Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ætli það sé ekki rétt í upphafi, vegna þess að umræða um þessa till. fór fram á hv. Alþingi á síðasta eða næstsíðasta fundi Sþ., að lesa tillgr., með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að safna saman og láta vinna úr tæknilegum og náttúrufræðilegum upplýsingum sem nú liggja fyrir hjá ýmsum stofnunum og mundu nýtast við áætlanagerð um vegaframkvæmdir á hálendinu. Einnig fari fram könnun á áhrifum slíkrar vegagerðar á þróun byggðar í landinu með sérstöku tilliti til bættra samgangna milli Suður-, Norður- og Austurlands, svo og á nýtingu náttúruauðæfa hálendisins og ferðamál." Í grg. segir að það hafi alltaf komið upp annað veifið umræður um varanlega vegagerð á hálendinu, en sú umræða hafi einkennst af fordómum og því að tæknilegar og náttúrufarslegar upplýsingar hafi ekki verið til staðar til þess að byggja á, eins og þar stendur. Ég er ekki viss um að fordómarnir hafi upp á síðkastið komið í veg fyrir að þessir hlutir hafi verið kannaðir, en hitt hefur sjálfsagt frekar verið í hugum manna að það væri ekki tímabært að planleggja vegagerð um hálendið á sama tíma og stórir hlutar byggðar væru óvegaðir. Ég vil ekki segja að tillgr. sjálf sé ótímabær á hv. Alþingi, en ég tel að málflutningur flm. eða reyndar beggja flm. sem hér hafa talað sé að vissu leyti ótímabær. Ég tel alveg fráleitt að lagt sé til að það eigi að brjóta upp núverandi samgöngumunstur eins og það er á landinu og að þessi tillögugerð sé vettvangur til þess og þaðan af síður að það séu nokkur rök fyrir því að það sé verið að færa byggðir saman á Íslandi með því að byggja vegi beint yfir hálendið milli aðalþéttbýlisstaða landsins. Ég held að þetta sé hvort tveggja á annan veg en flm. raunverulega meina með tillögunni. Ég held að það sé verið að slíta byggðir í sundur með því að tengja eins og nú stendur með vegakerfi á landinu samgöngur milli Austurlands eða hvað þá Akureyrar og Reykjavíkur yfir hálendið og það sé ekki búið að byggja almennilegan veg yfir svæði eins og Öxnadalsheiði, hvað þá að byggja upp sæmilegt akvegakerfi um byggðir eins og Borgarfjörð, um Snæfellsnes, um Vestfirði, vissar byggðir alls ekki í neinu vegasambandi við akvegakerfi landsins eins og byggð norður á Ströndum, Árneshreppur, og svo mætti lengi telja. Ég get því tekið undir að það sé eðlilegt að skoða þetta mál, en að tengja það því að það eigi að brjóta upp samgöngumunstrið eins og það er tel ég alveg fráleitt. Ég held að ein styrkasta stoð byggðar á Íslandi sé hvernig núverandi samgöngumunstur er eftir að okkur tókst að loka hringveginum kringum landið þegar vegurinn um Skeiðarársand var byggður. En við vitum jafnframt að það vegakerfi og það samgöngumunstur sem við höfum er ekki enn nálægt því nógu vel upp byggt og það er því miður þó nokkuð langt í land að svo verði ef áfram heldur með fjárveitingar til framkvæmda í vegamálum eins og hefur verið á undanförnum árum. Þeir færa það einnig sem rök að það sé æskilegt að stutt sé á milli aðalferðamannasvæða landsins, það séu rök að stutt sé á milli Mývatns og Þingvalla eða að haft sé sem styst á milli Mývatns og Þingvalla, Mývatns og Geysis o.s.frv. Það á kannski ekki að sýna útlendingum annan hluta af okkar ástkæra landi en þessa tvo eða þrjá sérstöku staði. Þetta er fráleit röksemdafærsla í máli eins og þessu og þegar það er byggt á því að þetta sé byggðamál, en hv. þm. Málmfríður Sigurðardóttir sagði að þetta væri tengt byggðastefnu eins heils stjórnmálaflokks á Alþingi. Sú stefna er að mínu mati nokkuð skrýtin og ég hef ekki nokkra trú á að hv. 6. þm. Vesturl. geti staðið að því sem byggðastefnu fyrir Vesturland, Norðvesturland og Vestfirði að það sé æskilegt að tengja aðalþéttbýlissvæði landsins saman á þann hátt sem lagt hefur verið til í málflutningi flm. og ég hef verið að benda á. En það á að skoða málið. Ég get vitaskuld ekki lagst gegn því og það væri í sjálfu sér eðlilegt, en að við horfum á það sem eitthvert jafnrétti í byggð landsins að slík samgöngubót væri gerð tel ég af og frá. Ég tel aftur á móti að það sé nauðsynlegt að gera nokkrar endurbætur á hálendisvegunum og þar vil ég ekki eingöngu nefna Sprengisand. Þar koma vitaskuld til aðrir vegir, Kjölur, Fjallabaksleiðir, Kaldidalur o.fl. Þar er nauðsynlegt að gera tiltölulega smávægilegar viðgerðir, brúa verstu vatnsföllin þar og auðvelda sem flestum að fara þessa leið yfir sumarmánuðina. Það er að mínu mati það verkefni sem við þurfum að vinna að í sambandi við þessa hluti á næstu árum. Og við eigum að leggja til hliðar þá hugmynd að við ætlum að fara að byggja eitthvert nýtt samgöngumunstur upp frá því sem nú er með því að leggja beinan veg milli þéttbýlisstaða á Íslandi.



Hæstv. forseti. Þáltill. sú sem hér liggur fyrir um hálendisvegi og möguleg áhrif þeirra á byggðaþróun sýnist mér reyndar sem slík ekki vera tilefni margra orða. Vissulega má vel skilja áhuga einstakra þm. fyrir skemmtilegum sumarvegi um óbyggðir okkar fagra lands og vissulega gæti hann orðið til hagsbóta fyrir tiltekið landsvæði þann tíma ársins sem hægt væri að halda honum opnum. Vegalagning sú, sem hér er raunverulega lagt til að hefja undirbúningsvinnu við, er að mínu mati vart sjáanlegt verkefni á þessari öld, svo mörg eru óleyst verkefnin á hringveginum og enn fremur í tengingu ýmissa nágrannaþéttbýlisstaða vítt og breitt um landið. Með þessum orðum mínum er ég að vara við að dreifa kröftum og fjármagni meira en nú er varðandi vegamál. Við þurfum alltaf að raða málum í forgangsröð. Ég leyfi mér að minna á nokkur stór verkefni sem fram undan eru. Það er í fyrsta lagi að ljúka lagningu bundins slitlags á hringveginn. Það eru göng um Ólafsfjarðarmúla. Það er tenging Norðfjarðar og Eskifjarðar sem vonandi verður með jarðgöngum. Það er tenging Flateyrar-Suðureyrar-Ísafjarðar sem vonandi verður enn fremur með jarðgöngum. Og ég minni á ónýtt, ég meina ekki vannýtt heldur handónýtt, vegakerfi víða á landinu, á Mýrum t.d., á Snæfellsnesi og víðar. Ég minni líka á svipað ástand vega á Vestfjörðum. Síðast en ekki síst vil ég minna á stórt verkefni sem stytta mun leiðina milli Reykjavíkur og Akureyrar um 45 km. Þar á ég við nýja legu Vesturlandsvegar um Hvalfjörð og Grunnafjörð sem ég tel fullvíst að Alþingi muni setja ofarlega á verkefnalista sinn. Í grg. með till. þeirri sem hér liggur fyrir er auðvitað ekki gert ráð fyrir slíkri styttingu. Þar er t.d. gert ráð fyrir að ef af þessum hálendisvegi yrði mundi vegurinn styttast milli Reykjavíkur og Akureyrar um 70 km, en ætti eftir að úrbætur kæmust á í Hvalfirði og um Grunnafjörð ekki að vera nema 25 km. Ég vil því benda á að það er rétt að taka þær tölur með varúð. Að lokum þetta, hæstv. forseti: Ég tel sjálfsagt að safna saman upplýsingum um þetta mál, eins og segir í fyrri hluta tillögunnar, en ég vara við að leggja út í kostnaðarsamar kannanir sem síðan verða úreltar þegar röðin kemur að framkvæmd, kannski eftir 10 eða 15 ár eða svo.



