Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill í upphafi fundar taka fram að hér fer fram framhald utandagskrárumræðu um sjávarútvegsmál og mun hún hefjast um klukkan tvö. --- Fundarhlé.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 35, um stofnun hlutafélags um Skipaútgerð ríkisins, sem ég flyt ásamt öðrum þingmönnum Framsfl. Samkvæmt frv. þessu er ríkisstjórninni falið að beita sér fyrir stofnun hlutafélags er heiti Skipaútgerðin hf. og skal leggja til þess allar eignir Skipaútgerðar ríkisins, þ.e. skip, fasteignir og allt fylgifé. Jafnframt er heimilt að selja 40% hlutafjár hins nýja félags og skulu starfsmenn Skipaútgerðar ríkisins, umboðsmenn og viðskiptavinir hennar fá forkaupsrétt að þessu hlutafé. Á síðustu árum hafa aðstæður breyst mikið í rekstri skipafélaga og hefur verið nauðsynlegt að aðlaga starfsemi þeirra í samræmi við það til þess að ná fram hagkvæmari rekstri. Það er auðveldara að gera slíkar breytingar ef rekstur fyrirtækisins verður sjálfstæðari eins og verða mun með því að breyta Skipaútgerð ríkisins í hlutafélag og jafnframt er þá hægt að ná samvinnu við hagsmunaaðila með beinni eignaraðild þeirra að fyrirtækinu. Allt frá stofnun Skipaútgerðar ríkisins árið 1929 hefur hún þjónað landsbyggðinni með ágætum en fengið til þess árlegar greiðslur úr ríkissjóði til að standa undir þjónustunni. Verulegur árangur hefur þó náðst í hagræðingu á síðustu árum til þess að draga úr þeirri greiðsluþörf. Með þeirri breytingu sem í frv. felst telja flm. að lagður sé grundvöllur að því að ná lengra í þá átt þannig að greiðslur úr ríkissjóði geti farið lækkandi. Nauðsynlegt er þó, eins og kveðið er á um í 6. gr. frv., að samgrh. geri þjónustusamning við hið nýja hlutafélag þar sem kveðið skal á um þjónustuskyldur félagsins við afskekktar hafnir landsins og um endurgjald fyrir þá þjónustu. Fyrir nokkrum vikum tilkynnti hæstv. samgrh., Halldór Blöndal, að hann hefði falið stjórnarnefnd Skipaútgerðar ríkisins að setja eitt af þremur skipum fyrirtækisins á söluskrá og segja upp samningi við Samskip hf. um Færeyjasiglingar. Jafnframt hefði ríkisstjórnin ákveðið að starfsemi Skipaútgerðar ríkisins yrði endurmetin og kannað hvort tímabært væri að hætta rekstri fyrirtækisins. Að mati okkar flutningsmanna er þarna um skammsýna ákvörðun að ræða og byrjað á öfugum enda. Skipaútgerðin gerði þennan samning um Færeyjasiglingar fyrir nokkrum árum. Sá samningur hefur gert Skipaútgerðinni kleift að bæta þjónustu við nokkra staði á landinu og ná jafnframt fram aukinni hagkvæmni í rekstri vegna þess ávinnings sem Færeyjaflutningarnir hafa gefið. Ef á að endurskipuleggja rekstur og jafnvel að selja fyrirtækið, þá er það undarleg ráðstöfun að byrja á að kippa einni styrkustu stoðinni undan rekstrinum og rýra þannig stórlega verðmæti fyrirtækisins. Það brugðust líka margir hart við þegar hæstv. samgrh. hafði tilkynnt þetta. Mótmæli bárust frá viðskiptavinum og fleiri aðilum víðs vegar um land. Innflytjendur og samtök þeirra hér í Reykjavík lýstu yfir áhuga sínum á að gerast þátttakendur í rekstri fyrirtækisins og leggja þannig fram sinn skerf til að gera rekstur þess hagkvæmari. Níutíu og þrír af hundrað starfsmönnum Skipaútgerðarinnar skrifuðu undir þakkir til innflytjenda og lýstu einnig yfir vilja sínum til þess að taka þátt í slíkum rekstri. Samdráttur í samgöngum er þungt áfall fyrir okkar dreifbýli því að fyrsta atriðið í öllum tillögum um að halda jafnvægi í byggð landsins eru greiðar og bættar samgöngur og þarf ekki að fara mörgum orðum um það. Það hlýtur því að þurfa að vera alveg ljóst hvað á að taka við ef breytingar á að gera á rekstri Skipaútgerðar ríkisins. Færeyjasiglingarnar eru líka mikilvægur þáttur í samvinnu milli þessara landa. Alþingi er aðili að samvinnu milli Færeyja, Íslands og Grænlands með þátttöku í Norræna þingmannaráðinu og ýmsum fleiri samtökum og þar eru allir sammála um að undirstaða aukinnar samvinnu þessara landa séu greiðar samgöngur. Með ferðum Skipaútgerðar ríkisins til Færeyja hafa viðskiptin farið vaxandi og það væri því afturför ef þær yrðu lagðar niður. Við framsóknarmenn viljum að sjálfsögðu draga úr útgjöldum ríkissjóðs með öllum skynsamlegum ráðum og teljum að með samþykkt þessa frv. sé hægt að ná verulegum árangri á því sviði án þess að draga úr þjónustu og stefna tilvist fámennra byggðarlaga í hættu. Við væntum þess að þetta frv. fái stuðning annarra hv. alþm. og það nái afgreiðslu sem fyrst áður en Skipaútgerð ríkisins verður fyrir tjóni. Í grg. með frv. og einstökum greinum þess eru nánari skýringar á því hvað í frv. felst og tel ég ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar en legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og samgn.

Herra forseti. Ég ætla að lýsa stuðningi við meginefni þessa frv. en aðeins vekja á því athygli að þarna er möguleiki á að stofna raunverulegt almenningshlutafélag. Það rifjast upp í huga mér að þegar Þjóðverjar voru að byrja að rétta úr kútnum eftir síðari heimsstyrjöld, þegar þýska undrið varð til eins og svo var kallað þar sem á örfáum árum var byggt upp öflugt atvinnulíf á rústunum, þá voru einmitt almenningshlutafélög ein meginstoðin. T.d. voru Volkswagen-verksmiðjurnar þannig byggðar upp, almenningshlutafélagið nýja, að allir landsmenn gátu fengið að eignast hlutabréf að vissu marki. Sérstaklega var greitt fyrir starfsfólki. Það fékk gefins hlutabréf, beinlínis gefins, til þess að það hefði ákveðna hvöt til að vinna ötullega við uppbyggingu fyrirtækisins. Það var raunar gengið mun lengra. Þetta var nokkurs konar samhjálp í þjóðfélaginu að því leyti að þeir sem efnaminni voru fengu hlutabréf keypt með afslætti eða á lágu verði, þetta voru nokkurs konar fjölskyldubætur. Það er hægt að gera margvíslega hluti þegar vilji er fyrir hendi. Auðvitað má segja að þessi félagsform, almenningshlutafélög og samvinnufélög, séu af sama meiði og það er ánægjulegt að ötulir samvinnumenn eins og flm. eru skuli sjá að þetta er heppilegra form í þessu tilfelli, og kannski langflestum tilfellum, heldur en samvinnufélögin. Þau hafa gert sitt gagn í gegnum tíðina. Ég hef ekki verið sérstakur talsmaður þeirra en þó kannski meiri en menn halda. Ég hef stundum mætt, fyrir nokkuð löngu, á fundi samvinnumanna og gert grein fyrir mismun á samvinnufélögum og almenningshlutafélögum og hefur farið vel á með mér og t.d. fyrrv. forstjóra Sambands ísl. samvinnufélag og fleiri samvinnumönnum. Ég tala þess vegna af heilum hug þegar ég bendi á að í nefnd þarf að athuga alla þessa kosti. Kannski er hægt að stofna þarna mjög öflugt félag sem gæti orðið arðvænlegt og skilað hagnaði en samt mikilli hagsæld til fólksins í landinu sem félagið þjónar.

Herra forseti. Ég hef hér hlýtt á tvo hv. ræðumenn tala um rekstur Skipaútgerðar ríkisins og í þeim tóni sem menn bíði eftir því í löngum biðröðum að fá að kaupa hlutabréf í því fyrirtæki. Þess er auðvitað að engu getið í ræðum þessara hv. þm. hver raunveruleg staða Skipaútgerðar ríkisins er og hvernig afkoma hennar hefur verið síðastliðin ár. Ef við lítum til baka til síðasta áratugar, frá árinu 1981--1990, kemur í ljós að á verðlagi í júnílok á þessu ári námu opinberir styrkir til Skipaútgerðar ríkisins 3 milljörðum 36 millj. kr. Ef við horfum aftur til sl. árs þá kemur í ljós að samkvæmt fjárlögum var ætlað á verðlagi þess árs 169,4 millj. kr. til Skipaútgerðar ríkisins, á verðlagi í júní 182,5 millj. Síðan var ákveðið að veita sérstyrk til Skipaútgerðar ríkisins að fjárhæð 586 millj. kr., miðað við verðlag í júnílok 631 millj. kr. Þegar þannig hafði verið gengið frá og í stórum dráttum létt erfiðasta skuldabagganum af Skipaútgerð ríkisins var það ákvörðun fyrri ríkisstjórnar að láta við það sitja að til Skipaútgerðar ríkisins rynnu á þessu ári 134,4 millj. kr. og var einmitt talað í þeim anda sem ég heyrði hér áðan að það væri svo sem auðvelt að halda uppi því þjónustustigi sem Skipaútgerðin hefur gert með þrem skipum, koma við á hverjum þeim stað sem hún hefur komið við á o.s.frv. En samt sem áður átti að láta við það sitja vegna þess að svo ríflega hafði verið staðið að verki árið áður, ríflega 800 millj. kr. varið til Skipaútgerðar ríkisins, þá var talið að þetta mundi nú kannski duga. Ef hv. þm. fletta upp í frv. til fjáraukalaga, sem hér liggur fyrir þinginu, kemur í ljós að samkvæmt beiðni forstjóra og stjórnarnefndar Skipaútgerðar ríkisins er farið fram á að Alþingi veiti enn til viðbótar 100 millj. kr. til Skipaútgerðarinnar nú á þessu ári. Það má auðvitað skrifa um það langa doðranta, herra forseti, að rétt sé að stofna almenningshlutafélag um slíkt fyrirtæki og kannski væri skynsamlegast að taka það líka fram að einhver einstakur mætti ekki eiga í fyrirtækinu nema svo og svo lítið, eins og menn stæðu í biðröðum til að fá að kaupa annað eins og því líkt sem auðvitað er ekki tilfellið. Ég er síður en svo á móti því að breyta Skipaútgerð ríkisins í hlutafélag ef sú verður niðurstaðan að halda rekstri hennar áfram á þeim grunni sem hún er á núna sem mundi auðvitað hafa það í för með sér að slíkt fyrirtæki yrði sjálft að bera ábyrgð á sínum fjárskuldbindingum og gæti ekki hlaupið til og beðið samgrrn. og Alþingi um að rétta fyrirtækið af svona einu sinni eða tvisvar á ári. Ég vil vekja athygli á 6. gr. þessa frv., herra forseti, sem hljóðar svo: ,,Samgrh. skal gera þjónustusamning við hið nýja hlutafélag þar sem kveðið skal á um þjónustuskyldur félagsins við afskekktar hafnir landsins og um endurgjald fyrir þá þjónustu.`` Ég geri mér ekki algerlega ljóst um hvað verið er að tala í þessari grein. Það var ekki gerð glögg grein fyrir því í ræðu hv. flm. og ekki heldur í grg. með frv. Spurning er hins vegar hvaða staði hér er verið að tala um. Ég hef beðið um að tekið sé saman yfirlit yfir þá staði sem Skipaútgerð ríkisins þjónar í dag og yrðu taldir illa settir ef þjónusta legðist af. Miðað við flutninga á árinu 1990 lítur dæmið þannig úr: Til Norðurfjarðar voru flutt 426 tonn, frá Norðurfirði 146 tonn, til Hólmavíkur 552 tonn, ekki eitt einasta tonn frá Hólmavík, til Borgarfjarðar eystri 253 tonn, þaðan 166 tonn, til Kópaskers 441 tonn, frá Kópaskeri 21 tonn, til Bakkafjarðar 170 tonn, frá Bakkafirði 163, til Mjóafjarðar 44 tonn, frá Mjóafirði 1 tonn. Samtals 1886 tonn til þessara staða og 497 tonn frá þeim. Ef flutningur á áburði og sementi er tekinn frá erum við að tala um 1122 tonn. Af öðrum flutningum erum við að tala um 764 tonn til þessara staða. Ef við t.d. veltum því fyrir okkur, svo við tökum staði eins og Kópasker, hvort lagt sé upp úr að vera með fastar áætlunarferðir þangað kemur í ljós að Skipaútgerð ríkisins kýs heldur að þjóna þeim stað með vöruflutningum á landi frá Raufarhöfn. Við getum auðvitað bætt við stöðum. Það er álitamál hvaða staði brýnast er að Skipaútgerð ríkisins sinni en þegar við erum að tala um þessa staði þá hljótum við líka um leið að velta fyrir okkur hverju er til kostað. Ég vil vekja athygli hv. þingdeildarmanna á því  Það er álitamál hvernig á að fara með kostnað og tekjur af einum viðkomustað þegar komið er við á mörgum stöðum. Einlægast og skynsamlegast sýnist að reyna að reikna hvern stað út fyrir sig á sömu forsendum. Það hefur hins vegar ekki verið gert af þeim sem hafa talið Færeyjasiglingarnar ábatasamar. Hitt hygg ég að liggi ljóst fyrir að með því að fækka um eitt skip hjá Skipaútgerð ríkisins er hægt að halda uppi viðhlítandi þjónustustigi með ströndinni, hvernig sem á það er litið, og auðvitað mun það spara mikið í rekstrarkostnaði við það fyrirtæki ef það verður áfram rekið. Ég vil líka leggja áherslu á að Skipaútgerð ríkisins stendur frammi fyrir mikilli fjárfestingu, í fyrsta lagi vegna þess að búið er að segja upp þeim samningum sem hún hefur haft um sína skipaafgreiðslu og þess vegna er óhjákvæmilegt ef rekstur heldur áfram að ráðast í byggingu á nýrri vöruskemmu hér inn við sundin og í öðru lagi vegna þess að skip Skipaútgerðarinnar eru ekki byggð til að flytja mikið magn gáma og má því færa rök fyrir því að þau nýtist ekki við strandflutninga sem skyldi. Óhjákvæmilegt er því af þeim sökum líka að hugsa til nokkurrar fjárfestingar og verulegrar fjárfestingar ef hugmyndin er að halda rekstrinum áfram með þrem skipum eins og mér skilst að hv. þingmenn kjósi. Ég fékk bréf frá Kaupmannasamtökunum, frá sambandi stórkaupmanna þar sem þeir lýstu áhuga sínum á því að fá að fylgjast með þeim umræðum sem yrðu um rekstur Skipaútgerðar ríkisins, hvort þar væru einhverjar hugmyndir um breytingar. Eins og ég hafði búist við hafa Kaupmannasamtökin ekki áhuga á að leggja fram fjármagn til strandsiglinga þannig að auðvitað er ekki um það að tala að þar sé í neina sjóði að fara. Á hinn bóginn sögðust þeir hafa af því þungar áhyggjur að ekki væri nægilega vel séð fyrir skemmum fyrir vöruflutninga hér á svæði Reykjavíkurhafnar. Það er vitaskuld mál sem Alþingi kemur ekki við né samgönguráðherra, hvernig Reykjavíkurborg fjárfestir eða telur sér nauðsynlegt að fjárfesta í hafnarmannvirkjum, og vitaskuld benti ég Kaupmannasamtökunum á að kynna þessi mál fyrir borgarstjórn Reykjavíkur jafnframt því sem ég taldi að Kaupmannasamtökin gætu leitað eftir samningum við þau tvö skipafélög sem mest koma við strandsiglingar og millilandasiglingar. Þá er ég að tala um Eimskipafélagið og Samskip, en vitaskuld er það ekki hlutverk Skipaútgerðarinnar að reka millilandasiglingar, enda hefur Skipaútgerðin gert það í umboði annars skipafélags og veit ég ekki betur en það samstarf hafi verið mjög náið. Það mun svo koma í ljós á næstu dögum geri ég ráð fyrir. Ég hef hugsað mér að hafa samband við bæði stjórnendur Samskipa og Eimskipafélags Íslands í næstu viku, eftir að úttektin liggur fyrir á rekstri og framtíðarskipulagi á strandsiglingum, um það hvaða hugmyndir þeir hafi í þeim efnum, hvort þeir geti hugsað sér að taka rekstur Skipaútgerðar ríkisins að einhverju leyti yfir, hvort þeir telji það kannski fremur samræmast sínum hagsmunum að koma þar hvergi nærri eða hvernig þeir vilja haga sér. Herra forseti. Ég stóð frammi fyrir því áður en fjárlagafrv. var lagt fram að velta því fyrir mér hvernig fjármunum til samgöngumála væri best fyrir komið. Það var auðvelt að fara þá leið að skera framlög til vegamála niður um sambærilega fjárhæð og nemur rekstrarstyrk Skipaútgerðar ríkisins á þessu ári, um 250 millj. kr. eða svo. Ég geri hins vegar ráð fyrir því að væri fólk á hinum smærri stöðum sem ég hef vitnað til spurt að því nú á þessari stundu hvort það hefði heldur kosið að taka framlög til Skipaútgerðar ríkisins á síðasta ári og þessu til samgöngubóta --- við erum þar að tala um 1,1 milljarð kr. --- eða til þessa hallarekstrar sem ég hef verið að lýsa hefðu ýmsir getað bent á hitt, að nauðsynlegra hefði verið að bæta samgöngurnar. Ég get farið aðeins í kringum landið. Hér þarf ekki að fara ítarlega í hvern stað. Þingmenn þekkja til á landsbyggðinni. Við getum byrjað á Hálfdáni og velt fyrir okkur hvaða þýðingu það hefur fyrir Suðurfirðina ef hægt yrði að ná samkomulagi um eitt hafnarsamlag á því svæði. Þá mundi það auðvitað í senn lækka kostnað við farmflutninga þangað og um leið draga úr nauðsyn á hafnarframkvæmdum á hverjum stað fyrir sig. Við getum líka velt því fyrir okkur, þegar búið er að kaupa nýja ferju fyrir þá í Djúpinu og við sjáum fram á að jarðgöng verða lögð í gegnum Breiðadalsheiði og Botnsheiði á næstu árum, hvort ekki sé á næsta leiti hafnarsamlag við Djúpið þannig að þeim muni duga ein vöruhöfn á þeim slóðum. Þeir gætu líka sparað flugvelli og ýmis önnur opinber mannvirki sem voru raunar höfuðrökin fyrir því að ráðist var í jarðgöngin nú á sl. vori. Ég geri ráð fyrir að góður vilji sé til þess á Norðurfjörðum að ræða um það hvernig hægt sé að koma við meira öryggi og meiri hagkvæmni í strandsiglingum og býst við að þeir séu opnir fyrir öllum möguleikum í því efni. Það má auðvitað líka velta því fyrir sér, af því að margir hafa gaman af því að tala um Norðurfirði, Skipaútgerð ríkisins hefur komið þangað á hálfsmánaðarfresti, hvort kannski væri svigrúm fyrir Djúpbátinn til að skjótast þangað, fyrir þann bát sem annast Grímseyjarsiglingar eða fyrir bát frá Hólmavík. Hitt vekur aftur minni athygli og um það er minna spurt að samkvæmt reglugerð á að löggilda það nú um næstu áramót að tveir flugmenn skuli vera í hverri flugvél, hvort sem hún fer með póst, vörur eða fólk, hversu lítil sem hún er. En skoðun allra þeirra sem nálægt flugrekstri hafa komið er sú að ógjörningur sé að hugsa sér það að ströndum verði sinnt með sama hætti og verið hefur án þess að opinber styrkur komi til. Ég hef hins vegar ekki orðið var við áhyggjur út af því. Við getum líka velt því fyrir okkur, svo að ég fari í Eyjafjörð, að enn er nokkur spölur sem ekki hefur verið byggður upp og ekki er lagður varanlegu slitlagi milli Ólafsfjarðar og Dalvíkur. Það má vera að einhverjum mundi finnast skynsamlegt að leggja áherslu á að þetta yrði næsti kaflinn í samgöngubótum þar til að hægt yrði að stofna eitt hafnarsamlag við utanverðan Eyjafjörð. Hið sama má segja um staðina á Austurlandi, að auðvitað standa byggðirnar frammi fyrir því að reyna að sameina sig um vöruhafnir, líka vegna þess að þróunin hefur verið sú að flutningaskipin hafa verið að stækka og ógjörningur að hugsa sér að hið opinbera stækki og dýpki allar hafnir hringinn í kringum landið til að mæta þessum nýju tæknibreytingum. Ég vil svo að lokum, herra forseti, fagna því að þeir þingmenn sem talað hafa og þeir þingmenn, sem flytja frv. til laga um stofnun hlutafélags um Skipaútgerð ríkisins, gera sér með orðum sínum hér áðan og með þessum frumvarpsflutningi grein fyrir að það gengur ekki að halda rekstri Skipaútgerðar ríkisins áfram í því horfi sem hún er. Mér þykir vænt um að í frv. kemur fram sterkur vilji til að finna leið og ráð til að hægt sé að draga úr þeim miklu framlögum sem ríkið hefur á þessu ári og undanförnum árum orðið að borga til þessa rekstrar, skilningur á því að opinber útgerð af þessu tagi án nauðsynlegs aðhalds er úrelt fyrirbæri. Þess vegna veit ég að hér innan þingsins mun verða friður um að reyna að finna hverja þá lausn, hvort sem hún verður nákvæmlega eftir höfði flm. eða með öðrum hætti, að hægt sé að tryggja gott þjónustustig, eins og sagt er, í farmflutningum hringinn í kringum landið og að rétt sé að leita samstarfs við hvern þann aðila sem reiðubúinn er til að koma inn í þessa þjónustu, síðast en ekki síst kannski með því að aðlaga skipa- eða strandsiglingar meira að rekstri flóabáta en verið hefur.

