Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Eg finn ekki ástæðu til þess, að ræða málið nú. Það hefir þegar verið gert, og eg vona að það njóti sömu velvildar héðan af, sem hingað til.



Eg ætla að víkja dálítið við orðum þess háttv. þm., sem talaði um 1. málið. Eg vona að háttv. deild sýni þessu frumv. eigi að eins sömu velvild og áður, heldur meiri, og að nú greiði bæði bannvinir og aðrir því atkvæði.



Eg held að l. liður í breytingartillögunni á þingskjali 281 sé ekki til bóta. Eg hugsa að ekkert þurfi að taka fram um þessar olíutegundir. Það er meiri og minni olía í öllum vélaáburði. En táknunin »vélaáburður« sést aldrei á farmskrá, þess vegna á tollheimtumaður ómögulegt með að innheimta gjald af »vélaáburði«, sem ekki er nefndur í farmskrá. Þá líkar mér og illa, að ennþá skuli standa í frumvarpinu orðið »netjatvinni«, sem enginn getur vitað um og aldrei er nefndur sérstaklega á farmskrá því nafni. Það er þetta, sem aldrei er aðgætt sem skyldi, að nefna hlutina í lögunum, eins og þeir eru nefndir í farmskránni. Þetta frumvarp þarf enn lagfæringar við, og eg vona að háttv. efri deild sjái um að það fái hana.



Mér er engin þægð í því, að orðin: »úr olíutegundum« verði samþykt, en háttv. 1. þm. K.-G. (B. Kr.) hafði einmitt bent mér á, að það væri andkannalegt, ef vélsmjör, sem annars væri í alt öðrum flokki, væri tekið þarna með. Því tókum við þetta upp, en nú kærir hann sig ekki um það, og þá er okkur sama. Um netjatvinnann er það að segja, að ef einhverjir þekkja hann ekki frá öðru, þá tapast þar að vísu dálítið, en þeir sem þekkja hann, taka réttan toll  (B. Kr.: Hann þekkist aldrei)  . Jæja, þá tapast þó aldrei nema pappír og prentun á honum hér. Það sem háttv, þm. V.-Ísf. sagði að rétt væri að hafa í 10 aura flokki, er ekki hægt að flytja þangað nú. Það yrði þá að taka málið út af dagskrá. En eg segi eins og háttv. 1. þm. K.-G. (B Kr.), að eg treysti háttv. efri deild til að laga það sem laga þarf í þessu: Eg treysti henni betur til þess, en til þess að drepa það, sem á að drepa, ef við sleppum því við hana, svo sem einn þingmaður gerði í skattalögunum.



Herra forseti! Eg ætla mér að greiða atkvæði með frumvarpinu eins og það nú er, nema hvað eg er með síðustu breytingartillögunni, um motturnar. Eg álít enga ástæðu til þess, að gjöra neinn greinarmun á vélasmjöri og öðrum áburði, annars hefir það oftast verið kallað vélafeiti, og hygg eg að það sé réttnefni, því að í því mun vera mikið af svínafeiti.

Frams.m (Sigurður Sigurðsson): Það er engin ástæða til þess fyrir. mig, að vera langorðar um þetta mál. Hvað breyttill. landbúnaðarnefndar við frumvarpið snertir, get eg vísað til nefndarálitsins. Þó mun þykja eiga betur við að eg geri stuttlega grein fyrir helztu efnisbreytingunum, sem frumvarpið gerir á núgildandi lögum um þetta efni, og þá í sambandi við það líka fyrir till. nefndarinnar, er varða efni málsins. Í 1. gr. frumv. er sú breyting gerð á 1. gr. laganna, að vírgirðingar séu 1 metri á hæð, eða 38 þuml. Eru flestir, sem á þetta mál hafa minst við mig, þeirrar skoðunar, að þetta sé meira en nóg. Sumir álíta jafnvel, að eigi sé þörf á að hafa girðingar hærri en 30–32 þml. En það tel eg mjög hæpið. En eins meters háa girðingu verður að álíta nægilega hvar sem er, að minsta kosti fyrir sauðfé - Þá er og gert ráð fyrir því í breytingartillögunni við 1. gr. að strengirnir í Vírgirðingunni geti verið fjórir. Aðalbreytingin frá núgildandi girðingalögum eru ákvæði 8.–10. gr. frv., um girðingar á landamerkjum og skylda til þess, að girða á móti. Eftir frumv. nær þetta til landamerkjagirðinga alment, nema girðinga um afrétti og víðlend beitilönd. En hér þótti meiri hluta nefndarinnar of langt farið og miðar 11. og 12. breytingartillagan á þgskj. 257 að því, að takmarka þessa girðingarskyldukvöð. Samkvæmt þessum tillögum nefndarinnar nær girðingarskyldan að eins til samanliggjandi túna og engja. Jafnvel þótt eg teldi fara bezt á því, að girðingarskyldan næði til landamerkjagirðinga alment, með þeim tamörkunum sem gert er ráð fyrir í 8. gr. og ef til vill einhverjum frekari takmörkunum, þá hefi eg þó ekki viljað eftir atvikum gera ágreining við nefndina um þetta atriði, með því líka, að hér er um nýtt lagaákvæði að ræða, sem alla reynslu vantar um. Vænti eg því að deildin fallist á breytingartillögur nefndarinnar við 8.–10. gr. frumvarpsins. Þá er 16. breytingartillaga nefndarinnar, og er hún gerð í samræmi við 44. gr. vegalaganna. Við þessa breytingartillögu er fram komin hreytingartillaga frá háttv. 1. þm. Skagf. (Ól. Br.) á þgskj. 289, og mun nefndin fallast á hana eftir atvikum. Nýtt er það í 12. gr. frumvarpsins og í þessari breytingartillögu, að bannað er að girða þvert yfir afréttarvegi og forna fjallavegi. Þykir nauðsynlegt að taka þetta fram, með því að dæmi eru til þess, að menn hafa ætlað sér að girða fyrir slíka vegi án þess að hafa hlið á þeim. En slíkt gæti komið sér afar-illa og er að öllu leyti ótækt. Að öðru leyti er hér ekki um verulegar efnisbreytingar að ræða Hins vegar eru allmargar orðabreytingar, og sumar greinar frumvarpsins orðaðar um, til þess að laga málið á frumvarpinu. Eiga flestar þær breytingar rót sína að rekja til ins hagorða manns, háttv. þm. Dal. (B. J.) og kann eg honum þökk fyrir. Hins vegar mun meiri hluti nefndarinnar ekki geta fallist á, breytingartillögur háttv. Sama þm. (B J.) á þgakj. 269 og greiðir atkvæði á. móti þeim.