Hæstv. forseti. Ég byrja á að fagna þessari till. því að það er tími til kominn að ræða vegagerð á hálendinu hér þó mér sýnist á tillögugerð að menn geri sér ekki ljóst hvað hún er komin langt. Ég verð að lýsa undrun minni á sumum þeim ræðum sem hér hafa verið fluttar vegna þess að ég held að þm. hafi ekki gert sér grein fyrir því hvað er búið að byggja mikið vegakerfi á hálendinu. Hér er t.d. ekki minnst á að það er búið að leggja mikinn veg langleiðina upp á Kjöl norðan megin frá Blöndu og það er raunverulega ekki löng leið frá Gullfossi upp Kjalveg yfir Bláfellsháls og norður að hinum nýja vegi. Þannig hafa verið gerð mikil vegamannvirki uppi á hálendinu og miklu betri en sjást víðast hvar í byggð. Á Sprengisandi allt upp að Nýjadal hafa verið byggðir miklu betri vegir en eru í öllum byggðum þessa lands. Þar hafa verið gerð vegamannvirki sem jaðra við landspjöll því að það hafa verið lagðir vegir upp að Eyvindarveri og fleiri stöðum sem deila má um hvort valdi ekki verulegum landspjöllum. Þetta hefur allt verið gert án nokkurs samráðs við Alþingi. Landsvirkjun hefur lagt þessa vegi og hvorki spurt kóng né prest um lagningu þeirra hér á Alþingi. Ég held að það sé einmitt tímabært að menn ræði þessa vegagerð. Það er svo að þegar maður keyrir um hálendið undrast maður þessa miklu vegi þegar litið er svo til byggðs bóls víðast þar sem vegirnir eru mjög takmarkaðir. Ég tel að menn verði að líta á þessa vegi og væri full ástæða til að alþm. kynntu sér betur þá vegagerð sem Landsvirkjun hefur staðið fyrir sem er alveg stórkostleg því að hún er miklu betri en hringvegurinn víða. Ég hef undrast þessa vegagerð löngum. Það hafa vaxið tröllauknir vegir á hálendinu sem enginn veit af og hefur aldrei verið hreyft neinu orði um það á Alþingi að þessir vegir hafi verið lagðir. Ég bendi á að þessir vegir eru langleiðina að tengja Suður- og Norðurland. Ég minntist á Kjalveg, sem á ekki langt í að það sé hægt að tengja hann niður að Gullfossi, og eins er Sprengisandsleiðin. Það er ekki langt í land að þessir vegir verði tengdir við Norðurland, bæði í Skagafjörð og Eyjafjörð, án þess að Alþingi fjalli nokkuð um það. Það mun ekki koma til umræðu á Alþingi, geri ég ráð fyrir, hvort þessir vegir verða lagðir eða ekki því að þeir eru komnir langleiðina og Landsvirkjun ætlar greinilega að halda vegagerð þessari áfram. Væri fróðlegt að fá upplýsingar frá hæstv. iðnrh. um þessa vegagerð sem væri full ástæða til að ræða hér frekar. En við getum tekið undir það sem hv. 4. þm. Vesturl. sagði áðan um að það væri mikið af vegum í byggð sem lægi á að klára. Ég bendi á t.d. að það þarf að tengja hringveginn þannig að lagningu hans með bundnu slitlagi ljúki. Það er mjög mikilvægt mál fyrir byggðir landsins þó að sé ekki nema það og einnig tenging í helstu þéttbýlisstaðina. En ég held að vegagerð á hálendinu muni verða kláruð án þess að við verðum spurðir að því á Alþingi því að Landsvirkjun er langleiðina komin með að leggja suma af þessum vegum. Ef menn vita það ekki er eins gott að þeir kynni sér það núna því að það eru tröllauknir og glæsilegir vegir uppi á miðhálendi sem ég hef ekki séð annars staðar á landinu meiri eða betri.



Hæstv. forseti. Vegna orða hv. 4. þm. Vesturl. rétt áðan tel ég rétt að taka fram, og það hefur reyndar komið fram í máli hans eins og margra annarra, að hér er aðeins verið að ræða hugmynd um að kanna mál. Ég lít svo á að orð og hugmyndir verði til alls fyrst. Ég veit ekki betur en við séum að leggja hér eitt og annað til sem ekki gerist alveg á þessari stundu. Ég vil í því sambandi t.d. minna á till. til þál., sem flutt var fyrr á þessu þingi, um lagningu jarðganga á ýmsum stöðum á landinu. Auðvitað er það eitt af þeim málum sem ekki verða framkvæmd á allra næstu árum. En ég lít á það sem eitt af meginhlutverkum okkar að sjá fram í tímann, lita lengra fram á við og kanna hvaða möguleika við höfum. Og þó svo holurnar á vegum Vesturlands og víða annars staðar séu margar hverjar æðidjúpar verðum við að reyna að sjá upp úr þeim. Ég lít ekki svo á að með till. þessari sé verið að leggja til að dregið verði úr fjárveitingum til þeirra áætlana um vegalagnir sem þegar hafa verið gerðar. Hér er aðeins verið að leggja til að nýir möguleikar verði kannaðir án nokkurra skuldbindinga um framhaldið.



Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri umræðu sem þetta mál hefur vakið hérna því að hún var tímabær. Hins vegar finnast mér ummæli sumra þm. festa í sessi þá skoðun ýmissa, sem ég hef ekki viljað taka undir, að hv. þm., a.m.k. þeir sem setið hafa hér um lengri tíma, séu orðnir ófærir um að hugsa í lengri tímabilum en kjörtímabilum og hrökkvi illilega við þegar fram kemur till. sem miðar að því að marka veginn til lengri tíma litið. Þetta leiðir líka hugann að því að skilningur Íslendinga á langtímaskipulagi er afskaplega lítill og við erum sí og æ að súpa seyðið af því að það er alltaf verið að framkvæma án þess að mótuð sé nokkur langtímastefna. Annað sjónarmið, þá varðandi almenn sjónarmið sem hér hafa komið fram, sem ég tel mjög hættulegt, er að hér hafa þm. tekið til máls og lýst yfir þeirri skoðun sinni að númer eitt, tvö og þrjú í samgöngubótum á Íslandi sé að styrkja höfuðborgina, styrkja Reykjavíkursvæðið í sessi sem skurðpunkt og miðpunkt allra samgangna. Það vita allir sem eitthvað hugsa að þar sem skurðpunktur samgangnanna er sest fólkið að. Þetta getum við séð með því að skoða söguna og fara langt aftur. Ég ætla að nefna eitt atriði í því. Hvers vegna halda menn að í árdögum Íslandsbyggðar hafi Alþingi verið valinn staður á Þingvöllum? Vegna þess að það var á þeim tíma skurðpunktur samgangna á Íslandi. Frá þeim stað var styst til flestra byggða. Hugmyndin sem liggur að grunni þessarar till., þ.e. að kanna áhrif hennar á byggðamunstur, er einmitt sú að brjóta upp þetta hefðbundna samgöngumunstur sem miðast allt að því að styrkja einn punkt á landinu. Ég vil þó taka skýrt fram að ég ber fulla virðingu fyrir minni höfuðborg og að þar geti þróast eðlileg byggð og eðlilegt mannlíf. Ég ætla að koma aðeins að efnislegu atriði til viðbótar því sem hér hefur komið fram. Hv. 2. þm. Austurl. er því miður ekki hér, en hann hóf umræðuna á eftir minni framsögu á fyrri fundi. Það kom ýmislegt fram sem væri hægt að hafa langt mál um, en ég geri það ekki af því að hann er ekki hérna. En ég ætla að nefna þó nokkur atriði. Eins og honum er lagið veifaði hann þykkum skýrslum máli sínu til stuðnings og m.a. veðurfarsathugunum á hálendinu. Hann vitnaði í skýrslu Veðurstofunnar sem sagði að á tiltekinni veðurathugunarstöð hefði verið ófært veður svo og svo langan tíma eitt tiltekið ár. Þetta er ósköp einfalt. Ég get vitnað í sömu skýrslu frá sömu veðurathugunarstöð, en annað ár. Það voru þrír mánuðir skráðir í skýrsluna og ófært veður einn dag. Þetta eru ekki rök, enda fjallar tillagan ekki um þetta. Till. fjallar um að safna þessum upplýsingum saman og vinna úr þeim. Ég get líka bent hv. þm. á að þá sömu tíma sem hann segir að hafi verið ófært veður þarna uppi eru allar líkur á því að það hafi verið einnig ófært veður allt að því jafnlangan tíma á ýmsum þeim fjallvegum sem liggja á milli byggðarlaga. Þetta eru því engin rök. Ég átti langt samtal í gærkvöld við Magnús Hallgrímsson verkfræðing sem er einn af okkar mönnum sem best þekkja til uppi á hálendinu. Hann sagði að gagnvart hálendinu væri landlæg hálendishræðsla. Hann benti á að þegar verið var að leggja og mæla fyrir línunni frá Hrauneyjafossvirkjun að Hvalfirði, sem liggur í sveig inn á hálendið, hafi verið miklir fordómar. En reynslan, sagði hann, hefði sýnt að ef eitthvað væri stæði þessi lína sig betur en línan frá aðalvirkjunarsvæðinu frá uppsveitum Suðurlands hingað til suðvesturhornsins, einfaldlega vegna þess, sagði hann, að það eru iðulega miklu betri veður þarna uppi, þau ná oft og tíðum ekki þarna upp þau illviðri sem geisa að landinu. Aðeins varðandi náttúruverndarsjónarmið. Allir aðilar sem ég hef rætt við eru nánast sammála um að bættar vegasamgöngur um hálendið séu til bóta varðandi náttúruverndarsjónarmið, að beina umferðinni eftir meginvegum. En aðalatriði málsins er þetta: Við erum að leggja til að þessi mál verði skoðuð til lengri tíma litið. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði áðan að þetta væri ekkert að koma strax. Það væri í fyrsta lagi eftir 10–15 ár að við gætum hugsað til þess að góður vegur kæmi yfir hálendið. Það er eiginlega bjartara en mínar björtustu vonir. Vissulega er rétt að það er ekki verið að tala um að hrófla nokkuð við þeim framkvæmdum sem nú eru á vegáætlun. Það sem við erum að leggja til er að þegar að því kemur að við förum að ákveða ný, stór skref í samgöngubótum okkar, samgöngumálum, liggi fyrir tæknilegar upplýsingar um þennan kost. Ég held líka að tíminn vinni þessu máli framgang og ég er næstum því viss um að þegar þar að kæmi fengist hljómgrunnur fyrir því að fjármagna það á sérstakan hátt, t. d. eins og gert var með opnun Skeiðarársands. Þegar kemur að Skeiðarársandi var ein af röksemdum hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að þarna uppi væri stórkostleg hætta af sandroki. Það er rétt. Á vissum svæðum uppi á hálendinu er sú hætta til staðar. En eftir því sem ég hef kannað það frá fyrri umræðu hef ég fengið þær upplýsingar að sú hætta sé þó ekki eins mikil og sandrokshætta á Mýrdalssandi sem liggur þó á hringveginum margumtalaða. Þetta mál tengist líka alvöruopnun hringvegarins vegna þess að menn mega og eiga að vita það hér að hringvegurinn umhverfis landið er ekki opinn nema hluta úr árinu. Möðrudalsöræfi, sem tengja Norðurland og Austurland, eru lokuð mestallan veturinn. Þessi till. miðar að því og segir beinlínis í textanum að hún eigi að vinna að því að kanna á hvern hátt sé hægt að tengja þessa leið, þ.e. samgöngur á milli Norður- og Austurlands sem eru afskaplega lélegar í dag. Um þetta er hægt að hafa langt mál og varðandi forgangsröð verkefna, en auðvitað verður það Alþingi sem eftir sem áður mun ákveða forgangsröð verkefna í vegaframkvæmdum. Hv. þm. Skúli Alexandersson gerði ferðamálin nokkuð að umtalsefni. Ég held að það þurfi ekkert að óttast að vinsælir ferðamannastaðir á Vesturlandi verði út undan. Þeir eru einfaldlega og verða eftir sem áður innan eðlilegs ferðaradíusar frá suðvesturhorninu. Ég er ekki svo bjartsýnn að halda að það verði ekki áfram miðpunktur þjóðlífs á Íslandi á komandi árum. Það sem við leggjum höfuðáherslu á er að þessi framkvæmd gæti styrkt Norðausturland geysilega mikið í ferðamálum. Hún gæti gerbylt aðstæðum okkar til þess. Hér var á dagskrá í dag fsp. um flugvelli á Akureyri og Egilsstöðum, ef ég man rétt. Það minnir mig á umræður um varaflugvöll á Norðurlandi eða Austurlandi sem væntanlega kemur einhvern tíma og skapar okkur Norðlendingum þá aðstæður til þess að taka á móti ferðamönnum beint þangað í leiguflugi eða áætlunarflugi og þjónusta þá þaðan á alveg nákvæmlega sama hátt og suðvestlendingar hafa gert fram að þessu. Ég trúi því alls ekki að hv. þm. Skúli Alexandersson geti ekki unnt okkur Austfirðingum þess að sitja við sama borð hvað þetta snertir. Ég hef rætt þetta mál við forustumenn ferðamála á Norðausturlandi og þeir eru mjög áhugasamir og hafa sagt mér að ég geti leitað til þeirra varðandi allan þann stuðning sem ég telji þurfa til þess að þetta mál fái framgang. Ég held, hæstv. forseti, að ég hafi ekki fleiri orð um þetta á þessu stigi, en ég er tilbúinn til að taka þátt í umræðu áfram ef hún býður upp á það.



Herra forseti. Ég get ekki fallist á að hér sé á ferðinni nein sérstök framúrstefnuþingsályktunartillaga. Ef ég man rétt ljóðagerð Steins Steinars getur hann um að á Alþingi Íslendinga hafi verið uppi tillaga um að leggja akvegi meðfram reiðvegum Íslands. Mér sýnist að við séum ekki komnir neitt í nágrenni við að vera búnir að framkvæma þær hugmyndir. Mér finnst að hér hafi menn verið of trekktir í umræðunni og viljað strax setja þetta upp á þann veg að hér væru menn að takast á um forgangsröðun verkefna. Það held ég að sé mikill misskilningur. Ég held líka að það sé verulegur misskilningur sem liggur í því þegar menn halda að hugmynd sem þessi muni skaða einhver svæði hvað það snertir að þau fái góða vegi. Mér sýnist að það þurfi að skoða þetta þó nokkuð út frá því sjónarhorni að það eru tvö svæði á Íslandi sem tvímælalaust hefðu gífurlegt hagræði af þessum vegi, það er Suðurland og það er Norðausturland, að því viðbættu að það er búið að leggja megnið af veginum. Ég get þess vegna ekki tekið undir að hér sé um eitthvað að ræða sem er í það mikilli fjarlægð að það sé óeðlilegt að það sé tekið hér til umræðu. Mér sýnist mjög skynsamlegt að safna þessum upplýsingum saman, meta það þegar þær liggja fyrir hvaða möguleikar eru á ferðinni, en ég vil taka skýrt fram að með þeim orðum er ég ekki á nokkurn hátt að leggja til að hróflað verði við þeim langtímamarkmiðum sem við höfum sett okkur í vegamálum hvað forgangsröðun snertir. Ég held aftur á móti að ef við teljum að það sé óeðlilegt að allir valkostir liggi fyrir séum við að taka ákvörðun sem ekki er skynsamleg. Ég sé ekki á hvaða forsendum við ættum að hafna því að þessi valkostur lægi fyrir til skoðunar eins og svo margir aðrir þegar við þurfum að taka nýjar ákvarðanir varðandi forgangsröðun verkefna.



