Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á tollalögum, nr. 55/1987, og lögum nr. 97/1982, um vörugjald, með síðari breytingum. Frv. þessu, sem lagt er fram í tengslum við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, er ætlað að tryggja að álagning gjalda á upprunavörur frá ríkjum EES verði í samræmi við ákvæði samningsins. Er hér einkum átt við II. kafla samningsins um frjálsa vöruflutninga ásamt bókun 3 um framleiðsluvörur sem leggja má verðjöfnunargjald á. Samkvæmt samningnum eru tollar á innflutning og útflutning, svo og gjöld sem hafa samsvarandi áhrif, bannaðir á milli samningsaðila. Sambærileg ákvæði eru í stofnsamningi EFTA, Stokkhólmssamningnum, og fríverslunarsamningi Íslands og Evrópubandalagsins. Ísland hefur hingað til haft sérstaka undanþágu til að leggja á fjáröflunartolla á vörur frá þessum samningsaðilum sínum á meðan vörurnar eru ekki framleiddar hér á landi. Þessar undanþágur falla úr gildi með samningnum um EES. Aðalákvæði sem þetta varðar og snerta skatta er að finna í 10. gr. og 14. gr. EES-samningsins. Taka þau til vöruliða í 25.--97. kafla vörulýsinga og vörunúmeraskrár, þ.e. tollskrár, það er iðnaðarvara og einstakra annarra vöruliða, einkum vara úr landbúnaðarafurðum sem fjallað er um í bókunum 2 og 3 með samningnum og um gilda sérstakar reglur. Með leyfi forseta, þá hljóðar 10. gr. samningsins svo: ,,Tollar á innflutning og útflutning, svo og gjöld sem hafa samsvarandi áhrif, eru bannaðir milli samningsaðila. Með fyrirvara um það fyrirkomulag sem um getur í bókun 5 skal þetta einnig eiga við um fjáröflunartolla.`` Í 14. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Einstökum samningsaðilum er óheimilt að leggja hvers kyns beinan eða óbeinan skatt innan lands á framleiðsluvörur annarra samningsaðila umfram það sem beint eða óbeint er lagt á sams konar innlendar framleiðsluvörur. Samningsaðila er einnig óheimilt að leggja á framleiðsluvörur annarra samningsaðila innlendan skatt sem er til þess fallinn að vernda óbeint aðrar framleiðsluvörur.`` Eins og greinar þessar bera með sér leggur samningurinn þær kvaðir á samningsaðila að leggja ekki á tolla eða skatta sem brjóta gegn því grundvallarmarkmiði að koma á frjálsum vöruflutningum. Að öðru leyti mælir hann ekki fyrir um skattlagningarreglur og er það í samræmi við það að innan Evrópubandalagsins og að sjálfsögðu einnig innan EFTA er skattlagning að fullu í höndum hvers og eins aðildarríkis og verður henni ekki breytt með sameiginlegum ákvörðunum. Hvað tolla og skatta varðar er meginatriði tilvitnaðra greina að jafnræði ríki milli samkeppnisaðila og að ekki skipti máli við gjaldtöku frá hvaða landi varan kemur. Það þýðir að Ísland þarf að leggja niður innflutningstolla og önnur gjöld sem leggjast á innflutning sérstaklega. Samningurinn hindrar það ekki að í stað tolla og innflutningsgjalda verða tekin upp gjöld sem leggjast jafnt á innflutning og innlenda framleiðslu. Slík gjöld eru kölluð vörugjöld og hafa þegar verið tekin upp á fjölmarga vöruliði sem ekki er heimilt að leggja toll á við innflutning frá EFTA- og EB-löndunum séu vörur þessar einnig framleiddar hér á landi. Í frv. er að finna breytingar á tollalögum til að uppfylla ákvæði samningsins um niðurfellingu tolla og ákvæði um vörugjöld á almennar iðnaðarvörur. Í sérstöku frv. sem lagt er fram samhliða þessu eru tillögur um vörugjöld á ökutæki og eldsneyti. Frumvörpin miðast við að tekjur ríkissjóðs af tollum og vörugjöldum séu að mestu óbreyttar og að verðhlutföll milli vörutegunda raskist sem minnst. Þeir vöruflokkar sem frv. tekur til eru iðnaðarvörur í köflum 25--97 í tollskrá sem í dag bera fjáröflunartolla. Sérstök heimildarákvæði eru í frv. til álagningar verðjöfnunargjalda á framleiðsluvörur úr landbúnaðarhráefnum auk þess sem tollar verða felldir niður af tilteknum suðrænum landbúnaðarvörum í samræmi við tvíhliða samning Íslands og EB um landbúnaðarmál en tollur af öðrum vörum sem samningurinn tekur til hefur þegar verið felldur niður. Á árinu 1991 voru vörur þessar fluttar inn fyrir tæplega 3,9 milljarða kr. Þar af komu vörur fyrir rúmlega 2 milljarða eða um 54% innflutningsins frá löndum innan EES. Tollar af framangreindum iðnaðarvörum eru á bilinu 10--30% og á sumum þeirra er enn fremur 9% vörugjald. Tekjur af vörugjaldi og tollum á þessar vörur voru á árinu 1991 um 1.050 millj. kr. Gert er ráð fyrir að lækkun tolla á iðnaðarvörur verði mætt með viðbót við gildandi vörugjaldskerfi. Vörugjald er nú lagt á í tveimur gjaldflokkum, 9% og 25%, jafnt á innlendar framleiðsluvörur sem innfluttar. Gjaldstofn innlendu framleiðslunnar er heildsöluverð vörunnar en stofn innfluttrar vöru er tollverð, eða svokallað cif-verð, að viðbættum tollum og 25% álagi sem er áætluð heildsöluálagning. Á árinu 1991 námu tekjur ríkissjóðs af vörugjaldi 2.405 millj. kr. Þar af voru gjöld af innflutningi um 1.380 millj. kr. en rúmlega 1 milljarður kr. af innlendri framleiðslu, aðallega af sælgæti, gosdrykkjum og matvælum, sem samningurinn nú tekur ekki til. Eins og fram hefur komið felur EES-samningurinn í sér þá kvöð að fella niður tolla af vörum sem koma frá löndum innan svæðisins. Það er hins vegar ákvörðunarefni íslenskra stjórnvalda hvort eða að hvaða marki tollum á vörur, sem koma frá ríkjum utan svæðisins, svokölluðum ytri tollum, verður viðhaldið. Helstu rökin fyrir því að viðhalda ytri tollum eru þau að í þeim felst nokkur fjáröflun fyrir ríkissjóð, vernd fyrir innlenda framleiðslu og að þeir veiti hugsanlega betri aðstöðu í samningum við ríki utan fríverslunarsvæðis ríkjanna sem taka þátt í Evrópska efnahagssvæðinu. Fjáröflun með ytri tollum af þeim vörum sem frv. tekur til verður takmörkuð vegna þess að innflutningur á þeim frá löndum utan EES er tiltölulega lítill eða rúmlega 1,8 milljarður kr. Hvert prósentustig ytri tolls gefur því um 18 millj. kr. í tekjur eða minna ef tollurinn leiðir til þess að viðskipti færast frá löndum utan EES til landa innan svæðisins. Þar sem þær vörur, sem frv. snertir, eru nær eingöngu fluttar inn en ekki framleiddar hér á landi eru verndunaráhrif ytri tolla óveruleg. Á móti háum ytri tollum mælir það fyrst og fremst að þeir leiða eðli sínu samkvæmt til óhagkvæmni með því að beina viðskiptum til landa þar sem þau eru óhagkvæmari og leiðir það til hærra vöruverðs fyrir neytendur og minni tekna fyrir ríkissjóð. Er því æskilegt að takmarka notkun þeirra. Í núgildandi tollalögum er heimild til að færa ytri tolla niður í 10% á þær vörur sem fríverslunarsamningar taka til og er algengast að sú heimild hafi verið notuð. Ytri tollar Evrópubandalagsins á þær vörur sem frv. tekur til eru yfirleitt á bilinu 3--9% eða allmiklu lægri en tollar hér á landi. Með hliðsjón af framangreindu er í frv. gert ráð fyrir að heimilt verði að lækka ytri tolla á fullunnar iðnaðarvörur frá löndum utan fríverslunarsvæða nokkuð meira en verið hefur eða niður í 7,5% í stað 10% nú. Er ákvörðun vörugjalda og tekjuáætlun miðuð við það. Samkvæmt frv. er lagt til að gjaldflokkar vörugjalds verði sex í stað tveggja nú og verði þeir frá 6% til 30%. Vegna þess að vörugjald leggst á tollverð að viðbættu 25% álagi, svara þessir vörugjaldsflokkar til 7,5--37,5% tolla. Í tillögum þessum felst og að leggja þarf vörugjald á nokkrar nýjar tegundir innlendrar framleiðslu til þess að uppfylla kröfur um sömu álagningu á innlendar og innfluttar vörur. Þar ber helst að nefna hjólbarðasólningu og framleiðslu tengivagna. Þá mun vörugjald á framleiðslu bílavarahluta og yfirbyggingar bifreiða hækka. Á móti vegur að tollur af aðföngum til þessarar framleiðslu kann að lækka í einhverjum tilvikum, m.a. á notuðum hjólbörðum, komi þau frá löndum innan EES-svæðisins. Áhrif þessara breytinga á tekjur ríkissjóðs eru í megindráttum þau að tolltekjur af þeim vörum sem breytingarnar taka til lækka úr um 735 millj. kr. í 137 millj. kr., eða nálægt 600 millj. kr. Tekjur af vörugjaldi hækka um 590 millj. kr. Tekjur ríkissjóðs af innflutningi verða um 20 millj. kr. lægri eftir breytinguna en þær voru áður en tekjur af innlendri framleiðslu jafna þann mun að mestu. Tekjulækkun af innflutningi er að nokkrum hluta til komin vegna samræmingar og annarra breytinga sem nauðsynlegar þykja en ekki tengjast samningnum. Má t.d. nefna lækkun gjalda af krönum og fleira, svo og niðurfellingu tolla, annarra en ytri tolla af hljóðkútum, án þess að taka upp vörugjald í staðinn. Að teknu tilliti til slíkra breytinga eru tekjubreytingar af innflutningi óverulegar. Á heildina litið eru verðlagsáhrif þessara breytinga talin hverfandi. Samkvæmt tillögunni má því reikna með að um 3,5% verðlækkun verði að jafnaði á vörum frá EES-svæðinu en um 4,5% verðhækkun á iðnaðarvörum sem fluttar eru inn annars staðar frá, samanber töflu sem fylgir með athugasemdum við frumvarpið. Að jafnaði er gert ráð fyrir 0,4% lækkun á verði innfluttrar vöru. Áhrif á verð einstakra vörutegunda getur vikið nokkuð frá þessum meðaltölum vegna þeirrar samræmingar á gjaldtöku sem áður er minnst á. Tollar og vörugjöld á þær vörur sem frv. snertir voru að jafnaði um 27% af cif-verði þeirra. Var þetta hlutfall u.þ.b. hið sama fyrir vörur frá EES-löndunum og fyrir vörur frá öðrum löndum. Með þeim breytingum, sem frv. felur í sér, verða álögur þessar í heild um 0,5% lægri eða að jafnaði um 26,5%. Með tilliti til svæða breytast þær hins vegar verulega og verða að jafnaði um 22,8% á vörur frá EES-löndunum en að jafnaði um 32,6% á vörur frá öðrum löndum. Tilgangur samningsins er m.a. að koma á frjálsum vöruflutningum. Í því efni þarf ekki aðeins að huga að gjöldum sem geta verið til hindrunar og mismunað samningsaðilum eftir því hvar þeir eru búsettir. Tæknilegar viðskiptahindranir og hvernig staðið er að eftirliti með vöruflutningum skiptir einnig máli. Í bókun 10 með samningnum eru ákvæði um þær skuldbindingar sem samningsaðilar taka á sig til að einfalda eftirlit og formsatriði vegna vöruflutninga. Tilgangurinn er að auðvelda það og draga úr töfum og kostnaði þess vegna. Í bókun 11 með samningnum eru einnig allítarleg ákvæði um gagnkvæma aðstoð yfirvalda í tollamálum. Ljóst er að bókanir þessa kalla á endurskoðun á starfsháttum við tollgæslu og skipulag hennar. Kröfur um einfaldari og hraðvirkari afgreiðslu ásamt því að tekjur ríkissjóðs af tolli fara minnkandi gefa tilefni til að endurmeta verkefni tollkerfisins sem í vaxandi mæli er orðið að mikilvægum innheimtu- og eftirlitsaðila með virðisaukaskatti og vörugjöldum í stað þess að sinna fyrst og fremst tollheimtu eins og áður var. Í tollalögum eru nú ákvæði sem heimila ráðherra að setja reglur um greiðslufrest aðflutningsgjalda. Hefur heimildinni verið beitt við greiðslu virðisaukaskatts við innflutning hjá þeim aðilum sem eftir því hafa leitað og uppfylla ströng skilyrði um tryggingar og skilvísi. Undirbúningur pappírslausrar tollafgreiðslu er nú á lokastigi. Reglugerð um hana tekur gildi á morgun. Samkvæmt henni verður að auki heimilt að veita greiðslufrest á öllum aðflutningsgjöldum. Vörugjöld eru á ýmsan hátt áþekk virðisaukaskatti og því gæti komið til álita að heimild til greiðslufrestunar taki einnig til þeirra. Veiting greiðslufrests hefur hins vegar í för með sér allmikla hliðrun á skilum á tekjum ríkissjóðs. Verður því að fara hægt í sakirnar og ef heimild þessi verður veitt þarf að dreifa áhrifum af henni t.d. á tvö eða þrjú ár. Virðulegi forseti. Ég tel að það sé óþarfi að skýra einstakar greinar frv. Ég vísa til athugasemda með frv. en í þeim athugasemdum er gerð allítarleg grein fyrir því sem finna má í einstökum greinum frv. Í almennu athugasemdunum eru einnig ýmsar upplýsingar sem skýra nákvæmlega hvaða breytingar verða þegar og ef þetta frv. verður samþykkt í tengslum við aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Ég á sæti í þeirri nefnd sem mun fjalla um það frv. sem er til umfjöllunar og skal því ekki hafa mjög langt mál um það sem hæstv. fjmrh. sagði við 1. umr. Það er þó nauðsynlegt að spyrja ríkisstjórnina um það hver sé stefna hennar að því er varðar samræmingu á samkeppnisstöðu íslenskra atvinnuvega og atvinnufyrirtækja á EES-svæðinu? Það hefur í reynd, hæstv. fjmrh., ekkert komið fram um það. Hér er um að ræða frv. þar sem er verið að fella niður fjáröflunartolla og taka upp vörugjald í staðinn. Það eina sem þar er fjallað um er að passa upp á það að ríkissjóður fái nokkurn veginn sömu tekjur og hann hafði áður. Það er út af fyrir sig göfug stefna hjá fjmrh. á hverjum tíma að passa upp á slíka hluti. En það er líka til önnur hlið á því máli, hæstv. fjmrh. Hvaða áhrif hefur það á samkeppnisstöðu íslenskra atvinnuvega? Það verður ekki séð á þeim málum sem hæstv. ríkisstjórn hefur lagt fyrir þingið að hún sé neitt farin að fjalla um það eða hafi almennt áhyggjur af því. Ríkisstjórnin virðist hafa miklar áhyggjur af fjárlagavandanum sem ég tel eðlilegt og skiljanlegt en skilningur ríkisstjórnarinnar á þörfum atvinnulífsins virðist vera afar lítill. Menn eru að hugsa upp leiðir til að skattleggja atvinnuvegi sem eru í vanda, t.d. sjávarútveginn. Menn láta sér helst detta í hug að lækka tekjuskatt við þessar aðstæður í stað þess að lækka kostnaðartengda skatta atvinnulífsins til að jafna samkeppnisstöðuna við erlenda aðila. Ríkisstjórnin virðist því ekki gera sér grein fyrir því að það efnahagsástand sem nú ríkir er vaxandi atvinnuleysi og minnkandi framleiðslustarfsemi og allar breytingar á sköttum geta því miður orðið til þess að draga úr framleiðslustarfseminni og auka atvinnuleysið. Þetta eru mínar almennu athugasemdir við þetta frv. og vil ég í því sambandi m.a. vitna til athugasemda Landssambands iðnaðarmanna og Félags ísl. iðnrekenda að því er varðar 1. gr. b í frv. þar sem heimild er til fjmrh. að endurgreiða tolla af hráefni, efnivörum og hlutum í innlendar framleiðsluvörur ef tollar á sams konar erlendri framleiðslu eru jafnháir eða lægri en af efnivörunum. En samtökin segja, með leyfi forseta, um þessa grein: ,,Samtökin telja orðalag þessarar greinar algjörlega óviðunandi. Það verður tæpast skilið öðruvísi en svo að heimild til niðurfellingar eða endurgreiðslu á gjöldum af aðföngum til innlendrar framleiðslu eigi einungis að ná til tolla en ekki til aðflutningsgjalda eins og verið hefur. Ekki verður því fellt niður eða endurgreitt vörugjald á aðföngum til innlendrar framleiðslu. Þar með væru fallin úr gildi núgildandi ákvæði um önnur aðflutningsgjöld en tolla í auglýsingu nr. 617/1989, um niðurfellingu eða endurgreiðslu aðflutningsgjalda af ýmsum aðföngum til samkeppnisiðnaðar. Þetta telja samtökin með öllu ótækt og lýsa undrun sinni á þeirri tillögu sem í frv. felst. Auk þess telja samtökin tímabært, m.a. í ljósi þess að EES-samningar fela í sér fríverslun í þjónustuviðskiptum, að heimild til niðurfellingar eða endurgreiðslu aðflutningsgjalda af aðföngum til innlends iðnaðar verði útvíkkuð þannig að hún sé ekki bundin við vöruframleiðslu heldur nái einnig til viðgerðarstarfsemi sem er í beinni erlendri samkeppni og varðar viðgerðir á atvinnutækjum. Helstu dæmin um slíkt eru skipaviðgerðir og flugvélaviðgerðir en í báðum tilvikum á kaupandi þjónustunnar raunhæft val um það hvort hann skiptir við innlendan eða erlendan aðila.`` --- Síðan er ákveðin tillaga um orðalag og tekið fram í þessari greinargerð eftirfarandi: ,,Tekið skal fram að samtökin leggjast gegn samþykkt frv. ef ekki verður gerð breyting á orðalagi þessarar greinar.`` Það má segja að sú skoðun sem þarna kemur fram sé mjög eðlileg vegna þess að það er þýðingarlaust að gerast aðili að Evrópsku efnahagssvæði með jákvæðum árangri nema jafna samkeppnisstöðu íslenskra atvinnuvega við þá atvinnuvegi sem við eigum að fara að keppa við í vaxandi mæli hvort sem um er að ræða þjónustuviðskipti eða framleiðslustarfsemi. Og það má því segja að í þessu frv. sé nánast ekkert um það talað. Ætlast hæstv. fjmrh. til þess að þessi frv. verði afgreidd á færibandi án þess að komi einhver greinargerð frá ríkisstjórninni um jöfnun á samkeppnisstöðu atvinnuveganna? Það veit hæstv. fjmrh. að ekki er boðlegt, hvorki gagnvart atvinnuvegunum og allra síst gagnvart Alþingi. Og við sem störfum í efh.- og viðskn. hljótum því að fara sérstaklega ofan í þennan þátt. Ég ætla ekki að gerast dómari um hvort rétt sé að afla ríkissjóði tekna með þeim hætti sem hér er lagt til. Ég vil þó benda á ýmsar athugasemdir sem koma fram, t.d. þá staðreynd að lögð eru mun hærri gjöld á stærri bíla en þá minni sem eru gild rök fyrir. Hins vegar kemur fram í umsögnum að þetta verður til þess að fleira fólk ekur á litlum bílum og slys eru þess vegna oft og tíðum alvarlegri en annars hefði orðið. Það er ekkert auðvelt að finna millileið og ég ætla ekki að segja til um það hvað er rétt í þeim efnum en við hljótum að taka það mál til athugunar. Það er líka rétt að benda á þær athugasemdir sem hafa komið frá Verslunarráði Íslands þar sem bent er á þá staðreynd að það er lagt til að hækka gjöld á ýmsum vörum sem eru viðkvæmar í samkeppni við verslun ferðamanna. Verslun hefur verið að færast erlendis í allt of miklum mæli og má í því sambandi nefna að nú eru beinlínis auglýstar sérstakar verslunarferðir til nærliggjandi landa til að Íslendingar geti notið þess vöruverðs sem þar er. Menn eiga ekki að líta á það sem sjálfsagðan hlut að samkeppnisskilyrði íslenskrar verslunar séu mun verri en samkeppnisstaða verslunar í nálægum löndum. Og það hlýtur að þurfa að taka mið af þessu við samningu á frv. sem því sem hér er til umfjöllunar. Það er því alveg ljóst að ýmsar vörur sem áður voru lítt keyptar hér á landi, en verslun hefur aukist með á síðustu árum, munu í enn ríkari mæli verða keyptar af ferðamönnum erlendis og íslensk verslun á ýmsum slíkum tækjum minnka eða jafnvel falla niður. Því auðvitað er ekki hægt að halda uppi slíkri verslun nema veltan sé einhver. Þetta eru atriði sem hljóta að koma til umfjöllunar í sambandi við meðferð þessa máls. Ég vil þó fyrst og fremst leggja áherslu á að hæstv. fjmrh. geri betri grein fyrir því hvernig ríkisstjórnin hyggst bæta samkeppnisstöðu íslenskra atvinnuvega, íslenskrar framleiðslustarfsemi og íslenskrar þjónustustarfsemi til að fyrirtækin geti tekist á við þá vaxandi samkeppni sem verður með tilkomu Evrópska efnahagssvæðisins. Ríkisstjórnin hefur því miður litla grein gert fyrir því og virðist vera þeirrar skoðunar að það sé nóg að ganga í EES og þá muni allt saman leysast af sjálfu sér. En það er mikill misskilningur. Það er ekki hægt að bjóða íslenskum atvinnuvegum upp á það að við gerumst aðilar að Evrópsku efnahagssvæði nema samkeppnisstaðan verði jöfnuð. Það þýðir að lækka þarf ýmis kostnaðartengd gjöld. Það þýðir að leggja verður niður aðstöðugjaldið svo eitthvað sé nefnt og ýmsir tollar verða að vera sambærilegir við það sem gengur og gerist í kringum okkur. Ég geri mér grein fyrir því að það mun þýða tekjuminnkun hjá ríkissjóði og sveitarfélögum. Ríkissjóður og sveitarfélögin verða annaðhvort að mæta því með því að draga saman útgjöld eða að taka upp skatta sem eru hlutlausir gagnvart samkeppnisstöðu atvinnuveganna. Ef menn leggja á skatta sem eru þyngri en gengur og gerist í samkeppnislöndunum þýðir það einfaldlega að íslensk framleiðslu- og þjónustustarfsemi verður undir og sú atvinna sem rekin er hér á Íslandi mun flytjast til erlendra aðila. Það getur ekki verið keppikefli okkar Íslendinga. Það hlýtur að vera keppikefli okkar að auka hér atvinnu ekki síst þegar margir ganga nú um án atvinnu og án tekna og eiga sér ekki bjarta framtíð. Frumvarpsflutningur sem þessi er ekki til þess fallinn að auka tiltrú á framtíðinni og möguleikum íslenskra atvinnuvega. Því miður virðist það vera sá tónn sem kemur frá hv. ríkisstjórn. En við hljótum að spyrja hvort fjmrh. er með það í undirbúningi að skipta um tón og skipta um gír nú á haustmánuðum þannig að menn fái einhverja trú á því að við getum unnið okkur út úr þeirri kreppu sem við nú stöndum frammi fyrir.