Eg má til með að gera örstutta grein fyrir breytingartillögum þeim sem eg hefi borið fram. Nöfnin á lengdarmálinu vil eg nú sem áður hafa á íslenzka tungu en ekki á útlenda. Vona eg að allir skilji, að öllum landsmönnum er auðveldara að læra þessi heiti, sem íslenzk eru, heldur en útlendu orðskrípin. Orðið stika er, ef eg man rétt, löglegt heiti á lengdareiningunni »meter« eftir stjórnarráðstöfun. Auk þess er það gamalt íslenzkt lengdarmál, frá því um 1200, og var þá á lengd við »meter«, skakkaði ekki nema 1 eða 2 þuml. En það er svo lítill munur, og svo langt síðan að það lengdarmál var í gildi, að ekkert getur verið á móti því nú, að taka það upp sem lögheiti á þessari lengd. Hitt vita menn, að til þess að fá undirskiftingarnar, sem útlendingar tákna með latneskum amböguheitum, hefi eg og aðrir góðir menn hugsað upp orðin tugstika, hundstika og þúsundstika:  Þá kem eg að hinum breytinga.rtill. mínum, sem eru efnisbreytingar. Í lögunum á þessi klausa að standa: Vilji maður girða beint, og þarf til þess inn á annars manns land, þá er það því að eins heimilt, að til komi samþykki jarðeiganda og ábúanda þeirrar jarðar. En synji þeir um samþykki, skal kveðja til úttektarmenn og skulu þeir ákveða girðingunni staða o.s.frv. Mér er, með öðrum orðum, heimilt að neyða þann mann, sem land á á móti mér, til að þola, að eg girði beint yfir alla króka og tungur af hana landi, sem liggja inn í mitt land. Hér þykir mér gengið of nærri eignarréttinum. Reyndar er séð fyrir því, að sá er verður fyrir halla af þessu, eigi heimtingu á skaðabótum. En það þarf alls engin hagnaðarástæða að vera. Mér getur af einhverju ástæðum þótt svo vænt um skika af landi mínu, að eg vilji alls ekki láta hann af hendi. Og þær ástæður eru mikilsverðar, því að þar getur ekkert fé komið í móti. Háttv. sessunautur minn (J. ÓL) segir, að á þessum skika geti verið grafreitur og er það vel hugsanlegt.  (Sigurður Sigurðsson: Einhversstaðar úti á engjum)  . Það getur vel hugsast, að háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) vildi grafa á slíkum stað, margt það sem honum er kærast, t.d. næstu girðingalög sín!  (Sigurður Sigurðsson: Velbekomme)  . Eg þakka háttv. þm. (S. S.) fyrir að kenna mér dönsku hér, þó að eg sé reyndar ekki svo mjög áfram um, að læra það mál. Eg hef því leyft mér að leggja til að ákvæðið um, að úttektarmennirnir megi setja girðingunni stað, falli burt. Þetta er mergurinn málsins í 2. breyt.till: minni. Þó að eg leggi ekki mikið upp úr eignaréttinum yfir höfuð, þá finst mér sjálfsagt að allir njóti hans, meðan hann er í lögum. Þá hefi eg leyft mér að bera fram breytingartill. Við það ákvæði í lögunum; að sækja þurfi um leyfi til alls konar yfirvalda, ef girða þarf yfir veg. Það er ekki til annars en trafala og getur seinkað verkinu um eitt ár - eða meira. Í öðru lagi, ef leyfið er veitt, þá er það sama og heimild hefði verið fyrir því frá upphafi, en ef neitað er um það, getur það orðið til Þess að ónýta girðingu fyrir heilu héraði.  (Sigurður Sigurðsson: Þá er það alt af veitt)  . Ef svo er, þá er það ekki til annars en að auka óþarfa skriffinsku í landinu. Það eina sem þarf, er að setja það skilyrði. að hlið sé haft á girðingunni alstaðar þar sem girt er yfir veg. Þetta ákvæði hefi eg tekið úr Vegalögunum upp í till. mína. 4. og síðasta breytingartill. mín er í nánu sambandi við breyt.till. næstu á undan, og kemur að eins til atkvæða ef hún verður samþykt. Eg ætla að eg hafi nú gert það ljóst, hverju eg vil fá framgengt með breyt.till. mínum. Eg skal svo ekki tefja tímann lengur, því að málið er einfalt og óflókið. Má nú hver ráða sínu atkv. fyrir mér.



Eg vildi með fáeinum orðum víkja að þeim breyt.till. sem fram hafa komið, sérstaklega að breyt.till. nefndarinnar á þgsk. 257. Breyt.till. við 1. gr. verð eg að álíta til bóta. Það gerir mönnum hægar fyrir að girða, að leyft er, að strengirnir þurfi ekki að vera fleiri en fjórir með dálítilli hleðslu undir vírinn. Það hefir sýnt sig, að girðing með fjórum strengjum er nokkurn veginn örugg vörn, einkum ef landið er að mestu leyti slétt, og að Það þarf ekki neina örlitla undirhleðslu til þess að gera sama gagn og 5. strengurinn. Aðallega var það efnisbreytingin við 8. gr., sem eg vildi gera dálitlar athuga semdir við. Sú gr. frv. gerir ráð fyrir, að hægt sé að skylda menn til að girða heimahaga sína innan vissra takmarka: Breyt.till. dregur úr þessari skyldu og miðar hana eingöngu við tún og engi: Eg álit frumv. spilt með þessari breytingu. Það er ómögulegt að verjast ágangi á land sitt nema með girðingu: Alt annað er ófullnægjandi. Góð, gripheld girðing. er eina ráðið. Það er því spursmál um, hvort það ætti ekki að vera lagaskylda, að hver jarðeigandi girði búfjárhaga sína. Reyndar mætti nú búast við því á þessari girðingaöld; að samkomulag næðist oftast um landamerkjagirðingar, og menn mundu af frjálsum vilja leggja fram fé til þeirra; hver að sínum hluta. En hætt er við; að lengi verði svo, að ýmsir sjái sér hag í því, að láta gripi sína ganga í annara landi. Því er ekki hægt að verjast nema með almennum girðingum. En eftir breyt.till. losast ágangsseggirnir að miklu leyti við girðingarskylduna: Og komið getur það fyrir, að átroðningur og usli af gripum verði svo hóflaus, að nábúar þeir, er fyrir þeim usla verða, sjái sér ekki annað fært en að girða, og getur þá farið svo að þeir, er ágang syna, fái land sitt girt á einn, tvo, þrjá eða, alla vegu á kostnað þess, er þeir sýndu áganginn. Þeir geta haft upp úr krafstrinum góða girðingu og hækkað verð á jörð sinni. Og þann hlut hafa þeir tekið á þurru landi, án þess að kosta nokkru til sjálfir. Eg felli mig því ekki sem bezt við þessa breytingu. Úr því að farið er að breyta girðingalögunum, hefði aðalbreyt: átt að vera fólgin í almennri girðingarskyldu. Þá felli eg mig ekki sem bezt við breyt.till. nefndarinnar við 12. gr. Það er þetta gamla, að sækja þurfi um leyfi til þess að girða yfir vegi og og setja þar hlið í girðinguna. Þetta ákvæði er í vegalögunum. En mér finst ekki ástæða til að bæta hér við sama ákvæðinu um fjallaslóðir og troðninga, sem sjaldan eða aldrei er farið um, og sízt að þar þurfi að hafa jafnbreið hlið og þar sem girt er yfir póstvegi.  (Sigurður Sigurðsson: Það er ekki tilætlunin)  . Ef það er ekki meining nefndarinnar, þá er það gott og ef ekki er önnur tilætlunin en sú að ekki megi þvergirða þessar götur, þá getur það verið nauðsynlegt. Þar þurfa hliðin ekki að vera svo merkileg. Eg felli mig miklu betur við breyt.till. háttv. þm. Dal. (B. J.) á þgsk. 269 um, að ekki þurfi að sækja um neitt leyfi. Það getur oft farið svo, að þeir vafningar tefji fyrir verkinu, svo talsverðum tíma nemi, og eins getur komið fyrir að þeir menn, sem telja sér óhag að girðingunni, spilli fyrir því að leyfið fáist: Eg mun því greiða atkv. með þessari breyt till. á þgsk. 269. Aftur á móti mun eg greiða atkv. á móti breyt till. nefndarinnar við 8. gr. Sú grein er að mínu áliti betri eins og hún er í frumv. Ef til vill þyrftu takmörkin að vera dálítið þrengri, svo að girðingarakyldan gilti ekki um alt of stórt svæði, en það mætti laga til 3. umræðu.