Virðulegi forseti. Varðandi frv. sem hér liggur fyrir má segja að um er að ræða viðleitni til þess að endurskipuleggja þann rekstur farmflutninga á sjó sem verið hefur á undanförnum áratugum. Vissulega er rétt að það er viðleitni til að bregðast við að nokkru leyti breyttum aðstæðum og nýjum hugsunarhætti. Um meginatriði frv. tel ég að að mörgu leyti sé eðlilegt að skoða til hlítar það að fara þessa leið, að breyta þessu félagi í hlutafélag og fá til samstarfs aðra aðila sem hagsmuna eiga að gæta varðandi rekstur skipaútgerðar um land allt. Frv. er í meginatriðum samhljóða tillögum sem stjórnarnefnd um Skipaútgerð ríkisins hefur verið með á sínu borði frá sl. vetri og hafa verið kynntar bæði fyrrv. og núv. hæstv. samgrh. Auðvitað hlýtur fyrsta spurningin að vera þessi: Til hvers menn eru að reka félagið? Það er eðlilegt að menn spyrji sig að því við og við til að minna sig á það, þannig að menn beri ekki af leið og festist í einhverjum vafa. Að mínu viti er tilgangurinn í raun og veru sá sami nú og hann var á sínum tíma, þ.e. að veita landsbyggðinni þjónustu, tengja hana við höfuðborgarsvæðið og höfuðborgarsvæðið við landsbyggðina og líka, sem stundum gleymist, tengja saman sveitarfélög innan landsbyggðarinnar. Tilgangur félagsins er líka að veita öðrum skipafélögum samkeppni til að halda verðinu niðri sem frekast er kostur. Þetta eru í raun og veru hin þríþættu markmið sem ég sé fyrir mér með rekstri félags af þessu tagi, þ.e. þjónusta, samkeppni og verð. Ég óttast að ef menn hætta að reka fyrirtæki eins og Skipaútgerð ríkisins án þess að nokkuð annað komi í staðinn muni verð hækka verulega á vöruflutningum bæði á sjó og landi vegna þess. Það er mín skoðun, sem ég hygg að ég geti rökstutt nokkuð ítarlega ef út í það er farið, að sú pólitíska ákvörðun að reka skipafélag með niðurgreiddri vöruþjónustu, eins og menn eru að gera með Skipaútgerð ríkisins, hefur haft áhrif á verðlag hjá öðrum aðilum sem eru í þessum flutningarekstri, hvort sem það er Eimskipafélag Íslands, Samskip eða aðilar sem flytja á landi. Ef menn hætta þessum þætti, þessari niðurgreiðslu á farmgjöldum úr almannasjóðum, til hagsbóta fyrir landsbyggðina, óttast ég það að flutningskostnaður, sá reikningur sem landsbyggðin verður að borga fyrir flutning til og frá höfuðborgarsvæðinu, muni hækka um mörg hundruð milljónir. Ég minni á, þegar menn ræða um þessa hluti, að því hefur verið lýst yfir af hálfu talsmanna Eimskipafélags Íslands að þeir hafi ekki áhuga á öðrum flutningum en þeim sem skila hagnaði. Þjónustustigið er í raun og veru ekki þeirra áhugamál, heldur einfaldlega að reka fyrirtæki og hirða það sem skilar ágóða hverju sinni. Hinir mega síðan eiga sig sem ekki búa á áhugaverðum stöðum á landinu. Varðandi lýsingu hæstv. samgrh. á þeim styrkjum sem runnið hafa til Skipaútgerðarinnar á undanförnum tíu árum má reikna ýmsa hluti út á þennan veg. Ég er hræddur um að menn fái út háar tölur í hallarekstri ef menn ætla að reikna út fyrirtæki eins og Herjólf með sama hætti. Þess vegna er að mörgu að gæta þegar menn fara með tölur af þessum toga og það verður líka að gæta að því að fyrirtækið, Skipaútgerð ríkisins, hefur ekki fullt vald á sinni verðlagningu, á sinni gjaldskrá. Þetta er ríkisfyrirtæki sem er bundið ákvörðunum samgrh. hverju sinni um það hver gjaldskráin er og hve hún má hækka frá einum tíma til annars. Auðvitað hafa samgönguráðherrar á undanförnum árum nýtt þetta vald sitt og oft og tíðum horft til þess að menn eru í stöðugri viðleitni við að halda hér niðri verðbólgu og halda aftur af verðhækkunum í þjóðfélaginu. Því hefur hækkunin á gjaldskrá Skipaútgerðar ríkisins oft og tíðum verið minni en ráð var fyrir gert við afgreiðslu fjárlaga hvert sinn og í áætlunum fyrirtækisins um rekstur ár frá ári. Hvað varðar það sem fram kom hjá hæstv. ráðherra um nauðsyn á 100 millj. kr. aukafjárveitingu á þessu ári vegna ársins 1991, er rétt að upplýsa að það lá þegar fyrir í áætlunum Skipaútgerðarinnar við afgreiðslu fjárlaga að það þyrfti um 220 millj. kr. ef reka ætti fyrirtækið á sömu forsendum og menn hafa ákveðið og tóku ákvörðun þá um að gera, forsendum um gjaldskrá og að öðru leyti hvernig fyrirtækið er rekið. Við afgreiðslu fjárlaga var hins vegar þessi tala skorin niður án þess að mönnum væru gefnar upp einhverjar nýjar forsendur til að reka fyrirtækið þannig að menn gætu mætt þeim niðurskurði. Þetta er ekki fyrsta árið sem slíkt kemur fyrir. Það má fara dálítið aftur í tímann, jafnvel aftur til áranna 1983--1987 og athuga hvernig menn afgreiddu og fóru með áætlanir fyrirtækisins um fjárframlög á þeim tíma án þess að mæta niðurskurði á þeim áætlunum með einhverjum öðrum hætti. Það verður að fara saman --- ef menn hafa þá afstöðu að ætla að reka fyrirtæki sem eigi að þjónusta landsbyggðina og taka fyrir það gjald sem er minna en kostnaðurinn, og menn ætla að borga þann kostnað af sameiginlegum sjóðum --- að ef menn eru ekki tilbúnir til þess að veita ríkisframlag fyrir þessum mismun hvílir sú ábyrgð á Alþingi og ríkisstjórn á hverjum tíma að gefa mönnum upp forskrift fyrir því hvernig eigi að haga rekstri fyrirtækisins til að mæta því sem upp á vantar. Það er sjálfsagt að athuga, eins og fram kemur hjá hæstv. ráðherra, samtengingu strandflutninga við flóabáta, en á það er rétt að benda að flóabátar eru almennt ekki búnir til þess að flytja gáma, hafa hvorki til þess aðstöðu um borð né gámana sjálfa og það kann að verða nokkuð snúið mál að umskipa vörunum í einhverjum söfnunarhöfnum um borð í flóabátana til flutnings þaðan. Og það er hugsanlegt að við nánari skoðun komi það upp að við það verði kostnaður jafnvel meiri en að fara með vöruna beint á viðkomandi höfn. Ég hef svo sem áður lýst því yfir að ég væri tilbúinn til þess að skoða hugmyndir um breytingar á þessum rekstri, breytingar á formi. Formið er ekki aðalatriðið heldur markmiðin sem menn ætla að ná fram. Og ef menn eru sammála um hver þau markmið eru, að halda uppi þjónustu og halda uppi samkeppni, koma í veg fyrir óeðlilega einokun einstakra flutningsaðila og halda niðri verði, þá hygg ég að þingmenn geti á tiltölulega skömmum tíma náð samstöðu um afgreiðslu á frv. þessu. Það væri hægt að ná fram öllum þessum markmiðum með hlutafélagaforminu ef menn eru sammála um hver þau eru. Ég er hins vegar ekki alveg sannfærður um að allir séu sammála um að þetta sé markmiðið.

Virðulegi forseti. Skipaútgerð ríkisins hefur starfað allt frá árinu 1929 og hennar hlutverk var í upphafi og lengi vel mjög veigamikið. Hún sinnti svo að segja flutningum bæði á vörum og fólki vítt og breitt um landið. Á síðustu árum og áratugum hefur hlutverk Skipaútgerðarinnar breyst verulega þannig að viðkomustöðum hefur fækkað vegna þess að nýjar samgönguleiðir hafa orðið til. Eftir því sem vegagerð fleygir fram hafa samgöngur færst yfir á vegi landsins í staðinn fyrir á sjó. Farþegaflutningar Skipaútgerðarinar hafa svo að segja að öllu leyti lagst niður frá því að vera mestu farþegaflutningar hér á stríðsárunum og fyrstu árum eftir stríð. Þeir hafa farið fyrst og fremst yfir á flugvélarnar og með tilkomu nýrra og betri flugvalla og öruggari flugsamgangna hefur þessi þáttur Skipaútgerðarinnar að mestu leyti lagst niður. Samhliða þessu hafa vöruflutningar annarra skipafélaga orðið mun meiri og það er skýring á því sem hæstv. samgrh. gat um að engir flutningar hafa verið frá þessum smáhöfnum vegna þess að það eru aðrir flutningar sem eiga sér stað í útflutningi en í innflutningi. Eigi að síður verður ekki frá því vikist að Skipaútgerðin hefur enn þá nokkru hlutverki að gegna og enn eru staðir sem komast ekki í öruggt samband við samgöngukerfið á næstu árum þó að hinir staðirnir séu fleiri sem verða ekki vandamál innan nokkurra ára. Þetta vandamál verður samfélagið að leysa. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að ríkja miklu meiri samkeppni í flutningum til og frá landinu. Hvað vöruflutninga snertir eru þeir að verulegu leyti að færast mjög á eina hendi, eina til tvær eða þrjár. En þarna þurfa auðvitað að vera fleiri aðilar til þess að halda uppi samkeppni og á bak við það eru t.d. samþykktir Félags ísl. stórkaupmanna sem eru stærstu innflytjendur á vörum til landsins. Út af fyrir sig er það ánægjulegt að heill þingflokkur, og það ekki ómerkari flokkur en allur Framsfl. hér á þingi, skuli flytja frv. um stofnun hlutafélags um Skipaútgerð ríkisins. Einhvern tíma hefði það nú talist til stórtíðinda að Framsfl. tæki upp þessa afstöðu. Það er mjög ánægjulegt til að vita fyrir þá sem hafa verið hlynntir því sem hefur verið að gerast í Bretlandi á undanförnum árum að þangað sækir nú bara allur Framsfl. fyrirmynd sína, til frú Thatcher. Þeir vitna í að við sölu opinberra fyrirtækja í Bretlandi tíðkast að bjóða starfsmönnum hlutabréf á sérstökum kjörum. Sumir hafa talað frekar illa um gömlu konuna, en nú hafa opnast augu heils þingflokks fyrir því hvað hún hafi nú verið mild og góð og selt starfsfólki fyrirtækja bréf á sanngjörnu verði. Þetta út af fyrir sig er mjög ánægjulegt. Ég er þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt að stofna hlutafélag um strandsiglingar og vöruflutninga til og frá landinu. En ég saknaði þess í máli frsm. og 1. flm. þessa frv. að fá eiginlega engar skýringar með 1. gr., en þar segir: ,,Ríkisstjórnin skal beita sér fyrir stofnun hlutafélags er heiti Skipaútgerðin hf. Í því skyni er ríkisstjórninni heimilt: Að leggja allar eignir Skipaútgerðar ríkisins, þ.e. skip, fasteignir og allt fylgifé, til hins nýja félags.`` Passa þessar eignir? Eru þessi skip heppileg til frambúðar, bæði til að annast þjónustuna innan lands og sömuleiðis í millilandasiglingum? Það hefði verið mjög æskilegt að það hefði legið fyrir eitthvert álit um það. Í öðru lagi á að ákveða fjárhæð einstakra hluta með það í huga að einstaklingar og lögaðilar geti keypt hlut í félaginu. Það hefði líka verið fróðlegt að fá nokkurt yfirlit yfir það hvað hv. flm. hugsar sér í þessum efnum. Hvers virði telur hann að þessi skip, fasteignir og annað fylgifé séu og hverjar eru skuldir Skipaútgerðar ríkisins? Það eru ekki nema um 8--9 ár síðan að endurnýjaður var floti Skipaútgerðarinnar og farið var í mjög mikla fjárfestingu og sömuleiðis í byggingu hérna við Reykjavíkurhöfn. Þar með voru tekin ákaflega há lán sem þessi stofnun hefur ekki staðið undir og ég þekkti mjög vel til, a.m.k. um fjögurra ára skeið. Í þriðja lagi er í þessu frv. lagt til að selja 40% hlutafjár í félaginu með þeirri takmörkun að enginn einn aðili geti eignast meira en 10% hlutafjár. Ég spyr: Af hverju leggja flm. til að takmarka sölu á þennan hátt þegar verið er að leggja niður óheftan ríkisrekstur og fara yfir í hlutafélag? Af hverju leggja þeir til að ríkið eigi áfram 60% hlutafjár en aðeins að bjóða út 40%? Ég tel að þeir hafi gengið allt of skammt hvað þetta snertir. Því ekki að stefna að því að selja allt hlutaféð eins og það leggur sig? Það er ekkert óeðlilegt við það að ríkið eigi e.t.v. einhvern hlut á meðan verið er að selja. Hæstv. samgrh. minntist á þær breytingar sem verða nú á næstunni í samgöngumálum t.d. á Vestfjörðum með jarðgöngum í gegnum Breiðadals- og Botnsheiði sem færir auðvitað norðurbyggðir Vestfjarða saman þannig að ekki verður vandamál í þessum flutningamálum þar. Þegar kominn er fullkominn vegur yfir Hálfdán milli Bíldudals og Tálknafjarðar eru líka komnar mjög góðar samgöngur innan Vestur-Barðastrandarsýslu þannig að þörfin fyrir strandferðirnar fer minnkandi og aðrir aðilar gætu sinnt þeim. Hins vegar eru svo aftur sérstæður eins og Árneshreppur sem ekki breytist svo lengi sem við sjáum og það bil verður að brúa. Hv. flm. þessa frv. benda réttilega á þetta. En þeir setja inn í 6. gr. frv. að samgrh. skuli gera þjónustusamning við hið nýja hlutafélag þar sem kveðið skuli á um þjónustuskyldu félagsins við afskekktar hafnir landsins og um endurgjald fyrir þá þjónustu. Hvers vegna á það heima í þessu frv. um Skipaútgerðina hf. að ríki sé skylt lögum samkvæmt að gera eingöngu samninga við þennan eina aðila? Ég vil standa að því að sú kvöð fylgi að meðan ákveðnir hlutar af landinu búa við erfiðar samgöngur, eins og þær hafnir sem hæstv. samgrh. gat um, eigi ríkissjóður og Alþingi auðvitað að sjá um að þessi byggðarlög séu ekki svipt eðlilegum samgöngum. En að binda það í lögum að það eigi að vera eitthvert ákveðið hlutafélag sem ríkinu sé skylt að gera samning við, það tel ég ekki rétt. Ég tel að þetta hafi ekki verið nóg hugsað af hálfu hv. flm. þessa frv. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð miklu fleiri. Ég fagna því að menn séu almennt að hverfa frá þessum óhefta ríkisrekstri og algerum fjárskuldbindingum ríkisins og fara út á braut sem lagt er til með þessu frv. Ég tel rétt að þetta frv. fái eðlilega og þinglega meðferð en það þarf að svara ýmsum spurningum áður en Alþingi treystir sér að stíga slíkt skerf og sömuleiðis þarf Alþingi að kynna sér enn betur þau sjónarmið sem uppi eru hjá hæstv. samgrh. og ríkisstjórninni.

