Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo var ráð fyrir gert af hálfu allshn., að annar nm., hv. 2. þm. Reykv., mælti fyrir þessu frv. af hálfu n., en sá nm, er ekki hér staddur, er erlendis, og því hefur talazt svo til, að ég segði nokkur orð, um leið og frv. kemur til umr. Upphaf þessa máls er það, að allshn. þessarar d. barst fyrir nokkru frá dómsmrn. frv. um veitingu ríkisborgararéttar. Í þessu frv. var lagt til, að 49 mönnum, erlendum ríkisborgurum, yrði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. En um leið sendi ráðuneytið n., ásamt umsóknum þessara manna, umsóknir allmargra manna annarra um ríkisborgararétt hér á landi, og munu sumar þeirra umsókna hafa borizt ráðuneytinu, eftir að frv. var þar samið. Sú aðferð var nú höfð í allshn., að hún kaus úr sínum hópi tvo menn, sem ásamt tveim mönnum úr allshn. Ed. og skrifstofustjóra Alþ. fóru yfir umsóknirnar, bæði umsóknir þeirra manna, sem teknar höfðu verið upp í frv. dómsmrn., og annarra, og niðurstaða þeirrar athugunar er það frv., sem hér liggur fyrir frá allshn. og flutt af henni. Í frv. er gert ráð fyrir, að 57 mönnum verði veittur ríkisborgararéttur. Þetta er nokkuð há tala. En í því sambandi er rétt að vekja athygli á því, að á síðasta Alþ, voru engin lög sett um þetta efni, og því eru umsækjendur að þessu sinni fleiri. Allsherjarnefndir þingsins hafa sett sér reglur, sem á eru byggðar tillögurnar um það, hverjir skuli fá ríkisborgararéttinn. Þessar reglur eru prentaðar með frv. í grg. á þskj. 287, og leyfi ég mér að vísa til þeirra. En aðalreglan er sú, að auk þess sem áskilið er, að umsækjandi hafi óflekkað mannorð og sé að áliti tveggja valinkunnra manna starfhæfur og vel kynntur, þar sem hann hefur dvalizt, þá skuli hann hafa átt lögheimili hér á landi a.m.k. fimm ár, ef hann er ríkisborgari á Norðurlöndum, en a.m.k. 10 ár, ef hann er ríkisborgari utan Norðurlanda. Frá þessari aðalreglu um 5 eða 10 ára lögheimili eru svo undantekningar, sem greindar eru í 3.–6. tölulið í grg., um það, þegar maður eða kona erlend giftist íslenzkum ríkisborgara, erlendur ríkisborgari á íslenzkan föður eða móður, Íslendingur hefur gerzt erlendur ríkisborgari eða íslenzk kona hefur misst ríkisfang sitt við giftingu. Ég skal taka það fram, að þrír umsækjenda, að ég ætla, sem teknir hafa verið upp í þetta frv., nr. 10, nr. 40 og nr. 56, uppfylla ekki á þessari stundu það skilyrði, sem greint er í reglunum um lögheimilistíma, og þess vegna er tekið fram í frv., að þeir öðlist ríkisborgararétt siðar á árinu, tiltekinn dag, og mun það hafa verið gert áður, þegar eins hefur staðið á. Ég tel svo ekki ástæðu til að hafa um þetta mál fleiri orð, en eins og ég gat um, hefur verið haft um það samstarf við allshn. Ed. Ég legg svo til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 283 við frv. til umferðarlaga. Brtt. er við 28. gr., að síðasti málsl. 1. málsgr. orðist þannig: „Þeir unglingar, sem náð hafa 14 ára aldri, mega þó án ökuskírteinis aka dráttarvél, þegar hún er notuð við jarðyrkju- eða heyskaparstörf utan alfaravegar.“ Þegar frv. til umferðarlaga var lagt fram í hv. Ed. á síðasta þingi, var í 28. gr. ákvæði, sem kvað á um, að stjórnendur dráttarvéla mættu ekki vera yngri en 15 ára. Þó náði það aðeins til vinnslu við jarðyrkju- og heyskaparstörf utan alfaravegar. Ed. sá sér ekki fært að samþykkja þetta lágmarkstakmark unglinga um keyrslu dráttarvélanna við áðurnefnd störf, og er það út af fyrir sig mál, sem ekki skal hér gert að umræðuefni. Í grg. fyrir frv., eins og það var, þegar það var fyrst lagt fram, er sagt um þetta ákvæði 28. gr. m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Eigi þykir ástæða til að krefjast sérstaks prófs eða ökuskírteinis fyrir þá, sem einungis stjórna dráttarvélum utan alfaraleiða við jarðyrkjustörf eða heyskaparstörf. Aldurstakmark er sett 15 ár, og er það í lægsta lagi. Þar sem ökutækin eru tiltölulega auðveld í notkun og eiga ekki að vera á alfaraleiðum, þykir fært að taka tillit til hagsýnisástæðna.“ Sérfræðinganefnd sú, sem samdi lagafrv., virðist eftir þessu hafa haft þá mjög ákveðnar skoðanir á þessu ákvæði og beinlínis talið það hina mestu nauðsyn. Í áðurnefndri grg. taka þeir, eins og áður hefur verið bent á, mjög skýrt fram, að 15 ára mark sé í lægsta lagi. Manni gæti skilizt jafnvel á orðalaginu, að þeir hefðu rætt um að hafa lágmarkið hærra. En hv. Ed. virðist hafa verið alveg á gagnstæðri skoðun. Það hvarflar ekki að hv. alþm. d. að færa aldurstakmarkið alveg burt úr frv. Hv. alþm. Ed. virðast ekki hafa óttazt slysahættu í sambandi við meðferð barna og unglinga við vinnslu þessara tækja, Hv. alþm. hafa þó hlotið að vera fullljós og í fersku minni hin alvarlegu slys, sem orðið hafa við meðferð vélanna. Annars skal ekki rætt frekar um skoðanir hv. Ed: þingmanna á þessu máli. Eins og frv. liggur því nú fyrir, eru í því engin ákvæði um lágmarksaldur unglinga, sem stjórna dráttarvél við jarðyrkjustörf. Í 28. gr. er beinlínis gert ráð fyrir, eins og ég hef áður bent á, að ekki þurfi ökuskírteini við akstur slíkra véla utan alfaravegar. Ég get út af fyrir sig fallizt á það, að ökuskírteinis sé máske ekki þörf við notkun dráttarvéla við heimastörf. En hitt finnst mér ófært, að ákveða ekki lágmarksaldur þeirra unglinga, sem settir kunna að verða til keyrslu slíkra véla. Það ætti öllum að vera ljóst, að það er alls ekki vandalaust verk að stjórna dráttarvélum, t.d. í halla eða í mikilli brekku, og að meðhöndlun og stjórn vélanna er í mörgum tilfellum hættulegt starf og þarf mikla nákvæmni og stöðuga aðgæzlu, enda hafa slys átt sér stað og sum þeirra mjög alvarleg, m.a. dauðsföll. Það má að sjálfsögðu benda á, að þótt settur verði lágmarksaldur unglinga við keyrslu dráttarvélanna, útiloki það ekki slysahættuna að öllu leyti. því er til að svara, að 14 ára unglingar og eldri hljóta að vera færari til að stjórna vélunum en 10 eða 12 ára unglingar, en það mun ekki vera óalgengt, að börn á þeim aldri eða jafnvel yngri séu látin stjórna dráttarvélunum. Það er alkunna, að börn og unglingar á þessum aldri eru mjög áköf í það að keyra slíkar vélar, og á meðan löggjafinn sér ekki ástæðu til þess að lögfesta lágmarksaldur unglinga til keyrslu slíkra véla, er beinlínis hætta á, að um misnotkun verði að ræða í meðferð vélanna. Með þessu er ég ekki að halda því fram, að bændur landsins ofþyngi unglingum með of mikilli vinnu. En það er staðreynd, að keyrsla vélanna getur haft mjög alvarleg áhrif á taugakerfi barna og unglinga, ef ekki er gætt alveg sérstakrar varasemi og hófsemi í þessum málum. Það munu vera fá eða jafnvel kannske engin lönd í Evrópu, þar sem unglinga- og barnavinna er jafnalmenn og hér. Þess eru allmörg dæmi, að 10–12 ára börn vinna óheyrilega langan vinnutíma, t.d. við síldar- og fiskvinnslustörf. Þetta er mikið vandamál, sem ekki verður komizt hjá öllu lengur að taka til sérstakrar athugunar. Að sjálfsögðu getur hófleg vinna undir stjórn góðra verkstjóra og kennara verið unglingum hollur og góður skóli. Það er mesta nauðsyn, að börn og unglingar kynnist vinnunni og atvinnuháttum þjóðarinnar. En allt slíkt verður að gerast á þann hátt, að það glæði áhuga barnanna fyrir gagnsemi vinnunnar og að börnin liti ekki á vinnuna sem eitthvert böl, þegar fram í sækir, sem beri að forðast, heldur hið gagnstæða. 10 eða 12 ára barn, sem vinnur fullan vinnudag og í mörgum tilfellum eftirvinnu, hlýtur að komast að þeirri niðurstöðu fyrr eða síðar, að erfiðisvinna, hvort sem hún er unnin í sveit eða við sjó, sé ekkert glæsilegt takmark út af fyrir sig til að keppa að, enda er svo komið í okkar þjóðfélagi, að stór hluti af æskulýð okkar stefnir frá aðalatvinnuvegunum til miður þarfari starfa. Hér er um mjög mikið vandamál og alvarlegt vandamál að ræða, sem barna- og unglingaskólarnir ættu að gefa meiri gaum en nú er gert. Mitt álit er, að það sé hin mesta nauðsyn, að komið sé á fót verklegum námskeiðum fyrir elztu nemendur barnaskólanna og framhaldsskólanna í hagnýtum vinnubrögðum, m.a. þar sem væri kennd stjórn og meðferð algengustu vinnuvéla. Slík námskeið ættu að sjálfsögðu að vera undir stjórn sérfróðra manna á því sviði og vinnutímanum mjög stillt í hóf. Ekkert er þjóðfélaginu eins nauðsynlegt og að búa vel að æskulýðnum. Hvað ungur nemur, gamall temur, er gamalt máltæki, sem er í fullu gildi í dag. Og jafnfámennt þjóðfélag og okkar hefur á engan hátt efni á öðru en að sú æska, sem nú er að alast upp, sé sem bezt undir það búin að taka við þeim verkefnum, sem óhjákvæmilega bíða hennar, en það verður hún því aðeins, að það opinbera geri sitt til þess að beina huga æskufólksins inn á réttar brautir og því sé kennt að meta og skilja gagnsemi vinnunnar og að hin almenna vinna sé ekki böl, heldur sé snar þáttur í lífi þjóðarinnar, sem öll velmegun hennar veltur á. Ég veit, að þetta mál í heild er á ýmsan hátt erfitt og það þarf nákvæmrar athugunar við. Ég er þó þeirrar skoðunar, að sú brtt., sem ég hef hér leyft mér að flytja, sé spor í rétta átt og Alþ. geti ekki afgreitt þetta frv. án þess, að sett verði lágmarksákvæði í frv. um aldur þeirra unglinga, sem keyra slíkar vélar sem hér um ræðir. Það má að sjálfsögðu halda því fram, að þetta ákvæði, þótt að lögum yrði, sé út af fyrir sig lítil takmörkun á barna- og unglingavinnu og það sé takmörkuð trygging fyrir því, að þetta ákvæði verði haldið. Því er til að svara, að svo mikið traust ber ég til íslenzkra bænda, að ég er ekki í neinum minnsta vafa um, að þeir mundu halda þessi lög ekki síður en önnur, og það mundi gera þeim léttara fyrir að banna börnunum beinlínis að keyra vélarnar, ef lágmarksaldur þeirra væri settur inn í lögin, Það er nú svo í okkar ágæta þjóðfélagi, að það er meira og minna, sem lög eru brotin, og við getum aldrei verið þess fullvissir, þegar við samþykkjum lög, að þau verði ekki brotin eða farið í kringum þau að meira eða minna leyti. Í sambandi við þetta mál hef ég leyft mér að leita til tveggja aðila, til Slysavarnafélags Íslands og öryggismálastjóra ríkisins. Báðir þessir aðilar hafa góðfúslega sent mér bréf, þar sem þeirra álit kemur mjög skýrt fram, og vil ég - með leyfi hæstv. forseta - lesa þessi bréf upp. Bréf Slysavarnafélagsins hljóðar svo: „Í sambandi við fram komna brtt. við frv. til laga um bifreiðalög, sem fyrir Alþ. liggur, þar sem lögð er áherzla á, að í lögum verði lagt bann við því, að yngri unglingar en 14 ára séu látnir fara með stjórn á vélknúnum búnaðarvélum, þá leyfir Slysavarnafélag Íslands sér að vekja eftirtekt hins háa Alþingis á því, hvað það hefur verið áberandi síðustu árin, að mörg börn hafa slasazt við meðferð vélknúinna búnaðartækja, bæði vegna þess, að allt of ungum börnum hefur verið trúað fyrir stjórn tækjanna og börnum leyft að sitja á tækjum, þegar þau hafa verið í notkun, og teljum vér því nauðsynlegt, að í lögum verði ákvæði, sem leggi á þetta sterkar hömlur, að börn verði látin stjórna eða sitja uppi á opnum og óvörðum landbúnaðartækjum, jafnvel þótt heima á sléttum túnum sé. Virðingarfyllst, Slysavarnafélag Íslands, Henry Hálfdánarson.“ Hitt bréfið, sem ég fékk í dag, er svo hljóðandi: „Herra alþm. Gunnar Jóhannsson, Reykjavík. Í viðtali hafið þér beðið mig að láta í ljós álit mitt á akstri barna á dráttarvélum. Í útvarpserindum, sem ég hef flutt og fjalla um akstur dráttarvéla, minntist ég nokkuð á börn við þessi störf. Öllum þeim, sem láta sig slysavarnir nokkru skipta, ber saman um, að vélar og börn eigi ekki saman, og eru dráttarvélarnar þar engin undantekning, nema síður sé. Það mun þó því miður vera allalgengt hér á landi, að drengir allt niður í 9–10 ára aldur séu látnir aka dráttarvélum. Eigi akstur dráttarvéla að vera hættulítill, bæði fyrir þann, sem ekur, og umhverfið, þarf ökumaðurinn að hafa skýra hugsun og fullkomna leikni í meðferð vélarinnar. Skrifstofustjóri tæknideildar aðalstöðva sænska öryggiseftirlitsins og formaður samnorrænu vélanefndarinnar, aðalsérfræðingur sænska eftirlitsins í notkun landbúnaðarvéla, hefur allmikið rætt um akstur barna á dráttarvélunum. Skoðun hans er sú, að ekki ætti að leyfa yngri börnum en 15 ára að aka dráttarvélum. Færir hann mjög sterk rök máli sínu til stuðnings, og eru þessi helzt: Yngri börn en 15 ára taka yfirleitt starf sitt á dráttarvélinni sem leik og meta þess vegna ekki hætturnar með þeirri alvöru, sem eldri ökumenn viðhafa og nauðsynleg er til þess að bægja hættunum frá eða forðast þær. Dómgreind barna er ekki svo þroskuð, að þau geri sér jafnskýra grein fyrir hættunni og fullorðnir eða meti hana rétt, t.d. fjarlægð frá hættulegum, ótraustum bakka, hliðarhalla o. s. frv. Viðbragðsflýtir barna er minni en fullorðinna, og börn verða því ekki jafnfljót til að gera hið rétta, þegar hættu ber að, og verða því seinni til að afstýra eða draga úr hættunni. Börn hafa minni hæfileika en fullorðnir til þess að dæma fjarlægðir. Þeim hættir því til að gera of seint ráðstafanir til þess að forðast eða afstýra hættu, sem fram undan kann að vera. Slysin vegna aksturs barna á dráttarvélum eru þegar orðin svo mörg, bæði hér á landi og í nágrannalöndunum, að þau ættu að vera nægileg aðvörun og vekja til umhugsunar um úrræði til bóta. Því mun oftast borið við, að fólksfæðin knýi menn til þess að láta börn aka dráttarvélum, en verður það vinnuafl ekki of dýru verði keypt? Ég er þeirrar skoðunar, að lögfesta beri, að stofnað skuli til námskeiða, þar sem mönnum gefist kostur á að kynnast meðferð og akstri dráttarvéla til hlítar, og að engum leyfist að aka dráttarvél, nema hann hafi sótt slíkt námskeið og lokið þaðan prófi, eftir að hann varð 15 ára. Þórður Runólfsson.“ Eins og sést á þessu bréfi, gengur öryggismálastjórinn lengra, en mín tillaga fer fram á. Hann telur, að enginn ætti að keyra dráttarvél yngri en 15 ára og helzt hafa lokið lágmarksprófi í meðferð slíkra véla. Að mörgu leyti gæti ég fallizt á þetta, en mun þó ekki breyta minni tillögu frá því, sem hún hér liggur fyrir. Eins og sést á bréfi Slysavarnafélagsins, er bent á þá staðreynd, að það hafi verið áberandi undanfarin ár, að mörg börn hafi slasazt við meðferð vélknúinna búnaðartækja, m.a. vegna þess, að allt of ungum börnum hafi verið trúað fyrir stjórn tækjanna og börnum leyft að sitja á tækjum, þegar þau hafa verið í notkun. Fyrir því vilja forráðamenn þessara merku samtaka, að í umferðarlögunum séu sett ákvæði, sem leggja á það sterkar hömlur, að börn verði látin stjórna eða sitja uppi á óvörðum landbúnaðartækjum, þegar þau eru í notkun, jafnvel þótt heima á sléttum túnum sé. Öryggismálastjóri tekur mjög í sama streng, gengur jafnvel lengra, bendir á fjölmargar sannanir máli sínu til stuðnings, m.a. álit aðalsérfræðings sænska öryggiseftirlitsins í notkun landbúnaðarvéla. Skoðun þessa sænska sérfræðings er sú, að börn yngri en 15 ára ættu ekki að fá leyfi til aksturs dráttarvéla. Þá er öryggismálastjóri þeirrar skoðunar, að stofna ætti til námskeiða í meðferð og akstri dráttarvéla og enginn skuli fá leyfi til að aka dráttarvél, nema hann hafi áður sótt slíkt námskeið og lokið þaðan prófi eftir 15 ára aldur. Ég tel að svo komnu máli ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Það er mjög einfalt. Okkur ber að gera allt, sem hægt er, til að forðast slys og óhöpp, Um það eru að sjálfsögðu allir hv. alþm. sammála. Fyrir því ber að samþykkja till. mína á þskj. 283.



