Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsm. (Hannes Hafstein) Hæstv. forseti hefir skýrt frá því, að þegar þessum fundi er lokið, eigi enn að halda 3 fundi í dag í efri deild, og er því ekki tími til að vera langorður á þessum fundi. Hv. þingmönnum mun vera það kunnugt, að Nd. hefi breytt 1. gr. frv. frá því, er það var afgreitt hjer í deildinni. Í gærkveldi, þegar frv. þetta var til umræðu í hv.Nd., og engan varði annað en að frumvarpið mundi verða samþ. óbreytt, kom alt í einu fram í miðri umræðu brtt. frá nokkrum þingmönnum, um að hækka landssjóðsgjaldið af hinum útgefnu seðlum um helming, frá því er hjer hafði verið samþ., setja það upp í 4% í stað 2%, af seðlum í umferð. Þessi tillaga var samþ. umræðulaust svo að segja, og, að því er, virtist án þess, að menn gjörðu sjer ljóst hvað í tillögunni lá, eða hvað af henni myndi hljótast, ef samþykt yrði. En svo munu hv. flutningsmenn hafa áttað sig á því, að þessi breyting væri ekki vel heppileg, og kom þá fram við 3. umr. breytingartillaga frá sömu mönnum, að færa þessi 4% niður í 3%, og var það samþ. En jafnframt var því lýst yfir af annari hálfu, að mjög margir hv. þingmenn í Nd., sem greitt höfðu atkvæði með hækkuninni við 2. umr., væru við nánari yfirvegun komnir að þeirri niðurstöðu, að rjett væri, að færa gjaldið niður í það, sem upphaflega var í frv., eða í 2%, þótt þeir kæmu ekki þá fram með brtt. í þá átt, vegna asa þess, sem á málinu var hafður. En þeir gengu að því sem vísu, að þessi hæstvirta efri deild mundi lagfæra þetta, og setja frv. í samt lag, svo að málið kæmi niður til Nd. aftur. Þeir hv. þingmenn, sem báru fram tillöguna um hækkun gjaldsins, munu hafa litið svo á, að seðlaaukningin mundi ætluð aðallega til aukinna útlána eða annara „gróðabragða“ fyrir bankann. En þetta er bygt á misskilningi. Það er ekki farið fram á seðlaaukningarheimild vegna aukinna útlána, heldur aðallega til þess, að geta int af hendi innanlandsgreiðslur fyrir erlenda banka, eins og jeg gat um við 1. umr. málsins, sem borga þarf Íslendingum fyrir afurðir sínar, ull, kjöt, fisk, dún o. s. frv., og það er íslenskum framleiðendum afarmikill hagur, að geta selt vörur sínar hjer, gegn greiðslu hjer, í stað þess, að neyðast til að senda þær út óseldar, og eiga alt, bæði verðhæð og borgun andvirðis, undir eftirkaupum við útlenda umboðsmenn, eða erlenda spekúlanta. Þessi seðlaaukning er því miklu fremur til hagnaðar fyrir landsmenn, heldur en fyrir bankann. Hagnaður sá, sem bankinn fær af henni, eru ekki auknir útlánsvextir, heldur að eins „provision“, sem hlutaðeigandi bankar, er útborgunarinnar beiðast, greiða, og er hún stundum mjög lítil tiltölulega. Á 11 fyrstu mánuðum ársins 1916 borgaði Íslandsbanki þann veg út fyrir erlenda banka 10 miljónum meira en fyrir árið 1916 eða nákvæmlega 22 milj. 748 þús. kr. árið 1916, í stað 12 milj. 492 þús. árið 1915, eins og jeg hefi áður skýrt frá hjer í deildinni, og það er þetta, sem aðallega knýr fram seðlaaukning. Þegar þessu er þann veg farið, er auðsætt, að það getur ekki átt við rjett rök að styðjast, að láta bankann greiða afarhátt landssjóðsgjald af seðlaaukningu, auk þeirra byrða, sem gullforðatryggingunni fylgir. Aukning á seðlamagni bankans er skilyrði fyrir því, að landsmenn geti fengið fult verð fyrir afurðir sínar og að verslunin geti haldið áfram að færast inn í landið. En svo framarlega sem bankanum er gjört ókleift að gefa út nauðsynlega seðla, með of miklum greiðslukvöðum til landssjóðs af hinum útgefnu seðlum, þá leiðir þar af ekki að eins það, að Íslandsbanki verður að neita greiðslum fyrir erlenda banka, heldur mundi einnig leiða það, að bankinn yrði að afsala sjer rjettinum samkvæmt lögunum frá 1915 til útgáfu 1 miljónar, vegna kvaðarinnar, sem fylgir þeim rjetti, að inna ókeypis af hendi innanlands greiðslur einnig fyrir Landsbankann eftir ávísun útlendra banka; en þær greiðslur numu árið sem leið hálfri þriðju miljón króna, eins og áður hefir verið skýrt frá. Til þess að sleppa við þessa kvöð, sem að þunga stendur ekki í neinu sennilegu hlutfalli við rjettinn til þess, að gefa út eina miljón í seðlum móti 50% gullforða og 2% gjaldi í landssjóð, mundi bankinn verða að reyna, að fá sjer danska og norska seðla til eigin þarfa, og draga inn þá íslensku seðla, sem hann enn hefir úti, samkvæmt nefndum lögum frá 1915. En slíkt væri hvorki landssjóði nje landsmönnum til hagnaðar nje heiðurs, enda ekki víst nema aðflutningur útlendra seðla gæti tepst eða tafist, vegna styrjaldarinnar, eins og háttv. 1. þm.N.-M. (J. J.) benti á í Nd. í dag. Jeg vona því, að hæstv.Ed. fallist á brtt. Jeg er ekki í vafa um, að ef málið kemur aftur til Nd., mun hún fallast á 2%.

