Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tillaga til þingsályktunar um vantraust á ríkisstjórnina, þingrof og nýjar kosningar, mál nr. 610, er kallað aftur.

Til svara eru forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, velferðarráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Ég er kominn hingað til að minna hæstv. forsætisráðherra á hversu skammt er eftir af þessu þingi, eru það ekki átta þingfundadagar? Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé ástæða til að nýta þá daga til að taka á brýnu málunum sem þoldu enga bið þegar ríkisstjórnin tók við fyrir fjórum árum. Ég er auðvitað að tala um skuldastöðu íslenskra heimila. Færi ekki vel á því að mati hæstv. forsætisráðherra að nýta þann tímann vel sem eftir er af þinginu til að standa við einhver af þeim fyrirheitum sem ríkisstjórnin veitti þegar hún tók við fyrir næstum því fjórum árum? Eða til að bregðast við stöðu eldri borgara og öryrkja og leiðrétta hlut þeirra, eins og ég hafði reyndar talið að stæði til að gera fyrir lok kjörtímabilsins? Fyrirkomulagið sem tekið var upp fyrr á kjörtímabilinu, þær skerðingar sem eldri borgarar og öryrkjar verða fyrir, hafa ekki enn verið afnumdar og mjög vandséð að hagkvæmt sé fyrir ríkið yfir höfuð að viðhalda því fyrirkomulagi sem heldur í rauninni aftur af öllum sparnaði í landinu. Fólk hefur engan hvata til að leggja fyrir til efri áranna og það getur ekki verið æskilegt. Annars vegar er um réttlætismál að ræða og hins vegar um hagkvæmnismál. Sama á reyndar að sjálfsögðu við um stöðu heimilanna. Virðulegi forseti. Færi ekki vel á því að hæstv. forsætisráðherra tæki af skarið á síðustu dögum þingsins og ákvæði að nota þá til að klára vinnuna sem átti að hefjast fyrir fjórum árum?

Hæstv. forseti. Það er alveg óþarfi fyrir hv. þingmann að minna mig á að skammt sé eftir af þinginu. Ég fylgist vel með dagatalinu og því hversu margir dagar eru eftir af þinginu og er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að þá beri að nýta mjög vel. Ég verð að segja eins og er að mér finnst við ekki hafa nýtt þingvikuna sem er að líða nægjanlega vel þar sem oft og tíðum hefur verið hætt snemma að degi til. Það hefði verið hægt að nýta þann tíma til að fara í þau mörgu mál sem eru óafgreidd úr nefndum og þau eru vissulega mörg. Það eru mál sem við þurfum að afgreiða sem snerta til dæmis atvinnuuppbyggingu á Bakka, umhverfismál, lífskjör almennings o.s.frv. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að við eigum að nýta tímann eins vel og við getum og ekki skal standa á mér að gera það. Við ættum kannski að fara yfir þá daga sem eftir eru, skoða hvernig við nýtum þá og hvaða mál við eigum að setja í forgang. Hv. þingmaður nefnir skuldastöðu heimilanna. Nú veit hann að mjög mikið hefur verið gert að því er varðar aðgerðir fyrir skuldug heimili. Það er alltaf hægt að gera betur í því efni og við höfum verið að skoða þau mál í okkar hópi, m.a. þær tillögur sem framsóknarmenn hafa lagt fram. Það er svolítið erfitt að átta sig á þeim varðandi skuldir heimilanna vegna þess að þau biðja um útreikninga á því sem mér er sagt að sé ekki hægt að reikna út, það vantar allar forsendur og talnagrunn til þess að það sé hægt. En ég er alveg tilbúin að setjast yfir það og skoða hvernig við getum nýtt tímann vel. Formaður míns flokks hefur það mál með höndum núna og við ræðum saman og sjáum hvernig við getum nýtt tímann sem best. Það er af nógu að taka. Við erum auk stjórnarskrárinnar að klára fjölda mála sem liggja fyrir, eru ýmist í nefndum eða eru að koma inn í þingið.

Virðulegur forseti. Það er ekki við forseta þingsins að sakast eins og mér heyrðist á máli hæstv. forsætisráðherra þegar hún gagnrýndi dagskrána undanfarna viku og taldi svo upp hin ýmsu mál sem eru ekki enn þá komin inn í þingið frá ríkisstjórninni. Er kannski ætlast til þess að virðulegur forseti taki upp á því að leggja fram mál fyrir ríkisstjórnina? Ríkisstjórnin hefur allt þetta kjörtímabil jafnvel ekki skilað hinum stærstu og brýnustu málum í tæka tíð og hvað þá fylgt þeim eftir eins og þörf væri með eðlilegri vinnu í nefndum. Vandinn liggur hjá ríkisstjórninni. Ég velti fyrir mér hvort ekki færi vel á því núna í lok kjörtímabilsins að ríkisstjórnin breytti um aðferð - það er orðið ljóst að hún mun ekki klára málin og líklega ekki koma þeim inn í tæka tíð - og hún tæki upp á því að fara að afgreiða tillögur stjórnarandstöðunnar. Það eru margar mjög góðar tillögur, sem 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður veit mætavel að það eru mörg mál frá ríkisstjórninni sem liggja enn fyrir í nefndum og hafa ekki verið afgreidd en þurfa að fá afgreiðslu. Mér telst til að það gæti verið nálægt 50 mál þannig að það væri ágæt byrjun að byrja á þeim og reyna að koma þeim hingað til þings svo hægt sé að taka þau til umræðu. Annars eru það nefndirnar sjálfar og nefndarformenn sem forgangsraða í sínum nefndum og meta hvaða mál eru komin í þann búning að hægt sé að afgreiða þau til þingsins. En það eru mjög mörg mál sem bíða. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það eru tvö, þrjú mál sem eiga eftir að koma til þingsins, m.a. varðandi Bakka og ég geri ekki ráð fyrir að hv. þingmaður sé á móti því að við reynum að afgreiða það. Ég sé að hv. þingmaður hristir höfuðið svo 

Hæstv. forseti. Staða Íbúðalánasjóðs hefur margoft verið til umræðu í salnum og í gær bárust fréttir af því að alþjóðlega matsfyrirtækið Moody's hefði lækkað lánshæfismat Íbúðalánasjóðs niður í ruslflokk. Nú langar mig að varpa þeirri spurningu upp hvaða áhrif það hafi á stöðu ríkissjóðs að mati hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að vanda Íbúðalánasjóðs var ekki svarað í því fjárlagafrumvarpi sem var samþykkt í lok síðasta árs og ekki horfst í augu við þann vanda sem Íbúðalánasjóður er í. Hvaða áhrif hefur það? Hvaða aðgerða ætla stjórnvöld sér að grípa til til að taka á þeim mikla vanda Íbúðalánasjóðs? Hvert er planið? Við sjálfstæðismenn höfum margoft kallað eftir því á þessu kjörtímabili að skýr svör séu um hvert er stefnt og hvert menn ætla vegna þess að staða sjóðsins er gríðarlega alvarleg. Þegar við horfum á heildarmyndina og stöðu sjóðsins gagnvart heildarmyndinni í efnahagsmálum okkar þarf auðvitað að ræða það allt saman í einu lagi. Við horfum fram á að kjarasamningar eru lausir. Við sjáum að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki náð taki á efnahagsstjórninni. Það er einn hluti af stórum vanda ríkisstjórnarinnar. Hluti af þeim stóra vanda sem menn hafa ekki horfst í augu við og þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra að því hvert planið er og hvert menn ætla. Það var kallað eftir því í umræðu um Íbúðalánasjóð í þinginu fyrir rúmu ári síðan að fram kæmi áætlun um hvernig yrði gripið inn í stöðu sjóðsins. Sú áætlun hefur enn ekki litið dagsins ljós. Henni var ekki svarað í fjárlögum. Hvað er það sem stendur til?

Frú forseti. Það að ríkisstjórnin hafi ekki náð tökum á efnahagsstjórninni eins og kemur fram í máli hv. þingmanns er náttúrlega ekkert annað en einhver sýning af hennar hálfu. Staðreyndin er að við höfum verið að fá hækkun á lánshæfismati hjá matsfyrirtækjum að undanförnu. Hjá einu þeirra fórum við úr neikvæðum horfum í stöðugar og hjá öðru þeirra hækkuðum við beinlínis um flokk. Það var gert vitandi hver staða Íbúðalánasjóðs væri vegna þess að hún hefur legið fyrir. Það kom líka fram í gær þegar ljóst var að Íbúðalánasjóður yrði færður niður um flokk en þó úr neikvæðum horfum í stöðugar sökum þess að ríkissjóður hefur verið að styrkja sig. Það er staðreyndin. Við skulum ekki mála myndina neitt öðruvísi en hún er. Staðreyndin er líka sú að það lá algerlega fyrir við fjárlagaumræðuna í haust að við vissum að Íbúðalánasjóður væri í vanda en við fullyrtum einnig að ríkissjóður mundi standa að baki sjóðnum. Við erum farin af stað með margvíslegar aðgerðir. Það er heill vinnuhópur í gangi til að taka á málefnum Íbúðalánasjóðs. Það er búið að veita heimildir til innspýtingar í eiginfjárhlutfalli og það skiptir allt saman máli. Við erum á réttri leið með Íbúðalánasjóð. Ég tel að eðlilegt sé að við tökum bráðlega góða umræðu um Íbúðalánasjóð í þinginu og förum vandlega yfir stöðuna og það sem hefur gerst síðan skýrslan kom fram á haustdögum. Við náum því ekki á svona stuttum tíma en gripið hefur verið til aðgerða og það er algerlega ljóst að ríkissjóður stendur að baki sjóðnum. Það er líka algerlega ljóst að Íbúðalánasjóður er settur á stöðugar horfur vegna sterkrar stöðu ríkissjóðs. Ríkissjóður hefur styrkt sig og það er ekki hægt að segja að við höfum ekki náð tökum á efnahagsstjórninni þegar við höfum lokað risastóru fjárlagagati sem var skilið eftir eftir hrunið.

Hæstv. forseti. Ég er ósammála hæstv. ráðherra um að málið um Íbúðalánasjóð hafi komið upp síðasta haust. Það hefur legið fyrir allt kjörtímabilið að taka þurfi sérstaklega á vanda Íbúðalánasjóðs. Það er alveg ljóst að við getum ekki haldið áfram með sjóðinn í þeirri mynd sem hann er. Við sjálfstæðismenn höfum talað fyrir því að farið yrði í að breyta starfsemi sjóðsins. Þess vegna er ég ósammála hæstv. ráðherra um að það sé eitthvert vandamál sem hafi komið upp síðastliðið haust. Ríkisstjórnin hefur ítrekað vísað í að einhver vinnuhópur sé í gangi. Hversu lengi eiga vinnuhópar ríkisstjórnarinnar að starfa? Er það heilt kjörtímabil, tvö kjörtímabil eða þrjú kjörtímabil, áður en einhverjar tillögur koma fram? Ráðherrann segir að við skulum taka góða umræðu um það í þinginu. Við höfum margoft gert það á kjörtímabilinu en nú er kominn tími til að grípa til aðgerða og segja okkur frá því hvernig eigi að taka á vanda Íbúðalánasjóðs, hvert skuli stefnt og hvernig það rími allt saman við efnahagsstjórnina í landinu.

Frú forseti. Það sem ég er að vitna í að hafi komið upp síðasta haust er að við þurftum að taka ákvörðun um eiginfjárframlag inn í Íbúðalánasjóð. Það er sú ákvörðun sem ég er að vísa til. Ég er líka að vísa til þess að skilað var niðurstöðu um stöðu sjóðsins síðastliðið haust, vanda sem við vissum alveg að væri til staðar en niðurstaða í þann vanda fékkst á síðastliðnu hausti. Ég er að vísa í það. Það sem ég vil líka nefna er að það sem við erum að gera í framhaldi af þeirri vinnu sem skilað var núna á haustdögum skiptir máli. Það var settur á laggirnar vinnuhópur, aðgerðahópur sem er að vinna að breytingum á ýmsum þáttum í starfsemi Íbúðalánasjóðs, t.d. að búa til sérstakt félag utan um fullnustueignir. Menn þurfa líka að vinna að því að þar er vaxtamunurinn óviðunandi, hann er allt of lágur. Á því er verið að taka núna og verið að vinna í því. Eins og kom fram á haustdögum, ef hv. þingmaður hefði fylgst með, verður áfangaskýrslu og stöðuskýrslu skilað í lok febrúar og þá munum við sjá hvaða árangri menn sjá fyrir sér að aðgerðirnar geti mögulega skilað og hver næstu skref hins opinbera eigi að vera, þ.e. ríkissjóðs. Ég óska líka eftir því að ef við tökum umræðu um það í þinginu segi hv. þingmaður okkur hvaða breytingar það eru sem Sjálfstæðisflokkurinn vill gera á sjóðnum.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra Guðbjartar Hannessonar er svohljóðandi: Er ráðherrann sammála því að mikilvægt sé að fá úr skorið fyrir dómstólum um lögmæti verðtryggingar neytendalána? Ef svo er, af hverju hefur verið farið fram á frávísun í máli Hagsmunasamtaka heimilanna gegn Íbúðalánasjóði um lögmæti verðtryggingarinnar?

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki heyrt að Íbúðalánasjóður hafi óskað eftir frávísun og þekki ekki nákvæmlega hvernig málið hefur gengið fyrir sig hjá dómstólum, en ég get tekið undir með hv. þingmanni að ég held að það sé mjög mikilvægt, eftir það sem á undan hefur gengið síðustu daga, að menn túlki betur lagarammann um verðtrygginguna og reyni að finna út úr því hvernig hún eigi að vera, hvernig útreikningar eigi að vera og hvað sé löglegt og hvað ólöglegt í því. Það er ýmislegt sem hefur komið fram á síðustu dögum sem kallar á að þetta verði skoðað betur. Því miður hefur sýnt sig í öllu þessu ferli okkar í sambandi við greiðslu- og skuldavanda og fleira að allar breytingar aftur í tímann hafa síðan verið háðar afgreiðslunni hjá dómstólum. Ég held því að mikilvægt sé að menn reyni að klára þau mál sem þangað hafa komið.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að heyra frá hæstv. ráðherra að hann sé sammála því að mikilvægt sé að fá úr skorið fyrir dómstólum um lögmæti framkvæmdar á verðtryggðum neytendalánum. Ég mundi vilja fara fram á að hæstv. ráðherra óski eftir upplýsingum frá stjórn sjóðsins, sem situr þar á hans vegum, og ríkislögmanni hver sé ástæðan fyrir því að farið hefur verið fram á frávísun. Ég held að mjög brýnt sé að fá efnislega umfjöllun um þetta mál. Hið sama gildir um önnur mál sem hafa verið höfðuð. Ég hef látið vita af því að ég hef í hyggju að flytja breytingartillögu við frumvarp um neytendalán þess efnis að tryggð verði flýtimeðferð á þessum málum. Við höfum rætt í efnahags- og viðskiptanefnd hvernig hægt væri að útfæra það, því að það er mjög mikilvægt fyrir allan almenning í landinu að fá á hreint hvort verðtryggingin sé lögmæt eða ekki. Ef hún reynist vera lögmæt getum við farið í 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður vekur athygli á því hvernig framkvæmdin hefur verið í sambandi við verðtrygginguna og það hefur einmitt verið mikið til umræðu. Ég veit að menn hafa gagnrýnt það hvernig tökin hafa verið á málum sem hafa verið lögð fyrir, og kannski ættum við að fjalla um þetta mál með svipuðum hætti og gert var við gengistryggðu lánin, að skilgreina nákvæmlega hvað það er sem þarf að fá úrskurð um og koma því sameiginlega fyrir dóm þannig að menn fái niðurstöður í þessu máli. Það er náttúrlega gríðarlega mikið undir ef við erum að tala um verðtrygginguna í heild, hvort hún sé lögleg og hvort um er að ræða leiðréttingu langt aftur í tímann. Það er líka mjög forvitnilegt að sjá hvort að mistök hafi verið gerð ef menn hafa innleitt tilskipanir en ekki haft íbúðalánin undanþegin á sínum tíma. Það er nokkuð sem maður getur haft áhyggjur af. En ég deili því með hv. þingmanni að við þurfum að skoða þetta miklu betur. Við þurfum líka að forðast að tala um patentlausnir, hvort sem um er að ræða verðtryggingu eða ekki verðtryggingu. Ég hef jafnmiklar áhyggjur af því 

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra nefndi fyrr í umræðunni að við ætluðum að nýta tímann vel. Ég ætla þess vegna að spyrja um mál sem hæstv. forsætisráðherra hefur haft mjög stór orð um og ég spurði ráðherrann út í 22. nóvember á síðasta ári. Það var um málefni Dróma. Hæstv. forsætisráðherra hafði uppi mjög stór orð um Dróma, stærri orð en flestir aðrir stjórnmálamenn. Hún sagði að þetta hefði verið sorgarsaga frá upphafi, FME hefði fengið ótal kvartanir vegna viðskipta við Dróma, en það virtist engu breyta. Hæstv. forsætisráðherra taldi að skoða þyrfti að flytja eignasafnið frá Dróma til Seðlabankans eða Arion banka. Hæstv. forsætisráðherra sagði að ekki væri bjóðandi að viðskiptavinir Dróma fengju allt aðra þjónustu og fyrirgreiðslu en viðskiptavinir annarra lánastofnana. Virðulegi forseti. Þetta var 22. nóvember á síðasta ári, fyrir rúmlega 90 dögum. Þá sagði hæstv. forsætisráðherra, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin og sérstök ráðherranefnd fjalla nú um málið og mun nefndin væntanlega skila niðurstöðu sinni á föstudaginn eða þriðjudaginn. Þá munum við koma með tillögur um aðgerðir, sem við verðum að gera, sem duga til að breyta þeirri stöðu sem uppi er hjá Dróma.“ Það eru 90 dagar síðan þetta var sagt. Hæstv. ráðherra hefur haft mörg orð um að þingið hafi ekki staðið sína plikt en þetta stendur algjörlega upp á ríkisstjórnina. Fyrirheit frá hæstv. forsætisráðherra voru mjög skýr og ég spyr þess vegna, virðulegi forseti: Hvar eru þessar aðgerðir? Það eru 90 dagar síðan hæstv. forsætisráðherra lofaði þeim.

Virðulegi forseti. Það er nú einu sinni svo að mál taka stundum lengri tíma en maður vonast til að þau geri. Frá því að við ræddum þetta mál síðast, eins og hv. þingmaður kom inn á, höfum við fundað með viðskiptavinum Dróma sem óskuðu eftir fundi með mér og hæstv. fjármálaráðherra og atvinnuvegaráðherra til að fara yfir mál Dróma og þá skýrslu sem lá fyrir frá FME. Niðurstaða FME varðandi þær ásakanir margar hverjar sem höfðu komið fram var sú að það væri til skýring á þeim og margar ættu ekki við rök að styðjast. Engu að síður vil ég stuðla að því sem viðskiptavinir Dróma hafa lagt áherslu á, að þetta eignasafn verði flutt. Eignasafnið hefur verið í skoðun og mati, og það eru engir smápeningar sem þarf að leggja fram af hálfu ríkissjóðs ef það verður flutt og menn þurfa auðvitað að vega og meta hvernig best verður að því staðið. Málinu var vísað til fjármálaráðherra sem hefur verið með það til skoðunar. Síðast þegar ég frétti af því heyrði ég að vænta væri niðurstöðu í því máli fljótlega. Meira get ég ekki sagt hv. þingmanni, en það hefur ekkert skort upp á vilja ríkisstjórnarinnar til að reyna að greiða fyrir þessu máli. Það eru vandamál í þessu, þetta er ekki einfalt, m.a. vegna þeirra fjármuna sem það kostar okkur að flytja eignasafnið og við verðum að geta tekið okkur þann tíma sem þarf til að fá niðurstöðu í málið, sem vonandi verður fljótlega. Ég veit að hv. þingmaður verður ekki ánægður með þetta svar en þetta er niðurstaðan og ég held að menn verði að virða það að ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra þarf ekki að hafa miklar áhyggjur af mér, hæstv. ráðherra þarf að hafa áhyggjur af viðskiptavinum Dróma sem hún lofaði úrlausn 22. nóvember. Þá fór hæstv. ráðherra yfir það að málið hefði verið mjög lengi í skoðun. Það var alveg skýrt hvað hæstv. ráðherra fannst um málið og hún tilgreindi dagsetningar á því hvenær tillögurnar um aðgerðir kæmu. Nú kemur hæstv. ráðherra og undirstrikar í raun hversu vanhæf ríkisstjórnin er. Þetta er bara skólabókardæmi um það. Hæstv. ríkisstjórn hefur verið allt kjörtímabilið að taka á máli sem hún bjó til, því að svo sannarlega er ljóst að Drómavandamálið er algjörlega á ábyrgð þessarar ríkisstjórnar. Enginn skilur af hverju þessi leið var farin sem skaffar kröfuhöfum í Arion banka milljarða á ári. En miðað við orð hæstv. forsætisráðherra eru viðskiptavinir Dróma í miklum vanda. Það er engin frétt, virðulegi forseti, að ríkisstjórnin 

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka að ríkisstjórnin er að gera sitt besta til að finna lausn á málinu.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur sýnt fullkomið tómlæti og skeytingarleysi og mér liggur við að segja dónaskap í samskiptum sínum við sveitarstjórnarmenn á Norðurlandi vestra. 21. nóvember 2011 óskuðu sveitarstjórnarmenn á Norðurlandi vestra eftir fundi og samstarfi við hæstv. ríkisstjórn um sértækar aðgerðir vegna byggðavanda sem sannarlega er til staðar á svæðinu. Þegar ekkert svar hafði borist tveimur mánuðum síðar, 31. janúar 2012, var málið ítrekað. Í febrúar árið 2012 tók ég þetta mál upp á Alþingi og spurði hæstv. forsætisráðherra eftir þessu og í framhaldi af því var haldinn óformlegur fundur með sveitarstjórnarmönnunum um málið. Í framhaldi af því var haldinn sérstakur fundur með fjórum ráðherrum 20. mars 2012. Síðan lögðu sveitarstjórnarmenn fram hóflegar tillögur sem ætlunin var að einstök ráðuneyti mundu skoða. Það var svo í tölvupósti 21. júlí 2012 sem sveitarstjórnarmönnunum var gefinn kostur á að koma með ábendingar um svör ráðuneytanna en þau svör voru ákaflega rýr, þ.e. þau þeirra sem ekki voru beinlínis neikvæð. Síðan hefur ekkert gerst þrátt fyrir að sveitarstjórnarmenn hafi gengið eftir svörum, þrátt fyrir að sveitarstjórnarmenn hafi verið í sambandi við ráðuneytin hefur nákvæmlega ekkert gerst. Það er liðið eitt og hálft ár síðan sveitarstjórnarmennirnir hófu þessa málaleitan og svörin eru nánast engin. Það er ekki hirt um að svara beiðnum þeirra um fundi og um það hver afstaða ríkisstjórnarinnar er. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á þessu? Er það plagsiður í ráðuneytum að koma þannig fram við þá sem eiga erindi við ráðuneytin eða er þetta undantekning? Er talin ástæða til að taka sveitarstjórnarmenn á Norðurlandi vestra einhverjum sérstökum tökum? 

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður lýsir hér, að við áttum fund fyrir nokkrum mánuðum með fulltrúum Norðurlands vestra þar sem þeir fóru yfir stöðuna í kjördæminu og þær áherslur sem þeir lögðu á í úrbótum og aðgerðum sem þyrfti að fara í. Vissulega tókum við vel á móti þeim og hlustuðum á þeirra mál. Þeir sendu okkur síðan skriflega tillögur sínar, eins og hv. þingmaður nefnir, sem margar hverjar voru kostnaðarsamar og ég ákvað að senda til allra viðkomandi ráðuneyta til þess að heyra viðhorf þeirra í þessu máli. Það tók nokkurn tíma og liggur fyrir hvað ráðuneytin töldu að þyrfti að gera að því er varðar þetta kjördæmi. Ég veit ekki betur en að þeim hafi verið sent þetta frá ráðuneytunum. Nú er það einu sinni svo að ríkisstjórnin, þó að hún sé öll af vilja gerð, getur ekki orðið við öllum óskum sem koma frá sveitarfélögunum. Ég veit að hv. þingmaður man að þessi ríkisstjórn hefur gert nokkuð sem engin ríkisstjórn hefur gert áður, þ.e. heimsótt öll kjördæmin í landinu og haldið fundi með sveitarstjórnarmönnum, hlustað á viðhorf þeirra og það sem þeir hafa til málanna að leggja að því er varðar sveitarfélög þeirra. Fundirnir hafa verið árangursríkir og margt komið út úr þeim og mikið af fjármunum lagt til þessara kjördæma í tíð núverandi ríkisstjórnar. Ég vil líka minna á sóknaráætlanir landshluta, sem er verkefni sem þessi ríkisstjórn fór af stað með, þar sem farnar eru nýjar brautir í samskiptum við sveitarfélögin og sveitarfélögin koma að og hafa áhrif á forgang fjármuna sem lagðir eru í kjördæmi þeirra. Það hefur verið gert í Norðurlandi vestra sem og í öðrum kjördæmum og nýlega var úthlutað, 

Virðulegi forseti. Auðvitað vitum við að ekki er hægt að verða við öllum óskum en það er að minnsta kosti hægt að gera eitt, það er hægt að svara fólki. Það sem ég rakti hér áðan er alveg með ólíkindum. Heildarsamtök sveitarfélaga í heilum landsfjórðungi óska eftir fundi með ráðherrum. Það þarf að taka það mál sérstaklega upp á Alþingi til að orðið sé við því. Það tók marga mánuði að koma þessum fundi á. Síðan eru lagðar fram tillögur, þær eru settar í einhverja meðferð í ráðuneytum og svör ráðuneytanna eru ýmist neikvæð eða svo rýr í roðinu að það tekur varla að nefna þau. Nú segir hæstv. ráðherra að samskipti við sveitarstjórnarmenn hafi verið svo góð. Mér finnst þetta ekki lýsa því. Er hæstv. ráðherra að segja að það hafi verið tekin ákvörðun um að taka sveitarstjórnarmenn á Norðurlandi vestra alveg sérstökum tökum, það ætti að hirta þá svolítið til með þessum tilburðum hæstv. ríkisstjórnar? Hæstv. ráðherra nefnir sóknaráætlunina. Hún er góð og gild. Það fóru 50 millj. kr. til Norðurlands vestra. Það eru 10% af því sem 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að ef sanngirni gætti í orðum hv. þingmanns, sem ég gat ekki fundið fyrir, þá hlyti hann að viðurkenna að þessi ríkisstjórn hefur gert mjög mikið fyrir landsbyggðina, ekki bara að því er varðar sóknaráætlanir eins og hér voru nefndar þar sem miklir peningar fara í gegn, þar sem sveitarfélögin koma að og er mjög góð samvinna milli ríkis og sveitarfélaga, heldur líka gegnum fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar þar sem farið verður í ýmsar framkvæmdir sem menn hafa kallað eftir í hinum ýmsu kjördæmum, Norðurlandi vestra svo að dæmi sé tekið og líka á Austurlandi. Þegar heilt er yfir farið og af sanngirni mælt að því er varðar samskipti ríkis og sveitarfélaga finnst mér að menn eigi ekki að hafa þau orð eins og hv. þingmaður hefur að því er varðar Norðurland vestra 

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði réttilega að mál yrðu afgreidd úr nefndum og að mati formanna væri það þannig að …

Ekki áframhald þeirrar umræðu sem lokið er undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir.