Hæstv. forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið en vil þó láta koma fram af minni hálfu að ég hef ekkert á móti því þó að þetta mál, eins og flest önnur, sé skoðað af skynsamlegu viti. Það er mín vegna fullkomlega eðlilegt að menn hafi áhuga á að safna saman þeim upplýsingum sem til eru eða kunna að vera til um þessa hluti og velta þeim fyrir sér. Mér er hins vegar ekkert að vanbúnaði að lýsa því þó yfir að ég tel að hér geti ekki verið um forgangsverkefni næstu ára, né heldur næstu áratuga, að ræða í íslenskum vegamálum. Í mínum huga eru þar tvö mjög stór verkefni áfram efst á baugi sem eru auðvitað að koma viðunandi vegasambandi á hringinn í kringum landið og tengja allar byggðir sem nokkur kostur er vegakerfi landsmanna. Þetta tvennt felur það í sér að það verður að halda áfram af fullum krafti með hringveginn og helstu tengingar úr frá honum við byggðarlög, þar með talin jarðgangagerð í stórum stíl á Mið-Norðurlandi, Vestfjörðum og Austfjörðum. Og miklu fyrr vil ég sjá Vestfirðina tengjast með þeim hætti, Austfirðina og Mið-Norðurland, en ég vil sjá malbikaðan veg yfir Sprengisand. Það eru alveg hreinar línur og það þarf enga könnun fyrir þennan ræðumann til þess að kveða upp úr um það. Ég held að það sé líka rétt að gera skýran greinarmun á því hvort menn eru að tala um endurbætur á núverandi Sprengisandsleið og Kjalvegi og e.t.v. einhverjum tengingum út frá þeim vegum til að gera þá að brúklegum og vel færum sumarvegum eða hvort menn eru að tala um ævintýramennsku af því tagi að leggja heilsársveg yfir miðhálendið. Ég held að menn eigi að gera þar skýran greinarmun á. Þær slóðir sem nú liggja yfir miðhálendið þarf að laga og bæta og að mínu mati á á næstu tveim til þrem árum að gera Sprengisandsveg vel fólksbílafæran, það er nánast smávægilegt sem á vantar til að svo sé, brúa nokkrar jökulkvíslar og bera pínulítið ofan í veginn og þá er það komið, kostar ekki mikla fjármuni. En það að leggja heilsársveg yfir Sprengisand og að tengja Sprengisandsleiðina niður í byggðarlögin norðan lands, niður yfir hálendisbrúnina er ekkert smámál. Það er hættulegt að einblína á kílómetratölur í þeim efnum. Hvað sem líður öllum skýrslum um veðurfar á þessum slóðum benda allar vísbendingar til þess að það sé ekki Sprengisandurinn sjálfur sem hér sé erfiðastur viðureignar, ekki miðhálendið sjálft sem reyndar er tiltölulega veðursæll staður í vissu tilliti vegna þess að þar er úrkomuskuggi. Það eru hálendisbrúnirnar bæði norðan lands og sunnan sem eru erfiðastar viðfangs og ætti 1. flm. till. að vita það manna best, úr Eyjafirði sem liggur nærri þeim stað sem er líklega mesta veðravíti landsins sem er innsti hluti Tröllaskagahálendisins, hálendisbrúnin inn af Eyjafirði. Í mínum huga er sem sagt allt í lagi að kanna þessa hluti og ég tel gagnlegt að gera það m.a. með það í huga að koma á góðum sumarsamgöngum yfir miðhálendið, betri en nú eru, reyna að beina allri umferð þar inn á vel merkta og brúklega vegi, en forgangsverkefnin liggja annars staðar. Það yrði dýrt fyrir landsmenn að halda uppi tvöföldu vegakerfi í þeim skilningi milli landshluta, öðru yfir hálendið sem væri brúklegt yfir sumarmánuðina, e.t.v. vor og haust, og hinu sem þyrfti þá að nota eftir sem áður yfir harðasta vetrartímann. Það fær mig enginn maður til þess að trúa því að það yrði unnt að leggja heilsársveg sem gagnaðist Norðurlandi og Austurlandi hvað varðar samgöngur til Reykjavíkur yfir miðhálendið. Ég held að þó þar væri kominn fokdýr malbikaður vegur mundu samgöngurnar eftir sem áður fara með ströndinni yfir harðasta vetrartímann. Ég minni á tvær till. til þál. um samgöngumál sem liggja fyrir þinginu, herra forseti, og ég tel rétt að minna á í þessu sambandi. Hin fyrri er till. til þál. um að þegar í stað verði lögð fram hér á þinginu og samþykkt langtímaáætlun um jarðgangagerð sem hv. 2. þm. Austurl. flytur ásamt ræðumanni. Hin seinni er till. um samræmingu allra áætlana á sviði samgöngumála og meiri háttar mannvirkjagerðar. Ég tel í raun og veru að þessi till. sem hér er flutt gæti rúmast sem ein málsgrein í þeirri till. Hún felur það líka í sér að miðhálendið og samgöngur þar verði skoðaðar í samræmi við heildarskipulag samgöngumálaanna í landinu. Það sem mest vantar á í þessum efnum er ekki það að velta fyrir sér framkvæmdum á Sprengisandi á næstu árum. Það sem mest vantar í skipulagi samgöngumálanna á Íslandi er heildstæð stefnumörkun sem tekur til samgangna á landi, í lofti og á sjó og tengir saman meiri háttar fjárfestingaráætlanir á öllum þessum sviðum. Þar liggjum við Íslendingar langt á eftir nágrannaþjóðum og erum oft og tíðum að kosta til ómældum fjárhæðum vegna þess að það er engin heildaryfirsýn yfir það hvernig eigi að haga uppbyggingu samgöngumálanna sem slíkra. Það mætti spara ómældar fjárhæðir í hafnir, í flugvelli og í vegi ef þessir hlutir væru allir skoðaðir í samhengi, einnig meiri háttar áform um mannvirkjagerð, svo sem virkjanir á hálendinu sem að sjálfsögðu þurfa að koma hér til skoðunar. Virðulegi hæstv. forseti. Ég vona að menn hafi ekki tekið orð mín sem svo að ég hafi eitthvað sérstaklega mikið á móti þessari till. Það hef ég ekki í sjálfu sér, svo fremi sem hér sé um könnun og upplýsingasöfnun að ræða sem er ætíð góðra gjalda verð, en ég vara menn hins vegar við því að bollaleggja mikið um stórfelldar framkvæmdir og meiri háttar tilkostnað í vegagerð uppi á hálendinu á meðan jafngeysileg verkefni eru eftir óunnin í byggð, að koma á varanlegum vegasamgöngum í byggð í landinu.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki taka langan tíma, aðeins að leiðrétta það sem hér var haldið fram um að það væru ákveðnir þm. sem kæmu því ekki fyrir í huga sínum að hugsa lengur en í kjörtímabilum. Mér fannst einhvern veginn að því væri beint til mín. Ekki vil ég taka undir það en ég get ekki almennilega áttað mig á því hvernig hv. frsm. hugsar og hvernig hann túlkaði mína afstöðu í þessu máli á þann hátt að ég væri að einhverju leyti að leggjast gegn tillögugreinunum vegna þess að ég tók það fram alveg sérstaklega í upphafi að ég gæti vel fallist á tillgr. og liti svo á að þær væru að vissu leyti tímabærar þó að ég hafi kannski skipt um skoðun núna eftir að hafa hlustað á seinni ræðu hans. Aftur á móti var málflutningurinn sem fylgdi á eftir, þar sem það var boðað að að þessari till. samþykktri skyldi brjóta upp hið hefðbundna samgöngukerfi sem við búum við fyrst og fremst, það sem ég var að mótmæla. Mér finnst endilega að hv. ræðumaður hafi verið að halda svipuðum skoðunum fram og ég gerði hér, þ.e. að við ætluðum ekki að styrkja sérstaklega þennan samgönguskurðpunkt sem liggur hér um suðvesturhornið. Það erum við fyrst og fremst að gera með því að brjóta upp það samgöngumunstur sem við búum við núna. Menn verða að gera sér grein fyrir því hvað mundi gerast ef fullkominn vegur yrði byggður yfir hálendið áður en búið er að byggja upp almennilegt samgöngunet eftir hringveginum og út frá honum, að meginþungi samgangnanna milli Austur- og Norðurlands mundi vitaskuld liggja yfir þetta hálendi og jafnvel meginhluti Austfjarðasamgangna. Hann færi að verða næstum því óþarfur vegurinn okkar um Skeiðarársand eftir það. Í öðru lagi vil ég á engan veg jafna þessari till. eða þeim hugmyndum sem hafa komið fram hjá ræðumönnum í tengslum við hana við það þó að verið sé að ræða um að gera jarðgöng á milli byggða hvort sem það er á Austfjörðum, Vestfjörðum eða Norðurlandi eða göng undir Hvalfjörð. Það er alls staðar verið að stytta og efla hringveginn og verið að tryggja það samgöngukerfi, sem við búum við, betur í sessi. Og að lokum þetta: Málflutningur flm. var á þann veg að þetta væri verkefni sem skyldi gengið í sem fyrst. En svo þegar flm. segir að honum hafi fundist hv. 3. þm. Vesturl. vera heldur bjartsýnn að tala um að þetta yrði ekki gert á næsta áratug fer ég nú að verða á þeirri skoðun að tillgr., umræðan og allt saman sé langt á undan tímanum, alls ekki tímabær hér á hv. Alþingi.