Karl Einarsson Það er að eins stutt athugasemd. Jeg skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara, og gjörði þá grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. Jeg skal þess vegna ekki fara inn á það svið nú. Þá hafði jeg hugsað mjer að koma með brtt, sem færi í þá átt, að teknir yrðu fullir útlánsvextir af þeirri seðlafúlgu, sem færi yfir vist hámark, en jeg tók það þá fram, að jeg hefði ákveðið, að ljá frumv. fylgi óbreyttu til bráðabirgða til næsta þings. Hv. Nd. hefir samþ. 4% afgjald alveg umhugsunarlaust. Og sama hv. deild hefir, eftir að hafa sofið eina nótt, ákveðið, að það skuli ekki vera nema 3%. Af þeirri meðferð málsins hefi jeg ekki getað sannfærst um, að rjett sje, að gjöra neina breytingu á niðurstöðu þeirri, sem nefndin komst að. Jeg vil að lokum lýsa yfir því, að jeg vil, að þingið leyfi málinu fram að ganga nú sem bráðabirgðaákvæði. Jeg hefi ekki sannfærst um, að ástæða sje til að breyta frumvarpinu og mun því greiða því atkvæði mitt.

Sigurður Eggerz Það er að eins stutt athugasemd. Mjer virðist ekki rjett að gjöra „conflict“ við hv.Nd. út af þeirri 1%, sem hjer ber á milli. Frumvarpið í þeirri mynd, sem það nú er, er samþ. með 19 atkv. í hv.Nd. Og jeg fæ ekki skilið að sú l%, sem hjer ræðir um, geti haft eins alvarleg áhrif á viðskiftalíf bankans og mjer heyrðist á hv. 1. landsk.þm. (H. H.). Hjer er þó varla að ræða um meira en 10 þús. kr. spursmál. Og mjer skilst, að jafnvel þó að kostnaðurinn við seðlaútgáfuna væri svo mikill, að af henni yrði ekki beinlínis gróði fyrir bankann, eða jafnvel smátap, að þá muni hagnaðurinn fyrir bankann, af því að geta haldið viðskiftaveltu sinni í eins stórum stíl og nú á sjer stað, eða í stærri stíl, vera svo mikill, að 1% spursmál verði algjörlega hverfandi í því sambandi. Annars skal jeg taka það fram, að langt er frá því, að jeg vilji sýna Íslandsbanka neina meinbægni, og skilst mjer, að í sjálfu sjer sje engin hætta á ferðum, þótt bankinn fái heimild til að auka seðlafúlgu sína, ef aukningin er hæfilega gulltrygð. Að gefnu tilefni annarsstaðar frá, þá minntist hv. 1. landsk. (H. H.) á, að samkv. áliti sumra, væri hætta á, að flytja danska seðla hjer inn í stórum stíl, vegna Norðurálfuófriðarins, en til þess yrði þó að taka, ef neitað væri, með hæfilegum skilyrðum, um aukinn seðla útgáfurjett. Í þessu sambandi vildi jeg leyfa mjer að minnast á, að árið 1914, þegar Íslandsbankaseðlar voru gjörðir óinnleysanlegir, var svo ákveðið, að gullforðann skyldi geyma innsiglaðan í landinu, til nauðsynlegra ráðstafanna landinu til handa á stríðstímunum. Síðan hefir mikið verið gefið út af seðlum. En mikið af þeim gullforða, sem átti að vera handbær, ef á þyrfti að halda, er eftir því sem sagt er, ýmist geymdur í Danmörku eða annarsstaðar. Ef Danir lenda í ófriðnum, getur okkur stafað hætta af þessu, ekki síður en af seðlunum dönsku. Og verður að telja þessar ráðstafanir fyrri stjórnar mjög athugaverðar, því engar sannanir hafa verið færðar að því, að ekki hafi verið hægt að flytja gullforðann inn í landið. Á seinustu tímum mun að vísu hafa verið útflutningsbann á gulli frá Danmörku, en jeg hefi fyrir satt, að alt af hafi mátt fá leyfi til að flytja gull til Íslands.