Nei, ég mun koma að því að þetta tengist dagskrá þingsins, frú forseti. Ég vil taka þetta fyrir því að 15. mál á dagskrá hér í gær var mál sem ég er talsmaður fyrir sem eru forvirkar rannsóknarheimildir, mál sem var einmitt afgreitt úr hv. allsherjar- og menntamálanefnd með atkvæðum frá fólki úr öllum flokkum, Vinstri grænum með fyrirvara. Ég náði að mæla fyrir þessu máli í gær en síðan var það tekið út af dagskrá einhverra hluta vegna. Menn báru það meðal annars fyrir sig að hæstv. innanríkisráðherra væri ekki í salnum. Það hefur margoft komið fyrir að staðgenglar hafa setið fyrir hönd ráðherra í salnum og reynt að svara spurningum. Ég rak augun í það í dag að þetta mál, um forvirkar rannsóknarheimildir, er ekki á dagskrá þingsins í dag. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forseta hvenær málið komi aftur á dagskrá því að það var afgreitt úr nefnd, eitt af þeim málum sem var afgreitt úr nefnd, og ég tel eðlilegt að þingið fái tækifæri til að ræða það og taka það síðan til afgreiðslu.

Virðulegur forseti. Í máli hæstv. forsætisráðherra hér í fyrirspurnatíma kom fram að fjölmörg mál lægju fyrir þinginu sem hægt væri að afgreiða. Hún nefndi sérstaklega tvö mál, mál er varðar fjárfestingu á Bakka og mál er varðar gjaldeyrishöft. Ég veit ekki til þess að nokkurt mál sé fyrirliggjandi í þinginu sem snertir gjaldeyrishöft og mál varðandi Bakka er ekki komið inn í þingið eins og allir vita. Ég heyrði síðan í morgun viðtal við væntanlegan formann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem rætt var um frumvarp um endurskoðun á almannatryggingum. Hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir gaf í skyn að það mál yrði klárað fyrir þinglok. Frú forseti. Þessi mál eru ekki komin til þingsins. Getur forseti upplýst þingheim um það hvort til standi að ryðja dagskrá þingsins til að ljúka þessum málum og hvort hún viti til þess að þau séu væntanleg inn í þingið?

Virðulegi forseti. Heimamenn í Þingeyjarsýslum hafa beðið lengi eftir uppbyggingu á Bakka við Húsavík. Í fyrirspurn áðan sagði hæstv. forsætisráðherra að ýmis mál hefðu tafist í þingstörfum þessa viku og nefndi einmitt þau sem við eigum von á að ríkisstjórnin skili inn varðandi langþráða uppbyggingu á Bakka. Ég stóð í þeirri meiningu að það væri ríkisstjórnarinnar að leggja þessi mál fram en hæstv. forsætisráðherra virðist beina því að hæstv. forseta Alþingis að hún beiti sér fyrir því að þau komi fram. Ég skal ekki segja, þetta er komið í þvílíka vitleysu að annað eins hefur varla sést. Mig langar að beina því til hæstv. forseta, vegna þess að hún virðist vera valdameiri en við þingmenn gerðum okkur grein fyrir, að hún beiti sér sérstaklega fyrir því að þessi mikilsverðu mál komi fyrir þingið 

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka undir þær gagnrýnisraddir sem hér hafa komið fram um það mál sem var rætt hér síðast og var á dagskrá í gær, um forvirkar rannsóknarheimildir. Þetta er mál sem Siv Friðleifsdóttir er 1. flutningsmaður að. Þetta er líklega í annað eða þriðja sinn sem málið er lagt fram og kemst loks inn í þingsal. Málið snýr að því að íslenska lögreglan fái sambærilegar heimildir og lögreglan annars staðar á Norðurlöndum. Það er í raun með ólíkindum að við skulum ekki hafa klárað það í gær. Við þingmenn höfum oft kallað eftir því að ráðherrar séu viðstaddir umræðu. Við því er stundum orðið og stundum ekki, en það er ágætt að benda á að þegar frumvarp um sjávarútvegsmál var flutt hér - og þá er ég að tala um lagafrumvarp - fyrir um ári síðan flutti staðgengill sjávarútvegsráðherra það mál en ekki ráðherra sjálfur þannig að ekkert óeðlilegt var þó að staðgengill innanríkisráðherra hefði verið viðstaddur umræðu sem var á dagskrá hér í gær. Ég hvet forseta eindregið til að setja þetta mál sem fyrst á dagskrá aftur þannig að hægt verði að ljúka því. Þetta er mikilvægt mál fyrir lögregluna, það er mikilvægt fyrir öryggismál Íslendinga. Við eigum öll að standa að þessu máli.

Forseti vill upplýsa að 15. mál af dagskránni í gær mun fara á dagskrá eftir helgi. Þau önnur tvö mál sem spurt hefur verið um hafa ekki enn þá komið inn í þingið.

Frú forseti. Ég hef ekki enn fengið svar frá hæstv. forseta um það hvenær þetta mál komist á dagskrá. Vel að merkja, þetta er þingsályktunartillaga sem felur það fyrst og fremst í sér að innanríkisráðherra leggi fram frumvarp sem kemur síðan til meðferðar í þinginu. Þá þarf þingið aftur þrjár umræður til að taka afstöðu til málsins, nefndin fær tækifæri til að fjalla um málið sem slíkt þannig að það er afar mikilvægt að það komist sem fyrst á dagskrá. Ef það verður eftir helgi fagna ég sérstaklega þeirri ákvörðun forseta, ef svo verður. Þá verður hæstv. innanríkisráðherra væntanlega kominn en ég man ekki til þess að við þingsályktunartillögu sé sérstaklega þörf á ráðherranum hverju sinni af því að það er örugglega starfandi innanríkisráðherra í landinu meðan hæstv. innanríkisráðherra Ögmundur Jónasson er fjarri landinu á Indlandi. 
             Ég efa það ekki að ýmsir hafa skoðanir á þessu. Meginatriðið er að þingið fái tækifæri til að ræða málið og taka síðan afstöðu til þess. Það er það sem skiptir máli í þessu en ekki að menn reyni 

Forseti ítrekar að umrætt mál mun fara á dagskrá eftir helgi, að öllum líkindum á þingfundi að loknum fyrirspurnafundi á mánudaginn.

Virðulegur forseti. Þau tvö mál sem koma hér til atkvæða, annars vegar um bókhald og hins vegar um ársreikninga, tryggja aukið gagnsæi í eignarhaldi á hlutafélögum með takmarkaða ábyrgð á Íslandi og eiga líka að styrkja alla framkvæmd og eftirlit á því sviði. Hér ber það líka við, vegna umræðna við 2. umr., að atvinnuvegaráðuneyti hefur fallið frá fyrirætlunum um að slaka á kröfum um íslensku í ársreikningum eftir að fram komu athugasemdir frá Íslenskri málnefnd og hefur nefndin að sjálfsögðu fallist á það fyrir sitt leyti.

Virðulegi forseti. Þessi tvö mál hafa verið nokkuð rædd í nefndinni. Það verður hins vegar að segjast að skynsamlegra hefði verið að taka sérstaklega það sem snýr að frumvarpi um ársreikninga og láta það verða samferða lögum um fjármálafyrirtæki. Það á enn eftir að finna, að ég tel, fullnægjandi lausn á því hvernig staðið verður að birtingu og eftirliti á eignarhaldi fjármálafyrirtækja. Við þekkjum þann vanda sem er uppi núna og það er ekki fullvíst, þrátt fyrir að þessar breytingar fari fram, að við séum búin að koma í veg fyrir þann eigendavanda sem er augljóslega uppi í íslensku fjármálalífi í dag. 
             Virðulegi forseti. Við munum greiða atkvæði með bókhaldsfrumvarpinu en sitja hjá varðandi frumvarp um ársreikninga.

Frú forseti. Ég ætla að ræða það mál sem er núna til umræðu, 93. mál, um bókhald. Þar er verið að draga til baka þær heimildir sem frumvarpið gerði ráð fyrir, þ.e. að menn gætu skilað niðurstöðu bókhalds á hinum ýmsu tungumálum. Það kom athugasemd frá málnefnd um að þetta samræmdist ekki því sjónarmiði að á Íslandi tölum við íslensku og skrifum íslensku. Ég fellst á þær breytingar sem hér eru lagðar til að þetta verði tekið út úr frumvarpinu um bókhald.

Frú forseti. Nú ræðum við um ársreikninga. Gerðar eru tilraunir til að upplýsa um eigendur hlutafélaga. Ég mundi styðja það, væri það til einhverra nota. Sett er upp heilmikil skrá hjá ríkisskattstjóra eða hlutafélagaskrá en ekki er sýnt hvernig hægt er að nota hana og ekki er gert ráð fyrir því að Fjármálaeftirlitið, sem gæti notað það og hefur heimild til þess, noti það. Ég get því ekki stutt tillöguna. Ég get heldur ekki verið á móti henni því að ég er hlynntur því að þetta sé upplýst. Ekki er heldur gætt að persónuverndarsjónarmiðum sem gæta þyrfti að til að upplýsa ekki um einstaklinga sem eiga í hlutafélögum. Mér finnst málið því ekki vera nægilega útrætt. En þetta er tilraun í rétta átt og hefði átt að ræða tillöguna miklu betur í nefndinni og finna á þessu sem skynsamlegasta lausn.

Virðulegur forseti. Hlutafélög njóta þeirra réttinda að hafa takmarkaða ábyrgð eigenda sinna á skuldbindingum sem stofnað er til. Við Íslendingar eigum heimsmet í fjölda hlutafélaga miðað við höfðatölu og er það einn af lærdómunum af efnahagshruninu hér að nauðsynlegt er að upplýsa um eignarhald á slíkum félögum þannig að hægt sé að rekja ýmsa viðskiptagjörninga og tengsl félaga innbyrðis. Hér er stigið mikilvægt skref til að auka upplýsingar um eigendur hlutafélaga og tryggja betri skil á ársreikningum til ríkisskattstjóra.

Virðulegi forseti. Ég fagna breytingartillögu hv. efnahags- og viðskiptanefndar sem tryggir að fyrirtæki hér á landi þurfa að upplýsa um eigendur án þess að sú kvöð sé íþyngjandi. En breytingartillagan gengur ekki nógu langt og þar af leiðandi legg ég fram breytingartillögu sem skyldar fyrirtæki til að upplýsa um raunverulega eigendur fyrirtækja. Raunverulegir eigendur eru þá einstaklingar en ekki eignarhaldsfélög með aðsetur í skattaskjólum. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins ræðir nú sambærilega lagasetningu til að koma í veg fyrir víðtækt skattsvindl, spillingu og krosseignatengsl. Það hefur nefnilega komið í ljós að langflest fyrirtæki í Evrópu hafa lögheimili á aflandslandi og greiða þar af leiðandi ekki tekjuskatt í því landi sem þau eru með starfsemi í. 
             Frú forseti. Notum þetta einstaka tækifæri til að taka á aflandsfélögum. 
            

Frú forseti. Ég gleymdi að nefna áðan tvær breytingartillögur. Önnur er frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur þar sem hún ætlar að reyna að finna raunverulega eigendur hlutarins. Það held ég að sé draumsýn og fáist aldrei fram vegna þess að við erum með fjölda fyrirtækja sem staðsett eru úti í heimi og eru jafnvel með milljón hluthafa sem eiga í hlutafélögum hér, þannig að það getur orðið dálítið langsótt að finna hinn raunverulega eiganda. Þess vegna get ég ekki stutt þá tillögu. Hins vegar væri hún afskaplega góð ef þetta væri framkvæmanlegt þannig að ég mun sitja við afgreiðsluna um þá tillögu. Síðan er tillaga frá hv. þingmanni og formanni nefndarinnar, Helga Hjörvar, sem ég mun styðja. Ég tel að hún sé til bóta, að fjárhæðarmörk sem félög, sem eru undir þeim mörkum, geta notað til þess að þurfa ekki að uppfylla eins strangar kröfur verði hækkuð.

Virðulegi forseti. Í atkvæðaskýringum hefur komið fram að hv. þingmenn tala um mjög stór mál sem mjög mikilvægt er að taka á og fá niðurstöðu í en því miður ná þessi frumvörp eins og þau eru úr garði gerð ekki þeim markmiðum sem hv. þingmenn telja að þau geri. Við eigum eftir að fara almennilega í málið ef við ætlum að ná þeim markmiðum sem við erum sammála um. Falskt öryggi er verra en ekki neitt. Við vitum t.d. ekki enn hvort þær heimildir sem fullyrt er í nefndinni að séu til staðar til að fylgjast með eignarhaldi hjá Fjármálaeftirlitinu séu nýttar. Ég get verið sammála mörgu sem fram kemur í atkvæðaskýringum en því miður á ekki að greiða atkvæði um þá hluti sem hér er lagt upp með að verði afgreiddir. Við eigum eftir að vinna vinnuna 

Virðulegi forseti. Varðandi þær breytingar sem gerðar eru á fjárhæðarmörkum eru þær gerðar fyrir atbeina hv. atvinnu- og nýsköpunarráðherra. Þær eru fyrst og fremst til þess gerðar að draga úr íþyngjandi ákvæðum á smærri og meðalstór fyrirtæki í samkeppni um að veita upplýsingar sem dregið gætu úr samkeppni á markaði. Ég hvet þingmenn til að styðja fram komna breytingu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur Blöndal talar um að þessi breytingartillaga sé draumsýn. Ég geri þá ráð fyrir því að þegar hv. þingmaður samþykkti lög um peningaþvætti hafi hann áttað sig á því að þau lög eru ekki nein draumsýn því að í þeim er kveðið á um að fyrirtækjum beri að upplýsa Fjármálaeftirlitið um hverjir séu raunverulegir eigendur fyrirtækja á fjármálamarkaði. Hægt er að nota skilgreiningu laga um peningaþvætti til að ná til raunverulegra eigenda. Það eru fyrst og fremst vogunarsjóðir og hrægammasjóðir sem hafa hag af því að fela eignarhald sitt. Þessir sjóðir eru nú komnir með víðtækt eignarhald í íslensku atvinnulífi og með því að samþykkja breytingartillöguna munum við draga úr ávinningi þeirra af því að vera hér á landi.

Virðulegi forseti. Tillaga hv. þingmanns er góðra gjalda verð en hún krefst annars vegar nánari athugunar á framkvæmanleika og hins vegar lögmæti og samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar landsins. Ég lýsi því yfir að í þeirri vinnu sem fram undan er við að taka á kennitöluflakki og skattsvikum er full ástæða til að kanna frekar möguleika á því að koma við slíkum atriðum sem hv. þingmaður leggur hér til. Því miður verður þess vegna að fella breytingartillöguna á þessu stigi málsins en ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa flutt hana og vakið athygli á málinu og þakka þann góða hug sem að baki býr.

Virðulegi forseti. Hér er verið að sameina þrjár rannsóknarnefndir í eina, þ.e. rannsóknarnefndir flug-, sjó- og umferðarslysa. Núverandi fyrirkomulag rannsóknarnefndanna er faglegt og hefur reynst vel og ríkir almenn ánægja með það. Óhætt er að fullyrða að nefndirnar njóti almenns trausts. Þegar málið var lagt fram upprunalega, en þetta er þriðja þingið sem fjallar um það, var gert ráð fyrir hagræðingu. Það er ekki gert núna því að um 6% aukning verður á útgjöldum við að samræma nefndirnar. Fram kemur í áliti meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar að hjá fulltrúum núverandi samgöngunefndar hafi það sjónarmið verið áberandi að samræming nefndanna kynni að koma niður á faglegum þáttum rannsóknanna en hið gagnstæða var niðurstaða innanríkisráðuneytisins. Ég spyr hv. þingmenn, með fullri virðingu fyrir því góða starfsfólki hjá innanríkisráðuneytinu sem vann að málinu: Er það ekki skylda okkar til að taka meira mark á þeim sem fjalla faglega um þessi mál á hverjum einasta degi?

Frú forseti. Eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kom inn á greiðum við atkvæði um að rannsóknarnefndir flug-, sjó- og umferðarslysa verði færðar undir einn hatt. Það fyrirkomulag sem haft er í dag hefur reynst mjög vel. Það er mat umsagnaraðila að sameiningin muni draga úr sjálfstæði rannsóknarnefndanna. Hagræðingin sem af þessu hlýst er mjög óljós og efast margir um að samlegðaráhrif verði af sameiningu þessara nefnda. Við munum því greiða atkvæði gegn sameiningunni. Hún er ekki rökstudd fyllilega og ekki búa nein skynsemisrök að baki henni að okkar mati.

Frú forseti. Það mál sem við greiðum hér atkvæði um fjallar um sameiningu á rannsóknarnefndum samgönguslysa og að búin verði til ein slík nefnd. Þær áhyggjur sem hv. þingmenn hafa viðrað við atkvæðagreiðsluna eru skiljanlegar. Ég tel hins vegar að það hafi komið ágætlega fram í störfum nefndarinnar og í nefndaráliti meiri hlutans að faglegi þátturinn verður ágætlega varðveittur í nýju nefndinni. Það er mat mitt að ef eitthvað er þá eigi hann eftir að styrkjast með stærri og öflugri nefnd. Því legg ég til við hv. þingheim að hann greiði atkvæði sitt með frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Þegar stofnanir eins og þessar eru sameinaðar er það stundum gert til að styrkja þær faglega. Það á klárlega ekki við í þessu tilviki. Stundum er líka sagt að verið sé að styrkja þær fjárhagslega, en við vitum að svo er ekki, búið er að sýna fram á það. Við vitum líka að allir þeir sem við eiga að búa hafa talað gegn sameiningunni. Það gildir jafnt um sjómenn, útgerðarmenn, samtök þeirra sem um samtök þeirra sem stunda landflutninga. Það er alveg sama hvar borið er niður; allir vara við því. Það vill þetta enginn nema ríkisstjórnin og það eru ekki mikil meðmæli með málinu. Ég mun því segja nei.

Virðulegi forseti. Þar sem ég sé það nú að þetta frumvarp verður væntanlega samþykkt langar mig til umhugsunar, þótt ekki væri nema til þess, að beina því til hv. þingmanna að í raun og veru er verið að hunsa þær ábendingar sem koma fram hjá umsagnaraðilum. Hverjir skyldu það vera sem vara við því að fara í þessa vegferð út af faglega þættinum og því að markmið laganna nái ekki fram, þ.e. um umhverfið, að rannsókn á slysum geri að verkum að hægt verði að draga úr slysahættu? Það er Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Sjómannasamband Íslands, Félag vélstjóra- og málmiðnaðarmanna og síðast en ekki síst Slysavarnafélagið Landsbjörg. Þeir hv. þingmenn sem samþykkja þessi lög segja: Við vitum betur. Er það svo, virðulegi forseti? Nei, það er verið að hunsa ábendingar þessara aðila, það er alveg skýrt hér í því sem kemur fram.

Virðulegi forseti. Það gerist hér iðulega í pólitískum málum að meiri hluti þingsins ákveður að hunsa eða gera lítið með álit fagaðila vegna þess að baki er pólitísk sannfæring fyrir því að málið verði að ganga fram. Það mál sem hér er til afgreiðslu er ekki þess eðlis. Hér er um að ræða mjög faglegt starf, rannsóknir á slysum á sjó og landi og í lofti. Það er því enginn pólitískur ágreiningur í málinu. Allir þeir sem hafa veitt umsagnir, þeir sem gerst til þekkja og hafa virkilega og í alvörunni vit á þessum málum, hafa varað okkur alþingismenn við því að fara þessa leið. Virðulegi forseti. Hvers vegna í ósköpunum ætla menn í svona máli, sem er ekki pólitískt átakamál, að hunsa aðvaranir og ráðleggingar þeirra sem best til þekkja? Ég segi nei, virðulegi forseti, og það veldur mér vonbrigðum að sjá hversu margir hv. þingmenn ætla sér að segja já í svona máli.

Virðulegur forseti. Þessi breytingartillaga er einvörðungu tæknilegs eðlis og lýtur að tilvísunum innan frumvarpsins en markmið laganna er að koma lögum utan um þær tæknilegu breytingar sem eru að verða í greiðslumiðlunarkerfum og tryggja hagsmuni neytenda, m.a. um inneignir þeirra hjá alls kyns vildarkortum og inneignum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Hér er um að ræða góðkunningja þingheims, frumvarp sem var lagt fram á síðasta þingi. Meiri hluti allsherjar- og menntamálanefndar kláraði vinnu við það mál, lagði fram nefndarálit og breytingartillögu en frumvarpið komst þá ekki á dagskrá. Ég fagna því að málið sé komið á dagskrá nú. Það hefur fengið mikla og ítarlega umfjöllun í nefnd og um það verið prýðileg samstaða og allir nefndarmenn hafa lagt þar gott til málanna. Með þessu frumvarpi er lagt til að lögfest verði ný heildarlöggjöf um Ríkisútvarpið með tilliti til þeirrar reynslu sem fengist hefur af gildandi lögum um Ríkisútvarpið ohf. frá árinu 2007. Jafnframt er tilefni þessa frumvarps athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA um tilhögun ríkisaðstoðar, en þessu frumvarpi er ætlað að afmarka betur ákvörðun íslenskra stjórnvalda um það hvað felist í fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu með það að leiðarljósi að skapa traustari grundvöll og aðskilnað á milli almannaþjónustuhlutverks Ríkisútvarpsins annars vegar og þeirrar starfsemi sem telst til samkeppnisrekstrar hins vegar. Ég mun í framsögu minni beina athyglinni sérstaklega að þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn leggur til á frumvarpinu og vísa að öðru leyti í það nefndarálit sem meiri hlutinn hefur lagt fram. Í fyrsta lagi vil ég vekja athygli á því að í 2. tölulið 1. mgr. 3. gr. er fjallað um hlutverk Ríkisútvarpsins og þá sérstaklega með vísan til þjónustu við alla landsmenn. Þar kemur fram að Ríkisútvarpið skuli gera ráðstafanir til að hægt sé að flytja fréttir og framleiða efni utan höfuðborgarsvæðisins. Meiri hlutinn leggur mjög mikla áherslu á þetta atriði í þjónustu Ríkisútvarpsins og hnykkir á því í breytingartillögu sinni að mikilvægt sé að Ríkisútvarpið komi sér upp fastri starfsemi á völdum svæðum á landsbyggðinni án þess að hlutast til um það nákvæmlega með hvaða hætti það skuli gert. Við þekkjum það öll í þessum sal að Ríkisútvarpið hefur haldið úti starfstöðvum á landsbyggðinni til lengri og skemmri tíma. Starfsemi og fjöldi hefur verið mismunandi eftir tímabilum og það er afar mikilvægt að Ríkisútvarpið hafi áfram metnað til þess að flytja bæði fréttir af landsbyggðinni og halda úti dagskrárgerð sem miðlar til allrar þjóðarinnar menningu og mannlífi í öllum landshlutum. Í öðru lagi vil ég leggja áherslu á breytingartillögu sem fjallar um það að Ríkisútvarpið setji sér sérstaka öryggisstefnu og fylgi henni. Þetta er samkvæmt ábendingu frá Póst- og fjarskiptastofnun sem í umsögn sinni vakti athygli á því að ekki væri að finna í frumvarpinu neina skilgreiningu á tæknilegum gæðum þeirrar þjónustu sem Ríkisútvarpinu bæri að veita, t.d. með tilliti til móttökuskilyrða. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið Póst- og fjarskiptastofnunar og leggur til að Ríkisútvarpið skuli setja sér öryggisstefnu um órofinn rekstur hljóðvarpsþjónustu um land allt og á næstu miðum. Við vitum að Ríkisútvarpið býr yfir miklum menningarverðmætum sem geymd eru í safni útvarpsins. Meiri hlutinn telur afar mikilvægt, og raunar nefndin öll, að aðgengi almennings að þessu safnaefni Ríkisútvarpsins sé tryggt, bæði fyrir einstaklinga sem vilja fá afrit af því efni sem þar er til eigin nota og sömuleiðis að eðlilegt aðgengi sé fyrir þá sjálfstæðu framleiðendur sem vilja nýta þetta efni til framleiðslu á myndefni í til dæmis sjónvarpsþætti eða kvikmyndir. Við hnykkjum á þessu í breytingartillögu nefndarinnar. Sömuleiðis í samhengi við umræðu um sjálfstæða framleiðendur er meiri hlutinn með áréttingu á því að mikilvægt sé að í þjónustusamningi stjórnvalda og Ríkisútvarpsins komi sérstaklega fram og sé tryggt tiltekið lágmarkshlutfall dagskrárefnis sem keypt sé af sjálfstæðum framleiðendum og meiri hlutinn áréttar í nefndaráliti að slíkt hlutfall skuli …

Gefa ræðumanni hljóð.

