Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eiður Guðnason Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til breytinga á tollalögum, framlengingu á heimild að því er varðar grænmeti. Málið var upphaflega flutt af sex af sjö nefndarmönnum í hv. fjh.- og viðskn. Nd. Þetta mál var lítillega kynnt og rætt stuttlega á fundi fjh.- og viðskn. í morgun með óformlegum hætti og ég legg til að málið verði samþykkt án þess að ég geti talað formlega í umboði nefndarinnar.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Þetta er kannski ekki veigamikið mál, en mér sýnist við skjóta athugun að þetta sé af hinu góða og að nefndin muni geta staðið saman um það. Það kemur þá í ljós væntanlega síðar á þessum fundi.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til laga um breytingu á lögum um skattskyldu innlánsstofnana með síðari breytingum. Þetta frv. hefur verið á döfinni og í umræðunni allt frá 1982 og tekið til banka og innlánsstofnana að veðdeildum undanskildum. Oftlega hafa verið uppi áform um að skattleggja með sama hætti ýmsa fjárfestingarlánasjóði sem starfa í landinu, en þeir eru margir og þeir eru ólíkir. Þegar þetta frv. var lagt fram á þessu hausti voru að vísu í því nokkur undanþáguákvæði, svo sem um byggingarsjóðina og nokkra fleiri sjóði, en það kom hins vegar fljótlega í ljós í umfjöllun nefndarinnar að hér voru vafatilvikin mörg og ólík. Það kom raunar líka í ljós að það var engan veginn ljóst hverjar tekjur þetta frv. mundi gefa. Það var talað um 300 millj., en við athugun málsins kom í ljós að nánast var ógjörningur að áætla tekjur af þessu frv. á næsta ári með nokkurri nákvæmni. Það kom líka í ljós í umfjöllun nefndarinnar að þessir fjárfestingarlánasjóðir eru svo margir og svo ólíkir og hafa tekjur með svo ólíkum hætti og lána eða styrkja með ýmsu móti að frv., eins og það var var hreinlega þannig vaxið að það var ekki unnt að samþykkja það. Það hefði leitt til margháttaðra erfiðleika, ágreinings og hugsanlega málaferla. Því er það að meiri hl. leggur nú til að frv. verði samþykkt með breytingum sem er að finna á þskj. 363, þ.e. að þessi skattlagning takmarkist við viðskiptabanka, sparisjóði og veðdeildir við innlánsstofnanir. Um það hefur ekki verið neinn ágreiningur í nefndinni að þetta væri hin ákjósanlega leið. Menn getur greint á um ágæti skattsins og skattlagningarinnar, en þetta er sú leið sem er hreinlegust og hún er skilgreind og skýr og hana ber að fara hvað sem menn segja um skattlagninguna. Hér er sérstaklega tekið fram í brtt. við 2. gr. að til skattskyldra tekna og eigna samkvæmt 1. gr. laganna teljast ekki tekjur og eignir stofnlánasjóða sem stofnaðir eru með sérstökum lögum eða með reglugerð á grundvelli heimilda í lögum. Ég held ekki, herra forseti, að það sé ástæða til að gera frekari grein fyrir þessu. Málið var hreinlega ekki nægilega skýrt og því leggur meiri hlutinn til og það er að höfðu samráði við hæstv. fjmrh. að frv. verði samþykkt með brtt. á þskj. 363. Undir það nál. rita, auk þess er þetta mælir, Jóhann Einvarðsson, Valgerður Sverrisdóttir og Margrét Frímannsdóttir. Júlíus Sólnes ritar undir með fyrirvara. Danfríður Skarphéðinsdóttir sat fundi nefndarinnar og er samþykk þessu áliti.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Hv. formaður fjh.- og viðskn. hefur réttilega lýst aðdraganda þess að þetta mál er nú tekið fyrir með þessum hætti í hv. Ed. Við höfum fjallað mjög mikið um þetta mál, þó ekkert síðustu tvær vikurnar eða svo því að málið var að allra augsýn mjög erfitt bæði lagalega og raunar kom líka í ljós að þarna yrði um miklar fjárhæðir að ræða fyrir sjóði sem búa við mikinn fjárskort, eins og t.d. Lánasjóður sveitarfélaga. Hann hefði orðið að borga 95 millj. kr. í skatta ef hann hefði verið skattlagður með þessum hætti. Aðrir sjóðir eins og Orkusjóður hefðu þurft að borga kannski þriðjung eða helming af framlaginu úr ríkissjóði aftur til baka. Jafnvel Hafnabótasjóður hefði orðið að greiða fé til ríkisins. Þetta var orðin hálfgerð kómedía á pörtum, en að vísu hitnaði í gærkvöld og fram eftir nóttu alla vega svolítið í sumum út af þessu og þar á meðal mér, en í mjög góðu samkomulagi við hv. formann nefndarinnar og hæstv. fjmrh. Um það er lauk gat ég fyrir mína parta fallist á að málið yrði afgreitt með þeim hætti sem meiri hl. nefndarinnar leggur nú til. En ég mun, alla vega persónulega, láta það afskiptalaust við afgreiðsluna hvort þetta er gert. Það má segja að það séu viss rök fyrir því að skattleggja veðdeildirnar úr því að bankarnir sem eiga þær eru skattlagðir. Það væri kannski hægt að misnota það að setja meiri tekjur á veðdeildir en eðlilegt væri. Þetta snertir þó fyrst og fremst veðdeild Landsbankans og þar er svo komið að veðdeild Landsbankans gerir nákvæmlega ekki neitt nema sinna störfum fyrir húsnæðismálastjórn þannig að þeir skattar sem legðust á veðdeild Landsbankans eru í raun og veru skattar á Húsnæðisstofnun ríkisins eins og það er nú gáfulegt að skattleggja þá stofnun. En þarna er ekki um neinar upphæðir sem máli skipta að ræða eins og veðdeildin er rekin í dag. Það gæti verið að hún þyrfti að borga nokkrar milljónir kr. sem er þá bara skerðing á fé Húsnæðisstofnunar. Svona til þess að hafa þá samræmi í hlutunum af því að við erum alltaf að berjast fyrir því að styrkja Húsnæðisstofnun og ýmiss konar atvinnuvegasjóði að þá sé allt í lagi kannski að hafa smáskattheimtu til baka af Húsnæðisstofnun eins og af sjóðunum. Þess vegna læt ég þetta afskiptalaust og sætti mig við þessa niðurstöðu.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Vegna þeirra ummæla hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, að hér væri um sérstakan skatt á húsnæðislánakerfið að ræða, þá held ég að það sé rétt að það komi fram alveg áreitnilaust að milli veðdeildar Landsbanka Íslands og Húsnæðisstofnunar er í gildi samningur um þá þjónustu sem veðdeildin lætur Húsnæðisstofnuninni í té. Ef veðdeild Landsbanka Íslands hefur hagnað af því að vinna fyrir Húsnæðisstofnun ríkisins er sá hagnaður skattlagður. Ef veðdeild Landsbanka Íslands væri undanþegin væri það í hæsta máta óeðlilegt vegna þess að þó svo að veðdeild Landsbanka Íslands sé nú um stundir ekki með umfangsmikla lánastarfsemi sér hún þó um innheimtu þrjú eða fjögur hundruð viðlagasjóðslána og sitthvað fleira þannig að það væri í rauninni ekki eðlilegt að undanþiggja hana þessari skattlagningu. Ég hygg að við getum verið sammála um það, hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson, að hér er í rauninni um mjög smáar upphæðir að ræða ef einhverjar.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson sagði áðan. Að því leyti sem veðdeild Landsbankans verður eignarskattsskyld hlýtur það auðvitað að falla á Húsnæðisstofnun. Auðvitað fer Landsbankinn ekki að reka veðdeildina þannig að hann hafi af því skaða og fjárútlát. Það gefur auga leið. Og um leið og búið er að skattleggja veðdeildina breytist auðvitað eðli hennar. Ég vil aðeins segja út af ummælum frsm. meiri hl. nefndarinnar að ég held að ég hafi ekki talið neitt eðlilegt í sambandi við þessa skattlagningu. Sannleikurinn er sá að það er búið að þyngja svo tekju- og eignarskatt, ekki aðeins á fyrirtækjum heldur líka á bönkum og sparisjóðum, að það er ekki lengur hægt að tala um að þessi starfsemi geti gengið með eðlilegum hætti miðað við þau skattalög sem ríkisstjórnin er að beita sér fyrir sem sennilega eru þau ósvífnustu og hæstu sem sett hafa verið hér á landi frá örófi alda. Sérstaklega á það þó við varðandi sparisjóðina. Það kom glöggt fram í viðtali sem við áttum við Sigurð Hafstein, framkvæmdastjóra Sambands sparisjóðanna, að sparisjóðirnir eiga æ erfiðara með að standa undir þeim kröfum sem gerðar eru um eigið fé slíkra stofnana. Sparisjóðirnir eru í þeirri stöðu að þeir geta ekki aukið eigið fé sitt með hlutafjárframlögum og af þeim sökum er það svo eða var a.m.k. til skamms tíma að sparisjóðir voru ekki skattlagðir í nágrannalöndum okkar vegna þess sérstaka eðlis þeirra, a.m.k. ekki í Noregi. Ég hygg því að ef það eigi að tala um að eitthvað sé eðlilegt í sambandi við skattlagningu á banka og sparisjóði sé a.m.k. eðlilegt að sparisjóðirnir séu undanþegnir tekju- og eignarskatti vegna þess hvernig þeir eru upp byggðir, vegna sögu þeirra og vegna þess hversu nálægir þeir eru byggðunum á hverjum stað vegna þess að þeir eru raunverulega í eigu fólksins til ráðstöfunar fyrir það. Þess vegna, ef ég væri spurður hvað væri eðlilegt, mundi ég segja að það væri eðlilegt að afleggja skatt á sparisjóði, hvað sem er um ríkisbanka eða hlutafélagabanka sem geta tryggt eigin fjárstöðu sína með hlutafjárframlögum. En hitt er auðvitað alveg óeðlilegt að á sama tíma og ríkið ætlast til þess að eigið fé fyrirtækjanna, banka og sparisjóða, sé aukið, á sama tíma og ríkisstjórnin lætur það í veðri vaka að óþarfi sé að hafa ríkisábyrgðir á bankaviðskiptum skuli ríkisstjórnin nota hvert tækifæri til að grafa undan þessari starfsemi þannig að fyrirsjáanlegt er að þessar stofnanir verða æ verr undir það búnar að geta staðið sig í einhverjum samanburði við þær kröfur sem gerðar eru til þessarar starfsemi í öðrum löndum. Við erum því með frv. að færast fjær því en áður að geta afnumið ríkisábyrgðir af venjulegum bankaviðskiptum. Við erum að færast fjær því að hægt sé að minnka vaxtamun og við erum að færast fjær því að koma við sparnaði í bankarekstri.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Það er auðvitað alveg rétt, sem hv. þm. Eiður Guðnason sagði áðan og ég var raunar búinn að segja áður, að þetta er lítið mál að því er veðdeild Landsbankans varðar, en þó er það þannig að ef skattar leggjast á hana er það alveg ljóst að breytt verður samningum við húsnæðismálastjórn til að bæta veðdeildinni það upp. Það lá fyrir frá fulltrúa þeim sem kom frá Landsbankanum að samningar þeirra við húsnæðismálastjórn væru í endurskoðun, færu eftir kostnaðarliðum. Þess vegna lendir sá skattur sem hugsanlega leggst á veðdeildina á húsnæðismálastjórn, það er óbreytt. Ég man ekki betur en að eignir veðdeildarinnar séu talsvert miklar. Ég þori ekki að fullyrða um það, en ég held að þær hafi skipt nokkrum tugum milljóna, jafnvel 50 milljónum. Það kemur þess vegna verulegur eignarskattur þar í öllu falli þó að tekjuskattur yrði kannski lítill. En það stendur óbreytt að þeir skattar sem á veðdeildina mundu leggjast færast beint á kostnað stofnunarinnar og þar með yfir á útgjöld húsnæðismálastjórnar.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Þegar við 1. umr. mæltist mér svo að við værum tilbúnir að líta á þá breytingu sem hér er lögð til með jákvæðu hugarfari og grunduðum það með því að í sjálfu sér leggjum við mikla áherslu á að skattlagning sé almenn og það sé engin mismunun fólgin í skattlagningu, hvorki á fyrirtæki né einstaklinga. Um þetta ræddum við mikið m.a. á fundi hv. fjh.- og viðskn. í morgun þar sem einmitt þetta atriði var mjög tíundað, þ.e. að skattalög verða að vera þannig að þau virki almennt þannig að það séu engar undantekningar í skattalögunum sem menn notfæri sér á þann hátt að hafa af því hag. Ég vil mjög eindregið taka undir þetta. Þess vegna töldum við að það væri mjög eðlilegt að skattlagning á banka, sparisjóði og aðrar innlánsstofnanir væri með svipuðum hætti þannig að það væri ekki hægt með því að notfæra sér ákvæði í skattalögum að flytja rekstur og starfsemi yfir í annað form vegna þess að það nyti hagstæðari skattlagningar eða jafnvel undanþágu frá skattlagningu. Þess vegna töldum við okkur út af fyrir sig geta stutt hugmyndir þar að lútandi að gera þetta almennara og að skattlagning yrði með sama hætti hvaða form sem væri á viðkomandi peningastofnun. Hins vegar kom það fljótt í ljós við meðferð málsins í hv. fjh.- og viðskn. að þetta frv., eins og svo mörg önnur tekjuöflunarfrv. ríkisstjórnarinnar, hafði verið ákaflega lítið ígrundað og flausturslega samið. Ég held að það verði kannski sú minning sem við komum til með að eiga eftir þessa erfiðu daga okkar í hv. þingdeild í desembermánuði 1988 þar sem við höfum þurft að fjalla um hvert tekjuöflunarfrv. á fætur öðru þar sem hefur verið kastað til höndunum. Þetta er eitt slíkra. Það hefði verið nauðsynlegt að vinna frv. miklu, miklu betur og í raun og veru hefði átt að afturkalla þetta frv. og leggja það kannski fyrir að ári, eftir að búið væri að grandskoða alla þætti þess og fara betur ofan í málið. M.a. kom skemmtilega og sérkennilega fram í meðferð hv. fjh.- og viðskn. á þessu máli að ríkið væri að verulegu leyti að skattleggja sjálft sig eins og upphaflega var lagt til. Sérstaklega var það broslegt að taka fyrir sjóði þar sem það eina sem sjóðirnir hafa af fjármagni er beint ríkisframlag af fjárlögum og síðan eiga þeir að borga skatt af því til ríkisins aftur. Þetta er aldeilis fráleitt. En það varð úr að á þessu frv. voru gerðar verulegar breytingar þannig að nú er um það að ræða að aðeins er bætt við veðdeildum bankanna. Að þeirri breytingu tel ég að sé hægt að standa, en ætli menn að gera meira þarf að leggja í það miklu meiri og nákvæmari vinnu.