Hæstv. forseti. Ja, það fór aldrei öðruvísi en svo að hv. þm. Skúli Alexandersson staðfesti í sínum lokaorðum það sem ég sagði í mínum upphafsorðum að mér fyndist stundum að þm. hugsuðu ekki í lengri tíma en sem næmi einu eða tveim kjörtímabilum ef það er ekki tímabært að leggja grunninn að framkvæmdum sem væru kannski í eðlilegri forgangsröð eftir 10–15 ár. Ég ætla ekki að fara mikið í þetta efnislega. En ég vil út af fyrir sig þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir góðan stuðning við minn málstað. Því að þetta er tvíþætt eins og við sögðum. Við viljum að þessum rannsóknum verði öllum safnað saman og athugað hvernig þær nýtast fyrir hálendisvegagerð. Það sem væri fyrsta framkvæmdaskrefið og sem ég teldi eðlilegt að yrði gert innan mjög skamms tíma er akkúrat það sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon sagði, að gera góðan sumarveg yfir Sprengisand, og það er ekkert mjög mikil framkvæmd eins og hann reyndar staðfesti í sínu máli. En bara örfá orð um ævintýramennsku og önnur stór orð sem hv. þm. Steingrímur Sigfússon er nokkuð gjarn á að hafa við. Hann talaði um hálendisbrúnina að sunnan. Það er uppbyggður vegur upp á miðjan Sprengisand og ég talaði við mann í gær sem um síðustu helgi ók þangað upp eftir í einni striklotu án þess að þar væri snjókorn á vegi. Ég gæti haldið langa ræðu um það sem þarf til að gera slíkan veg sams konar veg og eru byggðir norðan lands. Að lokum þakka ég fyrir þessa umræðu hérna og ég óska þess að þetta mál fái eðlilega umfjöllun í nefnd.



Virðulegi forseti. Mér virðist sem þessi till. sé tiltölulega saklaus, að menn hefji söfnun upplýsinga um vegalagningu á hálendinu og svo hvaða áhrif tenging með nýjum hætti hefði á byggðarlögin. En í mínum huga leikur enginn vafi á hver röðun verkefnanna hlýtur að vera. Það er auðvitað að leggja áherslu á hringveginn, þar með talinn hringvegur um Vestfirði, og síðan tenginguna, uppbyggingu veganna innan héraðanna, óhemjulegt verkefni sem bíður okkar. Okkur hefur að vísu skilað vel fram á veg í þessum sökum undanfarið en verkefnin sem bíða eru eins og ég segi ótrúlega mikil að vöxtum og kostnaðarsöm, og ef einhver ástæða er til að ætla eða menn leggja þann skilning í þessa till. að það sé verið að raða þessu verkefni í einhvers konar forgangsröð eru engin önnur ráð en að fella hana.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður, en síðustu orð hv. 4. þm. Austurl. gætu orðið til þess að þeir sem væru á báðum áttum mundu kannski taka hann alvarlega og fella þessa till. Ég verð að segja að þetta er góð till. Hún er tímabær þó að framkvæmdin sé langt fram undan. Við eigum að vinna með þessum fyrirvara í störum verkefnum. Ég lýsi stuðningi við þessa till. Hún truflar ekki neitt af því sem hv. þm. Austf. Jónas Pétursson kom með á sínum tíma þegar hann gerði till. um hringveginn og hringvegurinn er orðinn að veruleika og var þá talinn af sumum eins fjarlægur draumur og þessi till. virðist í dag. Ég óska hv. 1. flm. til hamingju með þessa till. og lýsi stuðningi við hana.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Þetta mál er sannarlega bæði byggðamál og jafnréttismál og ég vil þakka hv. 2. þm. Suðurl. Arndísi Jónsdóttur fyrir að bera það fram. Það varðar þann aðstöðumun sem er milli þéttbýlis og dreifbýlis og fer sívaxandi, er reyndar óþolandi fyrir dreifbýlisbúa og jafnframt hættulegur fyrir þróun byggðar og atvinnu í landinu. Þessi almenni aðstöðumunur birtist í ýmsum myndum og á sér margar rætur. Sá félagslegi ójöfnuður sem lýsir sér í því að börnin í landinu hafa misjafna aðstöðu til náms eftir búsetu er auðvitað óverjandi. Nútíminn og framtíðin gera æ meiri kröfur til manna eins og réttilega kom fram í máli hv.flm., bæði um fjölbreytta og sérhæfða menntun. Það er því hvorki boðlegt börnum þessa lands að draga þau í dilka hvað varðar undirbúning undir lífið, né heldur hefur þjóðin efni á því. Þegar er farið að bera á miklum fólksflutningum til þéttbýliskjarna eins og Reykjavíkur. Ein af orsökum þessa, eins og kom líka fram í máli hv.flm., er einmitt almennur aðstöðumunur í menntunarmálum og hann er margháttaður. Í þessari þáltill. er einmitt tekið á einum þætti þessa vanda, þ.e. að tryggt sé að öll börn eigi kost á jafnlangri kennslu og þá skulum við auðvitað líka vona að hún sé jafngóð. Ég tek undir efni þáltill. og lýsi yfir stuðningi við það. Hins vegar eins og ég hef áður sagt, er þessi vandi eða aðstöðumunur margháttaður. Annar þáttur hans er t.d. misjafn aðgangur að námsgögnum, kennslutækjum og hjálpargögnum sem hefur verið takmarkaður og mun minni víða í dreifbýli en t.d. í þéttbýli. Um það efni flutti ég ásamt þm. allra flokka þáltill. strax á fyrsta þingi síðasta kjörtímabils og svo aftur árið eftir, en þá var hún samþykkt lítillega breytt og var reyndar gerð fsp. af hv. 2. þm. Vestf. snemma á þessu kjörtímabili um það hvernig því máli liði. Könnun hefur verið í gangi meðal fræðsluskrifstofa