… að lágmarki vera 10% en það mun vera í kringum 6% um þessar mundir. Virðulegi forseti. Þá er komið að þeim þætti nefndarálits sem lýtur að umfjöllun Ríkisútvarpsins um kosningar, hvort sem um er að ræða alþingiskosningar, forsetakosningar eða þjóðaratkvæðagreiðslur. Þar er frá því að segja að í kjölfar álits meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um annað frumvarp, frumvarp til fjölmiðlalaga á sínum tíma, þá lagði nefndin fram tillögu um að stofnuð yrði nefnd til að fjalla um athugasemdir Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu varðandi aðgengi stjórnmálahreyfinga og frambjóðenda að fjölmiðlum í aðdraganda kosninga. Sú nefnd hefur verið að störfum undanfarið og lýkur störfum á allra næstu dögum. Hún hefur meðal annars haft til umfjöllunar fyrirbærið „gjaldfrjáls útsendingartími“, þ.e. „free airtime“ upp á enska tungu, sem er þekkt úrræði í ýmsum ríkjum í kringum okkur. Þarna vegast á sjónarmið annars vegar um jafnt aðgengi stjórnmálahreyfinga og framboða að ríkismiðlinum til þess að kynna stefnumál sín og hins vegar þau sjónarmið að Ríkisútvarpið þurfi að standa vörð um og hafa tryggt ritstjórnarlegt sjálfstæði yfir ekki síst því efni sem lýtur að umfjöllun um samfélagsmál og er mikilvægt að löggjafinn sé ekki með íhlutun í það ritstjórnarvald Ríkisútvarpsins. Við ræddum þetta fram og til baka. Í fyrsta lagi var dregið fram að Ríkisútvarpið hefur á undanförnum áratugum, allt frá byrjun áttunda áratugarins, ef ég fer rétt með, boðið stjórnmálahreyfingum upp á tíma í dagskrá sinni til kynningar á stefnumálum sínum fyrir kosningar. Það er ekki lengra síðan en í kosningunum 2007 sem þetta fyrirkomulag var viðhaft og þá var flokkunum boðið upp á að vera þar með kynningar á stefnumálum sínum sem voru í kringum 15 mínútur, ef ég man rétt. Í síðustu alþingiskosningum 2009 féll þessi dagskrárliður hins vegar niður og mun það hafa verið út af mismunandi sjónarmiðum flokkanna um hvort þeir hefðu áhuga á því að nýta sér þessa þjónustu Ríkisútvarpsins. Það er vissulega gagnrýnisvert og var viðurkennt af forsvarsmönnum Ríkisútvarpsins í umfjöllun nefndarinnar að þarna hefðu verið gerð ákveðin mistök, að í reynd hefði með þessu fyrirkomulagi ríkjandi flokkum á þingi, stóru flokkunum, verið fært eiginlegt neitunarvald gagnvart því að minni framboð og ný framboð gætu kynnt sig sem skyldi í Ríkisútvarpinu. Þetta er að sjálfsögðu gagnrýnisvert og var viðurkennt í umfjöllun nefndarinnar að væri ekki til eftirbreytni. Það er mat meiri hlutans að óumdeilt sé að frjáls útsendingartími í sjónvarpi hafi mjög mikla þýðingu fyrir stjórnmálahreyfingar sem bjóða fram í almennum kosningum og leita eftir umboði kjósenda og yfir allan vafa sé hafið að sjónvarpið sé ein áhrifaríkasta leiðin til þess að ná til kjósenda í kosningabaráttu. Hins vegar leggjum við mikla áherslu á ritstjórnarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins í þessum efnum og er niðurstaða okkar sú að við eigum ekki að stíga yfir þau mörk að hlutast til um það hvernig Ríkisútvarpið útfærir þá skyldu að veita jafnt aðgengi framboða að dagskránni. Útfærslan sé þá með þeim hætti að Ríkisútvarpið gæti þess að jafnræðis verði gætt meðal framboða, þau fái tækifæri til að kynna stefnumál sín í hefðbundnum dagskrártíma Ríkisútvarpsins en efnið skuli lúta ritstjórnarvaldi Ríkisútvarpsins. Virðulegi forseti. Ég vil næst vekja athygli á breytingartillögu við 6. gr. frumvarpsins sem fjallar um textun og táknmálstúlkun. Í þeirri grein er kveðið sérstaklega á um aðgengi heyrnarskertra að sjónvarpsdagskrá Ríkisútvarpsins. Þetta ákvæði er merkilegt nýmæli. Þar er gerður sá áskilnaður að Ríkisútvarpið skuli veita heyrnarskertum aðgengi að fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu með textun á sjónvarpsefni, með textavarpi, útsendingum á táknmáli og/eða öðrum miðlunarleiðum sem henta kunna í þessu skyni og eru í samræmi við tæknilega möguleika á hverjum tíma. Meiri hlutinn leggur til þá breytingu að sérstaklega verði kveðið á um það að Ríkisútvarpið skuli texta fréttir, fréttaefni og eftir atvikum annað dagskrárefni þar sem um sé að ræða brýnt jafnréttismál fyrir hluta þjóðarinnar. Við vísum þar í álitinu meðal annars til nýsamþykktra laga um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls þar sem segir að íslenskt táknmál sé fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og að stjórnvöld skuli hlúa að því og styðja. Eitt af því sem er veigamikið í þessu frumvarpi eru ákvæði um takmarkanir á veru Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Það þarf ekki að fjölyrða um að árum saman hefur tvíeðlið varðandi fjármögnun Ríkisútvarpsins verið gagnrýnt. Útvarpið hefur annars vegar fengið hlutdeild af almannafé í gegnum afnotagjöld á sínum tíma og í gegnum útvarpsgjald, eins og það er útfært í dag, og hins vegar haft umtalsvert hlutfall af tekjum sínum í gegnum auglýsingar. Nokkur afgerandi skref eru stigin í þessu frumvarpi til þess að koma til móts við þau sjónarmið að mikilvægt sé að þrengja ekki svo að einkafjölmiðlum á markaðnum að þeir eigi erfitt með að þrífast í ljósi umfangs Ríkisútvarpsins á sama markaði. Við þessu er brugðist með þrennum hætti: Í fyrsta lagi er sett þak á auglýsingatímann þannig að Ríkisútvarpinu er óheimilt að vera með auglýsingar sem eru umfram átta mínútur á hverjum klukkutíma, í öðru lagi er lagt bann við að slíta í sundur dagskrárliði með auglýsingum og í þriðja lagi bann við kostun. Tilteknar undanþágur eru heimilar á þessum tveimur síðari liðum, en meiri hlutinn ákvað í vinnu sinni að skerpa á undanþáguákvæðunum og þrengja þau. Niðurstaðan er sú að við leggjum til að einungis verði kostun heimil þegar um er að ræða útsendingu á íburðarmiklum dagskrárliðum sem eru sérstaklega nefndir í greinargerð frumvarpsins og áréttaðir í nefndaráliti meiri hlutans og er þá verið að fjalla um stórviðburði eins og Ólympíuleika, heimsmeistara- og Evrópumót í knattspyrnu- og handknattleik og Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva, þar á meðal undankeppnina sem kölluð er Söngvakeppni Sjónvarpsins hér heima. Það er álit meiri hlutans að þetta undanþáguákvæði beri að túlka þröngt og ná fyrst og fremst til þeirra viðburða sem að framan greinir. Hin undanþágan frá banninu við kostun lýtur að innlendu íþróttaefni en nokkur gagnrýni kom fram á ákvæðið, og var henni miðlað til nefndarinnar í umsögnum aðila úr íþróttahreyfingunni, þess efnis að ljóst væri að sýnileiki ýmissa íþróttagreina, t.d. mót sem tengjast kvennaíþróttum og börnum og ungmennum, gæti valdið greinunum miklum skaða ef heimild til kostunar á efni þeirra félli alfarið út. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið og tekur tillit til þeirra í breytingartillögu sinni. Rétt er að árétta að í frumvarpinu er kveðið á um að Ríkisútvarpið skuli setja reglur um auglýsingar eða viðskiptaboð í miðlum sínum, birta gjaldskrá fyrir þessar auglýsingar opinberlega, gæta jafnræðis milli viðskiptamanna og gæta að því að afsláttarkjör viðskiptamanna séu í fyrsta lagi gagnsæ og standi í öðru lagi öllum viðskiptamönnum til boða fyrir sambærilegt umfang viðskipta. Talsverðar breytingar eru í frumvarpinu á stjórn Ríkisútvarpsins. Veigamest er sú tillaga að taka upp armslengdarfjarlægð frá löggjafarvaldinu gagnvart beinni skipan í stjórn Ríkisútvarpsins. Fyrirkomulagið verður með þeim hætti í framhaldinu, ef frumvarpið nær fram að ganga, að Alþingi eða allsherjar- og menntamálanefnd skipar þrjá fulltrúa af fimm í sérstaka valnefnd sem síðan mun koma með tilnefningar um hverjir skuli skipa stjórn Ríkisútvarpsins þannig að tekið verði fyrir það fyrirkomulag að stjórnarmenn séu skipaðir beint með samþykkt Alþingis og tilnefningu flokka. Ég tel að þetta sé veigamikil og farsæl breyting enda er mikilvægt að armslengdarfjarlægð sé á milli hins pólitísk valds og Ríkisútvarpsins svo sem kostur er. Það eru ákvæði í nefndarálitinu og breytingartillögum sem fjalla um innra eftirlit og gæðamál annars vegar og hins vegar eftirlit og mat, sem ekki er þörf á að eyða mörgum orðum í, en við erum þar að koma til móts við sjónarmið umsagnaraðila, m.a. að auka þann tíma sem fjölmiðlanefnd hefur til þess að leggja mat á það hvort Ríkisútvarpið hafi uppfyllt almannaþjónustuhlutverkið. Ég vil síðan víkja nokkrum orðum að 16. gr. frumvarpsins sem fjallar um nýja fjölmiðlaþjónustu og heimild til Ríkisútvarpsins til að setja á fót tilraunaþjónustu í afmarkaðan tíma. Annars vegar er um að ræða tímabundna þjónustu til að þjóna ákveðnum lýðræðislegum, menningarlegum eða samfélagslegum þörfum og hins vegar þjónustu sem áætlað er að þróa frekar. Við meðferð málsins í nefnd kom fram nokkur gagnrýni á ákvæði í 4. mgr. 16. gr., sem fjallar um tilraunaþjónustu í allt að 24 mánuði án sérstakrar heimildar. Og þó að meiri hlutinn bendi á að mikilvægt sé að Ríkisútvarpið hafi þessa heimild til að prófa nýja þjónustu sé mikilvægt að um hana gildi skýrar reglur og afmarkað sé að þarna sé ekki farið af stað með óljós fyrirheit eða með þjónustu sem kann að raska samkeppnisumhverfi á fjölmiðlamarkaðnum. Það er mat meiri hlutans að hér eigi einkum að vera um að ræða þjónustu sem hefur ekki viðskiptalegt gildi, fremur þjónustu sem eykur möguleika Ríkisútvarpsins á að þróa nýmiðlun. Vissulega er afar mikilvægt að Ríkisútvarpið hafi svigrúm til þess að geta verið með tilraunir rétt eins og ríkisfjölmiðlar í öðrum löndum hafa haft en engu að síður telur meiri hlutinn rétt að þær lúti tilteknum skilyrðum og afmörkunum og leggur fram breytingartillögu þess efnis. Ég vil að öðru leyti árétta að ég tel að þetta sé afar mikilvægt frumvarp sem komi til móts við sjónarmið um að Ríkisútvarpið sé lykilfjölmiðill í landinu sem hafi ríku lýðræðis-, menningar- og samfélagslegu hlutverki að gegna, hlutverki sem er kannski mikilvægara en nokkru sinni fyrr í ljósi þess umróts sem hefur verið í samfélagi okkar eftir hrun, og þá kröfu almennings að vera enn betur upplýstur um samfélagsmálefni, um málefni stjórnvalda en dæmi eru um í seinni tíma sögu lýðveldisins. Ég vil að lokum þakka öllum nefndarmönnum kærlega fyrir afar góða vinnu við þetta frumvarp, bæði á þessu þingi og því fyrra. Undir þetta áliti meiri hlutans rita Björgvin G. Sigurðsson, sá sem hér stendur, Þráinn Bertelsson, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Ólafur Þór Gunnarsson, Siv Friðleifsdóttir, með fyrirvara, og Birgitta Jónsdóttir. Ég þakka öllum þessum fulltrúum fyrir störf þeirra í þágu þessa máls og sömuleiðis fulltrúum Sjálfstæðisflokksins sem lögðu gott til málsins þó að þeir rituðu ekki undir þetta álit.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir framsögu hans og um leið fyrir vinnuna í nefndinni sem hefur verið mjög upplýsandi. Það er hins vegar alveg ljóst að við deilum ekki nákvæmlega sömu skoðun á því hvert hlutverk Ríkisútvarpsins er og á að vera í íslensku samfélagi. Þess vegna er ég til að mynda ekki sammála áliti meiri hlutans því að það er margt sem við þurfum að fara yfir og ég mun koma að í ræðu minni á eftir. Við fórum meðal annars aldrei yfir það í nefndinni hvort við ættum ekki einfaldlega að stokka þetta almennilega upp, burt séð frá forsögu málsins, og reyna að takmarka hlutverkið enn betur. Það var margítrekað, ekki bara af minni hálfu heldur m.a. þeirra gesta sem komu á fund nefndarinnar, að hlutverk Ríkisútvarpsins í málinu eins og það er lagt fyrir er enn þá allt of víðtækt. Það kom fram við 1. umr. málsins í samræðum við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hvort ekki væri hægt að takmarka það. Að vissu leyti er verið að reyna að gera það með ákveðnum tillögum frá nefndinni en ég velti því fyrir mér hvort hv. þm. Skúli Helgason geti sagt mér hvort hann sjái Ríkisútvarpið í samhengi við til dæmis danskan veruleika. Er Ríkisútvarpið að hans mati nær Danmarks Radio eða er það nær TV2, sem er reyndar líka í eigu danska ríkisins? Hvar vill hv. þingmaður staðsetja Ríkisútvarpið á þeim markaði? Það er svo einkennilegt að við í þessu máli lesum að verið er að rökstyðja ákveðnar breytingar, alls ekki allar, með vísun til Norðurlandanna, m.a. það að reyna að fá starfsmenn í stjórn stofnunarinnar. Á móti kemur að við megum ekki ræða að taka Ríkisútvarpið almennilega út af auglýsingamarkaði eða takmarka það enn frekar en er verið að gera í málinu. Ég vil því spyrja hv. þingmann: Er fyrirmynd Ríkisútvarpsins Danmarks Radio eða TV2?

Virðulegi forseti. Það er rétt að ekki sé stigið skref í að þrengja verulega að Ríkisútvarpinu eða afmarka hlutverk þess frá því sem verið hefur hvað varðar innihald dagskrár eða það verkefni sem því er úthlutað. Það er ekki rétt að við höfum ekki rætt það í nefndinni. Við fórum yfir umræðuna og veltum fyrir okkur þeim möguleikum en það voru reyndar engar tillögur, þannig að það sé sagt, sem komu frá nefndarmönnum um neinar breytingar á þeim ákvæðum um hlutverk Ríkisútvarpsins um hvernig ætti að þrengja það ef menn vildu stíga slík skref. Ég er fyrir mitt leyti áhugasamur um að sú umræða fari fram og menn velti fyrir sér hvernig það mundi líta út en ég hef ekki heyrt, og það kom aldrei fram í umfjöllun nefndarinnar um málið, neinar tillögur í því efni. Hv. þingmaður spyr um fyrirmynd að þeirri leið sem er valin hér. Ég hef fyrst og fremst þá skoðun að Ríkisútvarpið eigi að þjóna íslenskum veruleika eins og hann er. Það á að vera fyrirmyndarfjölmiðill að því leyti að hann hafi metnað til að sinna innlendri dagskrárgerð, sinna íslenskri menningu úti um allt land en sérstaklega þó rækja lýðræðishlutverk sitt í því efni að flytja hlutlægar og ábyrgar fréttir af samfélagsmálum, gæta þar jafnræðis milli ólíkra sjónarmiða og hafa í huga að Ríkisútvarpið hefur í ljósi útbreiðslu sinnar og mikils stuðnings meðal þjóðarinnar aðstöðu sem enginn annar fjölmiðill í landinu hefur til að koma góðu til leiðar, ef svo má segja, í sambandi við vandaða umfjöllun um samfélagsmálefni. Það er kannski kjarni málsins. RÚV þarf að endurspegla og gefa almenningi betri innsýn í íslenskan veruleika eins og hann er í dag en ekki endilega taka mið af 

Frú forseti. Það er einfaldlega ekki rétt að ekki hafi verið farið sérstaklega yfir hvort við ættum ekki að fara í að reyna að þrengja hlutverk Ríkisútvarpsins, það voru bara engar undirtektir af hálfu hv. nefndarmanna. Ef menn voru að bíða sérstaklega eftir tillögum hefði fyrsta skrefið verið að segja: Já, við erum reiðubúin til að fara gaumgæfilega yfir það að reyna að takmarka hlutverk Ríkisútvarpsins. Á það var ekki hlustað. Ýmsum öðrum breytingum hefur þó sem betur fer verið tekið vel og ég vil segja, og mun koma að því á eftir, að sumt er jákvætt varðandi ýmsa aðra þætti. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hann einhverja hættu á því varðandi 16. gr. - sem ég óttast svolítið þrátt fyrir skýran texta nefndarinnar um að þá grein beri að skýra þröngt - óttast hv. þingmaður að Ríkisútvarpið geti farið svolítið út fyrir sitt svið og hugsanlega farið inn á samkeppnisrekstur? Mun hann sem væntanlegur þingmaður á komandi þingi fylgja því eftir að 

Virðulegi forseti. Það sem ég vildi leggja áherslu á í máli mínu og fyrra andsvari við hv. þingmann var að það komu ekki fram neinar breytingartillögur, neinar tillögur frá fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni varðandi þrengri skilgreiningu á hlutverkinu. Það er kjarni málsins. Við ræddum þetta í nefndinni, það var ekkert sérstakt áhugamál hjá meiri hlutanum að þrengja að Ríkisútvarpinu í því efni. Ég nefndi áðan að ég er tilbúinn að hlusta á öll sjónarmið og skoða allar tillögur sem kunna að vera skynsamlegar í því efni en þær komu aldrei fram. Varðandi 16. gr. tek ég undir það með hv. þingmanni að við eigum að fara mjög varlega í því að veita opnar heimildir til Ríkisútvarpsins varðandi það að breiða úr sér yfir á ný lönd, ef svo má segja. Það var ástæðan fyrir því að við töldum mikilvægt að þrengja heimildina og setja inn skilyrðingar varðandi þá 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir yfirferðina á nefndarálitinu þó að ég sakni þess dálítið að ekki skuli vera fjallað um fjárhagslega aðskilnaðinn sem hefur verið töluvert til umræðu og var mikið til umræðu í 1. umr. Ég verð að lýsa yfir miklum vonbrigðum með að ekki skuli vera tekið tillit til umsagnar hv. fjárlaganefndar, þar sem fjárlaganefnd vinnur að því að taka svokallaða markaða tekjustofna og setja í ríkissjóð. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að í upphafi árs 2014, þ.e. eftir tæpt ár, aukist ríkisútgjöldin til Ríkisútvarpsins um 875 milljónir og á sama tíma fáum við fregnir af neyðarástandi á Landspítalanum, neyðarástandi á heilbrigðisstofnunum, en samt á að fara í þessa vegferð, með fullri virðingu fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins. Þegar menn tala um sjálfstæði stofnunarinnar þá blæs ég auðvitað á þá umræðu, algjörlega. Við getum þá alveg eins tekið umræðu sem snýr að Hæstarétti og öðrum þeim þáttum sem snúa þar að. Ég vil spyrja hv. þingmann - því að nú er verið að vinna að svokölluðum rammafjárlögum um að menn setji viðkomandi ráðuneyti fjárhagsramma - ef menn ætla að auka útgjöldin um tæpar 900 milljónir frá og með upphafi næsta árs hvar á þá að skera niður í sambærilegum málaflokki undir því ráðuneyti? Hvar á að skera niður? Engar hugmyndir eru um það hér. Það er bara verið að ausa peningum úr ríkissjóði, tæpum 900 milljónum. Verið er að auka útgjöldin til Ríkisútvarpsins um 27%, sisvona, á sama tíma og okkur berast fregnir af því neyðarástandi sem er á Landspítalanum og fleiri stöðum. Er það kannski til þess að Ríkisútvarpið geti þá flutt allar fréttir af því neyðarástandi sem er á þeim stofnunum? Hver er eiginlega hugsunin á bak við þetta? Það veldur mér miklum vonbrigðum að ábendingar hv. fjárlaganefndar skuli ekki hafa verið teknar til athugunar. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir fyrirspurnina. Hann nefnir reyndar ekki að ástæðan fyrir því að Ríkisútvarpið sér fram á auknar tekjur, þegar og ef frumvarpið verður að lögum, er sú að það er virt að með útvarpsgjaldi sem lagt er á gjaldendur í landinu er verið að rukka inn gjald sem á að renna til þeirrar almannaþjónustustofnunar sem uppfræðir almenning um samfélagsleg málefni til að gefa því í raun og veru einhvern grundvöll til að geta tekið meðal annars ákvarðanir um afstöðu til stjórnmálahreyfinga í landinu. Praxísinn hefur hins vegar verið sá afar lengi að einungis hluti af útvarpsgjaldinu hefur skilað sér til Ríkisútvarpsins þannig að þessi skattlagning á almenning í tilteknum tilgangi hefur ekki skilað sér sem skyldi til almennings. Og það er ein af breytingunum sem menn horfa fram á. Reyndar hef ég lagt áherslu á, og það er einn tilgangur meiri hlutans í afgreiðslu sinni á málinu og þeim breytingartillögum sem koma fram, að tryggja að betra jafnræði verði á þessum markaði, bæði að Ríkisútvarpið geti dafnað, því að það gegnir afar mikilvægu hlutverki í samfélaginu og miklu mikilvægara en mér heyrist hv. þingmaður viðurkenna, og sömuleiðis að einkaaðilar fái aukið svigrúm til að dafna. Við þekkjum það öll, ekki síst þegar hart er í ári eins og verið hefur eftir hrun, að rekstrarumhverfi fjölmiðlanna er mjög viðkvæmt. Það munu því fara 300–400 milljónir af auglýsingatekjum Ríkisútvarpsins út úr bókhaldi þess. Þær tekjur munu skerðast í samhengi við þessar breytingar en á móti koma auknar tekjur í gegnum útvarpsgjaldið þannig að bæði Ríkisútvarpið og einkamiðlarnir eiga að standa betur eftir og verði betur færir um að sinna almenningi í landinu.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að ég geri mér ekki alveg nógu mikla grein fyrir mikilvægi reksturs Ríkisútvarpsins. Ég vil benda hv. þingmanni á að ég geri mér alveg fulla grein fyrir mikilvægi Ríkisútvarpsins og ég sagði það áðan, með fullri virðingu því góða starfsfólki sem þar er. En þetta er nú einu sinni einn og hinn sami ríkissjóður sem greiðir til Ríkisútvarpsins, hvort sem það er í gegnum mörkuð gjöld eða á fjárlagaliðum, og sem borgar líka fyrir heilbrigðisþjónustuna, Landspítalann og það sem þar fer fram. Það er sami ríkissjóður. Þegar menn tala um markaðar tekjur þá er þetta orðinn algjör frumskógur og algjör ófreskja í fjárlögunum. Það eru yfir 100 milljarðar í mörkuðum tekjum sem Alþingi kemur - að minnsta kosti að mínu mati - allt of lítið að í ákvörðunum um hvernig er ráðstafað. Mörg dæmi eru um að menn fái ekki allan markaða tekjustofninn. Mér er það því algjörlega óskiljanlegt að á sama tíma og við stöndum í þeim sporum að geta ekki hlúð að þeim innviðum sem við viljum gera skuli vera farið í þessa vegferð. Það er mér algjörlega óskiljanlegt.

Virðulegi forseti. Ég deili fullkomlega þeim skoðunum með hv. þingmanni að of mikið er um markaða tekjustofna í fjárlögum sem samþykkt eru frá þingi. Ég tel hins vegar að önnur sjónarmið gildi um Ríkisútvarpið, þar sé mun viðkvæmara en í öðrum tilvikum að löggjafinn geti kippt til dæmis fjárveitingum til Ríkisútvarpsins til baka, meðal annars í pólitískum tilgangi þegar það hentar stjórnvöldum á hverjum tíma illa að Ríkisútvarpið gangi of langt í því að miðla fréttum af því hvernig stjórnvöld haga sér á hverjum tíma. Að stjórnvöld geti með einföldum hætti í raun og veru veikt Ríkisútvarpið með einni ákvörðun við gerð fjárlaga. Ég tel því einfaldlega að þetta sé kannski undantekningin sem sanni regluna, við eigum að draga úr mörkuðum tekjustofnum en við verðum, ef við viljum varðveita sjálfstæði þeirrar stofnunar og virða lýðræðishlutverk hennar, að hafa skilning á því að 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir ágæta ræðu og alveg sérstaklega fyrir síðasta svar hans við andsvari. Þar sagði hann að hægt væri að hafa áhrif á stefnu og stjórnun þessa ríkisfjölmiðils. Það vill nefnilega svo til að fyrir nokkrum árum var rætt mikið um eignarhald á fjölmiðlum. Flutt var fjölmiðlafrumvarp sem lenti í umræðum sem aldrei fyrr, en þá voru reyndar núverandi stjórnarþingmenn í stjórnarandstöðu, og það frumvarp var síðan dregið til baka. Þar voru menn að vandræðast með það að eigandi fjölmiðils gæti haft svo mikil áhrif á stefnu hans og að upplýsa þyrfti um eigendur og allt svoleiðis. Nú vill svo til að sá fjölmiðill sem við ræðum nú um, þar er aðeins einn eigandi, frú forseti, og tekið er sérstaklega fram að þessi eini eigandi eigi að vera það um aldur og ævi. Í 2. gr. frumvarpsins stendur, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið er sjálfstætt opinbert hlutafélag í eigu íslenska ríkisins.“ Og aldrei má selja það. Það er því einn eigandi. Starfsmenn Ríkisútvarpsins vita að fjármálaráðherra getur aukið eða dregið úr fjárveitingum til þeirra og hefur gert það. Þeir vita eins og allir aðrir hver borgar saltið í grautinn hjá þeim. Menntamálaráðherra kemur reyndar þarna inn í líka, en það er sem sagt ríkisstjórnin í heild sinni sem menn þurfa að hafa góða. Starfsmenn Ríkisútvarpsins, sem eflaust hafa mikinn metnað til að vera óháðir og annað slíkt, eru því á þann hátt háðir eiganda sínum, hvort starfsemi verði aukin, framleiðsla verði aukin eða dregin saman, fólki sagt upp, jafnvel mér, þ.e. starfsmanninum. Það þýðir að þeir munu fjalla nettar og varlegar um gerðir ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég held einmitt að eitt af því sem er merkilegt við frumvarpið og menn eigi að taka sérstaklega eftir í breytingartillögum meiri hlutans sé sú viðleitni að virða sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Það er gert með því að setja inn þetta nýja ákvæði um skipan stjórnarinnar. Það eru ekki lengur við hér í þessum sal sem skipum stjórn Ríkisútvarpsins heldur er hlutverk og aðkoma Alþingis einvörðungu að skipa þrjá af fimm fulltrúum í valnefnd sem síðan tilnefni fulltrúana. Þetta er mikilvægt. Í öðru lagi bendi ég á hvernig meiri hlutinn vinnur með tillöguna um hlutverk Ríkisútvarpsins varðandi kynningu á stjórnmálaöflum eða frambjóðendum í forsetakosningum eða hreyfingum í þjóðaratkvæðagreiðslum. Hann gerir það með því að virða ritstjórnarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins til að forma það efni og sömuleiðis með því að stíga þetta skref, að útvarpsgjaldið renni til Ríkisútvarpsins. Með því erum við einmitt að víkja frá því að það sé pólitísk ákvörðun hér á hverju ári hvort Ríkisútvarpið eigi að fá stóran eða lítinn hlut af því útvarpsgjaldi sem lagt er á skattborgara í landinu. Það undirstrikar enn fremur það sem ég nefndi áðan að mikilvægt er að menn hafi og sýni í verki skilning sinn á því að þetta er mikilvæg stofnun hvað varðar almannavaldið og að menn þurfi að sýna það í verki að þeir virði það að löggjafinn þurfi að halda í sér varðandi íhlutun í málefni þessarar stofnunar.

Herra forseti. Það er nú einmitt það sem gerist, ríkisstjórnin hefur jafnframt löggjafar- og fjárveitingavald og hún getur breytt hvoru tveggja. Þetta vita starfsmennirnir líka, þannig að jafnvel þær breytingar sem menn eru að gera hérna, þegar þeir eru sem sagt að yfirgefa ríkissjóð og þurfa ekki að hafa áhyggjur af því að hann standi undir sér - það getur komið með næsta fjármálaráðherra að hann segi að nauðsynlegt sé vegna reksturs spítalanna o.fl. að skerða þetta gjald aftur. Þetta vita starfsmenn Ríkisútvarpsins og þeir vita hver skipar þetta kerfi allt saman. Allt kerfið er skipað og stjórnað af ríkisstjórninni og meiri hlutanum á Alþingi. Verið getur að það breytist og að þar komi inn menn sem eru kannski ekki eins hlynntir þessum fjölmiðli og aðrir. Og það vita starfsmenn Ríkisútvarpsins. Um leið og stjórnarskipti verða fara þeir að fjalla mjúklega um nýja herra í stjórnarráðinu.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að benda á að mjög breið og góð samstaða náðist um málið í allsherjar- og menntamálanefnd. Það eru eingöngu fulltrúar eins flokks sem eru á móti, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins standa ekki að áliti meiri hlutans. Ég held því að áhyggjur hv. þm. Péturs H. Blöndals um að næsti stjórnarmeirihluti muni kollvarpa þessu og vera með meiri íhlutun í starfsemina séu óþarfar, en auðvitað er ekki hægt að gefa sér neitt í þeim efnum hvað framtíðin beri í skauti sér. Síðan hef ég það mikið traust á því fólki sem vinnur hjá þeirri stofnun að ég tel að það hafi nægilegan grundvöll til þess að vega og meta hlutina sjálft og hafi þá dómgreind sem til þarf til að fjalla um samfélagsmálefni án þess að lyppast niður af ótta við að umfjöllun þess geti haft afleiðingar fyrir fjárhagslega afkomu stofnunarinnar í framtíðinni.