Eg ætla að eins að segja nokkur orð út af nýnefnum háttv. þm. Dal. (B. J.) á metrakerfinu. Hann hélt að við værum svo vitlausir, að við hefðum enga hugmynd um að »hund« í orðunum hundrað, hundvís o. s. frv. væri ekki dregið af orðinu hundur. Við vitum og höfum vitað lengi, að þetta »hund« þýðir sama og fjöl- eða marg-, svo að hundvís er sama og fjölvís eða margvís. En þetta sannar ekkert, að orðið »hundstika« sé gott. Enginn maður út um land hefir nokkra hugmynd um, hvað það á að þýða, og ið sama er að segja um in önnur nýnefnin á þessum hlutum, þau eru alveg óskiljanleg. Eg get ekki séð, að vér séum það meiri menn nú, en forfeður okkar, að vér getum ekki fylgt þeirri venju, sem er frá fornu fari,, að taka upp útlend orð og laga þau eftir málinu, heldur þurfum að búa til ný nöfn, sem þó vilja gefast mjög misjafnlega. Metri er gott orð, og að breyta um það, er ekki til neins, nema þess verra. Að þetta mál komi nokkurn skapaðan hlut þjóðrækni við, neita eg alveg. Eg vil frábiðja mér aðdróttunum um, að eg sé óþjóðrækinn, þó eg vilji heldur útlendu orðin heldur en afskræmis-orð, þau sem búin hafa verið til. Finst mér fremur ástæða til að bregða þeim mönnum um óþjóðrækni, sem tekið hafa upp útlend nöfn. Það er eigi annað en sérvizka að vera að búa til ný orð í stað þeirra, sem menn eru búnir að venja sig við. Þessi nýyrði, sem hér er um að ræða, eru heldur ekki annað en hreinasta hrognamál. Eg er að vísu ekki greindur maður, en mér er ómögulegt að læra þessi orð, eins og t.d. skjóla eða seitill, sem séra Jón á Stafafelli kom fram með. Þá kastaði fyrst tólfunum, er þau orð komu til að gera glundroðann og vitleysuna enn þá meiri.



Eg hefi komið fram með breytingartillögur þær sem standa á þingskjali 289. Háttv. framsögum. nefndarinnar hefir lýst því fyrir. nefndarinnar hönd, að hann gæti vel sætt sig við þær. Þarf ekki mikið um þær að segja, enda eru þær ekki neinar verulegar efnisbreytingar, heldur að mesta leyti orðabreytingar. Það sem eg aðallega ætlaði að geta um, er, að nefndin hefir tekið upp efnið úr 44. vegalaganna. Mér fanst betur eiga við, að úr því að þessi grein var tekin upp, væri einnig næsta grein vegalaganna tekin, sem er um sama efni. Þessi nýja grein, sem eg legg til að að komi á eftir 11. gr. frumvarpsins, er að miklu leyti samhljóða 45. gr. vegalaganna. Eg ætla að eins að geta þess, að skekkja hefir komið inn í breytingatillöguna. Þar stendur: »farinn fjallvegur«; en á að vera: forn fjallvegur. Eg hefi lagt það til, að í stað »skemdir á girðingum« komi: skemdir á lögmætum girðingum. Það liggur í hlutarins eðli, að ekki ber að sekta menn fyrir að rjúfa ólögmætar girðingar. En það er rétt að taka það skýlaust fram í lögunum, til þess að tekin séu af öll tvímæli. Hvað viðvíkur fyrirsögninni, þá álít eg réttast að hafa hana sem styzta og skýrasta, og legg því til að lögin séu nefnd girðingalög í staðinn fyrir lög um girðingar. Þá ætla eg að minnast á ræðu háttv. þtn. A.-Sk. (Þ. J.). Eg er í aðalatriðunum á öðru máli en hann. Hann hélt því fram, að það ætti að mega skylda landeiganda til að girða fyrir land sitt, ef sá er land ætti á móti, áliti sér hag í því að girðingu væri komið á. Kom hann með dæmi um að landeigandi, sem hefði sýnt nágranna sínum ágang, gæti haft upp úr því girðingu fyrir jörð sína, sér alveg að kostnaðarlausu. En þetta er að eins eitt dæmi. Það mætti finna önnur dæmi, þar sem niðurstaðan yrði alt önnur. Hann lagði áherzlu á, að allir ættu að hafa girt heimaland sitt. Finst mér það fullmikið mælt. Jafnvel þó eg geri mér góða von um framtíð landsins, hefi eg þó ekki svo mikla tröllatrú, að eg álíti að landið geti enn sem komið er risið undir þeim kostnaði að girða öll heimalönd. Meira að segja, þó einhver útlendur auðmaður fyndi upp á því, að bjóðast til að girða öll heimalönd, og leggja út kostnaðinn við það, gegn því að landsmenn skuldbindu sig til að halda girðingunum við, áliti eg það mjög vafasamt, hvort bæri að taka boðinu. –Menn eru ekki búnir að reyna til hlítar, hvaða hag menn hefðu af því, þegar öll kurl koma til grafar. Að minsta kosti verð eg að álíta, eina og nú horfir á um ræktun landsins, að ýmislegt annað ætti að sitja í fyrirrúmi. Fyrir mér horfir málið svo við, að fyrst um sinn ætti það að vera aðalreglan, að girt væri ræktaða landið, tún og áveituengi, og jafnvel altslægjuland. En enginn skaði, þótt beitilandið væri ógirt og jafnvel að miklu leyti sameiginlegt á vissum svæðum. Yfir höfuð finst mér lítið gera til þótt skepnur manna gangi á víxl yfir landamerki, ekki sízt þar sem eru víðlend heimalönd. Það getur líka staðið svo á, að sá; er girða vill, sé stórefnaður maður, sem búinn sé að gera allar þær umbætur á jörðinni, sem bezt borga sig, og vilji svo leggja í girðingakostnað, þyki það að einhverju leyti þægilegt, en nágranni hans sé fátæklingur, nýbúinn að kaupa jörðina, og þurfi að leggja í byggingarkostnað eða verja fé sínu til einhvers annars, sem bráðnauðsynlegra er en girðingar, þá á að kúga hann til að girða á móti. Í þessu virðist lítil sanngirni. Þá er það annað atriðið, sem háttv. sami ræðumaður hélt fram, að það ætti að vera algild regla, að menn gætu girt yfir vegi, með hliði fyrir veginum, án þess að sækja um leyfi. Held eg að það sé algerlega rangt. Meðfram veginum geta legið lönd margra jarða á litlu svæði, þar sem þéttbýlt er, og ef hver girti sitt land þannig, mundi ekki verða nema örstutt leið milli hliðanna á veginum. Liggur í augum uppi, að það eru ekki litil óþægindi fyrir mann á ferð, að þurfa að fara af baki við hvert hlið, í stað þess að geta farið leiðar sinnar óhikað. Maður, sem í myrkri ræki lest, gæti líka lent í hinum mestu vandræðum, myndi máske ekki eftir, hvað langt væri milli girðinganna og áttaði sig ekki á, að opna hliðin í tæka tíð. Það er eina og gengur, að þó menn geti séð agnúa á einhverju lagaákvæði, þá er aftur agnúi á hinu, sem menn vilja að komi í staðinn, og þá hefir ástandið, sem er, meiri rétt á sér en nýmælið. Þetta ákvæði kemur heldur ekki beint við þessum lögum, heldur vegalögunum. Þar er gildandi ákvæði í þessa átt, og hefir ekki komið fram tillaga um að breyta ákvæðinu í þeim. Og þó í þessi lög sé sett að menn megi girða fyrir vegi, ef hlið sé á girðingunni, þá stendur samt ákvæðið í Vegalögunum í fullum krafti, og það þarf þá að afnema, ef menn vilja samþykkja hér að lútandi tillögu háttv. þm. Dal. (B. J.).