Frsm. (Hannes Hafstein) Hv. 2. landsk.þm. (S. E.) áleit hættu á því, að það mundi verða frv. til falls, ef afgjaldsupphæðinni væri nú breytt, með því að frv. hefði verið samþykt, eins og það er nú, með 19 atkv. í Nd. En jeg get frætt hv.þm. um það, að margir, sem greiddu atkv. með frumvarpinu svo orðnu í Nd., gjörðu það af því, að tillaga um lækkun niður í 2% var ekki fram komin, en munu vafalaust greiða atkvæði með frumvarpinu svo breyttu, þegar það kemur aftur niður í Nd., og tel jeg því vísan framgang þar. Alt tal um það, að stofnað sje til ágreinings við háttv.Nd. með því að samþykkja breytingartillögu nefndarinnar, um að setja frumvarpið aftur í status quo, er ástæðulaust. Mjer er kunnugt um, að verði brtt. nefndarinnar samþykt hjer, þá á hún sjer víst samþykki flestra þingmanna í Nd., sem í gærkveldi samþyktu l% niðurfærslu frá því, sem í ógáti var samþykt við 2. umræðu málsins. Einn háttv.þm. sagði um gullforðann, að hann væri allur kominn til útlanda. Þetta er alls ekki rjett. Frá því stríðið hófst hefir alt það gull, sem þá var hjer í forða, verið geymt í bankanum forsiglað með innsigli stjórnaráðsins, og nú í haust var sent hingað heim í gulli til bankans 400000 kr. til viðbótar við forðann. Meðan bannað var að flytja út gull frá Danmörku, og undantekningarleyfi fjekst ekki, varð að geyma talsvert af „fluktúerandi“ gullforðaviðbótum bankans utanlands, og var það gjört með fullu samþykki landsstjórnarinnar, enda er í lögunum ekkert, sem bannar þetta. Fje það, sem hefir verið geymt utanlands af málmforða bankans, hefir verið geymt, sem sjerstakt depositum í Þjóðbankanum í Kaupmannahöfn og Noregsbanka Kristianíu. Annars skýrði jeg frá öllu þessu nákvæmlega við 2. umræðu um þetta mál í þessari hv. deild um daginn og, ætti að vera óþarfi að endurtaka það aftur og aftur.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Jeg fjekk tækifæri til að taka fram flestar ástæður fyrir frv. þessu við fyrstu umr. málsins, og sje því eigi ástæðu til að lengja umr. nú, bæði vegna þess, að tími þingsins er orðinn svo naumur, og jafnframt vegna þess, að jeg ber fult traust til hinnar heiðruðu deildar, að hún láti frv. ná fram að ganga.

Magnús Torfason Þetta mál er eitt af stórmálum þingsins; en því miður er tíminn alt of stuttur fyrir hv.Ed., að athuga það eins og þyrfti. Ekki einu sinni tími til að athuga það í nefnd. Jeg get lýst því yfir, að jeg er stefnu frumvarpsins algjörlega samþykkur. Jeg skil, að það vaki fyrir þinginu, að það þurfi talsvert að leggja af mörkum til að fylla upp í skarð það, sem vjer höfum í dag höggið í landssjóðinn. Og þá vakir og hitt ekki síður fyrir oss, að stuðla að því, að síldarútvegurinn verði sem innlendastur. Og jeg hygg að jeg hafi eins næma tilfinningu eins og aðrir fyrir þessu hvorutveggja. En þó að jeg vilji ekki vera þröskuldur í vegi þessa máls, verð jeg að líta svo á, að þetta sje svo mikið stórmál, að varhugavert sje að samþykkja það svona undirbúningslítið á þessu aukaþingi. Á því eru hliðar, sem vita að útlöndum, sjerstaklega Noregi; en að sambandi við það land er oss mesta hagræði. En aftur á móti er útlit fyrir, að Norðmönnum sje ekki sambandið við oss Íslendinga neitt áhugamál að öðru en útvegssambönd þeirra og síldveiðar snertir. Ber þar raun vitni, að Björgvinjarskipin ætluðu að hætta Íslandsferðum sínum síðastliðið ár. Það er kunnugt, að ýmsir af mönnum, sem þennan útveg reka, hafa töluvert samband við Noreg. Panta þeir þaðan síldarnætur, báta, tunnur o. fl., og geta ekki verið án þessara sambanda. Tala jeg í þessu efni sjerstaklega fyrir hönd Ísfirðinga, enda sennilegt, að þeirra viðskifti við Noreg sje tiltölulega meiri en annara veiðistöðva. Jeg tel því talsvert varhugavert, að samþykkja frumvarpið nú, en ekkert hættulegt þótt frestað sje til næsta alþingis; alhægt að samþykkja það á næsta þingi, áður en ein einasta síldartunna yrði flutt út úr landinu. Mjer virðast þau úrslit málsins eðlilegust og rjettust, að fela það stjórninni, sem vjer berum fult traust til, til undirbúnings undir næsta þing. Jeg tek það aftur fram, að jeg vil ekkert láta liggja í þessari tillögu minni, sem bendi á, að jeg sje á móti stefnu frumvarpsins. Samkvæmt þessu leyfi jeg mjer því að afhenda svofelda rökstudda dagskrá: „Með því að deildinni þykir varhugavert að samþykkja lög um þetta mál nú á aukaþinginu, skorar hún á stjórnina, að undirbúa frv. í þessa átt til næsta reglulegs Alþingis, og tekur fyrir næsta mál á dagskrá«.