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Herra forseti. Ég skal aðeins hafa um þetta mál örfá orð, en vegna þeirrar umræðu sem hér hefur orðið tel ég nauðsynlegt upp á framhaldið að rifja aðeins upp forsögu þessa máls. Þannig er mál með vexti að bankar og sparisjóðir voru skattlagðir að því er mig minnir 1981 eða 1982 og þá þótti eðlilegt að veðdeildir bankanna yrðu jafnframt skattlagðar. Hins vegar var við það mikil andstaða, eins og vill verða þegar breytingar eru gerðar á skattamálum, og það var frá því horfið á þeim tíma sem átti að sjálfsögðu ekki að gera. Síðan var byrjað að undirbúa skattlagningu annarra fjármálastofnana og ég hygg að það sé rétt munað hjá mér að í tíð hv. þm. Alberts Guðmundssonar sem fjmrh. kom þetta frv. fyrst inn í ríkisstjórn. Þar var m.a. gert ráð fyrir því að Ríkisábyrgðasjóður borgaði tekjuskatta og eignarskatta sem ég gat ekki skilið. Síðan varð hv. þm. Þorsteinn Pálsson fjmrh. Þá kom þetta frv. aftur inn í ríkisstjórn óbreytt. Þar næst varð hæstv. núv. utanrrh. fjmrh. og þá kom frv. enn á ný inn í ríkisstjórn óbreytt. Í tíð hæstv. núv. fjmrh. kom þetta frv. enn á ný til umfjöllunar og var flutt á hv. Alþingi. Sannleikurinn er sá að um það hefur verið breið samstaða á Alþingi að það sé gætt samræmis í skattlagningu fjármálastofnana. En spurningin er aðeins hvar eigi að draga mörkin. Auðvitað verða sparisjóðir að vera skattskyldir eins og aðrir bankar alveg með sama hætti og samvinnufélög eru t.d. skattskyld með sama hætti og verslanir og skiptir að sjálfsögðu ekki máli hvort viðkomandi stofnanir eru nær fólkinu eða ekki eins og mátti skilja á hv. þm. Halldóri Blöndal. Ég tek hins vegar undir að það þarf að vinna þetta mál mun betur til að draga rétt mörk. Það eru ýmsar fleiri fjármálastofnanir í okkar þjóðfélagi. M.a. má með sanni segja að lífeyrissjóðir landsins séu á vissan hátt fjármálastofnanir en ég býst ekki við að neinum detti í hug að skattleggja þá. Sú breyting sem nú er gerð er eðlilegt framhald af því sem gert var 1982. Hins vegar þarf að eiga sér stað betra undirbúningsstarf og þar má ekki eingöngu saka núv. ríkisstjórn um að hafa ekki staðið nægilega vel að þessu máli því að sannleikurinn er sá að það hefur verið unnið að þessu máli allar götur frá 1982 og líklega verður unnið að því betur í framtíðinni þannig að málið komi betur undirbúið inn á hv. Alþingi næst.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég hefði kosið að hæstv. sjútvrh. hefði fremur tekið þátt í umræðum í þessari deild um atvinnumálin og gert grein fyrir stefnu sinni um þau en taka þá loksins til máls og taka þátt í efnislegri umfjöllun um frv. hér í deildinni þegar hann er að verja skattheimtuna. Ég verð að segja eins og er að þó þessi hæstv. ráðherra sé vel að sér í skattamálum og hafi sannarlega úr miklu að moða þar stendur honum nær að tala um sjávarútveginn, en um þau efni hef ég beint til hans fjöld fyrirspurna og hefur hann kosið að láta þögnina svara þegar komið er að þeim málaflokki sem hann hefur fjallað um í ríkisstjórninni og raunar borið ábyrgð á um alllangt skeið. En úr því að hæstv. sjútvrh. hefur loksins tekið til máls vil ég reyna að svara því sem hann segir. Samkvæmt upplýsingum sem við höfum frá samtökum iðnaðarins og staðfestar voru af hagdeild fjmrn. lætur nærri að raungildi tekjuskattshækkunar á þessu ári sé --- ja, ég er ekki með tölurnar en það er nú ekki minna en 30% raungildishækkun á tekjuskatti og mun ég víkja nánar að því síðar og er þá ekki tekið tillit til eignarskatts og skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði þegar við erum að tala um það. Auðvitað gefur auga leið að þegar við erum að tala um réttláta skattheimtu er grundvallaratriðið og forsendan fyrir því að við getum notað orðið ,,réttlátur`` að átta sig á því hvers eðlis tekjuskatturinn er, hvort hann er rán eða eðlilegt framlag til ríkisins, til ríkissjóðs og heildarinnar. Mín skoðun er sú að skattarnir á atvinnureksturinn núna séu fremur rán og eignaupptaka en hægt sé að tala um að það sé eðlilegt framlag til sameiginlegra þarfa. Í öðru lagi vil ég nú segja að ég hef jafnan verið andvígur því og ekki skilið þegar hugmyndir hafa komið fram um að skattleggja fjárfestingarlánasjóði sem eru í eðli sínu stofnanir en ekki viðskiptafyrirtæki og skal ég góðfúslega taka dæmi um það máli mínu til skýringar. Þegar við rifjum upp eðli Stofnlánadeildar landbúnaðarins hefur eigið fé hennar og rekstrarfé verið byggt upp með þeim hætti að lagður hefur verið skattur á bændur sem þeir hafa greitt til deildarinnar til þess að hægt sé að dreifa fjármagnsbyrðunum á bændastéttina í heild en það er gert til að auðvelda uppbyggingu og endurnýjun í þessari stétt. Um leið og ákvörðun er tekin um að skattleggja Stofnlánadeild landbúnaðarins er óhjákvæmilegt að endurskoða þessar reglur einfaldlega vegna þess að þá er ríkið farið að skilgreina Stofnlánadeild landbúnaðarins sem venjulegt viðskiptafyrirtæki og þá leiðir af sjálfu sér að bændur kæra sig ekki um að leggja eins og áður framlag til deildarinnar til að láta skattleggja það þar, en það þýðir auðvitað að vextir Stofnlánadeildar hljóta að hækka mjög verulega og mjög auknar kröfur hljóta að verða gerðar um veð og annað í viðskiptum deildarinnar. Hið sama á við um Iðnlánasjóð. Bragi Hannesson bankastjóri upplýsti okkur um að víðast hvar erlendis væru slíkir sjóðir reknir með halla og hefðu nokkurn stuðning frá atvinnugreinum eða hinu opinbera og hann þekkti ekki til að iðnlánasjóðir væru skattlagðir neins staðar í kringum okkur. Það leikur að vísu vafi á því hvort svo kunni að vera komið nú að farið sé að skattleggja sjóði af þessu tagi í Danmörku og það er athyglisvert að þar hefur líka skotið upp þeirri hugmynd að skattleggja lífeyrissjóði. Sú hugmynd kom þar upp en var kveðin í kútinn. En raunar datt það upp úr hæstv. sjútvrh. áðan að lífeyrissjóðir væru fjármálastofnanir og þá er spurningin: Hvað þýðir orðið fjármálastofnun? Hvað þýðir það? Er fjmrn. fjármálastofnun og á þess vegna að skattleggja fjmrn.? Eru innheimtudeildir sveitarfélaga fjármálastofnanir og á þess vegna að skattleggja innheimtudeildir sveitarfélaga? Auðvitað er þetta ekki annað en leikur að orðum. Eðli málsins samkvæmt væri eðlilegt t.d. að skattleggja Verslunarlánasjóð vegna þess að hann er í einkaeign og hann lýtur hinum viðskiptalegu lögmálum og fellur inn í skilgreiningu á því sem við getum kallað fyrirtæki. En hugmyndir meiri hlutans í nótt voru þær að láta Verslunarlánasjóð og Stofnlánadeild samvinnufélaga vera undanþegin þessum skatti á sama tíma og hreinar stofnanir eins og Iðnlánasjóður, Fiskveiðasjóður, Stofnlánadeild landbúnaðarins og Iðnþróunarsjóður áttu að skattleggjast, en enginn af þessum sjóðum getur fallið undir skilgreiningu viðskiptafyrirtækis vegna þess að þessir sjóðir eiga í engri samkeppni, eru annað tveggja: sjálfseignarstofnanir eða í opinberri eigu og lúta allt öðrum tilgangi, hafa allt annað eðli og hafa allar verið byggðar upp ýmist með opinberu fé eða beinu framlagi stéttanna sem ekki hefur verið eignfært. Við erum því að tala hér um alls óskyldar stofnanir. Ég hjó líka eftir því að hæstv. sjútvrh. talaði um að eðlilegt væri að sams konar skattareglur giltu um skattlagningu á einkafyrirtækjum og skattlagningu á samvinnufyrirtækjum. Í því frv. sem liggur fyrir um tekju- og eignarskatt segir í athugasemdum við 7. gr.: ,,Það hefur tíðkast nokkuð að hlutafélög veiti eigendum sínum eða stjórnendum veruleg peningalán, oftar en hitt á vildarkjörum, vaxtalaust og óverðtryggt. Þegar áhrif verðbreytinga á eignir og skuldir félags eru metin myndar þessi neikvæða ávöxtun á peningaeign fyrirtækja stofn til gjaldfærslu. Telja verður óeðlilegt að félög geti lækkað skattskyldar tekjur sínar með lánafyrirgreiðslu af þessu tagi. Því er lagt til í þessari grein að lán hlutafélaga til hluthafa, stjórnarmanna og framkvæmdastjóra félaga teljist ekki sem eignir við útreikning á verðbreytingarfærslu samkvæmt þessari grein laganna.`` Ég spurði ríkisskattstjóra af þessu tilefni hvort það væri rétt skilið hjá mér að hlutafélögin hefðu haft skattalegt hagræði af því að geta talið slík lán sem eignir við útreikning á verðbreytingarfærslu og hann sagði já við því. Ég spurði ríkisskattstjóra að því hvort samvinnufélögin mundu halda þessu hagræði. Við vitum að það hefur lengi tíðkast, svo áratugum skiptir, að hluti af launakjörum æðstu manna samvinnuhreyfingarinnar á mismunandi tímum og á mismunandi stöðum eftir atvikum hefur verið fólginn í mjög hagstæðri lánafyrirgreiðslu. Ég spurði þess vegna ríkisskattstjóra að því hvort samsvarandi heimildir væru gagnvart samvinnufélögum og hlutafélögum eða hvort það væri meining fjmrh. með frv. að halda hinu skattalega hagræði hjá samvinnufyrirtækjunum en taka fyrir það hjá hlutafélögunum. Hann sagði að hugmyndin á bak við frv. væri sú að það ætti að loka fyrir þetta hjá hlutafélögunum, halda skattalegu hagræði hjá samvinnufélögunum. Þá spurði ég ríkisskattstjóra hvort hann teldi að það samrýmdist þeim almennu sjónarmiðum sem samkvæmt stjórnarskrá er skylt að leggja til grundvallar skattlagningu að gera þannig upp á milli samvinnufyrirtækja og hlutafélaga. Svar ríkisskattstjóra var að hann teldi ekkert því til fyrirstöðu og að það samrýmdist stjórnarskrá íslenska lýðveldisins að gera með þessum hætti upp á milli rekstrarforma fyrirtækja þannig að samvinnufyrirtækin mega að hans dómi hygla sínum mönnum og hafa af því skattalegt hagræði þó svo að einkafyrirtækin megi það ekki. Ef það er meining hæstv. sjútvrh. að hið sama eigi að gilda um einkareksturinn og um samvinnureksturinn er sjálfsagt að láta á það reyna nú við atkvæðagreiðslu á eftir, breyta lagagreininni á þann veg að þessar heimildir taki einnig til samvinnufélaga. Mun ég nú þegar að lokinni umræðu um þetta mál hafa samband við ríkisskattstjóra og biðja hann að koma hingað niður í Alþingi brtt. við frv. sem felur í sér að sá jöfnuður milli þessara rekstrarforma, sem sjútvrh. vill koma á og vill hafa, haldist og megi vera.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Að því tilefni sem hæstv. sjútvrh. gaf áðan get ég lýst því skýrt og skorinort yfir að mér kemur nákvæmlega ekkert við hvaða ríkisstjórnir hafa skoðað þetta mál og hvaða embættismenn hafa lagt það á borð ríkisstjórna að undanförnu, ríkisstjórna sem hæstv. ráðherra hefur alltaf setið í, og ég ætla hvorki að verja að þeir hafi skoðað þetta frá embættismönnunum þá né heldur t.d. skattlagninguna á sl. hausti. Þessi er miklu gífurlegri og stóralvarlegri en þá af því að það var þó ekki komið jafnhátt í skattprósentu og skattaálögum í heild og verður nú á eftir. En ég ætla að greiða hér fyrir því að þetta mál gangi nógu fljótt fyrir sig og finnst algjörlega ástæðulaust að vera nokkurn skapaðan hlut að blanda inn í þetta mál hvar og hvenær þetta frv. hefur verið til skoðunar. Þau eru nákvæmlega jafnvitlaus þessi frv. sem ofstjórnarkarlar og kerfiskarlar eru stanslaust að mata ráðherrana á hvert sem ráðherraborðið er hverju sinni. Og ef það er einhver flokkur sem ber ábyrgð á skattpíningu undanfarinna ára er það Framsfl.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Á þskj. 364 er að finna nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breytingu á lögum um vörugjald. Til fundar við nefndina þegar hún fjallaði um þetta mál komu Ólafur Davíðsson, framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda, Víglundur Þorsteinsson, formaður Félags ísl. iðnrekenda, Sigurður B. Stefánsson hagfræðingur, Garðar Valdimarsson ríkisskattstjóri og frá fjármálaráðuneytinu Bolli Þór Bollason, Lárus Ögmundsson, Maríanna Jónasdóttir og Guðrún Ásta Sigurðardóttir. Þetta frv. hefur tekið miklum breytingum frá því að það fyrst var lagt fram í Nd. Breytingin er í því fólgin að gjaldprósentan hefur verið lækkuð niður í 9% þannig að hér er aðeins um eina prósentu að ræða með þeirri undantekningu sem ég mun nefna á eftir en gjaldstofninn er hins vegar breikkaður. Þetta hefur það í för með sér að þetta vörugjald leggst nú á ýmsa vöruflokka sem það lagðist ekki áður á. Hins vegar hefur þetta líka í för með sér að vörugjald á ýmsum munum, svo sem ýmsum heimilistækjum, lækkar frá því sem áður var. Við þetta er því að bæta að sérstakt 16% gjald er lagt á sykur og sælgæti og fengu nefndarmenn ítarlegar útskýringar nú í morgun á framkvæmd þess á því ákvæðis. Það sem ræður þessari skattlagningu á sykur og sykurneyslu, sælgæti, eru kannski fyrst og fremst manneldissjónarmið. Ég get tekið undir að það væri kannski ástæða til að skattleggja og undanþiggja ekki ýmislegt annað sem sykur er í eins og t.d. kökur sem þetta kemur ekki á. Auðvitað eru skiptar skoðanir um gjaldtöku af þessu tagi. Þetta er einn af meginliðunum í tekjuöflunaráformum ríkisstjórnarinnar og forsenda fyrir fjárlagagerðinni og enda þótt mönnum sé misjafnlega ljúft að samþykkja þessa gjaldheimtu leggur meiri hl. nefndarinnar til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá hv. Nd. Undir þetta nál. rita, auk þess er þetta mælir, Margrét Frímannsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir og Jóhann Einvarðsson.