Herra forseti. Allshn. hefur rætt um þær till., sem hafa komið fram, bæði síðan nál. var skilað og áður höfðu komið fram. Hún hefur ekki orðið sammála um að mæla með neinni af þeim brtt. sérstaklega. Ég vil fara aðeins örfáum orðum um till. hv. 6. landsk. þm. á þskj. 283 varðandi það atriði að binda aldur unglinga, sem aka dráttarvélum, við 14 ár. Það er auðvitað augljóst, að hér rekst á öryggi þessara unglinga og hagsmunir atvinnuvegarins, sem vinnan er unnin við. Það er sjálfsagt að viðurkenna þá þörf, sem er á því að setja eitthvert hámark. En mér sýnist bara raunin vera sú, að það sé býsna örðugt atriði að setja lámarksaldur á þetta. Staðreyndin er sú, að unglingar yngri en 14 ára aka dráttarvélum í sveitum, og ég er hálfhræddur um, að þó að þetta væri bundið í lögum, þá mundi reynslan verða sú, að unglingar haldi áfram að aka dráttarvélum af þeirri einföldu ástæðu, að þetta er víða mjög mikið atriði fyrir bændur, og ég veit, að hv. 6. landsk. viðurkennir það atriði út af fyrir sig. Hins vegar kemur svo öryggisatriðið sjálft, sem hann setti hér mjög greinilega fram og er auðvitað alveg hárrétt. Ég býst við, að örðugt kunni að vera að láta þessi tvö veigamiklu atriði falla saman, þannig að tekið sé tillit til hvors tveggja. Ég hef aðeins látið mér detta í hug, hvort hægt væri að setja t.d. 12 ára mark í staðinn fyrir 14 ára. Það getur vel verið, að bændur mundu sætta sig við það, eða a.m.k. miklu fremur, en 14 ára markið. Það fer ekki milli mála, og það er auðvitað mál, að 12–13 ára unglingar geta verið jafngóðir ökumenn á dráttarvélum eins og fullorðnir menn út af fyrir sig. Slys geta alltaf komið fyrir, hvort sem unglingur eða fullorðinn á í hlut. Mér finnst hins vegar allmikið atriði í þessu, hvort á að fara að setja þetta þannig í lögin, að það sé í raun og veru fyrir fram vitað, að þetta verður brotið meira og minna vegna þeirrar nauðsynjar, sem að kallar í sveitunum. Mér finnst eðlilegt, að það væri reynt að athuga þetta mál ofur lítið betur. Ég veit, að umferðarmálanefndin ræddi þetta mikið, enda í sínu upphaflega frv., eins og getið var um í framsöguræðu fyrir till., setti hún inn 15 ára markið. En hins vegar veit ég, að umferðarmálanefndin hefur gert sér ljósa þá erfiðleika, sem eru á því að setja svona mark fast. Þá er hér önnur till., sem hefur komið fram, eftir að n. skilaði áliti, á þskj. 269, um lágmarkshraða. Ég vildi aðeins - með leyfi hæstv. forseta - lesa upp það, sem umferðarmálanefndin segir um þetta atriði: „Nefndin fellst á þau sjónarmið, að of hægur akstur geti verið vítaverður, enda refsivert samkvæmt 1. málsgr. 49. gr., en þar segir: „Ökuhraða skal ávallt miða við gerð og ástand ökutækis, staðhætti, færð, veður og umferð og hagað þannig, að aksturinn valdi ekki hættu eða óþægindum fyrir aðra vegfarendur né geri þeim óþarfatálmanir.“ Þá telur nefndin það rétt, að oft sé erfitt að meta, hvenær akstur geti valdið hættu eða óþægindum fyrir aðra vegfarendur eða gert þeim óþarfatálmanir. Nefndin telur, að þetta mat sé bezt komið í höndum einstaklinga og dómstóla, ef þörf krefur, eins og ákveðið er í 49. gr. Ef þróun umferðarmála leiðir til þess, að þörf verði á ákveðnari reglum á þessu sviði, telur n., að setja megi slíkar reglur samkvæmt síðustu málsgr. 50 gr.“ Umferðarmálanefndin hefur sem sé fjallað um þetta atriði líka og telur ekki eðlilegt, að það sé sett í frv. Að öðru leyti held ég, að ég hafi ekki fleiri orð um frv. á þessu stigi.