Kristinn Daníelsson Af því að jeg var einn í sjávarútvegsnefndinni, sem þetta frv. er frá, þá stend jeg nú upp til að segja fáein orð. Nefndin komst eftir rækilega íhugun að þeirri niðurstöðu, að rjett væri, að málið næði fram að ganga á þessu þingi. Hitt er einnig rjett, sem háttv.þm. Ísf. (M. T.) sagði, að tíminn væri stuttur, sjerstaklega fyrir Ed., að athuga og ræða málið. En það gleður mig þó að heyra, að hann er ekki með öllu mótfallinn frv., og jeg vona ekki heldur jafnvel, þótt það ætti að ná fram að ganga á þessu þingi. Það er einnig rjett tekið fram, að það var brýna þörfin á auknum tekjum fyrir landssjóðinn, sem miklu rjeð hjá sjávarútvegsnefndinni, en líka það, að vernda innlendan síldarútveg fyrir útlendum yfirgangi; því það eru allar horfur á, að hann sje að verða undir, ef sama heldur áfram, sem nú gjörist. Hitt alt, hver hætta af þessu frv. gæti stafað eða óhagræði frá viðskiftum við önnur lönd, hefir sjávarútvegsnefndin athugað, en þótt hún vildi alls eigi gjöra lítið úr því, þótti henni það ekki svo þungt á metunum, að hún þess vegna sæi ástæðu til að gefast upp við málið. Hafði hún og til ráðuneytis með sjer nokkra stærstu og helstu útgjörðarmenn, sem álitu að einnig mundi tækt að yfirvinna hina mestu örðugleika, sem af þessu kynnu að stafa, t. d. tunnuleysið og fleira, sem nefnt hefir verið. Þá kom og til íhugunar, hvort ekki væri tiltækilegt að fresta málinu til næsta þings, og hvort það kæmi eigi að eins fullum notum á þann hátt; en það þótti þó drengilegra, einkum gagnvart Norðmönnum, að koma frv. fram nú þegar, heldur en að gjöra það rjett áður en veiðitími væri byrjaður. Um leið og jeg vildi lýsa yfir þessari niðurstöðu sjávarútvegsnefndarinnar - hefði jeg kosið að drepa á ýms fleiri atriði máls þessa, sem nauðsyn væri á að rætt væri rækilega. En með því að enginn tími er nú til að hafa langar umræður, læt jeg sitja við þessar fáu athugasemdir.

Magnús Kristjánsson Mjer virðist þessi till. um rökstudda dagskrá nokkuð snemma á ferðinni, meðan málið er ekki rætt. Vil jeg fyrst benda á, að sjávarútvegsnefndin leit svo á, að eitthvað bæri að gjöra, til þess að verjast sívaxandi yfirgangi útlendinga, sem útveg þennan stunda, og fanst þetta heppileg leið. En að mínu áliti gæti ýmislegt fleira komið til álita, sem mætti íþyngja þessum mönnum með á annan hátt. En sökum þess, hversu tíminn er naumur sje jeg ekki ástæða til að fara út í það. Annað atriðið er það, að það virðist vera brýn þörf á því, að auka tekjur landsins, og þá vandfundinn hentugri tekjustofn, er lægi nær en þessi, því árið 1915 mun framleiðslan hafa verið 350,000 tunnur. En frá árinu 1916 liggja ekki glöggar skýrslur fyrir; en það er fullyrt, að þrátt fyrir hinar mörgu tálmanir Englendinga og hindranir, hafi þó framleiðslan verið 150,000 tunnum meiri það ár. Og engum dettur í hug að gjöra ráð fyrir, að minna muni veiðast en 500,000 tunnur næsta ár, ef alt fer með feldu. Er þá hægt að reikna, hvað miklar tekjur landssjóðs yrðu af því: og öllum kemur saman um þörf hans fyrir tekjurnar. En það er annað, sem þarf að taka fram. Það var annað frumvarp í Nd. samferða þessu frumvarpi, og sem átti að verða því samferða. Þau áttu að fylgjast að og hljóta að fylgjast að. Það er óverjandi, að innlendir menn eigi að greiða sama toll og útlendir. Mjer er ókunnugt um, hvernig á því stendur, að hitt frumvarpið hefir dregist aftur úr, og kemur því hik á mig, hvað langt jeg á að fylgja þessu. Það hefir orðið nokkur ágreiningur, bæði í þessari deild og neðri deild, hvora aðferðina eigi að hafa, að afgreiða frv. nú eða á næsta þingi. Jeg held, að það sje nokkuð sama hvor aðferðin er höfð, og jeg held, að þessi ótti við nágrannaþjóðirnar sje ástæðulaus. Hvaða ástæða getur verið fyrir aðrar þjóðir, að blanda sjer inn í þetta mál, sem ekki er neitt utanríkismál, heldur algjörlega innanríkismál, sem snertir einstaka þegna og einstaka menn? Getur nokkur minsta ástæða verið fyrir því, að ein þjóð neiti viðskiftum, eða gjöri úr því meiri rekistefnu, þó að nokkrir þegnar hennar stundi síldarútveg í landi, þar sem útflutningstollur er lagður á síld, sem aðalatvinnugrein og tekjustofn landssjóðs? Álit jeg, að slíkur hugsunarháttur geti leitt þingið út á brautir, sem ekki eru heppilegar. Hvaða ástæða ætti að vera fyrir því, að þeir neiti um vörur til framleiðslunnar ? Auk þess, sem þetta hefir breytst þann veg, að vörur þessar hafa verið teknar frá öðrum löndum, Svíþjóð og Danmörku, þá hafa þær fengist frá Bretlandi. Og þó að svo væri, að oss yrði neitað um ýmsa vöru frá Noregi, ætti oss að liggja það í ljettu rúmi, því að það er svo ákaflega margt, sem mælir með því, að þetta mál nái fram að ganga. Háttv. þm. Ísf.,(M.T.) sem lagði fram dagskrána, hjelt því fram, að leikur væri að afgreiða málið á næsta þingi. Það yrði þá að gjöra strax í þingbyrjun, því annars væri það eigi nema vindhögg, ef það væri ekki gjört fyr en í þinglok. Og landið tapaði að minsta kosti 1 miljón króna tekjum. Mönnum blöskrar ekki að tala um miljón á seinni tíð, en þó er þetta upphæð, sem við getum ekki vel verið að sleppa tækifærinu til að fá í landssjóðinn, enda væri það lítt verjandi. Jeg býst við, að ýmsir eigi eftir að taka til máls, og fer það eftir undirtektum, hvort jeg finn ástæðu til að taka aftur til máls. Jeg vil ekki gjöra mjer málið að kappsmáli, ef það er einlægur ásetningur deildarinnar að láta það ná fram að ganga á næsta þingi, og að þetta sama takmark náist þá. En það á kann ske síður við, að geta þess við þessa umræðu. Jeg hefi orðið var við óánægju hjá nokkrum mönnum út af því, að eigi sje goldin 2% af tollinum í innheimtulaun, eins og áður, heldur að eins 1%. Af því að hækkunin sje, segja þeir, að innheimtan verði meiri. En það má með sama sanni segja, að af því að tollurinn er meiri, verða og innheimtulaunin meiri, þótt ekki sje nema 1%. Enn þótt jeg telji algjörlega hættulaust að samþykkja frv. þetta, getur verið, að það sje ekki bráðnauðsynlegt, ef það nær fram að ganga á næsta þingi.