Virðulegi forseti. Tilefni þess að ég kem hér upp er kannski það að hæstv. samgrh. fór nokkuð um víðan völl í ræðu sinni áðan, fór bæði á landi, legi og alla leið upp í himinblámann þegar hann blandaði flugsamgöngum inn í málið líka. Ræða hans var um tíma undir lokin farin að minna mig á hina gömlu, góðu daga í Ed. þegar þar var stundað alvörumálþóf, enda kom það í ljós að hæstv. ráðherra var enn þá með hugann við hið deildaskipta Alþingi. En fyrst varðandi ræðu hv. 1. þm. Vestf. áðan og meiningar hans um það að við frjálslyndir framsóknarmenn ætluðum að fara að taka upp thatcherisma, þá er það alger misskilningur. Við erum hins vegar tilbúnir að taka undir frjálslynda stefnu í peningamálum og uppbyggingu atvinnulífsins en ég vil miklu frekar sækja fyrirmyndir til uppbyggingar og endurreisnar atvinnulífs í Þýskalandi en til thatcherismans sem að mínu viti byggir á hinni hörðu peningahyggju sem ég sé marga meinbugi á. Það hefur nú verið svo þegar við höfum flutt mál, sem við höfum talið til framfara í viðskiptaheiminum, hvort sem það hefur lotið að löggjöf um samvinnufélög eða annað, höfum við nú alltaf átt hauk í horni þar sem er hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson. Ég ætla einmitt í beinu framhaldi af þessu að víkja að nokkrum atriðum í máli ráðherrans. Það var eitt sem kom mér eiginlega mjög á óvart, því að ég þekki hæstv. samgrh. að því að vilja beita markaðslausnum helst alls staðar þar sem hægt er, að hann færði það sem rök gegn áframhaldandi rekstri Skipaútgerðar ríkisins, hvort sem væri í því formi sem hann er í í dag eða breyttu formi, að óhjákvæmilega þyrfti að efna til nokkurra fjárfestinga. Þar finnst mér nú Bleik brugðið ef talsmenn frjáls markaðsbúskapar leggjast gegn grundvallaratriði, að mínu mati, gegn slíku kerfi. Ég hef alltaf skilið það svo að það byggði á því að menn reyndu á hverjum tíma að nota hagkvæmustu tækni, en þyrftu þá óhjákvæmilega að grípa til nokkurrar fjárfestingar. Það er svo annað mál að í breyttu formi Skipaútgerðarinnar sem skipafélags í hlutafélagsformi verða allir aðilar málsins miklu betur meðvitaðir um sína ábyrgð. Ef samið er við ríkið um fasta upphæð fyrir þá þjónustu við afskekkta staði sem viðkomandi félag ætti að sinna, þá er félagið orðið stjórnunarlega og rekstrarlega miklu betur í stakk búið til að takast á við þessi verkefni og það verður þá ekkert sótt meira. Ef þetta dugir ekki til þá verður að sækja til eigendanna um nýtt hlutafé og það geta menn metið út frá þeim forsendum. Ég vil ekki ætla hæstv. ráðherra það að þarna leynist á bak við einhverjar hugsanir í þá átt --- og það í beinu framhaldi af því sem hann nefndi um óhjákvæmilega nýja fjárfestingu --- að menn óttist um þá fjárfestingu sem nú þegar er til staðar og sem því miður miðast mestöll við að allir vöruflutningar til landsins hafi viðkomu í Reykjavík. En síðan var það eitt atriði sérstaklega í máli hæstv. ráðherra sem ég ætla að taka til umræðu og það er þegar hann kom að flugmálunum og þeirri reglugerð sem tekur gildi nú um næstu áramót sem leggur þá kvöð að á öllum flugleiðum, eins og hann rakti áðan, verði tveir flugmenn. Þetta er vissulega áhyggjuefni og getur komið harkalega niður á þjónustu við smærri staði sem hafa notið þessarar þjónustu fram að þessu og hún hefur staðið undir sér. Hæstv. ráðherra sagði hins vegar að af þessu hefðu þingmenn engar áhyggjur og létu sér í léttu rúmi liggja. Í því sambandi vil ég benda hæstv. samgrh. á það að mér er kunnugt um það að 1. þm. Austurl. og varaformaður Framsfl. hefur skrifað samgrh. bréf þar sem hann fer fram á það að upplýst verði á hvern hátt samgrn. ætli að bregðast við þessum breyttu aðstæðum gagnvart þeim litlu stöðum sem þarna um ræðir. Ég vil því, virðulegi forseti, biðja hæstv. samgrh. að leita nú --- virðulegi forseti, ég ætla að gera hlé á ræðu minni á meðan ráðherrar spjalla saman í ráðherrastólum þannig að samgrh. hafi tækifæri til þess að hlusta á mál mitt. 

Ég man eftir því.

Þú manst eftir þessu bréfi? Það er þá því miður í hróplegu ósamræmi við þau orð sem þú hafðir hér úr ræðustól áðan. Að lokum, virðulegi forseti, sýnist mér að hér í þinginu muni vera --- og dreg þá ályktun af þeim umræðum sem hér hafa farið fram --- meiri hluti fyrir því að þetta mál nái fram að ganga í einhverja þá veru sem hér er lagt til. Vissulega fer það fyrir þingnefnd og kann þar að taka breytingum, en ég tel víst að það sé ekki bara hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson og Matthías Bjarnason sem hugsa á þennan hátt í Sjálfstfl. Og ég hlýt þá að treysta því líka að hæstv. samgrh. framfylgi þessum vilja Alþingis þegar og ef hann kemur fram í formi laga.

Virðulegi forseti. Ég er hérna með örstuttar athugasemdir. Í 5. gr. frv. segir að samgrh. sé heimilt að semja um að hlutafélagið, sem stofnað verður, skuli gefa fastráðnu starfsfólki Skipaútgerðar ríkisins kost á sambærilegum störfum og þeir hafa gegnt hingað til. Í athugasemdum við 5. gr. segir hins vegar að ekki þyki rétt að binda hendur nýrra stjórnenda við endurráðningu. Stangast þetta ekki eitthvað á? Það hlýtur að vera eðlilegt að forráðamenn nýs fyrirtækis geri þær breytingar á starfsmannahaldi sem þeir telja æskilegt og þeim þykir þörf á til að ná fram meiri hagræðingu. Enn fremur segir í athugasemdum við 5. gr. að þeir starfsmenn sem nú eru í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins skuli halda réttindum sínum. Er það þá svo að starfsmenn þeirra ríkisfyrirtækja sem seld verða í framtíðinni haldi áfram þessum sérréttindum þó svo að launakjör þeirra verði í samræmi við hinn almenna launamarkað? Ég vil einnig taka undir orð hv. 1. þm. Vestf., Matthíasar Bjarnasonar, varðandi 7. gr. Ég tel að þar megi taka skýrar til orða, en þar segir: ,,Verði hlutabréf ríkissjóðs boðin til sölu, öll eða að hluta,`` o.s.frv. Í athugasemdunum kemur hins vegar fram að ríkissjóður skuli eiga a.m.k. 60% hlutafjár. Væri ekki eðlilegra að ríkissjóður ætti ekki nema t.d. 49% fyrstu fimm árin og síðan yrðu þau öll seld og að það kæmi þá skýrt fram að þarna væri verið að selja ríkisfyrirtæki en ekki aðeins að breyta um eignarhaldsform? Enn fremur hlýtur áhugi almennings á að eignast hlut í fyrirtækinu að vera minni ef ríkissjóður ætlar að eiga meiri hluta í því og ég tel að með því verði kostir einkavæðingar að engu gerðir.

Virðulegi forseti. Sjávarútvegurinn er og verður undirstaða efnahags- og atvinnulífs Íslendinga. Hagur þessarar atvinnugreinar er hagsmunamál allrar þjóðarinnar og ber að skipuleggja hann samkvæmt því. Sá tími er löngu liðinn að náttúran var látin einráð um stjórnun fiskveiða. Mannleg stjórnun hefur nú gilt árum saman, friðunaraðgerðir, skyndilokanir uppeldissvæða, mörkun sóknartíma, aflahámark á fisktegundir og takmarkanir af ýmsu tagi. Allar þessar aðgerðir hafa verið umdeildar og hagsmunaárekstrar tíðir. En það er athyglisvert að á sama tíma og hlutfall sjávarafurða í heildarútflutningi landsmanna hækkar í 83% á fyrstu sjö mánuðum þessa árs, úr 78% á sama tíma í fyrra, þá lækkar framlag ríkisins til rannsóknastarfsemi í þágu þessa mikilvæga málaflokks. Það geta menn lesið út úr fjárlagafrv. fyrir árið 1992 sem nýlega hefur verið lagt fram því að framlag til rannsókna- og eftirlitsstofnana í sjávarútvegi lækkar um 51% frá síðustu fjárlögum. Fyrirtækjum í sjávarútvegi sem nýta þjónustu þessara rannsóknastofnana er ætlað að greiða fullt verð fyrir þá vinnu. Það er enginn í vafa um það að þarna erum við að tala um undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, atvinnuveg sem er undirstaða þeirrar velmegunnar sem við höfum búið við á undanförnum árum. En við höfum líka horft upp á það hin síðari ár að sá afli sem leyft er að veiða fer stöðugt minnkandi. Tekin hefur verið sú ákvörðun að leyfa ekki meiri veiðar á þorski á næsta ári en 265 þús. tonn. Sú ákvörðun er tekin með skírskotun til tillagna Hafrannsóknastofnunar í skýrslu sem út kom í júlí sl. Það stefnir því í mikinn samdrátt þjóðartekna ef engin breyting verður á þessari afstöðu. Þegar við stöndum frammi fyrir þessari köldu staðreynd hljóta að vakna hugmyndir um það hvort ekki sé hægt að nýta betur þann afla sem á land berst, hvort ekki þurfi að efla rannsóknir í þágu atvinnuvegarins og leita að nýjum nýtanlegum fiskistofnum. En nú ber svo við að atvinnugreininni sjálfri, sem á næsta ári hlýtur að fást við þann vanda sem leiðir af minnkandi aflaheimildum og þar af leiðandi minnkandi tekjur, er gert að standa undir þeirri rannsóknastarfsemi sem hingað til hefur verið á vegum sjútvrn., þ.e. í miklu meira mæli en áður hefur verið, með því að hækka þjónustugjöld þessara stofnana. Auknar sértekjur eiga að lækka útgjöld í sjútvrn. um 40% frá fjárlögum 1991. Hins vegar fær aðalskrifstofa ráðuneytisins 11% hækkun frá síðustu fjárlögum og það er skýrt með því að ráða þurfa tvo nýja starfsmenn til að framfylgja ákvæðum laga um stjórn fiskveiða. Því til viðbótar má bæta því við að í fjáraukalögunum fyrir 1991, sem nú liggja fyrir Alþingi, er farið fram á 1,5 millj. til viðbótarverkefna hjá aðalskrifstofu, m.a. vegna aflakvóta smábáta sem var úthlutað í fyrsta sinn um sl. áramót. Það stefnir því í meiri kostnað við skrifstofuhald ráðuneytisins þó það sé nú ekki það sem þurfum helst á að halda. Hæstv. sjútvrh. sagði fyrir nokkrum dögum þegar umræður þessar hófust að ríkisstjórnin væri að draga saman seglin. Það er þó ekki mikill samdráttur á skrifstofuhaldi eða í nefndaskipan. Nú eru starfandi þrjár nefndir þar sem verkefni virðast skarast mjög og kom það reyndar fram í máli flm. í framsöguræðu hans. Er það sparnaður að skipa nefndir á nefndir ofan til að vinna að sama máli? Ekki er það vinnusparnaður og ég hef miklar efasemdir um að sú vinna skili öðru en efni í pappírstætara. Hafrannsóknastofnun er sú stofnun sem mest hefur unnið að rannsóknum á fiskistofnum í kringum landið. Við þær niðurstöður sem hjá henni hafa birst hefur verið stuðst þegar ákvörðun hefur verið tekin um leyfilegan hámarksafla fiskistofna. Ég er ekki í vafa um það að við eigum úrvalsfiskifræðinga sem vinna af samviskusemi sín störf, en þeir hafa ekki haft það fjármagn sem þeir hafa talið æskilegt til að geta gert enn betur. Sjómönnum finnst oft að fiskifræðingar varpi fram fullyrðingum sem ekki séu byggðar á nægum rannsóknum né nægilega trúverðugum. Þegar skýrsla Hafrannsóknastofnunar kom út í sumar var haldinn fundur um málið með hagsmunaaðilum í sjávarútvegi á Vestfjörðum og mætti þar fulltrúi frá Hafrannsóknastofnun til að skýra sitt mál. Fundurinn sem haldinn var þarna sendi frá sér ályktun þar sem því er haldið fram að þær upplýsingar, sem liggja til grundvallar aflatillögum Hafrannsóknastofnunar fyrir næsta kvótaár, séu engan veginn fullnægjandi. Enn fremur að nauðsynlegt sé að koma á samstarfshópi sjómanna og fiskifræðinga til að samræma reynslu þessara starfshópa því að án þess skapist ekki það traust sem nauðsynlegt sé að ríki á milli veiða og vísinda. Fyrir nokkrum dögum var svipuð umræða á öðrum fundi sem fiskifélagsdeildir á Vestfjörðum héldu á Ísafirði. Þar kom m.a. fram gagnrýni á aðferðafræði fiskifræðinga við að reikna út stofnstærðir og mæla seiðafjölda. Sú umræða ítrekar það enn og aftur að nauðsynlegt sé að auka skilning milli þessara aðila sem báðir hljóta að hafa sama takmark, að viðhalda eðlilegri stofnstærð og sjá til þess að ekki sé stunduð ofveiði. Þetta samstarf ber því að efla með öllum tiltækum ráðum. Þessi umræða hér í dag er til komin vegna þess vanda sem nú blasir við í sjávarútvegi, bæði í veiðum og vinnslu. Spurt hefur verið: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Svarið má að nokkru leyti finna í hinu nýja fjárlagafrv.: Það á að bæta við störfum á aðalskrifstofu og selja þann kvóta sem safnast hefur í Hagræðingarsjóð og láta hann ásamt auknum sértekjum, ef þær nást, standa undir rekstri Hafrannsóknastofnunar á næsta ári. Sem sagt: Aukið skrifstofuhald og skammtímalausnir. Ég vil þó taka það fram að við kvennalistakonur höfum vissulega lagt það til í tillögum okkar í fiskveiðimálum að hluti kvótans verði nýttur til að efla rannsóknir í þágu sjávarútvegsins. En Hagræðingarsjóður átti að vera til að geta hlaupið undir bagga með byggðarlögum sem stæðu illa að vígi eða hefðu farið þannig út úr kvótaúthlutun að ástæða þætti til lagfæringar. Hann hefur enn það hlutverk og við lítum svo á að hann þurfi að vera til staðar, m.a. vegna byggðasjónarmiða. Þess vegna eigi ekki nú að breyta hlutverki hans. Væri ekki raunhæfara að efla rannsóknastofnanir sjávarútvegsins með föstum fjárframlögum svo þær hafi árvissar tekjur til þeirrar starfsemi sem nauðsynleg er til að þær geti sinnt sínu starfi og aukið það eins og þær telja brýna þörf á? Líklegra væri til árangurs að nýta starfskrafta sjómanna sem í áratugi hafa fylgst með breytingum á lífríki í sjónum í starfi sínu til að vinna í auknum mæli með vísindamönnunum, heldur en bæta við fleira starfsliði á aðalskrifstofu við að deila út kvóta á milli skipa. Það er ekki vinna sem skilar framtíðinni neinu.