Eg stend aðallega upp til þess að segja fáein orð út af fyrri hlutanum af ræðu háttv. þm. Dal. (B. J.). Það var orðið stika, og þá sérstaklega »hundstika«, sem eg ætlaði að minnast á. Eg er að vísu eigi svo fáfróður, að eg viti ekki, að í fornmálinu voru til orð svo sem hundviss, hundmargur o.fl. með merkingunni margvís, fjölmargur, og fleiri. En það er eins víst, að þessi merking er horfin úr málinu nú, að undanteknu orðinu »hundleiður« margleiður, því að menn segja enn t. d. að þeir sé »hundleiðir« á orðskrípum þm. Dal. (B.J.) yfir metramálsorðin. Má og vera að til sé enn önnur slík orð. En ef eg t. d. segði, að mér væri farið að leiðast hundgjamm (= sífelt gjamm) háttv. þingmannsins, er eg viss um að eg yrði dæmdur fyrir meiðyrði, og að það mundi alls ekki stoða mig ið minsta, þótt eg segði að eg hefði ekki meint annað en ið margítrekaða gjamm, sem auðvitað hefði verið alveg saklaust að segja. Eg held því, að það sé ekki praktiskt að innleiða þessi orð. En það er heldur ekki af formlegum ástæðum hægt að greiða atkvæði með tillögu háttv. þm. Dal. (B. J.). Með lögum 16. Nóv. 1907 voru lögleidd heiti á metrakerfinu, og það eru þau einu heiti, sem löglegt er að nota. Í 3. gr. þessara laga stendur: »Stjórnarráð Íslands getur ákveðið, hver íslenzk heiti megi nota jafnhliða útlendu heitunum og hverjar styttingar skuli hafa til að tákna frumeiningar þær og skiftinefni, sem talin eru í þessari lagagrein«. Þessa heimild hefir þáverandi ráðherra misbrúkað. Segi eg honum það ekki til ámælis. Hann gaf út auglýsingu um, hvaða heiti skyldi nota, en hafði að eins leyfi til að ákveða, hver mætti nota. Það dugir ekki að vera að innleiða nýjan hrærigraut, nema tekin séu þá jafnframt úr lögum þau ákvæði, sem koma í bág við hann. Auk þess er rangnefni að kalla sentimetra hundstiku. Hundstika hlýtur að þýða margar stikur, en ekki hluti úr stiku. Það er æðimargt sem er á móti þessari tillögu, en sérstaklega það, að hún fer fram á að innleiða ný heiti auk þeirra lögboðnu og lögleyfðu.



Eg skal ekki fara að deila við háttv. þm. Dal. (B. J.) um það, hvort beri heldur að nota orðið stiku eða metra í þessu frumv. Við höfum ázt við um það í nefndinni, og læt eg fyrir mitt leyti þar við sitja, enda hefir áður verið kveðinn upp dómur af þinginu um notkun þeirra orða, og býst eg við, að dómurinn sem verður kveðinn upp hér í deildinni í því máli, verði sami og áður. Eg get ekki annað en verið ósamþykkur háttv. þm. A.-Sk. (Þ. J.), þar sem hann heldur fram, að 8. gr. í frv. sé betri en það, sem nefndin hefir lagt til. Hann hélt því fram, að rétt væri að menn yrðu skyldaðir til að girða alt heimaland sitt, haga jafnt sem annað, en nefndin hefir eigi gengið lengra en að leggja til að það mætti skylda menn til að girða á móti, þar sem um tún og engjar væri að ræða. Eg verð að vera sammála háttv: 1. þm. Skgf. (Ól. Br.) um, að það geti verið viðsjárvert að skylda menn til mikilla girðinga sökum viðhaldskostnaðarins. Mér getur ekki dulist það, - að viðhaldskostnaður stórra girðinga hlýtur að verða afarmikill og tilfinnanlegur, ef girðingarnar eiga jafnan að vera í góðu standi, sem verður að teljast nauðsynlegt. Því girðing illa hirt eða viðhaldið er til lítils gagns og jafnvel verri en engin. En þótt eg sé honum samþykkur að þessu leyti, er samt eitt atriði í breyt.tillögum hans, sem eg get ekki felt mig við. Það er það atriði, þar sem hann vill breyta ákvæði nefndarinnar um sektir fyrir skemdir á girðingum. Hann vill sem sé að í stað þess að sekt sé lögð við skemdum á girðingum alment, komi að eins sekt fyrir skemdir á lögmætum girðingum. En eg þykist vita, að hér liggi eitthvert athugaleysi til grundvallar fyrir þessari breyt.till. þingmannsins, svo að sannist hér ið fornkveðna: Skýzt þótt skýr sé. Eg þykist vita, að hann hafi ekki ætlast til að menn mættu akemma eins og þeim sýndist girðingar fyrir öðrum, ef þær væru ekki sniðnar eftir þessum eða öðrum lögum. Eg veit að hann við nánari athugun muni kannast við, að það sé skylda löggjafarvaldsins að vernda eignir allra, og þá einnig girðingar þeirra manna, sem ekki hafa komið þeim upp hjá sér þreföldum, ferföldum eða fimmföldum, eða eftir öðrum ákvæðum þessara laga hvað strengjatölu eða hæð á undirhleðslu snertir eða þess konar. Vildi eg vekja athygli á þessu áður en gengið yrði til atkvæða, til þess að menn hefðu það í huga Við atkvæðagreiðsluna um þessa breyt.tillögu þingmannsins.