Virðulegi forseti. Með því frv. sem hér er komið til umræðu erum við að hefja skoðun á hinu margumrædda fjórfrelsi því þetta frv. hér um breytingu á tollalögum, um vörugjald o.fl. tengist auðvitað einum fjórða hluta þessa frelsis, þ.e. frjálsum vöruflutningum. Þetta frv. byggir að mestu leyti á 10. gr. samningsins um Evrópskt efnahagssvæði þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Tollar á innflutning og útflutning, svo og gjöld sem hafa samsvarandi áhrif, eru bannaðir milli samningsaðila. Með fyrirvara um það fyrirkomulag sem um getur í bókun 5 skal þetta einnig eiga við um fjáröflunartolla.`` Ríkisstjórnin er að bregðast við þessum samningi og við þessu ákvæði með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. En það vakna vissulega margar spurningar þegar kemur að þessu atriði. Og þá ekki síst því sem hv. síðasti ræðumaður kom hér inn á og var allmikið rætt í umræðunni um samninginn sjálfan, þ.e. hvernig íslensk fyrirtæki eru búin undir þær breytingar sem fram undan eru, þ.e. frjálsa vöruflutninga og frjálsa samkeppni á fleiri sviðum. Hér er auðvitað grundvallaratriðið að ekki má mismuna innlendum og erlendum aðilum. Það sama verður að gilda um íslensk fyrirtæki og þau erlend fyrirtæki sem hér hyggjast hasla sér völl eða verða með innflutning eða útflutning. Og ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvernig telur hann að íslensk fyrirtæki séu undir þetta búin? Hvað hefur verið gert til að kynna þeim þessar breytingar sem hér eru á ferð? Hefur verið gerð úttekt á því hvaða áhrif þetta muni hafa á íslensk fyrirtæki? Hvernig eru þau í stakk búin? Það er ýmislegt í sjálfu frv. sem vert er að gefa gaum. Þá er það ekki síst í 2. gr. frv. þar sem vikið er að bókun 3 sem tengist samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Í þessari bókun er m.a. kveðið á um meðferð landbúnaðarvara. Ég skil þessa grein þannig að ríkisstjórnin hefur lagt ákveðna túlkun í bókun 3 sem er sú að heimilt sé að leggja vörugjöld á þær vörur sem undir þetta heyra og þá erum við fyrst og fremst að tala um sýrðar mjólkurvörur. En það hefur margoft komið fram í umræðunni að sumir draga í efa að þessi túlkun, þ.e. að heimilt sé að leggja á vörugjald og að innflutningsbann hafi í raun jafngilt 100% tolli, gangi upp en það mun væntanlega á það reyna þegar fram í sækir. Hér er þessi túlkun ríkisstjórnarinnar komin svart á hvítu í þessum lagabálki. Og ég spyr hæstv. fjmrh.: Er það ekki rétt túlkun hjá mér að þessi skilningur liggi á bak við? Þeir sem sent hafa efh.- og viðskn. umsagnir um þetta frv., sem eru aðallega ýmsir aðilar vinnumarkaðarins einkum þeir sem eru í verslun og viðskiptum, hafa auðvitað bent á að með þessum breytingum, sem hér eru á ferð, muni það gerast að munur verður á verðlagi þeirra vara sem koma frá hinu Evrópska efnahagssvæði og þeim vörum sem koma annars staðar frá. Að sjálfsögðu eiga ýmsir innflytjendur erfitt með að sætta sig við þetta. Það er auðvitað spurning hvernig á þessu verður tekið. Er þetta réttlætanlegt? Þarna er náttúrlega verið að gefa vörum frá hinu Evrópska efnahagssvæði forgang. Auðvitað er það tilgangur þessa samnings að auka viðskipti milli samningsaðila og jafnframt að reisa tollmúra í kringum hið Evrópska efnahagssvæði þannig að framleiðendur í öðrum heimshlutum munu eiga erfiðara fyrir. Margir umsagnaraðilar vekja athygli á þessu og telja það óásættanlegt að gerður sé þessi greinarmunur á heimshlutum. En þetta er nú einu sinni eðli þessa samnings. Svo virðist líka vera að ýmsir þeir sem þessi mál snerta hafi ekki gert sér grein fyrir því að íslensk fyrirtæki yrðu ekki vernduð á einhvern hátt. En það er auðvitað ekki heimilt samkvæmt þessum samningi. Auðvitað getur ríkisstjórnin gert íslenskum fyrirtækjum lífið bærilegra á ýmsan annan hátt með þeim aðstæðum sem fyrirtæki búa við hér á landi og þar má nefna t.d. vaxtastefnu, lánafyrirgreiðslu og ýmislegt fleira. Ýmsir aðilar vekja athygli á því, t.d. Félag ísl. stórkaupmanna, að jöfnunartollar af því tagi sem á að fara að leggja á séu flóknir og torskildir í framkvæmd og að þeir leiði til hækkunar vöruverðs. Þeir slá því fram í bréfi sínu að slíkir jöfnunartollar hafi tilhneigingu til þess að hækka vöruverð. Nú er það hluti af predikuninni um kosti hins Evrópska efnahagssvæðis að vöruverð muni almennt lækka, sem ég túlka þannig að menn gefi sér að verðið sé nokkuð uppspennt, og menn muni ná mikilli hagræðingu og væntanlega söluaukningu á hinu Evrópska efnahagssvæði. Auðvitað gæti þetta líka þýtt það sem maður óttast mest varðandi íslensk fyrirtæki að þau standist einfaldlega ekki samkeppnina, verði undir og hverfi af markaðnum og við stöndum frammi fyrir enn meira atvinnuleysi en ella. Við vitum að vöruverð þarf að lækka. Það þarf að lækka vöruverð í landinu en þessi gjaldastefna verður náttúrlega ekki til þess. Ríkið ætlar að ná svipaðri upphæð af jöfnunargjöldum og fást núna með tollum. Auðvitað vitum við öll að ríkið þarf á tekjum að halda en það er auðvitað spurning hvort ekki séu til aðrar leiðir en þessi þar sem vöruverð er jafnhátt og raun ber vitni hér á landi og hefur reyndar löngum staðið ýmsum greinum fyrir þrifum, t.d. ferðaþjónustu sem menn óttast að nú standi frammi fyrir þrengingum vegna þess hversu vöruverð er orðið hátt. Margar spurningar vakna í þessu samhengi en við munum að sjálfsögðu fara rækilega ofan í þetta mál í efh.- og viðskn. og kalla fyrir þá aðila sem þetta mál snertir sérstaklega. Ég hlýt að ítreka það að þetta mál, eins og önnur sem snerta skattlagningu á atvinnuvegunum, þarf auðvitað að fá rækilega kynningu. Menn verða að vita út í hvað við erum að ganga. Hvort sem menn eru með eða móti hinu Evrópska efnahagssvæði er það afar mikilvægt að allir viti út í hvað við erum að ganga, hvað þetta þýðir. Ég skil málið þannig að íslensk fyrirtæki fái ekki neinn aðlögunartíma. Þessi lög, eins og önnur sem fylgja samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, ganga í gildi þegar og ef samningurinn verður samþykktur. Ég held ég fari rétt með að það gildi líka um þessi lög. --- Það segir hér í 8. gr. að þau öðlist gildi um leið og samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði en það leiðir okkur aftur að þeirri stóru spurningu hvernig íslensk fyrirtæki eru undir þessar breytingar búin. Ég hlýt að beina þeirri spurningu til hæstv. fjmrh. hvað sé á dagskrá ríkisstjórnarinnar varðandi það að bæta samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Það sem maður óttast mest er að með þessum samningi og þeim breytingum, sem fylgja í kjölfarið, sé verið að gera íslensku atvinnulífi erfiðara fyrir en ekki að opna land möguleikanna eins og hæstv. ráðherrar tala svo oft um en hafa engan veginn rökstutt hvernig muni til okkar koma eða hvernig líti út í veruleikanum.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjmrh. sagði að það væri óþarfi að skýra nánar sérstaklega ýmsar greinar þessa frv. Ég saknaði þess kannski ekki svo sérstaklega að hann færi ofan í einstakar greinar en ég saknaði þess sérstaklega að hann útskýrði fyrir okkur stefnu stjórnvalda í þessum málefnum. Það sem er raunverulega að gerast er það að verið er að setja upp tollmúra, það er verið að aðlaga sig ytri tollum Evrópubandalagsins með þessu frv. og ég tel að það sé óhjákvæmilegt að það verði útskýrt nákvæmlega fyrir okkur á hv. Alþingi, að það sé yfirveguð og tekin stefna af þeim stjórnvöldum sem nú ráða ferðinni í landinu. Ég reyndi að fá hæstv. utanrrh. til þess að segja álit á þessu fyrir nokkrum dögum. Út úr því fékk ég ekki neitt nema það að lokum að hann sagði að þetta frv. væri á ábyrgð utanrrn. og nú ber ég fram spurninguna aftur: Er það raunverulega ígrunduð og tekin stefna af þessari ríkisstjórn að aðlaga sig að ytri tollum Evrópubandalagsins með þessu frv. og í framtíðinni? Það er verið að setja á 7,5% ytri tolla á þær vörur sem fjallað er um í þessu frv. og ég sé ekki að annað sé hægt en fá skýr svör um það hvort það eigi að vera framtíðin að við múrum okkur af gagnvart öðrum ríkjum á þennan hátt. Auðvitað veit ég að að einhverju leyti er verið að reyna að fá til baka þær tekjur sem tapast við breytingarnar, þ.e. niðurfellingarnar á tollunum, en vitanlega var hægt að ná þeim til baka með hærri prósentum af vörugjöldunum og þurfti þess vegna ekki að gera mun á því hvaðan vörurnar kæmu. Það er ekki um neinn smámun að ræða. Annars vegar er verið að tala um að leggja gjöld á vörur frá löndum innan EES-svæðisins sem svarar 22,8% en á vörur frá löndum sem eru utan svæðisins 32,6%. Það er geysilega mikill samkeppnismunur á innflutning með þessum hætti. Það er kannski athyglisvert og ég ætla að rifja upp það sem stendur hér á bls. 6. í frv., með leyfi forseta: ,,Enn fremur er rétt að hafa í huga að meðal þeirra vöruflokka, sem frv. tekur til, eru vörur sem að stærstum hluta koma frá löndum utan EES svo sem bílavarahlutir. Ytri tollar mundu leiða til þess að verð á þessum vörum hækkar almennt þar sem tilfærsla viðskipta með þær milli svæða er aðeins möguleg að takmörkuðu leyti þegar um er að ræða sérhæfða vöru.`` Það sem verið er að segja er að vegna þess að menn hafi verið svo óheppnir að kaupa sér bifreiðar frá Japan eða öðrum löndum utan þessa svæðis þá geti þeir ekki annað en haldið áfram að kaupa varahluti í þá og þess vegna sé allt í lagi að hafa tollana hærri á þessum varahlutum. Ég tel að stjórnvöld í þessu landi, sem hafa lýst því yfir --- ég tel að það hafi verið nokkuð skýrt í yfirlýsingu hæstv. forsrh. fyrir nokkrum dögum í þinginu --- að það væri ekki stefnt að inngöngu í EB, hefðu átt að sýna það í þeim frv., sem hér eru lögð fram, að ekki væri meiningin að ganga í EB. Ég tel að þarna sé raunverulega verið að sýna stefnuna svo að ekki verði um villst. Ég get svo tekið undir það sem kom fram hjá hv. 1. þm. Austurl. að vitanlega vantar stefnumörkun gagnvart innlendri framleiðslu, innlendum framleiðsluiðnaði og innlendum þjónustuiðnaði. Það er auðvitað fyrirsjáanlegt að báðar greinarnar munu eiga í verulega aukinni samkeppni og ég tel reyndar að það sé nokkuð víst að þessi innlendi þjónustuiðnaður, sem hefur kannski verið stærsti hlutinn af iðnaði okkar, muni í framtíðinni þurfa að keppa mikið við útibú erlendra stórfyrirtækja. Verði allar þessar hugmyndir að veruleika, sem menn hafa í kringum þennan EES-samning, er náttúrlega fyrirsjáanlegt að þetta er leikvangur stórfyrirtækja. Það eru engin fyrirtæki til í þessu landi sem geta keppt við þessi stóru fyrirtæki. Það er ótrúlegt að það finnist framleiðsluvara á Íslandi sem ekki finnst einhvers staðar ódýrari á öllu EES-svæðinu og þar með er hún undir í þessari samkeppni. Og það er ótrúlegt að stórfyrirtæki í þjónustuiðnaði, sem á annað borð hafa einhverra hagsmuna að gæta hér á landi, muni ekki skoða það vandlega hvort þau eigi að koma upp þjónustu á sínum vegum. Þetta er það sem menn munu þurfa að keppa við í framtíðinni og ég tel að sé mjög ótrúlegt að sjá þegar ákvarðanir stjórnvalda, sem nú fara með völdin í þessu landi, birtast í svo mikilli alvöru, að ganga þessa götu til enda, að þau skuli ekki vera búin að undirbúa það meira sem koma skal heldur en orðið er. Ég ætla ekki að fara að halda langa tölu um þetta mál. Fyrst og fremst átti ég erindi í ræðustól til þess að óska eftir því að fá að heyra hver sú stefnumörkun er sem er á bak við það að innleiða ytri tolla Evrópubandalagsins inn í íslenskt efnahagslíf.