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Herra forseti. Þess er fyrst að geta að í önnum dagsins urðu smámistök varðandi minnihlutaálit sem var dreift áðan. Það var ekki algjörlega rétt og er verið að endurprenta það og það kemur á borðin væntanlega innan stundar. Það breytir engu efnislega en ég vildi vekja á þessu athygli. Eins og allir hér vita er þetta mál liður í ofsköttunar- og ofstjórnarstefnu núv. hæstv. ríkisstjórnar. Þetta er margrætt. Fyrir utan alla skattaáþjánina sem í öllum þessum frv. felst er þetta meingallað frv. eins og raunar frsm. meiri hl., hv. þm. Eiður Guðnason, var að geta um. Hann nefndi þá sem voru á fundum hjá okkur í morgun til að ræða skattamálin í heild. Það voru Sigurður B. Stefánsson, Lárus Ögmundsson, ríkisskattstjórinn, Víglundur Þorsteinsson, formaður Félags ísl. iðnrekenda, og Ólafur Davíðsson framkvæmdastjóri. Auðvitað snerust málin mikið um þetta frv. Ekki svo að skilja að neitt hafi komið fram nýtt. Það var bent á þá annmarka sem er á framkvæmd þessara laga og sérstaklega að því er varðar gjald á sykur og sykraðar vörur og allar þær undanþágur sem því eru samfara. Einnig er vörugjaldið mjög erfitt í framkvæmd, t.d. fyrir framleiðendur innréttinga og húsgagnaframleiðendur sem eiga við nægilegan vanda að etja nú þegar. Allir vita að hér er verið að stórhækka byggingarkostnað. Það á víst að vera liður í að leysa húsnæðisvanda fátæka fólksins eða þeirra sem eru ungir að árum og þurfa að byggja yfir sig. Að því er gamla fólkið varðar er verið að leggja á gífurlega eignarskatta, hærri en nokkurs staðar þekkjast, það fullyrði ég algerlega, þannig að það fólk verður að flytja úr húsum sínum ef fram heldur sem horfir, a.m.k. ef þessi skattlagning ætti að vera varanleg í meira en eitt ár. Þá held ég að færi að syrta í álinn bæði hjá ungum og öldnum. Ég hygg að það fari ekkert milli mála. Til að gera langt mál stutt, af því að ég vil greiða fyrir að það samkomulag standi sem gert hefur verið, held ég að það sé nægilegt að vitna til svolítilla orðaskipta sem urðu á fundinum. Sigurður B. Stefánsson sagði þar að það sem væri nú verið að lögfesta, einkum gagnvart fyrirtækjunum en á auðvitað líka við um einstaklinga, væri hæsta skatthlutfall um langa tíð. Ekki vildi hann nefna árafjöldann, en ég endurtek: hæsta skatthlutfall um langa tíð. Ég spurði þá aðra viðstadda, ég hef talið þá upp, hvort einhver þeirra væri annarrar skoðunar eða vildi hrekja þetta sjónarmið og endurtók þá spurningu og enginn gaf sig fram. Þeir samþykktu allir að nú væri verið að lögfesta hæsta skatthlutfall á Íslandi um langa tíð. Það er þess vegna ekkert ofsgt að hér sé um ofsköttun að ræða, bæði að því er varðar beina skatta og óbeina. Það fer ekki milli mála að þetta er hæsta skatthlutfall í sögu þjóðarinnar kannski þó að ég viti ekki nákvæmlega hvernig var á kreppuárunum. Og hvenær eru þessir skattar hækkaðir? Á hvaða tíma eru þeir hækkaðir? Á þeim tíma þegar sjálfur forsrh. segir að þjóðargjaldþrot liggi við, á þeim tíma sem allir vita að er mikill samdráttur í atvinnulífinu, á þeim tíma sem þeir vita að kjararýrnun hefur þegar orðið gífurleg og á þeim tíma sem allir segja: Það er að byrja atvinnuleysi. Enginn fer dult með það. Þá á að vera með hæsta skatthlutfall í sögunni á atvinnuvegina, gjaldþrota atvinnuvegi sem þeir því miður eru flestir. Þar á meðal eru gjaldþrot gífurleg fram undan í versluninni, ekki síst dreifbýlisversluninni, af því allir halda nú að það sé hægt að græða á verslun. Sumir byrja raunar verslunarrekstur, en vakna svo upp við vondan draum þegar fyrirtækið fer á hausinn eftir nokkra mánuði. Á þessum tíma er hæstv. ríkisstjórn búin að koma þessu fram. Hún náði meiri hluta. Það sættum við okkur auðvitað við í minni hlutanum. Annars mundi ekkert af þessum frumvörpum verða afgreitt nú ef ríkisstjórnin hefði ekki tryggt sér meiri hluta á þingi og læt ég nú alveg bíða að ræða um með hvaða hætti tókst að ná þeim meiri hluta. Það á sagan eftir að skýra. Það má kannski benda á að hæstv. utanrrh. sagði skömmu eftir myndun þessarar stjórnar að þetta hefði verið hægt að gera á skömmum tíma vegna þess að það væru vanir menn. Vanir menn voru að verki. Það hafa vanir menn verið að verki undanfarna daga í þinginu. Við getum séð hvernig þeir hafa unnið. Þeir tryggðu sér, vönu mennirnir, þeir kunnu aðferðirnar, meiri hluta og þeir ætla að halda honum. Þeir ætla að halda þessari stjórn áfram hvað sem tautar og raular. Þeir sem nú ráða í flokki hv. þm. Eiðs Guðnasonar, af því að hann brosir, og hv. þm. Stefáns Guðmundssonar, af því að hann brosir líka, ætla að halda þessu áfram.  sagt úr þessum ræðustól: Hvað hefur maðurinn, sem jafnvel hefur 100 þús. kr. á mánuði, sem þykja bara sæmileg laun núna, eftir þegar hann er búinn að borga af húsinu sínu, hvort sem það er leiga eða af húsnæðislánum, þegar hann er búinn að borga ljós og hita, rafmagn, útvarp, sjónvarp, bíldruslu? Hvað hefur hann eftir fyrir mat og klæðum? Og hvað hefur hann eftir þegar búið er að rýra kjör hans a.m.k. um 15% þegar komin eru í gildi þessi lög sem við erum að samþykkja núna? Það vita það allir hér inni að þessi maður hefur ekkert eftir í kreppuástandi. Kannski er hann atvinnulaus. Það þarf ekkert að hafa fleiri orð um þetta. Þessir vönu menn vita hvað þeir eru að gera. Ef þeir vissu það ekki væri hægt að fyrirgefa þeim. En þeir vita að þeir eru að leiða fátækt og örbirgð yfir þúsundir heimila, gjaldþrot eiginlega, ekki bara atvinnuveganna. Það er sagt að það sé bara verið að skattleggja ríka fólkið. Það er ekki verið að því. Það er allt fólkið í landinu sem borgar skattana, hvort sem það er í gegnum milliliði eða ekki. Allir skattar, hverju nafni sem nefnast, eru tilfærsla á eignarrétti, á fjármunum frá fólkinu í landinu til ríkisins, í ríkishítina. Það má segja að sumir skattar séu góðir og aðrir slæmir. T.d. sé góður skattur á verslunar- og skrifstofuhúsnæði af því að í fyrsta umgangi er hann borgaður af eigendum húsnæðisins. Það fer allt saman yfir í verðlagið, leiðir af sjálfu sér. Við getum deilt óendanlega um hvað séu góðir skattar og hvað slæmir. En við getum ekki deilt um að þegar búið er að skattleggja allan landslýð þannig að þjóðartekjurnar rýrni, samdráttur verði í atvinnulífinu, fólkið hefur takmarkaða atvinnu eða enga, þá fær ríkið ekki heldur sína peninga. Og þegar búið er að mergsjúga fólkið eitt árið enn með því að leggja alltaf ár frá ári á gífurlega skatta, 5 milljarða í fyrrahaust, 7 núna, fyrir utan allt sem ríkið nær eftir öllum krókaleiðunum, þegar búið er að skattleggja fólkið þannig verður enginn til að borga skattana. Ég ætla að endurtaka úr þessum stól að það er þó reyndar enn þá þannig að 2 / 3 af umsvifum þjóðfélagsins eru á vegum atvinnuveganna, ekki nema 1 / 3 á vegum ríkisins. Ríkið tók í fyrra 5 milljarða, ætlar að taka 7 núna af fólkinu og atvinnuvegunum til að fylla í gatið sitt sem alltaf stækkar þó. Hvernig eiga atvinnuvegirnir að ná í þessa peninga? Ég spurði hv. þm. Skúla Alexandersson að þessu fyrir hálfum mánuði, þrem vikum, af því að hann er atvinnurekandi. Hvernig eiga atvinnuvegirnir að ná í þá? Hann veit jafn vel og ég að þetta er della allt saman upp úr og niður úr. En stjórnin hefur meiri hluta, a.m.k. að sinni, og þeir ætla sér, hæstv. menntmrh., fjmrh., utanrrh. og forsrh., að halda völdunum og þá virðist ekkert varða um það þó að það sé á kostnað fátækasta fólksins í landinu.

Halldór Blöndal Herra forseti. Með þessu frv. er vörugjaldinu breytt í grundvallaratriðum og skattstofninn breyttur mjög verulega, sérstaklega þó þannig að vörugjaldið leggst með miklu meiri þunga á innlenda framleiðslu en áður hefur verið. Það sést best á því að við núverandi kerfi eru 40 gjaldendur á vörugjaldi af innlendri framleiðslu, en verða eftir frv. a.m.k. 400 og eru þá ekki taldir allir þeir fjölmörgu trésmiðir og þau fjölmörgu trésmíðaverkstæði sem verða vörugjaldsskyld samkvæmt frv. Ég veit að hæstv. menntmrh. hefur sérstaklega borið fyrir brjósti að halda gjaldendum sem fæstum, sérstaklega þegar talað hefur verið um virðisaukaskatt. Nú eru þeir búnir að ákveða að fresta gildistöku virðisaukaskattsins, en við fáum þá í staðinn margföldunina á framteljendum og gjaldskyldum einstaklingum eða fyrirtækjum í gegnum vörugjaldið. Um leið og gjaldstofninn er þannig breikkaður nær hann að sjálfsögðu til fjölmargra vörutegunda sem áður voru undanskildar og skal ég nú gera nokkra grein fyrir því. Í fyrsta lagi er því haldið fram að það sé lagt á sérstakt 16% vörugjald vegna óhollustu þeirra vörutegunda sem um ræðir og er þá sérstaklega talað um sykur. Undir þessa skilgreiningu fellur hreinn ávaxtasafi samkvæmt frv., hreinn ávaxtasafi sem er talinn einhver hollusturíkasta fæða sem til er. Ekki opnar maður svo heilsufræðibækling þar sem maður er áminntur um að borða ekki feitt lambakjöt að um leið sé ekki tekið fram að maður eigi að drekka eins mikinn ávaxtasafa og maður getur torgað. Það er auðséð að ríkið ætlar að hafa af því góðan tekjustofn. Það er jafnframt gert ráð fyrir því að á jógúrt og kakómjólk, svo að dæmi séu tekin, er lagður samkvæmt þessu frv. 25% hráefnisskattur sem kemur beint inn í verðlagið og er það til umhugsunar fyrir menn hvað lagt er til grundvallar um hollustuna og óhollustuna. Í öðru lagi vil ég vekja athygli á því að lagt er til að af húsgögnum og innréttingum eigi að greiða 9% vörugjald. Og þá fer að vandast málið. Í fyrsta lagi liggur fyrir að í húsgagnaiðnaðinum og innréttingaiðnaðinum hefur orðið vart mikils atvinnuleysis og í mjög ítarlegri ályktun sem þessir aðilar hafa sent Alþingi er gerð nánari grein fyrir því í einstökum atriðum hversu illa þetta vörugjald kemur til með að leika húsgagnasmiði og trésmiði almennt og eru þá látnar í ljós miklar áhyggjur yfir þeim afleiðingum sem þetta mun hafa fyrir þessa framleiðslu og enginn vafi á að það mun leiða til þess að staða hinna erlendu samkeppnisaðila mun styrkjast mjög mikið. En það er kannski ekki kjarni málsins heldur hitt, hvernig á að skilgreina t.d. innréttingar. Ég spurði ríkisskattstjóra að því í morgun hvort það væri vörugjaldsskylt nú ef verið væri að reisa hús og fataskápar væru innbyggðir í húsið eða bókahillur væru innbyggðar í húsið. Hann sagði að slík smíði væri söluskattsskyld. Hann viðurkenndi að vísu að miklum erfiðleikum gæti verið bundið að greina á milli hvað væri almenn húsasmíði og hvað væri innréttingasmíði undir slíkum kringumstæðum, en taldi þó að það væri vel framkvæmanlegt. Ég spurði hann að því: Hvað um það ef fjölskylda kallar á trésmið, biður trésmiðinn um að rífa niður gömlu skápana og byggja aðra í staðinn? Þá sagði hann að slík smíði væri vörugjaldsskyld. Við erum m.ö.o. búin að setja fjölda fjöldskyldna á landinu í þá klemmu að geta ekki gert sér grein fyrir því hvernig hún eigi að svara út skattinum til ríkisins vegna þess að reglurnar eru svo flóknar að ógerningur sé að skilgreina í stuttu máli. Ef ég t.d., herra forseti, ætlaði mér að kaupa bókahillur og ég hefði þann háttinn á að fara í eitt verkstæði og biðja þá sem þar ynnu að saga fyrir mig fjalir í ákveðnar lengdir, þá er undir engum kringumstæðum hægt að segja að þessar fjalir séu bókaskápur þannig að ég slepp við vörugjaldið. Ef ég síðan kalla trésmið heim til mín og bið hann um að festa fjalirnar saman þannig að þær myndi bókaskáp, ég er ekki mjög laghentur maður og mundi kjósa að biðja einhvern annan að gera það fyrir mig, þá yrði ég að greiða vörugjald af þeirri vinnu. Ef ég á hinn bóginn mundi kaupa bókaskápinn í verslun félli vörugjaldið undir eins líka á hráefnið. Með þessum hætti er m.ö.o. verið að flækja svo málin fyrir bæði trésmiðum og einstaklingum að þeir að síðustu vita ekki sitt rjúkandi ráð og gera sér kannski ekki grein fyrir muninum á því að endurnýja gamla eldhúsinnréttingu eða smíða nýja, hvað eru viðgerðir og hvað endurbætur, hvað er nýsmíði. Allt þetta hringsnýst auðvitað í höfðinu á skattheimtumönnunum þegar þeir eru spurðir fyrir fram og ógerningur að átta sig á hvað fyrir löggjafanum vakir nema það eitt að fjölga gjaldendum sem mest, reyna að ná sem flestum krónum inn í ríkissjóð, finna til hvert skattatilefnið á fætur öðru í vonlausri baráttu sinni við að fylla upp í gatið á ríkissjóði sem er þegar orðið svo stórt og mikið að ógerningur er að ná því saman á nýjan leik. Ég vil enn benda á að samkvæmt þessu frv. er undir vissum kringumstæðum lagt vörugjald á hráefni sem flutt er til landsins sem hinir innlendu framleiðendur verða að bera, en hins vegar sleppa innflytjendur við að greiða vörugjaldið undir vissum kringumstæðum. Þar get ég tekið sem dæmi grautargerð hér á landi. Innfluttur ávaxtagrautur ber ekki vörugjald, en hins vegar verða innlendir grautargerðarmenn að greiða vörugjaldið 25% af hráefninu. Ég skal ekki, vegna þess að við erum að reyna að flýta þessum umræðum, setja á þetta mikið lengri tölu. Aðalatriðið er að með þessari skattheimtu er verið að valda innlendum framleiðslufyrirtækjum margs konar óhagræði og fjárbindingu sem kostar mikið fé vegna þess að þeir verða að leggja út peninga sem þeir að vísu stundum fá endurgreidda en verða að bera allan fjármagnskostnað af og undir öðrum kringumstæðum er ekki um það að ræða að vörugjaldið fáist endurgreitt þó svo að enginn slíkur skattur falli á erlendu framleiðsluna. Ég spurði fulltrúa fjmrn. að því hvort ekki væri hægt að koma þessu í betra horf þannig að innlendu framleiðendurnir gætu sloppið við útgjöldin ef svo stæði á að þeir ættu ekki að bera vörugjald í endanlegu verði --- við getum tekið sem dæmi brauðgerðir sem verða að greiða vörugjald af sykri þegar hann er fluttur í landið en fá hann síðan endurgreiddan síðar. Ég spurði hvort ekki væri hægt að koma því svo fyrir að innlenda framleiðslan þyrfti aldrei að leggja peningana út. Þá var mér svarað að það væri út af fyrir sig ekki flókið mál, en það stæði þó á einu. Það stæði á því að fjmrn. hefði ekki efni á því að kaupa tölvu til þess að fylgjast með endurgreiðslunum og gera þannig framkvæmdina í senn fljótvirka og örugga. Ég þarf svo ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta. Ég tek undir það sem hv. 8. þm. Reykv. sagði. Með þessu vörugjaldi er verið að hverfa mörg ár aftur í tímann. Það er verið að gera skattheimtuna almennari og flóknari, það er verið að grafa undan fjölda fyrirtækja og það er verið með ég vil segja beinum hætti að vinna að því að atvinnuleysi breiðist út meðal þess fólks sem vinnur við húsgagnaiðnað, innréttingar og margvíslegan annan iðnað og síðast en ekki síst við byggingariðnaðinn. Það er kapítuli út af fyrir sig. Við ræddum um það í gær, ég og hæstv. félmrh., hvaða erfiðleikar væru á að fjármagna húsnæðislánakerfið þannig að það gæti staðið við þær skuldbindingar sem til þess væru gerðar og búið er að leggja á það lögum samkvæmt. Hæstv. húsnæðisráðherra kvartaði undan því að fjmrh. væru ekki nógu örlátur við sig. Að öðrum kosti færist sér framkvæmdin betur úr hendi. Nú vil ég, herra forseti, mælast til þess, vegna þess að ég veit að forseti deildarinnar hefur mikil áhrif í ríkisstjórninni, hvort ekki sé hægt að ná samkomulagi um að vörugjaldið af byggingariðnaðinum renni þá í húsnæðiskerfið og komi þá húsbyggjendum til góða þeim megin frá. Það gæti kannski stytt biðröðina og þannig létt áhyggjum og armæðu af fólki og það fengi þá eitthvað til baka af skattinum. Ég geti ekki séð að fyrir þessu geti verið nein önnur réttlæting og ítreka þessa beiðni mína til forsetans, að hann beiti sér fyrir þessu, um leið og ég legg til að frv. verði fellt.