Það mun vera að kenna orðalaginu á breyt.till. minni að því er snertir skemdir á girðingum, að hún hefir vakið misskilning, eða að háttv. 2. þm. Rangv. (E. P.) hefir lagt í hana annan skilning en eg ætlaðist til. Með ólögmætum girðingum átti eg ekki við, hvort strengirnir væru 3, 4 eða 5, heldur að girt væri yfir veg, sem ekki væri leyfilegt að girða yfir, eða að það vantaði hlið á girðingu, þar sem það væri lögboðið. Það getur verið, að eg hafi ekki tekið þetta nægilega skýrt fram. Það sem fyrir mér vakti var að eina, að ef maður á ferðalagi kæmi að girðingu, þar sem hlið ætti að vera, en væri ekki, eða þá læst, þá ætti honum að vera frjálst að fara yfir girðinguna, og bæri hann þá ekki ábyrgð á þótt eitthvað færi úr lægi.  (Eggert Pálsson: Þá koma sektir á hendur girðingareiganda)  . En ef maðurinn væri á brýnni ferð, t.d. að sækja lækni eða yfirsetukonu, þá kæmi honum það ekki að neinu haldi, þó lögbrjóturinn yrði sektaður, ef hann yrði að staðnæmast og gæti ekki haldið áfram ferð sinni. Þetta væri ekki annað en nokkura konar neyðarvörn, þegar maðurinn væri hindraður á leið sinni af lögbrotum annara og sektir fyrir þau koma að engu haldi.



Eg ætlaði að eina að gera örstutta athugasemd út af því sem háttv. 1. þm. S.-Múl. (J. Ól.) sagði. Þótti mér hann ganga helzt til langt í að ámæla fyrv. stjórn. Í lögunum var stjórninni heimilað að ákveða, hver orð mætti nota jafnhliða inum útlendu. Skil eg svo, sem stjórninni væri í sjálfsvald sett, hver heiti hún veldi, og að hún hafi með auglýsingunni ákveðið, ekki að það skyldi nota þessi orð, heldur að þau orð, sem nota mætti í stað hinna útlendu, skyldu vera þessi. Að minsta kosti má skilja það svo. Hitt játa eg með háttv. þm. (J. Ól.), að hér hefði átt að nota þau orð, sem þannig var búið að ákveða. Eg fyrir mitt leyti get ekki af þessum ástæðum greitt atkv. með till. hv. þm. Dal. (B. J.), þó mér þyki það leitt, því eg er honum sammála um, að útlendu heitin séu óalanndi og óferjandi. Eg ætla svo ekki frekara að fara að rökræða þetta mál, enda hefir það svo mjög verið gert, en vildi að eins lýsa yfir því, að mér þótti vænt um breyt.till. háttv. þm. Dal., sem mér þykir fara í rétta átt. Eg ætla svo ekki að tala um önnur atriði málsins, en atkvæðagreiðslan mun sýna afstöðu mína til þeirra.

Bjarni Jónsson Háttv. 1. þm. Skagf. (Ól. Br.) dró upp óttalega mynd af manni sem ræki sig á hlið. Hann sagði, að menn myndu ekki ætíð, hvar hlið væru á veginum, ef dimt væri, en sé þessu svona farið með kunnuga menn, er þá ekki augljóst, að ekki er ókunnugi maðurinn betur settur. Ekki veit ókunnugi maðurinn, hvar hliðin eru á vegi, sem hann hefir aldrei farið um. Og má eg spyrja, er nokkuð betra að reka sig á þau hlið, sem sett eru upp með leyfi stjórnarvalda, en á önnur hlið ? Búfróðir menn segja mér, að leyfi til að setja hlið á vegi séu nær alt af veitt. Það yrði þá líklega einungis bannað á einhverjum krókavegum og vegna nábúakrits, en aldrei bannað á flutningabrautunum eða á öðrum fjölförnum vegum. Hitt er annað mál, að þægilegra væri að hafa engar grindur á hliðum á neinum vegum, en þá þyrfti að breyta vegalögum, og landssjóður að láta girða fram með öllum vegum; en það býst eg við að sumum fyndist dýrt. Þar sem háttv. þingm. talaði um, að ekki mætti samþykkja þessa till nema um leið stæði þar, að numin væri úr lögunum ákvæði vegalaganna þar um, þá er slíkt hótfyndni, því að ný lög fella þau gömlu úr gildi, ef þau rekast á, þótt ekkert sé um það sagt. Það er ekki rétt, að hundstika megi ekki standa í stað sentimetra, og eg varð satt að segja hissa á því, þegar háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ól.) fór að senda mér aliharðorðar hnútur út af því sem stendur í breyt.till. minni. Hann sagði, að eg hefði ekki sett fram neitt kerfi um lengdarmálsheiti. Þetta er ekki satt. Eg setti það fyrst fram í »Sumargjöf« og siðan hefi eg skrifað um það í »Birkibeinum«, og var þm. Vorkunnarlaust að hafa lesið annaðhvort. Einn háttv. þingm. er hér, sem þykist vera mjög vitur um mál, hefir hann gefið út orðabók o. fl. Ekki skal eg bera brigður á það, að hann sé vitur um mál, en víst er um það, að það sem hann sagði. um kerfi mitt, var rangt og hefir hann þá ekki skilið það sem hann var að tala um. Stikukerfi mitt er á þessa leið: Stikan er einingin, og hlutar þeir sem henni er skift í, heita: tugstika, hundatika, þúsundstika. En hlutar þeir sem stærri eru en stikan heita: stikutugur, stikuhundruð, stikuþúsund. Annars ætla eg mér ekki að fást Við »hundgjamm« þessa háttv. þm., nema ef menn skyldu gera honum það til ánægju að mæla í hundstikum lönguvitleysu hans þegar þingtíð. koma út. Eg ætla ekki að fjölyrða um það sem hv. þm. mintist á, hvað Björn heit. Jónsson hefði leyft. Það var alt talað út í loftið, því að þau heiti hefi eg eigi aðhylst. Einn háttv. þm. talaði um gáfnafar sitt. Hygg eg það vera í góðu lagi, en fátt er svo gott að ekki standi til bóta og því var þetta kveðið: Gáfnafarið glæða mætti góðra vina, ef vafinn yrði myriametri mannvits þeim að heilaseti. Aukast mundi þekking þá við þjóðar arin, þegar fæddist fræðin nýja ferkílósentimeteria.