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem síðasti ræðumaður lauk sínu máli varðandi mismuninn á aðflutningsgjöldum á vörum frá Evrópska efnahagssvæðinu og utan þess. Það kemur fram í grg. með frv. að verðlagsáhrifin eru þannig að vörur, sem þessi lög ná til frá hinu Evrópska efnahagssvæði, munu lækka í verði um 3,5%. Hins vegar mun verða 4,5% verðhækkun á iðnaðarvörum sem fluttar eru inn annars staðar frá. Að mínu mati er um það mikinn mun að ræða að ekki er hægt að líta á þetta öðruvísi en sem stefnumarkandi ákvæði því að tæknilega er ekki hægt að sjá neitt sem hefði átt að koma í veg fyrir að það hefði ekki verið um þessa breytingu að ræða, annars vegar á vörum af Evrópska efnahagssvæðinu og hins vegar utan. Ég hef heldur ekki séð neitt í samningnum sem slíkum sem knýr okkur til þess að vinna á þennan veg þannig að ég ítreka þá spurningu sem hér hefur komið fram til fjmrh.: Hvað er það sem liggur að baki þeim grundvallarákvörðunum sem þarna virðast hafa verið teknar. Svona aðeins til þess að útskýra fyrir tilheyrendum hvað þetta þýðir í einstökum vöruflokkum. Til að mynda þýðir þetta að verð á bifreiðahjólbörðum frá EES eru lækkaðir um 2,3% en hækkaðir um 5,1% annars staðar frá. Ritföng lækka um 3,8% móti 3,4% hækkun á ritföngum frá löndum utan Evrópska efnahagssvæðisins svo að ég taki af handahófi eitthvað úr listanum. Heimilistæki, þvottavélar o.fl., lækka um 2,3% af EES-svæðinu en hækka um 5% utan frá. Skotvopn, 1% hækkun af vörum frá Evrópska efnahagssvæðinu og 8,5% utan þess. Sjónvörp, útvörp o.fl., sem hafa að mjög miklu leyti komið annars staðar frá, það er 4,9% lækkun af Evrópska svæðinu en 2,2% hækkun annars staðar frá. Plötuspilarar án hátalara, geislaspilarar o.fl. lækka um 7,5% ef þeir koma af Evrópska efnahagssvæðinu en hækka um 15,5% annars staðar frá. Varahlutir í rafkerfi, 7,7% lækkun á Evrópska efnahagssvæðinu en 0,8% hækkun annars staðar frá. Varahlutir ýmsir, 1,9% lækkun á móti 5,4% hækkun. Hljóðkútar lækka um 23,1% frá EES en hækka um 17,3% annars staðar frá. Út úr þessu kemur sú meðaltalsbreyting, sem ég nefndi áðan, lækkun um 3,5% frá Evrópusvæðinu en hækkun um 4,5% utan þess. Þetta er hlutur sem ekki hefur komið fram að neinu ráði í umræðunni fram að þessu og m.a. vék utanrrh. sér algerlega undan að svara í 1. umr. um Evrópska efnahagssvæðið og vísaði alfarið á fjmrh. Þess vegna varpa ég þeirri spurningu enn til hæstv. fjmrh.: Hvenær var þessi stefnumarkandi ákvörðun tekin og er þetta bara geðþóttaákvörðun úr fjmrn.? Síðan ætla ég að koma að 2. gr. um jöfnunargjöldin og ítreka spurningar sem hafa komið til fjmrh.: Hver er túlkun fjmrh. á bókun 3 þar sem stendur --- nú man ég ekki íslensku þýðinguna alveg en enska útgáfan er mér ofarlegar í huga: ,,not in any case`` verði tekin hærri aðflutningsgjöld af hráefnisþættinum en gert var á árinu 1991? Þetta er mjög afdráttarlaust og af því sem ég hef séð fæst ekki úr þessu skorið fyrr en með dómi fyrir dómstólum á hinu Evrópska efnahagssvæði. --- Nú sé ég að hæstv. fjmrh. er kominn á fund með starfsmönnum sínum og ekkert við því að gera. Virðulegi forseti. Nú sé ég að fundinum er lokið. --- Ég vil einnig spyrja að því: Hvernig túlkar fjmrn. jöfnunargjaldið gagnvart iðnaðarvörum unnum úr landbúnaðarhráefni sem hafa verið fluttar inn árum saman án þess að beitt hafi verið jöfnunargjöldum þó svo að heimildir hafi verið til þess? Þar á ég við ýmsar vörur svo sem pitsur, Kínarúllur, vorrúllur og ýmsa slíka rétti sem innihalda bæði ost og kjöt og hefur verið heimild til að leggja jöfnunargjöld á en aldrei verið gert. Embættismenn segja mér að það muni verða mjög erfitt að ætla að fara að taka þessi jöfnunargjöld upp aftur núna en gæti verið mjög mikilvægt að geta gert það. Þessari jöfnunargjaldaheimild hefur mér vitanlega ekki verið beitt á annað en innflutt brauðmeti og kökur og þar beitti viðskrh. sér fyrir því að þeim var beitt að fullu. Þetta ákvæði tengist líka garðyrkjunni, þ.e. gróðurhúsaræktinni. Það sem þar er uppi núna er túlkað þannig að innflutningsbann verði á ákveðnum tímum. Það verður ekki eins og verið hefur fram að þessu að metið verði hvaða tíma innlenda framleiðslan fullnægir þörfinni heldur sé það niður neglt fyrir fram til lengri tíma ákveðnir tímar ársins sem innflutningur á þessum vörum eigi að vera tollfrjáls. Menn hafa bent á að samfara þessu geti verið sú hætta að þetta standi framþróun greinarinnar fyrir þrifum. Að lokum varðandi þetta atriði vil ég ítreka það sem þegar hefur komið fram að það er ekki nóg að demba fram lagafrv. sem menn telja að fullnægi skyldum okkar gagnvart hinu Evrópska efnahagssvæði. Hlutirnir ráðast ekki þar, hlutirnir ráðast fyrst og fremst hjá okkur sjálfum og á það lagði ég áherslu í ræðu minni við 1. umr. um samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði. Þetta ræðst allt af því hvernig við stöndum að hlutunum hjá okkur heima fyrir. Þetta ræðst af því hvernig við búum að atvinnuvegum okkar og því miður lítur þetta mál, tolla- og vörugjaldabreytingin, út þannig fyrir mér, eins og það stendur núna, að um mjög handahófskennd vinnubrögð sé að ræða og það hafi í raun ekkert verið kannað hvernig þetta komi við íslenska atvinnuvegi. Það er í raun mjög mikil vinna óunnin. Ríkisstjórnin hefur hent fyrsta uppkasti inn til Alþingis og þaðan fer það til okkar í efh.- og viðskn. og ég sé ekki annað en að nefndin verði að taka sér fyrir hendur að vinna úr þessu og hæstv. ríkisstjórn verði þá að sýna okkur umburðarlyndi og gefa okkur þann tíma sem við teljum nauðsynlegan til slíkrar vinnu.  Ég ætla að lokum, virðulegi forseti, að vitna í álitsgerð frá Landssambandi iðnaðarmanna. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samtökin leggja að lokum áherslu á að góður árangur af þátttöku Íslendinga í Evrópska efnahagssvæðinu veltur ekki aðeins á ákvæðum samningsins sjálfs, heldur einnig á skynsamlegum ráðstöfunum íslenskra stjórnvalda og fyrirtækja. Í þessu sambandi eru lög sem hér um ræðir`` --- þetta eru ábendingar og greinargerð um það frv. sem við erum að fjalla um --- ,,sérlega mikilvæg og brýnt að tekið verði tillit til framangreindra tillagna.`` Þessi samtök, eins og mörg önnur, hafa nú þegar sent inn til nefndarinnar langar greinargerðir um það sem ekki aðeins má betur fara heldur verður að fara betur ef ekki á að hljótast skaði af.

