Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tvær utandagskrárumræður fara fram í dag. Hin fyrri hefst um kl. 11, að loknum dagskrárliðnum óundirbúnum fyrirspurnatíma, og er um atvinnumál á Suðurnesjum. Málshefjandi er hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir. Fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon verður til andsvara. Hin síðari hefst kl. 13.30, að loknu hádegishléi, og er um skuldir heimilanna. Málshefjandi er hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson. Félags- og tryggingamálaráðherra Guðbjartur Hannesson verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor. Forseti vekur athygli á því að gert er ráð fyrir tveimur fundum til viðbótar í dag og atkvæðagreiðslum.

Frú forseti. Ég biðst afsökunar á hvað ég kem seint í stólinn, ég var niðursokkinn í umræður um skuldir heimilanna við annan hv. þingmann. En ég er með fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra er snertir það umræðuefni sem við hv. þm. Margrét Tryggvadóttir vorum að ræða í þingsalnum. Það er fátt mikilvægara í dag en skuldir heimilanna og sú umræða sem þarf að fara fram um þau mál og ekki síst þær lausnir sem þurfa að koma fram. Menn hafa mikið rætt og velt fyrir sér hvernig staðið var að stofnun nýju bankanna, á hvaða kjörum þeir keyptu lánasöfn gömlu bankanna eða á hvaða kjörum þau voru færð yfir. Mikilvægt er að þær upplýsingar séu alltaf uppi á borðinu og sem nýjastar og ferskastar. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra þessarar spurningar: Hversu mikið af skuldum íslenskra heimila var að jafnaði afskrifað, þar á meðal íbúðaskuldir, við flutning lánanna úr gömlu bönkunum í þá nýju? Við vitum að það var afskrifað eitthvað. Það eru misvísandi upplýsingar sem fram hafa komið um hversu mikið var gert af því, hversu háar upphæðir það eru. Því er mikilvægt að við fáum að vita í eitt skipti fyrir öll hvað mikið var afskrifað að jafnaði. Umræðan er vitanlega enn þá sú að láta hluta af þessum afskriftum ganga til heimilanna, sem er ekkert annað en sanngirnissjónarmið vegna þess að öll heimili urðu fyrir forsendubresti.

Frú forseti. Ég bendi hv. þingmanni á að lesa skýrslu Bankasýslunnar þar sem farið er ágætlega yfir þessi mál, m.a. þá aðferðafræði sem þar var notuð, með almennum hætti sem tengjast stofnun nýju bankanna og samninganna milli hinna gömlu og nýju banka. Lagt var mat á eignir gömlu bankanna, þær sem færðar höfðu verið yfir. Þær voru flokkaðar í grófum dráttum niður í fjóra flokka: Tíu stærstu einstöku lántakendurnir, síðan stærri fyrirtæki og meðalstór og svo smásölulán eða „retail-lán“, þar á meðal lán til einstaklinga en fleiri aðila í tilteknum flokki. Síðan voru áætluð ákveðin afskriftahlutföll, mismunandi eftir þessum flokkum, yfirleitt var um langhæstu afskriftahlutföllin að ræða hjá stærstu einstöku lántakendunum. Þar í flokki voru stór og ónýt eignarhaldsfélög og fjárfestingarfélög og síðan löguðust hlutföllin eftir því sem kom yfir í hina flokkana og eignasöfnin voru talin traustari. Það er ekki hægt að gefa upp einhverja eina prósentutölu í hverju tilviki en það er ljóst að eignasöfnin voru öll flutt yfir með talsverðum afföllum. Mikill ágreiningur var síðan um það hversu verðmæt þau væru eða mundu reynast og í samningum milli gömlu og nýju bankanna var tekið á því máli m.a. með því að búa til tilteknar uppgjörsreglur sem taka mið af því hvernig úr eignasöfnunum vinnst og hversu verðmæt þau verða. Því getur framtíðin ein svarað. Að sjálfsögðu er þar um að ræða meðaltalstölur yfir tiltekin eignasöfn í heild sem felur í sér að reiknað er með því að sum þeirra tapist að mestu leyti eða öllu en önnur afskrifist minna eða ekki neitt. Þannig er þetta, það er villandi að tala um að það sé einhver ein tiltekin prósentutala 

Virðulegi forseti. Það er örugglega rétt sem fram kom að mismunandi eignasöfn voru færð á milli bankanna, það held ég að sé öllum alveg ljóst. En ég geri ráð fyrir að það sem snýr að íbúðarhúsnæði, íbúðalánum, hafi verið flokkað sér með einhverjum sérstökum hætti. Ég á bágt með að trúa því að sá bunki sé samansúrraður við önnur lánasöfn þegar það var gert. Það sem ég er í rauninni að leita eftir er það sem hæstv. ráðherra sagði að ekki væri hægt að upplýsa og þá kemur bara fram síðar. Er eitthvert meðaltal á húsnæðispakkanum eða heimilislánunum sem flutt voru milli bankanna? Er til eitthvert meðaltal af því hversu mikið var afskrifað hjá þeim og hver var þá afslátturinn hjá nýju bönkunum á þeim söfnum?

Frú forseti. Mér er ekki kunnugt um að fasteignaveðlán sem slík, ef hv. þingmaður á við þau, séu til sérgreind sem flokkur í mati á þessum eignasöfnum. Hins vegar eru lán til einstaklinga ásamt nokkrum öðrum smærri lánveitingum í sérflokki, a.m.k. í einu tilviki sem ég sá þar sem lagt hafði verið mat á þetta eignasafn. Ég er ekki viss um að það sé yfir höfuð hægt að greina út úr þessum gögnum, hvorki út úr Deloitte-skýrslunni né öðru því mati sem þarna fór fram, fasteignaveðlánin nákvæmlega eða lán til íbúðarhúsnæðis sérstaklega, en lán til einstaklinga er hægt að skoða, að því er ég best veit. Fyrir utan skýrslu Bankasýslunnar má líka benda á ársreikninga bankanna. Þangað er hægt að sækja tilteknar upplýsingar í efnahagsreikning þeirra og skýringar með honum. Það eru þau opinberu gögn sem hægt er að vísa til í þessum efnum en að sjálfsögðu voru matsgögnin trúnaðarmál meðan verið var 

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. umhverfisráðherra Svandísi Svavarsdóttur hvort hún styðji fjárlagafrumvarp hæstv. ríkisstjórnar sem byggir á því að álver verði reist í Helguvík og er marklaust ella. Í öðru lagi vil ég spyrja hana hvernig hún hyggst skapa atvinnu til þess að fjölskyldur og heimili geti greitt af lánum sínum. Í þriðja lagi hvernig hyggst hún skapa atvinnu til að bæta stöðu ríkissjóðs með því að breyta atvinnulausum í skattgreiðendur, gjöldum ríkissjóðs í tekjur fyrir ríkissjóð, sem munu vera 3 millj. á hvern mann, og hvernig hyggst hún skapa atvinnu til að hindra brottflutning af landinu? Hvernig hyggst hún skapa atvinnu svo fólk sem sagt verður upp vegna niðurskurðar í fjárlagafrumvarpinu fái vinnu og fari ekki beint á atvinnuleysisskrá? Í fjórða lagi vil ég spyrja hana hvort henni sé kunnugt um að langtímaatvinnuleysi vex á Íslandi. Það eru 7.270 manns búnir að vera atvinnulausir lengur en í sex mánuði, sem er mannlegur harmleikur, og 5.434 eru búnir að vera atvinnulausir í 12 mánuði, sem er enn þá verra. Mér finnst það mjög alvarlegt mál að menn skuli horfa upp á svona á vaxandi atvinnuleysi. Kannanir hafa sýnt að 80% fólks sem búið er að vera atvinnulaust lengur en í sex mánuði fer aldrei að vinna aftur og verður öryrkjar. Mér finnst mjög alvarlegt að menn skuli líta fram hjá þeim mikla harmleik sem atvinnuleysið er og ég vil fá að vita hvernig hæstv. ráðherra hyggst skapa atvinnu til að ná því öllu fram sem ég talaði um.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir allnokkrar spurningar, þær flokkast væntanlega undir hraðaspurningar ef ég á að ná því að botna þær allar úr ræðustól við þessar kringumstæður. Í fyrsta lagi vil ég svara fyrsta hluta spurningarinnar að því er varðar fjárlagafrumvarpið. Fjárlagafrumvarpið er stjórnarfrumvarp og ég styð stjórnarfrumvörp, það eins og önnur, frá því að ég tók sæti umhverfisráðherra. Varðandi umræðu um atvinnumál er það sannarlega mikill harmleikur þegar atvinnuleysi verður viðvarandi í íslensku samfélagi. Þingmaðurinn tekur svo djúpt í árinni að kalla það harmleik og það er rétt, en hagstjórnarráðgjöf Sjálfstæðisflokksins er þó ekki sú sem við þurfum helst á að halda við slíkar kringumstæður. Það eru rétt tvö ár síðan við fórum fram af hengifluginu í íslensku efnahagslífi vegna þeirrar efnahagsstefnu, vegna þeirrar efnahagsráðgjafar. Ég vænti þess að umræða um atvinnumál verði botnuð á lengri tíma en tveimur mínútum í umræðum um atvinnumál á Suðurnesjum hér á eftir sem hæstv. fjármálaráðherra tekur þátt í þar sem við horfumst í augu við þennan harmleik, þennan vanda og þennan viðskilnað Sjálfstæðisflokksins af fullri ábyrgð.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er ánægjulegt að heyra að hún styður byggingu álvers í Helguvík því að annað hefur komið fram undanfarið. Varðandi hin atriðin, hvernig eigi að skapa atvinnu, vil ég benda hæstv. ráðherra á að hún er í ríkisstjórn og það er hæstv. ríkisstjórn sem skapar atvinnu í dag en ekki Sjálfstæðisflokkurinn. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt fram tillögu um að draga allar skattahækkanir ríkisstjórnarinnar til baka og skattleggja séreignarsparnað landsmanna í staðinn. Þannig mætti skapa atvinnu vegna þess að allar skattahækkanir ríkisstjórnarinnar miða að því að drepa niður atvinnu. Það er örugglega ekki meiningin en það kemur þannig út. Hækkun á tryggingagjaldi er ekkert annað en skattur á atvinnu. Hækkun á fjámagnstekjuskatti og hækkun á skatti á hagnað fyrirtækja verður til þess að drepa niður vilja til þess að fjárfesta í fyrirtækjum og veita þeim lán, og drepa niður innlendan sparnað. 

Frú forseti. Ég hef ekki sérstakan áhuga á byggingu álvers í Helguvík en sú framkvæmd er ekki á mínu borði. Hún er ein af forsendum núverandi fjárlagafrumvarps sem ég styð. Ég tel að hvaða atvinnuuppbygging sem er og önnur innspýting inn í hagkerfið gætu gert sama gagn  
             Hér er rætt um að draga allar skattahækkanir til baka eins og hv. þingmaður nefnir, að ég nefni ekki hans ágæta flokksbróður, virðulegan þm. Kristján Þór Júlíusson sem talar um að fylkja eigi liði bak við það að rústa fjárlagafrumvarpinu, það má ekki hækka skatta og það má ekki skera niður. Það er óábyrgur málflutningur sem er algjörlega óþolandi 

Virðulegi forseti. Þann 16. september sl. dæmdi Hæstiréttur ákveðna tegund af lánum í erlendri mynt ólöglega og í kjölfarið kynnti hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra viðbrögð við þeim dómi. Í örstuttu máli eru viðbrögðin á þann veg að skipta eigi skuldurum upp þannig að það sé einungis hluti skuldara sem eigi að fá að njóta dómsins, ef þannig má að orði komast, og skiptingin á að vera á milli einstaklinga og fyrirtækja. Um 91 eða 92% af íslenskum fyrirtækjum eru örfyrirtæki, þ.e. fyrirtæki sem hafa færri en 10 starfsmenn, en látum það liggja á milli hluta. Við sjálfstæðismenn báðum um fund, ég bað um að fundað yrði um það í viðskiptanefnd strax í kjölfar þessa dóms og var orðið við því í byrjun þessarar viku. Við þekkjum það, það er viðurkennt og ég held að menn séu alveg sammála um að þau úrræði sem við höfum farið í á þinginu hafa ekki virkað þegar kemur að málefnum skuldara. Ein af ástæðunum er án nokkurs vafa sú að mjög mikil fljótaskrift hefur verið á vinnunni, bæði í ráðuneytum og á þinginu. Hún hefur verið unnið hratt og ekki nógu vel og við sitjum uppi með nærri sama vanda og við byrjuðum með. Ég vildi spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvernig hann ætlar að framkvæma þetta. Ég held að það sé mjög mikilvægt að hann upplýsi þá aðila sem hafa hagsmuna að gæta þar sem 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst gera ágreining við hv. þingmann um að þau úrræði sem gripið hafi verið til vegna skuldavanda hafi ekki virkað vegna þess að þau hafi verið illa unnin eða að fljótaskrift sé á þeim í þinginu eða af hálfu ríkisstjórnar. Þvert á móti held ég að þingið hafi vandað sig mjög við vinnslu þessara mála og það hefur verið vandað mjög til þeirra af hálfu ríkisvaldsins. Hitt er annað mál, og það verða allir að taka til sín, opinberir aðilar, lífeyrissjóðir og bankar, að um leið og lagasetningu linnir í þinginu byrja menn að tefja mál og drolla og hætta að vinna í samræmi við það sem löggjafinn hefur ákveðið. Það er vandamálið. Við þurfum, svo maður noti margtuggið og ofnotað orðalag, að ryðja öllum hindrunum úr vegi svo skuldahreinsun fyrirtækja og heimila gangi hratt fyrir sig. Það á að vera sameiginlegt verkefni okkar allra og við eigum að kalla eftir því við alla aðila á markaði að þeir vinni í takti við það, að öll fyrirtæki komi saman að skuldaendurskipulagningu fyrirtækja  Alla þá hluti þarf að vinna almennilega í framhaldinu og það dugar ekki að benda alltaf á Alþingi eða framkvæmdarvaldið því að við höfum sannarlega gert það sem til okkar friðar heyrir.  Varðandi gengislánadóminn er frumvarp á lokametrunum. Við bíðum auðvitað enn þá eftir samkomulagi við bankana um skaðleysisyfirlýsingu. Frumvarpið hefur verið kynnt í grófum dráttum í efnahags- og skattanefnd. 

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra tók ekki langan tíma í að svara spurningunni minni en það sem kom frá honum eru þó nokkur tíðindi, það er ekki í samræmi við það sem kynnt var í hv. viðskiptanefnd fyrir tveim dögum, ef ekki á að skipta skuldurum upp á milli fyrirtækja og einstaklinga. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að hæstv. ráðherra sýni okkur frumvörpin þannig að við getum farið vel yfir þau því að ég verð að segja að eftir að hafa hlustað á hæstv. ráðherra, sem ég sat með á fundi í gærkvöldi, er ljóst að ástandið er mjög alvarlegt. Hér er um fullkomna veruleikafirringu að ræða hjá hæstv. ráðherra. Hver einasti aðili sem að málinu kom í gær sagði þau úrræði sem hér væru unnin dygðu ekki vegna þess að þau væru flókin og að erfitt væri að vinna með þau. Í morgun, rétt áðan, var ég á fundi í hv. félagsmálanefnd. Við vorum að reyna að bjarga fyrir horn úrræðum sem unnin voru á gríðarlegum hraða, 

Virðulegi forseti. Það er nú lágmark að hafa staðreyndir á hreinu. Það sem félags- og tryggingamálanefnd vinnur að núna er frumvarp um að fólk komist í skjól um leið og það sækir um greiðsluaðlögun. Það var í því frumvarpi sem ég lagði fyrir þingið í vetur en það var tekið út í meðförum nefndarinnar, 

Af hverju …?