Herra forseti, Ég skal ekki lengja mikið þessar umr. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, frv. til umferðarlaga, hefur verið í Ed. og hlotið afgreiðslu þaðan. Ég hef nokkuð fylgzt með meðferð þessa máls í Ed. og veit, að það mál hefur verið rætt þar mjög ýtarlega, og sú n., sem fjallaði um málið, hefur haft samráð og rætt við ýmsa aðila, sem hafa látið til sín taka um afgreiðslu þessa máls. Ég held, að þetta frv. sé þannig úr garði gert af hálfu Ed., eins og það liggur hér fyrir nú, að það sé allvel viðhlítandi. Ég vil þó taka það fram, að ég tel a.m.k. sumar af brtt. hv. þm. V-Húnv. til bóta á frv., einkum og sér í lagi þær, sem að því lúta að gæta nokkru betur öryggis að því er snertir bílstjóra, sem neytt hafa áfengis. Ég mun þess vegna við atkvgr. styðja þær till. hans, sem að því lúta að færa þetta mál hvað þetta snertir inn á betri öryggisgrundvöll. Það er ein brtt., sem hér hefur verið lögð fram alveg nýlega, sem einnig á að stefna að því að bæta nokkuð úr í þessu efni, þ.e. brtt. á þskj. 283 frá hv. 6. landsk. Þar vill hann láta setja aldurstakmark hjá þeim unglingum, sem stýra dráttarvélum utan þjóðvega, hvort heldur er við heyskap á túnum ellegar þá að því leyti sem þessar vélar eru notaðar til jarðvinnslu. í frv., eins og það liggur hér fyrir, er veitt skv. 28. gr. sú undanþága, að þeir, sem stýra dráttarvélum við heyskaparstörf og jarðyrkju, þurfi ekki á ökuskírteini að halda, án þess að þar séu sett nokkur ákvæði um aldurstakmark. Ég vil að því er snertir þetta ákvæði um öryggið benda á, að af hálfu foreldra, sem börn eiga, sem falið er að stýra slíkum dráttarvélum, er að sjálfsögðu leitazt við að stuðla að því, að fullt öryggi sé í þessu efni. Og ég verð að segja, að það er harla einkennilega litið á umhyggju foreldra fyrir börnum, ef því er haldið beinlínis fram, að ekki megi treysta, að þar sé ýtrasta öryggis gætt um að stofna ekki börnunum í hættu. Ég held þess vegna út frá þessu sjónarmiði séð, að ekki sé þörf á að vera að setja slíkt hámark eins og lagt er til í þessari brtt. Að sjálfsögðu er allt öðru máli að gegna um akstur slíkra tækja á almannafæri, þ.e.a.s. á vegum úti, að það er ekki nema í samræmi við aðrar ráðstafanir, sem gerðar eru um umferðina á vegum úti, þó að slíkt takmark væri sett þar. Gildir að sjálfsögðu allt öðru máli um akstur slíkra véla á sléttu túni eða þá við jarðvinnslu í flögum, sem nokkuð er búið að vinna áður, því að yfirleitt er það svo, að dráttarvélar eru ekki notaðar við jarðvinnsluna nema til þess að ljúka þeirri vinnslu, eftir að stærri vélar hafa brotið landið. Ég held þess vegna, að það sé ekki hyggilegt að fara að setja slík ákvæði sem þessi og heldur engin þörf á að gera það. Það á að vera nóg öryggi fólgið í eftirliti fullorðinna manna á heimilunum og þá sérstaklega foreldra þessara barna, því að í flestum tilfeilum er það svo, að það eru börn foreldranna, sem falið er slíkt verkefni eins og hér um ræðir, og skiptir ekki heldur máli, því að heimilisfeður líta að sjálfsögðu alveg jafnt á um það, að gætt sé fyllsta öryggis í þessu efni, hvort heldur það eru þeirra börn eða annarra, sem þeir fela þetta starf. Hitt er svo vitað, eins og hér hefur komið fram, að það er mikill hópur ungmenna á aldrinum allt frá 11–14 ára, sem vinna mikið og gott verk með dráttarvélum á heimilunum, og það er ekki vitað, að við slíka vinnu hafi orðið tjón eða valdið neinu tjóni umfram það, sem alltaf getur átt sér stað við slíkan akstur. Ég held, að það séu undantekningaratriði, ef slíkt hefur orðið að tjóni, og það þekkjum við ákaflega vel, sem mikið látum vinna á heimilum með þessum dráttarvélum, að aldurstakmarkið eitt út af fyrir sig felur ekki í sér sérstakt öryggi, því að það er ákaflega mismunandi, hvað þeim unglingum, sem falið er að stýra slíkum vélum, fer þetta vel úr hendi, en aldurtakmarkið eitt út af fyrir sig er ekki afgerandi um það efni. Hins vegar má löggjafinn fullkomlega ganga út frá því, að heimilisfeður feli ekki öðrum að fara með þessar dráttarvélar en þeim, sem treysta má til þess að vinna með þeim verk, án þess að börnunum sjálfum eða vélunum, sem þau fara með, sé í nokkra hættu stefnt. Ég held þess vegna, að það sé langhyggilegast fyrir löggjafann að hafa þetta innan þeirra takmarka, sem sett eru nú í 28. gr. þessa frv., eins og Ed. hefur frá þessu gengið. Það er líka áreiðanlega rétt, sem frsm. n. sagði, að það mundi verða nokkuð erfitt um eftirlit með framkvæmd á þessum lögum, því að með þessu ákvæði, sem hv. 6. landsk. vill setja inn í frv., eru skertir svo verulega starfskraftar á heimilum í sveitunum, að ég tel, að það væri dálítið erfitt að fylla það skarð, bæði að því er til þess tekur að fá aðra til þess að vinna þetta, auk þess kostnaðar, sem af því mundi leiða. Ég vildi þess vegna fyrir mitt leyti mæla með því, að þessi ákvæði frv., eins og þau nú eru, væru ekki skert hvað þetta snertir, og ég held, að löggjafanum sé alveg óhætt að byggja á því, að þess öryggis sé gætt í þessu efni á hverju einasta sveitaheimili, að 14 ára aldurstakmarkið mundi ekki bæta þar úr. Hitt er svo allt annað mál og ekkert við því að segja, þó að slík ákvæði sem í frv. felast um notkun þessara véla séu sett, þegar vélunum er ekið á fjölförnum vegum eða á almannafæri, því að þar kemur náttúrlega allt annað og miklu meira til greina í þessu efni heldur en þar, sem umferðinni er ekki til að dreifa, eins og er á sléttum túnum eða við þá jarðvinnslu, sem unnið er að með dráttarvélum. Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þetta og ekki heldur um aðrar brtt., sem hér liggja fyrir, aðrar en þær, sem ég hef drepið á að því er snertir brtt. hv. þm. V-Húnv.



Herra forseti. Í sambandi við afgreiðslu þessa máls koma upp ýmis vandamál, sem erfitt er að gera sér til hlítar grein fyrir, og þótt mjög sé eðlilegt, að alþm. láti þar uppi sínar till. og lýsi sínum skoðunum, þá kann oft að vera varhugavert í slíku máli, sem er vandlega undirbúið af sérfræðingum og þar sem - ef svo má segja - hvert orð hefur verið skoðað í ljósi þess, hvað sé framkvæmanlegt og ráðlegast, höfð hliðsjón af löggjöf annarra þjóða og málin margrædd, þá kann að vera varhugavert að gera á því breytingar, nema rík rök séu færð til. Það atriði, sem hv. þm. Borgf. (PO) talaði um, er t.d. mjög mikið vandamál. Við vitum, að því var breytt í Ed. Nú er lagt til, að því sé breytt aftur. Ég get ekki fallizt á það sjónarmið hv. þm., að það mundi ekki horfa til aukins öryggis, ef aldurstakmark, 14 ár, væri sett. Mér virðist ljóst, að það hljóti að leiða til aukins öryggis. Hitt er svo annað mál, að það kann að vera nokkuð til í því, sem hann segir, að ákvæðið yrði óframkvæmanlegt, eftir því yrði ekki farið, og þá er verr farið, en heima setið, bæði í þessu tilfelli og öðru. En það var þó sérstaklega annað atriði, sem hv. þm. Borgf. sagði, sem kom mér til að kveðja mér hljóðs, og það var út af því, að hann sagðist vera með brtt. hv. þm. V-Húnv., vegna þess, að þær gerðu strangari kröfur en í frv. væru varðandi ölvun bifreiðastjóra.

Ég sagði: að því leyti sem.

Já, að því leyti sem. En ég vil vekja athygli á því, að till. hv. þm. V-Húnv., megintillögurnar, ganga í þveröfuga átt.

Það voru ekki þær, sem ég var að hugsa um.