Virðulegi forseti. Mig langar til að ræða örfá atriði sem komið hafa fram í umræðunum. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. fyrir þátttökuna í umræðunum, ekki síst af því ég veit að hv. þm. eiga sæti í þeirri nefnd sem vinna þarf í málinu og munu þess vegna þurfa að fjalla um málið áfram þegar nefndin tekur frv. til gagngerðrar skoðunar. Það er rétt að ýmsar athugasemdir hafa komið fram frá ýmsum samtökum og er ekkert nema gott um það að segja. Fjmrn. hefur að undanförnu verið að tína saman svör sín sem vitanlega verða send til nefndarinnar og fulltrúi ráðuneytisins mun sækja þá nefndarfundi sem beðið verður um. Eins og kom fram í máli mínu þegar ég flutti framsöguræðu með frv. er reynt í frv. að halda sem mestu hlutleysi. Það er reynt að gera sem minnst af öðrum breytingum en þeim sem nauðsynlegar þykja vegna aðildar okkar að samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Það kostar það að sjálfsögðu, ef ríkissjóður á að halda í þá fjármuni sem hann hefur fengið hingað til, að gera þarf breytingar og breytingarnar eru, eins og margoft hefur komið fram, að fallið er frá fjáröflunartollum, þeim er í verulegum mæli breytt í vörugjöld sem leggjast á með sama þunga á innflutta og innlenda vöru en í mjög mörgum tilvikum hefur ekki verið um innlenda framleiðslu á þessum varningi. Það er alveg hárrétt að auðvitað þarf ríkisstjórnin og hv. Alþingi að fjalla um það hvernig við getum sem best tryggt að aðild okkar að þessum Evrópska efnahagssvæðissamningi geti sem best komið okkur að notum og styrkt þannig samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Þá má ekki einungis líta til þeirra atriða sem eru bein afleiðing þess að við gerum þennan samning sem hefur verið til umræðu heldur einnig til hins hvernig skattkerfi okkar og aðrar aðstæður, sem atvinnugreinunum er boðið upp á hér á landi, hafa áhrif á samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja. Það er rétt að í því sambandi þarf að líta til dæmis til tekjuskattsins sem í mörgum nágranna- og viðskiptalöndum hefur farið og fer væntanlega lækkandi, a.m.k. nafnhlutfall skattsins, en þess ber þá að geta að innihaldið er ekki alls staðar það sama því ýmsar mismunandi reglur gilda í löndunum, t.d. um það hvað telja megi til gjalda í fyrirtækjarekstri. Slík samræming þarf auðvitað að koma til í rás tímans og breytir það engu þótt Íslendingar séu eins og aðrar þjóðir í þessu samstarfi tiltölulega frjálsir að því hvernig þeir haga sinni innri skattheimtu. Þetta mál hefur að sjálfsögðu verið til umræðu hjá ríkisstjórninni en ekki er tímabært að ræða frekar um það en þar með er ekki verið að halda því fram að slíkt eigi ekki að gera þegar það mál verður sérstaklega tekið fyrir. Sama máli gegnir auðvitað um aðstöðugjaldið sem er að því leyti til gallaður skattur, sem reyndar rennur til sveitarfélaganna, að í honum eru uppsöfnunaráhrif eins og var í söluskattinum gamla. Unnið hefur verið að lausn í því máli og nú liggur fyrir nefndarálit sem ríkisstjórnin hefur til umfjöllunar og ég tel að ekki sé gott að ræða með þessu tiltekna, afmarkaða máli sem hér er til umræðu, en kemur að sjálfsögðu upp á borðið þegar það mál er tilbúið. Annað atriði, sem nefna má til sögunnar, er auðvitað virðisaukaskatturinn sem hér á landi er ákaflega gallaður, fyrst og fremst vegna þess að tekjustofninn er ekki nægjanlega breiður og skatthlutfallið með því alhæsta sem þekkist í Evrópu. Þegar rætt er um samkeppni milli íslenskra fyrirtækja, íslensks atvinnulífs og atvinnugreina í öðrum löndum, þarf að sjálfsögðu að taka tillit til allra slíkra sjónarmiða og ég er feginn að heyra að hér inni eru, eins og ég vissi reyndar fyrir, fjölmargir menn sem hafa fullan skilning á þessu og veitir ekki af því að sjálfsagt þarf að grípa til stuðnings sem allra flestra þegar velta þarf við ytri skilyrðum og skilyrðum atvinnugreinanna hér á landi til þess að styrkja samkeppnisstöðu þeirra. Hér er með engu móti verið að gefa eitt eða annað í skyn heldur einungis að benda á að það sem kom fram í máli hv. 1. þm. Austurl. var allt umræðuefni sem Alþingi hlýtur að láta til sín taka en ég vík mér heldur undan að gera það í umræðunni um þetta tiltekna, afmarkaða mál. Á sama hátt væri freistandi að ræða um fjárlög íslenska ríkisins, hallann á fjárlögum og áhrif hallans á efnahagslífið almennt, t.d. á vaxtafjárhæð og áhrif gengisins sem frændur okkar á Norðurlöndum eru nú í óða önn að berjast við og síðustu fréttir herma að til þess að verja gengi sænsku krónunnar hafi þurft að grípa til vaxtahækkunar upp í 75%. Húsnæðisvextir fóru upp í 24--25% sem eru öllu hærri en þekkist hér a.m.k. og ein meginástæðan fyrir því hve illa gengur er einmitt að ekki hefur tekist að ná fjárlagahallanum niður eins og nægir til að halda því jafnvægi í ríkis- og þjóðarbúskapnum sem þarf. Í slíkri umræðu mætti líka tala um verðbólguna og raungengið og þann mikla árangur sem við höfum náð hér á landi í þeim efnum þar sem verðbólga er mjög lítil, og með því allra minnsta sem þekkist, sem aftur gerir það að verkum að raungengið lækkar og samkeppnisstaða íslenskra atvinnugreina batnar. Þetta hefur margoft verið undirstrikað og er auðvitað mál sem full ástæða er til að ræða um en ég óska eftir því að við 1. umr. í þessu tiltekna máli, sem hér er til umræðu, verði ekki langar eldhúsdagsumræður um þessi atriði þótt öll séu fullgild og ég vil þakka hv. þm. fyrir að hafa bent á það eins og hann gerði ítarlega í sinni ræðu. Það er einnig rétt hjá honum að við þurfum að venjast þeirri hugsun meira en við höfum gert að þurfa að skera niður útgjöld, ekki einungis ríkisins heldur einnig sveitarfélaga og ég fagna því að í liði stjórnarandstöðunnar skuli vera haukar í horni sem hafa fullan skilning á nauðsyn á slíku. Vonast ég til að þessi stutta umræða um svo víðtækt málefni dugi við 1. umr. þessa máls en sný mér þá að örfáum atriðum sem voru meira til að skýra hvað felst í frv. og voru í þeirri ræðu sem ég flutti fyrst. Hv. 18. þm. Reykv. spurðist fyrir um það hvort fyrirtækin hér á landi væru vel undirbúin, hvort kynning hefði farið fram með viðunandi hætti. Ég er sjálfsagt ekki sá sem get svarað þessum spurningum best, en eftir því sem hægt hefur verið þá hefur verið reynt að kynna fyrirtækjum samninginn og viðkomandi lagafrumvörp. Sú vinna hefur að sjálfsögðu mest farið fram á vegum samtaka fyrirtækjanna sjálfra og ég get bent á það máli mínu til stuðnings, þegar ég held því fram að um málið sé tiltölulega víðtæk samstaða, að Vinnuveitendasamband Íslands, Félag ísl. iðnrekenda og fleiri félög í atvinnurekstri, hafa lýst því yfir að þau styðji aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu þótt vissulega komi fram í ýmsum gögnum þeirra athugasemdir við tiltekin frv. sem til umræðu eru í viðkomandi hv. þingnefndum. Hér var nokkuð minnst á verðjöfnunargjöld sem um getur í 2. gr. frv. þar sem vísað er til bókunar 3. Út af fyrir sig get ég ekki skýrt það mál neitt frekar en gert er í texta frv. og í bókun 3 en mér hefur sýnst, eins og ég veit að hv. þm. vita, að hægt sé að leggja verðjöfnunargjöld á þær vörur þar sem takmarkanir hafa verið. Nefnd fjmrn., iðnrn. og landbrn. er nú starfandi að þessu máli sérstaklega og á ég von á því að innan tíðar ljúki því starfi en því er einmitt ætlað að svara ýmsum spurningum sem upp koma varðandi það hvenær og með hvaða hætti er hægt að nota verðjöfnunargjöldin og ég vænti þess að niðurstaða nefndarinnar geti legið fyrir þegar starf nefndarinnar, þ.e. þing nefndarinnar fer fram. Þá kom fram í ræðum a.m.k. þriggja þeirra sem tóku til máls spurningar um ytri tollana og hvernig á því stæði að þessi leið hefði verið valin sem kemur fram í frv. Það var spurt um það hvort um geðþóttaákvörðun fjmrh. væri að ræða. Ég tel nú ekki að svo sé. Þetta frv. fór til ríkisstjórnarinnar og þaðan beint til þingflokka og nefndarinnar en hitt er annað mál að það hlýtur ávallt að vera umhugsunaratriði hvernig eða hvaða stefnu á að taka í máli eins og þessu, ekki síst vegna þess að það eru fleiri en ein hlið á málinu. Í fyrsta lagi eru þau rök sem margoft heyrast, að helst enginn munur eigi að vera á þeim tollum sem við njótum samkvæmt viðskiptasamningum við aðrar þjóðir og tollum sem við beitum gagnvart þjóðum utan slíkra bandalaga sem við eigum ekki aðild að og höfum ekki gert viðskiptasamninga við.  Ég held að sú niðurstaða, sem hér hefur fengist, sé tiltölulega eðlileg. Það má auðvitað deila um þetta atriði en ef farin er sú leið, sem ég hygg að ýmsir t.d. í utanrrn. vilja fara, að halda uppi hærri ytri tollum, þá hefði munurinn orðið enn meiri á vöruverði eftir því hvaðan vörurnar koma. Einnig voru hinir til og ég veit að hv. þm. kannast við þær raddir úr röðum atvinnulífsins, innflytjenda, sem ég lýsti hér áður um að það eigi að hverfa frá ytri tollum --- og ég vil einungis segja að mín persónulega von er sú að sú þróun megi eiga sér stað í alheimsviðskiptum, sérstaklega innan GATT, að ríkin hverfi frá tollum og þurfi ekki að starfa í slíkum viðskiptabandalögum eins og Evrópubandalaginu eða innan Evrópska efnahagssvæðisins heldur verði víðtækur alheimsskilningur á því að tollar geta gert mikla bölvun, verulega mikla bölvun, a.m.k. ef litið er á hagvöxt í öllum heiminum, sem einhvers virði. Ég er sannfærður um að þegar tímar líða munu þjóðir heimsins skilja þetta því það er ekkert jafngott og hollt og það að geta látið framleiðsluna verða til þar sem ódýrast er að framleiða. Það er vísasti vegurinn til að ná jöfnuðinum á sem skemmstum tíma. Ég hygg nefnilega að þær þjóðir sem eru hráefnaútflytjendur í dag, eins og Íslendingar eru að hluta og þess vegna eigum við kannski meiri samleið með þjóðum þriðja heimsins en ýmsum af iðnaðarþjóðunum og iðnþróuðu þjóðunum, skilji að það sem er kannski mesta bölvunin fyrir okkur eru þær stórkostlegu niðurgreiðslur sem stundaðar eru meðal iðnþróaðra þjóða og lýsa sér í því að haldið er niðri verði á nauðsynjavörum en haldið er uppi verði á ýmsum iðn- og tæknivarningi sem þriðja heims þjóðirnar þurfa mest á að halda. Þetta er aðferð sem við þekkjum og sjáum. Ég hygg að þegar okkur tekst á grundvelli GATT-samstarfsins að breyta þessu munum við Íslendingar hagnast á því eins og flestar aðrar þjóðir í heiminum því ég hygg að ekkert sé eins gott fyrir jöfnuð og hagvöxt og að opna sem mest fyrir viðskipti milli þjóða og loka sem minnstu við landamæri ríkja. Þetta vildi ég, virðulegur forseti, að kæmi fram sem mín skoðun. Ég tek fram að hún er ekki fullrædd í ríkisstjórninni enda hefur hún ekki verið að fjalla um þessi mál að undanförnu.  Þessi umræða um ytri tollana varð síðan til þess að hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, spurði hvort verið væri að undirbúa, ef ég skildi hann rétt, aðild að Evrópubandalaginu því að með því að heimila að ytri tollar fari niður í 7,5%, þ.e. verði þeirri heimild beitt, sé verið að líkja eftir ytri tollum Evrópubandalagsins. Það er ekki svo þótt auðvitað megi segja að það sé viðbótarröksemd að halda tollunum einhvers staðar á þessu bili. Ytri tollar Evrópubandalagsins eru 3--9% en það að staldra við 7,5% hefur ekkert með það að gera hvort Íslendingar ætla að ganga inn í Evrópubandalagið. Það er ekki á dagskrá núv. ríkisstjórnar að sækja um aðild að Evrópubandalaginu. Þessi prósenta eða hlutfall hefur ekkert með ytri tolla Evrópubandalagsins að gera. Virðulegi forseti. Ég hygg að ég hafi komið hér að flestum þeim málum sem nefnd voru í þeim hluta 1. umr. sem þegar hefur farið fram. Þó er það svo að spurt var beinlínis um atriði sem kom fram í athugasemdum Landssambands iðnaðarmanna frá 27. júlí, eftir að Landssambandið hafði skoðað fyrirliggjandi frv., þar sem samtökin töldu óviðunandi að heimild til niðurfellingar eða endurgreiðslu af aðföngum til innlendrar framleiðslu nái einungis til tolla en ekki til aðflutningsgjalda eins og verið hefur. Þetta finnst mér sjálfsagt að verði skoðað nánar. Benda má á að í lögum um vörugjald er heimild til frádráttar vörugjalds af efnivöru við skil vegna vörugjalds af gjaldskyldri framleiðslu. Sú heimild er því fyrir hendi. Mér finnst hins vegar rétt að það sé athugað nánar hvort undanþága þarf að vera fyrir hendi vegna hráefnis til ógjaldskyldrar vöru. Þetta eru hlutir sem þarf að athuga nánar eins og reyndar margt annað í þessum efnum. Ég ítreka að fulltrúar ráðuneytisins munu að sjálfsögðu halda áfram að eiga viðræður við hv. nefnd sem nú hefur málið til meðferðar.