Halldór Steinsson Háttv. meðnefndarmenn mínir hafa, síðan jeg bað mjer hljóðs, tekið fram flest af því, er jeg vildi sagt hafa, en úr því jeg stóð upp, þá vil jeg taka það fram, að jeg mun greiða atkvæði með frv. Síldveiði hefir aukist stórum síðari árin hjer við land. Aðallega eru það Norðmenn, en þó einnig Íslendingar, sem hafa ausið miljónum króna úr sjónum, og er það mikill auður, sem að mestu hefir lent hjá útlendingum, því að þeir eiga hægari aðstöðu en vjer Íslendingar. Jeg vil ekki segja að útlendingar hafi bolað Íslendingum frá veiðunum, en það er sýnilegt, að ef jöfn áframhaldandi sókn helst áfram frá þeim, þá getur svo farið, að þeir boli oss frá veiðunum. Jeg lít svo á, sem frv. eins og þetta hafi tvennskonar tilgang, sem sje í fyrsta lagi að bægja útlendingum frá veiðinni, og í öðru lagi að efla tekjur landssjóðs. Jeg lít svo á, sem allar auðsuppsprettur vorar, bæði til lands og sjávar, eigi að vera fyrst og fremst fyrir oss Íslendinga. Og útlendingar mega því að eins nota auðsuppsprettur vorar, að það komi ekki á nokkurn hátt í bág við okkar eigin framleiðslu, en síldveiði Norðmanna hefir að ýmsu leyti heft framleiðslu Íslendinga á þeim sviðum, og því þarf með lögum að koma í veg fyrir slíkan ágang útlendinga hjer við land. En þetta frv. gjörir það ekki, því að eftir því geta Norðmenn veitt hjer eftir sem áður; að eins þurfa þeir að greiða nokkuð hærri toll en verið hefir, og það er engin hætta á, að þeir fyrir það hætti veiðum hjer við land. En þessi tollur verður drjúgur skerfur til landssjóðs, svo frá þeirri hlið er frv. þarft, og frá þeirri hlið er sjálfsagt að samþykkja það Það hefir sjálfsagt vakað fyrir nefndinni, að styggja ekki Norðmenn fremur en aðrar þjóðir á þessum ófriðartímum, með því að hafa tollinn hærri, og það kann að vera rjett. Jeg vil taka það fram, að jeg skoða þetta frv. að eins sem byrjun í þá átt, að hefta ágang útlendinga hjer við land, og að ekki er farið lengra, sje eingöngu gjört vegna hinna erfiðu tíma, er vjer nú eigum við að búa. En þegar stríðið er um garð gengið og jafnvægi kemst aftur á viðskiftalífið, tel jeg sjálfsagt, að við færum okkur upp á skaftið og tollum síldina hærra, svo að við getum náð þeim tilgangi, að bægja útlendingum frá þeirri veiði hjer við land, og Íslendingar fái í næði, einir að búa að sínu.