Virðulegi forseti. Það er að vonum að beðið er um umræðu um stöðu sjávarútvegsins og óskað eftir skýrum svörum ríkisstjórnarinnar við því hvað hún hyggst gera til að bregðast við þeim vanda sem þar er uppi og bregðast við þeim vanda sem þessi staða hefur og framkallað á landsbyggðinni. Ef við förum aðeins yfir það hver eru helstu vandamálin í sjávarútvegi, þá eru þau í fyrsta lagi háir vextir, raunvextir sem eru komnir um og yfir 14% á ári. Við höfum séð hvernig ríkisstjórnin ætlar að bregðast við þessu. Það gerði hún sl. vor með því að hækka vextina, með því að leggja meiri byrðar á þessa útflutningsgrein. Annað vandamál sem er uppi í sjávarútvegi er fortíðarvandinn, vandi ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Sá vandi sem varð til vegna þess að menn tóku ástfóstri við hagfræðikenningar, tóku upp trúarbrögð í stjórnun í sjávarútvegi og þar á ég við fastgengisstefnuna og hina háu vexti sem menn hleyptu af stað á árunum 1986 og fastgengisstefnuna sem reið yfir okkur á árunum 1987 og 1988. Hver er sá vandi sem varð til vegna þessarar pólitísku stefnu þeirrar ríkisstjórnar, hæstv. sjútvrh.? Hver er sá vandi? Við sjáum það í hagtölum að vandinn er sá að á árinu 1988 var sjávarútvegurinn rekinn með 10% halla. Hvað er 10% halli margar krónur fyrir þessa atvinnugrein? Það getum við líka séð í hagtölum að er einhvers staðar á bilinu 6000--8000 millj. kr. Vandi og halli sem að mestu leyti verður til vegna þeirrar stjórnarstefnu sem menn ráku á þessum tíma. Síðan hafa safnast þessir háu vextir í þessi þrjú ár á þennan halla. Þess vegna var þessi atvinnugrein að hruni komin haustið 1988 þegar ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar fór frá og menn urðu að bregðast við með skjótum hætti til að koma í veg fyrir það að landsbyggðin hryndi. Það var gert, eins og menn þekkja, með því að útvega þessum fyrirtækjum lán í gegnum sérstakan sjóð, sjóð sem hefur hlotið heldur hrakleg ummæli af hálfu sjálfstæðismanna, þar sem þeir tala um sjóðasukk --- og eru trúlega best færir af öllum til að dæma um það ef miða má síðustu atburði úr sjóðum Reykjavíkurborgar. Og hvað skyldi það hafa verið há upphæð sem menn veittu til atvinnugreinarinnar í lánsformi til að mæta þessum háu tölum, þessum mikla halla, sem varð til? Það er um 9000 millj. kr., upphæð sem er ekki fjarri því að vera sú sama og er fortíðarvandinn sem varð til í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar. Ég segi nú bara alveg eins og er að mér þykir það engin furða þó eitthvað af því fé kunni að tapast. Það er ekki hægt að ætlast til þess að menn geti borið þetta tap án þess að einhver afföll verði í þessari atvinnugrein. Þriðji vandinn sem er uppi í þessari atvinnugrein, er sá samdráttur í afla sem boðaður er á næsta ári. Við höfum spurt: Hvernig ætla menn að bregðast við þessum samdrætti? Því þessi samdráttur þýðir það fyrir sjávarútvegsplássin úti á landi að ársverkum á þessum stöðum mun fækka um 8--10%. Og það er býsna mikill vandi sem menn verða að bregðast við, reyna að útvega þessu fólki einhverja vinnu. Við höfum bent á það að til þess að draga úr því höggi sem þessi samdráttur mun kalla yfir landsbyggðina eigum við þess nokkur úrræði. Við getum bent á tölur um það að á síðasta ári voru flutt út óunnin í gámum eða með ísfiskskipum um 150 þús. tonn af botnfiski. Stjórnvöld geta ef þau hafa áhuga á beint meira af þessum fiski til vinnslu innan lands. Ég vil líka benda á að á síðasta ári voru um 120 þús. tonn af botnfiski unnin úti á sjó á frystiskipum. Það er vinna sem ég set spurningarmerki við að sé sú hagkvæmasta fyrir þjóðarbúið, að flytja vinnuna úr landi og út á sjó. Ég hef verið að reyna að gera mér grein fyrir því hvaða munur er á vinnslu um borð í frystitogara og frystihúsi á landi og reynt að afla mér upplýsinga um það. Miðað við þær upplýsingar sem ég hef fengið má setja dæmið þannig fram að ef sá fiskur, sem unninn var í frystihúsum á Vestfjörðum, og útflutningsverðmæti þeirra húsa var um 4 milljarðar kr., hefði verið unninn um borð í fyrstitogurum hefði útflutningsverðmætið ekki orðið nema um 3 milljarðar kr. Í raun og veru er ég að segja að það standa til þess rök og líkur að menn skapi meiri verðmæti með því að vinna fiskinn í landi en um borð í frystitogurum. Ég bendi á það að sá fiskur sem menn vinna um borð í frystitogurum er seldur beint af þeim til útlanda, mest til Bretlands, sem þaðan fer í frystihús til frekari vinnslu á Bretlandi. Ég held að menn hljóti að bregðast við því þegar ekki er til nægur fiskur til að halda uppi vinnu í frystihúsum okkar að reyna að færa meira frá þessari vinnslu og frá beinum útflutningi yfir í vinnslu innan lands. Það eru allir möguleikar til þess ef menn hafa til þess kjark og vilja. Það er hins vegar ekki að sjá og hefur ekki komið fram í máli hæstv. sjútvrh. að hann hafi einhvern áhuga á þessum leiðum. Ég bendi á að menn eru nú enn að fjárfesta meira í sjófrystingunni heldur en nú þegar hefur verið gert og hefur það þó vaxið gríðarlega á undanförnum 4--5 árum. Það er verið að veita fé úr opinberum sjóðum til þess að byggja ný frystiskip sem eiga að koma í staðinn fyrir ísfisktogara. Skyldi það vera skynsamlegt frá sjónarhóli þjóðfélagsis að færa enn meira af vinnslunni í þennan geira? Það er líka til enn ein leið til að bæta þessum sjávarútvegsplássum upp þeirra aflatap og draga þar með úr því höggi sem þau óhjákvæmilega verða fyrir að óbreyttu og það er að nota Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Hann hefur fiskveiðiheimildir sem m.a. er ætlað að dreifa út á byggðirnar ef þannig ástand skapast á þeim stöðum. Hæstv. sjútvrh. hefur þegar svarað því í Dagblaðinu 19. sept. sl. þannig að hann segir að peningunum sé betur varið til hafrannsókna en byggðaaðgerða. Honum finnst það betri leið að selja heimildir Hagræðingarsjóðsins á almennum markaði til að afla skatttekna fyrir ríkissjóð heldur en að láta þennan fisk í hendurnar á því fólki sem kann best með hann að fara. Hann hefur engan áhuga á því að fólkið í sjávarplássunum úti á landi geti haft bjartari framtíð heldur en nú horfir. Menn hafa líka spurt: Hvernig ætlar þessi ríkisstjórn að bregðast við fortíðarvandanum, fortíðarvanda ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar? Við höfum fengið mjög skýr skilaboð frá hæstv. forsrh. þar sem hann dæmir allar þær aðgerðir sem menn urðu að grípa til á haustdögum 1988 sem sukk, segir að þær hafi ekki leyst nokkurn vanda og að þeirra aðgerða hafi notið eingöngu þeir sem voru velviljaðir þáverandi stjórnarherrum. Ekki er nú tónninn bjartur í garð fyrirtækja um allt land sem urðu að fá þessa fyrirgreiðslu til þess að koma í veg fyrir að þau stöðvuðust á næstu vikum eftir haustdagana í september 1988. Hvað ætluðu menn að gera þá? Ætluðu menn að láta þessi frystihús fara á hausinn hvert á fætur öðru og segja síðan við fólkið: Þið bara bjargið ykkur sjálf? Það var þetta sem menn sögðu fyrir þremur árum og það er þetta sem mér heyrist menn vera að segja í dag. Menn hafa bent á Suðureyri við Súgandafjörð og sagt að það yrði prófsteinn á byggðastefnu núv. ríkisstjórnar hvernig menn ætluðu að leysa vandann sem þar er uppi. Sjútvrh. hefur reyndar með óbeinun hætti sagt sitt sjónarmið um það. Hann hefur sagt í blaðaviðtali um þá þróun sem er í gangi að stórir staðir séu að eflast á kostnað hinna smærri, að það sé vænlegasta leiðin. Hinir smáu, dæmigerðu íslensku útgerðarstaðir með eitt frystihús og einn togara eru ekki vænlegir að mati hæstv. sjútvrh. Víkjum aftur að þeirri niðurstöðu sem liggur fyrir á einu af þessum litlu, dæmigerðu íslensku sjávarútvegsplássum sem ekki rúmast innan hinna vænlegustu leiða. Og hver var leiðin? Í stað þess að reiða fram það fé sem þurfti til þess að menn gætu rekið sitt fyrirtæki sómasamlega, og hefði nú staðið hæstv. ráðherra næst að gera slíkt eftir afrek hans í efnahagsstjórn á sínum tíma, þá er staðurinn seldur. Eitt lítið sjávarútvegspláss var selt fyrir 12 millj. 466 þús. kr. Það er verðið á þessum stað, þar sem í gegnum árin hefur verið einhver hæsta framleiðsla pr. íbúa hér á landi mælt í útflutningstekjum. Ég á dálítið erfitt með að átta mig á þeim rökum sem stjórnarliðið færir fram fyrir þeirri stefnu sinni sem það keyrði í gegn í Byggðastofnun. Og það væri fróðlegt að fá sérstaka umræðu um það mál síðar í tengslum við vanda annarra útgerðarstaða þar sem við blasir alvarlegt ástand innan ekki svo margra vikna ef ekkert verður gert. Verða þeir staðir kannski seldir fyrir 12 millj. 466 þús. kr.? Og hverjum verða þeir seldir? Ég á dálítið erfitt með að fá botn í það að hagkvæmasta leiðin fyrir ríkissjóð og hagsmuni hans sé að selja 97 millj. kr. fyrir 12 millj. 466 þús. kr., aðgerð sem hefur það í för með sér að sveitarsjóður Suðureyrarhrepps verður að afskrifa sitt hlutafé úr 25 millj. í 3 millj. þannig að með þessari aðgerð eru menn að framkalla 22 millj. kr. tap fyrir þann aðila. Ekki var hann spurður að því. Ef maður reiknar út þetta tilboð sem meiri hlutinn í stjórn Byggðastofnunar hefur tekið, þá fær maður það út að það er verið að selja það sem menn ágirnast úr plássinu, fiskveiðiréttindin, fyrir hlægilega lítið verð. Það er verið að selja nánast allan kvóta staðarins fyrir smápeninga.  Ég vil að endingu, hæstv. forseti, lesa hér upp orð sem núv. hæstv. forsrh. lét falla á landsfundi Sjálfstfl. þegar hann var búinn að vinna þá kosningu og birt eru í blaði sem heitir Vesturland undir fyrirsögninni ,,Við viljum ekki sjá landið okkar sporðreisast``. Þau eru þannig, með leyfi forseta: ,,Skilyrði þess að menn njóti verka sinna, afls og áræðis. Það hlýtur að vera forgangsverkefni á Íslandi að skapa þau skilyrði sem skynsemin segir okkur að menn ekki megi bresta, skilyrði þess að menn njóti verka sinna, afls og áræðis hvar sem þeir búa.`` Og enn fremur: ,,Þegar til lengri tíma er horft, þá getur það ekki orðið nema til skaða ef öfluga og lífvænlega byggð er ekki að finna hvarvetna um landið.`` Og ég endurtek, hvarvetna um landið, hæstv. sjútvrh.

Frú forseti. Hv. ræðumaður gerði hér að umtalsefni erfiðleika sjávarútvegsins á árunum 1987--1988 með heldur ómaklegum árásum á hv. 1. þm. Austurl. Hann hélt því fram að þáverandi stjórnvöld hefðu borið ábyrgð á þeim erfiðleikum, en eins og þingmenn vita gjörla, þá stöfuðu erfiðleikar sjávarútvegsins á þeim árum af því að á haustmánuðum 1987 byrjaði verð að falla á erlendum mörkuðum, gengi Bandaríkjadollars byrjaði síðan að falla og á árinu 1988 urðu kauphækkanir í sjávarútvegi mun meiri en ráð var fyrir gert. Mér finnst það vera ómakleg árás, ekki síst af hálfu þingmanns stjórnarandstöðunnar, að ráðast hér með þessum hætti á hv. 1. þm. Austurl. sem þá gegndi embætti sjútvrh. og halda að hann beri ábyrgð á því að verð hafi fallið á erlendum mörkuðum, að gengi Bandaríkjadollars hafi lækkað og kauphækkanir hafi orðið meiri en ráð var fyrir gert, það finnst mér vera ómakleg árás á hv. 1. þm. Austurl. og nauðsynlegt að grípa inn í umræðuna til að taka upp hanskann fyrir hann í þessu efni. Hitt er annað mál að á endanum varð ágreiningur um það hvernig átti að bregðast við þessum erfiðleikum. Það var góð samstaða um það að aðlaga gengi krónunnar í febrúar 1988 og aftur í maí að breyttum aðstæðum, en haustið 1988 sneri Framsfl. við blaðinu og neitaði frekari aðlögun á gengi krónunnar til að tryggja rekstur sjávarútvegsins og þess vegna slitnaði upp úr því samstarfi. En að halda því fram að hv. þm. hafi borið ábyrgð á þessum breytingum á ytri aðstæðum er mikil óskammfeilni.

Virðulegi forseti. Mér þykja svörin vera fátækleg hjá hæstv. sjútvrh. þegar hann skýtur sér á bak við hv. 1. þm. Austurl. Auðvitað er það viðfangsefni stjórnvalda að bregðast við með stjórnvaldsaðgerðum þegar aðstæður breytast erlendis sem menn fá ekki við ráðið og það var nákvæmlega það sem hæstv. sjútvrh. gerði ekki á sínum tíma þegar hann hélt dauðahaldi í sína fastgengisstefnu. Ég vil minna ráðherrann á það að eitt af þeim verkum sem hann hefur hvað mest lofað á sínum embættisferli var að gefa vextina frjálsa og eitthvað hafa þeir nú kostað.

Frú forseti. Ég vil aðeins minna á það að ekki var ágreiningur um stöðugleikastefnu í gengismálum. Hitt var óhjákvæmilegt eftir að ytri aðstæður höfðu breyst til hins verra að aðlaga gengi krónunnar. Það varð hins vegar ágreiningur á haustmánuðum 1988. Þar varð ágreiningur um tillögu af minni hálfu um hóflega breytingu á gengi krónunnar sem Framsfl. hafnaði og sem Alþb. gerði að sinni stefnu þegar það gekk inn í nýtt stjórnarsamstarf. Þá hafnaði það nauðsynlegri, hóflegri aðlögun að breytingu á gengi krónunnar. Það var Framsfl. sem byrjaði á því að hafna þessari aðlögun, hafnaði þar með tillögu af minni hendi og hálfu Sjálfstfl. sem miðaði að því að tryggja rekstrargrundvöll atvinnuveganna. Alþb. gekk inn í nýtt stjórnarsamstarf á þeirri forsendu að þessari tillögu hefði verið hafnað af Framsfl. Það er því nauðsynlegt að forustumenn Alþb. taki þennan nýja hv. þm. og kenni honum nokkuð um forsögu þessa máls.

Heiðraði forseti. Ég vona að ég hafi misskilið hv. 5. þm. Vestf. þegar hann mælir gegn því að afli sé unninn um borð í frystitogurum. Það getur varla verið að þingmaðurinn sé á móti tækninýjungum sem gera það mögulegt að ná bestu mögulegum gæðum á okkar dýrmæta hráefni. Ég vil benda hv. 5. þm. Vestf. á það að um það snúast einmitt viðræður um hið Evrópska efnahagssvæði að ná fram tollalækkunum á unnum fiskafurðum þannig að við getum unnið hér heima úr þessum gæðafiski okkar sem frystitogararnir koma með. Við viljum færa verðmætasköpunina hingað heim úr erlendum frystihúsum og af erlendum fiskmörkuðum sem bjóða því miður upp á misgóðan íslenskan fisk til dreifingar.