Herra forseti. Við höldum áfram að ræða frumvarp um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Ég sagði við 1. umr., og stend við það, að bara við að lesa frumvarpið er ljóst að hlutverk Ríkisútvarpsins er enn og aftur skilgreint allt of vítt. Fyrst vil ég leyfa mér að segja að ég sakna þess að við höfum ekki nýtt tækifærið núna því að við vitum öll, ég þekki það af reynslu fyrri ára og fyrri missira, að skiptar skoðanir eru um Ríkisútvarpið. Það eru skiptar skoðanir um Ríkisútvarpið innan míns flokks um hvert hlutverkið eigi að vera og ég hef ekki dregið dul á það. Sumir vilja leggja það niður, aðrir vilja takmarka það verulega og skilgreina hlutverk þess mun skýrar en nú er gert í lögum og ég er þar á meðal. Sumir vilja ekki taka Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði á neinn hátt, sem gildir reyndar þvert á flokka, og síðan eru aðrir sem vilja takmarka aðkomu Ríkisútvarpsins að auglýsingamarkaði. Ég er líka í þeim hópi. Mér finnst standa eftir að tækifærið til að reyna að skilgreina, skerpa og skapa meiri sátt um Ríkisútvarpið hafi ekki verið nýtt. Ríkisútvarpið er víða virt í samfélaginu og ég vil taka undir að þar er margt afar vel gert. Ég vil draga fram að að mínu mati er Ríkisútvarpinu vel stjórnað af hæfum stjórnendum og ekki síst af þeim sem stýrir því og ber ábyrgð á allri starfsemi þess. Það er ekki þar með sagt að maður geti ekki gagnrýnt ýmislegt sem fer fram innan dyra, en ég veit að menn reyna þó að rækja starf sitt bæði af metnaði og samviskusemi. Um það eru reyndar ekkert allir sammála og við sjáum þegar við lesum yfir gagnrýni á öldum ljósvakans eða á síðum ýmissa blaða að það er aldeilis ekki þannig að allir séu sáttir við Ríkisútvarpið. Ég held ekki heldur að allir séu alveg sáttir við til dæmis hlutverk Danmarks Radio, en það sem hefur gerst í Danmörku er að menn hafa þó náð pólitískri sátt um hvert hlutverk Danmarks Radio á að vera. Það er skýrt afmarkað umfram það sem er gert með hina sjónvarpsrásina í Danmörku sem er í eigu ríkisins og er TV2. Ég sakna þeirrar umræðu. Ég ber að hluta til ábyrgð á því að hún hefði getað verið tekin með skarpari og markvissari hætti á sínum tíma, en þá var einfaldlega ekki hægt að tala við þáverandi sjórnarandstöðu sem lagði sig fyrst og fremst fram um það að stoppa til að mynda almenn lög um fjölmiðla sem snertu eignarhaldið. Það var forgangsröðun þeirrar stjórnarandstöðu og síðan að leggjast í almennt málþóf út af Ríkisútvarpinu og reyna að koma í veg fyrir það. Ég átti margar fallegar og yndislegar andvökunætur á mörgum þingum. Margt var upplýsandi en annað undirstrikaði að menn voru í einhverjum leik án þess að hafa endilega hagsmuni Ríkisútvarpsins að leiðarljósi og vera með framtíðarstarfseminni fyrir samfélagið í huga. Það er önnur saga en tengist samt málinu. Ég vil undirstrika að í frumvarpinu er ekki verið að fara fram á breytingar sem mesta andstaða þáverandi stjórnarandstöðu var gegn og en hún var gagnvart Ríkisútvarpinu ohf., að breyta því í opinbert hlutafélag. Af hverju breyttum við því í opinbert hlutafélag? Einfaldlega vegna þess að það var ekki nokkurt viðlit að breyta meðal annars lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, það var ekki hægt að breyta starfsmannalögunum. Það var ekki hægt að koma með reglur sem tengjast meðal annars raunhæfum opinberum rekstri Ríkisútvarpsins nema fara í gegnum ohf. Fyrir utan að við trúðum því, og ég geri það enn, að það sé sú leið sem er best til þess fallin að undirstrika og hnykkja á mikilvægi Ríkisútvarpsins og um leið reyna að koma böndum á það og hlutverk þess. Það er ekki verið að gera í frumvarpinu og mér finnst það miður. Ég vil draga fram að þrátt fyrir mikla umræðu í nefndinni og ýmislegt sem var hlustað á var ekki hlustað á að við gætum farið í að reyna að skilgreina betur hvert hlutverk Ríkisútvarpsins er. Enda er 3. gr. þannig að ég spurði hæstv. ráðherra á sínum tíma hvað félli ekki undir hlutverk Ríkisútvarpsins miðað við að greinin tekur næstum því tvær blaðsíður. Hvað fellur ekki undir hlutverk Ríkisútvarpsins? Því var ekki hægt að svara við 1. umr. og það er ekki enn þá hægt að svara því við 2. umr. hvað sé undanskilið. Ég mun hins vegar á eftir fara yfir þær jákvæðu breytingar sem felast í meðförum eða tillögum nefndarinnar. Þar er reynt með óbeinum hætti að koma ákveðnu skikki á hlutverk og starfsemi Ríkisútvarpsins en þetta er það sem var hvað mest áberandi í athugasemdum flestra þeirra sem komu bæði fyrir nefndina og sendu henni umsögn varðandi Ríkisútvarpið. Hlutverkið er allt of víðtækt. Þrátt fyrir meiri kröfur um að setja aukin skil og skerpa á skilum milli almannaþjónustu og samkeppnisrekstrar er það enn þá þannig að hægt er fella allt undir orðið almannaþjónusta. Það er ekki hægt að segja neitt annað en að allt geti fallið undir hugtakið „almannaþjónusta“ og hlutverk Ríkisútvarpsins sem er skilgreint í 3. gr. frumvarpsins. Það kom fram í máli ráðherra við 1. umr. að kveikjan að því að fara aftur af stað með breytingar á Ríkisútvarpinu væru meðal annars athugasemdir ESA varðandi þann þátt að skerpa þurfi mun betur á samkeppnisþætti Ríkisútvarpsins gagnvart þjónustunni sem við viljum að sé í almannaþágu, menningarhlutverkinu, að halda uppi öflugum fréttum, upplýsingum, fræðsluhlutverkinu o.s.frv. Það er að því leytinu jákvætt að verið er að reyna að skilja betur á milli fjölmiðlaþjónustunnar í almannaþágu annars vegar og samkeppnisstarfsemi Ríkisútvarpsins hins vegar með því að skerpa á hlutdeild auglýsingadeildarinnar. Það er reyndar verið að setja auglýsingadeildina í dótturfélag sem ég held að sé umhugsunarefni. Við höfum fengið mjög athyglisverðar ábendingar frá til dæmis Skjá einum og forsvarsmönnum hans sem telja að það sé ekki besta leiðin til að aðgreina samkeppnisreksturinn og auglýsingarnar frá því sem nefskatturinn á meðal annars að fjármagna. Ég vil engu að síður ítreka að þarna eru ákveðnir þættir sem ég tel til bóta og ég vil fara örlítið yfir þá. Ég vil fyrst nefna það sem meiri hlutinn leggur til breytingu á sem varðar aðgang almennings að hinum mikla safnkosti Ríkisútvarpsins. Það er fagnaðarefni að meiri hlutinn leggur áherslu á aðgengi almennings að safnefni, hvort sem er til einkanota eða til viðskiptalegrar hagnýtingar sjálfstæðra framleiðenda. Það er að mínu mati jákvætt en á móti má gagnrýna Ríkisútvarpið fyrir að hafa ekki einfaldlega sjálft sett sér stefnu í því efni að frumkvæðisskyldan eigi líka að vera hjá Ríkisútvarpinu ef hún lýtur að því að koma til móts við eðlilegar þarfir almennings varðandi aðgengi að efni líkt og þessu. Það kom fram mikil gagnrýni á að ekki væri vikið að sjálfstæðum framleiðendum íslensks efnis varðandi mismunandi afþreyingar- og menningarefni. Ég vil undirstrika að þjónustusamningurinn er tæki sem þarf að nýta betur. Það var verið að taka fyrstu skrefin á sínum tíma og ég er sannfærð um að þjónustusamningurinn er skilvirkt og hreyfanlegt tæki sem ráðherra hverju sinni á að nýta sér og ekki síst þegar hann er kominn með ákveðinn stuðning af hálfu þingsins og nefndarinnar til að gera það. Þess vegna tel ég fagnaðarefni að það sé undirstrikað í nefndaráliti meiri hlutans að eðlilegt sé að hlutfall frá sjálfstæðum framleiðendum af útsendu efni á kjörtíma, og það er rétt að draga það fram, skuli að lágmarki vera 10%, en mér skilst að það sé um 6% um þessar mundir. Það er einn af lykilþáttunum varðandi rekstur Ríkisútvarpsins, einn af þáttunum sem fær fólk til að segja: Já, við viljum ríkisútvarp. Það er af því að við viljum sjá aukna framleiðslu íslensks efnis. Það er hluti af því að þjóðin sættist við að fjármunum sé varið til Ríkisútvarpsins. Það er alveg rétt sem hefur verið bent á, - áður en ég held áfram með ákveðna þætti sem ég tel að séu til framdráttar - af hverju höfum við ekki farið nákvæmlega í að skerpa betur á hlutverki Ríkisútvarpsins og spurt spurningarinnar hvort Ríkisútvarpið eigi að þenjast út. Á það að fara úr 3 milljörðum í 5 milljarða á nokkrum árum og af hverju er það gert? Fáum við aukið framleitt íslenskt efni á kjörtíma? Nei, við höfum ekki fengið það fram til þessa þrátt fyrir aukningu. Sjáum við til dæmis að fréttum af landsbyggðinni sé sinnt með markvissari hætti? Við sjáum frábæra þætti sem hafa verið sendir út sem góðir starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa verið að reyna að tryggja, en ég get ekki séð að aukin umfjöllun Ríkisútvarpsins í fréttatíma sé í tengslum við landsbyggðina. Það er þáttur sem menn hafa sagt að sé hluti af því að við starfrækjum ríkisútvarp hér, enda er nefndin sérstaklega að taka á þeim þætti og viðurkenna þar með að Ríkisútvarpið eigi að geta gert betur hvað varðar landsbyggðina. Ég er hins vegar ósammála því sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans og ég veit að ég er kannski ekki alveg í takt við hluta af þeim þingmönnum sem tilheyra landsbyggðinni í mínum flokki. Ég tel að ef við skilgreinum hlutverk Ríkisútvarpsins mjög skýrt og afmarkað, m.a. með það í huga að það eigi að sinna landsbyggðinni betur, fréttum af landsbyggðinni, af hinu daglega lífi og því sem er að gerast þar, eigum við samt ekki að segja Ríkisútvarpinu fyrir verkum um hvar og hvort það eigi að koma upp fastri starfsemi. Sú starfsemi getur þess vegna verið öll suðvestan lands eða fyrir norðan eða austan, hvar sem er svo lengi sem menn starfrækja það hlutverk sitt og rækja það af samviskusemi að efla íslenska dagskrárgerð, sinna fréttaflutningi af landsbyggðinni o.s.frv. Það má alveg undirstrika að Stöð 2 hefur staðið sig afar vel hvað varðar fréttaflutning af landsbyggðinni. Það er greinilegt að Kristján Már Unnarsson, sá ágæti fréttamaður, fer reglulega og markvisst út á landsbyggðina, kemur með merkilegar fréttir og sendir þær út á öldum ljósvakans. Það má líka draga fram að með tilkomu Magnúsar Hlyns fréttaritara á Suðurlandi á Stöð 2 hefur fréttaflutningur af því svæði aukist þannig að eitthvert samhengi er á milli þar. Ég tel hins vegar mikilvægt að yfirstjórn Ríkisútvarpsins hverju sinni hafi það í hendi sér hvernig hún vilji haga rekstri fyrirtækisins. Við krefjumst þess að fyrirtækið sé rekið á hagkvæman hátt og að farið sé vel með fjármagn sem kemur úr ríkissjóði en um leið að við setjum þá ekki þær aukakvaðir á Ríkisútvarpið að vera með starfsstöðvar úti um allt land ef það getur með öðrum hætti miðlað fréttum af landsbyggðinni. Ég tel því mikilvægt að treysta á rekstrarlegt sjálfstæði yfirstjórnar Ríkisútvarpsins. Ég ætla halda áfram að hæla Páli Magnússyni sem allir vilja hnýta í núna eða þá í aðra starfsmenn Ríkisútvarpsins en ég ætla ekki að taka þátt í því. Með því er ég ekki að segja, eins og kom fram hjá mér áðan, að ég sé gagnrýnislaus þegar kemur að Ríkisútvarpinu og efnisumfjöllun, pólitískri sem annarri, en það verður að benda á það sem er vel gert. Ríkisútvarpið hefur verið að skila hagnaði, verið réttum megin við núllið á síðustu missirum og hluti af því er að það er sjálfstæðara en áður varðandi rekstur og hefur skýrari ábyrgð varðandi hvernig það eigi að skila og haga rekstri sínum, þannig að það sé sagt. Ég get ekki betur séð en margt jákvætt sé í þróun starfsemi Ríkisútvarpsins. Það eru náttúrlega umbreytingartímar fram undan og það mun reyna aftur á Ríkisútvarpið að sinna skyldum sínum. Það er komið inn á það í meirihlutaáliti allsherjar- og menntamálanefndar hvernig það eigi að starfrækja skyldur sínar. Ég vil sérstaklega fagna þeirri breytingu sem varð í meðförum meiri hluta nefndarinnar að tekið var tillit til þess lykilþáttar sem við höfum meðal annars ýtt undir varðandi starfsemi Ríkisútvarpsins og snertir hlutverk þess, þ.e. sjálfstæði Ríkisútvarpsins í dagskrárvali, dagskráruppbygginu og fréttauppbyggingu. Það má ekki vera þannig að menn ætli sér héðan af þingi að fara inn með krumluna til að hafa skoðun á ritstjórnarlegu sjálfstæði Ríkisútvarpsins. Við verðum einfaldlega, fyrst við höfum ríkisútvarp, að móta því reglur, setja því skýrar reglur og síðan er það Ríkisútvarpsins að sjá til þess að það sé innan þess ramma sem þingið markar. Hluti af því er mikilvægi þess að það geti verið ritstjórnarlega sjálfstætt en ekki á pólitísku forræði. Það leiðir náttúrlega hugann að öðru máli sem er allt annað og er sú lenska hjá yfirvöldum núna, bæði hjá stjórnmálamönnum sem styðja ríkisstjórnina og eru í henni, að skipta sér af sjálfstæðum stofnunum. Ég er eðlilega með inngrip innanríkisráðherra í sjálfstæði ákæruvaldsins í huga. Það mál sem og þetta undirstrikar að hversu mikið sem við stjórnmálamenn viljum skipta okkur af öllum sköpuðum hlutum er það okkar að móta reglurnar, setja rammann og síðan að sjá til þess að þar til bærar stofnanir, Ríkisútvarpið, ákæruvaldið eða hver sem það er hverju sinni, hafi burði og möguleika til að sinna því markmiði og því hlutverki sem þeim er skipað í stjórnsýslu okkar og stjórnskipan. Þess vegna tel þá breytingu meiri hlutans mikilvæga að undirstrika, og skilja vel, athugasemdir sem komu meðal annars frá nefnd sem er að fara yfir fjölmiðla undir forustu Finns Becks. Engu að síður er mikilvægt að menn árétti að óumdeilt sé að Ríkisútvarpið hafi ritstjórnarlegt sjálfstæði. Það er fagnaðarefni og rétt að leggja áherslu á það. Ég vil líka draga það sérstaklega fram sem ég tel jákvætt. Skrefin í þeim efnum eru í raun öll jákvæð þótt þau séu ekki stór að mínu mati af því að ég hef aðrar skoðanir á hlutverki Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði en margir aðrir. Engu að síður er sá kafli mikilvægur í nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar sem er á bls. 4 og fjallar um viðskiptaboð. Ég vil sérstaklega fagna þeim skilningi sem var mætt af hálfu meiri hluta nefndarinnar við að reyna að koma með aðeins harðari og skarpari ramma hvað varðar viðskiptaboðin. Við fáum vissulega ábendingar frá öðrum aðilum á markaði eins og 365 miðlum, frá Skjánum og öðrum sem reyna af veikum mætti að starfrækja sjálfstæða fjölmiðla. Þeir benda á að þýðingarlaust sé varðandi auglýsingarnar að setja þann ramma sem er verið að setja hér því að Ríkisútvarpið fylli hvort sem er ekki upp í tímarammann. Gott og vel. Það er engu að síður verið að reyna að gera það svona. Hitt er síðan hvernig við ætlum að senda út bæði auglýsingar, viðskiptaboð og síðan varðandi kostunina sem ég held að sé jákvætt skref í því efni. Menn taka tillit til þarfa íþróttahreyfingarinnar og ákveðinna atriða sem þurfa að njóta skilnings hvað varðar kostun en það er allt saman þrengt frá núverandi umhverfi sem ég tel til mikilla bóta og á að auðvelda m.a. sjálfstæðum fjölmiðlum að halda uppi starfsemi til lengri og skemmri tíma. Þetta eru lítil skref en táknræn. Ég vil fagna þeim og líka því hvernig er verið að reyna að takmarka viðskiptaboð í nefndinni, annars vegar rof á kostun og hins vegar á útsendingu, að það verði ekki gert nema í mjög sérstökum tilvikum og tilfellum sem er tilgreint í meirihlutaáliti nefndarinnar, þ.e. Ólympíuleikarnir, heimsmeistara- og Evrópumót í knattspyrnu- og handknattleik og Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva, þar með talin Söngvakeppni Sjónvarpsins. Það eru þættir sem meiri hluti nefndarinnar dregur fram að hægt sé að rjúfa. Síðan segir meiri hlutinn það álit sitt, sem ég tel afar mikilvægt að menn hlusti á, ekki síst hjá Ríkisútvarpinu, að undanþáguákvæðið beri að túlka þröngt og eigi fyrst og fremst að ná til þeirra viðburða sem að framan greinir. Það tel ég jákvætt skref og mér finnst rétt að benda á það. Ég tel mikilvægt í því samhengi að draga fram skoðanir, og þá ekki bara mínar, hvað varðar auglýsingar Ríkisútvarpsins og aðkomu þess að auglýsingamarkaði. Ég hef margoft sagt að ég hefði viljað sjá mun meiri takmörkun á aðkomu Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ég hef meðal annars bent á fyrirkomulagið í Þýskalandi hjá ARD og ZDF þar sem má senda út auglýsingar á ákveðnum tíma, annað er ekki heimilt. Síðan er auðvitað það sem kemur fram í máli þeirra sem komu fyrir hönd Blaðamannafélagsins. Hjálmar Jónsson og Sigurður Már Jónsson, formaður og varaformaður félagsins, komu fyrir hönd þess og sögðu skoðun sína á auglýsingahlutdeild Ríkisútvarpsins. Þeir sögðu skýrt að ótækt væri að hafa Ríkisútvarpið á auglýsingamarkaði og að þeir hefðu viljað sjá það tekið algjörlega út af honum, eins og þeir orðuðu það, og tækifærið nýtt til að efla fjölmiðla á einkamarkaði. Þetta er ekki eins og menn halda alltaf, að það séu bara 365 miðlar og ekkert annað fyrirtæki. Það er líka Skjárinn og ekki síst eru það fjölmiðlar sem við förum að fá núna í gegnum hina nýju miðla, netið og fleiri leiðir, og herja á auglýsingamarkaðinn. Auglýsingamarkaðurinn er bara einn stór pottur. Það er ekkert þannig að með tilkomu nýrra miðla muni hann stóraukast. Það er einn pottur sem fyrirtækin hafa að spila úr til að auglýsa og þau reyna síðan að sjá hvar þeirra hag er best borgið varðandi útbreiðslu auglýsinga. Ég vil að hluta til taka undir það sem Blaðamannafélag Íslands segir, að eiginlega sé tækifærið til að efla frjálsa fjölmiðlun vannýtt. Þeir bentu á að að mörgu leyti er búið drepa niður umræðu um samfélagsmál í öðrum fjölmiðlum en í Ríkisútvarpinu en að sjálfsögðu finnast slíkir þættir að hluta til, m.a. á Bylgjunni. Þeir undirstrika að það að hafa þetta fyrirkomulag á auglýsingamarkaði ógni fjölbreytni í fjölmiðlun frekar en að auka hana. Þeir lögðu áherslu á að þeim fannst tækifærið vannýtt til að efla og styrkja frjálsa fjölmiðla varðandi það að styrkja innviði samfélagsins og efla umræðuhefðina í fjölmiðlum. Ég talaði áðan um Danmarks Radio í því samhengi en þáverandi menningarráðherra Danmörku, Per Stig Møller dró einmitt fram hvers vegna menn eru með Danmarks Radio. Ég sakna þess að við höfum ekki farið í nákvæmlega þá spurningu af hverju við erum með Ríkisútvarpið. Menn reyna að svara því að mínu mati með frekar loðnu ákvæði um hlutverk Ríkisútvarpsins. Hvers vegna erum við með Ríkisútvarpið, hversu réttlætanlegt er að fjármagn frá almenningi fari í það og o.s.frv.? Ég hef að hluta til komið inn á að ég vil sjá eflingu menningarhlutverks í Ríkisútvarpsins, sjá því beint í skarpari farveg og þá er ég þar með talið að ræða og koma inn á aukið efni frá sjálfstæðum framleiðendum, en að sjálfsögðu erum við líka að tala um menningarefni sem undirstrikar hvernig íslenskt samfélag er. Það eru til að mynda ýmsir sem vilja taka út messuna á sunnudögum á Rás 1 en ég held að það sé vanráðið af hálfu Ríkisútvarpsins af því að það er hluti af því sem er að gerast í íslensku samfélagi. Ég er viss um að ef Ríkisútvarpið tæki messuna út mundi enginn annar útvarpa því efni. Það er hluti af okkar menningu að miðla hvort sem það eru messur eða sinfóníutónleikar en Ríkisútvarpið hefur átt í afar farsælu samstarfi hvað varðar að útvarpa sinfóníutónleikum. Það má svo sannarlega nefna margt fleira eins og íslenska tónlist. Allt þetta hefðum við átt að meta til að reyna að fá fólk í lið með okkur og til að skilja af hverju það er nauðsynlegt að hafa starfandi ríkisútvarp. Ég er einn af þeim sjálfstæðismönnum sem telja mikilsvert að Ríkisútvarpið sé starfandi en það verður að setja því skorður og skarpari ramma en er verið að gera. Það má kannski segja að það sé ákveðin þróun og það felst jákvæð þróun í breytingartillögum meiri hluta nefndarinnar, það er ekki spurning. En ég hefði gjarnan viljað eiga þetta samtal áður en ráðherra lagði frumvarpið fram. Það einkennist líka af mikilli pólitískri nálgun að því leytinu til að verið er, sem er að mínu mati afar misráðið, að setja starfsmenn í opinber hlutafélög. Það þýðir meðal annars að breyta þarf hinum almennu lögum um opinber hlutafélög því að menn gerðu einfaldlega ekki ráð fyrir því að starfsmenn ríkisfyrirtækja ættu að hafa sjálfkrafa aðgang að stjórn Ríkisútvarpsins. Það er sem betur fer líka búið að takmarka það í þessu máli. Þeir hafa málfrelsi og tillögurétt en ekki atkvæðisrétt. Ég held að það hefði einfaldlega verið betra að halda áfram að skerpa á því sem stjórn Ríkisútvarpsins hefur þó verið að gera - alla vega til að byrja með en ég ætla ekkert að tjá mig um núverandi stjórn Ríkisútvarpsins sem að mínu mati er meira pólitískt skipuð en á umliðnum missirum - af því að meginhlutverk stjórnar Ríkisútvarpsins er að hafa eftirlit með fjármunum og rekstri þess. Það er ekki hlutverk þess að vera framlenging á pólitískum ráðherra, hver sem hann er hverju sinni, hvað eigi að vera í dagskrárefni Ríkisútvarpsins. Ég er ekki að segja að stjórnin eigi ekki að hafa einhverjar hugmyndirnar um hverjar stóru línurnar eru. Stjórn Ríkisútvarpsins á að hafa skoðun á því að efla og auka hlutdeild sjálfstæðra framleiðenda í dagskrá þess. Stjórn Ríkisútvarpsins getur líka haft skoðun á því að auka aðgengi almennings að þeim magnaða safnkosti sem þar er, en hún á ekki, þrátt fyrir að menn greini mikinn vilja til þess af hálfu núverandi stjórnvalda eins og í öðrum málum, að hafa bein afskipti af dagskrá Ríkisútvarpsins, hverjir það eru sem eru ráðnir þangað o.s.frv. Það var meðal annars þess vegna sem var farið í þær breytingar á sínum tíma að framkvæmdastjóri sjónvarpsins og útvarpsins voru ekki, og eru ekki lengur, pólitískt skipaðir af ráðherra og ég held að menn hafi einmitt fagnað því á sínum tíma. Herra forseti. Ég held að margt sé til bóta af því sem kemur frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Ég sakna þess þó, eins og ég hef komið inn á, að menn setja ekki skarpari ramma utan um Ríkisútvarpið. Ég óttast enn þá 16. gr. frumvarpsins. Ef menn hefðu lesið hana og túlkað samkvæmt orðanna hljóðan hefði Ríkisútvarpinu að öllu óbreyttu verið falið alveg gríðarlega víðtæk heimild til að koma að og setja á fót ýmsa nýja fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu, af því að eins og við vitum miðað við 3. gr. er almannaþága beinlínis allt sem hægt er að starfrækja innan Ríkisútvarpsins þar sem það er ekki nægilega vel skilgreint. Það er rétt að menn átti sig á því, af því að bæði þessi ræða og ræða flutningsmanns meiri hluta nefndarinnar er hluti af lögskýringargögnum, að sem betur fer er 16. gr. afar þröngt túlkuð og það kom skýrt fram í meðförum nefndarinnar að hún er ætluð við afar takmarkaðar aðstæður. Menn vilja á hinn bóginn ekki takmarka heimild Ríkisútvarpsins til að fara út í nýja tækniþjónustu eins og útvarp á hinum Norðurlöndunum hefur gert. Það má ekki verða til þess að Ríkisútvarpið fari bakdyramegin, fari einhverja fjallabaksleið til að setja á laggirnar hlut sem snertir samkeppnisrekstur í útvarpi eða sjónvarpi. Það má alls ekki gerast og mér finnst meiri hluti nefndarinnar vera að reyna að koma til móts við þau sjónarmið og hann undirstrikar líka þrönga túlkun ákvæðisins. Ég vil taka undir þá túlkun. Ég tel ekkert óeðlilegt að Ríkisútvarpið geti í afar takmörkuðum mæli og undir eftirliti Fjölmiðlastofu farið út í ákveðna tækniþróun en ekki þannig að hún stangist á við það sem fellur undir samkeppnisrekstur. Það má ekki gerast. Það er ýmislegt eftir hvað varðar umfjöllun mína um Ríkisútvarpið og ég mun koma að því síðar. Ég vil almennt séð þakka fyrir vinnuna í nefndinni. Ég er ósammála þeirri nálgun sem er sett fram í frumvarpinu en eftir stendur þó að við reyndum að lagfæra það og það var gert að hluta til í nefndinni. Ég hefði hins vegar kosið að við hefðum skerpt á hlutverki Ríkisútvarpsins og tekið stóru umræðuna um af hverju við erum með Ríkisútvarpið og hversu umfangsmikið það eigi að vera á hljóðvarps- og sjónvarpsmarkaði. Sú umræða er hins vegar enn þá eftir. Hún mun ekki fást í gegn með því að menn stundi málþóf hér. Menn ættu miklu frekar að reyna að leiða saman hesta sína í málinu og fá alla stjórnmálaflokka að því til að móta og skerpa á hlutverki Ríkisútvarpsins svo það verði ekki þannig að starfsmenn Ríkisútvarpsins eða einstakir þingmenn, ekki síst stjórnarflokkanna, ráði því hvert Ríkisútvarpið er að fara og hvernig það þróast. Til þess eru hagsmunirnir í húfi allt of miklir. Það getur náðst sátt um Ríkisútvarpið 

