Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Bjarni Ásgeirsson Ég á eina brtt. við frv., sem ég tók aftur við 2. umr., og liggur hún nú fyrir til atkvgr. Það hefir komið fram brtt. við hana frá hv. 2. þm.N.-M., og verð ég fyrir mitt leyti að leggjast á móti þeirri brtt. Hann talaði um, að ákvæðið, sem um getur í minni brtt., gæti náð út fyrir sumarbústaðina. En mér virðist, að ef hans brtt. er samþ., þá sé hægt að fara í kringum ákvæðið með því að leigja þessa sumarbústaði á veturna á einhvern hátt og segja, að það séu ekki sumarbústaðir. heldur venjulegir bústaðir, og nær ákvæðið þá ekki til þeirra. - Ég verð því að halda fast við það, að mín brtt. verði samþ., en brtt.hv. 2. þm.N.-M. verði felld.

Páll Zóphóníasson Ég benti á það við 2. umr. þessa máls, að ef brtt.hv.þm. Mýr. væri samþ., þá nær hún lengra en hann ætlast til. Hún nær til húsa, sem menn eiga í öðrum sveitarfélögum þó að þau séu leigð þar út, en það er ekki ætlun hans, að það sé farið að leggja á þessar eignir, því að það borga þeir, sem húsin hafa til afnota. Ætlun hans er aðeins að ná til þeirra sumarbústað., sem eru í einstökum hreppum og eru orsök til þess, að viðkomandi sveitarfélög fá á sig vegna þeirra meira sýslusjóðsgjald, og þetta aukna sýslusjóðsgjald næst með minni till. Ég efast um að menn fari að reyna að leigja hús sín til þess að sleppa hjá þessu gjaldi. En ef það er gert, þá er kominn fastur maður í sveitina, sem ber sitt útsvar. Og er það í samræmi við ýmislegt annað, að svo sé. Það er t. d. leyfilegt að leggja útsvar á þann, sem hefir landsnytjar í sveit, þó að hann byggi jörðina ekki að fullu, en það er ekki leyfilegt að leggja á hann vegna jarðar, sem hann á í öðrum hreppi, hafi hann ekki landsnytjar. Í samræmi við þetta er lagt útsvar á mann, ef hann á hús og notar það sjálfur, en ekki ef hann á hús og leigir það út en býr í annari sveit. - Ég vil þess vegna vona, að brtt. mín verði samþ., því að ef brtt.hv.þm. Mýr. er samþ., þá nær hún út yfir það, að hægt er að leggja útsvar á mann á Blönduósi, ef hann á hús þar sem hann leigir út þó að hann sé sjálfur búsettur í Reykjavík. Ég hygg, að hann hafi ekki ætlazt til þess með brtt. sinni, og ég verð þess vegna að leggjast á móti því, að hún verði samþ.

*Gísli Sveinsson: Ég kann ekki við það, að þessi umr. fari svo, að ekki sé bent á fáein atriði, sem hér koma mjög til greina. Það er þó ekki út af sjálfu frv. og ákvæðum þess, eins og þau eru, heldur út af brtt. þeim, sem fram hafa komið og fluttar eru á þskj. 104 af hv.þm. Mýr., og svo brtt. þar við á þskj. 195 frá hv. 2. þm.N.-M. Mér er ekki vel ljóst, hvernig á því stendur, að þessir hv.þm., aðallega þó hv.þm. Mýr., sem að því er virðist hefir fengið stuðning hv. 1. þm. Árn., sem er í þeirri n., sem fjallaði um málið, fara þessa leið, ef fyrir þeim vakir það eitt að koma samræmi á með þann mælikvarða, sem viðhafður er, þegar jafnað er niður sýslusjóðsgjaldi í sveitum og héruðum. Mér skilst, að það, sem er þeim þyrnir í augum, sé það, að það er svo komið á örfáum stöðum, þó aðeins í námunda við höfuðstaðinn, og þá væntanlega aðeins sunnanlands, að það eru nokkrar fasteignir, sem eru taldar með í þeirri undirstöðu, sem höfð er til þess að jafna niður sýslusjóðsgjaldi í hverri sýslu. Eins og hv.þm. er kunnugt, þá er 1/3 hluta sýslusjóðsgjaldsins í héruðum jafnað niður á sveitirnar eftir samanlögðu skattamati fasteigna í hverjum hreppi. Þetta er að vísu mælikvarði, sem er tekinn að nokkru leyti af því, að það er ekki annur handbærri til þess að miða við, 1/3 hluta er jafnað niður eftir tölu verkfærra manna og loks eftir skuldlausum eignum og tekjum manna, sem eru taldar saman. Ef það eitt vakir fyrir hv.þm. að leiðrétta það misræmi, sem gæti komið fram milli hreppanna innan sömu sýslu að því er snertir þennan 1/3 hluta, þá er það ekki rétta leiðin að koma með brtt. við útsvarslögin, því þau koma ekki þessu máli við. Hér er aðeins um það að ræða að breyta þessu með þeim hætti að gera breyt. á sveitarstjórnarlögunum með viðauka við þau, eða 44. gr. þeirra l., sem einmitt ákveður þennan mælikvarða. En ef það er hinsvegar tilætlunin hjá þeim að fara inn á þá breyt. að leggja gjöld og útsvör á þessa menn, sem ekki eiga þar heimili, og útsvarslögin leyfa því ekki, að lagt sé á í hreppunum, fyrir þá skuld eina, að þeir eiga þar sumarbústaði, sem þeir eru aðeins í nokkra mánuði eða jafnvel nokkrar vikur á sumrin, þá tel ég það óhæfu að ætla sér að brjóta þannig í bága við tilgang útsvarslagana, og smeygja þessu atriði inn, sem getur haft víðtækari afleiðingar en þessir hv.þm. vilja gefa í skyn. En það er það, að meiri hl. sveitarstj. fengi með þessu vald til þess að jafna niður útsvörum á menn úr kaupstað, sem eins og kunnugt er myndi verða mjög þægilegt fyrir sveitirnar, og myndu þær þá ekki þyrma þessum mönnum um of. Útsvarslögin segja, eins og kunnugt er, að það á að leggja á mann þar, sem hann á lögheimili, og þar á hann yfirleitt að greiðu sitt útsvar, og annarsstaðar ekki. Hér eru gerðar undantekningar, en þær eru ákveðnar og allar á einn veg. Það er sem sé í 8. gr., þar sem undantekningarnar eru, að það megi leggja á gjöld á fleiri stöðum en einum. Nú er tilgangur flm.till. að bæta við þessa liði, sem þar eru taldir, og skjóta þessu þar inn, en tilgangur útsvarslaganna með þessar undantekningar er sá, að það er því aðeins hægt að gera þetta, að maður eigi eignir, sem eru arðbærar. Nú tel ég ekki, að það sé svo ástatt um sumarbústaðina. Ef svo væri mundu þeir jafnvel geta komizt undir ákvæði núgildandi laga. En ég tel ekki, að það hafi verið tilgangur laganna að taka gjald af slíkum eignum, sem eingöngu eru praktiskt talað til útgjalda fyrir eigandann, en engan veginn til þess að gefa arð, því að menn hafa sitt húsnæði annarsstaðar og bæta þessu við ef þeir þykjast hafa efni á eða telja nauðsynlegt sínu fólki að komast undir bert loft í sveit einhvern tíma yfir sumarið. Að vísu er ákveðið svo, að ef menn hafa lögheimili á fleiri stöðum, megi leggja á þá á hverjum stað, en það er hið eina, sem vikið er frá þeirri meginreglu, að ef leggja á á menn annarsstaðar en þar, sem þrír hafa fast heimili, þá verði menn að hafa þar einhvern arð. Þetta væri líka sjálfsagt, ef maður ætti lögheimili á fleirum en einum stað, eða kæmi til með að dvelja svo lengi, að hann yrði að telja til heimilis á viðkomandi stað. Það væri raunar eðlilegt, að brtt.hv. 2. þm.N.- M. væri tekin til greina, ef málið á annað borð væri tekið inn á þessa braut, sem ég tel þó ekki rétt. Þessi brtt. við brtt. er það réttari, að hún tekur af allan vafa um það, hvað hér er verið að tala um. Hitt hlyti að leiða til málaferla og úrskurða, þegar farið væri að eltast við framandi menn, þó þeir dveldu tíma og tíma í þessum bústöðum. Hv. þm. Mýr. vill hafa þetta eitthvað óákveðið, því að svo geti farið, að þetta verði ekki eingöngu sumarbústaðir, þeir geti t. d. verið leigðir út heila vetur. En þá kemur viðkomandi maður til með að verða gjaldskyldur sem heimilisfastur á þeim stað. - En ef þetta er tilgangurinn, sem ég vil trúa, aðeins að jafna til milli hreppa með því að gera mælikvarðann, sem greitt er eftir, réttari, þá ætti að gera það með viðauka við sveitarstjórnarlögin, þannig að áður en jafnað væri niður sýslusjóðsgjaldinu, væri dregið frá fasteignamati fasteigna hvers hrepps matsverð sumarbústaða utanhreppsmanna. Þetta væri ekkert óeðlilegt, og væri ekki verið að hlífa þessum mönnum neitt með því, því að þeir borga fasteignaskatt og eignaskatt af þessum byggingum sínum, sitt á hvorum stað að vísu, og svo loks sýsluvegasjóðsgjald, þar sem sýsluvegasjóðssamþykktir eru. Það er enganveginn tilætlunin með þessu sýslusjóðsgjaldi, að það eigi að geta lagzt á nokkurn mann, sem ekki á heima í sýslunni. Hitt er aðeins mælikvarði á það, hvernig gjaldið skuli skiptast á hreppana, með öðrum orðum, útkoman er hin sama eins og er, gjaldið kemur niður á mönnum innan sýslunnar; sumarbústaðirnir geta aðeins orðið til þess, að það komi misjafnlega niður á hreppana. Það er því ekkert rangt við það, að eignir þessara manna, sem eiga heima í kaupstöðunum, séu dregnar út úr mælikvarðanum fyrir skiptingu sýslusjóðsgjaldsins. Þeir inna af hendi öll sín skil vegna eigna sinna, ein, og vera ber. Það er áreiðanlega tekið fullt tillit til þess, sem menn eiga, þegar jafnað er niður útsvörum, t. d. hér í Reykjavík, hvar sem það er. Þess vegna er sú leið ekki réttlát að breyta útsvarslögunum á þennan hátt; það á ekki að leggja á þessa menn á þessum stöðum. En hitt nær tilganginum, ef hann er sá óeigingjarni aðeins að leiðrétta mælikvarðann, ef slíkur viðauki er settur við sveitarstjórnarlögin frá 1927. Ég vænti, að hv. dm. taki þessari aths. á tilhlýðilegan hátt og fari ekki að samþ.till., sem brýtur þannig í bága við tilgang útsvarslaganna og er algerlega óréttmæt, þegar tilganginum má ná með öðrum miklu réttri hætti.