Það verður auðvitað að  Varðandi fyrirspurnina um gengislánadóminn 

Virðulegi forseti. Það fer ekki fram hjá neinum að vandi heimilanna er mikill og úrræðin lítil hjá ríkisstjórninni. Það sér ekki fyrir endann á þessum vandræðagangi því að fá úrræði eru til staðar. Á góðri stundu telja lífeyrissjóðir landsmanna sig eiga 1.800 milljarða. Þeir eru þannig fengnir að það er skylduaðild að lífeyrissjóðunum þannig að raunverulega eru það ekki lífeyrissjóðirnir sem eiga sjálfa sig heldur eru það landsmenn sem eiga lífeyrissjóðina. Samtals eiga lífeyrissjóðirnir rúmlega 440 milljarða af útistandandi skuldabréfum Íbúðalánasjóðs sem eru notaðir til fasteignakaupa og svo hafa lífeyrissjóðirnir sjálfir lánað 180 milljarða til húsnæðiskaupa. Það eru um 620 milljarðar eða 1/3 eigna lífeyrissjóðanna. Í ljósi þess að niðurfærsluleið Framsóknarflokksins um almenna skuldaniðurfellingu er talin kosta um 200 milljarða, sem er nákvæmlega sú tala sem stjórnvöld dældu inn í innstæðutryggingarsjóðina við hrunið, og lífeyrissjóðirnir eiga stóran skuldastabba, 620 milljarða, spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Hefur verið skoðað hvort lífeyrissjóðirnir geti komið með virkum hætti að því að leysa skuldamál heimilanna með því að eignast ákveðinn eignarhlut í öllu íbúðarhúsnæði á Íslandi þar sem lögheimilisfesta gildir? Ég veit að hæstv. fjármálaráðherra segir að þarna séu líka opinberir starfsmenn. Þá geri ég það að tillögu minni, ef þessi leið verður farin, að ríkissjóður komi inn með sama hætti og almennu lífeyrissjóðirnir og eignist virkan eignarhlut í húsnæði þess fólks 

Frú forseti. Reyndar held ég að þessar tölur séu nokkru hærri nú. Vegna kaupa lífeyrissjóðanna m.a. á bréfum í svonefndnum Avens-viðskiptum á sl. vori lætur nærri að þeir séu komnir á bak við yfir 500 milljarða af fjármögnun Íbúðalánasjóðs og eru síðan með um 175 milljarða í útlánum til sjóðfélaga sinna og þar eru af tveir lífeyrissjóðanna langstærstir í þeim viðskiptum. Það er m.a. verið að ræða við lífeyrissjóðina og þeir voru á stórum fundi í gær ásamt bönkunum og fleirum sem fóru yfir þessi mál. Það hefur auðvitað víðtæk áhrif á stöðu þeirra, réttindi o.s.frv., að lífeyrissjóðirnir taki á sig umtalsverða niðurfærslu eigna sinna og gerir aðgreininguna í opinbera lífeyrissjóðakerfið annars vegar og almenna lífeyrissjóðakerfið hins vegar ekki auðveldari viðfangs. Hins vegar er alveg ljóst að lífeyrissjóðirnir, rétt eins og bankar og ríkið, eiga mikla hagsmuni af því að vel takist að vinna úr þessum málum því að allir þessir aðilar munu þurfa að horfast í augu við afskriftir með einum eða öðrum hætti og gera það nú þegar. Kannski er staða lífeyrissjóðanna á margan hátt hvað tryggust og vanskilin minnst miðað við upplýsingar sem ég hef um það, en engu að síður ætlumst við til þess að lífeyrissjóðirnir séu með í þessum viðræðum og leggi sitt af mörkum með einum eða öðrum hætti. En hvort það fer fram í gegnum umtalsverða niðurfærslu á eignasafni þeirra er annað mál og ég held að menn ættu í fyrsta lagi að hugleiða hvernig menn sæju slíkt geta gerst og í öðru lagi hvaða afleiðingar það hefði áður en þeir fara að gefa sér að það sé vænleg aðferð til þess að takast á við þennan vanda. Besti kosturinn fyrir alla þessa þrjá aðila er augljóslega sá að allir leggi sitt af mörkum og að aðgerðir séu samræmdar. 

Virðulegi forseti. Það er gleðiefni að lífeyrissjóðirnir eigi meira en ég talaði um hér með þær upplýsingar sem ég hafði og vil þar með upplýsa að ég er með skriflega fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra sem kemur líklega fyrir þingið fljótlega, um hvernig stóð á kaupum lífeyrissjóðanna á þessum Avens-bréfum, en það er önnur saga. Hér er ég ekki að tala um neina niðurfærslu á nokkrum hlut, ég er að tala um að lífeyrissjóðirnir eignist virkan hlut í íbúðarhúsnæði þar sem lögheimilisfesti gildir. Hæstv. fjármálaráðherra verður að svara mér því og ég spyr því aftur: Kemur það til greina að mati ráðherrans að lífeyrissjóðirnir eignist virkan eignarhluta í íbúðarhúsnæði landsmanna með þessum sáttmála viðkomandi aðila við sinn lífeyrissjóð til þess að fólk geti farið að lifa á ný og kaupa þær nauðsynjar sem fjölskyldurnar þurfa á að halda í þeirri kreppu sem nú gengur yfir, að 

Frú forseti. Þær hugmyndir hafa vissulega verið settar fram af ýmsum, m.a. í greinum, að ein möguleg leið í þessum efnum gæti verið sú að lánardrottnar tækju eignarhlut í húsnæði á móti eigendum og þá breyttist þetta í einhvers konar búseturétt eða hálfgert kaupleigukerfi í sjálfu sér. En það er í eðli sínu bara ákveðin frestun á vandanum. Í grófum dráttum eru kannski þrjár leiðir færar í þessu, þ.e. að horfast í augu við einhverjar afskriftir og láta þær fara fram strax, hvort sem við tökum þar mið af núverandi fasteignamatsverði eða markaðsverði viðkomandi eigna, sem er auðvitað lágt um þessar mundir, eða notum þar einhver önnur viðmið. Það er hægt að hugsa sér að geyma vandann og það hefur svo sem líka verið gert, að setja á einhvers konar biðreikninga skuldir sem eru umfram verðmæti eigna og umfram greiðslugetu manna til að borga af lánum. Og í þriðja lagi er auðvitað hægt að breyta með einhverjum hætti eignasamsetningunni. Allar þessar hugmyndir hafa svo sem verið ræddar. Ég hallast  
            

Takk fyrir það, frú forseti. Það er nú svo skemmtilegt þegar maður tekur sig eins lítið hátíðlega og ég …  
            

Beina orðum til forseta.

Frú forseti. Ég má ekki tala til mín, sem sagt. Mig langar að spyrja að því eftir að hafa setið núna nokkra morgna í röð í fjárlaganefnd eða í vinnu fjárlaganefndar fyrir hönd Hreyfingarinnar þar sem ætlast er til að við vinnum úr úreltum tölum þjóðhagsspár, þar sem ætlast er til að við vinnum út frá forsendum sem miða við að það rísi álver í Helguvík,  Mig langar að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé ekki verulega umhugsunarvert að breyta algjörlega þessum vinnubrögðum, og spara þar af leiðandi þinginu mögulega og fjárlaganefnd einhverjar vikur í vinnu, þar sem er verið að byggja á forsendum sem allir vita að standast ekki og allir eru að bíða eftir nýjum tölum úr þjóðhagsspá í nóvember.

Frú forseti. Ef hv. þingmaður er að spyrja út í það verklag eða þá hugmynd að vinnulagi hér að ekki sé lagt neitt fjárlagafrumvarp fram vegna óvissu um þjóðhagsforsendur fyrr en þá kannski í lok nóvember og það yrði bara afgreitt í einum hvelli get ég ekki mælt með því. Að sjálfsögðu verður að undirbúa fjárlagafrumvarp og það tekur allan fyrri hluta ársins að gera það og menn nota síðan við lokafrágang þess þær nýjustu þjóðhagsspár og forsendur sem fyrir liggja. Og nýjasta hagspáin sem var hægt að byggja á var spá Hagstofunnar frá því í júní og síðan upplýsingar eftir því sem hægt er að lesa þær inn í forsendurnar úr ríkisbókhaldinu, af vinnumarkaði og annars staðar frá. Ég hef áður farið yfir það í umræðum hér að það er ekki hægt að tína mismunandi hluti út úr mismunandi spám frá mismunandi tímum. Við verðum að styðjast við eina heildstæða spá, eitt heildstætt mat á líklegum horfum. Ég verð að segja alveg eins og er að þessi umræða um álver í Helguvík, eins og að allar þjóðhagsforsendur á Íslandi standi og falli með því hvort það kemur og í hvaða umfangi og fyrr eða seinna, er auðvitað alveg dæmalaus umræða. Það hefur hverfandi vægi á móti því hvernig hið almenna hagkerfi þróast. Síðan koma breytingar sem eru yfirleitt í báðar áttir, fjárfestingarnar í Straumsvík eru umtalsvert meiri sem þegar hafa verið ákveðnar en gert var ráð fyrir í þjóðhagsforsendum. Það er þá kominn plús á móti. Lægri vextir, sterkara gengi hefur umtalsverð þjóðhagsleg áhrif, þar af lægra atvinnuleysi líka. Það eru vísbendingar í þá átt að þjóðhagshorfurnar hafi í sumum tilvikum batnað frá júní og þó svo að Helguvíkurframkvæmdum kunni að seinka hefur það ekki neitt afgerandi vægi fyrir hinn almenna undirliggjandi þjóðhagslega grundvöll þessarar vinnu. Það er einfaldlega þannig að við tökum þær upplýsingar sem koma í byrjun nóvember inn, þær verða notaðar í lokaafstillingu og 

Takk fyrir það, frú forseti. 

Frú forseti. Það er einhver óskaplegur misskilningur hér í gangi um að það sé ríkisstjórn sem ákveði viðmiðanir og aðferðafræði við gerð þjóðhagsspáa. Það hefur aldrei verið þannig. Álver í Helguvík var inni í þjóðhagsáætlun sem ég lagði fram í fyrrahaust, það hafði ekkert með viðhorf manna til þeirrar framkvæmdar að gera. 

Virðulegi forseti. Það er óneitanlega furðulegt stundum að sitja í hv. fjárlaganefnd. Mig langar til að vekja athygli á einu, það var gefinn út frestur til 15. september fyrir þá aðila eða félagasamtök sem vildu skila inn erindum. Framkvæmdin hefur verið með þeim hætti í fjöldamörg ár að sá frestur hefur ekki verið heilagur, hann hefur verið framlengdur og jafnvel þótt erindi hafi borist of seint hafa þau undantekningarlaust, ætla ég að leyfa mér að fullyrða, komist að. Það er heldur ekki furða vegna þess að afleiðingar þess að fá ekki erindi inn í fjárlaganefnd eru gríðarlega miklar fyrir einstaklinga, félagasamtök og t.d. hjálparstofnanir. Nú er það hins vegar þannig að gefið hefur verið út af formanni og varaformanni fjárlaganefndar, eftir því sem ég best veit, að fresturinn standi, 15. september. Þetta er algjörlega ný framkvæmd 

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þingmanns finnst mér mikilvægt að hér komi fram að fjárlaganefnd auglýsti vel og vandlega umsóknarfrest fyrir ný erindi til 15. september. Þau erindi sem komu eftir þann tíma voru send til baka með skýringum. Það er vissulega bagalegt og getur komið sér illa ef umsóknarfrestur fer fram hjá fólki en það er hins vegar nauðsynlegt að jafnræði ríki meðal umsækjenda. Sumir hringja og átta sig á því að umsóknarfresturinn er liðinn og senda ekki inn umsóknir, aðrir freista þess að senda inn umsóknirnar samt. Ef ekki á að virða umsóknarfrest þarf að finna aðra leið sem tryggir jafnræði meðal umsækjenda. Þetta er ógerningur nema þá að auglýsa nýjan frest og þá má spyrja: Hvernig eigum við að fara með þær umsóknir sem koma eftir þann frest? Virðulegur forseti. Vinnulag fjárlaganefndar er fullkomlega eðlilegt og það er líka sanngjarnt.

Virðulegi forseti. Ég er í sjálfu sér ekki að setja út á þann frest sem hefur verið gefinn. Ég er hins vegar að benda á þá staðreynd að framkvæmdin hefur verið með öðru móti í fjöldamörg ár, reyndar eins lengi og elstu menn muna. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að mjög margir sem sækja um til fjárlaganefndar ár eftir ár reikna með því að sama framkvæmd verði viðhöfð og hefur viðgengist. Það er alveg rétt að fresturinn var útskýrður og hann var settur 15. september. Til að gæta jafnræðis væri mjög einfalt að auglýsa nýjan frest, við gætum haft hann 1. nóvember eða 15. nóvember, auglýsa hann rækilega, hleypa inn öllum þeim erindum sem hafa nú verið endursend og gefa það út um leið að það sé verið að 

Forseti hvetur þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á þessum málflutningi. Þannig er að umsóknarfresturinn 15. september var samþykktur í fjárlaganefnd.

Þetta er ný framkvæmd.

Það hefur ekki komið fram tillaga um að virða ekki samþykkta fresti í fjárlaganefnd. 
            

Virðulegi forseti. Við ræðum, og svo sem ekki í fyrsta sinn, stöðu atvinnumála á Suðurnesjum. Reyndar er það svo að mér finnst ég halda sömu ræðuna aftur og aftur og ítrekað og þegar ég fór í gegnum gögnin mín við undirbúning þessarar umræðu sá ég að ég hafði oft haldið nánast sömu ræðuna og ég ætla að boða það hér að ég mun halda hana þar til eitthvað breytist. Atvinnumál á Suðurnesjum eru ekki vandamál þess svæðis eins og sér vegna þess að eins og kom fram á fjölmennum borgarafundi fyrir réttri viku í Stapanum hjá forseta ASÍ, Gylfa Arnbjörnssyni, sem var þar fundarstjóri, er hægt að líta á Suðurnesin sem ákveðið tilraunaverkefni í þessu. Það sem er að gerast þar núna mun gerast annars staðar á landinu ef ekkert verður að gert. Það eigum við að hafa í huga. Vandamálið þar er ekki bara að langtímaatvinnuleysi hafi látið á sér kræla heldur eru vonir fólks að dvína. Á svæðinu bíða fjöldamörg verkefni í pípunum og er átakanlega sorglegt að sjá hversu lítið það er í raun sem tefur. Markmiðið með þeim fundi sem ég nefndi áðan, Samtök atvinnurekenda á Suðurnesjum óskuðu eftir honum, var einmitt að varpa ljósi á það hvað væri að tefja málin og í mörgum tilfellum var það mjög lítið. Varðandi kísilver er það útgáfa reglugerðar sem ég átti orðastað við hæstv. iðnaðarráðherra um fyrr í vikunni sem hún gaf fyrirheit um að væri að ganga til baka. Í tilfelli gagnavers vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra um vandamál í sambandi við virðisaukaskatt á búnað til reksturs gagnavera, hvar er það mál statt? Það hefur verið stopp í fjármálaráðuneytinu í 18 mánuði og fyrir rúmum mánuði ræddum við það og ákveðin fyrirheit voru gefin um að það væri að leysast. Hvar er það mál statt? Hindranirnar eru sem sagt ekki óyfirstíganlegar. Við heyrðum umræðu áðan um álverið í Helguvík. Ég var á fjölmennum fundi í morgun og er tiltölulega bjartsýn eftir þann fund um að allir þeir aðilar sem að málinu koma ætli að leggja sig fram um að klára það og ég verð að hrósa hæstv. iðnaðarráðherra fyrir það framtak að fá alla aðila að borðinu í sama herbergi til að hægt sé að ræða út um þessa hluti og ég leyfi mér að vera bjartsýn. Þó verð ég að segja að það hryggði mig óendanlega mikið eftir að hafa setið þennan títtnefnda fund í Stapanum þar sem hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson sýndi fundinum þá virðingu að mæta, og ég þakka honum fyrir það, að það er líkt og hann hafi ekki verið að hlusta. Hann heyrði ekki ákall um samstöðu, hann heyrði ekki ákall Suðurnesjamanna um að fá ríkisstjórnina, stjórnvöld, pólitíkusa alls staðar að, sveitarstjórna og Alþingis, að fá alla saman að því borði að koma málum í gang.  Eins og Gylfi Arnbjörnsson sagði á þessum fundi, með leyfi forseta: „Það er öfundsvert að hafa hér fimm, sex og sjö tækifæri þar sem eigendur eru komnir áleiðis að því að taka ákvarðanir en stoppa meira og minna á því að við á heimavígstöðvunum, og þá á ég við landið allt, getum ekki tekið ákvarðanir um að ýta þessu áfram.“ Við höldum áfram í karpinu. Þess vegna verð ég að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann geti ekki komið með okkur í þessa vegferð, hvort hann geti ekki komið sínu fólki í skilning um að það er mikilvægara að fólk hafi atvinnu heldur en halda áfram í einhverjum pólitískum skotgröfum. Varðandi annað mál sem snýr beint að Suðurnesjunum og verksviði hæstv. fjármálaráðherra þá verð ég að spyrja hann út í það sem fram kom í fjárlagafrumvarpinu um boðaðan skatt á áfengi og tóbak í fríhafnarverslun. Hefur hæstv. fjármálaráðherra gert sér grein fyrir því að með því að leggja slík vörugjöld á er ekki verið að færa verslun á áfengi og tóbaki til ÁTVR í Kringlunni 