Virðulegur forseti. Ég vil aðeins gera grein fyrir afstöðu minni til frumvarps til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Eins og fram kemur í nefndarálitinu og hv. þingmaður og talsmaður þessa máls, Skúli Helgason, rakti er ég á nefndaráliti meiri hlutans. Ég styð þetta mál, tel það gott, en hef þó fyrirvara. Sá fyrirvari er ekki mjög alvarlegur en ég ætla að gera grein fyrir honum og fara aðeins yfir málið í heild. Það má segja að þetta mál sé að verða gamall kunningi, þetta er ekki í fyrsta sinn sem við erum með það til umfjöllunar í þinginu. Það var lagt fram á síðasta þingi líka og þá fórum við að mínu mati mjög vel yfir málið og gerðum breytingar á því, lögðum fram breytingartillögur og gerðum athugasemdir. Málið fór ekki í gegn þá, það kom aftur hingað inn en í breyttu formi. Þá var búið að taka tillit til sjónarmiða allsherjar- og menntamálanefndar og núna erum við vonandi að klára það í þessari umferð. Því má segja að málið hafi farið í gegnum tvær þvottavélar í þinginu og fengið ítarlega skoðun. Ég tel þess vegna að okkur sé ekkert að vanbúnaði að klára það, þ.e. láta reyna á þann meiri hluta sem ég tel vera örugglega fyrir hendi í þessu máli. En af hverju er málið hérna yfirleitt? Jú, frumvarpið er lagt fram til að sníða af agnúa eða taka tillit til reynslunnar varðandi rekstur Ríkisútvarpsins. Það er önnur hliðin, annar hvatinn að þessu máli. Hinn hvatinn er að bregðast við athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, um tilhögun ríkisaðstoðar. Ætlunin er að afmarka betur hvað felst í fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu með það að leiðarljósi að skapa traustari starfsgrundvöll fyrir Ríkisútvarpið innan þess ramma sem reglur ESA frá árinu 2010 um ríkisstyrki til fjölmiðla í almannaþágu leyfa. Það er hinn hvatinn að því að við erum með þetta mál í vinnslu. Það er því bæði reynslan og erlendar reglur sem við þurfum að uppfylla sem veldur því að við erum að vinna að málinu. Framsóknarflokkurinn hefur haft skoðun á Ríkisútvarpinu um langt skeið og sú skoðun er frekar sterk. Framsóknarflokkurinn hefur verið mikill vinur Ríkisútvarpsins og hefur viljað standa vörð um það og hefur ítrekað ályktað á þeim nótum. Ég ætla að drepa aðeins á því sem var ályktað á flokksþingi. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Fjölmiðlar eru mikilvæg upplýsingaveita almennings í lýðræðislegu samfélagi. Auka þarf gagnsæi um útbreidda fjölmiðla þannig að eignarhald sé skýrt og til að koma í veg fyrir samþjöppun. Ríkisútvarpið gegnir mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi og á því hvílir rík skylda að þjóna öllu landinu. Útvarpsgjaldið verður að renna óskipt til RÚV.“ Það er alveg ljóst að Framsóknarflokkurinn vill viðhalda sterku RÚV, sterku ríkisútvarpi, og dregur sérstaklega fram að það eigi að þjóna landinu öllu. En ein af þeim breytingum sem meiri hlutinn gerir er að tiltaka sérstaklega að RÚV eigi að þjóna öllu landinu og koma upp starfsstöðvum í því sambandi. Það hugnast okkur mjög vel. Ég hef fylgst með Ríkisútvarpinu í langan tíma eins og flestallir stjórnmálamenn gera og þeir sem eru á ferðinni í samfélaginu. Ég verð að segja að ég er frekar ánægð með Ríkisútvarpið, mér finnst það hafa staðist vel tímans tönn.  Á sama tíma og þessi mikli sparnaður hefur orðið með mikilli hagræðingu og niðurskurði hefur traustið á Ríkisútvarpinu ekki dalað. Traustið mælist hátt, það eru reglulega gerðar traustsmælingar í samfélaginu á stofnunum og nokkrar stofnanir hafa komið ítrekað vel út, m.a. lögreglan, Landhelgisgæslan, háskólinn, heilbrigðiskerfið og RÚV. Það er mjög ánægjulegt að RÚV sé í þeim hópi, að fólk beri traust til þess. Það hafa líka verið gerðar kannanir á trausti til fréttastofanna. Ég man eftir könnun sem var gerð í fyrra á því og þá mældist fréttastofa RÚV með 80% traust sem verður að teljast mjög hátt hlutfall og gott traust en næstu fréttastofur þar á eftir voru með 50% og lægra. RÚV hefur því staðið sig að mínu mati mjög vel í þeim ólgusjó sem hér hefur verið hin seinni ár. Með þessu frumvarpi er að vissu leyti verið að herða að RÚV. Það er verið að takmarka stöðu RÚV á auglýsingamarkaði til að gefa öðrum miðlum færi á að koma þar sterkar inn. Við erum líka að taka enn þá stærri skref en voru í upphaflegu máli, þ.e. að hemja RÚV varðandi kostun líka, þó með ákveðnum undanþágum. Ef ég man rétt er talið að þær takmarkanir á umsvifum RÚV nemi um 500–600 millj. kr. missi í tekjum. RÚV eru því settar takmarkanir með þessu frumvarpi. Á sama tíma er verið að skýra hlutverk þess að mínu mati á mjög jákvæðan hátt. Ég tiltók áðan áherslur okkar í Framsóknarflokknum varðandi það að RÚV eigi að sinna öllu landinu og ég vil tilgreina sérstaklega Rás 1. Við teljum að hún hafi gegnt og gegni mjög miklu menningarlegu hlutverki og það beri að passa mjög vel upp á að menningardagskráin verði áfram vönduð eins og verið hefur. Hér er tilgreint að stofnunin eigi að móta sér öryggisstefnu. Yfir þetta fór talsmaður málsins, hv. þm. Skúli Helgason, ágætlega áðan. Ég get komið því á framfæri í „forbífarten“ að sú er hér stendur lenti í svolítið skondnu atviki í sambandi við þetta á sínum tíma. Ég var í sjónvarpsþætti á RÚV í beinni útsendingu þegar maður komst inn í Ríkisútvarpið og inn í einhverja stjórnstöð og slökkti á öllum tækjunum. Allt í einu sátum við þarna í myrkri í útsendingunni og uppi varð fótur og fit og það var kallað: Þetta er martröð pródúsentsins. Það er martröð framleiðandans þegar allir skjáirnir verða svartir og ekki verður við neitt ráðið. Þarna varð óheppilegt atvik en eftir að það gerðist hefur verið bætt úr og mér skilst að ekki sé hægt að gera svona aftur. Það er auðvitað alvarlegt ef hægt er að labba inn í Ríkisútvarpið og slökkva á öllum græjum og hertaka dagskrána þar með. Það er því mikilvægt að móta öryggisstefnu þannig að þetta verði allt í lagi um allt land. Þá ætla ég að gera nokkra grein fyrir fyrirvara mínum - nei, ég ætla að fjalla um eitt annað áður, um kostunina. Hér erum við að takmarka kostun í Ríkisútvarpinu, þó með undantekningu. Í breytingartillögu við 7. gr. kemur fram að Ríkisútvarpinu er óheimilt að afla tekna með kostun dagskrárefnis, en víkja megi frá því í eftirfarandi tilvikum: a. við útsendingu íburðarmikilla dagskrárliða til að mæta útgjöldum við framleiðslu eða kaup á sýningarrétti, b. við útsendingu innlendra íþróttaviðburða og umfjöllun um þá. Þarna er sérstaklega mikilvægt að sá skilningur komi fram að hér er ekki einungis átt við alþjóðlega viðburði. Það er líka átt við íburðarmikla innlenda dagskrárliði. Ég ætla að nefna eitt dæmi, undanfara söngvakeppninnar sem er innlendur atburður. Það má nefna fleiri slík dæmi þannig að ég tel að slíkt verði heimilað áfram. Varðandi fyrirvara minn kemur hann fram í nefndarálitinu. Hann lýtur að kynningarmálum stjórnmálaflokkanna. Í upphaflegu frumvarpi voru ýmis inngrip varðandi kosningar og umfjöllun RÚV um þær, til dæmis var lagt til að banna skoðanakannanir skömmu fyrir kjördag, viku eða svo minnir mig. Nefndin gerði athugasemdir við það og ákveðið var að taka þau ákvæði út úr frumvarpinu í seinna skiptið. Sérstök nefnd fékk það hlutverk að skoða öll mál er við komu kosningum og RÚV. Finnur Beck er formaður í þeirri nefnd og fulltrúar stjórnmálaflokkanna eiga þar fulltrúa. Sunna Gunnars Marteinsdóttir er fulltrúi Framsóknarflokksins í þeirri nefnd. Nefndin hefur reynt að vinna á miklum hraða til að koma að málinu áður en við afgreiðum það fyrir vorið og hefur komið með ábendingu sem við ræddum í nefndinni um það hvernig ætti að kynna framboð stjórnmálaflokkanna fyrir kosningar. Það má eiginlega segja að í þessu séu tveir skólar. Annar skólinn er sá sem RÚV hefur sjálft lagt áherslu á og það er að RÚV verði með kynningu á framboðunum en hafi ritstjórnarlegt vald á þeim kynningum. RÚV sýni það sem RÚV telji eðlilegt að sýna, og geti stoppað af umfjöllun ef flokkarnir senda inn eitthvað vafasamt, þó að ég búist ekki við því að það verði reynt aftur. Mér skilst að það sé ólíklegt. Þá hafi RÚV ritstjórnarlegt vald yfir kynningu á flokkunum, hugsanlega með litlum þáttum, umræðuþáttum um einhver ákveðin mál, spyrji alla flokkana eða fulltrúa þeirra ákveðinna spurninga o.s.frv. Þetta er annar skólinn. Hinn skólinn sem Finnur Beck og nefnd hans hefur frekar hallað sér að er ókeypis dagskrártími fyrir framboðin. Þau geti sýnt á þeim tíma efni sem væri algjörlega á þeirra eigin ábyrgð og lyti ekki ritstjórnarlegu valdi RÚV. Þá mætti líta á það efni meira sem hreina auglýsingu, eins og bara frá hvaða fyrirtæki sem er eða samtökum. Menn mundu senda inn alveg tilbúið efni og hafa algjörlega frjálsar hendur um hvernig það væri. Nefndin ræddi þetta og komst að þeirri niðurstöðu að fara leiðina sem RÚV sjálft mælti frekar með, þ.e. að RÚV ætti að hafa ritstjórnarlegt vald á kynningunum og vera með ákveðið form í því sambandi og setja sér reglur þar að lútandi. Það er mjög mikilvægt að þessar reglur verði settar og þær verði góðar. Ég get alveg fallist á að þetta er fær og ágæt leið, ég geri ekki athugasemdir við það. Ég tel hins vegar að við þurfum ekki að velja bara aðra hvora leiðina, ég held að við getum valið blandaða leið. Það væri hægt að vera með kynningarefni sem lýtur ritstjórnarlegu valdi RÚV og einnig úthlutað flokkunum ákveðnum tíma til að senda inn efni sem þeir hafa sjálfir útbúið og væri sýnt eins og hver önnur auglýsing, flokkunum að endurgjaldslausu. Flokkarnir fengju ígildi auglýsingatíma. Ég hefði talið heppilegast að fara báðar leiðirnar, nota þessa tvo svokölluðu skóla samhliða. RÚV gæti auðvitað gripið inn í ef það mæti það sem svo að einhver hatursáróður væri í kynningunni eða eitthvað slíkt. Þá mundu þeir stoppa af að sýna slíkt, eins og menn mundu gera í dag eðli máls samkvæmt ef einhverjar slíkar auglýsingar kæmu fram. Kynningarefnið mundi lúta sömu lögmálum og auglýsingar í dag. Þessi blandaða leið var ekki farin enda höfðum við svo sem frekar lítinn tíma í lokin til að sökkva okkur mikið ofan í þetta. Ég ákvað að koma þessu sjónarmiði mínu á framfæri í fyrirvara. Ég er samt ekki með breytingartillögu sem lýtur að því og hef ekki endilega hugsað mér að flytja slíka breytingartillögu þó að það komi til greina. Ef manni væri stillt upp við vegg og ætti að velja aðra hvora leiðina, ef staðan væri sú, hefði ég valið þá leið sem meiri hlutinn velur hér, að hafa kynningarefnið undir ritstjórnarlegu valdi RÚV en fara ekki þessa svokölluðu auglýsingaleið. Best hefði ég talið að fara báðar leiðir. Það sem fær mig til að komast að þeirri niðurstöðu er að fyrir hendi er ákveðin hætta, ég vona að hún sé samt ekki mikil, að ef allir flokkarnir eru settir í sama form undir ritstjórnarlegu valdi RÚV getur komið upp sú staða að stjórnmálaafl sem hefur mjög ákveðnar skoðanir í einhverju máli, er upptekið af fáum málum, einu, tveimur, þremur málum en hefur kannski ekki mikla málefnabreidd, komi sjónarmiðum sínum ekki nægilega vel á framfæri innan þeirra reglna sem RÚV mun setja um kynningarefni. Slíkt afl verði of heft í því formi. Hugsanlega kæmi RÚV sjónarmiðum þess aldrei nægilega skýrt á framfæri en þá hefði slíkt framboð getað komið þeim á framfæri án endurgjalds í auglýsingaformi, ef má kalla það svo. Ég gef mér að flokkarnir muni ekki allir, sérstaklega ekki nýir flokkar, hafa fjárhagslega burði til að auglýsa mikið þannig að þeir geti ekki bjargað sér sjálfir að því leyti. Þeir hefðu átt að fá einhverja meðgjöf í því, og hún fælist í því að gefa þeim ókeypis auglýsingatíma, ákveðnar mínútur þar sem þeir hafa algjörlega vald á því hvað þeir vilja leggja mesta áherslu á og í hvaða formi þeir vilja koma því á framfæri o.s.frv. Ég vona að RÚV setji sér góðar reglur í þessu sambandi þannig að áhyggjur mínar verði óþarfar, reglurnar hafðar þannig að reynt verði að koma til móts við sjónarmið flokka með alveg sérstakar áherslur. Það eru þá líklega ný framboð sem taka á sérstökum málum sem hafa komið upp í samfélaginu. Reglurnar verði þannig að þeirra tónn komist nægilega skýrt í gegn þannig að allir verði sáttir við sinn hlut í þeim flokkum sem munu bjóða fram. Virðulegur forseti. Á þeirri mínútu sem ég á eftir vil ég sérstaklega árétta að ég tel mikilvægt að við klárum þetta mál í þinginu núna. Ég tel ómögulegt að láta það bíða til næsta kjörtímabils, það er fráleitt. Við eigum að klára þetta núna. Það er búið að vinna málið vel, þetta mun bæta rammann utan um RÚV, en mun líka stórbæta aðstæður annarra fjölmiðla. Þeir munu hafa frjálsari hendur á auglýsingamarkaði þar sem við munum ná að hemja RÚV á auglýsingamarkaði miðað við það sem nú er. Ég þakka líka talsmanni málsins, hv. þm. Skúla Helgasyni, fyrir að halda mjög lipurlega utan um það. Það er ekki alltaf sjálfgefið að talsmenn geri það, en hann hefur lagt sig í líma við að hlusta á sjónarmið allra aðila. Við tókum málið jafnvel seinna út úr nefndinni en við hefðum getað af því að hv. þingmaður 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir að taka þessa umræðu með svo skömmum fyrirvara. Það er alveg til fyrirmyndar þegar ráðherrar bregðast svona vel við. Málið er stórt og mikilvægt. Málið getur líka haft töluverð áhrif á fjármálamarkaðinn á Íslandi eins og við þekkjum hann ef það verður niðurstaðan, sem mér sýnist nokkuð augljóst, að verðtryggð neytendalán eins og við þekkjum þau í dag, þ.e. húsnæðislán og önnur neytendalán, séu ekki í samræmi við þær tilskipanir og reglugerðir sem við höfum undirgengist samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og í samræmi við tengsl okkar við löggjöf Evrópusambandsins. Meginmarkmið þeirrar tilskipunar sem álit sérfræðinga Evrópusambandsins byggir á lýtur í raun að því að gefnar séu tæmandi upplýsingar um þá lánasamninga sem verið er að gera. Svo virðist sem sú aðferðafræði sem notuð er á Íslandi uppfylli ekki þessar kröfur, í það minnsta miðað við það sem fjölmargir lögfræðingar og aðrir hafa bent á, þar á meðal sérfræðingar í Evrópurétti. Ég held að það sé óþarfi að fara yfir söguna. Hana þekkja orðið flestir. Þó er mikilvægt að minnast aldamótanna 2000/2001 þegar breyting var gerð á lögum um neytendalán, nr. 121/1994, og þeim breytt með lögum nr. 179/2000. Fasteignalán einstaklinga eru þá samkvæmt þeim flokkuð og skilgreind sem neytendalán. Þar af leiðir að væntanlega þarf að skoða sérstaklega þau lán sem eru tekin á árinu 2001, þ.e. eftir að þessar breytingar eru gerðar. Kjarni þeirrar neytendalánaverndar sem hér er um að ræða er, eins og ég sagði áðan, að lántakandi sé að fullu upplýstur um þær skuldbindingar sem hann tekst á hendur og samkvæmt því má ætla að það hafi verið og sé óheimilt að innheimta vexti og verðbætur umfram það sem fram kemur í lánasamningum þannig að heildarlántökukostnaður þurfi að liggja fyrir samkvæmt þessari neytendalöggjöf eða þessari tilskipun um neytendavernd. Það er hægt að fara í löngu máli yfir mikilvægi þess að tekið sé hratt og örugglega á þessu máli. Það er í þágu allra, að ég held, að botn fáist í málið eftir þeim leiðum sem við þurfum að fara, hvort sem það er í gegnum dómstólar eða öðruvísi. Heimilin eru undirstaða og drifkraftur samfélagsins að mörgu leyti og líklega einn stærsti þáttur í okkar efnahagslífi þannig að það er mikilvægt fyrir okkur að hraða því að niðurstaða fáist í málið. Við eigum að geta tekið í alvöru á skuldsettum heimilum því að þetta mun án efa hafa mikil áhrif þar. Það er rétt að rifja upp að við framsóknarmenn höfum líka lagt fram mál í þinginu er lúta að því að bæta stöðu heimilanna, setja þak á verðtryggingu og annað og við höfum núna ályktað á flokksþingi okkar að það beri að afnema verðtrygginguna. Frú forseti. Það eru nokkrar spurningar sem ég vil beina til hæstv. ráðherra varðandi þetta mikilvæga mál. Meðal annars kalla ég eftir áliti ráðherra á innihaldi bréfs sérfræðings Evrópusambandsins, framkvæmdastjóra ESB, um þetta mál. Ég óska líka eftir að ráðherra fari yfir það hvort nauðsynlegt sé að bregðast við þessu með einhverjum hætti og þá helst hvernig, hvort ráðherra telji mikilvægt að flýta þeim dómsmálum sem þegar hafa verið höfðuð vegna verðtryggingar. Einnig velti ég því upp í spurningu til hæstv. ráðherra hvort til greina komi að bregðast hratt við og setja nú þegar þak á hækkun verðtryggingar og horfa þá ef til vill til annarra þátta sem koma fram í þingmáli framsóknarmanna, máli á þskj. 9 sem var lagt fram í september, þannig að sett verði þak á hækkun vísitölunnar meðan óvissa ríkir um þessi mál og 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa umræðu. Við í fjármála- og efnahagsráðuneyti og atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti erum að fara yfir þau atriði sem koma fram í bréfi sérfræðinga framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um möguleg áhrif tilskipana þess á framkvæmd verðtryggingar hér á landi. Á þessu stigi er erfitt að draga einhverjar ákveðnar ályktanir úr ræðustól Alþingis um lögmæti framkvæmdarinnar við veitingu verðtryggðra lána hér á landi út frá þessu tiltekna bréfi sérfræðinga framkvæmdastjórnarinnar, enda er skýrt tekið fram í bréfinu að aðeins sé um að ræða álit viðkomandi sérfræðinga á þeim tæknilegu spurningum sem settar eru fram í erindi til framkvæmdastjórnarinnar og að í tilfelli Íslands sé bindandi túlkun á lögmætri innleiðingu tilskipana ESB í íslenska löggjöf ekki í höndum Evrópusambandsins. Þótt rýni ráðuneytanna sé ekki alveg að fullu lokið get ég í fljótu bragði dregið eftirfarandi saman: Þær tilskipanir sem hér er um að ræða, eins og hv. þingmaður kom inn á, eru í fyrsta lagi fyrsta neytendalánatilskipunin frá 1987. Þá er það önnur neytendalánatilskipunin frá 2008 sem leysir þá fyrstu af hólmi. Í þriðja lagi er tilskipun um óréttmæta skilmála í neytendasamningum frá 1993 og tilskipun um óréttmæta viðskiptahætti frá 2005. Öll þessi löggjöf heyrir undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið en engu að síður heyrir löggjöfin um vexti og verðtryggingu undir fjármálaráðuneytið og þannig komum við að þessari umræðu. Umfjöllunin í bréfi sérfræðings framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um framkvæmd verðtryggingar gagnvart neytendum lýtur fyrst og fremst að annarri neytendalánatilskipuninni, þeirri frá 2008. Málið snýst ekki um það hvort verðtryggingin sem slík sé ólögmæt, enda er hún það ekki samkvæmt tilskipunum Evrópusambandsins. Hér er því um að ræða álitaefni um upplýsingaskyldu lánveitanda til lántaka í þágu neytendaverndar þegar verðtryggð lán eru veitt samkvæmt íslenskum lögum um neytendalán. Samkvæmt neytendalánatilskipun Evrópusambandsins á að taka verðbólgu eins og hún er á þeim tíma með í útreikning á heildarlántökukostnaði vegna lána sem falla undir tilskipunina og þar af leiðandi einnig við útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Miða skal við að verðbólga haldist óbreytt út lánstímann. Í bréfinu er tekið fram að samkvæmt tilskipuninni um óréttmæta skilmála frá 1993 sé verðtrygging heimil en kveðið er á um að neytanda skuli kynntir lánaskilmálar tímanlega og þeir skýrðir með verði og helstu einkennum. Skilmálar skulu skýrir og á skiljanlegu máli og það felur meðal annars í sér að vísitölutrygging skal útskýrð sérstaklega. Evrópusambandið hefur staðið vaktina í neytendavernd og persónulega tel ég mjög mikilvægt að lántakendur fái sem fyllstar upplýsingar þegar þeir taka ákvörðun. Varðandi viðbrögðin sem snúa að okkur í þessum sal er mikilvægast að nú er unnið að innleiðingu annarrar neytendalánatilskipunarinnar sem á að tryggja neytendum aukna vernd og upplýsingar. Samkvæmt frumvarpinu er verið að herða mjög kröfur um upplýsingaskyldu lánveitanda og þá er lagt til að tekið verði sérstaklega fram að lögin um neytendalán nái til lánveitinga Íbúðalánasjóðs, en slíkt ákvæði hefur ekki verið þar áður. Vandinn sem við er að glíma varðandi fulla upplýsingagjöf til íslenskra lánveitenda er hve óstöðugt verðmæti gjaldmiðilsins er. Í ljósi sögunnar um sírýrnandi verðgildi krónunnar er hlálegt ef neytendum er boðið að taka lán til 40 ára og líklegur kostnaður er miðaður við verðbólgumarkmið Seðlabankans eða eitthvað þar rétt fyrir ofan. En kannski hafa fjármálastofnanir hreinlega verið of feimnar við að birta neytendum raunhæfari sviðsmyndir svo þær verði ekki sakaðar um að tala niður krónuna, eins og menn gera gjarnan í þessum sal. Þetta mál snýst nefnilega ekki síst um hvort það eigi að krefjast þess að neytendum sé sagt satt um þann efnahagslega veruleika sem við búum við. Að mínu mati eiga þeir skýlausan rétt á því og við þurfum því að innsigla það með nýjum lögum um neytendalán. Ég mun ekki kveða upp úr um það hér hvort brotið hafi verið gegn íslenskum lögum um neytendalán frá 1994 og eftir breytingarnar sem gerðar voru á lögunum árið 2000. Það er einfaldlega verkefni dómstóla. En sé mögulegt að flýta málum gegnum störfum hlaðna dómstóla er það æskilegt að mínu mati vegna þess að óvissan er óþolandi fyrir neytendur. Varðandi þá spurningu hvort eitthvað það hafi gerst nú sem kallar á bein inngrip í gildandi lánaskilmála, t.d. með þaksetningu á verðtryggingu, er því til að svara að þetta er auðvitað mjög skammur fyrirvari en við þurfum að fara vel yfir alla þætti og ég er tilbúin að gera það. Það er auðveldara að gera þetta með ný lán en flóknara með núgildandi lán og við förum vandlega yfir það. Þessi umræða er fróðleg og hún er líka mjög nauðsynleg. Hún afhjúpar þá stöðu sem íslenskir neytendur eru í vegna þess umhverfis sem gjaldmiðill okkar býr þeim 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég held að hún snúist um nokkra hluti, í fyrsta lagi hvort fasteignalán séu neytendalán. Þau eru það ekki samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins en við höfum innleitt það í þessi lög. Er framkvæmd verðtryggingar ábótavant? Það hefur lítið verið um það rætt. Auðvitað er vísitala bara mælikvarði, en það sem flækir málið er að hún er notuð þegar við erum að reikna út lán. Ég fór fram á það að Elvira Méndez Pinedo kæmi á fund efnahags- og viðskiptanefndar. Eins og ég skildi hana er hér um það að ræða að það er ólöglegt, og það er ólöglegt samkvæmt íslenskum lögum, að vera með kostnað umfram það sem er gefið upp þegar lánið er tekið. Ef til dæmis verður gert ráð fyrir 0% verðbólgu er spurning hvort allt umfram það sé ólöglegt eða allt umfram gefna hlutfallstölu. Það breytir því hins vegar ekki að samkvæmt þeim sérfræðingi sem ég nefndi hjá viðkomandi lánastofnun er heimilt að breyta árlega þannig að það er hægt að vera með lán bundin við vísitölu en það þarf hins vegar að breyta forsendum í það minnsta einu sinni á ári ef þær breytast á lánunum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að læra af mistökum fortíðar. Nú skulum við bara horfast í augu við það að hátt lánshlutfall er stærsta einstaka vandamálið. Við hvöttum til skuldsetningar og ég hvet nú hv. þingmenn til að líta í eigin barm og sérstaklega þingmenn Samfylkingarinnar þegar kemur að því. Sömuleiðis hefur Íbúðalánasjóður verið tabúumræðuefni í íslenskum stjórnmálum. Ég þekki þessi mál mjög vel vegna þess að ég er búinn að starfa í því síðan 2003, m.a. í hv. félagsmálanefnd, og þekki alveg mjög vel orð hv. þingmanna Samfylkingarinnar. Það leysir engan skuldavanda ef menn eru  
             
            

Frú forseti. Ég vil sömuleiðis þakka fyrir þessa umræðu. Ég tel að hún sé tímabær og vonast til að hún verði gagnleg fyrir framhaldið. Ég tel mikilvægt að í umræðunni um verðtrygginguna og það álitamál sem hv. málshefjandi gerir grein fyrir í máli sínu sé mikilvægt að skilja annars vegar á milli afstöðunnar til verðtryggingarinnar sem slíkrar og hvaða stefnu menn hafa sérstaklega varðandi hana til framtíðar, og hins vegar þeirra lagalegu álitamála sem eru uppi í málinu og hv. málshefjandi rakti og hæstv. fjármálaráðherra svaraði. Ég vil að það komi sérstaklega fram varðandi verðtrygginguna og afstöðuna til hennar að ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að ekki eigi að vera verðtrygging á neytendalánum eða lánum til húsnæðismála eftir því hvernig menn skilgreina þau. Ég er sammála til að mynda þeim niðurstöðum sem koma fram í sérstöku áliti fulltrúa Framsóknarflokks og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fleiri í nefndarvinnu um verðtrygginguna þar sem er sérstaklega bent á að hún hafi aukið skuldsetningu, verið til þess fallandi að auka skuldsetningu í samfélaginu einfaldlega vegna þeirrar staðreyndar að hluti lántöku- eða vaxtakostnaðar er tekinn og bætt aftan við höfuðstól. Það er afstaða sem ég hef haft lengi og tel mikilvægt að vinna að því að afnema slíkan útreikning lána. Varðandi þau lagalegu álitamál sem eru hins vegar uppi hér eru það mál sem þarf að fara betur yfir eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Hvernig skuli að greiða úr þeim flækjum sem þar kunna að vera bæði með tilliti til þess hvort 

Forseti. Ég hef nú löngum verið þeirrar skoðunar að verðtryggingin eins og hún er framkvæmd hér á landi standist ekki lög eða þau lög sem við höfum innleitt með tilskipunum Evrópusambandsins, neytendalöggjöfina. Árið 2011 lagði ég ásamt öðrum fram kvartanir til ESA og til framkvæmdastjórnar ESB og Evrópuþingsins, bæði um gengistryggðu lánin og þá meðferð sem þau fengu með Árna Páls-lögunum og svo sérstaklega um verðtrygginguna og svo lögðum við fram viðbótarkvörtun um það. Það er kannski ekki aðalmálið. Mér finnst aðalmálið vera hvernig við viljum hafa þetta. Ætlum við að vera með kolómögulegt lánakerfi þar sem hver og einn borgar íbúðina sína fimm sinnum miðað við einu og hálfu sinni eða tvisvar sinnum einhvers staðar annars staðar í heiminum, í siðmenntuðum þjóðum, af því að við komumst upp með það og af því að hugsanlega er einhver smuga í tilskipununum vegna þess að þær snerust um bílalán en ekki einhver ákveðin hús? Hvernig viljum við hafa það? Viljum við virkilega búa við þá háu vexti og verðtryggingu og við að eiginlega allt umframfé fólks, eða stór hluti af ráðstöfunartekjunum, fari í að borga af íbúðarhúsnæði? Ekki í að borga fyrir húsnæðið sjálft heldur í að borga kostnað, kostnaðinn við gjaldmiðilinn vegna þess að hann er, eins og fjármálaráðherra benti á, handónýtur og við þurfum öllsömul að horfast í augu við það. Hvernig viljum við hafa þetta? Af hverju erum við að tala um viðbragðsáætlanir við hugsanlegum dómum frekar en að teikna upp kerfið eins og við viljum hafa það? Við ráðum því.