Virðulegur forseti. Ég mun síðar á þessum fundi, vegna þess að ég er hér á mælendaskrá, koma inn á þá stefnu sem var rekin í gengismálum 1988 og hv. þm. kom inn á og mun því ekki nýta tímann hér til andsvara út af því. En ég vil fara þess á leit við hæstv. sjútvrh. að leyfa mér sem allra fyrst að komast að í þessum umræðum og stytta því þessa andsvaraumræðu þannig að ég geti varið mig sjálfur í þessum umræðum sem ég mun að sjálfsögðu gera.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með hæstv. sjútvrh. að það var rekin röng gengisstefna 1988. En merkilegt má það vera hjá manni sem veit þetta ef hann ekki spyr sjálfan sig að því: Hvaða gengisstefna er rekin í dag? Það er nefnilega dálítið sérstæður hlutur og það er eins og ráðherrarnir hafi snúið sér við í stólunum og horfi aftur fyrir sig. Hæstv. forsrh. er svo illa fastur í fortíðarvanda að ef hann væri starfandi veðurfræðingur mundi hann alltaf spá um veðrið sem var í gær og væri þá trúlega að spárnar yrðu miklu betri með þeim vinnubrögðum. En hann sagði líka að það hefði gerst á því ári að Bandaríkjadollar hefði lækkað. Hann lækkaði. Það var ekki forseti Bandaríkjanna sem lækkaði dollarann. En hvers vegna lækkaði þetta merkilega fyrirbrigði íslenska krónan ekki? Hvers vegna lækkaði hún ekki? Lýtur hún allt öðrum lögmálum? Er sjálfsagt að halda henni uppi með handafli eins og gert er í dag og gert var þá? Hvar er markaðshyggja þessara manna? Nei, þetta er merkileg ríkisstjórn sem við höfum yfir þessu landi. Ég hef vissulega hlustað hér á ýmsar leiðbeiningar um það hvernig eigi að reka sjávarútveg og hvernig ekki eigi að reka hann. Og það má vel vera að sumir telji að það sé slíkt samsafn af fíflum í greininni og það þurfi að hreinsa út. Þeir þurfi allir að fara á endurhæfingarnámskeið og enginn sé nothæfur. En ef við gerum nú ráð fyrir að það séu menn með fullu viti í greininni, hvað var þá að undir ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl., viðreisninni fornu? Hvað var þá að? Hvers vegna eru menn með rekstrargrundvöll sem ekki stenst samkvæmt útreikningum? Hvers vegna? Og hver einasti ráðherra horfinn úr salnum. Það er nú sennilega það sem menn mega búast við og þakka fyrir að hæstv. forseti yfirgefur ekki stólinn líka. Nei, hér hafa menn haft stór orð um það --- og gengur nú hæstv. heilbrrh. í salinn.  En ég ætla að víkja örlítið að kommúnismanum sem ku hafa verið að hrynja í Ráðstjórnarríkjunum. Það var mikil skelfing þegar kommúnisminn kom fram. Þá héldu menn því fram að það gæti verið réttlætanlegt að þjóðnýta eignir. Taka eignir með ofbeldi af mönnum og láta alþýðuna njóta þeirra eða ríkið. Og það fór skelfingarskjálfti um aðals- og kóngalið Evrópu. Þetta var ægilegt tímabil. Og nú segja menn að þetta sé hrunið. En hefur nokkurn tímann verið rekinn hreinræktaðri kommúnismi en á Íslandi í dag? Það er verið að þjóðnýta íslenskan sjávarútveg án þess að borga krónu í bætur. Samkvæmt stjórnarskránni ber að greiða bætur ef menn þjóðnýta einhvern hlut. Hvert fyrirtækið eftir annað stefnir í gjaldþrot og hverjir eignast þetta? Íslenska ríkið. Alveg eins og hjá Stalín gamla. Það er Landsbankinn, það er Byggðastofnun, Atvinnutryggingarsjóður eða Fiskveiðasjóður og nú er umhvrh. hæstv. farinn að skrifa. Það er ekki skrítið þó þeim bregði við sem nú viðhalda kommúnisma á Íslandi á hraðbyr. Maður skyldi nú ætla að bjargvættur Íslands, Einar Oddur Kristjánsson á Flateyri, væri að bæta við sig starfsliði undir góðum starfsskilyrðum þessarar ríkisstjórnar. Það væri verið að fjölga starfsmönnum í frystihúsinu, fjölga á skrifstofunni og búa sig undir að mala gull fyrst að góð ríkisstjórn væri komin að. Það er nú öðru nær. Hann segir bara upp liðinu, segir bara upp liðinu. Og ef allir tækju nú mark á stefnunni  Það væri gaman ef það væri orðin svo vitræn umræða í þessu sambandi að það væri einhver hagfræðistefna sem menn ætluðu að fara eftir. Það væri annaðhvort kommúnismi eða kapítalismi eða þá miðjuvegurinn, blandað hagkerfi. En þetta er alveg sérstakt fyrirbrigði, þetta er alveg sérstakt fyrirbrigði sem hvergi í heiminum, mér vitanlega, hefur verið prófað nema á Íslandi, fjöldaaftökur manna í atvinnulífinu. Fjöldaaftökur. Og fréttirnar sem berast um skuldasúpuna sem eftir verður þegar þessi eða hinn er tekinn af. Það er engin skiptimynt, það er sko engin skiptimynt. Til að halda uppi kolvitlausu gengi í þessu landi vegna þess að íslenska krónan má ekki lúta sömu lögmálum og aðrir gjaldmiðlar, þ.e. hún fellur eða hún rís eftir því hvernig efnahagsástandið er. Það er af og frá að hún megi fara eftir þessum lögmálum. Við fréttum að Bandaríkjadalur hækkar eða lækkar, pundið lækkar eða hækkar en hér gilda engin slík lögmál. Handaflið og Jón hæstv. Sigurðsson. Það er nú svo að það er merkilegt að þó hann sé ekki jesúíti, eins og kom hér fram í gær, er trúin á þessum hæstv. ráðherra svo mikil að hæstv. sjútvrh. er í annað skipti kominn í bjargsig þar sem hann á líf sitt undir þessum hæstv. ráðherra. Í fyrra skiptið hélt hann því fram að framsóknarmenn hefðu borið ábyrgð á gengisskráningu í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem hann sjálfur var forsrh. í. Það fyrsta sem fyrrv. formaður Framsfl., Ólafur heitinn Jóhannesson, vildi kenna okkur ungum þingmönnum í lögfræði var að ríkisstjórn væri ekki fjölskipað stjórnvald. Samkvæmt þeirri kenningu var það alveg á hreinu að Jón Sigurðsson réði gengismálum, hæstv. viðskrh. þeirrar ríkisstjórnar. Hann er líka hæstv. viðskrh. þeirrar ríkisstjórnar sem nú er og hvar er hann með hæstv. sjútvrh.? Hann er með hann dinglandi í bandinu framan í Heiðnabjargi íhaldsins. Spurningin er: Ætlar hann að draga hann upp?. Ég held að hæstv. sjútvrh. megi fara að hugsa sinn gang hvort það sé tilfellið að hann ætli bara að setja línuna fasta á bjargbrúninni og láta hann dingla, láta hann dingla. 

Forseti gerir athugasemd við slíkt orðalag hjá hv. þm.

Nú, það má þá breyta því í það að hæstv. viðskhr. hugsi sér að láta hann hanga. En ég vil undirstrika það að þessi mál eru slík alvörumál að horfa upp á að gengisskráning þessarar þjóðar eigi ekki að lúta neinum hagfræðilegum lögmálum, þar eigi handaflið eitt að blífa. Alveg sama þó það sé dúndrandi halli á viðskiptum Íslands við útlönd, alveg sama þótt rekstrargrundvöllur undirstöðuatvinnugreina þjóðarinnar sé hruninn. Nei, Jón Sigurðsson, hæstv. viðskrh., segir nei. En ég hygg að þrátt fyrir allt hafi hæstv. sjútvrh. lært það af reynslunni frá þeim dögum þegar hann var forsrh. að hann hugleiði það þó ekki fari hátt að það sé spurning hvort það sé gæfulegt að eiga líf sitt undir hæstv. viðskrh. Ég ætla að bæta því við að það getur farið svo, þó ég viti að það séu margir sem hugsi sem svo að það sé gaman að kaupa fyrirtæki eftir að þau eru farin á hausinn og eru seld á útsölu, að þessi kreppa hitti þá fyrir sem síst skyldi. Það gæti farið svo að það færu nú með í hruninu einhver af óskabörnum íhaldsins í þessu landi, virðulegar ættir hröpuðu með, það skyldi þó ekki vera. 

Frú forseti. Ég heyri það á máli hv. ræðumanns að hann hefur ekki fylgst svo gjörla með umræðum um efnahagsmál að undanförnu. Þess vegna er nauðsynlegt að upplýsa hv. þm. um það sem hefur gerst í þeim efnum þó ég hyggi að öðrum þingmönnum sé um það kunnugt. Ríkisstjórnin hefur nýverið markað nýja stefnu í gengismálum sem er fráhvarf frá þeirri stefnu sem fyrrv. ríkisstjórn fylgdi. Hv. þm. kvartaði undan því hvernig gengið hefði stundum verið ákveðið með handafli. Sannarlega er það svo að gengisskráningin hefur verið við það miðuð að hún væri ákveðin af Seðlabanka með samþykki ríkisstjórnar. Núv. ríkisstjórn hefur markað hér nýja stefnu þar sem ráð er fyrir því gert að taka þetta einhliða vald frá Seðlabankanum og færa það meira út á markaðinn þannig að hann ráði meiru um þróun á gengi krónunnar. En um leið er ráð fyrir því gert að Seðlabankinn fái styrkari völd til að hafa áhrif á stjórn peningamála, þannig að samhliða slíkri breytingu verði unnt að fylgja fram nauðsynlegri og óhjákvæmilegri stöðugleikastefnu í efnahagsmálum til að treysta undirstöður atvinnulífs og efnahagslífs í landinu. En kjarni málsins er sá að tekin hefur verið ákvörðun um að breyta um gengisstefnu og hverfa frá stefnu fyrrv. ríkisstjórnar sem hv. þm. lýsti alveg réttilega í ræðu sinni og taka upp nýja skipan í meira samræmi við það sem gerist meðal annarra þjóða þar sem framboð og eftirspurn hefur meiri áhrif en verið hefur á verðmyndun gjaldeyrisins. Styrk peningastjórn Seðlabankans á um leið að tryggja nauðsynlegan stöðugleika og jafnvægi í efnahagsmálum.

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér tefur ekkert núv. ríkisstjórn við að breyta þessu strax í dag ef áhuginn er til staðar. En það kom fram í ræðu hæstv. sjútvrh. að á sama tíma og þeir ætla sér að láta markaðinn fara að ráða gengi krónunnar þá ætla þeir að efla miðstýringarvald Seðlabankans til þess að hann sé nægilega sterkur til að koma í veg fyrir að markaðurinn geti hreyft gengið. Þetta kom alveg skýrt fram í ræðunni. Þetta er nú skrítin hagfræði. Þetta er sýndarmennska, þetta er aumasta sýnarmennska. Við þurfum ekki veglegasta seðlabanka í heimi miðað við fólksfjölda, það er ekki það sem þessi þjóð þarf, hún þarf rekstrargrundvöll fyrir sína atvinnuvegi.

Frú forseti. Ég veit ekki hvernig skilja á andsvar hv. þm., en það væri æskilegt að fá svör við því hér síðar í umræðunni af hálfu talsmanna Framsfl. hvort það hafi verið réttur skilningur í ræðu hv. þm. þegar hann gagnrýndi það að Seðlabankinn yrði gerður styrkari í þeim tilgangi að viðhalda hér stöðugleika í efnahagsmálum, að það væri vilji Framsfl. að draga úr þeim stöðugleika og kynda undir verðbólgu á nýjan leik. Ég vona að það sé ekki réttur skilningur. En það hefði mátt ætla að þetta væri stefna Framsfl. eftir að hafa hlustað á ræðu hv. þm. Ég vona að það verði þá leiðrétt af talsmönnum flokksins síðar í umræðunni.

Hæstv. forseti. Það gerist stundum þegar menn verða rökþrota að þeir forðast það umræðuefni sem þeir voru að ræða um. Hæstv. sjútvrh. vill að markaðsöflin hafi áhrif á gengi krónunnar. Engu að síður treystir hann markaðsöflunum ekki til að gera það án þess að hér verði verðbólga og allt fari af stað. Þess vegna vill hann fjármagna Seðlabankann að hann geti boðið fast verð, boðið fast verð og komið í veg fyrir að markaðsöflin ráði gengi krónunnar. Þetta kalla ég sýndarmennsku. Hæstv. sjútvrh. er að sjálfsögðu heimilt að hlusta á allar leiðbeiningar frá forustu Framsfl. um þetta efni ef hann telur að svo sé komið fyrir aðalsérfræðingum Sjálfstfl. í markaðsmálum, Hannesi Hólmsteini Gissurarsyni og fleirum, að þeirra leiðbeiningar dugi ekki.

Virðulegur forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði í þessari umræðu fyrir nokkrum dögum síðan, sem ég var því miður ekki viðstaddur, að hann teldi það brýnt að héðan frá Alþingi heyrðist sú rödd út um byggðir landsins þar sem fólkið fengi trú á því að löggjafarsamkoma þjóðarinnar vilji á málefnalegan hátt fjalla um þennan höfuðatvinnuveg þjóðarinnar á þann veg að mönnum skiljist að hann er undirstaða velferðar og verðmætasköpunar í landinu. Hæstv. sjútvrh. sagði jafnframt: ,,Það er þess vegna mjög mikilvægt að okkur takist að stilla saman kraftana til að styrkja undirstöðu sjávarútvegsins og treysta samstöðuna í þessu þjóðfélagi og styrkja undirstöðu velferðar og lífskjara í landinu.`` Og að lokum vil ég vitna í það sem hæstv. sjútvrh. sagði jafnframt í upphafi sinnar ræðu: ,,Sjávarútvegurinn býr nú við erfiðar aðstæður.`` Ég er þessum orðum hæstv. sjútvrh. mjög sammála. En þá kemur næsta spurning. Hvernig heldur hæstv. ríkisstjórn á þessari málefnalegu umræðu sem hún er að kalla eftir? Við höfum heyrt, ég vil segja fúkyrði hæstv. forsrh. landsins um nokkurt skeið um það sem fyrrv. ríkisstjórn gerði og á hvern hátt hann hefur fjallað um það við landsmenn. Það er að sjálfsögðu hans mál, en ég hafði vænst þess af núv. hæstv. sjútvrh. að hann ræddi þessi mál með öðrum hætti en hæstv. forsrh. Hæstv. sjútvrh. sagði þegar hann hóf þessa umræðu, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þar kemur glöggt í ljós að þær ráðstafanir sem fyrrv. ríkisstjórn greip til fólu fyrst og fremst í sér að fresta vandanum, skjóta vandamálunum á frest án þess að taka á þeim.`` Og hann sagði jafnframt: ,,Það er ekki nóg að koma á fót lánasjóðum. Það þurfti að tryggja undirstöður atvinnugreinarinnar.`` Hann sagði jafnframt: ,,Samt var haldið þannig á málum að það fjaraði undan og það er ekkert til þegar á móti blæs.`` Mér dettur ekki til hugar að standa hér og kenna hæstv. núv. sjútvrh. eða öðrum ráðherrum í núv. ríkisstjórn um það hvernig er komið í okkar samfélagi. Málin eru því miður ekki svo einföld að það sé nóg að skipta um ráðherra og þá verði allt gott og blessað, hvar í flokki sem þeir annars eru. Það er nefnilega ekki slíkur búskapur hér á Íslandi að ráðherrar ráði því einir hvernig gengur í samfélaginu og ég hefði haldið sem betur fer. Þess vegna kemur mér það á óvart að menn skuli ræða málin með þessum hætti og halda því fram, eins og gert er í þessu dæmalausa kveri, að hér hafi fyrst og fremst, á undanförnum árum, hversu lengi veit ég ekki, ríkt forsjárhyggja og miðstýring í atvinnumálum. Ég kannast ekki við að hafa búið í því samfélagi. Hvernig í ósköpunum stendur á því að núv. ríkisstjórn leggur á það höfuðáherslu að reyna að sannfæra landsmenn um það að hér hafi ríkt forsjárhyggja og miðstýring í atvinnumálum og hér hafi allt verið í kalda koli? Ég rifja upp vegna þessa hvert umhverfi sjávarútvegs á Íslandi er og hvenær það umhverfi kom upp. Það hefur verið að gerast á löngum tíma, það hefur verið að þróast um langt skeið. Við höfum verið að átta okkur á því að ekki er endalaust hægt að sækja í hafið og við höfum áttað okkur á því að við höfum þurft að breyta ýmsu, fiskveiðum, fiskvinnslu, og hugsa upp á nýtt. M.a. þess vegna voru sett hér lög um stjórn fiskveiða. Þessi löggjöf er mikið grundvallaratriði. Hún opnar möguleika til að hagræða í sjávarútveginum, sameina veiðiheimildir, opnar m.a. möguleika til þess að markaðskraftarnir fái að njóta sín. Og hvernig talaði hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formaður þingflokks Alþfl., um það hér í útvarpsumræðunum? Það var allt af hinu vonda, það var allt saman kallað brask, kvótabrask. Það eru vissulega viðkvæm mál en þar er þó opnuð leið til þess að þessir frægu markaðskraftar geti notið sín. Er það miðstýring? Er það forsjárhyggja? Hvað vill núv. ríkisstjórn gera í sambandi við það mál? Þar hefur hún skapað óvissu. Sett hefur verið niður nefnd til þess að fjalla um það mál, milli Alþfl. og Sjálfstfl., og yfirlýsingar ganga sitt á hvað frá Alþfl. og Sjálfstfl., þó að ég vilji taka það skýrt fram að núv. hæstv. sjútvrh. hefur gert hvað hann hefur getað til að eyða þeirri óvissu og mótmæla ýmsum yfirlýsingum vegna þess að hann veit að þessi óvissa tefur fyrir nauðsynlegri framþróun í sjávarútveginum. Ég styð hann í því og vil vinna að því að þeirri óvissu verði eytt. Hins vegar vill svo merkilega til að menn hafa ekki viljað leita mikils samstarfs við núverandi stjórnarandstöðu um það mál. Það er að vísu sagt að það muni verða gert í gegnum sjútvn. Alþingis. Gott og vel. En við sem í stjórnarandstöðu vinnum hefðum viljað gera það með öðrum hætti og taka á þessum alvarlegu málum með þeirri hugsun sem hæstv. sjútvrh. nefndi í upphafi síns máls. Annar mikilvægur þáttur í þessu umhverfi eru lögin um Hagræðingarsjóð. Því hefur nú verið lýst yfir af núv. ríkisstjórn að þeim lögum eigi að gjörbreyta og þær heimildir eigi að nýta til að fjármagna ríkissjóð. Við vitum það vissulega að ríkissjóður er í miklum vanda og það þýðir ekkert að segja sem svo að við honum skuli ekki brugðist. Ég tel hins vegar að sjávarútvegurinn sé ekki þannig staddur í dag að hann geti lagt þar mikið af mörkum og ég er mjög andvígur því að breyta lögunum um Hagræðingarsjóð. Það má hæstv. ríkisstjórn vita að með því er hún að stofna til pólitískra átaka hér á Alþingi um það mál vegna þess að við munum berjast gegn því máli. Ég er ekki að segja það í neinum hótunartón, en það mega menn vita að það mál verður að sjálfsögðu ekki afgreitt umræðulaust á Alþingi miðað við þann vanda sem er víða í byggðum landsins því að þessi sjóður átti að verða öryggisventill ef upp kæmi neyðarástand í ákveðnum byggðalögum. Hæstv. núv. sjútvrh. segir: ,,Það er ekki framkvæmanlegt. Það er engin leið að framkvæma þessi lög.`` Það hefur ekki reynt á það enn þá og ég er honum ósammála í því. Það má vel vera að þessi löggjöf sé ekki fullkomin og það þurfi að taka hana til endurskoðunar. Gott og vel. Við skulum þá gera það um leið og fiskveiðistefnan er tekin til endurskoðunar og gefa þessum lögum einhvern tíma. Ég vil líka minna á það að hér kom upp mikið vandræðaástand í sambandi við loðnuflotann og þá þurftum við að grípa til þeirra neyðarráðstafana að nýta aflaheimildir þessa sjóðs til að færa yfir til þeirra skipa. Hvað ætla menn að gera nú ef í ljós kemur að loðnan er ekki í því magni sem nægir til þess að reka þessi loðnuskip með sómasamlegum hætti? Á þá að skerða hjá hinum hluta flotans? Að sjálfsögðu gerum við okkur vonir um að svo verði ekki og loðnustofninn sé í skikkanlegu ástandi og þar sé hægt að veiða. Við höfum hins vegar enga vissu fyrir því og meðan við höfum ekki þá vissu á að sjálfsögðu ekki að fara út í að orða breytingar á hlutverki Hagræðingarsjóðsins. Ég minni á lögin um Verðjöfnunarsjóð vegna þess að hæstv. sjútvrh. hélt því fram að ekkert hafi verið til þegar á móti blés. Það vill nú svo til að í Verðjöfnunarsjóði eru til í dag um 2,6 milljarðar og það hefur verið að safnast saman í þessum sjóði. Þess vegna er það algjörlega rangt sem hæstv. ríkisstjórn heldur fram sí og æ í fjölmiðlum, að ekkert sé til, allir sjóðir tómir, allt tómt. Menn hafi gengið nánast ránshendi um þjóðfélagið. Þetta er nú málflutningurinn. Svo eru menn að biðja um málefnalega afstöðu stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi. Ég ætla vissulega að temja mér það en ég bið hæstv. ríkisstjórn að gæta orða sinna þegar slíkar beiðnir eru lagðar fram. Ég minni á það skipulag sem var tekið upp í sambandi við Aflamiðlun sem er líka mikilvægur þáttur og hefur verið að þróast. Að vísu eru núv. hæstv. utanrrh. og fyrrv. hæstv. utanrrh. á móti þeirri skipan mála. Ég sé að núv. sjútvrh. er það ekki og það er mikilvægt að sú starfsemi fái að þróast, ekki síst til þess að reyna að draga úr útflutningi á ferskum fiski sem er ávallt átakamál og eru engin töfrabrögð við að finna lausnir á. Það eru margvísleg samstarfsverkefni í gangi, hafa verið í gangi og eru enn þá í gangi, um gæðastjórnun, um fræðslu og menntamál, um hafrannsóknir, um margvíslegar nýungar í sjávarútvegi. Þetta er það umhverfi sem sjávarútvegurinn býr við í dag. Að halda því fram að ekkert hafi verið gert til að styrkja undirstöðu þessarar atvinnugreinar er náttúrlega slík fásinna að það er nánast ekki hægt að hlusta á það til langframa hér á Alþingi. Menn spyrja núv. hæstv. ríkisstjórn: Ja, hvað ætlið þið að gera í þessum vanda? Og það er alveg eins og menn haldi að þeir geti svarað því nákvæmlega hvernig eigi að gera þetta allt saman. Ég held að það sé mikilvægt að sjútvegurinn fái að vera í friði fyrir núv. ríkisstjórn því að umræðan á þeim bæ snýst ekki síst um það hvernig menn eigi að fara að því að skattleggja þessa atvinnugrein. Alþfl., sem er ekki viðstaddur hér við þessa umræðu og er hans sárt saknað, vill ávallt, þegar hann opnar munninn í þessari sjávarútvegsumræðu  Ég er því sammála að það sem þarf að gera er fyrst og fremst á sviði almennra aðgerða. Við þurfum sameiningu aflaheimilda, við þurfum sameiningu vinnslustöðva, við þurfum betri nýtingu, við þurfum meiri sérhæfingu, við þurfum að auka gæðin, við þurfum meiri markaðssókn, við þurfum eflingu rannsókna. Sumt af þessu er fyrst og fremst málefni sjávarútvegsins sjálfs og það verður ekki gert af núv. ríkisstjórn. Hins vegar þarf sjávarútvegurinn að hafa frið fyrir núv. ríkisstjórn til þess að gera það en sumt er á hennar færi. Hæstv. forseti. Ég er alveg að ljúka máli mínu, en ég á því miður eftir að koma inn á dálítið úr fortíðinni sem ég verð þá að gera síðar í þessari umræðu. Ég legg hins vegar áherslu á að það skiptir sjávarútveginn miklu máli hverjir vextirnir eru í þessu landi, og það sem hefur sett vextina úr böndum er fyrst og fremst húsbréfakerfið sem fór úr böndum í tíð fyrri ríkisstjórnar, það er rétt, og þurfti að byrja á að taka á við stjórnarskiptin, okkur tókst það ekki. En það hefur tekið núv. ríkisstjórn allt of langan tíma að koma böndum á það kerfi. Það er mikilvægt að því verði haldið áfram og það líðist ekki að menn séu í slíkri peningaprentun þó að það sé til góðra mála. Gengisstefnan skiptir afar miklu máli. Og hver er hún? Það stendur í fjárlagafrv. að gert sé ráð fyrir óbreyttu gengi á árinu 1992 og að dollarinn muni hækka um 2,5%, þ.e. gert ráð fyrir að Evrópumyntirnar muni lækka. Þetta er í forsendum fjárlagafrv. Auðvitað veit ég að það sem stendur í fjárlagfrv. er ekki það eina sem skiptir máli. Síðan er komið fram frv. á Alþingi þar sem ríkisstjórnin fer fram á heimild til að binda gengi íslensku krónunnar við ECU, held ég að sé rétt. Hæstv. viðskrh., sem fer með gjaldeyrismál og gengismál, hefur lýst því yfir að stefnan sé að taka upp tengingu við ECU. Ef það verður gert er ekki nóg að hafa sterkan Seðlabanka --- en ég tek þó undir með hæstv. sjútvrh. að það er mikilvægt að hafa sterkan Seðlabanka. Ef menn segja hins vegar Seðlabankanum nákvæmlega fyrir um það hvað hann á að gera hefur það ekki mikið upp á sig. Ég hef heyrt mótmæli hæstv. sjútvrh., að hann telji þetta ekki tímabært. En hvernig í ósköpunum stendur á því að ríkisstjórnin talar svona út og suður? Og hvernig á það starfsumhverfi að vera sem sjávarútvegurinn er að finna sér í öllum þessum yfirlýsingum? Það er kannski von að mönnum gangi það illa. Þess vegna held ég að það sé kannski mikilvægt að annaðhvort tali ráðherrarnir í takt eða þá að þeir segi ekki neitt, sem ég held að sé miklu betra.