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Herra forseti. Um þetta leyti fyrir jólin í fyrra hljómaði í eyrum okkar jólasálmur og það voru þrjár laglínur og þrjár nótur: einföldun, réttlæti og skilvirkni. Við kvennalistakonur heyrðum reyndar þá strax að nóturnar voru nokkuð mattar og spái ég því að lagið hafi verið sungið í moll en alls ekki í dúr. Sú lækkun sem þá var gerð á vörugjaldi og tollum var réttlætt með því að matarskattur var lagður á um svipað leyti. En nú kveður við annan tón og nýja tóntegund með nýjum hæstv. fjmrh. Sem tekjulind hefur hann nú fundið hinar ýmsu nauðsynjar sem heimilin þurfa á að halda og hefur hugsað sér að leggja að nýju vörugjald á ýmsar tegundir af neysluvörum sem áður höfðu alls ekki neitt vörugjald. Þetta gerist á tímum launafrystingar sem er búin að standa yfir í nokkra mánuði og enginn reyndar veit svo sem hvað um hana verður, hverjar verða næstu efnahagsráðstafanir þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Ég lýsti hug okkar kvennalistakvenna nokkuð ítarlega hér seint í gærkvöld til þessa frumvarps og ætla ekki að fara út í smáatriði þess að þessu sinni. En ég tel nauðsynlegt að skýra aðeins, vegna þess að á eftir munum við fara út í atkvæðagreiðslu um málið og til þess að tefja ekki þá atkvæðagreiðslu með því að biðja um alls kyns sundurliðun, nokkur atriði og þá um leið hvernig og hvers vegna við munum greiða atkvæði eins og við munum gera. Sumt innan 1. gr. er að fá á sig vörugjald þar sem ekkert vörugjald var. Vil ég þar nefna t.d. byggingarvörur, bílavarahluti og ýmislegt fleira. Ég nefndi það sérstaklega í ræðu minni hér í gær að ég tel vænlegra að hvetja fólk til þess að nota bílana lengur en nú er gert vegna þess að það fylgja því ýmsir ókostir og mikill viðskiptahalli að flytja inn allan þennan fjölda bíla sem nú er gert. Þess vegna held ég að hækkun á varahlutum í bíla sé afar vafasöm. Ef við hefðum ráðið einhverju um vistun númera í 1. gr. hefðum við greitt atkvæði allt öðruvísi en við munum gera á eftir. Við erum t.d. hlynntar lækkun vörugjaldsins á ýmsum heimilistækjum úr 14% í 9%, en eins og ég sagði andvígar því að nú skuli leggjast nýr stofn á ýmislegt annað. Við hefðum hins vegar hugsað okkur að geta haldið 14% á ýmsum öðrum vörum og vil ég þá nefna sérstaklega vörur sem eru undir vöruflokknum nr. 17, sælgæti og sætindi sem ég lít ekki á að séu hinar daglegu nauðsynjavörur hvers heimilis. Við fögnum því reyndar líka að vörugjald á kakó skuli lækka og værum til í að styðja það, en ég sé alls ekki rökin fyrir því að setja síðan sérstakan sykurskatt á kakó, 16% sykurskatt á kakó sem er ósæt vara. Það eru að mínu mati engin rök fyrir því hvernig þessi listi er settur saman og það sem maður gæti þess vegna hugsað sér að styðja undir a-liðnum gæti maður síðan alls ekki stutt undir b-liðnum og kann það nú að hljóma nokkuð undarlega. En eins og ég sagði þá sjáum við enga sérstaka ástæðu til þess að lækka vörugjald á sælgæti úr 14% í 9% og erum á móti því. Hins vegar værum við til í að styðja sérstakan sykurskatt á þá vöru. Það hefur verið nefndur hér ósætur ávaxtasafi. Við erum að sjálfsögðu hlynntar því, sem fram kemur í 1. gr. undir a-liðnum, að lækka vörugjald á ósætum ávaxtasafa úr 14% niður í 9%, en við getum með engu móti fallist á að samþykkja síðan að leggja 16% sykurskatt á þennan ósæta ávaxtasafa. Ég vildi láta þetta koma fram við þessa umræðu, eins og ég sagði áðan, til þess að tefja ekki um of umræðuna. Mér finnst rétt að geta þess að lokum að það er algerlega óverjandi á tímum launafrystingar að leggja slík aukagjöld á nauðsynjar heimilanna. Fyrst ég fór að minnast á ávaxtasafann ósæta vil ég líka láta þess getið að í landinu búa mörg börn sem hafa ofnæmi fyrir mjólk og það eru mörg heimili sem af þeim sökum þurfa að nota mjög mikið af þessum ávaxtasafa.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Það er aðeins örstutt viðbótarinnlegg frá umræðunni sl. nótt. Það er sérkennilegt ástand í þessu húsi þessa dagana á sama tíma og fjölskyldurnar í landinu eru að undirbúa jólahátíðina, við sjáum ys og þys á götunum ef við höfum yfirleitt tíma til að líta út um gluggana. Hér inni erum við í fílabeinsturni og ég er ansi hrædd um að hæstv. ríkisstjórn geri sér litla grein fyrir því hvaða áhrif það hefur á almenning í landinu sem hér er að gerast. Það má kannski segja að það bjargi henni í bili að fólk er svo upptekið af jólaundirbúningnum að það fylgist ekki náið með hvað efnislega er verið að gera innan dyra á hv. Alþingi. En hér fáum við í hendurnar hvert skattafrv. af öðru sem eru skilaboð hæstv. ríkisstjórnar til þjóðarinnar um það sem fram undan er. Allt ber að sama brunni. Það er aðför að heimilunum í hverju einasta frv. sem hér er lagt fram. Það er aðför að íslenskum fyrirtækjum, að íslenskum atvinnurekstri og að íslenskum iðnaði, það frumvarp sem hér er verið að fjalla um. Þegar matarskatturinn var lagður á á síðasta þingi voru tollar og aðflutningsgjöld lækkuð til að milda þau áhrif. Nú er sú lækkun tekin til baka og um leið horfið af braut einfaldleikans sem hæstv. þáv. fjmrh. Jón Baldvin Hannibalsson talaði svo fjálglega um þegar það mál var hér til umfjöllunar. Við getum rifjað það upp sem gerðist þegar þetta frumvarp sá dagsins ljós á hv. Alþingi. Þá ruku margir upp til handa og fóta og fóru að versla, fóru að kaupa heimilistækin sem fyrir lá að áttu að hækka, 20% vörugjald átti að leggjast á heimilistækin og yfirleitt allt til heimilanna í landinu. Það var farið að hamstra, fólk varð sér úti um peninga, notaði krítarkortin og vörurnar seldust upp. Það lýsir best ringulreiðinni innan ríkisstjórnarinnar þegar hún sá hvað var að gerast, fór að endurskoða frumvarpið og lækkaði síðan prósenturnar niður þannig að nú er búið að plata fjölda fólks til að kaupa þessa vöru á hærra verði því að nú mun hún lækka vegna 9% skattsins sem á að koma í staðinn fyrir upphaflega 14%. Mér þótti rétt, hæstv. forseti, að benda á þetta sem dæmi um þá ringulreið sem hér ríkir. Við sjálfstæðismenn erum að sjálfsögðu á móti þessu frumvarpi og leggjum til að það verði fellt.

Júlíus Sólnes Virðulegur forseti. Síðla nætur sl. nótt hélt ég langa ræðu um þetta dagskrármál, þ.e. vörugjaldið, og lýsti með hvaða hætti og hvaða rökum við þingmenn Borgfl., að einum undanskildum, erum andvígir þessari skattálagningu. Ég sagði jafnframt að ég harmaði afstöðu eins þingmanns flokksins í Nd., að hann hefði greitt atkvæði með þessu frumvarpi, en því verður ekki breytt. Hins vegar er það yfirlýst stefna Borgfl. að við erum andvígir þeirri gífurlegu skattlagningu, sem nú er verið að keyra í gegn, sem kemur mjög þungt niður á öllum almenningi og fyrirtækjum þessa lands og er síst til þess fallin að laga það ástand sem nú ríkir bæði í atvinnulífinu og í fjármálalífi og efnahagslífi þjóðarinnar. Vörugjaldið er þægileg skattheimta. Það er fljótt til hennar gripið og hún er líkleg til að klóra saman nokkur hundruð milljóna í óseðjandi ríkiskassann. Hér er um að ræða skattform sem liggur vel við höggi ef svo mætti að orði komast. Það kom alveg greinilega í ljós, bæði við meðhöndlun málsins í hv. Nd. og eins hér við 1. umr., að það eru mjög margir vankantar á þessari frumvarpssmíð. Því miður hefur svo illa til tekist að um verulega mismunun verður að ræða milli atvinnugreina og jafnvel milli fyrirtækja í mjög skyldum rekstri, eins og kom mjög greinilega fram við umræðu um málið. T.d. má nefna að sælgætisframleiðsla lýtur nú þeirri skattheimtu að ef hún fer fram í bakaríi er hún undanþegin vörugjaldi en ef hún fer fram hjá sælgætisverksmiðju ber hún fullt vörugjald, jafnvel þó um sama hlutinn væri að ræða. Þetta nær engri átt og þetta er nánast brot á stjórnarskránni þar sem segir að skattheimta skuli vera almenn og hún skuli leggjast jafnt á alla. Ég hef oft rætt um það áður að það er gjörsamlega fráleitt og það er, eins og ég er að segja hér, andstætt a.m.k. anda stjórnarskrárinnar að skattlagning virki með þeim hætti að hún mismuni almenningi, mönnum og fyrirtækjum eins og hér er gert. Það hafa ekki orðið neinar þær bragarbætur á frv. í meðferðinni í hv. fjh.- og viðskn. Ed., en í morgun ræddum við þetta frumvarp ítarlega. M.a. fengum við á okkar fund fjölmarga fulltrúa atvinnulífsins sem sögðu okkur álit sitt á þessu frv. og með hvaða hætti það mundi virka. Allt það sem þessir fulltrúar atvinnulífsins sögðu við okkur styrkir mig í þeirri trú minni að hér sé um mjög illa unnið frv. að ræða þar sem fulltrúar fjmrn. sem þessa vinnu hafa unnið hafa ekki megnað að setja sig inn í vandamál atvinnufyrirtækjanna og atvinnulífsins í heild sinni. Ég hef bent á það áður að það hefði verið ofur auðvelt, og reyndar höfum við boðað slíkar tillögur, að skera niður útgjaldahlið fjárlaga um einar 1600--1700 millj. kr. sem er mjög svipað og þær tekjur sem fjmrh. ætlar að vörugjaldið með þeim breytingum sem nú er verið að gera muni skila í ríkiskassann. Þannig hefði verið ofur auðvelt að leggja meiri vinnu í að fara yfir útgjaldahlið fjármála, skera þar niður sem næmi 1600--1700 millj. kr. og fjarlægja þetta frv. úr þingsölum og bjóða okkur ekkert upp á að horfa á það meir. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, hæstv. forseti, aðeins lýsa því yfir að við þingmenn Borgfl. í Ed. munum greiða atkvæði gegn frv.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Frv. sem hér kemur nú til atkvæðagreiðslu er aðför að heimilunum í landinu, það er aðför að íslenskum iðnaði, það er aðför að íslenskum fyrirtækjum. Þetta er köld jólakveðja ríkisstjórnarinnar til íslensku þjóðarinnar. Ég segi nei.

Guðrún Agnarsdóttir Herra forseti. Kvennalistakonur telja rétt að stjórnvöld gangi á undan með góðu fordæmi og stuðli að auknu heilbrigði þjóðarinnar með aðgerðum sínum. Best er að þær aðgerðir séu samræmdar og taki mið af almennri viðurkenndri stefnu í heilbrigðismálum. Nú hefur tvisvar verið lögð fyrir Alþingi íslensk heilbrigðisáætlun sem leggur megináherslu á fyrirbyggjandi aðgerðir í heilbrigðismálum. Hluti þessarar áætlunar varðar manneldismál og það er á valdi stjórnvalda að stýra neyslu að einhverju leyti með verðlagningu. Sykurát er óhóflegt meðal Íslendinga og veldur m.a. óvanalega miklum tannskemmdum barna auk annarra sjúkdóma. Þó að hér sé því miður ekki um samræmdar aðgerðir stjórnvalda að ræða, sem væri æskilegra, er þó hér sýnd viðleitni í rétta átt. Kvennalistakonur eru þess vegna hlynntar sérstakri skattlagningu á sætindi og gosdrykki, en við viljum þó undanskilja ávaxtaþykkni og ósykraðan ávaxtasafa. Nefna má að sum börn og fullorðnir hafa ofnæmi fyrir mjólk og mjólkurvörum og þótt þeim væri eflaust jafnhollt að drekka vatn í stað ávaxtasafa er þó líklegra að þeim hugnist ávaxtasafi betur. Því segi ég nei.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Á þskj. 365 liggur fyrir nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Um þetta mál var fjallað á fundi nefndarinnar í morgun. Þangað komu m.a. til viðræðna við nefndina Ólafur Davíðsson frá Félagi ísl. iðnrekenda, Víglundur Þorsteinsson, formaður þess félags, Sigurður B. Stefánsson hagfræðingur, Garðar Valdimarsson ríkisskattstjóri og frá fjmrn. Bolli Þór Bollason, Lárus Ögmundsson, Maríanna Jónasdóttir og Guðrún Ásta Sigurðardóttir. Það fóru fram töluverðar umræður um frv. á fundi nefndarinnar og sýndist þar auðvitað mönnum sitt hvað, en hér er eins og í vörugjaldsfrv. um að ræða eitt af tekjuöflunarfrumvörpum ríkisstjórnarinnar og forsendu fjárlaga og þó menn greini á um stig skattheimtunnar, hversu langt eða skammt þar skuli ganga, ætla ég ekki að fara út í þá sálma nér. Nefndin klofnaði í afstöðu sinni til málsins. Meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt með breytingu sem flutt er á þskj. 366. Skylt er að geta þess þar sem þetta mál þarf nú aftur að fara til Nd. að samráð hefur verið haft við nefndarmenn þar og sýnist ekki vera ágreiningur um þessa breytingu þar, enda er hér um ívilnandi ákvæði að ræða sem þó hafa ekki tekjutap sem neinu nemur í för með sér fyrir ríkissjóð heldur er fyrst og fremst um að ræða lagfæringu í skynsemisátt og til bóta. En ég skal í örstuttu máli, herra forseti, gera grein fyrir því í hverju breytingin er fólgin. Hún er fólgin í því að fella átti niður úr lögunum ákvæði sem þar var þess efnis að vélar og tæki að verðmæti innan við rúmlega 100 þús. kr., upphaflega um 80 þús. kr., þurfi ekki að eignfæra og fyrna vegna þess að mörkin þarna á milli eru oft býsna óljós, þ.e. hvað á að ganga langt niður, þannig að ekki þurfi t.d. maður sem kaupir sér dýptarmæli eða eitthvað því um líkt í bát, sem kostar 20 þús. kr., að eignfæra það og fyrna eftir reglum skattalaga heldur taki þær reglur skattalaga um eignfærslu og fyrningu fyrst gildi þegar verðmæti hlutarins fer upp fyrir þessa ákveðnu upphæð. Einhverra hluta vegna hafði þetta verið fellt brott, en mjög sterk rök hníga að því að taka þetta ákvæði upp aftur og það er lagt til að svo verði gert. Hin brtt. er sú að rýmkaðar verði nokkuð frá því sem áður var, þ.e. úr 15% í 20%, afskriftir af skrifstofuvélum og tækjum og þá einkum tölvum. Það er sem sagt ívilnandi ákvæði líka. Auðvitað má margt um þetta segja. Ástæða hefði verið til að ganga þar lengra, en þetta var einfaldlega það sem samkomulag varð um við hæstv. fjmrh. og er gert með hans samþykki. Báðar þessar breytingar hníga í skynsemisátt, eru ívilnandi og til bóta og því er lagt til að þær verði samþykktar. Undir þetta nál. skrifa, auk þess er þetta mælir, Margrét Frímannsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir og Jóhann Einvarðsson. Meiri hl. nefndarinnar leggur sem sagt til, herra forseti, að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem tilgreindar eru á þskj. 366.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Hæstv. forseti. Í Egils sögu segir um Harald hárfagra: ,,Haraldur konungur var mjög gjörhugull.`` Þar segir enn fremur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Haraldur konungur eignaðist í hverju fylki óðul öll og allt land, byggt og óbyggt, og jafnvel sjóinn og vötnin og skyldu allir búendur vera hans leiglendingar, svo þeir er mörkina orktu og saltkarlarnir og allir veiðimenn, bæði á sjó og landi, þá voru allir þeir honum lýðskyldir. En af þessi áþján flýðu margir menn af landi brott.`` Ég hygg, hæstv. forseti, að líkingin með Haraldi konungi lúfu og hæstv. fjmrh. sé mjög mikil og má raunar segja um þá báða að eftir að þeir komust til valda voru báðir hárprúðir. 
