Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til l. um horfna menn, og þótt e. t. v. megi segja að heiti þessa frv. sé svolítið andkannalegt, þá leggur nefndin engu að síður til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Nd.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til breyt. á lögum um lögheimili. Nefndin mælir með samþykkt frv. með brtt. sem birt er á sérstöku þskj., nr. 858, og mælir nefndin með að umrædd málsgr. laganna um lögheimili orðist svo sem þar segir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 853 brtt. við frv. til l. um lagmetisiðnað og Þróunarsjóð lagmetisiðnaðarins. Brtt. orðast svo: „b-liður 2. gr. orðist svo: annast sölu á niðursoðnum og niðurlögðum sjávarafurðum til landa þar sem ríkisstofnun, ríkið sjálft eða aðili fyrir þess hönd er aðalkaupandinn. Sölustofnun lagmetis hefur einkarétt til sölu og útflutnings á lagmeti til þeirra landa sem þetta ákvæði nær til.“ Hér er sem sagt verið að leitast við að óbreytt lög gildi að þessu leyti og gilt hafa að mati bæði prófessora við Háskólann og líka lögmanns Sölustofnunar lagmetis, að einkaréttur sé á sölu á lagmeti hjá Sölustofnun lagmetis á þessa tilteknu markaði. Þetta mál hefur lítillega verið rætt í þessari hv. deild. Ég býst við að það hafi verið rætt í hv. iðnn. Ég hef, eins og hv. dm. er kunnugt, reynslu af starfi þessarar stofnunar og sölustarfi á þessum mörkuðum að þessu leyti og tel að það sé óyggjandi að íslenskum hagsmunum sé betur borgið með þessari lagagrein eins og hún hefur verið túlkuð af lögmanni stofnunarinnar og prófessorum við Háskólann, eins og lögin eru nú. Ástæðan fyrir því, að ég tel eðlilegt að það sé einkaleyfi til sölu lagmetis á þessum mörkuðum, er einfaldlega sú, að þar sem ein ríkisstofnun ræður öllu varðandi innkaup er það ekki í þágu þeirra sem selja, að margir bjóði þar sömu vöruna, þar sem einn kaupandi er og ræður verðinu. Þetta finnst mér vera svo einfalt og auðskilið mál, að ég er satt að segja undrandi á því að menn skuli ekki vera einhuga um þetta. Það má auðvitað deila hvort slíkt á að binda í lög, ég skal fallast á það, en við höfum farið þessa leið í sölu okkar afurða á þessu mörkuðum. Við vitum að t. d. frystar afurðir eru undantekningarlaust seldar á þessum mörkuðum þannig að stærstu fyrirtæki okkar eða einu fyrirtækin, sem selja þá vöru, vinna mjög náið saman og kemur aldrei fyrir að þau bjóði sitt í hvoru lagi vörur á þessa markaði. Enn fremur er það svo í öðrum löndum að til þessa ráðs er gripið þar sem um algera einokun er að ræða á innkaupum. Í Noregi ætla menn að fara að ganga það langt að lögskylda alla, sem flytja út lagmeti á alla markaði, að vera saman í einum samtökum. Ég tel að slíkt fyrirkomulag sé fráleitt og ég hef beitt mér fyrir því, á meðan ég var formaður stjórnar Sölustofnunar lagmetis, að það væru teknir upp miklu frjálslegri hættir í sölu á hina frjálsu markaði þar sem margir kaupendur eru. Stundum er það svo að stofnun sem þessi nær þá kannske ekki bestu viðskiptasamböndunum. En jafneinsýnt er að það sé íslenskum hagsmunum fyrir bestu, að það séu ein samtök sem bjóði á þá markaði þar sem ríki eða ríkisstofnun er eini kaupandinn. Ég skal ekki, herra forseti, fjölyrða frekar um þetta. Ég vil aðeins skýra frá þeirri skoðun minni, að ég held í sambandi við þetta frv. að það sé visst öryggi í því fyrir stofnun sem Sölustofnun lagmetis að hafa lagagrunn. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé til stuðnings að ákveðin lög gildi um slíka starfsemi. Mér finnst það í rauninni það minnsta sem hið opinbera getur gert, ef framleiðendur í slíkum samtökum sem samtökum framleiðenda lagmetis óska eftir lagagrunni án þess að ríkið leggi fram fé, - þá sé það það minnsta, sem hið opinbera getur gert, að setja í samráði við þá ákveðna rammalöggjöf um slíka starfsemi. Slíkur er háttur um ýmsa aðra sölustarfsemi, t. d. starfsemi síldarútvegsnefndar. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fjölyrða meira um þetta mál, en ég vænti þess, að þessari till. verði vel tekið.