Virðulegi forseti. Engin þjóð hefur farið í gegnum fjármálakreppu án þess að leyfa verðbólguskotinu sem alltaf fylgir í kjölfar banka- og gengishruns að éta upp verðmæti lána. Krafan um almenna leiðréttingu gengur styttra þar sem hún felur í sér að lánveitandinn og lántakandinn deili með sér kostnaðinum af verðbólguskotinu. Við þeirri kröfu skuldsettra heimila gat hin svokallaða norræna vinstri stjórn ekki orðið þrátt fyrir kosningaloforð um að jafna byrðar fjármálakreppunnar. Verðtryggingunni var leyft að hækka höfuðstól lána og skuldsett heimili hvött til að leita réttar síns fyrir dómstólum. Ég varaði strax við dómstólaleiðinni og benti á að hún væri of tímafrek og tryggði ekki réttlæti meðal skuldsettra heimila. Margir hafa misst heimili sín vegna gengistryggðra lána sem reyndust síðan ólögleg. Aðrir skrifuðu undir löglega lánasamninga og sitja uppi með gengistryggð lán sem ekki verða endurreiknuð. Virðulegi forseti. Nú er niðurstöðu dómstóla beðið varðandi lögmæti verðtryggingarinnar. Dómstólar meta hvort verðtryggingin samræmist lögum um neytendalán og lögum um verðbréfaviðskipti sem banna afleiðulán til almennings. Á meðan beðið er niðurstöðu er verið að hirða eignir af fólki með verðtryggð lán í óskilum. Virðulegi forseti. Við verðum að eyða óvissunni og óréttlætinu sem er að sundra samfélaginu. Tryggjum samstöðu í samfélaginu. Afnemum verðtrygginguna fyrir kosningar og leiðréttum forsendubrest lána með peningamillifærsluleiðinni.

Virðulegi forseti. Eins mikilvægt og ég tel að við ræðum málið í þinginu vil ég samt aðeins fá að rifja upp samlíkingu sem hv. þm. Þráinn Bertelsson kom með í umræðunni um Icesave-samningana á sínum tíma. Þar líkti hann því við að íslenska þjóðin væri komin í fangaklefa, varðmennirnir stæðu fyrir utan og við værum farin að velta fyrir okkur hvort við ættum að fá okkur bleikar eða bláar gardínur í staðinn fyrir hvernig við ættum að koma okkur út úr þessu. Aðalatriðið hlýtur náttúrlega að vera að við viljum afnema verðtryggingu á neytendum og þá sérstaklega neytendalánum. Það er lykilatriði. Það má eiginlega segja að meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar hafi þegar viðurkennt að það hafi ekki verið rétt framkvæmt með þeim breytingum á frumvarpi um neytendalán sem kom frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra og nefndin hefur afgreitt frá sér. Þess vegna verð ég að spyrja eins og ég gerði í morgun: Af hverju er verið að krefjast frávísunar fyrir dómstólum? Af hverju er fulltrúi hins opinbera, ríkislögmaður, að krefjast frávísunar í máli Hagsmunasamtaka heimilanna gagnvart Íbúðalánasjóði? Hefur hæstv. fjármálaráðherra komið á framfæri opinberlega þeirri skoðun sem kom fram í máli hennar um að tryggja eigi flýtimeðferð í máli Landsbanka Íslands, sem er þá hin ríkisstofnunin eða fyrirtæki sem er í eigu ríkisins, sem er verið að höfða mál gegn? Ég held líka að mikilvægt sé að ráðherrann svari því, þar sem tillaga meiri hluta nefndarinnar gengur út á að meðhöndla verðbætur eins og vexti, hvort það sé skilningur stjórnvalda að verðbætur séu vextir. Í lögum um vexti og verðtryggingu kemur mjög skýrt fram að ekki má bæta vöxtum við höfuðstól oftar en á 12 mánaða fresti nema um sé að ræða innlánsreikninga lánastofnana. Ég vil líka benda hæstv. ráðherra á að í 

Virðulegur forseti. Lengi lifi Evrópusambandið og þær margvíslegu réttarbætur sem það hefur á tíðum fært íslenskum almenningi. Hér er rætt hvort áhrif Evrópulöggjafar geti orðið þau að framkvæmd á lánveitingum verðtryggðra lána á Íslandi reynist ólögmæt. Úr því verður ekki skorið hér, það mál ræðst fyrir dómstólum. Ég hef hins vegar fyrir nokkuð löngu síðan vakið athygli á því í ræðustól þingsins að vafi gæti verið á lögmætinu og það hefur út af fyrir sig verið til umræðu. Verkefni okkar er auðvitað fyrst og fremst að svara því hvort framkvæmdin hafi verið rétt og hvort hún hafi verið siðleg. Ég hef ítrekað lýst því sjónarmiði að hún hafi verið röng og ósiðleg vegna þess að það hafi einfaldlega verið upplýst um of lága verðbólguviðmiðun, t.d. verðbólgumarkmið Seðlabankans, þegar fólk með takmarkaða möguleika á því að setja sig inn í sérfræðiþekkingu á fjármálamarkaði hefur verið að taka ákvarðanir um lán. Því verður að breyta og þess vegna hafði efnahags- og viðskiptanefnd þingsins þegar gert ráðstafanir til breytinga á frumvarpi til laga um neytendalán þegar svar barst síðan frá Evrópusambandinu sem er nokkuð á svipuðum slóðum. Það er einfaldlega mjög mikilvægt að neytendur fái upplýsingar um þann kostnað sem fylgir ákvörðunum en það er auðvitað erfitt þegar við erum með það háa vaxtastig sem hér er og hefur verið. Ég tel mikilvægt að við hverfum til þess fyrirkomulags sem eru óverðtryggð lán með breytilegum vöxtum sem tíðkast í löndunum í kringum okkur. En þá afhjúpast auðvitað kjarni vandans sem er staða íslensku krónunnar sem flokkur hv. málshefjanda, Framsóknarflokkurinn, hefur þegar tvisvar sinnum á yfirstandandi kjörtímabili hafnað með því að kalla fyrst eftir því að við skoðum að taka upp norsku krónuna og síðar upp Kanadadollarann til að komast hjá þeim skavönkum sem fylgja því að reyna að reka minnsta 

Hæstv. forseti. Með vísun í Evrópulög um neytendavernd, nr. 48/2008, segir að upplýsingar um greiðslu lána verði að vera lántakandanum ljósar fyrir fram á gegnsæjan hátt. Ef því gegnsæi er ekki fyrir að fara er samningurinn talinn ógildur eða að minnsta kosti hluti hans. Það var til að mynda niðurstaða íslenskra dómstóla um gengistryggðu lánin, að sá hluti samningsins sem náði til höfuðstólsins var talinn gildur en sá hluti samningsins sem náði til vaxta og afborgana var ógildur. Samkvæmt því eiga fjármálastofnanir að reikna húsnæðislánin út fyrir fram en á Íslandi breytist upphæð höfuðstólsins eftir á vegna verðtryggingar. Það er í andstöðu við neytendaverndarlögin. Fjármálastofnanir, og þar með talinn Íbúðalánasjóður sem geymir flest verðtryggðu lánin, eru í raun og veru varðaðar af verðbólgunni og taka enga áhættu með lánum sínum. Neytendur taka alla áhættu. Það virðist, virðulegur forseti, sem framkvæmd verðtryggðra lána á Íslandi brjóti gegn neytendaverndarlögum með tvennum hætti. Annars vegar er það tilgreint í lögunum að lántaki verði að geta séð hvernig höfuðstóllinn þróist út lánstímann og svo er ekki hjá okkur. Í öðru lagi megi ekki misbjóða lántakanda með því að breyta lánsupphæð eftir á en það gerist hjá okkur. Það er þannig í dag að neytendur standa uppi með alla áhættu af verðbólgunni sem reiknast á lánin eftir á. Þetta eru í raun okurlán þar sem verðbólgan, sem er háð óvissuþáttum, fellur á neytendur með tvöföldum hætti, bæði í gegnum vexti og verðbætur. Við þurfum að ræða Íbúðalánasjóð í því samhengi. Hann geymir flest verðtryggðu lánin en við þurfum að ná fjárfestum Íbúðalánasjóðs að borðinu til að semja um lán sjóðsins svo hægt sé að afnema verðtryggingu á húsnæðislánum. Við þurfum að sammælast 

Frú forseti. Ég vil í síðari ræðu víkja að neytendaþættinum sem ég kom ekki sérstaklega inn á í fyrri ræðu. Ég get tekið undir það með mörgum hv. þingmönnum í umræðunni að ég tel ákaflega þýðingarmikið að gagnvart neytandanum sé ljóst hver kostnaðurinn við lántöku er. Það má velta því fyrir sér hvort sú umræða eigi bara við um verðtryggð lán eða geti einnig náð til óverðtryggðra lána með breytilegum vöxtum vegna þess að ef lánin eru óverðtryggð en með breytilegum vöxtum er kostnaður neytandans að sjálfsögðu eitthvað breytilegur og að hve miklu leyti er það fyrirsjáanlegt? Yrði þá að setja sérstakar reglur um að kjörin yrðu endurskoðuð á tilteknum tímafresti og þar með vextirnir og það héldist í hendur? Það kann að vera en ég vek athygli á því að hlutirnir eru ekki alveg svartir og hvítir í því efni, það þarf að skoða það samhengi að mínu viti. Ég vil svo ítreka að málið sem er sérstaklega til umræðu hér er hið meinta ólögmæti verðtryggingar. Það er auðvitað úrlausnarefni dómstóla að komast að niðurstöðu um hvort framkvæmdin hefur verið í samræmi við lög og þær skuldbindingar sem við höfum undirgengist. Ég vek líka athygli á því, og það getur skipt máli í því samhengi, að umrædd tilskipun sem er vísað til er frá árinu 2008. Miðast þá hugsanlega ólögmæt framkvæmd við þann tíma eða tímann frá því að lögunum var breytt árið 2000 með gildistöku frá því í janúar 2001 eða jafnvel enn aftar með lögunum frá 1993? Það eru álitamál sem við erum ekki fær um að ráða fram úr en dómstólar gera og hljóta að verða að gera og því fyrr því betra, ég tek undir það. Frú forseti. Ég ítreka að lokum 

Forseti. Í seinni ræðu minni langar mig til að vekja athygli á þeirri ótrúlegu staðreynd að stjórnvöld hafa velt þeirri ábyrgð yfir á einstaklinga og heimili, skuldsett heimili, að krefjast réttlætis í lánamálum. Í raun og veru má rökstyðja að enginn sé í verri stöðu til að leita réttar síns en einstaklingur sem skuldar allt of mikið. Ég held að ég muni eiginlega aldrei fyrirgefa þetta, ég verð bara að segja það. Við erum heppin og eigum hugrakkt fólk sem hefur lagt í slíka vegferð og unnið sigur, en kerfið hefur verið iðið við að leggja stein í götu þessa fólks. Málum hefur verið vísað frá, fyrirspurnum og erindum ekki svarað, fjármálafyrirtækin hafa komist upp með ótrúlega hluti og lögum á Alþingi hefur jafnvel verið breytt í miðju ferli þannig að málatilbúnaður eyðileggst á milli héraðsdóms og Hæstaréttar. Fólki er engin miskunn sýnd. Mig langar líka að taka undir með Árna Þór Sigurðssyni sem talaði um óverðtryggðu lánin. Ég hef miklar áhyggjur af því hve margir hafa fært sig yfir í óverðtryggð lán á meðan regluverkið er ekki betra en það er. Ég held að það sé því miður tifandi tímasprengja og eftir tvö, þrjú ár þegar bankarnir geta einhliða breytt vöxtum sem þarf að staðgreiða verður okkur verulegur vandi á höndum ef við breytum því ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka almennt fyrir umræðuna sem að flestu leyti var málefnaleg þó svo einhverjir hv. þingmenn hafi brugðið út af henni og þá sér í lagi hv. þm. Helgi Hjörvar sem stóðst ekki freistinguna að hæla blessuðu Evrópusambandinu og reyna um leið að hnýta í Framsóknarflokkinn eins og hann gerir gjarnan. Ég vil benda hv. þingmanni á að Framsóknarflokkurinn hefur það kannski umfram Samfylkinguna að hann hefur þorað að skoða hvort það sé vitrænt að taka upp aðra gjaldmiðla, sama hvað þeir heita. Samfylkingin virðist hins vegar vera algjörlega föst í því að evran sé það eina sem er í boði. Framsóknarflokkurinn komst að þeirri niðurstöðu á flokksþingi sínu fyrir skömmu að krónan sé það sem við ætlum að halda okkur við. Það er einfaldlega vegna þess, og það sjá allir sem vilja hafa augun opin, að krónan verður gjaldmiðill Íslands næstu 10–20 árin. Þannig er staðan og það staðfesti sérfræðingur Evrópusambandsins sem var hér á dögunum og fundaði m.a. með utanríkismálanefnd. Það evrusnuð sem Samfylkingin vill troða upp í þjóðina er orðið tætt og illa lyktandi, ég verð að segja það. Það er mikilvægt fyrir okkur að láta ekki blekkjast því að það er einfaldlega þannig að ef það á að fylgja stefnu Samfylkingarinnar og bíða eftir evrunni í 10–20 ár munu þúsundir heimila á Íslandi komast í þrot og það getur ekki verið sú stefna sem við viljum hafa hér. Það bara getur ekki verið. Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir að reyna að svara þeim spurningum sem ég beindi til hennar. Ég fagna því að ráðherrann lýsti því yfir að hún er sammála því að mikilvægt sé að reyna að flýta málum eins og hægt er. Að sjálfsögðu eru einhverjar takmarkanir á því en við verðum að beita okkur fyrir því að málin verði tekin fyrir og þau afgreidd eins fljótt og mögulegt er. Síðan er það að vilja skoða hvort við getum sett þak á verðtrygginguna, í það minnsta varðandi nýja lánasamninga sem eru gerðir. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við reynum að setja niður hælana þannig að þeir sem taka verðtryggð lán, þótt við séum kannski að tala um framtíðina akkúrat núna, lendi ekki í því sama og hinir sem þekkja það. Virðulegi forseti. Ég vil að öðru leyti þakka fyrir umræðuna.

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fínu umræðu. Hún hefur verið mjög áhugaverð og það sem mér finnst kannski standa upp úr er hvað sé í boði. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir spurði hvernig við viljum hafa þetta. Það sem hefur verið í boði fyrir íslenska lántakendur í dag til að koma sér upp þaki yfir höfuðið eru þrenns konar lán. Í fyrsta lagi eru gengistryggð lán og við vitum öll hvernig fór með þau. Í öðru lagi eru verðtryggð lán og við vitum hvernig það lítur út hjá íslenskum heimilum og hefur gert. Það byrjaði ekkert með hruninu heldur var orðið vandamál löngu fyrr. Síðan erum við núna með nýja vöru á markaði sem heitir óverðtryggð lán og við vitum alveg, og menn heyra það hér og eru með varnaðarorð uppi um það, að gríðarlega óvissa ríkir um hvernig þau munu þróast. Þá ekki síst afborganirnar fyrir íslensk heimili vegna þess að þær munu velta algjörlega á því hvernig krónan stenst álagið á næstu árum. Frú forseti. Þessir þrír vöruflokkar eru það sem hefur verið í boði fyrir íslenska lántakendur. Eigum við ekki í sameiningu að ræða rót vandans? Eigum við að fara að gera það? Hér er nefnt að allir vilji afnema verðtrygginguna. Ég er sammála því. Við höfum lagt fram leið til þess sem snýr að því að ráðast að rót vandans og ræða upptöku nýs gjaldmiðils.  
             Frú forseti. Þetta er hætt að vera boðlegt. Við þurfum að fara að ræða málið eins og fólk, það rótarmein sem um er að ræða og er séríslenskt 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst nefna að við höfum varið mjög miklum tíma í allsherjar- og menntamálanefnd á kjörtímabilinu í umfjöllun um Ríkisútvarpið. Það var á heildina litið mjög gagnleg yfirferð. Við höfum komið víða við. Við höfum reynt að fjalla um alla þætti málsins en að sjálfsögðu höfum við fjallað mjög mikið um hlutverk Ríkisútvarpsins, sem er náttúrlega meginmálið. Er réttlætanlegt að halda úti fjölmiðli í almannaþágu fyrir skattfé? Ef svarið er já þarf að skilgreina hlutverkið mjög afdráttarlaust og hvað fjölmiðillinn á að fást við og hvernig. Á örmarkaði eins og íslenska fjölmiðlamarkaðnum verður Ríkisútvarpið alltaf risi, það er alveg sama hvernig málunum er fyrir komið. Við ræddum mjög mikið hvort skerða ætti stöðu Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, og þá með hvaða hætti, til að fleiri frjálsir miðlar, hverjir sem þeir eru og verða í framtíðinni, eigi sér lífsvon og geti starfað á þessum litla markaði. Margir í nefndinni og fleiri sem komu fyrir nefndina vildu stíga stærri skref. Sjónarmið umsagnaraðila voru auðvitað mjög mismunandi eftir því hvar hagsmunir manna lágu og auðvitað hafa margir hugsjónir í því efni. Sumir telja að Ríkisútvarpinu væri betur borgið ef það væri eingöngu rekið fyrir skattfé, ef það væri tekið út af auglýsingamarkaði og miðlaði ekki auglýsingum. Aðrir segja að það sé partur af hlutverki útvarpsins að vera miðill þar sem bæði fyrirtæki og almenningur og stjórnmálaflokkar, ef því er að skipta, geti keypt auglýsingar og komið skilaboðum á framfæri. Afstaða fólks til þess hvernig útvarpið ætti að vera á auglýsingamarkaði spannaði allt litróf regnbogans. Ég held að það sé ábyrgt og varfærið að stíga lítil en ákveðin skref í þessa átt. Niðurstaðan varð sú að taka á því sem mesti styrinn og óánægjan stæði um sem var kostun á sjónvarpsefni, sem hefur verið mjög umfangsmikil og hefur skipt miklu máli. Við mælum fyrir um það í 7. gr. að Ríkisútvarpið setji reglur um birtingu viðskiptaboða og kostun dagskrárefnis samkvæmt þeirri grein, þar með talið rof á dagskrárefni vegna birtingar og viðskiptaboða, og skulu þær birtast á vef þess. Kostun verður því ekki heimil eftir að frumvarpið er orðið að lögum nema um sé að ræða mjög íburðarmikla atburði og er það ágætlega skilgreint í nefndaráliti. Hv. framsögumaður málsins, hv. þm. Skúli Helgason, gerði mjög vel grein fyrir öllum helstu breytingartillögunum í ágætri yfirferð yfir málið fyrr í dag. Í ákvæðinu sem ég nefndi áðan er mælt fyrir um að reglur verði skilvirkar og gagnsæjar svo draga megi úr umsvifum Ríkisútvarpsins á markaðnum enda er eitt af markmiðum frumvarpsins að draga úr vægi viðskiptalegra sjónarmiða í starfsemi þess og stuðla að eðlilegu samkeppnisumhverfi á fjölmiðlamarkaði. Leggur meiri hlutinn til breytingar í samræmi við 37. gr. fjölmiðlalaga, að í ákvæðinu verði kveðið á um að viðskiptaboð skuli skýrt afmörkuð frá öðru dagskrárefni Ríkisútvarpsins. Mikið var fjallað um það. Samkvæmt fjölmiðlalögum falla bæði kostunartilkynningar og auglýsingar undir hugtakið viðskiptaboð en með þessari breytingu mundi framangreint ákvæði líka eiga við um slíkar tilkynningar. Eins og ég nefndi áðan fjölluðum við heilmikið um það með hvaða hætti skilgreina og afmarka ætti hlutverk Ríkisútvarpsins og mun aldrei fást niðurstaða í það, en við teljum að því sé ágætlega fyrir komið núna. Fjallað var um skuldbindingar Ríkisútvarpsins til þess að miðla efni af landsbyggðinni, hvernig best væri að reka starfsstöðvar utan höfuðborgarsvæðisins og er í 3. gr. frumvarpsins fjallað um skyldur og hlutverk Ríkisútvarpsins og helstu markmið þess við rekstur fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Þar segir að Ríkisútvarpið skuli framleiða og miðla vönduðu og fjölbreyttu efni með mismunandi tæknilegum aðferðum til allra landsmanna óháð búsetu og að útvarpið skuli gera ráðstafanir til að hægt sé að flytja fréttir og framleiða efni utan höfuðborgarsvæðisins. Við töldum ekki rétt að nefndin eða Alþingi ákvæðu með hvaða hætti Ríkisútvarpið ætti að standa að því. Það er sjálfsagt að gera það út frá hagkvæmni og því hvernig það skipuleggur mannafla sinn við þá þjónustu eins og alla aðra. Það var alls ekki tilgangurinn að hlutast um útfærslu á því markmiði en við áréttum að það er eitt af meginmarkmiðum Ríkisútvarpsins að þjóna fólki um allt land. Það var góð samstaða í nefndinni þrátt fyrir, eins og ég sagði áðan, að litróf viðhorfa til einstakra greina og þátta væri mjög breitt og breytilegt. Það gekk þvert á flokkslínur. Samt má segja að það er ánægjulegt að þverpólitísk samstaða ríki um það á Íslandi, þvert á stjórnmálaflokka og aðrar fylkingar, hópa og strauma í samfélaginu, að haldið skuli út ríkisútvarpi. Það er alls ekkert sjálfgefið. Spurningin er aftur hvernig því er fyrir komið; eigum við að fara sömu leið og BBC og norrænu stöðvarnar, að taka það meira og minna taka út af markaði? Þá komum við aftur að smæð markaðarins og því hversu fámennur hópur fólks stendur á bak við reksturinn. Ef við skiptum því niður eftir höfðatölu er upphæðin sem hver Íslendingur borgar með íslenska Ríkisútvarpinu margfalt hærri, sjálfsagt mörghundruðsinnum hærri en t.d. breskur almenningur í 70 milljóna landi borgar í rekstur á því risafyrirtæki og fjölmiðlaveldi sem BBC er. Það verður alltaf kostnaðarsamt en sem betur fer er vilji til að halda úti öflugu ríkisútvarpi, sérstaklega til að miðla samfélagslegu og fréttatengdu efni og til að tryggja jafnræði í aðgengi fólks að öflugum fjölmiðli sem miðlar bæði fræðsluefni og skemmtiefni, vönduðu efni, bæði leiknu efni og fræðslumyndum. Ríkisútvarpið hefur þróast töluvert á síðustu árum til betri vegar. Það er mjög öflugt fyrirtæki eða stofnun, ef svo má segja, sem sinnir sínu hlutverki alveg prýðilega þó að auðvitað sýnist sitt hverjum um ýmislegt. Öll höfum við skoðanir á fjölmiðlum og því efni sem fjölmiðlarnir miðla hverju sinni. Þá er fjallað um textun og táknmálstúlkun, sem er mjög mikilvæg viðbót við grunnþjónustu Ríkisútvarpsins. Maður hefur séð hvernig slíkar erlendar stöðvar miðla efni meira og minna textuðu og túlkuðu til að tryggja aðgengi heyrnarskertra og heyrnarlausra að efninu. Í 6. gr. frumvarpsins er fjallað sérstaklega um það. Sérstaklega er kveðið á um aðgengi heyrnarskertra að sjónvarpsdagskrá Ríkisútvarpsins, en ákvæðið er nýmæli og er þar gerður sá áskilnaður að Ríkisútvarpið skuli veita heyrnarskertum aðgang að fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu með textun á sjónvarpsefni, með textavarpi, útsendingum á táknmáli og/eða öðrum miðlunarleiðum er henta í því skyni og eru í samræmi við tæknilega möguleika á hverjum tíma, sem taka stakkaskiptum án þess að við sjáum mikið inn í framtíðina hvernig tæknin mun breytast. Það er nánast orðið hægt að texta hið talaða orð jafnóðum með tiltölulega ódýrri og einfaldri tækni þannig að á næstu missirum munum við örugglega sjá allt efni í ríkisreknum stöðvum verða meira og minna textað. Við í meiri hlutanum áréttum mikilvægi þess að tryggja heyrnarskertum greiðan aðgang að upplýsingum sem Ríkisútvarpið miðlar og auðvelda þeim þannig að vera virkir þátttakendur í samfélaginu. Við bendum einnig á grein um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls og að íslenskt táknmál sé fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og afkomenda þeirra sem þurfa að reiða sig á það til tjáningar og samskipta. Sú ákvörðun Alþingis frá því fyrir liðlega ári síðan, sem var tímamótaákvörðun og mikið mannréttindamál þegar samþykkt var að táknmál væri fyrsta mál þessara hópa, leggur mjög ríkar skyldur á herðar almannamiðlinum, sem við skattgreiðendur höldum úti með nefskatti og öðrum hætti, að miðla efninu þannig að þessir hópar geti notið þess og numið á sínu fyrsta máli. Við bendum á það í nefndarálitinu það sé skylda stjórnvalda að styðja við þessa ákvörðun. Er það álit meiri hlutans með hliðsjón af framangreindu að rétt sé að leggja til þá breytingu að skylda Ríkisútvarpið til textunar á öllu fréttaefni og eftir atvikum öðru dagskrárefni þar sem um sé að ræða brýnt jafnréttismál fyrir hluta þjóðarinnar. Um það var mikil samstaða í nefndinni og lögðum við okkur mjög fram um að ná þeirri breytingu inn. Við ræddum það töluvert á liðnum þingum á síðustu árum, t.d. lagði hv. þingmaður Frjálslynda flokksins, fyrrverandi varaþingmaður, Sigurlín Margrét Sigurðardóttir, fram mál í þá veru. Ég vildi sérstaklega nefna þetta mál. Mér þykir mjög mikilsvert og ég er mjög ánægður með það að þetta skuli koma fram. Eins og ég sagði áðan var það almennt álit í nefndinni, þvert á alla stjórnmálaflokkana og fulltrúa þeirra í nefndinni, að þær breytingartillögur sem hér eru lagðar fram væru allar til bóta fyrir Ríkisútvarpið, styrktu þennan mikla fjölmiðil og breyttu honum til batnaðar og umgjörð hans og umhverfi. Við náðum þeim árangri að sjö þingmenn af níu eru á nefndaráliti meiri hlutans sem við afgreiddum úr nefndinni fyrir nokkrum dögum síðan, að vísu með fyrirvara eins þingmanns, hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Og þó að þingmenn Sjálfstæðisflokks séu ekki á nefndarálitinu tóku þeir svo sannarlega mikinn þátt í vinnunni. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, fyrrverandi menntamálaráðherra, hafði mikil áhrif til góðs á framvindu málsins og tók mjög einbeittan og ábyrgan þátt í starfinu. Skipti aðkoma hennar að málinu og þekking hennar á Ríkisútvarpinu mjög miklu máli fyrir það að við náðum þessari jákvæðu niðurstöðu. Bind ég vonir við að mjög breið samstaða verði um málið í atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. þó að ekki sé hægt að fullyrða um að hún verði samhljóða, en vonandi gengur hún því sem næst. Ég vildi nefna að á lokasprettinum skilaði nefnd undir forustu Finns Becks af sér niðurstöðu varðandi aðkomu og aðgengi fylkinga eða flokka í þjóðaratkvæðagreiðslu, þingkosningum og forsetakosningum að Ríkisútvarpinu. Fram kom tillaga um frjálsan tíma. Það var þannig í þó nokkrum kosningum alveg til ársins 2007 að flokkarnir fengu um 20 mínútur hver, skiluðu inn spólu, eins og það er kallað, sem sagt tilbúnu efni, langri auglýsingu sem sýnd var á ágætum sjónvarpstíma. Í rauninni var niðurstaða nefndarinnar um hvort þetta yrði endurvakið með einhverjum hætti sú að allir fengju tiltekinn ókeypis tíma. Það olli nokkrum ágreiningi um hvort það skaraðist á við ritstjórnarlegt hlutverk Ríkisútvarpsins að skylda það til að sýna efni til kynningar á framboðum og flokkum og frambjóðendum sem það hefði enga aðkomu að. Ég held að við höfum náð góðri niðurstöðu þar og var ágæt sátt um það í nefndinni. Það má alltaf bæta við síðar ef menn telja að það auki við það sem við leggjum til ef fylkingar og framboð fá frjálsan tíma, eða „free airtime“, eins og það var kallað. Þetta skarast í raun ekki við hlutverk Ríkisútvarpsins. Í 7. tölulið 2. mgr. 3. gr. leggjum við til að Ríkisútvarpið skuli kynna framboð til almennra kosninga, helstu stefnumál framboða og frambjóðenda og fylkinga eftir atvikum, og greina ítarlega frá niðurstöðum kosninga. Þá skal veita öllum gildum framboðum til Alþingis og forsetakosninga, sem og fylkingum í þjóðaratkvæðagreiðslum, jafnt tækifæri til að kynna stefnumál sín á hefðbundnum dagskrártíma í sjónvarpi og skal Ríkisútvarpið birta reglur þar að lútandi. Í alþingiskosningum er heimilt að takmarka útsendingartíma þeirra framboða sem ekki bjóða fram í öllum kjördæmum þannig að þau fái hlutfall af heildarútsendingartíma til samræmis við það hlutfall kjördæma sem þau bjóða fram í. Við teljum að það sé ágætisniðurstaða. Auðvitað er hún ekki alveg samhljóða tillögu nefndarinnar, sem vann mjög gott starf og hefði í sjálfu sér alveg mátt skoða það að hafa tillögu þeirra þarna líka, að framboðin fái ákveðinn auglýsingatíma ókeypis og skili bara inn því efni. En ég held að þetta sé heppilegt skref í rétta átt. Það er útskýrt ágætlega í nefndarálitinu hvað átt er við. Ekki er átt við að hvert framboð fái tvær mínútur í einhverja örkynningu rétt fyrir kosningar heldur mun Ríkisútvarpið fjalla með ítarlegum hætti um helstu stefnumál og stöðu viðkomandi framboða. Reynist það ekki nægjanlega vel eða verði ágreiningur um það, eins og var fyrir fjórum árum um umfjöllunina fyrir kosningarnar, verður það bara endurskoðað. Það er þá ekkert mál að bæta við greinina ef talin verður þörf á því eftir kosningarnar í vor að framboðin fái að auki frjálsan auglýsingatíma. Ég held að þetta muni reynast vel og sé farsæl og ágæt lending. Almennt náðist mjög góð samstaða um málið, um þær breytingartillögur sem við leggjum til. Auðvitað skiptir miklu máli að bærileg samstaða og friður sé um umgjörð opinbers fjölmiðils í almannaþágu þó að við höfum alls ekki tæmt umræðuna í nefndinni um hlutverk og endanlegt skipulag á stofnuninni, fjarri því. Við teljum að allar tillögurnar séu mjög til bóta og styrki stöðu Ríkisútvarpsins og auki samstöðu, sem þarf þó að halda við, um rekstur á ríkisútvarpi í almannaþágu þar sem hver einasti Íslendingur á fullorðinsaldri leggur hlutfallslega töluvert mikið af mörkum til rekstrar útvarpsins miðað við aðrar þjóðir. Hér eru stigin skref, varfærin en ákveðin, í þá átt að þrengja aðeins að stöðu Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, eins og við höfum talað fyrir í mörg ár, margir þingmenn, a.m.k. í Samfylkingunni út frá ýmsum sjónarmiðum. Ég held að þetta sé heppilegt skref í þá átt. Það má þá stíga stærri skref fljótlega ef þetta reynist ekki nægjanlegt að einhverra mati, en þess þarf alltaf að gæta að við erum um leið að skerða tekjur útvarpsins ef við takmörkum mínútufjölda þess á auglýsingamarkaði mjög verulega og þurfum þá að geta mætt því með einhverjum hætti. Eftir svo ítarlegu vinnu sem staðið hefur yfir á nánast öllu þessu kjörtímabili bind ég vonir við að málið gangi til atkvæða Ríkisútvarpinu til framdráttar og hagsbóta.