og fræðslustjóra víðs vegar um landið á því hversu mikil þörfin væri og hver afstaða þeirra væri til þessa máls, en svör hafa því miður borist treglega frá a.m.k. sumum. Hefur því verið sett nefnd í málið til þess að reyna að kanna það hvernig hagkvæmast er að auðvelda skólum á landsbyggðinni aðgang að námsgögnum, kennslutækjum og hjálpargögnum þannig að tryggt yrði að allir nemendur hvar sem þeir búa á landinu gætu hagnýtt sér fjölbreytt kennslugögn í námi. Síðan hefur reyndar einnig, að frumkvæði þm. Kvennalistans, verið flutt þáltill. til þess að tryggja ungum börnum dreifbýlisins veru í skólaseljum eða útibúum frá aðalskóla þar sem vegalengdir frá skóla mundu ella gera dvöl í heimavist nauðsynlega. Og síðan liggur frammi á þinginu breyting á lögum um grunnskóla þar sem lagt er til að gerðar verði breytingar á skólaskyldu og kemur það aðeins inn á það mál sem hér er til umræðu því að þar er lagt til að sex ára börn verði gerð skólaskyld á árinu 1989–1990, en það getur auðvitað orðið vandasamt víða í dreifbýli. Við gerum okkur grein fyrir því og ekki síst þess vegna þótti okkur nauðsynlegt að gefa aðlögunartíma til að búa sig undir það að sex ára börn verði gerð skólaskyld auk þess sem það eru undanþáguákvæði í grunnskólalögunum sem leyfa undanþágu frá skólaskyldu við sérstakar aðstæður. Hins vegar er það engin jafnréttislausn fyrir börn í dreifbýli að þau sæki ekki skóla eins og önnur börn í landinu þó að aðstæður geti verið erfiðar. Hv. flm. vék einmitt að því hvernig aðstæður geta verið breytilegar víða í dreifbýli eftir því hvort um sjávarþorp er að ræða eða landbúnaðarhéruð og eru börnin einmitt þá oft látin hlaupa undir bagga á álagstímum, hvort sem það er sauðburður eða fiskburður sem gengur á land. Ég tek undir það með henni að það verður að sýna fyrst og fremst sveigjanleika til að aðlaga skólahald þeim aðstæðum sem eru á hverjum stað á hverjum tíma, en það má ekki vera á kostnað þess náms sem börnunum er boðið upp á, hvorki lengdar þess eða gæða. Það verður fyrst og fremst að huga að jafnréttislausnum eins og hér er borið fram í till. Í skólahverfum í dreifbýli þar sem um samgönguerfiðleika er að ræða má líka e.t.v. leita annarra lausna og í skýrslu forskólanefndar menntmrn. sem gefin var út í des. 1981 komu einmitt fram hugmyndir sem taka á þeim vanda og þá einkum til að leysa vanda yngri barnanna. Það má t.d. hafa skóladagana lengri en færri, lengja daglegan skólatíma. Það mætti nefna ýmis vor- og haustnámskeið. Hv. flm. minntist á skólagöngu að sumri til, bréfaskóla eða ekki síst fjarkennslu sem lítið hefur verið nýtt enn þá. Það eru margir möguleikar sem koma þarna til greina, en mikilvægt er þó að öll börn sitji við sama borð hvað menntun varðar án tillits til búsetu. Hvað varðar frammígrip hv. 5. þm. Reykv. vona ég að hann fái tækifæri til þess að tjá sig um þetta mál hér á eftir og þá að gagnrýna 



Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess sérstaklega að fagna framkomu till. Ég tel það mjög mikils virði að kona sem hefur annast kennslu einmitt utan hins mesta þéttbýlis flytji till. sem þessa. Það er alveg ljóst að nútíminn kallar á það að jafnrétti í menntunarmálum sé sérstaklega sinnt og það jafnrétti á ekki einungis við um framhaldsskóla á ýmsu stigi eða háskóla, heldur fyrst og fremst varðar þetta atriði, grunnskólastigið og grunnfræðsluna, fræðsluna í grundvallargreinunum sem allt hitt byggist á. Við þekkjum það mörg sem sitjum á Alþingi að okkur þykir stundum sem tími yngstu barnanna sé e.t.v. ekki nægilega vel nýttur og síðan fáum við fregnir af því að þegar börnin koma í framhaldsskóla þykja þau ekki nægilega vel að sér í grundvallargreinum. Þetta er því miður staðreynd og nægir að vitna til nýlegra athugana á þekkingu nemenda í grundvallarfögum eins og íslensku og stærðfræði. Ég hygg að það sé algjörlega ljóst að einmitt skólatíminn sé nýttur eins og grunnskólalög segja til um, þar sem gert er ráð fyrir að grunnskólinn sé 7–9 mánaða skóli, þessi möguleiki sé nýttur til hins ýtrasta. Það var hér áður á tíð að kennarastarfið var ekki talið heils árs starf og ekki launað sem slíkt. En einmitt það atriði rennir stoðum undir till. sem hér er flutt og sú gerð að breyta launafyrirkomulagi á þennan veg byggist á nákvæmlega sömu röksemdinni og liggur til grundvallar fyrir till. Börnin úti um landið hafa ekkert síður þörf fyrir fræðslu og skólavist en börnin í þéttbýli og þess vegna tel ég það mjög af hinu góða að á Alþingi kemur fram tillaga sem ég vona að fái almennt fylgi um að breyta starfseminni í þetta horf þar sem það hefur ekki nú þegar gerst. Ég er ansi hrædd um að það séu leifar af fortíðaratvinnufyrirkomulagi á Íslandi að menn telja það sjálfsagt að börn víða úti um land fái mun skemmri skólatíma á ári hverju en önnur börn. Þessu þurfum við að breyta og ég vona svo sannarlega að allur sá kvennahópur sem hér er á Alþingi nú hafi áhrif í þá átt að þessu verði breytt.



Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. sem hafa stutt mál mitt hér innilega. Ég get vel tekið undir það að skólatíminn þarf að vera betur nýttur en hefur verið fram að þessu. Hins vegar tek ég ekki undir það að við förum e.t.v. að stuðla að vinnuþrælkun barna og unglinga. Það er aftur annar hlutur sem er í ákaflega fáum tilfellum nú til dags, og um það er ég fullviss og get einnig fullvissað aðra um, að börn og unglingar eru beðin um að vinna önnur störf þegar úr skólanum er komið. Þar á ég við hinn hefðbundna búskap. Í sambandi við það sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir ræddi um hér áðan er afskaplega gott að heyra og einnig hitt að fá þennan góða skilning og stuðning við þetta mái. Ég vil í sambandi við sex ára börnin náttúrlega fagna því að skólatími þeirra verði lengdur og það vonandi sem fyrst. Svona til fróðleiks um Suðurlandsumdæmi þá eru þar 34 grunnskólar og ég vil að það komi fram að þar eru aðeins tveir grunnskólar níu mánaða skólar. Það er allt of lág tala. Flestir starfa átta og hálfan mánuð og svo hinir átta mánuði. Þetta er léleg útkoma að mínu mati. Ég held að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta. Ég vona að þessi þáltill. fái góða umfjöllun og frekari afgreiðslu í nefnd og legg til að málinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til félmn.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um starfsskilyrði atvinnugreina og byggðaþróun. Till. þessi er á þskj. 696. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Björn Gíslason, Málmfríður Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að skipa nefnd sjö manna er kanni mismunandi starfsskilyrði atvinnugreina og þróunarforsendur byggða með sérstöku tilliti til stjórnarstefnunnar í gengis- og peningamálum. Nefndin skal skila niðurstöðum sínum í skýrslu til Alþingis svo fljótt sem auðið er og geri í henni tillögur til úrbóta." Tilefni þessarar þáltill. er sú staða sem útflutningsgreinar landsmanna hafa staðið frammi fyrir vegna fastgengisstefnu ríkisstjórnarinnar án þess að innlendu verðlagi sé jafnframt stýrt. Tekjur útflutningsgreinanna hækkuðu um 4% árið 1987 á föstu verðlagi. En á sama tíma hækkuðu vextir hér á landi yfir 100%. Ég er ekki viss um það að allir sem tóku ákvörðun um þær vaxtahækkanir hafi gert sér grein fyrir afleiðingum þeirra úti í þjóðfélaginu hvort sem við tölum um einstaklinga eða atvinnufyrirtæki. Nú er mér sagt að viðskiptabankarnir skili um 700 millj. kr. í rekstrarafgang. Einhverjir borguðu þá peninga. Af tekjum fiskvinnslunnar námu vextir árið 1987 7%. En til samanburðar þá námu vextir af fiskvinnslu í Brettandi, sem við keppum við og verðum að vera samkeppnisfærir við vegna útflutnings á fiski, 1,3% af tekjum. Útflutningsframleiðsla landsmanna er talin hafa aukist um 5% að magni árið 1987, en 4% á föstu verðlagi. Á sama tíma jókst innflutningur landsmanna um 20,5% á föstu verðlagi til samanburðar um 5,5% árið 1986. Á þessu ári stefnir í 10–15 milljarða óhagstæðan viðskiptajöfnuð eftir því hvaðan upplýsingarnar koma. Þetta þýðir að við eyðum 10–15 milljörðum meira en við öflum með okkar útflutningstekjum. Þannig getur þjóðfélagið ekki gengið. A.m.k. dettur engum í hug að reka heimili upp á þennan máta til lengdar. Það er aðeins verið að velta vandanum yfir á þá kynslóð sem taka skal við. Í dagblaðinu Degi 10. mars sl. er viðtal við efnahagsráðgjafa ríkisstjórnarinnar, Ólaf Ísleifsson, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: "Stjórnin hefur í tvígang ráðist gegn viðskiptahallanum. Vilji menn ganga enn lengra en gert hefur verið þá eru þeir kostir helstir að hækka beina skatta, aðgerðir til að knýja vexti frekar upp og gengisfelling." Þetta eru ráðin til að draga úr viðskiptahallanum. Því miður þá skil ég þetta svo að stjórnvöld hafi gefist upp og sætt sig við eyðslu upp á 10–15 milljarða umfram það sem aflast í gjaldeyristekjur. Mér er spurn: Hvers vegna á ekki að beita hér framboðs- og eftirspurnarverðmyndun líkt og gert er á fjármagnsmarkaðnum? Hvað verður um efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar ef svo heldur fram sem horfir? Þessi stefna, að stýra tekjugrundvelli útflutningsgreinanna en hafa frjálsræði á sem flestum sviðum í verðmyndun innan lands, leiðir ekki til neins annars en skipbrots útflutningsatvinnugreinanna með ákveðnu millibili og skapar óstöðugleika í efnahagslífinu. Er það ekki í rauninni ótrúlegt hvernig sjónarmið útflutningsgreinanna verða algerlega undir við stjórnun í gengis- og peningamálum þegar haft er í huga mikilvægi þeirra fyrir rekstur og viðgang þess velferðarþjóðfélags sem skapast hefur í landinu? Launamunur í landinu hefur sennilega aldrei verið meiri en nú og stafar það ekki síst af mismunandi tekjuforsendum atvinnugreinanna. Í umræðum hér á Alþingi síðustu dagana hefur mikið verið rætt um að lögbinda lágmarkslaun. Að mínu mati leysir það ekki þann vanda sem við er að etja. Í dag er launamunur mikill á milli landshluta, fyrst og fremst eftir því hvaða atvinnustarfsemi fer þar fram. Það þarf nefnilega að breyta þessu kerfi sem við búum við. Sú óréttláta skömmtunarstefna gagnvart launafólki sem felst í síðustu efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar gengur ekki öllu lengur. Misréttið eykst hvarvetna í þjóðfélaginu og nú endurspeglast óánægja fólks m.a. í þeirri útreið sem nýgerðir kjarasamningar Verkamannasambandsins og vinnuveitenda fengu, ekki síst á landsbyggðinni. Vart er fyrr búið að skammta en búið er að taka kjarabæturnar aftur af þeim aðilum sem sjálfdæmi hafa um verðmyndun og eru ekki háðir skömmtunarkerfi stjórnvalda. Nú virðist stefna í sama farið aftur, þ.e. að innan skamms þurfi að koma til nýjar efnahagsaðgerðir. Launabilið heldur þá áfram að aukast og enn þrengir að útflutningsatvinnuvegunum. Þetta gerist þrátt fyrir stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun núverandi ríkisstjórnar um að bæta kjör hinna lægst launuðu og stuðla að betra jafnvægi í þróun byggða. Nefnd sú er tillagan gerir ráð fyrir að skipuð verði þarf að leita svara við þeirri spurningu hvernig megi tryggja með varanlegum hætti afkomu útflutningsgreinanna og þeirra sem þar starfa þannig að ekki sé þörf á síendurteknum efnahagsaðgerðum til að tryggja framhald þessarar atvinnustarfsemi. Aðeins virðast tvær leiðir koma til greina út úr þeirri stöðu sem útflutningsstarfsemin býr nú við. Hin fyrri er að samfara fastgengisstefnu sé einnig stýrt öðrum helstu kostnaðarþáttum í rekstri útflutningsfyrirtækjanna. En hin síðari að láta frelsið ná alla leið og þar með einnig að láta framboð og eftirspurn ráða verði á þeim gjaldeyri sem útflutningsgreinarnar skapa. Stöðu frjálshyggjunnar í þjóðfélaginu nú má líkja við mann í sjálfheldu sem ekki gerði sér grein fyrir að legði hann af stað yrði hann að komast alla leið. Honum er óljúft að snúa til baka, hins vegar getur hann ekki verið endalaust í þessari sjálfheldu og þarf því að taka ákvörðun ef hann á annað borð á nokkurn kost annan en að fá hjálp. Hæstv. forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa mál mitt öllu lengra þar sem þeim er til þekkja á vandinn að vera ljós og þeim þm. er á hlýða fer ört fækkandi. Ég legg áherslu á að brýnt er að nefndin vinni störf sín fljótt og vel og að fram komi hnitmiðuð og glögg skýrsla um nýskipan þessara mála. Hæstv. forseti. Ég legg til að till. verði vísað til hv. atvmn. að loknum þessum hluta umræðunnar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um