Nei, það er þá gott, að það liggi fyrir, hvort hv. þm. Borgf. hefur áttað sig á því, að till. þm. V-Húnv., sem fara í þá átt að taka burt hið ákveðna hlutfall af vínanda, sem á að finnast í blóði manns, til þess að maður verði dæmdur, og setja í þess stað: „enginn má aka eða reyna að aka vélknúnu ökutæki, ef hann er undir áhrifum áfengis“, að þessi till. hv. þm. V-Húnv. gengur í þá átt að gera minni kröfur, en sjálft frv. Það er mjög mikilsvert að hafa það í huga, vegna þess að hv. þm. V-Húnv. leggur hér til, að viðhaldið verði sams konar ákvæðum og verið hafa í lögum, og eftir þeim er viðurkennt, að þó að jafnvel töluvert meira vínandamagn fyndist í blóði manna heldur, en er í frv., þá yrðu menn sýknaðir af því að vera undir áhrifum áfengis. Það er nauðsynlegt, að menn geri sér þetta ljóst. Nú játa ég, að það er ákaflega mikið vafamál, hvor reglan í þessu er betri. Sú regla, sem hér hefur verið í lögum, lætur dómstólunum eftir mun meira frelsi um mat á sönnun heldur en sú regla, sem till. er gerð um. Á hinum Norðurlöndunum hefur til skamms tíma sótt í það far að setja svipaðar reglur og gerðar eru till. um í þessu frv. Á lögfræðingafundi, sem haldinn var hér í sumar, kom aftur á móti fram, að fulltrúar Svía, sem hingað til hafa verið manna ákveðnastir í að hafa sams konar skipun og frv. leggur til, telja nú á því nokkra annmarka, vegna þess að þau vísindi, sem þar áttu að liggja til grundvallar, séu ekki alveg eins örugg og menn hafa ætlað. Ég tel líklegt, að hv. þm. V-Húnv. hafi orðið þessara kenninga var og vilji þess vegna ekki ganga eins stranglega í skrokk á þessum drukknu bílstjórum og frv. leggur til, og kann það að lýsa vissri varúð og vera í nokkru samræmi við allra nýjustu kenningar í þessum efnum. Engu að siður má segja, að á Norðurlöndum sé enn almenna kenningin sú, að betra sé að hafa þann strangleika, sem frv. leggur til, og engum sé þar með í raun og veru, hvað sem ströngustu kenningum líður, ranggert til í framkvæmd, svo að hættan sé ekki svo mikil sem ætla mætti. Ég játa það, að hér er um að ræða sérfræðileg efni og læknisfræðileg, sem ég treysti mér engan veginn til að dæma um. En það var einungis þetta atriði, sem ég vildi benda hér á af tilefni orða hv. þm. Borgf., að till. hv. þm. V-Húnv., megintill., fer í þá átt að gera minni kröfur varðandi þetta efni en frv. Frv. ætlar að gera mun strangari kröfur, en gerðar hafa verið til þessa, en hv. þm. V-Húnv. vill auðsjáanlega ekki fallast á, að ástæða sé til þess, að þannig sé farið að.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að gera nokkra athugasemd við það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði um brtt. mínar á þskj. 216. Hann heldur því fram, að ákvæði frv. viðkomandi ölvun ökumanna séu strangari, en það, sem lagt er til í mínum brtt. Þetta er byggt á misskilningi hjá hv. þm. Í 25. gr. frv., eins og það nú er, segir m.a., að ef vinandamagn í blóði manns sé 0.60%0, þá teljist hann eigi geta stjórnað tækinu örugglega. Þetta mun vera byggt á einhverjum athugunum sérfræðinga og þeirra dómum um þetta efni, og þetta felur það í sér, að maður, sem hafi þetta vinandamagn í blóðinu, sé undir áhrifum áfengis, og till. mín er um það, að enginn megi aka eða reyna að aka vélknúnu ökutæki, ef hann er undir áhrifum áfengis. Verði það lögfest, þá hlyti það að verða svo, að maður, sem hefði þetta vinandamagn, sem ég nefndi og þarna er nefnt í 25. gr., mundi verða dæmdur fyrir brot á lagaákvæðinu samkv. minni till., ef samþykkt verður. Það hafa meira að segja komið fram raddir um það, og ég held, að það liggi fyrir till. um að færa þetta mark niður í 0.5%0, því að ýmsir fróðir menn í þessum efnum telja, að maður, sem hefur það vinandamagn í blóðinu, sé undir áhrifum áfengis og geti því eigi stjórnað ökutæki örugglega. Þetta er því allt byggt á misskilningi, sem hv. 1. þm. Reykv, sagði um mína till. Ég sé ekki ástæðu til að fara að ræða um þetta meira. Ég gerði grein fyrir því, þegar ég ræddi um mínar brtt. upphaflega, að ég tel þessa flokkun á ölvuðum ökumönnum, sem að er stefnt með ákvæðum 25. gr., ákaflega varhugaverða. Ég óttast, að þarna sé verið að búa til fallgryfju, sem gæti orðið vinhneigðum mönnum, sem hafa ökuréttindi, mjög hættuleg.



Herra forseti. Það er komið í ljós, að það var sízt að ástæðulausu, að ég kvaddi mér hljóðs. Það upplýstist að vísu, sem var mér gleðiefni og ekki annað en við mátti búast, að hv. þm. Borgf. hafði gert sér grein fyrir efni málsins. En þá kemur það stórfurðulega fram, að sjálfur flytjandi till. hefur gersamlega misskilið það, sem hann er að gera till. um, að hann sýnist halda, að hann sé að gera till. um að hafa ákvæðin strangari, en þau eru í frv. En það er einmitt það mikilsverða, að menn átti sig á, að hans till. fer í þveröfuga átt. Hún fer í þá átt að halda við sams konar reglum og hér hafa verið í gildi, og það liggur fyrir alveg örugg dómstólavenja, áratugagömul, um það, að þar er mun linlegar farið í sakirnar heldur en verða mundi, ef frv. yrði samþykkt. Ef hv. þm. V-Húnv. vildi láta svo lítið að kynna sér, hver framkvæmdin á þessu hefur verið, þá getur hann, svo glöggur maður, ekki verið í neinum vafa um það, að ef hann heldur sjálfur, að hann sé að gera hér till. um strangari meðferð en verið hefur, þá þarf hann vissulega að athuga sinn gang og ætti að taka till. aftur til 3. umr. til þess að læra betur, ef svo má segja.



Ég held, að það sé einmitt hv. 1. þm. Reykv., sem ætti að athuga betur sinn gang í þessu máli. Ég býst ekki við, að hann finni neitt um það í minni till., sem fyrir liggur, að það eigi að miða þarna við meira vínandamagn í blóði manna heldur en ákveðið er í 25. gr. frv., þ.e.a.s. að þeir, sem hafa drukkið meira en svo, að vínandamagnið verði 0.6%0 eigi að sleppa við refsingu. Hitt er annað mál, hvernig þetta kann að hafa verið framkvæmt á liðnum árum. Ef dómarar, sem um mál hafa fjallað þessu viðkomandi, hafa ekki farið eftir lögunum og ekki dæmt menn seka, þótt þeir væru undir áhrifum áfengis við akstur, þá er það vitanlega önnur framkvæmd en átti að vera, og þá hefði þessi hv. þm., sem alllengi var dómsmrh., átt að athuga þá hluti.



Herra forseti. Það kemur nú í ljós, að hv. þm. V-Húnv. misskilur fleira, en þessa sína eigin brtt. Hann virðist halda, að dómsmrh, eigi að segja dómurunum til um það, hvernig eigi að dæma, Það er eitt meginatriði okkar réttarfars, að dómsmrh. ræður engu um það, hvernig dómarar dæma. Dómarar eru sjálfráðir í sínum störfum og eiga að fara eftir túlkun laganna, eins og þeir telja hana vera rétta, en ekki eftir neinum fyrirmælum dómsmálastjórnarinnar. Það er vitað mál, að það hefur oft komið fyrir, að dómarar hafa sýknað þann, sent dómsmrh. hefur ákært fyrir að hafa verið undir áhrifum áfengis, þó að áfengismagnið hafi verið meira, en það lágmark, sem hér er til tekið, vegna þess að dómararnir telja ekki sannað, að áhrifin hafi verið slík, að þau hefði átt að telja aðila til sakaráfellis, og þar hafa þeir farið eftir því, sem vísindamenn hverju sinni telja sannast og réttast. Það, sem er verið að gera með löggjöfinni nú eða frv., eins og það liggur fyrir, er að gera kröfurnar strangari, fara niður fyrir það áfengismagn, sem talið er örugglega sýna, að menn séu undir áhrifum áfengis, vegna þess að hér sé svo mikið í húfi, að það sé eðlilegt að gera mun strangari kröfur í þessum efnum, en gerðar hafa verið, og ef þetta áfengismagn er í blóðinu, þá sé rétt að telja mann óhæfan til að aka bifreið, þó að eftir ströngum vísindalegum reglum yrði talið, að hann væri ekki undir áfengisáhrifum. Löggjafinn er að setja hér annað mark, en talið er að rétt hafi verið að fylgja eftir ströngustu kenningum vísindanna, og það mark er sett vegna þeirrar stórkostlegu almannahættu, sem er því samfara, að áfengisneyzla komi til greina hjá þeim, sem aka bifreið. Það tekur því ekki fyrir okkur, mig og hv. þm. V-Húnv., að vera að þræta um þetta. Okkar umsögn breytir engu, hvorki um álit vísindamanna í þessu né þá túlkun dómstólanna, sem verið hefur. Ef hann vill hafa það, sem rangt er í þessu máli sem öðru, þá hann um það.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð í sambandi við það, sem hv. þm. Borgf. (PO) sagði. Hann sagði eitthvað á þá leið, að það væri skrýtið, að foreldrar barna sinna gættu ekki fyllsta öryggis í sambandi við meðferð dráttarvéla. Staðreyndirnar segja, að í meðferð dráttarvéla hafa orðið mjög alvarleg slys og að margra dómi m.a. af því, að það hefur ekki verið gætt þess öryggis, sem átti að gæta. Eins og frv. var lagt fram í fyrstunni, þá virtist sem þeir sérfræðingar, sem voru kjörnir til að semja frumvarpið, hafi skilið þetta þá mætavel, En mér er spurn: Hvaða aðilar eru það, sem hafa gripið þarna inn í? Ég hef ekki leitað mér upplýsinga um það. Það getur vel verið, að það sé hægt að fá þær. En mér er nær að halda eftir þá ræðu, sem hv. þm. Borgf. hélt í sambandi við málið, að þá mætti láta sér detta í hug, að Búnaðarfélag Íslands eða einhver slík samtök hafi gripið þarna inn í og ekki viljað fá lágmarksákvæði unglinga við keyrslu á dráttarvélum inn í frv. Hv. frsm., formaður allshn., var að tala um, að þarna rækist á öryggi og almennir hagsmunir. Það er þannig í flestum málum, að þar rekast hagsmunirnir á. Þessi telur, að þetta séu sínir hagsmunir, og hinn telur það þveröfugt. Það má vel vera, að bændur telji sér það miklar hagsbætur og það sé mikið áhugamál fyrir þá að geta fengið 3, 9 eða 10 ára unglinga til að keyra dráttarvélar. Ég er á þeirri skoðun, að það sé hneyksli, sem hið opinbera geti ekki látið ómótmælt, ef það er rétt, að slík vinnubrögð séu viðhöfð í sveitunum. 



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að ræða þetta mál sérstaklega. Það er búið að ræða það af mörgum fróðum mönnum, og þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur fengið vandlega athugun og brtt. allar ræddar við þá sérfræðinga, sem frv. hafa undirbúið. En ástæðan til þess, að ég stend hér upp, eru þau orðaskipti, sem fram hafa farið milli hv. 1. þm. Reykv. (BBen) og hv. þm. V-Húnv. (SkG) um atriði, sem að mínum dómi er mjög veigamikið atriði í sambandi við þessa löggjöf. En það er um það, hversu bezt verði tryggt, að menn aki ekki bifreiðum undir áhrifum áfengis. Í grg. umferðarlagafrv. frá þeirri n., sem undirbjó það, var gerð grein fyrir því, hvernig þetta hefði verið framkvæmt að undanförnu, og mun yfirleitt ekki hafa verið álitið af dómstólum, að menn væru undir áhrifum áfengis, nema áfengismagn í blóðinu væri a.m.k. um 0.8%0, og með hliðsjón af þeirri niðurstöðu og þeim dómspraksís, sem fyrir liggur og að sjálfsögðu þýðir ekkert að skella skollaeyrum við, því að ef sams konar ákvæði væri látið gilda áfram, þá mundu dómstólar að sjálfsögðu fylgja þeirri dómvenju, sem þegar er orðin, þá virðist augljóst, að ef ætti að láta hliðstætt ákvæði standa áfram í lögunum, þá mundi framkvæmd málsins verða á þennan hátt. Það sýnist því alveg augljóst mál, að með þeirri ákveðnu skilgreiningu, sem hér er fengin, og það er einmitt sú skilgreining, sem dómstólar hafa í rauninni óskað eftir, vegna þess að þetta hefur allt verið mjög á huldu, hvernig ætti að framkvæma lagaákvæðið, þá er að því stuðlað að þrengja þær kröfur, sem gerðar eru til ökumanna í þessu efni. Mér finnst ástæða til þess að leggja áherzlu á þetta atriði hér. Ég þykist þess fullviss, að fyrir hv. þm. V-Húnv., sem er mjög mikill áhugamaður á þessu sviði, hafi það vakað að stuðla hér að auknu aðhaldi. En ég held því miður, að það liggi alveg í augum uppi, að verði hans till. samþykkt, þá muni það verða nákvæmlega í sama farinu og það er í dag og menn telja óviðunandi í þessu efni. Það er vitanlega alveg ljóst mál, að það er miklu líklegra, að hægt sé að koma fram ákveðinni reglu í þessu efni, ef ekki er látið nægja mjög óljóst orðalag, eins og það er að „vera undir áhrifum áfengis“, sem er mjög mismunandi eftir því, um hvaða aðila er um að ræða, því að menn þurfa mismunandi mikils að neyta af áfengi til þess að geta verið taldir vera undir áhrifum áfengis, þannig að úr því fæst aldrei nein fastmótuð regla. Ef menn eru ekki ánægðir með það aðhald, sem er í frv. sjálfu, 0.60–1.30, þá má vissulega hugsa sér að þrengja það mark, en alls ekki með þessum aðferðum, heldur væri þá heppilegra að hafa þá aðferð, sem lagt er til í brtt. á þskj. 255, að þetta %0 magn verði lækkað, t.d. í 0.50–l.20, og það hafa verið uppi kenningar um það bæði í Bandaríkjunum og reyndar víðar, þar sem þessi mál hafa mikið verið rædd, að það væri ef til vill ástæða til að fara niður í þetta magn. Ég tel mjög mikilvægt, að hv. þm. geri sér grein fyrir þessu máli, vegna þess að hér er um mjög veigamikið atriði að ræða og einmitt atriði, sem mér skilst að umferðarmálanefnd hafi tekið til mjög rækilegrar íhugunar og haft um það samráð við þá dómara, sem mesta reynslu hafa í þessum efnum um framkvæmd löggjafarinnar, sem nú gildir. Og ég teldi mjög varhugavert, ef till. hv. þm. V-Húnv. í þessu efni yrði samþykkt með þeim afleiðingum, sem það óneitanlega hlyti að hafa um að draga úr þeim kröfum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., og mundi fyrir mitt leyti telja mun æskilegra, að væri þá hægt að sameinast um það, ef menn vilja þrengja þær kröfur, sem gerðar eru í frv, sjálfu, að samþykkja þá tillögu, sem ég hér gat um áðan og flutt er af hv. þm. N-Þ. (GíslG) og hv. 6. landsk. þm. (GJóh).