Þrír hv. þm. hafa kvatt sér hljóðs og vilja veita andsvar. Ef þingmenn nýta tíma sinn til fulls komast ekki allir að. Forseti hefur því ákveðið að fyrra andsvar verði tvær mínútur en það síðara aðeins ein mínúta.

Virðulegi forseti. Það kemur alltaf betur og betur í ljós hversu skammt á veg undirbúningsvinna að hinu Evrópska efnahagssvæði er komin. Það var mjög athyglisvert að heyra hæstv. fjmrh. lýsa því yfir að það ætti eftir að fara fram heilmikil nefndarvinna áður en hægt væri að leggja mat á það hvað raunverulega stæði í bókun 3 varðandi jöfnunargjöldin. Þetta er athyglisvert í því ljósi að utanrrn. hefur talið sig í stakk búið til að gefa mjög ákveðnar yfirlýsingar um það hvað væri hægt að byggja á þessari bókun. En nú segir hæstv. fjmrh. að málið sé í nefnd þriggja ráðuneyta og vonast sé til þess að þar verði komin einhver niðurstaða sem geti gagnast efh.- og viðskn. í sinni vinnu. Ég ítreka við fjmrh. hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér að þarna sé í raun ekki komin nein niðurstaða um það hvað felst í jöfnunargjaldsákvæðinu og hvað bókun 3 þýðir. Í öðru lagi var mjög athyglisvert að heyra hvað hæstv. fjmrh. ræddi um ytri tollana þegar hann sagði að ýmsir í utanrrn. hefðu viljað ganga þar lengra en hann. Ef þetta er skoðað í ljósi þess að allt fram að þessu hefur verið sagt við okkur að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði hefði ekkert með viðskipti okkar við lönd utan svæðisins að gera. Síðast aðfararnótt föstudagsins vísaði hæstv. utanrrh. þessu máli alfarið frá sér, kvaðst ekkert um það vita, þetta væri eitthvað sem þeir hefðu verið að kokka uppi í fjmrn.

Virðulegi forseti. Fyrst út af ytri tollunum. Það sem ég sagði hér hefur ekkert með Evrópska efnahagssvæðið að gera. Það er almennt álit og hefur lengi verið álit margra þeirra sem fást við samninga við önnur ríki að það eigi ekki að keyra niður tolla gagnvart ríkjum nema við höfum þegar gert við þá viðskiptasamninga. Það sjónarmið er því ekki nýtt og hefur í sjálfu sér ekkert með Evrópska efnahagssvæðið að gera. Það er sjónarmið margra þeirra sem standa í samningaviðræðum við önnur ríki af hálfu Íslendinga. Sumir þeirra eru eðli máls samkvæmt hjá utanrrn. Í öðru lagi vegna verðjöfnunargjaldanna vil ég einungis segja að ég vísa til utanrrn. og þeirra sem gerðu samninginn um lögfræðilega útlistun á samningnum. Nefndin sem vinnur að málinu er að gera tillögur um hvernig staðið skuli að innheimtu þessara gjalda. Vinnan er hins vegar ekki komin á það stig að enn þá sé hægt að meta hve há gjöld verða lögð á einstakar vörutegundir. Það þarf t.d. að reikna gjald byggt á hráefnainnihaldi fyrir hvern tollflokk auk þess sem innflytjendum verður gefinn kostur á að láta reikna út gjald fyrir hverja vörutegund. Það er það sem tefur starfið nú um hríð. Ég vonast til að frekari upplýsingar geti komið til nefndarinnar um leið og því starfi er lokið. Að öðru leyti stendur það sem er mín skoðun og kemur fram í 2. gr. frv. og í athugasemdunum við 2. gr.

Virðulegi forseti. Heildarmyndin af málinu er smám saman að koma í ljós. Ég ítreka það sem ég sagði áður, að í allri kynningu utanrrn. hefur því verið haldið fram að þetta hefði ekkert með viðskipti okkar við lönd utan Evrópska efnahagssvæðisins að gera. Þetta er í stíl við það hvernig kynningin hefur farið fram. Hún fer fram í formi hástemmdra lýsingarorða sem eru öll til lofs. En fólki er ekki sagt frá kostum og göllum og hvað þetta muni í raun og veru þýða fyrr en það fer að koma fram í fylgifrumvörpunum. Þar kemur það fram svart á hvítu að innfluttar iðnaðarvörur frá hinu Evrópska efnahagssvæði lækka um 3,5% á meðan þær hækka um 4,6% frá svæðunum fyrir utan. Það er verið að hækka ytri tolla.

Virðulegi forseti. Þær upplýsingar sem hafa komið fram í frv. hafa legið á lausu frá því í vor. Frv. var sent til hv. nefndar í vor. Því var lýst mjög duglega í fjölmiðlum, 

Virðulegur forseti. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann telji ekki að viðskiptavinir okkar annars staðar í heiminum líti þannig á að það séu tollmúrar sem við erum að reisa í kringum okkur þegar við hækkum innflutningsgjöld um 4,5% til þessara landa á sama tíma og við lækkum gjöld af EES-svæðinu til landsins og myndum með þessu í kringum 10% mismun á þeim álögum sem eru á vörurnar eftir því hvort þær koma af svæðinu eða utan þess. Ég vil enn fremur ítreka mína spurningu: Er um þetta samstaða? Er þessi stefnumörkun samþykkt af ríkisstjórnarflokkunum? Hefur þetta verið samþykkt af þingflokki Alþfl. og þingflokki Sjálfstfl.? Hæstv. utanrrh. sagði í umræðum að þetta mál væri á ábyrgð fjmrn. Ég geri ráð fyrir því að það þurfi stuðning Alþfl. við málið ef það á að ganga fram eins og það er. Ég tel að þetta sé mjög alvarlegt mál og mjög alvarleg stefnumörkun. Ég get ekki ímyndað mér annað en okkar viðskiptaaðilar annars staðar líti þannig á að það sé um alvarlegt mál að ræða þegar þeirra vörur njóta ekki sömu samkeppnismöguleika og áður hefur verið. Mig langar líka að vita hvers vegna ekki er samræmi í þeim frv. sem fyrir liggja. Við höfum hér annað frv. á borðum sem er frv. um vörugjald af ökutækjum og eldsneyti. Þar er lagt upp með allt aðra hugsun. Þar er lagt upp með þá hugsun að það eigi að hafa þetta jafnt. 

Virðulegi forseti. Það kemur að því að ég flyt framsöguræðu um annað frv. sem hér er á dagskrá sem fjallar um bíla og bensín og vörugjald á ökutæki. Þá gefst tækifæri til að ræða það síðasta sem hv. þm. benti á í sínu andsvari. Ég vil einungis segja og viðurkenna að það er ekkert einhlítt hvernig við áttum að leysa þetta mál. Við fórum ákveðna millileið sem ég tel vera viðunandi. Frv. er auðvitað flutt á mína ábyrgð og mér er það fyllilega ljóst að nefndin þarf að vinna í frv. Komi fram aðrar tillögur en hér eru gerðar þá ber okkur auðvitað að skoða þær. Ég vil einungis lýsa því yfir að ég tel að það eigi að vinna að því, eins og ég hef sagt áður í þessum ræðustól, að gera sem flesta samninga, þá tvíhliða samninga á grundvelli GATT og grundvelli annarra viðskiptasamninga á milli þjóða, til að greiða fyrir frjálsri verslun. En ég hygg að það verði að gæta þess líka er við gerum slíka samninga að við höfum samsvarandi tollfrelsi hjá þeim þjóðum sem við flytjum inn frá. Það er þetta atriði sem blandast auðvitað inn í þessar umræður og við verðum að taka tillit til þegar endanleg stefnumörkun er tekin í þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin. Hann er greinilega að gefa í skyn að hann sé tilbúinn að endurskoða þetta. Ég skora á hv. nefndarmenn að taka til alvarlegrar skoðunar hvort við eigum að gera þann mun á innflutningi frá löndum utan EES-svæðisins og innan, eins og hér er gert ráð fyrir, vegna framtíðar Íslendinga í viðskiptum við aðrar þjóðir.