Frú forseti. Mér er ljúft og skylt að ræða atvinnumál á Suðurnesjum, enda má segja að fjármálaráðuneytinu sé ekkert mannlegt óviðkomandi. Sum þessara mála sem hv. þingmaður nefndi falla vissulega beint undir okkar verksvið. Það er að sjálfsögðu mikið áhyggjuefni hvað atvinnuástandið er slæmt á Suðurnesjum. Það er yfir 11%, sem er fjórum prósentustigum og rúmlega það yfir landsmeðaltali þannig að þetta er tvímælalaust veikasta svæði landsins í atvinnulegu tilliti og á sama tíma og atvinnuleysi hefur lækkað og við höfum nú í september séð lægstu tölu í atvinnuleysi frá því á öndverðu ári 2009 eða rétt liðlega 7% þá er þetta að sjálfsögðu allt of mikið. Suðurnesin hafa reyndar verið veikt svæði á köflum í gegnum tíðina og þar hafa tilteknir atburðir orðið til þess að atvinnuástandið er mjög erfitt, þ.e. veikar undirstöður í atvinnulífi og umtalsverð fólksfjölgun á sama tíma án þess að stoðir atvinnulífsins hafi styrkst með sama hætti. Almennt er það mikið áhyggjuefni að atvinnuleysi skuli ekki láta hraðar undan síga á sama tíma og vextir og verðbólga hafa lækkað umtalsvert, gengi krónunnar styrkst nokkuð og stöðugleiki skapast í hagkerfinu, þannig að öll skilyrði eru orðin til þess að fjárfestingar og umsvif fari vaxandi. En það lætur á sér standa og án efa er ein stærsta skýringin sú að allt of mikill skuldabaggi hvílir á atvinnulífinu og of hægt hefur gengið að vinna úr skuldum fyrirtækjanna þannig að efnahagsreikningur þeirra komist í ásættanlegt lag og þau treysti sér til að fara af stað í fjárfestingar og framkvæmdir á nýjan leik. Varðandi fríhafnarmálin sem hér eru nefnd þá verður stigið þar varlega til jarðar og að sjálfsögðu erum við ekki svo skyni skroppin í fjármálaráðuneytinu að við áttum okkur ekki á því að ef þar væri farið of hart fram hefði það áhrif á afkomu og rekstur. Fjármálaráðuneytið, sem jafnframt fer með hlutabréfið í Isavia, hefur engan áhuga á því að kippa stoðunum undan þeim rekstri, að sjálfsögðu ekki. Hitt er allt annað mál að það er ekki heilagt að það sé 100% afsláttur á vörugjöldum í Fríhöfn og þegar verð á áfengi og tóbaki hefur verið hækkað aftur innan lands hefði átt að myndast þar meiri munur en áður var. Fríhöfnin keppir annars vegar við sölu innan lands og hins vegar við verð í fríhöfnum annars staðar. Við í fjármálaráðuneytinu áttum okkur alveg á þessu, m.a. sá sem hér talar sem er gamall samgönguráðherra. Það er ánægjulegt að horfur eru mjög góðar í flugrekstri og ferðaþjónustu á næsta ári. Það stefnir í metframboð á sætum til Íslands. Íslensku flugfélögin hafa bæði kynnt verulega aukin umsvif og aukið sætaframboð á nýja áfangastaði. Þannig munu Flugleiðir eða Icelandair reka tvær vélar í viðbót á næsta ári og ráða um 200 manns þannig að með afleiddum áhrifum af þessari aukningu eru hagsmunir Suðurnesja sem miðstöð ferðaþjónustu í þeim skilningi að 95% allra erlendra ferðamanna koma til og fara frá landinu um Suðurnes af því auðvitað miklir, auk þess sem flugreksturinn syðra er stór atvinnuveitandi. Þar er þó a.m.k. eitthvað jákvætt og teikn til jákvæðra hluta. Varðandi gagnaverin hefur ráðuneytið þegar gefið út hvað við erum tilbúin til að reyna að gera með gagnaversfyrirtækjunum eða samtökum þeirra. Við erum í góðu samstarfi við þau um að útfæra þær leiðir og það verður reynt að finna leiðir til að endurgreiða virðisaukaskatt af þeim búnaði sem fluttur er til landsins þótt viðkomandi aðili skrái ekki starfsemi og er það umtalsvert frávik frá almennum skattareglum. Einnig erum við að endurskoða uppgjör á virðisaukaskatti vegna sölu á rafrænni þjónustu. Ég geri ráð fyrir því að frumvarp komi fljótlega inn til að klára þann þátt málsins. Þar eiga að vísu fleiri hagsmuna að gæta en bara gagnaver. Það er vandamál sem skatturinn hefur verið að takast á við, hvernig eigi að skilgreina rafræna þjónustu og hvernig eigi að meðhöndla hana í skattalegu tilliti. Það snýr að tölvuleikjafyrirtækjum, hugbúnaðarfyrirtækjum og gagnaverum og meiningin er að reyna að botna það mál og hin með frumvarpi nú á næstu dögum. Varðandi Helguvík verða menn bara að horfast í augu við það að stjórnvöld geta ekki þvingað fram niðurstöðu í samningum orkufyrirtækja við væntanlegan kaupanda um orkuverð. Ef veikleikar eru í sjálfum orkuöflunarforsendunum þá er það ekki eitthvað sem stjórnvöld hafa í sínum höndum. Það er bara ekki þannig. Það þýðir ekki að vera í þessu gamla karpi eða þessum umkenningaleik. Ég held að það sé langmikilvægast fyrir okkur að hætta því öllu saman og að stjórnvöld, ríkisvald, sveitarfélög og heimamenn fari að vinna saman og skoða hvað þau geta sameiginlega gert 

Virðulegi forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við ræðum atvinnumál á Suðurnesjum. Þrátt fyrir þá staðreynd að atvinnuleysi hefur frá hruni verið og er enn mest á Suðurnesjum eða 11,3% í september á meðan landsmeðaltal er 7,1%, eins og fram hefur komið, erum við enn tveimur árum síðar að ræða sömu vandamálin. Liggur vandinn í skorti á frumkvæði heimamanna? Nei, það er öðru nær. Á Suðurnesjum bíða fjölmörg verkefni eftir því að ríkisvaldið aflétti hömlum, vinni vinnuna sína og sýni vilja sinn í verki. Helguvíkurhöfn. Meiri hluti stjórnarþingmanna treystir sér ekki til að styðja hana. Orðið stóriðja kemur fyrir. Þeir segja: Gerið eitthvað annað. Norðurál. Ríkisstjórnin segir: Einsýni, öngstræti, gerið eitthvað annað. Kísiliðja. Ríkisstjórnin segir: Orkunýting, gerið eitthvað annað. Á Ásbrú eru einnig nokkur verkefni. Keilir. Ríkisstjórnin segir málið eitthvað tengt einkaaðilum. Gerið eitthvað annað. Gagnaver. Ríkisstjórnin vill skattleggja og bíða. Seinagangur, hægagangur, gerið eitthvað annað. Heilbrigðisþjónusta. Ríkisstjórnin segir: Þröngsýni og einkaeitthvað. Gerið eitthvað annað. ECA. Hernaðarbrölt segir ríkisstjórnin, gerið eitthvað annað. HS Orka, sagan endalausa. Ríkisvaldið segir að einhverjir segi orkuna búna á Suðurnesjum þrátt fyrir að nýjustu borholur sýni mun stærra svæði og meiri orku en áður var talið. Stjórnarflokkarnir rífast látlaust um eignarhald á fyrirtækinu og skapa þar með mikla óvissu um starfsemina. Í raun segir ríkisvaldið: Bíðið eftir umhverfisráðherra og skipulagsvaldi ráðherra og staðfestingum þess. Bíðið eftir iðnaðarráðherra og rammaáætlun. Gerið eitthvað annað á meðan. Nú stendur sem sagt upp á ríkisstjórnarflokkana hvað þetta annað er. Ef það er biðstaða og stöðnun er það hvorki ásættanlegt fyrir vinnufúsar hendur á Suðurnesjum né fyrir atvinnulíf landsmanna allra. Vilji er allt sem þarf og hann skortir hjá ríkisstjórnarflokkunum, alla vega öðrum þeirra. Tækifærin eru hins vegar fyrir hendi.

Virðulegi forseti. Sem betur fer bendir margt til þess að senn sjái til sólar í atvinnumálum á Suðurnesjunum. Vandinn var gífurlega alvarlegur og við sjáum að 11% atvinnuleysi þar samanborið við t.d. rúmlega 5% á Suðurlandsundirlendinu er gífurlega alvarlegt vandamál. Það á rætur sínar að rekja til þess að brotthvarf bandaríska setuliðsins 2006 skildi eftir sig samfélag í sárum og 75% af þessum 11% íbúa þar suður frá sem eru atvinnulausir eru með styttri formlega skólagöngu en framhaldsskólamenntun og það er kjarni þess mikla vanda sem þarna er við að eiga. Fólk með framhaldsskólamenntun og meiri menntun á auðveldara með að fá vinnu og svo að sjálfsögðu rennur það að einhverju leyti saman við vinnumarkaðinn á suðvesturhorninu. Mestu skiptir að sjálfsögðu að höggva á Helguvíkurhnútinn og þar eru jákvæð teikn á lofti. Það er ágætur gangur í málinu. Það er búið að stilla saman strengi, það er búið að stilla saman alla aðila sem að málinu koma, HS Orku, Orkuveitu Reykjavíkur og Norðurál og það er bjartsýni ríkjandi núna í því að það verkefni geti gengið fram og að Norðurál geti haldið áfram framkvæmdum sínum við álverið í Helguvík. Þeir segjast vera búnir að fjármagna fyrstu tvo áfangana en þeir munu ekki byrja fyrr en þeir hafa trygga orku fyrir a.m.k. tvo áfanga. Þá er mjög jákvæður pólitískur gangur í því að færa Landhelgisgæsluna suður eftir og renna henni saman við Varnarmálastofnun og að því vinna nú hæstv. utanríkisráðherra og dómsmálaráðherra og samkvæmt fréttum gengur það vel. Það er góður gangur í því máli og við getum vonandi fljótlega fengið þær fréttir að það mál sé á einhverjum lokaspretti. Margt annað má nefna en það skiptir miklu máli að fimm til sjö verkefni gætu færst yfir á framkvæmdastig á næstu vikum, mánuðum, missirum og mestu skipta að sjálfsögðu álversframkvæmdirnar í Helguvík sem hafa 

Forseti. Ég velti fyrir mér hvort ríkið eigi að koma að atvinnusköpun, og ef svo er, með hvaða hætti. Það er hægt að búa til störf. Það er t.d. gert í Kína þar sem milljónir manna vinna við að opna dyr en það er enginn sérstakur virðisauki fólginn í því. En það er líka hægt að skapa umhverfi þar sem fyrirtæki og atvinnulíf þrífst. Ég er ekki hrifin af sérlausnum og stórum verkefnum og að því leytinu hefur mér stundum fundist umræðan um atvinnumál á Íslandi á villigötum. Rannsóknir hafa sýnt að minni fyrirtæki eru oft með meiri framlegð og arðurinn verður eftir í samfélaginu og skapar meiri hagsæld. Þess vegna held ég að við ættum að hugsa smátt en ekki endilega alltaf stórt. Ég hef ekkert á móti álverum þótt mér finnist reyndar margt meira spennandi, en áformin um álver í Helguvík get ég hins vegar ekki séð að byggist á raunhæfum forsendum. Málshefjandi, Ragnheiður Elín Árnadóttir, lýsti biðinni eftir störfum sem búið er að lofa mjög vel. Þegar farið er að lofa stórum verkefnum virðist það nefnilega draga úr frumkvæði einstaklinganna til að taka málin í eigin hendur. Atvinnuástandið er einna alvarlegast á Suðurnesjum á öllu landinu og það verður ekki leyst með einhverjum töfralausnum eða ofurverkefnum. Ríkið á hins vegar ekki að leggja steina í götu þeirra sveitarfélaga þar sem staðan er verst og það finnst mér nýja fjárlagafrumvarpið gera með freklegum niðurskurði á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja þar sem mikill fjöldi manna missir vinnuna, sérstaklega konur. Við þurfum að virkja auðlindirnar okkar, og helsta auðlindin er fólkið í landinu. Suðurnesin eru rík af fólki, í því felast mikil verðmæti og því megum við ekki gleyma. Ég vil nota tækifærið og taka undir hugmyndir Magnúsar Orra Schrams þingmanns um 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér enn og aftur atvinnumál. Milli þess sem við ræðum atvinnumál ræðum við skuldavanda heimila og fyrirtækja. Það virðist sem menn hafi algjörlega litið fram hjá þeim möguleika að besta almenna ráðið til að gera fólki og fyrirtækjum kleift að standa við skuldbindingar sínar er að auka ráðstöfunartekjurnar. Það verður ekki gert með leið ríkisstjórnarinnar sem hefur farið þá leið að hækka skatta, skerða vaxta- og húsnæðisbætur og koma í veg yfir atvinnuuppbyggingu, með öðrum orðum skerða ráðstöfunartekjur fólks. Sú leið leiðir eingöngu til magnaðs skuldavanda. Störfin verða til í litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Til að atvinnulífið fjárfesti í umsvifum og störfum þarf hagstætt atvinnuumhverfi og pólitískan stöðugleika, og óvissan þarf að vera í lágmarki. Það er fróðlegt að sjá hvað ríkisstjórnin er að gera til að stuðla að þessu. Við eigum jafnframt að nýta orkuauðlindir okkar. Stjórnvöld standa hér í vegi og ráðherrar eru jafnvel dæmdir fyrir að leggja steina í götu atvinnuuppbyggingar. Eitt annað dæmi um ótta ríkisstjórnarinnar við atvinnuuppbyggingu er þetta Magma-mál. Magma hefur verið lagt í einelti og nú er svo komið að erlendar fjármálastofnanir og fjárfestar eru farnir að spyrja hvað sé eiginlega í gangi á Íslandi. Okkur væri hollt að líta til Fjarðabyggðar þar sem atvinnuleysi er nú 3% og milli 1/4 og 1/3 af öllum útflutningstekjum Íslendinga verður til. Okkur væri hollt að 