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að taka undir þá till., sem hv. 6. landsk. þm. (GJóh) hefur flutt á þskj. 283 og hann gerði hér mjög ýtarlega grein fyrir áðan og færði mörg rök, bæði sín eigin og þeirra manna, sem kunnugir eru þessum málum, fyrir að ætti að samþykkja. Það er viðvíkjandi því að tryggja, að ekki séu látnir vinna þeir unglingar, sem eru undir 14 ára, við að aka dráttarvél við jarðyrkju- og heyskaparstörf. Það hafa tveir hv. þm., sem hér hafa talað, fundið ýmislegt að þessari till., og ég held, að það sé alveg nauðsynlegt fyrir okkur að horfast í augu við, hvers kyns þessar mótbárur eru, því að ég álít, að við getum ekki tekið þær til greina. Hv. 10. landsk, (PP), frsm. allshn., sagði hér áðan í sinni ræðu, að það væri ekki vist, að menn vildu sætta sig við þetta, og hann átti sérstaklega við bændur. Spurningin í svona máli er ekki, hvað menn vilja sætta sig við, heldur hvað er rétt að gera og hvað þarf að kenna mönnum. Lög eru sett í landinu með það fyrir augum að reyna að vinna að ákveðnum endurbótum eða réttindum, og það eru oft og tíðum hinir og þessir, sem máske vilja ekki sætta sig við það, en skilja þó seinna meir, að það hefði máske verið þeirra eigin hagur. Það er vitað, að barna- og unglingavinna er meiri á okkar landi, en í flestum öðrum löndum, og yfirleitt er unnið meira og erfiðar í okkar landi, en í flestum öðrum löndum. En það þýðir ekki, að við verðum ekki að reyna þó að setja þarna viss takmörk. Það er ekki verið um það að ræða í þessum efnum að setja takmörk við t.d., hvað unglingar mundu vinna almennt, hvorki við landbúnað né fiskveiðar, og við vitum, að það er ekkert smáræði. Það, sem þarna er um að ræða, er hins vegar aðeins að setja takmark við eina ákveðna tegund, það er sem sé meðferð þessara sérstöku stóru verkfæra. Það er ekki verið að banna mönnum að vinna með hrífu og öðrum slíkum verkfærum, það er aðeins verið að taka fram um dráttarvélarnar. Og það eru nefnd dæmin um leið, hvernig menn hafa farið sér að voða, hvernig menn hafa grandað lífi sínu með þessu. Og það eru líka til dæmi um, að unglingar, sem hafa byrjað á dráttarvélunum snemma, hafa að meira eða minna leyti eyðilagt sínar taugar á því út af hristingnum, þannig að þarna er um mál að ræða, sem snertir beinlínis þroska unglinganna og að varðveita þeirra heilsu og firra þá tjóni, og það er atriði, sem er ekki síður mikilvægt fyrir sjálfan sveitabúskapinn, heldur en þjóðina almennt. Ég held þess vegna, að í svona máli þurfi Alþingi alveg að segja skýrt og skorinort, hvað þarna beri að gera, og eins og líka hv. 1. þm. Reykv. (BBen) undirstrikaði viðvíkjandi þeim till., sem umferðarnefndin hafði um þetta flutt, það er rétt að taka mikið tillit til álits slíkra sérfræðinga, þegar um svona mál er að ræða. Ég held það sé misskilningur, að þetta sé slíkt hagsmunamál fyrir bændur að þess vegna ætti ekki að vera að þessu. Ég held það sé alveg misskilningur. Ég held, að íslenzkur landbúnaður komist af án vinnu barna á þessum tækjum. Og ég held þess vegna, að það sé alveg nauðsynlegt, að við gerum okkur fyrst og fremst grein fyrir, hvað rétt er að gera í þessum málum. Það er verkefni okkar með þeirri löggjöf, sem almennt er sett viðvíkjandi börnum og unglingum, að vernda lítilmagnann, þann, sem ekki hefur sjálfur aðstöðu til þess að heyja neina baráttu í þessum efnum eða jafnvel ekki veit fótum sínum forráð. Við vitum ósköp vel, að í sveitinni er það svo, að einmitt unglingunum, strákunum, 9, 10, 11 og 12 ára, þeim þykir ekkert eins gaman og að setjast upp á dráttarvéi og fá að atast sem allra mest á henni. Þetta er sport fyrir þá, bæði drengi og stúlkur jafnvel. Og maður skilur freistinguna hjá bóndanum, sem vantar jafnvel vinnuafl, eins fámennt og er víða í sveitunum, þegar unglinginn dauðlangar í þetta og þegar bóndinn hefur þörf fyrir það. Það er einmitt vegna þess, að svona horfir við, að það þarf að gripa þarna inn í með löggjöf til þess að segja við báða aðila: Þetta er ekki hollt, og þetta er beinlínis hættulegt, - Og það er Alþingis að gera það. Það verða ekki aðrir aðilar, sem gera það í þessu efni. Og þeir sérfræðingar, sem um þetta hafa fjallað, eru á þeirri skoðun, að þetta beri að gera. Hins vegar er þetta stöðvað, þegar það hér kemur inn á Alþingi. Hv. þm. Borgf. segir hér áðan, að það sé ekki þörf á þessu. Það er ekki röksemd, sem er rétt í þessum efnum. Það er þörf á því að banna þetta. Það sannar slysahættan, og það sanna afleiðingarnar af þessu. Það er þess vegna ekki hægt að neita brtt. á þskj. 283 frá því sjónarmiði, að það sé ekki þörf á að gera þetta. Þá er hin röksemdafærslan, sem hv. 10. landsk. þm. kom með, sterkari, þegar hann sagði, að þarna væru ákveðnir hagsmunir í veði. Og þá er að athuga það, hvort hún er það sterk, að taka eigi tillit til hennar. Ég held hún sé ekki það sterk. Ég tel, að augnablikshagsmunir, sem þarna kynnu að vera, ef til vill meira eða minna misskildir, séu ekki eins sterkir og framtíðarhagsmunirnir, hættan, sem af þessu getur hlotnazt fyrir heilsu og líf manna. Hv. þm. Borgf. sagði, að við yrðum að treysta á heimilisfeðurna í þessum efnum. Ég minntist áðan á aðstæðurnar í þessum efnum, og það hefur ekki verið regla Alþingis út af löggjöf, sem sett hefur verið viðvíkjandi vinnuöryggi og öllu mögulegu slíku, að treysta eingöngu á þá, sem hafa atvinnureksturinn með höndum, að þeir sjái um þetta. Þvert á móti. Það hefur verið sett mjög sterk og ákveðin löggjöf um mikið eftirlit og annað slíkt í þessu sambandi. Alþingi hefur ekki álitið, að það gæti treyst þeim, sem atvinnureksturinn hefðu með höndum, þegar hagsmunir þeirra væru annars vegar, það yrði þvert á móti að skerast í leikinn með tilliti til hagsmuna almennings og þjóðarinnar og kynstofnsins. Hv. þm. Borgf. sagði, að með svona ákvæði mundu verða skertir starfskraftar í sveitinni. Ég vil ekki trúa því að óreyndu, að það sé svo mikið um vinnu barna á þessum dráttarvélum, að það væru skertir starfskraftar í sveitinni, svo að um munaði. Og ég vil minna á í því sambandi, að þegar reiknuð er út vinna í sveitinni samkvæmt því samkomulagi, sem verið hefur á síðustu 15 árum milli verkalýðssamtaka og bændasamtaka, þá er reiknað með vinnunni sem vinnu, sem fullorðinn maður vinnur og reiknað er Dagsbrúnarkaup fyrir, þannig að það er gengið út frá, að þær afurðir, sem þar séu framleiddar, séu framleiddar með vinnu fólks, sem fær fullt kaup. Ég held þess vegna, að hér verðum við alveg fyllilega að taka fyrst og fremst tillit til þess, að okkur ber í þessu sambandi að tryggja, að á þessum tækjum séu ekki látnir vinna unglingar, sem enn þá eru raunverulega börn, unglingar innan 14 ára aldurs, og það sé rétt að setja á löggjöf um það. Við höfum sett margháttaða löggjöf um barnavernd og gengið þó ekki enn þá nærri því eins langt í þeirri löggjöf og flestar okkar nágrannaþjóðir, og þurfum við vafalaust að athuga það vel að fara að ganga þar lengra. En yfirleitt hefur það þó verið svo, að sú vinna, sem börn hafa unnið hér, hefur verið vinna við ein af þeim gamaldags, frumstæðu tækjum. Það hefur ekki þótt rétt að tengja vinnu barnanna eða unglinganna innan þess aldurs, sem hérna er talað um, við vélarnar. Og við vitum það ósköp vel, að þannig hefur það líka verið alls staðar erlendis, þar sem barátta hefur orðið út af barnavinnunni, að hún hefur fyrst og fremst komið upp í sambandi við verksmiðjurnar, vélarnar og annað slíkt, en barnavinna aftur á móti við allar þær tegundir starfs og atvinnu, sem frumstæðar eru, heldur áfram að viðgangast í einu eða öðru formi, þó að hún sé óvíða eins mikil og hérna í okkar nágrannalöndum. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess við hv. þdm., að þeir samþykki þá till., sem flutt er af hv. 6. landsk. þm. á þskj. 283. Ég álít, að það sé bæði rétt og nauðsynlegt, að það sé gert, og það sé alger misskilningur, að með því móti væru skertir nokkrir réttmætir hagsmunir nokkurra aðila, en hins vegar þvert á móti séð fyrir því að vernda lítilmagnann, hafa vit fyrir þeim, sem í augnabliksþörfinni og nauðsyninni kynni að hætta við að hugsa ekki nóg um framtíðina í þessum efnum.