Magnús Torfason Mjer lýst svo, að alt það, sem hinir hv. ræðumenn hafa sagt, miði að því, að það sje rjett, er jeg hjelt fram, að sjálfsagt væri að fresta máli þessu. Jeg get undirskrifað flestar almennar ástæður, er háttvirtir þingmenn hafa fært fram í máli þessu, en málið horfir alt öðruvísi við, þegar ófriður geisar yfir Norðurálfu, og miklu erfiðara er um alla aðdrætti til landsins en á friðartímum, þegar við getum verslað, hvar sem við viljum, eða við allan heiminn. Taka vil jeg það fram, að enginn hv.þm. hefir sýnt fram á, að neitt tapaðist við það, þótt mál þetta biði næsta þings, og í því sambandi vil jeg lýsa því yfir, að ef landsstjórnin leggur, eftir nána athugun, frumvarp um þetta fyrir næsta Alþingi, þá vil jeg styðja það alt hvað jeg get. Þess ber að gæta, að það er ekki búið að ræða þetta mál með þjóðinni, að minsta kosti er það alveg órætt í mínu kjördæmi, en það má vera, að það sje af því, að þar er þessi atvinnurekstur í byrjun. Jeg verð að leggja mikla áherslu á, að jeg hefi leitað álits um þetta mál, til síldarútgjörðarmanna í mínu kjördæmi, og telja þeir frv. mjög varhugavert. Og það hagar svo til á Ísafirði, að þeir, sem hafa lagt mest fje í síldarútveg þar, eru mestmegnis tiltölulega fátækir menn, sem lifa upp á náð bankanna, og mega því ekki við auknum kostnaði eða verulegum álögum á útgjörðina, eða neinum hnekki í þessari ótryggu atvinnugrein. Og þar sem málið getur orðið til stórtjóns fyrir einstaka menn, þá er það út af fyrir sig eitt næg ástæða til þess, að málinu sje frestað. Jeg vil biðja hv. þingmenn að athuga það, að það eru að eins örfá kjördæmi á landinu, sem hafa óhag af þessum lögum, og jeg get vel skilið það, að ef jeg væri þm. Snæfellinga, þá yrði mjer starsýnt á miljónina, sem hjer er um að ræða, og að mjer yrði jafnvel of starsýnt á hana. Það gæti því verið, að fulltrúar hinna hjeraðanna ósjálfrátt væru ekki alveg óvilhallir dómendur þessa máls, að því eigi betur athuguðu. Dagskrá sú, er jeg hefi borið fram, kemur ekki í veg fyrir það, að þau kjördæmi, er vilja moka til sín fje af sjávarafla annara kjördæma, fái vilja sínum framgengt, því hún fer að eins fram á frestun á málinu. En þegar sjávarhjeruðin bera allan aðal-þungann af opinberu framkvæmdunum, þá vil jeg, að þau sje metin svo mikils hjer á hv. Alþingi, að þau sje ekki svift framkvæmdarafli sínu. Miklu fremur ætti hitt að vera, að hv. Alþingi hjálpaði til að gjöra þau enn öflugri og þróttmeiri, svo þau geti borið sem mest af landsbyrðinni. Það er sagt hjer, að erlendar þjóðir muni ekki blanda sjer í innanlandsmál vor. Þetta tel jeg rjett, en þær munu hins vegar taka til sinna ráða. En jeg tel ekki rjett að fara langt út í það mál. Jeg tel best fara á því, að sem varlegast sje talað um öll mál, er að útlöndum vita, og jeg get því ekki sagt neitt verulegt af því, sem mjer býr í brjósti. Þó get jeg minst á eitt atriði, af því að því hefir áður verið hreyft opinberlega, og vil jeg þá minna hv. þingheim á það, að það er til nokkuð, sem heitir timburtollur. Við vitum að nú er timburekla. Við megum ekki miða alt við Reykjavík; við verðum líka að miða við okkur þarna norður á Hornströndum, og jeg get skýrt frá því, að þar hefir verið svo mikil timburekla, að það hefir trauðla verið hægt að fá rafta til að refta með fjárhúskofa. Timburtollur gæti því komið óþægilega við. Mjer finst það því í meira lagi óvarkárt, að óræddu og óathuguðu máli, að ætla að pína þetta mál gegn um þingið. Það var áðan minst á innheimtulaunin, og sagt, að sumir innheimtumenn væru óánægðir yfir því, að innheimtulaunin væru lækkuð úr 2% niður í 1%. Jeg vil algjörlega afbiðja mjer allar aðdróttanir um, að jeg líti öðruvísi á mál þetta, vegna þessa ákvæðis. Í sambandi við þetta, skal jeg skýra frá því, að jeg hefi afsalað mjer allri dýrtíðaruppbót, og má þó öllum ljóst vera, að störf mín hafa aukist mjög, en launin minkað sökum ófriðarins. Hv. þm. Ak. (M. K.) gat þess, að frv. um verðlaun fyrir útflutta síld, væri eigi enn gengið gegn um hv.Nd. Jeg hefi spurt um ástæðuna að þessu, og mjer sagt að dráttur þessi stafi af því, að hv.Nd. vilji færa tjeð frv. til betra máls, og gjöra það aðgengilegra. En jeg tel samt allan varann bestan. En vegna þess að mál þetta, sem er nátvinnað þessu máli, er eigi enn komið til deildarinnar, þá tek jeg dagskrána aftur, en geymi mjer rjett til að koma með hana síðar.