Frú forseti. Hátt hlutfall atvinnuleysis á Suðurnesjum er mikið áhyggjuefni og að sjálfsögðu er brýnt að leysa það. Á því leikur enginn vafi enda aðstæður á Suðurnesjum þannig að þetta verður að vera forgangsverkefni ríkisstjórnarinnar. Um þetta mál er enginn ágreiningur, sem betur fer. En við verðum líka að vera hreinskilin gagnvart vandanum og horfast í augu við það að verkefnin sem við leggjum á borð séu raunhæf og framkvæmanleg. Það lítur nefnilega þannig út, því miður, að ítrekað hafi verið lagðar á borð stórkarlalegar hugmyndir um einhæfa atvinnuuppbyggingu sem hafa við nánari athugun reynst illa ígrundaðar og óraunhæfar. Þetta vekur upp deilur. Það er erfitt að vinda ofan af þessum deilum og aðrar hugmyndir hafa ekki komist að borðinu. En þá er spurt: Hvað er til ráða? Það verður fyrst og síðast að horfa til aukins samstarfs sveitarfélaga og ríkis eins og margoft hefur komið fram hér í dag og ég tel að það þurfi að efla alla nýtingu á auðlindum á svæðinu - en á forsendum sjálfbærni. Mig langar að minnast á að í stöðuskýrslu um Suðurnes í Sóknaráætlun 20/20 kemur fram að 15,6% af kvóta landsmanna eru annaðhvort í eigu Suðurnesjamanna eða fyrirtækja á svæðinu. Suðurnesjamenn hafa náð að auka þorskígildiskvóta á svæðinu þrátt fyrir samdrátt á landinu í heild. Ég tel því nauðsynlegt að skoða hvort ekki sé hægt að efla þessa nýtingu sjávarafurða enn frekar á svæðinu. Við vitum að smá og meðalstór fyrirtæki skila mestum arði og flestum störfum í reynd og því hvet ég til þess að sveitarfélögin á Suðurnesjum og ríkið líti til fleiri átta en álvera vegna þeirra fórna sem þau kosta umhverfið. Mig langar líka að nefna að til framtíðar mætti vel líta til sjávarútvegsstefnu Vinstri grænna en þar er fjallað um réttláta skiptingu sjávarauðlindarinnar og þar er sérstök 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Eins og hefur komið fram í máli þeirra þingmanna sem hafa talað á undan mér erum við á Suðurnesjunum að fást annars vegar við sveitarfélög þar sem eru gífurlega stór vandamál en við erum hins vegar líka með sveitarfélög á Suðurnesjunum þar sem staðan er bara nokkuð þokkaleg. Eins og hv. þm. Jórunn Einarsdóttir nefndi áðan er Grindavíkurbær t.d. mjög vel staddur fjárhagslega, hvort sem litið er til sveitarfélagsins eða þeirra fyrirtækja sem þar eru starfandi. Staðan er hins vegar allt önnur í Reykjanesbæ og þar býr meginþorri íbúa Suðurnesja. Þar hafa stoðir atvinnulífsins hrunið á undanförnum árum. Varnarliðið fór, byggingariðnaðurinn sem var farinn að byggjast töluvert upp er líka farinn og þjónusta við flugvöllinn tók svolítið högg á sig í tengslum við hrunið þar sem fækkaði mjög utanlandsferðum okkar Íslendinga. Annað högg sem hefur komið líka í beinu framhaldi af hruninu er þegar ein af grunnstoðum samfélagsins, Sparisjóður Keflavíkur, fór í þrot. Það sem ég tel skipta mestu máli um það hvernig við getum komið atvinnulífinu til aðstoðar á Suðurnesjum er að horfa til sérstöðu svæðisins. Það er það sem var lagt upp með í 20/20-áætlun ríkisstjórnarinnar og það var líka lagt til grundvallar með vaxtarsamningnum. Sérstaðan þar er sú að þeir hafa orku, þeir hafa höfn og þeir hafa flugvöll. Þeir hafa líka þekkingu á þessum atriðum. Við verðum að styðja við þetta. Ég er ekki að tala um að ríkið eigi að búa til störf en ríkið á hins vegar að búa til umhverfið þannig að störfin verði til og ýta undir frumkvæði einstaklinganna á svæðinu. Við eigum ekki að vera að reyna að stöðva það frumkvæði sem er þegar til staðar eða koma í veg fyrir það, heldur eigum við að styðja við það.

Virðulegi forseti. Hér er rætt um atvinnumál á Suðurnesjum. Ýmis atvinnutækifæri hafa verið rædd og staða þeirra tilgreind en ég vil nýta tíma minn til að vekja athygli á þeim aukaverkunum sem langvarandi atvinnuleysi hefur á börn og ungmenni. Ef litið er á tölur er ljóst að mörg börn á Suðurnesjum búa við það ástand að annað foreldri eða bæði eru atvinnulaus. Börn á heimilum þar sem einstætt foreldri eða báðir foreldrar hafa misst vinnuna eru í mikilli hætti. Um leið og unnið er að fleiri atvinnutækifærum á Suðurnesjum þarf að huga að aukinni aðstoð við þessar fjölskyldur og styrkja samstarf milli þjónustustofnana, svo sem félagsþjónustu og Vinnumálastofnunar, og alls ekki má láta atvinnulaus ungmenni afskiptalaus heldur þarf að virkja þau til athafna eins og gert hefur verið í samstarfi menntamálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis og slíkt þarf að bæta enn frekar. Neikvæð áhrif kreppunnar koma skýrast í ljós í afleiðingum atvinnuleysis á einstaklinga og fjölskyldur. Langtímaatvinnuleysi getur leitt til fátæktar og dæmin sýna að fátækt barn er líklegt til að verða fátækur fullorðinn. Varanlegar afleiðingar fátæktar eru því skaðlegar bæði börnum og fullorðnum og mikið í húfi að koma í veg fyrir að heimilin verði fátæktinni að bráð. Tengsl eru milli heilsufars og efnahags og getur fátækt leitt til varanlegs heilsubrests og þunglyndis. Atvinnuleysi leiðir oft til félagslegrar einangrunar og skaðar sjálfstraustið, ekki síst hér á landi þar sem hátt atvinnustig hefur verið einkenni þjóðarinnar og samræður við ókunnuga hefjast oft á orðunum: Við hvað starfar þú? Þátttaka í atvinnulífinu er eins konar aðgangskort að samfélaginu og hluti af sjálfsmynd fólks. Á Suðurnesjum er atvinnuleysi hlutfallslega mest, þar eru flest gjaldþrot og hlutfallslega flest börn í hættu vegna þess sem í því felst að alast upp við slíkar aðstæður. Það er skylda okkar jafnaðarmanna að líta til Suðurnesja og leggjast á árarnar til að greiða götu fjölbreyttra og skynsamlegra atvinnutækifæra, auka ráðstöfunartekjur og jöfnuð um leið, og horfa á lausnir út frá sjónarhóli barna, ekki síst þær sem styrkja mæður þeirra. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svörin við spurningunum sem ég bar fram. Ég varð fyrir vonbrigðum með að við gætum ekki sameinast um að mynda breiðsíðu, þingsátt um að styðja við bakið á verkefnunum sem rætt hefur verið um. Ég frábið mér sem Suðurnesjamanni, sem Keflvíkingi að hlusta á málflutning eins og þann sem kom fram hjá hv. þm. Jórunni Einarsdóttur sem sagði að öll þau fjölmörgu verkefni, sem hún hefur greinilega ekki kynnt sér, væru illa ígrundaðar stórkarlalegar áætlanir. Hefur hv. þingmaður kynnt sér heilsutengda ferðaþjónustu sem verið er að reyna að setja á laggirnar þrátt fyrir að flokksmenn hv. þingmanns séu stöðugt að reyna að berjast gegn því? Hefur þingmaðurinn kynnt sér menntauppbyggingu, t.d. hjá háskólasetrinu Keili? Hefur þingmaðurinn kynnt sér þessar hugmyndir eða eru þetta bara stórkarlalegar ömurlegar yfirlýsingar þingmanns sem hefur ekki neinar lausnir fram að færa? Ekki neinar. Ég reiðist þegar bornar eru á borð slíkar fullyrðingar og það að segja að verkefnin sem verið er að vinna að, ekki bara af Suðurnesjamönnum heldur af fólki í atvinnulífinu út um allt, dragi úr frumkvæði. Það er frumkvæðið sem heldur lífi í fólki þarna suður frá. Þau koma með frumkvæði þrátt fyrir að vera rekin til baka með ný og ný verkefni. Ég vona svo sannarlega að ég geti bráðlega tekið undir orð hv. þm Björgvins G. Sigurðssonar sem sagði að brátt sæist til sólar því þetta verður að leysast. 
             Ég verð að segja, hæstv. fjármálaráðherra, þetta eru engin 

Frú forseti. Ég held að sé langgagnlegast að ræða þetta af yfirvegun og horfast í augu við hlutina eins og þeir eru. Ég tel að ræða hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar áðan hafi verið slæmt dæmi um málflutning sem skilar okkur engu, ekki nokkrum sköpuðum hlut. Hv. þingmaður taldi upp alls konar áform og komst alltaf að þeirri niðurstöðu að það væri ríkisstjórninni að kenna að þetta væri ekki allt orðið að veruleika.

Þingmaðurinn …

Við vitum betur. Þetta stenst ekki skoðun. Það hafa reynst veikleikar undir sumum áformum sem menn verða að horfast í augu við. Ef ekki er hægt að tryggja orkuöflunarþáttinn, ef menn ná ekki saman um orkuverð og aðra slíka hluti, ef fjármögnun er ekki til staðar hjá öðrum hvorum aðilanum, þá er það veruleiki sem við verðum að horfast í augu við. Það hefur ekkert upp á sig að vera í umkenningaleik um það, ekki nokkurn skapaðan hlut. Það skilar okkur ekki hænufeti. Auðvitað er það þannig að þó að Suðurnesin séu að hluta til afmarkaður vinnumarkaður þá eru þau líka hluti af vinnumarkaði suðvesturhornsins. Uppbygging, hvort sem hún er í ferðaþjónustu, framkvæmdir í Straumsvík eða ný störf sem skapast í flugrekstri og ferðaþjónustu, er að sjálfsögðu jákvæðar fréttir þó að við vitum það ekki fyrir fram að hve miklu leyti Suðurnesjamenn eða íbúar þar fái þessi störf. Ég tel að við eigum líka að skoða hvernig við getum látið áform rætast um að nýta þá aðstöðu og mannvirki sem losnuðu þegar herinn fór. Menn notuðu tímann sorglega illa frá því upp úr aldamótum og fram til 2006. Það vissu það allir sem vildu vita að herinn var að fara en það mátti ekki tala um það. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um nauðungarsölu, nr. 90/1991. Í frumvarpi þessu er lagt til að tímabil það sem einstaklingar hafa til að óska eftir fresti á því að nauðungarsala á íbúðarhúsnæði þeirra fari fram verði framlengt til 31. mars 2011. Ég mun í örfáum orðum gera grein fyrir sögu málsins og lagatæknilegum atriðum. Í byrjun árs 2009 var lögum um nauðungarsölu breytt og ákveðið að sýslumaður skyldi að ósk gerðarþola fresta öllum nauðungarsölum fasteigna fram yfir 31. október 2009. Tilgangurinn með frestinum var að auka svigrúm einstaklinga í greiðsluerfiðleikum til að leita úrræða til að endurskipuleggja fjármál sín og hugsanlega komast þannig hjá því að eignir þeirra verði seldar nauðungarsölu. Með lögum nr. 108/2009 var fallið frá því að fresta öllum stigum á nauðungarsölu en þess í stað kveðið á um að sýslumanni bæri að verða við ósk gerðarþola um að fresta töku ákvörðunar um framhald uppboðs eða lokasölunni sjálfri fram yfir 28. febrúar 2010. Þannig var gert ráð fyrir að nauðungarsölubeiðnir yrðu teknar fyrir og fyrri sala færi fram en frestað yrði að taka ákvörðun um lokasölu íbúðarhúsnæðis. Þannig færi lokasala ekki fram fyrr en eftir 28. febrúar 2010 ef gerðarþoli óskaði eftir fresti. Nauðungarsölur fóru aftur af stað með þeim takmörkunum að gerðarþoli gat enn óskað eftir fresti á lokasölu og eins og áður við það miðað að tíminn yrði nýttur til endurskipulagningar á fjármálum en ný úrræði til lausnar á skuldavanda heimilanna höfðu verið lögð til á vegum stjórnvalda og fjármálafyrirtækja. Í þriðja sinn var fresturinn framlengdur með lögum nr. 11/2010 á þann hátt að gerðarþoli gat óskað eftir fresti í þrjá mánuði á því að tekin yrði ákvörðun um síðari sölu eða að síðari sala færi fram hefði sá dagur verið ákveðinn. Þótti framlenging frestsins vera nauðsynleg svo að skuldurum gæfist ráðrúm til að nýta sér hin nýju úrræði til lausnar á skuldavanda heimilanna. Mun þessi frestur renna sitt skeið hinn 31. þessa mánaðar. Hinn 1. ágúst tóku gildi ný lög um greiðsluaðlögun einstaklinga og umboðsmaður skuldara tók þá jafnframt til starfa. Mikið álag hefur verið á umboðsmanni skuldara og eftirspurn eftir þjónustu hans. Ljóst er að nokkra mánuði getur tekið fyrir umboðsmann skuldara að vinna úr þeim umsóknum sem honum berast. Í frumvarpi þessu er lagt til að framlengt verði tímabilið sem einstaklingar geta óskað eftir þriggja mánaða fresti á nauðungarsölu um fimm mánuði eða fram til 21. mars 2011. Má gera ráð fyrir að framlenging þessa úrræðis muni að einhverju leyti létta álagi á umboðsmanni skuldara auk þess sem fresturinn nýtist einnig þeim sem þurfa skjól fyrir nauðungarsölu á meðan þeir leita samninga við kröfuhafa sína t.d. á grundvelli þeirra úrræða sem fjármálafyrirtækin bjóða upp á. Rétt er að taka fram að eins og áður er fresturinn ekki sjálfkrafa heldur verður gerðarþoli að óska eftir honum við sýslumann. Frestinn má veita til allt að þriggja mánaða og hann er veittur einu sinni á því stigi nauðungarsölu þegar ákveða á hvenær lokasala fari fram eða á lokasölunni sjálfri hafi sá dagur verið ákveðinn. Sömu skilyrði eru fyrir því að unnt sé að fresta nauðungarsölu og áður hafa verið, þ.e. að um sé að ræða fasteign þar sem gerðarþoli heldur heimili og hefur skráð lögheimili og um sé að ræða húsnæði sem ætlað er til búsetu samkvæmt ákvörðun skipulags- og byggingaryfirvalda. Ég legg áherslu á að tilgangurinn með þessum fresti er að veita skuldara skjól fyrir nauðungarsöluaðgerðum á meðan hann leitar lausna á skuldavanda sínum, hvort sem hann gerir það með aðstoð umboðsmanns skuldara eða leitar sjálfur beint til kröfuhafa sinna. Vil ég hvetja skuldara til að nýta þennan frest og hafa samband við umboðsmann skuldara og fá þar skoðun á fjármálum sínum eða leita beint til kröfuhafa sinna og fá upplýsingar um þau úrræði sem þar eru í boði og mat á því hvort þau henti til lausnar á vanda viðkomandi. Hæstv. forseti. Ég hef reifað efni frumvarpsins og legg til að því verði vísað til hv. allsherjarnefndar og 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir. Ég tel sannarlega brýnt að fá málið hingað inn enda standa yfir mörg nauðungaruppboð og mikilvægt að fólk geti leitað í úrræði. Það hefur líka vakið athygli okkar hversu takmarkaðar og lítið samræmdar upplýsingar eru um nauðungaruppboð sem standa fyrir dyrum, um gerðarbeiðendur, tilurð og meðferð uppboða. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hyggist grípa til ráðstafana eða hafi gripið til ráðstafana til að bæta upplýsingarnar sem sýslumannsembættin afla. Geta þau geta miðlað til okkar upplýsingum um uppboð sem fram undan eru, um fólk sem lendir í þeim og þá sem ganga eftir þeim?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir andsvarið og góðar undirtektir. Ég er sammála því sem fram kom í máli hans að það er mikilvægt að bæta upplýsingastreymi til þeirra sem eiga í hlut. Það höfum við reynt að gera í átakinu sem efnt hefur verið til af hálfu ríkisstjórnarinnar, að taka á skuldamálum. Ég hef haft samband við alla sýslumenn landsins og óskað eftir upplýsingum frá þeim. Það var gert af hálfu ráðuneytisins og við höfum efnt til sameiginlegra funda með fulltrúum sýslumanna annars vegar og umboðsmanns skuldara hins vegar. Að því hafa fulltrúar félagsmálaráðuneytisins einnig komið. Við vinnum að betri upplýsingagjöf og betri þjónustu við þá sem lenda í þessum vanda. Reynum að opna faðminn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir upplýsingarnar og það að hann sé að ganga eftir þeim. Upplýsingar eru lykilatriði til að ná árangri í þessum málum. Ég er ekki í neinum vafa um að ráðherrann er þar með opinn faðminn. Það blasir við að allt of margt fólk þarf að ganga þá píslargöngu sem nauðungarsala á íbúðarhúsnæði manns eða fjölskyldu er. Við hljótum að þurfa að huga að því hvort við getum á einhvern hátt létt fólki þennan erfiða leiðangur eins og við höfum tekið afstöðu gagnvart fyrirtækjunum um að endurskipuleggja skuldir þeirra en láta menn ekki ganga píslargöngu leiðina á enda. Það er eðlilegt að spurt sé um frumvörp eins og hið svonefnda lyklafrumvarp Lilju Mósesdóttur, sem gerir ráð fyrir að þeir sem eftir hrunið eru með eignir sem þeir ráða ekki við, geti einfaldlega skilað veðlánahöfum eignum sínum. Hugmyndir eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur talað fyrir eru svipaðs eðlis. Það mætti kalla lyklakippumálið. Þeir sem eru komnir í þá stöðu að skuldir þeirra eftir hrun eru langt umfram eignir, geti skilað þeim og verið þá lausir undan öllum veðkröfum. Sér hæstv. ráðherra einhverjar slíkar leiðir til að við fáum skilið við þennan svarta kafla í sögu okkar sem allra fyrst þannig að sem fæstir þurfi að fara þessa erfiðu vegferð sem uppboð á heimilum fólks er? Afleiðingarnar geta verið alvarlegar fyrir fjölskylduna, samheldni hennar, andlegt heilsufar og líkamlegt og jafnvel starfsgetu fólks til framtíðar. Ég er sannfærður um að við, lítil þjóð, höfum ekki efni á að láta þúsundir manna ganga þann veg til enda.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir efnisatriðin sem komu fram í máli hv. þingmanns. Það er mikilvægt að hraða skoðun á þeim frumvörpum sem hann vék að, lyklafrumvarpinu svo kallaða eða lyklakippufrumvarpinu, sem fékk ágæta umræðu sl. vor en var ekki lokið. Við erum enn með þetta til skoðunar. Þess er að vænta núna á næstu dögum að inn í þingið komi frumvarp um fyrningu krafna eftir gjaldþrot þar sem tímaþak yrði sett á slíkar kröfur. Þetta tel ég mikilvægt fyrir fólk svo það geti staðið á fætur eftir gjaldþrot. Það er sitthvað í skoðun og í burðarliðnum. Eitt langar mig til að segja í tilefni þessarar umræðu. Viðfangsefnin sem við glímum við eru mjög erfið. Ég nefni sérstaklega álagið sem er á embætti umboðsmanns skuldara. Það er mikið álag á embættinu sem ég tel standa sig afar vel í þessu máli. Ríkisstjórnin hefur gert ráðstafanir til að efla embættið og til að ryðja úr vegi þröskuldum sem hafa staðið í vegi fyrir því að úrræðin sem gripið hafa verið til virki. Þetta er hluti af átakinu sem ég vona að komi til með að skila skuldurum betri stöðu.