Virðulegi forseti. Um leið og ég lýsi því yfir að mér finnst eðlilegt að þetta mál sé til umræðu í nefndinni vil ég koma á framfæri sem ábendingu til nefndarinnar að hún mætti gjarnan skoða mjög rækilega hvort Alþingi Íslendinga, íslenska ríkisstjórnin og íslenska þjóðin geti ekki ýtt undir það að gerðir séu víðtækir viðskiptasamningar á grundvelli GATT svo við getum um leið og við lækkum tolla til Íslands lækkað tolla á okkar stóru markaðssvæðum þannig að um gagnkvæma samninga verði að ræða.

Virðulegi forseti. Það hlýtur öllum, sem skoða samninginn um hið Evrópska efnahagssvæði, að vera ljóst að með honum er verið að auðvelda viðskipti innan svæðisins en jafnframt að byggja upp tollmúr í kringum svæðið sjálft, auka viðskipti þessara þjóða, byggja upp blokk sem stenst samkeppni og jafnvel nær til sín hluta af viðskiptum á kostnað annarra keppinauta sem eru einkum Bandaríkin og Japan. Hæstv. fjmrh. var að lýsa hér sinni draumsýn sem hann sá fyrir sér, alheimsbandalag án tolla. En hann er hér að taka þátt í því að reisa tollmúr í kringum Ísland og Evrópu með þeirri stefnu sem hér hefur verið mörkuð. Það hefur verið baráttumál ýmissa afla frá því á átjándu öld að ná niður tollum en gengur harla erfiðlega. Þótt það megi setja fram þá kenningu að framleiða eigi þar sem ódýrast er að þá erum við t.d. bundin af því hráefni sem við eigum, þeim auðlindum sem okkar land býr yfir og okkar skilyrði hljóta auðvitað að mótast af því. Menn geta auðvitað talað eins og við séum milljónaþjóð og hluti af hinni dásamlegu frjálshyggju. En raunveruleikinn er einfaldlega annar. Það er dýrt að búa á Íslandi, það er dýrt að framleiða á Íslandi og við þurfum auðvitað að sjá til þess að okkar framleiðsla standist samkeppni við aðra. Við þurfum að veita henni ákveðna vernd þótt það sé kannski ekki rétta orðið, við þurfum að búa þannig um hnútana að okkar framleiðsla geti lifað. Auðvitað er það svo að það er fáum þjóðum jafnmikilvægt og okkur Íslendingum að viðskipti séu frjáls. Við þurfum að finna þarna bilið á milli. Þessir tollmúrar sem hér er verið að reisa eru ekki rétta leiðin að því markmiði.

Virðulegi forseti. Ég er margoft búinn að segja að sú breyting sem hér á sér stað er nánast engin í þessu tilviki. Það er verið að lækka heimild stjórnvalda til þess að leggja á tolla úr 10% í 7,5%.  Vegna orða þingmannsins um draumsýn hinnar dásamlegu frjálshyggju vil ég einungis segja að ég vil gjarnan að hv. þm. fái tækifæri til að njóta þessarar dásemdar í raun. Það gerist ef við stuðlum að frjálsari verslun því það mun byggja upp hagvöxtinn og bæta hag okkar allra, karla sem kvenna.

Virðulegi forseti. Ég dreg þessa draumsýn mjög í efa, ég get ekki leynt því. Ég vil benda á að m.a. stofnanir eins og Sameinuðu þjóðirnar hafa bent á að fara þurfi aðrar leiðir en í óheftri samkeppni og frjálshyggju ef við ætlum yfirleitt að lifa á þessari jörð. Málið er það að auðvitað er verið að lækka tolla að vissu marki og lækka gjöld mjög mismunandi mikið. En það er verið að gera greinarmun á þeim vörum sem koma frá hinu Evrópska efnahagssvæði og þeim sem koma annars staðar frá. Það er um það sem málið snýst og við munum ræða í næsta dagskrármáli hvers vegna það gildir þá ekki líka um bensín og bíla.

Virðulegur forseti. Alþjóðaviðskipti hafa ekki mjög oft snúist um draumsýnir. Þó að það sé mikilvægt að fjmrh. hafi tíma til að láta sig dreyma þá er það svo að hér er um harðan heim að ræða, hér er um samninga að ræða sem við getum oft og tíðum ekki haft mjög mikil áhrif á en við hljótum hins vegar að halda þannig á okkar málum að hafi sem best áhrif fyrir íslenskt efnahags- og viðskiptalíf. Og um það snýst þetta mál. Þess vegna er það út í hött þegar hæstv. fjmrh. segir að það sé ekki tímabært að ræða það hér. Íslenska ríkisstjórnin hefur það markmið að Íslendingar gerist aðilar að Evrópsku efnahagssvæði og ég hélt að íslenska ríkisstjórnin væri að reyna að afla því máli fylgis hér á landi, ekki bara á Alþingi heldur almennt í þjóðfélaginu. En það er oftast þannig að það er ekki tímbært að ræða aðalatriði þess máls. Utanrrh., sem er helsti talsmaður ríkisstjórnarinnar í þessu máli, virðist líta á það eins og þegar menn lögðust í víking til forna og kemur ávallt heim sem sigurvegari svona svipað og Egill Skallagrímsson gerði. Hann lítur alltaf svo á þegar hann kemur heim að hann hafi unnið nýja sigra en síðan kemur í ljós að það sem maðurinn sagði stenst ekki. Hæstv. fjmrh. segir, þegar við tölum um að það þurfi að jafna samkeppnisskilyrðin, að ekki veiti af að fá stuðning sem flestra í því máli. Ég veit það, hæstv. fjmrh., að mikilvægt er að hafa stuðning sem flestra. En til þess að fá stuðning sem flestra þurfa að vera einhver svör. Það má vel vera að ríkisstjórnin hafi verið að ræða merkilega hluti meðan ég var í burtu. Ég hef farið í gegnum fjölmiðlana og get ekki séð að það hafi verið neitt nýtt í sjálfu sér annað en sami vandræðagangurinn fyrir utan það að taka á móti norska kónginum sem var gert á virðulegan hátt. En að öðru leyti get ég ekki séð að íslenska ríkisstjórnin hafi verið að fjalla um mjög mikilvæg mál. Hæstv. fjmrh. segir að ekki sé tímabært að ræða þetta og heldur svo sína venjulega tölu um hvað hann hafi náð miklum árangri í sambandi við fjárlögin, hvað verðbólgan sé hagstæð, hvað raungengið sé hagstætt og hvað efnahagsstjórnin sé frábær hjá honum. Það sé sjálfsagt að fara með slíkar tölur og tala dálítið vel um ríkisstjórnina og fjármálastjórnina en það megi ekki ræða aðalatriði þessa máls. Það eigi að gera seinna. Þeir séu að vísu byrjaðir að ræða það í ríkisstjórninni og þess vegna sé ekki tímabært að ræða það á Alþingi. Þetta er þessi venjulega ræða og svo loksins þegar ríkisstjórnin kemur með mál hingað og hægt er að ræða þau eru menn helst sakaðir um það að vera hér í málþófi. Auðvitað er það tímabært að gera grein fyrir því hvernig á að jafna samkeppnisstöðu íslenskra atvinnuvega við erlenda atvinnuvegi. Það er aðalatriði þessa máls og því verður ekki gengið frá samningnum um Evrópskt efnahagssvæði nema það liggi fyrir hvernig það skuli gert í öllum aðalatriðum. Ég geri mér grein fyrir því að þar verður engin niðurstaða í eitt skipti fyrir öll. En það er hlutur sem hæstv. fjmrh. kemst ekki hjá að gera hér grein fyrir. Það hefur t.d. komið fram í umræðunni að utanrrh. hefur lýst því yfir að mjög líklegt sé að tekin verði upp tvö virðisaukaskattsstig. Þetta var merkileg yfirlýsing. Ég man eftir því að þessi sami utanrrh. var þeirrar skoðunar meðan hann var fjmrh. að það væri vond tillaga. Ég var honum sammála og er enn sammála. En hann virðist hafa skipt um skoðun. Og hver eru rökin fyrir því að taka upp tvö stig? Mér skilst að þau séu helst þau að það muni verða svo á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég hef ekki mikla trú á því að frændur okkar í Danmörku muni taka þau upp. Það mál hefur verið athugað mjög gaumgæfilega þar og að mínu mati eru engar líkur til að það verði gert. En það er sjálfsagt allt of snemmt að ræða þetta, hæstv. fjmrh., því að þetta mál er í einhverjum vandræðagangi í ríkisstjórninni og í stjórnarflokkunum og þess vegna ekki tímabært að ræða það hér. Hæstv. fjmrh. lýsti yfir ánægju sinni með að það skyldi vera fullur skilningur á því a.m.k. hjá einhverjum mönnum hér á Alþingi að það þyrfti að skera niður ríkisútgjöldin. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjmrh. að ég geri mér grein fyrir því að mikið aðhald þarf í ríkisútgjöldunum og það þarf að draga úr þeim. Hins vegar styð ég ekki fálmkenndar aðgerðir í því sambandi eins og hafa t.d. einkennt niðurskurð í heilbrigðismálum. Þar er annar víkingurinn í ríkisstjórninni sem kemur með nýjar tillögur í hverjum mánuði um hvernig eigi að fara að því að skera niður útgjöld í heilbrigðismálum og alltaf er skipt um aðferð en árangurinn enginn. Það er ekki nóg að vilja skera niður ríkisútgjöld. Það þarf að gera með þeim hætti að árangur náist og gera þarf það af fullu réttlæti og víðsýni á þarfir almennings og atvinnuvega. Ég veit að hæstv. fjmrh. er mikill áhugamaður um að lækka ríkissjóðshallann en hann nær ekki árangri með því að auka skatta á íslenska atvinnuvegi eins og þessi ríkisstjórn hefur lagt höfuðáherslu á og þar með dregið úr framleiðslugetu atvinnuveganna, minnkað verðmætasköpunina í þjóðfélaginu og þar með minnkað tekjur ríkissjóðs. Menn mega ekki fá slíka ofurást á reikningum ríkissjóðs að þeir gleymi þörfum atvinnulífsins. Það hefur hæstv. núv. fjmrh. gert og ég sé að hv. þm. Árna Johnsen líður illa sem er ekki nema von vegna þess að ríkisstjórnin hefur lagt sérstaka áherslu á að skattleggja sjávarútveginn og hann hefur lítið getað komið í veg fyrir það. Og það er eðlilegt að stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar líði illa, enda eru þeir heldur fáir þessa dagana hér á Alþingi og virðast fleiri geta verið fjarverandi en sá sem hér stendur. Ég krefst þess að hæstv. ríkisstjórn geri efh.- og viðskn. grein fyrir þessu máli, geri efh.- og viðskn. grein fyrir því hvaða undirbúningur er í gangi til að jafna þessi samkeppnisskilyrði. Fyrst hæstv. fjmrh. getur ekki gert það hér á Alþingi verður hann að gera það í efh.- og viðskn. Auðvitað á hæstv. fjmrh. að sjá sóma sinn í því að koma hér upp og gera ítarlega grein fyrir þessu máli í stað þess að nota tíma sinn í að fara með nokkur lofsyrði um sjálfan sig í ræðustólnum. Hann gefur sér tíma í það. Hann ætti frekar að gera það á næturnar þegar hann lætur sig dreyma en vera ekki að því hér á Alþingi í þeim miklu önnum sem hér eru.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka fram að ég taldi það ekki vera sérstakt lof um sjálfan mig þó að sumt hefði gengið vel í efnahagsmálunum hérna, en ég heyri að ágætur hv. þm. telur að það sé fyrst og fremst lof um mig og ég þakka honum að sjálfsögðu fyrir það álit sem hann hefur á mér. Ég vil enn fremur segja honum að mér líður takk fyrir bærilega þessa dagana. Hann þarf ekki að hafa miklar áhyggjur af því. Það eina sem ég var að reyna að koma til skila var að heppilegra væri fyrir okkur að taka umræðu eins og þá sem hv. þm. bíður mjög spenntur eftir þegar stefnuræða forsrh. verður flutt, þegar við tölum um fjárlagafrv. og ég hygg að það sé eðlilegra að slík umræða, sem hann er að biðja um, fari fram við þau skilyrði. Ég minni einnig á að við höfum verið hér frá 17. ágúst eða í fjórar vikur og ég hygg að þessi mál hafi talsvert borið á góma í þeim umræðum sem hafa farið fram allan þann tíma. Þetta var það eina sem mér gekk til og síst af öllu vil ég koma í veg fyrir að umræður af þessu tagi verði og ég tel að þær hljóti að verða eðli máls samkvæmt í upphafi næsta mánaðar.