Bjarni Ásgeirsson Ég skal ekki fara langt út í þetta máli Það er orðið töluvert rætt. En þessi ýtarlega og að mörgu leyti rétta ræða hv.þm. V.-Sk. snerti í sjálfu sér lítið mína till. vegna þess að með henni er ekki farið fram á að raska neitt hinum venjulega grundvelli útsvarslaganna. Eins og tekið hefir verið fram, er hér aðeins farið fram á að taka af umræddum eignum þessi föstu, ákveðnu gjöld, sem á þeim hvíla. Það mun yfirleitt vera venjulegt að taka af eigendum húseigna öll sérstök gjöld, sem við þær eru miðuð, þó þeir séu ekki útsvarsskyldir á staðnum. Það er alls ekki meiningin að fara að seilast eftir venjulegum útsvörum til þessara manna, aðeins þessu sérstaka gjaldi. Það getur verið aukaatriði, í hvaða l. þetta ákvæði er sett; ég sé ekki annað en það megi alveg eins koma inn í útsvarslögin eins og t. d. sveitarstjórnarlögin. Það, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði út af sinni brtt., get ég ekki viðurkennt, því að í till. minni, eins og hún er orðuð nú, er eingöngu talað um sérstakar húseignir, eins og sumarbústaði, með öðrum orðum, sem eru sama eðlis eins og sumarbústaðir. Það getur ekki átt við venjuleg íbúðarhús. Annars skal ég ekki lengja umr. meira, en verð að svo komnu að halda fast við mína brtt., eins og hún er borin fram.

Magnús Torfason Það er ekki mikið mál, sem deilt er hér um, hvort það eigi að leggja það mikið á þessa sumarbústaði aðallega, að hrepparnir hafi ekki sérstaka byrði af þeim. Ég býst við, að það dragi ekki mikið, eins og sumarbústaðirnir eru nú gerðir hér. En þó verð ég að mæla með þessari brtt., því hún fer áreiðanlega í rétta átt. Ég skal fúslega játa það, að hrepparnir hafa óbeinlínis ýmislegt gagn af þessum sumarbústöðum, en ég veit það hinsvegar, að sveitirnar hafa líka ógagn af þeim. Við vitum það að oft á tíðum kemur í þessu sumarbústaði fólk, sem þarf að fá sér hvíld og gott loft, og er þá oft haldið einhverjum sjúkdómum, og ég þekki fyllilega dæmi um það, að sjúkdómar hafa borizt frá svona bústöðum inn á heimili, og það svo magnaðir, að stór skörð hafa orðið eftir fyrir bragðið. Því held ég fram, að það sé rétt, sem hv.þm. Mýr. sagði, að ekki sé vert að fara út í að metast um gagnið af þessum sumarbústöðum, en það, að ég er með þessari till., og það óbreyttri eins og hún kom frá hendi hv.þm. Mýr., er af því að hér liggur eiginlega annað að baki. Þetta er bara eylítill vottur þess að það princip, sem á bak við liggur, hafi nokkurn rétt á sér. Við vitum það, að menn eiga að greiða útsvör, ef þeir hafa jarðnæði til ábúðar í sveitum, þó lítið sé. Jarðnæði er vitanlega fasteign, og frá því sjónarmiði virðist ekki óeðlilegt, að yfirleitt væru lögð útsvör í fasteignir, einnig á þessar húseignir sérstaklega. Þetta getur haft jafnvel afarmikla þýðingu fyrir sum pláss, sérstaklega á þeim stöðum, þar sem jörðum er skipt niður og leigðar út á erfðafestu. Ég get tekið það til dæmis, að á Eyrarbakka og Stokkseyri munu vera goldnar 13–15 þús. kr. til jarðeigenda og húseigenda, sem annarsstaðar búa. Ég man eftir einum stórum jarðeiganda á Eyrarbakka, sem kvartaði undan útsvari sínu, og það var rétt, að tiltölu við efni hans var útsvarið allt of hátt. Maðurinn gat ekki borgað útsvarið, sem var 250 kr., en þegar farið var að aðgæta þetta betur, nægði ekki einu sinni sú upphæð til þess að borga sýslusjóðsgjaldið af fasteigninni, sem hann átti. Nú er svo komið, að miklu meira af jarðeignum er komið í hendur annara heldur en þeirra, sem þar eru búsettir; sumar hafa verið í höndum banka, og eru nú komnar í hendur ríkissjóðs. Fer mönnum þá vitanlega að skiljast, að það er ekki svo lítið, sem þessir hreppar borga fyrir þessa jarðeigendur. Ég hygg það muni láta nærri að þessir hreppar borgi í sýslusjóð Árnessýslu nálega 1000 kr. fyrir jarðeigendur annarsstaðar að. Því tel ég í rauninni, að það hefði átt að fara miklu lengra en hér er stungið upp á í þessu efni. En þótt þetta sé lítið, er það spor í rétta átt og getur orðið til þess, að síðar meir haldi menn lengra á þessari braut, eins og rétt er. Ég býst við, að a. m. k. þeir hv.þm., sem eru úr sveit kunni virkilega að meta hvernig ástatt er. þegar mestur hluti jarðarafgjalda og leigu eftir húseignir fer til manna utan viðkomandi sveitarfélags. Og það er víst að meðan leiguábúð var víðtækari heldur en nú er, skar það talsvert úr um það, hvernig hreppar stóðu sig hvort fólkið innan sveitar átti fasteignirnar þar eða utansveitarmenn. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en mæli sem bezt með því, að brtt.hv.þm. Mýr. verði samþ.