Frú forseti. Ég er hingað komin sem fulltrúi í allsherjarnefnd til að fagna þessu frumvarpi sérstaklega og þakka hæstv. ráðherra fyrir skjót viðbrögð sem tryggja nú framlengingu á fresti til nauðungarsölu, allt til loka mars á næsta ári. Þetta er gríðarlega mikilvægt vegna þess að við hljótum að horfast í augu við það að þeir frestir sem hingað til hafa verið veittir hafa því miður ekki nýst sem skyldi. Það hefur verið fullyrt, og var mikil umræða um það hér þegar haustið nálgaðist, að stjórnvöld og þar með ríkisstjórnin hefðu undirgengist einhvers konar bann frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum við að veita frekari fresti af þessu tagi. Það frumvarp sem hér liggur fyrir, sem er stjórnarfrumvarp, er auðvitað staðfesting á að svo var ekki. Það er eðlilegt og rétt og skylt að það komi fram. Ég vil einnig taka undir hvatningu hæstv. ráðherra um að menn nýti sér þessi úrræði og ég vil sérstaklega nefna Suðurnesin í því sambandi. Við ræddum hér áðan um atvinnuástand á Suðurnesjum og í þeirri umræðu kom fram að nauðungarsölur eru þar gríðarlega margar. Það er mikilvægt að af því verði sem allra fyrst að umboðsmaður skuldara opni útibú þar suður frá. Þetta frumvarp getur einmitt verið liður í því að styrkja Suðurnesin og koma til móts við þann vanda sem þar er við að glíma. Fulltrúar allra stjórnmálaflokkar hafa hvatt til þess að þetta mál verði lagt fram og þessir frestir lengdir þannig að ég vænti þess að það muni fara hratt og örugglega í gegnum hv. allsherjarnefnd og Alþingi þar í framhaldinu. Að lokum, frú forseti, legg ég til að með tilliti til lýðheilsusjónarmiða verði Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins flutt frá fjármálaráðuneyti til heilbrigðisráðuneytis.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, um kynferðisbrot. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þingmenn Þuríður Backman, Lilja Mósesdóttir, Eygló Harðardóttir, Ólína Þorvarðardóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Með frumvarpinu er lögð til sú breyting að 1. mgr. 194. gr. orðist svo, með leyfi frú forseta: „Hver sem gerist sekur um nauðgun skal sæta fangelsi ekki skemur en 2 ár og allt að 16 árum.“ Og síðan: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Frumvarp þetta var áður flutt á 135., 136. og 138. löggjafarþingi af Atla Gíslasyni og fleiri þingmönnum en varð ekki útrætt og er því endurflutt. Í XXII. kafla almennra hegningarlaga er fjallað um kynferðisbrot og er 1. mgr. 194. gr. svohljóðandi, með leyfi frú forseta: „Hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann með því að beita ofbeldi, hótunum eða annars konar ólögmætri nauðung gerist sekur um nauðgun og skal sæta fangelsi ekki skemur en 1 ár og allt að 16 árum. Til ofbeldis telst svipting sjálfræðis með innilokun, lyfjum eða öðrum sambærilegum hætti.“ Eins og sjá má er lögð megináhersla á verknaðaraðferð, líkamlegt ofbeldi, líkamlega áverka og hótanir. Sú áhersla hefur endurspeglast í rannsóknum nauðgunarmála þar sem andlegum áverkum hefur verið lítill gaumur gefinn. Það sem aukin þekking á afleiðingum nauðgana hefur hins vegar fært okkur er vitneskjan um að andlegir áverkar eru alvarlegustu afleiðingar nauðgana. Því tel ég nauðsynlegt að lögin endurspegli þekkingu á málum er snerta kynbundið ofbeldi. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að áherslan á verknaðaraðferðina verði algjörlega felld úr textanum enda ljóst að orðalag greinarinnar samrýmist ekki þeirri grundvallarhugsun sem býr að baki mannréttindaákvæðum um friðhelgi einkalífs eins og rækilega er fjallað um í greinargerð með frumvarpinu. Friðhelgi einkalífs er safnheiti ýmissa mannréttinda sem varin eru af stjórnarskrá Íslands og mannréttindasáttmála Evrópu. Friðhelgin nær yfir heimili, fjölskyldu, persónulega hagi, en umfram allt það að hver maður hefur rétt til lífs og rétt til að ráða yfir eigin líkama og sálarlífi sem eru mikilvægustu einkalífsréttindin. Ef þarfir manna eru hafðar að leiðarljósi þegar fjallað er um réttinn til lífs felst hann ekki aðeins í réttinum til að vera ekki tekinn af lífi. Rétturinn til lífs þarf einnig að samræmast sjálfsvirðingu manna, rétti til frelsis, mannhelgi og að þurfa ekki að þola ólögmætar þvinganir. Í friðhelgi einkalífs felst bæði friðhelgi gagnvart hinu opinbera og friðhelgi milli einstaklinga innbyrðis. Þrátt fyrir að mannréttindin sem talin eru í mannréttindasáttmála Evrópu séu að meginstefnu réttindi sem vernda einstaklinginn fyrir óþarfaafskiptum og -þvingunum af hálfu ríkisins er þess krafist af ríkinu að það tryggi að mannréttindi verði virk í reynd. Í dæmaskyni má nefna að í máli gegn Hollandi fyrir Mannréttindadómstóli Evrópu var deiluefnið að ekki var hægt að ákæra mann fyrir kynferðislega misnotkun á andlega fatlaðri stúlku þar sem hollensk refsilög höfðu ekkert ákvæði sem þessi háttsemi gæti fallið undir. Niðurstaða dómsins varð sú að athafna ríkisins væri þörf til þess að gera vernd réttinda, samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmálans, virka. Í öðru lagi má nefna dóm Mannréttindadómstóls Evrópu þar sem búlgarska ríkið var ekki talið hafa staðið með fullnægjandi hætti að lögreglurannsókn og meðferð nauðgunarmáls og þar með ekki uppfyllt skyldur sínar samkvæmt sáttmálanum um að gera mannréttindi virk í raun. Víkjum því næst að kynfrelsi og hvað felst í því hugtaki. Kynfrelsi tengist réttinum til frelsis, mannhelgi og réttinum til að ráða yfir eigin líkama. Kynferðisofbeldi birtist í mismunandi formi, svo sem nauðgun, sifjaspelli, kynferðisofbeldi gagnvart börnum, klámi og kynferðislegri áreitni á vinnustöðum eða annars staðar. Þessi brot eiga það sameiginlegt að kynferðislegum athöfnum er beitt gegn vilja þess sem fyrir ofbeldinu verður og þær valda skaða. Í bók sinni Unwanted Sex: The Culture of Intimidation and the Failure of Law leggur Stephen Schulhofer, lagaprófessor við Harvard-háskóla í Bandaríkjunum, áherslu á að refsiákvæði um nauðganir ættu að snúast um hugmyndina um kynfrelsi einstaklingsins. Schulhofer skilgreinir kynfrelsi sem kynferðislegan sjálfsákvörðunarrétt, þ.e. „réttinn til að velja og hafna kynferðislegu samneyti, hvar sem er, með hverjum sem er og hvenær sem er“ eins og Þorbjörg S. Gunnlaugsdóttir lögfræðingur þýðir það í kandídatsritgerð sinni, Nauðgun frá sjónarhóli kvennaréttar. Schulhofer telur að kynferðislegt sjálfræði eða kynfrelsi eigi að vera grundvallarhugtak í lagasetningu um kynferðisofbeldi og að brotið sé gegn kynfrelsi þegar gerandinn sýnir kynferðislega hegðun án þess að tryggja að hann hafi til þess fullgilt samþykki hjá þeim sem hegðunin beinist að. Konur hafa á grundvelli reynslu sinnar skilgreint nauðgun sem kynferðisofbeldi karla þar sem sjálfsákvörðunarréttur kvenna er virtur að vettugi og réttur þeirra til sjálfsstjórnar brotinn á bak aftur. Eins og staðan er núna er áherslan fyrst og fremst lögð á verknaðaraðferð í stað þess að leggja áherslu á verndarhagsmuni og samþykki. Á þessum skilgreiningum byggist nauðgunarhugtak frumvarpsins. Skoðum þá samanburð ýmissa lagaákvæða er vernda friðhelgi einkalífsins. Í núgildandi ákvæði 194. gr. sem varð til með lagabreytingu 4. apríl 2007, og reyndar ákvæði sem gilti áður, skipti verknaðaraðferðin mun meira máli en verndarhagsmunir og samþykki, þ.e. hvernig ódæðið var framið. Við rannsóknir nauðgunarmála hefur mikil áhersla jafnframt verið lögð á líkamlegt ofbeldi og líkamlega áverka en rannsókn á andlegum áverkum gefinn lítill gaumur eins og síðar verður vikið að. Orðalag 194. gr. almennra hegningarlaga samrýmist heldur ekki þeirri grundvallarhugsun sem býr að baki mannréttindaákvæðum um friðhelgi einkalífs. Í nauðgunarmáli þarf ásetningur geranda að ná til allra efnisþátta nauðgunarákvæðisins og þess virðist krafist að gerandinn hafi gert sér grein fyrir því að verknaðurinn hafi verið framinn gegn vilja brotaþola. Í málum þar sem engir líkamlegir áverkar sjást snýst því sönnunin oft um það hvort gerandinn hafi gert sér grein fyrir því hvort þolandi var samþykkur samræðinu eða ekki. Hér á eftir verður til samanburðar gerð grein fyrir ýmsum ákvæðum almennra hegningarlaga sem vernda friðhelgi einkalífs. Sem dæmi má nefna 228. gr. almennra hegningarlaga sem fjallar um bréfleynd þar sem refsivert er að hnýsast í bréf, skjöl og önnur slík gögn án þess að ofbeldi eða hótanir komi þar nokkuð við sögu. Það er því alveg ljóst í mínum huga að nauðgunarákvæði 194. gr. almennra hegningarlaga veitir líkömum og sálarlífi kvenna mun minni réttarvernd en 228. gr., um bréfleynd. Annað dæmi er hegningarákvæði sem verndar fólk fyrir húsbroti. Þar segir, með leyfi frú forseta: „Ef maður ryðst heimildarlaust inn í hús eða niður í skip annars manns […] varðar það sektum eða fangelsi.“ - Þarna er talað um „heimildarlaust“ og þar er lögð áhersla á samþykki eða samþykkisleysi. Um þetta hegningarlagaákvæði gildir hið sama og um bréfleyndarákvæðið. Verndarhagsmunirnir eru minni en alls ekki jafnströng skilyrði sett um verknaðaraðferð og þessi grein nauðgunarlaganna kveður á um. Hér er beinlínis höfðað til þess að samþykki þurfi og það er í fullu samræmi við grunnhugsun mannréttindaákvæða um friðhelgi einkalífs. Við enn frekari samanburð má sjá að í 211. gr. almennra hegningarlaga segir að hver sem sviptir annan mann lífi skuli sæta fangelsi ekki skemur en fimm ár, eða ævilangt. Hér skiptir engu máli hvernig manndráp er framið. Líknarmorð eru einnig refsiverð. Í líkamsárásarmálum skipta afleiðingarnar einnig mestu máli varðandi sönnun en ekki verknaðaraðferðin. Í nauðgunarmálum, sem sagt brotum gegn 194. gr. almennra hegningarlaga, er höfuðáherslan lögð á verknaðaraðferðina eins og áður hefur komið fram, sem sagt að ofbeldi hafi verið beitt, einhvers konar hótunum og annars konar ólögmætri nauðung. Ef ekki tekst að sanna að verknaðurinn hafi verið framinn, samkvæmt þessari verknaðarlýsingu, er ofbeldismanninum ekki refsað, jafnvel þótt allar tímabundnar og varanlegar andlegar afleiðingar nauðgunar, samkvæmt læknisfræðilegum skilgreiningum, hafi verið staðfestar og fullkomin sönnun, samkvæmt sönnunarreglum í opinberum málum, sé fram komin um að nauðgun hafi verið framin. Lagaákvæðið þrengir rammann mikið. Þessi mismunun eftir ofbeldisbrotaflokkum og núgildandi nauðgunarákvæði almennra hegningarlaga standast ekki mannréttindaákvæði um friðhelgi einkalífsins og er einn helsti hvati þess að þetta frumvarp er endurflutt ásamt því að réttarvörslukerfið gefur afleiðingum nauðgana afar lítinn gaum. Við skulum þá fara aðeins yfir hverjar þessar afleiðingar geta verið. Í mars 2005 lýsti mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna yfir áhyggjum vegna ofbeldis gegn konum á Íslandi og þá sérstaklega vegna kynferðisofbeldis. Aðallega var kvartað yfir því hversu sjaldan var ákært í nauðgunarmálum miðað við fjölda kæra sem berast. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem áhyggjur af þessu tagi eru orðaðar varðandi íslenskt réttarkerfi. Ég ætla að vitna hér í orð finnsks sérfræðings mannréttindanefndar, með leyfi forseta: „Voru allar þessar konur að ljúga eða höfðu yfirvöld engan áhuga? Voru skilaboðin til þessara kvenna þau að þær ættu ekki að tilkynna brotin til þess að forðast vandræði?“ Skýringarnar sem mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna fékk frá sendinefnd Íslands voru þær að sönnunarerfiðleikar þessara brota væru aðalhindrunin og ástæða þess hve mörg mál eru felld niður hjá lögreglu og ákæruvaldi. Það er staðreynd að í dómaframkvæmd í kynferðisbrotamálum hafa líkamlegir áverkar og líkamlegt ofbeldi mjög mikla þýðingu varðandi sönnun um ásetning. Ef hvorki vitni né ytri ummerki eru til staðar verður að byggja niðurstöðu á öðrum gögnum, svo sem trúverðugleika vitna og andlegum afleiðingum. Andlegar afleiðingar eru mun meiri, alvarlegri og varanlegri en hinar líkamlegu. Það eru beinlínis löglíkur á því að nauðgun hafi verið framin ef fyrir liggur að áliti sérfræðinga að þolandi hafi orðið fyrir slíku áfalli við kynmök og þau andlegu einkenni sem talin eru upp hér á eftir eru til staðar. Í skýrslu nauðgunarmálanefndar frá 1989 kemur fram að 48% kvenna veittu enga mótspyrnu við nauðguninni en í 26% tilvika var mótspyrnan aðallega fólgin í því að reyna að verja sig og mótmæla verknaðinum. Aðeins fjórðungur kvenna veitti virka líkamlega mótspyrnu. Þá er greint frá því í skýrslunni að rúmur helmingur kvenna hlaut nánast enga líkamlega áverka og hjá um þriðjungi var um minni háttar sýnilega áverka að ræða. Umtalsverðir líkamlegir áverkar voru aðeins í um 10% tilvika. Hvert á maður þá að leita með afleiðingar ef það er í mun færri tilvikum sem þær koma fram á líkama kvennanna, eins og sönnunarbyrðin segir til um í stöðu mála nú? Nú, þá leitar maður auðvitað í öðrum afleiðingum sem eru andlegar og mjög svo áþreifanlegar. Og við gerum þetta í kynferðisbrotum sem beinast gegn börnum. Þar er leitað sérfræðinga og þar hefur verið búinn til réttarrammi, þar eru kallaðir til óháðir sérfræðingar og þeir sitja jafnvel sem meðdómendur og skera úr um það hvort börn séu trúverðug eða ekki, hvort afleiðingar þessarar ofbeldisfullu árásar á barnið komi fram. Þær koma svo sannarlega fram í lífi barnsins, grundvelli er kippt undan lífi barns sem lendir í kynferðislegu ofbeldi, það er sannað og hefur margoft sýnt sig, sérstaklega ef það er endurtekið. Í lýsingum kvenna af nauðgun eru margir þættir sameiginlegir. Í fyrsta lagi kemur nauðgunin þeim ávallt á óvart. Gerendur eru yfirleitt karlar sem þær þekkja, ýmist fjölskyldumeðlimur, vinur eða kunningi. Í aðeins 15% af þeim málum sem bárust til Stígamóta árið 2006 var gerandinn ókunnugur. Þegar konur átta sig á aðstæðum kenna þær sjálfum sér oft um að hafa ekki séð aðstæðurnar fyrir og brugðist rétt við. Það er mjög einstaklingsbundið hvernig konur bregðast við árásinni en samkvæmt alþjóðlegum sjúkdómsgreiningaskrám er áfallið í kjölfar nauðgunar líkt því sem einstaklingar verða fyrir við stórfelldar náttúruhamfarir, stríðsátök og stórslys. Fyrstu viðbrögð þolenda nauðgana einkennast oft af doða, tómleika, óraunveruleikatilfinningu, brengluðu tímaskyni, spennu og öðrum áfallseinkennum. Það er erfitt fyrir þolendur að átta sig á hvað hafi gerst í raun og veru og frásögn þeirra af atburðinum er oftar en ekki samhengislaus. Algengt er að þessi eðlilegu viðbrögð við ofbeldinu séu fyrir dómi notuð sönnunarlega gegn þolandanum. Líkamleg viðbrögð, svo sem skjálfti, hraður hjartsláttur, kviðverkir, niðurgangur, ógleði, uppköst og svimi, eru mjög oft áberandi og geta valdið hræðslu og óöryggi. Eirðarleysi, grátköst og ótti sömuleiðis. Þessi fyrstu viðbrögð vara mörg hver oftast stutt og á þessum tíma geta tilfinningaviðbrögð verið frekar lítil og engan veginn í samræmi við aðstæður. Mörgum finnst þetta undarlegt og jafnvel óeðlilegt en þá ber að varast að draga of miklar ályktanir út frá því vegna þess að doðinn er tímabundin vörn gegn hugsunum og tilfinningum tengdum nauðguninni. Það er alveg ljóst að slíkar tímabundnar afleiðingar sem verið er að lýsa, og ég hugsa að allir hér geti tekið undir það, koma ekki fram í kjölfar sjálfviljugra kynmaka. Þegar langtímaafleiðingar þolenda nauðgana eru skoðaðar kemur fram að skömm er langalgengasta afleiðingin og er einkennandi fyrir 85% þolenda kynferðisofbeldis samkvæmt ársskýrslu Stígamóta frá árinu 2006. Það útskýrir e.t.v. hvers vegna kært er í svo fáum nauðgunarmálum. Til samanburðar er reiði afleiðing í aðeins 55% tilvika. Þetta kann að koma á óvart vegna þess að þegar litið er til annarra afbrota kemur í ljós að reiði er algengustu viðbrögðin í 99% tilvika. Einkennandi fyrir þolendur er að kenna sjálfum sér um og varpa ábyrgðinni ekki á gerandann. Léleg sjálfsmynd, sektarkennd og depurð eru mjög algengar afleiðingar og koma fram í rúmlega 70% tilvika. Þunglyndi eftir nauðgun getur orðið langvarandi og leitt til kvíða, svefntruflana og einangrunar. Einnig er hætta á sjálfsvígstilraunum. Svipmyndir eru myndir og upplifanir tengdar kynferðisofbeldinu sem skjóta skyndilega upp kollinum án fyrirvara og valda miklu hugarangri. Aðrar algengar afleiðingar eru ótti og tilfinningalegur doði sem lýsir sér stundum þannig að konur deyfa allar tilfinningar um þennan atburð til þess að komast af. Í mörgum tilvika koma fram alvarleg hegðunarvandamál, einbeitingarskortur og sjálfssköðun, t.d. er þekkt að konur skeri sig á handleggjum og fái átröskun sem hægt er að rekja til andlegs áfalls í kjölfar nauðgunar. Þessi einkenni segja þó ekki alla söguna. Afleiðingarnar eru öllu alvarlegri til langs tíma litið. Sumir þolendur þróa með sér varanlegan sjúkdóm sem mótar alla tilveru þeirra og fjölskyldna þeirra til frambúðar. Stöðug spenna getur fylgt í kjölfarið og ef ekkert er að gert gefur sig eitthvað, líkamlegt eða andlegt. Fram hefur komið í viðtölum við sérfræðinga að 60–70% kvenna með geðraskanir og kvenna sem missa tök á lífi sínu, lenda til að mynda í neyslu fíkniefna og afbrotum, eiga að baki sögu um kynferðislegt ofbeldi. Komi þessar varanlegu afleiðingar fram er einsýnt að um nauðgun hafi verið að ræða. Hér verður einnig að halda því til haga að afleiðingar kynferðisofbeldis eru stærsta heilbrigðisvandamál heimsins sem snýr að konum. Með frumvarpi þessu, um breytingu á 194. gr. almennra hegningarlaga, er lagt til að réttarvörslukerfið taki upp allt aðra hugsun og nálgun í kynferðisbrotamálum, að réttarvernd kynfrelsis verði lagalega tryggð, og þá verður einnig að umbylta rannsóknaraðferðum og sönnunarmati í málum sem varða brot gegn kynfrelsi og leggja megináherslu á verndarhagsmuni, tímabundnar og varanlegar andlegar afleiðingar og samþykki, allt í samræmi við grunnhugsun mannréttindaákvæða um friðhelgi einkalífs. Ríkinu og stofnunum þess ber að tryggja að þessi brýnu einkalífsmannréttindi verði virk í reynd. Réttarvernd kynfrelsis er ekki tryggð núna og þær breytingar sem gerðar voru á 194. gr. almennra hegningarlaga á síðasta þingi breyta litlu um þau grundvallarsjónarmið sem hér hafa verið reifuð. Í frumvarpinu felast einnig skýr skilaboð til réttarvörslukerfisins um að taka nauðgunarmál sömu tökum og önnur ofbeldisbrot, eins og manndráp og líkamsárásir. Horfa þarf fyrst og síðast til afleiðinga nauðgana þótt auðvitað þurfi að fara fram heildstæð rannsókn og mat á öllum þáttum brotsins eins og gildir þegar manndráp og líkamsárásir eiga í hlut. Hér er sjónum réttarvörslukerfisins beint að sönnunargögnum sem það hefur vanrækt að afla í nauðgunarmálum. Frumvarpið gerir ekki ráð fyrir að slakað sé á meginreglum opinbers réttarfars um sönnun, enda engin þörf á því til að ná fram sakfellingu ef réttra aðferða er gætt við rannsókn lögreglu og öflun sönnunargagna. Frumvarpið sýnir einnig þann vilja löggjafarvaldsins að dómstólar þyngi refsingar fyrir kynferðislegt ofbeldi með því að færa lágmarksrefsingu úr einu ári í tvö en dómstólar virðast vera tregir til að nýta núgildandi refsiramma. Í athugasemdum mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna hefur komið fram að það sé áhyggjuefni í hve fáum nauðgunarmálum sé ákært hér á landi sem ítrekar enn frekar nauðsyn þess að lögfesta frumvarpið nú. Helgast það af þeirri staðreynd að kynbundið ofbeldi er talið aukast mjög verulega þegar þjóðir glíma við efnahagskreppu. Ég óska því eftir því að málinu verði vísað til allsherjarnefndar og 2. umr. að lokinni umræðu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jórunni Einarsdóttur fyrir mjög greinargóða skýrslu, vil ég segja, um stöðu þeirra mála sem við ræðum hér, stöðu kynferðisbrota og beitingu lagaákvæð þar um. Ég get þó ekki stillt mig um, um leið og ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og gott yfirlit, að lýsa nokkrum efasemdum um efni þessa frumvarps. Í fyrsta lagi vil ég nefna það að ég óttast að hækkun á lágmarksrefsingu úr einu ári í tvö muni ekki leiða til þess að ákærum vegna nauðgunarbrota fjölgi eða dómar verði harðari eða meira í takt við réttlætistilfinningu almennings. Jafnvel þvert á móti. Það hefur sýnt sig að í löndum þar sem refsingar við kynferðisbrotum eru mjög strangar, jafnvel líflátsrefsingar, leiðir það frekar til þess að kærur eru færri og dómar eru færri. Ég hef miklar efasemdir um þessa tillögu fyrir utan að ég almennt er ekki mjög refsiglöð kona. Ég hef einnig miklar efasemdir um það að nema úr þessum kafla hegningarlaga ákvæði eins og til að mynda um sviptingu sjálfræðis með innilokun, lyfjum eða með öðrum sambærilegum hætti. Þetta eru hlutir sem munu væntanlega koma til umræðu í hv. allsherjarnefnd sem mun væntanlega fá þetta frumvarp til athugunar. Ég vil taka sérstaklega undir það sem kom fram, og var meginþunginn í máli hv. þingmanns, að þeir andlegu áverkar og þær afleiðingar á sálar- og tilfinningalíf þess sem verður fyrir kynferðisbroti og nauðgun eru svo alvarlegar að það er með ólíkindum að fram hjá þeim skuli litið við dóma og við ákvörðun um refsingu. Ef þetta mál má verða til þess að um það verði fjallað betur í refsiréttarlöggjöfinni okkar eða í afgreiðslum þessara mála fyrir dómum tel ég til nokkurs unnið. Að lokum, frú forseti, vil ég leggja til að með tilliti til lýðheilsusjónarmiða verði Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins flutt frá fjármálaráðuneyti til heilbrigðisráðuneytis.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma í þessa umræðu við okkur. Skuldavandi heimilanna er einhver mesta vá sem við stöndum frammi fyrir í dag. Við vitum að um 20% heimila eru yfirveðsett, um 40% fjölskyldna eiga ekki fyrir óvæntum útgjöldum og 50 þús. manns hafa tekið um 42 milljarða kr. út af séreignarsparnaði sínum. Í hvað hafa þessir fjármunir farið? Við hljótum að spyrja okkur að því. Í bráðum tvö ár hafa stjórnvöld skellt skollaeyrum við tillögum um að fljótvirkasta og réttlátasta leiðin sé almenn leiðrétting á skuldum heimila. Öll heimili urðu fyrir sama forsendubrestinum, sum hver ráða við hann en önnur gera það illa, ekki eða með herkjum. Í bráðum tvö ár hafa þingmenn Framsóknarflokksins leitt umræðu í þinginu um skuldamál heimilanna. Samhljómur hefur verið með málflutningi okkar og nokkurra þingmanna stjórnarmeirihlutans en lítt höfum við komist áleiðis. Meðal þeirra mála sem þingmenn Framsóknarflokksins hafa lagt fram eru þingsályktunartillaga um aðgerðir til að bregðast við fjárhagsvanda íslenskra heimila, lögð fram í mars 2009, þingsályktunartillaga um endurreisn íslensku bankanna þar sem m.a. er rætt um afnám verðtryggingar, lögð fram í júlí 2009, þingsályktunartillaga um almenna skuldaleiðréttingu, lögð fram í október 2009, þingsályktunartillaga um vexti og verðtryggingu (hámarkshækkun verðtryggingar), lögð fram í október 2009, frumvarp um frestun nauðungarsölu og flýtimeðferð einkamála, lagt fram í febrúar 2010, og í júní 2010 var mælt fyrir þingsályktunartillögu um þjóðarsátt þar sem m.a. er lögð til skuldaleiðrétting. Frú forseti. Nú bregður svo við að ríkisstjórnin hefur efnt til samráðs um lausn og orðar það þannig að nú verði ekki staðið upp fyrr en endanleg lausn er fundin. Hver sú endanlega lausn er sem stefnt er að liggur ekki fyrir. Það liggur ekki fyrir hvar stjórnvöld ætla að enda þessa umræðu. Öllum má vera ljóst að lagfæring á þeim úrræðum sem þegar eru í boði dugar ekki til. Viðbrögð stjórnvalda hafa valdið miklum vonbrigðum en ekki síður viðbrögð bankastofnana, Íbúðalánasjóðs og lífeyrissjóða. Bankarnir voru endurreistir af ríkisvaldinu, einkavæddir þannig að við vitum ekki hverjir eiga þá í raun og veru. Það voru skattpeningar okkar þegnanna sem fóru í að endurreisa bankakerfið og jafnvel var rætt um að ríkissjóður þyrfti að leggja þeim til að auki 100 milljarða ef gengislánadómurinn félli þeim ekki í vil. Lífeyrissjóðirnir eru sjóðir okkar allra, líka þeirra sem eru skyldugir til að greiða í þá af launum sínum áður en dregið er af þeim til að greiða af láninu sem lífeyrissjóðurinn lánaði og tók stökkbreytingum í hruninu. Lífeyrissjóðirnir fá greitt iðgjaldið áður en launþeganum er skömmtuð framfærslan. Lífeyrissjóðir landsmanna hafa skert lífeyrisgreiðslur vegna fjárfestinga sem þeir töpuðu milljörðum á og fitnuðu svo í verðbólgunni meðan hún át eigið fé flestra sem greiða í sjóðina. Við talsmenn almennrar leiðréttingar höfum margsagt að tillögur okkar séu ekki meitlaðar í stein en forsendan hlýtur að vera sú að viðurkenna að öll heimili urðu fyrir forsendubresti. Frú forseti. Mikilvægasta verkefni okkar er að koma heimilum landsins í skjól og atvinnulífinu á skrið. Ég óttast að ríkisstjórnin sem nú situr ráði við hvorugt. Ég óttast að það samráðsferli, sem svo er kallað, verði ferli í leit að réttlætingu fyrir því að ekki verði farið í sanngjarna leiðréttingu á skuldum heimilanna. Ljóst er að ríkisstjórnin hefur tapað dýrmætum tíma til að leiðrétta skuldir heimilanna. Á þeim tíma hafa margir misst heimili sín og/eða flust úr landi og við munum ekki koma Íslandi af stað, frú forseti, með því að láta heimilin bera þungann af þeim fjármálaæfingum sem hér voru stundaðar. Heimilin þurfa að vera virkur þátttakandi í efnahagslífinu og því verður að gera þeim kleift að vera það. Fæst heimili tóku þátt í einhverjum óeðlilegum æfingum með fjármuni sína og því er rangt að láta fjölskyldurnar og skyldmenni þeirra taka á sig sóðaskap fjármálafyrirtækjanna. Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn munum leggja á morgun inn á borð forsætisráðherra það sem við köllum samvinnuráð um þjóðarsátt. Þetta eru heildstæðar tillögur sem við vonum að teknar verði alvarlega og skoðaðar. Við höfum áður lagt þetta fram og kynnt í þinginu en vonum að nú verði tillögur okkar teknar alvarlega. Þær eiga fullt erindi enn þá inn á þetta borð og ég vona svo sannarlega að nú verði hlustað. Hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra deilir væntanlega áhyggjum okkar af skuldum heimilanna, það mun örugglega koma fram hér á eftir. Hæstv. ráðherra er nýkominn í ríkisstjórn sem hingað til hefur boðið upp á lausnir sem ekki hafa dugað. Við hljótum að vona að með tilkomu hans í ríkisstjórn verði þar breyting á. Frú forseti. Það er löngu kominn tími til að tekið verði föstum tökum á þeim mikla vanda sem heimilin á Íslandi eru í. Við getum ekki sætt okkur við að fjármagnseigendum sé borgið en ekki heimilunum. 
            

