. þeirri breytingu sem hér er ráð fyrir gert, sú viðmiðmiðun er vægast sagt hæpin, þar sem botnárið 1977 er tekið til samanburðar, ár hins stórfelldasta samdráttar í þeim sífellda niðurskurði raungildis sem þessi málaflokkur hefur orðið fyrir. Afgreiðsla vegáætlunar á síðasta ári var slík, að hún mun mönnum ærið minnisstæð. Stjórnarandstaðan gagnrýndi óvægilega áætlunina sjálfa og þann niðurskurð raunframkvæmda, sem þar kom gleggst í Ljós varðandi landsbyggðina, gagnrýndi vanefndir á fjáröflun til vegagerðar samkv. áætlun um Norður- og Austurveg, sem ætíð var hugsuð sem hrein viðbót við hið almenna vegafé, svo sem gleggst kom fram við lagasetninguna um fjáröflunina, gagnrýndi það, að landshlutaáætlanir væru felldar niður, svo sem var um Austurlandsáætlun, sem þó eru um bindandi samningar, og eins urðu deilur um önnur atriði, svo sem um skiptingu þjóðbrautafjár, sem ég mun síðar gera að umtalsefni. En um leið var því lýst yfir af hálfu t.d. okkar Alþb.-manna, að við værum reiðubúnir til að athuga og standa að leiðum til aukinnar fjáröflunar, þó við gagnrýndum það um leið, hve stór hluti tekna af umferðinni rynni annað en til vegamála, sívaxandi hluti þeirra tekna. Gagnrýni okkar var því ekki nein sýndargagnrýni til þess eins að standa á móti og gagnrýna, en vilja svo frá öllu hlaupa. Þar höfðu menn sannarlega til samanburðar ábyrgðarlausa gagnrýni sjálfstæðismanna á vinstri stjórnina, þegar þó var um aukningu ár hvert að ræða og í raun aldrei meira unnið að vegamálum en þá. Stór orð þeirra sjálfstæðismanna þá munu vel geymd, ekki síst íljósi þess, hvernig þeir nú hafa að málum staðið sem annar stjórnarflokkanna og sá sem ekki síður ræður stefnunni, nema frekar væri, og hefur mótað stefnuna í þessum málum einnig, ekki síður en í öðrum málum, þar sem þeir hafa haft forustu í einu og öllu. Samkv. okkar jákvæðu gagnrýni og afstöðu við afgreiðslu vegáætlunar í tíð þessarar ríkisstj. þá greiddum við atkv. með þeirri auknu fjáröflun til vegagerðar sem þessi endurskoðaða vegáætlun byggir nú á. Við höfðum að vísu margir haft á þann sjálfsagða fyrirvara, að aukið fjármagn til vegagerðar yrði nýtt til þess fyrst og síðast að bæta ástand þeirra vega sem verstir eru og mest þarf fyrir að gera til þess að akfærir megi teljast. Það er frumverkefni, forgangsverkefni, sem verður að treysta á að verði einkenni þeirrar afgreiðslu sem þessi vegáætlun á eftir að fá, ekki síst í ljósi þess, að fyrir fjvn, liggur nú till, frá einmitt nokkrum stjórnarþm. um sérstaka áherslu á uppbyggingu vega í snjóþungum héruðum. En forvitnilegt verður að sjá hvernig við þessu verður brugðist. Segja má að við samþykkt fjáröflunarinnar hafi ekki verið tryggt að þetta yrði gert, og enn er það ekki gert, þrátt fyrir þessa faguryrtu till. En að óreyndu skal ekki öðru trúað, þó að hraðbrautastefnan hafi verið í sífelldri sókn síðustu árin og vel kynni einhver eða einhverjir að vilja halda þeirri þróun áfram. Þar hlýtur hæstv. ráðh. og ríkisstj. í heild svo og meiri hl. fjvn, að marka stefnuna, og hið besta skal vonað. Að því skal og vikið síðar. En það var nú eitthvað annað en að stjórnarandstaðan ein léti í sér heyra við afgreiðslu síðustu vegáætlunar á síðasta þingi, og það var síður en svo að þar væri neitt lofsöngslag sungið. Önnur eins gagnrýni, á stjórnarstefnu í einstöku máli hefur ekki heyrst hér þann tíma sem ég hef á þingi setið. Ekki vakti það neina undrun, svo sem hér hafði verið að málum staðið. En svo fór þó, að menn létu gagnrýnina og stóru orðin nægja. Hin brýna þörf byggðarveganna, fjársvelti til nauðsynlegustu framkvæmda á mikilvægum tengivegum við hringveginn og margt fleira, sem í máli stjórnarþm. fólst, varð talið og gnýrinn einn. Allt fór óbreytt í gegn og afsökunin var á eina leið: ekki væri unnt að aðhafast meira, því að fjárhagurinn leyfði það ekki á blómaárinu 1977 að staðið væri að vegaframkvæmdum á landi hér af sæmilegri reisn í samræmi við batnandi þjóðarhag. Þvert á móti var enn haldið niður brattann, ef frá var talið viðhaldsféð, sem mesti glansinn fór þó af undir lokin. Þótt árangur yrði enginn hvað snertir árið 1977 hafði þetta allt þau áhrif, að yfirlýsing var gefin um endurskoðun á vegáætlun 1978. Það er sú breyting sem hér liggur nú fyrir okkur þm. og hæstv. ráðh. hefur mælt fyrir. Við síðari umr. vegáætlunar, þegar allt liggur ljósar fyrir um skiptingu vegafjárins, verður að sjálfsögðu fjallað um niðurstöður og útkomu þessa plaggs í raun. En þó skal hér á fátt eitt drepið. Ofarlega er mér eðlilega í huga tvennt sem var ákveðið í fyrra og snertir Austurland og ég reikna alls ekki með að breytt verði til batnaðar nú. Annað var niðurfelling Austurlandsáætlunar að öllu öðru leyti en því, að 100 millj. voru sérætlaðar til Oddsskarðsgangna, sem þó kom óumdeilanlega niður á heildarfjármagni til Austurlands. Þetta var í raun hið alvarlegasta samningsrof, þar sem enn var ólokið veigamiklum þáttum í Austurlandsáætlun frá 1970, samkomulag milli þm. Austurl, þá og handhafa ríkisvalds um tiltekna verkþætti sem ljúka átti á 5 ára áætlunartímabili. Nóg var um vanefndir og seinkun á þessari áætlun þó að hún væri ekki með öllu numin brott og í engu fyrir það bætt. Þetta var ekki bara gagnrýnt af hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepssyni, sem var einn af þeim sem samkomulagið gerðu, eða af mér, heldur og af öðrum þm. Austurl. En allt kom fyrir ekki, mótmælin ein voru látin duga af þeim stjórnarþm. og Austurlandsáætlunin var felld niður. Þá var þjóðbrautaprósenta okkar lækkuð óeðlilega mikið, eða úr 16% í 11%. Um sumt var þetta réttlætt með því, að fyrrum þjóðbrautir hefðu samkv. núv. skilgreiningu færst til stofnbrauta. En það hafði auðvitað gerst viðar á landinu við breytingu á vegalögum. Hitt var hálfu lakara og hefur hljómað eins og grín eða háð af versta tagi í eyrum Austfirðinga, þegar prósenta okkar var enn færð niður vegna þess að vegir í þjóðbrautatölu á Austurlandi væru hlutfallslega miklu betri en annars staðar. Ég hef að vísu þá hefðbundnu skýringu þessa í því, að umdæmisverkfræðingur okkar eystra var samviskusamur hið besta og gerði ekkert til að flokka vegi okkar lakar en efni standa til. En samræming þessa mats hjá Vegagerð ríkisins mun ekki hafa verið nægileg og hann því goldið góðra og samviskulegra vinnubragða. Hæstv. samgrh. hefur nú, að ég best veit, séð svo um að þessi ágæti maður muni ekki oftar gera slíkar skyssur að taka hlutverk sitt í alvöru og af fullum trúnaði við það sem hann vissi réttast. En það er saga sem á ekki frekar heima hér. Hitt .er ljóst, þegar litið er til vega á Austurlandi og þá sveitaveganna sér í lagi, að seint munu þessi 11% þjóðbrautafjár koma að umtalsverðu gagni þar eða koma þeim vegum að nokkru marki upp úr snjó. Um þetta skal ekki frekar rætt nú. Til þess gefst tækifæri síðar, þegar séð verður til fullnustu hvernig útkoman verður við afgreiðsluna í vor. Aðeins skal vonað að snjóþyngsli og ástand vega á vorin t.d. eða í haustrigningum verði tekið með í þá mynd, ef af endurskoðun prósentunnar um þjóðbrautir yrði. Hv. þm. Geir Gunnarsson rakti í fyrra ítarlega þær vanefndir sem orðið höfðu á hinni sérstöku viðbótarfjáröflun til Norður- og Austurvegar, þar sem sú hafði á orðið raunin að engin viðbót var hér á ferðinni, og svo er að miklu leyti enn. Segja má, að ef ekki hefði þessi sérstaka fjáröflun komið til hefði ástandið verið einu aumara, enn meira vantað á til þess að framkvæmdir héldu raungildi sínu, einkum á s.l. ári. En glöggt var að þessi fjáröflun var gerð til að inna af hendi sérstakt átak, aukaátak í vegamálum, og skipting var ákveðin annars vegar til Norður- og hins vegar til Austurvegar í lögunum sjálfum og síðan með samkomulagi í hlutfalli milli Suður- og Austurlands í Austurveg, þó ég efist um að hlutur Austurlands þar sé sá sem til var í raun ætlast af okkur þm. Austurlands og var í raun og sannleika meginástæða þess, að við á sínum tíma studdum þessa löggjöf. Ég skal ekki hér og nú tíunda vanefndir á þessu sviði hvað viðbótarfjáröflun snertir, enda mun það koma enn skýrar í ljós þegar öllu hefur verið upp skipt og áætlunin liggur fyrir. En hjá því