Ólafur Thors Ég er efnislega samþykkur þessari brtt. en það hefir verið upplýst hér í umr., að það fari betur á því og sé e. t. v. eina rétta leiðin að ná sama tilgangi með breyt. á sveitarstjórnarlögunum. Ég mun því, ef þessi till. fellur, flytja breyt. við 1. gr. sveitarstjórnarlaganna frá 1927, ef flm. hennar gerir það ekki sjálfur, sem efnislega miðar að þessu sama, og segi því nei við þessa atkvgr.

*Flm. (Jónas Jónsson): Af vissum skiljanlegum ástæðum mun ég ekki tala langt mál um þetta frv. - (þingmaðurinn var mjög hás) Þó vil ég fylgja því úr hlaði með nokkrum orðum. Í frv. er sérstaklega um að ræða tvö merkileg atriði. Annað er Suðurlandsvegurinn, sem ég geri ráð fyrir, að verði hér nokkru nánar ræddur af öðrum. Hitt er ýmsar smærri breyt., sem ná til kjördæma víðsvegar um landið. Hafa þar verið teknar upp ýmsar till. einstakra þm., sem líkur eru til, að verða myndu til bóta, en sleppt öðrum, sem vafasamt er, að yrðu til bóta. T. d. hefir hv.þm. Snæf. óskað eftir, að 4 vegir í kjördæmi hans yrðu gerðir að ríkisvegum, en á það höfum við ekki getað fallizt, því að við álítum það myndi verða afturför frá því, sem nú er. Viðvíkjandi fyrsta veginum, sem nefndur er í frv., vil ég benda á það, að vegamálastjóri hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að vegurinn um Þrengslin myndi kosta um 700 þús. kr., og myndi þó ekki verða notaður nema sem vetrarvegur. En þar sem þess er gætt, að þetta bara verður vetrarvegur, og mjög dýr, og auk þess undir mikilli snjóhættu, verður að telja, að hann sé ekki sérstaklega heppilegur. Hefir því komið fram uppástunga um, að vegurinn ætti heldur að liggja meðfram ströndinni, þar sem snjóþyngsli eru minni. Getur nú ríkisstj. valið um, hvort hún vill heldur byrja á veginum um Þrengslin eða ráðast í snjólausu leiðina meðfram sjónum. Ég held, að með þessu frv. sé stj. í fyrsta sinni gefinn kostur á að taka upp heppilegri vetrarveg en um Þrengslin. Annars vil ég ekki orðlengja um þetta mál að sinni, en legg til, að því verði vísað til samgmn.

*Jón Baldvinsson: Það má segja, að því nær á hverju þingi séu fluttur till. um breyt. á vegal. Menn vilja láta lögfesta sem ríkisvegi hinar og aðrar brautir, sem þeir kunna að hafa sérstakan áhuga fyrir. Hefir þetta venjulega byrjað svo, að einn þm. hefir borið fram till. um vegarspotta handa sínu kjördæmi, og svo hafa allir komið og hengt sig aftan í, þar til till. þessar voru orðnar margar bls. En þetta frv. er frábrugðið því, sem venjulega hefir verið. Við hv.þm. S.-Þ. höfum tekið þann kost að taka allmarga vegi upp í frv., Og geri ég ráð fyrir, að menn muni geta verið ánægðir með það, það sem það nær. En eins og hv.þm. S.-Þ. tók fram, teljum við mikilvægasta till. um að lögfesta leiðina um Hafnarfjörð, Krýsuvík og Selvog austur í Ölfus. Að því er snertir vegal. og vegagerð í landinu, hefir langmest verið um það rett, hvernig tryggja mætti samgöngur milli hinna fjölmennu bæja við Faxaflóann og hinna fjölmennu sveita á Suðurlandsundirlendinu með góðu vegarstæði, sem gæti verið fært bæði vetur og sumar, svo að duttlungar veðursins þyrftu ekki að ráða því, hvort hægt væri að halda uppi samgöngunum eða ekki. Viðskipti þarna á milli eru nú orðin svo mikil, að full þörf er á daglegum samgöngum, sem hægt sé að halda uppi allan ársins hring. Ég efast um, að nokkurntíma hafi verið stungið upp á möguleika til að tryggja þessar samgöngur á eins heppilegan hátt og í þessu frv. Þó að ég sé ekki sjálfur kunnugur þessari leið, hefi ég átt tal um hana við kunnuga menn, sem segja mér, að síðan 1882 hafi ekki fest þar snjó. Þessi leið, sem fyrst og fremst hefir verið hugsuð sem vetrarvegur, er að vísu nokkuð löng, en þegur þess er gætt, hve oft er erfitt að komast yfir Hellisheiði, ætti það að vera tilvinnandi að leggja jafnvel helmingi lengri veg. Það er kunnugt, að Hellisheiði er oft ófær í veðraham á vetrum, og jafnvel þótt slarkfært sé, eru bílar marga klukkutíma að brjótast yfir heiðina frá Kömbum og vestur að Kolviðarhól, svo að þótt þeir yrðu að fara margfalt lengri snjólausa leið, myndi það oftast taka miklu skemmri tíma. Raunar hefir fleira verið hugsað í þessu máli en það eitt að tryggja samgöngurnar við Suðurlandsundirlendið. - Margir segja, að þó að Hellisheiði sé ófær, þá myndi oftast vera hægt að fara Þingvallaveginn, ef hægt væri að koma honum í samband við Ölfusið, því að þar myndi oftast snjólaust. Þetta er nú lítið styttri leið en vegurinn suður með, en auk þess hefir þessi fyrirbugaða leið þann kost, að hún liggur svo að segja öll um ræktanlegt land. Þarna eru byggðir, og eru líkur til, að þar rísi upp allmörg býli, ef ræktun verður aukin. Yfirleitt finnast mér svo margar stoðir renna undir þessa till., að sjálfsagt sé, að Alþingi samþ. hana. Ég vil ekki rekja alla þá vegakafla, sem stungið er upp á að taka í tölu þjóðveg. Eg skal játa, að þó að ég sé flm. að þessu frv., er ég ekki nauðakunnugur öllum brautum, sem þar koma til greina, þótt ég hinsvegar hafi tekið trúanlegt það, sem mér hefir verið sagt. Eg er þó nokkuð kunnugur svokölluðum Útnesvegi, sem liggur frá Ólafsvíkurvegi og ætlazt er til, að nái út á Sand. Þetta er alllangur vegur, og lengstur hluti hans þyrfti ekki fyrst um sinn að vera nema ruðningur. Liggur leiðin yfir hraun, svo að líkur eru til, að skemmdir á veginum yrðu ekki miklar og viðhald ódýrt. En við þetta kæmust Sandur og Ólafsvík í vegasamband, en þar eru, eins og kunnugt er, á annað þús. manns. Við þetta myndu líka margar verstöðvar komast í vegasamband. Er því meiri nauðsyn á slíkum vegi sem samgöngur á sjó eru þarna erfiðari, og segja má, að hafnargerð sé þarna lítt vinnandi verk vegna kostnaðar. En landvegur, sem flesta vetur væri fær til Borgarness, væri mikið hagræði fyrir þorpsbúa þessa, sem oft draga svo mikið verðmæti úr sjónum. Ég vænti þess, að hv. samgmn. veiti þessu máli fyllstu athygli og láti ekki dragast að vísu því áfram. Ég teldi það skaða mikinn, ef málið næði ekki fram að ganga í aðalatriðum. Hinsvegar tek ég fúslega til greina brtt., sem á rökum eru byggðar. Ég vil að lokum ítreka það, að ekki eru líkur til, að vegurinn um Þrengslin gefist betur en vegurinn um Hellisheiði, og eru líkur til, að hann verði jafnoft ófær og hinn. Því væri ekki úr bætt, þótt ráðizt væri í að leggja þann veg með ærnum kostnaði. Hinsvegar býður vegur sá, sem við stingum upp á, eins mikið öryggi og hægt er að krefjast, ef á annað borð er hægt að komast nokkuð út úr bæjunum fyrir snjó. Gæti jafnvel verið mikill snjór í Mosfellssveit og hér í kringum Rvík og þó snjólaust á þeim slóðum, sem vegur þessi á að liggja um. Finnst mér engin ástæða til að rengja þaulkunnuga menn, sem segja, að þar hafi varla fest snjó síðan 1882.