Herra forseti. Í sambandi við þær umr., sem orðið hafa um till. á þskj. 283, hefur það komið fram hjá flm. og þeim öðrum, sem hafa haldið till. fram, að ástæðan til, að við ætlum að samþ. þessa till., væri sú, að hún gengi í sömu átt og álit þeirra sérfræðinga, sem undirbjuggu þetta frv. Nú skal ég játa það, að ég er minna þingvanur, en aðrir menn hér á hv. Alþingi. En ég hef samt ekki orðið var við það þann stutta tíma, sem ég hef hér setið, að skoðanir manna færu eftir því, hvað sérfræðingar legðu til um afgreiðslu mála. Það frv., sem hér liggur nú fyrir, var samið af sérfræðingum, og því hefur þó verið breytt. Það er eðlilegt, að þingmenn afgreiði mál samkvæmt sinni skoðun, en ekki að vilja þeirra, er málin undirbúa, þótt sérfræðingar séu. Þetta hefur verið ríkjandi sjónarmið, og þess vegna er málum breytt hér á Alþ. Það atriði út af fyrir sig er því ekki svo veigamikið, að það eigi að samþ. þessa till. vegna þess. Það er út af fyrir sig rétt, að það getur verið öryggi í því að banna akstur á vélknúnu tæki, vegna þess að slysahætta er þar mikil. En það hafa orðið hér stórkostleg slys á bifreiðum og öðrum tækjum. Samt leyfum við mönnum að aka þessum tækjum áfram. Það hafa orðið slys á dráttarvélum, en það er ekki allt vegna barna og unglinga, sem þar hafa verið að verki, og sjálfur veit ég til þess, að fullorðinn maður hefur hvolft dráttarvél, þó að það yrði ekki að slysi, en hann heldur samt rétti sínum til þess að aka henni þrátt fyrir ákvæði þessarar till. Við eigum að vinna að því, eins og frekast er hægt, að forðast slysin og að setja reglur þannig að, að þeim megi vera öryggi. En við getum aldrei fyrirbyggt slys með reglum. Það gerum við með því einu móti að hætta þá starfseminni. Samt leggjum við það almennt ekki til vegna atvinnuhátta og hagsmuna þjóðarinnar. Hitt er mikill misskilningur, ef menn halda, að hér sé ekki um nokkuð veigamikið atriði að ræða, hvort rétt er að leyfa krökkum innan við I4 ára aldur að fara með þessi tæki, eins og nú á sér stað í sveitunum. Það er víða þannig ástatt, að þessi tæki væru kannske ekki notuð, ef unglingar innan við 14 ára aldur fengju ekki að fara með þau. Það gegnir öðru máli, þótt leyfi þurfi við stjórn dráttarvéla úti á þjóðvegum. En heima á túnum og í flögum er því mjög fjarri lagi að hanna þetta. Og ég held, að hv. 3. þm. Reykv. hafi gert of mikið úr því, að hér væri um hættulegt tæki að ræða fyrir heilsufar barnanna. Ég held, að það mundi reyna anzi mikið á þau, ef þau mættu ekki nota orku sína til þess að vinna með þessum tækjum, þegar þau væru orðin 12–13 ára, og það er alveg öruggt, að það yrði aldrei það eftirlit með framkvæmd þessa máls, að þetta kæmi að tilætluðum notum. Hér er um að ræða verulegt hagsmunamál fyrir bændastéttina og mál, sem ég held að sé heldur ekki sanngirnismál, því að aldurinn einn mun ekki skera úr um þetta, eins og hv. þm. Borgf. tók fram. Ef út í það ætti að fara, sem hv. 3. þm. Reykv. tók hér fram áðan, að unglingavinna muni ekki vera talin fram í sambandi við verðlag á landbúnaðarafurðum, þá hygg ég, að þar mætti þá fleira tína til, svo sem eftir- og næturvinnu bænda, sem ekki er heldur tekin með í þeim verðlagsgrundvelli, svo að þar mun ekki á hallast. En aðalatriðið er þetta, að aldurinn einn sker ekki úr um slysahættuna, en það er mikil nauðsyn að mega nota unglingana við þau störf, sem hér er um að ræða, og það væri því mjög miður farið, ef löggjafinn byndi hendur bænda í þessu máli, eins og hér er lagt til. Ég mun því snúast gegn till. á þskj. 283 og vonast til, að hv. þm. geri það yfirleitt.



Herra forseti. Það er ekki nema eðlilegt, að það verði talsverðar umr. um svo veigamikið mál sem hér er um að ræða, þegar um það er að ræða að setja umferðarlög. Eins og nú er háttað í okkar landi, þá er véltæknin og vélknúin tæki, sem notuð eru almennt, bæði á þjóðvegum og svo heima við bústörfin, dráttarvélarnar. Það hefur verið allmikið rætt um till. þá, sem hv. 6. landsk. þm. (GJóh) hefur flutt á þskj. 283, þar sem lagt er til að banna unglingum innan 14 ára aldurs að aka dráttarvélum heima við heyskap og jarðvinnslu. Það hefur verið gert litið úr því, hvaða áhrif það mundi hafa hjá bændum, ef ekki væri unnt að nota unglinga undir þessum aldri við dráttarvélanotkun. En eins og tekið hefur verið hér fram, þá er þetta veigamikið atriði. Þannig háttar nú orðið í sveitinni, að það er tæplega um fullorðið fólk að ræða á heimilunum nema hjónin, og svo eru það börnin, sem hjálpa til, eftir því sem þau eldast og fá orku til. Nú er það svo, að allir hv. þm. hafa sömu skoðun um, að það beri að forðast slysin, það beri að gæta fyllsta öryggis, og það er vissulega rétt, sem hv. þm. Borgf. (PO) sagði hér í dag, að foreldrarnir munu gera sitt ýtrasta til þess að vernda börnin gegn slysum. Nú mun einhver segja, að það sé ekki alltaf um það að ræða, að börn foreldranna séu að vinna á dráttarvélunum, heldur séu það einnig aðkomubörn. En ég hygg, að segja megi, að þegar börn koma á heimili vandalausra manna, þá líti húsbændurnir þannig á, að þessi aðkomubörn séu í þeirra ábyrgð og þeim sé skylt að annast þau eins og sin eigin börn, svo að ekkí sé um það að ræða. Nú hefur verið talað um það og færð rök fyrir því, að slysahættan geti jafnvel verið eins mikil hjá þeim, sem eldri eru, eins og unglingum, og það væri fróðlegt að athuga það, hvort slysin, sem orðið hafa á dráttarvélum, eru fleiri hjá unglingum innan 14 ára, heldur en t.d. á 14 ára aldri eða aðeins þar yfir. Ég efast um, ef þetta væri rannsakað og það er vitanlega mögulegt að gera, að sú rannsókn leiði í ljós, að unglingar innan 14 ára aldurs séu fleiri, sem hafa orðið fyrir slysum á þennan hátt, heldur en unglingar 14 ára og eldri. Og eins og vikið hefur verið að, þá hafa jafnvel fullorðnir menn slasazt á dráttarvélum, og því er ekki að neita, að meðferð dráttarvéla eins og annarra vélknúinna tækja er alltaf nokkuð áhættusöm. Það var í gamla daga talað um, að það væri hættulegt að láta börn fara með orf og ljá, þau gætu skaðað sig á því, þau gætu skorið sig við að brýna ljáinn, og þetta kom vissulega oft fyrir. Það kom iðulega fyrir, að börn innan við fermingaraldur sköðuðu sig á því að fara með orf og ljá. Eigi að síður munu flestir unglingar í þá daga hafa farið með þetta hættulega tæki, þennan stóra og bitra ljá, þótt það kæmi stundum fyrir, að þau sköðuðu sig á honum. Og þannig hefur það verið í lífsbaráttu þessarar þjóðar, að það hefur alltaf fylgt nokkur áhætta, og sem betur fer hafa börnin og unglingarnir haft áhuga fyrir því að reyna á sig, að hjálpa til, jafnvel þótt það fylgdi því nokkur áhætta. Ég geri ekki ráð fyrir því, að það hefði holl uppeldisáhrif að neita kröftugum unglingum, strákum, sem hafa áhuga fyrir því að hjálpa til á heimilunum, að nota dráttarvél. Dráttarvélin er að segja má á hverjum einasta bæ, og með því að unglingnum innan við 14 ára aldur væri bannað að nota dráttarvélina, þá mundi vissulega mikið vinnutap verða á heimilinu,  En ég ætlaði að koma að einu atriði, sem hv. 3. þm. Reykv. (EOl) minntist hér á áðan. Hann sagði, að bændunum væri reiknað Dagsbrúnarkaup við framleiðslu varanna og þess vegna væri ástæðulaust að vera að tala um vinnutap eða tjón hjá bændunum, þótt þeir gætu ekki notað vinnukraft barnanna. Þeir, sem eru lítið kunnugir högum bænda og ekki hafa gert sér far um að kynna sér vinnutímann í sveitinni og útreikningana, sem verðlag landbúnaðarvara er byggt á, geta komið með svona fullyrðingar, og þeir, sem hafa ekki kynnt sér þessar aðstæður meira en þeir, sem fullyrðingarnar fara með, gætu jafnvel fallizt á, að vegna þess að bændum er á vissan hátt reiknað Dagsbrúnarkaup, þá væri alveg ástæðulaust fyrir þá að reyna að notfæra sér vinnukraft barnanna. En það er þannig í sveitinni, að vinnutíminn er ekki 8 tímar. Hann er oftast 16 tímar a.m.k. við heyskap, og bændunum er ekki reiknað eftirvinnukaup, þegar verið er að reikna út verð búanna. Þeim er ekki reiknað næturvinnukaup, því að ef það væri gert, að bændunum væri reiknað næturvinnu- eða eftirvinnukaup, þá yrði verðlag landbúnaðarvaranna hærra, en það er núna, og ég vil, að menn viti þetta. Ég vil, að menn viti það, að þegar talað er um, að bændum sé reiknað Dagsbrúnarkaup, þegar verið er að framleiða mjólk og kjöt, garðávexti og aðrar landbúnaðarvörur, þá er þeim aldrei reiknað nema dagvinnukaup, þótt þeir vinni langt fram á kvöld og langt fram á nótt, og þetta þarf öllum að vera ljóst. Og það er annað einnig, að enda þótt konan vinni fullkomið verk við framleiðslu varanna, þá er henni ekkert kaup reiknað. Henni er ekkert kaup reiknað við að mjólka kýrnar, og henni er ekkert kaup reiknað við að raka heyið af túninu. En varan væri ekki framleidd eins og gert er, nema af því að hjónin vinna bæði saman að þessari framleiðslu, Það er þess vegna ekki grundvöllur til þess að fárast yfir því, þótt unglingarnir leggi eitthvað fram í sambandi við framleiðsluna. Það er nú ekki ástæða til að fara öllu fleiri orðum um þessa tillögu. Ef hún gæti orðið til þess að skapa öryggi, til þess að forðast slys, þá mundi ég fylgja henni. En af því að ég hef ekki trú á því, að hún leiði til aukins öryggis, að hún útiloki slysin, þá verð ég á móti till., vegna þess að ef hún væri samþ., þá leiðir hún til þess, að vinna unglinganna nýtist ekki, og hún leiðir einnig til þess að spilla unglingunum að því leyti, að þeim er meinað að hjálpa til og vinna og finna til þeirrar ánægju, sem unglingurinn verður aðnjótandi, þegar hann uppgötvar það, að hann getur unnið til gagns og nytsemdar foreldrum sínum og öðrum, sem honum er ætlað að hjálpa. Ég er sannfærður um, að einmitt það, að unglingarnir fái möguleika til þess að vinna og vinna snemma, eftir því sem orka leyfir, það hefur holl uppeldisáhrif og það skapar vaxandi öryggiskennd hjá unglingunum að finna það, að þeim er treyst, en ekki alltaf bannað, og það er það, sem hefur fleytt þessari þjóð áfram á undanförnum árum, að unglingarnir hafa orðið að treysta á sig fyrr heldur en seinna og að þeim hefur ekki alltaf verið bannað að leggja fram krafta sína.