verður ekki komist að minna á þetta enn einu sinni. Út frá þessu kemur mér í hug sú breytta stefna um margt í framkvæmd vegamála sem virðist nú njóta vaxandi fylgis meðal vegagerðarmanna, góðu heilli. Þar veit ég að vísu að eitthvað eru skoðanir skiptar, en þó ekki sem áður var, og umdæmisverkfræðingurinn eystra, sem ég hef haft samband við um þetta mál, hefur mjög haldið á lofti þessari nýju stefnu, sem ég kalla svo, er kannske ekki svo mjög ný, en ég held að það verði mjög til góðs okkur landsbyggðarmönnum ef þar er vel að verki staðið. Hér er að vísu ekki um neina íslenska uppfinningu að ræða og því síður einhverja Sverris Runólfssonar-lausn. Fyrirmynd þessa sækja verkfræðingarnir helst til Noregs, en þar er tækni í vegagerð og fjölbreytni í vinnubrögðum þar af leiðandi mjög til fyrirmyndar að dómi þeirra margra. Þetta er um margt andstæða þeirrar einstefnu, sem mestu hefur ráðið, að leggja aðaláherslu á hraðbrautir út frá Reykjavík. Skal þó tekið skýrt fram, að að sjálfsögðu þarf að sinna því verkefni einnig, og ég er sannfærður um það eftir samtal mitt við fróða menn, að þar megi nokkuð, kannske verulega slaka á í sambandi við staðla og draga þar með verulega úr þeim gífurlega kostnaði sem þessu hefur verið samfara á liðnum árum. Umdæmisverkfræðingur okkar eystra, Einar Þorvarðarson, hefur lýst þessu svo í stórum dráttum fyrir mér, að í fyrsta lagi þyrfti að leggja stóraukna áherslu á aukið viðhald veganna og þá þannig, að víða mætti stórbæta vegina með fullnægjandi viðhaldi, þ.e. með góðu malarslitlagi, sem ég kann nú ekki að skilgreina nægilega samsetningu á. En forsenda þessa eru góð efnisvinnslutæki sem mjög skortir í dag, t.d. á Austurlandi, svo að kornastærð sé hæfileg í hvert lag um sig og hægt sé að ganga eins vel frá þessu og mögulegt er. Með slíkri framkvæmd, sem hann kallar þó beint viðhald, má stórbæta ástand óendurbyggðra vega fyrir ótrúlega lítið fjármagn. Ég sá með eigin augum slíka tilraun í sumar, og þó þar vantaði að hans sögn efsta lagið og það mikilvægasta, þá var vegurinn og er enn óþekkjanlegur. Sú framkvæmd var mjög ódýr á okkar mælikvarða og þó var um að ræða 7–8 km kafla á vegi sem var hreinn ruðningsvegur. Í öðru lagi segir Einar mér að með tiltölulega litlum breytingum á burðarlagi og lagfæringum á hæpnustu stöðum megi leggja bundið slitlag beint á talsverðan hluta af því vegakerfi Austurlands sem skást er. Og Einar bætir því við, að sé rétt að burðarlagi staðið og lagfæringum einnig, þá sé hér um ótrúlega kostnaðarlækkun að ræða miðað við það sem ríkir t.d. í uppbyggingu veganna hér í nágrenni Reykjavíkur. Tilraun ætlaði verkfræðingurinn að gera með þetta eystra næsta sumar, og ég vona að verði af því, þó að þar hafi syrt að um sinn. Þá sagðist Einar mjög hafa hrifist af því, hvernig Norðmenn sprautuðu bundnu slitlagi beint á malarslitlagið og síðan keyrðist það út og byndist mjög vel. Varðandi allt þetta lagði umdæmisverkfræðingurinn áherslu á það, að nauðsynlegt fjármagn fengist til rannsókna og tilrauna, svo að tryggt væri að sem best nýting yrði á hvoru tveggja: viðhaldsfé og nýframkvæmdafé. Ég er sannfærður um að þeir vegagerðarmenn, svo vel sem þeir vinna yfirleitt sín verk, muni vera með þetta allt til athugunar og í gangi og hafi fullan hug á að gera allt sem hér hefur verið lýst, og engan nýjan sannleika hef ég verið að flytja hér. Ég sá t.d. í blöðum í haust og hef heyrt hér á þingi tölur sem þetta varða og eru staðfesting hér á. Hins vegar taldi umdæmisverkfræðingur rétt að þetta kæmi sem best og ítarlegast fram og frá sem flestum, og ég er því í raun að flytja þá ósk hans hér, um leið og ég lýsi yfir mjög eindregnum stuðningi við meginatriði í því sem hann hefur verið að fræða mig á. Aðeins þessu til viðbótar skal svo flutt sú eindregna skoðun Einars horvarðarsonar, að vinna beri að strandferðum okkar með stóreflingu Skipaútgerðar ríkisins, einmitt til þess að létta að nokkru þeirri miklu þungaumferð sem vegina hrjáir og hann telur að standi að nokkru í vegi fyrir þeirri nýskipan framkvæmda, sem hér hefur verið tæpt á, með sama áframhaldi í auknum þungaflutningum. Hér væri vissulega tilefni til margs konar samanburðar, t.d. varðandi það, að hlutur Vegasjóðs í tekjum af umferðinni hafði lækkað í 25% 1977 úr 43% 1973. Nú mun þetta hlutfall ver:. þó eftir síðustu breytingu eitthvað skárra. Viðhaldsfé hefur verið mjög til umræðu. Á það hefur verið lögð áhersla, að þar hafi verið gert átak, og ekki skal fyrir það synjað, að í fyrra og eins nú er um verulega framför að ræða frá því lágmarki sem t.d. var árið 1976, Þó mun viðhaldsfé árið 1977 hafa að raungildi aðeins numið 79% af því sem viðhaldsfé hafði verið árið 1974 – aðeins 79.1%. Þetta hefur þó heldur auðvitað lagast nú. Ef miðað er við lágmarksþörf, sem Vegagerð ríkisins hefur sett upp, sé ég í þessari vegáætlun að í fyrra hafi viðhaldsfé numið 58% í raun af þeirri þörf og þrátt fyrir alla hækkun nú, sem mikið er um talað, nemi féð aðeins 72% af lágmarksþörfinni. Aðalástæða þessa liggur eflaust í sveltinu á árunum 1975 og 1976 og raunar að hluta í lengingu vegakerfis og auknum viðhaldskröfum vegna umferðaraukningar og aukinna þungaflutninga einnig. Ég ætla ekki að fara út í frekari talnasamanburð, nema þann óhjákvæmilegu samanburð á raungildi vegafjár til nýframkvæmda síðustu árin og þá einkum með tilliti til þess, hve mikið er um það talað nú, að hér sé um stórkostlega framför að ræða, og vissulega er hún það miðað við lágmarksárið 1977. Ef miðað er við fast verðlag og framkvæmdagildi árið 1970 og síðan reiknað út frá því hverjar tölurnar eru í raunverulegum millj, frá þeim tíma, þá kemur í ljós að miðað við tæpa 2 milljarða 1970 er talan 1971 3770 millj,, árið 1872 4128 millj., árið 1973, sem er síðasta heila ár vinstri stjórnarinnar, 4689 millj., allt miðað auðvitað við verðgildi og raungildi 1970, 1974 fer þetta niður í 3761 millj., 1975 niður í 2742 millj., 1976 1 2515 millj., 1977 niður í 2208 millj. og nú að lokinni þessari hækkun 3113 millj., ef miðað er við líklegustu kostnaðarhækkun milli ára, og er þá varlega áætlað. Þessar tölur hef ég vel staðfestar og þær skulu undirstrikaðar hér, þegar megináhersla er lögð á viðmiðun við það lægsta, þ.e.a.s. við árið í fyrra. Vissulega ber að fagna því, að þar er um þessa hækkun að ræða varðandi þá áætlun sem við samþykktum í fyrra. En þá skulu menn líka hafa í huga hve langt það á í land, að raungildi framkvæmda á árina 1973 sé náð, síðasta heila ári vinstri stjórnarinnar, Með þessari hækkun, eftir þessa hreytingu, er aðeins um 75% að ræða þar af. Það er árið 1973 sem þetta er miðað við, sama árið og þeir sjálfstæðismenn töldu smánarlega litlu til vegaframkvæmda varið og þótti lítil reisn yfir vegamálum á Íslandi. Fleiri slík sannindi skulu rifjuð upp síðar þeim til hugarhægðar. Þó að fagna beri auknum framkvæmdum nú á þessu ári, þá er enn uggur í mér til hvaða framkvæmda á að verja þessu fé, hvort t.d. tiltekið stórframkvæmd á að gleypa óeðlilegan hluta þar af eða ekki. Með það og fleira skal bíða betri tíma og öruggari ni0urstöðu og engar getsakir uppi hafðar. En staðreyndin, að síðasta vegáætlunarár núv, ríkisstj, eftir verulega hækkun þó milli ára skuli aðeins fela í sér 75% af raungildi nýframkvæmda 1973, segir meira en langar tölur og miklar hér um. Aðeins vil ég að lokum segja það, að einlæg von mín er sú, að þetta plagg haldi sinn fulla gildi, að sú viðbót við áætlunin í fyrra, sem þar er miðað við, fái að haldast, Uggur er þó í mér sem fleirum varðandi þetta. Það er mála sannast, sem hæstv. samgrh. sagði, að hér væri um eitt mesta hagsmunamál þjóðarinnar að ræða og ekki þá hvað síst hvað landsbyggðina snertir. Það er vonandi að það sjáist á næstu dögum eða vikum, að í þessu máli sé full alvara, að í þeim ráðstöfunum, sem á döfinni eru nú, verði þau orð, þessi skoðun hæstv. ráðh, í heiðri höfð og því verði þetta plagg ekki gert marklaust í þeim niðurskurði ríkisframkvæmda sem við höfum grun um að fyrirhugaður sé, En best er að spá þar engu um nú. Við síðari hluta umr. verður það orðið ljóst, og þá er rétt að tala um það, ef svo fer fram sem margir óttast nú.