1) Hv: Að vísu felst ósamræmi við lögin í þessari brtt ef hún er samþ., þar sem smærri kauptún geta fengið rétt til hlutfallskosninga, þó að hin stærri fái það ekki, en í þeirri von, að það verði lagfært í Ed., segi ég já.

2) JG: Með sama formála og hv. 2. þm. Reykv. segi ég já.

*Gísli Guðmundsson: Það er vitanlega misskilningur hjá hv.þm., að hér sé aðeins um að ræða einhvern sérstakan fjörð á Austurlandi. Þessi ákvæði eru almenn. Það, sem þetta mál fjallar um, er það, hvort eigi að leyfa mönnum að veiða með nót í netalögum landeiganda, þ. e. a. s. það skammt frá landi, að það telst til landareignar þess, sem landið á. Áður en tilskipunin um síldar- og ufsaveiði með nót 1872 var sett, var slík veiði algerlega óheimil. En tilskipunin 1872 rýmkaði þetta þannig, að þessi veiði var heimil, en þá skyldi koma landshlutur fyrir, enda er það algild regla, að ef eignarréttur manna er eitthvað skertur að tilhlutun hins opinbera, þá verði bætur að koma fyrir. Þetta er það, sem tilskipunin frá 1872 um síldar- og ufsaveiði með nót gerði ráð fyrir, en þetta vill hv. 3. landsk. afnema. En meiri hl. þingsins féllst á það á síðasta þingi, að ekki gæti komið til mála, að gengið væri á þennan rétt landeiganda, án þess að þar kæmu venjulegar bætur fyrir. - Ég vildi aðeins rifja þetta upp til viðbótar mínum orðum áðan, en ég sé annars ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta mál.

Flm. (Sigurður Einarsson) Í 1. nr. 105 frá 3. maí 1935 er svo að sjá, að felld hafi verið úr gildi heimild, sem var í hinum eldri l. um ræktunarsjóð Íslands, um að lán til íbúðarhúsa, peningshúsa og hlöðubygginga mættu vera afborgunarlaus fyrstu fjögur árin. Þessi upptalning er í gr., sem skipt var í 4 stafliði, en með l. frá 1935 er bætt inn í hana lánum til rafmagnsstöðva. Virðist þá klausan, sem á eftir upptalningunni fer, hafa verið tekin óbreytt upp úr eldri 1. Verður gr. þar af leiðandi ekki skilin annan veg, ef ekki er annarsstaðar heimild í þessu efni, en að það hafi verið vilji löggjafans að svipta þessi lán, sem nú eru undir stafl. e., þeim hlunnindum, sem þau höfðu eftir eldri lögum. Ég vildi leyfa mér að fara þess á leit, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. landbn. til athugunar. Það getur verið, að svo sé hér um hnútana búið, að þetta komi ekki að sök, en ég fæ þó ekki betur séð en að betur færi á, að þessi breyt. sé gerð á lögunum.

Flm. (Gísli Guðmundsson) Þetta frv. er flutt samkv. áskorun almenns borgarafundar á Raufarhöfn í febr. í vetur. Eins og grg. frv. ber með sér, eiga íbúarnir þar og í nágrenninu mjög erfitt um læknissókn. Þeir verða að sækja yfir langa og erfiða heiði til Kópaskers, eða mjög langa leið á sjó, og kostnaður við læknisvitjanir svo mikill, að hann má heita ókleifur. Rökin fyrir öllu þessu eru nánar rakin í fskj., er nefnd sú hefir samið, er kosin var á borgarafundinum. Ég vil bæta því við, að til Raufarhafnar kemur fjöldi skipa, sem oft hafa sjúklinga innanborðs, og auk þess er þar nú rekin stofnun, sem slysahætta fylgir, þar sem síldarbræðsluverksmiðjan er. - Auk þess er nú heilsufar íbúanna orðið það athugavert, að landlæknir sendi lækni þangað til að athuga útbreiðslu berklaveiki, og komst hann að þeirri niðurstöðu, sem tjáð í er í 5. lið fylgiskjalsins, að veikin væri óðum að breiðast út. Ég óska þess, að máli þessu verði að loknum umr. vísað til allshn., og taki hún það til velviljaðrar athugunar og afgreiðslu svo fljótt, að það geti fengið lögfestingu á þessu þingi.