Einar Olgeirsson Hv. 1. þm. Rang. virtist nú hafa tilhneigingu til þess að fara að taka hér allan rekstur landbúnaðarins til endurskoðunar eða leggja fram rök, sem ættu raunverulega að leiða til þess. Hann sagði, að bæði bóndinn og kona hans ynnu raunverulega kauplaust svona og svona mikið. Og ég vil segja, að það væri vafalaust út af fyrir sig mjög nauðsynlegt að taka rekstur íslenzks landbúnaðar til endurskoðunar, einmitt út frá þeim þrældómi, sem á sér stað hjá fjölmörgum af einyrkjum. En hann sagði þetta vegna þess, að honum þótti ég fara skammt, þegar ég talaði um, að það væri reiknað Dagsbrúnarkaup. Ég held satt að segja þvert á móti. Ég held einmitt, að það sexmannanefndarsamkomulag, sem bændur og verkalýðssamtökin hafa gert sín á milli, hafi verið bændum til stórkostlegra hagsbóta, og ég held, að það verðlag á landbúnaðarafurðum, sem nú er, út frá því kaupgjaldi, eins og það hefur verið reiknað, sé bændum miklu hagstæðara, en frjáls verðmyndun mundi hafa verið. Ég held, að þetta samkomulag hafi skapað öryggi fyrir íslenzkan landbúnað, sem fjöldi bænda á ekki við að búa í öðrum löndum. Hins vegar eru þau vandræði í sambandi við þetta, að það hefur ekki gengið eins fljótt og eins vel og þeir, sem stóðu fyrir sexmannanefndarálitinu á sínum tíma, vonuðust eftir að koma rekstri landbúnaðarins á mjög hagrænan grundvöll, og það er stórkostlegt vandamál í íslenzkum þjóðarbúskap. Það er engum vafa bundið, að einmitt t.d. hér sunnanlands á sér stað víða mjög mikill stórrekstur, þar sem vélarnar og þeirra afköst fá til fulls að njóta sín og þar sem líka eru notaðir fullorðnir menn til vinnunnar, þar sem ræktun er orðin nógu mikil og aðstæðurnar nægilega góðar og markaðurinn nógu nálægur til þess, að hin miklu afköst þessara véla nýtist sem bezt. En það, sem svo skapar erfiðleikana hins vegar, einmitt eins og hv. 1. þm. Rang. kom inn á, er allur þorri smábúanna í þessu sambandi, m.a. kannske vegna þess, að það hefur ekki verið skipulögð rétt verkaskipting í íslenzkum þjóðarbúskap viðvíkjandi mjólkurframleiðslunni annars vegar og kjötframleiðslunni hins vegar og viðvíkjandi stærð búanna, sem miðað væri við, og gerðar ráðstafanir til þess að skapa þá bústærð, sem hentust væri, til þess að geta borið það kaup, sem eðlilegt væri og réttlátt að reikna þeim manni, sem vinnur. Það er vitanlegt, að með sexmannanefndarsamkomulaginu var farið inn á þá leið að reyna að skapa réttlæti í þessum hlutum í stað frjálsrar verðmyndunar, láta lögmál réttlætis ráða í staðinn fyrir framboð og eftirspurn. Það er oft erfitt í þjóðfélagi, þar sem framboð og eftirspurn annars marka hlutina. Það þýðir, að þá þarf af mannanna hálfu að vinna vitandi vits að því að gera reksturinn sem hagrænastan, sem praktískastan, samtímis því sem reynt sé að halda þessum grundvelli réttlætisins. Ég held þess vegna, að út af þeim hugleiðingum, sem hv. 1. þm. Rang. kom með í þessu efni, hafi ekki þarna verið hallað á bændur, út frá þeirri aðstöðu, sem ella hefði verið, ef frjálst framboð og eftirspurn hefði átt að ráða í þessum efnum í staðinn fyrir það fyrirkomulag, sem tekið var upp með sexmannanefndarsamkomulaginu. Ég held, að þeim hafi verið skapað meira öryggi með þessu móti. Hitt er svo aftur á móti annað mál og viðtækara, hvaða áhrif þetta hefur haft fyrir þjóðarbúskapinn og hve praktískt hann hefur verið rekinn sem heild þess vegna. En það mundi leiða of langt að fara að taka þau mál inn öll til umræðu í sambandi við það mál, sem hérna liggur fyrir. Ég held, að það sé rétt fyrir okkur að halda okkur fyrst og fremst við það mál, sem hérna er verið að ræða um, og þá sérstaklega í þessu sambandi þá brtt., sem hv. 6. landsk. flytur á þskj. 283. Út frá þeirri brtt. og andspyrnu hv. 1. þm. Rang. og hv. þm. Mýr. við hana hafa þeir talað hér nokkur orð um, hve nauðsynlegt börnunum sé að fá að nota orku sína og fá að læra að vinna. Það hefur enginn verið að tala á móti slíku hér, og það hefur verið lögð áherzla á það einmitt, hverja þýðingu það hefur fyrir unglinga að komast í tengsl við framleiðsluna, bæði til lands og sjávar. En það hefur verið og er með þessari till. reynt að setja skorður fyrir því, að slík vinna sé notuð í sambandi við þessar stóru og miklu vélar. Vinnan, sem menn komast í samband við, þegar unglingar vinna að landbúnaði og við sjávarútveg, er fyrst og fremst og á að vera sú frumstæða vinna, þar sem þeir standa sem allra mest svo að segja í sambandi við náttúruna sjálfa og aðferðirnar við að vinna í henni, án vélanna sem milliliðs, og það er það, sem er heilbrigðast. Það er í því, sem uppeldisáhrifin fyrst og fremst eru fólgin. Það er í því, sem sambönd við okkar atvinnuvegi koma til með að hafa mesta þýðingu fyrir börnin, að þau skilji, hvað þarna er um að ræða. Það er ekki verið að setja takmörkin með þessu við þeirri vinnu, sem alltaf er mikið um í sveitinni. Það er ekki komið svo, að öll vinna í sveitinni sé vélræn, - langt, langt frá því, þannig að allt, sem talað er um þá vinnu, sem menn hafi gott af að vinna og krakkarnir hafi gott af að alast upp við, sú vinna heldur áfram. Til allrar hamingju er það ekki orðið svo, liggur mér við að segja, að öll vinna í sveitinni sé orðin tóm vélavinna, enda er ég hræddur um, að ef svo væri komið, að Suðurlandsundirlendið væri orðinn einn sléttur flötur, þá mundu ekki börn vera látin vinna þar. Það er vegna þess að íslenzkur landbúnaður er enn þá að miklu leyti frumstæður, að það er hægt að senda börnin okkar í sveit með mikilli þýðingu fyrir sálarlíf barnanna, fyrir samband þeirra við vinnuna, við náttúruna, við okkar þjóðhætti. Ef búið væri að gera allan landbúnaðinn að einni samfelldri flöt, þar sem uppskorið væri með vélum, sem unnið væri við svo að segja allan sólarhringinn, þá væri sveitarvinnan búin að missa þá þýðingu, sem hún hefur fyrir okkar þjóðlíf núna, þá væri hún orðin eins og hver önnur vélavinna, eins og það, sem við erum að skapa annars staðar. Það eru ekki börn send í sveit til slíks. Og mennirnir, sem sjálfir ynnu þarna, mundu varast að láta börnin sín vera að flækjast þar fyrir, þegar þessi stóru tæki brunuðu fram og aftur um þessa endalausu akra eða engi eða tún, sem þar væru. Nei, einmitt hollustan, nauðsynin, sem er á því fyrir m.a. kaupstaðabörnin að fá að koma í sveit, fá að vera þar, það er vegna þess, að enn þá er okkar landbúnaður það frumstæður, að þau komast í það eðlilega samband við vinnuna, náttúruna, okkar þjóðlíf, okkar þjóðhætti, eins og það hefur verið næstum því í þúsund ár. Það er það, sem gefur því uppeldisgildi. Það er það ægilega við þróun vélanna, þar sem þær byrja að setja sitt mark á atvinnuvegina, að þær útrýma öllu þessu frumstæða og um leið uppeldisáhrifunum af því, vegna þess að þær slíta tengsl, sem annars eru svo að segja milli mannsins og náttúrunnar. Það er nú viðvíkjandi því, sem þessir tveir hv. þm. voru að ræða um uppeldisgildið í þessum efnum. Uppeldisgildið í sambandi við, að börnin fari í sveitina, fái að nota sína orku, og börnin, sem alast upp í sveitinni, fái að finna, að þau séu foreldrum sínum til gagns og annað slíkt, allt saman þetta helzt. En það er aðeins á einu sviði verið að setja takmarkanir, það er þar sem vélarnar eru að brjótast inn í þessa frumstæðu atvinnuhætti og þar sem þessi vinna barnanna á þess vegna ekki heima. Það á að takmarka það þar, og það er engin tilviljun, að þetta er þróun, sem gengur fyrir sig í öllu mannfélaginu. Maður rær á árabát gjarnan með pabba sínum og fer að fiska, en maður fær ekki að stjórna vélinni í bátnum, þegar vélin er sett í hann. Það eru tengslin við það frumstæða í þessu, við þá frumstæðu atvinnuhætti, sem gera börnunum eðlilegt að starfa. Það eru vélarnar, sem breyta þessu, og þær eiga ekki við börnin, hvorki við þeirra sálarlíf né skapa þau tengsl, sem þarna þurfa að vera, til þess að þau hafi gott af því. Hv. þm. Mýr. tók svo djúpt í árinni, að hann sagði, að dráttarvélar yrðu ekki notaðar, nema unglingarnir færu með þær. Það er að vísu nokkuð mikið vafalaust um það, að unglingarnir fari með þetta í sveitunum, en ég held, að þetta sé of djúpt tekið í árinni. Síðan bætti hann því við, að það yrði aldrei það eftirlit, að það væri hægt að framkvæma þetta. Ég held, að hann vantreysti íslenzkum bændum. Ég efast ekki um, að ef hér á Alþingi væri samþykkt ákvörðun um þetta efni og sett í lög, þá mundu íslenzkir bændur virða það. Það vei treysti ég þeirra löghlýðni. Hv. 1. þm. Rang. spurði, hvort slysin mundu vera nokkru tíðari hjá unglingum, en hjá fullorðnum. Út af fyrir sig væri það nú ekki röksemd í þessu, jafnvel þó að þau kynnu að vera jafnalgeng eða minna algeng hjá unglingunum, - fyrir utan náttúrlega, að ég býst ekki við, að neinar endanlegar skýrslur liggi þarna fyrir. Álit Slysavarnafélagsins var hins vegar það, með leyfi hæstv. forseta, það segir í bréfi til hv. 6. landsk. þm.: „Þá leyfir Slysavarnafélag Íslands sér að vekja eftirtekt hins háa Alþingis á því, hvað það hefur verið áberandi síðustu árin, að mörg börn hafa slasazt við meðferð vélknúinna búnaðartækja, bæði vegna þess, að allt of ungum börnum hefur verið trúað fyrir stjórn tækjanna og börnum leyft að sitja á tækjum, þegar þau hafa verið í notkun, og teljum vér því nauðsynlegt, að í lögum verði ákvæði, sem leggi á þetta sterkar hömlur, að börn verði látin stjórna eða sitja uppi á opnum, óvörðum landbúnaðartækjum, jafnvel þótt heima á sléttum túnum sé.“ Slysavarnafélag Íslands virðist líta svo á, að þetta sé því miður allalgengt. Hv. 1. þm. Rang. undirstrikaði, að meðferð dráttarvéla væri alltaf áhættusöm, og það er rétt hjá honum. Það er einmitt röksemd í þá átt, að það beri að hindra, að unglingar vinni að þessu. Í bréfi öryggismálastjóra til hv. 6. landsk. er undirstrikuð sú skoðun hans, með leyfi hæstv. forseta: „Það mun þó því miður vera allalgengt hér á landi, að drengir allt niður í 9–10 ára aldur séu látnir aka dráttarvélum.“ Og svo vitnar hann í skrifstofustjóra í tæknideild sænska öryggiseftirlitsins, sem álítur, að það ætti ekki að leyfa yngri börnum en 15 ára að aka dráttarvélum. Hv. 1. þm. Reykv. skaut því inn í, þegar hv. 1. þm. Rang. var að tala, hvort það gæti ekki náðst samkomulag um 12 ára takmark í þessum lögum. Og hv. 1. þm. Rang. tók þannig undir það, að honum fyndist það a.m.k. mjög til athugunar, en bætti svo við, að hann áliti, að helzt ætti þetta bara að vera undir mati húsbænda. Það hefur nú hingað til ekki verið siður Alþingís að láta allt svona vera undir mati húsbænda. Alþingi hefur sett sín mjög ákveðnu lög í þessum efnum, og álit t.d. Slysavarnafélagsins bendir í þá átt, að það sé ekki einhlítt að hafa þetta undir mati húsbænda. Nú er að vísu sá galli á, ef samþykkt væri t.d. 12 ára takmark þarna, að þá væri Alþingi raunverulega að löggilda á vissan hátt, að unglingum væri leyft að vinna svona, t. d. milli 12 og 15 ára, beinlínis barnavinnu, sem út af fyrir sig er mjög leiðinlegt fyrirbæri. Engu að síður er það engum efa bundið, að þegar segir í áliti Slysavarnafélagsins og öryggismálastjóra, að það sé allt of algengt, að jafnvel 9 og 10 ára börn vinni á svona tækjum, þá álít ég að eðlilegt væri, að athugað væri og menn fengju tækifæri til þess að hugsa sig vei um, hvort samkomulag væri fáanlegt um að setja þarna 12 ár í staðinn, og ég mundi vilja mælast til þess við hæstv. forseta, að umr. um þetta mál yrði núna frestað og þm. gefið tækifæri til þess fyrir framhald umr. að athuga, hvort þeir gætu ef til vill komið sér saman um einhverja slíka tillögu.