             Hæstv. forseti. Það kom fram á fundi fjh.- og viðskn. í morgun að það er rétt sem segir í nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. að skattfrelsismörk einstaklinga lækka samkvæmt frv. frá því sem verið hefði í janúar nk. samkvæmt gildandi lögum úr 50.681 kr. í 47.513 kr. Þetta var staðfest af embættismönnum þannig að það liggur ljóst fyrir að það sem hæstv. fjmrh. sagði um hið gagnstæða á fundinum í nótt voru vísvitandi rangfærslur. Það voru í rauninni blekkingar sem hann bar á borð fyrir deildina til að breiða yfir að með þessu tekjuskattsfrv. er gengið lengra í skattlagningu á þá sem lægstar hafa tekjurnar en áður hefur verið og gert var á þessu ári. Þegar ég spurði skattfróða menn, sem mættu á fundi nefndarinnar, að því hvort þeir héldu að tekjuskattur hefði einhvern tíma verið hærri hér á landi, tekjuskattur á einstaklinga, svöruðu þeir því til að ef svo væri hefði það verið á kreppuárunum eða m.ö.o. á blómatíma framsóknar og Alþfl. Það er dæmigert að þegar þessir flokkar hafa nú náð saman með systurflokki sínum, Alþb., skuli þetta sama endurtaka sig, enda er það í samræmi við þann metnað fjmrh. að hækka æ meir skattana því lengur sem hann situr í stólnum og hefur hann nú náð því marki að skattaáþjánin í landinu er orðin meiri en á þeim tíma í sögu fullveldis okkar Íslendinga þegar lífskjör voru verst, atvinnuleysið mest og almenn vesöld eftir því. Ég hlýt að vekja athygli á því, hæstv. forseti, að með því að taka upp skattvísitölu í staðinn fyrir þá viðmiðun sem nú er í gildandi lögum um lánskjaravísitölu var hæstv. fjmrh., eins og stundum er sagt, að grugga vatnið, kasta steini í forarpollinn til að grugga upp vatnið til þess að ekki sæist til botns. Hann var að reyna að villa um fyrir fólki, en á bak við allt þetta lá það eitt að reyna að koma í veg fyrir eðlilegan samanburð á skattbyrði milli ára. En það liggur nú sem sagt fyrir frá embættismönnum fjmrn. að það er búið að lækka skattleysismörkin, það er búið að skattleggja það fólk sem hefur þurftartekjur. Það fólk sem er með lægstar launatekjur í landinu á nú að greiða tekjuskatt til ríkisins. Þetta er mikil afturför, en dæmigerð fyrir þá ríkisstjórn sem hér situr. En það er ekki aðeins í þessu efni sem hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin eru að villa um fyrir fólki. Í skýringum við 8. gr. frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Skv. 4. gr. laga nr. 2/1988, sem fjalla um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, var hámarkstillag í fjárfestingarsjóð lækkað úr 40% í 30%. Í greinargerð með frv. að þeim lögum var getið að um væri að ræða fyrsta skrefið á þeirri braut að fella heimild þessa til frestunar á skattgreiðslum niður að fullu. Í samræmi við þetta markmið er í þessari grein lagt til að hámarkstillagið í fjárfestingarsjóð lækki úr 30% í 15% af skattstofni.`` Svo mörg voru þau orð. Nú er hálferfitt að hafa ekki hæstv. fjmrh. hér til þess að hann geti staðið fyrir sínu máli þegar hann með þessum hætti er að gefa í skyn að skattastefna síðustu ríkisstjórnar hafi verið öfug við það sem hún raunverulega var og gerir það í opinberu plaggi. Við getum kannski fyrirgefið ef hæstv. fjmrh. hefði gert þetta í almennum inngangi eða greinargerð. --- Ég sé að hæstv. fjmrh. er hér í hliðarherbergi og heyrir hvað ég segi. --- Ef hæstv. fjmrh. hefði kannski gert þetta í inngangi að greinargerð fyrir breytingum á frv. þannig að menn sæju að þetta væri almennt pólitískt snakk. En þegar orð af þessu tagi eru felld inn í skýringar við einstaka grein frv. hlýtur maður að líta svo á að það sem þar stendur sé óumdeilanlegt, það sé rétt, þar sé fullum sannleika fram haldið, en eins og við munum segir íslenskt skáld: Hálfsannleikur oftast er óhrekjandi lygi. Og þessi orð í greinargerð frv. eru hálfsannleikur. Staðreyndin er sú að við höfum mjög rætt um það sjálfstæðismenn á liðnum árum og höfum haldið því fram að það væri heilbrigðara að lækka tekjuskatt fyrirtækja og þannig draga úr skyndifjárfestingu eða ótímabærri fjárfestingu sem einungis er stofnað til í því skyni að komast hjá óhæfilegri skattheimtu. Það getur verið undir mörgum kringumstæðum að slík flýting á fjárfestingu sé arðbær út af fyrir sig fyrir viðkomandi fyrirtæki þegar skattheimtan er óbærileg. Hins vegar er alveg ljóst að ef óréttlát skattheimta ríkisins er farin að hafa afgerandi áhrif á hvernig einstök fyrirtæki verja sínum hagnaði hlýtur það til lengri tíma litið að hafa í för með sér mikið óhagræði og draga úr hagvexti. Það var af þessum sökum sem við sjálfstæðismenn vildum lækka tekjuskatt á fyrirtækjum smátt og smátt og töldum að jafnframt væri unnt að draga úr varasjóðstillaginu vegna þess að það hafði þá ekki sama tilgang og áður. En nú er fróðlegt að fá að vita hver er raunveruleg hækkun tekjuskatts á fyrirtækjum í landinu ef tekið er tillit til þess að meðalhækkun verðbólgu frá árinu 1986 til 1987 var 25,5% en búist er við því að meðalhækkun verðbólgu milli áranna 1988 og 1989 verði 12%. Að gefnum þessum forsendum liggur fyrir og er staðfest af embættismönnum fjmrn. að raunverulegt skatthlutfall, það sem er kallað á vondu máli effektíft skatthlutfall, hækkar úr 33,6% í 42,6% af hagnaði fyrirtækjanna. Þetta er ekkert smátt. Og þegar ofan á þetta bætast auknar skattaálögur á fyrirtækin vegna hækkunar eignarskatts, vegna hækkunar skatts á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og fleira er ljóst að enn minna verður eftir. Það er einmitt skattheimta af þessu tagi sem gerir það óhjákvæmilegt að hafa hámarkstillög í fjárfestingarsjóð rýmileg þannig að miðað við þessa háu skattprósentu hefði þvert á móti verið nauðsynlegt að hækka hámarkstillagið á ný upp í 40% sem er í samræmi við háskattapólitík núverandi ríkisstjórnar. Ég vil leggja áherslu á það, herra forseti, að með því að draga svo úr fyrningum sem gert er í þessu frv. og með því að lækka heimild til tillags í fjárfestingarsjóð um helming er verið, eins og formaður Félags ísl. iðnrekenda sagði á fundinum í dag, að draga úr framþróun og nýsköpun í íslenskum atvinnugreinum. Ólafur Davíðsson, framkvæmdastjóri Félags ísl. iðnrekenda, sem ég hygg að við hljótum öll að bera mikið traust til, og með hliðsjón af hans reynslu og með hliðsjón af þeim trúnaði sem þessi hagfræðingur hefur, bæði hér á landi og erlendis, er náttúrlega óhjákvæmilegt fyrir alþm. að hlusta á það sem hann segir, hann sagði á fundi nefndarinnar m.a. að fyrningarákvæði sem kannski kunna að hafa verið rýmileg fyrir fimm árum séu það ekki í dag vegna þess að endingartími tækja og véla sé sífellt að styttast vegna tækninýjunga sem koma fram ég vil segja nær því á hverjum degi og óhjákvæmilegt er fyrir fyrirtæki sem vilja standa sig að fylgjast með og tileinka sér hin nýju vinnubrögð á hverjum tíma. Ég hygg því, virðulegi forseti, að það sé óhrekjanleg staðreynd, það sé sannmæli að með þessari skattalagabreytingu er verið að vinna á móti nýsköpun í atvinnugreinum. Með þessum breytingum er sérstaklega vegið að framleiðsluatvinnuvegunum, ekki aðeins með fyrningarákvæðunum, ekki aðeins með því að minnka framlagið í varasjóðinn heldur líka með því að hækka eignarskattinn, en vitaskuld eru það fyrst og fremst framleiðsluatvinnuvegirnir sem þurfa á mikilli fjárfestingu og miklu eigin fé að halda. Ef við viljum síðan íhuga hvar framleiðsluatvinnuvegirnir hafa fyrst og fremst búið um sig, hvar þau fyrirtæki eru, þá eru þau úti á landi. Það er því mikið öfugmæli í því annars smekklega blaði Tímanum, sem á það til að koma manni á óvart eð fallegum forsíðum, þegar það heldur því fram að þessi ríkisstjórn sé sérstaklega og einkanlega ríkisstjórn fyrir strjálbýlið eða landsbyggðina. Þessi ríkisstjórn hefur þvert á móti knúið fram á Alþingi hverja aðgerðina á fætur annarri þar sem sérstaklega er vegið að atvinnulífi landsbyggðarinnar eða þá með sofandahætti og úrræðaleysi dregið við sig nauðsynlegar aðgerðir í atvinnumálum. Sú skýring sem í grg. er gefin við 7. gr. frv. vakti athygli mína, en þar segir, með leyfi virðulegs forseta: ,,Það hefur tíðkast nokkuð að hlutafélög veiti eigendum sínum eða stjórnendum veruleg peningalán, oftar en hitt á vildarkjörum, vaxtalaust og óverðtryggt. Þegar áhrif verðbreytinga á eignir og skuldir félags eru metin myndar þessi neikvæða ákvöxtun á peningaeign fyrirtækja stofn til gjaldfærslu. Telja verður óeðlilegt að félög geti lækkað skattskyldar tekjur sínar með lánafyrirgreiðslu af þessu tagi. Því er lagt til í þessari grein að lán hlutafélaga til hluthafa, stjórnarmanna og framkvæmdastjóra félaga teljist ekki sem eignir við útreikning á verðbreytingarfærslu samkvæmt þessari grein.`` Með hliðsjón af þessari skýringu í grg. frv. spurði ég ríkisskattstjóra að því hvort þetta ákvæði tæki einnig til samvinnufélaga, en eins og við vitum hefur það tíðkast hjá ýmsum samvinnufélögum á mismunandi tímum og mismunandi stöðum á landinu að þau láni stjórnarmönnum og framkvæmdastjórum peningalán, oftar en hitt á vildarkjörum, vaxtalaust og óverðtryggt. Ríkisskattstjóri sagði mér að þótt hið skattalega hagræði væri tekið af hlutafélögunum skyldu kaupfélögin og samvinnufélögin halda því skattalega samræmi sem þau hafa haft þó þau hafi með þessum hætti dulbúið launagreiðslur til sinna stjórnenda. Ég spurði ríkisskattstjóra að því hvort hann teldi að það samræmdist almennum skattasjónarmiðum og þeim grundvallarreglum sem lagðar væru í stjórnarskrá íslenska lýðveldisins að láta að þessu leyti aðrar reglur gilda um skattalegt hagræði samvinnufyrirtækja og hlutafélaga til að hygla sínum mönnum. Ríkisskattstjóri sagði að það væri ekkert í stjórnarskránni sem að hans hyggju bryti á móti því. Á hinn bóginn kom það fram áðan í ræðu hæstv. sjútvrh. að hann teldi að hinar sömu skattareglur ættu að gilda um verslun sem rekin væri af hlutafélögum og verslun sem rekin væri af samvinnufélögum. Eins og þingdeildarmönnum er kunnugt vil ég mikið gera fyrir hæstv. sjútvrh. og af þeim sökum höfum við í minni hl. fjh.- og viðskn. flutt brtt. á þskj. 373 og er orðalagið í samræmi við ábendingar ríkisskattstjóra þannig að það tekur tvímælalaust af allan vafa um að hið sama skal gilda um hlutafélög og samvinnufélög hvað varðar skattlagningu vegna lána sem þessi fyrirtæki, sem eru hlutafélög eða samvinnufélög, veita stjórnarmönnum eða framkvæmdastjórum sínum. Ég trúi ekki öðru en meiri hlutinn fallist á þessa brtt. Meiri hl. hefur hvort eð er lagt fram brtt. við frv. þannig að það verður á ný að koma til Nd. Auðvitað getur mismunun af þessu tagi ekki viðgengist. Það er spilling að halda henni inni. Það er spilling að eitt félagsform skuli geta hyglað sínum mönnum eingöngu en önnur ekki. Auðvitað á ekkert félagsform að geta gert það. Það er þess vegna lagahreinsun að ná þessu út. Ég þarf svo ekki að útskýra þessa hlið málsins frekar. Ég vil hins vegar segja almennt um skattlagningu á fyrirtækjum að það kom fram hjá þeim skattfróðu mönnum sem fjh.- og viðskn. fékk til ráðuneytis að kannski einhvern tíma eftir stríðið hefði skattbyrði fyrirtækja verið þyngri en nú. Það er með öðrum orðum svo að síðasta mannsaldur hefur að dómi allra þessara manna aldrei verið jafnþung skattbyrði á fyrirtækjunum og stefnt er að með þessu frv. Þó liggur fyrir að hver einasti maður í ríkisstjórninni gerir sér grein fyrir því að atvinnuvegirnir eiga nú við óvenjumikla erfiðleika að stríða og ríkisstjórnin gerir sér grein fyrir því að það stefnir hér að miklu atvinnuleysi og atvinnuöryggi er víðs vegar um landið ekkert. Samt sem áður leyfa þessir menn sér að efna til meiri skattbyrðar, íþyngingar skatts á fyrirtækjum landsins en hefur þekkst a.m.k. í heilan mannsaldur og eftir því sem þeir segja hefur skattbyrðin á einstaklingana ekki verið meiri a.m.k. tvo mannsaldra eða frá því síðast þegar kreppustjórn framsóknar og krata var við völd eins og nú er. Ég vil, virðulegi forseti, benda á að ríkisstjórnin ætlar að hækka hámark eignarskatta úr 1,45% í 2,95% þegar eignir einstaklinga eru 7 millj. kr. eða meira. Auðvitað er þetta eignarupptaka. Og það sem er raunar sorglegast af þessu er að þunginn af þessari nýju skattheimtu leggst á útgerðarmenn, fólk í fiskvinnslu sem hefur tekist að eignast verulegan hlut í sínum framleiðslutækjum. Þetta er þess vegna beinn skattur á sjávarútveginn í landinu fyrst og fremst. Það er eðlilegt að hæstv. sjútvrh. kjósi að vera fjarverandi við þessar skattaumræður þó að hann hafi gaman af því að tala um að það eigi að leggja skatta á Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeild landbúnaðarins. Nú er komið að því að ræða um hagsmunamál sjávarútvegsins og þá er hann í felum. Þá vill hann ekki segja neitt. Þá er hann annars staðar. Þá eru sumir hvergi. En fyrir utan hvernig þessi skattheimta leggst með þessum ofurþunga á sjávarútvegsfyrirtækin og iðnfyrirtækin í landinu sem rekin eru af einstaklingum leggst þetta á fjölda einstaklinga sem búa í skuldlausum íbúðarhúsum og afleiðingin af þessari þungu skattheimtu getur ekki orðið önnur en sú að fólkið verður að selja eignir sínar til að standa undir þeim, eignir sem það hefur kannski lagt ævistarf sitt í að eignast, lagfæra, prýða og búa vel um, halda við. Nú á að hrifsa þessar eignir frá því fólki, ekkjum, einhleypum mönnum, hjónum sem eru hætt að hafa tekjur nema ellilífeyri. Þetta fólk á ekki lengur að geta búið í sínum gömlu híbýlum vegna þess að skattlagningarsvipa fjmrn. dynur á þeim, hvín á þeim. Fyrrv. fjmrh. sagði að Sjálfstfl. hefði stungið rýting í bak sér þegar við vildum lækka nauðþurftir landsmanna um leið og við töldum nauðsynlegt að grípa til aðgerða til að rétta við atvinnulífið í landinu. Ég segi: Eftir þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar er bak hinna lægst launuðu, hinna sem minnst mega sín, blóði drifið eftir svipuhögg skattheimtumanna. Virðulegi forseti. Minni hl. fjh.