Forseti. Það hefur verið rifjað upp í þessari umræðu, og ekki að ástæðulausu, að hér erum við að fjalla um mál sem um urðu gríðarleg átök á næstsíðasta kjörtímabili, á kjörtímabilinu 2003–2007. Ég man ekki hve margar atlögur voru þá gerðar að því að breyta Ríkisútvarpinu og tókst að lokum. Um það var deilt harðlega og haldnar um það margar og miklar ræður. Mér er þetta auðvitað minnisstætt því að ég var einn af þeim sem stóðu framarlega í þeim slag. Það er rétt að rifja upp að af okkar hálfu, minni og þeirra sem voru með mér í flokki í þessu máli, fjallaði málið fyrst og fremst um að tryggja og sjá til þess að Ríkisútvarpið yrði sjálfstætt og öflugt almannaútvarp. Við leiddum að því ýmis rök af hverju það ætti að vera sjálfstætt og öflugt og við gagnrýndum það frumvarp sem þá var rætt fyrir að það væri í fyrsta lagi ekki nógu sjálfstætt, í öðru lagi ekki nógu öflugt og í þriðja lagi ekki nógu mikið almannaútvarp. Ég ætla ekki að rifja núna upp þessi rök sem menn geta fundið, ef þeir eru fundnir eða fyndnir, í Alþingistíðindum og á netinu, í greinum og umræðum, en það er rétt að taka þetta fram og það líka að um þetta stóð slagurinn af okkar hálfu en miklu síður um sjálft formið sem þó bar miklu meira á í fjölmiðlum og umræðum manna á meðal, þ.e. hvort Ríkisútvarpið ætti að vera ríkisstofnun, eins og hún var þá, hvort ætti að breyta því í hlutafélag, þótt opinbert héti, eða hvort fara ætti einhverja aðra leið. Við höfðum þá skoðun og tillögu að ríkisstjórnin ætti að verða sjálfseignarstofnun og ég tel raunar enn að svo eigi að vera. Bent var á þá galla á því að lagaleg umgjörð sjálfseignarstofnana er ákaflega léleg og við höfum enn ekki undið okkur í það á þinginu að bæta hana. Gallar við hlutafélagsformið eru ýmsir, kostir við það eru líka ýmsir, en í þessu máli tel ég, og það var afstaða okkar samfylkingarmanna þá og er enn, að það sé ekki formið sem skiptir máli heldur innihaldið, með öðrum orðum, þá þeim orðum sem Deng Xiaoping Kínaleiðtogi lét út úr sér - og hafi þökk fyrir það þó að ekki væri allt þakkar vert sem hann gerði - að ef kötturinn veiddi mýs skipti ekki máli hvort hann væri svartur eða hvítur. Það frumvarp sem hingað er komið með breytingartillögum og eftir umfjöllun í þinginu er til fyrirmyndar. Það er athyglisvert eftir þessar deilur frá 2003–2007, og hlýtur að vera lærdómsríkt fyrir þá sem í þeim stóðu, þar á meðal mig, en ekki síst fyrir þá sem það frumvarp fluttu, þáverandi menntamálaráðherra, hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og flokksmenn hennar og stuðningsmenn málsins í Framsóknarflokknum þá, og athyglisvert að nú tekst mikil samstaða á svipuðum grunni og við settum fram um það að stíga skref í áttina að því að Ríkisútvarpið verði, hvort sem það heitir hlutafélag eða eitthvað annað, sjálfstætt og öflugt almannaútvarp. Það frumvarp sem núverandi hæstv. menntamálaráðherra flytur fær stuðning frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar, stuðning fulltrúa allra þeirra flokka sem þar eiga sæti nema eins, sem er Sjálfstæðisflokkurinn, og mér heyrast sjálfstæðismenn hafa tekið frumvarpinu þokkalega vel. Að minnsta kosti liggur ekki fyrir minnihlutaálit frá þeim um málið og ég hef ekki komið auga á neinar breytingartillögur frá þeim við þessa umræðu. Ég ætla ekki að ræða hin smærri atriði í frumvarpinu. Ég á ekki sæti í nefndinni og ætla ekki að verja tíma mínum í að skipta mér af umræðu sem þar fer fram. Ég styð málið í heild sinni og að mér sýnist flestar þær breytingartillögur sem hér eru fram lagðar við það. Ég ætla hins vegar að lýsa í stuttu máli þeim breytingum sem það hefur í för með sér og segja álit mitt á einhverjum þeirra. Í markmiðsgreininni er lögð aukin áhersla á almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins. Hlutverki þess og skyldum sem fjölmiðils í almannaþágu er í II. almennum kafla lýst ítarlegar en í gildandi lögum. Ég styðst hér, forseti, við athugasemdirnar. Það á að skilja á milli fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu og annarrar starfsemi Ríkisútvarpsins, sem okkur fannst einmitt mjög mikilvægt á sínum tíma, með því að stofna um aðra starfsemi sérstök dótturfélög sem eru þá í fjarlægð frá aðalfélaginu sem hefur annað hlutverk. Það á líka að skilja á milli þessara hlutverka fjárhagslega þannig að dótturfélögin hafi sinn fjárhag og útvarpið sjálft annan fjárhag. Síðan eiga samkeppnisyfirvöld að hafa lögsögu yfir þeirri starfsemi sem ekki fellur undir almannaþjónustu. Þetta tel ég að séu allt framfaraskref og fagna því að um þau skuli hafa náðst þessi samstaða. Ríkisútvarpið verður væntanlega alltaf í einhvers konar tvöföldu hlutverki. Annars vegar er það almannamiðill samkvæmt þeirri hefð og hugsun, og hugmyndafræði held ég að megi segja, sem á uppruna sinn í Evrópu og viðgengst um alla álfuna þótt það sé í svolítið mismunandi formi. Það er einnig búsett í Bandaríkjunum þó að það taki á sig allnokkuð aðra mynd þar. Því hlutverki fylgja vissar skyldur og viss starfsemi sem stundum rekst á við útvarpsstöðvar sem sjálfstæðar eru, og ég vil kalla sjálfstætt starfandi frekar en „frjálsar“ eins og Ríkisútvarpið og almannaútvarpið sé þá ófrjálst. Ég held að það sé rétt að kalla þær sjálfstætt starfandi og þær starfa auðvitað á tilteknum markaði. Vinna þeirra og starfsemi mótast af því. Það er ekki hnjóð, það er ekki slæmt í sjálfu sér að starfa á markaði en það mótar hins vegar starfsemina. Þess vegna þarf að vera til á þessu mikilvæga samfélagssviði almannaþjónusta sem mótast ekki af starfsemi á markaði. Skilin þarna verða alltaf óglögg, ekki síst ef á að uppfylla það að almannaútvarpið sé ekki aðeins sjálfstætt heldur líka öflugt. Með þessu frumvarpi eru stigin skref sem ég held að verði afar áhugavert að fylgjast með og eru að mínu viti í rétta átt og í samræmi við málflutning minn og annarra þeirra sem stóðu í þessum stóli löngum stundum fyrr á árum að ræða þessi mál. Það skiptir að sjálfsögðu líka máli að sá ráðherra sem fer með eignarhlut ríkisins í Ríkisútvarpinu, þetta eina 100% hlutabréf, er ekki lengur fjármálaráðherra. Það voru auðvitað mistök og skrýtin ráðstöfun á sínum tíma, hafði ákveðin rök sem komið hefur í ljós að eiga illa við Ríkisútvarpið, en nú heldur mennta- og menningarmálaráðherra á hlutabréfinu. Ég tel að það sé framför en enn meiri framför vona ég að felist í nýju fyrirkomulagi við val á stjórn Ríkisútvarpsins og nýrri verkaskiptingu milli hennar og útvarpsstjórans. Ég tel að við höfum náð athyglisverðum sáttum um að gera tilraun með stjórn Ríkisútvarpsins sem ekki hefur verið gerð áður. Menn hafa rætt margt og mikið um það mál, þ.e. hvað ætti að taka við af hinu pólitískt skipaða útvarpsráði sem einu sinni var, og niðurstaðan varð sú að við því tók annars vegar útvarpsstjóri sem var gerður fullkomlega sjálfstæður eins og forstjóri í fyrirtæki og hins vegar stjórn sem kjörin var pólitískri kosningu á Alþingi. Margar aðrar leiðir hafa verið nefndar, en hér held ég að farið sé bil beggja með því að komið er á fót þessari valnefnd sem síðan skipar fulltrúa í stjórnina. Ráðherra á þar hins vegar formann og starfsmannasamtökin áheyrnarfulltrúa. Miklu máli skiptir að starfsmenn sitji í stjórninni þótt þeir hafi þar ekki atkvæðisrétt, sem vel kann að vera að sé ekki að öllu leyti heppilegt, en þeir hafa málfrelsi og tillögurétt og geta dreift upplýsingum og punktum úr umræðu, bæði frá gólfinu í Efstaleiti meðan Ríkisútvarpið er þar og upp á við og líka úr stjórninni og niður á við. Það skiptir líka máli að verksvið stjórnar og útvarpsstjóra sé með öðrum hætti en nú gildir, að útvarpsstjóri sé með einhverjum hætti framkvæmdastjóri þeirrar stjórnar sem á að vera á Ríkisútvarpinu og að starf hans mótist ekki af starfsháttum forstjóra í einkafyrirtæki. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta en ég held að það hafi komið í ljós, að þeim manni fullkomlega ólöstuðum sem nú gegnir starfi útvarpsstjóra, að þetta er ekki heppilegt og að stjórn Ríkisútvarpsins þarf að geta haft um ýmsa hluti að segja í starfi stofnunarinnar þótt þar sé að sjálfsögðu undantekin dagskrá Ríkisútvarpsins frá degi til dags, fréttaflutningur o.s.frv. sem útvarpsstjórinn á að standa vörð um fyrir sína starfsmenn og það hlutverk að Ríkisútvarpið sé eins sjálfstætt og nokkur kostur er. Það er talað um innra gæðaeftirlit og það verður fróðlegt að sjá hvernig til tekst með það. Það er líka minnst á það að mat á frammistöðu Ríkisútvarpsins um almannaþágu verði í höndum fjölmiðlanefndar sem stofnuð var með öðrum lögum. Það mat er í núverandi lögum falið Ríkisendurskoðun. Við gagnrýndum það mjög á sínum tíma og ég man að þáverandi ríkisendurskoðandi og menn með honum komu á fund menntamálanefndar um þetta efni og töldu að þeir ættu ekki í mjög miklum erfiðleikum með þetta mat. Það varð síðan í skötulíki og þegar ég hitti þessa menn aftur sem þingmaður fyrr á kjörtímabilinu viðurkenndu fulltrúar Ríkisendurskoðunar að þetta hefði reynst rangt mat hjá þeim og þeir hefðu ekki burði til þess, jafnvel með aðstoð, að gera þetta en fjölmiðlanefndin ætti að geta gert það betur og verið þá fulltrúi almennings gagnvart starfsmönnum Ríkisútvarpsins, stjórn þess og útvarpsstjóra úr hinni áttinni. Hinn fulltrúi almennings er auðvitað menntamálaráðherra sem á að haga sér sem slíkur. Ég ætla ekki að fara mikið út í útvarpsgjaldið og umræður um það. Ég hef áður sagt að allir kostir við fjármögnun Ríkisútvarpsins séu vondir og stend við það. Ég hafði og hef miklar efasemdir um útvarpsgjaldið, hefði viljað leita annarra leiða og reyna að minnsta kosti einhverjar tilraunir í þá átt. Menn hafa nefnt fjölmargar leiðir, þar á meðal tengingu við fasteignaskatta. Ég held að þetta verði framhaldsmál og það er sjálfsagt að ræða það áfram en aðalmálið þegar menn ræða um þetta er auðvitað að ríkisstjórnin fái tekjur, og þær hæfilega miklar. Í því sambandi verður að nefna að hér er stigið enn eitt gott skref, að því er mér sýnist, það að takmarka auglýsingatekjur Ríkisútvarpsins. Ég tel það nauðsynlegt af tveimur orsökum og er rétt að telja þær báðar fram, annars vegar vegna þess að Ríkisútvarpið á ekki að standa í samkeppni um fé við þær stöðvar sem hér starfa á markaði, hinar sjálfstætt starfandi stöðvar sem ég vil kalla, a.m.k. ekki um of þótt ekki eigi kannski að útrýma með öllu auglýsingum og tilkynningum í Ríkisútvarpinu. Hins vegar er það vegna þess að Ríkisútvarpið hefur hreinlega ekki gott af því að taka verulegan hluta af tekjum sínum á auglýsingamarkaði. Það er sama hversu gott, heilbrigt og kjarnmikið fólk starfar hjá Ríkisútvarpinu, tekjur af auglýsingum hafa óhjákvæmilega áhrif á ákvarðanir sem teknar eru um dagskrá, ákvarðanir sem eru umfram það sem vera á. Stundum eru auðvitað tengsl á milli auglýsingateknanna, vilja auglýsandans til að auglýsa og þess fjölmennis sem fylgist með dagskránni. Það er alveg prýðilegt en Ríkisútvarpið hefur sem almannaútvarp umframskyldur og á að taka ákvarðanir sem eru óháðar vilja auglýsenda til að kosta dagskrána með auglýsingum eða öðrum viðskiptaboðum þannig að talað sé það mál sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, þ.e. með kostun og ýmsum öðrum hætti. Hér hefði ég viljað ganga lengra og mér þótti athyglisvert að heyra að hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir, fyrrverandi menntamálaráðherra, var líka á þeirri skoðun. Hóf er þó best í hverjum hlut og það er rétt að láta nú líða nokkurn tíma eftir að við höfum samþykkt þetta sem ég treysti að verði notaður til þess að skoða hvaða áhrif þessar breytingar hafa, þessar miklu breytingar sem hér verða, áður en við göngum skrefi lengra í þessu. Að lokum ítreka ég það sem ég sagði í upphafi. Ég tel að hér sé gott mál á ferð. Ég fagna þeirri samstöðu sem um það ríkir sem og þeim endalokum sem áratugalangar deilur um þetta mál fá nú. Ég vona að það verði friður um starfsemi Ríkisútvarpsins og öflugur stuðningur við hið góða starf sem þar fer fram eða þar á að minnsta kosti að fara fram þótt stigin verði í framtíðinni fleiri skref í áttina að því sem við þurfum á að halda - sem er sjálfstætt og öflugt almannaútvarp.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið ræðum við frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Í upphafi máls vil ég ítreka mikilvægi þess, og þá stefnu Framsóknarflokksins, að Ríkisútvarpinu sé gert kleift að sinna því að vera fjölmiðill í almannaþágu á sem bestan hátt. Þar hefur skort verulega á í gegnum tíðina, einfaldlega vegna þess að Ísland er stórt land og það kemur ævinlega fram ný tækni til þess að tryggja að hægt sé að útvarpa eða senda boð út um land. Svona til gamans sagt var ég viðstaddur þegar vindmyllurnar hjá Landsvirkjun innan við Búrfellsvirkjun voru settar í gang fyrir nokkru. Í ræðu sinni þar lýsti hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra því að heima hjá honum, eins og víða um sveitir áður en rafmagnið kom, voru vindmyllur. Þær gengu náttúrlega misjafnlega og ekki var hægt að nýta allt rafmagnið. Því var safnað á geyma og þegar lítið var eftir af rafmagninu, ef þurfti að velja á milli, settu menn rafmagnið heldur á útvarpið til þess að hlusta á það og sátu í myrkrinu heldur en að lýsa upp húsið. Ég held að það sé gott dæmi um að alveg frá því að Ríkisútvarpið kom fram á sínum fyrstu árdögum hafi það verið mjög mikilvægur þáttur í samfélagi allra landsmanna og menn hafi lagt mikið upp úr því að ná til þess. Þess vegna er sú ríka krafa sem við gerum til Ríkisútvarpsins til staðar, að það sé fjölmiðill í almannaþágu, geti nýtt sér nýjustu tækni og sé ekki bundið við að veita þjónustu fyrst og fremst á þéttbýlli stöðum heldur tryggi að það sé aðgengilegt um land allt. Við horfum auðvitað ekki bara á útvarpssendingar í því efni heldur líka á sjónvarpsútsendingar. Nú hefur þeim fleygt fram og enn horfir til nýrra vega og nýrrar áttar í því efni. Ég hef nokkrar áhyggjur af því ef menn ætla sér að nota örbylgju eða loftsendingar áfram sem aðaldreifileiðina í dreifbýli. Við sjáum nú þegar að miklar truflanir eru á útsendingum mjög víða og víða næst sjónvarp alls ekki. Ég held að mikilvægt sé að menn horfi í þá átt sem ég hef rætt nokkrum sinnum í vetur, m.a. við hæstv. innanríkisráðherra, að efla fjarskiptatengsl í landinu. Sá möguleiki er miklu nær en við höldum. Annars vegar eru fjarskiptafyrirtækin að setja á laggirnar svokallað ljósnet þar sem er farið í heimakassa allt að 400 metra frá íbúðarhúsum eða jafnvel nær í gegnum ljósleiðara, síðan eru koparstrengir eða þeir strengir sem eru þar fyrir hendi nýttir til þess að senda gögnin inn í húsin og inn í tækin. Þessu er auðvitað ekki til að heilsa í dreifbýlinu. Þar verða menn að horfa til dýrari lausna, að leggja ljósleiðara heim á hvert heimili. Það hefur hingað til verið talið gríðarlega dýrt, við erum að tala um einhverja tugi milljarða. Svo er alls ekki. Fjarskiptafyrirtækið Míla hefur upp á síðkastið verið að kynna að hægt sé að fara aðrar leiðir. Ég hef einmitt rætt það við hæstv. innanríkisráðherra, í þessum ræðustól við hv. þingmenn, að hægt væri að fara leiðir sem tæknin er nú farin að veita og finna leiðir til þess að gera þetta á mun ódýrari hátt. Við virðumst vera að tala um í mesta lagi 5 milljarða, fyrir að ljósleiðaravæða öll heimili landsins, kannski 6 ef við tækjum allan kostnað við ljósnetsvæðinguna inn. Þetta er stærðargráða sem er allt önnur heldur en sú sem við höfum verið að ræða. Að þessu þyrftu opinberir aðilar að koma í gegnum ríkisvaldið, þ.e. alþjónustusjóður með þær kvaðir sem við leggjum á um hvað við viljum fá út úr slíku kerfi og auðvitað fjarskiptasjóður sem á að jafna möguleika landsmanna til þess að nýta sér þessi fjarskipti. Auðvitað eru útvarps- og sjónvarpssendingar ekkert annað en fjarskipti og verða það sérstaklega í framtíðinni með gagnvirku sjónvarpi. Síðan eiga fjarskiptafyrirtækin sjálf að koma að þessu. Svo er hugsanlegt að aðrir aðilar eins og sveitarfélög eða íbúar beint geti komið að verkinu. Þá er þetta orðið framkvæmanlegt á mun styttri tíma. Kannski ættum við að setja okkur það sem verkefni að undirbúa þessa fjármögnun því það er hún sem skiptir máli. Stofnkostnaðurinn er hvað dýrastur en rekstrarkostnaðurinn er mjög lágur, þetta snýst fyrst og fremst um að greiða niður fjármögnunina á einhverju árabili. Hægt væri að gera þetta á fjórum, fimm árum og þar með tryggja að þeirri tæknilegu hindrun sem er í vegi þess að Ríkisútvarpið sé fjölmiðill í almannaþágu, alls almennings í landinu, væri rutt úr vegi á kannski fimm, sex árum. Því legg ég áherslu á, frú forseti, að ég tel þetta vera einn helsta ágalla þess að Ríkisútvarpið hafi getað sinnt því verkefni að vera raunverulega fjölmiðill í almannaþágu. Síðan er hægt að rífast um stefnur og strauma og hvort menn hafi farið út af línunni í einstökum þáttagerðum, eins og hefur komið fyrir að menn taki upp til umræðu hér í þinginu eða eitthvað slíkt, en til þess að hægt sé að ná tilgangi sínum verður tæknilega lausnin að vera fyrir hendi og hún er fær. Ríkisútvarpið á auðvitað líka að koma að málinu. Ég veit ekki betur en það sé að fara í gríðarlega endurnýjun á sendum. Ég held að það sé ekki rétt að Ríkisútvarpið með sínum fjármiðlum fari þá leið. Ég held að þetta eigi að vera sameiginlegt verkefni sem ríkisvaldið stýri og fleiri aðilar komi að því, það verði kannski gert til dæmis í gegnum þetta fyrirtæki Mílu. Þar með verði grunnnetskerfi komið á laggirnar, hver sem síðan á að eiga það. Menn geta rætt hvort skynsamlegt sé að lífeyrissjóðirnir eigi það. Eftir hrunið held ég að eignarhald á þessu fyrirtæki sé upp í loft. Það eru „reguleraðar“ tekjur af því, það getur ekki tekið sér hvaða tekjur sem er, en á því er ákveðin ávöxtunarkrafa. Innan hennar gætu lífeyrissjóðirnir án efa fengið sín 3,5% sem er ávöxtunarkrafa þeirra. Þetta væri fjárfesting í almannaþágu sem stæði undir lífeyrisskuldbindingum okkar í framtíðinni og tryggði þetta kerfi. Ég held að rangt væri ef Ríkisútvarpið færi í stórfellda endurnýjun á sínum sendum fyrir verulega fjármuni, hvort sem væri útvarps- eða sérstaklega sjónvarpssendum, þegar hægt væri að fara leið sem er miklu betri og tryggari heldur en loftsendingar. Þá er ég búinn með þann þátt sem ég ætlaði að ræða um í sambandi við að tryggja fjölmiðil í almannaþágu. Ég legg eftir sem áður ríka áherslu á og ítreka stefnu okkar framsóknarmanna í því, við viljum standa vörð um Ríkisútvarpið. Fulltrúi okkar í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, ritar einmitt undir þetta nefndarálit, reyndar með fyrirvara, en hann snýr ekki að þessum þætti málsins. Ég fagna því líka að það sé að skapast nokkuð breið samstaða um málið. Annar þáttur sem við framsóknarmenn höfum lagt ríka áherslu á er að sá nefskattur sem við leggjum á renni til RÚV, til Ríkisútvarpsins. Hann sé ekki notaður til þess að fjármagna annan rekstur ríkisins eins og við höfum horft upp á síðustu árin, kannski allt of mörg. Ég held að það sé í raun og veru miklu skynsamlegra að afmarka þær tekjur sem við erum tilbúin að setja í þetta í gegnum þennan nefskatt, sem er þá ekkert annað en viðbótarskattur í samfélaginu á fólk í landinu að reyna að viðhalda honum eins lágum og hægt er og að þær tekjur renni til Ríkisútvarpsins en séu ekki notaðar eins og ég segi til þess að fjármagna annan rekstur ríkisins. Á þetta viljum við framsóknarmenn líka leggja mikla áherslu. Varðandi auglýsingatekjurnar verð ég að segja að sá sem hér stendur er alla vega þeirrar skoðunar að til þess að tryggja ákveðið jafnræði á þessum markaði, kannski raunverulega meiri samkeppni heldur en ella, held ég að sé mikilvægt að Ríkisútvarpið sé áfram á þeim markaði. Ekki er hægt, eins og menn hafa bent á, að horfa á Bretland og sumir hafa nefnt hér Danmörku og Danmarks Radio sem dæmi. Við erum að tala um allt aðrar aðstæður. Við erum að tala um aðstæður þar sem búa bara 320 þúsund manns og í til þess að gera stóru og dreifbýlu landi þar sem dreifikerfið verður óhjákvæmilega alltaf miklu dýrara í uppbyggingu, þannig að það verður einfaldlega að leggja aðrar og auknar kröfur um samfélagslega ábyrgð á slík fyrirtæki, sérstaklega fyrirtæki sem eru í opinberri eigu. Þannig að ég held að það sé mikilvægt að RÚV verði áfram á auglýsingamarkaðnum. Það getur vel verið að það sé hægt að afmarka það með einhverjum hætti vegna nefskattsins. Þess vegna er ég ekkert mótfallinn því sem fjallað er um í þessu frumvarpi og nefndaráliti og get alveg tekið undir það. Það síðasta sem ég ætlaði að fjalla um snýr enn frekar að þjónustu í almannaþágu, að hægt sé að dekka það sem er að gerast á þessu stóra landi okkar. Nú þekkjum við að allir stærstu, ég veit ekki hvort ég eigi að segja helstu, fjölmiðlar landsins hafa eðlilega höfuðstöðvar hér í höfuðborginni. Einfaldlega vegna fámennis er ekki hægt að halda úti jafnöflugum fjölmiðlum annars staðar, þótt það sé vissulega gert, til dæmis eru héraðsfréttamiðlar gríðarlega mikið lesnir. Á Akureyri er bæði sjónvarpsstöð og dagblað, þannig að vissulega eru menn að reyna að halda úti öflugri fréttamiðlun og upplýsingamiðlun víða um landið. Það verður að segjast eins og er að með þeirri ákvörðun að heimila RÚV að vera á auglýsingamarkaði og tryggja stofnuninni ákveðnar tekjur með nefskatti verður líka að gera ríkari kröfu til hennar en annarra sem starfa á þeim markaði. Um tíma voru byggð upp svæðisútvörp eða staðir þar sem menn voru með þjónustu á svæðunum. Þær útvarpsrásir höfðu gríðarlega hlustun og í kringum þær byggðist líka upp þjónusta við að senda inn efni í sjónvarpið, bæði fréttir og afþeyingartengt efni. Nú hefur Ríkisútvarpið á liðnum árum sífellt verið að skerða þessa þjónustu víðs vegar um landið. Ég tek dæmi af Suðurlandi, þar hefur í raun og veru aldrei tekist að byggja almennilega upp neitt svæðisútvarp. Það var varla komið á laggirnar þegar það var lagt af. Meira að segja voru þeir fréttaritarar sem sendu inn efni til útvarps eða sjónvarpsins aflagðir, allt með vísan til þess að svo auðvelt væri að sinna þessu hérna frá höfuðborgarsvæðinu. Það verður að segjast eins og er að það hefur því miður ekki gengið eftir. Það er verulegur ljóður á þessum þætti í starfsemi Ríkisútvarpsins. Á hinum er kannski erfitt að taka í lagatexta, en þó held ég að mikilvægt sé að hnykkja á jafnræðishugsuninni hvað þetta varðar og að tryggt sé að þessi þjónusta sé veitt. Ég vil taka eitt lítið dæmi því það er mér mjög nærtækt. Fyrir kjördæmisþing okkar framsóknarmanna sem haldið var 12. janúar var tilkynning send til ríkisfjölmiðlanna um að til stæði að halda þing sem á bilinu 400–500 manns mundu sækja, til þess að raða á lista hjá stjórnmálaafli sem þá mældist næststerkast í því kjördæmi. Það mætti enginn frá Ríkisútvarpinu. Ekki nokkur maður. Þeir mátu það ekki nógu fréttnæmt til að vera á staðnum þó þar væru 450 manns hvaðanæva úr kjördæmi sem spannar frá Hornafirði út á Reykjanestá. Þetta er kannski ekki besta dæmið um að fréttamatið sé ekki rétt, en fjarlægðin á Selfoss er nú bara 50 kílómetrar. Það er rétt hjá þeim, það er fljótlegt að skjótast þangað, það er ekkert mál, en matið var það að þetta væri ekki fréttnæmt af því það var ekki hér. Þeir hefðu svo sannarlega farið í næsta hús ef þar hefði verið haldinn opinn stjórnmálafundur með 400–500 manns. Þetta á ekki síður við um fréttir sem eru bara úr bæjarlífinu, hinu daglega lífi fólksins í héraðinu, þá finnst fólki oft skorta á fréttaflutning. Þegar Ríkisútvarpið lét fréttaritara sinn hjá sjónvarpinu hætta tók samkeppnisaðilinn hann yfir og réði hann. Síðan lagði samkeppnisaðilinn áherslu að sýna næstu tvær, þrjár vikurnar jafnvel eina, tvær fréttir á dag frá viðkomandi aðila til að sýna að samkeppnisaðilinn gæti rækt þetta hlutverk betur en ríkisfjölmiðillinn. Það verður að segjast eins og er að við þingmenn Suðurkjördæmis rákum hornin í þetta og Ríkisútvarpið tók það upp að við værum að skipta okkur af starfsmannastefnu RÚV, sem var kolrangt. Þó ég vilji ekkert slæmt eða jákvætt segja um viðkomandi starfsmann get ég þó sagt að hann er hinn vænsti piltur og er með áhugaverðar fréttir, Magnús Hlynur, en málið snerist ekkert um hans persónu. Það snerist um að einhver væri á staðnum sem mundi fyrir hönd ríkisfjölmiðilsins vera tilbúinn að veita þessa þjónustu á svæðinu, hafa það mat sem nauðsynlegt er til þess að meta hvað er fréttnæmt. Við lesturinn á nefndarálitinu og frumvarpinu gat ég ekki séð að á þessu væri nokkuð tekið, að tryggt væri að þessi þjónusta yrði efld eða sú skylda lögð á herðar Ríkisútvarpinu að sinna þeirri skyldu sem ég tel vera jafnræðisskylda gagnvart almannaþjónustu. Ég vildi því koma þeim þætti að og ætla að ljúka máli mínu með þeim orðum, frú forseti.