Herra forseti. Það gæti í sjálfu sér verið ástæða til að fjalla verulega um þessa stofnun hér í ræðustóll, en eins og deildinni er kunnugt hefur þetta mál verið til alllangrar umfjöllunar í iðnn. deildarinnar og þar hafa menn að lokum náð samkomulagi um þær brtt. sem hér voru til afgreiðslu síðast. Ég tel að þær séu af því tagi að þeir, sem að þeim stóðu, hafi slegið nokkuð af kröfum sínum hver og einn eins og verða vill þegar menn leitast við að ná samkomulagi. “ En varðandi það ákvæði frv., sem hér um ræðir, varð að samkomulagi í nefndinni að láta það óbreytt standa. Vegna þeirrar brtt., sem hér var talað fyrir, vil ég í fyrsta lagi vekja athygli á því, að í greininni, eins og hún er í frv., er meginreglan sú, að það sé einn aðill sem fari með sölu og útflutning á lagmeti til þeirra landa sem hér um ræðir, því að þar segir að Sölustofnunin skuli annast sölu á sjávarafurðum til landa þar sem ríkisstofnun, ríkið sjálft eða aðili fyrir þess hönd er aðalkaupandinn. Sölustofnun lagmetis hefur einkarétt til sölu og útflutnings á lagmeti til þeirra landa sem ákvæði þetta nær til. Síðan er þó undantekningarákvæði sem er nokkuð strangt, nefnilega að viðskrh. sé heimilt í einstökum tilvikum að veita aðila utan stofnunarinnar undanþágu frá einkaréttarákvæði þessu, enda sýni aðilinn fram á að hann geti fengið hagkvæmara verð en stofnunin. Og í þessu tilviki skal leita umsagnar stjórnar Sölustofnunar lagmetis áður en undanþágan er veitt. Svo nálægt þeim sjónarmiðum, sem eru túlkuð í brtt., er gengið, en hins vegar er heimild til undanþágu. Ég vil að öðru leyti segja það um ræðu hv. síðasta ræðumanns, að hann taldi að það væri rétt að setja lög um sölusamtök af þessu tagi, en hins vegar ekki að lögskylda menn til að vera í samtökunum. Ég tel að eðlilegra sé að það gildi í þessari grein eins og er meginreglan í öðrum útflutningsgreinum sjávarútvegsins, að sölusamtökin sjálf setji sér samþykktir. Með því verða þeir aðilar, sem þar eru, ábyrgari fyrir því, með hvaða hætti stofnunin starfar, og í annan stað gefur það þeim aukinn sveigjanleika til þess að breyta samþykktum sínum eftir því sem nauðsyn kann að krefja og laga þær að aðstæðum án þess að þurfa að bíða eftir hugsanlegum lagabreytingum í gegnum Alþingi. Ég er eindregið þeirrar skoðunar, að langtum eðlilegra sé að sölusamtökin setji sér sjálf samþykktir. En um hitt atriðið, að hér skuli vera algjör einkasala til aðila, þá verða menn að líta á það, að samkv. 