- og viðskn. leggur það til með mikilli sannfæringu að frv. verði fellt.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Tíminn er stuttur, hann er allt of stuttur og það er mjög ámælisvert. Okkur hafa verið gefnar örfáar klukkustundir til að fjalla um þetta frv. til laga sem hérna liggur fyrir og tekur til margra og flókinna þátta. Það er mikill skaði og eins og ég sagði áðan ámælisvert hve tímaskortur háir okkur þingmönnum, að því er mér virðist alltaf á þessum tíma ársins. Við kvennalistakonur ásamt hv. flokkssystkinum hæstv. fjmrh. gagnrýndum mjög vinnubrögð hér í fyrra en lendum svo í nákvæmlega því sama um þessi jól. Það vil ég gagnrýna alveg sérstaklega því að þau mál sem við erum að fjalla um hér og óvönduð vinnubrögð í kringum þau geta haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar sem koma fram í ýmsum vafaatriðum og beinlínis göllum í lögunum þegar þau hafa tekið gildi og þá hefst gjarnan umfangsmikil leiðréttingarvinna sem ætti að vera alveg óþörf ef betur væri unnið að málum. Þessum vinnubrögðum verður að breyta. Það hefur reyndar oft verið sagt hér úr þessum ræðustól, en ef vinna okkar hér á að vera marktæk verða þessi vinnubrögð að breytast. Það er rétt u.þ.b. ár síðan að í gildi gengu róttækar breytingar á skattalögunum. Þær voru að mörgu leyti nokkuð vel undirbúnar af nefnd skipaðri fulltrúum allra þingmanna og allra þingflokka og aðilum vinnumarkaðarins. Í því frv. sem við höfum hér til umfjöllunar er lagt til að hætt verði að miða framreiknun persónuafsláttar og barnabóta við lánskjaravísitölu eins og lögin kveða á um en taka þess í stað upp skattvísitölu sem breytist árlega. Með því er horfið frá því markmiði að tengja skattbyrði einstaklinganna við verðlagsþróun, en samkvæmt núgildandi lögum minnkar skattbyrðin hlutfallslega ef samdráttur verður í launum. Auk þess er í frumvarpinu lögð til hækkun á tekjuskattshlutfalli einstaklinga, en sú breyting þýðir hærri álögur á fólk með meðaltekjur og lægri tekjur en ella yrði. Ég vil taka það sérstaklega fram og minna á að auðvitað eru konur í stórum hluta á því launabili sem þar um ræðir. Þetta ætlar ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju að leggja til um þessi áramót. Eins og fram kom á brtt. sem fluttar voru í Nd. af fulltrúum Kvennalistans getum við ekki sætt okkur við þessar breytingar á útreikningi. Við fluttum í Nd. brtt. sem fela í sér að núgildandi lög verði óbreytt hvað varðar framreiknun persónuafsláttar og barnabóta og að skatthlutfall verði ekki hækkað. Við fulltrúar Kvennalistans hér í hv. Ed. sáum ekki ástæðu til að flytja þær tillögur aftur eftir að þær höfðu verið felldar í Nd. í gærkvöld. Í máli hæstv. fjmrh. hér sl. nótt kom fram að hann teldi hina nýju skattvísitölu heppilegri því í henni fælist frekar sveigjanleiki til hækkunar á persónuafslætti og barnabótum en með því fyrirkomulagi sem nú gildir. Ég vil hins vegar benda hæstv. fjmrh. á að skattvísitalan gefur líka auðveldlega möguleika á að halda þessu hlutfalli niðri og jafnvel lækka það. En hvað getur launafólk ekki trúað þessari hæstv. ríkisstjórn jafnréttis og félagshyggju til þess að gera núna með öllum þeim skattaálögum sem verið er að leggja til og það á tíma þegar í gildi er launafrysting? Það hefur því miður verið reynslan að frekar hneigjast stjórnvöld til að halda niðri eða lækka slík hlutföll. Ég vil geta þess líka að það verður erfiðara fyrir fólk að fylgjast með skattvísitölunni þegar stjórnvöld geta ráðskast með hana að eigin vild á þann hátt sem lagt er til. Varðandi tekjuskatt einstaklinga vil ég minna á að í fyrra fluttum við kvennalistakonur tillögur í þinginu um að háar tekjur yrðu skattlagðar sérstaklega, bæði í tekjuskatti og útsvari. Ekki voru gerðar tillögur um það í Nd. nú, en við erum enn sömu skoðunar og munum vinna áfram að því máli. Við höfum einnig oft lýst þeirri skoðun okkar að skattleggja beri eignir umfram hófleg mörk. Við teljum að sú breyting sem gerð var í meðförum hv. fjh.- og viðskn. í Nd. sem fólst í hækkun viðmiðunarmarkanna hafi verið til bóta. Að öðru leyti teljum við tillögur um eignarskatt engan veginn grundvallaðar á nægilega miklum athugunum og þar kem ég aftur að þeim tíma sem okkur er ætlaður til að kynna okkur hin ýmsu mál á síðustu dögum þinghaldsins fyrir jólin. Við getum verið sammála ýmsum þeim tillögum sem hér eru til afgreiðslu um skattlagningu fyrirtækja, en ég tel þó að þar beri ýmislegt að athuga og að þar skjóti nokkuð skökku við að ýmsu leyti og vil ég gera sérstakar athugasemdir við tvær greinar er varða skattlagningu á fyrirtækin. Í fyrsta lagi varðandi 8. gr. þar sem lækkað er úr 30% í 15% það tillag sem fyrirtækjum er heimilað að greiða í fjárfestingarsjóð til að fresta skattagreiðslum. Þetta tillag var lækkað úr 40% í 30% um síðustu áramót og skyldi þá vera fyrsta skrefið til að lækka skatthlutfall fyrirtækja. Nú ber svo við að um leið og þetta er lækkað er skatthlutfall fyrirtækjanna hækkað og vil ég minna á að nú á dögunum vorum við líka að hækka sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Ég nefni þetta hér og bendi á að í hringiðunni sem skapast í þessum önnum er hætta á að yfirsýnin glatist. Það er öllum ljóst að það eru mikil vandamál uppi núna í rekstri fyrirtækja á Íslandi. Ég minntist áðan í umræðum um síðasta mál sem við fjölluðum um á þann söng, þann jólasálm sem hljómaði í moll í eyrum okkar í fyrra. Ég er ekki viss um að við þær breytingar sem hér er verið að leggja til hafi einu sinni náðst laglína. Eins og ég gat um áðan sáum við ekki ástæðu til að tillögum okkar í Nd. felldum að flytja þær hér aftur og það eru, eins og ég gat reyndar líka um áðan, ýmsar greinar þessa frumvarps sem við gætum stutt, en við getum ekki stutt frumvarpið í heild sinni eins og það er fram sett hér.

Guðmundur Ágústsson Virðulegi forseti. Hérna er komið enn eitt skattafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Nú erum við komin að síðasta frv. sem þessi hv. ríkisstjórn leggur fram, frv. um tekjuskatt og eignarskatt. Við 1. umr. lýsti hv. 7. þm. Reykn. Júlíus Sólnes skoðun Borgfl. á þessu frv. Við erum mótfallnir þeirri hækkun sem frv. gerir ráð fyrir. Við teljum að á þeim tíma þegar kreppir að í þjóðfélaginu, kreppir að hjá einstaklingum og fyrirtækjum eigi ríkisvaldið ekki að taka meiri peninga til sín en fyrirtækin þola. Ég tel að þau frumvörp sem þegar hafa verið samþykkt séu nógu mikil byrði fyrir þessar tvær stoðir þjóðfélagsins og það frv. sem hér er lagt fram sé ónauðsynlegt. Ég held að það sé nær að draga enn frekar úr ríkisrekstrinum en leggja á þessar auknu skattaálögur. Til að styrkja stoðir efnahagslífsins þurfa einstaklingarnir og fyrirtækin að geta lifað. Á því byggist afkoman og á því byggist það að við getum rétt úr kútnum. Við þurfum að koma peningum og fjármunum til einstaklinganna og fyrirtækjanna en ekki að taka peninga frá þeim í kreppuástandi. Ég ætla ekki að fara út í einstakar greinar frv., en vil þó taka á nokkrum atriðum og þá sérstaklega er varða tekjuskatt fyrirtækja. Ég held að þar sé gengið mjög nærri fyrirtækjum, aðallega þeim fyrirtækjum sem þó reyna að myndast við að skila hagnaði og greiða tekjuskatt í ríkissjóð. Þær breytingar tel ég mjög óæskilegar. Í fyrsta lagi er þar gert ráð fyrir því að fyrirtæki megi ekki kaupa önnur fyrirtæki sem standa illa og nýta sér til frádráttar það tap sem verið hefur á rekstri þess fyrirtækis sem keypt er. Núna, þegar staðan er sú að hvert fyrirtækið er að fara á höfuðið á fætur öðru og sérstaklega verður það áberandi þegar kemur fram í janúar og febrúar, held ég að svona heimildarákvæði sé nauðsynlegt. Fyrir þjóðarbúið er það versta sem getur komið fyrir að fyrirtæki verði gjaldþrota. Það er ekki aðeins að fólk missir vinnuna sem hjá fyrirtækjunum vinnur heldur einnig að uppgjör til lánardrottna getur verið mjög erfitt og skil við gjaldþrot taka oft langan tíma. Ég get nefnt sem dæmi að ef fyrirtæki verður gjaldþrota og skuldar kannski 100 milljónir, og þó svo að eignir séu 50--60 milljónir, þá tekur það um tvö til þrjú ár að greiða kröfuhöfum þennan eignarhluta. Þau fyrirtæki sem hafa verslað við þetta sérstaka fyrirtæki, sem verður gjaldþrota, geta oft ekki beðið svo lengi og eru jafnvel líka orðin gjaldþrota á þessu tveggja ára tímabili. Þetta er eitt þeirra atriða sem ég vildi nefna. Annað er að ég held að sú hækkun sem gert er ráð fyrir í frv., að hækka tekjuskattinn úr 48 í 50%, sé ekki æskileg. Í þriðja lagi vil ég nefna fjárfestingarsjóðina. Upphaflega þegar fjárfestingartillagið kom inn í lögin var gert ráð fyrir að fyrirtækin mættu nota 40% af hagnaði og leggja inn í banka og fá það frádráttarbært. Síðan var þetta lækkað niður í 30% og nú er gert ráð fyrir að það verði lækkað niður í 15%. Þetta gerði að verkum í mörgum tilvikum að fyrirtæki hættu við fjárfestingar sem fyrirhugaðar voru og sáu hag sinn í að leggja fjármuni inn á sérstaka reikninga í bankastofnunum. Kom það þjóðfélaginu í heild til góða þar sem þetta sérstaka ákvæði í lögunum leiddi til sparnaðar. Í fjórða lagi vildi ég minnast á afskriftareglurnar, en gert er ráð fyrir í frv. að afskriftatíminn lengist. Má ég hér nefna sérstaklega tölvur og annan slíkan búnað, en endingartími slíks er mjög skammur. Ég vil nefna að tölvur t.d. úreldast nú á þremur til fjórum árum, en samt er ekki gert ráð fyrir í frv. að tekið sé mið af því heldur er endingartíminn þar fimm til sex ár. Þetta eru helstu atriðin er varða tekjuskatt fyrirtækja sem ég vildi nefna. Varðandi eignarskattinn get ég í sjálfu sér fallist á að hann sé hækkaður að einhverju leyti, en mér finnst sú breyting sem þarna er gert ráð fyrir vera allt of mikil og skattheimtan allt of há. Varðandi tekjuskatta einstaklinga, sem ég hefði í sjálfu sér átt að byrja á, þá er ég mjög á móti beinum sköttum og sérstaklega þegar þeir, eins og í frv. er gert ráð fyrir, bitna á meðaljóninum eða meðaleinstaklingnum sem ætti að vera að mínu mati skattfrjáls. Þetta eru helstu atriði sem ég hef við frv. að athuga og lýsi því yfir, svo það komi ekki neinum á óvart, að ég mun greiða atkvæði á móti þessu frv.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Aðeins örfá orð inn í þessa umræðu. Hér er á ferðinni enn eitt skattahækkunarfrumvarp ríkisstjórnarinnar, enn ein staðfesting á því að nú situr að völdum ríkisstjórn skattheimtu og forsjárhyggju. Það er ástæða til að undirstrika að ríkisstjórn sem telur sig vera sjálfkjörinn málsvara láglaunafólksins í landinu, verkafólksins, þeirra sem þurfa mest að erfiða fyrir nauðþurftatekjum, lætur sig ekki muna um og gerir það kinnroðalaust að senda slíkar kveðjur til íslensku þjóðarinnar sem þetta frv. felur í sér. Það felur í sér verulega þyngingu skattbyrðar allra hópa gjaldenda miðað við núgildandi skattalög. Samkvæmt breytingum á skattareglum fyrirtækja í frv. eru þær íþyngjandi og órökréttar. Eignarskattar einstaklinga munu hækka gríðarlega þó að frv. hafi verið breytt nokkuð til lækkunar. Enn er íþyngingin allt, allt of mikil. Það talaði við mig ung kona í gær. Hún sagði mér frá því að þau hjónin hefðu barist fyrir því að losna við sínar skuldir og nú hefði þeim tekist að eignast íbúðina sína skuldlausa. En þá uppgötvar hún að nú er verið að endurskatta þessar eignir sem þau hafa eignast, hjónin, af sínum launatekjum í gegnum árin svo að nú þurfa þau að borga á hverjum mánuði álíka mikið og þeir sem eru að greiða skuldir af íbúðum sem þeir hafa enn ekki eignast. Það er sem sagt ekki hvetjandi fyrir fólk nú að eiga skuldlausar eignir heldur þvert á móti. Það er stefna okkar sjálfstæðismanna að afmá tekjuskatt af almennum launatekjum, jafnframt að persónuafsláttur sé að fullu millifæranlegur. Það er einnig okkar stefna að auka ekki skattlagningu eigna frá því sem verið hefur heldur þvert á móti að létta á eignarskattsbyrði einstaklinga með því að tvöfalda núgildandi fríeignarmörk. Hér er á ferðinni enn ein köld jólakveðja ríkisstjórnarinnar til íslensku þjóðarinnar í formi aukinnar skattheimtu. Við sjálfstæðismenn leggjum til að þetta frv. verði fellt.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Þetta frv. er enn ein staðfesting á því að sú ríkisstjórn sem nú situr er ríkisstjórn skattheimtu og forsjárhyggju. Hér er enn ein aðför að heimilunum í landinu. Hér er enn á ferðinni kvöld jólakveðja til íslensku þjóðarinnar. Og ég segi nei.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Herra forseti. Hér er enn ein tilraun ríkisstjórnarinnar til að treysta grundvöll velferðarkerfisins í landinu. Ég segi já.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég er svo sem engan að ásaka öðrum fremur þó að við ruglumst eitthvað í ríminu þegar tillögur koma mjög seint og málið er flókið eins og það er upp sett og þess vegna hafa menn kannski ekki gert sér grein fyrir hvað hér er um að ræða, en mér skilst að það sem í þessari tillögu felst, sem meiri hl. flytur, sé að ekki sé skylt núna að gjaldfæra t.d. hamra, naglbíta og smáverkfæri. Með þessu frv. hefur það allt saman verið sett á eignahlið fyrirtækja. Nú má taka naglbíta, hamra og kannski jafnvel kúbein og slíkt eins og þeir nota í Þjóðhagsstofnun þegar þeir eru að stjórna efnahagslífinu og eignfæra það en ekki gjaldfæra. En við skulum halda að það sé betra að fyrirtækin þurfi ekki að tíunda hvern hefil og þess vegna segi ég já við þessu.