valfrelsi til verðtryggingar í tilefni af þeirri miklu umræðu um lánskjaravísitölu og verðtryggingu sem hér hefur farið fram á hinu háa Alþingi. Tillagan hljóðar svo: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina: 1. að láta þegar fara fram endurskoðun á VII. kafla laga nr. 13 frá 10. apríl 1979, sem fjallar um verðtryggingu sparifjár og lánsfjár, með það fyrir augum að koma á hliðstæðu valfrelsi um viðmiðun verðtryggingarinnar og þegar gildir um ákvörðun vaxta, svo og að nema úr gildi úrelt ákvæði en sameina önnur vaxtalögunum þyki það henta; 2. að endurskoða með hliðstæðum hætti þau lagaákvæði sem enn gilda um vexti fjárfestingarlánasjóða skv. 11. gr. laga nr. 13 frá 23. maí 1975 til samræmis við lagaákvæði um vexti viðskiptabanka og sparisjóða." Um þetta vil ég segja að verðtrygging, sem tekur fullt tillit til verðbólgu, veldur endurmati peningalegs fjármagns í sparifé og útlánum og tryggir varðveislu raunvirðis þess þrátt fyrir verðbólguþróun. Afborganir koma þannig inn aftur með réttu raunvirði og gera kleift að skila sparifé með sama hætti. Áhrif þessa endurmats til raunverulegrar ábyrgðar lántakenda og skilvirkni lánakerfisins eru fræðilega óyggjandi, enda jafngilda þau skilyrðum stöðugs verðlags. Segja má að með verðtryggingu hér á landi hafi tekist að forða peningakerfinu frá algjöru hruni. Peningalegur sparnaður, sem dróst verulega saman á áttunda áratugnum, er nú vaxandi á ný. - Þetta sýni ég hér í töflu, sem fylgir á bls. 3 í þessu þskj., þar sem glöggt má sjá hvernig heildarinnlán féllu sem hlutfall af landsframleiðslu úr u.þ.b. 35–40% á sjöunda áratugnum niður í tæp 20%, eða 19,13% árið 1978. Síðan verðtrygging var upp tekin samkvæmt þessum lögum, sem nefnast "Ólafslög", hefur heildarinnlánamyndun orðið nærri því 30% eða 29,99% eins og hér sýnir. - Hlutfall erlendra lána af lánanotkun hagkerfisins í heild er lækkandi. Geta innlendra lánastofnana til að veita lán hefur aukist. Telja verður ótímabært að fella úr gildi heimildir til verðtryggingar á meðan ekki hefur tekist að draga meira úr verðbólgu. Hins vegar er æskilegt að taka verðtryggingarkafla "Ólafslaga" (nr. 13/1979) til endurskoðunar, bæði vegna þess að staðsetning ákvæðanna í lagabálki um ýmis fjarskyld mál, sem að ýmsu leyti eru fallin úr gildi, er óæskileg, og einnig vegna hins að bjóðandi tónn eða orðun laganna á ekki lengur við heldur er verðtrygging orðin valfrjáls kostur í samhengi hins almenna vaxtafrelsis. Verðtrygging væri þá heimil þar sem ekkert bannaði hana. Væntanlega þætti þó öruggara að viðhalda fáum, einföldum meginreglum. Mættu þau lagaákvæði þá helst bætast við vaxtalögin. Verðtrygging miðast nú í flestum tilfellum við lánskjaravísitölu eða gengi erlendra gjaldmiðla. Getur það hentað vel í lánsviðskiptum fyrirtækja en afkoma þeirra tekur einkum mið af almennu verðlagi. Hins vegar er líklegt að önnur vísitala, með meira vægi á almenn launakjör heldur en lánskjaravísitalan í dag, hentaði betur í lánsviðskiptum einstaklinga. Kanna bæri í þeirri endurskoðun sem boðuð er í þessari þáltill. hvernig slíkum vísitölum bæri saman til lengri og skemmri tíma. Er það aðalatriði þeirrar till. sem hér er fram borin að slíkt mat og slík endurskoðun færi fram. Höfum við nú 8–9 ára reynslu af þessu kerfi og gætum notað þær vísitölur sem til eru og þá reynslu sem þegar er fyrir hendi til að meta mismunandi kerfi, þar með kerfi með meira vægi á launakjör. Um lánskjör fjárfestingarlánasjóða gildir 11. gr. laga nr. 13 frá 23. maí 1975, um launajöfnunarbætur, bætur almannatrygginga, verðlagsmál o.fl. Er 11. gr. hið eina sem í gildi stendur af þessum lögum, en heiti þeirra felur ekki í sér neina tilvísun til ákvörðunarlánskjara. Upphaflegt tilefni lagasetningar þessarar var einkum það að almennri verðtryggingu fjármagns hafði enn ekki verið komið á enda þótt mikið af aðfengnu fé sjóðanna væri verðtryggt eða gengistryggt. Eigið fé sjóðanna rýrnaði því stórum og allt að gjaldþrotamörkum. Sýndu stjórnir sumra þeirra lítinn vilja til þess að bæta úr því ástandi svo að nauðsyn þótti til bera að hið almenna stjórnvald hlutaðist til um málin. Viðhorfin eru nú gjörbreytt í flestu tilliti. Almennt vaxtafrelsi ríkir á lánamarkaðnum og hafa nánustu samkeppnisaðilar fjárfestingarlánasjóðanna fullt færi á sveigjanlegri aðlögun að markaðsaðstæðum. Af þessum breyttu viðhorfum hlýtur að verða dregin sú ályktun að það sé óhjákvæmilegt skilyrði viðgangs og vaxtar fjárfestingarlánasjóðanna að þeir njóti jafnræðis við aðra aðila á fjármagnsmarkaði með sveigjanlega aðlögun útlánsvaxta sinna að markaðsskilyrðum. Stefna þessi styðst jafnframt við þá yfirlýstu meginstefnu ríkisstjórnarinnar að hinar einstöku einingar, jafnt í opinbera geiranum sem einkageiranum, starfi á eigin ábyrgð í sem ríkustum mæli. Æskilegast er að sjálfsögðu að ákvæði nýrra laga taki við af þeim sem felld yrðu úr gildi. Verði hins vegar einhver verulegur dráttur þar á má spyrja hvort nokkur skaði sé skeður þótt lagaákvæðin frá 1975 um lánskjör sjóðanna séu felld úr gildi. Mundi þá væntanlega leiða af sjálfu sér að sjóðstjórnir réðu lánskjörum til lykta. Ég vil þó ítreka það að tilgangur þessarar till. er fyrst og fremst að fá fram þetta endurmat og þessa könnun á lánskjaravísitölunni eins og hún er í dag og verður, hún er nákvæmlega skilgreind, og í langtímasamningum, miðað við ýmsar aðrar hugsanlegar vísitölur með það fyrir augum að geta boðið upp á annars konar verðtryggingu þar sem misvægi það sem kom fram árið 1983 mundi ekki leggjast jafnþungt á lántakendur, einkum einstaklinga í húsbyggingum, eins og þá varð. Ég legg svo til, herra forseti, að þessari till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef nú hlustað á hv. 1. flm. flytja framsögu, mæla fyrir þremur málum í dag. Það sem ég var að hugsa fyrr í dag þegar hann flutti sín mál og það hvarflaði aftur að mér núna var að mér finnst eins og tilkoma hans hér í Alþingi, þó varamaður sé, hafi auðgað þingliðið verulega. Mér finnst þau mál sem hann hefur flutt vera málefnalega sterk og góð. Ég hef ekki kynnt mér það mál sem hér er mælt fyrir á þskj. 706, en fyrirsögnin segir að þar sé um valfrelsi til verðtryggingar að ræða eins og sést af skýringum sem fylgja. Mig minnir að prófessor Ólafur Jóhannesson hafi á sínum tíma flutt eitthvað líkt, þ.e. um valfrelsi verðtrygginga þó að það sé með öðrum rökum. Hann talaði þá um að hægt væri að velja á milli ákveðinna vaxta innan lands og þess að leggja fyrir eða tryggja sína fjármuni í erlendum reikningum. Ég tel að þessi till. sé á margan hátt merk og harma það að svona fáir þm. skuli vera viðstaddir. Ég hefði ætlast til þess að miklar umræður yrðu um till. sem þessa. Það kæmi mér ekki á óvart að þessi till. reyndist við athugun betri en sú sem ég flutti um niðurfellingu á lánskjaravísitölu, kannski auðveldari í framkvæmd líka og auðveldará að ná samkomulagi um aðgerðir þannig að menn þyrftu ekki að standa frammi fyrir því að taka afstöðu annaðhvort með eða á móti heldur að ræða um lausn á málinu. Ég hefði gjarnan viljað sjá svolitla orðalagsbreytingu á upphafi þessarar till., en þar segir, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina". Ég hefði viljað sjá: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni. En þetta er ábending til þeirrar nefndar sem hv. 1. flm. beinir till. til. En vil endurtaka það alveg sérstaklega að mér finnst Alþingi hafa vaxið við tilkomu þessa hv. flm. þó til stutts tíma sé hér á Alþingi.