Virðulegur forseti. Við erum að fjalla um veigamikla skattlagningu og allverulegar breytingar sem eiga að tengjast samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ef þá er ekki tilefni til að fjalla um breytingar á skattastefnunni almennt veit ég ekki hvenær það er. Heldur hæstv. fjmrh. að það verði hægt að ræða allt undir stefnuræðu forsrh.? Heldur hæstv. fjmrh. að það sé hægt að ræða öll mál í umræðunni um fjárlög? Er ekki skynsamlegt að reyna að dreifa umræðunni þannig að það komi sem mest út úr því? Ég hlýt að álíta að ríkisstjórnin sé ekki tilbúin til þessarar umræðu. Það kemur sannarlega ekki á óvart og væri nær fyrir hæstv. fjmrh. að viðurkenna að ríkisstjórnin sé ekki viðbúin því að fara í þessa umræðu og þess vegna sé það ekki hægt nú í dag. Hún þurfi mun meiri tíma í þetta mál og mörg fleiri. En það er ekki hægt, hæstv. fjmrh., að ríkisstjórnin taki sér svona langan tíma í viðamikil mál eins og þessi. Og það er ekki tími til að bíða, þ.e. ef menn ætlast til þess að Alþingi taki afstöðu til þess máls nú á næstu mánuðum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að skattyrðast lengur við hv. þm. en ég bendi á að umræður hafa farið fram um þessi mál nákvæmlega á undanförnum vikum og ef ég þekki hv. Alþingi rétt þá munu umræður halda áfram um þessi mál á næstu vikum og ég tel að ef menn vilja ræða sérstaklega um þau tilteknu mál, sem hann nefndi, sé eðlilegra að gera það undir slíkum dagskrárliðum þegar allir ráðherrar eru viðstaddir, a.m.k. þeir sem bera ábyrgð á efnahagsmálunum sem slíkum. Þetta er það eina sem ég vil segja að þessu sinni og ég tel að þegar við erum að ræða um þetta tiltekna frv. sé ekki ástæða til að efna til eldhúsdagsumræðna og er ég þó á engan veginn að skorast undan því að svo geti orðið. Vonast ég nú til, hv. þm., að við getum sammælst um að koma þessu tiltekna máli áfram en getum frestað umræðum um önnur efni, jafnvel þau mikilvægustu, þar til sá tími kemur sem eðlilegur getur talist.

Virðulegur forseti. Það er merkilegt að þegar ég er að biðja um svör og efnislegar umræður um stefnu ríkisstjórnarinnar að því er varðar samkeppnisskilyrði atvinnuveganna þá kallar hæstv. fjmrh. það eldhúsdagsumræður, það sé ekki tímabært að fara í einhverjar eldhúsdagsumræður. Og að þessi mál hafi verið rædd áður á Alþingi. Ég veit að þau hafa verið rædd. Ég fer fram á það að hæstv. fjmrh. geri grein fyrir þessu máli. Ég geri mér grein fyrir því að hann er ekki tilbúinn til þess nú, en ég endurtek það, fyrst hann er ekki tilbúinn til þess nú þá geri hann skilmerkilega grein fyrir því meðan á störfum nefndarinnar stendur í þessum mikilvægu málum og ég lít svo á að hæstv. fjmrh. sé jákvæður að því er það varðar og ég mun ekki standa í vegi fyrir því að þetta mál geti gengið áfram til vinnu í nefndum.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér framsöguræðu um frv. til laga um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Frv. er á þskj. 28 og er 27. mál þingsins. Frv. er flutt í tilefni af samningi um Evrópska efnahagssvæðið sem lagður hefur verið fyrir Alþingi. Í öðrum hluta samningsins er fjallað um frjálsa vöruflutninga innan EES. Hann felur í sér að aðildarþjóðir samningsins skuldbinda sig til að afnema tæknilegar hindranir innan svæðisins á þær vörur sem samningurinn tekur til og að sköttum verði ekki beitt með þeim hætti að þeir hindri frjálst vöruflæði. Í framsögu fyrir næsta máli hér á undan gerði ég grein fyrir almennum atriðum í þessu efni og vísa ég til þess hér við 1. umr. þessa máls. Í frv. sem hér er til umræðu er eingöngu fjallað um gjaldtöku af ökutækjum og tengdum vörum og eldsneyti. Í öðru frv. sem lagt er fram samhliða og þegar hefur verið mælt fyrir er hins vegar fjallað um gjaldtöku af öðrum iðnaðarvörum. Samkvæmt gildandi lögum er lagður 10% tollur á flestar bifreiðar aðrar en atvinnubifreiðar sem bera yfirleitt 30% tolla. Á fólksbifreiðar er hins vegar einnig lagt sérstakt innflutningsgjald sem tekur mið af þyngd bifreiðar og vélarstærð og er 16--77%. Hvað varðar eldsneyti er einungis lagður tollur á bensín. Hann er 50% en á bensín er einnig lagt sérstakt innflutningsgjald samkvæmt lögum um fjáröflun til vegagerðar. Í frv. er í fyrsta lagi miðað við að gjaldtaka af þeim vörum sem það tekur til verði óbreytt bæði í heild og gagnvart einstökum vörum. Í öðru lagi að ekki verði gerður mismunur á gjaldtöku eftir því hvort varan er flutt inn frá EES-löndunum eða annars staðar frá. Í þriðja lagi að ekki verði breytt þeim tekjum af bensíni sem fara til vegagerðar. Í samræmi við þessi markmið er í frv. gengið út frá því að felldir verði niður allir tollar af þeim vörum sem það tekur til, þ.e. ökutækjum og bensíni. Ákvæði þess efnis er í því frv. sem áður var getið og fjallar m.a. um allar breytingar sem gera þarf á tollalögum. Þá felur frv. í sér að núverandi bifreiðatollur og sérstakt aðflutningsgjald á bifreiðar verður sameinað í vörugjald á bifreiðar. Hvað eldsneyti varðar er lagt til að í stað tolls á bensín komi jafnhátt vörugjald og í stað hins sérstaka innflutningsgjalds á bensín komi sérstakt vörugjald, bensíngjald, sem eftir sem áður verði hluti af fjáröflun til vegagerðar. Við undirbúning að lögfestingu ákvæða varðandi þá vöru sem frv. þetta fjallar um kom til álita að fella gjaldtökuákvæði inn í núgildandi lög um vörugjald. Frá því var þó horfið og ákveðið að flytja sérstakt frv. til laga um vörugjald á ökutæki og eldsneyti. Ástæðurnar eru nokkrar. Í fyrsta lagi er hér um að ræða stóra og sértæka vöruflokka sem um margt eru frábrugðnir almennri iðnaðarvöru. Í öðru lagi eru gjaldflokkar núgildandi vörugjaldslaga miðaðir við tiltekin tollnúmer, en hvað bifreiðar varðar er nauðsynlegt að miða gjaldtöku við aðra flokkun eins og gert er í þessu frv. Í þriðja lagi falla vörur þessar illa að þeirri skilgreiningu gjaldstofns sem notuð er í vörugjaldslögum, þ.e. heildsöluverði, sem er áætlað hvað innflutning varðar. Í fjórða lagi kalla vörur þessar, einkum bifreiðar, á ýmis sértæk framkvæmdaákvæði, einkum hvað snertir gjöld af bifreiðum. Þess vegna varð það að ráði að flytja sérstakt frv. til laga um vörugjald af ökutækjum og eldsneyti. Auk ýmissa framkvæmdaákvæða og flokkunarreglna er það frábrugðið almennu vörugjaldslögunum í því að gjaldstofn innfluttrar vöru er innflutningsverð hennar, en gjaldstofn innlendrar vöru er framleiðslu- eða verksmiðjuverð hennar. Í almennu vörugjaldslögunum er gjaldstofn innfluttrar vöru tollverð hennar að viðbættum tolli og áætluðu 25% heildsöluálagi. Gjaldstofn innlendrar vöru samkvæmt þeim lögum er heildsöluverð hennar. Ég tel ekki ástæðu til að rekja breytingar sem fólgnar eru í einstökum greinum en vísa til greinargerðar með frv. Þær eru flestar í efnislegu samræmi við núgildandi ákvæði í reglugerð um sérstakt aðflutningsgjald á bifreiðar, lögin um sérstakt aðflutningsgjald á bifreiðar, um fjáröflun til vegagerðar og reglugerð um bensíngjald svo og almenn ákvæði vörugjaldslaga. Virðulegur forseti. Það er þó eitt atriði eða tvö sem ég tel ástæðu til að nefna sérstaklega hvað varðar 3. gr. frv. Í sambandi við grein þessa er rétt að það komi fram að núverandi flokkunarkerfi hefur sætt verulegri gagnrýni bæði þess efnis að framleiðendum og innflytjendum sé mismunað með því að stærð slagrýmis aflvélar sé ónákvæmur mælikvarði á vélarafl og eyðslu og einnig frá því sjónarmiði að flokkun eftir þyngd sé vafasöm með tilliti til öryggisbúnaðar. Þessi atriði eru í athugun og verður hv. þingnefnd, sem málið fær til athugunar, greint frá niðurstöðum í því efni. Þá vil ég einnig að það komi fram að í athugun eru hjá ráðuneytinu hugsanlegar brtt. á frv. varðandi bifreiðar sem eru með sérbúnaði til flutnings á fötluðum. Það síðasta vil ég að komi fram vegna þess að í vissum tilvikum kann það að vera að fatlaðir eigi betur með að stýra og stjórna bifreið sem er flokkuð sem atvinnubifreið og ber þess vegna hærri gjöld og til þess þarf að taka tillt og hugsanlega þarf að breyta lögum til þess að hægt sé að framkvæma það með viðeigandi hætti. En um þetta eru dæmi, þar á meðal nýleg dæmi. Varðandi slagrýmið og þyngdina má kannski skýra það helst með því að segja að það er einkum í Bandaríkjunum sem vélar bifreiða eru með þeim hætti að slagrýmið er stærra, afgasstigið annað án þess þó að slíkar vélar séu eyðslufrekari og verri vegna mengunar en þær vélar sem eru framleiddar til að mynda í Evrópu og Japan sem hafa minna slagrými en kannski ámóta kraft. Ég vildi ég láta þetta koma fram vegna þess að því hefur verið haldið fram að þessar reglur mismuni bifreiðum eftir framleiðslulöndunum og ég vil ekki útiloka að slík mismunun sé óeðlileg þegar þetta mál er grannt skoðað. Ég vildi, virðulegi forseti, að þetta kæmi fram við þessa umræðu því að ég tel að á meðan verið er að skoða málið í nefnd, fjalla um það og afgreiða, þurfi að taka tillit til þessara atriða sérstaklega. Að öðru leyti, virðulegi forseti, hef ég skýrt það út að gjöld á þessar vörutegundir eru nokkuð frábrugðin því sem almennt gerist með innlendar iðnaðarvörur og skýrir það tvennt. Það er í fyrsta lagi hvers vegna þessar vörur eru í sérstökum lögum og eins hitt að ekki er ástæða til þess vegna þess hvernig vörurnar eru skattaðar að gera mun á því hvaðan þær koma því að mismunurinn byggist á öðrum sjónarmiðum eins og komið hefur fram, t.d. þyngd, slagrými og þessum þáttum þar sem munurinn er fyrst og fremst á milli landa eins og t.d. Bandaríkjanna annars vegar og Japan og Evrópu hins vegar. Ég tel, virðulegi forseti, ástæðulaust að fjalla frekar á þessu stigi málsins um frv. en vænti þess að það fái ítarlega umfjöllun í viðkomandi hv. nefnd sem er efh.- og viðskn. þingsins og geri tillögu um að málinu verði vísað til 2. umr. og þeirrar hv. nefndar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. fjmrh., er ýmislegt í þessu frv. sem þarf að athuga og þá ekki síst þá flokkun á ökutækjum sem fram kemur í 3. gr. Það eiga sér auðvitað stað miklar framfarir í bílaiðnaði eins og annars staðar og það varðar bæði þá þróun að gera bílana umhverfisvænni og reyna að sjá til þess að draga úr mengun og eins hvað varðar öryggisútbúnað og þetta þarf auðvitað að taka inn í myndina við þessa flokkun. Sú spurning vaknaði hjá mér við lestur þessara tveggja frv., sem við höfum verið að ræða í dag, hvort ekki reynist nauðsynlegt í framhaldi af þessum miklu breytingum að skoða lögin í heild og samræma þau og gera skýrari. Þessi spurning vaknar kannski einkum hjá mér vegna þess að það kemur illa fram í þessu frv. hver innheimtuaðilinn er og hvernig farið verður með þetta gjald í kerfinu. Í 10. gr. er minnst á tollstjóra. ,,Tollstjóri getur krafist þess að gjaldskyldir aðilar leggi fram upplýsingar``, segir hér, með leyfi forseta. Síðan er í 17. gr. minnst á innheimtumann ríkissjóðs. Þá segir í 21. gr.: ,,Vörugjald af innfluttum gjaldskyldum vörum skal innheimt við tollafgreiðslu.`` Af þessu má auðvitað vera ljóst að það eru tollyfirvöld sem eiga að sjá um þessa innheimtu. En mér er spurn hvort ekki væri ástæða til að annaðhvort kveða nánar á um það í lögunum hvernig innheimtu skuli háttað eða að skoða þessi lög í samræmi við aðra lagabálka um tolla og vörugjöld. Það eru ýmis atriði í þessu máli sem þarfnast skoðunar við og þá ekki síst varðandi leigubíla og hvernig þeir skulu flokkaðir. Leigubílstjórar hafa gert athugasemdir við þetta frv. og telja að taka þurfi meira tillit til þess að um atvinnubíla er að ræða. Eins er spurning varðandi rafbíla. Í 3. gr. kemur fram að ráðherra getur gefið undanþágur ef rafbílar eru fluttir inn eða framleiddir í tilraunaskyni. Nú er það svo að framleiðsla á rafbílum er að aukast og m.a. er verið að taka upp rafbíla sem flutningatæki í ýmsum borgum. Þeim fylgir nánast engin mengun og ég held að vissulega væri ástæða til þess að ýta undir notkun rafbíla við ýmis tækifæri og mér finnst að það mætti koma til skoðunar hvort ekki ætti að veita þeim svolitla tilhliðrun í þessum lögum og ýta undir notkun á þeim. Síðan vaknar sú spurning, sem aðeins kom inn í umræðuna um síðasta mál, hvers vegna ekki er gerður munur á þeim vörum, hvort sem það eru bílar og bensín og olíur, sem koma frá hinu Evrópska efnahagssvæði og annars staðar frá. Mér finnst hæstv. fjmrh. skulda okkur skýringu á því. Ég get svo sem ekki séð neinn sérstakan mun á bensíni og bílum og öðrum iðnaðarvörum. En það er ljóst að ekki verður gerður munur þar á og ég er reyndar sammála þeirri pólitík. Það sjónarmið sem einkum ætti að ráða í þessu, bæði varðandi bensín og bíla, er umhverfissjónarmið. Mér finnst umhverfisverndarsjónarmiðið skipta mestu máli í þessu sambandi, þ.e. að við reynum að stuðla að því að flytja inn og beina kaupum að bílum sem valda sem minnstum skaða en eru jafnframt öruggastir fyrir þá sem með þá fara. Ég er sammála þeirri pólitík að leggja eigi há gjöld á dýra bíla. Það á að skattleggja eyðsluna í landinu. Það á að ná peningum frá þeim sem eru ríkastir og það eru einna helst þeir sem fjárfesta í stórum og dýrum bílum. Stóru bílarnir, jepparnir og fjallabílarnir, hafa hingað til verið þeir sem valda mestri mengun og mér finnst sjálfsagt að fólk borgi og borgi mikið fyrir svoleiðis lúxuskerrur. Nefndinni bárust ýmsar umsagnir í sumar og hef ég þegar minnst á leigubílstjórana. Þeirra mál þarfnast sérstakrar athugunar við í nefndinni. Hjá Verslunarráði benda þeir á að þeir vilja hafa hóflega skattlagningu á dýrari bílum til þess að auka tekjur ríkissjóðs en eins og ég sagði áðan er ég ekki sammála þeirri pólitík. Bílgreinasambandið bendir á það, sem fram kom í máli fjmrh., að þessar viðmiðunaraðferðir, sem frv. byggist á, séu ekki í samræmi við tímann og þá þróun sem orðið hefur í framleiðslu bíla. Og þeir segja, með leyfi forseta: ,,Að halda í raun óbreyttu núverandi kerfi gerir m.a. yngra fólki og stærri fjölskyldum oft ókleift að kaupa þá bíla er best henta vegna þessara stighækkandi gjalda.`` Þannig er margt sem taka þarf tillit til við flokkun á þessum gjöldum. Ég vil líka nefna það sem segir í greinargerð Bílgreinasambandsins. Þar er bent á hvort ekki þurfi að vera heimild til sérstakrar niðurfellingar vegna öryggisbúnaðar til þess að ýta undir að fólk kaupi þá bíla sem búa fólki best öryggi. Virðulegi forseti. Ég á sæti í þeirri nefnd sem mun skoða þetta mál og það má ljóst vera að ýmislegt þarf að athuga og þar af leiðandi er óþarfi að vera að ræða þetta mál mikið þar sem ljóst má vera að það er í raun alls ekki tilbúið til ítarlegrar umræðu.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að fjalla um ytri tollana, hvers vegna ekki þótti ástæða til að halda ytri tollum þegar kom að aðflutningsgjöldum á bíla þó að það væri ákveðið að hafa þar verulegan mismun þegar rætt var um aðrar vörur, innfluttar iðnaðarvörur. Ég vil þá byrja á því að spyrja hæstv. fjmrh. Samkvæmt röksemdafærslu fjmrh. ætlum við að halda áfram uppi nokkrum ytri tollum til að bæta samningsstöðu okkar. Við mundum ekki lækka þá fyrr en við fengjum toll af okkar útflutningsvörum inn á viðkomandi svæði lækkaðan. En ef þessi hugmyndafræði og röksemdafærsla hæstv. fjmrh. stenst þá þýðir hún einfaldlega það að við breytum þessum tollhlutföllum, aðflutningsgjaldahlutföllum, annars vegar á vörum innan hins Evrópska efnahagssvæðis og hins vegar á vörum utan svæðisins og ætti það að þýða að þau svæði kæmu með mótrökin sem væru hækkuð aðflutningsgjöld, hækkaðir tollar á vörur frá okkur þangað inn. Ef menn ætla að fara að skoða málið út frá þessari röksemdafærslu þá lítur það einfaldlega þannig út. Hvers vegna skyldi ekki sömu hugmyndfræði hafa verið beitt þegar kom að því að tolla bílana? Ég held að ástæðan sé einföld. Það voru einfaldlega öflugri aðilar sem þar voru að gæta sinna hagsmuna. Við skulum líta á eilítið dæmi. Ef hliðstæðar breytingar hefðu orðið á innfluttum bílum og boðaðar eru í frv. um tolla og vörugjöld hefði verð á tveimur bílum sem kostuðu 1 millj. fyrir breytinguna, öðrum frá hinu Evrópska efnahagssvæði og hinum japönskum, breyst þannig að sá evrópskri hefði lækkað um 35 þús., kostað 965 þús. kr. á eftir, en sá japanski hefði hækkað um 46 þús., kostað 1 millj. 46 þús. Munurinn 81 þús. Þetta sýnir kannski betur en annað að þó svo fjmrh. hafi viljað gera lítið úr þeim breytingum sem felast í frv. um tolla á vörugjald sýnir þetta kannski betur en margt annað hvað þarna er um að ræða. Þarna er um marktækan mun að ræða, stefnumörkun í þá veru að beina innflutningi okkar til ákveðinna landsvæða eða heimshluta. Þó svo að ákveðin fyrirtæki flytji líka inn VW Golf þá býst ég við að hagsmunirnir liggi stærri annars staðar. Síðan ætla ég aðeins að koma að þeirri skipan sem hefur verið á aðflutningsgjöldum á bíla, að gjöldin ráðist annars vegar af slagrými og hins vegar af eigin þyngd og munurinn er frá því að vera 26% og upp í 87%. Ég tek undir það sem fram hefur komið og m.a. hjá hæstv. fjmrh. að þarna er byggt á algerlega úreltri hugmyndafræði. Ég tel þess vegna nauðsynlegt, af því að þessi lög eru tekin upp, að þessi þáttur verði endurskoðaður mjög rækilega. Ég held að ef við ætlum að hafa mismun á gjöldunum þá eigi hann að byggjast kannski á þremur þáttum, þ.e. umhverfisþáttunum og öryggissjónarmiðum sem ég held að séu mjög mikilvæg ef við ætlum að reikna dæmið út í heild og síðan verðið. Ég get tekið undir það eðlilegt sé að dýrari bílar séu skattlagðir meira, en aukið slagrými og aukin eigin þyngd þarf ekki alltaf að fara saman. Menn eiga að hafa tök á því að geta keypt sér bíl sem þjóna þeirra hagsmunum, til að mynda fjölskyldustærð þó að hann sé eilítið þyngri. Hann þarf ekki að vera því sem nemur dýrari í innflutningi. Þetta verður allt saman að skoða í meðförum nefndarinnar og þarf út af fyrir sig ekki að koma við heildartekjur sem ríkið hefur af innflutningi. Aðeins varðandi eldsneytið. Eins og búið er að leggja dæmið upp hérna þá eru þær heimildir sem eru til gjaldtöku þannig að áfram er það svigrúm inni til þess að hækka blýlausa bensínið eins og hægt er samkvæmt núgildandi lögum. Auk þess er bætt við heimildum til þess að hækka bensín með blýi þannig að munurinn á verðlagningunni verði áfram hlutfallslegur. Í umsögn frá vegamálastjóra var því fagnað sérstaklega að heimildir væru rýmkaðar til að taka aðflutningsgjöld af bensíni til að standa undir vegagerð um leið og vegamálastjórn harmaði að þær heimildir hefðu til þessa ekki verið nýttar að fullu. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta frv. Það kemur til kasta efh.- og viðskn. og þar er mikil vinna óundirbúin en ég ítreka að lokum að hæstv. fjmrh. skuldar okkur skýringu á því hvers vegna allt annarri pólitík er beitt gagnvart ytri tollunum þegar kemur að bílum og eldsneyti en þegar rætt er um aðrar iðnaðarvörur. Þangað til ráðherra kemur með aðrar haldbetri skýringar sé ég ekki aðrar en þar hafi einfaldlega verið sterkari hagsmunaaðilar en þeir tvístruðu sem standa að almennum vöruinnflutningi. Ég vil þó að lokum ítreka að menn mega ekki gera of mikið úr því að þarna sé eingöngu um að ræða hagsmuni innflytjendanna. Það eru hagsmunir allrar þjóðarinnar, allra neytenda, að ekki séu settar hömlur á það hvaðan við flytjum vörurnar inn og ekki sé verið að setja sérstaka aukahemla á innflutning á vörum frá svæðum sem hafa reynst okkur vel og ýmissa hluta vegna hafa kosið að eiga viðskipti við okkur.