Halldór Blöndal Herra forseti. Í öllum þessum hamagangi hafði ég tekið þau orð trúanleg að þetta væri almennt um að auka fyrningar. Það á þá að gera á skrifstofuáhöldum og tækjum upp í 20% eins og er í núgildandi lögum. Mér finnst hins vegar hálfsmátt að segja að ,,svo og annað lausafé sem fellur ekki undir 1.--3. tölul.`` skuli vera í 15% fyrningum, þannig að naglbítarnir hans Ëykons verða eftir sem áður í 15% fyrningum því að ekki geta naglbítar verið skrifstofuáhöld og tæki þó að gatarar séu það. Ég held að það sé best að láta þetta afskiptalaust og ég greiði ekki atkvæði.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Ég sat fund hv. fjh.- og viðskn. Ed. í morgun þar sem var verið að ræða um þessi mál og þar sem komu upp hugmyndir sem leiddu til þessarar brtt. frá meiri hl. Ég verð að játa að eftir fundinn í morgun var ég jafnnær um hvað hefði verið talað og tek undir það með þeim hv. þm. sem hér hafa talað á undan mér og kvartað yfir því að þetta mál sé allt afar ruglingslegt. Það staðfestir fyrir mér hvað það er fáránlegt að þurfa að afgreiða tekjufrumvörp ríkisstjórnarinnar og fjárlög með þessum hraða rétt fyrir jól. Ég treysti mér ekki til að taka afstöðu í þessu máli. Ég held að það sé verið að gera eitthvað jákvætt hér. Ég er þó ekki viss. Ég greiði ekki atkvæði.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Á þskj. 374 er nál. frá fjh.- og viðskn. sem mælir með því að frv. verði samþykkt.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það varð að samkomulagi milli allra þingflokka að láta það hafa forgang í þingstörfum fyrir jól að afgreiða tekjuöflunarfrv. sem hafa verið til umræðu í þessari hv. deild undanfarna daga. Síðan stóðum við frammi fyrir því hvort koma ætti saman milli jóla og nýárs og afgreiða fjárlög, 3. umr. og atkvæðagreiðslu, en hv. fjvn. hefur nú lokið sínum störfum. Það varð samdóma niðurstaða allra þingflokka að þingmenn kysu frekar að eiga tímann milli jóla og nýárs til annarra verka og með fjölskyldum sínum en koma frekar saman fyrstu dagana í janúar til að afgreiða 3. umr. fjárlaga og greiða um þau atkvæði. Þetta samkomulag hefur í för með sér að nauðsynlegt er að afgreiða frv. um greiðsluheimildir ríkissjóðs á fyrstu dögum næsta árs og það frv. sem hér hefur verið lagt fram er tæknileg útfærsla sem helgast af því samkomulagi þingflokka að afgreiða fjárlagafrv. frekar á fyrstu dögum næsta árs en milli jóla og nýárs. Í 1. gr. frv. er kveðið á um greiðsluheimildir til loka janúarmánaðar. Ástæðan er sú að t.d. launagreiðslur eru greiddar í upphafi mánaðar fyrir mánuðinn allan og þess vegna nauðsynlegt að orða greinina með þessum hætti. Sama gildir um aðrar greinar. Sú sem snýr að útgáfu spariskírteina ríkisins helgast af því að það geti verið nauðsynlegt að hafa heimild strax í upphafi ársins, á fyrstu dögunum, til að gefa út spariskírteini af þessari upphæð þó að þau séu ekki öll seld á þeim dögum. Á sama hátt er í síðustu grein frv. kveðið á um heimild til lántöku til að mæta greiðsluhalla ríkissjóðs á árinu 1988 og reyndar einnig að hluta til á árinu 1987. Ástæðan fyrir því að öll sú upphæð er höfð í þessari grein er að það kann að opnast möguleiki á allra fyrstu dögum ársins að taka hagstætt lán á erlendum mörkuðum til að standa straum af þessari greiðslu og þá fannst mönnum rétt að hafa upphæðina alla inni. Það er ekki þar með sagt að hún verði notuð á þessum tíma því að það er tíminn fram í mars sem menn hafa til að ljúka þessu verki, en ef opnast á fyrstu dögum janúarmánaðar möguleiki til hagstæðrar lántöku var talið rétt að hafa lögformlegan grundvöll til að geta framkvæmt hana. Ég vænti þess að þetta frv. fái greiðan gang í gegnum þessa hv. deild, enda er það til komið vegna góðs samkomulags þingflokka um afgreiðslu mála fyrir jól og á fyrstu dögum á nýju ári. Ég mælist til þess, virðulegi forseti, að þessu frv. verði síðan vísað til fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til laga um bráðabirgðagreiðslur úr ríkissjóði og heimildir til lántöku á árinu 1989 og fleira sem nauðsynlegt er að samþykkja vegna þess að fjárlög verða fyrirsjáanlega ekki samþykkt fyrr en eftir áramót. Þetta hefur gerst áður. Í framhaldi af því samkomulagi sem gert var á dögunum milli stjórnar og stjórnarandstöðu fylgir það að óhjákvæmilegt er að samþykkja frv. eins og hér um ræðir. Fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar hefur fjallað um frv. og mælir með samþykkt þess. Undir nefndarálitið rita allir nefndarmenn.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Við 3. umr. vildi ég leyfa mér fyrir hönd meiri hl. fjh.- og viðskn. að leggja fram tvær skriflegar breytingartillögur við frv. Fyrri tillagan er við 5. gr. um að greinin orðist svo sem nú segir: ,,Í stað 2. málsl. 4. mgr. 53. gr. koma tveir nýir málsliðir er orðast svo: Skuldir og inneignir stjórnarmanna og framkvæmdastjóra félaga, sbr. 1., 2. og 4. tölul. 2. gr., svo og skuldir og inneignir hluthafa í hlutafélögum og ógreidd hlutafjárloforð, teljast ekki til eigna eða skulda við útreikning þennan nema því aðeins að skuldir þessar og inneignir séu vaxtareiknaðar með sambærilegum kjörum og gilda í innlánsstofnunum á hverjum tíma. Skuldir og inneignir eignaraðila sameignarfélaga, sbr. 3. tölul. 2. gr., teljast ekki til eigna eða skulda við útreikning þennan.`` Um þessa tillögu er það að segja --- takist mér að koma því rétt til skila --- að um það er að ræða að jafnræði sé milli félagaforma, þ.e. að sömu reglur gildi um samvinnufélög og sameignarfélög og gilt hafa um hlutafélög í þessu tilliti og í lögunum eins og þau voru, svo og að lán milli þeirra aðila er hér greinir, séu þau á sömu kjörum og vaxtareiknaðar með sama hætti og gilda hjá innlánsstofnunum á sínum tíma, eru í rauninni ekkert óeðlileg. Annars skal játað að á þeim skamma tíma sem gefist hefur til að fjalla um þetta mál má vera að aðrir séu betur að sér um nánari útskýringar á þessu. Hér er verið að jafna aðstöðu þeirra aðila sem þessi lög taka til. Í öðru lagi þá vil ég gera grein fyrir breytingartillögu við 9. gr. laganna þar sem fjallað er um sjómannafrádrátt, sem svo er kallaður, sem í lögunum, eins og þau eru nú, er 455 kr. á úthaldsdag. Tillaga okkar er að í stað 455 komi talan 492 og er þá tekið tillit til þeirrar hækkunar úr 2% í 2,3% sem orðið hefur á tekjuskattinum. Þessi breyting er til þess eins að sjómenn hafi sömu stöðu og aðrir og skattbyrði þeirra aukist ekki umfram byrði annarra þegna í þjóðfélaginu. Hér er í rauninni aðeins um leiðréttingu að ræða þannig að sjómenn verði jafnsettir og áður var að því er sjómannafrádráttinn varðar. Ég hygg að það hafi verið yfirsjón hjá okkur í nefndinni að hafa ekki komið auga á þetta en þetta er leiðrétt hér með. Um þessi tvö atriði er flutt skrifleg breytingartillaga, herra forseti.

Frsm. minni hl. fjh.- og viðskn. (Halldór Blöndal): Herra forseti. Ég get ekki sagt að ég taki undir þau ummæli formanns fjh.- og viðskn. að fjh.- og viðskn. hafi orðið á í sambandi við sjómannaafsláttinn. Í athugasemdum við einstakar greinar frv. segir um 12. gr.: ,,Samkvæmt þessari grein hækkar sjómannaafsláttur úr 365 kr. í 455 kr. fyrir hvern lögskráðan dag. Er það í samræmi við áætlaða launa- og verðlagsþróun að undanförnu og á næsta ári.`` Það er náttúrlega ógjörningur fyrir fjh.- og viðskn. þegar hún hefur tæpa klukkustund til að fjalla um svona viðamikið frv. að . . .  Ég verð líka að láta í ljós ánægju mína yfir því að það náðist fram að rýmka, þó lítið væri, fyrningarheimildir frá því sem til stóð. Að síðustu lýsi ég ánægju minni yfir því að 6. gr. frv. sem nú er orðin 5. gr. skuli breytt á þann veg að ætlast er til að hún taki jafnt til allra fyrirtækja burtséð frá rekstrarformi fyrirtækisins. Á hinn bóginn verð ég að játa að mér hefur ekki unnist tími til þess að fara ofan í efni greinarinnar eins og hún er hér á breytingartillögunni. Ég átta mig ekki alveg á hvernig ríkisskattstjóri muni túlka þessa grein og má vera að nauðsynlegt hefði verið að setja inn í hana einhverja skírskotun til þess að farið væri eftir almennum viðskiptaháttum því að vitaskuld geta átt sér stað viðskipti milli hlutafélaga þegar annað er hluthafi í hinu og átta ég mig ekki alveg á hvernig það kemur út. Það er auðvitað alltaf erfitt að festa á blað flóknar lagagreinar án þess að menn geti sofið á því og af þeim sökum treysti ég mér ekki til þess að vera meðflm. að þessari tillögu, enda höfum við sjálfstæðismenn satt að segja lítinn áhuga á því að setja fingrafar okkar á þennan lagabálk í heild sem eru mestu okurskattalög sem sett hafa verið í sögu lýðveldisins. Þó ber að fagna því sem náðst hefur fram. Ef í ljós kemur að eitthvað í frv. er vanhugsað, eins og þegar hefur komið í ljós um margt, er auðvitað sjálfsagt að reyna að leiðrétta það á næsta ári í von um að hæstv. fjmrh. kunni að meta það og vilji koma til móts við þá sem með ábendingarnar koma. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Það má segja að maður geti verið stoltur af því að frv. skuli þó vera pínulítið skárra en í upphafi leit út fyrir að það yrði og ég hlýt að draga til baka brtt. mína eftir að þessi brtt. er fram komin.

Eyjólfur Konráð Jónsson Herra forseti. Ég gæti tekið undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði en vek á því athygli að hér var talsvert fjaðrafok í dag þegar tók að líða á daginn út af brtt. sem hann, ég og hv. þm. Júlíus Sólnes fluttum við 6. gr. Samþykkt þeirrar tillögu hefði þýtt að ákvæði þau sem tekin eru upp í þá grein varðandi lán til stjórnarmanna og framkvæmdastjóra félaga mundi ná einnig til annarra félaga en hlutafélaga, þar á meðal til samvinnuhreyfingarinnar og annarra félaga. Menn voru á rökstólum og fengu hvorki meira né minna en þann sem er nú sjálfsagt einna klókastur okkar alþingismanna í framtalsmálum, bókhaldsmálum og kannski fjármálum, sjálfan sjútvrh. til að búa til nýja tillögu. Hafði hann m.a. samráð við löggiltan endurskoðanda, sem ég reyndar gat ekki náð í þar sem hann var fjarverandi. Ég efast þó ekki um að þær skýringar séu réttar að þarna er auðvitað ekki um sama ákvæðið að ræða og það sem gilti fyrir hlutafélögin, en það er þó fagnaðarefni að eitt skuli yfir alla eiga að ganga með þessari brtt. Auðvitað eru heimildirnar allt aðrar og rýmri í þessari grein og kannski er engin vanþörf á því að þær séu það þegar alla á að beita ofríki í skattamálum og jafnvel að hundelta. Ég get því væntanlega fallist á að þessi grein komi þarna inn en það er alveg ljóst að vegna okkar tillagna um að þetta gilti fyrir alla byrjuðu menn að hlusta á hvað væri verið að gera. Það er allt í lagi að þetta gilti fyrir hlutafélög einvörðungu en þegar átti að koma nær hjartanu varð náttúrlega að breyta öllum textanum og hafa hann rýmilegri.

Halldór Blöndal Herra forseti. Þegar Árni Magnússon var á gangi um götur Kaupmannahafnar heyrði hann að Herleg dáð sagði við kónginn: Skattarnir á Íslandi eru 70. Nei, sagði Árni Magnússon. Þeir eru ekki 70, þeir eru heldur ekki 7 sinnum 70, þeir eru 70 sinnum 70. Ég held að Árni Magnússon hafi haft rétt fyrir sér. Ég segi nei.

Júlíus Sólnes Virðulegi forseti. Þrátt fyrir þessar síðustu breytingar sem við vorum að samþykkja hér, sem eru allar til bóta og lagfæra ýmis atriði í frv., verður ekki horfið frá þeirri staðreynd að frv. gerir ráð fyrir verulegri skattaíþyngingu, sérstaklega þó á atvinnulífinu, þ.e. fyrirtækjunum. Þá er einnig um að ræða að einstaklingar og fjölskyldur verða nú skattlagðar vegna eignamyndunar sinnar sem þær hafa unnið við að afla með hörðum höndum af sparifé sínu sem þær hafa þegar greitt skatta af. Svona skattheimta er gengin út í öfgar. Ég segi nei.