Virðulegi forseti. Ég byrja á að þakka þessa umræðu sem við hófum hér. Það hefur sýnt sig á þeim umræðum sem hafa farið fram að þær voru tímabærar og þarfar. Það er mjög alvarlegt ástand í sjávarútveginum og í byggðum landsins. Við höfum lagt fram bæði spurningar, ábendingar og beinar tillögur. Sumu af þessu hefur verið svarað í þessum umræðum, öðru ekki. Svörin eru nú flest óljós að minni hyggju. Ég var það barn þegar ég var að velta fyrir mér þessum umræðum að ég hélt að hæstv. sjútvrh. hefði talað sig dauðan, eins og kallað er, snemma í umræðunni. Ég sé að þetta nýja skrapdagakerfi sem menn hafa tekið upp í umræðum á þinginu reynist bara vel og ég sé þess vegna eftir að hafa ekki flutt mína ræðu mun fyrr og getað tekið þátt í umræðunum áfram eftir sem áður. Menn þurfa þá ekki annað en að beina orðum sínum hressilega að einhverjum til að hann geti fengið nóg tækifæri til að halda áfram umræðunum. Mig langar fyrst til að rifja upp nokkrar af þeim spurningum sem við lögðum fram og þær hugmyndir sem ég setti fram í umræðunni. Það var þá fyrst að við töldum að taka ætti mjög ákveðið á gæðakröfum í sjávarútveginum til að auka þar með framboðið innan lands og auka verðmæti alls aflafangsins að þessu leyti líka. Það var líka annað. Við töluðum um að gefa mönnum tækifæri til að koma með allan afla sem kæmi um borð í fiskiskip að landi og bentum á hugmynd til að framkvæma það. Umræður hafa verið mjög þrálátar í sumar um það hvað hafi verið hent í sjóinn af fiski. Menn hafa talað hér, og verið heilagir á svipinn, um það að sjómenn hentu ekki fiski í sjóinn, en nú hafa sjómenn þorað að segja það upphátt að þeir geri það, vegna kerfisins. Hæstv. sjútvrh. sagði að fiski væri ekki hent í sjóinn fyrir eitt eða neitt kerfi, fiski hefði alltaf verið hent í sjóinn. Fyrrv. sjútvrh. hafði það aftur á móti fyrir vana að segjast ekki trúa því að fiski væri hent í sjóinn. Hann nefndi það nú ekkert núna hvort hann er farinn að trúa því, en það er enginn vafi á því að upplýsingarnar um það að fiski sé hent í sjóinn eru réttar. Sjómenn hafa sagt frá þessu sjálfir. Það er öruggt að allir þingmenn hafa heyrt dæmi um það hvernig menn henda fiski í sjóinn vegna kerfisins sem þeir búa við, þeir eiga engra góðra kosta völ og þess vegna gerist þetta. Síðasta dæmið sem mér var sagt frá var af bát í Ólafsvík sem fékk 8 tonna hal af karfa. Hann átti engan karfakvóta og hann lét þetta bara fara í sjóinn. Hvað erum við að eltast við að nota þorskkvótann okkar í karfa? Þetta er einfaldlega svona og menn verða að horfast í augu við það. Við bentum á að athuga mætti hvort það ætti að setja jöfnunargjald á útflutning til að reyna að hamla á móti honum og til þess að aðvara þær þjóðir sem við eigum í viðskiptum við með það að við teljum það ekkert sjálfsagt mál að þær beiti tollum til þess að koma í veg fyrir að við getum nýtt okkur markaðina og til þess að ná til sín fiskinum óunnum í sín fiskiðjuver. Þetta finnst okkur að megi skoða. Við spurðum hæstv. sjútvrh. hvað ríkisstjórnin ætlaði að gera til að mæta ört versnandi afkomu fiskvinnslufyrirtækja. Auka svigrúmið var svarið, að því er mér fannst. En ég kem að því síðar. Við spurðum hvort það yrðu gerðar sérstakar ráðstafanir til að meta versnandi afkomu og minni veltu sjávarútvegsfyrirtækja vegna þess aflasamdráttar sem hefur verið. Svarið var að tími sértækra aðgerða væri liðinn. Við spurðum hvort sjávarútvegsfyrirtækjum yrði áfram skylt að greiða í Verðjöfnunarsjóðinn. Það mál á að skoða. Við spurðum hvort hæstv. ríkisstjórn ætlaði að gera ráðstafanir til að fá meira af aflanum til vinnslu innan lands. Ég tel ekki að við höfum fengið nein svör við því. Við spurðum hvað ríkisstjórnin hygðist gera í gæðamálum sjávarútvegsins. Það komu svör við því að það væri í bígerð að endurskoða reglugerðir um þessi mál en ekki er neitt sem bendir til þess að það eigi að framkvæma eitthvað nú þegar. Og við spurðum hvort ríkisstjórnin ætlaði í ljósi þeirrar þróunar sem orðið hefur að flýta þeirri endurskoðun sem á að fara fram á fiskveiðistefnunni. Við því finnst mér að ég hafi fengið mjög skýr svör og það ekki bara í þessum umræðum, heldur annars staðar, t.d. í umræðum í sjútvn. og af því sem við höfum heyrt í sumar. Það á sem sagt ekki að gera það. Það er í gangi núna alls konar þróun í sjávarútveginum, alls kyns breytingar sem hafa tekið mið af þessu kerfi sem við búum við og er meingallað á margan hátt. Það var nefnt hér áðan að sjófrysting er að aukast mjög hratt. Hún hefur aukist úr 5% og upp í líklega 16% á síðustu fimm árum. Hún hefur þrefaldast á síðustu fimm árum svo að ég hafi þetta nú rétt, hún hefur þrefaldast, úr 5% í 16%. Ég ætla ekkert að mótmæla því að fiskur af frystitogurum sé fersk og góð vara. En vinnsluaðferðir um borð í frystitogurum eru ekki góðar enn sem komið er. Þessi vara er ekki unnin sambærilega við það sem hún er unnin í okkar fiskiðjuverum í landi og ef okkur tækist að fá aflann að landi með sömu gæðum og hann er unninn í þessum frystitogurum gætum við gert miklu meira við hann en þar er hægt og þess vegna þurfa menn auðvitað að horfa á það. Mér er kunnugt um það að frægir togarar eru núna að verða að frystiskipum. Ögri og Vigri eiga að verða að frystiskipum núna bráðlega. Skagstrendingar eru að fá geysistórt skip og þurfa auðvitað að kaupa meiri kvóta þegar það kemur. En þeir hafa m.a. haldið uppi háu kvótaverði í landinu. Við heyrum þessa dagana að menn eru jafnvel farnir að tala um að setja landhelgi í kringum Vestmannaeyjar, setja landhelgi hingað og þangað, friða hrygningarstöðvar. Menn eru að tala um þetta vegna þess að kerfið sem við búum við fullnægir ekki þeim væntingum og því sem við þurfum að gera til að verja fiskstofnana. Menn verða líka að beita sóknartakmörkunum til þess að þetta kerfi geti gengið upp. Það er mín skoðun að því meira sem við notum af sóknartakmörkunum, því betra verði það kerfi sem við notum við fiskveiðarnar og það henti okkur á margan hátt miklu betur. Hæstv. fyrrv. sjútvrh., sem er nú farinn, taldi að það væri aðalatriði fyrir sjávarútveginn að fá frið fyrir núv. ríkisstjórn. Ég skil svo sem ósköp vel hvað hann er að fara með því. Honum þykir mjög vænt um þetta kerfi, þykir undarlega vænt um það. Hann var búinn að vera lengi sjútvrh. og hafði tekið þátt í því að móta þetta kerfi allt saman og hann hefur tekið slíku ástfóstri við það að honum finnst að það megi alls ekki spilla því og það eigi að vera áfram svona eins og það er. Ég held að það væri mikið slys ef þetta héldi áfram að vera svona lengi. En það eru einmitt þeir sem hafa þeirra hagsmuna að gæta eða telja sig hafa þeirra hagsmuna að gæta að kerfið verði óbreytt sem vilja helst að umræðan um kerfið trénist upp og staðni. Þeim finnst ágætt að það skuli vera búið að skipa þessa átta manna nefnd og að Sjálfstfl. og Alþfl. skuli vera búnir að setja sig í þá aðstöðu að það er ekki líklegt að þeir komist út úr því, það er ekki líklegt að þeir nái saman og þó svo að þeir næðu saman er ekki gert ráð fyrir því að hægt sé að hafa samráð við stjórnarandstöðuflokkana til að mynda breiða samstöðu um þetta mál. Þess vegna finnst mönnum sem vilja hafa þetta óbreytt þetta bara ágætt. Ég vil áður en ég held áfram koma nokkuð að gæðamálunum sem ég lagði mikla áherslu á í fyrri ræðu minni. Ég held að þar eigum við stórkostlega möguleika og að við verðum að standa uppréttari gagnvart þeim kröfum sem við gerum til sjálfra okkar og fiskveiðistefnunnar um það hvernig afla við ætlum að bjóða, hvernig fisk við ætlum að bjóða á erlendum mörkuðum og til vinnslu innan lands. Það hefur komið mjög vel fram undanfarna daga, ég hef verið að leita mér upplýsinga um þessi mál og ég hef fengið að vita það að langstærstur hluti af þeim afla t.d. sem fer á erlenda markaði er frá 5 og upp í 20 daga gamall. Og það hefur komið mjög skýrt fram að samkvæmt því áliti, sem Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins var með á sínum tíma, sögðu menn að fiskur sem væri búið að geyma lengur en 6 daga í ís væri ekki lengur 1. flokks. Við erum sem sagt að selja þennan fisk og við erum að vinna hann innan lands eftir að hann er ekki lengur 1. flokks vara. Og ég vil segja það við hæstv. sjútvrh. sem kom hér með prósentutölur um það að 60% af fiskinum sem seldur var í Hull í sumar hafi verið gæðafiskur, 25% af fiskinum sem seldur var hafi verið sæmilegur og 15% slakur. Ég fór að kanna það hvaða tölur þetta væru og ég vil nú bara biðja hann að vera ekki að koma með slíkar upplýsingar inn í hæstv. Alþingi eða koma því á flot hér í landinu að þetta sé ástandið vegna þess að þegar maður fer að gá að því eftir hvaða kerfi þetta var metið, þá er það kerfi ekki til, það er ekki til neitt kerfi sem þetta hefur verið metið eftir. Þetta eru einhverjar hugrenningar manna sem hefur verið talað við í síma þarna úti. Vitaskuld er allur aflinn metinn eftir stöðlum Efnahagsbandalagsins og þar kemur það í ljós að hann fer allur í 3. flokkinn, það eru sem sagt þrír flokkar, E, A og B og allur okkar afli fer í þennan B-flokk. Ég fékk það staðfest að í 38., 39. og 40. viku í sumar var allur afli sem var seldur í Grimsby í þessum 3. flokki og það þarf ekkert að segja okkur eitt eða neitt um það. Við hljótum að sjá að verðið skapast auðvitað af gæðunum. Og þess vegna hljótum við að vera að verðfella stóran hluta af þeim afla sem við drögum úr sjó með því að geyma hann svona lengi áður en hann kemst í vinnslu. Ég er ekki með neinar patentlausnir á því hvernig eigi að stytta þennan tíma. En það er a.m.k. lágmarkið að við höfum þá skoðun og höfum þá stefnu að það eigi að stytta þennan tíma og stytta hann verulega, koma honum niður í það að við séum að vinna aflann okkar meðan hann er enn þá 1. flokks. Að því þurfum við að stefna með einhverjum ráðum. Og þá er ekki víst að þessi floti sem menn hafa svo miklar áhyggjur af sé svo mikið stór. Menn ættu a.m.k. að velta fyrir sér hvernig sóknarmynstrið mundi líta út ef enginn hefði leyfi til þess að geyma fisk lengur en sex daga áður en hann kæmist til vinnslu. Svo er annað. Það er ekkert víst að við komumst upp með það til lengdar að hafa gæðamálin eins og þau eru. Mér er kunnugt um að það er að koma sendinefnd frá Bretlandi hingað. Hún kemur í þeim sérstaka tilgangi að reyna að ræða við Íslendinga um gæðamál íslensks fisks sem sendur er á markaði þar. Það er nú tilgangurinn. Hún kemur hingað eftir nokkra daga. Það eru menn sem vilja fá betri afla til að selja úti og til að vinna. En það sem ég ætlaði að segja áðan um það að menn fá kannski ekki tækifæri til þess að halda þessu áfram er það að Efnahagsbandalagið er að herða sínar kröfur um hvernig eigi að standa að þessum málum. Í þessum nýju reglum, sem eiga að taka gildi um áramótin 1992--1993, er þriðja aðila, eins og okkur, gert að standa nákvæmlega eins að meðferð á fiski og þeir ætlast til að gert sé á þeirra mörkuðum. Og ég held að það væri nú eiginlega bara lágmarkið að við settum okkur það til að byrja með, bara strax, við getum tekið upp slagorð Alþfl., Ísland í A-flokk, en það verður að taka það sérstaklega fram að það er ekki besti flokkurinn. Besti flokkurinn er E-flokkur. En á meðan við erum með allt saman í B-flokki, þá er kannski gott að færa sig upp um eina tröppu. Ég tel að við eigum stórkostlega möguleika þarna og það séu þeir sem við eigum að einbeita okkur að núna þegar við stöndum frammi fyrir þessum vandamálum sem hafa skapast í sjávarútveginum. Tilskipun EB um heilbrigðiskröfur sem taka gildi 1992--1993 fylgir sem fskj. II með þskj. 33. Ég vil lesa upp úr því, með leyfi forseta: ,,Þann 16. júlí 1991 náði Ráð Evrópubandalagsins samkomulagi um tilskipun um heilbrigðiskröfur varðandi framleiðslu og markaðssetningu fiskafurða. Aðildarríki EB skulu hafa fellt ákvæði tilskipunar þessarar inn í löggjöf sína fyrir 1. jan. 1993, daginn sem lög um sameiginlegan markað Evrópu taka gildi. Tilskipunin nær til allra afurða sjávar- og ferskvatnsfiska sem ætlaðar eru til manneldis. Hún kveður á um að þessar afurðir skuli fullnægja tilteknum skilyrðum, svo heimilt sé að markaðssetja þær, þar á meðal varðandi fiskiskip, uppskipunarhafnir, fiskmarkaði, heildsölur, o.s.frv., verkunar- og vinnslustöðvar og flutninga.`` Svo kemur hér á öðrum stað: ,,Fiskafurðir, sem teljast eiga hæfar til manneldis, verða að standast kröfur varðandi ferskleika, sníkjudýr og amínósambönd, svo og trimethylamín og histamín. Hvað varðar efna- og gerlamengun eru í tilskipuninni tilgreindar leiðir sem fara skal til að ákvarða hvaða greiningaraðferðir og sýnatökukerfi skuli nota í hverju tilfelli og hvaða hámarksfrávik séu ásættanleg. Framkvæmdastjórn EB skal leggja tillögur sínar þar að lútandi fyrir fastanefnd dýralækna (heilbrigðisnefndina).`` Svo kemur hér um innfluttar fiskafurðir: ,,Hluti tilskipunarinnar fjallar einnig um innflutning fiskafurða frá þriðju ríkjum (ríkjum utan bandalagsins). Höfuðreglan er sú að sambærilegar reglur skuli gilda varðandi fiskafurðir framleiddar innan bandalagsins sem utan þess. Framkvæmdastjórnin mun leggja tillögur varðandi skilmála fyrir innflutningi frá hverju einstöku ríki fyrir fastanefnd dýralækna.`` Ég held að við stöndum frammi fyrir því að við þurfum að bregðast við þessu fyrir þennan tíma. Hæstv. sjútvrh. sagði að sjávarútvegurinn hefði komið illa undan síðustu ríkisstjórn þrátt fyrir góð ytri skilyrði. En hann mundi svo eftir því að hann hafði verið í annarri ríkisstjórn og fór að kvarta undan því, vegna þess að auðvitað vaknar tilvísun hjá mönnum þegar þeir heyra svona hluti, kvarta undan því að Framsókn hefði ekki viljað fella gengið. Ég veit ekki hvað oft hann er búinn að koma hér upp í skrapdagakerfinu til þess að tala um þessi ósköp sem gengu yfir hann þegar Framsókn vildi ekki fella gengið. Og svo er hann að segja okkur frá því að þessi ríkisstjórn sem situr núna ætli sér að láta markaðinn ráða um það hvernig genginu eigi að skipa. Hvaða markaður er það sem á að ráða? Það er ekki markaðurinn á Íslandi. Nei, það á að taka upp viðmiðun við ECU sem menn kalla hér. Það er þá markaðurinn á því svæði sem ræður en ekki bara á Íslandi. Eftir að hafa hlustað á útleggingar hæstv. sjútvrh. á þessum hörmungum sínum þegar hann fékk ekki að fella gengið, þá finnst mér svolítið skrýtið að hann skuli ekki geta tekið þátt í því í ríkisstjórn að ákveða það að íslenska krónan eigi að tengjast einhverjum öðrum myntum með svona afdrifaríkum hætti. Ég sé satt að segja ekki hvernig hann hefði bjargað sér í þessum hörmungum sem hann lýsti svona vel ef íslenska krónan hefði verið bundin við ECU. Hefði verið hægt að leysa málið þá? Ég spyr. Hann talaði um ábyrgðarleysi Alþb. að koma hér, og eins og hann orðaði, að það hefði staðið upp úr þingmönnum einhvers konar runa af ábyrgðarlausu tali um það hvað ætti að gera fyrir alla. Það sem ég gerði hér í minni ræðu var að ég benti á það að í fjárlagafrv. koma fram áherslur sem segja okkur það að þessi ríkisstjórn dregur höndina alls staðar til baka þar sem snýr að stuðningi við landsbyggðina. Ég nefndi þessa neikvæðu afstöðu til byggðamálanna. Menn segja að tími sértækra aðgerða sé liðinn. Það dregur úr framkvæmdum vegna vegamála og raforkuverðs. Raforkuverð mun hækka verulega. Þjónusta Skipaútgerðarinnar verður minnkuð. Verðjöfnun á olíuvörum er sennilega á leiðinni út úr heiminum og samdráttur í landbúnaði skellur yfir þessar byggðir á sama tíma sem það gerist að það verður svona mikill samdráttur í sjávarútveginum. En inni í þessu fjárlagafrv. er, og ég endurtek það, gert ráð fyrir því að það verði byggt álver. Og ef menn halda virkilega að þetta muni gerast hljóta menn að sjá að það þarf að gera eitthvað fyrir landsbyggðina um leið og slíkar framkvæmdir færu í gang. En það virðist nú reyndar ekki vera ástæða til þess að halda að álversframkvæmdir fari í gang þannig að það mundi ekki sporðreisa landið eins og það mundi gera ef áætlanir ríkisstjórnarinnar stæðust. Ég nefndi það og það hefur komið fram hjá öðrum hér í umræðunni að Hagræðingarsjóðurinn er tekinn. Það var einn möguleikinn til að koma til móts við byggðarlögin. Ég held að það þurfi ekki að sanna það betur en með þessum fáu dæmum og það er hægt að finna fleiri dæmi um að það er miklu neikvæðari afstaða í þessari ríkisstjórn til landsbyggðarinnar. Það kemur bara fram í þessum áætlunum ríkisstjórnarinnar sem við skulum vona að verði ekki allt saman á ákvörðunum Alþingis. Allt á þetta svo að leysast með almennum aðgerðum. Það á að gefa sjávarútveginum svigrúm, minnka fjárþörf ríkisins og sveitarfélaganna. Það kom margoft fram í ræðu hæstv. sjútvrh. að sveitarfélögin ættu að taka þátt í þessu. Ég er svolítið forvitinn um það með hvaða hætti ríkisstjórnin hyggst láta sveitarfélögin taka þátt í glímunni við vanda sjávarútvegsins. Það langar mig að vita. Sveitarfélögin hafa verið á leiðinn út úr þeim vanda sem þau hafa átt við að glíma á undanförnum árum. Þau hafa verið að minnka sinn hlut í lánafyrirgreiðslu í landinu þannig að það verður ekki mjög sótt til þeirra í því að draga úr lántökum. Þó kann það að geta verið eitthvað. En gæti það verið að hæstv. sjútvrh. hefði ætlað að taka peninga þar sem þeir eru til, hjá sveitarfélögunum hérna á suðvesturhorninu. Væri það hugsanlegt þar sem menn velta sér í slíkum auðæfum að fegurðin ríkir ein þegar þeir eru að taka ákvarðanir um einhverjar glæsihallir eða monthús? Það væri gaman að vita það hvort svona hugrenningar hefðu eitthvað verið á ferðinni í höfði hæstv. sjútvrh. þegar hann var að tala sífellt um sveitarfélögin. Við höfum margoft heyrt menn tala um stjórnkerfi sjávarútvegsins og ekki bara hér í hv. Alþingi. Ég tel að þetta kerfi, sem er í gangi núna, sé því miður miðstýringarkerfi, mjög þunglamalegt, og ég tel að það sé reyndar furðulegt að sjálfstæðismenn sumir hverjir skuli vera tilbúnir til þess að vernda þetta kerfi og að sjútvrh. skuli ganga þar fremstur í flokki og fara sér eins hægt og hann mögulega getur því hann virðist vera mest hræddur um það að hann stigi niður öðrum hvorum fætinum eitthvað öðruvísi heldur en fyrirrennari hans. Sem dæmi langar mig til þess að lesa, hæstv. forseti, upp úr þessu nýja plaggi sem þingmenn fengu, Velferð á varanlegum grunni. Þar er kafli um sjávarútveginn. Ég ætla ekki að þreyta þingmenn á að lesa hann allan því að ég geri ráð fyrir að menn hafi gert það. Hann byrjar á gamla versinu sem var í litla plagginu, og svo halda menn áfram: ,,Til að vinna að mótun heildstæðrar stefnu í þessum efnum hefur verið skipuð sérstök átta manna nefnd sem jafnframt hefur verið falið að fjalla um framtíðarmarkmið sjávarútvegsins og gera tillögur um hvernig megi ná þeim markmiðum sem sett verða, þannig að sem víðtækust sátt takist í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmál.`` Þeir menn sem eiga að leiða þessa víðtæku sátt eru Magnús Gunnarsson framkvæmdastjóri, Þröstur Ólafsson, aðstoðarmaður ráðherra, Árni Vilhjálmsson prófessor, Björn Dagbjartsson doktor, Pétur Bjarnason fiskeldisdoktor, Vilhjálmur Egilsson alþingismaður, Þorkell Helgason doktor og Örn Traustason skipstjóri. Allt eru þetta náttúrlega frægir aflamenn og eiga sjálfsagt eftir að koma með skemmtilegar og góðar tillögur um hvernig eigi að standa að þessum málum. En er líklegt að niðurstaða af þeirra hugrenningum og samtölum geti orðið einhvers konar þjóðarsamkomulag um það hvernig eigi að komast út úr þessu mikla vandamáli, þ.e. að finna leið sem þjóðin getur nokkurn veginn unað sameiginlega við um það hvernig eigi að stjórna íslenskum sjávarútvegi? Ég held ekki. Svo ætla ég að lesa til viðbótar upp úr þessu plaggi það sem bendir til og styður það sem ég var að segja áðan um hæstv. sjútvrh. og framsóknarmennskuna í öllum framgangi hans í sínu embætti. Það er klausa sem er svona: ,,Festa og stöðugleiki eru forsenda þess að fiskveiðistjórnunin leiði til þeirra hagræðingar sem stefnt er að. Á það skal því lögð áhersla að með þessu starfi er ekki stefnt að því að innleiða fyrirvaralítið grundvallarbreytingar á því sviði er raskað geti þróun í hagræðingarátt.`` Er hægt að segja þetta öllu betur? Það er bara verið að segja okkur það að það eigi að fara sér hægt. Og það er verið að segja okkur að það eigi að leyfa þessu kerfi sem er í gangi núna að grafa betur um sig. Það er verið að styrkja kerfið og því hljóta alþýðuflokksmenn, sem hafa viljað reyna að breyta kerfinu að vísu í áttir sem ég er ekki beint hrifinn af, að hafa áhyggjur af, trúi ég. Þetta kerfi er þannig að ekki hefur tekist að ná markmiðunum sem voru sett með því. Það voru sífelld vandamál í gangi og óréttlætið er slíkt að það er með eindæmum. Svo að ég taki eitt dæmi til þess að rifja upp hvernig þessi veiðiréttur hefur verið færður mönnum á silfurfati, þá er þetta þannig að það eru þrjú ár af öldinni sem ráða því hverjir eiga fiskinn í sjónum. Ég get sagt ykkur dæmi af skrifstofumanni ofan af Akranesi. Hann hefur verið skrifstofumaður alla sína ævi. Svo datt honum í hug að fara til sjós. Hann keypti sér bát 1985 og fór að róa. 1987 seldi hann bátinn aftur og fór í sama skrifborðsstólinn og hann hafði verið við áður. Í sumar seldi hann þessi áunnu aflaréttindi sín fyrir 15--16 millj. kr. Það var annar maður að labba í land á Akranesi sem er búinn að vera 50 ár á sjó og skipstjóri mjög mörg síðustu árin. Hann hefur ekki leyfi til þess að fiska eina einustu bröndu. Hann selur engan aflarétt. Svona eru hlutirnir. Og ég segi fyrir mig að ég er mjög óánægður. Mér hafa orðið það vonbrigði að sjá nýjan sjútvrh. taka sín fyrstu skref með þeim hætti sem hæstv. núv. sjútvrh. gerir. Það höfðu margir vonað að maður sem kæmi nýr í þennan stól og væri ekki bundinn af fyrri ákvörðunum gæti sest yfir þessi mál og reynt að kippa einhverju í liðinn. En að hann skuli ganga fram með þeim hætti sem hann gerir, sem sagt hægt og án þess að fara nokkurs staðar út af sporinu, því hefði ég ekki trúað fyrir fram. Og ég hefði ekki heldur trúað því að þeir fylgismenn ríkisstjórnarinnar sem töluðu hæst í kosningunum um að á þessum málum þyrftu að verða verulegar breytingar skuli ætla að láta það viðgangast að þetta fari í þann farveg sem það er að fara í. Ég tel að það séu margvíslegar breytingar sem þyrfti að ráðast í strax. Ég ætla ekki að setja á langar ræður um hverjar þær eru til viðbótar við þær sem við höfum talað um að ætti að gera núna strax til að bregðast við þeim vandamálum sem hafa komið upp á þessu ári, en við teljum að það eigi að snúa sér að því að endurskoða fiskveiðistefnuna og það eigi að gera það strax. Menn eigi að setjast yfir þetta af alvöru strax vegna þess að við erum að missa af möguleikanum. Þetta kerfi er að grafa um sig. Og það verður því erfiðara að snúa til baka sem við höldum lengur áfram. Og ég segi alveg eins og er að ég óska eftir því að hæstv. sjútvrh. noti skrapdagakerfið á eftir og segi okkur frá því, almennilega og skýrt, hvernig hann ætlar sér að uppfylla þetta ákvæði í stjórnarsáttmálanum um að aflaheimildirnar verði áfram eign landsmanna allra, að hann útskýri það hverng hann stefnir að því að ná því markmiði. Ég hef ekki hugsað mér að lengja þessa umræðu mikið. Hún er orðin nokkuð löng. Þingmenn eru orðnir þreyttir á henni og fáir í salnum. Alþfl. er nánast einmenntur hér.  Ég ætla þó að segja það undir lokin að ég hef fundið fyrir því að þeir sem hafa fylgt þessu kerfi sem er í gangi núna eru bara tiltölulega ánægðir. Þeir hafa orðið góða von um að þetta fái að vera svona áfram og þeir setja allt sitt traust á núv. sjútvrh. um það.