Flm. (Páll Þorbjörnsson) Ég veit ekki, hvort ég á að biðja afsökunar á því, að ég spurði ekki hv.þm.N.-Þ. um leyfi til þess að flytja þetta frv. En líklega sleppi ég því í þetta sinn. Hann sagði, að hv.þm. hefði ekki verið það ljóst 1934, er þeir samþ. frv. sama efnis, hvað var á ferðinni. Ég vil nú ekki trúa því, að þetta sé satt um þessa hv.þm., þótt það geti átt við hv.þm.N.-Þ. Hv. 2. þm. S.-M. flutti svo á þinginu 1935 frv. um afnám laganna, að því er ég ætla einkum fyrir þrábeiðni eins manns á Austfjörðum. En fiskiþingið leggur áherzlu á það, að efni frv. sé lögleitt aftur, einmitt af því, að hætta sé á, að veiðimenn verði lagðir í einelti á einstöku firði á Austurlandi. En meðal fulltrúanna á fiskiþinginu, sem samþ. um þetta einróma áskorun, var einmitt sonur þess manns, sem fastast lagði gegn málinu í fyrra. Þótt hv.þm.N.-Þ. vilji drepa málið frá 2. umr., vona ég, að fáir verði með svo óvanalegri málsmeðferð, ekki sízt þar sem hv.þm.N.-Þ. segir, að þingmenn hafi ekki athugað málið nægilega 1934. Vil ég leggja til, að málinu sé að lokinni umr. vísað til nefndar þeirrar, þar sem hv.þm.N.-Þ. á sjálfur sæti.

*Gísli Guðmundsson: Ég verð að láta undrun mína í ljós yfir því, að þetta frv. skuli vera komið fram, því síðast er málið var hér til meðferðar, fékk það þá útreið, að hv.flm. hefði átt að vera ljóst, að þýðingarlaust væri að koma fram með það aftur. Frv. þetta var samþ. hér á þingi 1934, vegna þess að þingmenn höfðu ekki gert sér grein fyrir því, hvað um var að vera. En fljótlega varð það öllum ljóst, að lögin gátu ekki samrýmzt ákvæðum stjórnarskrárinnar, þar sem þau voru augljóst brot á friðhelgi eignarréttarins. Því var þegar á næsta ári samþ. með miklum meiri hl. í báðum d. að afnema þessi ólög. Ég get ekki greitt frv. sem þessu atkv. til 2. umr., þótt ég sé ekki vanur því að varna málum að komast þangað. Ég get ekki séð, að það sé til míns annars en að tefja tíma þingsins.

Frsm. 1. minni hl. (Finnur Jónsson) Hv. þm.N.-Þ. hefir nú rakið sögu löggjafarinnar um þessi mál, eins og hann var reyndar búinn að gera í sínu nál. En einn gleymdi þó sá hv.þm., nefnilega því, að rekja sögu fiskveiðanna jafnhliða því, sem hann rakti sögu löggjafarinnar. Hann gleymdi að geta þess, að þegar l. um héraðabönnin voru sett, þá var mjög ábatavænlegt að veiða þorsk, því að þá þekktu landsmenn ekki kolamiðin og kunnu ekki að nota þetta veiðarfæri. Hv. þm. hefir líka gleymt að geta þess, að þá var fiskútflutningur til Bretlands alls ekki takmarkaður. Þá var hægt að nota þau veiðitæki, sem til voru í landinu, með góðum árangri, án þess að taka upp ný. En nú er svo komið, að í kringum allt land er fjöldi sjómanna, sem ekki hefir nein ráð til að bjarga sér nú um hábjargræðistíminn. Þessu hefir hv.þm.N.-Þ. öllu gleymt. Þetta atvinnuleysi stafar af þeim breyt., sem orðið hafa á fiskveiðum og fiskútflutningi á síðastl. árum. Og það er þessi sögulega staðreynd, sem hv.þm.N.-Þ. annaðhvort þekkir ekki eða vill ekki horfa á. Og mér er nær að halda, að hann þekki hana, en vilji bara ekki horfa á hana, því að hann er svo blindsýnn á þetta, að hann segir, að atvinna landsmanna eigi ekki og megi ekki koma neitt til greina, þegar rætt sé og ákvarðað um þessi mál. Ég vil nú spyrja þennan hv.þm.: Til hvers hafa verið sett ákvæði um að friða landhelgina á undanförnum árum? Ég get vitanlega svarað þessari spurningu sjálfur, því að það vita allir, að landhelgin hefir verið friðuð til þess að vernda á þann hátt atvinnumöguleika landsmanna. En þegar friðun landhelginnar er komin á það stig, að hún spillir atvinnu landsmanna, þá er það alveg sjálfsagður hlutur að breyta löggjöfinni um landhelgisfriðunina og rýmka heimildirnar. Þessi hv.þm. sagði, að það væri varhugavert að rýmka nokkuð um heimildir til veiða í landhelgi. En ég er einnig þeirrar skoðunar, að varhugavert væri að rýmka um þær, ef sú rýmkun yrði til þess að skaða fiskveiðar landsmanna í nútíð eða framtíð. Og í sambandi við þessa kenningu sína um, að við eigum að vernda okkar landhelgi vel, þá heldur þessi hv.þm. því fram, að það sé nauðsynlegt að fá fært út þessi friðuðu svæði. En hvaða svæði eru það, sem hafa verið ófriðuð fyrir dragnót? Það eru einmitt hrygningarsvæðin kringum landið, Faxaflói, Breiðafjörður og sjórinn fyrir Suðurlandi, sem ekki hafa verið friðuð fyrir dragnót, nema til 15. júní. En frá 15. júní til 30. nóv. eru þessi svæði ófriðuð fyrir dragnótinni. Þetta, að búið er að taka einmitt aðalhrygningarsvæði þorsksins og ófriða það fyrir dragnót, bendar á, að á hæstv. Alþingi hafi ráðið sá skilningur, sem er alveg réttur, að dragnótin spilli í engu fyrir veiðum á öðrum fiski en þeim, sem hún veiðir, en dragnótin er höfð svo stórriðin, að hún er óskaðleg fiskseiðum. Viðvíkjandi því, að það séu nokkuð sambærileg veiðarfæri dragnótin og botnvarpan, vil ég segja að slíkt er endemisfjarstæða, og furðar mig mjög á því, að nokkur hv.þm. skuli leyfa sér að bera þá vitleysu fram á hæstv. Alþingi. Það er vitað um botnvörpuna, að hún rífur ákaflega mikið upp botninn. Aftur á móti er ekki hægt að nota dragnótina nema á sandbotni. Botnvörpuveiðar skemma mjög sjávargróður og eyða smáseiðum og öðru slíku, en dragnótin er hinsvegar algerlega skaðlaust veiðarfæri. Og það væri æskilegt, ef hv.þm.N.-Þ. vill ekki trúa mér í þessu efni, að hann þá vildi leita álits þeirra tveggja fiskifræðinga, sem við eigum, um þessa hluti. Þeir eru báðir sammála um, að dragnót sé algerlega óskaðlegt veiðarfæri fyrir aðra fiska en þá, sem eru svo stórvaxnir, að þeir geta ekki smogið hina stóru möskva dragnótarinnar. Hv. þm.N.-Þ. vildi halda því fram, að þeir, sem ekki kynnu að nota dragnót, væru bezt fallnir til að dæma um það, hvort dragnótin sé skaðleg eða ekki. m. ö. o., að þeir, sem ekki þekkja þetta veiðarfæri, ættu að dæma um verkanir þess. Ég sé satt að segja ekki ástæðu til að andmæla þessu. Ég rifja þetta bara upp til þess að sýna hv.þd., hvað þetta er hlægilegt. Fyrst hv.þm.N.-Þ. er svo kunnugur dragnótaveiðalöggjöf Dana og Svía eins og hann læzt vera, þá vildi ég skora á hann að færa hér sönnur á, að kolamiðin séu friðuð þar á öðrum tímum en hrygningartíma kolans. Það er auðvitað alkunnugt, að Danir friða viss svæði fyrir dragnótaveiðum, en þeir friða þau ekki nema á hrygningartíma kolans. Svo opna þeir sína landhelgi fyrir þessum veiðum á þeim tímum, er þeir álíta, að hagkvæmt sé að veiða kolann. Og það er það og ekkert annað, sem farið er fram á með flutningi þessa frv. Kolinn hefir alstaðar kringum allt landið lokið sinni hrygningu á þeim tíma, sem farið er fram á í frv., að megi nota þetta veiðarfæri á. Um þetta getur hv.þm.N.-Þ., ef hann ekki trúir mér, fengið upplýsingar líka hjá fiskifræðingum okkar, sem báðir eru sammála í þessu efni. Nú er það svo, að af ástæðum, sem ég er sammála hv.þm.N.-Þ. um, mundi ég ekki vilja opna landhelgina fyrir togaraveiðum, af því að það yrði meiri skaði að því fyrir landsmenn en gagn að leyfa slíkar veiðar. Hinsvegar er ég sannfærður um, að miklu meira gagn en skaði mundi vera að því að opna landhelgina fyrir dragnótaveiðum á þeim tíma, sem tekinn er fram í frv. Þess vegna legg ég til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Annars verð ég nú að segja, að það hafa ekki fram að þessu komið fram frá 2. minni hl. sjútvn. nein þau rök, sem geri það að verkum, að nokkur hv.þdm. geti sannfærzt um réttmæti þeirrar kröfu, að Alþingi eigi lengur að láta þessa úreltu löggjöf vera í vegi fyrir því, að fjöldi landsmanna, sem nú er atvinnulaus og hefir engar tekjur nú um hábjargræðistímann, geti fengið sæmilegar tekjur með því að stunda dragnótaveiðar. Reynsla sú, sem komin er af þeim svæðum, sem þegar er búið að opna fyrir dragnótaveiðum innan landhelgi og staðið hafa þannig opin nokkur undanfarin ár, sannar, að þessar dragnótaveiðar þar hafa engin áhrif til skaða fyrir aðrar fiskveiðar. Ég harma þá afstöðu, sem hv.þm.N.-Þ. hefir tekið í þessu máli, því að mér dettur ekki í hug að halda, að hv.þm.N.-Þ. sé svo skilningssljór á þessi mál, að hann haldi fram því sama sem haldið hefir verið fram í opinberum blöðum hér í bænum, að dragnótin veki svo mikla undrun og skelfingu meðal fiskanna í sjónum, að m. a. hafi síldin tekið sig til vissan hluta haustsins og haldið sig í Herdísarvík, af því að verið var að skurka með dragnót einhversstaðar í Miðnessjó, eins og ég hefi lesið í Morgunblaðinu. Ég veit, að hv.þm.N.-Þ., sem er alinn upp í sveit, þekkir það áhald, sem stundum er haft til þess að reka með hesta, hrossabrestinn. Og ég vona, að hv.þm.N.-Þ. sé ekki svo glámskyggn á þessa hluti, að hann haldi, að dragnótin sé einskonar hrossabrestur í landhelginni, þannig að hún fæli alla fiska, sem nærri eru, þegar verið er að nota hana til veiða. Hv. þm.N.-Þ. hefir á engan hátt gert tilraun til að afsanna þá staðhæfingu mína, að kolinn sé svo mörgum sínum verðmætari útflutningsvara en þorskur, að það sé í rauninni mesta fásinna að banna mönnum að stunda kolaveiðar, þegar þeim er ómögulegt að stunda þorskveiðar með góðum árangri, eins og reynsla undanfarinna ára hefir sýnt og sannað.