Herra forseti. Það fór fyrir mér eins og hv. síðasta ræðumanni, ég gerði síður ráð fyrir því að vegáætlun kæmi til umr, nú, svo að ég mun að þessu sinni verða mjög stuttorð. Ég hlýt að fagna því, að yfirlýsing sú, sem gefin var af hálfu ríkisstj, á s.l. vori eftir allharða gagnrýni þm., hefur staðist eins vel og hægt var að búast við eftir því sem fjárhagslegar aðstæður okkar nú eru. Það er talað um að magnaukning á þeim liðum áætlunarinnar, sem skipta miklu máli, muni verða í ár um 26–27%, og athyglisvert þykir mér einnig að liðurinn viðhald vega hefur hækkað allverulega. En ég hygg að það hafi verin mál manna, úti á landsbyggð inni alla vega, að þar hafi ríkt hálfgert neyðarástand vegna lítilla fjármuna sem ætlaðir voru til þessa liðar á vegáætlun. En hæstv, ráðh, lýsti því yfir í framsöguræðu sinni, að nú mundi fé það, sem til viðhaldsins er ætlað, nema 72% af því sem vegagerðarmenn teldu nauðsynlegt. Það er að vísu alls ekki nóg, en þó sýnu betra en verið hefur undanfarin ár. Ég vil taka undir orð hv. 7. landsk., sem hér talaði áðan, - og það er ekki í fyrsta skipti sem ég drep á það, - að ég vona að við skiptingu þess fjármagns, sem nú fer til vegagerðar í landinn, verði ekki gleymt vegunum í byggðarlögunum sem verst eru stödd í þessu tilliti, þ.e.a.s. vegunum sem enn þá eru ekki nema vegir að nafninu til, margir hverjir vegtroðningar einir, áratugagamlir. Við höfum verið kallaðir bútastefnumenn og það í nokkrum lítilsvirðingartón, af mönnum hér syðra aðallega, - við sem viljum leggja áherslu á þetta verkefni í vegagerð. Ég held að afstaða þeirra manna, aðallega ritstjóra Reykjavíkurblaðanna, markist fyrst og fremst af því, að þeir gera sér enga grein fyrir hvað við meinum við dreifbýlisþm., sem vitum hve miklum óþægindum þessir samgönguerfiðleikar og stundum samgönguleysi valda fólki úti í byggðum landsins sem verður að nota vegina sumar og vetur, en ekki bara á sumrin til þess að ferðast um á þeim og skoða landið. Ég skal ekki fjölyrða um þetta frekar hér, en ég vil taka undir það með hv. þm. Helga Seljan, sem ég heyri að er nokkuð á sömu línu og ég í þessum efnum, ásamt öðrum dreifbýlisþm., að þessi þáttur má ekki gleymast nú þegar nokkru rýmra fjármagn er ætlað til vegaframkvæmda, Ég hlýt, eins og hv. þm. gerði, að vísa til máls sem liggur fyrir þingi, flutt af allmörgum stjórnarþm., dreifbýlisþm., þar sem áhersla er lögð á þetta sjónarmið, og hirðum við þá ekki um og kveinkum okkur því síður undan því, að við séum kenndir við búta. Sannleikurinn er sá, að það eru í mörgum tilfellum smábútar sem geta ráðið mjög miklu um ástand vegamála í einstökum byggðarlögum. Þetta vita þeir menn, sem fást við vegagerðina og þekkja til aðstæðna, og málflutningi þeirra manna hlýtur að verða meiri gaumur gefinn en hinna, sem oft tala af býsna miklu skilningsleysi og fáfræði í senn um þarfir þessara afskekktu byggðarlaga. Í ræðu hæstv. samgrh. drap hann á einstök stórverkefni og stóra áfanga, sem unnið hefði verið að undanfarin ár, og þá að ég hygg sérstaklega á s.l. sumri Hann nefndi stórframkvæmdir eins og Oddsskarð á Austurlandi, hann nefndi Norður- og Austurveginn, sem á að koma til góða Norður-, Austur- og Suðurlandi, eftir því sem falað hefur verið um undanfarin ár. Hann talaði um varanlegt slitlag á Suðurlandsveginn, sem nú væri kominn austur að Þjórsá. Og hann minntist á Holtavörðuheiðina norður eftir, þar sem mikið hefur verið unnið til mikils gagns. Ég man nú ekki, hann hlýtur einnig að hafa minnst á Borgarfjarðarbrúna.

Ég gerði það líka.

Já, ég skrifaði það raunar hér. Allt eru þetta gleðileg verkefni og gagnleg að sama skapi sem unnið hefur verið að og gert átak með. En það, sem ég vil nú í mestu vinsemd benda á, var að hæstv. samgrh, minntist ekki á neitt slíkt verkefni í einum landshluta, og það voru Vestfirðir. Það undraði mig raunar ekki, því að það er ekki hægt að benda á neitt hliðstætt verkefni sem hefur verið tekið fyrir á Vestfjörðum. Því vil ég nú vona að í meðförum fjvn, og allra þeirra góðu manna sem eiga eftir að fjalla um skiptingu þessarar álitlegu fúlgu, sem nú fer til vegagerðar, verði tekið tillit til þessarar staðreyndar. Að sjálfsögðu liggja fyrir stór verkefni í öllum landshlutum. Ég hygg þó að ég mæli ekki af ósanngirni er ég staðhæfi, að Vestfirðir hafa á undanförnum árum ekki fengið inn á vegáætlun neitt af þeim stóru verkefnum sem mest eru aðkallandi í þeim landshluta. Ég nefni þar fyrst og fremst tvö verkefni. Það eru jarðgöng í gegnum Breiðadalsheiði eða hættur vegur á milli Dýrafjarðar og Önundarfjarðar annars vegar og norðurhluta Vestfjarða hins vegar: Ísafjarðar, Bolungarvíkur og Djúpsins. Þetta ásamt vegabótum í Dýrafirði, Önundarfirði og yfir hálsana í Barðastrandarsýslu eru verkefni, sem okkur hafa legið ákaflega á hjarta, en ekki hafa komist inn -- og þó eru það ekki rétt, því að Önundarfjarðar brúin er komin á blað og einhver fjárveiting til torfæruhálsanna í Barðastrandarsýslu. Ég vil benda á í þessu sambandi, að á síðasta þingi Fjórðungssambands Vestfirðinga var gerð einróma ályktun um að bættur vegur um Óshlíð yrði forgangsverkefni á óskalista Vestfjarða. Þessu vil ég hér með koma á framfæri til athugunar. Ég hlýt einnig að vekja athygli á því, að tenging Djúpvegar sið aðalkerfi landsins bíður úrlausnar. Yfir Þorskafjarðarheiði, sem er eina tengingin nú yfir í aðalvegakerfið, liggur vegur sem er orðinn meira en 30 ára gamall og er einn af þessum vegum sem ekki eru vegir nema að nafninu til. Það hefur legið í loftinu, að breytt yrði um staðsetningu tengivegar þarna á milli, og vegna þess, að ég hygg, hefur viðhald þessa vegar undanfarin ár verið í lágmarki. Eftir að Djúpvegurinn var fullgerður hefur þó umferð um Þorskafjarðarheiði og þá sérstaklega þungaumferð aukist að miklum mun og heiðin með sínum lélega vegartroðningi hefur engan veginn verið þess umkomin að taka við þeim þunga sem á hana hefur verið lagður. Þess vegna vil ég benda á alveg sérstaklega, að það er tími til komnir, að ljúka rannsóknum á því, hvar vegarstæði skuli valið, og að ráðist verði í á allra næstu árum að bæta hér úr. Í þessu sambandi, þegar talað er um að fullgera hinn svokallaða hringveg kringum landið, hef ég viljað leggja áherslu á, og þar hef ég vitnað í ummæli núv. og fyrrv. samgrh., að tenging Djúpsins við aðalvegakerfið mundi skoðast sem hluti hringvegarframkvæmdanna. Ég hef áður hér á Alþ. beint þeirri fyrirspurn til hæstv. samgrh., hvort skilningur minn á þessu atriði sé ekki réttur, og ég vona að hæstv. ráðh. sjái sér fært nú, þó ég hafi ekki fengið svar áður, að tjá mér skoðun sína á þessu máli. Og þá vil ég vænta að hún verði á þann veg sem skilja mátti af orðum hans og fyrrv. samgrh., Hannibals Valdimarssonar, þegar unnið var að Djúpvegi, að tenging Djúpsins og Vestfjarðakjálkans við aðalvegakerfið skoðaðist sem hluti af hringvegarframkvæmdum. því vil ég vonast til þess, að þegar veitt er fjármagn til hringvegarins, þá verði haft í huga að hringvegurinn verður ekki hringur fyrr en Vestfirðir eru komnir í samband.



Herra forseti. Hæstv. samgrh. hefur nú fylgt úr hlaði grg. við umr. um vegáætlun, þ.e.a.s. við endurskoðun áætlunarinnar sem raunverulega var samþ. á vordögum 1977. Það er eðlilegt að þurfi að endurskoða áætlanir sem vegáætlun, svo mjög sem verðlag í landinu breytist og erfitt að gera sér grein fyrir því, hvað fram undan er. Einmitt nú þessa dagana, þegar það er á flestra manna vörum, að fram undan sé enn ein kollsteypan í verðlagi, og liggur í loftinu, að 10–20% gengisfelling muni eiga sér stað nú alveg á næstunni, jafnvel innan viku, þá kann að virðast nokkuð út í hött að fjalla um tölur sem að ýmsu leyti eru byggðar á forsendu í verðlagi sem verður brostin innan mjög skamms tíma. En engu að síður skulum við halda okkur við þetta plagg, sem hér er til umr., og velta vöngum yfir, hvað við getum gert í vegamálum. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að reynt er nú að gera meira átak en undanfarið. Ég er honum sammála um það, þrátt fyrir það að tilfæra megi í vissum tilfellum að magnaukning sé ekki fyrir hendi á vissum liðum, t.d. eins og viðhaldi, þó að það hækki á þessu ári frá því sem var í fyrra. Ef við tökum viðhaldið fyrst til umr., segir á bls. 5 í þessari till. um sumarviðhald t.d., að í reynd var fjárveiting hvergi nærri nægileg og var aðeins 58% af þörf fullnægt, miðað við það sem áætlað var að nauðsynlega þyrfti til að hafa vegina í góðu ástandi. Þetta sýnir okkur hvað mikilvægt er að taka þá vegi til sérstakrar meðferðar, þar sem umferð er orðin mikil, því hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, þá eru komnir víða um land þeir kaflar í vegakerfið sem bókstaflega þola ekki þá umferð sem um þá er. Þegar við vorum að tala fyrir því á sínum tíma hér, að svokallað varanlegt slitlag yrði sett á veginn frá Grindavík að Reykjanesbraut, þá einmitt höfðum við þau rök uppi, að umferð væri orðin svo mikil og sérstaklega þunginn sem færi um vegina, að malarlag á vegum, þó vel væri gert, þyldi ekki þetta álag. Nú er þetta að koma í ljós víða um landið. Það verður ekki komist hjá því að lita alveg sérstaklega á þetta vandamál sem er kringum flesta dreifbýlisstaði í landinu, þar sem miklir vöruflutningar eiga sér stað til og frá þessum dreifbýlisstöðum. Hér er mikið vandamál á ferðinni, og ég hef alltaf verið því hlynntur að tryggja þessum þætti nægilegt fjármagn, jafnvel þó að heyrst hafi af vörum fyrrv. ráðh. úr þessum ræðustól að það væri hinn dýrasti tollur, sem fólkið greiddi í landinu, að búa við slæmt vegakerfi úti um hinar dreifðu byggðir. En við bókstaflega getum ekki ráðið við allt í einu og verðum að horfast í augu við vissa þætti sem eru svo erfiðir að óhjákvæmilegt er annað en að fullnægja þörfum þessara þátta á undan öðrum. Það verður sem sagt að eiga sér stað forgangsröðun í þessu eins og mörgu öðru þegar fjármagn er ekki ótakmarkað. Auðvitað munu menn deila um viðhald vega. hvar sem vera skal á landinu, og mörgum mun finnast sinn þáttur heldur rýr. En það verður samt sem áður ekki gengið fram hjá því, að vissir þættir hljóta að hafa forgang fram yfir annað, hvað sem öllu ástandi líður á veginum sjálfum. Hæstv. ráðh. gat þess, að fjármagnið - og taldi upp þrjú ár - væri á árinu 1976 5.4 milljarðar rúmir eða nær 5.5 milljarðar, 1977 7.34 milljarðar og í ár væri búist við 10.3 milljörðum. Ef við lítum eingöngu