3. gr. í frv., eins og það er núna, fela þeir aðilar, sem ganga í þessa sölustofnun, henni algjöra einkasölu á allri framleiðslu sinni. Ef menn eru aðilar að sölustofnuninni geta þeir ekki selt neitt með öðrum hætti, og í annan stað er alveg bundið, ef samþ. yrði sú brtt. sem hér er, að menn geti með engu móti selt afurðir sínar til þeirra landa, sem hér um ræðir, nema með því að vera aðilar að sölustofnuninni. Þetta þykir mér nokkuð strangt ákvæði og ég hefði haldið að þetta stangaðist á við þau grundvallarsjónarmið sem fylgt væri í Sjálfstfl. varðandi bæði þetta atriði og svo hitt, að ætla sér að lögskylda menn til þess að gangast fortakslaust undir hluti af þessu tagi og framselja einkarétt með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég hef ekki skilið stefnu Sjálfstfl. þannig. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta, herra forseti, nema tilefni gefist til. En ég vil vekja sérstaka athygli á því, að ákvæðið eins og það er gengur alllangt í átt við þau sjónarmið sem hv. flm. brtt. talaði hér fyrir. Ég held að það væri réttara að segja: mjög langt. Hins vegar er það ekki fortakslaust með öllu, að ekki sé hægt að sveigja örlítið til ef nauðsyn krefur. En hitt er auðvitað rétt, að þetta þyrfti ekki að vera í lögum. Það er eðlilegt hlutverk viðskrh. að sjá til þess, að farið sé með réttum hætti að í þessum efnum. Skoðun mín er sú, að það hafi viðskiptaráðherrar yfirleitt gert í sambandi við útflutninginn. Ég tel þess vegna að brtt., sem hér er flutt, eigi ekki rétt á sér og hana eigi ekki að samþykkja.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég ætla ekki að setja hér á einhverjar rökræður við hv. þm. Kjartan Jóhannsson, formann Alþfl., um hvað Sjálfstfl. vill í þessum efnum eða hvað sé grundvallarstefna Sjálfstfl. En ég vek athygli hans á því, að bæði Sjálfstfl. og Alþfl. hafa talið eðlilegt að sérstök lög giltu um síldarútvegsnefnd og hún ein hefði rétt til þess að flytja út saltsíld á alla markaði, ekki bara á þá markaði þar sem ein ríkisstofnun er kaupandi. Það, sem einvörðungu vakir fyrir mér, er að þarna sé hagsmuna Íslendinga gætt og það markaðsstarf sé ekki truflað eins og ég hef reynslu af og ég hef áður sagt hér frá að hefur gerst, jafnvel þó að þessi einkaréttur sé nokkuð fortakslaus í lögum. Ég held að við getum verið sammála um það, að þó að við séum frjálshyggjumenn að því leyti til, að við viljum að íslenskir neytendur njóti þess, að það sé full samkeppni á innlendum markaði, og ég vona að hv. þm. sé mér alveg sammála um það, þannig að neytendur njóti góðs af samkeppni sem er alla vega í lágmarki, þá sé það dálítið annað mál en þegar verið er að fjalla um viðskipti við aðila þar sem er við einn að ræða og einn aðili ræður innkaupastefnu heils stórveldis t. d. Það er nokkuð annað, og ég held að við þurfum ekki að setja á neinar sérstakar rökræður í þessum efnum. Ég tek undir það, að þessi grein, eins og hún er orðuð núna í frv., leggur áherslu á að aðalreglan sé réttur sölustofnunarinnar til þess að selja á þessa markaði. Mér finnst hún hins vegar ekki nægilega fortakslaus til þess að ekki geti endurtekið sig sú reynsla, að þetta markaðsstarf verði truflað.