Danfríður Skarphéðinsdóttir Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli mínu fyrr í dag og sl. nótt tel ég þau vinnubrögð sem við höfum leiðst út í að stunda þessa dagana mjög ámælisverð. Hér hafa menn orðið að skoða mikilvæg mál í miklum flýti og taka afstöðu til þeirra. Hef ég reynt að kynna mér þau mál eins vel og kostur hefur verið þessar síðustu klukkustundir. Ég verð þó að játa að oft líður mér eins og kennara sem hefur ekki lesið próf nemendanna mjög nákvæmlega, en gefur þeim samt einkunn til þess að skila úrlausnum á réttum degi. Ég lýsti því fyrr í dag að við kvennalistakonur gætum stutt ýmsar greinar í því tekjuskatts- og eignarskattsfrv. sem við nú greiðum atkvæði um en að tillögum okkar í hv. neðri deild felldum ákváðum við að flytja þær ekki aftur hér. Við munum ekki styðja frv. og ég segi nei.

Halldór Blöndal Herra forseti. Félag húsgagna- og innréttingaframleiðenda hélt fjölmennan félagsfund þar sem mótmælt var harðlega því sem fundurinn kallar aðför að íslenskum húsgagna- og innréttingaiðnaði og sem felist í frv. um breytingu á lögum um vörugjald sem ríkisstjórnin hefur lagt fyrir Alþingi. Síðan segir í ályktun félagsfundar, með leyfi hæstv. forseta: ,,Félagið bendir á eftirfarandi atriði: Íslenskur húsgagna- og innréttingaiðnaður hefur árum saman átt í mjög harðri samkeppni við erlenda aðila. Á undanförnum missirum hefur samkeppnisstaðan versnað stórum vegna fastgengisstefnu, óhóflegs fjármagnskostnaðar og erfiðra starfsskilyrða. Þrátt fyrir mikið uppbyggingarstarf íslenskra húsgagnaframleiðenda hefur markaðshlutdeild þeirra sífellt farið minnkandi allt frá um 73% á árinu 1977 niður í um 32% á sl. ári. Í innréttingaframleiðslu hefur innlend markaðshlutdeild einnig minnkað stórlega, eða úr um 90% niður í um 52% á sl. ári. Að leggja vörugjald á íslensk húsgögn og innréttingar og jafnframt á hráefni til þeirrar framleiðslu er því forkastanlegt og lýsir óskiljanlegri vanþekkingu eða skilningsleysi stjórnvalda á samkeppnisaðstöðu þessa iðnaðar. Félagið varar sérstaklega við þeirri fráleitu skoðun, sem sumir hafa haldið fram, að vörugjald sé hlutlaus skattur sem komi jafnt við innflutning sem innlenda framleiðslu. Hækkun á innlendum húsgögnum og innréttingum vegna vörugjalds gefur erlendum keppinautum kjörið tækifæri til þess að ná til sín enn þá stærri hluta af markaðnum, enda hefur reynslan sýnt að þeir geta auðveldlega í krafti stærðar sinnar, og e.t.v. einnig með ríkisstyrkjum til útflutningsátaks, tekið á sig hækkunina tímabundið. Fyrirsjáanlegt er að vörugjald á hráefni muni verulega íþyngja ýmsum fyrirtækjum og jafnvel gera starfsemi sumra fyrirtækja vonlausa. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir undanþáguheimildir í tolla- og vörugjaldslögum er ógerningur í framkvæmd að koma í veg fyrir að iðnaðurinn þurfi að hluta að greiða vörugjald af hráefni sínu. Aðeins þegar iðnfyrirtæki annast sjálf innflutning hráefna sinna er í framkvæmd unnt að koma í veg fyrir að þau þurfi að bera vörugjald sem lagt yrði á hráefni. Þegar hráefni eru keypt af innlendum efnissala, eins og eðlilega er mjög algengt að fyrirtæki í húsgagna- og innréttingaiðnaði geri, er óhjákvæmilegt að vörugjald hækki framleiðslukostnað. Íslenskur húsgagna- og innréttingaiðnaður greiðir þegar 25% söluskatt af allri framleiðslu sinni auk annarra skatta. Ef vörugjald bætist við mun það stuðla mjög að því að framleiðslan færist frá verksmiðjum og vel búnum verkstæðum inn á byggingarstað eða það sem verra væri, yfir í bílskúrsstarfsemi sem að sjálfsögðu mundi hvorki greiða vörugjald, söluskatt né tekjuskatt. Vörugjald er upphaflega lagt á sem verksmiðjuskattur og skattformið er að öllu leyti miðað við verksmiðjur sem fjöldaframleiða tiltölulega fáar samkynja vörur og selja í heildsölu. Skattformið á hins vegar engan veginn við í íslenskum húsgagna- og innréttingaiðnaði þar sem meiri hluti fyrirtækjanna eru smáfyrirtæki sem ekki selja staðlaða framleiðsluvöru eins og vörugjaldslögin gera ráð fyrir heldur stunda sérsmíði og selja fyrst og fremst út vinnu og efni. Félag húsgagna- og innréttingaframleiðenda ítrekar mótmæli sín við ráðgerðri skattlagningu á íslenskan húsgagna- og innréttingaiðnað og telur að verði frv. að lögum muni það leiða til þess að mörg fyrirtæki verða að hætta starfsemi og hluti þeirra 1400 manna sem starfa í húsgagna- og trjávöruiðnaði missi atvinnu sína.`` Ég rifja það upp, herra forseti, að talað hefur verið um það í sambandi við aðrar iðngreinar að hundruð manns missi atvinnu sína. Landssamband iðnaðarmanna hefur sent alþingismönnum dreifibréf, dagsett í dag, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Engu er líkara en fjmrh. og starfsmenn hans séu innkaupastjórar iðnfyrirtækja í hjáverkum. Þeir þykjast hafa meira vit en fyrirtækin sjálf á því hvort og að hve miklu leyti vörugjald og önnur gjöld leggjast á hráefni iðnfyrirtækja. Annað verður ekki skilið af yfirlýsingu þeirra í fjölmiðlum í framhaldi af ábendingu Landssambands iðnaðarmanna um áhrif vörugjaldsfrv. Kjarni málflutnings Landssambands iðnaðarmanna um vörugjaldið er þessi: Samkeppnisstaða innlendra iðnfyrirtækja versnar með álagningu vörugjalds fyrst og fremst af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi hækkar vörugjald vöruverðið og af þeirri ástæðu dregur almennt úr eftirspurn eftir vörunni. Auk þess gefa slíkar hækkanir erlendum keppinautum kjörið tækifæri til þess að ná til sín auknum hluta af íslenskum markaði, en þeir geta iðulega í krafti stærðar sinnar og annarrar aðstöðu tekið á sig slíka hækkun tímabundið. Í öðru lagi á nú að leggja vörugjald á öll mikilvægustu hráefni til húsgagna-, trjávöru- og byggingariðnaðar. Fyrirtæki sem teljast til samkeppnisiðnaðar, eins og t.d. húsgagnaiðnaðar, geta að vísu fengið fellt niður vörugjald af hráefni sem þau flytja inn sjálf. Hins vegar er það alls ekki svo að algengast sé að þau u.b.b. 300 fyrirtæki sem enn þá eru starfandi í húsgagna- og trjávöruiðnaði flytji sjálf inn hráefni. Þvert á móti er mjög algengt að fyrirtækin, jafnvel þau stærstu, kaupi hráefni sitt af innlendum efnissala. Landssamband iðnaðarmanna hefur kannað sérstaklega hve stór hluti hráefnisins til húsgagna- og innréttingaiðnaðar er keyptur af innlendum efnissölum. Er það um það bil 65% af heildarhráefnisnotkun í iðngreininni. Þegar hráefni er keypt af innlendum efnissala þurfa fyrirtækin samkvæmt vörugjaldslögum að greiða vörugjald en er síðan heimilt að draga gjaldið af hráefni frá við skattskil. Þessi frádráttarheimild er bundin við vörugjaldsskylda aðila en gjaldskyldan miðast við tollskrárnúmer framleiðsluvara. Sama fyrirtæki sem rekur t.d. bæði trésmiðju og byggingarstarfsemi, eins og mjög er algengt, getur m.ö.o. bæði verið gjaldskylt og ekki gjaldskylt. Enn fremur á vörugjald að leggjast á hráefni til málmiðnaðar og einingahúsaframleiðslu sem ekki eiga að innheimta vörugjald af fullunnum vörum. Í því tilviki fæst vörugjald af hráefni aðeins niðurfellt ef iðnfyrirtækin flytja hráefnið inn sjálf. Er því fyrirsjáanlegt að fjmrn. þarf að setja flóknari reglur um framkvæmd slíkra frádráttarheimilda sem óhjákvæmilega verða erfiðar og mannaflakrefjandi í framkvæmd. Þá telur Landssamband iðnaðarmanna sig hafa vissu fyrir því af fyrri reynslu að í slíkri framkvæmd mundi tekjuöflunarsjónarmið ríkissjóðs verða sett ofar hagsmunum íslensks iðnaðar. Vörugjaldsskylda á hráefni íslensks iðnaðar mundi m.ö.o. skerða samkeppnisstöðu hans og afleiðingin mundi t.d. verða sú að markaðshlutdeild íslenskra húsgagna- og innréttingaframleiðenda, sem hefur farið síminnkandi undanfarin ár vegna erfiðra aðstæðna, mundi enn minnka. Landssambandi iðnaðarmanna er kunnugt um að innflytjendur húsgagna og innréttinga hafi á undanförnum dögum verið í stórum stíl að leysa vörur úr tolli og birgja sig upp fyrir næstu mánuði. Samkvæmt brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. Nd. er innlendum framleiðendum veittur allt að fjögurra daga aðlögunartími að lögunum. Á sama tíma hafa innflytjendur birgt sig upp til margra mánaða og geta því boðið vörur sínar án vörugjalds fram á vor en innlendum framleiðendum er hins vegar gert að hefja innheimtu vörugjalds frá og með 1. jan. nk. Landssamband iðnaðarmanna krefst þess, sé það vilji meiri hluta á Alþingi Íslendinga að refsa íslenskum iðnaði með samþykki þessa lagafrv., að í það minnsta verði leiðrétt það hróplega misrétti sem í gildisákvæðum laganna felst og innlendum framleiðendum gefinn a.m.k. fjögurra mánaða aðlögunartími.`` Svo mörg voru þau orð, herra forseti, og geta ekki misskilist. Minni hl. fjh.- og viðskn. telur einsýnt að nauðsynlegt sé að verða við tilmælum Landssambands iðnaðarmanna. Ég hef á fundi fjh.- og viðskn. kynnt meiri hlutanum tillögu okkar sem er þess efnis að innlendu framleiðendurnir fái fjögurra mánaða umþóttunartíma eins og þeir telja að sé algert grundvallaratriði eigi nokkur von að vera til þess að þessi iðnaður geti haldið velli. Því miður tókst ekki að telja meiri hlutann á að þessi frestur væri nauðsynlegur fyrir þessa atvinnugrein. Ég fer satt að segja, herra forseti, að halda að það skipti ekki lengur máli fyrir munn hvaða atvinnugreinar stjórnarandstaðan talar. Við fáum nei og aftur nei. Það er hvergi hliðrað til. Það er haldið áfram að þyngja pinklana og ekkert horft á það hvort viðkomandi starfsgreinar standi vel eða illa. Það er ekki horft á það í hvaða knérunn er verið að vega. Ef einhver hér inni heldur að húsgagnaiðnaðurinn sé aflögufær hefur hann lítið fylgst með íslenskum atvinnuvegum, a.m.k. síðasta áratuginn. Ég fullyrði ekki meira. Svo er um ýmislegt annað. Þess vegna vil ég vona það enn í lengstu lög að þeir menn sem ráða ferðinni í skattheimtunni biðji um að gert verði hlé á þessum fundi, eins og gert var eftir að ég flutti breytingartillögu við tekjuskattsfrv., og þingi nú vel og lengi hér í hliðarherbergi og komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé alleinasta nóg að verða við mínum tilmælum heldur gangi þeir lengra og felli vörugjaldið niður af húsgagna- og innréttingaiðnaðinum í landinu.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Eiður Guðnason): Herra forseti. Ef hv. 2. þm. Norðurl. e. heldur að þau fundahöld sem áttu sér stað fyrr í dag hafi eingöngu verið vegna brtt. hans er það ekki alveg rétt. Það var ýmislegt fleira til umræðu en vissulega var þar fjallað um hans tillögu og komið til móts við þau sjónarmið sem þar komu fram eins og hann hefur reyndar áður lýst og þau raunar tekin upp að fullu. Um það ræddu menn kannski ekki mjög lengi. Ég vildi, herra forseti, fá leyfi til fyrir hönd meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar fá að gera grein fyrir skriflegri brtt. við frv. til laga um vörugjald. Hún er á þá leið að á eftir ákvæði til bráðabirgða III komi nýtt ákvæði til bráðabirgða, IV, sem orðist svo: ,,Þrátt fyrir ákvæði 1. og 4. gr. skal ekki greiða vörugjald af innlendri húsgagna- og innréttingaframleiðslu í tollskrárnúmerum 9401.1000 til 9404.9000 fyrr en frá og með 1. mars 1989.`` Þessi tillaga gengur nokkru skemmra en sú tillaga sem hv. þm. Halldór Blöndal hefur gert grein fyrir en hér er komið nokkuð til móts við húsgagna- og innréttingaframleiðendur og þeim veittur aðlögunartími, að vísu ekki alveg jafnlangur og farið var fram á en þó fram til 1. mars á næsta ári. Vill meiri hl. með þessu koma til móts við þær óskir og raunar eindregnu kröfur sem fram hafa verið settar. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð. Þessi tillaga skýrir sig að öðru leyti sjálf. Hér er um aðlögunartíma að ræða fyrir húsgagna- og innréttingaframleiðslu.

Halldór Blöndal Herra forseti. Ég er að sjálfsögðu ánægður yfir hverju því skrefi sem næst til þess að létta af einhverjum sköttum en ég vil á hinn bóginn benda á að það eru fleiri framleiðslugreinar en húsgagna- og innréttingaiðnaðurinn sem þurfa á innfluttum vörum að halda til síns rekstrar og tillaga meiri hl. tekur ekki til þeirra. Það er því ekki aðeins að skemmra sé gengið í tíma heldur gerir tillaga meiri hl. beinlínis upp á milli framleiðslunnar í landinu.

Forseti (Jón Helgason) Þá er komið að lokum þessa fundar sem verður síðasti fundur í Ed. fyrir jól og nýár. Ég vil því þakka hv. deildarmönnum kærlega fyrir ánægjulegt og árekstralaust samstarf á þessu þingi það sem af er og vænti þess að svo verði áfram á nýju ári. Ég vil jafnframt færa öllum þingdeildarmönnum bestu jóla- og nýársóskir og jafnframt skrifstofustjóra Alþingis og öllu starfsliði. Þeim deildarmönnum sem eiga um langan veg að sækja heim um jólin óska ég góðrar heimferðar og heimkomu og vænti þess að við megum öll hittast hér heil á nýju ári.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég vil fyrir hönd þingdeildarmanna þakka hæstv. forseta hlý orð og góðar óskir í okkar garð. Ég þakka honum góða og vinsamlega fundarstjórn það sem af er þessu þingi og óska honum og fjölskyldu hans gleðilegra jóla og farsældar á nýju ári. Skrifstofustjóra Alþingis og öllu starfsfólki vil ég þakka lipurt og gott samstarf að vanda, ekki síst í hefðbundnum önnum fyrir þinghlé. Þeim og fjölskyldum þeirra vil ég einnig óska gleðilegra jóla og farsældar á komandi ári. Svo vona ég að við hittumst öll heil og endurnærð á næsta ári og bið hv. þingdeildarmenn að rísa úr sætum og taka undir orð mín. --- 
            

Forseti (Jón Helgason) Ég þakka hv. 6. þm. Reykv. fyrir góðar óskir í minn garð og minnar fjölskyldu og vil taka undir orð hennar að við megum öll hittast hér hress og kát á nýju ári og endurtek jóla- og nýársóskir til ykkar allra.