Flm. (Sigurður Einarsson) Það má vel vera, að svo sé háttað um lánveitingar úr ræktunarsjóði, að litla þýðingu hafi, hvort frv. er samþ. eða ekki, en mér finnst þó ekki ástæða til að rýra ákvæðin um, að þessi lán megi vera afborgunarlaus. - Óska ég svo, að málinu verði vísað til landbn., og ræður hún þá, hvaða afstöðu hún tekur.

Flm. (Páll Þorbjörnsson) Það er óþarfi að hafa langa framsögu fyrir þessu frv. Það er shlj. frv., sem flutt var 1934 og varð þá að lögum, en voru afnumin á næsta þingi á eftir af einhverjum óskiljanlegum ástæðum. En nú hefir síðasta fiskiþing samþ. einróma áskorun um það, að taka ákvæði frv. í lög aftur, og samkv. þeirri áskorun flyt ég þetta frv. nú. Þegar tilskipun um síldar- og ufsaveiði með nót var sett 1872, var herpinótin ekki til sem veiðarfæri hjá oss. Þetta mál horfir því allt öðruvísi við nú, enda hefir það alls ekki verið tilgangur hinna eldri laga að torvelda veiðina, eins og þau gera nú, ef þeim er beitt út í æsar. Auk þess er augljóst, að hin gamla löggjöf getur aldrei orðið nema til málamynda, og leiðir ávallt til leiðinda að krefja landshlutar af síldveiðaskipi, enda orkar ávallt nokkurs tvímælis, hvar veiðin hafi fengizt. Ég held líka, að ákvæðum gömlu laganna sé mjög sjaldan beitt nú orðið, enda tæplega gengið á rétt landeigenda, þótt skip fari inn fyrir netalög. - Eins og ég sagði áðan, hefir fiskiþingið mælt einróma með efni frumvarpsins.