Frú forseti. Framtíðarhorfur í íslenskum sjávarútvegi geta varla talist bjartar um þessar mundir þegar hafður er í huga sá farvegur sem honum hefur verið ætlaður. E.t.v. verður einhver annáll landsbyggðarinnar skráður í framtíðinni með eftirfarandi hætti: Árið 1999 var síðasta ísfisktogaranum á Íslandi breytt í frystiskip. Á því ári lagðist byggð af á Flateyri við Önundarfjörð og íbúum Vestfjarða hafði fækkað um 2000 frá árinu 1990. Grímsey var komin í eyði, Kópasker og Borgarfjörður eystri voru orðnir að notalegum sumardvalarstöðum fárra fjölskyldna. Þorlákshöfn var orðin lítil ferjustaður með tveimur sjoppum og bensínafgreiðslu. Hversu fjarlæg halda þingmenn að þessi martröð sé í raunveruleikanum? Sá landshluti sem ég er þingmaður fyrir hefur jafnan verið talinn liggja einkar vel við nýtingu sjávarfangs, raunar svo vel staðsettur til nýtingar á fiskislóð að á betra verður varla kosið. Ekki leikur vafi á því að Íslendingar lifa að stærstum hluta á fiskveiðum. Hvers vegna á þá landshluti eins og Vestfirðir í vök að verjast ef hann er jafn vel staðsettur og fullyrt er? Svarið liggur í takmörkunum á sjávarafla, miðstýrðu fiskveiðikerfi, höftum á athafnafrelsi einstaklingsins og framtaki. Orsakirnar má um deila, en þær eru m.a. vísindaleg ráðgjöf sem við sættum okkur við að byggja á of veikum grunni. Við sættum okkur einfaldlega við það að vita of lítið um fiskstofnana og um fiskislóðir. Þess vegna fagna ég því framtaki sem stefnt er að á vegum sjútvrn. að efla fjölstofna rannsóknir á fiskstofnunum við Ísland. Þar er mjög þarft mál á ferðinni og hefði betur verið komið af stað fyrir nokkrum áratugum síðan. Hér er iðulega deilt um nýtingu fiskstofna, um það hvort við erum að nýta þá rétt eða rangt og um það hvaða áhrif fiskstofnarnir hafa hver á annan. Mig langar aðeins að vitna í formála, með leyfi forseta, að bókinni ,,Fiskarnir`` eftir dr. Bjarna Sæmundsson. Þau orð voru rituð á lokadaginn 1926 og falla vel að þessari sjávarútvegsumræðu og því hvernig menn tala um sjávarútvegsmál í dag. Hann segir: ,,Um útreikninga manna á fiskigöngum er það því miður að segja að þeir hafa ekki ætíð því miður reynst réttir sem ekki er að furða þegar reiknað hefur verið með óþekktum stærðum eða menn ímynda sér það sem nauðsynlegt var að vita. Þess vegna var mönnum og er jafnvel enn oft hætt við því að grípa það sem hendinni er næst sem orsakir til þess að útreikningarnir reyndust skakkir, þ.e. að fiskurinn komi ekki á sínar vanalegu stöðvar og orsakirnar voru og eru oft enn að þeirra dómi tíðast mennirnir og þeirra athafnir. Oftast voru það ill áhrif frá aðkomuskipum, útlendingum eða innlendum. Þau drógu fiskinn á djúpið og héldu honum þar við niðurburðinn eða veiddu fiskinn upp svo að ekkert varð eftir handa heimamönnum eða það var tálbeitan sem allir gátu ekki aflað sér, moldrok í sjóinn sem fældi fiskinn o.s.frv. Á síðustu öld bættist askan frá gufuskipunum og vélaskröltið og á þessari öld jafnvel mótorskellirnir við, en ekkert hefur þó líklega gefið mönnum jafnillan grun á sér í þessu sambandi og hvalveiðarnar og botnfiskveiðarnar. Hvalveiðarnar áttu að hafa sérstaklega óheppileg áhrif á göngu síldarinnar að landi og inn á firði, en botnvörpuveiðarnar á aðrar fiskigöngur og fiskveiðar. Varpan átti að umróta botninum og eyða um leið öllum gróðri hans, hrognum fiska, jafnvel þeim sem aldrei eru við botn eins og lirfum þorsksins, drepa allt ungviði unnvörpum og flæma allan fisk af miðunum.`` Þetta var formálinn að bókinni ,,Fiskarnir`` eftir dr. Bjarna Sæmundsson. Ég held að hann eigi að mörgu leyti vel við umræðuna í dag. En við skulum víkja aftur að umræðunni um fiskveiðistjórnunina. Gjöf þjóðarinnar á sjávarútvegsauðlind til útvegsmanna og síðast en ekki síst skortur á hugrekki til að hverfa frá því fiskveiðistjórnunarkerfi sem okkur hefur tekist að festa okkur í með tilheyrandi örðugleikum, byggðaröskun, atvinnuleysi og kvótabraski. Nú er það ekki svo að sá sem hér talar hafi ekki tekið þátt í að útfæra þetta kerfi síðan 1983 þegar því var komið á. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að kvótakerfið hefur reynst okkur illa og í hvert skipti sem reynt hefur verið að betrumbæta kerfið hafa fleiri vandræði af hlotist. Við horfum upp á það gerast að atvinnutækifærum Íslendinga fækkar jafnt og þétt í flestum undirstöðugreinum atvinnulífsins. Í nýlegri fyrirspurn til iðnrh. og svari hans kemur fram að atvinnutækifærum fækkar jafnt og þétt í öllum iðnaðargeiranum nema ferðamannaiðnaði. Erlendir menn yfirtaka störfin á kaupskipunum og kaupskipum skráðum undir íslenskum fána fækkar stöðugt. Þessari þróun verður að snúa við. Íslensk atvinnustefna verður að hafa að meginmarkmiði það sjónarmið að fjölga atvinnutækifærum okkar eigin þegna en fækka þeim ekki. Það getur ekki verið að við ætlum að sætta okkur við að atvinnutækifærum í landinu fækki almennt. Þjóðinni fjölgar þó enn þá og varla verður sú stefna framkvæmd með vilja stjórnvalda að flytja fjölgunina úr landi. Ég vil aldrei þurfa að trúa því að Ísland geti ekki gefið af sér störf fyrir Íslendinga eða hafa menn yfirleitt þá skoðun að framtíðin bjóði ekki upp á störf fyrir þjóð sem telur fleiri en 260 þúsund manns? Mér hrýs hugur við þeirri þróun og þeim skoðunum sem oftar heyrast að nauðsynlegt sé að fækka í ákveðnum stéttum, t.d. í landbúnaði, siglingum, fiskveiðum, fiskvinnslu. Hvar á þá að vera vöxtur í íslenskum atvinnutækifærum? Hvalur og selur synda í sjó og lifa góðu lífi á því að éta frá okkur auðlindina og við þorum varla að nýta okkur þá kjötvöru sem þar syndir vegna umhverfisverndarsinna sem algerlega hafa misst sjónar á því markmiði sínu að halda jafnvægi í lífríki sjávarins sem fyrir löngu er orðið háð því að maðurinn nýti það rétt, ekki bara eina tegund úr lífríkinu heldur allar svo að jafnvægi haldist. Við eigum samleið með umhverfisverndarsinnum að því er varðar varnir gegn mengun sjávar, lofts og lagar. En við höfnum alfarið ruslahaugastefnu iðnríkjanna um losun úrgangsefna í hafið. Við munum um ókomna framtíð vera háð því að nýta náttúruauðlindir okkar og flytja til okkar þau aðföng sem við höfum ekki sjálf. Sjómennirnir sem stunduðu hvalveiðar við stendur landsins og eiga allt sitt undir því að þær veiðar verði leyfðar að nýju treysta því að í ljósi þeirra gagna sem fyrir liggja um veiðiþol einstakra hvalastofna verði samþykkt að hefja veiðar á hrefnu og langreyði strax á næsta sumri. Afkoma sjómanna og fjölskyldna þeirra er í húfi. Jafnframt benda t.d. sjómannasamtökin á að ef Alþjóðahvalveiðiráðið ákveður áframhaldandi hrefnuveiðibann verður afkoma þeirra sjómanna sem stunda fiskveiðar við stendur landsins og þar með þjóðarinnar allrar stefnt í hættu í framtíðinni vegna offjölgunar sjávarspendýra. Undir þetta sjónarmið hefur verið tekið í hvítbókinni svokölluðu sem kom út fyrir nokkrum dögum. Þar er skýrt talað um að hvalastofnanir munu í framtíðinni vega að afkomu þjóðarinnar. Mér finnst vera orðið meira en tímabært að Alþingi Íslendinga og sérstaklega ríkisstjórnin leggist á eitt við að standa vörð um íslensk atvinnutækifæri og að þeim fækki ekki eins og allt stefnir í á þessu ári og næstu árum. Mig langar að víkja aftur að kvótakerfinu eins og það kemur mér fyrir sjónir. Formælendur kvótakerfisins hafa haldið því fram að alls ekki mætti vera með samkeppniskerfi í fiskveiðunum. Það væri allt of dýrt og atvinnuástand væri ekki tryggt né hagkvæmni veiðanna. Á sama tíma tala sömu menn fyrir því í tíma og ótíma að óveiddur fiskur verði að fá að ganga kaupum og sölum í fullri samkeppni milli aðila og þeir sem betur geti gert þurfi nauðsynlega að geta staðið upp úr. Sem sagt, það er í mjög góðu lagi að hafa fulla samkeppni ef fjármunir eru greiddir til þeirra útgerðarmanna sem ekki hafa dug eða vilja til að gera út, jafnvel ár eftir ár, fyrir sömu tonnin og hvaðan sem fjármagnið kemur, innlent eða erlent. Það má alls ekki vera samkeppni í veiðunum þar sem þeir sem betur gera ná meiri afla og betri afkomu. Nei, það má bara vera frjálst og óheft ef útgerðarmenn fá fjármuni fyrir óveiddan fisk í sjó sem þeir jafnvel hafa engan áhuga á að reyna að veiða. Fyrir fáum árum var Aflatryggingasjóður afnuminn og voru allir sammála því að fækka sjóðum í sjávarútvegi. Í núverandi kvótakerfi tel ég að sé upprisinn nýr aflatryggingasjóður útgerðarmanna einna þar sem þeir sem meiri tekjur hafa færa til hinna sem ekki vilja nýta sér afkomumöguleikana. Spyrja mætti hvort skyldi vera hagkvæmara, að fullnýta allar tegundir eins og gerist í skrapdagakerfinu og gerðist líka í sóknarmarkinu eða láta auðlindina synda hjá garði eins og gerist í aflamarkskerfinu? Síðasta dæmið er það t.d. að rækjukvótarnir voru ekki fullnýttir á síðasta fiskveiðiári. Það má líka líta til þess að á meðan við vorum við sóknarmarkið annars vegar og aflamarkskerfið hins vegar nýtti sóknarmarkskerfið allar sínar heimildir en aflamarkskerfið skildi eftir á því ári bæði ýsu- og ufsaheimildir sem námu u.þ.b. 15 þús. tonnum. Í mínum huga er það ekki spurning að sóknarmarkskerfið með hámaksbremsu á fáar tegundir reynist betra, bæði aflalega og í heild í kostnaðarsparnaði. Því hefur verið haldið fram að kvótakerfið, aflamarkið, hafi leitt til mikils sparnaðar í orkunotkun á fiskiskipum. Sú fullyrðing stenst varla. Menn geta kynnt sér ef þeir vilja hjá starfsmönnum Fiskifélags Íslands olíunotkun flotans. Þá er eftir að fjalla um afkomu einstakra byggða og réttarstöðu sjómanna í framtíðinni sem að mínu mati er aldeilis óviðunandi ef áfram verður haldið þeirri mismunun sem núverandi kerfi býður upp á. Að lokum vil ég leyfa mér að vona að það nefndarstarf sem farið er í gang á vegum ríkisstjórnarinnar leiði það af sér að menn þori að líta á þessi stefnumál í sjávarútvegi með það að markmiði að reyna að komast út út því kerfi sem við erum að festast í. Ella tel ég að það muni leiða til þess að við munum sigla inn í auðlindaskatt sem ekki mun verða landsbyggðinni til góðs né þjóðinni allri.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst svara fyrirspurn sem til mín var beint af hv. 1. þm. Reykn., sem spurði hvort ég væri á móti því að vinna fisk um borð í frystitogurum. Ég vil benda þingmanninum á að það sem menn vinna um borð í frystitogurum hefur vaxið gríðarlega frá árinu 1984 eða frá því að vera um 20 þús. tonn af botnfiski upp í það að vera 120 þús. tonn. Af þessum botnfiski voru á síðasta ári um 42 þús. tonn af þorski einum saman. Ég vil líka benda þingmanninum á að það liggur fyrir óumdeilanlega, þó að menn geti deilt um hvað upphæðin er mikil, að verðmæti afurða úr frystihúsi í landi er meira en verðmæti afurða úr frystihúsi á sjó. Ég gat um það áðan að þær tölur sem ég áætlaði gætu verið fyrir frystihús á Vestfjörðum um 1 milljarður kr. eða sem nemur um 60 kr. á kíló. Ég vil líka benda á að nú er uppi sú staða að það þarf að draga úr veiðum sem þýðir að það fólk í landi sem vinnur við þessa atvinnugrein sér fram á að hafa ekki fulla vinnu. Það er um 10% samdráttur í atvinnu í sjávarútvegsplássum vegna samdráttar í afla sem fyrirhugaður er á næsta ári. Það er því skynsamlegt að beina meira af fiskinum til vinnslu í verðmætari vinnslugreinar en að auka vinnslu fisks úti á sjó eins og er verið að gera núna í dag. Það eru ekki margir dagar síðan Fiskveiðisjóður samþykkti að veita mörg hundruð milljóna króna lán til að byggja nýjan frystitogara á Skagaströnd. Ég tel að við ættum að draga úr þeirri þróun sem verið hefur með sjófrystinguna og reyna að minnka það aflamagn sem fer þar í gegn, en auka aflamagnið sem fer í gegnum landfrystihúsin. Ég er hins vegar ekki að tala um að það eigi að þurrka að fullu og öllu út þessa grein í sjávarútvegi. Hæstv. sjútvrh. upplýsti það hér áðan að hann er farinn að ryðga dálítið í því sem gerðist haustið 1988 og kallaði eftir kennslustund í þeim efnum. Þegar hann kvartaði undan því að Framsfl. hefði ekki viljað fella gengið þá voru fleiri, hæstv. sjútvrh., sem ekki vildu fella gengið en Framsfl. og Alþfl., það var líka nefnd, sem vann fyrir þáv. hæstv. forsrh. undir forustu Einars Odds Kristjánssonar, sem afskrifaði gengisfellingarleiðina. Og forsrh. þáv. stóð einn að þeirri kröfu sinni að efnahagsvandann ætti að leysa með stórfelldri gengisfellingu. Ég held að það sé full þörf á því að taka hæstv. sjútvrh. í kennslustund í þeim fræðum hvernig eigi að búa að atvinnugrein sem sjávarútvegi og hvaða skilyrði þurfi að vera í lagi til að menn geti rekið þessa atvinnugrein af einhverju viti. Ég hef ekki séð að það væri vit í því fyrir atvinnugrein að búa við þau skilyrði að hún þurfi að framleiða sína vöru fyrir 100 kr. þurfa síðan að skila afurðum þeirrar vöru sem heitir gjaldmiðill í banka fyrir 80 kr. vegna pólitískra ákvarðana, m.a. í Sjálfstfl. Það heitir miðstýring á máli sumra manna. Og ég sé það að hæstv. sjútvrh. og flokkur hans hefur ekkert lært frá því haustið 1988 því hér stefnir í það sama, að það verði fjöldagjaldþrot í sjávarútvegsplássum á landsbyggðinni. Það er það sem blasir við. Það er það sem við finnum sem búum á svæði eins og Vestfjörðum þar sem jörðin skelfur undir mönnum í hverju einasta plássi og kannski hvergi meir en í því plássi sem ég á heima í. Því spyrja menn: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að koma í veg fyrir að þessi pláss hringinn í kringum landið hrynji? Og svarið er: Tími hinna sértæku aðgerða er liðinn. Nú höfum við fengið fyrstu almennu aðgerðina í gegnum stjórnarmeirihlutann í stjórn Byggðastofnunar og ég spyr: Er þetta almenn aðgerð? Að selja eitt pláss til annars. Selja eitt frystihús til annarra fyrirtækja í sjávarútvegi sem er stjórnað og átt og rekið af valinkunnum sæmdarmönnum í Sjálfstfl. Þetta lítur út í mínum augum sem sértæk aðgerð til að færa almannaeign í hendur færri aðila. Mér sýnist að Sjálfstfl. leggi nokkuð mikið upp úr því í stefnu sinni gagnvart landsbyggðinni að verða það sem stundum er kallað flokkur allra stétta. Búa til eina stétt sem honum finnst hafa vantað hér á landi, aðalsmannastéttina og styrkja hana síðan.