á þessar tölur, þá er verðbólgan í landinu meiri en nemur þessari hækkun, þannig að raunverulega verður um magnminnkun að ræða í framkvæmd. Hins vegar gat hann þess, að vegna betra skipulags og líklega betri tækja mætti búast við því, að árangur yrði enn betri á þessu ári heldur en undanfarið. Ég vona að svo reynist, enda vil ég minna á þá staðreynd, að stjórn og undirbúningur eru nú komin í 500 millj. kr., og ætti einhver árangur að sjást í framkvæmd þegar slíkum tölum er varið í stjórn og undirbúning. Stundum hefur maður heyrt að verk væru ekki nægilega undirbúin í þessu sambandi. Það er mjög mikið vandaverk og þarf miklar rannsóknir til að gera varanlega vegi og fá gott vegarstæði. Það er eðlilegt að það sé dýrt og taki sinn tíma. En ég tel að hér sé orðið um háa tölu að ræða. Hún er kannske alveg eðlileg. Við fáum þó ekki nákvæma grg, hvernig þessi tala er fundin. E.t.v. er hægt að fá hana með sérstakri fyrirspurn. En þegar þessi stofnun notar 500 millj. kr. í stjórn og undirbúning, þá væri ekki úr vegi að sundurliða þessa tölu í 5–10 liði og gera Alþ. grein fyrir þeim. Ég vil fjalla hér um einn þátt, brýr 10 m og lengri, en sá þáttur fær 458 millj. kr. Þetta finnst mér lítið fé og vildi gjarnan fá nánari sundurliðun á því aftur við 2. umr. Ég var stuðningsmaður þess að fá Borgarfjarðarbrú og fer ekkert dult með það. En ég er óánægður með það, ef það verk á að vera 4 eða 5 ár í framkvæmd. Ég taldi. langeðlilegast að þessi framkvæmd tæki 2–3 ár sem hámark, því þegar um svo dýra framkvæmd er að ræða sem þessa brú, þá má hún bókstaflega ekki vera lengi í gerð. Ég tel að við stefnum rangt með því að það teygist mjög úr þessari framkvæmd, og ég fæ ekki skilið hvers vegna við getum þá ekki bjargað þessari framkvæmd með sérstakri lánsfjáröflun, því að séu rök fyrir framkvæmdinni, eins og sagt var á sínum tíma og ég tók vel trúanlegt frá hendi hæstv. ráðh. og raunar frá vegagerðarmönnum, þá tel ég óhjákvæmilegt að takast á við verkefnið með skjótleik, en ekki með drabbi. Ég er þess vegna óánægður yfir þessum lið og vildi að hann væri hærri, nema hæstv. ráðh. geti upplýst að áformað sé að gera sérstakt átak til að flýta þessu verki. Ég veit að margir munu vera á móti þessari framkvæmd og jafnvel í mínum flokki, en það varðar mig engu. Ég tel þessa framkvæmd rétta. Hún er hafin og hún á að ganga skjótt fyrir sig, vegna þess að hún sparar stóra viðhaldsþætti í vegakerfi sem dugar ekki þeirri umferð sem um Vesturlands- og Norðurlandsveg þarf að vera. Ég vil aðeins láta þetta í ljós við þessa umr. og vonast til þess, að ég fái einhver svör varðandi þennan þátt. Það kom fram í orðum ráðh. og það kemur fram í þessari þáltill., að víða eru brýr í þrengra lagi og í slæmu ástandi. Þetta vitum við. Við vitum það vegna þess, að enn er leyft að flytja til landsins mjög stór og fyrirferðarmikil flutningatæki. Ég sagði fyrir 4 eða 5 árum að ég vildi láta setja hemil á stærð og þunga flutningatækja meðan við hefðum ekki betra vegakerfi en raun ber vitni um. Á þetta hefur aldrei verið hlustað. Ég tel enga þörf á að heildarþungi flutningatækis með farm geti farið yfir 30 tonn, nema þá alveg sérstakra flutningavagna sem dreifa þunga mjög mikið um veginn, því það er staðreynd, það veit ég af munni vegagerðarmanna, að viss flutningatæki hafa stórskemmt vegi og aldrei borið uppi þann kostnað sem þau hafa valdið á vegum þegar þau hafa farið um. Í þessu efni sem mörgum öðrum þýðir ekkert að segja að frelsi skuli vera til að kaupa hvaða tæki sem vera skal. Það er alveg eðlilegt að setja reglugerðarákvæði um hámarksþunga flutningatækis. Ef við þurfum að flytja vegna virkjana eða einhvers þess háttar sérstaklega þung stykki, þá verður að vera í landinu eitt eða tvö sérstök flutningatæki eða flutningavagn sem getur dreift þunga sem víðast á veginn, svo að bæði brýr og vegir þoli slíka sérstaka flutninga. Einn þáttur í þessu er skattheimta á bíla til að tryggja Vegasjóði nægilegt fjármagn. Ég get sagt enn og hef sagt áður, að ég tel að bilar eigi að vera á lægra verði en þeir eru í landinu og lægra skattlagðir en þeir eru. Hins vegar tel ég að rekstrarvörur til bíla og jafnvel bensíngjald mætti vera hærra, þó það hafi hækkað mjög undanfarið. En það má ekki snúa út úr þessum orðum mínum með því að vitna í það, að nú einmitt þessa viku standi menn í biðröðum og kaupi bíla, rétt eins og menn fá sér lummukaffi. Það er af gengisfellingarótta sem það á sér stað. Á s.l. ári voru fluttir inn í landið um 7700 bílar og árið 1976 tæplega 4000. Ég tel langeðlilegast að við höfum 7500–8000 bíla innflutning á ári og það sé jafnt álag bæði varðandi gjaldeyrisnotkun og varðandi heildarstjórn á þessum málum, en að þetta gangi ekki í sveiflum eins og raun ber vitni. Þá er einnig þægilegra fyrir alla áætlunargerð hjá Vegagerð og samgrn. að reikna með nokkuð tryggum tekjustofni í Vegasjóðinn og söfnum framkvæmdum og álagi sem verður á vegakerfið hér á landi. Það er hér önnur till. fyrir hv. Alþ. sem ég lýsti stuðningi við og var fyllilega samþykkur að næði fram að ganga. Það er sú hugmynd að taka fyrir ákveðna vegakafla á landinu og setja á þá svokallað varanlegt slitlag eða olíuborið slitlag eða malbikað slitlag eftir atvikum. Ég taldi þá að við gætum tekið marga vegakafla, jafnvel á annað þús. km, hingað og þangað um landið og lagt á þá slitlag. Þessir kaflar þyrftu engan veginn að vera samtengdir. Þeir þyrftu kannske að vera 1–2 km þó það væri 200–300 m malarslitlag á millj. Það er ekki meginatriðið að allt geti orðið samfellt í þessum efnum. Það, sem skiptir mestu máli að mínu mati, er að við hefjumst handa um að gera það mögulegt alls staðar á landinu að njóta vega með olíumöl eða malbikun sem slitlagi. Það er mjög mikilvægt atriði, finnst mér. Ég vildi heyra frá hendi hæstv. ráðh., hvort þessi till. fær nú nána athugun og hvort von er um að hún fari í gegnum hv. Alþ. sem samþykkt eða hvort hún liggi áfram í salti og við megum eingöngu eiga von á framkvæmdum vegamála samkv. þessari áætlun. Ég sé ekki að sérstaki átak sé gert í anda hinnar till. sem ég er að tala um. E.t.v. þarf algjörlega nýjan tekjustofn í því skyni, þar sem upp er stillt ráðstöfun á þessu væntanlega fjármagni og því hefur þegar verið úthlutað samkvæmt tillöguforminu. En hér er mjög mikilvægt atriði, að allir landsfjórðungar fái að njóta þess meira en hér er gert ráð fyrir, að olíumöl eða malbik verði sett á þá vegakafla sem ég tel að séu þegar fyrir hendi og þola slíka framkvæmd. Mér er kunnugt um að margir verkfræðingar segja að þetta séu næstum því hugarórar einir og ekki sé vogandi að gera þessa tilraun, hún verði of dýr. En ég er ekki sammála, vegna þess að ég bý við götu hér í nágrannabæ þar sem miklar deilur hafa staðið um hvort mætti setja olíumöl á götuna eða ekki. Ég held að það sé ekki vanvirða gagnvart neinum sérstökum verkfræðingum, en þeir töldu að þessi gata mundi ekki eða illa þola að fá á sig olíumöl. Lítils háttar lagfæringar voru gerðar á götunni og svo sett fínt lag undir olíumölina, en síðan hefur þetta staðið sig mjög vel og miklu betur en bæði íbúar við götuna og verkfræðingarnir áttu von á. Mér finnst þess vegna að það hljóti að vera möguleikar á því víða úti um land að reyna þessa framkvæmd með olíumalarslitlagi. Vonandi er gerð olíumalar nú betri en var fyrst hér á landi vegna aukinnar tækni og aukinnar reynslu í gerð þessa slitlags. Ég tel afar mikilvægt að almenningur finni til hvers þessu fjármagni er varið, sem er reyndar orðið nokkuð aukið, þó margir vilji að miklu meira sé varið úti um allt land til þess að bæta vegi, svo ég tali nú ekki um að fólk vill losna við rykið. Í námunda við suma þéttbýlisstaði og sveitabæi er bókstaflega óþolandi rykmekkir um helgar. Það er bókstaflega orðin mengun frá malarryki þegar mikið skemmtanahald á sér stað og fólk safnast saman jafnvel í mörgum hundruðum bíla. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa mörg fleiri orð um þessa vegáætlun. Eins og ég sagði í upphafi, segja þessar tölur manni ekki mikið um hvað hægt verður að framkvæma, vegna þeirrar óvissu sem ríkir í öllum kostnaði hér á landi og hvernig verðlag kann að stökkva upp. þess vegna er haldlítið að reikna með ákveðinni prósentutölu, hvort það er 25%, 35% eða 40% hækkun á milli ára. Það kann að reynast mjög lítið í raun varðandi a.m.k. magn framkvæmda. En ég vænti þess þrátt fyrir allt, að við getum gert aukið átak í vegagerð og það varanlegri vegagerð hér á landi. Þörfin er alls staðar mikil og bíllinn er orðinn svo fastur þáttur í lífi hverrar fjölskyldu, að það verður ekki komist hjá því að gera sérstakt átak í vegagerð. Ég held að alþm., bæði þeir, sem styðja viðkomandi stjórn hverju sinni, og stjórnarandstaða, hafi jafnan haft góða samstöðu um að tryggja Vegasjóði nokkuð mikið fjármagn til að takast á við þennan vanda. En engu að síður tel ég að ofskattlagning eigi sér nú stað á bifreiðina sjálfa. Það er enn þá munur á fylgi þm. við þá hugmynd að minnka álagið á bifreiðina sjálfa. Ég held að við séum í minni hl., þeir sem vilja hafa bifreiðina ódýrari í stofngjaldi og hafa rekstrarþáttinn heldur dýrari. Ég tel það skakkt. Ég vil sjá meira fjármagn til vegaframkvæmda í gegnum aukna eyðslu sem er fyrir hendi hjá almenningi, en minna álag við kaup á bílnum sjálfum. Vegagerðin býr við það að þurfa að úthluta nokkuð háum hluta af mörkuðum tekjustofnum. Um þetta hefur verið dálítið deilt undanfarið. Fjvn. hefur tekið þá stefnu að reyna að dreifa þessu í áföngum hringinn í kringum landið. Mér er ekki kunnugt um stöðuna í þessu nú, þar sem ég er hættur að sitja í fjvn., en ég veit að mjög margir kaupstaðir sóttu í einu um fjármagn úr þessum sjóði og vildu gera sérstakt átak til þess að laga til hjá sér með framlagi úr sjóðnum. Hér er um nokkuð mikið vandamál að ræða. En það, sem mér fannst þá skynsamlegast í þessu efni, var að gera mönnum grein fyrir því, að á 4 ára tímabili fengju þeir sitt framlag, en allir gætu ekki fengið það í einu. Það má búast við að 15–20 kaupstaðir, jafnvel fleiri, gætu fengið úr sjóðnum. Ég hnaut ekki um neina sérstaka athugasemd hjá hæstv. samgrh. um þessi mál í framsögu hans, en e.t.v. liggur þetta ekki enn þá fyrir, hvað mikið er sótt um né frá hvað mörgum aðilum. Mér þætti nokkur fengur í að fá að vita lítils háttar um hvað þessi 25% sjóður, eins og hann er kallaður, getur sinnt umsóknum á þessu ári.