Nefndin hefir í áliti sínu gert nokkurn veginn fulla grein fyrir tillögum sínum í þessu máli. Eins og frumvarpið liggur fyrir, er það að eins um rafveitu fyrir Seyðisfjarðarkaupstað, en nefndin sá, að þörf var á að gera frumvarpið víðtækara. Bezt mundi hafa verið að semja almenn lög fyrir öll kauptún landsins, en þar þótti nefndinni þó viðsjárvert að taka þau kauptún með, sem partur eru úr hreppi. Því hefir nefndin ekki farið lengra en að láta frumvarpið ná yfir alla kaupstaði og þau kauptún, sem hreppar eru fyrir sig og nefndin kallar sjálfstjórnarkauptún. Og er þetta önnur efnisbreytingin. Hin efnisbreytingin er 3. breyt.till. nefndarinnar við 1. gr., svo löguð, að stjórnarráðið eftir tillögum eða áliti landsímastjórnar veiti samþykki til rafleiðslna; ella kynnu skemdir að verða á ritsímatækjum. Allar aðrar breytingartillögur eru orðabreytingar, sumar afleiðingar af meginbreytingunum, en sumar málbreytingar. Engin breyt.till. hefir komið frá öðrum en nefndinni og hefir hún til glöggvara yfirlits látið prenta frumvarpið með breyt.till. prentuðum með skáletri eins og það yrði, ef breyt.till. hennar yrðu samþyktar. Síðan nefndarálitið kom út, hefi eg heyrt ýmsa óska þess, að öll kauptún næðu að komast í frumvarpið, þótt ekki væru sjálfstjórnarkauptún. Það er vel hugsanlegt, að setja megi ákvæði um það inn í frumvarpið við 3. umr., að minsta kosti ákvæði um þau kauptún, sem fengið hafa samþykki hreppsins til að hafa rafleiðslu fyrir sig, eins og eg hef heyrt um Vík í Mýrdal. Vænti eg, að þeir sem óska kunna slíkrar breytingar, greiði atkvæði með frumv. og komi heldur með breyt.till. síðar, því að frumvarpið gerir engum skaða að nokkuru leyti, - þótt þetta ákvæði sé ekki í því.



Það er í 3 aðalatriðum, sem frv. þetta gerir breytingu á núverandi fyrirkomulagi. Fyrsta breytingin er sú, að umsjón þjóðjarða sé falin hreppstjórum undir yfirumsjón sýslumanna. Tilgangurinn með þessari breyt.till. er sá, sumpart að gera eftirlitið auðveldara og sumpart að gera það áhrifameira. Það kom til athugunar í nefndinni, hvort ekki væri rétt að hafa frumvarpið víðtækara - láta það ná til allra þjóðjarða, eins þeirra, sem nú eru beint undir umsjón sýslumanna. Í fjórum sýslum landsins er því nefnilega svo farið með þjóðjarðirnar, að þær standa undir beinu eftirliti sýslumanna. Þessar sýslur eru: Vestmannaeyjar, Gullbringusýsla, Barðastrandasýsla og Strandasýsla. Nefndin komst þó að þeirri niðurstöðu, að gera enga breytingu á núverandi fyrirkomulagi í þessum sýslum, enda er það mjög svipað því fyrirkomulagi, sem hér er farið fram á. Önnur breytingin er viðvíkjandi borgun á eftirgjaldi jarðanna. Í ábúðarlögunum frá 12. Janúar 1884 er svo ákveðið, að kúgildaleiga falli í gjalddaga á haustin fyrir Mikjálsmessu, en landskuld í lok fardagaársins. Hér er farið fram á, að gjalddagi verði sá sami fyrir bæði þessi gjöld, nefnilega 31. Des. ár hvert. Svipað ákvæði gildir nú um nokkurn hluta landssjóðsjarða, nefnilega kirkjujarðirnar. Þetta gerir innheimtuna greiðari og er líka sanngjarnt, þar sem menn fyrir þennan tíma hafa fengið ársafurðir af jörðunum. Í þriðja lagi er farið fram á það í frumvarpinu, að umboðslaunin sé lækkuð úr 162/3% niður í 6% og er það nokkur fjársparnaður fyrir landssjóð. Það er enn eitt atriði, sem kom til athugunar í nefndinni. Það var viðvíkjandi því, hvort lögin ættu að ganga í gildi strax í næstu fardögum, eða ekki fyr en jafnóðum og umboðin, sem nú eru, losna. Meiri hluta nefndarinnar þótti réttara að láta þau ekki ganga í gildi fyr en jafnóðum og umboðin losna. Eg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta. Eg vænti þess að frumvarpið sé til bóta og nái framgangi hér á þinginu.



Þetta frumv., sem við þingmenn Rvk. höfum leyft okkur að koma fram með, er ekki af okkar eigin toga spunnið, heldur er það flutt samkvæmt tilmælum frá fátækranefnd Reykjavíkur. Það fer fram á breytingar á fátækralögunum. Hverjar þær breytingar eru, geta menn séð á frumvarpinu sjálfu. Álít eg því óþarft að fara að gera grein fyrir þeim að sinni. Vænti þess að eins að málið fái góðar viðtökur og verði vísað til 5 manna nefndar að þessari umr. lokinni.



Þetta frumv. sýnist ekki stórt á pappírnum, en þó er það breyting til ins verra á réttarbót, sem samþykt var hér fyrir nokkrum árum. Eg trúi því ekki að það gangi óáreitt í gegnum þessa deild, eins og hún er skipuð bændum og öðrum sæmdarmönnum. Þetta ákvæði frumv. er nefnilega landsveitamönnum til mikillar óhægðar. Því er nú svo farið, að fólkið streymir úr sveitunum til kaupstaðanna, komast misjafnlega áfram þar, margir fara án þess að hafa minstu von um nokkra atvinnu og eru svo orðnir þurfalingar eða aumingjar eftir stuttan tíma. Þeir eru ekki svo lengi hér áður en þeir lenda á sveitinni, að þeir geti unnið sér sveitfesti hér. Og svo á eftir þessa frumvarpi að ala mennina ug fjölskyldu þeirra hér á kostnað sveitanna. Þetta þótti svo óréttlátt ákvæði og þess vegna var því breytt, til þess að létta á sveitunum. Það er líka ekki nema sanngjarnt, þar sem menn í mörgum tilfellum mundu losna við að þiggja af hreppnum, ef þeir Væru þar kyrrir og flyktust ekki til kaupataðanna, án þess að hafa nokkurt útlit til þess að geta séð sér betur farborða þar. Eg hygg því að þetta frumvarp sé óheppilegt og hefi enga trú á því, að það nái fram að ganga. Satt að segja virðist mér það ekki eiga lengra erindi inn á þingið og kysi helzt, að það yrði felt frá 2. umr.

Flutningsm. (Jón Jónsson). Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ól.) ætlaði að sjá um það, að þetta frumv. fái ekki að ganga hljóðalaust í gegn um deildina. Eg get ekki séð, að þær ástæður, sem hann hefir borið fram, séu veigamiklar. Fátækranefndin og borgarstjóri hafa í bréfi til okkar þm. sýnt fram á það, að eins og ástandið er nú, þá er þetta ákvæði fátækralaganna, sem hér er farið fram á að breytt verði, mjög ósanngjarnt gagnvart Reykjavík. Það er nefnilega algengt, að efnalausir menn þyrpast hingað til bæjarins með fjölskyldu sina án þess að hafa nokkra von og því síður vissu um að geta fengið atvinnu. Afleiðingin af því er sú, að þeir verða oft að leita hjálpar til fátækranefndarinnar þegar eftir komu sína. Það er algengt að menn koma sjúkir og krefjast þess að verða lagðir á sjúkrahús á kostnað fátækrasjóðsins. Það hefir jafnvel komið fyrir, að menn hafa komið hingað sjúkir og félausir með vitund hreppsnefndar sinnar, lagst hér á sjúkrahús og fátækrasjóður Reykjavíkur svo orðið að greiða 1/3 hluta legukostnaðarins. Það er nú auðsætt, að það er óréttmætt, að bærinn skuli ekki, þegar svo á stendur, eiga fulla endurgjaldakröfu á hendur viðkomandi sveitafélögum fyrir það fé, sem út hefir verið lagt fyrir þessa menn, sem eru bænum alveg óviðkomandi. Eg skal svo ekki fjölyrða meir um þetta. Vona að eins, að þetta mál fái að komast í nefnd eins og öll önnur mál hér á þinginu hafa fengið.