Herra forseti. Allshn. hefur fjallað um frv. til l. um breyt. á umferðarlögum og orðið sammála um að mæla með nokkrum brtt. sem eru á þskj. 855. Einn nefndarmanna, Salome Þorkelsdóttir, skrifar undir nál. með fyrirvara, en skylt er að geta þess, að aðrir nefndarmenn áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Þetta vil ég taka fram í upphafi. Ég mun nú gera stuttlega grein fyrir þeim brtt. sem er að finna hér á þskj. 855. Það er þá í fyrsta lagi, að lagt er til að inn komi ný grein sem hljóðar svo: „Í þeim bifreiðum, sem búnar eru öryggisbeltum samkv. þessari grein, skulu og vera hnakkapúðar af viðurkenndri gerð á framsætum. Ákvæði þetta gildir um bifreiðar sem fluttar eru til landsins eftir 1. jan. 1983.“ Viðurkennt er að hnakkapúðar hafa veruleg áhrif til þess að draga úr meiðslum þeirra sem í framsætum sitja ef slys verður. Búið er að lögleiða það að hnakkapúðar skuli vera í bifreiðum í Noregi, Danmörku og Svíþjóð. Það er ekki alveg ljóst, hvort slík lögleiðing hefur átt sér stað í Finnlandi eða ekki. Samkv. upplýsingum forstöðumanns Bifreiðaeftirlitsins, sem kom á fund allshn., eru langflestar bifreiðar, sem til landsins eru fluttar, búnar slíkum hnakkapúðum, einhverjar fáar tegundir munu ekki vera það. Hér er gefinn alllangur umþóttunartími, þ. e. fram til 1. jan. 1983, þannig að allar þær bifreiðar, sem til landsins koma og eiga að vera búnar öryggisbeltum, skuli þá, eftir rúmlega eitt og hálft ár, vera búnar slíkum hnakkapúðum. Í öðru lagi leggur nefndin til breytingu á 1. gr. frv., að 2. mgr. orðist svo: „Heimilt er að aka á reiðhjóli og leiða reiðhjól á gangstígum og gangstéttum ef það er ekki til hættu eða óþæginda fyrir aðra vegfarendur. Hjólreiðamenn, sem fara eftir gangstígum eða gangstéttum, skulu ævinlega víkja og hliðra til fyrir gangandi vegfarendum.“ Þessi síðasti málsliður er nýr. Nefndin leggur til að hann bætist hér inn í. Þá eru tekin af öll tvímæli um það, að gangandi fólk á réttinn á gangstígum og gangstéttum, hjólreiðamönnum ber ævinlega að víkja og hliðra til. Þetta er aðeins til að taka af öll tvímæli. Í þriðja lagi leggur nefndin til að 64. gr. (a) verði svohljóðandi: „Hver sá, er situr í framsæti bifreiðar, sem búin er öryggisbelti, skal nota það við akstur á vegum. Eigi er skylt að nota öryggisbelti við akstur aftur á bak. Sama gildir um akstur á bifreiðastæðum, við bensínstöðvar eða við svipaðar aðstæður. Dómsmrh. getur sett reglur um undanþágur frá notkun öryggisbelta, ef heilsufars- eða læknisfræðilegar ástæður eru taldar gera slíka undanþágu brýna.“ Hér leggur nefndin til að felld verði niður ein málsgr. sem var í frv. dómsmrh., þ. e. að þeir skuli undanþegnir notkun öryggisbelta sem eru lægri en 150 cm eða 15 ára og yngsti og sitja í framsæti. Nefndin leggur til að þetta verði fellt niður og þá verður einfaldlega ekki leyfilegt að unglingar yngri en 15 ára eða þeir sem lægri eru en 150 cm, sitji óbundnir í framsæti bifreiðar, þeir verða þá að sitja í aftursæti. Hins vegar er rýmkað hér nokkuð orðalag varðandi heimild til undanþágu. Dómsmrh. getur sett reglur um undanþágur frá notkun öryggisbelta ef heilsufars- eða læknisfræðilegar ástæður eru taldar gera slíka undanþágu brýna. Þetta er nokkur rýmkun á orðalagi. Enn fremur segir í næstu mgr.: „Eigi er skylt að nota öryggisbelti í leigubifreiðum til mannflutninga.