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir utandagskrárumræðu um þetta brýna vandamál eins og hann orðar það réttilega sem mestu vá okkar í dag, þ.e. hvernig staða heimilanna er og hvernig við komumst út úr þeim vandræðum. Ég get líka tekið undir þær tölulegu upplýsingar sem komu hér fram þar sem myndin er máluð réttum litum varðandi það hve stór hópur er í verulegum vandræðum. Það sem hefur verið gert undanfarið til viðbótar við það sem hafði verið í gangi áður er þessi aðgerðahópur sem hv. þingmaður nefndi þar sem fimm ráðherrar og fulltrúar stjórnarandstöðu hafa verið kallaðir saman. Ég kalla þetta aðgerðahóp vegna þess að það er rétt sem hér hefur komið fram að ætlunin er að vinna málið áfram þangað til við finnum einhverja lausn sem er talin ásættanleg fyrir alla aðila, að það verði einhvers konar sátt um þá niðurstöðu. Þessi hópur hefur fundað og kallað til ráðgjafa. Þrír ráðherrar úr þessum hópi hafa fundað með embættismönnum og þeim sem koma að málum og eins hafa verið haldnir stórir fundir í Þjóðmenningarhúsinu með fjórum nefndum þingsins þar sem lögð var áhersla á að þessi mál verði unnin í þinginu og dregin fram öll þau skjöl og gögn sem hafa verið lögð fram hér í umræðunni og tekið málefnalega á þeim og reynt að koma þeim aftur inn í þingið. Í gærkvöldi var fundur með fjármálafyrirtækjum, Íbúðalánasjóði, lífeyrissjóðum og Hagsmunasamtökum heimilanna, umboðsmanni neytenda og umboðsmanni skuldara til að fara yfir stöðuna og kanna hvaða möguleikar væru varðandi einmitt þann þátt sem hv. þingmaður nefndi sem eru almennar leiðréttingar vegna þessa áfalls eða hruns sem varð á bankakerfinu. Það sem þarf að vera skýrt og kemur líka fram í framsögu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar er að verkefni okkar er að verja heimilin, verja börnin og fjölskyldurnar. Að vísu skulum við átta okkur á því að allir sem eru búsettir á Íslandi eiga heimili. Það þýðir auðvitað að við ætlum að reyna að verja alla en ég vil hafa fókusinn hvað skýrast á barnafólk. Við þurfum að gæta okkar sérstaklega gagnvart yngra fólki því að það hefur einmitt komið fram á þessum fundum að þeir sem fara verst út úr hruninu eru þeir sem hafa tekið lán hvað síðast, það er aldurshópurinn 27–40 ára sem er með mjög stóran hluta af skuldunum og gríðarlega háar skuldir og það er ein af ástæðunum fyrir því að menn hafa sett spurningarmerki við hvort almenn úrræði ein og sér dugi. Ég vil þó hafa það með hér líka að hv. málshefjandi hefur vakið athygli á því og gerði það hér að þó að menn hafi oft talað um flatan niðurskurð hafa menn opnað á það að hægt sé að gera þetta með ýmsum öðrum hætti eins og að reyna að koma beinskeyttari aðgerðum til þeirra sem mest þurfa á þeim að halda. Hvernig sem við förum út úr þessu eru ákveðnir hlutir sem verða að gerast, við þurfum sértækar aðgerðir líka, og bankarnir verða að koma inn með fullum krafti og beita sértækum skuldaaðlögunum líka og þetta þarf að fara að virka. Þingið hefur í sjálfu sér skilað sínu en það hefur ekki tekist að koma því í framkvæmd. Þingið afgreiddi líka samhljóða embætti umboðsmanns skuldara, greiðsluaðlögunina og hvernig fara ætti með tvær eignir. Við þurfum að taka það skrefinu lengra og fylgja því eftir að þetta virki vegna þess að þó að við förum í flatan niðurskurð, eða ekki flatan heldur almennan niðurskurð, verður umtalsverður fjöldi sem þarf sértækar aðgerðir til viðbótar. Það kom mjög vel fram í þessum tölum þar sem 20% eru með skuldsetningu yfir eignastöðu og þar er mjög stór hópur með verulegar skuldir. Þetta úrræði er í sjálfu sér ágætlega hannað nema að það hefur ekki tekist að hraða afgreiðslu þar í gegn og varúðarsjónarmiðin um framkvæmdina á því hafa verið of mikil. Þetta er það sem er í gangi og hefur verið gert. Ég vakti athygli á því, m.a. á fundinum í gærkvöldi og annars staðar, að við verðum líka að muna eftir hópnum sem í sjálfu sér skuldar ekki mjög mikið, er með litlar tekjur vegna atvinnuleysis, er með mjög lág laun eða er á bótum hjá sveitarfélögunum. Þessir aðilar standa ekki einu sinni undir lágum lánum, þeir munu ekki fá miklar niðurfærslur en þetta er hópurinn sem við þurfum líka að hjálpa og er ég þá ekkert að gera lítið úr því að við þurfum að fara í almennar aðgerðir. Við þurfum líka að horfa á atvinnumálin eins og hér hefur komið fram. Þó að það hafi ekki verið mikið uppi á borðinu enn skulum við gera okkur grein fyrir því að einn aðalógnvaldurinn við stöðu heimilanna er auðvitað atvinnuleysið og að því leyti get ég tekið undir með þeim sem það hafa dregið fram. Við þurfum líka að horfa á þá sem eru einyrkjar og hafa átt mjög erfitt í þessari stöðu, eru með fyrirtæki, lítil fyrirtæki sem eru tengd heimilunum, og við þurfum að leysa þann vanda. Ég fæ vonandi tækifæri seinna til að ræða það sem við þurfum að horfa á til framtíðar vegna þess að við þurfum að breyta mjög miklu í samfélaginu til að búa betur að heimilunum til lengri tíma, til þess að fara út frá þeim eignarsjónarmiðum sem hér hafa ríkt og þeirri hugmyndafræði sem hér hefur verið um skuldir og annað. En sameiginlega markmiðið er skýrt og það er rétt sem sagt var í framsögunni, við stöndum ekki upp frá þessu borði nú fyrr en við erum búin 