Herra forseti. 24, jan. 1978 skrifaði ég bankastjórn Landsbanka Íslands svo hljóðandi bréf: „Á fundi Alþingis í gær beindi Sighvatur Björgvinsson þeim tilmælum til viðskrh., að hann upplýsti Alþ. og þjóðina alla eins fljótt og við verður komið um hvað raunverulega hefur gerst í Landsbanka Íslands. Óskaði alþm. sérstaklega upplýsinga um eftirfarandi atriði: Í fyrsta lagi: Hversu umfangsmikið mál er hér um að ræða, með hverjum hætti komust menn á snoðir um hið meinta misferli og hver eru takmörk þessa máls? Í öðru lagi: Til hvaða ráða verður gripið til að upplýsa málið? - Í því sambandi ber að leggja þunga áherslu á að rannsókn verði hraðað. Í þriðja lagi sagði hv, þm.: Ég tel rétt að Alþ. fái að vita til hvaða ráða verður gripið til að koma í veg fyrir að atburðirnir, sem orðið hafa í Landsbanka Íslands, geti endurtekið sig.“ Þetta voru þær fsp., sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson bar hér fram, og ég held að rær séu þarna settar fram alveg nákvæmlega eins og hann bar þær hér upp. „Mælst er til þess, að bankastjórnin, að höfðu samráði við bankaráð Landsbankans, láti í té fyrir Alþ. eins ítarlegar upplýsingar og fært þykir um ofangreind atriði.“ Svarbréf frá bankastjórninni barst svo 28. jan. þ. á., og þó að því muni nú hafa verið útbýtt til hv, þm., þá vil ég leyfa mér að lesa það upp til þess að það komist í þingtíðindin. Það er svo hljóðandi: „Hr. viðskrh, Ólafur Jóhannesson, Reykjavík. Sem svar við bréfi yðar, herra viðskrh., dags. 24. þ. m., vill bankastjórnin upplýsa eftirfarandi: Þann 22. des, sl. ritaði bankastjórnin rannsóknarlögreglustjóra ríkisins bréf, þar sem beðið var um að þá þegar yrði hafin rannsókn á misferli, sem komið hafði fram, að einn af starfsmönnum bankans Haukur Heiðar, deildarstjóri ábyrgðardeildar, hefði gerst sekur um. Nokkru áður hafði eitt af viðskiptafyrirtækjum bankans óskað eftir sundurliðun á kostnaðarreikningi hjá ábyrgðardeildinni og hafði þá komið íljós, að ósamræmi var milli færsluskjals í bókhaldi bankans og tilsvarandi færsluskjals í bakhaldi fyrirtækisins. Þegar endurskoðunardeild hankans kannaði hvað mismun þessum ylli, varð ljóst, að Haukur Heiðar mundi hafa útbúið tvenns konar færsluskjöl, önnur sem viðskiptamaðurinn greiddi eftir, hin með lægri upphæð, sem gengu til bókhalds bankans, en síðan dregið sér mismuninn. Var þá beðið um rannsókn þá, sem fyrr er getið og enn stendur yfir. Mismunar af þessu tagi hefur orðið vart í um 25 tilvikum á tímabilinu 1970–1977, að báðum árum meðtöldum, og lúta þan öll að viðskiptum sama viðskiptafyrirtækis. Samtals nemur sá mismunur, sem um ræðir í þessum tilvíkum, nálega 50 millj, kr. Ekkert hefur komið fram, sem bendir til að hliðstæður fjárdráttur hafi átt sér stað í sambandi við viðskipti annarra fyrirtækja við ábyrgðardeild bankans en þessa eina, en það verður að sjálfsögðu rannsakað til hlítar. Á hinn bóginn hefur Haukur misnotað reikninga sex fyrirtækja til þess að ná því fé, sem hann dró sér út úr bankanum. Eins er ekki fullkannað að hve miklu leyti féð hefur verið dregið af bankanum og að hve miklu leyti af viðskiptafyrirtækinu, en flest bendir þó á þessu stigi til þess, að það sé að mestu af bankanum. Ekkert bendir til að neinn innan bankans sé samsekur Hauki í máli þessu. Á því, sem hér hefur verið lýst, eru kærumál bankastjórnar á hendur Hauki Heiðar reist. Rannsókn málsins er hins vegar undir forræði og yfirstjórn rannsóknarlögreglustjóra og er það ekki á valdi bankastjóra að gefa skýrslu um hana. Af bankans hálfu hefur verið lögð áhersla á að flýta rannsókn málsins eftir því sem stendur í hans valdi. Rannsóknarlögreglustjóri hefur að beiðni Bankastjórnar tilnefnt óháðan löggiltan endurskoðanda til að hafa yfirumsjón með þeirri gagnavinnslu, sem fram fer í bankanum og starfslið bankans vinnur að. Á þeim rúma mánuði, sem liðinn er síðan mál þetta kom upp, hafa farið fram, á vegum bankaráðs og hankastjórnar, ítarlegar umræður og undirbúningur að aðgerðum, sem hrundið verður í framkvæmd á næstunni í því skyni að koma eins og fært er í veg fyrir að atburðir af þessu tagi geti endurtekið sig. Þessar aðgerðir munu einkum verða tvenns konar: Í fyrsta lagi verða teknar til endurmats og endurnýjunar allar vinnuaðferðir endurskoðunardeildar bankans, Þörfin á slíkri endurnýjun hefur komið til umræðu áður í bankanum. Nú hafa hins vegar verið gerðar ráðstafanir til að fá utanaðkomandi sérfræðiaðstoð til að annast þetta endurmat án tafar. Í öðru lagi verður tekinn upp sá siður sem allsherjarregla að flytja menn til í störfum innan bankans á hæfilegu árabili. Þessi siður tíðkast í mörgum erlendum bönkum og þykir hafa marga kosti, en hefur ekki tíðkast fyrr en Landsbankinn tók hann upp í nokkrum mæli fyrir 6–7 árum. Vér leyfum oss að vænta þess, herra viðskrh., að þetta bréf svari fyrirspurn yðar.“ Undir þetta bréf skrifa Helgi Bergs og Björgvin Vilmundarson. Eftir að mér hafði borist þetta bréf bankastjórnarinnar þótti mér rétt að senda það til umsagnar rannsóknarlögreglustjóra ríkisins og leita eftir því, hvort hann teldi sér fært að láta í té fyllri upplýsingar en er að finna í skýrslu bankastjórnarinnar. Það gerði ég með bréfi dags. 30. f.m., og svar rannsóknarlögreglustjóra barst í dag, 2. febr. 1973, og er svo hljóðandi: „Með bréfi viðskrn., dags. 30. f.m., barst mér ljósrit af bréfi bankastjórnar Landsbanka Íslands, dags. 23. f.m. Í bréfi rn. er þess farið á leit við mig, að ég gefi Alþ. allar þær upplýsingar um gang lögreglurannsóknar þeirrar, sem lýst er í fyrrgreindu bréfi, er ég telji fært að veita á þessu stigi rannsóknar. Svo sem fram kemur í fyrrgreindu bréfi bankastjórnarinnar var það hinn 22, des. s.l., sem stjórn Landsbanka Íslands sneri sér til rannsóknarlögreglustjóra ríkisins með beiðni um að hafin yrði rannsókn á fjármálamisferli, sem komið hefði fram, að Haukur Heiðar, deildarstjóri ábyrgðardeildar bankans, hefði gerst sekur um. Rannsóknarlögregla ríkisins hóf þegar í stað rannsókn þessa kæruefnis, og hefur hún staðið yfir sleitulaust síðan. Við þá rannsókn, sem þegar hefur farið fram, hefur kærði Haukur Heiðar játað að hafa um árabil staðið að stórfelldum fjártökum og misferli með skjöl í sambandi við viðskipti bankans og tilgreind fyrirtæki. Þykir í meginatriðum upplýst með hvaða hætti kærði hefur staðið að þessum fjártökum að því marki sem kæruefni og rannsóknargögn liggja þegar fyrir. Jafnframt beinist rannsóknin að því að ganga úr skugga um, hvort um aðrar fjártökur eða önnur brot hafi verið að ræða en þegar þykir í ljós leitt. Rannsókn sakarefna máls þessa er eigi lokið, enda umfangsmikil, en hefur verið hraðað eftir föngum og miðar vel áfram. Guðmundur Skaftason hrl. og löggiltur endurskoðandi hefur verið rannsóknarlögreglu ríkisins til ráðuneytis við skipulagningu rannsóknar þessa máls og athugun sakargagna, þ. á m. að því er varðar öflun gagna og greinargerða af hálfu Landsbankans og athugun bókhaldsgagna frá þeim viðskiptafyrirtækjum bankans, sem koma við sögu. Þá hef ég tilnefnt Ólaf Nilsson, löggiltan endurskoðanda, til að hafa umsjón með þeirri gagnavinnslu, sem fram fer innan bankans, Á þeim tíma, sem liðinn er síðan mál þetta kom upp, má heita að gögn og greinargerðir af hálfu bankans hafi stöðugt verið að berast eftir því sem kæruefni og rannsókn þeirra hefur þótt gefa tilefni til. Ríkissaksóknara hefur verið gerð grein fyrir rannsókn rannsóknarlögreglu ríkisins í máli þessu og fullt samráð verið haft við hann um rannsókn og meðferð þessa máls. Frekari upplýsingar verða veittar svo fljótt sem kostur er vegna rannsóknar málsins. Hallvarður Einvarðsson.“ Þetta eru þær upplýsingar sem mér hafa borist um það efni sem spurt var um. Frekari upplýsingar frá eigin brjósti get ég ekki gefið á þessu stigi, en get fullyrt að unnið er að rannsókninni með fullri atorku og það er hreyfing á rannsókninni. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál, en taldi rétt að gefa Alþ. skýrslu þessa svo fljótt sem tök voru á. Þó að hv. fyrirspyrjandi, hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, gæti því miður ekki verið viðstaddur hér í dag, þá taldi ég rétt að fresta því ekki þar eð ég hafði áður gefið fjölmiðlum til kynna að skýrsla yrði gefin á þessum degi. Vona ég að það komi ekki að sök, þar sem hann fær í hendur þau gögn sem hér er um að ræða. Ég vil svo að lokum aðeins endurtaka það, að ég tel eðlilegt og sjálfsagt að Alþingi fylgist vel með þessu máli. Landsbanki Íslands er ríkisstofnun sem er og á að vera fyrst og fremst undir stjórn Alþingis, með óbeinum hætti, á þann hátt að Alþingi kýs bankaráð sem hefur yfirumsjón með stjórn bankans, það bankaráð, sem kjörið er af Alþ., ræður bankastjóra sem hafa á hendi daglega stjórn hankans, og Alþingi kýs endurskoðendur sem eiga að fylgjast með rekstri bankans.