“ – Það er eins og er í frv. - „ Dómsmrh. getur sett reglur um undanþágu frá notkun öryggisbelta við annan sérstakan akstur“ - Þetta er sömuleiðis eins og er í frv. Síðan kemur viðbót sem nefndin leggur til: „eða við erfið og hættuleg skilyrði utan þéttbýlis, svo sem í mikilli ófærð eða þar sem hætta getur verið á skriðuföllum eða snjóflóðum.“ Ég held að með þessu sé komið nokkuð til móts við sjónarmið þeirra sem bent hafa á að á sérstökum tilteknum leiðum hér, þar sem mikil hætta geti verið á skriðuföllum eða snjóflóðum, sé ástæða til að veita undanþágu frá notkun öryggisbelta. Er hér komið til móts við það sjónarmið. Í fjórða lagi leggur nefndin til að til viðbótar þeim aðilum, sem tilgreindir eru í umferðarlögunum og eiga sæti í Umferðarráði, komi Öryrkjabandalag Íslands, fulltrúi frá því eigi einnig sæti í Umferðarráði. Um þetta var algjör samstaða í nefndinni og raunar sjálfsagt mál. 5. og síðasta brtt. nefndarinnar er sú, að alllangur tími skuli líða þar til beitt verði viðurlögum, sektum, gegn broti á þeirri grein umferðarlaganna, þ. e. að nota ekki bílbelti eða öryggisbelti. Nefndin leggur til að fyrir brot gegn 3. gr. laganna skuli ekki refsað fyrr en lokið er þeirri heildarendurskoðun umferðarlaga sem hófst í september 1980. Sjálfsagt getur töluverður tími liðið þangað til, en nefndarmönnum þótti ástæða til að tengja þetta saman, að það sem sagt verði ekki beitt viðurlögum við brot á þessari grein umferðarlaganna fyrr en lokið er þessari heildarendurskoðun sem nú stendur yfir. Það er sérstök nefnd, sem dómsmrh. skipaði, sem fjallar um þá endurskoðun. Ég tel ekki ástæðu, herra forseti, til að fara að þessu sinni fleiri orðum um þetta, en legg til, að þessar brtt. verði samþykktar, og ítreka það, að einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Aðeins að lokum mætti geta þess, að nefndin hefur fengið til viðræðna við sig bæði lækna, löggæslumenn, formann Félags ísl. bifreiðaeigenda, sem jafnframt er talsmaður sérstakrar ráðgjafarnefndar lækna sem hefur starfað fyrir umferðarlaganefndina sem er að endurskoða umferðarlögin, svo og fulltrúa dómsmrn. Síðast í morgun kom landlæknir, Ólafur Ólafsson, á fund nefndarinnar og lagði áherslu á að hér væri í rauninni ekki um umferðarmál að ræða, hér væri um heilbrigðismál að ræða, og hann sagði við nefndina: „Ef hér væri á ferðinni sjúkdómsfaraldur, sem ylli jafnmiklu tjóni og bifreiðaslysin valda, og landlæknisembættið gerði ekkert til að koma í veg fyrir eða draga úr þeim faraldri, þá væri mér ekki sætt sem landlækni.“ - Í þessu sambandi er rétt að minna á það, að landlæknisembættið hefur gefið út tvær afar fróðlegar skýrslur um bílbelti og hvers vegna notkun þeirra sé nauðsynleg, og ég vil hvetja hv. þm. til þess að kynna sér þau rit landlæknisembættisins. Þar er að finna hin veigamestu rök fyrir framgangi þessa máls sem ég hef séð.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hef ég undirskrifað nál. með fyrirvara og er ástæðan sú sama og ég nefndi í máli mínu við 1. umr. Ég er ekki að mótmæla mikilvægi bílbeltanna, heldur er ástæðan sú, að ég treysti mér ekki til að standa að einhliða lögleiðingu þeirra. Ég vil leggja áherslu á mikilvægi fræðslu og áróðurs fyrir notkun bílbelta, en tel að það eigi að vera ákvörðun ökumanns hverju sinni. Ég vil leggja áherslu á það, að umr. um málið í allshn. var mjög góð og gagnleg og nm. virtu skoðanir þeirra sem vilja fara vægar í sakirnar, og árangurinn eru brtt. sem nefndin leggur fram. Þær eru til bóta og draga aðeins úr einhliða lögleiðingu. Þetta vildi ég láta koma fram, herra forseti, við þessa umr., en hef allan fyrirvara á endanlegri afstöðu minni við lokaafgreiðslu málsins.