Virðulegi forseti. Það eru aðeins örfá orð sem mig langar til að minnast á. Ég geri mér grein fyrir því og veit um að leigubifreiðastjórar hafa verið með sínar hugmyndir um breytingar á aðflutningsgjöldum atvinnubifreiða. Það mál hefur reyndar verið til skoðunar í ráðuneytinu en engin niðurstaða fengist í því máli. Inn í það blandast að sjálfsögðu skattlagning á atvinnubifreiðastjóra eða fólksflutninga þannig að menn þurfa að líta á málið í því ljósi að það kann að hafa áhrif ef t.d. um væri að ræða breytingar á virðisaukaskatti sem er ekki ljóst á þessari stundu því að um leið og fólksflutningar yrðu skattskyldir þá gætu þeir líka dregið frá innskattinn, þar á meðal innskatt vegna bifreiða og bifreiðavarahluta. Að öðru leyti er það kannski fyrst og fremst eitt atriði sem ég vil koma á framfæri og það er það sem kom hér fram hjá hv. síðasta ræðumanni sem gaf í skyn að einhverjir öflugir aðilar hefðu ráðið því að ekki var gripið til ytri tolla í þessu frv. Svo er ekki. Það er alveg út í bláinn að halda því fram og ég leyfi mér nú bara að segja fyrir neðan virðingu hv. þm. Ástæðan er þvert á móti sú að skattar á þessi tæki eru margslungnari en skattar yfirleitt eins og kom reyndar fram í máli hv. þm. sem ræddu þessi mál og nefni ég þá gjaldið á bifreiðarnar sem lúta mjög sérkennilegum lögmálum og hafa reyndar verið vandræðamál um langan aldur. Það sama er að segja um skatta á bifreiðar. Allir sjá hve erfitt er að skattleggja bíla eftir kg og slagrými og jafnvel er um eignarskatta að ræða á bifreiðum sem ekki einu sinni bera númer eins og menn þekkja. Þetta eru allt mál sem eru þess eðlis að það hefur kannski tiltölulega litla þýðingu að gera mun á því hvaðan bifreiðarnar koma því að það er hægt að jafna það upp með ýmsum öðrum ráðum. Eftir sem áður er sett vörugjald og tollar á bifreiðavarahluti en þar er auðvitað gerður munur á því hvaðan framleiðslan kemur og þess vegna er um hærri gjöld á slíkum frá Bandaríkjunum og Japan. Ég get hins vegar sagt frá því að þeir bifreiðainnflytjendur sem komu og ræddu við stjórnvöld og þar á meðal mig um þessi mál voru innflytjendur amerískra bíla af stærri gerðum, t.d. jeppabíla, og kvörtuðu þeir undan þeirri breytingu sem gerð var í tengslum við síðustu fjárlög þegar hækkunin var á gjaldi af þeim bifreiðum sem höfðu stærst slagrými og voru þyngstir. Þeir sem komu á minn fund voru innflytjendur amerískra bíla, þar á meðal innflytjendur bíla frá General Motors. Þeir hafa haft þau áhrif að ég tel skyldu mína að biðja nefndina um að líta sérstaklega til þessa atriðis þótt ég hafi kosið að láta frv. fara fram eins og það núna er til að gera sem allra minnstar efnislegar breytingar á frv. og þessum lögum og reglum sem í gildi eru því að ég taldi það skyldu mína að reyna a gera sem minnstar efnislegar breytingar vegna sjálfs EES-samningsins þótt auðvitað komi til greina að nefndin sjálf og ráðuneytið vinni síðan saman að breytingum sem geta komið upp af öðrum ástæðum. Þetta vildi ég láta koma fram og ég veit að hv. þm. veit betur en ég að varla getum við verið að tala lengur um öfluga aðila þegar þeir eru taldir upp sem ég nefndi hér áðan og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. En þetta voru þeir einu sem við mig töluðu í tilefni af þessu frv. og bentu mér á þetta sem ég gerði laglega skil, vona ég, í upphafsræðunni. Ég vona að ég hafi svarað hv. þm. rækilega um þessa öflugu aðila.

Nú er kominn tími þingflokksfunda og verður því að fresta umræðu um þetta dagskrármál. Út af dagskrá eru tekin 4., 5., 6., 7. og 8. dagskármálið. Fleira liggur þá ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.