Sigurður Eggerz Vitanlega er öllum málum hraðað svo mjög nú á þinginu, að það er með öllu ómögulegt fyrir þessa hv. deild að bera ábyrgð á þeim. Jeg er yfirleitt mótfallinn tollum á allri framleiðslu, en hjer er vitanlega nokkuð öðru máli að gegna, því að þessi tollur kemur að mestu leyti niður á útlendingum, og það er rjett, því að þeir græða miljónir á síldveiði hjer. Jeg fæ ekki sjeð, að það sje nein ástæða til að fresta þessu máli. Við þurfum að fá fje, því þetta þing hefir verið að mun stórtækara en nokkurt annað þing. Hvað snertir hræðslu þá, er hjer hefir komið fram, um að útlendingar mundu beita oss einhverjum þrælatökum, þá hygg jeg þá hræðslu með öllu ástæðulausa. Enda væri það tvísýnn hagnaður fyrir Norðmenn að gjöra svo, því við getum hækkað tollinn enn meir, og Norðmönnum er meiri hagnaður en svo að síldveiðum sínum hjer við land, að þeir vilji hætta þeim. Hv. þm. Ísf. (M. T.) vildi tala með mikilli varúð um þetta mál, vegna þess, að það varðaði oss út á við. Vitanlega er rjett að fara gætilega, en karlmenskunni verður þó að ætla eitthvert rúm, og of mikil hræðsla held jeg, að það sje hjá hv. Alþingi, ef alveg á að sleppa eins sjálfsögðum tolli og síldartollinum. Satt að segja held jeg að okkur standi meiri hætta af deiglunni, sem í oss býr, heldur en af karlmenskunni og áræðinu.

Magnús Kristjánsson Það er að eins örstutt athugasemd, er jeg vildi gjöra. Hv. þm. Snæf. (H. St.) áleit að þessi leið væri eina örugga leiðin til að bægja burtu hjeðan veiðum erlendra manna, og jeg lít svo á, að þetta sje besta og eina færa leiðin, en þó ekki með þessari tollupphæð. Til þess að það náist, verður tollurinn að vera margfalt hærri,  (Halldór Steinsson: Við erum sammála)  eins og verðlag er nú á síld. En ef verðið lækkar stórum aftur, og verður eins og stundum var áður fyrir ófriðinn, þetta 15-20 kr. á síldartunnu, þá er þetta hár tollur, svo hár að hann nálgast það, að það sje ókleift að reka þennan atvinnuveg. Það geta því allir sjeð, að það er nauðsynlegt, að bæði þau frv. um síld, er nefndin hefir mælt með, verði samferða. Og jeg vil ekki afgreiða þetta frv. frá deildinni, nema því að eins, að vissa sje fyrir því, að hitt frv. nái jafnframt fram að ganga. Hv. þm. Ísf. (M. T.) virtist taka sjer nærri það, sem jeg sagði um innheimtulaunin, en jeg vil frábiðja mjer, að jeg hafi verið með nokkrar getsakir, hvorki í hans garð nje annara. En það er satt, að jeg hefi orðið var við óánægju yfir því, að innheimtulaunin eru hjer að eins l%, og hv.þm. Ísf. (M. T.) má vita það, að ekki eru allir jafn óágjarnir sem hann. Undantekningar eru til frá allri reglu. Jeg vænti þess, að hv.þm. Ísf. (M. T.) sjái það, er hann athugar málið, að jeg móðgaði hann ekki með einu orði.

Eggert Pálsson Það er ekki neinn tími til að hafa langar umræður. Vil jeg að eins segja fá orð. Jeg hygg, að þetta frv. sje aðallega fram komið fyrir tilmæli fasteignamatsmanna í Rangárvallasýslu. Þeir hafa sent þinginu áskorun, er legið hefir frammi á lestrarsalnum, þess efnis, að þingið vildi breyta eða skýra 9. gr. fasteignamatslaganna. Þessi ósk eða áskorun verður að teljast eðlileg, þar sem lögfræðingar ýmsir hafa skilið eða skýrt greinina á annan veg en Alþingi ætlaðist til, er það samdi lög þessi. Það er því full ástæða til að taka af allan vafa. Jeg lít nú svo á, að hv.Nd. hafi komist að sömu skoðun, sem löggjafinn komst að áður, og sýnt það með 2. gr. þessa frv. hvernig hún ætlast til að skilja beri 9. gr. umræddra laga. Og þótt svo fari, að þetta frv. verði ekki útrætt á þessu þingi, vegna tímaskorts, þá hygg jeg, að hjer sje fengin, af gjörðum hv.Nd., nægileg skýring fyrir matsmenn og aðra, hvernig umrædd lög skuli skilja í þessu efni. Þótt jeg hefði helst kosið, að þessi lög hefðu verið afgreidd hjer í deild, eins og í Nd., þá get jeg þó nokkurn veginn sætt mig við það, þar sem ekki er um annað að tala en að frv. bíði næsta þings, því að matsmenn geta þrátt fyrir það, haldið starfi sínu áfram með þann rjetta skilning á 9. gr. fasteignamatslaganna, sem sýndur er með 2. gr. þessa frv.