Herra forseti. Í fjarveru hv. 8. landsk., Sighvats Björgvinssonar, sem vakti mál þetta utan dagskrár, færi ég hæstv. viðskrh. þakkir fyrir það, hversu fljótt og vel hann hefur brugðist við óskum þm. Ég lýsi einnig ánægju minni yfir því viðhorfi sem hæstv. ráðh, lýsti í lok skýrslu sinnar um ástæður alþingis til að fylgjast vandlega með máli eins og þessu, þegar í hlut á höfuðviðskiptabanki þjóðarinnar sem lýtur æðstu stjórn þingsins. Þau bréf, sem hæstv. ráðh, las upp, fela í sér svör við þeim spurningum sem fram voru lagðar, og mér virðist eftir skjótan yfirlestur svo og að hafa hlýtt á þau, að veittar séu eins ítarlegar upplýsingar og við er að búast á þessu stigi, þar sem rannsókn málsins stendur yfir. Engu að síður þótti hv. 8. landsk, og raunar þingflokki Alþfl., sem fól honum að vekja málið,rétt að láta umhyggju Alþingis og áhuga koma fram þegar á frumstigi. Ég vil sérstaklega vekja athygli á því, að þetta er ekki eina málið af þessari tegund, sem þjóðin hefur haft fréttir af nú undanfarið, og að það er á hvers manns vitorði, að ýmiss konar fjármálaóreiða er hér hin mesta þjóðarmeinsemd. Það þarf að gefa þessu miklu nánari gaum en gert hefur verið, og ég hygg að við þurfum að íhuga hvort ekki er annt að taka baráttu gegn þessari þjóðarmeinsemd, fjármálaóreiðunni, fastari tökum en gert hefur verið. Við erum ekki einstakir hvað snertir vandamál af þessu tagi. Þau virðast vera til í flestum grannlöndum okkar og eru þar yfirleitt kölluð einu nafni „efnahagsleg afbrot“. Rannsóknir, sem gerðar hafa verið, t.d. á Norðurlöndunum, hafa leitt kunnuga til að fullyrða opinberlega í skýrslum, að viðkomandi þjóðir tapi mörgum sinnum meira fé vegna efnahagslegra afbrota af ýmsu tagi heldur en vegna þeirra aflnota: þjófnaða, innbrota, rána og annars sem lögregla á við að stríða frá degi til dags og oft vill bera miklu meira á í fréttum fjölmiðla heldur en hinum efnahagslegu afbrotum sem fara hljótt, oft hylmað yfir, bæði hér á landi og annars staðar, og mjög sennilegt er að aldrei uppgötvist. Það, sem ég hef getað útvegað mér af upplýsingum um viðhorf á þessu sviði, bendir til að menn hugsi til gagnráðstafana til þess að reyna að draga úr þessari plágu eða útrýma henni, ef þess er nokkur kostur, Þær ráðstafanir má flokka í fernt. Í fyrsta lagi hefur verið gripið til þess að setja upp sérstakar lögregludeildir sem eru sérhæfðar til að fjalla um þessi mál og hafa á að skipa mönnum með sérmenntun sem auðvitað er víðs fjarri þeirri þjálfun, sem götulögreglumenn hafa. Ég get sem dæmi bent á að nefnd háttsettra embættismanna í Svíþjóð, sem nýlega fjallaði um þetta mál, gerði þá till., að þar yrðu þegar settar upp fjórar slíkar lögregludeildir í landinu og þær fái til að byrja með á annað hundrað sérmenntaðra manna. Þar er fram tekið, og þar kemur að lið nr. 2. að slíkar lögregludeildir hljóti að hafa mjög náið samstarf við skattayfirvöld, þær deildir þeirra sem annast baráttu gegn skattsvikum, vegna þess að reynsla sýnir, að ítarleg athugun eða leit að hugsanlegum skattsvikum er oft greiðasta leiðin til að komast á snoðir um ýmis af þessum afbrotum, T.d. er svo þegar fram kemur að einstaklingar lifa við lífskjör sem ekki eru í neinu samræmi við sýnilegar teknir þeirra. Það hefur einnig fylgt þessari sömu skýrslu í Svíþjóð, að þrátt fyrir mikinn sparnað í opinberum rekstri, sem stjórn Fälldins nú hefur í frammi, er áberandi hversu fjölgað er starfsmönnum á þessum tveimur sviðum, annars vegar í lögregludeildum til að fjalla um þessi mál og hins vegar og enn meir við skattrannsóknir. Þrátt fyrir slíkar aðgerðir taka þeir menn, sem um þetta fjalla, samkv. þeim heimildum, sem ég hef getað fundið, skýrt fram, að beinar ráðstafanir lögregludeilda og skatteftirlits geti sennilega aldrei komist fyrir meinið að fullu og til viðbótar verði að endurskoða margvísleg lög sem fjalla um starfshætti í viðskiptalífi, sérstaklega með tilliti til þess að fyrirbyggja, að þar séu ákvæði, sem á einhvern hátt er hægt að fara í kringum, eða að þar séu ekki nægilega ströng ákvæði um þau atriði, þar sem helst er að kunnugustu manna yfirsýn hætta á efnahagslegum afbrotum. Einn flokkur gagnráðstafana er svipaður því sem stjórn Landsbankans segir okkur í bréfinu að hún hafi nú þegar gripið til í vaxandi mæli. Það eru stjórnunaraðgerðir, ströng innri endurskoðun í stórum fyrirtækjum og alveg sérstaklega að flytja menn til í störfum með vissu árabili, Þetta getur að vísu reynst erfitt í litlu þjóðfélagi, þar sem fyrirtæki eru tiltölulega lítil á mælikvarða annarra landa. Um leið og hæstv, ráðh. hefur gefið skýrslur, sem ég þakka honum fyrir og tel að séu eins ítarlegar og framast er hægt að búast við á þessu stigi, get ég ekki annað en bent á heildarmynd málsins. Við verðum að viðurkenna að fyrr eða síðar verður að taka það mun fastari tökum heldur en við höfum gert. Hvaða aðferðum verður heitt, hvort það verða þær sömu og í grannlöndum okkar, skal ég ekki ræða á þessu stigi. Ég ítreka að ég tel ekki rétt að láta fram fara umr. um einstök atriði málsins, jafnvel ekki þau sem fram koma í bréfunum, á meðan rannsóknin er í fullum gangi. En við viljum sýna umhyggju og áhyggjur Alþ. með því að fylgjast með þessu máli svo vel sem kostur er.



Herra forseti. Í tilefni af þeim upplýsingum, sem hæstv, viðskrh. hefur gefið varðandi það fjársvikamál sem nú er í sérstakri rannsókn í Landsbanka Íslands, koma upp ýmsar spurningar - ég hygg í hugum allra sem um þessi mál hafa eitthvað hugsað - sérstaklega varðandi það, hvernig sé í rauninni háttað eftirliti í bankakerfinu. Við vitum að í þeim banka, sem hér á hlut að máli, er starfandi allfjölmenn endurskoðunardeild sem hefur það sérstaka verkefni að endurskoða svo að segja frá degi til dags það sem fram fer í þankanum, Við vitum einnig, að það hefur komið fram frá bankaeftirliti ríkisins, að það telur að hið almenna eftirlit og víss öryggisatriði séu betri í þessum banka en í öðrum bönkum, eins og hefur beinlínis komið fram í umsögnum forstöðumanns bankaeftirlitsins. Það liggur auðvitað líka fyrir, að Alþ. kýs endurskoðendur sem ætlað er það hlutverk að hafa hér ákveðið eftirlit. En öll vitum við að það eftirlit, sem felst í endurskoðun af þessu tagi, er mjög takmarkað eftirlit, Það er miklu meira um ákveðið bókhaldsform að ræða. Þar er verið að líta eftir því, að tilteknum, mjög mótuðum reglum sé fylgt. En það er augljóst, samkv. því sem nú er upplýst, að þrátt fyrir þetta getur það gerst, að í mjög stórri og þýðingarmikilli deild í aðalbanka þjóðarinnar hafa farið fram fjársvik í allstórum stíl, framin af yfirmanni þeirrar deildar, eftir því sem upplýst er, a.m.k. s.l. 8 ár. Það er ekki möguleiki á því, að manni skilst, að segja til um hvað hefur gerst á tímabilinu þar á undan, vegna þess að skjöl eða önnur gögn, sem málið varða, eru ekki lengur til frá þeim tíma. Mér sýnist að þetta bendi til þess, að eftirlitið í bankakerfinu sé alls ófullnægjandi. Af því dreg ég þá ályktun, að það sé orðið aðkallandi að bankamálaráðh. og rn, hans gefi sig sérstaklega að því að fylgjast með þeirri rannsókn, sem þarna fer fram, með það sérstaklega í huga að draga af því ályktanir um það, hvernig sé hægt að koma fyrir betra eftirlitskerfi og meira öryggi í sambandi við þennan stórkostlega rekstur. Ég tek undir það með hæstv, viðskrh., að það er í rauninni alveg sjálfsagt að Alþ. séu gefnar upplýsingar, þegar þær liggja fyrir á óyggjandi hátt, um allan megingang þessa máls, þannig að Alþ. geti síðan myndað sér skoðun á því, hvað þurfi að gera í þessum öryggis- og eftirlitsmálum. En ég legg einnig á það áherslu, að sá aðili, sem samkv. okkar starfsreglum á að hafa hér yfirstjórn á þ.e.a.s. bankamálarn. og bankamálarh., bregði þannig við, að hann kynni sér og hans rn. þetta mál og alla málavexti alveg sérstaklega til þess að undirbúa till, sínar varðandi málið. Í þeim upplýsingum, sem hér hafa komið fram, hefur stjórn Landsbankans skýrt frá því, að hún hafi í huga tilteknar aðgerðir, lon hafi t.d. í huga að færa starfsmenn til í bankakerfinu í ríkari mæli en gert hefur verið. Vissulega kann þetta að vera ráðlegt. Þar er einnig fitja ð upp á fleiri ráðstöfunum af hálfu bankans. Allt er þetta góðra gjalda vert. En ég legg áherslu á að það eru ekki einvörðungu stjórnendur bankans eða bankanna sem eiga að láta sig þetta mál skipta og setja hér nýjar reglur, heldur er það Alþ., og viðskrn, þá í broddi fylkingar þar sem verður að kynna sér það og læra þarna af reynslunni til þess að settar verði nýjar reglur sem e.t.v. gætu komið í veg fyrir hliðstæð stórmistök og þarna hafa átt sér stað. Satt að segja er alveg ótrúlegt, að það skuli hafa getað átt sér stað í 8 ár og kannske lengur, að þýðingarmiklum fjármálaskjölum í bókhaldi bankans skuli ekki bera saman á neinn hátt við hliðstæð skjöl hjá viðskiptamanni bankans, eins og hér er upplýst, og að þetta skuli hafa getað gengið allan þennan tíma, nema þá hér komi til viðbótarskýringar sem ekki eru komnar fram enn. Ég ætla ekki frekar en aðrir að efna hér til umr, um mál, sem er í rannsókn, né heldur hagi þeirra aðila, sem dragast persónulega inn í málið, það verður e.t.v. gert á síðara stigi. En það, sem nú skiptir máli, er að Alþ. leiti eftir því og þá alveg sérstaklega bankamálaráðh., hvað það er sem er áfátt í eftirlitskerfinu, hvað hægt er að gera til úrbóta, til þess að koma bæði í veg fyrir svona mistök og önnur, og að þessir aðilar, Alþ. og bankamrh., láti sér ekki einvörðungu nægja það, að stjórnendur bankans segi: Við erum að athuga um okkar gagnráðstafanir. Ég held að sú skylda hvíli á Alþ. og bankamálarh. að ganga beint í málið. Svo vænti ég að þær upplýsingar, sem málið varða og heitið er, komi fram hér á Alþ. á sínum tíma.