Lárus H. Bjarnason; Það eru að eina örfá orð í viðbót Við ræðu samþingismanns míns, háttv. 2. þm. Rvk. (J. J.). Enda þótt fátækranefnd Reykjavíkur hafi átt frumkvæðið að frumvarpi. þessu, kvartað fyrst, þá er því ekki svo farið, að Reykjavík ein hafi sérstaklega gagn af því. Ef frumvarpið verður að lögum, þá verður það ekki að eins til að bæta hag Reykjavíkurbæjar, heldur allra kaupstaða og sjávarplássa á landinu. Eg játa það glaður, að frumvarpið dregur dálítið úr hag landaveitanna. Það tjáir ekki að mótmæla því, enda ekki ósanngjarnt meðan fólkið streymir úr sveitunum til kaupstaðanna og viðtökustaðurinn getur enga rönd við reist straumnum, en það geta sveitafélögin ekki nú, þar sem dvalarleyfi útheimtist ekki af hálfu þess sveitarfélags, sem maðurinn vill setjast að í. Annars er alls ekki að ræða um að sleppa frumvarpinu út úr deildinni, heldur hitt, hvort leyfa skuli nefnd að meta þær ástæður, sem fram koma með og móti frumvarpinu. Og það vona eg að verði leyft, þar sem ekkert frumv. hefir enn verið borið svo upp í þessari deild, að því hafi ekki verið leyft að ganga til nefndar. Að við háttv. 2. þm. Rvk (J. J.) og eg viljum hafa sérstaka nefnd, en ekki vísa málinu til sveitastjórnarnefndarinnar, kemur til af því, að hvorugur flutningsmanna er í þeirri nefnd, en ekki nema eðlilegt, að annar þeirra eigi sæti í væntanlegri nefnd, til þess að geta borið hönd fyrir höfuð frumvarpinu, ef á það yrði ráðist. Eg styð því þá till., að málinu verði vísað til 2. umr. og sérstök nefnd kosin til að athuga það að umr. loknum.



Jafnvel þótt eg sé á móti þessu frumvarpi, álít eg það ekki nema sjálfsagða kurteisi, að lofa því að ganga til nefndar eina og venja hefir verið með öll önnur mál hér í deildinni. Eg er eindregið á móti stefnu þessa frumvarps. Eg skal benda á það, að þegar fátækralögin voru samþykt hér á þinginu 1905 vakti það fyrir löggjafanum með því ákvæði, sem nú á meðal annars að breyta með frumvarpi þessu, að dvalarsveitin ætti ekki endurgjaldsrétt hjá framfærslusveitinni nema til 2/3 hluta, að með þessu móti væri trygging fengin fyrir því, að dvalarsveit gætti hófs í styrkveitingum til þurfalinga. Þessi trygging fellur burt ef frumvarp þetta vergur að lögum, þar sem dvalarsveitin getur krafist endurgjalds af framfærslusveit þess þurfalings af öllum inum lagða styrk. Það er algengt að mjög margt yngra fólk flytur úr sveitunum til kaupstaðanna og kemur svo aftur eftir nokkur ár, atvinnulaust og heilsulaust. Frumvarp þetta er því æði ósanngjarnt í garð sveitanna. Það má ekki minna vera en að kaupstaðirnir taki þátt, eins og hingað til hefir verið, í framfærslu þurfalinga annara hreppsfélaga meðan þeir dvelja í kaupstöðunum. Nái þetta frumvarp samþykki þingsins, er og miklu meiri hætta á því, að þurfalingar verði hraktir og hrjáðir stað úr stað, þar sem hægt er að krefjast þess, að þeir verði fluttir á framfærslu-. Sveitina þegar búið er að leggja fram 100 kr., en því skilyrði slept í núgildandi lögum, að það sé einnig bersýnilegt, að þurfalingurinn sé kominn á stöðugt sveitarframfæri. Af þessum ástæðum mun eg greiða atkvæði á móti frumvarpinu á sínum tíma, en eg sé ekkert því til fyrirstöðu, að málið verði sett í nefnd.



Þegar þetta var í lög tekið, að dvalarsveit skuli borga 1/3 hluta af kostnaði við þurfaling annarar framfærslusveitar, var eg þegar í miklum efa um það, að það væri nokkur réttarbót. Að minsta kosti hefir mín reynsla verið alt önnur. Eg hefi heyrt fróða menn segja, að þetta ákvæði muni vera sniðið eftir dönskum lögum. En þar er alt öðru máli að gegna, þar sem vegalengdir eru miklu minni og stórum greiðfærari samgöngur, svo að jafnan má flytja þurfaling þegar í stað til framfærslusveitar sinnar. Eg er ekki samdóma háttv. 2. þm. S.-Múl. (G. E.) í því, að þessi »réttarbót« geri minni hrakninga á þurfalingum. Það er þvert á móti svo, að þegar dvalarsveitin verður að borga 1/3 af öllum kostnaði, þá vill hún auðvitað losna við þurfalinginn sem fyrst, jafnvel þótt honum væri það hollast að vera kyr. Líka getur það komið fyrir, að alls ekki sé hægt að koma manninum burtu vegna lasleika, svo að dvalarsveitin verði að sitja uppi með hann og borga þó 1/3 hluta alls kostnaðar á hverju ári, þótt henni af orsökum, sem hún er ekki völd að, sé fyrirmunað að neyta réttar síns að flytja þurfaling af sér. Þetta er mjög ósanngjarnt. Eg þekki slík dæmi. Það var þurfamaður, sem var karlægur, og læknir bannaði að flytja hann burtu. Sveitin sat uppi með hann árum saman og varð að borga 1/8 hluta af uppihaldi hans. Því hefir verið haldið fram, að kaupstaðirnir, og þá sérstaklega Reykjavík, hefðu fjárhagslegan hag af þessu frumvarpi. Eg get ekki vel lagt þetta á met, hvorum megin hagurinn yrði, en aðalatriðið er, að eg álít það sem nú er tæpast réttiátt meðan framfærsluskyldan stendur á þeim grundvelli, sem nú er. Eg veit ekki, hvort Reykjavík er bezt fær um að bera sveitarþyngsli, og þó svo væri, álít eg ekki réttlátt að láta hana fremur en aðra bera meira en sitt eigið. Eg skal ekki fara neitt út í einstakar greinar á þessu stigi málsins, en eg held að það sem felst í 2. gr., sé þegar í lögum nú, að sveitarstjórn megi koma af sér þurfaling, þegar hann er búinn að þiggja 100 kr., ef flutningurinn er þá ekki bannaður af lækni. Eg held að það sé æskilegt, að þetta frumv. verði athugað í nefnd. Mér datt í hug sveitarstjórnarnefndin, af því að málin eru svo skyld, en mér er það ekki fast í hendi, og eg get falist á að ný nefnd verði kosin. Og eg geri það beint að tillögu minni, að því verði vísað til nefndar, eg vil ekki að það fari nefndarlaust út úr deildinni.