Guðmundur Ólafsson Jeg skal ekki lengja umræður um þetta mál. Þetta er eitt þeirra mála, sem oss hefir verið búið í hendurnar af hv.Nd.; það er eitt þeirra lítilfjörlegu mála og heyrir ekki til nauðsynjamálunum. Hv. 1. þm. Rang. (E P.), enda þótt hann væri hlyntur frv., virtist líta sömu augum og jeg á, að núverandi 9. gr. væri fullskiljanleg, og breytingin því ekki nauðsynleg. Þótt hún ef til vill sje ekki svo ljós, sem æskilegt væri, þá þarf ekki að vera í neinum vandræðum, því ekki þarf annað en líta í Þingtíðindin og taka af allan vafa, því þáverandi 1. kgk. þm. Eiríkur Briem tók skýrt fram tilgang greinarinnar. Í fasteignamatslögunum stendur, að eyðijarðir, sem hafa verið sjermetnar, og eyðilönd skuli sjermetin, en nú á að breyta því, og ímynda jeg mjer, að þetta ákvæði sje engan veginn betra, og minsta kosti er það vafasamara. Þá kem jeg að þriðju breytingunni, að kaup fasteignamatsmanna skuli hækkað um eina krónu. Jeg get að vísu fallist á, að kaup þeirra hafi verið of lágt, en sje ekki mesta þörf á að breyta því, og þingið ekki verið örlátara á síðustu árum, er það hefir ákveðið kaup alþýðu manna við opinber störf. Það er ekki langt síðan að lög um forðagæslu voru samþykt, og þar var forðagætslumönnum ætlað alt að 2 kr. í kaup, og þeir geta eins átt kaup skilið fyrir sitt starf, sem hvorki er þakklátt nje skemtilegt. Þá hafa sýslunefndarmenn 4 kr., og úttektarmenn 2 kr. á dag, og er það til muna lægra. Það er ekki af því, að jeg álíti eigi þetta kaup of lágt, heldur álít jeg óviðkunnanlegt, að sömu þingmenn, sem ákváðu þetta 2 kr. dagkaup fari nú hörðum orðum um, hve lágt kaup matsmanna er, og telji þessa hækkun brýna nauðsyn. Hv. 1. þm. Rang. (E. P.) gat þess, að þetta frv. stafaði af því, að nokkrir matsmenn í Rangárvallasýslu hefðu ekki skilið lögin, eða 9. gr. þeirra, en jeg á bágt með að trúa því. Og þó svo hefði verið, þá gjörði það lítið til; þeir gátu metið samt eftir sem áður, því hún kemur ekki til framkvæmda fyrri en ákveðið er, hvaða skatt skuli leggja á jarðirnar. Jeg viðurkenni, að sumar breytingarnar eru til bóta, en þykir óviðeigandi, að vera að smábreyta því, því fleiri breytingar geta komið fyrir næsta þing, og er óviðeigandi, að vera að breyta lögunum meðan matið stendur yfir - betra eftir matið. Og vegna þess, að jeg lít svo á, að það sje betra að bíða, og allar breytingarnar lítilfjörlegar, og þó 9. gr. verði gleggri, þá álít jeg hún geti ekki valdið vafa, ætla jeg að leyfa mjer að koma fram með rökstudda dagskrá, er jeg skal, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp. Hún hljóðar svo: Í því trausti, að sá skilningur verði lagður í 9. gr. fasteignamatslaganna, sem felst í 2. gr. frumvarpsins, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Sigurður Eggerz Jeg stend upp að eins til þess að mæla með því, að frv. verði samþ. Aðallega er það til þess, að skýra tvíræða stað í lögunum, og því til bóta. Kaupið má ekki minna vera en 6 krónur, því 5 kr. kaupið er til minkunar. Ef matsmaðurinn ferðast um að vetri til og gjörir reikning fyrir öllu, þá mundi hesturinn með fæði verða 3 kr., lágt reiknað, en næturgreiði 2 kr. Afgangur því ekkert kaup. Hvaða vit er að bjóða helstu mönnum sveitanna svona kaup?

Karl Einarsson Jeg skil ekki, hvernig hv. þingdeildarmenn geta greitt slíkri dagskrá, sem hjer liggur fyrir, atkv. sitt, þar sem menn hafa ekki átt kost á að bera frv. saman við lögin. Vil jeg því leyfa mjer að koma fram með þá tillögu, að málinu verði, að þessari umr. lokinni, vísað til landbúnaðarnefndar.

Sigurður Eggerz Jeg stend að eins upp til að mótmæla því, að málinu verði vísað til landbúnaðarnefndar, því það er sama og drepa það, af því að Alþingi verður ekki framlengt vegna þessa frv. Frv. vísað til landbúnaðarnefndar (sjá A. bls. 187) með 9 : 3 atkv.

Sigurður Eggerz Þessir menn þekkja ekki mikið til í sveitinni.