Frú forseti. Við ræðum hér skuldavanda heimilanna og hvernig má bregðast við honum. Ég ætla ekki í vinsældakapphlaup og yfirkaup á einu eða neinu heldur að fara inn í þær hugmyndir sem ég tel raunhæfar til að koma til móts við vanda heimilanna. Í fyrsta lagi þarf að efla atvinnu vegna þess að atvinna eflir tekjur í ríkissjóð og eykur ráðstöfunartekjur fólks, fækkar atvinnulausum og gjöldin hverfa í Atvinnuleysistryggingasjóð eða lækka töluvert. Það getum við gert með því að hrinda úr vegi þeim hindrunum sem eru til uppbyggingar atvinnulífs. Við getum skoðað fjárlögin samhliða því að hækka skatta, draga úr vaxtabótum, leggja álögur á áfengi og tóbak o.fl. sem eykur höfuðstól lána. Þessu getum við breytt strax. Við getum lækkað skatta á fólk, millitekjufólk, láglaunafólkið í landinu, og við getum svo komið með persónuafsláttinn þar á móti og þess vegna notað hann til að hækka afslátt þeirra sem minnst mega sín. Þetta getum við gert strax og þetta er á valdi þingsins. Í þriðja lagi varð forsendubrestur í hagkerfinu hér og þann forsendubrest verða lánþegar og lánveitendur að bera hvorir tveggja. Það er ekki sanngjarnt og verður aldrei sanngjarnt að þann forsendubrest beri eingöngu lántakendur í landinu. Það kann að vera dýrt að fara í einhvers konar niðurfærslu skulda en það verður, frú forseti, að virða þann forsendubrest sem hér varð, þar verða lántakendur og lánveitendur að tala saman og deila þeim bresti. Ég ítreka, frú forseti, að hér á þinginu getum við strax rutt úr vegi þeim hindrunum sem eru í uppbyggingu atvinnulífs. Við getum strax tekið á þeim hækkunum sem eru í fjárlagafrumvarpinu og fara beinustu leið inn í hækkun höfuðstóls lána. Við getum aukið ráðstöfunartekjur fólks með því að lækka skatta og hverfa frá þriggja þrepa skattþrepinu. Þá verður bæði efnahagslegur 

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, fyrir að efna til umræðu um þetta málefni. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem við ræðum það í þingsal og eigum vonandi eftir að gera það oftar, það þarf að halda þessu máli vakandi þangað til við höfum fundið þær lausnir sem duga og þetta mál á að hafa algjöran forgang. Um þessar mundir fer mikil vinna í málið í nefndum þingsins, m.a. í félags- og tryggingamálanefnd, þar sem við höfum verið að ræða hvernig hægt sé að koma að þessu máli. Þar hefur verið mjög góð samvinna og ég vona að sá andi sem verður í þessari umræðu í dag og áfram í þinginu verði á þá lund að sú samvinna haldi áfram, að menn séu raunverulega að leita lausna. Sú lausn sem við finnum á vandanum eins og hann er nú verður að mínu mati að fela í sér að við hjálpum fyrst þeim sem virkilega þurfa á því að halda. Það er algjört grundvallaratriði. Telji menn síðan að það sé svigrúm og náist um það samkomulag að fara í einhvers konar almennar skuldaleiðréttingar, eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom inn á áðan, eiga menn að gera það en um það þarf að vera samkomulag og um það þarf að ná samningum við bæði lífeyrissjóðina, bankana og aðra sem að málinu koma. Ég tel jafnframt mikilvægt að þær endurbætur sem nú er verið að gera á þeim úrræðum sem þó eru þegar til verði kynntar almennilega og þær verði á þá lund að kerfið verði að einhverju leyti einfaldað þannig að fólk leiti raunverulega þeirra úrræða sem eru í boði. Það er alveg sama hvaða almennar leiðréttingar við förum í, alltaf mun verða eftir einhver hópur sem þarf að fara í sértæk úrræði og við eigum að byggja þannig undir þau að fólk geti raunverulega leitað í þau og fengið það skjól sem það þarf.