*Frsm. 2. minni hl. (Gísli Guðmundsson): Ein, og hv.þm. Ísaf. tók fram, hefir sjútvn. ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa frv. Við hv. 6. þm. Reykv. leggjum til, að það verði fellt, og skal ég í því sambandi vísa til nál. á þskj. 166, sem við höfum gefið út, þar sem er í höfuðdráttum rakin saga málsins hér á Alþingi. Það er um langan tíma búið að vera hér mikið deilumál, hvort dragnótaveiðin skuli leyfð eða ekki. Fyrst þegar löggjöf um þetta var sett, var einstökum héruðum gefinn kostur á, með leyfi ráðh., að banna dragnótaveiði út af hlutaðeigandi héruðum. Eftir þessum l., sem eru frá 1923, bönnuðu mörg héruð dragnótaveiðar á fjörðum og flóum. En með nýjum 1. frá 1928, um bann gegn dragnótaveiði í landhelgi, er veiðileyfið almennt bundið við i. sept. til 1. des., en algerlega bannað hina 9 mánuði ársins. Auk þess eru héraðabönnin einnig látin haldast á þessum tíma. 1. sept.–1. des., ef stjórnarráðið samþ. Á þessum l. frá 1928 hafa svo verið gerðar ýmsar breyt. síðan, en aðalbreyt. var gerð með bráðabirgðalögum frá 1932, þar sem veiðitíminn var rýmkaður allverulega. En þessi bráðabirgðalög voru felld á Alþingi 1933, en hinsvegar samþ. breyt., sem var í því fólgin, að á allstórum hluta landsins, eða svæðinu frá Hjörleifshöfða til Látrabjargs, skyldu dragnótaveiðar leyfðar í landhelgi frá 15. júní til 30. nóv. Og héraðabönn var ekki hægt að setja á þessu svæði. Aftur á móti skyldi heimilt að setja héraðabönn í hinum hluta landsins. Þessi lagabreyt. átti að gilda aðeins til ársloka 1934, en var á Alþingi 1934 framlengd til tveggja ára. Mætti sú framlenging mjög mikilli mótspyrnu, hvað þá ef rýmka hefði átt frá því, sem nú er. Þau ákvæði, sem nú gilda um dragnótaveiðina, eru því þessi: 1. Á svæðinu frá Hjörleifshöfða vestur til Látrabjargs eru leyfðar dragnótaveiðar í landhelgi frá 15. júní til 30. nóv. (5½ mánuð). Veiðirétturinn á Faxaflóa og Breiðafirði er þó takmarkaður við skip úr tilteknum lögsagnarumdæmum. 2. Annarsstaðar við landið er dragnótaveiði bönnuð 9 mánuði, en leyfð í 3 mánuði, nema á þeim svæðum, sem héraðabönnin taka til. Þar er veiðin alveg bönnuð. En í frv. því, sem hér liggur fyrir, er farið fram á að lengja hinn almenna veiðtíma um 2½ mánuð, þannig að hann verði við landið allt 5½ mánuður, eða frá 15. júní til 30. nóv., eins og nú er við nokkurn hluta landsins, og að héraðabönnin verði algerlega afnumin. Þessa breyt. vill fyrri minni hl. sjútvn. samþ., en við hv. 6. þm. Reykv. getum ekki á það fallizt. Ég vil í þessu sambandi fyrst og fremst vekja athygli á því, sem öllum hv.þm. ætti að vera ljóst, hve mikils virði okkur Íslendingum er landhelgin og hversu mikil nauðsyn er á því að fara gætilega í að rýmka um hana eða draga úr þeirri verndun, sem l. veita. Þá vil ég vekja alveg sérstaka athygli á því atriði, sem kemur fram í nál. á þskj. 149 og frsm. fyrri minni hl., hv.þm. Ísaf., lagði aðaláherzlu á og talaði nálega eingöngu um, hve verðmikinn fisk væri hægt að fá á þann hátt að leyfa dragnótaveiði í landhelginni. Hv. þm. gerði samanburð á verði þorsksins, sem er aðalútflutningsvara sjávarútvegsins, og verði kolans, og taldi þess vegna óverjandi að láta tækifæri til að veiða hann ganga úr greipum útgerðarinnar. En ég verð að segja, að þessi rök nálgast mjög að vera óframbærileg í þessu máli. Mér virðist það ekki vera frambærileg rök eða yfirleitt hægt að tala um það, hvort mikið eða lítið sé hægt að hafa upp úr því í bili að draga úr verndun landhelginnar. Það má t. d. benda á, að íslenzku togararnir fá miklu verðmeiri fisk í landhelginni og þess vegna freistast þeir til að fara þangað endur og sinnum. En ég býst ekki við, að hv.þm. telji það nægilega ástæðu til þess að leyfa þeim óhindraða veiði í landhelginni. Þess vegna eru það alls ekki frambærileg rök, hvað hægt er fyrir útgerðina að hafa upp úr þessu í bili. Ég segi í bili, því að allt bendir til þess, álit fiskimanna og þeirra, er þekkingu hafa í þessum efnum, að slík rýmkun á löggjöfinni, með afnámi héraðabannanna yrði til stórtjóns í náinni framtíð. Og vitanlega er það aðalatriðið, sem mestu máli skiptir í þessu efni, hvað menn álíta um það, hversu miklum eða litlum skemmdum dragnótin veldur. Hv. þm. Ísaf. benti á það og vildi telja það rök fyrir sínu máli, að fiskimenn á hinum og öðrum stöðum á landinu hefðu breytt nokkuð skoðun á þessu máli, þannig að ýmsir, sem áður hefðu verið mjög á móti notkun dragnótar, væru nú orðið með þessari rýmkun. Og hv.þm. sagði, að þetta hefði orðið samhliða því, sem þessir menn hefðu sjálfir eignazt dragnætur til þess að nota fyrir sjálfa sig. Ég verð nú að segja, að ég lít þannig á, að þessi staðreynd, að svo miklu leyti sem hún er rétt, tali á móti málstað hv.þm. Ísaf., en ekki með. Ég ætla, að það muni flestum þykja trúlegt, að þeir menn, sem ekki nota né hafa í hyggju að nota dragnót, séu óhlutdrægari um þessa hluti heldur en þeir, sem hafa eignazt þetta veiðitæki og þykjast þurfa að fá tækifæri til að nota það. Ég er þess fullviss, að um þetta muni fleiri vera á mínu máli en máli hv.þm. Ísaf. Þessi rök hv.þm. Ísaf. virðast mér því til stuðnings málstað okkar, sem ekki viljum rýmkunina, sem í frv. felst, um heimildina til dragnótaveiða. Ég skal ekki fjölyrða um þá staðhæfingu hv.þm. Ísaf., að dragnótaveiðalöggjöfin sé brotin hér við land. En ég vil aðeins taka undir það, sem hann reyndar sjálfur mælti um leið og hann skýrði frá þessu, að þegar menn verða þess varir, að landhelgislöggjöfin sé brotin, þá er það náttúrlega ekki það eðlilegasta ráð að afnema lögin, til þess að ekki sé hægt að brjóta þau, heldur hitt, að koma á löggæzlu, til þess að löggjöfin sé ekki brotin. Þegar um það er að ræða, hvort rýmka skuli um landhelgislöggjöfina að þessu leyti, þá er ekki úr vegi að íhuga það, hvernig aðrar þjóðir, sem svipað stendur á um, fara að í þessu efni. Mér er kunnugt um það, að í Danmörku, þar sem menn þekkja ákaflega vel til þess, hvaða áhrif þetta veiðarfæri hefir, hafa einmitt verið leidd í 1. ákvæði mjög svipuð þeim, sem gilda í ísl. löggjöf um þetta efni. Okkur her mjög að líta á, hvað Danir álíta sjálfsagt í þessu efni, því að eins og hv.þm. Ísaf. tók fram, hafa þeir mikla þekkingu á þessu veiðarfæri og áhrifum þess. Eg veit líka, að í Svíþjóð eru svipuð ákvæði í 1. um þessar veiðar eins og hér eru. Aftur á móti munu í Noregi vera rýmri lagaákvæði en hér viðvíkjandi þessum veiðum. Mér er líka kunnugt um það frá fjölda norskra sjómanna, sem bera skyn á þetta, að komið hefir áskorun til norska Stórþingsins um að setja strangari löggjöf um þessar veiðar en þar er nú. Það er þess vegna sama, hvar gripið er niður í þessu máli. Ef litið er á rök þau, er fyrri minni hl. sjútvn. ber fram, þá eru þau veik, því að í þeim rökfærslum er lögð höfuðáherzla á atriði, sem að réttu lagi má ekki ráða né hafa áhrif á úrskurð hæstv. Alþingis á þessu máli. Sama er um það að segja, ef litið er á það, sem fiskimenn í landinu segja um þessa hluti, því að þá kemur í ljós, að fiskimenn, sem helzt má ætla, að láti í ljós óhlutdrægt álit um þessa hluti, álíta dragnótina skaðlega og álíta, að það beri að takmarka notkun hennar sem mest. Ef litið er til nágrannaþjóða okkar, þá sýna þeirra gerðir í þessum málum, að þær álíta, að hér þurfi mikillar varúðar að gæta. Skal ég svo ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni. En ég vænti, að afstaða hæstv. Alþingis hafi ekki breytzt frá því, sem verið hefir á undanförnum árum, þannig að það reynist ekki mögulegt fyrir flytjendur þessa frv. að koma nú fremur en áður því til vegar, að landhelgin verði opnuð fyrir dragnótaveiðum, eins og flm. frv. vilja vera láta.