Hæstv. forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann talaði um útstöðvarnar úti um landið sem voru lagðar niður á sínum tíma hjá RÚV. Nú er það spurning mín til hv. þingmanns hvort hann ætli sér, komist hann til valda hér og geti haft áhrif á efni frumvarpsins sem við ræðum, að hafa áhrif á að þær útstöðvar, t.d. á Suðurlandi, verði brúkaðar aftur, þ.e. að þeim verði komið upp aftur. Við þekkjum forsöguna. Við þekkjum hvernig var staðið að því á sínum tíma og vitum að okkar ágæti fréttamaður sem starfaði á Suðurlandi starfar nú hjá einkarekinni fréttastofu og sinnir starfi sínu með ágætri prýði. Hver er stefna hv. þingmanns? Mun hann taka þær upp aftur?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að ég kom inn á þetta í máli mínu. Ég var að reyna að fjarlægja umræðu um einstaka starfsmenn vegna þess að mér eiginlega hálfmisbauð að yfirmenn Ríkisútvarpsins skyldu túlka þá afstöðu þingmanna Suðurkjördæmis um að mikilvægt væri að fréttaritari Ríkisútvarpsins væri á staðnum sem afskipti af starfsmannamálum. Það hafði ekkert með það að gera hvort hann sinnti starfi sínu vel eða illa eða hvernig sem það væri. Ég get bara sagt að hann vinnur starf sitt ágætlega og ég hef oft gaman af fréttum hans og fréttamati. Það sem ég var að meina var að ég hefði kannski viljað sjá skýrari ákvæði um þetta. Það er stefna okkar framsóknarmanna að efla svæðisútvarp eða þjónustu Ríkisútvarpsins um allt land sem er m.a. hægt með svæðisútvörpum eða starfsemi á mismunandi landsvæðum. Hv. þm. Skúli Helgason, sem er framsögumaður, benti mér á að í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Með hliðsjón af hlutverki og skyldum Ríkisútvarpsins telur meiri hlutinn engu síður mikilvægt að Ríkisútvarpið komi sér upp fastri starfsemi á völdum svæðum á landsbyggðinni.“ Það er kannski það sem er ítrekað í þá átt, vissulega stendur ekkert í frumvarpinu um það. Ég var að velta því upp hér hvort það væri mikilvægt eða nauðsynlegt að það kæmi hreinlega eitthvað fram um þá frumskyldu, að mínu mati, fjölmiðils í eigu almennings og í almannaþágu, að hann hefði slíkar skilgreindar skyldur í lagatexta eða hvort hægt væri að taka á því með einhverjum hætti. Ég vildi koma því sjónarmiði að í umræðunni.

Hæstv. forseti. Ég spurði einmitt hv. þingmann vegna þessa, af því að fulltrúi Framsóknarflokksins í nefndinni er á nefndarálitinu með fyrirvara, sem lýtur ekki að þessu. Þótt nefndin láti þetta koma fram í nefndaráliti er engu að síður engin breytingartillaga um það en nú hefur spurningu minni verið svarað. Varaformaður Framsóknarflokksins hefur í stuttu máli farið yfir stefnu Framsóknarflokksins varðandi málið og þá er ég ánægð.

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, eins og það er kallað. Ég ætla fyrst að byrja að tala um markaða tekjustofna. Nú er það þannig að allir skulu greiða ákveðið nefgjald, um 19 þús. kr., þó ekki þeir sem eru með mjög lágar tekjur. Ég lagði til á sínum tíma, herra forseti, að þetta yrði gert þannig að persónuafslátturinn yrði lækkaður sem þessu næmi, það kæmi eins út og mundi gera allt kerfið miklu einfaldara. Það sem menn gerðu líka á sínum tíma var að láta hlutafélög borga útvarpsgjald þó að hlutafélög hlusti að mínu mati ekkert voðalega mikið á útvarp eða horfi á sjónvarp, þau eru bara rammi utan um starfsemi og horfa eiginlega ekki á neitt. Það getur verið að starfsmennirnir horfi á sjónvarp, þeir eru þá búnir að borga fyrir áhorfið heima hjá sér. Það getur verið að kúnnarnir horfi á það líka, en þeir eru líka búnir að borga fyrir áhorfið heima hjá sér. Þannig að þetta er mjög undarlegt og er eiginlega tvískattlagning. Þetta hefur þó þann góða kost, svo ég fari dálítið út fyrir efnið, að þetta er ákveðinn kostnaður við að halda hlutafélögum á lífi. Hann getur hlaðist upp ef engin starfsemi er og síðan afskrifa menn þetta einhvern tímann og hlutafélagið fer í þrot. Það er reyndar eitt af því sem við erum í vandræðum með, af því að það kostar að setja hlutafélag í þrot, 250 þús. kr. Þetta eru markaðar tekjur. Það er sífellt meiri ásókn í það að hafa markaðar tekjur og fela ríkissjóði og innheimtumönnum hans að innheimta alls konar gjöld fyrir hitt og þetta. Við þekktum náttúrlega iðnaðarmálagjaldið og við þekkjum búvörugjaldið sem enn er við lýði o.s.frv., þar sem menn nota þetta kerfi, nota hina sterku skattheimtu ríkisins til að innheimta alls konar gjöld. Þetta er gert með Ríkisútvarpið, þar er skattheimta ríkisins sett á fullt við að innheimta af öllum landslýð nefskatt til Ríkisútvarpsins. Nefskatturinn er náttúrlega mjög ófélagslegur skattur, því að fólk með lágar tekjur getur munað mjög mikið um að borga 19 þús. kr., herra forseti, á meðan hátekjufólk munar ekkert um það. Þess vegna er þetta mjög ófélagslegur skattur, sérstaklega af því að margir horfa ekkert á RÚV. Ég horfi óskaplega lítið á það, herra forseti, ég verð að viðurkenna það. Ég kem inn á það á eftir hvað ég horfi á. Aðrir fjölmiðlar sem keppa við Ríkisútvarpið eru náttúrlega í glataðri stöðu að keppa við þennan risa sem fær 3 milljarða á fjárlögum og getur hegðað sér nánast eins og hann vill. Hann fær tekjur á silfurfati meðan aðrir þurfa að keppast við að fá þær, svo er Ríkisútvarpið auk þess á auglýsingamarkaði þar sem það rífur til sín bitana frá hinum sem þurfa að berjast. Ég skil bara ekkert í því hvernig litlar stöðvar halda sér gangandi yfirleitt í þessari samkeppni. Ég skil það ekki. Það er dálítið merkilegt að fólk sem talar um samkeppni í öðru orðinu skuli leyfa sér að búa til svona risa á þessum markaði sem á að byggja á samkeppni en gerir það að sjálfsögðu ekki. Talandi um auglýsingarmarkaðinn, þar er Ríkisútvarpið mjög stórt. Hugmyndir hafa verið uppi um að taka það út af þeim markaði en það hefur ekki gerst. Ég horfi sjaldan á fréttirnar en ég rak augun í það um daginn í fréttunum á RÚV að þar var verið að kynna íslenska kvikmynd, XL. Hún fór mikinn í fréttunum. Í fréttunum kom fram: „Það er stutt í skíthælinn hjá mér“, segir Ólafur Darri Ólafsson, sem leikur áfengissjúkan þingmann sem er skikkaður í meðferð í kvikmyndinni. Svo kom fram að myndin byggði á sannsögulegum atburðum. Þetta var í fréttum Ríkisútvarpsins. Reyndar er búið að taka út þetta með sannsögulegu atburðina þegar maður fær fréttina útskrifaða, það er búið að milda orðalagið. En ég tók þetta dálítið til mín, herra forseti, af því að það vill svo til að ég var og er þingmaður. Mér fannst þetta ekki sérstaklega fallegt, sérstaklega af því að það var sagt að þetta væri sannsögulegt og ég fell í þann hóp sem vísað er til sem þingmaður, þó að það sé nú dálítið langt í það að ég sé haldinn áfengissýki. Þessi mynd var í raun auglýst óskaplega mikið í fréttum Ríkisútvarpsins, ítarlega var fjallað um hana í fréttunum og síðan í Kastljósi á eftir og mikið rætt um hana. Ég fór að velta fyrir mér: Þetta er mjög verðmæt auglýsing, upp á margar milljónir eða milljónatugi miðað við auglýsingaverð annars staðar. Auk þess var rætt um myndina í fréttum þar sem umfjöllunin kemur inn á gafl til fólks og því er ekki sagt að þetta sé auglýsing, þannig að fólk getur ekki farið í varnarstöðu eins og gagnvart auglýsingum. Ég fór að velta fyrir mér: Hversu mikils virði er svona auglýsing fyrir nýja íslenska kvikmynd? Fá aðrar íslenskar kvikmyndir sambærilega auglýsingu? Hvernig stendur auglýsingin á þessari kvikmynd gagnvart t.d. erlendum kvikmyndum? Það á víst að vera jafnræði milli innlendra og erlendra aðila. Spurningin er þessi: Hvers virði er svona auglýsing? Var hún einhvern veginn borguð? Fékk Ríkisútvarpið greitt? Fékk einhver starfsmaður greitt, eða hvernig var þetta allt saman? Þessi mikla umfjöllun um kvikmyndina vakti hjá mér fullt af spurningum. Ég ætla ekki að fara meira út í þetta en það er afskaplega erfitt að berjast við Ríkisútvarpið í samkeppni. Það eru nokkrar litlar stöðvar eins og ÍNN og Útvarp Saga og fleiri stöðvar sem berjast í bökkum og reyna að berjast við þennan risa, en gengur náttúrlega hægt og illa. Ég sé eiginlega ekki hvernig þær fara að. Í gamla daga þegar maður las Þjóðviljann eða Tímann eða Morgunblaðið eða önnur flokksblöð, las maður þau með réttum gleraugum. Hið sama gildir um RÚV, ég nota sömu gleraugun á RÚV. Hér var mikið talað um eignarhald á fjölmiðlum og menn vildu endilega vita hver ætti t.d. Stöð 2. Það var mikil og löng umræða hér á þingi, sennilega lengsta umræðan, um fjölmiðlalögin gömlu sem forseti felldi síðan úr gildi og Alþingi dró til baka. Þar gekk umræðan um eignarhald. Nú vill svo til að sá fjölmiðill sem við erum að ræða í dag, RÚV, er í eigu eins aðila. Það er ríkissjóður. Og hver skyldi fara með ríkissjóð? Það er ríkisstjórnin hæstvirt ásamt með meiri hlutanum á Alþingi. Af hverju skyldu menn hafa áhyggjur af eignarhaldi á fjölmiðlum? Af hverju skyldi þetta mál hafa yfirleitt komið upp þarna um árið? Af hverju skyldum við enn vera að tala um eignarhald á fjölmiðlum? Vegna þess að menn óttast að eigandinn geti haft áhrif á eignina sína, á fjölmiðilinn. Menn telja sig vita að fjölmiðlar séu óskaplega valdamiklir og geti búið til fréttir og annað, búið til atburðarás og geti t.d. sett ríkisstjórn í gott ljós eða slæmt. Þarna kem ég einmitt að punktinum varðandi eignarhaldið. Eins og allir aðrir vita fréttamenn og starfsmenn RÚV nokkurn veginn hver borgar saltið í grautinn hjá þeim. Ef fjármálaráðherra er í góðu skapi getur hann aukið fjárveitingar eða minnkað þær. Það er reyndar búið að taka á því í þessu frumvarpi, en það vill svo til að meiri hlutinn á Alþingi breytir hugsanlega frumvarpinu. Þannig að þótt menn reyni að mynda stjórn með þeim hætti sem tiltekinn er í frumvarpinu, með valnefnd o.s.frv., getur stjórnarmeirihlutinn eftir sem áður alltaf breytt frumvarpi um Ríkisútvarpið og það er ríkisstjórnin sem hefur um það að segja. Eignarhaldið er nefnilega hættulegt, það er einn aðili með hlutafélagið. Það er reyndar menntamálaráðherra í þessu frumvarpi en var áður fjármálaráðherra. Eigandinn hefur heilmikið um málið að segja. Þess vegna, þegar ég hlusta á RÚV, set ég upp sömu gleraugun og í gamla daga þegar ég las Moggann og vissi að Sjálfstæðisflokkurinn stýrði honum, eða þegar ég las Tímann og vissi að Framsóknarflokkurinn stýrði honum. Ég set upp nákvæmlega sömu gleraugun. Ég veit að það er ríkisstjórnin sem stýrir Ríkisútvarpinu. Enda stendur alveg greinilega að RÚV er í eigu íslenska ríkisins, sem er kennitala, einn aðili, og það má ekki einu sinni selja það. Það sem gleður mig, herra forseti, er sú samkeppni sem er komin utan úr heimi. Það vill svo til að ég horfi töluvert á sjónvarp þegar mér hentar, en það er ekki íslenska sjónvarpið. Ég horfi á þýska sjónvarpið og fylgist með fréttum og fæ allt aðra mynd af heiminum, það er svo merkilegt. Ég fæ einhvern veginn aðra mynd af heiminum, dálítið utan frá. Það er mér mjög verðmætt að hafa aðra mynd af heiminum en þá sem Ríkisútvarpið og innlendir fjölmiðlar gefa mér. Svo gerist nokkuð merkilegt, herra forseti. Ég horfi líka á kínverska ríkissjónvarpið. Af hverju skyldi ég gera það? Það gefur mér eiginlega mestu upplýsingarnar. Ég veit að kínverska ríkissjónvarpið er nákvæmlega eins og Tíminn í gamla daga sem var háður Framsóknarflokknum. Kínverska ríkissjónvarpið er algjörlega háð ríkisstjórn Kína. En þegar horft er á kínverska ríkissjónvarpið skynjar maður geysilegar breytingar innan Kína, þó að það komi þessu máli kannski ekki endilega við. Það er verið að tala um vandræði og fjárhagsvandræði fólks, og um félagsleg vandamál í Kína. Það hefði verið óhugsandi fyrir tíu árum eða svo. Það er líka farið að tala um mengun, herra forseti, í kínverska ríkissjónvarpinu. Það segir mér helling. Það segir mér heilmikið um að það eru að verða miklar breytingar í Kína og stjórnvöld eru greinilega farin að horfa á félagslegu vandamálin sem þar eru til staðar en voru áður bara þöguð í hel. Þetta fréttum við náttúrlega ekkert hér á Íslandi, vitum lítið af þessu. Kannski er ég að segja einhverjum heilmiklar fréttir. Þessi samkeppni gerir það að verkum að ég hef ekkert voðalega miklar áhyggjur af RÚV þó að eigandinn sé einn og hann stýri því að ég tel með sínum hætti. Svo kemur alltaf ný ríkisstjórn og kannski verður Sjálfstæðisflokkurinn í næstu ríkisstjórn. Þá munu stjórnarandstöðuþingmennirnir allt í einu uppgötva að kannski sé betra að Ríkisútvarpið sé ekki svona geysilega öflugt og óvægið í samkeppninni. En það gerist síðar og þá er það orðið of seint því það er hugsanlegt að Sjálfstæðisflokkurinn vilji bara beita því eins og aðrir í sína þágu. Þetta byggir á því að þarna er einn eigandi og hann fer með allt valdið. Svo les ég hérna setningu í nefndaráliti meiri hlutans sem er alveg ótrúleg, miðað við það að nú er 21. öldin. Þar stendur, með leyfi herra forseta: „Í 7. gr. frumvarpsins er fjallað um viðskiptaboð. Í ákvæðinu er mælt fyrir um skilvirkar og gagnsæjar reglur svo draga megi úr umsvifum Ríkisútvarpsins á markaðnum enda er eitt af markmiðum frumvarpsins að draga úr vægi viðskiptalegra sjónarmiða í starfsemi þess og stuðla að eðlilegu samkeppnisumhverfi á fjölmiðlamarkaði.“ Það á sem sagt að draga úr viðskiptalegum sjónarmiðum. Þetta les maður á 21. öldinni. Það er ekkert verið að hugsa um viðskiptaleg sjónarmið heldur eitthvað annað, ég veit ekki hvað, kannski listrænt eða eitthvað svoleiðis. Þetta les maður hér. Svo les ég eitt líka sem byggir á ákveðnum misskilningi. Í nefndaráliti meiri hlutans sem við erum að ræða er fjallað um stjórn Ríkisútvarpsins á síðu 5, með leyfi herra forseta: „Fjallað er um stjórn Ríkisútvarpsins í 9. gr. frumvarpsins. Fram kemur í 1. mgr. að stjórn Ríkisútvarpsins skuli skipuð sjö mönnum og jafnmörgum til vara. Það er álit meiri hlutans að jafnréttissjónarmið skuli gilda um Ríkisútvarpið eins og um aðrar stofnanir í eigu ríkisins.“ Já, en þetta er hlutafélag. Þetta er opinbert hlutafélag. Það merkilega er, herra forseti, að í lögum um hlutafélög nr. 2/1995, stendur í 2. mgr. 63. gr. að í opinberum hlutafélögum, eins og á við um Ríkisútvarpið, skuli gæta jafnræðis milli karla og kvenna. Þetta er þegar í lögum um opinber hlutafélög. Þarna hefur meiri hlutinn ekki þekkt lögin um opinber hlutafélög. Í lögunum stendur reyndar að þetta skuli gilda um opinber hlutafélög sem eru með 50 starfsmenn eða fleiri. Ríkisútvarpið er með 50 starfsmenn eða fleiri. Svo er það stjórnarkjörið. Það er mjög skrýtið, herra forseti. Nú stendur í hlutafélagalögum að aðalfundur skuli kjósa stjórn en í þessu fyrirtæki, þessu opinbera hlutafélagi sem fellur undir hlutafélagalög, stendur að áður en stjórn er kjörin eða kosin á aðalfundi skuli hún tilnefnd til tveggja ára. Það er búið að kjósa hana. Það er búið að tilnefna hana áður en hún er kosin. Til hvers er kosningin þá? Hvernig gilda reglur hlutafélagalaga um kosningu í stjórn þegar búið er að tilnefna hana áður? Ráðherra tilnefnir einn mann, hann á sem sagt formanninn. Það er ágætt, það undirstrikar bara að það er einn eigandi sem á þetta og á að stjórna fyrirtækinu. Starfsmennirnir vita náttúrlega að það er eins gott að hafa formanninn góðan í stjórninni. Síðan tilnefna starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins einn mann, annan til vara. Þá kemur sú merkilega slaufa að starfsmaðurinn er yfir útvarpsstjóra og útvarpsstjóri er yfir starfsmanninum. Það þykir aldrei gott. En allt í lagi, þarna er búin til slaufa sem brýtur öll skipurit. Hvað gerist ef útvarpsstjóra sinnast við starfsmanninn eða starfsmaðurinn sem er í stjórn útvarpsins er hættur að mæta? Hvað gerist þá? Getur útvarpsstjóri sagt honum upp eða hvað? Ég er hræddur um ekki. Síðan er kosin valnefnd til tveggja ára í senn. Nú á sem sagt að gera þetta algjörlega laust við alla pólitík. Það vill nú svo til að allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis tilnefnir þrjá fulltrúa, og jafnmarga til vara. Ég geri ráð fyrir því, herra forseti, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi einn þar. Það held ég að sé nokkuð öruggt, flokkurinn er svo stór. Bandalag íslenskra listamanna tilnefnir einn fulltrúa og annan til vara. Samstarfsnefnd háskólastigsins tilnefnir einn fulltrúa. Síðan á þessi valnefnd að kjósa fimm fulltrúa í stjórn af þessum sjö. Þetta er náttúrlega bara yndislegt, herra forseti. Það er búið að taka út alla pólitík nema að því leyti að þarna eru stjórnmálamenn, þ.e. fulltrúar úr allsherjar- og menntamálanefnd, allt í einu farnir að hafa eitthvað að segja og hafa kannski heilmikla skoðun á því hvers lags stefnu Ríkisútvarpið á að framfylgja. Vandinn er náttúrlega að þetta er félag í eigu eins aðila. Það er einmitt vandinn. Þá held ég að ég sé búinn að fara í gegnum þetta mest allt enda er tíminn að renna út. Ég hef lagt til að Ríkisútvarpið verði einkavætt og selt og það þurfi bara að standa sig í samkeppninni eins og aðrir. Það fái kannski útvarpsgjaldið í eitt eða tvö ár meðan það er að aðlagast breyttum aðstæðum og til að standa í samkeppninni á markaði, en ég held að markaðurinn verði miklu líflegri eftir. Ég hef reyndar lagt til að skipað verði útvarpsráð sem hafi peningana til að deila út og bjóði út verkefni eins og fréttatíma, öryggismálin, að sent skuli út á öllum tímum sólarhringsins o.s.frv. Slík verkefni verði boðin út. Það er alveg hægt að gera það. Þá held ég að verði heldur betur fjör hjá öllum litlum leikfélögunum og öðrum og fréttahaukum sem vilja standa sig í samkeppninni um að koma með góðar fréttir. Það mætti jafnvel mæla fréttirnar eftir því hversu áhorfið er gott. Það er hægt að hafa tvo menn sem skiptast á um að flytja fréttir og eftir eitt ár eða tvö heldur sá aðili sem hefur meira áhorf sínum hlut en hinn hlutinn er boðinn út, sá sem er á móti hinum og keppir við hann, ráðinn annar nýr. Þetta er nefnilega bara markaður. Þetta er mjög harður markaður, vegna þess að menn eru farnir í stórum stíl að sinna allt öðrum fréttamiðlum, eins og t.d. netinu. Ég lít til dæmis á Facebook sem fréttamiðilinn minn. Ég er á Facebook og nota það ítarlega til að koma sjónarmiðum mínum á framfæri. Þarna hefur orðið heilmikil breyting og komin heilmikil samkeppni. Kannski dagar þessi risi upp eins og hvert annað nátttröll.