Frú forseti. Ræður hv. þm. fara í nokkra hringi. Hér fyrr í umræðunni kvartaði hann yfir því að gengið hefði ekki verið lækkað 1988. Þegar það var rekið ofan í hann hvernig að þeim málum var staðið þá kemur hann núna og segir: Að sjálfsögðu átti ekki að lækka gengið 1988. Þá átti að fara þá leið að lækka alla launataxta í landinu um 10% og hann segir að ég hafi einn allra Íslendinga staðið gegn því haustið 1988 að lækka með lögum alla launataxta um 10%. Það er nú býsna fróðlegt og væri gaman að heyra hér aðra forustumenn Alþb. hvort þeir voru á þeim tíma þeirrar skoðunar að það hefði átt að lækka með lögum alla launataxta um 10% eða er það kannski þeirra tillaga nú að það eigi að byrja á því að lækka alla launataxta um 10%? Ég gat ekki skilið hv. þm. betur en hann væri að vísa til tillagna af því tagi og teldi að það hefði átt að fara þá leið 1988 og það mátti kannski skilja af orðum hans að það væri heppilegast að ganga þannig að verki nú. Þeir snúast í býsna marga hringi hv. þm. Alþb. nú um stundir.

Virðulegi forseti. Ég sannfærðist um það undir þessari ræðu að það er full þörf á því að hæstv. sjútvrh. fái sér góða menn til að kenna sér betur sjávarútvegsfræðin. Ég bendi honum t.d. á hv. 3. þm. Vestf. sem flutti hér ágæta ræðu og gæti frætt hann um ýmislegt. Það ætti að vera hæstv. sjútvrh. fullkomlega ljóst að þegar búið er að halda genginu föstu í langan tíma verður ekki við þær aðstæður málunum bjargað með stórfelldri gengisfellingu, 20--30% gengisfellingu, það er ekki lausnin við þær aðstæður. Menn eiga að hafa þá efnahagsstjórn að koma í veg fyrir slíkar stíflur. Ég var að vísa til þess í minni ræðu að stuðningur við gengisfellingu af því tagi sem þá var uppi á borði hjá hæstv. núv. sjútvrh. var enginn.

Frú forseti. Þær tillögur um breytingar á gengi krónunnar sem ágreiningur var um haustið 1988 lutu að því að breyta genginu um 6--10%, það var nú allt og sumt. Það var verið að ræða um mjög hóflega aðlögun miðað við erfiða aðstöðu í sjávarútveginum. En hv. þm. vék sér undan því, af því hann fór svo mörgum orðum um nauðsyn þess haustið 1988 að fara kauplækkunarleiðina, að svara hvort það hafi í raun og veru verið vilji hans flokks þá og hvort það sé vilji hans flokks í dag að fara kauplækkunarleiðina.

Virðulegur forseti. Ég taldi ekki þörf á að svara því sérstaklega, það svar birtist í þátttöku okkar í þáv. ríkisstjórn og þeim aðgerðum sem hún framkvæmdi.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Vestf. nefndi það að það munaði um 1 milljarð á ári á verðmæti afurða úr frystitogurum og frystihúsum. Mig langar að spyrja hann að því: Hver er munur á framlegð á afurðum úr frystitogurum og úr frystihúsum?