Frsm. 1. minni hl. (Finnur Jónsson) N. hefir klofnað í þessu máli. Tveir nm., þeir hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm.N.-Þ., legga til að fella frv., en hv. 3. landsk. og ég viljum samþ. það. Einn nm., hv.þm. Vestm., er fjarstaddur og getur því ekki veitt frv. það brautargengi, sem hann er vanur, þegar mál sem þetta koma fyrir hv. deild. Þau ákvæði, sem nú gilda um dragnótaveiðar, eru, að almennt er dragnótaveiði ekki leyfð nema frá 1. sept. til 30. nóv., með þeirri undantekningu, að á svæðinu frá Hjörleifshöfða að Látrabjargi er veiðin leyfð frá 15. júní til 30. nóv. ár hvert, þó svo, að á Breiðafirði og Faxaflóa er veiðin aðeins heimil þeim skipum, sem skrásett eru innan flóanna. Auk þessa er heimilt með héraðasamþykktum að loka alveg ákveðnum svæðum á þeim tímum, sem veiðin er annars leyfð almennt. - Í frv. er lagt til að lengja veiðitímann um 2½ mánuð, svo að hann verði um land allt 5½ mánuður. frá 15. júní til 30. nóv., og verða þá héraðabönnin þar með afnumin. Eins og nú er komið málum sjávarútvegsins, er mikið undir því komið, að sá skipastóll, sem til er, notist sem mestan hluta ársins. En nú er vitanlegt, að tilfinnanlegur misbrestur er á því og að mörgum skipum er lagt upp hluta úr árinu, vegna þess að þeim er ekki heimilt að stunda þann veiðiskap, sem helzt væri arðbær þann tíma. Einkum vill á því bera, að mikill hluti vélbátaflotans liggi ónotaður tímunum saman, og þá sérstaklega minni bátarnir, en það er enginn vafi á, að fyrir þá væri hagkvæmt að stunda dragnótaveiði nokkurn hluta ársins, og að það gæti orðið mjög arðvænlegt, ef rýmkað væri um veiðileyfin. - Í þessu sambandi má benda á, að markaður okkar fyrir ísfisk í Bretlandi er takmarkaður við magn og er nú fylltur að miklu leyti með verðlitlum þorski, sem greitt er fyrir komið um borð í skip 7–9 aur. kg., og þó telja þeir, sem kaupa, sig oft skaðast. Það er alkunnugt, að þorskur, sem fluttur er út í ís, selst oft fyrir svo lágt verð, að það borgar stundum ekki flutningsgjaldið. Af þessu má sjá hvaða vit er í því að loka svo landhelginni, að ekki sé hægt að veiða kolann, sem er verðmesti fiskurinn, en fylla kvótann í Bretlandi með verðlitlum þorski. Verðmunur á kola og þorski er ca. 26 aurar á kg., þannig að þegar þorskurinn er seldur á 7–9 aura, selst kolinn 35 aura kg., kominn um borð í skip. Auk þess hefi ég aldrei heyrt kvartað um skaða af því að kaupa kola, og mun það eins algengt, að menn hagnist á því að kaupa hann fyrir 35 aura, eins og hitt, að menn skaðist á að kaupa þorsk fyrir 7–9 aura kg. Það mun vera svo, að l. um bann gegn dragnótaveiðum í landhelgi og héraðssamþykktirnar hafa verið sett svo þröng sem raun er á af hræðslu við samkeppni um veiðina frá sambandsþjóð okkar, Dönum. Þeir hafa stundað hér veiði um mörg ár og eru því kunnugir veiðiaðferðum og botnlagi. Mun því hafa verið óttazt, að Íslendingar stæðust ekki samkeppnina. En nú síðan opnað var svæðið frá Hjörleifshöfða til Látrabjargs og Íslendingar hafa kynnzt veiðiaðferðum og botnlagi, er ég viss um, að þeir eru það meiri veiðimenn - að Dönum ólöstuðum -, að þeir eru fullkomlega samkeppnisfærir. Og þar sem héraðabönnin eru, eins og ég hefi sagt, sett með tilliti til Dana, er nú svo komið, eftir að Íslendingar hafa um nokkurt skeið stundað kolaveiðar, að öllum ætti að vera ljóst, að héraðabönnin eru óhæfileg höft á framtakssemi og sjálfsbjargarviðleitni sjómanna, og því sjálfsagt að afnema þau. Reynslan hefir sýnt, að alstaðar þar, sem notuð hefir verið dragnót, hefir hún reynzt ódýrt veiðarfæri, og þeir, sem þá veiði hafa stundað, gert það með betri árangri en þeir, sem við aðra veiði hafa fengizt á sama tíma, auk þess sem bátar, sem annars hefðu staðið uppi, hafa og þannig veitt mönnum atvinnu, sem annars hefðu verið atvinnulausir. Ég get bent á glöggt dæmi í þessu efni. Fyrir tveimur árum voru Önfirðingar mjög á móti því að afnema héraðabönnin, en nú hefir reynslan kennt Önfirðingum eins og öðrum, svo að nú, eftir að þeir hafa kynnzt veiðiaðferð og botnlagi, hafa þeir sent áskorun til Alþingis um að afnema héraðabönnin. - Fyrir tveimur árum byrjuðu Eyfirðingar á dragnótaveiði, þótt það væri á ólöglegan hátt, og hafa gert það með ágætum árangri. Þannig mun það vera, að dragnótaveiðin er víða stunduð á ólöglegan hátt inni á lokuðu svæðunum, án þess löggjafarvaldið hafi treyst sér til að framfylgja l. á þann hátt að sekta lögbrjótana. Það má að vísu segja, að það út af fyrir sig, að l. séu brotin, réttlæti ekki nauðsyn þess að afnema þau. En þar sem hér er um að ræða l., sem fara algerlega í bága við hagsmuni sjómanna og útgerðarmanna, með hömlum á kolaveiðinni, verður að krefjast þess, að þau séu tafarlaust afnumin, ekki sízt þegar þess er gætt, að þessi veiði getur verið arðsöm fyrir þann hluta vélbátaflotans, sem annars stendur uppi ónotaður mikinn hluta ársins. Ég get svo vísað til nál. 1. minni hl. sjútvn., þar sem bent er til ummæla og ályktana fiskiþingsins, er mælir með því, að frv. nái fram að ganga með þeirri breyt., sem við leggjum til, að fyrir „15. júní“ komi: 1. júlí. Þá er séð fyrir því, að kolinn sé ekki veiddur um hrygningartímann. Það er upplýst, að fiskifræðingar telja dragnótina óskaðlega ungviði og að hún á engan hátt spilli annari veiði. - Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um málið að sinni, en vona, þar til ég reyni annað, að hv. d. geti fallizt á rök þau, sem fram eru færð í nál. 1. minni hl. á þskj. 149.

Bjarni Ásgeirsson Ég held satt að segja, að þetta frv. sé óþarft, vegna þess að ákvæðin, sem það tekur yfir, eru í raun og veru dauð, og hefir ekki verið framfylgt nema um 1 eða 2 lán. Ég geri þess vegna ekki ráð fyrir, að þó þessum eina lið verði breytt, þá hafi það nokkur áhrif á lánveitingar, þar sem gjaldfrestur er veittur hvort sem er. Það er því sama, hvort frv. er samþykkt eða ekki.