Herra forseti. Ég vil taka það fram í upphafi máls míns, að ég er ekki talsmaður þess stjórnmálaflokks, sem ég tilheyri, né hins ákærða, heldur borgari þessa lands. Hinn ákærði hlýtur að hafa ákveðin mannréttindi þó innilokaður sé, og mér þykir rétt að snúa umr, um þetta mál ofurlitla stund frá þeim bréfum, sem hér liggja frammi, annars vegar frá Landsbankanum og hins vegar frá rannsóknarlögreglustjóra ríkisins. Ber þó að þakka þær upplýsingar sem gefnar eru í þessu bréfi frá rannsóknarlögreglustjóra ríkisins, sem er dagsett 2. febr. 1978, eða í dag, um gang rannsóknar í máli þessu, sem hér er til umr, og alþjóð talar um sem Landsbankamálið. Hver er staða hins ákærða í dag ? Ef við hugleiðum það pínulítið, þá eru nýjustu fréttir að Haukur Heiðar, sem ég get upplýst að ég hef talið kunningja minn og vin frá því að við sem ungir drengir hittumst sem þingsveinar, þ.e. frá bernsku, hafi játað brot sitt í starfi samkv. þeim bréfum sem hér liggja fyrir, en þrátt fyrir það hefur gæsluvarðhald hans verið framlengt um heilan mánuð. Mér hefur sagt lögfræðingur hans, að þessi framlenging á gæsluvarðhaldi Hauks Heiðars sé óþörf að hans mati, og mér skilst líka, að lögfræðingur Hauks Heiðars hafi kært framlengingu ú gæsluvarðhaldi hans. Hann hefur einnig upplýst mig um það, að þessi framlenging muni ekki koma að nokkru gagni og það viti rannsóknaraðilar, því að eins og kemur fram í bréfi rannsóknarlögreglustjóra, þá liggur játning Hauks Heiðars fyrir um brot sitt, það brot sem Landsbanki Íslands kærði. En mér er einnig kunnugt um það, að gæsluvarðhald viða erlendis er ekki framlengt, komi í ljós að rannsóknaraðilar hafi ekki notað upphaflegan gæsluvarðhaldstíma sem skyldi, þrátt fyrir að þeir telji sig ekki hafa lokið rannsóknum, því að fanginn á ekki að gjalda trassaskapar kerfisins. Mér er líka kunnugt um það, án þess að vera sérstakur heimilisvinur Hauks Heiðars, að heimilisástæður eru á þann veg, að ég vil kalla það ómannúðlegt að framlengja gæsluvarðhald Hauks Heiðars ef ekki liggja fyrir um það sterk rök, að óumflýjanlegt sé að framlengja gæsluvarðhaldið. Ég vil því gjarnan fá upplýst hér, úr því að þetta mál er á dagskrá, á hvaða forsendu gæsluvarðhaldsvist Hauks Heiðars var framlengd og hvort upphaflega ákveðinn tími í gæsluvarðhaldi var notaður sem skyldi. Ég verð að álita að dómarar, sem taka slíka ákvörðun, hafi gengið var skugga um þessi atriði. Við erum með ákveðnar skyldur á herðum, eins og hæstv. dómsmrh. tók réttilega fram, en ekki bara skyldur til þess að líta eftir hagsmunum Landsbanka Íslands eða annarra stofnana ríkisins, þegnarnir eru engu minna virði þó brotlegir séu. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð mín fleiri, en mér finnst ég lesa út úr bréfi rannsóknarlögreglustjóra ríkisins ástæðurnar fyrir því, að gæsluvarðhaldsvist Hauks Heiðars var ekki lokið á upphaflega ákveðnum tíma. Hún kemur fram í bréfinu. Þegar búið er að viðurkenna að Haukur Heiðar hefur játað að hafa um árabil staðið að stórfelldum fjártökum og misferli með skjöl í sambandi við viðskipti bankans og tilgreinds fyrirtækis, þykir í meginatriðum upplýst með hvaða hætti kærði hefur staðið að þessum fjártökum, að því marki sem kæruefni og rannsóknargögn liggja þegar fyrir. Þar með er ástæðan til gæsluvarðhalds niður fallin. Síðan heldur áfram: „Jafnframt beinist rannsóknin að því að ganga úr skugga um, hvort um aðrar fjártökur eða önnur brot hafi verið að ræða en þegar þykir í ljós leitt.“ Það er því grunur, - og það hlýtur þá að vera rökstuddur grunur - um eitthvað annað og meira en það, sem Landsbankinn kærði, sem liggur því til grundvallar að gæsluvarðhaldi Hauks Heiðars lauk ekki á ákveðnum tíma. Þá er málið, sem hér liggur fyrir, og þær upplýsingar, sem hér liggja fyrir, ekki fullkomnar. Ef aftur á móti kæruatriðin eru fleiri, þá vil ég gjarnan fá að vita um þau. Ef verið er að rannsaka einhver pappírsgögn til að komast að einhverju sem er kannske ekki brot og manninum er haldið í fangelsi á meðan, þá sé ég enga ástæðu til þess, að Haukur Heiðar bíði í gæsluvarðhaldi eftir þessari óvissu útkomu. Með þessum orðum mínum er ég að gefa það í skyn, og má segja: meira en gefa í skyn, að það sé rétt að kynna sér heimilisástæður Hauks Heiðars, kynna sér vel ástæðuna fyrir áframhaldandi gæsluvarðhaldi, úr því að játning liggur fyrir í aðalkærumálinu. Ég bið hæstv. dómsmrh. um að láta einhvern góðan mann eða menn kynna sér þessar mannlegu hliðar málsins, til þess að vera örugglega víss um að gera frekar kerfinu rangt til en einstaklingnum, ef einhverjum þarf að gera rangt. En ég óska eftir því, að þeirri könnun verði hraðað, til þess að ákvarðanirnar verði þær réttustu sem hægt verði að taka á þessu augnabliki. Ég held að mér sé allt að því óhætt að segja, eins og ástand eiginkonu Hauks er nú, að hér sé um mannslíf að ræða. Innilokaður einstaklingur hefur sinn rétt, þótt brotlegur sé.



Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka hæstv. viðskrh. fyrir þá skýrslu sem hann Hefur hér gefið, og hversu fljótt og vel hann hefur brugðist við þeirri fyrirspurn sem til hans var beint í sambandi við þetta mál. Ég hygg að hér sé að vissu leyti um að ræða upphaf að nýjum vinnubrögðum í sögu Alþ., þannig að þegar svipuð mál og þessi ber að höndum geti þm. með stuttum fyrirvara snúið sér til ráðh. og fengið hjá honum skýrslu um viðkomandi mál, að svo miklu leyti sem rannsókn þess er á veg komin. Hér hefur viðskrh. brugðist við á þann hátt sem ég hygg að eigi eftir að skapa fordæmi í þessum efnum. En þegar mál eins og þetta ber á góma, þá rifjast upp fleiri mál, nokkuð skyld þessu, ekki þó eins, en snerta þó bankastarfsemina í landinn á þann veg að eðlilegt er að óskað sé sem gleggstra upplýsinga. Þm. er vafalaust kunnugt að skattayfirvöld hafa á þessu hausti fengið upplýsingar um inneignir nokkurra Íslendinga í dönskum bönkum. Fyrir atbeina Alþ. eða vegna lagahreytingar, sem samþ, var á haustþinginu, hafa gjaldeyrisyfirvöldin nú fengið upplýsingar um þessar innstæður, og samkv. því, sem skýrt hefur verið frá í blöðum, hefur Seðlabankinn nú skrifað viðkomandi innstæðueigendum og æskt þess, að þeir seldu íslenskum bönkum þessa peninga. Nú virðist manni að í sambandi við innstæður eins og þessar hafi getað átt sér stað meiri eða minni brot á gjaldeyrislöggjöfinni. Um það vil ég þó ekkert fullyrða á þessu stigi. En mér finnst eðlilegt að þegar Seðlabankinn fær upplýsingar eins og þessar, þá láti hann athuga í sambandi við þessar inneignir, hvort framið hafi verið brot á gjaldeyrislöggjöfinni, og láti sér ekki það eitt nægja að æskja þess að þessir menn flytji peninga sína heim. Í framhaldi af því vil ég beina þeirri fsp. til hæstv. viðskrh., hvort hann gæti ekki farið þess á leit við Seðlabankann, að hann gæfi upplýsingar um hvernig bankinn hugsaði sér að haga framkvæmd þessa máls, hvort hana ætlaði að láta sitja við það eitt að óska eftir að þessir menn flyttu inneign sína heim eða ef í ljós kæmi að hér væri um brot á gjaldeyrisslöggjöfinni að ræða, að láta þau mál ganga með eðlilegum hætti fyrir dómstóla, en það virðist vera eðlileg meðferð þessa máls. Tilmæli mín eru sem sagt þau, að þess verði farið á leit við Seðlabankann að hann gefi upplýsingar um hvernig hann ætlar að haga meðferð þessara mála. Annað atriði vil ég einnig nefna í þessu sambandi, en það er að orðrómur hefur gengið um að alls konar mistök eða misferli hafi átt sér stað í samlandi við skipakaup erlendis, og rannsókn þess máls stendur nú yfir hjá Seðlabankanum. Ég vil beina þeirri fsp. til hæstv. viðskrh., hvort hann muni ekki geta farið þess á leit við Seðlabankann að hann gefi Alþ. upplýsingar um hvað rannsókn þessa máls liði.