Forseti (HÁ): Það verður orðið við beiðni hv. 3, þm. Reykv. (EOl) að fresta umr. En áður en það verður, óska ég að heyra frá hv. þm. A-Húnv. (JPálm), sem hafði kvatt sér hljóðs, hvort hann óskar að tala nú eða síðar,

Helzt núna.



Herra forseti. Ég hafði nú ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umr., enda þótt margt sé hér um að ræða. En þar sem hæstv. aðalforseti þessarar d. hefur nú leitt umr. út á nýtt svið, þá get ég ekki látið hjá líða að segja hér fáein orð, og það er vegna þess, að þegar það kemur í ljós, að svo greindur maður og áhrifamikill stjórnmálaforingi eins og hv. 3. þm. Reykv. (EOl) trúir því, að aðstaða landbúnaðarins sé slík, eins og fram hefur komið í hans lýsingum, þá tel ég það skyldu fyrir okkur, sem vitum betur, að sýna fram á, að þetta er því miður rangt. Það er komið svo með okkar atvinnumál, að það er í mörgum sveitum þannig, að eini vinnukraftur, sem bændurnir geta fengið yfir sumartímann, er unglingar frá 10–15 ára aldurs, og einu mennirnir, sem hægt er að fá í sveitirnar að vetrinum til, eru menn, sem fluttir eru frá öðrum löndum. Þetta má sanna með ummælum þess manns, sem hefur með mannaráðningar að gera af hálfu Búnaðarfélags Íslands. Ég spurði hann að því í nóvembermánuði s.l., hvernig honum gengi að útvega bændunum vetrarmenn, og hann hélt, að hann mundi nú geta að miklu leyti fullnægt eftirspurninni, en tók það fram skv. spurningu frá mér, að þar væri eingöngu um útlenda menn að tala. Hitt vita allir, sem kunnugir eru okkar landbúnaði, að víða er það svo á sumrin, að þá er eini aðflutti vinnukrafturinn, sem hægt er að fá, unglingar innan við fermingaraldur. Nú er það kannske ekkert óeðlilegt, að það sé um það nokkur deila, hvort það sé réttmætt að leyfa þessum unglingum að fara með dráttarvélar. En ég vil leyfa mér að fullyrða, að drengjum frá 12 til 15 ára aldurs, sem eru með fullkominni heilbrigði, er auðvelt að kenna að fara svo með þessi tæki á sléttu túni og í hálfunnum flögum eða meira, að af því á ekki að þurfa að stafa nein hætta, og þess vegna vil ég segja, að ég get ekki samþykkt að leggja þar bann við. Annars er það svo, að eins og kunnugt er, þá unnum við að því saman, ég og hv. 3. þm. Reykv., á Alþingi 1943 að fá fram lög, sem almennt eru kölluð sexmannanefndarlögin, og í þeim l., sem var okkar á milli og þeirra manna, sem hlut áttu að máli, hið bezta samkomulag um, þá var til þess ætlazt, að í því yrði samræmi, sem bændurnir fengju fyrir sína vinnu og sveitafólkið og aðrir verkamenn og þeir menn, sem vinna hin önnur störf í kauptúnum landsins. Þetta var þannig framkvæmt líka fyrstu árin. En það hefur áreiðanlega alltaf gengið meira og meira í öfuga átt, þannig, eins og hv. 1. þm. Rang. gat um, að ef bændur og þeirra fólk ætti að hafa sama kaup og verkamenn í kaupstöðum hafa, þá yrði verðið á landbúnaðarafurðum að vera miklu hærra, en það nú er. En þessu er ekki til að dreifa, því að almennt mun það svo vera, að í gegnum verðlagið hafa bændur miklu lægra, en almennt gerist um verkamannavinnu, og þetta má sanna á mjög einfaldan hátt. Og því miður er það svo, að það hefur ekki tekizt að halda því samkomulagi, sem gert var með þessum l. 1943, og það hefur aldrei verið verra, það vil ég leyfa mér að fullyrða, heldur en núna, síðan þeir menn tóku við stjórn í okkar landi, sem nú hafa hana. Ef hv. þm. vilja hafa fyrir því að fá sannanir fyrir þessu, þá hafa þeir þær allir á borðunum hjá sér, og þeir þurfa ekkert annað, heldur en líta í ríkisreikninginn, sem hver hv. þdm. hefur fyrir framan sig, fyrir árið 1956. Og ef þessir menn vilja hafa fyrir því að fletta upp í þessum ríkisreikningi og athuga reikningana yfir 3. gr. fjárl., þá sjá þeir, að þar eru reikningar yfir nokkur ríkisbú, - bú, sem eru rekin af ríkinu á beztu jörðum í landinu og með fullkomnustu tækni, sem völ er hjá okkar þjóð. Og aðstaða þessara búa er þannig, að þau fá jarðirnar, bústofninn, vélarnar, sem sagt allan höfuðstól, kostnaðarlaust og afgjaldslaust, en þó er það þannig samkv. þessum reikningi, að rekstrarhallinn á einu þessu búi er 97 þús. kr. þetta tiltekna ár, á öðru 96 þús. og á því þriðja 28 þús. Nú er þetta mjög athyglisvert fyrir mann eins og hv. 3. þm. Reykv., sem er ríkisrekstrarmaður eða vill, að atvinnureksturinn sé yfirleitt í höndum opinberra aðila, og mælti fyrir því réttilega hér áðan, að það er náttúrlega mjög önnur aðstaða, ef það væru stór flæmi, sem væru öll orðin ræktuð. En ég vil fullyrða, að einmitt á þessum jörðum, þar sem þessi tilteknu bú eru, er aðstaðan slík, að hún er hvergi fullkomnari í okkar landi, og þetta er svo glögg sönnun fyrir aðstöðu bændastéttarinnar varðandi kostnað og tekjur sem mögulegt er að fá, enda er það alveg fullvíst, að ef vinnandi bændur og þeirra fólk ætti að reikna sér kaupgjald, eins og það er reiknað á hinum almenna vinnumarkaði í kauptúnum landsins, þá er verðið á afurðunum langt fyrir neðan það, sem það mundi vera, ef slík útgjöld væru öll tekin með. Það er náttúrlega tvennt ólikt að segja frá þessu, eins og það raunverulega er, eða hitt hvernig á að koma því í lag að breyta þessu. Það er örðugt, eins og komið er, vegna þess, hve mikið öngþveiti hér er búið að setja öll fjármál í, En hvað sem öllu þessu líður, þá vil ég segja það, að menn skulu fara varlega í að takmarka með lögbönnum það, að þeir unglingar og sá eini vinnukraftur, sem bændurnir fá yfir sumarið, megi vinna með þeim tækjum, sem til eru í sveitunum og nauðsynlegt er að nota. Það mega menn vara sig á að gera. Hitt er sjálfsagt, að gera kröfur til þess að geta treyst í því efni á þá, sem hlut eiga að máli, að þessir krakkar læri meðferð vélanna það vel, að það sé óhætt að sleppa þeim við þá. Að öðru leyti skal ég ekki fjölyrða um þetta frv. Það er töluvert flókið mál og margt, sem þar kemur til greina. En ég treysti á þær n., sem hafa undirbúið málið og að öðru leyti fjallað um það hér á Alþ., og vil yfirleitt helzt sem minnst breyta því frá því, sem það kom frá hv. Ed.

forseti (EOl) : Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf frá Sjálfstfl.: „Reykjavík, 7. marz 1958. Hér með er yður tjáð, herra forseti, að Björn Ólafsson, 2. þm. Reykv., þarf nauðsynlega að fara til útlanda og mun verða fjarverandi a. m. k. um tveggja vikna skeið. Er þess óskað, eftir beiðni hans, að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjavík, Ásgeir Sigurðsson, taki á meðan sæti hans á Alþingi. Virðingarfyllst, f. h. Sjálfstæðisflokksins, Magnús Jónsson. Til forseta neðri deildar Alþingis.“