Flutningsm. [Þorleifur Jónsson]: Eg leyfi mér að stinga upp á 5 manna nefnd að þessari umr. lokinni.

Ráðherraun [H. H.]: Eg býst við, að skipuð verði nefnd til að athuga þetta mál. Eg vildi að eins leyfa mér að skjóta einni athugasemd til Væntanlegrar nefndar til athugunar. Aðaltilgangur þessa frumv. er sá, að gera kjósendum mögulegt ekki einungis að aðhyllast vissan flokk, heldur og hafa áhrif á það, hvaða menn verði kosnir af hverjum flokkslista. Þetta er gert með því að leyfa kjósendum að raða nöfnunum á listunum þannig, að kjósandi setur tölur fyrir framan nöfn fulltrúanna í þeirri röð sem hann vill að þeir komist að. Viðvíkjandi samtalning atkvæðanna, er svo ákveðið í frumv., að sá sem hefir töluna 1, fái eitt atkv., sá sem hefir töluna 2, hálft atkv. og sá sem hefir 3, 1/3 atkvæðis, o. s. frv. En þetta er ekki fullkomlega rétt hlutfall. Það er tiltölulega meiri munur á 1. og 2., heldur en á öðrum og þriðja. Réttlátara væri, að mismunurinn væri jafn milli hverra tveggja í röðinni, þannig, að ef þeim fyrsta er talið heilt atkv., þá sé þeim næsta talið svo stórt brot af atkvæði, er samsvari réttu hlutfalli, eftir því hve marga menn á að kjósa. Eigi t. d. að kjósa 5 menn, teljist þeim fyrsta 5/5 = 1 atkvæði, þeim næsta 4/5, þeim 3. 3/5, inum 4. 2/5 og inum síðasta 1/5 atkvæðis. Þetta er endurbót á stjórnarfrumvarpinu, sem eg vildi skjóta til nefndarinnar að athuga.



Eg vildi að eins leyfa mér að stinga upp á að þessu frumv. verði vísað til æðarfuglanefndarinnar.



Mér þykir vænt um alla fugla, og eg vona að það sannist á æðarfuglanefndinni, að henni sé ant um fuglana. Eg skal taka það fram, að eg hefi hug á að laga frumvarpið eftir því sem föng eru á. Eg vil t. d. bæta við nokkrum fuglategundum, sem Ed. hefir annaðhvort gleymt eða vanrækt af ásettu ráði að taka upp í frumvarpið, svo sem heiðarlóunni okkar, tjaldinum og fleiri fuglum. - Það getur verið, að margir áliti þetta smámál, en fyrir okkur Íslendinga er það í raun og veru stórmál. Fuglum er nefnilega alt af stórum að fækka hér á landi af þeirri ástæðu, að nú gera menn sér það mjög að leik að skjóta fugla, sem enginn matur er i, einungis til að svala drápgirni sinni. Eg styð þá till., að þessu frumv. verði vísað til æðarfuglanefndarinnar, og vona að það hafi gott af að athugast í þeirri nefnd.



Efri deild er orðin fræg fyrir meðferð eina á þessum fuglafriðunar-frumvörpum. En henni hafa þó orðið allmjög mislagðar hendur um frágang á þessu frumv., þótt margt væri um það spjallað og nógar kæmi fram breytingartillögurnar við það þar í deildinni. Eg sé ekki betur en það megi heita hreinasti gallagripur eina og það kemur frá deildinni. Fyrst og fremst kemur frumvarpið í bág við æðarfuglafrumvarpið, því að eftir þessu frumv. er æðarfugl friðaður að eina frá 1. Apríl til 1. Ágúst. Og þessi tvö frumv. afgreiddi deildin þó sama daginn. Það stendur í 3. gr. frumv., að allar fuglategundir, sem hér (í frumv.) eru ekki taldar, skuli friðaðar vera frá 1. Apríl til 1. Ágúst. En í frumv. er æðarfugl ekki talinn áður og leiðir þá af því, að hann heyrir undir þá fugla, sem að eins eru friðaðir frá 1. Apríl til 1. Ágúst. Eg býst við, að enginn rengi þá skoðun mína, að æðarfugl sé þó »fuglategund«! Svo skal eg benda á annað. Það munu vera eitthvað um 10–20 ernir alls á landinu nú, eftir því sem kunnugastir fræðimenn segja. Þeir eru ekki friðaðir samkv. frumv., en aftur á móti er ætlast til að egg þeirra séu stranglega friðuð. Eg get ekki séð, að það sé neitt samræmi í þessu að friða arnareggin og leggja þung víti við að þau. séu tekin, en láta arnarungana réttdræpa nýskriðna úr egginu. Eg bendi að eins á þetta til að sýna fram á, hve flausturslega Ed. hefir gengið frá þessu frumv., þrátt fyrir ina miklu fyrirhöfn og heilabrot, sem hi9n hefir haft um það.



Þessar br.till., sem hér liggja fyrir, eru ekki mikils varðandi. eða sérlega íhugunar verðar. Br.till. um vélaáburðinn er fram komin af því, að einn háttv. þm. benti nefndinni á það, að ekki væri rétt að hafa allar tegundir af honum í sama flokki. Í sumum af þeim tegundum er feiti, sem heyrir undir annan tollflokk, en nefndin vildi gjarna að vélaáburður úr olíu væri í 25, en ekki 10 aura flokki, því að það mun vera óvanalegt, að í honum sé tóm olía, heldur og önnur efni. Þá er annar liður í breyt.till. sá, að í staðinn fyrir orðin: »öll veiðarfæri, þar á meðal«, komi: »als konar færi, fiskinet, kork«. Þetta er gert í samráði við sama háttv. þm., sem talaði um þetta við nefndina við 2. umr. Nefndin félst á það, að ákvæðið: »als konar veiðarfæri«, mundi verða erfitt í framkvæmdinni, og hentugra vegna tollheimtunnar, að telja upp tegundirnar, þótt eitthvað kunni þá að falla úr. Svo hafði nefndin gleymt að telja kork. Og 3. liður er eiginlega að eins lagfæring á prentvillu, sem var mér að kenna, sem sé þeirri, að eins og nú er, eru mottur taldar tvisvar í frumvarpinu. Eg vona nú að þessar breyt.till. verði samþyktar og málið afgreitt frá deildinni.



Eg gæti sparað mér sumt af því sem eg vildi segja, því að háttv. 1. þm. K.-G. (B. Kr.) hefir sagt það. Eg skal geta þess, að vélaáburður er aðallega þrens konar, tvær olíutegundir, smurningsolía og cylinderolía, og svo er þriðja tegundin, smjörkent efni, sem kallað hefir verið koppafeiti, og látið er við ásana og bráðnar þar sjálft, þegar vélin hitnar. Ein tegundin er olía, sem er á glösum, sem sjálf smyrja vélina. Ef nú nokkur þessara áburðartegunda ætti að bera hærra gjald, þá ætti það að vera koppafeitin, hún er minst notuð. Hinar tegundirnar slaga langt upp í steinolíuverðið, og bátar hafa eytt nærri jafn mikils virði í smurningsolíu, eins og steinolíu. Þetta ætti því að vera í 10 aura flokknum.