Frú forseti. Skuldavandi heimilanna er brýnasti vandinn sem vofir yfir í efnahagsmálum á Íslandi í dag. Eftir fjölmarga fundi með ráðherrum, svokölluðum fimmráðherrahóp, öðrum þingmönnum og nú síðast í gærkvöldi með hagsmunaaðilum, sem teljast vera fjármálafyrirtæki, lífeyrissjóðir og Íbúðalánasjóður öðrum megin og Hagsmunasamtök heimilanna, umboðsmaður neytenda og umboðsmaður skuldara hinum megin, hefur enn ekkert komið fram sem bendir til að þessi vandinn verði leystur neitt öðruvísi en í þágu fjármálafyrirtækjanna. Eftir tvö ár frá hruni og eftir alla þessa fundi er ekki komin fram stefna ríkisstjórnar í málinu. Að vísu hefur dómsmálaráðherra komið fram með tvö mikilvæg frumvörp til laga, annað um frestun uppboða en hitt um fyrningu krafna, og félags- og tryggingamálaráðherra hefur komið fram með frumvarp um að umsókn hjá umboðsmanni skuldara jafngildi skjóli fyrir aðför. Þetta eru frumvörp sem skipta vissulega máli en þau taka ekki á þeim vanda sem er undirliggjandi, þ.e. að koma í veg fyrir þörfina á þeim sömu lögum sem frumvörpin eru vísir að. Það þarf að koma í veg fyrir að fólk verði gjaldþrota og lendi með eigur sínar á uppboði eða lendi í viðvarandi greiðsluerfiðleikum vegna lána sem það tók í rauninni aldrei og vegna skulda sem forsendubresturinn hafði í för með sér. Annað er einfaldlega hróplegt óréttlæti. Ég hef lýst eftir stefnu og forustu ríkisstjórnarinnar á öllum þessum fundum en fengið í staðinn fundarboð á næsta fund. Nú að loknum sex fundum og þar af tveimur sem á voru um eða yfir 30 manns er ríkisstjórnin enn stefnulaus. Lokaorð forsætisráðherra í gærkvöldi voru í þá veru að þó að fundarmenn væru ósammála væri mikilvægt að halda áfram að funda og jafnvel þó að þyrfti fimm fundi til viðbótar yrði að hafa það. Þetta eru lausnirnar. Það er einfaldlega ekki vilji til þess af hálfu ríkisstjórnarinnar að fara í það sem kallað hefur verið almenn skuldaleiðrétting þar sem forsendubrestur lántakenda vegna gengisfalls krónunnar og verðbólguskotsins er leiðréttur. Það er hróplegt óréttlæti að ríkisstjórnin skuli ekki vilja leiðrétta þennan forsendubrest og algerlega forkastanlegt með hvaða hætti hún gengur endalaust 

Frú forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að hefja þessa mikilvægu umræðu því að við sjáum nú þegar að þær sértæku leiðir sem átti að nýta til að leysa skuldavanda heimilanna duga ekki til. Reyndar má segja að það sem komið hefur á daginn hafi allt verið fyrirsjáanlegt eins og bent var á á sínum tíma. En það eru ekki einungis þessi praktísku atriði, það eru líka sanngirnisatriði. Þess vegna komum við alltaf aftur að þessu með almennu aðgerðirnar og nauðsyn þeirra. Það er bæði spurning um praktíska lausn vandans og sanngirnina. Nú er mikið talað um að fyrst og fremst eigi að aðstoða þá sem mest þurfi á því að halda, sem séu í mestum erfiðleikum, og auðvitað hljómar það vel. En undirliggjandi í þessum málflutningi er að eingöngu verði komið til móts við þá sem eru í mestum erfiðleikum því að þannig hefur það verið. Það hefur verið búinn til mjög óheppilegur öfugur hvati. Einungis þeir sem eru komnir í algert þrot fá einhverja aðstoð vegna þess að enginn hvati er til staðar til að vinna sig út úr vandræðunum. Menn eru þvert á móti settir í þá stöðu að þurfa að komast í algert þrot til að fá einhverja aðstoð. Það er ekki leið sem dugar. Ég er mjög ánægður að heyra hæstv. ráðherra taka undir að ræða þurfi þessi mál í samhengi við atvinnumálin og fagna því mjög. Raunar voru ýmsar yfirlýsingar hæstv. ráðherra áðan til þess fallnar að auka heldur á bjartsýni á að menn færu í að leysa úr þessum málum. En það verður samt að hafa í huga, af því að hér er mikið talað um samstarf og að allir þurfi að komast að sameiginlegri niðurstöðu, að það er alls ekki víst að það takist. Það er í rauninni alls ekki víst að það takist að fá alla með í þær aðgerðir sem þarf að ráðast í. Þá kemur að ríkisstjórninni. Hér er þrátt fyrir allt ríkisstjórn sem fer með völdin í landinu. Það getur komið að því að ríkisstjórnin þurfi að taka af skarið og segja hvernig hlutirnir eigi að vera, taka af skarið 

Hæstv. forseti. Okkur Íslendingum er eiginlegt að tala í kross. Það er rétt hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni að Framsókn og fleiri lögðu til almenna niðurfellingu fyrir tveimur árum og aðrir lögðu til hluti sem horfðu til annarra átta. Síðan hafa menn mestmegnis notað hornin og rætt þetta út frá eigin rökveröld. Fyrir hrunið var lögð lagaleg mælistika á flest allt í landinu. Við sjáum alveg fyrir okkur frétt þar sem þingmanni skrikar fótur á siðferðissvellinu og blaðamenn rjúka upp í háskóla og tala við lagaprófessorinn og spyrja hann: Á hann að segja af sér? Það var ekki talað við heimspekiprófessorinn. Auðvitað hefði átt að tala við báða. Nú er þjóðin klofin í herðar niður vegna deilna um aðgerðir fyrir skuldara í húsnæðislánum. Hverjum ber að hjálpa og þá hvernig? Hugtakið sem rifist er um núna er hvorki meira né minna en réttlæti. Stjórnmálamenn, hagfræðingar og bloggarar ætla nú að skilgreina í eitt skipti fyrir öll það hugtak sem færustu heimspekingar og rithöfundar veraldar hafa eytt nokkrum þúsundum ára í án þess að komast nokkuð til botns í því. Mikill er máttur íslenskrar orðræðu. Nú held ég hins vegar að upp sé að renna ákveðin ögurstund í þessu máli. Fólki hefur verið egnt upp hverju á móti öðru, heilu brúðkaupsveislurnar og ættarmótin loga í illdeilum út af mismunandi lánasamningum til húsnæðiskaupa. Meðan á öllu þessu stendur missa fleiri og fleiri fjölskyldur tökin á fjármálunum, fjölskyldur flosna upp og börn bíða skaða sem sennilega verður aldrei bættur. Ég held að það sé orðið löngu ljóst að í þessu máli verðum við aldrei sammála um neitt sem heitir endanlegt réttlæti. Nú verða einfaldlega allir að gefa eitthvað eftir og slaka aðeins á. 
             Undanfarna daga hefur breiður hópur fólks hist í Þjóðmenningarhúsinu og reynt að finna sameiginlegan flöt á aðgerðum. Við megum engan tíma missa. Án þess að menn komist að 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur nú haft eitt og hálft ár til að grípa til raunhæfra aðgerða til bjargar skuldsettum heimilum. Það hefur hún ekki gert heldur brugðist þeim. Núverandi ríkisstjórn býður ekki upp á neinar lausnir og það sem verra er; hún hefur ekki sýnt neinn vilja til að hlusta á tillögur stjórnarandstöðunnar til lausnar á vandanum. Við sjálfstæðismenn höfum t.d. ítrekað lagt fram tillögur sem miða að því að lækka greiðslubyrði heimilanna vegna fasteignaveðlána um 50%. Á þær hefur ríkisstjórnin ekki hlustað og enn síður hefur hún viljað sjá tillögur Framsóknarflokksins. Það eru auðvitað vonbrigði fyrir okkur í stjórnarandstöðunni en það eru fyrst og fremst vonbrigði fyrir fólkið í landinu, ekki síst nú þegar komið hefur í ljós að ríkisstjórnin er á algerum byrjunarreit þegar kemur að því að leysa skuldavanda heimilanna. Vilji menn leysa þann vanda þarf að grípa til róttækra aðgerða. Það nægir ekki að einblína á skuldavandann einan. Það verður að leysa þetta mál heildstætt. Til að leysa vandann og auka lífskjörin í landinu þarf að koma atvinnulífinu af stað, ekki drepa það niður. Það þarf að skapa fólki vinnu og gera því kleift að auka tekjur sínar. Það þarf að lækka skatta þessa fólks til að það hafi meira á milli handanna, ekki hækka þá og skerða í leiðinni barnabætur, fæðingarorlof, persónuafslátt og alla skapaða hluti eins og ríkisstjórnin hefur gert. Þetta viljum við sjálfstæðismenn gera og höfum margoft sagt það. En ríkisstjórnin vill ekki hlusta á okkur og hún vill alls ekki heyra á það minnst að ráðist verði í heildstæðar aðgerðir. Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn er að mínu mati komin á algera endastöð, hún er komin að fótum fram og í rauninni orðin eitt helsta vandamál heimilanna í landinu. Það er kominn tími til að hún fái að hvíla 

Frú forseti. Við ræðum um skuldavanda heimilanna sem skapaðist á einu augabragði þegar svonefnt hrun varð hér fyrir tveimur árum. Af hverju erum við að tala um þennan vanda? Það er vegna þess að hann hefur ekki verið leystur. Hvað hefur ríkisstjórnin gert? Hún hefur lagt fram frumvörp um ýmsar sértækar aðgerðir. Hún kvartar og kveinar undan því að menn tali þessar sértæku aðgerðir niður. Ég hef ekki orðið var við það. Ég hef ekki gert það. Ég hef greitt atkvæði með öllum þessum aðgerðum. Þær eru því miður ófullnægjandi. Ríkisstjórnin hefur ekki fyrr en á síðustu dögum látið í það skína að hún viðurkenni þennan vanda sem almennan heildstæðan vanda og hún hefur skorast undan að taka á honum. Það er grundvallarástæða allra samfélaga að samtrygging gildi meðal fólks. Þessa samtryggingu viðurkennir ríkisstjórnin með því þó að leggja til einhverjar sértækar aðgerðir. Þessar sértæku aðgerðir duga engan veginn. Mótrök ríkisstjórnarinnar gegn almennum aðgerðum eru eins og það yrði eldgos í einhverri byggð og það lagðar yrðu til sértækar aðgerðir til að bjarga þeim sem slösuðust, þeir sem húsin hryndu yfir en þeir sem hins vegar væru í færum til að endurbyggja bæi sína sjálfir á eigin kostnað ættu að gera það. Hvers lags samtrygging er það, með leyfi? Núna þurfum við að gera okkur grein fyrir því að við erum ein þjóð í einu landi hvar í flokki sem við stöndum og þetta mál 

Frú forseti. Ég tek undir að hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni sé þakkað fyrir að vekja máls á þessu. Ríkisstjórnin biður fólk um að sýna biðlund, ríkisstjórnin biður okkur um að sitja áfram við borðið og halda áfram samræðustjórnmálum sem a.m.k. hluti hennar er svo hrifinn af. Ríkisstjórnin er búin að hafa hartnær 18 mánuði til að koma fram með einhverjar hugmyndir að lausnum. Það er núna á allra síðustu sekúndunum sem ríkisstjórnin er skyndilega tilbúin að skoða utanaðkomandi tillögur og nýjar hugmyndir. Undanfarna daga hefur farið fram fjöldi funda á vegum ríkisstjórnarinnar með ýmsum hagsmunaaðilum og stjórnarandstöðu um vanda heimilanna. Það var von mín og mun fleiri á þeim fundum að tilgangur þeirra væri að setja saman og kynna framkvæmdaáætlun um úrlausn neyðarvanda heimilanna og eðlilega leiðréttingu á þeim forsendubresti sem heimili landsmanna urðu fyrir á lánum sínum við hrun fjármálakerfisins á Íslandi. Þessir fundir hafa því miður ekki staðið undir væntingum mínum heldur þvert á móti. Það hafa ekki verið lagðar fram neinar traustar tillögur af hálfu ríkisstjórnarinnar. Þar hefur hins vegar komið skýrt fram að hæstv. fjármálaráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra og dómsmála- og mannréttindaráðherra stefna allir í hver í sína áttina. Einn vill skoða sérstakar lausnir, annar er ekki sammála hugmyndum um leiðréttingu lána og sá þriðji virðist sem betur fer að miklu leyti fylgjandi hugmyndum um leiðréttingu og að verja fólk gegn ævilöngu skuldafangelsi. Þjóðin situr með öndina í hálsinum og veit ekki hvort hún verður með eitthvað á matardisknum sínum á morgun eða húsaskjól í næstu viku. Það er ekki tími fleiri funda. Það er tími aðgerða. Hv. þingmaður segir: Svei þeim sem hlaupast undan merkjum. Ég segi: Hvaða merkjum? Kvalarans eða böðulsins? Hlutfallsleg leiðrétting réttir hlutfallslega forsendubrestinn. Þeir sem eru í mestum vandræðum munu fá mesta aðstoð.

Frú forseti. Svei ríkisstjórninni fyrir skort á vilja. Svei ríkisstjórninni fyrir að duga ekki. Svei ríkissjórninni fyrir að hlusta ekki á okkur eða heimilin og svei ríkisstjórninni fyrir að ætla öðrum að leysa sig úr snörunni. Svei ríkisstjórninni fyrir að vera algjörlega vanhæf. Þetta er það svei sem hv. þm. Logi Már Einarsson ætti að hafa í huga. Við höfum ekki langan tíma, það er það eina sem ég er sammála hv. þingmanni um, við höfum ekki langan tíma. Og þetta snýst ekki um að einhverjir séu að hlaupast undan merkjum. Þetta snýst um það að við höfum ríkisstjórn og ef hún dugar til beitir hún sér fyrir því að fram komi lausnir. Það er algjörlega óásættanlegt að ábyrgðinni á getuleysinu sé varpað á aðra. Við munum ekki sitja undir því, það er alveg ljóst. Við sem höfum talað hér og mælt fyrir því að fram komi góð aðstoð við heimilin, létt á skuldum þeirra til að þau geti verið þátttakendur í hagkerfinu - við munum leggja okkar af mörkum. Við munum hins vegar ekki sitja sem farþegar á sökkvandi skipi ríkisstjórnarinnar sem lætur þingmenn sína standa hér upp og kalla „svei þér“ á alla hina. Það er leikur sem við tökum ekki þátt í. Ef hér koma fram tillögur sem eru til þess fallnar að leysa vanda heimilanna, leiðrétta þann óskapnað sem hér varð, leiðrétta rangfærslurnar sem heimilin eru beitt, þá tökum við þátt í því. En við ætlum ekki, eins og ég sagði áðan, að taka þátt í því að fara enn einn hring í því að blekkja heimilin með fyrirætlunum sem mun koma í ljós að ekki munu standast. Það er alveg klárt mál. Það er mjög mikilvægt að hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra og heilbrigðisráðherra beiti sér núna fyrir því að á okkur verði hlustað, að á heimilin verði hlustað, að það verði tekið mark á því að verulegur vandi er á nánast hverju einasta heimili. Ef almennar aðgerðir leiða til þess að einhverjir kumpánar í lífeyrissjóðunum eða bönkunum fái aðstoð sem þeir þurfa ekki á að halda 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu þó að ég verði að viðurkenna að ég er pínkulítið hugsi yfir því sem hér hefur verið sagt. Á ég að skilja þetta þannig að viðkomandi aðilar hafi verið að biðja okkur um að hætta að tala við stjórnarandstöðuna, fara heim, koma með tillögur og leysa málið? Þannig talar Hreyfingin. Gerið þið þetta strax, eftir hverju eruð þið að bíða, af hverju ákveðið þið þetta ekki? Þið lögðuð ekki fram neinar tillögur. Ríkisstjórnin er að viðurkenna að við vorum ekki sérstaklega skólagengin til að taka við 40% tekjufalli ríkissjóðs, til að taka við hruni heils samfélags. Það getur vel verið að það sé minna en 18 mánaða verkefni, það hefur ekki tekist að fullu. Við ætlum að halda áfram, við erum að leita lausna og vinna að þeim og við biðjum alla um að koma að borðinu. Þá segja menn: Við ætlum ekkert að fara að vinna í því. Ég skil þetta ekki þannig þó að menn hafi sagt þetta svona, því að menn hafa sýnt annað við borðið með okkur. Hv. málshefjandi hefur verið einn af þeim sem hafa talað hvað mest fyrir lausnum og ég vil trúa því, eins og ljóst var eftir fundinn í gær, að allir sem koma að vandanum vita að hverju þeir stefna. Það hefur verið ljóst frá upphafi, hv. þm. Þór Saari. Hagsmunir okkar eru að verja heimilin, tryggja að fólk geti búið á heimilum sínum, annaðhvort í eigin eigu eða til leigu, að leigan eða húsnæðisgreiðslurnar séu ekki hærri en u.þ.b. 30% af ráðstöfunartekjum. Við vitum alveg hvað er við að eiga. Við höfum aftur á móti ekki haft tæki eða tól vegna lagasetningar undanfarinna áratuga, sem menn verða þá að axla ábyrgð á, og við höfum ekki getað breytt eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar í skyndingu. Við glímum við þennan vanda. Við ætlum ekki að leysa hann í dómstólum næstu 40 árin, við ætlum að leysa hann hér og nú. Til þess þarf samkomulag og allar hugmyndir eru uppi á borðinu og þar hafa þær verið allan tímann. En það þjónar hagsmunum sumra að láta alltaf eins og þeir hafi ekkert komist að borðinu. Allar þessar hugmyndir hafa verið ræddar en nú eru þær að komast til raunverulegrar ákvörðunartöku. Ég skora á ykkur alla að standa með okkur í því.