Herra forseti. Það eru fyrst örstuttar aths. út af því sem kom fram hjá hv. þm. Albert Guðmundssyni. Ég tel ekki heppilegt að fara að ræða það mál með svo persónulegum hætti sem mér fannst hann gera. Auðvitað geta allir kennt í brjósti um ógæfumenn. En þrátt fyrir það verður rannsókn og réttvísin að hafa sinn gang. Það liggur í augum uppi, að rannsóknarlögreglustjóri hefði ekki farið fram á framlengingu gæsluvarðhaldsúrskurðar nema hann teldi þess fulla þörf, enda kemur það fram í bréfi hans, að málið er enn í rannsókn, og ýmis atriði þess eru óupplýst. Þó að hlutaðeigandi maður hafi játað á sig mörg brot, þá getur vel verið að ekki séu öll kurl komin þar til grafar. Enn fremur er það auðvitað, að mál sem þetta getur haft ýmsa anga sem liggja í ýmsar áttir og verður að skoða og rannsaka, m.a. varðandi ráðstöfun þess fjár sem hlutaðeigandi hefur dregið sér. Ég fullyrði að það er ekki að ástæðulausu sem rannsóknarlögreglustjóri fer fram á að gæsluvarðhaldsúrskurður sé framlengdur. Og öryggis þess, sem á gæsluvarðhaldi situr, á í raun og veru að vera gætt svo vel sem kostur er, vegna þess að það er ekki rannsóknarlögreglustjórinn, sem ákveður að gæsluvarðhaldið sé framlengt, heldur verður hann að bera þá ósk sína upp við hlutlausan dómara og það er sá dómari sem að athuguðu máli kveður upp úrskurð um að gæsluvarðhaldið skuli framlengt. Þar að auki hefur svo hlutaðeigandi rétt til að kæra þennan úrskurð til Hæstaréttar, svo sem gert hefur verið, og talsvert hefur reyndar verið gert að undanförnu, stundum, því miður, að því er manni virðist að ástæðulausu og til þess að valda Hæstarétti óþarfa fyrirhöfn. Þegar um svona mál er að ræða getur maður aldrei tekið það fullgilt sem annar aðilinn segir, og jafnvel þó að það sé talsmaður sakbornings sem hefur sagt hv. þm. þetta, þá er það hans trú, hans skoðun, en það er ekki sama og það sé sannað sem hann hefur haldið fram. Þess vegna er varhugavert að taka það sem góða og gilda vöru. Ég skal ekki, eins og ég sagði áður, fara frekar út í það að rifja þetta mál upp. Ég fæ að sjálfsögðu sem bankamálaráðh. að fylgjast með rannsókninni í höfuðatriðum. En auðvitað er hún eins og allar aðrar rannsóknir hjá rannsóknarlögreglustjóra og saksóknara ríkisins. Það virðist nú vera dálítið útbreidd skoðun, að það sé dómsmrh. sem sé með nefið niðri í rannsóknum, en það er ekki. Við höfum sérstakan embættismann sem fer með ákæruvaldið og er æðsti maður í þeim efnum, og það er ríkissaksóknari. Það er sjálfsagt að reyna að draga þá lærdóma af þessu máli sem hægt er, og ég get tekið undir það sem hv. þm. Benedikt Gröndal og hv. þm. Lúðvík Jósepsson sögðu, að auðvitað þarf að leita allra ráða til að koma í veg fyrir að fjármálalegt misferli eigi sér stað, og það kveður sjálfsagt talsvert að því. Ég vil hins vegar ekki vera með neinar fullyrðingar um að það hafi færst óskaplega mikið í vöxt. Við sjáum það t.d. af ýmsum þeim brotum, sem upp koma, að þau hafa staðið nokkuð lengi yfir, það er ekki fyrst verið að fremja þau nú, og því miður hefur fjármálamisferli í opinberri sýslan átt sér stað um aldir hér á landi og mætti rekja mörg dæmi því til sönnunar úr dómsmálasögu. En hitt er kannske verra, að því miður hefur það tíðkast talsvert hjá opinberum stofnunum, að þær hafa látið kyrrt liggja og ekki kært slík mál sem hjá þeim hafa komið upp, ef málið hefur verið gert upp. Vitaskuld er það ekki svo, að það þurfi endilega kæra til að koma, heldur eiga rannsóknaryfirvöld og saksóknari að hafa frumkvæði um að taka mál til athugunar sem vitað er um, þó að ekki sé kært. Og það á ekki að mismuna mönnum þannig, að sumir sleppi, en aðrir séu dregnir fyrir dóm, ekki aðeins hinn réttmæta dómara, heldur dóm almenningsálits. Það má vel vera að það séu fleiri skilyrði nú en áður til að fremja þess háttar brot sem hér er um að tefla, og það má vel vera að það kveði meira að þeim en áður, en ég vil sem sagt ekkert fullyrða um það. Það er hins vegar rétt, að þau hafa komið meira fram í fjölmiðlum að undanförnu, þessi brot, en áður var, og það gæti að einhverju leyti verið skýringin á því, að fólk tekur meira eftir þeim nú en áður. Úr brotunum í Svíþjóð vil ég ekki gera lítið, enda vona ég að við eigum langt í land til þess að ná þeim í þeim efnum. Út af þeirri fsp., sem hv. þm. Þórarinn Þórarinsson beindi til mín, þá get ég ekki gefið hér og nú neitt svar við því, enda er þetta mál, sem er ákaflega viðkvæmt, og birting nafna, þegar ekki er vitað um sök og mál eru í rannsókn, er auðvitað hæpin. Það má vara sig á því. Þetta var gert í svokölluðu ávísanamáli en það var gert af illri nauðsyn, af því að það voru orðnar svo grófar sögusagnir sem gengu um hina og þessa, að þeir væru á þessum lista sem vitað var að gerður hafði verið. Það var beinlínis nauðsynlegt að birta listann til þess að sýkna þá af þeim orðrómi og þeim gróusögum sem gengu um menn sem ekkert höfðu komið þar við sögu. Málið út af þessum reikningum í Danmörku er fyrst og fremst mál skattyfirvalda og fjmrh. Þangað barst málið fyrst. Það kom ekki til Seðlabankans eða gjaldeyriseftirlits hans, eins og menn vita, fyrr en Alþ. hafði samþykkt fyrir jólin sérstök lög sem heimiluðu skattyfirvöldum að afhenda gjaldeyriseftirlitinu þennan lista. Mér skilst að þetta muni verða kannað þannig í gjaldeyriseftirlitinu, að ef talið er að um sök sé að ræða, sú sök er ekki fyrnd o.s.frv., þá verði það kært. Það er rétt að segja það skýrt og reyna að koma í veg fyrir þann útbreidda misskilning, að það felist í gjaldeyrislöggjöf að menn séu alltaf og undir öllum kringumstæðum skyldir til að skila gjaldeyri sem þeir eiga, - menn sem taka sér búsetu hér á landi. Það er raunar alveg furðulegt sem maður hefur séð í sumum blöðum um það efni, haft eftir mönnum sem ættu þó að vita betur. Ég held t.d. að ég hafi séð það einhvers staðar, að jafnvel ef maður kvænist erlendri konu, sem ætti þar húseignir eða fengi arf og hún flytti hingað, þá væri skylt að selja eignir hennar erlendis og flytja gjaldeyrinn heim. Svo einfalt er málið ekki, og sem betur fer er skilaskylda ekki svo rík. Það væri farið að hefta dálítið frelsi manna, m.a. til ferðalaga og búsetu, ef slíkar reglur ættu að gilda. Menn geta með mörgum hætti löglega öðlast erlendan gjaldeyri og eru í mörgum þeim tilfellum alls ekki skyldir til að skila honum, heldur geta átt hann. Og önnur túlkun á gjaldeyrislöggjöfinni er að mínu viti algerlega röng, ef menn standa í þeirri meiningu, að eignist menn með einhverjum hætti erlenda krónu, þá séu þeir skyldir til að koma með hana og skila henni, og ef þeir eignist fasteignir erlendis eða einhver verðmæti, þá séu þeir skyldir til að koma þeim í gjaldeyri og flytja hann heim. Þannig er ekki skipan þessara mála núna, og þess vegna er það, að þennan lista þarf auðvitað að athuga. Vel getur verið að svo og svo margir á honum hafi öðlast þennan gjaldeyri með löglegum hætti. Það getur verið, þótt þeir hafi öðlast hann með löglegum hætti, að þá hvíli þó skilaskylda á þeim, en það getur líka verið, að þeir hafi öðlast hann - með löglegum hætti og það hvíli alls engin skilaskylda á þeim. Þannig getur verið um ýmis tilvik að ræða, og það er auðvitað gjaldeyriseftirlit Seðlabankans sem kannar þessi mál. Hvort sé rétt að birta þennan lista get ég ekki sagt um á þessu stigi. Það er sjálfsagt svo, að það séu einnig um þessi tilvik farnar að ganga hér magnaðar gróusögur og farið að bendla Pétur eða Pál við að hann sé reikningshafi í þessum banka. Það getur verið erfitt undir því að búa, vegna þess að það getur verið að sú vitneskja berist alls ekki til hlutaðeigandi, þó að það sé borið út um borg og bý, og þess vegna á hann ákaflega erfitt með að svara og getur ekki svarað og hreinsað sig af þessu. Það getur því vel farið svo, að það verði af illri nauðsyn, vil ég segja, að birta nöfn þessara reikningshafa. En það verður ekki gert nema að nákvæmlega athuguðu máli, og ég treysti mér ekki til að gefa neina yfirlýsingu um það á þessu stigi. Ég hef ekki séð þennan lista og veit ekkert hverjir eru á honum. En það er sjálfsagt að leita eftir sjónarmiðum Seðlabankans um hvernig með þetta eigi að fara.